# Библи

Институт перевода Библии

## Библи

## ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН


ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН


БИБЛИ


Нангин Бэшэг оршуулгын институт


Россиин Библиин бүлгэм


Москва, 2024

УДК 22.05

ББК 86.37-2

Б 59


Утверждено к печати ученым советом


Федерального государственного бюджетного учреждения науки


Института языкознания Российской академии наук


Рецензенты:


доктор филологических наук Дамбуева П. П


доктор филологических наук Харанутова Д. Ш.

Электронные и аудиоверсии переводов Библии на бурятский язык можно найти на сайте Института перевода Библии

https: ibt.org.ru/media?id=BUR

Библи. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2024. – 2304 с.

ISBN 978-5-93943-336-5

Газар дэбисхэрэй зураг:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles

© The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2024

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2024

© Оформление. Институт перевода Библии, 2024


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## ОРОЛТО ҮГЭ


ОРОЛТО ҮГЭ


Библи гээшэ юун бэ

«Библи» гэжэ үгэ хадаа «ном» гэһэн удхатай грек үгэһөө гарбалтай. Библи христиан заншалаар, мүн иудей ба лала (ислам) шажангуудта зарим хубяараа, Нангин Бэшэг гэжэ тоологдодог. Тэрэ хоёр гол хубида хубаагдана:

Хуушан Хэлсээн. Эдэ 39 ном Иисүүс Христоосой мүндэлхын урда тээ нэгэ хахад мянган жэлэй туршада эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй. Номуудай гол удха – Бурхан болон еврей арадай хоорондохи харилсаан. Энэ согсолбори дотор еврей арадай түүхэ, шажанай хуули ёһонууд ба Израилиин олониитын гурим журамууд, Бурханда магтаал үргэһэн һайхан шүлэгүүд ба дуунууд, зальбарал, гүнзэгы оюун бодолнууд, ерээдүй саг тушаа лүндэн табилга ба бусад олоор дайралдана.

Бурханай ба Тэрэнэй шэлэн абаһан арад түмэн болохо еврейнүүдэй хоорондохи харилсаанда шухала үүргэ дүүргэһэн Моисейн нэрээр түрүүшын табан ном нэрлэгдэнхэй: Моисейн табан ном. Заримдаа Моисейн Һургаал гээд эдэ табан номые нэрлэдэг. Удаадахи номууд тухай хэлэбэл, Эзэнэй үреэһэн орон нютагта израильшуудай ажабайдал, удамаршад болон хаашуулайнь амжалта ба доройтолго тэдээн дотор зураглагдана. Дараань, ирагуу найраглалай түхэл маягаар зохёогдоһон номууд һубарина. Тэдэ болбол ямар аргаар Бурханда магтаал үргэхэб, сэсэн мэргэн ухаатай болохоб гэжэ бидэниие һургана. Эзэнэй айладхал арад түмэндэ дамжуулдаг ба Бурханда үнэн сэхэ байхые уряалдаг Ехэ болон Бага лүндэншэдэй номууд Хуушан Хэлсээнэй түгэсхэлдэ оруулагданхай.

Шэнэ Хэлсээн. Эдэ 27 ном Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа, манай ээрын 1-дэхи зуун жэлдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ бэшэгдээ бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үндэһэн һуури тухай дурдабал, оршолон дэлхэйе Абарагша Иисүүс Христоосой амидарал, һургаал, наһа баралга ба амидыралга тухай хөөрэһэн дүрбэн Һайн Мэдээсэл болоно. Тэдэнэй удаа – Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд тухай ном. Иисүүсэй огторгойдо дэгдэһэнэй һүүлээр христиан бүлгэмэй ажабайдал, Римэй хаан ороной дэбисхэр дайдаар шабинарайнь Һайн Мэдээсэл тараажа эхилһэн тухай энэ ном соо хэлэгдэнэ. Дараань – Христоосой шабинарай бэшэһэн хандалганууд. Тэдэ хадаа христиан бүлгэмүүдые болон ганса нэгэ хүнүүдые этигэл һүзэгэйнь талаар дэмжэн, Эзэндэ һайшаагдама ажабайдал сахин һуухыень уряална. Шэнэ Хэлсээнэй түгэсхэл ном бол Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ мүн. Бурханда эсэргүү хүсэн бүримүһэн дарагдаха гэһэн удха тэрээн соо далда хэлээр зураглагдана.


Библи буряад хэлэндэ оршуулга

Бэшэгдэһэн сагһаа хойшо энэ нангин Ном дэлхэйн угаа олон хэлэнүүдтэ оршуулагдаһан юм. Мүнөө сагта дэлхэй дээрэ 7 мянга үлүүтэй хэлэнүүд бии. Тэдэнэй 700-дань шахуу Библиин бүхы номууд оршуулагданхай. Библиин зарим хуби үшөө 2 мянган хэлэн дээрэ хүрбүүлэгдээ.

Ородой Библиин бүлгэмэй ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институдай оршуулагшадай бүлэг энэ гайхамшагта номые буряад хэлэндэ оршуулжа, мүлин-заһан бэлэн болгоо. Тус бүлэгэй бүридэлдэ буряад хэлэнэй мэргэжэлтэд, бэшээшэд, мүн Ородой болон хари гүрэнүүдэй мэргэжэлтэд оролсоо. Оршуулга хадаа удхын ба түхэл маягай талаар хэдэн шатын шалгалта дабан гараа. Оршуулагшадай бүлэгэй гол зорилгонь еврей, арам, грек хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй эхэ бэшэгэйнь удхые зүбөөр дамжуулха гээшэ бэлэй. Энэ даабари дүүргэхын тула оршуулагшадай бүлэг Библиин талаар мүнөө үеын нэрэ хүндэтэ тайлбаринуудые хэрэглээ, мүн тиихэдэ Библиин урданай болон оршон сагай хэдэн хэлэнүүдтэхи оршуулгануудтай сасуулан шалгаа һэн. Иигэжэ анханай удхыень зүбөөр дамжуулан гаргаха гээшые ажал хүдэлмэриин гол ёһо гурим болгон баримталжа, оршуулагшадай бүлэг хүдэлөө юм. Гадна, бидэ тус удхыень бүгэдэ зоной ойлгохоор, оршон үеын удха зохёолой һайхан хэлэн дээрэ хүрбүүлэн гаргахые оролдообди. Зарим уншагшадта урданай үгэ гэжэ һанагдамаар нэгэ тэды үгэ оршуулгадаа хэрэглэхэ ушар гарадаг байгаа. Байн-ошон эдэ үгэнүүд буряад хэлэндэ дахин үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болохо гэжэ найданабди.

Библи буряад хэлэндэ оршуулха ажал олон жэлэй туршада үргэлжэлөө. 2010 ондо Шэнэ Хэлсээн хэблэгдээ, мүн Хуушан Хэлсээнэй «Эхин» гэжэ ном хэблэгдээ бэлэй. Эдэ хадаа туршалгын хэблэлнүүд байгаа мүн. Харин мүнөө буряад уншагшад түрэл хэлэн дээрээ Библиин дүүрэн согсолбори уншаха аргатай болобо. Энэ хадаа түүхэдэ анха түрүүшынхиеэ Библиин бүхы номууд буряад хэлэн дээрэ нэгэ хабтаһан доро хэблэгдэн гараба гээшэ. 19-дэхи зуун жэлдэ Британиин шажан дэлгэрүүлгын холбооной шажан дэлгэрүүлэгшэд Библиин бүхы номуудые оршуулаад, нэгэ хабтаһан доро бэшэ, харин ами аминдань хэблээ. Тэрэ оршуулга хуушан монгол бэшэг дээрэ хэгдэһэн ушарһаа мүнөө тэрэниие гансал эрдэмтэд ойлгохо аргатай. Туршалгын хэблэлнүүд шалгагдаа, алдуунууд заһагдаа, уншагшадай дунда асуулта ябуулагдажа, дүнгынь анхаралда абтаа, зарим ойлгосогүй, орёо удхатай үгэнүүд һэлгэгдээ.

Текст хэдэн бүлэг болон үгүүлэлнүүдтэ хубаагдахадаа, Библиин ород хэлэн дээрэхи Синодальна оршуулгые дагаа. Гэбэшье зарим ушарта хоёр-гурбан үгүүлэл нэгэдхэгдэжэ, үйлэ хэрэгүүдые гү, али удха эли тодоор гаргаха гэһэн зорилго нэн түрүүн хэрэгжүүлэгдээ. Буряад хэлэндэ оршуулгын үндэһэн боложо абтаһан номһоо ондоо, грек хэлэндэхи һүүлэй оршуулгануудһаа үндэһэлһэн зарим үгүүлэлнүүд Шэнэ Хэлсээнэй ород Синодальна оршуулга дотор дайралдана. Иимэ үгүүлэлнүүд буряад оршуулгада оруулагдаагүй, сноско соо заагдаа.

Буряад уншагшад болбол ород соёл болон удха зохёолые һайн мэдэхэ ушарһаа мэдээжэ хүнэй гү, али орон нютагай нэрэнүүд зарим газарта ород Синодальна оршуулгые даган, тэрэ зандаа үгтөө. Харин бидэ гол түлэб эхэ хэлэн дээрээ хүнэй ба нютагай нэрэнүүд ямараар дуулданаб, тиимээр лэ хүрбүүлхые оролдообди. Тиихэдэ ород бэшэлгэнь али болохоороо анхарагдаа ааб даа.


Туһа болохо хабсаргалтанууд

Тус оршуулга ойлгоходо туһа болохо материалнууд энэ хабтаһан доро хабсаргаатай. Эдэ бол Библиин хуби бэшэ гээд ойлгохо хэрэгтэй, имагтал туһаламжа. Юрын бэшэ, эртэ урдын энэ номые ойлгоходо зондо туһалха гэжэ найдажа, бидэ эдэниие оруулаабди. Ном бүхэнэй урда оролто үгэ бэшэгдээ. Тэрээн дотор номой гол сэдэбүүд, зохёолшон болон бэшэгдэһэн үе саг тухайнь нэгэ тэды мэдээн уншагшадта дурадхагдана. Номуудай бүлэг бүхэн багахан хубинуудта удхаараа хубаагдажа, эдэ хубинуудта нэрэ үгтөө. Библиин зарим хэһэг һайнаар ойлгохын тула адлирхуу хэһэг зааһан мэдээнүүд оруулагдаа.

Зарим ушарта тобшо сносконууд үгтэжэ, ойлгоходо орёо нэрэнүүдэй, үгэнүүдэй болон тэрэ урданай сагай ажабайдалай тусгаар илгаанууд удхалан бэшэгдээ. Мүн энэ-тэрэ орёо үгүүлэлые ондоогоор ойлгомоор гэжэ гү, али урданай хуйламал бэшэгүүдэй хоорондохи зүрилдөөн тухай хуряангы мэдээн хуудаһанай доро үгтэнэ.

Библи соо оло удаа дайралдадаг гол шухала ойлгосонуудые тайлбарилга хэблэлэй түгэсхэлдэ оруулагдаа. Тэрэ үни үе сагай түүхые зүбөөр ойлгохын тула үнгэтэ газар дэбисхэрэй зурагууд ниитэлэгдээ.


Түгэсхэл

Библи болбол хүн түрэлтэнэй түүхэдэ Агууехэ ном гээшэ. Элдэб шажангуудай түлөөлэгшэд энээниие баталдаг. Библи хадаа тад ондоо үе саг ба ажамидарал, эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэхи зоной туйлалта, ажабайдалые зураглаһан түүхын үнэтэ баталамжа мүн. Дэлхэйн уран һайханай һанда тоо томшогүй дүрэ образуудай, үйлэ хэрэгүүдэй хүгжэлтэ бэлэглэһэн гол үндэһэн хадаа Библи болоно. Гэхэтэй хамта, Библи гээшэ уран зураашад, зохёолшодой бүтээлэй һабагша татадаг һанһаа, түүхын баталамжаһаа үлүү ехэ. Библи гээшэ Бурханай болон хүнэй хоорондохи харилсаанай бэшэг, улад зондо Тэрэнэй заабарилһан захяа заабари, хүнэй дүрсэ абажа, дэлхэй дээрэ Бурханай ажаһууһан, номнол ябуулһанай гэршэлгэ мүн. Бүтээгшын арад зондо айладхал ойлгохоёо эрмэлзэн уншагша нэгэндэл Нангин Бэшэгэй удха нээгдэдэг.

Бурханай үгые буряад арадта энэ оршуулга бүримүһэн дамжуулха, зон Эзэндэ бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ этигэн, Һайн Мэдээсэлэй ёһо гуримуудые сахин ажаһууха гэжэ найданабди. Ородой Библиин бүлгэм ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институт энэ Нангин Бэшэг оршуулһан, заһабарилһан бүхы мэргэжэлтэдтэ баяр баясхалан хүргэнэ. Тус оршуулгые хэблэхэдэ туһалһан зондо мүн лэ баяр хүргэнэбди.

## Хуушан Хэлсээн

### Хуушан Хэлсээн

Хуушан Хэлсээн


Эхин

Египедһээ гаралга

Левит

Тоололго

Хуули дабталга

Нүүнэй Иисүүс

Ударидагшад

Рүүт

1 Хаан түрэнүүд

2 Хаан түрэнүүд

3 Хаан түрэнүүд

4 Хаан түрэнүүд

1 Угай бэшэг

2 Угай бэшэг

Эзраа

Нэхэмьяа

Эстээр

Иоов

Псалманууд

Һургаал

Экклезиаст

Дуунай дуун

Исай

Ерэмияа

Гашуудал

Эзэкээл

Даниил

Һошээ

Ёһээл

Амоос

Авдии

Иона

Михей

Наум

Аввакуум

Цэпаанияа

Хаггай

Захарияа

Малаахи


### Эхин

#### Эхин

Эхин


Моисейн нэгэдэхи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


#### Моисейн нэгэдэхи ном


Моисейн нэгэдэхи ном


Эхин

Библиин түрүүшын табан ном «Моисейн табан ном» гэжэ нэрэтэй. Израилиин арад түмэн яажа мүндэлһэн ба Бурханай тэдээнтэй яажа Хэлсээ баталһан тухай эдэ номууд соо хэлэгдэнэ. Гэбэшье энээн тухай хөөрэхын урда тээ хүн түрэлтэн яажа мүндэлөөб, юундэ энэ Хэлсээн хэрэгтэй болооб гэжэ ойлгохо шухала. Эдэ бүгэдэ тушаа Библиин эгээл түрүүшын «Эхин» гэжэ нэрэтэй ном хөөрэнэ.

Энэ номой түрүүшын 11 бүлэг бүхэдэлхэйн түүхэдэ оршол болоно. Бурхан энэ юртэмсэ, хүниие бүтээгээ, харин хүн Бурхантай эбтэй эетэй ажаһуухаяа хүсэнгүй, өөрын зам бэдэржэ эхилээ. Тиимэһээ хүн түрэлтэнэй түүхэ эхинһээ эхилжэ гэмтэ ябадалаар дүүрэн, тиимэһээл Бурхан шэнэ хүн түрэлтэнэй үдэхэ гэр бүлэ – үнэн шударга Нойн гэр бүлэһөө бэшэ бусад зониие үгы хэнэ.

12-дохи бүлэгһөө эхилжэ, Бурханай шэлэһэн зон тухай хэлэгдэнэ. Тэдээнээр дамжуулан, Бурхан хүн түрэлтэндэ абаралай зам заахаяа хүсэнэ. Абраһаам, Исаак, Яков болон еврей арадай эхи табигша тэрэнэй 12 хүбүүд тухай хөөрөөн соо Бурханай Өөрын арад түмэндэ найдуулганууд тушаа уншанабди: уг удамынь угаа олон болохо, Бурханай найдуулһан газар нютагта тэдэ ажаһууха, бүхы хүн түрэлтэндэ үнэн зүбые тэдэ харуулха. Тэдэ түгэс тэгшэ зон байгаагүй, өөрын дутагдалнуудтай, олон нүгэлтэ ябадалтай байгаа. Гэбэшье эдэ Бурханай зон Тэрэнэй уряада этигэл түгэс харюу үгэнэ, захиралтануудыень жэншэдгүй дүүргэнэ.

«Эхин» удха зохёолой олон онсо маягтай: зарим ушарта энэ болбол һүр жабхаланта хөөрөөн, бусад тээ – һонирхолтой, таһалдахын аргагүй үйлэ хэрэгүүд, нүгөө тээ – угай бэшэгэй олон нэрэнүүд, заримдаа – шүлэгэй аргаар найруулһан гоё һайхан юрөөлнүүд… Ондоо хэлэн руу оршуулхада яруу найрагай зарим шанар, илангаяа үгын тоглоом, үгы болодог байна. Иимэ ушарта тус оршуулга соо тодорхойлолто үгтэнэ.

#### 1


Оршолон юртэмсые бүтээлгэ

1Эхинэй эхиндэ Бурханай[†] огторгой болон газар дэлхэйе бүтээжэ захалхада,[+] 2газар дэлхэйн үшөө мүндэлөөдүйдэ, оёоргүй гүнзэгы уһан дээгүүр – харанхы, гансал Бурханай һүлдын уһан дээгүүр элин байхада, 3Бурхан:

– Туяа гэрэл оршог! – гэжэ айладхаба. Туяа гэрэл бии болобо. 4Бурхан туяа гэрэлэй һайхан байһые хараад, тэрэнээ харанхыһаа илган амяарлаба. 5Тиигээд Тэрэ туяа гэрэлые «үдэр» гэжэ нэрлэбэ, харин харанхые «һүни» гэбэ.

Үдэшэ болоод, үглөө эхилэн, нэгэдэхи үдэр үнгэрбэ.

6Бурхан:

– Уһан хоёр тээшээ хубаараг! – гэжэ захирба. 7Удаань Бурхан уһые хоёр тээшэнь хубаахадаа, нэгыень дээрэ тогтоожо, нүгөөдыень доро тогтообо. 8Хоёр уһа илгаһан зүйлые Тэрэ «тэнгэри» гэжэ нэрлэбэ. Иигээд үдэшэ үнгэржэ, һүни болоод, үглөө эхилэн, хоёрдохи үдэр үнгэрбэ.

9Бурхан:

– Тэнгэри дорохи уһан нэгэ газарта суглараг, хуурай газар үзэгдэг! – гэжэ айладхаба. Айладхалайнь ёһоор энэ бүтэбэ. 10Бурхан хуурай газарые «газар» гэжэ нэрлэбэ, сугларһан уһанда «далай» гэжэ нэрэ үгэбэ. Хэһэн ажалаа хаража, Бурхан сэдьхэлээ хананги байгаа. 11Удаань Бурхан:

– Энэ газар ургасатай байха болтогой![†] Элдэб янзын үбһэ ногоон, элдэб жэмэстэ модон ургаг! – гэжэ захирба. Энэнь бүтэбэ. 12Тиигэжэ газарай хүрьһэнһөө янза бүриин ургамал ургаба. Эдэ бүхэнэй ехэ һайхан болоһые Бурхан анхараад, сэдьхэлээ ханаба.

13Иигээд үдэшэ үнгэржэ, һүни болоод, үглөө эхилэн, гурбадахи үдэр үнгэрбэ.

14Бурхан:

– Үдэр, һүниие илгаруулхын, саг болзор, уларилай шэнжэ харуулхын, хоног, жэлнүүдые хэмжүүрлэхын тулада тэнгэридэ ялагар дэнгүүд бии болохонь болтогой! 15Тэнгэриин оройһоо ялалзан, газар дэлхэйе тэдэ гэрэлтүүлэг! – гэбэ. Тон тиимээр бүтэбэ. 16Иигэжэ Бурхан асари томо хоёр ялагар дэн бии болгоо: хурса гэрэлтэйнь үдэрые зонхилхо, бүрүүл гэрэлтэйнь һүниие зонхилхо гэбэ, мүн одо мүшэдые бии болгобо.

17Бурхан тэдэнээ тэнгэриһээ газар дэлхэйе гэрэлтүүлхын, 18үдэр, һүниие зонхилхын, үдэрэй тодо гэрэлые һүниин шэб харанхыһаа илгахын тула табиба. Эдэ бүгэдые Тэрэ харахадаа, сэдьхэлээ хананги үлэбэ.

19Иигээд үдэшэ үнгэржэ, һүни болоод, үглөө эхилэн, дүрбэдэхи үдэр үнгэрбэ.

20Бурхан:

– Далайн уһан соогуур амитадай бисалхань болтогой! Түби дэлхэй дээгүүр, тэнгэри огторгойн орьёлоор жэгүүртэн ниидэг! – гэжэ айладхаба. 21Тиигээд Тэрэ далайн асари томо, янза бүриин уһанай амитадые бии болгобо, тэдэнь уһан соогуур бисалан байба, мүн баһа янза бүриин жэгүүртэниие Тэрэ бии болгобо. Тиигээд Бурхан эдээниие һайхан гэжэ үзөөд, 22эдэ бүгэдэеэ үреэн:

– Уһанай амитад олон боложо, үнэржэжэ, далай дүүрэн бологты! Мүн түби дэлхэйгээр жэгүүртэн олошорог лэ! – гэжэ үреэбэ.

23Иигээд үдэшэ үнгэржэ, һүни болоод, үглөө эхилэн, табадахи үдэр үнгэрбэ.

24Бурхан:

– Газар дэлхэйдэ элдэб янзын – гэрэйшье, мүлхидэгшье, зэрлигшье, юрэдөө, бага, ехэшье амитад бии болог! – гэжэ айладхаба. Тон тиимээр бүтэбэ. 25Иигэжэ Бурхан элдэб түрэлэй ан, адуу мал болон мүлхидэг амитадые газар дэлхэй дээрэ бии болгоһон гээшэ. Тиигээд эдэ бүгэдөөрөө сэдьхэлээ хананги Тэрэ байгаа бэлэй.

26Удаань Бурхан:

– Хүн гэдэгые Өөртөө адли түхэлтэйгөөр бии болгоё. Далайн загаһадые, огторгойн шубуудые, зэрлиг болон тэжээмэл амитадые, газараар мүлхидэг хамаг амитадые болон бүхы түби дэлхэйе тэрэ захиран, зонхилон байг! – гэжэ айладхаба.

27Бурхан Өөртөө адли түһөөтэйгөөр хүниие бүтээгээ.

Тэрэ эрэ эмэ хоёрые бүтээгээ[+].

28Тиигээд Бурхан тэдэниие үреэн:

– Уг удамтнай олошоржо, үнэр үдхэн болоод, газар дэлхэй дүүрэн тарагты, тэрэниие эзэлэгты. Далайн загаһадай, огторгойн шубуудай, газар дэлхэйн хамаг амитадай эзэд бологты. 29Таанадта эдеэ хоол гэжэ үрэ таряанай ургамал, жэмэстэ модо бүгэдые үгэнэб. 30Харин газар дэлхэйн ангуудта, огторгойн жэгүүртэндэ, дэлхэйн амитадта – бүхы амиды голтой аймагта Би эдеэ хоол болгон ургаса ногоо үгэнэб, – гэжэ айладхал буулгаба.

Айладхаһанайнь ёһоор хэрэг бүтэбэ. 31Бурхан Өөрынгөө бүтээһэн юумэ хараад, сэдьхэлээ хананги үлөө һэн.

Иигээд үдэшэ үнгэржэ, һүни болоод, үглөө эхилэн, зургаадахи үдэр үнгэрбэ.

#### 2

1Иигэжэ оршолон юртэмсэ болон амитай, амигүй байгаали бүтээгдэһэн гээшэ. 2Долоодохи үдэр болоходо, Бурхан[†] ажалаа дүүргэжэ, хэжэ байгаа бүхы ажалнуудһаа долоодохи үдэртөө Тэрэ амарба ха. 3Бурхан долоодохи үдэрые үреэжэ, тусхай нангин[†] үдэр гээд тодорхойлбо, юундэб гэхэдэ, энэ үдэр хэжэ байһан ажалһаа Тэрэ амараа: бүтээлгэ байгуулгын хэрэг түгэсөө. 4Иимэл даа, оршолон юртэмсын байгуулагдаһан түүхэ.


Эдээмэй сэсэрлиг

Эзэн[†] Бурханай газар дэлхэй болон огторгой бүтээхэдэнь, 5газар дээрэ нэгэшье һөөг бургааһан, нэгэшье ногоон үгы һэн. Эзэн Бурхан газарта бороо оруулаагүй мүн баһа таряа тариха хүн гэдэгые бии болгоодүй байгаа. 6Гансал гүн гүнзэгыһөө нэбтэрэн гаража байгаа уурал газарые шиигтүүлжэ байгаа.

7Тиигээд Эзэн Бурхан хүниие газарай шоройһоо бии болгожо, хамар руунь амидаралай амисхал үлеэжэ оруулба. Хүн амитан боложо амидырба[+]. 8Эзэн Бурхан зүүн зүгтэхи Эдээм гэдэгтэ сэсэрлиг һуулган таряад, тэндээ Өөрынгөө бии болгоһон хүн гэдэгые байрлуулба. 9Энэ сэсэрлиг соогоо Эзэн Бурхан харахада аятай, эдихэдэ амтатай жэмэстэ мододые ургуулба. Сэсэрлигэй дунда ажамидарал үршөөдэг модон, тиихэдэ һайн, мууе ойлгохо болгодог эрдэмэй модон һуулгагдаба[+].

10Эдээмэй сэсэрлигээр[†] гол урдажа, тэрэниие уһална, саашалхадаа, дүрбэн һалаа гол болон урдана. 11Тэдэ голойнь нэгэн Пишоон гэгдэдэг, алтатай Хавилаа гэжэ нютаг ороноор урдана[+]. 12Тэрэ газар орондо сэбэр алтан, гүгэл[†] болон мана шулуун байна. 13Хоёрдохи голынь Гихоон гэжэ нэрэтэй, Күүш гэжэ орон дайдые тойрон урдана. 14Гурбадахи голынь Тигр, Ассириһээ зүүн тээшэ урдана. Дүрбэдэхи голынь – Евфрат[+].

15Эдээмэй сэсэрлиг һэргээн харууһалжа байхыень Эзэн Бурхан хүниие тэндэ байрлуулаад, 16иимэ захяа хүндэ үгэбэ:

– Энэ сэсэрлигэй ямаршье алим жэмэс эдихэдэш болохо. 17Зүгөөр һайн муугай илгаае мэдэрүүлдэг модоной жэмэсэй ойронь хүрэжэ болохогүй. Тэрэниие оройдоо бү эди. Эдеэ һаа, тэрэл үдэртөө үхэхэш.

18Тиигээд Эзэн Бурхан:

– Хүнэй гансаараа байхань муу. Өөртэнь таараха хани бии болгохомни, – гэжэ айладхан шиидэбэ. 19Тиигээд Тэрэ газар шоройһоо элдэб түрэлэй хээрын ан гүрөөл, огторгойн янза бүриин шубуудые бии болгоод, тэдээндэ хүн ямар нэрэ үгэгшэ ааб гэжэ мэдэхэеэ ойронь асарба. Иигэжэ амиды голтой бүхэн нэрэтэй болобо. 20Хүн адуу мал, ангуудта болон жэгүүртэ шубуудта тус тустань нэрэ олгобо, зүгөөр тэдээн сооһоо өөртэнь таараха хани олдобогүй.

21Тиихэдэнь Эзэн Бурхан хүниие гүнзэгы нойроор унтуулаад, нэгэ хабһыень абажа, шархыень юушьегүй болоторынь эдэгээгээд,[+] 22тэрэ хабһаараа эхэнэрые бүтээбэ. Тиигээд тэрэнээ хүндэ асарба. 23Хүн тэрэниие хараад:

– Зай, энэ минии яһанһаа таһарһан яһан,
мяханһаам таһарһан мяхан.
Эрэ намһаа абтаһан энэ хүн
эхэнэр гэжэ нэрэтэй болог, – гэбэ.

24Эгээл иимэһээ эрэ хүн эхэ эсэгэеэ орхёод, һамгантайгаа нэгэдэхэ, тиин хоёр хүн нэгэн бэе болон эблэрхэ ушартай[+].

25Хүн мүн тэрэнэй һамган хоюулаа шараа нюсэгэнүүд байгаа, зүгөөр эшэхэ гээшые мэдэдэггүйнүүд бэлэй.

#### 3


Түрүүшын нүгэл ба хойшолонгынь

1Эзэн[†] Бурханай[†] бии болгоһон газарай амитад сооһоо эгээл мэхэтэйнь могой һэн. Тэрэ эхэнэрһээ асууба:

– Энэ сэсэрлигэй ямаршье модонһоо үрэ жэмэс эдихыетнай Бурхан зүбшөөнэгүй гэжэ үнэн гү[+]?

2– Сэсэрлигэй алишье модоной үрэ жэмэс эдихэдэмнай болохо. 3Зүгөөр диваажанай тэг дундахи модоной үрэ жэмэс эдижэ болохогүй, тэрээнһээ байха энэ модондо дүтэлжэшье болохогүй, тиигэбэл, үхэхэт гэжэ Бурхан айладхаа һэн, – гэжэ эхэнэр харюусаба[+].

4– Үгы, үхэхэгүйт, – гэжэ могой эхэнэртэ хэлэбэ. 5– Зүгөөр тэдэниие эдихэдээ таанад тэрэ үдэр нюдөө гэнтэ нээһэндэл юумэ боложо, һайн муу хоёрые илгаха шадабаритай Өөртэнь адли болохот гэжэ Бурхан мэдэнэ.

6Энэ модоной үрэ жэмэс эдихэдэ һайн, харахадашье аятай, мүн эрдэм мэдэсэшье үгэдэг гэһэн бодолдо эхэнэр абтаба. Тиигээд нэгэ алим жэмэс таһалжа абаад эдижэрхибэ, үбгэндөөшье үгэбэ – тэрэнь эдибэ[+]. 7Нюдөө нээһэн юумэдтэл, бэе бэеынгээ нюсэгэн байһаниие тэдэ обёоржо, инжир[†] модоной набшаһаар халхабша хэжэ, нюсэгэн габаа халхалба.

8Сэсэрлиг соо үдэрэй һэбшээндэ Эзэн Бурханай ябахые соносоод, модод соогуур тэдэ хоргодобод.

9– Хаанабши? – гэжэ Эзэн Бурхан эрэ хүниие ооголбо.

10– Сэсэрлиг соо Танай абяа шэмээ дуулаад, нюсэгэн байһандаа эшээд, бэеэ нюугааб, – гэжэ тэрэнь харюусаба.

11– Нюсэгэнши гэжэ хэн шамда хэлээб? – гэжэ Эзэн Бурхан асууба. – Хорюултай модоной алим эдеэ аалтайш?

12– Танай намда үршөөһэн һамган тэрэ модонһоо алим үгөө, тиихэдэнь би эдеэ һэм, – гэжэ хүн харюусаба.

13– Юундэ ши тиигэбэш? – гэжэ Эзэн Бурхан эхэнэрһээ асууба.

– Минии ухаае могой төөрюулээ, үгэдэнь орожо эдеэлби даа, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

14Эзэн Бурхан могойе харааба:

– Ши хэһэн энэ хэрэгэйнгээ түлөө хараалда[†] хүртэхэшни: арьяатан, адууһа мал соо эгээл доройнь боложо, гэдэһэн дээрээ мүлхин ябахаш, хамаг наһаараа тоборог шоройгоор хооллохош. 15Би эхэнэр та хоёрые эбсэшэгүй дайсад болгохоб. Таанадай үри һадаһад хоорондоо дайсад болохо, тэрэнэй хүбүүд толгойеш бизалха, харин ши тэдэнэй хүлэй улые хадхадаг, хазадаг болохош[+].

16Эхэнэртэ Тэрэ айладхал буулгаба:

– Шинии хээлитэй болохые хэмгүй зоболонтой болгохоб, зобожо, үбдэжэ хүүгэдые түрэдэг болохош, үбгэеэ хододоо хүсэн байхаш, үбгэншни шинии эзэн болохо[+].

17Хүндэ Эзэн Бурхан айладхаба:

– Һамганайнгаа үгэдэ орожо, Минии хорюултай гэһэн алим эдиһэнэйш түлөө,

шамһаа уршагтажа
энэ газар хараалда хүртэбэ,
шэмэтэ үрыень шадал шэнээгээ гарган,
зобожо абадаг байхаш.
18Гансал адаалхай һөөгүүд, бог үбһэн эндэ ургаха,
адагай ногоогоор хооллохо болонош.
19Хүлһөө адхан эдеэ хоол олодог байхаш.
Газарһаа абтаһан хадаа
дахинаа газартаа бусахаш.
Юуб гэбэл, ши тоборог шорой гээшэш,
иимэл ёһонһоо юрын лэ шорой тооһон болохош[+].


Адаам Ева хоёр Эдээмэй сэсэрлиг сооһоо намнуулба

20Тиигээд Адаам һамгандаа Ева[†] гэжэ нэрэ үгэжэ, хүн түрэлтэнэй изагуур эхэ болгобо[*].

21Эзэн Бурхан амитанай арһаар хубсаһа хээд, Адаамые, һамгыень хубсалуулба.

22Тиигээд Эзэн Бурхан айладхаба:

– Зай, эдэ зон маанадтал адли һайн, мууе танижа илгаруулдаг болобо. Ажамидарал үгэдэг модоной алим жэмэс таһалжа эдеэд, үхэл мэдэхэгүй, мүнхэ боложо магад![+]

23Тиигэжэ Эзэн Бурхан болгоомжолоод, тэдэ хоёрые Эдээмэй сэсэрлиг[†] сооһоо намнажа гаргаба: газарһаал абтаһан хадаа тэрэ газараа элдүүрилжэ байг. 24Хүниие намнаад, ажамидаралай һүлдын модондо хэнииешье дүтэлүүлхэгүйн тула сэсэрлигэй зүүн талын зам хаража хамгаалха үүргэтэй, баймга эрьелдэжэ, хүдэлжэ байдаг галта һэлмэтэй, галаар дүлэтэһэн амитад-харуулые Тэрэ табиба.

#### 4


Адаам Ева хоёрой хүбүүдэй түүхэ

1Адаам Ева[†] һамгантаяа хэбтэбэ, тиин тэрэнь хээлитэй болоод, хүбүү түрэжэ:

– Эзэнэй[†] аша туһаар би хүниие бүрилдүүлбэб! – гэбэ. Тиигээд тэрээндээ Хаяан гэжэ нэрэ үгэбэ. Энэнь «хүбүүтэй болоһон» гэһэн удхатай нэрэ юм. 2Ева баһа нэгэ хүбүү түрөөд, Аабэл гэжэ нэрэ үгэбэ. Томо болоходоо, Аабэл хонишон, Хаяан таряашан болобо.

3Хожомынь нэгэ үдэр Хаяан Эзэндэ талархалаа элирхэйлхэ гэжэ газарайнгаа ургасаһаа үргэбэ. 4Харин Аабэл хонин һүрэгэйнгөө түрүүшын түлэй хамагай тарганииень шэлээд, Эзэндэ үргэбэ. Аабэлэй үргэл Эзэндэ һайшаагдаба, 5харин Хаяанай үргэл һайшаагдабагүй. Энээндэ Хаяан ехэ уурлажа, шэг шарайнь барайба.

6– Ши юундэ уурлабаш? – гэжэ Эзэн Хаяанһаа асууба. – Юундэ шэгшни хубилбаб? 7Хэрбээ зохистой хэрэг хэһэн һаа, ши энеэжэ байха һэнши. Харин шинии зохисгүй хэрэг хэһэн ушарһаа нүгэл[†] хэхэ гэһэн хүсэлшни үүдэнэй хажууда отожо, зэрлиг амитан мэтэ шамайе хүлеэжэ байна. Гэбэшье ши тэрэ хүсэлөө дабан диилээрэй[+].

8Хаяан Аабэл дүүдээ хэлэбэ:

– Хээрэ тала гарая.

Тэдэнэр хээрэ тала гараба. Тэндэ Хаяан гэнтэ Аабэлдэ добтолоод, алажархиба.

9Эзэнэй Хаяанһаа:

– Аабэл дүүшни хаанаб? – гэжэ асуухада,

– Мэдэнэгүйб! Би дүүгэйнгээ харуулшан юм гүб? – гэжэ Хаяан харюусаба.

10– Ямар юумэ хэбэ гээшэбши? – гэбэ Эзэн. – Дүүгэйшни ами шуһан нам руу газарһаа хашхаржа байна! 11Одоо Би газар хүрьһэнтэйш хамта шамда хараал[†] шэнгээхэм. Алаһан дүүгэйш шуһан энэ газарта нэбтэрэнхэй. 12Шинии хэдышье энэ газар үйлэдбэрилхэдэ, тэрэшни шамайе тэжээхэ, хооллуулхагүй. Энэ сагһаа хойшо ши орон нютаггүй зайгуул, тэнүүл болобош.

13– Энэ хэһээлтэ намда айхабтар хүшэр хүндэ, – гэжэ Хаяан Эзэндэ хэлэбэ. – Энээниие би даажа шадахагүйб. 14Энэ орон нютагһаа, Өөрһөө намайе намнанат. Тиигэбэл, орон нютаггүй зольбо болохоб, дайралдаһан лэ хүн намайе алаха бшуу.

15Зүгөөр Эзэн харюусаба:

– Тиимэшье бэшэ. Хэн шамайе аланаб, долоо дахин гэмынь ехэ болгоод, тэрээнһээ үһөөгөө абахаб.

Тиигээд Эзэн уулзаһан зоной Хаяаниие алахагүйн тула тэрээндэ тусхай тэмдэг табиба[+]. 16Хаяан Эзэнһээ холодон, Эдээмһээ зүүлжээ Ноод гэжэ газарта байрлаба.


Хаяанай үри һадаһад

17Хаяан һамгантаяа Ноодто амидаржа, һамганиинь хүбүү түрэжэ, Эноох гэжэ нэрлэбэ. Хаяан хото балгааһан барижа, тэрэнээ хүбүүнэйнгээ нэрээр Эноох гэжэ нэрлэбэ.

18Эноох Ираад гэжэ хүбүүтэй болобо. Ираадһаа Мэһуяаһээл, Мэһуяаһээлһээ – Мэтушаһээл, Мэтушаһээлһээ Лаамэх гараба.

19Лаамэх хоёр һамга абаһан юм: нэгэнэйнь нэрэ Адаа, хоёрдохинь Циллаа гэжэ нэрэтэй. 20Адаа гээшэһээ Ябаал гэжэ хүбүүн түрэбэ: эгээл тэрээнһээ майхан соо байдаг, мал адуулдаг хүнүүд гараһан юм. 21Ябаал Юбаал гэдэг дүү хүбүүтэй һэн: тэрээнһээ ятага болон лимбэ дээрэ наададаг зон үдэбэ.

22Лаамэхай хоёрдохи һамган Циллаа хүүгэдтэй боложо, Тубаал-Хаяан гэдэг нэрэ үгэбэ. Тубаал-Хаяан түмэршэ дархан боложо, гуулин, түмэрөөр олон янзын багажа хэрэгсэл хэдэг һэн. Тубаал-Хаяан Наһамаа гэжэ дүү басагатай һэн.

23Нэгэ үдэр Лаамэх һамгадтаа иигэжэ хэлэбэ:

– Адаа Циллаа хоёрни! Шагнагты намайе! Намайе айлгажа һүрдүүлхэ гэһэн нэгэ залуу хүниие би алааб. 24Хаяаниие алаһан хүн долоо дахин хүндөөр шиидхэгдэхэ һаа, намайе алаһан хүн далан долоо дахин хүндэ хэһээлтэ амасаха.

25Адаамай һамган дахин нэгэ хүбүү түрөөд:

– Хаяанда алуулһан Аабэл хүбүүнэйм орондо Бурхан[†] намда үшөө нэгэ хүбүү үршөөгөө, – гэжэ хэлэн, тэрээндээ Шээт[*] гэжэ нэрэ үгэбэ.

26Шээт хожом хүбүүтэй болоод, тэрээндээ Эноош гэжэ нэрэ үгэбэ.

Тэрэ сагһаа эхилэн, зон Эзэнэй нэрэ солынь дуудадаг болоо бэлэй.

#### 5


Адаамай угай бэшэг

1Энэ болбол Адаамай угай бэшэг юм. Бурхан[†] зониие бии болгоходоо, Өөрынгөө дүрэ үгэжэ бүтээһэн гэхэ. 2Тэрэ эрэ эмэ хоёрые бүтээгээ, «хүн» гэжэ нэрлэн, һайн һайханиие үреэгөө[+].

3Адаам зуун гуша наһатай байхадаа, өөртөө ехэ адлихан хүбүүтэй боложо, тэрээндээ Шээт гэжэ нэрэ үгэбэ[+]. 4Тэрээнһээ хойшо Адаам үшөө найман зуун жэл амидархадаа, хэдэн хүбүүд, басагадтай болоо. 5Иигээд юһэн зуун гушан наһатайдаа Адаам наһа бараа һэн.

6Шээт зуун таба наһатай байхадаа, Эноош гэжэ хүбүүтэй болоо. 7Эноошой түрэһэнэй удаа Шээт үшөө найман зуун долоон жэл амидаран, үшөө хэдэн хүбүүд, басагадтай болоо һэн. 8Юһэн зуун арбан хоёр наһатай болоод, Шээт нүгшөө бэлэй.

9Эноош ерэтэй байхадаа, Хэнаан гэжэ хүбүүтэй боложо, 10тэрээнһээ хойшо найман зуун арбан табан жэл амидараад, хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, наһа бараа. 11Юһэн зуун табатайдаа Эноош наһа бараа.

12Хэнаан далатайдаа Маһалалээл гэдэг хүбүүтэй болобо. 13Тэрээнһээ хойшо Хэнаан хэдэн хүүгэдтэй боложо, үшөө найман зуун дүшэн жэл ажаһуугаа. 14Юһэн зуун арба наһатайдаа Хэнаан наһа бараа.

15Маһалалээл жаран таба наһатайдаа Ярээд гэдэг хүбүүтэй боложо, 16-17тэрээнһээ хойшо найман зуун гушан жэлэй удаа найман зуун ерэн таба хүрөөд, нүгшөө. Тэрээндэ баһа олон хүүгэд байгаа юм.

18Ярээд зуун жаран хоёр наһатай байхадаа, Эноох гэжэ хүбүүтэй боложо, 19-20тэрээнһээ хойшо найман зуун жэлэй удаа юһэн зуун жаран хоёр наһандаа нүгшэбэ. Тэрээндэ баһа хэдэн хүбүүд, басагад бии һэн.

21Эноох жаран табатайдаа Мэтүшээлах гэжэ хүбүүтэй боложо, 22Бурханай захяа заабари сахин ажамидараа. Тэрэ үшөө гурбан зуун жэл амидаран, хэдэн хүүгэдтэй болоо һэн. 23Гурбан зуун жаран табан наһатайдань 24Бурхан тэрэниие дээшэнь Өөртөө дэгдээгээ[+].

25Мэтүшээлах зуун наян долоотой байхадаа, Лаамэх гэжэ хүбүүтэй боложо, 26-27тэрээнһээ хойшо долоон зуун наян хоёр жэлэй удаа юһэн зуун жаран юһэн наһатайдаа нүгшөө. Лаамэхһээ гадна тэрэ хэдэн хүүгэдтэй байгаа.

28Лаамэх зуун наян хоёртой байхадаа, хүбүүтэй болобо.

29– Эзэнэй[†] газарай хүрьһэ хараалда[†] хүртөөһэн ушарһаа бидэ саг үргэлжэ хүндэ хүшэр ажалда ябанабди. Энэ хүбүүн ажалыемнай жааханааршье һаа, хүнгэлжэ магад, – гэжэ Лаамэх хэлээд, хүбүүндээ Ной[*] гэжэ нэрэ үгэбэ[+].

30-31Нойн түрэһэнэй һүүлээр Лаамэх үшөө табан зуун ерэн табан жэл ажаһуугаад, олон хүүгэдтэй болоод, долоон зуун далан долоон наһандаа гээгдээ бэлэй.

32Ной табан зуу наһатай байхадаа, Шээм, Хаам ба Яапэт гэдэг гурбан хүбүүтэй болоо һэн.

#### 6


Хүнэй нүгэлтэ хэрэгүүд

1Түби дэлхэй дээрэ зон олошоржо эхилбэ. Басагадтай тэдэнэй болоходонь, 2хүн түрэлтэнэй басагадай сэбэр һайханиие Огторгойн хүбүүд анхаржа, дуратай басагадые шэлэн, һамга абадаг болобо[+]. 3Тиихэдэнь Эзэн[†] зарлиг буулгаба:

– Хүн гээшэ юрэ бусын амитан, тиимэһээ иимэ удаан тэдэниие байлгаха хэрэггүй. Энээнһээ хойшо хүнэй ами наһанай болзор, амиды ябаха, ажамидарха сагынь зуун хорин жэл болог[+].

4Бурханай[†] хүбүүдэй хүн түрэлтэнэй басагадтай ханилхада, тэдэнь түрэжэ, түрэһэн хүүгэдынь абарга мантан бэетэйнүүд байгаа. Тэдэ эртэ урдын нэрэ солотой баатарнууд болоно[+].

5Түби дэлхэй дээрэ хүн зоной муу үйлэ хэдэгые, мүн тэдэнэй хүсэл һанааньшье буруу шэглэлтэй гэжэ Эзэн харахадаа,[+] 6газар дэлхэй дээрэ хүн гээшые бии болгоһондоо хара бууба. Тэрэ угаа ехээр гэмшэн,[+] 7иигэжэ айладхаба:

– Би газар дэлхэйн нюрууһаа хамаг хүн зониие, тэдэнтэй хамта адуу мал, мүлхидэг амитадые, арьяатаниие, шубуудые огтолон үгы болгохоб. Эдэниие байгуулһандаа голхорноб.

8Эдээн сооһоо гансал Ной Эзэнэй һанаанда тааруу, аятай байгаа бэлэй.


Нойн үнэн шударга байлга

9Энэ болбол Нойн түүхэ юм.

Тэрэ сагай хүн зон соо гансал Ной зүб шударга, ямаршье өө мөөгүй байгаа, Бурхантай эбтэй эетэй ажаһуугаа[+]. 10Тэрэ Шээм, Хаам ба Яапэт гэдэг гурбан хүбүүтэй бэлэй.

11Ииһээр Бурханай урда хүн түрэлтэн ёро муу ябадалтан боложо, алаха, һүйд хэхэ ушар хаа-хаанагүй дэлгэрбэ. 12Хүн бүхэн ёро муу хэрэгтэ дашуурба. Иигэжэ хүн түрэлтэн газар дэлхэйе бузарлаа һэн. Бурхан энээниие хараад, 13Нойдо айладхаба:

– Хүн түрэлтэн хаа-хаанагүй ёрото муу хэрэг үйлэдэнэ, тиимэһээ Би тэдэниие дууһан хюдахам. 14Харин ши һайн шанартай бүхэ модоор абдар мэтэ онгосо өөртөө бүтээжэ, тэрээн соогоо таһалгануудые хээд, онгосынгоо газаа, досоо талые дабирхайда. 15Тэрэшни утаашаа гурбан зуун тохой, хүндэлөөшөө табин тохой, үндэрөөрөө гушан тохой байгуужаг. 16Ханза-онгосошни хушалта оройтой байха, хушалта ба ханануудай хоорондо нэгэ тохой зай үлөөгөөрэй. Хажуу талаһаань үүдэ хэхэш. Ханза-онгосошни гурбан дабхартай байгуужан. 17Амиды хамагые үгы хэхэеэ Би түби дэлхэйдэ уһан галаб – асари ехэ үер буулгахаб. Энэ дэлхэй дээрэ байгаа амитан бүхыдөө хосорхо. 18Зүгөөр Би шамтай хэлсээ баталхаб. Тиимэһээ ши ханза-онгосо руу һамгантаяа, хүбүүдтэеэ, бэреэдтэеэ хамта орохош. 19-20Бүхы амитадһаа – жэгүүртэ шубуудһаа, адуу малһаа, мүлхидэг ба бусад амитадһаа түрэл түрэлөөрнь – эрэ, эмые өөртөө абалсахаш. Эдэ шамтай хамта амиды үлэхэ ёһотой. 21Өөртөөшье, бэшэндээшье хүрэхөөр элдэб эдеэ абахаш.

22Бурханай зарлигые Ной дүүргэхэеэ оролдоо һэн.

#### 7


Уһан галаб

1Эзэн[†] Нойдо айладхаба:

– Зай, гэр бүлэеэ абаад, ханза-онгосо руугаа оро. Энэ үеын зоной дунда гансал шамайе Би зүб шударга хүн гэжэ хаража байнаб. 2Онгосодо ороходоо, ши бузаргүй амитадһаа эрэ, эмые, хамта дээрээ нэгэ түрэлэй долоон эрэ, эмэ амитадые, тиихэдэ бузартай амитадһаа түрэл түрэлөөрнь хоёролжон зүйл нэгэ нэгээр абаарай. 3Шубуудай янза бүриин долоон зүйлнүүдые хоёрлон ханза-онгосо руугаа абахаш. Иигэжэ түби дэлхэйдэ амитадай, шубуудай уг бү таһалдаг. 4Долоон хоногой удаа Би энэ дэлхэйдэ үер бороо оруулжа эхилхэб. Дүшэн үдэр, дүшэн һүни тэрэ үргэлжэлхэ. Иигэжэ Би Өөрынгөө бии болгоһон хамаг амитадые газар дайдаһаа үгы хэн хюдахаб.

5Эзэнэй зарлигые Ной дүүргэхэеэ оролдоо һэн.

6Уһан галабай эрьеһэн тэрэ үедэ Ной зургаан зуун наһатай байгаа.

7Уһан галабай эрьехын урдахана Ной, һамганиинь, мүн хүбүүдынь, бэреэдынь ханза-онгосо руу хорон оробо. 8-9Бурханай[†] зарлигаар Ной янза бүриин сээртэй, сээргүй ан амитадые, мүлхигшэдые, жэгүүртэниие ханза-онгосодоо хоёр-хоёроор оруулба.

10Долоон хоног үнгэрөөд, дэлхэй дээрэ уһан галаб эхилбэ.


Уһан үер

11Нойн зургаан зуудахи наһанда, жэлэй хоёрдохи һарын арбан долоондо оёоргүй гүн гүнзэгыһөө, мүн огторгойн орьёлһоо уһан адхараад, 12аадар бороо түби дэлхэйдэ дүшэн үдэр, дүшэн һүни орожол байба. 13Уһан галабай эхилһэн үдэр Ной һамгантаяа, Шээм, Хаам, Яапэт хүбүүдтэеэ, гурбан бэреэдтэеэ ханза-онгосо руу оробо. 14Мүн энэ дэлхэйдэ амидардаг янза бүриин тэжээмэл, зэрлигшье амитад, мүлхигшэд, шубууд онгосо руу оробо. 15Амин голтой гэдэг зүйл бүриин амитад хоёр хоёроороо Нойтой хамта иигэжэ ханза-онгосо руу ороо бэлэй. 16Тиигэжэ айладхалай ёһоорнь янза бүриин амитадые эрэ, эмээрнь хоёр хоёроор Нойн ханза-онгосо руу оруулһанай удаа Эзэн Бурхан онгосын үүдэ хааба.

17Галабай эхилһээр дүшэн хоног соо уһан улам нэмэжэ байба, ханза-онгосонь долгиндо абтан, тамаран урдаба. 18Уһан ехэ үер болоһоор хамаг газар дэлхэйе шэнгээбэ. Ханза-онгосо оршон тойрон тамаржал байба.

19-20Үерэй уһан улам ехэ болоһоор эгээл үндэр уулын орьёл хушаба, тиигээд үшөө дээшээ арбан табан тохой үндэр болотороо нэмэбэ. 21Янза бүриин гэрэй болон зэрлиг ан амитад, мүлхижэ амидарагшад, жэгүүртэн болон бүхы зон уһанда абтажа хосорбо. 22Иигэжэ амиды голтой гэхэ юумэн хүрьһэтэ дэлхэй дээрэ үлэбэгүй. 23Газар дэлхэй дээрэхи хамаг юумэн – хүн түрэлтэншье, малшье, ан арьяатаншье, мүлхидэг жэжэ бага амитадшье, шубуудшье – булта хосорбо. Гансал Ной болон тэрээнтэй ханза-онгосо соо байгшад амиды үлэбэ.

24Зуун табин үдэрэй туршада уһан зааханшье татангүй байгаа бэлэй.

#### 8

1Тиигээд Бурхан[†] Ной тухай, тэрээнтэй суг ханза-онгосо соо ябаһан амитадые һанаандаа оруулжа, һалхи үлеэлгэхэдэнь, үерэй уһан татажа эхилбэ. 2Тиигээд Эзэн[†] газарай гүнһөө гарагша уһа шэргээбэ, огторгойһоо адхарһан бороое тогтообо. 3Зуун табин үдэрэй туршада үерэй уһан бага багаар шэргэбэ.

4Долоодохи һарын арбан долооной үдэр ханза-онгосо Арараат уула дээрэ газардан тогтобо[+]. 5Үерэй уһан аалиханаар татажа, арбадахи һарын нэгэндэ зарим хада уулануудай орой харагдаба.

6Тэрээнһээ хойшо дүшэн хоногой үнгэрһэнэй удаа Ной ханза-онгосынгоо сонхо нээгээд, 7хирээе газаашань табиба. Уһанай тататар хирээ ойро тойронгоор ниидэжэ байба.

8Үер дүүрэбэ гү гэжэ мэдэхэеэ Ной гулабхаа шубуу газаашань табиба. 9Зүгөөр гулабхаа һууха хуурай газар олонгүй бусажа, Ной сонхоор гараа һарбайн, досоошонь оруулба. Газарай нюруу үшөөл уһан доро байба.

10Долоо хоноһоной һүүлээр Ной гулабхаагаа дахин газаашань табиба. 11Тэрэнь үдэшэлэн бусахадаа, хушуундаа олива модоной нарай набша зуугаад ерэбэ. Тиихэдэнь Ной уһанай татаһые ойлгобо. 12Тэрэ үшөө долоон хоног хүлеэгөөд, дахин гулабхаагаа табиба, тэрэнь һөөргөө бусабагүй.

13Тэрэ жэлэй нэгэдэхи һарын нэгэндэ, Нойн зургаан зуун нэгэ наһатай болохо үедэ үерэй ехэ уһан одоошье шэргэбэ. Ной ханза-онгосын хушалта нээгээд харахадаа, газарай хуурай боложо байһые обёорбо.

14Хоёрдохи һарын хорин долооной үдэр газарай хүрьһэн дууһан хатаба. 15Бурхан Нойдо айладхаба:

16– Мүнөө һамгантаяа, хүбүүдтэеэ, бэреэдтэеэ ханза-онгосоһоо гарахадаш болохо. 17Мүн хамаг амитадые – гэрэй, зэрлигшье амитадые, мүлхин амидарагшадые, жэгүүртэниие сүлөөдэ таби. Иигэжэ тэдэ үдэжэ, хаа-хаанагүй таран олошорог[+].

18Иигэжэ Ной һамгантаяа, хүбүүдтэеэ, бэреэдтэеэ хамта ханза-онгосоһоо гаража, 19янза бүриин амитадые, мүлхигшэдые, шубуудые түрэл түрэлөөрнь сүлөөдэ табиба.


Бүхы амитадтай Эзэнэй баталһан хэлсээн

20Ной Эзэндэ үргэл үргэхэ шэрээ бүтээгөөд, янза бүриин сээргүй амитад болон шубуудһаа нэгэ нэгые шэлэжэ, амиинь таһалан, түгэс шатаалта үргэл[†] болгон шатааба[+].

21Эзэндэ энэ үнэр ехэ һайшаагдажа, Тэрэ иигэжэ шиидэбэ:

– Саашадаа Би хүнэй түрэлхиин муу шанар, хара һанаанда голхорон, хүрьһэтэ газарта хараал[†] шэнгээхэеэ болёоб. Дахин Би хэзээшье амиды амитадые иимэ аргаар усадхахагүйб[+]. 22Түби дэлхэйн байгаа сагта хододоо үрэһэ тариха, ургаса хуряаха уларил, үбэлэй хүйтэн, зунай халуун, үдэр, һүнинүүд таһарангүй байг лэ.

#### 9


Бурхан Нойтой хэлсээ батална

1Бурхан[†] Нойе ба хүбүүдыень үреэбэ:

– Үри хүүгэдээр үнэр үдхэн боложо, энэ дэлхэйе хүн амитадаар дүүргэгты[+]. 2Газар дайдын бүхы ан амитад, тэнгэриин жэгүүртэд, далайн загаһад хүн таанадһаа айжа һүрдэжэ байг: эдэнэр булта танай захирал мэдэлдэ үгтэнэ. 3Урда тээнь ногоо ургамал таанадта үгэһэн мэтээр бүхы хүдэлэгшэ амитадые таанадта эдеэ хоол болгон үргэнэб[+]. 4Зүгөөр хорюултай нэгэл юумэн байха: шуһатай мяха бү эдигты. Энээниие хориноб, юундэб гэхэдэ, амитанай амин гээшэ шуһан соонь оршодог[+]. 5Харин хүнэй ами наһа таһалдуулһанай түлөө Би шуһа адхагшые – арьяатаншье байг, аха дүүгээ хорооһон хүншье байг, хатуугаар хэһээхэб. 6Хэрбээ хэн нэгэн хүниие алаа һаа, өөрөө алуулха. Юундэб гэхэдэ, хүн гээшэ Минии, Бурханай, түһөөгөөр бии болгогдоо[+]. 7Олошорон, үнэржэн ябагты, түби дэлхэйе эзэмдэн ажаһуухатнай болтогой![†]

8Бурхан Нойдо, тэрэнэй хүбүүдтэ айладхаба:

9– Би таанадтай болон таанадай үри һадаһадтай хэлсээ баталнаб. 10Мүн баһа ханза-онгосо сооһоо гараһан хамаг амитадтай: шубуудтай, адууһа мал, ан арьяатадтай – түби дэлхэйн бүхы амитадтай хэлсээ баталнаб. 11Соносогты: энээнһээ сааша үерэй уһан болбол ажамидаралые үрэбхихэгүй, энээнһээ сааша уһан галаб газар дэлхэйе хохидоохогүй. 12Минии таанадтай мүн бүхы амитадтай хэтэ мүнхын хэлсээнэй[†] һүлдэ тэмдэг иимэ байха: 13үүлэд соо Өөрынгөө номо-һолонго үлгэбэб. Энэ болбол газар дэлхэйн амитадтай Минии баталһан хэлсээнэй гэршэ тэмдэг. 14Газар дээгүүр үүлэдые бөөгнэрүүлэн суглуулхадам, дундуурнь һолонго толорхо. 15Тиихэдэнь Би таанадтай ба хамаг амитадтай баталһан Өөрынгөө хэлсээн тушаа һанахаб – амитан олониие хосороогшо асари үер дахин тохёолдохогүй. 16Үүлэн соогуур һолонгын толорхые харахадаа, түби дэлхэйдэ ажамидарагшадтай хэһэн Өөрынгөө хэтэ мүнхын хэлсээе һанахаб. 17Энэ болбол түби дэлхэй дээр ажамидарагшадтай Минии баталһан хэлсээнэй гэршэ тэмдэг мүн.


Нойн хүбүүн Хаамай нүгэл

18Ханза-онгосо сооһоо гараһан Нойн хүбүүд гэбэл, Шээм, Хаам ба Яапэт. Хаамынь хожом Ханаһаан[†] гэдэг хүбүүтэй болоо һэн. 19Нойн эдэ гурбан хүбүүдһээ түби дэлхэйн хүн түрэлтэн үнэржэһэн юм.

20Ной газар элдүүрилжэ, үзэм модоной сэсэрлиг таряад, 21нэгэн удаа үзэмэй дараһан архи уужа, һогтоһондоо хубсаһаа тайлажа хаяад, гэртээ нюсэгэн унтажа байгаа ха[+].

22Ханаһаанай эсэгэ болохо Хаам нюсэгэн эсэгэеэ хараад, аханартаа дуулгаба[+]. 23Тиихэдэнь Шээм Яапэт хоёр нэмэргэнүүдые хэдэрээд, ара нюргаараа майхан руу ороод, эсэгынгээ нюсэгэн бэедэ нэмэргэ хаяба. Тэдэнэр хажуу тээшээ зорюута хаража, эсэгынгээ нюсэгые обёороогүй һэн. 24Ной тэлэрхэдээ, бага хүбүүн Хаамайнгаа юу хэһые мэдэжэ, 25иигэжэ хэлэбэ:

– Хаам, шинии хүбүүн Ханаһаанай уг удам хараалда[†] хүртэбэ!
Тэдэ Шээм, Яапэдай үри һадаһадай богоол болохо!
26Шээм, Эзэн[†] Бурхан шамайе үреэхэнь[†] болтогой!
Ханаһаанай бүхы уг удам шинии үри һадаһадай богоол болохо.
27Бурханай хүсөөр Яапэдэй уг удам үнэр үдхэн боложо,
Шээмэй үри һадаһадтай хамта нэгэн амин бүлэ болон амидаржа,
Хаамай хүбүүн Ханаһаанай үриие богоолшолхо.

28Галаб эрьеһэнэй һүүлээр Ной үшөө гурбан зуун табин жэл ажаһуугаа. 29Юһэн зуун табин наһатайдаа тэрэ наһа бараа һэн.

#### 10


Нойһоо үдэн гараһан арадууд

1Нойн гурбан хүбүүд болохо Шээм, Хаам ба Яапэдэй угай бэшэг эндэһээ эхитэй. Үерэй һүүлээр гурбуулаа тэдэ хүбүүдтэй болоо һэн.

2Яапэдэй хүбүүд: Гоомэр, Магоог, Мадай, Яваан, Тубаал, Мээшэх ба Тираас. 3Гоомэрэй хүбүүд: Ашхэнааз, Рипаат ба Тогармаа.

4Яваанай хүбүүд: Элишаа, Таршииш, Киттиим, Доданиим[+]. 5Тэдэнэй үри һадаһад далайн эрьеэр, мүн олтирогуудаар ажаһуугша зоной эхи табигшад болоно. Элдэб газар дайда, уг унги, айл аймагуудаар ажаһуугша, өөрын тусгаар хэлэтэй зон тэдээнһээл эхи абаа.

6Хаамай хүбүүд: Күүш, Мицраим, Пүүт ба Ханаһаан.[†] 7Күүшэй хүбүүд: Сэбаа, Хавилаа, Сабтаа, Раамаа ба Сабтэхаа. Раамаагай хүбүүд: Шэбаа ба Дэдаан[+]. 8Күүшэй хүбүүн Нимроод мүн. Тэрэ дэлхэй дээрэ түрүүшын хүсэтэ баатар байгаа. 9Эзэнэй[†] туһаар тэрэ ехэ ангуушан болоо. Тиимэһээ зон иигэжэ хэлсэдэг: «Эзэнэй үршөөл хайратай мэргэн ангуушан Нимроод мэтэ». 10Түрүүшээр тэрэнэй хаан түрэ[†] Вавилоон,[†] Ээрэх, Аккаад, Калнээ гэдэг хотонуудһаа бүридэдэг бэлэй. Эдэ бүгэдэ Шинаар гэдэг орон нютагта оршодог байгаа. 11Энэ газар дайдаһаа тэрэ Ассири ошожо, тэндээ Нинэвээ,[†] Рэхобоот-Ир, Каалах[+] 12мүн баһа Рээсэн (энэнь Нинэвээ ба ехэ хото Каалахай хоорондо) хотонуудые бодхоогоо һэн.

13Мицраимһаа үдэн гараа: лүүдшүүд, анаамууд, лэһаабууд, наптуухууд, 14патруусшууд, каслуухууд, тэдэ хоёрһоо пилиштүүд[†] гараһан, каптоорууд.

15Ханаһаан ууган хүбүүндээ Сидоон гэжэ нэрэ үгэбэ. Тэрэнэй бусад хүбүүдынь Хээт, 16Евүүс, Эмоор, Гиргааш, 17Хиив, Архээ, Сиин, 18Арваад, Цэмээр болон Хамаат гэгшэд. Хожомынь ханаһаан обогтон үргэнөөр тараа бэлэй. 19Тэдэ Сидоон хотоһоо урагшаа далайн эрьеын Гааза хотын оршом болохо Гэраар хүрэтэр, тэндэһээ зүүн тээшээ Лааша хүрэтэр Цэбоһиим, Содом, Гоморро, Адмаа гэдэг хотонуудые бии болгобо.

20Иигэжэ Хаамай бүхы үри һадаһад өөһэд өөһэдын хэлэтэй обог аймагууд боложо, өөһэдын мэдэлэй харьяата газар нютагтай болоһон гэхэ.

21Яапэдэй аха Шээм Ээбэрэй хүбүүдэй элинсэг эсэгэ болоно[+]. 22Шээмэй хүбүүд гэбэл: Элаам, Ашшуур, Арпахшаад, Лүүд ба Араам.

23Араамай хүбүүд: Ууц, Хуул, Гээтэр ба Мааш.

24Арпахшаад Шээлах гэдэг хүбүүтэй һэн, Шээлахэй хүбүүн Ээбэр. 25Ээбэр хоёр хүбүүтэй болоһон юм. Тэрэ үедэ олон обог аймагуудай бэе бэеһээ таһаран һалажа байһан ушарһаа Ээбэр нэгэ хүбүүндээ «хубаарилга» гэһэн удхатай Пээлэг гэжэ нэрэ үгэбэ. Нүгөөдэ хүбүүнэйнь нэрэ – Ёктаан.

26Ёктаанай хүбүүд: Алмодаад, Шээлэп, Хацармаавэт, Яарах, 27Һадораам, Узаал, Диклаа, 28Обаал, Абимаһээл, Шэбаа, 29Опиир, Хавилаа, Ёваав. Эдэ хүбүүд булта Ёктаанай болоно[+].

30-31Иигээд Шээмэй үри һадаһад өөр өөрын хэлэтэй обог аймагууд боложо, Мэшаа хотын ба зүүн зүгтэ хада уулатай газарта оршодог Сэпаар хотын хоорондо һуурижаһан гэхэ.

32Нойн хүбүүдһээ эдэ олон обог аймагууд үдэжэ, хожомынь ами аминдаа арадууд болоһон гэхэ. Үерэй удаа тэдээнһээл бүхы дэлхэйн арад түмэн эхи абаһан түүхэтэй.

#### 11


Вавилооной самхаг

1Тэрэ үедэ дэлхэйн бүхы зон нэгэ түрэлхи хэлэтэй, нэгэн адляар хөөрэлдэдэг һэн. 2Олон зон зүүн зүгһөө нүүжэ, Шинаар ороной нюрууда ерэжэ һуурижаба[+].

3Тиигээд өөһэд хоорондоо тэдэ иигэжэ хөөрэлдэбэ:

– Һууринай барилга ябуулха хэрэгтэй. Шабараар хирпиисэнүүдые хээд, бүхэ шанартай байхынь тула тэдэнээ галда шатаая.

Тиигээд тэдэ барилгада шулуунай орондо хирпиисэ, хирпиисэнүүдые барисалдуулхын тула сагаан шохойн орондо дабирхай хэрэглэдэг болобо.

4Хоорондоо тэдэ дахин хэлсэбэ:

– Газар дэлхэйгээр таража бутархагүйн тула бидэ асари хүсэтэй, алдар солотой, һүр ехэтэй улас түрэ болохо ёһотойбди. Тиимэһээ тэнгэри тулама үндэр самхаг, бата найдамтай хэрэмтэй хото бария.

5Эзэн[†] хүн түрэлтэнэй барижа байһан хото самхаг хоёрые харахаяа буужа, 6иимэ зарлиг буулгаба:

– Харыт, эдэ зон иишэ-тиишээ зөөжэ ябахын орондо нэгэ газарта обооржо, нэгэ хэлэтэй нэгэ арад болохоёо һэдэнэл. Иигэжэ суг хамта барилга эхилбэл, саашадаа тэдэ юушье хэжэ магад. 7Тиимэһээ бэе бэеэ ойлгохоо болиторнь хэлыень худхан холиё!

8Иигэжэ зон хотоёо барижа дүүргэнгүй, орон дайдаар зайгуултаба[+].

9Тэрэ хотын зоной нэгэн хэлые бэе бэеэ ойлгохоёо болиторнь Эзэнэй худхаһан ушарһаа хото «худхаха» гэһэн удхатай, еврей хэлээр «Вавилоон»[†] гэдэг нэрэтэй болоһон байна. Тэндэһээ Эзэн зониие бүхы түби дэлхэйгээр тараан сасаа.


Абраһаамай урда үенүүд

10Шээмэй угай бэшэг эндэһээ эхилнэ.

Үерэй һүүлээр хоёр жэл үнгэрөөд байхада, Шээм зуу наһатайдаа Арпахшаад гэжэ хүбүүтэй болобо. 11Арпахшаадай гараһанай һүүлээр хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, Шээм үшөө табан зуун жэл ажаһуугаад, наһа бараа бэлэй.

12Арпахшаад гушан табатай байхадаа, Шээлах гэжэ хүбүүтэй болобо. 13Шээлахэй түрэһэнэй һүүлээр Арпахшаад үшөө дүрбэн зуун гурбан жэл ажаһуугаад, хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, гээгдэбэ.

14Шээлах гушатай байхадаа, Ээбэр гэжэ хүбүүтэй болобо. 15Ээбэрэй түрэһэнэй һүүлээр Шээлах үшөө хэдэн хүүгэдтэй болоод, дүрбэн зуун гурбан жэл ажаһууһанай удаа наһа бараа һэн.

16Ээбэр гушан дүрбэтэй байхадаа, Пээлэг гэжэ нэрэтэй хүбүүтэй болобо. 17Ээбэр энээнһээ гадна хэдэн хүүгэдтэй болоод, Пээлэгэй түрэһэнэй һүүлээр үшөө дүрбэн зуун гушан жэл ажаһуугаад, наһа бараа бэлэй.

18Пээлэг гуша наһатай байхадаа, Рэһүү гэжэ хүбүүтэй болобо. 19Энээнэй һүүлээр тэрэ хоёр зуун юһэн жэл ажаһуугаад, хэдэн хүүгэдтэй болоод, гээгдэбэ.

20Рэһүү гушан хоёртойдоо Сэрүүг гэжэ хүбүүтэй болобо. 21Сэрүүг хүбүүнэй түрэһэнэй хойно Рэһүү хоёр зуун долоон жэл ажаһуужа, хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, наһа бараа һэн.

22Сэрүүг гушатай байхадаа, Нахоор гэжэ хүбүүтэй болобо. 23Энээнэй удаа Сэрүүг үшөө хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, үшөө хоёр зуун жэл ажаһуугаад, гээгдээ бэлэй.

24Нахоор хорин юһэтэй байхадаа, Тээраа гэжэ хүбүүтэй болобо. 25Тэрэ сагһаа хойшо Нахоор зуун арба юһэн жэл ажаһуугаад, үшөө хэдэн хүбүүд, басагадтай болоод, нүгшэбэ.

26Тээраа далатай байхадаа, Абрам, Нахоор ба Һараан гэдэг гурбан хүбүүтэй болобо.

27-28Энэ болбол Тээраагай угай бэшэг юм. Абрам, Нахоор, Һараан гэгшэд Тээраагай гурбан хүбүүд болоно. Һараан Лоот гэдэг хүбүүтэй байгаа. Тээраа эсэгынгээ үшөө амиды байхада Һараан тоонто нютагтаа – халдейн Үүртэ наһа бараа бэлэй.

29Абрам ба Нахоор һамга абабад. Абрам Сара гэжэ нэрэтэй басагые, Нахоор Һараанай басаган Милкаае һамга абаба. Һараан хадаа Милкаа ба Искаа гэдэг басагадтай байгаа.

30Сара үхибүү түрэдэггүй, хээлитэй боложо шададаггүй һэн.

31Тээраа Абрам хүбүүгээ, аша хүбүүгээ – Һараанай Лоот гэжэ хүбүүе, бэриеэ – Абрамай һамган Сарые абаад, Ханаһаан[†] орон руу нүүжэ ошохоёо халдейн Үүр хотоһоо гараба. Гэбэшье тэдэнэр замдаа тогтожо, Месопотамиин Харраан хото хүрөөд, тэндээ байрлаа һэн. 32Тээраа тэндэ ажаһуужа, хоёр зуун табан наһатайдаа нүгшэһэн юм.

#### 12


Абрамые Эзэн Бурханай шэлэлгэ

1Нэгэтэ Эзэн[†] Абрамда иимэ айладхал буулгаба:

– Энэ орон нютагаа, түрэлхидөө, эхэ эсэгын гэр байраа орхи. Минии зааһан газар дайда ошо[+]. 2Би шамһаа үнэр үдхэн агууехэ арадые бии болгохоб, үреэхэб,[†] шамайе нэрэ хүндэтэй хүн болгохоб, шамаар дамжан хожомой сагта олон зондо баяр баясхалан дахин ушарха.

3Хэн шамайе үреэнэб – тэрэниие Би үреэхэб!
Хэн шамайе хараанаб – тэрээндэ хараал[†] хүртөөхэб!
Шамаар дамжуулан Би орон дэлхэйн бүхы арад зониие буян хэшэгтээ[†] хүртөөхэб![+]

4Иигэжэ Абрам Эзэнэй зарлигаар харгы замда гараба; тэрээнтэй хамта дүүгэйнь хүбүүн Лоот ябалсаба. Харраанһаа гарахадаа Абрам далан табан наһатай байгаа. 5Тэрэ Сара һамгаяа, дүүгэйнгээ хүбүүн Лоодые мүн Харраанда олоһон хамаг эд зөөриеэ, зарасанараа бултыень абаад, тэдэнтэеэ Ханаһаан[†] нютаг зорибо.

6Тэрэ үедэ Ханаһаан нютагта ханаһаан обогойхид ажаһуугаа.

Абрам Ханаһаанай урда зүгтэ оршодог Шэхээм гэжэ хотын хажуудахи Морээ гэдэг газарта ерээд, нэгэ сарса модоной дэргэдэ хонобо.

7Тэндэ Эзэн Абрамда үзэгдэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Би энэ газар дайдые шинии үри һадаһадта үгэхэб!

Иигэжэ өөртэнь үзэгдэһэн Эзэниие хүндэлжэ байһанаа элирхэйлэн, мал үргэл болгон шатааха шулуун шэрээ Абрам тэндэ түхеэрбэ.

8Һүүлээрнь Абрам тэндэһээ урагшаа ябажа, Бэт-Ээл хотын зүүн талада оршодог хада уулатай газарта ерэжэ, майханаа татаба. Тэндэһээ баруун зүгтэ Бэт-Ээл, зүүн зүгтэ Һай хото оршодог байгаа. Абрам тэндэ үшөө нэгэ үргэлэй шулуун шэрээ түхеэрэн баряад, Эзэндэ зорюулжа мал хёрбоһолон үргөөд, Эзэниие хүндэлжэ байһан тухай үгэнүүдые хэлэбэ.

9Тэрэнэй һүүлээр Абрам улам саашаа, урда зүгтэ оршодог Нээгэб руу зорибо.


Абрам Египет орондо

10Энэ нютагта үлэн хооһон байдал тохёолдоо һэн. Тиимэһээ Абрам үшөө саашалан, Египет[†] руу түр зуура байха газар бэдэрбэ[+]. 11Египет орон орохынгоо урдахана тэрэ Сарада иигэжэ хэлэбэ:

– Би шамайе сэбэр һайхан гэжэ мэдэнэб. 12Египедэйхид шамайе харахадаа, минии һамган гэжэ ойлгохо, тиигээд шамайе амидыгаар орхихо, зүгөөр намайе алаха! 13Ши өөрыгөө минии дүү гээшэб гэжэ хэлээрэй, тиихэдэш намда һайнаар хандаха, ши минии ами наһа абархаш[+].

14Абрам Египет ерэбэ, тиихэдэнь египедэйхид Сарын сэбэр һайханиие хараба. 15Фараоной[†] түшэмэлнүүд Сарые хаража, фараондо хэлэжэ, Сарые ордондонь абаашажа байрлуулаа һэн.

16Сарын һайгаар Египедэй фараон Абрамда һайнаар хандажа, олон хони, ямаа, үхэр, элжэгэ, тэмээ ба эрэ, эмэ зарасануудые бэлэглэбэ.

17Зүгөөр Абрамай һамган Сарые абаһанайнь түлөө Египедэй фараондо, бүхы ордонойнь албатанда Эзэн гай зоболон тохёолдуулжа, үбшэ хабшанда нэрбүүлбэ.

18Фараон Абрамые дуудажа ерүүлээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Ши юу хэбэ гээшэбши? Юундэ тэрэниие һамгамни гэжэ нюугаабши? 19Юундэ дүү басагамни гэжэ мэхэлээбши? Тиихэдэшнил тэрэниие һамган болгожо абаа ха юмбиб. Һамгаяа абаад яба эндэһээ!

20Тиигээд Абрамые һамгантайнь, эд бараатайнь Египедһээ ябуулха тухай сэрэгтээ тэрэ захиралта үгэжэ, тэдэниие орон нютагһаа үлдэбэ.

#### 13


Абрам ба Лоот

1Абрам һамгантаяа хамаг малаа туун, эд бараагаа абаад, Египедһээ һөөргөө Нээгэб ошобо, түрэһэн дүүгэйнь хүбүүн Лоодшье тэрээнтэй суг ябалсаба. 2Мүнөө Абрам айхабтар баян болоод ябаа: адуу малааршье, алтааршье, сагаа мүнгөөршье. 3Нээгэбһээ тэрэ Бэт-Ээл ба Һай хоёр хотонуудай тэг дундахи газар руу бусаба. Анхан тэрэ эндэ тогтожо, 4Эзэндэ[†] зорюулан, үргэлэй шэрээ[†] шулуугаар бүтээгээ бэлэй. Абрам мүнөө тэндээ Эзэниие дахин хүндэлжэ, үреэл гуйба.

5Абрамтай суг нүүжэ ябаһан Лоот өөрын гэр бүлэтэй, мүн лэ өөрын малтай, өөрын майхангуудтай болонхой ябаа. 6Тэрэ газар нютагай бэлшээри, уһалуури эдэ хоёр айлай мал һүрэгтэ хүртэхөөр бэшэ болобо. 7Абрам Лоот хоёрой зараса малшад энээнһээ боложо, арсалдадаг, хэрэлдэдэг болобо. Тэдээнһээ гадна тэндэ ажаһуудаг ханаһаан[†] болон пэриззии обог аймагайхид бэлшээри, уһанда бүришье хүртэхэгүй болоһон байгаа.

8Тиимэһээ Абрам Лоодто иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ түрэл гарал зон гээшэбди. Тиимэһээ маанадай, түрэл зоной, мүн зараса малшадаймнай хоорондоо эбээ таһархань һайн бэшэ[+]. 9Үргэн салуу газар дайда урдашни байна бэшэ гү? Бэе бэеһээ таһарая. Шинии зүүлээ һааш, би баруулхаб. Шинии баруулаа һааш, би зүүлжээ ошохоб. Дуратай газараа шэлыш даа.

10Лоот хараба: Иордан[†] голой нюруу Цооһар хото хүрэтэр үргэлжэ бэлшээри, уһа һайтай, Эзэнэй Эдээм сэсэрлиг мэтэ, Египедэй баян шэмэтэй газар дайда мэтэ һалбаржа байба. Тэрэ үедэ Эзэн Содом болон Гоморро хотонуудые усадхаадүй байгаа[+]. 11Лоот энээниие шэнжэлээд, Иордан голой нюруу шэлэжэ, зүүн зүг зорин ябаба.

Иигэжэ эдэ хоёр бэе бэеһээ таһаржа, 12Абрам Ханаһаанда нютагжаба, харин Лоот Иордан голой нюруу дамжан нүүһээр Содом хотын шадар ерэжэ байрлаба. 13Содомой улад муу аяг зантай зон байгаа, Эзэниие оройдоошье ойндоо оруулдаггүй, хүндэлдэггүй һэн[+].


Мамрээ гэдэг хүнэй сарса мододой дэргэдэ Абрам түбхинэнэ

14Лоодой таһаржа нүүһэнэй удаа Эзэн Абрамда айладхаба:

– Байһан газартаа зогсоод, зүг бүхэниие шэртэ! 15Нюдэнэйш хараагай хүрэхэ бүхы энэ дайдые шамда болон шинии үри һадаһадта хэтын хэтэдэ эзэлхыетнай үгэхэб[+]. 16Шинии үри һадаһадые элһэн мэтэ олон болгохоб. Сүл губиин элһэ тоолохын аргагүй мэтэ шинии үри һадаһад тоогүй олон болохо[+]. 17Ши энэ байһан газараа орхёод, энэ Минии шамда гэжэ үгэһэн бүхы газар дайдаар нүүн яба!

18Иигээд Абрам майханаа хуряагаад, аян замда гаража, Хэброон хотын хажууда тогтон, тэндэхи Мамрээ гэдэг хүнэй сарса мододой дэргэдэ ерэбэ. Тэрэ Эзэндэ зорюулан, шулуугаар баһа нэгэ үргэлэй шэрээ барин бодхообо.

#### 14


Абрам Лоодые сүлөөтэй болгоно

1Шинаарай хаан Амрапээл, Ассириин Элласаар хотын хаан Ариоох, Элаам уласай хаан Хэдорлаһоомэрэй, мүн Месопотамиин Гоим хотын хаан Тидаал гэгшэдэй үедэ энэ үйлэ хэрэг болоо бэлэй. 2Эдэ дүрбэн хаашуул нэгэдэжэ, Содом хотын Бээрэ, Гоморро хотын Биршаа, Адмаа хотын Шинааб, Цэбоһиим хотын Шэмээбэр хаашуулда болон Бээла хотын, ондоогоор тэрэниие нэрлэбэл, Цооһар хотын хаанда эсэргүү дай үүсхэжэ эхилбэ. 3Иордан[†] голой нюруу Сиддимдэ тэдэ сэрэгээ хамтадхан, байлдаанда бэлдэбэ. (Һүүлдэнь Дабһата далайн тогтоходо энэ Сиддим нюруу үгы болоо.)[+]

4Энээнэй урда тэрэ оршом дайдын хаашуулые Элаам уласай Хэдорлаһоомэр хаан арбан хоёр жэлэй туршада зонхилоо, арбан гурбадахи жэлдээ тэдэ хаашуул урдаһаань буһалгаа хээ һэн. 5Тиимэһээ арбан дүрбэдэхи жэлдээ Элаам уласай хаан Хэдорлаһоомэр, тэрээнтэй эб холбоо байгуулһан хаашуул сэрэгээ Сиддимэй нюруу руу оруулхын урда тээ урда зүг руу шэглэн, Ханаһаан[†] ороной Аштэроот-Карнааһим хотын рэпаиим гэдэг обог зонтой дайлалдажа диилэбэ. Удаань тэдэ Һаам хотые эзэлэн, зузиим яһатаниие илаба. Һүүлдэнь Шабээ-Кириатааим гэдэг тала нютагта оршодог эмиим обог зониие диилээ бэлэй[+]. 6Хории обог зониие Сэһиир гэдэг хадалиг газар нютагһаань элһэн губиин хилэ дээрэ оршодог Эл-Параан хото хүрэтэр намнаба. 7Тэндэһээ эрьежэ, хойто зүгтэ Ээн-Мишпаат руу, ондоогоор нэрлэбэл, Кадээш хото руу орожо, амалээг обог зониие тэдэ бута сохёод, удаань Хацацоон-Тамаарта байдаг эмоор обог зониие илаба[+].

8-9Содом, Гоморро, Адмаа, Цэбоһиим болон Бээла, ондоогоор тэрэниие нэрлэбэл, Цооһар хотонуудай табан хаашуул нэгэдэжэ, Сиддим голдо ошожо, Элаамай хаан Хэдорлаһоомэр, Месопотами ороной Гоим хотын хаан Тидаал, Шинаарай хаан Амрапээл, мүн Ассириин Элласаар хотын хаан Ариоох гэдэг дүрбэн хаашуулай урдаһаа тэмсэбэ[+].

10Сиддим голдо дабирхайгаар дүүрэн нүхэн олон бэлэй. Содом ба Гоморрын хаашуулай сэрэгшэд зугадан тэрьедэхэдээ, иимэ нүхэнүүдтэ орожо хосорбо. Амиды үлэһэниинь хада уулаар тэрьедэбэ. 11Илалта туйлагша дүрбэн хаашуулай сэрэг Содом ба Гоморро[†] хотонуудые эзэлэн, хамаг эд зөөрииень, эдеэ хоолыень хуряан абаба. 12Ошоходоо, тэдэнэр Содом хотодо тэрэ үедэ ажаһуужа байгша Лоодые, Абрамай дүүгэй хүбүүе, хамаг эд зөөритэйнь абаад ябаба.

13Тэрэ үедэ Абрам еврей эмоор обог зонтой хамта Мамрээ гэдэг хүнэй сарса модото харьяата газартань ажаһуужа байгаа. Энэ хугасаа соо тэрэ Мамрээтэй, Эшхоол, Анээр гэдэг дүүнэртэйнь анда нүхэд болоһон юм.

Нэгэтэ Содом хотоһоо арай амиды тэрьедэһэн нэгэ хүн Абрамда ерээд, юун болоһон тухай дуулгаба. 14Дүүгэйнгээ хүбүүнэй дайсадта баригдаад байһые дуулаад, Абрам бүлэдэнь түрэжэ үдэһэн, сэрэгэй эрдэм шудалһан гурбан зуун арба найман албатадаа дахуулаад, Хэдорлаһоомэрые тала баригшадтайнь хамта Даан хото хүрэтэр мүрдэн дахаба[+]. 15Тэндэ Абрам зоноо хэдэн бүлэг болгон хубаагаад, һүниндөө дайсадта добтолон, бута сохибо. Иигэжэ тэрэ Дамааскһаа хойшоо оршодог Хобаа хото хүрэтэр үлөөшэ сэрэгые намнаа бэлэй. 16Дайсадай дээрмэдэн абаһан хамаг юумэ тэрэ һөөргэнь бусаагаа – Лоодые хамаг хогшол зөөритэйнь, Содом болон бусад хотонуудһаа олзологдоһон эрэ, эмэ зониие эд зөөритэйнь хамта бусаан асараа һэн.


Мэлхицээдэг Абрамые үреэнэ

17Хэдорлаһоомэрые мүн тэрэнэй тала бариһан хаашуулые илаад бусажа ябахадань, Абрамые Содом хотын хаан угтан, хотоһоо гараба. Тэдэ Шавээ голдо (мүнөө Хаанай гол гэдэг) уулзаа бэлэй[+]. 18Мүн лэ Шалээм хотын Мэлхицээдэг хаан Абрамда хилээмэ, үзэмэй дараһан архи барижа, Дээдэ Бурханай[†] санаартан[†] байһан ушарһаа[+] 19иигэжэ үреэбэ:

– Огторгой дэлхэй хоёрые бүтээһэн Дээдэ Бурхан таниие үреэхэнь[†] болтогой![†] 20Дайсадаа дарахадатнай туһалһан Дээдэ Бурхан үреэл магтаалтай байһай!

Абрам тэрээндэ дайсанһаа бусаан абаһан эд баялигай арбанай нэгэ хубиие[†] бэлэглэбэ[+].

21Удаань Содомой хаан Абрамда иигэжэ хэлэбэ:

– Бусаажа абаһан энэ бүхы эд зөөриие та өөртөө үлөөгты. Харин минии хотын зонииел намда һөөргэнь үгыт.

22-23Гэбэшье Абрам иигэжэ харюусаба:

– Һэтэрхэй зүүшье, түгдэрхэй тэбэнэшье танай зөөриһөө абахагүйб гэжэ огторгой газар хоёрые бүтээгшэ Дээдэ Эзэн[†] Бурханай урда тангаригланаб. «Би Абрамые баян болгооб» гэжэ хожом танай хэлэжэ байхагүйн тула иигэнэб. 24Манай зон дайлалдажа ябахадаа, хоол хүнэһэнэйтнай зарим хубиие эдеэ юм бэзэ. Тэрэл минии хубида үгтэһэн болуужан. Бусаажа абаһан эд баялигһаа анда нүхэд Мамрээ, Эшхоол, Анээр гэгшэдэй хубида хүртэхэнь зүб бэзэ. Харин намда юуншье хэрэггүй.

#### 15


Бурханай Абрамтай баталһан хэлсээн

1Энэ болоһон үйлэ хэрэгүүдэй удаа нэгэ хэды сагай үнгэрөөд байхада Абрамда үзэгдэл[†] үзэгдэжэ, тэрэ Эзэнэй[†] иимэ айладхал дуулаба:

– Абрам, юунһээшье бү ай! Би шамайе хододоо хаража хамгаалжа, угаа ехэ һайн һайханиие үршөөхэб[+].

2Тиихэдэнь Абрам хэлэбэ:

– Агууехэ Эзэмни! Үхи хүүгэдһээ бэшэ ондоо ямар шагнал намда угаа ехэ байхаб даа. Дамааск хотоһоо уг гарбалтай[†] Элиээзэр зараса минии һүүлээр зөөриием эдлэхэ хүн болохол. 3Нэрым нэрлүүлхэ хүбүү намда үршөөгөөгүй хадатнай Танай намда заяаһан эд баялиг наһа бараһанайм удаа тэрэнээр лэ эдлэгдэхэ.

4Абрам Эзэнэй дахин тэрээндэ иигэжэ айладхахые дуулаба:

– Үгы! Шинии зөөри тэрэ эдлэхэгүй. Ши өөрын гэхэ хүбүүтэй болохош!

5Эзэн Абрамые майханһаань гаргаад, иигэжэ айладхаба:

– Огторгой өөдэ хара, одо мүшэдые тооло, харин тооложо шадаха гүш? Иимэ олон үри һадаһадтай болохош[+].

6Абрам Бурханда[†] этигэбэ, Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолобо[+]. 7Тиигээд Эзэн Бурхан Абрамда иигэжэ айладхаба:

– Би болбол Эзэн гээшэб. Шамайе халдейн Үүр хотоһоо иишэнь асаржа, энэ газар нютагые эзэлэн байхыеш үгэнэб.

8– Агууехэ Эзэмни! Теэд энэ газар минии болохо гээд би яажа мэдэхэбиб, үгэеэ бэелүүлхээ баталжа үгыт! – гэжэ Абрам гуйба[+].

9Тиихэдэнь Эзэн Бурхан иигэжэ захирба:

– Ши Намда гунжан үнеэ, шүдэлэн эмэ ямаа, шүлгэ хуса гаргажа, мүн баһа эрэ, эмэ хоёр гулабхаа үргэл болго.

10Абрам эдэ амитадые асараад, үнеэ, эмэ ямаа, хусын ами таһалжа, хоёр хуби болгон таһа сабшаба, гулабхаануудыел бүтэн орхибо. Тиигээд тэрэ хахад хубинуудые, гулабхаануудые урда урдаһаань харуулан табижа, Эзэниие хүлеэжэ эхилбэ[+]. 11Мяхаша шубуудай ниидэн ерэхэдэ, Абрам үргээн һуугаа бэлэй.

12Наранай орожо байхада Абрам бүхэ нойрто абтажа, оршон тойронгоо тэрэниие харанхыгаар хүреэлжэ байһандал мэдэрэлдэ абтан хүндөөр нойрмоглобо[+].

13Тиигээд Эзэн айладхал тэрээндэ буулгаба:

– Шинии үри һадаһад хожом хариин газарта нүүхэ, дүрбэн зуугаад жэлэй туршада тэндэ богоол болон дарлуулха[+]. 14Гэбэшье Би тэрэ дарлагша үндэһэ яһатаниие ехэ шэрүүнээр шиидхэхэб, тиихэдэм шинии уг удам хариин нютагһаа сүлөөлэгдэхэдөө ехэ олзотой гаран ошохо[+]. 15Харин ши өөрөө тэрээнһээ урид наһанайнгаа дүүрэхэдэ элинсэг хулинсагтаа амгалан тайбан мордохош, айһанай хэрэггүй. 16Дүрбэн үеын уг удамшни хариин нютагта ажаһууһанай удаа иишээ бусажа ерэхэ. Тэдэнэй эндэ ерэтэр эмоор обог зон энэ газар нютаг эзэлэн ажаһууха. Эдэ зоной доройтоһон ушарһаа Би тэрэ үедэ шинии уг удамай тала хаража, эмоор обогой зониие эндэһээ үлдэхэб. Харин эмоор обогойхидой тиимэ ёро муутай болотор Би мүнөө хүлеэгөөд, һүүлдэнь хэһээлтэ амсуулхаб[+].

17Наранай орожо, бүтүү харанхы болоходо, гэнтэ дүрэлзөөд ехэ гал аһаба. Галһаа үдхэн утаан бөөгнэрэн гаража, дүлэн сасаржа байба. Тэрэ гал дүлэн амитадай хахадлан сабшагдаһан бэеын хубинуудай хоорондуур гаража үнгэрбэ.

18Иигэжэ тэрэ үдэр Эзэн Абрамтай хэлсээ баталаад, айладхаба:

– Египедэй хилэ дээрэхи голһоо эхилээд Евфрат мүрэн хүрэтэр нэмжыһэн энэ орон нютагые Би шинии уг удамда үгэнэб[+]. 19Хээн, кэнэззэй, кадмонии, 20хээт, пэриззии, рэпаиим, 21эмоор, ханаһаан,[†] гиргааш болон евүүс обогтон аймагуудай газар тэрэ болоно.

#### 16


Һагаар Ишмаһээл хоёр

1Абрамай һамган Сара хээлитэй болодоггүй хэбээрээ байба. Тэрэ Египет[†] ороной Һагаар гэжэ нэрэтэй шэбэгшэтэй бэлэй. 2Тиигээд Сара Абрамда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн[†] намда үхибүү заяанагүй. Тиимэһээ ши минии зараса эхэнэртэй һуу. Магад, тэрэ минии түрөөгүй хүбүүе шамда түрэжэ болохо.

Абрам Сарын үгэ зүбшөөбэ. 3Тиихэдэнь Сара үбгэндөө дэрэ хубаалдахаар өөрынгөө шэбэгшэ, Египет орон нютагай эхэнэр Һагаарые үгэбэ. Тэрэ үедэ Ханаһаанда[†] байрлаһаар Абрам арбан жэл болоод байгаа.

4Абрам Һагаартай унтажа, тэрэнь хээлитэй боложо, эзэн эхэнэртээ ехэ дээрэлхүүгээр хандадаг болобо.

5– Ши минии доромжолуулһанда гэмтэйш, – гэжэ Сара Абрамда хэлэбэ. – Би шамда өөрынгөө шэбэгшэ эхэнэрые үгөө һэм, харин тэрэш хээлитэй болоходоо, намда дээрэлхэнэ. Тиибэл, Эзэн маанадай дунда хэнэй зэмэтэй байһые шиидхэг лэ![+]

6– Шинии шэбэгшэ шинии мэдэлэй, – гэжэ Абрам харюусаба. – Юу хэхэеэ өөрөө мэдыш.

Тиихэдэнь Сара Һагаарые зоргоороо харшалжа, тэрэнь тэрьедэбэ.

7Шүүр хото руу Һагаар шэглэн ябаба. Хээрэ талада, булагай дэргэдэ тэрэнэй зогсожо байхада, Эзэнэй Эльгээмэл олоод,[+] 8иигэжэ асууба:

– Сарын шэбэгшэ эхэнэр Һагаар, ши юундэ иигэжэ тэнэжэ ябанаш?

Тэрэ харюусаба:

– Би минии эзэн эхэнэр Сараһаа зугадажа ябанаб.

9Эзэнэй Эльгээмэл айладаба:

– Эзэн эхэнэртээ бусажа, мэдэлдэнь оро. 10Шинии үри һадаһад тоо томшогүй олон болохо. 11Ши хээлитэйш. Хүбүүтэй болохош. Тэрээндээ Ишмаһээл гэжэ нэрэ үгөөрэй, юундэб гэхэдэ, зоболондо ороод уйлахадаш, Эзэн шамайе дуулаа. («Ишмаһээл» гэдэгынь «Бурхан[†] хүнэй үгэ анхаран дууладаг» гэһэн удхатай.) 12Харин хүбүүншни зэрлиг амитан мэтэ нүүдэл байдалтай, тэнэн түгэншэлэн ябаха. Үри һадаһадынь түрэл саданһаа амяарлан, сусалһаа – гал, сухалһаа – хэрүүл гэдэгтэл, тэдэнтэеэ адага шүбгэ мэтэ бололсон байха.

13Һагаар ехэтэ гайхаба, һүүлдэнь «нээрээ эндэ Бурханиие хараа гээшэ гүб?», – гэжэ өөрһөө асуун, өөртэйнь хөөрэлдэһэн Эзэндэ Бээр-Лахай-Роии[*] гэжэ нэрэ үгэбэ. 14Тэрээнһээ хойшо Кадээш болон Бээрэд хотонуудай хоорондо оршогшо тэрэ булаг «Намайе хододоо хаража байдаг Эзэн Бурханай булаг» гэжэ нэрэтэй болоо.

15Һагаар эзэндээ бусажа, Абрамай хүбүү түрэбэ. Тиихэдэнь Абрам хүбүүндээ Ишмаһээл гэжэ нэрэ үгэбэ. 16Абрам тэрэ үедэ наян зургаан наһатай байгаа.

#### 17


Бурхан Абрамые хүбүүтэй болохош гэжэ найдуулна

1Абрамай ерэн юһэтэй байхада, Эзэн[†] тэрээндэ дахин үзэгдэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Би Түгэс Хүсэтэ Бурхамби. Минии үгөөр ябажа, зэмэгүй арюун ажаһуугаарай. 2Би шамтай хэлсээ баталхаб, тиигээд олоной олон үри һадаһадые шамда бэлэглэхэб.

3Абрам газар мүргэн һүгэдэбэ. Бурхан[†] тэрээндэ хандан, үгэеэ үргэлжэлүүлбэ:

4– Мүнөө Би шамтай хэлсээ баталжа, үнэр олон арад зоной эхи табигша элинсэг эсэгэ болгохоб. 5Тиигээд шинии нэрэ Абрам[*] бэшэ, харин «Абраһаам[†][*]» болохо, юуб гэбэл, Би шамайе үнэр олон арад зоной элинсэг эсэгэ болгооб[+]. 6Шинии угые олошоруулан үнэржүүлхэб, зариманиинь хаан шэрээ эзэлхэ, олон арадууд шамһаа уг гарбалтай[†] болохо. 7Би энэ хэлсээ шамтай баталаад, шинии хойто үе удамтай мүн лэ баталнаб. Энэ хэлсээн[†] хадаа үеын үедэ хүсэн түгэлдэр байха. Хэлсээнэй ёһоор, та бүгэдэнэй хүндэлхэ, шүтэхэ Бурхан гэбэл, Бил болохоб! 8Нүүжэ амидаржа байгаа энэ Ханаһаан[†] нютагые хэтэ мүнхэдөө эзэмшэхээр шамда болон үри һадаһадташ үгэхэб. Таанадай шүтэхэ Бурхан Бил болоноб!

9Бурхан Абраһаамда дахин хандан айладхаба:

– Зүгөөр шишье Намтай баталһан хэлсээгээ бэелүүлхэ, сахиха ёһотойш, мүн шинии һүүлээр үри һадаһадшни үеһөө үедэ сахиха ёһотой. 10Бидэнэй хоорондо хэлсээнэй баталагдаһые гэршэлһэн зүйл гэбэл, танай угай эрэ хүн бүхэндэ бэлгэ отолхо ёһолол хэгдэхэ ёһотой. 11Иигэжэ энэ Минии болон таанадай хоорондо хэлсээнэй баталагдаһые гэршэлхэ тэмдэг болохо. 12-13Түрөөд долоо хоноһон нарай хүбүүн бүхэндэ энэ ёһолол хэхэ хэрэгтэй. Өөрын, түрэлэйшье зондо, бусад арад яһатанһаа худалдажа абаһан богоолдошье, хүгшэн, залуу илгаагүй эрэ хүн бүхэндэ энэ ёһолол хэхэт. Ёһололой удхань гэбэл, хүнэй бэедэ табигдаһан тэмдэг маанадай хоорондохи хэлсээнэй үеын үедэ хүсэндөө байһанай гэршэ мүн[+]. 14Энэ ёһолол хэнгүй үнгэрһэн хүниие Би Минии бэшэ гэжэ тоолохоб, юундэб гэхэдэ, тэрэ хүн Минии хэлсээ эбдэһэн болохо.

15Үшөө Бурхан Абраһаамда иигэжэ айладхаба:

– Энээнһээ хойшо шинии һамган Сара бэшэ, харин «Сарра» гэжэ нэрэтэй болохо. 16Би тэрэниие үреэгөөд, шамда тэрээнһээ хүбүү түрүүлхэб, уг удамһаань агууехэ улас яһатаниие байгуулжа, заримыень хаан шэрээдэ һуулгахаб.

17Абраһаам урдань һүгэдэн мүргэн унабашье, үнэншэжэ ядангяар бүтүү энеэсэгээгээд, досоогоо бодобо: «Зуу наһатай би хүүгэдтэй болохо юм аалби? Ерэ хүрэһэн Сарра түрэжэ шадаха юм гү?» 18Тиигээд тэрэ Бурханда:

– Ишмаһээлыешье харууһан дороо байлгаа һаатнай, хэды һайн һайхан байгааб! – гэбэ.

19Бурхан:

– Үгы. Сарра, шинии һамган, хүбүү түрэхэ, тиихэдэнь тэрээндээ Исаак гэжэ нэрэ үгэхэш. Би баталһан хэлсээгээ тэрэ хүбүүндэ болон хойшонхи үедэнь хүсэн түгэлдэр бэелүүлхэб. Тэрэ болбол хэтэ мүнхын хэлсээн юм. 20Ишмаһээл тушаа гуйжа байгаашашни һайн хэрэг. Би тэрээнииеш үреэхэб,[†] тэрэнэй угые үнэржүүлхэб, тиигэжэ тэрээндэ олон үри һадаһадые заяахаб. Арбан хоёр удамарша Ишмаһээлһээ гараха: тэрэшни агууехэ арадай эхин удамай эсэгэ болохо. 21Харин Намтай баталһан хэлсээн Исаагта хамаатай. Тэрэ хүбүүе Сарра хойто жэл түрэхэ, – гэжэ айладхаба.

22Иигээд Бурхан ябашаба.

23Тэрэл үдэртөө Абраһаам Эзэнэй захирһанай ёһоор, гэртээ байһан эрэ хүн бүхэнэй бэлгэ отолбо. Өөрынь хүбүүн болон гэртэнь түрэһэн бүхы эрэшүүл, тэдээндэ ажал хэдэг, хари газарһаа худалдажа абаһан бүхы богоолнууд бэлгэндээ отололго хүүлэбэ. 24Абраһаам отололго хүүлэхэдээ ерэн юһэн наһатай байгаа, 25харин тэрэнэй хүбүүн Ишмаһээл арбан гурбан наһатай бэлэй. 26Нэгэл үдэр Абраһаамшье, тэрэнэй хүбүүн Ишмаһээлшье отололго хүүлэбэ. 27Тэдэнэйдэ түрэһэн бүхы эрэшүүл, хари газарһаа худалдажа абаһан бүхы богоолнууд тэрэ үдэр мүн лэ бэлгэндээ отололго хүүлэбэ.

#### 18


Эзэн Абраһаамда айлшан бууна

1Үдын наранай халуунда, Мамрээгэй сарса мододой дэргэдэ, майханайнгаа үүдэндэ Абраһаамай[†] һуужа һуухада тэрээндэ Эзэн[†] дахин үзэгдэбэ. 2Абраһаам гурбан эрэ хүнэй зогсожо байхые хараба. Тэрэ гүйжэ ошоод, тэдээндэ газар хүрэтэр доро дохин хэлэбэ:

3– Мэндэ амар, эрхим хүндэтэ айлшад! Эзэмни, Танай һанаанда минии тааруу гээшэ һаам, алад бү үнгэрыт, манайда тогтожо хайрлыт! 4Таанадта хүлөө угааха уһа асарха. Модоной һүүдэртэ амархат. 5Тэрэ үедэтнай эдеэ хоол асархаб. Таанад холын замда үлэсхэлэн ябахагүйт. Манайда ерэһэндэтнай ехэ баяртайб.

– Зай, һайн. Тиигэел даа, – гэжэ тэдэ харюусаба[+].

6Абраһаам майхандаа гүйжэ ороод, Саррада хэлэбэ:

– Дары түргэн гурбан сатаа һайн гурилаар хилээмэ бари.

7Һүрэг малдаа яаран тэрэ гүйжэ ошоод, эгээл һайн тарган тугал шэлээд, тэрэнээ үүсэлжэ, түргөөр мяхан табаг бэлдэхэ даабари зарасадаа үгэбэ.

8Бэлэн болоходонь, Абраһаам шара тоһо, һү, буруунай мяха айлшадтаа бариба. Тэдэнэй эдеэ хоол бариха үедэ өөрөө модоной һүүдэртэ зогсобо.

9– Сарра һамганшни хаанаб? – гэжэ тэдэнэр Абраһаамһаа асуубад.

– Эндэ, майхан соо һууна, – гэжэ тэрэ харюусаба. 10Тэдэ гурбанай нэгэн иигэжэ айладхаба:

– Би нүгөөдэ жэл энэл сагта шамда дахинаа бусахаб, тиихэдэмни Сарра хүбүүтэй болоод байха.

Сарра тэдэнэй арада, майханай үүдэнэй дэргэдэ байхадаа, эдэ үгэнүүдые дуулаба[+]. 11Абраһаам Сарра хоёр тиихэдэ үтэлһэн, Саррын эхэнэрэй һарынхиншье гарахаяа болинхой һэн. 12Тиимэһээ Сарра энеэн алдаад, досоогоо бодобо: «Бидэ хоёр үтэли амитад юундэ залуу мэтэ хамта унтажа байхабибди даа»[+].

13Зүгөөр Эзэн Абраһаамһаа асууба:

– Энэ Сарраш «Үтэлһэн хүгшэн би хайшан гэжэ үхибүү түрэхэбиб» гэжэ юундэ энеэнэб? 14Эзэн Бурханай[†] шадахагүй юумэн бии юм аал? Би хэлсэһэн болзортоо шамда дахинаа бусахаб, юһэн һарын үнгэрхэдэ, Сарра хүбүүтэй болоод байха[+].

15– Би энеэгээгүйлби, – гэжэ сошоһон, айһан Сарра хэлэбэ.

– Үгы, – гэжэ Тэрэ Саррада харюусаба. – Ши досоогоо энеэгээш.


Абраһаам Содом хотынхидой түлөө гуйна

16Айлшад һууриһаа бодожо, Содом хото шэглэбэ. Абраһаам тэдэниие үдэшэн ябалсаба.

17Содом хотын харагдахада, тэдэ гурбанай нэгэн болохо Эзэн иигэжэ үгэлбэ:

– Юу хэхэ гэжэ байһанаа Абраһаамһаа нюуха хэрэг бии юм гү[+]? 18Уг удамыень бодото дээрээ агууехэ, хүсэтэй арад болгожо, тэдэнээр дамжуулан, орон дэлхэйн бүхы арад зониие буян хэшэгтээ[†] хүртөөхэб[+]. 19Үгы, Би нюухагүйб. Абраһаамые Би шэлэн һунгахадаа, тэрэниие өөрынгөө үхибүүдтэ мүн хамаг үри һадаһадтаа Минии зааһан замаар ябаха, хододоо үнэн шударга[†] сэдьхэл түхөөхэ тухай захижа, һургажа байхынь тула шэлээб. Тиимэ ябаа һаань, Би тэрээндэ найдуулһан хамагые бэелүүлхэб.

20Тиигээд Эзэн иигэжэ айладхаба:

– Содом болон Гоморро хотонуудай зоной муухай үйлэ хэрэгүүд хэмһээ хэтэрээ: нүгэл[†] шэбэлынь тэсэшэгүй хүндэ болобо[+]. 21Доошоо буужа, бултадаа тэдэ иимэ зэмэтэй гү, али магад, булта бэшэ аалам гэжэ шалгахам.

22Тиигээд Эзэнтэй суг ябаһан хоёр замайнь нүхэд Эзэниие болон Абраһаамые орхижо, Содом руу шэглэбэ. 23Абраһаам Эзэндэ дүтэлөөд:

– Муу зонтой хамта Та зүб шударга зониие үгы хэхэ аалта? Энэ зүб гээшэ гү? 24Хэрбээ энэ хото соо зүб шударга табин хүнэй олдобол, тэдэнэй түлөө хотые усадхангүй үнгэржэ болохогүй юм гү? 25Би үнэншэхэгүйб – тиимэ байхагүй! Та иимэ юумэ хэхэгүйт! Зүб шударга зониие дорой ябадалтай золигуудтай хамта хосороохогүйт. Зүб шударга хүнүүд муу муухай хэрэг үүсхэгшэдтэй хамта хэһээлтэдэ хүртэхэ ёһогүй. Тиимэ байхагүй! Хамаг дэлхэйн Үйлэ шиидхэгшэ алдуута шиидхэбэри гаргаха ёһогүйл! – гэбэ[+].

26Тиихэдэнь Эзэн:

– Хэрбэеэ Би Содом хотодо зүб шударга табиханшье хүниие олоо һаа, энэ хотые дүмэхэб, – гэжэ харюусаба[+].

27Абраһаам саашань үргэлжэлүүлбэ:

– Эзэн Бурхамни! Би болбол Танай урда үнэһэн, шандаруу гээшэлби, гэбэшье зүрхэлжэ, Таниие иигэжэ гуйнаб. 28Хэрбээ тэрэ хотодо зүб шударга таби арай хүрэхэгүй тоотой зоной байгаа һаань, табан хүнөөр үсөөн һаань, Та хотые бүхыдэнь усадхаха юм гүт?

Эзэн Бурхан:

– Зай, хэрбэеэ тэндэ дүшэн табан иимэ хүниие олоо һаа, хотые үгы хэхэгүйб, – гэжэ үгүүлбэ.

29Абраһаам:

– Теэд тэндэ гэнтэ дүшэн хүн олдобо гэлэй? – гэжэ үргэлжэлүүлбэ.

Тиихэдэнь Эзэн Бурхан:

– Дүшэшье байгаа һаань, Би хотые дайрахагүйб, – гэжэ харюусаба.

30Абраһаам дахин:

– Хэлэһэндэм минии Эзэн бү уурлаг. Гэнтэ тэндэ тиимэ гушан хүн олдобо гэе? – гэжэ гуйба.

Эзэн Бурхан:

– Хэрбэеэ тэндэ иимэ гушан хүниие олоо һаа, энэ хото балгааһа хайрлахаб, – гэбэ.

31Абраһаам:

– Эзэмни! Танһаа дахин асуухыем зүбшөөгыт. Гэнтэ тэндэ гэмгүй оройдоол хорин хүнэй байгаа һаань, яахабта? – гэжэ асууба.

Тиихэдэнь Эзэн Бурхан:

– Хорин хүнэй түлөө хотые хайрлахаб, – гэһэн харюу үгэбэ.

32Абраһаам дахин:

– Эзэмни намда бү уурлаг, дахин Танһаа зүрхэлжэ асууя. Гэнтэ тэндэ иимэ арбахан лэ хүнэй байбал, Та хотые усадхангүй үлөөхэ гүт? – гэбэ.

Эзэн:

– Зай, тэрэ арбан хүнэй түлөө хотые дүмэхэб, – гээ һэн.

33Энээнэй һүүлээр Эзэн Абраһаамые орхин ошожо, Абраһаам гэртээ бусаба.

#### 19


Лоодой, Содом ба Гоморрын хуби заяан

1Тэнгэриин хоёр Эльгээмэл тэрэ үдэшэ Содом хото ерэбэ. Тэрэ үедэ Абраһаамай[†] дүүгэй хүбүүн Лоот хотые хүреэлһэн үндэр хэрэм ханын үүдэнэй хажууда һуугаа. Аяншадые харамсаараа тэрэ һууриһаа бодожо, доро дохин хэлэбэ:

2– Хүндэтэ айлшад, мэндээ! Аян замтнай амгалан гү? Хайраараа орхингүй, минии, танай богоолой, гэртэ орыт. Манайда хонолго табижа, хүлөө угаажа амараад, эдеэ хоол барихыетнай уринаб. Тиигээд үглөөгүүр аян замдаа гарана бэзэт.

– Үгы, – гэжэ тэдэ харюусаба. – Танайда орожо, түбэг ушараажа байһамнай үлүү. Бидэнэй газаашье хоноходо болохо[+].

3Зүгөөр Лоот тэдэниие ехэл гуйба, тиихэдэнь тэдэ зүбшөөжэ, Лоот гэгшын гэртэ ошобо. Лоот тэдээндэ эдеэ хоол бэлдэжэ, хилээмэ барижа хүндэлбэ.

4Унтарида ороодүй байхадань, Содом хотын үбгэн, залуугүй бүхы эрэшүүл Лоодой гэрые бүһэлжэ зогсоод, 5тэрэниие дуудан:

– Танайда үдэшэ ерэһэн зон хаанаб? Наашань тэдэниие гарга! Одоо бидэ зоргоороо тэдэниие эдлэхэбди! – гэжэ хашхаралдаба[+].

6Лоот өөрөө тэдээндэ гараад, гэрэйнгээ үүдэ нюргаараа тулан, 7хэлэбэ:

– Нүхэдни, иимэ муухай үйлэ бү хыт! 8Эрэ хүниие үшөө үзөөгүй хоёр басагад намда бии. Эдэ үхидөө таанадта үгэнэлби, юушье тэдэнтэй хэгты, зүгөөр минии гэртэ орогшодой ойро бү хүрэгты!

9– Тонило! – гэжэ тэдэ һүхирэлдэбэд. – Хэн аад, маанадые захирха болообши? Бидэ шамтай энээнһээ дороор аашалхабди!

Тэдэнэр Лоодые түлхин, гэрэйнь үүдэ эбдэхээр дугташалдаба.

10Гэртэ байһан хоёр тэдэ айлшад үүдэ онгойлгон, Лоодые досоошонь татажа оруулаад, үүдэ хаажархиба. 11Харин газаа байгша бүхы эрэшүүлые, ехэ багагүй, бултыень харахагүй һохор болгобо. Хэдышье оролдоо һаа, тэдэнэр үүдэ оложо шадахагүй болобо[+].

12Айлшад Лоодто:

– Энэ хотодо шинии гэхэ үшөө хэд бииб? Хүрьгэд, хүбүүд, басагад болон үшөө түрэл гаралаа бултыень эндэһээ дахуулан гарга! 13Эзэн[†] энэ хотын зоной бузар муухай аашанууд тушаа дуулаһан ушарһаа маанадые эльгээжэ, хотые үгы хэхэ даабари үгөө, – гэжэ хэлэбэ.

14Лоот ошожо, басагадтайнь гэрлэхэ заяатай хүбүүдтэ хэлэбэ:

– Дары түргэн энэ хотоһоо гаража ошогты! Эзэн энэ хотые үгы хэхэнь!

Теэд тэдэ Лоот шоглон наадаба гэжэ һанаба.

15Үүр сайжа эхилбэ. Эльгээмэлнүүд Лоодые яаруулба:

– Һамгаяа, хоёр басагадаа абаад бушуу яба! Үгы һаа, энэ нүгэл[†] шэбэл шэнгээһэн хото балгааһантай хамта хосорхош!

16Зүгөөр Лоот яаха гээшэб гэжэ бодолгото болон удаарба, хүдэлбэгүй. Эзэнэй Лоодые хайрлаһан ушарһаа тэдэ хоёр Эльгээмэлнүүд Лоодые, тэрэнэй һамга болон хоёр басагадыень гарһаань хүтэлэн, хотоһоо гаргаба.

17Тиигээд тэдэ Эльгээмэлнүүдэй нэгэн Лоодой гэр бүлэдэ хандажа:

– Амиды үлэхэ гэбэл, эндэһээ түргэн тэрьедэгты! Гэдэргээ эрьежэ бү харагты, талада ошожо зогсожо бү байгты! Хада өөдэ түргөөр гарагты! Үгы бол, таанад хосорхот! – гэжэ захирба.

18Теэд Лоот:

– Эзэмни! Би тэндэ ошожо шадахагүйб. 19Һанаандатнай намайе тааруу гэжэ тоолон, таанад намайе энэрэн хайрлажа, ами наһыем абаржа, һайе хэһэншье һаатнай, би тэрэ холын хада уула руу хүрэжэ үрдихэгүйлби. Тэндэ хүрэхым урда тээ аймшагтай гай тодхор намайе хүсэхэ, хосорхолби! 20Тээ тэрэ багахан хото байна. Тиишээ би гүйһүүлби, үсөөхэн зонтой тэндэ би амиды мэндэ үлэһүүлби, – гэжэ гуйба.

21– Зай, тиигэ, – гэбэ Эльгээмэл. – Таанадай хүрэжэ ошотор бидэ тэрэ хотые усадхангүй байхабди. 22Зүгөөр ехэ яаралтай тиишээ гүйхэ хэрэгтэй. Таанадай тэндэ хүрөөдүйдэ бидэ хэрэгээ эхилхэ аргагүйбди.

Энэ хото бага байһанһаа «Цооһар», оршуулбал, «Бишыхан» гэжэ нэрлэгдэнхэй.

23Наранай мандажа байха үедэ Лоот Цооһар хотодо хүрэбэ.


Содом ба Гоморро хотонуудай һүнэлгэ

24Гэнтэ Эзэн бусалжа байһан хүхэр огторгойн орьёлһоо аадар мэтэ Содом ба Гоморро[†] хотонууд руу адхажа,[+] 25тэдэ хоёр хотые, оршон тойронхи газар, ажаһуугша хүн зониие, хамаг ургасые үгы хэбэ.

26Лоодой һамган үбгэнэйнгөө арада ябаһанаа гэдэргээ эрьен харахадаа, тэрэ дары дабһан бахана болон зогсошобо.

27Нүгөөдэ үглөөгүүрнь Абраһаам эртэ бодожо, Эзэнтэй хөөрэлдэжэ байһан газартаа ерээд, 28Содом ба Гоморро хотонуудай байһан тала газарые шэртэн хараба: хаа-хаанагүй үнэһэн согһоо үдхэн хара утаан бааян һуунагтажа байба.

29Энэ тала дайдын хото һууринуудые үгы хэхэдээ, Бурхан[†] Абраһаамые һанаандаа оруулжа, Лоодые абараа.


Моһааб болон аммоон яһатанай уг гарбал

30Лоот Цооһар тосхондо удаан ажаһуухаяа айжа, хоёр басагадаа абаад, хада уулада гаража, агы нүхэн соо байрлаба.

31Нэгэ үдэр ехэ басаганиинь дүүдээ хэлэбэ:

– Эсэгэмнай үтэлжэ үбгэржэ байна, дахин гэрлэхэгүйнь лабтай. Харин эндэ ши бидэ хоёрто ямар эрэ хүн олдохоб даа? 32Эсэгэеэ архяар һогтоогоод, тэрээнтэеэ унтая. Тиигэбэл, эсэгынгээ уг удамые үргэлжэлүүлхэбди.

33Дүүнь зүбшөөжэ, һүни болоходо, тэдэ эсэгэдээ үзэмэй дараһан архи уулгажа һогтообо. Эгэшэнь ерэжэ, эсэгэтэеэ унтаба, харин тэрэнь шал һогтуу соогоо юуншье боложо байһые ойлгобогүй – хайшан гэжэ унтахаяа ерэһыеньшье, яагаад ошоһыеньшье.

34Үглөөдэр эгэшэнь дүүдээ хэлэбэ:

– Үнгэрэгшэ һүни би эсэгэтэеэ унтааб. Энэ һүни эсэгэеэ дахин үзэмэй дараһан архи уулгажа һогтоое, ши ерэжэ, тэрээнтэй унтахаш. Тиигэбэл, бидэ эсэгынгээ уг удамые үргэлжэлүүлхэбди.

35Дахинаа тэдэ эсэгэдээ үзэмэй дараһан архи уулгажа һогтообо. Бага басаганиинь ерэжэ, эсэгэтэеэ унтаба, харин тэрэнь юун боложо байһые ойлгоогүй – хайшан гэжэ тэрэнэй хэбтэһыень, яагаад, хэдыдээ ошоһыеньшье.

36Тиигэжэ Лоодой хоёр басагад эсэгэһээ хээлитэй болоо һэн. 37Эгэшэнь хүбүү түрөөд, тэрэнээ Моһааб[†] гэжэ нэрлэбэ. Тэрэнь моһааб обог зоной элинсэг эсэгэ болоно. 38Дүү басаганиинь баһа хүбүү түрөөд, тэрэнээ Бэн-Аммии[*] гэжэ нэрлэбэ. Тэрэ аммоон обог зоной элинсэг эсэгэ болоно.

#### 20


Абраһаам һамгантаяа ба Абимээлэх

1Абраһаам[†] урагшаа нүүжэ, Кадээш ба Шүүр хотонуудай хоорондо тогтон байһанаа Гэраар хотын дэргэдэ һуурижаба.

2Тэрэ нютагай зонһоо айжа, Сарра һамгаяа дүү басагамни гэжэ хэлэһэн ушарһаань Гэраарай хаан Абимээлэх Саррые бага хатан болгохоор ордондоо асаруулба[+].

3Зүгөөр нэгэтэ һүни зүүдэн соонь Бурхан[†] үзэгдэжэ, Абимээлэхтэ иигэжэ айладхаба:

– Энэ эхэнэрые абаһанайнгаа түлөө ши үхэхэш. Тэрэшни үбгэнтэй.

4Харин Абимээлэх Саррые ордондоо асаруулһаншье һаа, тэрээнтэй унтажа үрдеэдүй байгаа. Тиимэһээ тэрэ Эзэниие[†] иигэжэ гуйба:

– Эзэмни! Гэмгүй намайе болон минии зониие Та усадхаха гээшэ гүт? 5Тэрэ хүн өөрөө намда энэ эхэнэрые дүү басагамни гэжэ хэлээ юм. Эхэнэр өөрөө мүн лэ тиигэжэ хэлээ! Бэе болон сэдьхэлээрээ би ямаршье муу үйлэ хээгүйлби.

6– Тиимэ, зүб, – гэжэ зүүдэн соонь Бурхан үгүүлбэ. – Ши гэмгүйш. Тиимэһээ Би энэ эхэнэрые эдлэхэ арга шэнээ шамда үгөөгүйб. Минии урда нүгэлтэй[†] байха хэрэгһээшни зайлуулааб. 7Зүгөөр ши мүнөө тэрэниие үбгэндэнь бусаа. Тэрэшни лүндэншэ хүн, шинии амиды үлэхын тула уншалга хэхэ, тиихэдэнь Би шамайе амиды мэндэ үлөөхэб. Хэрбээ тэрэниие үбгэндэнь бусаагаагүй һаа, өөрөөшье, шинии хамаг угшье хосорхо![+]

8Үглөө үглөөгүүр Абимээлэх түшэмэлнүүдээ дуудан, зүүдэеэ хөөрэбэ. Тэдэ ехэ мэгдэбэ. 9Удаань Абимээлэх Абраһаамые дуудажа асараад:

– Та маанадые яажа байна гээшэбта? Ямар юумээр би таниие гомдохоогообиб, юундэ намайе, хаан түрыем иимэ нүгэл руу түлхибэт? 10Юундэ иигээбта? – гэжэ зэмэлбэ.

11Абраһаам харюусаба:

– Энэ нютагай зон Бурханһаа айдаг гэжэ мэдэхэгүй ушарһаа би һамганайм түлөө намайе алаха гэжэ һанааб. Энэ нэгэ талаһаа. 12Нүгөө талаһаа харабал, һамгамни нээрээ дүүмни юм. Тэрэ эсэгымни басаган, гансал ондоо эхэһээ гараһан. Тиигээд минии һамган болоһон юм. 13Зүгөөр эсэгынгээ гэрһээ гаража, аянда гара гэжэ Бурханай эльгээхэдэ, би һамгандаа иигэжэ хэлээ һэм: «Хаанашье ябаа һаа, ерэһэн газартаа намайе ахамни гэжэ байхыеш гуйнаб. Тэрэ хадаа шинии намда үзүүлһэн энэрэл хайра болохо».

14Абимээлэх Абраһаамда Сарра һамгыень бусаажа үгэхэдөө, хэдэн хони, үхэр, эрэ, эхэнэр зарасанарые бэлэглэбэ. 15Тиигээд Абимээлэх Абраһаамда иигэжэ хэлэбэ:

– Зай, минии газар дайда танай урда. Дуратай газартаа ошожо байрлагты.

16Саррада тэрэ хэлэбэ:

– Таниие ордондоо асаруулһан гэм зэмээ сагааруулхын тула би ахадатнай эндэ байһан олон зоной нюдэн дээрэ мянган шээкэл сагаан мүнгэ үгэнэб.

17-18Тиигээд Абраһаам Абимээлэхэй түлөө Бурханиие гуйжа, мүргэн зальбарба. Тиихэдэнь Абимээлэхэй бэень урдынхиһаа үлүү энхэ элүүр болобо. Абраһаамай һамган Саррые ордондоо оруулһан ушарһаань Абимээлэхэй хатаниие, шэбэгшэнэрыень Эзэн үрэгүй болгожо, тэдэ хээлитэй болохоёо болиһон юм. Харин Абраһаамай гуйхада, Эзэн тэдэниие дахин үрэтэй болгожо, тэдэ үхи хүүгэдые түрэжэ эхилбэ[+].

#### 21


Абраһаам ба Исаак, Ишмаһээл хүбүүдынь

1Эзэн[†] хэлэһэн үгэдөө хүрэжэ, Саррые һанаандаа оруулаад, үрэ үршөөн заяаба. 2Сарра хээлитэй болоод, Бурханай[†] хэлэһэн болзорто, үтэлһэн Абраһаамда[†] хүбүү түрэбэ. 3Абраһаам Сарраһаа гараһан хүбүүндээ Исаак гэжэ нэрэ үгэбэ[+].

4Хүбүүнэйнгээ түрэһөөр долоон хоногой үнгэрһэнэй удаа Абраһаам Бурханай захиралтын ёһоор бэлгыень отолбо[+].

5Исаагай түрэхэдэ Абраһаам зуун наһатай байгаа. 6Тиимэһээ Сарра иигэжэ хэлэбэ:

– Бурхан бидэндэ ёһотойл хошон баяр үршөөгөө. Дуулаһан хүн бүхэн эгшэтэрээ энеэхэл даа.

7Саашань тэрэ иигэжэ нэмэбэ:

– Сарра хүүгэдые хүхүүлхэ, Абраһаам хүбүүтэй болохо гэжэ хэн бодохо байгааб?


Абраһаам Һагаарые намнана

8Хүбүүн томохон болобо. Хүхэнһөөн гараһан үдэр Абраһаам ехэ найр хэбэ.

9Нэгэтэ Сарра Египет[†] ороной Һагаар эхэнэрһээ гараһан Абраһаамай хүбүүнэй өөрынь хүбүүн Исаагые наадалжа байхые хараад,[+] 10Абраһаамда:

– Энэ барлаг эхэнэрые хүбүүнтэйнь хамта намна! Барлагай хүбүүн минии хүбүүн Исаагтай хамта уг залгамжалхагүй! – гэжэ хэлэбэ[+].

11Абраһаам Ишмаһээл хүбүүнтэеэ хахасаха дурагүй байһан тула иимэ үгэнүүдые шагнахадаа, сэдьхэлынь үбдэжэ байба. 12Зүгөөр Бурхан тэрээндэ:

– Хүбүүн, зараса эхэнэр тухайгаа һанаагаа бү зобо. Саррын хэлэһэн үгэ дуула! Юундэб гэхэдэ, Исаагаар дамжан, ши Минии үгэхэб гэһэн үри хүүгэдтэй болохош[+]. 13Харин зараса эхэнэрэйшни үри Ишмаһээл гэдэг шинии хүбүүн мүн лэ байһан ушарһаа Би тэрэнэй үри һадаһадһаа бэеэ дааһан арад бии болгохоб, – гэжэ айладхаба.

14Үглөө үглөөгүүр Абраһаам эртэ бодожо, Һагаарта хилээмэ үгөөд, годон арһаар оёһон амһарта соо уһа үргэлүүлээд, хүбүүтэйнь хамта ябуулба. Һагаар хүбүүгээ хүтэлэн, Бэһээр-Шээбэ[†] гэдэг хээрэ тала руу шэглэн ошобо.

15Тэрэ газараар удаан сагта түгэншэлэн ябахадань, туламтай уһаниинь дууһаба. Һагаар хүбүүгээ нэгэ һөөгэй һүүдэртэ һуулгаад, 16харбаһан годлиин хүрэхэ зайда өөрөө ошожо һуугаад, «хүбүүнэйнгээ үхэхые хараха аргамгүй» гээд сурхирса уйлаба.

17Ишмаһээлэй бархиржа эхилхэдэ, Бурхан дуулаба, тиигээд Эльгээмэл огторгойһоо Һагаарые ооголбо:

– Юун болооб, Һагаар? Бурхан хүбүүнэйшни бархирхые соносоо, зоболонгыень хараа, тиимэһээ бү ай! 18Бодо һууриһаа, хүбүүндээ ошо, гартаа аба! Би тэрээнһээшни агууехэ арад бии болгохоб.

19Бурхан нюдыень нээжэ, Һагаар худаг обёорбо. Тэндэ ошожо, амһартаяа уһаар дүүргээд, хүбүүндээ асаржа ундалуулба.

20Тэрэ сагһаа хойшо Бурхан энэ хүбүүе анхарба, хүбүүн хээрэ талада амидарһаар томо боложо, хожомынь һурша номоор мэргэн харбадаг хүн болоо һэн. 21Тэрэ Параан гэдэг хээрэ талада нүүжэ һуурижаба. Эхэнь тэрээндэ Египедһээ һамга асаржа үгөө һэн[+].


Абраһаам Абимээлэх хоёрой хэлсээн

22Тэрэ үедэ Гэраар хотын хаан Абимээлэх сэрэгэйнгээ дарга Пихоол гэгшэтэй суг Абраһаамтай уулзажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Юушье хээ һаатнай, танда Бурхан туһална. 23Намайе, минии үхибүүдые, ашанарыемни мэхэлхэгүйб гэжэ Бурханай нэрээр тангариглагты! Би танда хэды һайн байгаабииб, эгээл тиимээр намдашье, танда нютаг болоһон орон дайдадашье һайнаар хандахаб гэжэ тангариглагты!

24Абраһаам тангариглаба. 25Зарасанарайнь худагыень буляаһан тухай тэрэ Абимээлэхтэ гомдол бариба.

26– Би энээн тухай юушье мэдэхэгүй байнаб. Та энээн тушаа намда үнинэй хэлэхэеэ яагаабта? Би мүнөөл энээн тушаа танһаа дуулажа байһан ушарһаа тэрэ худагые хэн абааб гэжэ мэдэнэгүйб.

27Абраһаам Абимээлэхтэй хэлсээ баталан, хэдэн хони, үхэр үгэжэ, хэлсээгээ баталба. 28Абраһаам хонин һүрэгһөөн долоон эмэ хурьга шэлэжэ абаба. 29Тиихэдэнь Абимээлэх асууба:

– Энэ долоон хони юундэ амяарнь илгабат?

30– Эдээниие абагты, – гэжэ Абраһаам харюусаба. – Эдэ энэ худаг минии байһанай гэршэ: би өөрөө малтаа һэм.

31-32Абимээлэх сэрэгэйнгээ дарга Пихоолтой хамта тэрэ долоон эмэ хонидые абажа, хэлсээ баталаад, нютагаа бусаба. Тэдэнэй Гэраар хото пилишт[†] обог зоной нютагта оршодог бэлэй.

Абраһаам Абимээлэх хоёрой тэрэ худагай хажууда тангариг үргэжэ хэлсээ баталһан ушарһаа тэрэ газарта Бэһээр-Шээбэ[*] гэжэ нэрэ олгогдобо[+].

33Абраһаам Бэһээр-Шээбэ нютагта томо мододые таряад, эгүүридэ мүнхэ Эзэн Бурханиие хүндэлжэ, тэндэ мүргэдэг, үргэл хэдэг болоо бэлэй.

34Иигэжэ Абраһаам пилишт обог зоной орон нютагта удаан сагта ажаһуугаа һэн.

#### 22


Бурханда Абраһаамай үнэн сэхэ байлга

1Энэ болоһон ушарай удаа Бурхан[†] Абраһаамые[†] туршахаяа шиидэжэ дуудахадань, Абраһаам:

– Би энэ байнаб! – гэбэ[+].

2Тиихэдэнь Бурхан айладхал буулгаба:

– Ори ганса хайрата Исаак хүбүүгээ абаад, Мориһаа нютаг руу ошо. Тэндэ ошоходош, Би шамда нэгэ хада заажа үгэхэб. Тэрэ хада өөдэ гараад, хүбүүгээ Намда түгэс шатаалта үргэл[†] болгон тахи[+].

3Үглөөдэрынь Абраһаам эртэ бодожо, элжэгэеэ унаад, хоёр залуу зарасые, мүн Исаак хүбүүгээ абаад, түгэс шатаалта үргэл хэхын тула түлеэ бэлдээд, Бурханай зааһан газар зорибо.

4Аян замдаа хоноһоор гурбадахи хоногтоо Абраһаам тэрэ газар дайдые холоһоо обёорбо.

5– Эндээ үлэжэ, элжэгэнүүдээ харан байгты, – гэжэ тэрэ зарасануудтаа хэлэбэ. – Бидэ хүбүүнтэеэ хоюулан тиишээ ошожо, Бурхандаа мүргөөд бусахабди.

6Түгэс шатаалта үргэлэй гал дэгжүүлхэ түлеэгээ Абраһаам Исаагайнгаа мүр дээрэ ашаба. Һүүлээрнь хэтэ сахюур, хутага абаад, хада өөдэ тэдэ хоюулханаа зорибо.

7Ябажа ябахадаа Исаагай:

– Аба-аа! – гэжэ ооголходо, Абраһаам:

– Зай, хүбүүмни, юуб? – гэбэ.

– Хэтэ сахюуршье, түлеэншье манда бии, зүгөөр түгэс шатаалта үргэлэй хурьган хаанаб? – гэжэ хүбүүниинь асууба.

8– Хүбүүмни! Бурхан түгэс шатаалта үргэлэй хурьгые Өөрөө хаража олохо, – гээ бэлэй Абраһаам.

Тиигээд тэдэ хоюулаа саашалба.

9Бурханай заагша газар хүрөөд, Абраһаам тэндэ шулуугаар үргэлэй шэрээ[†] барижа, дээрэнь түлеэ табяад, Исаак хүбүүгээ ооһороор хүлижэ, түлеэн дээрэ хэбтүүлбэ. 10Тиигээд хүбүүгээ алахаяа хутагаяа тэрэнэй далайхадань, 11Эзэнэй[†] Эльгээмэл огторгойһоо ооголбо:

– Абраһаам! Абраһаам!

– Биб! – гэжэ тэрэ харюусаба.

12– Тэрээндээ гар бү хүрэ! – гэжэ Эльгээмэл айладаба. – Боли! Хайрата ганса хүбүүгээ Намда үргэхэһөө татагалзаагүй байһан дээрэһээш Намайе хүндэлдэг гэжэ Би мэдэбэб.

13Абраһаам толгойгоо үргэхэдөө, һөөг бургааһанда эбэрээрээ тээгэлдэһэн хуса гэнтэ обёорбо. Тэрээндэ ошоод, хусые хүбүүнэйнгээ орондо түгэс шатаалта үргэл болгон тэрэ үргэбэ.

14Эзэнэй иигэжэ хуса үгэһэн ушарһаа Абраһаам тэрэ газарые «Эзэн хэрэгтэй зүйл үгэдэг» гэжэ нэрлэбэ. Мүнөөшье болотор «тахилгатай уула дээрэ хэрэгтэй юумээр Эзэн хангажа үгэдэг» гэһэн яряа үгэ бии юм.

15Эльгээмэл огторгойһоо Абраһаамда хоёрдохиёо хандаба:

16– Эзэн иигэжэ айладхана: «Би шамда Өөрын нэрээр тангаригланаб. Ори ганса хүбүүгээ хайрлангүй Намда үргэхөөр бэлэн байһанайш түлөө 17Би шамайе буян хэшэгтээ[†] хүртөөхэб! Огторгойн одо мүшэд, далайн эрьеын элһэн мэтэ тоолошогүй олон үри һадаһадые шамда хайрлахаб. Шинии үри һадаһад дайсадаа даража, газар уһыень эзэлэн абаха[+]. 18Минии үгые дуулаһанайш түлөө шинии уг удамаар дамжан, бүхы дэлхэйн арад зон Минии үреэл хайрада хүртэхэ»[+].

19Энээнэй удаа Абраһаам хүбүүнтэеэ хамта хоёр залуу зарасанартаа бусажа, Бэһээр-Шээбэ[†] нютагаа хариба.

Абраһаам иишэ-тиишээ нүүжэ ябахаяа болижо, Бэһээр-Шээбэдэ удаан сагта ажаһуугаа бэлэй.


Нахоорой үри һадаһад

20Хэдэн сагай үнгэрһэн хойно Абраһаамда иимэ мэдээн дуулдаба:

– Танай аха Нахоорой һамган Милкаа олон хүбүүдые түрөө. 21Ууган хүбүүн Ууц, тэрэнэй дүү Бүүз, Кэмүһээл (һүүлдэнь Араам гэжэ хүбүүтэй болоо һэн), 22Хээсэд, Хазоо, Пилдааш, Идлаап болон Бэтүһээл гэгшэд хүбүүдынь болоно. 23Һүүлдэнь Бэтүһээл гэрлэжэ, Рэбээккаа гэжэ басагатай болоо һэн. Абраһаамай аха Нахоорто эдэ найман хүбүүдые Милкаа түрэжэ үгөө[+].

24Нахоор Реумаа гэжэ нэрэтэй нэгэ бага һамгантай[†] байгаа. Тэрэнь Нахоорто Тээбаа, Гаахам, Таахаш ба Маһахаа гэжэ дүрбэн хүбүүдые түрөө бэлэй.

#### 23


Саррын наһа баралга

1Сарра зуун хорин долоон наһатай болоод, 2Ханаһаанай[†] газар дайдада, Кирьяат-Арбаа хотодо (мүнөө Хэброон гэгдэдэг) наһа бараба. Абраһаам[†] дээрэнь уйлан гашуудан байгаа һэн[+]. 3Тиигээд тэрэ бэеһээнь холодон, хээт обог зондо иигэжэ хандаба:

4– Би танай нютаг руу зөөжэ ерэһэн ерүүл хүн байһан ушарһаа үмсын газаргүйб. Һамгаяашье хүдөөлүүлхэ газаргүй байнаб. Наһа бараһан хүнөө хүдөөлүүлхэ газар намда худалдыт.

5Хээт обог зон тэрээндэ иигэжэ харюу үгэбэ:

6– Нүхэр, дураараа боло. Ши хүндэтэй, Бурханай[†] хайратай хүнши. Манай газарай хамагай һайн хада уула шэлэжэ, тэндэ һамгаяа хүдөөлүүлэ. Эрхим хүндэтэ шамһаа хүдөөлүүлгын газар хэншье харамнажа байхагүй.

7Тиихэдэнь Абраһаам бодожо, хээт зондо доро дохибо. 8-9Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ таанад бултадаа намда һамгаяа хүдөөлүүлхэ зүбшөөл үгэжэ байгаа хадатнай, би үшөө нэгэ иимэ гуйлтатайб: Цохаарай Эпроон гэдэг хүнэй үмсын газар болохо таряалантай зэргэлээд Махпэлаа гэдэг агы нүхэн бии. Тэрэ агы нүхэ намда худалдахыень Эпроондо хэлыт. Таанадай хараһаар байтар дүүрэн сэнгыень сүм түлөөд, тэрэ газар худалдажа абахаб.

10Тэрэ үедэ хээт обогой зон хотын бартаануудай хажууда суглаа хэжэ байгаа. Эпроон өөрөө тэндэ байһан ушарһаа Абраһаамда иигэжэ харюусаба:

11– Үгы, нүхэр! Һайн хүн боложо, энэ газар агытайнь хамта намһаа бэлэг болгон аба. Минии угайхид гэршэ болохо: би энэ газараа һамгаяа хүдөөлүүлхыеш бэлэглэнэб!

12Абраһаам эдэ зондо доро дохёод, 13олоной шагнаһаар байтар Эпроондо:

– Эрхим хүндэтэ Эпроон! Үгыемни шагныш даа. Би тэрэ газарай түлөө мүнгэ түлэһэнэйл удаа наһа бараһан хүнөө тэндэ хүдөөлүүлхэб, – гэбэ.

14Эпроон Абраһаамда:

15– Эрхим хүндэтэ Абраһаам! Намайе шагна. Тэрэ газар дүрбэн зуун шээкэл сагаан мүнгэн үнэ сэнтэй. Энэ болбол шамдашье, намдашье ехэ мүнгэн бэшэ. Нүгшэһэн хүнөө тэндэ хүдөөлүүлыш даа, – гэжэ хэлэбэ.

16Абраһаам Эпрооной хэлэһые шагнаад, хээт обогтоной бултанайнь дуулааша мүнгэнэй тэрэ тоое – тэрэ үеын дүрбэн зуун шээкэл сагаан мүнгэ шэгнэжэ, Эпроондо барюулба. 17-20Иигэжэ Абраһаам Ханаһаан орон нютагай Мамрээгэй, ондоогоор хэлэбэл, Хэброон хотын, зүүн талада оршодог Махпэлаа гэдэг газарые хада, агытайнь, ой модотойнь Эпроонһоо худалдажа абаба. Энэ бүгэдын Абраһаамай үмсын зөөри болоһынь хотын бартаануудай дэргэдэ байгша хээт обог зон нэгэн дуугаар баталба.

Удаань Абраһаам Сарра һамгаяа тэрэ хадын агы соо хүдөөлүүлээ бэлэй.

#### 24


Исаагай гэрлэлгэ

1Эзэн[†] Абраһаамые[†] бүхы үйлэ хэрэгтэнь үршөөн үреэн байба. Үндэр наһатай болоходоо, тэрэ 2гэр байрынь түлөө харюусадаг ахалагша зарасаяа нэгэтэ дуудаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Хоёр гуяымни хоорондо гараа табяад[*], 3Исаак хүбүүндэмни һамга оложо үгэхэб гэжэ огторгой газар хоёрые бүтээһэн Эзэн Бурханай[†] нэрээр тангаригла. Тиихэдэ минии мүнөө ажаһуужа байгша орон нютагай, энэ ханаһаан[†] обог зоной басага бэшэ, 4харин минии түрэһэн нютаг Месопотами руу, түрэлнүүдтэмни ошожо, тэндэһээ Исаагта һамга асархаш.

5Ахалагша зарасань асууба:

– Хэрбээ басаганай намтай иишэ, энэ газар руу ерэхэ дурагүй һаа, яахабиб? Танай хүбүүе гаража ерэһэн анханай нютагтатнай абаашажа болохо гү?

6– Тиигэжэ огто болохогүй! – гэжэ Абраһаам харюусаба. – Минии хүбүүе тиишэнь бү эльгээ! 7Эзэн, юртэмсын Бурхан, намайе түрэһэн нютаг, түрэл гэрһээм хариин газар абаашахадаа, «Би шинии үри һадаһадта энэ орон нютагые үмсын эдлэлэй болгон үгэнэб» гэжэ тангариглаа юм. Эзэн Бурхан Огторгойн Эльгээмэлээ эльгээн, шинии аян зам заажа үгэхэ, зохёохо бэзэ. Тиихэдэнь ши тэндэһээ хүбүүндэмни һамга олохо бэзэш. 8Хэрбээ басаганай наашаа ерэхэһээ татагалзаа һаань, ши үгэһэн тангаригһаа сүлөөб гэжэ өөрыгөө тоолоорой. Харин минии хүбүүе энэ орон нютагһаа гаргажа, тиишэнь абаашан байрлуулжа яабаш болохогүй!

9Эзэнэйнгээ хоёр гуяын хоорондо гараа табяад, зарасань захяаень бэелүүлхэб гэжэ тангариглаба.

10Һүүлээрнь ахалагша зарасань эзэнэйнгээ мал һүрэгһөө арбан тэмээ, зөөриһөөнь янза бүриин бэлэг болохо эд абаад, хэдэн зарасатай хамта Месопотами ошожо, Абраһаамай аха Нахоорой байдаг хото руу шэглэбэ.

11Үдэшэлэн тээшэ тэрэ хотын захада оршодог худагай[†] хажууда ерээд, тэмээнүүдээ һэхэрүүлэн байлгаба. Тэрэ үедэ хэдэн эхэнэрнүүд худагта уһанда ерэжэ ябаба. 12Тиихэдэнь Абраһаамай зараса иигэжэ Эзэниие гуйба:

– Эзэн Бурхан, минии эзэн Абраһаамай Бурхан! Абраһаам эзэндэмни үршөөл хайраяа үзүүлжэ, зориһон хэрэгыемни мүнөөдэр бүтэмжэтэй болгыт! 13Харыт, би мүнөө худагай дэргэдэ байнаб. Энэ хотын басагад худагһаа уһа абахань. 14Эдэ басагадай хэн нэгэндэ «Домбоһоошни уһа уухыем зүбшөөгыш» гэхэб. Хэрбээ тэрэ басаганай «Уугыт, энэ һамбаанда би тэмээнүүдыетнай уһалхаб» гэжэ хэлээ һаань, Исаагта Танай үршөөгшэ басаганай энэ мүн байһые танихаб. Тиигэжэ Та минии эзэндэ үршөөл хайраяа үзүүлжэ, хүсэлынь бэелүүлһыетнай би лаб ойлгохоб.

15Ахалагша зарасын иигэжэ Эзэниие гуйжа байтар мүр дээрээ домботой Рэбээккаа басаган худагта дүтэлбэ. Рэбээккаа болбол Абраһаамай аха Нахоор болон Милкаа һамганайнь түрэһэн хүбүүн Бэтүһээлэй басаган бэлэй. 16Тэрэ айхабтар сэбэрхэн, эрэ хүниие үшөө мэдээгүй басаган байгаа. Худагһаа домбоёо уһаар тэрэ дүүргээд, дээшэлбэ. 17Абраһаамай ахалагша зараса хойноһоонь гүйжэ ошоод:

– Домбоһоошни уһа уухыемни зүбшөөгыш! – гэжэ гуйба.

18Рэбээккаа зүбшөөжэ, домботой уһаяа гарһаа табингүй, тэрэниие ундалуулба. 19Һүүлээрнь тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би мүнөө тэмээнүүдтэтнай уһа асархаб, тэдэ дураараа ууг.

20Домбо соо үлэһэн уһые худагай хажууда байһан тэбшэдэ тэрэ юулээд, худаг хэдэн дахин ябажа, тэмээнүүдыень уһалба.

21Ахалагша зараса үгэ хүүргүй тэрэниие адаглан хаража, «Эзэн энэ басага шэлээ гү, сохом үнэн гү?» – гэжэ досоогоо шэбшэжэ байгаа.

22Тэмээнүүдэй садатараа уһалуулһанай һүүлээр тэрэ ахалагша зараса басаганда хахад шээкэл хэмжүүрэй алтан сахариг, арбан шээкэл хэмжүүрэй хоёр алтан бугааг үгөөд, 23асууба:

– Хэнэй басаган гээшэбши, хэлыш? Танай гэртэ хонохо газар олдохо гү?

24Тэрэнь харюусаба:

– Би Бэтүһээлэй басагамби. Минии аба Бэтүһээл хадаа Нахоор Милкаа хоёрой түрэһэн хүбүүн юм. 25Хашаа соомнай үбһэ тэжээл элбэг. Гэртэмнай хонохошье газар олдохо. Манайда ошогты.

26Тиихэдэнь Абраһаамай зараса үгыень һайшаажа, Эзэндэ һүгэдэн мүргөөд, 27иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурхан, минии эзэн Абраһаамай Бурхан, Өөрын үршөөл хайра, үнэн шударгаа[†] эзэнһээмни холодуулаагүй байһандатнай баясан магтанаб! Та намайе эзэнэймни түрэл саданарта сэхэ асараат!

28Рэбээккаа гэртээ бушуу гүйжэ, эжынгээ түрэлнүүдтэ бултыень хөөрэбэ. 29-30Рэбээккаагай түрэһэн аха Лаваан дүү басаганайнгаа һиихэ, бугааг хараад, ерэгшэ хүн юун тухай хэлээб гэжэ дуулаад, худаг тээшэ яаран ошобо. Абраһаамай зараса худагай дэргэдэ тэмээнүүдтэеэ байһаар һэн. 31Лаваан тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй үреэлтэй та юундэ хээрэ зогсонобта? Манайда ошогты. Би таниие гэртээ оруулжа, тэмээнүүдтэтнай тэжээл үгэхэб, хашаа бэлэн байна.

32Абраһаамай зарасанар гэртэнь ошожо оробо. Лаваан тэмээнүүдэйнь ашаа буулгаад, үбһэ тэжээлтэй хашаа руу оруулба. Тиигээд тэрэ айлшандаа мүн суг ябаһан зондонь хүлөө угааха уһа үгэбэ. 33Удаань тэрэ айлшадта эдеэ табиба, зүгөөр Абраһаамай ахалагша зараса иигэжэ хэлэбэ:

– Зориһон хэрэгээ хэлэнгүй би эдеэлхэгүйб.

– Хэлыт, – гэжэ харюу үгтэбэ.

34Тиихэдэнь тэрэ хөөрэжэ эхилбэ:

– Би Абраһаамай зарасанарайнь нэгэн гээшэб. 35Минии эзэниие Эзэнэй үреэһэн ушарһаа тэрэ угаа баян хүн боложо, һүрэг олон малтай, алта мүнгөөр элбэг, эрэ, эхэнэр зарасанараар олон, тэмээнүүдтэй, элжэгэнүүдтэй болоо. 36Сарра, минии эзэнэй һамган, эзэнэймни үндэр наһатай болоод байхада, хүбүү тэрээндээ түрэжэ үгөө һэн. Тиигээд минии эзэн хамаг олоһон эд зөөриеэ, баялигаа хүбүүндээ дамжуулан үгөө. 37Эзэмни тэрэ хүбүүндээ һамга олгуулхаяа намайе иишэнь ябуулаа. Хэлэһэнэйнь ёһоор хэрэг бүтээхэб гэжэ би тэрээндэ тангариглаа һэм. «Минии мүнөө ажаһуужа байгааша Ханаһаан нютагай басага хүбүүндэмни хадамлажа болохогүй. 38Харин түрэһэн орон нютагтам түрэл гаралнуудтам ошоод, тэндэһээ хүбүүндэмни һамга оложо ерээрэй», – гэжэ тэрэ захираа. 39Би эзэнһээ асуугаа һэм: «Хэрбэеэ басаганай намтай ябахаа арсаа һаань, яахабиб?» 40Тиихэдэмни тэрэ иигэжэ харюусаа һэн: «Бүхы наһандам Эзэн намда үршөөл хайраяа үзүүлэн байгаа. Тэрэ Эльгээмэлээ шамда эльгээжэ, зориһон хэрэгыеш урагшатай болгохо ушарһаа ши эсэгымни түрэл саданар сооһоо минии хүбүүндэ һамга оложо шадахаш. 41Зүгөөр тэндэһээ шинии олоһон басагые түрэлхидэйнь наашань табихагүй байгаа һаань, ши намда үргэһэн тангаригһаа сүлөө болохош». 42Тиигээд мүнөөдэр худагта ерээд байхадаа, би Эзэниие иигэжэ гуйгааб: «Эзэн Бурхамни, минии эзэн Абраһаамай Бурхан! Та мүнөөдэр хэрэгыемни бүтээлсэжэ үгыт. 43Минии эндэ, худагай хажууда байхада худагһаа уһа абахаяа басаганай ерэбэл, „Домботой уһанһаашни уухыем зүбшөөгыш“ гэжэ гуйхаб. 44„Уугыт. Танай тэмээнүүдшье уһа ууг“ – гэжэ харюусаһан тэрэ басагые эзэнэймни хүбүүнэй һамган болгохоор Танай зааһан басаган мүн гэжэ ойлгохоб». 45Иигэжэ минии досоогоо Эзэн Бурхантай хөөрэлдэжэ байхада Рэбээккаа басаган мүр дээрээ домбо табинхай ерэжэ, худагһаа уһа абаба. Би тэрээнһээ уһа эрибэб. 46Басаган тэрэ дороо домбоёо мүрһөө буулгажа, хэлэбэ: «Уугыт. Би тэмээнүүдыетнай уһалхам». Би ундаа харяабаб, тэрэмни уһа асаржа, тэмээнүүдыемни ундалуулба. 47«Хэнэй басаган болонош?» – гэжэ асуухадам, «Бэтүһээлэй басагамби. Бэтүһээл Нахоор Милкаа хоёрой хүбүүн», – гээд тэрэ харюусаа. Тиихэдэнь би басаганда хамарай һиихэ мүн хоёр бугааг үгөөб. 48Тиигээд һүгэдэн унажа, Эзэндэ зальбарааб. Эзэн Бурхандаа, минии эзэн Абраһаамай Бурханда, намай сэхэ замаар иишэнь асаржа, эзэнэймни хүбүүндэ тэрэнэй угай басага һамган болгожо абаашахыем үреэн үршөөн байһандань баяр хүргэн мүргэбэб, ёһолон магтабаб. 49Мүнөө таанадай харюу хүлеэнэб: минии эзэндэ үршөөл хайратайгаар, үнэн шударгаар хандажа, хүбүүндэнь һамган болгон Рэбээккаае үгэхэ гүт? Үгэхэгүй, ябуулхагүй гээ һаа, нюунгүй хэлэжэ үгэгты. Танай харюуе хүлеэн байнаб.

50Рэбээккаагай эсэгэ Бэтүһээл, Лаваан ахань иигэжэ харюусабад:

– Энэ Эзэнэй үршөөгшэ хэрэг һэн тула бидэ юу хэлэхэбибди. 51Рэбээккаа басаган урдатнай байна. Тэрэниие абаад ошогты. Эзэнэй заяата шиидхэбэри бэелэг, тиигээд эзэнэйтнай хүбүүн басагаарнай һамга хэг лэ.

52Энэниие дуулаад, Абраһаамай зараса Эзэндэ мүргэн һүгэдэбэ. 53Тиигээд тэрэ зараса үнэтэй һайхан хубсаһа, алта мүнгөөр хэһэн гоёолто гаргажа, Рэбээккаагай аха эжы хоёрто бэлэг болгон бариба.

54Тиигэһэнэй һүүлээр тэдэ зарасанар тэндэ эдижэ, уужа һайн хоноод, үглөөгүүрынь бодожо, иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ Рэбээккаае абажа, гэртээ бусахамнай.

55Рэбээккаагай аха эжы хоёрынь харюусаба:

– Бү яарыт даа. Басагамнай маанадаар арбаншье хоног байг лэ. Тиигээд лэ ябана бэзэ.

56– Эзэн бидэндэ ехэ туһалжа, аян замыемнай зохёогоо һэн тула маанадые һаатуулаагүй һаатнай дээрэ байха. Бидэ эзэндээ түргөөр бусаха ёһотойбди, – гэжэ Абраһаамай ахалагша зараса хэлэбэ.

57– Басагаяа дуудая, – гэжэ тэдэнь дурадхабад. – Тэрэ өөрөө шиидэг.

58Тэдэ Рэбээккаае дуудаад, иигэжэ асууба:

– Энэ хүнтэй ошолдохо гүш?

Тэрэнь:

– Ошохоб, – гэжэ хэлэбэ.

59Тиигээд аха эжы хоёрынь Рэбээккаа басагаяа Абраһаамай зарасанартай хамта ябуулха болобо. Басаганай нарай нялха байхада хүхөө хүхүүлһэн эхэнэр, мүн хэдэн шэбэгшэнэр тэрээнтэй хамта ошолсохо болобо.

60Рэбээккаае түрэлхидынь иигэжэ үреэбэ:

– Басагамнай, үри хүүгэдээр үнэр үдхэн болоорой. Уг удамшни тооложо барашагүй олон боложо, дайсадаа даража, тоонто нютагыень эзэлхэнь болтогой![†]

61Тиигээд Рэбээккаа болон шэбэгшэнэрынь аян замда гарахаар бэлэн боложо, тэмээнүүдые унажа, Абраһаамай зарасанарые дахан, тэдэнэй нютаг руу шэглэбэ.

62Олон хоногой туршада аян замда ябажа, тэдэ Ханаһаан орон нютагтаа бусажа ерэбэ. Тэрэ үедэ Исаак Ханаһаанай урда зүгтэ байгша Бээр-Лахай-Ройн ойрохоно хээрэ талада ерээд байгаа.

63Нэгэтэ үдэшэ Исаак гүн бодолдо абтан, хээрэ газараар сэнгэжэ ябахадаа, холоһоо ерэжэ ябаһан тэмээн хамбы обёорбо.

64Тэмээ унаһан Рэбээккаа Исаагые хараад, тэмээнһээ бууба. 65Тиигээд тэрэ Абраһаамай зарасые дуудажа, асууба:

– Манай урдаһаа ерэжэ ябагша хүн хэн гээшэб?

– Энэ минии эзэн Исаак гээшэ, – гээд зараса харюусаба. Тиихэдэнь Рэбээккаа нэмэргэ абаад, тэрээгээр нюураа бүтүүлбэ.[*]

66Абраһаамай зараса Исаагтай уулзаад, ябадалаа хөөрэжэ үгэбэ. 67Удаань Исаак Рэбээккаае Сарра эжынгээ ажаһуудаг байһан гэрэй богоһоор оруулжа, һамган болгон, тэрээндэ угаа ехээр дурлаба. Иигэжэ Исаак эхынгээ наһа бараһанһаа хойшонхи уй гашуудалтай иигэжэ хахасаа бэлэй.

#### 25


Абраһаамай һүүлшын жэлнүүд ба үри һадаһадынь

1Абраһаам[†] дахин һамга абаба, Кэтүраа гэжэ нэрэтэй шэнэ һамганиинь 2Зимраан, Ёкшаан, Мэдаан, Мидиан, Ишбаак, Шууһаа гэжэ хүбүүдые түрэбэ. 3Ёкшаан ехэ болоод, һамга абажа, Шэбаа ба Дэдаан гэжэ хүбүүдтэй болоо һэн. Дэдаанай үри һадаһадһаа ашшуур, лэтүүш болон лэһүүм обог зон үдэһэн юм. 4Мидианай хүбүүд: Эпаа, Ээпэр, Эноох, Абидаа ба Элдаа. Кэтүраагай үри һадаһад эдэ болоно[+].

5Абраһаам бүхы эд зөөриеэ Исаак хүбүүндээ дамжуулан үгөө һэн. 6Харин бага һамгадһаа гараһан хүбүүдтээ үнэтэ бэлэгүүдые үгөөд, Исаагһаа холодуулан, зүүн зүг руу ябуулжа, һуурижуулба.

7Абраһаам зуун далан табан наһатай болоод, 8сэдьхэл дүүрэн, ажабайдалай заяае һайса үзөөд, наһа бараа бэлэй. 9-10Исаак болон Ишмаһээл хүбүүдынь тэрэниие Махпэлаа агы нүхэндэ хүдөөлүүлбэ. Энэ хадаа Мамрээ хотын зүүн тээ, хүдөө талада оршодог. Абраһаам урдань тэрэ газарые хээт обогой Цохаарай хүбүүн Эпроонһоо худалдан абаад, тэрэ агы соо Сарра һамгаяа хүдөөлүүлһэн бэлэй[+].

11Абраһаамай мордоһоной һүүлээр Бурхан[†] тэрэнэй хүбүүн Исаагые үреэбэ. Исаак Бээр-Лахай-Рой, ондоогоор хэлэбэл, «Намайе наһан соом хаража байдаг Эзэнэй[†] булаг» гэдэг газар нютагта ажаһуугаа.

12Саррын зараса эхэнэр, Египет[†] орон нютагһаа гарбалтай Һагаарай Абраһаамда түрэһэн Ишмаһээл хүбүүнэй уг удам гэбэл, иимэ. 13Ишмаһээлэй хүбүүдэй нэрэ, аха захаһаань эхилхэдэ, иимэ: ууган хүбүүн Нэбайһоот, дараань Кэдаар, Адбээл, Мибсаам, 14Мишмаа, Думаа, Массаа, 15Һадаад, Тэмаа, Етүүр, Напииш болон Кээдэмаа[+]. 16Эдэ Ишмаһээлэй хүбүүд арбан хоёр обог зоной эхи табиһан удамаршад,[†] тэдэнэй нэрээр оршон һуудаг газарынь, хото һууринуудынь нэрлэгдээ бэлэй.

17Ишмаһээл зуун гушан долоон наһа наһалаад, гээгдээ һэн. 18Тэрэнэй үри һадаһад Абраһаамай бусад үри һадаһадһаа таһаржа, Египедэй зүүн хилэ болон Ассири орон түрын хоорондо оршодог Хавилаа болон Шүүр хотонуудай хоорондо һуурижаба[+].


Яков ба Эсаав

19Энэ болбол Абраһаамай хүбүүн Исаагай угай бэшэг мүн. Абраһаамай хүбүүн Исаак 20дүшэн наһатай байхадаа, араам яһатан Бэтүһээлэй Рэбээккаа басагые һамга абаа. Рэбээккаа Месопотами орон нютагтай Лаваан гэдэг ахатай һэн.

21Рэбээккаагай үхи хүүгэдтэй болодоггүй ушарһаа Исаак Эзэн Бурханда һамган тухайгаа зальбаран гуйба. Тиихэдэнь Эзэн Бурхан мүргэлыень[†] анхаржа, Рэбээккаа хээлитэй болобо. 22Эхир хүүгэдтэй болохо байһанаа тэрэ ойлгобо. Эхынгээ гэдэһэн соо байхадаа хүүгэдынь хоорондоо тэмсэһэн мэтэ ехээр хүдэлхэдэнь, Рэбээккаа һанаагаа зобон, юун болохоёо байһан тухай Эзэнһээ асууба.

23Эзэн тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Умай соохи хоёр хүүгэдһээш хоёр ондоо арад болбосорон бүрилдэхэ. Нэгэниинь үлүү хүсэтэй боложо, ахань дүүгэйнгээ зараса болохо[+].

24Рэбээккаагай эхир хүүгэдээ түрэхэ сагынь тулажа, 25шад улаан үһэтэй хүбүүн түрүүлэн гараба. Бүхы бэень үдхэн улаан үһөөр хушагдаһан ушарһаа тэрээндэ «Эсаав», оршуулбал, «Үһэтэй» гэһэн нэрэ үгтэбэ. 26Удаань дүүнь ахынгаа табгайһаа аһалдан гаража, «Яков»[*] гэжэ нэрэтэй болобо. Тэдэнэй түрэхэдэ, Исаак жаратай ябаа.

27Хүбүүд бэеэ хүсэбэ. Эсаав хээрэ ябадаг мэргэн ангуушан боложо тодороо, харин Яков дүүниинь гэр тойроноо байжа, хони адуулдаг ажалтай, үгэ үсөөнтэй хүн болоо һэн. 28Эсаавай асардаг ангай мяханда эсэгэнь дуратай һэн тула Эсааваа үлүү сэгнэдэг, харин эхэнь Яковтаа дуратай бэлэй.

29Нэгэтэ Яковай улаан зармаар шүлэ шанаад байхада, үлэн хооһон Эсаав агнууриһаа бусаба.

30– Гэдэһэмни ехэ үлдэнэ, энэ улаан шүлэнһөө намда түргөөр хээд үгыш! – гэжэ тэрэ Яковта хэлэбэ.

Энээнһээ хойшо тэрэ «Эдоом»,[†] оршуулбал, «Улаан» гэжэ зугаа нэрэтэй болоһон юм.

31– Хэрбээ эсэгын зөөри залгамжалха ууган хүбүүнэй эрхээ намда үгөө гээшэ һааш, би шамда шүлэ хэжэ үгэхэб, – гэжэ Яковай хэлэхэдэ,[+] 32Эсаав харюусаба:

– Зай! Үлдэжэ үхэхэ гэжэ байһан аад, тэрэ эрхээр юу хэбэ гээшэбиб! Абыш!

33– Түрүүн тангаригла! Тэрэ эрхэеэ намда тушааһан тухайгаа! Тиихэдэш шүлэ үгэхэб, – гэжэ Яковай хэлэхэдэ, Эсаав тангариглажа, ууган хүбүүнэй эсэгын эд зөөри залгамжалха эрхэеэ иигэжэ эдеэ хоолоор андалдаба. 34Эсаав Яковай улаан зармаар шанаһан шүлэ эдижэ садаад, гаража ошобо. Иигэжэ тэрэ ууган хүбүүнэй эрхэ тоонгүй алдаа бэлэй[+].

#### 26


Исаак һамгантаяа ба Абимээлэх

1Абраһаамай[†] амиды мэндэ байха үедэ орон нютагтань ехэ ган гасуур болоо. Тэрэнэй наһа бараһанай удаа дахин ган гасуур тохёолдожо, үлэсхэлэн хооһон байдалай үзэгдэхэдэ, Исаак пилишт[†] яһатанай Гэраар хото руу ошожо, Пилишт орон нютагай хаан Абимээлэхэй хажууда ерэжэ байрлаба[+]. 2Эзэн[†] Исаагта үзэгдэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Ши эдеэ хоол бэдэржэ Египет[†] бү ошо. Харин Минии шамда заажа үгэһэн нютаг орон руу зорижо байрла. 3Гэбэшье мүнөө нэгэ хэдыхэн саг эндээ бай. Би шамай хододоо анхаржа, үршөөн үреэжэ байхаб. Ажаһуугааша энэ бүхы орон газарыеш хойшонхи шинии үри һадаһадта үгэнэб. Урдань шинии эсэгэ Абраһаамые найдуулжа үргэһэн тангаригаа бэелүүлхэб[+]. 4Би шинии үри һадаһадые огторгойн одод мэтэ олон болгоод, энэ хамаг газар дайда тэдээндэш үгэхэб. Шинии уг удамаар дамжан, бүхы дэлхэйн арад зон Минии үреэл хэшэгтэ хүртэхэ[+]. 5Энэ хадаа Абраһаамай бүхы зарлиг, тогтоол заабари, хуули ёһонуудым сахиһанай, үгэ соомни ябаһанай, хүсэлыемни бэелүүлһэнэй ушарһаа Би тэрээндэ найдуулһанаа бэелүүлхэб!

6Исаагай Гэраар нютагта ерэжэ байрлахада, 7нютагай зон Рэбээккаа һамган тухайнь һонирхон асууба. «Һамгамни сэбэр һайхан. Үнэн сэхыень хэлээ һаам, эндэхи эрэшүүл тэрэнииемни абаха һэдэлгэтэй намайе алажа магад», – гэжэ Исаак бодоод, иигэжэ харюусаба:

– Тэрэ минии дүү басаган[+].

8Исаагай тэндэ нилээд удаан ажаһууһанай удаа нэгэтэ Пилишт орон нютагай хаан Абимээлэх Исаак Рэбээккаа хоёрой инаглажа байхые ордонойнгоо сонхоор харажархиба. 9Тэрэ Исаагые дуудажа, асууба:

– Энэшни шинии һамган ха юм! Юундэ ши дүү басагамни гэжэ хэлээбши?

Исаак харюусаба:

– Тэрэнэй түлөө намайе эндэхи эрэшүүлэй алахаһаань айгаа һэм.

10– Ши маанадые яажа байнабши? – гэжэ Абимээлэх хэлэбэ. – Хэрбэеэ манай сэрэгэй хэн нэгэн шинии һамганда хүсэрхөө һаань, ямар ехэ гэм зэмэ бидэндэ тохогдохо, Эзэнэй хэһээлтэ амасаха ёһотой болохо байгаабибди!

11Тиигээд Абимээлэх арад зондоо иимэ зарлиг соносхобо: «Энэ хүндэ гү, али тэрэнэй һамганда гар хүрэһэн хүн хороогдохо!»

12Энэ газар орондо нютаглаад, Исаак таряа таридаг һэн. Эзэн үреэжэ, урда жэлнүүдтэ орходоо зуу дахин баян ургаса нэгэ жэл тэрэ хуряаба. 13Иигэжэ Исаак бүри улам баяжажа, энэ нютагта эгээл баян хүн болобо. 14Гадна тэрээндэ мал һүрэг, зарасанар угаа олон байгаа. Энээндэнь Пилишт орон нютагай зон атаархадаг болобо. 15Урдань Абраһаам эсэгынь зарасанар олон худаг[†] малтаһан байгаа. Атаархажа хоролхоһон Пилишт зон тэрэ худагуудыень шоройгоор булаад хаяба[+].

16Тиихэдэнь Абимээлэх хаан Исаагые дуудажа асараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Шинии ехэ баян, хүсэтэй боложо байһан ушарһаа бидэ шамһаа айжа эхилээбди. Манай орон нютагһаа хулжаа һаашни, дээрэл ха.

17Исаак Гэраар хото орхижо, Гэраар гэдэг тала газарта ошожо байрлаба. 18Тэндэ Абраһаам эсэгэнь амиды мэндэ байхадаа олон худаг малтаһан, тус бүридэнь нэрэ үгэһэн юм. Наһа бараһанайнь һүүлээр пилишт зон тэрэ худагуудые шоройгоор булаа бэлэй. Исаак тэдэ худагуудые зарасануудаараа дахин малтуулба, анхан нэрэнүүдээрнь нэрлэбэ.

19Энээнһээ гадна Исаагай зарасанар Гэраарай хүнды тала газарта шэнэ худаг малтажа байтараа сэбэр тунгалаг уһатай булаг олобо. 20Зүгөөр Гэраарай хонишод «энэ уһан танай бэшэ, манай» гэжэ байгаад, Исаагай зарасанартай арсалдаба. Тиимэ арсалдаатай хадань тэрэ худагые «хэрүүл» гэһэн удхатай «Эсээк» гэжэ үгөөр Исаак нэрлэбэ.

21Зарасанарынь үшөө нэгэ худаг малтаба. Тэрэнэй түлөө мүн лэ арсалдаан гараба. Тиихэдэнь Исаак тэрэниие «эсэргүүсэл» гэһэн удхатай «Ситнаа» гээд нэрлэбэ. 22Исаак тэндэһээ нүүгээд, үшөө нэгэ худаг малтаба. Одоол тэрэнэй түлөө арсалдаан, хэрэлдээн гарабагүй. Тиимэһээ Исаак тэрэ худагтаа «Зай» гэһэн удхатай «Рэхобоот» гэжэ нэрэ үгэбэ, «Эзэн Бурхан[†] одоол манда үргэн уужам зай үгэбэ, энэ газарта маанадай олошорхые үршөөбэ» гэжэ тэрэ хэлээ һэн.

23Һүүлээрнь Исаак Бэһээр-Шээбэ ошобо. 24Тэрэ һүнинь Эзэн тэрээндэ үзэгдэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Би шинии эсэгэ Абраһаамай шүтэдэг Бурхан гээшэб. Юунһээшье бү ай. Намда үнэн сэхэ зараса Абраһаамда айладхаһанай ёһоор, Би хододоо шамай анхаржа, үреэл хайраяа элирхэйлжэ, үреэжэ, уг удамыеш олошоруулхаб.

25Исаак тэрэ газарта үргэлэй шэрээ[†] түхеэрээд, Эзэниие хүндэлэн, үргэл хэбэ. Тиигээд тэрэ гэр бүлэ, зарасанараа асараад, тэндэ шэнэ худаг малтуулаад, һуурижаба.

26Гэраарһаа Абимээлэх хаан, зүбшэгшэнь Ахузаат болон сэрэгэйнь жанжин Пихоол нэгэ үдэр Исаагта ерэбэ.

27– Таанад намда дураа гутажа, орон нютагһаа үлдөө һэн бэшэ гүт? Юундэ намда ерэбэт? – гэжэ Исаак асууба.

28– Эзэн тантай нэгэн хамта байһаниинь эли. Тиимэ һэн тула бидэ хоорондоо хани барисаанай хэлсээ баталая. 29Манай орон нютагта амидаржа байхадатнай хэншье таанадые дайраагүй, амар амгалан орон нютагһаа табяа бэлэйлди. Тэрээнһээ хойшо Эзэн таниие үреэгөө. Маанадай урдаһаа добтолхогүйетнай хэлсээгээр батадхабал, һайн бэлэй, – гэжэ тэдэ харюусаба[+].

30Тиигээд Исаак тэдээндэ найр хэбэ. 31Тэдэ үглөө үглөөгүүр эртэ бодоод, хоёр талаһаа хани барисаанай тангариг үргэбэ. Исаак айлшадтаяа хахасажа, тэдэнь энхэ тайбан һөөргөө бусаба.

32Тэрэл үдэртөө худаг малтажа байгаа барлагууд уһан олдобо гэжэ Исаагта мэдээсэбэ. 33Исаак тэрэ худагта «Шибаа» («тангариг» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ. Мүнөө болотор тэрэ хото Бэһээр-Шээбэ гэжэ нэрэтэй хэбээрээ байгша.


Бурханай үреэлтэй хүн – Яков

34Эсаав дүшэн наһатай байхадаа, Бээриигэй Еһүдиит, Элооной Басэмаат гэдэг хээт яһанай хоёр һамга абаа һэн[+]. 35Эсаавай эдэ хоёр һамгадһаа боложо, Исаак Рэбээккаа хоёрой ажабайдал түбэгтэй болоо һэн.

#### 27


Яков хуурмаг аргаар эсэгын үреэл хэшэгтэ хүртэнэ

1Үбгэрхэдөө һохор болоһон Исаак нэгэтэ ууган хүбүүгээ дуудан:

– Хүбүүмни! – гэхэдэнь,

– Юун бэ, аба? – гэжэ Эсаав асууба.

2Исаак тэрээндэ хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Би үндэр наһатай болооб, хэдышье амиды мэндэ ябахаяа мэдэнэгүйб. 3Номо һуршаяа абаад, хээрэ тала гаража, ан олзолоод ерэ[+]. 4Тэрэнээ асараад, минии дуратай хоол амтатайханаар бэлдэжэ үгөөрэй. Хүбүүнэйнгээ гарһаа нэгэ һайхан хоол эдеэд, Эзэн[†] Бурханһаа[†] һайн һайханиие гуйжа, үреэл хэлэхэб. Наһа барахаһаа урда би һанажа ябаһанаа заабол хэлэхэ ёһотойб.

5Исаагай Эсаав хүбүүндээ хэлэһые Рэбээккаа дуулажа байгаа. Тиигээд Эсаавай агнуурида гарахада, 6тэрэ Яковтаа хэлэбэ:

– Эсэгыншни Эсаав ахадашни юу хэлэһые би дуулааб. 7Агнуурида гаража, ан олзолоод, амтатай эдеэ хоол бэлдэһэнэйнь удаа Эзэнһээ үлзы хэшэг гуйжа, эсэгэшни Эсаавые үреэхэнь.[†] Наһа барахаһаа урда тэрэ энээниие заабол хэхэ. 8Зай, хүбүүмни, юу хэхэбши гэжэ хэлэхымни шагна. 9Малдаа ошожо, тэндэһээ хоёр тарган эшэгэ шэлэжэ аба. Би тэдэнииеш эсэгыншни дуратайгаар бэлдэхэб, 10харин ши тэрэниием эсэгэдээ абаашажа эдюулхэш, тиигээд эсэгэшни шамда гэрээд үреэл үгэеэ хэлэхэ.

11– Тиигэжэ болохо гү? Эсаав ахын бэе үһэ ехэтэй, – гэжэ Яков харюусаба. – Харин минии бэе тиимэ үһэгүй. 12Гэнтэ эсэгэмни намай эльбээд үзөө һаань, яахабиб? Намайе мэхэлбэ гэжэ ойлгоо һаань, намда үреэлэй орондо хараал[†] унахал.

13Эхэнь харюусаба:

– Хэрбээ хараал табяа һаань, тэрэ хараалынь намда шэнгүүжэг. Харин ши миниил үгэ дуула. Ошожо асара.

14Яков эшэгэдые асарба. Исаагай дуратайгаар Рэбээккаа амтатайгаар эдеэ бэлдэбэ. 15Һүүлдэнь тэрэ ехэ хүбүүн Эсаавайнгаа гэртээ хадагалжа байһан гоёлой хубсаһа абажа, бага хүбүүн Яковтаа үмдэхүүлбэ. 16Яковай үһэгүй мэлигэр хүзүүе, гарнуудыень тэрэ эшэгэдэй арһаар орёобо. 17Тиигээд бэлдэһэн эдеэгээ, хилээмэ Яковта барюулба. 18Тэрэнь эсэгэдээ майхан руу ороод:

– Аба-аа! – гэбэ.

– Заа, хүбүүмни! – гэбэ Исаак. – Ши минии али хүбүүмши?

19– Би ууган хүбүүн Эсаавтнайб, – гэжэ Яков харюусаба. – Хэлэһээртнай бултыень дүүргээб. Үндыжэ бодоод, ангай мяханһаа эдигты. Тиигээд Эзэн Бурханһаа үлзы хэшэг гуйн, хүбүүгээ үреэгыт даа.

20Исаак иигэжэ асууба:

– Ши яажа иимэ түргөөр ан олзолбош?

Тэрэнь харюусаба:

– Танай шүтэн зальбардаг Эзэн Бурхан намда туһалаа.

21– Дүтэлэ наашаа, хүбүүмни, – гэбэ Исаак. – Шамай эльбээд үзэһүүб, нээрээ Эсаав гүш?

22Яковай эсэгэдээ дүтэлхэдэнь, тэрэниие эльбэжэ үзөөд, Исаак хэлэбэ:

– Хайшаа юм даа. Абяа хоолойнь – Яковай, харин гарнуудынь – Эсаавай.

23Эсаавай гарнууд мэтэ Яковайшье гар үһэтэй байхадань, эсэгэнь танингүй, тэрээндэ үреэл хэлэхэ болоо бэлэй.

24Гэбэшье Исаак дахин асууба:

– Тиихэдээ ши үнэхөөрөө минии хүбүүн Эсаав болоно гүш?

– Мүн даа, тиимэб, – гэжэ Яков харюусаба.

25Тиихэдэнь Исаак:

– Зай, хоолоо наашань үгэ. Хүбүүнэйнгээ олзолһон ангай мяха эдеэд, үреэл хэлэхэб, – гэжэ хэлэбэ.

Яков эсэгэдээ эдеэ, үзэмэй дараһан архи бариба. Эдижэ, уужа садаад, 26Исаак:

– Ерэ наашаа, хүбүүмни, таала намай, – гэбэ.

27Яков дүтэлжэ, эсэгэеэ таалаба. Эсаавай хубсаһанай үнэр танижа, Исаак үреэхэ гэжэ шиидээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Хүбүүнэймни хубсаһанай энэ һайхан хангал Эзэнэй үреэһэн хээрэ талын үнэр мэтэ һайхан. 28Бурхан таряалангуудыешни бороо хурын уһаар мэтэ шүүдэрэй шиигээр ундалуулжа, арбин ехэ баян ургаса үршөөжэ байхань болтогой![†] Ургасын далай, үзэмэй дараһан архи үргэлжэ салгидахань болтогой![+] 29Дэлхэйн олон арадууд шамда ажал хэхэнь, урдашни мүргэн һүгэдэхэнь болтогой! Тэрээнһээ гадна аха дүүгээ, түрэл саданаа ши захадан зонхилжо, үри һадаһадшни үеһөө үедэ тэдээндэ хүндэлүүлжэ байхань болтогой! Шамай хараагшадта өөһэдтэнь хараалынь шэнгэг, шамай үреэгшэд өөһэдөө үреэлдэ хүртэг!

30Яковай иигэжэ Исаагһаа үреэлдэ хүртөөд, һаял ябаһанай удаа Эсаав агнууриһаа бусажа ерэбэ. 31Амтатайханаар эдеэ хоол хээд, эсэгэдээ асаржа, тэрэ хэлэбэ:

– Аба-аа! Үндыжэ бодоод, асарһан ангаймни мяха эдиит даа, тиигээд намдаа үреэл хэшэгээ заяагыт!

32– Ши хэмши? – гэжэ Исаак асууба. Тэрэ:

– Би танай ууган хүбүүн Эсаавби, – гэжэ харюусаба.

33Тиихэдэнь Исаак угаа ехээр сошожо, шэшэрэн хэлэбэ:

– Тиигэбэл, хэн ангай мяхаар хоол хэжэ намда үгөө гээшэб? Шинии ерэхэһээ урда тээ би бултыень эдеэд, Эзэнэй нэрээр тэрэниие үреэгөө һэм. Үреэһэн үреэлөө би һөөргэнь бусаажа шадахагүйб. Тэрэл үреэлни хүсэндөө хододоо байхал.

34Эдэ үгэнүүдые дуулахадаа, Эсаав айхабтар гомдолтойгоор, шангаар уйлажа, эсэгэеэ гуйжа эхилбэ:

– Абамни! Намайгаашье үреэн заяагыт даа!

35– Дүүшни намда ерэжэ, намайе мэхэлээд, шинии абаха ёһотой үреэлые өөртөө абаад тонилоо, – гэжэ Исаак харюусаба.

36– Тэрэ намайе хоёр дахин мэхэлжэ шадаа. «Мэхэшэн[*]» нэрэдээ таараһан амитан. Ууган хүбүүн гүүлэхэ минии эрхэ буляан абаа, харин мүнөө намда үгтэхэ үреэлдэ хүртөөд арилбал! Теэд намда хэлэхэ ямаршье үреэл танда үлөөгүй гээшэ гү[+]?

37Исаак харюусаба:

– Хүбүүмни! Эзэн Бурханһаа гуйжа абаһан үреэлэй ёһоор, дүүшни шинии эзэн болоо. Тэрээнһээ гадна бүхы түрэл гаралнай тэрэнэй мэдэлэй болобо. Ургаса таряагаар, жэмэсэй архяар тэрэ дуталдахагүй. Шамдаа, хүбүүмни, юугээрээ мүнөө туһалхабиб даа.

38– Абамни! Та гансашье үреэл намдаа хэлэжэ үгыт даа! Намайшье үреэгыт, абамни! – гэжэ Эсаав эсэгэдээ хэлээд, сурхирса уйлаба. 39Тиихэдэнь Исаак тэрээн тухай зүгнэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурхан таряалангууд дээрэш шүүдэрэй дуһалшье унагаахагүй. Ши хэзээдэшье баян ургаса хуряан абахагүйш. 40Һэлмээ һугалан олзолһон юумээрээл амяа тэдхэхэш. Дүүгэйнгээ зараса болохош. Гэбэшье эсэргүүсэн тэмсэбэл, дарлалтаһаа мултаржа магадгүйш[+].

41Эсэгын үреэл мэхээр абаһандань Эсаав Яковта хороо бусалжа, «эсэгэмнай удахагүй наһа бараха, тиихэдэнь би Яковые алахаб» гэжэ досоогоо шэбшэбэ.

42Гэбэшье хэн нэгэн Рэбээккаада энээн тухай дуулгажа, тэрэ бага хүбүүн Яковаа дуудаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Шагна! Эсаав ахашни шамайе алаха һанаа түрэнхэй гэлсэнэ. 43Тиигээ хадань, хүбүүмни, эжынгээ үгэ дуулажа, эндэһээ түргөөр тэрьедэжэ, Месопотамиин Харраан хотодо ажаһуудаг Лаваан нагасадаа ошо. 44Тэндээ ши ахынгаа уур сухалай номгортор ажаһуухаш. 45Хэһэн хэрэгыешни тэрэнэй мартатар тэндээ байгаарай. Мартахадань, би шамда хүниие эльгээжэ, наашань асаруулхаб. Эндэ үлөө һаа, алуулхаш. Тиигээд ахашни шамайе алаһандаа заргада орожо, саазалуулха. Нэгэ үдэр хоёр хүбүүдээ алдаха гээшэ намһаа зайлаг!

46Удаань Рэбээккаа Исаагта иигэжэ хэлэбэ:

– Эсаавай хээт яһатан хоёр һамгадһаа боложо, би зобоноб. Яковаймнай баһа хээт яһанай һамга абабалнь, амиды байһанһаа үхэһэмни дээрэ[+].

#### 28


Бурханай Яковта үгэһэн найдуулга

1Тиихэдэнь Исаак Яковые дуудажа, үреэгөөд, иигэжэ захин хэлэбэ:

– Энэ Ханаһаан[†] орон нютагай басагаар һамга хэжэ болохогүй. 2Эндэһээ ябажа, хойто зүгэй Месопотами орон руу ошо. Тэндэ нагаса аба Бэтүһээлэйдэ байжа, эжынгээ аха Лаваанай басагадай нэгыень һамга абаарай[+]. 3Түгэс Хүсэтэ Бурхан[†] шамайе үреэжэ, үнэр үдхэн гэр бүлэтэй боложо, шинии уг удамһаа агууехэ арад яһатан бии болохонь болтогой![†] 4Урдань Абраһаамда[†] үгэһэн Бурханай үреэл шамда болон үри һадаһадташ оршожо, Абраһаамда үгэһэн энэ орон нютагые шинии эзэлэн байха болтогой![+]

5Исаак хүбүүгээ үдэшэбэ, тиигээд тэрэнь Месопотамида байдаг Лаваанайда зорибо. Лаваан хадаа араам хүн Бэтүһээлэй хүбүүн, Яков ба Эсаавай эхэ Рэбээккаагай аха бэлэй.

6Исаагай Яковые үреэжэ, һамгатай болгохын тула Месопотами руу эльгээжэ, Ханаһаан орон нютагай басагаар һамга хэхэгүй тухай хатуу хориһые, 7тиигээд Яковай эсэгынгээ үгэ дуулажа, Месопотами руу зориһые Эсаав дуулаба. 8Ханаһаанай уг гарбалтай[†] бэринүүдэй эсэгынь һанаанда таараагүйе Эсаав ойлгоод, түрэл гаралайнгаа дундаһаа үшөө нэгэ һамга абахаар шиидэбэ. 9Тиигээд Эсаав хүгшэн аба Абраһаамайнгаа хүбүүн Ишмаһээлэйдэ ошоод, Махалаат басагыень һамга абаба. Махалаат Нэбайһоот гэжэ ахатай бэлэй. Иигэжэ Эсаав һамгад дээрээ үшөө нэгэ һамга абаа һэн[+].


Яковай Бэт-Ээлдэ хараһан зүүдэн

10Бэһээр-Шээбэһээ[†] гараад, Яков Харраан хото руу зорибо. 11Нэгэтэ наранай орожо байха үедэ тэрэ нэгэ газарта хүрэжэ, тэндээ хонохоор шиидэжэ, нэгэ томо шулуу дэрлээд хэбтэбэ. 12Зүүдэндээ огторгой газар хоёрые холбоһон гэшхүүр хараба: тэрэ гэшхүүр дамжан, Эльгээмэлнүүд дээшэ – доошоо ябажа байба.

13Эзэн[†] гэшхүүрэй оройдо зогсоод, Яковта иигэжэ айладхажа байба:

– Би Эзэн Бурхан мүнби! Шинии эсэгэнэр болохо Абраһаамай, Исаагай шүтэн зальбардаг Бурхамби. Энэ нэмжын байһан газарые Би шамда болон шинии уг удамда үгэнэб[+]. 14Шинии үри һадаһад газарай шорой мэтэ олон боложо, дүрбэн зүгөөр таран һуурижаха. Би шамаар болон уг удамааршни дамжуулан, дэлхэйн арад түмэниие үреэхэб.[†][+] 15Хаанашье ябаа һааш, Би шамтай суг ябажа, аршалхаб. Энэ орон нютаг руу дахин асархаб. Айладхаһанаа бэелүүлтэрээ Би шамайе орхихогүйб.

16Яков нойрһоо һэреэд, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн эндэ байха юм гэжэ би оройдоошье һанаагүйлби.

17Тэрэ айн һүрдэжэ, гэнтэ иигэжэ дуугараа һэн:

– Ямар аймшагтай газар гээшэб! Энээхэн хэһэг газар болбол Бурханай үргөө, Огторгойн орон руу орохо үүдэн болоно гээшэл!

18Үглөөдэрынь Яков эртэ бодоод, толгой дороо дэрэ болгоһон шулуугаа хүшөө мэтээр табижа, олива модоной тоһо дээрэнь адхаба[+]. 19Энэ газараа Яковай «Бэт-Ээл» гэжэ нэрлэһэниинь «Бурханай үргөө» гэһэн удхатай. Тэндэхи хото урдандаа Лүүз гэжэ нэрэтэй бэлэй[+].

20Тиигээд Яков аманһаа иигэжэ унагааба:

– Хэрбэеэ Бурхан намтай суг ябажа, аян замдам хаража хамгаалжа, хооллуулжа, хубсалуулжа,[+] 21эсэгымни гэртэ амиды мэндэ бусаагаа һаань, би Эзэниие шүтэн хүндэлжэ, өөрынгөө Бурхан гэжэ тоолодог байхаб. 22Хүшөө гэжэ минии табиһан энэ шулуун арад зоной Бурханда мүргэдэг газар болохо. Бурхамни! Танай үршөөһэн бүхы юумэнһээ арбанай нэгэ хубиие[†] би Танда зорюулан бусаажа үгэдэг байхаб[+].

#### 29


Энжын түлөө Лаваанда Яковай ажал хэлгэ

1Яков тэндэһээ зүүн тээшээ ошобо. 2Хээрэ талада тэрэ нэгэ худаг[†] хараба. Хажуудань хонидой гурбан һүрэг хэбтэжэ байна. Эндэ мал уһалдаг газар байгаа. Худагай нүхэн мантан шулуугаар бүглөөтэй. 3Хонин һүрэгэй тэндэ суглараад ерэхэдэ, хонишод худагай таглаа-шулууе абажа, хонидоо уһалаад, һүүлдэнь шулуу һөөргэнь табидаг заншалтай.

4Яков хонишодые хараад:

– Аха дүүнэр, хаанаһаабта? – гэжэ асууба.

– Харраан хотоһообди, – гэжэ тэдэ харюусаба.

5– Тиигэбэл, таанар Нахоорой хүбүүн Лавааниие мэдэхэ гүт?

– Мэдэхэбди, – гэжэ тэдэ харюу үгэбэ.

6– Тэрэнэй бэе һайн гү? – гэжэ Яковай асуухада,

– Һайн. Харана гүт, тээ тэрэ Рахээл басаганиинь хонидтоёо ерэжэ ябана, – гэжэ хонишод харюусаба.

7– Үдэр үшөө дүүрээдүй. Малаа суглуулха саг үшөө ерээ үды. Хонидоо уһалаад, бэлшээридэнь туугыт, – гэжэ Яковай хэлэхэдэ,

8– Энэ худагай хүндэ шулуун таглаае абахада, олон хүнэй хүсэн хэрэгтэй. Ондоо һүрэгүүдэй ерэтэр хүлеэхэһөө ондоо арга үгы. Тиигээд хонидоо уһалхабди, – гэжэ тэдэ хэлэбэ.

9Хөөрэлдэһөөр байтарынь эсэгынгээ хонин һүрэг туугаад, тэдэ хонишодто Рахээлшье дүтэлбэ. 10Лаваан нагасынгаа басаган Рахээлэй хонидоо туугаад ерэхэдэнь, Яков худагта ошожо, шулуун таглаае хажуу тээшэнь болголсоод, хонидыень уһалба. 11Яковай сэдьхэл баяраар дэбэржэ, тэрэ Рахээлые таалаад, бэеэ барижа ядан уйлаба. 12«Эсэгыншни дүү басаган Рэбээккаагай хүбүүн гээшэб» гэжэ дуулгахадань, Рахээл энээн тухай эсэгэдээ хэлэхэеэ гүйжэ ошобо.

13Дүү басаганайнгаа хүбүүнэй ерэһэн тухай Лаваан дууламсаараа урдаһаань гүйн ошожо, тэбэрин-таалан, гэртээ абаашаба. Яковай тэрээндэ өөр тухайгаа хөөрэхэдэнь, 14Лаваан иигэжэ хэлэбэ:

– Ши яаха аргагүй яһа мяханайм таһархайш.

Яковай Лаваанайда байрлаһаар һара үнгэрөөд байхада, 15Лаваан тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Ши намда ехэ туһа хэнэш. Түрэлни гээд шамаар түлөөһэгүй ажал хүүлэжэ байхагүйб. Ямар түлөөһэн шамда хэрэгтэйб, хэлэ.

16Лаваан хоёр басагатай һэн: ехэ басаганиинь Лэһаа гэдэг, багань Рахээл гэжэ нэрэтэй. 17Лэһаа зохидхон һэн, зүгөөр Рахээл нюурааршье, бэеэршье тэгшэ сэбэр бэлэй. 18Яков Рахээлда дурлаһан ушарһаа Лаваанда иигэжэ хэлэбэ:

– Бага басаган Рахээлэйтнай түлөө би долоон жэл соо танда ажал хэхэб, удаань һамган болгожо абахаб.

19– Басагаяа танихагүй хари хүндэ үгэнхаар шамда үгэһэмни таатай. Манайда үлөөд, ажалла даа, – гэжэ Лаваан хэлэбэ.

20Иигэжэ Рахээлые абахын тула Яков долоон жэл соо Лаваанда ажал хэбэ. Рахээлдэ угаа ехээр дурлаһан Яковта тэрэ долоон жэлынь долоон үдэр мэтэ богонихоноор һанагдаа.

21Хэлсэһэн сагай дүүрэһэнэй удаа Яков Лаваанда иигэжэ хэлэбэ:

– Һамгыемни хадамлыт. Хэлсэһэн болзорнай хүсөө, би тэрэниие һамган болгон абахамни.

22Лаваан хамаг хүршэнүүдээ суглуулаад, найр хурим хэбэ.

23Харанхы боломсоор эсэгэнь Яковта нюураа бүтүүлһэн ехэ басаган Лэһаае хүтэлэн оруулжа, Яков тэрээнтэй унтаба. 24Лэһаагай зараса эхэнэр болгожо, Лаваан тэрээндээ Зилпаа гэжэ шэбэгшые үгөө һэн.

25Яков үглөөгүүр һэреэд, Лэһаагай хажуудань хэбтэжэ байхые харажархиба. Тиигээд тэрэ Лаваанда ошоод, иигэжэ хэлэбэ:

– Та намтай юу хэбэ гээшэбта? Рахээлые абахын түлөө би танда ажал хээ бэшэ һэн гүб? Юундэ намайе мэхэлбэт?

26Лаваан иимэ харюу үгэбэ:

– Манай нютагай заншалай ёһоор, бага басагаяа эгэшэһээнь урид хадамда үгэдэггүй. 27Түрэ найрай долоон хоногой болзор дүүрэхэдэнь, бидэ бага басагаяа шамда үгэхэбди, зүгөөр тэрэнэй түлөө ши намда үшөө долоон жэл ажаллахаш[+].

28Яков үгөөрнь болобо. Түрэ найрай долоон хоногой үнгэрхэдэ, Лаваан тэрээндэ Рахээл басагаяа һамган болгон үгэбэ.

29Рахээлдээ шэбэгшэ болгон эсэгэнь зараса эхэнэр Билһаа гэдэгые үгэбэ. 30Тиигээд Яков Рахээлтэй инаглан унтажа, эгэшэ Лэһаа гэгшэһээнь үлүүсэ дурлаа бэлэй.

Иигэжэ Яков үшөө долоон жэл Лаваанда ажал хэбэ[+].


Яковай хүбүүд ба басаган

31Лэһаада Яковай дурагүйе Эзэн[†] хараад, тэрээндэ үри хүүгэдые үгэхэ, харин Рахээлдэ хүүгэдые үршөөхэгүй гэжэ шиидэбэ[+]. 32Лэһаа хээлитэй боложо, хүбүү түрэбэ.

– Эзэн Бурхан[†] минии гашуудал хаража, хүбүү хайрлаа. Үбгэмни мүнөө намда дуратай болохо бэзэ, – гэжэ тэрэ хэлээд, хүбүүндээ «Рэүбээн» («Хүбүүгээ хараһан» гэһэн удхатай) гэжэ нэрэ үгэбэ.

33Лэһаа дахин хээлитэй боложо, дахин хүбүү түрэбэ.

– Үбгэнэймни намда дурагүйе Эзэн дуулажа, баһа нэгэ хүбүү үршөөбэ, – гэжэ тэрэ хэлээд, хүбүүндээ «Симеон» («Соносоо» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ.

34Лэһаа дахин хээлитэй боложо, үшөө нэгэ хүбүү гаргаад, иигэжэ хэлэбэ ха:

– Үбгэндөө би гурбан хүбүү түрэжэ үгөөб, одоо тиимэһээ тэрэ намтай дүтэ холбоотой болонгүй яахаб, – гэжэ хэлээд, хүбүүндээ «Левий» («Холбоотой» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ.

35Лэһаа дахин хээлитэй боложо, дахин хүбүү түрэбэ.

– Мүнөө Эзэниие магтахаб! – гэжэ тэрэ хэлээд, хүбүүндээ «Иуда»[†] («Магтаал» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ. Тэрээнһээ хойшо Лэһаа хээлитэй болоогүй һэн.

#### 30

1Харин Рахээл Яковһаа үхибүүтэй боложо шадахагүй байһанаа хараад, эгэшэдээ атаархан, Яковта иигэжэ хэлэбэ:

– Намда хүүгэдые үгөөгүй һааш, би үхэхэм.

2Зүгөөр Яков уурлажа, тэрээндэ харюусаба:

– Би Бурхан[†] юм гүб? Би шамайе хүүгэдгүй болгоо юм гүб?

3Тиихэдэнь Рахээл үбгэндөө иигэжэ хэлэбэ ха:

– Энэ болбол Билһаа гэдэг минии зараса эхэнэр. Ши тэрээнтэй унта. Тэрээнһээ хүүгэд үбэр дээрэмни гарабалнь, намда үхибүүн түрөө гээд тоолохоб.

4Тиигээд Рахээл үбгэндөө Билһаа гэжэ зараса эхэнэрээ бага һамган[†] болгон үгэжэ, Яков тэрээнтэй унтаад, 5Билһаа хээлитэй боложо, хүбүү түрэбэ.

6– Бурхан гуйлтыем дуулаад, хүбүү үгэжэ, намайе үршөөгөө, – гэжэ Рахээл хэлээд, тэрэ хүбүүндэ «Даан» («Үршөөгөө» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ.

7Удаань Рахээлэй зараса эхэнэр Билһаа дахин хээлитэй боложо, үшөө нэгэ хүбүү түрэбэ.

8– Би эгэшэтэеэ угаа ехэ тэмсэл ябуулжа, диилээб, – гэжэ хэлээд, хүбүүндэ «Напталии» («Минии тэмсэл» гэһэн удхатай) гэжэ нэрэ үгэбэ.

9Бэшэ үхибүүтэй болохогүй байһанаа Лэһаа хараад, өөрынгөө зараса эхэнэр Зилпаае бага һамган болгон үбгэндөө үгэбэ. 10Зилпаа Яковта хүбүү түрэбэ. 11Тэрээндэ Лэһаа баярлажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Ехэ аза талаан болобо!

Тиигээд тэрэ хүбүүндэ «Гаад» («Аза» гэһэн удхатай үгэ) гэжэ нэрэ үгэбэ.

12Зилпаа дахин хээлитэй боложо, баһа нэгэ хүбүү гаргаба. 13Тиихэдэнь Лэһаа иигэжэ хэлэбэ:

– Одоо минии ехэ жаргалтайе эхэнэр хүн бүхэн гэршэлхэ даа.

Тиигээд тэрэ хүбүүндэ «Ашээр» («Жаргал» гэһэн удхатай) гэжэ нэрэ үгэбэ.

14Нэгэтэ шэниисэ хуряажа байха үедэ Рэүбээн таряалан дээрэ хүн үбһэн гэдэг ургамал олоод, Лэһаа эхэдээ асаржа үгэбэ[*]. Рахээл энээнииень хараад, Лэһаада:

– Хүбүүнэйнгээ олоһон тэрэ ургамалые намда үгыт, – гэжэ гуйба.

15– Үбгыемни буляажа абаһаншни багадаа гү? – гэжэ Лэһаа харюусаба. – Мүнөө минии хүбүүнэй олоһон ургамал абахаяа һанаба гүш?

– Хэрбэеэ та намда хүбүүнэйнгээ олоһон ургамал үгөө һаатнай, энэ һүни би танда Яковые үгэхэб, – гэжэ Рахээл хэлэбэ[+].

16Тиигээд үдэшэлэн таряаланһаа Яковай гэртээ бусахада, Лэһаа угтан золгоод, иигэжэ хэлэбэ:

– Намда ерэ. Хүбүүнэйнгээ олоһон хүн үбһэн ургамалаар би шамайе дүү басаганһаа эрижэ абааб.

Иигэжэ тэрэ һүни Яков Лэһаатай унтаба. 17Бурхан Лэһаагай үшөө нэгэ хүбүү эриһые хангажа, Лэһаа дахин хээлитэй боложо, табадахи хүбүүгээ түрэбэ.

18– Зараса эхэнэрээ үбгэндөө үгэһэнэйм түлөө шагнажа, Эзэн[†] Бурхан намда энэ хүбүү заяаба, – гэжэ Лэһаа хэлээд, хүбүүндээ «Иссахаар» («Шагнал» гэһэн удхатай) гэжэ нэрэ үгэбэ.

19Үшөө дахин Лэһаа хээлитэй боложо, Яковта зургаадахи хүбүүгээ түрэбэ.

20– Бурхан намда үнэхөөр туһалаа. Одоол мүнөө үбгэмни намайгаа хүндэлдэг болохо, зургаан хүбүү түрэжэ үгөө ха юмбиб! – гэжэ Лэһаа хэлээд, «Зэбүлүүн» («Хүндэлэлгэ» гэһэн удхатай) гэжэ нэрэ үгэбэ.

21Һүүлдэнь Лэһаа басага түрөөд, тэрэнээ «Диина» гэжэ нэрлэбэ.

22Тиигэһээр Бурхан Рахээлэй гуйлтые дуулажа, үри хүүгэдые заяахаар шиидэхэдэнь, 23Рахээл хээлитэй боложо, хүбүү түрөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Бурхан намай эшхэбтэр байдалһаа абарба.

24Тэрэ хүбүүндээ «Иосиф» – «нэмэг лэ» гэһэн удхатай нэрэ үгэбэ.


Яков Лаваан хоёрой үгэеэ ойлголсохо, эбээ таһархашье сагууд

25Рахээлэй Иосифые түрэһэнэй һүүлээр Яков Лаваанда иигэжэ хандаба:

– Түрэлхи гэртээ, түрэһэн нютагтаа бусахыемни зүбшөөгыт. 26Һамгадтай, хүүгэдтэй болохын тула би энэ удаан танда ажал хээб. Хэр зэргэ хүдэлжэ гараһыемни та өөрөө мэдэнэ ха юмта даа. Мүнөө би бүхы һамгадтаяа, үхибүүдтэеэ хамта ябахам.

27– Һайн хүн боложо, намайе шагна! – гэжэ Лаваан хэлэбэ. – Эзэнэй үршөөл үреэлтэй байһаншни маанадташье хүртэлсөө. 28Ямар түлөөһэ абахабши? Дуратай юумэеэ аба, би үгэхэб. Гансал эндээ үлыш.

29– Өөрөө мэдэнэт, яажа танда ажал хэһыемни, – гэжэ Яков харюусаба. – Минии хүдэлхэдэ, мал һүрэгтнай ехээр үдөө. 30Ерэхэдэм мал һүрэгтнай хэды үсөөн һэм, харин мүнөө хэды шэнээн олон болоо гээшэб! Минии ерэһэндэ Эзэн таниие иигэжэ үреэн үршөөгөө! Харин би өөрын зөөри зөөшэтэй болохын тула өөртөө хэзээ хүдэлхэ, ажаллаха хүмбиб?!

31– Теэд хэлыш, ямар түлөөһэ абахаб гэнэш? – гэбэ Лаваан.

– Намда юумэ үгэхэ хэрэггүй, – гэжэ Яков харюусаба. – Би саашадаашье хони малыетнай адуулхаар, харахаар бэлэмби, зүгөөр нэгэл хэлсээтэйгээр. 32Мүнөөдэртөө би мал һүрэг эрьен хараад, тэдээн сооһоо хамаг хара, эреэ маряан, толботой бүхы хони хурьга, мүн алаг ямаануудые илгажа, һүүлдэнь эдээниие хүлһэмни гэжэ абуужам. 33Минии абаһан малые та шалгажа үзөөд, хэр зэргэ үнэн зүб байһыем тодорохойлхот. Хэрбээ минии абаһан малай дунда ондоо хони, ямаа олоо һаа, та намайе хулгайшандал тоолооройгты.

34– Зай, – гэжэ Лаваан хэлэбэ. – Шиниихеэр болог.

35Иигээд тэрэл үдэртөө Лаваан бүхы хара-алаг, хара толботой, хара зүһэтэй хони, сагаа-алаг, сагаан толботой ямаа илган абажа, өөрынгөө хүбүүдтэ үгэжэ адуулуулба. 36Өөртэнь үлэһэн бусад малаа Яковта орхижо, хүбүүдээ тэрэ хони, ямаатайнь абаад, гурбан хоног ябажа хүрэхэ зайда ошобо.

37Яков уляангир, бүйлөөһэн, бургааһан мододой мүшэрнүүдые абаад, холтоһыень эреэлүүлэн отолбо. 38Холтоһыень эреэлэн хуулаһан модоёо малай уһа уудаг тэбшын хажууда тэрэ зообо. Мал уһа уухаяа ерэхэдээ, ороондо ородог байһан ушарһаа Яков хажуудань тэдэ мүшэрнүүдээ зоогоо бшуу. 39Һүүлдэнь мал ороондо ороходоо, алаг зүһэтэй хурьга, эшэгэ гаргадаг болобо.

40Тиигээд Яков мал илган, алаг хурьгад, эшэгэдһээ бүридэһэн өөрын һүрэгые Лаваанай хотонһоо холохон адуулаад, бусад малые Лаваанай хотондо дүтэ адуулдаг болобо.

41Тобир, хүсэ ехэтэй малай ороондо ороходо, Яков уһалууриин тэбшэдэ дүтэхэн үнөөхи мододой мүшэрнүүдые зоодог байба. 42Ахир, шадалгүй малай ороондо ороходо, мүшэрнүүдээ урда тээнь тэрэ табидаггүй һэн. Тиигэжэ ахир, шадалгүй хони, ямаад түрэхэдөө, Лаваанай болодог, харин шадалтай, тэнхээ һайтайнь Яковта хүртэдэг болобо.

43Иигэжэ Яков угаа ехээр баяжажа, олон хони, ямаатай, тэмээнүүдтэй, элжэгэнүүдтэй болоо һэн. Мүн тэрэ олон тоото эрэ, эмэ зарасатай болоо бэлэй.

#### 31


Яков Лаваанһаа зугадана

1Лаваанай хүбүүд хоорондоо иигэжэ хөөрэлдэдэг болобо:

– Яков гээшэ эсэгымнай хамаг зөөри түрижэ абаа. Манай эсэгын баялигаар тэрэ өөдэлбэ.

Яков иимэ үгэнүүдыень дуулахаһаа гадна 2Лаваанай урданайхиһаа ондоохоноор өөртэнь хандажа эхилһые ажаглаба.

3Эзэн[†] тэрээндэ иигэжэ айладхаба:

– Ши үбгэ эсэгынгээ, түрэл гаралайнгаа нютаг буса. Би хододоо шамтай байлсахаб.

4Яков Рахээл Лэһаа хоёрые хониной бэлшээри, хээрэ газар руу дуудажа ерүүлээд, 5иигэжэ хэлэбэ:

– Би танай эсэгэ намда анханайхиһаа ондоогоор хандадаг болоо гэжэ хаража байнаб. Зүгөөр минии эсэгын Бурхан[†] намтай. 6Эсэгынтнай ажалда бүхы шадалаараа хүдэлһыем таанад өөһэдөө мэдэнэт. 7Харин тэрэ намай мэхэлдэг, хэлсэһэн түлөөһэеэ арба дахин хубилгадаг байгаа. Гансал Бурхан намда муу юумэ хүүлэдэггүй һэн. 8Эсэгынтнай «толботой бүхы малые хүлһэн болгожо аба» гэхэдэ, бүхы мал толботой түл гаргадаг болоо. «Бүхы алаг зүһэтэй мал хүлһэн болгожо аба» гэхэдэнь, бүхы мал алаг түл гаргажа захалаа. 9Эгээл иигэжэ Бурхан танай эсэгын мал һүрэг намда дамжуулаа.

10Нэгэтэ малай ороондо орохо хаһада би зүүдэ зүүдэлбэб: ямаадые тэхэдэжэ байһан тэхэнүүд бүгэдэ толботой, алаг гээд харагдаба. 11Тиигээд Эльгээмэлэй намайе тэрэ зүүдэндэмни «Яков!» гэжэ ооглоходо, би «Эндэ байнаб» гэжэ харюусааб. 12Тиихэдэмни тэрэ хэлэбэ:

– Харыш, ямаа тэхэдэжэ байһан бүхы тэхэнүүд толботойнууд гү, али алагууд. Би Лаваанай шамайе мэхэлжэ байһые харанаб. 13Хэдэн жэлэй урда би эндэ ерэхэ замдашни шамтай хөөрэлдөө бэлэйб. Ши тэрэ газарые Бэт-Ээл гэжэ нэрлээд, хадын шулуу хүшөө мэтээр бодхоод, олива модоной шэнгэн тоһо дээрэнь адхажа, Намда үгэеэ үгэжэ, тангариг үргэһэнөө һанана гүш? Би болбол тэндэ шамтай хөөрэлдэһэн Эзэн Бурхан мүнби. Ши энэ нютаг дары орхижо, түрэһэн нютагаа буса[+].

14Рахээл Лэһаа хоёр Яковта иигэжэ харюусаба:

– Эсэгымнай зөөриһөө манда хүртэхэ юумэн бидэ хоёрто бии гээшэ гү? 15Тэрэмнай маанадые хариин гэжэ тоолодог. Маанадые эд бараан шэнгеэр худалдаа, харин манай түлөө абаһан бүхы мүнгөө өөртөө хэрэглээд дууһаа. 16Тиимэ хадань, Бурханай манай эсэгэһээ абаһан зөөри зөөшэ бидэнэй мүн үхибүүдэймнай гээшэ. Тиимэһээ Бурханай үгэ дуулаха ёһотойш.

17Яков хүүгэдээ, һамгадаа тэмээнүүдтэ һуулгаба. 18Эсэгынгээ амидаржа байһан Ханаһаан[†] орон руу ябахаяа зэһэжэ, Месопотамида суглуулһан хамаг зөөриеэ бүридхөөд, адуу малаа туужа, аян замда гараба. 19Тэрэ үедэ Лаваан хонидойнгоо нооһо хайшалхаяа хүдөө ошоһон байгаа. Тиихэдэнь Рахээл эсэгынгээ майханда ороод, онгонуудыень[†] һэмээхэн абажархиба. 20Араам яһатан Лаваанда гаража ошохо тухайгаа Яков хэлэнгүй, тэрэниие мэхэлһэн болобо. 21Иигэжэ Яков бүхы юумэеэ абаад, түргөөр тэндэһээ гаран ошоо бэлэй. Тэрэ Евфрат мүрэниие гаталжа, Ханаһаан орон нютагта оршодог Галаад[†] нютаг руу зорибо.


Лаваан Яковтай хэлсээ батална

22Яковай ябаһанай удаа гурбан хоногой үнгэрһэн хойно Лаваан энээн тухай дуулаад, 23түрэл гаралаа суглуулаад, Яковые мүрдэн ошобо. Долоон хоногой удаа тэдэ Яковые Ханаһаанай Галаад гэдэг хадалиг үндэр нютагта хүсэбэ.

24Һүни боложо, хээрэ хоноходоо, араам обогой Лаваанай зүүдэндэ Бурхан үзэгдэн, иигэжэ айладхал буулгаба:

– Яковта һайн, муушье үгэ бү хэлэ, болгоомжоло!

25Яков Галаад хадада майхан табяад байгаа. Лаваан тэрэниие мүрдэн хүсэжэ, ойрохононь майхан мүн лэ татаад тогтобо. 26Тиигээд Лаваан Яковта ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Ши юундэ намайе мэхэлжэ, хоёр басагадыем баряанда абаад ошоһондол ошобош? 27Нюусаар тэрьедэхэ, намһаа хорохо, намайе мэхэлхэ ямар ушар байгааб? Хэрбээ шинии намда хэлэһэн һаа, ябахадашни найр наадатай, дуутай, хэнгэрэг, ятага дуугарган үдэшэхэ байгаабди. 28Харин ши намда басагадаа, зээнэрээ таалаха аргашье үгөөгүйш! Тэнэг юумэ гаргааш! 29Би тэрэнэйш түлөө шамайе нилээд мэгдэхээхэ һэм, зүгөөр энэ һүни шинии эсэгын шүтэдэг Бурхан намда үзэгдөөд, «Яковта һайн, муушье үгэ бү хэлэ!» гэжэ айладхаа. 30Зай, яахаб, ши түрэһэн гэрээ һанаад намһаа ошобо гэлэйш. Зүгөөр гал гуламтыемни хамгаалдаг бурхадыем юундэ хулгайлаабши[+]?

31– Хоёр басагадаа та намһаа хүсөөр абажа үлээжэ болохот гээд би һэжэг түрөөб, – гэжэ Яков Лаваанда харюусаба. – 32Харин танай бурхад тушаа би юушье мэдэнэгүйб. Бүхы юумыемнай нэгжэхэдэтнай болохо, танай гэхэ юумэнэй олдобол, абагты! Зүгөөр хэн нэгэндэ бурхадтнай олдоо һаань, тэрэ хүн амиды мэндэ үлэхэгүй!

Лаваанай онгонуудые Рахээл хулгайлаа гэжэ Яков ой ухаандаашье оруулаагүй.

33Лаваан Яковай, Лэһаагай, Зилпаа, Билһаа гэжэ хоёр зараса эхэнэрнүүдэй майхангуудаар ябажа, нэгжэбэшье, юумэ олобогүй. Тэрэ Лэһаагай майхан нэгжээд, Рахээлэй майхан руу оробо. 34Рахээл хулгайлһан онгонуудаа тэмээнэй тохом доро табяад, өөрөө дээрэнь һуугаад байба. Лаваан майхан соо нэгжээд, юушье олобогүй. 35Рахээл тэрээндэ:

– Хүндэтэ абамни! Эхэнэрэй һарынхи намда ушаржа, урдатнай бодоод зогсожо шадахагүй байһандамни намайе хүлисыт, – гэжэ хэлэбэ.

Лаваан бүхы юумэ нэгжээшье хадаа онгонуудаа олоогүй 36ушарһаань Яков сухалдажа, Лавааниие зэмэлжэ захалба:

– Би ямар гэм танай урда хээбиб, ямар нүгэл[†] үйлэдэбиб, юундэ намай намнаха, мүрдэхэ мүшхэхэ болобот? 37Та минии хамаг эд зөөри урбуулбат, теэд өөрынгөө гэхэ юумэ олобо гүт? Олоо һаа, түрэл гаралнуудаймнай урда табижа харуулагты! Тэдэ маанадай зүб, бурууе шиидхэг. 38Хорин жэл би танда ажал хээб. Энэ саг соо нэгэшье хонин, нэгэшье ямаан түл хаяагүй. Би танай мал һүрэгһөө нэгэшье хуса, тэхэ гаргажа эдеэгүйб. 39Малда арьяатанай добтолоо хадань, би танда һэеыень асаржа, өөрөө түлэнгүй үнгэржэ байгаагүйб. Хороһыень өөрынгөө зөөреэр хаадаг һэм. Үдэршье байг, һүнишье байг, малай хулгайда ороо һаань, та намаар түлүүлдэг байһан бэшэ гүт? 40Үдэрэй халуунда халуудажа, һүниндөө дааража байгаад, нюдөөшье анингүй малыетнай харууһалааб. 41Хорин жэлэй туршада би танда ажал хэжэ байгааб. Басагадыеш абахын тула арбан дүрбэн жэл соо богоол мэтэ хүдэлөөб, удаань өөрын гэхэ малтай болохын тула үшөө зургаан жэл соо хүдэлөөб. Харин та хүлһэнэй мүнгыемни арба дахин ондоо болгожо, мэхэлжэ байгаат. 42Хэрбэеэ эсэгымни Бурханай, Абраһаамай[†] Бурханай, Исаагай Түбэгшөөлэй, намда туһалаагүй һаань, би танайхиһаа гар хооһон гараха байгааб. Бурхан минии хүшэр хүндэ ажал, зоболонгыем хаража, энэ үнгэрһэн һүни намайе хамгаалаал!

43Лаваан Яковта харюу үгэн:

– Хоёр һамгадшни яагааш һаа, минии басагад, хүүгэдшни минии зээнэр. Эдэ бүхы мал, эндэ хаража байгаа бүхы юумэншни минии. Зүгөөр би түрэһэн басагадаа гомдохоохо аалби? Али зээнэрээ? 44Зай, тиигээ хадаа хоюулаа хоорондоо хэлсээ баталая, тиигээд хэлсээнэймнай[†] гэршэ байха ёһотой, – гэжэ хэлэбэ.

45Тиихэдэнь Яков томо шулуу хүшөө мэтээр бодхожо һуулгаад,[+] 46түрэл гаралнуудтаа хэлэн, олон шулуу хамта обоолжо, хоорондоо тогтооһон хэлсээгээ гэршэлэн баталжа, бултадаа шулуун обоо тойрон һуужа, хамта эдеэ хоол бариба. 47Лаваан араам хэлэтэй һэн тула энэ шулуун добые «Егаар-Саһадутаа» гэжэ нэрлэбэ, харин Яков еврей хэлээрээ «Галиэд» гэжэ нэрэ үгэбэ.

48Удаань Лаваан Яковта иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ обоо ши бидэ хоёрой хоорондоо баталһан хэлсээнэй гэршэ мүн!

Энээнһээ хойшо тэрэ газар Галиэд гэгдэдэг. 49Тиигээд үшөө ондоогоор «Мицпаа», оршуулбал, «Харуулай газар», гэдэг. Юундэб гэхэдэ, Лаваан нэмэжэ саашань хэлээ һэн:

– Бэе бэеһээ таһаржа, харалсахаяа болиходомнай, Эзэн маанадые байһан газартамнай анхаран хаража, бидэ али алиндаа урдань харюусаха болонобди. 50Хэрбэеэ ши минии басагадые доромжолоо һаа гү, үгышье һаа, тэдэнэй хажуугаар шэнэ һамгадые абаа һаа, һанажа яба: минии нюдэнһөө далда байгаашье һааш, Бурхан ши бидэ хоёрой бүхы үйлэ хэрэг хаража, гэршэлжэ байха! 51Хаража бай, бидэ хоёр түрэһэн нютагуудайнгаа хилэ дээрэ энэ шулуун обоо бодхообди. 52Би эндэһээ саашаа газар руу, шинии урдаһаа дайлан орохогүйб, шишье эндэһээ наашаа гаража, минии урдаһаа дайлахагүйш. Энэ добо бидэ хоёрой хоорондоо тогтооһон хани барисаанай гэршэ мүн. 53Манай зүб бурууе шинии үбгэ эсэгэ Абраһаамай, минии үбгэ эсэгэ Нахоорой шүтэн зальбардаг Бурхан шүүбэрилжэ шиидхэг лэ.

Тиихэдэнь Яков өөрынгөө эсэгэ Исаагай шүтэн зальбардаг Эзэн Бурханай нэрээр тангариг үргэбэ[+]. 54Һүүлээрнь тэрэ мал үүсэлэн гаргаад, шатаажа, Эзэн Бурханда үргэбэ. Удаань Яков бүгэдэндэ зорюулан, найр хэбэ. Иигэжэ тэрэ һүниндөө тэдэ бултадаа хада уула дээрэ хоноо бэлэй.


Яковай Эсаавтай эблэрэлгэ

55Үглөөгүүрынь Лаваан эртэлэн бодоод, зээнэрээ, басагадаа таалаад, үреэгөөд, нютагаа бусаба.

#### 32


Яков Эсаав ахатайгаа уулзахада бэлдэнэ

1Яковай эсэгынгээ орон нютаг руу шэглэн ябаха замдань хэдэн Эльгээмэлнүүд тэрээнтэй ушарба. 2Тэдэниие хараад, Яков иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ Бурханай[†] бууса байра гээшэ.

Тиигээд тэрэ газараа «Маханааим», оршуулбал, «Хоёр бууса» гэжэ нэрлэбэ.

3Энэ үедэ Дабһата далайн урда талада оршодог Эдоом[†] ороной Сэһиир гэдэг газарта ажаһуугша Эсаав ахадаа Яков хэдэн хүнүүдые эльгээжэ, 4иигэжэ дуулгахыень захирба:

– Танай богоол болохо Яков мүнөө хүрэтэр Лаваанайда ажаһуужа байгаа. 5Мүнөө намда буха, элжэгэ, хонин һүрэг, эрэ, эмэ зарасануудшье бии. Танай һанаанда тааруу болохын тула энэ мэдээ элшэдээр эльгэнэб.

6Эльгээгшэдынь Эсаавтай уулзаад бусахадаа, Яковта иигэжэ хэлэбэ:

– Эсаав ахатайтнай уулзаабди. Тэрэ урдаһаатнай дүрбэн зуун хүнтэй хамта наашаа ерэжэ ябана.

7Яков айхабтар ехээр айба. Тиигээд тэрэ өөрынгөө зониие, адуу малаа, тэмээнүүдээ хоёр бүлэг болгон хубаажа, 8«Хэрбэеэ Эсаав нэгэ бүлэгтэ добтолжо усадхаа гээшэ һаань, нүгөө бүлэг зугадажа шадахадаа болохо» гэжэ бодобо.

9Тиигээд Яков Эзэн[†] Бурханда мүргэн зальбарба:

– Үбгэ эсэгэ Абраһаамай,[†] минии эсэгэ Исаагай Эзэн Бурхан! «Түрэһэн нютагаа, түрэл сададаа ши буса. Тэндэ шамда һайн һайханиие Би үгэхэб» гэжэ Та намда айладаа бэлэйлта[+]. 10Танай богоол би хамаг үршөөл хайраһаатнай, хэшэгһээтнай хүртэхэ эрхэтэй гээшэ гүб? Түрэл нютагһаа гаража, Иордан[†] гол гаталхадаа, би гартаа гансахан тулгууртай ябаа бэлэйб. Мүнөө бусажа ябахадаа, хоёр бүлэг болгон хубаарилһан олон зонтой, үй түмэн адуу малтай ябанаб. 11Маанадые минии аха Эсаавһаа абарыт! Би айнаб: тэрэ ерэжэ, намайе, һамгад, хүүгэдыемни бултыень алахал! 12Та намда һайн һайханиие хүргэжэ, уг удамыем далайн эрьеын элһэн мэтэ тоо томшогүй болгохоб гэжэ айладаа бэлэйлта. Тэрэ үгэеэ һанажа, намда туһалыт![+]

13Яков тэндээ хоноод, Эсаавта бариха бэлэг бэлдэжэ, 14хоёр зуун ямаа, хорин тэхэ, хоёр зуун хони, хорин хуса, 15ботоготой гушан энги, дүшэн үнеэ, арбан буха, хорин эмэ, арбан эрэ элжэгэ илгаба. 16Тиигээд энэ малаа түрэл түрэлөөрнь илган, хэдэн һүрэг болгоод, тус бүрииень нэгэ нэгэ зарасада даалгажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад минии урда ороод ябагты! Һүрэг бүхэнэй хоорондо зай баряад туугты!

17Эгээл урид ябаһан һүрэг туугша зарасадаа Яков иигэжэ захирба:

– Минии аха Эсаавтай уулзахадашни, тэрэ шамһаа: «Хэнэй зараса гээшэбши? Хайшаа зоринош? Хэнэй мал туунаш?» – гэжэ һурахадань, 18иигэжэ харюусахаш: «Энэ танай дүү, үнэн сэхэ богоол Яковайтнай мал. Эдэ бүгэдые дүүтнай танда бэлэг болгон үгэнэ. Эзэмнай хойноһоомнай ерэжэ ябана».

19Хоёрдохи, гурбадахи болон бусад һүрэг туужа ябааша зарасанарта адли эдэ үгэнүүдые хэлэхыень заажа үгөөд,

– Таанад Эсаавтай уулзахадаа, 20«Танай үнэншэ зараса Яков маанадай хойноһоо ерэжэ ябана» гэжэ заабол хэлээрэйгты, – гэбэ. «Хэрбээ Эсаав ахадаа уридшалан иимэ олон бэлэг үгөө һаам, сэдьхэлынь зөөлэржэ, намтай уулзажа магадгүй» гэжэ Яков досоогоо бодоһон байгаа.

21Бэлэг болохо малаа туулгажа эльгээгээд, Яков өөрөө тэрэ һууридаа дахин хонохоёо үлэбэ.

22Гэбэшье тэрэл һүни Яков Лэһаа, Рахээл һамгадаа, Зилпаа, Билһаа гэдэг хоёр зараса эхэнэрнүүдээ, арбан нэгэн хүүгэдээ абаад, Яббоок голые гарасаар гаталан гараба. 23Удаань тэрэ бүхы зөөри хогшолоо, мал һүрэгөө голой саана гаргаба. 24Тиигээд Яков һөөргөө голоо гаталан, хуушан газартаа ерэжэ, гансаараа үлэбэ.

Һүниндөө танигдаагүй хэн нэгэн Яковта ерэжэ, үүр сайтар тэрээнтэй барилдаба.

25Яковые диилэхэгүй байһанаа Тэрэ ойлгоод, Яковай ташаагай яһанай үеһөөнь гаратар сохибо. 26Тиигээд Тэрэ Яковта хэлэбэ:

– Намайе таби, үүр сайхаяа байна.

– Намай үреэгөөгүйдэтнай табихагүйб, – гэбэ Яков.

27– Шинии нэрэ хэн бэ? – гэжэ Тэрэ асууба.

– Яков, – гэбэ тэрэ.

28Тиихэдэнь Тэрэ хэлэбэ:

– Энээнһээ хойшо шинии нэрэ «Яков» бэшэ болохо. Ши хүнтэй барилдажа, илаад, удаань Бурхантай барилдажа диилэһэн хадаш шамда «Израиль»,[†] оршуулбал, «Эзэн Бурхантай барилдагша» гэдэг нэрэ үгтэбэ[+].

29– Өөрынгөө нэрэ намда хэлыт! – гэжэ Яковай гуйхада,

– Ши Минии нэрэ мэдээд яаха гээбши? – гэжэ Тэрэнь харюусаад, үреэл табяад, ошобо[+].

30– Бурхантай нюураараа уулзаһан аад, амиды мэндэ үлэһэмни гайхалтай, – гэжэ Яков хэлээд, тэрэ газарые «Пэнүһээл», оршуулбал, «Бурханай нюур» гэжэ нэрлэбэ[+].

31Наран гараба. Яков Пэнүһээлһээ ошоходоо, ташаа яһанайнгаа үеһөөн гараһанай ушарһаа дохолжо ябаа бэлэй. 32Мүнөө болотор израильшууд ташаа гуяын мяха юундэ эдидэггүйб гэбэл, Яковай тэрэ газарайнь үе мүсэ булгалуулагдаһанһаа болоно.

#### 33


Яков Эсаав ахатайгаа уулзана

1Яковай харахада, урдаһаань Эсаав ерэжэ ябаба, тэрээнтэй дүрбэн зуун хүн ябалсана. Тиигээд тэрэ Лэһаа, Рахээлые тус бүриин хүүгэдүүдтэйнь, хоёр зараса эхэнэрые тус бүриин үхи хүүгэдүүдтэйнь суг илган байлгаад, 2зараса эхэнэрнүүдые хүүгэдтэйнь хамта урда, хойноһоонь Лэһаае үхи хүүгэдтэйнь, удаань Рахээлые Иосифтой хамта зогсообо. 3Өөрөө Яков урагшаа гаража, ахадаа дүтэлхэ зуураа тэрэнэйнгээ урда долоо дахин газар мүргэбэ.

4Зүгөөр Эсаав тэрээндэ гүйжэ ерээд, шангаар тэбэрин, үбсүүндээ хашаба, таалаба, тиигээд хоюулаа бархирбад. 5Эсаав һэгээ орожо, эхэнэрнүүдые, үхибүүдые обёороод, асууба:

– Эдэшни хэд гээшэб?

Яков харюусаба:

– Танай барлаг болохо намайе Бурхан[†] үреэжэ, иимэ үхи хүүгэдые үршөөгөөл.

6Зараса эхэнэрнүүд үхибүүдтэеэ ерэжэ, Эсаавта доро дохибо. 7Һүүлээрнь Лэһаа хүүгэдтэеэ ерэжэ дохибо, эгээ һүүлдэ Иосиф Рахээл эхэтэеэ ерээд, Эсаавта доро дохин мүргэбэ.

8– Минии урдаһаа тиимэ олон мал һүрэг эльгээһэншни ямар удхатайб? – гэжэ Эсаав асууба.

– Хүндэтэ ахамни! Танай һанаанда тааруу байхын тула бэлэг эльгээгээ һэм, – гэжэ Яков харюусаба.

9– Намда хамаг юумэн биил даа, – гэбэ Эсаав. – Энэ эд зөөриеэ өөртөө үлөө.

10– Үгы, – гэжэ Яков харюусаба. – Хэрбээ танай һанаанда минии тааруу болбол үгэһэн бэлэгыемни абыт даа. Намайе илдам һайханаар угтаһантнай, танайнгаа нюур шарай дахин хараһамни Эзэн[†] Бурхантай уулзажа байһандал мэтэ! 11Минии танда асарһан бэлэг, үреэлым тогтоон абыт. Бурханай ашаар намда хамаг юумэн бии.

Энэ мэтээр Яков Эсаавые ехэл гуйжа, тэрэнь бэлэгыень абаба.

12– Зай, манайда ошоё даа. Би урдатнай ороод, зам заажа үгэхэб, – гэжэ Эсаав хэлэбэ.

13– Хүндэтэ ахамни! Үхибүүдни бага, хүсэ шадалгүй. Тиигээдшье малаймни нарай түлтэйе хараа ёһотойт. Нэгэ үдэрөөр шанга туубал, үхэхэ. 14Тиимэһээ та намһаа урид харигты. Харин би бага балшар хүүгэдэйнгээ, түл малайнгаа аяар аажамхан ябажа, танай Сэһиир нютаг ерэхэб, – гэжэ Яков харюусаба.

15– Тиигээ һаа, би хэдэн зарасаяа үлөөһүү. Тэдэ танда туһалха, – гэжэ Эсаав дурадхаба.

– Хэрэггүй даа. Эгээл шухалань – танай һанаанда минии тааруу болоһон ушар юм, – гэжэ Яков хэлэбэ.

16Тэрэл үдэртөө Эсаав һөөргөө Сэһиир тээшээ мордобо. 17Харин Яков холо ябаха дурагүй байһан ушарһаа тэндэһээ холо бэшэхэнэ отог бодхоогоод, малдаа хашаа бариба. Тиимэһээ тэрэ газар «Суккоот», оршуулбал, «отогууд» гэжэ нэршэһэн юм.

18Удаань Яков Иордан[†] голые гаталан, Ханаһаан[†] орон руу ерээд, Шэхээм хотын хажууда буусаяа түхеэрэн байрлаба. Иигэжэ Яков Месопотамиин хойто зүгһөө гараад, Ханаһаан орон нютагта амар мэндэ ерээ бэлэй[+]. 19Тэрэ хотын һуури анхан табигша Шэхээм гэдэг хүнэй хүбүүн Хамоорой үри һадаһадһаа зуун мүнгөөр тэрэ уужам газарые үмсын зөөри болгон, худалдажа абаад, майхангуудаа бодхоон һуурижаба[+]. 20Тэндээ тэрэ үргэлэй шэрээ[†] түхеэржэ, «Израильшуудай[†] шүтэдэг Эзэн Бурханай үргэлэй шэрээ» гэжэ нэрлээ һэн.

#### 34


Дииные хүсөөр эдлэлгэ, аханарайнь үһөөгөө абалга

1Лэһааһаа түрэһэн Яковай басаган Диина тэрэ нютагай басагадые харахаяа гэрһээ гараба. 2Тиихэдэ тэндэхи обог зоной удамаршан, хиив обогтон болохо Хамоорой хүбүүн Шэхээм тэрээниие хаража, хүсөөрөө барин, эдлэбэ. 3Тиигээд Шэхээм Диинэдэ, Яковай басаганда, сэдьхэл зүрхөөрөө татагдан дурлажа, басаганда инаглан һайхан үгэнүүдые хэлэбэ. 4Удаань тэрэ өөрынгөө эсэгэ Хамоорто ошожо, иигэжэ гуйба:

– Тэрэ басагые намда һамган болгон абажа үгыт.

5Хамоорой хүбүүн Шэхээмэй Диина басагыень бузарлаһан, хүсөөрөө эдлэһэн тухай Яков дуулаба, гэбэшье хээрэ талада малаа адуулһан хүбүүдэйнгөө ерэтэр абяагүй байха гэжэ шиидээ һэн.

6Шэхээмэй эсэгэ Хамоор Яковтай хөөрэлдэхэеэ ерэбэ. 7Яковай хүбүүд хээрэ талаһаа ерэхэдээ, Дииные бузарлаһан тухай дуулажа, угаа ехээр сухалдаба. Шэхээм Яковай басаган Дииные хүсөөрөө эдлэжэ, болошогүй юумэ хэжэ, бүхы израильшуудые[†] доромжолһон болоно шуу[+].

8Хамоор иигэжэ хэлэжэ эхилбэ:

– Минии хүбүүн Шэхээмэй сэдьхэл танай басаган тээшэ тэгүүлнэ. Тиимэһээ басагыетнай минии хүбүүндэ һамган болгон үгэгты гэжэ эринэб[+]. 9Таанар маанадтай худа ураг болыт гэхэ байнаб, танай басагад манай бэри болохо, манай басагад танай хүбүүдэй һамгад болохо. 10Манаар суг ажаһуугты, газарнай үргэн, үмсэдөө абахада, аралжаа наймаа хэхэдэ болохо.

11Тиигээд өөрөө Шэхээмшье Диинын эсэгэдэ, аханарта иимэ үгэнүүдтэй хандаба:

– Та бүгэдын һанаанда тааруу болохын тула хэлэһэн юумыетнай дүүргэхөөр бэлэмби. 12Эгээл ехэ энжэ эригты, эгээл сэнтэй бэлэгүүдые нэрлэгты, хэлэһэн юумыетнай би таанадта үгэхэб, гансал энэ басагаяа намда һамган болгон үгыт![+]

13Дүү басаган Дииныень Шэхээмэй бузарлан доромжолһон ушарһаа Яковай хүбүүд Шэхээм болон тэрэнэй эсэгэ Хамоорые мэхэлхэ гэжэ шиидээд, иигэжэ хэлэбэ:

14– Үгы, бидэ тиигэжэ шадахагүйбди. Бэлгэеэ отолуулаагүй хүндэ[†] дүү басагаяа һамган болгон үгэхые сээрлэнэбди. Энэнь бидэндэ эшхэбтэр үйлэ мүн[+]. 15Зүгөөр нэгэ эрилтыемнай дүүргээ һаатнай – таанадай хамаг эрэшүүлэй маанад мэтэ отололго хүүлээ һаа, зүбшөөл үгэхэбди. 16Тиигэбэлтнай, бидэ басагадаа таанадта хадамда үгэдэг, өөһэдөө танай басагадаар һамга хэдэг боложо, таанадаар хамта һуужа, нэгэ арад болохобди. 17Хэрбэеэ манай хэлэһые арсаа һаатнай, бэлгэеэ отолуулхаһаа татагасаа һаатнай, бидэ дүү басагаяа абаад, зөөжэ ошохомнай.

18Хамоор Шэхээм хоёр энэ хэлэгшыень зүбшөөбэ. 19Яковай басаганда тэсэбэригүй болотороо хүсэн дурлаһан залуу хүбүүн дары түргэн тэрэ ёһолол хүүлэхэеэ шиидэбэ. Шэхээм гэр бүлэдөө хамагай хүндэтэй хүн байһан болохолоорнь хэлэһэн үгэнь шанга хуули мэтэ бэлэй.

20Иигэжэ тэрэ Хамоор эсэгэтэеэ хамта хотын хэрэмэй бартаануудай хажууда суглаа хурал хэдэг эрэшүүлдэ ошоод, иигэжэ идхажа оробо:

21– Эдэ зон энхэ тайбан байха дуратай зон. Тиимэһээ манай газар дайдада нютаглаг, дайдаарнай наймаа хэжэ ябаг. Газар дайдамнай уужам ха юм. Бидэ тэдэнэй басагадые һамгад болгожо абахабди, өөһэдынгөө басагадые тэдээндэ һамгад болгожо үгэхэбди. 22Зүгөөр маанадаар сугтаа ажаһууха, нэгэ арад болохын тула тэдэнэр нэгэл эрилтэ табина: манай эрэшүүл тэдээн шэнги бултаараа бэлгэ отолуулга хүүлэхэ ёһотой гэнэ. 23Хэрбэеэ энэ эрилтыень дүүргээ һаамнай, эдэ зон маанадаар нэгэн амин ажаһуудаг болохо, тиихэдэнь тэдэнэй мал һүрэг, эд зөөринь манай гарта орохо.

24Хотын хүн зон Хамоор Шэхээм хоёрой үгэдэ орожо, бүхы эрэшүүл отололго хүүлэбэ.

25Бэлгэ отолһон ёһололһоо хойшо гурбадахи хоногто эрэшүүлэй үшөө үбшэлжэ, тэнхээгүй байхада, энэ үе һамбаашалан, Яковай хоёр хүбүүд, Диинын түрэһэн аханар Симеон ба Левий һэлмэнүүдээ абажа, һаадгүй хото балгааһандань ороод, тэндэхи эрэшүүлые бүгэдыень хюдаба. 26Тэдэ Хамоорые болон тэрэнэй хүбүүн Шэхээмые һэлмээр сабшажа алаад, Дииные тэдэнэйхиһээ абажа, гэртээ бусаба. 27Дүү басагыень удамаршынь хүбүүнэй доромжолон бузарлаһанай харюуда бүхы хотын зонһоо үһөөгөө абаха гэжэ Яковай бусад хүбүүд хото руу ерээд, айл бүхэнэй гэр тоножо, сүйд хэбэ. 28Хотын зоной бүхы мал, элжэгэ болон хээрэ байгаа бүхы зүйл, 29бүхы эд зөөрииень хаман абажа, эхэнэрнүүдыень болон хүүгэдыень баряанда абаба.

30Энээнэй удаа Яков Симеон Левий хоёрто иигэжэ хэлээ:

– Таанар намда гай тодхор асарбат! Энэ нютагай яһатан, ханаһаан,[†] пэриззии обог зон бултадаа бидэндэ хоролхохо. Бидэ үсөөмди. Хэрбээ тэдэнэй хамта бидэнэй урдаһаа дайлаа һаань, бидэ бултадаа усадхагдахабди!

31Зүгөөр Симеон Левий хоёр иигэжэ харюусаба:

– Энэ нютагаархинай дүү басагыемнай янхан эхэнэр мэтээр доромжолһоной удаа бидэ абяа шэмээгүй һуужа байха юм гүбди?!

#### 35


Яковай Бэт-Ээл бусалга

1Бурхан[†] Яковта иигэжэ айладхаба:

– Зай, Бэт-Ээл хүрэтэр нүүгээд, тэндээ һуурижа! Олон жэлэй урда тээ Эсаав ахаһаа зугадан тиишээ ошоходошни, Би шамда үзэгдөө һэм. Ши тэндэ ошоод, Намайе хүндэлэн, үргэлэй шэрээ[†] зохёон бари![+]

2Тиимэһээ Яков гэр бүлэдөө болон өөрын бүхы зондо иигэжэ хандаба:

– Таанадта байһан бурхадай дүрсэнүүдые абажа хаягты, удаань бэеэ угаагаад, хубсаһа хунараа һэлгэгты. 3Удаань эндэһээ хүдэлэн, Бэт-Ээл руу нүүхэбди. Тэндэ би Бурханда үргэлэй шэрээ барихаб. Тэрэ болбол зоболондо ороһон үедэмни туһалаа, минии ябаһан газарта намтай хамта байлсаа.

4Албата зониинь абажа ябаһан бүхы бурхадай дүрсэнүүдые, шэхэнэйнгээ сахаригуудые абаад, Яковта үгэбэ. Эдэ бүгэдые Яков Шэхээм хотодо дүтэ байһан нэгэ сарса модон доро булаба[+].

5Тэдэнэй аян замдаа гарахада, оршон тойронхи хотын зон гэнтэ Бурханһаа айжа эхилбэ. Тиигэжэ Яковай хүбүүдэй хойноһоо хэншье дахажа, тэдээндэ добтолбогүй.

6Яков бүхы зоноо, мал һүрэгөө абан, Ханаһаан[†] орон нютагай Лүүз, ондоогоор хэлэбэл, Бэт-Ээл гэдэг газар ерэжэ һуурижаба. 7Тэндээ тэрэ үргэлэй шэрээ бүтээбэ. Тиигээд Яков энэ газараа «Эль-Бэт-Ээл», оршуулбал, «Бэт-Ээлэй Бурхан» гэжэ нэрлэбэ. Юундэб гэбэл, урдань Яковай Эсаав ахаһаа тэрьедэхэ үедэ эгээл тэндэ Бурхан Өөрыгөө Яковта элирхэйлээ бэлэй[+].

8Тиихэдэ Рэбээккаае хүхэеэ хүхүүлжэ хүн болгоһон хүгшэн Дэбоораа наһа баража, тэрэниие Бэт-Ээлэй урда талада байдаг нэгэ сарса модоной дэргэдэ газар малтажа, хүдөөлүүлээ бэлэй. Тэрэ газар «Аллоон-Бахуут», оршуулбал, «Гашуудалай сарса модон» гэжэ нэрэшээ һэн[+].

9Яковай иигэжэ Месопотамиһаа бусажа ерэхэдэ, Бурхан тэрээндэ дахин үзэгдэжэ, дахин үреэбэ. 10Бурхан тэрээндэ иигэжэ айладхаа:

– Мүнөө болотороо ши эхэ, эсэгынгээ үгэһэн «Яков» гэжэ нэрээр ябааш. Харин энэ сагһаа эхилэн, ши Минии үгэһэн «Израиль»[†] нэрэтэй болобош[+].

11Бурхан тэрээндэ үшөө иигэжэ айладхал буулгаа:

– Би Түгэс Хүсэтэ Бурхамби. Үри хүүгэдээр үнэр үдхэн боложо, тоо томшогүй олон уг удамтай байхаш болтогой![†] Шинии уг удамһаа нэгэ ехэ үндэһэ яһатан бии болоод, тэдэнһээ үдэн, хэдэн улас бии болохо. Шинии үри хүүгэдһөө хожомынь олон хаашуул түрэхэ[+]. 12Абраһаам[†] болон Исаагта үмсэ болгон үгэхөөр найдуулһан тэрэ орон нютагые Би шамда үргэхэб. Тиигээд тэрэ газар шинии үхи хүүгэдээр үеһөө үедэ дамжан байдаг угай газар болохо.

13Тиигээд Бурханай хажууһаань холодоходо, 14Яков Бурханай тэрээнтэй хөөрэлдэһэн газарта шулуун хүшөө бодхоогоод, унда болон олива модоной тоһо дээрэнь сүршэбэ[+]. 15Тиигээд Яков тэрэ газараа «Бэт-Ээл», оршуулбал, «Бурханай үргөө» гэжэ нэрлэбэ[+].


Бэньямиинэй түрэлгэ ба Рахээлэй наһа баралга

16Удаань тэдэ Бэт-Ээлһээ хүдэлжэ, Эпраатаһаа, ондоогоор хэлэбэл, Бэтлэһээм хотоһоо, нилээд ябаад байхадань, Рахээл үхибүү түрэхэеэ үбдэжэ эхилбэ. Энэ удаа Рахээл угаа хүндөөр үбдөө. 17Иигэжэ үхибүү түрэхөөр зобожо байха үедэнь хүүгэдэй хүйһэ хүндэдэг хүгшэн тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бү ай! Ши үшөө нэгэ хүбүүтэй болобош![+]

18Гэбэшье Рахээл тэсэнгүй, ами табижа байхадаа һаяхан түрэһэн хүбүүндээ «Бэн-Онии», оршуулбал, «Минии зоболонгой хүбүүн» гэжэ нэрэ үгөөд, наһа бараба. Зүгөөр эсэгэнь хүбүүндээ ондоо нэрэ – «Бэньямиин», оршуулбал, «Эсэгэ болохо минии баруун талада һууха хүбүүн» гэжэ нэрэ үгэбэ.

19Тиигэжэ Рахээлэй наһа барахада, Яков һамганайнгаа шарил Эпраата, ондоогоор хэлэбэл, Бэтлэһээм ошохо харгын хажууда хүдөөлүүлээд,[+] 20булаша хүүр дээрэнь шулуун хүшөө бодхобо. Мүнөөшье хүрэтэр Рахээлэй хүүр дээрэ табиһан нангин[†] шулуун тэндэ байдаг зандаа.

21Израиль нэрэтэй болоһон Яков аян замдаа саашаа ябаад, Мигдаал-Ээдэр гэдэг газарта дүтэ майханаа зохёон һуурижаба.

22Тэндэ байхадаа ууган хүбүүн Рэүбээн эсэгынгээ бага һамган[†] Билһаатай унтаа. Энээн тухай эсэгэнь мэдэбэ.


Яковай хүбүүд

Яков арбан хоёр хүбүүдтэй бэлэй[+]. 23Лэһаа һамганһаань Яковай ууган хүбүүн Рэүбээн, Симеон, Левий, Иуда,[†] Иссахаар ба Зэбүлүүн гараа. 24Рахээл һамганһаань Иосиф ба Бэньямиин гараа. 25Рахээлэй зараса эхэнэр Билһааһаа Даан ба Напталии гараа. 26Лэһаагай зараса эхэнэр Зилпааһаа Гаад ба Ашээр гараа. Эдэ хүбүүдэйнь олонхинь Яковай Месопотамида байхада түрөө бэлэй.


Исаагай наһа баралга

27Тэрэ үедэ Яковай эсэгэ Исаак Кирьяат-Арбаагай, ондоогоор нэрлэбэл, Хэброон хотын ойрохоно Мамрээдэ ажаһууһан юм. Урдань Исаак Абраһаам эсэгэтэеэ хамта тэндэ ажаһуужа байһан юм. Яков тэндэ ошожо, эсэгэтэеэ уулзаба[+].

28-29Исаак үндэр наһа наһалжа, зуун наятайдаа наһа бараба. Тэрэ үбгэртэрөө ябаад, үзэхэ юумэеэ үзөөд, хараха юумэеэ хараад, элинсэг хулинсагуудтаа мордоо бэлэй. Эсаав Яков хоёр хүбүүдынь эсэгэеэ хүдөөлүүлбэ[+].

#### 36


Эсаавай үри һадаһад

1[•]Энэ хадаа Эсаавай, ондоогоор тэрэниие нэрлэбэл, Эдоомой[†] угай бэшэг юм[+]. 2Эсаав Ханаһаан[†] орон нютагһаа һамгадые абаа. Хээт яһатан Элооной Адаае, хиив яһатан Цибэһооной хүбүүн Анаагай басаган Оһолибамаае, 3мүн Ишмаһээлэй басаган Басэмаадые тэрэ һамган болгон абаа юм. Басэмаадай аха Нэбайһоот бэлэй[+].

4Эсаав Адааһаа Элипааз, Басэмаадһаа Рэүһээл, 5мүн Оһолибамааһаа Еһүүш, Ялаам ба Коорах хүбүүдтэй болобо. Эдэ Эсаавай хүбүүд Ханаһаанда түрэһэн болоно.

6Һамгадаа, хүбүүд басагадаа бултыень, хамаг албата зоноо мүн адуу малаа дууһыень, Ханаһаанда байхадаа олоһон бүхы эд зөөриеэ абаад, Эсаав дүүһээ холодон, ондоо орон дайда нүүжэ ошобо. 7Ушар гэхэдэ, тэдэ хоёр тус бүридөө угаа олон мал адууһатай боложо, зэргэлээд ажамидархадань, бэлшээри, уһан хүртэхөө болиһон юм. 8Эсаав Эдоом ороной Сэһиир гэдэг хада уулата нютаг ерэжэ һуурижаба.

9Эсаавай уг удам «эдоом» гэдэг нэрэтэй үндэһэ яһатан болобо. Тэдэ Сэһиир орон дайдын хадалиг газараар байрладаг болоо һэн. 10Эсаавай хүбүүд: Адааһаа гараһан Элипааз, Басэмаадһаа түрэһэн Рэүһээл. 11Элипаазай хүбүүд: Тэмаан, Омаар, Цэпоо, Гатаам, Кэнааз. 12Элипаазай Тимнаа гэдэг бага эхэнэрһээ хүбүүн түрэжэ, тэрэниие Амалээг гэжэ нэрлэбэ. Эсаав Адаа хоёрой уг удамынь эдэл болоно[+].

13Эсаав Басэмаат хоёрһоо түрэһэн хүбүүн Рэүһээл. Рэүһээлэй хүбүүд: Наахат, Зээрах, Шаммаа, Миззаа гэгшэд.

14Эсаав Цибэһооной Анаагай басаган Оһолибамааһаа Еһүүш, Ялаам ба Коорах гэдэг гурбан хүбүүдтэй болоо бэлэй.

15-16Эсаав Адаа хоёрһоо түрэһэн ууган хүбүүн Элипаазай хүбүүд Тэмаан, Омаар, Цэпоо, Кэнааз, Коорах, Гатаам, Амалээг өөр өөрын обог аймаг бүрилдүүлжэ, эхи табигшадынь болоо һэн. Тэдэ бултадаа Эдоом орон дайдада ажамидардаг бэлэй.

17Эсаав Басэмаат хоёрһоо түрэһэн хүбүүн Рэүһээлэй хүбүүд Наахат, Зээрах, Шаммаа, Миззаа гэгшэд мүн лэ тус тустаа обог аймаг бүрилдүүлжэ, эхи табигшадынь болоо. Эдэнэрэй обог зониинь мүн лэ Эдоомдо ажаһуудаг һэн.

18Эсаав Цибэһооной Анаагай басаган Оһолибамаа хоёрһоо түрэһэн хүбүүдынь Еһүүш, Ялаам, Коорах гэгшэд мүн лэ гурбан обог аймагай эхи табяа һэн.

19Иигэжэ Эсаавай уг удам обог аймагайнгаа эхи табигшад болоһон байна. Иигэжэ Эдоом улас түрэ бии болоһон түүхэтэй.

20[•]Эсаавай Сэһиир, үгышье һаа, Эдоом орон дайда руу ошохын урда тээ Хории яһатан Сэһиир гэдэг хүнэй үри һадаһад болохо Лотаан, Шобаал, Цибэһоон, Анаа,[+] 21Дишоон, Ээцэр, Дишаан гэгшэд Эдоомой газар нютагта ажаһуудаг, Сэһиирэй уг удам болохо хории обог аймагай эхи табигшад болоһон байгаа.

22Лотаанай хүбүүд: Хории, Һэмаам. Лотаанай эгэшэ Тимнаа бэлэй.

23Сэһиирэй Шобаалай хүбүүд Алваан, Манаахат, Гэбаал, Шэпоо ба Онаам болоно.

24Сэһиирэй Цибэһоон хадаа Айяа ба Анаа гэжэ хоёр хүбүүдтэй, Анааниинь Цибэһоон эсэгынгээ элжэгэнүүдые адуулжа ябахадаа, хээрэ халуун аршаан олоһон түүхэтэй.

25Анаа Дишоон гэжэ хүбүүтэй, Оһолибамаа гэжэ басагатай болоо һэн. Тэрэ басаганиинь Эсаавта хадамда гараһан түүхэтэй. 26Анаагай Дишоон Хэмдаан, Эшбаан, Итраан ба Хэраан гэдэг дүрбэн хүбүүдтэй болоо бэлэй.

27Ээцэрэй хүбүүд Билһаан, Зааваан ба Акаан.

28Дишаанай хүбүүд: Ууц ба Араан. 29Иигэжэ хории яһатан Сэһиирэй уг удам болохо Лотаан, Шобаал, Цибэһоон, Анаа, 30Дишоон, Ээцэр, Дишаан гэгшэд Сэһиир орон дайдын тэрэ олон обог аймагуудай эхи табигшад болоо бэлэй.

31[•]Израильшуудай[†] хаантай болоодүй байха үедэ Эдоом орондо өөһэдын хаашуул байһан юм. 32Бэһоорой хүбүүн Бээла Эдоомой эртэ урдын хаан байгаа, Динһабаа хотодо ажаһуугаа.

33Бээлын наһа бараһан хойно Боцраа хотын Зээрахай Ёваав хаан шэрээдэ һуугаа бэлэй[+].

34Ёваавай наһа бараһанай һүүлээр Тэмаан ороной Хушаам хаан шэрээ эзэлбэ[+].

35Хушаамай наһа барахада, Авиит хотын Бэдаадай хүбүүн Һадаад хаан шэрээдэ һууба. Моһааб[†] нютагта дайнай болоходо, мидиан обог аймагые хюдагша тэрэ үнөөхи Һадаад бэлэй.

36Һадаадай наһа барахада, Масрэкаа хотын Самлаа хаан болоо һэн.

37Самлаагай наһа барахада, Евфрат мүрэнэй эрьедэхи Рэхобоот хотын Саул[†] хаан шэрээдэ һууба.

38Саулай наһа бараһанай удаа Ахбоорой хүбүүн Бааһал-Ханаан хаан болобо.

39Ахбоорой хүбүүн Бааһал-Ханаанай наһа барахада, Пааһу хотын Һадаар хаан шэрээдэ һууба. Һадаар Мэһэтэбээл гэдэг басага һамга абаа бэлэй. Тэрэ Матрээдэй басаган һэн. Матрээд Мэзаһаабай хүбүүн бэлэй.

40Эсаавай удамһаа мүн лэ олон угууд бии болоо. Тэдэниие нэрлэбэл, Тимнаа уг, Алваа уг, Етээт уг,[+] 41Оһолибамаа уг, Элаа уг, Пиноон уг, 42Кэнааз уг, Тэмаан уг, Мибцаар уг, 43Магдиһээл уг, Ираам уг. Эдоомой угууд эдэ бэлэй. Тэдэ Эдоомой орон дайдада өөһэдын мэдэлэй газартай боложо, һуурижаһан ушарһаань газар нютагынь тэдэнэй нэрээр нэрлэгдээ бэлэй. Эдоом уласай эдэ бүхы угууд Эсаавһаа үдэн гараһан түүхэтэй.

#### 37


Иосиф ба аханарынь

1Яков Исаак эсэгынгээ наһа баратар Ханаһаан[†] орон дайдада ажаһуугаа.

2Яковай гэр бүлын түүхэ эндэһээ эхилнэ.

Яковай хүбүүн Иосиф арбан долоо наһаяа гүйсөөд, эсэгынгээ бага һамгад болохо Билһаа, Зилпаагай хүбүүдтэй хамта хони, ямаа адуулдаг болоо һэн. Аханарайнгаа юу хэһые тэрэ эсэгэдээ хоблодог байгаа. 3Үндэр наһатай болоһон хойнонь түрэһэн Иосифтоо Израиль[†] бусад хүбүүдһээ үлүү дуратай бэлэй. Тиигээд тэрэ Иосифто үргэн хамсытай, ута хормойтой, гоё һайхан дэгэл бүтээжэ үмдэхүүлхэ болобо.

4Аханарынь эсэгэмнай маанадта орходоо тэрээндэ үлүү дуратай гэжэ харахадаа, атаархан, Иосифые үзэн ядадаг болобо, тэрээнтэй эбтэйгээр харилсажа шадахаяа болибо.

5Нэгэтэ Иосиф зүүдэ хараба. Тиигээд тэрэ зүүдэеэ аханартаа хөөрэбэ, тиихэдэнь тэдэ Иосифые бүришье үзэн ядадаг болобо.

6– Шагнагты, – гэбэ Иосиф. – Ямар зүүдэ зүүдэлһыемни! 7Таряалан дээрэ бидэ хадаһан таряагаа хэһэг хэһэгээрнь багсалан боожо байна хэбэртэйбди. Минии уяһан сомоо гэнтэ газарһаа бодоод согсойшобо, харин таанадай уяһан боолтонууд тэрэниие хүреэлэн, урдаһаань мүргэн, доро дохёол.

8Тиихэдэнь аханарынь хэлэбэ:

– Тиихэдээ ши манай хаан болохо гээ гүш? Үнэхөөр маанадай дээрэ гараха гэжэ байна гүш?

Иигэжэ тэдэ энэ зүүдэнһөөнь боложо, тэрэниие бүри ехээр үзэн ядадаг болобо.

9Иосиф дахин зүүдэ хаража, тэрээнээ баһал аханартаа хөөрэбэ:

– Шагныт, би ондоо нэгэ зүүдэ зүүдэлээб. Зүүдэндэмни наран, һара болон арбан нэгэн одо мүшэд намда доро дохин байна гэжэ үзэгдэбэ!

10Энэ зүүдэеэ эсэгэдээ хөөрэхэдэнь, эсэгэнь хүбүүгээ харааба:

– Ямар зүүдэ харадаг хүмши? Бишье, эхэшнишье, шинии аханаршье шамда ерэжэ, хүлдэшни һүгэдэн унаха болоно гүбди?

11Аханарынь Иосифто атаархан хоролхобо, харин эсэгэнь энэ хөөрөөень һанаандаа хадууба.

12Яковай гэр бүлэ Хэброон хотын хажуудахи тала газарта ажаһуудаг байгаа. Нэгэтэ хүбүүдынь эсэгынгээ мал Шэхээм хотын ойрохоно адуулжа байба ха. 13Тиигээд Израиль Иосифтоо хэлэбэ:

– Аханаршни Шэхээмэй хажуугаар малаа адуулжа байна хаш. Би шамайе тиишэнь эльгээхэм.

– Зай, – гэжэ Иосиф зүбшөөбэ[+].

14– Ябыш даа, – гэжэ эсэгэнь хэлэбэ. – Аханаршни мэндэ гү, малынь ямар бэ гэжэ мэдээд ерэ.

Тиигээд эсэгэнь тэрэниие ябуулжа, Иосиф Хэброонһоо гараад, Шэхээмдэ дүтэ ерэбэ[+]. 15Аханарайнгаа байһан газар бэдэржэ, хээрэ талаар ябажа байхадань, танигдаагүй хүн ушарба.

– Ши эндэ юу бэдэрнэш? – гэжэ тэрэ асууба.

16– Би аханараа бэдэрнэб, – гэжэ Иосиф харюусаба. – Хаана тэдэмни малаа адуулнаб, хэлыт?

17– Тэдэшни эндэһээ ябаа, – гэбэ тэрэ. – Дотаан ошохомнай гэжэ хэлэхыень би дуулаа һэм.

Иосиф тэндэһээ ябажа, аханараа Дотаанда олобо[+].

18Тэдэнэр Иосифой ерэжэ ябахые холоһоо хараад, алаха гэжэ хоорондоо хэлсэбэ.

19– Энэ манай зүүдэлдэг ноён ерэбэ, – гэжэ тэдэ хөөрэлдэбэ. 20– Тэрэниие барижа алаад, шэргэһэн худаг[†] руу хаяя. Тиигээд тэрэниие арьяатан барижа эдеэ гэжэ хэлэхэбди. Эгээл тиигээд тэрэнэй зүүдэн хэр үнэн дээрээ бэелэгшэ ааб гэжэ харахабди!

21Харин эгээл аха болохо Рэүбээн энээниие дуулаад, бусадһаа тэрэниие абархые оролдон, иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэниие хороогоод яахамнайб. 22Шуһа урдахуулаад яахамнайб? Уһа суглуулдаг хээрын нүхэн руу амидыгаар хаяыт. Харин ами наһыень өөһэдөө бү таһалдуулагты.

Үнэн дээрээ тэрэ Иосифые абаржа, эсэгэдээ амиды мэндэ эльгээхэ гэжэ һанаһан байгаа.

23Иосифой аханартаа ерэхэдэнь, тэдэ үргэн хамсытай, ута, гоё һайхан дэгэлыень хуулажа абаад, 24өөрыень уурай худаг руу хаяба[+].

25Тиигээд Рэүбээнэй үгы байха үедэ Яковай бусад хүбүүд эдеэ хоол барихаяа һуун байтараа холоһоо ерэжэ ябаһан тэмээн хамбы хараба. Энэ хадаа ишмаһээл обогой наймаашад Галаад[†] хотоһоо Египет[†] руу анхилма һайхан үнэртэй гүгэл[†] болон бусад угаа үнэтэй ашаа аралжаа наймаа эрхилхэеэ абаашажа ябаба. 26Тиигээд Иуда[†] аха дүүнэртээ иигэжэ хандаба:

– Дүүгээ алаһанай ямар олзо байхаб? Адхаһан шуһа нюуха хэрэг гараха. 27Тиихын орондо дүүгээ ишмаһээл наймаашадта худалдая, тиигээд гарнайшье сэбэр үлэхэ. Юуншье һаа, манай түрэһэн дүү, манай мяханай таһардаһан ха юм.

Аха дүүнэрынь зүбшөөбэ[+].

28Мидианай наймаашадай дүтэлэн ерэхэдэ, аханарынь Иосифые худагһаа гаргаад, хорин шээкэл сагаан мүнгөөр худалдаба. Ишмаһээлэй наймаашад Иосифые Египет руу абаад ошобо.

29Рэүбээн бусажа, худаг руу тонгойжо харахадаа, Иосифой үгы байһаниие обёоржо, хубсаһаа урижа, уйлан шаналба.

30– Одхон хүбүүмнай үгыл! – гэжэ дүүнэртээ ерээд, Рэүбээн хэлэбэ. – Харин би яахабиб? Һалаалби даа.

31Иосифой аханар эшэгэ гаргаад, Иосифой үргэн хамсытай, ута һайхан дэгэлые шуһанда зуураад, 32Яков эсэгэдээ абаашажа харуулба.

– Бидэ хээрэдэ энээниие олообди. Танай хүбүүнэй хубсаһан бэшэ бэзэ? – гэжэ асууба. 33Яков дэгэлые харамсаараа танижа хашхарба:

– Хүбүүнэйм самса! Тэрэниием зэрлиг арьяатан бажуугаа! Алаа, эдеэ гээшэл Иосиф хүбүүем!

34Хубсаһа хунараа удара татаад, ташаадаа гансал үнэгүй шэрүүн бүдэй удархай үлээгөөд, Яков олон хоногой туршада хүбүүгээ шаналан бархиржа байгаа[+]. 35Хүбүүд, басагадынь һаатуулха, һамааруулха гэжэ ерэхэдэнь, Яков:

– Үгы! Би үхэлэй орон[†] руу ошон ошотороо хүбүүнэйнгээ хойноһоо уйлан гашуудан байхаб! – гэдэг байба.

36Тэрэ үедэ мидиан обог аймагай наймаашад Иосифые Египет абаашаад, фараоной[†] түшэмэл, харуулай дарга Потипаарта богоол болгон худалдаба.

#### 38


Иуда Тамаар хоёр

1Тэрэ сагта Иуда[†] аха дүүнэрээ орхин, уруудажа, Адуллаам хотын Хираа гэжэ нэрэтэй нэгэ хүнтэй хүршэ боложо байрлаба. 2Тэндэ байхадаа Иуда Ханаһаан[†] яһатан Шуһаа гэдэг нэгэ хүнэй басага хаража, һамга абаба. 3Тэрэнь хээлитэй боложо, хүбүү түрэбэ. Иуда тэрээндээ Ээр гэжэ нэрэ үгэбэ. 4Һамганиинь дахин хээлитэй боложо, хоёрдохи хүбүү түрэбэ, тэрээндээ Онаан гэжэ нэрэ үгэбэ. 5Удаань Иудын һамгантаяа Хэзиибтэ байха үедэ һамганиинь гурбадахи хүбүүгээ түрэжэ, Шэлаа гэжэ нэрэ үгэбэ.

6Иуда ууган хүбүүн Ээрэй томо болоходонь, Тамаар гэдэг басага һамга абажа үгэбэ. 7Зүгөөр ууган хүбүүн Ээртэнь Эзэн[†] дурагүй бэлэй, тиимэһээ Эзэн Ээрые усадхаба.

8Тэрэ үеын заншалай ёһоор, үхи хүүгэдгүй хүнэй наһа барабал, дүүниинь наһа барагша ахынгаа һамга абажа, гал гуламтыень унтаруулдаггүй бэлэй. Тиимэһээ Иуда хоёрдохи хүбүүн Онаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Ши наһа бараһан ахынгаа һамган Тамаарда ошожо, гэрлээд, ахынгаа гал гуламтые саашань үргэлжэлүүлэ[+].

9Зүгөөр Тамаарай түрөө һаань, үхибүүниинь тэрэнэй бэшэ, наһа бараһан ахынь гэжэ тоологдохо ёһотойдо Онаан эбсэхэгүй байжа, Тамаартай унтаха бүридөө тэрэниие хээлитэй болгохогүйн тула үрэ һалайгаа газарта адхаруулдаг һэн. 10Иимэ ябадалда Эзэн Бурхан[†] дурагүй байгаа, тиимэһээ тэрэнэй түлөө Тэрэ Онааниие хорообо.

11Тэрэнэй удаа Иуда Тамаарта иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хүбүүн Шэлаа үшөө бэеэ хүсөөдүй байна, ехэ болоторынь эсэгынгээ гэртэ бусаад, бэлбэһэн эхэнэр мэтээр ажаһуулши.

Харин Иуда үнэхөөр Тамаарые Шэлаада үгэхэ дурагүй байгаа. Тамаартай гэрлэжэ, Шэлаа аханартаа адляар мүн лэ Эзэн Бурханда шиидхүүлэгдэжэ, алуулна аа гү гэжэ тэрэ айһан байгаа. Тиигээд Тамаар түрхэмдөө бусаа һэн.

12Хэдэн жэлэй үнгэрһэнэй удаа Шуһаа гэдэг хүнэй басаган болохо Иудын һамган наһа бараба. Гашуудаха сагай дүүрэһэнэй һүүлээр Иуда өөрын анда нүхэр Адуллаам хотын Хираатай хамта Тимнаа хотын хажуугаар бэлшэжэ байһан хонин һүрэгтөө нооһыень хайшалхаяа ошоо бэлэй.

13Хадам абамни хонидойнгоо нооһо хайшалхаяа Тимнаа зорибо гэжэ дуулаһан Тамаар 14үбгэеэ алдаһан эхэнэрнүүдэй үмдэдэг хубсаһаяа һэлгээд, нюураа нэмэргээр бүглөөд, Тимнаа ошодог харгыда байдаг Энааһим хотын хэрэмэй бартаануудай хажууда ошожо һууба. Шэлаагай бэеэ хүсөөшье һаань, Иуда тэрэниие өөртэйнь гэрлүүлхэ дурагүй гээшые Тамаар ойлгоһон байгаа.

15-16Иуда харгы зам дээрэ һуужа байһан эхэнэрые хараашье һаа, танибагүй. Нюурынь нэмэргээр бүглөөтэй байхадань, янхан эхэнэр гэжэ һанаа. Тиимэһээ тэрэ эхэнэртэ эрьежэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Танайда ошожо, хамта унтая.

– Тиигээ һаа, та намда юу үгэхэбта? – гэжэ Тамаар асууба.

17– Би шамда эшэгэ эльгээхэб, – гэжэ Иуда харюусаба.

– Зай, тиигэбэл, тэрэнээ эльгээхэ гэһэнэй бариса болгон, намда нэгэ юумэ орхигты, – гэбэ Тамаар.

18– Ямар юумэ бариса болгон үгэхэбиб? – гэжэ Иуда асууба.

– Хүзүүндээ зүүһэн тамгаяа ооһортойнь, гартаа байһан тулгуураа намда үлөөгты, – гэжэ Тамаар харюусаба. Иуда эриһэн юумыень тэрэ эхэнэртэ үгөөд, тэдэнэйдэ ошожо, хамта унтаба.

Тамаар хээлитэй болоһоноо удангүй ойлгобо. 19Тэрэ нюураа бүглэһэн нэмэргэеэ тайлаад, бэлбэһэн эхэнэрэй хубсаһа дахин үмдэбэ.

20Иудын эшэгэ эльгээжэ, бариса болгожо үлөөһэн юумэеэ тэхэрюулхэеэ Адуллаам хотын Хираа нүхэрөө ябуулхадань, тэрэнь хэды шэнээн бэдэрээшье һаа, эхэнэрые олобогүй. 21Тиигээд тэндэхи зонһоо тэрэ асууба:

– Энааһим хотодо харгын хажууда һуугааша янхан эхэнэр хаана гээшэб?

Зүгөөр тэдэ:

– Тэндэ ямаршье янхан эхэнэр һуугаагүйл, – гэжэ харюусаба.

22Нүхэрынь бусажа ерээд, Иудада хэлэбэ:

– Би тэрэниие олоогүйб. Харин нютагай зон тэндэ ямаршье янхан эхэнэр үгы һэн гэжэ хэлэнэл.

23Иуда харюусаа һэн:

– Тэрэниие олохо гэжэ оролдобол, амитанай наадан болохо жэшээтэй байна. Үгэхэ гэһэн эшэгэеэ шамаар эльгээһэн ушарһаам тэрэ эхэнэрые мэхэлээ гэжэ намайе хэншье буруу болгохогүй.

24Гурбан һарын үнгэрөөд байхада, Иудада зон дуулгаба:

– Танай бэри Тамаар янхан мэтэ һальхайраад, тэрээнһээ байтагай хээлитэй болоод байна.

– Тэрэниие гэрһээнь шэрэжэ гаргаад, олоной урда галдаха хэрэгтэй, – гэжэ Иуда харюусаба[+].

25Зүгөөр зоной Тамаарые гэрһээнь шэрэжэ гаргаха гэхэдэ, тэрэ хадам эсэгэдэм иигэжэ хэлыт гэбэ:

– Намайе хээлитэй болгоһон хүн намда хүзүүндээ зүүжэ ябаһан ооһортой тамга, тулгуураа орхёод ошоо һэн. Тэрэ юумэнүүдыень танда эльгээнэб. Хэнэй зөөри гээшэб гэжэ та элирүүлхэ гүт?

26Иуда өөрынгөө тамга, тулгуур тэрэ дары танижа, иигэжэ хэлэбэ:

– Би ехэ зэмэтэйб, бурууб. Шэлаа хүбүүндээ һамган болгожо тэрэниие үгөөгүй ушарһаа тэрэнэй урда мянга дахин бурууб.

Тэрээнһээ хойшо Иуда Тамаартай унтаагүй бэлэй[+].

27Тамаарай нарайлха сагай ерэхэдэ, умай соонь хоёр эхир үхибүүнэй байһаниинь мэдэгдэбэ. 28Хүүгэдэйнь нэгэнэй гаража эхилхэдэ, нэн түрүүн гарынь бултайба. Хүйһэ хүндэжэ байгша эхэнэр гартань улаан утаһа уяжа, иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ хүүгэн ахань болоно.

29Зүгөөр нялха гараа һөөргэнь татажа абаба, нүгөө хүүгэниинь гаража ерэбэ. Тиихэдэнь хүйһэ хүндэгшэ тэрээндэ хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Ши хайшан гээд һэтэ гараабши?

Тиигээд тэрээндэ «Пээрэц», оршуулбал, «Һэтэлэгшэ» гэжэ нэрэ үгтэбэ. 30Хойноһоонь гартаа улаан утаһатай хүбүүн гараба. Тэрээндэ «Зээрах», оршуулбал, «Шад улаан», гэһэн нэрэ үгтэбэ.

#### 39


Иосифые жүрөөдэлгэ ба шорондо хаалга

1Ишмаһээл обог аймагай наймаашад Иосифые Египет[†] руу абаашажа, богоол болгон, Египедэй фараоной[†] түшэмэл, харуулай дарга Потипаарта худалдаһанайнь удаа[+] 2Иосиф тэрэнэй гэртэ байжа, ажалынь хэдэг болобо.

Эзэн[†] тэрээниие анхаржа, үршөөдэг байһан ушарһаа Иосифой хэһэн ажал хододоо урагшатай, һайн бэлэй. 3Эзэнэй туһаламжаар тэрэ залуу хүнэй хэһэн ажал бүхэниинь амжалтатай гэжэ Потипаар ажаглан хараба. 4Тиимэһээ тэрэнэй һанаанда Иосиф тааруу боложо, эзэниинь Иосифые гэр байрын зонхилогшо болгоод, хамаг эдлэжэ байһан юумэеэ тэрээнэй харюусалга доро даалгаба. 5Тэрэ гэһэнһээ хойшо Эзэнэй Иосифые үреэжэ эхилхэдэ, Потипаарай эд зөөри, мал һүрэгынь, таряалангуудынь, юрэдөө, бүхы юумэниинь дэлгэржэ, олошоржо эхилбэ. 6Хамаг ажахыгаа эрхилхыень Иосифто найдаад, Потипаар юуншье тухай һанаагаа зобохоёо болёод, гансал эдихэ ууха ажалтай болобо.

Иосиф бэеэршье, шэг шарайгааршье сэбэр гоё бэлэй. 7Эзэнэйнь һамган Иосифто анхаралаа ехэтэ хандуулдаг боложо, тэрэниие ехээр хүсэһэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Намтай унтыш даа.

8Иосиф энээнһээнь эрид арсажа, иигэжэ харюусаба:

– Эзэмни гэрэйнгээ бүхы юумэ намда этигэн даалгажа, өөрөө юундэшье һанаагаа зобохоёо болёо. 9Энэ гэртэ намайе өөртөө адли эрхэтэй болгожо, һамганһаа бэшые минии гарта үгөө. Би эндэ юушье хэхэ эрхэтэй болоһоншье һаа, эзэнэйнгээ гэргэ эдлэжэ, намайе үргэдэг Бурханай[†] урда нүгэл[†] абажа, иимэ муухай хэрэг хэжэ шадахагүйб[+].

10Үдэр бүри энэ эхэнэр Иосифые үгэдөө оруулхаяа оролдобо, зүгөөр Иосиф тэрээнтэй унтахаяа огто арсадаг һэн.

11Теэд нэгэтэ гэртэ хүнэй үгыдэ Иосифой ажалаа хэхэеэ тиишээ ороходонь, 12эзэнэйнь һамган хубсаһандань аһажа, дахин хэлэбэ:

– Намтай хэбтыш.

Харин Иосиф гадар хубсаһаяа тэрэнэй гарта орхёод, гэрһээ гүйжэ гараба. 13Иосифой гадар хубсаһанай гартань үлэһые Потипаарай һамган хараад, 14гэрэйнгээ зарасанарые дуудаба:

– Харагты, үбгэнэймни асарһан тэрэ еврей маанадые доромжолжо байна! Гэртэмнай орожо, намайе хүсөөрөө эдлэхэ гэжэ һэдэхэдэнь, би шангаар хашхарааб. 15Һүхирхэ бархирхадамни тэрэ сошоод, хубсаһаяашье орхижо, хаяжа байгаад, гэрһээ гүйжэ гараба![+]

16Тиигээд тэрэ эхэнэр үбгэнэйнгөө ерэтэр Иосифой хубсаһа хадагалба. 17Потипаарай ерэхэдэнь, һамганиинь үнөөхи хэлээшэеэ дабтаба:

– Шинии асарһан тэрэ еврей богоол манайда орожо, намайе хүсөөрөө эдлэхээр аашалаа. 18Харин минии хашхархада, гадар хубсаһаяа эндэ хаяад, тэрьедээ.

19Һамганайнгаа хэлэхые дуулахадаа, Иосифой эзэн Потипаар ехэ уурлан сухалдажа, 20Иосифые түрмэ шороной оёорто хаяба. Тэрэ түрмэ шорондо Египедэй фараоной захиралтаар орогшо зон байдаг бэлэй.

21Зүгөөр Эзэн тэндэшье тэрээнтэй байлсажа, үршөөл хайраяа элирхэйлбэ. Тиимэһээ түрмэ шороной ноёной һанаанда Иосиф тааруу болобо[+]. 22Тэрэ ноён хаагдаһан зониие хаража, түрмын бүхы ажал ударидаха ажал Иосифто даалгаба. 23Иосифой ямаршье ажал хэхэдэнь, Эзэн тэрээнтэй хамта байжа, үршөөдэг ушарһаа ажалынь урагшатай байжа, түрмэ шороной ноён Иосифто хамаг ажалаа даалгаад, өөрөө юундэшье оролсохоёо болибо.

#### 40


Иосиф шорондо

1Иосифой түрмэдэ ороһоной удаа нэгэ хэды сагай үнгэрөөд байхада Египедэй хаанай[†] ахалагша манзашан, үзэмэй дараһан архи аягалагшан хоёр эзэн[†] хаанайнгаа урда зэмэтэй болобо. 2Фараон өөрынгөө эдэ хоёр түшэмэлдэ уурлан, 3тэдэниие Иосифой һууһан түрмэ шороной ноёдто тушаажа, тэрэ шорон руу хаяхыень захирба. 4Тиихэдэнь шороной дарга тэдэниие Иосифой гарта дамжуулжа, хаража байхыень даалгаба ха.

Тэдэ хоёр түшэмэл түрмэдэ удаан сагта һуухадаа 5нэгэтэ һүни, нэгэн доро тус тустаа һонин зүүдэ зүүдэлбэд[+].

6Иосифой үглөөгүүр тэдээндэ ерэхэдэ, тэдэ хоёр ехэл сэдьхэлээ хүдэлгэһэн янзатайнууд байба.

7– Ямар юумэнһээ һанаагаа зобобот? – гэжэ Иосиф асууба.

8– Бидэ хоёр зүүдэ хараабди, зүгөөр удхыень тайлбарилха хүн эндэ үгы, – гэжэ тэдэ харюусаба.

– Бурханһаа[†] ондоо хэншье зүүдэнэй удха зүб тайлбарилжа шадахагүй. Намда зүүдээ хөөрэжэ үгыт, – гэбэ Иосиф[+].

9Тиигээд хаанай ахалагша үзэмэй дараһан архи аягалагшан зүүдээ хөөрэбэ:

– Минии урда үзэмэй модоной һөөг ургажа байна гэжэ зүүдэлээб. 10Тэрэ һөөг гурбан һалаатай. Тиигээд тэрэмни гэнтэ һалбаржа эхилбэ, сэсэглэбэ, тиигээд сэсэгэй һуурида жэмэс эдеэшэбэ. 11Гартамни фараоной хундага байһан ушарһаа би тэрэ үзэмэй шүүһые шахажа, архи болгоод, хундага руу юулээд, түргөөр гартань барюулааб.

12– Зүүдэнэйтнай тайлбари иимэ, – гэжэ Иосиф хэлэбэ. – Гурбан һалаа гурбан хоног гээшэ. 13Гурба хоноод байхада фараон таниие дахин дээшэнь үргэхэ, анхан эзэлжэ байһан тушаалдатнай бусааха, урданайхидаал мэтэ тэрээндээ хундага баридаг болохот. 14Зүгөөр та бүхы юумэнэйнгээ һайжархада, нам тухай һанаарайт. Намда үршөөл хайраяа үзүүлжэ, фараондо нам тухай хэлэжэ, энэ түрмэһөө сүлөөлхэ арга хыт даа. 15Үнэн дээрээ би ямаршье гэм хээгүй аад, өөрын еврей орон нютагһаа хүсөөр гаргагдажа, тэрээнһээ доройтон энэ харанхы нүхэн руу хаягдааб!

16Египедэй фараоной ахалагша манзашан нүгөө түшэмэлэй зүүдэ ехэ һайнаар тайлбарилаа гэжэ һанаад, Иосифто хандаба:

– Минии зүүдэнэй удха тайлбарилжа үгыт. Би толгой дээрээ хилээмэнэй гурбан дабхар түрсүүг табяад зогсожо байнаб гэжэ зүүдэлээб. 17Тон дээрэхи түрсүүг соо фараондо гэжэ бариһан элдэб хилээмэнэй зүйл, тиигээд тэрэниие шубууд тоншоно гэжэ зүүдэ харааб.

18– Танай зүүдэнэй тайлбари иимэ, – гэбэ Иосиф. – Гурбан түрсүүг – энэ гурбан үдэр гээшэ. 19Гурба хоноод байхада Египедэй хаан таниие түрмэһөө гаргажа, толгойетнай таһа сабшаад, бэеыетнай модондо үлгэхэ. Тиигээд шубууд үхэһэн бэеыетнай тоншожо эдихэ.

20Гурба хоноод, Египедэй хаанай түрэһэн үдэр боложо, тэрэ бүхы түшэмэлнүүдээ суглуулан, найр наада түхеэрбэ. Тэрэ үдэртөө эзэн хаан ахалагша манзашан болон үзэмэй дараһан архи аягалагшан тухайгаа һанажа, шоронһоо гаргуулан, олоной урда ерүүлээд,[+] 21ахалагша архи аягалагшаниие урид эзэлжэ байгаа тушаалдань бусаажа, тэрэ хаандаа дахин хундага баридаг хүн болобо. 22Харин ахамад манзашаниие үлгэбэ. Иигэжэ бүгэдэ Иосифой хэлэгшэ, таагшаар болобо[+].

23Египедэй хаанай ахамад архи аягалагша түрмэһөө гараһан болобошье, Иосиф тушаа огто мартажархёо бэлэй.

#### 41


Фараоной ахалагша түшэмэл болотороо Иосифой дэгжэлгэ

1Тэрэ гэһээр хоёр жэл үнгэрбэ. Тиигээд Египедэй хаан[†] иигэжэ зүүдэлбэ: Нил голой эрье дээрэ байна хэбэртэй, 2голһоо сэбэр тобир бэетэй долоон үнеэн эрье дээрэ гараад, голой эрьеын бургааһан соо бэлшэбэ. 3Тэдэнэй хойноһоо үргүүлһэн туранхай ондоо долоон үнеэнүүд Нилэй уһанһаа гараба, тиигээд тобир үнеэнүүдэй хажууда ошоод, 4эдэ үргүүлһэн туранхай үнеэнүүд сэбэр тобир бэетэй тэдэ долоон үнеэнүүдые эдижэ эхилбэ. Эндэ хаан һэришэбэ.

5Дахин унтахадаа, тэрэ ондоо зүүдэ хараба: нэгэ эшэһээ һайн шанартай, аяар долоон эдеэшэг томо хоолос урган гараба. 6Тэрэнэй хойноһоо газарһаа хоршогор, халуун һалхинда хайруулжа муудаһан долоон хоолос ургаба. 7Тиигээд энэ хооһон хоолосууд шэмэеэ абаһан, һайн шанартай долоон хоолосые үрэбхин залгиба! Хаан эндэ һэришэбэ. Тиигээд энэ юумэ бодото дээрээ бэшэ, зүүдэндэнь харагдаа гэжэ ойлгобо.

8Үглөөгүүрынь тэрэ һанаата болоод, Египедэй хамаг мэдэлшэдые болон сэсэн мэргэн тайлбарилагшадые дуудан ерүүлээд, хараһан зүүдэеэ хөөрэхэдэнь, хэншье тэрэнииень тайлбарилжа шадабагүй[+].

9Гэнтэ ахамад архи аягалагша Египедэй хаанда иигэжэ хандаба:

– Ай даа, буруу юумэ хэһэнээ мүнөө һанажархибаб! 10Нэгэтэ та намда болон ахалагша манзашанда уурлаад, түрмэ шорондо һуулгаһанаа һанана гүт? 11Тиигээд нэгэ һүни бидэ хоюулаа ондо ондоо зүүдэ эли тодоор хараа һэмди. 12Тэндэ нэгэ залуу еврей, харуулай даргын богоол, бидэнтэй байлсаа. Бидэ тэрээндэ хараһан зүүдэнүүдээ хөөрэбэбди, тиихэдэмнай тэрэ тус тустамнай зүүдэншни ямар удхатайб гэжэ тайлбарилжа үгөө[+]. 13Хэлэһэнэйнь ёһоор бүхы юумэн бүтээ: та намайе урдань эзэлжэ байһан тушаалдам табяат, нүгөөдэмни саазалуулагдаа.

14Египедэй хаан тэрэ дары Иосифто хүнүүдые эльгээбэ. Тэрэниие харанхы түрмэһөөнь гаргажа, һахал һамбайень хюһаад, шэнэ хубсаһа үмдэхүүлээд, хаанда абаашаба. 15Египедэй хаан тэрээндэ иигэжэ хандаба:

– Би зүүдэ харааб, зүгөөр хэншье тэрэниием тайлбарилжа шаданагүй. Харин шамайе зүүдэ тайлбарилхадаа бэрхэ гэжэ дуулабаб.

16– Тэрэ минии бэлиг бэшэ, – гэжэ Иосиф харюусаба. – Бурхан[†] лэ танай аша туһада зүб тайлбари үгэжэ шадаха[+].

17Тиихэдэнь хаан Иосифто хөөрэбэ:

– Нил голой эрьедэ байнаб гэжэ зүүдэлээб. 18Гэнтэ долоон тарган тобир үнеэнүүд уһанһаа гаража ерээд, голой эрьеын бургааһан соо бэлшэжэ эхилбэ. 19Тэдэнэй һүүлээр үшөө долоон үнеэнүүд мүрэнһөө гараба, туранхай ядуу, арһа яһан болонхойнууд – би Египедтэ иимэ ахир яндан үнеэнүүдые хаража үзөөгүйб! 20Тиигээд энэ яяр муу, үргүүлһэн үнеэнүүд нүгөө долоон тобир тарган үнеэнүүдые эдижэрхибэ! 21Тэдэнь туранхай үнеэнүүдэй гэдэһэн соо оробо ха, зүгөөр тэдэнэй гэдэһэнүүд томо болоногүй: үнеэнүүд үнөөхил үргэдэг, туранхай зандаа. Тиихэдэнь би һэришэбэб.

22Һүүлээрнь баһа нэгэ зүүдэ хараба гээшэб: нэгэ шэлбэдэ долоон хоолос ургаба, эдеэшэһэн томо орооһоор дүүрэн. 23Тэрэнэй һүүлээр үшөө долоон хоршогор, зүүн зүгэй халуун һалхинда хаташаһан хоолос ургаба. 24Тиигээд энэ хооһон хоолосууд орооһоор дүүрэн һайн долоон хоолосуудые һэегүй залгижархиба! Эди шэдитэндэ эдэ зүүдэеэ хөөрэжэ үгөөб, зүгөөр тэдэ намда юушье тайлбарилжа шадабагүй.

25Иосиф хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ хоёр зүүдэн нэгэл удхатай зүүдэн. Бурхан хэхэ гэжэ байгаа үйлэ хэрэгээ танда зүүдээр харуулба гээшэ. 26Тиигэжэ долоон тарган үнеэн болон долоон эдеэшэг хоолос хадаа нэгэл адли удхатай. Тэдэ тус тустаа долоо долоон жэлые түлөөлнэ. 27Тэрээндэл адляар, тэрэ долоон туранхай үнеэнүүд болон зүүн зүгэй һалхинда үлеэлгэһэн долоон хоршогор хоолос хадаа тус тустаа долоо долоон жэлые түлөөлнэ. Харин тэдэ хадаа үлэсхэлэн хооһон жэлнүүд болоно. 28Би танда хэлээ бэлэйб: Бурхан ерээдүйн үйлэ хэрэгүүдээ танда нээжэ үгэнэ. 29Та нюдөөрөө өөрөө харахат: Египедэй хамаг тала дайдада ургаса һайтай элдин баян долоон жэл ерэхэ. 30Зүгөөр тэрэнэй хойноһоо үлэсхэлэн хооһон аймшагтай долоон жэл үргэлжэлжэ, хуряажа абаһан бүхы ургасаяа эдижэ дууһахадаа, урданай тэрэ элбэг-дэлбэг долоон жэл тушаа хэншье һанахагүй болоно[+]. 31Тэрэ хэсүү сагта урданай баян тарган жэлнүүдые һанаха хүн үгы болохо. 32Харин энэ зүүдэн хоёр дахин юундэ танда харагдааб гэбэл, Бурхан энэ ерээдүйе сэхэ хараалаад,[†] һаяар тэрэнээ бэелүүлхэеэ байна. 33Тиимэһээ та сэсэн мэргэн, урдахияа харадаг хүниие шэлэжэ олоод, тэрээндэ бүхы Египедые ударидан захирха эрхэ мэдэл үгэгты. 34Тиигээд хэдэн түшэмэлнүүдые можо бүхэндэ томилхо хэрэгтэй байха. Танай захиралтын ёһоор, тэдэ түшэмэлнүүд оршохоёо байгаа долоон жэлэй туршада айл үрхэтэ бүхэнһөө жэл бүриин баян ургасаһаа табанай нэгэ хубииень хуряан абадаг байг. 35Тиигээд хото бүхэндэ хаанай таряа нөөсэлдэг газарта тэрэ ургаса таряагаа нөөсэлжэ, харуулшадые табиг лэ. 36Тиихэдэнь Египедтэ долоон үлэн хооһон жэлэй ерэхэдэ, зон эдихэ хоолтой, гэдэһэ садхалан байха. Тиигэжэ улас оронтнай хохидолдо нэрбүүлхэгүй.

37Иосифой үгэнүүд хаанда мүн тэрэнэй түшэмэлнүүдтэ һайшаагдаба.

38– Энээнһээ үлүү хүниие олохын аргагүй, – гэжэ хаан түшэмэлнүүдтээ хэлэбэ. – Бурханай үршөөһэн һүр һүлдэ тэрээндэ лаб байна![+]

39Һүүлээрнь тэрэ Иосифто хандаба:

– Энэ бүгэдые Бурхан шамда нээжэ үгэһэн хадань шамһаа ухаансар, урдахияа мэдэхэ хүн олдохогүй. 40Энэ сагһаа хойшо минии гүрэн түрые ударидан хүтэлхэш, албатадни шинии захиралта жэншэдгүй дүүргэхэ. Гансал би хаан нэрээрээ дээрэшни байхаб[+].

41Хаан Иосифто дахин хандан, иигэжэ зонхилбо:

– Зай, би шамайе бүхы Египедэй ахалагша түшэмэлөөр мүнөө табинаб!

42Тиигээд тэрэ тамгатай бэһэлигээ хурганһаа мулталаад, Иосифто зүүлгэбэ, маалинга һайхан хубсаһа үмдэхүүлбэ, хүзүүндэнь алтан зүүдхэл яларуулба[+]. 43Гадна хаан Иосифто өөрынгөө залардаг хоёрдохи тэргээ үгэбэ. Тэрэ тэргээр Иосифой ябахада, бэеыень хамгаалагшад урдань орожо алхалхадаа, дайралдаһан хүн бүхэндэ «Ехэ хүнэй урда унан мүргэгты!» гэжэ хашхардаг байгаа.

Тиигэжэ хаан Иосифые бүхы Египедэй ахалагша түшэмэл ноён болгоо бэлэй. 44Тэрэнһээ гадна Иосифто тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ улас түрын хаан минии байгаашье бол шинии аманһаа зарлиг зүбшөөлэй гараагүй сагта энэ улас түрын хэншье хургаяашье хүдэлгэхэ эрхэгүй байха!

45Хаан Иосифто Цапэнаат-Панэһаа гэжэ египет[†] нэрэ үгөөд, Оон хотын дээдэ тахилшан болохо Поотипээрэй Асэнаат басагые һамган болгон үгэбэ. Удаань Иосиф Египедээр ябажа, байдал үзэн шэнжэлбэ[+].

46Иосиф гушан наһатайдаа Египет улас түрын ахамад түшэмэл ноён болоһон юм.

Хаанай ордонһоо гаража, тэрэ Египедэй бүхы газар дайдаар ябаба. 47Долоон элдин баян жэлнүүдтэ газар дайда элбэг ургаса үгэбэ. 48Эдэ жэлнүүдтэ хуряажа абаһан таряа Иосиф Египедэй хото балгааһануудаар нөөсэлбэ, һуурин бүхэндэ хажуудахи таряалангуудайнь ургаса хуряажа суглуулба. 49Далайн эрьеын элһэн мэтэ элбэг орооһо таряа тэрэ нөөсэлбэ, һүүлдэнь хэмжэхэ, тоолохошье аргагүй болоо бэлэй.

50Үлэн хооһон сагай тохёолдоогүй байхада, Оон хотын дээдэ тахилшан Поотипээрэй басаган Асэнаат Иосиф үбгэндөө хоёр хүбүү удаа дараа түрэбэ. 51Ууган хүбүүнэйнгээ түрэхэдэ, Иосиф үнгэрһэн зоболон болон мүнөөнэй һайн байдалаа зэргэсүүлжэ үзөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Эсэгынгээ гэртэ аханарһаа амасаһан тэрэ бүхы зоболонгыем Бурхан намда орогүй мартуулжа шадаа.

Тиигээд тэрэ хүбүүндээ «Мэнашшээ», оршуулбал, «Мартанхай» гэһэн нэрэ үгэбэ. 52Хоёрдохи хүбүүнэйнгээ түрэхэдэ, Иосиф иигэжэ хэлэбэ:

– Би Египет руу ерээд, зоболон үзэһэншье һаа, Эзэн[†] Бурханай туһаламжаар үлзы һайхан үрэ дүн туйлааб.

Тиигээд тэрэ хүбүүндээ «Эпрааим», оршуулбал, «Һайн үрэ дүн» гэжэ нэрэ үгэбэ.

53Египедэй үрэжэлтэ долоон жэл удангүй үнгэрбэ. 54Иосифой уридшалан хэлэһэнэй ёһоор, саашадаа үлэн хооһон долоон жэл ерэбэ. Энэ үлэн хооһон саг хамаг гүрэн орондо тохёолдобо, зүгөөр Египедтэл нөөсэлһэн талха таряан байжа, зон ядарбагүй[+]. 55Харин саашадаа үлэн сагай Египедтэшье үзэгдэжэ эхилхэдэ, албата зониинь эзэн хаанһаа хоол гуйжа эхилбэ. Хаан арад түмэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Иосифто ошогты, Иосифой хэлэһээр юумэ хэгты!

56Тиигэжэ Египедээршье үлэсхэлэн хооһон сагай үзэгдэхэдэ, Иосиф нөөсэ амбаарнуудые нээжэ, египедэйхидтэ нөөсэлһэн орооһо таряа худалдаха заабари үгэбэ. 57Хүршэ гүрэнүүдһээ таряа талха худалдан абахаяа Иосифто, Египет руу зон ерэжэл байгаа, юундэб гэхэдэ, үлэн хооһон байдал хамаг дэлхэйгээр тохёолдоо бэлэй.

#### 42


Иосифой аханарай Египет руу түрүүшынхиеэ ерэлгэ

1Иосифой эсэгэ Яковай ажаһуужа байгаа орон нютагта мүн лэ үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдобо. Египедтэ орооһо таряан бии гэжэ дуулаад, Яков хүбүүдтээ хэлэбэ:

– Юу бэе бэеэ хаража байнабта? 2Египедтэ орооһо таряан бии гэлсэнэ. Тиишэ ошожо, орооһо худалдажа абаад асарагты, тиигэбэл, магад, туража үхэхэгүйбди.

3Иосифой арбан аханар Египет[†] таряанда ошобо. 4Гансал Бэньямииниие, Иосифой түрэһэн дүүе, муу юумэндэ, усалда орохоһоонь айжа, Яков өөрһөөн холо табибагүй.

5Ханаһаан[†] орон нютагта үлэсхэлэн хооһон байдалай тохёолдоһонһоо боложо, Израилиин хүбүүд иигэжэ яахашье аргагүй Египет руу зорёо бэлэй. 6Тэрэ үедэ Египедэй ахалагша түшэмэл ноён байһан Иосиф лэ бүхы арад зондо орооһо худалдаха эрхэтэй байгаа. Аха дүүнэр тэрээндэ ерэжэ, урдань мүргэн ёһолбо[+]. 7Иосиф тэдэниие хараад таниба, зүгөөр ойлгоогүй хэбэр үзүүлэн, хариин танигдаагүй хүнүүдтэй хөөрэлдэжэ байһан мэтэ ехэл шэрүүнээр асууба:

– Таанад хаанаһаа ерээбта?

– Ханаһаан оронһоо эдеэ хоол худалдажа абахаяа ерээбди, – гэжэ тэдэ харюусабад.

8Иосиф аханараа таняа, харин тэдэнь өөрыень таняагүй һэн. 9Гэнтэ Иосиф тэдээн тушаа урдань зүүдэлһэнээ һанаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад тагнуулшад гээшэт. Манай газар дайдада һула газар мэдэжэ абаха гэжэ ерээт[+].

10– Эрхим хүндэтэ эзэн[†] ноён! Бидэ ямар тагнуулшад байхабибди даа. Ядуухан богоолнуудтнай болохо бидэнэр эдеэ хоолдо гэжэ ерээлди. 11Бидэ бултадаа нэгэ эсэгын хүбүүдбди. Үнэн сэхэ зомди, тагнуулшад заяандааш байгаагүйбди.

12– Худалаар бү хэлэгты, – гэбэ Иосиф. – Манай газар дайдада һула газар тагнажа мэдэхэеэ ерээт.

13– Үгы, эрхим хүндэтэ эзэн ноён! Ядуухан богоолнуудтнай болохо бидэнэр Ханаһаан орон нютагта ажаһуудаг нэгэ хүнэй арбан хоёр хүбүүд бэлэйбди. Одхон дүүмнай мүнөө эсэгэтэеэ хамта, харин үшөө нэгэмнай наһа баранхай, – гэжэ тэдэ харюусаба.

14Гэбэшье Иосиф тэдээндэ дахин иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хэлэһэнэй ёһоор таанад бултадаа тагнуулшад гээшэт. 15Зүгөөр би таанадые шалгаад үзэхэмни. Тэрэ одхон дүүгэйтнай наашаа ерээгүйдэ би үгэдэтнай этигэхэгүйб. Тэрэнэй эндэ ерэхэһээ урид таанад Египедһээ амиды мэндэ гарахагүйт! Энээн тушаа би Египедэй эзэн хаанай нэрээр тангаригланаб! 16Тэрэ дүүдээ хэн нэгэеэ эльгээгты, бэшэнтнай эндээ баряанда үлэхэ. Тиигээд үнэн хэлэһэн гү, али үгытнай элирхэ, шалгажа үзэхэбди. Дүүгэйтнай ерээгүй һаань, Египедэй эзэн хаанай шэрээдээ залардагынь үнэн гээшэдэ адляар, таанадай тагнуулшад байһантнай үнэн болохо.

17Тиигээд Иосиф тэдэнэрые гурбан хоногоор түрмэдэ һуулгаба.

18Гурбадахи хоногтоо Иосиф тэдэниие дуудаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурханһаа[†] айдаг ушарһаа би хүниие алахагүйб. Амиды мэндэ ябаха дуратай һаа, минии хэлэһыемни бүтээгты! 19Хэрбэеэ таанад үнэхөөрөө сэхэ сэбэр зон һаа, таанадай нэгэн түрмэдэ үлэг, харин бэшэнтнай үлэн хооһон гэр бүлэдөө орооһо абажа ошог, 20тиигээд одхон дүүтэеэ бусажа иишээ ерүүжэг. Тиигэбэл, ами наһыетнай үршөөхэб.

Иосифой аханар энээниие зүбшөөжэ, 21удаань өөһэд хоорондоо хөөрэлдэхэдөө, иигэжэ хэлсэбэ:

– Дүүгээ муу юумэндэ оруулһанаймнай түлөө хэһээлтэ гээшэ энэ. Зобожо байхыень хараашье һаа, хэды хайра гуйгаашье һаань, бидэ үгыень дуулажа хайрлаагүй һэмди. Тиимэһээл зоболон манай толгойдо буугаа.

22Тиихэдэнь эгээл аха болохо Рэүбээн бусадтаа хандажа хэлэбэ:

– Тэрэ үхибүүндэ мууе бү хэгты гэжэ минии хэды хэлээшье һаа, таанад дуулаагүй һэн бэшэ гүт? Харин мүнөө шуһыень урдахуулһанайнгаа түлөө харюусажа байнабди[+].

23Иосиф хөөрэлдэһыень ойлгоно гэжэ аха дүүнэр мэдээгүй, юундэб гэхэдэ, Иосиф тэдээнтэй хөөрэлдэхэдөө, зорюута оршуулагшые хэрэглээ бэлэй.

24Тэдэнэй үгэнүүдые дуулаһан Иосиф тэсэнгүй, нюураа бүтүүлээд, тэндэһээ далда ороод, гансаарханаа уйлаба. Тиигээд һөөргөө ерэжэ, тэдээнтэй дахин хөөрэлдөөд, Симеоные шэлэжэ абаад, аха дүүнэрэйнь хараһаар байтар хүлибэ.

25Туламуудтань дүүрэтэр орооһо хэхэ, орооһоной түлөө түлбэри гэжэ үгэһэн сагаа мүнгыень туламайнь амһарта хэжэ боохо, харгы замдаа эдихэ эдеэ үгэхэ гэжэ Иосиф зарасанартаа захирба. Зарасанууд хэлэһэн зарлигыень бэелүүлбэ. 26Аха дүүнэр орооһотой туламуудаа элжэгэнүүдтээ ашаад, гэртээ бусахаар зорибо.

27Тиигээд һүни болоходо, тогтожо, хонохоёо байхадаа, тэдэнэй нэгэн элжэгэндээ тэжээл үгэхөөр туламаа нээхэдээ, орооһоной түлөө түлэһэн сагаа мүнгэеэ харажархиба!

28– Харагты! Минии түлэһэн мүнгые бусаагаал! Тэрэ туламайм амһар дээрэ байна, – гэбэ тэрэ.

Тиихэдэнь бултадаа сошожо, бэе бэеһээ һурагшалан байгаа һэн:

– Иихэдээ Бурхан бидэниие яаха гээб?

29Эсэгэдээ Ханаһаан бусажа, аха дүүнэр тэдээнтэй ушарһан юумые бултыень хөөрэбэ:

30– Тэрэ орон нютагай эзэн ноён маанадые тагнуулшад гэжэ һэжэглэн, хатуу шэрүүнээр хандаа. 31Бидэ үнэн сэхэ зомди, тагнуулшад бэшэбди гээбди. 32Нэгэ эсэгын арбан хоёр хүбүүдбди, нэгэ дүүмнай наһа баранхай, харин одхон дүүмнай мүнөө Ханаһаанда эсэгэтэеэ гэбэбди. 33Тиихэдэмнай «үнэн хэлэнэ гүт гэжэ би шалгахам: нэгыетнай эндээ үлөөнэб, бэшэнтнай үлэн хооһоор зобожо байһан гэр бүлэдөө орооһо абаад ошог» гэбэ. 34«Одхон дүүтэеэ һөөргөө намда ерэхэт. Эгээл тиигэхэдэтнай, таанадые тагнуулшад бэшэ, үнэн сэхэ зон гэжэ этигэхэб, баряанда үлэгшэ нэгыетнай сүлөөлжэ, таанадта манай газар дайдаар сүлөөтэй худалдаа наймаа хэхэ эрхэ олгохоб» гээ.

35Тиигэжэ хөөрөөд, тэдэнэрэй туламуудайнгаа уялаа тайлахадань, орооһоной түлөө түлэһэн мүнгэниинь хүн бүхэнэйнь туламай амһар дээрэ боолтотой зандаа олдобо. Энээнһээ тэдэ бултадаа айн һүрдэбэ. Яков эсэгэнь 36тэдээндэ хандан:

– Таанадһаа боложо, би бүхы хүүгэдээ алдахамнил. Иосиф гээгдээ, Симеон алдагдаа, мүнөө Бэньямиинииемни таанад намһаа һалгааха гээ гүт?! Хамаг муу юумэн миниил толгойдо тудана! – гэбэ.

37Тиихэдэнь ууган хүбүүн Рэүбээн эсэгэдээ иигэжэ хэлэбэ:

– Бэньямииниие намда даалгагты, тэрэниие һөөргэнь амиды мэндэ асархаб. Үгы һаам, минии хоёр хүбүүдые алажа, харюугаа абаарайгты.

38– Үгы, – гэбэ Яков. – Минии хүбүүн таанадаар хамта ошохогүй. Түрэһэн ахань гээгдэнхэй, үлэһэн ганса хүбүүгээ би хайшаньшье ябуулхагүйб. Хэрбээ аян замда ямар нэгэ усалһаа одхон хүбүүнэймни наһа барабал, үтэли болоһон би уй гашуудалда нэрбүүлжэ, үхэлэй орон[†] руу мордохолби!

#### 43


Иосифой аханарай Египет руу хоёрдохиёо Бэньямиинтэй хамта ерэлгэ

1Ханаһаанда[†] үлэсхэлэн хооһон байдал улам доройтожо, 2Египедһээ асарһан орооһоной дууһахада, эсэгэнь хүбүүдтээ хэлэбэ:

– Дахин ошожо, багаханшье һаа, эдихэ хоол асарагты!

3Иуда[†] харюусаба:

– Дүүгээ дахуулжа ерээгүй һаа, нюдэндэмни бү харагдагты гэжэ тэрэ хүн занаа һэн. 4Хэрбэеэ дүүемнай маанадтай хамта табяа һаатнай, эдеэ хоол асархабди. 5Хэрбэеэ табяагүй һаатнай, манай тиишэ ошоһонойшье туһагүй, юуб гэхэдэ, дүү хүбүүгүйгөөр нюдэндэмнишье бү үзэгдэгты гэжэ тэрэ хүн хэлээ ха юм.

6– Тэрэ хүндэ дүүтэйбди гэжэ хэлэхэ ямар хэрэг байгаа юм? Тэрээнһээтнай боложо, намда дахин зоболон ушархань, – гэбэ Израиль.[†]

7Тиихэдэнь аха дүүнэр хэлэбэ:

– Тэрэ хүн маанадһаа хамаг юумыемнай – өөһэд, түрэл гарал тухаймнай, эсэгэтнай амиды мэндэ гү, үшөө дүүнэр, аханар бии гү гэжэ үсэдөөр һурагшалаа. Дүүгээ абаад ерэхэт гэжэ хэлэхыень одоо хаанаһаа мэдэхэ байгаабибди?

8Иуда Израиль эсэгэдээ хэлэбэ:

– Дүү хүбүүемнай маанадтай табиит даа, тиигээ һаатнай, ябахаар бэлэмди. Тиигэжэ бидэ бүгэдэ – бидэшье, ташье, манай хүүгэдшье – туража үхэнгүй, амиды мэндэ гарасалдахалди. 9Би Бэньямиинэй аюул усалгүй байдалай түлөө харюусанаб. Ами наһыень өөр дээрээ даажа абанаб. Би тэрэниие танай урда улаан гараараа хүтэлэн бусаажа асархаб. Тиигээгүй һаа, бүхэли наһаараа танай урда буруутан, зэмэтэй ябуужаб. 10Зүгөөр иигэжэ удааржа байхын орондо тиишээ хоёр дахин ошоод, ерээд байха һэмди!

11– Зай, яахаб, – гэбэ Израиль. – Тиигээ һаа, иимэ юумэ хэгты: энэ газар дайдын хамагай һайн бэлэг бэлдээд, тэрэ хүндөө абаашагты. Бага-багаар янза бүриин үнэ сэнтэй гүгэлнүүдые,[†] зүгын бала, бүйлөөһэ, миндаль һамарһаашье абалсаад ошогты. 12Сагаа мүнгэ түрүүн абаашаһанһаа хоёр дахин ехээр абахат. Туламуудай амһартахи мүнгые бусаагаарайгты. Тэдэ эндүүржэ, туламуудтатнай сагаа мүнгэ хэжэрхижэ магад. 13Тиигээд дүүгээ дахуулан, тэрэ хүндөө дахин ошогты. 14Түгэс Хүсэтэ Бурхан[†] тэрэ хүнэй сэдьхэл зүрхые зөөлэрүүлжэ, нүгөө ахыетнай Бэньямиинтэй хамта бусааха шиидхэбэри гаргуулхань болтогой.[†] Нам тухай хэлэбэл, бүхы хүүгэдээ алдаха гэһэн заяатай һаа, алдахал болоно бэзэб.

15Иигэжэ Яковай хүбүүд бэлэг-сэлэг болон түрүүн абаашаһанһаа хоёр дахин ехэ сагаа мүнгэ абаад, Бэньямииниие дахуулан, Египет[†] руу ошожо, дахин Иосифой урда бараалхаба. 16Бэньямиинэй тэдэнтэй хамта ерэһые Иосиф хаража, гэрэйнгээ ахалагша зарасада хандан, иимэ захиралта үгэбэ:

– Эдэ зониие минии гэртэ оруула. Тиигээд мал гаргаад, эдеэ хоол бэлдэ. Би тэдэнтэй хамта үдын хоол барихаб.

17Иосифой захирһанай ёһоор, ахалагша зарасань тэдэниие гэртэнь асарба. 18Зүгөөр аха дүүнэр айжа, хоорондоо хэлсэбэ:

– Урда тээ орооһо худалдан абахадамнай, тэдэ манай мүнгэ зорюута туламууд руумнай хэжэ, мүнөө гэртээ асаржа, маанадые барижа, богоол болгоод, элжэгэ унааемнай буляажа абаха хара һанаатай хаш.

19Тиигээд гэрэй богоһо дээрэ тэдэ ахалагша зарасадань хандаба:

20– Эрхим хүндэтэ эзэн,[†] хэлэхыемнай зүбшөөгыт. Бидэ урид иишээ эдеэ хоол абахаяа ерээ һэмди. 21Бусаха харгыдаа хонохоёо тогтоод, туламуудаа нээгээ һэмди. Харахадамнай, хэн хэнэймнай тулам соо орооһоной түлөө түлэһэн сагаан мүнгэмнай байба.

Тэрэ мүнгэеэ мүнөө һөөргэнь тэрэ шэгээрнь бусаан асарбабди. 22Тэрээнһээ гадна мүнөө эдеэ хоол худалдан абаха мүнгэн маанадта байна. Харин хэн тиихэдэ сагаан мүнгэ тулам соомнай хэһыень мэдэнэгүйбди.

23– Һанаагаа бү зобогты! – гэбэ Иосифой ахалагша зараса. – Бү айгты. Магад, танай болон эсэгынтнай шүтэн хүндэлдэг Бурхан тэрэ мүнгэ нюусаар туламууд соотнай хэжэ болоо. Харин би та бүхэнэй мүнөө түлэһэн мүнгэл тооложо абаха уялгатайб.

Тиигээд тэрэ Симеоные тэдээндэ асараад, 24бүгэдыень Иосифой гэртэ уриба, хүлнүүдээ угаахыень уһа асарба, тиихэдэнь тэдэ хүлөө угаажа амарба. Зараса элжэгэнүүдтэнь тэжээл үгэбэ.

25Иосиф ерэхэдээ, тэдээнтэй хамта эдеэ хоол бариха гэжэ мэдэһэн ушарһаа тэдэ бэлэг-сэлэгээ гарган бэлдэбэ. 26Иосифой ерэхэдэ, асарһан бэлэгээ гэртэнь оруулжа баряад, урдань тэдэ үбдэг дээрээ һүгэдэн мүргэбэ. 27Иосиф тэдэнэй амар мэндые асууһанай удаа иигэжэ һураба:

– Намда хөөрэһэн тэрэ үбгэн буурал эсэгынтнай тамир һайн гү? Амиды мэндэ гү?

28Тиихэдэнь тэдэ дахин урдань үбдэг дээрээ һүгэдэн мүргэжэ, иигэжэ харюусаба:

– Танай богоол болохо эсэгымнай бэе һайн.

29Иосиф нэгэ эхэһээ түрэһэн Бэньямиин дүүгээ хараад, иигэжэ асууба:

– Энэ танай намда хөөрэгшэ одхон дүү хүбүүнтнай болоно гү? Бурхан шамайе үршөөхэнь болтогой, хүбүүмни!

30Дүү хүбүүгээ харахадаа, Иосиф үнэн зүрхэнһөө уяржа, сурхирса бархирхаар болоод байба. Яаралтайгаар ондоо таһалга ороод, тэндээ тэрэ уйлаба. 31Тиигээд нюур, гараа угаажа, айлшадтаа ерэбэ, бэеэ барижа, зарасанартаа эдеэ хоол табихыень захирба. 32Иосиф гансаараа тусхай шэрээдэ һууба, аха дүүнэрынь ондоо шэрээдэ һууба. Египет зон еврей зонтой хамта хоол барихые бузартай гэжэ тоолодог байһан ушарһаа тэндэ байһан Египет ороной зон ондоо шэрээдэ аминдаа һууба[+]. 33Иосифой аха дүүнэрынь тэрэнэй урдаһаа харуулан табиһан шэрээдэ һуухадаа, тэдэнэй наһанай эеэр бүхы һандали табиһаниие хараад, бэе бэе руугаа гайхан харасалдаба. 34Зарасанарынь Иосифой шэрээ дээрэ табяатай хоолһоо тэдэндэ табаг соо хэжэ үгэхэдөө, Бэньямииндэ бусад аханарһаань таба дахин үлүү ехэ эдеэ хоол үгэжэ байба.

Иигэжэ Иосиф аха дүүнэрээ садатарынь эдеэлүүлжэ, жэмэсэй архяар нилээд халатарнь хүндэлөө бэлэй.

#### 44


Иосифой аханарай эрхимээр туршалга гаралга

1Удаань Иосиф ахалагша зарасадаа хэлэбэ:

– Даахаарнь тэдэнэй тулам соо орооһо хэжэ үгэ. Тулам бүридэнь орооһон дээрэнь түлбэри гэжэ асарһан сагаан мүнгыень табяарай. 2Харин эгээн бага хүбүүнэй тулам соо сагаан мүнгэнэй хажуугаар минии сагаан мүнгэн аяга хэхэш.

Зарасань Иосифой хэлэгшые дүүргэбэ.

3Эртэ үглөөгүүр тэдэниие элжэгэнүүдтэйнь гэртэнь табиба. 4Аха дүүнэр хотоһоо гаража холо ошожо үрдеэгүйдэнь, Иосиф ахалагша зарасадаа захирба:

– Яаралтайгаар тэдэниие хүсэ! Хүсэжэ ерээд, тэдээндэ «Һай хэһэндэ юундэ муугаар харюусабат? 5Эзэнэймни[†] мүнгэн аягые юундэ хулгайлбат? Минии эзэн тэрэ аягаһаа уудаг, тэрээгээрээ мэдэл үзэдэг. Ехэл муу юумэ хэбэт» гэжэ хэлэхэш.

6Иосифой ахалагша зараса тэдэниие хүсөөд, эзэнэйнгээ үгэнүүдые дамжуулба. 7Аха дүүнэр харюусаба:

– Эрхим хүндэтэ, та юундэ иигэжэ хэлэнэт? Танай зарасанар болохо бидэ тиимэ юумэ хэжэ зүрхэлхэгүйлди. 8Тулам соогоо олоһон сагаан мүнгэеэшье Ханаһаанһаа[†] һөөргэнь асараа бэлэйлди! Тиимэ хадаа танай эзэнэй алта мүнгэ хулгайлха сэдьхэл маанадта байха аал? 9Хэрбэеэ манай хэн нэгэндэ тэрэ аягын олдоо һаа, тэрэ хүн саазада хүртүүжэн, харин бэшэмнай эзэнэйтнай богоол болон үлүүжэг.

10– Хэлэһээртнай болог, – гэбэ ахалагша зараса. – Хэндэ хулгайлһан юумэн олдоноб, тэрэтнай богоол болон абтаха, харин бэшэнтнай һаадгүй гэртээ бусаха.

11Аха дүүнэр элжэгэнүүдэй нюрганһаа ашаагаа яаралтай буулгажа, өөр өөрынгөө туламай уялааень тайлаба. 12Иосифой ахалагша зараса тэдэниие аха захаһаань эхилээд нэгжэбэ, Бэньямиинэй тулам соо аяга олдобо.

13Уйдал гашуудалай тэмдэг болгон, аха дүүнэр хубсаһаяа удара татаба, дахин элжэгэнүүдтээ ашаагаа тээгээд, хото балгааһан бусаба. 14Иудын ба бэшэ аха дүүнэрэй ерэхэдэ, Иосиф гэртээ байба. Тэдэ хүлдэнь унан һүгэдэбэ. 15Иосиф тэдээндэ хэлэбэ:

– Яажа иимэ юумэ хэбэ гээшэбта? Нам шэнги хүнүүд үзэл хаража, далда юумэ мэдэхэ айхабтар шэдитэй гэжэ мэдэнэгүй гүт?

16– Эрхим хүндэтэ эзэн! Бидэ юун гэжэ хэлэхэбибди даа. Өөһэдынгөө гэмгүйе яажа гэршэлхэбибди? Бурхан[†] маанадта гэм зэмэ олоод, мүнөө зарга шиидхэжэ байна. Эрхим хүндэтэ эзэмнай, ядуухан бидэтнай аяга хулгайлһан, хулгайлаагүйтэеэ бултадаа танай богоол болобобди, – гэжэ Иуда[†] харюусаба.

17– Үгы, – гэбэ Иосиф. – Иигэжэ тад болохогүй. Аяга абаһан хүн лэ минии богоол болохо. Харин бусад амиды мэндэ эсэгэдээ бусагты.

18Тиихэдэнь Иуда Иосифто дүтэлжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эрхим хүндэтэ эзэн! Энэ богоолдоо үгэ хэлэхыень зүбшөөгты. Та энэ улас ороной хаан мэтэ засагтайт! Ядуухан минии үгэдэ бү уурлыт, сухалдангүй шагнажа үзыт. 19Эрхим хүндэтэ эзэн, танай бидэнһээ «Таанадта эсэгэ бии гү? Ондоо ямар аха дүүтэйбта?» гэжэ асуухадатнай, 20«Үндэр наһатай эсэгэтэйбди, тэрэнэймнай үтэлһэн хойно гараһан нэгэ дүү хүбүүн бии. Тэрэ дүүгэймнай түрэһэн аха наһа баранхай. Тиигээд дүүгэймнай эхэһээ гансаараа үлэһэн болохолоорнь эсэгэмнай тэрээндээ угаа дуратай юм» гэжэ харюусаа бэлэйлди[+]. 21Тиихэдэмнай маанадта, танай богоолнуудта, «тэрэ дүүгээ абаад ерэгты» гэжэ захираат. 22Эрхим хүндэтэ эзэмнай, бидэ танда хэлэхэдээ, «дүүгээ бидэ эсэгэһээнь һалгаажа шадахагүйбди, тиигээ һаамнай, эсэгэмнай уй гашуудалһаа боложо наһа бараха» гэжэ хэлээ бэлэйлди. 23Зүгөөр та танай богоол болохо маанадта «Дүүгээ наашань асараагүй һаа, минии нюдэндэ дахин бү харагдагты» гэжэ хэлээт. 24Тиигээд бидэ танай богоол болохо эсэгэдээ бусажа, эрхим хүндэтэ танай үгэнүүдые дамжуулаабди. 25Эсэгэмнай дахин иишээ ерэжэ, багаханшье һаа, эдеэ хоол худалдажа абаад асарагты гэхэдэнь, 26бидэ «Үгы, одхон дүүгүйгөөр ошохогүйбди, тэрээнгүйгөөр тэрэ ноёной шарай хараха эрхэгүйбди» гэжэ хэлээбди. 27Тиихэдэмнай манай эсэгэ, танай богоол, иигэжэ манда хэлээ һэн: «Танай мэдэһээр, минии хайрата һамган намда хоёр хүбүү түрэжэ үгөө һэн. 28Нэгэниинь үгы болошоо. Зэрлиг арьяатан тэрэниие бажуугаа гэжэ ойлгоо һэмби. Би тэрэниие үгы болохоһоонь хойшо хараагүйб. 29Мүнөө таанад хоёрдохи хүбүүем абахаяа һанабат. Хэрбэеэ тэрэнэйнгээшье усалда ороо һаань, юун болохоб? Танай гэмээр би, үтэли үбгэжөөл, уй гашуудалда нэрбүүлжэ, үхэлэй орон[†] руу мордохо болохоб!» 30Тиимэ дээрэһээ би эсэгэдээ, танай богоолдо, бусахадаа, энэ хүбүүе абаашаагүй һаам, амин голоороо холбоотой 31энэ хүбүүнэйнгээ үгы байһые хараад, эсэгэмнай тэрэ дары наһа бараха. Тиигэжэ ядуухан бидэ үбгэн буурал эсэгэеэ уй гашуудалда оруулаад, хүүр булашада оруулһан болохолди! 32Би, танай богоол, эсэгэдээ үгэеэ үгэжэ, хүбүүнэй ами наһые өөр дээрээ даажа, «энэ хүбүүе танда амиды мэндэ бусаажа асараагүй һаам, та намайе бүхы наһанайм туршада буруутан болгооройт» гэһэмби. 33Тиимэһээ, эрхим хүндэтэ эзэмнай, би, танай богоол, иигэжэ гуйха байнаб: дүүгэйнгээ орондо эндэ богоол болон үлэһүүлби. Харин тэрэмнай аханартаяа бусаг лэ. 34Би тэрээнгүйгөөр гэртээ бусажа, эсэгынгээ зоболон гашуудал хаража шадахагүй байнаб!

#### 45


Иосиф аха дүүнэртээ өөрыгөө танюулба

1Иосиф ондоо зоной дунда бэеэ барижа шадахаяа болибо.

– Бултадаа эндэһээ гарагты! – гэжэ тэрэ хашхарба. Иигээд хари хүнүүдэй үгы болоходо, Иосиф өөрыгөө аха дүүнэртээ танюулба. 2Зүгөөр тэрэнэй шангаар уйлахые Египет[†] ороной зон соносожо, эзэн[†] хаанда дуулгаба.

3– Би Иосифби, – гэжэ тэрэ аха дүүнэртээ хэлэбэ. – Эсэгэмнай үнэхөөр мэндэ гү?

Харин тэдэнь зуг татан зогсоод, үгэшье хэлэхэ аргагүй бахардашанхай байгаа һэн.

4– Наашаа дүтэлэгты, – гэбэ Иосиф. Аха дүүнэр дүтэлбэ.

– Энэ би Иосифби, – гэжэ тэрэ хэлэбэ. – Таанадай Египет руу худалдаһан дүүтнайб. 5Зүгөөр таанад намайе худалдаһанайнгаа түлөө мүнөө айжа, бэеэ зэмэлжэ бү байгты. Таанадай ами наһа абархын тула намайе Бурхан[†] иишэнь эльгээгээ бэшэ гү? 6Үлэн хооһон байдал мүнөө хоёрдохи жэлээ үргэлжэлжэ байна. Газар хахалжа, таряа тарижа, ургаса хуряахагүй ган гасуурта табан жэл үшөө саашаа үргэлжэлхэ. 7Бурхан намайе иишэнь таанадһаа урид эльгээхэдээ, танай уг удам газар уһан дээрэ үлөөжэ, туража үхэхэ аюулһаа абарха гэжэ эльгээгээ. 8Таанад бэшэ, Бурхан намайе наашань асараа болоно. Тэрээнһээ гадна намайе Египедэй эзэн хаанай эгээл дээдэ тушаалтан, ордонһоонь эхилээд, Египет орониие бүхыдэнь захирдаг хүн Тэрэл болгоо бшуу. 9Эсэгэдэмни яаран ошоод, «танай хүбүүн Иосиф иимэ үгэ дамжуулжа байна. Бурхан намайе хамаг Египедэй дээдэ захирагша болгоо. Удаарангүй намда ерыт. 10Та минии хажууда ерэжэ, Гоошэн гэдэг газарта ажаһуудаг болохот. Үри хүүгэдээ, аша гушанараа, мал һүрэгөө, эд зөөриеэ бултыень абаад, Египет орон ерэгты. 11Үлэсхэлэн хооһон жэл үшөө табан жэл үргэлжэлхэ. Минии хажууда ерээ һаатнай, хэрэгтэй бүхы юумээр таниие хангахаб. Үгы һаа, гэр бүлэтнай, мал һүрэгтнай доройтожо, үлэсэжэ хосорхол» гэнэ гээд дамжуулагты. 12Мүнөө та бүгэдэ намайе нюдөөрөө харабат. Түрэһэн дүү Бэньямиинмни намайе нюдөөрөө хаража байна. Би, Иосиф, үнэн бэеэрээ урдатнай зогсоод, хөөрэлдэжэ байнаб. 13Египедтэ намай ямар агуу засагтай, ямар хүндэтэй ябаһыемни эсэгэдэмни хөөрэгты, эсэгыемни түргөөр наашань асарагты!

14Тиигээд Иосиф түрэһэн дүү Бэньямииниие хүзүүдэн тэбэреэд бархирба. Бэньямииншье ахаяа тэбэрин уйлаа һэн.

15Һүүлээрнь бархиран байжа, Иосиф бэшэ аха дүүнэрээ тэбэрин таалаба. Энээнэй һүүлээр лэ аха дүүнэрынь хөөрэлдэхэ һэдэбтэй болобо.

16Иосифто аха дүүнэрынь ерээ гэһэн мэдээ фараондо[†] дуулдаба. Энээндэ фараон ба тэрэнэй түшэмэлнүүд ехэ баяртай байба. 17Тиигээд фараон Иосифто хэлэбэ:

– Элжэгэнүүдтээ таряа ашаад, Ханаһаан[†] нютагаа бусахыень, 18удаань эсэгэеэ, түрэл гаралаа абаад, наашаа ерэхыень аха дүүнэртээ хэлэ. Би таанарта Египедэй тон һайн газарые үгэхэб, һуурижуулхаб. Тиигээд та бүгэдэ эндэ элбэг-дэлбэг ажамидархат. 19Үхибүүдээ, һамгадаа һуулгаад ерэхэ хүнгэн тэргэнүүдые Египедһээ тэдэ абуужаг. Эсэгэеэ тэдээнтэй хамта наашань асараг. 20Эд бараан тухай һанаагаа зобохо юумэн үгы. Тэндээ орхёодшье ерэхэдэ болохо. Египедтэ байгаа бүхы һайн юумэндэ хүртэхэт.

21Израилиин хүбүүд хэлэһээрнь болобо. Иосиф фараоной хэлээшээр, тэдээндэ хүнгэн тэргэнүүдые, харгыдаа эдихэ хоол үгэбэ. 22Аха дүүнэртээ тус тустань Иосиф һайхан шэнэ хубсаһа бэлэглэбэ. Түрэһэн дүү Бэньямииндээ тэрэ гурбан зуун шээкэл сагаан мүнгэ, мүн табан элдэб янзын һайхан шэнэ хубсаһа үгэбэ. 23Эсэгэдээ Египедэй газар дайдын хамагай һайхан бараа ашаһан арбан эрэ элжэгэ, таряа талха, хилээмэ, янза бүриин эдеэ хоол ашаһан арбан эмэ элжэгэ эльгээбэ. Энэнь эсэгынь Египет руу ерэхэ аян замдаа эдихэ хүнэһэн болоно. 24Тиигээд Иосиф аха дүүнэрээ үдэшэн, иигэжэ хэлэбэ:

– Харгыдаа бү хэрэлдээрэйгты!

25Иигэжэ тэдэ Египедһээ гаража, Ханаһаан орон нютаг руу, эсэгэдээ бусажа ерэбэ. 26Ерэмсээрээ, тэдэ эсэгэдээ мэдээсэбэ:

– Иосиф амиды! Тэрэмнай бүхы Египедые захиран зонхилно.

Эсэгынь зүрхэн яг гээд, тэрэ үнэншэжэ ядаа һэн.

27Зүгөөр хүбүүдынь Иосифой хэлээшые дамжуулба. Эсэгэеэ абаашаха гэжэ Иосифой эльгээһэн хүнгэн тэргэнүүдыел харахадаа Яков үбгэн хүбүүдэйнгөө хэлээшэдэ үнэншэжэ, баясан хүхибэ. Израиль[†] үгүүлбэ:

28– Зай, болоо. Иосиф хүбүүмни амиды мэндэ байна гээшэл даа. Үхэхынгөө урда тэрээнтэеэ уулзахамни! Ябахамни даа!

#### 46


Иосифой аханар Египет руу гурбадахияа эсэгэтэеэ хамта ерэбэ

1Тиигэжэ Израиль[†] хамаг зөөриеэ бүридхөөд, аян замда гараба. Замдаа тэрэ Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэжэ, Исаак эсэгэдээ адляар Бурхандаа[†] үргэл хэбэ[+]. 2Нэгэ һүни Бурхан Израильда үзэгдэл[†] харуулан, ооголбо:

– Яков, Яков!

– Би эндэ байнаб, – гэжэ тэрэ харюусаба. 3Бурхан тэрээндэ иигэжэ айладхаба:

– Би болбол шинии үбгэ эсэгын хүндэлдэг Бурхамби. Египет[†] ошохоһоо бү ай. Би тэндэ шинии уг удамһаа агууехэ арад зониие бии болгохоб. 4Өөрөө шамтай суг Египет ябалсахаб. Би Өөрөө тэндэһээ шинии уг удамые гаргахаб. Наһа барахадашни, Иосиф өөрынгөө гараар нюдыеш бүглэхэ[+].

5Тиигээд Яков Бэһээр-Шээбые орхин саашалба. Фараоной[†] үгэһэн хүнгэн тэргэнүүд дээрэ Израилиин хүбүүд эсэгэеэ, үхибүүд, һамгадаа һуулгаад, 6адууһа малаа урдаа туугаад, Ханаһаанда[†] олоһон эд зөөриеэ шэрээд дабшаба. Иигэжэ Яков хамаг үри һадаһадтаяа Египет зөөгөө һэн. 7Тэдэнэй тоодо хүбүүдынь, ашанарынь, басагадынь, зээнэрынь, бүхы уг унгинь Египет ерэлсээ бэлэй.

8[•]Египет зөөһэн Израилиин хүбүүдэй нэрэнүүд иимэ: Яковай ууган хүбүүн Рэүбээн,[+] 9Рэүбээнэй дүрбэн хүбүүд Эноох, Паллуу, Хэцроон ба Хармии;[+] 10Симеон, тэрэнэй зургаан хүбүүд Емүһээл, Ямиин, Ооһад, Яхиин, Цохаар ба ханаһаан яһанай һамганһаань түрэһэн Саул;[†][+] 11Левий, тэрэнэй гурбан хүбүүд Гэршоон, Кэһаат ба Мэрарии;[+] 12Иуда,[†] тэрэнэй гурбан хүбүүд Шэлаа, Пээрэц ба Зээрах. Ээр Онаан хоёр хүбүүдынь бүри Ханаһаанда байхадаа гээгдээ һэн. Пээрэцэй хоёр хүбүүд Хэцроон ба Хамуул;[+] 13Иссахаар, тэрэнэй дүрбэн хүбүүд Толаа, Пувваа, Иһооб ба Шимроон;[+] 14Зэбүлүүн, тэрэнэй гурбан хүбүүд Сээрэд, Элоон ба Яхлээл[+]. 15Яковтанай Месопотамида байхада Лэһаа һамганһаань Яковта дээрэ дурдагдаһан зургаан хүбүүн, нэгэ Диина басаган түрөө бэлэй. Яковай һамган Лэһаагай хүбүүд болон ашанарынь хамтадаа гушан гурбан хүн болоо һэн.

16Египет руу ошоһон зоной дунда Яковай хүбүүн Гаад, Гаадай долоон хүбүүд Ципиһоон, Хаггии, Шунии, Эцбоон, Эрии, Ародии, Арэлии;[+] 17Ашээр, Ашээрэй дүрбэн хүбүүд Имнаа, Ишваа, Ишвии, Бэрияа, басаган Сээраа; Бэрияагай хоёр хүбүүд Хээбэр ба Малхиһээл;[+] 18Яковай Лэһаае һамга абахада, Лаваан эсэгэнь басагандаа зараса болгон Зилпаа гэдэг эхэнэрые үгөө бэлэй. Зилпаа удаань Яковай бага һамган[†] боложо, хоёр хүбүүдые гаргаа. Тэрэ хоёр хүбүүдынь үринэрээ абаад, Яков эсэгэтэеэ хамта Египет ошоо һэн. Яковай бага һамган Зилпаагай хүбүүд, ашанарынь хамта арбан зургаан хүн болоно.

19Яковай һамган Рахээлһээ гараһан хоёр хүбүүд Иосиф, Бэньямиин гэгшэд байлсаа. 20Иосиф Египедэй Оон хотын дээдэ тахилшан Поотипээрэй басаган Асэнаадтай гэрлээд, Мэнашшээ, Эпрааим гэдэг хоёр хүбүүдтэй болоо һэн[+]. 21Рахээлһээ гараһан хүбүүн Бэньямиин, Бэньямиинэй арбан хүбүүд Бээла, Бээхэр, Ашбээл, Гэраа, Наамаан, Эхии, Роош, Муппиим, Хуппиим ба Аард тэдэнэй дунда байгаа[+]. 22Эдэ Рахээлһээ гараһан Яковай үри һадаһад – арбан дүрбэн хүн – мүн лэ Египет ерэлсээ.

23Яковай хүбүүн Даан, Даанай хүбүүн Хушиим;[+] 24нүгөө хүбүүн Напталии, Напталиигай дүрбэн хүбүүд Яхцээл, Гунии, Еэцэр ба Шиллээм гэгшэд байлсаа[+]. 25Яковай Рахээлые һамга абахада, Лаваан эсэгэнь басагандаа зараса болгон Билһаа гэдэг эхэнэрые үгөө бэлэй. Удаань тэрэ зараса эхэнэр Яковай бага һамган болоод, хоёр хүбүү гаргаа һэн. Эдэ хоёр хүбүүд болон үри һадаһадынь, дүн хамта долоон хүн Яковтай хамта Египет ерээ.

26Яковай үхи хүүгэдэй тоо гэбэл, өөрыень, һамгадыень, Иосифые оруулангүйгөөр тоолобол, жаран зургаан хүн Египет ерэһэн байна. 27Энээнһээ гадна Египедтэ түрэһэн Иосифой хоёр хүбүүд болон Яковые, Иосифые нэмэхэдэ, Яковай гэр бүлын тоо дала болоно[+].


Яков Египедтэ

28Яков Гоошэн дайдын хаана һуурижаха ёһотойгоо заалгахын тула Иудые Иосифто өөрһөө урид эльгээгээ һэн. Иигэжэ тэдэнэй Гоошэн аймагта ерэһэнэйнь удаа 29Иосиф хүлэг мори хүллэһэн хүнгэн тэргээр Гоошэн руу хүрэжэ ерэбэ. Израиль эсэгэеэ харамсаараа Иосиф буугаад, хүзүүдэн тэбэрижэ, удаан уйлаа бэлэй. 30Тиихэдэнь Израиль Иосифто хэлэбэ:

– Мүнөө шиниингээ амиды мэндэ ябахыеш хараа хадаа үхэхэдэмнишье болохо!

31Тиигээд Иосиф аха дүүнэртээ, түрэл саданартаа иигэжэ хэлэбэ:

– Зай, мүнөө би эзэн[†] хаанда ошожо, «аха дүүнэрни болон эсэгымни бүхы түрэл гаралнууд намдаа Ханаһаан оронһоо ерээ. 32Тэдэмни бултадаа малша зон, мал һүрэгөө, бүхы байһан юумэеэ ашаад, наашаа нүүжэ ерээ» гэжэ хэлэхэм. 33Харин таанадһаа ямар ажал хэдэг зомта гэжэ Египедэй хаанай һураа һаань, 34«Танай богоол болохо бидэнэр бага наһанһаа хойшо мүнөө болотор, манай эсэгэнэр мэтэ, мал адуулдаг зомди» гэжэ хэлээрэйгты. Тиихэдэтнай таанадые Гоошэн гэдэг газар нютагта һуурижуулха.

Египедэй зон хүдөө нютагай нүүдэлшэ малшадта дээрэлхүүгээр хандадаг ушарһаа Иосиф энээниие хэрэглэн, аха дүүнэртээ эгээл һайхан газар дайда үгэхэ гэжэ һанаһан байгаа[+].

#### 47

1Египедэй хаанда[†] ерэжэ, Иосиф иигэжэ хэлэбэ:

– Ханаһаанһаа[†] эсэгэмни, аха дүүнэрни жэжэ, бодо малаа туугаад, эд бараагаа ашаад ерээ. Мүнөө тэдэ Гоошэн газар дайдада тогтоод байна.

2Иигэжэ Иосиф аха дүүнэрэйнгээ табыень шэлэн абажа, эзэн[†] хааниие бараалхуулба.

3– Ямар ажал хэнэбта? – гэжэ хаанай асуухада, тэдэ харюусаба:

– Танай барлагууд болохо бидэнэр үбгэ эсэгэнэртээ адли малшад гээшэбди.

4Тиигээд тэдэ эзэн хаанда иигэжэ хандаба:

– Манай Ханаһаан нютагта үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдоо. Ган гасуурһаа уршагтажа, малай бэлшээри үгы болоод байна. Тиихэдэнь бидэ танай нютаг руу нүүжэ ерэһэн ушарһаа ядуухан бидэнэртэ Гоошэн гэдэг нютагта ажаһууха зүбшөөл үгэхыетнай гуйнабди.

5Египедэй хаан Иосифто хэлэбэ:

– Эсэгэшни, аха дүүнэршни шамда гэжэ наашаа ерээ. 6Египет[†] орон шинии мэдэл доро байдаг бэшэ аал? Тэдэнээ энэ ороноймнай эгээл һайхан газар болохо Гоошэн аймагта һуурижуула. Аха дүүнэрэйшни дунда мал һайнаар харууһалдаг зоной бии һаань, минии үмсын мал һүрэгые тэдэнэй харюусалгада үгөөрэй.

7Һүүлээрнь Иосиф Египедэй хаанда өөрынгөө эсэгэ Яковые бараалхуулба. Яков хааниие Эзэн Бурханай[†] нэрээр үреэбэ. 8Эзэн хаан тэрээнһээ хэды наһатайень асууба ха.

9– Нялха нарайһаа нүүдэл байдалтай би зуун гушан наһатай болоноб. Нүүдэл байдалтай элинсэг эсэгэнэрэймни үндэр наһантай зэргэсүүлбэл, энэ угаа бага юм ааб даа. Наһан соогоо би ехэ зоболон үзэһэн хүм, – гэжэ Яков харюусаба[+].

10Тиигээд тэрэ хааниие дахин үреэгөөд, ордонһоо гаража ошобо.

11Иигэжэ хаанай захирһанай ёһоор, Иосиф аха дүүнэрээ Египедэй эгээл һайхан газарта һуурижуулба. Энэнь Раамсээс хотын хажууда бэлэй[+]. 12Иосиф эсэгэ, аха дүүнэрээ болон тэдэнэй гэр бүлэнүүдые бултыень эдеэ хоолоор хангадаг һэн.


Египедтэхи үлэсхэлэн хооһон байдал

13Газар дайдадань орооһо таряан дууһаба – Египедтэшье, Ханаһаандашье үлэн хооһон байдал бүри хэсүү болобо. 14Эдэ нютагуудай хүн зондо орооһо наймаалжа, Иосиф хаанай санда Египедэй, Ханаһаанай газар дайдада байһан хамаг сагаан мүнгэ суглуулба. 15Тиигэһээр Египедтэшье, Ханаһаандашье сагаан мүнгэнэй дууһахада, Египедэй зон Иосифто ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ мүнгэгүй болообди. Хараһаар байжа та бидэниие үхүүлхэ гээгүй һаа, эдеэ хоол үгыт!

16– Сагаан мүнгэнэй дууһаа һаань, малаа наашань асарагты, – гэбэ Иосиф. – Эдеэ хоол малаар андалдан абажа болохо.

17Тэрэ жэл зон адууһа, хони, ямаа, үхэр болон элжэгэ Иосифто асаржа үгөөд, орондонь орооһо абадаг болобо. Иигээд тэдэ малаашье үгэжэ дууһаба.

18Нүгөө жэлынь Египедэй зон Иосифто ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы мүнгэнэйнгээ дууһаһан тухай бидэ танһаа, манай эрхим хүндэтэ эзэнһээ, нюугаадшье яахабибди. Адууһа малнай, эрхим хүндэтэ, танай болонхой. Маанадта өөрын гэхэ юумэн гэбэл, гансал үмсын газар, энэ бэемнай үлэнхэй. 19Арад зоной туража үхэбэл, энэ газар хооһон болохо бэшэ гү? Хэрбэеэ танай маанадта эдихэ хоол үгөө һаатнай, бидэ үмсын газартаяа хамта хаанай албатан болохобди. Бидэндэ мүн лэ тариха үрэһэн хэрэгтэй.

20Тиигэжэ Иосиф Египедэй бүхы зоной үмсын газарые хаанда худалдан абажа үгэбэ. Эдихэ хоолгүй болоһон бүхы арад зон аргагүйдэн, эдлэдэг газараа иигэжэ худалдаа бэлэй. 21Тэрээнһээ гадна Египет орон нютагай нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр үргэн уужам нютагай хүн зон эзэн хаанай албатан болобо. 22Гансал тахилшад үмсэ газараа Иосифто худалдаагүй һэн. Юуб гэхэдэ, хаан тэдэниие тусхай зарлиг гарган, үнэгүй хоолоор хангадаг байгаа, тиимэһээ тэдэ үлэсхэлэн ябаагүй, тэдээндэ газараашье худалдаха хэрэг гарабагүй.

23Иосиф Египедэй арад зондо хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Би та бүгэдые газартайтнай хамта эзэн хаанда худалдан абажа үгөөб. Мүнөө таанадта тариха үрэһэ үгэнэб. 24Харин таанад ургаса хуряахадаа, табанай нэгэ хубииень хаанда үгэдэг байхат, табанай дүрбэн хубииень тариха үрэһэн, мүн гэр бүлөө тэжээхэ хоол болгон өөһэдтөө үлөөдэг байхат.

25Египедэй арад зон Иосифто иигэжэ хэлэбэ:

– Эрхим хүндэтэ эзэмнай! Та маанадые абараат! Тиимэһээ танай һанаанда тааруу боложо, бидэ хаанай албатан болохобди.

26Иигэжэ Иосиф газар тухай зарлиг гаргажа, мүнөө хүрэтэр Египедэй зон хуряаһан ургасынгаа табанай нэгые эзэн хаандаа татабари болгон түлэдэг юм. Гансал Египедэй тахилшад үмсэ газараа хаанда үгөөгүй, өөһэдтөө үлөөнхэй.


Үри һадаһадаа Яковай үреэлгэ

27Израилиин уг удамайхид Египедэй Гоошэн газарта амидаран ажаһуужа, эдлэхэ үмсын газартай, эд зөөритэй, үри хүүгэдээр олон боложо, ажабайдалынь ехэ һайн болоо бэлэй.

28Яков Египедтэ арбан долоон жэл ажаһуужа, зуун дүшэн долоон наһатай болобо. 29Наһа бараха сагай ерэхэдэ, Израиль[†] Иосиф хүбүүгээ дуудажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Хүбүүмни, ши үнэхөөрөө абадаа дуратай юм һаа, хүсэлыемни бэелүүлхэб гэжэ үгөө үгэ. Зай, хүбүүмни, ши энээниием бэелүүлхэ һаа, эртын заншалай ёһоор, абынгаа хоёр гуяын хоорондо гараа табяад, намда үршөөл хайраа, үнэн шударгаа[†] үзүүлэн, энэ Египедэй нютагта яһыем орхихогүйб гэжэ тангаригла. 30Египедһээ гаргажа, үбгэ эсэгэнэрэймнай шарил хүдөөлүүлһэн Ханаһаан орон нютагта абаашажа, абаяа табяарай.

– Абамни, хэлэһыетнай дүүргэхэб, – гэжэ Иосиф харюусаба[+].

31– Тиигэбэл, тангаригла! – гэбэ Израиль. Иосиф тангариг үргэбэ.

Израиль таягаа тулажа байгаад Бурханда мүргэбэ[+].

#### 48


Яков Мэнашшээ болон Эпрааим ашанараа үреэнэ

1Нэгэ хэды саг болоод, эсэгэмни ехээр үбшэлбэ гэжэ Иосиф дуулаба. Тиигээд тэрэ Мэнашшээ болон Эпрааим гэдэг хүбүүдээ дахуулаад, эсэгэдээ ерэбэ. 2«Иосиф хүбүүнтнай танда зорин ерээ» гэһэн үгэ дуулаад, Израиль[†] хамаг хүсэеэ суглуулан, орон дээрээ үндыжэ һууба. 3Тиигээд Яков Иосиф хүбүүндээ иигэжэ хандаба:

– Ханаһаан[†] ороной Лүүз гэдэг газарта байхадамни, Түгэс Хүсэтэ Бурхан[†] намда үзэгдэжэ, үреэгөө бэлэй. 4Үреэхэдөө,[†] Тэрэ «Би шинии уг удамые үрэжэлтэй олон болгохоб, олон арадуудые шамһаа бии болгохоб, энэ газар нютагые хэтэ мүнхэдөө эзэмшэхээр үри һадаһадташ үгэхэб» гэһэн юм[+]. 5Минии Египет[†] ерээдүй байхада түрэһэн хоёр хүбүүдшни минии хүбүүд болохо. Эпрааим Мэнашшээ хоёр ууган хүбүүн Рэүбээн Симеон хоёртой адли минии түрэһэн хүбүүд болобо гээшэ[+]. 6Харин тэдэнэй удаа түрэһэн хүбүүд шинии болохо. Тэдээндэ өөрын гэхэ үмсэ газар намһаа үгтэхэгүй. Харин намһаа үмсын газарта хүртэһэн аханарайнгаа газар дайдада тэдэ ажаһууха эрхэтэй. 7Паддаанһаа Ханаһаан руу нүүхэ замдам Эпраата, ондоогоор Бэтлэһээм, хотодо дүтэ Рахээл минии гар дээрэ наһа баража, би тэрэниие харгын хажууда хүдөөлүүлээ бэлэйб[+].

8Иигэжэ хөөрэжэ байтараа Израиль гэнтэ Иосифой хоёр хүбүүдые хараад, асууба:

– Эдэ хэд бэлэй?

9– Бурханай үршөөһэн хоёр хүбүүдни, – гэжэ Иосиф харюусаба.

– Тэдэнээ намда дүтэлүүлэ, – гэбэ Израиль. – Би тэдэнииеш Эзэн[†] Бурханай нэрээр үреэхэм.

10Үбгэ наһан боложо, Израилиин хараа муудаад, мүртэй һайнаар харадаггүй һэн. Иосиф хүбүүдээ дүтэлүүлбэ, Израиль ашанараа тэбэреэд таалаба. 11Тиигээд тэрэ Иосифто хэлэбэ:

– Би шамайе харахаб гэжэ найдаагүй һэм, харин Бурхан шамайешье, шинии хүбүүдыешье хараха аза талаан үршөөбэл.

12Иосиф хоёр хүбүүдээ эсэгынгээ үбэр дээрэһээ абаад, урдань һүгэдэн, доро дохибо. 13Удаань тэрэ хоёр хүбүүдээ хүтэлөөд, бага хүбүүн Эпрааимые Израилиин зүүн гарта, ууган хүбүүн Мэнашшээ гэгшые баруун гартань абаашан, урдань зогсообо. 14Зүгөөр Израиль баруун гараа бага хүбүүн Эпрааимай толгой дээрэ, зүүн гараа ууган хүбүүн Мэнашшээ гэгшын толгой дээрэ табиба. 15Тиигээд Иосифые үреэхэдөө, хоёр хүбүүдыень үреэн, иигэжэ тэрэ хэлэбэ:

– Минии үбгэ эсэгэ Абраһаам,[†] эсэгэмни Исаак Бурханай зааһан замаар ябадаг байһан юм. Наһанаймни туршада намайе Бурхан дахуулжа, энэ үдэр хүрэтэр хаража хамгаалан байна. 16Намайе ёро муухай хүсэнһөө хамгаалжа байһан Эльгээмэл эдэ хоёр хүбүүдые үреэхэнь болтогой![†] Минии нэрые эдэ хоёр хүбүүд залгамжалан абажа, үбгэ эсэгэнэр болохо Абраһаамай, Исаагай нэрэнүүдые уламжалан абажа ябахань болтогой! Эдэ хүбүүдэй үри һадаһадынь үй түмэн болохонь болтогой!

17Эсэгынгээ баруун гараа Эпрааимай толгой дээрэ табиһые Иосиф хараад, дурагүйдэжэ, гарыень абажа, ууган хүбүүн Мэнашшээ гэгшын толгой дээрэ табяад, 18иигэжэ хэлэбэ:

– Тиимэ бэшэ, аба! Та эндүүржэ байнат. Ууган хүбүүмни энэ байна. Баруун гараа энэ хүбүүнэйм толгой дээрэ табиит.

19– Би мэдэнэб, – гэбэ Израиль. – Мэдэнэб, хүбүүмни. Энээнһээш мүн лэ агууехэ арад гараха. Тиигэбэшье, дүү хүбүүниинь тэрээнһээ үлүү байха, олон арадай эхи табиха[+].

20Тиигээд тэрэ хоёр ашанараа саашань үреэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Израилиин үри һадаһад бэе бэеэ үреэхэдөө, та хоёрой нэрэ хэлэжэ байхань болтогой! «Эпрааим Мэнашшээ хоёрой абаһан һайн һайханиие Эзэн Бурхан танда баһа үгэхэнь болтогой!» гэжэ үреэжэ байг лэ.

Эпрааимай нэрэһээ эхилжэ Яковай хэлэһэниинь ахаһаа үлүү хүндэтэй хүн тэрэ болохо гэһыень элирхэйлнэ.

21Һүүлээрнь Израиль Иосифто хэлэбэ:

– Абашни удахагүй хада гэртээ харихань. Харин Бурхан таанадтай хамта байжа, үбгэ эсэгэнэрэйтнай нютаглан байһан Ханаһаан орон таанадые бусаан абаашаха. 22Урдань би эмоор гэдэг обог аймагай урдаһаа тулалдахадаа, һэлмэ, һурша номой хүсөөр шэмэтэй һайхан нэгэ хадалиг газар дайда оложо абаһан хүм. Хүбүүдэйнгээ дундаһаа гансал шамдаа би тэрэ газарые үмсын болгон үгэнэб. Иигэжэ, хүбүүмни, ши аханарайнгаа дундаһаа абаһаа эгээл ехэ эд зөөри уг залгамжалан абаа болонош.

#### 49


Яков хүбүүдээ үреэлдэ хүртөөнэ

1[•]Яков хүбүүдээ ерүүлээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Зай, тойроод зогсогты, хүбүүдни. Ерээдүйдэ юун таанадые хүлеэнэб гэжэ хэлэхэмни. 2Яковай хүбүүд, сугларагты, Израиль[†] эсэгэеэ шагнагты!

3Ууган хүбүүн Рэүбээмни! Эрэ бэеэ хүсөөд, хаба шадалдаа ябахадамни түрэһэн түрүүшын хүбүүмни, хүсэ шадалыем, бар тэнхээем абажа түрэһэнши. Эрэ хүнэй омог хүсэн шамда бусадһаа үлүү шэнгээгдээ. 4Гэбэшье үерэй уһандал тогтууригүй ши үриин ёһо гуримые бата сахижа шадаагүйш. Тиимэһээ тэрэ ехэ хүсэ шадалшни үхи хүүгэдтэшни шэнгэхэгүй. Түрэһэн эсэгынгээ орондо орожо, бага һамгантайнь[†] унтахадаа, ши эсэгынгээ эрхэ эбдэжэ, гэр бүлыень бузарлааш[+].

5Симеон болон Левий хүбүүдни! Бэе бэедээ туһалжа, хамта та хоёр ябабашье, хэсүү шэрүүн абьяастайт[+]. 6Уураа хүрэбэл, хүниие хороожо, миин байхаһаа үхэр малай шүрбэһые амидыгаар отолжо зугаасадаг та хоёрой бузар үйлэ хэрэгүүдтэ би хэзээдэшье хамааралсаагүйб, хэзээшье дэмжээгүйб. 7Хэтэрмэ дошхон уур сухалтнай, хэрзэгы зантнай хараалда[†] хүртэхэ; та хоёрые Эзэн[†] Бурхан[†] Яковай удам соо шэнгээхэ, Израилиин хүбүүд соо шэргээхэ, үмсэ газар үгэхэгүй![+]

8Иуда[†] хүбүүмни! Аха дүүнэршни үеын үедэ уг удамыеш магтан байхань болтогой![†] Үри һадаһадшни дайсадаа шэлэ хүзүүн дээрэһээнь адхан бариһан мэтэ хүдэлгэнгүй захиржа, аха дүүнэрэйшни үри һадаһад уг удамайш урда һүгэдэн мүргэхэ[+]. 9Залуу арсалан мэтэ, Иуда, олзо дээрээ омогтой һуухаш, хүбүүмни. Залуу арсаланай агнажа, олзотой хэбтэшэдээ ерээд, амархадань, хэншье зүрхэлжэ һэреэдэггүй бэшэ гү? Шинии уг удам тиимэ ехэ һүр хүсэтэй болохо[+]. 10Иудын үри һадаһад хододоо гартаа хаанай баяг бариха, уг удамынь хододоо зонхилогшод байха. Олон улас түрэнүүд шинии уг удамда албан татабари түлэжэ, урдаш һүгэдэн байха[+]. 11Үри һадаһадшни үеһөө үедэ дэгжэн дээшэлжэ, баян бүдүүн ажаһууха. Ажаһууһан нютагайнь газар дээрэ үрэжэлтэй, эрхим шанартай, үрэ жэмэсээр элбэг-дэлбэг үзэмэй модоной модод ургажа, унажа ябаһан унаагаа ургаһан модондо уяжа, элжэгэнииньшье хүрэтэр тэрэ элбэг-дэлбэг жэмэсһээ эдихэ. Уг удамшни үзэмэй дараһан архи хэхэдээ, элбэг ургаһан тэрэ жэмэсые хүлөөрөө гэшхэн шахажа, амтата һайхан хүрин шүүһээрнь хубсаһаа угаажа, дэлгэр баян амидаржа байһанаа харуулхал. 12Тэдэнэй нюдэдынь хүрин хара үзэмэй дараһан архиһаа боложо хара, шүдэдынь һүнһөө боложо, дун сагаан байхал.

13Зэбүлүүмни! Шинии үри һадаһад Дундада далайн эрьеэр түбхинэн, үмсын газартай байха. Тэдэ уһан онгосоор худалдаа наймаа эрхилхэ. Уг удамшни Сидоон хото хүрэтэр таран амидарха[+].

14Иссахаар хүбүүмни! Хоёр ганзага сумаагай хоорондо хэбтэжэ байһан хүйхэр бүхэ элжэгэн мэтэ уг удамшни байхал. 15Үбһэ ногоотой газарта амаржа байхада аятай гэжэ харахадаа, уг удамшни хүсэ шадалаа зангидан, хүндэ ажалда богоол мэтэ жүдхэхэл.

16Даан хүбүүмни! Шинии уг удамууд Израилиин бусад обог аймагтал адли бэеэ даан ажаһууха[+]. 17Тиихэдээ харгы замай хажуугаар мүлхидэг хорото могой мэтэ һанаатай зон шамһаа түрэн гараха. Унажа ябаһан моринойнь шагай хадхажа, дээрэнь мордоод байгааша хүниие унагааха хорон һанаатай могой мэтээр сэдьхэдэг үри һадаһад шамһаа түрэхэ[+].

18Эзэн Бурхамни! Тэдэнииемни абархат гэжэ найданаб![+]

19Гаад хүбүүмни! Дээрмэшэ дайсан оло дахин орон нютагташ добтолбошье, тэдэниие илаха, мүрдэн намнаха үри һадаһад шамһаа түрэн гарахал.

20Ашээр хүбүүмни! Эдеэ хоолоор элбэг-дэлбэг нютагта шинии үри һадаһад амидаржа, хаанда һайхан эдеэ хоол бэлэдхэн, асардаг байхал.

21Напталии хүбүүмни! Гоё һайхан инзага түрэн, заха хизааргүй хээрэ талада дуран соогоо амидаржа байгааша һогоон мэтэ сүлөөтэ арад түмэн шамһаа үдэн гарахал.

22Иосиф хүбүүмни! Булагай дэргэдэ ургаһан, үрэ жэмэсээр элбэг үзэмэй модоной эшэ мэтэ үнэр баян байхаш, һалаа ехэтэ уян эшээрээ ханада аһаһан модон мэтэ гээшэш. 23Һурша ном агсаһан сэрэгшэд шам руу дугташан дайлаһан болобошье, 24хүсэтэ гараараа ши һурша номоо шанга адхан харбажа, дайсанһаа өөрыгөө хамгаалжа шададаг хүндэл ажабайдалай бүхы һаад түбэгые дабажа, хорото дайсадаа илан диилээш. Юуб гэхэдэ, Яков эсэгыншни шүтэн хүндэлдэг Түгэс Хүсэтэ Бурханай хүсэтэ гар шамайе хамгаалан туһалжа байна. Тэрэ болбол минии уг удам болохо Израилиин зоной найдаха хадын һуури мэтэ бата хамгаалалта юм. Тэрэ болбол Израилиин арад зонииемнай хонин һүрэг мэтэ дахуулан, адуулан байгша эзэн юм[+]. 25Эсэгыншни хүндэлэн шүтэдэг Түгэс Хүсэтэ Бурхан шамда, шинии уг удамуудта хододоо туһалан, таряалангуудташни уһа элбэг бороо хура оруулан, газарайшни гүн оёорһоо сэбэр һайхан булагай уһа гаргажа байхань болтогой! Арюун ябадалтай, үйлэ хэрэг бүтэмжэтэй үй олон үри һадаһадтай боложо, мал һүрэгшни өө мөөгүй, элүүр энхэ үсхэн олошоржо байхань болтогой! 26Эзэн Бурхан намайе, Яков эсэгыешни, үбгэ эсэгэнэрһээмни үлүү ехээр үреэжэ, элбэг ехээр хэшэглээ. Тэрэнэй үреэл мүнхэ саһатай, мүльһэн голтой үндэр уулашье дабажа гараал. Иосиф хүбүүмни! Аха дүүнэрһээ холо байбашье, тэдэнээ даажа, туһалжа гараһан шинии магнай дээрэ энэ үреэл тамгалагдажа, үеын үедэ уг удамшни энээнһээ хүртэжэ ябахань болтогой![+]

27Бэньямиин хүбүүмни! Шоно арьяатандал адли ши дайсадаа, үдэшэ үглөө хамаагүй, таһа татан олзолдог байхаш[+].

28Иигэжэ Израиль бүхы хүбүүдээ үреэн, тус бүридэнь үреэл хэлэжэ үгэбэ. Эдэ хүбүүдһээнь хожом Израилиин арбан хоёр обог[†] аймаг үдэн гараа бэлэй.


Яковай наһа баралга

29Удаань Яков хүбүүдтээ хэлэбэ:

– Үбгэ эсэгэнэрэйнгээ хойноһоо хада гэртээ хариха саг намда дүтэлөө. Хээт обог аймагай Эпроон гэдэг хүнһөө худалдажа абаһан үмсын газарта оршогшо хадын агыда үбгэ эсэгэнэрни хүдөөлүүлэгдэнхэй. Тэндэ намайе абаашажа табяарайгты. 30Урда сагта минии үбгэ эсэгэ Абраһаам[†] хээт обог аймагай Эпроон гэгшэ хүнһөө Ханаһаан[†] нютагай Мамрээ хотын зүүн талада оршодог Махпэлаа гэдэг агы нүхые худалдан абажа, булаша бунхан болгоһон юм. 31Тэндэ минии хүгшэн аба Абраһаам, хүгшэн эжы Сарра, Исаак аба, Рэбээккаа эжы хүдөөлүүлэгдэһэн, тэндэ би Лэһаа һамгаяа хүдөөлүүлээб[+]. 32Тэрэ газар болон агы нүхэн хээт обог аймагайхидһаа худалдажа абтаһан юм.

33Яков хүбүүдтээ захяа үгэнүүдээ дууһан хэлээд, дахин орон дээрээ хэбтэн, амяа табижа, үбгэ эсэнэртээ мордобо.

#### 50

1Иосиф эсэгынгээ толгой тэбэреэд, уйлан хайлан, таалан байба.

2Эмшэ домшонороо дуудан, Израиль[†] эсэгынгээ шарилые занданшуулха захиралта тэрэ үгэбэ. 3Дүшэн хоногой туршада занданшуулха ажал ябуулагдаба, удаань далан хоногой туршада Египедэй улад зон Израилиин хойноһоо гашуудаа һэн.

4Уй гашуудалай үдэрнүүдэй дүүрэхэдэ, хаанай түшэмэлнүүдтэ Иосиф хандаба:

– Та бүхэнэй һанаанда тааруу һаам, эзэн[†] хаанда иигэжэ хэлыт. 5Минии эсэгэ наһа барахынгаа урда тээ намһаа тангариг абаһан юм. Тэрэнэй ёһоор, би эсэгынгээ шарилые Ханаһаан[†] ороной нэгэ хадын булаша бунханда абаашажа хүдөөлүүлхэ ёһотойб. Тэрэ булаша бунханиие эсэгэмни өөрөө бэлдэһэн юм. Эсэгэеэ хүдөөлүүлээд, бусажа ерэхэб. Минии ябахые зүбшөөгыт.

6Тиихэдэнь эзэн хаан иигэжэ харюу дамжуулба:

– Яба, эсэгэеэ хүдөөлүүлэ. Үгэһэн тангаригаа бэелүүлэ.

7Тиигэжэ Иосиф эсэгынгээ шарил абаад, Ханаһаан орон зорибо. Египедэй хаанай[†] бүхы түшэмэлнүүд, зүблэгшэд болон Египедэй бүхы дээдэ зиндаата зон тэрээнтэй хамта ябаба. 8Тэдээнһээ гадна Иосифой бүхы гэр бүлэ, аха дүүнэр, эсэгэдэнь хамаатай бүхы түрэл гаралнууд ябалсаба. Гансал бага балшар үхибүүд, мал һүрэгынь лэ Египедэй Гоошэн нютагта үлэбэ. 9Хүнгэн тэргэтэй зоной, морин сэрэгэй мүн лэ ябалсаһан ушарһаа эдэ бүгэдэ нилээд ехэ субаан болоо бэлэй.

10Тэдэ Иордан[†] голой зүүн талада оршодог Атаад гэдэг хүнэй таряанай тээрмэ дээрэ ерээд, дахин уйлалдаба. Иигэжэ Иосиф тэндэ долоон хоногой туршада тогтожо, эсэгынгээ хойноһоо угаа ехээр шаналан-гашуудан ёһолоо бэлэй. 11Энэ нютагта ажаһуудаг ханаһаанайхид энээниие хараад, гайхан хэлсэбэ:

– Египедэй зон ямар ехээр бархиралдажа, гашуудажа байнаб!

Тиимэһээ Иорданай саана оршодог энэ газарые «Египедэй зоной бархираан» гэжэ нэрлээ юм.

12Хүбүүдынь эсэгынгээ һүүлшын захяа дүүргээ: 13шарилыень Ханаһаан орондо асаржа, Мамрээ хотын зүүн талада оршодог Махпэлаа гэдэг газарай хадын булашада абаашажа хүдөөлүүлбэ. Анхан сагта тэдэнэй үбгэ эсэгэ Абраһаам[†] энэ газарые хээт обогой Эпроон гэдэг хүнһөө худалдан абаа бэлэй[+].

14Хүдөөлүүлһэнэй һүүлээр Иосиф суг ябаһан хүн зонтоёо хамта Египет[†] руу бусаба.


Аха дүүнэртэеэ Иосифой эблэрэлгэ

15Эсэгынгээ наһа бараһанай һүүлээр Иосифой аха дүүнэр хоорондоо хөөрэлдэбэ:

– Олон жэлэй урда тээ бидэ Иосифто муу юумэ хэһэн гээшэбди. Тиимэһээ тэрэ мүнөө маанадта муу һанажа, үһөөгөө абахаяа һанаа һаань, яахабибди?

16Тиигэжэ тэдэ Иосифто иимэ үгэнүүдые дамжуулхыень хүниие эльгээбэ:

– Наһа барахынгаа урда тээ эсэгэмнай иигэжэ захяа һэн: 17«Урдань шамда муу юумэ хэһэн аханараа, зэмыень, тэдэнэйгээ үйлэдэһэн нүгэлыень[†] хүлисыш даа гэжэ Иосиф хүбүүндэмни дамжуулаарайгты». Тиимэһээ эсэгымнай шүтэн зальбардаг Бурханай[†] богоолнууд болохо маанадые хүлисыш даа гэжэ бидэ мүнөө шамайе гуйнабди.

Эдэ үгэнүүдые шагнахадаа, Иосиф уйлаа һэн.

18Аха дүүнэрынь тэрээндэ ерэжэ, урдань һүгэдэжэ мүргөөд, хэлэбэ:

– Бидэ мүнөө танай богоолшье болохоор бэлэн байнабди!

19– Бү айгты намһаа, – гэбэ Иосиф. – Би зарга шиидхэдэг Бурхан бэшэб. 20Таанад намда мууе хэхые оролдоот, зүгөөр Бурханай үршөөлөөр энэтнай дэмбэрэлтэ хэрэгээр дүүрээ: хэды олон зоной ами наһан тэрэнэй ашаар абарагдаа гээшэб! 21Тиимэһээ бү айгты! Би таанадые, танай үхи хүүгэдыешье эдихэ хоолоор хангахаб.

Энэ мэтэ һайн һайхан үгэнүүдые тэрэ хэлэжэ, аханарайнгаа һанаа сэдьхэл тэгшэрүүлээ бэлэй.


Иосиф наһа барана

22Иосиф аха дүүнэртэеэ болон бүхы түрэл гаралаараа хамта иигэжэ Египедтэ амидаржа, зуун арбан наһаяа угтаба. 23Тэрэ түрэһэн хүбүүн Эпрааимайнгаа хүүгэдые, аша болон гушанараа, түрэһэн хүбүүн Мэнашшээ гэгшынгээ хүбүүн Махиирай хүүгэдые үзөө бэлэй[+].

24Наһа барахынгаа урда тээ Иосиф аха дүүнэрээ дуудаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Минии мордохо саг дүтэлжэ байна. Гэбэшье Бурхан таанадта туһалха, энэ орон нютагһаа гаргажа, үбгэ эсэгэнэрнай болохо Абраһаамда, Исаагта, Яковта үгэхөөр тангариглаһан тэрэ орон нютаг руу абаашаха[+].

25Тиигээд Иосиф аха дүүнэрһээ тангариг абаба:

– Бурханай таанадта туһалан эндэһээ гаргажа, тэрэ орон нютаг руу зөөлгэхэдэнь, минии яһые эндэһээ тиишэнь абаашаад хүдөөлүүлхэт[+].

26Иигэжэ Иосиф зуун арбан наһандаа нүгшэбэ. Шарилайнь занданшуулагдаад, хайрсаг соо анжаруулһан орон Египет мүн.

### Египедһээ гаралга

#### Египедһээ гаралга

Египедһээ гаралга


Моисейн хоёрдохи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


#### Моисейн хоёрдохи ном


Моисейн хоёрдохи ном


Египедһээ гаралга

Моисейн табан номой хоёрдохи номынь Израилиин арад зоной нэгэн ниитэ боложо нягтарһан тухай юм: Яковай уг удам Египедтэхи богоол байдалһаа мултарна ба тэдээндэ Һургаал үршөөгдэнэ. Эдэ үйлэ хэрэгүүд гурба мянган жэлэй саада тээ болоо (сагыень тон зүб тодорхойлхо талаар түүхэшэд маргалдана).

Номой түрүүшын хуби соо (1-19-дэхи бүлэгүүд) Египедһээ Өөрын арадые гаргахын тула Эзэнэй шэлэһэн хүн Моисей тухай хэлэгдэнэ. Хоёрдохи хуби (20-40-дэхи бүлэгүүд) – Бурханай ба Тэрэнэй арад түмэнэй хоорондо Хэлсээ баталалга, Һургаал үршөөлгэ мүн. Һургаалай голынь гэбэл, Бурханай Арбан зарлиг (20:2-17) болоно. Эгээл эдэ зарлигууд мүнөө үе сагай олохон арадуудай ёһо һургаалай үндэһэн болоо. Бурхан Өөрын хуули заабаринуудые, Өөрын абари зан, бодото үнэн нэрэеэ Моисейдэ болон арад түмэндэ аалиханаар эли болгожо эхилнэ. Үргэлэй шэрээе ба Эзэнэй Өөрын арад түмэнэй дунда оршохо израильшуудай аянай нангин зүйл – Майхан һүмые яажа байгуулхаб гэжэ Тэрэ Моисейдэ тодорхойгоор заабарилна (25-30-дахи бүлэгүүд). Бурхан миин хаража байна-дохи бэшэ, найдуулһанайнгаа ёһоор, Абраһаамай, Исаагай ба Яковай үри һадаһадые сүлөөлхын тула дэлхэйн түүхын ябасада нүлөө үзүүлнэ. Гэхэтэй хамта, Моисейтэй хаа-хаанагүй уулзаһан зоной, эсэргүүсэһэн тухай маанадта энэ ном хөөрэнэ: дадал болоһон богоолшолгонь ойлгосогүй эрхэ сүлөөһөө аюулгүй, дээрэ мэтээр тэдээндэ һанагдана. «Эхин» гэжэ номдол адли, Библи гол дүрэнүүдээ элдэб талаһаа, дутуу дундануудыень, алдуу-эндүүнүүдыень нюунгүй зураглана.

#### 1


Израильшууд Египедтэ

1Яковтай Египет[†] орондо ерэһэн Израиль[†] угсаатан гэбэл, 2Рэүбээн, Симеон, Левий ба Иуда,[†] 3Иссахаар, Зэбүлүүн ба Бэньямиин, 4Даан ба Напталии, Гаад ба Ашээр болоно[+]. 5Яковай үри һадаһанай тоо (Египет урид ерэһэн Иосифтой хамта) дала хүрэһэн байгаа[+].

6Иосиф болон аха дүүнэрынь, тэдэнэй үеын зон наһа бараа һааб даа. 7Израильшуудай тоо улам олошоржо, олон болоходоо шадалтай боложо, тэндэхи орон нютагые дүүргэбэ.


Фараон израильшуудые дарлана

8Египедтэ Иосифые мэдэхэгүй шэнэ фараон Египедэй хаан[†] шэрээдэ һууба[+]. 9Тэрэ нэгэтэ албатандаа иигэжэ хэлэбэ:

– Харыт, энэ Израилиин үри һадаһад ямар олон болоо гээшэб, иигээд манһаа булюу хүсэтэй болохонь лэ. 10Ямар нэгэ аргаар эдэ зониие түрэхэ үдэхыень хизаарлаха хэрэгтэй байна. Дайн дажар эхилэг даа, эдэшни дайсадтай хэлсэжэ буһалгаалхадаа, эритэ мэсэеэ барижа, манай урдаһаа шэглүүлхэдээ болохо. Эсэстээ орон нютагһаамнай гаража ошоходоо магадгүй.

11Израилиин зондо хүшэр ажал хүүлэжэ, шадалаа баратарынь зараха зорилгоор хинагша харуулшадые табиба. Хоол хүнэһэ тусхай нөөсэлдэг Питоом, Раамсээс гэжэ хотонуудые израильшуудые хүсөөр баалажа[†] барюулба[+].

12Израиль угсаатаниие хүндэ ажалда туляаха бүринь тэдэ улам олошоржо, дэлгэржэ байба. Египедэй зон тэдээнһээ ехэ айдаг болобо. 13Тэдэ израильшуудые борьбо дээрээ бохииторнь ажал хүүлэхэ гэжэ гам хайрагүйгөөр баадхадаг болобо. 14Израильшуудай хэхэ ажалынь гэхэдэ, шабар худхаад, хэбүүдтэ хэжэ, хирпиисэ хэхэ ажал бэлэй. Гадна таряалан дээрэ бүхы ажалынь хэдэг һэн. Барагдашагүй хүшэр ажалда сүхэрһэн зоной гасалан зоболон тухай хэлэлтэшьегүй.

15Фараон еврейнүүдэй[†] дундаһаа Шипраа ба Пуһаа гэжэ хүйһэ хүндэдэг хоёр хүгшэдые дуудажа асаруулаад:

16– Еврей эхэнэрнүүдэй хүүгэдэй хүйһэ хүндэхэдөө, хаража байгты – хүбүүн гараа һаань, алагты, басаган түрөө һаа, хамаагүй амиды байг, – гэжэ захирба.

17Теэд хүйһэ хүндэдэг хүгшэд Бурханһаа[†] айжа, Египедэй фараоной хэлэһые дүүргэдэггүй, нялхануудта гар хүрэдэггүй байба. 18Фараон тэдэниие дуудажа:

– Юундэ хүүгэдые амиды орхихо болобот? – гэжэ асууба. 19Хүйһэ хүндэдэг хүгшэд:

– Еврей һамгад египет һамгадһаа ондоо байнал, бэень шэрхи гү, хүйһэ хүндэхэеэ ерэхэдэмнай, түрэжэрхинхэй байнал, – гэһэн харюу үгэбэ. 20Энээнэйнь түлөө Бурхан хүйһэ хүндэдэг хүгшэдтэ һайе хээ һэн.

Израилиин арад түмэн олошоржол, шанга боложол байба. 21Хүйһэ хүндэдэг хүгшэдэй Бурханһаа түбэгшөөдэг байһан ушарһаа Тэрэ гэр бүлэнүүдыень үнэржүүлэн бэхижүүлээ агша.

22Фараон бүхы албатан арадтаа иимэ захирал буулгаба:

– Һая түрэһэн хүбүүдыень уһа гол руу хаягты, басагадай түрэбэл, амиды үлөөгты.

#### 2


Моисейн мүндэлэлгэ

1Тэрэ сагта Левиин обогой нэгэ хүн обогойнгоо эхэнэрые һамган болгожо абаба ха[+]. 2Һамганиинь хээлитэй болоод, хүбүү түрэжэ, һайхан байһыень хараад, гурбан һара соо нюугаад байба. 3Гэбэшье саашадаа нюуха аргагүй болоходонь, хулһан арагта дабирхай түрхижэ, уһанда шэнгэхээр бэшэ болгоод, нялхаяа араг соо мансытайнь хэбтүүлжэ, голой эрьедэ хулһан соо табиба. 4Нялхын эгэшэ юун бологшо ааб гэжэ холохонһоо адаглажа байба.

5Фараоной[†] басаган бэеэ угаахаяа голой эрьедэ шэбэгшэнэртэеэ хамта ерэбэ ха. Хулһан соо байһан араг үлгы обёорходоо, зараса басагаяа эльгээжэ асаруулба. 6Нээжэ харахадань, нарай хүүгэн бархиржа байба. Фараоной басаган нялхые хайрлан энхэрбэ. Еврей үхибүүн гэжэ тэрэ ойлгоо. 7Холохонһоо хаража байһан нялхын эгэшэ фараоной басаганда дүтэлжэ хэлэбэ:

– Би ошожо, энэ нялхые хүхөөрөө танда тэнжээхэ эхэнэрые еврей эхэнэрнүүд сооһоо дуудажа асархам гү?

8– Ошыш даа, ошо, – гэжэ фараоной басаган хэлэбэ. Басаган ошоходоо, хүүгэнэй эхыень дуудажа асарһаниинь тэрэ бэлэй. 9Фараоной басаган ерэһэн һамганда иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ нялхые абажа, хүхөө хүхүүлэн намда тэнжээгыш, түлөөһэ үгэхэб.

Тиигэжэ түрэһэн эхэнь нарай хүбүүе абажа тэжээбэ. 10Хүбүүнэй томохон боложо хүдэржэхэдэ, эхэнь фараоной басаганда асарба. Фараоной басаган хүбүүе өөрын хүбүүн болгожо, «уһан сооһоо тэрэниие гаргажа абааб» гэжэ хэлэн, Моисей[†][*] гэжэ нэрэ үгэбэ.


Моисейн Египедһээ тэрьедэлгэ

11Олохон жэл үнгэршэбэ, Моисей томо болоод байгаа. Нэгэтэ угайнгаа зондо тэрэ ошожо, гасаланта хүшэр ажалыень нюдөөрөө үзэбэ. Египедэй харуулшанай еврей хүниие сохижо байхыень хараба. 12Иишэ тиишээ хараашалаад, хүнэй үгы байхадань, тэрэ египет[†] харуулшаниие алаад, элһэндэ булаба.

13Үглөөдэрынь баһа ерэхэдэнь, еврей хоёр хүн наншалдажа байба.

– Суг хажуудаш тулижа байһан хүниие харшалха ямар муу заяатай амитамши? – гэжэ Моисей сохигшодонь хэлэбэ.

14– Хэн шамайе манай дээрэ ноён болгоо юм, зарга шиидхэгшээр табяа юм? Египедэй тэрэ хүниие алаһандаал адли намайе алахаяа һанаа гүш? – гэжэ тэрэ хүн урдаһаань һөөргэдэбэ.

Тэрэ үйлэ хэрэгни мэдэгдээ гэжэ Моисей ойлгоходоо, айхын ехээр айба.

15Энэ ушар тухай дуулаһан фараон Моисейе барижа саазалха гэһэн захиралта үгэбэ. Амияа аршалха гэжэ Моисей тэрьелхэдээ, мидиан угсаатанай газарта ошоо бэлэй. Тэндэхи нэгэ худагай[†] хажууда амаржа һуухадань, 16эсэгынгээ хонидые уһалха гэжэ уһаар тэбшэ дүүргэхэеэ мидиан угсаатанай санаартанай[†] долоон басагад дүтэлжэ ерэбэ. 17Худагта ерэһэн ондоо хонишод басагадые баһажа, худагта дүтэлүүлбэгүй.

Моисей бодоод, басагадые үмөөрэн, хонидыень уһалжа үгэбэ. 18Басагадай гэртээ бусахадань, Рэүһээл эсэгэнь асууба:

– Басагадни, яагаа түргэн бусабат мүнөөдэр[+]?

19– Египедһээ ерэһэн нэгэ хүн маанадые хонишодой урда үмөөржэ, уһа удхаад, хонидыемнай уһалаал, – гэжэ тэдэ хөөрэбэ.

20– Алим тэрэ хүнтнай? Юундэ тэрэниие хээрэ орхёод ерэбэт? Дуудагтыл даа, эдеэлүүлэгты, – гэжэ тэрэ басагадтаа хэлэбэ.

21Моисей тэрэ айлайда байха гэжэ шиидэбэ. Рэүһээл удангүй Циппоораа гэжэ басагаяа Моисейдэ хадамнаба. 22Һамганайнгаа хүбүү түрэхэдэнь, «би хари газарта ерүүл хүн болооб» гэжэ хэлээд, хүбүүндээ Гэршоом гэжэ нэрэ үгэбэ.

23Удаахан саг үнгэрбэ, Египедэй хан түрые эзэлжэ байһан фараоншье нүгшэбэ. Хүшэр ажалда дарагдаһан израильшууд[†] ёоложо, туһа эрижэ, Бурханаа[†] дуудан байгаа. Тэдэнэй ёолоон Бурханда дуулдаба.

24Ёолооень соносоһон Бурхан Абраһаам,[†] Исаак болон Яковтай хэлсээ баталһанаа һанаандаа оруулба[+]. 25Тиин Израиль угсаатан тээшэ Бурхан харасаяа шэглүүлбэ, анхаралаа хандуулба[+].

#### 3


Бурхан Моисейе дуудана

1Моисей[†] мидиан угсаатанай газарта хадам эсэгэнь болоһон Итроо[*] санаартанай[†] хони адуулдаг һэн. Нэгэтэ хонидоо сүл губи руу тууһаар туужа, Бурханай[†] хада Хорээб[†] тээшэ дүтэлэн ерэбэ[+]. 2Тэндэ аһажа байһан үүргэнын һөөг сооһоо Эзэнэй[†] Эльгээмэл тэрээндэ үзэгдэбэ. Гайхал ехэ, үүргэнын һөөг бургааһан гал дүлөөр соробхилжо байһан аад, шатажа дууһаха хэбэргүй байба. 3«Дүтэлжэ харахамни, энэ гайхамшаг ямар үзэгдэл[†] гээшэб, яахадаа иигэжэ үүргэнын эшэ шатажа дууһадаггүй юм?» – гэжэ Моисей досоогоо үгүүлбэ.

4Моисейн ерэжэ ябахыень хаража байһан Эзэн Бурхан һөөг сооһоо тэрээндэ хандажа дуудаба:

– Моисей! Моисей!

– Би шагнанаб, – гэжэ Моисей харюусаба.

5– Иишээ бү дүтэлэ; гуталаа тайла, юуб гэхэдэ, зогсоһон һууриш нангин[†] газар гээшэ, – гэжэ Бурхан айладаба[+].

6– Би шинии үбгэ эсэгын Бурхан гээшэб, – гэжэ удаань Тэрэ айладаа. – Абраһаамай[†] Бурхан, Исаагай Бурхан, Яковай Бурхан гээшэб.

Моисей Бурхан тээшэ харахаяа зүрхэлэнгүй, нюураа халхалаад байба[+].

7– Би Минии арадай Египедтэ зобожо байхыень харааб, харуулшадай харшалхада туһа эрижэ байхыень дуулааб; Би тэрэнэй зобоһыень мэдээб. 8Египедэй гарһаа аршалан мулталжа, һү тарагай, бал тоһоной дэлбэржэ байдаг үргэн һайхан нютагта, ханаһаан,[†] хээт, эмоор, пэриззии, хиив, евүүс угсаатанай[*] газарта абаашаха гэжэ Би газар түбидэ буужа ерээб, – гэжэ Эзэн айладаба. –[+] 9Израиль[†] угсаатанай гасаланта ёолоон Минии һонорто хүрэбэ. Египет[†] зоной тэдэниие яажа дарлажа байһые Би харабаб[+]. 10Иимэ ушарһаа Би шамайе фараондо[†] эльгээхэм: Минии арадые, Израиль угсаатаниие Египедһээ гаргыш даа.

11– Би хэн аад, фараондо ошожо, Израилиин зониие Египедһээ гаргаха болобо гээшэбиб? – гэжэ Моисей Бурханда хэлэбэ.

12– Би шамтай суг хажуудаш байхаб. Минии шамайе эльгээһэнэй дүлгэ тэмдэг[†] иигэжэ тудаха: Египедһээ арадыем гаргаһанайш хойно энэ хада дээрэ Бурханда зальбаран, ёһолол бүтээхэ сагтнай ерэхэ, – гэжэ Бурхан харюусаба[+].


Бурхан Моисейдэ нэрээ айладана

13Моисей Бурханда үгэлбэ:

– Зай, би Израиль угсаатанда ерэжэ хэлэбэ гэлэйб: «Эсэгэнэрэйтнай Бурхан намайе таанадта эльгээбэ». Харин тэдэ намһаа иигэжэ асуухал: «Тэрэ Бурханайш нэрэ хэн бэ?» Тиихэдэнь юун гэжэ харюусаха болонобиб?

14Бурхан Моисейдэ айладаба:

– Би болбол БИ ХЭТЭДЭЭ ОРШОГШО гээшэб. Израиль угсаатанда «БИ ХЭТЭДЭЭ ОРШОГШО намайе таанадта эльгээгээ» гэжэл хэлээрэй[+].

15Бурхан үшөө иигэжэ айладаа:

– Танай эсэгэнэрэй – Абраһаамай Бурхан, Исаагай Бурхан, Яковай Бурхан болохо Эзэн намайе эльгээгээ гэжэ Израилиин хүбүүдтэ хэлэхэш. Минии нэрэ хэтэдээ тиимэ, Намайе угһаа угта тиигэжэл дурдадаг байха зэргэтэй. 16Ошо, Израилиин аха захатаниие[†] суглуула. Тэдээндэ иигэжэ дуулга: таанадай эсэгэнэрэй, Абраһаамай, Исаак ба Яковай Бурхан болохо Эзэн намда ерэжэ, иигэжэ айладаал: «Би Египедтэ ямар байдалтай байһыетнай харабаб. 17Таанадые Би Египедэй дарлалтаһаа зайлуулжа, ханаһаан, хээт, эмоор, пэриззии, хиив ба евүүс угсаатанай һуудаг, һү тарагаар, бал тоһоор дэлбэржэ байдаг нютагта абаашахам».

18Израиль угсаатанай аха захатан шинии үгэ дуулаха, тэдээнтэй сугтаа Египедэй фараондо ошожо, иимэ айладхал хэхэт: «Еврейнүүдэй[†] Бурхан болохо Эзэн манда үзэгдөө; Эзэн Бурхандамнай зорюулһан үргэл хэхыемнай сүл губи тээшэ, гурбан үдэрэй зайда маанадые табиит».

19Би мэдэнэм, хүсэтэ гараар баадхаагүй һаа, Египедэй фараон ябахыетнай зүбшөөхэгүй. 20Би Өөрын хүсэтэ гар Египет руу һунаахаб, эди шэдеэрээ элдэб гайхамшаг үзэгдэл харуулхаб – тиихэдэм лэ таанадые табиха[+]. 21Минии һанаһан соол Египедэй зоной хандаса хубилха: тэндэһээ ябахадаа гар һула ябахагүйт[+]. 22Эхэнэрнүүдтнай хүршэнүүдһээ алта мүнгэн зүүдхэл, хубсаһа хунар эрижэ абаха, абаһанаа үхи хүүгэдтээ үмдэхүүлхэт! Египедые тиигэжэ хооһолон, олзо ехэтэй гарахат.

#### 4

1Моисей[†] харюудань хэлэбэ:

– Намда этигэнгүй, үгыем дуулангүй, «Эзэн[†] шамда үзэгдөөгүй» гэжэ зоной хэлээ һаа, яаха болонобиб?

2Эзэн Моисейһээ:

– Гарташни юун байнаб? – гэжэ асууба.

– Дулды, – гэжэ Моисей харюусаба.

3– Тэрэнээ газарта хаял даа, – гэжэ Эзэн захирба. Моисейн дулдыгаа газарта хаяхадань, тэрэнь могой болошобо. Моисей могойһоо һүрдэн тэрьелбэ.

4– Гараа һарбайгаад, һүүлһээнь бари, – гэжэ Эзэн захирба. Могойн һүүлһээ Моисейн барихадань, тэрэнь һөөргөө дулды болошобо.

5– Энэ хадаа Эзэнэй, тэдэнэй эсэгэнэрэй – Абраһаамай,[†] Исаак ба Яковай Бурханай,[†] шамда үзэгдэһэнэй гэршэ гэжэ зон ойлгог, – гэжэ Эзэн айладхаба.

6Эзэн үшөө захирба:

– Гараа үбэртөө хэл даа.

Моисейн гараа үбэртөө хээд абахадань, гарынь нойтон хамуу үбшэнһөө саһан мэтэ сагаан болошоод байба.

7– Дахяад гараа үбэр руугаа хэ, – гэжэ хэлэхэдэнь, гараа үбэртөө хээд, һөөргэнь абаба. Гарынь хуушан түхэлдөө оронхой, элүүр бэедэнь адли болоод байба.

8– Шамда этигэнгүй, түрүүшын дүлгэ тэмдэгтэ[†] үнэншэнгүй байгаа һаа, нүгөөдэ дүлгэдэ үнэншэхэ ха юм; 9хоёр дүлгэдэ үнэншөөгүй, шинии үгэ дуулаагүй һаань, Нил мүрэнһөө уһа удхан абажа, эрьедэ адха. Мүрэнһөө удхаһан уһаншни хуурай газар дээрэ шуһан болошохо.

10Моисей Эзэндэ зальбарба:

– Эзэн Бурхан минии! Би үгэ хэлэндэ муу хүмби, түрэхын иимэ бэлэйб. Мүнөөшье Өөрын богоолтой хөөрэлдэжэ эхилхэдэтнай би үгэ амалхадаа ахир муулби[+].

11Эзэн харюудань айладаба:

– Хэлэ ама хэн хүндэ үгөө юм? Хүниие хэлэхэ хэлэгүй, али шагнаха шэхэгүй хэн болгодог бэ? Хараха нюдэтэй, али хараагүй һохор хэн болгохо шадалтай юм бэ? Би, Эзэн![+] 12Зай, иигээд ошо. Шинии аманһаа үгын гарахада, Би байлсахаб, юу хэлэхыешни һургахаб.

13– Эзэн Бурхан минии! Хайрлыт даа, ондоо хүниие эльгээхэ аргагүй юм гүт? – гэжэ Моисей гуйба.

14Эзэн Моисейдэ уурлан хэлэбэ:

– Левиин угай Аһароон[†] дүүшни гэжэ байна. Үгэ хүүртээ тэрэ бэрхэ гэжэ мэдэнэм. Эндэһээ ябахадаш, урдаһаашни тэрэ ушарха, шамайе хараад, аргагүй баярлаха. 15Тэрээндэ ши бүхы юумэ ойлгуулхаш. Хэлэхэ юумээ тэрэнэй амаар хэлэдэг байхаш. Харин юумэ хэлэхэ үедэтнай Би Өөрөө байлсахаб гэжэ хэлэнэ бэшэ аалби; юу хэхыетнай Өөрөө заахаб. 16Тэрэ шинии орондо арадта хандан хэлэдэг байха, тэрэ шинии хэлэ аманшни болохо. Ши тэрээндэ Бурханиинь болохош. 17Энэ дулдыгаа гартаа бари: дүлгэ тэмдэг бэелүүлхэ мэсэ зэбсэгшни гээшэ.


Моисейн Египет руу бусалга

18Моисей хадам эсэгэ Итроодо ошожо:

– Би ябахам, Египедтэ байһан аха дүүнэртээ бусахамни. Амиды юм гү тэдэмни, ошожо харахамни, – гэжэ хэлэбэ.

– Тиигыш даа, аян замдаа һайн ябаарай, – гэжэ Итроо үреэбэ.

19Мидиан угсаатанай нютагта Моисейн байхада:

– Египет[†] ошохо сагшни ерээ, шинии һүнэһэ бэдэрһэн хамаг зон наһа баранхай, – гэжэ Эзэн зарлиг буулгаһан байба[+].

20Моисей һамга, хүбүүдээ элжэгэндэ һуулгажа, Египет тээшэ зорибо. Бурханай дулдые гартаа баринхай ябаба.

21Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Би шамда шэдитэ хүсэ үршөөбэб. Египет бусахадаа, Минии шамда даалгаһан эди шэдитэ үзэгдэлнүүдые[†] фараоной[†] хараһаар байтар бэелүүлээрэй. Би зорюута тэрэнэй үсэдынь хүдэлгэхэб: таанадые тэрэ табихагүй[+]. 22Харин ши фараондо иигэжэ дуулгахаш: «Израиль[†] ууган хүбүүмни гэжэ Эзэн айладана[+]. 23Намда үргэл хэхыень хүбүүем табииш гэнэб, табяагүй һааш, харюу болгожо, шинии ууган хүбүүнэй ами таһалхалби!»

24Харгыдаа хоножо байхадань, Эзэн ерэжэ, Моисейн ами хороохо һэдэлгэ хэбэ. 25Циппоораа һамганиинь тиихэдэнь хурса шулуугаар хүбүүнэйнгээ бэлгэ отолжо абаад, шуһыень Моисейн хүлдэ түрхибэ. Тиигээд хэлэбэ:

– Шуһаар холбоотой эрэ нүхэрни ши мүн!

26Эзэн хажууһаань зайлаба. Шуһан холбоотой эрэ нүхэр гэжэ бэлгэ отололгын ушараар Циппоораа хэлээ болоно.

27– Моисейн урдаһаа сүл губи руу ошо! – гэжэ Эзэн Аһароондо зарлигтаба. Аһароон ошоходоо, Бурханай хадын хажууда Моисейтэй ушараад, тэрэниие тэбэрин таалаба. 28Өөрыень элшэ болгоһон Эзэнэй бүхы үгэнүүдые, зааһан дүлгэ үзэгдэлнүүдыень Моисей Аһароондо ойлгуулжа үгэбэ.

29Моисей Аһароон хоёр сугтаа ябажа, Израилиин аха захатаниие[†] бултыень суглуулба. 30Моисейдэ Эзэнэй зарлиг болоһон бүгэдые Аһароон амалан, угсаатандаа ойлгуулба. Моисей арад зоной хараһаар байтар дүлгэ тэмдэгүүдые үзүүлбэ. 31Арад зон одоошье үнэншэбэ. Эзэн Израилиингаа хүбүүдые анхаран, ядарал зоболонгымнай хараа гэжэ дуулахадаа, тэдэ һүгэдэн хүндэлжэ, доро дохин байгаа бэлэй.

#### 5


Моисей Аһароон хоёр фараондо анха удаа ерэнэ

1Удаань Моисей[†] Аһароон[†] хоёр фараондо[†] ерээд хэлэбэ:

– Сүл губида Намда зорюулһан һайндэр хэхыень арадыем табииш гэжэ Израилиин Эзэн[†] Бурхан[†] гуйжа байнал.

2– Эзэн гээшэш хэн гээшэб? Юундэ би Тэрэнэй үгэ дуулажа, израильшуудые[†] табиха болоо хүмбиб? Эзэн гэжэ мэдэхэшьегүйб, тэдэ зониие табихашьегүйб, – гэжэ фараон харюусаба[+].

3– Еврейнүүдэй[†] Бурхан маанадта үзэгдөө; манай Эзэн Бурханда үргэл хэхэеэ гурбан үдэрэй зайда сүл губи руу ошохыемнай зүбшөөгыт. Үгы гэбэл, Тэрэ яра үбшөөр гү, али һэлмээр маанадые һүнөөхэл, – гэжэ Моисей Аһароон хоёр хэлэбэ.

4Фараон харюудань:

– Яаха гэжэ Моисей Аһароон та хоёр зоной тархи эрьюулэн, ажал хэрэгһээнь һаатуулха болообта?! Ажал тээшээ үтэр арилагты! 5Эдэ олон зоной ажалаа хаябал, юун болохо юм?! – гэжэ хэлэбэ.

6Тэрэл үдэртөө фараон харуулшадтаа ба хинадаг дарганартаа иигэжэ захирба:

7– Энээнһээ хойшо эдэ зондо хирпиисэдэ худхаха һолоомо үгэхэеэ болигты, өөһэдөө ябажа, һолоомо суглуулаг! 8Харин бүтээхэ хирпиисын даабарита тоо тэрэл зандаа үлэг. Урдань хэды хирпиисэ хэгшэ һэм, тэдые мүнөөш хэхэ ёһотой. Ажалынь багадаад годооролдожо, «Бурхандаа үргэл хэхыемнай сүл губи руу табигты» гэжэ хашхаралдажа байна. 9Ажалыень ехэ болгогты, хооһон үгэ хүүр шагнаха сүлөөгүй болохо.

10Харуулшад, хинагша дарганар газаа гараад, зондо соносхобо:

– Һолоомо танда үгэхэгүй гэжэ фараон захирал үгэбэ. 11Хаанаһаа олонобта, һолоомо өөһэдөө бэдэржэ суглуулагты. Харин тэды хирпиисэ бүтээхэ гэһэн урданай даабаритнай зандаа үлэнэ!

12Еврейнүүд бүхы Египет[†] ороноор таража, һолоомо бэдэрнэбди гэжэ таряалан дээрэхи үбдэл сүбдэл түүдэг болобо. 13Үдэр бүри хэһэн хирпиисынтнай тоо урданайхида хүрэхэ ёһотой гэжэ харуулшад хашан бааладаг[†] байба. 14Бэлэдхэдэг байһан хирпиисэеэ яахадаа хүсөөхэеэ болибот гэжэ израильшуудай дундаһаа табигдаһан харуулшадыень сохидог болобо. 15Израилиин харуулшад фараондо ерэжэ, гомдол барибад:

– Юундэ иигэжэ богоолнуудаа харшалха болобот? 16Һолоомо үгөөгүй аад, урданайнгаа хэмжээнэй хирпиисэ хэгты гэжэ маанадта, богоолнуудтатнай, захирна. Богоолнуудыетнай сохино! Танай арадта нүгэл[†] болохо ха юм.

17– Таанад залхуут! Миин байхадаа дашуураад, «Эзэндэ үргэл хэхэеэ ошохомнай» гэлдэнэт. 18Арилагты эндэһээ, ажалаа ошожо хэгты. Һолоомо үгэхэгүй танда, яанабта, урдань хэдэг хирпиисэеэ хэхэл ёһотойт, – гэбэ фараон.

19Израилиин харуулшад үдэр бүриин ажалай хэмжээ бага болгохоёо байнагүй гэжэ ойлгоходоо, улам сүхэрбэ. 20Фараонһоо гарахадань, Моисей Аһароон хоёр тэдэниие хүлеэжэ байба. 21Харуулшад тэдээндэ гомдолоо хэлэбэ:

– Таанадһаал боложо, фараон дахуулнуудтаяа бидэниие үзэн ядадаг болоо. Маанадые алуулха гэжэ гартань зэбсэг барюулһан болонот. Таанадай юу хэһые Эзэн үзэг, таанадые шүүбэрилэг!

22Моисей Эзэндэ хандажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурхан минии, юунэй түлөө эды ехэ зоболон амасаһан зон бэ, юундэ намайе иишэ эльгээбэт[+]? 23Фараондо ерэжэ, Танай нэрэһээ хэлэжэ эхилһээрни, бүри муухайгаар зониие харшалдаг болоол. Өөрын арад түмэниие абархын тулада Танай хэһэн юумэн алим бэ?!

#### 6

1– Фараондо[†] юу хэхыем харахаш даа; Минии хүндэ гарай баалалтаар[†] удамайш зониие тэрэ табиха, табихаһаа байтагай орон нютагһаа үлдэжэ гаргаха, – гэжэ Эзэн[†] Моисейдэ[†] харюусаба.


Бурхан Моисейдэ даабари үгэнэ

2Тиигээд Бурхан[†] Моисейдэ айладаба:

– Би Эзэн гээшэб! 3Абраһаамда,[†] Исаак болон Яковта «Түгэс Хүсэтэ» гэһэн нэрээр үзэгдөө һэм, харин «Эзэн» гэһэн нэрэеэ мэдүүлээгүйб[+]. 4Ханаһаан[†] орондо тэдэ хэсэжэ ябагша һэн. Тэрэ орон нютагые өөһэдынь болгожо үгэхэ тухай тэдэнтэй хэлсээн[†] баталаа бэлэйб. 5Египедэй дарлалта доро Израиль[†] угсаатанай ёолохые мүнөө дуулажа, тэрэ хэлсээ тухай һанаандаа оруулааб. 6Израиль угсаатанда иигэжэ дуулга: «Би Эзэнби! Би таанадые Египедһээ гаргахаб, дарлалтаһаа сүлөөлхэб! Би таанадые абархаб, Минии гар һунаалгаатай, хэһээлтэм шанга! 7Таанадые Минии арад болгожо, Бурхантнай болохоб. Таанадые Египедэй дарлалтаһаа гаргаһан танай Эзэн Бурхан гэжэ һанажа ябахат[+]. 8Абраһаамда, Исаак болон Яковта үгэхэб гэжэ тангариглаһан орон дэбисхэртэ таанадые оруулхаб, уг удамарайтнай эзэлэн һууха газар болгожо үгэхэб. Би Эзэн мүн гээшэб!»[+]

9Энэ айладаһыень Моисей Израилиин зондо дамжуулан хэлэбэ, харин тэдэнь хүшэр ажалда диилдэжэ, зоригоо мохонхой, Моисейн үгэ шагнахашье дурагүй байба.

10-11– Фараондо ошожо, Израиль угсаатанай орон нютагһаашни гарахыень зүбшөөгыш гэжэ тэрээндэ хэлэ, – гэбэ Эзэн.

12– Израилиин зон үгыемни дууланагүйл, хайшан гэжэ фараон минии үгэ дуулаха юм? Би үгэ хэлэндээ ахир һэмнэйб, – гэжэ Моисей хэлэбэ.

13Израиль угсаатанда ошохыень, тэдэниие Египедһээ гаргахын тула Египедэй засаг түрэ эзэлдэг фараондо ошожо айладхал хэгты гэжэ Моисей Аһароон[†] хоёрто Эзэнэй зарлигтаһаниинь тэрэ бэлэй.


Моисей ба Аһарооной угай бэшэг

14Обогуудые ахалха хүнүүд гэбэл, иимэ байна. Израилиин ууган хүбүүн Рэүбээнэй хүбүүд Эноох ба Паллуу, Хэцроон ба Хармии гэгшэд болоно. Тэдэнһээ Рэүбээнэй обог эхи татаа юм[+].

15Симеоной хүбүүд Емүһээл, Ямиин, Ооһад, Яхиин, Цохаар ба ханаһаан угтай эхэнэрэй хүбүүн Саул[†] болоно. Тэдэнһээ Симеоной обог гараһан болоно[+].

16Левиин хүбүүдые ахалан тоолоходо, Гэршоон, Кэһаат ба Мэрарии болоно. Левий гээшэ зуун гушан долоон наһа наһалһан гэхэ[+].

17Гэршооной хүбүүд Либнии ба Шимэй гэгшэд өөрын урагтай. 18Кехадай хүбүүд: Амраам ба Ицһаар, Хэброон ба Үззиһээл. Кэһаат зуун гушан гурбатай боложо наһа бараа. 19Мэрариин хүбүүд Маһлии ба Мушии.

Левиин обог гэхэдэ эдэл болоно[+].

20Амраам гээшэнь өөрынгөө абга эгэшэ Ёхээбэдые һамган болгожо абаһан байгаа. Тэрэ эхэнэрһээ Аһароон ба Моисей түрэһэн юм. Амраам зуун гушан долоотой болоһон гэхэ[+].

21Ицһаарай хүбүүд: Коорах, Нээпэг ба Зихрии[+].

22Үззиһээлэй хүбүүд: Мишаһээл, Элцапаан ба Ситрии[+].

23Аһароон Амминадаабай басаган, Нахшооной эгэшэ Элишээбые һамган болгожо абаһан юм. Тэрэнь Надааб, Абиһуу, Эльазаар ба Итамаар гэжэ хүбүүдые түрөө[+].

24Коорахай хүбүүд: Ассиир, Элканаа ба Абиасаап. Энэ Коорахай ураг удам гээшэ[+].

25Аһарооной хүбүүн Эльазаар Пүтиһээлэй басагадай нэгые абаа, тэрэнь Пинэһаасые түрөө.

Эдэ хадаа левит угай эхи табигшад болоно[+].

26Израилиин хүбүүдые сэрэг шэнгеэр жагсаагаад, Египедэй газарһаа гаргагты гэжэ Эзэнэй зонхилһон Аһароон Моисей хоёр болоно.

27Моисей Аһароон хоёр Израиль угсаатаниие Египедһээ гаргахын тулада фараонтой үгөөр эдилдэн тэмсэжэ байгаа бэлэй.


Бурхан Моисейдэ үшөө нэгэ даабари үгэнэ

28-30Египедтэ Моисейтэй хөөрэлдэжэ байхадаа Эзэн айладаа һэн:

– Би Эзэнби! Минии хэлэһэн бүгэдые фараондо дамжуула.

– Үгэ хэлэндээ би ахир һэмнэйб. Фараон минии үгэ дуулаха юм аал? – гэжэ Моисей зүрхэ алдан дуугараа бэлэй.

#### 7

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг болобо:

– Би шамайе фараондо[†] бурхан[†] болгожо табиба гээшэб, харин Аһароон[†] ахашни шинии нэрэһээ лүндэншэн[†] болохо. 2Минии хэлэ гэһэн юумэ ши хуу хэлэхэш, Аһароон ахашни Израиль[†] угсаатаниие өөрын газар дайдаһаа табииш гэжэ фараондо хандан хэлэхэ. 3Зүгөөр Би фараоной үсэд зангыень хүдэлгэхэб. Минии олон дүлгэ тэмдэг[†] болон гайхамшаг үзэгдэлнүүдые[†] Египет[†] орондо үзүүлхэб. 4Харин таанадай үгэ фараон дуулахагүй. Одоол тиихэдэ Египет Минии гарай хүндые мэдэхэ даа! Минии арад болохо Израиль угсаатаниие сэрэг шэнгеэр жагсаан Египедһээ гаргахаб. Хэһээлтэм шанга! 5Минии хүндэ гарта сохюулхадаал Эзэн хэн гээшэб гэжэ Египет зон мэдэхэ даа. Тиихэдэнь лэ Израиль угсаатаниие тэндэһээ гаргахаб.

6Эзэнэй зарлигые Моисей Аһароон хоёр гүйсэд бэелүүлбэ. 7Фараондо хандаха тэрэ үедөө Моисей наян наһатай, Аһароон наян гурбатай байгаа.


Фараондо үзүүлһэн дүлгэ тэмдэгүүд

8Эзэн Моисей Аһароон хоёрто айладаба:

9– Фараоной таанадта «Гайхамшаг үйлэ бүтээгыт» гэжэ хэлээ һаань, ши Аһароондо «Дулды абажа, фараоной урда шэдэ» гэжэ хэлээрэй, тиихэдэш могой болошохо.

10Моисей Аһароон хоёр фараондо ерэжэ, Эзэнэй захирһанай ёһоор хэбэ: Аһароон дулдыгаа фараоной, тэрэнэй түшэмэлнүүдэй урда шэдэбэ, тэрэнь могой болошобо.

11Фараон өөрын мэргэшүүлые ба эльбэшэдые дуудажа ерүүлбэ. Египедэй эльбэшэд иимэ юумэ баһал харуулба. 12Хүн бүхэниинь дулдыгаа газарта шэдэбэ, тэдэнь могойнууд болошобо. Гэбэшье Аһарооной дулды тэдэнэй дулдынуудые бэедээ татан шэнгээжэрхибэ. 13Теэд фараон тэдэнэй үгэ шагнаха дурагүй байба. Эзэнэй айладаһаар лэ болобо.


Египет зониие хэһээлгэ

14Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Фараоной үсэд зангынь хүдэлөөд, зониие табиха дурагүй байна. 15Үглөөдэр фараоной гол тээшэ ерэхэдэнь, урдаһаань ошоорой. Могой боложо хубилдаг дулдыгаа гартаа баряад, голой эрье дээрэ урдань зогсон, 16иигэжэ тэрээндэ хэлэхэш: «Сүл губида ошожо Намда үргэл хэхыень Минии арадые табииш», – гэжэ Эзэн, еврейнүүдэй[†] Бурхан, шамда дамжуулаа. Харин ши мүнөө болотор үгыень дууланагүйш. 17«Эзэн хэн гээшэб гэжэ мүнөө мэдэхэш!» – гэжэ Эзэн шамда айладана. Дулдыгаар Нил мүрэнэй уһа сохиходом, тэрэ уһан шуһан болошохо. 18Нил мүрэнэй загаһан хуу хосорхо, уһаниинь жэрхэдэһэ хүрэмэ муухай үнэртэй болохо, египедэйхид голһоо уһа уужа шадахаяа болихо.

19Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Дулдыгаа Египедэй бүхы уһан дээрэ – гол мүрэн, һэдэһэ, тэдэнэй һалаа, нуур, сөөрэмүүд дээрэ дэлгэн дэехэш гэжэ Аһароондо хэлэ, уһаниинь шуһан болохо. Бүхы Египедэй газар дайдаар – модон дээрэ, шулуун дээрэ – шуһан бии болохо.

20Моисей Аһароон хоёр Эзэнэй захирһанай ёһоор бүтээбэ.

Аһароон дулдыгаа үргэжэ, фараоной, тэрэнэй түшэмэлнүүдэй хараһаар байтар Нил мүрэнэй уһа сохибо. Нил мүрэн шуһаар урдаба. 21Уһа мүрэнэй хамаг загаһан үхэбэ, уһаниинь аргагүй муухайгаар анхилба. Египедэй зон голһоо уһа ууха аргагүй болобо. Египет орон шуһаар дүүрэбэ. 22Египедэй эльбэшэд тиимэ эльбэ баһал хэжэ шадаба. Эзэнэй урид айладаһаар, фараон үсэрһөөр үсэржэ, Моисей ба Аһароон хоёрой үгэ дуулабагүй. 23Тэрэ эрьелдээд, ордон тээшээ ябаба, эдэ бүгэдые анхарбагүй. 24Египет зон голһоо хажуу тээгүүр худагуудые[†] малтажа, ууха уһаяа бэдэрбэ. Юуб гэбэл, голһоо уухын арагагүй болоод байгаа.

25Эзэнэй Нил мүрэндэ гар хүрэһэнһөө хойшо долоон хоног үнгэрбэ.

#### 8


Хоёрдохи хэһээлтэ: баханууд

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг болобо: Фараондо[†] ошожо хэлэхэш:

– Эзэн иигэжэ айладана: «Намда зорюулһан үргэл тахилаа бүтээхыень Өөрым арадые таби. 2Табяагүй һаашни, орон нютагташ жэрхэдэһэ хүрэхөөр муухай хара соохор бахануудые табихам. 3Нил мүрэн соо үй түмэн баханууд исалха, багтажа ядан уһанһаа гаража, ордон соошни, байдаг таһалгадашни, унтадаг орон шэрээдэшни мүлхижэ ерэхэ. Түшэмэл албатанайш, улад зонойш гэрнүүдтэ, гал зуухадатнай, эһээбэри талхандатнай орохо. 4Жэрхэдэһэ хүрэхөөр хара соохор баханууд шамда, арад зон, түшэмэлнүүдтэш аһалдан гарахал!»

5Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Египедэй уһа голнууд, Нил мүрэн болон хамаг уһа сөөрэмүүд дээгүүр дулдытай гараа дэлгэн дэежэ, Египедэй газарые бахануудаар бүрхөөг гэжэ Аһароондо[†] хэлэ.

6Аһарооной уһа голнууд тээшэ гараа дэлгэн дэехэдэнь, баханууд гаража, Египедые бүрхөөбэ. 7Үнөөхи эльбэшэд баһал тиимэ эльбэ хэхэ шадалаа харуулба – Египедэй газар дайда руу бахануудые эльгээбэ.

8Фараон Моисей Аһароон хоёрые дуудажа ерүүлээд хэлэбэ:

– Эзэндэ зальбаржа, намһаа, минии албатан арадһаам эдэ бахануудые зайлуулагты! Тиихэдэтнай Израиль[†] угсаатаниие Бурхандаа[†] үргэл хэхыень табихаб[+].

9– Эдэ муухай баханууд ямар сагта танай гэрнүүдһээ үгы болохо ёһотойб гэжэ болзор тогтоон томилыш! Шинии түлөө, ноёд түшэмэлнүүдэйш, албатан арадайш түлөө Эзэндэ зальбархадам, баханууд гансал Нил мүрэн соо үлэхэ, – гэжэ Моисей фараондо хэлэбэ.

10Үглөөдэр гэжэ фараоной хэлэхэдэ:

– Шинии хэлэгшээр лэ болохо. Манай Эзэн Бурхантай тэнсэхэ хэншье үгы гэжэ мэдэжэ абахыншни түлөө энэ хэгдэхэ. 11Баханууд шамайе, ордонгыеш, түшэмэлнүүдыеш, арад зонииеш орхин зайлаха, гансал Нил мүрэндэ үлэхэ, – гэжэ Моисей хэлэбэ.

12Моисей Аһароон хоёр фараонһоо гараба. Моисей Эзэндэ хандажа, фараон руу эльгэһэн бахануудые үгы хэхыень гуйба. 13Эзэн Моисейн гуйлта дүүргэбэ, гэр байшангуудта, хото хорёо соогуур, хүдөөгөөр байһан баханууд үхэбэ. 14Үхэһэн бахануудые суглуулжа обоолходонь, хаа-хаанагүй үмхэйн үнэр танар гутаба. 15Харин фараон баханууд үгы болоо гэжэ мэдэхэдээ, үнөөхи үсэд зандаа диилдэн, үгыень дуулахаяа болибо даа. Эзэнэй урид айладаһаниинь бэелбэ.


Гурбадахи хэһээлтэ: илааһан

16Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Дулдыгаа далайжа, газарай тооһо шорой шабхада гэжэ Аһароондо хэлэл даа, бүхы Египедэй шорой тооһон илааһан боложо хубилха.

17Тэрэнииень бүтээбэ. Аһароон дулдыгаар газарай шорой шабхадаба, тэрэ дороо үй түмэн илааһан хүн амитанда добтолбо. Бүхы Египедтэ газарай шорой илааһан боложо хубилаа бэлэй. 18Фараоной эльбэшэд бүхы эльбэеэ гаргабашье, илааһа бии болгожо шадабагүй.

Үй түмэн илааһан хүн болон амитадта амар заяа үзүүлхэеэ болибо.

19Египедэй эльбэшэд «Энэ Бурханай гар ха даа» гэжэ фараондо хэлэбэ. Фараон үсэд зангаа хубилгабагүй, үгэ дуулабагүй. Эзэнэй урид айладаһаарнь лэ болобо.


Дүрбэдэхи хэһээлтэ: һоно батаганаан

20Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Үглөөдэр үглөө эртэ бодожо, фараондо ошохо болобош. Гол руу ерэхэдэнь, иигэжэ хэлэхэш: «Эзэнэй айладхал иимэ: Намда үргэл хэхыень Минии арадые табииш! 21Табяагүй һааш, шам руу, түшэмэлнүүд, арад түмэн, ордон рууш һононуудые табихаб. Египедэй хамаг зоной гэр байрадань ба хүл доогуурыньшье һоно батаганаан исалха! 22Харин Гоошэн нютагта һоно батаганаан үгы байхаар илгахаб: тэндэ Минии арад угсаатан һуудаг юм – тэндэ һоно батаганаан үгы байха. Газар дэлхэйдэ ганса Эзэн бии гэжэ мэдэхыншни түлөө тиигэжэ хэхэб. 23Өөрын арадые Би гай оһолһоо аршалхаб, харин шинии арад зониие хэһээхэб. Ерэхэ үглөөгүүр тиимэ дүлгэ үзэгдэхэ».

24Эзэн үгэдөө хүрэбэ. Үй түмэн һоно батаганаан фараоной ордондо, ноёд түшэмэлэйнь гэрнүүдтэ, бүхы Египедээр дүүрэбэ. Египет[†] орон һоно батаганаанһаа хосорхо туйлдаа хүрэбэ.

25Фараон Моисей ба Аһароониие дуудажа ерүүлээд хэлэбэ:

– Манай газар нютагһаа гарангүй Бурхандаа үргэл хэгты.

26Моисей харюудань:

– Тиигэжэ болохогүй. Египет арад манай Бурхандаа хэһэн үргэл тахилые бузартай үйлэ, бузгай хэрэг гэжэ нэрлэхэл. Тэдэнэй ойро тахибалнай тэдэ маанадые шулуугаар шэдэжэ алаха бэшэ юм гү[+]? 27Үгы даа, бидэ сүл губи руу гурбан үдэрэй зайда ошожо, манай Эзэн Бурханай хүндэлэлдэ үргэл бүтээхэ ёһотойбди, – гэбэ.

28– Би таанадые сүл губи руу Эзэн Бурхандаа үргэл хэхыетнай табихаб, гансал холо бү ошооройгты. Минии түлөө баһа зальбаран үргөөрэйгты, – гэжэ фараоной хэлэхэдэ:

29– Би иигээд шамһаа гаража, Эзэндэ зальбархам, үглөөдэртөө һоно батаганаанһаа хуу һалаха – фараоншье, түшэмэлнүүдшье, бүхы албатан арадшье. Гэбэшье энээнһээ хойшо фараон маанадые мэхэлхэеэ болиг лэ, Эзэндэ үргэл хэхыень манай угсаатанда һаад бү хэг лэ, – гэбэ Моисей.

30Моисей фараонһоо гаража, Эзэндэ зальбарба. 31Эзэн Моисейн гуйлтаар фараон болон тэрэнэй түшэмэлнүүдһээ, албатан зонһоонь үй түмэн һоно батаганаа зайлуулжа, нэгыешье үлөөбэгүй. 32Харин фараон үсэд зангаа хубилгабагүй, зониие табибагүй.

#### 9


Табадахи хэһээлтэ: малай тахал

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Фараондо[†] ошоод иигэжэ хэлэ: Еврейнүүдэй[†] Эзэн Бурхан:[†] «Намда үргэл хэхыень Минии арадые табииш! 2Табяагүй, барижа байгаа һааш, 3хүдөө байгаа бүхы малдаш – моридтош, элжэгэ тэмээнүүдтэш, сар үхэртэш, хони ямаандаш – Эзэнэй хүндэ гар бууха, аймшагтай үхэл тахал эхилхэ! 4Харин Египедэй зоной малда шэнгеэр бэшэ, Израильшуудай[†] малда Эзэн ондоогоор хандаха: нэгэшье малынь үхэхэгүй», – гэжэ айладана.

5Тиигээд энэ орон нютагта энэ үйлэ үглөө болохо гэжэ Эзэн саг гаргаба.

6Үглөөдэр үглөөнь Эзэн амалһанаа бүтээжэ, Египедэй зоной малыень хуу үхүүлбэ. Харин израильшуудай мал яабашьегүй. 7Фараон хүниие мэдэхыень эльгээбэ, тиихэдэнь, нээрээшье, Израилиин улад зоной нэгэшье мал гарза болоогүй байба. Гэбэшье үсэдөө алдабагүй, тэдэниие табибагүй.


Зургаадахи хэһээлтэ: яра эдеэрэтэй шарха

8Эзэн Моисей Аһароон[†] хоёрто айладаба:

– Зуухаһаа дүүрэн адха үнэһэ абаад, фараоной хараһаар байтар тэнгэри өөдэ Моисей хаяг. 9Тиихэдэнь тэрэ үнэһэн Египедтэ тооһон болон орьёлжо, хүнүүдэй, мал амитанай бэедэ яра шарха гараха.

10Тэдэ зуухаһаа үнэһэ абажа, фараоной хажууда ошобо. Моисей үнэһэ тэнгэри өөдэ сасаба. Тиихэдэнь хүнүүдэй, мал амитанай бэедэнь яра эдеэрэтэй шарха гаража эхилбэ. 11Фараоной эльбэшэд Моисейтэй мүрысэжэ шадахаяа болибо: тэдэнэй, Египедэй бүхы зоной бэедэ яра шарха бии болобо. 12Гэбэшье Эзэн фараоной үсэдые хүдэлгэжэ, тэрэ үгэ дуулабагүй. Моисейдэ Эзэнэй урид айладаһаарнь лэ болобо[+].


Долоодохи хэһээлтэ: шанга аадар мүндэр

13Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Үглөөдэр үглөөгүүр эртэ бодожо, фараондо ошоод иигэжэ хэлэхэш: Эзэн, еврейнүүдэй Бурхан, иигэжэ айладана: «Намда зорюулһан үргэл тахилаа бүтээхыень Минии угсаата арадые табииш! 14Энэ удаа бүришье аймшагтай хэһээлтэ шамда, түшэмэлнүүдтэш, бүхы арад зондош амасуулхам. Намтай тэнсэхэ хэншье дэлхэй дээрэ үгы гэжэ шинии мэдэхын тулада! 15Хүсэтэ гараа далайжа, шамда ба шинии албатан арадта тарбаган тахал халдахаагаа һаам, газарай нюрууһаа үгы болохо һэнта. 16Гэбэшье Өөрын хүсэ шадал шамда харуулжа, Өөрын нэрэ соло бүхы дэлхэйгээр суурхуулхын тула Би шамайе амиды үлөөнэб[+]. 17Мүнөө болотороо Минии арадта бэрхэшээл ушаруулан, арадыемни табиха дурагүй байнаш. 18Үглөөдэр үглөө энэл сагта урдань Египет[†] орондо үзэгдөөгүй шанга аадар мүндэр оруулхам! 19Үхэр малаа хушалта һарабша доро хорохыень суглуулаг, газаагуур задагай байһан хамаг юумэеэ хушаг гэжэ хэлэ. Газаа, хүдөөдэ үлэһэн, хушалта доро хороогүй хүн, үхэр мал мүндэртэ сохюулжа хосорхо».

20Эзэнэй үгэһөө һүрдэһэн фараоной түшэмэл ноёд яаралтай түргэн барлагуудаа, мал һүрэгүүдээ суглуулжа, гэр хушалта доро оруулба. 21Харин үгэдэнь анхараагүй ноёд зоноо, мал һүрэгүүдээ хүдөө талаһаа асарангүй орхибо.

22Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Гараа огторгой өөдэ дэлгэн дэехэдэш, Египет орондо айхабтар шанга аадар мүндэр бууха. Тэрэ Еипедэй газар дайдаар зониие, мал, ургамал ногоо сохихо.

23Моисей дулдыгаа огторгой өөдэ дэлгэн дэебэ. Эзэнэй хүсэлөөр тэнгэри дуугаржа, сахилгаан сахилжа, залин мүндэртэ аадар орожо эхилбэ. Бүхы Египет ороноор Эзэн мүндэр буулгаба[+]. 24Египет орондо урдань хэзээдэшье үзэгдөөгүй ехэ мүндэр оробо, сахилгаан сахилба. 25Хаа-хаанагүй хүдөө талада оройтоһон зон, мал мүндэртэ сохюулжа хосорбо. Ургамал ногоон һалаба, модо һөөгүүд хуха сохюулба. 26Гансал Гоошэн нютагта мүндэр оробогүй – тэндэ Израиль угсаатан һуудаг бэлэй.

27Фараон Моисей Аһароон хоёрые дуудажа асаруулаад хандаба:

– Энэ удаа би нүгэлтэй[†] байһанаа мэдэрнэб; Эзэнтнай үнэниие айладаа юм байна, харин минии болон албатан арадайм буруу элирбэ гээшэ[+]. 28Эзэндэ зальбарыш даа: тэнгэриин дуу сахилгаа, аадар мүндэр болюулаг лэ. Би таанадые бэшэ барихагүйб, ошохо тээшэтнай табихалби.

Моисей тэрээндэ иигэжэ харюусаба:[+]

29– Хотоһоо гаран сасуу Эзэн тээшэ гараа дэлгэн дэехэдэм, тэнгэриин дуу сахилгаан, аадар мүндэр тэрэ дары болихо, газар дэлхэйдэ гансал Эзэн гэжэ мэдэхыншни түлөө тиимэ үйлэ болоно[+]. 30Гэбэшье ши болон шинии түшэмэлнүүд Эзэн Бурханһаа үшөөл айнагүй гэжэ тухайлнам.

31Ешмээн эдеэшэжэ, маалинга үрэһэеэ гүбеэгүй байһан дээрэһээ мүндэртэ ехээр сохюулһан, 32шэниисэ болон хара таряан хожом таригдаһан шалтагһаа мүндэрһөө хохидоогүй байба.

33Моисей фараониие орхин, хотоһоо гарахадаа, Эзэн руу гараа дэлгэн дэебэ, тиихэдэнь тэнгэри дуугархаа болибо, мүндэр гансата замхаба, бороо тогтобо. 34Тэнгэриин һүрөөтэ дуун, аадар мүндэр болибо гэжэ фараон харамсаараа дахяад нүгэл хэжэ, түшэмэлнүүдтэеэ хамта үсэрхэжэ эхилбэ. 35Фараон үсэд хатуу зангаараа Израилиин зониие табиха дурагүй зандаа байба. Эзэнэй уридшалан Моисейдэ айладаһаарнь лэ болобол даа.

#### 10


Наймадахи хэһээлтэ: таршаанууд

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Фараондо[†] ошо. Минии дүлгэ тэмдэгүүдые[†] фараондо ба албатан зондонь үзүүлхэ зорилгоор тэрэниие эсэргүүсүүлээб. 2Египедые ямар хэһээлтээр Минии хэһээһэн тухай, гайхамшаг үзэгдэлнүүдые[†] хайшан гэжэ Минии үзүүлһэн тухай хүбүүдтээ ба аша гушанартаа хөөрөөрэйгты! Эзэн хэн гээшэб гэжэ мэдэхынтнай тула эсэргүүсүүлээб!

3Моисей Аһароон[†] хоёр фараондо ерээд хэлэбэд:

– Эзэн, еврейнүүдэй[†] Бурхан,[†] иигэжэ асуужа байна: Минии урда номгорхошни хэзээ юм бэ? Намда зорюулһан үргэл тахил бүтээхыень Минии арадые табииш. 4Табяагүй һаашни, үглөөдэр газар нютагташ таршаа шааруул тараахам[+]. 5Газар харахаар бэшэ болотор тоогүй олон таршаа дүүрэхэ, мүндэрһөө бүтэн үлэһэн ургамал хуу эдижэ һалгаха, хүдөө ургажа байһан модо бургааһа хиргаха! 6Шинии ордондо, ноёд түшэмэлнүүдэйш, арад албатанайш гэр байшангуудта дүүрэн таршаа бии болохо. Энэ орон нютагта һууһан сагтаа үбгэ эсэгэнэршни тиимэ юумэ үзөөгүй байха.

Иигэжэ хэлээд, Моисей гэрһээ гараба.

7Фараондо түшэмэлнүүдынь хандажа хэлэбэ:

– Энэ хүнһөө боложо бидэ удаан зобохомнай гээшэ гү? Өөрынгөө Эзэн Бурханда үргэл хэхыень тэдэниие табиит, Египет[†] хосоржо байна гэжэ харанагүй аалта?

8Моисей Аһароон хоёрые фараондо һөөргэнь дуудажа асарба.

– Ошожо, Эзэн Бурхандаа мүргэлөө[†] хэгты. Хэнтнай ошохо болоноб? – гэжэ фараон тэдэнһээ асууба.

9– Үбгэд хүгшэдтэеэ, нарай нялхатаяа, үхи басагад, хүбүүдтэеэ булта, хамаг үхэр малаа, сар хонидоо абажа ошохо ёһотойбди, юуб гэхэдэ, энэмнай Эзэнэй тогтооһон һайндэр бшуу, – гэжэ Моисей хэлэбэ.

10– Эхэнэр, хүүгэдтэйтнай хамта би таанадые табихагүйб. Эзэншье таанадта туһалжа шадахагүй. Юундэ хүүгэдээ абаашаха гэбэт? Муу бодол сэдьхээ гээшэ хат. 11Үгы даа, гансал эрэшүүл ошожо, Эзэндэ хэхэ гэһэн үргэлөө бүтээг – тиигэжэл гуйгаа бэшэ һэн гүт? – гэжэ фараон хэлэбэ.

Моисей Аһароон хоёрые тиигээд үлдэжэ гаргаба.

12Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Египедэй газар тээшэ гараа дэлгэн дэел даа, таршаа шумуул дахяад добтолжо, бүхы ногооень, мүндэртэ сохюулаагүй бүхы ургамалыень дууһан һалгаг.

13Моисей Египедэй газар руу дулдытай гараа дэлгэн дэебэ, Эзэн зүүн тээһээ шанга һалхи буулгаба. Бүхэли үдэртөө, бүхэли һүниндөө һалхин үлеэбэ, үглөөгүүр тээшэ үй түмэн таршаа шумуул асарба. 14Египедэй бүхы газар дайдада таршаа шумуул добтолон оробо. Урдань хэзээдэшье үзэгдөөгүй, саашадаашье хэзээшье үзэгдэхэгүй олон таршаа шумуул газар дайдые бүрхөөбэ. 15Газарай нюруу огто харагдахаяа болибо. Таршаа шумуул дайдын бүхы ногоо, бүхы модо жэмэс эдижэ һалгааба. Египет орондо ногоо набша гэхэ юумэн үгы болобо.

16Фараон яаралтай Моисей Аһароон хоёрые ерүүлээд хэлэбэ:

– Эзэн Бурханайтнай урда, танай урда би гэмтэйб[+]. 17Үшөө дахин үршөөгыт, Эзэн Бурхандаа зальбарыт, энэ үхэлтэ үйлэ намһаа холодуулаг лэ[+].

18Моисей фараонһоо гаража, Эзэндэ зальбарба. 19Эзэнэй баруун зүгһөө шанга һалхи табихадань, таршаа шумуул Хулһата далай[*] тээшэ хиидэжэ һалаба. Египедэй газарта нэгэшье таршаа шумуул үлэбэгүй.

20Зүгөөр Эзэн фараониие дахяад үсэрүүлбэ, Израилиин үри һадаһадые тэрэ энэшье удаа табибагүй.


Юһэдэхи хэһээлтэ: шэб харанхы

21– Тэнгэри өөдэ гараа дэлгэн дэехэдэш, Египедэй газарта тэмтэржэ ябамаар шэб харанхы болохо, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба.

22Моисей дулдытай гараа тэнгэри өөдэ дэлгэн дэебэ, Египедэй бүхы газарта гурбан үдэрэй туршада нюдэ алдама харанхы байба. 23Хэн гэшэгүй хэнииеш хараха аргагүй байба, һууһан газарһаа хэншье бодобогүй. Харин Израилиин зоной һуудаг нютагта гэгээтэй байгаа бэлэй.

24Фараон Моисейе дуудажа асаруулаад:

– Ошогты, Эзэнээ тахигты, хүүгэдтнай тантай ябаг. Харин малтнай үлэг. Томо жэжэ илгаагүй, – гэжэ хэлэбэ.

25Моисей тархяа һэжэрбэ:

– Эзэн Бурхандамнай түгэс шатаалта үргэл[†] үргэхэ, зооглон үргэхэ малгүйгөөр юундэ ошохо зонбибди? 26Бүхы манай мал, нэгэньшье үлэнгүй, бидэнтэй хамта ошохо, тэндэ ямар мал Эзэн Бурхандаа үргэхэеэ шэлэхэбди. Тэндэ хүрөөгүйдөө Бурханда ямар мал үргэхэеэ мэдэнэгүйлди.

27Эзэн фараоной үсэдыень хүдэлгэбэ, тэрэ дахяад табибагүй.

28– Яба саашаа, дахин намда бү ерэ. Хэрбээ ерэбэл, һүнэһөө хатаахаш, – гэжэ Моисейдэ фараон хэлэбэ.

29– Хэлэһээршнил болуужаг, бидэ хоёр бэшэ уулзахагүйбди, – гэжэ Моисей хэлэбэ.

#### 11


Арбадахи хэһээлтые уридшалан айладхана

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Үшөө нэгэ гай тодхор фараондо[†] болон Египедэй газарта табихам гээшэ, тэрэнэй һүүлээр одоошье таанадые табиха. Табихаһаа байтагай эндэһээ түргөөр намнаха гэжэ оролдохо. 2Хүн бүхэн танилһаа, эхэнэр бүхэн хүршэ эхэнэрһээ алта мүнгэн шэмэг зүүдхэл, һиилүүр эрижэ абаг гэжэ хэлэ.

3Израиль[†] угсаатанда энэрхыгээр хандахыень тэндэхи зоной сэдьхэл Эзэн хубилгаба. Тиигээдшье Моисей египет[†] зондо – ноёд түшэмэлнүүдэй, юрын зоной дунда – нэрэтэй, хүндэтэй байгаа юм.

4Моисей фараондо хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ айладаба: һүниин тэн багаар Египет орон соогуур һэтэ гарахадам, 5Египедэй гэр бүлын ехэ хүбүүд – шэрээ дээрэ һууһан фараоной ууган хүбүүн, тээрмээр талха татажа байһан богоол эхэнэрэй анха түрэһэн нарай хүбүүн адли илгаагүй бүгэдөөрөө, мүн мал амитанай хамаг түрүүшын түлынь ами алдаха. 6Бүхы Египедтэ уй ехэ орилоон, урдань үзэгдөөгүй ехэ уйдхар болохо. 7Харин израильшуудта, тэдэнэй малда нохойш хусахагүй. Египет болон Израиль хоёрой хоорондо ямар илгаа Эзэн хэнэб гэжэ харахат[+].

8– Түшэмэлнүүдшни намда ерэхэ, – гэжэ Моисей фараондо хэлэбэ. – Ябаха руугаа ябыш даа, арад зоншни баһал ябаг гэжэ гуйха. Тиихэдэнь орон нютагһааш гарахабди.

Моисей фараонһоо уур сухалаар дүүрэн гараба.

9– Фараон үгыеш дуулаха дурагүй байна, Египет орондо Минии үйлэдэһэн гайхамшаг үзэгдэлнүүд[†] үшөөл олон болохын тула энэ хэрэгтэй, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба.

10Моисей Аһароон[†] хоёр эдэ үзэгдэлнүүдые фараоной урда харуулаа бэлэй. Харин Эзэн фараониие үсэд болгожо, Израилиин зониие тэрэ табиха дурагүй зандаа байба.

#### 12


Паасхын һайндэрые тогтоолго

1[•]Египедэй газарта байхадаа Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто зарлиг болоо бэлэй:

2– Энэ һара хадаа хамагай эхин һара, жэлэй түрүүшын һара болуужаг. 3Израилиин бүхы зондо хэлээрэйгты: энэ һарын арбанай үдэртэ бүлэ бүхэн нэгэ хурьга абуужаг. 4Нэгэ хурьга эдижэ барахагүй багахан бүлэтэй һаа, хүнэйнгөө тоогоор хүршэтэеэ хамһажа абахада болоно. Нэгэ хурьга хэды зон эдинэб, шадал соогоо болуужаг. 5Ямаршье дутагдал гажуугүй жэлтэй эрэ хурьган байха зэргэтэй. Хурьганай орондо эшэгэ абахада баһа болохо. 6Тус һарын арбан дүрбэн болоходо үдэшын боро хараанаар хурьгаяа үүсэлэн гаргаха ёһотой. Израилиин ниигэмдэ хабаатай зон булта тиигэхэ ушартай[+]. 7Шуһанһаань абажа, эдихэ гэрэйнгээ үүдэнэй хоёр тотогодо болон хүндэлэбшэдэ түрхихэт. 8Мяхыень тэрэ һүниндөө гал дээрэ хууража эдеэрэйгты, эһээлтэгүй талхантай, гашуун ногоотой холижо эдихэ хэрэгтэй. 9Дутуу хуураад түүхэйгөөр гү, али уһан соо шанаад эдижэ болохогүй, тархи тагалсагтайнь, гэдэһэ дотортойнь галда хууража, һайтар болгоод лэ эдихэ хэрэгтэй. 10Үглөө болоторнь орхижо болохогүй, үлөө һаань, шатаагты. 11Эдихэдээ, бүһэеэ бүһэлээд, гуталаа үмдөөд, харгын тулуур гартаа баряад шамдажа эдихэ ёһотойт. Энэ хадаа Эзэниие хүндэлһэн Паасхын һайндэр гээшэ.

12Харин Би тэрэ һүниндөө Египет[†] орониие һэтэ гаража, тэндэхи хамаг зоной гэр бүлэдэ түрэһэн ехэ хүбүүдэйнь, малайнь түрүүшын эрэ түлнүүдэй ами таһалан нэрбэхэб. Египедэй бурхан[†] шүтөөнгүүдые бүгэдые хэһээхэ Эзэн мүн гээшэб[+]. 13Харин танай байһан гэрнүүдтэ шуһан тэмдэг байгуужаг, шуһа харахадаа, хажуугаартнай гарахаб. Египедэй зониие һүнөөхэдэм, үхэл таанадай хажуугаар гараха.

14Энэ үдэрые дурсажа байгты. Хойшодоо үеын үедэ энэ Эзэнэй һайндэр гэжэ тэмдэглэжэ байгты. Энэтнай таанадта хэтын тогтоол болоно. 15Долоон үдэр эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ эдигты, анханһаа эхилжэ эһээбэри гэртээ үгы хэгты. Энэ долоон хоног соо эһээһэн юумэ эдиһэн хүн Израилиин хүн гэжэ бэшэ нэрлэгдэхэгүй.

16Түрүүшын үдэр нангин[†] суглаагаа үнгэргэгты, мүн долоодохи үдэртэнь баһал тиигэгты. Эдэ үдэрнүүдтэ ямаршье ажал хэжэ болохогүй, гансал эдеэ хоолоо бэлдэхэдэ болохо.

17Эһээлтэгүй талханай һайндэр гэжэ тэмдэглэгты. Энэ үдэр Би таанадые Египедһээ гаргаһан болоноб, ушар тиимэһээ хэтын тогтоол болгон энэ һайндэр хойшодоо үеын үедэ тэмдэглэжэ ябаха болонот.

18Түрүүшэ һарын арбан дүрбэдэхи үдэрэй үдэшэһөө хорин нэгэнэй үдэшэ болотор эһээнгүй бариһан хилээмэ эдидэг байхат. 19Долоон хоногой туршада танай гэртэ эһээбэри гэжэ байха ёһогүй, эһээһэн талхан зүйл амандаа хэһэн ямар ерүүлшье, тэрэ нютагайшье хүн байг илгаагүй, иимэ хүн Израилиин хүн гэжэ тоологдохоёо болихо. 20Эһээһэн юумэ бү эдигты, хаанашье ябахадаа эһээбэригүй талха эдидэг бологты.

21Моисей Израилиин аха захатаниие[†] суглуулжа, зарлиг болобо:

– Гэр бүлэ бүхэн хурьга эшэгэ шэлэжэ, үүсэлэн гаргаг – Паасха[†] бэлдэг. 22Иссопоор хэгдэһэн арюудхан сүршэдэг шүүр абажа, амһарта соо байһан шуһанда норгоод, үүдэнэй хоёр тотого ба хүндэлэбшэ шуһаар будаха ёһотойт. Үглөөгүүр болотор хэншье гэрһээ бү гараг[+]. 23Египет ороной ууган хүбүүдэй ами хороохо гэжэ ябаһан Эзэн тотого, хүндэлэбшэдэ байһан шуһа харахадаа, хажуугаартнай гараха, усадхагша элшые таанадта оруулхагүй.

24Энэ хадаа нангин тогтоол болохонь дамжаггүй, таанар болон үри һадаһантнай сахижа ябуужаг. 25Эзэнэй найдуулһан орон нютагта ороодшье энэ ёһолол сахигты. 26Үри хүүгэдэйнгээ «энэ ямар ёһолол гээшэб?» гээд һурабал,[+] 27«Египет зоной ами хорооходоо, Израилиин зоной гэрнүүдые алгасан гаража, манай бүлэнүүдые хайрлаһан Эзэндэ зорюулһан Паасхын үргэл гээшэ» гэжэ хэлэхэт.

Арад зон Эзэнэй урда үбдэглэн дохижо ёһолбо. 28Израиль[†] угсаатан Эзэнэй Моисей Аһароон хоёрто айладаһые бүгэдыень бүтээбэ.


Ууган хүбүүдэй ба малай түрүүшын түлэй үхэл

29Һүниин тэндэ Эзэн Египедэй хан шэрээдэ һууһан фараоной[†] ууган хүбүүнһээ эхилээд, түрмэдэ һууһан гэмтэнэй түрүүшын хүбүүн хүрэтэр адли илгаагүй хамаг гэр бүлын ехэ хүбүүдэй, мүн үхэр малай түрүүшын түлэй ами хороожо орхибо. 30Фараон һүни бодобо, тэрэнэй түшэмэлнүүд, албатан арад бултадаа бодобо. Египет орондо уй ехэ уйлаан, гай ехэ хүлгөөн болобо. Үхэлэй ороогүй гэр Египедтэ байбагүй.

31Фараон тэрэл һүниндөө Моисей Аһароон хоёрые дуудажа ерүүлээд, тэдээндэ хэлэбэ:

– Ябагты, минии арад зоной дундаһаа гарагты! Израиль угсаатаниие абаашажа, хэлэһэн тахилаа хэгты. 32Бодо малаа, жэжэ томыень бултыень абагты. Ябагты, үреэл хэшэгээ намда хүртөөгты!

33Орон нютагһаамнай түргэн ябагты гэжэ Египедэй зон израильшуудые баалажа[†] захалба; танай ябаагүй һаа, бидэ бултадаа үхэхэмнай гэлдэбэ. 34Эһэжэ үрдеэгүй талхаяа хубсаһандаа монсогойлжо уяад, зон гараба.

35Моисейн хэлэһээр, Израилиин зон Египедэй зонһоо алта мүнгэн зүүдхэл хэрэгсэлнүүдые, хубсаһа хунар эрижэ абаба[+]. 36Эзэн египет зоной сэдьхэл зөөлэрүүлбэ – тэдэ израильшуудай эриһэн лэ юумыень үгэбэ. Египедһээ тэдэ олзо ехэтэй гараа бэлэй[+].


Израильшууд Египедһээ гаран ошоно

37Израиль угсаатан Раамсээсһээ Суккоот тээшэ гараба. Багашуулгүйгөөр зургаан зуу мянган ябаган эрэшүүл гэжэ тоолоо бэлэй[+]. 38Ондоошье угсаатан тэдээнтэй ябалсаба, олон тоото эбэртэ бодо, томо жэжэ малаа абажа гараба.

39Египедһээ үлдүүлхэдээ, харгыдаа эдихэ эдеэ бэлдэжэ үрдеэгүй, яаралтай гараһан тэдэ эһэжэ үрдеэгүй талхаяа болгожо эдибэ.

40Израиль угсаатан Египедтэ дүрбэн зуун гушан жэлэй туршада һуугаа бэлэй[+]. 41Дүрбэн зуун гушан жэлэй үнгэрһэн хойно энэ һүни Эзэнэй сэрэг шэнгеэр жагсаһан арад Египедһээ мултаран гаража ошобо.

42Энэ хадаа Египедһээ гаргаһан Эзэндэ мүргэн хонохо һэримжэтэй һүни болоо. Израиль угсаатанда хэтэдээ Эзэндэ мүргэн нойргүй хонохо һүнинь мүн.


Паасхын ёһо гурим

43Эзэн Моисей Аһароон хоёрто зарлиг болобо:

– Энэ Паасхын ёһо гээшэ: ондоо угсаата хэншье эдихэ ёһогүй. 44Мүнгөөр худалдажа абаһан богоолой бэлгэ отолболшни, тэрэ эдихэ зэргэтэй. 45Хүлһэншэ ерүүл хүн тэрэниие эдихэ ёһогүй. 46Эдиһэн гэрһээ мяха гаргажа болохогүй, гансаханшье яһыень бү хухалагты[+]. 47Израилиин зон бүгэдөөрөө сахин бэелүүлхэ ёһотой. 48Танайда ерүүл хүн Эзэндэ зорюулагдаһан Паасхын һайндэр һайндэрлэхэ гээ һаань, тэрэнэй гэр бүлын бүхы эрэнүүдэй бэлгэ отолоорой, тэрэнэйл һүүлээр һайндэрлэхэ эрхэтэй тэрэ болохо. Танай орон нютагта түрэһэн хүн мэтэ болохо. Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн[†] һайндэрлэхэ ёһогүй. 49Удамайшье хүндэ, танай дунда һуудаг ерүүлшье хүндэ хуули адли байха зэргэтэй[+].

50Эзэнэй Моисей ба Аһароондо зарлиг болоһоорнь израильшууд бүтээбэ. 51Тэрэ үдэр Эзэн Израиль угсаатаниие Египедһээ сэрэг шэнгеэр жагсаан гаргаба.

#### 13


Ууган хүбүүе, малай түрүүшын түлые Бурханда зорюулга

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг болобо:

2– Израилиин зоной дунда эхын умайһаа унаһан ехэ хүбүүе, малай түрүүшын түлые Намда зорюулдаг бологты: эдэш Минии болоно[+].


Эһээлтэгүй талханай һайндэр

3Моисей угсаата арадтаа хэлэбэ:

– Египедһээ, богоол байһан газарһаа гараһан энэ үдэрые һанажа ябагты, тэндэһээ таанадые Эзэн хүсэ хүсэлэн гаргаа һэн. Эһээгдэһэн юумэ бү эдигты. 4Авиив һарада[*] мүнөөдэр гараба гээшэт.

5Ханаһаан,[†] хээт, эмоор, хиив ба евүүс угсаатанай анхан һууһан, һү тарагаар, бал тоһоор билтаржа байһан газар үгэхэб гэжэ эсэгэнэртэтнай Эзэн тангариглаһан юм. Эзэнэй тиишэнь таанадые оруулхада, энэ һарада алдангүй иимэ мүргэл[†] хэдэг байхат: 6долоон үдэртэ эһээлтэгүй талха эдихэт, долоодохи үдэрынь Эзэндэ зорюулагдаһан үдэр гээд сахихат. 7Эһээлтэгүй талха долоон хоногто эдихэ ёһо болохо жэшээтэй, эһээлтэтэй талха, хүрэнгэ гэртээшье, ойро дүтэшье байлгажа болохогүй[+]. 8Тэрэ үдэр хүбүүндээ хэлэгты: энэ хадаа Египедһээ гарахадам Эзэнэй хэһэн аша туһын дурасхаалынь болоно.

9Энэ хадаа Эзэнэй зарлиг тогтоохын тулада гар дээрэш тэмдэг, нюдэнэйш урда хүшөө болохо ёһотой. Эзэнэй зарлиг хуули үгэ хэлэндэш хододоо байха ёһотой, юуб гэхэдэ, Эзэн хүсэ хүсэлэн, Египедһээ шамайе гаргаһан байна[+].

10Тогтоогдоһон сагта жэл бүри энэ тогтоол гүйсэдхэдэг байгты.

11Үбгэ эсэгэнэртэш үгэхэм гэжэ тангариглаһан Ханаһаан орондо Эзэнэй шамайе асарһан хойно 12анха түрэһэн ууган хүбүүдээ Тэрээндэ зорюулан үгэхэ ёһотойш. Малай түрүүшын эрэ түл баһал Тэрэнэй болохо. 13Элжэгэнэй түрүүшын тугалай түлөө хурьга үгэжэ абадаг байхаш, абахагүй һаа, амаргал хүзүүень булгалха ёһотойш. Хүнэй ууган хүбүүдэй түлөө – өөрынгөө хүбүүнэй түлөө – түлөөһэ үгэдэг байхаш[*].

14Хожом хэзээ нэгэтэ хүбүүншни «Энэ юун гэһэн удхатайб?» гэжэ асууба гэлэй, тэрээндэ иигэжэ харюусахаш: «Эзэн хүсэтэ гараараа Египедэй дарлалтаһаа маанадые гаргаһан юм[+]. 15Фараоной[†] үсэд бодолоор маанадые табингүй тамалхадань, Эзэн Египедэй зоной ууган хүбүүдэй, малайнь түрүүшын түлнүүдэй ами хороогоо. Тэрэ гэһээр лэ анхан түрэһэн малай эрэ түл Эзэндэ үргэнэб, өөрын ууган хүбүүнэй түлөө түлөөһэ үгэдэг заншалтай хүмби. 16Энэ хадаа шамда гар дээрэ отолһон, сохо дээрэ шатааһан шарха мэтэ сараа тамга болохо жэшээтэй. Юуб гэхэдэ, Эзэн ашата хүсөөрөө маанадые Египедһээ гаргаа».


Хулһата далай гаталалга

17Израилиин зониие фараоной табихадань, Бурхан[†] тэдэниие Пилиштын[†] газараар ябуулбагүй – энэнь даншье богони харгы байгаа. Эзэн иигэжэ сэдьхэбэ: тэндэхи арадтай дайлалдаха болохобди гэжэ харахадаа зүрхэ алдаад, Египет[†] руугаа бусахадаа болохо[+]. 18Тиин Эзэн тэдэниие тойруу харгыгаар, Хулһата далайн хажуудахи сүл губи тээшэ ябуулба. Дайшалхы жагсаалаар Египедһээ гараһан Израиль[†] угсаатан зааһан тээшэнь шэглээ бэлэй.

19Моисей Египедһээ Иосифой яһа бэеынь абажа гараа һэн. Амиды байхадаа, Иосиф Израилиин хүбүүдһээ тангариг абаһан гэхэ: «Эзэнэй хэзээ нэгэтэ һаналаа хүсэлдүүлэн, Египедһээ таанадые гаргаха сагайнь ерэбэл, минии яһа хүүр эндэ орхижо бү байгты, абажа гарахат»[+].

20Суккоодһоо гаража, Израилиин зон сүл губиин захадахи Этаам гэжэ газарта тогтобо[+]. 21Эзэн Өөрөө тэдэнэй урда ябаа: үдэр, һүнигүй ябахынь тула үдэртөө зам заажа, үүлэн бахана мэтэ, һүниндөө зам гэрэлтүүлжэ, гал бахана мэтэ[+]. 22Үдэрынь үүлэн болодог, һүнинь гал болодог бахана урдань ходо үзэгдэжэ, Израиль угсаатаниие орхингүй замдань хүтэлэн ябаба.

#### 14


Далайе гаталалга

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлигтаба:

2– Гэдэргээ хотиржо, Мигдоол болон далайн хоорондо, Бааһал-Цэпооной хажууда, Пи-Һахироодой дэргэдэ тогтог гэжэ Израилиин зондо хэлэл даа[+]. 3Тэдэ замһаа хадууран төөрибэ, сүл губи тэдээндэ дабагдашагүй һаалта болобо гэжэ фараон[†] эндүүрэн һанаг. 4Үсэдтөө диилдэжэ, хойноһоотнай мүрдэн намнаха гэжэ Минии һанаһан үйлөөр тэрэ болохо, одоол тиихэдэ фараониие сэрэгтэйнь даража, түгэс илалта туйлаха ёһотойб! Эзэнэй ёһото хэн байһые Египедэй зон мэдэжэ абаг!

Эзэнэй зарлигаарнь лэ Израиль[†] угсаатан бүтээбэ.

5Израиль угсаатан ябаа гэжэ Египедэй хаанда элидхэбэ. Фараон түшэмэлнүүдтэеэ гэнтэ бодолоо хубилгаба.

– Юу хэбэ гээшэбибди? – гэжэ тэдэ дуугаралдаба. – Ажалыемнай хэжэ байһан ажалшадаа табиха ёһогүй байгаалди.

6Фараон сэрэг зоноо, дайшалхы тэргэнүүдээ[†] түргэн суглуулагты гэжэ захирба. 7Зургаан зуун дайшалхы эрхим тэргэ бэлдэжэ, моридые хүллэбэ. Тэргэ бүхэндэ дүй дүршэлтэй сэрэгшэдые табиба. 8Үсэд нэтэрүү фараон Израиль угсаатаниие нэхэжэ ерэхэ гэһэн Эзэнэй һанаһан үйлөөр тиигээд лэ болобол даа.

Харин Израиль угсаатан Бурханай[†] хамгаалалта доро ябаа[+]. 9Египедэй сэрэг хойноһоонь ай-сүй болобо. Фараоной морин сэрэг, дайшалхы тэргэнүүдынь далайн эрьедэ Бааһал-Цэпоонһоо дүтэхэнэ Пи-Һахироот гэжэ газарта тогтоһон израильшуудые хүсэжэ ерэбэ.

10Фараон дүтэлжэ ябаба. Нэхэжэ ерэһэн Египедэй сэрэг хараад, Израиль угсаатан һүрдэхын ехээр һүрдэжэ, Эзэнһээ абарал эрибэ.

11– Египедтэ яһымнай хаяха газар олдохогүй һэн гү?! – гэжэ тэдэ Моисейдэ хашхаралдаба. – Ши маниие хосороохо гэжэ сүл губида асарба гүш? Яаха гэжэ Египедһээ ябуулаабши? 12Египедтэ шамда хэлээ бэшэ һаалди: «Орхи маанадые, египетшүүдэй[†] барлагшье байгуужабди!» Сүл губида һүнэһөө хатаанхаар Египедэй барлаг байһамнай дээрэл!

13– Бү айгты! – гэжэ Моисей арад зондо хэлэбэ. – Хаража байгаарайгты, Эзэн таанадые абарха. Мүнөө египет сэрэгшэдые хаража байнат – харин саашадаа тэдэниие үзэхэшьегүйт! 14Танай түлөө Эзэн дайлалданал, зүрхөө дарыт[+].

15Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Юундэ Намһаа абарал эрихэ болобош? Израиль угсаатанда урагшаа ябахыень зонхилыш! 16Харин өөрөө дулдыгаа далай тээшэ дэлгэн дэехэш – далай хажуу тээшээ эбхэрэн зайлажа, хуурай газар бии болохо. Израиль угсаатан далайн оёороор хуурай газарта ябаһан шэнги гарахал. 17Уланхатаһан египет сэрэгэй хойноһоотнай хушууран орохые баадхаһан үйлэ хэхэб – одоол тэндэ фараоной сэрэг суур, тэдэнэй дайшалхы тэргэнүүд болон морин сэрэгые һүнөөжэ, илалта туйлахалби! 18Фараониие дайшалхы тэргэнүүдтэйнь, морин сэрэгтэйнь хамта түгэс дарахадамни, Эзэн хэн гээшэб гэжэ египет угсаатан одоол ойлгохо!

19Израиль угсаатанай урда ябаһан Бурханай Эльгээмэл жагсаалай һүүлдэ ерэжэ зогсобо. Урдань ябааша үүлэн бахана һүүлдэнь ерэжэ зогсобо. 20Египедэй болон Израилиин жагсаалнуудые тэрэ илган холодуулба. Үдэртөө бүрэнхы үүлэн байһан аад, һүни болоходо гэрэлтэжэ байба. Тэрэ һүни хоёр жагсаал бэе бэедээ дүтэлбэгүй.

21Харин Моисей гараа далай дээгүүр дэлгэн дэебэ. Бүхэли һүниндөө Эзэн зүүн тээһээ шангаар үлеэһэн һалхи тууба, далайн долгин салгидан эбхэрбэ, далайн оёор үзэгдэбэ[+]. 22Израиль угсаатан далайн оёороор хуурай газарта ябаһан шэнги ябаба. Баруун гар тээнь эгсэ уһан хана байба, зүүн гартань мүн лэ уһан хана байба. 23Египедэй сэрэг – морин сэрэг, дайшалхы тэргэнүүд бүгэдэ – израильшуудые далайн оёороор намнажа, хушууран оробо. 24Зүгөөр үүр сайжа байхада, Эзэн үүлэн ба гал бахана сооһоо египедэй сэрэг суур тээшэ хүндэ харасаа шэглүүлбэ, египедэй сэрэг тиихэдэнь һандаран һүрөө дарагдаба. 25Дайшалхы тэргэнүүдэйнь мөөрнүүд тэргэһээ мултаран гаража, египет сэрэг тэдэниие арай-шамай шэрэжэ ябабад. «Израиль угсаатанһаа зугадая! – гэжэ египет сэрэгшэд гэмэр-гутар гэлдэбэ. – Эзэн тэдээндэ туһална: Тэрэ Өөрөө Египедтэй дайлалдана ха даа».

26Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Далай дээгүүр гараа дэлгэн дэехэдэш, эбхэрэн ошоһон уһа долгин һөөргөө тэхэрихэ, египедэй сэрэг, дайшалхы тэргэнүүд, морин сэрэгынь уһанда шэнгэхэ!

27Моисей гараа далай дээгүүр дэлгэбэ, үглөөгүүрнь уһа долгин тэхэрин ерэбэ. Уһанай урдаһаа гүйлдэжэ ябаһан египет сэрэгые тиигэжэ Эзэн далайн гүн соо шэнгүүлбэ. 28Израильшуудые намнажа ябаһан фараоной хамаг сэрэгшэдые моридтойнь, тэргэнүүдтэйнь уһа долгин үрэбхибэ. Египедэй нэгэшье хүн амиды үлэбэгүй. 29Харин Израиль угсаатан далайн оёороор хуурай газарта ябаһан шэнги гараба; баруун гар тээнь уһан хана тогтоод байба, зүүн гар тээнь – мүн лэ уһан хана[+]. 30Иигэжэ тэрэ үдэр Эзэн Израиль угсаатаниие Египет зонһоо абарһан байна.

Израиль угсаатан далайн эрьедэ египет сэрэгшэдэй үхэһэн бэенүүдые хараа һэн. 31Эзэнэй агууехэ гарай Египедэй ойро хүрэһэниие нюдөөрөө хараба. Эзэнэй урда Израилиин зон һүрдэн һүгэдэбэ. Эзэндэ, Тэрэнэй богоол Моисейдэ этигэхын ехээр этигэбэ.

#### 15


Моисейн илалтын дуун

1Моисей[†] болон Израиль[†] угсаатан Эзэндэ[†] магтаал дуу дуулаба:

– Эзэндэ магтаал дуулаял,
Тэрэ агуу үндэр!
Сэрэгшые моритойнь далай руу шэдэбэл![+]
2Хүсэн түгэлдэр Эзэн минии Бурхан,[†]
Алдар соломни, абарални бологшо
Ашата Бурхамни!
Элинсэгэйм, эсэгым Бурхан болоо.
Эгүүридэ Тэрэнэй соло дуудахалби![+]
3Дайн байлдаанда хатуу Эзэн!
Тэрэнэй нэрэ – Эзэн![+]
4Фараоной[†] дайшалхы тэргэнүүдые,[†] сэрэгыень далайда шэнгээгээ,
шэлдэг сэрэгшэдыень Хулһата далай соо һалган хосороогоо.
5Гүн уһан тэдэниие залгяа:
шулуун мэтэ тэдэ далайн оёор руу шэнгээ.
6Эзэн! Гартнай шанга, хүсэтэй!
Эзэн! Гартнай дайсаниие нэрбээ![+]
7Алдар солынтнай жабхалан
эсэргүүсэгшэдэй һүр һүлдые һүнөөгөө.
Урдаһаатнай бодогшод уур хилэнгэйтнай галда
хагдандал шатажа һалаа.
8Үлеэхэдэтнай, уһа долгин хүбхыбэ,
хана мэтэ хажуу тээшээ эбхэрэн зогсобо,
Хулһата далайн уһанай эрьюулгэ
хуурай газарай хайрта адли болобо[+].
9«Хүсэһүүб даа наанаһаашни намнажа,
хайшаа намһаа зугадабаш, – гэһэн
харата дайсанай бодол тэнюун, –
ойронь хүрэжэ гамгүй хюдахадаа,
олзодо одоол садахамни хаяа,
эритэ мэсынгээ үзүүртэ оруулжа,
эльгэ сэдьхэлээ ханаха сагни ерээл».
10Үлеэхэдэтнай, уһан долгин дайсаниие хушаа,
шэдэһэн туулган мэтэ уһанда тэдэ шэнгээ.
11Эзэнтэй жэшэхээр бурхад үгыл!
Хутагтанарай дунда Тан шэнги
хүсэ шадалтай хэншье олдохогүй!
Алдар солоороо һүр дарагша, эди шэдиин Эзэн![+]
12Гараа дэлгэхэдэтнай – газар дайсадые үрэбхеэ!
13Абарагша[†] угсаатанаа үршөөлдэ хүртөөн,
арюун нангин[†] газартаа
абаашаха гэжэ дахуулбаш.
14Арадууд бүгэдөөрөө дуулан,
айжа һүрдэжэ байнал!
Пилиштын[†] зон һалганан байна,
15Эдоомой[†] түшэмэлнүүд шэшэрэлдээ,
Моһаабай[†] удамаршад[†] айдаһаа хүрэнхэй,
Ханаһаан[†] ороной зон ухаагаа алдатараа һүрдэнхэй[+].
16Айжа һүрдэжэ байг тэдэ!
Танай хүсэтэ гар доро
шулуун шэнги шэмээгүй болог!
Эзэн, энэ Өөрын болгоһон
арадтнай алад гаража ябанал!
17Нангин хададаа тэдэниие нютагжуулхат,
Өөрын һууха байшан тэндэ баряат,
тахил үргэлэй һүмэ[†] бодхоот![+]
18Эзэнэй хаан түрэ[†]
хэтын хэтэдэ үргэмжэлэгдэхэ![+]

19Фараоной морин сэрэгэй далайда ороходо, Эзэн урдаһаань уһа долги салгидуулан эбхэрүүлээ. Харин Израилиин зон далайн оёороор хуурай газарай хайр дээгүүр ябаһандал гараа!


Мириамай илалтын дуун

20Аһарооной[†] эгэшэ, мэдэлшэ Мириам хэсэ сохижо захалба. Бүхы эхэнэрнүүд хойноһоонь ябажа, хэсэ сохин, хатар дэлгэбэ[+]. 21Мириам мэдэлшэ дуугаа дуулаба:

– Эзэндэ магтаал дуулаял!

Һүр жабхаланта хүсэеэ Тэрэ харуулба!

Сэрэгшые моритойнь далай руу шэдэбэ![+]


Сүл губида тэнэн ябалга

22Хулһата далайһаа Моисей Израиль угсаатаниие Шүүр губи тээшэ дахуулан ябаба. Шүүр губида гурбан үдэрэй туршада хаанашье уһа оложо ядаба[+]. 23Мараа гэжэ газарта уһан олдоходоо, уужа болохоор бэшэ гашуун байба. 24Зон гэмэрэлдэжэ эхилбэ, «юу ууха зонбибди?» гэжэ Моисейһээ асууба. 25Моисей Эзэндэ зальбарба, Эзэн модо тэрээндэ харуулба. Моисейн модонһоо мүшэр хухалжа уһа руу хаяхадань, уһаниинь уухаар амтатай болобо. Тэрэ газарта Бурхан хуули тогтоол тэдээндэ үгөө агша бэлэй, тэрэл газарта туршаха туршалгаар шалгаа агша бэлэй.

26Эзэн айладхаба:

– Танай Бурхан болохо Эзэнэй үгэ дуулажа, Тэрээндэ таатай юумэ үйлэдэжэ, хэлэһэн зарлигынь соносожо, буулгаһан хуулииень тогтоожо байбалтнай, египет[†] угсаатанда хүргэһэн үбшэн тахал таанадта хэзээдэшье хүргэхэгүйб. Би эмшэлэгшэ Эзэн гээшэб![+]

27Израиль угсаатан Элиим гэжэ газарта ерэбэ. Тэндэнь арбан хоёр аршаан булаг ба хурмын далан модон бии бэлэй. Аршаанай дэргэдэ тогтобо[+].

#### 16


Сагаан будаа ба бүднэ шубууд

1Элиимһээ Синай[†][*] тээшэ зориходоо, Израиль[†] угсаатан тэдэ хоёрой хоорондо байдаг Сиин губида ерэбэ. Египедһээ гараһан сагһаа хойшо хоёрдохи һарын арбан табанай үдэр бэлэй[+]. 2Губида байхадаа, Израилиин хүбүүд Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто гэмэрэлдэжэ эхилбэ.

3– Египедтэ Эзэнэй[†] гарһаа үхөө һаамнай дээрэ һэн ха, – гэлдэбэ. – Тэндэ мяхатай тогоо тойроод һуугша һэмди, дуран соогоо талха эдигшэ бэлэйбди. Арад зоноо үлэсхэлэндэ дайруулжа үхүүлхэ гэжэ энэ сүл губида асарба гүт[+]?

4Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Би таанадта бороогой ороһон шэнгеэр огторгойһоо талха оруулхаб. Үдэр бүри зон гаража, үдэрэйнгөө эдихэ хоол суглуулдаг байха. Минии тогтооһон эрилтэ байха, тэрэниие сахина гү гэжэ Би Өөрөө хинахаб. 5Долоон хоногой зургаадахи үдэртэнь урда үдэрһөө хоёр дахин ехые суглуулһанаа тэдэ хараха.

6Моисей ба Аһароон Израилиин хүбүүдтэ хэлэбэ:

– Египедһээ таниие Эзэн дахуулан гаргаа гэжэ энэ үдэшэндөө ойлгохот. 7Үглөөдэр үглөөгүүр Эзэнэй һүр соло харахат. Юуб гэхэдэ, таанадай гэмэрэлдээн Тэрээндэ дуулдаба. Харин бидэ хэн гээшэбибди? Юундэ манда гэмэрхэ болобот[+]?

8– Үдэшэндөө Эзэн мяха үршөөхэ, харин үглөөдэр садатараа хилээмэ эдихэт. Юуб гэхэдэ, танай гэмэрэлдээе Тэрэ дуулаа. Харин бидэ хэн гээшэбибди? Маанадые бэшэ, Эзэниие муушална гээшэт, – гэжэ Моисей хэлэбэ.

9– Израилиин ниигэмые Эзэнэй урда зогсохо гэжэ зонхило. Юуб гэхэдэ, тэдэнэй гэмэрэлдээн Тэрээндэ дуулдаа, – гэжэ Моисей Аһароондо хэлэбэ.

10Эдэ үгэнүүдые Аһарооной Израилиин зондо дамжуулхадань, тэдэ губи тээшэ харасаа шэглүүлбэ. Тэндэхи зэрэлгээтэ огторгойдо Эзэнэй һүр һүлдэ үүлэн түхэлөөр үзэгдөө һэн.

11Эзэн Моисейдэ айладаба:

12– Би Израиль угсаатанай гэмэрэлдээ сонособоб. Тэдээндэ иигэжэ хэлэ: «Үдэшэндөө мяха, үглөөдэрынь садатараа талха хилээмэ эдихэт. Таанадай Бурхан[†] болодог Эзэн гэжэ тиихэдэ мэдэхэт».

13Үдэшэлэн тоогүй олон бүднэ шубууд ниидэжэ ерэбэ. Зоной тогтоһон хүреэн соогуур дүүрэн шубуун бии болобо.

Үглөөгүүр хүреэень тойроод шүүдэр унаһан байба[+]. 14Шүүдэрэй хатахада, губида хюруу унаһан шэнги, гэшхэхэдэ шар-шар гэһэн нимгэхэн сэн бун газар хушаһан байба. 15Израилиин хүбүүд ойлгожо ядан, бэе бэеһээ энэ юун гээшэб гэжэ асуужа байба. Моисей хэлэбэ:

– Таанадай эдихэ будаа Эзэн үршөөбэ гээшэ. 16Гэбэшье заабаритай байха: үлүү хомхойронгүй, хүн бүхэнэй үдэр соол эдихэ зэргээр суглуулха шухала гээд Эзэн айладхаа[+].

17Израиль угсаатан хэлэһээрнь болоо бэлэй. Шадаха зэргээрээ – хэн ехые, хэн багые – будаа суглуулба, 18харин гайха ехэ, суглуулһанаа хэмжэхэдэнь, ехые суглуулһан хүн үлүү юумэгүй байгаа, багые суглуулһан хүн дутагдалгүй байгаа. Бүлэ бүхэндэ хэрэгтэй хэмжээн лэ сугларһан байба[+].

19– Суглуулһанаа үглөө эдихэбди гэжэ орхижо бү байгаарайгты, – гэжэ Моисей заабарилба. 20Үгыень дуулаагүй заримашуул олдоол һааб даа. Будаа үлээжэ, үглөө болотор орхиходонь, будаадань хорхой бии болоһон байба. Моисей тэдээндэ ехэтэ уурлаба. 21Үглөө бүри гэр бүлэдөө хүрэхэ хэмжээгээл зон суглуулдаг болобо. Суглуулаагүй будаань үдэрэй наранда хайлашаха юм. 22Зургаадахи үдэртөө хоёр дахин ехэ хэмжээнэй сагаан будаа[†] суглуулба. Энээн тухай удамаршад[†] Моисейдэ дуулгаба.

23– Эзэн энээн тухай айладаа агша һэн. Үглөө ажал хэхэгүй амарха үдэр, Эзэнэй табиһан нангин[†] үдэр суббото[†] мүн болоно. Дуратайгаа жэгнэгты, дуратайгаа шанагты, үлэһыень үглөө болотор орхиходош хамаагүй, – гэжэ Моисей хэлэбэ[+].

24Моисейн зүбшөөһөөр, зон үлүү эдеэгээ үглөө болотор үлөөбэ һэн ха. Тэрэнь гутабагүй, хорхой бии болобогүй.

25– Энээнээ мүнөөдэр эдигты. Энэ үдэр хадаа Эзэнэй табиһан нангин гараг гээшэ, газарта юушье олохогүйт. 26Зургаан үдэр суглуулдаг байхат. Долоодохи үдэртэ Бурханай табиһан субботодо юумэ олохогүйт, – гэбэ Моисей.

27Зарим зоной долоодохи үдэртэ баһал суглуулха һанаатай гарахадань, юуншье олдобогүй. 28Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Хэзээ болотор Минии тогтооһон тогтоол, хуулинуудые эбдэхэбта? 29Ойлгоногүй аалта: Би, Эзэн, гараг тогтоогооб, тиимэһээ зургаадахи үдэртэнь хоёр үдэрэй эдеэ үгэнэб. Субботодо хүн бүхэн гэртээ һууха, хайшаашье гараха ёһогүй.

30Израиль угсаатан гарагай долоондо гэртээ һуужа амардаг болобо. 31Эзэнэй үгэһэн сагаан будаань халуун үбһэнэй үрэһэн шэнги аад, бал тоһотой боорсогой амтатай байгаа һэн. Тэрэниие израильшууд манна гэжэ нэрлээ. 32Моисей иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ зарлигтаа: үдэр соо нэгэ хүнэй эдихэ хэмжээнэй сагаан будаа үеһөө үедэ дурасхаал болгон хадагалагдажа байха зэргэтэй. Египедһээ сүл губида ерээд үлэн хооһон зобожо байхадатнай, Эзэнэй үгэһэн эдишые хүн бүхэн үзэжэ байг.

33– Алтан домбо соо нэгэ хоомэр сагаан будаа хээд, Эзэнэй урда таби, үеһөө үедэ хадагалагдажа байха зэргэтэй, – гэжэ Моисей Аһароондо хэлэбэ. 34Эзэнэй Моисейдэ захирһаарнь, Аһароон Хэлсээнэй[†] ханзын хажууда амһарта соо сагаан будаа хадагаламжада табиба.

35Израиль угсаатан Бурханай зааһан нютагта ерэтэрээ, Ханаһаан[†] нютагай хилэ гаталтараа дүшэн жэлэй туршада сагаан будаагаар хоолложо ябаа гэдэг[+]. 36Хоомэр гээшэнь нэгэ хүниие садхааха гурилай хэмжээн гэхэ гү, али эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] болоно.

#### 17


Рэпидиим хабсагайһаа гараһан уһан

1Сиин губиһаа саашаа ябахадаа, Израилиин зоной бүлэг Эзэнэй[†] заабаряар холо ябангүй тогтодог һэн. Рэпидиим гэжэ газарта тогтобо. Тэндэнь ууха уһанай байхагүйдэ,[+] 2улад зон үнөөхил Моисейе[†] гэмнэжэ эхилээ һааб даа.

– Уһа оложо үгыш манда, ундамнай хүрэхэдэнь яаха зонбибди? – гэжэ гэмэр гутар гэлдэбэ.

– Уһанай үгыдэ би яахабиб? – гэбэ Моисей. – Эзэнээл туршана гээшэт[+].

3Ангаһан зон Моисейһээ һалаха юм бэшэл даа:

– Бидэниие юундэ Египедһээ гаргаабши? Үхи хүүгэдтэеэ, үхэр малтайгаа ангажа үхэхымнай гү?

4Сүхэрһэн Моисей Эзэнһээ:

– Арад зоноо яаха хээхэмниб? Эдэш удахагүй намайе шулуугаар шэдэжэ алахань лэ, – гэжэ һураба[+].

5– Зоной урда гара. Израилиин нэгэ хэды аха заха зон шамтай ябуужаг. Нил мүрэнэй уһа сохигшо дулдыгаа абаарай, тиигээд яба. 6Тэндэ, Хорээб[†] хада дээрэ, Би урдаш хабсагай дээрэ байлсахаб. Хабсагай ёборходош уһан дэлбэрэн гараха. Зон уһа уужа садаха, – гэжэ Эзэн Моисейе зонхилбо.

Моисей айладхалыень Израилиин ахамад тэргүүтэнэй хараһаар байтар бүтээбэ[+]. 7Тэрэ газар Массаа ба Мэрибаа[*] гэжэ нэрлэгдээ бэлэй, юуб гэхэдэ, тэндэ Израиль[†] угсаатан «Эзэн мантай гү, али бэшэ гү?» гэлдэн, Эзэниие зэмэлһэн, тэсэбэрииень туршаһан гэхэ.


Амалээгтэй байлдаан

8Рэпидиимдэ байхадань, амалээг угсаатан ерэжэ добтолбо[+].

9– Амалээг угсаатантай тулалдаха зониие шэлэн аба. Харин би Бурханай[†] дулды гартаа барижа, үндэрэй оройдо зогсохоб, – гэжэ Моисей Иисүүс[*] туһалагшадаа хэлэбэ.

10Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Моисейн захиралта дүүргэжэ, амалээг зонтой тулалдаанда зоноо дахуулан оробо. Моисей хадаа Аһароон[†] Хуур хоёртой хамта гүбээгэй оройдо гараба. 11Моисейн гараа үргэхэдэнь, Израиль илажа захалха юм, гараа доошоо буулгахадань, амалээг дайсан булижа байба. 12Эсэһэн Моисейн гараа үргэхэнь хүндэ болобо. Хажуудань шулуу асаржа табибад. Моисей шулуун дээрэ һууба, Аһароон ба Хуур хоёр талаһаа гарынь дүнгэлсэбэ. Наранай оротор Моисейн гарнууд үргэгдэнхэй байба 13– Нүүнэй хүбүүн Иисүүс амалээг угсаатанай сэрэгые булиһаар булижа, бултыень һэлмээр хюдаа агша. 14Эзэн Моисейдэ иигэжэ зарлигтаба:

– Хуйламал бэшэгтэ дурасхаал болгон бэшээд, Иисүүстэ соносхоорой: Амалээгые газарай нюрууһаа Би огтолон һалгахаб – нэрэньшье үлэхэгүй![+]

15Моисей үргэлэй шэрээ[†] бодхоожо, «Эзэн – минии туг» гэжэ нэрлэбэ.

16– Энэ хадаа «Эзэнэй туг гартамнай! Эзэн амалээгтэй үеһөө үедэ дайлалдаха!» гэһэн удхатай, – гэжэ тэрэ хэлээ һэн.

#### 18


Моисей руу Итроогой ерэлгэ ба шүүгшэдые томилолго

1Моисейн[†] хадам эсэгэнь болоһон мидиан угсаатанай санаартан[†] Итроо Моисейн болон Израилиин аша туһада Эзэнэй[†] үйлэдэһэн хэрэгүүдые, Египедһээ Израилиин арад түмэниие Эзэнэй гаргаһые дуулаба[+]. 2-6Моисей Циппоораа һамгаяа, хоёр хүбүүдээ урда тээнь эсэгэдэнь эльгээһэн байгаа. Нэгэ хүбүүниинь Гэршоом гэжэ нэрэтэй. Нүгөөдыень Элиээзэр гэжэ нэрлээ агша һэн. Циппоораа болон Моисейн хоёр хүбүүдые Итроо дахуулжа, Моисейн тогтоһон газарта – сүл губи руу, Бурханай[†] хада руу ерэбэ.

– Итроо хадам эсэгэш шинии һамгантай ба хүбүүдтэй ерээд байна, – гэжэ Моисейдэ дамжуулба. 7Моисей гаража, хадам эсэгэдээ доро дохижо, таалажа, удаань тэдэ мэндэшэлдэһэнэй һүүлээр майхан руу оробо. 8Израилиин зоной түлөө фараондо[†] ба тэрэнэй арад албатанда Эзэнэй юу хэһэн тухай, губида гаталһан хүшэр зам, Эзэнэй тэдэниие абарһан тухай Моисей хадам эсэгэдээ хөөрэбэ. 9Египедшүүдһээ абаржа, Израилиин зоной аша туһада эды олон һайе Эзэнэй үйлэдэһэн тухай Итроо ехэ урматайгаар шагнаад:

10– Эзэн алдаршаха болтогой![†] – гэжэ хэлэбэ. – Таанадые египедшүүдһээ, фараонһоо аршалаа, египедшүүдһээ зайлуулаа! 11Энээнһээ хойшо Эзэн лэ хамаг бурхадһаа үлүү гэжэ мэдэхэ болобо гээшэб[+].

12Моисейн хадам эсэгэ Итроо түгэс шатаалта үргэл,[†] хоолдо хүртэлсэдэг үргэл Эзэндэ үргэбэ. Үргэлдэ Аһароон[†] болон Израилиин ахамад түрүүшүүл байлсаба, Бурханай урда хоол барилсаба.

13Үглөөдэр үглөөнь Моисей зоной зарга шиидхэхэ гэһэн уялгаяа дүүргэбэ. Үглөөнһөө үдэшэ болотор улад зон тэрэниие тойронхой байба.

14– Энэ юу хэнэш даа, зон шинии хажууһаа һаланагүй? Гансаараа урдань һуунаш, тэдэш бүхэли үдэртөө хүл дээрээ зогсоно, – гэжэ хадам эсэгэнь асууба.

15– Эзэнһээ юумэ асууха гэжэ тэдэ намда ерэнэл даа, – гэбэ Моисей. – 16Ямар нэгэ хэрэг шиидхэхэ гэбэл намда ерэнэ. Би тэдэнэй зарга шиидхэдэг, Бурханай хуули һургаалда[†] һургадагби.

17– Ши дэмы бэеэ зобоонош даа, – гэжэ Итроо хэлэбэ. – 18Ши өөрөө зобонош, зоншье зобоно. Шамда хүндэ, гансаараа диилэхэгүйш[+]. 19Минии заабари шагнал даа, Бурхан үршөөг шамайе! Бурханай урда ши арад зоноо түлөөлхэ ёһотойш. Хэрэг заргыень Тэрээндэ дамжуулха, 20хуули һургаалыень зондо тайлбарилха, яаха хээхыень, ямар замаар ябахыень заабарилха шинии үүргэ. 21Угсаатан соогоо хүндэтэй зониие – Бурханһаа түбэгшөөдэг, үнэн сэхэ, эдилгэ абадаггүй хүнүүдые – шэлэжэ, мянганай, зуунай, табинай, арбанай дарганар болгожо таби[+]. 22Тэдэ зоной зарга хэрэгүүдые шиидхэжэ, хододоо улад зонтой байха. Шухала хэрэгүүдые шамда дамжуулдаг байна ааб даа. Харин шухала бэшэ, жэжэ хэрэгүүдые өөһэдөө шиидхэнэ бэзэ. Тиигэжэ шинии ашаан нэгэ бага хүнгэн болохо, тэрэниие шамтай хамта тэдэ хубаалсаха. 23Тиигэбэлшни, Бурхан шамда зарлиг заабари буулгадаг байха. Иигэжэ ши тэсэжэ гараха тэнхээтэй болохош. Зоншни сэдьхэлээ тэниихэ, дундаа эбтэй болохо.

24Моисей хадам эсэгынгээ үгэ анхаралтайгаар шагнажа, хэлэһээрнь болобо. 25Израилиин зон сооһоо хүндэтэй зониие шэлэжэ, толгойлогшод болгон табиба. Тэдэниие мянганай, зуунай, табинай, арбанай толгойдо табиба[+]. 26Тэдэ хододоо зонтой хамта байжа, зоной зарга шиидхэдэг болобо. Жэжэ хэрэгүүдые өөһэдөө хаража үзэдэг, шухалыень Моисейдэ дамжуулдаг гуримтай болобо[+].

27Моисей хадам эсэгэтэеэ хахасажа, тэрэнь гэртээ, өөрын газар нютаг руу зорибо.

#### 19


Синай хадын хормойдо

1Египедһээ гараһанһаань хойшо гурбадахи һара эхилбэ. Тэдэ Синайн[†] губида ерэжэ тогтобо. 2Рэпидиимһээ гаража, Израилиин арад зон Синайн губида ерээд, хадын хормойдо хотон хүреэнээр[†] тогтобо[+]. 3Моисей[†] Бурханда[†] айладхал хэхэеэ хада өөдэ гараба. Эзэн[†] хадаһаа тэрээндэ хандаба:

– Яковай уг удамда, Израилиин зондо иигэжэ соносхо: 4«Египедшүүдтэ хэһэн үйлыем хараба гээшэт. Бүргэдэй дали дээрэ һуулгаһандал шуумар ябуулжа, таанадые Өөртөө асарба гээшэб[+]. 5Үгыем дууладаг ба Намтай баталһан хэлсээе үнэн шударгыгаар сахибал, та бүгэдэ Минии эрдэниин сэнтэ баялиг, арадуудай дундаһаа Минии шэлэмэл гансал арад болохо зэргэтэйт. Газар дэлхэй гээшэ Минии юм,[+] 6харин таанад Минии санаартадай хаан түрэ,[†] нангин[†] арад болохо жэшээтэйт!» Эдэ үгэнүүдые Израилиин зондо дамжуулал даа[+].

7Моисей бусажа, аха захашуулые суглуулба, Эзэнэй тэрээндэ захирһанай ёһоор, эдэ үгэнүүдые дамжуулба. 8Арад зониинь нэгэ хүн шэнги харюусаа бэлэй:

– Эзэнэй үгөөр лэ ябахабди!
Зоной харюу Моисей Эзэндэ дамжуулба[+].

9– Шамтай хөөрэлдэхыем зон шэхээрээ шагнажа, шамда этигэхын туладань үдхэн үүлэн соо бэеэ бэелжэ шамда ерэхэб, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба. Моисейн арад зоной харюуе Эзэндэ дамжуулхадань,

10Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Арад угсаатандаа иигээд буса. Энэ үдэртөө, үглөөдэр бэеэ арюудхажа, хубсаһа хунараа угаагты гэжэ зонхило[+]. 11Нүгөөдэрэй үйлэдэ бэеэ зэһэг: зоной хараһаар байтар Эзэн Синай хадын оройдо морилхонь гээшэ. 12Хадые тойруулан зурлаа хээд, тэрэ зурлааһаа сааша гэшхэхэгүй, хада өөдэ гарахагүй, хадын хормойдо хүлөө табихагүй гэһэн хорюул табяарай. Хадын ойро хүлөө табиһан хүн амяа хороолгохо. 13Амииень хорооходоо, тэрэнэй бэедэнь дүтэлжэ болохогүй – бүреэгэй абяанай дуугаржа байхада шулуугаар шэдэжэ, али номо һуршаар харбажа алаха хэрэгтэй. Хада өөдэ гараха гэжэ һэдэһэн хадань, мал амитан, хүн болоно гү, хэншье һаань, тэрэниие амиды орхижо болохогүй[+].

14Моисей хадаһаа буужа, бэеэ арюудхаха гэһэн зарлиг дамжуулба. Хүнүүд хубсаһа хунараа угаажа, бэеэ арюудхан һэргээбэ.

15Моисей зондо хэлэбэ:

– Нүгөөдэртэ бэлдэгты. Эхэнэртэй хурисахые зайлагты.

16Гурбадахи үдэрынь эртэ үглөөнһөө тэнгэри дуугарба, сахилгаан сахилба, хадын орой үдхэн үүлэндэ хушагдаба. Бүреэгэй шанга абяанай соностоходо, зоной зосоо заригад гэбэ. 17Хүреэһээ гаража, зоноо дахуулан, Моисей Бурханай урдаһаа ошобо. Хадын хормойдо тэдэ жагсаба. 18Эзэнэй гал мэтээр буухада, Синай хада пеэшэн шэнги утаа гараад, доһолжо эхилбэ. 19Бүреэгэй абяан улам шанга боложол байгаа. Моисейн дуугархада, Бурхан үүлэн сооһоо тэнгэриин дуугаар харюусаха юм.

20Эзэн Синай хадын оройдо буужа, Моисейе дуудаба. Моисей дээшээ гараба.

21Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Эзэндэ дүтэлжэ, Тэрэниие харахамнай гэжэ бү оролдуужаг. Доошоо буугаад, зониие һэргылэн хэлэхэ болобош: үгыем дуулаагүй һаа, амияа хороолгохо[+]. 22Санаартад Эзэндэ дүтэлхэ гээ һаа, бэеын арюуниие нарин сахиха ёһотой. Үгы гэбэл, Эзэн тэдэниие баһал һүнөөхэ[+].

23– Синай хадын оройдо арад зон гарахагүй, – гэжэ Моисей Эзэндэ хэлэбэ. – Та маанадые һэргылээ ха юмта. Хадын хормойгоор хилэ табяад, нангин хада гэжэ үргэмжэлэн нэрлээб.

24– Яба доошоо, һөөргөө Аһароонтой[†] бусахаш. Харин санаартад ба хара зон Эзэндэ ерэхэмнай гэжэ бү һэдэг. Һэдээ һаань, Эзэн тэдэниие һүнөөхэ, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба.

25Моисей доошоо зон тээшэ буужа, энэ айладхалыень дуулгаба.

#### 20


(Хуу 5:5-33)

1[•]Бурхан[†] һургаалай[†] иимэ үгэнүүдые айладаба:

2– Би шамайе Египедэй дарлалтаһаа гаргаһан Эзэн[†] Бурханшни гээшэб[+].

3Намһаа ондоо бурхан шамда байха ёһогүй[+].

4Өөртөө шүтөөниие бү зохёо, дээдэ тэнгэридэ байһан ба газар дээрэ, мүн газарһаа доогуур уһан соо байһан алибаа юумэнэй дүрсэ бү дархала[+]. 5Тэдээндэ бү һүгэдэ, бү мүргэ. Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн Бурханшни, жүтөөрхэн сахидаг Бурхан гээшэб. Намайе хэрэгсээнгүй ябаһан эсэгэнэрэй түлөө үри хүүгэдыень, аша гушанарыень гурбадахи, дүрбэдэхи үе хүрэтэрынь хэһээдэгби[+]. 6Намда дуратай, захяа заабариием сахижа ябагша зондо мянганшье үе хүрэтэрынь үршөөл хайра үзүүлдэгби[+].

7Эзэн Бурханайнгаа нэрые дэмы бү дурда. Тэрэнэй нэрэ дэмы нэрлэдэг хэнииешье Эзэн хэһээлтэгүй орхихогүй[+].

8Субботые нангин[†] үдэр гээд сахидаг бай[+]. 9Зургаан үдэрэй туршада ажаллажа, алибаа хэрэгээ бүтээжэ бай, 10харин долоодохи үдэр – суббото,[†] тэрэ Намда зорюулһан үдэр. Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэ, өөрөөшье, хүбүүн, басаганши, богоол шэбэгшэдшни, мал адагуусаншни, хотодош байрлаһан ерүүл хүншье, бултадаа ямаршье ажал хэхэ ёһогүй. 11Юуб гэхэдэ, Эзэн огторгой, газар, далай бүтээгээд, досоонь байгааша бүхы юумэ зургаан үдэрэй туршада байгуулаа, харин долоодохи үдэртэ амараа. Тиимэһээ Эзэн гарагай долоое үреэлдөө хүртөөгөөд, нангин үдэр болгоо.

12Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэн газарта ута наһатай һуухын тулада эхэ, эсэгэеэ хүндэлжэ ябаарай[+].

13Хүниие бү ала[+].
14Ханидаа бү урба[+].
15Хулгай бү хэ[+].
16Хүниие хардажа худалаар бү гэршэлэ[+].

17Хүнэй гэр байра буляаха гэһэн хүсэлдэ бү абта, хүнэй һамганда, хүнэй богоол шэбэгшэндэ, сар элжэгэндэ, хүндэ байһан ямаршье юумэндэ бү һанаашарха[+].

18Бүхы зон тэнгэриин дуу, сахилгаа, бүреэгэй һүрөөтэ абяа, утаа бааяһан хада хаража байба. Айн шэшэржэ, холохон болоод хаража байба.

19– Мантай ши хөөрэлдэ, – гэбэ тэдэ Моисейдэ.[†] – Бидэ шамайе шагнажа байхабди. Бурхан сэхэ бү хандаг, ами наһамнай бидэндэ хайратай[+].

20– Бү айгты, – гэжэ Моисей харюусаба. – Таанадай Бурханһаа айжа, нүгэл[†] хэхэеэ болихын тулада, таанадые туршаха гэжэ Бурхан ерээл.

21Зон холохон зогсобо, үүлэн манан соо бэеэ бэелһэн Бурханда гансал Моисей дүтэлбэ.


Хэлсээнэй бэшэг

22Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Израилиин зондо хэлэ: «Хараба гүт, Би тэнгэриһээ таанадта хандабаб. 23Алта мүнгөөр бурханай хүрэг дархалжа, Минии хажууда табижа бү байгты.

24Шорой обоолжо, Намда зорюулһан үргэлэй шэрээ[†] бодхоохош, тэндээ өөрын мал һүрэг сооһоо жэжэ томо малые түгэс шатаалта үргэл[†] ба амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэдэг байхаш. Нэрэеэ соносхоһон алишье газартаа Би шамда ерэжэ, үреэлдэ хүртөөдэг байхаб.

25Шулуугаар үргэлэй шэрээ хэбэл, шулуугаа өөлэжэ хэмхэлжэ болохогүй. Өөлэхэдөө шулуу бузарлана гээшэш[+].

26Үргэлэй шэрээгэй үндэртэ табсан дээгүүр гаража бү байгаарай, эшэгүүри бузаршни үзэгдэжэ магад».

#### 21


Еврей яһанай барлагууд тухай хуули

1Тэдээндэ үгэхэ ёһотой хуулинуудшни гэхэдэ, иимэ.

2Еврей яһанай богоолые худалдажа абаад, зургаан жэл соо тэрэшни шамда зарагдабал, долоодохи жэлдэнь тэрэниие түлөөһэгүйгөөр сүлөөдэ табяарайш[+]. 3Гансаараа ерээ һаа, гансаараа ябаг, һамгатай ерэһэн байбал, һамганиинь тэрээнтэй ошолсог. 4Хэрбээ эзэниинь[†] тэрээндэ эхэнэрые үгэһэн, тэрэнь хүүгэдые түрэһэн байбал, эхэнэр хүүгэдтэеэ эзэнэй гэжэ тоологдохо, богоолынь гансаараа ябаг. 5Хэрбээ «Би эзэндээ, эхэнэртээ ба хүүгэдтээ дуратайб, сүлөөдэ гараха дурагүйб» гэжэ богоолой хэлээ һаа, 6эзэниинь тэрэниие Бурханда[†] дүтэлүүлэн – үүдэндэ гү, али үүдэнэй тотогодо асаран – шүбгөөр шэхыень соо нүхэлхэ болоно. Тэрэ гэһээр хэтэдэ богоолынь болохо[+].

7Хэрбээ ондоо хүндэ басагаяа богоол болгожо худалдаа һаань, басаганиинь эзэнһээ эрэ хүн шэнгеэр табигдахагүй. 8Һамган болгохо гэжэ эзэн абаһан аад, бодолоо хубилгабал, түлөөһөөр хүнэй абахые зүбшөөхэ уялгатай. Голоод хари хүндэ худалдаха ёһогүй. 9Хүбүүнэйнгээ һамган болгохо гэжэ абабал, басагандаа шэнги хандаха ёһотой. 10Эзэниинь өөртөө ондоо һамга абабал, богоол эхэнэртээ мяханай хуби, хубсаһа хунар болон гэр соо унтари һуурииень үлээг[+]. 11Эдэ гурбые үлээгөөгүй ушарта эхэнэр гэрһээ түлөөһэгүй гаража ошохо эрхэтэй.


Бэеын гэмтэлгэ тухай хуули ёһо

12Хүниие үхэтэр сохиһон хүнэй ами хороохо ёһотой[+]. 13Сохиһон хүн алаха хүсэлгүй байгаа гэжэ элирээ һаа (Бурханай эрхэ хүсэлөөр тиимэ юумэн ушараа гээшэ ааб даа), хоргодохо эрхэ тэрээндэ үгтэжэ болодог, хаана хоргодохыень Би шиидхэхэб[+]. 14Хэрбээ ондоо хүниие зорюута алаад, Минии үргэлэй шэрээгэй[†] дэргэдэшье хүлисэхые гуйгаа һаань, тэрэнэй ами хороохо ёһотойш[+].

15Эхэ, эсэгэеэ сохиһон алибаа хүнэй ами таһалха ёһотой.

16Хүниие хулгайлжа, худалдаһан хүнэй (үгы гэбэл, хулуулгаһан хүн тэрээндэ олдобол) ами таһалха ёһотой[+].

17Аба эжы хоёроо муушалһан хүн үхэлдэ хүртэхэ ёһотой[+].

18Хэрэлдээнэй үедэ нэгэниинь нүгөөдэеэ шулуугаар гү, али нюдаргаараа сохиходонь, гэмтэжэ хэбтэриин болоошье һаа, 19амиды үлэбэ гэлэйг, хожомынь бодожо, таяг тулаад гарадаг болоо һаань, сохигшо хүн хэһээлтэдэ орохогүй, гансал үбдэһэн сагай түлөө ба аргалалгыень түлэхэ болоно.

20Эзэниинь богоолоо, эрэ, эмэ хамаагүй, модоор сохиходонь, тэрэ дороо үхэбэ гэлэйг, тэрэнэй түлөө харюусалга амасуулха болоно. 21Харин сохюулһан богоолой гү, али богоол эхэнэрэй нэгэн хоёр үдэр амиды байһан ушарта нэхэхэ ёһогүй. Богоол гээшэ эзэнэйнь зөөри мүн.

22Эрэшүүл наншалдаанай үедэ жэрмэһэн эхэнэрые дайраба, тэрээнһээ уламжалан эхэнэр дутуу түрэбэ гэлэй. Эхэнэр амиды байбал, гэмтэй хүн гэршын хажууда мүнгэ түлэхэ ушартай. Хэдые түлэхыень тэрэ эхэнэрэй үбгэн хэлэхэ. 23Эхэнэрэй наһа барабал, ами наһанай түлөө ами наһа үгэхэ шинии уялга.

24Нюдэнэй түлөө нюдөөр, шүдэнэй түлөө шүдөөр. Гарай түлөө гараар. Хүлэй түлөө хүлөөр.

25Шатааһанай түлөө – шатааха. Шархын түлөө – шарха. Гэмтэлгын түлөө – гэмтэлгэ[+].

26Эзэниинь эрэ гү, али эхэнэр богоолоо сохёод, нюдыень гэмтээбэл, сүлөөдэ табиха ушартай. 27Эзэниинь богоолой шүдэ түү сохёо һаа, мүн лэ сүлөөдэ табиха болоно.

28Эрэ гү, али эмэгтэй хүниие буха мүргэжэ алаба гэлэй, бухые шулуугаар сохижо алаха ёһотой. Мяхыень эдижэ болохогүй. Бухын эзэн харюусалгада татагдахагүй[+]. 29Харин буха урданшье мүргэдэг байһан, тэрэнииень эзэн мэдэдэг аад, бухань хүниие мүргэжэ алаба гэлэй. Тэрэ ушарта бухыень шулуудажа алаха, эзэнэйнь ами баһа хороохо ёһотой. 30Аминай түлөө түлөөһэ түлэхэ гээ һаань, амиды үлэхын тула эриһыень түлүүлхэ ушартай[+]. 31Гэрэй эзэнэй хүбүү гү, али басагые буха мүргөө һаань, баһал тиигэжэ болохо.

32Хэрбээ эрэ гү, али эмэгтэй богоолые бухын үхэтэр мүргөө һаа, бухын эзэн богоолой эзэндэ гушан шээкэл сагаан мүнгэ үгэхэ, харин бухыень шулуудажа алаха.

33Уһанай нүхэ нээлтэтэй[*] орхиходо, буха гү, али элжэгэн унашаба гэлэй. 34Нүхэнэй эзэн амитанай сэн түлэхэ ёһотой, бэе мяхыень өөртөө абажа болохо[+].

35Буха ондоо бухые мүргэжэ алаба гэлэй, амиды бухые хоёр эзэд худалдаад, мүнгыень хубааха ушартай. 36Мүргэдэг буха гэжэ урдань мэдэгдэһэншье һаа, бухаяа харууһалаагүй эзэн бухаяа үгэжэ, хохидолыень даадаг.

#### 22


Эд зөөшэ тухай хуули

1Бэеынь өөртөө абажа болохо[+]. 2Хэн нэгэн буха гү, али хони хулгайлаад, алаһан гү, али худалдаһан байбал, тэрэ нэгэ бухын түлөө табан буха ба нэгэ хониной түлөө дүрбэн хони үгэхэ ушартай.

3Хулгайшан юумэ хулууха үедөө баригдаад алуулаа һаа, алаһан хүниинь гэмгүй. 4Гэбэшье наранай гараһанай һүүлээр тиимэ юумэн болоо һаа, алагшань гэмтэй болохо. Хулгайшанай бусааха юумэ үгы һаань, өөрыень богоол болгожо худалдуужаг[+]. 5Хулуулгаһан мал хулгайшанда амидыгаар олдоо һаань, хулгайшан нэгэ бухын, элжэгэнэй гү, али хониной түлөө хоёрые үгэхэ ёһотой.

6Хэн нэгэн таряалан гү, али уһан үзэмэй сэсэрлиг малаар гэшхүүлэн гэмтээбэл, өөрын таряалан, сэсэрлигһээ дээжыень абажа түлэхэ ёһотой.


Эд зөөри тухай хуулинууд

7Гал түймэр гаража, бухал боолтонуудыень, ургаса таряаень, таряалангай талмайень шатаабал, түймэр табиһан хүн түлэхэ ёһотой.

8Нэгэ хүнэй нүгөөдэдэ алта мүнгэ, эд хогшол хадагалуулһыень гэрһээнь хулууһан хулгайшан баригдабал, тэрэ хулгайшан хоёр дахин ехэ хэмжээгээр бусааха зэргэтэй. 9Харин хулгайшанай баригдаагүй һаань, хадагалһан хүн Бурханай[†] урда хүнэй зөөридэ һанаархаагүйб гэжэ гэршэлхэ ёһотой.

10Буха сар, элжэгэн, хонин, хубсаһан гэхэ мэтэ алибаа үгы болоһон зөөри минии гэжэ хүнэй хэлэхэ хэрэг зарга Бурханда үзүүлэгдэхэ ёһотой. Хэниие Бурхан гэмтэй гэжэ тоолоноб, тэрэ хоёр дахин ехээр бусааха ёһотой.

11Нэгэ хүнэй нүгөөдэдэ элжэгэ, сар, хони гү, али ондоо мал харууһанда үгэхэдэнь, гэмэ боложо, тэрэнь үхэхэ, гэмтэхэ гү, али дайсанда намнуулан абаашаха ушарта гэршэлэгшын үгы байбал,[+] 12хүнэй зөөридэ һанаархаагүйб гэжэ тэрэ харууһалагша хүн Бурханай урда тангариглаха ёһотой. Малай эзэн[†] үлэһыень абуужаг, харууһалагшань гарза хүсэлдүүлхэ ёһогүй. 13Харин хулгайда ороо һаань, харагша хүн эзэндэнь тэхэрюулхэ ушартай. 14Анда эдюулээ һаань, үлэгшэ һэе һэбхүүлынь харуулхадаа, гарза тэхэрюулхэгүй.

15Нэгэ хүн нүгөөдэһөө мал ашаглаха гэжэ абаба гэлэй, абаһан эзэнэйнгээ үгыдэ тэрэнь гэмтэбэ, үхэбэ гэлэй, абагшань гарза тэхэрюулхэ уялгатай.

16Эзэнэй байхадань тиимэ юумэн болоо һаа, гарза тэхэрюулдэггүй. Зүгөөр малынь түлбэреэр ашаглагдаһан һаань, эзэн түлбэри абаха зэргэтэй[+].


Залуу басагантай хурисалай түлөө хэһээлтэ

17Эрэ хүн залуу басаганай толгойень эрьюулжэ хурисабал, тэрэнэй түлөө анза түлэхэ ба һамган болгожо абаха ёһотой.


Үхэлэй саазада хүртөөхэ буруу ябадалнууд

18Басаганай эсэгын басагаяа хадамда үгэхэ дурагүй һаань, хурисагша эрэ басаганай түлөө хэдые түлэхэ ёһотойень түлэхэ уялгатай[+].

19Эльбэшэ эхэнэрые амиды орхижо болохогүй[+].

20Мал амитантай хурисагшын ами хороохо ёһотой.


Үгытэй зондо энэрэл хайратай байха тухай

21Эзэнһээ ондоо бурхадта үргэл хэһэн хүн хараалда[†] хүртэхэ, үгы хэгдэхэ ёһотой[+].

22Ерүүл зониие бү харшала, бү гомдохоо – таанад өөһэдөөшье Египедтэ ерүүл зон байһанта[+]. 23Бэлбэһэн эхэнэр болон үншэдые бү харшала. 24Хашаха харшалха болоо һаатнай, тэдэ Намда хандаха, тэдэнэй гомдол дуулаа һаа,[+] 25Би уурлажа, һэлмэ жадаар таанадые хадхажа алахаб! Танай һамгад эрэгүй, хүүгэдтнай үншэд болохол[+].

26Минии арад соо үгытэй хүндэ мүнгэ урьһалаа һаа, мүнгэ түрүүлэгшэ шэнги түрэсэ эрижэ бү бай[+].

27Хүнһөө субыень барисаанда абабал, наранай оротор бусааха ёһотойш – 28бэеэ хушаха хубсаһан тэрээндэ бэшэ үгы ха юм. Хайшан гээд унтаха юм? Тэрэ Намда хандахал – Би тэрэниие дуулахаб, юуб гэбэл, Би энэрхы сэдьхэлтэй мүн[+].

29Бурханиие бү муушала, арадайнгаа удамаршые хараажа бү бай[+].

30Уһан үзэмэй түрүүшын шүүһэ удаарангүй үргэдэг бай. Ууган хүбүүгээ Намда үгэхэ ёһотойш[+]. 31Томо жэжэ малда тэрэ баһал хабаатай: долоон хоногто эхынгээ хажууда байг, наймадахи үдэртэ Намда тэрэниие үгэхэш. Таанад Минии хадаа арюун зон байха ёһотойт – ангай бариһан амитанай мяха бү эдигты, һэе һэбхүүлынь нохойдо үгэгты[+].

#### 23


Үнэн шударга бай

1«Гүжэр үгэ дабтажа бү байгаарай. Хэрэг шүүлгэдэ гүжэрдэгшые бү дэмжэ, юуб гэхэдэ, шинии гэршэлэлгээр буруу шиидхэбэри абтажа болохо[+]. 2Буруу хэрэгтэ олониие даган дууряажа бү яба. Олоной дуратайшье һаань, зарга шүүбэриин газарта үнэн зүбые гажаажа бү бай.

3Үгытэй баяниие харгалзангүй зарга шүүбэри үйлэдэ[+].

4Төөриһэн сар, элжэгэн дайсанайшье байг, эзэндэнь[†] абаашаха ёһотойш[+].

5Ашаатай элжэгэнэй газарта хэбтэшэхые харабал, орхижо болохогүй, эзэниинь шинии дайсаншье байг, эзэндэнь туһалха хэрэгтэй.

6Уг аймагайнгаа үгытэй хүнэй зарга шиидхэхэдээ, үнэн шударга[†] байха хэрэгтэй[+].

7Гэмгүй хүниие гэмтэн болгожо, нүгөө талаһаа зүб гэмнэгшэ хүниие буруутан болгожо, үхэлдэ хүргэхэгүйн тулада худалаар гэмнэлгэ бү дэмжэ. Хоро һанагшада гэмыень Би амасуулхаб![+]

8Эдилгэ бү аба. Эдилгэ хадаа нюдэтэй хүниие һохор болгодог ба үнэн гэршэлэлгые хүсэгүй болгодог[+].

9Ерүүл зониие бү харшала. Ерүүл зоной байдал өөһэдөө мэдэнэ ха юмта – Египедтэ байһанаа бү мартагты[+].


Субботын үдэр ба субботын жэл

10Зургаан жэлэй туршада таряагаа тарижа, ургасаа хуряажа бай. 11Долоодохи жэлдэнь эдлүүри хэнгүй орхёорой. Угсаатанайш үгытэйшүүл ургасын үрэ олобол, эдиг, үлэһыень ан гүрөөлшье эдиг, хамаагүй. Уһан үзэмэй ба оливын модоной тарилга баһал тиихэ юм[+].

12Зургаан үдэр ажалаа хээд лэ, долоодохи үдэртэнь амардаг бай. Сар, элжэгэншни бэеэ тэниилгэг, богоолшни болон ерүүл зарасашни амяа абажа, һэгээ орог[+].

13Айладаһан бүгэдыем сахиха ёһотойт. Ондоо бурхадай нэрэ бү дурдагты, хэлэ амандатнайш тэдэ бү орог[+].


Гурбан гол һайндэрнүүд

14Жэлдээ гурба дахин Минии һайндэрнүүдые сахидаг бай[+].

15Эһээлтэгүй талханай һайндэр тэмдэглэдэг бай. Египедһээ гаралгын авиив һарада гэжэ тогтоогдоһон сагта долоон хоногой туршада эһээлтэгүй талха эдидэг байхаш гэһэн зарлиг Би буулгаа бэлэйб.

Хэншье Минии урда хооһон гартай харагдаха ёһогүй[+].

16Таряа хадалгын һайндэр гэжэ шинии тариһан таряалангай газарһаа түрүүшын ургаса абан сасуу тэмдэглэдэг бай.

Жэлэй эсэстэ таряаланһаа ургасаяа хуряаһан хойноо Ургаса суглуулгын һайндэр тэмдэглэдэг бай[+].

17Жэлдээ гурба дахин бүхы эрэшүүл Дээдэ Эзэнэй урда нюураа үзүүлхэ ушартай[+].

18Намда үргэл хэхэдээ, үргэлэй амитанай шуһа эһээлтэтэй талхан дээрэ дуһаажа бү байгаарай.

Һайндэрэй үргэлэй өөхэ тоһо үглөөгүүр болотор орхижо болохогүй.

19Газарһаа абтаһан түрүүшынгээ ургасын дээжыень Эзэн Бурханайнгаа[†] гэртэ асардаг бай.

Эшэгэнэй мяха эхынь һүн соо бү шана[+].


Эзэн Өөрын арадые хамгаалхаб гэжэ найдуулна

20Харагтыл даа, Би танай урда Эльгээмэлээ эльгээхэм. Тэрэ таанадые замдатнай һахижа, Минии бэлдэһэн газарта абаашаха[+]. 21Тэрээнһээ айжа ябагты, үгыень дуулагты, тэрээндэ харша юумэ бү хэгты. Тэрэ танай эсэргүүе тэбшэхэгүй, юуб гэхэдэ, тэрээн соо Минии нэрэ алдар оршоно.

22Тэрэнэй үгыень дуулажа, Минии айладаһан бүгэдые дүүргэбэлтнай, Би танай дайсанда дайсан, танда муу һанагшада муу һанагша болохоб[+].

23Минии Эльгээмэл урдатнай ябалсажа, эмоор, хээт, пэриззии, ханаһаан,[†] хиив, евүүс угсаатанда асарха. Би эдэ арадые усадхахаб[+]. 24Харин таанад тэдэнэй бурхадта һүгэдэжэ бү байгты, заншалыень бү абагты. Бурхадыень үгы хэгты, шүтөөн болохо шулуунуудыень бута сохигты![+] 25Эзэн Бурхандаа шүтэгты. Тиихэдэтнай, би эдихэ хоол, ууха уһыетнай үреэжэ, таанадые үбшэн тахалһаа зайлуулхаб[+]. 26Танай орон нютагта эхэнэр дутуу түрэхэ, үри хүүгэдгүй байха ушар огтолон үгы болохо, үгтэһэн наһаяа дүүрэн наһалха арга Би танда олгохоб[+].

27Танай замда байһан бүхы арадуудта аймшагтай юумэнүүдые үзүүлэн һүрдөөхэб, дайсадыетнай таанадһаа зугадуулхаб[+]. 28Һононуудые урдууртнай эльгэхэдэм, тэдэ хиив, ханаһаан ба хээт угсаатаниие таанадһаа һүрдэн тэрьедүүлхэ[+]. 29Тэдэниие гэнтэ бэшэ, олон жэлэй туршада үлдэн үгы болгохоб. Үгы һаам, газар эзэгүй болохо ба зэрлиг арьяатан таанадай дунда ушаргүй олон болохо[+].

30Таанадай олон боложо үдөөд, тэрэ орон нютагые эзэмшэн абатартнай Би тэдэ арадуудые байн байн үлдэжэ байхаб. 31Хулһата далай болон Пилиштын[†] далай[*], Сүл губи болон Мүрэн гээд танай эзэлхэ газарай хилэ болгон табихаб. Тэрэ орон нютагта һууһан бүхы зониие танай гарта үгэхэдэм, үлдэжэ гаргахат[+].

32Тэдээнтэй, тэдэнэй бурхадтай хэлсээ бү баталагты. 33Эдэ арадууд танай газар дээрэ һууха ёһогүй – үгы гэбэл, тэдэ таанадые Минии урдаһаа нүгэл[†] хүүлэжэ һалаха. Тэдэнэй бурхадта мүргэхэ гээшэ танай занга болохо жэшээтэй»[+].

#### 24


Израильшууд Бурхантай хэлсээ батална

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Аһароон,[†] Надааб, Абиһуу болон Израилиин далан аха захатаниие[†] абаад, хада өөдэ гаража, Намда, Эзэндэ, холоһоо мүргэгты[+]. 2Зүгөөр гансал Моисей Намда дүтэлхэ ёһотой! Ондоо хэншье Нам руу бү дүтэлэг, арад зон хада өөдэ гараха ёһогүй.

3Моисей зондоо ерэжэ, Эзэнэй үгэнүүдые болон тогтоолнуудые бүгэдыень хэлэжэ үгэбэ. Арад угсаатаниинь нэгэ хүн шэнги харюусаа:

– Эзэнэй үгэ соонь лэ ябахабди[+].

4Моисей Эзэнэй бүхы үгэнүүдые бэшэжэ абаба. Үглөөдэрынь хадын хормойдо үргэлэй шэрээ[†] түхеэржэ, Израилиин уг аймагуудай тоогоор арбан хоёр нангин[†] шулуу зэргэлүүлэн табиба. 5Израиль[†] угсаатан соохи залуу хүбүүдтэ хандажа, түгэс шатаалта үргэл[†] ба амгалан байдалай түлөө үргэл[†] хэхыень зонхилбо. Тэдэнь Эзэндэ бухануудые үргэбэ. 6Хахад шуһыень Моисей аяганууд соо суглуулжа, үлэһэн хахад шуһыень үргэлэй шэрээдэ сүршэбэ. 7Хэлсээнэй[†] бэшэг уншажа үгэхэдэнь:

– Эзэнэй айладаһан соо жэншэдгүй ябахабди! – гэжэ зон дабтан байба.

8Моисей үргэлэй шуһа зон дээгүүр сүршөөд, хэлэбэ:

– Эзэнэй тантай баталһан хэлсээнэй шуһан энэ мүн. Тэрэнэй үгэнүүд хадаа хэлсээнэй эрхэ нүхэсэл гэжэ ойлгогты[+].

9Удаань Моисей, Аһароон, Надааб, Абиһуу болон Израилиин далан аха захатан хада дээрэ гаража, 10Израилиин Бурханиие[†] бараалхаба. Тэрэнэй хүл доро тэнгэридэл арюун тунгалаг эрдэни шулуугаар хэһэн тайзан үзэгдэһэн шэнги байгаа һэн[+]. 11Бурхан Израилиин удамаршадта багаханшье хоро хүргэбэгүй. Тэдэ Бурханиие үнэхөөр бараалхажа, эдеэ унда зооглогшо һэн.

12Эзэн Моисейдэ айладаба:

– Хада өөдэ Намда гарыш. Энэ арадта ухаа заахын тулада Минии бэшэһэн һургаал,[†] зарлигуудтай шулуун хабтаһануудые шамда үгэхэб[+].

13Моисей Иисүүс туһалагшатайгаа Бурханай үндэртэ зорибо[+].

14– Ерэтэрнай эндэ байгаарайгты, – гэжэ Моисей аха заха хүнүүдтэ хэлэбэ. – Таанадтай Аһароон ба Хуур үлэхэ. Хэрэг гараа һаань, тэдээндэ хандахада болоно.

15Моисей өөрөө хада өөдэ гараба.

Хада үүлэндэ хушагданхай байгаа. 16Эзэнэй һүр соло Синай[†] уулада буугаа. Зургаан үдэртэ хадые үүлэн хушанхай байгаад, долоодохи үдэртэнь Эзэн үүлэн сооһоо Моисейе дуудаба. 17Уулын оройдо соробхилһон гал мэтэ Эзэнэй һүр соло Израилиин зондо үзэгдөө бэлэй[+].

18Моисей үүлэн соо орожо, хада өөдэ гараба. Тэндээ дүшэн үдэр болон дүшэн һүни байгаа бэлэй[+].

#### 25


Майхан һүмын хэрэгсэлнүүд

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг болобо:

2– Намда үргэхэ юумэ суглуулаг гэжэ Израилиин зондо зонхило. Хэн юу үгэхэ дуратайб, тэрэнээ үгэг. 3Иимэ үргэһэн зүйлнүүдые суглуулагты: алта, мүнгэ, зэд, 4сэнхир хүхэ, гүн улаан ба бадмаа раагын үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһа утаһа, нарин маалинга бүд болон ямаанай хөөбэр нооһо, 5элдээд утаһан хониной арһа болон нимгэн булгайр, акаци модо, 6зула носоохо оливын тоһо, үргэмжэлэлэй ёһо бүтээлгэдэ хэрэглэдэг тоһоной хангал бодос, уталгын хүжэ санзай,[†] 7эфодто[†][*] болон энгэрэйнь гуу хүреэдэ хэхэ мана шулуу болон эрдэни шулуу суглуулагты. 8Израиль[†] угсаатан Намда гэжэ нангин[†] шүтөөнэй һүмэ[†] барюужаг, тиихэдэнь Би тэдэнэй дунда оршодог болохоб[+]. 9Таанад Минии байха майхан һүмэ,[†] тэрээн соохи бүхы юумэ Минии харуулһан соо жэншэдгүй нарин бүтээхэ болонот.


Хэлсээнэй ханза яажа бүтээхэ тухай

10[•]Акаци модоор[*] нангин бэшэг хадагалха ханза хүүжэг: хоёр хахад тохой утатай, нэгэ хахад тохой үргэнтэй ба үндэртэй ханза байха ёһотой[+]. 11Газаа зосооһоонь шэжэр алтаар хушажа, шэжэр алтаар хүбөөлхэш.

12Дүрбэн алтан сахариг хэжэ, ханзын дүрбэн хүлдэ торгоон бүхэлхэш: ханзын нэгэ хажууһаа хоёр сахариг, нүгөө тээһээнь хоёр сахариг. 13Акаци модоор һургаагуудые хайжа, алтаар дабтан бүрижэ, 14ханзын хоёр хажуугай сахаригуудта оруулхаш. Тэрэ һургааг модондо ханзаяа тээгээд ябадаг байхат. 15Һургаагуудаа сахаригһаань абажа болохогүй. 16Ханза соо Хэлсээнэй[†] бэшэг хадагалхыетнай Би үгэхэб.

17Ханзые хааха хабхаг сэбэр алтаар бүтээхэш; утань хоёр хахад тохойн, үргэниинь нэгэ хахад тохойн хэмжээнэй байха ёһотой. 18-19Хабхагай хоёр захаарнь алтаар дабтажа, хоёр херүүбэй[†] дүрсэ бүтээхэш. Тэдэш хабхагтай нэгэн бүхэли зүйл болохо. 20Урда урдаһаа зогсоод, хабхаг тээшэ шэртэн, далияа дээгүүрнь дэлгэжэ байха.

21Хабхагые ханза дээрэ табихаш, ханза соо Минии үгэһэн Хэлсээнэй бэшэг табиха болонош[+]. 22Хэлсээнэй ханзын хабхаг дээрэ далита херүүбүүдэй хоорондо Би шамтай уулзажа, Израилиин зондо зарлигуудаа соносхохо үедөө оршохоб[+].

23[•]Акаци модоор хоёр тохой утатай, тохой үргэнтэй, тохой хахад үндэртэй шэрээ хэхэш. 24Сэбэр алта дабтажа, шэрээгээ хушаад, алтаар хүбөө хэхэш. 25Захаарнь альганай шэнээн үндэр хана хээд, баһал алтаар хүбөөлхэш. 26Дүрбэн алтан сахаригуудые хээд, шэрээгэй дүрбэн углууда хүл дээгүүрнь торгоохош. 27Ханада няалдаһан тэдэ сахаригуудта һургаагуудые хээд, шэрээгээ үргэжэ һууриһаань хүдэлгэхэдэ болоно. 28Шэрээ зөөхэ һургаагуудые баһал акаци модоор хэжэ, баһал алтаар бүреэрэй. 29Мүн лэ сэбэр алтаар табаг, шанага, домбо, аяга хэхэ болонош – сэржэмдэ хэрэгтэй. 30Тус шэрээ дээрэ Намда зорюулагдаһан хилээмэн саг үргэлжэ табижа байха ёһотойш[+].

31[•]Сэбэр алта дабтажа, модоной түхэлтэй дэн бүтээхэш. Эшэ болон һалаануудынь, һалаа дээрэ табигдаха зулын амһарта, оёортонь дэнгэй гол бариха амһарта, сэсэгэй һалаа дэльбэнүүд бүгэдэ нэгэн бүхэли болохо зэргэтэй. 32Дэнгэй модон зургаан һалаатай байха: гурбаниинь нэгэ талаһаань, нүгөө гурбань нүгөөдэ талаһаань. 33Зургаан һалаа бүхэндэ бүйлсын сэсэг шэнги дэльбэтэй, оёортоо булсатай гурбан аягаханууд һууха. 34Дэнгэй оройдонь бүйлсын сэсэг мэтэ дүрбэн сэсэг байха. 35Хоёролжон һалаанууд доро аягын һуури, нүгөө хоёр һалаа доро аягын һуури, гурбадахи хоёролжон һалаа доро баһал аягын һуури: бүхы зургаан һалаа доро тиимэ һууринууд. 36Сэбэр алтаар дабтан бүтээһэн зулын голой амһартанууд, һалаануудынь дэнтэеэ нэгэн бүхэли байха ёһотой. 37Зулын долоон бишыхан амһарта хэжэ, дэн дээрэ табихадаш, урдань һайнаар гэрэлтүүлхэ. 38Зулын голой хабшуур, согой амһарта хуу сэбэр алтаар хэгдэһэн байха ёһотой. 39Дэндэ болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэлдэ нэгэ талаант хэмжээнэй шэжэр алта гаргашалха болохош. 40Ойлгоорой, хада дээрэ шамда яажа харуулаа һэмбиб, тон тиимээр жэншэдгүй наряар бүтээхэ ёһотойш[+].

#### 26


Майхан һүмэ

1[•]Майхан һүмэдэ[†] гэжэ нимгэн маалинга бүдөөр сэнхир хүхэ, гүн улаан ба шад улаан үнгэтэй утаһаар үргэн энтэй арбан хэһэг бүд нэхэхэш; тэрээн бүхэндэнь херүүбүүдые[†] нэхэхэ болоно. 2Далбагар бүдэй хэһэг бүхэнэй утань хори найман тохой, үргэниинь дүрбэн тохой, арбан хэһэг бүдшни аб адли хэмжээнэй байха ёһотой. 3Удаань таба табаар тэдэнээ холбожо оёхош. 4Захын бүдүүдэй эрмэгтэ сэнхир хүхэ түдүүлинүүдые хадахаш, тиимэ түдүүлинүүдые нүгөө хэһэгэй захаар баһа хадахаш. 5Нэгэ хажууһаань табин түдүүли, нүгөө тээнь баһал табин түдүүли. 6Удаань табин алтан тобшонуудаар тобшолжо, хоёр хэһэгээ ниилүүлхэдэш, майхан һүмын зосоо нэмэргэ болохо.

7Газаа нэмэргэ гэжэ ямаанай нооһоор үргэн энтэй арба нэгэн далбагар бүд нэхэхэш. 8Далбагар бүд бүхэнэй утань гушан тохой, үргэниинь дүрбэн тохой болохо, бүхы арба нэгэн бүдынь аб адли хэмжээнэй байха ёһотой. 9Табыень нэгэ талын болгожо, хамтадхан оёхош, зургааень нүгөө талын болгохош, нэгэ талын зургаадахи үлүүе дундуурнь эбхэхэш – тэрэш үүдэн дээгүүр һанжан байха. 10Нэгэ захаарнь табин түдүүли, нүгөө тээнь баһал табин түдүүли хадахаш. 11Зэдээр табин тобшо хэжэ, тэдэ тобшонуудые тобшолжо, нэгэ нэмэргэ болгон, хоёр хубияа ниилүүлэ. 12Нэмэргын утаһаа үлүү гараһан хахад энгынь майхан һүмын ара талын хана хушаха ёһотой. 13Хажуу тээгүүрхи нэгэ нэгэ үлүү тохой хажуу хана хушаха ёһотой. 14Утан элдэһэн хониной арһаар дээрэһээнь хушалта хэжэ, үшөө тэрээнээ нарин элдэлгэтэй булгайраар хушаарай[+].

15[•]Майхан һүмэдөө акаци модоор ханын хүреэнүүдые хэхэш. 16Хүреэ бүхэн утаараа арбан тохой ба үргэнөөрөө тохой хахад байха. 17Хоёр модо хүндэлэбшөөр холбожо хэһэн байха ёһотой. Тиигэжэ майхан һүмын бүхы хүреэнүүд хэгдэһэн байха ёһотой. 18Майхан һүмын урда ханада гэжэ хорин хүреэ хэхэ хэрэгтэй. 19Хүреэ һуулгахада мүнгөөр хэһэн дүшэн түшэг хээрэй. Тиихэдэнь хүреэ бүхэнэй хормойдо, хоёр хүндэлэбшэдэнь тулгаһан хоёр хоёр түшэг байха. 20Һүмын ара талын хойто ханадань мүн лэ хорин хүреэ, 21ба хүреэ бүхэндэнь хоёр түшэг, хамтадаа дүшэн түшэг байха. 22Майхан һүмын ара талын баруун ханада зургаан хүреэ, 23ара талын углуунуудтань үшөө хоёр хүреэ, 24тэдэнээ доогуурнь асатуулхаш, харин дээгүүрнь, нэгэдэхи сахариг углаха газартань, бүхэлеэр хэхэ хэрэгтэй. Тиимэ хоёр хүреэ хээрэй, углуу бүхэндэнь – нэгэ нэгэ. 25Эдэ найман хүреэнүүдэй һуурида арбан зургаан мүнгэн түшэг хэжэ һуулгаха хэрэгтэй.

26Акаци модоор хүндэлэбшэнүүдые хэхэш: майхан һүмын нэгэ ханын хүреэнүүдые холбохо табан хүдэлэбшэ, 27нүгөө ханын хүреэнүүдые холбохо табан хүндэлэбшэ, ара талын баруун хана бүхэлхэ үшөө табан хүндэлэбшэ. 28Дундахи хүндэлэбшэнь ханын хоёр захаһаа хүреэнүүдые холбохо ёһотой. 29Хүреэнүүдээ алтаар бүрижэ, хүндэлэбшэтэй холбохын тулада алтан сахаригуудые хэхэш. Хүндэлэбшэнүүдээ баһал алтаар бүрихэш.

30Хада дээрэ шамда яажа заагаа һэмбиб, тэрэнэй ёһоор лэ майхан һүмэ бодхоохош.

31[•]Сэнхир хүхэ, гүн улаан ба шад улаан үнгэтэй утаһаар, нимгэн маалинга бүдөөр хүшэгэ нэхэхэш; тэрээн дээрэ херүүбүүдэй дүрэнүүдые нэхэхэ ёһотойш[+]. 32Тэрэ хүшэгэеэ акаци модоор хэгдэһэн, алталмал дүрбэн баханада үлгэхэш. Тэдэ баханануудые һуулгаха мүнгэн дүрбэн түшэг хэрэгтэй. 33Хүшэгэнь тобшонууд доро сэхэ тудалдаха ёһотой. Хүшэгын саана хэлсээнэй ханзаяа[†] табихаш. Энэ хүшэгэ һүмын хамагай нангин[†] хубиие нангин[†] газарһаа илгаха болоно[+]. 34Хамагай нангин газарта табяатай, хэлсээнэй ханза дээрэ арюудхалгын хушалта табихаш. 35Хүшэгын урда шэрээ, шэрээгэй урда дэн табихаш. Дэнгынь майхан һүмын урда ханын хажууда, шэрээнь хойто ханын хажууда табигдаха.

36Сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһаар ба нарин маалинга бүдөөр майхан һүмэ руу орохо газарые халхалдаг олон үнгэтэ хүшэгэ бүтээгдэһэн байха ёһотой. 37Хүшэгэдөө гэжэ акаци модоор табан бахана хээд, алтаар хушахаш. Алтан дэгээнүүдые баханануудтаа үлгэхэш. Баханануудта табан түшэгые гуулин түмэрөөр шудхаха болонош.

#### 27


Үргэлэй шэрээ бүтээлгэ

1[•]Акаци модоор үргэлэй шэрээ[†] хэхэш. Тэрэ хадаа дүрбэлжэн байха ёһотой – утаараа табан тохой ба үргэнөөрөө табан тохой, үндэрынь гурбан тохой болохо. 2Дүрбэн углууень эбэр шэнгеэр дээшэнь ёдойлгохош, үргэлэй шэрээтэй нэгэн бүхэли байха жэшээтэй. Шэрээгээ зэдээр бүрин хушахаш[+]. 3Үргэлэй шэрээгэй хэрэгсэлнүүдые: согой амһарта, шуһа сүршэхэ аяга, мяханай һэрээ, нүүрһэнэй удхуур, хайруулай табаг – бултыень зэд түмэрөөр бүтээгээрэй[+]. 4Үргэлэй шэрээдэ хабтагар зэд һагшуур шэнгеэр нүхэлжэ, дүрбэн углуудань дүрбэн сахариг холбохош. 5Тэрэнээ үргэлэй шэрээгэй захаһаа доошоо, хахадтань хүрэтэр барижа бүхэлөөрэй. 6Үргэлэй шэрээдэ гэжэ акаци модоор һургаагуудые хэжэ, зэд түмэрөөр бүрихэш. 7Үргэлэй шэрээ зөөхэ хэрэгтэй болоо һаань, тэдэ һургаагуудаа хажуу тээхи сахаригуудта оруулхат. 8Хабтагайгаар хэһэн үргэлэй шэрээ досоогоо хүнды байха ёһотой. Хада дээрэ шамда харуулһан шэнгеэр лэ хүүжэг.

9[•]Майхан һүмэеэ[†] тойруулаад хашаалха болоно. Урда талаһаань нарин маалинга бүдөөр хэһэн зуун тохойн шэнээн утатай далбагар хүшэгэ байха. 10Тэрэнээ хорин баханада үлгэхэ ёһотой. Бахана доро зэд түмэрөөр хорин түшэг хэжэ тодхохо; бахана дээрэхи дэгээ холболтонуудыень мүнгөөр хэгдэхэ. 11Мүн хойто талаһаа зуун тохой утатай далбагар хүшэгэ доогуураа хорин зэд түшэгтэй хорин баханада үлгэхэ. Бахана дээрэхи дэгээ холболтонуудынь мүнгөөр хэгдэхэ. 12Баруун хажууһаа хашаагай үргэнөөрнь табин тохой утатай далбагар хүшэгэ арбан баханада үлгэгдэхэ, арбан түшэгтэй байха.

13Зүүн тээһээ хашаагай үргэниинь табин тохой байха ёһотой. 14Орохо үүдэнһээ нэгэ тээшэ арбан табан тохой утатай далбагар хүшэгэ байг, гурбан түшэгтэй гурбан баханада татагдаг. 15Хаалгаһаа нүгөө тээшээ баһал арбан табан тохой утатай гурбан түшэгтэ һуулгаһан гурбан баханатай хүшэгэ байха ёһотой. 16Үүдэндэ гэжэ хорин тохой хүшэгэ сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһан утаһаар нэхэгдэжэ, нарин маалинга бүдтэй зүйхэш. Үүдэндэ дүрбэн бахана, доронь дүрбэн түшэг байха ёһотой.

17Хашаагай бүхы баханануудта холболто болон дэгээнүүдынь мүнгөөр, баханын түшэгүүд зэдээр хэгдэхэ ёһотой. 18Һүмын газаахи хашаагай утань зуун тохой, үргэниинь табин тохой, нарин маалинга бүд халхабшын үндэрынь табан тохой байха. Баханын түшэгүүд зэд байха. 19Майхан һүмын газаахи хэрэгсэлнүүд, нэмэргэ тогтоохо ба газаахи халхабшын гадаһанууд зэдээр хэгдэхэ.

20[•]Израильшуудта[†] иигэжэ захира: зула ходо бадараажа байхын тула тэдэ шамда гараараа худхаһан модоной сэбэр тоһо асараг. 21Аһароон[†] ба тэрэнэй хүбүүд Намтай Уулзалгын Майхан һүмэ соо, хэлсээнэй[†] ханзын байрладаг хүшэгын наана Эзэнэй[†] үмэнэ үдэшэһөө үглөө болотор саг үргэлжэ зулануудай бадаржа байхыень хинаха ёһотой. Израилиин зон энэ тогтоол хэтэ мүнхэдөө, үеһөө үедэ сахин байха болоно[+].

#### 28


Санаартанай хубсаһа хунар бүтээлгэ

1Израилиин үри һадаһад сооһоо шинии аха Аһароониие[†] хүбүүдтэйнь дуудажа асара. Аһароон болон тэрэнэй хүбүүд Надааб, Абиһуу, Эльазаар ба Итамаар Минии санаартад болохо табилантай.

2Һүр алдартай ба һайхан үзэмжэтэй байхынь тула һахилай хубсаһа Аһароон ахадаа оюула. 3Уран гарта оёдолшод олдохо – Би тиимэ шадабари тэдээндэ үгөө бэлэйб. Минии санаартан[†] болохо ёһололдонь хэрэгтэй хубсаһа Аһароондо оёхыень тэдэниие зонхило.

4Минии санаартадаар алба хэхын тула шинии аха Аһароондо болон хүбүүдтэнь нангин[†] хубсаһа[*] – сээжэбшэ-уута, эфод,[†] ута маалинга самса, угалзатай самса, толгойн боолто ба бүһэ тэдэ оёг. 5Эдэ бүгэдые бүтээхын тула алтан, сэнхир хүхэ, гүн улаан, үдхэн улаан утаһа, маалинга абаг. 6[•]Алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан, үдхэн улаан хилгааһаар, нарин маалингаар угалзатай эфод тэдэ хэг. 7Хажуугаарнь тэрээндэ дала мүртэнь даруулгануудые хадаха хэрэгтэй. 8Эфодой бүһэнь эфодтой нэгэн бүхэли шэнги байха ёһотой: эфодтол адли алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан хилгааһаар, нарин маалинга зүйлтэтэйгээр нэхээтэй байха ёһотой.

9Хоёр мана шулуу абажа, Израилиин хүбүүдэй нэрэнүүдые һиилэхэш: 10нэгэ шулуун дээрэ зургаан нэрэ, нүгөө шулуун дээрэ – мүн лэ зургаан нэрэ, аха захаһаань эхилээд. 11Уран һилүүршэнэй шулуун дээрэ тамга һиилэһэн шэнгеэр, Израилиин хүбүүдэй нэрэнүүдые һиилээрэй. Эдэ шулуунуудые угалзатай алтан гуунуудта һуулгахаш. 12Тэдэ шулуунуудаа Израилиин хүбүүд тухай ходо һануулжа байхыень дала мүрэй даруулгануудта бүхэлхэш. Тэдэнэй нэрэнүүдые Аһароон дала мүртөө хадаад, Эзэнэй[†] урда абажа ябаг. 13Угалзатай алтан хоёр гуунуудта 14шэжэр алтаар хэһэн гүрэмэл хоёр гэнжэ холбон бүхэлхэш.

15[•]Жээрэбэй сээжэбшэ-уута бүтээхэш. Тэрэнээ эфодтол адли алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһаар нарин маалинга зүйн нэхэхэш. 16Тэбхэрхэнээр, ута богонёороо хахад тохой хэмжээнэй хоёр дабхар бүдөөр оёхош.

17Сээжэбшэдээ эрдэни шулуу хэхэ дүрбэн шугам халааһа хэхэш. Нэгэндэнь бадмаа раага, молор, маргад;[+] 18нүгөө зэргэдэнь – оюун, миндарга, очир; 19гурбадахидань – нал эрдэни, гартаам, ягаан болор; 20дүрбэдэхи зэргэдэнь – бэгтэ молор, мана ба хас эрдэни. Бүхы эрдэни шулуунуудые угалзатай алтан гуунуудта һуулгахаш. 21Хамта дээрээ арбан хоёр шулуун, шулуун бүхэндэ тамга сохиһон шэнгеэр Израилиин арбан хоёр обогуудай[†] нэгэнэйнь нэрэ һиилэгдэхэ.

22Сээжэбшын түхэлэй уутада гэжэ шэжэр алтаар гэнжэ ооһорнуудые хэхэш. 23Хоёр алтан сахариг хээд, сээжэбшын углууда торгоогоод, 24алтан хоёр гэнжээрээ 25хоёр гуутай холбожо, тэдэ гуунуудые эфодой даруулгануудта урдаһаань торгоохош.

26Үшөө хоёр алтан сахариг хэжэ, сээжэбшэ-уутын хоёр углууда досоо талаһаань, эфодтой уулзадаг таладань барюулхаш. 27Үшөө хоёр алтан сахариг хэжэ, дала мүрэй даруулгануудай доодо хирхагаар, урда талаһаа, эфодой бүһэтэй уулзадаг газарта торгоохош. 28Сээжэбшэ-уутын сахаригуудые эфодой сахаригуудтай сэнхир ооһороор холбогдоһон, тиихэдээ уутань эфодой бүһэ дээгүүр байжа, эфодтоо нягтаар няалдаад байгуужаг. 29Аһароон нангин ордон руу орохо бүреэ энгэртээ Израилиин хүбүүдэй нэрэ хээд ябажа, Эзэнэй урда саг үргэлжэ һануулжа байха болоно.

30Уутада жээрэбэй шулуунууд[*] хэгдэхэ ёһотой. Эзэнэй урда Аһарооной байхадань саг үргэлжэ тэдэнь байха зэргэтэй. Эзэнэй урда оршоходоо, Аһароон Израилиин хүбүүдэй жээрэбүүдые хододоо зүүжэ ябаг[+].

31[•]Эфод доро үмдэхэ самса сэнхир хилгааһан утаһаар нэхэхэш. 32Тэрээндэнь толгойгоо углаха нүхэн байха, хахархагүйн тула эрмэгыень лабаар хүбэрдэхэ болоно, сэрэгэй хубсаһан шэнги бүхэ байха ёһотой. 33Доодо захаарнь сэнхир болон гүн улаан, үдхэн улаан үнгэтэй утаһануудаар жэмэсэй үрын түхэлтэй булсуунуудые хэхэш, хоорондонь алтан хонхохонуудые үлгэхэш. 34Алтан хонхонууд болон анар жэмэсэй үрэнүүд ээлжэлэн, самсын доодо захые хүбөөлһэн шэнги болоно.

35Мүргэлэй[†] үедэ Аһароон энэ самсаяа үмдүүжэг. Нангин ордон руу Эзэндэ Аһарооной ороходо, мүн тэндэһээ гарахадань, хонхын абяан дуулдажа байха ёһотой, үгы һаа, тэрэ амияа алдаха.

36Алтан хабтаһа хээд, дээрэнь тамга һиилэһэн шэнгеэр «Эзэнэй нангин» гэһэн үгэнүүдые һиилэхэш[+]. 37Толгойдо хүрмэдэг бүд дээгүүр, урдаһаа, уяхын тула тэрэ хабтаһандаа сэнхир хүхэ ооһор хадахаш. 38Аһарооной духа дээрэ уягдаха. Израиль[†] угсаатанай оруулдаг үргэлэй зүйлнүүдтэ бүхы дутуу дундыень Аһароон өөр дээрээ абаха уялгатай. Аһарооной духа дээрэ тэрэ хабтаһаниинь ходо байха ёһотой – тиихэдээ үргэлынь Эзэнэй һанаанда таараха жэшээтэй[+].

39Аһароондо һайхан хээтэй нарин маалинга бүдөөр самса, толгойн хүрмэлтэ, үнгэтэ бүһэ оюулха ёһотойш[+].

40Аһарооной хүбүүдтэ самса, бүһэ, толгойн боолтонуудые һүр алдартай, һайхан үзэмжэтэй байхынь тулада оюулха болонош.

41Аһароон ахадаа, хүбүүдтэнь эдэ хубсаһа хунар үмдэхүүлэ. Аһарооной болон хүбүүдэйнь магнайда оливын тоһо түрхи, санаартан болгохо ёһолол бүтээ, арюудха. Тэдэ Минии санаартад болохо.

42Эшэгүүри халхалха богонихон, бүһэһээ үбдэг хүрэтэр, маалинга үмдэнүүдые тэдээндэ гэжэ оюулхаш. 43Майхан һүмэ[†] соо Бурхантай[†] уулзадаг газарта ороходоо гү, али һүмэ[†] соо үргэлэй үедэ үргэлэй шэрээдэ[†] дүтэлхэдөө, Аһароон болон хүбүүдынь тэдэниие үмдэхэ ёһотой. Үгы гэбэл, тэдээндэ зэмэ тохогдожо, ами наһаяа алдаха. Аһароондо болон удамдань хэтын заабари тэрэ гээшэ.

#### 29


Аһароониие хүбүүдтэйнь Эзэндэ алба хэхээр зорюулна

1[•]Минии санаартад болохынь тулада хайшан гэжэ арюудхаха болоноб?

Гэмтэлгүй буха, хоёр хуса шэлэжэ аба. 2Эрхим талхаар эһээлтэгүйгөөр бариһан хилээмэ, оливын тоһондо[†] дэбтээһэн, шараһан эһээлтэгүй талха, оливын тоһо түрхиһэн, болгоһон эһээлтэгүй бообо[+] 3нэгэ араг соо хэхэш. Энэ араг, буха болон хоёр хуса туужа асара.

4Аһароониие[†] хүбүүдтэйнь Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ асархаш. Нюур, гарынь угаахаш. 5Аһароондо бүхы хубсаһыень – самса, эфод[†] дорохи самса, эфод ба сээжэбшэ-уута үмдэхүүлээд, эфодой бүһөөр бүһэлхэш. 6Аһарооной толгойдо боолто малгай хүрмэхэш, хүрмэлтэдөө Нангин[†] шүтөөнэй титим[*] һуулгажа барюулхаш. 7Оливын тоһо абажа, Аһарооной толгой дээрэнь адхан, тэрэниие тоһолон арюудха[+].

8Аһарооной хүбүүдые ерүүлжэ, самса үмдэхүүлхэш. 9Аһароондо болон хүбүүдтэнь бүһэ бүһэлжэ, толгойдонь боолтонуудые боохош. Санаартын нэрэ зэргэ Аһароон ба тэрэнэй хүбүүдтэ хэтэдээ үгтэхэ, тэдээндэ зорюулагдаһан ёһолол ши үнгэргэхэ болонош.

10Уулзалгын майхан һүмын хажууда буха асархаш. Аһароон хүбүүдтэеэ бухын тархида гараа табюужаг. [*] 11Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ Эзэнэй[†] үмэнэ бухын ами таһалхаш. 12Бухын шуһанда хургаа норгоод, үргэлэй шэрээгэй[†] эбэрнүүдтэ түрхихэш, үлэһэн шуһыень үргэлэй шэрээгэй хормойдо адхахаш[+]. 13Бухын бүхы дотор өөхыень, эльгэнэй хуби ба хоёр бөөрыень өөхэтэйнь үргэлэй шэрээ дээрэ галдахаш[+]. 14Харин мяха, арһан болон шабааһыень абаад, хотон хүреэнһөө[†] гадагшань гаргажа галдахаш. Энэ хадаа нүгэл[†] сагааруулгын[*] үргэл болоно[+].

15Удаань нэгэ хуса асараарай, Аһароон хүбүүдтэеэ тархи дээрэнь гараа табюужаг. 16Амииень таһалаад, шуһанһаань абажа, үргэлэй шэрээе тойруулан сүршэхэ болоно. 17Хусын бэе хэдэн хуби болгон хэсэглээд, гэдэһэ доторыень, хүлыень угаагаад, тархи ба бэшэ хубинууд дээрэнь табижа, 18үргэлэй шэрээ дээрэ түгэс шатаахаш. Энэ хадаа Эзэндэ зорюулһан түгэс шатаалта үргэл,[†] Тэрээндэ аятай анхилал, тахил мүн[+].

19Хоёрдохи хусаяа абаарай, Аһароон хүбүүдтэеэ тархи дээрэнь гараа табюужаг. 20Хониёо алаад, шуһыень Аһарооной ба тэрэнэй хүбүүдэй баруун шэхэнэй омогто, баруун гарайнь эрхыдэ, баруун хүлэйнь эрхыдэ түрхихэш. Мүн үргэлэй шэрээ дээрэ тойруулан шуһанһаа сүршэхэш. 21Удаань шэрээ дээрэһээ шуһа ба оливын тоһо абажа, Аһароондо, хубсаһандань сүршэхэш, хүбүүдтэнь, хубсаһандань мүн лэ сүршэхэш. Тиигэжэ Аһароониие хүбүүдтэйнь, тэдэнэй хубсаһые арюудхаха болонош.

22Хусын мяханай өөхэ болон тарган һүүлыень, дотор өөхэ һэмжыень, эльгэнэйнь өөхэ, хоёр бөөрэ өөхэтэйнь илган абахаш.

Энэ һахил хүртөөлгын[*] үргэл хадань баруун хойто хүлыень абалсахаш. 23Эзэнэй урда табяатай эһээлтэгүйгөөр бариһан хилээмэнтэй түрсүүгһээ нэгэ хүбэриг хилээмэ, оливын тоһондо дэбтээһэн шараһан талха, нэгэ бообо абаад, 24бултыень Аһароон ба хүбүүдэйнь гар дээрэ табяад, дэен дэлгэгдэхэ үргэл болгон, Эзэнэй үмэнэ дэен дэлгүүлхэш. 25Удаань тэдэнэй гарһаа абаад, түгэс шатаалта үргэлтэй суг үргэлэй шэрээ дээрэ галдахаш. Энэ хадаа Эзэндэ таатай һайхан анхилал, Тэрээндэ зорюулагдаһан бэлэг мүн[+]. 26Аһарооной һахилай үргэл болохо хусын үбсүүень абаад, Эзэнэй үмэнэ дэен дэлгэхэш. Тэрэ шинии хуби болоно.

27Эзэндэ гэжэ үргэһэн хониной үбсүү болон бэлэг гэжэ үргэһэн хүлые – Аһарооной болон хүбүүдэйнь һахил хүртөөлгын үргэлые – нангин гэжэ соносхохо ёһотойш. 28Израилиинхин үхэр мал үргэхэдөө, эдэл хубинуудые Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ үгэхэ ёһотой. Израилиин уг удамда хэтэ наһандаа сахигдаха ёһо гурим энэ мүн. Израилиин зон амгалан байдалай үргэлһөө Эзэндэ мүн лэ үргэхэ ёһотой.

29Аһарооной һахилай хубсаһан тэрэнэй уг удамда дамжуулагдаха ёһотой. Тэрэ хубсаһаарнь лэ һахил хүртөөдэг байха[+]. 30Аһарооной һүүлээр санаартан[†] болоһон, Уулзалгын майхан һүмын нангин газарта үүргэ дүүргэхэеэ ороһон удамынь энэ хубсаһые долоон хоногто таһалгаряагүй үмдэхэ ёһотой.

31Һахил хүртөөлгын үргэлэй хониной мяха абажа, майхан һүмын хорёо соо, нангин газарта, шанахаш. 32Аһароон хүбүүдтэеэ тэрэ мяханһаа хүртэн эдихэ ушартай. Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ урид табигдаһан араг соохи талха хилээмэнһээ мүн лэ эдиг.

33Тэдэниие арюудхалгын, тэдээндэ һахил хүртөөлгын, нангин болгоһоной үедэ үргэһэн үргэлые тэдэ өөһэдөө эдихэ ёһотой. Харин ондоо хүн огто эдихэ ёһогүй, энэ бол нангин зүйл[+]. 34Һахил хүртөөлгын үргэлэй мяханһаа, талха хилээмэнһээ үглөө болотор юумэнэй үлөө һаань, галдаха хэрэгтэй. Хэншье энээниие эдихэ ёһогүй, юуб гэбэл, энэ бол нангин зүйл мүн.

35Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ хабаатай Минии айладаһан бүгэдые жэншэдгүй бүтээхэ – шинии уялга. Тэдэнэй һахил хүртөөлгын ёһолол долоон үдэр үргэлжэлхэ ушартай. 36Үдэр бүри нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] үхэр үүсэлдэг байхаш. Иигэжэ үргэлэй шэрээ арюудхалгын ёһолол[†] бүтээхэш. Үдэр бүри тэрэнээ сэбэрлэжэ, шуһа, оливын тоһо сүршэжэ арюудхадаг байхаш[+]. 37Үдэр дараалан, долоон үдэрэй туршада тэрэ ёһолол бүтээхэдэш, үргэлэй шэрээ нангинай нангин[†] зүйл болохо. Тэрэнэй ойронь хүрэһэн бүхы юумэн нангин болохо[+].

38[•]Үргэлэй тэрэ шэрээ дээрэ саг үргэлжэ, үдэр бүри хоёр түлгэн хурьга үргэдэг байхаш. 39Нэгыень үглөөгүүр, нүгөөдынь үдэшэлэн үргэдэг байхаш.

40Дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ оливын тоһонтой эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын гурил худхаһан эрхим шанартай талха нэгэ хурьгантайнь сугтаа үргөөрэй, мүн дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи үргэхэш. 41Хоёрдохи түлгэн хурьгаяа үдэшэлэн мүн лэ үглөөнэй шэнги тиимэ талхан, үзэмэй дараһан архи сэржэмтэйгээр үргэхэш. Энэ хадаа Эзэндэ таатай анхилма үнэр, Эзэндэ үргэгдэһэн бэлэг мүн[+].

42Түгэс шатаалта энэ үргэлые таанад саг үргэлжэ, үеһөө үедэ майхан һүмын үүдэнэй хажууда үргэдэг байхат. Би тэндэ таанадтай уулзадаг, шамтай хөөрэлдэдэг байхаб.

43Израиль[†] угсаатантай Минии уулзадаг тэрэ газар Минии һүр солын нангин газар болохол. 44Майхан һүмые болон үргэлэй шэрээ нангин болгохоб. Аһароон болон тэрэнэй хүбүүдые адислажа, Минии санаартад болгохоб. 45Израиль угсаатанай дунда ходо байжа, тэдэнэй Бурханиинь[†] болохоб[+]. 46Тэдэнэй дунда оршохын тула Минии, Эзэн Бурханайнь, Египедһээ тэдэниие гаргаһые тэдэ һанадаг байха.

Би хадаа тэдэнэй Эзэн Бурхан мүн!

#### 30


Сан санзай ууюулгын шэрээ бүтээлгэ

1[•]Акаци модоор сан санзай[†] ууюулгын шэрээ бүтээ. 2Тэрэшни тэбхэр түхэлтэй, ута үргэнөөрөө тохой, үндэрөөрөө хоёр тохой байха ёһотой. Эбэр мэтээр ёдойһон дүрбэн углуунуудтаяа нэгэн бүхэли болохо[+]. 3Оройень, хажуу талыень, эбэртэ углуунуудыень шэжэр алтаар хушахаш, тойруулан алтан хүбөө хэхэш. 4Алтаар хоёр сахариг хэжэ, хүбөө доогуурнь бүхэлэн торгохо болоно. Сахаригуудтаа модон һургааг углажа, үргэлэй шэрээгээ[†] үргөөд ябахат. 5Һургааг акаци модоор хэхэт, мүн лэ алтаар хушахат.

6Хэлсээнэй[†] бэшэгтэй ханза халхалһан хүшэгын хажууда шамтай уулзахын үедөө Минии дээрэнь оршодог арюудхалгын хушалтын үмэнэ тэрэ үргэлэй шэрээ табигдаха ёһотой[+]. 7-8Энэ шэрээ дээрэ хүжэ санзай ууяжа байха – Аһароон[†] үглөө бүри бүхэһэн зула дэнгүүдээ заһан шэнэлдэг, үдэшэ бүри носоодог уялгатай байг. Эзэнэй[†] үмэнэ хүжэ санзай саг үргэлжэ, үеһөө үедэ утагдажа байха ёһотой. 9Энэ үргэлэй шэрээ дээрэ ондоо зорилгоор уталга, түгэс шатаалта үргэл,[†] талхан үргэл,[†] сэржэм үргэжэ болохогүй[+]. 10Жэлэй нэгэ дахин Аһароон шэрээгэй эбэрнүүдтэ шуһа сүршэжэ, арюудхалгын ёһо заншал үнгэргэдэг байг. Үеһөө үедэ жэлэй нэгэ удаа нүгэл сагааруулгын үргэлэй[†] шуһаар сэбэрлэгдэдэг энэ арюудхалга[†] Эзэнэй нангинай нангин[†] зүйл болоно[+].

11Эзэн Моисейдэ[†] айладаба:

12– Израильшуудай[†] тоо бүридхэл хэхэ үедэ эрэ хүн бүхэн тоо бүридхэлһээ боложо өөртөө аюул ушаруулхагүйн тула Эзэндэ түлөөһэ оруулха ёһотой.[*][+] 13Тоо бүридхэлэй үедэ хүн бүхэн хадаа нангин[†] шээкэлэй хахадыень (шээкэл – хорин гер) һүмэдэ[†] оруулаг. Энэ бол Эзэндэ үргэл[+]. 14Хори наһа гүйсэһэн хүн бүхэн тоо бүридхэлэй эхилхэдэ, Эзэндэ иимэ үргэл хэхэ ёһотой. 15Баян үгытэйһөө огто илгаатай бэшэ, хүн амин лэ өөрынгөө түлөө түлөөһэ хахад шээкэлһээ бага үргэл оруулха ёһогүй.

16Израилиин зонһоо иимэ түлөөһэ абажа, Уулзалгын майхан һүмын дэргэдэхи ажалда хэрэглэхэш. Энэ бол Эзэндэ Израиль тушаа һануулһан тэмдэг, таанадай түлөө түлбэри болохо[+].


Зэдээр хэһэн угаалуур

17[•]Эзэн Моисейдэ айладаба:

18– Гар, хүлөө зайлаха томо зэд амһарта, доронь зэдээр табюур хэхэш. Тэрэнээ майхан һүмын ба үргэлэй шэрээгэй хоорондо табижа, уһаар дүүргэхэш[+]. 19Аһароон ба тэрэнэй хүбүүд тэндэ хүл, гараа угаадаг-зайладаг байха. 20Майхан һүмэдэ[†] орохын урда тээ тэдэ хүл, гараа угаагаагүй һаа, үхэхэ. Шатаалта үргэл хэхэеэ үргэлэй шэрээдэ дүтэлхын урда 21тэдэ хүл, гараа угааха ёһотой. Үгы гэбэл, үхэхэ. Аһароон болон тэрэнэй уг удамда үеһөө үедэ дамжуулагдаха хуули гурим гэбэл, энэ мүн.


Магнайда түрхидэг ёһололой тоһон

22Эзэн Моисейдэ айладаба:

23– Эгээл эрхим хүжэ санзай болохо табан зуун шээкэл мирра модоной дабирхай, хоёр зуу табин шээкэл халуун ороной хангалта лавр модоной нюдэһэн холтоһо, хоёр зуун табин шээкэл хангал үнэртэй хулһа, 24табан зуун шээкэл энэдхэг модоной зөөлэн хальһа (хуу һүмын шээкэлээр хэмнэхэ), мүн нэгэ гиин оливын тоһо абахаш – 25эдэ бүгэдые найруулхадаш, магнайда түрхидэг ёһололой нангин тоһо болохо[+]. 26Нангин энэ тоһые Эзэнтэй уулзалгын майхан һүмэдэ, хэлсээнэй бэшэгэй ханзада, 27бүхы амһартатайнь хамта шэрээдэ, бүхы хэрэгсэлтэйнь хамта дэндэ, уталгын үргэлэй шэрээдэ, 28түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ болон тахилай хэрэгсэлнүүдтэ, хүл, гараа зайладаг амһартада түрхихэ ёһотой[+]. 29Эдэ бүгэдые иигэжэ арюудхахадаш, нангинай нангин болохо. Эдэ хэрэгсэлнүүдтэ хүрэһэн бүхы юумэн нангин болохо[+]. 30Минии санаартад болохынь тулада Аһарооной, тэрэнэй хүбүүдэй магнайда түрхин арюудхахаш![+]

31Израиль угсаатанда иигэжэ ойлгуулхаш: «Иимэ бүридэлтэй тоһон хадаа үеһөө үедэ үндэр шэрээдэ үргэмжэлэн һуулгаха ёһололдо хэрэглэдэг нангин тоһон болохо. 32Тэрээниие ондоо хүндэ түрхижэ бү байгты. Өөртөө гэжэ иигэжэ найруулха ёһогүй: энэ хадаа нангин зүйл, таанадта тэрэл зандаа үлэг. 33Өөртөө гү, али ондоо хүндэ иимэ бүридэлтэй тоһо найруулһан гү, али түрхиһэн хүн усадхагдаха, угсаата арадайнгаа тооһоо гаргагдаха».

34Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Натаат[*], шэхэлээт, галбаан гэжэ хангал үнэртэй бодосуудые сан ууюулдаг дабирхайтай холижо, 35хүжэ санзайн бодос дабһа нэмэн найруулхаш. Энэ хадаа сэбэр, нангин хүжэ санзай мүн[+]. 36Тэрээниие нюдэжэ, Минии шамда ерэжэ уулзадаг майхан һүмэ соо хэлсээнэй бэшэгэй урда ууюулдаг байхаш. Эдэ хадаа таанадта нангинай нангин зүйл болог. 37Өөртөө иимэ санзай хэжэ бү байгты, гансал Эзэнэй нангин зүйл болохо зэргэтэй. 38Иимэ хангал үнэр өөртөө анхилуулха зорилгоор санзай найруулһан хүн усадхагдаха, өөрын арад зоной тоодо тоогдохоёо болихо.

#### 31


Субботын үдэрые сахилга

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

2– Иудын обогой Бэцалээлые шэлээб. Бэцалээл Үриин хүбүүн, Үрии Хуурай хүбүүн. 3Бурханай[†] һүлдөөр тэрэниие дүүргээб. Тэрээндэ мэргэн ухаа, оюун мэдэсэ, хамаг урлалай үндэр шадабари үршөөгөөб[+]. 4Тэрэ алта мүнгэн, зэд гэхэ мэтэ хамаг түмэрөөр аргагүй бэрхэ дархан болоо. 5Эрдэни шулуу өөлэжэ, гуу хүреэдэ һуулгажа шадаха, модо һиилэхэ, юрэдөө бүхы урлал шадаха. 6Туһалагшаар тэрээндэ Даан обогой Ахисамаахай хүбүүн Оһолиаабые үгэбэб. Шадаха, туһалха зондо һүбэлгэн ухаа, уран шадабари хүртөөбэ гээшэб. Минии шамда захирһан юумэ бүгэдыень тэдэ хүүжэг: 7Майхан һүмэ,[†] хэлсээнэй[†] бэшэгэй ханза, ханзын арюудхалай хушалта болон майхан һүмын хамаг хэрэгсэл, 8талханай шэрээ амһартатайнь, шэжэр алтан дэн бүхы хэрэгсэлтэйнь, уталгын үргэлэй шэрээ,[†] 9түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ, бүхы хогшол хэрэгсэлтэйнь, угаалгын амһарта табюуртайнь, 10Аһароон[†] санаартанай[†] һахилай нангин[†] хубсаһа ба хүбүүдэйнь санаартан болоходоо үмдэхэ хубсаһа хунар, 11дээдын шэрээдэ үргэмжэлэн һуулгаха ёһололой тоһо болон һүмэ[†] соо ууюулха хүжэ санзай[†] – Би шамда айладаа бэлэйб, бултыень айладаһаарни бүтээгүүжэг.

12[•]Эзэн Моисейе зонхилбо:

13– Минии суббото[†] сахиха гэжэ Израилиин зондо хэлэ. Суббото хадаа Минии таанадтай хэлсэһэнэй, Эзэнэй таанадые шэлэжэ абаһые үеһөө үедэ һанажа ябахыетнай тогтооһон тэмдэг гээшэ. 14Субботые сахин байгты: тэрэ хадаа таанадта нангин мүн. Субботые бузарлаһан хүн хороогдохо, тэрэ үдэр ажал хэһэн хүн угсаатанайнгаа тоодо тоогдохоёо болихо[+]. 15Зургаан үдэр хүдэлхэ ёһотой, харин долоодохи үдэр хадаа суббото, амаралтын үдэр, Эзэнэй нангин үдэр мүн. Субботодо ажал хэһэн хүн бүхэн усадхагдаха. 16Израилиин улад зон үеһөө үедэ субботые сахин байг. Энэ болбол хэтэ мүнхын хэлсээн. 17Минии ба Израиль[†] угсаатанай хоорондо хэтэдэ баталагдаһан тэмдэг энэ болоно. Юуб гэбэл, Эзэн тэнгэри газар хоёрые зургаан үдэр соо байгуулаа, харин долоодохи үдэртөө тэнюун сэдьхэлтэйгээр амараа бэлэй[+].

18Синай[†] дээрэ Моисейтэй хөөрэлдэжэ дүүргэхэдөө, Эзэн тэрээндэ Өөрын гараар һиилэһэн Хэлсээнэй хоёр шулуун хабтаһа үгэбэ[+].

#### 32


Алтан тугал

1[•]Моисей[†] хадаһаа бусанагүй гэжэ зон харажал байба. Аһароониие[†] тойрон иигэжэ хэлэбэ:

– Маанадые дахуулха бурхан[†] бүтээгыш. Харин Египедһээ маанадые гаргаһан энэ Моисейтэй юуншье болоһониие мэдэхын аргагүй[+].

2– Танай һамгадай, хүбүүд, басагадай шэхэнэй һиихэнүүдые абажа, намда асарагты, – гэжэ Аһароон тэдэниие зонхилбо[+].

3Зон Аһароондо алтан һиихэнүүдээ үгэбэ һэн ха, 4Аһароон тэдэнииень хайлуулжа, тугалай хүрэг бүтээбэ.

– Израиль,[†] шамайе Египедһээ гаргаһан Бурханшни бэеэрээл! – гэжэ зон дуугаралдаба[+].

5Энээниие харахадаа, Аһароон тугалай урда үргэлэй шэрээ[†] бодхоожо тунхаглаба:

– Үглөөдэр Эзэнэй[†] һайндэр!

6Хойто үглөөгүүрнь тэдэ түгэс шатаалта үргэл[†] ба амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэбэ. Һүүлээрнь эдихэ, уухаяа һууба, найрлажа хүхижэ оробо[+].

7– Хадаһаа бууха болобош, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба. – Египедһээ гаргаһан угсаатаншни забхайрһан зон лэ байна даа. 8Минии зааһан замһаа ямаршье түргэн тэдэ хадуурба гээшэб даа! Тэдэ өөһэдтөө тугалай хүрэг хээд, тэрээндэ мүргэжэ байнал. Тэдэ «Израиль, шамайе Египедһээ гаргаһан Бурханшни бэеэрээл!» гэлдэнэ.

9Эзэн айладаба:

– Яагаа үсэд зэрюу зон гээшэб гэжэ гайханам![+] 10Уур хилэнсэгээ дээрэнь адхажа, тэдэниие һүнөөхэм, бү һаад хэ, харин шамайе агууехэ арадай эхи табиһан элинсэгынь болгохоб![+]

11Моисей гараа хабсаруулан, Эзэн Бурханаа аргадажа эхилбэ.

– Эзэн! – гэбэ тэрэ. – Агууехэ хүсөөрөө, агуу шадалаараа Египедһээ гаргаһан Өөрын арадта уур хилэн болоһоной үрэ ямар юм?![+] 12Энэ арадые үхэлдэнь хүтэлжэ гараа юм байна, хада уулын хормойдо абаашан, хатуу шангаар нэрбэжэ, газарай нюрууһаа үгы болгожо орхибол гэжэ Тан тухай египет[†] зон хэлсэхэл, энэ хэндэ хэрэгтэйб?! Уур хилэнсэгээ номгоруулыт, үршөөгыт Өөрын арадые, бү һүнөөгыт! 13Өөрын богоолнууд Абраһаам,[†] Исаак ба Израильда юун тухай тангариг үгэһэнөө һаныт – тэдэнэй уг удамые тэнгэриин одо мүшэд шэнги олон болгохоб, тэдээндэ гэжэ найдуулһан газараа уг удамдань хэтын хэтэдэ эзэмшэн һуухыень үршөөхэб гэжэ Өөрыгөө гэршэ болгон тангариглаа бэлэйт![+]

14Эзэн уур хилэнсэгээ номгоруулба. Өөрын арад угсаатаниие һүнөөхэ гэжэ забдаһан аад, болибо[+].

15Моисей хадаһаа доошоо бууба. Гартаа хэлсээнэй[†] хоёр шулуун хабтаһа баринхай. 16Тэдэ хабтаһануудые Бурхан Өөрөө бүтээгээ, бэшэгүүдыеньшье хабтаһанууд дээрэ Өөрөө һиилэн зураа.

17Энэ хирэдэ доро байһан зоной шууяан Иисүүсэй һонорто хүрэбэ.

– Хотон хүреэндэмнай[†] байлдаанай шууяан дуулданал! – гэжэ тэрэ Моисейдэ хэлэбэ.

18– Энэ илалтын дуун бэшэ, энэ илагдаһанай ёолоон бэшэ! Архиин зугаа дуулданал! – гэжэ Моисей харюусаба.

19Хүреэндэ дүтэлхэдөө, Моисей алтан тугалыень хараба. Зугаа дэлгэжэ, хатаржа байһан зониие хараба. Уур сухалда абтаһан Моисей абажа ерэһэн шулуун хабтаһануудаа хадын хормойдохи газарта биса хаяба. 20Тугалай хүрэгые галда хаяжа хайлуулаад, уйгааг тоброог болоторнь нюдэбэ. Тэрэнээ уһа руу хаяжа, Израилиин зониие үтэр уугты гэжэ зандаран, тэрэ уһыень уулгаба[+].

21– Танай урда ямар гэмтэйдэнь энэ арадые иигэжэ нүгэлдэ[†] түлхибэт? – гэжэ Моисей Аһароонһоо асууба.

22Аһароон иимэ харюу үгэбэ:

– Бү сухалдыш, эзэн минии! Эдэ зоной муу юумэндэ абьяастайень өөрөөш мэдэнэ ха юмши. 23Тэдэ иигэжэ хэлээл: «Маанадые дахуулха бурхан бүтээжэ үгыш. Египедһээ маниие гаргаһан Моисейтэй юуншье болоһые мэдэхын аргагүй!» 24Алтан һиихэ зүүдхэлнүүдээ асарагты намда гээ бэлэйб. Тэрэ алтыень галда хаяхадам, иимэ тугал болоол!

25Зон мэдэлһээм гараа гэжэ Моисей ойлгобо. Аһароон лэ иимэ үйлэ хэжэ, дайсадайнь наадан болгобо ха юм[+]. 26Хүреэгэй үүдэндэ зогсоод, Моисей хэлэбэ:

– Хэн Эзэндэ урбаагүйб? Нам тээшэ дүтэлэгты!

Левиин бүхы хүбүүд хажуудань ерэбэ. 27Моисей тэдээндэ захиралта үгэбэ:

– Израилиин Эзэн Бурхан зарлиг болобо: һэлмэеэ барижа, хүреэ соогуур, хаалтаһаа хаалта хүрэтэр һэтэ гарагты! Аха дүүшье байг, анда нүхэршье байг, хаяа хадхадаг хүршэшье байг, хамаагүй, сабшажа алагты![+]

28Левиин хүбүүд захиралтыень шууд дүүргэбэ. Тэрэ үдэр гурба мянган шахуу хүн алуулаа бэлэй.

29– Мүнөө таанад, – гэбэ тэдээндэ Моисей. – Аха дүү болон үри хүбүүдэйнгөө ами наһаар түлөөһэ оруулжа, Эзэнэй санаартад бологты! Тэрэл ушарта Эзэнэй үреэл үршөөлдэ хүртэхэт!

30Хойто үглөөнь Моисей арад зондо хэлэбэ:

– Нүгэлтнай хэмжэшэгүй ехэ! Гэбэшье би Эзэндэ ошохом, гэмытнай сагааруулха арга олдожо магад.

31Эзэндэ ошоод, Моисей хэлэбэ:

– Эдэ зон хэмжэшэгүй ехэ нүгэл үйлэдөө. Өөһэдтөө алтаар бурханиие хээ. 32Үршөөхэ гээшэ гүт? Үгы гэжэ харюусабал, намайешье Өөрын Номһоо зуража хаяыт!

33Эзэн харюу үгэбэ:

– Намда эсэргүүсэн, нүгэл хэһэн хүнүүдые Өөрын Ном сооһоо баллахаб[+]. 34Минии зааһан газарта зоноо ошожо асара. Минии Эльгээмэл урдашни ябаха. Хэһээлтын үдэрэй ерэхэдэ, нүгэлынь амсуулхаб.

35Тиигэжэ Эзэн Израилиин арадые Аһарооной хэһэн тугалай түлөө хэһээгээ һэн.

#### 33


Израилиин хүбүүдтэ үгтэһэн Эзэнэй зарлиг

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Египедһээ гаргаһан арад угсаатантайгаа эндэһээ ябагты. Хойто үеын удамдань үгэхэб гэжэ Абраһаамда,[†] Исаагта ба Яковта тангариглаһан газар тээшэ ошогты. 2Танай урда Өөрын Эльгээмэлые ябуулжа, ханаһаан,[†] эмоор, хээт, пэриззии, хиив ба евүүс угсаатаниие үлдэхэб[+]. 3Һү тарагаар, бал тоһоор дэлбэржэ байһан тэрэ газарта ошогты! Би тантай ошохогүйб. Юуб гэхэдэ, үсэдһөөтнай хилэнлэн, таанадые усадхажа магадгүйб гэжэ һанан нарилнаб[+].

4Һүрөөтэ үгэнүүдые дуулаһан зон гэмшэлэн уйлалдаба, зүүдхэлнүүдээ бэшэ үмдэбэгүй.

5Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Израилиин зондо иигэжэ хэлэ: «Таанар үсэд зон байнат, суг ошоо һаа, агшан зуура таанадые усадхажа магадгүйб! Шэмэглэл зүүдхэлнүүдээ бэеһээ тайлагты. Юу хэхэеэ хаража үзэхэб»[+].

6Хорээб[†] хадын хажууда Израилиин зон зүүдхэлнүүдээ тайлажа, бэшэ үмдөөгүй.

7Тэрэ гэһээр Моисей майхан һүмэ[†] гэжэ нэрлэдэг майханаа хотон хүреэнһөө[†] холуур табидаг болобо. Хэн нэгэнэй Эзэндэ хандаха гээ һаа, Моисей хүреэнһөө гаража, майхан һүмэдэ ошодог болоо һэн[+]. 8Моисейн майхан һүмэдэ оротор өөһэдын майхангуудай хажууда зогсон харагша бэлэй. 9Ороходонь, үүлэн бахана доошоо майхан һүмын үүдэнэй хажууда буудаг, тиигээд Эзэн Моисейтэй хөөрэлдэгшэ бэлэй. 10Үүлэн бахана харамсаараа зон бултадаа майхангуудайнгаа хажууда газар эльгэлэн унадаг һэн. 11Эзэн Моисейтэй урда урдаһаа харалсан хүнтэй хөөрэлдэжэ байһан шэнгеэр хөөрэлдэгшэ һэн. Удаань Моисей хүреэндээ бусадаг, харин Моисейн туһалагша Нүүнэй хүбүүн Иисүүс майхан һүмэһөөн гарадаггүй бэлэй.


Эзэнэй найдуулга

12Моисей Эзэндэ хэлэбэ:

– Энэ арадые саашань дахуула гэжэ намда айладахыеньшье айладаат, харин намтай хэниие эльгээхэеэ зарлиглаагүйт. Минии нэрэ һананаб гэжэ намда айладаа һэнта, сэдьхэлдэм намайе тааранаш гээ һэнта. 13Тиимэ һаань, замаа мэдүүлыт, һанаандатнай таараха юумэ минии хэхын тулада Таниие ойлгохо арга олгуулыт. Эдэ зон Танайл арад ха юм!

14– Би Өөрөө тантай ябажа, шамда туһалхаб, – гэжэ Эзэн айладаба.

15Моисей Эзэндэ хэлэбэ:

– Маанадтай ошохогүй һаа, эндэһээ ябахыемнай бү баадхыт. 16Угсаата арадтаа талархажа байһанайтнай гэршэ ямар бэ? Маанадтай ябаха гээшэтнайл болоно! Тиибэл, дэлхэйн ондоо арадуудһаа бидэниие үлүү тооһонойтнай гэршэ энэ мүн лэ даа[+].

17Эзэн Моисейдэ харюусаба:

– Би энэ гуйлтыеш дүүргэхэб, юуб гэхэдэ, Минии һанаанда ши тааранаш, Би шамайе нэрээршни мэдэдэг болооб.

18– Һүр солоёо намда үзүүлыт! – гэжэ Моисей гуйба.

19Эзэн айладаба:

– Бүхы һайн һайханаа урдууршни гаргахаб, шинии урда Өөрын нэрэ тунхаглахаб. Хэниие үршөөлдэ хүртөөхэ гэбэл, хүртөөхэб, хэниие хайрлаха гэбэл, хайрлахаб[+]. 20Харин Минии нюур хаража шадахагүйш. Ямаршье хүн Минии нюур хараад, амиды үлөө гэжэ байгаагүй юм[+].

21– Намда дүтэ энэ хабсагай дээрэ зогсохош, – гэжэ Эзэн Моисейдэ айладаба. – 22Минии һүр солын хажуугаар гарахада, хабсагайн забһарай хабшалда шамайе хоргодуулан, гараараа халхалхаб. Үнгэрһэн хойноо 23гараа абахадам, ши Намайе хойноһоом үзэхэш, нюурыем харахагүйш.

#### 34


Шэнэ шулуун хабтаһанууд

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладаба:

– Түрүүшынхидэл адли хоёр шулуун хабтаһа хайжа хэ. Шинии эбдэһэн түрүүшын хабтаһанууд дээрэ бэшээтэй байгаа үгэнүүдые Би тэрэ хабтаһанууд дээрэ бэшэхэб. 2Үглөөдэр үглөөгүүр бэлэн байхаш. Үглөөгүүр Синай[†] хадын оройдо гаража, Минии урда бэеэ үзүүлхэш[+]. 3Хэншье шамтай ябаха, хада өөдэ гараха ёһогүй. Хормойдонь малшье бэлшэхэ ёһогүй[+].

4Моисей урданайхидань адляар хоёр шулуун хабтаһа дархалаад, тэдэнээ гартаа баринхай, Эзэнэй захирһанай ёһоор Синай хада өөдэ гараба. 5Үүлэн бахана доошоо оробо, Эзэн тэрээн соо бууба, Моисейн урда тогтоод, алдар нэрэеэ тунхаглаба.

6Эзэн Моисейн урдуур гаран тунхаглаба:

– Эзэн, Эзэн, энэрхы, хайрлагша сэдьхэлтэй, тэсэбэри ехэтэй, үршөөлтэ ба үнэн сэхэ Бурхан![†][+] 7Үршөөл хайрань мянганшье үедэ хубилдаггүй: зэмэ, нүгэл,[†] гэмтэ ябадал Тэрэ тэсэн даадаг. Теэд гэмтэниие гэмгүй гэхэгүй: эсэгын нүгэлэй түлөө үри хүүгэдыень, аша гушанарыень хэһээдэг![+]

8Моисей мэгдэн үбдэглэжэ, духаараа газар сохин 9дуугарба:

– Эзэн минии! Танай урда таарамжатай байбални, мантай ябалсыт, Эзэн минии! Энэ арад угсаатан үсэд хүжүүн, тиигэбэшье манай нүгэл болон гэмтэ хазагай ябадалые хүлисыт даа! Маанадые Өөрын үбэ эзэмшэл болгыт!


Эзэнэй израильшуудтай баталһан хэлсээн

10Эзэн харюу үгэбэ:

– Би тантай хэлсээ баталнам. Угсаата арадайш хараһаар байтар ямаршье газарта, ямаршье арадта үзэгдөөгүй гайхамшаг үзэгдэлнүүдые[†] харуулхам! Шамайе тойроһон зон Минии, Эзэнэй, шинии түлөө хэдэг үйлэ хэрэгүүдые хаража, һүрдэн байг лэ!

11Таанадта зааһыем дууһан сахигты. Би эмоор, ханаһаан,[†] хээт, пэриззии, хиив, евүүс угсаатаниие таанадһаа зугадуулан ябуулхаб. 12Болгоомжотой байгты, ошоһон газартатнай һуудаг зонтой хэлсээ баталжа бү байгты – тэрэтнай танда занга болохо![+]

13Үргэлэй шэрээнүүдыень[†] һандаргагты, һүгэдэн мүргэдэг нангин[†] шулуунуудыень бута сохигты, Ашэраа[†] бурханда мүргэдэг тахилгата модонуудыень сабшан хаягты![+]

14Эзэнһээ ондоо бурханда һүгэдэхэ ёһогүйт! Юундэб гэхэдэ, Эзэнэй нэрэнь – Жүтөөрхэл! Өөрын юумэ нарин сахигша Бурхан гээшэ![+]

15Тэрэ газарай зонтой хэлсээ баталжа бү байгты. Тэдэнэй бурханда үргэл хэнэбди гэжэ забхайрхада ошожо бү байгты, ошоо һаа, үргэлһөөнь эдилсэхэ болохот[+]. 16Тэдэнэй басагадые хүбүүдтээ һамган болгожо абабалтнай, танай хүбүүдые забхай ябадалда оруулха[+].

17Бурханай хүрэг хэжэ бү байгты[+].

18Эһээлтэгүй талханай һайндэр тэмдэглэгты: Минии зарлигтаһаар, долоон хоног соо, авиив һарада болзор болоһон сагтаа, эһээлтэгүй хилээмэ эдигты, юуб гэхэдэ, Египедһээ авиив һарада гаража ошоот[+].

19Эхын умайһаа унаһан түрүүшын хүбүүн ба жэжэ, бодо малай түрүүшын эрэ түл – Минии[+]. 20Элжэгэнэй түрүүшын тугалай түлбэри хонёор үгэхэт, абаха үгы һаа, амаргал хүзүүень булгалха ушартай. Ууган хүбүүдэйнгөө түлөө түлбэри оруулдаг байхат. Хэншье Минии урда хооһон гартай ерэхэ ёһогүй![+]

21Зургаан үдэр хүдэлэ, долоодохи үдэртэ амарагты. Таряа тарилгын үедэ, мүн таряа хуряалгын үедэшье ажалаа зогсоожо байгты[+].

22Долоон хоногой – шэниисын түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр[†] тэмдэглэгты. Мүн жэлэй эсэстэ Үрэ жэмэс суглуулгын һайндэр тэмдэглэдэг байхат.

23Жэлдээ гурба дахин танай эрэшүүл Минии, Израилиин Эзэн Бурханай, үмэнэ зогсохо зэргэтэй[+]. 24Жэлдээ гурба дахин Минии, Эзэн Бурханайнгаа, урда зогсон, бэеэ харуулбалтнай, Би хари угсаатанай газар дайда таанадта үгэхэб, танай байһан газар дэбисхэрые үргэдхэхэб, хэншье танай газар булимтаран буляахагүй.

25Намда үргэл хэхэдээ, үргэлэй амитанай шуһа эһээлтэтэй талхан дээрэ дуһаажа бү байгаарайгты. Паасхын һайндэртэ үргэгдэһэн үргэлые үглөөгүүр болотор орхижо бү байгты[+].

26Газарһаа абтаһан түрүүшынгээ ургасын дээжыень Эзэн Бурханайнгаа гэртэ асаржа байгты. Эшэгэнэй мяха эхынь һүн соо бү шанагты[+].


Моисей арбан һургаалые шулуун хабтаһан дээрэ бэшэжэ абаба

27Эзэн Моисейдэ зарлиг болобо:

– Эдэ үгэнүүдые бэшэжэ аба. Энэ хадаа Минии шамтай ба Израильтай[†] баталһан хэлсээнэй[†] эрхэ нүхэсэл мүн.

28Моисей Эзэнтэй дүшэн үдэр ба дүшэн һүни суг байба, юушье эдингүй, юушье уунгүй. Тэрэ хэлсээнэй эрхэ нүхэсэл – Арбан һургаал[†] шулуун хабтаһан дээрэ бэшэжэ абаба[+]. 29Синай хадын оройһоо Моисей хэлсээнэй бэшэгэй хоёр хабтаһа гартаа баринхай бууба.

Эзэнтэй хөөрэлдэһэнэй һүүлээр Моисейн нюурһаа гэгээн туяа сасаржа байгаа, тэрэнээ Моисей өөрөө мэдээгүй ябаа[+]. 30Харин Аһароон[†] болон Израилиин зон тэрээнииень хараад, Моисейдэ дүтэлхэеэ зүрхэлбэгүй. 31Моисей тэдэниие дуудаба. Аһароон болон удамаршад[†] дүтэлбэ, Моисей үгэ хэлэжэ эхилбэ. 32Удаань Израилиин бэшэ зон дүтэлөө һэн. Синай хадын оройдо Эзэнэй зарлиг болоһыень Моисей зондо гүйсэд дуулгаба. 33Удаань нюураа хушалтаар хушаба.

34Хөөрэлдэхэ гэжэ Эзэндэ дүтэлхэ бүреэ Моисей нюурһаа хушалтаяа абадаг байба. Бусахадаа, Эзэнэй зонхилһон бүгэдые Израилиин арадта дуулгадаг байба,[+] 35тиигэхэ бүринь Израилиин арад нюурһаань сасарһан гэгээн туяа үзэдэг болобо. Харин Моисей Эзэнтэй удаадахи уулзалга болотор нюураа хушадаг байба[+].

#### 35


Майхан һүмэ бүтээлгэ

1Израиль[†] угсаатаниие бултыень суглуулжа, Моисей[†] хэлэбэ:

– Эзэнэй[†] зарлиг иимэ. 2Зургаан үдэр хүдэлдэг байгты, харин долоодохи үдэр Эзэнэй нангин[†] үдэр, суббото,[†] амарха үдэр мүн. Энэ үдэр ажал хэһэн хүнэй ами наһан таһарха[+]. 3Субботодо таанадай гэртэ галшье носоожо болохогүй.


Майхан һүмые бодхооходо хэрэгтэй зүйлнүүдые үргэлгэ

4[•]– Эзэн иигэжэ зарлиг болобо, – гэжэ Моисей Израиль угсаатанда хэлэбэ. – 5Эзэндэ үргэхэ зүйлнүүдээ суглуулагты. Үгэхэ һанаатай хүн байбал, алта, мүнгэ, зэд түмэр, 6сэнхир хүхэ, гүн улаан гү, али үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһан утаһа, нарин маалинга бүд гү, али ямаанай хөөбэр нооһо, 7хониной утан элдэһэн арһа болон нарин булгайр, акаци модо,[+] 8зула носоохо оливын тоһо, үргэмжэлэлэй ёһололдо, хүжэ санзайгаар[†] уталгада хэрэглэдэг хангал бодос, 9эфод[†] болон сээжэбшэ-уута шэмэглэхын тулада гуу хүреэдэ хэхэ мана болон бусад үнэтэ шулуу суглуулагты. 10Уран гартайшуултнай ерэжэ, Эзэнэй захирһые бултыень бүтээг: 11Майхан, тэрэнэй нэмэргэ, оройн хушалта, дэгээ түдүүлинүүдые, ханын хүреэнүүд болон хүндэлэбшэнүүдые, бахана болон түшэгүүдые, 12хэлсээнэй[†] бэшэг хадагалдаг ханза болон үргэхэ һургаагуудые, арюудхалгын хушалта болон хүшэгэ, 13талханай шэрээ, шэрээ үргэхэ һургааг модонууд болон амһарта, Эзэнэй урда табигдаха талха, 14носодог зула дэнгүүдэй һуури болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэл, дэнгүүдые, зулын тоһо, 15уталгын шэрээ, тэрэниие үргэхэ һургааг модонуудые, үргэмжэлэлэй ёһололдо магнайда түрхихэ тоһо ба хүжэ санзайн зүйл бодос, майхан һүмэдэ[†] орохо үүдэнэй хүшэгэ, 16түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] зэд һагшууртайнь, үргэхэ һургаагуудые болон бусад хэрэгсэл, угаалгын амһарта, табюур, 17һүмын газаахи хорёогой хүшэгэ, бахананууд ба тэдэниие һуулгаха түшэгүүдые, хорёогой үүдэнэй хушалта хүшэгэ, 18Майхан һүмын нэмэргэ татаха гадаһануудые ба хорёогой хушалта татаха гадаһануудые, тэдээндэ ооһорнуудые, 19һүмэ[†] соо алба хэхэ хубсаһа – Аһароон[†] санаартын һахилай хубсаһа ба тэрэнэй хүбүүдэй һахилай хубсаһа жэншэдгүй бүтээхэ ёһотой.

20Израилиин арад зон тиигээд тараба. 21Хүн бүхэн өөрын сэдьхэлэй уялгаар Эзэндэ үргэхэ хүсэлтэй бүхы юумэеэ, майхан һүмэдэ хэрэгтэй, зосоонь алба ёһолол хэхэдэ ба һахилай хубсаһанда хэрэгтэй алибаа хамаг зүйл асаржа ерэбэ. 22Ерэхэ дуратай хамаг зон, эрэ, эмэгүй бултадаа алтан зүүдхэлнүүдээ: зүүлтэ, һиихэ, бэһэлиг, бугааг мэтэ зүйлнүүдые Эзэндэ үргэл болгожо үгэбэ. 23Зарим зон сэнхир хүхэ, үдхэн улаан ба гүн улаан ээрэһэн утаһа, нарин маалинга бүд, ямаанай нооһо, утанжа элдэһэн хониной арһа ба нарин булгайр асарба[+]. 24Зариман шадаха соогоо мүнгэ гү, али зэд түмэр Эзэндэ бариба. Хэрэглэжэ боломоор акаци модо үргэһэн зон байба. 25Гартаа дүйтэй эхэнэрнүүд утаһа хилгааһа ээрэжэ, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһа ба нарин маалинга бүд нэхэжэ асарба, 26ондоо эхэнэрнүүд шадаха оролдохо соогоо ямаанай нооһо ээрэбэ. 27Удамаршад[†] эфод болон сээжэбшэ-уутые шэмэглэхэеэ гуу хүреэдэ хэхэ мана болон бусад эрдэни шулуу, 28мүн гэрэлтүүлхэ, магнайда түрхихэ ба утахын тула хангал үнэртэй бодосуудые, тоһо үргэбэ. 29Иигэжэ Эзэнэй Моисейгээр дамжуулан зонхилһон хэрэгтэ хабаадахаяа хүсэһэн эрэ, эмын илгаагүй Израилиин хамаг зон Эзэндэ бэлэг үргэбэ.


Майхан һүмые бодхооходо томилогдоһон ажалшад

30[•]Моисей Израилиин зондо хэлэбэ:

– Мэдэжэ байгты: Эзэн Иудын обогһоо Бэцалээлые шэлээ. Бэцалээл Үриин хүбүүн, Үрии Хуурай хүбүүн. 31Бурханай[†] һүлдөөр Бэцалээлые дүүргээб. Тэрээндэ мэргэн ухаа, ойлголто, оюун мэдэсэ, хамаг урлалай үндэр шадабари үршөөгөө, 32Тэрэ алта, мүнгэн, зэд гэхэ түмэрөөр аргагүй бэрхэ дархан болоо, 33эрдэни шулуу өөлэжэ, гуу хүреэдэ һуулгажа шадаха, модо һиилэхэ, юрэдөө, бүхы урлал шадаха. 34Эзэн тэрээндэ ба Даан обогой Ахисамаахай хүбүүн Оһолиаабта зониие һургаха шадабари үгөө. 35Эзэн тэдээндэ һиилэхэ уран шадабари, угалзатай бүд, сэнхир хүхэ, үдхэн улаан ба гүн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһаар ба нарин маалинга бүдөөр элдэб үнгын бүд, мүн юрын бүд нэхэхэ уран шадабари, дархан болон уран гартанай бүхы шадабари үршөөгөөл.

#### 36


Майхан һүмэ

1Һүмэ[†] барихынь тулада Эзэнэй[†] мэргэн ухаа, оюун мэдэсэ үршөөһэн Бэцалээл, Оһолиааб болон бүхы уран шадабаритан Эзэнэй зааһан соонь жэншэдгүй нарин бүтээхэ ёһотой.

2Моисей[†] Бэцалээлые, Оһолиаабые ба Эзэнэй шадабари үгэһэн, ажал хэхэ хүсэлтэй зониие дуудаба. 3Тэдэ Моисейһээ һүмын барилгада гэжэ зоной үргэһэн зүйлнүүдые абаба. Зон шэнэ шэнэ бэлэгүүдые үглөө бүри асаржал байба. 4Һүмэ барижа байгшад тиихэдэнь ажалаа зогсоожо, 5Моисейдэ ерээд, хэлэбэ:

– Эзэнэй зарлиг болоһон ажалһаа үлүү юумэ зон асаржа байнал, яаха гээшэбибди?

6Һүмэдэ үргэл гэжэ эхэнэр, эрэшүүлшье асархаяа болиг гэжэ захиралта Моисей хүреэ соо байһан хамаг зондо дуулгахыень соносхобо. Тиин зонһоо үргэлэй юумэ абахаяа болибо: 7хүрэхөөр юумэн сугларһан, хэрэгтэй хэмжээнһээ үлүү болоһон байгаа.

8[•]Ажалаа захалһан уран гартан майхан һүмэдэ[†] гэжэ нимгэн маалинга бүдөөр, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй утаһаар үргэн энтэй арбан хэһэг бүд нэхэбэ; тэрээн бүхэндэнь херүүбүүдэй[†] зураг нэхэгдэбэ. 9Далбагар бүдэй хэһэг бүхэнэй утань хори найман тохой, үргэниинь дүрбэн тохой болобо; арбан хэһэг бүдынь аб адли хэмжээнэй байба.

10Удаань таба табаар тэдэнээ холбожо оёбо. 11Захын бүдүүдэй эрмэгтэ сэнхир хүхэ түдүүлинүүдые хадаба, тиимэ түдүүлинүүдые нүгөө хэһэгэй захаар хадаба. 12Нэгэ хажууһаань табин түдүүли, нүгөө тээнь баһал табин түдүүли. 13Табин алтан тобшонуудаар тобшолжо, хоёр хэһэгээ ниилүүлжэ, майхан һүмын зосоо нэмэргэ болобо.

14Газаа нэмэргэ гэжэ ямаанай хөөбэр нооһоор үргэн энтэй арба нэгэн далбагар бүд нэхэбэ. 15Далбагар бүд бүхэнэй утань гушан тохой, үргэниинь дүрбэн тохой болобо; бүхы арба нэгэн бүдынь аб адли хэмжээнэй байгаа. 16Табыень нэгэ талын болгожо зүйбэ, зургааень нүгөө талын болгожо хамта холбобо. 17Нэгэ хэһэгэй захаарнь табин түдүүли, нүгөө тээнь баһал табин түдүүли хадаба. 18Зэдээр табин тобшо хэжэ, нэгэ нэмэргэ болгон, хоёр хубияа ниилүүлбэ. 19Утан элдэһэн хониной арһаар дээрэһээнь хушалта хэбэ, үшөө тэрээнээ нарин элдэлгэтэй булгайраар хушаба[+].

20Майхан һүмэдөө акаци модоор ханын хүреэнүүдые хэбэ. 21Хүреэ бүхэн утаараа арбан тохой ба үргэнөөрөө тохой хахад болобо. 22Хоёр модо хүндэлэбшөөр холбожо хэбэ. Тиигэжэ майхан һүмын бүхы хүреэнүүдые холбобо. 23Майхан һүмын урда ханада гэжэ хорин хүреэ, 24хүреэ һуулгахада мүнгөөр хэһэн дүшэн түшэг хэбэ. Тиихэдэнь хүреэ бүхэнэй хормойдо, хоёр хүндэлэбшэдэнь тулгаһан хоёр хоёр түшэг болобо. 25Һүмын ара талын хойто ханадань мүн лэ хорин хүреэ 26ба хүреэ бүхэндэнь хоёр түшэг, хамтадаа дүшэн түшэг хэбэ. 27Майхан һүмын ара талын баруун ханада зургаан хүреэ, 28ара талын углуунуудтань үшөө хоёр хүреэ хэгдэбэ. 29Тэдэнээ доогуурнь асатуулба, харин дээгүүрнь (нэгэдэхи сахариг углаха газартань) бүхэлеэр хэбэ. Тиимэ хоёр хүреэ хэгдэбэ, углуу бүхэндэнь – нэгэ нэгэ. 30Эдэ найман хүреэнүүдэй һуурида арбан зургаан мүнгэн түшэг хэжэ һуулгаба.

31Акаци модоор хүндэлэбшэнүүдые хэбэ: майхан һүмын нэгэ ханын хүреэнүүдые холбохо табан хүдэлэбшэ, 32нүгөө ханын хүреэнүүдые холбохо табан хүндэлэбшэ, ара талын баруун хана бүхэлхэ үшөө табан хүндэлэбшэ. 33Дундахи хүндэлэбшэнь ханын хоёр захаһаа хүреэнүүдые холбобо. 34Хүреэнүүдээ алтаар бүрижэ, хүндэлэбшэтэй холбохын тулада алтан сахаригуудые хэбэ. Хүндэлэбшэнүүдээ баһал алтаар бүрибэ.

35Сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй утаһаар ба нимгэн маалинга бүдөөр хүшэгэ нэхэбэ; тэрээн дээрэ херүүбүүдэй дүрэнүүд нэхэгдэбэ. 36Тэрээндээ акаци модоор дүрбэн бахана бэлдэжэ, алтаар хушаба, алтан дэгээнүүдые хэжэ, дүрбэн түшэг мүнгөөр шудхажа, баханануудаа һуулгаба.

37Сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһаар ба нарин маалинга бүдөөр майхан һүмэ руу орохо газарые халхалдаг олон үнгэтэ хүшэгэ хэбэ. 38Дэгээнүүдтэй табан бахана хэбэ, баханануудаа дээрэ-дороһоонь алтаар бүрибэ, зэдээр хэһэн түшэгүүдые һуулгаба.

#### 37


Хэлсээнэй ханза

1[•]Уран гарта Бэцалээл акаци модоор хоёр хахад тохой утатай, нэгэ хахад тохой үргэнтэй ба үндэртэй ханза хэжэ,[+] 2газаа, зосооһоонь шэжэр алтаар хушажа, тойруулаад шэжэр алтаар хүбөөлбэ. 3Дүрбэн алтан сахариг хэжэ, ханзын дүрбэн хүлдэ бүхэлбэ: ханзын нэгэ хажууһаа хоёр сахариг, нүгөө тээһээнь хоёр сахариг. 4Акаци модоор һургаагуудые хэжэ, алтаар дабтан бүрибэ, 5ханзын хоёр хажуугай сахаригуудта оруулба. Тэрэ һургааг модондо ханзаяа тээгээд ябаха боломжотой болобо.

6Ханзые хааха хабхаг сэбэр алтаар бүтээбэ; утань хоёр хахад тохойн, үргэниинь нэгэ хахад тохойн хэмжээнэй байба. 7Хабхагай хоёр захаарнь алтаар дабтажа, хоёр херүүбэй[†] дүрсэ урлаба. 8Тэдэнь хабхагтай нэгэн бүхэли зүйл болохо. 9Урда урдаһаа зогсоод, хабхаг тээшэ шэртэн, далияа дээгүүрнь дэлгэжэ байба.


Шэрээ

10[•]Акаци модоор хоёр тохой утатай, тохой үргэнтэй, тохой хахад үндэртэй шэрээ хэбэ. 11Алта дабтажа, шэрээгээ бүреэд, алтаар хүбөөлбэ. 12Захаарнь альганай шэнээн үндэр хана хээд, баһал алтаар хүбөөлбэ. 13Алтан сахаригуудые хээд, шэрээгэй дүрбэн углууда хүл дээгүүрнь торгообо. 14Ханада няалдаһан тэдэ сахаригуудта һургаагуудые хээд, шэрээгээ үргэжэ һууриһаань хүдэлгэхэдэ болоно. 15Шэрээ зөөхэ һургаагуудые баһал акаци модоор хэжэ, баһал алтаар бүрибэ. 16Мүн лэ сэбэр алтаар шэрээ дээрэ байха, сэржэмдэ хэрэгтэй болохо амһарта – табаг, шанага, аяга, домбо хэбэ.


Алтан дэн

17[•]Сэбэр алта дабтажа, модоной түхэлтэй дэн бүтээбэ. Эшэ болон һалаануудынь, һалаа дээрэ табигдаха зулын амһарта, оёортонь дэнгэй гол бариха амһарта, сэсэгэй һалаа дэльбэнүүд бүгэдэ нэгэн бүхэли боложо харагдаба. 18Дэнгэй модон зургаан һалаатай байба: гурбаниинь нэгэ талаһаань, нүгөө гурбань нүгөөдэ талаһаань. 19Зургаан һалаа бүхэндэ бүйлсын сэсэг шэнги дэльбэтэй, оёортоо булсатай гурбан аягаханууд һууба. 20Дэнгэй оройдонь бүйлсын сэсэг мэтэ дүрбэн сэсэг хэбэ. 21Хоёролжон һалаанууд доро аягын һуури, нүгөө хоёр һалаа доро аягын һуури, гурбадахи хоёролжон һалаа доро баһал аягын һуури: бүхы зургаан һалаа доро тиимэ һууринуудые хэбэ. 22Сэбэр алтаар дабтан бүтээһэн зулын голой амһартанууд, һалаануудынь дэнтэеэ нэгэн бүхэли болобо. 23Долоон дэн хэбэ, зулын голой хабшуур, согой амһарта сэбэр алтаар бүтээбэ. 24Дэндэ болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэлдэ нэгэ талаант хэмжээнэй шэжэр алта гаргашалагдаба.


Сан санзайн ууюулгын шэрээ

25[•]Акаци модоор сан санзай[†] ууюулгын шэрээ бүтээбэ. Тэрэнь тэбхэр түхэлтэй, ута үргэнөөрөө тохой, үндэрөөрөө хоёр тохой болобо. Эбэр мэтээр ёдойһон дүрбэн углуунуудтаяа нэгэн бүхэли зүйл болобо. 26Оройень, хажуу талыень ба эбэртэ углуунуудыень шэжэр алтаар хушаба, тойруулан алтан хүбөө хэбэ. 27Алтаар хоёр сахариг хэжэ, хүбөө доогуурнь бүхэлэн торгобо. Сахаригуудтаа модон һургааг углажа, үргэлэй шэрээгээ[†] үргөөд ябахаар болгобо. 28Һургаагуудаа мүн лэ акаци модоор хэжэ, алтаар бүрибэ.

29Магнайда түрхидэг ёһололой нангин[†] тоһо болон уталгада хэрэгтэй һайхан хангалтай бодос сэбэрээр, шадамараар найруулба[+].

#### 38


Түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ бүтээлгэ

1[•]Акаци модоор түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] хэбэ. Тэрэнь тэбхэр – утаараа табан тохой ба үргэнөөрөө табан тохой, үндэрынь гурбан тохой болобо. 2Дүрбэн углууень эбэр шэнгеэр дээшэнь ёдойлгоод, үргэлэй шэрээтэй нэгэн бүхэли болгобо. Шэрээгээ зэдээр бүрин хушаба. 3Үргэлэй шэрээгэй хэрэгсэлнүүдые: нүүрһэнэй удхуур, шуһа сүршэхэ аяга, мяханай һэрээ, согой амһарта, хайруулай табаг – бултыень зэд түмэрөөр хэбэ. 4Үргэлэй шэрээдэ хабтагар зэд һагшуур шэнгеэр нүхэлжэ, үргэлэй шэрээгэй захаһаа доошоо, хахадтань хүрэтэр барижа бүхэлбэ. 5Модон һургааг хэхэ дүрбэн сахариг шудхажа, зэд һагшуурай дүрбэн углууда бүхэлбэ. 6Акаци модоор һургаагуудые хайжа, зэд түмэрөөр бүрибэ. 7Үргэлэй шэрээ зөөхэ хэрэгтэй болоо һаань, тэдэ һургаагуудаа хажуу тээхи сахаригуудта оруулдаг байха юм. Үргэлэй шэрээ досоогоо хүнды, хабтагайгаар хэгдэбэ.

8Мүн майхан һүмын үүдэндэ алба хэдэг эхэнэрнүүдэй толиин зэд абажа, угаабариин амһарта ба табюур хэбэ[+].

9[•]Удаань тэрэ һүмэеэ[†] тойруулаад хашаа хэбэ. Урда талаһаань нарин маалинга бүдөөр хэһэн зуун тохойн шэнээн утатай далбагар хүшэгэ байба. 10Тэрэнээ хорин баханада үлгэбэ. Бахана доро зэд түмэрөөр хорин түшэг хэжэ бүхэлбэ. Бахана дээрэхи дэгээ холболтонуудыень мүнгөөр хэбэ. 11Мүн хойто талаһаа зуун тохой утатай далбагар хүшэгэ доогуураа хорин зэд түшэгтэй хорин баханада үлгэбэ. Бахана дээрэхи дэгээ холболтонуудынь мүнгөөр хэгдэбэ. 12Баруун хажууһаа хашаагай үргэнөөрнь табин тохой утатай далбагар хүшэгэ арбан баханада үлгэгдэбэ, арбан түшэг бахананууд доро шудхагдаба. Баханын дэгээ холболтонуудынь мүнгөөр хэгдэбэ. 13Зүүн тээһээ хашаагай үргэниинь баһал табин тохой болобо. 14Орохо үүдэнһээ нэгэ тээшэ арбан табан тохой утатай далбагар хүшэгэ гурбан түшэгтэй гурбан баханада татагдаба. 15Хаалгаһаа нүгөө тээшээ баһал арбан табан тохой утатай гурбан түшэгтэ һуулгаһан гурбан баханатай хүшэгэ хэгдэбэ. 16Хашаагай бүхы далбагар хүшэгэнүүд нарин маалинга бүдөөр хэгдэбэ, 17баханын түшэгүүд зэд түмэрөөр шудхагдаба, баханын дэгээнүүд болон холболтонууд мүнгөөр хэгдэбэ. Баханын оройе мүнгөөр хушаба. Хашаагай бүхы бахананууд мүнгэн холболтонуудаар холбогдобо. 18Хашаагай үүдэнэй хүшэгэ сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһан утаһаар нэхэгдэжэ, нарин маалинга бүдтэй зүйгдэбэ. Хорин тохой утатай байба. Нэмэргын үндэр хашаагайхи шэнги табан тохой болобо. 19Үүдэндэ дүрбэн зэд түшэг дээрэ дүрбэн бахана һуулгагдаа; баханын дэгээнүүдые мүнгөөр хээ. Баханын орой мүнгэн, холболтонуудынь мүнгэн болобо. 20Майхан һүмын ба хашаагай халхабшын гадаһанууд зэдээр хэгдэбэ.


Алта, мүнгэ ба зэдэй жагсаал

21Аһароон[†] санаартанай[†] хүбүүн Итамаарай ударидалга доро левидүүд[†] Моисейн[†] захиралтаар хэлсээнэй[†] майхан һүмын хамаг гаргашын тоо бүридхэбэ[+]. 22Иудын обогой Хуурай хүбүүн болохо Үриин хүбүүн Бэцалээл Эзэнэй[†] Моисейгээр дамжуулан зарлигтаһыень дууһан бүтээбэ. 23Уран һиилүүршэ, угалзатай бүд, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан утаһа хилгааһаар, нарин маалинга бүдөөр үзэсхэлэнтэ үнгэтэй бүд нэхэхэ уран шадабаритай Даан обогой Ахисамаахай хүбүүн Оһолиааб тэрээнтэй суг байгаа.

24Нангин[†] һүмын барилгада хэрэглэгдэһэн үргэлэй алтан гэхэдэ, хорин юһэн талаант ба долоон зуун гушан шээкэл хэмжээнэй болобо (нангин һүмын шээкэлэй хэмжээгээр).

25Ниигэм зоной тоо бүридхэлэй үедэ суглуулагдаһан сагаан мүнгэн зуун талаант ба мянга долоон зуун далан табан шээкэл болобо (нангин һүмын шээкэлэй хэмжээгээр):[+] 26бүридхэлдэ ороһон хори наһанһаа дээшэ амин бүхэнһөө (зургаан зуун гурба мянга табан зуун табин хүн) һүмын хахад шээкэлэй хэмжээгээр абтаба[+]. 27Нэгэ талаант мүнгэн һүмын баханануудай ба хашаагай баханануудай түшэг шудхалгада оробо: зуун түшэгтэ – зуун талаант. 28Баханануудай дэгээ холболтонуудта ба баханануудай оройе мүнгөөр бүрилгэдэ нэгэ мянган долоон зуун далан табан шээкэл сагаан мүнгэ гаргашалба.

29Үргэлөөр ороһон зэд түмэр далан талаант ба хоёр мянга дүрбэн зуун шээкэл болобо. 30Тэрээгээр Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ баханануудай түшэгүүдые, һагшуур түмэртэй үргэлэй шэрээ болон тэрэнэй хэрэгсэл, 31хашаагай хүшэгын ба хашаагай үүдэнэй баханануудай түшэгүүдые, майхан һүмын ба газаа халхабшын гадаһануудые хэбэ.

#### 39


Санаартанай хубсаһа хунар нэхэлгэ

1[•]Сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһаар һүмэдэ[†] алба хэхэ хубсаһа – Аһарооной[†] һахилай хубсаһа нэхэбэ. Тиигэжэ Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг болоһон байгаа.

2Алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн утаһаар ба нарин маалинга бүдөөр эфод[†] хэбэ. 3Тиигэхын тулада алта дабтажа хабтайлгаад, тэрээнһээ утаһа өөлэжэ гаргаад, тэрэ утаһаараа, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан ээрэһэн утаһаар, нарин маалингаар угалзатай бүд нэхэбэ. 4Эфодой дала мүртэнь даруулгануудые оёбо. 5Эфодой бүһэнь эфодтой нэгэн бүхэли шэнги байба: эфодтол адли алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан хилгааһаар, нарин маалинга зүйлтэтэйгээр нэхэбэ. Тиигэжэ Моисейдэ Эзэн зааһан байгаа.

6Угалзатай алтан гуунуудта һуулгаһан мана шулуунуудые бэлдэбэ. Шулуунууд дээрээ, тамга дээр мэтэ, Израилиин хүбүүдэй нэрэнүүд һиилэгдэбэ. 7Тэдэ шулуунуудаа Израилиин хүбүүд тухай ходо һануулжа байхыень дала мүрэй даруулгануудта бүхэлбэ. Тиигэжэ Эзэн Моисейдэ зааһан байгаа.

8Эфодтол адли алтан утаһаар, сэнхир хүхэ, гүн улаан ба үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһаар нарин маалинга зүйн, сээжэбшын түхэлэй уута хэбэ. 9Уутаяа тэб тэбхэрхэнээр, ута, богонёороо хахад тохой хэмжээнэй хоёр дабхар бүдөөр оёбо. 10Тэрээндээ эрдэни шулуу хэхэ дүрбэн халааһа зэргэлүүлэн оёбо. Нэгэндэнь бадмаа раага, молор, маргад; 11нүгөө зэргэдэнь – оюун, миндарга, очир; 12гурбадахидань – нал эрдэни, гартаам, ягаан болор; 13дүрбэдэхи зэргэдэнь – бэгтэ молор, мана ба хас эрдэни. Бүхы эрдэни шулуунуудые угалзатай алтан гуунуудта һуулгаба. 14Хамта дээрээ арбан хоёр шулуун, шулуун бүхэндэ тамга сохиһон шэнгеэр Израилиин арбан хоёр обогуудай[†] нэгэнэйнь нэрэ һиилэгдэбэ.

15Сээжэбшын түхэлэй уутада гэжэ шэжэр алтаар гэнжэ ооһорнуудые хэбэ. 16Угалзатай хоёр алтан гуунуудые хэбэ. Үшөө хоёр алтан сахариг хээд, сээжэбшын углууда торгоогоод, 17алтан хоёр гэнжээрээ 18хоёр гуутай холбобо. Тэдэ гуунуудые эфодой даруулгануудта урдаһаань торгообо. 19Үшөө хоёр алтан сахариг хэжэ, сээжэбшэ-уутын хоёр углууда досоо талаһаань, эфодтой уулзадаг таладань барюулба. 20Үшөө хоёр алтан сахариг хэжэ, дала мүрэй даруулгануудай доодо хирхагаар, урда талаһаа, эфодой бүһэтэй уулзадаг газарта торгообо. 21Сээжэбшэ-уутын сахаригуудые эфодой сахаригуудтай сэнхир ооһороор холбобо. Тиихэдээ уутань эфодой бүһэ дээгүүр байжа, эфодтоо нягтаар няалданхай һэн. Тиигэжэ Эзэн Моисейдэ зааһан байгаа.

22Эфод доро үмдэхэ самса сэнхир хилгааһан утаһаар нэхэбэ. 23Тэрээндэнь толгойгоо углаха нүхэн байба, хахархагүйн тула эрмэгыень лабаар хүбэрдэбэ, сэрэгэй хубсаһан шэнги бүхэ болобо. 24Доодо захаарнь сэнхир болон гүн улаан, үдхэн улаан үнгэтэй утаһануудаар болон нарин маалингаар анар жэмэсэй түхэлтэй булсуунуудые хэбэ, 25хоорондонь алтан хонхохонуудые үлгэбэ. 26Алтан хонхонууд болон анар жэмэсэй үрэнүүд ээлжэлэн, хурал уншалганда үмдэхэ самсын доодо захые хүбөөлһэн шэнги болобо. Тиигэжэ Эзэн Моисейдэ зааһан байгаа.

27-28Аһароондо ба тэрэнэй хүбүүдтэ маалинга бүдөөр самса, толгойдо хүрмэдэг бүд ба боолтонуудые, нарин маалинга бүдөөр үмдэ оёбо. 29Сэнхир хүхэ, гүн улаан, үдхэн улаан үнгэтэй ээрэһэн хилгааһаар нарин маалинга бүд зүйн, олон үнгэтэ гоё бүһэ нэхэбэ. Тиигэжэ Эзэн Моисейдэ зааһан байгаа.

30Һүмын нангин[†] титим – алтан хабтаһа хээд, дээрэнь тамга һиилэһэн шэнгеэр «Эзэнэй нангин» гэһэн үгэнүүдые һиилэбэ. 31Толгойдо хүрмэдэг бүд дээгүүр, урдаһаа, уяхын тула тэрэ хабтаһандаа сэнхир хүхэ ооһор хадаба. Тиигэжэ Эзэн Моисейдэ зааһан байгаа.


Майхан һүмын ажалай түгэсхэл

32Уулзалгын асар майхан һүмэ[†] бариха ажал түгэсэбэ. Израилиин зон Моисейдэ Эзэнэй зааһан зарлигаар жэншэдгүй наряар бүтээбэ. 33Тэдэ Моисейдэ майхан, тэрэнэй нэмэргэ болон хэрэгтэй бүхы зүйл – дэгээ түдүүлинүүдые, ханын хүреэнүүд болон хүндэлэбшэнүүдые, бахана болон доронь шудхаха түшэгүүдые, 34мүн утанжа элдэһэн хониной арһаар хэһэн хушалта ба нарин булгайр нэмэргэ, хүшэгэ,[+] 35хэлсээнэй[†] бэшэг хадагалдаг ханза, үргэхэ һургаагуудые, арюудхалгын хушалта, 36талханай шэрээ болон тэрэнэй амһарта, Эзэнэй урда табигдаха талха хилээмэ, 37шэжэр алтан дэн зулануудтайнь болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэл, зулын тоһо, 38үргэлэй алтан шэрээ, магнайда түрхихэ тоһо ба уталгын хангал бодосуудые, майхан һүмэдэ орохо үүдэнэй хүшэгэ, 39үргэлэй зэд шэрээ зэд һагшууртайгаар, үргэхэ һургааг болон бусад хэрэгсэлыень, угаалгын амһарта табюуртайгаар, 40һүмын газаахи хашаагай хүшэгэ, бахананууд ба тэдэнэй доогуурхи түшэгүүдые, хашаагай үүдэнэй хушалта хүшэгэ, ооһорнууд болон гадаһануудые, Уулзалгын майхан һүмэ соо алба хэхын тулада хэрэгтэй бүхы хэрэгсэл, 41һүмэдэ алба хэхэ хубсаһа – Аһароон санаартын һахилай хубсаһа ба тэрэнэй хүбүүдэй һахилай хубсаһа асараа бэлэй. 42Эзэнэй Моисейдэ заан захирһанай ёһоор лэ Израилиин арад зон жэншэдгүй нарин бүтээгээ бэлэй.

43Моисей ябажа хараба, Эзэнэй захирһанай ёһоор нарин хэгдэһэн байба. Моисей тэдэниие адислан үреэбэ.

#### 40


Майхын һүмые табилга

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] хандаба:

2– Нэгэдэхи һарын нэгэндэ Уулзалгын майхан һүмэеэ[†] табяарай. 3Тэрээн руугаа хэлсээнэй ханзаяа[†] оруулаад, хүшэгөөр халхалаарай. 4Шэрээ оруулжа, хэрэгтэй бүхы юумэ дээрэнь табяарай; дэн асаржа, зулын амһартануудые дээрэнь табяарай. 5Хэлсээнэй[†] бэшэгтэй ханзын урда уталгын алтан шэрээ табяарай, майхан һүмын үүдэндэ хаалта хүшэгэ үлгөөрэй. 6Уулзалгын майхан һүмэдэ орохо үүдэнэй дэргэдэ түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] табяарай. 7Уулзалгын майхан һүмэ ба үргэлэй шэрээ хоёрой хоорондо амһарта табижа, уһаар дүүргээрэй. 8Һүмэеэ[†] тойруулаад хашаа хээрэй, хашаагай үүдэндэ хүшэгэ үлгөөрэй. 9Удаань үргэмжэлэлэй ёһололдо хэрэглэгдэдэг оливын тоһо абажа, майхан һүмэдэ ба тэрээн соо байһан хамаг юумэндэ сүршэхэш: майхан һүмэ ба тэрэнэй бүхы зүйлнүүд тиихэдэш арюудхагдаха. 10Түгэс шатаалта үргэлэй шэрээдэ ба тэрэнэй бүхы хэрэгсэлдэ нангин[†] тоһо баһал сүршэхэш: үргэлэй шэрээ арюудхагдаха – тиигэжэ нангинай нангин[†] болохо. 11Угаалгын амһартада болон тэрэнэй табюурта баһал тоһо түрхихэш[†] – тэдэш арюудхагдаха. 12Удаань Аһароониие[†] хүбүүдтэйнь Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ асаржа, хүл, гарынь зайлан угаагаарай. 13Аһароондо нангин ёһололой хубсаһыень үмдэхүүлжэ, оливын тоһо магнайдань түрхеэрэй: Минии санаартан[†] болохынь тулада арюудхаарай. 14Тэрэнэй хүбүүдые асаржа, самсануудыень үмдэхүүлээрэй. 15Минии санаартад болохынь тулада эсэгынь магнайда тоһо түрхиһэн шэнгеэр түрхеэрэй. Магнайдань тоһо түрхихэдэш, хэтын хэтэдэ үеһөө үедэ дамжуулагдадаг санаартанай нэрэ зэргэ тэдээндэ үгтэхэ.

16Моисей Эзэнэй зарлигтаһан соо жэншэдгүй наряар бултыень бүтээбэ.

17Хоёрдохи жэлэй нэгэдэхи һарын нэгэнэй үдэр майхан һүмэ табигдаа бэлэй.

18Моисей майхан һүмые һууридань табиба: түшэгүүдые тодхобо, тэдээн дээрэ хүреэнүүдые һуулгажа, хүндэлэбшэнүүдээр залгаба, баханануудые зогсообо, 19майхан һүмые хушалтаар хушаба, дээрэһээнь нэмэргэ хэбэ – Эзэнэй зааһаар лэ бүтээбэ.

20Моисей хэлсээнэй бэшэг абажа, ханза соо хэбэ, ханзада һургааг модонуудые бүхэлөөд, дээрэнь арюудхалгын хушалта табиба[+]. 21Эзэнэй захирһанай ёһоор, хэлсээнэй ханзаяа майхан һүмэ соо оруулжа, хүшэгөөр хааба.

22Майхан һүмын хойто хажуудань Моисей хүшэгын урдахана шэрээ табиба, 23тэрээн дээрэ Эзэнэй үмэнэ байха хилээмэ табиба. Эзэнэй өөртэнь зааһаар лэ бүтээбэ.

24Уулзалгын майхан һүмын урда хажууда, хилээмэнэй шэрээгэй урда Моисей дэн табижа, 25зулын амһартануудые Эзэнэй урда табиба. Эзэнэй өөртэнь зааһаар лэ бүтээбэ.

26Уулзалгын майхан һүмэ соо хүшэгын урда үргэлэй алтан шэрээ табижа, 27Эзэнэй зааһаар, уталга ууюулба.

28Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ халхалһан хүшэгэ үлгэбэ. 29Уулзалгын майхан һүмын үүдэнэй хажууда түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ табижа, Эзэнэй зааһаар, түгэс шатаалта үргэл[†] хэбэ, хилээмэнэй үргэл хэбэ.

30Уулзалгын майхан һүмын ба үргэлэй шэрээгэй хоорондо угаалгын амһарта табижа, уһаар дүүргэбэ. 31Моисей, Аһароон ба Аһарооной хүбүүд 32Уулзалгын майхан һүмэдэ орохын гү, али үргэлэй шэрээдэ дүтэлхын урда тэрэ амһарта соо хүл, гараа зайладаг һэн.

33Майхан һүмын ба үргэлэй шэрээ тойруулаад, хашаа соохи юумэ түхеэрбэ, хашаагай үүдэндэ хүшэгэ үлгэбэ.

Моисей ажалаа түгэсхэбэ, 34Уулзалгын майхан һүмэ дээрэ үүлэн бууба, Эзэнэй һүр соло майхан һүмые сүм бүрхөөбэ[+]. 35Моисей Уулзалгын майхан һүмэ руу орожо ядаба, юуб гэхэдэ, үүлэн тэрэниие далдалаа, Эзэнэй һүр соло майхан һүмые сүм эзэлээд байгаа.


Түгэсхэл

36Майхан һүмэһөө дээшээ дэгдэжэ, тэрэ үүлэнэй саашаа тамархадань, Израилиин зон замда гаража, ээлжээтэ зориһон газартаа хүрэдэг байба[+].

37Үүлэнэй дээшээ дэгдээгүй һаа, тэдэ һууриһаа хүдэлдэггүй, дэгдэхыень хүлеэдэг байба.

38Үдэрынь майхан һүмэ дээрэ Эзэнэй үүлэн байдаг байба, харин һүниндөө энэ үүлэн соо гал носодог байба – тэрээнииень бүхы Израиль[†] угсаатан хараа. Тэдэнэй бүхы аян замдань хододоо тиимэ байгаа бэлэй.

### Левит

#### Левит

Левит


Моисейн гурбадахи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


#### Моисейн гурбадахи ном


Моисейн гурбадахи ном


Левит

Левиин обогһоо уг гарбалтай Бурханай санаартадай олон тоото уялганууд тухай энэ ном соо хэлэгдэнэ. Тиимэһээ энэ номой нэрэ иимэ.

Эндэ зураглагдаһан үйлэ хэрэгүүд хадаа «Египедһээ гаралга» гэжэ номой түүхые – Синай хада дээрэ Бурханай Моисейгээр дамжуулан айладхаһан зарлигууд тухай хөөрөөниие үргэлжэлүүлнэ. Бурханда үргэлнүүдые үргэхэ уялганууд тухайнь Бурханай санаартадта заабаринууд номой эхиндэ (1-10-дахи бүлэгүүд) үгтэнэ. Үргэлнүүд элдэб удхатай байдаг: Бурханда баяр баясхалан хүргэжэ, зон, бүхы арад түмэн Өөрһөөнь үршөөгдэһэн хүрэнгын хуби үргэдэг, Бурхантай харилсадаг, нүгэлөө наманшалдаг.

Удаань (11-16-дахи бүлэгүүд) сээртэйе сээргүйһээ яажа илгахаб гэһэн заабаринууд үгтэнэ. Бурханай арад түмэн өөрын арюун сэбэрые сахиха ёһотой, энэ дүрим бүхы юумэндэ хабаатай, тэрэ тоодо үдэр бүриин хэрэгүүдтэ, нэн түрүүн – эдеэ хоол шэлэн абалгада.

Номой саашанхи хубинуудта (17-27-дохи бүлэгүүд) хубиин, гэр бүлын, олониитын ба эд зөөриин талаар олон хуули дүримүүд тухай хэлэгдэнэ. Эдэ хуулинуудай диилэнхы хубинь эртэ урдын Дорно зүгэй арадуудай хуулинуудта адли, гэбэшье бүхые Бүтээгшэ Түгэс Хүсэтэ Бурханай али талын ударидалга доро һайн дураараа хүнэй ажаһууха хүсэлдэ үндэһэлнэ. Бурханай арад түмэнэй дотор харилсаанай гол заршам – «дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай байгты» (19:18) – эгээл энэ ном соо тунхаглагданхай.

#### 1


Түгэс шатаалта үргэл

1Эзэн[†] майхан һүмэһөө[†] Моисейе[†] дуудажа, тэрээндэ иигэжэ хандаба:

2– Израильшуудта[†] соносхон иигэжэ хэлээрэй: али нэгэнтнай Эзэндэ үргэл хэхэ гээ һаа, адуу малаар – эбэртэ бодо малаар, хони ямаагаар үргэл хэг[+]. 3Эбэртэ бодо малһаа түгэс шатаалта үргэл[†] хэхээ һанаа бол, ямаршье дутагдалгүй буха шэлэн абаад, Эзэндэ һайшаагдахынь тула майхан һүмын үүдэндэ асараг. 4Һайшаагдахынь тула, нүгэлөө[†] сагааруулхын тула үргэл хэгшэ хүн тэрэ бухынгаа тархи дээрэ гараа табиг. 5Тиигээд тэрэ Эзэнэй урда тус бухын амиинь таһалаг, санаарта Аһарооной[†] хүбүүд шуһыень абаад, майхан һүмын үүдэндэ байһан үргэлэй шэрээгэй[†] зүг бүхэниие сабдан сүршэхэ ёһотой. 6Тиигээд түгэс шатаалта үргэл малай арһа үбшэжэ абаха, бэеынь үелэхэ хэрэгтэй. 7Аһарооной уг удам болохо санаартад үргэлэй шэрээ дээрэ гал носоожо, түлеэ асараад, гал дээрэ табиг. 8Тиигээд Аһарооной уг удам болохо тэдэ санаартад үргэлэй шэрээгэй гал дээрэ байгаа түлеэн дээрэ үргэһэн малай үенүүдые тархи болон дотор өөхэнтэйнь хамта дэлгэг. 9Тагалсагуудыень, гэдэһэ доторыень уһаар угааха хэрэгтэй. Тиигээд санаартан[†] эдэ бүгэдые үргэлэй шэрээ дээрэ шатаан үргэг. Энэ хадаа түгэс шатаалта үргэл гээшэ. Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+].

10Хэрбээ хони ямаагаар түгэс шатаалта үргэл хэхэ гэбэл, зэмдэг дутагдалгүй хуса гү, али тэхэ асараг. 11Тиигээд Эзэнэй урда, үргэлэй шэрээгэй хойто таладань асараад, амиинь таһалха ёһотой. Аһарооной санаартан үри һадаһад үргэлэй шэрээе шуһаарнь зүг бүхэнһөөнь сүршэг. 12Үргэлые үелэн, хэдэн хуби болгоод, тархи болон дотор өөхэнтэйнь хамта үргэлэй шэрээ дээрэ носожо байһан түлеэн дээрэ дэлгээхэ ёһотой. 13Гэдэһэ доторыень, тагалсагуудыень уһаар угааха хэрэгтэй. Санаартан үргэлэй шэрээ дээрэ бултыень дэлгээгээд, шатааг. Энэ хадаа түгэс шатаалта үргэл гээшэ. Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+].

14Хэрбээ шубуу шонхорһоо Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл хэхэ гэбэл, түүтэй шубуу гү, али залуу тагтаа шубуу асараг[+]. 15Санаартан тэрэниие үргэлэй шэрээдэ абаашаад, тархииень булга мушхаад, үргэлэй шэрээ дээрэ шатааг, харин шуһыень үргэлэй шэрээгэй хана руунь гоожуулаг. 16Үдэ һодонгуудһаань баряад, шубуунай бэеһээ гэдэһэ доторынь илгажа таһалаад, үргэлэй шэрээгэй зүүн тала руу үнэһэн дээрэ хаяг. 17Далинуудһаань баряад, бэеынь хэдэн хуби болгон хүсэд һалгангүй татажа, санаартан тэрэнииень үргэлэй шэрээ дээрэ галда шатааг. Энэ хадаа түгэс шатаалта үргэл гээшэ. Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+].

#### 2


Талхан үргэл

1Хэрбээ али нэгэн Эзэндэ[†] талхан үргэл[†] хэхэ гэбэл, шэниисын гурил асараг, тэрээндээ оливын тоһо адхаад, дээрэнь гүгэл[†] хээд,[+] 2Аһарооной[†] санаарта хүбүүдтэ асараг лэ. Санаартан[†] дүүрэн адха оливын тоһотой, гүгэлтэй гурил абаад, үргэлэй шэрээ[†] дээрэ галдаг. Энэ хадаа үргэлэй тэмдэг хуби гээшэ, Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+]. 3Талхан үргэлэй үлэгдэл хадаа Аһароондо ба тэрээнэй хүбүүдтэ хүртэхэ ёһотой. Энэ хадаа нангин,[†] юуб гэхэдэ, Эзэндэ үргэһэн үргэлнүүдһээ абтаһан мүн[+].

4Хэрбээ үргэл болгон пеэшэн соо болгоһон хилээмэнһээ асараа һаа, эһээлтэгүй шэниисын гурилаар бариһан оливын тоһотой хилээмэ, оливын тоһоор тоһодоһон, эһээлтэгүй гурилаар бариһан лепёошхо асара[+]. 5Хэрбээ талхан үргэлөө яла соо болгоһон байбал, тэрэнээ оливын тоһондо[†] зуураһан, эһээлтэгүй шэниисын гурилаар бариһан байха ёһотойш[+]. 6Лепёошхо хэсэг хэсэгээр хухалаад, дээрэһээнь оливын тоһо адха: энэ хадаа талхан үргэл гээшэ.

7Хэрбээ талхан үргэлэйшни хайруул дээрэ шарагдаха байбал, тэрэниие оливын тоһотой худхаһан шэниисын гурилаар бариха ёһотой. 8Иигэжэ бэлдэһэн үргэлөө Эзэндэ зорюулжа, санаартанда барюула, тэрэ үргэлыешни үргэлэй шэрээдэ абаашаха. 9Тэрэ үргэлһөөшни санаартан нэгэ хэдыень үргэлэй тэмдэг хуби гэжэ абаад, үргэлэй шэрээ дээрэ шатааха ёһотой: энэ хадаа Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+]. 10Талхан үргэлэй үлэгдэл хадаа Аһароондо ба тэрэнэй хүбүүдтэ хүртэхэ ёһотой: энэ хадаа Эзэнэй үргэлнүүдһээ абтаһан нангинай нангиниинь[†] гээшэ.

11Эзэндэ талхан үргэл бүтээхэдээ, эһээлтэтэй талхаар бү баригты, юундэб гэхэдэ эһээлтэтэй гү, али балатай юумэн үргэлэй шатаалганда орохо ёһогүй[+]. 12Харин тэдэниие Эзэндэ зорюулһан ургасын дээжэ гээд асаржа болохо, зүгөөр Тэрээндэ таатай һайхан үнэр гэжэ үргэлэй шэрээ дээрэ галдажа болохогүй[+]. 13Бүхы талхан үргэлөө дабһаар дабһала. Бурхантайтнай[†] баталһан хэлсээнэй[†] дабһан заабол үргэл соотнай байха ёһотой. Үргэл бүхэндөө дабһа хээрэй[+].

14Эзэндэ түрүүшын ургасаһаа талхан үргэл үргэхэдөө, түрүүшын ургасын орооһо гал дээрэ хатаагаад, нюдөөд,[+] 15дээрэнь оливын тоһо нэмээд, гүгэл хэ: энэ хадаа таряа талханай үргэл гээшэ. 16Санаарта тэрэ үргэлэй тэмдэг хубиие – зарим таряаень тоһотойнь, гүгэлтэйнь галда шатааха: энэ хадаа Эзэндэ үргэл болоно гээшэ[+].

#### 3


Амгалан байдалай түлөө үргэл

1Хэрбээ амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэхөө һанабал, эрэ гү, али эмэ эбэртэ бодо малһаа зэмдэг дутагдалгүйень шэлээд, Эзэнэй[†] урда асараад,[+] 2тархи дээрэнь гараа табяад, майхан һүмын үүдэнэй хажууда амиинь таһалаг. Аһарооной[†] санаарта хүбүүд үргэлэй шэрээе[†] зүг бүхэнһөөнь шуһаар сабдан сүршэхэ. 3Амгалан байдалай түлөө үргэл үргэгшэ хүн Эзэндэ малай дотор һэмжэ, 4хоёр бөөрэ өөхэтэйнь, өөхэтэй эльгэ болон хүлэйнь өөхэ илгаад, үргэхэ. 5Аһарооной хүбүүд бүгэдыень үргэлэй шэрээ дээрэ абаашаад, носожо байгаа түлеэн дээрэхи түгэс шатаалта үргэлтэй[†] хамта галдаха. Энэ хадаа Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ[+].

6Хэрбээ амгалан байдалай түлөө Эзэндэ жэжэ малһаа үргэл үргөө һаа, зэмдэг дутагдалгүй эрэ гү, али эмэ мал асараг. 7Хусаар үргэл хээ һаа, Эзэнэй үмэнэ асараад, 8тархи дээрэнь гараа табяад, майхан һүмын дэргэдэ амиинь таһалаг. Аһарооной хүбүүд шуһаарнь үргэлэй шэрээ зүг бүхэнһөөнь сабдан сүршэг. 9Амгалан байдалай түлөө үргэлэй өөхэ Эзэндэ үргэхэ хэрэгтэй: һүүлэй өөхэ нюрганай яһан хүрэтэр отолоод, мүн дотор өөхэ, гэдэһэ доторой һэмжэ, хото хошхоногойнь өөхэ, 10хоёр бөөрыень өөхэтэйнь, хүлэйнь өөхэ, эльгэнэй өөхэ бөөрэтэйнь илгаад, 11эдэ бүгэдые санаарта үргэлэй шэрээ дээрэ галдаха ёһотой. Энэ галай эдеэн – Эзэндэ үргэл мүн[+].

12Харин тэхэ ямаагаар үргэл бүтээхэ гээ һаа, тэрээнээ Эзэнэй үмэнэ асараад, 13гараа толгой дээрэнь табяад, майхан һүмын үүдэндэ амиинь таһалаг. Аһарооной хүбүүд шуһыень үргэлэй шэрээгэй зүг бүхэндэ сабдан сүршэхэ. 14Эзэндэ үргэл болгон, тэхын дотор өөхэ, гэдэһэ доторой һэмжэ, 15хоёр бөөрэ өөхэтэйнь, хойто хоёр хүлэй өөхэ, эльгэнэй өөхэ бөөрэтэйнь илгаха хэрэгтэй. 16Эдэ бүгэдые санаарта үргэлэй шэрээ дээрэ галдаха ёһотой. Энэ галай эдеэн – таатай һайхан хуншуу үнэр гээшэ; бүхы өөхэн Эзэндэ зорюулагдаха ёһотой[+]. 17Ямаршье амитанай өөхэ, шуһые бү эдигты гэһэн хуулиие үеһөө үедэ, хаанашье ажаһуубал, хэтэ мүнхэдөө сахиха ёһотойт[+].

#### 4


Нүгэл сагааруулгын үргэл

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ үгүүлбэ ха:

2– Израильшуудта[†] соносхон иигэжэ хэлэ: Али нэгэнэй эндүүржэ, Эзэнэй зарлиг эбдээ һаань гү, али хэхэ ёһогүй юумэ хээ һаань,[+] 3һахил хүртэһэн санаартын нүгэл[†] хилэнсэ хээд, арад зоноо гэмтэй болгоо һаань, нүгэлэйнгөө түлөө тэрэ нүгэл сагааруулгын үргэл[†] гэжэ зэмдэг дутагдалгүй нэгэ буруу Эзэндэ үргэг. 4Тэрэнээ майхан һүмын урда асараад, толгой дээрэнь гараа табяад, Эзэнэй үмэнэ амиинь таһалаг. 5Һахил хүртэһэн санаарта үргэһэн малай шуһыень майхан һүмэ[†] руу оруулаад, 6хургаяа шуһанда дүрөөд, Эзэнэй нангин[†] газарай халхабшын урда долоо дахин хургаараа шуһаар сүршэхэ. 7Тиигээд санаарта Эзэнэй үмэнэ, майхан һүмэ соо байгаа санзай[†] ууюулдаг үргэлэй шэрээгэй[†] эбэрнүүдтэ үргэһэн малай шуһа түрхиг, бэшэ шуһыень майхан һүмын үүдэндэ байһан түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй хаяа руу адхаг[+]. 8Тиигээд нүгэл сагааруулгын үргэлдэ буруунай бүхы өөхэ, гэдэһэ доторой һэмжэ, 9хоёр бөөрыень өөхэтэйнь, хойто хоёр хүлэйнь өөхэ болон эльгэнэй өөхэ бөөрэтэйнь илгаха хэрэгтэй, 10амгалан байдалай түлөө тахил тахиһан мэтээр. Санаарта түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ дээрэ эдэ бүгэдые шатааг. 11Үргэһэн буруунай арһа болон бүхы мяхыень тархи, тагалсагуудтайнь, бүхы гэдэһэ дотортойнь, шабааһатайнь,[+] 12буруунһаа үлэгшэ бүхы юумэ хотон хүреэнһөө[†] гаргажа, сэбэр газарта абаашаад, үнэһэ адхадаг газарта түлеэн дээрэ шатааха хэрэгтэй. Үнэһэ хаана адхадаг бэ, тэндэл галдагдаха ёһотой.

13Хэрбээ израильшуудай эндүүржэ, нүгэл хээд, тэрэнээ өөһэдөө мэдээгүй байгаа һаань, Эзэнэй зарлиг эбдээ һаань, хэхэгүй юумэ хээд, гэм зэмэтэй болоо һаань,[+] 14нүгэл хэһэнэйнь элирхэдэ, нүгэл сагааруулгын үргэл үргэхын тула бүхы арад зон эбэртэ бодо малһаа нэгэ бурууе майхан һүмын урда асараг. 15Арадай ахамад ноёд Эзэнэй үмэнэ тэрэ буруунай тархи дээрэ гараа табиха, тиигээд Эзэнэй үмэнэ амиинь таһалха ёһотой. 16Һахил хүртэһэн санаарта буруунай шуһа майхан һүмэ руу оруулаад, 17хургаяа шуһанда дүрөөд, Эзэнэй үмэнэ халхабшын урда долоо дахин шуһаар сабдан сүршэг[+]. 18Тиигээд Эзэнэй үмэнэ, майхан һүмэ соо байһан үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэнь шуһа түрхеэд, бэшэ шуһыень һүмын үүдэндэ байһан түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй хаяа руу адхаг. 19Бүхы өөхыень гаргаад, үргэлэй шэрээ дээрэ галдаха. 20Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ үргэһэн буруунтай юу хэдэг бэ, тэрээнииень бүтээхэ. Иигэжэ санаартын арюудхан бүтээхэдэнь, нүгэл хилэнсэнь арилгагдаха. 21Тэрэ буруунай бэе хотон хүреэнһөө холодуулан абаашаад, урда тээхидэл адляар тэрэниие шатааха ёһотой. Энэ хадаа бүхы арад зоной нүгэл сагааруулгын үргэл гээшэ.

22Хэрбээ удамаршын нүгэлдэ ороо һаань гү, али эндүүржэ, Эзэн Бурханайнгаа[†] зарлиг эбдээ гээшэ һаань, хэхэгүй юумэ хээд, гэм зэмэтэй болоо һаань, 23нүгэл хэһэнэйнь элирхэдэ, зэмдэг дутагдалгүй нэгэ тэхэ асараг. 24Тэхын тархи дээрэнь гараа табяад, Эзэнэй үмэнэ, түгэс шатаалта үргэлэй[†] газарта абаашаад, амиинь таһалаг: энэ хадаа нүгэл сагааруулгын үргэл гээшэ. 25Тиигээд санаарта түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэнь нүгэл сагааруулгын үргэлдэ зорюулһан амитанай шуһа хургаараа сүршөөд, бэшэ шуһыень тэрэ түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй хаяа руу адхаг. 26Амгалан байдалай түлөө үргэһэн үргэл шэнгеэр, бүхы өөхыень үргэлэй шэрээ дээрэ шатааг. Иигээд санаарта нүгэл хилэнсыень арюудхаад, тэрээндэ хүлисэл үршөөгдэхэ.

27Хэрбээ али нэгэ юрын хүнэй эндүүржэ, нүгэл хээ һаань, Эзэнэй зарлиг эбдээ һаань, хэхэгүй юумэ хэбэлнь, тэрэ хүн гэмтэй болохо[+]. 28Хэһэн нүгэлэйнь мэдэгдээ һаа, тэрэ хүн үргэл болгожо, зэмдэг дутагдалгүй ямаа асараад, 29тэрэ нүгэл сагааруулгын үргэл болохо ямаанай тархи дээрэнь гараа табяад, түгэс шатаалта үргэлэй газарта абаашаад, тэрэ ямаанай амиинь таһалха. 30Тиигээд санаарта түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэнь шуһыень хургаараа сүршөөд, бэшэ шуһыень үргэлэй шэрээгэй хаяа руунь адхаг. 31Амгалан байдалай түлөө үргэһэн үргэлдэл адляар бүхы өөхыень илгаад, санаарта үргэлэй шэрээ дээрэ галдажа, Эзэндэ таатай һайхан, үргэлэй хуншуу үнэр гаргаха. Иигэжэ тэрээниие санаарта арюудхаад, тэрээндэ хүлисэл үршөөгдэхэ[+]. 32Хэрбээ нүгэл сагааруулгын үргэлые хонин һүрэгһөө үргэхөө һанабал, зэмдэг дутагдалгүй хони асараад, 33нүгэл сагааруулгын үргэлдэ үргэһэн хониной тархи дээрэнь гараа табяад, түгэс шатаалта үргэлэй мал гаргадаг газарта абаашаад, амиинь таһалха. 34Тиигээд санаарта түгэс шатаалта үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэнь нүгэл сагааруулгын үргэлдэ үргэһэн хониной шуһа хургаараа сүршөөд, бэшэ шуһыень үргэлэй шэрээгэй хаяа руунь адхаг. 35Амгалан байдалай түлөө үргэһэн хониной өөхэ илгаһандал адляар, санаарта бүхы өөхыень илгаад, Эзэндэ үргэл болохыень үргэлэй шэрээ дээрэ тэрээниие галдаха. Иигэжэ санаарта хэһэн нүгэлыень арюудхаад, тэрээндэ хүлисэл үршөөгдэхэ.

#### 5


Нүгэл сагааруулгын үргэл

1Хэрбээ али нэгэн ямар нэгэ үйлын гэршэ байһан, хараһан, мэдэһэн байжа, «дуулгаагүй һаа, хараалда[†] хүртэхэт» гэжэ гэршэнэрые зарга шүүхэдэ дуудахые дуулаашье һаа, дуулгаагүй бол, нүгэлдэ[†] хүртэхэ. 2Хэрбээ али нэгэн эндүүржэ, бузартай юумэндэ гараараа хүрөө һаа, үхэһэн ангай бэедэ гү, үхэһэн малай бэедэ, үхэһэн бузартай могой хорхойдошье хүрөө һаа, тэрэ хүн бузартаһаншье, гэмтэйшье болоно[+]. 3Хэрбээ хүнэй ямаршье бузар булай юумэндэ эндүүржэ хүрөөд, ойлгомторгүй ябаад, һүүлдэнь мэдээ һаа, тэрэ хүн гэмтэй[+]. 4Хэрбээ али нэгэн ама алдажа, ямаршье бодолгүйгөөр алибаа муу, һайншье хэрэгэй түлөө тангариг үгөөд, ойлгомторгүй ябаад, һүүлдэнь мэдээ һаа, тэрэ хүн гэмтэй болохо[+]. 5Хэрбээ хэн нэгэн эдэ олон гэмүүдэй али нэгэндэнь гэмтэй байгаад, нүгэлөө мэдэрээ һаа, 6нүгэл хэһэнэйнгээ түлөө Эзэндэ[†] жэжэ малһаа хони гү, али ямаа асараад, нүгэл сагааруулгын үргэл[†] үргэг. Санаарта нүгэлыень арюудхаха. 7Хэрбээ хони асарха шадалгүй байгаа һаа, нүгэлэйнгөө түлөө хоёр эмэ гү, али хоёр эрэ тагтаа шубуу асараг: нэгыень – нүгэл сагааруулгын үргэл гээд, нүгөөдынь – түгэс шатаалта үргэлдэ.[†][+] 8Тэдээнээ санаартада үгэг, санаарта нүгэл сагааруулгын үргэлдэ гэжэ зорюулаатай шубууе нэн түрүүн абаад, хүзүүень таһалангүй булга мушхаха. 9Тиигээд тэрэнэй шуһаар үргэлэй шэрээгэй[†] хана руу сүршөөд, үлэһыень үргэлэй шэрээгэй хаяа руу гоожуулха. Энэ хадаа нүгэл сагааруулгын үргэл гээшэ. 10Нүгөөдыень номын ёһоор түгэс шатаалта үргэлдэ зорюулха. Тиигээд санаарта хэһэн нүгэлыень арюудхаад, тэрээндэ хүлисэл үршөөгдэхэ. 11Хэрбээ хоёр эмэ гү, али хоёр эрэ тагтаа шубуу асарха шадалгүй байгаа һаань, нүгэл сагааруулгын үргэл гэжэ эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын гурил асараг. Тэрээн дээрээ оливын тоһо бү адхаг, гүгэл[†] бү хэг, юундэб гэхэдэ, энэ хадаа нүгэл сагааруулгын үргэл гээшэ[+]. 12Тэрээнээ санаартада асархадань, тэрэнь дүүрэн адха гурил абаад, үргэлэй тэмдэг хуби гээд, Эзэндэ зорюулһан бэлэгүүдтэй хамта үргэлэй шэрээ дээрэ шатааха. Энэ хадаа нүгэл сагааруулгын үргэл болоно. 13Тиигээд санаарта али нэгэ нүгэл хэһыень арюудхаха. Тиигэжэ үршөөл хайра олгогдохо. Талхан үргэл[†] мэтээр санаартада хүртэн үгтэхэ[+].


Гарза харюулгын үргэл

14Эзэн Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

15– Хэрбээ хүн эндүүржэ, Эзэнэй нангин[†] зүйлдэ хэхэ ёһогүй юумэ хээ һаа, тэрэ гэмэйнгээ түлөө һүрэг хонид сооһоо ямаршье зэмдэг дутагдалгүй хуса үгэжэ гү, али санаартадай хэрэглэдэг мүнгөөр сэнгыень түлэг[+]. 16Ямар нэгэн нангин зүйлдэ гарза хохидол ушаруулбал, сэнгыень бусааха ёһотой, мүн үшөө дээрэнь үнэ сэнгэйнь табадахи хубиие нэмэжэ, санаартада бариг. Санаарта хэһэн гэмыень хусаар сагааруулха, тиигээд тэрэнэй гэм зэм хүлисэгдэхэ[+]. 17Юумэ мэдэхэгүй дээрэһээ Эзэнэй зарлигуудые эбдэжэ, хэхэгүй юумэ хэбэл, тэрэ хүн гэмтэй, нүгэлтэй болохо. 18Тэрэ хүн гарза харюулгын үргэл гэжэ санаартада зэмдэг дутагдалгүй хуса асараг, үгышье һаа, хусын үнэ сэн түлэг. Юумэ мэдэхэгүй дээрэһээ эндүүржэ нүгэл хэһэн хүнэй гэмые санаарта үргэл мүргэл[†] хээд, сагааруулха. Тиигээд хэһэн гэмынь хүлисэгдэхэ. 19Энэ хадаа гарза харюулгын үргэл болоно, хүн Эзэнэй үмэнэ гарза тэхэрюулнэ мүн.

#### 6

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иимэ зарлиг буулгаба:

2– Хэрбэеэ али нэгэн Эзэнэй үмэнэ гэм хэжэ, нүгэлтэй[†] болоо һаа гү, али хадагалхыень, харюусалга доронь ямар нэгэн зүйлэй үгтэһые мэлзэжэ гү, али хулгайлһан юумэ нюуһан гү, хүнһөө юумэ буляаһан гү,[+] 3али хүнэй гээһэн юумэ олоод, таһа арсаа һаань, зоной хэдэг нүгэлэй нэгые үйлэдэһэн, худалаар тангариглажа, гэмээ хүндэ болоһон болохо. 4Иимэ юумэ хэһэн, гэмтэй болоһон хүн хулгайлһан, буляаһан зүйлөө, хадагалхыень үгтэһэн юумэ бусаагаагүйгөө гү, али хэн нэгэнэй гээһэн юумэ олоһоноо бусааг. 5Хуурмагаар тангариглаһан хүн тэрэ юумэн дээрээ табанай нэгэ хубиие нэмээд, гарза харюулгын үргэл хэхэ үдэртэ эзэндэнь бусааха ёһотой[+]. 6Гарза харюулгын үргэл гэжэ тэрэ Эзэндэ зэмдэг дутагдалгүй хуса асараг, үгышье һаа, хусын үнэ сэнгые санаартада мүнгөөр түлэг. 7Тиигээд санаарта Эзэнэй үмэнэ тэрэнэй нүгэл сагааруулаад, тэрэ хүнэй гэмынь хүлисэгдэхэ.


Түгэс шатаалта үргэл

8Тиигээд Эзэн Моисейдэ айладаба:

9– Аһароондо,[†] тэрэнэй хүбүүдтэ иимэ заабари үгэ: түгэс шатаалта үргэлэй[†] хуули гурим гэбэл, шатаалта үргэлэй юумэн үргэлэй шэрээ[†] дээрэ, гал дээрэ бүхэли һүни соо үглөө болотор байг. Үргэлэй гал носожол байха ёһотой[+]. 10Санаарта маалинга бүд хубсаһаа, доронь маалинга дотор самсаяа үмдэг, тиигээд түгэс шатаалта үргэлэй һүүлээр үлэгшэ үнэһэ үргэлэй шэрээ дээрэһээ абаад, үргэлэй шэрээгэй хажууда адхаг[+]. 11Тиигээд хубсаһаа һэлгээд, тэрэ үнэһэ отог буусаһаа холо сэбэр арюун газарта абаашаг[+]. 12Галынь үргэлэй шэрээ дээрэ унтарангүй носожо байха ёһотой, үглөө бүри санаарта тэрээндэнь түлеэ нэмэжэ, түгэс шатаалта үргэл табижа, мүн амгалан байдалай түлөө үргэлэй[†] өөхэ шатааха ёһотой[+]. 13Үргэлэй шэрээ дээрэ гал унтарангүй, хододоо носожо байха ёһотой.


Талхан үргэл

14Энэ бол талхан үргэлэй[†] хуули гуримууд. Аһарооной хүбүүд тэрэ үргэһэн юумые Эзэндэ үргэлэй шэрээгэй урда асарха ёһотой[+]. 15Тиигээд санаарта нэгэ адха шэниисын талха, оливын тоһо, байһан бүхы гүгэл[†] абаад, үргэлэй шэрээ дээрэ шатааха. Энэ хадаа үргэлэй тэмдэг хуби гээшэ, Эзэндэ таатай һайхан үргэл, хуншуу үнэр гээшэ. 16Бусадыень Аһароон хүбүүдтэеэ эдихэ ёһотой. Хилээмэ эһээлтэгүйгөөр, нангин[†] газарта эдихэ хэрэгтэй – майхан һүмын хашаа соо. 17Эһээлтэ хэрэглэн, тэрэниие барижа болохогүй. Өөрынгөө үргэлнүүдһээ тэдээнэй хубита болгон үгэнэ гээшэб. Энэ хадаа нангинай нангин[†] зүйл гээшэ, нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болон гарза харюулгын үргэл мэтэ[+]. 18Энээниие Аһарооной эрэ үри һадаһадай эдихэдэ болохо. Энэ хадаа тэдэндэ Эзэнэй үргэлнүүдһээ хэтэ мүнхын хубитань гээшэ. Юумэн бүхэн тэрээндэ хүрөө һаа, арюудхагдаха[+].

19Тиигээд Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

20– Аһарооной хүбүүд тоһоор түрхюулһэн сагһаа хойшо Эзэндэ саг үргэлжэ иимэ үргэл үргэдэг байха: эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын талха, хахадынь – үглөөгүүр, хахадынь – үдэшэ. 21Тиигээд яла соо оливын тоһондо[†] болгохо хэрэгтэй. Танай асарһан хилээмэн һайса худхаһан гурилаар баригдаха ёһотой, тэрэниие бутаргагты, таатай һайхан хуншуу үнэр гарган, Эзэндэ үргэгты[+]. 22Энэ үргэлые һахилда хүртэһэн санаартан[†] Аһарооной үри бүхэн бүтээхэ ёһотой. Энэ Эзэнэй хэтэ мүнхын хуули ёһо, талхан үргэл дууһан шатаагдаха ёһотой[+]. 23Санаартанай үргэһэн талхан үргэл бүхэн дууһан шатаагдаха ёһотой, тэрэниие эдижэ болохогүй.


Нүгэлөө сагааруулха тахил

24Эзэн Моисейдэ захирба:

25– Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ иигэжэ хэлэ: Энэ бол нүгэл сагааруулгын үргэлэй ёһо гурим гээшэ. Нүгэлөө сагааруулха тахилай мал Эзэнэй үмэнэ, түгэс шатаалта үргэлэй мал үүсэлдэг газарта гаргагдаха ёһотой. Энэ нангинай нангин зүйл гээшэ[+]. 26Нүгэлөө сагааруулха тахил бүтээгшэ санаарта энээнһээ хүртэхэ ёһотой. Хүртэхэдөө, нангин арюун газарта эдихэ ёһотой – майхан һүмын хашаа соо. 27Юумэн бүхэн үргэлэй мяханда хүрөө һаа, арюудхагдаха. Хубсаһан дээрэ шуһанай сэсэрбэл, тэрэ сэсэрһэн хэһэгые нангин газарта зайлаад аба. 28Иимэ үргэлэй мяханай шанагдаһан шабар амһарта бута сохихо хэрэгтэй. Зэд амһарта соо шанаа һаа, тэрээниие ялайтарынь сэбэрлээд, уһаар зайлаха хэрэгтэй[+]. 29Санаарта угтай бүхы эрэшүүл энээние эдихэ эрхэтэй: энэ хадаа нангинай нангин шүтөөн гээшэ. 30Харин нүгэл сагааруулгын үргэлэй малай шуһан майхан һүмэ[†] руу арюудхалгын түлөө оруулагдаа һаань, иимэ үргэлэй мяха эдихэ ёһогүй, галда шатааха хэрэгтэй[+].

#### 7


Гарза харюулгын үргэл

1Энэ хадаа гарза харюулгын үргэлэй ёһо гурим гээшэ. Энэ болбол нангинай нангин[†] зүйл мүн[+]. 2Гарза харюулгын үргэлэй малые түгэс шатаалта үргэлэй[†] малай ами таһалдаг газарта гаргаха ёһотой. Тиигээд шуһаарнь тахилай ендэр тойруулаад, сүршэхэ хэрэгтэй. 3Үргэл хэгшэ бүхы дотор өөхэ, һэмжэ, һүүлыень абаха ёһотой. 4Тиигээд хоёр бөөрынь өөхэтэйнь, гуяынь өөхэ, эльгэнэй өөхэ бөөрэтэй сугтань илгажа абаг. 5Энээнииень санаарта Эзэндэ[†] үргэл болгон, үргэлэй шэрээ[†] дээрэ шатааха: энэ хадаа гарза харюулгын үргэл болоно гээшэ. 6Бүхы санаарта эрэшүүл энээниие эдихэ эрхэтэй. Эдихэдээ, нангин[†] газарта эдихэ ёһотой: энэ хадаа аргагүй ехэ нангин шүтөөн мүн. 7Нүгэл сагааруулгын үргэл,[†] мүн гарза харюулгын үргэл хоёр нэгэ ёһо гуримтай: үргэлэй юумэ үргэл бүтээһэн санаарта абаха эрхэтэй, юуб гэхэдэ, тэрэ арюудхана[+]. 8Баһа хэн нэгэнэй түгэс шатаалта үргэл бүтээхэдээ, шатаалта үргэлэй арһа үргэл хэгшэ санаарта абаха эрхэтэй. 9Баһа пеэшэн соо болгоһон, хайруул гү, али яла дээрэ шараһан юумэн тэрэ үргэл бүтээһэн санаартын болохо[+]. 10Баһа тэрэ тоһотой холиһон гү, али хуурай талхан үргэлнүүдые[†] Аһарооной[†] бүхы хүбүүд илгаагүй абаха эрхэтэй[+].


Амгалан байдалай түлөө үргэл

11Энэ бол Эзэндэ үргэхэ амгалан байдалай түлөө үргэлэй[†] ёһо гурим мүн[+]. 12Хэрбэеэ али нэгэн баяр баясхалан хүргэхын тула үргэл үргэхэеэ һанаа һаа, оливын тоһо холёод, эһээнгүйгөөр бариһан хилээмэ асарха ёһотой, тоһо түрхиһэн эһээлтэгүй лепёошхо, тиигээд оливын тоһо шэнгээһэн, шэниисын талха болон оливын тоһотой худхаһан хилээмэ асарха ёһотой[+]. 13Лепёошхонуудһаа гадна баяр хүргэһэн амгалан байдалай түлөө үргэлдэ эһээһэн хилээмэ асараг. 14Бүхы үргэһэн юумэнүүдһээн нэгыень абаад, Эзэндэ үргэл болгон үргэг: энэ амгалан байдалай түлөө үргэлэй шуһа сүршэгшэ санаартанай[†] болохо юм. 15Баяр хүргэһэн амгалан байдалай түлөө үргэлэй мяхан тэрэл үдэртөө эдигдэхэ ёһотой, үглөө болотор тэрээнһээ юумэн үлэхэ ёһогүй[+]. 16Хэрбэеэ хэн нэгэнэй тангаригаар гү, али өөрын дураар үргэл бүтээгээ һаань, үргэһэн юумыень тэрэ үдэртөө эдеэд, үлэһыень үглөөдэрынь эдижэ болохо[+]. 17Үргэлэй мяханһаа гурбадахи үдэр болотор юумэнэй үлөө һаань, тэрэниие галда шатааха хэрэгтэй. 18Хэрбэеэ амгалан байдалай түлөө үргэлэй мяханһаа гурбадахи үдэртөө хүнэй эдеэ һаань, тэрэ үргэл үйлэдэһэн хүнэй үргэлынь тоогдохогүй, бузартаха, харин эдиһэн хүн гэмтэй болохо. 19Баһа бузартай юумэндэ хүрэһэн мяхые эдижэ болохогүй, тэрээниие галдаха хэрэгтэй, зүгээр бүзаргүй мяха арюун сэбэр хүнэй эдихэдэ болохо. 20Хэрбэеэ бузартай хүнэй Эзэнэй амгалан байдалай түлөө үргэлэй мяханһаа ама хүрөө һаань, тэрэ хүн арад түмэнэйнгөө тоодо тоологдохоёо болихо[+]. 21Хэрбэеэ али нэгэнэй бузартаад, хүнэй муухай юумэндэ хүрөөд, үгы һаа, малай бузарта гү, үгышье һаа бузартай хорхой шабхайда гар хүрөөд, Эзэнэй амгалан байдалай түлөө үргэлэй мяханһаа ама хүрөө һаань, тэрэ хүн арад түмэнэйнгөө тоодо тоологдохоёо болихо.


Өөхэн ба шуһан

22Тиигээд Эзэн Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

23– Израильшуудта[†] иигэжэ хэлээрэй: Ямаршье өөхэ (үхэрэйшье, хони ямаанайшье) бү эдигты[+]. 24Зоболонгой өөхэ, һэеын өөхэ элдэб ушарта хэрэглэжэ болохо, харин эдижэ болохогүй[+]. 25Эзэндэ үргэгдэжэ байгаа малай өөхэ эдиһэн хүн Бурханай[†] арадай нэгэн гэжэ тоологдохоёо болихо. 26Хаанашье, ямаршье нютагта ажамидаржа байхадаа, малай гү, али шубуунайшье шуһа бү эдигты[+]. 27Хэрбэеэ хэн нэгэн ямаршье шуһа эдидэг байгаа һаа, арад түмэнэйнгөө тоодо тоологдохоёо болихо.


Санаартын хуби

28Тиигээд Эзэн Моисейдэ иигэжэ үгүүлбэ:

29– Израильшуудта хэлээрэй: Али хэн нэгэн амгалан байдалай түлөө үргэл Эзэндэ үргөө һаа, тэрэ хүн үргэлэй нэгэ хубииень Эзэндэ зорюулха ёһотой. 30Тэрэ хүн Эзэндэ үргэл болгон, өөхэ үбсүүтэйнь Эзэнэй үмэнэ өөрынгөө гараар дэен дэлгэн асарха ёһотой[*]. 31Өөхыень санаарта үргэлэй шэрээ дээрэ шатааха, харин үбсүүниинь Аһароонтоной болохо ёһотой[+]. 32Амгалан байдалай түлөө өөрын үргэлнүүдһээ баруун гуяыень бэлэг болгон, санаартада үгэдэг байгты. 33Хэн Аһарооной хүбүүдһээ амгалан байдалай түлөө үргэлэй шуһа болон өөхэ үргэнэб, тэрэ баруун гуяыень абаха ёһотой. 34Юундэб гэхэдэ, Би израильшуудай амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдһээ бэлэг болгон үргэгдэхэ үбсүү болон бэлэг болгон үргэгдэхэ гуя абаад, Аһароон санаартада, тэрээнэй хүбүүдтэнь хуби болгон, израильшуудай зүгһөө мүнхэ тогтоолоор баринаб.

35Аһароон ба тэрэнэй удамынь Эзэнэй санаартан боложо, һахил хүртэһэн үдэрһөө хойшо Эзэндэ үргэһэн үргэлнүүдһээ иимэ хуби абадаг юм. 36Оливын тоһо түрхижэ, һахилда хүртүүлһэн үдэрһөө хойшо тэдээндэ израильшууд хэтэ мүнхэдөө, үеһөө үе дамжан, иимэ хуби үгэдэг байха гэжэ Эзэн захирһан байна.


Үрэ дүн

37Эдэ хадаа түгэс шатаалта, талхан, нүгэл[†] сагааруулгын, гарза харюулгын, һахил хүртөөлгын, амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдэй хуулинууд мүн. 38Синай[†] губида израильшуудта Эзэндээ үргэл үргэгты гэжэ захирхадаа, эдэ бүгэдые Эзэн Синай хада дээрэ Моисейдэ захиһан байна.

#### 8


Аһароон болон хүбүүдэйнь һахил хүртэлгэ

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] иимэ зарлиг буулгаба:

2– Аһароон[†] болон тэрээнэй хүбүүдые абаад, хубсаһа хунар, тоһолхо тоһо, нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болохо нэгэ буха, хоёр хуса, нэгэ түрсүүг эһээлтэгүй хилээмэ асара. 3Суглаанай майхан һүмын үүдэнэй дэргэдэ бүхы бүлгэм зониие суглуула.

4Моисей Эзэнэй зарлигаар үйлэдэжэ, майхан һүмын дэргэдэ арад зониие суглуулба. 5Тиигээд Моисей арад зондоо хэлэбэ:

– Энэ хадаа Эзэнэй юу үйлэдэхын тухай буулгаһан зарлиг мүн.

6Тиигээд Моисей Аһароониие хүбүүдтэйнь ерүүлээд, уһаар угаалга хэбэ. 7Аһароондо самса үмдэхүүлжэ, бүһөөр бүһэлүүлээд, дээрэһээнь гадар самса үмдэхүүлбэ. Дээрэһээнь эфод[†] үмдүүлээд, эфодой угалзата бүһөөр бүһэлбэ. 8Тиигээд сээжэбшэ-уута үмдэхүүлээд, досоонь урим ба туммим[†] хэбэ[+]. 9Эзэнэй захиһан үгөөр, толгой дээрэнь боолто малгай үмдэхүүлбэ, тэрэ малгайдань урдаа алтан хабтаһатай нангин[†] шүтөөнэй титим һуулгажа барюулба[+].

10Тиигээд Моисей оливын тоһоор майхан һүмые, тэндэ байһан бүхы юумэнүүдые тоһолоод, арюудхаба[+]. 11Үргэлэй шэрээе[†] долоо дахин сүршэжэ, шэрээ болон тэрээнэй хамаг хэрэгсэлнүүдые, угаалга хэдэг амһарта, тэрээнэй хаяа тоһолбо. 12Тиигээд тэрэ тоһолхо тоһонһоо Аһарооной толгой дээрэнь адхан, тэрэниие тоһолон арюудхаба[+]. 13Моисей Аһарооной хүбүүдые ерүүлээд, Эзэнэй захиралтаар тэдээндэ самса үмдэхүүлээд, бүһөөр бүһэлөөд, толгойдонь боолтонуудые бообо.

14Тиигээд тэрэ нүгэл сагааруулгын үргэл болохо нэгэ буха асарба; Аһароон хүбүүдтэеэ нүгэлэй[†] түлөө үргэл болохо бухын тархида гараа табиба. 15Тэрэниие үүсэлһэнэй хойно Моисей шуһанһаань хургаараа абаад, үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэ түрхеэд, үргэлэй шэрээе арюудхаба. Үлэһэн шуһыень үргэлэй шэрээгэй доогуур адхаба, иигэжэ тэрэ үргэлэй шэрээ арюудхаба[+]. 16Тиигээд Моисей бүхы дотор өөхыень, эльгэнэй өөхыень, хоёр бөөрэ өөхэтэйнь абаад, үргэлэй шэрээ дээрэ шатааба[+]. 17Тиигээд Эзэнэй захиралтаар тэрэ бухын арһа ба мяхыень, шабааһатайнь абаад, хотон хүреэнһөө[†] гадагшань гаргажа галдаба[+].

18Түгэс шатаалта үргэлэй[†] хуса асараад, Аһароон хүбүүдтэеэ дээрэнь гараа табиба. 19Тэрээниие үүсэлһэнэй удаа Моисей шуһанһаань абажа, үргэлэй шэрээе тойруулан сүршэбэ. 20Тиигээд хусын бэе хэдэн хуби болгон хэсэглээд, Моисей тархи, хэсэгүүдыень, өөхыень галда шатааба. 21Доторыень, хүлнүүдынь уһаар угааба. Тиигээд Моисей хусые бултыень үргэлэй шэрээ дээрэ шатааба. Энэ хадаа түгэс шатаалта үргэл, Эзэндэ аятай анхилал, Эзэнэй Моисейдэ захирһанай ёһоор, Тэрээндэ бэлэг болоно[+].

22Тиигээд тэрэ һахил хүртөөлгын үргэлэй хоёрдохи хусаяа асарба. Аһароон хүбүүдтэеэ тархи дээрэнь гараа табиба. 23Тэрэниие гаргаһанай хойно Моисей шуһанһаань абаад, Аһарооной баруун шэхэнэй омогто, тиигээд баруун гарайнь эрхыдэ ба баруун хүлэйнь эрхыдэ түрхибэ[+]. 24Моисей Аһарооной хүбүүдые ерүүлээд, тэдэнэй баруун шэхэнэй омогто, тиигээд баруун гарайнь эрхыдэ ба баруун хүлэйнь эрхыдэ шуһанһаа түрхеэд, үлэһэн шуһыень үргэлэй шэрээ дээрэ тойруулан сүршэбэ. 25Тиигээд тэрэ өөхэ – тарган һүүлыень, хамаг дотор өөхэ һэмжыень, эльгэнэйнь өөхэ, хоёр бөөрэ өөхэтэйнь, хусын баруун гуя абаба. 26Эзэнэй урда табяатай эһээлтэгүйгөөр бариһан хилээмэнтэй түрсүүгһээ Моисей эһээлтэгүй нэгэ хилээмэ, оливын тоһотой бообо, нэгэ бообо абаад, хусын өөхэн болон баруун гуя дээрэ табиба. 27Бултыень Аһароон ба хүбүүдэйнь гар дээрэ табяад, дэен дэлгэгдэхэ үргэл болгон Эзэнэй үмэнэ дэен дэлгүүлбэ. 28Тиигээд Моисей тэдээнэй гарһаа эдэ бүгэдые абаад, түгэс шатаалта үргэлтэй хамта үргэлэй шэрээ дээрэ галдаба, энэ хадаа Эзэндэ аятай һайхан хуншуу үнэртэй һахил хүртөөлгын үргэл болобо. 29Тиигээд Моисей һахилай үргэл болохо хусын үбсүүень абаад, Эзэнэй үмэнэ дэен дэлгэбэ. Эзэнэй Моисейдэ захирһаар, энэ хадаа һахил хүртөөлгын үргэлһөө Моисейн хуби байгаа.

30Тиигээд Моисей тоһолхо тоһонһоо болон үргэлэй шэрээ дээрэ байгша шуһанһаа абаад, Аһароон дээрэ, тэрэнэй хубсаһа, хүбүүдыень, хүбүүдэйнь хубсаһые бүгэдыень арюудхаба.

31Моисей Аһароон болон хүбүүдтэнь хэлэбэ:

– Таанад майхан һүмын үүдэндэ энэ мяхаа шанаад, һахил хүртөөлгын үргэлэй түрсүүг соо байһан бооботой хамта эдигты, иигэжэ намда захигдаһан гээшэ: «Аһароон болон тэрээнэй хүбүүдынь энээниие эдихэ ёһотой». 32Үлэһэн мяха, хилээмыень галдагты. 33Таанад долоон үдэр соо майхан һүмын үүдэнһээ холо бү ошогты, юундэб гэхэдэ, һахил хүртөөлгын ёһололтнай долоон үдэр соо үргэлжэлхэ. 34Эзэн таанадые арюудхахын тула иигэжэ хэхэ гээд айладаһан байна, тэрэнь мүнөөдэр хэгдэбэ. 35Таанад майхан һүмын үүдэндэ үдэр-һүнигүй долоон үдэрэй турша соо байгты, үгы һаа, таанад хосорхот. Иигэжэ Эзэнһээ намда захигдаһан юм.

36Иигэжэ Аһароон болон хүбүүдынь Эзэнэй Моисейгээр дамжуулан захирһые бултыень бүтээбэ.

#### 9


Аһароон өөрын болон арадай түлөө үргэл үйлэдэнэ

1Наймадахи үдэртэ Моисей[†] Аһароон[†] болон тэрээнэй хүбүүдые, Израилиин ахамад зониие дуудаба. 2Тэрэ Аһароондо хэлэбэ:

– Өөрын малһаа зэмдэггүй нэгэ буруу нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болгон, зэмдэггүй нэгэ эрэ түлгэ түгэс шатаалта үргэл[†] болгон абаад, Эзэндэ[†] үргэл үйлэдэ. 3Тиигээд израильшуудта[†] хэлэ: «Нүгэл сагааруулгын үргэл болохо нэгэ эрэ ямаа, түгэс шатаалта үргэл болохо нэгэ тугал, нэгэ хурьга абагты». 4Эзэнэй урда амгалан байдалай түлөө үргэл[†] хэхын тула нэгэ хашараг, нэгэ эрэ түлгэ, тиигээд оливын тоһотой холигдоһон талхан үргэлые[†] асарагты. Юундэб гэхэдэ, мүнөөдэр танда Эзэн үзэгдэхэ!

5Моисейн захиһан юумэнүүдыень майхан һүмын урда асарба, бүхы арад зон Эзэнэй урда ерээд зогсобо. 6Тиигээд Моисей тэдээндэ хандаба:

– Өөрынгөө Алдар соло танда үзүүлхын тула Эзэнэй юу хэхыетнай таанадта захиһаниинь энэ болоно.

7Тиигээд Моисей Аһароондо хэлэбэ:

– Үргэлэй шэрээ[†] дээрэ нүгэл[†] сагааруулгын өөрын үргэл болон түгэс шатаалта өөрын үргэл үргөөд, өөрыгөө ба арад зоноо арюудха. Эзэнэй захирһанай ёһоор, арад зонойнгоо түлөө нүгэл сагааруулгын үргэл үргэхэ хэрэгтэй.

8Аһароон үргэлэй шэрээгэй ойро ошоод, нүгэл сагааруулгын үргэлдэ өөрын үргэл болохо тугалые үүсэлэн гаргаба. 9Аһарооной хүбүүдэй тэрээндэ шуһыень асархадань, тэрэнь шуһанда хургаа дүрөөд, үргэлэй шэрээгэй углуунуудай эбэрнүүдтэ түрхеэд, үлэһэн шуһыень үргэлэй шэрээгэй хаяа руу адхаба. 10Эзэнэй Моисейдэ захирһанаар, нүгэл сагааруулгын үргэлэй өөхыень, хоёр бөөрыень, эльгэнэй өөхыень үргэлэй шэрээ дээрэ шатааба. 11Харин мяха, арһыень хотон хүреэнһөө[†] холо галдаба[+]. 12Тиигээд түгэс шатаалта үргэлэй мал үүсэлбэ. Аһароондо хүбүүдынь гаргаһан малай шуһа асарба, шуһаарнь тэрэ үргэлэй шэрээ тойруулан сүршэбэ. 13Тиигээд түгэс шатаалта үргэлые хэсэг хэсэгээр тархитайнь асархадань, Аһароон үргэлэй шэрээ дээрэ тэдэниие шатааба. 14Харин гэдэһэ доторыень, тагалсагуудыень угаагаад, түгэс шатаалта үргэлтэй сугтань үргэлэй шэрээ дээрэ шатааба. 15Тиигээд арад зоной үргэл асараад, арад зоной асарһан нүгэл сагааруулгын үргэлэй эшэгэ гаргаад, урда мэтээр нүгэл сагааруулгын үргэл болгон үргэбэ. 16Тиигээд түгэс шатаалта үргэл болохо мал асараад, тэрэниие номын ёһоор бүтээбэ. 17Талхан үргэлһөө нэгэ адха абаад, үглөөнэй түгэс шатаалта үргэлдэ нэмэлтэ болгон үргэлэй шэрээ дээрэ шатааба. 18Удаань ниитэ зонһоо амгалан байдалай түлөө үргэл болгон тахилай тугал болон эрэ түлгэ гаргаба. Аһарооной хүбүүдэй тэрээндэ шуһыень асархадань, тэрэ үргэлэй шэрээ дээгүүр тойруулан сүршэбэ. 19Тиигээд тугалай болон түлгын өөхэ – һүүл, доторой һэмжэ өөхэ болон хоёр бөөрэ, эльгэнэйнь өөхэ тэрээндэ асарба, 20тиихэдэнь тэрэ тэдэнээ үргэлэй малай үбсүүнэй хажууда табиба. Аһароон үргэлэй шэрээ дээрэ өөхэ шатааба. 21Аһароон Моисейн захиралтаар, үбсүүень, баруун гуяыень дэен дэлгэгдэхэ үргэл болгон, Эзэнэй урда дэен дэлгэбэ. 22Аһароон бүхы үргэлнүүдые – нүгэл сагааруулгын, түгэс шатаалта, амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые дууһан бүтээгээд, гараа үргэжэ, арад зоноо адислаад, доошоо бууба. 23Тиигээд Моисей Аһароон хоёр майхан һүмэ[†] руу орожо, тэндэһээ гараад, арад зоноо адислаба. Тиихэдэнь Эзэнэй Алдар соло хамаг зондо үзэгдэбэ[+]. 24Гэнтэ Эзэнһээ гал ялабхин бадараад, үргэлэй шэрээ дээрэ байгша түгэс шатаалта үргэл ба өөхэ шатаажархиба, энээнииень арад зон хараад, баярлаһандаа хашхаралдан, уруугаа харан унаба[+].

#### 10


Надааб Абиһуу хоёрой нүгэл үйлэдэлгэ, үхэлгэ

1Аһарооной[†] Надааб Абиһуу хоёр хүбүүдынь өөр өөрынгөө согой амһарта абаад, тэрээн соо сог, уталга хээд, Эзэнэй хэжэ болохогүй гэһэн юумэ – нангин[†] бэшэ гал Эзэндэ[†] асарба[+]. 2Эзэнһээ гал соробхилон, тэдэниие дүргөөжэрхибэ, тэдэнь Эзэнэй үмэнэ үхэшэбэ[+]. 3Моисей[†] Аһароондо үгүүлбэ:

– Эзэн энээниие айладаһан байгаал, иигэжэ үгүүлхэдээ: Намда дүтэ хүнүүд дээрэ Өөрын нангиниие харуулхаб; бүхы арад зоной үмэнэ Алдараа харуулхаб.

Аһароон абяа аниргүй байба[+]. 4Моисей Аһарооной Үззиһээл абгын Мишаһээл ба Элцапаан хүбүүдые дуудаад, тэдээндэ хэлэбэ:

– Таанад ерээд, түрэл зонойнгоо бэенүүдые нангин газарһаа гаргаад, хотон хүреэнһөө[†] холо абаашагты[+].

5Тэдэнь ерээд, Моисейн хэлэһээр тэдэниие хубсаһанһаань баряад, хотон хүреэнһөө холо абаашаба. 6Моисей Аһароон болон тэрээнэй Эльазаар Итамаар хоёр хүбүүдтэнь хэлэбэ:

– Үхэхэгүйн тула, уур хилэнгэйнь хамаг хүн зондо хүрэхэгүйн тула толгойгоо бү нюсэгэлэгты, хубсаһаа бү хахалагты, юрэдөө, гай гашуудалаа бү харуулагты. Зүгөөр Эзэнэй галаар дүргэгдэһэн тухай танай аха дүүнэр, бүхы израильшууд[†] уйдхар гашуудалаа харуулхадань болохо[+]. 7Харин таанад үхэхэгүйн тула майхан һүмэһөө[†] бү гарагты, юуб гэхэдэ, Эзэнэй тоһолдог тоһон тан дээрэ байна бшуу.

Тиигээд тэдэ Моисейн хэлэһэн үгөөр болобо[+].


Санаартанай уялганууд

8Тиигээд Эзэн Аһароондо зарлиг буулгаба:

9– Ши болон шинии хүбүүд майхан һүмэ руу ороходоо, үзэмэй дараһан архи болон алибаа һогтохо унда бү уугты, үгы һаа, таанад үхэхэт. Энэ хадаа таанадта үеын үедэ мүнхэ хуули ёһо болоно[+]. 10Таанад арюун ба бузарые, сэбэр ба сэбэр бэшые илгаха ёһотойт[+]. 11Тиигээд Эзэнэй Моисейгээр дамжуулан үгэһэн хуулинуудта израильшуудые һургаха ёһотойт.

12Тиигээд Моисей Аһароондо, тэрээнэй үлэһэн Эльазаар Итамаар хоёр хүбүүдтэнь хэлэбэ:

– Эзэндэ үргэһэн үргэлһөө үлэһэн талхан үргэлыень[†] абаад, эһээлтэгүй хилээмыень үргэлэй шэрээгэй[†] хажууда эдигты. Энэ хадаа аргагүй ехэ нангинай нангин[†] зүйл гээшэ. 13Энээниие арюун нангин газарта эдихэ ёһотойт. Энэ хадаа Эзэндэ үргэһэн үргэлэй шинии ба шинии хүбүүдэй нэрэтэ хуби гээшэ. Тиигэжэ намда захигдаһан юм[+]. 14Тиигээд бэлэг гэжэ дэлгэгдэхэ үбсүүн ба бэлэг гэжэ үргэгдэхэ уусые ши өөрынгөө хүбүүд, басагадаараа хамта нэгэ сэбэр газарта эдеэрэй. Юуб гэхэдэ, энэ хадаа израильшуудай амгалан байдалай түлөө үргэһэн үргэлһөө шамда болон шинии хүбүүдтэ үгтэһэн нэрэтэ хуби гээшэ. 15Эзэнэй урда шинии үргэхын тула тэдэ үргэлэй өөхэнтэй хамта бэлэг гэжэ үргэгдэхэ ууса болон бэлэг гэжэ дэлгэн дэегдэхэ үбсүүе үгэхэ ёһотой. Энэ хадаа Эзэнэй захиралтаар шинии болон шинии хүбүүдэй хэтэ мүнхын нэрэтэ хуби болоно гээшэ.

16Нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болохо эшэгые Моисейн бэдэрхэдэнь, тэрэнь шатаагдашаһан байба. Энээниие мэдээд, Моисей Аһарооной үлэһэн Эльазаар Итамаар хоёр хүбүүдтэ уур сухалаа хүрөөд, иигэжэ хэлэбэ:[*][+]

17– Таанад нүгэл сагааруулгын үргэлые арюун нангин газарта юундэ эдеэгүйбта? Энэ хадаа аргагүй ехэ нангинай нангин зүйл гээшэ. Тиигээд энэ арад зоной нүгэл[†] даажа, тэрэ нүгэлыень Эзэнэй үмэнэ сагааруулхынтнай түлөө танда үгтэһэн гээшэ! 18Шуһанайнь нангин газарта асарагдаагүй байхадань, таанад тэрээниие арюун газарта эдихэ байгаат, иигэжэ намда захираа һэн[+].

19Аһароон Моисейдэ хэлэбэ:

– Мүнөөдэр тэдэ нүгэл сагааруулгын үргэл хээд, түгэс шатаалта үргэлөө[†] Эзэнэй үмэнэ үргөөд байна. Энэ ушар намда тохёолдоһон байна. Хэрбэеэ нүгэл сагааруулгын үргэлые мүнөөдэр эдеэ һаамни, Эзэндэ таатай таарамжатай байха гээшэ гү?

20Энээнииень Моисей дуулаад, һайшааба.

#### 11


Амитад тухай

1[•]Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто иимэ зарлиг буулгаба:

2– Израильшуудта[†] хэлэгты: Бүхы дэлхэй дээрэхи байгша амитанһаа танай эдижэ болохо амитад эдэ болоно:[+] 3малһаа асатаһан туруутай, хибэдэһэ хибэдэг мал эдижэ болохо.

4Харин хибэдэһэ хибэдэг малһаа тэмээе бү эдигты, юундэб гэхэдэ, хибэдэһэ хибэдэгшье һаа, харин аса туруугүй, тиимэһээ танда бузартай болоно. 5Баһа алаг дааган хибэдэһэ хибэдэгшье һаа, харин аса туруугүйн тула танда бузартай байха. 6Баһа туулай хибэдэһэ хибэдэгшье һаа, харин аса туруугүйн тула танда бузартай байха. 7Тиигээд гахай аса туруутай байбашье, харин хибэдэһэ хибэдэггүй, тиимэһээ танда бузартай байха. 8Тэдэнэй мяханһаа бү эдигты, һэедэньшье гар бү хүрэгты; танда бузартай байха.

9Уһанай амитадһаа һэрбээтэй болон хашарһатай далайн ба голой амитадые таанадай эдихэдэ болохо. 10Зүгөөр һэрбээгүй, хашарһагүй далайн ба голой уһан соо ажамидардаг амитад танда бузартай байха. 11Тэдэ танда бузар буртаг болохо. Тэдэнэй мяхыень бү эдигты, үхэһэн бэеһээньшье жэрхэн холуур ябагты. 12Бүхы уһанай һэрбээгүй, хашарһагүй амитад танда бузар буртагтай.

13Шубуудһаа бүргэд, шара шубуун ба харсагые эдихэеэ тэбшэгты. 14Элеэ болон элдэб янза түрэлэй нашан эдижэ болохогүй. 15Баһа элдэб янза түрэлэй хирээ бү эдигты. 16Тэмээн шубуун, шара шубуун, хайлгана, элдэб янза түрэлэй харсага баһа эдихэ хэрэггүй; 17тиигээд уули, тэмээн хяруул ба хара галуун; 18хун шубуун, сахали ба хүхэ дэглээ шубуудһаа сээрлэгты. 19Хилэн шубуун, суусагаалжан, бүбөөлжэн, һарьһан баабгай шубуудһаа баһа сээрлэгты.

20Ямаршье дүрбэн хүлтэ амитад, жэгүүртэн, мүлхигшэд танда сээртэй юм. 21Тиимэ болобошье, дүрбэн хүлтэ, жэгүүртэн, мүлхигшэдһөө гансал харайдагуудыень эдихэдэтнай болохо. 22Харин тэжэн голёогой зүйл, тэжэгэр голёогой зүйл, хара голёогой зүйл, таршаагай зүйлнүүдые эдихэдэтнай болохо[+]. 23Бүхы бэшэ дүрбэн хүлтэй, ниидэдэг, мүлхигшэд танда сээртэй.

24Тэдээнһээ таанад бузартахат. Али нэгэн тэдээнэй үхэһэн бэедэнь хүрөө һаа, тэрэ хүн үдэшэ болотор бузартай байха. 25Али нэгэн тэдээнэй һэеые үргөө һаа, тэрэ хүн хубсаһаа угааха ёһотой, харин үдэшэ болотор бузартай байха[+].

26Ямаршье мал аса туруутай болобошье, турууниинь хахалбаригүй, хибэдэһэ хибэдэггүй байбал, тэрэ мал бузартай байха. Али нэгэн тэдээнэй ойро хүрөө һаа, тэрэ хүн үдэшэ болотор бузартай байха. 27Баһа алибаа дүрбэн хүлтэ амитадһаа һабараараа ябадагуудыень танда бузартай юм. Али нэгэн тэдээнэй үхэһэн бэедэнь хүрөө һаа, тэрэ хүн үдэшэ болотор бузартай байха. 28Али нэгэн тэдээнэй үхэһэн бэедэнь хүрөө һаа, тэрэ хүн хубсаһаа угааха ёһотой, тиигээд үдэшэ болотор бузартай байха, юундэб гэхэдэ тэдэ танда сээртэй юм.

29Газар дээрэ мүлхигшэдһөө танда сээртэйнүүдынь мана һохор, хулгана, гүрбэлэй зүйлнүүд болоно. 30Тиигээд хүлтэ могой, гүрбэл, сүл газарай гүрбэл, эреэн гүрбэл болон зурма баһа танда сээртэй юм. 31Эдэ бүгэдэ бүхы мүлхигшэдэй дундаһаа танда бузартай болоно. Али нэгэн тэдээнэй үхэһэн бэедэнь хүрэбэл, тэрэ үдэшэ болотор бузартай байха. 32Баһа тэдээнэй үхэһэн бэень али нэгэн модон һаба гү, али хубсаһан гү, али аяга шанага гү, бэшэшье хэрэглэдэг юумэн дээрэ унабал, тэрэнь бузартай болохо. Тэрэниие уһанда хээд, үдэшэ болотор байлгаад, арюудхаха хэрэгтэй[+]. 33Харин хэрбээ үхэһэн бэень шабар һаба руу унаа һаань, һаба соо байгша юумэниинь бузартай болохо. Тэрэ һабыеньшье эбдэгты[+]. 34Алибаа эдихэ эдеэн дээрэ тиимэ һабаһаа уһан адхараа һаань, тэрэнь бузартай болохо. Алибаа ууха ундан тиимэ бузартаһан һаба соо байгаа һаа, тэрэ бузартай гээшэ. 35Баһа тэдэнэй үхэһэн бэеһээнь юушье һаа, нэгэ юумэн дээрэ унаа һаань, тэрэ юумэниинь бузартай болохо. Пеэшэн ба шабар пеэшэн дээрэ унаа һаань, тэрэ эбдэгдэхэ ёһотой. 36Зүгөөр булагууд болон уһатай худагууд[†] бузарлагдангүй арюун зандаа үлэхэ. Харин тэдэнэй үхэһэн бэедэнь хүрэгшэ хүн бузартаха. 37Хэрбээ үхэһэн амитан тариха таряан дээрэ унабал, тэрэ таряан бузартахагүй. 38Зүгөөр тэрэ үхэһэн амитанай бэе уһаар норгоогдоһон үрэһэн дээрэ унаа һаань, тэрэнь танда бузартай байха.

39Хэрбээ танай хоолдо ородог ямар нэгэн малай үхэхэдэ, тэрэнэй һэедэ хүрэһэн хүн үдэшэ болотор бузартай байха[+]. 40Хэн нэгэн малай һэе эдеэ һаа, хубсаһаа угааха ёһотой, тэрэ хүн үдэшэ болотор бузартай байха.

41Газар дээгүүр мүлхидэг элдэб амитадые эдижэ болохогүй, тэдэ танда бузартай. 42Олон хүлтэйшье, дүрбэн хүлтэйшье, гүзээн дээгүүрээ мүлхидэг, газар дээгүүршье мүлхидэг олон янзын амитадые бү эдигты, бузартахат. 43Өөрынгөө бэе мүлхидэг амитадаар бү бузарлагты. Тэдээнһээ боложо, өөрыгөө бү бузарлагты, бэеэ бү муухай болгогты. 44Юундэб гэхэдэ, Би танай Эзэнтнайб: бэеэ арюудхагты, арюун сэбэр бологты, юундэб гэхэдэ, Би танай Эзэн гэгээнби;[†] газар дээгүүр мүлхидэг амитадаар һүр һүлдэеэ бү бузарлагты[+]. 45Танай Бурхантнай[†] болохын түлөө Египедэй газарһаа таанадые гаргаһан Ззэн Бурхантнай гээшэб. Арюун сэбэр байгты, юундэб гэхэдэ Би – гэгээнби.

46Энэ хуули адууһа мал, шубууд тухай, бүхы уһан соо ажамидардаг амитад тухай, бүхы мүлхидэг амитад тухай. 47Энэ хуули бол бузартай бузаргүйень илгахын тухай, ямар амитадые эдижэ болохоб, ямарнуудыень эдижэ болохогүйб гэһэн тухай хуули болоно[+].

#### 12


Түрэхэ тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладхаба:

2– Израильшуудта[†] хэлэ: Хэрбээ эхэнэрэй жэрмэһэн болоод, хүбүү түрөө һаань, тэрэ эхэнэр долоон хоногто бузартай байха; һарынгаа юумэ үзэһэн шэнги бузартай байха[+]. 3Наймадахи хоногто үхибүүнэй бэлгын үзүүрэй арһа һэндэхэ ёһотойт[+]. 4Тэрэ эхэнэр гушан гурбан хоногто арюун нангин[†] юумэнэй ойро хүрэхэгүй, мүргэлэй[†] газарташье ошохогүй, бэеынгээ арюун сэбэр болотор гэртээ һууха ёһотой[+]. 5Хэрбээ тэрэ эхэнэрэй басага түрөө һаань, хоёр долоон хоногто бузартай байха. Тэрэ эхэнэр жаран зургаан үдэр бэеынгээ арюун сэбэр болотор гэртээ һууха ёһотой. 6Арюудхалгын хоног хүсөөгөөд, тэрэ эхэнэр хүбүүнэйнгээ гү, али басаганайнгаа түлөө хурьга түгэс шатаалта үргэл[†] болгон, залуу тагтаа шубуу гү, али түүтэй шубуу нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болгон, майхан һүмын үүдэндэ санаартада асаржа үгэхэ ёһотой. 7Санаарта тэрээнииень Эзэндэ үргөөд, тэрэ эхэнэрые арюудхаха. Тэрэ үдэрһөө хойшо үхибүү түрэһэн эхэнэр арюун сэбэр гэжэ тоологдохо. Энэ хадаа нарайлалгын хуули болоно. 8Хэрбээ нарайлһан эхэнэр хурьга асарха шадалгүй байгаа һаа, хоёр залуу тагтаа шубуу гү, али хоёр түүтэй шубуу, нэгыень түгэс шатаалта үргэл болгон, нүгөөдыень нүгэл сагааруулгын үргэл болгон асараг. Санаартын арюудхалга[†] хэхэдэнь, тэрэ үдэрһөө хойшо нарайлһан эхэнэр арюун сэбэр гэжэ тоологдохо[+].

#### 13


Һэлхэ үбшэн тухай

1Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто иимэ зарлиг буулгаба:

2– Хэн нэгэнэй бэеынь арһанда хабдар гү, али элдин гү, али толбо, яра шарха гараа һаань, Аһароон санаартада, үгышье һаа, хүбүүдэйнь нэгэндэ харуулха ёһотой. 3Санаарта бэеынь арһанда байһан яра хараад, хэрбээ яра шархын үһэн сайһан байгаа һаань, хэрбээ ярын бэеынь эдиһэн байгаа һаань, энэ һэлхэ үбшэнэй[†] яра шарха гэжэ тодоруулха. Санаарта тэрэнииень үзөөд, тэрэ хүниие бузартай гэжэ тунхаглаха[+]. 4Хэрбээ хүнэй бэедэ сагаан толбо гараад, саашаа мяха руунь ороогүй һаань, үбшэн газарайнь үһэн сайгаагүй һаань, санаарта яратые долоон хоногто хааха ёһотой. 5Долоодохи үдэртэ санаарта тэрээниие хараха ёһотой, шархань хубилаагүй һаань, саашаа һүжэрөөгүй һаань, тэрээниие санаарта үшөө долоон хоног соо хааха ёһотой. 6Долоодохи үдэртөө санаарта тэрэ шархыень үзэхэ ёһотой, мүнөөхил зандаа байгаа һаань, тэрэ хүниие сэбэр гэжэ тоолохо, юундэб гэхэдэ, энэ элдин гээшэ, хубсаһаа угаагаад, сэбэр болохо ёһотой[+]. 7Хэрбээ санаартада ерээд, сэбэр гүүлэһэнэй һүүлээр, элдин саашаа бэедэнь тараа һаань, тэрэ хүн хоёрдохёо санаартада ерэхэ ёһотой. 8Санаартын үзэхэдэ, элдин бэедэнь тараһан байбалнь, тэрээниие бузартай гэжэ тунхаглаха: энэ һэлхэ үбшэн гээшэ.

9Хэрбээ хэн нэгэндэ һэлхэ үбшэнэй яра шарха бии болоо һаань, тэрэ хүниие санаартада асарха ёһотой. 10Санаарта үзөөд, хэрбээ хабдарынь сагаан байгаа һаань, үһэниинь сайһан, хабдартань эдеэрлэһэн амиды мяхан байгаа һаань, 11энэ хадаа арһанайнь үни болоһон һэлхэ үбшэн гээшэ; санаарта тэрэниие бузартай гэжэ тунхаглаад, хааха, юундэб гэхэдэ, тэрэ хүн бузартай болоно.

12Хэрбээ һэлхэ үбшэн һүжэрөөд, санаартанай[†] харахада, үбшэнтэниие толгойһоонь эхилээд, хүл хүрэтэрнь бүхы арһыень бүрхөөгөө һаань, 13санаарта тэрэ үбшэн хүниие сэбэр гэжэ соносхохо, юундэб гэхэдэ, бүхы арһаниинь сагаан болоо: тиихэдээ сэбэр гэжэ тоологдохо. 14Харин тэрэнь эдеэрлэһэн амиды мяхантай байгаа һаань, тэрэниие бузартай гэжэ тоолохо. 15Санаарта тэрэ эдеэрлэһэн амиды мяха хараад, бузартай гэжэ тунхаглаха; амиды мяхан арюун бэшэ: энэ хадаа һэлхэ үбшэн гээшэ. 16Хэрбээ амиды мяханиинь хубилжа, сагаан үнгэтэй болоо һаань, санаартада харуулхаа ерүүжэг. 17Санаарта хараад, яра шархынь сагаан үнгэтэй болоо һаань, санаарта тэрэ үбшэнтэниие сэбэр гэжэ соносхохо; тэрэ арюун гээшэ.

18Хэрбээ хэн нэгэнэй бэеын арһандань эдеэрэтэй хабдар гараад, эдэгээ һаань, 19тиигээд эдеэрэтэй хабдарай һуурида сагаан хабдар бии болоо һаань, али сагаан толбо гү, али улаабтар толбо гараа һаань, тэрэ хүн санаартада ерэхэ ёһотой. 20Санаарта һайса хараад, хэрбэеэ тэрэ толбо бэе руунь ороһон байгаа һаань, үһэнэйнь сайһан байгаа һаань, санаарта тэрэ хүниие бузартай гэжэ тунхаглаха. Юундэб гэхэдэ, энэ шархань эдеэрэтэй хабдар дээрэ бии болоһон һэлхэ үбшэнэй яра шарха гээшэ. 21Хэрбээ санаартын харахада, үһэниинь сагаан бэшэ, шархань эли бэшэ байгаа һаань, тэрэ хүниие санаарта долоон хоногто хаалгада байлгаха ёһотой. 22Хэрбээ үбшэнтэнэй арһанда яра шархань ехээр һүжэрөө һаань, санаарта тэрэ хүниие бузартай гэжэ тунхаглаха: энэ хадаа һэлхэ үбшэн гээшэ. 23Хэрбээ тэрэ толбо саашаа һүжэрөөгүй һаань, энэ эдеэрэтэй хабдар гээшэ. Тиин санаартан тэрэ үбшэнтэниие арюун гэжэ тунхаглаха.

24Хэрбээ хэн нэгэнэй бэедэ шатанхай шарха байгаад, эдэгэһэн һууридань улаабтар гү, али сагаан толбо байгаа һаань, 25санаарта хараад, толбо дээрэхи үһэниинь сайһан, толбо арһа руунь ороһон байгаа һаа, энэ шатанхай шарха дээрэ бии болоһон һэлхэ үбшэн гээшэ. Санаарта тэрэ хүниие бузартай гэхэ. 26Хэрбээ санаартын харахада, толбо дээрэхи үһэниинь сайгаагүй, шархань саашаа мяха уруунь ороогүй, хүнэй харахада, эли бэшэ байгаа һаань, санаарта тэрээниие долоон хоногто хаалтада байлгаха ёһотой. 27Долоодохи хоногтоо санаартын тэрэниие харахадань, үбшэнэйнь һүжэржэ, арһан дээгүүрнь тарашаһан байгаа һаань, тэрэниие санаарта сэбэр бэшэ гэжэ тунхаглаха. Энэ хадаа һэлхэ үбшэнэй яра шарха гээшэ. 28Хэрбээ арһан дээрэхи толбонь саашаа һүжэрөөгүй, хүнэй харахада, эли бэшэ байгаа һаань, энэ хабдар шатангирһаа хубилһан шарха гээшэ. Санаарта тэрээниие арюун гэжэ соносхохо, юундэб гэхэдэ, энэ хабдар шатангирһаа болоо.

29Хэрбээ эрэ хүнэй гү, али эхэнэрэй толгойдо, үргэн дээрэ яра шарха гараа һаань, 30санаартын тэрэ яра шархыень харахадань, мяха уруунь ороһон, үһэниинь шарабтар, нариихан болоһон байгаа һаань, санаарта тэдэниие бузартай гэжэ соносхохо. Энэ хамуу үбшэн гээшэ, хүнэй толгойдо гү, али үргэн дээрэ гараһан һэлхэ үбшэн гээшэ. 31Хэрбээ санаартын харахада, хамуугай яра шарха саашаа һүжэржэ, мяха уруунь ороогүй, үһэ үсөөн, халсагар байгаа һаань, санаарта хамуутай хүниие долоон хоногто хаалгатай байлгаха. 32Долоодохи хоногто санаарта яра шархыень хараха, хэрбээ шархань саашаа һүжэрөөгүй, шарабтар үһэгүй, хамуу арһа руунь ороогүй байгаа һаань, 33хамуутай хүнэй үһыень хайшалха, харин элдин яра шархатай газартань хайшалхагүй. Санаарта хамуутай хүниие долоон хоногто хаалгатай байлгаха. 34Долоодохи үдэртөө санаарта хамуугай яра хараха, хэрбээ элдин саашаа һүжэрөөгүй, арһа уруунь ороогүй байгаа һаань, санаарта тэрэниие сэбэр гэжэ соносхохо. Хубсаһаа заатагүй угааха ёһотой, тиигээд сэбэр арюун болохо[+]. 35Хэрбээ арюудхалгын һүүлээр арһандань хамуугай ехээр һүжэрөө һаань, 36санаарта тэрэ хүнэй хамуунь ехээр һүжэрөө гэжэ харахадаа, шарабтар үһэ бү бэдэрэг, юундэб гэхэдэ, тэрэ хүн бузартай. 37Хэрбээ хамуу тэрэл зандаа байгаа һаань, дээрэнь һайн үһэн ургажа эхилжэ байгаа һаань, элдин үбшэниинь арилаа гээшэ, тэрэ хүн сэбэр. Санаарта тэрэниие сэбэр гэжэ тунхаглаха.

38Хэрбэеэ эрэ хүнэй гү, али эхэнэр хүнэй бэеынь арһанда сагаан толбонууд байгаа һаань, 39Санаартын харахада, сагаан толбонууд бүүдэгэр болоод байгаа һаа, энэ арһандань тараһан хамуу гээшэ, тэрэ хүн сэбэр гэжэ тоологдохо. 40Хүн иихэдээ арюун гэжэ тоологдохо.

41Хэрбээ али нэгэнэй толгойн үһэниинь урдаа унаад, халзан болоо һаань, тэрэ халзан малаан гээшэ: тэрэ сэбэр гэжэ тоологдохо. 42Хэрбээ духын халзан дээрэ гү, али сохын халзан дээрэ сагаа улаан толбо бии болоо һаа, тэрэ газарта һэлхэ үбшэн бии болоо гэжэ тоологдохо. 43Санаарта тэрэнииень хараад, халзан газартань сагаан гү, али улаабтар үнгэтэй хабдар байгаа һаань, арһанай һэлхэ үбшэндэ адли, 44тэрэ һэлхэ үбшэнтэй бузартай хүн гээшэ. Санаарта тэрээниие бузартай гэжэ соносхохо.

45Тэрэ яра шархатай һэлхэ үбшэнтэн хахарһан хангирһан хубсаһа үмдөөд, тархи нюсэгэн, аман хүрэтэрөө нюураа хаагаад: «Бузартайб! Бузартайб!» – гэжэ хашхарха ёһотой. 46Тэрэ хүн бүхы үдэрнүүдтэ, шархынь байгаа сагта, арюун бэшэ гэжэ тоологдохо ёһотой, тэрэ хүн бузартай, тиимэһээ тэрэ хүн байраһаан холо, амяараа байрада байха ёһотой[+].

47Хэрбээ һэлхэ үбшэнэй яра шарха нооһон гү, али маалинга хубсаһанда няалдаад, 48үгышье һаа, маалинга гү, нооһон утаһанай утаашадань гү, хүндэлэндэнь гү, арһанда гү, али арһаар хэһэн юумэндэ няалдаад, 49ногообтор гү, али улаабтар үнгэтэй байгаа һаань, арһандань, хубсаһандань, арһаар хэһэн юумэнүүдтэнь няалдаһан байгаа һаань – энэнь һэлхэ үбшэнэй яра шарха гээшэ. Тэрээниие санаартада харуулха хэрэгтэй. 50Санаарта хараад, яра шарха халдаһан юумэнүүдыень долоон хоногто ондоо тээ байлгаха ёһотой. 51Долоодохи үдэртөө санаарта тэрэ халдаһан юумэнүүдыень хараад, хэрбээ тэрэ шархын хубсаһанда гү, али утаашаа ба хүндэлэн утаһандань тараад байгаа һаань, тэрэ хоротой һэлхэ үбшэн, бузартай яра шарха гээшэ гэхэ. 52Тэрэ хүн үмдэһэн бүхы хубсаһаяа шатааха ёһотой. Бүхы хубсаһаниинь нооһоншье, маалингашье, арһаншье байг, утаашаа болон хүндэлэн утаһанииньшье галда шатаагдаха ёһотой, юундэб гэхэдэ, хоротой һэлхэ үбшэнэй яра шарха халдаһан байна.

53Хэрбээ санаартын харахада, яра шархань хубсаһандань, нэхэлгын утаашаа болон хүндэлэн утаһандань, арһан юумэндэнь ехээр тараагүй байгаа һаань, 54санаарта яра шархатай юумэнүүдыень угаалгаад, долоон хоногто аминдань хадагалаад байлгаха. 55Хэрбээ санаартын харахада муухай болоһон хубсаһа угааһанай һүүлээр яра шархань үшөө хубилаагүй, саашаа дэлгэрээшьегүй байгаа һаань, газаа, дотороошье эдигдэһэн байг, тэрэ юумэн бузартай, тэрээниие галда шатааха хэрэгтэй. 56Хэрбээ санаартын харахада, угааһанай һүүлээр яра шархань эли бэшэ болоод байгаа һаань, санаарта тэрэ бүдэй, арһанай хуби, утаашаа гү, хүндэлэн гү утаһа таһалжа абаг. 57Хэрбээ яра шархын толбо дахяад хубсаһанда гү, али утаашаа гү, хүндэлэн утаһанда гү, али арһан зүйлдэ бии болоо һаань, тэрэ һүжэрһэн яра шарха гээшэ: яра шархатай, юумые галдаха хэрэгтэй. 58Хэрбээ хубсаһа гү, али утаашаа болон хүндэлэн утаһа гү, али арһан зүйл угааһанай һүүлээр, яра шархань һалаашье һаань, тэдэниие дахин угааха хэрэгтэй, тиихэдээ тэдэнь арюун бузаргүй болохо.

59Энэ хадаа нооһон хубсаһанда гү, али маалинга хубсаһанда гү, али утаашаа болон хүндэлэн утаһанда гү, али нэгэ арһан зүйлдэ гараһан, һэлхэ үбшэнэй яра шарха тухай, ямар ёһоор тэдэ бузартай, бузаргүй гэжэ тунхаглагдаха ёһотой тухайнь хуули болоно.

#### 14


Һэлхэ үбшэнһөө арюудхалга

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] айладхаба:

2– Һэлхэ үбшэнтэниие[†] арюун болгохо тухай тогтоол хуули иимэ: нэн түрүүн үбшэнтэниие санаартада асарха ёһотой[+]. 3Санаарта хотон хүреэнэй[†] газаа гараад, үзэхэ, хэрбээ һэлхэ үбшэнтэй хүнэй һэлхэ үбшэниинь эдэгээд байбал, 4санаартын захиралтаар арюудхаха хүнэй түлөө хоёр амиды сэбэр шубуу, хуша модо, улаан утаһа, эссооб абаха ёһотой[+]. 5Тиигээд санаартын захиралтаар шабар амһарта соо урдажа байһан уһанһаа хээд, дээрэнь нэгэ шубууень алаха ёһотой. 6Тэрэ санаарта амиды шубуу, хуша модо, улаан утаһа болон эссооб абаад, бүгэдыень урдажа байһан уһан дээрэ алагдаһан шубуунай шуһанда норгоохо. 7Тиигээд арюудхагдажа байһан хүниие долоо дахин сүршэжэ, сэбэр болоо гэжэ хэлээд, амиды шубууень талада табиха ёһотой[+].

8Арюудхагдажа байһан хүн хубсаһаа угаагаад, бүхы үһөө абхуулаад, бэеэ уһаар угааһанай һүүлээр сэбэр болоод, буудалдаа орохо ёһотой. Зүгөөр тэрэ хүн өөрынгөө майханай газаа тээнь долоон хоног соо байха ёһотой[+]. 9Долоодохи үдэртөө тэрэнь хамаг үһөө хюһажа, толгойгоо, һахалаа, нюдэнэйнгөө хүмэдхэ, бүхы үһөө абажа, хубсаһаа угаажа, бэеэ уһаар угаагаад, сэбэр болохо ёһотой.

10Наймадахи үдэртөө тэрэ хүн хоёр зэмдэг дутагдалгүй эрэ хурьга, нэгэ зэмдэггүй эмэ хурьга, тиигээд талхан үргэл[†] бүтээхын түлөө тоһотой холиһон эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил абаха ёһотой. 11Тиигээд арюудхагша санаарта тэрэ арюудхагдажа байһан хүниие эдэ юумэнүүдтэйнь Эзэнэй үмэнэ майхан һүмын үүдэнэй дэргэдэ байлгаха.

12Санаарта нэгэ эрэ хурьга, нэгэ лоог хэмжүүрэй тоһо абаад, тэдэниие гарза харюулгын үргэл болгон, Эзэнэй үмэнэ дэлгэхэ ёһотой. 13Тиигээд нүгэл[†] наманшалгын болон түгэс шатаалта үргэлэй[†] мал үүсэлэн гаргадаг нангин газарта тэрэ хурьгаа гаргаха ёһотой, юундэб гэхэдэ, энэ гарза харюулгын үргэл хадаа нүгэл сагааруулгын үргэл[†] мэтэ санаартын хубита юм, энэ хадаа аргагүй ехэ нангин[†] зүйл мүн[+]. 14Мүн тэрэшэлэн санаарта гарза харюулгын үргэлэй шуһанһаа абаад, арюудхагдажа байһан хүнэй баруун шэхэнэйнь үзүүртэ, баруун гарайнь эрхыдэ, тиигээд баруун хүлэйнь эрхыдэ түрхихэ ёһотой[+]. 15Санаарта оливын тоһонһоо[†] абаад, өөрынгөө зүүн гарай альган дээрэ адхаха ёһотой. 16Тиигээд санаарта баруун гарайнгаа хургые тоһондо дүрөөд, хургаараа Эзэнэй үмэнэ тоһоор долоо дахин сүршэхэ ёһотой. 17Санаарта гарайнгаа альган дээрэхи үлэһэн тоһонһоо арюудхагдагша хүнэй баруун шэхэнэйнь үзүүртэ, баруун гарайнь эрхыдэ ба баруун хүлэйнь эрхыдэ: гарза харюулгын үргэлэй шуһа түрхиһэн газарнуудтань түрхихэ ёһотой. 18Тиигээд санаарта гарайнгаа альган дээрэ үлэһэн тоһоёо арюудхагдагша хүнэй толгойдо түрхижэ, арюудхаха ёһотой.

19Энэ мэтээр санаарта нүгэл сагааруулгын үргэл үргэжэ, арюудхагдагша хүниие бузарһаань арилгаһанай хойно, түгэс шатаалта үргэлэй мал үүсэлхэ. 20Мүн тэрэшэлэн санаарта түгэс шатаалта үргэл үргөөд, талхан үргэл үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэжэ, санаартын тэрэниие арюудхахадань, тэрэ хүн сэбэр болохо ёһотой.

21Хэрбээ тэрэ хүн үгытэй, шадалгүй байгаа һаа, нүгэлөө сагааруулха нэгэ үргэгдэхэ эрэ хурьга гарза харюулгын үргэл болгон, оливын тоһотой холиһон эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын гурил үргэл болгон, тиигээд нэгэ лоог хэмжүүрэй оливын тоһо абаг. 22Баһа тиигээд өөрынгөө шадалаараа хоёр түүтэй шубуу гү, али хоёр залуу тагтаа шубуу: нэгыень нүгэл сагааруулгын үргэл болгон, нүгөөдыень түгэс шатаалта үргэл болгон асараг.

23Тэрэ хүн тэдэ бүгэдыень арюудхалгын наймадахи үдэртэ санаартада майхан һүмын үүдэнэй дэргэдэ Эзэнэй үмэнэ асарха ёһотой. 24Санаарта гарза харюулгын үргэл болохо хурьга, нэгэ лоог хэмжүүр оливын тоһо абаад, тэдэниие Эзэнэй үмэнэ дэен дэлгэхэ ёһотой. 25Тиигээд гарза харюулгын үргэл болохо хурьга гаргаад, санаарта гарза харюулгын үргэлэй шуһанһаа абаад, арюудхагдажа байһан хүнэй баруун шэхэнэйнь үзүүртэ, баруун гарайнь эрхыдэ, тиигээд баруун хүлэйнь эрхыдэ түрхихэ ёһотой[+]. 26Санаарта тоһонһоо зүүн гарайнгаа альган дээрэ адхаад, 27тэрэ зүүн гарайнгаа альганһаа Эзэнэй үмэнэ долоо дахин сүршэхэ ёһотой. 28Тиигээд санаарта альган дээрэхи тоһонһоо арюудхагдагша хүнэй баруун шэхэнэйнь үзүүртэ, баруун гарайнь эрхыдэ, баруун хүлэйнь эрхыдэ: гарза харюулгын үргэлэй шуһа түрхиһэн газарнуудтань түрхихэ ёһотой. 29Мүн тэрэшэлэн санаарта үлэһэн альган дээрэхи тоһоёо арюудхагдажа байгаа хүнэй нүгэлыень наманшалан адхаха ёһотой. 30Тэрэ арюудхагдагша хүнэй шадалаараа хүргэһэнһөөнь нэгэ түүтэй шубуу гү, али нэгэ тагтаа шубуу асарха ёһотой. 31Тэрэнэй хабаараа хүргэһэнһөөнь нэгыень нүгэл сагааруулгын үргэл болгон, нүгөөдыень түгэс шатаалта үргэл болгон талхан үргэлтэй сугтань үргэжэ, санаарта арюудхагдагшые Эзэнэй үмэнэ арюудхаха ёһотой.

32Энэ хадаа мүнгэгүй ядуу байһан һэлхэ үбшэнтэниие яажа арюудхахын тухай тогтоол хуули болоно.


Гэрэй хэрэгсэлнүүд дээрэ бури тараха тухай

33Тиигээд Эзэн Моисей Аһароон[†] хоёрто айладхаба:

34– Эзэлүүритнай болгожо Минии үгэһэн Ханаһаанай[†] газарта таанадай ороходо, Би танай эзэлүүриин газарай гэрнүүдтэ бури дэлгэрүүлхэб. 35Тиихэдэнь тэрэ гэрэй эзэниинь: «Минии гэртэ ямаршьеб даа нэгэ бури бии болоо», – гэжэ санаартада ошоод, мэдүүлхэ ёһотой. 36Санаарта тэрэ гэртэ бури үзэхэеэ орохоһоо урид, «гэрээ хооһологты», – гэжэ захиралта үгэхэ ёһотой, юундэ тиинэб гэхэдэ, гэр соохи бүхы юумэниинь бузарлагдахагүйн түлөө гээшэ. Тэрэнэй һүүлдэ санаарта гэр харахаяа ерэхэ. 37Хэрбээ санаартын тэрэ бури харахадань, тэрэ ногообтор ба улаабтар хонхорнууд болоод, хана руунь гүн ороһон байгаа һаань, 38санаарта үүдээрнь гэрһээнь гараад, долоон хоногто тэрэ гэрые хааха ёһотой. 39Санаарта долоодохи үдэрөө дахин ерээд үзэхэ, хэрбэеэ буриин гэрэй ханаар дэлгэрээд байгаа һаань, 40санаарта тэрэ гэмтэһэн шулуунуудыень хобхолжо абаад, хотоһоо гадна, нэгэ бузартай газарта хаяха ёһотой. 41Харин гэрэй зосоохииень бүхыдэнь хюһаад, тэрэ хюһадаһыень хотоһоо гадна нэгэ бузартай газарта хаяха ёһотой. 42Тиигээд ондоо шулуу абажа, тэдэ шулуунай орондонь оруулаад, ондоо шабадаг юумээр тэрэ гэр шабаха ёһотой.

43Хэрбэеэ хэдышье шулууень абажа, хюһаад, шабаһанай һүүлдэ, буриин тэрэ гэртэ дахин гаража, ургаа һаань, 44санаарта ерээд, хараха ёһотой. Хэрбээ буриин гэр дотор дэлгэрээ һаань, тэрэ гэрые химэлхэ хортой бури гээшэ, тэрэ гэр бузартай болоно. 45Тэрэ гэр, шулуу, модыень шабаһан шабарыень эбдэжэ, хотоһоо холо абаашажа, муухай газарта хаяха хэрэгтэй.

46Тэрэ гэрэй хаагдаһан сагта досоонь ороһон хүн үдэшэ болотор бузартай байха. 47Тэрэ гэртэ унтаһан хүн хубсаһаа угааха ёһотой, тэрэ гэртэ эдеэлһэн хүн баһа хубсаһаа угааха ёһотой[+].

48Харин санаартын ерээд үзэхэдэнь, тэрэ гэр соохи буринь шабаһанай һүүлээр гэр соо дэлгэрээгүй байгаа һаань, санаарта тэрэ гэрые арюун гэжэ тунхаглаха ёһотой, юундэб гэхэдэ, буринь һалаад байна. 49Тиигээд тэрэ гэрые сэбэр болгохын түлөө хоёр шубуу, хуша модо, улаан утаһа ба эссооб абаха ёһотой[+]. 50Нэгэ шубууень булагай уһатай шабар амһарта дээрэ алаха ёһотой. 51Тиигээд хуша модо ба эссооб, улаан утаһа болон амиды шубууень абаад, булагай уһанда норгоод, тэрэ гэр долоо дахин сүршэхэ ёһотой. 52Тэрэшэлэн шубуунай шуһаар, урдажа байһан булагай уһаар, амиды шубуугаар, хуша модоор, эссооб болон улаан утаһаар тэрэ гэр сэбэрлэгдэхэ. 53Тиигээд тэрэ амиды шубууе хотоһоо холо, хээрэ газарта абаашажа, табиха хэрэгтэй. Энэ мэтээр тэрэ гэр арюудхагдаад, сэбэр болохо.

54Энэ хадаа али нэгэ яра шарха, бужуу хамуу тухай тогтоол хуули гээшэ: али нэгэ хубсаһанда халдаһан яра шарха, гэр соохи бури, һэлхэн хабдар, элдин ба толбонууд тухай тогтоол хуули мүн. 55Энэнь юумэнэй бузартай гү, али сэбэр байһые тогтоохын тула үгтэнэ. 56Энэнь халдабаритай арһанай үбшэнгүүд болон буриин тушаа дүримүүд мүн[+].

#### 15


Бэеын бузарнууд тухай

1Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто үгүүлбэ:

2– Израильшуудта[†] соносхожо, хэлэгты: хэрбэеэ хэн нэгэнэй бэеһээнь эдеэрэ гараа һаань, тэрэ эдеэрэһээ боложо хүн бузартай гэжэ тоологдохо. 3Хүнэй бэеһээнь гараһан эдеэрын бузар тухай: хүнэй бэеһээ эдеэр гаража үргэлжэлөөшье һаа, гарахаяа болёошье һаа, илгаагүй, хүн бузарлагдаба гээшэ.

4Эдеэрэ гаража байһан хүнэй унтариньшье бузартай, һууһан газарыньшье бузартай. 5Хэрбээ али нэгэн унтаридань хүрөө һаа, хубсаһаа, бэеэ уһаар угааха ёһотой, тиигээд үдэшэ болотор тэрэ хүн сэбэр бэшэ гэжэ тоологдохо[+]. 6Хэн нэгэн бэеһээ эдеэрэ гарадаг хүнэй һууһан юумэн дээрэ һуугаа һаа, хубсаһаа, бэеэ уһаар угааха ёһотой, тиигээд үдэшэ болотор бузартай байха.

7Хэн нэгэн бэеһээ эдеэрэ гарадаг хүнэй бэедэнь хүрөө һаа, тэрэ хубсаһаа, бэеэ уһаар угааха ёһотой, тиигээд үдэшэ болотор бузартай байха.

8Хэрбээ бэеһээнь эдеэрэ гарадаг хүнэй сэбэр хүн руу нёлбоо һаань, тэрэ хүн хубсаһаа, бэеэ уһаар угаагаад, үдэшэ болотор бузартай байха.

9Бэеһээн эдеэрэ гарадаг хүнэй һууһан һууриньшье бузартай. 10Хэн нэгэн тэрэ хүнэй доро байһан юумэндэнь хүрөө һаа, үдэшэ болотор бузартай байха. Баһа тэрэ юумэнүүдтэнь гараа хүргэһэн хүн хубсаһаа угааха ёһотой, тиигээд бэеэ уһаар угааг, тиимэ хүн үдэшэ болотор бузартай байха.

11Эдеэрэ гарадаг хүнэй гараа угаангүй хүндэ хүрөө һаань, тэрэ хүн хубсаһаа угааха ёһотой, бэеэ уһаар угааг, тэрэ үдэшэ болотор бузартай байха.

12Эдеэрэ гарадаг хүнэй шабар амһартада хүрөө һаань, тэрэ амһартыень бута сохихо хэрэгтэй. Хэрбээ модон амһарта һаань, уһаар угааха хэрэгтэй[+].

13Эдеэрэ гарадаг хүнһөө эдеэрэнь гарахаа болёо һаань, арюудхалгын долоон хоног тоолоод, хубсаһаа угааха ёһотой, бэеэ булагай урдажа байһан уһаар угаагаад, сэбэр болохо. 14Наймадахи үдэртөө хоёр залуу тагтаа шубуу, хоёр түүтэй шубуу Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ Эзэнэй үмэнэ асаржа, санаартада үгэхэ ёһотой[+]. 15Санаарта шубуудһаа нэгыень шэлэжэ, нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болгон үргэхэ, бэшэ шубуудыень түгэс шатаалта үргэл[†] болгон үргэхэ. Тиигэжэ санаартан[†] эдеэрэ гаран бузарлагдаһан хүниие Эзэнэй үмэнэ арюудхуулан хүлисүүлхэ юм.

16Хэрбээ хэн нэгэнэй үрэһэнэйнь гараа һаа, тэрэ хүн бүхы бэеэ угааха ёһотой, тэрэ үдэшэ болотор бузартай байха[+]. 17Элдэб хубсаһандань, элдэб арһанда үрэһэнэйнь унаа һаа, тэдэнээ угааха ёһотой, тэрэ үдэшэ болотор бузартай байха. 18Хэрбээ эрэ хүн эхэнэртэй хэбтээд, ехээр үрэһэеэ гараа һаа, тэрэ бэеэ угааха ёһотой, үдэшэ болотор тэрэ бузартай байха.

19Хэрбээ эхэнэрһээ һарынхиин гараа һаань, тэрэ долоон хоногто һарынхиин гарахаа болитор һууха ёһотой, хэн нэгэн тэрээндэ дүтэ хүрөө һаа, үдэшэ болотор бузартай байха[+].

20Тэрэнэй хэбтэһэн унтаринь һарынхиин гарахаа болитор бузартай, юун дээрэ һуунаб, тэрэнь баһа сэбэр бэшэ. 21Хэн нэгэн унтаридань хүрөө һаа, хубсаһаа, бэеэ угааха ёһотой, үдэшэ болотор тэрэ сэбэр бэшэ. 22Хэн нэгэн тэрэ эхэнэрэй һууһан юумэндэнь хүрөө һаа, бэеэ, хубсаһаа угааха ёһотой, үдэшэ болотор тэрэ хүн бузартай. 23Хэн нэгэн тэрэнэй унтариин нэгэ юумэндэнь хүрөө һаа, һууһан һууридань байһан юумэндэнь хүрөө һаа, тэрэ хүн үдэшэ болотор сэбэр бэшэ.

24Хэрбээ тэрэ эхэнэрэй үбгэнтэеэ унтаа һаа, эрэнь долоон хоногто бузартай байха, ямаршье унтарида тэрэ хүнэй унтаа һаань, тэрэнь бузарлагдаха[+].

25Хэрбээ эхэнэр һарынгаа юумэнэй болзорһоо урид гү, али һүүлдэ удаан хэды хоногто байгаа һаань, үгышье һаа, һарын юумэнь болзорһоонь удаан болоо һаань, тиимэ эхэнэр тэрэнэй үнгэртэр сэбэр бэшэ[+]. 26Эхэнэрэй юумэнэйнь гаража байха үедэ ямаршье унтарида унтаа һаань, тэрэнь сэбэр бэшэ. Һарынгаа юумэнэй гараха үедэ унтаринь арюун бэшэ байдаг, тэрээндэл адли унтаринь арюун бэшэ. Ямар юумэн дээрэ һуугааб, тэрэнь баһал сэбэр бэшэ. 27Хэн нэгэн тэрэ эхэнэрэй унтаридань гү, али юумэндэнь хүрөөб, тэрэ хүн хубсаһаа, бэеэ угааха ёһотой, тиигээд үдэшэ болотор сэбэр бэшэ байха.

28Тэрэ эхэнэр һарынгаа юумэнэй үнгэрхэдэ, долоон хоногой һүүлдэ сэбэр болохо. 29Наймадахи үдэр хоёр залуу тагтаа шубуу гү, али хоёр түүтэй шубуу майхан һүмын үүдэндэ, санаартада асаржа үгэхэ ёһотой[+]. 30Санаарта тэрэ шубуудай нэгыень нүгэл сагааруулгын үргэл болгон үргэхэ, нүгөөдыень түгэс шатаалта үргэл болгон үргэхэ. Тиигээд санаарта эхэнэрэй һарынхиин гоожожо бузарлуулһан юумэнһээнь Эзэнэй үмэнэ арюудхаха.

31Израильшуудые бузарһаа зайлуулагты. Тэдэ бузартажа бү үхэг, тэдэнэй дунда байһан Минии гэр байра бү бузарлаг[+].

32Энэ амиды бэеһээнь эдеэрын гараһанай, һарын юумэнэй гарахаһаа боложо, бузартаһан хүн тухай тогтоол хуули. 33Һарын юумэнһээ боложо гү, али ондоо шалтагаанһаа шуһаа гаража, зободог эрэ эхэнэр ба арюун бэшэ эхэнэртэй унтаад, үбгэнэйнь бузартай болоһон тухай тогтоол хуули гээшэ.

#### 16


Арюудхалгын үдэр

1Аһарооной[†] хоёр хүбүүдэй Эзэнэй[†] галда дайруулагдаад, наһа барахадань,[+] 2Эзэн Моисейдэ[†] иигэжэ үгүүлбэ:

– Аһароон ахадаа хэлээрэй: дуратай сагтаа Һүмын нангин[†] газар руу халхабшын саана, хэлсээнэй[†] ханзын хушалтада бү дүтэлэг, юуб гэхэдэ, үхэлдэ дайрагдажа болохо – хаалта дээгүүрнь үүлэн шэнгеэр бии боложо байхаб[+].

3Аһароон нангин ордон руу ороо һаа, нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] тугал үргэлтэй, түгэс шатаалта үргэлэй[†] хонитой орохо ёһотой. 4Бэеэ уһаар угаагаад, түрүүн маалинга дотор хубсаһа үмдэхэ, маалингаа бүһөөр бүһэлхэ, дээрэһээнь нангин маалинга ута самса үмдэхэ ёһотой, дээрээ маалинга кидар малгай үмдэг – эдэ бүгэдэ нангин хубсаһан болоно. Эдэ хубсаһаа үмдэхэдөө, бэеэ сэбэрээр угаагаад, үмдэхэ ёһотой[+]. 5Бүхы израильшуудай[†] нэрэһээ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ хоёр тэхэ абаг, нэгэ хуса түгэс шатаалта үргэлдэ зорюулжа абаг.

6Аһароон нүгэл сагааруулгын үргэлдэ тугал асараг, тиигээд өөрыгөө, өөрынгөө гал гуламта арюудхаха ёһотой. 7Аһароон тэдэ хоёр тэхэнүүдээ Эзэнэй үмэнэ майхан һүмын үүдэндэ байлгаад, 8жээрэб хаяха: алинь Эзэндэ зорюулагдахаб, алинь табилгатын болохоб. 9«Эзэндэ зорюулагдаха» гэһэн жээрэб бууһан тэхэеэ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ үргэхэ ёһотой.

10«Табилгатын болохо» гэһэн жээрэбтэй тэхэеэ Эзэнэй үмэнэ байлгаад, дээрэнь нүгэл[†] арюудхалгын ёһолол[†] бүтээгээд, сүл губи руу сүлөө (хүнэй ябашагүй элһэн губяар тэдээнэй хуули буса ябадал аашыень бэедээ даагаад ябахыень) табиха ёһотой.

11Аһароон нүгэлэйнгөө түлөө тугал асараад, нүгэл сагааруулгын үргэлдэ үргөөд, өөрыгөө, өөрынгөө гэр бүлэ сагааруулха. 12Тиигээд Эзэнэй үмэнэ байһан үргэлэй шэрээһээ[†] согой амһарта соо дүүрэн улаан сог абаад, дүүрэн адха сан санзай[†] адхаад, халхабшын саана орохо. 13Эзэнэй үмэнэ сан санзай ууюулхадань, хэлсээнэй ханзын дээрэхи арюудхалгын хушалта дээгүүр утаан дэлгэрхэ, ууяха ёһотой, үгы һаа, тэрэтнай үхэжэ болохо[+]. 14Тугалай шуһаар хургаараа арюудхалгын хушалтын зүүн тала руунь, мүн арюудхалгын хушалтын урдаһаань долоо дахин сүршэхэ. 15Тиигээд арад зоной нүгэл сагааруулгын үргэл болгон тэхын амиинь таһалха. Халхабшын саана шуһыень оруулаад, тугалай шуһаар юу хээб, тэрээн шэнгеэр бүтээгээд, – арюудхалгын хушалта дээрэнь, урдань сүршэхэ. 16Иигээд нангин газараа израильшуудай бузар булай юумэнһээнь, нүгэл хилэнсэһээнь, гэмтэ ябадалһаань сагааруулха. Энэ мэтын ёһоор тэдээнэй муухай бузарай дунда байһан, майхан һүмые баһа иигэжэ арюудхаха ёһотой. 17Майхан һүмэ[†] руу арюудхаха гэжэ ороходонь, нэгэшье хүн тэндэһээ гаратарынь майхан һүмэ соо байха ёһогүй. Тиигээд тэрэ өөрыгөө, өөрынгөө гал гуламтые, израильшуудые арюудхаха ёһотой. 18Эзэнэй үмэнэ байһан үргэлэй шэрээе арюудхаад, тугалай болон тэхын шуһа бүхы эбэрнүүдтэнь үргэхэ[+]. 19Дээрэнь шуһаар хургаараа долоо дахин сүршөөд, израильшуудые бузарһаань сэбэрлээд, арюудхаха.


Нүгэл сагааруулгын тэхэ

20Нангин газар, майхан һүмэ, үргэлэй шэрээ эдэ бүгэдые арюудхахын тула ёһолол бүтээгээд, Аһароон нэгэ амиды тэхэ асарха. 21Аһароон хоёр гараа тэрэ тэхын тархи дээрэ табяад, израильшуудай бүхы хуули буса, гэмтэ ябадалнуудыень, бүхы нүгэлыень наманшалаад, тэхын тархи дээрэ тээгээд, тэрээнээ харууһалагша хүнтэй сүл губи руу табижархиха. 22Тэрэ тэхэ хүнэй бүхы хуули буса ябадалнуудыень бэедээ шэнгээгээд, амитан зоной ябашагүй газар руу абаашаха. Тиигээд тэрэ тэхэ сүл губи руу табигдаха ёһотой[+]. 23Аһароон майхан һүмэ руу ороод, нангин ордоной дотоодо таһалгада ороходоо үмдэһэн маалинга хубсаһаа тайлаад, тэндээ орхёод,[+] 24бэеэ нангин газарта уһаар угаагаад, хубсаһаа үмдөөд, гараха. Тиигээд өөрынгөө түлөө, арад зонойнгоо түлөө түгэс шатаалта үргэл үргөөд, өөрыгөө, арад зоноо арюудхаха. 25Харин нүгэл сагааруулгын үргэлэй өөхыень үргэлэй шэрээ дээрэ галдаха ёһотой. 26Табилгатын тэхые абаашаһан хүн хубсаһаа, бэеэ уһаар угааһанайнгаа һүүлдэ байрадаа орохо ёһотой[+]. 27Харин нүгэл сагааруулгын үргэлдэ зорюулагдаһан тугал тэхэ хоёрой шуһаар нангин газарые арюудхаад, мяхыень хүнэй байраһаа холо абаашаад, арһатайнь, мяхатайнь, шабааһатайнь галда шатааг[+]. 28Галдаһан хүн хубсаһаа, бэеэ уһаар угаагаад, байрадаа орохо ёһотой.

29Энэ хадаа танда мүнхэ зар зарлиг болог: долоо һарын арбанда сэдьхэлээ номгодхожо байгты, юумэ бү хэгты танай дунда һууһан уул болон ерүүл зоншье ямаршье юумэ бү хэг[+]. 30Юундэб гэхэдэ, энэ үдэр таанадые арюудхана, Эзэнэй үмэнэ сэбэр байхынтнай түлөө таниие бүхы нүгэл хилэнсэгһээтнай сагааруулна. 31Энэ хадаа түгэс амаралтын суббото[†] болоно. Сэдьхэлээ тайбшаруулагты. Энэ бол мүнхэ захяа зарлиг гээшэ. 32Арюудхалгын ёһолол бүтээхэдээ, эсэгынгээ орондо мүргэл[†] хэхэ гэжэ тоһоор түрхюулэн һахил хүртэһэн санаарта хэхэ ёһотой. Нангин маалинга хубсаһаа үмдөөд,[+] 33нангин газараа, майхан һүмэ, үргэлэй шэрээ, санаартанаа,[†] арад зоноо арюудхаха. 34Энэ хадаа танда мүнхэ захяа зарлиг болог: жэлэй нэгэ дахин израильшуудые бүхы нүгэл хилэнсэһээнь арюудхаха гэһэн Эзэнэй хэлэһэн зарлигаар Моисей бүтээбэ ха.

#### 17


Үргэлнүүд тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлхэдээ, иигэжэ айладхаба:

2– Аһароондо,[†] тэрэнэй хүбүүдтэ, бүхы израильшуудта[†] соносхон, иигэжэ хэлээрэй: Эзэн иимэ зарлиг буулгана: 3Хэрбэеэ израильшуудай али нэгэнэй отог буусадаа тугал гү, али хони гү, үгы һаа, ямаа гаргаад, али хэн нэгэнэй отог буусын газаа тээнь үүсэ гаргаад, 4Эзэнэй байрын үмэнэ Эзэндэ үргэл үргэхын тула майхан һүмын үүдэндэ асараагүй һаань, тэрэ хүндэ шуһанай зэмэ тохоогдохо ёһотой: тэрэ шуһа адхаа, тиин тэрэ хүн хэһээгдэхэ ёһотой. 5Юунэй түлөө гэхэдэ, израильшуудай үргэл үргэхэдөө, хээрэ гаргангүйгөөр, харин майхан һүмын үүдэндэ санаартада асараад, Эзэнэй үмэнэ үргэл үргэхынь тула гээшэ[+]. 6Санаарта майхан һүмын үмэнэ Эзэнэй үргэлэй шэрээ[†] дээрэ шуһаар сүршөөд, Эзэндэ таатай һайхан хуншуу үнэр өөхэ тоһоор гаргаха[+]. 7Саашадаа Бурханда[†] урбан, альбан шүдхэртэ һүгэдэжэ, үргэл хэхэгүйнь тула, энэ хадаа тэдэнэртэ угайнь хэтэ мүнхын захяа тогтоол болоно гээшэ[+].

8Үшөө тэдээндэ хэлээрэй: хэрбэеэ израильшуудай болон танай дунда ажаһуудаг ерүүл зоной хэн нэгэн түгэс шатаалта үргэл[†] гү, али үргэл бариса үйлэдэжэ, 9Эзэндэ үргэл болгон, майхан һүмын үүдэндэ асараагүй һаа, тэрэ хүн хэһээлтэдэ орохо[+].


Шуһан тухай

10Хэрбэеэ израильшуудай болон танай дунда ажаһуудаг ерүүл зоной хэн нэгэнэй юунэйб даа шуһа эдеэ һаань, тэрэ хүнһөө буруу харахаб, шуһа эдиһэн хүнэй ами наһыень таһалжа, үгы болгон хосороохоб[+]. 11Юундэб гэхэдэ, амитанай ами наһан шуһан соонь юм. Тэдэнэй шуһаар үргэл хэхыетнай Би танда захинаб, юундэб гэхэдэ, тэрэ шуһан танай нүгэл сагааруулгын үргэлэй[†] түлбэри болоно гээшэ. Тэрэ шуһан танай нүгэл[†] арюудхана[+]. 12Тиимэһээ Би израильшуудта иигэжэ айладхааб: таанадай нэгэшье хүн шуһа эдихэ ёһогүй, танай дунда ажаһуудаг ерүүл хүн баһа шуһа эдихэ ёһогүй. 13Хэрбэеэ израильшуудай болон таанадай дунда ажаһуудаг ерүүл зоной али нэгэн агнуурида гараад, эдижэ боломоор ан гү, али шубуу баряа һаа, тэрэнэй шуһыень гоожуулаад, шоройгоор булаха ёһотой[+]. 14Юундэб гэхэдэ, бүхы амитанай ами наһаниинь шуһан соонь юм, шуһаниинь тэрэнэй ами һүнэһэниинь мүн гээшэ. Тиимэһээ Би израильшуудта хэлээб: ямаршье юумэнэй шуһа бү эдигты, юундэб гэбэл, бүхы амитанай ами һүнэһэниинь тэрэнэй шуһан мүн гээшэ; шуһа эдиһэн хүн үхэжэ хосороогдохо. 15Ямар нэгэ зоболго гү, али арьяатанай һэе эдиһэн хүн, нютаг гү, али ерүүл хүн бүхэн хубсаһаа, нюур гараа уһаар угааха ёһотой, үдэшэ болотор бузартай байха, һүүлээрнь арюун болохо[+]. 16Хэрбэеэ тэрэ хүн юумэеэ угаагаагүй һаа, бэеэ сэбэрлээгүй һаа, тэрэ өөрынгөө нүгэл өөр дээрээ даагаад ябаха.

#### 18


Ташаяангы хурисал тухай

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] зарлиг буулгаба:

2– Израильшуудта[†] иигэжэ үгүүлэ: Би хадаа танай Эзэнби. 3Танай һуужа байһан Египет[†] газарай ёһо заншалаар бү ябагты. Минии таанадые абаашажа ябаһан Ханаһаан[†] газарай ёһо заншал бү баримталагты. Тэдэнэй тогтоолнуудаар бү ябагты[+]. 4Минии хуулинуудые үйлэдэжэ, Минии тогтоолнуудые сахижа, Минии ёһо баримталан ябагты. Би хадаа танай Эзэн Бурханби.[†] 5Минии тогтоол болон хуулинуудаар ябагты. Тэдэниие сахижа ябаһан хүн амиды ябаха. Би Эзэнби[+].

6Хэншье өөрынгөө ойрын түрэл хүнтэй ташаяангы хурисал үйлэдэхэ ёһогүй. Би хадаа Эзэнби.

7Эхэтэеэ ташаяангы хурисал үйлэдөөд, эсэгынгээ нэрэ бү гутаа. Өөрынгөө эхэтэеэ ташаяангы хурисал бү үйлэдэ. Шинии эхэ гээшэ.

8Эсэгынгээ һамгантай ташаяангы хурисал бү үйлэдэ, тиигэжэ ши эсэгынгээ нэрэ гутаанаш[+].

9Эсэгынгээ гү, али эхынгээ басагантай, гэртэшье түрэһэн, үгы һаа, гаднашье түрэһэн өөрынгөө эгэшэ дүүнэртэеэ ташаяан бү үйлэдэ[+].

10Өөрынгөө хүбүүнэй басагантай, үгы һаа, басаганайнгаа басагантай ташаяан бү үйлэдэ. Тэдэ шинии үри һадаһан болоно гээшэ.

11Түрэһэн эсэгыншни аад, хойто эхэһээ гараһан басагантай ташаяан бү үйлэдэ. Тэрэшни шинии эсэгээр түрэһэн дүүшни болоно. Таанад нэгэ эсэгэтэй түрэһэн аха дүүнэр болонот.

12Эсэгынгээ эгэшэ дүүнэртэй ташаяан бү үйлэдэ. Тэдэ шинии эсэгын ойрын түрэл болоно.

13Эхынгээ эгэшэ дүүнэртэй ташаяан бү үйлэдэ. Тэдэ шинии эхын ойрын түрэл болоно.

14Эсэгынгээ ахын һамганда ташаяан үйлэдэхын тула бү ойрто. Тэрэ шинии эгэшэ болоно.

15Өөрынгөө бэритэй ташаяан бү үйлэдэ. Тэрэшни шинии хүбүүнэй һамган болоно, тэрээнтэй ташаяан бү үйлэдэ[+].

16Өөрынгөө аха дүүнэрэй һамгадтай ташаяан бү үйлэдэ. Тиигэжэ ши аха дүүнэрэйнгээ нэрые гутаанаш[+].

17Эхэ басаган хоёртой ташаяан бү үйлэдэ. Һамганайнгаа хүбүүнэй басага, басаганайнь басагыешье бү аба. Тэдэнтэй ташаяан бү үйлэдэ. Тэдэшни шинии һамганай ойрын түрэл болоно. Үгы болбол, энэ һальхай һамуу ябадал гээшэ[+].

18Һамганайнгаа амиды мэндэ байхада тэрээнэй эгэшэ дүүень ташаяан үйлэдэхэеэ һамган болгожо бү аба[+].

19Һамганайнгаа һарынхиинь ерэхэдэ, ташаяан үйлэдэхэеэ бү ойрто[+].

20Ондоо хүнэй һамгантай ташаяан бү үйлэдэ, бузартахаш[+].

21Өөрынгөө үри хүүгэдээ Моолохто[†] бү һүгэдүүлэ, өөрынгөө Бурханай нэрэ гутаахаш. Би хадаа Эзэнби.

22Һамгантай хэбтэһэн мэтээр эрэ хүнтэй бү хэбтэ, энэ жэгшүүритэй ябадал гээшэ[+].

23Ямаршье адуу малтай хэбтэжэ, бэеэ бү бузарла. Һамгадшье адуу малай урда бү хэбтэг. Энэ хадаа забхайрһан ябадал гээшэ[+].

24Таанад энэ мэтээр аашалаад, өөрыгөө бү бузарлагты, юундэб гэхэдэ, энэ мэтэ забхайралга үйлэдэһэн энэ нютагай хүн зониие Би эндэһээ орогүй үлдөөб. 25Тэрэ газарай бузарлагдахадань, тэрээниие нүгэл[†] хилэнсынь түлөө хэһээгээб: тэрэ газар дээрэнь һуугшадые бөөлжөөд гаргажархибаб[+]. 26Тиимын тула таанад Минии тогтоол болон һургаалнуудые[†] сахижа ябагты, элдэб муухай жэгшүүринүүдые хэншье болбол, хари хүншье хадаа, ерүүлшье хүн хадаа бү үйлэдэгты. 27Эдэ элдэбын жэгшүүринүүдые танһаа урид энэ газарта һууһан арад зоной үйлэдэһэндэл адли таанадай тэрэ газарые бузарлаа һаатнай, 28тэрэ газар тэрэниие бузарлажа эхилхэдэтнай таанадһаа урид һууһан арад зониие бөөлжэн гаргаһан мэтээр таанадыешье гаргажа болохо.

29Али хэн нэгэн энэ мэтэ жэгшүүринүүдые үйлэдөө һаа, тэрэ хүн ами наһаяа хосороожо һалаха. 30Тиимын тула таанад Минии захиһан захиралтануудые сахигты, таанадһаа урид үйлэдэһэн жэгшэгүүринүүдые бү үйлэдэгты, тэдэнээр бэеэ бү бузарлагты. Би болбол танай Эзэнтнайб.

#### 19


Арюун сэбэр байха тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Израилиин олониитэдэ тунхагла: Таанад арюун нангин[†] байгты, юуб гэбэл, Би танай Эзэн Бурхантнай[†] арюун нангин байнаб[+].

3Таанад өөһэдынгөө эхэ эсэгэһээ түбэгшөөгты. Минии субботонуудые[†] сахигты. Би танай Эзэн Бурхантнай гээшэб[+].

4Онгондо[†] бү хандагты, шудхамал бурхадые өөһэдтөө бү хэгты. Би танай Бурхан, Эзэн гээшэб[+].

5Өөртөө аша туһатай байхын түлөө Бурханда амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэгты[+]. 6Таанад үргэл хэһэн үдэртөө, үглөөдэрынь үргэлһөө ама хүрэхэ ёһотойт, харин гурбадахи үдэртөө үргэлһөө үлэһыень шатаахат. 7Хэн нэгэн гурбадахи үдэртөө үлэһэн үргэлэй юумэнһээ ама хүрөө һаа, энэ бузар муухай гээшэ, һайн байхагүй даа. 8Хэн гурбадахи үдэрэй үргэлһөө эдижэ захалааб, тэрэ хүн нүгэлтэй,[†] Эзэнэй нангин шүтөөн бузарлаба гээшэ, ами наһаяа хосороохонь гээшэ.

9Өөрынгөө газар дээрэ таряа хадахадаа, дууһан бү хуряагты, захадань үлөөгты. Хуряалгын һүүлдэ үлдөөсыень бү суглуулагты[+]. 10Юушье үлөөнгүй үзэм жэмэсээ бү суглуулагты, унаһан жэмэсээ бү түүгты. Үгытэйшүүлдэ, ерүүл зондо үлөөгты. Би Эзэнби, танай Бурхантнайб[+].

11Хулгай бү хэгты, худалаар бү хэлэгты, бэе бэеэ бү мэхэлэгты[+].

12Намайе урдаа баряад, тангариг бү хэлэгты. Бурханайнгаа нэрэ бү гутаагты. Би Эзэн гээшэб[+].

13Хажуудахи хүнөө бү гомодхоо, юумэ бү тоно. Зараһан хүнэйнгөө түлбэри үглөөдэр болотор бү удааруула[+].

14Дүлии хүниие бү хараа, һохор хүнэй урда торожо унахынь түлөө юумэ бү таби. Өөрынгөө Бурханһаа һүрдэн ай. Би Эзэн гээшэб.

15Зарга шүүбэридэ ороходоо, худалаар бү хэлэгты. Үгытэй хүнэй нюур бү сахигты. Ехэ хүндэ бү һүгэдэгты. Хажуудахи хүнэйнгөө үйлэ хэрэг үнэн сэхээр шүүбэрилэгты[+].

16Улад зоной дунда элдэб юумэ бү тараагты, дүтынгөө хүнэй ами наһанда бү хүрэгты. Би Эзэн гээшэб[+].

17Аха дүүнэртэеэ эбээ бү таһарагты. Дүтынгөө хүнэй үйлэ хэрэгые зүб мүрөөр шиидхэгты, тэрэнэй түлөө нүгэл даажа абахагүйт[+].

18Өөрынгөө яһанай хүндэ бү үһөөрхэгты, бү сухалдагты. Дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай байгты. Би Эзэн гээшэб[+].

19Минии тогтооһон ёһо гуримые сахигты, малаа ондоо үүлтэртэй малтай бү холигты, таряаландаа хоёр ондоо үрэһэ бү таригты, олон ондоо утаһаар, нооһон ба маалинга утаһаар оёһон хубсаһа бү үмдэгты[+].

20Хэн хадамтай һамгантай унтааб, тэрэниие хэһээхэ хэрэгтэй, харин үхэл хүрэтэрнь хэһээхэ хэрэггүй. 21Эзэндэ майхан һүмын үүдэндэ тэрэ хүн гарза харюулгын үргэл болгон хони асараг. 22Нүгэлыень арилгахын тула санаарта Эзэнэй үмэнэ хонёор гарза харюулгын үргэл үргэжэ, нүгэлыень арюудхаха, нүгэлыень сагааруулха ёһотой.

23Тэрэ газарта ерэхэдээ, жэмэстэ модонуудые һуулгагты. Гурбан жэл соо ургаһан үриень эдихэгүйт. 24Дүрбэдэхи жэлдэ бүхы гараһан жэмэсые Эзэндэ зорюулагдаһан һайндэрнүүдтэ зорюулжа, үргэхэ ёһотойт. 25Табадахи жэлдэ гараһан бүхы үрэ жэмэсые өөһэдөө эдихэдэтнай болохо. Би Эзэн, танай Бурхантнай гээшэб.

26Шуһатай юумэ бү эдигты, үзэл бү үзүүлэгты[+].

27Толгойгоо түхэреэлжэ үһөө бү хюһагты. Һахалайнгаа үзүүр бү гутаагты[+].

28Үхэһэн хүнэй түлөө бэеэ бү хадхагты. Бэедээ тэмдэгүүдые бү зурагты. Би Эзэн гээшэб[+].

29Басагаяа бү бузарлагты. Һальхай ябадалтай болохо. Байһан газартнай һальхай һамуу ябадалаар дүүрэхэ[+].

30Минии субботонуудые сахигты, нангин шүтөөндэмни шүтэгты. Би Эзэн гээшэб[+].

31Үхэһэн хүнүүдые уригшадта бү хандагты, эльбэ шэжэ хэдэг хүнүүдтэ бү харгылагты. Таанад тэдээнһээ бузартахат. Би Эзэн, танай Бурхантнайб[+].

32Буурал толгойтой үбгэд хүгшэдэй урда бү һуугты, үбгэн хүниие хүндэлжэ, бодогты. Өөрынгөө Бурханһаа һүрдэн айгты[+].

33Танай газарта ерэһэн уладые бү газаалагты[+]. 34Танай нютагта байрлаһан ерүүл хүн танай газарай хүн болоно. Өөртөө дуратай байгшадал мэтэ, тэрээндэ дуратай бай. Таанадшье Египедэй газарта ерүүл зон байгаа ха юмта. Би Эзэн, танай Бурхантнай гээшэб[+].

35Үйлэ хэрэгүүдтээ үнэн сэхэ байгты, шэгнүүртэ, утын ба хүндын хэмжүүртэ үнэн сэхээр байгты. 36Танай хэмжүүр, шэгнүүр, гиири, эфаа, гиин зүбөөр харуулдаг байг.

Египедэй газарһаа таанадые гаргаһан Эзэн, танай Бурхантнай гээшэб[+].

37Минии гаргаһан ёһо гуримуудые, тогтоол хуулинуудые сахижа ябагты. Би Эзэн гээшэб.

#### 20


Элдэб юумэн тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Израильшуудта[†] хэлэ: Израильшуудай дундаһаа, тэдэнэй дунда байдаг ерүүл зоной дундаһаа хэн нэгэн өөрынгөө хүүгэдые Моолохто[†] үгөө һаа, алуулагдаха. Арад зон тэрэниие шулуугаар шэдэжэ алаха[+]. 3Би уурлан тэдээн руу эрьехэб, нюураараа тэрэ хүниие харахаб, тэрэниие хюдажа алахаб. Тэрэ хүн хадаа Моолохто үхибүүдһээнь үгэжэ, нангин[†] байрыем бузарлаа, нангин нэрыемни гутаагаа[+]. 4Хэрбээ арад зон Моолохто үхибүү үгэһэн хүндэ хандажа, тэрэниие үгы хээгүй һаань,[+] 5би тэрэ хүниие, тэрэнэй түрэл түрсэдые, тэрээнтэй хамта Моолохто мүргэн, һальхай забхай ябадал хэжэ ябаһан улад зониие үгы хэхэб.

6Хэрбээ хэн нэгэнэй үхэһэн хүниие дуудадаг хүндэ, эльбэ шэжэ хэдэг хүндэ хандаа һаань, Би тэрээндэ уурлажа усадхахаб, арад зонойнгоо дундаһаа тэрэ үгы болохо[+].

7Өөрыгөө арюудхагты, арюун сэбэр байгты, юуб гэхэдэ, Би Эзэнби, Бурхантнайб.[†][+] 8Минии тогтоол хуулинуудые сахигты, дүүргэгты, юуб гэхэдэ, Би таанадые арюудхадаг Эзэн гээшэб.

9Хэн эхэ эсэгэеэ муудхажа хэлэнэб, тэрэ алуулха. Эхэ эсэгэеэ муудхажа хэлэһэнһээ боложо, тэрэ гэм зэмэтэй болохо[+].

10Хэн хадамтай һамгантай унтанаб, хэн танилайнгаа һамгантай унтанаб, тэдэ урбагшад хоюулан алуулха ёһотой[+]. 11Хэн эсэгынгээ һамгантай хэбтэбэб, тэрэ хүбүүн һамган хоёр алуулха ёһотой. Тэдэнэй шуһа урасхуулһанай гэм өөһэдэйнь гэм болохо[+]. 12Хэн нэгэн өөрынгөө бэритэеэ унтаа һаа, тэдэ зэбүүрхэмэ муухай юумэ үйлэдэһэнһөө боложо, хоюулаа алуулха ёһотой[+].

13Эрэ хүн эрэ хүнтэй хурисал үйлэдөө һаа, зэбүүрхэмэ муухай юумэ хээ гээшэ. Тэдэ хоюулаа алуулха ёһотой[+].

14Хэн һамганайнгаа эхээр һамга хэнэб, тэдэ хуулида харша юумэ үйлэдөө, тэдэниие галдажа, үгы хэхэ ёһотой[+].

15Эрэ хүн үхэр малтай хурисалдабал, тэрэниие үгы хэхэ хэрэгтэй, үхэр малыень алагты[+]. 16Хэрбээ эхэнэр хүнэй үхэр малтай хурисалдаа һаань, тэрэниие малтайнь алаха ёһотой.

17Хэн эгэшэ дүүтэеэ хурисал үйлэдөөб, эсэгынгээ басагантай гү, али эхынгээ басагантай хурисалдааб, тэдэ жэгшүүритэй муухай юумэ үйлэдөө, тэдэниие хүн зоной урда алаха ёһотой[+].

18Хэн һамганайнгаа һарын юумэнэй гаража байхада, унтанаб, тэдэниие үгы хэхэ ёһотой[+].

19Хэн нэгэн эхынгээ дүүтэй гү, али эсэгынгээ дүүтэй хурисал үйлэдөө һаа, ехэ нүгэл[†] хэбэ гээшэ[+]. 20Хэн нэгэн өөрынгөө абгайтай хурисал үйлэдөө һаа, ехэ нүгэл хэбэ гээшэ. Тэдэ үри хүүгэдгүй болоод үхэхэ[+]. 21Хэн нэгэн өөрынгөө ахын гү, али дүүгэйнгөө һамгантай хурисалдаа һаа, ехэ жэгшүүритэй муухай юумэ үйлэдөө гээшэ. Тэдэ үри хүүгэдгүй байха[+].

22Минии ёһо гуримуудые, тогтоол хуулинуудые сахигты, дүүргэгты. Тиигэбэл, Минии таанадые хүтэлжэ абаашаха газарни таанадые абажа хаяхагүйл. 23Таанадһаа Минии намнаһан зоной ёһо гуримаар бү ябагты. Юундэб гэхэдэ, тэдэ бүхы муухай юумэ үйлэдөө, тиихэдэнь тэдэндэ ехээр дураа гутаһандаа намнаа һэм. 24«Үрэжэлтэй һайхан энэ газарые таанадай харьяата газар болохо,» – гэжэ найдуулаа һэм. Тиигээд мүнөө тэрэниие үгэнэб. Би танай Эзэн гээшэб, таанадые бусад арадуудһаа илган шэлээ һэм[+].

25Сээртэй, сээргүй мал, шубуудые таанад илгаруулдаг байха ёһотойт. Сээртэй ан амитадые, шубуудые бү эдигты. Би тэдэниие сээртэй, сээргүй гээд илгаа бэлэйб[+]. 26Таанад арюун байжа, гансал Минии арад түмэн байха ёһотойт. Юуб гэбэл, Би Эзэн гээшэб, Би арюун нангин гээшэб, гансал Минии байхынтнай түлөө ондоо арадуудһаа таанадые илган абааб[+].

27Үхэһэн хүниие дуудажа, зүбшэжэ байһан, эльбэ жэльбэ хэрэглэһэн эхэнэр, эрэшье хүниие шулуугаар сохижо алаха хэрэгтэй. Өөһэдөө тэдэ зэмэтэй[+].

#### 21


Санаартад тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

– Санаартада, Аһарооной[†] хүбүүдтэ, тунхагла: Наһа бараһан түрэлэйнгөө хэн нэгэндэ ойро хүрөөд, өөрыгөө бү бузарлагты[+]. 2Өөрынгөө дүтын түрэлэй наһа бараһан хүнэй ойро: эхэ эсэгынгээ, хүбүүнэйнгээ, басаганайнгаа, аха дүүгэйнгээ, 3эгэшэ, дүү басаганайнгаа, сугтаа ажаһууһан хадамда гараагүй басаганайнгаа ойро хүрэхэдэ болохо, тэдээндэ хүрөө һаа, бэеэ бузарлахагүй. 4Өөрынгөө арад зоной ямаршьеб даа бусад түрэлэйнгөө ойро хүрөөд, бэеэ бү бузарлагты.

5Тэдэ толгойнгоо үһэ бү хюһаг, һахалаа бү хиргаг, бэеэ бү хадхаг[+]. 6Тэдэ өөрынгөө Бурханай[†] үмэнэ нангин[†] арюун сэбэр байха ёһотой, Бурханайнгаа нэрэ гутааха ёһогүй, юундэб гэхэдэ, Эзэндэ үргэл үргэнэ, Бурхандаа хилээмэ үргэнэ, иимын тула арюун нангин байха ёһотой[+].

7Тэдэ һалихай эхэнэртэй, нэрээ хухарһан эхэнэртэй ушарха ёһогүй, үбгэндөө голуулһан эхэнэрые һамга абаха ёһогүй, юуб гэхэдэ, тэдэ өөрынгөө Бурханай үмэнэ арюун нангин ха юм[+]. 8Тэрэниие арюудха, юуб гэхэдэ, шинии Бурханда хилээмэ үргэнэ: нангин арюун байг лэ, юуб гэхэдэ, Би таниие арюудхадаг арюун нангин Эзэн гээшэб[+].

9Хэрбээ санаартын басаган эсэгынгээ нэрэ гутаажа, зайгуултажа, һалихайраа һаань, тэрэниие галдажа, үгы хэхэ ёһотой[+].

10Аха дүүнэрэй эгээл ахань, санаартан,[†] толгой дээрээ санаартын тоһо адхуулжа арюудхагдаһан, арюун нангин хубсаһа үмдэхэ эрхэтэй, толгойгоо нюсэгэн байлгахагүй, хубсаһаа хахалха, удара татаха ёһогүй[+]. 11Ямаршье үхэһэн хүндэ дүтэлхэ ёһогүй, ойронь хүрэхэгүй, наһа бараһан эсэгэ эхынгээшье ойро хүрэжэ, бэеэ бузарлаха ёһогүй[+]. 12Нангин мүргэлэй[†] газарһаа холодохо ёһогүй, Бурханайнгаа нангин ордониие бузарлахагүй, юуб гэхэдэ, Бурханай арюудхалгын тоһоор тэрэ арюудхагдаһан. Би Эзэн гээшэб[+].

13Тэрэ һамга абахадаа, басага абаха ёһотой. 14Бэлбэһэн эхэнэрые, үбгэнһөө һалаһан, зайгуул эхэнэрые һамган болгожо абаха ёһогүй, харин өөрынгөө яһатанай, хүнтэй унтаагүй басага һамган болгожо абаха ёһотой[+]. 15Муу эхэнэртэй ушараад, өөрынгөө үрэ өөрынгөө арад зон соо муу болгохо ёһогүй, юуб гэхэдэ, Би тэдэниие арюудхагша Эзэн гээшэб.

16Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

17– Аһароондо хэлэ: Шинии үри һадаһанай уг унги соо бэеын зэмдэг дутагдалтай хүн Бурханда эдеэнэй үргэл үргэхэ ёһогүй. 18Муу бэетэй: һохор, дохолон, һарюу хүн үргэл үргэхэ эрхэгүй[+]. 19Гар хүлөө хухарһан хүн; 20бүхэтэр, хаташаһан гар хүлтэй, тарбаган хүн, нюдэндөө сагаасатай, яра шархатай, гэмтэһэн заһаатай хүн үргэл үргэхэ ёһогүй. 21Аһароон санаартын үри һадаһадһаа бэеын зэмдэг дутагдалтай хүн Эзэндэ үргэл үргэхэ ёһогүй, өөрынгөө Бурханда хилээмэн үргэл үргэхэ эрхэгүй. 22Өөрынгөө Бурханай хилээмэ, нангин болон хамагай нангин[†] газарһаа хилээмэ эдихэдэнь болохо. 23Харин хүшэгэдэ, үргэл үргэдэг газарта тэрэ дүтэлхэ ёһогүй, юундэб гэхэдэ тэрэ дутуу бэетэй, эрэмдэг хүн. Минии арюун нангин оршониие бузарлаха ёһогүй. Би хадаа тэдэниие арюудхажа байдаг Эзэн гээшэб.

24Моисей Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ, бүхы израильшуудта[†] зар тунхаг табиба.

#### 22


Үргэл үргэхэ тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Аһароондо,[†] тэрэнэй хүбүүдтэ хэлэ: Израильшуудай[†] мүргэлэй[†] нангин[†] зүйлнүүдтэ арюун нангинаар хандагты, Минии нангин нэрые бү гутаагты, Намда зорюулха юумые наринаар сахигты. Би Эзэн гээшэб. 3Тэдээндэ хэлэ: хэрбээ хэн нэгэн танай угһаа бузартай байгаад, израильшуудай Эзэндэ зорюулһан нангин зүйлнүүдтэ дүтэлөө һаань, Минии үмэнэһөө ами наһаниинь хосорхо. Би Эзэн гээшэб[+].

4Хэн Аһарооной үри һадаһанһаа һэлхэ үбшэнтэйб,[†] али бэеһээнь эдеэрэ гаража ябадаг бэ, тэрэ арюун нангин мүргэлэй эдеэ бэеынгээ арюун болотор эдихэ ёһогүй. Хэн нэгэнэй үхэһэн бузартай юумэндэ хүрөө һаань гү, али үрэһэнэйнь ехээр гараа һаань гү;[+] 5али ямар нэгэ могой хорхойдо хүрэжэ, бузартаа һаань гү, үгы һаа, нэгэ хүндэ хүрөөд, бузартаа һаань, 6тэрэ муухай юумэндэ хүрэһэн хүн гээшэ, тиигээд үдэшэ болотор бузартай байха, бэеэ уһаар угаангүйгөөр арюун эдеэ эдихэ ёһогүй. 7Наранай ороһон хойно, бэеэ арюун болгоод, арюун нангин эдеэ эдихэдэнь болохо, юуб гэхэдэ энэ өөрынь эдеэн ха юм. 8Һэе, арьяатанай зобооһон малай мяха эдихэгүй, эдеэ һаа, бузартаха. Би Эзэн гээшэб[+].

9Нүгэл[†] абаад, тэрээнһээ боложо үхэхэгүйн тула Минии захиргаа тэдэ дүүргэг, сахижа ябаг. Тэдэниие арюудхагша Би Эзэн гээшэб.

10Буса ондоо хүн арюун нангин эдеэ эдижэ болохогүй. Санаартын гэртэ байдаг һуулгамаршан хүн тэрэ нангин арюун эдеэ эдихэ ёһогүй[+]. 11Хэрбээ санаарта хүниие мүнгөөр худалдажа абаа һаа, тэрэ хүниинь нангин эдеэ эдижэ болохо. Гэртэхинэйнь хилээмыень эдихэдэ болохо[+]. 12Санаартын басаган санаарта бэшэ ондоо обогой хүндэ хадамда гараа һаа, үргэлэй арюун нангин эдеэ эдихэ баһа эрхэгүй. 13Хэрбээ санаартын басаган бэлбэһэн болоод, али нүхэрһөө һалаад, үхибүүгүй байгаа һаань, эсэгэдээ бусажа ерээ һаань, залуу байхадаа, яажа байгаа һэн бэ, тэрээгээрээл ажаһууха, эсэгынгээ хилээмэнһээ эдилсэхэдэнь болохо, буса ондоо хүнһөө хэншье хилээмыень эдихэ ёһогүй.

14Хэн нэгэн эндүүржэ арюун нангин эдеэнһээ хүртөө һаа, тэрэ хүн арюун нангин эдеэ санаартада үгэхэ ёһотой, дээрэнь табанай нэгэ хуби үгэлсэхэ ёһотой[+]. 15Израильшуудай Эзэндэ үргэһэн нангин үргэлые муушалха ёһогүй. 16Нангин эдеэ бү эдиг, өөртөө муу юумэ татажа, зүгнэжэ болохогүй, юуб гэхэдэ, тэдэниие арюудхагша Эзэн гээшэб.


Үргэлэй мал тухай

17Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

18– Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ, израильшуудта тунхагла: Хэрбээ израильшуудай дундаһаа гү, али ерүүл зоной дундаһаа шахаа тангаригһаа боложо, үгышье һаа, өөрөө оролдожо, түгэс шатаалта үргэл[†] Эзэндэ үргөө һаань, 19Бурханһаа[†] үршөөл абахын түлөө үргэлэй мал зэмдэггүй эрэ бодо малһаа, хони ямаадһаа үргэгдэхэ ёһотой. 20Эзэндэ тулюур, муу, туранхай, үбшэн мал бү үргэгты. Муу мал үргэхэдэтнай, танда үршөөл хайрлагдахагүй[+]. 21Хэн нэгэн өөрынгөө тангариг хүсэлдүүлжэ, оролдолго гаргажа, томо бодо мал, үгышье һаа, жэжэ мал амгалан байдалай түлөө үргэхэдөө, һайн мал, тобир тарган, зэмдэггүй мал Эзэндээ үргэхэ ёһотой. 22Һохор, дохолон, гэмтэһэн, бэедээ эдеэрэтэй, һэлхэнтэй мал Бурханда бү үргэгты. 23Тугалай, хурьганай заһааниинь ехэ уташье байг, богонишье байг, һайн дуранай үргэл[†] гэжэ үргэхэдэ болохо. Тангаригай үргэлдэ энэ таарахагүй. 24Малай заһааниинь биса һүрэһэн, бутархай, таһархай, отологдоһон байгаа һаань, Эзэндэ бү үргэгты. Өөрын газар нютагта энээниие бү үйлэдэгты. 25Хари газарай зонһоо гэмтэһэн мал Бурханда бү үргэгты, юундэб гэхэдэ, тэрэ зэмдэгтэй: танда үршөөл хайрлагдахагүй, туһа болохогүй.

26Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

27– Хэрбээ тугалай, хурьганай, эшэгэнэй гарахада, долоон хоног соо эхыень хүхүүлхэ, наймадахи үдэрһөө хойшо Эзэндэ үргэгдэжэ болохо[+]. 28Үнеэ, хони, ямаа түлтэйнь хамта нэгэ үдэр гаргажа болохогүй[+].

29Хэрбээ Эзэндэ баярай үргэл үргөө һаа, өөһэдтэтнай туһатай байхын тула оролдогты[+]. 30Тэрэнээ тэрэл үдэртөө эдихэ ёһотойт, үглөөгүүр болотор тэрэнээ үлөөхэгүйт, Би Эзэн гээшэб[+].

31Минии гаргаһан захяа заабари сахигты, дүүргэгты. Би Эзэн гээшэб. 32Минии нангин нэрэ бү гутаагты. Израильшуудай дунда арюун нангин байха ёһотойб. Би таанадые арюудхагша Эзэн гээшэб. 33Таанадые Египедэй газарһаа гаргаһан, танай Бурхан болохо Эзэн гээшэб[+].

#### 23


Субботын һайндэр

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Израильшуудта[†] Эзэнэй һайндэрнүүд тухай, нангин[†] суглаагаа тэрэ үдэрнүүдтэ татаха тухай тунхагла. Энэ минии һайндэрнүүд гээшэ: 3Зургаан үдэртэ ажалаа хээд, долоодохи үдэртөө – субботодо[†] амарха ёһотой, нангин суглаа хэхэ хэрэгтэй. Хаанашье ажаһуугаа хадаа таанад ямаршье юумэ хэхэгүйт, энэ суббото хадаа Эзэнэй[+].


Паасхын һайндэр

4Энэ Эзэнэй һайндэрнүүд гээшэ, нангин суглаануудые саг соонь үнгэргэхэ ёһотойт. 5Түрүүшэ һарын арбан дүрбэдэхи үдэр, үдэшэлэн Эзэнэй Паасха.[†][+] 6Энэ һарын арбан табанай үдэр эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр.[†] Долоон үдэр соо эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ эдигты. 7Түрүүшын үдэр нангин суглаагаа үнгэргэгты, ямаршье ажал бү хэгты. 8Долоон үдэрэй турша соо Эзэндэ үргэл үргэгты. Харин долоодохи үдэртөө нангин суглаагаа үнгэргэжэ, ямаршье ажал бү хэгты[+].


Түрүүшын ургасын һайндэр

9Эзэн Бурхан[†] Моисейдэ үгүүлбэ:

10– Израильшуудта соносхо: Минии үгэһэн газарта ерээд, таряа тарихадаа, өөрынгөө түрүүшын ургасын нэгэдэхи боолто таряае санаартада асаржа үгэхэт[+]. 11Тэрэ боолто таряаетнай танай амгалан байдалай түлөө Эзэнэй үмэнэ үргэхэ. Һайндэрэй үглөөдэрынь тэрэ боолтотой таряае санаарта үргэхэ ёһотой.

12Боолтотой таряа үргэхэ тэрэл үдэртөө Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл[†] болгон ямаршье эрэмдэггүй жэлтэй хурьга үргэхэ ёһотойт. 13Арбанай хоёр хуби шэниисын гурил оливын тоһондо[†] зууража бариһан хилээмэн үргэл Эзэндэ үргэхэ хэрэгтэй. Тэрэнэй һайхан үнэр Эзэндэ таатай. Мүн дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи үргэхэ хэрэгтэй. 14Бурхандаа үргэл үргэхэһөө урид хилээмэ, хатааһан таряа, шэнэ таряа бү эдигты. Энэ хадаа үеын үедэ бүхы гэр бүлэдэтнай сахиха мүнхэ тогтоол хуули гээшэ.


Долоон долооной һайндэр

15Һайндэрэй һүүлээр, нэгэдэхи үдэрһөө эхилээд, боолтотой таряае үргэхэ үдэр хүрэтэр, дүүрэн долоон долоон хоногуудые тоологты[+]. 16Долоон долоон хоногуудай һүүлээр, табидахи үдэр шэнэ ургасын хилээмэн үргэл Эзэндэ үргэгты. 17Гэрнүүдһээ үргэхэ хоёр бүхэриг хилээмэ асарагты. Бүхэриг бүхэндэ эфаагай арбанай хоёр хубитай шэниисын гурил гаргашалагдаха ёһотой. Эһээһэн талхаар тэдэниие болгохо хэрэгтэй, энэ бол ургасын дээжэһээ Эзэндэ үргэл болоно. 18Ямаршье зэмдэггүй долоон түлгэн хурьга, нэгэ буруун буха, хоёр хуса Эзэндэ зорюулжа, хилээмэн үргэлтэй хамта үргэгты. Энэ хадаа Эзэндэ зорюулһан түгэс шатаалта үргэл мүн, хилээмэн үргэлтэй, үзэмэй дараһан архи үргэлтэй хамта. Эзэндэ аятай һайхан хэншүү үнэртэй үргэл байха. 19Һүрэг ямаадһаа нэгэ тэхэ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] үргэгты, хоёр хурьгадые амгалан байдалай түлөө үргэгты. 20Санаарта эдэ хоёр хурьга түрүүшын ургасын таряагаар бариһан хилээмэнтэй хамта Эзэнэй урда үргэг. Тэдэ болбол Эзэнэй нангин зүйл, санаартын болохо юм. 21Энэ үдэр нангин үргэл, мүргэл[†] хэгты, ямаршье ажал бү хэгты. Энэ хадаа таанадта бүхы үеын үедэ сахиха мүнхэ тогтоол хуули гээшэ.

22Таряагаа хадахадаа, таряалангай захада бү хүрэгты, үлэһэн хоолос бү абагты, үлөөгты. Үгытэй, ерүүл улад тэдэниие суглуулжа абаг. Би Эзэн, танай Бурхан гээшэб[+].


Бүреэнүүдэй һайндэр

23Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

24– Израильшуудта хэлэ: Долоодохи һарын түрүүшын үдэр таанадта амгалан тэнюун оршоной, нангин үдэр болохо. Бүреэнүүдэй абяан тэрээн тухай тунхаглан зэдэлэг[+]. 25Ямаршье ажал бү хэгты. Эзэндэ үргэл үргэгты.


Арюудхалгын һайндэр

26Тиигээд Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

27– Баһа долоодохи һарын арбадахи үдэр арюудхалгын үдэр гээшэ, үргэл мүргэл болохо, масаг[†] баригты, Намда, Эзэндэ, үргэл үргэгты[+]. 28Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэгты, энэ үдэртнай арюудхалгын үдэр болоно. Минии, Эзэн Бурханайтнай, үмэнэ таанадые арюудхахын тула. 29Энэ үдэр хүн бүхэн масаг бариха зэргэтэй, үгы һаа, арад зонһоо тусгаарлагдан һүнөөгдэхэ. 30Хэрбээ хэн нэгэнэй энэ үдэр ажал хээ һаань, тэрэниие үгы хэхэб. Тэрэ уг зонһоо үгы хэгдэхэ. 31Ямаршье ажал бү хэгты – энэ мүнхэ тогтоол хуули үеын үедэ гэр бүлэдэтнай сахигдаха ёһотой. 32Субботодо масаг баригты. Энэ һарын юһэдэхи үдэрэй үдэшэһөө эхилээд, нүгөө үдэшэ болотор амарагты.


Майхангуудай һайндэр

33Эзэн Моисейдэ үгүүлбэ:

34– Израильшуудта хэлэ: Долоодохи һарын арбан табанай үдэртэ бургааһаар хэһэн майхангуудай һайндэр[†] гээшэ, долоон үдэрэй Эзэнэй һайндэр[+]. 35Түрүүшын үдэр – нангин, ямаршье ажал хэхэгүйт. 36Долоон хоног соо Эзэндэ үргэл үргэхэт. Наймадахи үдэр – нангин. Эзэндэ үргэл үргэгты. Энэ һайндэрэй һүүлшын үдэр, ямаршье ажал бү хэгты.

37Эдэ Эзэнэй томилһон нангин һайндэрнүүд гээшэ. Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл, талхан үргэл,[†] малай үргэл, сэржэм үргэлнүүд үргэгдэхэ ёһотой. 38Эзэнэй субботонуудһаа гадна, үргэһэн бэлэгүүдһээтнай гадна, шахаа тангаригай үргэлһөө гадна, өөрын һанаагаар Эзэндэ үргэһэн үргэлһөө гадна эдэ бүгэдэ мүн. 39Газарай үршөөһэн ургаса хуряаһанай удаа, долоодохи һарын арбан табанай үдэр Эзэнэй долоон хоногой һайндэрые үнгэргэгты. Түрүүшын үдэрынь амарагты, наймадахи үдэрынь амарагты[+]. 40Түрүүшын үдэр һайхан модоной жэмэс суглуулагты, дал модоной набша, үдхэн набшаһатай модоной мүшэр, голой бургааһанай мүшэр суглуулагты. Тиигээд Эзэнэй, өөрын Бурханайнгаа урда долоон үдэр хүхилдэн сэнгэн байгты[+]. 41Иимэ Эзэнэй һайндэрые жэлдээ долоон хоног соо һайндэрлэгты. Танай үеын үедэ сахиха мүнхэ тогтоол хуули энэ мүн. Долоодохи һарада энэ һайндэр тэмдэглэгты. 42Долоон хоног соо бургааһаар, модоной набшаһаар хэһэн отог соо байрлагты. Израилиин ерүүл зон иимэ отог соо баһа байха ёһотой. 43Танай уг удамууд мэдэхэ ёһотой: Би израильшуудые Египедэй газарһаа гаргахадаа, бургааһаар, үбһөөр хэһэн майхан соо байрлуулаа бэлэйб. Би Эзэн Бурхантнай гээшэб.

44Тиигээд Моисей израильшуудта Эзэнэй һайндэрнүүд тухай зар тунхаг тарааба.

#### 24


Майхан һүмэ соохи хэрэгсэлнүүд

1Тиигээд Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Израильшуудта[†] иигэжэ захира: Зула ходо бадараажа байхын тула тэдэ шамда гараараа худхаһан модоной сэбэр тоһо асараг[+]. 3Аһароон[†] майхан һүмэ[†] соо хэлсээнэй[†] ханзын байрладаг хүшэгын наана Эзэнэй үмэнэ үдэшэһөө үглөө болотор саг үргэлжэ зулануудай бадаржа байхыень хинаха ёһотой. Энэ танай үеһөө үедэ дамжаха мүнхэ тогтоол гээшэ. 4Тэдэ Эзэнэй үмэнэ шэжэр алтан дэн дээрэ хододоо зула бадарааха ёһотой.


Үргэлэй хилээмэн

5Шэниисын талхаар арбан хоёр хүбриг хилээмэ баригты. Хүбриг бүхэн соо эфаагай арбанай хоёр хубитай гурил байха ёһотой. 6Эзэнэй үмэнэ шэжэр алтан шэрээ дээрэ тэдэниие зургаа зургаагаар багсалан, хоёр багса болгон табигты[+]. 7Багса бүхэнэй хажууда сэбэр гүгэл[†] табигты. Энэнь Эзэндэ үргэл, үргэгдэһэн хилээмэнэй үргэлэй тэмдэг хуби болохо. 8Суббото[†] бүхэндэ израильшуудай зүгһөө Эзэнэй урда иимэ багса хилээмэ табиха хэрэгтэй. Энэ бол мүнхэ хэлсээнэй хуби гээшэ. 9Эдэ хилээмэн Аһарооной ба уг удамайнь болохо. Эдихэдээ, нангин[†] газарта эдихэ хэрэгтэй, юуб гэхэдэ, энэ хадаа Эзэнэй үргэлнүүдэй аргагүй ехэ нангинай нангиниинь[†] гээшэ. Энэ хадаа мүнхэ тогтоол мүн[+].


Гэмтээхэ тухай

10Нэгэтэ израиль һамганай египет[†] хүнһөө гаргаһан хүбүүн отог соогоо израиль хүнтэй наншалдаба. 11Наншалдахадаа, Бурханай[†] нэрэ муушалаа, хараагаа. Тиихэдэнь тэрээниие Моисейдэ асарба. Эхэнь Шэломиит, Даан обогой Дибриигэй басаган бэлэй. 12Эзэнэй зарлиг гаргатарынь, тэрээниие хааба ха[+].

13Тиигээд Эзэн Моисейдэ айладаба:

14– Тэрэ хараал[†] хэһэн хүниие отог буусаһаа гаргаад, бултадаа гараа толгой дээрэнь табигты, тиигээд шулуудагты[+]. 15Израильшуудта хэлээрэй: «Өөрынгөө Бурханиие харааһан хүн нүгэл[†] абаха[+]. 16Эзэнэй нэрэ муушалһан хүн үхэхэ ёһотой: бүхы зон тэрээниие шулуугаар үхэтэрнь шэдэхэ. Үндэр нэрэ муушалһан хүн, ерүүл хүншье байг, нютагайшье хүн байг, хосорхо ёһотой[+]. 17Хэн хүниие аланаб, тэрэ усадхагдаха ёһотой[+]. 18Хэн үхэр мал аланаб, сэнгээрнь түлэхэ ёһотой, мал малай түлөө[+]. 19Хүнэй бэе гэмтээһэн хүниие баһа тэрэ зэргээр гэмтээхэ хэрэгтэй[+]. 20Гэмтэлгын харюуда гэмтэлгээр, нюдэнэй түлөө нюдөөр, шүдэнэй түлөө шүдөөр түлэгдэхэ. Яагаад хүнэй бэе гэмтээгээб, тиигээд өөртэнь хүртэхэ ёһотой. 21Хэн үхэр мал алааб, тэрэнэй түлөө түлэхэ ёһотой. Харин хүниие алаһан хүн үхэлдэ хүртэхэ ёһотой. 22Ерүүл зондошье, нютагай зондошье адли, танда нэгэл зарга шүүбэри байха ёһотой. Юуб гэхэдэ, Би Эзэн Бурхантнайб»[+].

23Тиигэжэ Моисей израильшуудта хэлээд, тэрэ хэрүүл хараал хэһэн хүниие зон отог буусаһаа гаргаад, шулуудажа алаба. Иигэжэ израильшууд Эзэнэй Моисейдэ үгүүлһэн захиралтаар үйлэдэбэ ха.

#### 25


Долоодохи жэл

1[•]Синай[†] хадын оройдо Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Израильшуудта[†] соносхон хэлэ: Минии үгэһэн газар дээрэ ерэхэдэтнай, газарай хүрьһэн Эзэнэй субботодо[†] амарха ёһотой. 3Зургаан жэл соо таряа таригты, зургаан жэл соо үзэм жэмэсэй мүшэр хайшалагты, ургаһан юумыень суглуулагты[+]. 4Долоодохи жэлдэ газарай хүрьһэн амарха ёһотой, амаралта субботын жэл болохо, энэ Эзэнэй суббото гээшэ. Таряаландаа таряа бү таригты, үзэм жэмэсэй модо бү хайшалагты. 5Өөрөө юун ургааб, таряалангай газар дээрэ, тэрэнээ бү хуряа, ургаһан үзэм жэмэс бү суглуула, газарай амарха жэл болог. 6Субботын жэлдэ амархадаа, газар таанадта – шамда, шинии богоолдо, шэбэгшэдэ, шинии байлгаһан ерүүл уладта, шинии хүлһэлжэ абаһан ажалшанда – эдеэ хоол үгэхэ. 7Шинии малда, шинии орон нютагай зэрлиг амитадта газарайтнай ургаса эдеэн болохо.


Табидахи жэл тухай

8Өөртөө субботын долоон жэл тооло, эдэ долоон жэлшни дүшэн юһэн жэл болог. 9Арюудхалгын үдэр, долоодохи һарын арбадахи үдэр улад зониие дуудажа, бүреэ бэшхүүрнүүдээр дуу гаргагты[+]. 10Табидахи жэлээ арюудхагты, нютаг дээрэтнай ажаһууһан уладта эрхэ сүлөө соносхогты. Энэ хадаа ойнтнай баяр болохо. Хүн бүхэн өөрынгөө эзэмдэжэ байһан газартаа бусагты, өөрынгөө уг угсаатандаа бусагты. 11Табидахи жэл танай ойн баярай жэл болоно. Энэ жэл таряа бү таригты, бү хадагты, газарта ургаһан ургаса бү таһалагты, үрэ жэмэс бү суглуулагты. 12Энэ жэл танай ойн баяр, танай нангин[†] жэл гээшэ. Газарһаа өөрөө ургаһан юумэ эдигты. 13Ойн баярайнгаа жэлдэ эзэлжэ байһан газартаа бусагты. 14Хэрбээ дүтынгөө хүндэ юумэ худалдаа һаа, үгышье һаа, дүтынгөө хүнһөө юумэ худалдажа абаа һаа, бэе бэеэ бү мэхэлэгты. 15Дүтын хүнһөө таряалан зөөри худалдажа абахадаа, ойн баярай һүүлээр үлэһэн жэлнүүдые тоолооройгты. Таряалан шамда худалдажа байгааша тэрэ хүн ойн баяр хүрэтэр энэ газарһаа хэды жэл ургаса хуряажа абамаар бэ гэжэ тоолог[+]. 16Хэрбээ олон жэлнүүд үлөө һаань, сэнгээ дээшэнь үргөөрэйгты, хэрбээ үсөөн жэлнүүд үлөө һаань, сэнгээ доошонь буулгаарайгты. Хуряалгын жэлнүүдэй тоо тэрэ шамда худалдана бшуу. 17Бэе бэеэ бү мэхэлэгты. Өөрынгөө Бурханһаа[†] айгты, юуб гэхэдэ Би Эзэн, танай Бурхан, гээшэб.


Долоодохи жэл юу эдихэб?

18Минии хуулинуудые дүүргэгты. Минии тогтоолнуудые наринаар сахигты, тиигээ һаа, газар дээрээ амгалан тайбан ажаһуухат. 19Газартнай өөрынгөө үрэ жэмэс үгэхэ, садхалан, амгалан тайбан ажаһуухат. 20Хэрбээ: «Долоодохи жэлээ юугээ эдихэбибди: таряа хуряахагүй байнабди, үрэ жэмэс суглуулхагүй байнабди?» – гэжэ асуугаа һаатнай, 21зургаадахи жэлдэтнай би үршөөл эльгээхэб. Газартнай гурбан жэлдэ эдихэ таряа, жэмэс үгэхэ[+]. 22Наймадахи жэлдэ таряа тарихат, зүгөөр юһэдэхи жэл болотор хуушан хуряаһан талха таряагаа, үрэ жэмэсээ эдихэт. Шэнэ тариһан таряан, жэмэсэйнгээ болотор хуушан таряа талха, жэмэсээ эдихэт.


Үмсын зөөри тушаа

23Газарые бусаалтагүй худалдажа болохогүй. Энэ Минии газар: таанад ерүүл улад гээшэт. Намда ажаһуунат[+]. 24Өөрын угай газар худалдажа абан бусаха эрхэ өөрын бүхы газар нютагай дэбисхэр дээр олгуулха ёһотойт. 25Хэрбээ ахашни, дүүшни үгырһэн дээрэһээ газараа худалдаха болоо һаань, дүтынь түрэл хүнэй тэрэ газарыень худалдажа абахадань болохо[+]. 26Газарыень худалдажа абаха хүнэй үгы, гэбэшье тэрэ өөрөө баяжаад, өөрөө аргаараа худалдажа абаха гэбэл, 27газараа худалдаһаар хэды жэл болооб, тэрэнээ тоолон гаргаад, үлэгшэ жэлнүүдэй түлөө түлбэри түлөөд, тиигээд газараа һөөргэнь абаад, эдлэхэдэнь болохо. 28Хэрбээ түлбэри түлэжэ шадахагүй һаа, худалдажа абаһан хүнэй гарта тэрэ зөөринь ойн баярай жэл хүрэтэр байха. Ойн баярай жэлдэ газарынь бусаагдажа, анханайнгаа эзэнэй болохо[+]. 29Хэн нэгэн хотодо хүнэй байдаг, ханаар хүреэлэгдэһэн гэр худалдаа һаань, жэл үнгэрхэһөө урид һөөргэнь худалдажа абахада болохо. 30Хэрбээ жэлэй үнгэртэр гэр худалдагдаагүй һаа, тэрэ ханаар хүреэлэгдэһэн гэр худалдажа абаһан хүнэй гэр хододоо болохо, үри һадаһандань үлэхэ. Ойн баярай жэлдэ хуушан эзэндэнь үгтэхэгүй. 31Хүдөө һууринда байһан ханаар хүреэлэгдээгүй гэр хүдөө газартай адляар сэгнэгдэхэ. Хэдыдэшье энэ гэр худалдажа абахада болохо. Ойн баярай жэлдэ худалдаһан эзэндэнь үгтэхэ. 32Левидүүдэй[†] балгасые, хотын гэрнүүдые левидүүдэй хододоо худалдажа абахадань болохо[+]. 33Хэрбээ левидүүдэй хотодо худалдаха гэр абаагүй һаань, тэрэ гэр ойн баярай жэлдэ һөөргөө левидүүдтэ үгтэхэ ёһотой. Юундэб гэхэдэ, израильшуудай дунда левидүүдэй балгасын гэрнүүд левидүүдэй үмсын гэрнүүд болоно. 34Балгасые тойроһон газар худалдажа болохогүй, тэрэ хадаа левидүүдэй хэтэ мүнхэдөө эдлэхэ газарынь гээшэ.


Богоолнууд тухай

35Хэрбээ аха дүүнэршни үгырөөд, шамда ерээ һаань, туһа хүргэ, ондоо тээһээ ерэһэншье байг, хүдөө ажаһуудагшье байг, шамтай сугтаа байг[+]. 36Тэрэнэй ургаһан юумэнһээ, ашаг олзобориһоонь бү аба, өөрынгөө Бурханһаа ай. Аха дүүнэршни шамтай хамта ажаһууг[+]. 37Мүнгэеэ түрэсэтэйгөөр бү үгэ. Ашаг олзо олохо зорилготойгоор эдеэ бү үгэ. 38Би Эзэн Бурхантнай гээшэб. Би таанадые Египедэй газарһаа гаргааб, Ханаһаанай[†] газар танда үгөөб, танай Бурхан болооб.

39Хэрбээ танай яһатанай али нэгэ хүн үгырөөд, шамда худалдагдаа һаань, богоол шэнгеэр тэрэнээ бү зара[+]. 40Тэрэ шинии хүлһэншэн гү, али нүүжэ ерэһэн хүн шэнги байг. Ойн баярай жэл хүрэтэр шамда ажал хэг[+]. 41Тиигээд тэрэ шамһаа зайлуужаг. Үри хүүгэдтэеэ өөрынгөө уг гарбалдаа[†] бусуужаг, эсэгынгээ эдлэжэ байһан газарые эдлэг. 42Юундэб гэхэдэ, тэдэ – Минии богоолнууд, тэдэниие Би Египедэй газарһаа гаргаа бэлэйб. Тэдэ юрын богоолнууд мэтэ худалдагдаха ёһогүй[+]. 43Хэрзэгы хатуугаар эзэрхэн тэдээндэ бү ханда, өөрынгөө Бурханһаа ай[+]. 44Эрэ, эхэнэр богоолнуудтай байхаа һанаа һаа, тойроод байһан буса арадһаа худалдажа абагты. 45Нүүжэ ерэһэн уладай үхибүүдые богоол болгожо, худалдан абахадатнай болохо. Тэдэнэй уг изагууртай үхибүүдые худалдажа абахадатнай болохо, юундэб гэхэдэ, танай дэбисхэр дээрэ түрөө ха юм, тиихэдээ тэдэ танай үмсын болохо ёһотой. 46Тэдэниие уг залгамжалан дамжуулагдаха болгогты, үхибүүдтээ дамжуулан үгэхэдэтнай болохо. Үеын үедэ тэдэниие богоол болгогты. Харин израильшуудта, аха дүүнэртээ эзэрхэг хатуугаар бү хандагты. 47Хэрбэеэ ерүүл хүн, тэрэнэй уг гарбалай хүн баяжаад, үгырһэн аха дүүешни худалдажа абаа һаань,[+] 48тэрэниие һөөргэнь худалдан абажа болохо. Аха дүүнэрэйнь нэгэн заабол тэрэнииень бусаажа, худалдан абаха ёһотой[+]. 49Хэн нэгэн өөһэдын түрэл сооһоо ондоо ерэһэн уладта худалдагдаһан хүнөө бусаан худалдан абаха ёһотой. Өөрөө баяжабал, тэрэ өөрынгөө түлөө мүнгэ үгэжэ сүлөө болохо. 50Тэрэ заабол худалдажа абаһан хүнтэеэ тоосохо ёһотой: өөрыгөө худалдаһан жэлһээ эхилээд, ойн баярай жэл хүрэтэр хэды жэл болооб, абаһан мүнгэеэ жэлэй тоогоор үгэхэ ёһотой. Тэрэ хүндөө саг зуура хүлһэншөөр ажаллаа гэжэ тоологдохо ёһотой. 51Хэрбээ үшөө олон жэл үлөө һаань, хэмжээ соонь, өөрынгөө түлөө абаһан мүнгэ үгэхэ ёһотой. 52Хэрбээ ойн баярай жэл хүрэтэр үсөөн жэл үлөө һаань, хэды жэл болооб гэжэ тоолон гаргаад, жэлэй тоогоор өөрынгөө түлөө худалдаанай сэн үгэхэ ёһотой. 53Бэеэ худалдаһан хүн хадаа худалдажа абаһан хүндөө саг зуурын хүлһэншэн мэтэ бүхы жэлнүүд соо хүдэлхэ. Тэрэ хүн хүлһэншэ болоһон хүндэ хатуу хэрзэгыгээр эзэрхэн хандаха ёһогүй. 54Хэрбээ бэеэ худалдаһан хүниие мүнгэ түлэжэ абаагүй һаань, ойн баярай жэлдэ тэрэ үхибүүдтэеэ хамта сүлөө болохо[+]. 55Юундэб гэхэдэ, израильшууд Минии богоолнууд, Египедэй газарһаа гаргаһан Минии богоолнууд гээшэ. Би Эзэн, танай Бурхан гээшэб.

#### 26


Бурханай үреэлнүүд

1[•]Мүргэхэ шүтөөн, элдэб дүрсэ, шулуун баханануудые өөһэдтөө бү табигты. Мүргэжэ байхаяа зурагтай шулуу өөрынгөө газар дээрэ бү табигты. Би танай Эзэн[†] Бурхан[†] гээшэб[+]. 2Минии субботонуудые[†] сахигты, минии нангин[†] байрада шүтэгты: Би Эзэн гээшэб[+]. 3Хэрбээ таанад Минии гаргаһан ёһо гуримаар, захяа заабаряар нарин нягтаар ябаа һаатнай, 4Би таанадта саг соонь бороо оруулхаб, газар һайн ургаса үгэхэ, жэмэстэ модод һайнаар жэмэсээ үгэхэ[+]. 5Таряа ехээр хуряахат, үзэм жэмэс ехээр суглуулхат, өөрынгөө газар дээрэ ажана тэнюун, садхалан ажаһуухат. 6Амгалан тайбан, хэншье таниие хүлгүүлхэгүй, һанаан сэдьхэл тэгшэ ажаһуухат. Аймшагтай зэрлиг амитадые газар дээрэһээтнай намнахаб. Һэлмэтэ дайсан газар дээгүүртнай ябахагүй[+]. 7Дайсадаа намнахат, тэдэ һэлмээр сабшуулжа, урдатнай унаха. 8Таанадай табан хүн зуун дайсаниие зугадуулха, зуун хүн түмэн зониие намнаха, дайсадтнай һэлмээр сабшуулаад, урдатнай унаха[+]. 9Таанадые анхаржа байхаб. Тиихэдэм, үнэр баян ажаһуухат, олошорхот, таанадтай Хэлсээгээ сахин дүүргэхэб. 10Үнгэрһэн жэлэйнгээ юумэ эдихэт, шэнэ юумэтэй болоходоо, хуушан юумэеэ хаяхат. 11Таанадай дунда байраа табихаб. Минии сэдьхэл таанадаа голохогүй[+]. 12Таанадай дунда ябахаб, танай Бурхантнай болохоб, таанад Минии арад зон болохот[+]. 13Би Эзэнтнайб, таанадые богоол болоод, Египедэй газарта зобохогүйн түлөө хөөмэгшыетнай бута сохёоб, толгойетнай дээрэ үргүүлэн, таанадые дахуулжа, тэндэһээ гаргаа бэлэйб[+].


Бурханай хэһээлтэнүүд

14[•]Хэрбээ Минии бүхы тогтоол захяануудыемни дүүргээгүй һаатнай, Минии үгэ дуулахаа болёо һаатнай, 15хэрбээ Минии тогтоол хуулинуудые үзэн ядаа һаатнай, хэрбээ зүрхэ сэдьхэлтнай Минии гаргаһан хуулида дураа гутаа һаань, Минии захяа заабари дүүргэхэеэ болёо һаатнай, Намтай хэлсээгээ эбдээ һаатнай, 16Би таанадта иигэжэ орохоб: таанадта аймшагтай юумэ, хаталга, халуун үбшэ эльгээхэб, тэдэнһээ боложо, нюдэнтнай шэргэхэ, зүрхэнтнай үбдэхэ. Үрэһэ дэмы тарихат, тэдэниие дайсантнай эдихэ[+]. 17Таанад руу эрьен, уур хилэн болохоб, дайсанайнгаа урда унахат. Дайсадтнай таанадые эзэрхэхэ. Таанад хүнэй намнаашьегүй һаа, һэегүй тэрьелхэт[+]. 18Хэрбээ иимэ юумэнэй болоходошье, Минии үгэ дуулаагүй һаатнай, нүгэл[†] хэһэнэйтнай түлөө долоо дахин ехээр хэһээхэб. 19Танай үсэд бардам зангыетнай хухалхаб, тэнгэрииетнай түмэр шэнги болгохоб, газарыетнай зэд шэнги болгохоб. 20Дэмы хии талаар хүсэнтнай буураха, газартнай ургаса үгэхэгүй, мододтнай үрэ жэмэс үгэхэгүй. 21Хэрбээ эдээнэйшье һүүлээр Намда эсэргүүсээ һаатнай, Минии үгэ дуулаха дурагүй һаатнай, нүгэлэйтнай түлөө сохилто долоо дахин нэмэхэб[+]. 22Таанадта хүдөө хээрын зэрлиг амитадые эльгээхэб. Тэдэ таанадые үри хүүгэдгүй болгохо, адуу малыетнай хюдаха, өөһэдыетнай үсөөрүүлхэ, тиигээд харгынуудтнай хооһорхо[+]. 23Хэрбээ энээнэйшье һүүлээр заһараагүй һаатнай, Намда эсэргүүсээ һаатнай, 24Би сухал дундаа танай урдаһаа эсэргүүсэн орохоб. Танай хэһэн нүгэл шэбэлэй түлөө долоо дахин ехээр сохихоб. 25Хэлсээ эбдэһэнэй түлөө таанадта үһөөгэй һэлмэ эльгээхэб. Өөһэдынгөө хото соо хоргодоо һаатнай, яра шарха эльгээхэб, дайсадай гарта үгэхэб. 26Хилээмэгүй болгохоб. Нэгэ пеэшэн соо арбан һамгад танда хилээмэ бариха, хилээмэ таанадта шэгнээд үгэхэ, таанад тэрэ хилээмэ эдеэд, садахагүйт[+]. 27Хэрбээ иимэ юумэнэйшье һүүлээр Минии үгэ дуулаагүй һаатнай, Намда эсэргүүсэн ороо һаатнай, 28Би сухал дундаа танда эсэргүүсэн орохоб, нүгэлэйтнай түлөө таанадые долоо дахин хэһээхэб. 29Таанад хүбүүдэйнгөө, басагадайнгаа бэе эдихэ болохот[+]. 30Тахилай үндэр газарнуудыетнай һандаргаахаб, нангин баханануудыетнай эбдэхэб. Танай үхэһэн бэенүүдые бутархай һүлдэ хүрэг дээгүүртнай тараахаб. Үнэнхэ зүрхэнһөө Би таанадһаа жэрхэхэб[+]. 31Хото балгасыетнай хооһоруулхаб, мүргэлэйтнай[†] орон хооһон болгохоб. Үргэһэн үргэлэйтнай хоншуу һайхан үнэрыень абахагүйб[+]. 32Танай газар хооһолхоб. Танай байһан газарта зөөжэ ерэһэн дайсадайтнай сошотор хооһолхоб[+]. 33Таанадые буса арад зоной дунда тараахаб, хойноһоотнай һэлмэ һугалхаб. Газартнай хооһорхо, хото балгасатнай һандаргагдаха[+]. 34Тэрэ сагта газартнай амарха. Дайсадай газарта байхадатнай газар хүрьһэнтнай амарха[+]. 35Хаягдаһан, орхигдоһон сагта газартнай амарха, танай байха үе сагта газартнай иигэжэ амараагүй. 36Таанадһаа үлэһэн зоной дайсадай газарта байхадань, зүрхэ сэдьхэлдэнь аймхай зан оруулхаб. Набшаһанай һаршаганаан тэдэниие айлган намнаха. Хүнэй намнаагүй байхада, һэлмэһээ тэрьелһэн мэтээр гүйлдэн унаха. 37Хүнэй намнаагүй байхада, һэлмэһээ тэрьедэһэндэл, тэдэ бэе бэеһээ торожо байжа гүйлдэхэ. Дайсантай тэмсэхэ хүсэншье танда байхагүй[+]. 38Буса арадуудай дунда хосорхот. Дайсадайтнай газар таанадые залгиха. 39Таанадһаа үлэгшэд хуули гурим эбдэһэнэйнгээ, элинсэг эсэгын бурууһаа боложо, дайсанай орон нютагта һалаха, үхэхэ. 40Харин өөрын гэмээ, эсэгынгээ гэм зэмые, Минии үмэнэ гэмтэ ябадал хэһэнээ, Намда эсэргүүсэһэнээ тэдэ мэдэрээ һаань,[+] 41юунэй түлөө Би сухал дундаа тэдэндэ эсэргүүсээбиб, тэдэниие дайсанайнь газар руу эльгээгээбиб, эмниг зүрхэниинь номгоржо, гэмээ сагааруулаа һаань, 42Би Яковтай, Исаагтай, Абраһаамтай[†] баталһан хэлсээгээ һанахаб, энэ газараа һанахаб даа. 43Орхигдоһон газарынь хооһорхо. Минии гаргаһан хуули тогтоолдо дураа гутажа, үзэн ядаһандаа, хуулигүй болоһондоо тэдэ дайсадай газарта зобохо, тулиха. 44Харин дайсадай газарта байхадань, Би тэдэнһээ арсахагүйб, тэдэниие орхихогүйб, хюдахагүйб, Хэлсээгээ эбдэхэгүйб. Юуб гэхэдэ, Би тэдэнэй Эзэн Бурханиинь гээшэб. 45Би тэдэнэй элинсэг хулинсагтай хэһэн Хэлсээгээ һанан байхаб. Тэдэнэй Бурхан болохын тула буса арадуудай хараһаар байтар Би тэдэниие Египедэй газарһаа гаргаа бэлэйб. Би Эзэн гээшэб.

46Иимэ хуули ёһо, тогтоол шиидхэбэри, һургаал[†] заабари Эзэн Моисейгээр[†] дамжуулан, Синай[†] хада дээрэ Израилиин арад түмэндэ үгөө бэлэй.

#### 27


Тангариг болон арбанай нэгэ хуби тухай

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] үгүүлбэ:

2– Израильшуудта[†] соносхо: Хэрбээ хэн нэгэн Эзэндэ шахаа тангариг үргөөд, удаань тэрээнһээ сүлөө болохо гэбэл, иимэ мүнгэ түлэжэ сүлөөрхэ[+]. 3Шинии сэнгээр эрэ хүн хорин наһанһаа жара наһан хүрэтэр – табин мүнгэн шээкэл, нангин[†] үргөөгэй тогтооһон үнэ сэнгэй ёһоор. 4Хэрбээ эхэнэр һаа, шинии сэнгээр гушан шээкэл байха. 5Табан наһанһаа хорин наһан хүрэтэр шинии сэнгээр эрэ хүн хорин шээкэл, эхэнэр хүн арбан шээкэл. 6Нэгэ һараһаа таба наһан хүрэтэр хүбүүн шинии сэнгээр табан мүнгэн шээкэл, басаган хүндэ шинии сэнгээр гурбан мүнгэн шээкэл. 7Жара наһанһаа дээшэ эрэ хүндэ шинии сэнгээр арбан табан мүнгэн шээкэл. Эхэнэр хүндэ арбан шээкэл. 8Хэрбээ шинии сэнгээр үгэхэ шадалгүй, үгытэй байгаа һаань, тэрэ хүниие санаартада абааша, санаарта өөрөө сэн үгэхэ бэзэ. Тангариг үгэһэн хүнэй шадал зэргэ санаарта харалсана бэзэ.

9Хэрбээ Эзэндэ үргэл гэжэ бодо мал үргөө һаань, Эзэндэ үргэһэн юумэн арюун нангин болодог. 10Тэрэниие һайн һаань, муу малаар, муу мал һаань, һайн малаар һэлгүүлжэ болохогүй. Гэбэшье малые ондоо малаар хэн нэгэн һэлгэбэ гэел даа, тиибэл, тэрэ хоёр мал хоюулаа нангин арюун болохо.

11Хэрбээ Эзэндэ үргэжэ болохогүй, ямар бэ даа сээртэй мал үгөө һаань, санаартада асаржа харуулха ёһотой. 12Санаарта һайн гү, али муу гү гэжэ хэлэхэ, тэрэнэй хэлэһэн сэнгээр болохо. 13Хэрбээ хэн нэгэн худалдажа абахаа һанаа һаа, шинии сэн дээрэ табанай нэгэ хубиие нэмүүжэн[+].

14Хэрбээ хэн нэгэн өөрынгөө гэр Эзэндэ зорюулаа һаань, санаарта гэрэй һайн, мууе сэгнэхэ. Санаарта ямараар сэгнэнэб, тэрээгээрнь болохо. 15Хэрбээ үргэһэн гэрээ һөөргэнь худалдажа абахаа һанаа һаань, шинии сэн дээрэ табанай нэгэ хуби тэрэ нэмэг, тиигээд гэрынь дахин тэрэнэй болохо.

16Хэрбээ хэн нэгэн өөрын угай газар Эзэндэ зорюулаа һаань, ямар үнэ сэнтэйб гэжэ сэгнэхэ гэбэл, тэрэ таряалан дээрэ хэды орооһо тарижа боломоор бэ, нэгэ хоомэр ешмээн орооһоной түлөө табин шээкэл мүнгэ түлэхэ гэһэн шугамаар багсаан, сэнгынь тодорхойлогдохо. 17Хэрбээ хэн нэгэн ойн баярай жэл газараа Эзэндэ зорюулаа һаань, таряалангынь дүүрэн сэнгээр сэгнэгдэхэ[+]. 18Хэрбээ хэн нэгэн ойн баярай жэлэй һүүлээр өөрынгөө газар зорюулаа һаань, санаарта ерэхэ ойн баярай урда тээхи жэлнүүдынь тооложо, үнэ сэнгынь тодорхойлхо. 19Хэрбээ хэн нэгэн зорюулһан таряалангаа һөөргэнь худалдажа абахаа һанаа һаа, үнэ сэн дээрэнь табанай нэгэ хуби нэмэжэ түлэхэ. Тиигээд тэрэ газар тэрэнэй болохо. 20Хэрбээ тэрэ зорюулһан газараа худалдажа абангүй, тэрэ таряалангынь ондоо хүндэ худалдагдаад байгаа һаань, тэрэ хүн газараа һөөргэнь абажа шадахагүй[+]. 21Ойн баярай жэлдэ таряалан эзэндээ бусадаг. Харин иимэ таряалан ойн баярай жэлдэ нангин болохо, юуб гэхэдэ, тэрэ Эзэнэй зөөри болохо, санаартанай[†] эдлэл болохо[+].

22Хэрбээ хэн нэгэн худалдажа абаһан таряалангаа Эзэндэ зорюулаа һаань, 23ойн баярай жэл болотор хэды жэл үлөөб, энээнһээ дулдыдан таряалан ямар үнэ сэнтэйб гэжэ санаартан тоолохо. Тиигээд тэрэ хүн тэрэл үдэртөө таряалангай үнэ санаартада түлэхэ. Энэ бол Эзэнэй нангин зүйл гээшэ. 24Ойн баярай жэлдэ тэрэ таряалан худалдагдажа абтаһан эзэндээ бусаха. Тэрэ угайнь зөөри мүн.

25Ямаршье юумэнэй үнэ сэн шээкэлээр тоологдохо. Шээкэл нангин газараар тодорхойлогдоһон, шээкэл соо хорин гер[+].

26Малайнгаа түрүүшын түл Эзэнэй хадань зорюулжа болохогүй. Тугалшье байг, хурьганшье байг, тэдэ Эзэнэй ха юм[+]. 27Хэрбээ сээртэй малай түрүүшын түл һаань, һөөргэнь худалдажа абахада болохо. Тэрэнэй үнэ сэн дээрэ табанай нэгэ хуби нэмэжэ үгэхэ. Хэрбээ худалдажа абаагүй һаань, тэрэ мал тогтомол сэнгээр худалдагдаха[+].

28Эзэндэ тангариглан зорюулһан малаа, газараа, хүниие хэншье һөөргэнь худалдан абажа шадахагүй, худалдажа шадахагүй. Тэдэ дууһан Эзэнэй байха. 29Бүхы тангаригтай юумэн, хүншье тангаригтай һаа, һөөргөө худалдагдажа абагдахагүй, тангаригтай юумэн үгы хэгдэхэ ёһотой[+].

30Газарай ургасын, модоной жэмэсэй арбанай нэгэ хуби[†] – Эзэнэй. Энэ бол Эзэнэй нангин зөөри мүн[+]. 31Өөрынгөө арбанай нэгэ хубиие хэн нэгэн худалдажа абаха гэбэл, үнэ сэн дээрэнь табанай нэгэ хуби нэмэхэ ёһотой[+]. 32Бодо, жэжэ малай арбанай нэгэ хуби, юрэдөө, малшанай модоор заажа тоолоһон малай арбанай нэгэ хубинь Эзэнэй нангин зөөри гээшэ. 33Тэдэниие муу һайн гэжэ илгажа болохогүй, тэдэниие һэлгэжэ болохогүй. Хэрбээ һэлгээ һаань, тэдэ мал хоюулаа нангин зөөри болохо, һөөргэнь худалдан абажа болохогүй.

34Эдэ захяануудые Эзэн израильшуудта зорюулжа, Синай[†] хадын оройдо Моисейдэ захираа бэлэй.

### Тоололго

#### Тоололго

Тоололго


Моисейн дүрбэдэхи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


#### Моисейн дүрбэдэхи ном


Моисейн дүрбэдэхи ном


Тоололго

Израилиин арад Египедһээ Ханаһаан руу ошохо аян замдаа тоологдоһон ушарһаа энэ ном «Тоололго» гэжэ нэрэтэй. Номой эхиндэ энэ тоололго тухай хэлэгдэнэ. Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Сүл губида» гэжэ нэрэнь эдэ үйлэ хэрэгүүдэй хаана болоһые тэмдэглэнэ.

Синай хада дээрэ Израилиин арад түмэндэ Бурханай Һургаалаа үршөөһэнэй удаа Моисей дайн дажарта ябаха шадалтай Израилиин эрэшүүлые тоолоно. Левидүүдые тэрэ амяарнь тоолоно. Саашадаа Бурханай заабаряар, Һургаалда зарим тэды нэмэлтэ оруулагдаа, иигэжэ арад түмэн Эзэнэй найдуулһан орон нютаг руу орохоор бэлэн болоһон байна (1-9-дэхи бүлэгүүд).

Гэбэшье израильшууд Ханаһаантай хилэ хадхан оршодог Кадээш-Барнээ гэжэ газарта дүтэлхэдөө, энэ газарые тагнахаяа ошогшо зоной хөөрөөндэ этигэжэ, Бурханай найдуулагша орон нютаг руу орохоёо айгаа бэлэй. Иигэжэ айдаһа хүрэһэндөө израильшууд дүшэн жэлэй туршада халуун сүл губяар түгэншэлэн ябаха баатай болоо (10-20-дохи бүлэгүүд). Үгэ дууладаггүй израильшуудай нэгэ үе элһэн сүл губида наһа баража, арад зон байн-ошон, Ханаһаанай ойро оршодог газар эзэлжэ, Иордан голой зүүн талада оршогшо Моһааб орон нютагта дүтэлбэ (21-36-дахи бүлэгүүд). Тэрэ бүхы он жэлнүүдэй туршада Израилиин арад түмэн олон удаа Моисейн урдаһаа буһалгаа хэжэ, Бурханда гомдожо байгаа. Үгэ дууладаггүй израильшуудые хэһээжэ байхадаашье, Эзэн Өөрын шэлэһэн арадта хододоо үнэн сэхэ, найдуулһан орон нютаг руунь ошохо замдань энэ арад тушаа һанаагаа табижал, дайсадые диилэхэ хүсэ шадал үршөөжэл байгаа.

#### 1


Моисей израильшуудые бүридхэн тоолобо

1Израильшуудай[†] Египедэй газар дайдаһаа гаража ошоһонһоо хойшо хоёрдохи һарын нэгэдэхи үдэр, Синайн[†] сүл губида майхан һүмэ[†] соо Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:[+]

2– Израилиин ниитэ бүхы зоной, тэдэнэй бүхы эрэшүүлые нэрээрнь гэр бүлөөрнь, угаарнь тооложо тооень абагты;[+] 3Аһароон[†] та хоёр Израилиин сэрэгэй алба хэжэ шадаха, хори наһанһаа дээшэ наһатай бүхы эрэшүүлэй тоое, сэрэгэй бүлэг бүлэгөөрнь тоологты. 4Таанадта обог бүхэнһөө нэгэ хүн – энэ обогой угуудай толгойлогшо туһалха. 5-15Таанадта туһалха зоной нэрэнүүд гэбэл, иимэ:

Обогууд | Угууд | Толгойлогшонор
Рэүбээнэй | Шэдэһүүрэй хүбүүн | Элицүүр,
Симеоной | Цуришаддайн хүбүүн | Шэлүмиһээл,
Иудын | Амминадаабай хүбүүн | Нахшоон,
Иссахаарай | Цуһаарай хүбүүн | Нэтанээл,
Зэбүлүүнэй | Хэлооной хүбүүн | Элиааб.
Иосифой хүбүүдэй: |  | 
Эпрааимай | Аммиһүүдэй хүбүүн | Элишамаа,
Мэнашшээгэй | Пэдэцүүрэй хүбүүн | Гамалиһээл,
Бэньямиинэй | Гидеоной хүбүүн | Абидаан,
Даанай | Аммишаддайн хүбүүн | Ахиээзэр,
Ашээрэй | Охраанай хүбүүн | Пагиил,
Гаадай | Дэүһээлэй хүбүүн | Элиасаап,
Напталиигай | Энаанай хүбүүн | Ахираа[+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+].

16Эдэнэр арад зондоо хүндэтэй зон, обогуудай ударидагшад, Израилиин мянган сэрэгэй дарганар болоно. 17Моисей Аһароон хоёр нэрээрнь нэрлэһэн эдэ обогуудай толгойлогшонортой хамта 18хоёрдохи һарын нэгэнэй үдэр бүхы ниигэмые суглуулжа, тэдэниие обог обогоорнь, уг угаарнь, гэр бүлөөрнь тоолон нэрлэжэ, сэрэгэй албанда ябажа шадаха хоринһоо дээшэ наһатайшуулайнь хамтын тоое тус тустань тоолон гаргажа бүридхэбэ. 19-46Моисей, Аһароон, Израилиин арбан хоёр обогой[†] удамаршад[†] Синайн сүл губида тогтон байрлаһан Израилиин арбан хоёр эсэгэнэрэй үри саданарые үе үенүүдээрнь, гэр бүлэнүүдээрнь, бүхы эрэшүүлэйнь нэрэнүүдые Эзэнэй зарлигаар нэрлэжэ, сэрэгэй албанда ябажа шадаха хоринһоо дээшэ наһатайшуулайнь хамтын тоое обог обогуудаарнь тоолон иигэжэ гаргаба:

Отогууд | Хоринһоо дээшэ наһатай эрэшүүлэй тоо
Рэүбээнэй | 46 500
Симеоной | 59 300
Гаадай | 45 650
Иудын | 74 600
Иссахаарай | 54 400
Зэбүлүүнэй | 57 400
Эпрааимай | 40 500
Мэнашшээгэй | 32 200
Бэньямиинэй | 35 400
Даанай | 62 700
Ашээрэй | 41 500
Напталиигай | 53 400
 | Хамта: 603 550[+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+]

47Левиин обогой уг гарбалтай[†] эрэшүүл израильшуудай хамтын тоо бүридхэлдэ ороогүй. 48Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

49– Левиин үе залгамжалагшадые энэ тоо бүридхэлдэ бү оруула, израилиин эрэшүүлтэй хамта бү тооло, 50гэбэшье левидүүдтэ[†] Гэршэлгын майхан һүмэ,[†] тэрэ һүмэдэ хабаатай бүхы юумэнүүдые болон хэрэгсэлнүүдые даалга. Тэдэнэр майхан һүмэ, тэрэнэй бүхы хэрэгсэлнүүдые абажа ябаг, тэрээниие хамгаалжа, майхан һүмэ тойрон хотон хүреэнүүдээ[†] бариг. 51Нүүхэдээ, левидүүд майхан һүмэеэ задалан хуряаг, байрлан тогтоһон газартаа майхан һүмэеэ татаг. Хэрбэеэ ондоо хүн эдэ бүгэдые хэбэл, үхэхэ. 52Израильшууд сэрэг сэрэгүүдээрээ өөрынгөө тугтаяа хамта өөһэд өөһэдынгөө хотон хүреэнүүдтэ байха ёһотой. 53Израильшуудта гай тодхор ушархагүйн тула левидүүд Гэршэлгын майхан һүмын хажууда хотон хүреэнээ баряад, Гэршэлгын майхан һүмэеэ харууһалан харуулда зогсохо ёһотой[+].

54Израильшууд Эзэнэй Моисейдэ зааһан зарлигыень түгэс дүүрэн дүүргэбэ.

#### 2


Хотон хүреэнүүдээ яагаад табиха тухай

1Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто иигэжэ айладаба:

2– Израильшууд[†] Суглаанай Майхан һүмые тойруулан, өөһэд өөһэдынгөө угай тугуудай дэргэдэ, гэр бүлэнүүдэй тэмдэгүүдэй дэргэдэ хотон хүреэнүүдээ[†] бариха ёһотой.

3-9Урдуур, зүүн зүгтэ Иудын сэрэг бүлэг бүлэгөөрөө зогсохо. Тэдэнэй удаа дараа дараагаар иимэ обог сэрэгүүд оршохо:

Отогууд | Сэрэгэйнь дарганар | Сэрэгшэдэйнь тоо
Иудын | Амминадаабай хүбүүн Нахшоон | 74 600
Иссахаарай | Цуһаарай хүбүүн Нэтанээл | 54 400
Зэбүлүүнэй | Хэлооной хүбүүн Элиааб | 57 400
 |  | Хамта: 186 400

Эдэнэр түрүүлэн ябаха[+][+].

10-16Майхан һүмын урда талада Рэүбээнэй сэрэг бүлэг бүлэгөөрөө тогтохо.

Отогууд | Сэрэгэйнь дарганар | Сэрэгшэдэйнь тоо
Рэүбээнэй | Шэдэһүүрэй хүбүүн Элицүүр | 46 500
Симеоной | Цуришаддайн хүбүүн Шэлүмиһээл | 59 300
Гаадай | Рэүһээлэй хүбүүн Элиасаап | 45 650
 |  | Хамта: 151 450

Эдэнэр тэдэнэй һүүлээр тогтон байрлаһан газарһаа ябаха ёһотой[+].

17Аян замда гарахада, Суглаанай Майхан һүмэ[†] ба левидүүдэй[†] хотон хүреэн бусад хотон хүреэнүүдэй тэгэн дунда ябаха болоно. Тогтон байрлагша шэнгеэрээ аян замда гарахадаа, хотон хүреэн бүхэн өөр өөрынгөө тугай дэргэдэ ябаха ёһотой[+].

18-24Майхан һүмын баруун талада Эпрааимай сэрэг бүлэг бүлэгөөрөө тогтог.

Отогууд | Сэрэгэйнь дарганар | Сэрэгшэдэйнь тоо
Эпрааимай | Аммиһүүдэй хүбүүн Элишамаа | 40 500
Мэнашшээгэй | Пэдэцүүрэй хүбүүн Гамалиһээл | 32 200
Бэньямиинэй | Гидеоной хүбүүн Абидаан | 35 400
 |  | Хамта: 108 100

Эдэнэр урдахи хоёр хотон хүреэнүүдэй байраһаа хүдэлһэнэй һүүлээр тогтон байрлаһан газарһаа ябаха ёһотой[+].

25-32Майхан һүмын хойто талада Даанай сэрэг бүлэг бүлэгөөрөө тогтог.

Отогууд | Сэрэгэйнь дарганар | Сэрэгшэдэйнь тоо
Даанай | Аммишаддайн хүбүүн Ахиээзэр | 62 700
Ашээрэй | Охраанай хүбүүн Пагиил | 41 500
Напталиигай | Энаанай хүбүүн Ахираа | 53 400
 |  | Хамта: 157 600

Эдэнэр тугуудаа баряад, бултанай һүүлдэ ябаг. Бүхы обогуудай сэрэгшэд хамта дээрээ 603 550 хүн[+][+]. 33Эзэнэй Моисейдэ айладаһан зарлигаар левидүүд израильшуудтай хамта тэдэнэй тоо бүридхэлдэнь ороогүй юм[+].

34Израильшууд Эзэнэй Моисейдэ айладаһан зарлиг дүүргэжэ, өөһэд өөһэдынгөө тугууд доро обог обогуудаараа, гэр бүлэнүүдээрээ, эсэгэ эсэгынхидээрээ хубааран, бултадаа хамта ябаа юм.

#### 3


Аһарооной гэр бүлэ ба санаартад

1Синай[†] уула дээрэ Эзэнэй[†] Моисейдэ[†] айладаха үе сагта Аһароон[†] болон Моисейн уг удамынь иимэ байгаа. 2Аһарооной хүбүүдэй нэрэнүүд: түрүүшын хүбүүн Надааб, тиигээд Абиһуу, Эльазаар ба Итамаар[+]. 3Нэрэ нэрээрээ нэрлүүлһэн эдэ Аһарооной хүбүүд оливын тоһо толгойдоо түрхюулжэ, санаартад болоод, майхан һүмэдэ[†] хурал мүргэлэй[†] алба хэдэг байгаа. 4Гэбэшье Надааб Абиһуу хоёр майхан һүмэдэ алба хэжэ байхадаа, Эзэнэй хориһон гал абаад, Синайн сүл губида наһа бараһан юм. Тэдэ хоёр үри хүүгэдгүй байгаа. Түрэһэн эсэгэ Аһароонойнгоо үшөө амиды мэндэ ябахада, Эльазаар Итамаар хоёр санаартад болоо юм[+].


Левидүүд – санаартадай туһамаршад

5Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

6– Левиин бүхы обогойхидые санаарта Аһароондо асаржа, тэрэнэй туһамаршад болго[+]. 7Аһарооной болон арад зоной урда тэдэ иимэ уялгатай – үргэл мүргэлэй үедэ майхан һүмын дэргэдэхи ажал хэхэ, 8майхан һүмын хэрэгсэлнүүдые хадагалха, үргэл мүргэлэй үедэ израильшуудай[†] гурим журамтай байхыень сахиха. 9Левидүүдые[†] Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдэй мэдэлдэ үгэ. Левидүүд израильшуудһаа шэлэгдэжэ, Аһароон болон тэрэнэй хүбүүдтэ майхан һүмын албанда үгтэхэ ёһотой[+]. 10Аһароон болон тэрэнэй хүбүүдтэ санаартанай[†] уялга даалга. Ондоо хэн нэгэн энээниие хэхэеэ һэдэбэл, алуулагдаха[+].

11Эзэн Моисейдэ иигэжэ үгүүлбэ:

12– Израилиин зоной дундаһаа Би левидүүдые абанаб. Эхын умайн түрүүшын жэмэсэй – Израилиин ууган хүбүүдэй орондо Би тэдэниие Өөртөө абанаб. Левидүүд Минии болохо. 13Ушар юуб гэхэдэ, алишье ууган хүбүүн ба малай түрүүшын бүхы түл – Минии. Египедэй ууган хүбүүдые болон малай түрүүшын түл үгы хэхэдээ, Би Израиль соо бүхы ууган хүбүүдые ба малай түрүүшын түлые илгааб Өөртөө. Тэдэ Минии юм. Би Эзэн мүн![+]


Левидүүдэй тоо бүридэлгэ

14Эзэн Синайн сүл губида израильшуудтай хамта ябаһан Моисейдэ иигэжэ айладаба:

15– Левиин обогой бүхы уг болон гэр бүлэнүүдые бүридхэн тооло. Бүхы эрэшүүлыень, мүн нэгэ һаратайһаа дээшэ наһатай болоһон хүбүүн үхибүүдыень бүридхэн тооло.

16Моисей Аһароон хоёр Эзэнэй захиралта дүүргэжэ, тэдэниие бүридхэн тоолобо.

17Левий иимэ нэрэтэй хүбүүдтэй байгаа: Гэршоон, Кэһаат ба Мэрарии. Тэдээнһээ угууд үдэһэн бэлэй[+]. 18Гэршооной хүбүүдэй нэрэнүүд уг угсаатайгаа хамта гэбэл, Либнии, Шимэй[+]. 19Кэһаадай хүбүүд уг угсаатайгаа хамта – Амраам, Ицһаар, Хэброон болон Үззиһээл[+]. 20Мэрариин хүбүүд уг угсаатайгаа хамта гэбэл, Маһлии ба Мушии. Левиин уг удамай гэр бүлэнүүд болон угууд гэбэл, иимэ юм[+]. 21Либниигэй болон Шимэйн гэр бүлэнүүд Гэршооной угта ородог. 22Тэдэнэй бүхы эрэшүүлэй болон нэгэ һаратайһаа дээшэ бүхы хүбүүн үхибүүдэйнь хамтын тоо 7 500 болоно. 23Гэршооной обог хотон хүреэнүүдээ[†] баруун зүгтэ – майхан һүмын ара талада бариха ёһотой[+]. 24Лаһээлэй хүбүүн Элиасаап Гэршооной обогой ударидагша байгаа. 25-26Майхан һүмэ, тэрэнэй дээбэри хушалтанууд, тэрэнэй хото хорёогой арһан хананууд, майхан һүмын үүдэнэй хүшэгэ, майхан һүмын бүхы хэрэгсэлнүүд болон ооһорнууд Гэршооной угайхидай харууһаламжада үгтэнэ[+].

27Кэһаадһаа Амраамай, Ицһаарай, Хэброоной болон Үззиһээлэй үенүүд таһарна. Эдэнэр бултадаа Кэһаат обогой байгаа[+]. 28Тэдэнэй бүхы эрэшүүлэйнь, мүн нэгэ һаратайһаа дээшэ бүхы хүбүүн үхибүүдэйнь хамтын тоо 8 600 болоно. Эдэнэр нангин[†] байра аршалан харууһална. 29Кэһаат обогойхид өөһэдынгөө хотон хүреэнүүдые майхан һүмын урда таладань бариха ёһотой, 30тиихэдэ Үззиһээлэй хүбүүн Элицапаан Кэһаат обогой үенүүдэйнь ударидагшань байгаа. 31Тэдэнэртэ мүргэлэй болон үргэлэй үедэ хэрэглэгдэдэг ханза, шэрээ, тоһон дэнгүүдэй табюур, үргэлэй шэрээнүүд,[†] мүргэлдэ хэрэгтэй нангин байрын амһартанууд, хүшэгэ даалгагдана. Тэдэнэр хэрэгтэй бүхы ажал ябуулна[+]. 32Санаарта Аһарооной хүбүүн, левит ударидагшадай эгээл дээдэ ударидагша Эльазаар болоно. Тэрэнэй харууһалган доро майхан һүмэ найдан үгтэнэ[+].

33Маһлиин ба Мушиин гэр бүлэнүүд Мэрариин угһаа гарбалтай.[†] 34Тэрэнэй бүхы эрэшүүлэйнь, мүн нэгэ һаратайһаа дээшэ наһатай хүбүүн үхибүүдэй хамтын тоо 6 200 болоно. 35Абиһааилай хүбүүн Цүриһээл Мэрариин үенүүдэй ударидагша байгаа. Тэдэнэр өөһэдынгөө хотон хүреэнүүдые майхан һүмын хойто зүгтэнь бариха ёһотой. 36Мэрариин хүбүүдэй харууһалалган доро майхан һүмын уняанууд, хүндэлэбшэнүүд, тэрэнэй бахананууд,[+] 37тэрэнэй һууриин модонууд, тэрэнэй барилгын бүхы хэрэгсэлнүүд, хото хорёогойнь бахананууд, тэрэнэй һаднагууд, тэрэнэй һууриинь тулганууд болон ооһорнууд даалгагдана. 38Майхан һүмын үүдэн талада, наранай гарадаг зүгтэ Моисей Аһароон хоёрой, тэдэнэй хүбүүдэй хотон хүреэнүүд баригдаха ёһотой. Тэдэнэй харууһалган доро израильшуудай энэ Нангин һүмэ[†] үгтэнэ. Хэрбэеэ эндэ ондоо хүнүүд оробол, тэдэнэр алуулагдаха ёһотой. 39Эзэнэй захиралтаар Моисей Аһароон хоёр бүхы левидүүдые уг угсаагаарнь: бүхы эрэшүүлыень, тэдэнэй нэгэ һаратайһаа дээшэ наһатай бүхы хүбүүн үхибүүдыень бүридхэн тоолоходонь, 22 000 хүн болоно[+].


Израилиин ууган хүбүүдэй тоо бүридэлгэ

40Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Израильшуудай бүхы эрэшүүлые болон нэгэ һаратайһаа дээшэ наһатай бүхы түрүүшын хүбүүн үхибүүдыень нэрэ нэрээрнь бүридхэн тооло. 41Би Эзэмби! Израильшуудай бүхы ууган хүбүүн үхибүүдэйнь орондо левидүүдые, израильшуудай үхэр малнуудайнь түрүүшын түлнүүдэйнь орондо левидүүдэй үхэр малнуудайнь бүхы түрүүшын түлнүүдыень Намда үгэ.

42Моисей Эзэнэй захиралтаар израильшуудай бүхы түрүүшын хүбүүн үхибүүдыень бүридхэн тоолобо. 43Нэгэ һаратайһаа дээшэ наһатай түрүүшын бүхы хүбүүн үхибүүдыень нэрэ нэрээрнь бүридхэн тоолоходонь, 22 273 хүбүүд болобо.

44Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

45– Израильшуудай түрүүшын бүхы хүбүүн үхибүүдэйнь орондо левидүүдые, тэдэнэй үхэр малнуудай түрүүшын бүхы түлнүүдэйнь орондо левидүүдэй үхэр мал Намда үгэ. Левидүүд Минии болог. Би Эзэнтнай гээшэб! 46Левидүүдһээ 273 хүнөөр олон израильшуудай түрүүшын хүбүүн үхибүүдэй түлөөһэндэ 47хүн бүхэнһөө тогтоомол шэгнүүрээр шэгнэжэ, табан шээкэл мүнгэ суглуула. Израильшуудһаа түлөөһэнэй энэ мүнгэ суглуулаад,[+] 48тэрэнээ Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ үгэ. Энэ хадаа хоёр зуун далан гурбан хүнэй орондо түлэжэ абаһан түлөөһэн болоно.

49-50Тиигэжэ Моисей хоёр зуун далан гурбан хүнөөр үлүүгэй түлөө сагаан мүнгэ абаба. Тиимэһээ Моисей тэдэнэй түлэжэ абаха мүнгыень израильшуудһаа түрүүшын хүбүүн үхибүүдэйнь түлөө тогтоомол шэгнүүрээр шэгнэжэ, нэгэ мянга гурбан зуун жаран табан шээкэл сагаан мүнгэ суглуулба. 51Эзэнэй үгыень дуулажа, Эзэнэй захиралтаар Моисей тэрэ түлэжэ абаха мүнгыень Аһароондо, тэрэнэй хүбүүдтэ үгэбэ.

#### 4


Кэһаадай удамай ажалнууд

1Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто иигэжэ айладаба:

2– Левиин обогой Кэһаадһаа гараһан эрэшүүлые ураг урагаарнь, гэр бүлэнүүдээрнь бүридхэ. 3Гушанһаа таби хүрэтэр наһатай бүхы эрэшүүлыень бүридхэн тооло. Тэдэ эрэшүүл майхан һүмын үргэл болон мүргэлэй[†] ёһололгын алба хэг[+]. 4Тэдэнэр майхан һүмэ[†] соохи нангин[†] зүйлнүүдэй түлөө харюусалгатай. 5Отог омогойнгоо хотон хүреэнүүдэй[†] аян замда мордохо болоходонь, Аһароон ба тэрэнэй хүбүүд майхан һүмэ соо орожо, халхабша хүшэгыень абаад, тэрээгээрээ хэлсээнэй ханзаяа[†] хушаг. 6Тиигээд булгайр арһаар ханзаяа хушаад, үргэлжэдөө сэнхир хүхэ үнгэтэй нэмэргээр нэмэрээд, һургааг-харбиинхануудые табиг[+]. 7Хилээмэн үргэл табидаг шэрээе сэнхир хүхэ нооһон нэмнээгээр нэмнээд, тэрээн дээрээ үргэл болон мүргэлэй ёһололдо хэрэглэгдэдэг томо жэжэ табагуудые, аягануудые табиг. Тиихэдээ тэдэнэй хажуудань хододоо байдаг хилээмэн үргэл байха ёһотой. 8Тиигээд тэрээн дээрээ улаан хушалта хушуулаад, дээгүүрнь хүхэ булгайр арһаар нэмэргэ нэмэрүүлээд, һургааг-харбиинхануудые табиг. 9Сэнхир хүхэ нэмэргээр һалаатай зула дэнгэй голто һууриие, тэрээндэ хэрэглэгдэдэг зулануудые, тэрэнэй хабшагуудые, согой амһартануудые, оливын тоһо хэдэг бүхы амһартануудые хушаг. 10Тэрэнэй бүхы хэрэгсэлнүүдые хүхэ булгайр арһаар хушаад, тэдэнээ тээлгүүр дээрэ табиг. 11Сэнхир хүхэ нэмэргээр үргэлэй алтан шэрээ хушаад, тэрэниие хүхэ булгайр арһаар нэмэрээд, һургааг-харбиинхануудые табиг. 12Майхан һүмэ соохи үргэлдэ хэрэглэгдэдэг бүхы юумэнүүдыень абаад, сэнхир хүхэ нэмэргээр хушажа, хүхэ булгайр арһаар нэмэргээд, тээлгүүрнүүд дээрэ табиг. 13Үргэл шэрээе үнэһэн болон хөөһөөнь сэбэрлээд, тэрэниие уб улаан нэмэргээр хушаг. 14Тиигээд тэрээн дээрэ үргэлэй ёһололдо хэрэглэгдэдэг бүхы амһартануудые: согой амһартануудые, мяханай һэрээ, хүрзэхэнүүдые, шуһа сүршэдэг аягануудые, үргэлэй шэрээдэ[†] хэрэглэгдэдэг бүхы амһартануудые булгайр арһаар хушажа табяад, һургааг-харбиинхануудые табиг. 15Отог хүреэнэйнгээ аян замда түхеэржэ бэлэн болотор, Аһароон ба тэрэнэй хүбүүд майхан һүмэеэ, тэрэнэйнгээ бүхы хэрэгсэлнүүдые орёожо бэлдэг. Багсалжа бэлэн болоходонь, тэдэнииень абажа ябахаяа, Кэһаадай гэр бүлынхид тэдээндэ дүтэлэг. Зүгөөр тэдэнэр үхэхэгүй гээ һаа, майхан һүмын нангин юумэнүүдтэ гар бү хүрэг[+]. 16Зулын тоһон, уталгын дабирхай, хэзээдэшье ходол байдаг хилээмэн үргэл, түрхидэг оливын тоһон,[†] майхан һүмэ, тэрээн соохи нангин юумэнүүд болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэлнүүд санаарта Аһарооной хүбүүн Эльазаарта даалгагдан үгтэнэ[+].

17Эзэн Моисей Аһароон хоёрто иигэжэ айладаба:

18– Левидүүдэй[†] дундаһаа Кэһаадай обогой уг гарбалнуудыень[†] бү хосороогты. Нангинай Нангин[†] таһалгада дүтэлхэдэнь, 19тэдэнэй үхэхэгүйн тула иимэ юумэ хэгты: Аһароон ба тэрэнэй хүбүүд майхан һүмэдэ орожо, Кэһаадай үенүүдэйнь эрэшүүл бүхэндэ хэхэ ажалыень, үргэлэн абажа ябаха юумэнүүдыень хэлэжэ заажа үгүүжэг. 20Харин өөһэдөө тэдэнэр үхэхэ гээгүй һаа, майхан һүмэеэ хуряажа ба хушажа байхадаа, Нангинай Нангин таһалгада орохо ёһогүй[+].


Гэршооной уг удамай ажалнууд

21Тиигээд Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

22– Гэршооной үри һадаһадай бүхы обогуудые, бүхы гэр бүлэнүүдэйнь эрэшүүлые бүридхэн тооло. 23Сэрэгэй албанда ябажа шадаха тэдэнэй гушан наһанһаа табин наһан хүрэтэрхи эрэшүүл майхан һүмые зөөлгэхэ ажал хэг. 24Гэршооной үри һадаһадай гэр бүлэнүүд майхан һүмэдэ алба хэхэдээ, тэрэнэй хүндэ ашааень абажа ябаха ажалынь иимэ:[+] 25Тэдэнэр Уулзалгын майханай бүдые, хушалтануудые, тэрэнэй дээгүүр хушадаг булгайр арһан бэрээһэнүүдые, майхан һүмэ руу ородог халхабша хүшэгые, 26хорёо хотын халхабша ханануудые, майхан һүмые болон шатаалгата үргэлэй шэрээе тойроод байдаг хорёо хотын халхабша үүдэнүүдые, тэдэнэй бүхы ооһорнуудые болон бүхы хэрэгсэлнүүдые үргэлөөд, аян замда абажа ябаха ёһотой. Эдэ бүхы ажалнууд Гэршооной обогой бүхы эрэшүүлдэ даалгагдана. 27Аһарооной ба тэрэнэй хүбүүдэй захиралта болон ударидалган доро Гэршооной үенүүдэйхид хүндэ хүшэр ашаануудые үргэлөөд, аян замда абажа ябахадаа, тэдэнэр зүйл бүриин ажал хэхэһээ гадна, абажа ябаһан юумэнэйнгээ түлөө харюусалгатай байха ёһотой. 28Энэ хадаа Гэршооной үри һадаһадай майхан һүмэдэ алба хэхэ ажалынь гээшэ. Эдэ ажалнууд санаарта Аһарооной хүбүүн Итамаарай харууһан доро хэгдэхэ ёһотой.


Мэрариин уг удамай ажалнууд

29Мэрариин урагые угаарнь, гэр бүлөөрнь бүридхэн тооло. 30Майхан һүмын дэргэдэхи ажалда эльгээхын тула сэрэгэй албанда ябажа шадаха 30-50 наһа хүрэтэрхи бүхы эрэшүүлыень бүридхэн тооло. 31Тэдэнэр Уулзалгын майхан һүмын албанда алба хэхэдээ, иимэ ажал бүтээг: зөөдэлэй үедэ тэдэнэр майхан һүмын хүндэлэбшэ модонуудые, тэрэнэй хүреэнүүдые, баханануудые, һууриин мододые үргэлөөд ябаха ёһотой[+]. 32Хорёо хотын бүхы бахананууд болон һаднагуудые, тэрэнэй һууриин хүндэлэбшын модонуудые, ооһорнуудые, тэрээндэ хабаатай бүхы юумэнүүдые, тэрэнэй бүхы хэрэгсэлнүүдые, тэдэнэй үргөөд абажа ябаха бүхы юумэнүүдые тэдээндэ нэрэ нэрээрнь тооложо үгэ. 33Энэ хадаа санаарта Аһарооной хүбүүн Итамаарай харууһан доро, майхан һүмын дэргэдэ тэдэнэй алба хэхэ, Мэрариин үри һадаһадай хэхэ ажал гээшэ.


Левидүүдэй уг удамууд

34Моисей, Аһароон болон арадай удамаршад[†] Кэһаадай уг удамые гэр бүлөөрнь, урагаарнь бүридхэн тоолобо. 35Алба хэжэ, Уулзалгын майхан һүмын дэргэдэ ажал хэжэ шадаха гушан наһанһаа табин наһан хүрэтэрхи эрэшүүлэй тоое тэдэ тоолон гаргаба.

36-48

Урагууд | Эрэшүүлэй тоо
Кэһаат | 2 750
Гэршоон | 2 630
Мэрарии | 3 200
 | Хамта: 8 580

49Эзэнэй Моисейгээр дамжуулан айладаһан захиралтаар тэдэнэй тоо тоолон гаргагдаба. Эзэнэй захиралта дүүргэгдэжэ, тэдэнэй үргөөд ябаха юумэн, ажал хүдэлмэри тодорхойлон үгтэбэ.

#### 5


Арюун сэбэр байха тухай хуули

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Арһанай һэлхэнгээр, эдеэрэ болон шуһанай гоожон гарадаг үбшэнүүдээр үбшэлһэн бүхы үбшэнтэдэй болон үхэгшэдэй бэедэ гар хүрэжэ бузарлагшадые тогтон байрлаһан хотон хүреэнүүдһээ[†] үлдэжэ ябуулха захиралта израильшуудта[†] үгэ[+]. 3Минии саг үргэлжэ таанадай дунда байхада хотон хүреэ бузарлахагүйн тула эдеэрэ гарадаг үбшэнгүүдээр үбшэлһэн бүхы эрэшүүлые, мүн эхэнэрнүүдые үлдэжэ, хотон хүреэнүүдэйнгээ газаа гаргагты[+].

4Моисейдэ айладаһан Эзэнэй захиралтые дүүргэжэ, израильшууд арһанай эдеэрэ болон шуһа гоожоһон үбшэнтэниие үлдэжэ, хотон хүреэнүүдһээ гаргаба.


Зэмын түлөө гарза харюулга

5Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

6– Израильшуудта иигэжэ хэлэ: Хэрбэеэ эрэ гү, али эхэнэрэй ямар нэгэ муу юумэ хүндэ хэбэлнь, энэнь Эзэндэ нүгэл[†] хэһэнтэй адли болохо һэн тула гэмтэ ябадалай зэмэдэ ороходоо,[+] 7сэдьхэлээрээ өөһэдынгөө нүгэлые мэдэрэг. Тиигээд тэрэ хүн өөрынгөө зэмын түлөө хохидогшодо ялын түлбэриие хуу дууһан түлэжэ, хуулита түлбэридөө үшөө тэрэнэйнгээ табан хубииень нэмэг[+]. 8Хэрбэеэ үхэгшын түрэлхидһөө түлбэрииень абаха хүнэй үгы байгаа һаань, гэмтэ ябадалайнгаа түлбэриие Эзэндэ зорюулжа, гэмтэ ябадал хэгшэ хүн бүхы түлбэриеэ санаартада түлэжэ, санаарта тэрэнэй хэһэн гэмые хуса үргэлөөрнь сагааруулаг. 9Хэрбэеэ израильшуудай хэн нэгэнэйнь үргэлэй юумэ – нангин[†] бэлэг асараа һаань, тэдэ бултадаа санаартын болохо. 10Санаарта өөртэнь асарһан бэлэгүүдые өөртөө үлөөхэ, тэрээндэ үгтэһэн юумэн өөрынь лэ болохо.


Атаа жүтөөн тухай

11Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– 12Израильшуудта тунхаглан иигэжэ хэлэ: Хэрбэеэ эхэнэр хүн үбгэндөө урбажа, 13ондоо эрэтэй хурисал хэжэ, энээнииень үбгэниинь хараагүй һаа, тэрэ эхэнэр нюусаар бузарлагдаа, гэмынь гэршэлхэ хүн үгы, тэрэ баригдаагүй[+]. 14Теэд жүтөөндэ абтаһан үбгэниинь бузарлагдаһан һамгаяа жүтөөрхэнэ гэе. Үгышье һаа, жүтөөндэ абтаһан үбгэн һамгаяа жүтөөрхэжэ, харин тэрэнь бузарлагдаагүй байгаа һаа, 15үбгэниинь һамгаяа санаартада абаашаг. Тиихэдээ һамганайнгаа түлөө эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] ешмээнэй гурил асараг. Тэрэ ешмээнэйнь гурилда оливын тоһон[†] болон уталга хэгдээгүй байха ёһотой. Ешмээнэй гурил – Эзэндэ үргэһэн хилээмэн үргэл атаа жүтөөрхэлэйнь үргэл болоно. Энэ үргэлынь өөрынгөө һамгые үнэн сэхэ бэшэ гэжэ үбгэнэйнь сэдьхэн бодоһоной тэмдэг болоно[+].

16Санаарта тэрэниие дахуулжа, Эзэнэй урда абаашаад, 17шабар амһарта соо нангин уһа эюулэг. Майхан һүмын досоохи газарһаа шэмхэ шорой абаад, тэрэнээ онсо тусгаар уһан соо хэг. 18Тиигээд санаарта тэрэнэй һамгые үргэлэй шэрээгэй[†] урда толгой нюсэгөөр зогсоожо, атаа жүтөөрхэлгын үргэлдэ үбгэнэйнь асарһан хилээмэн үргэл болохо ешмээнэй гурил гартань барюулаг. Тэрэ эхэнэртэ хараалай[†] муу хараал шэнгээжэ болохо нангин уһатай шабар домбо санаартын гарта байг. 19Санаарта тэрээндэ иигэжэ тангариглан хэлэг: «Хэрбэеэ өөрынгөө үбгэндэ урбажа, ондоо эрэтэй унтажа, бузартаагүй һааш, энэ онсо тусгаар уһан шамда хоро хэхэгүй. 20Харин үбгэндөө урбажа, ондоо эрэтэй унтажа, бузартаһан байгаа һааш, 21энэ онсо тусгаар уһа уухадаа, ши Эзэнэй харааһан муу хараалда хүртэжэ, хуурмаг хээлитэй болохош. Харин шинии түрэл арад хараалда хүртэһэн шамайе харахадаа, шамһаа булта буруу хараха». 22Санаарта тэрэ эхэнэртэ тангариглан иигэжэ хэлэг: «Хараалай муу хараал шэнгээдэг энэ онсо тусгаар уһан бэеэршни тараг. Хэрбэеэ шинии нүгэл хэһэн байгаа һаа, умайш доошоо унажа, умайнгаа газаа хээлитэхэш».

Тэрэ эхэнэр «Тиихэ болтогой!»[†] гэжэ хэлэг[+].

23Санаарта хуйламал саарһан дээрэ хараал бэшэг. Тиигээд тэрэнээ онсо тусгаар уһаар угаажа, үзэг болон үгэнүүдыень үгы болгог. 24Тэрэ эхэнэр хараалай муу хараал һануулдаг онсо тусгаар тэрэ уһа ууг. Тэрэ уһан тэрэнэй досоо орожо, аймшагтай зоболон үзүүлэг. 25Санаарта тэрэ эхэнэрэй гарһаа атаа жүтөөнэй үргэлыень абажа, үргэлэй шэрээгэй урда абаашаад, дээрэнь табиг. 26Санаарта үргэлэй тэмдэг хуби болгон орооһон үргэлһөөнь нэгэ адха абаад, тэрэнээ үргэлэй шэрээ дээрэ табижа шатааг. Тиигээд онсо тусгаар уһа уухыень тэрэ эхэнэртэ үгэг. 27Хэрбэеэ тэрэ эхэнэрэй һэбхиржэ, өөрынгөө үбгэндэ урбаһан байбалнь, онсо тусгаар уһан шуһа мяхан соогуурнь таран урдажа, тэрээндэ аймшагтай зоболон асарха. Хойшодоо тэрэ эхэнэр хэзээдэшье үхибүүтэй болохогүй. Тиигэжэ тэрэ эхэнэр өөрынгөө арадай дунда шоо үзүүлэн, нэрэ хүндэгүй болохо. 28Хэрбэеэ тэрэ эхэнэр үбгэндөө урбаагүй, ондоо эрэтэй унтаагүй байбал, онсо тусгаар уһанда хорлогдонгүй үлэжэ, хожомынь үхи хүүгэдтэй болохо.

29Энэ хадаа үбгэнтэй эхэнэрэй нүгэл хэжэ һэбхирэлгэн тухай атаа жүтөөрэлгын хуули юм. 30Эрэ хүн һамгамни намдаа урбажа, ондоо эрэтэй гүйлдэнэ гэжэ һэжэглэн тухайлаад, тэрээндэ атаархан жүтөөрхэбэл, иимэ юумэ бүтээг. Санаарта тэрэнэй һамгые Эзэнэй урда абаашаг, энэ хуулиин ёһоор тэрэнэй үргэл мүргэлыень[†] бүтээг. 31Тиихэдэнь тэрэнэй үбгэн ямаршье нүгэлгүй сэбэр үлэхэ, харин һамган нүгэлтэй байбал, өөрөө тэрэ һамганиинь зоболон үзэхэ.

#### 6


Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Израильшуудта[†] соносхон иигэжэ хэлэ: Хэрбэеэ эрэ гү, али эхэнэр хүн Эзэндэ шахаа тангаригаа үгэжэ, толгойдоо оливын тоһо түрхюулээд, ямар нэгэ болзор саг соо өөрыгөө Эзэндэ зорюулха гэжэ шиидэбэл,[+] 3үзэмэй дараһан архи, жэмэсээр хэһэн шара унда бү ууг, үзэмэй дараһан архиһаа, мүн һогтоодог унданһаа хэһэн эдеэ хоол хатааһан гү, али хатаагаагүй уһан жэмэс бү эдиг. 4Өөрыгөө Эзэндэ зорюулһан тэрэ хүн саг болзоройнгоо үнгэртэр уһан үзэм жэмэсэй үрэһэнһөө эхилээд, хальһан хүрэтэршье хэһэн унда бү ууг, тэрээгээр хэһэн эдеэ хоол бү эдиг. 5Өөрыгөө Эзэндэ зорюулһан болзор саг соо тэрэ хүн үһэеэ бү хайшалуулаг. Эзэндэ өөрыгөө зорюулһан саг болзоройнгоо үнгэртэр тэрэ хүн эдэ бүхы юумэнүүдые эдихэ, уухаяа сээрлэжэ, һахал һамбайгаа ургуулаг[+]. 6Эзэндэ зорюулһан болзор сагайнгаа үнгэртэр тэрэ хүн үхэгшын бэедэ гар бү хүрэг[+]. 7Хэрбэеэ өөрынгөө эсэгын ба эхын гү, али ахын болон эгэшын үхэбэл, тэрэ хүн тэдээндэ гар хүрэхэ ёһогүй, гар хүрэбэл, тэрэ хүн бузарлаха. Тэрэ хүн Эзэндэ өөрыгөө зорюулжа байһан тэмдэг болохо толгойнгоо үһые бү абаг. 8Тиигээд тэрэ өөрыгөө Эзэндэ зорюулжа байһан бүхы үдэрнүүдтэ арюун байха ёһотой.

9Хэрбэеэ өөрыгөө Эзэндэ зорюулжа байгшын хажуудахи хүн гэнэ боложо гэнтэ үхэшөө һаань, тэрээнһээ тэрэ бузарлаад, тангариглалайнгаа хубинь болохо толгойнгоо үһые болон һахалые долоодохи үдэртөө абхуулаг. Ушар юуб гэхэдэ, энэ үдэр дахинаа сэбэрлэгдэн арюудхагдаха. 10Наймадахи үдэр Эзэндэ өөрыгөө зорюулагша хоёр зэрлиг гү, али тэжээмэл хоёр залуу гулабхаа абаад, санаартада асаржа, Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ үгэг[+]. 11Санаарта тэдэ шубуудайнь нэгые нүгэл[†] сагааруулгын, нүгөөдыень түгэс шатаалта үргэл[†] болгон тахилай шэрээ[†] дээрэ табижа, үхэгшэһөө бузарлаһан тэрэнэй бэеые сэбэрлэн, толгойень арюудхаг. 12Тиигээд тэрэ хүн өөрыгөө Ззэндэ зорюулһан болзор сагаа дахин шэнээр эхилжэ, Эзэндэ мэдэлээ үгэлгын үргэлдэ түлгэн хуса асараг. Юуб гэхэдэ, өөрыгөө Эзэндэ зорюулһан тэрэнэй болзор саг бузартажа, миин хосороо. 13Энэ хадаа өөрыгөө Эзэндэ зорюулһан тухай хуули юм. Өөрыгөө Эзэндэ зорюулалгын болзор сагай үнгэрхэдэнь, тэрэ хүн Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ ерэг. 14Тиихэдээ тэрэ хүн Эзэндэ үргэл болгожо эрэмдэг бэшэ нэгэ түлгэн хуса түгэс шатаалта үргэлдэ эрэмдэг бэшэ үшөө нэгэ эмэ түлгэ, нүгэлөө сагааруулгын үргэлдэ[†] эрэмдэг бэшэ бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса амгалан байдалай түлөө үргэл[†] болгон асараг[+]. 15Шэниисын гурилые тоһонтой холижо, эһээлтэгүйгөөр болгоһон шаангинуудые, эһээлтэгүйгөөр болгоод, тоһо түрхиһэн хайрмагуудые болон үзэмэй дараһан архи энэ тусгаар үргэлэй хубинуудые түрсүүг соо хээд асаржа болоно[+]. 16Санаарта эдэ бүхы үргэлнүүдыень Эзэндэ айладхаад, нүгэл сагааруулгын болон түгэс шатаалта үргэлнүүдые үргэг. 17Эзэнтэй эб нэгэтэй болохын тула эрэмдэг бэшэ нэгэ хуса, нэгэ түрсүүг хилээмэ болон үзэмэй дараһан архи үргэг. 18Эзэндэ бэеэ зорюулагша Уулзалгын майхан һүмын үүдэндэ ошожо, Эзэндэ зорюулан ургуулжа байһан үһэеэ абхуулаад, тэрэ үһэеэ хани барисаатай болохо гэһэн үргэлэй гал дээрэ хаяг. 19Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшын толгойнгоо үһые абхуулхадань, санаарта шанаһан хониной дала, эһээбэригүйгөөр талха зууража бариһан нэгэ зузаан хайрмаг, нэгэ шаанги түрсүүг сооһоо абаад, тэрэнэй гар дээрэ табиг[+]. 20Тиихэдэнь санаарта тэдэ үргэлнүүдыень үргэл хэдэг үргэлэй шэрээдэ абаашаад, сээжэ болон ээм мүрэ хоёройнгоо хоорондо даллаг. Энэ хадаа нүгэл хэгшэдые санаартын арюудхалга[†] болоно. Һүүлдэнь эдэ үргэлнүүд санаартын болодог юм. Энэ ёһололой һүүлээр өөрыгөө Эзэндэ зорюулагша үзэмэй дараһан архи уухадань болохо[+]. 21Энэ хадаа өөрыгөө Эзэндэ зорюулжа тангариг үгэхэ гэжэ шиидэгшын хуули болон бэлэг үргэлнүүдынь гээшэ. Энээнһээ гадна тэрэ хүн шадал соогоо Эзэндэ үшөө ямар бэ даа үргэл үгэхэ, Эзэндэ үшөө ехэ тангариг үгэхэ гэбэл, тэрэ хүн тэдэнээ бэелүүлхэ ёһотой. Тиигээд тэрэ хүн өөрыгөө Эзэндэ зорюулалгын тангариглалай хуулиин эдэ бүхы ёһололнуудые болон үргэлнүүдые түгэс дүүрэн бэелүүлэг.


Санаартадай үреэлнүүд

22Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

23– Аһароондо[†] ба тэрэнэй хүбүүдтэ иигэжэ хэлэ: Таанад израильшуудые иигэжэ үреэдэг байгты:[+] 24-26«Эзэн таанадые адислаг, аршалаг лэ! Эзэн таанад тээшэ энхэрэн хаража, үршөөл хайра хүртөөг лэ! Эзэн таанадай мүргэлдэ[†] харюусажа, амгалан тайбаниие үршөөг лэ!»[+][+]

27Эзэн үшөө иигэжэ нэмэбэ:

– Мүнөөдөө Аһароон хүбүүдтэеэ хамта Минии нэрэһээ иигэжэ израильшуудые үреэг лэ! Би тэдэниие үреэнэб!

#### 7


Майхан һүмэдэ зорюулха тухай

1Моисейн[†] майхан һүмэеэ[†] татаад, тэрээндээ болон тэрэнэйнгээ бүхы хэрэгсэлнүүдтэ, үргэлэй шэрээ[†] болон тэрэнэй бүхы хэрэгсэлнүүдтэ оливын тоһо түрхин арюудхаһанай хойно[+] 2израильшуудай[†] арбан хоёр ударидагша, тэдэнэй гэр бүлын эзэд, үе үенүүдэй тооень тоолон гаргагша дарганар ерэжэ, 3Эзэндэ[†] үргэхэ ашаанай бүрхөөгтэй зургаан тэргэ, тэдэ ашаанай тэргэнүүдтэ хоёр хоёроор хүллэжэ оруулха арбан хоёр сар асарба. Ударидагша бүхэн нэгэ нэгэ сар, хоёр ударидагша хамтаржа, нэгэ нэгэ тэргэ майхан һүмын урда асаржа, Эзэндэ бэлэглэбэ.

4Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

5– Ударидагшадай эдэ үргэлнүүдые ши абажа, левидүүдтэ[†] үгэ. Эдэ үргэлнүүд Уулзалгын майхан һүмэеэ ашаалжа зөөхэдэ хэрэгтэй болохо. Тиимэһээ эдэ бэлэгүүдые тэдэнэй хэхэ ажалда тааруулан хубаажа үгэ.

6Моисей ашаанай тэдэ тэргэнүүдые болон сарнуудые абаад, тэдээнээ левидүүдтэ үгэбэ. 7Тэдэнэй ажалда шухала хэрэгтэй болохо ашаанай хоёр тэргэ, дүрбэн сар Гэршооной хүбүүдтэ үгэбэ[+]. 8Санаарта Аһарооной[†] хүбүүн Итамаарай хиналта ба ударидалган доро майхан һүмын ажалда хэрэглэхынь тула ашаанай дүрбэн тэргэ, найман сар Мэрариин хүбүүдтэ үгэбэ[+]. 9Теэд Кэһаадай хүбүүдтэ тэдэ бэлэгүүдһээ юуншье хүртэбэгүй. Ушар юуб гэхэдэ, тэдэнэр Нангин һүмэеэ[†] ээм мүрэ дээрээ үргэлөөд ябаха ёһотой[+].

10Үргэлэй шэрээе тоһодон арюудхалгын тэрэ үдэр ударидагшад өөһэд өөһэдынгөө үргэлнүүдые тахилганда зорюулжа, үргэлэй шэрээгэй урда табиба. 11Тиихэдэнь Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Үдэр бүри ударидагша бүхэн өөр өөрынгөө үргэлнүүдые шатаадаг үргэлэй шэрээдэ асаржа байг.

12-88Иимэ үргэлнүүдые үдэр бүхэндэ асарагшад:

Үдэрнүүд | Үенүүд | Ударидагшад
Нэгэдэхи үдэр | Иудын | Амминадаабай хүбүүн Нахшоон
Хоёрдохи үдэр | Иссахаарай | Цуһаарай хүбүүн Нэтанээл
Гурбадахи үдэр | Зэбүлүүнэй | Хэлооной хүбүүн Элиааб
Дүрбэдэхи үдэр | Рэүбээнэй | Шэдэһүүрэй хүбүүн Элицүүр
Табадахи үдэр | Симеоной | Цуришаддайн хүбүүн Шэлүмиһээл
Зургаадахи үдэр | Гаадай | Дэүһээлэй хүбүүн Элиасаап
Долоодохи үдэр | Эпрааимай | Аммиһүүдэй хүбүүн Элишамаа
Наймадахи үдэр | Мэнашшээгэй | Пэдэцүүрэй хүбүүн Гамалиһээл
Юһэдэхи үдэр | Бэньямиинэй | Гидеоной хүбүүн Абидаан
Арбадахи үдэр | Даанай | Аммишаддайн хүбүүн Ахиээзэр
Арбан нэгэдэхи үдэр | Ашээрэй | Охраанай хүбүүн Пагиил
Арбан хоёрдохи үдэр | Напталиигай | Энаанай хүбүүн Ахираа

Тэдэнэй хүн бүхэн иимэ бэлэг үргэлнүүдые асарба:

зуун гушан шээкэлэй жэнтэй мүнгэн нэгэ аяга,

далан шээкэлэй жэнтэй мүнгэн нэгэ аяга.

Хамта: арбан хоёр мүнгэн аяга.

Тэдэ хамтадаа хоёр мянга дүрбэн зуун сагаан мүнгэн шээкэлэй жэнтэй байба. Эдэ амһартанууд хилээмэн үргэлдэ асарһан оливын тоһо холиһон, тогтоомол хүндын шэгнүүртэй шэниисын гурилаар бариһан эдеэ хоолоор дүүргэгдэнхэй байха ёһотой. Хамта: арбан хоёр алтан бойпуур. Тэдэнэй хамтын шэгнүүр: зуун хорин шээкэл.

Түгэс шатаалта үргэлдэ[†] нэгэ буруун буха, наһаа хүсэһэн нэгэ хуса, нэгэ түлгэн хуса.

Хамта: арбан хоёр буруун буха,

арбан хоёр наһаа хүсэһэн хуса,

арбан хоёр түлгэн хуса.

Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] нэгэ тэхэ.

Хамта: арбан хоёр тэхэ.

Амгалан байдалай түлөө үргэлдэ[†] хоёр буха, наһаа хүсэһэн табан хуса, табан тэхэ, табан түлгэн хуса.

Хамта: хорин дүрбэн буха, наһаа хүсэһэн жаран хуса, жаран тэхэ, жаран түлгэн хуса. Эдэ бүхы бэлэг-үргэлнүүд майхан һүмые болон тэндэхи үргэлэй шэрээе тоһоор түрхиһэн үдэр, тэдэниие арюудхаһан ушарта зорюулагдаба[+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+][+]. 89Моисей Эзэнтэй хөөрэлдэхэеэ Уулзалгын майхан һүмэ соо оробо. Тэндэхи хэлсээнэй ханза[†] дээрэхи херүүбүүдэй[†] хоорондохи талмайһаа Эзэнэй айладахыень дуулаба[+].

#### 8


Зула дэн

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Минии заажа үгэһэн һуурида долоон зула багтаа. Тэдэш зула дэнгүүдэй табюурай урдахи дайдые гэрэлтүүлэг гэжэ ши Аһароондо[†] хэлэ.

3Эгээл тиигэжэ, зула дэнгүүдэй һууриин табюурай урдахи дайдые гэрэлтүүлхын тула Аһароон зула дэнгүүдые хэрэгтэй газартань тааруулан багтаажа, Эзэнэй Моисейдэ үгэһэн захиралтые дүүргэбэ. 4Зула дэнгүүдэй голто эшэнүүд болон һууриин табюурай байгуулга иимэ: Эзэнэй Моисейдэ харуулһан дүрсөөр тэрэ дэн, дэнгэй һуури болон табюурһаа эхилээд тэрэнэй һалаа болон сэсэгүүд булта хэбтэ шудхагдажа, сэбэр алтаар хэгдэбэ.


Левидүүдтэ зорюулга

5Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

6– Израильшуудһаа[†] левидүүдые[†] илгаад, тэдэниие нүгэлһөө[†] арюудхан сэбэрлэ. 7Тэдэниие нүгэлһөө арюудхан сэбэрлэхын тула иимэ юумэ хэхэ хэрэгтэй: онсо тусгаар уһаар тэдэниие сүршэжэ сэбэрлэ. Тэдэнэр үһэ абадаг хутагын эреэр өөһэдынгөө бүхы бэе хюһаг, хубсаһаа угааг. Тиихэдээ тэдэнэр арюудхагдаха[+]. 8Левидүүд эрэ тугал, оливын тоһо шэниисын гурилтай холижо болгоһон хилээмэн үргэл, мүн тиихэдэ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] нүгөөдэ эрэ тугал абаг[+]. 9Тиихэдэнь левидүүдые майхан һүмын дэргэдэ асара. Тиигээд тэндэ израильшуудые суглуулжа, 10левидүүдые Эзэнэй урда асара. Израильшууд альгануудаа левидүүдэй толгой дээрэ табиг. 11Израильшуудай дундаһаа левидүүдые майхан һүмэдэ[†] алба хэхыень эльгээхын тула Аһароон тэдээндэ Эзэнэй урда һахил хүртөөг. 12Левидүүд альгануудаа тугалнуудай толгой дээрэ табиг. Тиигээд эдэ тугалай нэгэн нүгэл сагааруулгын үргэл, нүгөөдэнь түгэс шатаалта үргэл[†] болон үргэгдэхэ. Энэ бол левидүүдые арюудхалгын ёһолол[†] мүн.

13Левидүүдые Аһарооной ба тэрэнэй хүбүүдэй урда зогсоожо, Эзэндэ зорюулан, тэдээндэ һахил хүртөө. 14Тиигэжэ левидүүдые бусад израильшуудһаа илгахадаш, тэдэнэр Минии албатад болохо[+]. 15Тиигэжэ тэдэниие арюудхажа, Намда зорюулһан хойношни тэдэнэр майхан һүмын дэргэдэхи албанда алба хэхэеэ ошог. 16Тэдэ израильшуудһаа илгагдан, Намда үгтэһэн мүн. Израильшуудай умайһаа унаһан түрүүшын хүбүүнэйнь орондо левидүүдые Би Өөртөө абанаб[+]. 17Израильшуудай бүхы ууган хүбүүд, үхэр малайнь түрүүшын бүхы түл бултадаа Минии юм. Юуб гэхэдэ, тэрэ үдэр Би Египедэй бүхы ууган хүбүүдые болон үхэр малайнь түрүүшын түл хюдахадаа, израильшуудай түрүүшын бүхы хүбүүдые, малайнь түрүүшын түлые абараа һэм. 18Мүнөө Би израильшуудай бүхы ууган хүбүүдэй орондо левидүүдые абанаб. 19Бүхы израильшуудай дундаһаа левидүүдые шэлэжэ абаад, тэдэниие Аһароондо ба тэрэнэй хүбүүдтэ үгэбэб. Тэдэнэр майхан һүмын дэргэдэхи алба гүйсэдхэжэ, бүхы израильшуудай энхэ амгалан байхын түлөө алба хэхэ. Усадхалда орохогүйн тула израильшууд нангин[†] газарта дүтэлхэ ёһогүй[+].

20Моисей, Аһароон ба израильшууд левидүүдтэй хамта Эзэнэй Моисейдэ айладаһан зарлигые түгэс дүүргэбэ. 21Левидүүд бэеэ арюудхаба, хубсаһаа угааба. Аһароон тэдэниие нүгэлһөөнь арюудхахын тула Эзэнэй урда абаашаад, арюудхаба, Эзэндэ тэдэниие зорюулан, ёһолол хэбэ. 22Энээнэй удаа левидүүд Аһарооной болон тэрэнэй удамай харгалзалга доро майхан һүмын ажал хэдэг болоо. Аһароон болон тэрэнэй хүбүүд Моисейдэ Эзэнэй үгэһэн бүхы зарлигые бэелүүлэн гүйсэдхэбэ.

23Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

24– Левидүүд тухай онсо тусгаар хуули иимэ: хорин табанһаа дээшэ наһатай тэдэнэр майхан һүмын дэргэдэхи албанай ажал хэхэ ёһотой[+]. 25Тэдэнэр табитай болоходоо энэ албанһаа сүлөөлэгдэжэ, тэндэ ажаллаха ёһогүй болохо. 26Табитай бологшод, мүн үшөөшье дээшэ наһатайшуул майхан һүмын дэргэдэхи харуул харадаг аха дүүнэртээ хамһалсаг. Гэбэшье хамһалсана гү, али үгы гү, – тэдэнэй дуран.

Левидүүдэй албан тухай иимэл захиралта үгэхэ ёһотойш.

#### 9


Паасха

1Египедһээ израильшуудай[†] гараһанһаа хойшо хоёр жэл нэгэ һара үнгэрөөд, Синайн[†] сүл губида ерээд байхадань, Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Паасха[†] тэмдэглэхэ үдэр гаргагты гэжэ израильшуудта хэлэ. Болзор сагыень гаргаһан үдэр тэдэнэр паасхын һайндэрые тэмдэглэдэг байг[+]. 3Тэдэнэр энэ һарын арбан дүрбэнэй үдэшэ паасхын эдеэ хоол эдихэдээ энэ һайндэрлэлгын ёһо гурим болон тогтоолнуудыень сахиг.

4Паасха хэгты гэжэ Моисей израильшуудта захирба. 5Эзэнэй Моисейдэ үгэһэн зарлигые жэншэдгүй сахин, түрүүшын һарын арбан дүрбэнэй үдэшэ Синайн сүл губида тэдэнэр Паасха һайндэрлэбэ.

6Үхэһэн хүнэй бэедэ гар хүрэжэ бузарлаһан зон тэрэ үдэр Паасха һайндэрлэхэ эрхэгүй болоходоо, Моисей Аһароон[†] хоёрто ерээд, иигэжэ хэлэбэ:[+]

7– Бидэ үхэһэн хүнэй бэедэ гар хүрэжэ, бэемнай бузарлагданхай. Гэбэшье Паасхын һайндэрые һайндэрлэхэ гэһэн үдэр бусад зонтой хамта Эзэндэ үргэлөө үргэхэ гээшэ бидэндэ юундэ хорюултай болохо юм бэ? 8Моисей тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хүлеэн зогсогты. Би таанадта юун гэжэ Эзэнэй зарлиглахыень шагнаһууб.

9Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

10– Израильшуудта иигэжэ хэлэ: Хэрбэеэ таанадай хэн нэгэн гү, али аша гушанар үхэгшын бэедэ гар хүрэжэ бузарлагдаа һаа гү, али гэрһээ холо аян замда ябаашье һаа, Эзэнэй зарлиглаһан Паасха сахин һайндэрлэхэ ёһотой. 11Хоёрдохи һарын арбан дүрбэнэй үдэшэлэн һайндэрлэг. Тиихэдээ тэдэнэр хониной мяха, эһээбэригүй болгоһон хилээмэ эдиг, гашуун амтатай үбһэ ногоонтой хамта эдиг[+]. 12Тэдэнэр энэ һайндэртэ зорюулжа шанаһан эдеэ хоолоо үдэр болотор дууһан эдиг, шанаһан хонинойнгоо гансаханшье яһыень бү хухалаг, Паасхын бүхы хуулинуудые сахиг[+]. 13Хэрбэеэ арюун сэбэр байбашье, аян замда ябаагүйшье һаа, харин Паасха һайндэрлээгүй хүн Эзэнэй урда зэмэтэй болохо. Тиимэ зон Паасха һайндэрлээгүй, хууляар зарлигтаһан Паасхын тэрэ үдэр Эзэндэ үргэлөө үргөөгүй һаа, арад зонойнгоо дундаһаа үлдүүлхэ ёһотой. 14Хэрбэеэ таанадай дунда ажаһуудаг ерүүл зон таанадтай хамта Эзэнэй зарлиглаһан Паасха һайндэрлэхэ гэбэл, тэдээндэ һайндэрлэлгэ зүбшөөгдэнэ. Зүгөөр тэдэ зон Паасхын хуулита бүхы ёһо гуримуудые сахиха ёһотой. Ушар юуб гэхэдэ, эдэ хуулита ёһо гуримууд бултанда зорюулагдана[+].


Үүлэн ба гал

15Тэрэ үдэр майхан һүмын бодхоогдоходонь, үүлэн тэрэ Уулзалгын майхан һүмые бүрхөөжэ, дээрэнь тогтобо. Харин үдэшэһөө үглөөгүүр болотор майханай дээгүүр гал аһажа байһан мэтэ байба[+]. 16Тиимэ юумэн ходо болодог һэн: үдэртөө майхан һүмые үүлэн бүрхөөдэг, харин һүниндөө гал аһажа байһантай адли байдаг байба. 17Майхан һүмэһөө[†] дээшээ дэгдэжэ, тэрэ үүлэнэй тамаран саашалхадань, израильшууд аян замаа үргэлжэлүүлэн, тэрэниие дахадаг байба. Тогтоходонь, тогтодог байба[+]. 18Тиигэжэ Эзэн израильшуудта ошохо замыень, амарха сагыень харуулжа үгэдэг байба. Майхан һүмын дээрэһээ үүлэнэй дэгдэн саашаа тамархадань, израильшууд тэрэниие дахан ошожо, тогтоходонь тогтоно. 19Майхан һүмын дээрэ тэрэ үүлэнэй удаанаар тогтоходонь, израильшууд Эзэнэй зарлигыень дүүргэжэ, аян замаа үргэлжэлүүлхэеэ болижо, удаанаар тэндээ тогтоно. 20Заримдаа тэрэ үүлэнэй ойр зуура байгаад дэгдэхэдэнь, израильшууд баһал удаан байрлангүй, Эзэнэй зарлигаар лэ ябажа байба. 21Заримдаа үдэшэһөө үглөөгүүр болотор тэрэ үүлэнэй тогтоходонь, израильшууд тогтожо, тамаран саашаа ошоходонь, хойноһоонь дахан ошожо байба. Үүлэнэй байрадаа нэгэ үдэр, нэгэ һүни зогсоод, саашаа дэгдэн тамархада, израильшуудшье аян замда гарадаг байба. 22Хэрбэеэ майхан һүмэ дээрэ тэрэ үүлэнэй хэдэн үдэр гү, али нэгэ һарашье тогтоо һаань, израильшууд тэрэ үүлэнэй тамаран саашаа ошохыень хүлеэжэ, тогтон байрлаһан газартаа байна. Гэбэшье тэрэ үүлэнэй дэгдэн саашаа тамархадань, аян замаа үргэлжэлүүлхэ гэжэ тэдэнэр, майхануудаа хуряагаад, тогтон байрлаһан газарһаа ябанад. 23Тиигэжэ тэдэнэр Эзэнэй зарлигаар лэ тогтожо, Эзэнэй зарлигаар лэ замда гаража байба. Иигэжэ тэдэ Эзэнэй Моисейдэ үгэһэн зарлигые сахин гүйсэдхэн байгаа бэлэй.

#### 10


Мүнгэн бүреэнүүд

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Ши өөртөө хоёр мүнгэн бүреэ хэбтэ шудхан хүүлэ. Тэдэш улад зоноо ерүүлхэдэшни, хотон хүреэнүүдээ[†] хуряажа, аянда гарахадашни туһалха. 3Хоёр бүреэгээрээ утаар татан үлеэхэдэшни, майхан һүмын үүдэндэ ниитэ бүхы уладшни сугларха[+]. 4Нэгэ бүреэгээ утаар үлеэхэдэшни, Израилиин арбан хоёр обогой[†] ударидагшад, мянгатын дарганар шамда ерэхэ. 5Бүреэгээ таһалдуулан байжа түргэ түргөөр хэдэ дахин үлеэхэдээ аян замда гарая гэжэ зүүн зүгтэ оршоһон сэрэгтээ дохёо үгэнэш[+]. 6Бүреэнүүдээрээ таһалдуулан байжа, хоёрдохиёо түргэ түргөөр үлеэхэдээ, майхан һүмын үүдэнэй урда талада тогтон байрлаһан обог омогой хотон хүреэнүүд майхануудаа задалжа, холын харгыда гарагты гэһэн дохёо үгэнэш[+]. 7Хэрбэеэ арад зоноо суглуулха гэбэл, түргэ түргөөр бэшэ, харин утаар татажа бүреэнүүдээ үлеэ. 8Санаарта Аһарооной[†] уг удам бүреэ үлеэхэ ёһотой. Энэ хуули хэтын хэтэдэ таанадта болон таанадай уг гарбалнуудта[†] үгтэнэ[+].

9Өөрынгөө газар дээрэ дайсадтай тулалдахын урда тээ шангаар аад, түргэ түргөөр бүреэнүүдээ үлеэ. Тиихэдэшни Эзэн, шинии Бурхан,[†] дохёоешни дуулаад, таанадые дайсадһаа абарха[+].

10Суглаа зарлахадаа, мүн шэнэ һарын эхин үдэрнүүдтэ, һайндэрнүүдэй болоходонь, бүреэнүүдээ үлеэгты. Израильшуудай[†] түгэс шатаалта ба амгалан байдалай үргэлнүүдые асархадань, бүреэнүүдээ үлеэгты. Энэ ёһолол Эзэндэ, шинии Бурханда, шам тухай һануулга болоно. Би шамда эдэниие бэелүүлхыешни захирнаб. Би Эзэн, шинии Бурхан гээшэб![+]


Израильшууд аян замда гараба

11Хоёрдохи жэлэй, хоёрдохи һарын хоридохи үдэр майхан һүмэһөө[†] үүлэн дэгдэбэ. 12Тиихэдэнь израильшууд аян замаа үргэлжэлүүлхэеэ Синайн[†] сүл губиһаа гараба. Үүлэн тамаран саашалжа, Параанай сүл губи дээрэ тогтобо[+].

13Тиигэжэ тэдэнэр Эзэнэй Моисейдэ захирһые эхин түрүүшынхиеэ дүүргэжэ, аян замда гараа бэлэй.

14Иудын хотон хүреэнэй туг үргэгдэжэ, тэдэнэй сэрэг тогтон байрлаһан газарһаа эгээн түрүүн хүдэлбэд. Иудын обогой хэдэн бүлэг сэрэгые Амминадаабай хүбүүн Нахшоон ударидажа, бүхы сэрэгэйнгээ урда ябаа[+]. 15Тэрэнэй хойноһоо Иссахаарай обогой хэдэн бүлэг сэрэгые Цуһаарай хүбүүн Нэтанээл ударидажа, бүхы сэрэгшэдэйнгээ урдань ябаа. 16Тэрэнэй хойноһоо Хэлооной хүбүүн Элиаабай ударидалга доро Зэбүлүүнэй обогой хэдэн бүлэг сэрэгшэд ошобо.

17Майхан һүмэ задалан хуряагдажа, Гэршооной болон Мэрариин үенүүдэй эрэшүүл тэрэнээ үргэлөөд, аян замда гарабад[+].

18Тэдэнэй һүүлдэ Рэүбээнэй хотон хүреэнэй туг хиидхэн үргэгдэжэ, тэдэнэй хэдэн бүлэг сэрэг тогтон байрлаһан газарһаа гарабад. Тэдэниие Шэдэһүүрэй хүбүүн Элицүүр захиран ябаа[+]. 19Цуришаддайн хүбүүн Шэлүмиһээл Симеоной обогой сэрэгые ударидан, тэдэнэй хойноһоо ошобо. 20Дэүһээлэй хүбүүн Элиасаап Гаадай хэдэн бүлэг сэрэгые ударидан, тэдэнэй хойноһоо ябаба.

21Тэдэнэй хойноһоо нангин[†] шүтөөнөө үргэлһэн Кэһаадай обогойхид ошобо. Тэдэнэй ерэтэр нангин һүмэ[†] баригдажа үрдихэ ёһотой байгаа[+].

22Тэдэнэй һүүлээр Эпрааимай хотон хүреэнэй туг хиидхэн үргэгдэжэ, сэрэгынь тогтон байрлаһан газарһаа хүдэлбэ. Аммиһүүдэй хүбүүн Элишамаа тэдэ сэрэгые ударидан толгойлоо[+]. 23Пэдэцүүрэй хүбүүн Гамалиһээл Мэнашшээгэй обогой бүлэг сэрэгые толгойлон ударидаба. 24Гидеоной хүбүүн Абидаан Бэньямиинэй бүлэг сэрэгые толгойлжо гараба.

25Бултанай һүүлдэ Даанай хотон хүреэнэй туг хиидхэн үргэгдэбэ. Аммишаддайн хүбүүн Ахиээзэр тэдэ бүлэг сэрэгые толгойлон ударидажа гараа[+]. 26Тэдэнэй һүүлдэ Охраанай хүбүүн Пагиил Ашээрэй бүлэг сэрэгые толгойлбо. 27Энаанай хүбүүн Ахираа Напталиигай бүлэг сэрэгые толгойлжо, тэдэнэй хойноһоо ошобо.

28Тогтоһон газарһаа хүдэлэн гарахадаа, иимэ жагсаалаар израильшууд аян замда гараха ёһотой байгаа юм.


Моисей ба Хобааб

29Моисей мидиан үндэһэ яһанай болохо хадам эсэгэ Рэүһээлэй хүбүүн Хобаабта иигэжэ айладаба:

– Бидэндэ үгэхэб гэжэ үбгэ эсэгэнэртэмнай үгэеэ үгэһэн Эзэнэй газар тээшэ бидэнэр ошожо ябанабди. Ши бидэнтэй ябалса, ушар юуб гэхэдэ, Эзэн израильшуудта олон һайн юумэ найдуулаа, шамдашье һайн юумэн хүртэхэ[+].

30Теэд Хобааб тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би таанадтай ошохогүйб. Би өөрынгөө эхэ орондо, өөрынгөө арадта бусахамни.

31Моисей тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шамайе гуйнаб. Сүл губида тогтохо газар ши бидэнһээ һайнаар мэдэнэш. Ши бидэнэй харгышан болыш даа. 32Хэрбэеэ бидэнтэй ошолсоо һааш, Эзэнэй бидэндэ үршөөн хүртөөһэн бүхы һайн юумэнүүдһээ шамда хубаалдахабди[+].

33Тэдэнэр аян замаа Эзэнэй хадаһаа эхилжэ, гурбан хоногой зайе гаталбад. Хотон хүреэнээ табин зохёохо газар оложо үгэхэ зорилготойгоор Эзэнтэй хэлсээ баталһан ханза урдань тээгдэн ябажа байгаа. 34Үдэртөө Эзэнэй үүлэн дээгүүрнь дэгдэжэ, тэдэ аян замда гарадаг байгаа[+].

35Тогтон байрлаһан газарһаа арад зонойнгоо аян замда гарахаяа түхеэржэ, ханза үргэхэдэнь, Моисей ходол иигэжэ хэлэдэг байгаа:

– Бодыт, Эзэн! Дайсадтнай тараха болтогой![†] Таниие үзэн ядагшад Танһаа тэрьедэн арилха болтогой![+]

36Нангин ханзаяа тогтон байрлаһан газартаа тодхон табихадань, Моисей иигэжэ хэлэдэг байба:

– Бусыт даа, Эзэн, түмэн сая израильшуудтаа!

#### 11


Табэраа

1Израильшууд[†] гашуудал зоболон тухайгаа шангаар гэмэрэлдэн гэмшэлдэжэ эхилбэ. Эзэн[†] тэдэнэй гэмэрэлдээ гэмшэлдээе шагнахадаа, сухалдаад, соробхилһон гал эльгээжэ, хотон хүреэнэй[†] захые шатаажа эхилбэ[+]. 2Израильшууд Моисейһээ[†] туһа эрин хашхаралдажа эхилбэ. Моисей Эзэндэ зальбаран мүргэжэ, галые номгоруулан намдуулба[+]. 3Тэрэ газарые Табэраа[*] гэжэ тэдэ нэрлэбэ. Ушар юуб гэхэдэ, Эзэнэй гал тэндэ, тэдэнэй дунда носоо бшуу.


Далан аха захатан

4Тэдэнэй дунда ябаһан хари зон эдеэ хоолой дуталдаһые элирүүлбэ. Тэдэниие һажаалдан, израильшуудшье суг хамта һуугаад, бархиралдан байжа, шангаар иигэжэ гэмэрэлдэшэбэд:

– Бидэнэр мяха эдихэеэ һанашообди![+] 5Египедтэ байхадаа түлбэригүй загаһа эдидэгээ һананабди, үгэрсэ, тарвас, мангир, һонгино, гоогол! 6Харин мүнөө бидэнэр шадал тэнхээгүй болошообди! Үдэр бүхэндэ үнөөхил шүүдэр будааһаа бэшэ ондоо юушье харанагүйбди![+]

7Тэрэ шүүдэр будаа мөөгэ ургамалай үрэһэндэ адли, дүрсэ түхэлөөрөө хангал һөөгэй дабирхай шэнги байгаа. 8Арад зон шүүдэр будаа суглуулжа, тэрэнээ шулуун тээрмээр гү, али уур соо нюдэжэ, тогоон соо шанадаг гү, али нимгэхэн шаанги болгодог, тэрэнь оливын тоһотой лепёошходо адлишуу амтатай байгаа[+]. 9Һүни бүхэндэ шүүдэртэй хамта хотон хүреэндэнь шүүдэр будаа унадаг байба.

10Майханайнгаа үүдэндэ зоной, гэр бүлэ бүхэнэй бархиралдахые Моисей дуулан байгаа. Эзэнэй тэдээндэ хэмгүй ехээр сухалдаһанда Моисей гомдожо, 11Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Танай зараса болохо намда Та юундэ муу юумэ хэнэбта? Бүхы арадай түлөө харюусалга нам дээрэ Та юундэ ашабат, ямар гэм хэһэндэмни? 12Энэ бүхы арад зоной эхэ юм гүб? Тэдэниие би түрөө юм гүб? Үхибүү харууһалдаг эхэнэр мэтэ эдэнэрые үргөөд яба гэжэ Та намайе юундэ бааланабта?[†] Үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэхэб гэжэ тангариглан найдуулһан газартам эдэниие дахуулан абааша гэжэ Та намайе юундэ албаданабта? 13«Маанадта мяха үгэ» гэжэ уйлан гуйхадань, хамаг бүхы энэ арадые хооллуулха мяха хаанаһаа би олохобиб? 14Ори гансаараа би энэ олиггүй хүндэ арадые даажа ябажа шадахагүйб[+]. 15Хэрбэеэ Та дахяад намда хойшодоо тэдэнэй зоболонгые харуулха гээгүй һаа, намайе мүнөө алагты. Хэрбэеэ Танай үршөөл хайрада хүртөө гээшэ һаам, Та намда гай зоболон бү үзүүлыт![+]

16Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Арад түмэнэй аха захатан, удамаршад[†] гэжэ өөрынгөө мэдэдэг Израилиин далан аха захатаниие асара Нам руу. Шамтай хамта зогсохыень тэдэниие майхан һүмын дэргэдэ асара[+]. 17Би дээрэһээ буужа, Шамтай хөөрэлдэхэб. Шамда шэнгэһэн Һүлдэһөө зарим тэдые абажа, тэдэ далан зон дээрэ табихаб. Зоной ашаа гансаараа шинии тээжэ ябахагүйн тула тэдэ туһалха[+].

18Улад зондо иигэжэ хэлэ:

– Үглөөгүүр болотор бэеэ арюудхан бэлдэгты. Үглөөдэр таанад мяха эдихэт. «Бидэнэр хаанаһаа мяха олохобибди? Бидэндэ үл залгаха талаар үлүү һайн байгаал Египедтэ!» – гэжэ хашхаралдан, Эзэнэй дуулахые хүсэжэ байгаат. Эзэн иигэжэ таанадта эдихэ мяхыетнай үгэхэл[+]. 19Таанар тэрэ мяхыень нэгэ, хоёр үдэршье бэшэ, табан, арбан үдэршье бэшэ, хорин үдэршье бэшэ, 20бүхэли һара эдихэт. Танай дунда байгааша Эзэниие буруушаажа гэмэрэлдэһэнэйнгээ түлөө эдихэт тэрэниие ойгоо гутатараа, бөөлжэтэрөө. «Египедһээ бидэнэр юундэ гаража ошоо гээшэбибди?!» – гэлдэн, Эзэнэй урда уйлалдаат.

21Моисей иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хажууда зургаан зуун мянган хүн лэ. Харин Та: «Бүхэли һара хүрэхэ мяха тэдээндэ үгэхэб», – гэнэт[+]. 22Бидэнэй бүхы хони малаа шарууһалаашье һаа, бүхэли һара эдихэ хоол энэ арадта хүрэхэгүйл. Бүхы загаһыень далайһаа губшуурдаашье һаа, бүгэдэ зондо энэшье хүртэхэгүйл.

23Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Гарни хүсэгүй юм аал? Минии үгын бэелүүлэгдэхэ, үгыень мүнөө ши харахаш[+].

24Моисей майхан һүмэһөө[†] гаража, Эзэнэй айладаһан зарлигые арад зондоо дамжуулан хэлээд, израильшуудай далан ахалагшые дуудан, майхан һүмын хажууда ерүүлбэ. 25Тиихэдэнь майхан һүмэ дээрэ Эзэнэй бахана үүлэнэй буухадань, Моисей Эзэнтэй хөөрэлдэбэ. Моисейдэ үгэһэн нангин[†] һүлдэеэ Эзэн далан ахалагшатай хубаалсаба. Тэдэнэртэ Эзэнэй һүлдын ороходонь, тэдэнэр ерээдүйн сагта болохо юумэнүүд тухай уридшалан хэлэбэ, тиигээд болибо.

26Элдаад, Мэдаад гэжэ нэрэтэй хоёр аха захатан майхан һүмэдэ ерэнгүй, хотон хүреэнэй дунда үлэһэн байбад. Тэдээндэ Эзэнэй һүлдэ баһал оронхой байжа, хотон хүреэнэйнгээ зондо ерээдүйн сагта болохо юумэнүүд тухай уридшалан хэлэжэ эхилбэд. 27Залуухан хүбүүн Моисейдэ гүйжэ ерээд:

– Элдаад Мэдаад хоёр хотон хүреэн соогоо зондо ерээдүйн сагта болохо юумэнүүд тухай уридшалан хэлэжэ байна, – гэжэ хэлэбэ.

28Моисейн туһамаршан, залуушуулай дундаһаа тэрээндэ эгээл дүтэ болохо Нүүнэй хүбүүн Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Минии эзэн Моисей! Тэдэниие болюулыт!

29– Ай даа, намайе гансааран Эзэнэй мэдээе дуулгагша байһай гэжэ һанана гүш? Эзэн Һүлдэеэ Өөрын арад зондо бултанда бэлэглэжэ, тэдэ бүгэдэ лүндэншэд болодог һаань! – гэжэ Моисей хэлээд, 30Израилиин аха захатантай хамта хотон хүреэн руу ошобо.


Бүдэнэ

31Эзэн шанга һалхи далайһаа эльгээжэ, зоной байгша хотон хүреэнэй урда хойнонь тоо томшогүй олон бүдэнэ хаяба. Хотон хүреэнһөөнь урагшаа нэгэ үдэр, хойшоо нэгэ үдэр ябаха зайтай бүхы газар дайда бүдэнэнүүдээр хоёр тохой шахуу зузаанаар хушагдаба[+]. 32Израильшууд бүхэли үдэр, бүхэли һүни, удаадахи үшөө нэгэ үдэр бүдэнэнүүдые суглуулба. Эгээ багаар суглуулагшын олзо арбанһаа үлүү хоомэр болобо. Тэдэ бүдэнэнүүдэй мяхые ябталан, хотон хүреэ тойруулан обоолжо табяад, 33захаһаань шанажа, шаража, бэе бэеһээ үрдилдэжэ, хүсэд жажалангүйгөөр, тэдэнэй залгин хомхойрходонь, Эзэнэй сухал дэлбэржэ, садахаяа мэдэдэггүй хэжэг үбшэ тэдэнэй дунда дэлгэрүүлбэ.

34Арад зон энэ газарые «Киброот-Һа-Таһаваа»[*] гэжэ нэрлэбэ. Ушар юуб гэхэдэ, садахаа мэдэдэггүй хэжэгээр үхэһэн хүнүүдые тэндэ булан хүдөөлүүлһэн юм.

35Арад зон Киброот-Һа-Таһавааһаа гараад, Хацэроот хүрэжэ, тэндэ тогтобо[+].

#### 12


Мириамые хэһээлгэ

1Мириам Аһароон[†] хоёр Моисейдэ[†] дураа гутажа, Күүшһээ уг гарбалтай[†] эхэнэрые һамга абаһанайнь түлөө зэмэлбэд.

2– Эзэн гансал Моисейгээр дамжуулан һургаал[†] заабаринуудаа арад зондо хэлүүлнэ гэжэ гү? Эзэн[†] бидэнэрээршье дамжуулан, ерээдүйн сагта болохо юумэнүүдые уридшалан арад зондо хэлэнэл, – гэжэ тэдэ хоёрой хэлэхые Эзэн дуулаба.

3Моисейһээ бэшэ даруу номгон зантай хүн энэ дэлхэй дээрэ үгы байгаа.

4Тэрэ дары Эзэн Моисей, Аһароон, Мириам гурбанда иигэжэ айладаба:

– Та гурбан майхан һүмэдэ[†] ошогты.

Тэдэ гурбан майхан һүмэ руу шэглэбэ. 5Эзэнэй үүлэн бахана майхан һүмын үүдэн дээрэ тогтоод, Аһароон Мириам хоёрые дуудахадань, тэдэ хоёр дүтэлэн ошобо. 6Эзэн тэдэ хоёрто иигэжэ айладаба:

– Минии үгэ шагнагты! Хэрбэеэ Минии лүндэншэн[†] таанадай дунда бии болоһон байбал, Би, Эзэн, тэрээндэ үзэгдэл[†] үзүүлдэгби. Зүүдэлжэ байхадань, тэдээндэ айладхал буулгадагби[+]. 7Моисейтэй тад ондоогоор харилсанаб, Моисей – Минии үнэн сэхэ зараса. Тэрэ Минии гэртэ бүримүһэн түгэс этигэмжэтэ мүн![+] 8Тэрээнтэй Би улаан нюураараа уулзалдан, далда хэлээр бэшэ, сэхэ хөөрэлдэнэб. Тэрэ Минии дүрсэ үзэдэг. Тиигээд таанад Моисейдэ, Минии зарасада, юундэ эсэргүүсэхэ болообта?![+]

9Тэдээндэ Эзэн уур сухалаа орьёлуулба. Тиигээд Тэрэ тэндэһээ зайлаба.

10Үүлэн баханын майхан һүмэһөө холодоходонь, Мириамай бэе саһан мэтэ сагаан арһанай үбшөөр хушагдаба. Аһароон эрьелдээд, арһанай үбшэндэ Мириамай нэрбэгдэһые хараба[+].

11Аһароон Моисейдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии эзэн, гуйнаб, мунхажа тэнэгээр дуугарһан маанадай нүгэлые[†] хүлисыт. 12Эхын умай соо һамшаад, хахад бэень үжэһэн, амигүй түрэһэн үхибүүн мэтэ бү болгыт Мириамые.

13Моисей Эзэндэ шанга дуугаар хандан, иигэжэ гуйба:

– Бурхан,[†] тэрэниие аргалыт даа!

14Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Эсэгэнь тэрээндэ уурлажа, нюуртань нёлбоо һаань, эшэгүүридэ тэрэ орохогүй байгаа гү? Долоон хоногто тэрэ хотон хүреэнһөө[†] арилаг. Долоон хоногой үнгэрһэн хойно дахинаа тэрэ хотон хүреэндээ бусаг[+].

15Мириам долоон хоногоор сүлүүлжэ, хотон хүреэнһөө гаража ошобо. Израильшууд[†] аян замаа үргэлжэлүүлэнгүй, Мириамай бусатар тогтон байрлаһан газартаа байба.

#### 13


Тагнуулшадые Ханаһаан руу эльгээбэ

1[•]Израильшууд[†] аян замаа үргэлжэлүүлхэеэ Хацэроодһоо гараад, Параанай сүл губида ерээд тогтобо[+]. 2Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

3– Ханаһаанай[†] газар дайдые тагнан шэнжэлхын тула хэдэн хүниие тиишэнь эльгээ. Би тэрэ газарые израильшуудта үгэнэб. Арбан хоёр обогһоо нэгэ нэгэ ударидагшые тагнан шэнжэлхыень эльгээ[+].

4Моисей Эзэнэй зарлиг дүүргэжэ, арбан хоёр обогһоо нэгэ нэгэ ударидагшые тагнан шэнжэлхыень Параанай сүл губиһаа эльгээбэ[+].

5-16Тэдэнэй нэрэнүүд иимэ:

Обогууд | Ударидагшадай нэрэнүүд
Рэүбээнэй | Заххуурай хүбүүн Шаммууһа,
Симеоной | Хориин хүбүүн Шапаат,
Иудын | Епуннээгэй хүбүүн Халээб,
Иссахаарай | Иосифой хүбүүн Игаал,
Эпрааимай | Нүүнэй хүбүүн Һошээ,
Бэньямиинэй | Рапуугай хүбүүн Палтии,
Зэбүлүүнэй | Содиин хүбүүн Гаддиил,
Иосифой болон Мэнашшээгэй | Сусиин хүбүүн Гаддий,
Даанай | Гэмаллиин хүбүүн Аммиһээл,
Ашээрэй | Михаээлэй хүбүүн Сэтүүр,
Напталиигай | Бопсиин хүбүүн Нахбий,
Гаадай | Махиин хүбүүн Гэуһээл[+].

17Эдэ бүгэдэ Моисейн эльгээһэн газар шэнжэлхэ зон. Моисей Нүүнэй хүбүүн Һошээ гэгшые Иисүүс гэжэ нэрлэбэ[+].

18Моисей тэдэниие Ханаһаанай газар тагнан шэнжэлхыень эльгээхэдээ тэдээндэ иигэжэ хэлээ:

– Урда зүгэй орон нютагаар гаража, уула хадын оройдо гарагты. 19Харагты тэндэһээ ямар газар бэ гэжэ. Ханаһаанай дайда дээрэ ажаһуудаг арадые хүсэтэй гү, али хүсэгүй гү, хэмгүй олон гү, али үсөөн гү гэжэ хаража тэндэһээ мэдэгты. 20Тэдэнэй ажаһуудаг газар тунга ногоотой гү, али үгы гү, тэдэнэй ажаһуудаг хотонууд хэрэм ханатай гү, али үгы гү гэжэ хаража тэндэһээ мэдэгты. 21Үрэжэлтэй гү, али үгы гү гэжэ газарайнь хүрьһые, үзэм жэмэстэй гү, али үгы гү гэжэ үндэрһөө хаража мэдэгты. Зоригтой байгты, тэндэхи газарай үзэм жэмэс асарагты.

Эгээл энэ үедэ уһан үзэмэй эдеэшэдэг, түрүүшын ургасануудые суглуулдаг саг байба.

22Тэдэ ошожо, Циин губиһаа эхилээд, Лэбоо-Хамаат руу ябаха харгыда оршодог Рэһооб хүрэтэрхи газар шэнжэлэн тагнаба. 23Тэдэнэр Нээгэб үнгэрөөд, Хэброон хото ерэбэ. Анаагай үринэр болохо Ахимаан, Шэшай, Талмай гэжэ нэрэтэй хүбүүд тэндэ ажаһуудаг байгаа. Хэброон хадаа Египедэй Цооһан хотоһоо долоон жэл урид баригдаһан юм[+]. 24Тэдэнэр Эшхоол нугада ерэжэ, уһан үзэмэй эшын баглаа һалаае отолжо абаад, тэрэ баглаа һалаагаа һургаагта уяад, хоёр хүн тэлэн үргэлөөд ябаба. Тиихэдээ тэдэнэр анар болон инжир[†] модонуудай жэмэсүүдые абабад[+]. 25Израильшууд уһан үзэмэй модоной эшын баглаа һалаае отолһон газараа «Эшхоол нуга» гэжэ нэрлэбэ.

26Тэдэ дүшэн үдэр соо тэндэхи орон нютаг шэнжэлэн шалгаад, һөөргөө бусаба. 27Тэдэ Параанай сүл губидахи Кадээшэй хажууда байһан хотон хүреэнүүдтэ[†] бусажа, Моисейдэ, Аһароондо[†] болон түрэл арадтаа хараһан-үзэһэнөө бултыень хөөрэжэ, тэндэхи газарһаа асарһан үзэм жэмэсээ улад зондоо харуулба.

28Тиигээд тэдэнэр Моисейдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ эльгээһэн газартатнай ошообди. Бүхы эдеэ хоолоор элбэг дэлбэг орон нютаг байна. Тэрэ газарай дээжэнь энэ мүн. 29Харин тэрэ газар дээрэ ажаһуудаг арад зон хүсэтэй. Хотонуудынь бата бэхи хэрэмтэй, угаа ехэнүүд. Хараабди тэндэ Анаагай үринэрые! 30Амалээгүүд Нээгэбта ажаһууна. Хадалиг газарта хээдүүд, евүүсүүд, эмооршууд ажаһууна. Ханаһаанууд далай шадар, Иордан[†] мүрэнэй эрьеэр ажаһууна[+].

31Халээб Моисейе тойроод шууялдажа байһан зониие замхаагаад:

– Тэндэ ошоёбди. Тэрэ газар эзэмдэебди. Заабол энээниие хэжэ шадахабди, – гэжэ хэлэбэ[+]. 32Харин тэрээнтэй суг хамта ошолсоод ерэһэн зон иигэжэ арсабад:

– Бидэ тэрэ арадтай тулалдажа шадахагүйбди. Бидэнһээ тэдэнэр һураггүй хүсэтэйл![+]

33Тагнаад ерэгшэ орон нютаг тухай муу һураг израильшуудай дунда тэдэ тараажа эхилбэ:

– Манай шэнжэлэн шалгажа ерэһэн тэрэ орон нютаг хадаа тэрээн дээрэ ажаһуухаяа зүрхэлэгшэ хүн бүхэниие залгиха. Тэндэхи зон бултадаа үндэр гэгшын бэетэй гэжэ хараабди[+]. 34Тэндэ асари томо бэетэйшүүлые үзөөбди. Тэдэнэр Анаагай үри һадаһад байшоол. Таршаанууд мэтэбди гэжэ хажуудань тэрэ дары өөһэдыгөө ойлгообди. Тон зүб даа, тэдэ маанад руу таршаа хаража байһандал хараал![†][+]

#### 14


Арад зоной буһалгаан

1[•]Тэрэ һүни бүхы зон оог хашхаралдан, бархиран байгаа. 2Израильшууд[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто дураа гутан, иигэжэ шангаар гэмэрэлдэшэбэд:

– Элһэн губида гү, али Египедтэ үхэхэеэ яагаабибди бидэнэр![+] 3Эзэн[†] бидэниие эндэ асаржа, эритэ һэлмээр алуулха гээ гү? Һамгад болон үхибүүдыемнай дайсанай олзо болог гээ гү? Египет[†] руу бусабалнай бидэндэ дээрэ ха!

4Зон өөһэд хоорондоо иигэжэ хэлсэдэг болобо:

– Шэнэ ударидагшые һунгаад, һөөргөө Египет руу бусая![+]

5Моисей Аһароон хоёр бүхы израильшуудай урда нюураараа газар дэрлэн унаба[+]. 6Орон нютагые шэнжэлэн шалгажа ерэһэн Нүүнэй хүбүүн Иисүүс, Епуннээгэй хүбүүн Халээб тэндэ сугларагшадта гай гасалангаа мэдүүлжэ, үмдэжэ ябаһан хубсаһаа хахар шуу татаад,[+] 7иигэжэ хэлэбэд:

– Бидэнэй тагнан шэнжэлжэ хараһан тэрэ газар ехэ һайн, угаа һайн! 8Эзэн бидэндэ энэрхы һаа, эдеэ хоолоор дэлбэржэ байдаг үрэжэлтэй тэрэ газарта бидэниие дахуулжа, үгэг лэ бидэндэ тэрэ газар. 9Эзэнэй урдаһаа эсэргүүсэн таанад бү бодогты! Тэрэ орон нютагай арадһаа таанад бү айгты! Тэдэниие бидэ илахабди! Тэдээндэ ямаршье аршалалта үгы. Тиихэдэнь Эзэн бидэнтэй хамтал! Тэдээнһээ таанад бү айгты![+]

10Теэд арад зон «Тэдээниие шулуудажа алая!» гэжэ хашхаралдажа байтараа, майхан һүмын дээрэ Эзэнэй ялбама гэрэл бахана харабад[+].


Моисей арад зонойнгоо түлөө зальбарба

11Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Хэды болотор энэ арад Намһаа буруу харахаб? Хэды болотор эдэнэр Намда этигэхэгүйб? Эдээндэ оло дахин дүлгэ үзэгдэл[†] боложо Минии харагдаашье һаа, эдэнэр Намда этигэнэгүйл. 12Би тэдэниие үхэлэй ташуураар сохихоб, хумхиин тооһон болгохоб. Эдээнһээ олон, эдээнһээ хүсэтэй арадые шинии удамһаа бии болгохоб[+].

13Тиихэдэнь Моисей Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ арадые Египедэй дундаһаа хүсөөрөө гаргаа бэлэйт; египетшүүд энээн тушаа дуулахал. 14Энэ орон нютагай зондо тэдэ юу болоһые хөөрэхэ. Өөрынгөө арадтай хамта Эзэн ябалсана гэжэ, Өөрыгөө тэдээндэ үзүүлээ гэжэ, үдэртөө Таниие үүлэн бахана болоод тэдэниие дахуулна гэжэ, үдэшэндөө Таниие дүлэтэ үүлэн болоод тэдэниие аршалан бүрхөөнэ гэжэ мэдэнэл[+]. 15Хэрбэеэ гансахан сохилтоор энэ арад зониие усадхаа гээшэ һаатнай, Тан тушаа дуулаһан арадууд иигэжэ хэлэхэл: 16«Ай даа, үгэхэб гэжэ тангариглаһан газартаа Эзэн энэ арадаа абаашажа шадангүй, элһэн губиин дунда хосороогоол!»[+] 17Харин мүнөө минии Эзэнэй хүсэ шадал агууехээр толотохонь болтогой![†] Та Өөрөө айладаа бэлэйлта:[+] 18«Тэсэбэритэй, үршөөл хайраяа заяадаг Би, Эзэн, хуули эбдэгшэдые, гэм хэгшэдые хүлисэдэгби. Гэбэшье хэһэн зэмэтэ ябадалайнь түлөө хүүгэдынь, ашанарынь, гушанарыньшье хэһээгдэхэ». 19Египедһээ энэ хүрэтэр ерэтэрнь тэдэниие хүлисэдэгтэл адляар энэ арадтаа агууехэ үршөөл хайраяа үзүүлэн, эдэнэй хэһэн нүгэлые[†] хүлисыт!

20[•]Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Шинии гуйгаа хадаш тэдэниие хүлисэнэб. 21Харин Өөрөөрөө, бүхэдэлхэйе дүүргэһэн Минии, Эзэнэй, алдар солоор тангаригланаб:[+] 22Минии алдар солые, дүлгэ тэмдэгүүдые[†] Египедтэ ба элһэн сүл губида хараашье һаа, Минии айладаһан захяа үгэнүүдые дуулаагүй, арба дахин Минии тэсэбэриие шалгаһан тэдэ бултадаа 23үбгэ эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ Минии тангариглаһан тэрэ орон нютагые харахагүй! Намда этигэдэггүй бүгэдэ зон тэрэ газар нютагые үзэхэгүй![+] 24Минии зараса Халээб тэдээнһээ гансааран илгаржа, Намда үнэн сэхэ зандаа үлөө. Тэрэнэйнь түлөө Би тэрэниие харагша газартань хүргэн абаашахаб. Үри һадаһадынь энэ орон нютагые эзэмдэн ажаһууха![+] 25Тэрэ нугада амалээгүүд, ханаһаанууд[†] ажаһууна. Үглөөдэр хотиржо, элһэн сүл губи руу, Хулһата далай тээшэ ошогты.


Эзэн арад зониие хэһээбэ

26Эзэн Моисей Аһароон хоёрто иигэжэ айладаба:

27– Хэрүүлшэ энэ арад Намда хэды болотор дураа гутахаб? Израильшуудай Намда гомдожо байхые Би соносожо байнаб. 28Тэдээндэ ши иигэжэ дамжуула: «Өөрөөрөө тангаригланаб! – гэжэ Эзэн айладана, – Өөдөө шэдэһэн шулуунтнай өөһэдынтнай толгой дээрэ бууха! 29Хамтын тоо бүридхэлдэ ороһон Минии арадай хоринһоо дээшэ наһатайшуул энэ сүл губида булта хосорхо. Ушар юуб гэхэдэ, Намда уурлажа, дураа гутан гэмэрэлдээт[+]. 30Тиимэһээ үгэхэб гэжэ Минии гараа үргэн тангариглаһан тэрэ газарта таанадай хэншье хүрэжэ ошохогүй. Гансал Епуннээгэй хүбүүн Халээб, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс тэрэ газар дээрэм хүлөө табиха[+]. 31„Тулалдаанай эсэстэ дайсадай олзо болохонь лэ“ гэһэн таанадай үхибүүдтэ Би тэрэ газар заяанаб. Таанадай буруушааһан тэрэ газарай хэды һайхан байһые тэдэ мэдэжэ абаха. 32Харин таанадай һэенүүд энэ элһэн сүл губида үлэхэ! 33Таанадай бултадаа энэ сүл губида үхэтэр, таанадай Намда үнэн сэхэ бэшэ ябаһанай түлөө үри хүүгэдтнай тэнэжэ, сүл губида дүшэн жэл соо зобохо[+]. 34Таанад тэрэ газарые дүшэн үдэр соо тагнан шэнжэлээт. Тиимэһээ мүнөө хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө дүшэн жэл соо тулиха зобохот, нэгэ үдэр нэгэ жэлтэй сасуу. Тиихэдээл таанад Намһаа холодолго ямар бэ гэжэ ойлгохот»[+]. 35Би, Эзэн, айладажа байнаб, Минии урдаһаа эсэргүүсэн бодогшо энэ муухай бүлэг зониие иигэжэ заабол хэһээхэб. Энэ сүл губида тэдэ хосорхо, тэндэ үхэхэ.

36Шэнэ газар тагнан шэнжэлхыень Моисейн эльгээһэн хүнүүдэй бусахадаа тэрэ газар тухай муу үгэ хүүр израильшуудай дунда тараахада, арад зон Моисейдэ дураа гутажа, гэмэрэлдэшэбэ. 37Тэрэ орон нютаг тухай муу үгэ тарааһан зондо Эзэн тахал үбшэн һүжэрүүлэн, тэдэниие хюдаба. 38Гэбэшье шэнэ газар тагнан шэнжэлээд ерэгшэдэй дундаһаа Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Епуннээгэй хүбүүн Халээб хоёр амиды мэндэ үлэбэд[+].


Арад зон Ханаһаанай газарта ошохо гэбэ

39[•]Эзэнэй үгэ арад зондо Моисейн дамжуулхада, израильшууд голхоролдон гэмшэжэ, 40эртэ үглөөгүүр бодоод, уула хада руу шэглэбэ:

– Нүгэл хээ хадаа бидэнэр нүгэлөө арюудхан сэбэрлэхэеэ Эзэнэй ошогты гэһэн газарта ошохомнай.

41Моисей тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй зарлигые таанад юундэ дүүргэнэгүйбта? Таанад амжалта туйлахагүйт! 42Эрьеэд һөөргөө таанад бусагты! Эзэн таанадай дунда үгы байха, тиимэһээ дайсадтнай таанадые хюдахал. 43Урдатнай амалээгүүд, ханаһаанууд байна, һэлмээр сабшагдан усадхагдахат! Таанад Эзэнһээ буруу хараат, Тиимэһээ Эзэн таанадтай хамта бэшэл![+]

44Израильшууд Моисейн хэлэһэн үгэдэ этигэнгүй, хада өөдэ гараба. Харин Моисей ба Эзэнэй хэлсээнэй ханза[†] хотон хүреэнэй[†] дунда үлэбэ. 45Тэрэ хада ууланууд дээрэ ажаһуудаг амалээгүүд болон ханаһаанууд дээрэһээнь добтолон буужа, тэдэниие үй бута сохёод, амиды үлэгшэдыень Хормаа хүрэтэр намнаба[+].

#### 15


Үргэл тухай хуулинууд

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

– 2Израильшуудта[†] соносхон, тэдээндэ иигэжэ хэлэ: Таанадта Би газар үгэнэб. Тэрэ газар таанадай орон нютаг болохо. Тэрэ газарта хүрэжэ ошомсоороо, 3Эзэндэ нангин[†] үргэлнүүдые үргэхэт. Тэдэнэйтнай аятай һайхан хэншүү Эзэндэ һайшаагдаха. Түгэс шатаалта, Тангариг үргэлгын, Амгалан байдалай, Нангин һайндэрнүүдэй үргэлнүүдтэ таанад өөһэдынгөө буха, хуса, тэхэнүүдые асарагты[+]. 4Эзэндэ үргэл үргэхэдөө, тэрэ үргэлдөө нэмэлтэ болгожо, дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ оливын тоһотой холиһон эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын гурил асарагты. 5Түгэс шатаалта үргэлэй[†] хурьган хуса бүхэнэй тоогоор дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи үргэлдэ гэжэ асарагты. 6Хэрбэеэ хуса үргэл үргэхэ гээ һаа, эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил гурбанай нэгэ хуби гиинэ оливын тоһонтой[†] холёод асаралсагты. 7Эзэндэ баһал һайшаагдадаг, аятай һайхан хэншүү үнэр гарадаг үзэмэй дараһан архи асарагты. 8Хэрбэеэ түгэс шатаалта үргэлдэ гү, амгалан байдал тогтоолгондо гү, Эзэндэ тангариглалганда гү эмнигдээгүй залуу тугал үргэхэ гэбэл,[+] 9тэрэ тугал үргэлтэеэ суг хамта талханай зүйлһөө иимэ юумэ: хахад гиинэ оливын тоһонтой холиһон эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, 10хахад гиинэ үзэмэй дараһан архи асаралса. Энэ хадаа гал дүгжээжэ Эзэндэ зорюулһан һайхан хэншүү үргэл болоно[+]. 11Эзэндэ үргэл үргэхэ бүхэндөө эмнигдээгүй тугал, хони хурьга, эшэгэ асардаг байгты. 12Үргэлдэ иимэ мал асарха бүхэндөө үргэлсэхэ иимэ нэмэлтэ юумэнүүдые асардаг байгты.

13Эзэндэ үргэл үргэхэдөө, тэрээндэ таатай хэншүү ууюулхадаа, орон нютагай үндэһэн арадай хүн бүхэн энээниие сахиха ёһотой. 14Таанадай дунда ажаһуудаг хари зон ба ерээдүй сагта уг удамайтнай дунда ажаһуулсаха ерүүл зон таанадтал адляар Эзэндэ һайхан хэншүү уталгата үргэл үргэхэ ёһотой. 15Энэ хуули, гурим сахилга Эзэнэй арадшье, ерүүл зоншье хэтын хэтэдэ сахиха ёһотой. Эзэндэ шүтэдэг таанадта, эндэхи ерүүл зондошье Энэ хуули үеһөө үедэ мүнхэ байг![+] 16Таанадта, израильшуудта, танай дунда ажаһуудаг ерүүл зондо адли хуули, адли гурим байха мүн.

17Эзэн Моисейдэ үшөө иигэжэ айладаба:

18– Израильшуудта иигэжэ хэлэ: Минии абаашажа ябаһан тэрэ орон нютагта ерэхэдээ, 19тэрэ газарта ургуулһан ургаса таряанһаа түрүүшын хилээмэ барижа болгоходоо, тэрээнһээ Эзэндэ үргэл үргэгты[+]. 20Таряагаа суглуулан хуряажа, тэрэнээ тээрмэдэжэ гурил болгоод, хилээмэ баряад, шэнэ ургасын дээжые Эзэндэ үргэгты. Энэтнай таряалангайтнай дээжэһээ үргэл болоно. 21Эзэндэ ургасынгаа дээжэ үргэдэг энэ ёһо заншалые уг удамтнай саашадаашье сахин байгуужан.


Зорюута бэшэ эндүүрэн үйлэдэһэн нүгэлнүүдэй түлөө үргэлнүүд тухай

22Эзэнэй Моисейгээр дамжуулһан эдэ бүхы зарлиг заабаринуудые эндүүржэ гү, али мартажа сахяагүй һаа, таанад юу хэхэ, яаха байнат[+]? 23Эзэнэй Моисейгээр дамжуулһан, энэ үдэрһөө эхилжэ, үеын үедэ сахигты гэһэн эдэ зарлиг заабаринуудые дүүргэнгүй, 24гэнэ боложо ниитэ бүлгэмэй гэнтэ алдуу эндүү гаргабал, ниитэ бүлгэм бүхыдөө нэгэ буруун бухые түгэс шатаалта үргэл болгон, Эзэндэ һайшаагдадаг хэншүү гаргаха, эһээбэригүй хилээмэн үргэлтэйгөөр, үзэмэй дараһан архитайгаар, нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] жэлтэй нэгэ тэхэтэйгээр асараг[+]. 25Арад зоноо арюудхахын тула албата ажалаа санаарта хэг. Хүнүүд мэдэнгүй нүгэл[†] хээд, хэһэн тэрэ нүгэлөө мэдэржэ, нүгэл сагааруулгын үргэлдэ, түгэс шатаалта үргэлдэ Эзэндэ үргэл-бэлэг асараг. 26Тиихэдэнь бүхы израильшууд, тэдээнтэй суг хамта ажаһуудаг ерүүл зон мэдэнгүй хэһэн нүгэлһөө мэнэ арюудхан сэбэрлэгдэхэ.

27Алдууржа хэн нэгэн нүгэл хэбэл, жэлтэй эмэ эшэгэ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ асараг[+]. 28Тэрэнэй нүгэл арюудхахын тула санаарта Эзэнэй урда тахил мүргэл[†] хэг. Тиихэдэнь тэрэ хүн эндүү алдуугаа мэдэржэ, нүгэлһөө арюудхан сэбэрлэгдэхэ. 29Энэ хадаа израильшуудай үндэһэн зондо, хамта тэдэнтэй ажаһуудаг ерүүл хүнүүдтэ эндүүржэ хэһэн нүгэлһөөнь арюудхалгын нэгэн адли хуули мүн[+]. 30Хэрбэеэ нютагай зоной нэгэн гү, али хариһаа нүүжэ ерүүл зоной нэгэн зорюута Хуулида харша ябадал хээ һаа, хооһон сүл губи руу сүлэгдэхэ гү, али хюдан усадхагдаха ёһотой[+]. 31Эзэнэй үгэ дууладаггүй, захяа заабаринуудыень эбдэдэг али нэгэ хүн арадайнгаа дундаһаа сүлүүлхэ ёһотой. Зэмэтэ ябадалайнгаа түлөө тэрэ өөрөөл харюусаха.


Амаралтын үдэр ажаллаһан хүн тухай

32Израильшууд сүл губида байхадаа, субботын үдэр нэгэ хүнэй галаа түлихэ түлеэ суглуулжа ябахые хараад,[+] 33тэрэниие Моисей Аһароон[†] хоёрто болон арад зоной урда асарбад. 34Тиигээд тэдэнэр гэмтэ ябадал хэһэнэйнь түлөө яажа тэрэниие хэһээхэеэ ойлгожо ядаад, хаалтада хааба[+].

35Тиихэдэнь Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Энэ хүн үхэхэ ёһотой. Энэ хүниие хотон хүреэнэй[†] газаа гаргаад, шулуугаар шэдэжэ алагты![+]

36Арад зон тэрэниие хотон хүреэнэй газаа гаргаад, Моисейдэ айладаһан Эзэнэй зарлигаар тэрэ хүниие шулуудажа алаба.


Эзэн арад зоной хуули һаналганда туһалба

37Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

38– Хэлэжэ соносхо израильшуудта: Хэдэн һабагша томожо, хамтадхан тэдэнээ гүрэгты. Хамтадхан гүрэһэн тэдэ сасагуудтаа хүхэ нооһон утаһа нэмэжэ, хубсаһанайнгаа хормой доро шэдэжэ, үеһөө үедэ тэдэнээ зүүжэ ябагты[+]. 39Тэдэ сасагуудаа хараха бүхэндөө таанадта Эзэнэй захиһан һургаал[†] заабаринууд һанагдажа, тэдэнииень ходол сахижа, зальхайралгаһаа холуур ябагты. 40Бүхы һургаал заабаринуудыемни һанажа, сахижа ябаа һаа, Бурханайнгаа[†] урда арюун байхат[+]. 41Би Эзэмби! Би таанадай Бурхамби! Таанадай Бурхан болохын тула Би таанарые Египедһээ гаргааб! Би бол Эзэн! Би таанадай Бурхамби![+]

#### 16


Ударидагшадай Моисейдэ эсэргүүсэл

1[•]Коорах Ицһаарай хүбүүн, Ицһаар Кэһаадай, Кэһаат Левиин хүбүүн юм. Тэрэ Элиаабай хүбүүд Датаан ба Абираамтай, Пээлэдэй хүбүүн Оонтой (Датаан, Абираам болон Оон Рэүбээнэй үринүүд) хамта[+] 2Моисейдэ[†] эсэргүүсэжэ, буһалгаа эмхидхэбэ. Тэдэнтэй хамта Израиль[†] угсаатанай хоёр зуун табин нэрэтэй солотой, бүхы зоноор һунгагдаһан дарганар Моисейдэ эсэргүүсэһэн буһалгаанда хабаадалсаба. 3Тэдэнэр булта Моисей Аһароон[†] хоёрто ерээд, иигэжэ хэлэбэд:

– Болигты бидэндэ һургаал[†] заабари хэлэхэеэ! Бидэнэр булта нангин[†] бүлгэм гээшэбди! Маанадай дунда Эзэн[†] байна! Таанад Эзэнэй арадһаа юугээрээ үлүү дээрэ болошоо юмта[+]?

4Моисей тэдэнэй хэлэхые шагнажа, уруугаа харан унаад,[+] 5Коорахта болон тэрээнтэй үгэеэ нэгэдэн үгэсэлдэгшэдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Үглөө үглөөгүүр Эзэн үнэхөөрөө хэн Тэрэнэйб, хэн арюун нангин бэ, Өөр руугаа хэниие дүтэлүүлдэг байха тухайгаа харуулха даа. Тэрэнэй шэлэһэн хүн лэ Тэрээндэ дүтэлдэг байха[+]. 6Харин мүнөө ши, Коорах, шамтай үгэеэ үгэсэлдэгшэд, иимэ юумэ хэгты: улаан согтой амһарта абаад, 7Эзэнэй урда үглөө үглөөгүүр асараад, аһажа байгаа нүүрһэ, дээрэнь санзай[†] үбэнүүлэгты. Тиихэдэтнай Эзэн хэниие шэлэнэб, Тэрэ хүн нангин гэжэ мэдэгдэхэ. Таанад, Левиин хүбүүд, даншье үлүү хэтэржэ байнат[+].

8Моисей хэлэхэ гэһэн бодолоо саашань үргэлжэлүүлэн, Коорахта иигэжэ хэлэбэ:

– Шагнагты намайе, левидүүд![†] 9Таанадые Израилиин Бурхан[†] Израилиин бүхы арад түмэнһөө шэлэжэ абаад, зондо алба хэжэ, хүнүүдэй урда зогсожо, Эзэнэй Нангин һүмэдэ[†] албалхын түлөө шэлээл. Энэнь таанадта багадаа гү?![+] 10Таанадые, левидүүдые, Эзэн Өөртөө дүтэлүүлээ. Тиихэдэнь мүнөө таанад улам саашаа нэтэржэ, тахилай санаартад болохоёо эрмэлзэбэт. 11Эзэндэ эсэргүүсэжэ, ши, шамтай үгэеэ үгэлсэгшэд, буһалгаа хэхэ гэбэ гүт? Муу юумэ Аһароон таанадта хээгүйл! Теэд юундэ таанад Аһароондо дураа гутаа, гэмэрэлдээ юмта?![+]

12Тиигээд Моисей Элиаабай Датаан Абираам хоёр хүбүүдые дуудан ерүүлхэ гэжэ тэдээндэ зарасаяа эльгээбэ. Теэд тэдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ ошохогүйбди! 13Эдеэ хоолоор элбэг дэлбэг газарһаа энэ сүл губида асаржа, бидэниие тураажа алахашни багадаад, маанадые зонхилхо гээбши?![+] 14Шинии хойноһоо юундэ дахаха болообибди? Эзэнэй үгэхэб гэһэн эдеэ хоолоор элбэг дэлбэг газарта бидэниие асараа гүш? Үзэм жэмэстэ мододой ургадаг үрэжэлтэй газар бидэндэ үгөө аалши? Бидэниие энэ үгөөр мэхэлхэ гэжэ борохон ухаандаа оруулаа гүш? Бидэнэр ошохогүйбди!

15Моисей аргагүй ехээр уурлажа, Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэнэй нэгэндэшье би муу юумэ хээгүйб. Эдилгэ болгожо нэгэшье элжэгэ абаагүйб. Эзэн, тэдээнһээ үргэл бэлэг бү абыт![+]

16Моисей Коорахта иигэжэ хэлэбэ:

– Ши болон шамтай үгэеэ үгэсэлдэгшэд үглөөдэр Эзэнэй урда зогсогты. Ши, шамтай үгэеэ нэгэдэн үгэлсэгшэдтэй хамта Аһароон тэндэ байлсаха. 17Тахилай шэрээгэй[†] урда таанадай хүн бүхэн өөр өөрынгөө бойпуур асаржа, тэрээн соогоо улаан сог хээд, дээрэнь аятай һайхан үнэртэй уталга үбэнүүлэгты. Хоёр зуун табин бойпууртай хамта Аһароон ши хоёрой бойпуурнууд оролсохо.

18Хүн бүхэн өөр өөрынгөө бойпуур асаржа, тэрээн соогоо улаан сог хэжэ, дээрэһээнь уталга үбэнүүлээд, майхан һүмын үүдэндэ сугларба. Моисей Аһароон хоёр баһал тэндэ зогсобод. 19Коорах бүхы арад зоноо Моисей Аһароон хоёрой урдаһаа харуулан, майхан һүмын үүдэнэй урда суглуулба. Тэндэ байһан хүн бүхэн Эзэнэй ялбама гэрэл харажархиба!

20Эзэн Моисей Аһароон хоёрто иигэжэ айладаба:

21– Та хоёр эндэһээ холодогты. Ушар юуб гэхэдэ, Би тэдэниие энэ дары үгы хэхэм[+].

22Моисей Аһароон хоёр нюураараа газар дэрлэн унажа зальбараад, Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Өө, хүлисыт, Бурхан, амиды голтой алишье амитанай Бурхан! Ори ганса хүнэй нүгэл[†] хэхэдэнь, бүхы арад зондо Та уураа бү гаргыт![+]

23Тиихэдэнь Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

24– Коорах, Датаанай болон Абираамай майхануудһаа холодогты гэжэ арад зондо хэлэ.

25Моисей Датаанай болон Абираамай майханууд тээшэ ошобо. Израильшуудай ахалагшад тэрэниие дахабад. 26Моисей арад зондо иигэжэ мэдээсэбэ:

– Эдэ нүгэлтэй хүнүүдэй майхануудһаа холодогты, юумэнүүдтэнь гар бү хүрэгты. Хэрбэеэ тэдээндэ гар хүрэбэл, хэһэн нүгэлэйнь түлөө хосорхот![+]

27Улад зон Коорахай, Датаанай болон Абираамай майхануудһаа холодон ошобод. Теэд Датаан ба Абираам газаашаа гараад, өөһэдынгөө һамгад, хүбүүд, нарай үхибүүдтэеэ хамта майхануудайнгаа үүдэндэ зогсобод.

28Моисей иигэжэ хэлэбэ:

– Өөрын дура зоргоор бэшэ, харин Эзэнэй эльгээхэдэ, эдэ бүгэдые минии бүтээһые таанад мүнөө иимэ юумэнһээ мэдэхэт: 29эдэнэрэй юрын үхэлөөр үхөө һаань, Эзэн намайе эльгээгээгүй гэжэ мэдэхэт[+]. 30Харин хэрбэеэ юрын бэшэ юумэ Эзэнэй хэбэл, хэрбэеэ газар ангайгаад, бүхы зөөри хогшолтойнь хамта эдэниие газарай залгибал, хэрбэеэ эдэнэй амидыгаар Үхэлэй орон[†] руу ошобол, мэдэжэ абаарайгты – эдэ зон Эзэндэ харша юумэ хээ[+].

31Иигэжэ Моисейн хэлэхэтэй сасуу тэдэнэй хүл доро газар хаха гантан ангайжа, 32Коорахай уг удамууд гэр бүлэнүүдтэеэ, зөөри хогшолтоёо газарай тэрэ ган руу унабад.

33Тэдэнэр амидыгаар эд зөөритэеэ хамта Үхэлэй орондо ошобод. Тэдэнэй дээрэ газарай ган хаагдаба. Тиигэжэ тэдэнэр түрэл арадайнгаа дундаһаа үгы болобо[+]. 34Хажуугаарнь байгаа израильшууд тэдэнэй хашхаралдаае дуулаад: «Бидэнииешье баһал газар үрэбхижэ магад!» – гэлдэн, тэндэһээ тэрьедэн гүйлдэшэбэд.

35Эзэнһээ ялбама гал гаража, уталга асарһан 250 хүниие шатаан галдаба[+].


Аһарооной һүлдэ тулгуур

36Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

37– Тэндэ галдуулагшадһаа үлэһэн бойпуурнуудые суглуулжа, нүүрһэ, нурмынь хаяжа сэбэрлэ гэжэ санаарта Аһарооной хүбүүн Эльазаарта хэлэ. Юуб гэбэл, тэдэ арюун болоо. 38Тэдэнэй эзэдынь нүгэлэйнгөө түлөө үхөө. Бойпуурнуудые дабтан хабтайлгажа, нимгэн түмэр болгуулаад, үргэлэй шэрээнүүдые бүрхөөн хушаг. Тэдэ амһартануудые Эзэн руу асардаг байгаа, тиигээд тэдэ арюун болонхой. Тэдэ хушалтанууд уридшалан һэргылэмжын тэмдэг израильшуудта боложо үгэг.

39Санаарта Эльазаар галда шатажа дүрэһэн зэд бойпуурнуудые бурма сооһоо суглуулаад, үргэлэй шэрээнүүдые бүрхөөн хушаха нимгэн хушалтанууд болгон дабтуулжа, 40израильшуудай хэтын хэтэдэ һанажа ябахын тула һүлдэ тэмдэг болгожо хабтайлгуулба. Моисей Эзэнэй айладаһан захяаень дүүргэжэ, Аһарооной үринэрһээ бэшэ хэншье Эзэнэй урда уталга носоохо ёһогүй болобо. Хэрбэеэ ондоо хүн уталгые носоогоо һаа, Коорах болон тэрээнтэй үгэеэ үгэсэлдэгшэд мэтээр үхэхэ[+].


Аһароон арад зониие абарба

41Үглөөдэрынь бүхы израильшууд Моисей Аһароон хоёрто эсэргүүсэн ерээд:

– Та хоёр лэ Эзэнэй зониие алаат! – гэжэ хашхаралдаба. 42Арад зоной тэндэ сугларжа, буһалгаа хэгшэдые дэмжэхэдэнь, Моисей Аһароон хоёр майхан һүмэ[†] тээшэ эрьелдэн хараба. Одоо тэндэ майхан һүмые үүлэн бүрхөөн хушаад байба. Тэрэ үүлэнһээ Эзэнэй һаруул гэрэл туяаржа эхилбэ. 43Моисей Аһароон хоёр майхан һүмэдэ туласа дүтэлбэ.

44Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

45– Эдэ хүнүүдһээ таанад холо бологты. Энэ дары эдэниие үгы хэхэм!

Моисей Аһароон хоёр нюураараа газар дэрлэн, Эзэндэ һүгэдэн зальбарбад[+]. 46Моисей Аһароондо иигэжэ хэлэбэ:

– Өөрынгөө бойпуур абаад, үргэлэй шэрээ дээрэһээ улаан сог болон уталга тэрээн соогоо хээд, аятай һайхан үнэр хангалтуулан, арад зондоо түргэн ошожо, тэдэниие аршалан арюудха. Ушар юуб гэхэдэ, Эзэнэй уур сухал хүрэжэ, гай тодхор эхилбэ, тэрэниие болюулха хэрэгтэй![+]

47-48Аһароон Моисейн захиралтые дүүргэжэ, һайхан үнэртэй уталга абаад, арад зондоо ошобо. Тиихэдэнь тэдэнэй дунда үхэл тахал таража эхилээд байба. Аһароон үхэгшэдэй болон амиды хүнүүдэй хоорондо зогсоод, тэдэниие уталгаараа арюудхажа, үхэл тахалһаа абарба[+]. 49Коорахай гэм зэмээр үхэгшэдһөө гадуур 14 700 хүн үхэбэ. 50Үхэл тахалай замхахадань, Аһароон Моисейдэ бусажа, майхан һүмын үүдэндэ ерэбэ.

#### 17


Аһарооной һүлдэ тулгуур сэсэглэбэ

1Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Израильшуудтай[†] хөөрэлдэжэ, арбан хоёр обогой ударидагшадай һүлдэ тулгуурнуудые абаад, дээрэнь нэрынь бэшэ. Обогой ударидагша бүхэнһөө нэгэл тулгуур абаарай. 3Левиин обогой һүлдэ тулгуур дээрэ Аһарооной[†] нэрэ бэшэ. Обогой удамарша бүхэнһөө нэгэл тулгуур байха ёһотой. 4Майхан һүмэ[†] соо Минии бии болодог нангин[†] ханзын урда тэдэ һүлдэ тулгуурнуудые таби[+]. 5Би таанадай дундаһаа нэгые шэлэхэдэм, һүлдэ тулгууртань ногоон набшаһан ургаха. Таанад руу ходо гэмэрэлдэжэ байдаг израильшуудай гэмэрэлдээе Би иигэжэ болюулхаб!

6Эзэнэй энэ зарлигые Моисейн арад зондоо хэлэжэ үгэхэдэнь, обогуудай ударидагшад тулажа ябадаг дулдынуудаа тэрээндэ асаржа үгэбэд. Арбан хоёр дулды сугларба. Аһарооной тулгууршье байба. 7Моисей тэдэ дулдынуудые Хэлсээнэй[†] бэшэгэй хадагалагдажа байһан майхан һүмэ соо оруулжа, Эзэнэй урда табиба.

8Үглөөдэрынь Моисей Хэлсээнэй бэшэгэй хадагалагдажа байһан майхан һүмэ соо оробо. Левиин уг гарбалай[†] үенүүдые дамжан ябаһан Аһарооной һүлдэ тулгуурта ногоон набшаһад, сэсэгүүд ургажа, һалаануудтань бүйлсын һамар бии боложо байба[+]. 9Моисей тэдэ һүлдэ тулгуурнуудые Эзэнэй урдаһаа абажа, майхан һүмэһөө газаашань гаргаад, бүхы израильшуудта харуулба. Арад зон тэдэ тулгуурнуудые шэнжэлэн хараба. Тиигээд гулбаанарынь өөр өөрынгөө һүлдэ тулгуур абаба.

10Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Аһарооной тулгуур Хэлсээнэй ханзын урда таби. Намда эсэргүү ябадал хэнгүй, Намда үнэн сэхээр алба хэһэн хүнүүдые амиды үлөөхэб гэһэн энэ зарлигыем Аһарооной һүлдэ тулгуур гэршэлжэ, арад зондош хэтын хэтэдэ һануулжа байг!

11Моисей Эзэнэй захиралтые гүйсэд дүүргэбэ.

12Израильшууд Моисейдэ иигэжэ хэлэжэ байба:

– Бидэ үхэжэ байнабди! Бидэ хосоржо байнабди! Бүгэдөөрөө үхэхэмнайл! 13Эзэнэй майхан һүмэдэ дүтэлһэн хүн бүхэн үхэдэг. Булта бидэнэр үхэхэмнай гээшэ гү?!

#### 18


Санаартадай болон левидүүдэй албан

1Эзэн[†] Аһароондо[†] иигэжэ айладаба:

– Ши, шинии үринэр, бүхы хотон бүлэтнай майхан һүмэдэ[†] эсэргүү элдэб гэмэй түлөө харюусахат. Ши, мүн шинии үринэр санаартанай[†] алба ябуулхада алдуу эндүү гарабал, мүн лэ харюусалгада татагдахат[+]. 2Өөрынгөө аха дүүнэрые, левидүүдые,[†] өөрын эсэгын зоной хүнүүдые асара. Тэдэнэр шинии хажууда байг, тэдэнэр шамда, шинии хүбүүдтэ Хэлсээнэй[†] бэшэгэй хадагалагдажа байһан майхан һүмэдэхи алба хэлгэндэ туһалаг[+]. 3Эдэ хүнүүд шинии харгалзалга доро майхан һүмэ соохи ажалда хамһалсаг. Таанад болон тэдэнэр үхэхэгүй гэбэл, нангин[†] шүтөөнүүдтэ болон үргэлэй шэрээдэ[†] бү дүтэлэгты. 4Тэдэнэр шинии хажууда байг, майхан һүмын албанда, тэндэхи алишье ажалда туһалаг. Ондоо хүнүүд таанадта дүтэлхэ ёһогүй. 5Дахяад израильшуудта[†] Минии дураа гутан уурлахагүйн тула нангин һүмын, үргэлэй шэрээгэй ажалые сахин таанад өөһэдөө харюусаха болонот[+]. 6Ойлгоорой, Би израильшуудай дундаһаа левидүүдые, танай аха дүүнэрые, шэлэн абааб. Эзэндэ алба хэхыень, майхан һүмэ соо ажаллахыень таанадта мүнөө тэдэниие үгэнэб. 7Гэбэшье ши, Аһароон, шинии үринэр гансал санаартын ажал хэхэт. Гансал таанад хүшэгын саана ородог, гансал таанад үргэлэй шэрээдэ дүтэлдэг байха ёһотойт. Санаартын нангин албые шамда Би бэлэг болгон үгэнэб. Шамһаа ондоо хэн нэгэн Нангинай Нангин[†] таһалгада ороо һаа, шархияа хатааха тэрэ дары![+]


Санаартадай болон үхибүүдэйнь болохо үргэлнүүдэй хубитанууд

8Эзэн Аһароондо иигэжэ айладаба:

– Улад зоной Намда асарһан нангин бүхы үргэл бэлэгүүдыень Би шамда Өөрөө даалганаб. Би шамда нангин тэдэ бэлэгүүдые үгэнэб. Ши, шинии үринэр үргэлэй тэдэ бэлэгүүдһээ өөһэдынгөө хубитые абахат. Абадаг тэрэ хубитнай хэтын хэтэдэ таанадай болохо[+].

9Улад зон Намда иимэ үргэлнүүдые асарха: талхан үргэл,[†] нүгэл сагааруулгын үргэл,[†] гарза харюулгын үргэл. Эдэ хадаа агууехэ нангин үргэлнүүд болоно. Үргэлнүүдэй хубинь шинии болон үринэрэйш хубита болохо. 10Таанад тэдэнээ нангин газарта эдихэ ёһотойт. Шинии гэр бүлын бүхы эрэшүүл эдиг. Энэ бол таанадта нангин болог.

11Израильшуудай асарһан бүхы үргэлнүүд шинии хубита бэлэг болохо. Шамда, шинии хүбүүд болон басагадта Би эдэ үргэлнүүдые хэтын хэтэдэ үгэнэб. Шинии гэр бүлын хүн бүхэн сээрлэжэ, нүгэл[†] хээгүй һаа, тэдэ бэлэгүүдыем эдихэдэнь болохо[+]. 12Оливын тоһоной[†] эгээл һайниие, уһан үзэмэй эгээл һайниие, ургаса таряанай эгээл шэные – Эзэндэ тэдэнэй үргэдэг тэдэ бүхы үргэлнүүдыень эдихэ, уухыншни тула шамда үгэнэб[+]. 13Ургаса таряагаа хуряахадаа, арад зон ургасынгаа дээжые Эзэндэ бэлэг болгон асарха. Эдэ бүхы эдеэ хоолой зүйлнүүдые Би шамда, шинии гэр бүлэдэ үгэнэб. Бузартаагүй һаа, нүгэл хээгүй һаа, Бурханда[†] үргэһэн үргэл эдихэдэтнай болохо[+]. 14Эзэндэ үргэл болгожо асардаг Израильдахи бүхы юумэн шинии болохо[+]. 15Эхынгээ умайе анха түрүүн нээһэн хүншье байг, малшье байг, Эзэндэ үгтэдэг, шинии болохо ёһотой. Хүнэй түрүүшын хүбүүд түлбэритэ. Сээртэй малай түрүүшын түл түлбэритэ[+]. 16Үхибүүнэй нэгэ һаратай болоходонь, үгтэхэ түлбэрииень түлэхэ ёһотойш. Түлбэриеэ түлэхэ гэжэ сэбэр мүнгэ шэгнэхэдээ, тогтоомол хүндын шэгнүүрээр табан шээкэл мүнгэ шэгнэ. Тэрэш хорин гертэй адли[+]. 17Гэбэшье түрүүшын түл болохо тугал, хурьган, эшэгэнэй түлөө түлбэри түлэхэ ёһогүйш. Юуб гэхэдэ, тэдэш сээргүй нангин амитад юм. Тэдэнэй шуһые үргэлэй шэрээдэ сүршэ, өөхыень шатаа, аятай һайхан хэншүү үнэрынь Эзэндэ һайшаагдаха[+]. 18Эдэ малай мяхан, сээжэһээ халта дээшэнь даллан үргэдэг сээжэ үбсүүн болон баруун далань шинии болохо[+]. 19Намда израильшуудай асардаг нангин үргэл, эдэ бүхы бэлэгүүдые Би, Эзэн, шамда үгэнэб. Эдэ бэлэгүүд шинии хубита болохо. Би хубита бэлэгыешни шамда, шинии хүбүүд болон басагадта хэтын хэтэдэ үгэнэб. Энэ болбол шамтай болон үри һадаһадтайш баталһан мүнхэ хэлсээн, Минии, Эзэнэй, урда дабһаар баталһан хэлсээн юм![+]


Левидүүдэй хуби

20Эзэн Аһароондо иигэжэ айладаба:

– Ши ямаршье газар абахагүйш. Шамда хубиин зөөри байха ёһогүй. Израильшуудай дунда шинии хуби бол Би мүн. Би уг залгамжалан дамжуулагдаха шинии заяан гээшэб[+]. 21Арад зон бүхы олзынгоо арбанай нэгэ хубиие[†] Намда үгэхэ. Тэрэ үгэгшэ хубииень майхан һүмын албанда ажаллаһанайнь түлөө Би Левиин үри бэенэртэ үгэнэб[+]. 22Израилиин бусад зон хэзээдэшье майхан һүмэдэ бү дүтэлэг. Хэрбэеэ тэдэнэр майхан һүмэдэ дүтэлөө һаа, нүгэлтэй болохо, хэһээлтэдэм хүртэжэ үхэхэ. 23Уулзалгын майхан һүмэ соо гансал левидүүд алба хэхэ, буруу юумэнэй болобол, гансал тэдэ харюусаха. Энэ хуули үеһөө үедэ дамжан үргэлжэлхэнь болтогой![†] Минии израильшуудта найдуулһан газарһаа левидүүд хуби газар абахагүй. 24Бүхы газарайнгаа арбанай нэгэ хубиие израильшуудай Намда үргэл болгон асархадань, Би абагша тэрэ хубияа левидүүдтэ үгэнэб. Би юундэ тиигэжэ айладанабиб гэхэдэ, таанад, левидүүд, израильшуудта үгтэһэн тэрэ газарһаа хубита газар абахагүйт.


Арбанай нэгэ хуби

25Эзэн Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

26– Ши левидүүдтэй хөөрэлдөөд, тэдээндэ иигэжэ хэлэ: израильшууд арбанай нэгэ хубиие – таанадта үгэдэг байха гэжэ Минии тодорхойлһон хубиие – үгэдэг байха, тэрэ арбанай нэгэ хубиһаа үшөө арбанай нэгые амяарлажа, Намда, Эзэндэ, үргэгты[+]. 27Тэдэнэр хуряаһан таряанайнгаа орооһонһоо таанадта үгэхэ. Тэдэнэр үзэмэй дараһан архиһаа таанадта баһал асарха. Тэдэнииень таанад өөһэдынгөө үргэл болгожо, Эзэндэ үргэхэ ёһотойт. 28Израильшуудай асарһан тэдэ бэлэгүүдые үргэл болгожо, Эзэндэ үргэхэ ёһотойт. Тиихэдээ таанад өөһэдынгөө арбанай нэгэ хубиин арбанай нэгые Эзэндэ үргэбэ гээшэт. Тиигээд тэрэ арбанай нэгэ хубиһаа санаартан Аһароондо үгэхэ ёһотойт. 29Израильшууд олоһон бүхы олзынгоо арбанай нэгэ хуби асарха. Тиихэдэнь тэрээнһээнь шэлэжэ, эгээл һайнииень, эгээл арюунииень абаад, Эзэндэ үргэхэдэтнай, тэрэ бэлэг таанадай үргэхэ арбанай нэгэ хуби болохо юм.

30Левидүүдтэ үшөө иигэжэ хэлэ: израильшууд таанадта өөһэдынгөө ургасын, үзэмэй дараһан архиин арбанай нэгэ хубиие үгэдэг байха. Тиихэдэнь тэрээнһээ эгээл һайн хубиие таанад Эзэндэ үргэдэг байхат. 31Таанад, гэр бүлынхидтнай үлөөшыень хаанашье эдихэдэтнай болохо. Энэ хадаа майхан һүмын албанда таанадай хэһэн ажалай түлбэри гээшэ. 32Эрхимэй эрхим үргэлнүүдые Эзэндэ үргөө хадаа, үлөөшэһөөнь хүртэлсэхэдөө, таанад нүгэл абахагүйт. Израильшуудай нангин бэлэгүүдые таанад бузарлана бэшэт, тиимэһээ таанад хосорхогүйт.

#### 19


Улаан шарагшан үнеэнэй үнэһэн

1Эзэн[†] Моисей[†] Аһароон[†] хоёрто иигэжэ айладаба:

2– Эзэнэй зарлиглаһан хуули иимэ: эрэмдэг бэшэ, хөөмэгшэ үзөөгүй улаан шарагшан үнеэ ологты гэжэ израильшуудта[†] хэлэгты[+]. 3Тэрэниие санаарта Эльазаарта үгэгты. Хотон хүреэнһөө[†] тэрэниие гарган абаашаад, үүсэлүүлэг. 4Эльазаар тэрэнэй шуһанһаа догоодожо, майхан һүмын үүдэндэ долоо дахин сүршэг[+]. 5Санаартын урда тэрэ үнеэгөө бүхыдэнь – шуһа мяхыень, гэдэһэ доторыень шатаажа, дууһан галдаха ёһотой[+]. 6Тиихэдэтнай санаарта Эльазаар хуша болон эссооб ургамалай һалаа мүшэрнүүдые, хүри улаан томоһон нооһо тэрэ гал дээрэ хаяг[+]. 7Тиигээд санаарта хубсаһаа угааг, бэеэ уһаар угааг, тиигээд санаарта хотон хүреэндээ бусаг. Гэбэшье санаарта үдэшэ болотор үшөөл бузарланхай зандаа ябаха[+]. 8Үнеэ галдан шатаагшад үмдэжэ ябаһан хубсаһаяа, бэеэ угааг. Үдэшэ болотор тэдэнэр үшөөл бузарланхай зандаа ябахад. 9Нүгэл[†] хээгүй хэн нэгэн нурма үнэһыень суглуулаад, хотон хүреэнһөө холо, сэбэр газарта абаашажа табиг. Улаан шарагшанай үнэһэниинь улад зондо үлэхэ. Хүниие сэбэрлэхэ ушарта, хүнэй нүгэл наманшалхада, улаан шарагшанай үнэһэн уһан соо хэгдэжэ, улад зондо хэрэглэгдэхэ[+]. 10Үргэл хэжэ дууһан шатааһан үнеэнэй үнэһэ нурмыень суглуулагша үмдэжэ ябаһан хубсаһаяа угааг, үдэшэ болотор тэрэ үшөөл бузарланхай зандаа ябаха. Энэ хэтэ мүнхын хуули. Израильшуудай, тэдээнтэй хамта ажаһуудаг ерүүл зоной хуули мүн[+].


Үхэгшэдэй бэедэ гар хүрэлгэ

11Хэн үхэһэн хүнэй бэедэ гар хүрэнэб, тэрэ хүн долоон хоногто бузартай байха. 12Гурбадахи үдэртөө тэрэ хүн арюудхадаг уһаар бэеэ угааг. Долоодохи үдэртөө тэрэ хүн арюудхадаг уһаар бэеэ угааг. Тиигээд тэрэ арюун сэбэр болохо. Тиигээгүй һаа, тэрэ хүн бузарлагдаһан зандаа үлэхэ[+]. 13Үхэһэн хүнэй бэе барижа бузартай болоһон хүн үнэһэтэй уһаар бэеэ сүршүүлэнгүй нангин[†] майханда ороо һаа, нангин майханиие бузарлаха. Нангин майхан бузарлагшые намнажа үлдэгты арад зонһоонь. Ушар юуб гэхэдэ, тэрэ хүн бэеэ арюудхаагүй, бузарлагданхай зандаа ябана[+].

14Энэ хадаа өөрынгөө майхан соо үхэһэн хэн нэгэн тухай хуули. Хэрбэеэ өөрынгөө майхан соо хэн нэгэнэй үхөө һаань, хамта тэрээнтэй байгшад долоон хоногто бузартай ябаха. 15Домбонууд болон амһартанууд хабхаггүй байбал, бузарланхай байха[+]. 16Хэрбэеэ хээрэ һэлмээр сабшуулжа алуулһан хүндэ гү, али гэртээ наһа бараад, хуурсаг соо хэбтэгшын бэедэ, яһандань, хүүртэнь гар хүрэһэн хүн долоон хоног соо бузарланхай ябаха. 17Тэрэниие дахин арюудхахын тула таанад нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] шатааһан шарагша үнеэнэй үнэһэ абаад, домбо соо хээд, урдажа байһан уһа дээрэһэнь эюулэгты, 18Нүгэл хээгүй хэн нэгэн эссообой мүшэр абаг, тэрэ мүшэрөө арюудхадаг уһан соо хэг. Тиигээд тэрээгээрээ майхандань, тэрээн соо байһан амһартануудта болон хүнүүдтэ сүршэг, алуулагшын гү, үхэгшын гү яһанда, хуурсагта гар хүрэгшэдэ арюудхадаг уһанһаа сүршэн сасаг[+]. 19Бузарлаагүй хүн тэрэ уһаар сүршэжэ, бузарлагшые гурбадахи, долоодохи үдэрнүүдтэ иигэжэ арюудхаг. Тэрэ хүн долоодохи үдэрөөл сэбэр болохо. Тэрэ хүн нангин уһаар хубсаһаяа, бэеэ угааг. Тиихэдээ тэрэ хүн үдэшэ багта арюун сэбэр болохо[+]. 20Хэрбэеэ хэн нэгэн бузарлаад, нангин уһаар бэеэ арюудхангүй, нангин майханда ороо һаа, нангин майханда бузар халдааха. Бузараа арюудхаагүй хүниие израильшуудай дундаһаа үлдэжэ ябуулагты. Нангин уһаар сүршүүлээгүй һаа, тэрэ хүн наранай оротор бузарланхай зандаа ябаха[+].

21Энэ хуулиие таанад хэтын хэтэдэ сахиха ёһотойт. Арюун уһаар сүршэгшэ хүн хубсаһаа угааха ёһотой. Арюудхадаг уһаар бэеэ сүршүүлэгшэ хүн бүхэн үдэшэ болотор бузарлагданхай ябаха. 22Бузартай алибаа хүнэй бузарлаагүй хүндэ гар хүрэбэлнь, тэрэ хүн бузарлагдаха. Тэрээндэ гар хүрэгшэ нэгэн үдэшэ болотор бузарлагданхай ябаха[+].

#### 20


Мириамай наһа баралга

1Нэгэдэхи һарада израильшууд[†] Циин губида ерэжэ, Кадээшдэ тогтобо. Тэндэ Мириам наһа бараба. Тэрэниие тэндэнь хүдөөлүүлбэ[+].


Моисейн алдуу

2Ууха уһанай байхагүйдэ, улад зон Моисей[†] Аһароон[†] хоёрой урдаһаа үгэсэлдэжэ,[+] 3иигэжэ Моисейдэ гэмэр гутар болобо:

– Бидэнэй аха дүүнэрэй Бурханай[†] урда наһа барагшадал бидэнэр булта үхэхэеэ яагаабибди?![+] 4Юундэ бидэниие дахуулжа, эзэгүй хооһон губида асараабта? Али бидэниие үхэр малтаймнай хамта алаха гэжэ эндэ асараа гүт?! 5Бидэниие юундэ Египедһээ гаргажа, энэ муу газарта асараабта? Балгаха уһагүй энэ газарта инжир,[†] уһан үзэм, анар модод, таряа талхан огто ургахагүйл!

6Моисей Аһароон хоёр арад зонһоо холодожо, майхан һүмын үүдэндэ ошоод, нюураараа газар дэрлэн унажа, Эзэндэ[†] һүгэдэн зальбарба. Эзэнэй һаруул гэрэл бии болобо[+]. 7Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

8– Дулдыгаа абаарай, тиигээд Аһароон ахатаяа хамта арад зоноо суглуулаад, шулуун байсада дүтэлэ. Арад зоной хараһаар байтар дулдыгаараа шулуун байса тоншо. Шулуун байсаһаа уһанай урдахадань, ши арад зоноо үхэр малтайнь хамта ундалуулхаш.

9Эзэнэй захиралтаар Моисей Тэрэнэй урда табяатай дулды абаба. 10Моисей Аһароон хоёр арад зониие шулуун байсын дэргэдэ суглуулба. Моисей тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад саг үргэлжэ гэмэр гутар гэлдэнэт. Тиимэһээ анхаран бидэниие шагнагты! Дулдыгаар энэ байса тоншожо, таанадай ууха уһа эндэһээ гаргахамнай бэшэ аал?![+]

11Моисей гараа үргэжэ, тэрэ дулдыгаар байсын шулууе хоёр дахин тоншобо. Тэрэ шулуунһаа уһанай ехээр урдахада, тэндэ байһан хүнүүд болон үхэр мал уһа уужа, ундаа харяабад.

12Эзэн Моисей Аһароон хоёрто иигэжэ айладаба:

– Таанад Намайе хүндэлэнгүй, бүхы израильшуудтаа Минии арюун нангиниие[†] харуулаагүйт, Намда этигэжэ ябадагаа гэршэлээгүйт. Энэ арадта найдуулагша газараа Би үгэхэб. Теэд таанад түрэл арадаа дахуулжа, тэрэ газартамни орохогүйт![+]

13Тэрэ газар Мэрибаагай уһан гэжэ нэрэтэй болобо. Тэрэ газарта израильшууд уһанай түлөө гэмэрэлдэн, Эзэнтэй арсалдаа үүсхээ. Тиихэдэнь Эзэн Өөрынгөө нангиниие тэдээндэ эндэ харуулаа бшуу.


Эдоомой хаан гараха зам Израильда үгэбэгүй

14Моисей Кадээшдэ ерээд, Эдоомой[†] хаанда иигэжэ хэлэхыень хэдэн хүнүүдые эльгээбэ:

– Танай аха дүү болохо израильшууд танда хандана. Та бидэнэй зобоһон бүхы зоболонгуудые мэдэнэт[+]. 15Үнгэрһэн олон жэлнүүдэй саана үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Египедтэ ошоходонь, үни удаан тэндэ бидэнэр ажаһуужа, египет[†] арадта харшалуулаабди[+]. 16Бидэ Эзэнһээ туһа эреэбди. Бидэнэй гуйлтые Эзэн дуулаад, бидэндэ туһалхыень Эльгээмэлээ эльгээгээ, бидэниие Тэрэ Египедһээ гаргаа. Бидэнэр эндэ, Кадээштэ, ерээд, танай газарай хилэ дээрэ тогтоод байнабди[+]. 17Танай газар дээгүүр бидэнэй ошохые бидэндэ зүбшөөгыт. Танай таряалан дээгүүр, үзэмэй сэсэрлиг соогууртнай ошохогүйбди, танай худагуудһаа[†] уһа уухагүйбди. Танай орон нютаг үнгэртэрөө зүүлжээшье, баруулжаашье хадуурхагүйбди. Танай хан түрын гол харгыгаар ошохобди[+].

18Теэд эдоом зон тэрээндэ:

– Харьяата манай газар дээгүүр гарахагүйт. Хэрбэеэ таанадай ошохо гээ һаа, хатуу тулалдаанда һэлмэеэ барин гарахабди, – гэжэ хэлэбэ.

19Израильшууд тэдээндэ:

– Танай дардам харгыгаар ошохо гэнэбди. Танай худагһаа манай үхэр малай уһалаа, өөһэдөө бидэ уугаа һаа, таанадта бидэ түлбэри түлэхэбди. Танай газарые хүлөөрөө гаталжа гараха һанаатайбди, маанадта бэшэ юуншье хэрэггүйл, – гэжэ хэлээ бэлэй[+].

20Эдоомой хаан дахяад тэдээндэ иигэжэ харюусаба:

– Орон нютагайнгаа газар дээгүүр гараха зүбшөөл бидэ таанадта үгэнэгүйбди.

Эдоом хүсэтэй олон сэрэгшэдээ хүл дээрэнь суглуулжа, тулалдан байлдахыень израильшуудай урдаһаа эльгээбэ. 21Тиигэжэ Эдоомой хаан орон нютагайнгаа газар дээгүүр израильшуудай гарахыень буруушааба. Тиихэдэнь израильшууд тэдэнэй газарые тойроод ошохо баатай болобо[+].


Аһарооной наһа баралга

22Израильшууд Кадээшһээ гараад, Һоор хадада хүрэбэ[+]. 23Эдоомой хилын хажуудахи Һоор хадада Эзэн Моисей Аһароон хоёрто иигэжэ айладаба:

24– Аһароон элинсэг хулинсагтаа ниилэг. Израильшуудта Минии найдуулһан тэрэ газарта Аһароон орохогүй. Мэрибаагай уһанай дэргэдэ айладагша Минии зарлигые та хоюулан дүүргэбэгүйт[+]. 25Моисей, ши Аһароониие, тэрэнэй хүбүүн Эльазаарые абаад, Һоор хада дээрэ гарга. 26Аһарооной санаарта хубсаһа тайлаад, тэрэнэй хүбүүн Эльазаарта тэрэ хубсаһые үмдэхүүлэ. Тэндэ Аһароон наһа бараха[+].

27Моисей Эзэнэй зарлигые дүүргэжэ, бүхы израильшуудай хараһаар байтар Аһароон ба Эльазаартай хамта Һоор хадын оройдо гараба. 28Моисей Аһароонһоо санаартынь хубсаһа тайлаад, тэрэнэй хүбүүн Эльазаарта үмдэхүүлбэ. Тэндэ, хадын оройдо Аһароон наһа бараба. Моисей Эльазаар хоёр тэрэ хадаһаа буубад[+]. 29Аһароон наһа бараа гэжэ израильшууд мэдэбэд. Тиигээд тэдэнэр Аһароониие шаналжа, гушан үдэр соо уйлалдан гашуудабад[+].

#### 21


Ханаһаан зонтой тулалдаан

1Израильшууд[†] Атариимһаа эндэ ерэжэ ябана гэжэ үмэнэ зүгтэ ажаһуудаг ханаһаануудай[†] хаан Араад дуулаад, израильшуудта добтолжо, хэдэн хүнүүдыень мэдэлдээ абаба[+]. 2Тиихэдэнь израильшууд Эзэндэ[†] тангариглан иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэ арадые дайгаар абалгые бидэндэ зүбшөөгөө гээшэ һаатнай, тэдэниие болон хотонуудыень Танда бэлэглээд, тэдэ бүхы хотонуудыень һүүлдэнь дууһан һандаргахабди[+].

3Эзэн израильшуудай тангариглан гуйхыень шагнаад, ханаһаануудые илахадань тэдээндэ туһалба. Израильшууд тэдэниие болон тэдэнэй хотонуудые дууһан һандаргажа, тэрэ газараа Хормаа гэжэ нэрлэбэ.


Зэд могой

4Эдоомой[†] газар дайдые тойрожо гаталхын тула тэдэнэр Һоор хадаһаа Хулһата далай тээшэ ошобо. Тэдэнэр тойруу харгыгаар тулиха зобоходоо,[+] 5Эзэндэ болон Моисейдэ[†] дураа гутан иигэжэ гэмэрэлдэбэд:

– Таанад бидэниие юундэ Египедһээ гаргаабта? Бидэнэр энэ сүл губида үхэхэмнайл! Эндэ хилээмэншье, уһаншье үгыл! Энэ муухай эдеэ хоолһоо ойгоо гутажа эхилээбди![+]

6Эзэн тэдээн руу хорото могойнуудые эльгээбэ. Могойнуудта хадхуулжа, олон израильшууд үхэбэ.

7Арад зон Моисейдэ ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэнэр Эзэндэ, танда дураа гутан гэмэрэлдэжэ, өөһэдтөөл нүгэл[†] хэбэбди. Эзэнһээ үршөөл хайра бидэндэ гуйгыт даа. Эзэн эдэ могойнуудаа бидэнһээ холодуулаг лэ!

Моисей арад зондоо үршөөл хайра гуйжа, Эзэндэ һүгэдэн зальбарба.

8Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Толотомо могой өөртөө бүтээгээд, тэрэнээ тугайнгаа эшэ дээрэ тодхо. Хэн нэгые могойн хадхабал, хадхуулагша тэрэ хүн һүр тэмдэг харахадаа, хосоронгүй, амиды үлэхэ.

9Моисей зэдээр могой бүтээжэ, тугайнгаа эшэдэ тэрэнээ тодхобо. Могойдо хадхуулһан хүнүүд туг дээрэхи зэд могойе харахадаа, амиды үлэдэг болобо[+].


Моһааб тээшэ ошодог харгы

10Израильшууд тэндэһээ гаража, Обоодто ошожо, майхан хүреэнүүдээ бариба[+]. 11Тиигээд тэдэнэр Обоодһоо гаража, наранай мандадаг зүг тээшэ шэглэжэ, Моһаабай[†] наанахи Ийээ-Абариимай губида тогтожо, майхан хүреэнүүдээ бариба[+]. 12Тэдэнэр тэндэһээ гараад, Зээрэдэй гол газарта майхан хүреэнүүдээ бариба[+]. 13Тэдэнэр тэндэһээ гараад, Эмоорой губи дээгүүр урдан гарадаг, Моһааб Эмоор хоёрой хоорондохи хилэнь болодог Арноон мүрэнэй эрье дээрэ тогтожо, майхан хүреэнүүдээ бариба[+]. 14Тиимэһээ Эзэнэй байлдаанай ном соо иигэжэ хэлэгдэнэ:

Супаадахи Ваһээб, Арнооной урасхал
15болон хүнхэрнүүд, Шэбээт-Аар тээшэ
зурын һунадаг хүнхэрнүүдэй дээрэхи хаданууд
булта барандаа Моһаабай хилэнүүд[+].

16Израильшууд тэрэ газараа орхижо, «Арад зоноо суглуула, Би шамда уһа үгэхэб» – гэжэ Эзэнэй Моисейдэ найдуулһан Бээр тээшэ ошобо. 17Тиихэдэ израильшууд тэрэ худагые[†] магтан, иигэжэ дуулаа һэн:

Дүүрыш уһаар, худаг!
Дуулагты энээндэ алдар соло!
18Агууехэ хүнүүд энэ худаг малтаа!
Арадай тайжанар энэ худаг малтаа!
Тулгуур болон зузууртай һаднагуудаараа
тайжанууд энэ худаг малтаа!

Тэдэнэр тэрэ сүл губиһаа Матаннаа ошобо. 19Тиигээд тэдэнэр Матаннааһаа гараад, Наһалиһээл, Наһалиһээлһээ Бамоот, 20Бамоотһоо Моһаабай нюруу хүрэтэр ошоод, үбэр талаараа сүл губи тээшэ хараһан Пиисгаа хадада хүрэбэ.


Сиһоон ба Оог

21[•]Израильшууд эмооршуудай хаан Сиһоондо элшэн[†] сайдаа иигэжэ хэлэхыень эльгээбэ:

22– Танай газараар бидэнэй гарахые зүбшөөгыт, бидэ хажуу тээшээ хадуурангүй, таряалангаартнай гарахагүйбди, таримал үзэм жэмэсэй сэсэрлигтэтнай орохогүйбди, худагуудһаатнай уһа уухагүйбди, хан түрынтнай гол харгыгаар ябажа, харьяата газарайтнай хилэ гаталхабди[+].

23Теэд хаан Сиһоон газар нютагаарнь гаталуулха зүбшөөл израильшуудта үгэнгүй, бүхы байһан сэрэгшэдээ суглуулаад, сүл губи руу ябуулжа, Яаһац шадар тэдээнтэй дайлалдаба. 24Израильшууд хаанииень һэлмээрээ сабшажа алаад, Арноон мүрэнһөө Яббоок мүрэн хүрэтэрхи эмооршуудай бүхы газар дайдыень эзэмдээд, һайнаар бүхэлэгдэһэн хотонуудтай аммоонуудай хилэдэ хүрэбэ[+].

25Израильшууд эмооршуудай Хэшбоон хотые, тэрэниие тойроод байһан бүхы нютагуудые эзэмдэжэ, тэндэнь ажаһуужа эхилбэ. 26Тиихэдэ Хэшбоон эмооршуудай Сиһоон хаанай ниислэл хотонь байгаа. Урда тээнь Моһаабай хаантай дайлалдажа, Сиһоон тэрэнэй Арноон хүрэтэрхи бүхы газар дайдыень эзэмдэһэн байба. 27Тиимэһээ тэрэ сагай үльгэршэд түүрээн, иигэжэ дууладаг байгаа:

Хэшбоон хото руу ошогты!
Сиһооной хото шэнээр баригдажа,
бата бэхи болог лэ!
28Нэгэтэ Сиһооной сэрэг
гал дүлэн мэтээр Хэшбоонһоо гараад,
тэдэнэр Моһаабай Аар хотые һандаргаад,
Арнооной эхинэй болон адагайнь
гүбээнүүдые эзэмдээл[+].
29Таанадта, Моһаабай хүнүүдтэ, тодхор болохо!
Таанад, Хэмоошто[†] шүтэгшэд, хосорхот!
Таанадай бурхан[†] эрэшүүлыетнай зугадалганда,
таанадай басагадые эмооршуудай хаанай мэдэлдэ үгөөл[+].
30Мэдэбаагай хажуудахи,
мүн Хэшбоонһоо Дибоон хүрэтэрхи,
насимһаа Ноопаа хүрэтэрхи
бүхы зайда ажаһуудаг танай үри һадаһад мүнөө бута сохигдоол[+].

31Израильшууд эмооршуудай газар дээрэ хотон хүреэнүүдээ[†] бариба. 32Моисей тагнуул хэхыень хэдэн хүниие Язээр хото эльгээбэ. Израильшууд тэрэ хото, мүн тэрэниие тойроод байһан багахан хотонуудые эзэмдэн абаад, тэндэ байһан эмооршуудые намнан үлдэбэ[+].


Оогые илаһан тухай

33Тиигээд израильшууд һөөргөө хотиржо, Башаан тээшэ дабшаба. Башаанай хаан Оог бүхы сэрэгээ дахуулан, Эдрей хотын шадар тэдэнтэй тулалдахаяа урдаһаань гараба[+]. 34Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

– Тэрээнһээ ши бү ай. Ушар юуб гэхэдэ, Би тэрэниие, сэрэгшэдыень, тэрэнэй бүхы газар дайдые шинии гарта үгэхэб. Хэшбоондо ажаһууһан Эмоорой Сиһоон хааниие яагаад ши диилээ һэмши, тэрээндээл тон адляар тэрэниие диилэхэш[+].

35Израильшууд Оогые, хүбүүдыень, тэрэнэй бүхы зониие, нэгэшье хүниие амиды мэндэ үлөөнгүй усадхаа бэлэй. Һүүлдэнь бүхы газар дайдыень эзэмдэн абаба.

#### 22


Балаһаам ба Моһаабай хаан

1Тиигээд израильшууд[†] тэндэһээ гаража, Иорданай[†] хажуудахи Моһаабай[†] тэгшэ газар дээрэ тогтобо. Иорданай нүгөө бэедэнь Ерихоон байгаа.

2Циппоорой хүбүүн Балаак израильшуудай яагаад эмооршуудые үгы хэһыень дууһан хараа[+]. 3Моһаабай бүхы зон тэдээнһээ угаа ехээр айжа байгаа. Юундэб гэхэдэ, Израилиин сэрэгшэдэй тоо тэдээнһээ һураггүй олон дээрэһээ тэдэ израильшуудһаа айхабтар ехээр һүрдэбэ. 4Моһаабайхид Мидианай аха захатанда[†] иигэжэ хандаба:

– Мүнөө энэ үй түмэн зон нугын зүлгэ ногоое үрэбхин эдиһэн үхэр мал мэтээр бидэниие, мүн тойроод байһан хамаг бүхы юумыемнай үгы хэхэнь!

Тэрэ үе сагта Циппоорой хүбүүн Балаак Моһаабай хаан бэлэй. 5Тэрэ Евфрат мүрэнэй эрье дээрэхи Пэтоор хотодо ажаһуудаг Бэһоорой хүбүүн Балаһаамда, тэндэхи арадта иимэ захяатайгаар элшэн[†] сайдаа эльгээбэ:

– Энэ арад Египедһээ ерэжэ, эндэхи бүхы газар дайдыемни бүрхөөбэ. Энэ арад минии хотон хүреэнүүдэй[†] хажууда хотон хүреэнүүдээ табибад[+]. 6Түргөөр ерэ намда, энэ арадые хараалай[†] муу хараалаар тарнида. Ушар юуб гэхэдэ, энэ арад намһаа хүсэтэй. Хараалай муу хараалаар тарнидабалшни, би тэдэниие үгы хэхэ шадал оложо магад, энэ газарһаа үлдэжэ болохоб. Хэниие ши үреэнэш, тэрээндэ һайн, хэниие ши хараанаш, тэрээндэ муу байдаг гэжэ би мэдэнэб[+].

7Моһаабай болон Мидианай аха захатан эльбэ жэльбын түлөө түлбэри баряад, Балаһаамда ерэжэ, Балаагай захяа дуулгаба. 8Балаһаам тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад эндэ хоногты. Намда Эзэнэй[†] юун гэжэ айладаһые би таанадта хэлэхэб.

Моһаабай болон Мидианай аха захатан тэндэ хонохоёо Балаһаамтай үлэбэд. 9Эзэн Балаһаамда үзэгдөөд:

– Шамда юун хүнүүд ерээб? – гэжэ асууба.

10Балаһаам Бурханда:[†]

– Моһаабай хаан, Циппоорой хүбүүн Балаак намда эдэниие эльгээгээд, иигэжэ захяа: 11«Ямар бэ даа ондоо арад Египедһээ ерэжэ, эндэхи бүхы газар дайдыемни бүрхөөбэ. Ши намда ерээд, эльбэ жадхаараа тэдэниие тарнидажа үгыш, тиигэбэлшни би тэдээнтэй дайлалдаха, тэдэниие эндэһээ намнан үлдэхэ хүсэ шадалтай боложо магадби» гээ, – гэбэ.

12Бурхан Балаһаамда:

– Ши тэдээнтэй бү яба. Ши тэрэ арадые бү тарнида. Ушар юуб гэхэдэ, тэдэнэр Минии үреэлдэ хүртэнхэй, – гэжэ айладаба. 13Үглөөгүүр Балаһаам бодоод, Балаагай эльгээһэн тайжануудта иигэжэ хэлэбэ:

– Өөһэдынгөө газарта бусагты. Таанадтай ошохо зүбшөөл Эзэн намда үгэбэгүй.

14Моһаабай тайжанууд нютагаа бусажа, Балаагта ерээд, иигэжэ хэлэбэд:

– Балаһаам бидэнтэй ерэхэеэ арсаба.

15Балаак тэдээнһээ бүри ехэ нэрэ солотой, бүри олон тайжануудаа Балаһаамда эльгээбэ. 16Тэдэнэр Балаһаамда ерээд хэлэбэ:

– Циппоорой хүбүүн Балаак иигэжэ захяа: Ши намда ерэхэеэ бү арсыш даа. 17Хэрэгыемни шинии бүтээбэл, би шамда элбэг дэлбэг бэлэг барихаб. Ерыш даа, энэ арадые намда хараалай муу хараалаар тарнидажа үгыш.

18Балаһаам Балаагай тайжануудта:

– Алта мүнгөөр дүүрэн өөрын ордон Балаагай намда үгөөшье һаа, би өөрынгөө дураар багаханшье һайн гү, али багаханшье муу юумэ хэхын тула Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай, зарлигта харша буруу юумэ хэжэ шадахагүйб[+]. 19Гэбэшье таанад намтай эндэ хоногты. Энэ һүни намда юун гэжэ Эзэн айладанаб, би тэрэнииень таанадта хэлэхэб, – гэжэ харюусаба.

20Һүни Бурхан Балаһаамда үзэгдөөд, иигэжэ айладаба:

– Эдэ хүнүүдэй дахин шамайе гуйжа абаашаха гээ һаань, тэдээнтэй хамта ошолсо. Гэбэшье Минии шамда айладаашаар юумэ хээрэй.


Балаһаамай эмэ элжэгэн

21Үглөөгүүр Балаһаам бодоод, өөрынгөө эмэ элжэгые эмээллэжэ, Моһаабай тайжануудтай суг хамта ошолсобо. 22Балаһаамай тэдээнтэй ошоходонь, Бурхан сухалдажа, Эльгээмэлээ тэрээндэ эльгээбэ. Тэрэ Эльгээмэл Балаһаамай харгыень хаажа, сэхэ урдань зогсобо. Балаһаам өөрынгөө элжэгэн дээрэ һуунхай, тэрээнтэй суг хамта хоёр зарасань ябалсана.

23-24Тэрэнэй элжэгэн хуйһаа һугалжа һэлмэеэ гартаа баряад, сэхэ урдань зогсоһон Эзэнэй Эльгээмэлые хараад, харгыһаа хажуу тээшээ гараба. Балаһаам элжэгэеэ сохижо, харгыда дахин оруулба. Тиигээд Эльгээмэл үзэм жэмэстэ модонуудай хоорондуур үнгэрөөд, хоёр талаһаа эгсэ ханатай, хажуу тээшээ гарахын аргагүй хадын харгын наридхада хүрэжэ ерэбэ[+]. 25Тэрэнэй элжэгэн Эзэнэй Эльгээмэлэй урдань зогсохые хараад, сээжэ бэеэрээ Балаһаамай хүлые хабсагайда хашан тогтошобо. Балаһаам элжэгэеэ дахин сохижо, харгын тэгэн дунда оруулха гэжэ оролдобо.

26Эзэнэй Эльгээмэл тэрэнэй элжэгэнэй алхамшье хажуу тээшээ гарахын аргагүй бүри уйтан, бүри нарин газарта ошоод, харгыень хаажа урдань зогсобо. 27Элжэгэниинь Эзэнэй Эльгээмэлые хараад, харгы дээрэ хэбтэшэбэ. Балаһаам олиггүй ехээр сухалдажа, барижа ябаһан таягаараа элжэгэеэ нэрэ һурагүй сохижо мэдэбэ.

28Эзэн элжэгэнэйнь амые нээжэ, Балаһаамда хүнэй хэлээр иигэжэ хэлүүлбэ:

– Шамда ямар муу юумэ би хээбиб? Ши намайе юундэ гурба дахин сохибош?

29Балаһаам элжэгэндээ:

– Ши эдэнэртэ намайе тэнэглэбэ гэжэ харуулха гэбэ гүш? Намда мүнөө һэлмын байгаа һаа, би шамайе алаха һэм! – гэбэ. 30Элжэгэн Балаһаамда:

– Шинии элжэгэн би бэшэ юм гүб? Ши намайе энэ үдэр болотор унажа ябана бэшэ гүш? Урдань би иигэдэг һэн гүб? – гэбэ.

– Үгы, – гэжэ Балаһаам харюусаба.

31Эзэн Балаһаамай нюдыень нээбэ. Харгыень хаагаад, һэлмэеэ хуйһаань һугалжа гартаа баряад байһан Эзэнэй Эльгээмэлые хараад, Балаһаам доро дохижо, һүгэдэн унаба. 32Эзэнэй Эльгээмэл тэрээндэ:

– Ши юунэй түлөө гурба дахин элжэгэеэ сохибош? Шамда һаалта хэхэ гэжэ Би харгы замыешни хаагааб. Юундэб гэхэдэ, шинии хэрэг Намда һайшаагданагүй. 33Элжэгэншни Намайе хараад, Намһаа тэрьедэжэ, харгыһаа гурба дахин хадуураал! Хэрбэеэ Намһаа тэрэнэйш тэхэреэгүй һаа, шамайе Би алаха байгааб. Харин элжэгые амиды үлөөхэ байгааб! – гэжэ айладаба.

34Балаһаам Эзэнэй Эльгээмэлдэ:

– Би нүгэл[†] хэбэб. Нарин харгы дээрэм зогсоходотнай, намда һаалта хэнэ гэжэ таниие огто би һанаагүйб. Буруушаагаа һаатнай, нютагаа тэхэрин бусаһуууб, – гэбэ. 35Эзэнэй Эльгээмэл Балаһаамда:

– Ши эдэнэртэй суг хамта ошолдо. Болгоомжолжо ябахые оролдо. Би шамда юун гэжэ айладанабиб, эгээл тэрэниием эдээндэ хэлэхэш, – гэжэ айладаба.

Балаһаам Балаагай эльгээһэн тайжануудтай суг хамта харгы замаа үргэлжэлүүлэн, саашаа ошобо. 36Балаак Балаһаамые ерэжэ ябана гэжэ дуулаад, тэрэниие угтажа, Арноон шадархи хилын хажууда байдаг Моһаабай хото руу ерэбэ[+]. 37Балаак Балаһаамтай уулзаад:

– Шамайе дуудажа ерүүлхын тула шамда хүнүүдые би эльгээгээгүй аалби? Ши яаража намда юундэ ерээгүйбши? Шамда түлбэри түлэжэ шадахагүй гэжэ намайе һанаа гүш?! – гэжэ зэмэлбэ.

38Балаһаам Балаагта:

– Би мүнөө эндэб. Өөрөө би юу хэлэхэбиб даа? Шамда Эзэнэй дамжуула гэгшыень лэ үлөөн дутаангүйгөөр хэлэхэб, – гэжэ харюусаба[+].

39Балаһаам Балаагтай суг хамта Кирьяат-Хуцоот ошобо. 40Балаак бухануудые болон хонидые шарууһалаад, үргэлдэ үргэхэ хубияа Балаһаамда болон суг хамта ябаһан тайжануудта үгэбэ.


Балаһаам анха удаа абарагдаба

41Үглөө үглөөгүүрынь Балаак Балаһаамые дахуулаад, Бамоот-Бааһалда асарба. Тэндэһээ Балаһаам израильшуудай хотон хүреэнэй багахан хубиие обёорон хараба.

#### 23


Балаһаамай үреэл

1Балаһаам Балаагта иигэжэ хэлэбэ:

– Ши намда энэ үндэртэ долоон үргэлэй шэрээ[†] баряад, долоон эрэ тугал, долоон эрэ хурьга үргэлдэ бэлдэ[+].

2Балаак Балаһаамай хэлэгшээр долоон үргэлэй шэрээ барюулаад, үргэлэй шэрээ бүхэндэ нэгэ эрэ тугал, нэгэ эрэ хурьга үргэбэ.

3– Би уула дээрэ гараһууб, ши түгэс шатаалта үргэлнүүдэйнгөө[†] хажууда үлэ. Минии урдаһаа Эзэн[†] ерэжэ магадгүй. Намда Тэрэнэй айладаһан юумые би шамда дамжуулхаб, – гэжэ Балаһаам Балаагта хэлээд, Эзэнһээ асуудал һурахаяа хадын оройдо гараба.

4Эзэн Балаһаамтай уулзаба. Балаһаам Тэрээндэ:

– Би долоон үргэлэй шэрээ барюулаад, үргэлэй шэрээ бүхэндэ нэгэл эрэ тугал, нэгэ эрэ хурьга үргүүлбэб, – гэбэ.

5Тиихэдэнь Эзэн айладаха гэһэн үгэеэ Балаһаамай аман соо хээд, айладаба:

– Балаагта бусаад, иигэжэ хэлээрэй.

6Балаһаамай Балаагта бусахадань, Моһаабай[†] тайжанууд өөһэдынгөө түгэс шатаалта үргэлнүүдэй хажууда зогсобод.

7Балаһаам Балаагта иимэ өөрын һургаал[†] үгүүлэлые дуугаран хэлэбэ:

– Моһаабай хаан Балаак, алас дурнын хадануудһаа, Араамһаа намайе эндэ асараад, аргагүй ехээр иигэжэ бааланал:[†]

Ерээд эндэ Яковые тарнидажа үгэ,
ерээд эндэ Израильда[†] муу юумэ айлада!
8Би яажа тарнидахабиб,
Бурхан[†] тарниданагүйл.
Би яажа тэрээндэ муу юумэ айладахабиб,
Эзэн тэрээндэ муу юумэ айладанагүйл[+].
9Би байсын оройһоо тэрэниие шэртэнэб,
би гүбээгэй оройһоо тэрэниие харанаб.
Бусад арадуудтай тэдэ ниилэнгүй,
бултадаа тэдэнэр аминдаа ажаһуунал[+].
10Элһэн мэтэ тоо томшогүй
Яковай үринэрые хэн тооложо шадахаб?
Израилиин дүрбэнэй нэгэшье
хубиие хэн тоолохоб?
Хэншье шадахагүйл!
Үнэн сэдьхэлтэнүүдэй
үхэл намайе абаашаха болтогой![†]
Тэдэнэй эсэстэл адли минии эсэс байг лэ![+]

11Балаак Балаһаамда:

– Иихэдээ ши намда юу хэнэш?! Дайсадыемни тарнидахыеш шамайе би эндэ асараа бэшэ гүб? Эльбэдэн жадхадахынгаа орондо дайсадыемни ши юундэ үреэнэбши?! – гэбэ.

12Балаһаам Балаагта:

– Эзэнэй айладаһан үгэдэ этигэнэгүй гүш ши минии хэлэхэдэ?! – гэжэ харюусаа һэн.


Балаһаам хоёрдохиёо абарагдана

13Балаак Балаһаамые иигэжэ гуйба:

– Ошолсо намтай ондоо газарта, ши тэдэниие бултыень харахагүйш, зоной хубииень лэ тэндэһээ харахаш. Тиигээшье һаа, намда тэдэниие тарнидажа үгэ.

14Балаак тэрэниие дахуулаад, Пиисгаа хадын оройдохи харуулай газарта абаашаад, тахилай долоон шэрээ барюулба. Үргэлэй шэрээ бүхэндэ нэгэ эрэ тугал, нэгэ эрэ хони асаруулба. 15Балаһаам Балаагта иигэжэ хэлэбэ:

– Өөһэдынгөө түгэс шатаалта үргэлнүүдэй хажууда үлэгты, харин би Эзэнтэй уулзахаяа тиишээ ошохом.

16Эзэн Балаһаамтай уулзажа, айладаха гэһэн үгэеэ тэрэнэй хэлэн дээрэ тогтоогоод, иигэжэ айладаба:

– Балаагта бусаад иигэжэ хэлээрэй.

17Моһаабай бүхы тайжануудтай хамта түгэс шатаалта үргэлнүүдэйнгөө хажууда зогсоһон Балаагта Балаһаам бусажа ерэбэ. Балаак тэрээнһээ иигэжэ асууба:

– Эзэн юун гэжэ айладабаб?

18Балаһаам өөрынгөө һургаал үгүүлэлые дуугаран иигэжэ хэлэбэ:

– Хүл дээрээ зогсо, Балаак, ханамжатайгаар шагна, Циппоорой хүбүүн, 19худал зүйл хэлэжэ байха хүн бэшэл Бурхан. Ушар болоод лэ һанаһанаа хубилгаха, уладай хүбүүн бэшэл Тэрэ. Айладаһан зарлигаа хубилгаха юм аал Тэрэ? Найдуулһанаа хубилгахагүйл Тэрэ. Айладаанаал Тэрэ айладаха, айладажа найдуулагшаяа Тэрэ бүтээхэл[+]. 20Тэрэ арадые үреэ гэжэ Эзэн намда захираа. Эзэн тэдэниие үреэжэ эхилээ. Тэрэнэй үреэлыень би хубилгажа шадахагүйб. 21Яковта тэрьедэлгэ харагданагүйл! Израильда гай тодхор болохогүйл! Тэдээнтэй хамтал Эзэн Бурхан! Тэдээнтэй хамтал Хаан гээд зар тунхагтай! 22Тэдэниие Египедһээ гаргаһан Эзэн галзуу дошхон бухадал дайсадтайнь тулалдана[+]. 23Ямаршье эди шэдитэ хүсэн Яковые илахагүйл. Ямаршье эльбэ жадха Израилиие тогтоохогүйл. Яков болон Израиль тухай иигэжэ зон хэлэхэл: «Эзэн эдээнэй түлөө бүхы юумэ хэнэл![+] 24Эмэ арсалан мэтэ энэ арад хүл дээрээ бододог. Эрэ арсалан мэтэ энэ арад үндыдэг. Бариһан олзоёо дууһан эдеэгүйдөө, бүхы шуһыень һорожо садаагүйдөө байһан газартаа хэбтэдэггүй»[+].

25Балаак Балаһаамда:

– Энэ арадые хараагаагүй хадаа ядахын сагта үреэнгүй байхаяа яанабши! – гэжэ хэлэбэ.

26Балаһаам Балаагта:

– Эзэнэй намда айладаһан лэ юумые хэхэб гэжэ би шамда хэлээ бэшэ һэн гүб? – гэжэ харюусаба.


Балаһаамай гурбадахи айладалга

27Балаак Балаһаамда:

– Ошоё, би шамайе дахуулаад, ондоо газарта абаашаһууб. Тэдэниие тарнидан харааха зүбшөөл тэндэ Эзэн үгэжэ магадгүй, – гэбэ.

28Балаак Балаһаамые дахуулаад, үбэр талаараа сүл губи тээшэ хараһан, Пэһоорой оройдо абаашаба.

29Балаһаам Балаагта иигэжэ хэлэбэ:

– Долоон үргэлэй шэрээ намда эндэ баряад, долоон эрэ тугал, долоон эрэ хурьга эндэ асаруула.

30Балаһаамай хэлээшээр Балаак үргэлэй долоон шэрээ барюулаад, тэдээн бүхэндөө нэгэ эрэ тугал, нэгэ эрэ хурьга үргэбэ.

#### 24


Балаһаам гурбадахияа абарагдана

1Балаһаам Эзэнэй[†] Израилиие үреэхэеэ[†] байхыень хараад, дүлгэ тэмдэгүүдые[†] бэдэрэнгүй, урдынхидаал адли болонгүй, сүл губи тээшэ нюураараа эрьебэ. 2Тиихэдээ Балаһаам израильшуудай[†] обог обогоороо жэрылдэн зогсоһые хараба. Бурханай[†] Һүлдэ өөртэнь шэнгэжэ,[+] 3тэрэ өөрынгөө һургаал[†] үгүүлэлые иигэжэ айладаба:

– Бэһоорой хүбүүн Балаһаам хэлэнэб. Би тон һайнаар хаража байһан тухайгаа хэлэнэб. 4Би Бурханай айладахые дууланаб. Түгэс Хүсэтын үзэгдэлые[†] харанаб. Хүтэлбэрилгэ доронь оронхойб, нюдэмни нээлтэтэй.

5Яков, шинии майхангууд, Израиль, шинии байранууд ямар һайханууд бэ! 6Тэдэ нэмжын һунаатай нюруу хүндынүүд мэтэ, горхоной эрье дээр тариһан сэсэрлиг мэтэ, Эзэнэй тариһан зуун наһата сэсэгүүд мэтэ, уһанай хажууда ургажа байһан гоё һайхан хушанууд мэтэ! 7Шинии үрэһэнүүдэй ургахын тула шамда уһан хододоо элбэг байха! Шинии хаан Агааг хааниие илаха, шинии хан түрэ агууехэ болохо. 8Тэрэ арадые Бурхан Египедһээ гаргаа, тэдээндэ зэрлиг бухын түргэн гүйдэл бии. Харша арадуудые залгижа, яһынь бутаргажа, годлинуудаараа бэеынь нэбтэ харбана[+]. 9Израиль сахариглан хэбтэһэн арсалан мэтэ номгон! Тэрэ залуу арсалан мэтэл! Тэрэниие хэнэйшье һэрюулээгүй һаа, дээрэ! Тэрэниие үреэгшэ нэгэн үреэлдэ хүртэхэ, тэрэниие хараагша нэгэн хараалда[†] хүртэхэл![+]

10Балаһаамда Балаак сухалдажа, гараа арбагануулан:

– Дайсадыемни эльбэдэн тарнидыш гэжэ дуудажа шамайе би эндэ ерүүлээб. Тиихэдэм ши тэдэниие гурбадахияа үреэжэ байнаш[+]. 11Би шамда һайнаар түлбэри түлэхэб гэжэ хэлээ һэм. Бурхан шамайе тэрэ шагналһаам болюулаа! Арила эндэһээ өөрынгөө нютаг руу! – гэбэ.

12Балаһаам тэрээндэ:

– Ши намда элшэн[†] сайдаа эльгээгээш. Шамда иимэ захяа хүргэгты гэжэ би тэдээндэш хэлээ һэм: 13«Дүүрэн алта мүнгэтэй ордон гэрээ Балаагай намда үгөөшье һаань, би Эзэнэй захиралта харгалзангүй, өөрөө мэдэжэ, һайн, муу юумэ хэжэ шадахагүйб. Бурханай намда айладаһан зарлигыел би шамда хэлэхэб». Шинии элшэдтэ иигэжэ минии хэлэһые мүнөө һанана гүш? 14Зай, мүнөө би өөрынгөө арадта бусахам. Гэбэшье ошохынгоо урда тээ би шамда ерээдүй сагта энэ арад түмэн шинии арадтай юу хэхыень уридшалан хэлэхэм, зүбшөөгыш.


Балаһаам һүүлшынхиеэ абарагдана

15Балаһаам өөрынгөө һургаал үгүүлэлые хэлэжэ эхилбэ:

– Бэһоорой хүбүүн Балаһаам хэлэнэб. Би тон һайнаар хаража байһан тухайгаа хэлэнэб. 16Би Бурханай айладахые дууланаб. Дээдэ Бурханай һанал мэдэнэб. Түгэс Хүсэтын үзэгдэлые харанаб. Хүтэлбэрилгэ доронь оронхойб, нюдэмни нээлтэтэй. 17Эзэн ерэхэ гэжэ харанаб, гэбэшье тон мүнөө бэшэ. Эзэн ерэхэ гэжэ харанаб, гэбэшье тон һаядаа бэшэ. Яковһаа одон толорон мандаха, Израильһаа засаг баригша бии болохо. Тэрэ засаг баригша Моһаабай[†] тайжанарай толгой таһалха, Шээдэй үринэрые хюдаха[+]. 18Израиль хүсэтэй болохо, Эдоомой[†] газар тэрэ эзэмдэхэ, өөрынгөө дайсан Сэһиирэй газар эзэмдэхэ[+]. 19Яковай үринэрэй нэгэн засаг баригша болохо, хотодо амиды үлэгшэдые хюдаха.

20Балаһаам амалээгүүдые хараад, иигэжэ өөрынгөө һургаал үгүүлбэ:

– Бүхы арадуудһаа амалээгүүд хүсэтэйшье һаа, баймга тэдэнэр булта хосорхо![+]

21Тиигээд Балаһаам хээншүүдые хараад, иигэжэ өөрынгөө һургаал үгүүлэлые хэлэбэ:

– Шубуунай ниидэдэг үндэртэ, годлиин хүрэшэгүй газарта орон нютагтайб гэжэ ши найдан этигэнэ гүш[+]? 22Баряанда таанадые Ассириин абахадань, бултадаа таанад, хээншүүд, Бурханай Хаяаниие үгы хэгшэдэл булта хосорхот!

23Тиигээд Балаһаам саашань һургаал үгүүлэлээ үргэлжэлүүлэн, иигэжэ хэлэбэ:

– Ай, таанадтай Эзэнэй тулалдахада, таанадай хэн амиды үлэхэб даа?! 24Онгосонууд Киттиимһээ ерэхэ. Одоол тиихэдэнь Ассири болон Ээбэр диилдэжэ, булта хосорхо![+]

25Балаһаам бодоод, гэртээ хариба. Балаак өөрынгөө харгыгаар ошобо.

#### 25


Израильшууд Пэһоорто

1Израильшуудай[†] Шиттиимдэ тогтон байрлажа, хотон хүреэнүүдээ[†] табяад, тэндэ ажаһуужа байха үедэнь эрэшүүлынь Моһаабай[†] басагадтай танилсажа, һальхай ябадал хэжэ эхилбэ[+]. 2Моһааб басагад өөһэдынгөө бурхадта үргэл үргэхэдөө, Израилиин эрэшүүлые уриба. Израильшууд үргэлэй мяха эдижэ, тэдэнэй бурхадта мүргэбэ[+]. 3Израильшууд Пэһоорой Баалда[†] шүтэн мүргэжэ эхилбэ. Тиихэдэнь тэдээндэ Эзэнэй[†] уур сухал бусалба[+]. 4Эзэн Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

– Энэ арадай бүхы ударидагшадые баряад, улад зонойнь нюдэн доро, улаан наранай элшэн[†] доро тэдэниие ала. Тиигээ һааш, Би, Эзэн, израильшуудта уурлахаяа болихоб[+].

5Моисей Израилиин ударидагшадта ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад өөһэд өөһэдынгөө обог соо Пэһоорой Баалда шүтэгшэдые барижа алагты!

6Бүхы ударидагшад болон Моисей майхан һүмын үүдэнэй дэргэдэ суглараад голхорон гашуудажа байгаа. Энэ үедэ израиль хүбүүдэй нэгэн мидиан басагые дахуулаад, өөрынгөө гэртэ оруулба. 7Санаарта Аһарооной[†] ашань, Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас эдэ бүгэдые хараад, бусадһаа холодон, жадаяа гартаа баримсаараа,[+] 8израиль хүбүүнэй хойноһоо дахан ошожо, майхан соонь оромсоороо тэдэ хоёрые хадхажа алаба. Тэдэниие алахадань, тэрэ үедэ израильшуудай дунда дэлгэрэн тараһан үхэл тахал замхаба[+]. 9Тиимэ үхэл тахалһаа боложо, хамтадаа 24 000 хүн үхэһэн байгаа.

10Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

11– Арад зонойш ондоо бурхадта бэшэ, харин гансал Намда шүтэдэг байхынь тула атаа жүтөөрхэлтэйгөөр Би Өөрынгөө арадта хандадагби. Санаарта Аһарооной ашань болохо, Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас Минии жүтөөрхэлые арад зондоо мэдүүлжэ, Минии уур сухалһаа бүхы израильшуудые абарба. Тиимэһээ Би эндэ суглараад байһан таанадые хосороохогүйб, 12эб найрамдал асарха хэлсээ Би тэрээнтэй баталнаб. Ши энээн тухай Пинэһааста хэлээрэй[+]. 13Баталһан хэлсээмни иимэ: тэрэнэй гэр бүлэ хододоо санаартад болохо. Ушар юуб гэхэдэ, тэрэ өөрынгөө Бурханда[†] оролдосотойгоор хандажа, иимэ үйлэ хэрэг бүтээгээд, израильшуудай гэмые сагааруулаа[+].

14Мидиан басагантай суг хамта алуулагша хүбүүн Симеоной обогой гэр бүлэнүүдэй, үенүүдэй ударидагша Салуугай хүбүүн Зимрии гэжэ нэрэтэй байгаа. 15Харин алуулһан мидиан басаганай нэрэ Хозбии юм. Тэрэ мидиан эсэгын зоной обогуудай нэгыень толгойлогшо Цуурай басаган байгаа[+].

16Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

17– Таанадай дайсад – мидианууд. Тэдэниие хюдан алагты[+]. 18Ушар юуб гэхэдэ, тэдэнэр мидиан ударидагшын нэгэ басагаар, Хозбии гэжэ нэрэтэй эхэнэрээр таанадай сэдьхэл дурыетнай обтуулан, хуурмаг бурхан Бааһал-Пэһоортоо шүтүүлэн мэхэлжэ, таанадай дунда үхэл тахал тараагаа. Тиигэжэ тэдэнэр таанадай дайсад болоо.

#### 26


Арад зоноо хоёрдохиёо тоололго

1Үхэл тахалай үнгэрхэдэ, Эзэн[†] Моисейдэ[†] болон Аһарооной[†] хүбүүн санаарта Эльазаарта иигэжэ айладаба:

2– Израильшуудые[†] уг угаарнь тоологты. Хоринһоо дээшэ наһатайшуулые тоологты. Израилиин сэрэгэй алба хэжэ шадаха бүхы эрэшүүлыень тоологты[+].

3Ерихоон тушаа сэхэ урдань байдаг Иорданай[†] хажуудахи Моһаабай[†] тала газар дээрэ Моисей ба санаарта Эльазаар арад зондо иигэжэ хэлэбэ:

4– Эзэнэй Моисейдэ айладаһан зарлиг дүүргэжэ, Египедһээ гаража эндэ ерэһэн хоринһоо дээшэ наһатай бүхы эрэшүүлэй тоое бүридхэн гаргагты.

5Рэүбээн болбол Израилиин ехэ хүбүүн мүн. Рэүбээнэй хүбүүд: Эноохһоо – Эноохой ураг, Паллууһаа – Паллуугай ураг,[+] 6Хэцроонһоо – Хэцрооной ураг, Хармииһаа – Хармиин ураг эхилнэ[+]. 7Эдэ бүгэдэ Рэүбээнэй ураг болоно. Рэүбээнэй обогой урагуудай бүхы эрэшүүл 43 730 хүн болоно[+].

8Паллуугай хүбүүн Элиааб. 9Элиаабай хүбүүд: Нэмүһээл, Датаан болон Абираам болоно. Датаан Абираам хоёр Коорахай тала баригшадтай хамта Моисейн, Аһарооной болон Эзэнэй һургаал[†] номнолдонь эсэргүү харша буһалгаа эмхидхээ бэлэй[+]. 10Тиихэдэнь Эзэн Коорахые болон тэрээнтэй үгэеэ үгэлсэгшэдые хэһээжэ, газар гантаагаад, тэдэниие амидыгаар газар доро булаа бэлэй. Тиигэжэ 250 хүн үхөө һэн. Иигэжэ тэдэ бусадта һэргылэлтэ болоо[+]. 11Гэбэшье Коорахай гэр бүлынхид амиды үлөө һэн[+].

12-13Симеоной обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Нэмүһээлһээ | Нэмүһээлэй
Ямиинһаа | Ямиинай
Яхиинһаа | Яхиинай
Зээрахһаа | Зээрахай
Саулһаа[†] | Саулай[+]

14Эдэ бүгэдэ Симеоной обогой урагууд. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 22 200 хүн болобо[+].

15-17Гаадай обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Цэпоонһоо | Цэпооной
Хаггииһаа | Хаггиин
Шунииһаа | Шуниин
Ознииһоо | Озниин
Эрииһээ | Эриигэй
Ароодһоо | Ароодой
Арэлииһээ | Арэлиин[+]

18Эдэ бүгэдэ Гаадай обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 40 500 хүн болобо[+].

19Иудын Ээр ба Онаан хоёр хүбүүд Ханаһаанай[†] газар дайда дээрэ наһа бараа юм[+]. 20Иудын бусад үринэр:

Обогууд | Ураг
Шэлааһаа | Шэлаанай
Пээрэцһээ | Пээрэцэй
Зээрахһаа | Зээрахай

21Пээрэцэй үринэр:

Обогууд | Ураг
Хэцроонһоо | Хэцрооной
Хамуулһаа | Хамуулай

22Эдэ бүгэдэ Иудын обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 76 500 хүн болобо[+].

23-24Иссахаарай обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Толааһаа | Толаагай
Пуввааһаа | Пувваагай
Яшуубһаа | Яшуубай
Шимроонһоо | Шимрооной[+]

25Эдэ бүгэдэ Иссахаарай обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 64 300 хүн болобо[+].

26Зэбүлүүнэй обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Сээрэдһээ | Сээрэдэй
Элоонһоо | Элооной
Яхлээлһээ | Яхлээлэй[+]

27Эдэ бүгэдэ Зэбүлүүнэй обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 60 500 хүн болобо[+].

28Иосиф Мэнашшээ Эпрааим гэжэ хоёр хүбүүтэй байгаа. Хүбүүн бүхэнэйнь обогһоо өөһэдынь урагууд үргэлжэлөө юм[+]. 29Мэнашшээгэй урагууд:

Обогууд | Ураг
Махиирһаа | Махиирай (Махиир болбол Галаадай[†] эсэгэ)
Галаадһаа | Галаадай[+]

30-32Галаадай үринэр:

Обогууд | Ураг
Иээзэрһээ | Иээзэрэй
Хээлэгһээ | Хээлэгэй
Асриээлһээ | Асриээлэй
Шээхэмһээ | Шээхэмэй
Шэмидааһаа | Шэмидаагай
Хээпэрһээ | Хээпэрэй

33Хээпэрэй хүбүүн Цэлопэһаад хүбүүдгүй, харин Маһлаа, Ноһаа, Хоглаа, Милкаа, Тирцаа гэжэ басагадтай байгаа[+]. 34Мэнашшээдэ иимэ урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 52 700 хүн болобо[+].

35-36Эпрааим обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Шүтэлааһаа | Шүтэлаагай
Бээхэрһээ | Бээхэрэй
Тааханһаа | Тааханай
Шүтэлаагай хүбүүн Араанһаа | Араанай[+]

37Эдэ бүгэдэ Эпрааимай обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 32 500 хүн болобо.

Булта эдэнэр Иосифой обогто оронод[+].

38-39Бэньямиинэй обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Бээлэһээ | Бээлын
Ашбээлһээ | Ашбээлэй
Ахираамһаа | Ахираамай
Шэпупаамһаа | Шэпупаамай
Хупаамһаа | Хупаамай[+]

40Бээла Аард Наамаан гэжэ хоёр хүбүүтэй байгаа.

Обогууд | Ураг
Аардһаа | Аардай
Наамаанһаа | Наамаанай

41Эдэ бүгэдэ Бэньямиинэй обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 45 600 хүн болобо[+].

42Даанай обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Шухаамһаа | Шухаамай

Энэ ураг Даанай обогой саашанхи урагуудые үргэлжэлүүлнэ[+]. 43Шухаамай урагай бүхы эрэшүүл 64 400 хүн болобо[+].

44Ашээрэй обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Имнааһаа | Имнаагай
Ишвииһээ | Ишвиигэй
Бэрияаһаа | Бэрияагай[+]

45Бэрияагай үринэр:

Хээбэрһээ | Хээбэрэй
Малхиһээлһээ | Малхиһээлэй

46Ашээрэй басаган Сээраа гэжэ нэрэтэй байгаа. 47Ашээрэй обогой урагууд иимэ байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 53 400 хүн болобо[+]

48-49Напталиигай обогой урагууд:

Обогууд | Ураг
Яхцээлһээ | Яхцээлэй
Гунииһаа | Гуниин
Еэцэрһээ | Еэцэрэй
Шиллээмһээ | Шиллээмэй[+]

50Эдэ бүгэдэ Напталиигай обогой урагууд байгаа. Тэдэнэй бүхы эрэшүүл 45 400 хүн болобо[+].

51Тиихэлээрээ Израилиин бүхы эрэшүүлэй тоо 601 730 хүн болобо[+].

52Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

53– Үе дамжан залгамжалагдаха хубаариин газарнуудые эдэ нэрэнүүдэй тоогоор хубаарилха ёһотойт[+]. 54Хэн олон үри хүүгэдтэй гэр бүлэтэйб, тэрээндэ ехэ газар, хэн үсөөн хүүгэдтэй гэр бүлэтэйб, тэрээндэ бага газар үгэ. Тоо бүридхэлдэ ороһон гэр бүлынхидэй тоодонь тааралдуулжа, уг гарбалайнь[†] ураг бүхэндэ хубаарита газар үгтэхэ ёһотой[+]. 55Жээрэб хаяжа хубаариин газар хубаарилагдаад, урагай ахамад эсэгэнэрэй нэрээр тэдэ хубаариин газарнууд нэрлэгдэхэ ёһотой. 56Олон ба үсөөн хүнүүдтэй гэр бүлэ бүхэндэ хубаариин газар жээрэб хаялгаар хубаарилагдаха ёһотой.

57[•]Мүн баһа левит обогой зон тоологдоо. Левиин обогой урагууд: Гэршоонһоо – Гэршооной ураг, Кэһаадһаа – Кэһаадай ураг, Мэрарииһээ – Мэрариин ураг эхилнэ.

58Мүн баһа Левиин урагууд: Либниигэй ураг, Хэброоной ураг, Маһлиин ураг, Мушиин ураг, Коорахай ураг. Амраам Кэһаат эсэгэтэй мүн. 59Амраамай һамган бологшо Левиин басаган Ёхээбэд гэжэ нэрэтэй байгаа. Тэрэ Египедтэ түрэһэн Левиин басаган бэлэй. Тэрэ Амраамда Аһароониие, Моисейе, тэдэнэй дүү басага Мириамые түрэһэн байна. 60Аһароонһоо Надааб, Абиһуу, Эльазаар, Итамаар түрөө юм[+]. 61Гэбэшье Эзэнэй урда хариин гал үргөөд, Надааб Абиһуу хоёр үхэһэн байна[+]. 62Нэгэ һараһаа дээшэ наһатай бүхы левит эрэшүүлэй тоое бүридхэн абахадань, тэдэнэр 23 000 хүн болобо. Гэбэшье тэдэнэр израильшуудай хамтын тоо бүридхэлдэнь ороогүй, Эзэнэй үгэһэн хубита газарта хүртөөгүй юм[+].

63Моисей ба санаарта Эльазаар хоёр Ерихооной сэхэ урдань байдаг Иорданай хажуудахи Моһаабай тэгшэ газар дээрэ байхадаа бүхы израильшуудай тооень бүридхэн абаа һэн. 64Олон жэлэй урда тээ Синайн[†] сүл губида Моисей ба санаарта Аһароон хоёр бүхы израильшуудые тоолоо бэлэй. Теэд тэдэ хүнүүд булта үхэжэ, тэдэнэй нэгэнииньшье амиды үлөөгүй юм. 65Ушар юуб гэхэдэ, тэдэнэрые булта сүл губида үхэхэ гэжэ Эзэн айладаһан байгаа. Гэбэшье Епуннээгэй хүбүүн Халээб, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс хоёр лэ амиды үлөө һэн[+].

#### 27


Басагад тухай хуули

1[•]Иосифой хүбүүн Мэнашшээ, Мэнашшээгэй хүбүүн Махиир, Махиирай хүбүүн Галаад,[†] Галаадай хүбүүн Хээпэр, Хээпэрэй хүбүүн Цэлопэһаад байгаа юм. Тэрэ Маһлаа, Ноһаа, Хоглаа, Милкаа, Тирцаа гэжэ нэрэтэй табан басагатай байгаа[+]. 2Тэдэ эхэнэрнүүд майхан һүмэдэ[†] ерэжэ, Моисейн,[†] санаарта Эльазаарай, ударидагшадай болон бүхы израильшуудай[†] урда гараад, иигэжэ хэлэбэд:

3– Бидэнэй эсэгэ сүл губида наһа бараа. Тэрэ өөрынгөө нүгэлэй[†] түлөө нүгшөө юм. Тэрэ Коорахтай үгэеэ үгэлсэгшэдтэй ниилээгүй. Хүбүүдые үлөөгөөгүй[+]. 4Бидэнэй дунда эсэгынгээ нэрые нэрлүүлхэ хүбүүн үгы. Хүбүүгүй байһан тула манай эсэгэ хамтын тоодо ороогүй. Манай эсэгын аха дүүнэрэй газарһаа бидэндэ хубита газар хубаалдыт[+].

5Иихэдэнь яахаб гэжэ Моисей Эзэнһээ[†] асууба. 6Эзэн Моисейдэ иигэжэ харюусаба:

7– Цэлопэһаадай басагад зүб хэлэнэ. Эсэгынь абаха байһан хубита газарые тэдээндэ хубаалдаг. 8Израильшуудта иимэ гурим тунхаглан хэлээрэй: хэрбэеэ хүбүүгүй хүнэй наһа барабал, хубита газарынь басагадтань үгтэхэ. 9Хэрбэеэ басагагүй байбалнь, хубита газарыень аха дүүнэртэнь үгэгты. 10Хэрбэеэ тэрэ аха дүүнэргүй байбал, хубита газарыень эсэгынь аха дүүнэртэ үгэгты. 11Хэрбэеэ эсэгэнь аха дүүнэргүй байбал, хубита газарыень нүгшэһэн хүнэй дүтын түрэлдэ үгэгты. Энэ зарлиг израильшуудай дунда Эзэнэй заяаһан хуули болон үлэг[+].


Нүүнэй хүбүүн Иисүүс

12Эзэн Моисейдэ:

– Энэ Абариим хада өөдэ гара. Эдэ израильшуудта үгэхэб гэһэн газарыем эндэһээ ши хара[+]. 13Үндэрһөө тэрэ газар хараад, Аһароон[†] ахадаа адляар наһа барахаш тэндэ[+]. 14Ши һанана гүш, Циин губида уһанай түлөө арад зоной буһалгаа хэһыень. Минии арюун нангин[†] байһые зондо харуулжа гэршэлээгүйт, – гэжэ айладаба. (Энэнь Сиин губида оршодог Мэрибаа-Кадээш булаг мүн.)[+]

15Моисей Эзэндэ:

16– Та ямаршье амитанай амидаралай ба нүгшэлгын Эзэн Бурхан[†] мүн. Энэ арадые ударидаха хүниие томилыт гэжэ би Таниие гуйнаб[+]. 17Эзэгүй үлэһэн хонидтол адли энэ арадые элдин шэнэ газарта абаашахын тула элдээрээ дайсадтай тулалдаха эрэлхэг зоригтой ударидагшые энэ арадта томилыт гэжэ би Таниие гуйнаб, – гэжэ хандаба[+]. 18Эзэн Моисейдэ:

– Нүүнэй хүбүүн Иисүүс шэнэ ударидагша болог. Сэсэн ухаатай тэрэниие шэнэ ударидагша болго[+]. 19Санаарта Эльазаарай урда, арад зоной урда зогсо гэжэ тэрээндэ хэлэ. Тиигээд тэрэниие шэнэ ударидагша болобо гэжэ соносхо[+]. 20Тэрэниие шэнэ ударидагша болгожо байһанаа арад зондоо харуула. Тиихэдэш бүхы израильшууд үгыень дуулаха[+]. 21Хэрбэеэ Иисүүс ямар нэгэ шиидхэбэри абаха гээ һаа, санаарта Эльазаарта ошог. Эльазаар урим абахадаа, Эзэнһээ харюу мэдэхэ. Тиихэдэнь Иисүүс болон израильшууд Бурханай захирһан юумынь бүтээг. Хэрбэеэ Тэрэнэй «Дайлалдахаяа гарагты» гэжэ захираа һаань, тэдэнэр дайлалдахаяа гараг. Хэрбэеэ Тэрэнэй «гэртээ бусагты» гээ һаань, тэдэнэр гэртээ ошог, – гэжэ айладаба.

22Моисей Эзэнэй захиралтые дүүргэжэ, Иисүүсые санаарта Эльазаарай, израильшуудай урда абаашаад, 23Иисүүс израильшуудай шэнэ ударидагша болобо гэһэн тэмдэг үгэжэ, тэрэнэй толгой дээрэнь альгаа табиба. Тиигээд Моисей Эзэнэй заабаряар тэрэниие ударидагша болгохо ёһолол бүтээбэ.

#### 28


Үдэр бүхэнэй үргэлнүүд

1[•]Эзэн[†] Моисейтэй[†] хөөрэлдэхэдөө, иигэжэ тэрээндэ айладаба:

2– Израильшуудта[†] иимэ захяа хэлэ: Намда һайшаагдаха талхан болон аятай һайхан хэншүү үнэртэ шатаалта үргэлнүүд Минии урда тодорхойлогдоһон сагтаа асарагдадаг байхын түлөө таанад харюусалгатайт[+].

3Түгэс шатаалта үргэлдэ[†] үдэр бүри эрэмдэг бэшэ хоёр түлгэн хурьга үргэжэ байгты. 4Нэгэ түлгэн хурьгые үглөөгүүр, нүгөөдынь үдэшэлэн үргэжэ байгты. 5Дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ оливын тоһотой эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] шэниисын гурил худхажа болгоһон талхан үргэлнүүдые[†] үдэр бүхэндэ үргэгты. 6Синай[†] хада дээрэ саг үргэлжэ үргэдэг иимэ түгэс шатаалта үргэл Эзэндэ һайшаагдадаг аятай һайхан хэншүү үнэртэ үргэл мүн. 7Нэгэ түлгэн хусатай хамта дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи асарагты. Нангин[†] газарта Эзэнэй урда энэ үргэгдэхэ. 8Хоёрдохи түлгэн хурьгаяа үдэшэлэн мүн лэ үглөөнэй шэнги тиимэ талхан, үзэмэй дараһан архи сэржэмтэйгээр үргэхэш. Энэ хадаа Эзэндэ таатай анхилма үнэр, Эзэндэ үргэгдэһэн бэлэг мүн.


Субботын үргэлнүүд

9Субботодо[†] эрэмдэггүй хоёр түлгэн хуса, оливын тоһонтой[†] холёотой эфаагай арбанай хоёр хуби гурил, мүн үзэмэй дараһан архи асарагты. 10Ходо үргэжэ байдаг түгэс шатаалта, үзэмэй дараһан архи үргэлнүүдһээ гадуур суббото бүхэндэ энэ түгэс шатаалта үргэл хэхэ хэрэгтэй[+].


Һара бүхэнэй үргэлнүүд

11Шэнэ һарын эхиндэ тахилай шэрээ[†] дээрэ түгэс шатаалта үргэлдэ иимэ үргэлнүүдые асарагты: эрэмдэггүй эбэртэ бодо малнуудһаа хоёр буруун буха, нэгэ хуса, долоон эрэ хурьга[+]. 12Буруун буха бүхэнтэй оливын тоһонтой холёотой эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, хусатай хамта үргэхэ үргэлдөө оливын тоһонтой холёотой эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил асарха хэрэгтэй. 13Түлгэн хуса бүхэндэ эфаагай арбанай нэгэ хуби шэниисын гурил оливын тоһонтой холёод асархат. Энэ түгэс шатаалта үргэл, аятай һайхан хэншүү үнэр Эзэндэ бэлэг болоно. 14Үргэхэ буруун буха үргэлдөө хахад гиинэ үзэмэй дараһан архи, үргэхэ хуса үргэлдөө гурбанай нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи, тахилай эрэ хурьганда дүрбэнэй нэгэ хуби гиинэ үзэмэй дараһан архи асарагты. Энэ түгэс шатаалта үргэл – жэлдээ һара бүхэндэ үргэхэ үргэлнүүд. 15Үдэр бүхэнэй түгэс шатаалта үргэлһөө гадуур сэржэм үргэхэ үзэмэй дараһан архитайгаар нэгэ тэхые нүгэл сагааруулгын үргэлдөө[†] Эзэндэ асарагты.


Паасха

16[•]Түрүүшын һарын арбан дүрбэдэхи үдэртэ Эзэнэй Паасха[†] юм[+]. 17Энэ һарын арбан табанай үдэр – эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэн зүйлэй һайндэр юм. Долоон үдэр эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ эдигты[+]. 18Түрүүшын үдэр нангин суглаагаа үнгэргэгты, ямаршье ажал бү хэгты. 19Эзэндэ бэлэг болгожо, ямаршье эрэмдэггүй иимэ мал – эбэртэ бодо малһаа хоёр буруун буха, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса, долоон эрэ хурьга түгэс шатаалта үргэл болгон тахигты. 20Тэдэнэй хажууда иимэ үргэлнүүдые асарагты: буруун буха бүхэнэйнгөө үргэлдэ оливын тоһо холинхой эфаагай арбанай гурбан хуби гурил, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса үргэлдөө эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил, 21эрэ хурьган үргэлдэ эфаагай арбанай нэгэ хуби гурил, 22нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. 23Эдэ бүгэдэ үргэлнүүдые үглөө бүхэндэ заабол үргэгдэдэг түгэс шатаалта үргэлнүүдтэ нэмээд үргэхэ зэргэтэй. 24Хилээмэн үргэл, Эзэндэ уталгын үргэл долоон үдэр соо асарагты. Түгэс шатаалта үргэлһөө, үзэмэй дараһан архиһаа гадуур энээниие хэхэ ёһотойт. 25Харин долоодохи үдэртөө нангин суглаагаа үнгэргэжэ, ямаршье ажал бү хэгты


Түрүүшын ургаса хуряалгын үдэр

26[•]Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэрэй[†] үдэр шэнэ ургасаһаа Эзэндэ хилээмэн үргэл асарагты. Энэ үдэр нангин үргэл, мүргэл[†] хэгты. Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэгты. 27Эзэндэ аятай һайхан хэншүү үнэр гаргахаяа эбэртэ бодо малһаа хоёр буруун буха, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса, долоон түлгэн хурьга түгэс шатаалта үргэлдэ асарагты, тэдэтнай эрэмдэг бэшэ байха ёһотой. 28Тэдэнэй хажууда иимэ үргэлнүүдые асарагты: буруун буха бүхэнэйнгөө үргэлдэ оливын тоһо холинхой эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса үргэлдөө эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил, 29эрэ хурьган бүхэнэйнгөө үргэлдэ эфаагай арбанай нэгэ хуби шэниисын гурил. 30Нүгэлөө[†] сагааруулхын тула нэгэ тэхэ асарагты. 31Үдэр бүхэнэй түгэс шатаалта болон талхан үргэлнүүдһээ гадуур ямаршье эрэмдэггүй малаар эдэ үргэлнүүдые үргэхэ хэрэгтэй.

#### 29


Бүреэнүүдэй һайндэр

1Долоодохи һарын эхин үдэр таанад сугларжа, һайндэрлэхэ ёһотойт. Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэгты. Энэ үдэр бүреэнүүдые үлеэхэ үдэр[+]. 2Эзэндэ[†] аятай һайхан хангал үнэр гарган, түгэс шатаалта үргэлдэ[†] нэгэ буруун буха, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса, долоон эрэ хурьга асаржа үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэг бэшэ байха ёһотой. 3Тэдэнэйнгээ хажууда иимэ үргэлнүүдые асарагты: буруун буха бүхэнэйнгөө үргэлдэ оливын тоһо холиһон эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, хуса бүхэнэй үргэлдөө эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил, 4эрэ хурьган бүхэнэйнгөө үргэлдэ эфаагай арбанай нэгэ хуби[†] гурил, 5Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] нэгэ тэхэ таанад үргэгты. 6Шэнэ һарын эхиндэ ба үдэр бүри үргэдэг түгэс шатаалта, таряа талханай, сэржэмэй үргэлнүүдһээ гадуур эдэ үргэлнүүдые хуулиин ёһоор бүтээгты. Эдэ үргэлнүүдэйтнай аятай һайхан хэншүү үнэр Эзэндэ һайшаагдаха.


Арюудхалгын үдэр

7Долоодохи һарын арбанай үдэр таанад сугларжа, һайндэрлэгты. Энэ үдэр масаг[†] баригты, ямаршье ажал бү хэгты[+]. 8Эзэндэ аятай һайхан хангал үнэр гаргахаяа түгэс шатаалта үргэлдэ гэжэ иимэ үргэлнүүдые асарагты: нэгэ буруун буха, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса, долоон эрэ хурьга. Эдэтнай эрэмдэг бэшэ байха ёһотой. 9Тэдэнэйнгээ хажууда иимэ үргэлнүүдые асарагты: буруун буха бүхэндэ оливын тоһо холинхой эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса бүхэндэ эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил, 10эрэ хурьган бүхэндэ эфаагай арбанай нэгэ хуби шэниисын гурил. 11Саг үргэлжэ тахидаг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур Арюудхалгын үдэр нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ үргэхэ хэрэгтэй.


Майхангуудай һайндэр

12[•]Долоодохи һарын арбан табанай үдэр таанад сугларжа, һайндэрлэхэ ёһотойт. Таанад ямаршье ажал хэнгүй, Эзэнэй һайндэрые долоон үдэрэй туршада тэмдэглэгты[+]. 13Эзэндэ һайшаагдадаг, аятай һайхан үнэр гарадаг түгэс шатаалта иимэ үргэлнүүдые асарагты: арбан гурбан буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга. Тэдэнэртнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 14Тэдэнэйнгээ хажууда иимэ үргэлнүүдые асарагты: буруун буха бүхэндэ оливын тоһо холинхой эфаагай арбанай гурбан хуби шэниисын гурил, бэеэ хүсэһэн хуса бүхэндэ эфаагай арбанай хоёр хуби шэниисын гурил, 15эрэ хурьган бүхэндэ эфаагай арбанай нэгэ хуби шэниисын гурил. 16Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. Тэрэтнай ходо үргэдэг түгэс шатаалта, талхан болон сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

17Хоёрдохи үдэр ямаршье эрэмдэггүй арбан хоёр буруун буха, хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга асарагты. 18Буруун бухануудай, бэеэ хүсэһэн хусануудай болон эрэ хурьгадай тоогоор ба хууляар талхан болон сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 19Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ үргэгты. Энэ үргэл болбол хододоо үргэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан болон сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

20Гурбадахи үдэр арбан нэгэн буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 21Буруун бухануудай, бэеэ хүсэһэн хусануудай, эрэ хурьгадай хажууда тэдэнэй тоогоор ба хууляар талхан болон сэржэм үргэлнүүдые асарагты. 22Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ үргэгты. Энэ үргэл – хододоо үргэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

23Дүрбэдэхи үдэр арбан буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 24Буруун бухын, бэеэ хүсэһэн хусын болон эрэ хурьганай тоогоор ба хуулиин ёһоор талхан, сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 25Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. Энэ үргэл хадаа хододоо хэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

26Табадахи үдэр юһэн буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 27Буруун бухын, бэеэ хүсэһэн хусын болон эрэ хурьганай тоогоор ба хуулиин ёһоор талхан, сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 28Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ үргэгты. Энэ үргэл болбол хододоо хэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

29Зургаадахи үдэр найман буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 30Буруун бухын, бэеэ хүсэһэн хусын болон эрэ хурьганай тоогоор ба хуулиин ёһоор талхан, сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 31Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. Энэ үргэл хадаа хододоо хэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

32Долоодохи үдэр долоон буруун буха, бэеэ хүсэһэн хоёр хуса, арбан дүрбэн эрэ хурьга үргэгты. Тэдэтнай эрэмдэггүй байха ёһотой. 33Буруун бухын, бэеэ хүсэһэн хусын болон эрэ хурьганай тоогоор ба хуулиин ёһоор талхан, сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 34Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. Энэ үргэл хадаа хододоо хэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

35Наймадахи үдэр – һайндэр. Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэгты. 36Эзэндэ түгэс шатаалта, аятай һайхан хэншүү үнэр дэгжүүлдэг үргэлдэ эрэмдэггүй нэгэ буруун буха, бэеэ хүсэһэн нэгэ хуса, долоон эрэ хурьга үргэгты. 37Буруун бухын, бэеэ хүсэһэн хусын болон эрэ хурьганай тоогоор ба хуулиин ёһоор талхан, сэржэм үргэлнүүдые үргэгты. 38Нүгэл сагааруулгын үргэлдэ нэгэ тэхэ асарагты. Энэ үргэл хадаа хододоо хэгдэдэг түгэс шатаалта, талхан, сэржэм үргэлнүүдһээ гадуур үргэл болоно.

39Һайндэрнүүдэй үедэ таанад Эзэндэ эдэ үргэлнүүдые үргэхэ ёһотойт. Энэ хадаа таанадай тангариглажа гү, али ехэ оролдолго гаргажа тахиһан түгэс шатаалта, талханай, сэржэмэй, амгалан байдалай үргэлнүүдһээ гадуур үргэгдэхэ юм[+].

#### 30


Эхэнэрэй шахаа тангариг тухай

1Моисей[†] израильшуудта[†] Эзэнэй[†] захяа заабаринуудые дамжуулжа хэлэбэ. 2Израилиин обогуудай удамаршадта[†] Моисей иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ захираа: 3«Хэрбэеэ хэн нэгэн Эзэндэ тангариг үргэбэл, үгышье һаа, энэ-тэрэ юумэнһээ зайлан байхаб гэжэ үгэеэ үгэбэл, тэрэ хүн үгэеэ эбдэхэ ёһогүй[+].

4Хэрбэеэ залуу эхэнэр үшөө эсэгынгээ гэртэ байхадаа Эзэндэ үгэеэ үгэжэ, энэ-тэрэ юумэнһээ зайлан байхаб гэжэ тангариглабал, 5бүхы дашаа тангаригаа тэрэ бэелүүлхэ, найдуулһанаа сахиха ёһотой. Эсэгэнь тангаригыень мэдээд, басагандаа буруушааһан үгэ хэлээгүй һаань, тэрэ залуу эхэнэр найдуулһан юумэеэ бэелүүлэг. 6Тангариг тухайнь эсэгэнь дуулаад, тэрээндэ зүбшөөлөө үгөөгүй һаань, тэрэ эхэнэр тангаригһаа сүлөө боложо, найдуулагшаяа бэелүүлэнгүй байхадань болохо. Ушар юуб гэхэдэ, эсэгэнь хоримжолоо, тиихэдэнь Эзэн тэрэниие хүлисэхэ.

7Тэрэ басаган хадамда гаража, тангариг, найдуулгань тэрээнтэй байжа, 8үбгэниинь тэрэ тангариг тухайнь мэдээд, үгэ дуугүй байбалнь, тангаригаа, үгэһэн үгэеэ тэрэ эхэнэр бэелүүлэг. 9Тангариг тухайнь үбгэниинь мэдээд, тэрээндэ зүбшөөлөө үгөөгүй һаань, тэрэ эхэнэр тангариг үгэһөө сүлөөржэ, найдуулагшаяа бэелүүлэнгүй байхадань болохо. Ушар юуб гэхэдэ, үбгэниинь хоримжолоо. Тиихэдэнь Эзэн тэрэниие хүлисэхэ.

10Хэрбэеэ бэлбэһэн гү, али нүхэрһөө һалаһан эхэнэр тангариглабал, бэелүүлэг тэрэ тангаригаа.

11Хэрбэеэ хадамтай эхэнэр тангариглан, энэ-тэрэ юумэнһээ зайлан байха тухайгаа найдуулбал, 12тангариг үгэлгэ тухайнь үбгэниинь мэдээд, юушье хэлээгүй, хорёогүй һаань, тэрэ эхэнэр тангаригаа бэелүүлжэ, найдуулан хэлэгшэеэ бүтээг. 13Хэрбэеэ тангариг үгэлгэ тухайнь үбгэниинь дуулаад, хорижо зүбшөөлөө үгөөгүй һаань, тэрэ эхэнэр тангаригаа бэелүүлжэ шадахагүй. Хэрбэеэ тангаригтань үбгэнэйнь һаалта хээ һаань, Эзэн тэрэ эхэнэрые хүлисэхэ.

14Эхэнэрэй масаглажа,[†] али нэгэн тангариг, ямар нэгэн үүргэ, харюусалга өөртөө абахадань, үбгэниинь һамгандаа зүбшөөжэшье, хорижошье болохо.

15Тангариг тухайнь үбгэниинь дуулаад, тэрэнээ бэелүүлхэдэнь һаалта хээгүй һаань, тэрэ эхэнэр найдуулагшаяа түгэс дүүрэн бэелүүлэг. 16Һамганайнгаа тангаригууд тухай үбгэниинь дуулаад, буруушаабал, һамганайнь гэм зэмэ үбгэндэнь тохогдохо».

17Үбгэн ба һамган тухай, эсэгэ ба эсэгынгээ гэртэ байһан залуу басаган тухай Моисейдэ Эзэнэй айладаһан хуули энэ юм.

#### 31


Израиль мидиануудтай дайлалдаба

1Эзэн[†] Моисейтэй[†] хөөрэлдөөд, тэрээндэ иигэжэ айладаба:

2– Моисей, мидиануудһаа үһөөгөө аба. Тэрэнэй һүүлээр ши наһа барахаш[+].

3Моисей израильшуудта[†] хандан иигэжэ хэлэбэ:

– Эрэшүүлэй дундаһаа сэрэгшэдые шэлэгты. Эзэн таанадай сэрэгшэдээр мидиануудһаа үһөөгөө абахань. 4Израилиин обог бүхэнһөө 1 000 сэрэгшые дайн дажарта эльгээхэ ёһотойбди.

5Тиигэжэ Израилиин бүхы обогуудһаа 12 000 хүн сэрэгэй албанда татагдаба. 6Моисейн 12 000 сэрэгшые дайлалдахыень эльгээхэдэ, тэдээнтэй хамта санаарта Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас ошолдобо. Тэрэ дохёо үгэдэг бүреэнүүдые, нангин[†] амһартануудые абаад ябаа[+].

7Моисейдэ үгэһэн Эзэнэй захиралтаар израильшууд мидиануудтай дайлалдажа, тэдэнэй бүхы эрэшүүлыень алаба. 8Тэдэнэй дунда мидиануудай табан хаашуул Эвии, Рээкэм, Хуур, Цуур болон Рээба гэгшэд алуулба. Мүн баһа эритэ һэлмээр сабшуулжа, Бэһоорой хүбүүн Балаһаам алуулба[+]. 9Израильшууд мидиан эхэнэрнүүдые, үхибүүдыень, үхэр малыень олзолон абаба. Тиигээд тэдэнэр мидиануудай газар дайда болон зөөри зөөшыень эзэмдээд, 10бүхы хотонуудыень, бүхы тосхонуудыень шатаан галдаба. 11Тэдэнэр бүхы мидиануудые, бүхы үхэр мал, зөөри зөөшыень суглуулжа, 12Ерихоон тушаа сэхэ урдань, Иордан[†] шадархи Моһаабай[†] гол газарта байһан өөһэдынгөө хотон хүреэндэ,[†] Моисейдэ, санаарта Эльазаарта, өөһэдынгөө арадта асарба.

13Моисей, санаарта Эльазаар болон израильшуудай ударидагшад сэрэгшэдээ угтажа, өөһэдынгөө хотон хүреэнһөө гарабад. 14Моисей дайнһаа бусажа ерэһэн мянганай болон зуунай дарганарта уурлан сухалдаад, тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

15– Юундэ таанад эхэнэрнүүдыень амиды үлөөгөөбта?![+] 16Эдэ эхэнэрнүүд израиль эрэшүүлдэ гай тодхор асархал! Эзэндэ арад зомнай шүтэхөө болихол! Балаһаамай үедэ Пэһоорто бологшо үйлэ хэрэг дахинаа һэргэхэл! Эзэнэй арад дахяад үхэл тахалда добтолуулхал![+] 17Энэ дары бүхы хүбүүдыень, эрэ эмын хурисал үзэһэн бүхы эмэгтэйшүүлыень алагты[+]. 18Эрэ эмын хурисал үшөө үзөөгүй эдир залуухан басагадыень өөһэдтөө үлөөгты[+]. 19Тиигэһэн хойноо тэдэниие алагшад, тэдэнэй үхэһэн бэедэ гар хүрэгшэд хотон хүреэнһөө гаража ошогты, хотон хүреэнһөө гадуур долоон үдэр байгты. Таанад болон олзо болоһон зон гурбадахи, мүн долоодохи үдэрнүүдтэ бэеэ арюудхахат[+]. 20Арһаар, ямаанай нооһоор оёһон алибаа бүхы хубсаһаяа, модоор хэһэн бүхы амһартаяа арюудхагты.

21Санаарта Эльазаар дайнһаа бусаһан сэрэгшэдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Дайнһаа бусаһан сэрэгшэд тухай тогтоол хуулинуудые таанадта дамжуулан хэлэхыень Эзэн Моисейдэ иигэжэ захираа: 22-23галда дүрэн шатахагүй алта мүнгэ, зэд ба түмэр, хара ба сагаан туулганууд мэтэ зүйлнүүдые гал соогуур гаргажа сэбэрлэгты, һүүлдэнь уһа сүршэн арюудхагты. Галда дүрэн шатаха юумэнүүдые уһаар угаажа арюудхагты. 24Долоодохи үдэр бүхы хубсаһаа уһаар угаажа арюудхаад, бэеэ сэбэрлээд, өөрынгөө хотон хүреэндэ ороходотнай болохо[+].

25Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

26– Хариин газарһаа эзэмдэн асарһан бүхы олзо зөөринүүдээ: хүнһөө эхилээд үхэр мал хүрэтэр бултыень ши, санаарта Эльазаар болон хүн зоноо ударидагшад бүридхэн тоологты. 27Эдэ бүхы юумэ хахадлаад, дайнда хабаадалсаһан сэрэгшэдтэ, мүн эндэ үлэһэн арад зондо адли хубинуудые үгэгты[+]. 28Дайнда ябагшадай олзоһоо Эзэнэй хуби гэжэ иигэжэ илгагты: табан зуун олзо басагадһаа нэгые, табан зуун толгой эбэртэ бодо малһаа нэгэ үхэрые, табан зуун толгой элжэгэнүүдһээ нэгэ элжэгые, мүн табан зуун толгой хонинһоо нэгэ толгой хониие. 29Энэ хадаа дайнай олзын сэрэгшэдэй хахадһаа Эзэндэ зорюулха хуби юм, санаарта Эльазаарта үргэхыень үгэ. 30Арад зондоо хубаари болгожо, тэн хахадыень үгэһэн олзоһоо хүнүүдшье, үхэрнүүдшье, элжэгэнүүдшье, хонидшье байг хамаагүй, тэдэнэй табин толгойн нэгыень левидүүдтэ[†] үгэ. Ушар юуб гэхэдэ, левидүүд Эзэнэй майхан һүмэдэ[†] алба хэнэ ха юм.

31Эзэнэй Моисейдэ айладаһан зарлигые Моисей ба санаарта Эльазаар бэелүүлэн дүүргэбэ. 32Сэрэгшэд 675 000 толгой жэжэ бодо мал, 3372 000 эбэртэ бодо мал, 3461 000 толгой элжэгэ, 35хурисал үшөө үзөөгүй 32 000 басагадые олзолон абаһан байба. 36Дайнда ябаһан сэрэгшэд 337 500 толгой жэжэ бодо мал абабад, 37тэдэнэйнгээ 675 толгойень Эзэндэ үргэбэд. 38Сэрэгшэд 36 000 толгой эбэртэ бодо мал абабад, тэдэнэйнгээ 72 толгойе Эзэндэ үргэбэд. 39Тэдэ 30 500 толгой элжэгэ абабад, тэдэнэйнгээ 61 толгой элжэгэ Эзэндэ бэлэглэбэд. 40Сэрэгшэд эрэ эмын хурисал үшөө үзөөгүй 16 000 басагадые абабад, тэдэнэйнгээ 32 басагые Эзэндэ бэлэглэбэд. 41Эзэнэй үгэһэн захиралтые дүүргэжэ, Моисей эдэ бүхы юумэнүүдые Эзэндэ үргэл хэжэ, санаарта Эльазаарта дамжуулан үгэбэ.

42Сэрэгшэдэй олоһон бүхы олзын тэн хахадыень Моисей израильшуудта дамжуулаа. 43Дайнда ябаагүй зон 337 500 толгой жэжэ бодо мал, 4436 000 толгой эбэртэ бодо мал, 4530 500 толгой элжэгэ, 4616 000 басагадые абаба. 47Моисей олзолон абтаһан тэдэ басагадай болон үхэр малай табин толгой бүхэнһөө нэгэ толгойень абаад, майхан һүмэдэ алба хэдэг левидүүдтэ үгэбэ, Эзэнэй захиралта дүүргэбэ.

48Мянгатын болон зуутын дарганар Моисейдэ ерээд, 49иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ, шинии зарасанууд, өөһэдынгөө сэрэгшэдые тоолообди, нэгэнииньшье алуулаагүй. 50Эзэндэ бэлэг болгожо, бидэ алтаар хэһэн гарай боолтонуудые, бугаануудые, бэһэлигүүдые, һиихэнүүдые болон хүзүүнэй гоёолтонуудые сэрэгшэ бүхэнһөө асарбабди. Бидэнэй хэһэн нүгэл[†] арюудхажа, эдэ бэлэгүүдые Эзэндэ үргэл болгоёл[+].

51Моисей тэдээнһээ алтаар хэһэн гоёолто зүүдхэлнүүдые абаад, тэдэнээ санаарта Эльазаарта үгэбэ. 52Мянгатын болон зуутын дарганарай дайсадһаа тоножо абаад, Эзэндэ үргэһэн алтан зүүдхэлнүүд арбан зургаан мянга долоон зуун табин шээкэл шэгнүүртэй болобо.

53Дайсадһаа тоножо абаһан алтан зүүдхэлнүүдһээ сэрэгшэд хуулиин ёһоор хүртэхэ хубитаяа өөһэдтөө үлөөбэ[+]. 54Дайсадһаа олзолһон, мянгатын болон зуутын дарганарай асарһан алтан зүүдхэлнүүдые Моисей ба санаарта Эльазаар майхан һүмэ соо абаашажа табиба. Тэрэ болбол Эзэнэй урда Израилиин улад зоной үнэн сэхэ байһан тухай һануулга болоо бэлэй[+].

#### 32


Иордан мүрэнһээ зүүлжээ газар хубаарилга

1Рэүбээнэй болон Гаадай обогуудай үхэр мал үй түмэн боложо, үхэр мал үдхэн барихада Язээрэй болон Галаадай[†] газар дайданууд һайн гэжэ тэдэнэр хараба[+]. 2Тиигээд Рэүбээнэй болон Гаадай обогуудай хүнүүд Моисейдэ,[†] санаарта Эльазаарта болон ниитэ зонойнгоо ударидагшадта ерээд:

3-4– Бидэндэ, таанадай зарасанарта, түмэн үхэр мал бии. Бидэнэй дайгаар добтолон орожо булимтаран абаһан эдэ газарнуудта үхэр малаа харууһалан адуулхада Атороодой, Дибооной, Язээрэй, Нимраагай, Хэшбооной, Элэалээгэй, Сэбаамай, Нэбоогой болон Бэһооной нуга таланууд һайн бэлшээритэй байна[+]. 5Бидэндэ үршөөл хайра хүртөөжэ, бидэниие Иордан[†] мүрэнэй саана эльгээнгүй, маанадта тэдэ газарнуудые үгыт, – гэжэ хэлэбэд.

6Моисей Рэүбээнэй болон Гаадай обогуудай хүнүүдтэ:

– Таанадай аха дүүнэр дайнда ошохо, тиихэдэнь таанад эндээ үлэхэ гэбэ гүт? 7Таанад юундэ израильшуудай[†] толгойень эрьюулхэ гэбэт? Таанадые тэдэнэр һажаалдажа, таанадта Эзэнэй[†] үгэһэн тэрэ газарта ошохо дурагүй болохол! 8Ханаһаан[†] шадархи газар тагнан шэнжэлжэ ерэхыень таанадай эсэгэнэрые Кадээш-Барнээһээ эльгээхэдэм, тэдэ намда таанад шэнгеэр аашалалдаа һэн![+] 9Тэдэ Эшхоолой гол газарта хүрөөд, тэндэхи газар харамсаараа, израильшуудай толгойень эрьюулээ һэн. 10Тиихэдэнь Эзэн уур сухалаа хүдэлжэ, тэдээндэ иигэжэ тангариглан айладаа бэлэй:[+] 11«Египедһээ эндэ ерэһэн таанадай хоринһоо дээшэ наһатайшуулай хэншье тэрэ газарыемни харахагүй. Энэ арадта газар үгэхэб гэжэ Би Абраһаамда,[†] Исаагта, Яковта тангариглаа һэм. Теэд тэдэнэр Минии үгэ дуулаагүй[+]. 12Тиихэдэнь гансал кэнэззэйн үндэһэ яһанай Епуннээгэй хүбүүн Халээб Нүүнэй хүбүүн Иисүүс хоёр лэ Минии, Эзэнэй, үгэ үнэхөөрөөл дуулаа!»[+] 13Эзэн израильшуудта сухалаа хүрөөд, эбсэшэгүй нүгэл[†] хэһэнэйнь түлөө дүшэн жэлдэ тулижа, тэнэжэ хосорхынь түлөө тэдэниие элһэн губида орхёо![+] 14Эгээл таанад мүнөө эсэгэнэртээл адляар аашалалданат. Ай даа, нүгэлтэйл байна даа энэ арад! Эзэнэй үшөө ехээр энэ арадта сухалдахынь түлөө эмхи журамаа алдаха гэбэ гүт таанад? 15Эзэнэй үгэ таанадай дуулаагүй һаа, Тэрэ израильшуудые сүл губида орхихо. Тиихэдэнь таанад энэ арадаа хосороохот! – гэбэ.

16-17Тэдэнэр Моисейдэ дүтэлэн ошоод:

– Бусад арадуудһаа аюулгүй байлгахын тула үхибүүдтээ хотонуудые, үхэр малнуудтаа хашаа хорёонуудые бидэ эндэ барихаяа һананабди. Өөрын арадта туһалхаяа өөһэдөө бидэнэр ошохобди. Өөһэдөө бидэ тэдэниие өөһэдынь хубита газарта асархабди[+]. 18Бүхы израильшуудай хубита газараа абатар бидэнэр гэртээ бусахагүйбди[+]. 19Манай хубита газар Иорданай зүүн тээ үлэхэ. Бидэнэр Иордан мүрэнэй баруун талада өөһэдтөө газар эрихэгүйбди, – гэжэ хэлэбэ[+].

20Тиихэдэнь Моисей тэдээндэ:

– Эзэнэй урдань ябажа, эрэшүүлтнай дайнда ошог. 21Таанадай сэрэгшэд Иордан мүрэн гаталаг. Тэндэ дайсадаа илатартнай таанадтай хамта Эзэн ябалсаг. 22Эзэнэй урда эзэмдэлгэндэ тэрэ газар абтаха. Эзэнэй урда, израильшуудай урда таанад зэмэтэй болохогүйт. Эзэмдэһэн тэрэ газарайнгаа эзэдынь болохот. Тиигээд һүүлдэнь таанадай тэхэрижэ гэртээ бусахада болохо. 23Эдэ бүгэдые бэелүүлээгүй һаа, Эзэндэ нүгэл хээд, хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө хэһээлтэдэ таанад орохот. 24Үри хүүгэдтээ хотонуудые баригты. Үхэр малнуудтаа хашаа хорёо баригты. Гэбэшье амалһанаа бэелүүлэгты, – гэжэ хэлэбэ.

25Гаадай болон Рэүбээнэй обогуудай зон Моисейдэ:

– Бидэ танай зарасануудбди. Та бидэнэй эзэн мүн. Танай хэлэһэн захиралтые бидэ дүүргэхэбди. 26Манай үхибүүд болон һамгад, манай бүхы үхэр мал эндэхи Галаадай хотонуудта үлэхэ. 27Бидэ, танай зарасанууд, Иордан мүрэн гаталхабди. Эзэн танайнгаа захиралтаар Эзэнэй урда бидэнэр элдэеэ баряад, дайнда ошохобди, – гэжэ хэлэбэ.

28Моисей санаарта Эльазаарта, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ болон Израилиин обогуудай бүхы ударидагшадта тэдэнэй хэлэһэн энэ найдуулгыень дамжуулжа, 29иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ Гаадай болон Рэүбээнэй обогууд, таанадтай хамта Иордан мүрэн гаталжа, Эзэнэй урдань ябажа дайлалдабал, тэрэ газар эзэмдэхэдээ, таанад Галаадай тэрэ газарые эдээндэ үгөөрэйгты. 30Таанадтай хамта дайлалдахаяа ошоошьегүй һаа, тэдэ Ханаһаанай газар дээрэ хубита газар абахадань болохо.

31– Эзэнэй захиралтые энэ дары бүтээхэбди, – гэжэ Гаадай, Рэүбээнэй обогойхид бата найдамтайгаар хэлэбэ, – 32бидэ мүрэн гаталхабди. Бидэнэр Эзэнэй урда ябажа, Ханаһаанай газар дээрэ гарахабди. Харин бидэндэ хүртэхэ хубитамнай Иордан мүрэнэй зүүн тээхи газар болог.

33Моисей тэрэ газар Гаадай болон Рэүбээнэй обогуудта, мүн Иосифой хүбүүн Мэнашшээгэй обогой хахадтань үгэбэ. Тэрэ газарай хотонууд болон һуурин тосхонууд Эмоорой хаан Сиһооной хан түрын, Башаанай хаан Оогой хан түрын мэдэлэй байгаа. Эдэ бүхы орон нютагууд тэдээндэ үгтэбэ.

34Гаадай обогойхид Дибоон, Атороот, Ароһээр, 35Атроот-Шотаан, Язээр, Ёгбэһаа, 36Бэт-Нимраа болон Бэт-Һараан гэжэ хотонуудые шэнээр барибад. Тэдэнэр тэдэ хотонуудые барихадаа, дайсадһаа өөһэдыгөө аршалха бүхэ ханатай хэрэмүүдые, үхэр малнуудаа хааха хашаа хорёонуудые бариба.

37Рэүбээнэй обогойхид Хэшбоон, Элэалээ, Кириатааим, 38Нэбоо, Бааһал-Мэһоон гэжэ хотонуудые шэнээр дахин бариба. Мүн Сибмаа һэргээн бодхообо. Шэнээр бариһан эдэ хотонуудтаа тэдэ шэнэ нэрэнүүдые үгэбэ.

39Мэнашшээгэй үри һадаһан болохо Махиирай хүбүүд Галаад ошожо, тэндэ ажаһуудаг эмооршуудые үлдөөд, тэдэнэй газар дайдые эзэмдэн абаба[+]. 40Моисей Галаад хотые Мэнашшээгэй удам Махиирай үри һадаһадта үгэбэ. Тэдэ тиишээ зөөжэ һуурижаба[+]. 41Мэнашшээгэй ондоо удам Яһиир тэндэхи тойрогой тосхонуудые дайгаар эзэмдэн абаад, тэдэниие «Яһиирай тосхонууд» гэжэ нэрлэбэ[+]. 42Нообаа Кэнаат хотые, тэрэнэй мэдэлдэ байһан тосхонуудые эзэмдээд, Кэнаат хотодо өөрынгөө «Нообаа» гэжэ нэрэ үгэбэ.

#### 33


Египедһээ Моһааб хүрэтэр израильшуудай аяншалга

1Моисей[†] Аһароон[†] хоёр израильшуудые[†] ударидажа, бүлэг бүлэгүүд болгон жагсаажа, Египедһээ гаргаһан юм. Тэдэнэр иимэ орон нютагуудые гаталбад. 2Моисей Эзэнэй[†] зарлигаар тэдэнэй гаталһан аян замыень бэшээ юм. Тиихэдээ тэдэнэй хэдыдэ, хэзээ ямар газар дайдада тогтон байрлаһан, хэдыдэ, хэзээ ямар газар дайда тээшэ ошоһон тухай тобшо богонихоноор иигэжэ бэшэһэн байна:

3Нэгэдэхи һарын арбан табанай үдэр тэдэ Раамсээсһээ аян замда гараа. Паасхын һүүлээрхи тэрэ үглөөгүүр египет[†] зоной хараһаар байхадань, израильшууд юунһээшье айнгүй, Египедэй газар дайдаһаа гараба[+]. 4Тэрэ үе сагта египет зон бүхы ууган хүбүүдээ хүдөөлүүлжэ байба. Ушар юуб гэхэдэ, Эзэн тэдэнэй бурхадта уурлажа, тэдээндэ үхэл тахал эльгээжэ, ууган хүбүүдыень алаһан юм[+].

5Израильшууд Раамсээсһээ гаража, Суккоодто тогтон байрлаба[+]. 6Тэдэнэр Суккоодһоо гараад, Этаам хүрэжэ, тэндэхи сүл губида тогтожо, майхан хүреэнүүдээ барибад[+]. 7Тэдэнэр Этаамһаа гараад, Бааһал-Цэпооной хажуудахи Пи-Һахироот тээшэ шэглэн ошожо, Мигдоолой хажууда тогтожо, майхан хүреэнүүдээ татан бариба[+]. 8Израильшууд Пи-Һахироодһоо гараад, далай гаталжа, сүл губи руу ошобо. Тиигээд тэдэнэр гурбан үдэр ябажа Этаамай сүл губиие гаталаад, Мараагай хажууда тогтон байрлаба[+]. 9Марааһаа гараад, тэдэнэр Элиим ошожо, арбан хоёр булагтай, далан далба модотой энэ газарта тогтон байрлаба[+]. 10Тэдэнэр Элиимһээ гаража, Хулһата далайн хажууда тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 11Хулһата далайн хажууһаа гаража, Сиин губида ошоод, тэдэнэр тэндэ тогтон байрлахаяа майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 12Сиин губиһаа гараад, тэдэнэр Допкаагай хажууда тогтон байрлахаяа майхан хүреэнүүдээ татаба. 13Допкааһаа гараад, тэдэнэр Алуушда тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 14Алуушһаа гараад, тэдэнэр Рэпидиимдэ тогтон байрлаба. Теэд тэндэ хүн зонойнь ууха уһан үгы байба[+]. 15Рэпидиимһээ гараад, тэдэнэр Синайн[†] сүл губида тогтожо, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 16Синайн сүл губиһаа гараад, тэдэнэр Киброот-Һа-Таһаваада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 17Киброот-Һа-Таһавааһаа гараад, тэдэнэр Хацэроодто тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 18Хацэроодһоо гараад, тэдэнэр Ритмаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 19Ритмааһаа гараад, тэдэнэр Римноон-Пээрэцтэ тогтон байрлахаяа майхан хүреэнүүдээ татаба. 20Римноон-Пээрэцһээ гараад, тэдэнэр Либнаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 21Либнааһаа гараад, тэдэнэр Риссаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 22Риссааһаа гараад, тэдэнэр Кэһэлаатаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 23Кэһэлаатааһаа гараад, тэдэнэр Шээпэр хадын хажууда тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 24Шээпэрһээ гараад, тэдэнэр Харадаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 25Харадааһаа гараад, тэдэнэр Макхэлоодто тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 26Макхэлоодһоо гараад, тэдэнэр Таахадта тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 27Таахадһаа гараад, тэдэнэр Тээрахтэ тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 28Тээрахһээ гараад, тэдэнэр Миткаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 29Миткааһаа гараад, тэдэнэр Хашмонаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 30Хашмонааһаа гараад, тэдэнэр Мосэроодто тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 31Мосэроодһоо гараад, тэдэнэр Бэнээ-Яакаанда тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 32Бэнээ-Яакаанһаа гараад, тэдэнэр Хор-Хаггидгаадта тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 33Хор-Хаггидгаадһаа гараад, тэдэнэр Ётбаатада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 34Ётбаатаһаа гараад, тэдэнэр Абронаада тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба. 35Абронааһаа гараад, тэдэнэр Эциһоон-Гээбэртэ тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 36Эциһоон-Гээбэрһээ гараад, тэдэнэр Циин сүл губидахи Кадээшэй хажууда тогтон байрлажа, майхан хүреэнүүдээ татаба[+]. 37Кадээшһээ гараад, тэдэнэр Эдоом[†] орон нютагай хилэ дээрэхи Һоор хадын хормойдо тогтожо, майхан хүреэнүүдээ татажа байрлабад[+]. 38Санаарта Аһароон Эзэнэй зарлиг дүүргэжэ, тэрэ Һоор хада дээрэ гараад, израильшуудай Египедһээ гараһанһаа хойшо дүшэн жэлэй табадахи һарын нэгэнэй үдэр эндэ наһа бараба[+]. 39Санаарта Аһароон Һоор хадын оройдо гаража наһа барахадаа, зуун хорин гурбатай байгаа. 40Ханаһаанай[†] орон нютагта Нээгэб хотодо ажаһуужа байһан ханаһаануудай хаан Араад израильшууд ерэжэ ябана гэжэ дуулаба[+]. 41Израильшууд Һоор хадаһаа буугаад, Цалмоондо ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба. 42Тэдэнэр Цалмоонһоо гаража, Пуноондо ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба. 43Тэдэнэр Пуноонһоо гаража, Обоодто ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба[+]. 44Тэдэнэр Обоодһоо гаража, Моһаабай[†] орон нютагай хилэ дээрэхи Ийээ-Абариимай хажууда ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба[+]. 45Тэдэнэр Иимһээ гаража, Дибоон-Гаадта ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба. 46Тэдэнэр Дибоон-Гаадһаа гаража, Алмоон-Диблатааһимда ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба. 47Тэдэнэр Алмоон-Диблатааһимһаа гаража Нэбооһоо холо бэшэ байдаг Абариимай хадануудай бооридо ошожо тогтоод, майхан хүреэнүүдээ татан байрлаба[+]. 48Тэдэнэр Абариимай хадануудһаа холодожо, Ерихоон тушаа сэхэ урдань байдаг Иордан[†] мүрэнэй хажуудахи Моһаабай нюруу газарта ошоод, тогтон байрлахаяа майхануудаа татаба[+]. 49Тэдэнэр майхан хүреэнүүдээ Иордан мүрэнэй зүүн эрьеын Моһаабай нюруу газар дээгүүр тодхон татаба. Тиихэдэнь тэдэнэй хотон хүреэнэй[†] майхангууд Бэт-Ешимоодһоо эхилээд Акациин талмай хүрэтэрхи газар дайдые бүрхөөбэ[+].


Иордан мүрэн гаталха тухай

50Ерихоон тушаа Иордан мүрэнэй хажуудахи Моһаабай талада Эзэн Моисейдэ иигэжэ айладаба:

51– Израильшуудта иигэжэ хэлэ: Иордан мүрэн гаталаад, Ханаһаанай газар дээрэ гарахадаа, 52тэдэнэй газар дайдые буляажа абагты. Тэдэнэй бүхы һүлдэ хүрэгүүдыень, бүхы онгонуудыень[†] дууһан үгы хэгты, обоо дээрэхи нангин[†] газарнуудыень һандаргаагты[+]. 53Таанад энэ газар абагты, эндэ ажаһуугты. Танай угай баялиг болгожо таанадта энэ газар үгэнэб! 54Танай ураг бүхэн хубита газараа абаха. Тэрэ ороной газарайнь ямар хуби танай ямар урагта хүртэхэб гэжэ мэдэхэеэ таанад жээрэб хаяхат. Олон хүнтэй ураг ехэ газар абаха[+]. 55Үгэгшэ тэрэ газар дээрэһээмни бусад арадуудые үлдэгты. Үлөөбэлтнай, тэдэнэр үһөө нэхэжэ, шэртэһэн мэтээр хюмһанайтнай забһарта шаагдажа, амгалан таанадые байлгахагүй. Агууехэ тодхор таанадта асарха! 56Хэрбэеэ тэрэ арадые хубаариингаа хубита газар дээрэ үлөөбэлтнай, Би тэдээндэ хэхэ гэжэ шиидэһэн юумэеэ таанадта хэхэб!

#### 34


Ханаһаанай хилэ

1[•]Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

– 2Израильшуудта[†] Минии энэ захяае дамжуула: Уг залгамжалан дамжуулагдаха Ханаһаанай[†] газар дайдада орохоёо байнат. Ханаһаан орон нютаг иимэ хилэтэй байха:

3урда хилэтнай Эдоомой[†] захаар Циин сүл губиһаа зурыжа, Дабһата далайн урда эрьеһээ зүүн тээшээ һунан нэмжыхэ[+]. 4Тиигээд урда зүг руу, Акраббиимэй дабаан руу, Циин сүл губи һэтэлээд, урда зүгһээ Кадээш-Барнээгээр гаража, Хацаар-Аддаар хүрэтэр, тиигээд Ацмоон дээгүүр зурын саашалха. 5Ацмоонһоо Египедэй хүндыгөөр мүрэн тээшэ шэглэжэ, тэндэһээ Дундада далай тээшэ зурыха.

6Таанадай баруун хилэ Дундада далайн эрьеэр болоно.

7Таанадай хойто хилэ Дундада далайн эрьеһээ эхилээд, Һоор хада хүрэтэр һунажа,[+] 8Һоор хадаһаа Лэбоо-Хамаат хүрөөд, тэндэһээ Цэдаад,[+] 9Зипроон, Хацаар-Энаан хүрэтэр зурыха. Энэ хадаа танай ороной хойто хилэ болоно.

10Таанадай зүүн хилэ Хацаар-Энаанһаа Шэпаам хүрэтэр зурыха. 11Тиигээд тэрэ хилэтнай Шэпаамһаа саашаа Риблаа хүрэтэр зурын ошохо. Ааинай зүүн талаар Хиннээрэт нуурай[†][*] баруун эрье хүрэхэ[+]. 12Тиигээд Иордан[†] мүрэниие уруудан зубшаһаар, Дабһата далайда хүрэхэ. Энэ таанадай орон нютагай хилэ болоно[+].

13Тиигээд Моисей израильшуудта иигэжэ захирба:

– Таанад энэ газар абахат. Юһэ хахад обогой зондо энэ газар хубаарилхын тула таанад жээрэб татаха ёһотойт. 14Юундэб гэхэдэ, Рэүбээнэй, Гаадай обогуудай бүхы зон, Мэнашшээгэй обогой хахад зон хубита газарнуудаа абаа. 15Иордан мүрэнэй зүүн талада, Ерихооной шанха урда байгаа газар тэдэ абанхай.


Газар хубаарилгын түлөө харюусагшад

16Эзэн Моисейтэй хөөрэлдөөд, тэрээндэ иигэжэ айладаба:

17– Газар хубаарилхадаш санаартын хүбүүн Эльазаар, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс[+] 18болон обог бүхэнһөө нэгэ нэгэ ударидагша шамда туһалха. Эдэ ударидагшадай нэрэнүүд:

19-28

Обог | Хэнэй хүбүүн бэ | Туһалха ударидагшын нэрэ
Иудын | Епуннээгэй хүбүүн | Халээб,
Симеоной | Аммиһүүдэй хүбүүн | Шэмүһээл,
Бэньямиинэй | Хислооной хүбүүн | Элидаад,
Даанай | Ёглиин хүбүүн | Буккии,
Мэнашшээгэй | Эпоодой хүбүүн, Иосифой угай | Ханниһээл,
Эпрааимай | Шиптаанай хүбүүн | Кэмүһээл,
Зэбүлүүнэй | Парнаахай хүбүүн | Элицапаан,
Иссахаарай | Аззанай хүбүүн | Палтиһээл,
Ашээрэй | Шэломиигэй хүбүүн | Ахиһууд,
Напталиигай | Аммиһүүдэй хүбүүн | Пэдэһээл[+].

29Уг залгамжалан дамжуулагдаха Ханаһаанай газар дайдые израильшуудта хубаарилжа үгэхыень Эзэн эдэ зониие шэлээ бэлэй.

#### 35


Левидүүдэй хотонууд

1[•]Моһаабдахи[†] Иорданай[†] нугада, Ерихооной сэхэ урдань урдадаг Иордан мүрэнэй хажууда Эзэн[†] Моисейдэ[†] иигэжэ айладаба:

2– Абаһан өөһэдынгөө хубаариин газарнуудһаа левидүүдэй[†] амидарха хотонуудые, хотонуудые тойрон малай бэлшэхэ газар левидүүдтэ үгэгты гэжэ израильшуудта[†] захира. 3Тиихэдэ левидүүд ажаһууха хотонуудтай, малаа бэлшүүлхэ газартай байха. 4Тэдэ хотонуудай хэрэм ханые тойроод, хэрэм ханаһаа мянган тохойһоо бага бэшэ газарта левидүүдэй малайнь бэлшээри нэмжыхэ ёһотой.

5Хотын захаһаа зүүлжээ хоёр мянган тохой, хотын захаһаа урагшаа хоёр мянган тохой, хотын захаһаа баруулжаа хоёр мянган тохой, хотын захаһаа хойшоо хоёр мянган тохой газар хэмжэжэ тэдээндэ үгэгты. Тэдэнэй хото бүхы газарайнь тэгэн дунда байха ёһотой. Хотын дэргэдэхи бэлшээриин талмай иимэ хэмжүүртэй байха.

6Тэдэ хотонуудай зургааниинь ами наһаяа абаржа хоргодохо хотонууд болог. Алууршад тэдэ хотонуудта бэеэ нюун хоргодог. Тэдэ хотонуудһаа гадуур үшөө дүшэн хоёр хото левидүүдтэ үгэгты[+]. 7Бүхыдөө дүшэн найман хото, мүн тэдэниие тойроод байһан бэлшээриин газар левидүүдтэ үгэгты. 8Израилиин олон хүн зонтой обогуудһаа левидүүдтэ олон хото, үсөөн зонтой обогуудһаа үсөөн хото үгэгты. Левидүүдтэ үгэһэн хотонуудай тоо обог зоной тоодо тааралдуулан үгтэхэ зэргэтэй.


Хорохо хотонууд

9[•]Эзэн Моисейтэй хөөрэлдөөд, тэрээндэ иигэжэ айладаба:

10– Израильшуудта соносхон, тэдээндэ иигэжэ хэлэ: таанад Иордан мүрэн гаталаад, Ханаһаанай[†] газар дээрэ гарахадаа, 11хорото һаналгүйгөөр хүниие алаад, хоргодожо ами наһаяа абарха гэһэн хүнүүдтэ хоргодолгын хотонуудые шэлэгты[+]. 12Хүн үһөөгөө абаха гэгшэдһээ тэрьедэн, ами наһаяа абаржа, ниитэ эмхиин шүүхын шиидхэбэриин гаратар тэндэ хоргодог. 13Таанад хоргодолгын хотонуудые үгэхэ болонот. Тиимэ зургаан хото байха ёһотой. 14Гурбан хото Иорданай энэ талада, гурбан хото Ханаһаанай газар дээрэ үгэгты. Үгэһэн тэдэ хотонуудтнай үһөө нэхэгшэдһээ хорохо хотонууд болохо. 15Израильшуудай хэн нэгэн гү, тэдээнтэй хамта ажаһуудаг ерүүл зоной нэгэн гү, аяншадай нэгэн гү хорото һаналгүйгөөр хүниие алаад, тэдэ хотонуудай али нэгэндэнь хоргодожо болохо.

16Хэрбэеэ хэн нэгэн хэнииешьеб түмэр зэбсэгээр сохижо алабал, тэрэ хүн алууршанда тоологдожо, толгойн саазада хүртэхэ ёһотой. 17Хэрбэеэ хэн нэгэн хэнииешьеб шулуугаар шэдэжэ алабал, тэрэ шулууниинь хүниие аламаар томо байбалнь, тэрэ хүн алууршанда тоологдожо, толгойн саазада хүртэхэ ёһотой. 18Хэрбэеэ хэн нэгэн хэнииешьеб модоор сохижо алабал, сохигшо модониинь хүниие аламаар томо байбалнь, тэрэ хүн алууршанда тоологдожо, толгойн саазада хүртэхэ ёһотой. 19Шуһанай түлөө үһөө нэхэгшэ нэгэн алууршаниие намнан барижа хамаагүй алахадань болохо.

20-21Хэрбэеэ хэн нэгэн хэнииешьеб үзэн ядахадаа зорюута түлхижэ гү, али зорюута юумэ шэдэжэ алабалнь, иимэ хүн алууршанда тоологдохо, өөрөө алуулха ёһотой. Үһөөгөө нэхэгшэд намнажа тэрэниие баряад алахадань болохо. 22Алуур хэхэмни гэжэ ойлгонгүй, алагшаяа тэрэнэй түлхиһэн гү, али юумэ шэдэһэн байбалнь,[+] 23тудахаб гэжэ һанангүй, шулуу тэрэнэй унагааһан байбалнь, урдань дайсад байгаагүй, муу юумэ хүсөөгүй, 24тиигэбэлнь, зоной ниитэ эмхи алууршан ба үһөө нэхэгшэ хоёрой хоорондохи асуудал шиидхэг. 25Алууршаниие ниитэ эмхи аршалбал, хоргодолгын хотодо тэрэниие һөөргэнь абаашаг. Нангин[†] тоһо түрхюулһэн ахамад санаартын наһа баратар алууршан тэндэ ажаһууг[+]. 26Алууршан хорожо байгаа хотоһоо гарабал, 27үһөөгөө нэхэгшэтэй уулзаад, алуулбал, тэрэниие алагша хүн харюусалгада татагдахагүй. 28Ойлгомторгүйгөөр хэн нэгые алагша ахамад санаартын наһа баратар тэрэ хорохо хотонуудай али нэгэндэнь ажаһууха, ахамад санаартын наһа барахада, нютагаа бусаха ёһотой байгаа. 29Таанадай хаанашье ажаһуухада, бүхы обог, урагуудаартнай энэ хуули гурим оршохонь болтогой![†]

30Гэршэнэрэй байбал, алууршан гэмтэ ябадал хэһэнэйнгээ түлөө толгойн саазада хүртэхэ ёһотой. Гэбэшье ори ганса гэршэ байха ёһогүй[+]. 31Үнэхөөрөө тэрэнэй алууршан байбал, тэрээндэ толгойн сааза хүртүүлэгты. Алууршын ами наһанай түлөө эдилгэ мүнгэ абажа болохогүй[+]. 32Хэнииешьеб хэн нэгэн алаад, хоргодолгын хотонуудай нэгэндэ гүйжэ ерэбэлнь, гэртээ бусажа амидархыень зүбшөөхын тула эдилгэ мүнгэ бү абагты. Тэрэ хүн ахамад санаартын наһа баратар хорохо хотодо ажаһууха ёһотой. 33Газараа таанад бү бузарлагты. Юуб гэхэдэ, зоной шуһа урдахуулха гээшэ газар бузарладаг. Газар арюудхаха гэбэл, хүнэй шуһа урдахуулһан нэгэнэй өөрынь шуһа урдахуулхаһаа ондоо арга байхагүй[+]. 34Би Эзэмби! Би таанадай газар дээрэ, израильшуудай дунда оршоноб. Тиимэһээ таанад газараа бү бузарлагты![+]

#### 36


Хадамтай эхэнэрэй угайнь зөөри тухай

1[•]Иосифой үри һадаһан, Мэнашшээгэй аша, Махиирай хүбүүн Галаадһаа[†] гарбалтай угай удамаршад[†] Моисейдэ[†] болон израильшуудай[†] ударидагшадта, урагуудай толгойлогшонорто ерээд, 2иигэжэ хэлэбэд:

– Эзэн[†] израильшуудта жээрэбээр хубита газарыень хубаарила гэжэ манай эзэн ноёндо захиралта үгөө һэн. Манай аха Цэлопэһаадай басагадта хубита газар үгтэхэ ёһотой гэжэ Эзэн манай эзэн ноёндо айладаа һэн. 3Хэрбэеэ ондоо обогой хүбүүн Цэлопэһаадай басагадай нэгыень һамга абаг лэ даа, тиихэдэнь бидэ яахабибди? Басагадайнь хадамда гарабалынь, манай уг удам хубита газараа алдаха. Тиихэдэнь жээрэбээр абтаһан манай газарай хэмжээн бага болохол. 4Ойн баярай жэлдэ юун болохоб? Тиихэдэнь Цэлопэһаадай басагадай мэдэлдэ байһан газарые хэн абахаб? Манай обог тэрэ газараа алдаха болоно аал[+]?

5Моисей Эзэнэй зарлигые израильшуудта дамжуулан, иигэжэ хэлэбэ:

– Иосифой обогой эдэ зон зүб хэлэнэ! 6Эзэн Цэлопэһаадай басагадта иигэжэ захяа: «Хэрбэеэ хадамда гараха гэбэл, өөһэдынгөө обогой хүбүүдтэ хадамда гарагты. 7Тиигэбэлтнай, израильшуудай хубита газар обогһоо обогто үгтэнгүй, угайтнай үенүүдэй гэр бүлэ бүхэндэ үлэхэ[+]. 8Хэрбэеэ басаган эсэгынгээ хубита газарые абаа һаа, өөрынгөө обогой хүндэ хадамда гараг. Израилиин хүбүүн бүхэн угайнгаа газар залгамжалан байг[+]. 9Тиихэдэнь таанадай хубита газарнууд обогһоо обогто орохогүй. Тиигэжэ Израилиин хүн бүхэн уг гарбалайнгаа[†] хубита газарнуудые үлөөг».

10Цэлопэһаадай басагад Моисейдэ Эзэнэй зарлигтаһые дүүрэн бэелүүлбэ. 11Цэлопэһаадай басагад Маһлаа, Тирцаа, Хоглаа, Милкаа болон Ноһаа өөһэдынгөө аха дүүнэртэ хадамда гарабад. 12Тэдэнэй үбгэд ба өөһэдөөшье Иосифой хүбүүн Мэнашшээгэй обогой байжа, хубита газарнуудынь тэдэнэй урагта, тэдэнэй эсэгын зондо үлэбэ.

13Ерихоон тушаа сэхэ урда, Иордан[†] мүрэнэй хажуудахи Моһаабай[†] тэгшэ нюруу газарта Эзэн израильшуудта Моисейгээр дамжуулан, эдэ зарлиг ба тогтоолнуудые айладаа юм.

### Хуули дабталга

#### Хуули дабталга

Хуули дабталга


Моисейн табадахи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


#### Моисейн табадахи ном


Моисейн табадахи ном


Хуули дабталга

Моисейн табан ном «Хуули дабталга» гэжэ номоор түгэсэнэ. Энэ номой гол удхань гэбэл, Бурханай Һургаалые Израилиин арад түмэндэ дамжуулагша Моисейн һүүлшын захяа заабаринууд мүн. Ханаһаан руу орохын урда тээ, Моһаабай орон нютагта байхадаа, Моисей Израилиин арадта хандан, Ханаһаанда ажаһуухадаа сахин дүүргэхэ Һургаал тухайнь һануулна. Юуб гэбэл, Синай гү, али Хорээб хада дээрэ түрүүшын хэлсээнэй баталагдаһан сагһаа хойшо дүшэ шахуу жэл үнгэрөө бшуу.

Моисейн гурбан ехэ үгэ хүүрһээ (1-4-дэхи бүлэгүүд, 5-11-дэхи бүлэгүүд, 12-26-дахи бүлэгүүд) ба түгэсхэгшэ хубиһаа ном бүридэнэ. Номой нэрэ ойлгосотой: урид гурбан ном соо хэлэгдэгшэ һургаал заабаринууд эндэ дабтагдана, гэхэтэй хамта, шэнэшье захяа заабаринууд, илангаяа Ханаһаанда байхадаа израильшуудта хэрэгтэй болохо зүйл нэмэгдэнхэй.

Һургаалые сахин дүүргэбэл, ямар юрөөлдэ хүртэхэ, эбдэбэл, ямар хараал шэнгээхэ тухай бүлэгүүд (27-30-дахи бүлэгүүд) тус номой ой ухаанда хадуугдамаар бүлэгүүд болоно. Израилиин түүхые мэдэхэ, тайлбарилхадамнай тэдэ туһатай. Израилиин арад зониие юундэ энэ-тэрэ гай тодхор дайранаб гэжэ ойлгуулхадаа, израильшуудай дунда тодорһон Бурханай лүндэншэд ба номлогшод, илангаяа Ерэмияа, эдэ юрөөл, хараалнуудые оло дахин хэрэглэн дурдадаг байгаа. Энэ Хуулиин дабталга номой түгэсхэлэй бүлэгүүд соо (31-34-дэхи) Моисейн Дуу, тэрэнэй юрөөлнүүд, мүн наһа баралга тухайнь хөөрөөн оруулагдана.

Манай ээрын урда тээхи VII зуун жэлдэ Һүмын һэльбэн шэнэлэгдэхэдэ, тон тэрэл «Хуули дабталга» ном олдоһон байгаа магад. Тэрэ үе сагта Ёшияа хаан Бурханай үни хада мартагдаһан захяануудые, Эзэнэй үгэ дууладаггүй зоной шэнгээхэ хараалнуудые дуулажа, Эзэнһээ ехэ бэшэрһэн, айһан гээшэ. Иигэжэ Израилиин олониитэ Моисейн сагһаа хойшо харагдаа-үзэгдөөгүй шажанай, ёһо сурталай һэргээлгэ эхилһэн юм.

Тус ном хадаа ганса Бурханда шүтэлгын гол бодол, Эзэндэ мүргэжэ, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ дурлаха гэһэн еврей бүхы Һургаалай гол удха эли тодоор харуулна.

#### 1


Моисей Израилиин арад зондо хандана

1Иордан[†] голой саада тээ, элһэн сүл губида, Арабаада, Суупай хажууда, Параан, Тоопэл, Лаваан, Хацэроот, Диизаһаб хотонуудай хоорондо байхадаа, Моисейн[†] бүхы Израилиин улад зондо хэлэһэн үгэнүүд иимэ. 2Хорээб[†] хадаһаа эхилжэ, Эдоомой[†][*] хадалиг газар нютагаар үнгэрэн, Кадээш-Барнээ хүрэтэр ябахада, арбан нэгэн үдэрэй туршада ябамаар юм[+]. 3Израилиин арад зоной Египедһээ гаража, энэ газарта хүрэһөөрнь дүшэн жэл үнгэрөө. Дүшэдэхи жэлэй арбан нэгэдэхи һарын түрүүшын үдэр[*] Моисей Израилиин зондо дуулгахыень Эзэнэй[†] өөртэнь захираашые бултыень дамжуулһан гэхэ[+]. 4Хэшбоон хотые зонхилдог, эмоор обог аймагай Сиһоон хааниие, мүн Аштароот ба Эдрей хотонуудые зонхилдог, Башаанай Оог хааниие диилэһэнэй удаа,[+] 5Иорданай саана, Моһаабай[†] газар дайдада Моисей Һургаал[†] тайлбарилжа эхилээ һэн. Тэрэ иигэжэ хэлээ:

6– Хорээб хада дээрэ байхадамнай, Эзэн Бурхамнай бидэндэ иигэжэ айладхаа бэлэй: «Энэ хада дээрэ байхатнай хүрөө![+] 7Эрьежэ, аян замда гаража, эмоор обог зоной уулархаг нютаг руу ошогты, мүн оршон тойронхи хүршэнүүдтэнь – Арабаа руу, хада уулархаг нютагууд руу, тала руу, Нээгэб руу, далайн эрье руу, ханаһаануудай[†] нютаг болон Ливаан[†] руу, агууехэ Евфрат мүрэн хүрэтэр зоригты[+]. 8Харагты, энэ газар дайдые Би таанадта үгэнэб! Үбгэ эсэгэнэртэтнай – Абраһаамда,[†] Исаагта, Яковта мүн үри хүүгэдтэнь үгэхэб гэжэ Минии, Эзэнэй, тангариглан найдуулһан газар руу ошожо, эзэмдэгты»[+].


Шүүбэрилэгшэдые томилбо

9Моисей зондо иигэжэ хэлээ:

– Гансаараа таанадай толгойлогшо байжа шадахагүйб гэжэ Синай[†] хада дээрэ байхадаа хэлээ һэм[+]. 10Эзэн Бурхантнай[†] та бүгэдые үнэржүүлээ, иигэжэ мүнөө болоходо таанад огторгойн одо мүшэд мэтэ угаа олон болонхойт[+]. 11Эзэн, үбгэ эсэгэнэрэйтнай Бурхан, мүнөө байһандатнай орходоо үшөө хэдэн мянга дахин олон болгохонь. Найдуулһанайнгаа ёһоор таанадые Тэрэнэй үреэхэнь[†] болтогой![†][+] 12Харин би гансаараа танай хүшэр хүндэ хэрэгүүдые яажа даажа, хоорондохи арсалдаа хэрэлдээетнай яагаад гансаараа шиидхэжэ ябаха гээшэбиб? 13Обог бүхэнһөө ухаатай сэсэн, юумэ үзэһэн хараһан, дүй дүршэлтэй нэгэ хэды зониие өөһэдөө шэлэгты, тиихэдэтнай тэдэниие танай толгойлогшод болгон томилхоб.

14«Энэ зүб», – гэжэ харюусан, таанад намайе дэмжээ һэнта. 15Иигэжэ би таанадай шэлэһэн, обогуудайтнай ухаатай сэсэн, дүй дүршэлтэй эрэшүүлые абажа, таанадай толгойлогшод болгон табяаб. Тэдэниие мянганай, зуунай, табинай, арбанай толгойдо табяаб, ахамадууд болгон, обог изагуураартнай табяа бэлэйб[+].

16Тэдээндэ тэрэ үедэ иигэжэ захираа һэм: «Зоной зарга хэрэгүүдые анхаралтайгаар шагнажа, үнэн зүбөөр бүтээгты: нэгэ яһанайшье зоной хоорондохи хэрэгые, мүн ерүүл хүнтэй арсалдааешье[+]. 17Нюур илгаруулжа бү байгты, шадалтай, шадалгүйшье зониие адли анхаран шагнагты. Хэнһээшье бү айгты, юуб гэхэдэ, шүүбэрилхэ гээшэ Бурханай хэрэг. Өөһэдөө шиидхэжэ шадахагүй хэсүү хэрэгээ намда даалгагты, би тэрэниие шиидхэхэб»[+]. 18Иигэжэ юу хэхыетнай таанадта би тэрэ үедэ бултыень захиран ойлгуулаа бэлэйб.


Моисей тагнуулшадые эльгээнэ

19[•]Эзэн Бурханайнгаа захирһанай ёһоор, Хорээб хадаһаа буужа, энэ үргэн, аймшагтай элһэн сүл губи бултыень гаталан гараабди, энээниие та бүгэдэ өөһэдөө хараа гээшэ аабзат даа. Иигэжэ эмоор обог зоной уулархаг нютаг руу зорижо, Кадээш-Барнээ гэгшэдэ хүрөөбди. 20-21Би таанадта иигэжэ хэлээ һэм: «Эзэн Бурханайнгаа, элинсэг хулинсагаймнай Бурханай, бидэндэ үгэжэ байһан эмоор обог зоной уулархаг нютаг руу мүнөө ерээд байнат. Харагты, тэрэ урдатнай байна. Ошогты, Тэрэнэй таанадта найдуулһанай ёһоор эзэмдэгты, бү айгты, бү һүрдэгты»[+].

22Теэд таанад бултадаа намда дүтэлжэ, иигэжэ хэлээ бэлэйт: «Бидэнэй ябаха харгы зам тухай, ошохо хото һууринууд тухай мэдээд ерэхыень нэгэ хэды зониие уридшалан эльгээе, тэдэнэр тэрэ орон нютаг шэнжэлээд ерэхэ». 23Энэ үгэ хүүртнай намда һайшаагдажа, обог бүхэнһөө нэгэ хүниие, дүн хамта арбан хоёр хүниие, таанадай дундаһаа шэлэбэб. 24Тэдэнэр ошожо, уулархаг нютагаар саашалжа, Эшхоолой хүндыдэ ошон шэнжэлээд, 25тэрэ нютагай жэмэс бидэндэ асаржа, һураг суу дуулган иигэжэ хэлэбэ: «Бидэндэ Эзэн Бурханаймнай бэлэглэжэ байһан дайда угаа үрэжэлтэй һайхан газар байна даа».

26Теэд таанад тиишээ ошохо дурагүй, Эзэн Бурханайнгаа урдаһаа һөөргэдөө бэлэйт. 27Өөр өөрын майхангууд соо һуужа, таанад иигэжэ гэмэрэлдэжэ байгаат: «Маанадые Эзэн үзэн ядадаг ушарһаа эмоор обог зоноор бидэниие усадхахын тула Египедэй газар дайдаһаа гаргаа. 28Юундэ тиишээ ошохобибди? Бидэ айнабди. Тэндэхи зон маанадта орходоо томо, үндэршье, хотонуудынь мантан, огторгой тулама хэрэм ханануудтай гэжэ тагнуулаар ошоһон зомнай дуулгаа һэн. Тэндэ айхабтар томо бэетэй Анаагай үри һадаһадые тэдэ хараал!»[†] 29Би таанадта иигэжэ хэлээ һэм: «Тэдэнһээ бү сошогты, бү айгты. 30Эзэн Бурхантнай таанадые хүтэлэн урдатнай ябана. Египедтэ байхада хараһаар байтарнай манда туһалһандал адляар, Тэрэ манай түлөө тэмсэхэ[+]. 31Түрэһэн хүбүүгээ гар дээрээ үргөөд ябаһан хүндэл адли Эзэн Бурхантнай элһэн сүл губидашье таанадые үргөөд ябана гэжэ ажаглаа бэлэйт. Бүхы аян замдатнай, энэ газар хүрэтэртнай Тэрэ таанадые абажа ябаа бшуу»[+]. 32-33Таанадай урда Тэрэ ябажа, бууса табиха газарыетнай бэдэрээ. Харгыетнай гэрэлтүүлжэ, һүниндөө гал дүлэн соо, үдэртөө үүлэн соо урдатнай ябажа байһан Эзэн Бурхандаа таанад минии хэлэһэнэйшье удаа этигээгүй байнат[+].


Һөөргэдэһэнэй түлөө хэһээлтэ

34[•]Эзэн үгэнүүдыетнай шагнажа, ехэ сухалдажа, иигэжэ тангариглаһан байна: 35«Үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэхэб гэжэ Минии тангариглаһан һайн газарые таанадай, энэ муу үеынхидэй, хэншье үзэхэгүй, 36гансал Епуннээ гэгшын хүбүүн Халээб тэрэниие үзэхэ. Намда үнэн сэхэ зандаа үлэһэнэйнь түлөө тэрээндэ болон үри хүүгэдтэнь Би шэнжэлһэн газар дайдыень бэлэглэхэб»[+]. 37Таанадай түлөө намдашье Эзэн уурлажа, иигэжэ айладхаа: «Ши, Моисей, мүн лэ тиишээ орохогүйш[+]. 38Өөрынгөө туһамаршан, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс гэгшые зоригжуула. Израилиин зониие газар эзэмдэхыень тэрэ хүтэлэн абаашаха[+].

39Дайсадай олзо болохо гэжэ таанадай һанаһан үхибүүдтнай тиишээ орохо. Тэдэнэр һайн, муу юумэн гэжэ үшөө мэдэнэгүй. Тэдээндэ газар үгэхэдэм, эзэмдэн ажаһууха. 40Харин та бүгэдэ зон, һөөргөө бусагты! Хулһата далай[*] тээшэ ошоһон харгыгаар элһэн сүл губи руу зоригты».

41Таанад намда иигэжэ харюусаа бэлэйт: «Эзэнэй урда нүгэлтэйбди.[†] Эзэн Бурханайнгаа захирһанай ёһоор ошожо дайлалдая». Тиигээд дайнай зэбсэгүүдээ зүүжэ, уулархаг орон нютаг руу ороходо ядаха юумэн үгы гэжэ һанаа бэлэйт.

42Теэд Эзэн намда иигэжэ айладхаба: «Бү ошогты, бү дайлалдагты гэжэ хэлыш тэдэндэ, юуб гэхэдэ, Би таанадай дунда үгы байхаб, тиимэһээ дайсадтнай таанадые хюдахал». 43Минии таанадта хэлэхэдэм, үгыем дуулаагүйт, Эзэнэй захиралтада һөөргэдэжэ, үсэрхэн, уулархаг орон нютаг руу ороо һэнта. 44Тэрэ хада ууланууд дээрэ ажаһуудаг эмоор обог аймагайхид таанадай урдаһаа бодожо, зүгы мэтэ бүхы талаһаа тойрон, таанадые хадхан намнажа, Сэһиирэй хадалиг газар нютагта Хормаа хүрэтэр таанадые хюдаа. 45Таанад бусажа, Эзэнэй урда уйлалдаа, туһа эреэ һэнта, теэд Эзэн таанадые дуулаагүй, анхараагүй.


Элһэн сүл губидахи он жэлнүүд

46Иигэжэ Кадээштэ удаан сагта байһанайнгаа удаа,[+]

#### 2

1Эзэнэй[†] захирһанай ёһоор, бидэ һөөргөө эрьежэ, Хулһата далай тээшэ ошоһон харгыгаар элһэн сүл губи руу зорибобди, Сэһиирэй хадануудые тойрон гаража, удаан саг соо ябаа бэлэйбди[+]. 2-3«Энэ хада тойрожо ябахаяа болигты, хойто зүг руу ошогты, – гэжэ Эзэн намда айладхаа. 4– Таанадта иимэ захиралта дамжуулхыемни Тэрэ уялгалаа: „Сэһиирэй уулархаг орон нютагта ажаһуудаг, танай түрэл болохо Эсаавай үри һадаһадай газараар гарахаяа байнат, тэдэнэр таанадһаа айха. Болгоомжотой байгты. 5Тэдээнтэй дай бү үүдхэгты. Тэдэнэй альганайшье шэнээн газар таанадта үгэхэгүйб, Сэһиирэй хадата газарые Эсаавай уг унгида эзэмдэн ажаһуухыень үгөөб[+]. 6Тэдэнһээ мүнгөөр эдеэ хоол худалдажа абаад эдигты, мүнгөөр уһа худалдан абажа уугты. 7Эзэн Бурханайнгаа[†] бүхы ажал хэрэгүүдыетнай үреэһэн, агууехэ элһэн сүл губяар ябажа байхадатнай таанадые хаража байһан тухайнь бү мартагты. Дүшэн жэлэй туршада Эзэн Бурхантнай таанадтай хамта ябана, тиимэһээ та бүгэдэ ямаршье юумээр дуталдаагүйт“»[+].

8Тиимэһээ бидэ манай түрэл саданар болохо Эсаавай үри һадаһадай ажаһуудаг Сэһиирэй уулархаг орон нютагай хажуугаар үнгэржэ, нюруу газарһаа эхилээд, Элаат болон Эциһоон-Гээбэр хүрэтэр зурыһан харгыһаа хотиржо, Моһаабай[†] элһэн сүл губи руу ошобобди[+].

9Эзэн намда үгүүлбэ: «Моһаабай арад зонтой, Лоот гэгшын үри һадаһадтай[*] бү муудалдагты, байлдаа бү үүдхэгты. Аар хотые тэдээндэ эдлэхыень үгэнхэйб, газарһаань юушье танда хүртүүлхэгүйб»[+].

10(Урдань Аарта анаакшууд мэтэ хүсэтэй, угаа олон, үндэр эмиимүүд гэдэг арад зон ажаһуугаа[+]. 11Тэдэниие анаакшуудтал адляар рэпаиимүүд[†] гээд тоолохо, теэд Моһаабай зон тэдэниие эмиимүүд гээд нэрлэдэг[+]. 12Сэһииртэ урдань хории обог зон ажаһуугаа, теэд Эсаавай уг изагууртан газарыень эзэмдээд, өөһэдынгөө хажууһаа тэдэниие хюдан һалгаажа, орондонь байрлаа бэлэй. Эзэнэй үгэһэн энжэ газарые Израилиин улад зоной дайлан эзэмдэһэн мэтээр, тон тиимээр эдэнэр байрлаа.)[+]

13Эзэн намда айладхаба: «Заа, ябагты! Хадын жалга Зээрэд гаталагты». Иигээд бидэ хадын жалга Зээрэдые гаталаа бэлэйбди[+]. 14Кадээш-Барнээ гэгшэһээ манай ошоһонһоо хадын жалга Зээрэдые гаталһан саг хүрэтэр гушан найман жэл үнгэрөө. Эзэнэй тэдээндэ тангариглаһанай ёһоор обогоймнай тэрэ үеын сэрэгэй зон барандаа наһа бараа[+]. 15Эзэншье тэдэнэрые һалгааха гэжэ оролдоо, обогтомнай нэгэ нэгээрнь дайрадаг һэн, иигэжэ нэгэнииньшье амиды үлөөгүй.

16Эдэ сэрэгшэдэй һүүлшынхинь наһа барахадань, 17Эзэн намда иигэжэ айладхаба: 18«Таанад мүнөөдэр Аар хотоор Моһаабай газар дайда гаталжа байнат. 19Аммооной үри һадаһадай газарта дүтэлхэт, теэд тэдэнтэй бү муудалдагты, бү дайлалдагты, юуб гэхэдэ, Би Аммооной угай газарһаа таанадта юушье үгэхэгүйб. Тэдэнэр Лоот гэгшын уг удам болоно, тиимэһээ тэдээндэ эдлэхыень энэ газар үгэнхэйб»[+]. 20(Тэрэ рэпаиимүүдэй газар гэжэ тоологдодог байгаа. Урдань тэндэ рэпаиим обог зон ажаһуугаа. Аммоонууд тэдэниие замзууммшууд гээд нэрлэгшэ һэн[+]. 21Анаак гэгшын үри һадаһад мэтэ замзууммшууд хүсэтэй, угаа олон, үндэр бэетэй арад бэлэй. Аммоонуудай замзууммшуудые хюдахадань, Эзэн туһалаа һэн. Иигэжэ тэдэнэй газарые аммоонууд эзэмдэжэ байрлаа бэлэй. 22Иимэ ушар Сэһииртэшье болоо һэн. Эзэн хории обог зониие тэндэ хюдажа, Эсаавай уг изагууртан газарыень эзэмдээд, байрлажа, мүнөөшье болотор тэндэ байһаар[+]. 23Каптоорһоо ерэһэн каптоорууд Гааза тойрон жэрылдэһэн һууринууд соо ажаһуугша аввиимууд арад зониие хюдажа, газартань байрлаа.)[+]

24[•]Эзэн айладхаба: «Заа, ябагты! Хадын жалга Арноониие гаталагты. Харагты, эмоор обог зоной Хэшбооной хаан Сиһоониие танай мэдэлдэ үгэхэм. Тэдэнэй газар дайдые эзэмдэжэ эхилэгты, тэдээндэ дайгаар орогты! 25Энэ үдэрһөө эхилжэ, Би огторгой доро ажаһуугша бүхы арадуудые таанадһаа айхаарнь һүрдөөжэ эхилхэмни. Таанадай нэрэ дууламсаараа арадууд шэшэржэ-һүрдэжэ байхал»[+].


Сиһоон хаанай үхэл

26Би Кэдэмоот элһэн сүл губиһаа Хэшбооной хаан Сиһоондо амгалан тайбан байдал дурадхан, элшэн[†] сайдаа иигэжэ хэлэхыень эльгээбэб: 27«Танай газараар бидэнэй гарахые зүбшөөгыт, бидэ хажуу тээшээ хадуурангүй, харгыгаар сэхэ ябахабди[+]. 28Эдеэ хоол таанадһаа мүнгөөр худалдан абажа эдихэбди, ууха уһа мүн лэ бидэндэ худалдахадатнай уухабди, гансал хүлөөрөө газарытнай гэшхэн гарахыемнай зүбшөөгыт. 29Сэһииртэ ажаһуудаг Эсаавай уг удам, Аарта ажаһуудаг Моһаабай улад зон бидэндэ эдэ бүгэдые зүбшөөгөө бэлэй. Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэн газар руу Иордан[†] гол гаталан орохо һанаатайбди. Танай газараар гарахыемнай зүбшөөгыт».

30Теэд Хэшбооной хаан Сиһоон газар нютагаарнь бидэнэй гарахые зүбшөөбэгүй. Юуб гэхэдэ, тэрэниие маанадта диилүүлхэ, газарыень эзэмдүүлхэ зорилготойгоор Эзэн Бурхамнай тэрэниие үсэрхүүлһэн, үгэ дууладаггүй болгоһон байгаа. Энэнь мүнөө бүтөөл.

31Тиихэдэ Эзэн намда айладхаа бэлэйл: «Харагты, Би танда Хэшбооной хаан Сиһоониие газар дайдатайнь хамта гардуулхамни. Газар уһыень эзэмдэжэ эхилэгты!» 32Иигэжэ Сиһоон бүхы арад түмэнөө дахуулан, Яаһац хотын хажууда бидэнтэй тулалдахаяа гаража ерэбэ. 33Харин Эзэн Бурхамнай тэрэниие манай мэдэлдэ дамжуулжа, бидэ Сиһоон хааниие үхи хүүгэдтэйнь, бүхы сэрэгтэйнь хамта хюдаа бэлэйбди. 34Тэрэ үедэ бүхы хотонуудыень эзэлээбди, һандаргаабди, эрэшүүл, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые бултыень алаабди, хэнииеньшье амиды үлөөгөөгүйбди. 35Гансал мал адууһа болон эдэ хотонууд соохи сэнтэй зөөрииень хүнэһэлжэ абаа һэмди. 36Арноон нюруу дээгүүр оршодог Ароһээр хотоһоо эхилээд, нюруу газарай һууринһаа захалаад, Галаад[†] хүрэтэр нэгэшье хото бидэнэй урдаһаа ёһотой тулажа шадахагүй байгаа. Манай Эзэн Бурхан бидэндэ бултыень үгөө![+] 37Гансал Аммооной уг изагуурай газарта дүтэлөөгүйбди – Яббоок гэжэ гол шадар дайдада, уулархаг орон нютагай хотонуудта. Эзэн Бурханайнгаа гар хүрэхэгүй гэжэ захирһан нэгэшье газар уһанда бидэ дүтэлөөгүй һэмди.

#### 3


Оог хаанай үхэл

1[•]Тэндэһээ һөөргөө хотиржо, Башаан тээшэ ябабабди. Башаанай хаан Оог бүхы сэрэгээ дахуулан, Эдрей хотын шадар бидэнтэй тулалдахаяа урдаһаамнай гараба. 2Эзэн[†] намда иигэжэ айладаба: «Тэрээнһээ ши бү ай. Ушар юуб гэхэдэ, Би тэрэниие, сэрэгшэдыень, тэрэнэй бүхы газар дайдые шинии гарта үгэхэб. Хэшбоондо ажаһууһан Эмоорой Сиһоон хааниие яагаад ши диилээ һэмши, тэрээндээл тон адляар тэрэниие диилэхэш»[+]. 3Иигэжэ Эзэн Бурхамнай Башаанай Оог хааниие, бүхы сэрэгыень манай мэдэлдэ үгэбэ. Тиихэдэнь нэгэшье хүниие амиды мэндэ үлөөнгүй усадхаа бэлэйбди. 4Мэдэлдэнь байһан бүхы хотонуудые тэрэ үедэ эзэмдээ һэмди, бидэнэй эзэлээгүй нэгэшье хото үлөөгүй һэн. Дүн хамта жаран хото – Башаанай Оог хаанай зонхилдог Аргооб гэһэн бүхы хизаар дайда эзэмдээбди[+]. 5Эдэ хотонуудынь бултадаа үндэр ханануудтай, бартаануудтай, шэбхэнүүдтэй, юрэдөө, ехэ бүхэлэгдэнхэй байгаа. Тэрээнһээ гадна хана хэрэмгүй һууринуудшье олон һэн. 6Хэшбооной хаан Сиһооной хотонуудые һандаргааһандал, бидэ тэдэниие һандаргаабди. Эдэ хотонуудта эрэшүүл, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые бултыень үгы хээ бэлэйбди[+]. 7Гэбэшье мал адууһа болон хотонуудта дээрмэдэһэн зүйлнүүдээ өөһэдтөө олзо болгон абаа һэмди.

8Иигэжэ бидэ тэрэ үедэ Иордан[†] голой саана байһан эмоор обог зоной хоёр хаанай газар – Арноон нюрууһаа эхилээд Хэрмоон хада[†] хүрэтэр газарые эзэлэн абаабди. 9(Сидоон арад Хэрмооные Сириһоон, эмоор арад Сэниир гээд нэрлэдэг юм.)[+] 10Иигэжэ бидэ Башаанай Оог хаанай бүхы газар дайдые: намжаа газарта оршодог бүхы хото, бүхы Галаад,[†] Башаан, тиихэдэ Салэхаа, Эдрей хото бултыень эзэмдэн абаа бэлэйбди.

11(Башаанай хаан Оог рэпаиимүүдэй[†] дундаһаа эгээл һүүлшын үлөөшэнь бэлэй. Тэрэнэй шулуун хуурсаг мүнөөшье болотор аммоонуудай Раббаа хотодо байһаар: утань юһэн, үргэниинь эрэ хүнэй дүрбэн тохой болохо юм.)[+]


Израилиин обогуудта газар хубаарилга

12Тэрэ үедэ газар дайдые эзэлхэдээ, Арноон нюруу дээгүүр байгааша Ароһээр хотоһоо эхилээд, хадалиг Галаад орон нютагай хахадыень хотонуудтайнь хамта би Рэүбээнэй, мүн Гаадай обогуудта үгөөб[+]. 13Галаадай үлэһэн хубииень, мүн Оогой хаан түрэ[†] болохо Башааниие бултыень, тусхайлбал, бүхы Аргооб гэдэг хизаар дайда, би Мэнашшээ гэгшын обогой зоной хахадтань үгэбэб. (Башаан хадаа рэпаиимүүдэй газар гэжэ нэрлэгдэдэг һэн. 14Мэнашшээ гэгшын хүбүүн Яһиир гэшүүршүүдэй болон маһахаашуудай хилэ хүрэтэр Аргооб хизаарые бултыень эзэмдэжэ, Башааниие өөрынгөө нэрээр – Яһиирай һууринууд гээд нэрлээ бэлэй. Энэ нэрэнь мүнөөшье болотор бии.)[+]

15Мэнашшээ гэгшын ехэ хүбүүн Махиирай уг удамда Галаад үгөөб[+]. 16Арноон голой нюрууда Галаадһаа Яббоок гол хүрэтэр газарые Рэүбээнэй ба Гаадай обогуудта үгөөб. Нэгэ талаһаа тус газарай хилэнь Арноон голдо туладаг, нүгөө тээһээнь Яббоок гол бэлэй. Яббоок гол хадаа Аммооной уг изагууртантай тэдэнэй хилэ болодог юм[+]. 17Тэдэнэй газар дайда Иордан гол хүрэтэр, урда талаһаа Хиннээрэт нуурһаа[†][*] эхилээд, Нюруу газарай далай гү, али ондоогоор Дабһата далай[*] хүрэтэр, зүүлжээ Пиисгаа хадын хормой хүрэтэр нэмжыдэг[+].

18Тэрэ үедэ би тус обогуудай зондо иигэжэ захираа бэлэйб: «Эзэн Бурхантнай[†] энэ газарые таанадта эзэлэн һуухыетнай үгөө. Дайлалдажа шадаха зонтнай бултадаа зэбсэгжээд, Израилиин улад зоной урда байлдаанда орохо ёһотой! 19Гансал һамгадтнай, үхи хүүгэдтнай, үхэр малтнай (таанадта мал олон гээд мэдэнэб) минии үгэһэн хотонуудта үлэг[+]. 20Таанадта үршөөһэндэл адляар, аха дүүнэртэтнай амгалан байдал Эзэнэй үршөөхэдэнь, Иордан голой баруун бэедэ Эзэн Бурханайтнай үгэжэ байһан газарые аха дүүнэрэйтнай эзэмдэхэдэнь, таанад минии үгэһэн харьяата газарта бусажа ерэхэт»[+].

21Иисүүстэ тэрэ үедэ иигэжэ хэлээ һэм: «Тэрэ хоёр хаашуулда Эзэн Бурханайтнай юу хэһые ши өөрөө хараа ха юмши. Шинии добтолон ороһон газарай хаан түрэнүүдтэ Тэрэ тон тиимээр лэ хандаха[+]. 22Тэдэнһээ бү айгты, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай Өөрөө танай түлөө оролдон тэмсэжэ байна»[+].


Моисей Ханаһаан руу орохогүй

23Тэрэ үедэ би Эзэндэ зальбарбаб: 24«Дээдэ Эзэн! Та Өөрынгөө асари ехэ һүр жабхалан, бата бэхи шадал шандааһа намда, Өөрын зарасада, харуулжа эхилээт. Тандал адли иимэ хэрэгүүдые эрхилхэ, иимэ ехэ хүсэ шадалтай ямар бурхан газар уһан дээрэ, огторгой тэнгэридэ байхаб даа[+]. 25Иордан голые гаталһуулби, голой саада тээ байгааша үрэжэлтэй һайхан газарые, тэрэ һайхан уулархаг орон нютагые болон Ливааниие[†] харахыемни зүбшөөгыт!»

26Теэд Эзэн таанадай түлөө намда уурлаһан байжа, намайе шагнабагүй, иигэжэ захирба: «Хүрөө, болоо! Энээн тушаа Намда бэшэ бү хэлэ![+] 27Пиисгаа хадын оройдо гаража, хойшоо болон урагшаа, зүүн болон баруун тээшээ шэртэн хара. Бүхы юумэ гансал нюдөөрөө харахаш, юуб гэхэдэ, Иордан гол ши гаталхагүйш![+] 28Иисүүстэ һургаал[†] заабари хэлэ, тэрэниие зоригжуула, һүр һүлдыень үргэ, юуб гэхэдэ, тэрэл энэ арадые дахуулан, Иордан гол гаталха, шинии хужарлаха газарые улад зондо тэрэл хубаарилан үгэхэ»[+].

29Иигэжэ бидэ Бэт-Пэһоор хотын шанха урда, тала газарта тогтоо бэлэйбди[+].

#### 4


Бурханай һургаал дүүргэхэ тухай захяа

1Моисей[†] Израилиин улад зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Минии заабарилжа байһан хуули, ёһо гуримуудые сахигты. Тиигэбэл, таанад амар мэндэ байхат, Эзэнэй,[†] үбгэ эсэгэнэрэйтнай Бурханай,[†] үршөөһэн газарта ошожо эзэлэн ажаһуухат[+]. 2Минии заабарилан захирһан үгэнүүдтэ бү нэмэгты, тэдээнһээ хороожошье бү байгты. Эзэн Бурханайтнай захяа заабаринуудые дамжуулхадамни, сахин ябагты[+]. 3Пэһоорой Баалда[†] Эзэнэй юу хэһые таанад хараа бэлэйт. Пэһоорой Баалда шүтэн мүргэһэн хүн бүхэнииетнай Эзэн үгы хээ бэлэй[+]. 4Харин таанад Эзэн Бурхандаа үнэн сэхэ байһан тула мүнөөшье болотор амиды мэндэт.

5Ойлгогты, Эзэн Бурханайнгаа намда захин заабарилһан хуули, ёһо гуримуудта таанадые һурганаб. Эзэлхэ зорилготойгоор ошожо ябаһан тэрэ газартаа эдэниие сахин байгты. 6Тэдэниие жэншэдгүй сахин бэелүүлэн байгты, өөрынгөө сэсэн ухаатайе ондоо арадуудта иигэжэ гэршэлхэт. Юуб гэхэдэ, эдэ бүхы хуули ёһо тухай дуулаһан арадууд «Энэ агууехэ арад ямар сэсэн мэргэн ухаатай гээшэб!» гээд хэлэхэл[+].

7Бидэнэй дуудаха бүхэндэ Эзэн Бурхамнай маанадые анхарна. Бурханта дүтэ, хайра үршөөлтэй үшөө иимэ агууехэ үндэһэ яһатан бии юм аал[+]? 8Мүнөө минии дамжуулжа байһан бүхы энэ һургаал[†] заабаридал адли иимэ үнэн зүб хуули, ёһо гуримтай агууехэ үндэһэтэн үшөө бии юм гү? Үгы![+]

9-10Теэд болгоомжологты! Хараһан үзэһэн үйлэ хэрэгүүдээ бү мартагты, бүхы наһаараа ой ухаанһаатнай тэдэ бү гараг. Эзэн Бурханайнгаа урда Хорээб[†] хадын дэргэдэ зогсоһон тэрэ үдэр тушаа үхи хүүгэдтээ, аша гушанартаа хөөрэгты. Тэндэ Эзэн намда иигэжэ айладхаа бэлэй: «Улад зониие Минии урда суглуула, Би тэдээндэ Өөрынгөө һургаал айладхахам. Тиихэдэм тэдэнэр хүрьһэтэ дэлхэй дээрэ амидаран байгаа бүхы наһан соогоо Намайе хүндэлжэ һураха, энээндэ үхи хүүгэдээшье һургахал»[+][+].

11Таанад дүтэлжэ, хадын хормойдо зогсоо бэлэйт. Хада тэнгэридэ тулама гал дүлэндэ абтаатай, хара бараан үүлэтэй, мүн шэб харанхы байгаа бэлэй[+]. 12Эзэн гал дүлэн сооһоо таанадта хандан дуугараа һэн. Үгэнүүдыень дуулаат, харин дүрсыень хараагүйт, гансал абяаень дуулаа бэлэйт.

13Тэрэ Өөрынгөө хэлсээе, Арбан Зарлиг, бидэндэ айладхажа, сахин ябахыемнай захиба, хоёр шулуун хабтаһан дээрэ бэшээ һэн[+]. 14Эзэлхэеэ ошожо ябаһан газар дайдада таанадай сахин ябаха хуули, ёһо гуримуудта та бүгэдые һургахыемни Эзэн тэрэ үедэ намда захираа бэлэй.


Онгонуудта бү мүргэгты!

15Хорээб хада дээрэһээ, гал дүлэн сооһоо Эзэнэй танда хандаһан тэрэ үдэр та бүгэдэ Өөрыень хараагүйт. Бурхан ямаршье дүрсэгүй. Энээн тушаа хододоо һанажа ябагты. 16Энэ юундэ хэрэгтэйб гэхэдэ, таанадай ёһоо алдан, ямар нэгэн шүтөөн дархалхагүйн тула, эрын, эхэнэрэй гү,[+] 17али газар дэлхэйн амитанай, тэнгэреэр ниидэдэг жэгүүртэ шубуунай, 18газараар мүлхилдэг хорхойн, уһан соогуур тамардаг загаһанай дүрсэ хэхэгүйн тула. 19Юундэ хэрэгтэйб гэхэдэ, нара, һара, мүшэдые, юрэдөө, тэнгэриин һүрөөтэ үзэсхэлэн обёоржо, таанадай тэрээндэ татагдан, доро унан һүгэдэхэгүйн, тэдээндэ мүргэхэгүйн тула. Юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай тэдэниие хамаг огторгой доро ажаһуудаг бүхы арадуудта үршөөһэн ха юм даа[+]. 20Таанадые Эзэн түмэр зууха сооһоо абажа гаргаһандал, Египедһээ абаран гаргаа. Өөрын арад түмэн болгохын тула. Энэнь бэелээ[+].

21Эзэн таанадай түлөө намда уурлажа, Иордан[†] голые минии гаталхагүй, Тэрэнэй таанадта хуби болгон үршөөһэн үрэжэлтэй һайхан газарта минии орохогүй тухай тангариглаһан байна[+]. 22Тиимэһээ би Иорданиие гаталангүй, энэ газартаа наһа барахаб, харин таанад голые гаталаад, тэрэ үрэжэлтэ һайн газар эзэмдэхэт. 23Теэд болгоомжологты! Эзэн Бурхантаяа баталһан хэлсээгээ бү мартагты! Эзэн Бурханайтнай захирһанай ёһоор, ямаршье юумэ һажааһан хүрэг, дүрсэ бү дархалагты. 24Юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай үрэбхилдэг гал дүлэн мэтэ, Тэрэ ондоо бурхадые тэсэхэгүй[+].

25Үхи хүүгэдтэй, аша гушанартай боложо, дэлхэй дээрэ удаан ажаһуугаад, удаань ёһоо алдажа, ямаршьеб юумэнэй дүрсэ хэн, шүтөөн бүтээхэдээ, Эзэн Бурханайнгаа урда муу боложо, Тэрэниие сухалдуулбал, 26Иордан гол гаталан эзэмдэхэеэ ошожо ябаһан газараа алдахат гэжэ огторгой, орон дэлхэйе гэршэ болгон, та бүгэдэндэ мүнөө тунхагланаб. Удаан сагта тэндэ байхагүйт, алуулхат![+] 27Эзэн таанадые бүхы арадуудаар тарааха, тиихэдэнь тэдэ арадуудайнь дунда үсөөхэн тоотой үлэхэт[+]. 28Тэндэ модоор болон шулуугаар хүнэй дархалһан, юумэ харадаггүй, дууладаггүй, юушье эдидэггүй ба үнэршье ойлгодоггүй бурхадта зальбаржа байхат[+]. 29-30Гай тодхорой таанадые нэгэ хэды болоод дайража эхилхэдэ, зобохо зүдэрхэ үедөө Эзэн Бурхандаа эрьехэт. Тиихэдээ Тэрэниие бэдэрээ һаа, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ шүтэн бэдэрбэл, олохот, Тэрэнэй үгэ соо байхат[+]. 31Эзэн Бурхантнай нигүүлэсхы сэдьхэлтэй Бурхан юм. Тэрэ таанадые орхихогүй, һалгаахагүй, үбгэ эсэгэнэртэйтнай баталһан хэлсээгээ, тангариглаһанаа Тэрэ мартахагүй.

32Урданайнгаа үе саг һанаад үзэгты, алтан дэлхэй дээрэ хүниие Бурханай байгуулһан үдэрһөө хойшо, дэлхэйн нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр энээндэл адли агуу хэрэг байгаа юм гү, энээндэл адли юумэн дуулдаһан гээшэ гү? Иимэ гайхамшагта хэрэг хэзээ нэгэтэ болоо һэн гү? Үгы![+] 33Гал дүлэн сооһоо Бурханай айладажа байһан дууе ямар нэгэн арад шагнаад, таанад мэтэ амиды мэндэ үлөө юм гү[+]? 34Ошожо, ондоо арад зоной дундаһаа Өөртөө арадые шэлэн абаха гэжэ һэдэһэн үшөө ямар бурхан байгааб? Египедтэ танай хараһаар байтар Эзэн Бурхантнай элдэб хэһээлтэ, дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] харуулан, дайн дажарааршье, бар хүсөөршье, агууехэ шадалааршье, аймшагтай үзэгдэлнүүдээршье эдэ бүгэдые таанадай түлөө хээ ха юм. 35Эзэн Бурхан ганса, Тэрээнһээ ондоо Бурхан үгы гэжэ таанадай лаб ойлгохын тула эдэ бүгэдые хараха арга таанадта үршөөгдөө[+]. 36Таанадые һургахын тула Тэрэ тэнгэриһээ дуугараа, Өөрынгөө агууехэ гал дүлэн газар дэлхэй дээрэ харуулаа, гал дүлэн сооһоо үгэнүүдыень шагнаат[+]. 37Үбгэ эсэгэнэртэтнай дурлаһандаа Тэрэ таанадые шэлээ, Өөрөө асари ехэ хүсөөрөө таанадые Египедһээ гаргаа. 38Юундэ гаргааб гэхэдэ, таанадһаа олон, мүн хүсэтэйшье арадуудые хажууһаатнай үлдэжэ, тэдэнэй газар уһанда таанадые асаржа, эдэ бүгэдые танай хубита болгон үгэхын тула Тэрэ тиигээ. Энэнь бүтээ. 39Зай, Эзэн гээшэ тэнгэри болон газар дээрэ Бурхан, тэрээнһээ ондоо Бурхан байхагүй гэжэ мүнөө мэдэжэ, ой ухаандаа бүхөөр хадуун абагты[+]. 40Таанадта, үхи хүүгэдтэтнай танай һүүлээр һайн байхын тула, Эзэнэй хэтэ мүнхэдөө үгэжэ байгааша газарта удаан сагта таанадай ажаһуухын тула минии мүнөөдэр энэ дамжуулан хэлэһэн Тэрэнэй хуули ёһо, захяа заабариие сахин дүүргэн ябагты.


Тэрьедэгшэдэй хорохо хотонууд

41[•]Тэрэ үедэ Моисей Иордан голой зүүн бэедэ, наранай мандаха зүгтэ гурбан хото тусгаарлан орхиһон байна. 42Ушар гэхэдэ, хэзээдэшье дайсад бэшэ аад, ойлгомторгүйгөөр хүниие хорооһон хэн нэгэнэй тэдэ хотонуудай нэгэн руу тэрьедэжэ, амиды мэндэ үлэхын, алуулхагүйн тула тэрэ тиигээ. 43Ямар хотонууд бэ гэбэл: тэгшэ талада байдаг Бээцэр хотые Рэүбээнэй, Галаадтахи[†] Рамоот хотые Гаадай, мүн Башаандахи Голаан хотые Мэнашшээ гэгшын обогуудай зондо тус тустань үлөөһэн байна.


Һургаал хаана заабарилааб

44Энэл даа, Израилиин улад зондо Моисейн дамжуулһан Бурханай һургаал заабари. 45-46Египедһээ гараһанай удаа, Иордан голой зүүн бэедэ, Бэт-Пэһоор хотын урдаһаа тулаһан нюруу дээрэ, Хэшбоондо ажаһууһан Сиһоон хаантай эмоор арадай газарта (Египедһээ гарахадаа, Моисей Израилиин улад зонтой хамта тэрэниие диилээ бэлэй) Израилиин зондо Моисей эрхэ нүхэсэлнүүдые, хуулинуудые, ёһо гуримуудые дамжуулаа һэн. 47Сиһооной мүн Башаанай хаан Оогой – эмоор арадай хоёр хаашуулай газар дайда тэдэ эзэмдээ. Тэрэ газар хадаа Иорданай зүүн бэедэ, наранай мандаха зүгтэ,[+] 48Арноон голой нюруу дээгүүр оршодог Ароһээр хотоһоо эхилээд Сириоон хада хүрэтэр (тэрэниие Хэрмооншье гээд нэрлэдэг) нэмжынэ[+]. 49Иордан голой зүүн бэеын намжаа бүхы газараар зүүлжээ, Пиисгаа хадын хормой руу, Дабһата далай хүрэтэр тэрэ газар үргэлжэлнэ[+].

#### 5


Арбан Захяа заабари

1[•]Моисей[†] Израилиин бүхы арад зониие дуудажа, иигэжэ тэдээндэ хэлэбэ:

– Израилиин арад зон, таанадта мүнөө минии хэлэхэ бүхы хуули, ёһо гуримуудые шагнагты, сээжэлдээд, жэншэдгүй сахин ябагты. 2Эзэн[†] Бурхамнай Хорээб[†] уула дээрэ бидэнтэй хэлсээ баталаа бэлэй. 3Эзэн энэ хэлсээ манай үбгэ эсэгэнэртэй баталаа бэшэ, мүнөө амиды мэндэ эндэ байгаа бидэ бултантай баталаа юм. 4Таанадтай улаан нюураараа уулзалдан, Эзэн тэрэ хада дээрэһээ, гал дүлэн сооһоо үгэ хүүр айладаһан байна[+]. 5Таанадай галһаа айгаад, хада өөдэ гарахагүйдэ би Эзэнэй үгэ таанадта дамжуулха гэжэ Тэрэнэй болон таанадай хоорондо зогсоо бэлэйб.

Тэрэ иигэжэ айладхаа:[+] 6«Би шамайе Египедэй дарлалтаһаа гаргаһан Эзэн Бурханшни[†] гээшэб[+].

7Намһаа ондоо бурхан шамда байха ёһогүй[+].

8Өөртөө шүтөөниие бү зохёо, дээдэ тэнгэридэ байһан ба газар дээрэ, мүн газарһаа доогуур уһан соо байһан алибаа юумэнэй дүрсэ бү дархала[+]. 9Тэдээндэ бү һүгэдэ, бү мүргэ. Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн Бурханшни, хуулияа ханалгатай сахидаг Бурхан гээшэб. Намайе хэрэгсээнгүй ябаһан эсэгэнэрэй түлөө үри хүүгэдыень, аша гушанарыень гурбадахи, дүрбэдэхи үе хүрэтэрынь хэһээдэгби[+]. 10Намда дуратай, захяа заабариием сахижа ябагша зондо мянганшье үе хүрэтэрынь үршөөл хайра үзүүлдэгби[+].

11Эзэн Бурханайнгаа нэрые дэмы бү дурда. Тэрэнэй нэрэ дэмы нэрлэдэг хэнииешье Эзэн хэһээлтэгүй орхихогүй[+].

12Минии, Эзэн Бурханайшни, захирһанай ёһоор, субботые нангин[†] үдэр гээд сахидаг бай[+]. 13Зургаан үдэрэй туршада ажаллажа, алибаа хэрэгээ бүтээжэ бай. 14Харин долоодохи үдэр – суббото,[†] тэрэ Намда зорюулһан үдэр. Энэ үдэр ямаршье ажал бү хэ, өөрөөшье, хүбүүн, басаганши, богоол шэбэгшэдшни, сар, элжэгэншни, бүхы мал адагуусаншни, хотодош байрлаһан ерүүл хүншье – юрэдөө, бултадаа ямаршье ажал хэхэ ёһогүй. Шамдал адли, богоолнуудшни амарха ёһотой. 15Египедтэ богоол байһанаа, тэндэһээ Минии, Эзэн Бурханайшни, бар хүсөөрөө, агууехэ шадалаараа шамайе гаргаһан тухай бү марта. Тиимэһээ Би, Эзэн Бурханшни, субботые жэншэдгүй сахихыешни захирнаб.

16Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэн газарта үлзытэй һайн, ута наһатай һуухын тулада Эзэн Бурханайшни шамда захиһан ёһоор эхэ, эсэгэеэ хүндэлжэ ябаарай[+].

17Хүниие бү ала[+].

18Ханидаа бү урба[+].

19Хулгай бү хэ[+].

20Хүниие хардажа худалаар бү гэршэлэ[+].

21Ондоо хүнэй һамганда бү һанаашарха, хүнэй гэр байрада, зөөри зөөшэдэ: газар таряаланда, богоол шэбэгшэндэ, сар элжэгэндэ, юрэдөө, хүндэ байһан ямаршье юумэндэ бү һанаашарха»[+].

22Эгээл эдэ үгэнүүдые Эзэн хада дээрэ, гал дүлэнэй, үүлэнэй, шэб харанхын дундаһаа таанадай суглараад байхада шанга гэгшээр айладхаа. Бэшэ юумэ Тэрэ нэмээгүй. Тиигээд Тэрэ хоёр шулуун хабтаһан дээрэ тэдэниие бэшэжэ, намда үгөө бэлэй[+].


Арад зоной айха ушар

23Гал дүлэндэ хадын абтаад байхада, харанхы сооһоо таанад абяа дуулажа, обогуудайтнай толгойлогшод ба аха захатантнай[†] намда дүтэлжэ, 24иигэжэ хэлээ бэлэй: «Эзэн Бурхамнай Өөрынгөө алдар соло, һүр жабхалан бидэндэ харуулаа, Тэрэнэй абяаень гал дүлэн сооһоо дуулаалди! Улад зонтой Бурханай хөөрэлдэһые, удаань тэдэ зоной амиды мэндэ үлэһые мүнөөдэр үзөө хараабди. 25Теэд үшөө дахин Эзэн Бурханайнгаа абяа шагнаа гээшэ һаа, үхэхэбди, энэ ехэ гал бидэние үрэбхихэ бшуу. Харин бидэ хосорхоо һананагүйбди![+] 26Гал дүлэн сооһоо дуугаржа байһан амиды Бурханай хоолойе бидэндэл адли дуулажа, амиды мэндэ үлэһэн амитан бии юм аал? 27Ши, Моисей, тиишээ дүтэлжэ, Эзэн Бурханаймнай айладаһан үгэнүүдые шагнаад, бултыень бидэндэ дамжуула. Бидэ шагнажа, дүүргэхэеэ оролдохобди»[+].

28Эзэн эдэ бүгэдые дуулахадаа, иигэжэ намда айладаба: «Арад зоной шамда хэлэһэн үгэнүүдые дуулааб, хэлээшэнь тон зүб[+]. 29Өөһэдтэнь болон үхи хүүгэдтэнь хэтэ мүнхэдөө һайн байхын тула тэдэнэр Намайе хүндэлжэ, Минии захяа заабаринуудые бүхы наһаараа үнэнхэ зүрхэнһөө сахижа ябаа гээшэ һаань, хэды һайн байха байгааб! 30Ошоод, майхангуудтаа бусахыень тэдэндэ хэлэ. 31Харин өөрөө, Моисей, удаань Намтай эндэ үлөөрэй. Би шамда бүхы захяа заабари, хуули, ёһо гурим хэлэжэ үгэхэб. Хубитань гэжэ Минии үршөөжэ байһан газарта эдэ бүгэдые сахин дүүргэжэ ябахыень тэдэниие һурга».

32Эзэн Бурханайнгаа захирһанай ёһоор, жэншэдгүй үйлэ хэрэг ябуулагты, нэгэшье хуулииень бү хазагайруулагты, хажуу тээшэ халба бү һүрэгты[+]. 33Амиды мэндэ ябахын тула, эзэлхэ газартаа удаан сагта ажаһуужа, та бүгэдэндэ һайн байхын тула Эзэн Бурханайнгаа захирһан юумэ сахин дүүргэгты[+].

#### 6


Эзэндэ хододоо дуратай байгты!

1Эзэмдэхэ зорилготойгоор ошожо ябаһан газартаа сахин байхыетнай Эзэн[†] Бурхантнай[†] таанадые иимэ захяа заабаринуудта, хуули, ёһо гуримуудта һургаха гэжэ намда захиһан байна. 2Таанад, үри һадаһадтнай Эзэн Бурханаа бүхы наһаараа хүндэлжэ ябагты. Минии дамжуулжа байһан Тэрэнэй бүхы хуули ёһо, захяа заабаринуудые сахин ябагты. Тиигэбэл, удаан саг соо ажаһуухат[+]. 3Израилиин улад зон, соносогты, тиигээд эдэ бүгэдые жэншэдгүй сахин дүүргэхэеэ оролдогты! Тиигэбэл, таанадта һайн байха, угаа үнэржэн, шадал түгэс үндэһэ яһатан болохот, Эзэнэй, үбгэ эсэгэнэрэйтнай Бурханай, найдуулһаар, бүхы юумээр элбэг дэлбэг газартай болохот[+].

4Израилиин арад зон, соносогты! Манай Эзэн Бурхан ори ганса Эзэн юм[+]. 5Бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, бүхы амин һүлдөөрөө, бүхы хүсэ шадалаараа Эзэн Бурхандаа дуратай байгты[+]. 6Мүнөө дамжуулан хэлэжэ байгааша эдэ үгэнүүдыемни хододоо һанажа ябаарайгты. 7Үхи хүүгэдтээ энээн тушаа хододоо һануулжа, хэлэжэ байгты. Өөрынгөө гэртэшье һуухадаа, аян замдашье ябахадаа, амаржа байхадаашье, ажал хэжэшье байхадаа энээн тухай хэлэжэ байгты[+]. 8Дүлгэ тэмдэг[†] мэтээр тэдэниие гартаа уягты, һануулга мэтээр магнай дээрээ боолто болгон байлгагты[+]. 9Гэрэйнгээ үүдэнэй тотого дээрэ, бартаанууд дээрэ тэдэниие бэшэгты[+].

10«Үгэхэб» гэжэ үбгэ эсэгэнэртэтнай – Абраһаамда,[†] Исаагта, Яковта тангариглан найдуулһан газар дайда, танай баряагүй мантан ехэ, һайн хотонуудтай тэрэ газарые Эзэн Бурханай та бүгэдэндэ үгэхэдэнь,[+] 11таанадай суглуулаагүй элдэб һайн зөөри зөөшөөр дүүрэн гэрнүүдые, таанадай малтаагүй худагуудые,[†] таанадай һуулгаагүй үзэмэй модоной ба олива модоной сэсэрлигүүдые үгэхэдэнь, иимэ газарта Эзэнэй таанадые асархадань, эдеэ хоолоор элбэг болоходоо, 12тиихэдээл одоо болгоомжологты! Египедэй газар дайдаһаа, богоол байдалһаа таанадые гаргаһан Эзэниие бү мартагты! 13Эзэн Бурханаа хүндэлэгты, гансал Тэрээндэ алба хэгты, гансал Тэрэнэй нэрээр тангариглагты[+]. 14Ондоо бурхадта бү мүргэгты, тойроод байһан арад үндэһэтэдэй бурхадта алинданьшье бү һүгэдэгты. 15Ондоо бурхадта мүргөө һаатнай, Эзэн таанадта уур хилэнтэжэ, газарай хүрьһэн дээрэһээ таанадые үгы хэхэ, юуб гэбэл, Эзэн Бурхантнай ондоо бурхадые тэсэжэ байхагүй[+].

16Массаада туршаһандал, Эзэн Бурханаа бү туршагты[+]. 17Эзэн Бурханайнгаа таанадта захирһан захяа заабаринуудые, эрхэ нүхэсэлнүүдые, хуули ёһонуудые жэншэдгүй сахигты. 18Үнэн зүб, һайн хэрэгүүдые, Эзэнэй һанаанда таарама юумэ хэжэ байгты. Тиигэбэл, таанадта һайн байха, үбгэ эсэгэнэртэтнай Эзэнэй тангариглаһан тэрэ үрэжэлтэ һайхан газар нютагта ошожо, эзэмдэн ажаһуухат. 19Тиигэбэл, Тэрэ найдуулһанайнгаа ёһоор, дайсадыетнай үлдэхэ[+].

20Хожом шинии хүбүүнэй «Эзэн Бурханаймнай таанадта захиһан эрхэ нүхэсэлнүүд, хуули, ёһо гуримуудай удхань ямар гээшэб?» гэжэ асуубал,[+] 21хүбүүндээ иигэжэ хэлээрэй: «Египедтэ фараоной[†] богоолнууд байһан гээшэбди, теэд Эзэн тэндэһээ бар хүсөөрөө маанадые гаргаһан юм[+]. 22Тэрэ дүлгэ тэмдэгүүдые, гайхамшагта үзэгдэлнүүдые,[†] хэһээлтэнүүдые Египедтэ, фараондо, түшэмэлнүүдтэнь манай хараһаар байтар хэһэн, харуулһан гээшэ[+]. 23Үбгэ эсэгэнэртэмнай үгэхэб гэжэ тангариглаһан газартаа бидэниие абаашахын, тэрэ газарые маанадта үгэхын тула Эзэн бидэниие Египедһээ гаргаа. 24Тэрэ эдэ бүхы хуули ёһонуудые сахин дүүргэхыемнай захяа. Эзэниие, өөрынгөө Бурханиие, хүндэлхэ ёһотойбди. Тиигэбэл, һайн һайхан ажамидархабди, мүнөөдөөл адли, амиды мэндэ байхабди. 25Эзэн Бурханайнгаа захирһанай ёһоор, бүхы захяа заабаринуудыень сахин дүүргэхэеэ оролдоо гээшэ һаамнай, сэхэ сэбэр ябадалтай гээд бидэниие Тэрэ тоолохол»[+].

#### 7


Бурханай шэлэһэн арад

1Эзэмдэхэеэ зорижо ябаһан газартатнай Эзэн[†] Бурханайтнай[†] таанадые асархадань, олон арад түмэниие – хээт, гиргааш, эмоор, ханаһаан,[†] пэриззии, хиив, евүүс – танһаа олон, хүсэтэй долоон арадые хажууһаатнай үлдэхэдэнь,[+] 2танай мэдэлдэ тэдэниие Эзэнэй үгэхэдэнь, һамна бута сохихот. Тэдэниие үгы хэгты, тэдээнтэй хэлсээ баталжа бү байгты, бү хайрлагты[+]. 3Худа ураг тэдээнтэй боложо бү байгты: басагаяа тэдэнэй хүбүүндэ хадамда бү үгэгты, басагыеньшье бэри болгон бү буулгагты[+]. 4Юуб гэхэдэ, тэдэнэр үхи хүүгэдыетнай Эзэнһээ буруу харуулха, тиихэдэнь, тэдэ ондоо бурхадта мүргэжэ эхилхэл. Тиигэмсээрнь Эзэн угаа ехээр уурлажа, тэрэ дары таанадые усадхахал[+]. 5Тэдээндэ иимээр хандаха ёһотойт: үргэлэй шэрээнүүдыень[†] һандаргагты, һүгэдэн мүргэдэг нангин[†] шулуунуудыень бута сохигты, Ашэраа[†] бурханда мүргэдэг тахилгата модонуудыень сабшан хаягты, һиилэмэл шүтөөнүүдынь гал дүлэндэ шатаагты![+] 6Энээниие юундэ хэхэбта гэхэдэ, таанад Эзэн Бурханайнгаа нангин арад түмэн гээшэт. Дэлхэй дээрэ байгааша арадуудай дундаһаа таанадыел Өөрын арад болгохо гэжэ Эзэн Бурхантнай шэлэһэн байна[+].

7Юундэ Эзэн гансал таанадые шэлэхэ болооб? Бусад арадуудһаа олон байһанайтнай түлөө бэшэ, юуб гэхэдэ, таанад бусад арадуудһаа үсөөн ха юмта[+]. 8Юундэб гэхэдэ, Эзэн таанадта дуратай; танай үбгэ эсэгэнэртэ үгэһэн шахаа тангаригаа бэелүүлхын тула Тэрэ бар хүсөөрөө таанадые Египедһээ гаргаа, фараоной[†] засаг зонхилолтоһоо мултаруулаа, богоол байдалһаатнай сүлөөлөө[+]. 9Зай, мэдэжэ байгты: Эзэн Бурхантнай үнэхөөрөө Бурхан, найдамтай Бурхан юм. Өөртэнь дуратай, мүн захяа заабаринуудыень жэншэдгүй сахигшадта үршөөл хайраяа Тэрэ мянган үе хүрэтэр бэлэглэдэг, баталһан хэлсээгээ сахижа байдаг[+]. 10Өөрыень үзэн ядагшадые Тэрэ хэһээдэг, үгы хэдэг. Хэһээлтэеэ удааруулжа байхагүй[+]. 11Тиимэһээ сахижа ябахыетнай мүнөөдэр минии хэлэһэн захяа заабаринуудые, хуулинуудые, ёһо гуримуудые дүүргэжэ ябагты.


Үгыень дуулаһан арад буянтай

12Эдэ ёһо гуримуудые анхаржа, сахижа, бэелүүлжэ ябаа гээшэ һаатнай, Эзэн Бурхантнай үбгэ эсэгэнэртэтнай найдуулһанайнгаа ёһоор, таанадтай хэлсээгээ сахижа, үршөөл хайраяа бэлэглэжэ байхал[+]. 13Тэрэ таанадта дуратай байха, үреэхэдэнь,[†] улад зонтнай олошорхо, олон үхибүүдтэй болохот; газар таряалангыетнай үршөөхэдэнь, талха таряатай, үзэмэй дараһан архитай, олива тоһотой байхат; бодо болон жэжэ малайтнай түл олошорхо. Үбгэ эсэгэнэртэтнай тангариглан, үгэхэб гэжэ найдуулһан тэрэ газарта бүхы үршөөл хайрануудынь таанадта хүрэхэл. 14Бусад арадуудта орходоо үреэлтэй, буянтай байхат, таанадай дунда үри хүүгэдгүй хүн байхагүй, мал һүрэгэйтнай дунда һубай мал байхагүй[+]. 15Эзэн таанадһаа элдэб хамшаг зайсуулха, Египедтэ үзэһэн хараһан аймшагтай үбшэнгүүдые таанадта халдуулхагүй, харин дайсадтатнай тэдэниие һүжэрөөн тарааха[+]. 16Эзэн Бурханайнгаа танай мэдэлдэ үгэһэн бүхы арадуудые усадхахат, тэдэниие бү хайрлагты, тэдэнэй бурхадта бү зальбарагты, юуб гэхэдэ, энэ хадаа таанадта табиһан урьха гээшэл[+].

17«Эдэ арадууд маанадта орходоо угаа олон лэ, яажа бидэ тэдэниие үлдэжэ шадаха гээшэбибди?» – гээд досоогоо һанажа болохот. 18Теэд тэдээнһээ бү айгты! Фараондо, мүн бүхы улад зондонь Эзэн Бурханайтнай юу хэһые һанаад үзыт. 19Ямар ехэ гай тодхор тэдээндэ эльгээһыень таанад хараа бэлэйт. Дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүдые,[†] бар хүсөөрөө, агууехэ шадалаараа таанадые Египедһээ Эзэнэй гаргаһыень һанаа бэзэт. Таанадай мүнөө айдаг арадуудтай Эзэн Бурхантнай тон тиимэ юумэ хэхэл[+]. 20Амиды үлэһэн, хоргодоһон зониие усадхажа дууһатараа Эзэн Бурхантнай тэдэнэртэ хорото шарануудые эльгээжэл байха[+]. 21Тэдэ арадуудһаа бү һүрдэгты, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай – агууехэ, һүрөөтэй Бурхан. Тэрэ таанадтай хамта байна[+]. 22Эзэн Бурхантнай эдэ арадуудые байн ошон хажууһаатнай холодохыень баадхажа эхилхэ. Тэдэниие түргөөр һалгаажа шадахагүйт, юуб гэхэдэ, тиигэбэлтнай, талын арьяатан олоор үдэжэ, таанадта харша болохол[+]. 23Эзэн Бурхантнай тэдэниие танда диилүүлхэ, угаа ехээр мэгдэхүүлжэ, хосороохо. 24Хаашуулыень танай мэдэлдэ Тэрэ үгэхэ, алтан дэлхэй дээрэ тэдэнэй нэрэшье үлэхэгүй. Хэншье таанадта эсэргүүсэжэ шадахагүй, бултыень таанад һалгаахат![+] 25Бурхадайнь дүрсэнүүдые галда хаяжа шатаагты! Шүтөөнүүд дээрэнь байгааша алта-мүнгые абахаяа бү һанагты, юундэб гэхэдэ, тэрэ таанадта занга болохо. Эзэн Бурхантнай шүтөөнүүдые үзэн ядадаг[+]. 26Өөһэдөө бузарлагдахагүйн тула жэгшүүритэй муухай эдэ шүтөөнүүдые гэртээ бү оруулагты. Тэдэниие үзэн ядаха, тэдэнһээ жэрхэхэ ёһотойт. Юуб гэбэл, хараал[†] тэдээндэ шэнгэнхэй.

#### 8


Тэжээһэн буруун тэргэ бү эбдэг!

1Амиды мэндэ байхын, мүн саашадаа үдэхын тула, Эзэнэй[†] үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэхөөр тангариглан найдуулһан газар руу орожо, эзэлхын тула мүнөөдэр минии хэлэһэн бүхы захяа заабаринуудые сахин бэелүүлэгты. 2Дүшэн жэлэй туршада элһэн сүл губяар таанадые Эзэнэй хүтэлөөд ябаһан бүхы аян зам бү мартагты. Досоогоо юу сэдьхэжэ байһыетнай, захяа заабарииень сахиха гүт, али үгы гүт гэжэ мэдэхын тула, таанадые номгоруулхын тула Тэрэ туршажа байгаа[+]. 3Хүн ганса хилээмээр амидардаггүй, харин Эзэнэй үгын ашаар амиды ябадаг гэжэ ойлгохынтнай тула Тэрэ таанадые даран номгоруулаа, гэдэһыетнай үлдэхүүлээ, удаань таанадай хараагүй, үбгэ эсэгэнэрэйтнайшье үзөөгүй сагаан будаагаар[†] холлуулаа[+]. 4Энэ дүшэн жэл соо хубсаһантнай хуушаржа һалаагүй, хүлтнай хабдаагүй[+]. 5Хүбүүгээ һургаһан эсэгэдэл адляар Эзэн Бурхантнай[†] таанадые хүмүүжүүлнэ гээд ойлгожо байгты[+]. 6Эзэн Бурханайнгаа захяа заабариие сахигты, Тэрэнэй замаар ябагты, Тэрэниие хүндэлэгты. 7Эзэн Бурхантнай таанадые үрэжэлтэй һайхан газар руу абаашажа байна: талаар болон хадын хабшалаар гол горход, булаг, нуурнууд урдадаг;[+] 8шэниисэтэй, ешмээнтэй, үзэмтэй, инжиртэй,[†] анар жэмэстэй газар руу, оливын тоһоор мүн зүгын балаар баян орон руу; 9эдеэгээр элбэг дэлбэг, таанадай юугээршье дуталдахагүй газар руу; шулуун бүхэниинь – түмэр түдэгэ, хада уулаһаа зэд түмэр түгдэлжэ абамаар газар дайда руу. 10Эдижэ садахадаа таанад Эзэн Бурхандаа һайн газар үгэһэнэйнь түлөө баяр баясхалан хүргөөрэйт.

11Болгоомжотой байгты! Эзэн Бурханаа бү мартагты! Мүнөөдэр би таанадта захяа заабарииень, ёһо гуримыень, хуулинуудыень дамжуулнаб, тэдэниие сахигты. 12Таанад эдеэ хоолоор элбэг дэлбэг болоходоо, һайн гэрнүүдые баряад, тэдээн соогоо ажаһуужа эхилхэдээ, 13олон мал һүрэгтэй, алта мүнгөөр баян, бүхы юумээр элбэг дэлбэг болоходоо, 14дээрэлхүү зан үзүүлхэеэ тэбшэгты, Египедэй газар оронһоо, богоол байдалһаатнай гаргаһан Эзэн Бурханаа бү мартагты[+]. 15Үргэн гэгшын, аймшагтай элһэн сүл губиин дундуур, элдэб хорото могойнуудтай, хадхууртай хорхойнуудтай, уһагүй хуурай газараар Тэрэ таанадые хүтэлэн гаргаа. Хабсагай шулуунһаа уһа гаргажа, Тэрэ таанадта үгэһэн байна[+]. 16Таанадые даран номгоруулхын, туршахын тула, һүүлдэнь һайе хэхэеэ Тэрэ таанадта бэрхэшээлнүүдые ушаруулһан байна. Таанадай мүн үбгэ эсэгэнэрэйтнайшье хараа-үзөөгүй сагаан будагаар элһэн сүл губида таанадые Тэрэ холлуулаа[+]. 17«Эдэ бүхы баялигые өөрынгөө шадалаар, өөрынгөө хүсөөр олооб» гэжэ досоогоо һанажа бү байгты[+]. 18Баян болохо шадал таанадта гансал Эзэн Бурхантнай үршөөнэ гээд мартангүй һанажа ябагты. Үбгэ эсэгэнэртэйтнай баталһан хэлсээгээ Тэрэ мүнөөшье бэелүүлнэ. 19Хэрбээ Эзэн Бурханаа мартаад, ондоо бурхадта һүгэдэжэ, зальбаржа, тэдэниие шүтэжэ эхилээ гээшэ һаа, заабол хосорхот гээд таанадта мүнөөдэр сэхэ хэлэнэб. 20Таанадай дабшан эзэлхэ газар орондо Эзэн бусад арадуудые хюдаха, теэд таанад Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулаагүй гээшэ һаа, тэдээндэл адляар хосорхот[+].

#### 9


Ехэ нүгэлэй хойшолон

1Израилиин арад зон, соносогты! Мүнөөдэр Иордан[†] гол гаталжа, таанадһаа олон, хүсэтэй арадуудай газар уһа эзэмдэхэеэ ошохотнай. Хотонуудынь мантан ехэнүүд, огторгойдо тулама үндэр хэрэм ханануудтай. 2Зониинь арсалан хүсэтэй, үндэр бэетэй гэжэ Анаак гэгшын уг залгамжалагшад тухай, хэншье тэдэниие диилэжэ шадахагүй тухай дуулаһан байхат[+]. 3Теэд мүнөө одоо мэдэжэ байгты: Эзэн[†] Бурхантнай[†] бүхы юумэ үрэбхилдэг гал дүлэндэл, таанадай урда ябана. Тэрэ тэдэниие хюдаха, таанадаар диилүүлхэ. Эзэнэй та бүгэдэндэ найдуулһанай ёһоор, таанад газар уһыень эзэмдэхэт, түргөөр тэдэниие һалгаахат[+].

4Эзэн Бурханайтнай тэдэниие үлдэн гаргахада, «Бидэнэй сэбэр сэхэ ябадалтай байһанда Эзэн энэ газар эзэмдэхыемнай асарба» гээд досоогоо сэдьхэжэ бү байгты. Тэдэ арадуудай буруу ябадалтай байхадань Эзэн үлдэнэ бшуу[+]. 5Тэдэнэй газар дайда үнэн сэхэ байһанайтнай түлөө бэшэ, сэбэр сэхээр ажаһууһанайтнай түлөө бэшэ таанадта хүртэхэ. Тэдэ арадуудай буруу ябадалтай һэн тула, мүн танай үбгэ эсэгэнэр болохо Абраһаам,[†] Исаак, Яков гэгшэдтэ тангариглаһан үгэеэ дүүргэхын тула Эзэн Бурхантнай тэдэниие хажууһаатнай үлдэхэл[+]. 6Тиимэһээ энэ һайхан газар үгэхэдөө, таанадай сэбэр сэхэ байһанай түлөө бэшэ гээд ойлгогты. Таанад, юрэдөө, үсэд лэ зон гээшэлта даа[+].


Алтан тугал

7Элһэн сүл губида Эзэн Бурханаа сухалдуулһанаа оройдоошье бү мартагты. Египедэй газар дайдаһаа гараһан үдэрһөө хойшо энэ газарта ерэтэрээ Эзэндэ таанад эсэргүүсээт. 8Хорээб[†] хадын хажууда Эзэниие сухалдуулхадатнай, Тэрэ таанадые хюдан алдатараа уурлаа бэлэй[+]. 9Таанадтай Эзэнэй баталһан хэлсээнэй[†] шулуун хабтаһануудые абахаяа хада өөдэ би гаража, дүшэн үдэрэй, дүшэн һүниин туршада хада дээрэ эдеэ хоол барингүй, уһа уунгүй байхадам,[+] 10Өөрынь гараар бэшэһэн бэшэгтэй хоёр шулуун хабтаһа намда Эзэн үгөө бэлэй. Та бүгэдын сугларһан тэрэ үдэр хада дээрэһээ, гал дүлэн сооһоо Эзэнэй таанадта айладхаһан бүхы үгэнүүд тэдээн дээрэ бэшээтэй байгаа[+]. 11Иигэжэл дүшэн хоногой үнгэрһэн хойно Эзэн намда хоёр хабтагар шулуу – хэлсээнэй хабтаһануудые үгэһэн гээшэ. 12Тиигээд Эзэн намда айладаба: «Эндэһээ түргөөр доошоо буу, юуб гэхэдэ, Египедһээ гаргаһан арад түмэншни муу зантай болоо. Минии зааһан харгыһаа түргэхэнөөр тэдэ хадуураа, шудхамал хүрэг өөһэдтөө хээ»[+].

13Эзэн үшөө намда иигэжэ дуулгаба: «Энэ арадые шобто хаража байнаб. Одоол үсэд зон даа. 14Намда һаалта бү хэ, Би тэдэниие хюдахам, алтан дэлхэй дээрэ нэрэньшье мартагдаха, харин тэдэнһээ хүсэтэй, олон тоото улад зониие шамһаа үдэн гаргахаб»[+].

15Гартаа хэлсээнэй хоёр шулуун хабтаһа баринхай би һөөргөө эрьежэ, хадаһаа буубаб. Хада гал дүлэндэ абтанхай байгаа. 16Эзэн Бурханайнгаа урда таанадай нүгэл[†] хэһые, тугалай шудхамал дүрсэ өөһэдтөө хэһые, Эзэнэй зааһан замһаа түргөөр хадуурһыетнай би хараа бэлэйб. 17Тиимэһээ би танай хараһаар байтар тэрэ хоёр хабтаһа газар руу шэдэжэ, бута сохёо һэм. 18Таанадай бүхы нүгэл шэбэлэй түлөө, Эзэнэй урдаһаа муу юумэ хэжэ, Тэрэниие сухалдуулһанайтнай түлөө би Эзэнэй урда дахин һүгэдэн унаад, урид байһандал адляар дүшэн хоногой туршада эдеэ хоол барингүй, уһа уунгүй байбаб[+]. 19Юундэ тиигээбиб гэхэдэ, Эзэнэй уур хилэнһээ ехэ айгааб. Тэрэ таанадта угаа сухалдажа, хюдахаяа һанаһан юм. Теэд энэшье удаа минии үгэ Тэрэ дуулаба. 20Эзэн мүн лэ Аһароондо[†] ехэ сухалдажа, хюдахаяа һанаһан байгаа. Теэд би Аһароонойшье түлөө тэрэ үедэ зальбараа һэм. 21Танай хэһэн нүгэлые – тугалай шудхамал дүрсэ абажа, гал дүлэндэ хаябаб. Бута сохижо, үнэһэн тоборог болоторынь бутаргаад, хадаһаа урдаһан горхон руу хаяа һэм[+].

22Табэраада, Массаада, Киброот-Һа-Таһаваада байхадаа таанад Эзэниие мүн лэ сухалдуулаат[+]. 23Кадээш-Барнээ гэгшэһээ Эзэнэй таанадые эльгээжэ, «Минии таанадта үгэжэ байһан газар руу уруудан буужа эзэлэгты!» – гээд айладахадань, та бүгэдэн урдаһаань һөөргэдэжэ, этигэбэгүйт, үгыень дуулабагүйт[+]. 24Таанадые мэдэхэ болоһон сагһаам хойшо Эзэндэ һөөргэдэн байнат.

25Тиимэһээ Би Эзэнэй урда һүгэдэн унажа, дүшэн хоногой туршада мүргэбэб. Юуб гэхэдэ, Тэрэнэй таанадые үгы хэхэеэ һанаһан тухай мэдэжэ байгааб. 26Эзэндэ иигэжэ зальбарааб: «Дээдэ Эзэн, Өөрын арад түмэниие, Өөрын хубиие бү усадхыт! Һүр жабхалангаараа тэдэниие абараа, бар хүсөөрөө Египедһээ гаргаа бэлэйт[+]. 27Абраһаам, Исаак, Яков гэдэг өөрынгөө богоолнуудые ой ухаандаа оруулыт. Энэ арадай үсэдые мартыт, тэдэнэй буруу байдал, нүгэл шэбэл хэһыень бү тоогыт. 28„Найдуулан хэлэһэн газар дайдадаа Эзэн тэдэниие абаашажа шадаагүй. Тэдэниие үзэн ядаһан ушарһаа хосороохо гэжэ элһэн сүл губи руу абаашаа“, – гээд Египедэй зон хэлсэжэ болохол[+]. 29Тииһээ тиитэрээ тэдэ – Танай арад, Танай хуби, асари ехэ хүсөөрөө, агууехэ шадалаараа тэдэниие Египедһээ гаргаат»[+].

#### 10


Хуулиин шэнэ хабтаһанууд

1[•]Тэрэ үедэ Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба: «Түрүүшынхидэл адли хоёр шулуун хабтаһа хайжа хэ, тэдэниие хадагалха модон ханза дархала, тиигээд Намда хада өөдэ гара[+]. 2Шинии эбдэһэн түрүүшын хабтаһанууд дээрэ бэшээтэй байгаа үгэнүүдые Би тэрэ хабтаһанууд дээрэ бэшэхэб. Тиигээд ханза руу тэдэниие хээрэй»[+].

3Акаци модоор ханза хэбэб, урданайхидань адляар хоёр шулуун хабтаһа дархалбаб, тиигээд тэдэниие абаад, хада өөдэ гарабаб[+]. 4Танай сугларһан үдэр хада дээрэһээ, гал дүлэн сооһоо таанадта айладхаһан Өөрынгөө Арбан Зарлиг Тэрэ урдань бэшээтэйдэл адляар эдэ хабтаһанууд дээрэ бэшэжэ, намда үгэбэ[+]. 5Би һөөргөө эрьеэд, хадаһаа буубаб. Тиигээд Эзэнэй намда захирһанай ёһоор, өөрынгөө дархалһан ханза руу хабтаһануудые хэбэб. Тэрэ гэһэн сагһаа хойшо тэдэ тэндэл байгша юм[+].

6(Израилиин арад зон Бээроот-Бэнээ-Якаанай уладай худагуудһаа[†] Мосэроо хүрэтэр аян зам гаталба. Тэндэ Аһароон[†] наһа баража, хүдөөлүүлэгдөө бэлэй. Тэрэнэй орондо Эльазаар хүбүүниинь санаартан[†] болоо һэн[+]. 7Тэндэһээ тэдэнэр Гудгодаа руу зорибо, Гудгодааһаа гол горход элбэгтэй – Ётбаата хүрэтэр ошоо бэлэй[+]. 8Тэрэ үедэ Эзэн Левиин обогой зониие бусадһаа тусгаар илгажа, Өөрынгөө хэлсээнэй ханза[†][*] абан ябахыень даалгаба. Тэдэнэр Эзэнэй урда зогсодог, санаартанай уялга дүүргэдэг, Тэрэнэй нэрээр зониие үреэдэг болобо. Мүнөөшье болотор тэдэ энэ ажалаа хэһээр[+]. 9Бусад уг гарбалнуудта[†] орходоо Левиин обогой зон өөрын хуби газаргүй. Юуб гэхэдэ, Эзэн Өөрөө тэдэнэй хуби болоно. Эзэн Бурхантнай[†] тэдээндэ тиигэжэ айладаа бэлэйл.)[+]

10Түрүүн байһандал адляар, хада дээрэ би дүшэн хоногой туршада байгааб. Эзэн дахин минии үгэ дуулажа, таанадые хюдахагүй гээд шиидээ һэн[+]. 11Эзэн намда захирба: «Ошо, арад зоноо хүтэлжэ, урдань яба. Үгэхэб гэжэ танай үбгэ эсэгэнэртэ Минии тангариглан найдуулһан газар орон руу тэдэнэр орожо, эзэмдэг лэ»[+].


Эзэн ямар эрилтэ табинаб

12Зай, Израилиин арад зон, Эзэн Бурхантнай таанадта гансал эрилтэтэй: Тэрэниие хүндэлэгты, Тэрэнэй зааһан замаар хододоо ябагты, Тэрээндэ дуратай байгты, үнэнхэ зүрхэнһөө Эзэн Бурхандаа һүгэдэгты[+]. 13Таанадта мүнөөдэр минии дамжуулһан Эзэнэй захяа заабаринуудые, хуули ёһонуудые сахигты. Тиигэбэлтнай, таанадта һайн байха[+]. 14Эгээл үндэр огторгойнуудшье, газар дэлхэй, мүн дээрэнь байгааша бүхы юумэн Эзэн Бурханайтнай мэдэлэй юм[+]. 15Теэд гансал танай үбгэ эсэгэнэртэ Эзэн дурлажа, тэдэнэй уг удам болохо таанадые бусад арадуудһаа шэлэн абаа. Мүнөөшье болотор таанад Тэрэнэй шэлэн абаһан арад зандаат[+]. 16Тиимэһээ энэ сагһаа хойшо Эзэнэй үгэ дууладаг бологты, саашадаа бү үсэрхэлдэгты[+]. 17Юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай бурхадай ехэ Бурхан, эзэдэй ехэ Эзэн, Тэрэ агууехэ, асари хүсэтэй, һүрөөтэй Бурхан. Тэрэ нюур илгажа байдаггүй, эдилгэ абадаггүй,[+] 18үншэн хэнзэнүүдые, бэлбэһэн эхэнэрнүүдые аршалдаг, ерүүл зондо дуратай, тэдээндэ эдеэ хоол, хубсаһа хунар үгэдэг[+]. 19Таанадшье ерүүл зондо налархай байгты, юуб гэхэдэ, өөһэдөө Египедэй газар дайдада ерүүл зон байгаа ха юмта[+]. 20Эзэн Бурханаа хүндэлэгты, Тэрээндэ һүгэдэгты, Тэрээндэ хододоо үнэн сэхэ байгты. Гансал Тэрэнэйнгээ нэрээр тангариглагты[+]. 21Тэрэ – танай алдар соло, Тэрэ – танай Бурхан. Танай түлөө агууехэ, һүрдэмөөр хэрэгүүдые хэһыень өөһэдынгөө нюдөөр хараа ха юмта. 22Далан халуун амин үбгэ эсэгэнэртнай Египет[†] руу ерэһэн юм. Харин мүнөө Эзэн Бурхантнай таанадые огторгойн одо мүшэд мэтээр үнэржүүлээ[+].

#### 11


Эзэнэй һүр жабхалан

1Эзэн[†] Бурхандаа[†] дуратай байгты, тэрэнэй захиралта, хуулинуудые, ёһо гурим, мүн захяа заабарииень хододоо сахин, дүүргэн ябагты. 2Һанажа байгты! Үхибүүдтнай бэшэ, таанад өөһэдөө Эзэн Бурханайнгаа хэһээлтэ мэдэһэн, хараһан байнат. Тэрэнэй һүр жабхалан, бар хүсыень, агууехэ шадалынь һанаад үзэгты. 3Тэрэнэй дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] Египедэй фараонтой,[†] бүхы газар оронтойнь хэһэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые; 4таанадай хойноһоо Египедэй сэрэгэй намнахадань, мори унаад, мүн дайшалхы тэргээр[†] хойноһоотнай мүрдэхэдэнь, Хулһата далайн уһан соо Эзэнэй тэдэниие шэнгээһые, дууһан һалгааһые;[+] 5энэ газарта ерэтэртнай элһэн сүл губида таанадай түлөө Тэрэнэй юу хэһые;[+] 6Рэүбээнэй уг удамай Элиааб гэдэгэй хүбүүд болохо Датаан болон Абираамтай Тэрэнэй юу хэһые. Израилиин арад зоной хараһаар байтар газар дэлхэй аман мэтээр ангайн хахаржа, тэдэ хоёрые, гэр бүлэнүүдыень, майхангуудыень, абаад ябаһан бүхы эд зөөрииень залгижархёо бэлэй[+]. 7Иигэжэ таанад лэ Эзэнэй эрхилэн бүтээһэн агууехэ хэрэгүүдые нюдөөрөө хараһан зон болонот.


Эзэнэй үгэһэн газарта

8Тиимэһээ мүнөөдэр минии дамжуулһан бүхы захяа заабаринуудые сахин байгты. Тиигэбэл, таанад шанга болохот, Иордан[†] гол гаталан, эзэмдэхэ гэһэн газартаа ошожо, эзэлхэт. 9Тиигэбэл, Эзэнэй танай үбгэ эсэгэнэртэ, уг удамдань үгэхөөр тангариглан найдуулһан газар дайдада, һүн далайн урдажа, зүгын балай дэлгэржэ байһан газарта, удаан сагта ажаһуухат[+]. 10Эзэлхэеэ ошожо ябаһан газартнай танай орхиһон Египедэй газартал адли бэшэ. Тэндэ үрэһэ тарин хаяхадаа, огород уһалһандал адли хүлөөрөө хүдэлэн, таряалангаа уһалдаг, угаа ехэ ажалтай бэлэйт. 11Харин танай эзэмдэхэеэ ошожо ябаһан тэрэ газар тэнгэриин хура бороогоор ундалдаг хада уулатай, намжаа нюруу газарнуудтай орон нютаг юм[+]. 12Эзэн Бурхантнай тэрэ газарые анхаралаар хүреэлдэг, түхэреэн жэлэй туршада харааһаа табидаггүй[+].

13Хэрбээ минии мүнөөдэр хэлэһэн захяа заабаринуудые шагнан сахижа, Эзэн Бурхандаа дуратай байжа, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Тэрээндэ һүгэдөө гээшэ һаатнай,[+] 14хабарай ба намарай үедэ, юрэдөө, хэрэгтэй сагтань Эзэн танай газарта бороо хура эльгээхэ. Тиихэдэнь таанад таряа талхатай, үзэмэй дараһан архитай, оливын тоһотой байхат[+]. 15Малайтнай тэжээл болохо үбһэ ногоо газар дээрэтнай Тэрэ ургуулха, тиихэдэнь таанад элбэг эдеэтэй байхат[+].

16Теэд болгоомжологты, мэхээр хэн нэгэн дурыетнай буляагуужан. Хажуу тээшээ бү ходорогты, бусад бурхадта бү шүтэгты, тэдээндэ бү мүргэгты. 17Үгы һаатнай, Эзэн таанадта уур сухал болохо. Огторгойе бүглэн хаахадань, бороон орохогүй, газарһаа ургаса гарахагүй, тиигээд таанад Эзэнэй үршөөжэ байһан энэ һайхан газарта удахагүй хосорхот[+].

18Минии эдэ үгэнүүдые ой ухаандаа, зүрхэ сэдьхэлдээ хадуун абагты, гартаа дүлгэ тэмдэг болгон уягты, һанажа байхын тула магнай дээрэтнай тэдэ боолто болоод байг лэ[+]. 19Тэдээн тухай хэлэжэ, үхи хүүгэдээ һургагты – гэртээшье һуухадаа, харгыдашье ябахадаа, амаржа байхадаашье, ажал хэхэдээшье[+]. 20Тэдэниие гэрэйнгээ үүдэнэй тотого дээрэ, бартаанууд дээрээ бэшэгты[+]. 21Танай үбгэ эсэгэнэртэ үгэхэеэ Эзэнэй тангариглан найдуулһан тэрэ газар орондо таанарай ба үхибүүдэйтнай удаан саг соо ажаһуухын тула, хэды саг соо огторгой газар дээрэ оршохоб – тэды сагай туршада таанадай тэндэ байхын тула эдэ бүгэдые хэгты.

22Минии хэлэһэн захяа заабаринуудые жэншэдгүй сахин дүүргэжэ байгаа һаатнай, Эзэн Бурхандаа дуратай байбалтнай, Тэрэнэй замаар ябабалтнай, Тэрээндэ үнэн сэхэ байгаа һаатнай, 23танай хажууһаа бусад арадуудые Эзэн үлдэхэ. Тиихэдэнь таанадһаа олон, хүсэтэйшье арадуудые диилэжэ, газар, уһыень эзэмдэхэт. 24Гэшхэһэн газар бүхэнтнай танай болохо – урда зүгэй элһэн сүл губиһаа хойто зүгэй Ливаан[†] хүрэтэр, зүүн зүгэй Евфрат мүрэнһөө баруун зүгэй аяар Дундада далай хүрэтэр танай хилэнүүд нэмжыхэ[+]. 25Хэншье танай урдаһаа тулажа шадахагүй. Эзэн Бурханайтнай найдуулһанай ёһоор, хайшаашье ошоболтнай, танай урда арадуудые Тэрэ һалгануулан байха[+].


Израилиин арадай шэлэхэ зүйлнүүд

26Анхарагты, би мүнөөдэр таанадта үреэл хараал[†] хоёрой нэгыень шэлэхые дурадханаб:[+] 27хэрбээ таанад мүнөөдэр минии дамжуулжа байһан Эзэн Бурханайнгаа захяа заабаринуудые сахибал, үреэл хайрада хүртэхэт;[+] 28хэрбээ таанад Эзэн Бурханайнгаа захяа заабариие сахингүй, минии мүнөөдэр заажа байһан замһаа хотироо һаа, танигдаагүй ондоо бурхадта мүргэжэ эхилээ һаа, хараалда хүртэхэт[+].

29Эзэлхэеэ ошожо ябаһан газар руутнай Эзэн Бурханайтнай асархадань, Гэризиим хада дээрэһээ үреэл, харин Эбаал хада дээрэһээ хараал табигты[+]. 30Тэдэ хаданууд Иордан голой баруун бэедэнь, наранай орохо зүгтэ, Арабаада ажаһуугша ханаһаан[†] арадай газар дайда дээрэ, Гилгаал хотын хажуугаар, сарса модоной ургадаг Морээ гэдэг тахилгатай ойдо дүтэхэнэ юм[+].

31Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байһан газарые эзэмдэхэеэ таанад Иордан гол мүнөө гаталхатнай. Тиигээд тэрэ газарые эзэлжэ, тэндэ ажаһуухадаа, 32минии мүнөөдэр дамжуулан хэлэжэ байгааша бүхы хуули, ёһо гуримуудые сахин дүүргэгты.

#### 12


Гансал газарта үргэл хэхэт

1Элинсэг хулинсагайтнай Эзэн[†] Бурханай[†] эзэлхыетнай үгэжэ байһан тэрэ газарта заатагүй танай сахин дүүргэхэ хуули, ёһо гуримууд гэбэл, иимэ: 2Таанадта диилдэһэн тэдэ арадуудай үндэр уула, добо гүбээнүүд дээрэ, алибаа һаглагар модон доро өөһэдынгөө бурхадта мүргэдэг газарнуудыень бүримүһэн үгы хэгты[+]. 3Тэдэнэй үргэлэй шэрээнүүдые[†] һандаргаагты, нангин[†] шулуун баханануудыень бута сохигты, Ашэраагай[†] баханануудые галдагты, бэшэ хэзээдэшье тэрэ газарта дурсагдахагүйгөөр бурхадайнь һиилэмэл хүрэгүүдые таһа сабшагты[+]. 4Эзэн Бурхандаа таанад ондоогоор мүргэхэ ёһотойт. 5Эзэн Бурхантнай бүхы обогуудайтнай газар дайдада Өөрынгөө һуури шэлэн тодорхойлжо, тэндэ Өөрынгөө нэрэ баталха. Мүргэхэеэ таанад гансал тиишээ ерэхэ ёһотойт[+]. 6Түгэс шатаалта үргэлөө,[†] үргэлөө, ургасынгаа болон малай арбанай нэгэ хубиие,[†] өөһэдынгөө хубиин үргэл, шахаа тангаригаартнай хараалагдаһан[†] үргэл, өөһэдын һайн дуранай үргэл,[†] томо болон жэжэ малай түрүүшын түл тиишээ асарагты. 7Тэндэ Эзэн Бурханайнгаа урда гэр хотоноороо эдеэ хоол баригты. Ямар ажал хэһэнээ, ямар үрэ дүн туйлаһанаа баяртайгаар мэдээсэн, Эзэн Бурхантнай таанадта эдэ бүгэдые үршөөгөө гээд һанан дурсан байхат[+].

8Хүн бүхэндэ юун зүб шэнгеэр һанагданаб, тиимээр лэ бидэ Бурхандаа мүргэдэг байгаабди. Харин тэндэ таанад тиигэжэ байха ёһогүйт[+]. 9Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байһан амгалан тайбан газарта, тэрэ хубита газартаа, арай хүрөөгүй байнат[+]. 10Харин Иорданиие[†] гаталаад, Эзэн Бурханайтнай эзэлхыетнай үгэжэ байһан газар дайдада түбхинэхэдөө, тойроод байһан дайсадһаатнай Тэрэнэй амаруулхада, амгалан тайбан, аюулгүй ажаһуужа эхилхэдээ,[+] 11Эзэн Бурханайтнай нэрэеэ нэрлүүлхэ газар шэлэн заахадань, тиишэнь минии хэлэһэн бүхы юумэ асарагты: түгэс шатаалта үргэлөө, үргэлөө, ургасынгаа болон малай арбанай нэгэ хубиие, өөрынгөө хубиин үргэл, Эзэндэ үргэһэн шахаа тангаригаартнай хараалагдаһан эрхим үргэл[+]. 12Таанад үхи хүүгэдтэеэ хамта, зарасанартнай, хото һуурин соотнай байдаг левидүүд[†] тэндэ ошожо, бултадаа Эзэн Бурханайнгаа урда хүхилдэгты. Левидүүд өөрын хуби газаргүй гээшые бү мартагты[+]. 13Хараһан лэ газартаа түгэс шатаалта үргэл хэхэеэ тэбшэгты. 14Харин танай али нэгэн обогуудай эзэлдэг дайдын нэгэ газар Эзэнэй заахада, тэндэ түгэс шатаалта үргэл хэгты, мүн минии хэлэһэн юумые бултыень дүүргэгты.

15Гэхэтэй хамта, Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэнэй хэмээр хэды малтай болонобши, тэрээнһээ дулдыдан, һанаһан лэ сагтаа, дураараа малаа үүсэлжэ, мяхыень эдихэдэтнай болохо. Бузартаһан ба арюун сэбэр хүншье тэрэниие гүрөөһэнэй гү, али зээрэнэй мяха эдиһэндэл адляар эдихэ аргатай. 16Гансал шуһыень эдихэ ёһогүйт, уһан шэнгеэр тэрэниие газарта адхагты[+]. 17Бурханда үргэхэ үргэлөө – орооһо таряанайнгаа, үзэмэй дараһан архиингаа, мүн оливын тоһонойнгоо[†] Бурханда үргэгдэхэ арбанай нэгэ хубиие, томо болон жэжэ малайнгаа түрүүшын түл, шахаа тангаригаартнай хараалагдаһан үргэл, өөһэдын һайн дуранай үргэл, хубиин үргэл ажаһуудаг газартаа бү эдигты. 18Эдэ бүгэдые Эзэн Бурханайнгаа урда, Тэрэнэй шэлэһэн газарта эдеэрэйт. Таанад хүбүүд, басагадтаяа, бүхы зарасанартаяа, хото соотнай байдаг левидүүдтэй хамта эдэниие эдижэ, Эзэн Бурханайнгаа урда хүхилдэн, хэһэн ажалаараа сэдьхэлээ ханан байгты. 19Ойлгогты, өөрынгөө газар дайда дээрэ байгаа бүхы үе сагтаа левидүүдтэй бүхы юумээрээ хубаалдажа байгты[+].

20-21Эзэн Бурхантнай орон түрынтнай хилэнүүдые үргэдхэхөөр найдуулаа бэлэй. Тэрэнэй энэ хэрэг бүтээхэдэнь, шэлэн зааһан нангин үргөөһөөнь таанадай хэн нэгэнэй гэр дан холо үлэжэ магад. Холо байжа, мяха эдихэеэ һанабал, эдихэдэтнай хамаагүй. Эзэнэй үршөөһэн малһаа үүсэлхэдээ, минии хэлэһээр, гэртээ тэрэниие хэзээшье эдихэдэтнай болохо. 22Гүрөөһэ гү, али зээрэн эдиһэндэл адляар энэ мяха эдихэдэтнай болохо. Арюун сэбэршье, мүн бузартайшье хүнэй энээниие эдихэдэ хамаагүй. 23Гансал шуһа эдихэгүй гэжэ ехэ нарибшалаарай, юуб гэхэдэ, шуһан гээшэ ами наһан болоно, мяхантай хамта ами наһа эдижэ болохогүй[+]. 24Шуһа бү эди, уһан мэтээр тэрэниие газарта адха. 25Эзэнэй захирһаар бүхы юумэ хээд байбалшни, шамда ба һүүлдэнь шинии уг удамда һайн байха. Шуһа бү эдеэрэй. 26Нангин зүйлөө, шахаа тангаригаар хараалагдаһан үргэлөө хэхэ гэбэл, Эзэнэйнгээ шэлэһэн газарта ошоорой. 27Тэндэ Эзэн Бурханайнгаа үргэлэй шэрээ дээрэ түгэс шатаалта үргэлэй мяха болон шуһые шатаан үргөөрэй; харин амгалан байдалай түлөө үргэлэй[†] шуһа Эзэн Бурханайнгаа үргэлэй шэрээ дээрэ адхаад, мяхыень эдеэрэй. 28Минии захин хэлэһэн үгэнүүдые дуулажа, сахин дүүргэгты. Эзэн Бурхандаа аятай, һайн юумэ хэжэ байбалтнай, таанадта, мүн үри һадаһандатнай хэтын хэтэдэ һайн байхал.


Шүтөөнүүдтэ бү мүргэгты!

29Таанадай эзэмдэхэеэ ошожо байһан газарта бусад арадуудые Эзэн Бурханайтнай хюдахадань, тэдэ арадуудай газарые эзэмдэжэ, тэндэнь ажаһуудаг болоходоо, 30болгоомжологты! Эдэ арадуудай үгы хэгдэжэ байхада, урьхадань бү орогты, тэдэнэй бурхад тухай бү асуугты, «Тэдэ арадууд яажа бурхадтаа мүргэдэг байгаа гээшэб? Би мүн лэ тиимээр мүргэдэг болохоб», – гэжэ бү хэлэгты[+]. 31Эзэн Бурхандаа тэдээндэл адляар бү хандагты. Эзэнэй жэрхэдэг, үзэн ядадаг юумые эдэнэр хэдэг, үхи хүүгэдээшье бурхадтаа үргэн, гал дээрэ шатаадаг байгаал![+] 32Минии таанадта захиһан юумэ бултыень дүүргэхэеэ оролдогты, хэлэһэндэм юушье бү нэмэгты, бү хороогты![+]

#### 13


Ондоо бурхадта шүтэхые уряалһан хүнэй амиие һүнөө

1Таанадай дунда лүндэншэ гү, али зүүдэ тайлбарилагша бии болоод, дүлгэ тэмдэг[†] гү, али гайхамшагта үзэгдэл[†] харуулхаяа найдуулжа,[+] 2тэдэ тэмдэгүүдэйнь нээрээ бэелүүлэгдэшоо гээшэ һаань, танихагүй ондоо бурхадта шүтэдэг болохыетнай тэрэ таанадта идхан хэлэжэ магад[+]. 3Тэрэ лүндэншые гү, али зүүдэндээ юумэ харадаг хүниие бү шагнагты; юуб гэхэдэ, Эзэн[†] Бурхантнай[†] Намда бүхы зүрхэ сэдьхэлһээ дуратай гээшэ гүт гэжэ мэдэхын тула таанадые туршажа байна гээшэл. 4Эзэн Бурханаа шүтэн ябагты, Тэрэниие хүндэлэгты! Захяа заабаринуудыень сахигты, үгыень дуулагты! Тэрээндэ мүргэгты, Тэрээндэ үнэн сэхэ байгты! 5Эзэн Бурханайтнай захиһан замһаа таанадые хадууруулхаяа һанажа уряалһан, Египедэй газар дайдаһаа гаргаһан, богоол байдалһаатнай мултаруулһан Эзэн Бурхандаа урбахыетнай тухирдаг тэрэ лүндэншые гү, али зүүдэндээ юумэ харадаг хүниие хороохо хэрэгтэй. Өөһэдһөө муу юумэ зайсуулха ёһотойт[+].

6Шамда дүтэ хэн нэгэн – аха, дүүшни, хүбүүншни гү, али басаганшни, дуратай һамганшни гү, али анда нүхэршни шинии, мүн үбгэ эсэгэнэрэйшни мэдэхэ танихагүй ондоо бурхадта мүргэдэг болохыеш һэмээхэнээр үгэдөө оруулха һанаатай, «ошожо, ондоо бурхадта зальбардаг болоё» гээд хэлээ һаань, 7танай хажууда, мүн холошье ажаһуудаг, дэлхэйе нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр дүүргэдэг арадуудай бурхадта мүргэдэг болохыешни аргадажа эхилээ һаань, 8тэрэнэй үгэдэ бү оро, бү шагна, нигүүлэсхы зан бү гарга, тэрэниие бү хайрла, бү аршала[+]. 9Тэрэниие ала! Алахадаа, эхилээд ши тэрээндэ гар хүрэн, шулуу шэдээрэй, удаань бүхы арад зон гар хүрэхэ[+]. 10Шулуу шэдэн тэрэниие алаарай! Юуб гэхэдэ, Египедэй газар дайдаһаа гаргаһан, богоол байдалһаашни мултаруулһан Эзэн Бурханһаашни шамайе холодуулхые тэрэ һэдээ бшуу[+]. 11Энэ ушар тушаа бүхы Израилиин улад зон дуулажа, һүрдэхэ, саашадаа иимэ муухай хэрэг хэншье хэхэеэ болихо.

12Ажаһуухынтнай тула Эзэн Бурханайтнай үгэһэн али нэгэн хотодо 13танай арадай дунда өөдэгүй хүнүүд бии болоһон, «ошожо, ондоо, мэдэхэгүй бурхадта зальбардаг болоё» гээд хотын ажаһуугшадта хэлэнэ гэжэ дуулаа һаа,[+] 14мүрдэлгэ гүрдэлгэ ябуулагты, һайса мүшхэгты. Тиигээд иимэ жэгшүүритэй юумэнэй танай дунда үнэхөөр болоо гээшэ һаань, 15тэрэ хотын ажаһуугшадые бултыень һэлмээр сабшагты, мал һүрэгыень мүн лэ һалгаагты. Тэрэ хотые дууһан үгы хэгты! 16Зонойнь бүхы зөөри хотын талмай дээрэ суглуулагты. Удаань энэ хотые бүхы зөөритэйнь Эзэн Бурхандаа үргэн шатаагты. Энэ хото хэтэ мүнхэдөө һандархай шулуун үлэгдэл болоод лэ үлэхэ, хэзээдэшье дахин бодхоогдохо ёһогүй[+]. 17Тэрэ усадхагдаха юумэнһээ юундэньшье гар бү хүрэгты. Тиигэбэлтнай, Эзэнэй уур хилэн намдажа, Тэрэ таанадта үршөөл үгэхэ, хайрлаха, үбгэ эсэгэнэртэтнай тангариглаһанайнгаа ёһоор, таанадые үнэр арад болгохо[+]. 18Эзэн Бурханайнгаа үгыень дуулажа, минии мүнөө дамжуулжа байһан Тэрэнэй захяа заабаринуудые сахин, Эзэн Бурхандатнай таатай, һайн юумэ хэжэ байбалтнай, эдэ бүгэдэ гүйсэд бүтэхэ.

#### 14


Гашуудалай хорюултай ёһолол

1Таанад Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] арад зон болонот. Хэн нэгэнэй наһа барахада, гашуудалай тэмдэг харуулан, өөһэдыгөө хадхажа, отолжо бү байгты, магнай дээрэхи үһэеэ бү хюһагты[+]. 2Юундэб гэхэдэ, таанад Эзэн Бурханай нангин[†] арад ха юмта. Дэлхэйн арадууд сооһоо Эзэн таанадыел Өөрынгөө арад болгохо гэжэ шэлэһэн байна[+].


Сээргүй ба сээртэй амитад

3[•]Жэгшүүритэй муухай ямаршье юумэ бү эдигты. 4Таанадай эдижэ болохо амитад гэбэл: үхэр, хонин, ямаан, 5буга, зээрэн, боро гүрөөһэн, янгир, зэрлиг буха, оронго, аргали. 6Асатаһан туруутай, хибэдэһэ хибэдэг мал эдихэдэтнай болохо. 7Гансал тэмээ, туулай, дорго бү эдигты, юундэб гэхэдэ, тэдэнэр хибэдэһэ хибэдэгшье һаа, харин аса туруугүй. Тэдэнэр таанадта сээртэй. 8Тиигээд гахай аса туруутай байбашье, харин хибэдэһэ хибэдэггүй, тиимэһээ танда бузартай байха. Тэдэнэй мяханһаа бү эдигты, һэедэньшье гар бү хүрэгты; танда бузартай байха.

9Уһанай амитадһаа һэрбээтэй болон хашарһатай амитадые таанадай эдихэдэ болохо. 10Зүгөөр һэрбээгүй, хашарһагүй амитадые бү эдигты: тэдэ танда бузартай байха.

11Сээргүй ямаршье шубуу эдихэдэтнай болохо, 12-18харин элдэб янза түрэлэй иимэ шубуудые эдижэ болохогүй: бүргэд, бэгсэргэ, харсага, нашан харсага, элеэ, ёло, хирээ, тэмээн хяруул, шара шубуун, сахали, хилэн шубуун, хүхэ дэглээ, хотон шубуун, суусагаалжан, бүбөөлжэн, һарьһан баабгай.

19Далитай бүхы хорхой шумуул таанадта сээртэй, тиимэһээ тэдэниие бү эдигты, 20харин сээргүй алишье шубуу эдихэдэтнай болохо.

21Үхэһэн амитадай һэе бү эдигты. Танай хотодо байгша ерүүл хариин хүндэ тэрэниие үгэгты, үгышье һаа, худалдагты, тэрэ эдиг. Юуб гэхэдэ, таанад Эзэн Бурханайнгаа нангин арад ха юмта.

Эшэгые эхынь һүн соо бү шанагты[+].


Арбанай нэгэ хуби тухай

22Жэл бүри ургуулдаг ургасынгаа арбанай нэгэ хубиие[†] амяарлан орхи[+]. 23Тиигээд Эзэн Бурханайнгаа нангин үргөөдэ ошожо, Тэрэнэй урда таряанайнгаа, үзэмэй дараһан архиингаа, оливын тоһоной[†] арбанай нэгэ хубииень, мал һүрэгэйнгөө түрүүшын түл эдеэрэй. Иигэжэ ши Эзэн Бурханаа хододоо хүндэлжэ, түбэгшөөжэ һурахаш. 24Эзэн Бурханайтнай нангин үргөө шамһаа холо байба гэел даа. Тэрэнэй үршөөһэн ургаса, мүн түлэй арбанай нэгэ хубиие тиишэнь абаашажа шадахагүй байгаа һаа, 25эдэ бүгэдэеэ худалдаад, мүнгэн болгоод, Эзэн Бурханайнгаа нангин үргөөдэ тэрэ мүнгөө абаад ошоорой. 26Тиигээд тэрэ мүнгөөрөө һанаһан юумэеэ худалдан аба: үхэр, хони, үзэмэй дараһан архи, шара ундаа, һанаһан бүхы юумэеэ. Гэр бүлэтэеэ хамта тэндэ Эзэн Бурханайнгаа урда эдеэлэ, сэнгэ.

27Гэбэшье шинии хотодо ажаһуудаг левидүүд[†] тухай бү марта. Юундэб гэхэдэ, шамда орходоо тэдээндэ газарай хуби үгы ха юм[+]. 28Гурбан жэлэй үнгэрхэ эсэстэ жэлэй ургасын, мүн түлэйнгөө арбанай нэгэ хубиие суглуулжа, хото соогоо нөөсэлдэг бай[+]. 29Тиихэдэш өөрын хубиин газаргүй левидүүд, ерүүл зон, шинии хотын үншэн хэнзэнүүд, бэлбэһэн эхэнэрнүүд ерэжэ, садатараа эдеэлжэ байг. Иигээд байгаа һаашни, Эзэн Бурханшни хэһэн хэрэг бүхэнииеш үреэхэл.[†]

#### 15


Үри хүлисэхэ тусхай жэл

1Долоон жэлэй үнгэрхэ эсэстэ зоной үриень хүлисэ[+]. 2Энэ яагаад хэгдэхэб гэхэдэ, нэгэ яһанай болохо хүндэ зөөри, мүнгэ хэн нэгэн зээлеэр үгэһэн байгаа һаа, тэрэниие хүлисэжэ, нэгэ уг унгиин энэ хүнһөө үриеэ бү нэхэг. Юуб гэхэдэ, тэрэ жэлдэ үри хүлисэхэ ёһотой гээд Эзэн[†] тунхаглаһан байна. 3Хариин хүнһөө үриеэ нэхэхэдэш болохо, гэбэшье Израилиин уладай үритэй нэгэндэ үриень хүлисэ[+].

4Танай орон нютагта үгытэй хүн бү үзэгдэг. Эзэн Бурхан[†] танай хуби гээд эдлэхыетнай тэрэ газар үгэнэ, таанадые үреэхэл.[†] 5Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулажа, минии мүнөөдэр дамжуулан хэлэһэн бүхы захяа заабаринуудые сахин дүүргэхэеэ оролдоо гээшэ һаатнай, эдэ бүгэдэ хүсэлдэхэ байна. 6Найдуулһанайнгаа ёһоор, Эзэн Бурхантнай таанадые үреэхэ, тиихэдэнь ондоо арадуудта урьһаар үгэхэ мүнгэтэй, баян һуухат, өөрөө хэнһээшье мүнгэ урьһалхагүйт. Таанад олон арадуудые зонхилон һуухат, харин тэрэ арадуудай нэгэнииньшье таанадые захиран зонхилхогүй[+].

7Эзэн Бурханайшни үгэжэ байһан газарта ажаһууха үедэш нэгэ хотодо шинии арад зонһоо хэн нэгэн үгыржэ болохо. Хатуу, шэрүүн сэдьхэлтэй бү бай, үгытэй угсаатандаа туһалхаяа бү арса. 8Тэрээндэ заабол туһала, хамһалса, хэрэгтэй юумыень урьһаар үгэ[+]. 9«Долоодохи жэл, үри шэри хүлисэхэ жэл, ойртоо» гэһэн муу һанаан толгойдош орожо, үгытэй угсаатандаа шэрүүнээр хандан, тэрээндэ туһалхаяа арсахаһаа болгоомжоло. Юуб гэхэдэ, тэрэ Эзэндэ шам тухай гомдол бариха, тиихэдэнь ши зэмэтэй болохош. 10Тэрээндэ эриһэн юумыень үгэ, үгэжэ байхадаа сэдьхэлдэшни бүглэржэ бү байг. Юуб гэхэдэ, энэ хэрэгэй түлөө Эзэн Бурханшни бүхы ажал хэрэгүүдыеш, бүтээжэ байгаа бүхы юумыеш үреэхэ. 11Газар дэлхэй дээрэ үгытэй нэгэ тэды израильшууд[†] хододоо байха. Тиимэһээ үгытэй угсаатандаа туһалхые, өөрынгөө орон нютагай гуйраншанда туһалжа байхые би шамда захирнаб[+].


Богоолые сүлөөдэ табиха тухай

12Еврей яһанай эрэ гү, али эхэнэрэй богоол болон, шамда бэеэ худалдаад, зургаан жэл соо тэрэшни шамда зарагдабал, долоодохи жэлдэнь тэрэниие сүлөөдэ табяарайш[+]. 13Сүлөөдэ табихадаа, тэрэниие хооһоор бү эльгээгээрэй. 14Өөрынгөө таряа талханһаа, мал адууһанһаа, үзэмэй дараһан архи хорзоһоо харамнангүй тэрээндэ үгэ. Эзэн Бурханайшни үршөөһэн юумэнһээ хубаалда. 15Египедэй газар дайдада богоол байһанаа, Эзэн Бурханайшни шамайе сүлөөлһые бү марта. Тиимэһээл би мүнөө шамда захиржа захижа байна ха юмбиб.

16Хэрбээ богоолойшни шамда болон гэр бүлэдэш дуратай байһан, һайн байһан ушарһаа танайда үлэхэеэ һанажа, гаран ошохоо арсаа һаань, 17шүбгэ абажа, шэхээрнь үүдэн руу нэнгүүлжэ, шэхыень нүхэлэ. Энэ хадаа тэрэнэй хэтэ мүнхэдөө шинии богоол болоһоной тэмдэг юм. Богоол эхэнэрэйшье шэхэ иимээр нүхэлөөрэй[+]. 18Сүлөөдэ богоолые табихадаа, бү хара буу, юуб гэхэдэ, тэрэ зургаан жэл соо хүдэлжэ, шинии хүлһэлжэ абаха ажалшанай түлбэриин хахадайнь түлөө хүдэлөө бшуу. Иигэжэ хэрэг бүхэнииеш Эзэн Бурханшни үреэхэл.


Малай түрүүшын түл

19Томо болон жэжэ малайнгаа түрүүшын эрэ түлые Эзэн Бурхандаа тусгаарлан орхи. Иимэ тугал ажалда бү хэрэглэ, иимэ хурьганай нооһошье бү хайшала[+]. 20Эзэн Бурханайнгаа урда, нангин[†] үргөөдэ жэл бүри гэр бүлөөрөө тэрэниие эдеэрэй. 21Малда ямар нэгэн дутагдал – дохолон гү, али һохор, үгышье һаа, үшөө ондоо дутуу дундатай байгаа һаань, тэрэниие Эзэн Бурхандаа бү үргэ[+]. 22Ши тэрэниие гэртээ эди. Арюун, мүн бузартайшье хүнэй эдихэдэ хамаагүй, гүрөөһэн, зээрэнэй мяха эдиһэндэл адляар тэдэ эдиг лэ. 23Гансал малай шуһа бү эди, уһан шэнгеэр тэрэниие газар руу адха[+].

#### 16


Паасха

1[•]Авиив гэһэн һарада Паасха[†] гэһэн һайндэр һайндэрлэжэ, Эзэн[†] Бурханаа[†] хүндэлэгты. Юуб гэхэдэ, авиив һарада һүниндөө Тэрэ таанадые Египедһээ гаргаа бэлэйл. 2Эзэнэй нангин үргөөдэ[†] үхэр, хонёор Паасхын үргэл хээрэйгты. Энэ үргэл Эзэн Бурхандашни зорюулагдаха ёһотой. 3Эһээһэн талхаар бариһан хилээмэ Паасхын үргэлтэй хамта бү эдигты. Долоон үдэр эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ Паасхын үргэлтэй хамта эдеэрэйгты, Египедэй газар дайдаһаа яаралтайгаар гаран ошоходоо иимэ хилээмэ эдеэ бэлэйлта. Эдигты энэ гай зоболонгой хилээмэ, Египедһээ гараһан тэрэ үдэрые амиды мэндэ байһан сагтаа һанан байгаарайт[+]. 4Танай газар нютагта долоон хоногой туршада хэндэшье эһээбэри байха ёһогүй. Тиихэдэ түрүүшын үдэр боро хараанаар үргэһэн мяханһаа үглөөгүүр болотор юуншье үлэнгүй эдигдэхэ ёһотой[+].

5-6Малаар Паасхын үргэл гансал Эзэнэй нангин үргөө соо хээрэйгты. Эзэн Бурханайтнай танда үршөөжэ байһан газарта хаа-хаанагүй иимэ үргэл хэжэ болохогүй. Үдэшэлэн, наранай орохо үедэ, таанадай Египедһээ гараһан сагта Паасхын үргэл хээрэйгты. 7Эзэн Бурханайнгаа нангин[†] үргөөдэ мяха шанажа эдеэрэйгты, тиигээд үглөөдэрынь гэртээ харихадатнай болохо. 8Эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ зургаан хоногой туршада эдигты, харин долоодохи үдэртөө нангин суглаагаа үнгэргэжэ, ямаршье ажал бү хэгты.


Ургаса Хадалгын һайндэр

9Ургаса хадажа эхилһэн сагһаа хойшо долоо дахин долоон хоногые тоолоорой[+]. 10Тиигээд Эзэн Бурханайнгаа нэрэ хүндэдэ Ургаса хуряалгын һайндэр һайндэрлэгты, Эзэн Бурханайтнай таанадые үршөөһэнэй хэмжүүрээр, юрэдөө, шадалайнгаа аяар Тэрээндэ үргэл хээрэйгты. 11Эзэнэй нангин үргөөдэ таанад үхи хүүгэдтэеэ, зарасанараараа, левидүүдтэй,[†] ерүүл зонтой, танай хотын үншэн хэнзэнүүдтэй, бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэй хамта Эзэн Бурханайнгаа урда хүхилдэгты. 12Египедтэ богоол байһанаа бү мартагты, тиигэжэ эдэ хуулинуудые сахин гүйсэдхөөрэйгты[+].


Майхангуудай һайндэр

13Таряагаа тээрмэдэһэнэй, үзэмэй модонойнгоо шүүһэ даража дүүргэһэнэй удаа Майхангуудай һайндэр[†] һайндэрлэгты[+]. 14Таанад үхи хүүгэдээрээ, богоолнуудтаяа, левидүүдтэй, ерүүл зонтой, танай хотын үншэн хэнзэнүүдтэй, бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэй хамта һайндэрэй үедэ хүхилдэгты. 15Эзэнэй нангин үргөөдэ долоон хоногой туршада Тэрэниие магтан һайндэрлэгты. Ургасыетнай, бүхы ажал хэрэгүүдыетнай Эзэн Бурханай үреэһэн ушарһаа таанад сэдьхэл дүүрэн сэнгэгты.

16Танай үндэһэ яһанай бүхы эрэ зон Эзэн Бурханайнгаа нангин үргөөдэ жэлдээ гурба дахин ерэхэ ёһотой: Паасхын, Ургаса хуряалгын һайндэр болон Майхангуудай һайндэрнүүдэй үедэ. Ерэхэдээ, Эзэнэй урда гар хооһон бү ерэгты. 17Эзэн Бурханайнгаа үршөөн үгэһэнэй хэмээр, шадалайнгаа аяар хүн бүхэн бэлэг асараг лэ.


Зарга хэрэгүүдые шиидхэлгэ

18Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэн бүхы хото соо обог бүхэндэ хэрэг шүүн шиидхэгшэдые болон ахамадуудые томилон табигты. Тэдэнэр улад зоной хэрэгүүдые зүбөөр шиидхэжэ байг лэ[+]. 19Тэдэ хуули гурим хазагайруулха, нюур илгажа байха ёһогүй. Эдилгэ бү аба, юуб гэхэдэ, эдилгэ хадаа сэсэн хүниие һохор болгодог, үнэн шударга[†] хүниие худалша болгодог[+]. 20Үнэн шударга, гансал үнэн шударга байхаяа эрмэлзээрэй! Тиигэбэл, Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байгаа газарые эзэмдэн, амар мэндэ ажаһуухат.


Бусад бурхадые шүтэлгэ

21Эзэн Бурхандаа үргэлэй шэрээ[†] бүтээхэдээ, Ашэраа[†] бурханай модо хажуудань бү һуулгагты, ямаршье модо бү һуулгагты[+]. 22Шүтөөнүүдтэ мүргэхэ шулуун бахана бү бодхоогты, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай энээниие үзэн ядадаг.

#### 17

1Дутагдал зэмдэгтэй үхэр гү, али хони Эзэн[†] Бурхандаа[†] бү үргэгты. Юуб гэхэдэ, энэ хадаа Эзэн Бурхандатнай жэгшүүритэй муухай юумэн гээшэ[+].

2-3Эзэн Бурханайтнай танда үгэһэн ямар нэгэн хото соо хэн нэгэн, эрэ хүн гү, али эхэнэр, Тэрэнэй үзэн ядадаг муу юумэ хэжэ, ондоо бурхадта мүргэжэ, нара, һарада гү, али огторгойн одо мүшэдтэ зальбаржа, Тэрээнтэй байгуулһан хэлсээгээ эбдээ гээшэ һаань, 4иимэ муу юумэ дуулаа һаа, һайса шалгагты. Үнэн дээрээ иимэ бузар муухай хэрэгэй Израильда[†] үзэгдөө хадань, 5иимэ муу юумэ хэһэн тэрэ эрэ хүниие гү, али тэрэ эхэнэрые хотын бартаануудай[*] хажууда абаашажа, шулуудажа алагты[+]. 6Муу юумэ хэһыень нэгэ хүнэй гэршэлхэдэ, алажа бү байгты. Харин хоёр гү, али үшөөшье олон хүнэй энээниие баталан гэршэлжэ байгаа хадань, тэрэ хүн хороогдохо ёһотой[+]. 7Тэрэниие алахын тула эгээн түрүүн гэршэ зон шулуу шэдэжэ эхилхэ ёһотой. Удаань бусад зон шулуу шэдэхэ, иигэжэ өөһэдынгөө дундаһаа муу юумэ арилгагты[+].


Зарга шүүбэри

8Ямар нэгэн хэрэгүүдые, жэшээнь, хүниие хорооһон ушар гү, али хоёр хүнэй зөөри зөөшын талаар арсалдаае, үгышье һаа, хэнииеб даа гэмтээһэн хэрэгые нютагай шүүбэрилэгшэд шиидхэжэ шадахагүй байбалнь, бартаануудай хажууда ондо ондоо һанамжануудай гарабалнь, Эзэн Бурханайнгаа нангин[†] үргөөдэ ошогты. 9Левит санаартадта ба тэрэ үедэ хэрэгүүдые шиидхэн шүүбэрилжэ байгаашада ерэжэ асуухадатнай, юу хэхые тэдэнэр хэлээд үгэхэ[+]. 10Эзэнэй нангин үргөө[†] соо тэдэнэр шиидхэбэри соносхохо. Тэдэнэй шиидхэбэри дүүргэхэ, хэлэһыень бултыень жэншэдгүй сахиха, гүйсэдхэхэ ёһотойт. 11Тэдэнэй таанадта заабарилһан һургаалай[†] ёһоор лэ, хэлэһэн соонь лэ хэрэг бүтээгээрэйгты. Шиидхэбэрииень бү хазагайруулагты, нарибшалаарайгты. 12Эзэн Бурханайтнай албатан болохо санаартанай[†] гү, али шүүбэрилэгшын үгэнүүдые дуулангүй һөөргэдэһэн хүн үхэхэ ёһотой. Иигэжэ муу юумэн Израиль сооһоо үгы хэгдэхэ жэшээтэй. 13Бүхы арад зон энээн тушаа дуулажа һүрдэг, дахин тиимэ һөөргэдэхэ ябадал хэншье бү гаргаг.


Хаанай уялганууд тушаа

14Эзэн Бурханайнгаа үршөөн дамжуулжа байһан газарта ерэжэ эзэмдээд, ажаһуужа эхилхэдээ, «маанадые тойрон ажаһуугша арадуудтал адляар, өөһэдтөө хааниие залая» гээд шиидэбэл,[+] 15Эзэн Бурханайнгаал шэлэһэн хүниие өөһэд дээрээ хаанаар залаха ёһотойт. Таанадай нэгэн хаантнай болуужан, хариин хүниие өөрынгөө хаан болгожо бү табигты[+]. 16Хаан хадаа өөртөө моридойнгоо тоо олошоруулжа байха ёһогүй, моридые олоор абахын тула зониие Египет[†] руу эльгээжэ байха ёһогүй. Юуб гэхэдэ, Эзэн «Тиишээ, энэ харгыгаар һөөргөө бусахагүйт» – гэжэ таанадта айладаа һэн шуу[+]. 17Мүн тиихэдэ тэрэ олон һамгатай байха ёһогүй. Юуб гэхэдэ, тэрэ иигэжэ Эзэнһээ холодожо магад. Тэрэ өөртөө алта мүнгэ угаа ехээр суглуулха ёһогүй[+].

18Хаан шэрээдэ залархадаа, левит санаартадта хадагалагдадаг номһоо һургаал тэрэ өөртөө буулгажа бэшэг. 19Тэрэ номые өөртөө баряад байг, бүхы наһан соогоо тэрэниие уншаг. Юуб гэхэдэ, хаан гээшэ Эзэн Бурханаа хүндэлжэ һураха, энэ һургаалые болон хуулинуудые гүйсэд дүүргэхые оролдохо ёһотой[+]. 20Тиигэбэл, хаан арад зондоо дээрэлхэжэ байхагүй, захяа заабаринуудһаа баруун, зүүн тээшээ хазагайржа байхагүй. Тиимэл хаан ба тэрэнэй уг изагуур удаан саг соо Израилиин хаанта засагые гартаа баряад зонхилхол.

#### 18


Санаартанай хуби

1Израилиин бүхы улад зоной газарай хуби абажа байхадань, Левиин санаарта обогтон иимэ юумэндэ хүртэхэгүй. Хубинь – Эзэндэ[†] үргэдэг үргэлнүүд, тэдээгээр тэдэ хооллохо. 2Бусад обогой зондо орходоо левидүүд[†] газарай өөрын хубигүй байха. Эзэнэй тэдээндэ айладаһанай ёһоор, Эзэн лэ Өөрөө тэдэнэй хуби мүн[+].

3Арад түмэнэй үргэлһөө санаартанай[†] абаха хубинь гэбэл, үргэжэ байһан үхэр гү, али хониной хоёр үргэн, гэдэһэ дотор болоно[+]. 4Орооһоной, үзэмэй дараһан архиин, оливын тоһоной[†] дээжэ, хонидһоо хайшалһан түрүүшын нооһо тэрээндэ мүн лэ үгэгты[+]. 5Юуб гэхэдэ, Өөрынь урда зогсожо, хэтын хэтэдэ алба хэхыень Левий гэгшын үри һадаһадые бүхы обогуудһаатнай Эзэн Бурхантнай[†] шэлээ ха юм.

6Израилиин ямар нэгэн хотодо ажаһуудаг левит Эзэнэй нангин үргөөдэ[†] дураараа өөрөө ерэжэ,[+] 7Эзэндэ алба хэдэг бусад левидүүдтэл адли, Эзэн Бурхандаа алба хэбэл, 8тэдэнтэй адли эдеэ хоолдо хүртэдэг байха, мүн эсэгэһээ абаһан хубияа худалдажа, мүнгэеэ өөртөө үлөөхэ эрхэтэй.


Хүүгэдээ шатаан үргэхэ хорюултай

9Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байһан газарта ерэхэдээ, тэндэхи арадуудай хэжэ байһан жэгшүүритэй муухай юумэ хэжэ бү һурагты[+]. 10Хүбүүгээ гү, али басагаяа гал дээрэ шатаажа үргэхэ ёһогүйт. Ерээдүйе айладагша, тааха шэдитэн, юумэ харадаг хүн, эльбэ жэльбэтэй нэгэн таанадай дунда бү байг,[+] 11шэбшэдэг эльбэшэд, үхэһэн хүнэй һүнэһэ дуудагшад, шэдитэн, наһа бараһан зонтой хөөрэлдэдэг зон танай дунда бү үзэгдэг лэ[+]. 12Эдэ бүгэдые хэдэг зониие Эзэн үзэн ядадаг. Иимэ жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдэй түлөө Эзэн Бурхантнай тэдэ арадуудһаа газарыень абажа, таанадта үгэхэ. 13Эзэн Бурханайнгаа урда түгэс арюун байгты. 14Танай үлдэн гаргаха тэдэ арадууд юумэ таадаг шэдитэй зониие, ерээдүйе айладхагшадые шагнадаг. Харин Эзэн Бурхантнай таанадта энээниие даалгаа бэшэ!


Лүндэншые эльгээхэл!

15Таанадай дундаһаа намдал адли лүндэншые Эзэн Бурхантнай элирүүлэн гаргаха. Тэрэнэй үгэ дуулаха ёһотойт[+]. 16Хорээб[†] хадын дэргэдэ сугларһан тэрэ үдэр гээгдэхэһээ айжа, таанад Эзэнэй дуу хоолойе дахин шагнахагүй тухай, тэрэ ехэ гал дүлэн бэшэ үзэхэ харахагүй тухай гуйгаа бэлэйт[+]. 17Эзэн намда иигэжэ айладаа һэн: «Тэдэнэй хэлээшэнь зүйтэй[+]. 18Шамдал адли лүндэншые өөһэдынь дундаһаа тодоруулан гаргахаб, тиигээд юу хэлэхыень тэрээндэ заажа үгэхэб. Минии бүхы захиралтые тэрэ арад зондо хэлэжэ байха[+]. 19Тэрэнэй Минии нэрэһээ хэлэһэн үгэнүүдые хэн нэгэнэй дуулаагүй гээшэ һаань, Би тиимэ хүниие хэһээхэб! 20Минии айладаагүй юумэ Минии нэрэһээ лүндэншын ярибал, мүн ондоо бурхадай нэрэһээ хэлэбэл, иимэ лүндэншэ үхэхэ ёһотой»[+].

21«Эзэнэй айладаагүй үгэ тэрэ хэлэнэ гээд хаанаһаа мэдэхэ гээшэбибди?» – гэжэ досоогоо һанажа болохот. 22Хэрбээ лүндэншын Эзэнэй нэрэһээ хэлэһэн зүйл болоогүй, бэелүүлэгдээгүй байбал, тэрэнь Эзэнэй айладхаһан үгэ бэшэ. Тэрэниие лүндэншын өөрын дураар хэлэһэн һэн тула таанад тэрэ лүндэншэһөө бү айгты.

#### 19


Хэн тэдэ хотонууд соо хорохо эрхэтэйб

1[•]Эзэн[†] Бурханайтнай[†] бусад арадуудые хюдан һалгаажа, газар дайдыень танда үгэһэнэй удаа таанад хотонуудтань, гэрнүүдтэнь ажаһуужа эхилхэдээ, 2-3Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байһан газарые гурбан хуби болгон хубаагты, тиигээд хуби бүхэнэй дунда тэрэ зоной хүрэхэдэнь бэлэн байха хото шэлэн тодорхойлогты. Хүниие хорооһон хэн нэгэн тэндэ хорохо аргатай болохо.

4Ямар алууршан тиишээ зугадан ошобол, амиды мэндэ үлэхэ ёһотойб гэхэдэ, дайсад байгаагүй аад, дүтын хүнөө ойлгомторгүй хорооһон хэн нэгэн тэндэ хорохо аргатай. 5Жэшээнь, хоёр хүн модо отолхоёо ой руу ошожо, модо отолхо гэжэ нэгэнэйнь һүхэтэй гараа далайхадань, һүхынь мунса эшэһээ мулта һүрөөд, нүгөөдэ хүниие дайража, тэрэнь гээгдэбэл, тэрэ ойлгомторгүй алаһан хүн амиды мэндэ үлэхын тула тэрэ гурбан хотонуудай нэгэндэ гүйжэ ошохо аргатай[+]. 6Ганса хото шэлэн орхёо һаатнай, тэрээн хүрэтэр зай холо байжа магад. Алуулһан хүнэй дүтын түрэл үһөөгөө абахаяа тэрэ сүйд хэһэн хүниие хүсэжэ баряад, уур сухал дундаа тэрэниие алажа магад. Теэд тэрэ алуулхаар юумэ хээгүй ха юм. Юуб гэхэдэ, гээгдэһэн хүнтэй бэе бэеэ үзэн ядажа һая наашашье байгаагүй. 7Тиимэһээл гурбан хото шэлэгты гэжэ таанадта би захирна гээшэб.

8-9Мүнөөдэр минии дамжуулһан бүхы эдэ захяа заабаринуудые дүүргэхэеэ оролдодог, Эзэн Бурхандаа дуратай, наһаараа Тэрэнэй айладаһаар ажаһуугаа гээшэ һаатнай, үбгэ эсэгэнэртэтнай найдуулһанай ёһоор, бүхы газар дайда Тэрэ таанадта үгэхэл. Эзэн Бурхантнай газарайтнай хилэ үргэдхэхэб гэжэ үбгэ эсэгэнэртэтнай тангариглаа бэлэй. Тиихэдэнь, тэрэ гурбан хотодо үшөө гурбые нэмээрэйгты. 10Тиигэбэл, танай харьяата газар болгон, Эзэн Бурханайтнай үгэжэ байһан газар дайдада зэмэгүй хүн алуулагдахаяа болихо, тэрэнэй түлөө таанад гэмтэй болохогүйт[+].

11Харин хэн нэгэн нүгөөдэ хүниие үзэн ядажа, һэмээхэнээр амадажа алаад, тэдэ хотонуудай нэгэн руу зугадан ошоо гээшэ һаань,[+] 12хотын аха захатан[†] хойноһоонь эльгээжэ, тэрэниие асаруулха ёһотой. Удаань үһөөгөө абажа алахыень алуулһан хүнэй дүтын түрэлдэ тэрэ хүниие дамжуулха болоно. 13Алуулха хүниие бү хайрлагты, өөрөө тэрэ зэмэгүй хүниие алаа ха юм. Израильһаа[†] энэ гэм зайсуулагты, тиигэбэл, таанадта һайн байхал[+].


Харьяата газарай хилэнүүд

14Хүршынгөө газарай хилэнүүдые бү эбдэ. Эзэн Бурханайтнай эдлэхыетнай үгэһэн газар дайдада анха түрүүн ерэхэдээ, үбгэ эсэгэнэртнай газар хубаарилаа. Шинии хуби гэжэ тэмдэглэн шулуу табяа. Тэрэ шулуу бү хүдэлгэ[+].


Гэршэнэр тухай хуули ёһо

15Хэнииешьеб хэн нэгэн гэмтэ ябадал, зэмэ, нүгэл[†] хээ гэжэ зэмнэбэл, нэгэ хүнэй гэршэлһээр хэрэг бүтэхэгүй. Ямаршье гэмнэлгэ хоёр-гурбан хүнэй гэршэлгээр[†] баталагдаха зэргэтэй[+]. 16Худалаар хүниие хэн нэгэн хардажа магад[+]. 17Тиигэбэл, заргалдагша тэдэ хоёр хоюулаа Эзэнэй нангин үргөө[†] руу ошог, тэрэ үедэ санаартан[†] болон шүүбэрилэгшэ байһан зон тэдэнэй хэрэг шиидхэг лэ[+]. 18Шүүбэрилэгшэд һайса тэрэ хэрэг шэнжэлхэ ёһотой. Гэршэлэн хэлэгшэ хүн нүгөөдэ хүниие, нэгэ яһанайнгаа хүниие, худалаар хардаа гэжэ элирбэл, 19тэрэ хэһээлтэ амасаха ёһотой. Нүгөөдэ хүндэ тэрэ юу хэхэеэ байгааб, тон тиимэ юумэ өөртэнь хэгты. Иигэжэ өөһэдынгөө дундаһаа муу юумэ сараха болонот[+]. 20Энээн тухай дуулаад, бусад зон айха, дахин хэзээдэшье иимэ бузар муухай юумэн үйлэдэгдэхэгүй. 21Зэмэтэй хүниие хайрлажа бү байгты. Эндэ иимэ заяг заршам баримталагдаха ёһотой: ами наһыень хорообол, өөрынгөө ами наһаар түлэг, нюдэнэй түлөө нюдөөр, шүдэнэй түлөө шүдөөр, гарай түлөө гараар, хүлэй түлөө хүлөөр[+].

#### 20


Дайн тухай ёһо гуримууд

1Дайсадайнгаа урдаһаа байлдаанда гарахадаа, таанадһаа олон моритой, дайшалхы тэргэтэй,[†] сэрэгтэй байһыень обёороод, бү айгты, юуб гэхэдэ, Египедһээ гаргаһан Эзэн[†] Бурхантнай[†] таанадтай байһаар[+]. 2Байлдаанда гарахадатнай санаартан[†] дүтэлөөд, сэрэгшэдтэ хандаг, 3иигэжэ хэлэг: «Израилиин арад, соносогты! Мүнөөдэр таанад байлдаанда орохотнай. Хатуу шанга зоригтой байгты, тэдээнһээ бү айгты, бү тэбдэгты, бү һүрдэгты! 4Юундэб гэхэдэ, таанадай түлөө дайсантай тулалдахын, диилүүлхын тула Эзэн Бурхантнай таанадтай хамта ябана». 5Ахамадууд сэрэгшэдтэ иигэжэ хэлэг: «Шэнэ гэр баряад, арюудхалгын ёһолол[†] хээгүй хүн хэн байнаб? Ондоо хүнэй гэрыень арюудхахагүйн тула тэрэ хүн гэртээ бусаг. Юуб гэхэдэ, байлдаанда тэрэ унажа магад. 6Хэн нэгэн үзэмэй модоной сэсэрлиг тарижа, жэмэсыень амталаагүй байбал, гэртээ бусаг. Ушар гэхэдэ, тэрэ байлдаанда унажа магад, тиихэдэнь ондоо хүн тэрэнэй жэмэс суглуулхал. 7Хэн нэгэн басага хадамлаад, үшөө гэрлээгүй байбал, гэртээ бусаг. Юуб гэбэл, тэрэ дайнда унажа магад. Тиигэбэлнь, ондоо хүн тэрээнтэйнь гэрлэхэ бшуу»[+].

8Ахамадууд нэмэн иигэжэ хэлэг: «Хэн аймхайб, дээрэ зүрхэтэйб, бэшэ зониие һажаалдуулхагүйн, зоригыень мүхөөхэгүйн тула гэртээ бусаг»[+]. 9Арад зондо хэлэхэ юумэеэ хэлээд, ахамадууд сэрэгшэдые хүтэлхэ сэрэгэй дарганарые томилог.

10Эзэмдэхэ зорилготойгоор хото руу дүтэлхэдөө, байлдаа хэнгүй эбээ ойлголсохые ажаһуугшадтань дурадхагты. 11Хэрбээ тэдэ таанадтай үгэеэ ойлголсохоёо һанажа, бартануудаа сэлеэ һаа, таанадта ясаг түлэхэ, ажалыетнай хэхэ ёһотой. 12Хэрбээ тэрэ хотынхидой таанадта бэеэ тушаахаһаа арсажа, урдаһаатнай эсэргүүсэн дайлалдабалнь, тэрэ хотые бүһэлэгты. 13Эзэн Бурхантнай тэрэниие эзэлхэдэтнай туһалха, тиихэдэнь бүхы эрэшүүлыень һэлмээр хороогооройгты. 14Харин эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, адуу мал болон хото соо байгаа бүхы юумэ өөртөө абахадатнай болохо; Эзэн Бурханайнгаа туһаар дайсадаа диилээт, иигэжэ тэдэнэй зөөриие олзо болгон абажа, эдлэхэдэтнай болохо[+]. 15Танһаа угаа холо хотонуудта (хажуудахи арадуудайтнай хото бэшэл һаань), бултандань тон иимээр лэ хандаарайгты.

16Харин Эзэн Бурханайнгаа эзэлхыетнай үгэжэ байһан тэрэ газарай хотонууд соо нэгэшье халуун ами бү үлөөгты, бултыень алагты! 17Хээт, эмоор, ханаһаан,[†] пэриззии, хиив, евүүс гэдэг арадуудые дууһан хюдаарайгты, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай таанадта тиигэжэ захираа бэлэй[+]. 18Өөһэдынгөө бурхадта һүгэдэн хэдэг жэгшүүритэй муухай юумэ тэдэнэй таанадта заахагүйн тула, тиигээд Эзэн Бурханайнгаа урда нүгэл[†] та бүгэдын хэхэгүйн тула тэдэниие хюдагты.

19Эзэлхэ зорилго табижа, хотые удаан сагта бүһэлөөд байбашье һаа, алим жэмэстэ мододыень бү эбдэгты. Тэдэнэй үрэ жэмэсээр хооллоходо болохо бшуу. Оршон тойронхи байгаалиие ханха зайдан бү болгогты, юуб гэхэдэ, талын модон танһаа хоргодон хорохо хүн бэшэ ха юм даа[+]. 20Эдихэ жэмэс үгэдэггүй модод гээд һайн мэдэхэ мододоо орбонгоорнь унагаажа, дайлажа байһан хото эзэлтэрээ урдаһаань бүхэлэлтэ тэрээгээр лэ хэхэдэтнай болохо.

#### 21


Хүниие алаһан ушар тухай

1Эзэн[†] Бурханайтнай[†] үгэжэ байһан газар дайдада алуулһан хүн олдобол, теэд хэн тэрэниие хороогооб гэжэ мэдэхын аргагүй байгаа һаань, 2шинии аха захатан[†] болон шүүбэрилэгшэд ошожо, алуулһан хүниие тойроод оршогшо хотонууд хүрэтэр зай хэмжэг лэ. 3Алуулһан хүндэ дүтэ хотые элирүүлхэдээ, тэрэ хотын аха захатан нэгэшье хүллэгдөөгүй, ажалда хэрэглэгдээгүй залуу үнеэ шэлэн абажа,[+] 4элдүүрилээгүй, үрэһэ хүрэнгэ таряагүй эрьетэй, шэргэдэггүй горхон руу абаашаад, тэндэ, горхоной хажууда, тэрэ залуу малай амарга хүзүүень хухалаг. 5Санаартан,[†] Левиин үри һадаһад, тиишээ дүтэлэг, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай тэдэниие өөртөө алба хүүлэхын, мүн Эзэнэй нэрээр зониие тэдэнэй юрөөхын тула шэлээ ха юм. Бүхы зарга хэрэгүүдые, гэмтэхэ хохидохо бүхы ушарнуудые эдэнэр лэ шиидхэдэг бшуу[+]. 6Үнөөхи алуулһан хүндэ хамагһаа ойро оршодог хотын бүхы аха захатан залуу малай хүзүү хухалан мушхаһанай удаа дээрэнь гараа угааха ёһотой. 7Тиигээд тэдэнэр иигэжэ хэлэг: «Манай гарһаа энэ хүн гээгдээ бэшэ, энэ хэрэгые хараа бэшэбди. 8Оо, Эзэн! Танай Египедһээ сүлөөлһэн Өөрын арад Израилиие хүлисыт. Гэм зэмэгүй хүниие алаһан ушарые Өөрынгөө арадта, Израильда,[†] бү тохыт». Иигэжэ урдахуулһан шуһанай түлөө таанад зэмэтэй бэшэ болохот[+]. 9Иигэжэ таанад гэм зэмэгүй хүнэй шуһа урдахуулһанһаа гэмээ арюудхахат. Энэ болбол Эзэндэ таатай[+].


Баряанда байһан эхэнэр тухай

10Шинии дайнда мордоходо, Эзэн Бурхантнай дайсадые диилүүлбэ гэлэй. Тэдэниие баряанда абаха үедөө 11дундань сэбэр һайхан эхэнэрые ши хаража, дурлажа, тэрээгээр һамга хэхэеэ һанабал, 12гэртээ асара. Тиигээд тэрэ толгойгоо хюһаг, хюмһаяа абаг,[+] 13баряанда байһанайнгаа хубсаһа һэлгэг. Тиигээд гэртэшни байжа, һарын туршада эсэгэ, эхэ тухайгаа гашуудаха. Һүүлдэнь ши тэрэнэй үбгэн, тэрэшни шинии һамган болохо аргатай. 14Удаань тэрээндэ дурагүй болоо һаа, һанаһан тээшэнь таби, гэбэшье тэрэниие бү худалдаарай, богоол бү болгоорой, юуб гэхэдэ, тэрэниие хүсөөрөө һамган болгоо ха юмши.


Ууган хүбүүнэй эрхэ

15Хэн нэгэн хоёр һамгатай байжа, нэгэндэнь дуратай, нүгөөдэдэнь дурагүй байба гэел даа. Тиигээд хоюулаа тэдэнь хүбүүдые түрөөд, дурагүй һамганһаань хүбүүн түрүүн гараа гээшэ һаань,[+] 16хүбүүдэйнгөө дунда эд зөөриеэ хубаарилхадаа, тэрэ хүн дурагүй һамганһаа гараһан хүбүүндээ хүртэхэ зөөриие дуратай һамганһаа гараһан хүбүүндээ үгэхэ ёһогүй. 17Дурагүй һамганһаань гараһан ууган хүбүүгээ мэдэржэ, байһан зөөриһөө хоёр дахин ехээр хуби тэрээндэ үгэхэ ёһотой. Юуб гэхэдэ, тэрэ эрэ шадал хүсэнэйнь дээжэ болоно, түрүүлэн гараһан эрхэ түлөөлгэтэй[+].


Үгэ дууладаггүй хүүгэд тухай

18Хэн нэгэнэй хүбүүн үсэд, һөөргэдэдэг, эхэ, эсэгынгээ үгэ дууладаггүй, һургаал[†] заахадань, үгыень дууладаггүй һаань,[+] 19эхэ, эсэгэнь тэрэниие абажа, хотынгоо аха захатанда, хотын бартаануудай дэргэдэ асараг. 20Тиигээд хотынгоо аха захатанда иигэжэ хэлэг: «Энэ манай хүбүүн үсэд, һөөргэдэдэг, манай үгэ дууланагүй, мүнгэ дэмы үригшэ, архинша»[+]. 21Тиихэдэнь хотын бүхы ажаһуугшад тэрэ хүбүүе шулуудажа алаг. Иигэжэ өөһэдһөө муу муухай юумэ зайсуулхат. Израилиин бүхы улад зон энээн тушаа дуулажа, айхал.


Саазын һүүлээрхи хуули ёһо

22Хэн нэгэнэй ами наһыень таһалдуулма гэмтэ ябадал хээ гээшэ һаань, тэрэниие алахадаа, бэеынь модондо үлгэжэ,[+] 23һүниндөө модондо орхихо ёһогүйт. Тэрэл үдэр тэрэниие хүдөөлүүлэгты, юуб гэхэдэ, модондо үлгөөтэй хүн Бурханай урда хараалай[†] ехэ хараалтай. Эзэн Бурханайнгаа эдлэхыетнай үгэжэ байһан газар дайда бү бузарлагты[+].

#### 22


Үшөө бусад хуулинууд

1Израилиин хүнэй үгы болоһон үхэр гү, али хони харабал, бү орхи, эзэндэнь[†] бусаа[+]. 2Тэрэ хүнэй шамһаа холо ажаһуудаг байгаа һаань, үгышье һаа, хэнэй мал бэ гэжэ мэдэхэгүй һаа, өөрынгөө гэр руу тэрэниие туун абааша. Эзэнэйнь бэдэржэ олоходо тэрэниие бусаагаарай. 3Хүнэй элжэгэ, хүнэй хубсаһа олобол, юрэдөө, Израилиин хүнэй үгы болоһон ямаршье эд зөөри олобол, иигээд лэ бусаагаарай. Иимэ заяг заршам хододоо баримтала.

4Угсаатанайшни элжэгэн гү, али үхэр харгыдаа унаа гээшэ һаань, орхёод тэрэниие бү яба, унаһан малаа бодхооходонь эзэндэнь туһала.

5Эхэнэр хүн эрэ хүнэй хубсаһа бү үмдэг, эрэ хүн эхэнэрэй хубсаһа бү үмдэг. Юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхандатнай[†] энэ ехэ муухай үйлэ хэрэг гээшэ.

6Харгыда ябахадашни модон дээрэ гү, али газар дээрэ шубуунай уурхайн дайралдаа гээшэ һаань, тиихэдэ эхэ шубуун дальбараануудтаяа гү, али үндэгэнүүд дээрээ һуужа байгаа гээшэ һаань, дальбараануудтайнь, үндэгэнүүдтэйнь хамта эхыень бү аба[+]. 7Үндэгэнүүдыень, дальбараануудыень абахадашни болохо, харин эхыень таби. Иигээд байгаа һаашни, шамда һайн байха, удаан наһа наһалхаш.

8Шэнэ гэр барихадаа, хушалтынь захаар түшэлгэнүүдые[*] хэ. Тиигэбэл, хэн нэгэнэй хушалтаһаа унаа гээшэ һаань, ши энэ гай усалда зэмэтэй бэшэ байхаш.


Таарахагүй зүйлнүүд

9Үзэмэй жэмэсэй сэсэрлигтэ хоёр ондоо үрэһэ хаяжа бү орхи. Хаяа һааш, тэрэ хорюултай болохо, ши тэрэниие эдихэ ёһогүйш[+].

10Сар ба элжэгэ нэгэн доро хүллөөд, газар бү хахала.

11Хилгааһан болон маалинга утаһа хамтадхан нэхэһэн хубсаһа бү үмдэ.

12Сасаг хэжэ, үмдэдэг хубсаһанайнгаа дүрбэн тээһээнь тэрэниие уян бүхэлэ[+].


Хурисал тухай хуули ёһонууд

13Хэн нэгэн һамга абажа, хамта унтажа, тиигээд тэрээндээ дурагүй болоод, 14муу юумэ хэлэжэ, нэрыень гутаажа, тэрэ һамган тухай «Би тэрэниие абааб, унтааб, теэд басаган бэшэ байшоо» гэжэ хэлээ һаань, 15басаганай эсэгэ, эхэнь хотын үүдэнүүдтэ ерэжэ, тэрэнэй басаган байһанай тэмдэгүүдые аха захатанда[†] харуулаг. 16Басаганай эсэгэ аха захатанда иигэжэ хэлэхэ: «Би басагаяа энэ хүндэ һамган болгожо үгөө һэм, теэд тэрэ дурагүй болоо. 17Тиигээд муу юумэ басаган тухайм тараажа, басаганайм басаган байһыень олоогүй тухайгаа хэлэнэ. Харин минии басаганай басаган байһые гэршэлһэн зүйлнүүд энэл!» – гээд, хотын аха захатанай урда хубсаһыень дэлгэг лэ. 18Тиихэдэнь хотын аха захатан тэрэ үбгэн болоһон хүниие хэһээхэ ёһотой. 19Израилиин арад зоной басаган тухай муу һураг тэрэ тараагаа, тиимэһээ зуун шээкэл мүнгэнэй яла тэрээндэ ашагдаха, тиигээд басаганай эсэгэдэ энэ мүнгэн үгтэхэ ёһотой. Басаган хадаа тэрэ хүнэй һамган зандаа үлэг, тэрэ бүхы наһаараа тэрээнтэй һалажа шадахагүй.

20Харин хэлэһэн юумэниинь үнэн байжа, басаган байһанайнь тэмдэгэй олдоогүй гээшэ һаань, 21тэрэ басагые эсэгынь гэрэй үүдэнүүдтэ аха захатан асаржа, хотын зон тэрэниие үхэтэрынь шулуудаг. Юуб гэхэдэ, тэрэ Израиль[†] соо эшхэбтэр муухай юумэ хээ, эсэгынгээ гэртэ байхадаа забхай, янхан ябадал гаргаа. Өөһэдынгөө арадай дундаһаа муу юумэ иигэжэ үгы хэгты.

22Үбгэнтэй һамгантай хэбтэжэ байһан хэн нэгэнэй олдоо гээшэ һаань, хоюулыень – тэрэ һамгые, мүн тэрээнтэй хэбтэжэ байһан эрэ хүниие алаха хэрэгтэй. Иигэжэ муу юумэ Израильһаа зайсуулагты[+].

23Ондоо хүндэ хадамлуулһан басага хэн нэгэн хүсэжэ, тэрээнтэй унтабал, тиихэдэ энэ хэрэгэй хото соо болоо гээшэ һаань, 24хоюулыень тэрэ хотын бартаануудта гаргажа, үхэтэрынь шулуудагты: басагые хото соо байһан аад, шашхаагүйнь түлөө, эрэ хүниие нэгэ яһанайнгаа хүнэй һамган болохо басагые хүсөөрөө эдлэһэнэйнь түлөө. Иигэжэ өөһэдынгөө дундаһаа муухай хэрэг сарагты.

25Хадамлуулһан басагые эрэ хүнэй хээрэ барижа, хүсөөрөө эдлээ гээшэ һаань, гансал эрэ хүниие алаха хэрэгтэй. 26Харин басаганда гар бү хүрэгты, ами наһыень хороомоор гэм зэмэ тэрэ хээгүй. Энэ хадаа нэгэ хүнэй нүгөөдэдэ добтолжо алаһантай жэшээтэй ха юм даа. 27Хадамлуулһан басагые тэрэ хээрэ оложо баряа. Басаганай хашхараашье һаань, абарха хүн байгаагүй.

28Хадамлуулаагүй басагые хэн нэгэнэй хаража, баряад, хүсөөрөө тэрэниие эдлэһэн тухайнь мэдэгдээ гээшэ һаа, 29басаганай эсэгэдэ табин шээкэл мүнгэ тэрэ үгэхэ ёһотой. Тиигээд басагые тэрэ эрэ хүн һамга абаха ёһотой, юуб гэхэдэ, хүсөөрөө эдлээ ха юм. Бүхы наһаараа тэрээнтэй тэрэ һалажа шадахагүй[+]. 30Хэншье эсэгынгээ һамга өөрын һамган болгон абажа, нэрыень гутааха ёһогүй[+].

#### 23


Эзэнэй улад зоной тоодо хэн байха ёһогүйб

1Эмнюулһэн гү, али гэмтэһэн заһаатай хүн Эзэнэй[†] улад зоной дунда тоологдохо ёһогүй[+].

2Тэдэнэй дунда мүн лэ янхан эхэнэрэй хүбүүнэй байхань хорюултай. Тэрэнэй уг удам арбадахи үе хүрэтэрөө Эзэнэй зонтой хамтарха ёһогүй.

3Аммоон болон моһааб[†] арадуудай хэн нэгэн, мүн үри хүүгэдынь арбадахи үе хүрэтэрөө Эзэнэй арад зонтой хамта байха эрхэгүй. Хэзээшье![+] 4Юуб гэхэдэ, таанадай Египедһээ гараад ябаха үедэ тэдэнэр хара уһа, хилээмэ таанадһаа харамнаа бэлэй. Үшөө таанадта хараал[†] шэнгээхыень Месопотамиин Пэтоор хотын Бэһоорой хүбүүн Балаһаамые тэдэнэр хүлһэлөө һэн[+]. 5Теэд Эзэн Бурхантнай[†] Балаһаамай үгэ дуулаагүй, тэрэнэй хараалые танда үреэл болгон хубилгаа, юундэб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай танда дуратай[+]. 6Амиды мэндэ байгаа сагтаа аммоон болон моһааб арадуудта ажана амгалан байдал бү хүсэгты, тэдээндэ бү туһалагты.

7Эдоом[†] арадые шоо бү үзэгты, юуб гэхэдэ, тэдэнэр таанадтай аха дүү арадууд болохо. Египедэй арад зониие мүн лэ шоо бү үзэгты, юуб гэхэдэ, таанад тэдэнэй газар дайдада ерүүл зон байгаа ха юмта[+]. 8Тэдэнэй гурбадахи үеын үхибүүд Эзэнэй улад зоной дунда тоологдохо аргатай.


Буусаяа сэбэр байлгагты

9Дайсадайнгаа урдаһаа байлдан ошоходоо, бузартаха ушарһаа һэргылэн байгты. 10Хэрбээ һүниндөө хэн нэгэнэй үрэнь гаража, мэдэнгүй гэнтэ бузарлагдаа һаа, тэрэ хотон хүреэнһөө[†] гаража ошог, тиигээд һөөргөө бү оруужан[+]. 11Үдэшэ болоходонь, тэрэ бэеэ уһаар угааха, тиигээд наранай ороходо, һөөргөө хотон хүреэндээ бусаха аргатай.

12«Мори хараха» газартнай хотон хүреэнһөө гадуур байха ёһотой. 13Дайнай зэр зэбсэгһээ гадна ондоо модо абаад ябагты. Бэеэ заһахадаа, тэрээгээр нүхэ малтажа, үдхэнөөр гараһанаа булагты. 14Юундэб гэбэл, Эзэн Бурхантнай таниие хамгаалхын, мүн дайсадаа диилэхэ, даагаяа һүүлдэхэдэтнай туһалхын тула хотон хүреэндэтнай таанадтай хамта байлсана. Тиимэһээ Тэрэнэй муухай юумэ хараха үзэхэгүйн, тиигээд таанадые орхихогүйн тула хотон хүреэнтнай арюун байха ёһотой[+].


Элдэб хуули ёһонууд тухай

15Ямар нэгэ богоолой эзэнһээ тэрьелжэ ерээ гээшэ һаань, тэрэниие эзэндэнь бү бусаа. 16Таанадай хажууда, шэлэһэн хото соогоо тэрэ ажаһуун байг лэ, ши тэрэниие бү харшала.

17Шажан мүргэлэй[†] тусхай ёһолол – хурисалда бэеэ зорюулһан эмэ, эрэшье хүн Израилиин улад зоной дунда бү үзэгдэг[+]. 18Эзэн Бурханайнгаа үргөө руу ямаршье ёһо гуримаар үндэһэлэн янхан эхэнэрэй гү, али янхан эрын олоһон мүнгэ бү оруулагты. Юуб гэхэдэ, эдэ бүгэдэ Эзэн Бурхандатнай жэгшүүритэй муухай юумэн гээшэ.

19Өөрынгөө арад зоной хэн нэгэндэ мүнгэ гү, али эдеэ хоол, үшөөшье ондоо юумэ зээлеэр үгөө гээшэ һаа, түрэсэ тэрээнһээ бү нэхэ. 20Хариин хүнһөө түрэсэ абахадаш болохо, гэбэшье нэгэ арад яһанай болохо хүнһөө тэрэниие бү аба. Тиигээд байбалшни, Эзэн Бурхантнай эзэмдэхэеэ ошожо ябаһан газар дайдадашни шинии бүхы хэрэг үреэн байхал[+].

21Эзэн Бурхандаа дашаа тангариг үгөө хадаа тэрэниие удаан болгонгүй бэелүүлэ. Юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай заабол тэрэниие шамһаа нэхэхэ, дүргээгүй һаа, нүгэлтэй[†] болохош[+]. 22Дашаа тангариг үгөөгүй һаа, нүгэлгүй байхаш. 23Эзэн Бурхандаа һайн дураараа тангариг үгэнэш, тиимэһээ аманһаа унаһан үгэеэ дүүргэхэеэ оролдо.

24Израилиин хүнэй үзэмэй модоной сэсэрлигтэ ороходоо, үзэм хэдышье һаа, садатараа эдихэдэшни болохо, гансал амһарта руугаа тэрэниие хэжэ бү абааша. 25Израилиин хүнэй надхажа байгаа таряаланда ерэхэдээ, гараараа хоолос шобторон, орооһо эдихэдэшни болохо, харин хадуур далайжа, тэрэнэй ургаса бү олзоборило[+].

#### 24


Һамга абаха мүн һалаха ушарнууд

1Хэрбээ хэн нэгэн һамга абаад, удаань тэрээндэ хандасань хубилжа, тэрээнһээ жэрхэжэ эхилээ һаа, һалаха тухай гэршэлгэ[†] бэшэжэ, гартань барюулаад, гэрһээ эльгээг[+]. 2Тэрэ һамган гэрһээнь гаража ошоходоо, ондоо хүндэ хадамда гаража болохо. 3Теэд нүгөөдэшье үбгэнэйнь тэрээндэ дурагүйтэжэ, һалаһан тухай гэршэлгэ бэшэжэ үгөөд, гэрһээ эльгээгээ һаань, үгышье һаа, наһа бараа һаань, 4түрүүшын үбгэниинь тэрэниие дахин һамга абаха ёһогүй. Юуб гэхэдэ, тэрэ һамган бузарлагдаа. Энэ хэрэг Эзэндэ[†] жэгшүүритэй муухай байхал. Эзэн Бурханайнгаа[†] хуби болгон үгэжэ байһан газар дайда дээрэ иимэ нүгэл[†] шэбэл бү хэгты[+].


Бусад ёһо гуримууд

5Хэн нэгэн һая һамга абаа гээшэ һаа, дайн дажарта бү мордог, ямаршье ажал тэрээндэ даалгаха хэрэггүй. Нэгэ жэлэй туршада тэрэ сүлөөтэй гэртээ байжа, залуу һамгаяа жаргуулха ёһотой[+].

6Урьһаар хэн нэгэндэ юумэ үгэһэнэй түлөө орондонь барюулга гэжэ хэншье тэрэнэй шулуун тээрмэ абаха ёһогүй. Юуб гэхэдэ, ами наһаяа залгадаг бүхы эдеэ хоолыень тэрэ хуряан абаһандал болоно ха юм.

7Ямар нэгэн хүнэй өөрынгөө Израилиин арад түмэнһөө хэнииешьеб хулгайлжа, богоол болгон худалдаа гээшэ һаань, тэрэниие алаха хэрэгтэй. Иигэжэ өөһэдынгөө дундаһаа муу юумэ сарагты[+].

8Арһанай халдабарита үбшөөр үбшэлөө гээшэ һаа, левит санаартадта минии дамжуулһан бүхы һургаалнуудые[†] жэншэдгүй сахин дүүргэн байгты[+]. 9Египедһээ гараад ябажа байхадатнай Эзэн Бурханайтнай Мириамда юу хэһые бү мартагты[+].

10Хүндэ зээлеэр юушьеб үгөө гээшэ һаа, тэрэнэй түлөө барюулга абахын тула гэртэнь бү оро. 11Газаа байгаарай. Шамһаа урьһалһан тэрэ хүн барюулга гэжэ хубсаһаяа гэрһээ өөрөө гаргажа үгэг лэ. 12Тэрэнэй үгытэй гээшэ һаань, һүниндөө тэрэ барюулгыень өөртөө бү байлга, 13тэрэл үдэшэндөө бусаагаарай, тиихэдэшни тэрэ унтаха хубсаһатай боложо, шамайе үреэхэл.[†] Эзэн Бурхантнай зүб, һайн хэрэг хээ гэжэ шамайе тоолохо[+].

14Нэгэ яһанай гү, али танай газар дайдада, танай хото соо ажаһуудаг ерүүл хүншье һаань, хүлһэншэниие, үгытэй, мүн угаа ядуу байдалтай хэн нэгэниие бү харшала[+]. 15Наранай орохын урда тээ үдэрэйнь түлбэриие үгэдэг бай, юуб гэхэдэ, тэрэ үгытэй, тиигээд энэ мүнгэ ехэ хүлеэнэ. Түлөөгүй һаашни, тэрэ Эзэндэ шам тухай гомдол бариха, тиигээд ши нүгэлтэй болохош[+].

16Үхибүүдэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө эсэгэнэрынь, эсэгэнэрэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө үхибүүдынь саазалжа болохогүй. Харин өөрын хэһэн гэмтэ ябадалайл түлөө хүн үхэлэй саазада хүртэхэ зэргэтэй[+].

17Ерүүл хүниие, үншэн хэнзые гажа буруу бү шүүбэрилэ. Зээлеэр абаһан юумэнэйнь түлөө барюулга болгон бэлбэһэн эхэнэрэй хубсаһа бү аба[+]. 18Египедтэ богоол байһанаа, Эзэн Бурханайтнай тэндэһээ таанадые гаргажа сүлөөлһыень бү мартагты. Тиимэһээ би таанадта эдэ бүгэдые үгытэй зоной аша туһада хэхыетнай захирнаб.

19Өөрынгөө таряалан дээрэ ургаса хадажа байхадаа, поолидо нэгэ боолто таряа мартаа гээшэ һаа, һөөргөө бү эрье. Ерүүл хүндэ, үншэн хэнзэдэ, бэлбэһэн эхэнэртэ тэрэ хүртэг. Тиигэбэлшни, Эзэн Бурхантнай бүхы хэһэн юумыешни үреэхэл[+]. 20Оливын модо сохин, жэмэсыень суглуулжа байхадаа, һөөргөө эрьен, үлөөшыень суглуулжа бү бай. Ерүүл хүндэ, үншэн хэнзэдэ, бэлбэһэн эхэнэртэ тэрэ үлэг.

21Үзэмэй жэмэсэй сэсэрлигһээ үзэм хуряагаад, үлөөшыень дахин бү түү. Эдэ бүгэдэ ерүүл хүндэ, үншэн хэнзэдэ, бэлбэһэн эхэнэртэ үлэг лэ. 22Египедтэ богоол байһанаа бү мартагты. Тиимэһээл би иимэ юумэ захирнаб.

#### 25

1Хоёр хүнэй хоорондо зарга хэрэгэй гараа гээшэ һаань, хоюулаа сүүдтэ ошог. Тэндэ хэрэгыень шүүбэрилэн хаража, хэниинь зүб, хэниинь бурууб гэжэ шиидхэхэ[+]. 2Зэмэтэй нэгыень сохихо хэрэгтэй гэжэ шүүбэрилэгшын шиидэбэл, тэрэ хүниие хэбтүүлхыень захираг. Тиигээд тэрэ хүнэй сохюулжа байхадань шүүбэрилэгшэ хаража байха ёһотой. Хэды ехэ гэм тэрэ хүн хээб, тэды дахин тэрэниие сохихо ёһотой. 3Дүшэ дахин тэрэниие сохиходо болохо. Харин энээнһээ ехээр хэтэрүүлээ гээшэ һаа, нэгэ яһанай болохо тэрэ хүнэй ами наһые юуншье гэжэ тоодоггүйтэй жэшээтэй болохош[+].

4Таряа тээрмэдэжэ байһан сарай эдихэдэнь, һаалта бү хэ[+].


Хүбүүтэй болонгүй нүхэрөө алдаһан эхэнэр тухай хуули ёһо

5Аха дүүнэрэй хамта ажаһуудаг байгаад, үхи хүүгэдгүй нэгэнэйнь гээгдэшоо гээшэ һаа, тэрэнэй һамган эгээлэй хүндэ хадамда гараха ёһогүй. Хадам аха гү, али хадам дүүнь тэрэниие һамган болгожо абаха, хамта һууха ёһотой[+]. 6Тэрэ һамганһаа гараһан түрүүшын үхибүүн наһа бараһан аха-дүүгэйнь нэрэ зүүжэ ябаха, гуламтыень залгамжалха болоно. Иигэжэ тэрэнэй нэрэ Израиль[†] соо мартагдахагүй, үлэхэ юм[+]. 7Харин нүгшэһэн ахынгаа гү, али дүүгэйнгээ һамга абахаяа тэрэнэй һанаагүй һаань, бэринь хотын бартаануудай дэргэдэ, аха захатанда[†] ошожо, иигэжэ хэлэг: «Хадам аха (али хадам дүү) Израиль соо дүүгэйнгээ (али ахынгаа) нэрэ үлөөхэһөө, намайе һамган болгожо абахаһаа арсана». 8Тиихэдэнь тэрэ хүнэй ажаһуугша хотын аха захатан тэрэниие дуудажа асаруулаад, хөөрэлдэхэ ёһотой. Тэрэнэй үсэрхэжэ, «ахынгаа (дүүгэйнгээ) һамга абахагүйб» гэжэ хэлээ һаань, 9бэринь аха захатанай хараһаар байтар тэрээндэ дүтэлжэ, хүлһөөнь шаахайень мулталан абажа, нюуртань нёлбоод, иигэжэ хэлэг: «Ахынгаа (дүүгэйнгээ) гэр бүлые дахин һэргээхэеэ һанадаггүй хүндэ иигээд хандадаг юм»[+]. 10Иигэжэ тэрэ хүнэй гэр бүлые «шаахайгаа мулталуулһан хүнэй гэр бүлэ» гээд Израиль соо нэрлэдэг болохо.


Элдэб ёһо гуримууд

11Хоёр хүнэй наншалдажа байхада, нэгэнэйнь һамган сохижо байһан хүнэй гарһаа үбгэеэ абарха гэжэ дүтэлөөд, гараа һарбайжа, нүгөөдые бэлгэһээнь баряа гээшэ һаань, 12тэрэнэй гарые таһа сабшагты, бү хайрлагты.

13Юумэ хэмжэжэ байхадаа, хүниие бү мэхэлэ: мэшээг соошни хоёр ондоо – бага, ехэ шулуун гиирнүүд байха ёһогүй; 14таряа талха хэмжэдэг хоёр ондоо амһарта – бага, ехэ – гэртэшни байха ёһогүй[+]. 15Һайн, тон зүб шулуун гиирнүүдые болон амһартануудые хэрэглэ. Тиигэбэл, Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] үгэжэ байгаа газарта үни удаан ажаһуухаш. 16Мэхэ гохо хэжэ байгааша бүхэниие Эзэн Бурхантнай үзэн ядадаг.


Амалээгүүдые алагты!

17Египедһээ гараад ябажа байхадатнай амалээг арад зоной таанадта юу хэһые бү мартагты[+]. 18Тэдэнэр Бурхан буянһаа айгаагүй, аян замда ябахадатнай амадажа, ядарһан зүдэрһэн таанадта ара талаһаатнай добтолоод, хүсэгүй болоһондоо гээгдээд ябаһан зонииетнай алаа бэлэй. 19Эзэн Бурханайтнай эзэлхыетнай танай хуби гэжэ үгэжэ байгаа газар дайдада ороходоо, оршон тойронхи дайсадһаатнай Тэрэнэй амаруулхадань, амалээг арад тухай дурсалгашье алтан дэлхэй дээрэ бү үлөөгты, бултыень хюдагты! Энээн тушаа бү мартагты![+]

#### 26


Газарай дээжэ

1Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] шинии хуби гэжэ үгэжэ байһан газарта хүрэжэ, эзэмдэжэ, тэндэ ажаһуужа эхилхэдээ, 2тэрэ газарһаа абаһан бүхы ургасынгаа дээжыень суглуулжа, түрсүүг соо хээд, Эзэн Бурханайнгаа нангин[†] үргөөдэ абааша[+]. 3Тэрэ үедэ санаартан[†] байһан хүндэ ерэжэ, иигэжэ хэлээрэй: «Манай үбгэ эсэгэнэртэ Эзэн газар үгэхэб гэжэ тангариглаа бэлэй. Би энэ газарта ерээд байнаб гэжэ Эзэн Бурхандаа дуулгахын тула мүнөөдэр ерэбэб».

4Санаартан шамһаа түрсүүг абажа, Эзэн Бурханайтнай үргэлэй шэрээгэй[†] урда табиха. 5Ши Эзэн Бурханайнгаа урда байжа, иигэжэ хэлэхэш: «Үбгэ эсэгэмни нүүдэл байдалтай араам яһанай хүн байгаа. Тэрэ Египет[†] руу ошожо, түбхинөө бэлэй. Ошоходоо, тэрэ нэгэ хэды хүнһөө бүридэһэн гэр бүлэтэй һэн, теэд тэндэ ехээр үдэжэ, агууехэ, хүсэтэй, олон тоото арад тэрээнһээ мүндэлөө[+]. 6Теэд Египедэй улад зон маанадта муугаар хандадаг байгаа, хашаа харшалаа, хүшэр хүндэ ажал маанад дээрэ ашаа[+]. 7Тиихэдэнь бидэ Эзэндэ, элинсэг хулинсагайнгаа Бурханда, орилон бархиран мүргөө бэлэйбди. Эзэн манай гуйлтые дуулаа, манай ядарал, хүндэ хүшэр ажалыемнай, маанадай дарлалта хараа[+]. 8Бар хүсөөрөө, агууехэ шадалаараа, аймшагтай үзэгдэлнүүдээр,[†] дүлгэ тэмдэгүүдэй,[†] мүн гайхамшагта үзэгдэлнүүдэй аргаар Эзэн маанадые Египедһээ гаргаа[+]. 9Тиигээд маанадые энэ газарта асаржа, һүн далайн урдажа, зүгын балай дэлгэржэ байһан энэ үрэжэлтэ һайхан дайда үршөөгөө[+]. 10Мүнөө Эзэндэ үршөөһэн газарайнь ургасын дээжэ асарааб».

Эдэ бүгэдые Эзэн Бурханайнгаа урда табижа, Тэрээндэ һүгэдэн мүргэ. 11Шамда, мүн гэр бүлэдэшни Эзэн Бурханайтнай үршөөһэн ашаг шэмээр бахаа ханан, баясан байгаарай. Левидүүдтэй,[†] танай дунда ажаһуудаг ерүүл зонтой баяраа хубаалда.

12Гурбадахи жэл бүри – ургасын арбанай нэгэ хубиие[†] үргэхэ жэлдэ газарай эдеэ хоолой арбанай нэгэ хубиие амяарлажа, хотонуудтатнай ажаһуудаг левидүүдтэ, ерүүл зондо, үншэн хэнзэнүүдтэ, бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэ үгөөрэй. Тиихэдэшни тэдэнэр эдижэ садажа байхал[+]. 13Тиигээд Эзэн Бурхандаа иигэжэ хэлээрэй: «Танай намда захиһан һургаал[†] заабариин ёһоор, би өөрынгөө гэрһээ нангин хуби гаргажа, левидүүдтэ, ерүүл зондо, үншэн хэнзэ үхибүүдтэ, нүхэрөө гээһэн эхэнэрнүүдтэ үгөөб. Танай захяа заабари эбдээгүйб, тэрэниие мартаагүйб. 14Уйдхар гашуудалта үедөө тэрээнһээ эдеэ бэшэб, ургаса суглуулхадаа арюун сэбэр байгааб, нүгшэһэн хүнэй түлөө тэрээнһээ үргөөгүйб. Би Танда, Эзэн Бурхандаа, үнэн сэхэ байгааб, Танай захирһанай ёһоор бүхы юумэ дүүргээб[+]. 15Манхан огторгойдохи Өөрынгөө нангин ордонһоо доошоо шэртэн харыт, Өөрынгөө Израилиин арад түмэниие, маанадта үгэһэн газар дайдаяа үреэгыт. Һүн далайн урдадаг, зүгын балай дэлгэрдэг энэ газарые үгэхэб гэжэ үбгэ эсэгэнэртэмнай тангариглаа бэлэйт»[+].

16Эзэн Бурхантнай эдэ бүхы хуули, ёһо гуримуудые дүүргэхыешни мүнөөдэр шамда захирна. Бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ эрмэлзэн, тэдэниие дүүргээрэй. 17«Эзэн минии Бурхан, Тэрэнэй айладаһаар ажаһуухаб, хуулинуудыень, захяа заабарииень, ёһо гуримуудыень сахин дүүргэхэб, үгэ соонь байхаб», – гэжэ мүнөө ши хэлэбэш. 18Эзэн таанадые Өөрынь хубиин арад түмэн гээд мүнөөдэр айладхана. Өөрынь захяа заабаринуудые сахин ябаха тухай Тэрэ захирна[+]. 19«Өөрынгөө бүрилдүүлһэн таанадые бусад арадуудһаа бүри олон болгохоб, хүндэтэй, нэрэ түрэтэй, толотомо һайханаар ажаһуухат, Минии Өөрын нангин арад болохот», – гэжэ Эзэн Бурхантнай тунхаглана[+].

#### 27


Шулуун дээрэ бэшээтэй Бурханай һургаал

1Моисей[†] болон Израилиин аха захатан[†] арад зонтой хөөрэлдэжэ, Моисей зондо хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Мүнөөдэр минии дамжуулһан бүхы захяа заабаринуудые дүүргэн байгты. 2Иордан[†] гол гаталжа, Эзэн[†] Бурханайтнай[†] үгэжэ байһан газарта ерэхэдээ, тэрэ үдэр томо шулуу бодхоон табижа, сагаан шохойгоор будагты[+]. 3Тэдээн дээрэ энэ һургаалай[†] бүхы үгэнүүдые бэшэгты. Эзэн Бурханайнгаа үгэжэ байһан, һүн далайн, зүгын балай урдажа байһан газарта ороходоо, 4ара таладатнай Иордан голой үлэхэдэ, минии мүнөөдэр захирһанай ёһоор, тэдэ шулуунуудые Эбаал хада дээрэ табигты, тиигээд сагаан шохойгоор тэдэниие будагты. 5Шулуугаар Эзэн Бурхандаа үргэлэй шэрээ[†] баригты. Теэд барихадаа, түмэр түдэгэ хэрэглэнгүй баригты[+]. 6Тиигэхын тула түгдэрөөгүй бүхэли шулуунуудаар Эзэн Бурхандаа үргэлэй шэрээ бариха ёһотойт. Тэрээн дээрэ Эзэн Бурхандаа түгэс шатаалта үргэл[†] үргэгты. 7Амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэжэ, тэндээ эдеэлжэ, Эзэн Бурханайнгаа урда сэнгэжэ, хүхилдэжэ байгты[+]. 8Шулуунууд дээрэ Бурханай һургаалай бүхы үгэнүүдые ойлгомоор, эли тодоор бэшэгты[+].

9Удаань Моисей санаарта левидүүдтэй[†] хамта Израилиин улад зондо иигэжэ тунхаглаба:

– Израилиин арад зон! Шэмээгүй соносогты! Энэ үдэр таанад Эзэн Бурханайнгаа арад түмэн болобот[+]. 10Тиимэһээ Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулан ябагты, минии мүнөөдэр таанадта захин дамжуулһан Тэрэнэй захяа заабаринуудые, хуули ёһонуудые сахин дүүргэгты!


Арбан хоёр хараал

11Моисей тэрэ үдэр арад түмэндэ үшөө иигэжэ захиба:

12– Иордан гол гаталхадатнай, Симеоной, Левиин, Иудын, Иссахаарай, Иосифой, Бэньямиинэй обогуудай улад зон Гэризиим хада дээрэ зогсожо, арад зониие юрөөг[+]. 13Харин Эбаал хада дээрэ Рэүбээн, Гаад, Ашээр, Зэбүлүүн, Даан, Напталии гэгшэдэй обог зон зогсожо, харааг. 14Левидүүд шангаар хашхаран, Израилиин улад зондо иигэжэ дуулгаха: 15«Хэн нэгэн модо, шулуугаар гү, али шудхажа шүтөөн бүтээгээд, нюусаар тэрээниие табяа һаа, хараалай[†] ехэ хараал өөртөө шэнгээхэ! Юуб гэхэдэ, тэдэ хадаа дарханай гараар хэгдэһэн, Эзэндэ жэгшүүритэй муухай юумэн гээшэл».

Тиихэдэнь бүхы арад зон харюудань хэлэхэ: «Болтогой!»[†][+]

16«Эсэгэ, эхэеэ хүндэлдэггүй хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

17«Хүршынгөө хилэнүүдэй тэмдэгүүдые ондоо тээшэнь болгоһон хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

18«Һохор хүниие мэхэлжэ, харгыһаань хадууруулһан хүн хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

19«Ерүүл зоной, үншэн хэнзын, үбгэеэ гээһэн эхэнэрэй эрхэнүүдые эбдэһэн хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

20«Эсэгынгээ һамгантай унтажа, нэрынь гутааһан хүн хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

21«Ямар нэгэн малтай хурисал үзэжэ байһан хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

22«Түрэһэн эгэшэтэеэ гү, али дүү басагантаяа, үгышье һаа, эсэгэ нэгэтэй гү, али эхэ нэгэтэй эгэшэ, дүүтэеэ унтаһан хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

23«Хадам эжытэеэ унтажа байһан хүн хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

24«Нэгэ яһанай хүнөө нюусаар хороогшо нэгэн хараалай ехэ хараалтай!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

25«Мүнгэ абажа, гэмгүй хүниие алажа байгааша хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

26«Бурханай энэ һургаалай үгэнүүдые бэелүүлдэггүй, тэдэниие сахин дүүргэдэггүй хүн хараалай ехэ хараал шэнгээхэ!»

Бүхы арад зон харюусаха: «Болтогой!»[+]

#### 28


Юрөөл тухай

1[•]Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] үгэ соонь ябажа, минии мүнөөдэр таанадта хэлэһэн Тэрэнэй захяа заабарииень сахин дүүргэжэ байгаа гээшэ һаатнай, Тэрэ таанадые дэлхэйн арадуудһаа дээгүүр үргэхэ[+]. 2Эзэн Бурханайнгаа үгынь дуулажа байгаа һаатнай, иимэ үреэлнүүд таанадта шэнгэжэ хүсэлдэхэ:

3хото һууринуудыетнай, хүдөө талыетнайшье Эзэн юрөөхэ;[†]

4таанадые үнэр баян болгон, газарайтнай ургаса, малайтнай түл олон болгон Эзэн юрөөхэ;

5орооһо таряаетнай, эдеэ хоолыетнай Эзэн юрөөхэ;

6гэртээ ороходотнай, гэрһээ гарахадатнайшье Эзэн юрөөхэ[+].

7Таанадта добтолһон дайсадые Эзэн хараһаар байтартнай үгы хэхэ. Тэдэнэр нэгэ харгыгаар ерэжэ добтолһон аад, долоон аян замаар таанадһаа тэрьедэн ошохо[+].

8Амбаараар дүүрэн таряа талхатай байхыетнай, хэһэн бүхы хэрэгүүдыетнай Эзэн юрөөхэ. Үгэжэ байһан газар дээрээ Тэрэ таанадые юрөөхэ[+].

9Эзэн Бурханайнгаа захяа заабаринуудые сахин дүүргэжэ, Тэрэнэй захирһанай ёһоор бүхы юумэ хээ гээшэ һаатнай, та бүгэдэндэ тангариглаһанай ёһоор, Эзэн таанадые Өөрын нангин[†] арад болгохол[+]. 10Тиихэдэнь Өөрын арад болгон Эзэнэй таанадые шэлэһые дэлхэйн бүхы арадууд хаража, таанадһаа айдаг болохо. 11Шамда «үгэхэб» гэжэ найдуулһан, үбгэ эсэгэнэртэтнай тангариглаһан газар дайдада Эзэн үхи хүүгэдые таанадта олоор үршөөхэ, хони малыетнай олоор түлжүүлхэ, һайн ургаса бэлэглэхэ. 12Эзэн огторгойн баян һан таанадта нээжэ, хэрэгтэй сагта танай газарта бороо хура эльгээжэ байха, хэһэн хэрэгыетнай бултыень юрөөхэ. Тиихэдэнь олон арад яһатанда урьһаар үгэжэ байхат, харин урьһаар абаха ядуу саг өөһэдтэтнай тохёолдохогүй[+]. 13Сахин дүүргэжэ байхыетнай минии мүнөөдэр дамжуулан хэлэжэ байһан Эзэнэй захяа заабаринуудые дүүргэжэ байгаа һаатнай, Тэрэ таанадые дахагшад бэшэ, удамаршад[†] болгохо, тиихэдэнь доройтонгүй, хододоо амжалтатай ябадаг байхат. 14Минии мүнөөдэр таанадта хэлэжэ байгааша һургаалые[†] жэншэдгүй дүүргэгты, ондоо бурхадта һүгэдэн мүргэжэ бү байгты.


Эзэнэй үгэ дуулаагүй һаа, хараал шэнгээхэ

15[•]Эзэн Бурханайнгаа үгөөр байгаагүй һаа, минии мүнөөдэр дамжуулан хэлэжэ байгша Тэрэнэй захяа заабаринуудые, хуули ёһонуудые сахин дүүргээгүй һаатнай, хараалай[†] ехэ иимэ хараалнууд бултадаа таанадта хүрэхэ:[+]

16хото һууринуудтатнай, хүдөө таладатнайшье Эзэн хараал шэнгээхэ;

17орооһо таряандатнай, эдеэ хоолдотнай Эзэн хараал шэнгээхэ;

18үри хүүгэдтэтнай, газарай ургасада, хони малдатнай Эзэн хараал шэнгээхэ;

19гэртээ ороходоо, мүн гэрһээ гарахадаа хараал шэрээлтэй байхат.

20Муу муухай хэрэг хэһэнэйтнай – Өөрыень орхиһонойтнай түлөө Тэрэ таанадта удахагүй һалатартнай, үхэтэртнай хараалай муу хараал, үймөөн һандарал, хэһэн хэрэг бүхэндэтнай гай тодхор эльгээхэ. 21Эзэмдэхэеэ ошожо байһан газарайтнай хүрьһэнһөө таанадые үгы болготороо Эзэн таанадта тарбаган тахал үбшэ халдаажал байха. 22Эзэн таанадые уушханай ханяадан, хумхаа үбшэн, халууралга, хабдараар нэрбүүлэн сохихо, ган гасуур, хуурай һалхи эльгээжэ, ургасыетнай һалгааха. Таанадай хосортор эдэ үбшэнгүүд хойноһоотнай дахан ябаха[+]. 23Толгой дээрэхи огторгойтнай бороо хурагүй, зэд мэтэ мэлигэр, хүл дорохи газартнай түмэр мэтэ хатуу, хуурай болохо. 24Эзэн танай газарта орохо бороо хурые шорой болгон хубилгаха, тиихэдэнь хумхаа тооһон таанадай хосортор огторгойһоо буужал байха[+].

25Эзэн дайсадтатнай туһалжа, таанадые диилүүлхэ. Нэгэ харгыгаар тэдэнэй урдаһаа добтолһон аад, долоон аян замаар тэдэнһээ тэрьедэн ошохот. Тиигээд дэлхэйн гүрэн түрэнүүдээр зон таанадай гай тодхор хаража, шэшэрэн һалганан байхал[+]. 26Таанадай һэенүүд шубуу шонхорой, ан гүрөөлэй хүнэһэн болохо, тэдэниие үргөөхэ хүн байхагүй[+]. 27Эзэн Египедэй улад зондо эльгээһэн мэтэ эдеэрэнүүдээр, хабдараар, улхангаар, маажуур үбшөөр таанадые дайраха, тэдэниие эмшэлжэ шадахагүйт[+]. 28Эзэн таанадые уймар, һохор балай болгохо, һолёо үбшэ эльгээхэ. 29Тиихэдэнь һохор хүнэй тэмтэржэ ябадагтал, гэгээн сагаан үдэр дунда тэмтэрэн ябадаг болохот. Зориһон хэрэгтнай урагшагүй, үдэр бүри зон таанадые хашажа харшалжа, дээрмэшэлжэ байха, таанадые абарха хүн олдохогүй[+].

30Басага өөртөө хадамлахаш, теэд ондоо хүн тэрээнтэйш гэрлэхэ. Гэр барихаш, теэд тэрээн соогоо ажаһуухагүйш. Үзэмэй модо тарин һуулгахаш, теэд тэрээнһээ амталхагүйш[+]. 31Хараһаар байтаршни ондоо хүн үхэрыеш үүсэлхэ, харин ши тэрээнһээ эдихэгүйш. Элжэгыешни буляаха, шамда бусаахагүй. Хониншни дайсадта хүртэхэ, теэд шамда туһалха хүн олдохогүй. 32Хүбүүд, басагадшни богоол болон ондоо арадта үгтэхэ. Үдэр бүри тэдэнэй бусахые хүлеэн хараһандаа нюдэдшни бүрүүлтэхэ, һулархаш[+]. 33Хариин улад зон газарайшни хэшэг, ажалайшни бүхы үрэ дүн эдижэ хэрэглэжэ байха. Харин ши наһаараа хашагдажа, үйлөө үзэжэ байхаш[+]. 34Үзэһэн хараһан юумэнһээ боложо ухааншни балартаха. 35Эзэн угаа үбшэнтэй яра эдеэрээр шамайе дайран үбдэхөөхэ. Тэрэниие аргалжа шадахагүйш. Үбдэг, шэлбэнүүд дээрэшни, юрэдөө, хүлэйшни улаһаа эхилээд толгойншни зулай хүрэтэр яра гараха юм[+].

36Эзэн шамайе, хаантайшни хамта танигдаагүй, үбгэ эсэгэнэрэйтнайшье мэдэхэгүй арад зондо ябуулха. Тэндэ ши модоор болон шулуугаар хэһэн бурхадта һүгэдэн мүргэжэ эхилхэш[+]. 37Эзэнэй эльгээһэн тэрэ арадуудта ши шоо үзүүлжэ, ябаган зугаадань орожо, наада бариха, баһаха зүйлынь болоод байхаш[+].

38Үрэһэ хүрэнгэ ехээр поолидо тарихаш, теэд бага ургаса суглуулхаш, юундэб гэхэдэ, тэдэниие таршаа шумуул эдихэ[+]. 39Үзэмэй жэмэсэй модонуудые һуулгажа харууһалхаш, теэд үрэ жэмэсынь суглуулжа шадахагүйш, үзэмэй дараһан архи уухагүйш, юундэб гэхэдэ, тэдэниие үтэн хорхой эдихэ[+]. 40Оливын модод бүхы газарааршни ургаха, гэбэшье оливын тоһо бэедээ түрхихэгүйш, юундэб гэхэдэ, оливанууд газарта унажа, үжэн илзарха. 41Хүбүүд, басагадые түрэхэш, теэд тэдэнээ гээхэш, юундэб гэхэдэ, дайсад тэдэниие олзолон баряанда абаашаха[+]. 42Бүхы мододыешни, бүхы ургасыешни хорхой шумуул эдижэ һалгааха.

43Таанадай дунда байдаг ерүүл зон һархайн, таанадые зонхилжо, дээгүүртнай гэшхэжэ гаражал байха, тиин таанад доошоо унажал байхат. 44Тэдэнэр таанадта урьһаар үгэхэ мүнгэтэй, харин таанад урьһалха мүнгэгүй байхат. Тииһээр тэдэ танай толгой, таанад һүүлынь болохот.

45Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулаагүй, Тэрэнэй таанадта захирһан захяа заабаринуудыень, хуули ёһонуудыень сахин дүүргээгүй байһанайтнай түлөө таанадта хараал шэрээл шэнгэжэ, үхэтэртнай хойноһоотнай дахан хүрэхэл. 46Энэ хараал шэрээл хадаа таанадта мүн уг удамдатнай хэтэ мүнхын хэһээлтэ амасуулха гэһэн Бурханай дүлгэ тэмдэг,[†] харуулһан юумэниинь болохо.

47Бүхы юумэнэй танда элбэг дэлбэг байхада Эзэн Бурханаа баяртай хүхюутэйгөөр тахяагүй байһанайтнай түлөө[+] 48Эзэн таанадай урдаһаа дайсадые эльгээхэ. Тэдээндэ алба хэхэт. Үлэн хооһон, ехэ ангаһан, нюсэгэн сурба, бүхы юумээр дуталдажа ажаһуухат. Хүзүүндээ хөөмэгшэ углуулһандал, үхэтэрөө хүшэр хүндэ мүлжэлгэ, дарлалта доро байхат[+]. 49Хэлыеньшье танай мэдэхэгүй арад түмэниие дэлхэйн захаһаа Эзэн таанадта эльгээхэ. Бүргэдтэл адли, тэдэ таанадта добтолон орохо[+]. 50Дошхон хэрзэгы зантай һэн тула тэрэ арад наһажаал зонииешье, үхи хүүгэдыешье хайрлахагүй. 51Таанадые хооһоруултараа тэдэнэр хони малыетнай, ургасыетнай буляажа абан эдихэ. Орооһо таряа, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо, тугал, хурьгашье таанадта тэдэнэр үлөөхэгүй. Туража үхэтэртнай бүхы юумыетнай абаха[+]. 52Эзэн Бурханайтнай үгэһэн газарта бүхы хотонуудыетнай тэдэ бүһэлхэ, хотын бүһэлүүр хананууд үндэр, бүхэ гээд найдахадатнай, бүхы газар дайдаартнай эдэ ханануудые эбдэхэ[+]. 53Дайсадай сэрэгээр бүһэлүүлжэ, хашуулжа харшалуулжа, Эзэн Бурханайнгаа үршөөһэн үхи хүүгэдээ эдижэ эхилхэт[+]. 54-55Таанадай дунда эгээл зөөлэн, һайн сэдьхэлтэйшье эрэ хүн бүһэлэгдэһэн хото соо эдихэ юумэгүй болоходоо, үхи хүүгэдээ эдижэ эхилхэ. Аха дүүдээшье, дуратай һамгандаашье, амиды мэндэ байһан үхибүүндээшье тэрэ мяханһаа хубаалдахагүй. 56-57Таанадай дунда эгээл зөөлэн, һайн сэдьхэлтэй, урдань юугээршье дуталдаагүй эхэнэр бүһэлэгдэһэн хото соо эдихэ юумэгүй болоходоо, һая түрэһэн үхибүүгээ, мүн набтаһаа эдихэ. Үбгэнтэеэшье, үхи хүүгэдтэеэшье тэрээнһээ хубаалдахагүй[+].

58Энэ ном соо бэшэгдэһэн һургаалай бүхы үгэнүүдые сахин дүүргэхэеэ оролдоогүй, Эзэн Бурханайнгаа алдар[†] солото, һүрөөтэ нэрые хүндэлөөгүй гээшэ һаатнай, 59Эзэн таанадта, мүн уг удамдатнай аргалагдахагүй үбшэ, хэзээдэшье сарагдахагүй һүжэг үбшэ, гай тодхор эльгээхэл. 60Египедтэ таанадай хаража һүрдэһэн үбшэнгүүдые Эзэн эльгээхэ. Тэдэнь таанадта халдаад, һалахаяа болихо[+]. 61Һургаалай ном соо бэшэгдээшьегүй элдэб үбшэ, элдэб гай тодхор Эзэн таанадай хосорон һалатар эльгээжэл байха юм. 62Огторгойн одо мүшэд мэтэ олон бэлэйт. Теэд Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулаагүйт, тиимэһээ таанадай үсөөхэн лэ хүн амиды мэндэ үлэхэ[+]. 63Таанадта һайн юумэ хэжэ, таанадые олон болгон, үнэржүүлжэ байхадаа Эзэн хэды ехэ баясажа байгааб даа. Тэрээндэл адляар, таанадые үгы хэжэ, һалгаажа байхадаа Тэрэ баярлан бахархан байхал. Эзэлхэеэ зорин ошожо байһан газар дайдаһаа таанад хамагдан гаргуулхат[+].

64Дэлхэйн нэгэ захаһаа нүгөөдэ заха болотор ажаһуугша бүхы арадуудаар таанадые Эзэн тарааха. Өөрынгөө танихагүй, үбгэ эсэгэнэрэйнгээшье мэдэхэгүй ондоо бурхадта, модоор, мүн шулуугаар хэгдэһэн бурхадта, тэндэ һүгэдэн, мүргэн байхат[+]. 65Теэд тэрэ арадуудай хоорондо һанаантнай тэгшэ байхагүй, «минии» гэхэ, хүлөөшье амаруулха газар олохогүйт. Зүрхэнтнай айн һалаганан байха, нюдэдтнай шэргэхэ, сэдьхэлтнай сүхэрхэ. Эдэ бүгэдые Эзэн эльгээхэ. 66Ами наһантнай хододоо аюулда орожо байха, үдэр, һүнигүй айжа, һалганажа, үглөө мүнөө амиды мэндэ байхаяа мэдэхэгүй ажаһуухат. 67Хараһан юумэнһээ зүрхэ сэдьхэлтнай айн һалганажа, үглөөгүүр «үдэшэ болоһой!» гээд хүсэхэт, харин үдэшэлэн «үглөө мандаһай!» гээд үгүүлхэт[+]. 68«Энэ харгы замые дахин харахагүйт» гэжэ минии дамжуулан хэлэһэншье һаа, Эзэн таанадые далайн онгосонуудаар Египет[†] руу бусааха. Тэндэ дайсадтаа богоол болохоёо бэеэ худалдажа эхилхэт, теэд таанадые худалдан абаха хүн олдохогүй[+].

#### 29


Моһаабтахи хэлсээн

1Хорээб[†] хадын хажууда Эзэн Израилиин арад түмэнтэй хэлсээ баталһан байна. Тэрээнһээ гадна Моһаабай[†] газар дайдада нэмэлтэ үшөө нэгэ хэлсээ тэдээнтэй баталхыень Эзэн[†] Моисейдэ[†] захирба. Тэрэнь энэ[+]. 2Моисей Израилиин улад зониие дуудажа, иигэжэ тэдээндэ хэлэбэ:

– Египедэй газар нютагта фараондо,[†] тэрэнэй бүхы түшэмэлнүүдтэ, бүхы газар дайдадань Эзэнэй юу хэһыень өөһэдөө нюдөөрөө хараа бэлэйт. 3Ямар ехэ гай тодхор, агууехэ дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] Тэрэнэй хэһые таанад хараа һэнта. 4Харин Эзэн юунэй болоһые ойлгохо ухаа, хараха нюдэ, шагнаха шэхэ таанадта мүнөө болотор үгөөгүй[+]. 5Дүшэн жэл соо Тэрэ таанадые элһэн сүл губяар хүтэлэн ябаа. Энэ саг соо хубсаһантнайшье һанги набта болоогүй, гуталтнайшье һалаагүй,[+] 6эдеэ хоолшье баряагүйт, үзэмэй дараһан архи, шара ундаашье уугаагүйт. Тэрэ – Эзэн, танай Бурхан,[†] гэжэ та бүгэдын мэдэхын тула энэ хэгдээ[+]. 7Энэ газарта ерэхэдэтнай, манай урдаһаа Хэшбооной Сиһоон ба Башаанай Оог хаашуул дай үүдхэн добтолоо һэн. Теэд бидэ тэдэниие диилээбди[+]. 8Тиигээд тэдэнэй газар абажа, Рэүбээн, Гаад гэгшэдэй обогуудта, мүн Мэнашшээ гэгшын обогой хахадтань үгөө бэлэйбди[+]. 9Энэ хэлсээнэй[†] бүхы захяа заабаринуудые сахин дүүргэгты. Тиигэбэл, хэһэн хэрэг бүхэнтнай урагшатай байха[+].

10Таанад бултадаа – удамаршад,[†] уг изагуурай ахалагшад, ахамадууд, хинадаг дарганар, Израилиин бүхы улад зон Эзэн Бурханайнгаа урда мүнөө зогсонот. 11Үхи хүүгэдтнай, һамгадтнай, таанадай дунда ажаһуугша ерүүл зон – түлеэ залһа хахалагшаһаа эхилээд уһа зөөгшэд хүрэтэрөө бултадаа эндэ байна[+]. 12Эзэн Бурхантаяа хэлсээ баталхын, шахаа тангаригаа үгэхын тула эндэ ерэнхэйт. Эзэн Бурхантнай хэлсээ мүнөөдэр таанадтай баталхань. 13Таанадта хэлэһэнэйнгээ, мүн үбгэ эсэгэнэртнай болохо Абраһаам,[†] Исаак болон Яковта тангариглаһанай ёһоор, Тэрэ таанадые Өөрын арад болгохын, мүн Өөрөө танай Бурхан болохын тула эндэ таанадые суглуулаа[+]. 14Эзэн энэ хэлсээ, шахаа тангариг ганса маанадтай батална бэшэ, 15урдань зогсоошо бидэнһээ гадна мүнөөдэр бидэнэй дунда үшөө үгы байһан уг удамтаймнай Тэрэ энэ хэлсээ батална.

16Египедэй газар дайдада яажа ажаһууһанаа, арадуудай хоорондуур аян зам гаталан иишээ ерэһэнээ һаныт. 17Модоор, шулуугаар, мүнгөөр, алтаар хэһэн жэгшүүритэй шүтөөнүүдыень хараа бэлэйт. 18Эзэн Бурханаа орхиһон эрэ хүн гү, али эхэнэр, гэр бүлэ гү, али обог аймаг таанадай дунда бү үзэгдэг. Ондоо арадуудай бурхадта һүгэдэхэеэ хэншье бү ошог, юуб гэхэдэ, иимэ зон хоротой, гашуун ургамалай үндэһэндэл адли болоно бшуу[+]. 19Энэ хараал[†] шэрээл дуулажа, хэн нэгэн досоогоо бардамлажа, «Һанаһаараа юумэ саашадаашье хэжэ байхаб, муу юумэн намда хүрэхэгүй» гээд һанажа болохо. Теэд иимэ хүнһөө боложо, ондоошье зон муу юумэндэ дайрагдажа магад. 20-21Иимэ хүниие Эзэн хүлисэхэгүй, тэрээндэ ехэ сухалдажа, зэбүүрхэжэ, Израилиин бүхы обогуудһаа тэрэниие илган гаргаха, хюдаха. Хуули соо, тогтооһон хэлсээнэй хуйламал бэшэг соо баталагдаһан хараал шэрээл иимэ хүндэ хүрэжэ, тэрэнэй нэрэшье алтан дэлхэй дээрэ мартагдаха. Эзэн иигэжэ тэрэниие хэһээхэ[+].

22Саашанхи үетнай, танай һүүлээр ажаһууха уг удамтнай, холын газар нютагһаа ерэһэн хариин зон тэрэ газар дайдын гай тодхор, Эзэнэй тэрэ газарта дэлгэрүүлһэн зоболон хаража, иигэжэ хэлэхэ: 23«Бүхы газар хүхэр ба дабһан, гал дүлэн. Үрэһэ хүрэнгэ тарихын, юумэ ургуулхын аргагүй. Содом, Гоморро, Адмаа, Цэбоһиим хотонуудые уур сухал дундаа Эзэнэй хюдаһанай һүүлээр мэтэ ямаршье ногоон тэрээн дээрэ урганагүйл»[+]. 24Ондоо бусад арадууд иигэжэ асууха: «Юундэ Эзэн энэ газарта иимээр хандааб? Юундэ иимэ ехээр уурлаа, сухалдаа гээшэб?»[+] 25Харюунь иимэ байха: «Египедэй газар дайдаһаа гаргахадаа, Эзэнэй, өөһэдынь үбгэ эсэгэнэрэй Бурханай, тэдээнтэй баталһан хэлсээе өөһэдынь мартаһанайнь түлөө[+]. 26Израилиин улад зон танихагүй, ондоо, Эзэнэй хориһон бурхадта мүргэжэ эхилээ. 27Тиихэдэнь Эзэн энэ газар дайдада уурлажа, тус ном соо бэшээтэй бүхы хараалнуудые тэдээндэ эльгээһэн байна[+]. 28Уур сухалтай, хилэнсэгтэ, ехэ дураа гутаһан Эзэн тэдэниие газарһаань үлдэн гаргажа, хариин нютаг руу эльгээгээ. Мүнөө тэдэнэр тэндээ байһаар»[+].

29Гансал Эзэн Бурханаймнай мэдэхэ нюуса зүйлнүүд байдаг. Харин Тэрэ бидэндэ Өөрынгөө һургаал[†] эли болгоо, бидэ болон үхи хүүгэднай тэрэнииень хододоо сахин дүүргэн ябаха ёһотойбди[+].

#### 30


Нютагтань бусаалгын эрхэ нүхэсэлнүүд

1Үреэл хараал[†] хоёрой нэгые шэлэхэ тухай би таанадта хэлээб. Минии хэлэһэн эдэ бүхы үгэнүүдэй – үреэл мүн хараал шэрээлнүүдэй таанадта хүрэхэдэнь, Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] ондоо арадуудай дунда таанадые тараан ажаһуулгахада, ойлгожо, тэрэ шэлэхэ зүйлнүүд тушаа бодолгото боложо эхилхэт[+]. 2Хэрбээ таанадай мүн үри һадаһадайтнай Эзэн Бурхандаа эрьежэ, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ хойноһоонь дахажа, үгыень дуулабал,[+] 3Эзэн таанадые хайрлажа, баряанһаа бусаажа, арадууд хоорондуур тарааһанаа һөөргэнь та бүгэдые суглуулан асарха, үршөөл хайраяа бэлэглэхэ[+]. 4Тэнгэриин хирхаг хүрэтэр тараагдаһан байгаашье һаатнай, Эзэн Бурхантнай таанадые суглуулжа, тэндэһээ һөөргэнь асархал[+]. 5Элинсэг хулинсагайтнай газарта Эзэн таанадые асарха, тэрэ газар дахин танай болохо. Эзэн таанадта үршөөл хайраяа бэлэглэжэ, үбгэ эсэгэнэрһээтнай үшөө үнэр баян, амжалта түгэс таанадые болгохо байна.

6Эзэн Бурхантнай таанадые болон уг удамыетнай Өөр руунь зүрхэ сэдьхэлээрээ тэгүүлдэг болгохо, тиихэдэнь Эзэн Бурхандаа бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ дурлахат, иигэжэ амиды мэндэ үлэхэт[+]. 7Тэрэ эдэ бүхы хараал шэрээлнүүдые дайсадтатнай һөөргэн эрьюулэн эльгээхэ, юуб гэхэдэ, тэдэнэр таанадые үзэн ядадаг, намнадаг бшуу[+]. 8Таанад һөөргөө эрьежэ, дахин Эзэнэй үгэ дууладаг болохот, мүнөөдэр минии таанадта дамжуулан хэлэһэн Тэрэнэй бүхы захяа заабаринуудые сахин дүүргэдэг байхат. 9Танай бүхы хэрэгүүдые Эзэн Бурхантнай угаа урагшатай болгохо, олон үхибүүдые үршөөхэ, олон түл, баян ургаса үреэн үгэхэ. Тэрэ таанадта эльгэтэй байжа, һайн юумэ таанадта хэхэдээ баярлаха. Үбгэ эсэгэнэртэтнай һайн юумэ хэхэдээ мүн лэ баясадаг бэлэй. 10Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулажа, һургаалай[†] энэ ном соо бэшэгдэһэн Тэрэнэй захяа заабаринуудые, хуули ёһонуудые сахин дүүргэгты. Бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Эзэн Бурхандаа этигэн эрьегты.


Ами наһан ба үхэл хатал

11Мүнөөдэр минии дамжуулан хэлэһэн захяа заабаринууд таанадай ойлгоходо тиимэшье хэсүү зүйл бэшэ. 12Тэнгэридэ байгаа зүйл бэшэ. «Маанадай шагнахын, тэдэниие сахин дүүргэхын тула тэнгэри өөдэ хэн гараха, бидэндэ асарха юм бэ?» гэжэ хэлэхээр юумэн бэшэ[+]. 13Далайн саана тэдэ байна бэшэ. «Хэн далайе гаталан, маанадта тэдэниие асаржа, шагнуулжа, бидэниие сахин дүүргүүлдэг болгохо гээшэб?» – гэжэ хэлэхын аргагүй. 14Бурханай үгэ шамтай хамта байна, хэлэ амандашни, зүрхэ сэдьхэлдэшни оршоно, яагаад сахихаб гэжэ хэлэжэшье шадахат.

15Анхарагты, би таанадта ами наһан ба үхэл хаталай, аза жаргал ба гай зоболонгой нэгыень шэлэхые мүнөөдэр дурадханаб[+]. 16Би таанадта мүнөөдэр юу дамжуулан захинабиб гэбэл, Эзэн Бурхандаа дуратай байхыетнай, Тэрэнэй захирһаар ажаһуухыетнай, Тэрэнэй захяа заабаринуудые, хуулинуудые, ёһо гуримуудые сахин дүүргэхыетнай. Тиигэбэл, амиды мэндэ байхат, үнэр баян болохот, эзэмдэхэеэ таанадай шэглэн ошожо байһан газарта Эзэн Бурхантнай таанадые үреэхэ[†] юм. 17Теэд таанад Эзэнһээ буруу хаража, Тэрэниие дуулаагүй гээшэ һаа, хэн нэгэнэй үгэдэ орожо, ондоо бурхадта һүгэдэн мүргэжэ байгаа гээшэ һаа, 18заабол хосорхот гэжэ таанадта мүнөөдэр би соносхоноб! Иордан[†] гол гаталан, эзэмдэхэеэ ошожо байһан газар дайдадаа таанад удаан ажаһуухагүйт. 19Мүнөө гэршэ болохыень огторгой газар хоёрые дууданаб: ами наһан ба үхэл хаталай, юрөөл ба хараал шэрээлэй нэгыень шэлэхые би мүнөөдэр таанадта дурадханаб. Өөһэдын болон үри һадаһадайнгаа амиды мэндэ ажаһуухын тула ами наһа шэлыт!

20Эзэн Бурхандаа дуратай байгты, Тэрэнэйнгээ үгэ дуулагты, Тэрээндээ үнэн сэхэ байгты. Тиигэбэлтнай, танай үбгэ эсэгэнэртэ – Абраһаам,[†] Исаак, Яков гэгшэдтэ «үгэхэб» гэжэ тангариглан найдуулһан газар дайда дээрээ таанадта Тэрэ ута наһа үршөөхэл[+].

#### 31


Моисейн халаан – Иисүүс

1Моисей[†] Израилиин бүхы улад зондо хэлэһэнээ үргэлжэлүүлбэ: 2– Мүнөө би зуун хорин наһатайб, ябахамни хүндэ болонхой. Иорданиие[†] ши гаталхагүйш гээд Эзэн[†] намда айладаа[+].

3Эзэн Бурхантнай[†] урдатнай Өөрөө гол гаталан, таанадые хүтэлэн ябаха. Тэрэ арадуудые таанадай түлөө үгы хэхэ, тиигээд газар, уһыень эзэмдэхэт. Эзэнэй айладаһанай ёһоор, таанадые Иисүүс хүтэлхэ[+]. 4Эмоор арадуудай хаашуул болохо Сиһоон ба Оог гэгшэдтэ юу хээ һэм, тон тиимэ юумэ Эзэн тэдэ арадуудта хэхэ[+]. 5Эзэнэй тэдэниие таанадаар диилүүлхэдэнь, минии хэлэһэн захяа заабаринуудай ёһоор тэдээндэ хандаарайгты[+]. 6Хатуу шанга, эрэлхэг зоригтой байгты, тэдээнһээ бү айгты, бү һүрдэгты, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхантнай таанадтай хамта ябана. Тэрэ таанадые орхихогүй, хаяхагүй[+].

7Моисей Иисүүс гэгшые дуудажа, Израилиин бүхы улад зоной дунда тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хатуу шанга, эрэлхэг зоригтой байгаарай, юуб гэхэдэ, үбгэ эсэгэнэртэмнай Эзэнэй «үгэхэб» гэжэ тангариглаһан газар дайда руу энэ арад зоноо ши хүтэлэн абаашахаш. Ши хуби хубяар тэрэ газарые зондо хубаарилхаш[+]. 8Эзэн Өөрөө шамайе хүтэлэн ябаха, Тэрэ шамтай байха, шамайе орхихогүй, хаяхагүй. Бү ай, бү һүрдэ!


Һургаал заабариие уншаха тухай

9Моисей Бурханай һургаал[†] заабари бэшэжэ, Эзэнтэй баталһан хэлсээнэй ханза[†] абаад ябадаг Левиин обогой санаартадта, мүн Израилиин бүхы аха захатанда[†] тэрэниие үгэбэ. 10Тиигээд Моисей удамаршадта хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Долоон жэлэй үнгэрхэ бүри, үри шэри хүлисэхэ жэлдэ, Майхангуудай һайндэрэй[†] үедэ[+] 11бүхы Израилиин зоной Эзэн Бурханайнгаа урда мүргэхэеэ нангин[†] үргөөдэнь суглархадань, энэ һургаал заабариие бүхы зоной дуулахаар шангаар уншагты[+]. 12Бүхы арад зониие – эрэшүүл, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, танай хотонуудта ажаһуудаг ерүүл зониие бултыень суглуулагты. Тэдэнэр шагнажа, Эзэн Бурханаа хүндэлжэ, һургаалайнь бүхы үгэнүүдые сахин дүүргэжэ һураха[+]. 13Юумэ мэдэхэгүй тэдэнэй үхи хүүгэд һургаал шагнажа, Эзэн Бурханаа хүндэлжэ һураха. Иорданиие гаталан, эзэлхэеэ ошожо байһан газар дайдадаа ажаһууха бүхы сагтаа тэдэнэр Эзэниие хүндэлдэг байхал.


Моисей ба Иисүүс Эзэнэй урда

14Эзэн Моисейдэ хандаба:

– Зай, нүгшэхэ сагшни дүтэлбэ. Иисүүсые дууда. Тиигээд майхан һүмэ[†] руу ерэгты, Би тэрээндэ захяа заабари айладхахаб.

Моисей Иисүүс хоёр ерэжэ, майхан һүмэ руу оробо[+]. 15Үүлэн баханаар хүреэлэгдэнхэй Эзэн бии болобо. Тэрэ үүлэн бахана майхан һүмын үүдэнэй хажууда тогтоо һэн[+].

16Тиигээд Эзэн Моисейдэ иигэжэ үгүүлбэ:

– Удахагүй наһа барахашни. Тиихэдэшни энэ арад һальхай ябадал гаргажа, зорин ошожо байһан хариин газар дайдын бурхадта мүргэжэ эхилхэ. Намайе орхижо, өөһэдтэйнь баталһан Минии хэлсээе тэдэнэр эбдэхэ[+]. 17Тиихэдэнь тэрэ дары Минии уур сухал бужаганажа, Би тэдэниие орхихоб, тэдээндэ туһалхаяа болихоб. Тэдэнэр һалаха тээшээ болохо, элдэб олон гай тодхор дээрэнь бууха. Тиихэдэнь тэдэ иигэжэ хэлэхэ: «Бурханаймнай маанадтай байгаагүйһөө боложо, энэ муу юумэн бидэниие дайраа бэшэ гү?»[+] 18Ондоо бурхадта мүргэһэнэйнь түлөө, хэһэн бүхы муу муухай юумэнэйнь түлөө Би тэрэ үедэ тэдээндэ туһалхаяа эрид арсахаб. 19Зай, иигээд өөһэдтөө энэ дуу бэшэгты. Израилиин улад зониие гэмнэхэдэмни, энэ дуун Минии гэршэ болохо, зониие тэрээндэ һургагты[+]. 20Үбгэ эсэгэнэртэнь тангариглаһан, һүн далайн, зүгын балай урдажа байһан газарта Би тэдэниие асархаб. Тэдэнэр эдеэлжэ, садажа, таргалжа, ондоо бурхадта мүргэжэ эхилхэ. Намайе тоохоёо болижо, Минии хэлсээ эбдэхэ[+]. 21Тэдэниие олон муу юумэнэй, мүн гай тодхорой дайрахада, энэ дуун тэдэнэй буруу байһые гэршэлхэ. Юуб гэхэдэ, уг удамыньшье энэ дууе мартаагүй байха бшуу. Би тангариглаһан газартаа үшөө тэдэниие асараадүй байнаб, гэбэшье тэндэ юу хэхэеэ һанаһыень мэдэнэб.

22Тэрэл үдэртөө Моисей дуу бэшэжэ, Израилиин арад зониие тэрээндэ һургаба.

23Удаань Эзэн Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ захирба:

– Хатуу шанга, эрэлхэг зоригтой бай, юуб гэхэдэ, Израилиин арад түмэниие Минии тангариглан найдуулһан газарта хүтэлэн абаашахаш. Би шамтай суг байхаб[+].


Моисей арад зониие һэргылнэ

24Моисей тэрэ һургаалай бүхы үгэнүүдые бултыень ном соо бэшэжэ,[+] 25Эзэнтэй баталһан хэлсээнэй ханза абаад ябадаг левидүүдтэ[†] хандаба:

26– Һургаалай энэ ном абагты, тиигээд Эзэн Бурхантаяа баталһан хэлсээнэйнгээ[†] ханзын хажууда табигты. Улад зоной урдаһаа тулахадам, тэрэ гэршэ болохо[+]. 27Зоной үсэдые, өөрынхиеэ табихаяа һанадаггүйе мэдэнэб. Минии бүхы наһанай үргэлжэлдэ тэдэ Эзэндэ үсэрхэжэ байна. Гээгдэһэнэйм удаа бүри үсэд болохо юм бэшэ гү? 28Минии урда обогуудайнгаа ахамадуудые, хинадаг дарганарые суглуулагты. Тэдээндэ сэхэ өөһэдтэнь эдэ үгэнүүдые хэлэхэб, тэдэнэй урда гэршэ болгон огторгой газар хоёрые дуудахаб. 29Би мэдэнэб: минии нүгшэһэнэй удаа зон ёһоо алдаха, минии заабарилһан харгы замһаа хадуурха. Нэгэ хэды сагай үнгэрхэдэ, тэдэ гай гасалантай дайралдаха, юуб гэхэдэ, Эзэнэй муу гэжэ тоолодог юумэ хэхэеэ байна, өөһэдынгөө хэрэгүүдээр тэдэ Эзэниие сухалдуулха[+].


Моисейн дуун

30Израилиин бүхы улад зон сугларжа, Моисей тэдээндэ бултандань сэхэ энэ дууе, бүхы үгэнүүдыень эсэс хүрэтэрынь иигэжэ үгүүлэн дуулаба:

#### 32

1Огторгой, анхара, би хэлэхэмни,
газар, шагна минии үгэнүүдые[+].
2Багахан дуһалнуудай зүлгэ ногоон дээрэ унаһандал,
зөөлэн ногоон дээрэ аадарай адхарһандал,
һургаални[†] бороо мэтэ адхарха, үгэнүүдни шүүдэр мэтэ унаха[+].
3Эзэнэй[†] нэрэ дуулан магтанаб!
Бурханайнгаа[†] агууехые магтагты!
4Тэрэ – танай хамгаалагша,
хэрэгүүдынь түгэс.
Бүхы аян замынь залан сэхэ.
Бурхан найдамтай, хуурмаг худал юумэн Тэрээндэ үгы,
Тэрэ үнэн зүб, шударга сэхэ юм[+].
5Тэрэнэй арад зон гэжэ нэрлүүлхэ һэшхэлтнай хаанаб?
Нүгэл[†] шэбэлтнай угаа ехэ,
таанад – мэхэшэд ба хара худалшад гээшэт!
6Эзэндээ юундэ иигэжэ ханданабта,
тэнэг, ухаагүй арад?
Тэрэ – танай Эсэгэ, таанадые байгуулаа, үндэһэ яһатан болгоо[+].
7Эртэ урдын саг һанаад үзэгты,
үни заяанда үнгэрһэн он жэлнүүд тушаа бодомжолоод туршагты.
Эсэгэнэрһээ асуун һурагты,
тэдэ танда ойлгуулха,
үбгэдһөө асуугаарайгты,
тэдэ танда хэлэхэ[+].
8Дээдэ Бурхан газар дэлхэйе
арадуудта хуби болгон хубаарилхадаа,
хүн түрэлтэниие сасан тараахадаа,
Израилиин улад зоной аша туһада
арадуудай харьяата газарай хилэнүүдые табяа[+].
9Эзэн Өөрын хуби болгон
Израилиин арадые,
Яковай уг удамые шэлэһэн юм[+].
10Тэрэ Яковай уг удамые
элһэн сүл губида,
хубхай хооһон, һалхитай гүн талада олоо.
Эзэн тэдэниие анхаралаараа хүреэлөө, харууһалаа, нюдэнэйнгөө сэсэгы мэтэ
аршалаа[+].
11Бүргэд шубуунай дальбараануудаа
ниидэжэ һургахын тула
уурхайһаа түлхин гаргажа,
дээгүүрнь элин ниидэжэ,
даляа дэбин, тэдэнээ дүнгэн байһандал,
Эзэн Израилиие унахаһаань һэргылэн аршалаа[+].
12Эзэн арад зоноо
гансаараа хүтэлэн ябаа,
ондоо бурхан тэрээнтэй байгаагүй.
13Эмээл дээрээ һуулгаһандал, Тэрэ
Яковай уг удамые гүбээ газарнуудые унуулан ябуулжа,
таряалангай ургасаар хооллуулаа,
хабсагайһаа – зүгын бала,
сахюур шулуунһаа оливын тоһо гарган тэнжээгээ[+].
14Тэдэнэй үнеэнүүд, хонид
һү, тоһо элбэг дэлбэг үгэдэг байгаа,
эгээл эрхим хуса, ямаадые,
үхэр мал, эрхим шэниисэ Тэрэ тэдээндэ үгөө.
Үзэмэй дараһан архишье байгаа.
15Ешүрүүн[*] маряажажа, дээрэлхүү зантай болобо,
таргалаа, бүдүүрээ, үсэд болоо,
Бүтээгшэ Бурханаа, өөрын абаралта Хабсагайгаа тообогүй[+].
16Эгээлэ бурхадта тэдэнэр мүргэжэ,
Эзэнэй уур хүдэлгөө.
Жэгшүүрилтэ муухай юумэ тэдэнэр хэжэ,
Тэрэниие сухалдуулаа[+].
17Тэдэ Бурхадта бэшэ,
альбан шүдхэрнүүдтэ үргэл хэдэг байгаа.
Хажуудахи арадһаа халан абаһан,
үбгэ эсэгэнэрэйнгээшье мэдэхэгүй
ондоо шэнэ бурхадта
тэдэнэр үргэл хэжэ эхилээ[+].
18Мүндэлүүлһэн Хабсагайгаа
тэдэ мартаа,
ами наһа үршөөһэн Бурхаяа
ой ухаандаашье оруулаагүй[+].
19Энээниие Эзэн ажаглажа, дураа гутажа,
хүбүүд, басагадаа тоохоёо болибо.
20Тиигээд Тэрэ иигэжэ айладхаба:
«Тэдээнһээ буруу хаража,
һүүлдэнь юун бологшо ааб гээд хүлеэхэмни.
Тэдэ ёһоо алдаһан зон,
аша харюулхаяа мартаһан үхибүүд мэтэ.
21Тэдэнэр шүтөөнүүдтэ мүргэдэг боложо,
Минии сухал хүргэбэ.
Тэдэнь бурхад бэшэ ха юм,
хэндэшье хэрэггүй юумэд.
Тиимэһээ Би арад боложо бүрилдөөдүй уладаар
тэдэниие атаархуулжа,
тэнэг зоноор тэдэнэй уур сухал хүргэхэб![+]
22Гал дүлэн мэтээр
Минии уур сухал бужаганаа,
үхэлэй орон[†] хүрэтэр дүлэтэнэ,
газарые болон хэшэгыень шатаан залгижа,
хада уулын үндэһэ һуури хайрана[+].
23Би тэдээн дээрэ гай тодхор обоолжо,
годлинуудаа дууһан тэдээн руу харбахаб![+]
24Тиихэдэ тэдэнэр гэдэһээ үлдэн,
мүн үбшэ хабшанһаа гээгдэхэ.
Би урдаһаань зэрлиг арьяатанай шүдэ,
могойн хоро эльгэхэб[+].
25Газаа – тэдэнэр һэлмээр хороогдохо,
гэртээ – айһанһаа зүрхэеэ хахаран гээгдэхэ:
эдир хүбүүншье, залуу хүүхэншье,
хүхөөр үхибүүншье, сагаан үһэтэй үбгэншье[+].
26Би хэлээб:
„Тэдэниие тараан сасахаб, үгы хэхэб,
тиихэдэм тэдээн тушаа зон
огтолон мартаха“.
27Теэд дайсадынь юун гээд һанахаб гэжэ
мэдэнэб.
„Эзэн Израилиие хюдаа бэшэ,
энэ хадаа бидэ өөрынгөө асари ехэ хүсөөр тэдэниие диилээбди“, –
гэжэ дайсадынь буруу ойлгохол»[+].

28Израиль[†] болбол толгойгоо төөриһэн,
ухаагүй арад юм[+].
29Ухаатай гээшэ һаа, тэдэнэр
тэдээнтэй юунэй болохоёо байһыень
ойлгохо бэлэйл.
30Нэгэ хүн мянган зониие
намнажа шадаха гү,
хоёр хүн үй түмэниие
үлдэжэ бираха гү?
Тэдэ мянган зоной Хабсагайн
өөһэдыень орхёо гээшэ һаа,
Эзэнэй тэдээнһээ арсаа гээшэ һаань,
иимэ юумэн ушархал[+].
31Дайсадай «хабсагайнь»
манай Хабсагайдал адли
бата бэхи бэшэ юм.
Тэдэ өөһэдөө энээн тушаа мэдэнэ[+].
32Дайсад Содом болон Гоморродол адли
забхай, һальхай, хорото гашуун жэмэстэй
уһан үзэмэй эшэ мэтэл[+].
33Үзэмэй дараһан архинь луу, могойн хорон мэтэ![+]
34Эзэн иигэжэ айладхаа:
«Үһөөгөө абахаяа хүлеэжэ,
хэһээлтэеэ хадагалан байхамни.
Ханза соогоо ласадуулхам.
35Бүдэрхэдэнь, үһөөгөө абахаб,
зэмыень амасуулхаб.
Хосорхо сагынь дүтэлөө,
удахагүй тэдэнэр хэһээгдэхэ»[+].
36Эзэн Өөрынгөө арад зониие сүүдлэхэ.
Тэдэнэр хүсэгүй болоо,
Өөртэнь мүргэдэг зон
ямаршье туһагүй болоо гэжэ харахадаа,
эдэ зониие Тэрэ хайрлаха[+].
37Тиихэдэ Эзэн Өөрын улад зонһоо
иигэжэ асууха:
«Найдадаг бурхадтнай хаана гээшэб?
Хабсагайтнай хаанаб[+]?
38Танай асарһан үргэлэй өөхэ тэдэ эдеэ,
үргэлэй үзэмэй дараһан архи уугаа,
бодожо тэдэнэр таанадта туһалаг лэ!
Таанадые аршалаг лэ!
39Мүнөө харана гүт:
Биб, ганса Би байнаб.
Намһаа бэшэ ондоо Бурхан үгы.
Би гээгдүүлнэб, нэгэн доро амидыруулнаб,
Би хюданаб, мүн аргалнаб.
Минии урдаһаа хэншье һөөргэдэжэ шадахагүй![+]
40Гараа огторгой руу һарбайжа,
Өөрын амиды байһаар тангаригланаб:
41Өөрынгөө сахилгаан һэлмэ хурсадажа,
шүүбэрилжэ эхилхэдээ,
дайсадһаа үһөөгөө абахаб,
Намайе үзэн ядагшадта
зэмыень амасуулхаб;[+]
42годлинуудтаа шуһа һоруулхаб,
Минии һэлмэ зоной мяха эдихэ,
алуулһан, баряанда абтаһан зоной шуһа ууха,
дайсанай удамаршадай[†] толгойнуудые сабшаха!»[+]

43Бусад яһатад, Бурханай арадтай хамта баярлагты!
Юуб гэхэдэ, зарасануудыень алаһан зондо
Тэрэ хэһээлтэ амасуулдаг,
тэдэнэй түлөө дайсадһаа үһөөгөө абадаг,
Өөрынгөө газарай, арад зоной
нүгэл хүлисэн арюудхадаг[+].


Моисей зониие дуунда һургана

44Тиигээд Моисей[†] Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэй хамта энэ дуунай бүхы үгэнүүдые арад зоной дуулахаар хэлэжэ үгэбэ. 45Израилиин бүхы зондо эдэ үгэнүүдые бултыень хэлэжэ дүүргэхэдээ, Моисей 46үшөө иигэжэ нэмэбэ:

– Мүнөөдэр минии һэргылжэ хэлэһэн үгэнүүдые зүрхэ сэдьхэлдээ хадуужа абагты, энэ һургаал заабариин бүхы үгэнүүдые сахин дүүргэхыень үхи хүүгэдтээ захигты[+]. 47Юуб гэхэдэ, энэ хооһон үгэнүүд бэшэ, энэ хадаа танай ами наһан гээшэ. Энээнэй ашаар таанад ошожо ябаһан газартаа, Иорданай[†] саана, удаан сагта ажаһуухат[+].


Эзэнэй зарлиг

48Тэрэл үдэр Эзэн Моисейтэй хөөрэлдэжэ, иигэжэ айладаба:

49– Абариим хада руу ошо, Моһаабта,[†] Ерихооной урда байдаг Нэбоо хада өөдэ гараарай, тэндэһээ Ханаһаанай[†] орон нютаг тээшэ хара. Тэрэ газар дайдые Би Израилиин арад зондо эзэлхыень үгэнэб[+]. 50Гараһан хада дээрээ ши наһа барахаш. Шинии аха Аһарооной[†] Һоор хада дээрэ нүгшэжэ, урда түрэлдөө ошоһондол, ши мүн лэ тиимээр урда түрэлнүүдтэеэ хамтархаш[+]. 51Юуб гэхэдэ, Циин гэһэн элһэн сүл губида, Мэрибаа-Кадээш булагай хажууда байхадаа, Израилиин зоной дундаһаа та хоёр Минии урда нүгэл хэһэн байнат. Израилиин улад зондо гэгээн[†] арюун байһыемни эли тодоор харуулаагүйт[+]. 52Тиимэһээ ши Израилиин арад зондо Минии үгэжэ байһан тэрэ газар дайдые холоһоо харахаш, теэд тиишээ орожо шадахагүйш![+]

#### 33


Моисейн һүүлшын юрөөлнүүд

1[•]Бурханай[†] хүн Моисейн[†] нүгшэхынгөө урда тээ Израилиин улад зондо үгэһэн үреэлынь иимэ мүн[+]. 2Тэрэ хэлэбэ:

Эзэн[†] Синайһаа[†] ерээ,
Сэһиир дээгүүр мандаа,
Параан хадаһаа толороо.
Мэрибаа-Кадээшһээ, ташаланһаа, урда зүгһөө Тэрэ ерээ[+].
3Нээрээшье, Тэрэ Өөрынгөө арадта дуратай!
Гэгээн[†] зониинь Тэрэнэй гарта!
Тэдэнь һургаал[†] абахаяа хүлдэнь һүгэдэн байна.
4Моисей бидэндэ һургаал заабари дамжуулаа,
Яковай арад зондо угай баялиг – хуули захин үгөө[+].
5Израилиин удамаршадай,[†] обогуудай
хамта суглараад байха үедэ
Хаан Ешүрүүнэй толгойлогшо болоо[+].

6Моисей Рэүбээнэй обог тушаа иигэжэ хэлээ:
«Үсөөншье һаа, Рэүбээнэй уг удам
хододоо ажаһууна».

7Иуда[†] тушаа Моисей иигэжэ хэлэбэ:
«Эзэн, Иудые анхарыт,
арад түмэн руунь асарыт,
өөрын гараар тэрэ бэеэ аршална,
дайсадаа дарахадань туһалыт!»

8Левиин обог тушаа тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Эзэн, Өөрынгөө шиидхэбэри
урим ба туммим[†][*] гэгшээр элирхэйлнэт.
Үнэн сэхэ левидүүд[†] тэдэнииетнай хадагалдаг.
Массаада тэдэниие туршаад үзөө һэнта,
Мэрибаагай уһанай дэргэдэ шалгаа һэнта[+].
9Тэдэнэр эхэ, эсэгэеэ харахаяа болинхой,
аха, дүүнэрээ танихаа болёо,
үхи хүүгэдээ орхинхой,
гэбэшье Танай үгэнүүдые сахин хадагална,
Тантай баталһан хэлсээгээ дүмэн дүүргэнэ[+].
10Тэдэнэр Яковые ёһо гуримуудтатнай һургана,
Израилиин уладта һургаалыетнай дамжуулна,
Танай урда хүжэ санзай[†] ууюулна,
үргэлэй шэрээ[†] дээрэтнай
түгэс шатаалта үргэл[†] үргэнэ.
11Эзэн, хүсэ шадалыень юрөөгыт,
хэһэн хэрэгынь дэмжыт,
тэдээндэ үһэрхэн бодоһон зониие хюдыт,
үзэн ядагшадыень үндыхэеэ болиторынь һалгаагыт».

12Бэньямиинэй обог тушаа тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Эзэнэй дуратай эдэ зон
хажуудань һанаа амар ажаһууна,
Бурхан тэдэниие хододоо аршална,
Бурханай дэбисхэрэй дунда
тэдэ хашалгүй байна».

13Иосифой обог тушаа тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Эзэн тэдэнэй газар дайдые
бороо хураар, шүүдэрэй дуһалаар,
доро байгаа гүн уһаар үреэнэ,[+]
14наранай элшэһээ һайн үрэ жэмэс,
һарын туяаһаа эрхим ургаса тэдээндэ үршөөнэ,
15эртэ урдын хадануудай оройһоо,
хэтэ мүнхэ гүбээнүүдэй үндэрһээ
эрхим дээжыень бэлэглэнэ,[+]
16хүрьһэтэ газарай хэшэгые,
дээрэнь байгааша бүхы юумэ
Иосифто Тэрэ үгэхэ,
дүрэжэ байһан бургааһан соо
харагдагша Эзэнэй үреэл
аха дүүнэрэй дунда шалгарагша
Иосифой обогто хүртэхэ[+].
17Иосиф – бухын түрүүшын түл!
Зэрлиг үхэрэй эбэртэл адли эбэртэй,
тэдэ эбэрынь гэбэл,
Эпрааимай үри һадаһад,
Мэнашшээ гэгшын хэдэн мянгаад уг удам юм.
Тэдэ эбэрнүүдээрээ
ондоо арадуудые мүргэжэ,
газарай заха руу түринэл!»[+]

18Зэбүлүүнэй болон Иссахаарай обогууд
тушаа тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Аян замдаа Зэбүлүүн амжалтатай ябаха,
Иссахаар, майхангуудтаа баяртай ажаһуугаарай!
19Зониие тэдэ үндэр өөдэ дуудана,
тэндэ хэхэ ёһотой үргэлөө үргэнэ.
Далайн баялиг тэдэ олзоборилдог,
элһэнһээшье ашаг үрэ абадаг байна»[+].

20Гаадай обог тушаа тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Гаадай газар үргэдхэгшэ юрөөлтэй!
Амаржа байтараа, гэнтэ ямар нэгэн амитанда добтолжо,
шүрбэһэ шандааһыень,
толгой эхииень хайра гамгүй таһалдаг
арсаландал адли юм Гаад[+].
21Газарай эрхимыень тэдэ өөһэдтөө абанхай,
арад зоной удамаршад болон тодороо,
Израилиин удамаршадай хамта суглараад байхада,
Эзэнэй сүүд тэрэ хээ,
Израиль[†] тухай Эзэнэй шиидхэбэринүүдые тэрэ дүүргээ»[+].

22Даанай обог тухай тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Башаанһаа һүрэн гарадаг
залуу арсалан мэтэ Даан»[+].

23Напталиигай обог тухай тэрэ иигэжэ хэлэбэ:
«Напталиида Эзэн хододоо талархай байдаг,
Эзэнэй юрөөхэдэнь,[†] газарынь
баруун, урда зүгүүдээр нэмжыхэ»[+].

24Ашээрэй обог тушаа тэрэ иигэжэ хэлээ:
«Бусад обогуудта орходоо
Ашээр юрөөлтэй ажаһууна,
аха, дүүнэрынь тэрээндэ дуратай,
оливын тоһондо[†] хүлнүүдынь умбана.
25Хотонуудынь бүхэ түмэр, зэд бартаануудтай,
тэрэ хододоо хүсэ шадалтай амидарха».

26Израилиин арад зон,
Ешүрүүнэй Бурхандал адли ямаршье бурхан байхагүй!
Тэрэ һүр жабхалантайгаар үүлэд дээрэ
тэнгэреэр соёрон, танда туһалхаяа ерээ[+].
27Эртэ урдын Бурхан – амарха газар,
Тэрэнэй хэтэ мүнхэ гарнууд
таниие дэмжэдэг,
Тэрэ хажууһаатнай дайсадыетнай үлдөө,
тэдэниие «хюда!» гээд танда айладаа[+].
28Израиль аюулгүй амгалан ажаһууна,
Яков орооһо таряагаар, жэмэсэй архяар баян,
бороо хурын ородог газар дээрэ
гансаараа хашалгүй ажаһууна[+].
29Буянтайш, Израиль!
Эзэнэй хамгаалдаг шамдал адли арад байхагүй!
Эзэн – шамайе аршалдаг бамбай,
алдар солыншни һэлмэ.
Дайсадшни шинии урда дохин байха,
нюргыень ши дэбһэхэш[+].

#### 34


Моисейн наһа баралга

1Моисей[†] Моһаабай[†] тэгшэ газарһаа Нэбоо хада дээрэ – Ерихоон хотоһоо зүүлжээ, Пиисгаа орьёл өөдэ гараба. Эзэн[†] тэрээндэ бүхы газарые – Галаадһаа[†] Даан хүрэтэр, 2Напталии гэгшын бүхы газарые, Эпрааимай, Мэнашшээ гэгшын газарнуудые, Иудын газар дайдые, Дундада далай хүрэтэр, 3Иудын урда газар дайда, тиихэдэ Пальма модоной хото гэжэ нэрлэдэг Ерихооной болон Цооһарай хоорондохи тэгшэ газарые бултыень харуулаа[+]. 4Тиигээд Эзэн тэрээндэ хандан, иигэжэ айладаба:

– Үри хүүгэдтэтнай энэ газар үгэхэб гэжэ Абраһаамда,[†] Исаак болон Яковта «Минии тангариглан найдуулһан газар энэл даа». Шамда өөрынгөө нюдөөр энэ газар харахыешни зүбшөөгөөб, гэбэшье ши тиишээ орожо шадахагүйш[+].

5Иигэжэ Моисей, Эзэнэй зараса, тэндэ, Моһаабай газарта, Эзэнэй айладаһанай ёһоор, наһанһаа нүгшэһэн байна. 6Эзэн Моисей гэгшые Моһаабта, Бэт-Пэһоор хотын хажууда, тэгшэ газарта хүдөөлүүлбэ, теэд мүнөөшье болотор тэрэнэй хүүрэй тон хаана байһые хэншье мэдэдэггүй[+]. 7Моисей нүгшэхэдөө зуун хори наһатай байгаа. Тэрэнэй бэе шанга зандаа, нюдэнэйнь хараса балартаагүй бэлэй[+]. 8Израилиин арад зон Моисей тушаа гушан үдэрэй туршада гашуудал дүүрэн байба. Гашуудал, голхоролой сагай дүүрэтэр тэдэнэр Моһаабай нюруу газарта байгаа бэлэй[+].


Шэнэ удамаршан – Иисүүс

9Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ сэсэн мэргэнэй һүр һүнэһэн шэнгэн халин оробо. Ушар юуб гэхэдэ, Моисей толгой дээрэнь гараа табижа, өөрынгөө орондо тэрэниие томилһон байгаа. Израилиин улад зон Иисүүсэй үгэ дууладаг, Эзэнэй Моисейдэ захин заабарилһан бүхы юумые сахин дүүргэдэг болоо һэн[+].

10Моисейдэл адли лүндэншэ Израилиин арад зоной дунда бэшэ хэзээдэшье үзэгдөөгүй бэлэй. Юуб гэхэдэ, Эзэн гансал тэрээнтэй улаан нюураараа ушарһан байна[+]. 11Дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] хэхыень Моисей гэгшые Эзэн Египет[†] руу эльгээгээ. Тэрэ үзэгдэлнүүдые фараон,[†] түшэмэлнүүдынь, Египедэй бүхы улад зон өөр дээрэ үзэһэн, хараһан байна. 12Израилиин арад зоной хараһаар байтар агууехэ, гайхамшагта үзэгдэлнүүдые Моисейһээ бэшэ ондоо ямаршье лүндэншэ хэзээдэшье хээгүй бэлэйл.

### Нүүнэй Иисүүс

#### Нүүнэй Иисүүс

Нүүнэй Иисүүс


Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном


Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном

Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном Хуушан Хэлсээнэй түүхын номуудай хэһэгые нээнэ. Гол үйлэнь Ханаһаанай хилэ дээрэ Моисейн нүгшэһэнэй һүүлээр эхилнэ. Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Моисейн наһа бараһанай удаа Израилиин арад түмэниие ударидажа, Ханаһаан руу асарна. Ханаһаанай газар дайда эдлэхыень Израилиин арад зондо үгэхэб гэһэн найдуулгаяа Бурхан иигэжэ бэелүүлнэ. Энэ түсэб бэелүүлхын тула Иисүүсэй эрэлхэг ударидалга Бурханай гарта гол зэмсэг болоно.

Номые гурбан гол хубида хубаамаар: Ханаһаанай орон нютаг эзэмдэлгэ (1-12-дохи бүлэгүүд); Израилиин обогуудай дунда газар хубаарилга (13-22-дохи бүлэгүүд); арад түмэнэй болон Бурханай хоорондохи Хэлсээ шэнээр баталалга (23-24-дэхи бүлэгүүд).

Орон нютагай түлөө тэмсэл нангин дайн дажарай заяг заршамаар ябуулагдаа. Зоной Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө этигэн, үгыень дуулаа һаань, Эзэн израильшуудта түгэс илалта үршөөдэг байгаа. Бурханай захиралтаар, израильшууд диилэн абаһан бүхы хотонуудые үгы хэхэ, досоонь байгаа бүхы юумэ Эзэндэ зорюулха гү, али мүн лэ үгы хэхэ ёһотой байгаа. Сэрэгшэд энэ олзоһоо өөһэдтөө юушье үлөөхэ ёһогүй бэлэй. Диилэн абаһан хотонуудта иигэжэ хандахань мүнөө бидэндэ ехэ шэрүүн гээд һанагдана, харин тэрэ үедэ энэ юрын лэ хэрэг байгаа.

Орон нютаг эзэмдэн абаһанай удаа хурсаар табигдагша асуудал гэбэл: газар уһа хубаарилһанай һүүлээр Израилиин обогууд нэгэн ниитэ арад түмэн зандаа үлэхэ гү? Бүтээгшэдээ үнэн сэхэ тэдэ үлэхэ гү? Энээн тушаа саашанхи номууд соо хэлэгдэнэ.

#### 1


Эзэн заяата газараа эзэлэ гэжэ Иисүүстэ зарлиг буулгаба

1Эзэнэй[†] богоол Моисейн[†] наһа бараһан хойно Эзэн Нүүнэй хүбүүн, Моисейн албатан Иисүүстэ хэлэбэ:[+]

2– Минии богоол Моисей үхэбэ; ши бодоод, энэ Иорданиие[†] гатала, ши, энэ бүхы улад Израилиин хүбүүдтэ Минии үгэһэн газарта ошогты[+]. 3Танай үльмын гэшхэһэн бүхы газарые Моисейдэ хэлэһэн ёһоороо Би танда үгэнэб[+]. 4Элһэн губиһаа энэ Ливаан[†] хүрэтэр, агууехэ Евфрат мүрэн хүрэтэр хээдүүдэй бүхы газар, наранһаа баруун тээшэнхи агууехэ далай хүрэтэр зай танай мэдэлэй болохо[+]. 5Шинии бүхы наһан соо хэншье шамтай тэнсэхэгүй; Моисейн хажууда байһандал адли Би хажуудаш байхаб: шамһаа холодохогүйб, шамайе орхихогүйб[+]. 6Хатуу, зоригтой байгаарай; юундэб гэхэдэ, эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ тангариглаһан газарым ши тэдээндэ эдлэхынь үгэхэш[+]. 7Гансал хатуу ба тон зоригтой байгаарай, Моисейн шамда захиһан бүхы хуулиие сахижа, дүүргэжэ ябаарай, Богоолни. Тэрээнһээ хайшаашье бү хазагайраарай, тиибэл лэ бүхы хэрэгээ бодолтойгоор хэхэш[+]. 8Энэ хуулиин ном шамһаа бү холодог; энэ номдо бэшэгдэһэн бүхы юумэ зүб бэелүүлхын тула үдэр һүнигүй тэрээнһээ һуража байгаарай: тиибэлшнил бүхы харгыш амжалтатай байха, бодол хэрэгшни зүб байха[+]. 9Би шамда зарлиг буулганаб: хатуу ба зоригтой байгаарай, бү ай, бү һүрдэн бахарда. Хаанаш ошоо һааш, Эзэн, шинии Бурхан[†] хажуудаш байха[+].

10Тиигээд лэ Иисүүс зоной ахамадуудта зарлиг буулгажа хэлэбэ:[+]

11– Зоной байһан газараар ябажа, зондо зарлиг хэлэгты: харгыдаа хүнэһэ бэлдэгты гэгты, юундэб гэхэдэ, гурба хоноод, танай эсэгэнэрэй Бурхан, Эзэн танда энжэ болгожо үгэһэн газар абахаа энэ Иорданай саана ошохот гэгты.

12Рэүбээнэй, Гаадай обогуудта, Мэнашшээгэй хахад обогто Иисүүс хэлээ:

13– Эзэнэй богоол Моисейн танда юу захиһые һанагты: «Эзэн, танай Бурхан танай һанаа амаруулжа, энэ газарые танда үгөө». 14Таанарай һамгад, таанарай хүүгэд, таанарай мал Иорданай саана Моисейн үгэһэн газарта үлэхэ; таанар булта, тэмсэхэ шадалтай зон, зэбсэг баряад, аха дүүнэрэйнгөө урда ябажа, тэдээндэ туһалагты[+]. 15Эзэнэй, танай Бурханай тэдээндэ энжэ болгожо үгэһэн газар абатарынь туһалагты; тииһэн хойноо энжэ газартаа бусажа, наранһаа зүүлжээ Иорданай саана Эзэнэй богоол Моисейн үгэһэн газар эдлэжэ һуугаарайгты[+].

16Тэдэ харюудань Иисүүстэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шинии захиржа хэлэһэн бүхы юумэ хэхэбди, хаанаш эльгээгээ һааш, ошохобди. 17Моисейн үгэ дууладагтаал адли шинии үгэ дуулахабди. Гансал Эзэн, шинии Бурхан, Моисейтэй ябаһандаал адли шамтай ябуужа. 18Шинии зарлигта эсэргүүсэһэн хүн, шинии үгэ дуулаагүй хүн үхэл амасаха. Гансал хатуу ба зоригтой байгаарай.

#### 2


Рахааб ба тагнуулшад

1Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Шиттиимһээ хоёр тагнуулшые нюусаар эльгээгээд:

– Ошожо газараа, Ерихоониие харагты, – гэжэ захиба. Хоёр залуу хүбүүд Рахааб нэрэтэй залихай эмын гэртэ ерээд, тэндээ хонобо[+].

2Энэ һүни газар харахаа Израиль[†] угсаатанһаа танигдаагүй хүнүүд ерээ гэжэ Ерихооной хаанда дуулгаба.

3Ерихооной хаан Рахаабда хүниие эльгээжэ: «Шамда ерэһэн, шинии гэртэ ороһон зониие гаргажа үгэ, тэдэш бүхы газарымнай харахаа ерээ», – гэжэ хэлүүлбэ.

4Тэрэ эхэнэр ерэһэн хоёр хүниие нюугаад:

– Ямаршьеб зон намда ерээ һэн, зүгөөр хаанахи зон байһынь мэдэнэгүйб. 5Харанхыда хашаагай үүдэ хааха сагай болоходо тэдэ гараад ошоо һэн, хайшаа ошоһынь мэдэнэгүйб, түргэн намнажа хүсэгты, – гэжэ хэлэбэ[+].

6Өөрөө тэдээниие хушалта дээрэ гаргаад, тэндэ дэлгээһэн дурһанай боолтонууд соо нюуба.

7Эльгээгдэһэн элшэд тэдээниие Иордан[†] ошоһон харгыгаар гарса хүрэтэр мүрдэбэ. Намнагша нэхүүлэй гаран сасуу хашаагай үүдэ хааба[+].

8Унтахаа хэбтэхынь урда эхэнэр тэдээндэ гэрэй орой дээрэ гараба. 9Тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй[†] энэ газарые танда үгэһые мэдэнэб. Тиигээд таанар маниие һүрдөөн айлгаат, энэ газарта һуудаг бүхы зон танһаа һүрдэн шэшэржэ байна[+]. 10Танай Египедһээ гаража ябахада, Эзэн танай урда Хулһата далайн уһа хатаагаа гэжэ дуулаа һэмди. Иорданай саанахи Эмоорой хоёр хаашуулые, Сиһоон Оог хоёрые яажа усадхаһытнайш дуулаа һэмди[+]. 11Энээн тухай дуулахадаа, зүрхэмнай һулараа, танда эсэргүүсэхэ хэндэмнайш үгы болоо, юундэб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан[†] дээрэ тэнгэришье, доро газарташье захирна[+]. 12Тиигээд Эзэнэй нэрээр намда тангариглагты: минии танда һайниие хэһэн ёһоор минии эсэгын гэртэ һайниие хэхээ хэлэгты. Намда найдамтай тэмдэг үгэгты,[+] 13минии эсэгэ эхые, аха дүүем, эгэшэ дүүем, тэдээнэйдэ байһан бүхы зониие амиды үлөөхэбди, манай һүнэһые үхэлһөө абархабди гэгты.

14Тэдэ зон эхэнэртэ хэлэбэ:

– Манай энэ хэрэг элирүүлээгүй һаатнай, манай һүнэһэн танай орондо үхэлөө олог; Эзэнэй манда газар үгэхэдэ, бидэ шамда һайниие хэхэбди, үнэниие нээхэбди[+].

15Тиигээд эхэнэр сонхоороо мушхамалаар тэдэниие табяа, юундэб гэхэдэ, гэрынь хотын ханада баригдаһан тула тэдэ хана соо байгаа[+].

16– Мүрдэгшэдөөр уулзахагүйн тула хада өөдэ ошогты, мүрдэгшэдэй бусатар тэндээ гурбан хоног хоргодохот, бусаһан хойнонь харгыдаа гарахат, – гэжэ хэлээ.

17Тэдэ зон эхэнэртэ хэлэбэ:

– Иимэ юумэ хээгүй һаашни, манай тангаригһаа бидэ сүлөөрхэбди: 18энэ газарта манай ерэхэдэ, маниие табиһан сонходоо ши улайлгаһан мушхамал уяарай, тиигээд эсэгэ эхэеэ, аха дүүнэрээ, эсэгынгээ бүхы бүлые гэртээ суглуураарай. 19Хэрбээ шинии гэрэй үүдээр хэн нэгэн газаашаа гараа һаань, шуһан тэрэнэй толгойдо тудаха, бидэ шинии жадха тангаригһаа сүлөөрхэбди, шинии гэртэ шамтай хүнэй байгаа һаа, тэрээндэ ондоо хүнэй гарай хүрөө һаа, тэрэнэй шуһан манай толгойдо тудаха; 20хэрбээ манай энэ хэрэг нээгээ һааш, тэрэ тангаригһаа баһал сүлөөрхэбди.

21Эхэнэр:

– Танай үгын ёһоор болог, – гээд, тэдээниие табиба. Тэдэнэй саашаа ошоходо, эхэнэр сонходоо улаан мушхамал уяба.

22Тэдэ ошожо, хада дээрэ гараад, нэхүүлэй бусатар тэндээ гурбан үдэр байба. Нэхүүл тэдээниие бүхы харгыгаар бэдэрээд олоогүй. 23Тиигээд тэдэ хоёр хүнүүд гэдэргээ бусаад, хадаһаа буужа, Иорданиие гаталаад, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ ерэжэ, бүхы ябадалаа хөөрэбэд.

24Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Эзэн тэрэ бүхы газарые манай гарта үгөө, тэндэхи бүхы зон манһаа айжа һүрдэжэ байна.

#### 3


Израиль угсаатан Иорданиие гаталба

1Иисүүс израильшуудтайгаа[†] үглөөгүүр эртэ бодоод, Шиттиимһээ гаража, Иорданда[†] ерэбэ. Тэдэ Иорданиие гаталангүй тэндээ хонобо[+].

2Гурба хоноод, ахамадууд зоной байһан газар эрьебэ. Тиигээд зондо зарлиг буулгаба:

3– Танай Бурхан[†] болохо Эзэнэй[†] хэлсээнэй ханза,[†] тэрээниие үргөөд ябаһан шажанай албатан левидүүдые[†] харахадаа, байраһаа хүдэлжэ, хойноһоонь ябагты[+]. 4Танай ба Эзэнэй хоорондохи зай хоёр мянган тохой хүрэтэр хэмжүүртэй байха ёһотой; тэрээндэ бү дүтэлэгты. Тэрэ замаар ябаашьегүй һаа, тиигэжэ ябаха замаа мэдэхэт.

5«Бэеэ арюудхагты, юуб гэхэдэ, үглөөдэр Эзэн танай дунда үзэгдөөгүй юумэ харуулха», – гэжэ Иисүүс зондо хэлэбэ.

6Санаартанда[†] Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Хэлсээнэй ханза үргөөд, зоной урда ябагты.
Санаартан ханза үргөөд, зоной урда ябаба[+].

7Тиихэдэнь Эзэн Иисүүстэ иигэжэ айладаба:

– Израилиин бүхы хүбүүдэй урда шамайе энэ үдэр алдаршуулан магтажа эхилхэб. Тиихэдэм Намайе Моисейтэй[†] ябаһандал шамтай ябахань гэжэ тэдэ ойлгохо. 8Ши хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартанда: «Иорданай уһан соо орон сасуу тогтогты», – гэжэ зарлиг буулга.

9Иисүүс Израилиин хүбүүдтэ:

– Наашаа дүтэлөөд, Эзэнэй, танай Бурханай үгэ шагнагты, – гэжэ хэлэбэ.

10Иисүүсэй хэлэһэниинь:

– Тэрэ үгэһөө танай дунда амиды Бурхан бии гэжэ мэдэхэт. Танда газар үгэхын тула Тэрэ ханаһаануудые,[†] хээдүүдые, хиивүүдые, пэриззиинүүдые, гиргаашуудые, эмооршуудые, евүүсүүдые үлдэхэ[+]. 11Энэ бүхы газарай Эзэнэй хэлсээнэй ханза танай урда Иорданиие гаталха;[+] 12Израилиин обогуудһаа арбан хоёр хүниие, обог бүхэнэй нэгэ хүниие абагты[+]. 13Бүхы газарай Эзэнэй ханза үргэлжэ ябаһан санаартанай хүлэй һүеын Иорданай уһанда ороходо, Иорданай уһан хатаха, дээрэһээ урдаһан уһан хана болохо[+].

14Тиигээд зоной Иорданиие гаталхаа майхангуудһаа хүдэлхэдэ санаартан хэлсээнэй ханза зоной урдуур үргэн гараба. 15Хэлсээнэй ханза үргөөшэдэй Иорданда орожо, шажанай албатанай хүлнүүдэй уһанда нороходо (Иордан шэниисэ хадаха бүхы үдэрнүүдтэ эрьеһээ халижа байгаа),[+] 16дээрэһээ урдаһан уһан Царэтаанай хажуудахи Адаам хото хүрэтэр ехэ зайда хана болобо; талын далай, Дабһата далай руу урдаһан уһан шэргэн дууһаба[+]. 17Зон Ерихооной хажуугаар гаталба; Эзэнэй хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартан Иорданай тэг дунда хуурай газар дээрэ зогсожо байба. Израилиин хүбүүд хуурай газараар Иордан голые гаталба[+].

#### 4


Иорданай оёорой арбан хоёр шулуун

1Бүхы зоной Иорданиие[†] гаталхада, Эзэн[†] Иисүүстэ айладаба:

2– Зоной дундаһаа арбан хоёр хүниие, обог бүхэнһөө нэгэ хүниие абагты, 3тиигээд тэдээндэ зарлиг үгөөд хэлэгты: «Иорданай тэг дундаһаа, шажанай албатанай хүлэй хүдэлэнгүй зогсоһон газарһаа арбан хоёр шулуу абаад, энэ һүни хонохо газартаа табигты»[+].

4Иисүүс Израилиин хүбүүдһээ томилһон, обог бүхэнэй нэгэ хүниие дуудаад, 5тэдээндэ айладаба:

– Эзэнэй, танай Бурханай[†] ханзын урда Иорданай тэг дунда ошоод, тэндэһээ хүн бүхэн Израилиин обогуудай тоогоор нэгэ нэгэ шулуу абаад, мүр дээрээ табигты. 6Тэдэ танай туг болохо ёһотой; хойшонхи үеын танай хүбүүдэй: «Эдэ шулуун юундэ танда байгааб?» – гэжэ танһаа һурахада,[+] 7«Эзэнэй Иорданиие гаталхада, Тэрээнтэй баталһан хэлсээнэй[†] ханзын урда Иорданай уһанай хубаарһанай дурасхаалда байгаа», – гэхэт; тиимэһээ эдэ шулуунууд Израилиин хүбүүдтэ хэтэ мүнхэдөө дурасхаалай хүшөө болохо.

8Израилиин хүбүүд бүгэдые Иисүүсэй захирһан ёһоор хээ: Эзэнэй Иисүүстэ хэлэһээр Иорданһаа арбан хоёр шулуу, Израилиин обогуудай тоогоор абаад, хонохо газартаа абаашажа, хажуудаа табяа. 9Ондоо арбан хоёр шулуунуудые Иисүүс Иорданай тэг дунда, хэлсээнэй ханза[†] үргэжэ ябаһан шажанай албатанай хүлэй зогсоһон газарта табяа. Тэрэ шулуунууд мүнөөшье тэндэ бии.

10Ханза үргэжэ ябаһан санаартан[†] Моисейн[†] захяагай ёһоор зондо хэлээрэй гэжэ Эзэнэй Иисүүстэ захирһанай ёһоор бүхы юумэнэй дууһатар Иорданай урда зогсожо байгаа; арад зон яаран голые гаталжа байгаа.

11Бүхы зоной Иорданиие гаталхада, Эзэнэй захяагай ханзашье гараа, шажанай албатан зоной урда ябаа.

12Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зэбсэг баряад, Моисейн хэлэһэн ёһоор Израилиин хүбүүдэй урда гараа[+]. 13Дүшэ мянга тухай тэмсэлэй зэбсэгтэн тэмсэхын тула Эзэнэй урдуур Ерихооной тала руу гараа.

14Тэрэ үдэр Эзэн бүхы Израилиин хараһаар байтар Иисүүсые алдаршуулаа; бүхы наһан соонь Моисейһээ айһандал адли булта тэрээнһээ айдаг болоо.

15Эзэн Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

16– Хэлсээнэй ханза үргэжэ ябаһан санаартанда Иорданһаа гарахыень захира.

17Иисүүс шажанай албатанда:

– Иорданһаа гарагты, – гэжэ захираа.

18Эзэнтэй баталһан хэлсээнэй ханза тэлэжэ ябаһан санаартанай Иорданһаа гарахада, тэдэнэй хүлэй үльмын хуурай газар гэшхэхэтэй адли Иорданай уһан һаба руугаа хааян, үсэгэлдэр, гурбан үдэрэй саана урдагшадаал адли эрьеһээ халин урдаба.

19Зон Иорданһаа гараад, нэгэдэхи һарын арбанай үндэр майхан хүреэгөө Гилгаалда, Ерихооной зүүн талада табяа. 20Иорданһаа абаһан арбан шулуугаашье Иисүүс Гилгаалда табяа. 21Тиигээд Израилиин хүбүүдтэ иигэжэ хэлээ:

– Хойшонхи сагта танай хүбүүдэй «Эдэ шулуунууд ямар удхатайб?» гэжэ эсэгэнэрһээ һурахада, 22«Израиль[†] энэ Иорданиие хуурай газараар гаталаа» гэжэ хүбүүдтээ хөөрөөрэйгты. 23Яагаад бэ гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан танда Иорданай уһа хатаагаад, танай гаратар хүлеэгөө, тиигэжэ баһал Эзэн, танай Бурхан Хулһата далайе танай гаратар хатаагаа[+]. 24Газар дэлхэйн бүхы арадууд Эзэнэй гарай хүсэтэйе мэдэг, ямаршье сагта Эзэнһээ, танай Бурханһаа һүрдэг гэжэ тиигээ[+].

#### 5


Гилгаалда хэгдэһэн отололго

1Иорданай[†] энэ тала руу, далай тээшэ һууһан эмооршуудай бүхы хаашуул, далай шадар һууһан ханаһаануудай[†] бүхы хаашуул тэдээнэй гол гаратар Эзэн[†] Израилиин хүбүүдэй урда Иорданай уһа хатаагаа гэжэ дуулахадаа, зүрхэниинь һулараа, Израилиин хүбүүдэй урдаһаа тэдэ һүнэһэгүй болоо.

2Тэрэ үедэ Эзэн Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

– Шулуун хутага хээд, Израилиин хүбүүдэй бэлгэ дахяад отолхо болобош.

3Иисүүс шулуун хутага хээд, «Бэлгэ отололгын добо» гэгдэһэн газарта Израилиин хүбүүдые отолоо.

4Иимэ шалтагаанаар Иисүүс Израилиин хүбүүдэй бэлгэ отолоо: Египедһээ гараһан бүхы эрэ түрэлтэй зон, дайлалдаха шадалтай бүхы зон замдаа элһэн губида хосороо[+]. 5Бүхы гараһан тэдэ зон бэлгэеэ отолуулаа агша һэн. Египедһээ гараһан хойноо элһэн губида түрэһэн зон отолуулаагүй. 6Юуб гэхэдэ, Израилиин хүбүүд дайлалдаха шадалтай бүхы зоной дууһан үхэтэр, дүшэн жэлдэ элһэн губида ябаа. Тэдэ зон Эзэнэй абяа дуулаагүй байгаа. Тиимэһээ эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ Эзэнэй тангариглаһан һүнэй ба зүгын балай урдажа байдаг газарые тэдэ үзэхэгүй гэжэ Эзэн тангариглаа[+]. 7Тэдээнэй орондо Эзэн хүбүүдынь бодхоо. Иисүүс тэдэнэй бэлгыень отолуулба, юундэб гэхэдэ, замдаа тэдэ отолуулаагүй байгаа[+].

8Бүхы зон отолуулһан хойноо эдэгэтэрээ хонодог газартаа үлөө. 9«Тиигээд лэ Египедэй эшэгүүритэ ябадал таанарһаа Би арилгааб» гэжэ Эзэн Иисүүстэ хэлээ. Тиимэһээл тэрэ газар мүнөө хүрэтэр Гилгаал гэжэ нэрэтэй[+].


Түрүүшын Паасха

10Израилиин хүбүүд Гилгаалда майхан хүреэгөө түхеэрээд байгаа. Һарын арбан дүрбэнэй үдэр, үдэшэлэн, Ерихооной талада Паасха[†] тэмдэглээ[+]. 11Найрай үглөөдэрынь энэ газарай эдеэнһээ, тэрэл үдэрөө эһээлтэгүй талха, шараһан орооһо эдибэ. 12Тэндэхи газарай гаргаһан эдеэ эдижэ эхилһэнэйнь үглөөдэр жэжэ сагаан будаа[†] унахаа болёо. Израилиин хүбүүд жэжэ сагаан будаагүй болоо, зүгөөр тэдэ тэрэ жэл Ханаһаанай газарай гаргаһан эдеэ эдижэ байгаа[+].

13Иисүүс Ерихооной хажууда байхадаа, гартаа һэлмэтэй хүнэй урдаа зогсожо байхые хараа. Иисүүс хажуудань ошоод:

– Манай гүш, али манай дайсадай гүш? – гэжэ һураа[+].

14– Би Эзэнэй сэрэгшэдэй ударидагшаб, мүнөө эндэ ерээб, – гэжэ тэрэнь хэлээ. Иисүүс урдань һүгэдэн газарта унаад:

– Минии эзэн ноён богоолдоо юу хэлэхэб? – гээ.

15Эзэнэй сэрэгшэдэй ударидагша Иисүүстэ хэлээ:

– Хүлһөө гуталаа тайла, шинии зогсоһон газар нангин.[†]

Иисүүс хэлэһэн үгынь дүүргээ[+]. 16Ерихоон хотын бартаагаа суургалаа. Израилиин хүбүүдһээ айһандаа суургалагдаа: хэншье гараагүй, хэншье ороогүй.

#### 6


Ерихоон абтаба

1Тиихэдэ Эзэн[†] Иисүүстэ хэлээ:

– Ерихоониие ба тэрээнэй хааниие, Ерихоон соо байһан хүсэтэй зониие шинии гарта үгэнэб. 2Бүхы дайлалдаха шадалтай зон хотые тойрон ябагты, үдэрэй нэгэ дахин хотые тойрогты; тиигэжэ зургаан үдэр тойрооройгты. 3Долоон санаартан[†] долоон бүреэ ханзын урда үргэжэ ябаг; долоодохи үдэр хотые долоо дахин тойрогты, албатан бүреэгээ үлеэг. 4Бүреэгэй абяа дуулахадаа, бүхы зон шангаар хашхараг, тиихэдэнь хотын хана һууридаа хүрэтэр бутаран унаха, тиихэдэнь хүн бүхэн өөрынгөө зүгһөө хото руу орохо[+].

5Нүүнэй хүбүүн Иисүүс Израилиин санаартаниие дуудаад, тэдээндэ хэлээ:

– Хэлсээнэй ханза[†] үргэгты; долоон шажанай албатан Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзын урда долоон бүреэнүүдые үргэжэ ябаг.

6Тиигээд арад зондо хэлээ:

– Ошожо хотые тойрогты; зэбсэг бариһан сэрэгшэд Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда ябаг.

7Иисүүсэй зондо хэлэхэтэй адли хэлсээнэй ханзын урда долоон бүреэ үргэжэ ябаһан долоон санаартад хүдэлөөд, бүреэгээ үлеэжэ эхилээ, Эзэнэй хэлсээнэй ханза тэдээнэй хойноһоо хүдэлөө. 8Зэбсэгтэй зон бүреэгээ үлеэһэн санаартадай урда ябаа; арадань ябаһан зон хэлсээнэй ханзын хойноһоо хүдэлөө, ябадалдаа бүреэ үлеэжэ ябаа.

9Зондо Иисүүс зарлиг буулгажа хэлээ:

– Бү хашхарагты, абяа бү гарагты, «хашхарагты!» гэжэ минии хэлэһэн үдэр болотор аманһаатнай үгэ унаха ёһогүй, тиихэдэм хашхархат.

10Тиигээд Эзэнэй хэлсээнэй ханзые хото тойрон ябажа хүдэлөөд, нэгэ тойроо; хонодог газартаа ерэжэ хоноо.

11Удаадахи үдэрынь Иисүүс үглөөгүүр эртэ бодоод, санаартад Эзэнэй хэлсээнэй ханза үргөөд ябажа эхилээ. 12Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда долоон бүреэ үргэжэ ябаһан долоон санаартад бүреэгээ үлеэжэ ябаа; зэбсэгтэн урдань ябаа, арадань ябаашад бүреэгээ үлеэн, Эзэнэй хэлсээнэй ханзын хойноһоо ябаа. 13Тиигэжэ удаадахи үдэрынь хотые нэгэ дахин тойроод, хонодог газартаа бусаа. Зургаан үдэр тиигэжэ дабтаа.

14Долоодохи үдэрөө үүрэй толоноор эртэ бодоод, хотые долоо дахин тойроо; гансал энэ үдэр хотые долоо дахин тойроо.

15Санаартанай долоодохёо бүреэгээ үлеэхэдэ, Иисүүс арад зондо:

– Хашхарагты, Эзэн хотые танда үгөө! 16Хото хараал[†] доро байха, бүхы зосоонь байһан юумэн Эзэндэ үгтэхэ; гансал залихай Рахааб амиды үлэг, тэрэ, тэрээнэй гэртэ байһан бүхы зон амиды үлэг; юундэб гэхэдэ, тэрэ манай эльгээһэн элшэдые нюугаа[+]. 17Зүгөөр таанар бузартай юумэнһээ юушьеб абаад, өөһэдөө бузарлагдахагүйн тула болгоомжологты; Израилиин хүбүүдэй хонодог газарта хараал хүргэжэ, тэрээндэ гай тодхор асарха ёһогүйт[+]. 18Бүхы мүнгэ ба алтан, зэд ба түмэр амһартанууд Эзэнэй нангин[†] зөөри боложо, Эзэнэй нөөсэ жасада орохо.

19Зон хашхараад, бүреэнүүдээ үлеэжэ эхилээ. Бүреэгэй абяа дуулахадаа, зон шангаар хашхаржа эхилээ, тиихэдэнь хотын хана һуури хүрэтэрөө бутаран унаад, хүн бүхэн өөрынгөө байһан зүгһөө хото руу юрьен ороод, хотые эзэлээ[+]. 20Хотодо байһан хараалда хүртэһэн бүхы юумэ – үбгэд һамгадынь, үтэлһэн залуутайнь, үхэр, хони, элжэгэнүүдынь һэлмэ жадаар усадхаа[+].

21Газар хараһан хоёр залуу хүбүүдтэ Иисүүс хэлээ:

– Тэрэ залихай эхэнэрэйдэ ороод, тэндэ байһан зониие тангариглаһан ёһоороо бултынь гаргагты.

22Хотые хараһан залуу хүбүүд эхэнэрэй гэртэ ороод, Рахаабые, тэрээнэй эсэгэ эхые, аха дүүнэрынь, гэртэнь байһан бүхы зониие, түрэлхидынь бултыень гаргаад, Израилиин хотон хүреэнһөө[†] гадуур суглуулба[+].

23Хотые, зосоонь байһан бүхы юумэ галда шатааба; мүнгэ, алта, зэд, түмэр амһартануудые Эзэнэй гэрэй нөөсэ жасада үгэбэ.

24Янхан эхэнэр Рахаабые, тэрээнэй эсэгын гэрые, гэртэнь байһан бүхы зониие Иисүүс амиды үлөөгөө. Тэрэ мүнөөш хүрэтэр Израилиин дунда байна, юундэб гэхэдэ, тэрэ Ерихоониие шэнжэлхэеэ Иисүүсэй эльгээһэн тагнуулшадые нюугаа[+].

25Тэрэ үедэ Иисүүс тангариглаад хэлээ:

– Энэ Ерихоон хотые һэргээһэн хүн Эзэнэй хараалда хүртэхэ; түрүүшынгээ хүбүүн дээрэ һууриинь табиха, одхон хүбүүн дээрээ ханынь хаалга табиха[+].

26Эзэн Иисүүстэй хамта байгаа, тэрээнэй алдар суу бүхы газар дэлхэйгээр тараа.

#### 7


Ахаанай нүгэл ба хараал тухай

1Теэд Израилиин хүбүүд гэмтэ хэрэг хээ, Эзэндэ[†] зорюулаатай юумэнһээ абаа. Иудын обогой Зээрахай Забдиин, тэрээнэй хүбүүн Хармиигай хүбүүн Ахаан хараалта[†] юумэнһээ абаад, Эзэнэй уур хилэн Израилиин хүбүүдтэ буугаа[+].

2Ерихоонһоо Иисүүс Бэт-Ээлэй зүүн талада Бэт-Аавэн шадар байһан Һай руу хүнүүдые эльгээгээд, тэдээндэ:

– Ошоод газар харагты, – гэжэ хэлээ. Тэдэнь ошоод, Һай хотые хараа.

3Һөөргөө Иисүүстэ бусаад, тэдэ хэлээ:

– Бүхы зон тиишэ бү ошог, хоёр гурбан мянга тухай зон ошоод, Һай хотые эзэлэг; бүхы зониие тиишэ эльгээжэ бү зобоо, хотодо үсөөн зон байна.

4Тиигээд бүхы арадһаа гурбан мянга тухай зон тиишэ ошоо. Теэд тэдэ Һай хотын зонһоо тэрьелэн зугадаа[+]. 5Һай хотынхид гушан зургаан хүниие алаад, хотынгоо хаалгаһаа Севарим хүрэтэр мүрдэн намнаа, тиигээд хадаһаа буухадань, бута сохёо. Тэрээнһээ арадай зүрхэн хайлаад, уһан шэнги болоо.

6Иисүүс хубсаһаа таһа татан уряад, Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзын урда нюураараа газар мүргэн унаа, үдэшэ болотор хэбтээ. Иисүүс ба Израилиин аха захатан[†] тархидаа үнэһэн тоборог адхаа[+].

7Иисүүс иигэжэ хэлээ:

– Түгэс хүсэтэ Эзэн! Юундэ Та энэ арадые Иордан[†] гаталуулан гаргаабта? Маниие эмооршуудай гарта үгэжэ, усадхахын түлөө гү? Иорданай саана үлэхөө яагаабибди![+] 8Эзэн Бурхан![†] Израилиин дайсадтаа нюргаа харуулһан хойно би юун гэхэбиб? 9Ханаһаан[†] оронойхид ба газар дэлхэйн бүхы зон дуулаад, манай нэрые газар дээрэһээ усадхахал. Тиихэдэнь Танай агууехэ нэрэ нэрлүүлхэдэ Та юу хэхэбта[+]?

10Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Бодо, юундэ ши нюураараа газар мүргэн хэбтээбши? 11Израиль[†] нүгэл[†] хээ, Минии тэдэндэ сахижа байхыень захирһан, Намтай баталһан хэлсээгээ эбдээ, Намда зорюулагдаһан юумэнһээ тэдэ хулуужа абаад, өөһэдынгөө юумэнэй дунда нюугаа. 12Тииһэнэй түлөө Израилиин хүбүүд дайсадайнгаа урда тэсэнгүй дайсадта нюргаа харуулаа, юуб гэхэдэ, тэдэ хараалда хүртөө; өөһэдынгөө дундаа хараалтые усадхаагүй һаатнай, таанадаар ябахагүйб[+]. 13Бодо, арад зоноо арюудхаад, тэдээндэ хэлэ:

– Үглөөгүүр болотор нүгэлөө арюудхагты. Юундэб гэхэдэ, Эзэн, Израилиин Бурхан: «Израиль, хараалта юумэн дундашни байна; тиимэһээ хараалтые бэеһээ холодхоогүй сагтаа дайсадайнгаа урда тэсэхэгүйш», – гэнэ гэ.

14Үглөөдэр булта обогуудаараа ерэгты. Эзэнэй зааһан обог угуудаараа ерэг; Эзэнэй зааһан уг бүлэнүүдээрээ ерэг; Эзэнэй зааһан бүлэһөө нэгэ нэгэ хүн ерэг[+]. 15Хараалда хүртэһэн юумэ хулуугаа гэжэ элирүүлэгдэһэн хүн хамаг юумэтэйгээ хамта галда шатаагдаха зэргэтэй; тэрэ хүн Эзэнтэй баталһан хэлсээгээ эбдээ, хуули буса ябадалаараа Израилиие бузарлаа.

16Иисүүс үглөөгүүр эртэ бодоод, Израилиие обог обогоорнь ерэхые захиржа, Иудын обог зааба. 17Тиигээд Иудын обогые угуудаараа ерэхынь захиржа, Зээрахай уг заагаа. Зээрахай угта бүлөөрөө ерэхынь захираад, Забдиин бүлэ заагаа[+]. 18Бүлэдэ нэгэ нэгээрээ ерэхыень захираад, Зээрахай гуша, Забдиин аша, Хармиигай хүбүүн Ахааниие Иудын обогһоо заагаа.

19Тиигээд Иисүүс Ахаанда хэлээ:

– Хүбүүмни! Эзэндэ, Израилиин Бурханда алдар соло үгэ, Тэрээнэй урда сэхэеэ хэлэ, намһаа нюунгүй юу хэһэнээ намда соносхо[+].

20Харюудань Ахаан Иисүүстэ хэлээ:

– Зүб, би Эзэнэй урда, Израилиин Бурханай урда нүгэлтэйб, тиимэ юумэ хээб:[+] 21олзын дунда нэгэ һайхан Шинаарай хубсаһа, хоёр зуун шээкэл мүнгэ, табин шээкэл жэнтэй монсогор алта харааб. Эдэ бүгэдые һайхашаагаад абааб; эдээниие майхан соогоо газарта булааб, мүнгэ доронь нюугааб[+].

22Иисүүсэй эльгээһэн хүнүүд майхандань гүйлдэжэ ошоод, нюуһан юумыень, доронь мүнгыень олоо. 23Эдэ бүгэдые майхан соонь олоод, Иисүүстэ, Израилиин бүхы хүбүүдтэ асараад, Эзэнэй урда табяа.

24Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы израильшууд Зээрахай хүбүүн Ахааниие, мүнгэ, хубсаһа, монсогор алта, хүбүүд, басагад, сар, элжэгэ, хони, майхан, бүхы байһан юумыень абаад, Ахоор хүндыдэ гаргаа. 25Иисүүс иигэжэ хэлээ:

– Манда гай тодхор асарһанайш түлөө Эзэн энэ үдэр шамда тодхор ушаруулна.

Израильшууд тэрээниие шулуугаар шэдээд, бултыень шулуудажа шатаагаад, шулуу хаяжа булаа. 26Үндэр обоо шулуу дээрэнь хаяа. Тэрэ обоо мүнөөш хүрэтэр бии. Энээнэй һүүлээр Эзэнэй уур хилэн номгороо. Тиимэһээ тэрэ газарые мүнөөш хүрэтэр Ахоор хүнды гэдэг[+].

#### 8


Израильшууд Һай хотые эзэлбэ

1Эзэн[†] Иисүүстэ хэлээ:

– Бү ай, бү һүрдэ; дайлалдаха шадалтай бүхы зоноо абаад, Һай хото тээшэ ошо. Би Һай хотын хааниие, тэрээнэй арад зониие, тэрээнэй хотые, тэрээнэй газар шинии гарта үгэнэб[+]. 2Һай хотые, тэрээнэй хааниие, Ерихоон хотые, тэрээнэй хааниие хэһээһэндээл адли хэһээ. Гансал олзыень малынь өөһэдтөө хубаагты, хотын ара талада һахюул сэрэг таби[+].

3Иисүүс, дайлалдаха шадалтай бүхы зон Һай тээшэ ошохо гэжэ бодобо. Иисүүс гушан мянган зоригтой зониие һунгаад, һүни тэдээниие эльгээбэ. 4Тэдээндэ захиралта үгөөд хэлээ:

– Таанар хотын ара талада һахюул сэрэг болохо ёһотойт; хотоһоо бү холодогты, булта бэлэн байгты[+]. 5Намтай ябаһан бүхы зонтой хамта бидэ хотодо дүтэлэн ошохобди. Һай хотын зоной манай урдаһаа гарахада, урданайхидаал адли бидэ тэдээнһээ зугадахабди[+]. 6Тэдэ манай хойноһоо дахан мүрдэхэ, бидэ тэдээниие хотоһоо һамааруулхабди; манай зугадахада тэдэ: «Урданайхидал адли манһаа зугадаба», – гэлдэхэ. 7Тиихэдэнь таанар отон хоргодоһон газарһаа бодоод, хотые эзэлхэт. Эзэн, танай Бурхан[†] хотые танай гарта үгэхэ. 8Хотые абахадаа, тэрээниие галдахат. Эзэнэй үгөөр хэгты, би танда захиралта үгэнэб.

9Иигэжэ Иисүүсэй тэдээниие эльгээхэдэ, тэдэ отон хоргодохоо ошоод, Бэт-Ээл Һай хоёрой хоорондо Һай хотын баруун тээ хоргодоо; Иисүүс тэрэ һүни арад зоной дунда хоноо. 10Үглөөгүүр эртэ бодоод, Иисүүс арад зоноо хараа. Иисүүс ба Израилиин аха захашуул зоной урда Һай хото тээшэ ошоо. 11Дайлалдаха шадалтай зон, тэрээнтэй ябаһан зон Һай хотодо дүтэлэн ошоо. 12Һайн хойто талада зоноо тогтоон табяа. Хотын ба тэдээнэй хоорондо хүнды тала байгаа. Тиигээд табан мянган тухай зониие абаад, Бэт-Ээл Һай хоёрой хоорондо, хотын баруун талаһаа хоргодон отохынь табяа. 13Хотын хойно тогтон хоноһон зониие һүүлэйнь хотын баруун талаһаа байхаар табяа. Тиигээд тэрэ һүни Иисүүс хүндын тэг дунда гараа. 14Һай хотын хаан энээниие харахадаа, үглөөгүүр эртэ бодоод, хотынгоо зонтой Израилиин урдаһаа тэмсэхээ талын наана хэлсэһэн газартаа гараа. Хотын ара талада отоһон сэрэг бии гэжэ тэрэ мэдээгүй. 15Иисүүс ба бүхы Израиль[†] диилдэһэн юумэдэл элһэн тала тээшэ гүйлдөө. 16Һай хотынхид хотодо байһан бүхы зониие мүрдэе гэжэ дуудаад, Иисүүсые намнан хотоһоо холо ошоо. 17Һайда, Бэт-Ээлдэ Израилиин хойноһоо намнаагүй нэгэш хүн үлөөгүй. Израилиие мүрдэн тэдэ хотоёо һула орхёо.

18Тиихэдэнь Эзэн Иисүүстэ хэлээ:

– Гартаа бариһан мэсэеэ хурсадха, Һай тээшэ ошо, Би тэрээниие шинии гарта үгэхэб.

Иисүүс гартаа бариһан мэсэеэ хурсадхаад, хото тээшэ ошоо. 19Отон хоргодоһон зон һууриһаа бодоод, Иисүүсэй гараа урагшань һарбайхада, хото руу орожо, тэрэ дары эзэлэн шатаагаа[+]. 20Һай хотын зон гэдэргээ эрьеэд, хотын утаан тэнгэри өөдэ соробхилно гэжэ хараа. Хайшааш тэрьелхэ газар байгаагүй, юундэб гэхэдэ, элһэн тала руу гүйлдэжэ ябаһан зон мүрдэгшэдэйнгөө урдаһаа эрьеэ.

21Хоргодоод һууһан зон хотые эзэлээ, хотын утаан тэнгэри өөдэ соробхилно гэжэ харахадаа, Иисүүс ба бүхы Израиль һөөргөө тэхэрин, Һай хотын зониие хюдажа эхилээ. 22Һай хотынхид урдаһаань гарахадаа, хоёр талаһаа Израилиин зондо хашагдаа. Израильшууд нэгэш хүниие амиды үлөөн, зугадуулангүй хуу хюдаа[+]. 23Һай хотын хааниие амидыгаар баряад, Иисүүстэ асараа[+].

24Израильшууд Һай хотын бүхы зониие хүндыдэ, элһэн губида мүрдэжэ нэгэш хүниие үлөөнгүй алаа. Тиигээд Һай тээшэ хандажа, мэсын хурса үзүүрээр хосороогоо. 25Тэрэ үдэр унаһан үбгэд һамгад, Һай хотын бүхы зон арбан хоёр мянга һэн. 26Иисүүс Һай хотын бүхы зониие хюдан унагаатараа һарбайһан мэсэтэй гараа һула табяагүй.

27Гансал малынь ба энэ хотын зөөриие Израилиин хүбүүд Эзэнэй Иисүүстэ хэлэһэн ёһоор хоорондоо хубаагаа. 28Иисүүс Һай хотые шатаажа, бутархай һандарал, элһэн губи болгоо[+].

29Һай хотын хааниие модондо үлгөө. Үдэшэ болотор хаан тэрэ модон дээрэ үлгөөтэй байгаа. Наранай ороходо Иисүүсэй захиралтаар модонһоо абаад, хотын ханын хаалгын хажууда хаяа, обоо шулуугаар булаа. Тэрэ обоонь мүнөөш хүрэтэр бии[+].


Иисүүс зондо Моисейн хуулиие уншаба

30Тиихэдэ Иисүүс Эбаал хада дээрэ Эзэндэ, Израилиин Бурханда үргэл эмхидхээ[+]. 31Эзэнэй богоол Моисейн[†] Израилиин хүбүүдтэ захиһан ёһоор, үргэлэй шэрээ[†] хабтагар шулуунуудаар хээ, тэрээн дээрэ түмэр гаргадаггүй байгаа. Энээн тухай Моисейн хуулиин ном соо бэшээтэй. Үргэлэй шэрээ дээрэ Эзэндэ зорюулжа түгэс шатаалта үргэлнүүдые,[†] амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] асараа[+].

32Тэндэ шулуун дээрэ Иисүүс Моисейн хуулиһаа сэг буулгажа, Израилиин хүбүүдэй урда бэшээ. 33Бүхы Израиль, тэрээнэй ахамадууд ба хинадаг дарганар, зарга шүүгшэд Эзэнэй хэлсээнэй ханза[†] үргэһэн шажанай албатан левидүүдэй[†] урда ерүүлшье, анханай байһаншье хоёр талаһаа зогсоо; нэгэ хахадынь Гэризиим хадын хажууда, нүгөө хахадынь Эбаал хадын хажууда урдань Эзэнэй богоол Моисейн захирһанай ёһоор Израилиин арадые үреэл хэшэгтээ хүртээхэеэ зогсоо[+]. 34Тиигээд Иисүүс хуулиин бүхы үгэнүүдые, юрөөл хараалынь[†] хуулиин номдо бэшэгдэһэнэй ёһоор уншаа[+]. 35Моисейн Иисүүстэ орхиһон бүхы захяа сооһоо Израилиин бүхы суглаанай урда, һамгадайнь ба хүүгэдэйнь урда, тэдээнэй дунда байһан ерүүл зоной урда Иисүүсэй уншаагүй нэгэш үгэ үлөөгүй[+].

#### 9


Иорданай саанахи хаашуул Израильтай дайлалдахаа бэлдэбэ

1Энээниие дуулахадаа Иорданай[†] саанахи бүхы хаашуул, хададашье, таладашье, агууехэ далайн бүхы эрьеэр байһан хаашуул, Ливаанда,[†] Хээдтэ, Эмоорто, Ханаһаанда,[†] Пэриззиидэ, Хиивдэ ба Евүүстэ байһан хаашуул 2Иисүүстэй ба Израильтай[†] эбтэй тэмсэхын тула булта сугларба[+].

3Зүгөөр Гибэһооной зон Ерихоон Һай хоёрые Иисүүсэй яаһые дуулаад,[+] 4мэхэ гаргаба: харгыдаа эдихэ хилээмэ абаад, элжэгэнүүдтээ хуушан мүшөөгүүдые, хахархай халааһатай үзэмэй дараһан архиин туламуудые ашаад ошобо. 5Хүлэйнь гуталшье хуушан, халааһатай, хубсаһанииньшье хуушан үмхи, харгын хилээмэнииньшье хатанги, буританги байгаа. 6Тэдэ Гилгаалда Израилиин зоной тогтоһон газарта, Иисүүстэ ерээд:

– Ехэ холо газарһаа ерээбди, тиимэһээ мантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталыт, – гэжэ хэлэбэ ха[+].

7Израилиинхин хиивүүдтэ хэлэбэ:

– Таанар манда дүтэ байнагүй гүт? Яажа тантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталхабибди?

8Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Бидэ шинии богоолнуудбди.

Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Хэд гээшэбта, хаанаһаа ерээбта?

9Тэдэ Иисүүстэ хэлэбэ:

– Ехэ холын газарһаа ерээбди. Эзэнэй[†] һэшхэлдэ, шинии Бурханай[†] һэшхэлдэ шинии богоолнууд болонобди. Тэрээнэй алдар тухай, Египедтэ Тэрээнэй юу хэһэн тухай дуулаабди[+]. 10Иорданай саада талада байһан Эмоорой хоёр хаашуулда Хэшбооной хаан Сиһоондо, Аштароодто байһан Башаанай хаан Оогдо юу хэһыень дуулаабди[+]. 11Иимэ юумэ дуулахадаа, манай үбгэн түрүүшүүл, манай газарай бүхы зон манда иигэжэ хэлээ:

– Харгыдаа хилээмэ абаад, урдаһаань ошожо, «Бидэ танай богоолнуудбди, мантай эб найрамдал тухай хэлсээ баталагты», – гэгты. 12Энэ хилээмэ танда ерэхээ харгыда гараһан үдэрөө халуун байхадань гэрһээ абаабди, мүнөө энэмнай хатажа буритаа. 13Энэ архиин туламуудта шэнэ үзэмэй дараһан архи хээ һэмди, мүнөө эдэмнай хахараа, гутал хубсаһамнайшье холын харгыда хуушараа.

14Израильшууд тэдээнэй хилээмынь абаад, Эзэнһээ һураагүй[+]. 15Иисүүс тэдээнтэй эб найрамдал тухай хэлсээ баталаад, амин голытнай таһалхагүйб гэжэ тогтоол гаргаа. Олоной ударидагшад тиимэ тангариг үгөө[+].

16Эб найрамдал тухай хэлсээ баталһанай хойно гурба хоноод, тэдэ хүршэнэрнай, манһаа холо бэшэ байдаг гэжэ дуулаа. 17Яагаад бэ гэбэл, Израилиин хүбүүд харгыда гараад, гурбадахи хоногтоо тэдэнэй хотонуудта хүрөө. Тэдэнь Гибэһоон, Хэпираа, Бээроот ба Кирьяат-Еариим хотонууд һэн[+]. 18Израилиин хүбүүд тэдээниие сохёогүй, юундэб гэхэдэ, олоной ударидагшад Эзэнэй, Израилиин Бурханай нэрээр тангариглаа. Энээнэй түлөө бүхы Израилиин зон дарганартаа голхорон гомдоо. 19Ударидагшад бүхы олондо хэлээ:

– Бидэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай нэрээр тангариглаабди, тиимэһээ эдээнэй ойро хүрэхэ аргагүйбди. 20Манай үгэһэн тангаригай түлөө уур хилэндэ хүртэхэгүйн тула эдээниие амиды орхиё.

21Тиигээд ударидагшад хэлээ:

– Амиды байг, зүгөөр хамта олондо түлеэ хахалдаг, уһа удхадаг байха. Бүхы олон дарганарай хэлэһэн ёһоор болоо[+].

22Иисүүс тэдээниие дуудаад:

– Юунэй түлөө маниие мэхэлээбта, манда дүтэ байдаг аад, «ехэ холымди» гээбта? – гэжэ һураа.

23– Энээнэй түлөө хараалда[†] хүртэбэт! Наһан соогоо богоол ябахат, минии Бурханай гэртэ түлеэ хахалхат, уһа удхахат, – гээ. 24Харюудань тэдэ хэлээ:

– Эзэн, шинии Бурхан таанарта бүхы газар үгэжэ, танай урда газар дээрэхи бүхы зониие усадхахынь өөрынгөө богоол Моисейдэ[†] захираа гэһэн мэдээн богоолнуудайш шэхэндэ хүрөө, тиихэдэнь бидэ амиимнай таһалхань гэжэ ехээр айһандаа иимэ юумэ хээбди[+]. 25Мүнөө шинии гарта байнабди: яажа һайнаар, гомдолгүйгөөр манда хандахаб гэжэ һананаш, тиижэл ханда[+].

26Иисүүс тэдэниие Израилиин хүбүүдэй гарһаа сүлөөлөө, израильшууд тэдээниие алаагүй. 27Тэрэ үдэр Иисүүс олондо ба Эзэнэй үргэлэй газарта түлеэ хахалхынь, уһа удхахынь томилоо; мүнөөш хүрэтэр тэдэ Эзэнэй һунгаһан үргэлэй газарта тиимэ ажал хэжэ байна.

#### 10


Табан Эмоорой хаашуулые бута сохилго

1Иерусалимай[†] хаан Адони-Цээдэг Иисүүс Һай хотые абажа, хараалда[†] хүртөөгөө, хаанииень баһал Ерихоониие ба тэрээнэй хааниие усадхагшадаал адли усадхаа, Гибэһооной зон Израильтай[†] эб баталаад, тэдээнэй дунда үлөө гэжэ дуулахадаа,[+] 2тэрэ ехээр айгаа. Юундэб гэхэдэ, Гибэһоон хаашуулай хотонуудай нэгэн болохо томо хото һэн, Һай хотоһоо ехэ хото һэн, зонииньшье зоригтой байгаа[+]. 3Тиимэһээ Иерусалимай хаан Адони-Цээдэг Хэброоной хаан Һоһаамда, Ярмуудай хаан Пираамда, Лахиишэй хаан Япииһада, Эглооной хаан Дэбииртэ элшэдые эльгээгээд, 4намда ерэжэ, Иисүүстэй, Израилиин хүбүүдтэй эб баталһанайнь түлөө Гибэһоониие дарахадам туһалагты гэжэ хэлүүлээ.

5Тэдэ суглараад, Эмоорой табан хаашуул: Иерусалимай хаан, Хэброоной хаан, Ярмуудай хаан, Лахиишэй хаан, Эглооной хаан, тэдээнэй бүхы жагсаалда гараһан зон дай хэхээ Гибэһооной хажууда майхан хүреэнүүдээ түхеэрээ[+]. 6Гибэһооной зон Израилиин байһан газарта, Гилгаалда Иисүүстэ эльгээжэ хэлүүлээ:

– Богоолнуудһаа гараа бү аба, түргөөр манда ерэжэ абара. Туһа манда хүргэ, юуб гэхэдэ, хадада һуудаг эмооршуудай бүхы хаашуул манай урдаһаа ерээ.

7Иисүүс Гилгаалһаа өөрөө ошоо, тэрээнтэй хамта дайлалдаха шадалтай бүхы зон, бүхы зоригтой эрэшүүл ошоо.

8Эзэн[†] Иисүүстэ хэлээ:

– Тэдээниие Би шинии гарта үгөөб: хэнииньшье шинии урдаһаа тэсэхэгүй[+].

9Иисүүс дайсадта гэнтэ ерээ, юундэб гэхэдэ, бүхэли һүни Гилгаалһаа ябаа. 10Эзэн тэдээниие израильшуудһаа ехээр һүрдөөгөө, тиигээд Гибэһоондо тэдээниие израильшууд бута сохёо, Бэт-Һорооной үндэртэ ошоһон харгыгаар тэдээниие мүрдөө, Азэкаа ба Маккэдаа хүрэтэр тэдээниие дараа[+].

11Израильшуудһаа Бэт-Һорооной хадын ташалангаар зугадахадань, Эзэн тэнгэриһээ Азэкаа хүрэтэр томо шулуугаар шэдээ, тэдэ хосороо; шулуун аадарһаа хосороошодынь Израилиин хүбүүдэй мэсэһээ үхэгшэдһөө олон байгаа[+].

12Эзэнэй Эмоорые Израилиин гарта үгэһэн үдэр, Гибэһоондо тэдээниие Бурханай[†] сохиһон үдэр, Израилиин хүбүүдэй хараһаар байтар тэдээнэй сохюулһан үдэр Иисүүс Эзэндэ уряалан хандаад, Израилиин зоной урда хэлээ:

– Наран, Гибэһоон дээрэ тогто, һара Аялооной хүнды дээрэ тогто!

13Тиигээд нараншье тогтоо, һарашье зоной дайсадһаа үһөөгөө абатар тогтоод байгаа. Иашарай[*] номдо энээн тухай «наран тэнгэриин тэг дунда тогтоод, баруун тээшээ тонгойхоо бүхэли үдэр яараагүй»! – гэжэ бэшээтэй бэшэ гү[+]? 14Эзэнэй хүнэй үгэ иигэжэ дуулаһан үдэр урданшье, хожомыньшье байгаагүй. Юундэб гэхэдэ, Эзэн Израилиин түлөө тэмсээ[+].

15Тиигээд Иисүүс, тэрээнтэй бүхы Израиль байһан газартаа, Гилгаалда бусаа.

16Илагдаһан табан хаашуул зугадаад, Маккэдаагай агуйда хоргодоо. 17«Тэрэ табан хаашуул олдоо, тэдэ Маккэдаагай агуйда хоргодожо байна» гэжэ Иисүүстэ дуулгахадань, 18Иисүүс хэлээ:

– Агуйн үүдэндэ томо шулуу унагаагаад, хажуудань харуул табигты; 19таанар бү тогтогты, дайсадаа мүрдэгты, тэдэнэй сэрэгэй һүүл талые усадхагты, хотонууд руу бү табигты, юуб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан тэдээниие танай гарта үгөө.

20Иисүүсэй ба Израилиин хүбүүдэй тэдээниие нилээн ехээр усадхан дарахада амиды үлөөшэдынь бэхижүүлэгдэһэн хотонууд руу зугадаа.

21Бүхы зон Иисүүсэй байһан газарта Маккэдаа руу эб асаржа бусаба, Израилиин хүбүүд хуу толгой бүтэн байба.

22Тиихэдэнь Иисүүс хэлээ:

– Агуйн амһар онгойлгоод, тэрэ табан хаашуулые намда гаргажа асарагты.

23Хэлэһэн зарлигынь дүүргээ. Тэдэ табан хаашуулые – Иерусалимай хааниие, Хэброоной хааниие, Ярмуудай хааниие, Лахиишэй хааниие, Эглооной хааниие агуйһаа гаргаад, Иисүүстэ асараа. 24Тэдэ хаашуулые Иисүүстэ асархадань, Иисүүс бүхы Израилиин зониие дуудаад, тэрээнтэй ябаһан сэрэгэй ударидагшадта хэлээ:

– Эдээнэй хажууда ошоод, хүлөөрөө эдэ хаашуулай хүзүү гэшхэгты.

Тэдэ хаашуулай хажууда ошоод, хүлөөрөө хүзүүень гэшхээ[+]. 25Иисүүс тэдээндэ хэлээ:

– Бү айгты, бү һүрдэгты, хатуу ба зоригтой байгты; юундэб гэхэдэ, Эзэн танай дайлалдаха бүхы дайсадта тиижэл хандаха[+].

26Тиигээд Иисүүс тэдээниие хадхан алаад, табан модон дээрэ үлгөө; үдэшэ болотор тэдэ модондо үлгөөтэй байгаа[+]. 27Наранай ороходо Иисүүсэй захиралтаар тэдээниие модонһоо абаад, хоргодоһон агуй руу хаяад, амһарынь томо шулуугаар хаагаа. Тэдэ шулуунууд мүнөөш хүрэтэр байдаг[+].

28Тэрэл үдэрөө Иисүүс Маккэдаае эзэлээд, тэрээниие, хаанииень һэлмээр дараа, тэндэ байһан бүхы амитай юумэндэ хараал хүртөөгөө: хэнииеш бүтэн орхёогүй, Ерихооной хааниие хэһээгшэдэл адляар Маккэдаагай хааниие хэһээгээ[+].

29Иисүүс, тэрээнтэй хамта Израилиин бүхы зон Маккэдааһаа Либнаада ошожо, Либнаагай урдаһаа дайлалдаа. 30Эзэн тэрээниие, тэрээнэй хааниие Израилиин гарта үгөө. Иисүүс тэрээниие, тэрээн соо байһан хамаг амитай юумэ юуш үлөөнгүй һэлмээр усадхаа, Ерихооной хааниие яагаа һэм, тэрээн шэнгеэр хаанииень һалгаа.

31Либнааһаа Иисүүс, тэрээнтэй хамта бүхы Израилиинхин Лахииш тээшэ ошоод, хажуудань майхан хүреэгөө татаа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 32Эзэн Лахиишые Израилиин гарта үгөө. Үглөөдэрынь Иисүүс тэрээниие эзэлээд, һэлмээр усадхаа, бүхы амитай юумыень алажа, Либнаада адляар һалгаа. 33Тиихэдэй Гээзэрэй хаан Һораам Лахиишдэ туһалхаа ерээ; теэд Иисүүс тэрээниие, арад зонииень хэнииешье амиды үлөөнгүй һэлмээр усадхаа.

34Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй Израилиинхин Лахиишһээ Эглоон тээшэ ошоод, хажуудань байрлаа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 35Тэрэл үдэртөө эзэлэн абаад, тэрээниие, зосоонь байһан бүхы амитай юумые һэлмээр усадхаад, Лахиишдэл адляар хараалда хүртээгөө.

36Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы Израильшууд Эглоонһоо Хэброон тээшэ ошожо, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа. 37Хэброониие эзэлээд, тэрээниие, хаанииень, бүхы хотонуудынь, тэндэ байһан бүхы амитай амитадые һэлмээр усадхаа, Эглооние һалгааһандал адляар һалгаагаа.

38Һүүлээрнь Иисүүс ба Израиль Дэбиир тээшэ хандажа, тэрээнэй урдаһаа дайлалдаа[+]. 39Тэрээниие, хаанииень, бүхы хотонуудынь эзэлээд, һэлмээр усадхаа. Дэбииртэ байһан бүхы амиды юумэндэ хэнэйш үлэхэгүйгөөр хараал хүртөөгөө. Дэбиирые, тэрээнэй хааниие, Либные ба тэрээнэй хааниие, Хэброониие ба тэрээнэй хааниие һалгаһандал адляар һалгаа.

40Иисүүс бүхы хадын газарые, Нээгэб ба доро газарнуудые, хадын бооридо байһан газар нютагуудые, тэдээнэй хаашуулые усадхаад, хэнииешье амиды үлөөгөөгүй, бүхы амитай амитадые Эзэнэй, Израилиин Бурханай захиһан ёһоор хараалда хүртөөгөө[+]. 41Кадээш-Барнээһээ ба Гааза хүрэтэр, Гоошэнэй бүхы газарые Гибэһоон хүрэтэр Иисүүс усадхан һалгаа. 42Эдэ газарнуудай бүхы хаашуулые, тэдээнэй газарые Иисүүс нэгэл ябадалаар эзэлэн усадхаа; юундэб гэхэдэ, Эзэн, Израилиин Бурхан Израилиин түлөө тэмсээ.

43Тиигээд Иисүүс ба тэрээнтэй бүхы Израилиин зон байдаг газартаа, Гилгаалда бусаа.

#### 11

1Энээниие дуулаад, Хацоорой хаан Ябиин Мадооной хаан Ёваавта, Шимрооной хаанда, Ахшаапай хаанда, 2хойто зүгтэ хада дээрэ һуудаг хаануудта, Хиннээрэтэй үбэрэй талада ба доро газарта, баруун тээшээ Напоот-Доордо һуудаг хаашуулда, 3зүүн тээшээ, далай тээшэ һуудаг ханаһаануудта,[†] эмооршуудта, хээдүүдтэ, пэриззиинүүдтэ ба хадада һуудаг евүүсүүдтэ, Хэрмооной хажууда Мицпаагай газар дээрэ һуудаг хиивүүдтэ эльгээгээ. 4Тэдэ булта хүдэлөө, зонойнь жагсаал тэдээндэ хамтараа. Далайн эрьеын элһэн шэнги олон зон суглараа; морид, хоёр сахаригта байлдаанай тэргэнүүд ехэ олон байгаа[+]. 5Эдэ бүхы хаашуул суглараад, Израильтай[†] тэмсэхээ Мэроомой уһанай эрьедэ ерэжэ, майхан хүреэгөө дэлгээ[+].

6Эзэн[†] Иисүүстэ хэлээ:

– Тэдээнһээ бү ай, үглөөдэр, энэ үе багта, тэдээниие Би Израилиин хүбүүдэй гарта сохихынь үгэхэб; моридойнь шүрбэһэ таһа отолоорой, байлдаанай хоёр сахаригта тэргэнүүдынь шатаагаарай[+].

7Иисүүс ба тэрээнтэй хамта дайлалдаха шадалтай бүхы зон гэнтэ Мэроомой уһан тээшэ гараад, тэдээндэ добтолоо. 8Эзэн тэдээниие Израильшуудай гарта үгөө; тэдээниие хюдан даран, агууехэ Сидоон, Мисрэпоот-Мааһим хүрэтэр, зүн тээшээ Мицпээгэй тала хүрэтэр мүрдэн намнажа, бултынь хюдаа, нэгэшье амиды хүниие үлөөгөөгүй. 9Иисүүс тэдээниие Эзэнэй хэлэһэн ёһоор шиидхээ – моридойнь шүрбэһэ таһа отолоо, байлдаанай хоёр сахаригтануудынь шатаагаа. 10Тэрэ үедэ һөөргөө бусаад, Иисүүс Хацоорые абаа, хаанииень һэлмээр алаа (урдань Хацоор эдэ бүхы хаан оронуудай ниислэл хотонь байгаа). 11Хотодо байһан бүхы зониие усадхажа, Хацоор хотые шатаагаа.

12Эдэ хаашуулые ба эдэ хотонуудые эзэлэн абаад, бүхы амитай юумые һэлмээр усадхаад, Эзэнэй богоол Моисейн[†] хэлэһэн ёһоор хараал[†] шэнгээгээ[+]. 13Үндэр газарта байһан бүхы хотонуудые израильшууд шатаагаа гэхэ хэрэггүй, гансал Хацоорые Иисүүс шатаагаа. 14Эдэ хотонуудай бүхы олзо зөөри, малынь Израилиин хүбүүд өөһэдтөө хубаагаа; зонииень бултыень һэлмээр алаа, нэгэш амиды хүниие үлөөгөөгүй. 15Эзэнэй Өөрынгөө богоол Моисейдэ захирһанай ёһоор Моисей Иисүүстэ захяа, Иисүүс хэлэһыень хуу дүүргээ: Эзэнэй Моисейдэ захирһанһаа нэгэш үгэ хазагайруулаагүй[+].


Иисүүсэй эзэлһэн газарнууд

16Иигэжэ Иисүүс бүхы энэ хада дээрэхи газарые, Нээгэбэй бүхы газарые, Гоошэнэй бүхы газарые ба хотогор доро газарнуудые, Израилиин тэгшэ тала ба хадануудые, хотогор доро газарнуудые 17Халак хадаһаа Сэһиир хүрэтэр, Хэрмооной хажуудахи Ливаанай[†] талын Бааһал-Гаад хүрэтэр газарые эзэлэн абаад, тэдэнэй бүхы хаашуулынь барижа хюдаа, алаа. 18Эдэ бүхы хаашуултай Иисүүс удаан дай хээ. 19Гибэһоондо һуудаг хиивүүдһээ ондоо Израилиин хүбүүдтэй эб баталһан хото гэжэ байгаагүй: бултынь дайлан абаа[+]. 20Юундэб гэхэдэ, тэдэ Эзэнһээ зүрхэеэ шэрүүдхээд, израильшуудые дайгаар угтаа. Эзэнэй Моисейдэ захиһан ёһоор, тэдэ хараалда хүртэхэ, үршөөл абахагүй, усадхагдаха хубитай байгаа[+].

21Тэрэл үедэ Иисүүс хада дээрэ, Хэброондо, Дэбииртэ, Анаабта, Иудын бүхы хада дээрэ, Израилиин бүхы хада дээрэ анаакшуудые хюдаа; хотонуудтайнь хамта Иисүүс тэдээниие хараалда үгөө[+]. 22Израилиин хүбүүдэй газар дээрэ анаакшуудһаа нэгэш хүн үлөөгүй, гансал Гаазада, Гаадта ба Ашдоодто үлөө[+].

23Тиигэжэ Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэн ёһоор Иисүүс бүхы газар абаа, тэрээнээ Иисүүс Израилиин зондо обогууд хоорондонь хубаажа үгөө. Газар дайда дайнһаа амараа[+].

#### 12


Моисейн илаһан хаашуул

1Израилиин хүбүүдэй хюдан даража, Иорданай[†] нүгөө талада наранһаа зүүн тээшэ, Арнооной урадхалһаа Хэрмоон хада[†] хүрэтэр, зүүн тээшэнхи бүхы тала өөрын эдлэл болгожо абаһан газарнуудайнь хаашуул энэ:

2Хэшбоондо байһан, Арнооной урадхалай эрьедэхи Ароһээрһээ, дунда урадхалһаа Галаадай[†] хахадые аммоонуудай хилэ Яббоогой урадхал хүрэтэр,[+] 3зүүн тээшээ Хиннээрэтэй далай, Дабһата далай хүрэтэр, зүүн тээшээ Бэт-Ешимоот ошоһон харгыгаар, Пиисгаа уула шадарай зарим газарые урагшаа эзэлжэ байһан эмоорой хаан Сиһоон.

4Тэрээнэй хүршэ Оог, Башаанай хаан, рэпаиимүүдэй[†] һүүлшын хаан Аштароодто ба Эдрейдэ байһан,[+] 5Хэрмоон хадын ба Салэхаагай, Гэшүүрэй ба Маһахаагай хилэ хүрэтэр бүхы Башаанай, Хэшбооной хаан Сиһооной хилэ хүрэтэр Галаадай хахадай эзэн.[†]

6Эзэнэй богоол Моисей[†] ба Израилиин хүбүүд тэдээниие алаа; тиигээд Эзэнэй богоол Моисей газарыень Рэүбээнэй ба Гаадай обогуудай ба Мэнашшээгэй обогой хахадай уламжалха эдлэл болгожо үгөө[+].


Иисүүсэй илаһан хаашуул

7Иисүүсэй ба Израилиин хүбүүдэй сохиһон Иорданай энэ талада Ливаанай[†] хүнды талын Бааһал-Гаадһаа, Сэһиир тээшэ һунаһан Халака хада хүрэтэрхи Эмоорой газарай хаашуул доро тоологдоно. Энэ газарые Иисүүс Израилиин обогуудта хубаажа, угай эдлэл болгожо үгөө.

8Энэ газар хада дээрэ, доро хотогорто, тэгшэ талада, хадын ташаланда, элһэн губидашье, урда зүгтэшье нэмжынэ; хээдүүдэй, эмооршуудай, ханаһаануудай,[†] пэриззиинүүдэй, хиивүүдэй ба евүүсүүдэй хаашуул:

9Ерихооной нэгэ хаан, Бэт-Ээлэй хажуудахи Һайн нэгэ хаан,

10Иерусалимай[†] нэгэ хаан, Хэброоной нэгэ хаан,

11Ярмуудай нэгэ хаан, Лахиишэй нэгэ хаан,

12Эглооной нэгэ хаан, Гээзэрэй нэгэ хаан,

13Дэбиирэй нэгэ хаан, Гадээрэй нэгэ хаан,

14Хормаагай нэгэ хаан, Араадай нэгэ хаан,

15Либнаагай нэгэ хаан, Адуллаамай нэгэ хаан,

16Маккэдаагай нэгэ хаан, Бэт-Ээлэй нэгэ хаан,

17Таппууһаагай нэгэ хаан, Хээпэрэй нэгэ хаан,

18Апээгын нэгэ хаан, Шарооной нэгэ хаан,

19Мадооной нэгэ хаан, Хацоорой нэгэ хаан,

20Шимроон-Мэрооной нэгэ хаан, Ахшаапай нэгэ хаан,

21Таанаахай нэгэ хаан, Мэгиддооной нэгэ хаан,

22Кээдэшэй нэгэ хаан, Кармээлэй дэргэдэхи Ёкнэһаамай нэгэ хаан,

23Напоот-Доорой дэргэдэхи Доорой нэгэ хаан, Гилгаалай Гойиимэй нэгэ хаан,

24Тирцаагай нэгэ хаан. Бүхыдөө гушан нэгэн хаан бэлэй.

#### 13


Израильшуудай эзэлхэ ёһотой газарнууд

1Иисүүсэй хүгшэрөөд, үбгэ наһан болоходо Эзэн[†] тэрээндэ хэлээ:

– Ши үбгэрөөд, үндэр наһа хүсэбэш, угай болгожо абаха газар үшөө олон. 2Иимэ газарнууд үлөө: Пилиштын[†] оршон тойронхи газарнууд ба Гэшүүрэй бүхы газар. 3Египедэй урдахи Сихорһоо хойшоо Экрооной хилэ хүрэһэн газар Ханаһаанай[†] гэжэ тоологдодог, тэндэ Пилиштын табан эзэд бии: Гаазай, Ашдоодой, Ашхэлооной, Гаадай, Экрооной. Урда зүгтэ аввиимуудай газар[+].

4Урагшаа Ханаһаанай бүхы газар, Сидооной Мэарааһаа Апээк хүрэтэр, эмооршуудай хилэ хүрэтэр, 5үшөө Гэбаалай газар ба наранһаа зүүн тээшэнхи Хэрмоон хадын хажуудахи Бааһал-Гаадһаа Лэбоо-Хамаатай аман хүрэтэр[+]. 6Ливаанһаа[†] Мисрэпоот-Мааһим хүрэтэр хадада һуудаг зониие, бүхы Сидоонойхидые Израилиин хүбүүдэй хараһаар байтар Би үлдэхэб. Минии шамда захирһан ёһоор энэ газарые Израилиин хубита болгожо хубаа. 7Энэ газарые юһэн обогой ба Мэнашшээгэй хубита болгожо хубаа.


Иорданай саанахи газар хубаалга

8Рэүбээнэй ба Гаадай обогууд, Мэнашшээгэй обогой нүгөө хахад Эзэнэй богоол Моисейн[†] үгэһэн ёһоор Иорданһаа[†] зүүн тээшэ хубитаяа абаа[+]. 9Арноон урадхалай эрьедэ байдаг Ароһээрһээ эхилээд, урадхалай дунда байһан хотые, Дибоон хүрэтэрхи Мэдэбаагай үргэн талые абаа[+]. 10Хэшбоондо аммоонуудай хилэ хүрэтэр эзэрхэжэ байһан эмооршуудай хаан Сиһооной бүхы хотонуудые абаа. 11Үшөө Галаадые,[†] Гэшүүрэй ба Маһахаагай можонуудые, бүхы Хэрмоон хадые ба Салэхаа хүрэтэр бүхы Башааниие абаа. 12Аштароодто ба Эдрейдэ түрэ барижа байһан Башаанай Оог хаанай гүрэниие абаа. Моисейн даража үлдэһэн рэпаиимүүдһээ[†] тэрэ гансаараа үлэһэн байгаа[+]. 13Зүгөөр Израилиин хүбүүд Гэшүүрэй ба Маһахаагай зониие үлдөөгүй, Гэшүүр Маһахаа хоёр мүнөө хүрэтэр Израилиин дунда байна[+].

14Гансал Левиин обогто хубитые үгөөгүй: Эзэнэй, Израилиин Бурханай[†] үргэл тэрээнэй хубита болоно, тэрээндэ Эзэн тиижэ хэлээ[+].


Рэүбээн угсаатан Иорданай саана газар абаба

15Рэүбээнэй обогой угсаатанда Моисей хубита газарынь хубаажа үгөө: 16Арноон урадхалай эрье дээрэхи Ароһээр, урадхалай дундахи хото, Мэдэбаа шадарай бүхы тэгшэ тала, 17Хэшбоон ба тэгшэ талын тэрээнэй бүхы хотонууд: Дибооншье, Бамоот-Бааһалшье, Бэт-Бааһал-Мэһооншье, 18Яаһцаа, Кэдэмоот ба Мэпаат, 19Кириатааим, Сибмаа ба Эмээг хада дээрэхи Цээрэт-Шааһар, 20Бэт-Пэһоор ба Пиисгаагай ула шадарай газар ба Бэт-Ешимоот. 21Эдэнь тэгшэ талын бүхы хотонууд, Хэшбоондо захиржа байгаад, Моисейдэ алуулһан эмоорой хаан Сиһооной бүхы гүрэн, баһал алуулһан Мидианай ударидагшадай: Эвиин, Рээкэмэй, Цуурай, Хуурай, Рээбын, тэрэ газарта байһан Сиһооной тайжанарай газар тэдээнэй заха хилэ байгаа[+]. 22Баһал Израилиин хүбүүдэй һэлмээр алаһан мэдэлшэ Бэһоорой хүбүүн Балаһаамай газар хилэ байгаа[+]. 23Иордан Рэүбээнэй хүбүүдэй газарай заха байгаа. Рэүбээнэй хүбүүдэй угай гэжэ үгтэһэн газарай, хото тосхонуудай хубаари иимэ.


Гаадай угсаатан Иорданай саана газар абаба

24Гаадай обогто, Гаадай хүбүүдтэ угсаагаарнь Моисей баһал хубаари үгөө: 25Язээр ба Галаадай бүхы хотонууд, Раббаае урдахи Ароһээр хүрэтэр Аммооной хүбүүдэй газарай хахад, 26Рамаат-Мицпээ ба Бэтониим хүрэтэр, Маханааимһаа Дэбиирэй хилэ хүрэтэр Хэшбооной газарнууд, 27Бэт-Һараам хүндыдэ ба Бэт-Нимраа ба Суккоот ба Цапоон, Хэшбооной хаан Сиһооной гүрэнэй үлэгдэл, Иорданһаа зүүн тээшээ Хиннээрэтэй далай хүрэтэр Иордан гол тэдээнэй заха хилэ болоно. 28Гаадай хүбүүдэй угай гэжэ үгтэһэн газарай, хото тосхонуудай хубаари иимэ.


Мэнашшээгэй угсаатанай хахад баһал Иорданай саана газар абаба

29Угсаатанаараа Мэнашшээгэй хүбүүдэй обогой хахад болодог Мэнашшээгэй обогой хахадта Моисей хубаари үгөө. 30Маханааимһаа эхилээд, бүхы Башаан, Башаанай хаан Оогой бүхы гүрэн, Башаанда байһан Яһиирай бүхы тосхонууд, жаран хотонууд тэдээнэй заха байгаа[+]. 31Галаадай хахад, Аштароот ба Эдрей, Башаанай Оог хаанай хотонууд Мэнашшээгэй хүбүүн Махиирай хүбүүдтэ, угсаагаараа Махиирай хүбүүдэй хахадта үгтөө[+]. 32Ерихоонһоо зүүн тээшэ Иорданай саана Моһаабай[†] тэгшэ талада Моисей тэдээндэ иимэ хубаари үгөө. 33Зүгөөр Левиин обогто Моисей хубаари үгөөгүй: Эзэн, Израилиин Бурхан Өөрөө тэдээнэй хубита болоно, Өөрөө Тэрэ тэдээндэ тиижэ хэлээ[+].

#### 14


Ханаһаанай газар хубаалга

1Ханаһаанай[†] газар дээрэ шажанай албатан Эльазаар, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс, Израилиин хүбүүдэй обогуудта дарганарай хубааряар Израилиин иимэ хубитые абаа[+]. 2Эзэнэй[†] Моисейдэ[†] хэлэһэн ёһоор жээрэб хаяжа, юһэн обогто, Мэнашшээгэй хахад обогто тэдэ хубаагаа[+].

3Хоёр обогто, Мэнашшээгэй хахад обогто Моисей Иорданай[†] саана хубаари үгөө; левидүүдтэ[†] тэдээнэй хоорондо хубаари үгөөгүй[+]. 4Юундэб гэхэдэ, Иосифой хүбүүдһээ Мэнашшээгэй, Эпрааимай хоёр обог гараа; тиимэһээ тэдэ левидүүдтэ газар дээрэ хубаари үгөөгүй, гансал һууха хотонуудые, малаа байлгаха, ондоо юумэ хэхэ ойрын газартайгаар үгөө[+].

5Газарые хубитануудта хубаахадаа, Израилиин хүбүүд Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэнэй ёһоор хээ.


Халээб Хэброониие абаба

6Иудын хүбүүд Гилгаал руу Иисүүстэ ерээ. Тиигээд кэнэззэйн Епуннээгэй хүбүүн Халээб хэлээ:

– Эзэнэй Моисейдэ, Бурханай[†] хүндэ Кадээш-Барнээдэ нам тухай, шам тухай юун гэһыень мэдэнэш[+]. 7Эзэнэй богоол Моисейн газар хара гэжэ намайе Кадээш-Барнээһээ эльгээхэдэ, би дүшэтэй ябааб, зүрхэнэйгөө хэлэһэн руу би харюу асарааб. 8Намтай ошоһон аха дүүнэрни арадай зүрхэ уяруулаа, би Эзэнэй, минии Бурханай хэлэһээр лэ хээб[+]. 9Тэрэ үдэр Моисей тангариглажа хэлээ: «Шинии хүлэй гэшхэһэн газар, шинии хубита болохо, хэтэ мүнхэдөө үхи хүүгэдэйшни хубита болохо, юундэб гэхэдэ, Эзэнэй, минии Бурханай үгэ зүб сахяаш»[+]. 10Тиигээд Эзэн намайе амиды үлөөгөө. Энэ үгэ Эзэнэй Моисейдэ хэлэһэнһээ хойшо дүшэн табан жэл үнгэрөө. Тиихэдэ Израиль[†] элһэн губяар ябажа байгаа. Мүнөө би наян табатайб. 11Зүгөөр тиихэдэ Моисейн эльгээхэ үеынхидэл адли мүнөө шадалтайб, мүнөө дайлалдахашье, орохо гарахашье шадалтайб. 12Тиимэһээ Эзэнэй тэрэ үдэр хэлэһэн энэ хадые намда үгэ. Тэндэ Анаагай хүбүүд һууна гэжэ тэрэ үдэр ши дуулааш, тэдээнэй хотонууд томо ба бэхилэгдэһэн; Эзэнэй намтай ябаа һаань, тэрээнэй хэлэһэн ёһоор би тэдээниие үлдэхэб[+].

13Иисүүс юрөөгөөд, Епуннээгэй хүбүүн Халээбтэ Хэброониие хубита болгожо үгөө. 14Тиигээд Хэброон кэнэззэйн Епуннээгэй хүбүүн Халээбэй хубита боложо мүнөө хүрэтэр үлөө, юуб гэхэдэ, тэрэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай үгэ тон зүб сахяа. 15Хэброоной нэрэ урдань Кирьяат-Арбаа гэдэг байгаа, Анаагай хүбүүдэй дунда тиимэ нэрэтэй нэгэ агууехэ хүн байгаа. Тэрэ газар тиигээд дайнһаа номгороо[+].

#### 15


Иудын угсаатанай газарай хилэ

1Иудын обогой угсаатанаар хаяһан жээрэб иимэ байшоо: Эдоомтой[†] зэргэлээд урагшаа Теманай захада Циин гэдэг элһэн губи байгаа. 2Урагшаа сэлхыһэн һэдэһэнһээ Дабһата далайн заха тэдээнэй урда хилэ болоо. 3Урда зүгтэ тэрэ Акраббиимэй дабаан өөдэ нэмжынэ, Цииные үнгэрөөд, урда зүгһөөнь Кадээш-Барнээдэ аһажа, Хэцроониие үнгэрөөд, Аддаар өөдэ аһан Каркаа тээшэ годирно. 4Тиигээд Ацмоониие үнгэрөөд, Египедэй урадхал тээшэ ошоно, тиимэһээ энэ хилын эсэс далай болоно. Энэнь урда захын хилэ болоно[+].

5Зүүн тээшээ хилэнь Дабһата далайда, Иорданай[†] адаг хүрэнэ. Хойто талынь хилэ далайн һэдэһэнһээ, Иорданай адагһаа эхилнэ. 6Эндэһээ хилэ Бэт-Һоглаа тээшэ үгсэнэ, хойто талаһаань Бэт-Арабаае үнгэрөөд, хилэ дээшээ, Рэүбээнэй хүбүүн Бооһанай шулуун хүрэтэр ошоно[+]. 7Тиигээд хилэ Ахоор хүндыһөө Дэбиир тээшэ үгсөөд, хойто зүгтэ урадхалай урда талаһаа тобойһон Адуммиимай үндэрэй эсрэг байһан Гилгаал тээшэ годирно; тэндэһээ хилэ Эн-Шээмэшэй уһанда хүрэжэ, Эн-Рогээлэй хажууда дууһана. 8Тэндэһээ хилэ Һинноомой хүбүүнэй хүнды тээшэ Евүүсэй урда талаһаа үгсэнэ. Тэрэ Иерусалим[†] гээшэ. Тиигээд хилэ Һинноомой хүнды тушаа баруун тээнь байһан хадын оройдо гарана. Һинноомой хүнды хойшоо Рэпаиимэй хүндын захада оршодог. 9Хадын оройһоо Нэптооһаагай уһанай эхин булаг тээшэ годироод, Эпроон хадын хотонууд тээшэ ошоно, тиигээд хилэ Баһалаа тээшэ годирно; тэрэ Кирьяат-Еариим гээшэ. 10Тиигээд хилэ Баһалааһаа далай тээшэ, Сэһиир хада тээшэ Еариим хадын хойгуур ошоно, тэрэ Хэсалоон гээшэ. Тэндэһээ Бэт-Шээмэш тээшэ уруудан, Тимнаае үнгэрнэ. 11Эндэһээ Экрооной хойто талаар ошоод, Шиккэроон тээшэ годирно, Баһалаа хадые үнгэрөөд, Ябнээл хүрэжэ, далайн эрьедэ дууһана. Агууехэ далай баруун хилэ болоно. 12Иудын хүбүүдэй, тэдээнэй угсаатанай хилэ бүхы талаһаа иимэ.


Халээб Отниһээл хоёр Хэброониие ба Дэбиирые эзэлбэ

13Халээбтэ, Епуннээгэй хүбүүндэ, Эзэнэй[†] хэлэһэн ёһоор, Иисүүс Иудын хүбүүдэй дунда хэсэг газар үгөө: Кирьяат-Арбаагай, Анаагай эсэгын газар, ондоогоор хэлэхэдэ, Хэброониие[+]. 14Тиигээд Халээб тэндэһээ Анаагай хүбүүдые: Шэшайе, Ахимааниие ба Талмаайе, Анаагай үхибүүдые үлдөө[+].

15Эндэһээ Дэбиир хотынхидтой дайлалдахаяа ошобо (урдань Дэбиирые Кирьяат-Сээпэр гэдэг байгаа)[+]. 16Тиигээд Халээб: «Дайгаар добтолжо, Кирьяат-Сээпэрые абаһан хүндэ өөрынгөө Ахсаа басагые һамга хэхыень үгэхэб», – гээ[+].

17Кирьяат-Сээпэрые Халээбэй дүү болохо Кэнаазай хүбүүн Отниһээл эзэлээ, тиигээд тэрээндэ Халээб Ахсаа басагаяа һамган болгожо абахыень үгөө. 18Отниһээл Ахсаа хоёрой хуримаа хэхэ үдэрэй гаргагдахада, эсэгэһээ тала газар эри гэжэ Отниһээл гэрлэхэ басагандаа заагаа. Ахсаагай эсэгэдээ ошоод, унажа ябаһан элжэгэнһээ буухадань, Халээб басаганһаа: «Юун шамда хэрэгтэйб?» – гэжэ асууба.

19Ахсаа эсэгэдээ иигэжэ харюусаба: «Та намда үршөөлөө хайрлыт. Та намда Нээгэбэй газар үгөөт. Мүнөө газараа уһалдаг булагуудые үгыт даа».

Халээб басаганайнгаа гуйлтыень дүүргэжэ, дээдэ болон доодо булагуудые үгэбэ[+].


Иудын угсаатанай мэдэлэй хотонууд

20Иудын хүбүүдэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубитанууд иимэ:

21Иудын хүбүүдэй обогой урда зүгтэ Эдоомтой ниилэдэг захын хотонууд энэ: Кабцээл, Эдээр ба Ягуур, 22Кинаа, Димонаа, Ададаа, 23Кээдэш, Хацоор ба Итнаан, 24Зиип, Тээлэм ба Бэалоот, 25Хацоор-Хадаттаа, Кэриһоот, Хэцроон, ондоогоор Хацоор, 26Амаам, Шэмаа ба Моладаа, 27Хацаар-Гаддаа, Хэшмоон ба Бэт-Пээлэд, 28Хацаар-Шуһаал, Бэһээр-Шээбэ[†] ба Бизиотияа, 29Баһалаа, Иим ба Ээцэм, 30Элтолаад, Хэсиил ба Хормаа, 31Циклааг, Мадманнаа ба Сансаннаа, 32Лэбаһоот, Шилһиим, Ааин ба Риммоон: бултадаа хорин юһэн тосхонуудтай хотонууд. 33Доро газарта: Эштаһоол, Цораа ба Ашнаа, 34Занаах, Эн-Ганниим, Таппууһаа ба Энаам, 35Ярмуут, Адуллаам, Сохоо ба Азэкаа, 36Шаарааһим, Адитааһим, Гэдэраа, үгыш һаа, Гэдэротааим: арбан дүрбэн хотонууд тосхонуудтайгаа. 37Цэнаан, Һадашаа, Мигдаал-Гаад, 38Дилэһаан, Мицпээ ба Ёктээл, 39Лахииш, Боцкаат ба Эглоон, 40Каббоон, Лахмаас ба Хитлииш, 41Гэдэроот, Бэт-Дагоон, Наһамаа ба Маккэдаа: арбан зургаан хотонууд тосхонуудтайгаа. 42Либнаа, Ээтэр ба Ашаан, 43Иптаа, Ашнаа ба Нэцииб, 44Кэилаа, Ахзииб ба Марэшаа: юһэн хотонууд тосхонуудтайгаа. 45Экроон тэрээнһээ дулдыданги хотонуудтаяа ба тэдээнэй тосхонуудтай. 46Экроонһоо далай тээшэ Ашдоодой хажууда байһан бүхы юумэн сэлеэнүүдтэеэ. 47Ашдоод, тэрээнһээ дулдыданги хотонууд ба тэрээнэй сэлеэнүүд, Гааза, тэрээнһээ дулдыданги хотонууд ба тэрээнэй сэлеэнүүд Египедэй урадхал хүрэтэр ба хилэ болоһон Агууехэ далай хүрэтэр. 48Хаданууд дээрэ: Шамиир, Яттиир ба Сохоо, 49Даннаа, Кирьяат-Саннаа, ондоогоор Дэбиир, 50Анааб, Эштэмоо ба Аниим, 51Гоошэн, Холоон ба Гилоо: арбан нэгэ хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 52Арааб, Румаа ба Эшаан, 53Януум, Бэт-Таппуух ба Апээка, 54Хумтаа, Кирьяат-Арбаа, ондоогоор Хэброон ба Циһоор: юһэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 55Маһоон, Кармээл, Зиип ба Юттаа, 56Езрээл, Ёкдэһаам ба Занаах, 57Хаяан, Гибаа ба Тимнаа: арбан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 58Халхуул, Бэт-Цуур ба Гэдоор, 59Маараат, Бэт-Аноот ба Элтэкоон: зургаан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 60Кирьяат-Бааһал, ондоогоор Кирьяат-Еариим ба Раббаа: хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 61Элһэн губида: Бэт-Арабаа, Миддиин ба Сэкакаа, 62Нибшаан, Ир-Мээлах ба Эн-Гээди: зургаан хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 63Зүгөөр Иерусалимда һууһан евүүс зониие Иудын хүбүүд үлдэжэ шадаагүй, тиимэһээ евүүсүүд мүнөөш хүрэтэр Иудын хүбүүдтэй хамта Иерусалимда һуудаг[+].

#### 16


Мэнашшээгэй ба Эпрааимай угсаатанай хүртэһэн газарнуудай урда хилэ

1Һүүлдэнь Иосифой хүбүүдтэ жээрэб буугаа: Ерихооной хажуудахи Иорданһаа,[†] Ерихооной уһанай хажууда зүүн тээшэ, Ерихоонһээ Бэт-Ээлэй хада тээшэ нэмжыһэн элһэн губи; 2Бэт-Ээлһээ хилэ Лүүз тээшэ ошоно, тиигээд Атарофа хүрэтэр Архэйн хилэдэ ниилэнэ,[+] 3далай тээшэ Яплээдэй хилэдэ буужа, доодо Бэт-Һорооной хилэдэ ба Гээзэртэ хүрэнэ, далайн эрьедэ дууһана. 4Энээниие Иосифой үри һадаһад болохо Мэнашшээ Эпрааим хоёр хубита болгожо абаа.


Эпрааимай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

5Эпрааимай хүбүүдэй газарые угсаануудаарнь хубаабал, иимэ байгаа: зүүн талаһаа тэдээнэй хубаариин хилэ Атароот-Аддаар дээдэ Бэт-Һороон хүрэтэр. 6Тиигээд хилэ Михмэтаадай хойгуур далай тээшэ ошоно, Таанаат-Шилоогой зүүн тала тээшэ годирно, Яноохой зүүн талаһаа тэрээниие үнгэрнэ. 7Яноохһоо Атароф ба Наараа тээшэ буугаад, Ерихоондо ниилэжэ, Иорданда хүрэнэ. 8Таппууһааһаа хилэ далай тээшэ, Канаа урадхал тээшэ ошоод, далайгаар дууһана. Угсаагаарнь хубааһан Эпрааимай хүбүүдэй обогой хубита иимэ.

9Мэнашшээгэй хүбүүдэй хубаари соо Эпрааимай хүбүүдтэ хотонууд таһалагдаа, бүхы хотонууд сэлеэнүүдтэеэ үгтөө. 10Теэд эпрааимайхин Гээзэртэ байһан ханаһаануудые[†] үлдөөгүй; тиимэһээ ханаһаанууд мүнөө хүрэтэр татабари түлөөд, эпрааимайхинай дунда һууна[+].

#### 17


Мэнашшээгэй угсаатанай мэдэлэй газар

1Иосифой түрүүшын хүбүүн Мэнашшээгэй обогто жээрэбээр иимэ газарнууд тудаа. Дайнда зоригтой байһан Галаадай[†] эсэгэ, Мэнашшээгэй ехэ хүбүүн Махиирта Галаад Башаан хоёр тудаа[+].

2Мэнашшээгэй бэшэшье хүбүүдтэ хубита хүртөө. Угсаагаарнь Абиээзэрэй хүбүүдтэ, Хээлэгэй хүбүүдтэ, Асриээлэй хүбүүдтэ, Шээхэмэй хүбүүдтэ, Хээпэрэй хүбүүдтэ, Шэмидаагай хүбүүдтэ хуби хүртөө[+]. 3Иосифой хүбүүн Мэнашшээгэй эрэ түрэһэн хүбүүн Махиирай, Махиирай хүбүүн Галаадай, Галаадай хүбүүн Хээпэрэй хүбүүн Цэлопэһаадта хүбүүд үгы, гансал басагадтай байгаа. Басагадайнь нэрэнүүд иимэ: Маһлаа, Ноһаа, Хоглаа, Милкаа ба Тирцаа[+]. 4Тэдэ шажанай албатан Эльазаарта, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ, ударидагшадта ерээд хэлээ:

– Аха дүүнэрэймнай хоорондо манда хубитые үгэхынь Эзэн[†] Моисейдэ[†] захираа.

Эзэнэй зарлигаар тэдээндэ эсэгынь аха дүүнэрэй хоорондо хубита үгтөө.

5Галаадай, Иорданай[†] саана байһан Башаанай газарһаа ондоо арбан хэсэг Мэнашшээгэй хубида буугаа. 6Тиигээд Мэнашшээгэй басагад хүбүүдэйнь дунда хубита абаа, Галаадай газар Мэнашшээгэй бэшэ хүбүүдтэ тудаа.

7Мэнашшээгэй хилэ Ашээрһээ Шэхээмэй эсрэг байдаг Михмэтаат тээшэ ошоно; тэндэһээ хилэ баруулжаа Эн-Таппууһаагай зон тээшэ ошоно. 8Таппууһаагай газар Мэнашшээдэ хүртөө, Мэнашшээгэй хилын хажуудахи Таппууһаа хото Эпрааимай хүбүүдтэ хүртөө. 9Эндэһээ хилэ урда талаһаань Канаа урадхал тээшэ бууна. Эдэ хотонууд Мэнашшээгэй хотонуудай дунда байгаашье һаа, Эпрааимай мэдэлэй. Мэнашшээгэй хилэ урадхалай хойто талада, тэрэ далайгаар дууһана. 10Урагшаа байһан юумэн Эпрааимай, хойшоо байһан юумэн Мэнашшээгэй; далай тэдээнэй хилэ байгаа. Ашээртэ тэдэ хойто талаһаань туладаг, Иссахаарта зүүн талаһаань туладаг.

11Иссахаарай ба Ашээрэй хажууда Бэт-Шэһаан ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Иблэһаам ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Доорой, Эн-Доорой зон ба тэдээнтэй холбоотой газарнууд, Таанаахай зон ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Мэгиддооной зон ба тэрээнтэй холбоотой газарнууд, Наапет гурбадахи хуби Мэнашшээгэй мэдэлдэ үгтэнхэй. 12Мэнашшээгэй хүбүүд эдэ хотонуудые эзэлжэ шадаагүй, тиигээд ханаһаанууд[†] энэ газарта үлөө[+]. 13Израилиин хүбүүд хүсэ ороходоо, ханаһаануудые ясаг түлөөшэд болгоо, зүгөөр үлдөөгүй.


Эпрааимай ба Мэнашшээгэй угсаатан үлүү ехэ газар эреэд абаагүй

14Иосифой үри һадаһад Иисүүстэ иигэжэ хэлээ:

– Юундэ ши минии хубида ганса хубита, ганса хэсэг газар үгөөбши, би олон зонтой ха юмбиб, Эзэн намайе элбэг дэлбэг юрөөгөө бэшэ гү[+]?

15Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Хэрбээ ши олон зонтой һаа, Эпрааимай хадын багадаа һаа, ой руу ошоод, тэндэ пэриззиинүүдэй ба рэпаиимүүдэй[†] газарта ой сэбэрлэ.

16Иосифой үри һадаһад хэлэбэ:

– Манда хада үлэхэгүй, юундэб гэхэдэ, хүндын талада, Бэт-Шэһаанда, тэдээнтэй холбоотой газарта, Езрээлэй талада һуудагшье ханаһаанууд байлдаанай түмэр тэргэтэй[+].

17Теэд Иисүүс Иосифой үри һадаһадта, Эпрааимда ба Мэнашшээдэ хэлээ:

– Ши олон зонтойш, хүсэ ехэтэйш, гансал хубита газартай байхагүйш: 18хадашье шинии болохо, энэ ойешье сэбэрлэхэш, тэрэ дууһатараа шинии байха; байлдаанай түмэр тэргэтэйшье, хүсэтэйшье һаань, ханаһаануудые ши үлдэхэш.

#### 18


Үлэһэн газарнуудые хубаахын урда тээ

1Израилиин бүхы зон Шилоодо шүүлгын газарта суглараад, тэндэ суглаанай майхан һүмэ[†] табиба, юундэб гэхэдэ, тэрэ орон тэдээнэй мэдэлдэ ороод байгаа[+]. 2Израилиин хүбүүдһээ хубитаяа абаагүй долоон обог үлэһэн байгаа.

3Иисүүс Израилиин хүбүүдтэ хэлээ:

– Эзэнэй,[†] танай эсэгэнэрэй Бурханай[†] танда эдлэгты гэжэ үгэһэн газарые ошоод абахые оролдонгүй удаан һууха зон гүт? 4Отог бүхэнһөө гурбан хүниие үгэгты, би тэдэниие газарнуудаар ябажа, яажа хубитада хубаахые бүридхэжэ бэшэхые эльгээхэб, тиигээд тэдэ намда бусажа ерэхэ. 5Газарые долоон хубита болгожо хубааг. Иуда[†] өөрынгөө хилэдэ урда зүгтэ үлэг, Иосифой гэр бүлэ өөрынгөө хилэдэ хойто зүгтэ үлэг. 6Таанар долоон хубита болгожо газарые бэшээд, эндэ намда асарагты: би эндэ, Эзэнэй, манай Бурханай урда танда жээрэб хаяхаб. 7Левидүүд[†] танай дунда үмсын газаргүй байха, юундэб гэхэдэ, шажанай албан тэдээнэй хуби болоно; Гаад, Рэүбээн ба Мэнашшээгэй обогой хахад Моисейн,[†] Эзэнэй богоолой үгэһэн хубитаяа тэдэ Иорданай[†] саана зүүн тээшэ абаа[+].

8Тэдэ зоной газар хэмжэн бэшэхэеэ ошоходо, Иисүүс тэдэндэ иимэ захиралта үгөө:

– Ошоод, газарые тойрожо харагты, тайлбарилжа бэшээд, намда бусахат; би эндэ Шилоодо Эзэнэй урда жээрэб танда хаяхаб.

9Тэдэ газарые ошожо үзөөд, хотонуудаарнь тэмдэглэн бэшээд, дэбтэр соо долоон хэсэг болгожо хубаагаад, Иисүүсэй байһан Шилоодо ерэбэ. 10Иисүүс Шилоодо, Эзэнэй урда жээрэб хаяад, хэсэг хэсэгээрнь израильшуудта[†] газарые хубаагаа.


Бэньямиинэй обогой мэдэлэй газарнууд

11Түрүүшын жээрэб Бэньямиинэй обогой хүбүүдтэ угсаагаарнь унаа. Жээрэбэй ёһоор тэдээнэй хилэ Иудын обогой ба Иосифой обогой хоорондуур гараа.

12Тэдээнэй хилэ хойто таладаа Иорданай хажууда эхилээд, Ерихоондо дүтүүр хойгуурнь гараад, баруун тээшээ хада өөдэ аһана, тиигээд Бэт-Аавэн гэдэг элһэн губида дууһана. 13Тэндэһээ хилэ Лүүз тээшэ, ондоогоор Бэт-Ээл гэдэг Лүүзэй урда талада ошоно, тэндэһээ Атароот-Аддаар тээшэ, доодо Бэт-Һорооной урда байдаг хада тээшэ бууна.

14Тиигээд хилэ годиржо, Бэт-Һороон хадаһаа урагшаа далай тээшэ шэглэнэ. Иудын үри һадаһадай хото Кирьяат-Бааһалай, ондоогоор, Кирьяат-Еариимэй хажууда дууһана. Энэ баруун талын хилэ һэн.

15Урда талаараа Кирьяат-Еариимһээ хилэ далай тээшэ ошоно, Нэптооһаа гэдэг уһанай эхиндэ хүрэнэ. 16Тиигээд хилэ Һинноомой хүбүүнэй хүндын урда, Рэпаиимэй хүндыдэ байдаг үзүүр тээшэ уруудаад, хойшоо Һинноомой хүндыгөөр Евүүсэй урда талада буужа, Эн-Рогээл тээшэ бууна. 17Тиигээд хойноһоо годиржо, Эн-Шээмэш тээшэ, Адуммиимай үндэр нюруугай эсрэг байдаг Гелилоот тээшэ ошоно, тэндэһээ Рэүбээнэй хүбүүн Бооһанай шулуун тээшэ бууна[+]. 18Тиигээд тэгшэ талын хажуугаар хойшоо ходоржо, тэгшэ тала тээшэ бууна; 19эндэһээ хилэ Бэт-Һоглаагай хажуугаар хойшоо ходоржо, Дабһата далайн хойто һэдэһэнэй хажууда, Иорданай урда эсэстэ дууһана. Энэ урда зүгэй хилэ һэн. Зүүн талаһаань Иордан хилэ болоно.

20Бэньямиинэй хүбүүдэй хубаари угсаагаараа хубаагдаһан бүхы талын хилэнүүдтэеэ иимэ.

21Бэньямиинэй хүбүүдэй обогой угсаатанай мэдэлдэ иимэ хотонууд байгаа: Ерихоон, Бэт-Һоглаа ба Ээмэк-Кэцииц, 22Бэт-Арабаа, Цэмарааим ба Бэт-Ээл, 23Аввиим, Параа ба Опраа, 24Хэпаар-Аммонии, Опнии ба Гээбэ: арбан хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 25Гибэһоон, Рамаа ба Бээроот, 26Мицпээ, Хэпираа ба Моцаа, 27Рээкэм, Ирпээл ба Таралаа, 28Цэлаа, Ээлэп ба Евүүс, ондоогоор Иерусалим,[†] Гибаа ба Кирьяат: арбан дүрбэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. Угсаагаарнь үгтэһэн Бэньямиинэй үри һадаһадай хубита энэ[+].

#### 19


Симеоной угсаатан Иудын угсаагай газарай дунда газар абаба

1Хоёрдохи жээрэб угсаагаарнь илгаһан Симеоной хүбүүдэй обогто, Симеондо тудаба; тэдээнэй хубаари Иудын үхи хүбүүдэй хубаариин дунда байгаа.

2Тэдээнэй хубаарида Бэһээр-Шээбэ,[†] үгыш һаа, Шэбаа, Моладаа,[+] 3Хацаар-Шуһаал, Балаа ба Ээцэм, 4Элтолаад, Бэтүүл ба Хормаа, 5Циклааг, Бэт-Мархабоот ба Хацаар-Сусаа, 6Бэт-Лэбаһоот ба Шарүһээн: арбан гурбан хото сэлеэнүүдтэеэ.

7Ааин, Риммоон, Ээтэр ба Ашаан: дүрбэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ. 8Эдэ хотонуудые тойроод, Баһалаат-Бээр, үгыш һаа, урда Рамаа хүрэтэр байһан бүхы сэлеэнүүд. Симеоной хүбүүдэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубита иимэ. 9Иудын хүбүүдэй хэсэгһээ Симеоной хүбүүдэй обогто хубаари үгтөө. Иудын хүбүүдэй хэсэг тэдээндэ дан ехэ байһан ушарһаань Симеоной хүбүүд тэдээнэй газарай дунда хубаари абаа[+].


Зэбүлүүнэй угсаатанай мэдэлэй газар

10Гурбадахи жээрэб Зэбүлүүнэй хүбүүдтэ угсаагаарнь буугаа. Тэдээнэй хубаариин хилэ Сариид хүрэтэр үргэлжэлөө. 11Тэдээнэй хилэ далай тээшэ, Маралээ тээшэ үгсэжэ, Даббээшэдтэ ба Ёкнэһаамай урдахи урадхалда тулгана; 12Сариидһаа һөөргөө зүүн талада, наранһаа зүүн тээшэ ошожо, Хислоот-Табоорой хилэ хүрэнэ; эндэһээ Дабэраат тээшэ ошожо, Япииһа өөдэ үгсэнэ. 13Эндэһээ зүүн тээшээ Гаат-Хээпэр, Эт-Кациин руу ходоржо, Риммоон, Нэһаа хото тээшэ ошоно. 14Тиигээд хилэ хойноһоо Ханнатоон тээшэ годиржо, Иптаах-Ээлэй хүндыдэ дууһана. 15Саашаа Каттаат, Наһалаал, Шимроон, Идалаа ба Бэтлэһээм. Хамтадаа арбан хоёр хотонууд сэлеэнүүдтэеэ.

16Эдэ хото сэлеэнүүд Зэбүлүүнэй хүбүүдтэ угсаагаарнь үгтэһэн хубаари мүн[+].


Иссахаарай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

17Дүрбэдэхи жээрэб Иссахаарай обогто, угсаагаарнь Иссахаарай үри һадаһадта буугаа. 18Тэдээнэй заха хилэ гэбэл: Езрээл, Хэсүллоот ба Шүнээм, 19Хапарааһим, Шиһоон ба Анахараат, 20Раббиит, Кишиһоон ба Ээбэц, 21Рээмэт, Эн-Ганниим, Эн-Хаддаа ба Бэт-Пацээц. 22Тиигээд хилэнь Табоорто, Шаһацуумаада, Бэт-Шээмэшдэ тулгажа, Иорданай[†] хажууда дууһана. Хамтадаа арбан зургаан хото сэлеэнүүдтэеэ.

23Эдэ хото сэлеэнүүд Иссахаарай үри һадаһадай угсаагаараа хубаажа абаһан хубита газарнууд мүн.


Ашээрэй угсаатанай мэдэлэй газарнууд

24Табадахи жээрэб Ашээрэй обогто, тэдээнэй угсаагаар тудаа. 25Тэдээнэй һууха газар һууринууд гэбэл, Хэлкаат, Халии, Бээтэн ба Ахшаап; 26Аламмээлэх, Амаад ба Мишаал; тиигээд хилэ баруун талаһаань Кармээлдэ, Шиһоор-Либнаадта тулгана; 27тиигээд һөөргөө наранай зүүн тээшэ Бэт-Дагоон руу ошожо, Зэбүлүүндэ, Иптаах-Ээлэй хүндыдэ тулгана, Бэт-Ээмэк ба Нэйһээл хүрэжэ, Кабуулай хажуугаар зүүн талаһаань гарана; 28саашаа Абдоон, Рэһооб, Хаммоон ба Канаа, агууехэ Сидоон хүрэтэр; 29тиигээд хилэ Рамаа тээшэ бусажа, Тиир гэдэг бэхилэгдэһэн хото хүрэнэ, Хосаа тээшэ годиржо, далай шадар, Ахзииб гэдэг газарта дууһана; 30саашаа Уммаа, Апээк ба Рэһооб гэһэн хамтадаа хорин хоёр хото сэлеэнүүдтэеэ болоно.

31Эдэ хото сэлеэнүүд Ашээрэй обогой угсаагаарнь хубааһан хубита мүн.


Напталиигай угсаатанай мэдэлэй газарнууд

32Зургаадахи жээрэб Напталиигай үри һадаһадта, тэдээнэй угсаануудаар тудаа. 33Тэдээнэй хилэ Хээлэпһээ ба Цаананниимэй ойһоо гараад, Адами-Нээкэб ба Ябнээл тээшэ ошожо, Лаккуум хүрөөд, Иордан шадар дууһана; 34эндэһээ хилэ баруун тээшээ Азноот-Табоорто бусаад, тэндэһээ Хуккоок тээшэ ошожо, урдаһаань Зэбүлүүндэ тулгана, баруун тээһээнь Ашээртэ, Иорданай хажууда наранай зүүн тээһээ тулгана. 35Бэхилэгдэһэн хотонууд: Циддиим, Цээр, Хаммаат, Раккаат ба Хиннээрэт, 36Адамаа, Рамаа ба Хацоор, 37Кээдэш, Эдрей ба Эн-Хацоор, 38Ироон, Мигдаал-Ээл, Һорээм, Бэт-Анаат ба Бэт-Шээмэш. Хамтадаа арбан юһэн хотонууд сэлеэнүүдтэеэ болоно.

39Эдэ хото сэлеэнүүд Напталиигай обогой угсаагаараа хубаажа абаһан хубаари мүн.


Даанай угсаатанай мэдэлэй газар

40Даанай обогто угсаагаарнь долоодохи жээрэб тудаа. 41Тэдээнэй эзэмшэхэ газар нютагууд гэбэл, Цораа, Эштаһоол ба Ир-Шээмэш, 42Шаалаббиин, Аялоон ба Итлаа, 43Элоон, Тимнаа ба Экроон, 44Элтэкээ, Гиббэтоон ба Баһалаат, 45Еһүүд, Бэнээ-Бэраак ба Гаат-Риммоон, 46Мэ-Яркоон ба Раккоон Яафын хажуудахи можотоёо хамта. Даанай үри һадаһадай газарнууд тэдээндэ багадаба[+]. 47Тиигээд Даанай хүбүүд Лээшэмдэ дайгаар ошоод эзэлээ; һэлмээр хюдажа, газарынь болгон абажа, тэндэ һуурижаа. Тиигээд Лээшэмые Даан гэжэ үбгэ эсэгынгээ нэрээр нэрлээ[+].

48Эдэ хото сэлеэнүүд Даанай обогой угсаагаараа эзэмшэхэ хубита газар мүн.


Иисүүс Тимнаат-Сээраа абаба

49Газарай хубаари дууһахада, Израилиин хүбүүд дундаа Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ хубитые үгөө: 50Эзэнэй[†] зарлигаар тэрээндэ Эпрааимай хада дээрэхи өөрэйнь гуйһан Тимнаат-Сээраа хотые үгөө. Тэрэ хото баряад, зосоонь байдаг болоо[+].

51Шажанай албата Эльазаарай, Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй, обогой дарганарай Шилоодо, Эзэнэй нюур дээрэ суглаанай майхан һүмын үүдэндэ Израилиин хүбүүдэй обогуудта жээрэбээр хубааһан хубита хубааринууд иимэ. Тиигээд тэдэ газар хубаалгые дүүргээ.

#### 20


Зургаан шэбээ хотонууд

1[•]Эзэн[†] Иисүүстэ иигэжэ хандаа:[+]

2– Минии Моисейгээр[†] дамжуулжа танда хэлэһэн шэбээ хотонуудые өөһэдтөө баригты гэжэ Израилиин хүбүүдтэ хэлэ. 3Эндүүржэ, хорото һаналгүйгөөр хүниие алаһан хүн тэндэ хорохо ёһотой. Тэдэ хотонууд шуһанай түлөө үһөө нэхээшэдһээ хоргодохо шэбээ болог. 4Эдэ хотонуудай нэгэн руу зугадаһан хүн хотын ханын үүдэндэ тогтоод, тэрэ хотын ахамадуудай дуулахаар ябадалаа хөөрэг; тэдэ хотодоо оруулаад, дундаа байлгаха. 5Шуһанай түлөө үһөө нэхэгшын мүрдэжэ ерэхэдэ, тэрээнэй гарта тэдэ алагшые үгэхэгүй. Юундэб гэхэдэ, тэрэ мэдэнгүй алаа, алуулагшые үзэн ядажа байгаагүй. 6Олоной урда шүүлгэдэ гаратараа, тэрэ үедэ байһан ахамад санаартын үхэтэр тэрэ хотодо байг. Һүүлдэ алагша өөрынгөө хотодо, гэртээ, зугадан гараһан хотодоо ошуужа.

7Тиигээд Кээдэшые Галилейдэ[†] Напталиигай хада дээрэ, Шэхээмые Эпрааимай хада дээрэ, Кирьяат-Арбаае, ондоогоор Хэброониие, Иудын хада дээрэ илгаа. 8Иорданай[†] саана, Ерихооной эсрэг зүүн тээшэ Бээцэр элһэн губида, тэгшэ талада Рэүбээнэй обогһоо, Галаадта[†] Рамоот Гаадай обогһоо, Башаанда Голаан Мэнашшээгэй обогһоо хотонууд илгагдаа.

9Энэ хотонууд бүхы израильшуудта[†] ба тэдээнэй дунда байһан ерүүл зондо эндүү алдуугаар хүниие алагшын тиишэ зугадахын тула, шуһанай түлөө үһөө нэхэгшын гарһаа олоной шүүлгын урда зогсотороо үхэхэгүйн тула зорюулагдана.

#### 21


Левидүүдтэ үгтэһэн хотонууд

1[•]Левидүүдэй[†] обогой дарганар шажанай албатан Эльазаарта, Нүүнэй хүбүүн Иисүүстэ, Израилиин удамаршадта[†] ерээд, 2Шилоодо, Ханаһаанай[†] газар дээрэ, иигэжэ хэлээ:

– Эзэн[†] Моисейгээр[†] дамжуулжа, манай һууха хотонуудые, малаа бариха шадарай газар үгэхэ гээ.

3Тиигээд Израилиин хүбүүд Эзэнэй зарлигаар өөһэдынгөө хубаариһаа левидүүдтэ иимэ хотонуудые шадар газартайнь үгөө.

4Кэһаадай угсаатанда жээрэб буулгаа; шажанай албата Аһарооной[†] үри һадаһад байһан левидүүдтэ Иудын обогһоо, Симеоной обогһоо, Бэньямиинэй обогһоо жээрэбээр арбан гурбан хотонууд тудаа[+]. 5Кэһаадай бэшэ хүбүүдтэ Эпрааимай обогой угсаатанһаа, Даанай обогһоо, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа жээрэбээр арбан хотонууд тудаа. 6Гэршооной хүбүүдтэ Иссахаарай обогой угсаатанһаа, Ашээрэй обогһоо, Напталиигай обогһоо, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа Башаанда жээрэбээр арбан гурбан хотонууд тудаа. 7Мэрариин үри һадаһадта тэдээнэй угсаагаар Рэүбээнэй, Гаадай ба Зэбүлүүнэй обогуудһаа арбан хоёр хотонууд тудаа.

8Тиигээд Израилиин хүбүүд Эзэнэй Моисейгээр дамжуулжа захиһан ёһоор левидүүдтэ энэ хотонуудые шадар газартайнь үгөө.

9Иудын хүбүүдэй обогһоо, Симеоной хүбүүдэй обогһоо эндэ нэрээрнь нэрлэһэн хотонуудые үгөө: 10жээрэбынь түрүүлэн бууһан ушарһаа Кэһаадай угсаатанһаа, Левиин хүбүүдһээ Аһарооной хүбүүдтэ 11Иудын хада дээрэ оршоһон Кирьяат-Арбаае, ондоогоор Хэброониие, тойроод байһан шадар газарынь үгөө (Арба болбол Анаагай эсэгэнь һэн);[+] 12энэ хотын талбай, оршон тойроһон тосхонуудынь Епуннээгэй хүбүүн Халээбтэ үмсэ болгожо үгөө.

13Иигэжэ шажанай албатан Аһарооной хүбүүдтэ алууршын хорохо шэбээ хото Хэброониие ба шадарынь, Либнаае ба шадар газарынь, 14Яттиирые ба шадар газарынь, Эштэмооһае ба шадар газарынь, 15Холоониие ба шадар газарынь, Дэбиирые ба шадар газарынь, 16Ааиниие ба шадар газарынь, Юттаае ба шадар газарынь, Бэт-Шээмэшые ба шадар газарынь: хоёр обогһоо юһэн хотонуудые үгөө. 17Бэньямиинэй обогһоо Гибэһоониие ба шадар газарынь, Гээбые ба шадар газарынь, 18Анатоодые ба шадар газарынь, Алмоониие ба шадар газарынь, хамтадаа дүрбэн хото үгөө.

19Бүхы дээрээ Аһарооной хүбүүдтэ, шажанай албатанда, арбан гурбан хото шадар газартаяа үгтөө.

20Кэһаадай хүбүүдэй угсаатанда, левидүүдтэ, Кэһаадай бэшэшье хүбүүдтэ жээрэбэй ёһоор Эпрааимай обогһоо хотонууд тудаа. 21Тэдээндэ алууршанай хорохо шэбээ хото Шэхээмые ба шадар газарынь Эпрааимай хада дээрэ, Гээзэрые ба шадар газарынь, 22Кибцааимые ба шадар газарынь, Бэт-Һороониие ба шадар газарынь: дүрбэн хотонуудые үгөө.

23Даанай обогһоо Элтэкээе ба шадар газарынь, Гиббэтоониие ба шадар газарынь, 24Аялоониие ба шадар газарынь, Гаат-Риммоониие ба шадар газарынь: дүрбэн хотонуудые үгөө.

25Мэнашшээгэй обогой хахадһаа Таанаахые ба шадар газарынь, Гаат-Риммоониие ба шадар газарынь: хоёр хотые үгөө.

26Кэһаадай хүбүүдэй бэшэ угсаатанда бүхы дээрээ арбан хотонууд шадар газартаяа үгтөө.

27Гэршооной хүбүүдтэ, левиин угсаатанай, Мэнашшээгэй обогой хахадһаа алууршын хорохо шэбээ – Башаанай Голаан хотые шадар газартайнь ба Бээштэраае шадар газартайнь: хоёр хото үгөө.

28Иссахаарай обогһоо Кишиһоониие ба шадар газарынь, Дабэраатые ба шадар газарынь, 29Ярмуудые ба шадар газарынь, Эн-Ганниимые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

30Ашээрэй обогһоо Мишаалые ба шадар газарынь, Абдооние ба шадар газарынь, 31Хэлкаадые ба шадар газарынь, Рэһообые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

32Напталиигай обогһоо алууршын хорохо шэбээ хотые – Галилейн[†] Кээдэшые ба шадар газарынь, Хаммоот-Доорые ба шадар газарынь, Картааные ба шадар газарынь: гурбан хотые үгөө.

33Гэршооной хүбүүдтэ изагуураарнь бүхы дээрээ арбан гурбан хотонууд шадар газартаяа үгтөө.

34Мэрариин хүбүүдэй изагуурнуудта, бэшэ левидүүдтэ Зэбүлүүнэй обогһоо Ёкнэһаамые ба шадар газарынь, Картаае ба шадар газарынь, 35Димнаае ба шадар газарынь, Наһалаалые ба шадар газарынь: дүрбэн хотые үгөө.

36Рэүбээнэй обогһоо Бээцэрые ба шадар газарынь, Яаһцаае ба шадар газарынь, 37Кэдэмоотые ба шадар газарынь, Мэпаадые ба шадар газарынь: дүрбэн хото үгөө.

38Гаадай обогһоо алууршанай хорохо шэбээ хотонуудые – Галаадай[†] Рамоотые шадар газартайнь, Маханааимые шадар газартайнь, 39Хэшбоониие шадар газартайнь, Язээрые шадар газартайнь: дүрбэн хото үгөө.

40Мэрариин хүбүүдтэ изагуураарнь, левидэй бэшэ изагууртанда бүхы дээрээ жээрэбээр арбан хоёр хото тудаа.

41Израилиин хүбүүдэй мэдэлэй газарта левидүүдтэ бүхыдөө дүшэн найман хотонууд шадар газартаяа байгаа. 42Хото бүхэнэй дэргэдэ тойроод шадар газар байгаа.


Эзэнэй үгэ дүүргэгдөө: заяата газар эзэлэгдээ

43Иигэжэ Эзэн эсэгэнэртэнь үгэхэб гэжэ тангариглаһан бүхы газараа Израильда[†] үгөө. Тэдэ газарые үеһөө үедэ орохо эдлэл болгон абаад, дээрэнь һуурижаа[+].

44Эсэгэнэртэнь тангариглаһан ёһоороо бүхы талаһаань амгалан байдал Эзэн тогтоогоо; дайсадайнь хэнииньшье тэдэнэй урда тэсээгүй, бүхы дайсадые Эзэн тэдээнэй гарта үгөө[+].

45Израилиин гэртэ Эзэнэй хэлэһэн бүхы һайн үгэнүүдһээ нэгэшье үгэ дүүргэгдөөгүй үлөөгүй, хамаг юумэн хүсэлдөө[+].

#### 22


Иорданай саана газар абаһан Израилиин зон гэртээ бусаба

1Тиихэдэ Иисүүс Рэүбээнэй, Гаадай обогуудые, Мэнашшээгэй обогой хахадые дуудаад, тэдээндэ хэлээ:

2– Эзэнэй[†] богоол Моисейн[†] зарлиг буулгаһан бүхы юумэ таанар бэелүүлээт. Минии танда захирһан бүхы юумэндэ үгыемни дуулаат[+]. 3Аха дүүнэрээ олон үдэрэй туршада мүнөөшье хүрэтэр орхёогүйт, Эзэнэй, танай Бурханай[†] зарлигаар хэхэ юумэ хуу хээт. 4Мүнөө Эзэн, танай Бурхан тэдээндэ хэлэһэн ёһоороо танай аха дүүнэрэй сэдьхэл амаруулаа; тиигээд таанар бусагты, майхангуудтаа ошогты, Иорданай[†] саана Моисейн үгэһэн эдлэхэ газартаа һуурижагты[+]. 5Гансал Эзэнэй богоол Моисейн танда захиһан захяа хуулиие жэншэдгүй сахихые оролдогты: Эзэндэ, танай Бурханда дуратай байгты, Тэрээнэй замаар ябагты, Тэрээнэй захяае хадагалжа ябагты, Тэрээндэ няалдажа, бүхы зүрхөөрөө, бүхы сэдьхэлээрээ алба хэгты[+].

6Иисүүс тэдэниие юрөөгөөд табяа, тэдэ майхангуудаараа тараа. 7Мэнашшээгэй обогой нэгэ хахадта Моисей Башаанда хубитые үгөө, нүгөө хахадтань Иисүүс аха дүүнэртэйнь Иорданай саана баруун зүг руу хубитые үгөө. Тэдээниие гэртэнь табихадаа, Иисүүс юрөөн эльгээгээ[+].

8Тэдээндэ иигэжэ хэлээ:

– Таанар агууехэ зөөритэй майхангуудтаа бусанат, олон малтай, мүнгэтэй, алтатай, зэдтэй, түмэртэй, барагдашагүй олон хубсаһатай бусанат; дайсадһаа абаһан олзоёо аха дүүнэртэеэ хубаалдагты[+].

9Тиигээд Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад Шилоодо, Ханаһаанай[†] газар дээрэ байһан Израилиин хүбүүдһээ холодон, Эзэнэй Моисейгээр дамжуулжа үгэһэн зарлигаар абаһан өөһэдынгөө эзэлэн эдлэхэ Галаадай[†] газарта ошоо.


Иорданай саана табигдаһан үргэлэй шэрээ тухай арсалдаан

10Ханаһаанай газарта байһан Иорданай оршон тойрондо ерээд, Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зон Иорданай дэргэдэ хараха янзада ехэ томо тахилай шэрээ[†] барижа бодхоо.

11Израильшууд[†] зоной хэлсэхые дуулаа: Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд, Мэнашшээгэй обогой хахад зон Иорданай оршон тойрон Ханаһаанай газар дээрэ, Израилиин хүбүүдэй эсрэг тахилай шэрээ баряа гэжэ һураг дуулаа.

12Энээниие дуулахадаа, Израилиин хамта олон тэдээнэй урдаһаа дайгаар ошохоёо Шилоодо суглараа.

13Израилиин хүбүүд түрүүн Пинэһаасые, шажанай албатан Эльазаарай хүбүүе Галаад руу Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ ба Мэнашшээгэй обогой хахадта эльгээгээ[+]. 14Израилиин обог түлөөлһэн нэгэ нэгэ ударидагшые, арбан удамаршые эльгээгээ; тэдээнэй хүн бүхэниинь Израилиин мянганда обогтоной дарга байгаа. 15Тэдэ Галаадай газарта ерээд, Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ, Мэнашшээгэй обогой хахад зондо ошоод хэлээ:

16– Эзэнэй хамта олон иигэнэ: мүнөө Эзэнһээ хазагайржа, өөһэдтөө үргэлэй шэрээ барижа, Эзэнэй урдаһаа бодожо, Израилиин Бурханай урда ямар гэмтэ хэрэг үйлэдөөбта[+]? 17Мүнөө хүрэтэр манһаа арилгагдаагүй Пэһоорой хуули буса ябадал бага гү? Тэрээнэй түлөө Эзэнэй олон зон гэмтээ[+]. 18Таанар мүнөө Эзэнһээ хазагайрнат! Мүнөөдэр Эзэнэй урдаһаа буһалгаатанат, үглөөдэр Эзэн бүхы Израилиин олондо сухалаа хүрэхэ! 19Эзэмшэлгынгээ газарые сэбэр бэшэ гэжэ һанаа һаа, Эзэнэй эзэмшэлгын газарта ошогты, тэндэ Эзэнэй асар майхан бии; манай дунда хубитые абагты, зүгөөр Эзэнэй урдаһаа бү бодогты, Эзэнэй, манай Бурханай үргэлэй шэрээһээ үлүү өөһэдтөө үргэлэй табсан зохёожо, манай урдаһаа бү буһалгаатагты. 20Хараалта[†] юумэнһээ абажа, ганса Ахаанай, Зээрахай хүбүүнэй гэмтэ хэрэг хэхэдэ уур хилэн бүхы Израилиин олондо буугаа бэшэ һэн гү? Хуули буса хэрэгэйнгээ түлөө ганса тэрэ үхөө бэшэ[+].

21Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд ба Мэнашшээгэй обогой хахад Израилиин мянгануудай дарганарта иигэжэ харюусаба:

22– Бурхануудай Бурхан болохо Эзэн, бурхануудай Бурхан, Тэрэ мэдэнэ, Израильшье мэдэнэ! Хэрбээ манай буһалгаатажа, Эзэнһээ хазагайраа һаа, энэ үдэр Эзэн маниие хайралхагүй![+] 23Хэрбээ манай Эзэнһээ хазагайрхын тула, тэрээн дээрэ түгэс шатаалта үргэл[†] асархын тула, хилээмэнэй үргэл, мүн амгалан байдалай түлөө үргэл[†] хэхын тула үргэлэй шэрээ бодхоогооо һаамнай, Өөрөө Эзэн хэһээг! 24Зүгөөр бидэ хожом танай хүбүүдтэ: «Эзэнээр, Израилиин Бурханаар яахатнайб! 25Рэүбээнэй хүбүүд ба Гаадай хүбүүд, Эзэн манай танай хоорондо хилэ болгожо Иорданиие табяа: Эзэндэ танай хуби үгы», – гэхэгүйн түлөө иимэ юумэ хээбди. Тиигэжэ танай хүбүүд Эзэндэ шүтэхынь манай хүбүүдые табихагүй һэн. 26Тиимэһээ бидэ түгэс шатаалта үргэл тахихын тулада бэшэ, амиды үргэл асархын тулада бэшэ үргэлэй шэрээ бодхоое гэлсээбди. 27Зүгөөр тэрэ манай ба танай хоорондо, маанарай хойшонхи түрэлнүүдэй хоорондо гэршэ боложо, манай түгэс шатаалта үргэлөөр, манай үргэлөөр, манай амгалан байдалай түлөө үргэлөөр Эзэниие хүндэлжэ байһыемнай харуулха зэргэтэй. Тиигэбэл, хожомой сагта танай хүбүүд манай хүбүүдтэ: «Танай хуби Эзэндэ үгы», – гэхэ аргагүй байха. 28Бидэ хэлсээбди: хэрбээ манда, манай түрэлнүүдтэ хойто үедэ тиигэжэ хэлээ һаань, бидэ: «Харагты, Эзэнэй үргэлэй шэрээдэ адли юумэ манай эсэгэнэр түгэс шатаалта үргэл тахихын тулада бэшэ, амиды үргэл асархын тулада бэшэ, манай танай хоорондо гэршэ болохын түлөө хээ», – гэхэбди. 29Эзэнэй урдаһаа буһалгаатаха, мүнөө Эзэнһээ хазагайрха ба түгэс шатаалта үргэл тахихын, хилээмэнэй үргэл асаралгын, тахил тахилгын үргэлэй шэрээ зохёохо ябадал байхагүй, Эзэнэй, манай Бурханай үргэлэй шэрээ Тэрээнэй майханай урдал байха.

30Шажанай албатан Пинэһаас, тэрээнтэй ерэһэн олоной ударидагшад ба Израилиин мянгатын толгойнууд Рэүбээнэй хүбүүдэй, Гаадай хүбүүдэй, Мэнашшээгэй хүбүүдэй хэлэһэн үгэ шагнаад, зүбшөөн хүлеэгөө. 31Тиигээд Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас Рэүбээнэй хүбүүдтэ, Гаадай хүбүүдтэ, Мэнашшээгэй хүбүүдтэ хэлээ:

– Эзэн манай дунда гэжэ мүнөөдэр бидэ мэдээбди, таанар Эзэнэй урда гэмтэ ябадал хээгүйт; мүнөө таанар Эзэнэй гарһаа Израилиин хүбүүдые сүлөөлбэт[+].

32Тиигээд Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас ба ударидагшад Рэүбээнэй хүбүүдһээ, Гаадай хүбүүдһээ Ханаһаанай газарта Израилиин хүбүүдтэ бусажа, тэдээндэ харюу асараа. 33Израилиин хүбүүд энээниие зүбшөөгөөд, Бурханиие дэмжэн юрөөгөө, Рэүбээнэй хүбүүдэй, Гаадай хүбүүдэй байһан газар һүйдхэхын түлөө дайгаар ошохоёо болёо.

34Рэүбээнэй хүбүүд, Гаадай хүбүүд үргэлэй шэрээе «Гэршэ» гэжэ нэрлээ, юундэб гэхэдэ, тэрэ Эзэн манай Бурхан болоно гэжэ манай хоорондо гэршэлээ гээ[+].

#### 23


Иисүүсэй хахасалгын үгэ

1Эзэнэй[†] Израилиие бүхы талын дайсадһаань номгодхоһон, тэнигэр болгоһон хойно олон жэл үнгэрхэдэ Иисүүс хүгшэржэ, үндэр наһатай болоо[+]. 2Тиигээд Иисүүс Израилиин бүхы хүбүүдые, тэдээнэй ахамадуудые, түшэмэлнүүдые, зарга шүүгшэдые, хинадаг дарганарые дуудаад:

– Би үбгэрөөб, үндэр наһатай болооб. 3Эзэнэй, танай Бурханай[†] танай урда дайлалдаһан арадуудыетнай таанар хараат, юуб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан, Өөрөө танай урда дайлалдаа[+]. 4Тиигээд лэ би үндэһэн арадуудые жээрэбэй ёһоор танай хубита болгон хубаагааб, Иорданһаа[†] наранһаа баруун тээшэ Агууехэ далай хүрэтэр усадхаһан бүхы арадуудаа танда хубаагааб[+]. 5Эзэн, танай Бурхан Өөрөө тэдээниие танһаа үлдэхэ, танай урда хюдан усадхаха, тиигэжэ Эзэн, танай Бурхан тэдээнэй газарые танай эдлэл болгон үгэхэ[+]. 6Тиимэһээ Моисейн[†] Хуулиин номдо бэшэгдэһэниие тон зүбөөр хадагалжа сахихые оролдогты, баруун тээшэшье, зүүн тээшээшье бү хазагайрагты[+]. 7Танай урда үлэһэн тэдэ арадуудтай бү худхалдагты, тэдээнэй бурхадай нэрые бү дурдагты, тэдээгээр бү тангариглагты, тэдээндэ бү алба хэгты, һүгэдэн бү дохигты[+]. 8Зүгөөр мүнөө хүрэтэр тииһэн ёһоороо Эзэндэ, танай Бурханда няалдагты[+]. 9Эзэн агууехэ ба хүсэтэй арадуудые танһаа үлдөө, мүнөө хүрэтэр танай урда хэншье тэнсэжэ тэсээгүй[+]. 10Танай нэгэ хүн мянган хүниие үлдэнэ, юундэб гэхэдэ, Эзэн, танай Бурхан, Өөрөө танай түлөө дайлалдана гээ һэм[+]. 11Тиимэһээ Эзэндэ, танай Бурханда али болохоор дуратай байхые оролдогты. 12Хэрбээ таанарай буруу хараад, танай дунда үлэһэн арадуудта халдаа һаатнай, тэдээнтэй түрэл болоо һаатнай, тэдээндэ ябадаг болоо һаатнай, тэдээнэй танда ябадаг болоо һаа,[+] 13Эзэн, танай Бурхан тэдэ арадуудые танһаа үлдэхэгүй, тэдэ танда бугуули ба губшуур болохо, танай хабһанда ташуур, нюдэндэтнай адаалхай үбһэн болохо, Эзэнэй, танай Бурханай танда үгэһэн газарһаа таанар усадхагдахат.

14Мүнөө би бүхы газарай замаар ябахамни. Таанар бүхы зүрхөөрөө, бүхы сэдьхэлээрээ Эзэнэй, танай Бурханай тан тухай хэлэһэн нэгэшье һайн үгэ дэмы байгаагүй, танда бүхы юумэн бэелүүлэгдээ, бэелүүлэгдээгүй нэгэшье үгэ үлөөгүй гэжэ мэдэгты[+]. 15Танай толгой дээрэ Эзэнэй, танай Бурханай алибаа һайн үгэ яажа бэелүүлэгдээб, тэрээн шэнгеэр Эзэн танай толгой алибаа муу үгэ бэелүүлжэ шадаха. Эзэнэй, танай Бурханай танда үгэһэн энэ һайн газарһаа үгы болотортнай усадхаха[+]. 16Эзэнтэй, танай Бурхантай баталһан хэлсээгээ эбдээ һаатнай, Тэрэнэй захяа заабаринуудые сахяагүй һаатнай, ондоо бурхадта алба хэжэ, тэдээндэ мүргөө һаатнай, Эзэнэй уур хилэн танай тархида шатажа, Эзэнэй танда үгэһэн энэ һайн газарһаа таанар үгы болон арилхат.

#### 24


Иисүүс ба Израилиин арад Шэхээмдэ

1Иисүүс Израилиин бүхы обогуудые Шэхээмдэ суглуулаад, Израилиин ахамадуудые, түшэмэлнүүдые, зарга шүүгшэдые, хинадаг дарганарые дуудаад, Эзэнэй[†] урда жагсаагаа. 2Иисүүс арад зондо хандаа:

– Эзэн, Израилиин Бурхан[†] иигэжэ хэлэнэ: «Эртэ урданһаа танай эсэгэнэр голой саана байгаа. Абраһаамай[†] эсэгэ Тээраа, Нахоорой эсэгэ ондоо бурхадта албан хэдэг байгаа[+]. 3Танай эсэгэ Абраһаамые Би голой саанаһаа абаад, Ханаһаанай[†] бүхы газар дээгүүр ябуулааб, тэрээнэй үрые олон болгоод, Исаагые тэрээндэ үгөөб[+]. 4Исаагта Яковые ба Эсаавые үгөөб. Эсаавта Сэһиирэй уула хайрлааб, теэд Яков ба тэрээнэй хүбүүд Египет[†] руу ошоо[+]. 5Би Моисейе[†] ба Аһароониие[†] эльгээгээд, Египедые гай зоболонгоор дайрааб, Египедтэ гай тодхор ушаруулааб; тиигээд таанарые гаргааб[+]. 6Танай эсэгэнэрые Египедһээ гаргахадамни, таанар Хулһата далайда ерээт. Тиихэдэ Египедэй зон хоёр сахаригтай тэргээр, хазаар морёор танай эсэгэнэрые Хулһата далай хүрэтэр намнаа[+]. 7Эсэгэнэртнай Эзэндэ хандан гуйгаа. Эзэн таанарай ба Египедэй зоной хоорондо шэб харанхые табяа, тэдээн тээшэ далай урадхуулхадань, уһан тэдээниие дараа. Египедтэ юу хэһыемни танай нюдэн хараа. Тиигээд удаан элһэн губида байгаат[+]. 8Би таанадые Иорданай[†] саана байһан эмооршуудай газарта асарааб. Тэдэ таанартай тулалдаа. Би тэдээниие танай гарта үгөөб, таанар тэдээнэй газарые эдлэл болгожо абаат. Би тэдээниие танай урда хюдааб. 9Моһаабай[†] хаан, Циппоорой хүбүүн Балаак буһалгаатаад, Израилиин урдаһаа дайгаар ошоо. Тиигээд Бэһоорой хүбүүн Балаһаамые эльгээжэ, таанарта хараал[†] хүртөөхыень уряалаа[+]. 10Теэд Би Балаһаамай үгэ дуулаха дурагүй байгааб. Тэрэ таниие юрөөгөө. Би таанарые тэрээнэй гарһаа сүлөөлөөб[+]. 11Таанар Иорданиие гаталаад, Ерихоондо ерээт. Ерихооной зон, эмооршууд, пэриззиинүүд, ханаһаанууд, хээдүүд, гиргаашууд, хиивүүд, евүүсүүд тантай дайлалдажа эхилээ, теэд Би тэдээниие танай гарта үгөөб[+]. 12Би танай урда хорото зүгынүүдые эльгээгээб, тэдэ танһаа хоёр эмооршуудай хаашуулые үлдөө; танай һэлмээр, танай номоор энэ хэгдээ бэшэ[+]. 13Танда Би газар үгөөб, тэрээн дээрэ таанар ажаллаагүйт, танай баряагүй хотонуудые үгөөб, тэдээн соо таанар һуунат, танай һуулгаагүй уһан үзэмэй, оливын сэсэрлигүүдһээ таанар жэмэсынь эдинэт»[+].

14Эзэнһээ айгты, сэбэрээр, үнэн сэхээр Тэрээндэ алба хэгты. Голой саана Египедтэ танай эсэгэнэрэй алба хэһэн бурхадта бү шүтэгты, Эзэндэ алба хэгты[+]. 15Эзэндэ шүтэхэ дурагүй һаа, хэндэ алба хэхэеэ мүнөө шэлэгты, голой саана ба Египедтэ танай эсэгэнэрэй алба хэһэн бурхадта алба хэхэ гүт, али танай һуужа байһан газарай арадай, эмооршуудай, бурхадта гү? Би, минии гэр бүлэ Эзэндэ алба хэхэбди[+].

16Арад зон харюудань иигэжэ хэлээ:

– Эзэниие орхижо, ондоо бурхадта бидэ алба хэхэгүйбди! 17Юундэб гэхэдэ, Эзэн болбол манай Бурхан мүн. Тэрэ бидэниие, манай эсэгэнэрые Египедһээ, богоолой гэрһээ гаргажа, хараһаар байтарнай агууехэ гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээгээ, манай ябаһан бүхы замда, зүрэжэ гараһан бүхы арадуудай дунда маниие хаража ябаа. 18Эзэн манһаа бүхы арадуудые ба энэ газарта байһан эмооршуудые үлдөө. Тиимэһээ бидэ Эзэндэ алба хэхэбди, юундэб гэхэдэ, Тэрэ – манай Бурхан мүн.

19Иисүүс зондо хэлээ:

– Эзэндэ алба хэжэ шадахагүйт, юундэб гэхэдэ, Тэрэ – арюун Бурхан, хатуу сахилта Бурхан, хуули буса ябадалыетнай, нүгэлыетнай[†] хүлисэхэгүй[+]. 20Хэрбээ һайе хэжэ байһан Эзэниие таанарай орхижо, ондоо хариин бурхадта алба хэдэг болоо һаа, Тэрэ таанадһаа буруу хараха, муу юумэ таанадта шэглүүлжэ, усадхаха[+].

21Арад зон Иисүүстэ хэлээ:

– Бидэ Эзэндэ алба хэхэбди.

22Иисүүс зондо хандаа:

– Өөһэдөө Эзэниие һунгажа, Тэрээндэ алба хэхэбди гэжэ өөһэдыгөө гэршэлхэ гүт?

Зон:

– Гэршэлхэбди, – гэжэ харюусаа.

23– Тиигэбэл танда байһан хариин бурхадаа орхёод, сэдьхэл зүрхэеэ Эзэндэ, Израилиин Бурханда шэглүүлэгты.

24Зон Иисүүстэ хэлээ:

– Эзэндэ, манай Бурханда алба хэхэбди, Тэрээнэй үгэ дуулахабди.

25Тиигээд тэрэ үдэр Иисүүс арадай зүгһөө Эзэнтэй хэлсээ баталаа, Шэхээмдэ арад зондо тогтоолнуудые ба хуули тунхаглаа. 26Эдэ үгэнүүдые Иисүүс Бурханай һургаалай[†] номдо бэшээд, томо шулуу абажа, тэрээнээ сарса модон доро табяа. Тэрэ шулуун Эзэнэй нангин[†] газарай хажууда байдаг[+]. 27Тиигээд Иисүүс бүхы арад зондо хэлээ:

– Энэ шулуун манда гэршэ болохо, юуб гэхэдэ, Эзэнэй манда хэлэһэн бүхы үгэнүүдые тэрэ дуулаа; Бурханайгаа урда танай худалаар хэлэбэлтнай, тэрэ таниие гэмнэһэн гэршэ болохо[+].

28Тиигээд Иисүүс арад зониие табяа, хүн бүхэн өөрынгөө хубита газарта ошоо[+].

29[•]Энээнэй һүүлээр Нүүнэй хүбүүн, Эзэнэй богоол Иисүүс зуун арбан наһатайдаа наһа бараа. 30Тиигээд тэрээниие өөртэнь заяагдаһан хубаариин газарта, Эпрааимай хада дээрэ, Гааһаш хадаһаа хойшо байдаг Тимнаат-Сээраада хүдөөлүүлээ[+]. 31Иисүүсэй амиды ябахада, мүн тэрэнэй наһанһаа нүгшэһэн хойно Эзэнэй Израильда[†] юу бүтээһые хараһан ахамадуудай амиды мэндэ ябахада, Израиль бүхы үдэрнүүдтэ Эзэндэ һүгэдэн, Тэрээндэ алба хээ.

32Израилиин хүбүүдэй Египедһээ гаргаһан Иосифой яһыешье Шэхээмдэ, Шэхээмэй эсэгэ Хамоорой хүбүүдһээ Яковай зуун зоосоор худалдажа абаһан, һүүлдэ Иосифой хүбүүдтэ хубаари боложо хүртэһэн талбай газар дээрэ хүдөөлүүлээ[+].

33Тэрээнэй һүүлээр Аһарооной хүбүүн Эльазаар наһа бараа. Эпрааимай хада дээрэ тэрээндэ үгтэһэн, хожомынь тэрээнэй хүбүүндэ хүртэһэн Пинэһаасай нюруу дээрэ тэрээниие хүдөөлүүлээ.

### Ударидагшад

#### Ударидагшад

Ударидагшад


Ударидагшадай ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### Ударидагшадай ном


Ударидагшадай ном

Израилиин арадай түүхэдэ эгээл хүндэ хүшэр үе сагай нэгэн – Ханаһааниие эзэмдэн абаһанай һүүлээр болон Израилиин түрүүшын хаашуулай арад зониие зонхилдог болоһон саг хүрэтэр хугасаанда Израилиин обогуудай ажабайдал Ударидагшадай ном соо зураглагдана. Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй ном соо бэшэгдэһэн эзэрхэг байлдаануудай үедэ Израилиин обогууд энэ орон нютагһаа Ханаһаанай арад зониие дууһан үлдэжэ гаргаагүй байгаа. Ябаандаа тэдэнэй заншалнуудые, тахил үргэлнүүдые тэдэ даган абажа эхилээ, иигэжэ Эзэниие уурлуулаа (1:1–2:9-дэхи бүлэгүүд).

Оло дахин дабтагдагша үйлэ хэрэгүүд: арад түмэн нүгэл хэнэ; хүршэ арадуудай дайлаталгаар Бурхан тэдэниие хэһээнэ; израильшууд туһа эрин Эзэндэ хандана; энэ гай тодхорые сарахын тула Эзэн удамаршые эльгээнэ – эдэ бүгэдэ номой гол хубидань (2:10–16:31) зураглагдана. Эдэ удамаршад (ударидагшад) Бурханай һунгаһан зон, гэхэтэй хамта нүгэл хэдэг юрын лэ хүнүүд һэн тула бүгэдэ юумэ зүб хэдэггүй бэлэй. Тиимэһээ дайсаниие илаһанай удаа юумэн хуушан хэбэлдээ ородог һэн.

Тэрэ үедэ хүн бүхэн зүб шударга гэжэ тоологшо юумэеэл хэжэ (17-21-дэхи бүлэгүүд), израильшуудай дунда эхи эмхигүй байдал хаа-хаанагүй үзэгдэдэг бэлэй. Тус ном хадаа шэрүүн хэрзэгы хэдэн үйлэ хэрэгээр түгэсэнэ.

#### 1


Иуда ханаһаануудтай дайлалдаба

1Иисүүсэй наһа бараһанай һүүлдэ израильшууд[†] Эзэнһээ[†] иигэжэ асууба:

– Хэн бидэнэй дундаһаа эгээн түрүүн ханаһаануудтай[†] дайлалдахаяа ошохо ёһотойб[+]?

2Эзэн тэдээндэ иигэжэ айладаба:

– Иудын обогойхин дайлалдахаяа ошог. Тэдэнэй газар эзэмдэхыень Би тэдээндэ зүбшөөнэб.

3Иуда[†] өөрынгөө аха Симеоной уг удамуудһаа туһа эрин иигэжэ хэлэбэ:

– Минии аха дүүнэр, хүн бүхэндэ хубаариин газар үгэхэб гэжэ Эзэн бидэндэ найдуулаа. Хэрбэеэ ханаһаануудай газар дайдыень дайгаар эзэмдэлгэдэ таанадай бидэндэ туһалаа һаа, бидэнэр танай газарай түлөө тулалдахаар бэлэнбди.

Симеоной үеынхид өөһэдынгөө ахын үеынхидтэ туһалха гэжэ шиидэбэ.

4Ханаһаан болон пэриззии арадуудые үй бута сохилгондо Эзэн Иудынхидтэ туһалба. Бээзэк хотодо арбан мянган хүн алуулба. 5Тэрэ тулалдаанда тэдэнэр Адони-Бээзэгтэй уулзаад, тэрээнтэй тулалдажа, ханаһаан болон пэриззии арадуудые үй бута сохибо[+]. 6Адони-Бээзэгэй тэрьедэхэдэнь, тэдэнэр тэрэниие хүсэжэ баряад, гарайнь болон хүлэйнь эрхы хургануудые таһар сабшаба.

7Адони-Бээзэг тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би далан хаашуулай хүлэйнь болон гарайнь эрхы хургануудые таһар сабшаа һэм. Минии шэрээ доро мухарин унаһан тэдэ эрхы хургануудые тэдэнэр суглуулаа бэлэй. Мүнөө Эзэн эгээл тэрэ минии хэһэн үйлэ хэрэгээрни намайе хэһээбэ.

Тэрэниие Иерусалимда[†] асарба. Тэрэ тэндэ наһа бараа[+].

8Иудын обогой сэрэгшэд Иерусалимда дайгаар добтолон орожо, тэрэ хотые эзэлбэ. Тэдэнэр һэлмээрээ тэндэхи хүнүүдые алаад, тэрэ хотыень галдан шатааба[+].

9Тиигээд тэдэнэр хадалиг газарта ажаһуудаг ханаһаануудтай дайлалдахаяа баруун хилынь болодог тала газар болон Иудаһаа урагшаа нэмжыһэн губи тээшэ ошобо. 10Иудын обогойхид Хэброондо (Урдандаа энэ хото Кирьяат-Арбаа гэжэ нэрэтэй байгаа) ажаһуудаг ханаһаануудтай дайлалдахаяа урагшаа дабшаба. Тэндэ тэдэнэр Анаагай обогой Шэшайе, Ахимааниие, Талмаайе алабад[+].


Халээб ба тэрэнэй басаган

11Тиигээд Иудынхид тэрэ газараа орхижо, Дэбиир хотынхидтой дайлалдахаяа ошобо (урдань Дэбиирые Кирьяат-Сээпэр гэдэг байгаа)[+].

12Тэдэнэй дайгаар добтолон орохын урда тээ Халээб хэлэбэ:

– Дайгаар добтолжо, Кирьяат-Сээпэрые абаһан хүндэ өөрынгөө Ахсаа басагые һамга хэхыень үгэхэб[+].

13Кирьяат-Сээпэрые Халээбэй дүү болохо Кэнаазай хүбүүн Отниһээл эзэлээ, тиигээд тэрээндэ Халээб Ахсаа басагаяа һамган болгожо абахыень үгөө.

14Отниһээл Ахсаа хоёрой хуримаа хэхэ үдэрэй гаргагдахада, эсэгэһээ тала газар эри гэжэ Отниһээл гэрлэхэ басагандаа заагаа. Ахсаагай эсэгэдээ ошоод, унажа ябаһан элжэгэнһээ буухадань, Халээб басаганһаа: «Юун шамда хэрэгтэйб?» – гэжэ асууба.

15Ахсаа эсэгэдээ иигэжэ харюусаба: «Ши намда үршөөлөө хайрла. Ши намда Нээгэбэй газар үгөөш. Мүнөө газараа уһалдаг булагуудые үгыш даа».

Халээб басаганайнгаа гуйлтыень дүүргэжэ, дээдэ болон доодо булагуудые үгэбэ.

16Моисейн[†] хээн үндэһэ яһанай хадамай хүбүүд Пальма модоной[*] хотоһоо гараад, Араад хотоһоо урагшаа нэмжыдэг Иудын сүл губида хүрэжэ, тэндэ нютагжан тогтобо[+].

17Иудынхид өөрынгөө Симеон ахынхидтай суг хамта тиишээ ошожо, Цэпаадта ажаһуудаг ханаһаануудта дайгаар добтолоод, тэрэ хотыень һандарган һүйдхэбэ. Тиигээд тэрэ хотонь мүнөө болотор Хормаа гэжэ нэрлэгдэдэг юм.

18Иудынхид Гааза болон Ашхэлоон хотонуудые, тэдэниие тойроод байһан тосхон һууринуудые, мүн Экроон ба тэрэниие тойроод байһан тосхон һууринуудые булимтаран эзэлбэ.

19Эзэн Иудынхидэй талада байба. Иудынхид тэндэхи үндэрлиг газарнуудыень булимтаран эзэлээд, тала газарта ажаһуудаг хүнүүдыень намнан үлдэжэ шадабагүй. Ушар юуб гэхэдэ, тэдээндэ дайшалхы түмэр тэргэнүүд байгаа[+]. 20Моисейн хэлэгшээр Халээб Анаагай гурбан хүбүүдэй үри һадаһадыень тэндэһээ намнан үлдөөд, Хэброон хото эзэлбэ[+].


Бэньямиинэй уг удамууд

21Бэньямиинэй уг удамууд Иерусалимда ажаһуудаг евүүсүүдые орон нютагһаань намнан үлдэжэ шадабагүй. Тиимэһээ тэндэ евүүсүүд мүнөө болотор Бэньямиинэй уг удамуудай дунда ажаһуудаг юм[+].


Иосифой уг удамууд Бэтээлые эзэлбэ

22Иосифой уг удамууд дайлалдахаяа Бэт-Ээл хото тээшэ ошобо. Эзэн тэдэнтэй хамта ябалсаба. 23Бэт-Ээл хотые (Урдандаа энэ хото Лүүз гэжэ нэрэтэй байгаа) мэдэжэ абахын тула тэдэнэр тагнуулшадые тиишэнь эльгээбэ[+]. 24Тагнуулшад тэрэ хотоһоо гаража ябаһан хүниие зогсоогоод, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хото руу ородог нюуса харгы бидэндэ хэлэжэ, заажа үгэ. Тиигэбэлшни бидэнэр харюудань шамда һайе хэхэбди[+].

25Тэрэ хүн хото руу ородог нюуса харгы тагнуулшадта хэлэжэ, заажа үгэбэ. Иосифой уг удамууд нюуса харгыгаар тэрэ хото руу орожо, тэндэ ажаһуудаг хүнүүдые һэлмээрээ алаба. Тиигээд тэдэнэр нюуса харгы заагшые болон тэрэнэй гэр бүлые сүлөөдэ табибад. 26Тэрэ хүн хээдүүдэй ажаһуудаг газар нютагта ошожо хото баряад, тэрэнээ Лүүз гэжэ нэрлэбэ. Мүнөө болотор тэрэ хотые энэ нэрээрнь нэрлэдэг юм.


Ондоо обогууд ханаһаануудтай дайлалдаба

27Ханаһаануудай уг удамууд Бэт-Шэһаан, Таанаах, Доор, Иблэһаам ба Мэгиддоо хотонуудта, мүн тэдэниие тойроод байһан тосхон һууринуудта ажаһуудаг байба. Мэнашшээгэй уг удамууд эдэ хотонуудһаа ханаһаануудые үлдэн гаргажа шадабагүй. Тиигээд лэ ханаһаанууд ажаһууһан тэдэ газарнуудтаа үлэһэн байгаа[+]. 28Хожомынь хүсэтэй болоходоо, израильшууд ханаһаануудай газарыень буляажа абаад, хүндэ ажал тэдээндэ хүүлэдэг өөһэдынгөө албатад болгоо һэн. 29Эпрааимай уг удамууд Гээзэртэ ажаһуудаг ханаһаануудые тэндэһээнь намнажа гаргангүй, тэдэнэртэй суг хамта ажаһуужа эхилбэд[+]. 30Зэбүлүүнэй уг удамууд Китроон, Наһалаал хотонуудта ажаһуугшадые газар дайдаһаань үлдэжэ гаргангүй, ханаһаануудые хүндэ ажалаа хүүлэдэг албатад болгоод, тэдэнэй дунда ажаһуужа эхилбэд.

31Ашээрэй уг удамууд Аккоо, Сидоон, Ахлааб, Ахзииб, Хэлбаа, Апиик болон Рэһооб хотонуудта ажаһуугшадые тэндэһээнь үлдэжэ гаргабагүй[+]. 32Ашээрэй уг удамууд өөрынгөө газар дайдые орхёод ошогты гэжэ ханаһаануудые идхан баалажа[†] шадабагүй. Ушар тиимэһээ, тэдэнэр ханаһаануудай дунда ажаһуужа эхилбэ.

33Напталиигай уг удамууд Бэт-Шээмэштэ болон Бэт-Анаадта ажаһуугшадые тэндэһээнь үлдэн гаргажа шадабагүй. Тэдэнэр ханаһаануудай дунда ажаһуухаяа үлөөд, тэдэниие хүндэ ажалаа хүүлэдэг албатад болгобо[+].

34Даанай уг удамууд зэбсэгтэ хүсөөрөө эмооршуудые хадата газарнууд тээшэнь хашан түрижэ, гол газартань тэдэниие дахин буулгабагүй[+]. 35Тиихэдэнь эмооршууд Һар-Һээрэсэй хада дээрэ, Аялоон болон Шаалбиимдэ ажаһууха гэжэ шиидэбэд. Гэбэшье хожомынь хүсэтэй болоходоо, Иосифой уг удамууд эмооршуудые хүндэ ажал хүүлэдэг өөһэдынгөө албатад болгобо. 36Эмоорой газар дайда Акраббиимэй дабааһаа Сээла хүрэтэр һунан нэмжыбэ[+].

#### 2


Эзэнэй Эльгээмэл Бохиимдо ерэнэ

1Эзэнэй[†] Эльгээмэл Гилгаалһаа Бохиимдо ерээд, Эзэнэй хэлэһэн зарлигыень израильшуудта[†] иигэжэ дамжуулба: «Би таанадые Египедһээ гаргааб, таанадай үбгэ эсэгэнэртэ тангариглан найдуулагша газартаа таанадые асарааб. Таанадтай баталһан хэлсээгээ хэзээдэшье эбдэхэгүйб гэжэ Би хэлээ һэм[+]. 2Орондонь таанад тэрэ газар дээрэ ажаһуудаг хүнүүдтэй хэзээдэшье хэлсээ бү баталагты, тэдэнэй үргэлэй шэрээнүүдые[†] һандаргагты. Гэбэшье таанад Минии үгэ дууланагүйт! Таанад юу хээ гээшэбта[+]? 3Мүнөө Би эндэхи уул хүнүүдые таанадһаа холодхон үлдэхэгүйб. Тэдэнэр таанадта урьха, тэдэнэй бурхад таанадта гүльмэ боложо үгэхэ гэжэ мүнөө Би таанадта хэлэнэб!»[+]

4Эзэнэй Эльгээмэлэй эдэ үгэнүүдые дамжуулхадань, тэндэ байһан израильшууд оог хуугай табилдан бархиралдаба. 5Тиигээд израильшууд бархиралдагша газараа Бохиим гэжэ нэрлээд, тэрэ газартаа Эзэндэ үргэл үргэбэд.


Үгэ дуулалга ба диилдэлгэ

6[•]Арад зоноо Иисүүсэй табихадань, израильшууд үбгэ эсэгэнэртэнь үгтэһэн өөһэдынгөө хубаарин газарнуудта ошобо. 7Иисүүсэй амиды һэрүүн ябахада, мүн тэрэнэй наһанһаа нүгшэһэн хойно Эзэнэй Израильда бүтээһэн агууехэ хэрэгүүдыень хараһан ахамадуудай амиды һэрүүн ябахада, Израиль бүхы үдэрнүүдтэ Эзэндэ һүгэдэн, Тэрээндэ алба хээ.

8Нүүнэй хүбүүн, Эзэнэй үнэн сэхэ зараса Иисүүс зуун арбатайдаа наһа бараба. 9Израильшууд тэрэниие Тимнаат-Хээрэс гэжэ газарай Гааһаш хадаһаа хойшоо Эпрааимай хадануудай нэгэн дээрэ хүдөөлүүлбэ[+].

10Тэрэнэй наһа бараһанай һүүлдэ энэ обогһоо шэнэ үенүүд гараба. Тэдэнэр Израильда хэһэн Эзэнэй агууехэ хэрэгүүдыень мэдэхэгүй байбад[+]. 11Тиихэдэ тэдэнэр Эзэндэ муу муухай ябадал хэжэ, хуурмаг бурхан[†] Баалда[†] шүтэн мүргэдэг болобо[+].

12Тэдэнэр угайнгаа үбгэ эсэгэнэрэй шүтэн мүргэдэг байһан, мүн бүхы израильшуудые Египедэй газарһаа гаргаһан Эзэниие орхижо, оршон тойрон ажаһуудаг арадуудай хуурмаг бурхадта шүтэн мүргэдэг болобо. Тиихэдэнь Эзэн тэдээндэ сухалдашаба[+]. 13Израильшууд Эзэнээ орхижо, Баалда болон Аштаартуудта шүтэн мүргэжэ эхилбэ[+].

14Эзэн израильшуудта сухалдаад, тэдээндэ добтологты, тэдэнэй эд зөөрииень тоногты гэжэ оршон тойрон ажаһуудаг арадуудта зарлиглаба[+]. 15Эзэн израильшуудһаа холодобо. Тиихэдэнь израильшууд хаанашье дайлалдахадаа, ходол дайсадта диилдэдэг болобо. Хэрбэеэ оршон тойрон ажаһуудаг арадуудай хуурмаг бурхадта шүтэн мүргөө һаа, таанад ходол диилдэхэт гэжэ Эзэн уридшалан израильшуудта айладаа, тангариглаа һэн. Израильшууд олиггүй ехээр тулин зобобо[+].

16Тиихэдэнь Эзэн тэдэнэй дундаһаа ударидагшадые һунган шэлэжэ, тэдэнээ ударидагшад гэжэ нэрлэбэ. Тэдэ ударидагшад тонон дээрмэдэдэг дайсадһаа израильшуудые аршалан хамгаалдаг болобо. 17Гэбэшье арад зон ударидагшадайнгаа үгыень дуулабагүй. Израильшууд үбгэ эсэгэнэрэйнгээ шүтэжэ ябаһан Эзэнһээ урбажа, эндэхи бусад ондоо арадуудай хуурмаг бурхадта шүтэдэг, мүн мүргэдэг болобо[+].

18Дайсад оло дахин израильшуудта добтолбо. Тиихэдэнь тэдэнэр өөрынгөө Бурханһаа туһа эрижэ мүргэбэд. Эзэн тэдэниие хайрлаад, дайсадһаа өөрынгөө арад зониие аршалан хамгаалхынь тула тэдээндэ ударидагшадые эльгээдэг болобо. Ударидагшадай амиды мэндэ ажаһуухада, Эзэн Өөрөө тэдэнэй ударидагшадай ахалагша боложо, дайсадһаа израильшуудые ходол аршалан абардаг байба. Гэбэшье дарлалта болон харшалалтада орожо, зобохо тулихадаа, тэдэнэй гэмэрэлдээ болон бархиралдаае дуулаад, Эзэн тэдэниие хайрлажа эхилбэ[+]. 19Теэд ударидагшын үхэхэдэ, тэдэнэр өөһэдынгөө үбгэ эсэгэнэрһээ бүри ехээр нүгэл[†] хэжэ, хуурмаг бурхадта шүтэдэг ба үргэл мүргэл[†] хэдэг болошобо. Тиигэжэ тэдэ израильшууд үсэрэлдэжэ, сэхэ сэбэр замһаа гараад, нүгэлтэ зам руу зорибод.

20Эзэн израильшуудта сухалдаад, иигэжэ айладаба:

– Эдэнэрэй үбгэ эсэгэнэртэй Би хэлсээ баталаа һэм. Эдэнэр Минии үгые дуулабагүй. Эдэнэр Намтай баталһан үбгэ эсэгэнэрэйнгээ хэлсээе эбдэбэ. 21Тиимэһээ Би Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй орхиһон энэ арадай дундаһаа эндэхи уул хүнүүдые эндэһээ үлдэжэ гаргабагүйб. Үхэхэдөө, Иисүүс эдэ арадуудые эндэ орхёо юм. Би эдээндэ энэ газар дээрэ үлэхэ зүбшөөл үгэнэб[+]. 22Израильшуудые туршахын тула Би эдэниие хэрэглэхэмни. Эдэ израильшууд үбгэ эсэгэнэр мэтээр Эзэнэй заагша замаар ошохо үгыень Би туршан хаража үзэхэб.

23Иигэжэ Эзэн тэдээндэ энэ газар дээрэ үлэхэ зүбшөөл үршөөгөөд, эндэ үлэһэн уул хүнүүдые Иисүүсэй гарта тушаабагүй.

#### 3


Эзэн израильшуудые туршаха гэбэ

1-2Эзэн израильшуудые[†] туршаха гэбэ. Тэрэ сагта ажаһууһан израильшуудай хэншье ханаһаанай[†] газарай түлөө дайлалдаагүй байба. Эзэн[†] бусад арадуудые израилиин газар дээрэ юундэ үлөөгөөб гэхэдэ, эндэхи бүхы дайнда хабаадалсаагүй тэдэнэрые дайлалдажа һургаха гээ юм. Эзэн энэ газар дээрэ иимэ нэрэтэй арадуудые:[+] 3пилиштын[†] табан эзэмдэгшэдтэй хамта бүхы ханаһаануудые, бүхы сидоонуудые болон хиивүүдые орхиһон байгаа. Тэдэнэр Бааһал-Хэрмоонһоо Лэбоо-Хамаат хүрэтэрхи Ливаанай[†] хадалиг газарта ажаһуугаа юм. 4Моисейгээр[†] үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн захяа заабаринуудыень бэелүүлнэ гү гэжэ Эзэн израильшуудые туршажа харахын тула эдэ арадуудые эндэнь орхиһон байгаа.

5Тиигээд лэ израильшууд ханаһаануудай, хээдүүдэй, эмооршуудай, пэриззиинүүдэй, хиивүүдэй болон евүүсүүдэй дунда ажаһууба. 6Тэдэнэр һамга хэхэеэ тэдэнэй басагадые абаба. Тэдэнэр хүбүүдтэнь басагадаа хадамнаба. Тиихэдээ тэдэнэр тэдэ арадуудай бурхадта һүгэдэн мүргэдэг болобо[+].


Отниһээл – түрүүшын ударидагша

7Эзэн израильшуудые муу юумэ хэнэ гэжэ хараба. Тэдэнэр Эзэнээ, Өөрынгөө Бурханиие[†] мартаад, Баалда[†] болон Ашэраада[†] шүтэн мүргэбэд[+]. 8Эзэн израильшуудта сухалдаад, тэдэниие илагты гэжэ Месопотамай хаан Кушаан-Ришатааимда үршөөл хайраяа үгэбэ. Месопотамай хаан тэдэниие найман жэл соо зонхилбо. 9Эзэнһээ израильшуудай туһа эрин мүргэхэдэнь, Эзэн Халээбэй дүү хүбүүнһээ гараһан Кэнаазай хүбүүн Отниһээлые тэдээндэ эльгээбэ. Тэрэ израильшуудые дайсадһаа аршалан абарба[+]. 10Бурханай Һүлдын досоонь ороходо, Отниһээл израильшуудай ударидагша болобо. Отниһээл израильшуудые дахуулан, дайлалдахаяа ошобо. Тиихэдэнь Эзэн Араамай хаан Кушаан-Ришатааимай сэрэгшэдые тэрэнэй дарахада туһалба[+]. 11Кэнаазай хүбүүн Отниһээлэй наһа баратар тэрэ газар дээрэ дүшэн жэл соо амгалан байдал тогтобо.


Эһууд ударидагша болобо

12Эзэн израильшуудай муу юумэ дахин хэхыень хараад, энэ арадые үй бута сохихынь тула Моһаабай[†] хаан Эглоондо хүсэ шадал үршөөбэ. 13Эглоон өөрынгөө сэрэгтэ аммоонуудай болон амалээгүүдэй сэрэгшэдые суглуулан нэгэдхээд, дайгаар израильшуудта добтолон орожо, тэдэнэй Пальма модото[*] хотые эзэмдэн абаба. 14Тиигээд арбан найман жэл соо Моһаабай хаан Эглоон израильшуудые зонхилбо. 15Израильшууд Эзэндэ зальбаржа, дахин туһа эрибэд. Эзэн израильшуудые аршалан абархын тула Бэньямиинэй обогой Гэраагай һалгайбша хүбүүн Эһуудые тэдээндэ эльгээбэ.

Тиихэдэнь израильшууд Моһаабай хаан Эглоондо бэлэг эльгээбэ[+]. 16Эһууд өөртөө нэгэ тохой утатай, хоёр таладаа эритэй элдэ дархалаад, тэрэнээ субынгаа саана нюужа, баруун ташаанда һанжуулан бэһэлээд, 17Моһаабай хаан Эглоондо бэлэг асарба. Эглоон үлүүсэ ехээр таргалһан хүн байба.

18Эһууд хүнүүдһээ суглуулһан хандиб мүнгөө Эглоондо үгөөд, бэлэг асарагшадаа табиба. 19Тиигээд Эһууд газаашаа гарахаяа үүдэн тээшэ ошобо. Тэрэ Гилгаал хотодо шабараар хэһэн бурхануудай дүрсын хажуугаар үнгэржэ ябатараа, һөөргөө Эглоондо бусаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Хаан, би шамда нюусаар нэгэ юумэн тухай хэлэхэ ёһотойб.

– Ааляар! – гэжэ Эглоон хэлээд, өөрынгөө зарасануудые таһалга сооһоо гарган ябуулба. 20Эһууд тэрэнэй амардаг хоёрдохи дабхарта байдаг таһалгада ороод, иигэжэ хэлэбэ:

– Бурханһаа шамда эльгээһэн бэлэг намда байна.

Эглоон хаан шэрээһээ бодобо. 21Эһууд зүүн гараа субынгаа саана нюуһан, баруун ташаандаа һанжуулан бэһэлһэн элдэеэ абаад, тэрээгээрээ хаанай гэдэһые хадхаба. 22Эшэдээ хүрэтэрөө Эһуудай элдэ тэрэнэй гэдэһэ руу оробо. Хаанай нарин гэдэһэн гаража, тэрээн дээрэхи дотор өөхэниинь элдын эшые бүрхөөбэ. Тиихэдэнь Эһууд тэрэнэй гэдэһэ руу хадхаһан элдэеэ һугалангүй тэндэнь орхёод, 23таһалгынь үүдыень шэбхэдээд, тэндэһээ ондоо таһалга руу гаража, тэрэл гэшхүүрээр доошоо буугаад, тэндэһээ түргэн арилба.

24Эһуудай ябамсаар, зарасанууд Эглоон хаанай амардаг таһалгада ерэбэ. Тэдэнэр таһалгын үүдэнэй шэбхэдээтэй байхадань: «Хаан үүдэеэ шэбхэдээд, бэеэ хүнгэлжэ байна», – гэлсэбэ.

25Тэдэнэр удаан хүлеэгөөд, һанаан үнөөндэ абтажа, замаг руунь түлхюур хэжэ, үүдыень нээбэ. Тиигээд тэдэнэр хаанайнгаа амардаг таһалга руу ороод, алуулһан хаанайнгаа хүр бэеын шала дээрэ хэбтэхыень харабад.

26Эглоон хаанайнгаа бэеэ хүнгэлхые зарасануудайнь хүлеэхые һамбаашалжа, Эһууд шабараар хэһэн бурхануудай дүрсын хажуугаар үнгэрөөд, далда газараар хоргодоһоор, Сэираа хүрэбэ. 27Тиигээд тэрэ тэндэһээ Эпрааимай хадануудта хүрөөд, эбэр бүреэгээ үлеэбэ. Бүреэгэй абяанай сууряатан зэдэлхэдэнь, израильшууд тэндэ сугларба. Тиигээд тэдэнэр хада руу буужа эхилбэд. Тэдэнэй урдань Эһууд ябана[+].

28Эһууд тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хойноһоо ябагты! Манай дайсад болохо моһаабуудые үй бута сохиходо Эзэн бидэндэ туһалха!

Израильшууд Эһуудай хойноһоо ошобод. Тэдэнэр хада руу буугаад, Моһааб ошодог харгыгаар Иордан[†] мүрэн гаталдаг гарсые эзэлээд, нүгөө талаһаа мүрэн гаталха гэһэн хэнииешье табибагүй[+]. 29Хүдэр шамбай бэетэй ба бар ехэ хүсэтэй арбаад мянган моһаабуудай хэншье тэрьедэжэ шадангүй, тэрэ гарса дээрэ алуулба. 30Тиигээд тэрэ үдэр израильшууд моһаабуудые үй бута сохибо. Тиихэдэнь тэдэнэй газар дайда дээрэ наян жэл соо амгалан тайбан байдал тогтобо. 31Эһуудай удаа Анаадай хүбүүн Шамгаар ударидагша байгаа. Үхэр туудаг модоор тэрэ зургаан зуун пилишт зониие усадхаа бэлэй. Тэрэ мүн лэ Израилиие абарагша[†] байгаа[+].

#### 4


Дэбоораа – эхэнэр ударидагша

1Эһуудай наһа бараһанай һүүлдэ израильшууд[†] дахин Эзэнэй[†] урда муу муухай үйлэ хэрэгүүдые хэжэ эхилбэ[+]. 2Тиихэдэнь Эзэн израильшуудые засаглан бариха хүсэ шадал Ханаһаанай[†] хаан Ябиинда үршөөбэ. Ябиин тэрэ үе сагта Хацоор хотодо засаг барижа байгаа. Хароошэт-Хагойиимдэ ажаһуудаг Сисэраа болбол тэрэ хаанай сэрэгэй ноён байһан юм[+]. 3Юһэн зуун түмэр тэргэтэй Сисэраа израильшуудые хорин жэл соо дошхон хэрзэгыгээр дарлаба.

4Израильда ударидагшадай ажаһууһан тэрэ үе сагта Лаппидоотын һамган Дэбоораа Бурханай[†] мэдээ асарагша эхэнэр байба. 5Тэрэ Эпрааимай хадалиг газар дээрэхи Рамаа ба Бэт-Ээл хотонуудай хоорондохи Дэбоораагай Далдуу модотын адагта ажаһуудаг байгаа. Нэгэтэ Израилиин уг удамай хүбүүд тэрэ эхэнэртэ ерэжэ, Сисэраае яаха хээхэ тухай һураба.

6Дэбоораа Напталиигай уг удамай ажаһуудаг Кээдэш хотоһоо Абиноһаамай хүбүүн Бараакые дуудажа ерүүлээд, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн, Израилиин Бурхан шамда иигэжэ зарлиглана: Напталиигай болон Зэбүлүүнэй уг удамуудта ошожо, арба мянган сэрэгшэдыень суглуулаад, тэдэниие дахуулжа, Табоор хада дээрэ гара[+]. 7Би Ябиинай сэрэгүүдэйнь жанжан Сисэраае, тэрэнэй бүхы тэргэнүүдые, тэрэнэй үй түмэн сэрэгшэдые Кишоон мүрэнэй гол газарта дахуулжа асараад, шинии гарта тушаахаб. Тэндэ илалта туйлахадатнай, таанадта Би туһалхаб[+].

8Бараак тэрэ эхэнэртэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ намтай шинии ошолдоо һаа, би дайлалдахаяа ошохоб. Хэрбэеэ ошолдоогүй һаашни, би дайлалдахаяа ошохогүйб.

9Дэбоораа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би шамтай ошолдохоб. Теэд байлдаанай энэ аян зам шамайе алдаршуулхагүй. Гэбэшье Эзэн Сисэраае эхэнэрэй гарта үгэнэ.

Дэбоораа Бараактай суг хамта Кээдэш хото ошобо. 10Тэндэ Бараак Напталиигай болон Зэбүлүүнэй уг удамуудһаа арба мянган сэрэгшэдые суглуулаад, тэдэнээ хойноо дахуулжа, дайлалдахаяа ошобо. Дэбоораа тэдэнтэй суг хамта ябалсаба.

11Тэрэ үе сагта өөрынгөө хээн уг удамуудһаа таһарһан Хээбэр гэжэ нэрэтэй хүн тэндэ ажаһууба. Хээн үндэһэ яһанай Хобаабай үри һадаһануудай нэгэн Моисейн[†] хадам эсэгэ болохо юм. Кээдэшһээ холо бэшэ Цаананниимэй сарса модонуудай хажууда Хээбэр өөрынгөө майхан хүреэнүүдые татаба[+].

12Абиноһаамай хүбүүн Бараак Табоор хада дээрэ гараа гэжэ Сисэраада дуулдаба. 13Тиихэдэнь Сисэраа өөрынгөө юһэн зуун тэргэнүүдээ болон бүхы сэрэгүүдээ суглуулаад, Хароошэт-Хагойиим хотоһоо гаража, Кишоон мүрэндэ ошобо.

14Дэбоораа Бараакта иигэжэ хэлэбэ:

– Урагшаа! Мүнөөдэр Сисэраагай сэрэгүүдые һамна бута сохиходошни, Эзэн шамда туһалха. Харгы замыешни сүлөөлжэ, шинии урда Эзэн ябаха.

Бараак арбан мянган сэрэгшэдээ дахуулжа, Табоор хада руу бууба. 15Дайшалхы тэмсэлэй үедэ Эзэн Сисэраае, тэрэнэй бүхы тэргэнүүдые болон тэрэнэй бүхы сэрэгые бахардалганда оруулба. Тиихэдэнь тэдэнэр юу хэхэеэ мэдэхэеэ болишоод, хүл хөөрсэг табилдаба. Сисэраа өөрынгөө тэргэһээ һүрэжэ буугаад, ябагаар тэрьелбэ[+]. 16Бараак болон тэрэнэй сэрэгшэд Сисэраагай тэргэнүүдые болон сэрэгшэдые Хароошэт-Хагойиим хото хүрэтэр намнан мүрдэжэ, һэлмэнүүдээрээ сабшан, нэгэшье хүнииень амиды үлөөбэгүй.

17Сисэраа Хээбэрэй һамган Яһээлэй байдаг майхан тээшэ гүйжэ ерэбэ. Хээн үндэһэ яһанай Хээбэр Хацоорой хаан Ябиинтай эбтэй эетэй ажаһуудаг байгаа.

18Яһээл дүтэлжэ ябаһан Сисэраае харамсаараа, тэрэниие угтахаяа майханһаа гараад:

– Хүндэтэ минии эзэн, майхандамни орыт! Орогты бү айгты! – гэжэ уриба.

Сисэраа тэрэнэй майханда оробо. Яһээл хибэсээрээ тэрэниие хушаба.

19Сисэраа хибэсээ сэлеэд, Яһээлдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би ундаа хүрөөб. Намда ууха уһа үгыш.

Яһээл һү хэнхэй арһан хүхүүрэйнгөө амһарые нээжэ, тэрэнэй ундыень харяагаад, тэрэниие хибэсээр дахин хушаба.

20Сисэраа хибэс дороһоо Яһээлдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Ошоод, майханайнгаа үүдэндэ зогсо. Хэрбэеэ хэн нэгэнэй ерээд, «Эндэ хүн бии гү?» гэжэ шамһаа һураа һаань, «Хэншье үгы» гэжэ харюусаарай.

21Сисэраа ехээр эсэһэн тула тэрэ дары унташаба. Теэд Хээбэрэй Яһээл һамган газарһаа һугалжа майханайнгаа гадаһыень абаба. Тиигээд тэрэ эхэнэр нүгөөдэ гартаа алха барижа, маряаһаар Сисэраада ерээд, гадаһанайнгаа үзүүрыень тэрэнэй сабиргайда тулган шэглүүлэмсээрээ, узуурыень алхаар сохибо. Тэрэ гадаһан Сисэраагай сабиргай соогуур һэтэ гараад, газар руу шаагдашаба. Сисэраа үхэбэ.

22Эгээл энэ үедэ Сисэраае мүрдэн бэдэржэ байһан Балаак Яһээлэй майханда хүрэжэ ерэбэ. Яһээл тэрэниие угтажа урдаһаань ошоод, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Майхан соом орыш даа, мүрдэн бэдэржэ ябаһан хүнииешни би шамда харуулхаб.

Майхан соо ороходоо, Бараак сабиргай руугаа гадаһа шаалгуулжа үхэһэн Сисэраагай хүүр бэеын газарта хэбтэхыень хараба.

23Тиигэжэ тэрэ үдэр Эзэн израильшуудай урда Ханаһаанай хаан Ябиинай хан түрые номгоруулба. 24Ханаһаанай хаан Ябиинай сэрэгые Тэрэнэй дууһан хюдатар, израильшуудай сэрэг үдэр бүхэндэ хүсэтэй ба улам олон боложо байба.

#### 5


Дэбоораагай дуун

1Сисэраае һамна бута сохиһон тэрэ үдэр Дэбоораа, Абиноһаамай хүбүүн Бараак хоёр иимэ үгэнүүдтэй дуу дуулаба:

2– Ударидагшадай Израилиин сэрэгые бодхооходонь,

улад зоноо байлдаанда добтолон оруулхадань,
Эзэнээ[†] магтагты!
3Хаашуул, шагнагты!
Хайхарагты, амбан һайд!
Би Эзэндэ дууланаб.
Би Израилиин Бурханда[†]
магтаал дуугаа үргэнэб!
4Эзэн минии,
Танай Сэһиирһээ гарахада,
Эдоомой[†] тала гаталхада,
Газар доһолоол,
огторгой бүрхэжэ,
олигой ехэ уһан үүлэнһээ адхараал[+].
5Эзэнэй, Синай[†] хадын
Бурханай урда
Эзэнэй, Израилиин
Бурханай урда
хаданууд дорьбон хүдэлөөл[+].
6Анаадай хүбүүн Шамгаарай
засагаа барихада,
тэрэ үе сагта Яһээлэй ажаһуухада,
аяншад болон наймаашадай
тойруу харгыгаар ябахада,
урданайнь сэхэ харгынууд
унаагай жэнгүйһөө хооһоршоол![+]
7Тэндэ Дэбоораа, шинии ерэхэгүйдэш,
тэдэнэй эхэнь үшөө болохогүйдэш,
Израилиин тосхон һууринуудта
эрэлхэг ударишагшад үгы болошоол.
8Хуурмаг бурхадта шүтэхэдэнь,
хотын үүдэндэ дайн эхилээл.
Халхабша болон жадатай хүн
Израилиин дүшэ мянган сэрэгшэд
соо олдоогүйл[+].
9Элдэ жадаяа баряад дайнда ошодог
Израилиин сэрэгшэд,
Минии зүрхэн таанадтайл.
Эзэнээ магтагты!
10Сагаан элжэгэнүүдые унагшад,
хибэс дээрэ һуугшад,
харгыгаар ябагшад,
магтаал дуугаа дуулагты!
11Хонид болон малнуудай суглардаг
худагуудай[†] хажууда
хүжэм дуута цимбалай
абяан соностоол.
Эзэнэй баатаршалга тухай,
Израилиин ударидагшадай
баатаршалга тухай,
хотын үүдэндэхи байлдаанай
илалта тухай
хүнүүд магтаал дуугаа дууланал!
12Һэрииш Дэбоораа, һэрииш даа,
һайхан дуугаа дуулыш!
Бараак, Абиноһаамай хүбүүн,
баряанда абагшадаа туугыш![+]
13Таанад, амиды үлэгшэд,
ударидагшадтаа ошогты.
Таанад, Эзэнэй арад,
Намда хүсэ асарагты.
14Амалээгэй орондо нютагжаһан
Эпрааимуудай сэрэгшэд ерээл!
Шинии хойноһоо Бэньямиинэй
сэрэгшэд ошолсоол!
Махиирай үенүүдһээ сэрэгэй
дарганар ошоол!
Зэбүлүүнэй үенүүдһээ гараһан сэрэгшэд
зузууртай һорьбоор хадхахадаа бэрхэл![+]
15Иссахаарай тайжанууд
Дэбоораатай хамтал!
Бараакта үнэн сэхэ Иссахаарай арад
тэдэнэй хойноһоо гол тээшэ ябгалаа.
Рэүбээнэй эсэгын зон
гүнзэгы бодолдо абтанхай!
16Түүдэгэй дундуур һуужа,
хонишоной жэмбүүр юугээ соносоо хүмши?
Рэүбээнэй эсэгын зон гүнзэгы
бодолдо абтанхай!
17Галаадай[†] арад Иорданай[†] саана
амгалан ажаһууна.
Даанай арад онгосонууд дээрэ
юундэ зөөгөө юм?
Далайн эрье дээрэ, мүн
далбагата онгосонуудай ерэдэг газарта
Ашээрэй эсэгын зон ажаһууна[+].
18Харин Напталиигай, Зэбүлүүнэй арадууд
хайран ами наһаяа гамнангүй,
хадалиг газарай түлөө тулалдана[+].
19Хаашуул тулалдаанда ерээл.
Ханаһаанай[†] хаашуул
Мэгиддооной уһан шадархи
Таанаахта тэмсээл.
Харин тэдэнэртэ мүнгэн олзо
хүртөө үгыл[+].
20Тэнгэриһээ одо мүшэд туһалаа.
Тэндэһээ өөрынгөө замаар
Сисэраатай тулалдаа.
21Урданай гол, Кишоон гол
урадхалаараа дайсадые хаанаш!
Уур сухални дайсадай
хүсые бууруулыш![+]
22Тэргэтэй моридойнь гүйлдэхэдэ,
туруунуудайнь түбэрөөн дуулдана.
23Эзэнэй Эльгээмэл иигэжэ зарлиглана:
«Мэрооздо муу хараалым[†] хүргэгты!
Тэндэхи зониие муугаар хараагты!
Тэдэнэр Эзэндэ туһалхаа бү ерэг!
Тэрээндэ сэрэгшэд туһалхаа бү ерэг!»
24Майхан соо ажаһуудаг
эхэнэрнүүдэй дундаһаа
хээн үндэһэ яһанай Хээбэрэй һамган
Яһээл үреэлдэмни хүртэг![+]
25Сисэраагай уһа эрихэдэнь,
Яһээл тэрээндэ һү аягалаа.
Сисэраагай аяга соонь
сүсэгы хэжэ, тэрээндэ үгөө![+]
26Газаа гарамсаараа тэрэ эхэнэр
гадаһыень майханһаа һугалаад,
баруун гартаа хүдэлмэришэдэй
алха баряал!
Тэрэнэй сабиргайда гадаһа тулгаад,
тэрэнээ толгой соогуурнь ходор шаагаал[+].
27Тэрэ Яһээлэй хүл доро һунаа.
Тиигэжэ тэрэ тэмсэлдэ унаа.
Тэрэнэй хүл доронь һунаһан шэгтээ
тэндэ Сисэраа үхөөд хэбтээ.
28Сонхоороо Сисэраагай эжы шагаагаад,
сорхирсо уйлан, иигэжэ асуугаа:
«Юундэ хүбүүнэйм тэргэнүүд удаашарнаб?
Юундэ моридойнь түбэрөөн дуулданагүйб?»
29Тэрээндэ һахюулайнь сэсэн
эхэнэрнүүд харюусабад.
Тэрэ өөрөө өөртөө иигэжэ хэлэбэ:
30«Хүхилдэнэ тэдэнэр мүнөө магадгүй.
Хоорондоо тэдэнэр олзоёо хубаанад.
Хоёр, нэгэ басагадые сэрэгшэд
өөртөө абанад.
Бүдэй хоёр талаһаа оёһон хубсаһа
байлдаанда илагша үмдэнэл.
Элдэб үнгэтэй хубсаһануудые
Эсэтэрээ Сисэраа олзо сооһоо бэдэрнэл».
31Эзэн Минии, элшэ хүсөөрөө
наранай мандаһан мэтээр,
Танай дайсад булта хосорог!
Танда дуратайшуул хүсэ орог!

Энэ газар дээрэ дүшэн жэл соо энхэ тайбан байба[+].

#### 6


Мидианууд Израилиие эзэмдэбэ

1Израильшууд[†] Эзэнэй[†] дурагүй муу муухай юумэнүүдые дахин хэжэ эхилбэ. Тиихэдэнь Эзэн тэдэниие долоон жэл соо зонхилхыень мидиануудай гарта үгэбэ[+]. 2Мидианууд израильшуудһаа булюу хүсэтэй байһан тула тэдээндэ олиггүй хэрзэгыгээр хандаба. Тиихэдэнь израильшууд хабсагай хадануудта нюуса агынуудые олоод, өөһэдынгөө эдихэ эдеэ хоолой зүйлнүүдые тэдээн соо хадагалба. 3Ушар юуб гэхэдэ, зүүн зүгтэ ажаһуудаг мидианууд болон амалээгүүд тэдэнэй ургуулһан таряаень үхэр малнуудаараа үлтиртэр гэшхүүлээд гарадаг, 4Гааза хүрэтэрхи таряаланайнь газарнууд дээгүүр өөһэдынгөө майхануудые тодхон татажа, тэдэнэй эдеэ хоолынь болодог хонидой, үхэрнүүдэй болон элжэгэнүүдэй нэгыеньшье үлөөнгүй буляажа абадаг байба[+]. 5Ушар тиимэһээ тэдэнэй асарһан өөһэдынь майханууд болон үхэр малнууд таршаа шумуул мэтэ олон байгаа. Тоо томшогүй олон тэмээнүүдтэ ашаагаа тээһэн тэдэнэр Израилиин газарай хара шорой болотор ябабад. 6Тиихэдэнь израильшууд мидиануудай хэрзэгы энэ аашаһаа үгырэн хооһоржо, Эзэнһээ туһа эрин, Тэрээндэ зальбарба.

7Мидиануудай хэрзэгы энэ аашыень болюулыт гэжэ бүхы израильшуудай уйлалдан байжа, туһа эрин зальбархадань, 8Эзэн тэдээндэ Лүндэншэеэ эльгээбэ.

Лүндэншэн[†] тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн, Израилиин Бурхан[†] таанадта иигэжэ хэлэнэ: «Би таанадые Египедһээ, богоолшолгын гэрһээ гаргааб. 9Би таанадые Египедэй дарлалтаһаа зайсуулааб. Бусад дайсадһаатнай абарааб. Таанадһаа тэдэниие үлдөөб. Таанадта тэдэнэй газарыень үгөөб[+]. 10„Би – Эзэн, таанадай Бурханби. Тэдэнэй газар дээрэ ажаһуухадаа, эмооршуудай бурхадта бү шүтэгты“, – гэжэ таанадта Би хэлэгшэ һэм. Теэд таанад Минии үгые дуулаагүйт!»


Эзэнэй Эльгээмэл Гидоонтой уулзаба

11Тэрэ үдэр Эзэнэй Эльгээмэл Гидоонтой уулзахаяа Опраада ерээд, сарса модон доро һууба. Тэрэ сарса модон Абиээзэрэй уг удамай Ёһаашай мэдэлэй байгаа. Ёһааш Гидооной эсэгэ байһан юм. Шэниисын орооһо сохилгоной үедэ Гидоон мидиануудһаа хоргодохын тула уһан жэмэс шахан дарадаг шахуургын хажууда байба[+].

12Эзэнэй Эльгээмэл Гидооной урдань бии болоод, тэрээндэ иигэжэ айладаба:

– Хүсэтэй сэрэгшэ, Эзэн шамтай оршоно.

13Гидоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хүлисэгты, минии Эзэн. Хэрбэеэ бидэнтэй Эзэнэй байгаа болбол, юундэ бидэнэр ходол гай тодхорто оронобибди? «Эзэн бидэниие Египедһээ гаргаа» гэжэ бидэнэй үбгэ эсэгэнэрэй хөөрэлдэдэг Тэрэнэй эди шэдинүүдынь хаанаб? Мүнөө Эзэн бидэниие орхижо, мидиануудай гарта үгөөл![+]

14Эзэн тэрэниие хараад, иигэжэ айладаба:

– Ши хүсэтэйш. Ошо, мидиануудай гарһаа израильшуудые абара. Мүнөө Би шамайе эльгээнэб!

15Гидоон Тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Эзэмни! Би израильшуудые яагаад абархабиб? Минии гэр бүлэ Мэнашшээгэй обог соо эгээ үгытэйнь лэ. Би өөрынгөө эсэгын гэр бүлэ соо эгээл одхониинь гээшэб[+].

16Тиихэдэнь Эзэн тэрээндэ иигэжэ айладаба:

– Би шамтайб! Ши нэгыньшье үлөөнгүйгөөр бүхы мидиануудые үгы хэхэш[+].

17Гидоон Тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ Танда һайшаагдабални, Та, Эзэн энэ гээшэб гэжэ дүлгэеэ намда харуулыт[+]. 18Минии бусатар Та эндэһээ холо бү ошыт даа. Танда бэлэг асаржа, тэрэ бэлэгээ урдатнай табиха зүбшөөл намда үгэжэ хайрлыт даа.

– Би эндэ һуухаб, шамайе хүлеэхэб, – гэжэ Эзэн тэрээндэ айладаба[+].

19Гидоон гэртээ ошоод, эшэгэнэй мяха бүхэлеэр шанаба, нэгэ эфаа гурил эһээнгүйгөөр шаанги бариба. Тиигээд тэрэ бүхэли мяхаяа түрсүүг соо, һула шүлыень түмпэн соо хээд, сарса модоной узуурта хүлеэжэ һууһан Эзэндэ тэдэнээ асарба.

20Эзэнэй Эльгээмэл Гидоониие иигэжэ захирба:

– Шанаһан бүхэли мяхаяа, эһээбэригүйгөөр болгоһон шаангияа энэ шулуун дээрэ таби, уһан шүлыень газарта адха.

Гидоон Тэрэнэй зарлиг дүүргэн бэелүүлбэ[+].

21Эзэнэй Эльгээмэлэй гартаа баригша һүлдэ тулгуурайнгаа үзүүрээр мяханда болон шаангида хүрэхэдэнь, тэрэ шулуунһаа гал гараад, Гидооной асарһан мяхые болон шаангиие тэрэ гал үрэбхиһэн юумэдэл үгы хэжэрхибэ. Эзэнэй Эльгээмэлшье тэрэ дары үгы болошобо[+].

22Гидоон Эзэнэй Эльгээмэлтэй хөөрэлдэһэнөө һаял ойлгоод, иигэжэ хашхарба: «Минии Эзэн Бурхан, би үхэхэмни гээшэ гү? Би нюур нюураараа золгожо, Эзэнэй Эльгээмэлые харабаб!»[+]

23Тиихэдэнь Гидоондо Эзэн иигэжэ айладаба:

– Хуу һайн, бү ай! Ши үхэхэгүйш!

24Гидоон тэндэ үргэлэй шэрээ[†] бүтээгээд, тэрэнээ «Эзэн энхэ тайбан үршөөнэ» гэжэ нэрлэбэ.

Абиээзэрэй уг удамуудай ажаһуудаг Опраа хотодо үргэлэй тэрэ шэрээ мүнөө болотор байдаг юм.


Гидоон Баалай тахилай шэрээе һандаргаба

25Тэрэ һүни Эзэн Гидоондо иигэжэ айладаба:

– Ши эсэгынгээ һүрэгһөө долоо наһатай тарган нэгэ буха аба. Тиигээд эсэгынгээ Баалда[†] зорюулһан тахилайнь шэрээе һандарга, тэрэнэй хажуудахи Ашэраагай[†] модо отолжо унагаа. 26Тиимсээрээ хабсагай дээрэ Эзэндэ, өөрынгөө Бурханда үргэлэй шэрээ барижа бүтээгээд, отологшо Ашэраагайнгаа модо түлеэн болгожо тэрээн дээрээ хээд, үшөө тэрээн дээрээ бухаяа табяад, тэрэнээ түгэс шатаалта үргэл[†] болгон асара.

27Эзэнэй хэлэгшээр Гидоон өөрынгөө зарасануудһаа арбан нэгэн хүниие шэлэжэ абаба. Тиигээд үдэр байхадань гэртэхидни болон хотын зон хаража болохо гэжэ айгаад, эдэ бүхы хэрэгүүдээ үдэшэлэн бүтээбэ.

28Үглөөгүүр хотын зон һэреэд, Баалда тахидаг шэрээе һандаргаһан, тэрэнэй хажуудахи модоной отологдоһон байхые, мүн шэнээр баригдаһан үргэлэй шэрээе болон дууһан шатааһан бухын үлэгдэлнүүдые хараба.

29Тэдэнэр бэе бэеһээн иигэжэ һурабад: «Хэн эдэ бүгэдые хээ гээшэб?»

Хэн бэ даа тэдээндэ иигэжэ харюусаба: «Ёһаашай хүбүүн Гидоон эдэ бүгэдые хээ юм».

30Энэ хойтын зон Ёһаашда ерээд, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Ши өөрынгөө хүбүүе гэрһээ гарга. Баалай үргэлэй шэрээень һандаргаһанай, хажуудахи модыень отолһоной түлөө шинии хүбүүн үхэхэ ёһотой.

31Хүнүүдэй хүреэлгэн соо ороһон Ёһааш тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад Баалые үмөөрнэ гүт? Баалые хамгаалха гэнэ гүт? Тэрэниие үмөөрэгшэ үглөө үглөөгүүр болотор үхэлдэ үгтэхэ. Хэрбэеэ Баал үнэхөөр бурхан байбал тэрэ өөрөө өөрынгөө түлөө тахилайнгаа шэрээе һандаргагшадтай тэмсэг.

32Ёһааш саашань үгэлэн иигэжэ нэмэбэ:

– Хэрбэеэ тахилайнь шэрээе Гидооной һандаргаа һаа, Баал өөрөө тэрээнтэй тэмсэг!

Тэрэ үдэрһөө хойшо Гидоониие Еруббаал[*] гэжэ нэрлэбэ.


Гидоон мидиануудые бута сохибо

33Израильшуудтай тэмсэхэ гэжэ зүүн зүгтэ ажаһуудаг мидиан, амалээг болон бусад арадууд бултадаа нэгэдэбэ. Тэдэнэр Иордан[†] мүрэн гаталаад, майхан хүреэнүүдээ Езрээлэй хүнхэртэ татаба[+]. 34Эзэнэй Һүлдэ Гидооной досоо орожо, тэрээндэ эрэлхэг зориг, хүсэ шадал үгэбэ. Абиээзэрэй уг удамуудые дуудан ерүүлжэ, тэдэниие толгойлон дахуулха гэжэ Гидоон үхэр бүреэгээ үлеэбэ[+]. 35Дайн байлдаанда зэр зэбсэгээ абаад ерэгты гэһэн захяатайгаар тэрэ элшэдээ Мэнашшээгэй, Ашээрэй, Зэбүлүүнэй болон Напталиигай обогуудта эльгээбэ. Тэдэнэр тэрэ дары Гидоондо, тэрэнэй сэрэгтэ ерэбэ.

36Гидоон Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Израильшуудые аршалан хамгаалхадаш туһалхаб гэжэ Та намда айладаа һэнта. Гэршэлгэеэ[†] намда харуулжа хайрлыт! 37Би таряа сомодог газарта хониной арһа дэбдихэб. Хэрбэеэ гансал нооһон дээрэнь шүүдэрэй унаад, оршон тойронхи газарайнь хуурай байбалнь, минии гараар израильшууд абарагдаха гэжэ Танай хэлэгшын үнэн байһыень би мэдэхэб.

38Үглөө үглөөгүүрынь Эзэнэй хэлэгшээр болобо. Гидоон эртэ үглөөгүүр бодоод, арһанайнгаа нооһыень бажуужа, шүүдэрэй уһаар улхангаа дүүргэбэ.

39Тиигээд Гидоон Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Намда Та бү сухалдаарайт. Нэгэ юумэн тухай Танһаа асууха зүбшөөл намда хайрлыт. Хониной арһаар туршалгаяа үшөө дахин намда харуулыт. Мүнөө хониной арһан хуурай, харин бүхы газар шүүдэрөөр бүрхөөгдэг лэ!

40Эзэн тэрэнэй гуйлтые тэрэ һүни бэелүүлжэ, хониной арһые хуурай үлөөгөөд, бүхы газар шүүдэрээр бүрхөөбэ.

#### 7


Эзэн Гидоондо туһалба

1Еруббаал гэжэ нэрэтэй болоһон Гидоон, мүн тэрээнтэй хамта ябагшад Хароод булагай эхиндэ байрлажа, майхан хүреэнээ татаба. Тэдэнэй байрлаһан газарай хойто зүгтэ Морээ уулын хаяагай хүнхэртэ мидианууд майхан хүреэгөө татаһан байба.

2Эзэн[†] Гидоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Шинии хүнүүд тэдээнһээ үлүү олон байна. Мидиануудые Би таанадай гарта үгэхэгүйб. Минии урда израильшууд[†] «Магад өөһэдөө өөһэдыгөө абараабди» гэжэ болохо[+]. 3Тиимэһээ хэд дайсадһаа айнаб, тэдэнэр Галаадай[†] хадануудта байдаг түрэл арадтаа бусагты гэжэ соносхо.

Хорин хоёр мянган сэрэгшэд Гидоониие орхижо, гэр гэртээ бусаба. Тиихэдэнь арбан мянган сэрэгшэд үлэбэ[+].

4Гидоондо Эзэн иигэжэ хэлэбэ:

– Үшөөл олон сэрэгшэд үлөө байна. Үлэгшэдыень ши дахуулжа, урдажа байһан уһанда абааша. Тиихэдэш Би тэдээнһээ шамда шэлэхэб. «Шамтай ошолдогты» гэжэ Би хэлэхэб. Тиихэдэмни шамтай ошолдохо сэрэгшэд ошолдог. «Шамтай ошолдожо болохогүй» гэжэ Би хэлэхэб. Тиихэдэм шамтай ошолдохогүй сэрэгшэд үлэг.

5Гидоон сэрэгшэдые дахуулжа, урдажа байһан уһанда асарба. Гидоондо Эзэн иигэжэ айладаба:

– Нохой шэнгеэр хэлээрээ уһа долёогшодые нэгэ тээшэнь, үбдэглэн һуугаад, уһа уугшадые нүгөө тээшэнь хубаарила.

6Альгаараа уһа удхажа, тэрэнээ хэлээрээ долёожо уугшад гурбан зуун сэрэгшэд болобо. Бусадынь уһа уухын тула үбдэглэн һууба.

7Гидоондо Эзэн иигэжэ айладаба:

– Таанадые абархын тула Би таанадай гарта мидиануудые үгэхэб. Тиигэхын тула эдэ гурбан зуун сэрэгшэдые хэрэглэхэб. Таби бусадыень гэр гэртэнь.

8Гидоон тэдэниие гэр гэртэнь табяад, гурбан зуун сэрэгшэдые үлөөбэ. Гидоон тэдэниие гэртэнь табихынгаа урда тээ тэдээнһээ эдеэ хоолыень болон эбэр бүреэнүүдыень өөртөө үлөөбэ.

Тэдэнэй тогтон байрлаһан газарай тээ дорохи гол газарта мидиануудай майхан хүреэн байба. 9Тэрэ һүни Гидоондо Эзэн иигэжэ айладаба:

– Бодо, мидиануудай майхан хүреэндэ ошо. Би тэдэниие шинии гарта үгэнэб. 10Ошохоёо тэндэ айбал, ши өөрынгөө зараса Пураатай ошолсо. 11Тэдэнэй майхан хүреэндэ ошоод, тэдэнэй юун гэжэ хөөрэлдэхыень шагна. Тиигэбэл, ши тэдээндэ добтолхоһоо айхагүйш.

Гидоон ба тэрэнэй зараса Пураа хада руу буужа, ара үбэргүйгөөр зэбсэгжэһэн дайсадай сэрэгтэ ерэбэ. 12Мидианууд, амалээгүүд болон зүүн зүгтэ ажаһуугшад мүрэнэй тэрэ гол газарта байрлан тогтобо. Таршаа мэтэ олон тэдэниие, далайн эрьеын элһэн мэтэ олон тэмээнүүдыень тоолохын аргагүй үй түмэн байба[+].

13Гидоон дайсадай майхан хүреэндэ ерээд, тэдэнэй хөөрэлдөөе шагнажа эхилбэ. Нэгэ сэрэгшэ нүгөөдэдөө иигэжэ хэлэнэ:

– Ешмээнэй гурилаар бариһан түхэреэн томо хүбэриг бидэнэй тогтон байрлагша майхан хүреэн соогуур мухариба гэжэ би зүүдэлээб. Түхэреэн тэрэ хүбэриг зээрэмхэйтэн мухариһаар, майхан нэшэн мүргэбэ. Тэрэнэй хүсэнһөө майхан урбалдан һандарба.

14Нүгөөдэнь тэрэнэй зүүдыень иигэжэ тайлбарилна:

– Энэшни Израиль үндэһэнэй Ёһаашай хүбүүн Гидооной һэлмэ болоно ха юм. Эзэн тэдэнэй гарта мидиануудые болон майхан хүреэнэй бүхы сэрэгшэдые үгэбэ гээшэл.

15Тэрэ зүүдэн, тэрэнэй тайлбари тухай Гидоон шагнаад, Эзэндэ зальбаржа, доро дохимсоороо израильшуудай майхан хүреэндэ бусаад, иигэжэ сэрэгшэдтэ хэлэбэ:

– Бодогты! Мидиануудай сэрэгшэдые бута сохилгондо Эзэн бидэндэ туһалха.

16Гурбан зуун сэрэгшэдээ гурбан бүлэг болгожо хубаагаад, Гидоон сэрэгшэ бүхэндэ эбэр бүреэ болон хооһон домбо үгэбэ. Домбо бүхэн соо бамбар дэн бадараагдаба[+].

17Тиигээд Гидоон сэрэгшэдтээ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад намайе хараад, минии хэһэн юумэ хэгты. Би дайсадай майхан хүреэндэ ошоод, юу хэнэбиб, таанад тэрэниием хэхэт. 18Тэдэнэй майхан хүреэнииень хүреэлэгты. Минии эбэр бүреэгээ үлеэхэдэ, тэдэнэй майхан хүреэнииень хүреэлһэн таанад эбэр бүреэнүүдээ үлеэжэ: «Эзэнэй түлөө! Гидооной түлөө!» – гэжэ хашхаралдагты[+].

19Һүниин тэндэ харуулшадые халан һэлгэлгын һүүлээр Гидоон зуун сэрэгшэдтэеэ хамта хада уруу буужа, дайсадай майхан хүреэндэ дүтэлбэ. Тэдэнэр эбэр бүреэнүүдээ үлеэбэд, домбонуудаа бута сохибод. Сэрэгшэд бүхэн зүүн гартаа бамбар дэн, баруун гартаа эбэр бүреэ бариба. 20Тэдэ гурбан бүлэгэй сэрэгшэд эбэр бүреэгээ үлеэжэ байжа, иигэжэ хашхаралдабад:

– Эзэнэй түлөө һэлмээрээ сабша! Гидооной түлөө һэлмээрээ сабша!

21Гидооной сэрэгшэд дайсадай майхан хүреэнэйнь газаа талаһаа хүреэлэн зогсобод. Мидиануудай майхан хүреэнһөө оог хашхаралдаан соностоод, тэдэнэр хүл хөөрсэг табилдажа, тэрьедэн зугадаха газар бэдэршэбэд.

22Гидооной гурбан зуун сэрэгшэд эбэр бүреэнүүдээ үлеэбэ. Эзэн майхан хүреэн соогоо байһан мидианай сэрэгшэдые бэе бэетэеэ тэмсэхэ эсэргүүсэлгэндэ абаашаба. Тэдэнэр һэлмээрээ бэе бэеэ хадхажа алабад. Тэдэнэй амиды үлэһэн сэрэгшэд Цэрэраа тээхи зүгэй мүрэнэй эрьедэхи Бэт-Шитаа болон Таббаат хотын хажуудахи Абээл-Мэхолаагай хилэ хүрэтэр тэрьедэн зугадаба[+]. 23Тиихэдэнь дуудан ерүүлэгдэһэн Напталиигай, Ашээрэй болон Мэнашшээгэй обогуудай бүхы сэрэгшэд мидиануудые намнан мүрдэбэ.

24– Хадаһаа буужа, мидиануудай урдаһаа добтологты, Бэт-Барааһаа Иордан[†] мүрэн хүрэтэрхи тэдэнэй бүхы гарсануудыень эзэмдэгты, – гэһэн захяатайгаар Гидоон элшэдээ хадалиг газарта ажаһуудаг Эпрааимай обогой бүхы зондо эльгээбэ.

Эпрааимай обогойхин булта сугларжа, харгы замдаа Бэт-Барааһаа Иордан хүрэтэрхи мүрэн гаталдаг гарсануудые эзэмдэбэ[+]. 25Тэдэнэр Хирээ болон Шоно гэжэ нэрэтэй мидиан тайжануудые барижа, Хирээе Хирээгэй шулуун дээрэ, Шоные Шонын уһан жэмэс дарадаг даруулгын газарта алаад, толгойнуудыень Иорданай саана байһан Гидоондо асаржа үгэбэ[+].

#### 8


Эпрааим обогойхин Гидоондо сухалдана

1Эпрааим обогойхин суглараад:

– Юундэ ши иимэ ябадал гаргабаш? Мидиануудтай дайлалдахадаа, юундэ бидэниие дуудабагүйбши? – гэжэ Гидоонһоо асуугаад, тэрээнтэй арсалдашаба[+].

2Гидоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Мүнөө би таанад шэнги ехэ юумэ хээ аалби? Абиээзэрэй гэр бүлынхидһөө һураггүй ехэ уһан үзэм түүжэ суглуулхадаа, Эпрааимайхид баярланагүй аалта? 3Эзэн[†] Хирээ болон Шоно гэжэ нэрэтэй мидиануудай тайжануудые таанадай гарта үгөөл! Би хэһэн өөрынгөө амжалтые таанадай хэһэн ажалтай яажа жэшэхэбиб?

Иигэжэ харюусахадань, тэдэнэр номгоржо, Гидоондо зүрюу юумэ хэлэхэеэ болибод[+].


Гидоон мидианай хоёр хаашуулые амидыгаар бариба

4Гидоон болон тэрээнтэй хамта гурбан зуун сэрэгшэд Иордан[†] мүрэн гаталжа, нүгөөдэ эрье дээрэнь гараба. Тэдэнэр дайсадые намнан мүрдэлгэһөө эсэбэд.

5Гидоон Суккоот хотодо ажаһуугшадта иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хойноһоо ябаһан сэрэгшэдтэ хилээмэ үгэгты. Эдэнэр гэдэһээ үлдөөшье, эсээшье. Харин би Мидианай хаашуул Зээбах Цалмуннаа хоёрые мүрдэжэ ябанаб[+].

6Суккоот хотын засаг баригшад тэрээндэ иигэжэ хэлэбэд:

– Таанад Зээбах Цалмуннаа хоёрые үшөө баряагүйт. Теэд бидэнэр шинии сэрэгшэдые юундэ эдеэлүүлхэ болобобди[+]?

7Тиихэдэнь Гидоон тэдэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Зээбах Цалмуннаа хоёрые бидэнэй гарта Эзэнэй тушаахадань, үүргэнын болон нохойн хоншоорой эшээр таанадай нюсэгэн бэеын бэлсэрүүтэтэр шабхадахабди.

8Гидоон Суккоодһоо Пэнүһээл ерээд, тэрэ хотынхидһоо хилээмэ эрибэ. Тиихэдэнь тэдэнэр Суккоот хотынхидтол тон адляар Гидооной сэрэгшэдтэ хилээмэ үгэхэеэ арсаба[+]. 9Гидоон Пэнүһээл хотынхидто иигэжэ хэлэбэ:

– Илалта туйлаад, һөөргөө бусахадаа, би энэ аранга хэрэмытнай һандаргахаб.

10Зээбах Цалмуннаа хоёр арбан таба мянган сэрэгшэдтэеэ суг хамта Каркоор хотодо саг зуура байрлаба. Эдэ сэрэгшэд зүүн зүгтэ ажаһуугшадай зуун хори мянган сэрэгшэдһээ амиды үлэһэн байба.

11Гидоон Нообаа болон Ёгбэһаа хотоһоо зүүн зүг тээшэ ошодог харгыгаар Каркоор хото хүрөөд, һанаа амар байһан дайсадай майхан хүреэндэ добтолон оробо[+]. 12Зээбах, Цалмуннаа хоёр зугадан тэрьедэбэ. Гэбэшье Гидоон тэдэнэй хойноһоо намнажа хүсөөд, Мидианай хаашуулые барижа, тэдэнэй сэрэгүүдые үй бута сохибо.

13Ёһаашай хүбүүн Гидоон дайнһаа бусахадаа, Хээрэсэй дабаае гаталба. 14Гидоон Суккоот хотын залуу хүбүүе баряад мүшхэбэ. Тэрэ залуу хүбүүн Суккоот хотын засаг баридаг далан долоон дарганарай болон аха захатадай нэрэнүүдые бэшээд, Гидоондо үгэбэ.

15Гидоон суккоодойхидто ерээд, иигэжэ тэдээндэ хэлэбэ:

– Эдэнэр Зээбах Цалмуннаа хоёр лэ даа. Таанад намайе наада барин энеэлдээд: «Таанад Зээбах Цалмуннаа хоёрые үшөө баряагүй байнат. Бидэнэр шинии эсэһэн сэрэгшэдтэ юундэ эдеэ хоол үгэхэ болобобди?» – гэжэ хэлээ бэлэйт.

16Тэрэ Суккоот хотын аха захатадые баряад, тэдэниие хэһээжэ, адаалхай үүргэнын болон нохойн хоншоорой эшэнүүдээр шабхадаба. 17Тиигээд Гидоон Пэнүһээлэй аранга хэрэм һандаргаад, тэрэ хотынхидые хюдаба[+].

18Гидоон Зээбах Цалмуннаа хоёрһоо иигэжэ һураба:

– Табоор хада дээрэ таанадай алагша хүнүүд ямар зон байгаа һэм?

Зээбах Цалмуннаа хоёр тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Тэдэнэр шамдал адли байгаа. Тэдэнэй хүн бүхэн хаан хүбүүн шэнги байгаа бэлэй.

19Гидоон тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Тэдэнэр минии эжын хүбүүд, минии түрэһэн аханар байгаа. Хэрбэеэ тэдэниие амиды үлөөһэн байбалтнай, мүнөө би таанадые алахагүй һэм гэжэ Эзэндэ тангаригланаб!

20Тиигээд тэрэ өөрынгөө ехэ хүбүүн Етээртэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ хаашуулые ала!

Етээр үшөө залуухан байһан тула тэдээнһээ айгаад, өөрынгөө һэлмые хуйһаань һугалбагүй.

21Тиихэдэнь Зээбах Цалмуннаа хоёр Гидоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Ши өөрөө бидэниие ала! Шамда зориг ба хүсэн бии ха юм.

Гидоон бодоод, Зээбах Цалмуннаа хоёрые алажа, тэмээнүүдэйнь хүзүүнһээ гоёлтотой горьёнуудыень абаба[+].


Гидоон эфод хэбэ

22Израильшууд[†] Гидоондо иигэжэ хэлэбэд:

– Ши, удаань шинии хүбүүд, һүүлдэнь шинии ашанар бидэниие зонхилон ударидаг. Ушар юуб гэхэдэ, ши бидэниие мидиануудһаа абарааш![+]

23Гидоон тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанадые би зонхилон ударидахагүйб. Таанадые минии хүбүүдшье зонхилон ударидахагүй. Зүгөөр таанадые Эзэн зонхилон ударидаха болтогой![†]

24Гидоон сэрэгшэдтээ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанадһаа нэгэл юумэ гуйнаб. Сэрэгшэ бүхэн өөрынгөө олоһон олзоһоо нэгэ нэгэ һиихэ намда үгэгты!

Ушар юуб гэхэдэ, диилдэгшэд олон алтан һиихэтэй байба. Гэбэшье тэдэ һиихэнүүдынь израильшуудай байһан юм[+].

25– Үгэхэбди, – гэжэ тэдэнэр Гидоондо хэлээд, сэрэгшэ бүхэн хубсаһаяа газар дээрэ дэлгээжэ дэбдеэд, тэрээн дээрээ олоһон өөһэдынгөө олзоһоо нэгэ нэгэ һиихэ хаяба.

26Сэрэгшэдһээ эрижэ абаһан тэрэнэй алтан һиихэнүүд нэгэ мянга долоон зуун шээкэл болобо. Эдээнһээ гадуур Мидианай хаашуулай бүһэлжэ ябаһан гоёолтотой горьёнуудые, шэмэглэл зүүдхэлнүүдые, үмдэжэ ябаһан уб улаан хубсаһануудые болон тэмээнүүдэйнь хүзүүнүүдһээ алтан гэнжэнүүдыень абажа, бэлэг болгон, Гидоондо үгэбэ.

27Гидоон тэрэ алтаараа нэгэ эфод[†] бүтээгээд, өөрынгөө Опраа хотодо тэрэнээ табиба. Тиихэдэнь бүхы израильшууд эфодтонь шүтэн мүргэжэ, тэндэ забхайралдажа эхилбэ. Тэрэ эфодынь[*] Гидоондо болон тэрэнэй бүхы түрэлхидтэ занга болобо[+].


Гидооной үхэл

28Мидианууд Израилиин хүбүүдтэ һүр һүлдөөрөө дарагдажа, дахин толгойгоо үргэбэгүй. Гидооной ажаһуухада, энэ нютагта дүшэн жэл соо энхэ амгалан байба.

29Ёһаашай хүбүүн Еруббаал нютагаа бусажа, өөрынгөө гэртэ ажаһууба.

30Гидоон олон һамгатай байһан тула далан хүбүүтэй болоһон байгаа. 31Шэхээмдэ байдаг баряанай эхэнэрэй Гидоонһоо хүбүүтэй болоходонь, Гидоон тэрэ хүбүүень Абимээлэх гэжэ нэрлэбэ[+].

32Ёһаашай хүбүүн Гидоон үндэр наһа наһалаад үхэбэ. Тиихэдэнь тэрэниие Абиээзэрэй хубаариин газарай Опраа хотодо хүдөөлүүлһэн эсэгынь агы нүхэн хуурсагта хүдөөлүүлбэ.

33Гидооной наһа барахалаар израильшууд дахин Баалда[†] шүтэн забхайралдажа, Баал-Бэриитые өөһэдынгөө бурхан[†] болгобо. 34Израильшууд Израилиин газар дайдыень хүреэлһэн бүхы дайсадай гарһаа тэдэниие гаргажа абарһан Эзэниие, өөрынгөө Бурханиие һанажа ябабагүй. 35Мүн Израильда хамаг һайн юумэ хэһэнэйнь түлөө тэдэнэр Еруббаалай гэхэ гү, али Гидооной гэр бүлэдэ энэрэл хайра үзүүлбэгүй.

#### 9


Абимээлэх хаан болобо

1Еруббаалай хүбүүн Абимээлэх Шэхээм хотодо ажаһуудаг эхынгээ түрэлхидтэ ошоод, тэдэндэ болон эхынгээ угай бүхы хүнүүдтэ иигэжэ хэлэбэ:

2– Таанадые мэдэлдээ барижа байхын тула таанадта Еруббаалай бүхы хүбүүд гү, али тэдэнэй хэн нэгэниинь зонхилоо һаа дээрэб гэжэ Шэхээм хотынхидто ойлгуулагты. Би таанадай шуһа мяхан гээшэб.

3Нагасанарынь тэрэнэй хэлэһэн бүхы үгые Шэхээм хотынхидто дамжуулан ойлгуулаад:

– Яаба хээбэшье тэрэ бидэнэй түрэл, – гэлдэбэд.

4Тиигээд тэдэнэр Баал-Бэриитэй[†] һүмэһөө[†] далан шээкэл мүнгэ абажа, тэрэнээ Абимээлэхдэ үгэбэ.

Мүнгэеэ абаашаха болоходоо Абимээлэх юушье хэдэггүй, дура зоргоороо ябадаг эрэшүүлые хүлһэлэн абаба. Хаанашье ябахадань, тэдэнэр Абимээлэхые дахабад[+].

5Абимээлэх Опраа хотодо байдаг эсэгынгээ гэртэ бусаад, өөрынгөө аха дүүнэр болохо Еруббаалай далан хүбүүдые нэгэ шулуун дээрэ алаба. Эгээл энэ үедэ Еруббаалай одхон хүбүүн Ётаам Абимээлэхһээ хоргодожо, ори гансаараа амиды үлэбэ[+].

6Шэхээм болон Бэт-Миллоогой хотонуудай бүхы хүнүүд Шэхээмэй дэргэдэхи сарса модоной хажуудахи нангин[†] шулуунай дэргэдэ сугларжа, Абимээлэхые өөһэдынгөө хаан болгожо һунгаба[+].


Ётаамай намтар

7Энээн тухай Ётаамда хөөрэжэ үгэхэдэнь, тэрэ Гэризиим хадын орьёл дээрэ гараад, тэндэһээ хашхаран, шэхээмэйхидтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шэхээмэйхид, намайе шагнагты:[+]

8Захиржа байха хааниие өөһэдтөө томилхо гэжэ модонууд эндэ сугларба. «Ши ерээд, бидэнэй хаан боло», – гэжэ тэдэнэр оливын модондо дурадхаба[+].

9Теэд оливын модон тэдээндэ иигэжэ харюусаба: «Хүнүүд болон бурхад тоһонойм түлөө намда баяр хүргэнэд. Тиимэ һэн тула би тоһоёо үгэхэеэ болёод, бусад бэшэ модонуудые зонхилхо аалби?»

10Тиихэдэнь модонууд боди модондо[†] хандан иигэжэ дурадхаба: «Ши ерээд, бидэнэй хаан боло».

11Боди модон тэдээндэ хандажа: «Би амтатай болон һайн үрэ жэмэсээ үгэхэеэ болижо, ондоо бусад модонуудые зонхилхо болоно аалби?» – гэжэ һураба.

12Тиихэдэнь тэдэ модонууд уһан үзэмэй эшэдэ хандажа: «Ши ерээд, бидэнэй хаан боло», – гэжэ дурадхаба.

13Уһан үзэмэй эшэ тэдээндэ хандажа: «Би бурхан[†] болон хүнүүдые хүхеэлгэдэг уһан үзэмэйнгөө шүүһые үгэхэеэ болижо, ондоо бусад модонуудые зонхилхо болоно аалби?» – гэжэ дурагүйгөөр асууба[+].

14Һүүлэй һүүлдэ бүхы модонууд үүргэнэдэ хандажа: «Ши ерээд, бидэнэй хаан боло», – гэжэ дурадхаба.

15Үүргэнэ тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ: «Үнэхөөрөө намайе өөһэдынгөө хаан болгожо томилхо гэбэл, таанад ерэжэ, минии һүүдэр доро хорогты. Тиигээгүй һаатнай, үүргэнэһээ гал гараад, Ливаанай[†] хуша ойе шатааха»[+].

16Хэрбэеэ таанад үнэн зүрхэнһөө, бодото һэшхэлһээ Абимээлэхые өөһэдынгөө хаан болгожо табибал, таанад тэрээнтэй һайн байхат. Хэрбэеэ Еруббаалда болон тэрэнэй гэр бүлэдэ үнэн сэхээр, мүн тэрээндэ хүндэтэйгөөр таанадай хандалга һайн байха. 17Минии эсэгэ өөрынгөө ами наһые гамнангүйгөөр таанадай түлөө тулалдажа, таанадые мидиануудай гарһаа абараа.

18Харин таанад мүнөөдэр минии эсэгын гэр бүлын урдаһаа эсэргүүсэжэ, тэрэнэй далан хүбүүдые нэгэ шулуун дээрэ алаат. Таанад Абимээлэхые Шэхээмдэ ажаһуугшадай хаан болгожо табибат. Ушар юуб гэхэдэ, тэрэ таанадай түрэл байшоо. Гэбэшье тэрэ минии эсэгын богоол эхэнэрһээ гараһан хүбүүн лэ!

19Хэрбэеэ таанад мүнөө Еруббаалда, тэрэнэй гэр бүлэдэ, тэрэнэй угта үнэн ябадал хэбэл, таанад өөһэдынгөө Абимээлэх хаанда баярлагты, тэрэ таанадта баярлаг.

20Тиимэ бэшэ байбалынь, Абимээлэхһээ гал гаража, Шэхээмэй болон Бэт-Миллоогой хүнүүдые галдан шатааг! Шэхээм хотынхид, Бэт-Миллоо һууринайхид Абимээлэхые үгы хэхэ гал носоог!

21Иигэжэ хэлэһэнэйнгээ һүүлдэ Ётаам тэндэһээ тэрьедэн гүйгөөд, өөрынгөө Абимээлэх ахаһаа хоргодожо, Бээр хотодо ажаһуугаа юм[+].


Абимээлэх Шэхээмэй урдаһаа тэмсэбэ

22Гурбан жэл соо Абимээлэх Израилиин хаан түрыень бариба. 23-24Абимээлэхэй өөрынгөө аха дүүнэр болохо Еруббаалай далан хүбүүдые алахадань, Шэхээмдэ ажаһуугшад тэрээндэ туһалһан байгаа. Бурхан Абимээлэх болон Шэхээмдэ ажаһуугшадай хоорондо хорото һүнэһэ һүлдэеэ эльгээбэ. Шэхээмэйхид Абимээлэхдэ дурагүй боложо, яажаб даа тэрээндэ хоро хүргэхэ гэжэ шиидэбэ[+]. 25Шэхээмэйхид тэрэниие отон харууһалха хүнүүдые хадын оройдо һуулгаба. Тэдэнэр хадын хормойгоор ошодог харгыгаар ябаһан бүхы хүнүүдые дээрмэдэн тонодог болобо. Удангүй энээн тухай мэдээсэл Абимээлэхтэ дуулдаба.

26Ээбэдэй хүбүүн Гааһал аха дүүнэртэеэ суг хамта Шэхээмдэ нүүжэ ерээд, тэрэ хотын гудамжануудаар ябаба. Тиихэдэнь урдаа хараха тулгамнай гэжэ шэхээмэйхид тэрээндэ найдадаг болобо.

27Нэгэтэ шэхээмэйхид хээрэ гаража, уһан үзэм хуряагаад, тэрэнээ шахан даража, үзэмэй дараһан архи хэбэ. Тиигээд тэдэнэр һайндэрлэн сэнгэһэнэй һүүлдэ өөһэдынгөө бурханай һүмэ соо эдеэлбэд, ундалбад, муу муухайгаар Абимээлэхые хараажа эхилбэд.

28Ээбэдэй хүбүүн Гааһал иигэжэ асууба:

– Абимээлэх хэн бэ? Шэхээм юун бэ? Юундэ бидэнэр тэрээндэ алба хэхэ болообибди? Еруббаалай хүбүүн Абимээлэх, тэрэнэй нютагай засаг баригша Зэбүүл хоёр Шэхээмэй эсэгын Хамоорой хүнүүдтэ алба хэхэ ёһотойл. Юундэ бидэнэр Абимээлэхдэ алба хэхэ болонобибди[+]? 29Хэрбэеэ минии зонхилгон доро энэ арадай ороо һаань, би Абимээлэхые үлдэхэдөө: «Өөрынгөө сэрэгые суглуула, тулалдаанда гара», – гэжэ тэрээндэ хэлэхэ байгааб![+]

30Ээбэдэй хүбүүн Гааһалай хэлэһэн эдэ үгэнүүдые энэ хотын засаг баригша Зэбүүл дуулаад, тэрээндэ олиггүй ехээр сухалдаад, 31иимэ захяатайгаар элшэдээ Арумда байһан Абимээлэхтэ нюусаар эльгээбэ: «Ээбэдэй хүбүүн Гааһал аха дүүнэртэеэ суг хамта Шэхээмдэ ерээд, энэ хотын бүхы зониие шинии урдаһаа эсэргүүсэлгэндэ бодхоожо байна. 32Тиимэһээ, ши һүни бодоод, өөрынгөө сэрэгшэдтэй хамта тэрэ хотодо дүтэлэн ошожо, таряалан соонь хоргодо. 33Эртэ үглөөгүүр, наранай гаража байхада, хотодо добтоло. Шамтай тулалдаха гэжэ тэдэнэр Гааһал хотоһоо гараха. Шинии урдаһаа тэдэнэй добтолходонь, ши өөрынгөө хүсэ шадалые тэдээндэ гарга».

34Абимээлэх болон тэрээнтэй хамта байһан сэрэгшэд һүни бодожо, Шэхээм хотын хажууда дүтэлөөд, дүрбэн бүлэг болон хубаарба. Тиигээд тэдэнэр дайсадаа отохо нуугада һуубад.

35Үглөөгүүр Ээбэдэй хүбүүн Гааһалай газаашаа гаража, хотын хаалга үүдэндэ ерээд зогсоходонь, Абимээлэх болон тэрээнтэй хамта байһан сэрэгшэд нуугаһаа гарабад.

36Гааһал хүнүүдые хараад: «Харал даа. Хүнүүд хадаһаа буунад», – гэжэ Зэбүүлдэ хэлэбэ.

«Ши хадын һүүдэрые хүнүүд гэжэ харанаш», – гэжэ Зэбүүл харюусаба.

37«Һайнаар харыш, хүнүүд уулаһаа буунад. Нэгэ бүлэг Меоннимай сарса модонһоо ерэбэ», – гэжэ Гааһал дахин хэлэбэ.

38Зэбүүл тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– «Абимээлэх гэгшэ хэн бэ? Бидэнэр тэрээндэ алба юундэ хэнэбибди?» гэжэ бардамаар хэлэһэн үгэшни хаанаб? Эдэнэр шинии баһагша хүнүүд ха юм. Мүнөө ши урагшаа гараад, тэдэнэртэй тулалда.

39Гааһал Шэхээмэй хүнүүдые дахуулаад, урагшаа түрүүлжэ, Абимээлэхтэй тулалдаба. 40Гааһалай тэрьедэхэдэнь, Абимээлэх тэрэниие хойноһоонь намнаба. Шэхээм хотын хаалга үүдэн хүрэтэр тэрэнэй олон хүнүүд алуулба. 41Абимээлэх сэрэгшэдтэеэ хамта Арумаа хото тээшэ зорибо. Тиихэдэнь Зэбүүл Гааһалые болон тэрэнэй аха дүүнэрые үлдэжэ, Шэхээмһээ гаргажа ябуулба.

42Үглөөдэрынь шэхээмэйхид ажалаа хэхэеэ таряаланайнгаа газарта гараба гэжэ Абимээлэх мэдэбэ. 43Тэрэ сэрэгшэдээ гурбан бүлэг болгожо хубаагаад, тэдэнээ хээрэ талада хоргодуулба. Шэхээм хотынхидой таряаланайнгаа газарта ерэхэдэнь, Абимээлэх сэрэгшэдээ отон хоргодоһон газарнуудһаа бодхоожо, тэдээндэ добтолбо.

44Абимээлэх өөрынгөө бүлэгые абаад, хотын хаалга үүдые эзэмдэжэ, тэндээ зогсобо. Тиихэдэнь тэрэнэй нүгөөдэ хоёр бүлэгүүд шэхээмэйхидые таряаланайнь талмай дээрэ алаба.

45Абимээлэх бүхэли үдэр Шэхээмэй хүнүүдтэй тулалдажа, тэдэниие бултыень хюдаад, тэрэ хотые һандаргаад, тэгшэ газарнууд дээгүүрнь дабһа сасан адхаба[+].

46Шэхээмэй аранга хэрэмэй һандарһан тухай эндэ ажаһуудаг аха захатан[†] дуулаад, аюулгүй газар бэдэржэ Эл-Бэриит һүмын Нангин таһалга соо сугларба.

47Шэхээмэй аранга хэрэм соо байгшад мүнөө Һүмэ соо суглараа гэһэн үгэ хүүр Абимээлэхтэ дуулдаба. 48Абимээлэх хамта ябагшадтаяа Цалмоон хада дээрэ гараад, абажа ябаһан һүхөөрөө модоной мүшэрнүүдые таһар сабшажа, тэдэнээ ээм мүрэ дээрээ табяад: «Минии хэһэн юумые таанад бушуу түргөөр хэгты», – гэжэ суг хамта ябагшадтаа хэлэбэ[+].

49Хүн бүхэн модоной мүшэрнүүдые таһара сабшажа, тэдэнээ ээм мүрэ дээрээ табяад, Абимээлэхые дахан, хойноһоонь ошобо. Тэдэнэр мүшэрнүүдээ Шэхээмэй һүмые тойруулан табяад, тэдээндэ гал носообо. Тиигэжэ тэдэнэр тэрэ һүмые, мүн тэрээн соо хороод байһан мянгаад эрэшүүл болон эхэнэрнүүдые галдан шатааба.


Абимээлэхэй үхэл

50Һүүлдэнь Абимээлэх сэрэгшэдтэеэ хамта Тэбээц хотодо добтолжо, тэрэниие эзэмдэн абаба. 51Бата бэхи аранга хэрэм тэрэ хотын дунда байгаа. Эрэшүүл болон эхэнэрнүүд, энэ хотын бүхы хүнүүд гүйлдэжэ тэрээн соо оромсоороо, үүдыень шэбхэдээд, аранга хэрэмэй дээдэ дабхарта гараба. 52Абимээлэх хамта ябагшадтаяа тэрэ аранга хэрэмые бүһэлэн тойроод, галдаха гэжэ тэрэнэй үүдэндэ дүтэлбэ. 53Тиихэдэнь нэгэ эхэнэр тээрмын түгдэрхэй шулуу дээрэһээнь хаяжа, тэрэнэй толгойе гэмтээбэ[+].

54Абимээлэх зэбсэгыень абажа ябагшаяа дары түргэн дуудажа ерүүлээд: «Эхэнэр хүн намайе алаа гэжэ хэлсэхэгүйн тула һэлмэеэ һугалаад, ши намайе ала», – гэжэ тэрээндэ хэлэбэ.

Залуу хүбүүн һэлмээрээ хадхажа тэрэниие алаба[+]. 55Абимээлэх үхөө гэжэ израильшууд[†] хараад, өөр өөрынгөө гэртэ бусабад.

56Өөрынгөө далан аха дүүнэрые алажа, өөрынгөө эсэгэдэ муу юумэ хэһэн Абимээлэхэй нүгэлые[†] Бурхан иимэ үхэлөөр шиидхэн харюулба. 57Тиигээд Бурхан Шэхээмдэ ажаһуугшадай бүхы мууень тэдэнэй өөһэдынь толгой дээрэ буулгаба. Иигэжэ Еруббаалай хүбүүн Ётаамай хараал[†] тэдээндэ тохёолдобо.

#### 10


Зарга шүүгшэ Толаа

1Абимээлэхэй алуулһанай һүүлдэ израильшуудые[†] абархын тула Иссахаарай үеын Пуһаагай хүбүүн Толаа ударидагша болобо. Тэрэ Пуһаа Додоогой аша мүн. Тэрэ Эпрааимай уг удамуудай байдаг хадалиг газарай Шамиир хотодо ажаһуугаа. 2Тэрэ хорин гурбан жэл соо Израилиин ударидагша байба. Тэрэнэй наһа барахадань, тэрэниие Шамиир хотодо хүдөөлүүлбэ.


Зарга шүүгшэ Яһиир

3Толаагай үхэһэнэй һүүлдэ Галаад[†] хотын Яһиир ударидагша болобо. Тэрэ хорин хоёр жэл соо Израилиин ударидагша байһан юм. 4Яһиир гушан хүбүүтэй, унадаг унаагай гушан элжэгэтэй байгаа. Тэдэнэр Галаадай газар дээрэ гушан хототой байба. Тэдэниие Яһиирай хотонууд гэжэ мүнөөшье болотор нэрлэдэг[+]. 5Яһиирай наһа барахадань, тэрэниие Камоондо хүдөөлүүлбэ.


Израильшууд Эзэндэ дахин шүтэдэг болобо

6Израильшууд Эзэндэ дахин муу юумэ үйлэдэжэ, хуурмаг бурханууд Баалда,[†] Аштаартуудта болон араамшуудай, сидоонуудай, моһаабуудай,[†] аммоонуудай, пилиштүүдэй[†] бурхануудта[†] шүтэн мүргэжэ эхилбэ. Тиихэлээрээ тэдэнэр Эзэнээ[†] орхижо, Тэрээндэ шүтэн мүргэхэеэ болибо[+]. 7Тиихэдэнь Эзэн израильшуудта сухалдажа, тэдэниие пилиштүүдэй болон аммоонуудай гарта үгэбэ. 8Тэрэ жэлһээ эхилжэ найман жэл соо тэдэнэр Иордан[†] мүрэнэй зүүн эрьеһээ саашанхи эмооршуудай Галаад нютагта ажаһууһан израильшуудые хашан дарлаба. 9Аммоонууд Иордан мүрэн гаталаад, Иудын, Бэньямиинэй болон Эпрааимай обогуудай урдаһаа эсэргүүсэн дайлалдахаяа ошобо. Израильшууд тон ехэ дарлалтада орожо доройтобо.

10Тиихэдээ израильшууд Эзэндэ иигэжэ хашхаралдаба:

– Бидэ Танда эсэргүүсэжэ, нүгэл[†] хээбди. Бидэ өөһэдынгөө Бурхан орхёод, Баалай бурханда шүтэн мүргөөбди[+].

11Эзэн израильшуудта иигэжэ айладаба:

– Таанад египедүүдтэ, эмооршуудта, аммоонуудта, пилиштүүдтэ, 12сидоонуудта, амалээгүүдтэ болон моһаабуудта харшалуулан дарлуулбат. Таанадай Намда хашхаралдан гуйхада, Би таанадые тэдэнэй гарһаа абараагүй аалби? 13Таанад Намайе орхёод, ондоо бурхануудта шүтэн мүргөөт. Би таанадые дахин абархагүйб. 14Таанад шэлэжэ абагша өөһэдынгөө бурхануудта ошоод, тэдээнһээ туһа эрин хашхаралдагты. Тэдэнэр таанадые харшалта болон дарлалтаһаа гаргаг лэ[+].

15Израильшууд Эзэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Танай урда бидэнэр нүгэл хээбди. Та бидэнтэй дураараа болооройт, теэд Та мүнөө гансал бидэниие аршалжа хайрлыт!

16Тэдэнэр үнэнхэ зүрхэнһөө хариин бүхы бурхануудые буруушаажа, Эзэндэ шүтэжэ эхилбэ. Тиихэдэнь Эзэн тэдэнэй зобохо тулихыень хараад, тэдэниие хайрлаба.


Удамаршые бэдэрһэн тухай

17Аммоонууд дайлалдахаяа суглараад, Галаадай газар дээрэ өөһэдынгөө майхан хүреэн татажа байрлаба. Израильшууд сэрэгээ суглуулаад, Мицпаа хотодо байрлаба.

18Галаадай сэрэгшэд болон ударидагшад бэе бэедээ иигэжэ хэлэбэд: «Аммоонуудтай дайлалдахада хэн бидэниие дахуулхаб? Тэрэ Галаадай бүхы зоной ударидагша болохо».

#### 11


Иптаа ударидагша болобо

1Галаадай[†] хүбүүн Иптаа эрэлхэг зоригтой сэрэгшэ байгаа. Зальхай эхэнэр Галаад гэжэ нэрэтэй хүнһөө тэрэ хүбүү түрөө юм[+]. 2Галаадай һамган тэрээндэ хүбүүдые түрэбэ. Тэдэ хүбүүд томо болоод, Иптаае түрэл хотоһоо үлдэхынгөө урда тээ тэрээндэ иигэжэ хэлэбэд: «Ши бидэнэй эсэгэһээ ямаршье зөөри залгамжалан абахагүйш. Юундэб гэхэдэ, ши зальхай, ондоо эхэнэрһээ гарааш».

3Тиихэдэнь Иптаа аха дүүнэрһээ зугадажа, Тооб орон нютагта түбхинэбэ. Тэндэ Иптаа гэмтэ ябадал хэгшэдтэй нүхэсэбэ. Тэдэнэр тэрэнэй ударидалган доро добтолгонуудые хэбэ[+].

4Нэгэ хэдэн сагай үнгэрхэдэ, аммоонууд дайгаар Израильда[†] добтолбо. 5Тиихэдэнь Тооб орон нютагаа орхижо, Галаадаа бусуулха гэжэ Галаадай аха захатад Иптаада ошобо.

6Аха захатад Иптаада ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Орон нютагаа бусажа, бидэнэй сэрэгэй толгойлогшо болыш даа. Аммоонуудтай дайлалдаябди.

7Тиихэдэнь Иптаа тэдээнһээ иигэжэ асууба:

– Урдань таанад намайе үзэн ядажа, минии эсэгын гэрһээ үлдэжэ ябуулаа бэшэ гүт? Харин мүнөө таанад ядаралда ороходоо, намда юундэ ерэбэт?

8Галаадай аха захатад Иптаада иигэжэ харюусаба:

– Бидэнэй болон Галаадай бүхы зоной толгойлогшо болохыншни тула бидэнэр шамда мүнөө ерээбди. Ши бидэнтэй ошолдо, аммоонуудтай тулалда[+].

9Иптаа тэдэ аха захатадһаа иигэжэ һураба:

– Һайн гээшэ. Нютагаа бусажа, аммоонуудтай дайлалда гэжэ таанадай гуйхада, Эзэнэй[†] намда илалта үршөөбэл, би таанадай засаг баригша болохо гүб?

10Галаадай аха захатад тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн бидэнэй гэршэ! Илалта заабол туйлахаш гэжэ бидэнэр тангаригланабди[+].

11Иптаа Галаадай аха захатадтай хамта ошобо. Сэрэгшэд тэрэниие өөрынгөө дарга ба толгойлогшо болгобо. Иптаа өөрынгөө хамаг бүхы үгэнүүдые үгэлэн, Мицпаа хотын Эзэнэй гэр соохи тахилай шэрээгэй[†] урда хэлэбэ.


Аммооной хаанда Иптаагай эльгээһэн бэшэг

12Иптаа иимэ бэшэгтэйгээр элшэдээ Аммооной хаанда эльгээбэ: «Бидэнэй хоорондо ямар арсалдаан гарааб? Юундэ ши дайгаар бидэнэй газарта ерээбши?»

13Аммооной хаан Иптаагай элшэдтэ иигэжэ харюусаба: «Израильшууд Египедһээ гараад, Арноонһоо Яббоок болон Иордан[†] хүрэтэрхи минии газар дайдые эзэлбэ. Тиимэһээ энхэ тайбанаар тэдэ газарнуудыемни намда бусаа»[+].

14Элшэдэйнгээ тэрэ бэшэгыень дамжуулхадань, Иптаа элшэдээ Аммооной хаанда дахин эльгээхэдээ, 15иигэжэ тэрээндэ хэлэбэ:

– Израиль Моһаабай[†] болон Аммооной газарнуудые абаагүй[+]. 16Израильшууд Египедһээ гараад, Хулһата далай тээшэ сүл губяар ошожо, Кадээшдэ хүрөө[+]. 17Тиихэдэ тэдэнэр элшэдээ Эдоомой[†] хаанда эльгээхэдээ, иигэжэ гуйгаа: «Шинии газар дээгүүр гаталан ошохо зүбшөөл бидэндэ үгыш». Теэд Эдоомой хаан израильшуудта зүбшөөл үгөөгүй бэлэй. Мүн баһа тэдэнэр элшэдээ Моһаабай хаанда эльгээбэ. Тэдэнэй хаан өөрынгөө газар дээгүүр гаталха зүбшөөл израильшуудта үгөөгүй һэн. Тиихэдэнь израильшууд Кадээшдэ үлөө бэлэй[+].

18Һүүлдэнь израильшууд сүл губиие гаталаад, Эдоомой болон Моһаабай газарнуудые тойрон үнгэржэ, Моһаабай зүүн хилэдэхи Арноон мүрэнэй саана майхан хүреэнээ табин байрлаа юм[+]. 19Тиихэдэ израильшууд элшэдээ Хэшбоон хотодо байдаг эмооршуудай хаан Сиһоондо эльгээгээ һэн.

Тиихэдэнь тэрэнэй элшэд Сиһоондо иигэжэ хэлээ бэлэй: «Өөһэдынгөө газарта хүрэжэ ошохымнай тула ши өөрынгөө газар дээгүүр гаталха зүбшөөл израильшуудта үгыш даа».

20Теэд эмооршуудай хаан Сиһоон өөрынгөө газар дээгүүр гаталуулха зүбшөөл израильшуудта үгэнгүй, өөрынгөө бүхы арадые суглуулаад, Яаһцаада майхан хүреэнээ табижа байрлаад, израильшуудтай тулалдаа һэн[+]. 21Тиихэдэнь Эзэн, Израилиин Бурхан[†] Сиһоониие болон тэрэнэй сэрэгшэдые израильшуудай гарта үгэбэ. Тиихэдэнь израильшууд эмооршуудай ажаһууһан бүхы газарыень, 22Арноонһоо Яббоок мүрэн болон сүл губиһаа Иордан мүрэн хүрэтэрхи бүхы дайдыень эзэлбэ. 23Эзэн, Израилиин Бурхан газар дээрэһээнь эмооршуудые намнаад, тэрэ газарыень израильшуудта үгөө һэн. Тиихэдэнь ши тэрэ газарыень һөөргэнь абаха гэбэ гүш? 24Шинии Хэмоош[†] бурханай үгэһэн газарые ши эзэлнэгүй аалши? Бидэнэй эзэлээд байһан эдэ бүхы газарые Эзэн, бидэнэй Бурхан угайтнай баялиг гэжэ бидэндэ үгөө юм[+]. 25Ши Моһаабай хаан Циппоорой хүбүүн Балаагһаа юугээрээ үлүү болошоо юмши? Тэрэ Израильтай хэрэлдээ гү, али тэдэнтэй дайлалдаа гү[+]? 26Израильшууд гурбан зуун жэл соо Хэшбоондо болон Ароһээртэ, тэдэниие тойроод байһан хотонуудта болон Арноон мүрэнэй эрье дээгүүрхи бүхы хотонуудта ажаһууна. Таанад эдэ олон жэлнүүд соо тэдэнэй газарнуудые юундэ бусаажа абаагүйбта? 27Би шинии урда ямаршье зэмэгүйб. Харин ши минии урдаһаа дайгаар добтолон, намда муу юумэ хэнэш. Эзэн, үнэн бодото зарга шиидхэгшэ мүнөө израильшуудай гү, али аммоонуудай хэниинь зүб бэ гэжэ шиидхэг лэ[+].

28Теэд Аммооной хаан Иптаагай эльгээһэн элшэдэйнь хэлэһэн үгые шагнабашьегүй.


Иптаагай тангариг

29Бурханай Һүлдэ Иптаагай толгой дээрэ бууба. Иптаа Галаад болон Мэнашшээе үнгэрөөд, Галаадай Мицпээ хото дайраад, тэндэһээ саашаа аммоонуудай газар тээшэ ошобо[+].

30Иптаа Эзэндэ иигэжэ тангариглаба: «Хэрбэеэ минии гарта аммоонуудые үгэбэлтнай,[+] 31аммоонуудһаа энхэ тайбан бусабални, намайе угтажа, минии гэрэй үүдээр гарагша хүн Эзэнэй болохо. Би тэрэниие түгэс шатаалта үргэлдэ[†] үргэхэб»[+].

32Иптаа ошожо, аммоонуудтай дайлалдаба, Эзэн аммоонуудые тэрэнэй гарта үгэбэ. 33Иптаа Ароһээрһээ Минниит хүрэтэрхи, тэрээнһээ саашанхи Абээл-Кэрамиим хото хүрэтэрхи хорин хотонуудые үгы хэбэ. Энэнь аммоонуудай агууехэ диилдэлгэ боложо, тэдэнэр израильшуудай урда номгорбод[+].

34Иптаа Мицпаада байдаг гэртээ бусажа ерэбэ. Тэрэнэй урдаһаа бүлбэнүүр дуугаргажа, бүжэглэн хатарһаар угтаһан эхэнэрнүүдэй дундаһаа басаганиинь урагшаа гараба. Иптаа тэрээнһээ бэшэ бусад хүүгэдгүй, харин ори ганса басагатай байгаа. 35Иптаа басагаяа харамсаараа, тэрээндээ уйдхар гашуудалаа харуулха гэжэ өөрынгөө хубсаһые таһар татаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Хөөрхы минии үхин! Ши намда гашуудал асарбаш! Ши минии сэдьхэлые тамалагшадай нэгэн болобош. Би Эзэндэ тангариглаа һэм. Мүнөө би тэрэнээ яашье хубилгажа шадахагүйб![+]

36Басаган эсэгэдээ хандажа:

– Минии эсэгэ! Ши Эзэндэ тангариг үгөөш. Ши намайе яахаб гэжэ Тэрээндэ хэлээ һэмши, мүнөө тэрэнээ бүтээ. Ушар юуб гэхэдэ, аммоонуудые бута сохиходошни Эзэн шамда туһалаа ха юм, – гээд, 37үргэлжэлүүлбэ. – Намда гансал нэгэ юумэ зүбшөөгыш даа. Намайе хоёр һараар табииш даа. Би хада дээрэ гараад, хэзээдэшье хурисал үзэжэ үхибүүтэй болохогүйгөө шаналан, хани басагадтаяа хамта уйлаһуулби.

38– Ошо, – гээд, Иптаа хоёр һараар басагаяа табиба.

Тэрэ басаган хани басагадтаяа хамта хада дээрэ гараба. Тэдэнэр үргэлдэ үгтэһэн басагаяа шаналан булта уйлалдаба. 39Хоёр һарын үнгэрхэдэ, басаган эсэгэдээ бусаба. Иптаа Эзэндэ үгэһэн тангаригаа бүтээбэ. Тиигээд лэ тэрэнэй басаган эрэтэйшье унтажа, үхибүүтэйшье боложо үзөөгүй юм.

Эндэһээ уламжалан, Израильда иимэ нэгэ ёһо заншал бии болоо бэлэй. 40Жэл бүхэндэ Израилиин басагад дүрбэн үдэр соо ябажа, Галаад угай Иптаагай басаган тухай дуу дууладаг юм.

#### 12


Иптаа ба Эпрааим

1Эпрааимай угай сэрэгшэд Цапоон хото ерэбэ.

– Намтай хамта ябагты гэжэ ши бидэниие дуудангүйгөөр юундэ аммоонуудтай дайлалдахаяа ошообши? Бидэнэр шамайе гэртэйш хамта шатаахамнай, – гэжэ Иптаада хэлэбэ[+].

2Иптаа тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би болон минии арад аммоонуудтай аргагүй ехэ хэрэлдээтэй байгаабди. Би таанадые дуудааб. Теэд таанад намайе тэрэнэй гарһаа абаржа шадахагүй байгаат. 3Таанад намайе абархагүй гэжэ һанаад, ами наһандам аюултайшье һаань, мүрэн гаталжа, аммоонуудтай тулалдааб. Эзэн[†] тэдэниие минии гарта дамжуулан үгөө. Мүнөө таанад намтай юундэ дайлалдахаяа ерээбта?

4Иптаа Эпрааимай обогойнхидые үй бута сохимсоороо, Галаадта[†] ажаһуудаг бүхы эрэшүүлыень суглуулаад, тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад Эпрааимай угайнь оргодолнууд гээшэт. Таанад өөһэдын газар үгыт. Таанадай заримашуул Эпрааимайшье болон Мэнашшээгэйшье угайхид болоно.

5Галаадай уг удамууд Иордан[†] мүрэн гаталдаг бүхы гарсануудые эзэмдэн абаба. «Мүрэн гаталхыемни намда зүбшөөгыш», – гэжэ Эпрааимай угһаа хэзээ нэгэтэ тэрьедэһэн оргодолнуудай хэн нэгэнэйнь гуйхада, галаадайхид тэрээнһээ иигэжэ асуудаг байба: «Ши Эпрааимай угай гүш?» «Үгы», – гэжэ тэрэнэй харюусахадань: 6«„Шибболет“ гэжэ хэлэл даа», – гэжэ тэдэнэр тэрэниие баадхадаг байба.

Эпрааимай угай хүнүүд энэ үгэ хэлэжэ шадахагүй һэн тула «сибболет» гэдэг байба. Тиигэжэ галаадайхид Эпрааим угайхидые мэдэдэг болоод, Иордан гаталдаг гарсануудай дэргэдэ тэдэниие хадхажа аладаг болобо.

Тиихэдэ тэдэнэр Эпрааимай угай дүшэн хоёр мянган хүнүүдые алаһан юм.

7Иптаа зургаан жэл соо Израилиин ударидагша байба. Һүүлдэнь Галаад угай Иптаагай наһа барахадань, Галаадай хотонуудай нэгэндэ тэрэниие хүдөөлүүлһэн юм.


Хэшбоон ударидагша болобо

8Иптаагай наһа барахадань, Бэтлэһээм хотын Хэшбоон Израилиин ударидагша болобо. 9Тэрэ гушан хүбүүтэй, гушан басагатай байгаа. Тэрэ өөрынгөө басагадые түрэл бэшэ эрэшүүлдэ хадамда үгэбэ, өөрынгөө хүбүүдтэ түрэлнүүдэйнгээ басагадые һамга абхуулба. 10Тиигээд Хэшбоон наһа бараба. Тэрэниие Бэтлэһээм хотодо хүдөөлүүлбэ.


Элоон ударидагша болобо

11Хэшбооной наһа барахадань, Зэбүлүүнэй обогой Элоон Израилиин ударидагша болобо. Тэрэ арбан жэл соо израильшуудые[†] ударидаба.

12Тиигээд Зэбүлүүнэй обогой Элоон наһа бараба. Тэрэниие Зэбүлүүнэй харьяата газарай Аялоондо хүдөөлүүлбэ.


Абдоон ударидагша болобо

13Элооной наһа барахадань, Пиратоон хотын Һиллээлэй хүбүүн Абдоон Израилиин ударидагша болобо. 14Абдооной дүшэн хүбүүд, гушан ашанар далан элжэгэнүүдые унадаг байгаа. Тэрэ найман жэл соо Израилиин ударидагша байба.

15Тиигээд Пиратоон хотын Һиллээлэй хүбүүн Абдоон наһа бараба. Тэрэниие амалээгүүдэй ажаһуудаг хада дээрэ, Эпрааим угай харьяата газар дээрэхи Пиратоон хотодо хүдөөлүүлбэ.

#### 13


Самсоон түрэбэ

1Израильшууд[†] Эзэндэ[†] дахин муу юумэ хэжэ эхилбэ. Тиихэдэнь Эзэн тэдэниие дүшэн жэл соо пилиштүүдэй[†] гарта тушааба[+].

2Тэрэ сагта Цораа хотодо түрэһэн Даанай угһаа гарбалтай[†] Манооһаа гэжэ нэрэтэй хүн ажаһууба. Һамганайнь түрэдэггүй байһан тула тэрэ үхибүүдгүй байгаа[+].

3Эзэнэй Эльгээмэл Манооһаагай һамганай урда бии болоод, тэрээндэ иигэжэ айладаба:

– Ши үхибүүтэй болодоггүй байнаш, харин мүнөө хээлитэй боложо, хүбүү түрэхэш[+]. 4Тиихэдээ болгоомжолжо, үзэмэй дараһан архи болон шара ундаа бү уу, бузартай эдеэ хоол бү эди. 5Үхибүүнэйнгээ үһыень бү хайшала. Юундэб гэхэдэ, нарайлха нялхашни умай сооһоо өөрыгөө Эзэндэ зорюулан үгэнхэй юм. Таанадай энэ хүбүүн израильшуудые пилиштүүдэй гарһаа абаран аршалжа эхилхэ[+].

6Тэрэ эхэнэр өөрынгөө үбгэндэ гүйжэ ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Бурханай[†] хүн намда ерээл. Тэрэнэй шарайнь аймшагтай байба. Би тэрэнэй хаанаһаа ерэһые һураагүйб. Тэрэ намда нэрэеэшье хэлээгүйл. 7Бурханай тэрэ хүн намда иигэжэ хэлээ юм: «Хээлитэй болобош, хүбүү түрэхэдөө, үзэмэй дараһан архи болон һогтоодог шара ундаа бү уу, бузартай эдеэ хоол бү эди. Ушар юуб гэхэдэ, нарайлха нялхашни умай сооһоо наһалха наһанайнгаа эсэс хүрэтэр өөрыгөө Эзэндэ зорюулан үгөө».

8Манооһаа Эзэндэ зальбараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн минии! Танай эльгээһэн Бурханай хүн дахин бидэндэ ерэг лэ! Түрэхэеэ байһан үхибүүнэй томо болотор юу хэбэл дээрэб гэжэ бидэниие һургаг лэ.

9Эзэн Манооһаагай хэлэхые дуулаба. Эзэнэй Эльгээмэл дахин тэрэ эхэнэртэ ерэбэ. Тиихэдэнь тэрэнэй хажуудань Манооһаа үгы, харин тэрэ эхэнэр ори гансааран таряаланайнгаа талмай дээрэ байба.

10Үнөөхи эхэнэр үбгэндөө гүйжэ ерээд, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Үсэгэлдэр ерэгшэ Бурханай хүн дахин намдаш ерээл!

11Манооһаа бодоод, һамгаяа дахажа, таряаланайнгаа талмайда ошоод, тэрэ хүнһөө иигэжэ һураба:

– Минии һамгантай хөөрэлдэһэн хүн ши болоно гүш?

– Билби даа, – гэжэ Эзэнэй Эльгээмэл харюусаба.

12Тиихэдэнь Манооһаа тэрээнһээ иигэжэ һураба:

– Хэлэһэн үгыншни бэелүүлэгдэхэдэ, манай хүбүүн яажа ажаһууха болоноб? Тэрэмнай юу хэхэ ёһотойб?

13Эзэнэй Эльгээмэл тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Минии хэлэһэн тэдэ бүхы юумэнүүдһээ һамганшни һэргылэг. 14Уһан үзэмэй эшэһээ гараһан бүхы юумэнүүдые бү эдиг, үзэмэй дараһан архи болон һогтоодог шара ундаа бү ууг, бузартажа муу болоһон эдеэ хоол бү эдиг. Шинии һамган Минии хориһон эдэ бүхы юумэнүүдһээ сээрлэг.

15Тиихэдэнь Манооһаа Эзэнэй Эльгээмэлые иигэжэ гуйба:

– Бидэнэй эшэгэ шанаад асартар ши намайе эндээ хүлеэгыш даа[+].

16Эзэнэй Эльгээмэл тэрээндэ иигэжэ айладаба:

– Шамайе би хэды хүлеэгөөшье һаа, шанаад асарһан эдеэ хоолыешни эдихэгүйб. Хэрбэеэ тэрэнээ Эзэндэ үргэхэ гэбэл, ши тэрэнээ түгэс шатаалта үргэлдэ[†] үргөөрэй.

Манооһаа тэрэ хүниие Эзэнэй Эльгээмэл гэжэ мэдэбэгүй.

17Манооһаа Эзэнэй Эльгээмэлһээ иигэжэ асууба:

– Шинии хэлэһэн үгын бэелүүлэгдэхэдэ, бидэнэр шамайе магтан алдаршуулха гэнэбди. Тиимэһээ ши бидэндэ өөрынгөө нэрые хэлэжэ хайрлыш.

18Эзэнэй Эльгээмэл Манооһаада иигэжэ айладаба:

– Ши юундэ минии нэрые һурабаш? Минии нэрэ юрэ бусын юм[+].

19Манооһаа шанаһан эшэгэеэ болон хилээмэн үргэлнүүдээ асаржа, Эзэндэ үргэхэеэ шулуун дээрэ табиба[+]. 20Үргэлэй шэрээһээ[†] галай дүлэн огторгой өөдэ дэгдэбэ. Тиихэдэнь Эзэнэй Эльгээмэл тэрэ дүлэнтэй хамта дэгдэлсэбэ. Манооһаа ба тэрэнэй һамган эдэ бүгэдые хараад, нюураараа газар дэрлэн унажа, Тэрээндэ зальбаршабад.

21Эзэнэй Эльгээмэл дахин харагдабагүй. Тиихэдэнь Манооһаа тэрэниие Эзэнэй Эльгээмэл байба гэжэ мэдэбэ.

22Манооһаа ухаа алдажа, өөрынгөө һамганда иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ Бурханиие хараһан тула үхэхэмнайл![+]

23Теэд һамганиинь үбгэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ Эзэн бидэниие алаха гэбэл, Тэрэ бидэнэй гарһаа түгэс шатаалта ба хилээмэн үргэлнүүдые абахагүй, бидэндэ эдэ бүгэдые харуулха, хэлэхэ үгы байгаал!

24Үнөөхи эхэнэр хүбүү түрөөд, тэрээндээ Самсоон гэжэ нэрэ үгэбэ. Самсоон томо болобо. Эзэн тэрэниие адислаба[+]. 25Цораа болон Эштаһоол хоёрой хоорондо оршодог Маханээ-Даан хотодо Самсооной ажаһуухадань, Эзэнэй Һүлдэ тэрэнэй толгой дээрэ буужа, ажал ябуулгыень эрхилүүлсэжэ эхилбэ[+].

#### 14


Самсоон һамга абаба

1Самсоон Тимнаа хото ошоод, пилишт[†] яһанай залуу басагые харамсаараа, тэрээндэ дурлашаба[+].

2Тэрэ гэртээ бусаад, эхэ болон эсэгэдээ иигэжэ хэлэбэ:

– Тимнаа хотодо байдаг пилишт басагадай нэгэндэ дурлашооб. Һамга хэхыемни тэрэниие намда асарагты[+].

3Эсэгэ болон эхэнь тэрээнһээ иигэжэ һураба:

– Манай бүхы арадай, мүн аха дүүнэрэй дундаһаа һамга абаха басаган шамда олдоногүй юм гү? Бэлгынгээ үзүүрыень отолуулдаггүй пилиштүүдэй басагые юундэ һамга абахаяа һанабаш?

Самсоон эсэгэдээ иигэжэ харюусаба:

– Тэрэ намда һайшаагдаа. Тэрэниие намда һамга хэхыемни асарагты![+]

4Пилиштүүдһээ үһөөгөө израильшууд[†] абаг гэжэ Самсоондо Эзэнэй[†] үршөөһэн зарлигыень хүбүүнэй эхэ, эсэгэ хоёр мэдэбэгүйд. Эгээл тэрэ үе сагта пилиштүүд израильшуудые дарлан захиржа байһан юм.

5Самсоон эхэ болон эсэгэтэеэ хамта Тимнаа хото ошобо. Тэдэнэр хотын хажуудахи уһан үзэмэй таряалангай талмайда дүтэлэн ерэбэ. Залуу нэгэ арсалан эрхирээд, гэнтэ һүрэжэ, Самсоондо добтолон дүтэлбэ. 6Эзэнэй Һүлдэ Самсооной толгой дээрэ бууба. Тиихэдэнь Самсоон зэр зэбсэг баряагүй нюсэгэн гараараа эшэгэн мэтээр арсаланиие таһар удар татажархиба. Теэд тэрэ хэһэн энэ үйлэ хэрэгээ эхэ эсэгэдээ хэлэбэгүй[+].

7Тиигээд Самсоон Тимнаа хото ерэжэ, тэрэ эхэнэртэй хөөрэлдэбэ. Тэрэ эхэнэр Самсоондо һайшаагдаба.

8Хэдэн хоног үнгэрөөд байхада, үнөөхи эхэнэрые гэртээ асарха гэжэ Самсоон тэрэл харгыгаар дахин ошобо. Самсоон алаһан арсаланайнгаа хүүр бэеыень хараха хүсэлэндэ абтажа, тэрээндэ дүтэлэн ерэбэ. Зүгынүүд арсаланай хүүр бэе соо үүрээ хэнхэй, балаа суглууланхай байба. 9Самсоон зүгын бал гартаа баряад, тэрэнээ харгыдаа эдибэ.

Самсоон гэртээ ерээд, өөрынгөө эсэгэ болон эхэдэ зүгын бал үгэбэ. Тэдэнэр зүгын бал эдибэд. Гэбэшье Самсоон арсаланай хүүр бэе сооһоо абагша зүгынгөө тэрэ бал тухай эсэгэ болон эхэдээ хэлэбэгүй.

10Самсооной эсэгэ үнөөхи эхэнэрыень харахаяа ошобо. Самсоон тэрэ хотоһоо һамган болгожо абаха басаганайнгаа хурим найрыень хэхэ болобо. Эндэ хүрьгэн ороһон залуу хүбүүд хадам эсэгынгээ гэртэ найр хэдэг заншалтай байба. 11Хадам эсэгэнь Самсоониие хараад, хүрьгэнтэйгөө хамта басаганайгаа найрта байлсаха гушан эрэшүүлые уриба.

12Самсоон тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би таанадта таабари хэлэхэмни. Хэрбэеэ найрай үргэлжэлхэ долоон үдэрэй туршада таабарииемни таанадай зүбөөр тайлбарилаа һаа, би таанадта гушан маалинга самса болон һэлгэжэ үмдэхэ гушан хубсаһа үгэхэб[+]. 13Хэрбэеэ таанадай минии таабариие тайлбарилжа шадаагүй һаа, таанад намда гушан маалинга самса, һэлгэжэ үмдэхэ гушан хубсаһа үгэхэт.

– Зай, хэлыш даа таабарияа, бидэ шагнажа байнабди, – гэжэ тэдэнэр Самсоондо хэлэбэ.

14Самсоон тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдиһэн юумэн эдеэн болоо.
Хүсэтэйһөө амталуур бии болоо.

Теэд тэдэнэр гурбан үдэрэй туршада тэрэ таабарииень тайлбарилжа шадабагүй.

15Дүрбэдэхи үдэр тэдэнэр Самсооной һамганда ерээд:

– Таабарииень тайлбарилхымнай тула ши үбгэеэ аргада. Тэрэнэй таабарииень бидэнэй тайлбарилжа хэлээгүй һаа, бидэ шамайе болон шинии эсэгын гэрыень галдан шатаахабди. Нюсэгэн болотор тонуулхымнай тула таанад бидэниие эндэ асараа гүт! – гэжэ занабад[+].

16Самсооной урда һамганиинь уйлаганан, иигэжэ хэлэбэ:

– Ши намайе үзэн яданаш, ши намда дурагүйш. Ши минии арадай хүбүүдтэ таабари хэлээш. Ши тэрэ таабариингаа тайлбариие намда хэлэхэ дурагүйш.

Самсоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би таабариингаа тайлбариие өөрынгөө эсэгэ ба эхэдэшье хэлээгүйб. Тэрэнэйнгээ тайлбариие шамда юундэ хэлэхэ болоо хүнбиб[+]?

17Самсооной һамган үлэгшэ тэдэ үдэрнүүдтэ уйлаба. Уйлажа байжа, һамганайнгаа аргагүй ехээр гуйхадань, һүүлэй һүүлдэ долоодохи үдэр Самсоон һамгандаа таабариингаа тайлбарииень хэлэбэ. Тиихэдэнь үнөөхи эхэнэр өөрынгөө арадай хүбүүдтэ үбгэнэйнгөө таабариин тайлбариие хэлэжэ үгэбэ.

18Долоодохи үдэр хадын саана наранай орохын урда тээ тэдэнэр Самсоондо ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Зүгын балһаа үлүү ехэ амтатай юун бэ?
Зэрлиг арсаланһаа үлүүсэ ехэ хүсэтэй хэн бэ?

Самсоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад минии эмэ тугалаар
газар хахалаагүй һаа,
таабарииемни таахагүй байгаат.

19Эзэнэй Һүлдэ Самсооной толгой дээрэ хүсэтэйгөөр бууба. Тэрэ Ашхэлоон хото ошожо, гушан пилиштүүдые алажа, самсануудыень болон һэлгэхэ хубсаһануудыень абаад, тэдэнээ таабарииень таагшадта үгөөд, эсэгынгээ гэртэ ерэбэ[+].

20Харин хадам эсэгэнь хадамда үгэжэ байһан басаганайнгаа найрта хүрьгэн орожо байһан Самсоонтой танилсажа нүхэсэһэн гушан эрэшүүлэй нэгэндэ тэрэ басагаяа үгэһэн байба.

#### 15


Самсоон пилиштүүдтэ гай тодхор асарба

1Хожомынь, шэниисэ хуряалганай боложо байха үедэ Самсоон һамгантаяа уулзаха гэжэ хадам абындаа эшэгэн бэлэгтэй ерээд, иигэжэ гуйба:

– Би өөрынгөө һамгантай уулзаха гэжэ ерээб. Һамганаймни унтадаг таһалгада орохо зүбшөөл намда үгыт?

Теэд хадам эсэгэнь тэрэниие хадамда үгэһэн басаганайнгаа унталгын таһалгада оруулбагүй. 2Гэбэшье тэрэ Самсоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Басагыемни голоо гэжэ шамайе һанаад, найрта нүхэсэһэн шинии нүхэдэй нэгэндэ хадамнаа һэм. Һамганайшни дүү басаган бүришье сэбэрхэн юм. Ехэ басаганайм орондо дүү басаганиинь шинии һамган болог лэ.

3Теэд Самсоон хадам эсэгэдээ иигэжэ хэлэбэ:

– Мүнөө пилиштүүд[†] өөһэдөөл гэмтэй! Мүнөө би тэдэниие һургахал байхаб!

4Самсоон ошожо, гурбан зуун үнэгэ баряад, һүүл һүлээрнь хоёр хоёроор холбоод, һүүлнүүдэйнь хоорондо бамбар дэнгүүдые уяба. 5Тиигээд бамбар дэнгүүдтээ гал носоогоод, тэдэ үнэгэнүүдээ пилиштүүдэй таряалан руу табиба. Тиигэжэ Самсоон тэдэнэй боолто бухалнуудые, хадагдаагүй таряалан, уһан үзэмэй эшэнүүдые болон тоһон модонуудыень галдан шатааба.

6«Хэн энэ муухай хэрэг хэбэ гээшэб?» – гэжэ пилиштүүд асууба.

Тэдээндэ иигэжэ харюусабад: «Тимнааһаа хүрьгэн орогшо Самсоон энэ хэрэг хэбэ. Ушар юуб гэхэдэ, хадам эсэгэнь тэрэнэй һамгые ондоо хүндэ, тэрэнэй нүхэртэ үгөө юм».

Тиихэдэнь пилиштүүд ошожо, Самсооной һамгые эсэгэтэйнь хамта гэр соонь галдажархибад.

7Самсоон пилиштүүдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад энэ муу хэрэг хэбэт. Теэд би таанадһаа үһөөгөө абахадаал һанаагаа амархаб!

8Самсоон олон пилиштүүдые зэрлигээр хюдажа алаад, ошожо Этаам хабсагайн хабшал соо хоргодон һууба.

9Пилиштүүд ошожо, Иудада[†] майхан хүреэнээ татажа, Лээхи хүрэтэр байрлаад, дайлалдахаар бэлэн болобо.

10Иудада ажаһуугшад тэдээнһээ иигэжэ һураба:

– Таанад юунэй түлөө бидэнтэй тулалдаха гэбэт?

Пилиштүүд тэдээндэ иигэжэ харюусаба:

– Бидэ Самсоониие барижа хүлеэд, бидэнэй арадта хэһэн үйлэ хэрэгтэнь тон адляар тэрэниие хэһээхэеэ ерээбди.

11Гурбан мянган иудынхид Этаам хабсагайн хабшалда ошоод, Самсоонһоо иигэжэ һураба:

– Бидэниие пилиштүүдэй засаг доро мэдэлтэй гэжэ ши мэдэнэ гүш? Ши юундэ иимэ ябадал гаргаабши?

– Тэдэнэр намда ямар муу юумэ хээ һэм, эгээл тиимэ муу юумэ би тэдээндэ хэхэб, – гэжэ Самсоон харюусаба.

12Тиихэдэнь тэдэнэр Самсоондо иигэжэ хэлэбэд:

– Бидэнэр шамайе барижа хүлеэд, пилиштүүдэй гарта үгэхэбди.

Самсоон тэдэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад намайе алахагүйбди гэжэ намда тангариглагты!

13Иудада ажаһуугшад Самсоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ шамайе алахагүйбди. Бидэ шамайе хүлижэ уяад, пилиштүүдэй гарта тушаахабди.

Тиигээд тэдэнэр Самсоониие хоёр шэнэ аргамжаар хүлижэ уяад, хабсагайн хабшалһаа гаргабад.

14Лээхидэ тэдэнэй дүтэлхэдэ, пилиштүүд баяртайгаар хашхаралдан, тэдэниие угтабад. Эзэнэй[†] Һүлдэ тэрэнэй толгой дээрэ эршэмтэйгээр бууба. Тиихэдэнь маалингын утаһанай галда шатагша шэнгеэр тэрэнэй гарыень хүлин уяһан аргамжа ооһор таһаршаба[+].

15Самсоон һаяхан үхэһэн элжэгэнэй үрүү олоод, тэрээгээрээ мянган пилиштүүдые алаба[+].

16Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

«Үхэһэн элжэгэнэй үрүүгээр
үзэлэй олон дайсадые хюдааб.
Үхэһэн элжэгэнэй үрүүгээр
мянган хүниие алааб!»

17Тиигэжэ хэлээд, Самсоон элжэгэнэйнгээ үрүүе хаяад, тэрэ газараа Раамат-Лээхи гэжэ нэрлэбэ.

18Удангүй тэрэ ундаа ехээр хүрэхэдөө, Эзэниие дуудаад: «Би Танай богоол гээшэб. Та намда агууехэ илалта туйлалгые үршөөгөөт. Харин мүнөө Та ундыемни хүрүүлжэ, намайе бү үхүүлыт, бэлгынгээ үзүүрые отолуулаагүй пилиштүүдэй гарта бү үгыт!» – гэжэ гуйба.

19Тиихэдэнь Эзэн Лээхиин газар доогуур һудал ангайлгажа, газар дороһоо уһа гаргаба. Уһа уужа ундаа харяахадаа, тэрэ һэргэн амидырба. Тиигээд лэ тэрэ газарыень «Дуудагшын булаг» гэжэ нэрлэгдээ һэн. Тэрэ газар Лээхидэ мүнөөшье болотор байдаг юм. 20Иигэжэ Самсоон пилиштүүдэй засагаа барижа байха үедэ хорин жэл соо ударидагша байба.

#### 16


Самсоон Гааза хотодо ерэбэ

1Нэгэтэ Самсоон Гааза хото ошобо. Тиихэдээ тэрэ янхан эхэнэрые хараад, тэрээнтэй гэртэнь оробо[+].

2– Самсоон эндэ ерээ, – гэжэ хэн нэгэн гаазайхидта хэлэбэ.

Тэндэхи зон Самсоониие алаха һанаатайгаар ороһон тэрэ газарыень бүһэлэн хүреэлбэ. Тиихэдээ тэдэнэр хотын хаалта үүдэнэй эргэдэ бэеэ нюужа хоргодоод:

– Үүр сайтар хүлеэебди, Самсоониие алаябди, – гэлсэбэд.

3Самсоон һүниин тэн болотор янхан эхэнэртэй дулаахан хэбтэридэнь хэбтээд, унтариһаа бодожо, газаашаа гараад, хотын хаалта үүдые хоёр тээхи баханануудтайнь болон шэбхэ хаалтатайнь хамта газарһаа һугалжа, тэдэнээ дала мүрэ дээрээ үргэлөөд, Хэброоной хажуудахи хада дээрэ абаашаба.


Самсоон ба Далиилаа

4Тэрэнэй һүлээр Самсоон Сорээк хүнхэртэ ажаһуудаг Далиилаа гэжэ нэрэтэй эхэнэртэ дурлашаба.

5Пилиштүүдые[†] зонхилогшод Далиилаада ерээд:

– Тэрэниие диилэжэ бидэнэй хүлихын тула ши тэрэниие аргадажа, үгэдөө оруулаад, хаанаһаа тэрэ агууехэ хүсэтэй болоноб гэжэ мэдэ. Тиибэлшни, бидэнэй хүн бүхэн шамда мянга нэгэ зуун мүнгэн зоос үгэхэ, – гэжэ хэлэбэд[+].

6Далиилаа Самсоонһоо иигэжэ һураба:

– Ши хаанаһаа агууехэ хүсэ шадал олонобши? Шамайе диилэхын тула ямар юумээр уялтайб гэжэ намда нюусаяа хэлэжэ үгыш?

7Самсоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ намайе һурша номо хүбшэлдэг хатаагаагүй долоон шэнэ хүбшээр хүлибэлнь, би юрын хүнүүд шэнги агууехэ хүсэ шадалгүй болохоб.

8Тиихэдэнь пилиштүүдые зонхилогшод һурша номо хүбшэлдэг хүсэд һайнаар хатаагаагүй долоон шэнэ хүбшэнүүдые Далиилаада үгэбэд.

Далиилаа тэдээгээрнь Самсоониие хүлижэ уяба. 9Тиихэдэнь тэдэнэй нэгэн Далиилаагай унтадаг таһалга соо хоргодоод байба.

Далиилаа Самсоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Самсоон! Пилиштүүд шамайе барихаяа ерэбэд!

Самсоон олһон һабагшые галда дүргэһэн шэнгеэр һурша ном хүбшэлдэг тэдэ хүбшэнүүдыень тоосоогүй бэлэхэнээр таһалба. Тиихэдэнь тэдэнэр Самсооной агууехэ хүсэ шадалайнь нюусые мэдэбэгүй.

10Далиилаа Самсоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Ши намайе мэхэлээш! Мүнөө намда хэлэл даа, юугээр шамайе уялтайб?

11Самсоон Далиилаада иигэжэ хэлэбэ:

– Хэзээдэшье хэрэглэгдээгүй шэнэ аргамжануудаар намайе хүлибэлнь, би юрын хүнүүд шэнги агууехэ хүсэ шадалгүй болохоб[+].

12Далиилаа Самсоониие шэнэ аргамжануудаар хүлеэд, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Самсоон! Пилиштүүд шамайе барихаяа ерэбэд!

Тиихэдэнь тэдэнэй нэгэн Далиилаагай унтадаг таһалга соо хороод байба. Самсоон тэдэ аргамжануудыень һабагша шэнгеэр таһалба.

13Далиилаа Самсоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Ши намайе дахин мэхэлжэ, худалаар хэлэбэш. Шамайе юугээр уялтайб гэжэ намда нюусаяа хэлыш даа?

Самсоон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ минии толгойһоо долоон багса үһэ абажа, тэдээнээрни утаһануудтай хамта бүдэй һуури табижа гүрөөд, тэдэнээ бүд нэхэдэг станогто модон хадааһаар хадаа һааш, би юрын хүн шэнги агууехэ хүсэ шадалгүй болохоб.

14Далиилаа Самсоониие өөрынгөө үбдэг дээрэ унтуулба. Тэрэнэй унтахадань, Далиилаа тэрэнэй толгойһоо долоон багса үһэ хайшалжа абаад, тэдээгээрнь утаһануудтай хамта бүдэй һуури табижа гүрөөд, тэдэнээ бүд нэхэдэг станогто модон хадааһаар хадаад: «Самсоон! Пилиштүүд шамайе барихаяа ерэбэ!» – гэжэ Далиилаа хашхарба.

Самсоон нойрһоо һэреэд, станогоо бүдтэйнь хамта газарһаа һуга татан бодобо.

15Далиилаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ ши намда үнэн зүрхэнһөө этигэн найдадаггүй аад, намда дуратайб гэжэ юундэ хэлэнэш? Ши намда нюусаяа хэлэхэ дурагүйш. Хаанаһаа агууехэ хүсэ шадал абанабиб гэжэ ши намда хэлэнгүй, намайе гурба дахин мэхэлээш[+].

16Далиилаа үдэр бүхэндэ нюусыень мэдэжэ абахаяа Самсоониие гуйһан үгэнүүдээрээ хашараан зобоожо, тэрэнэй һэргэлэмжые мохообо.

17Һүүлэй һүүлдэ Самсоон Далиилаада иигэжэ хэлэбэ:

– Минии толгойн үһые хайшалжа болохогүй. Ушар юуб гэхэдэ, би эхынгээ умай соо байхадаа, өөрыгөө Эзэндэ[†] зорюуланхайб. Хэрбэеэ үһыемни хайшалаа һаань, минии агууехэ хүсэ шадал бууража, юрын хүн шэнги болохоб[+].

18Самсоон өөрынгөө нюусые намда хэлэбэ гэжэ Далиилаа мэдээд, пилиштүүдые зонхилогшодто хүниие эльгээхэдээ, тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Ерэгты. Энэ удаа тэрэ намда өөрынгөө нюусые хэлэбэ.

Пилиштүүдые зонхилогшод мүнгэн зоос абаад, Далиилаада ерэбэд. 19Далиилаа Самсоониие өөрынгөө үбдэг дээрэ унтуулаад, хүниие дуудажа ерүүлбэ. Тэрэ хүн Самсооной толгойн долоон багса үһыень хайшалба. Тиихэдэнь Самсооной агууехэ хүсэн бууража, тэрэ юрын лэ хүн болошобо.

20Далиилаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Самсоон! Пилиштүүд шамайе барихаяа ерэбэ!

Самсоон нойрһоо һэреэд, иигэжэ сэдьхэбэ: «Гэмгүйдөө. Би энэшье удаа бэеэ абарха нэгэ арга олохол байхаб». Теэд тэрэ Эзэндэ орхюулһанаа мэдэбэгүй.

21Пилиштүүд тэрэниие барижа, нюдыень тэһэ хадхаад, Гааза асархадаа, тэрэниие хүрэл хоёр гэнжээр гэнжэлбэ. Тиигээд тэрэниие түрмэдэ һуулгажа, тэндэ һуугшадтай хамта шэниисын хоолос сохилгондо зараба.

22Тэндэ шэниисын хоолос сохихо ажалда ябахадань, тэрэнэй толгойн дээрэхи хайшалуулһан газартань үһэн дахин ургажа эхилбэ.


Самсооной наһа баралга

23Пилиштүүдые зонхилогшод өөһэдынгөө бурхан[†] Дагоондо асари ехэ үргэл үргэжэ, хүхилдэн сэнгэхэеэ эндэ суглараад, иигэжэ хэлэбэд:

– Бидэнэй бурхан бидэнтэй дайлалдаһан Самсоониие бидэнэй гарта тушааба![+]

24Пилиштүүд Самсоониие хараад, өөһэдынгөө бурханиие магтан, иигэжэ дуулалдабад:

– Бидэнтэй дайлалдагшые, бидэнэй газар хооһологшые, бидэнэй үхэһэн бэеэр, орон нютагыемнай дүүргэгшые бидэнэй бурхан бидэнэй гарта тушаагаал!

25Найрлан сэнгэжэ байһан пилиштүүд иигэжэ хашхаралдабад:

– Түрмэһөө Самсоониие эндэ асарагты! Тэрэ бидэниие сэнгүүлэн хүхеэг!

Тэдэнэр Самсоониие харанхы түрмэһөө асаруулаад, бидэниие сэнгүүлэн хүхеэ гэжэ тэрээндэ захирба. Хүтэлөөд ябагша залуухан хүбүүн Самсоониие Дагоон бурханай һүмын досоохи хоёр бахана тулгын хоорондо хүтэлэн асарба.

26Самсоон гарһаань хүтэлөөд ябаһан залуу хүбүүндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би энэ гэрые бүхэлжэ баридаг бахана тулгыень барижа үзэһүүб. Ши намайе хүтэлжэ, тэндэ абааша. Би тэрэ бахана тулга түшэжэ, халта амарһууб.

Залуу хүбүүн Самсоониие хүтэлжэ, бахана тулгада абаашаба.

27Эрэшүүл болон эхэнэрнүүд тэрэ һүмэ[†] соо багтажа ядан зогсобод. Тэндэ бүхы пилиштүүдые зонхилогшод байба. Һүмын орой дээрэнь гурба мянган эрэшүүл болон эхэнэрнүүд Самсооной сэнгүүлжэ хүхеэлгэхыень хүлеэнэд.

28Самсоон Эзэниие дуудан, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн минии, намайе һаныт! Мүнөө Бурхан намда хүсэ шадал үгыт! Өөрынгөө хоёр нюдэнэй түлөө эдэ пилиштүүдһээ үһөөгөө абаһуулби!

29Самсоон һүмые бүхэлжэ баридаг хоёр бахана тулгын хоорондо орожо, баруун гараараа нэгыень, зүүн гараараа нүгөөдыень тулган бариба. 30Тиигээд Самсоон иигэжэ хэлэбэ:

– Би пилиштүүдтэй хамта үхэһүүб!

Тэрэ бүхы хүсөөрөө тэдэ бахана тулгануудые хоёр тээшэнь түлхибэ. Тиихэдэнь тэндэ байһан бүхы пилиштүүдые зонхилогшод болон хүнүүд һандаржа унаһан һүмэдэ даруулжа үхэбэд.

Тиигэжэ Самсоон амиды ябахадаа алаһан хүнүүдһээ бүри олон хүнүүдые өөрынгөө үхэлөөр алаба.

31Тэрэнэй аха дүүнэр болон тэрэнэй эсэгын бүхы гэр бүлэ ерэжэ, тэрэнэй хүүр бэеыень абабад. Тиигээд тэдэнэр Самсоониие Цораа болон Эштаһоол хоёрой хоорондо эсэгыень хүдөөлүүлһэн Манооһаагай агы нүхэн хуурсагта хүдөөлүүлбэ.

Самсоон хорин жэл соо Израилиин ударидагша байһан юм.

#### 17


Михаагай бурхануудай дүрсэ хүрэгүүд

1Эпрааим угайхидай ажаһуудаг хадалиг орон нютагта Михаа гэжэ нэрэтэй хүн байба. 2Михаа өөрынгөө эхэдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шинии мянга нэгэ зуун шээкэл мүнгэнэй үгы болоходонь, ши минии хажууда ерээд, хараалай[†] муу хараалаар хараагаа бэлэйш. Тэдэ мүнгэншни намда байна. Би хулуугааб.

– Минии хүбүүн, Эзэн[†] шамайе адислаха болтогой![†] – гэжэ тэрээндэ эхэнь хэлэбэ[+].

3Михаа өөрынгөө эхэдэ мянга нэгэ зуун шээкэл мүнгэ бусааба. Тиихэдэнь эхэнь хүбүүндээ иигэжэ хэлэбэ:

– Би энэ мүнгөө арюудхажа, хүбүүнэйнгөө түлөө Эзэндэ зорюулан үргэнэб. Энэ мүнгөөрни шабар болон шудхамал бурхануудай[†] дүрсэнүүдые бүтээг[+].

4Михаа өөрынгөө эхэдэ тэдэ мүнгыень бусааба. Тэрэнэй эхэ хоёр зуун шээкэл мүнгэ абаад, тэдэнээ мүнгэшэ дарханда үгэбэ. Мүнгэшэ дархан шабараар болон мүнгэ шудхажа бурхануудай дүрсэнүүдые бүтээгээд, тэдэнээ Михаагай гэр соо табиба[+].

5Михаа бурхануудай дүрсэнүүдтэ һүгэдэн мүргэдэг гэртэй болобо. Тэрэ эфод[†] болон терафим[*] хэжэ, хүбүүдэйнгөө нэгэндэ һахил хүртөөлгөөд, тэрэниие өөрынгөө санаарта болгобо[+].

6Тэрэ сагта Израильда[†] хаанай үгы байһан тула хүн бүхэн зүб гэжэ һанаһан лэ юумэеэ хэдэг байба[+].

7Эгээл тэрэ үедэ Иудын Бэтлэһээм хотодо Иудын обогой залуу левит хүбүүн ажаһууба[+]. 8Ажамидархын тула хамаагүй хаанашье тогтон байрлахаб гэжэ тэрэ залуу хүбүүн сэдьхээд, Бэтлэһээмһээ гаража ошобо. Тэрэ яба ябаһаар Эпрааимай уг удамуудай ажаһуудаг хадалиг орон нютагта байһан Михаагай гэртэ ерэбэ.

9– Ши хаанаһаа ерэбэш? – гэжэ Михаа тэрээнһээ һураба.

– Би Иудын Бэтлэһээмһээ уг гарбалтай[†] левит хүнби, хоолойгоо тэжээхэ, ажамидарха газар бэдэрнэб, – гэжэ залуу хүбүүн харюусаба.

10– Манайда байгыш даа. Ши минии эсэгэ ба санаарта боло. Би жэл бүхэндэ шамда арбан шээкэл мүнгэ үгэхэб, хубсаһа болон эдеэ хоолоор хангахаб, – гэжэ Михаа тэрээндэ дурадхаба.

11Залуу левит хүбүүн зүбшөөжэ, Михаагай гэртэ байжа, тэрэнэй түрэһэн хүбүүн шэнги болобо.

12Михаа залуу хүбүүндэ һахил хүртүүлжэ, өөрынгөө санаарта болгобо.

13– Минии гэртэ левит хүбүүнэй санаарта болоходонь, мүнөө Эзэн намда туһалха гэжэ би найданаб, – гэжэ Михаа хэлэбэ.

#### 18


Даанай обогойхид Лааһиш хотынхидые диилэбэ

1Тэрэ үедэ Израильда[†] хаан үгы байба. Даанай обогойхид байрлан нютагжаха газар өөһэдтөө бэдэрбэд. Ушар юуб гэхэдэ, Израилиин бусад обогуудай хубаариин хубита газартай болоходонь, Даанай обогойхидто хубаариин хубита газар хүртөөгүй юм[+]. 2Тиимэһээ Даанай обогой зон нютагжан байрламаар газар хараашалан бэдэржэ ерэхыень Цораа болон Эштаһоол хотонуудһаа хүсэтэй табан сэрэгшэдые шэлэжэ олоод:

– Ябагты, нютагжан байрламаар газар бэдэрэгты, – гэжэ тэдэндэ хэлэбэд.

Тэдэнэр Эпрааимай обогойхидой ажаһуудаг хадалиг орон нютагта байдаг Михаагай гэртэ ерээд, тэндэ хонобод[+].

3Михаагай гэртэ байхадаа, тэдэнэр залуу левит хүбүүнэй дуу дуулаад, тэрэ гэртэнь ороод:

– Хэн шамайе эндэ асарааб? Ши эндэ юу хэнэш? Ши юундэ эндэ байнаш? – гэжэ санаартаһаа асуубад.

4Тэнэжэ тулижа ябахадань, Михаагай туһалһан тухай дурдаад, залуу хүбүүн тэдэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Михаа намайе хүлһэлөө. Би тэрэнэй санаарта болооб.

5Тэдэнэр тэрэ залуу хүбүүндэ иигэжэ хэлэбэд:

– Бидэнэй зорижо ябаһан аян зам амгалан тайбан гү, хэрэгнай бүтэсэтэй байха гү гэжэ ши Бурханһаа[†] асуужа үгэ[+].

6Санаарта тэдэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Энхэ амгалан ябагты. Ошожо ябаһан аян замыетнай Эзэн[†] хараха.

7Табан сэрэгшэ тэндэһээ саашаа ошожо, Лааһишта ерэбэ. Тиихэдээ тэдэнэр эндэхи арадые сидоонуудай ёһо заншал баримталжа, амгалан тайбан, аалин номгон ба һанаа амар ажаһууна, энэ орон нютагта дутаха юумэн болон засаг бариха хүн үгы гэжэ харабад. Тэдэнэр сидоонуудһаа холо байһан тула хэнтэйшье харилсаа холбоогүй байбад[+].

8Табан сэрэгшэ Цораа болон Эштаһоол хотонуудтаа бусажа ерэбэд. Тиихэдэнь аха дүүнэрынь тэдээнһээ иигэжэ һурабад:

– Таанад юу мэдэжэ ерэбэт?

9Тэдэнэр иигэжэ харюусабад:

– Дайгаар тэдээндэ добтолон ороёбди. Бидэ тэрэ орон нютаг хараабди. Ехэл һайн газартай орон нютаг байна. Таанад юу хүлеэнэт? Тэндэ дайгаар добтолон орохоёо бү удаашарагты! Угаймнай баялиг болохо тэрэ орон нютаг эзэлэебди! 10Таанад һанаа амар байдаг арадые мэдэлдээ абахадаа, тэндэхи газарнуудынь үргэн ба уужам, тэндэ хамаг юумэн элбэг дэлбэг байна гэжэ харахат. Бурхан тэрэ газарнуудые бидэнэй гарта тушаанал!

11Даанай обогой зургаан зуун сэрэгшэд дайшалхы элдэеэ бүһэлжэ, Цораа болон Эштаһоол хотонуудһаа гаража ошобо. 12Тэдэнэр түрүүшээр Иудын Кирьяат-Еариимдэ ошоод, майхан хүреэнээ татабад. Кирьяат-Еаримай хажуудахи тэрэ газарые «Маханээ-Даан» гэжэ мүнөө болотор нэрлэдэг юм[+].

13Тэндэһээ тэдэнэр Эпрааимай уг удамуудай ажаһуудаг хадалиг орон нютаг ошожо, Михаагай гэртэ ерэбэд. 14Лааһиш нютаг шэнжэлэн хаража ерэһэн тэдэ табан сэрэгшэд бусад сэрэгшэдтээ иигэжэ хэлэбэд:

– Эдэ гэрнүүдэй нэгэн соо эфод,[†] терафим, шабар болон шудхамал бурхануудай хүрэгүүд байдаг. Тэдэнииень яалтайб гэжэ таанад бодожо үзэгты.

15Тэдэнэр Михаагай гэрэй хажууда тогтожо, залуу левидэй гэртэ ороод, санаартые мэндэшэлбэд.

16Тиихэдэнь дайшалхы зэбсэгээ бүһэлһэн Даанай обогой зургаан зуун сэрэгшэд хаалта үүдэнэйнь хажууда зогсобод.

17-18Хаалта үүдэнэй хажууда зургаан зуун сэрэгшэдтэй хамта санаартын зогсоходо, тэндэхи газар шэнжэлжэ хараһан табан сэрэгшэ Михаагай гэртэ орожо, шабараар болон шудхажа хэһэн бурхадай дүрсэ хүрэгүүдые, эфод, терафим абабад. Тиихэдэнь залуу левит санаарта тэдээнһээ иигэжэ асууба:

– Таанад юу хэжэ байнабта?

19Тэдэнэр залуу санаартада иигэжэ хэлэбэд:

– Абяа гарангүй, аниргүй бай! Бидэнтэй хамта ябалса, бидэнэй эсэгэ ба санаарта болохош! Ганса хүнэй санаарта байнхаар Израилиин бүтэн нэгэ обогой санаарта байбал шамда дээрэ бэшэ аал?

20Санаарта баярлаад, эфод болон терафим, шабар болон шудхамал бурхануудай дүрсэ хүрэгүүдые абажа, тэдэнтэй хамта ябалсаха болобо. 21Сэрэгшэд байра дээрээ эрьелдээд, үхи хүүгэдээ, үхэр малнуудаа болон зөөри зөөшэнүүдээ урдаа оруулжа, Михаагай гэрһээ холодожо эхилбэд.

22Михаа болон тэрэнэй хүршэнэр сугларжа, хойноһоонь мүрдэн, тэдээндэ дүтэлбэд. 23Ара нюрганһаань тэдэнэй оог хашхаралдаа табилдахада, зургаан зуун сэрэгшэд ябадалаа зогсоожо, гэдэргээ эрьелдээд:

– Шамда юун хэрэгтэйб? Ши юундэ хүнүүдые суглуулбаш? – гэжэ Михааһаа асуубад. 24Михаа тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад минии бүтээлгэһэн бурхануудай дүрсэнүүдые, минии санаартые юундэ абаад ошохотнайб? Би юушьегүй үлэбэб! Шамда юун хэрэгтэйб гэжэ таанад юундэ намһаа асуубат[+]?

25Даанай обогойхид тэрээндэ иигэжэ хэлэбэд:

– Ши аниргүй боло, бү дуугара! Сухалтай зон бидэнэй дунда олон ябана. Бидэнэй дайгаар таанадта добтолоо һаа, шамда, шинии гэр бүлэдэ болон орон нютагташни хосорол ерэхэ!

26Тиигэжэ занаад, Даанай обогойхид аян замаа үргэлжэлүүлэн саашалба. Эдэнэр намһаа булюу хүсэтэй гэжэ Михаа ойлгоод, гэртээ бусаба.

27Тэдэнэр Михаагай бүтээлгэһэн бурхануудай дүрсэ хүрэгүүдые болон санаартые абаад, Лааһиш ерэжэ, номгон даруугаар ба һанаа амар ажаһууһан арадые һэлмээрээ сабшаад, тэндэхи хотонуудыень галдан шатаабад[+].

28Сидоонһоо холо, мүн хэнтэйшье харилсаа холбоогүй байһан тэдээндэ хэншье туһалбагүй. Тиихэдэ Лааһиш хото Бэт-Рэхообой хажуудахи хүнхэртэ байгаа. Тэдэнэр тэрэ хотые һэргээн бодхоогоод, тэндэ ажаһуухаяа нүүжэ ерээ һэн[+]. 29Тиихэдэ тэдэнэр Израилиин хүбүүнэй, Даан элинсэгынгээ нэрээр тэрэ хотые нэрлээ юм. Урдандаа тэрэ хото Лааһиш гэжэ нэрэтэй байгаа.

30Даанай угай хүбүүд шабараар болон шудхажа бүтээһэн бурхануудай дүрсэ хүрэгүүдые өөһэдынгөө хотодо табибад. Тэдэнэр Мэнашшээһээ гараһан Гэршоомой хүбүүн Ёнатааниие өөһэдынгөө санаарта болгобод. Ёнатаан болон тэрэнэй хүбүүд Даанай обогой зоной нүүлгэхэ саг хүрэтэр тэрэ газартаа санаартад байһан юм[+].

31Бурханай һүмын Шилоодо байха үе сагта Даанай үри һадаһад Михаагай бүтээлгэһэн тэдэ бурхадай дүрсэ хүрэгүүдтэ шүтэн мүргэжэ байһан юм[+].

#### 19


Левит ба тэрэнэй баряанай эхэнэр

1Тэрэ үе сагта Израильда[†] хаан үгы байгаа. Эпрааимай зоной ажаһуудаг орон нютагта нэгэ левит хүн ажаһууба. Тэрэ хүн Иудын Бэтлэһээм хотоһоо баряанай эхэнэрые гэртээ асаржа, тэрээнтэй хамтарба[+]. 2Тэрэ залуу һамганиинь үбгэнтэеэ хэрэлдэжэ эрхээд, гэрһээ арилжа, Иудын Бэтлэһээмдэ байдаг эсэгынгээ гэртэ ошоод, дүрбэн һара болобо.

3Левит хүн зарасаяа болон хоёр элжэгэ абаад, үнөөхи эхэнэрээ аргадажа, өөрынгөө гэртэ асархын тула тэрэ хото ерэбэ.

Тэрэ эхэнэр үбгэеэ эсэгынгээ гэртэ оруулба. 4Залуу эхэнэрэй эсэгэ хүрьгэнөө хаража баяртайгаар угтаад, гэртэнь хонохые тэрээндэ дурадхаба. Левит хүбүүн хадам эсэгындээ гурбан хоногто эдеэлбэ, ууба, унтаба.

5Левит хүбүүн дүрбэдэхи үдэрэй эртэ үглөөгүүр бодоод, гэртээ харихаяа түхеэршэбэ. Тиихэдэнь хадам эсэгэнь тэрээндэ иигэжэ дурадхаба:

– Эдеэлжэ хүсэ шадал ороод, гэртээ харииш даа.

6Левит хүбүүн аян замда гарахаяа болижо, хадам эсэгэтэеэ хамта эдеэлбэ, ууба. Хадам эсэгэнь тэрээндэ иигэжэ дурадхаба:

– Үшөө нэгэ һүни хоножо амара, сэнгэ.

7Теэд левит хүбүүн ябаха тээшээ түхеэршэбэ. Тиихэдэнь хадам эсэгэнь тэрэниие аргадажа, гэртээ хонуулха болгобо.

8Левит хүбүүн табадахи үдэрэй эртэ үглөөгүүр бодоод, ябахаяа түхеэршэбэ. Тиихэдэнь залуу эхэнэрэй эсэгэ хүрьгэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Эдеэлжэ хүсэ шадал оро, үдэ болотор амара.

Тэдэ хоёр хамта һуугаад, эдеэлбэд, уубад.

9Залуу хүбүүн бодожо, баряанайнгаа эхэнэртэй болон зарасатаяа хамта ябахаяа түхеэршэбэ. Тиихэдэнь залуу эхэнэрэй эсэгэ хүрьгэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Үдэр үнгэржэ, үдэшын боро хараан буужа дүтэлөө. Эдеэлжэ, сэнгэжэ эндээ хоныш даа. Үглөөдэр эртэхэн бодоод, гэртээ бусахаяа аян замда гараарайш.

10Теэд левит үшөө дахин хонохоһоо арсажа, һууриһаа бодоод, өөрынгөө элжэгэнүүдые болон баряанай эхэнэрые абаад, Евүүс (мүнөө Иерусалим)[†] хото тээшэ ошобо[+].

11Тэдэнэй Евүүс хотодо дүтэлхэдэнь, наран хадын саана орохо дүтэлөөд байба. Тиихэдэнь зараса өөрынгөө эзэндэ[†] иигэжэ дурадхаба:

– Евүүсүүдэй энэ хотодо орожо хоноёбди.

12– Үгы. Бидэнэр израильшуудай бэшэ, ондоо арадай ажаһуудаг хотодо оронгүй, Гибаа хүрэтэр ошоёбди, – гэжэ левит хүбүүн харюусаад, зарасадаа иигэжэ дурадхаба: 13– Гибаа гү, али Рамаа хүрэебди, тэдэнэй али нэгэндэнь хонуужабди.

14Тэдэнэр саашалбад. Бэньямиинэй угайхидай ажаһуудаг Гибаада тэдэнэй дүтэлхэдэнь, наран хадын саана оробо. 15Тиихэдэнь тэдэнэр Гибаа ошоһон харгыгаар хото руу хонохоёо ошобод. Тиигээд тэрэ хотын талмай дээрэ ерэжэ һуубад. Теэд хэншье тэдэниие хонуулхаяа гэртээ урибагүй.

16Үдэшэлэн нэгэ үбгэн ажалаа дүүргээд, таряаланһаа бусахадаа, тэрэ талмай дээгүүр гэртээ ошожо ябаба. Тэрэ үбгэн Эпрааимай угай хүн аад, Гибаада ажаһуугаа. Харин энэ хотын ехэнхи зон Бэньямиинэй обогой һэн.

17Үбгэжөөл хотын талмай дээрэ һууһан тэрэ левидые хараад:

– Ши хайшаа зорибош? Ши хаанаһаа ябанаш? – гэжэ асууба.

18Үнөөхи эрэ хүн үбгэжөөлдэ иигэжэ харюусаба:

– Бидэ Иудын Бэтлэһээмһээ Эпрааимай угайхидай ажаһуудаг хадалиг орон нютаг руу ошожо ябанабди. Би тэндэхиб. Би Иудын Бэтлэһээм ошооб, харин мүнөө өөрынгөө гэртэ бусажа ябанаб. Теэд хэншье намайе урижа, гэртээ оруулнагүй. 19Элжэгэдтэмни һолоомон болон тэжээл бии, намда, минии эхэнэртэ болон зарасада хилээмэн ба үзэмэй дараһан архи бии. Бидэндэ юуншье хэрэггүй.

20– Һанаагаа бү зобо. Шамда байһан юумэн намдашье байха. Гансал ши газаа бү хоныш даа, – гэжэ тэрэ үбгэжөөл хэлээд,[+] 21тэдэниие гэртээ оруулба, элжэгэнүүдтэнь тэжээл үгэбэ. Тэдэнэр хүлөө угаагаад, һуужа эдеэлбэд, уубад.

22Тэдэнэй найрлажа һуухадань, энэ хотодо хэрэгээ дүүрэһэн яндан эрэшүүл тэрэ гэр хүреэлбэ. Тиигээд тэдэнэр үүдэ тоншожо, үбгэжөөлдэ иигэжэ хашхаралдабад:

– Шинии гэртэ орогшые газаашань гарга! Бидэнэр тэрэнииеш хүсөөрөө эдлэхэмнай![+]

23Гэрэй эзэн газаашаа гараад, тэдэниие аргадан, иигэжэ хэлэбэ:

– Болохогүйл, минии аха дүүнэр, гэмтэ ябадал бү хэгты! Энэ хүниие хүсөөрөө бү эдлэгты! Юундэб гэхэдэ, гэртэмни байгша хүн – минии айлшан. 24Намда үхин басаган, тэрээндэ баряанай эхэнэр байна. Би тэдэниие газаашань гаргаһууб. Таанад хамаагүй тэдэниие хүсөөрөө эдлэгты. Харин минии айлшанда бузгай ёһо буруу хэрэг бү хэгты!

25Теэд тэдэнэр гэрэй эзэнэй гуйлтыень дуулабагүй. Тиихэдэнь үнөөхи левит өөрынгөө баряанай эхэнэрые түлхижэ газаашань гаргаад, тэдээндэ үгэбэ. Тэдэнэр баряанай эхэнэрые эмэ гэжэ мэдэмсээрээ, бүхэли һүниндөө тэрэниие хүсөөрөө эдлээд, үүр хираанаар табибад.

26Үүр сайжа байхада үнөөхи залуу эхэнэр үбгэнэйнгөө хоноһон гэртэ бусажа, үүдэнэйнь хажууда унаад, газаа һаруул болотор хэбтэбэ.

27Эртэ үглөөгүүр үнөөхи левит хүбүүн бодоод, аян замаа үргэлжэлүүлхэеэ газаашаа гараба. Тиихэдэнь үнөөхи баряанайнь эхэнэр гараа үүдэнэй богоһо дээрэ табяад хэбтэбэ.

28Левит тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бодо, ябаябди!

Теэд тэрэ эхэнэр харюусабагүй. Тэрэ эхэнэр үхэшэһэн байба. Левит хүбүүн тэрэ эхэнэрээ өөрынгөө элжэгэн дээрэ тээгээд, гэртээ бусаба.

29Тэрэ эрэ гэртээ ерээд, хутагаяа абажа, үхэгшэ баряанайнгаа эхэнэрые арбан хоёр хэсэг болгожо, үе мүсөөрынь булгалан отолоод, тэдэнээ Израилиин арбан хоёр обогуудай[†] ажаһууһан орон нютагуудта тарааба[+].

30– Израильшуудай Египедһээ гараһан үдэрһөө энэ үдэр болотор иимэ муухай үйлэ хэрэг бидэнэй дунда болоошье, харагдаашье үгыл! Харагты! Энэ үйлэ хэрэгтэ һанал бодолоо табижа, яаха хээхэ тухай зүбшэн хэлсэгты! – гэжэ энэ муухай үйлэ хэрэг хараһан хүн бүхэн хэлэбэд.

#### 20


Израильшуудай болон Бэньямиинуудай хоорондохи дайн

1Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр ажаһуудаг израильшууд[†] болон Галаадта[†] ажаһуугшад бултадаа нютаг нютагһаа гаража, Мицпаадахи Эзэнэй[†] гэрэй урда сугларбад[+]. 2Тэндэ Израилиин бүхы обогуудай болон бүхы үенүүдэйнь ударидагшад байба. Тэндэ Эзэнэй шэлэһэн арад болон элдэеэ шагтагалан бүһэлһэн дүрбэн зуу мянган сэрэгшэд сугларба. 3Мицпаада израильшууд сугларба гэжэ Бэньямиинэй угай зон дуулаба.

– Ямар ушарһаа энэ муухай үйлэ хэрэг хэгдээб гэжэ хэлыт? – гэжэ израильшуудай ударидагшад асуубад.

4Алуулагша эхэнэрэй үбгэн болохо үнөөхи левит тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би баряанайнгаа эхэнэртэй хамта Бэньямиинэй Гибаа хотодо хонохоёо ерээ бэлэйб. 5Гибаагай эрэшүүл намда эсэргүүсэн бодожо, хоножо байһан гэрыемни тойрон хүреэлөө һэн. Тэдэнэр намайе алаха зорилготой байгаа. Тэдэнэр минии баряанай эхэнэрые хүсөөрөө эдлэжэ зобоогоод алаа. 6Би баряанайнгаа эхэнэрые хэсэгүүд болгожо отолоод, тэдэнээ нэгэ нэгээр израильшуудай эзэмдэжэ байһан бүхы орон нютагуудта тараажа эльгээгээб. Ушар юуб гэхэдэ, Бэньямиинэйхид Израильда хуули буса ба эшхэбтэр үйлэ хэрэг хэбэ бшуу[+]. 7Мүнөө таанад, израильшууд, энэ үйлэ хэрэг зүбшэжэ, яаха хээхэеэ хэлсэгты!

8Тэдэнэр бултадаа нэгэ хүн мэтээр иимэ шиидхэбэри гаргабад: «Бидэнэй нэгэншье өөрынгөө майханда бү ошог! Бидэнэй хэншье өөрынгөө гэртэ бү бусаг! 9Мүнөө бидэнэр жээрэб хаяжа, Гибаада добтолходо болохо гү, али үгы гү гэжэ мэдэебди. 10Бидэ Израилиин обог бүхэнэй зуун хүнһөө арбан хүниие, мянган хүнһөө зуун хүниие, арба мянган хүнһөө мянган хүниие шэлэжэ абаябди. Тэдэнэр Израильда хорото муухай үйлэ хэрэг хэгшэдые хэһээхэеэ Бэньямиинэй Гээбэ хотодо добтолхоёо ошоһон сэрэгшэдтэ эдеэ хоол асаржа байг! Манай сэрэг Бэньямиинэй газар дээрэхи Гээбэ ошожо, энэ муухай үйлэ хэрэгэйнь түлөө тэдэнһээ үһөөгөө абаг!»

11Тиигээд Израилиин сэрэгшэд Гибаада добтолхоёо хажуудань ошобо. 12Израилиин обогуудай болон үенүүдэйнь ударидагшад хандалга бэшэгтэйгээр элшэдээ Бэньямиинэй бүхы үенүүдтэ эльгээбэ. Тэрэ хандалга бэшэг соонь иигэжэ бэшээтэй байба: «Таанад ямар муухай үйлэ хэрэг хэбэ гээшэбта? 13Таанад хэрэгээ дүүрэһэн яндан бүхы эрэшүүлые Гибаа хотоһоо барижа, бидэндэ үгэгты. Бидэнэр тэдэниие алажа, хорото муухай ябадал Израильһаа зайсуулхамнай!»

Теэд Бэньямиинэй обогой сэрэгшэд Израилиин сэрэгшэдэй, өөһэдынгөө аха дүүнэрэй үгыень дуулабагүй[+]. 14Тиигээд тэдэнэр өөһэдынгөө хотонуудые орхижо, Израилиин сэрэгшэдтэй дайлалдахаяа Гибаа хотодо сугларбад. 15Тэрэ үдэр бусад хотонуудһаа Гибаада сугларһан Бэньямиинэй обогойхиной элдэеэ хуйһаань һугалжа шадаха сэрэгшэдэй тоо хорин зургаа мянган эрэшүүл болобо. Тэдээнһээ гадуур Гибаа хотодо ажаһуугшад өөһэдынгөө долоон зуун шэлэгдэмэл сэрэгшэдые израильшуудай урдаһаа эльгээбэ[+]. 16Тэдэ долоон зуун шэлэгдэмэл сэрэгшэд бултадаа һалгайбша ба һур бэһээр шулуу шэдэхэдээ, хилгааһа алдангүй тудадаг байбад[+].

17Бэньямиинэй обогой сэрэгшэдһээ гадуур израильшуудай дүрбэ мянган сэрэгшэд тэндэ сугларба. Тэдэ сэрэгшэд элдэеэ хуйһаань һугалжа шадаха, дайшалхы дүй дүршэлтэй байбад[+].

18Израильшууд бодожо, Бэт-Ээлдэ ерээд, Бурханһаа[†] иигэжэ һураба:

– Бидэнэй хэн эгээн түрүүн Бэньямиинэй угайхидтай дайлалдахаяа ошохоб?

Эзэн тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Иуда[†] эгээн түрүүн ябаха[+].

19Үглөө үглөөгүүрынь израильшууд бодоод, Гибаагай хажууда сэрэгэйнгээ майхан хүреэн татажа байрлаба.

20Тэдэнэр Бэньямиинэй угай сэрэгшэдэй урдаһаа сэрэгээ абаашажа жагсаалда зогсоолгоод, Гибаагай хажууда тэдэнтэй дайлалдахаар бэлэн болобод. 21Бэньямиинэй угай сэрэгшэд израильшуудтай дайлалдахаяа Гибааһаа гарабад. Тэдэнэр тэрэ үдэр хорин хоёр мянган израильшуудые алаба[+].

22Израильшууд урда үдэрынь тогтон байрлаһан газартаа бусажа ерээд, тэдэнтэй дахин дайлалдахаяа бэлдэбэд. 23Тэдэнэр үдэшэ болотор уйлалдабад. Тиигээд тэдэнэр Эзэнһээ иигэжэ асуубад:

– Бидэнэр өөһэдынгөө аха дүүнэр болохо Бэньямиинэй угайхидтай дахин дайлалдахамнай гү, али яахамнайб?

Эзэн тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Урагшаа! Тэдэнтэй дайлалдагты!

24Хоёрдохи үдэр израильшууд Бэньямиинэй угай сэрэгшэдтэй дайлалдахаяа тэдээндэ дүтэлбэд. 25Тэрэ үдэр Бэньямиинэй угай сэрэгшэд Гибааһаа добтолон гарабад. Тиихэдээ тэдэнэр энэ удаа израильшуудай элдэтэй арбан найма мянган сэрэгшэдые алабад.

26Тиихэдэнь израильшуудай бүхы сэрэг Бэт-Ээл хото ошобо. Тэдэнэр тэндэ үдэшэ болотор масаглажа,[†] һүмын тахилай шэрээгэй[†] урда уйлалдаад, Эзэндэ түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] үргэбэд.

27Тиихэдэ Эзэнтэй баталһан хэлсээнэй ханза[†] Бэт-Ээлдэ байба[+].

28Эгээл тэрэ һүмэ[†] соо Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас алба хэдэг байгаа. (Тэрэнэй эсэгэ Эльазаар Аһарооной[†] хүбүүн юм.)

Израильшууд Пинэһаасаар дамжуулжа, Эзэнһээ иигэжэ һурабад:

– Бидэнэр өөһэдынгөө аха дүүнэр болохо Бэньямиинэй угай сэрэгшэдтэй дахин дайлалдахамнай гү, али үгы гү?

Эзэн иигэжэ айладаба:

– Урагшаа! Би үглөөгүүр тэдэниие таанадай гарта дамжуулан үгэхэб.

29Израильшууд Гибаа хотые хүреэлэн тойрожо, тэдэниие отон һуубад[+].

30Гурбадахи үдэр израильшууд Бэньямиинэй угай сэрэгшэдтэ добтолбод. Тиихэдээ тэдэнэр урдынхидаал адляар дайшалхы жагсаалаар жэрылдэжэ, Гибаада дүтэлбэд.

31Бэньямиинэй угай сэрэгшэд урдынхидаал адляар израильшуудые хюдажа, Бэт-Ээл Гибаа хоёрые холбоһон харгын ута руу намнабад. Тиихэдээ тэдэнэр гушаад израильшуудые алабад.

32Бэньямиинэй угай сэрэгшэд иигэжэ сэдьхэнэд: «Бидэнэр эдэниие урдынхи мэтээр алахабди».

Тиихэдэнь израильшууд тэрьедэн зугадааша боложо, дайсадтаа харгыгаар намнуулжа, хотоһоонь холо абаашаха гэжэ сэдьхэбэд[+].

33Бааһал-Тамаарта дайсадаа отон һууһан израильшууд хоргодоһон газарнуудһаа гаража, добтолгондо оробод. Мүн Гээбын баруун талада бэеэ нюужа хоргодоһон израильшууд дайсадтаяа тулалдахаяа нуугаһаа бодобод. 34Израильшуудай арба мянган шэлэгдэмэл сэрэгшэд Гибаа руу добтолон ошобод. Айхабтар шэрүүн тулалдаан болобо. Теэд Бэньямиинэй угай сэрэгшэд гай тодхорто орожо байһанаа ойлгобогүйд.

35Бэньямиинэй угай сэрэг үй бута сохюулаг гэжэ Эзэн үршөөл хайраяа израильшуудта заяаба. Тэрэ үдэр израильшууд дайшалхы һайн бэлэдхэлтэй Бэньямиинэй угайнь сэрэгшэдэй хорин таба мянга нэгэ зуун хүнииень алабад. 36Бэньямиинэй угай сэрэгшэд израильшуудта диилдэжэ байһанаа ойлгобод. Израильшууд Гибаа хотын хажууда бэеэ нюужа хоргодоһон сэрэгшэдэйнгээ гэнтэ добтолгондо найдажа, зорюута гэдэргээ сухариһан байба. Бэньямиинэй угай сэрэгшэд эзэлжэ абаһан газараа тэдээндэ алдабад. 37Нуугада хоргодоод һууһан израильшууд гэнтэ хүл дээрээ бодожо, эршэмтэйгээр добтолон, Гибаа хото соо орожо, һэлмээрээ тэндэхи бүхы зонииень алабад[+]. 38Тиигээд тэдэнэр тэрэ хото соо утаа башхуулан огторгой өөдэ дэгдээжэ, зорюута сухариһан сэрэгшэдтээ добтолгондо дахин орохо дохёо тэмдэг үгэбэд.

39-41Бэньямиинэй угай сэрэгшэд израильшуудые намнажа, гушан сэрэгшэдыень алахадаа: «Түрүүшын тулалдаандал адляар эдэниие диилэжэ байнабди», – гэжэ сэдьхэбэд. Теэд өөһэдынгөө хото сооһоо баглагар хара утаанай огторгой өөдэ дэгдэхые, мүн хотынгоо гал дүлэн соо байхые Бэньямиинэй угай сэрэгшэд гэдэргээ эрьежэ хараба. Тиихэдэнь израильшууд сухарихаяа гэнтэ болижо, һөөргөө добтолон, тэдээнтэй тулалдаба. Бэньямиинэй угай сэрэгшэд ямар гай тодхорто орожо байһанаа харамсаараа, израильшуудта добтолхоёо зүрхэ алдашабад.

42Тэдэнэр израильшуудһаа тэрьедэн зугадажа, сүл губи руу гүйлдэшэбэд. Теэд тэдэнэр тулалдаанһаа тэрьедэжэ шадабагүй. Ушар юуб гэхэдэ, тэрэ хотоһоо гарагшад тэдэниие намнан хүсэжэ алабад.

43Израильшууд тэдэниие тойрон хүреэлбэд. Тиигээд тэдэниие Мэнүүхһээ Гибаагай зүүн тээхи тала хүрэтэр мүрдэн намнабад.

44Иигэжэ Бэньямиинэй угай арбан найма мянган сэрэгшэд алуулба. Тэдэнэр бултадаа хүсэ шадалтай, дайшалхы дүй дүршэлтэй эрэшүүл байгаа юм. 45Тэдэнэй амиды үлэгшэдынь гэдэргээ эрьежэ, сүл губи руу, Риммоон байса хабсагай тээшэ зугадабад. Израильшууд Бэньямиинэй угай таба мянган сэрэгшэдые харгыдань хүсэжэ алабад. Тиигээд израильшууд тэдэниие Гидоом хүрэтэр мүрдэн намнажа, үшөө хоёр мянган сэрэгшэдыень хюдабад[+].

46Тэрэ үдэр элдэеэ һугалжа шадаха Бэньямиинэй угай хорин таба мянган сэрэгшэд алуулба. Тэдэнэр бултадаа эрэлхэг зоригтой сэрэгшэд байһан юм. 47Гэбэшье Бэньямиинэй угай зургаан зуун сэрэгшэд сүл губи руу, Риммоон байса хабсагай тээшэ гүйлдэжэ, тэндэ дүрбэн һара соо хоргодон байбад.

48Израильшууд Бэньямиин эсэгын зоной ажаһуудаг орон нютагта һөөргөө тэхэрижэ, тэндэхи бүхы хүнүүдыень болон үхэр малнуудыень һэлмээрээ алаад, харгы замдань байһан бүхы хотонуудыень галдан шатаабад.

#### 21


Бэньямиинэй хүбүүдэй һамгад

1Израильшууд[†] Мицпаада иигэжэ тангариглабад: «Бидэнэй хэншье басагадаа Бэньямиин обогой хүбүүдтэ хадамда үгэхэгүй»[+].

2Израильшууд Бэт-Ээл хотодо ерээд, Бурханай[†] гэртэ үдэшэ болотор һуухадаа, шангаар уйлалдабад. 3Тиигээд тэдэнэр иигэжэ Эзэндэ[†] хэлэбэд:

– Эзэн, Израилиин Бурхан! Израильда энэ үйлэ хэрэг юундэ болобо гээшэб? Мүнөө обогуудай нэгэн Израильда үгы болобол!

4Үглөө үглөөгүүрынь израильшууд тэндэ үргэлэй шэрээ[†] бодхоогоод, түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] үргэбэд. Тиихэдээ израильшууд бэе бэеһээ иигэжэ асуубад:

– Израилиин бүхы обогуудһаа хэн Эзэнэй гэртэ суглаанда ерэбэгүйб?

5Иигэжэ тэдэнэр асуугаад, Эзэнэй гэртэхи сугларалганда, мүн Мицпаа хотодо ерээгүй хүнүүд алуурта хүртэхэ гэжэ хатуу тангариг үгэбэд.

6Израильшууд аха дүү болохо Бэньямиин обогой хүнүүдые хайрлаад, иигэжэ хэлэбэд: «Мүнөөдэр Израилиин обогуудай нэгэн үгы хэгдэбэ[+]. 7Өөһэдынгөө басагадые Бэньямиин обогой хүбүүдтэ хадамда үгэхэгүй гэжэ Эзэнэй гэртэ тангариглаһан аад, бидэнэр амиды үлэгшэ хүбүүдтэнь һамга абаха басагадые хаанаһаа олохобибди?»

8Һүүлдэнь израильшууд бэе бэеһээ иигэжэ асуубад: «Израилиин бүхы обогуудһаа хэн Мицпаа хото Эзэнэй гэртэ ерээгүйб?»

Галаадай[†] Ябээшдэ ажаһуугшадһаа хэншье Эзэнэй гэртэ сугларалганда ерэбэгүй[+]. 9Бүхы сэрэгүүд эндэ сугларба. Теэд Галаадай Ябээшһээ хэншье тэдэнэй энэ сэрэгтэ орохоёо ерэбэгүй.

10Тиихэдэнь израильшуудай бүлгэм арбан хоёр мянган шамбай шиираг сэрэгшэдые тэрэ хотодо добтолон оролгондо эльгээхэдээ, тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад Галаадай Ябээш хото ошожо, һэлмээрээ тэндэхи эхэнэрнүүдые үхи хүүгэдтэйнь хамта алагты! 11Тэдэнэй бүхы эрэшүүлые, эрэшүүлтэй унтаһан тэдэнэй бүхы эхэнэрнүүдые хараалай[†] муу хараалдаа болон үхэлдэ үгэгты! Энэ хадаа таанадта үгэһэн нангин[†] захиралта мүн![+]

12Тэдэнэр Галаадай Ябээш хотынхидой дундаһаа хурисал үзөөгүй дүрбэн зуун үхидые олоод, тэдэниие ханаһаанай[†] газар дээрэхи Шилоодо байрлаһан израильшуудай хотон хүреэндэ[†] асарбад[+]. 13Һүүлдэнь Израилиин бүлгэм эбтэй оролгые соносхохыень элшэдээ Риммоон байса хабсагайда хоргодоод байһан Бэньямиинэй угай сэрэгшэдтэ эльгээбэ[+].

14Бэньямиинэй угай сэрэгшэд гэртээ бусабад. Израильшууд Галаадай Ябээш хотоһоо асарһан үнөөхи хурисал үзөөгүй үхидөө һамга хэхыень тэдээндэ үгэбэд. Теэд тэдээндэ үхид хүртэбэгүй.

15Эзэн Израилиин бүхы обогуудай нэгэ эсэгын зониие үгы болгуулаа. Тиихэдэнь израильшууд Бэньямиин обогой алуулһан зониие шаналбад.

16Израилиин бүлгэмэй аха захатад иигэжэ һанаа үнөөндэ абташабад: «Бэньямиин обогой бүхы эхэнэрнүүд алуулаа. Бидэнэр амиды үлэһэн эдэ эрэшүүлдэнь һамгадые хаанаһаа оложо үгэхэмнай гээшэб?»

17Тэдэнэр иигэжэ хэлэбэд: «Бэньямиин обогой хосоржо үгы болгохогүйн тула угай хубита хубаариин газарыень амиды үлэһэн эдэ эрэшүүлдэ үлөөебди. 18Теэд бидэнэр өөһэдынгөө үхидые эдэнэртэ хадамда үгэхэ аргагүйбди».

Ушар юуб гэхэдэ, Бэньямиинэй угай хүбүүдтэ үхидээ хадамда үгэбэл, хараалай муу хараалда хүртэг гэжэ тэдэнэр тангариглаһан байбад.

19Жэл бүхэндэ Эзэнэй һайндэр Шилоодо (энэ хото Бэт-Ээлһээ хойшоо Шэхээм ошодог харгын зүүн талада, Лэбонааһаа урагшаа байдаг) болодог гэжэ тэдэнэр гэнтэ һанаадхибад.

20Израилиин аха захатан[†] Бэньямиинэй угай тэдэ хүбүүдтэ иигэжэ хэлэбэд:

– Тэндэ ошогты! Уһан үзэмүүдэй эшэнүүд соо хоргодогты! 21Шилоо хотын үхидэй хатархаяа дүхэригтэ гарахадань, уһан үзэмүүдэй эшэнүүд сооһоо гарагты. Һамга хэхэ басагаяа Шилоо хотын үхидэй дундаһаа баряад, Бэньямиин обогой ажаһуужа байһан орон нютаг абаашагты[+]. 22Тэдэ үхидэй эсэгэнэр болон аха дүүнэр гомдол барихаяа бидэндэ ерэхэдэнь, бидэнэр тэдээндэ иигэжэ хэлэхэбди: «Бэньямиин эсэгын зоной хүбүүдые хүлисэгты. Таанадай үхидые хулгайгаар һамга абахадань, тэдэниие хүлисэгты. Тэдэнэр тулалдаанай үедэ бэшэ, харин амгалан тайбан байхадань, һамга хэхэеэ таанадай үхидые абаашаба ха юм. Таанад Бэньямиинэй угай хүбүүдтэ үхидөө үгэхэгүйбди гэжэ хэлэһэн тангариг үгэдөө хүрэбэ гээшэт».

23Бэньямиинэй угай тэдэ хүбүүд Израилиин аха захатанай хэлэгшээр, дүхэригтэ хатархаяа гараһан басагадые хулуужа абаад, өөһэдынгөө хубаариин газарнуудта ошоод, һандарһан хотонуудаа һэргээжэ, шэнэ тосхон һууринуудые бодхоогоод, тэндээ ажаһуужа эхилээ һэн.

24Тиихэдэ израильшууд тэндэһээ өөһэдынгөө обогто, үенүүдтэ болон гэр гэртээ мүн лэ тараа бэлэй.

25Тэрэ үе сагта Израильда хаан байгаагүй. Тиимэһээ хүн бүхэн һанаһанаа бүтээжэ, һарбайһанаа абажа байһан юм[+].

### Рүүт

#### Рүүт

Рүүт


Рүүдэй ном

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Рүүдэй ном


Рүүдэй ном

Рүүдэй домог түүхэ Израилиин түүхын хүшэр хүндэ, ударидагшадай зонхилдог үе сагта болоһон юм. Ударидагшадай томо номдо бэшээтэй үйлэ хэрэгүүдһээ тад ондоо, гэр бүлын хубиин домог эндэ зураглаатай.

Номой гол дүрэ – Израильтай хилэ хадхан оршодог Моһаабай нэгэ залуу эхэнэр. Моһаабууд израильшуудай дайсад байгаа, уг удамынь израильшуудтай холилдохо ёһогүй бэлэй (Хуули дабталга, 23-дахи бүлэг). Харин Рүүт Израилиин хүндэ хадамда гараа, нүхэрэйнгөө наһа бараһанай удаа хадам эжы Наомиидаа үнэн сэхэ үлэжэ, хадам эжынгээ арадые ба Бурханииень өөрын арад ба өөрын Бурхан болгоһон байна.

Номой түгэсхэлдэ Рүүдэй уг удам тоологдонхой, иигэжэ бидэ Рүүт хадаа Израилиин эгээл агууехэ хаан болохо Давидай элинсэг эжы байһан гэжэ мэдэнэбди. Хүн хадаа Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө этигэжэ, һургаал заабаринуудыень сахин амидарбал, ямар үндэһэ яһатанһаа гарбалтайнь орой хамаатай бэшэ мүн.

#### 1


Наомии болон Рүүт

1Израилиие хаашуулай захиран зонхилхо үе сагһаа урид тэрэ орондо үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдоо бэлэй. Иудадахи[†] Бэтлэһээм хотын нэгэ хүн һамгантаяа, хоёр хүбүүдтэеэ хамта Моһаабай[†] нютаг руу ажаһуухаар ябаба[+]. 2Тэрэ хүнэй нэрэнь Элимээлэх, һамганайнь нэрэ Наомии, хоёр хүбүүдынь Махлоон ба Хилиһоон һэн. Тэдэ Иудадахи Бэтлэһээмэй, Эпраатын зон бэлэй. Моһаабай орон нютаг руу ерээд байхадаа, 3Элимээлэх наһа баража, Наомии һамганиинь гансаараа хоёр хүбүүдтэеэ үлэбэ.

4Хүбүүдынь моһаабай басагадые һамга абаа. Нэгэнь Орпаа, нүгөөдэнь Рүүт гэжэ нэрэтэй һэн. Арбаад жэл тэндэ амидарһанай удаа 5Махлоон ба Хилиһоон мүн лэ наһа бараба. Иигэжэ тэрэ эхэнэр хоёр хүүгэдээ болон үбгэеэ үнгэрүүлээ бэлэй.

6Эзэн[†] Өөрын арад түмэн тушаа анхаралаа табижа, һайн ургаса үршөөнэ гэжэ Наомии Моһаабта байхадаа дуулаба. Тиигээд тэрэ хоёр бэритэеэ хамта тэндэһээ гаража ябахаар зэһэбэ. 7Байһан газараа орхижо, тэрэ хоёр бэритэеэ хамта Иудын газар нютаг руу бусаха замда гараба. 8Наомии хоёр бэридээ иигэжэ хэлэбэ:

– Эжы эжынгээ гэр руу бусагты даа. Наһа барагшадта болон намда энэрхы һайнаар хандадаг байгаат, Эзэн тон тиимээр таанарта харюулхань болтогой![†] 9Ондоо үбгэнтэй боложо, өөрын гэртэй, амгалан тайбан байхыетнай Эзэн үршөөхэнь болтогой!

Тиигээд тэрэ бэринүүдээ таалаба. Теэд тэдэнь шангаар бархиралдан:

10– Арад түмэн руутнай тантай хамта ошохомнай, – гэбэ.

11Наомии хэлэбэ:

– Басагадни, бусагты. Юундэ таанар намтай хамта ябахабта даа. Таанадта үбгэд болохо хүбүүдые би үшөө түрэжэ шадахагүй бшууб. 12Бусагты, басагадни, ябагты! Хадамда гаража шадахагүйб, би хүгшэрөөб. Хэрбээ «Найдал намда үшөөл бии» гэжэ хэлээд, энэ һүниндөө үбгэнтэй унтажа, хүбүүдые түрөөшье һаам, 13тэдэнэй томо болотор таанар яажа хүлеэхэбта?! Хадамда гарахаһаа татагалзажа байха юм гүт? Үгы даа, басагадни. Энэнь таанадта орходоо үлүү намда хүндэ байна. Эзэн намайе хэһээгээ[+].

14Тэдэ дахин шангаар уйлалдаба. Орпаа хадам эжыгээ таалан хахасаба, харин Рүүт хадам эжыдээ няалдаад, ошобогүй. 15Наомии тэрээндэ:

– Хара даа, нүгөө бэримнай арад түмэндээ, бурхадтаа бусаба. Хойноһоонь шишье буса даа, – гэбэ[+]. 16Теэд Рүүт:

– Таниие орхижо ошохыемни, бусахыемни бү баалыт[†] даа. Юуб гэхэдэ, танай ябаха газар руу би ябахаб, танай хонохо газарта бишье хонохоб. Танай арад түмэн минии арад түмэн, танай Бурхан[†] минии Бурхан болохо! 17Танай нүгшэхэ газарта бишье нүгшэхэб, тэндээ хүдөөлүүлэгдэхэб. Хэрбээ үхэлһөө бэшэ ондоо аргаар минии танһаа һалабал, Эзэн намайе шанга хэһээхэнь болтогой! – гэжэ хэлэбэ[+]. 18Өөртэйнь хамта ябахаар эрид шиидэһыень Наомии хараад, бэшэ юумэ хэлэхэеэ болибо.

19Тиигээд тэдэ хоюулаа ябажа, Бэтлэһээмдэ хүрэжэ ерэбэ. Тэдэнэй ерэхэдэ, хотын бүхы зон хүлгэжэ, эхэнэрнүүд:

– Энэ Наомии мүн гү? – гэлдэбэ. 20Наомии тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Намайе Наомии гэжэ бү нэрлэгты. Түгэс Хүсэтэ Бурхан минии ажабайдалые угаа ехэ гашуудалтай болгоһон тула намайе Мараа[*] гэжэ нэрлэгты. 21Би эндэһээ гарахадаа, бүхы юумээр дүүрэн гараһан болобошье, Эзэн намайе хооһон бусааба. Нам тушаа Эзэнэй хатуу харюу айладхаһанай, Түгэс Хүсэтэ Бурханай намда гай зоболон эльгээһэнэй удаа таанад намайе яагаад Наомии гэжэ нэрлэхэбта?!

22Иигэжэ Наомии моһааб Рүүт бэритэеэ хамта орон нютаг Моһаабһаа бусаа бэлэй. Тэдэ ешмээн хадаха сагай эхиндэ Бэтлэһээм руу ерээ һэн[+].

#### 2


Рүүт Бооһазай таряалан дээрэ

1Наомиида үбгэнөөрнь түрэл болохо Бооһаз гэжэ хүн бии һэн. Тэрэ хүндэтэй, баян, Элимээлэхэй угай бэлэй[+]. 2Моһааб[†] Рүүт Наомиида:

– Таряалан руу ошохыемни намайе табиит. Хэн нэгэнэй зүбшөөбэл, хойноһоонь ябажа, унаһан хоолос түүхэб, – гэхэдэнь, Наомии тэрээндэ:

– Басагамни, ошо даа, – гэбэ.

3Иигэжэ тэрэ ябажа, таряа хадагшадай хойноһоо дахажа, унажа үлэһэн хоолос түүбэ. Яба ябаһаар тэрэ гэнтэ Элимээлэхэй угай Бооһазай таряалангай хуби дээрэ ерэшэһэн байба.

4Тиигэһээр Бооһаз Бэтлэһээмһээ ерэжэ, таряа хадагшадта:

– Эзэн[†] таанартай хамта оршохонь болтогой![†] – гэхэдэ, тэдэ:

– Эзэн таниие үреэхэнь[†] болтогой! – гэжэ харюусаба[+].

5Таряа хадагшадай ажал хинагша зарасаһаа Бооһаз:

– Энэ хэнэй басаган бэ? – гэжэ асууба. 6Таряа хадагшадай ажалай түлөө харюусалгатай зарасань:

– Тэрэ Моһааб нютагһаа Наомиитай хамта бусажа ерэһэн моһааб залуу эхэнэр юм. 7«Таряа хадагшадай хойноһоо ябажа, боолтонуудай хоорондуур унаһан хоолос түүхыемни зүбшөөгыт», – гэжэ намайе гуйгаад, хара үглөөнһөө мүнөө болотор тэрэ ажаллажа байна, һарабша доро амархань үсөөн, – гэжэ харюусаба.

8Бооһаз Рүүдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Басагамни, шагна. Хаягдаһан хоолос түүхэеэ ондоо таряалан руу бү ошо, эндэһээ бү холодо, минии шэбэгшэ эхэнэрнүүдтэй хамта үлэ. 9Тэдэнэй хадаха таряалангые хаража, хойноһоонь ябаарай. Шамайе үлдэжэ болохогүй гэжэ би зарасанартаа захирааб. Ангахадаа, минии зарасанарай удхаһан һабаһаа уугаарай.

10Рүүт газарта хүрэтэр доро дохижо, тэрээндэ:

– Минии хариин хүн байгаашье һаа, та юундэ намда иимэ энэрхыгээр ханданабта? Би яагаад танай талархалда хүртөө гээшэбиб? – гэбэ[+]. 11Бооһаз тэрээндэ харюусан:

– Үбгэнэйнгөө наһа бараһанай дараа шинии хадам эжыдээ хэһэн бүхы юумые, эхэ, эсэгэеэ, түрэһэн нютагаа орхижо, урид хэзээшье мэдээгүй арад түмэн руу ерэһэн тухайшни намда зон дуулгаа һэн. 12Энэ хэрэгэйшни түлөө Эзэн шагнахань болтогой! Израилиин Эзэн Бурханһаа[†] ерэхэ шагналынь дүүрэн байха болтогой! Тэрэнэй дали доро хоргодохо газар бэдэрэн ерээш, – гэбэ[+]. 13Тиихэдэнь тэрэ:

– Эзэмни, та намда угаа энэрхыгээр хандабат. Намтай зохидоор хөөрэлдэжэ, һанаа сэдьхэлыем заһабат. Харин би танай али нэгэн шэбэгшын шэгшыдэшье хүрэхэгүй гээшэлби, – гэбэ[+]. 14Эдеэ хоол бариха сагай ерэхэдэ, Бооһаз тэрээндэ:

– Наашаа дүтэлөөд, хилээмэнһээ эди, тэрэнээ уксуста дүрөөд эди, – гэбэ. Тиихэдэнь тэрэ таряа хадагшадай хажууда ерэжэ һууба. Бооһаз тэрээндэ хуураһан орооһо үгэбэ. Рүүт эдижэ садаад, заримыень үлээбэ. 15Тиигээд тэрэ бодожо, үлэһэн хоолос суглуулхаяа ошобо. Бооһаз зарасанартаа иигэжэ захирба:

– Таряанай боолтонуудай хоорондууршье тэрэ суглуулаг, бү доромжологты тэрэниие[+]. 16Таряа бооходоо, хоолос унагаажа, тэрээндэ үлөөгты. Суглуулаг, бү тэрэниие хараагты.

17Иигэжэ Рүүт үдэшэ болотор унаһан хоолос түүбэ. Түүһэн таряагаа сохиходонь, нэгэ эфаа болобо. 18Энээнээ абаад, тэрэ хото руу ошожо, хадам эжыдээ харуулба. Тиигээд үнөөхи эдижэ садаһанайнгаа удаа үлөөһэн эдеэгээ гаргажа, хадам эжыдээ үгэбэ. 19Хадам эжынь тэрээндэ:

– Хаягдаһан хоолосые хаана мүнөөдэр түүбэш? Хаана ажаллабаш? Шам тушаа һанаагаа табиһан хүн юрөөлдэ хүртэхэнь болтогой! – гэбэ. Иигээд Рүүт хэнтэй ажаллаһан тухайгаа хадам эжыдээ хөөрэжэ:

– Минии ажаллаһан таряалангай эзэнэй нэрэнь Бооһаз, – гэжэ хэлэбэ. 20Наомии бэридээ:

– Амиды болон нүгшэһэншье зониие энэрэлээрээ орхидоггүй Эзэн тэрэ хүниие үреэхэнь болтогой! Тэрэ хүн болбол бидэндэ ойрын түрэлэй хүн, бидэниие худалдан абаха эрхэтэнэй нэгэн юм, – гэжэ хэлэбэ. 21Моһааб Рүүт:

– Тэрэ хүн үшөө «Минии зарасанарай бүхы ургасые хуряажа дүүргэтэр тэдэнэй хажууһаа бү холодоорой» гэжэ намда хэлээ, – гэбэ. 22Наомии Рүүт бэридээ:

– Басагамни, тэрэ хүнэй шэбэгшэнэртэй хамта гарахашни һайн, ондоо таряалан дээрэ ябабалшни, шамда үсэрэлдэжэ болохо бшуу, – гэжэ хэлээ һэн. 23Иигэжэ Рүүт хаягдаһан хоолос түүхын тула ешмээн болон шэниисэ хуряаха ажалай дүүрэтэр Бооһазай шэбэгшэ эхэнэрнүүдһээ холодобогүй. Тэрэ хадам эжытэеэ хамта ажаһууһан зандаа байгаа.

#### 3


Рүүт тушаа Бооһазай һанаагаа табилгань

1Хадам эхэ Наомиинь тэрээндэ:

– Басагамни, шам тухай һанаагаа зобохо, гэр байраар хангаха үбгэ шамда бэдэрхэ һанаатайб. 2Зай, шэбэгшэнэртэйнь хамта шинии байгааша Бооһаз түрэлэймнай хүн гээшэ. Хараарай даа, тэрэ энэ үдэшэ гүмнээ дээрэ ешмээн хиидхүүлхэ. 3Ши бэеэ угаагаад, һайхан үнэртэй тоһо түрхеэд, эгээл һайхан хубсаһаа үмдөөд, гүмнээ руу ошо. Гэбэшье тэрэ хүнэй эдижэ, уужа дууһатар тэрээндэ бү харагдаарай. 4Хаана унтахаяа хэбтэхыень ши ажаглаарай. Тиигээд ошожо, хүнжэлыень һэхээд, хүлэйнь хажуугаар хэбтээрэй. Юу хэхыешни тэрэ шамда хэлэхэ даа, – гэжэ хэлэбэ.

5Рүүт тэрээндэ:

– Танай хэлээшые сүм дүүргэхэб, – гэбэ.

6Тиигээд тэрэ гүмнээ руу ошожо, хадам эжынгээ хэлээшээр бүгэдые сүм бэелүүлбэ. 7Бооһаз эдижэ уужа, сэдьхэл тэниглэн болоод, обоолоотой таряанай хажууда унтахаяа хэбтэбэ. Рүүт һэмээхэн ерэжэ, хүнжэлыень нээгээд, хажуудань хэбтэшэбэ. 8Һүниин тэн багаар Бооһаз гэнтэ һэришэбэ. Эрьелдэхэдэнь, хажуудань нэгэ эхэнэр хэбтэжэ байба ха.

9– Ши хэмши? – гэжэ тэрэ асууба.

– Би Рүүт зарасатнай байнаб. Та намайе дали дороо абыт даа, туһа хүргэхэ ёһотой манай түрэл хүн та гээшэт, – гэбэ тэрэнь[+]. 10Тиихэдэнь Бооһаз:

– Басагамни, шамайе Бурхан[†] буян хэшэгтэ[†] хүртөөг! Гэр бүлэдөө үнэн сэхэ байһанаа урдынхиһаа үлүү һайнаар мүнөө харуулбаш, үгытэй, баяншье залуу хүнэй хойноһоо ябабагүйш. 11Зай, басагамни, һанаагаа бү зобоорой. Хэлэһэн юумыешни бултыень би дүүргэхэб. Хотымнай бүхы зон шамайе һайн эхэнэр гэжэ мэдэнэ[+]. 12Намайе танай түрэл гэдэгынь үнэн, гэбэшье намһаа дүтэ түрэл бии юм. 13Энэ һүниндөө эндээ хоноорой. Үглөө үглөөгүүр тэрэ хүн шамайе аршалалта дороо абаха һаа, абаг. Абаагүй һаань, би абахаб гэжэ Эзэнэй[†] урда тангаригланаб! Үглөө болотор унта даа, – гэбэ. 14Рүүт үглөө болотор тэндээ хэбтэжэ, гэгээрхын урда тээ бодобо, юуб гэхэдэ, «эхэнэр гүмнээ руу ерээ һэн гэжэ хэншье бү мэдэг» гэжэ Бооһаз хэлээ бшуу.

15– Нэмэргээ үгэ даа. Баряад бай, – гэжэ Бооһаз хэлэбэ. Рүүт нэмэргээ баряад байба. Тиихэдэнь тэрэ зургаан хэмжүүр ешмээн хэмжэжэ, үргэлүүлбэ. Тиигээд Бооһаз хото руу ябаа һэн.

16Рүүт хадам эжыдээ ерэбэ. Тэрэнь:

– Басагамни, юу бэ? – гэбэ. Бооһазай юу хэһыень бултыень тэрэ хадам эжыдээ хөөрэбэ. 17Тэрэ:

– Энэ зургаан хэмжүүр ешмээниие тэрэ намда үгөө. «Хадам эжыдээ гар хооһон бү буса даа» гэжэ тэрэ намда хэлээ, – гэбэ. 18Хадам эжынь:

– Басагамни, хүлеэгөөрэй, энэ хэрэгэй яажа дүүрэхые дары сагтаа мэдэхэш. Юуб гэбэл, Бооһаз мүнөөдэр тэрэниие шиидхээгүй дээрээ амараа үзэхэгүй даа, – гэжэ хэлэбэ.

#### 4


Рүүт болон Бооһазай гэрлэлгэ

1Бооһаз хотын бартаануудай хажууда ошоод, тэндээ һууба. Харахадань, хэлэһэн тэрэ түрэлынь уруудажа ябаба. Бооһаз тэрээндэ:

– Хажуудам ерээд һуугыш, – гэбэ. Тэрэ хүн ерээд, һууба[+]. 2Бооһаз хотын аха захатанай[†] арбыень суглуулжа асараад:

– Эндэ һуугыт, – гэбэ. Тэдэ һууба. 3Бооһаз тэрэ түрэлдөө иигэжэ хэлэбэ:

– Моһаабай[†] орон нютагһаа бусажа ерэһэн Наомии манай аха дүү болохо Элимээлэхэй нэгэ хэһэг газарые худалдажа байна. 4Би энээн тушаа шамда сэхэ хэлэхэ гэжэ бодооб. Эндэ һуугааша зоной, арадайнгаа аха захатанай урда тэрэниие худалдан аба! Хэрбээ худалдан абаха һаа, аба. Харин үгы һаа, намда хэлэ! Би мэдэхэ һанаатайб. Худалдан абаха эрхэтэй хүн шил болонош. Шинии һүүлээр би болоноб.

Тэрэнь хэлэбэ:

– Би худалдажа абахаб[+].

5Бооһаз:

– Ши Наомииһаа газар худалдан абаха тэрэ үдэртөө наһа бараашын һамгые, моһааб Рүүт гэгшые, һамга болгон абаха ёһотойш. Иигэжэ тэрэ үхибүү түрэжэ, тэрэ үхибүүн наһа бараашын нэрэ нэрлүүлэн, угайнгаа газар зөөри залгамжалха болоно, – гэбэ[+]. 6Тэрэ түрэлынь:

– Тиигэбэл, би худалдан абажа шадахагүйб. Абаа һаа, өөрын хүүгэдтэ үлөөхэ юушьегүй болохолби. Худалдан абаха эрхэ шамда үгтэнэ – энээниие өөртөө худалдажа аба. Харин би абажа шадахагүйб, – гэбэ.

7Урда сагта Израильда[†] худалдан абаха болон газар һэлгэсэлдэхэ талаар ямар нэгэн хэрэгые баталхадаа иимэ заншал байгаа: нэгэнь шаахайгаа тайлажа, нүгөөдэдөө үгэдэг һэн. Энэ хадаа баталгаанай тэмдэг болодог бэлэй[+].

8– Ши худалдан аба, – гэжэ тэрэ түрэлынь Бооһазта хэлээд, шаахайгаа тайлаа һэн.

9Бооһаз аха заханарта болон бүхы арад зондо хандан:

– Мүнөөдэр би Наомииһаа Элимээлэх ба Хилиһоон, Махлооной угай бүхы зөөри худалдан абаһанайм гэршэнэр та бүгэдэ мүн! 10Баһа Махлооной бэлбэһэн эхэнэрые, моһааб Рүүдые, өөрын һамган болгон абанаб. Иигэжэ угайнь зөөридэ наһа бараһан хүнэй нэрэ нэрлүүлэгдэхэ, хотын зоной дундаһаа угынь таһалдан үгы болохогүй. Мүнөөдэр таанар энээнэй гэршэнэр мүн! – гэжэ хэлэбэ[+]. 11Хотын бартаануудай хажууда байгааша бүхы зон болон аха заханар:

– Бидэ гэршэнэр мүн! Шинии гэртэ орожо байгааша эхэнэрые Эзэн[†] Израилиин арад зониие үдэн олошоруулагша Рахээл болон Лэһаадал адли болгохонь болтогой[†][*]! Эпраатада хүсэ шадалтай, Бэтлэһээмдэ алдартай байгаарай![+] 12Эзэнэй энэ залуу эхэнэрһээ үгэхэ үри удамаар дамжуулан, шинии гэр бүлэ Иудада[†] Тамаарай түрэгшэ Пээрэцэй[*] гэр бүлэдэл адли болохонь болтогой! – гэлдэбэ[+].

13Иигэжэ Бооһаз Рүүдые һамга абаа бэлэй. Эзэн тэрээндэ үрэ тогтоон үршөөбэ. Рүүт хүбүү түрэбэ[+]. 14Эхэнэрнүүд Наомиида:

– Мүнөө таниие үри һадаһагүй үлөөгөөгүй Эзэндэ магтаал үргэе! Аша хүбүүнэйтнай нэрэ Израильда алдаршахань болтогой! 15Тэрэ ажамидаралыетнай һэргээжэ, үндэр наһандатнай дүнгэжэ байхал. Юуб гэхэдэ, танда дуратай бэритнай тэрэниие түрөө. Бэритнай танда долоон хүбүүдһээ үлүү дээрэл, – гэлдэбэ[+]. 16Наомии үхибүү абажа, үбэр дээрээ хэбтүүлэн харууһалаа бэлэй. 17Хүршэ эхэнэрнүүд тэрээндэ Обээд гэжэ нэрэ үгөөд, «Наомиин хүбүүн» гэжэ нэрлэгшэ һэн. Обээд хадаа Давидай[†] эсэгэ болохо Ишайн эсэгэ юм.


Давид хаанай угай бэшэг

18[•]Пээрэцһээ эхилэн, Давидай угай һарбаалжан гэбэл, энэ: Пээрэцтэ Хэцроон түрөө бэлэй[+]. 19Хэцроондо Раам, Раамда Амминадааб, 20Амминадаабта Нахшоон, Нахшоондо Салмоон,[+] 21Салмоондо Бооһаз, Бооһазта Обээд, 22Обээдтэ Ишай, Ишайда Давид мүндэлэн түрэһэн юм.

### 1 Хаан түрэнүүд

#### 1 Хаан түрэнүүд

1 Хаан түрэнүүд


Хаан түрэнүүд тухай нэгэдэхи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### Хаан түрэнүүд тухай нэгэдэхи ном


Хаан түрэнүүд тухай нэгэдэхи ном

Еврей заншалаар Хаан түрэнүүд тухай 1-дэхи болон 2-дохи номууд Самуилай номууд гээд нэрэтэй. Юуб гэбэл, тэдэнэй эхиндэ Самуилай мүндэлһэн болон Израилиин арад түмэнэй түүхэдэ тэрэнэй эзэлһэн һуури тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ Бурханай лүндэншэ болон Израилиин һүүлшын удамарша байгаа. Номой эхин бүлэгүүдтэ (1-7-дохи) Израилиин арад түмэниие ударидагша Самуилай амидарал зураглагдана. Тэрэ хаан бэшэ, ахамад санаартан бэшэ бэлэй, гэбэшье өөрын гэр бүлэдэ юушье хубилгахаа һанадаггүй, Бурханай һургаал эбдэжэ байгааша түрэһэн хүбүүдээ зүбөөр хүмүүжүүлжэ шадахагүй ахамад санаарта Элиидэ орходоо Бурханай заабари үнэн зүбөөр сахин дүүргэдэг байгаа.

Харин гол хөөрөөн хадаа Самуил тухай бэшэ, Израилиин түрүүшын хаанууд тухай юм. Тусхай ёһолол ябуулжа, толгойдонь тоһо түрхин, Самуил Бурханай заабари дүүргэжэ, тэдэ хаашуулые хан шэрээдэ заларуулһан бэлэй. Хаанай засагай тогтоһон, дайсадай урдаһаа ябуулһан дайнууд тухай удаадахи бүлэгүүдтэ (8-15-дахи) хэлэгдэнэ. Израилиин түрүүшын хаан Саул Бурханай арадые хүтэлхэ ударидагша бэшэ байба. Тиихэдэнь Самуил эдир залуу хонишон Давидые хан шэрээдэ заларуулха гэһэн Бурханай захиралта дуулаа бэлэй. Израилиин саашанхи түүхэ Давидай нэрэтэй таһаршагүй холбоотой болохо.

Давид гансата хан шэрээ эзэлээ бэшэ, түрүүшээр тэрэ Саул хаанай дэргэдэ алба хээ, һүүлдэнь тэрээнһээ зугадан тэрьелжэ, хоргодожо байгаа (16-30-дахи бүлэгүүд). Бурханай шэлэһэн хаан байгаашье һаа, Давид хаан шэрээе хүсэрхэлгэ хэрэглэн эзэлхэ ёһогүй, Саулай наһа баратар хүлеэхэ баатай байгаа. Саулай Эзэниие буруу хараһан, эльбэ шэди хэрэглэһэнэй удаа тэрэ өөрөө болон хүбүүдынь пилиштүүдэй эсрэг дайн дажарта наһа барана, иигэжэ түрүүшын ном түгэсэнэ (31-дэхи бүлэг).

#### 1


Элканаа гэр бүлэтэеэ Шилоодо байна

1Эпрааимай хадалиг газартахи Цүүпэй Раматааһим[*] хотодо эпрааим угай нэгэ хүн байдаг байгаа. Тэрэнэй нэрэнь Элканаа, тэрэ хадаа Ероһаамай хүбүүн, Элиһүүгэй аша, Тоохугай гуша, Цүүпэй дүшэ һэн. 2Тэрэ хоёр һамгатай байгаа: нэгэнь Ханнаа, нүгөөдэхинь Пэниннаа гэжэ нэрэтэйнүүд бэлэй. Пэниннаа үхи хүүгэдтэй, харин Ханнаа хүүгэдгүй һэн. 3Энэ хүн жэл бүри түрэл хотоһоо гаража, Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ[†] мүргэхэеэ, үргэл хэхэеэ Шилоо руу ошодог бэлэй. Тэндэ Элии гэгшын хоёр хүбүүд – Хопнии ба Пинэһаас Эзэнэй санаартад байгаа[+]. 4Элканаа үргэл хэһэн үдэртөө Пэниннаа һамгандаа, хүбүүд, басагадтаа үргэлһөө хубинуудые хүртөөдэг һэн[+]. 5Харин Ханнаада хоёр дахин ехэ хуби үгэдэг байгаа, юуб гэхэдэ, Эзэнэй тэрээндэ үхибүү үршөөгөөгүйшье һаань, Ханнаада тэрэ угаа дуратай бэлэй. 6Ханнаагай үхибүү түрэдэггүй ушарһаа боложо, Пэниннаа тэрэниие доромжолдог, Эзэнэй умайень хааһан ушарта гомдон голхоруулхые оролдодог һэн. 7Жэл бүхэн Эзэнэй һүмэ[†] ошохо бүринь нэгэнь нүгөөдэеэ голхоруулдаг, нүгөөдэнь уйлажа, эдеэ хоолһоо гарадаг бэлэй. 8Элканаа үбгэниинь тэрээндэ:

– Ханнаа, юундэ ши бархирнабши, юундэ эдеэлнэгүйбши, ямар ушарһаа зүрхэншни гажарнаб? Би шамда арбан хүбүүдһээ дээрэ бэшэ аалби? – гэжэ хэлэдэг байба[+].


Ханнаа ба Элии

9-10Нэгэтэ Шилоодо эдеэлжэ ууһанай удаа Ханнаа бодожо, сэдьхэлэйнгээ ехэ гажарһанда угаа гашуудалтайгаар уйлан, Эзэндэ һүгэдэн мүргэбэ. Энэ үедэ Элии санаартан[†] Эзэнэй һүмын үүдэнэй хажууда, һандали дээрэ һуужа байгаа[+]. 11Ханнаа дашаа тангариг үгэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Танай шэбэгшэ болохо минии гай гашуудалые хаража, нам тушаа һанажа, мартангүй, хүбүү үршөөгөө һаатнай, тэрэниие бүхы наһаараа Танай мэдэлдэ үгэхэб. Толгойнь үһые хайша хүрэхэгүй[*][+].

12Тэрэ удаан сагта Эзэндэ зальбараа. Элии амыень гэтэн байгаа һэн. 13Теэд Ханнаа досоогоо шэбшэн зальбаржа, гансал уралынь хүдэлжэ, абяаниинь дуулдабагүй. Тиимэһээ Элии тэрээниие һогтуу гэжэ һанаба. 14Элии тэрээндэ:

– Хэды болотор һогтуу эндэ зогсохобши? Ошожо тэлэрэ! – гэжэ хэлэбэ.

15Гэбэшье Ханнаа:

– Үгы даа, эзэн. Би сэдьхэлээ гажаржа байһан эхэнэрби. Үзэмэй дараһан архи, шара ундашье уугаагүйб, харин Эзэнэй урда сэдьхэлэйнгээ шарха элирхэйлжэ байнаб. 16Танай шэбэгшэ болохо намайе муу һамган гээд бү һанагты. Ушар юуб гэбэл, угаа ехэ уйдхар гашуудалһаа боложо би мүнөө болотор зальбаржа байгааб, – гэжэ харюусаба.

17Элии тэрээндэ:

– Амгалан һайн ябыш даа. Израилиин Бурхан[†] шинии гуйһан гуйлтые бэелүүлхэнь болтогой![†] – гэбэ.

18Ханнаа:

– Юрөөл тогтог! – гээ һэн.

Тиигээд тэрэ бусажа, эдеэндэ орожо, нюур шарайнь урданайхидал адли гунигтай байхаяа болёо бэлэй[+].


Самуил мүндэлбэ

19Удаань тэдэ үглөөгүүр бодожо, Эзэндэ мүргөөд, һөөргөө Рамаада байдаг гэртээ бусаба. Элканаа Ханнаа һамгантаяа унтажа, Эзэн Ханнаагай гуйлта анхараа бэлэй. 20Иигэжэ тэрэ хээлитэй боложо, нэгэ жэл үнгэрхэдэ хүбүү түрэбэ.

– Би энэ хүбүүе Эзэнһээ гуйжа абааб, – гэжэ хэлээд, тэрэ Самуил[*] гэжэ нэрэ тэрээндээ үгэбэ. 21Тиигээд дахин Шилоо руу ошожо, Эзэндэ жэл бүриин үргэл болон тангариглан хэлэһэн тусхай үргэлөө үргэхэ сагынь Элканаада ба гэр бүлэдэнь тудаба ха. 22Теэд Ханнаа ошобогүй. Тэрэ үбгэндөө:

– Үхибүүнэй хүхэнһөө гарахадань би тэрэниие Эзэнэй урда абаашахаб, тиигээд тэрэ тэндээ хэтэдээ үлэхэ, – гэбэ ха.

23Элканаа үбгэниинь:

– Һанаһаараа боло даа. Хүхөөрөө тэрэнээ тэнжээтэрээ гэртээ бай. Эзэн үгэеэ бэелүүлхэнь болтогой! – гэжэ тэрээндэ харюусаа һэн.

Иигэжэ һамганиинь үлэжэ, хүбүүнэйнгээ хүхэнһөө гаратарынь хүхүүлжэ тэжээбэ. 24Тэрэнэйнгээ хүхэнһөө гарахадань тэдэ хамта Шилоо руу ошобо. Тэдэ гунан буруу, нэгэ эфаа гурил болон нэгэ арһан тулам үзэмэй дараһан архи абаад ошоо һэн. Хүбүүниинь үшөө нялха наһандаа ябаа. 25Тиигээд тэдэ буруугаа үүсэлжэ үргэбэ, хүбүүгээ Элиидэ дүтэлүүлбэ. 26Ханнаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн! Ута наһатай, удаан жаргалтай ябахатнай болтогой! Би эндэ, танай хажууда зогсожо, Эзэндэ мүргэн зальбаржа байгааша үнөөхи эхэнэр гээшэлби даа. 27Энэ үхибүүнэй түлөө мүргэн зальбаржа байгаа бэлэйб. Гуйһан гуйлтыемни Эзэн бэелүүлээ. 28Тиимэһээ хүбүүгээ Тэрээндэ зорюулан үгэнэб. Энэ хүбүүн бүхы наһаараа Эзэндэ алба хэжэ байха.

Элии Эзэндэ һүгэдэн мүргэбэ.

#### 2


Ханнаагай магтаал дуун

1Ханнаа иигэжэ зальбаран мүргэбэ:

– Эзэн[†] зүрхыем баяраар билтаруулаа,
Бурханай[†] туһаар хүсэн түгэс болооб.
Дайсадаа наада харан хүхинэб,
Эзэнэй туһалһанда угаа баяртайб[+].
2Эзэндэл адли арюун хэншье байхагүй.
Тэрэл ори ганса Бурхан гээшэ,
манай Бурхандал адли хамгаалагша байхагүй[+].
3Дайдые баһан бү дуугарагты,
Далайе зандан бү дуугарагты.
Эзэн бүхы юумэ мэдэдэг Бурхан,
зоной бүхы хэрэгүүдые Тэрэ шүүдэг.
4Баатарнуудайшье номо һаадаг хухардаг,
үргүүлжэ, бүдэржэ ябаашадшье хүсэ халин дэлбэрдэг[+].
5Садхалан байгаашадшье хилээмэнэй түлөө бэеэ хүлһэлэн хүдэлжэ,
үлэсхэлэн хооһон зоншье садажа амардаг.
Үригүй эхэнэршье долоон хүбүүтэй боложо,
үнэр, олон хүүгэдтэй һамганшье гансаараа үлөөд зободог[+].
6Эзэн үхүүлдэг ба амидыруулдаг.
Тэрэ үхэлэй орон[†] руу эльгээдэг ба үргэн гаргадаг[+].
7Эзэн үгырүүлдэг ба баяжуулдаг,
нэрэ хухалдаг ба алдар соло олгуулдаг[+].
8Хумхаа тооһон сооһоо Тэрэ үгытэй хүниие дээшэнь гаргажа,
гуйраншаниие ядуу байдалһаань мултаруулжа,
амбан ноёдтой хамта һуулган,
Хойморто һуури эзэлүүлнэ.
Дэлхэйн түшэг тулгуур – Эзэнэй,
тэрээн дээрэ юртэмсэ Тэрэ тогтоогоо[+].
9Һүзэгтэй арюун зонойнгоо ами наһа Тэрэ хамгаалдаг,
харин муу зон харанхыда үгы болоно.
Хүн гээшэ бар хүсөөрөө бата бүхэ бэшэ,
Тэрэнэй туһалаагүй һаа, илахагүй[+].
10Өөртэйнь үрсэлдэгшэдые Эзэн хюдаха,
тэнгэриһээ аянга тэдээндэ буулгаха.
Эзэн бүхы дэлхэй шүүбэрилэн зонхилхо.
Абарагшада[†] Тэрэ хүсэ шадал үгэхэ,
һунган шэлэһэн Табисууртаяа илагдашагүй болгохо![+]

11Элканаа Рамаада байдаг өөрын гэртээ хариба, харин хүбүүн Эзэндэ алба хэхэеэ Элии санаартанай[†] хажууда үлөө бэлэй.


Элиин хүбүүд

12Элиин хүбүүд Эзэниие хүндэлдэггүй муу зон бэлэй[+]. 13Арад зоной урда санаартанай бэеэ абажа ябаха ёһые тэдэ сахидаггүй һэн. Хэн нэгэнэй үргэл хэжэ байхадань, санаартанай зараса гурбан шүдэтэй һэрээ гартаа баринхай ерэжэ, мяханай шанагдажа байха үедэ 14тогоон руу гү, али түмпэн руу, үгышье һаа, үшөө ондоо амһарта руу, мүн улхан руу һэрээгээрээ хадхан ородог һэн. Һэрээдэ торон гараһан юумэ санаартан өөртөө абадаг бэлэй. Шилоо руу ерэһэн Израилиин бүхы зондо тэдэ иимээр хандадаг һэн. 15Энээнһээ байха бүришье доройтожо, тоһо өөхэ шатаагаадүй байхада санаартанай зараса ерэжэ, үргэл хэжэ байһан хүндэ иигэжэ хэлэдэг бэлэй:

– Шараха мяха санаартанда үгэ. Тэрэ шамһаа шанаһан мяха абахагүй, түүхэй мяха абаха.

16– Өөхэнь хайлаг, тиигээд һанаһанаа хэдыешье абахадатнай болохо, – гэжэ хэн нэгэнэй хэлээ һаань, тэрэ:

– Үгы, мүнөөл үгэ, үгы һаашни, хүсөөрөө абахаб, – гэдэг байгаа[+]. 17Иигэжэ Эзэнэй урда эдэ залуу зоной нүгэл[†] угаа ехэ бэлэй. Юуб гэхэдэ, тэдэнэр Эзэндэ үргэдэг үргэлнүүдтэ угаа хүндэгүйгөөр хандажа байгаа.


Самуил Шилоодо

18Харин балшар хүбүүн Самуил маалинга эфод[†] [*]хубсаһа үмдэн, Эзэнэй урда алба хэдэг бэлэй. 19Гадар багахан тэрлигыень тэрээндэ эхэнь оёжо, жэл бүриин үргэл хэхэеэ үбгэнтэеэ хамта ерэхэдээ асаржа үгэдэг һэн. 20Тиихэдэ Элии Элканаае ба һамгыень үреэжэ, иигэжэ Элканаада хэлэдэг һэн:

– Эзэндэ зорюулһан хүбүүнэйшни орондо Эзэн энэ һамганһаашни шамда хүүгэдые үшөө үршөөхэнь болтогой![†]

Энээнэй удаа тэдэ гэртээ харидаг һэн. 21Эзэн Ханнаае үреэжэ, тэрэ үшөө гурбан хүбүү, хоёр басага түрөө һэн. Балшар хүбүүн Самуил Эзэнэй хажууда томо боложол байгаа[+].


Элии хүбүүдтэеэ

22Элии үндэр наһатай болоо. Өөрынь хүбүүдэйнь бүхы Израилиин зондо юу хэжэ байдагыень, мүн Суглаанай майхан һүмын үүдэнэй хажууда хүдэлдэг эхэнэрнүүдтэй тэдэнэй унтадаг тухай тэрэ дууладаг бэлэй[+]. 23Тэрэ тэдээндэ иигэжэ хэлэдэг һэн:

– Таанад тухай муу һураг бүхы арад зонһоо дууланаб. Юундэ иимэ хэрэгүүдые хэнэбта?! 24Хүүгэдни, иигэжэ болохогүй. Эзэнэй зониие даража байна гээшэт, намда дуулдаһан мэдээн оройдоошье һайн бэшэ. 25Хэрбээ нэгэ хүнэй нүгөөдэ хүндэ нүгэл хээ һаань, тэрэнэй түлөө Бурханда зальбардаг. Харин хүнэй Эзэнэй урдаһаа нүгэл хээ һаань, хэн тэрэнэй түлөө зууршалан зальбарха бэ?

Теэд тэдэнэр эсэгынгээ үгэ дуулабагүй, юуб гэхэдэ, Эзэн тэдэниие усадхаха гэжэ түсэблөөд байгаа[+].

26Балшар хүбүүн Самуил бүри ургажа, Эзэндэ болон улад зондо улам һайшаагдажа байгаа[+].


Элиин гэр бүлэдэ аймшагтай мэдээн айладхагдаба

27Тиигэһээр байтар Бурханай хүн Элиидэ ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ айладхана: Шинии эсэгын гэр бүлын Египедтэ фараоной[†] зараса байхадань, Би Өөрыгөө тэдээндэ элирхэйлэн харуулаа бэшэ аалби[+]? 28Минии санаартан боложо, Минии үргэлэй шэрээдэ[†] үндэрлэн гаража, санзай[†] ууюулжа, Минии урда эфод үмдэн ябахынь тула Би Израилиин бүхы обогуудһаа тэдэниие шэлэн абаа бэшэ аалби? Израилиин зоной галаар үргэдэг бүхы үргэлнүүдһээ хуби абажа байхыень Би эсэгыншни гэр бүлэдэ зүбшөөгөө бэшэ аалби[+]? 29Теэд Намда үргэхэ үргэлнүүдые, бэлэгүүдые юундэ хүндэлнэгүйбта? Минии арад түмэн Израилиин үргэлнүүдэй хамагай һайгаарнь өөрынгөө хүбүүдые таргалуулан, тэдэ хүбүүдээ Намһаа үлүүгээр юундэ һанажа байнабши? 30Шинии гэр бүлэ болон үри һадаһаншни Минии урда хэтэ мүнхэдөө санаартад ябаха гэжэ Би, Израилиин Эзэн Бурхан, найдуулаа бэлэйб. Теэд мүнөө иимэ юумэн дүүрээ гэжэ айладханаб! Юуб гэхэдэ, Намайе хүндэлдэг зониие Би үргэхэб, Намайе баһадаг зондо хараал[†] хүртөөхэб![+] 31Харагты, Би шинии болон түрэл саданарайшни ургажа ябаа улаан бургааһад болохо бүхы залуу зониие усадхахаб, тиихэдэмни шинии гэр бүлэдэ үндэр наһатай хүн үгы болохо[+]. 32Муу байдалтай боложо, Израилиин бусад зондо Минии үршөөһэн үршөөлнүүдтэ атаархан байхаш. Шинии гэр бүлэдэ хэзээдэшье үндэр наһатай хүн байхагүй болоно. 33Би Өөрын үргэлэй шэрээһээ уг удамыешни зайлуулхагүйб. Теэд санаартад зандаа үлөөхэдэмни, голхорхо ушарһаа нюдэдшни һохор болохо, сэдьхэлшни гажарха. Шинии гэр бүлын уг залгамжалагшад бултадаа дунда наһандаа гээгдэхэ. 34Үгэнүүдэймни заабол бэелүүлэгдэхын дүлгэ тэмдэг[†] шамда иимэ байха: Хопнии ба Пинэһаас хүбүүдшни нэгэ үдэр хоюулаа наһа бараха[+]. 35Намда үнэн сэхэ, Минии үгэ заабол сахин дүүргэхэ санаартаниие Өөртөө үргэн табихаб. Минии тоһо түрхин ёһолон шэлэһэн хаанай урда алба хэхэ үри һадаһадые тэрээндэ үршөөхэб[+]. 36Шинии гэр бүлэһөө амиды үлэһэн хэн нэгэн хашарһа мүнгэнэй, зүһэм хилээмэнэй түлөө ерэжэ, санаартанда һүгэдэн, «зүһэм хилээмэ олохымни тула санаартанай ямаршье тушаалда намайе томилыт» гэжэ гуйха.

#### 3


Бурхан Самуилые дуудана

1Балшар хүбүүн Самуил Элиин хажууда Эзэндэ[†] алба хэжэл байба. Тэрэ үедэ Эзэнэй үгэ хомор, үзэгдэлнүүдшье[†] үсөөн бэлэй[+]. 2Элиин нюдэдынь муудажа эхилһэн, һайнаар хаража шадахагүй болоһон байгаа. Нэгэтэ тэрэнэй өөрын таһалга соо хэбтэжэ, 3Бурханай[†] ханзын оршодог Эзэнэй һүмэ[†] соо Самуилай хэбтэжэ, мүн тиихэдэ Бурханай дэнгэй унтараадүй байхада, 4Эзэн Самуилые дуудаба.

– Би эндэ байнаб, – гэжэ тэрэ харюусаба. 5Тиигээд Элиидэ гүйжэ ошоод:

– Намайе дуудахадатнай би эндэ ерээб, – гэжэ тэрэ хэлэбэ. Харин Элии:

– Би шамайе дуудаагүйб. Һөөргөө ошоод хэбтэ, – гэхэдэнь, Самуил бусажа хэбтэбэ. 6Эзэн дахин Самуилые дуудаба. Тиихэдэнь Самуил бодожо, Элиидэ ошоод, хэлэбэ:

– Намайе дуудахадатнай би эндэ ерээб.

Гэбэшье Элии харюусаба:

– Би дуудаагүйб. Хүбүүмни, бусаад хэбтэ даа.

7Самуил Эзэниие тиихэдэ үшөө мэдэдэггүй, Эзэнэй үгэшье тэрээндэ үшөө дуулдаагүй байгаа.

8Эзэн гурбадахияа Самуилые дуудаба. Самуил бодожо, Элии руу ошоод, хэлэбэ:

– Намайе дуудахадатнай би эндэ ерээб.

Тиихэдэнь балшар хүбүүе Эзэн дуудана гэжэ Элии ойлгобо. 9Элии Самуилда хэлэбэ ха:

– Ошожо хэбтэ. Хэрбээ Тэрэнэй шамайе дуудабал, «Эзэн, айладхажа хайрлыт, Танай богоол шагнажа байна» гэжэ хэлээрэй.

Самуил бусажа, хэбтэһэн газартаа хэбтэбэ. 10Эзэн ерэжэ зогсоод, урид дуудаһандал адляар дуудаба:

– Самуил, Самуил!

Самуил харюусаба:

– Айладхажа хайрлыт. Танай богоол шагнажа байна.

11Эзэн Самуилда иигэжэ айладхаба:

– Хараарайгты, Би Израилиин зондо нэгэ юумэ хэхэмни. Тэрээн тухай дуулаһан хүн бүхэнэй хоёр шэхэн соонь ханхинаха[+]. 12Тэрэ үдэр Би Элиин гэр бүлэ тухай Өөрынгөө хэлэһэн юумые бултыень эхинһээнь эсэс хүрэтэр гүйсэдхэхэб. 13Хүбүүдэйнгээ Намайе, Бурханиие, хараадагые мэдэжэ байгаад, тэдэниие баридаггүй байһанайнь түлөө, иимэ гэм зэмэй түлөө тэрэнэй гэр бүлые хэтэ мүнхэдөө хэһээхэб гэжэ Би тэрээндэ айладхаа бэлэйб. 14Тиимэһээ Элиин гэр бүлын гэм зэмэ ямаршье үргэлөөр, ямаршье бэлэгээр хэзээдэшье сагааруулагдахагүй гэжэ Би Элиин гэр бүлэдэ тангаригланаб.

15Иигээд Самуил үглөө болотор хэбтэбэ. Удаань Эзэнэй үргөөгэй үүдэнүүдые тэрэ нээбэ. Самуил энэ үзэгдэлые Элиидэ хэлэхэеэ айжа байгаа. 16Элии Самуилые дуудаба:

– Минии хүбүүн, Самуил!

Самуил харюу үгэбэ:

– Би эндэ байнаб.

17– Эзэн шамда юун гэжэ айладхааб? Намһаа бү нюу. Шамда айладхаһан үгэһөө гансыеньшье намһаа нюугаа һаашни, Бурхан ехээр хэһээхэ, – гэжэ Элии хэлэбэ[+]. 18Самуил юушье нюунгүй бүгэдыень тэрээндэ хөөрэбэ. Тиихэдэнь Элии иигэжэ үгүүлээ һэн:

– Тэрэ хадаа Эзэн мүн. Һанаһаараа Тэрэ юумэ үйлэдэхэл[+].

19Самуил ехэ болоо, Эзэн тэрээнтэй хамта байлсаа, Самуилай айладхаһан бүхы юумэнь бэелдэг байба[+]. 20Тиимэһээ Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр бүхы Израилиин зон Самуил Эзэнэй лүндэншэ болоо гэжэ мэдэбэ[+]. 21Тиигээд Эзэн Самуилда Өөрыгөө элирхэйлһэн, хөөрэлдэһэн Шилоо һууриндаа үзэгдэжэл байгаа.

#### 4

1Иигэжэ Самуилай үгэ бүхы Израиляар таража, зон тэрэниие дууладаг болобо.


Бурханай хэлсээнэй ханза буляагдаба

Пилиштүүд[†] дай үүдхэжэ, израильшууд[†] тэдээнтэй тулалдахаар гаража, Ээбэн-Ээзэрэй дэргэдэ хотон хүреэнээр[†] тогтобо. Пилиштүүд Апээгтэ тогтоо һэн. 2Пилиштүүд Израилиин урдаһаа жагсажа, байлдаан боложо, израильшууд пилиштүүдтэ бута сохигдобо. Пилиштүүд дайнай талмай дээрэ дүрбэ мянгаад хүниие һалгааба. 3Амиды үлэһэн зонойнгоо хотон хүреэндэ бусахадань, Израилиин ахамадууд иигэжэ хөөрэлдэбэ:

– Эзэн[†] мүнөөдэр юундэ бидэниие пилиштүүдтэ диилдүүлээб? Эзэнэй хэлсээнэй ханза[†] Шилооһоо асарая. Тэрэ бидэнтэй байжа, дайсадһаа абарха[+].

4Тиигээд арад зон Шилоо руу хүнүүдые эльгээжэ, херүүбүүд[†] дээрэ оршоһон Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй хэлсээнэй ханза тэндэһээ абажа ерэбэ. Элиин хоёр хүбүүд Хопнии ба Пинэһаас Бурханай[†] хэлсээнэй ханзатай хамта ерэлсээ һэн[+].

5Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзын хотон хүреэндэ асарагдахадань, бүхы израильшууд газарай доһолтор угаа ехээр хашхаралдаба. 6Пилиштүүд тэрэ ехэ шууяа дуулаад, хэлсэбэ:

– Еврейнүүдэй[†] хотон хүреэндэ юун ехэ хашхаралдаан гарана гээшэб?

Тиигээд Эзэнэй хэлсээнэй ханзын хотон хүреэндэ ерэһые тэдэ мэдэжэ, 7айжа, иигэжэ хэлэбэ:

– Бурхан тэдэнэй хотон хүреэндэ заларан ерээ. Бидэ һалаабди! Иимэ юумэн урдань маанадтай тохёолдожо байгаагүй юумэл. 8Бидэндэ тодхор буугаа. Хэн маанадые энэ абари ехэ хүсэ шадалтай Бурханһаа абархаб? Энэ хадаа элһэн сүл губида египетшүүдые[†] элдэб гай тодхороор һалгааһан Бурхан гээшэл. 9Пилиштүүд, шанга зоригтой байя. Еврейнүүдэй маанадай богоол байһандал адляар өөһэдөө тэдэнэй богоол болохогүйн тула зоригтой байжа, тулалдая[+].

10Тиигээд пилиштүүд шанга тулалдажа, израильшууд диилдэжэ, хүн бүхэниинь өөрынгөө майхан руу тэрьедэн гүйбэ. Израильһаа гуша мянган ябаган сэрэг алуулһан, угаа ехэ гай тодхор болоһон байгаа. 11Эзэнэй ханза буляагдан абтажа, Элиин хоёр хүбүүд Хопнии, Пинэһаас алуулаа һэн[+].


Элии наһа бараба

12Нэгэ Бэньямиин обогой хүн байлдаанай жагсаал газарһаа зугадан, тэрэ үдэрөө Шилоодо ерэбэ. Тэрэ гай гашуудалһаа боложо хубсаһаяа уринхай, толгой дээрээ шорой адханхай байгаа[+]. 13Тэрэнэй ерэхэдэ, Элии харгын хажууда һандали дээрэ һуунхай, Бурханай ханзын түлөө зүрхэнэйнь түшэгэнэжэ байһан ушарһаа тэрэ аргагүй гэтэн хаража байгаа. Үнөөхи хүн хото руу орожо, мэдээ дуулгаба. Хотын зон бултадаа шангаар уйлалдаба. 14Элии уйлалдаа бархиралдаае дуулаад:

– Энэ юун шууяан бэ? – гэжэ асуухадань, үнөөхи хүн яаралтай ерэжэ, Элиидэ дуулгаба. 15Элии ерэн найман наһатай, хараань муудажа, нюдэдынь харахаяа болинхой байгаа[+]. 16Тэрэ хүн Элиидэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би байлдаанай газарһаа тэрьедэжэ мүнөөдэр ерээб.

– Юун болооб, хүбүүмни? – гэжэ Элии асууба. 17Мэдээ хүргэжэ ерэгшэ хүн:

– Манайхид пилиштүүдһээ тэрьедэжэ, зомнай угаа ехээр хороогдоо, танай Хопнии ба Пинэһаас хоёр хүбүүд алуулаа, Бурханай ханза буляагдаа! – гэжэ харюусаба.

18Тэрэнэй Бурханай ханза тухай дурдамсаарнь, Элии хаалгануудай хажуудахи һандалиһаа гэдэргээ унан, хүзүүгээ хухалжа гээгдэбэ. Ушарынь хадаа тэрэ үндэр наһатай, нүһэр бэетэй болоһон байгаа. Дүшэн жэлэй туршада тэрэ Израилиин ударидагша байгаа.


Пинэһаасай һамган наһа бараба

19Тэрэнэй бэри, Пинэһаасай һамган, хээлитэй, түрэхын урда тээхэнэ байгаа. Бурханай ханзын буляагдаһан, хадам эсэгынгээ ба үбгэнэйнгөө гээгдэһэн тухай мэдээсэл дуулахадаа, тэрэ гэнтэ үбдэглэжэ, үхибүү түрэжэрхибэ. 20Тиигээд тэрэнэй ехэ үбдэжэ, наһа баража байхада, хажуудань байһан эхэнэрнүүд иигэжэ хэлээ:

– Бү ай. Ши хүбүү түрөөш.

Теэд тэрэ харюусабагүй, ямаршье хүсэгүй болоод байба[+]. 21Бурханай ханзын буляагдажа, хадам эсэгынгээ ба үбгэнэйнгөө наһа бараһан ушарһаа тэрэ:

– Бурханай алдар[†] Израильһаа һалан ошобо, – гэжэ хэлэн, хүбүүгээ Ихабоод[*] гэжэ нэрлэбэ.

22– Бурханай ханзын буляагдаһан ушарһаа Бурханай алдар Израильһаа һалаба, – гэжэ тэрэ үгүүлээ бэлэй[+].

#### 5


Бурханай ханзые пилиштүүд олзолбо

1Пилиштүүд[†] Бурханай[†] ханзые олзолон абаад, Ээбэн-Ээзэрһээ өөрын Ашдоод хото руу абаашаба[+]. 2Тэндэ тэдэ Бурханай ханзые Дагооной дуганда оруулаад, Дагооной хажууда табиба[+]. 3Ашдоодойхидой үглөөдэрынь бодоод харахада, Дагоон Эзэнэй[†] ханзын урда нюураараа газарта унанхай байба. Тэдэ Дагоониие абаад, байрадань дахин табиба[+]. 4Удаань үглөө үглөөгүүр тэдэнэй бодоод харахада, Дагоон Эзэнэй ханзын урда нюураараа газарта дахин унанхай байба. Дагооной толгой ба хоёр гарынь отолоотой богоһо дээрэ, тиихэдэ бэень лэ үлэнхэй байгаа[+]. 5Тиимэһээ Дагооной санаартад ба дугандань ерэгшэд булта Ашдоодто байдаг Дагооной дуганай богоһо дээрэ мүнөө хүрэтэр гэшхэдэггүй[+].

6Эзэн ашдоодойхидые шангаар хэһээжэ, Ашдоодой болон тэрэнэй хаяагаар ажаһуугшадые һалгажа, һэлхэн үбшөөр дайраба. 7Энээниие Ашдоодой зон хараад, иигэжэ хэлсэбэ:

– Израилиин Бурханай ханза бидэнэй дунда үлөөжэ болохогүй. Юуб гэхэдэ, тэрэ маанадта болон манай бурхан Дагоондо гай тодхор ушаруулжа байна.

8Хүнүүдые тэдэ эльгээжэ, Пилиштын бүхы ноёдые суглуулжа асууба:

– Израилиин Бурханай ханзые яахабибди?

– Гаат руу эльгээхэ хэрэгтэй, – гэһэн шиидхэбэри абтаа һэн. Тиигээд Израилиин Бурханай ханзые тэдэ Гаат руу абаашаба. 9Гаат руу абаашаһанайнь удаа Эзэн энэ хотые хэһээжэ, айха хүлгэхэ ушарнууд угаа олоор гараба. Тэрэ энэ хотын зониие хүгшэн, залуугүй зобоожо, һэлхэн үбшэ халдахуулба. 10Бурханай ханзые тэдэ Экроон руу эльгээбэ. Хэлсээнэй[†] ханзын ерэхэдэнь, Экрооной зон хашхаралдаба:

– Бултыемнай алахын тула Израилиин Бурханай ханзые иишэнь асарба!

11Тиигээд тэдэ хүнүүдые эльгээжэ, Пилиштын бүхы ноёдые суглуулжа, иигэжэ хэлэбэ:

– Маанадые болон гэр бүлэнүүдыемнай һалгаахагүйн тула Израилиин Бурханай ханзые байһан газар руунь бусаан ябуулагты.

Бурханай тэдэниие угаа шэрүүнээр хэһээһэнһээ хүлгөөн бүхы хотоор боложо байгаа. 12Үхэхэнь үхэжэ, үхөөгүй зон һэлхэ үбшэндэ[†] баригдажа, хотын оог бархираан тэнгэридэ тулама дэгдэжэ байгаа бэлэй.

#### 6


Бурханай ханзые бусааба

1Эзэнэй[†] ханзын пилиштүүдэй[†] нютагта долоон һара байхадань, 2пилиштүүд санаартадые ба мэдэлшэдые дуудажа, иигэжэ асууба ха:

– Эзэнэй ханзые яахабибди? Байһан газартань тэрэниие яажа бусаахые бидэндэ заажа үгыт.

3Тэдэнь харюусаба:

– Хэрбээ таанад Израилиин Бурханай[†] ханзые бусааха гэбэл, хооһоор бү эльгээгты. Таанад гэм зэмээ сагааруулхын тула заабол бэлэг эльгээлсэгты. Тиигэбэл, эдэгэхэт, Тэрэ таанадые юундэ даража байнаб гэжэ мэдэхэт[+].

4Тиихэдэнь улад зон асууба:

– Гэм зэмэй түлөө ямар үргэл үргэхэбибди?

Тэдэнь иигэжэ хэлэбэ:

– Пилиштын ноёдой тоогоор табан алтан һэлхэн үбшэ, табан алтан хулгана дархалагты. Юуб гэхэдэ, таанад болон танай ноёд дээрэ нэгэл гай гасалан буугаа ха юм. 5Һэлхэн үбшэнэй[†] ба энэ газарые хооһоруулжа байгааша хулганануудай дүрсэнүүдые хээд, Израилиин Бурханда магтаал үргэгты. Тиигэбэлтнай, таанадые, бурхадыетнай ба газарыетнай дарахаяа Тэрэ болихо аалам. 6Египетшүүдэй[†] болон фараоной[†] үсэрхэһэндэл, юундэ таанад үсэрхэхэбта даа? Бурханай тэдээндэ хүсэеэ элирхэйлхэдэл тэдэ Израилиин зониие табяа бэлэй[+]. 7Зай, мүнөө хөөмэгшэ үмдэхүүлээгүй, түрүүшынхиеэ тугаллаһан хоёр үнеэ болон нэгэ шэнэ тэргэ абажа бэлдэгты. Үнеэдые тэргэдэ хүллэжэ, тугалнуудыень һалгаажа, байрадань абаашагты[+]. 8Эзэнэй ханзые абажа, тэргэ дээрэ табигты. Гэм зэмэй түлөө бэлэг болгон алтан зүйлнүүдые хайрсаг соо хэжэ, ханзын хажууда табигты. Тиигээд эльгээн ябуулагты. 9Тэрэ ханзын өөрынгөө нютаг руу ошоһон харгы замаар Бэт-Шээмэш руу ябахые харабал, Израилиин Бурхан бидэндэ энэ ехэ гай зоболон ушаруулба гэхэбди. Харин үгы һаань, Тэрэ бидэниие дайраа бэшэ, энэнь бидэнтэй миин өөрөө тохёолдоо гэжэ мэдэхэбди.

10Иигэжэ тэдэ тон тиимээр хэрэг бүтээжэ, тугалтай хоёр үнеэ абаад, тэргэдэ хүллөөд, тугалнуудыень байрадань бариба. 11Эзэнэй ханзые болон алтан хулганануудтай, һэлхэн үбшэнэй дүрсэнүүдтэй хайрсаг тэргэ дээрэ табиба. 12Үнеэд Бэт-Шээмэш руу харгыгаар сэхэ ябажа, нэгэн замаар лэ мөөрэн саашалба, хажуу тээшээ годирбогүй. Пилиштын ноёд Бэт-Шээмэшэй хилэ хүрэтэр тэдэнэй хойноһоо ябаба.

13Бэт-Шээмэшэй зон нюруу газарта шэниисэ хадажа байгаа. Тэдэ шэртэжэ, ханзые обёороод, хараһандаа ехэ баярлаба. 14Тэргэ Бэт-Шээмэшэй Ёшуһаа гэдэг хүнэй таряаланда ерэжэ, томо шулуунай хажууда тогтобо. Тэдэ зон тэргын модо хахалан, үнеэнүүдые Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл[†] болгон үргэбэ. 15Левидүүд[†] Эзэнэй ханза болон тэрээнтэй хамта байһан алтан зүйлнүүдтэй хайрсаг абажа, тэрэ мантан шулуун дээрэ табиба. Бэт-Шээмэшэй зон тэрэ үдэр Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл болон бусад үргэлнүүдые хэбэ. 16Пилиштын табан ноёд энээниие хараад, тэрэ үдэртөө Экроон руу бусаба.

17Пилиштүүдэй гэм зэмээ сагааруулхын тула Эзэндэ үргэл болгон эльгээһэн һэлхэн үбшэнэй алтан дүрсэнүүд гэбэл, нэгэнь Ашдоодой түлөө, нэгэнь Гаазай түлөө, нэгэнь Ашхэлооной түлөө, нэгэнь Гаадай түлөө, нэгэнь Экрооной түлөө байгаа[+].

18Алтан хулгананууд хадаа Пилиштын табан ноёдой зонхилдог хотонуудай – бүхэлэгдэһэн хотонуудай ба хэрэм ханагүй һууринуудай тоогоор байгаа бэлэй. Эзэнэй ханзые табиһан тэрэ томо шулууе мүнөөшье болотор Бэт-Шээмэшэй Ёшуһаагай таряалан дээрэ ажаглажа болохо.

19Бэт-Шээмэшэй далан[*] хүниие ханза нээжэ хараһанайнь тула Эзэн хюдан усадхаба. Арад зониие угаа ехээр хюдаһандань зон гашуудан уйлалдаа һэн[+].


Бурханай ханза Кирьяат-Еариимдэ

20– Эзэнэй, энэ арюун Бурханай урда хэн зогсожо шадахаб? Тэрэ бидэнһээ хэн руу ошохоб? – гэжэ Бэт-Шээмэшэй зон хөөрэлдэбэ. 21Тиимэһээ тэдэ Кирьяат-Еариимэй ажаһуугшадта элшэнэрые[†] эльгээжэ, иигэжэ хэлэхынь захиба:

– Пилиштүүд Эзэнэй ханзые бусаагаа. Таанад ерэжэ, тэрэниие өөртөө абаашагты[+].

#### 7

1Кирьяат-Еариимэй зон ерэжэ, Эзэнэй[†] ханза абажа, гүбээ дээрэхи Абинадаабай гэртэ асарба. Тэрэнэй хүбүүн Эльазаар Эзэнэй ханза хинажа байха гэһэн ёһолол үнгэргөө һэн[+].


Самуил – Израилиин хүтэлбэрилэгшэ

2Ханзын Кирьяат-Еариимдэ үлэһэнһөө хойшо удаан саг үнгэрбэ, хорин жэл үнгэрөө. Израилиин бүхы арад зон Эзэндэ бултадаа хандан, зальбардаг болобо.

3Самуил Израилиин бүхы арад зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбээ таанад бүхы ухаан бодолоороо Эзэндэ эрьен хандажа байгаа һаа, өөһэд хоорондоһоо хариин бурхадай болон Аштаартуудай дүрсэнүүдые зайлуулагты, үнэнхэ зүрхэнһөө бэеэ Эзэндэ зорюулагты, гансал Тэрээндэ мүргэгты. Тиихэдэ Эзэн таанадые пилиштүүдэй[†] һабарһаа абарха[+].

4Тиигэжэ Израилиин зон Баалнуудай[†] болон Аштаартуудай дүрсэнүүдтэй хахасажа, ганса Эзэндэ мүргэдэг болобо[+].

5Самуил зондо соносхобо:

– Бүхы Израилиин зон Мицпаада суглараг! Би таанадай түлөө тэндэ Эзэндэ мүргэн зальбархаб[+].

6Тэдэ Мицпаада сугларжа, уһа удхан, Эзэнэй урда сасан, тэрэ үдэр масаглан:[†]

– Бидэ Эзэнэй урда нүгэл[†] хээбди, – гэбэ. Самуил Мицпаада Израилиин зониие ударидан байгаа[+].

7Израилиин арад зоной Мицпаада сугларһан тухай пилиштүүд дуулаад, ноёдынь Израилиин урдаһаа добтолхоёо гараба. Израильшууд[†] тэрээн тушаа дуулажа, пилиштүүдһээ һүрдэбэ. 8Израилиин арад зон Самуилда хэлэбэ ха:

– Пилиштүүдэй һабарһаа маанадые абархын тула Эзэн Бурхандамнай[†] һайса зальбаржал байгты.

9Самуил нэгэ нарай хурьга абажа, тэрэниие дууһан шатаан, түгэс шатаалта үргэл[†] болгон Эзэндэ үргэбэ. Тэрэ Израилиин түлөө Эзэндэ һайса зальбаржа, Эзэн тэрэниие анхарба[+]. 10Самуилай түгэс шатаалта үргэл үргэжэ байхада, пилиштүүд Израильтай тулалдахаар дүтэлэн ерэбэ. Гэбэшье Эзэн тэрэ үдэр пилиштүүд дээрэ хүсэтэ аянга буулгажа, тэдэниие ухаа алдуулба, тиигээд тэдэ израильшуудта һамна бута сохигдоо һэн[+]. 11Израилиин зон Мицпааһаа пилиштүүдые намнан, Бэт-Каарай оршон хүрэтэр тэдэниие алан хюдан мүрдэбэ.

12Удаань Самуил нэгэ шулуу абаад, Мицпаа Шээн хоёрой дунда табяад, тэрэнээ Ээбэн-Ээзэр[*] гэжэ нэрлэбэ.

– Эзэн энэ газар хүрэтэр бидэндэ туһалаа, – гэжэ тэрэ хэлээ бэлэй[+]. 13Иигэжэ пилиштүүд илагдажа, Израилиин хилэнүүд руу дахин нэбтэрэн орохоёо болибо. Самуилай амиды байха сагта Эзэн пилиштүүдые даран байгаа. 14Пилиштүүдэй буляажа абаһан Экроонһоо Гаат хүрэтэр хотонууд Израильда бусаагдаба. Пилиштүүдэй һабарһаа газар нютагаа иигэжэ Израиль сүлөөлөө. Тэрэнэй болон эмооршуудай хоорондо амгалан байдал тогтоо бэлэй.

15Самуил бүхы наһаараа Израилиие зонхилон ударидаа. 16Тэрэ жэлһээ жэлдэ Бэт-Ээл, Гилгаал, Мицпаагаар тойрон, Израилиин удамарша тула тэндэхи бүхы газарнуудые зонхилоо. 17Удаань тэрэ Рамаада бусадаг һэн. Юуб гэхэдэ, гэрынь тэндэ бэлэй. Мүн лэ тэрэ Рамааһаа Израилиие зонхилдог байгаа. Самуил Эзэндэ үргэлэй шэрээ[†] тэндэ баряа һэн.

#### 8


Израиль өөһэдтөө хааниие эринэ

1Самуил үндэр наһатай боложо, өөрынгөө хүбүүдые Израилиин удамаршад[†] болгон табиба. 2Ууган хүбүүнэйнь нэрэ Ёһээл, хоёрдохи хүбүүнэйнь нэрэ Абияа бэлэй. Тэдэ Бэһээр-Шээбэдэ[†] удамаршад бэлэй. 3Харин хүбүүдынь эсэгынгээ замаар ябаагүй, эдилгэ тээшэ эрьежэ, бэлэгүүдые абан, ёһо гурим хазагайруулдаг байба[+].

4Израилиин бүхы аха захатан сугларан, Рамаа руу Самуилда ерэбэ. 5Тиигээд тэрээндэ тэдэ:

– Та үбгэрөөт. Хүбүүдтнай танай замаар ябанагүй. Тиимэһээ мүнөө бусад арадуудтал адли бидэниие зонхилхо хааниие маанадта табин томилжо үгыт, – гэжэ хэлэбэ[+]. 6Тэдэнэй:

– Бидэниие зонхилхо хааниие маанадта үгэгты, – гэжэ хэлэһэниинь Самуилда һайшаагдабагүй. Самуил Эзэндэ[†] мүргэн зальбарба. 7Эзэн Самуилда:

– Арад зоной шамда хэлэһэн бүхы юумэ дуула. Юуб гэхэдэ, тэдэ шамайе буруушаана бэшэ, харин тэдэниие зонхилон хаан байхыемни Намайе буруушаажа байна! 8Минии тэдэниие Египедһээ гаргаһан үдэрһөө хойшо мүнөө болотор тэдэ Намайе орхин, ондоо бурхадта алба хэһэндэл адляар тэдэ мүн лэ шамда иимэ юумэ хэжэ байна. 9Зай, тэдэнэй үгые дуула. Гансал ши тэдээндэ һайса һануулжа, зонхилхо хаанайнь эрхэнүүдые соносхо, – гэжэ айладхаба.

10Тэрээнһээ хааниие эрижэ байгааша арад зондо Самуил Эзэнэй бүхы үгэнүүдые хэлэжэ үгэбэ. 11Тэрэ хэлэхэдээ:

– Таанадые зонхилхо хаанай эрхэ мэдэлынь иимэ байха: хүбүүдыетнай тэрэ сэрэгэй албанда татан, морин тэргэнүүдтээ[†] һуулгаха, мориндоо мордуулан байха, морин тэргэнүүдэйнь урдуур хэрэгтэй юумээрнь хангажа тэдэ гүйдэг байха[+]. 12Хаан өөртөө мянгаад болон табин хүнэй дарга болгон тэдэниие томилхо, газараа тэдэнээр хахалуулхын, таряагаа хуряалгахын, сэрэгэй зэр зэбсэг болон тэргын хэрэгсэлнүүдые өөртөө хүүлэхын тула тиихэ юм. 13Басагадыетнай тэрэ абажа, хоншуу үнэртэй түрхилгэ дом бэлдүүлхэ, эдеэ хоол шануулха, хилээмэ болгуулха. 14Таанадай таряалан, үзэмэй болон олива модоной таряалангуудайтнай эгээл эрхимыень тэрэ абажа, өөрынгөө зарасанарта үгэхэ[+]. 15Таряанайтнай үрэһөө болон үзэмэй таряаланһаатнай арбанай нэгэ хубиие[†] тэрэ абажа, түшэмэлнүүдтээ ба зарасанартаа үгэхэ. 16Эрэ, эмэ богоолнуудыетнай, эгээл һайн, залууень, элжэгэнүүдыетнай тэрэ абажа, өөрынгөө ажал хэрэгүүдтэ хэрэглэхэ. 17Жэжэ бодо малайтнай арбанай нэгэ хуби тэрэ абаха, таанад өөһэдөө тэрэнэй богоолнууд болохот. 18Тиихэдээ таанад өөһэдтөө шэлэһэн хаанһаа боложо, хашхаран ёолон байхат. Теэд Эзэн таанадые дуулахагүй, – гэбэ[+].

19Гэбэшье арад зон Самуилай үгэ дуулахаһаа татагалзан:

– Үгы, маанадые зонхилхо хаан байха ёһотой. 20Бидэ бусад бүхы арадуудтал адли болохобди, манай хаан бидэниие зонхилхо, маанадай урда ябажа, байлдаануудтамнай маанадые ударидаха, – гэлдэбэ. 21Самуил арад зоной бүхы үгэнүүдые шагнаад, тэдэниие Эзэндэ дабтан хэлэбэ. 22Эзэн Самуилда айладан:

– Тэдэнэй үгэ дуулажа, хааниие тэдээндэ томило, – гэбэ.

Тиигээд Самуил Израилиин зондо:

– Хүн бүхэн өөр өөрынгөө хото руу бусагты, – гэжэ хэлэбэ.

#### 9


Саул Самуил хоёр уулзаба

1Бэньямиин обогой Кииш гэжэ нэрэтэй нэгэ хүн байгаа. Тэрэ Абиһээл гэгшын хүбүүн, Цэроор гэгшын аша, Бэхораатын гуша, Апииахын дүшэ бэлэй. Тэрэ баян, хүндэтэй хүн байгаа[+]. 2Тэрэ Саул[†] гэжэ нэрэтэй хүбүүтэй һэн. Саул залуу, һайхан, Израилиин зоной дунда тэрээнһээ үлүү һайхан, нюргаар үндэр хүн үгы бэлэй.

3Нэгэтэ Саулай эсэгэ Киишэй элжэгэнүүд үгы болошобо. Кииш өөрынгөө хүбүүн Саулда иигэжэ хэлэбэ:

– Зарасанарай нэгыень абажа, элжэгэнүүдые бэдэрхэеэ ошо.

4Тэдэ Эпрааимай уула хадаар, Шалиишаа нютагаар бэдэрэн ябаба, теэд элжэгэнүүдээ олобогүй. Шаһалиим нютагаар тэдэ ябаба, тэндэ элжэгэнүүд мүн лэ үгы. Бэньямиин нютагааршье тэдэ ябаба, олобогүй[+].

5Цүүп нютагта ерэхэдээ, Саул зарасадаа иигэжэ хэлэбэ:

– Һөөргэлэе. Эсэгэмни элжэгэнүүд тушаа бэшэ, харин маанадай түлөө һанаагаа зобохо.

6Зарасань тэрээндэ:

– Хүлеэгты. Энэ хотодо Бурханай[†] хүн бии. Тэрэ хүндэтэй хүн. Тэрэнэй хэлэһэн юумэн булта бэелүүлэгдэдэг. Мүнөө тэрээндэ ошоё. Хаана элжэгэнүүдые олохыемнай тэрэ заажа үгэжэ магад, – гэбэ[+]. 7Саул зарасадаа:

– Бидэ ошоо һаа, тэрэ хүндэ юу абаашажа үгэхэбибди? Манай сумаануудта эдеэншье дууһанхай. Бурханай хүндэ бариха бэлэгшье байхагүй. Бидэндэ юун бииб? – гэбэ. 8Зарасань Саулда:

– Харагты. Намда шээкэлэй дүрбэнэй нэгэ хуби бии. Би тэрэниие Бурханай хүндэ үгэхэб, тиихэдэм ябаха замыемнай тэрэ бидэндэ заажа үгэхэ, – гэжэ харюусаба.

9-11Саул зарасадаа:

– Зүб хэлэжэ байнаш. Ошоё, – гээ һэн.

Иигээд Бурханай хүнэй байдаг хото руу тэдэ ябаба. Хото өөдэ үгсэн ябахадаа, уһа удхахаяа гаража ябаһан залуу басагадтай тэдэ уулзажа, тэдээнһээ асууба:

– Мэдэлшэн бии гү?

(Урдань Израильда[†] хэн нэгэн Бурханай хүниие асуухаяа ошоходоо, «мэдэлшэндэ ошоё» гээд хэлэдэг бэлэй. Мүнөө Бурханай лүндэншэ гээд нэрлэдэг хүниие урдань мэдэлшэн гэдэг байгаа.) 12Тэдэ харюусаба:

– Байна. Сэхэ ябагты. Одоо яарагты, юуб гэхэдэ, арад зон мүнөөдэр үргэлэй газарта үргэл хэхэ, тиимэһээ тэрэ хото руу мүнөөдэр ерээ юм[+]. 13Таанад хото руу оромсоороо үргэлэй газарта гарахынь, хоол барихынь урда тээ тэрээнтэй золгогты. Юуб гэхэдэ, тэрэнэй үргэл үреэхэеэ[†] ерэтэр арад зон хоол барихагүй. Үргэлые тэрэнэй үреэһэнэй удаа уригдагшад хоол барижа эхилдэг. Тиимэһээ яарагты, мүнөө үшөө тэрэниие олохолта.

14Тиигэжэ тэдэнэр хото өөдэ үгсэбэ. Хото соо ябахадань, Самуил үргэлэй газар өөдэ гарахаар урдаһаань ябажа байба.

15Саулай ерэхын нэгэ үдэрэй урда тээ Эзэн[†] Самуилда юумэ эли болгон иигэжэ айладаа бэлэй:

16– Үглөөдэр энэ сагта Би шамда Бэньямиинэй обогой нэгэ хүниие эльгээхэб. Ши тэрэниие Минии арад түмэн Израилиин захирагша ноён болгон, тэрээндэ оливын тоһо түрхин ёһолол хэ.[*] Тэрэ Минии арад түмэниие пилиштүүдэй[†] һабарһаа абарха. Арад түмэнэймни туһа эрин уйлаһаниинь Намда дуулдаа[+].

17Самуилай Саулые обёорходо, Эзэн тэрээндэ мэдүүлбэ:

– Хара. Минии шамда хэлэһэн хүн энэ байна. Тэрэ Минии арад түмэниие хүтэлбэрилхэ.

18Саул хаалгануудай хажууда ябааша Самуилда дүтэлжэ, иигэжэ хандаба:

– Мэдэлшын гэрэй хаана байдагые намда хэлэжэ үгыт.

19Самуил Саулда:

– Би мэдэлшэн гээшэб. Минии урда ороод, үргэлэй обоо өөдэ ябагты. Юуб гэхэдэ, мүнөөдэр таанад намтай хамта хоол барихат. Үглөө үглөөгүүр би мэдэхэеэ һанаһан асуудалнуудтатнай харюусахаб. 20Гурбан хоногой урда тээ үгы болоһон элжэгэнүүд тухайгаа һанаагаа бү зобогты. Юуб гэхэдэ, тэдэ олдоо. Юрэдөө, Израилиин бүхы баялиг мүнөө хэнэй юм бэ?! Шинии болон шинии угай! – гээ бэлэй.

21Саул:

– Би Израилиин обогууд сооһоо хамагай багань болохо Бэньямиин обогой хүбүүн гээшэб. Минии эсэгын бүлэ тэрэ обогой бүхы гэр бүлэнүүд сооһоо эгээл багань бэшэ юм аал? Та юу хэлэнэбта? – гээ һэн[+].

22Самуил Саулые болон зарасыень танхимда дахуулан орожо, уригдаһан гушан зоной түрүүдэ, хойморто һууха газар зааба. 23Самуил тогоошондо хэлэбэ:

– Минии шамда үгөөшэ, «өөртөө тэрэниие байлга» гэжэ хэлэһэн хубиие асара.

24Тогоошон мяхатай гуя гарган, Саулай урда табиба. Самуил иигэжэ хэлэбэ:

– Шамда үлөөһэн юумэн энэ байна. Урдаа табижа, эдеэлэ. Би зониие урижа хэлэһэнһээ хойшо шамда гэжэ энээниие хадагалан табиһан юмби.

Иигэжэ Саул Самуилтай хамта тэрэ үдэр эдеэ хоол баряа бэлэй. 25Тэдэнэр обооһоо хото руу буужа, Саулда хушалта дээрэ[*] орон заһагдаа һэн.

26Үүр сайхада Самуил хушалта дээрэ хоногшо Саулые дуудаба:

– Бодо. Би шамайе үдэшэхэб.

Саул бодожо, Самуилтай хамта газаашаа гараба. 27Хотын захада хүрэжэ байхадаа Самуил Саулда иигэжэ хэлэбэ:

– Маанадһаа урид ябахые зарасадаа хэлэ. Харин өөрөө эндэ зогсон бай. Би шамда Бурханай үгэ мэдүүлхэмни.

Зарасань урда тээнь гаража ябаа бэлэй.

#### 10


Хаан болгоһон ёһолол

1Самуил һабатай оливын тоһо абажа, Саулай[†] толгой дээрэ адхаад, тэрэниие таалаад хэлэбэ:

– Эзэн[†] Өөрын угай баялигай захирагша болгон, шамда тоһо түрхин ёһолно[+]. 2Ши мүнөөдэр намһаа ошожо ябахадаа, Бэньямиинэй газар нютагта Цэлцаадахи Рахээлэй хүүрэй дэргэдэ хоёр хүнтэй уулзахаш. Тэдэ шамда «Шинии бэдэржэ ошоһон элжэгэнүүд олдоо. Ойлгогты, эсэгэшни элжэгэнүүд тухайгаа һанаагаа зобохоёо болижо, хүбүүнэйнгээ хаана ябаһые һурагшална, һанаагаа зобоно» гэжэ хэлэхэ[+]. 3Ши тэндэһээ саашаа ябажа, Табоорой сарса модондо хүрэхэш. Тэндэ Бэт-Ээлдэхи Бурхан[†] руу ошожо байһан гурбан хүнтэй уулзахаш. Нэгэнь гурбан эшэгэ, нүгөөдэнь гурбан хүбриг хилээмэ, гурбадахинь нэгэ тулам үзэмэй дараһан архи абаад ябаха. 4Тэдэ шамтай мэндэшэлдэхэ, хоёр хүбриг хилээмэ шамда үгэхэ. Ши гарһаань хилээмэ абахаш. 5Удаань Пилиштын[†] харуулай бүлэгэй байһан газарта, Бурханай Гибаада хүрэхэш. Хото руу орожо байхадаа, тэндэ ятаг, хэнгэрэг, лимбэ, хуур дуугарган, бүжэглэн, үргэлэй обооһоо буужа байһан лүндэншэдэй бүлэгтэй уулзахаш. Тэдэ абарал буулгажа ябаха. 6Эзэнэй һүр һүлдэ шам дээрэ хүсэтэй буужа, ши тэдэнтэй хамта бүжэглэн, абарал буулган, ондоо хүн болон хубилхаш. 7Тэдэ дүлгэ тэмдэгүүдэй[†] шамда хүрэжэ ерэхэдэнь, һанаһан юумэеэ хээрэй. Юуб гэхэдэ, Бурхан шамтай хамта байна. 8Ши намһаа уридшалан Гилгаал руу ошоорой. Хараарайгты, би түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] болон амгалан байдалай үргэлнүүдые үргэхэеэ шамда ерэхэб. Минии шамда ерэтэр долоон хоног тэндэ хүлеэгөөрэй. Хэхэ юумыешни бултыень би шамда заажа үгэхэб.

9Самуилые орхин эрьехэ үедэнь Бурхан Саулай ухаан бодол хубилгаба. Тэдэ бүхы дүлгэ тэмдэгүүд тэрэл үдэртөө хүсэлдөө бэлэй. 10Саулай зарасатаяа хамта Гибаада хүрэхэдэнь, лүндэншэдэй бүлэг тэдээндэ дайралдажа, Бурханай һүр һүлдэ Саул дээрэ хүсэтэйгөөр буугаад, тэрэ тэдээнтэй хамта абарал буулгажа ябаа һэн[+]. 11Саулые үнинэй мэдэдэг бүхы зон лүндэншэдтэй хамта тэрэнэй айладхал табижа байхые обёороод, өөһэд хоорондоо иигэжэ хэлсэбэ:

– Киишэй хүбүүнтэй юун болоо гээшэб? Саул мүн лэ лүндэншэдэй нэгэн юм гү?

12Тэндэ байһан нэгэ хүн:

– Теэд бусадайнь эсэгэнэр хэд бэ? – гэбэ. Тиимэһээ «Саулшье баһа лүндэншэ юм гү?» гэжэ хэлсэдэг болоһон гэхэ[+]. 13Саул абарал буулгажа дүүргээд, үргэлэй обоондо ошобо.

14Саулай абга тэрэниие болон зарасыень хаража, иигэжэ асууба:

– Таанад хаагуур ябаабта?

Саул харюусаба:

– Элжэгэнүүдые бэдэрээбди. Теэд олоогүйбди, Самуилда ошообди.

15Саулай абгань хэлэбэ:

– Самуилай таанарта юу хэлэһые намда хөөрэжэ үгыш.

16Саул абгадаа харюусаба:

– Элжэгэнүүд олдоо гэжэ тэрэ маанадта соносхоо һэн.

Гэбэшье хаан түрэ[†] тухай Самуилай тэрээндэ хэлэһые тэрэ абгадаа хэлэбэгүй.


Саулые хаан гэжэ зондо соносхобо

17Удаань Самуил арад түмэниие Мицпаа руу, Эзэндэ дуудан суглуулба. 18Тиигээд Израилиин арад зондо тэрэ иигэжэ соносхобо:

– Израилиин Эзэн Бурхан иигэжэ айладажа байна: Би таанадые Египедһээ гаргаад, таанадые египетшүүдэй[†] һабарһаа болон таанадые дарлажа байһан бүхы хаан түрэнүүдһээ абараа һэм[+]. 19Бүхы гай тодхорһоо, зоболонһоо абардаг Намайе, өөрынгөө Бурханиие, таанад мүнөөдэр үлүү харабат. Маанад дээрэ хааниие табигты гэбэт. Зай, мүнөө Минии урда обог болон мянгаараа зогсогты[+].

20Тиигээд Самуил Израилиин бүхы обогуудые дүтэлхыень захирба. Бэньямиинэй обог шэлэгдэн заагдаһан байна. 21Удаань тэрэ Бэньямиинэй обогые бүлэ бүлөөрөө дүтэлхыень захирба. Матриин гэр бүлэ шэлэгдэһэн байна. Киишэй хүбүүн Саул шэлэгдэбэ. Харин тэрэниие бэдэрээд, зон олобогүй. 22Тиимэһээ зон Эзэнһээ:

– Тэрэ эндэ ерэхэ гү? – гэжэ асууба. Эзэн айладаба:

– Харагты, тэрэ ашаан соо хоргодоод байна.

23Зон гүйн ошожо, тэрэниие тэндэһээ абаад ерэбэ. Саул арад зоной дунда зогсоходоо, улад зонһоо мүрөөрөө үндэр байгаа. 24Самуил бүхы арад зондо соносхобо:

– Эзэн хэниие шэлээб гэжэ ойлгон харана гүт? Бүхы арад түмэнэй дунда энэ хүнтэй зэргэсэхэ хүн үгы!

Тиимэһээ бүхы зон баярлан хашхаралдаба:

– Хаан мандаха болтогой![†][+]

25Самуил арад зондо хаанай эрхэ, уялгануудые ойлгуулжа, хуйламал ном соо бэшэжэ, тэрэ номоо Эзэнэй оршодог нангин[†] газарта табиба. Удаань тэрэ бүхы арад зониие гэр гэртээ бусахыень захирба[+]. 26Саулшье баһал Гибаадахи гэр руугаа бусаба. Бурханай зүрхэ сэдьхэлыень хүдэлгэһэн ушарһаа зориг ороһон зарим улад зон тэрэниие дахаба. 27Харин зарим этэгээдүүд:

– Энэ хүн маанадта яажа туһалха юм? – гэлдэн, тэрэниие баһажа, бэлэгүүдые тэрээндэ асарбагүй. Харин Саул энээниие хараагүй мэтэ ябаа бэлэй[+].

#### 11


Саул аммоонуудые диилэнэ

1Аммооной хаан Наһааш сэрэгээ ударидан ерэжэ, Ябээш-Галаадые[†] бүһэлбэ. Ябээшэй бүхы зон Наһаашда:

– Маанадтай хэлсээ баталаа һаашни, бидэ шинии албатан болохобди, – гэжэ хэлэбэ[+]. 2Аммоон хүн Наһааш тэдээндэ:

– Би таанадтай иимэ гуримаар хэлсээ баталхаб: хүн бүхэнэйтнай баруун нюдые тэһэлжэ, бүхы Израилиин нэрэ гутаахаб, – гэбэ[+]. 3Ябээшэй аха захатан[†] тэрээндэ:

– Израилиин бүхы нютагуудта элшэнэрые[†] эльгээхыемнай бидэндэ долоон хоногой хугасаа үгыт. Хэрбээ маанадые хэнэйшье абархагүй байгаа һаань, бидэ гаража, танда бэеэ тушаахабди, – гэжэ гуйба. 4Элшэнэр Саулай[†] Гибаа руу ерэжэ, эдэ үгэнүүдые арад зондо дуулгаба. Тиихэдэнь бүхы зон шангаар уйлалдаба[+]. 5Энэ үедэ Саул сарнуудые туун, таряаланһаа бусажа ябаа. Тэрэ:

– Зон уйлалдана, энэ юун болоноб? – гэжэ асууба. Зон тэрээндэ Ябээшэй ажаһуугшадай үгэнүүдые хэлэжэ үгэбэ. 6Эдэ үгэнүүдые дууламсаарнь, Бурханай[†] һүр һүлдэ Саул дээрэ хүсэтэй бууба. Тэрэ угаа ехээр сухалдаба[+]. 7Тэрэ хоёр сар абажа, сабшан хубаагаад, элшэнэрээр Израилиин бүхы нютагуудта эльгээжэ:

– Саул болон Самуилай хойноһоо ябаагүй хүнэй сарнуудтай иимэ юумэн тохёолдохо, – гэжэ хэлэбэ. Арад зон Эзэнһээ[†] айжа, нэгэ хүн мэтэ бултадаа ерээ һэн[+]. 8Саул тэдэниие Бээзэгтэ тоолобо. Израилиин зон гурбан зуу мянга, Иудын эрэшүүл гуша мянга байба[+]. 9Тэдэ ерэһэн элшэнэртэ:

– Ябээш-Галаадай зондо иигэжэ хэлээрэйгты: «Үглөөдэр үдын тэн багаар абарагдахат», – гэбэ. Тиигэжэ элшэнэр бусажа ерээд, Ябээшэй хүнүүдтэ дуулгахадань, тэдэнь баярлаба. 10Тиигээд Ябээшэй зон:

– Үглөөдэр бидэ гаража, танда бэеэ тушаахабди. Таанад дураараа маанадтай хэхэ юумэеэ хээрэйгты, – гэжэ Наһаашта хэлэбэ. 11Үглөөдэрынь Саул сэрэгээ гурбан бүлэг болгон хубааба. Үүрэй толоной задарха үедэ тэдэ хотон хүреэлэн руунь сүмэрэн орожо, үдэ хүрэтэр аммоонуудые хюдаба. Амиды үлэһэн хүнүүдынь нэгэ нэгээрээ бутаран таража тэрьедэбэ[+].


Гилгаалда Саулые хаан гэжэ тунхаглаба

12Тиихэдэ арад зон Самуилда:

– «Саул маанадые зонхилжо байха юм гү?» гэдэг зон хэд бэлэй? Тэдэ хүнүүдые асарагты, бидэ тэдэниие алахабди, – гэлдэбэ. 13Теэд Саул:

– Энэ үдэр хэнииешье алажа болохогүй. Юуб гэхэдэ, мүнөөдэр Эзэн Израильда[†] абарал буулгаа, – гэжэ хэлэбэ. 14Тиигээд Самуил арад зондо:

– Гилгаал руу ошоё. Тэндэ хаан түрын эхи тэмдэглэе, – гэбэ[+]. 15Иигэжэ бүхы арад зон Гилгаал руу ябажа, тэндэ, Гилгаалда, Эзэнэй урда Саулые хаан гэжэ тунхаглаба, амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] Эзэндэ үргэбэ. Саул болон Израилиин бүхы зон тэндэ угаа ехээр баярлан байгаа бэлэй.

#### 12


Самуил улад зондо хандана

1Самуил бүхы Израильда[†] хандан:

– Харагты. Би таанарай намда хэлэһэн бүхы юумые шагнаад, үгыетнай дуулажа, таанад дээрэ хааниие томилон табяаб[+]. 2Мүнөө таанарта хаан алба хэжэ ябана. Харин би үбгэрөөб, үһэмни сайгаа. Минии хүбүүд таанартай хамта байна. Би эдир наһанһаа хойшо энэ үдэр хүрэтэр таанадта алба хэжэ ябааб. 3Мүнөө эндэ улаан нюураараа урдатнай байхадамни Эзэнэй[†] урда болон тоһо түрхин томилһон хүнэйнь урда намда хэлэгты. Би хэнэй үхэр буляажа абаабиб? Хэнэй элжэгэ абаабиб? Хэниие дарлаа, зобоогообиб? Хэнһээ эдилгэ абаад, юумэ мэдээшэгүй болоод байгаабиб? Хэрбээ тиимэ юумэн байгаа һаань, би таанадта бултыень бусаахаб, – гэбэ[+]. 4Тэдэ:

– Та маанадые дарлаагүйт, зобоогоогүйт, хэнэйшье гарһаа юушье абаагүйт, – гэбэ. 5Самуил тэдээндэ:

– Таанарай намда ямаршье гэм зэмэ олоогүй тухай Эзэн мүнөөдэр таанадай дунда гэршэ боложо, Тэрэнэй тоһо түрхин арюудхаһан хүн мүн лэ гэршэ боложо байна, – гэхэдэнь, тэдэ:

– Тэрэ болбол гэршэ мүн! – гэлдэбэ. 6Тиихэдэнь Самуил арад зондо:

– Моисей,[†] мүн Аһароониие[†] томилһон, таанадай үбгэ эсэгэнэрые Египедһээ гаргаһан Эзэн гэршэ мүн. 7Тиимэһээ мүнөө бодогты. Таанарта болон танай үбгэ эсэгэнэртэ Эзэнэй хэһэн бүхы үршөөл хайра тухай би Тэрэнэй урда таанадтай заргалдахамни. 8Яковай Египедтэ ерэхэдэ, танай үбгэ эсэгэнэрэй Эзэндэ хашхаран байжа мүргэхэдэ, Эзэн Моисей болон Аһароониие эльгээжэ, тэдэ танай үбгэ эсэгэнэрые Египедһээ гаргаа, энэ газарта һуурижуулаа[+]. 9Теэд тэдэнэй өөһэдынгөө Эзэн Бурханаа[†] мартахадань, Тэрэ урдаһаань дайлалдажа байгаа Хацоорой сэрэгэй жанжан Сисэраагай, пилиштүүдэй[†] болон Моһаабай[†] хаанай гарта тэдэниие дамжуулаа һэн[+]. 10Эзэндэ мүргэн шашхалдан, «бидэ Эзэниие орхижо, Баалнуудта[†] ба Аштаартуудта мүргэжэ, нүгэл[†] хээбди. Харин мүнөө дайсадаймнай гарһаа маанадые мултаруулыт. Бидэ Танда мүргэдэг болохобди» гэжэ тэдэ гуйгаа бэлэй[+]. 11Тиихэдэнь Эзэн Еруббаал, Бэдаан, Иптаа болон Самуилые эльгээжэ, тойроод байһан дайсадһаатнай таанадые абараа һэн. Тиигээд таанад хэнһээшье айнгүй ажаһуугаат[+]. 12Таанад Аммооной хаан Наһаашай урдаһаатнай дайлажа ерэхые хараад, «үгы, бидэниие хаан захирха ёһотой» гэжэ намда хэлээ һэнта. Эзэн, танай Бурханай, хаантнай байһаар байтар иигэжэ хэлээт[+]. 13Зай, таанадай шэлэһэн, таанадай эриһэн хаан энэ байна. Харагты, Эзэн таанад дээрэ хааниие табиба. 14Хэрбээ Эзэнһээ айжа, Тэрээндэ алба хэжэ, Тэрэнэй үгэ дуулажа, Тэрэнэй айладалда эсэргүүсэнгүй байгаа һаа, таанад болон таанадые зонхилогшо хаан Эзэн Бурханайнгаа хойноһоо дахан ябаа һаа, һайн байхат. 15Хэрбэеэ Эзэнэй үгэ дуулангүй, айладхалдань эсэргүүсэжэ байгаа һаатнай, Эзэн танай үбгэ эсэгэнэрэй урдаһаа эсэргүү байһандал урдаһаатнай эсэргүүсэхэ[+]. 16Одоошье зогсожо, Эзэнэй таанарай нюдэн дээрэ үйлэдэхэ энэ агуу хэрэгые харагты. 17Мүнөө ургаса хадаха саг[*]. Зүб гү? Теэд минии Эзэниие дуудахадамни, Тэрэ аянга, бороо эльгээхэ. Тиихэдэнь таанад өөһэдтөө хааниие гуйжа, Эзэнэй урда хэһэн нүгэлэйнгөө угаа ехэ байһые мэдэхэт, харахат, – гэбэ.

18Тиин Самуилай Эзэниие дуудахада, Эзэн тэрэ үдэр аянга, бороо эльгээбэ. Бүхы арад зон Эзэнһээ болон Самуилһаа угаа ехээр айба. 19Тиигээд бүхы зон Самуилда:

– Бидэ өөһэдтөө хааниие гуйжа, өөһэдынгөө бүхы нүгэл дээрэ энэ бузар муухай юумэ нэмээбди. Тиимэһээ маанадай үхэхэгүйн тула богоол бидэнэйнгээ түлөө Эзэн Бурхандаа мүргэн зальбарыт, – гэбэ. 20Самуил арад зондо:

– Бү айгты. Таанад энэ бүхы муу муухай юумэ хээт. Гэбэшье Эзэниие дахан ябахаһаа бү хадуурагты, Эзэндэ бүхы сэдьхэл зүрхөөрөө алба хэгты. 21Хэрэггүй, туһа хүргэхэгүй, абархагүй дэмы юумые бү дахагты[+]. 22Юуб гэхэдэ, Эзэн агууехэ нэрынгээ түлөө Өөрын арад түмэниие орхихогүй. Ушарынь гэбэл, Эзэн таанарые Өөрынгөө арад зон болгон шэлээл![+] 23Мүн би таанадай түлөө зальбархаяа болихогүйб – Эзэнэй урда нүгэл хэхэеэ тэбшэхэб. Би таанадта һайн, сэхэ зам заахаб[+]. 24Гансал Эзэнһээ айжа, Тэрээндэ бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, үнэн сэхээр алба хэгты. Эзэн таанарта ямар агууехэ юумэ хээ гээшэб, һанан байгты![+] 25Хэрбээ муу юумэ хээ һаа, таанадшье, танай хааншье усадхагдахат, – гэжэ хэлэбэ[+].

#### 13


Пилиштүүдтэй дайн эхилбэ

1Саул[†] гушатайдаа хаан шэрээдэ заларжа, хоёр жэл соо Израилиие зонхилбо. 2Тэрэ Израильһаа[†] гурба мянган хүниие шэлэн абажа, хоёр мянганиинь тэрээнтэй хамта Михмаашта болон Бэт-Ээлэй хада уулата нютагта байба, нүгөөдэ нэгэ мянганиинь Ёнатаантай хамта Бэньямиинэй обогой газар дайдын Гибаада байба. Үлөөшэ зониие тэрэ гэр руунь эльгээбэ.

3Ёнатаан Гээбэдэ байһан пилиштүүдэй[†] харуулай бүлэг бута сохибо. Пилиштүүд энээн тухай дуулаба. Тиигэхэдэнь Саул бүхы орон дотор эбэр бүреэ үлеэн дуугаргажа:

– Еврейнүүд[†] шагнаг лэ! – гэбэ[+]. 4Пилиштүүдэй харуулай бүлэг Саулай бута сохиһон, мүн пилиштүүдэй Израилиие үзэн ядадаг болоһон тухай дуулахадаа, арад зон Гилгаалда байһан Саулда дуудагдан сугларба.

5Пилиштүүд Израильтай дайлалдахаар сугларба: гуша мянган тэргэ, зургаа мянган морин сэрэг ба далайн эрьеын элһэн мэтэ тоо томшогүй ябаган сэрэг олон байгаа. Тэдэ ерэжэ, Бэт-Аавэнэй зүүн талада, Михмаашта хотон хүреэнээр[†] тогтобо[+]. 6Израилиин улад зон хашуулһанаа мэдэжэ, аюулай ушарһые хараад, агы нүхэнүүдтэ, хадын хабшалаар, хабсагайн дундуур, газар дорохи нүхэн, худагуудаар[†] хоргодобо[+]. 7Зарим еврейнүүд Иорданиие[†] гаталжа, Гаад болон Галаадай[†] нютагта ошобо. Харин Саул Гилгаалда байһаар лэ байгаа. Тэрээнтэй байһан бүхы зон айн шэшэржэ байгаа һэн.


Саул захяал заабариие эбдэнэ

8Саул Самуилай хэлэһэн долоон хоног соо хүлеэбэ, теэд Самуил Гилгаалда ерэбэгүй. Зон Саулые орхин таража эхилбэ[+]. 9Иигэжэ Саул:

– Түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] намда асарагты, – гэжэ хэлэбэ. Тиигээд тэрэ түгэс шатаалта үргэл[†] үргэбэ. 10Түгэс шатаалта үргэл үргэжэ дүүргээд байхадань, Самуил ерэбэ. Саул тэрэниие угтан мэндэшэлхэеэ гараба. 11Харин Самуил:

– Ши юу хээбши? – гэжэ асууба. Саул:

– Улад зоной намайе орхижо, таража эхилһые, танайшье хэлэһэн хугасаадаа ерээгүйе, пилиштүүдэй Михмаашта сугларжа байһые би хараа һэм. 12Тиимэһээ би «Пилиштүүд мүнөө Гилгаалда минии урдаһаа дайлан ерэхэнь, харин би Эзэнһээ[†] хайра гуйгаагүйб» гэжэ һанаад, түгэс шатаалта үргэл үргэхэеэ шиидээ һэм, – гэжэ харюусаба. 13Самуил Саулда:

– Ши бодолгүй юумэ үйлэдэбэш. Эзэн Бурханайнгаа[†] шамда захиһан захяа заабариие дүүргээгүйш. Тиигээгүй һаашни, Эзэн одоо Израильда шинии хааншалал хэтэ мүнхэдөө бэхижүүлхэ бэлэйл[+]. 14Теэд мүнөө шинии хааншалал тогтохогүй. Эзэн Өөртөө Өөрынгөө һанаа сэдьхэлдэ таарама хүниие олохо, тэрэ хүндэ улад зоной ударидагша байхые захирха. Юуб гэхэдэ, Эзэнэй захирһан юумэ бэелүүлээгүйш, – гэбэ[+].

15Самуил бодожо, Гилгаалһаа Бэньямиинэй обогой газар дайдын Гибаа руу ошобо. Саул өөртэйнь хамта байһан хүнүүдые тоолобо, зургаан зуугаад хүн байба. 16Саул болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатаан, мүн тэдэнтэй хамта байһан хүнүүд Бэньямиинэй обог зоной газар дайдын Гээбэдэ байба. Пилиштүүд Михмаашта хотон хүреэнээр байгаа һэн. 17Пилиштүүдэй хотон хүреэнһөө гурбан бүлэг хюдагшад гараад, нэгэ бүлэгынь Опраа руу харгыгаар, Шуһаал газар руу шэглэбэ. 18Нүгөөдэ бүлэгынь Бэт-Һороон руу шэглэбэ, гурбадахи бүлэг элһэн сүл губидахи Цэбоһиим нюруугай хилэ руу шэглээ һэн.

19Израилиин бүхы нютагуудта хаанашье түмэршэ дархан байдаггүй бэлэй. Юуб гэхэдэ, еврейнүүд һэлмэ, жада хэжэ болохо гэжэ пилиштүүд түбэгшөөдэг байгаа. 20Тиимэһээ бүхы Израиль анзаһа, түмэр хүрзэ, һүхэ, хадуураа хурсадуулхын тула пилиштүүд руу ошохо ёһотой байгаа. 21Анзаһа, түмэр хүрзэ, аса, һүхэ, мүн хадхуур заһахын тула ехэ үнэтэй үнэ сэн – шээкэлэй гурбанай хоёр хуби тус тустань түлэхэ хэрэгтэй һэн. 22Тиимэһээ байлдаанай үдэр Саул болон Ёнатаантай хамта байһан арад зоной хэнэйньшье гарта һэлмэ, жада байбагүй. Гансал Саул болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатаанда байгаа.

23Пилиштүүдэй сэрэгэй бүлэг Михмааш гаталхаяа гаража ерээ бэлэй.

#### 14


Ёнатаанай габьяа

1Нэгэ үдэр Саулай[†] хүбүүн Ёнатаан зэр зэбсэгынь баряад ябагша залуу хүбүүндээ:

– Ябая, хадын жалгые гаталан, нүгөө талада байһан пилиштүүдэй[†] сэрэгэй бүлэг руу ошоё, – гэжэ хэлэбэ. Харин энээн тухай Ёнатаан эсэгэдээ дуулгабагүй. 2Саул Гибаагай захада, Мигроондохи анар модон доро байгаа. Тэрээнтэй хамта зургаан зуу шахуу зон байлсаа. 3Тэдэнэй тоодо Ахияа санаартан[†] байлсаа. Тэрэ Ахитуубай хүбүүн һэн. Ахитууб хадаа Ихабоодой дүү болоно. Ихабоод Шилоодо Эзэнэй[†] санаартан байһан Элиин гуша, Пинэһаасай хүбүүн бэлэй. Ёнатаанай ошоһон тухай зон мэдээгүй байгаа[+].

4Пилиштүүдэй сэрэгэй бүлэгтэ Ёнатаанай дүтэлхэ гэһэн хадын хабшалай хоёр талаар ёдогор хабсагайнууд байдаг байгаа. Нэгэнэйнь нэрэ Боцээц, нүгөөдынь нэрэ Сээнээ бэлэй. 5Нэгэ хабсагайнь Михмааш тээшэ, хойто зүг руу, нүгөөдэ хабсагай Гээбэ тээшэ, урда зүг руу харанхай һэн.

6Ёнатаан зэр зэбсэг баряад ябагша хүбүүндээ:

– Ябая. Бэлгэеэ отолуулаагүйшүүлэй сэрэгэй бүлэг руу дүтэлэн ошоё. Эзэн бидэндэ туһалжа магад. Олоншье, үсөөншье зониие абархадань Эзэндэ һаалта болохо юумэн үгы, – гэжэ хэлэбэ[+]. 7Зэр зэбсэг баряад ябагша хүбүүн:

– Һанаһаараал юумэ хэгты. Ябагты, би танай ябаһан тээшэ тантай хамта ябалсахаб, – гэбэ. 8Ёнатаан:

– Ойлгоорой, тэдэ хүнүүд руу ошоходомнай тэдэ маанадые хараха. 9Хэрбээ тэдэнэй бидэндэ «зогсогты, маанадай дүтэлтэр хүлеэгты» гэбэл, бидэ зогсожо, тэдээн руу үгсэхэгүйбди. 10Хэрбээ тэдэнэй «маанад руу ерэгты» гэбэл, бидэ үгсэн ошохобди. Юуб гэхэдэ, энэ хадаа Эзэн тэдэниие манай гарта үгөө гэһэн дүлгэ тэмдэг[†] бидэндэ болохо, – гэжэ хэлэбэ.

11Тэдэ хоёрой пилиштүүдэй сэрэгэй бүлэгтэ өөрыгөө харуулхадань, пилиштүүд:

– Харагты, еврейнүүд[†] хоргодожо байһан нүхэнүүдһээ гаража байна, – гэлдэбэ[+]. 12Сэрэгэй бүлэгэй зон Ёнатаанда ба зэр зэбсэг баригша хүбүүндэ:

– Маанад руу ерэгты! Бидэ таанарта нэгэ юумэ хэлэхэбди, – гэжэ хашхаралдаба. Ёнатаан зэр зэбсэг баригшадаа:

– Намайе дахаад яба. Юуб гэбэл, Эзэн тэдэниие Израилиин гарта үгэбэ гээшэ, – гэбэ. 13Тиигээд Ёнатаан гар, хүлөөрөө аһалдан, дээшээ абирба, тэрэнэй зэр зэбсэг баригша хүбүүн араһаань дахаба. Пилиштүүд Ёнатаанда хюдагдан, урдуурнь унажа, зэр зэбсэг баригша хүбүүн араһаань эсэслэн усадхан ябаба. 14Эхин энэ сохилтодо Ёнатаан зэр зэбсэг баряаша хүбүүнтэеэ хамта альганай шэнээн гэхээр багахан газарта хорин хүниие алаба. 15Хотон хүреэндэшье,[†] таладашье, бүхы сэрэгэй дунда һүрдөөн болоо бэлэй. Сэрэгэй бүлэг болон хюдагша бүлэгүүд шэшэржэ, мүн газар доһолжо, Бурхан[†] угаа ехэ һүрдөө эльгээ бэлэй.


Пилиштүүд диилдэбэ

16Бэньямиинэй обогой газар дайдын Гибаада байгша Саулай харуулай харахада, тоо томшогүй зон таража бутаран, наашаа саашаа гүйлдэжэ байба. 17Саул хамта байһан хүнүүдтээ:

– Өөһэдыгөө тоологты. Бидэнэй дундаһаа хэнэй гаража ошоһые мэдэгты, – гэжэ хэлэбэ. Тэдэнэй өөһэдыгөө тоолоходо, Ёнатаан болон зэр зэбсэг баригша хүбүүниинь үгы байба. 18Саул Ахияада:

– Бурханай ханза асарагты, – гэбэ. Тэрэ үедэ Бурханай ханза Израилиин зонтой хамта байгаа[+]. 19Саулай санаартантай хөөрэлдэжэ байха үедэ пилиштүүдэй хотон хүреэндэхи үймөөн үргэлжэлэн, улам ехэ боложо байгаа. Саул санаартанда:

– Зальбархаяа боли, гараа доошонь таби, – гэжэ хэлэбэ. 20Саул болон тэрээнтэй хамта байһан бүхы зон хашхаралдан, байлдаанай газар руу дабхиба. Тэндэ пилиштүүд угаа ехэ үймөө хэжэ, бэе бэеэ һэлмээр сабшажа байба[+]. 21Пилиштүүдтэй байһан, тэдэнэй түлөө дайлалдажа бэеэ хүлһэлэгшэ еврей зон Саул болон Ёнатаантай хамтаран, израильшуудай[†] тала барин эрьебэ. 22Эпрааимай хада уулата газарта хоргодожо байһан бүхы израильшууд пилиштүүдэй зугадажа байһан тухай дуулаад, хойноһоонь намнажа, хюдажа эхилбэ. 23Иигэжэ тэрэ үдэр Эзэн Израилиие абаржа, байлдаан Бэт-Аавэн хүрэтэр үргэлжэлөө һэн.


Байлдаанай һүүлээрхи үйлэ хэрэгүүд

24Тэрэ үдэр Израилиин эрэшүүл ехэ зүдэрөө. Саул арад зониие тангариглуулан:

– Үдэшэ болотор, дайсадһаа минии үһөөгөө абатар хоол бариһан хэн нэгэн хараал[†] шэнгээхэ болтогой![†] – гэбэ. Тиимэһээ хэншье эдеэ хоолһоо амсабагүй. 25Зоной бүгэдөөрөө ой руу ороходо, тэндэ газар дээрэ зүгын бал байба. 26Тэдэ ой руу ороод, зүгын балай урдажа байһые харабашье, нэгэшье хүн тэрээндэ гар хүрэжэ, гараа амандаа хэбэгүй. Юуб гэхэдэ, зон тангаригаа зүршэхэдэ бууха хараалһаа айжа байгаа. 27Харин эсэгынгээ арад зониие тангариглуулһые Ёнатаан шагнаагүй байгаа. Тиимэһээ гартаа бариһан модоной үзүүрые тэрэ зүгын балай һархинагта хэжэ, амандаа хэхэдээ, нюдэнь сэлмэбэ. 28Тэрээндэ арад зонһоо нэгэн:

– Эсэгэтнай арад зониие хатуугаар тангариглуулан, «мүнөөдэр хоол бариһан хүн хараалда хүртэхэ» гэжэ хэлээ һэн. Зон иигэжэ эсээ, – гэбэ. 29Тиигээд Ёнатаан:

– Минии эсэгэ гай тодхорто энэ уладые оруулаа. Энэ зүгын балһаа зааханиие эдихэдэмни минии нюдэд яажа сэлмээ гээшэб, харагты[+]. 30Хэрбээ зоной мүнөөдэр дайсадһаа олзолһон олзоһоо эдеэ һаань, пилиштүүд үшөө ехээр алагдаха байгаа бэшэ гү?! – гэбэ.

31Тэдэ тэрэ үдэртөө Михмаашһаа Аялоон хүрэтэр пилиштүүдые сохибо. Зон ядаржа ехэ эсээд байгаа[+]. 32Хүнүүд олзо юумэн руу шунахайран орожо, хони, үхэр, тугалнуудые барижа, газар дээрэ үүсэлжэ, шуһатайнь хамта эдижэ байба. 33Удаань Саулда:

– Харагты. Зон шуһатайнь эдижэ, Эзэнэй урда нүгэл[†] хэжэ байна, – гэжэ мэдээсэгдэбэ. Саул:

– Таанар урбагшад гээшэт! Мүнөө нам руу томо шулуу мухарюулан асарагты, – гэбэ[+]. 34Саул иигэжэ хэлэбэ:

– Зоной дундуур ябажа, тэдээндэ: «Өөһэд өөһэдынгөө үхэр, хониие нам руу асаржа, эндэ тэдэниие үүсэлжэ эдигты. Шуһатайнь эдижэ, Эзэнэй урда нүгэл бү хэгты», – гэжэ хэлэгты.

Иигэжэ бүхы зон тэрэ һүни тус тустаа өөрын үхэр асаржа, тэндэ үүсэлбэ. 35Саул Эзэндэ зорюулжа, үргэлэй шэрээ[†] бодхообо. Энэнь Эзэндэ тэрэнэй зорюулан бодхооһон түрүүшын үргэлэй шэрээ бэлэй.

36Саул:

– Һүниндөө пилиштүүдэй хойноһоо ябан добтолжо, үүр сайтар тэдээндэ добтолон, нэгэшье хүнииень бү үлөөе, – гэбэ. Зон:

– Танай һанаһаар болог, – гэлдэбэ. Харин санаартан:

– Эндэ Бурханһаа асууя, – гээд хэлэбэ. 37Саул Бурханһаа асуун:

– Пилиштүүдэй хойноһоо ябажа мүрдэхэмни гү? Та тэдэниие Израилиин гарта үгэхэ гүт? – гээд һураба. Теэд Бурхан тэрэ үдэр Саулда харюусабагүй[+]. 38Саул:

– Арад түмэнэй ахалагшад, таанад бүгэдэ дүтэлэгты. Хэн мүнөөдэр нүгэл хээб гэжэ шалгажа мэдэгты. 39Израилиие абарһан Бурханай нэрээр тангаригланаб. Миниишье хүбүүн Ёнатаан хэһэн байгаа һаа, заабол үхэхэ ёһотой, – гэбэ.

Арад зоной дундаһаа тэрээндэ харюусаха нэгэшье хүн байбагүй. 40Саул Израилиин бүхы зондо:

– Таанад нэгэ талада зогсогты. Би өөрынгөө хүбүүн Ёнатаантай хамта нүгөө талада зогсохоб, – гэбэ. Улад зон Саулда:

– Һанаһаараа юумэ хэгты, – гээ бэлэй. 41Саул Израилиин Эзэн Бурханда:

– Зэмэтэниие заажа үгыт, – гэбэ. Ёнатаан болон Саул заагдаба, арад зон сүлөө үлэбэ. 42Тиигээд Саул:

– Минии хүбүүн Ёнатаан бидэ хоёрой хоорондо жээрэб хаягты, – гэбэ. Жээрэбээр Ёнатаан шэлэгдэбэ[+]. 43Саул Ёнатаанда:

– Юу хэһэнээ намда хэлэ, – гэбэ. Ёнатаан тэрээндэ харюусажа:

– Би бариһан модонойнгоо үзүүрээр зүгын бал зааханаар дүрэжэ, ама хүрөө һэм. Тиигээд үхэхэ ёһотойб, – гэжэ хэлэбэ. 44Саул:

– Ёнатаан! Ши заабол үхэхэ ёһотойш. Энээниие гүйсэдхөөгүй һаамни, Бурхан намайе хэһээхэнь болтогой! – гэбэ. 45Гэбэшье арад зон Саулда:

– Энэ агууехэ илалтые Израильда асарһан Ёнатаан үхэхэ гэжэ гү? Иигэжэ болохогүй. Эзэнэй нэрээр тангариглая. Тэрэнэй толгойһоо нэгэшье үһэн газарта унахагүй. Юуб гэхэдэ, тэрэ мүнөөдэр Бурхантай хамта энээниие үйлэдөө, – гэлсэбэ. Иигэжэ арад зон Ёнатааниие абаржа, тэрэ үхэбэгүй[+]. 46Саул пилиштүүдые мүрдэхэеэ болижо, пилиштүүд нютаг руугаа ябаба.

47Саул Израилиин хаан болоһонһоо хойшо тойроод байһан бүхы дайсадтаяа: моһаабуудтай,[†] аммоонуудтай, эдоомуудтай,[†] Цобаагай хаашуултай, пилиштүүдтэй тулалдажа, хэнэйшье урдаһаа гарабал, амжалта туйладаг байба[+]. 48Тэрэ эрэлхэг зориг гарган, амалээгүүдые усадхажа, Израилиие дээрмэдэлгэһээ абарба[+].


Саулай гэр бүлэ

49Саулай хүбүүд гэбэл, Ёнатаан, Ишвии, Малхишууһа бэлэй. Хоёр басагадайнь нэрэнүүд гэбэл, эгэшэнь Мэрааб, дүүнь Михаал бэлэй[+]. 50Саулай һамганай нэрэ Ахинооһам, тэрэ Ахимаацай басаган һэн. Сэрэгэйнь даргын нэрэ Абнээр байгаа. Тэрэ Саулай абга Нээрэй хүбүүн һэн[+]. 51Саулай эсэгэ Кииш ба Абнээрэй эсэгэ Нээр Абиһээл гэгшын хүбүүд бэлэй[+].

52Саулай амидарһан сагта пилиштүүдтэй шэрүүн тэмсэл үргэлжэлжэл байгаа. Зоригтой, шадалтай хүниие харабал, Саул тэрэниие өөрын сэрэгтэ абадаг байба[+].

#### 15


Амалээгүүдтэй байлдаан

1Самуил Саулда:[†]

– Шамайе Өөрын арад түмэн болохо Израилиин хаан болгон, тоһо түрхижэ, ёһолол хэхые Эзэн[†] намайе эльгээгээ. Тиимэһээ мүнөө Эзэнэй зарлиг шагна[+]. 2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна: «Египедһээ гараха замдань Израильда[†] Амалээгэй добтолһон ушар Би һананаб[+]. 3Мүнөө ши ошожо, амалээгүүдые бута сохин, тэдэнэй хамаг юумые усадха, бү хайрла. Эрэ, эмые, нарай нялха хүүгэдыньшье, үхэр ба хони, тэмээ ба элжэгыень бултыень хюда» гэнэ, – гэбэ.

4Тиигээд Саул арад түмэнөө дуудажа, Тэлаһиимдэ тэдэниие тоолоходонь, хоёр зуу мянган ябаган сэрэг, үшөө Иудын арба мянган сэрэг байба[+]. 5Саул Амалээг гэгшын хотодо дүтэлжэ, талада амадан хүлеэбэ. 6Саул хээнүүдтэ:

– Ошогты, минии таанарые тэдэнтэй хамта һалгаахагүйн тула амалээгүүдэй дундаһаа һалан ябагты. Юуб гэхэдэ, таанад Израилиин арад зоной Египедһээ гараад ябаха үедэ тэдээндэ энэрилтэйгээр хандаа бэлэйт, – гэбэ. Тиигэжэ хээнүүд амалээгүүдэй дундаһаа һалажа ябаба[+]. 7Саул Хавилааһаа Египедэй хилын хажууда байһан Шүүр хүрэтэр амалээгүүдые бута сохибо[+]. 8Тиигээд амалээгүүдэй хаан Агаагые амидыгаар олзолон барижа, арад зонииень бултыень һэлмын эреэр сабшан һалгааба[+]. 9Теэд Саул ба тэрэнэй арад зон Агаагые болон эгээл һайн хони, үхэр, тарган тугал, хурьга, юрэдөө, бүхы сэнтэй юумэ хайрлажа, тэрэ зандань үлөөбэ. Харин тэдэ хэрэггүй, үнэ сэнгүй зүйлнүүдые усадхаба.


Самуил Саулда алдууень заана

10Тэрэ үедэ Самуилда Эзэн иигэжэ айладаба:[+]

11– Би Саулые хаан болгоһондоо халагланаб. Юуб гэхэдэ, тэрэ Намһаа эрьежэ, Минии захяа заабари дүүргэбэгүй, – гэжэ дуулдаба.

Самуил уур сухал боложо, бүхэли һүниндөө Эзэндэ зальбаран мүргөө һэн. 12Эртэ үглөө Самуил бодоод, Саултай уулзахаяа ошобо. Зон Самуилда:

– Саул Кармээлдэ ерэжэ, тэндэ өөрын хүндэдэ хүшөө бодхоогоо. Тэндэһээ эрьежэ, Гилгаал руу ябаа, – гэжэ хэлэбэ[+]. 13Самуилай Саулда ошоходонь, Саул тэрээндэ:

– Эзэн таниие буян хэшэгтэ[†] хүртөөхэнь болтогой![†] Би Эзэнэй захяа заабари бэелүүлээб, – гэбэ. 14Харин Самуил:

– Минии шэхэндэ хонидой маараан, намда дуулдажа байгаа үхэрэй мөөрөөн – энэ юун бэ? – гэбэ. 15Саул:

– Тэдэ амалээгүүдһээ асарагдаһан юм. Юуб гэхэдэ, зон хони, үхэрэй эгээл һайнииень үлөөгөө, Эзэн Бурхандатнай[†] үргэхөө тиигээ. Гэбэшье байһан бусадыень усадхаабди, – гэбэ. 16Самуил Саулда:

– Хүрөө, болоо! Энэ һүни Эзэнэй намда юун гэжэ айладхаһые шамда дуулгахамни, – гэбэ. Саул тэрээндэ:

– Хэлэгты, – гээ ха. 17Самуил:

– Ши өөрыгөө бишыханаар хэды һанажа байбашье, Израилиин обогуудай ударидагша болоо бэшэ гүш? Эзэн шамайе Израилиин хаан болгожо, тоһолоо бэлэй. 18Эзэн аян замда шамайе эльгээн, «ошо, нүгэлтэ[†] амалээгүүдые усадхан, үгы болоторынь тулалда» гээ. 19Ши юундэ Эзэнэй үгыень дуулаагүйбши, олзо шүүрэн абажа, Эзэнэй урда бузар мууе хээбши? – гэбэ. 20Саул Самуилда:

– Би Эзэнэй үгыень дуулааб. Эзэнэй эльгээһэн аян замаар ябааб. Би Амалээгэй хаан Агаагые олзолон асарааб, амалээгүүдые бүримүһэн усадхааб. 21Гэбэшье арад зон Гилгаалда танай Эзэн Бурханда үргэл үргэхын тула усадхагдаха юумэнүүдһээ эрхим хони, үхэр абажа асараа һэн, – гэбэ. 22Самуил:

– Эзэнэй үгэ дуулахань Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл,[†] мүн үргэлнүүдые хэжэ баярлуулхаһаа дээрэ бэшэ гү? Ойлго, үгэ дуулаха гээшэ үргэл үргэхэһөө дээрэ. Айладхаһаарнь байха гээшэ хусын өөхэнһөө үлүү[+]. 23Юуб гэхэдэ, тэршэлхэ гээшэ эди шэдиин нүгэлтэй адли. Һөөргэдэхэ гээшэ онгондо[†] мүргэхэтэй адли. Эзэнэй үгэһөө шинии татагасаһан тула Эзэн мүн лэ шамайе хаан байлгахаһаа татагасаа, – гэжэ үгүүлбэ[+]. 24Саул Самуилда:

– Би нүгэл хээб. Арад зонһоо айжа, үгыень дуулажа, Эзэнэй захиралта ба танай үгые дүүргээгүйб. 25Хүлисыт даа минии нүгэл! Эзэндэ мүргэхымни тула намтай хамта бусыт даа! – гэбэ. 26Гэбэшье Самуил Саулда:

– Би шамтай хамта бусахагүйб. Юуб гэхэдэ, ши Эзэнэй үгэһөө татагасааш, мүн Эзэншье шамайе Израилиин хаан байлгахаһаа татагасаа, – гэбэ. 27Самуил ябаха тээшээ эрьебэ, теэд Саул Самуилай дэгэлэй хормойһоо аһалдаад, таһалжархиба[+]. 28Самуил тэрээндэ:

– Эзэн мүнөөдэр шамһаа Израилиин хаан түрэ[†] таһалан абаа, тэрэниие шамһаа үлүү хүндэ үгэбэ[+]. 29Юрэдөө, Израилиин Мүнхэ Бурхан айладхаһан үгэеэ эбдэдэггүй, хэһэн хэрэг тухайгаа гэмшэдэггүй. Юуб гэхэдэ, Тэрэ хүнтэй адли бэшэ, гэмшэхэ бэшэ, – гэбэ[+]. 30Саул:

– Би нүгэл хээб. Гэбэшье мүнөө минии арад зоной аха захатанай[†] болон Израилиин урда намайе хүндэлыт даа, намтай хамта бусыт. Би Эзэн Бурхандатнай һүгэдэн мүргэхэмни, – гэжэ гуйба. 31Тиигээд Самуил Саулай хойноһоо дахан бусаба. Саул Эзэндэ һүгэдэн мүргөө һэн. 32Тэрэнэй удаа Самуил:

– Амалээгүүдэй хаан Агаагые намда асарагты, – гэбэ. Гэнжэтэй Агааг «Үхэлэй зоболон үнэхөөр лэ үнгэрөө» гэжэ досоогоо бодон, тэрээндэ дүтэлбэ. 33Самуил:

– Шинии һэлмын эхэнэрнүүдые үхи хүүгэдгүй болгоһондол адли, эхэнэрнүүдэй дундаһаа шинии эхэ хүүгэдгүй болог лэ, – гэжэ дуугарба. Тиигээд Самуил Агаагые Эзэнэй урда Гилгаалда таһа сабшаа һэн. 34Самуил Рамаа руу ябажа, харин Саул өөрынгөө байдаг Гибаадахи гэр руугаа бусаба. 35Самуил наһа бараха үдэр хүрэтэрөө Саулые дахин хараагүй, юундэб гэхэдэ, Самуил Саул тухай ехэ гашуудажа байгаа. Эзэншье Саулые Израилиин хаан болгоһондоо гэмшээ[+].

#### 16


Давид хаан болохоор шэлэгдэбэ

1Эзэн[†] Самуилда айладхан:

– Би Саулые[†] Израилиин хаан байлгахаһаа татагасааб. Ши хэды болотор Саулай хойноһоо гашуудаха юмши? Эбэрээ оливын тоһоор дүүргээд яба. Би шамайе Бэтлэһээмэй Ишай гэдэг хүндэ эльгээхэм. Юуб гэхэдэ, тэрэнэй хүбүүдэй дундаһаа Өөртөө хааниие шэлээб, – гэбэ[+]. 2Харин Самуил хэлэбэ:

– Би яагаад ябахабиб? Саул энээн тухай дуулаад, намайе алахал.

Эзэн айладхаба:

– Ши эмэ хашараг абажа, «Эзэндэ үргэл үргэхэеэ ерээб» гэжэ хэлэ. 3Үргэл хэхэдээ, Ишайе дуудаарай. Юу хэхыешни шамда заажа үгэхэб. Ши Минии зааһан хүнэй толгойдо оливын тоһо түрхеэрэй.

4Иигэжэ Самуил Эзэнэй айладхал бүтээжэ, Бэтлэһээм руу ерэбэ. Хотын аха захатан[†] тэрэниие угтахаяа шэшэрэлдэн гаража:

– Та амгалан тайбан хэрэгээр ерээ гүт? – гэжэ асууба. 5Самуил:

– Амгалан тайбан хэрэгээр. Эзэндэ үргэл үргэхэеэ ерээб. Бэеэ арюудхаад, намтай хамта үргэл үргэхэеэ ерэгты, – гэбэ. Тэрэ мүн Ишай гэгшые, тэрэнэй хүбүүдые арюудхан, тэдэниие үргэл үргэхыень уриба[+]. 6Тэдэнэй ерэхэдэнь, Самуил Элиаабые хараад, «Эзэнэй тоһолһон хүн энэ байжа магадгүй» гэжэ бодоо бэлэй[+]. 7Теэд Эзэн Самуилда айладхан:

– Тэрэнэй түхэл маяг болон нюргаар үндэрыень бү хара. Би тэрэниие тоохогүйб. Юуб гэхэдэ, Эзэн хүндэл адляар харадаггүй. Хүн нюурыень лэ харадаг, Эзэн зүрхэ сэдьхэлыень харадаг гээшэ, – гэбэ[+]. 8Тиигээд Ишай Абинадаабые дуудан, Самуилай урдуур ябуулба. Самуил:

– Эзэн энэ хүниие мүн лэ шэлээгүй, – гэбэ. 9Ишай Шаммаае урдуурнь ябуулба. Самуил:

– Эзэн энэшье хүниие мүн лэ шэлээгүй, – гэбэ[+]. 10Иигэжэ Ишай долоон хүбүүдээ Самуилай урдуур ябуулаа, гэбэшье Самуил Ишайда:

– Эзэн эдэниие шэлээгүй, – гээ бэлэй. 11Самуил Ишайда:

– Шинии хүбүүд бултадаа эндэ байна гү? – гэхэдэнь, Ишай:

– Одхон хүбүүмни үлөө. Харагты, тэрэ хонидоо адуулжа байна, – гэбэ. Тиихэдэнь Самуил Ишайда:

– Хүниие эльгээжэ, тэрэ хүбүүе асара. Тэрэнэй эндэ ерэтэр бидэ эдеэлхэеэ һуухагүйбди, – гэбэ. 12Ишай хүниие ябуулжа, тэрэниие асаруулба. Тэрэ ягаа улаахан, һайхан нюдэтэй, һайхан түһөөтэй хүбүүн байба. Эзэн айладхан:

– Бодожо, тэрэниие тоһоло. Энэ болбол тэрэ хүн мүн, – гэбэ. 13Самуил эбэртэй тоһо абажа, аханарайнь дунда тэрэниие тоһолбо. Тэрэ үдэрһөө эхилжэ Эзэнэй һүр һүлдэ Давид[†] дээрэ хүсэтэй буугаа һэн.

Самуил бодожо, Рамаа руу бусаба[+].


Давид Саулай таһалга соо

14Эзэнэй Һүлдэ Саулһаа эрьен ошобо. Эзэн муу һүлдэ[†] тэрээндэ эльгээжэ, айлган һүрдүүлбэ[+]. 15Саулай зарасанар тэрээндэ:

– Харагты, Бурханһаа[†] ерэһэн муу һүлдэ таниие айлган һүрдүүлжэ байна. 16Эзэмнай, өөрынгөө урда байгаа зарасанартаа захирагты. Иигэжэ тэдэ ятаг дээрэ наадажа шадаха хүниие бэдэрэг лэ. Бурханһаа ерэһэн муу һүлдын танда ерэхэдэнь, тэрэ ятаг дээрэ наадаха. Тиихэдэнь танда һайн болохо, – гэлдэбэ.

17Саул зарасанартаа:

– Һайнаар наададаг хүниие оложо, намда асарагты, – гэбэ[+]. 18Нэгэ зарасань:

– Харагты, би Бэтлэһээмэй Ишай гэгшын хүбүүе хараа һэм. Тэрэ наадажа шададаг, зоригтой, дайшалхы хүн, үгэдөө ухаалиг, һайхан түһөөтэй. Эзэншье тэрээнтэй хамта байна, – гэбэ. 19Саул Ишайда элшэнэрые[†] эльгээжэ:

– Өөрынгөө хони адуулдаг Давид хүбүүе намда эльгээ, – гэбэ. 20Ишай элжэгэ абажа, нэгэ талха, нэгэ тулам үзэмэй дараһан архи, нэгэ эшэгэ ашаад, өөрын хүбүүн Давидаар тэдэниие Саул руу эльгээбэ. 21Давид Саулда ерэжэ, тэрээндэ алба хэбэ. Саулда тэрэ ехэ һайшаагдажа, Давид Саулай зэр зэбсэг баряад ябагша болобо. 22Саул Ишайда хүниие эльгээжэ:

– Давид намда алба хэг, тэрэ намда ехэ һайшаагдаа, – гэбэ. 23Бурханай муу һүлдын Саулда ерээд байхадань, Давид ятаг абажа, наададаг бэлэй. Тиихэдэнь Саулда тэнхээ тамир бусажа, зохид боложо, муу һүлдэ тэрээнһээ зайлажа ошодог һэн.

#### 17


Голиаф израильшуудые байлдаанда дуудана

1Пилиштүүд[†] дайлалдахаяа сэрэгээ суглуулба. Тэдэ Иудадахи[†] Сохоодо сугларжа, Сохоо болон Азэкаагай дунда, Ээпэс-Даммиимда хотон хүреэнээрээ[†] зогсобо[+]. 2Саул[†] болон Израилиин эрэшүүл сугларжа, Элаагай хүндыдэ хотон хүреэнээр тогтон, пилиштүүдтэй тулалдахаар жагсаба. 3Пилиштүүд нэгэ хада дээрэ, Израиль[†] нүгөө хада дээрэ зогсобо. Тэдэнэй дунда хүнды байгаа.

4Тиигээд пилиштүүдэй хотон хүреэнһөө тулалдаашан гаража ерэбэ. Тэрэнэй нэрэнь Голиаф, тэрэ Гаатһаа, зургаа хахад тохой үндэр бэетэй хүн бэлэй[+]. 5Тэрэнэй толгойдо гуулин дуулга, табан мянга шээкэлэй шэгнүүртэй хайрһата хуяг бэедээ үмдэһэн байгаа. 6Тэрэ хүлдөө гуулин үбдэгшэтэй, мүн дала мүртөө гуулин жадатай. 7Тэрэнэй жадын эшэ нэхэдэг годоо модонтой адли бүдүүн, жадынь үзүүр зургаан зуун шээкэлэй шэгнүүртэй байба. Бамбай үргэгшэнь тэрэнэй урда ябаба[+]. 8Голиаф зогсожо, Израилиин жагсаал сэрэгшэдтэ хашхаран:

– Таанад юундэ жагсан ерээбта? Би пилишт хүмби, харин таанад Саулай богоолнууд бэшэ гүт? Өөһэдөө нэгэ хүниие шэлэжэ, нам руу ябуулагты[+]. 9Хэрбээ тэрэ хүн намтай тулалдан, намайе алаа һаань, бидэ таанадай богоол болохобди. Харин хэрбээ би тэрэниие диилэжэ алаа һаам, таанад маанадай богоол боложо, бидэндэ ажал хэхэт, – гэбэ. 10Пилишт хүн саашань:

– Мүнөөдэр би Израилиин жагсаал сэрэгые доромжолжо байнаб. Нэгэ хүниие ябуулагты, хоюулаа туласалдая, – гэбэ. 11Энэ пилишт хүнэй үгэ дуулахадаа, Саул болон бүхы Израилиин зоной зоригынь бууража, тэдэ ехээр айба.


Давид сэрэгэй жагсаалай дунда

12Давид[†] хадаа Иудадахи Бэтлэһээмэй эпраат яһанай Ишай гэжэ нэрэтэй хүнэй хүбүүн һэн. Ишай найман хүбүүдтэй бэлэй. Тэрэ Саулай хааншалгын үедэ үндэр наһатай үбгэн болоһон байгаа. 13Ишай гэгшын гурбан ехэ хүбүүдынь Саулые дахан дайнда мордобо. Дайн дажарта ошоһон гурбан хүбүүдэйнь нэрэ гэбэл, ууган хүбүүниинь – Элиааб, удаадахинь Абинадааб, нүгөөдэнь Шаммаа бэлэй[+]. 14Давид одхон хүбүүниинь байгаа. Гурбан томо хүбүүдынь Саулые дахажа ябаа. 15Харин Давид заримдаа Бэтлэһээмдэ эсэгынгээ хони адуулхын тула Саулһаа һөөргөө бусадаг байгаа.

16Тэрэ пилишт хүн дүшэн үдэрэй туршада үглөө, үдэшэ бүри гаража, өөрыгөө харуулдаг байба.

17Ишай Давид хүбүүндээ:

– Нэгэ эфаа хуураһан орооһо, энэ арбан хилээмэ абажа, хотон хүреэндэ байһан аханартаа гүйдэлөөрөө ошо. 18Мүн энэ арбан үрмэ мянгатын даргада абаашажа үгөөд, аханарайнгаа мэндые мэдээд, һайн байһанайнь ямар нэгэн тэмдэг абажа ерэ[+]. 19Саул болон аханаршни, мүн бүхы Израилиин эрэшүүл Элаагай хүндыдэ пилиштүүдтэй тулалдажа байна, – гэбэ.

20Давид эртэ үглөөгүүр бодожо, хонин һүрэгөө нүгөө хонишондо даалгаад, хүнэһэ абаад, Ишайн захирһанай ёһоор ошобо. Тэрэнэй хотон хүреэндэ ерэхэдэ, сэрэгшэд шууян, хашхаралдан, жагсажа байба. 21Израильшууд болон пилиштүүд урда урдаһаа жагсан зогсобо. 22Давид үргэжэ асарһан юумэеэ харуулшанда орхёод, жагсаал сэрэг руу гүйжэ ошоод, аханартаяа мэндэшэлдэбэ. 23Давидай аханартаяа хөөрэлдэжэ байха үедэнь тулалдаашан, Голиаф гэжэ нэрэтэй Гаадай пилишт хүн өөһэдынгөө сэрэг жагсаалһаа гаража ерэн, урид хэлэһэн тэрэл үгэнүүдые хэлэхэдэнь, Давид тэрэниие дуулажархиба. 24Израилиин бүхы эрэшүүл тэрэ хүниие хараад, ехэ айн зугадаба. 25Израилиин эрэшүүл:

– Тэрэ ерэжэ байһан хүниие харана гүт? Израилиие доромжолхоёо тэрэ гаража ерэнэ. Тэрэниие алаһан хүниие хаан ехэ баялигаар шагнан, өөрынгөө басага тэрээндэ хадамлаха, эсэгынь гэр бүлые Израильда татабари түлэхэһөө сүлөөлхэ, – гэлдэбэ[+]. 26Тиихэдэнь Давид хажуудаа зогсожо байһан хүнүүдтэ:

– Энэ пилишт хүниие алажа, Израилиие доромжолхые болюулһан хүн ямар шагнал абахаб? Бэлгэеэ отолуулаагүй энэ пилишт хүн амиды Бурханай[†] сэрэгые доромжолжо байха хэн гээшэб? – гэбэ. 27Зон урид хэлэһэндэл адляар, тэрэниие алаһан хүн иимэ шагналда хүртэхэ гээд харюусаба. 28Тэрэнэй ехэ аха Элиааб Давидай зонтой хөөрэлдэжэ байхые дуулаад, ехэ уурлан:

– Ши юундэ иишээ ерээбши? Талада байгаа хэдэн хонидоо хэндэ орхёобши? Би ехэрхүү зан, муу һанааешни мэдэнэб. Ши тулалдаа харахаяа ерээ бэзэш? – гэжэ зандарба. 29Харин Давид:

– Би юу хээ юмбиб? Һуража болохогүй юм гү? – гэбэ. 30Тиигээд тэрэ тэрээнһээ буруу харан, ондоо хүндэ эрьежэ, үнөөхил юумэеэ асууба. Зон урид хэлэһэндэл адли харюу үгөө һэн.

31Давидай хэлэһэн үгэнүүдые зон дуулажа, Саулда мэдүүлбэ. Тиигээд Саул Давидые дуудан асаруулба. 32Давид Саулда:

– Тэрэ хүнһөө боложо, хэншье зүрхэ сэдьхэлээ бү хүнтэрүүлэг. Танай богоол би ошожо, тэрэ пилишт хүнтэй тулалдахаб, – гэбэ. 33Тиихэдэнь Саул Давидта:

– Ши тэрэ пилишт хүнтэй тулалдажа шадахагүйш. Юуб гэхэдэ, ши эдир залууш, харин тэрэ дүй дүршэлтэй сэрэгшэ, – гэбэ. 34Гэбэшье Давид Саулда:

– Танай богоол болохо би эсэгынгээ хони адуулдаг байгааб. Арсалан гү, али баабгайн ерээд, хонин һүрэгһөө хурьга абан ябаа һаань, 35би хойноһоонь ошожо, тэрээндэ добтолжо, хурьгаа абардаг һэм. Хэрбээ тэрэнэй минии урдаһаа бодон ороо һаань, би үһэнһөөнь шүүрэн абажа, тэрэниие сохижо аладаг байгааб. 36Танай богоол болохо би арсалан, баабгайн али алинииньшье алаһан байхаб. Тэрэ бэлгэеэ отолуулаагүй пилишт хүндэ амиды Бурханай сэрэгые доромжолһонойнь түлөө тэдээндэл адли юумэн болохо, – гэбэ. 37Давид саашань:

– Арсалан, баабгайн һабарһаа намайе абарһан Эзэн[†] тэрэ пилишт хүнэйшье гарһаа намайе абарха, – гээ бэлэй. Саул Давидта:

– Ошо. Эзэн шамтай хамта байха болтогой,[†] – гэжэ хэлэбэ. 38Тиигээд Саул Давидта өөрынгөө хубсаһа үмдэхүүлжэ, толгойдонь зэд дуулга табиба, бэедэнь хуяг үмдэхүүлбэ. 39Давид энээнһээ урда сэрэгэй хубсаһа нэгэшье үмдөөгүй хадаа үмдөөд, Саулай һэлмэ бүһэлэн зүүгээд, хүдэлжэ туршаба. Тиигээд Давид Саулда:

– Һураагүй һэн тула би энээниие үмдөөд ябажа шадахагүй байнаб, – гэбэ. Тиигээд Давид тэрэ хубсаһа тайлаа һэн. 40Тэрэ модоёо гартаа барижа, горхонһоо табан мэлигэр шулуу өөртөө шэлэжэ абаад, хонишоной сумаа руугаа хэбэ. Тиигээд дүүгүүрээ гартаа баряад, тэрэ пилишт хүн тээшэ ошобо.


Давид Голиафые алаба

41Тиихэдэ пилишт хүншье бамбай баригшаяа урдаа табин, Давид руу дүтэлжэ ерэбэ. 42Пилишт хүн шэртэжэ хараад, Давидые голобо. Юуб гэхэдэ, Давид ягаа улаахан, һайхан түһөөтэй залуухан хүбүүн байгаа. 43Тэрэ Давидта:

– Ши юундэ нам руу модо барижа ерэбэш? Би нохой юм гүб? – гэбэ. Пилишт хүн өөрынгөө бурхадые дурдан, Давидые харааба шэрээбэ. 44Тиигээд Давидта:

– Ерэ наашаа, би шинии бэе огторгойн шубуу шонхорто, хээрын ан арьяатанда үгэхэб, – гэжэ занаба[+]. 45Давид пилишт хүндэ:

– Ши һэлмэ, бамбай, жада баринхай нам руу ерэжэ байнаш. Харин би шинии доромжолһон Израилиин сэрэгэй Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй нэрээр шам руу ерэжэ байнаб[+]. 46Мүнөөдэр Эзэн шамайе минии гарта үгэхэ. Би шамайе алаад, толгойешни бэеһээшни таһалхаб. Мүнөөдэр би пилишт сэрэгшэдэй һэенүүдые огторгойн шубуу шонхорто, хээрын ан арьяатанда үгэхэб. Бүхы улад Израильда Бурхан бии гээд мэдэдэг болохо[+]. 47Энэ сугларһан олоншье Эзэн һэлмэ, жада хэрэглэнгүй абардаг гээшые мэдэдэг болохо. Энэ байлдаан хадаа Эзэнэй байлдаан, тиигээд Тэрэ таанадые манай гарта үгэхэ, – гэбэ[+].

48Пилишт хүнэй бодожо, Давидтай тулалдахаар урдаһаань дүтэлжэ байхадань, Давид тэрэнэй урдаһаа тулалдаанай газар руу түргэн гүйбэ. 49Давид гараа сумаада хэжэ, нэгэ шулуу абаад, дүүгүүрээр дүүгүүрдээд буудахадаа, пилишт хүнэй сохо онобо. Шулуун сохо руунь зоогдон орожо, тэрэ нюураараа газар шаажа унаба.

50Иигэжэ Давид һэлмэгүй, гансал дүүгүүр болон нэгэ шулуугаар пилишт хүниие илаба[+]. 51Давид гүйжэ ошоод, тэрэ пилишт хүн дээрэ гаража, һэлмыень хуйһаань һугалан абажа, тэрэниие алаад, толгойень һэлмээр таһа сабшаба.

Баатарайнгаа алуулһые пилиштүүд хараад, тэрьедэбэ. 52Израиль болон Иудын зон бодожо хашхаралдан, пилиштүүдые хүнды, Экрооной хаалга хүрэтэр намнаба. Шаарааһим тээшэ, Гаат болон Экроон хүрэтэр харгы замаар алуулһан пилиштүүд унажал байба[+]. 53Израильшууд пилиштүүдые намнахаяа болин бусажа, тэдэнэй хотон хүреэниие дээрмэдэбэ. 54Удаань Давид пилишт хүнэй толгойе абажа, Иерусалимда[†] абаашаба, харин зэр зэбсэгыень майхан соогоо табиба[+].


Саул Давидые сэрэгэй даргаар томилно

55Саул Давидай пилишт хүнэй урдаһаа гаража байхыень хараад, сэрэгэй дарга Абнээрһээ:

– Абнээр, энэ залуу хүн хэнэй хүбүүн бэ? – гэжэ асууһан байгаа. Абнээр:

– Минии хаан, танай ами наһаар тангаригланаб, би мэдэнэгүйб, – гээ[+]. 56Хаан:

– Ши тэрэ залуу хүнэй хэнэй хүбүүн байһые асуугыш, – гэжэ захирба. 57Давидай тэрэ пилишт хүниие алаад, бусажа ябахада, Абнээр тэрэниие Саулай урда дахуулан абаашаба. Давидай гарта пилишт хүнэй толгой байгаа. 58Саул Давидһаа:

– Эдир хүбүүн, ши хэнэй хүбүүн бэлэйш? – гэжэ асууба. Давид:

– Би танай богоол Бэтлэһээмэй Ишай гэгшын хүбүүмби, – гэжэ харюусаа һэн.

#### 18


Давид Ёнатаан хоёр нүхэсэнэ

1Давидай[†] Саултай[†] хөөрэлдэжэ дүүргэхэдэ, Ёнатаан тэрээнтэй танилсан нүхэсэбэ, тиигээд өөртөө мэтээр Давидта угаа ехээр хайра дуратай болобо[+]. 2Саул тэрэ үдэрһөө Давидые хажуудаа байлгажа, эсэгынь гэртэ табяагүй бэлэй. 3Ёнатаан Давидта өөртөө мэтээр дурлаһан тула Давидтай хэлсээ баталба. 4Тэрэ үмдэжэ байһан гадар хубсаһаяа тайлажа, мүн хуягаа, һэлмэеэшье, һурша номоошье, бүһэеэшье Давидта үгэбэ. 5Иигэжэ Давид Саулай эльгээһэн газар бүридэнь ябажа, амжалта туйладаг байгаа. Саул тэрэниие сэрэгэй ноён болгобо. Энэнь бүхы арад түмэндэ болон Саулай зарасанарта һайшаагдаа бэлэй.


Саул Давидта атаархана

6Давидай үнөөхи пилишт[†] хүниие усадхаһанай һүүлээр бүгэдөөрөө бусан ерэжэ ябахадань, эхэнэрнүүд Израилиин бүхы хотонуудһаа гаража, хэнгэрэг, хэсэ дуугарган, дуу дуулажа, хатаржа, баяртайгаар Саул хааниие угтаба[+]. 7Эхэнэрнүүд хүгжэм наадан:

– Саул мянган хүниие алажа, Давид түмэниие алаба, – гэжэ дуулалдаба[+]. 8Тиихэдэнь энэ үгын Саулай дура гутааһан тула тэрэ ехэ уурлан:

– Давидта түмэниие үгэжэ, намда мянгые үгэбэ. Тэрээндэ гансал хаан түрэ[†] дуталдана бэшэ гү? – гэжэ хэлэбэ. 9Тэрэ үдэрһөө хойшо Саул Давидые һэжэглэн харадаг болобо.

10Үглөөдэрынь Бурханһаа[†] ерэһэн муу һүлдэ[†] Саулые хүсэтэй дайража, Давидай урдандаал адли ятаг гартаа абажа, наадажа байхадань, Саул гэр соогоо галзууржа байгаа. Тэрэнэй гартань жада байгаа һэн[+]. 11Тэрэ «Давидые ханада хадахам» гэжэ һанаад, жада шэдэбэ. Теэд Давид тэрээнһээ хоёр удаа зайлаба.

12Саул Давидһаа айжа эхилбэ. Юуб гэхэдэ, Эзэн[†] Саулһаа зайлажа, Давидтай хамта байгаа. 13Тиимэһээ Саул Давидые өөрһөө холодуулжа, мянган сэрэгэй даргаар табиба. Давид зониие байлдаануудта ударидан ябаа. 14Эзэнэй Давидтай хамта байһан ушарһаа тэрэ бүхы хэрэгүүдтээ амжалта туйлагша һэн[+]. 15Давидай амжалта туйлажа байһые хаража, Саул тэрээнһээ угаа ехээр айжа байгаа. 16Харин бүхы Израиль[†] болон Иуда[†] Давидта дуратай һэн. Юуб гэхэдэ, тэрэ илалта туйладаг бэрхэ жанжин байгаа.


Давид Саулай басага һамга абана

17Саул Давидта:

– Энэ хадаа минии ехэ басаган Мэрааб. Тэрэниие шамда һамган болгон үгэхэб. Гансал минии түлөө зоригтой байжа, Эзэнэй байлдаануудта тулалда, – гэбэ. Ушарынь гэхэдэ, Саул «Минии гарһаа бэшэ, харин пилиштүүдэй гарһаа Давид хосорог» гэжэ һанаа бэлэй[+]. 18Гэбэшье Давид Саулда:

– Би хэн гээшэбиб? Минии ами наһан, эсэгымни гэр бүлэшье Израильда юун гээшэб? Би яажа хаанай хүрьгэн болохобиб? – гэбэ[+]. 19Саулай басаган Мэраабые Давидта үгэхэ сагай ерэхэдэнь, тэрэниие Мэхолаадай Адриһээлдэ һамган болгон үгэбэ[+].

20Теэд Саулай нүгөө басаган Михаал Давидта дуратай болобо. Энээн тухай Саулда мэдээжэ болоходонь, тэрэ дуратай байба. 21Саул: «Михаал Давидта урьха болохо, пилиштүүдэй гарһаа тэрэнэй хосорхын тула Михаалые тэрээндэ үгэхэмни», – гэжэ бодобо. Тиимэһээ Саул Давидта:

– Мүнөө ши хүрьгэмни болохо хоёрдохи арга боломжотойш, – гэбэ. 22Тиигээд Саул зарасанартаа:

– Давидта нюусаар хөөрэлдэжэ, иигэжэ хэлэгты: «Харагты. Хаан танда талархай, зарасанаршье бултадаа танда дуратай. Тиимэһээ хаанай хүрьгэн бологты» гэгты, – гэжэ захирба. 23Иигэжэ Саулай зарасанар бүхы эдэ үгэнүүдые Давидта дуулгаба. Гэбэшье Давид:

– Би үгытэйб, һайн угайшье хүн бэшэб. Иимэ хүндэ хаанай хүрьгэн болохонь хүнгэн гээд һанана гүт? – гэбэ. 24Саулай зарасанар Давидай хэлэһэн үгэнүүдые Саулда дуулгаба. 25Тиихэдэнь Саул:

– Таанад Давидта иигэжэ хэлэгты: «Хаан дайсадһаа үһөөгөө абахын тула зуун пилишт хүнэй отологдоһон бэлгэнүүдһээ бэшэ юушье энжэ болгон абахаяа һананагүй» гэгты, – гэбэ. Саул Давидые пилиштүүдэй гараар алахые бодожо байгаа[+]. 26Саулай зарасанарай эдэ үгэнүүдые Давидта дуулгахадань, хаанай хүрьгэн болохо энэ боломжо тэрээндэ һайшаагдаба. 27Тогтооһон хугасаагай үнгэрөөдүй байхада Давид бодожо, хүнүүдтэйгээ хамта ябажа, пилиштүүдэй дундаһаа хоёр зуун хүниие сохижо алаа һэн. Давид тэдэнэй бэлгын арһа асаржа, хаанай хүрьгэн болохын тула тэдэниие тоо ёһоорнь хаанда үгэбэ. Иигэжэ Саул Михаал басагаяа Давидта һамган болгожо үгөө бэлэй.

28Эзэнэй Давидтай хамта байһые, мүн өөрынь басаган Михаалай Давидта дуратайе Саул хаража мэдээд, 29Давидһаа улам ехээр айба. Бүхэли наһандаа Саул Давидай дайсан болобо.

30Пилиштүүдэй ноёдой дайлалдахаар ерэхэдэ, Давид Саулай бүхы сэрэгэй түшэмэлнүүдһээ үлүү амжалтануудые туйлан, тэрэнэй нэрэнь улам ехээр алдаршаба.

#### 19


Давид Саулда харшалуулна

1Саул[†] өөрын хүбүүн Ёнатаанда болон бүхы зарасанартаа Давидые[†] алаха тухай хэлэдэг байгаа. Теэд Саулай хүбүүн Ёнатаан Давидта ехэ дуратай һэн. 2Тиимэһээ тэрэ Давидта:

– Минии эсэгэ Саул шамайе алахаяа һанажа байна. Тиимэһээ үглөөдэр болгоомжотой байжа, далда газарта хоргодо. 3Би гаража, шинии байһан тала газарта эсэгынгээ хажууда зогсон, шам тухай эсэгэтэеэ хөөрэлдэхэб. Ямар нэгэ юумэ мэдээ һаа, би шамда дуулгахаб, – гэбэ.

4Удаань Ёнатаан Саул эсэгэдээ Давидые һайшаан хэлэжэ:

– Тэрэ танай урдаһаа нүгэл[†] хээгүй, хэрэгүүдынь танда ехэ ашаг туһатай. Тиимэһээ та, хаан, өөрын богоол болохо Давидай урдаһаа нүгэл бү үйлэдыт. 5Тэрэ ами наһаяа хайрлангүй пилишт[†] Голиафые усадхажа, Эзэн[†] бүхы Израильда[†] агууехэ абарал буулгаа. Та тэрэниие хараад, баясаа бэлэйт. Теэд юундэ ямаршье шалтагаангүйгөөр Давидые алажа, гэмгүй хүнэй шуһанай нүгэл үйлэдэхэ гэжэ байнабта? – гэбэ[+].

6Саул Ёнатаанай хэлэһые шагнаад, тангариглан:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб, тэрэ алуулхагүй, – гэбэ. 7Тиигээд Ёнатаан Давидые дуудажа, бүхы эдэ үгэнүүдые тэрээндэ дуулгаба. Ёнатаан Давидые Саул руу дахуулан абаашаад, Давид урдандаал адли Саулда алба хэбэ.

8Дахин дайн эхилжэ, Давид гараад, пилиштүүдтэй тулалдан, тэдэниие олоор хюдаба. Тэдэ Давидһаа тэрьедэн гүйлдөө һэн.

9Эзэнһээ ерэһэн муу һүлдэ[†] Саулые дайража, Саул гэр соогоо гартаа жада барин һуужа, Давид ятаг дээрэ наадажа байба[+]. 10Саулай жадаар Давидые ханада хадаха гэхэдэ, Давид Саулһаа халба һүрэжэ, Саулай жада ханада зоогдошобо. Давид тэрэ һүниндөө тэрьедэн, бэеэ абарһан байна.

11Саул Давидай гэр руу элшэнэрые[†] эльгээн, тэрэниие амадажа, үглөөгүүр алаха гэбэ. Теэд Давидай һамган Михаал Давидта:

– Энэ һүни ши ами наһаяа абараагүй һаа, үглөөдэр алуулхаш, – гэбэ[+]. 12Иигэжэ Михаал тэрэниие сонхоор буулгажа, тэрэ газаашаа гараад, зугадажа зайлаба[+]. 13Михаал гэрэй онгониие[†] абаад, орон дээрэ табижа, толгой дээрэнь ямаанай нооһо хэжэ, тэрэниие хубсаһаар хушаба. 14Давидые барихаар Саулай элшэнэрые эльгээхэдэ, Михаал:

– Тэрэ үбдэнхэй, – гэбэ. 15Саул Давидые харахаяа элшэнэрые мүн лэ эльгээжэ:

– Тэрэниие оро дэбисхэртэйнь хамта намда асарагты. Би тэрэниие алахаб, – гэбэ. 16Элшэнэрэй ерэжэ харахада, толгой дээрээ ямаанай нооһотой гэрэй онгон орон дээрэ байба. 17Саул Михаалда хэлэбэ:

– Юундэ ши намайе иигэжэ мэхэлжэ, дайсаниием табижа, тэрьедүүлбэш?

Михаал Саулда хэлэбэ:

– Тэрэ «намайе таби. Үгы һаашни, би шамайе алахаб» гэжэ хэлээ.


Давид Рамаа руу Самуилда ерэнэ

18Давид тэрьедэжэ, Рамаа руу Самуилда ерэжэ, Саулай тэрээндэ хэһэн юумэ бултыень Самуилда хөөрэбэ. Тиигээд Самуилтай хамта тэрэ Найһоот руу ошожо байрлаба[+]. 19Нэгэ хүн Саулда:

– Давид Рамаагай Найһоодто байна, – гэжэ дуулгаба. 20Тиигээд Саул Давидые барихаяа элшэнэрые эльгээбэ. Гэбэшье лүндэншэдэй бүлэгэй абарал буулгажа, Самуилай тэдэниие ударидажа байхые элшэнэр хараад, Бурханай[†] һүлдэ тэдээндэ буужа, тэдэ мүн лэ адли айладал табин байба[+]. 21Саулда энээн тухай дуулгахадань, тэрэ ондоо элшэнэрые эльгээбэ. Тэдэшье мүн лэ адли абарал буулгажа эхилбэ. Иигэжэ Саул гурба удаа элшэнэрые эльгээжэ, тэдэнь мүн лэ абарал буулгадаг болоо һэн. 22Саул өөрөө Рамаа руу ошожо, Сээхүдэ байдаг нэгэ томо худаг[†] руу ерэбэ.

– Самуил ба Давид хаана байнаб? – гэжэ Саулай асуухадань, нэгэ хүн:

– Тэдэ одоо Рамаагай Найһоодто байна, – гэбэ. 23Саул тэндэһээ Рамаагай Найһоот руу ябажа, тэрээндэ Бурханай һүлдэ буужа, Рамаагай Найһоот хүрэтэрөө тэрэ Бурханай үгэ айладажа ябаа[+]. 24Тэрэ мүн хубсаһаа тайлажа, Самуилай урда унатараа абарал буулгаба, үнжэн хонон нюсэгэн хэбтээ.

Тиимэһээ «Саулшье баһал лүндэншэ юм гү?» гэдэг болоһон байна[+].

#### 20


Ёнатаан Давидта туһална

1Давид[†] Рамаагай Найһоодһоо зугадан, Ёнатаанда ерэжэ:

– Би юу хээ юмбиб? Ямар гэм зэмэтэйбиб? Би танай эсэгэдэ ямар нүгэл[†] хээд, тэрэ минии ами наһа таһалдуулхаяа бэдэрнэб? – гэбэ[+]. 2Ёнатаан тэрээндэ:

– Тиимэ юумэн болохогүй. Ши үхэхэгүйш. Минии эсэгэ ехэ, бага ямаршье хэрэгые намда дуулгангүй хэдэггүй. Тиигэхэлээр энэ хэрэгые минии эсэгэ намһаа яагаад нюухаб даа? Тиимэ юумэн байхагүй, – гэбэ. 3Гэбэшье Давид дахин тангариглан:

– Намайе танай нюдэндэ хайра үршөөл олоо гээд танай эсэгэ һайн мэдэнэ. Тэрэ «Ёнатааниие гомдохоохогүйн тула энэ хэрэгые тэрээндэ бү мэдүүлэгты» гэжэ хэлээ. Харин би Эзэнэй[†] нэрээр болон танай ами наһаар тангаригланаб, үхэл хүрэтэр нэгэ алхам лэ намда үлөө, – гэбэ. 4Ёнатаан Давидта:

– Хэлэ, юу хэхэмниб? Шинии түлөө юушье хэхээр бэлэмби, – гэбэ. 5Давид Ёнатаанда:

– Үглөөдэр шэнэ һарын баяр һэн тула би хаантай хамта эдеэ хоолой шэрээдэ һууха ёһотойб. Гэбэшье та намайе эльгээн табигты. Гурбадахи үдэрэй үдэшэ болотор би хээрэ талада хоргодохоб. 6Хэрбээ танай эсэгын намайе асуугаа һаань, «Давид Бэтлэһээм хото руугаа түргөөр ябаад ерэхэеэ гуйжа, зүбшөөл намһаа абаа юм. Юуб гэхэдэ, тэндэ бүхы түрэл гаралайнь түлөө жэлэй үргэл үргэхэ ёһолол болохо» гэжэ хэлээрэйгты. 7Хэрбээ эсэгынтнай «һайн» гэжэ хэлэбэл, танай богоол абарагдаха. Хэрбээ тэрэнэй ехээр уурлабал, тэрэ намда муу юумэ хэхэеэ шиидээ гэжэ ойлгохот. 8Иигэжэ богоолдоо үршөөл хайра үзүүлыт. Юуб гэхэдэ, та Эзэндэ тангариглан, өөрын богоолтой хэлсээ баталаа бэлэйт. Гэбэшье намда гэм зэмын байгаа һаань, өөрөө намайе алагты. Намайе эсэгэдээ абаашажа үгэхэ ямар хэрэг танда байнаб? – гэбэ[+]. 9Ёнатаан:

– Тиимэ юумэн шамтай болохогүй. Минии эсэгын шамда муу юумэ хэхээр шиидэһые лаб мэдээ гээшэ һаа, би шамда дуулгангүй байха юм гүб? – гэхэдэнь, 10Давид Ёнатаанда:

– Хэрбээ эсэгынтнай танда хатуу харюу үгэбэл, хэн намда дуулгаха юм? – гэбэ. 11Ёнатаан Давидта:

– Ошоё, хээрэ талада гарая, – гэбэ. Тиигээд тэдэ хоюулаа талада гараба. 12Ёнатаан Давидта:

– Израилиин Эзэн Бурхан[†] гэршэ болог. Би үглөөдэр, үгышье һаа, нүгөөдэр энэл үедэ эсэгынгээ һанаашые мэдээд байхаб. Хэрбээ Давид тушаа һайн һанаа бодолтой байбалнь, би шамда дуулгахын тула хүниие эльгээхэгүйб. 13Хэрбээ минии эсэгын шамда муу юумэ хэхэеэ шиидэһэн байгаа һаань, тэрэниие шамда дуулгахаб, шамайе табихаб, тиихэдэмни һаад аюулгүй ошохош. Тиигээгүй һаамни, Эзэн намайе, Ёнатааниие, шиидхэхэнь болтогой![†] Эзэн минии эсэгэтэй хамта байһандал адляар шамтайшье хамта байхань болтогой! 14Шишье минии амиды мэндэ байгаа сагта намда үнэн сэхэ бай, энээниие Эзэн мэдэг! 15Эзэнэй Давидай дайсадые нэгыеньшье үлөөнгүй газарай хүрьһэнһөө усадхаһан үедэшье ши өөрын хайра үршөөл минии гэр бүлэһөө һалгаангүй байхашни болтогой, хэтэ мүнхэдөө! – гэжэ хэлэбэ[+]. 16Ёнатаан Давидай гэр бүлэтэй иигэжэ хэлсээ баталаад:

– Хэлсээн[†] эбдэгдээ һаа, Эзэн Давидһаа энээниие нэхэхэнь болтогой! – гэбэ. 17Ёнатаан Давидта дуратай байһан тула тэрэниие дахин тангариглуулба. Юуб гэхэдэ, тэрэ өөртөө мэтэ Давидта угаа дуратай байгаа[+]. 18Ёнатаан Давидта:

– Үглөөдэр шэнэ һарын баяр. Шинии һууриин хооһон байхадань, шамайе үгы гэжэ мэдэхэ. 19Гурбадахи үдэр болоходо, ши урдань хоргодожо байһан тэрэ газартаа ошожо, Аазэл шулуунай дэргэдэ байгаарай. 20Би сагаалса харбажа байһан мэтээр тэрэ зүг руу гурбан годли харбахаб. 21Нэгэ залуу зарасые ябуулжа, «ошожо, годлинуудые оложо ерэ» гэжэ хэлэхэб. Хэрбээ би залуу зарасада тусгаарлан, «хара, годлинууд шинии саада талада байна. Тэдэниие абажа ерэ» гэжэ хэлээ һаам, ши гаража ерээрэй. Юуб гэхэдэ, Эзэнэй нэрээр тангаригланаб, шамда ямаршье гай тодхор, аюул болохогүй. 22Хэрбээ би залуу зарасада «Хара, годли шинии наада талада байна» гэжэ хэлэбэлни, ши ошоорой. Юуб гэхэдэ, Эзэн шамайе ябуулжа байна. 23Ши бидэ хоёрой хэлсэһэн зүйлдэ хэтэ мүнхэдөө Эзэн гэршэ мүн! – гэжэ хэлэбэ.

24Иигээд Давид хээрэ талада хоргодобо. Шэнэ һарын баяр болоходо, хаан эдеэ хоолой шэрээндэ һууба. 25Хаан заншалта ёһоороо ханын дэргэдэхи өөрын һуурида һууба. Ёнатаан бодожо, Абнээр Саулай[†] хажууда һууба, харин Давидай һуури хооһон байба[+]. 26Гэбэшье Саул тэрэ үдэр юушье хэлээгүй. Юуб гэхэдэ, тэрэ: «Гэнтын юумэн боложо болоо, тэрэ бэеэ бузарлаһан байгаа бэзэ», – гэжэ һанаба[+]. 27Удаадахи үдэр, шэнэ һарын баярай хоёрдохи үдэршье Давидай һуури хооһон зандаа байба. Иигээд Саул өөрынгөө хүбүүн Ёнатаанһаа:

– Яахадаа Ишайн хүбүүн үсэгэлдэр, мүнөөдэршье эдеэ хоолдо ерэнэгүйб? – гэжэ асууба. 28Тиихэдэнь Ёнатаан Саулда:

– Давид Бэтлэһээм руу ябахаяа намһаа ехэ гуйһан юм. 29Тэрэ хадаа «Манай түрэл гарал тэрэ хотодо үргэл хэхэ ёһотой, минии аха ерэхыемни захираа, намайе табиит. Хэрбээ минии танай хайра үршөөлтэй һаамни, намайе ябуулыт, аханартаяа уулзахамни» гэжэ хэлээ бэлэй. Тиимэ ушарһаа хаанай шэрээндэ тэрэ ерээгүй, – гэжэ харюусаба.

30Саул Ёнатаанда ехэ уурлажа:

– Муухай дошхон эмын хүбүүн! Ишайн хүбүүе шэлэжэ, өөрыгөө бузарлан, эхэеэ бузарлан байгаашыешни намайе мэдэнэгүй гэжэ һанаа гүш? 31Ишайн хүбүүнэй энэ газар дээрэ амиды байгаа сагта шишье, шинии хаан түрэшье[†] тогтохогүй. Мэнэ гэһээр хүниие эльгээжэ, тэрэниие намда асара. Тэрэ заабол үхэхэ ёһотой, – гэбэ.

32Харин Ёнатаан Саул эсэгэдээ харюусан:

– Юундэ тэрэ алуулагдаха ёһотой юм? Тэрэ юу хээ юм? – гэбэ. 33Тиихэдэнь Саул Ёнатааниие алахаар тэрээн руу жада шэдэбэ. Иигэжэ эсэгынгээ Давидые алахаар шиидэһые Ёнатаан ойлгобо. 34Ёнатаан угаа уурлан, эдеэнэй шэрээнһээ бодожо, шэнэ һарын баярай хоёрдохи үдэртэ эдеэ барибагүй. Юуб гэхэдэ, тэрэнэй эсэгын Давидые доромжолһондо Давидай түлөө сэдьхэлынь гашуудажа байгаа.

35Үглөө болоходо, Ёнатаан зараса хүбүүе дахуулан, Давидтай хэлсэһэнэй ёһоор хээрэ тала руу гаража ябаба. 36Тэрэ хүбүүндэ:

– Минии харбажа байгаа годлинуудые оложо ерэ, – гэбэ. Хүбүүнэй гүйжэ ошоходонь, Ёнатаан тэрэ хүбүүнһээ саашаа годлинуудые харбаба. 37Ёнатаанай харбаһан годлиин газарта тэрэ хүбүүнэй гүйхэдэ, Ёнатаан хойноһоонь:

– Годли шинии наада тээ байна, – гэжэ хашхарба. 38Ёнатаан хүбүүнэй араһаа:

– Түргөөр гүй, зогсожо болохогүй, – гэжэ хашхарба. Ёнатаанай зараса хүбүүн годли оложо абаад, эзэндээ ерэбэ. 39Гэбэшье хүбүүн юушье мэдээгүй, гансал Ёнатаан Давид хоёр ушарые мэдэжэ байгаа. 40Ёнатаан өөрынгөө зэбсэгые хүбүүндэ үгэжэ:

– Энээниие хото руу абааша, яба, – гэжэ хэлэбэ. 41Зараса хүбүүнэй ябахада, Давид урда зүгһөө гаража ерэн, нюураараа газар шаан унажа, гурба удаа һүгэдэн мүргэбэ. Тэдэ бэе бэеэ таалажа, хамтадаа уйлалдаба. Давид үлүү ехээр уйлаа бэлэй. 42Ёнатаан Давидта:

– Амгалан тайбан ябаарай. «Эзэн ши бидэ хоёрой хоорондо болон минии үри һадаһадай ба шинии үри һадаһадай хоорондо хэтэ мүнхэдөө байхань болтогой!» гэжэ хоюулаа ши бидэ хоёрой Эзэнэй нэрээр тангариглаһамнай хэтэ мүнхэдөө оршог лэ! – гэбэ.

43Тиигээд Давидай ябахада, Ёнатаан хото руу бусаа һэн.

#### 21


Давид Саулһаа тэрьедэнэ

1Давид[†] Нооб руу Ахимээлэх санаартанда[†] ошобо. Ахимээлэх Давидтай уулзахадаа, һалганан айжа, тэрээндэ:

– Юундэ ши хэнтэйшье бэшэ, гансаараабши? – гэжэ асууба[+]. 2Давид Ахимээлэх санаартанда:

– Хаан намда нэгэ хэрэг даалгажа, иигэжэ хэлээ: «Минии шамайе эльгээһэн, даалгаһан хэрэг тухаймни хэндэшье хэлэжэ болохогүй». Би зоноо нэгэ газарта орхёод ерээб. 3Зай, даб гээд үгэжэрхихөөр бэлэн юун шамда байнаб – табан хилээмэншье һаань, олдоһон юумэ намда үгэ, – гэбэ. 4Санаартан Давидта харюусажа:

– Намда юрэ бусын хилээмэн үгы. Гэбэшье арюудхаһан хилээмэн[†] бии. Һаяар эхэнэрнүүдтэй унтаагүй эрэшүүл эдижэ болохо, – гэбэ. 5Давид санаартанда харюусан:

– Гараһанһаамнай хойшо мүнөө хүрэтэр эхэнэрнүүд маанадтай байгаагүй. Сэрэгшэдэй бэень бузартаагүй. Хэрэг үүргэмнай мүнөө хүндэ, тиимэһээ эхэнэрнүүд тухай һанаха сүлөө үгы, – гэжэ хэлэбэ. 6Тиигээд санаартан тэрээндэ арюудхаһан хилээмэ үгэбэ. Тэрэниие Эзэнэй[†] үмэнэһөө абаад үгөө, орондонь Эзэнэй урда халуун хилээмэ табиха ёһотой бэлэй. Энээнһээ бэшэ ондоо хилээмэн тэрээндэ байгаагүй бшуу[+].

7Тэрэ үдэр Саулай[†] зарасанарай нэгэн тэндэ Эзэнэй урда байгаа бэлэй. Тэрэ эдоом[†] хүн, нэрэнь Доһээг. Тэрэ хадаа Саулай хонишодой ахалагшань һэн[+].

8Давид Ахимээлэхтэ:

– Даб гээд үгэмөөр жада, һэлмэ танда үгы гү? Би өөрынгөө һэлмэ, ондоо зэр зэбсэгээшье абаагүйб, юуб гэхэдэ, хаанай даабаринь яаралтай байгаа, – гэбэ. 9Санаартан:

– Элаагай хүндыдэ танай алаһан пилишт[†] хүн Голиафай һэлмэ бии. Тэрэ эфодой[†] саана, хубсаһанда орёолтотой байна. Хэрбээ һанаа һаа, тэрэниие өөртөө абагты. Эндэ тэрээнһээ ондоо юумэн байхагүй, – гэбэ. Давид:

– Тэрээнһээ дээрэ һэлмэ байхагүй. Тэрэниие намда үгэ, – гээ һэн[+].


Давид пилиштүүдтэ Гаат ерэнэ

10Иигээд Давид зэһэжэ, тэрэ үдэр Саулһаа зугадан, Гаадай хаан Ахиишта ошобо[+]. 11Ахиишта зарасанарынь:

– Энэ хүн тэрэ нютаг ороной Давид хаан гэдэгынь бэшэ гү? Тэрээн тухай «Саул мянгые алажа, Давид үй түмэниие алаба» гэжэ дуулан бүжэглөө һэн бэшэ гү? – гэлдэбэ[+]. 12Давид эдэ үгэнүүдые шагнан түбэгшөөжэ, Гаадай хаан Ахиишһаа ехэ һүрдэбэ. 13Тэрэ тэдээнһээ һаруул ухаагаа нюужа, ухаа муутай хүн мэтэ болон, хотын хаалга үүдэнүүдые сараалан зуража, һахал руугаа шүлһөө гоожуулан байба[+]. 14Ахииш зарасанартаа:

– Харана гүт, тэрэ ухаа муутай хүн. Юундэ тэрэниие намда асараабта? 15Намайе ухаа муутай хүнөөр дуталдаа гээд иимэ хүнэй ааша үзэхыемни минии урда тэрэниие асараа гүт?! Энэ хүниие гэртэмни оруулха гээ гүт?! – гэжэ зандарба.

#### 22


Санаартадай үхэл

1Давид[†] тэндэһээ ябажа, Адуллаамай агы руу зугадаба. Аханарынь болон түрэл гаралынь бултадаа тэрээн тухай дуулаад, Давидай байһан газарта ерэбэ[+]. 2Зобоһон, үридэ ороһон, засагта дурагүй болоһон бүхы зон Давидай хажууда сугларба. Иигэжэ дүрбэн зуугаад хүн тэрээндэ хамтарба. Давид тэдэнэй ударидагша болоо һэн[+].

3Давид тэндэһээ Моһаабай[†] Мицпээ руу ошожо, Моһаабай хаанда:

– Бурханай[†] намда юу хэхые мэдэтэрни эсэгэ эхэ хоёрни таанадтай байг лэ, – гэжэ гуйба. 4Иигэжэ Давид тэдэниие Моһаабай хаанда орхижо, тэдэ Давидай бүхэлэлтэдэ хоргодон байһан хугасаа соо хаанайда байлсаа.

5Лүндэншэ Гаад Давидта:

– Энэ бүхэлэлтэ соо бү бай. Иуда[†] руу ябажа ошо, – гэбэ. Давид ябажа, Хээрэт гэдэг ой руу ерэбэ[+].

6Давидай ба тэрээнтэй хамта байһан зон тухай нэгэтэ Саул[†] дуулаба. Тэрэ үедэ Саул Гибаада, сухай модон доро, үндэр газарта гартаа жада баринхай һуужа байгаа. Бүхы зараса түшэмэлнүүдынь тэрэниие тойрон зогсожо байгаа һэн. 7Саул тойрон байһан зарасанартаа:

– Шагнагты, Бэньямиинэй үринэр! Ишай гэгшын хүбүүн та бүгэдэндэ таряалангуудые ба уһан үзэмэй талмайнуудые үгэжэ, таанадые бултыетнай мянгатын болон зуутын дарганар болгохо юм гү?! 8Ушарынь гэбэл, та бүгэдэ минии урдаһаа эсэргүү юумэ үйлэдэнэт. Минии хүбүүнэй Ишайн хүбүүнтэй хэлсээ байгуулхада намда дуулгаһан хүн байгаагүй, таанадай хэншье минии түлөө сэдьхэлээ үбдөөгүй, минии хүбүүн урдаһаамни богоолыемни эсэргүү болгоо, энээн тушаа хэншье намда дуулгаагүй! – гэжэ хэлэн зэмэлбэ[+].

9Тиихэдэнь Саулай зарасанарай хажууда зогсожо байһан эдоом[†] хүн Доһээг:

– Ишайн хүбүүнэй Нооб руу, Ахитуубай хүбүүн Ахимээлэхтэ ерэһые би хараа һэм[+]. 10Ахимээлэх тэрээн тухай Эзэнһээ[†] асуужа, тэрээндэ хүнэһэ үгөө, пилишт[†] Голиафай һэлмые үгөө, – гэбэ[+].

11Хаан нэгэ хүниие эльгээжэ, Ахитуубай хүбүүн, санаартан[†] Ахимээлэхые болон Нообто санаартан байһан тэрэнэй түрэлхидые дуудажа, тэдэ бултадаа хаанда ерэбэ. 12Саул:

– Ахитуубай хүбүүн, шагна, – гэхэдэнь, тэрэ:

– Эзэмни, би эндэ байнаб, – гэбэ. 13Саул тэрээндэ:

– Юундэ ши Ишайн хүбүүнтэй хамта минии урдаһаа эсэргүү хэрэг үйлэдэжэ, тэрээндэ хилээмэ, һэлмэ үгэжэ, минии урдаһаа мүнөө эсэргүү болоходонь, занга намда бэлдэхэдэнь туһалан, тэрээн тухай Бурханда мүргөөбши? – гэбэ. 14Ахимээлэх хаанда харюусан:

– Танай бүхы зарасанарай дунда Давидтал адли үнэн сэхэ хүн хэн бииб? Давид танай, хаанай хүрьгэн, танай харуулшадай дарга, гэртэтнай хүндэтэй хүн ха юм. 15Би тэрэнэй түлөө ганса мүнөөдэр лэ Бурханда мүргэжэ эхилээ юм гүб? Үгы даа, хаан, өөрынгөө богоолые, минии эсэгын бүхы гэр бүлые эндэ бү зэмэлэгты. Юуб гэхэдэ, танай богоол бага, ехэшье юумэ энэ бүхы хэрэгтэ огто мэдэхэгүй байна, – гэжэ хэлэбэ.

16Гэбэшье хаан:

– Ахимээлэх, ши заабол үхэхэ ёһотойш. Ши болон шинии эсэгын бүхы гэр бүлэ, – гэбэ. 17Хаан хажуудань зогсожо байһан харуулшадтаа:

– Ошоод, Эзэнэй санаартадые алагты. Юуб гэхэдэ, тэдэ Давидтай ниилээ, тэрэнэй тэрьедэһые мэдээшье һаа, намда дуулгаагүй, – гэбэ. Теэд хаанай зарасанар Эзэнэй санаартанда гар хүрэжэ алахаяа зүрхэсэбэгүй. 18Тиихэдэнь хаан Доһээгтэ:

– Ши ошоод, санаартадые ала, – гэхэдэнь, Эдоомой Доһээг ошожо, санаартанда добтолжо, маалинга эфод[†] үмдэһэн наян табан хүниие тэрэ үдэр алаба[+]. 19Тэрэ санаартанай хото Нообые, эрэшүүлһээ эхилээд эхэнэрнүүд хүрэтэр, эдиршүүлһээ эхилээд нарай нялха үхибүүд хүрэтэр, үхэр, элжэгэ болон хонидые һэлмын эреэр усадхаба.

20Гэбэшье Ахитуубай аша, Ахимээлэхэй нэгэ хүбүүн Абиатаар тэрьедэжэ, амиды үлөөд, Давид руу ошобо[+]. 21Эзэнэй санаартадые Саулай һалгааһан тухай Абиатаар Давидта мэдээсэбэ. 22Тиихэдэнь Давид тэрээндэ:

– Тэрэ үдэр эдоом хүн Доһээг гэгшын тэндэ байхадань, тэрэ лаб Саулда дуулгаха гэжэ би мэдэжэ байгаа һэм. Би шинии түрэлхидэй гээгдэһэндэ зэмэтэйб. 23Намтай хамта бай. Бү ай. Юуб гэбэл, намайе алахаяа һанаһан хэн нэгэн шамайешье алахаа эрмэлзэхэ. Намтай хамта ши харууһан доро байхаш, – гэбэ[+].

#### 23


Давид Кэилаае сүлөөлнэ

1Давидта:[†]

– Пилиштүүд[†] Кэилаада добтолон, тоогуудые дээрмэдэнэ, – гэжэ дуулдаба[+]. 2Давидай Эзэнһээ:[†]

– Би ошожо, эдэ пилиштүүдые хюдаха гүб? – гэжэ асуухадань, Эзэн Давидта:

– Яба, ши пилиштүүдые хюдахаш, Кэилаае абархаш, – гэжэ айладаба. 3Гэбэшье Давидай хүнүүд өөртэнь:

– Харагты, бидэ эндэ Иудада[†] байһан мүртөө айжа байнабди. Яагаад Кэилаа руу, пилиштүүдэй сэрэгэй урдаһаа ошохо гээшэбибди? – гэлдэбэ. 4Тиихэдэнь Давид дахин Эзэнһээ асууба. Эзэн тэрээндэ харюусажа:

– Бодоод, Кэилаа руу ошо. Юуб гэхэдэ, Би пилиштүүдые шинии гарта үгэжэ байнаб, – гэжэ айладаба. 5Иигэжэ Давид өөрын хүнүүдтэй хамта Кэилаа руу ошожо, пилиштүүдтэй тулалдан, тэдэнэй мал һүрэгые буляан туужа, пилиштүүдые угаа олоор алаба. Иигээд Давид Кэилаагай ажаһуугшадые абараа бэлэй.

6Ахимээлэхэй Абиатаар хүбүүн Давидта Кэилаа руу тэрьедэн ерэхэдээ, гартаа эфод[†] барин асарһан байгаа[+].

7Давидай Кэилаа руу ерэһэн тухай Саулда[†] мэдээжэ болоходонь, тэрэ:

– Бурхан[†] тэрэниие минии гарта үгэбэ. Юуб гэбэл, Давид хаалга, суургатай хотодо орожо, өөрөө өөрыгөө хаагаа, – гээ. 8Иигэжэ Саул Кэилаа руу ябахые, Давидые болон хүнүүдыень бүһэлхые бүхы арад зониие дуудажа суглуулба.

9Саулай өөртэнь хоро хэхэ гэжэ байһые Давид мэдээд, Абиатаар санаартанда:[†]

– Эфод абажа ерэ, – гэжэ хэлэбэ[+]. 10Тиигээд Давид:

– Израилиин Эзэн Бурхан! Саулай Кэилаа руу ерэжэ, намһаа боложо энэ хотые усадхахаяа байһые Танай богоол лаб дуулаад байна. 11Кэилаагай зон намайе тэрэнэй гарта үгэхэ гү? Танай богоолой дуулаһандал Саул хүрэжэ ерэхэ гү? Израилиин Эзэн Бурхан, богоолдоо мэдүүлжэ хайрлыт, – гэхэдэнь, Эзэн:

– Тэрэ ерэхэ, – гэжэ айладхаба. 12Давид:

– Кэилаагай зон намайе болон минии хүнүүдые Саулай гарта үгэхэ гү? – гэхэдэнь, Эзэн:

– Үгэхэ, – гэжэ айладхаба. 13Тиихэдэнь Давид болон тэрэнэй зургаан зуугаад зон, Кэилааһаа гаража, энэ тэрээгүүр түгэншэлэн амидарба. Кэилааһаа Давидай гаран гүйһые Саулда дуулгахадань, тэрэ тиишээ ошохоёо болибо[+].


Давид хада уулата нютагта хоргодоно

14Давид элһэн сүл губида бүхэлэлтэнүүдтэ хоргодожо, Зиип гэдэг элһэн сүл губиин хада уулаар байба. Саулай үдэр бүри тэрэниие бэдэржэ байбашье, Бурхан Давидые тэрэнэй гарта үгэбэгүй[+].

15Саулай өөрыень алахаяа бэдэржэ байһые Давид мэдэжэ байгаа.

Давид Зиипэй элһэн губида, Хорээштэ байба. 16Саулай хүбүүн Ёнатаан бодожо, Хорээш руу Давидта ерээд, Бурханда этигэлыень[†] бүри шанга болгобо. 17Тэрэ Давидта:

– Бү ай. Юуб гэбэл, минии эсэгэ Саул шамайе олохогүй. Ши Израилиин хаан боложо, би шинии һүүлээр зогсохо хүн болохоб. Минии эсэгэ Саулшье энээн тухай мэдэжэ байна, – гэбэ[+]. 18Иигээд тэдэ хоёр Эзэнэй урда хэлсээ баталба. Давид Хорээштэ үлэжэ, Ёнатаан өөрынгөө гэр руу бусаба[+].

19Зиипшүүд Гибаа руу Саулда ерэжэ:

– Давид Ешимооной урда зүгтэхи Хахилаагай гүбээдэ, Хорээштэхи бүхэлэлтэдэ, манай эндэ хоргодожо байна[+]. 20Одоол иигэжэ, хаан, сэдьхэлэйнгээ хүсэл бэелүүлжэ, хүрэжэ ерэгты. Харин манай хэрэг – тэрэниие хаанай гарта тушааха гээшэ болоно, – гэжэ хэлэбэ. 21Саул:

– Эзэн таанарые үреэхэнь[†] болтогой.[†] Юуб гэхэдэ, таанад намайе хайрлабат. 22Ошыт даа, бүри эли тодорхой болгон, тэрэнэй ошодог газар болон тэндэ тэрэниие хараһан хүн тухай һайса шалгажа үзэгты. Юуб гэхэдэ, тэрэниие угаа мэхэтэй хүн гэжэ би дуулааб. 23Тиимэһээ хаража, тэрэнэй хоргодожо байһан бүхы газарнууд тухай мэдэжэ, лаб үнэн мэдээ абаад бусажа ерэгты. Тиихэдэтнай би таанартай хамта ябахаб. Хэрбээ тэрэнэй энэ орон нютагта байгаа һаань, би Иудын бүхы зон соогуур тэрэниие бэдэрэн олохоб, – гэбэ.

24Иигээд тэдэ бодожо, Саулһаа урид Зиип руу ябаба. Давид болон тэрэнэй хүнүүд Ешимооной урда зүгтэхи хүндыдэ, Маһоон гэдэг элһэн губида байгаа[+]. 25Саул ба тэрэнэй хүнүүд Давидые бэдэржэ гараба. Энээн тухай Давидта мэдээсэхэдэнь, тэрэ Маһооной элһэн губида үлэн, хадатай газар руу ерэжэ бууба. Саул энээниие дуулаад, Давидай хойноһоо Маһоон элһэн губи руу мүрдэн ошобо. 26Саул уулын нэгэ талаар, Давид болон тэрэнэй хүнүүд уулын нүгөө талаар ябаба. Давид Саулһаа зайлаха гэжэ яаража ябаба, Саул өөрынгөө хүнүүдтэй Давидые зонтойнь хамта барихаар бүһэлжэ байба. 27Теэд нэгэ элшэ Саулда ерэжэ:

– Түргөөр ерэгты. Пилиштүүд орон нютаг руу добтолон ороо, – гэжэ дуулгаба. 28Иигэжэ Саул Давидые мүрдэн ябахаяа болижо, пилиштүүдэй урдаһаа ошобо. Тиимэһээ энэ газарые зон «Хубаарилгын хада» гэжэ нэрлээ бэлэй.

#### 24


Давидта Саулай ами наһан хайратай байба

1[•]Давид[†] тэндэһээ ябажа, Эн-Гээдиин бүхэлэлтэнүүдтэ хоргодобо[+]. 2Пилиштүүдые[†] мүрдөөд Саулай[†] бусахада:

– Давид одоо Эн-Гээдиин элһэн губида байна, – гэжэ мэдээсэгдэбэ. 3Тиигээд Саул бүхы Израильһаа[†] гурба мянган хүниие шэлэн абаад, Давидые болон тэрэнэй хүнүүдые бэдэрхэеэ янгирнуудай байрладаг хабсагайнууд руу ошобо. 4Харгын хажуугаархи хонидой хашаада ерээд, тэндэ агы нүхэнэй байхада, Саул бэеэ заһахаяа тиишээ оробо. Давид болон тэрэнэй зон тэрэ агын оёорто энэ үедэ һуужа байгаа бэлэй. 5Давидай хүнүүд өөртэнь:

– Эзэнэй[†] танда «Хара, Би дайсанииешни гарташни үгэхэб, тэрээнтэй юу хэхэеэ өөрынгөө дураар болоорой» гэжэ айладаһан тэрэ үдэрынь энэл ха, – гэлдэбэ. Давид бодожо, Саулай дэгэлэй хормойһоо һэмээхэн отолжо абаба. 6Теэд тэрэнэй удаа Давид Саулай дэгэлэй хормойһоо отолһондоо сэдьхэлээ ехэ зобобо[+]. 7Тэрэ хүнүүдтээ:

– Эзэнэй байгаа һэн тула Тэрэнэй тоһолһон өөрынгөө эзэндэ минии иигэжэ хандаха, Эзэнэй тоһолһон хүндэ гараа минии далайха гээшэ намһаа холо байг лэ, – гэжэ хэлэбэ[+]. 8Давид иигэжэ хэлэжэ, зоноо татан, Саулда добтолхыень зүбшөөбэгүй.

Саул бодожо, агы нүхэнһөө гаража, замаа үргэлжэлүүлбэ[+]. 9Давидшье энээнэй удаа бодожо, агы нүхэнһөө гаража, Саулай хойноһоо дуудан:

– Минии эзэн хаан! – гэбэ. Саулай эрьежэ харахада, Давид нюураа газардан мүргэбэ. 10Давид Саулда:

– Та юундэ «Давид танда муу юумэ хэхэ һанаатай» гэжэ хэлэдэг зоной үгэ хүүр шагнанабта? 11Үнэндөө мүнөөдэр энэ агы нүхэндэ Эзэнэй таниие минии гарта үгэжэ байһые мүнөө та харанат. Зарим зоной таниие алая гэжэ хэлээшье һаань, би таниие хайрлажа, «Би өөрын эзэндэ гар хүрэхэгүйб, юуб гэхэдэ, тэрэ хадаа Эзэнэй тоһолһон хүн» гэжэ хэлээ бэлэйб. 12Минии эсэгэ, гартамни байһан өөрынтнай дэгэлэй хормойн үртэһэ һайса харагты. Ушарынь гэхэдэ, би танай дэгэлэй хормойһоо отолжо абабашье, таниие алаагүйб. Мэдэжэ хаража байгты: намда хорото һанаан, гэм зэмэшье байхагүй, би танда нүгэлшье[†] үйлэдөөгүйб. Харин та намайе алахаяа бэдэржэ байнат[+]. 13Эзэн та бидэ хоёрые шүүжэ, Эзэн минии түлөө танһаа үһөө абахань болтогой.[†] Харин би танда гар хүрэхэгүйб[+]. 14«Нүгэлтэнһөө нүгэл гарадаг» гэдэг урданай сэсэн үгэ бии бэлэй. Харин би танда гар хүрэхэгүйб. 15Израилиин хаан хэнэй хойноһоо гаража ерээ гээшэб? Хэниие та мүрдэн байнабта? Энэ хадаа үхэһэн нохойн, нэгэ булуудхын хойноһоо ябаһантай адли. 16Эзэн шүүбэрилэгшэ боложо, та бидэ хоёрой хоорондохи хэрэг шэнжэлэг, минии гомдолые хараад шиидхэг, танай гарһаа намайе абархань болтогой! – гэжэ хэлэбэ.

17Давидай Саулда иигэжэ хэлэжэ дүүргэһэнэй удаа Саул:

– Давид, хүбүүмни, энэ шамайе соносоно гүб? – гэжэ, ехээр татан, шангаар уйлаба. 18Тэрэ Давидта:

– Ши намһаа үлүү зүб байнаш. Юуб гэхэдэ, шинии намда һайнаар хандажа байхада би шамда муугаар хандажа байгааб. 19Эзэнэй шинии гарта намайе тушаажа байхадань, ши намайе алангүй, намда һайе үйлэдэжэ байһанаа мүнөөдэр элирхэйлээш. 20Дайсанаа олоһон хүн амиды мэндээр тэрэнээ табидаг юм гү?! Мүнөөдэр намда үйлэдэһэн хэрэгэйшни түлөө Эзэн шамайе һайн һайхан юумээр шагнахань болтогой![+] 21Мүнөө одоо би мэдэнэб: ши заабол хаан болохош, Израилиин хаан түрэ[†] заабол шинии гарта орохо[+]. 22Минии һүүлээр үлэхэ уг удамыемни усадхахагүй, нэрыемни эсэгымни гэр бүлэһөө таһалхагүй тухай ши Эзэнэй нэрээр намда тангаригла, – гэжэ хэлэбэ. 23Давид энээн тухай Саулда тангариглаба. Саул гэртээ бусажа, Давид болон тэрэнэй зон бүхэлэлтэ руу ябаба.

#### 25


Самуил наһа бараба

1Самуил наһа бараба. Бүхы Израиль[†] сугларжа, тэрээн тухай гашуудан, түрэл Рамаа хотодонь тэрэниие хүдөөлүүлбэ.


Давид ба Абигааһил

Давид[†] зэһэжэ, Параанай элһэн сүл губи руу ябаба[+]. 2Маһоондо ажаһуудаг нэгэ хүн Кармээлдэ зөөритэй байгаа. Тэрэ ехэ баян хүн һэн: гурба мянган хонитой, нэгэ мянган ямаатай бэлэй. Тэрэнэй хонидой нооһо хайшалалга Кармээлдэ боложо байхадань, тэрэ Кармээл руу ерэһэн байгаа. 3Тэрэ хүнэй нэрэ Набаал, һамганайнь нэрэ Абигааһил бэлэй. Энэ һамган һаруул ухаатай, һайхан түһөөтэй һэн, харин нүхэрынь шэрүүн, муу зантай байгаа. Тэрэ халээб хүн һэн[+].

4Давид элһэн сүл губида байхадаа, Набаалай хонидоо хайшалжа байһан тухай дуулаба. 5Тиигээд Давид арбан залуу зониие эльгээжэ, тэдээндэ:

– Кармээл өөдэ гаража, Набаалтай уулзан, минии нэрэһээ тэрэниие мэндэшэлээрэйгты. 6Иигэжэ минии нэрэһээ хэлээрэйгты: «Мэндээ! Танай, мүн гэр бүлынтнай, танай гэхэ бүхы юумэнэй амгалан тайбан байхань болтогой![†] 7Хонидой нооһо хайшалаан танда боложо байна гэжэ би мүнөө дуулааб. Зай, танай хонишодой бидэнтэй хамта байха үедэ бидэ тэдэниие гомдохоогоогүйбди. Тэдэнэй Кармээлдэ байһан бүхы сагтань тэдэнэй юумэнһээ юуншье үгы болоогүй. 8Өөрынгөө зарасанарһаа асуубалтнай, тэдэ тиигэжэ хэлэхэ. Тиимэһээ минии залуушуулда үршөөл хайра үзүүлыт. Мүнөөдэр һайн үдэр. Бидэ, богоолнуудтаа, танай хүбүүн болохо Давидта арга шадалаараа юушье һаа, үгыт», – гэжэ хэлээрэйгты.

9Давидай залуушуул ошожо, эдэ бүхы үгэнүүдые Давидай нэрэһээ хэлээд, харюу хүлеэбэ. 10Харин Набаал Давидай зарасанарта харюусахадаа:

– Давид гээшэ хэн юм бэ? Ишайн хүбүүн гээшэ хэн юм? Мүнөө эзэнһээ[†] зугададаг богоолнууд олон болоо. 11Хонидой нооһо хайшалагшадта зорюулжа бэлдэһэн энэ мяха, уһа болон хилээмэеэ хаанаһаашье ерэһыень мэдэхэгүй хүнүүдтэ би үгэхэ болоно гээшэ гүб? – гэбэ[+]. 12Тиихэдэнь Давидай залуушуул ерэһэн замаараа бусажа ерээд, эдэ бүхы үгэнүүдые Давидта дуулгаба. 13Давидай хүнүүдтээ:

– Һэлмээ бүһэдөө зүүгты! – гэжэ захирхадань, хүн бүхэн һэлмэеэ зүүбэ. Давидшье баһа һэлмэеэ зүүжэ, дүрбэн зуугаад хүн Давидай хойноһоо ябажа, хоёр зуун хүн ашаа бараагаа һахижа үлэбэ. 14Набаалай һамган Абигааһилда залуу зарасанарай нэгэн мэдүүлэн:

– Харагты, манай эзэндэ мэндэ хүргэхэеэ элһэн сүл губиһаа элшэнэрые[†] Давидай эльгээхэдэнь, манай эзэн тэдэниие хараагаа. 15Харин тэдэ зон бидэндэ ехэ һайнаар хандажа, бидэниие гомдохоогоогүй, мүн бидэнэй тэдэнтэй хамта хээрэ талада байхада маанадай юуншье үгы болоогүй. 16Тэдэнэй хажууда хони адуулжа байха үедэмнай тэдэнэр үдэршье, һүнишье бидэндэ хана халхабша мэтэ болон байгаа бэлэй. 17Тиимэһээ одоо та юу хэхэеэ бодожо хаража мэдэгты. Юуб гэхэдэ, манай эзэниие болон бүхы гэр бүлыень гай зоболонгой дайрахань дамжаггүй. Эзэн болбол өөдэгүй зантай һэн тула хэншье тэрээнтэй хөөрэлдэжэ шадахагүй, – гэбэ[+].

18Абигааһил хоёр зуун хилээмэ, хоёр тулам үзэмэй дараһан архи, гаргажа бэлдээтэй табан хони, табан сатаа хуураһан орооһо, зуун боолто үзэм, хоёр зуун багса инжир[†] яаралтай абажа, тэдэнээ элжэгэнүүдтэ ашаба. 19Тэрэ өөрынгөө зарасанарта:

– Минии урда ябагты. Би таанарай хойноһоо ошохоб, – гэбэ. Тэрэ эхэнэр Набаал үбгэндөө юушье хэлээгүй һэн. 20Тэрэнэй элжэгээ унаад, уулын хотируу зүргөөр доошоо буужа байха үедэ Давид болон тэрэнэй хүнүүд урдаһаань ерэжэ ябаба. Иигэжэ тэдэ уулзаа бэлэй. 21Давид:

– Би элһэн сүл губида тэрэ хүнэй бүхы зөөри дэмы харууһалааб. Тэрэнэй юумэнһээ юуншье үгы болоогүй бэлэй. Тэрэ намда һайниие муугаар харюулба. 22Хэрбээ үглөө болотор улад зонһоонь гансашье эрэ хүниие үлөөбэлни, Бурхан[†] намайе, Давидые, хэһээхэнь болтогой! – гэжэ өөртөө үгүүлэн ябажа байгаа[+].

23Абигааһил Давидые харамсаараа яаралтай элжэгэнһээ буужа, Давидай урда унан мүргэбэ[+]. 24Тэрэ Давидай хүлдэ унажа:

– Минии эзэн, би зэмэтэйб. Шэбэгшынгээ танда хандахыень зүбшөөгыт! Шэбэгшынгээ үгэ дуулыт![+] 25Тэрэ муу хүн Набаалые[*] минии эзэн бү анхараг. Юуб гэхэдэ, тэрэ өөрынгөө нэрэтэй адли хүн ха юм. Тэрэнэй нэрэнь Набаал, тэнэг байха гээшэ тэрээнтэй хамта ха юм. Харин танай шэбэгшэ би эзэнэйнгээ эльгээһэн залуушуулые хараагүй байгааб. 26Мүнөө, минии эзэн, Эзэнэй нэрээр болон танай ами наһаар тангариглая. Эзэн таниие шуһа урдахуулхаһаа, үһөөгөө абахаһаа тогтоог лэ. Танай дайсад, минии эзэндэ хоро хүсэгшэд Набаалтай адли болохонь болтогой![+] 27Танай шэбэгшэ өөрынгөө эзэндэ энэ бэлэг асараа, эзэнтэймни хамта ябаһан залуушуулда үгэнэб. 28Шэбэгшынгээ гэм зэмые хүлисыт. Эзэн заабол минии эзэнэй уг удам шанга болгохо, юуб гэхэдэ, минии эзэн Эзэнэй дайн дажарые ябуулна. Мүндэлһэн сагһаа эхилжэ, та муу юумэ хээгүйт, хэхэшьегүйт![+] 29Хэрбээ хэн нэгэн хүнэй бодожо, таниие мүрдэжэ, алахаяа бэдэрээ һаань, минии эзэнэй амиие танай Эзэн Бурхан ами наһанай уутада хэжэ уяха болоно. Харин дайсадайтнай амиие Эзэн шулуу дүүгүүртэ хэжэ шэдэһэндэл адли болгохо юм. 30Эзэн тан тухай һайнаар айладаһан бүхы юумэеэ дүүргэжэ, Израилиин ударидагшаар таниие томилходо, 31дэмы шуһа урдахуулжа, үһөөгөө абахаһаа бэеэ бариһан тула энэ ушар хадаа минии эзэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ тодхор болон гашуудал болохогүй. Эзэнэй минии эзэндэ һайн һайханиие хэхэдэ, өөрынгөө шэбэгшые ой ухаандаа оруулхат, – гэжэ хэлэбэ.

32Давид Абигааһилда:

– Мүнөөдэр шамайе намтай уулзуулхаар ябуулһан Израилиин Эзэн Бурхан үреэл магтаалтай! 33Мүн шинии һаруул ухаан магтаалтай! Намайе мүнөөдэр шуһа урдахуулхаһаа болон үһөөгөө абахаһаа болюулһан ши үреэл магтаалтайш! 34Намайе шамда хоро хэхэһээ болюулһан Израилиин Эзэн Бурханай нэрээр тангаригланаб, хэрбээ намтай уулзахаяа шинии яаража, урдаһаамни ерээгүй һаашни, үнэхөөр үүр сайтар Набаалай гансашье эрэ хүн үлэхэгүй һэн, – гэжэ хэлэбэ. 35Иигэжэ Давид Абигааһилай гарһаа асарһан юумыень абаад:

– Гэртээ амгалан тайбан бусаарай. Зай, би шинии хэлэһые дуулааб, шинии гуйлтые дүүргэхэб, – гэбэ. 36Тиигээд Абигааһилай Набаалда бусажа ерэхэдэ, Набаал гэртээ хаанай найр шэнги найр хэжэ байба. Набаалай ехэ һогтуу байһан тула сэдьхэлынь сэнгүү байгаа. Абигааһил үүр сайтар тэрээндэ юушье хэлэбэгүй. 37Харин үглөө болоходонь, Набаалай элүүр болоходо, һамганиинь тэрээндэ энээн тухай хөөрэбэ. Теэд Набаалай зүрхэн хүмэрижэ, тэрэ саа үбшэндэ нэрбэгдэн, шулуун мэтэ болобо. 38Арбаад хоногой удаа Эзэн Набаалые дайража, тэрэ наһа бараа һэн.

39Давид Набаалай наһа бараһые дуулаад:

– Набаалда доромжолуулһан минии түлөө үһөө абаһан, Өөрын богоолоо муу юумэнһээ зайлуулһан Эзэн магтаалтай! Эзэн Набаалай нүгэлые[†] өөртэнь харюулба, – гэбэ. Тиигээд Давид Абигааһилые өөрынгөө һамган болгон абаха тухайгаа тэрээндэ мэдүүлжэ, хүниие эльгээбэ. 40Давидай зарасанар Кармээл руу Абигааһилда ерэжэ, тэрээндэ:

– Давид шамайе һамган болгон абахын тула бидэниие эльгээгээ, – гэжэ хэлэбэ. 41Тэрэ эхэнэр бодожо, нюураараа газар хүрэтэр мүргэн:

– Харагты, танай шэбэгшэ эзэнэйнгээ зарасанарай хүл угаахаар бэлэн, – гэбэ. 42Абигааһил яаралтай бодожо, элжэгэ унаад, табан шэбэгшэнэртэеэ хамта Давидай элшэнэрэй хойноһоо ябан ошожо, Давидай һамган болобо.

43Давид мүн лэ Езрээлэй Ахинооһамые һамга абаа, тэдэ хоюулаа Давидай һамгад болоо һэн[+]. 44Саул[†] Давидай һамган, өөрынгөө басаган Михаалые Галлиим нютагай Лааһишай хүбүүн Палтиида үгөө бэлэй[+].

#### 26


Давид Саулые дахин амиды үлөөнэ

1[•]Гибаада байһан Саулда[†] зиипшүүд ерэжэ:

– Давид[†] Ешимооной хажууда байдаг Хахилаагай гүбээндэ хоргодожо байна, – гэбэ[+]. 2Саул бодожо, Израилиин гурба мянган эрхим эрэшүүлые абаад, Зиипэй элһэн сүл губида байһан Давидые бэдэрхэеэ тиишээ ябаба[+]. 3Саул Ешимооной хажууда оршодог Хахилаагай гүбээн дээрэ, харгын хажуугаар хотон хүреэнээр[†] тогтобо. Давид энэ үедэ элһэн сүл губида байгаа, Саулай өөрыень мүрдэжэ элһэн сүл губи руу ябаһыень мэдэһэн байгаа. 4Тиимэһээ Давид тагнуулшадые эльгээжэ, Саулай үнэхөөр ерэһые мэдэбэ. 5Давид Саулай хотон хүреэнээр тогтоһон газарта ерэжэ, Саул болон тэрэнэй сэрэгэй жанжин болохо Нээрэй Абнээр хүбүүнэй хаана унтадагыень хараба. Саул хадаа буудалайнгаа дунда унтажа, арад зониинь тэрэниие тойроод байгаа[+].

6Тиигээд Давид хээт хүн Ахимээлэх ба Цэруяагай хүбүүн, Ёһаабай дүү Абишай гэгшэдтэ хандан:

– Хэн намтай хамта Саулай хотон хүреэн руу ошохоб? – гэхэдэнь, Абишай:

– Би тантай ябахаб, – гэжэ харюусаба[+]. 7Давид Абишай хоёр һүни тэдэ зон руу ошоод харахадань, Саул буудалай дунда унтажа байна, тэрэнэй жада толгойнь хажууда газарта зоогдоотой. Абнээр болон зон тэрэниие тойроод унтажа байба. 8Абишай Давидта:

– Бурхан[†] мүнөөдэр дайсанииетнай гартатнай үгөө. Мүнөө энэ жадаар тэрэниие нэгэн доро газарта хадхан алахыемни намда зүбшөөгыт. Хоёр дахин хадхаха ушар гарахагүй, – гэбэ. 9Теэд Давид Абишайда:

– Тэрэниие бү ала. Эзэнэй[†] тоһолһон хүндэ гар далайгаад, хэн гэм зэмэгүй үлэжэ шадахаб?! – гэбэ[+]. 10Давид мүн лэ:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб, Эзэн тэрэниие заабол усадхаха, үгышье һаа, тэрэнэй үхэхэ үдэр ерэхэ, үгы һаа, тэрэ тулалдаанда ошожо гээгдэхэ![+] 11Минии Эзэнэй тоһолһон хүндэ гараа далайхыемни Эзэн хорихо болтогой![†] Мүнөө толгойнь хажуудахи жада, уһатай домбо абаад ябая, – гэжэ хэлэбэ. 12Давид Саулай толгойн хажууһаа жада болон уһатай домбо абажа, тэдэ ошобо. Тэдэниие хараһан, мэдэһэн, һэриһэн хүн байбагүй. Юуб гэбэл, Эзэнһээ ерэһэн гүнзэгы нойр тэдээндэ буужа, бултадаа унтажа байгаа бэлэй[+].

13Удаань Давид нүгөө тала руу ябажа, холо зайда уулын орой дээрэ гараба. Саулай хотон хүреэн хүрэтэр ехэ зай байгаа бэлэй. 14Давид сэрэгшэдые болон Нээрэй хүбүүн Абнээрые дуудан:

– Абнээр! Харюусыш намда! – гэбэ. Абнээр:

– Хэмши? Хаанда хэрэгтэй гүш? – гэбэ. 15Давид Абнээртэ:

– Ши эрэ хүн бэшэ гүш? Израильда[†] шамтай зэргэсэхэ хүн үгы юм бэшэ гү? Юундэ ши өөрынгөө эзэн хааниие хамгаалнагүйбши? Ушар гэхэдэ, хэншье ерэжэ, шинии эзэн хааниие хороожо шадаха! 16Үйлэ хэрэгшни һайн бэшэ. Эзэнэй нэрээр тангаригланаб, таанар саазалагдаха ёһотойт. Юуб гэбэл, өөһэдынгөө эзэниие, Эзэнэй тоһолһон хүниие, хамгаалнагүйт. Мүнөө харыт, хаанай толгойн хажууда байһан жада ба уһатай домбо хаанаб?! – гэбэ.

17Тиихэдэнь Саул Давидай абяа таняад:

– Минии хүбүүн Давид, энэ шинии абяан бэшэ гү? – гэхэдэнь, Давид:

– Минии абяан, эзэн хаамни, – гэжэ харюусаба. 18Тэрэ үшөө: – Юундэ минии эзэн өөрынгөө богоолой хойноһоо мүрдэн ябана бэ? Би юу хээбиб? Ямар муу юумэн намда байнаб? 19Мүнөө минии эзэн хаан өөрынгөө богоолой хэлэхые шагнаг. Хэрбээ Эзэн таниие намда эсэргүү болгоо һаа, Тэрэ үргэл намһаа абахань болтогой! Харин тэрэ хүнүүдэй үйлэдэһэн зүйл һаа, Эзэнэй урда тэдэ хараал[†] шэрээл шэнгээг лэ! Юуб гэхэдэ, тэдэ намайе үлдэхэдээ, Эзэнэй угай зөөриһөө минии хуби намһаа хасана бшуу, «яба, ондоо бурхадта мүргэ» гэжэ хэлэнэ. 20Эзэнэй оршонһоо холо минии шуһа газарта бү урдахуулыт! Ушар гэбэл, Израилиин хаан уулада торхируу шубуу агнажа байһантай адли ганса булуудха бэдэрхэеэ гараа ха юм даа, – гэжэ хэлэбэ.

21Тиихэдэнь Саул:

– Би нүгэлтэйб.[†] Бусажа ерыш, минии хүбүүн Давид! Би дахин шамда гай тодхор хэхэгүйб. Юуб гэбэл, минии ами наһанай шамда хайратай байһые мүнөө элирхэйлээш. Би ухаагүй юумэ хэжэ, ехэ алдуу гаргааб, – гэбэ[+]. 22Давид харюудань:

– Харагты, хаанай жада энэ! Залуушуулай нэгэн ерэжэ, тэрэниие абаг лэ. 23Эзэн хүн бүхэниие үнэн зүбөөрнь болон этигэлтэй[†] байһаарнь анхархань болтогой! Эзэнэй мүнөөдэр таниие минии гарта үгөөшье һаань, би Эзэнэй тоһолһон хүнэй урдаһаа гараа далайхаяа татагасааб[+]. 24Одоол намда танай ами наһанай угаа үнэтэй байһантай адли Эзэнэй нюдэндэ минии ами наһанай ехэ үнэтэй байхань болтогой! Мүн Эзэн намайе хамаг зоболонһоо абархань болтогой! – гэжэ хэлэбэ.

25Саул Давидта:

– Минии хүбүүн Давид, буян хэшэгтэйш[†] даа! Ехэ хэрэг бүтээжэ, үнэхөөр амжалта туйлахаш! – гэбэ. Иигээд Давид саашаа ябаба, Саул гэртээ бусаа бэлэй.

#### 27


Давид пилиштүүдэй дунда

1Давид[†] өөртөө:

– Би хэзээ нэгэн үдэр Саулай[†] гарта орожо болохоб. Пилиштүүдэй[†] нютаг руу зугадажа ошохоһоо ондоо һайн арга намда үгы ха. Тиигэбэл, Саул намайе орхижо, Израилиин бүхы хилэ нютагаар бэдэрхэеэ болихо, тиигэжэ би тэрээнһээ абарагдахаб, – гэбэ. 2Давид бодожо, өөртэйнь хамта байһан зургаан зуун зоноо дахуулан, Гаадай хаан, Маһоохын Ахииш хүбүүндэ ошобо[+]. 3Давид болон тэрэнэй зон өөһэдынгөө гэр бүлэнүүдтэй хамта Гаадта Ахииштай хамта ажаһууба. Давид хоёр һамгадтаяа – Езрээлэй Ахинооһам ба Набаалай һамган байһан, Кармээлэй Абигааһилтай хамта байгаа[+]. 4Давидай Гаат руу зугадаһан ушар Саулда мэдээжэ болобо. Теэд тэрэ дахин Давидые бэдэрбэгүй.

5Давид Ахиишта:

– Хэрбээ танай сэдьхэлдэ таараа юм һаамни, бага хотонуудай нэгэндэ намда газар үгтэжэ, би тэндэ ажаһуухамни гү? Богоолтнай хаанай хотодо тантай хамта яагаад һууха гээшэб? – гэжэ хэлэн үгүүлбэ. 6Иигэжэ Ахииш тэрэ үдэр Циклаагые Давидта үгэбэ. Тиимэһээ Циклааг мүнөө болотор Иудын хаашуулай мэдэлдэ байдаг[+]. 7Пилиштүүдэй нютагта Давидай ажаһууһан сагай хугасаа гэбэл, нэгэ жэл, дүрбэн һара бэлэй.

8Давид зонтоёо хамта ябажа, гэшүүршүүдтэ, гирзиидүүдтэ болон амалээгүүдтэ добтолдог байба. Тэдэ арадууд эртэ урдаһаа Шүүр, Египедэй газар хүрэтэр ажаһуудаг һэн[+]. 9Давид тэрэ нютагые дайража, нэгэшье эрэ, эмэ хүниие амиды мэндэ үлөөнгүй, хони, үхэр, элжэгэ, тэмээн һүрэгүүдые, хубсаһа буляан абажа, удаань бусажа, Ахииш руу ерэдэг байба. 10Ахииш:

– Мүнөөдэр ши хэндэ добтолон орообши? – гэжэ асуухадань, Давид:

– Иудын урда зүгтэ, Ерахмээлэй урда зүгтэ, Хээнэй урда зүгтэ, – гэжэ харюусадаг байгаа[+]. 11Давид нэгэшье эрэ, эмэ хүниие амиды мэндэ үлөөдэггүй, Гаат руу нэгэшье хүниие асардаггүй һэн.

– Тиигэбэл, тэдэ «Давид иимэ юумэ хээ, иимэ хэрэг ябадалтай хүн, пилиштүүдэй нютагта байхадаа үргэлжэ иимэ хэрэг үйлэдэжэ байгаа» гэжэ хэлэжэ, маанад тухай дуулгаха, – гэжэ тэрэ хэлэдэг бэлэй. 12Иигэжэ Ахииш Давидта этигэн:

– Өөрынгөө арад түмэн Израильда[†] Давид лаб үзэн ядуулдаг болонхой, тиимэһээ хэтэ мүнхэдөө минии богоол болохо, – гэжэ һанажа байба.

#### 28

1Тэрэ үедэ пилиштүүд[†] Израилиин урдаһаа дайлалдахаяа сэрэгээ суглуулба. Ахииш Давидта:[†]

– Ши зонтоёо намтай хамта тулалдаанда ябахат, энээниие һайнаар ойлгогты, – гэбэ. 2Давид Ахиишта:

– Һайн даа. Танай богоолой юу хэжэ шадахые мэдэжэ абахат, – гээ ха. Тиихэдэнь Ахииш Давидта:

– Һайн лэ гээшэ. Би шамайе бүхы наһаараа минии бэе хамгаалагшаар томилноб, – гэбэ.


Саул эльбэ жэльбэтэнтэй зүбшэнэ

3Самуилай наһа бараһанда бүхы Израиль[†] гашуудажа, тэрэниие өөрынь хото болохо Рамаада хүдөөлүүлбэ. Саул[†] эльбэ жэльбэтэйшүүлые ба үзэлшэдые орон нютагһаа үлдэн гаргаба[+].

4Пилиштүүд сугларан ерэжэ, Шүнээмдэ хотон хүреэнээр тогтоходонь, Саулшье бүхы Израилиие суглуулжа, Гилбооһада хотон хүреэнээр[†] тогтобо[+]. 5Саул пилиштүүдэй хотон хүреэниие хараад, ехэ айжа, зүрхэниинь доһолбо. 6Тэрэнэй Эзэндэ[†] хандахадань, Эзэн зүүдээршье, уримээршье[*], лүндэншэдээршье харюу үгэбэгүй[+]. 7Тиихэдэнь Саул өөрынгөө зарасанарта:

– Эльбэ жэльбэтэй эхэнэрые намда бэдэржэ ологты. Би тэрээндэ ошожо, юумэ асуухамни, – гэбэ. Зарасанарынь:

– Эн-Доорто эльбэ жэльбэтэй нэгэ эхэнэр бии, – гэлдэбэ[+]. 8Саул хубсаһаяа һэлгэжэ, зүһэеэ хубилгаад, хоёр хүнтэй хамта ябажа, тэрэ эхэнэртэ һүниндөө ерэбэд. Саул:

– Намда үзэл хаража, минии нэрлэһэн хүниие дуудажа үгыш, – гэбэ. 9Эхэнэр тэрээндэ:

– Энэ орон нютагһаа эльбэ жэльбэтэйшүүлые, үзэлшэдые Саулай үлдэн гаргаһые ши мэдэнэш. Тиин юундэ ши намда урьха табижа, намайе алуулха гээбши? – гэжэ хэлэн байба ха. 10Саул тэрээндэ Эзэнээр тангариглан:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб. Энэ хэрэгһээ боложо шамда ямаршье хэһээлтэ амасуулагдахагүй, – гэжэ хэлэбэ. 11Тиихэдэнь тэрэ эхэнэр:

– Шамда хэниие дуудажа үгэхэбиб? – гэхэдэнь, Саул:

– Намда Самуилые дуудажа үгэ, – гэбэ ха. 12Тэрэ эхэнэр Самуилые хаража үзэжэ, шангаар хашхараадхиба. Тиигээд тэрэ эмэ Саулда:

– Та юундэ намайе мэхэлээбта? Та Саул ха юмта, – гэбэ. 13Хаан тэрээндэ:

– Бү ай. Харин ши юу харанабши? – гэбэ. Тэрэ эхэнэр:

– Газарһаа дээшээ гаража байһан һүнэһэ хаража байнаб, – гэжэ хэлэбэ. 14Саул тэрээнһээ:

– Тэрэнэй түхэл дүрэнь ямар бэ? – гэжэ асуухада, тэрэ:

– Наһатай хүн гаран ерэжэ байна. Тэрэ дэгэл үмдэнхэй, – гэбэ. Тэрэ Самуил гэжэ Саул ойлгоод, нюураараа газар хүрэтэр унан һүгэдэн байба[+]. 15Самуил Саулда:

– Юундэ ши намайе дуудажа, намайе дэбэргээнэбши? – гэхэдэнь, Саул харюудань:

– Би ехэ зобожо байнаб. Пилиштүүдэй намтай дайлалдахаяа ерэжэ байхадань, Бурхан[†] намһаа һалан ошоо, лүндэншэдээршье, зүүдээршье намда харюу үгэнэгүй. Тиимэһээ яаха ёһотойемни намда заажа үгэхыетнай би таниие дуудааб, – гэбэ[+]. 16Самуил:

– Эзэнэй шамһаа буруу хаража, шинии дайсан болоһон хойно юундэ намһаа асуужа байнаш? 17Эзэн намаар дамжуулан айладхаһанаа гүйсэдхэхэ. Эзэн шинии гарһаа хаан түрые һалган абажа, ондоо хүндэ – Давидта үгэхэ[+]. 18Эзэниие дуулангүй, Амалээгтэ бужаганан байгаа уур хилэнгыень хангаагүй байһан ушарһаашни Эзэн мүнөө шамда тэрэниие үйлэдэжэ байна[+]. 19Эзэн мүн баһа Израилиие шамтай хамта пилиштүүдэй гарта үгэхэ. Иигэжэ үглөөдэр ши хүбүүдтэеэ хамта намда ерэжэ хамтархат. Израилиин сэрэгые Эзэн пилиштүүдэй гарта дамжуулха, – гэжэ хэлэбэ[+].

20Тиихэдэнь Саул гэнтэ бүхы бэеэрээ газарта алдалан унашаба. Тэрэ Самуилай үгэнүүдһээ боложо ехэ айгаа, мүн тэрэ бүтэн хоногой туршада юушье эдеэгүй байһан тула тэрээндэ хүсэ тэнхээ байбагүй. 21Үнөөхи тэрэ эхэнэр Саулда ерэжэ, тэрэнэй һүрдэһые хараад:

– Танай шэбэгшэ үгыетнай дуулаад, өөрынгөө ами наһа хайрлангүй, хэлээшыетнай дүүргэбэ. 22Мүнөө ташье шэбэгшынгээ үгэ дуулагты. Урдатнай зүһэм хилээмэшье һаа, табихамни. Эдигты, бусаха замдатнай тэнхээ тамир бии болохо, – гэбэ. 23Теэд тэрэ арсажа:

– Эдихэгүйб, – гэбэ. Теэд зарасанарынь үнөөхи эхэнэртэй хамта тэрэниие ехэ гуйжа, Саул үгыень дуулаба. Тэрэ газарһаа бодоод, орон дээрэ һууба. 24Эхэнэрэй гэртэ тарган тугал байгаа. Тэрэниие яаралтай тэрэ үүсэлэн гаргаба. Тиигээд гурил зууража, эһээлтэгүй хилээмэ болгобо. 25Саулай болон зарасанарайнь урда табихадань, тэдэ эдеэлбэ. Тиигээд тэрэл һүниндөө тэдэ бодожо ошоо бэлэй.

#### 29


Пилиштүүд Давидые газаашална

1Пилиштүүд[†] бүхы сэрэгээ Апээгтэ суглуулба. Харин израильшууд[†] Езрээлдэхи булагай хажууда хотон хүреэнээр[†] тогтобо. 2Пилиштүүдэй ноёдой зуута, мянгатаараа үнгэрэн ябахада, Давид[†] болон тэрэнэй хүнүүд Ахииштай хамта тэдэнэй һүүлдэнь ябаба. 3Пилиштүүдэй ударидагшад:

– Эдэ юун еврейнүүд[†] гээшэб? – гэлдэбэ. Ахииш пилиштүүдэй ударидагшадта:

– Энэ хадаа Израилиин хаан Саулай[†] зараса Давид гэжэ мэдэхэгүй юм гүт? Тэрэ намтай хамта нэгэ хоёр жэл соо байлсана, намда ерэһэнһээнь хойшо мүнөө болотор би тэрээндэ ямаршье муу юумэ олоогүйб, – гэжэ хэлэбэ. 4Теэд пилиштүүдэй ударидагшад Ахиишта уурлажа, тэрээндэ:

– Энэ хүн бидэнтэй хамта байлдаанда бү ябаг, тэрэниие һуурижуулһан газар руунь бусаагты. Байлдаанай үедэ тэрэ маанадай дайсан боложо магад. Эндэ байһан манай хүнүүдэй толгойһоо бэшэ ондоо юугээр тэрэ эзэнэйнгээ[†] үршөөл хайрада хүртэхэб даа? 5«Саул мянгые алажа, Давид үй түмэниие алаба» гэжэ бүжэглэн дуулалдадаг хүниинь энэ Давид бэшэ гү? – гэлдэбэ[+].

6Ахииш Давидые дуудан:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб, ши үнэн сэхэ хүнши. Намтай хамта сэрэгые ударидажа ябалсахадашни дуратай байха байгааб. Юуб гэхэдэ, намда ерэһэнһээшни хойшо мүнөө болотор би шамда ямаршье муу юумэ оложо обёороогүйб. Гэбэшье эдэ ноёд шамда дурагүй байна. 7Тиимэһээ пилиштүүдэй ноёдой дура гутаахагүйн тула мүнөө эрьежэ, амгалан тайбан буса, – гэбэ. 8Давид Ахиишта:

– Би юу хээбиб? Танай урда ерэһэн үдэрһөө хойшо мүнөө хүрэтэр танай богоол ямар муу юумэ хэһэндээ эзэн хаанайнгаа дайсадтай тулалдахаяа гаража шадахагүй юм бэ? – гэбэ ха. 9Ахииш Давидта харюусан:

– Бурханай[†] Эльгээмэлдэл адли минии урда зүб байһыешни би мэдэнэб. Теэд пилиштүүдэй ноёд «Тэрэ маанадтай хамта байлдаанда бү ошог» гэжэ хэлээ[+]. 10Ши хамта ерэһэн зонтоёо, эзэнэйнгээ зарасанартай, үглөөдэр эртэ бодомсоороо бусагты, – гэжэ хэлэбэ. 11Иигэжэ Давид болон тэрэнэй зон үглөөгүүр пилиштүүдэй газарта бусахаяа эртэлэн бодобо. Харин пилиштүүд Езрээл руу ябаа бэлэй.

#### 30


Давид амалээгүүдтэй тулалдана

1Давидай[†] болон зонойнь гурбан хоногой удаа Циклааг руу ерэхэдэнь, амалээгүүд Нээгэб болон Циклаагта добтолһон байба. Тэдэ Циклаагые эзэлжэ, галдан шатааһан байгаа[+]. 2Тэрэ эхэнэрнүүдые ба тэндэ байһан бүхы зониие – бага, ехэшье зониие алангүйгөөр олзолон абажа, өөрынгөө нютаг руу ябаһан байба. 3Давидай болон зонойнь хото руу ерээд харахада, тэрэ галдагданхай, һамгадынь, хүбүүд, басагадынь баряанда абтан ошонхой байгаа. 4Тиихэдэнь Давид ба тэрээнтэй хамта байһан зон шангаар уйлалдан, хүсэ шадалгүй болотороо бархиралдаба. 5Давидай хоёр һамгад Езрээлэй Ахинооһам ба Набаалай һамган байһан Кармээлэй Абигааһил гэгшэдшье олзолон абтагдаһан байгаа[+].

6Арад зоной бултадаа өөһэдынгөө хүбүүд, басагад тухай гашуудажа, Давид руу шулуу шэдэн алахаяа хэлсэжэ байһан ушарһаа Давид ехэ зобобо. Гэбэшье Давид өөрын Эзэн[†] Бурханаар[†] өөрыгөө зоригжуулба.

7Удаань Давид Ахимээлэхэй хүбүүн, санаартан[†] Абиатаарта:

– Эфод[†] намда асара, – гэбэ. Абиатаар Давидта эфод асарба[+]. 8Давид Эзэнһээ:

– Энэ дээрмэшэ бүлэгые мүрдэхэмни гү? Би тэдэниие хүсэхэ гүб? – гэжэ асуухадань, Эзэн тэрээндэ:

– Мүрдэ. Юуб гэбэл, ши тэдэниие хүсэхэш, өөрын юумэ бусаажа шадахаш, – гэжэ харюусаба. 9Тиигээд Давид зургаан зуун хүнтэй хамта ябажа, Бэсоор горхон руу хүрэжэ ерээд, зарим зониие тэндэ үлээбэ[+]. 10Бэсоор горхониие гаталжа шадахагүй болотороо эсэһэн хоёр зуун хүн тэндээ үлэжэ, Давид өөрөө, мүн дүрбэн зуун хүн саашаа мүрдэн ошобо.

11Тэдэ хээрэ нэгэ египет[†] хүниие оложо, тэрэниие Давид руу асарба. Тэрээндэ хилээмэ үгэхэдэнь, эдибэ, ундалба. 12Тэрээндэ инжирэй[†] боолтын хэһэг, хоёр боолто үзэм үгэхэдэнь, тэрэ эдижэ, тэнхээ оробо. Ушар гэхэдэ, гурбан үдэр, гурбан һүни тэрэ эдеэ эдеэгүй, уһа уугаагүй байгаа. 13Давид тэрээндэ:

– Хэнэйбши, хаанаһаабши? – гэжэ асуухадань, тэрэ:

– Би египет хүнэй хүбүүмби, амалээг хүнэй богоол гээшэб. Гурбан үдэрэй урда тээ минии үбдэхэдэ, эзэмни намайе хаяад ошоо. 14Бидэ хэрээдүүдэй, Иудын харьяата газар болон Халээбэй урда зүгүүд руу шуумайн добтолжо, Циклаагые галдан шатаагаабди, – гэжэ хэлэбэ[+].

15Давид тэрээндэ:

– Дээрмэшэдэй бүлэг руу газаршалан абаашажа шадаха гүш? – гэхэдэнь, тэрэ:

– Намайе алахагүй, эзэнэймни гарта үгэхэгүй тухай Бурханаар намда тангариглагты. Тиигэбэл, би таниие тэрэ дээрмэшэдэй бүлэг руу абаашахаб, – гэжэ харюусаба[+]. 16Тиигээд тэрэ Давидые дахуулан абаашаба. Харахада, амалээгүүд газараар дүүрэн таранхай, пилиштүүдэй[†] болон Иудын газарһаа олзолон абаһан ехэ олзоһоо боложо, һайндэрлэжэ, эдижэ, уужа байба. 17Давид боро гэгээнһээ[†] үглөөдэрэй үдэшэ хүрэтэр тэдэниие хюдаба. Тэмээ унажа тэрьедэһэн дүрбэн зуун сэрэгшэдһээ бэшэ тэдэнэй хэншье амиды мэндэ үлэбэгүй[+]. 18Иигэжэ амалээгүүдэй буляаһан бүхы юумые Давид тэхэрюулэн абаба, өөрынгөө хоёр һамгадыешье абарба. 19Тэдэнэй юуншье – бага, ехэшье зон, хүбүүд, басагадшье, олзолуулһан юумэншье, буляалгаһан зүйлһөө нэгэншье үгы болоогүй. Давид бултыень тэхэрюулжэ бусааба. 20Иигээд Давид бүхы хони, үхэрые абажа, сэрэгшэдынь урдаа мал һүрэг туужа:

– Энэ хадаа Давидай олзо, – гэжэ хэлэн байгаа һэн. 21Бэсоор горхоной хажууда орхиһон, Давидые дахажа шадахагүй болотороо эсэһэн хоёр зуун хүн руу хүрэжэ ерэхэдэнь, тэдэ Давидые болон тэрээнтэй ерэһэн хүнүүдые угтажа, урдаһаань ерэбэ. Давид тэдэ зондо дүтэлэн, мэндэшэлбэ. 22Тиихэдэнь Давидтай хамта ябаһан хүнүүдэй дундаһаа муу, хара һанаатай зон:

– Тэдэ бидэнтэй хамта ябаагүй, тиимэһээ өөһэдынгөө һамга, хүүгэдээл абажа ошог. Бидэ эрьюулжэ абаһан олзоһоо тэдэнтэй хубаалдахагүйбди, – гэлдэбэ. 23Теэд Давид:

– Аха дүүнэрни, маанадые хамгаалжа, урдаһаамнай ерэһэн дээрмэшэ бүлэгые бидэнэй гарта Эзэнэй үгэн иигэжэ байхада, тиигэжэ болохогүй. 24Иигэжэ хэхые хэншье таанадай үгэ дуулахагүй. Тулалдаанда ябаһан хүнүүдэй хубинь ашаа бараанай дэргэдэ байһан хүнүүдэй хубитай адли байха ёһотой. Бултанда адляар хубаарилха хэрэгтэй, – гэбэ[+]. 25Тэрэ үдэрһөө хойшо Давидай энээниие Израилиин сахиха хуули, тогтоол болгоһониинь мүнөө болотор дамжан ерэнхэй.

26Давид Циклаагта ерээд, нүхэдынь болохо Иудын аха захатанда[†] олзын юумэнһээ эльгээн:

– Харагты, энэ хадаа Эзэнэй дайсадһаа абаһан олзоһоо таанарта бэлэг, 27Бэт-Ээл, урда Рамоот болон Яттииртэ байһан зондо, 28Ароһээр, Сипмоот болон Эштэмооһада байһан зондо, 29Рахаал, Ерахмээлэй хотонууд болон хээнүүдэй хотонуудта байһан зондо,[+] 30Хормаа, Бор-Ашаан болон Атаахда байһан зондо, 31Хэброондо байһан зондо, Давидай өөрынь ба зонойнь ороһон гараһан бүхы һууринуудай зондо, – гэжэ хэлээ бэлэй.

#### 31


Саул ба тэрэнэй хүбүүдынь наһа бараба

1[•]Пилиштүүд[†] Израильтай[†] дайлалдан, Израилиин зон пилиштүүдһээ тэрьедэжэ, Гилбооһа уулада алдалан унаба[+]. 2Пилиштүүд Саулые[†] болон тэрэнэй хүбүүдые хүсэжэ, Саулай Ёнатаан, Абинадааб, Малхишууһа хүбүүдые алаба[+]. 3Саулые тойроод ехэ байлдаан бужаганажа, һурша ном харбагшад тэрэниие харбажа, хүндөөр шархатуулба. 4Тиихэдээ Саул өөрынь зэр зэбсэгые үргэгшэдэ:

– Ши һэлмэеэ һугалаад, намайе хадхажа ала. Бэлгэеэ отолуулаагүй эдэ хүнүүд ерэжэ, намайе хадхан алажа, доромжолхол, – гэбэ. Теэд зэр зэбсэгынь үргэгшэ ехэ айжа, тэрэ захиралтыень дүүргэжэ шадабагүй. Саул һэлмэ абажа, дээрэнь унашаба[+]. 5Зэбсэг баригшань Саулай үхэһые үзөөд, өөрынгөө һэлмэ дээрэ унажа, Саулай хажууда үхэбэ. 6Иигэжэ тэрэ үдэр Саул гурбан хүбүүдтэеэ, зэр зэбсэг үргэгшэтэйгөө болон бүхы сэрэгтэеэ хамта гээгдэбэ.

7Нюруу газарай нүгөө талада болон Иордан[†] голой саада талада байһан Израилиин бүхы зон сэрэгэй тэрьедэһэн, Саулай болон хүбүүдэйнь үхэһые мэдээд, хотонуудаа орхижо, зугадаба. Пилиштүүд ерэжэ, тэндэ байрлаа бэлэй.

8Үглөөдэрынь пилиштүүд алагдаһан зониие тонохоёо ерэхэдээ, үхэһэн Саулай болон тэрэнэй гурбан хүбүүдэй бэенүүдые Гилбооһа уула дээрэ олобо. 9Тэдэ Саулай толгой отолжо, хуяг, дуулгыень тайлан абажа, өөһэдынгөө шүтээнүүдэй һүмэ[†] соо, арад зондо мэдээ дуулгахаяа элшэнэрые[†] Пилиштын бүхы нютагуудаар эльгээбэ[+]. 10Саулай сэрэгэй зэмсэгые тэдэ Аштаартуудай һүмэ соо табижа, бэеыень Бэт-Шаанай ханада үлгэбэ[+].

11Ябээш-Галаадай[†] ажаһуугшад пилиштүүдэй Саулда юу хэһые дуулаад,[+] 12бүхы сэрэгшэдынь бодожо, бүхэли һүниин туршада алхаһаар Бэт-Шаан ерээд, Саулай болон тэрэнэй хүбүүдэй бэенүүдые хотын ханаһаа абажа, Ябээштэ асараад, шатааба[+]. 13Тиигээд яһыень суглуулжа абаад, Ябээшдэхи сухай модон доро хүдөөлүүлбэ. Тэдэ долоон хоног масаглаа[†] һэн.

### 2 Хаан түрэнүүд

#### 2 Хаан түрэнүүд

2 Хаан түрэнүүд


Хаан түрэнүүд тухай хоёрдохи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Хаан түрэнүүд тухай хоёрдохи ном


Хаан түрэнүүд тухай хоёрдохи ном

Еврей заншалаар, энэ ном урдахи номтой хамта «Самуилай ном» гэжэ нэрлэгдэдэг, юуб гэхэдэ, энэ номой гол дүрэ болохо Давидые Самуил хан шэрээдэ заларуулаа бэлэй. Давидай хан шэрээе эзэлһэн, Израилиие зонхилһон тухай энэ ном хөөрэнэ. Эхиндэ тэрэ ганса Иудын обогой хаан байгаа (1-4-дэхи бүлэгүүд), дараань Израилиин хойто обогуудыешье тэрэ захиржа эхилээ бэлэй (5-20-дохи бүлэгүүд). Эдэ бүгэдэ үйлэ хэрэгүүд манай ээрын урдахи XI зуун жэлэй һүүлдэ – X зуун жэлэй эхиндэ болоо.

Өөрын хүбүүдтэйгээ Давидай яажа харилсадаг тухай тусхай бэшэгдэнэ. Юуб гэбэл, энэ асуудал болбол хаанай угые хэниинь залгамжалхаб гэһэн асуудалтай сэхэ холбоотой (11-20-дохи бүлэгүүд). 21-24-дэхи бүлэгүүдтэ Давидай хааншалгын олон ондоо үйлэ хэрэгүүд зураглагдана, эндэ алинь алинай хойноһоо болооб гэжэ наринаар баримталагдаагүй.

Давид хаанай үе сагта Израилиин арад түмэнэй саашанхи хуби заяа тодорхойлһон хоёр томо үйлэ хэрэг болоо. Түрүүшынхинь – Иерусалимые Давидай эзэмдэн абалга. Энэ хото Израилиин ниислэл, нангин хото боложо, мүнөөшье болотор бүхэдэлхэйн анхарал татадаг. Хоёрдохинь – Давидай уг удам лэ Израилиин арад түмэниие ударидан байха гэжэ Бурханай Давидта найдуулга. Энэ сагһаа хойшо гансал тэрэнэй уг таһардаһан Израилиин хуулита хаашуул боложо шадаха болоо бэлэй.

#### 1


Давид Саулай гээгдэһэн тушаа мэдэбэ

1Саулай[†] гээгдэһэнэй удаа Давид[†] амалээгүүдые бута сохижо, һөөргөө бусаад, хоёр хоног Циклаагта байба[+]. 2Гурбадахи үдэрынь нэгэ хүн Саулай хотон хүреэнһөө[†] хүрэжэ ерээ һэн. Тэрэнэй хубсаһан гай гашуудалһаа боложо уригданхай, толгойнь тооһо шоройдо дарагданхай. Тэрэ Давидта дүтэлөөд, газарта унан, һунажа мүргэбэ. 3Давид тэрээнһээ асууба:

– Ши хаанаһаа ерээбши?

– Би Израилиин хотон хүреэнһөөб, арай гэжэ амиды үлөөб, – гэжэ тэрэ харюусаба.

4– Юун болооб? Намда дуулгыш, – гэбэ Давид.

– Манай сэрэг байлдаанай газарһаа тэрьедэжэ, олон зомнай шархатаа, алуулаа. Саул болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатааншье алуулаа, – гэжэ тэрэ хэлэбэ.

5– Саулай, мүн тэрэнэй хүбүүн Ёнатаанай гээгдэһые ши хаанаһаа мэдээбши? – гэжэ мэдээ хүргэжэ ерэгшэ залуу хүнһөө Давид асууба. 6Давидта тэрэ иимэ харюу үгөө һэн:

– Тушаан болон дайралдажа, би тиихэдэ Гилбооһа хадада байгааб. Жада дээрээ тонгойһон Саулые хараа һэм, дайшалхы тэргэнүүд[†] ба морин сэрэгүүд тэрэниие хүсэжэ байгаа бэлэй[+]. 7Тэрэ ара тээшээ эрьежэ, намайе хараад, дуудаба. «Би эндэ байнаб», – гэжэ харюусабаб. 8«Ши хэн гээшэбши?» – гэжэ намһаа асуухадань, «би амалээг хүмби», – гэжэ хэлээ бэлэйб. 9Тиихэдэм Саул: «Дүтэлөөд, намайе ала! Би хүндөөр шархатанхайб, угаа зобожо байнаб», – гэбэ[+]. 10Би дүтэлжэ, тэрэниие алаа һэм. Юуб гэбэл, иимэ хүндөөр шархатаһанайнгаа удаа тэрэ амиды байжа шадахагүй гэжэ мэдэжэ байгааб. Тэрэнэй толгой дээрэхи титим, гарайнь бугааг абажа, иишэнь тандаа асарааб, эзэмни.

11Давид гашуудалда абтан, хубсаһаяа уриба, тэрээнтэй хамта байһан бүхы зон мүн лэ тиибэ[+]. 12Һэлмээр сабшагдан алуулһан Саул ба тэрэнэй хүбүүн Ёнатаан тушаа, Эзэнэй[†] улад зон болохо Израиль[†] тушаа тэдэ гашуудан уйлажа, үдэшэ болотор масаг[†] бариба. 13Давид мэдээ хүргэжэ ерэһэн залуу хүнһөө асууба:

– Ши хаанахи хүмши?

– Би ерүүл хүн болохо амалээг хүнэй хүбүүмби, – гэжэ тэрэ харюусаа һэн. 14Давид тэрээндэ хэлээ бэлэй:

– Ши Эзэнэй шэлэжэ, тоһоор түрхиһэн хүндэ гар хүрэн алажа байхаһаа юундэ айгаагүйбши?![+]

15Тиигээд Давидай зонойнгоо нэгыень дуудажа:

– Дүтэлөөд тэрэниие алагты! – гэхэдэнь, тэрэ амалээг хүниие үхэтэрынь сохижо алаба. 16Давид амалээг хүндэ иигэжэ үгүүлээ бэлэй:

– Ши өөрөө өөртөө тодхор татааш. «Эзэнэй тоһолһон хүниие алааб» гэжэ хэлэхэдээ, ши өөрынгөө урдаһаа гэршэлээш.


Саул болон Ёнатаан тушаа Давидай гашуудал

17Давид Саул болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатаан тухай гашуудалай энэ дуу дуулажа, 18Иудын улад зониие тэрээндэ[*] һургахые захирба. (Тэрэ Иашарай[*] ном соо бэшэгдэнхэй.)

19Израилиин бахархал! Ши дайсанайнгаа урда һүгэдэн сухарингүй алуулбаш!
Эгээл эрэлхэг зоригтойшуулнай алдалан унаба!
20Пилиштүүдэй[†] басагадые баярлуулхагүйн,
бэлгэеэ отолуулаагүй зоной үхидые хүхеэхэгүйн тула
энээн тушаа Гаадта бү мэдүүлэгты,
Ашхэлооной гудамжануудташье бү тунхаглагты[+].
21Оо, Гилбооһын уула хаданууд,
таанад дээрэ шүүдэр бү унаг, бороо бү орог,
таряалангууд хододоо хооһон байг лэ!
Юуб гэхэдэ, эрэлхэг зоригтойшуулай бамбай,
Саулай тоһо түрхюулһэн бамбай тэндэ бузарлагдаба[+].
22Ёнатаанай һурша ном тодо мэргэн,
Саулай һэлмэ хайра гамгүй байгаа,
шархатаһан дайсадай шуһа һородог,
сэрэгшэдэй өөхэ отолдог бэлэйл.
23Саул ба Ёнатаан, эгээл дуратайнууднай, эгээл һайханууднай,
амиды сагтаа хамта, наһа барахадаашье тэдэ һалаагүйл!
Тэдэ бүргэдһөөшье хурдан,
арсаланһаашье хүсэтэй бэлэйл.
24Оо, Израилиин басагад, Саул тушаа уйлыта!
Тэрэ таанадта уб улаан дэгэл гоёон үмдэхүүлдэг,
хубсаһыетнай алтаар шэмэглэдэг һэн.
25Тулалдаанда баатарнууд унаба!
Ёнатаан дайсадайнгаа урда һүгэдэн сухарингүй алуулаа.
26Ёнатаан, ахамни!
Тан тушаа зобон шаналжа байнаб.
Та намда угаа хайратай байгаат.
Танай хайра дуран намда хэды гайхалтай һайхан,
бүһэгүй хүнэй дуранһаа үлүү дээрэ бэлэйл[+].
27Эрэлхэг зон алдалан унаба,
дайнай зэбсэгүүд һалаба!

#### 2


Давид Иудын хаан болобо

1Тэрэнэй удаа Давид[†] Эзэнһээ[†] асууба:

– Яахамниб? Иудын ямар нэгэн хото руу ябахам гү?

– Яба, – гэжэ Эзэн тэрээндэ захирба.

– Хайшаа ошохобиб? – гэжэ Давидай асуухада,

– Хэброон руу, – гэжэ Эзэн айладхаба[+]. 2Тиигээд Давид өөрынгөө хоёр һамгадтай – Езрээл хотын Ахинооһам ба Набаалай һамган байһан, Кармээл хотын Абигааһилтай хамта тиишээ ябаба ха[+]. 3Тэрэ өөрын зониие гэр бүлэтэйнь дахуулан асаржа, Хэброондо ба тойроод байһан тосхонуудтань байрлаба[+]. 4Иудын обогой зон ерэжэ, тэндэ Давидые Иудын хаан болгон, тоһо түрхин ёһолол хэбэ.

Ябээш-Галаадай[†] зон Саулые[†] хүдөөлүүлээ гэжэ дуулахадаа,[+] 5Давид тиишээ элшэнэрые[†] эльгээжэ, ажаһуугшадта иигэжэ хэлэхыень захяа гэхэ:

– Таанар өөһэдынгөө эзэн Саулда үнэн сэхэ байһанаа элирхэйлжэ, тэрэниие хүдөөлүүлһэндөө Эзэнэй урда буян хэшэгтэйт![†] 6Одоо мүнөө Эзэн таанарта үршөөл хайраяа, үнэн шударгаяа[†] үзүүлхэнь болтогой![†] Иимэ үйлэ хэһэнэйтнай тула бишье таанарта һайн һайханиие үйлэдэхэб. 7Хүсэ шадалтай, эрэлхэг зоригтой байгты! Танай эзэн хаан Саул наһа бараа. Иудын обогой зон намайе өөрынгөө хаан болгон, тоһо түрхин ёһолоо.


Иш-Боошэт Израилиин хаан болобо

8Харин Саулай сэрэгэй жанжин, Нээрэй хүбүүн Абнээр Саулай хүбүүн Иш-Боошэдые абаад, Маханааим руу асарба[+]. 9Тэрэ Галаад, Ашуур, Езрээл, Эпрааим, Бэньямиинэй, юрэдөө, хамаг Израилиин хаанаар тэрэниие табиба. 10Саулай хүбүүн Иш-Боошэт Израилиин хаан болоходоо дүшэ наһатай байгаа. Тэрэ хоёр жэл соо хаанта засаг баряа бэлэй. Тиихэдэ Иудын обогой зон Давидые дахан, тэрээндээ үнэн сэхэ байгаа. 11Давид долоон жэл, зургаан һарын туршада Хэброонһоо Иудые зонхилһон байна[+].


Израиль болон Иудын хоорондохи дайн

12Нээрэй хүбүүн Абнээр Саулай хүбүүн Иш-Боошэдой сэрэг ударидан, Маханааимһаа гаража, Гибэһоон руу шэглэбэ. 13Цэруяа гэдэг эхэтэй Ёһааб Давидай сэрэг ударидан, мүн лэ гаража, тэдэ Гибэһооной сөөрэмэй хажууда уулзаба. Тэдэнэй нэгэнь сөөрэмэй наада талада, нүгөөдэнь саада таладань байгаа[+]. 14Абнээр Ёһаабта дурадхаба:

– Эрхим сэрэгшэдые гарган, өөһэдынгөө урда тэмсэлдүүлэе.

– Гаргаял, – гэжэ Ёһааб зүбшөөбэ. 15Тиигээд Саулай хүбүүн Иш-Боошэдой сэрэгһээ арбан хоёр Бэньямиин угай зон, Давидай албатанһаа арбан хоёр хүн гараба. 16Тэдэнэр бэе бэеынгээ толгойһоо аһалдажа, бэе бэеынгээ хабиргай руу һэлмэ хадхажа, алдалан хамта унаа бэлэй. Тиимэһээ Гибэһоондо байдаг тэрэ газар «Һэлмэнүүдэй талмай» гэжэ нэрлэгдээ һэн. 17Тэрэ үдэр угаа хүндэ тулалдаан боложо, Абнээр болон израильшууд[†] Давидай сэрэгтэ диилдээ бэлэй.

18Тэндэ Цэруяагай гурбан хүбүүд Ёһааб, Абишай, Асаһээл гэгшэд байлсаа. Асаһээл хадаа талын зээрэн мэтэ хурдан хүлтэй байгаа[+]. 19Тэрэ Абнээрые сэхэ намнажа, хажуу тээшээ халташье годирхогүй байба. 20Абнээр эрьежэ:

– Асаһээл, ши мүн гүш? – гэхэдэнь, тэрэ:

– Тиимэ, биб, – гэжэ харюусаба ха. 21Абнээр:

– Намайе намнахаа боли! Баруун гү, али зүүн тээшээ эрьежэ, залуу нэгые барижа, тэрэнэй зэр зэбсэгые өөртөө аба, – гээ бэлэй. Теэд Асаһээл тэрээнһээ һалаха һандахагүй байба. 22Абнээр дахин Асаһээлдэ:

– Намһаа һала! Үгы һааш, шамайе алаха ёһотой болохоб. Тиигэбэл, би яажа шинии аха Ёһаабай урдаһаа харахабиб? – гэбэ. 23Теэд тэрэ болибогүй. Тиихэдэнь Абнээр жадын нүгөө үзүүрээр тэрэниие гэдэһэ руунь хадхаба, жада нюргаарнь нэбтэ гарашаба. Асаһээл унажа, тэрэл газартаа гээгдэшоо һэн. Тэрэнэй бэе газар дээрэ хэбтэнхэй, тэндэ ерэһэн зон бултадаа хажуудань тогтодог байба.

24Харин Ёһааб болон Абишай Абнээрэй хойноһоо намнаба. Гибэһооной элһэн сүл губи руу ошоһон харгы дээрэ байдаг, Гииһаагай наана оршодог Аммаагай дабаанда наранай орожо байхада тэдэ хүрэжэ ерэбэ. 25Бэньямииншууд Абнээрэй хажууда сугларжа, нэгэ бүлэг болоод, дабаанай оройдо зогсобо. 26Абнээр Ёһаабые дуудаба:

– Бидэ бэе бэеэ хэтэ мүнхэдөө алажа байха гүбди? Хойшолонгуудынь угаа гашуун байха гэжэ мэдэнэгүй гүш? Аха дүүнэрээ намнахаяа болихо тухай ши зондоо хэлэхэгүй юм гүш? 27Ёһааб:

– Бурхан[†] үзэг, хэрбээ шинии эдэ үгэнүүдые урид хэлээ һааш, үшөө үглөө байхада сэрэгшэд аха дүүнэрэйнгээ хойноһоо намнахаяа болихо байгаал, – гэбэ. 28Иигээд Ёһааб эбэр бүреэгээр үлеэжэ, бүхы сэрэг тогтожо, израильшуудай хойноһоо мүрдэхэеэ, бэшэ тулалдахаяа болибо. 29Абнээр болон тэрэнэй зон тэрэ һүниндөө нюруу газараар үнгэржэ, Иорданиие[†] гаталан, үдэ хүрэтэр алхалһаар Маханааимда ерэбэ.

30Ёһааб Абнээрэй хойноһоо ябахаяа болижо бусахадаа, бүхы сэрэгээ суглуулба. Асаһээлһээ гадна Давидай арбан юһэн албатан алга байгаа. 31Харин тэдэ өөһэдөө Абнээрэй сэрэгһээ гурбан зуун жаран бэньямииншуудые алаһан байба. 32Тэдэ Асаһээлые абажа, Бэтлэһээмдэ оршодог эсэгынь булашада хүдөөлүүлбэ. Тиигээд Ёһааб өөрын сэрэгтэй хамта бүхэли һүниндөө ябан, үүр сайха үедэ Хэброондо хүрэбэ.

#### 3

1[•]Саулай[†] гэр бүлын тала баригшадай, мүн Давидай[†] тала баригшадай хоорондо удаан сагта хёморолдоон үргэлжэлбэ. Давид улам хүсэтэй боложо, харин Саулай гэр бүлын тала баригшад улам доройтожол байба.


Хэброондо түрэһэн Давидай хүбүүд

2Хэброондо Давид хүбүүдтэй болоо һэн. Ууган хүбүүниинь езрээлэй эхэнэр Ахинооһамһаа гараһан Амноон юм[+]. 3Удаадахи хүбүүниинь кармээл эхэнэрһээ, Набаалай һамган байһан Абигааһилһаа гараһан Хилааб. Гурбадахи хүбүүниинь Гэшүүрэй хаан Талмайн басаган Маһахаагай гаргаһан Абшалоом юм[+]. 4Дүрбэдэхи хүбүүниинь Хаггиит гэгшэһээ гараһан Адонияа, табадахи хүбүүниинь Абитаалһаа гараһан Шэпаатияа[+]. 5Зургаадахи хүбүүниинь Эглааһаа гараһан Итрэһаам болоно. Давидай эдэ зургаан хүбүүд Хэброондо түрэһэн намтартай.


Абнээр Давидтай хамтарба

6Саулай гэр бүлые, мүн Давидай гэр бүлые дэмжэгшэдэй хоорондо хёморолдооной боложо байгаа зуура Абнээр Саулай гэр бүлэдэ бүри батажан, хүсэтэй боложол байба. 7Саулда Рицпаа гэдэг бага һамган[†] байһан байгаа. Тэрэ хадаа Айяа гэгшын үхин һэн. Иш-Боошэт Абнээрые зэмэлбэ:

– Юундэ ши минии эсэгын бага һамгантай унтаабши[+]?

8Абнээр Иш-Боошэдой хэлэһэн үгэдэ ехэ уурлажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Намайе Иудын нохой гэжэ һанаа гүт? Би Саулай гэр бүлэдэ, тэрэнэй аха дүү болон нүхэдтэнь үнэн сэхэ байгааб, таниие Давидһаа абарааб. Харин та мүнөө тэрэ эмэһээ боложо, намайе зэмэлжэ байнат! 9-10Хаан түрые Саулай гэр бүлэһөө шэлжүүлэн абаад, Давидые орон түрын нэгэ захаһаа нүгөө заха болотор, Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр Израилиин болон Иудын хаан болгон табихаб гэжэ Эзэн[†] Давидта тангариглаа бэлэй. Иигэжэ зэмэлжэ байгаа хадатнай, би энээниие бэелүүлхэб! Үгы һаам, Бурхан[†] намайе шиидхүүжэн![+][+]

11Тиихэдэнь Иш-Боошэт Абнээртэ нэгэшье үгэ хэлэхэеэ айгаа һэн.

12Абнээр өөрынгөө зүгһөө элшэнэрые[†] Давидта эльгээжэ:

– Хэн энэ газар орониие зонхилхоб? Намтай хэлсээ баталагты, тиихэдэтнай тан тээшэ бүхы Израилиие татажа, танда туһалхаб, – гэжэ хэлүүлбэ.

13– Зай, һайн гээшэ. Би шамтай хэлсээ баталхаб, гансал нэгэ иимэ гуйлтатайб: намтай уулзахаяа ерэхэдээ Саулай басаган Михаалые абаад ерэ, – гэбэ Давид[+]. 14Тиигээд Давид Саулай хүбүүн Иш-Боошэдто элшэнэрые эльгээн:

– Михаал һамгыемни намда бусаагты. Би пилиштүүдэй[†] зуун бэлгын арһаар тэрэниие абаа һэм, – гэжэ хэлүүлбэ[+]. 15Иш-Боошэт хүниие эльгээжэ, Михаалые үбгэнһөөнь, Лааһишай хүбүүн Палтиһээлһээ бусаан абаба[+]. 16Харин үбгэниинь һамгаяа уйлан дахажа, Бахуриим хүрэтэр ябаба. Абнээрэй тэрээндэ:

– Һөөргөө буса, – гэхэдэнь, тэрэ гэртээ бусаа бэлэй. 17Абнээр Израилиин удамаршадта[†] хандаба:

– Таанар Давидые өөһэдынгөө хаан болгохые үнинэй хүсэжэ байгаа бэлэйт. 18Мүнөө энээнээ бэелүүлэгты. Юуб гэбэл, Эзэн Давид тушаа айладахадаа, «Өөрынгөө зараса Давидаар Би Өөрын арад түмэн Израилиие пилиштүүдэй ба хамаг дайсадайнь һабарһаа абаруулхаб» гэжэ айладхаа бэлэйл.

19Абнээр мүн лэ бэньямииншуудта энээн тушаа хэлэбэ. Израилиин болон Бэньямиинэй обогой бүхы зоной хүсэһэн юумэ Давидта дуулгахаяа тэрэ Хэброон руу ошоо һэн.

20Абнээр хорин хүниие дахуулан, Хэброондо байһан Давид руу ерэбэ. Абнээрэй ба тэрээнтэй хамта байһан зоной хүндэдэ Давид найр наада дэлгэбэ. 21Абнээр Давидта хэлэбэ:

– Минии бодоод гаража, хамаг Израилиие, эзэн хаан, тандаа суглуулхыемни зүбшөөгыт. Тэдэ тантай хэлсээ баталжа, та һанаһаараа бүгэдые зонхилон, хаан түрэеэ[†] ударидахат.

Давид Абнээрые табижа, тэрэ амгалан мэндэ гаража ошобо.


Абнээрэй үхэл тухай

22Тииһээр Ёһааб түрүүтэй Давидай зон дээрмэдэлгэ добтолоонһоо ехэ олзотой бусан ерэбэ. Абнээр Давидтай хамта Хэброондо байгаагүй һааб даа, юуб гэбэл, Давидай тэрэниие табихадань, тэрэ амгалан гаража ошоһон байна ха юм. 23Ёһаабай сэрэгтэеэ хамта бусажа ерэхэдэнь, зон тэрээндэ дуулгаба:

– Нээрэй хүбүүн Абнээрэй хаанда ерэхэдэ, хаан тэрэниие амиды мэндэ табяа.

24Тиихэдэнь Ёһааб хааниие бараалхан:

– Та яанабта?! Абнээрэй танда ерэхэдэ юундэ табяабта?! 25Нээрэй хүбүүн Абнээрые та мэдэнэ ха юмта. Тэрэ таниие мэхэлжэ, орохо гараха нүхэ һүбыетнай мэдэхэеэ, хэжэ байгаа бүхы юумыетнай ойлгохоёо ерэһэн байна ха юм, – гэбэ.

26Ёһааб Давидай үргөөһөө гараад, Абнээрэй хойноһоо өөрын зониие эльгээжэ, тэдэнь тэрэниие Сираагай худагһаа бусаан асарба. Гэбэшье Давид энээн тушаа мэдээгүй. 27Иигээд Абнээрэй Хэброондо асарагдахада, Ёһааб тэрээнтэй хүнгүйгөөр хөөрэлдэхэеэ бартаанууд тээшэ абаашаад, гэдэһэ руунь хадхажа алаба. Ёһаабай дүү Асаһээлые алаһанайнгаа түлөө иигэжэ Абнээр наһа бараа бэлэй[+].


Абнээр тушаа Давидай гашуудаһан тухай

28Давид энээн тушаа һүүлдэнь дуулаад хэлэбэ:

– Нээрэй хүбүүн Абнээрэй гээгдэһэндэ би болон минии хаан түрэ Эзэнэй урда оройдоошье гэм зэмэгүйл. 29Тэрэнэй шуһан Ёһаабай болон түрэл гаралайнь толгой дээрэ буухань болтогой![†] Венерическэ, һэлхэ үбшэнтэн,[†] таяг тулаашад, һэлмээр сабшуулагшад, үлэн хооһон зон Ёһаабай уг удамһаа бү һалаг![+]

30Асаһээл дүүень Гибэһоондохи тулалдаанда Абнээрэй алаһандань Ёһааб ба тэрэнэй дүү Абишай гэгшэ иигэжэ Абнээрые алаа бшуу[+].

31Тиигээд Давид Ёһаабта, мүн бүхы сэрэгтэ хэлэбэ:

– Хубсаһаа урижа, гашуудалай хубсаһа үмдөөд, Абнээр тушаа гашуудан уйлагты.

Давид хаан өөрөө хуурсагай араһаа алхалаа. 32Иигээд тэдэ Абнээрые Хэброондо хүдөөлүүлбэ. Хаан Абнээрэй хүүр дээрэ шангаар уйлажа, бүхы арад зоншье уйлалдаба. 33Давид Абнээртэ зорюулан, гашуудалай иимэ дуу дуулаба:

Мунхаг үхэлөөр Абнээр үхэхэ ёһогүйл байгаал даа.
34Шинии гар хүлигдөөгүй,
шинии хүлшье тушагдаагүй бэлэйл.
Дээрмэшэдэй гарһаал ши унааш!

Бүхы зон тэрээн тушаа бүри ехээр бархиралдаба. 35Удаань Давидые эдеэ хоол барихыень аргадахаяа зон үшөө үдэр байхада ерэбэ. Теэд Давид тангариглажа хэлэбэ:

– Хэрбээ наранай шэнгэтэр минии хилээмэ, үгышье һаа, ямар нэгэн хоол эдибэлни, Бурхан намайе хэһээхын ехээр хэһээг лэ!

36Бүхы зон энээн тушаа мэдэжэ, хаанай хэһэн бүхы үйлэ хэрэгүүдэй тэдээндэ һайшаагдадагтал, энэнь мүн лэ тэдээндэ һайшаагдаба. 37Иигэжэ Нээрэй хүбүүн Абнээрэй гээгдэһэндэ хаанай ямаршье хамаагүй байһые бүхы Иуда[†] болон бүхы Израиль[†] тэрэ үдэр ойлгоо һэн. 38Удаань хаан зондоо соносхобо:

– Мүнөөдэр Израильда агууехэ сэрэгэй ноён болон удамаршын нүгшэһые таанад ойлгоно гүт? 39Би хаан түрэдэ тоһоор түрхюулэн ёһолуулһаншье һаа, мүнөөдөө үшөөл хүсэгүйб, харин Цэруяагай хүбүүд угаа хэрзэгы хатуу. Эзэн мууе үйлэдэгшэдэ хэһэн хэмээрнь тэрэнииень амасуулхань болтогой![+]

#### 4


Иш-Боошэдой үхэл

1Абнээрэй Хэброондо наһа бараһан тухай Саулай[†] хүбүүн Иш-Боошэт дуулажа, зоригынь мохобо, бүхы Израильшье[†] һүрдэбэ. 2Саулай хүбүүн Иш-Боошэдто сэрэгэй бүлэгүүдэй хоёр ударидагша бии һэн. Нэгэнэйнь нэрэ Баһанаа, нүгөөдэнэйнь нэрэ Рэхааб бэлэй. Тэдэ хоюулаа Бэньямиинэй обогһоо уг гарбалтай,[†] Бээроодой хүн Риммооной хүбүүд һэн. (Бээроот хадаа Бэньямиинэй нэгэ хото гээд тоологдодог бэлэй[+]. 3Теэд Бээроодой зон Гиттааһим руу тэрьедэжэ, мүнөө болотор тэндэ ерүүл зон гэлсүүлэн ажаһуудаг.)[+]

4Саулай хүбүүн Ёнатаан Мэпибоошэт гэжэ нэрэтэй хүбүүтэй һэн. Тэрэ хүл муутай бэлэй. Таба наһатай байхадань, Саулай болон Ёнатаанай гээгдэһэн тухай мэдээсэл Езрээлһээ ерэжэ, тэрэниие харууһалагша эхэнэр тэбэрин тэрьедэхэдээ, яаража, үхибүү унагаажа, тэрэ дохолон болошоо һэн[+].

5Бээроот хотын Риммооной хүбүүд Рэхааб ба Баһанаагай үдын халуунаар Иш-Боошэдой гэртэ ерэхэдэнь, тэрэ үдын халуунһаа амаржа байба. 6Гэрэй үүдэнэй хажууда орооһо илгажа байгша эхэнэр дууража унташаһан байгаа, тиимэһээ Рэхааб ба Баһанаае харабагүй. 7Гэртэ тэдэнэй ороходонь, Иш-Боошэт нойрсодог таһалгадаа орон дээрээ хэбтэжэ байгаа ха. Тэрэниие тэдэ алажа, толгойень отолон абаад, нюруу газараар бүхэли һүниндөө ябан ошобо. 8Тиигээд тэдэ Иш-Боошэдой толгойе Хэброондо байһан Давидта[†] асараад, хаанда хэлэбэ:

– Харагты, энэ хадаа танай ами наһанда харша байһан дайсан Саулай хүбүүн Иш-Боошэдой толгой. Эзэн[†] хаамнай, Эзэн мүнөөдэр Саулай болон тэрэнэй уг удамһаа танай түлөө үһөөгөө абхуулаа.

9Бээроот хотын Риммооной хүбүүд Рэхааб ба Баһанаада Давид харюусаба:

– Намайе элдэб тодхорһоо абаржа байһан Эзэнэй урда тангаригланаб[+]. 10Нэгэ хүн намда «Харыта, Саул гээгдээ» гэжэ мэдээсээд, өөрыгөө һайн мэдээ асарааб гэжэ бодожо байхадань, би шагнал үгэхын орондо тэрэниие баряад, Циклаагта усадхаа һэм[+]. 11Харин мүнөө харатай муу зоной гэмгүй хүниие гэртэнь, өөрынь орон дээрэ алаад байхада, би тэрээнэйнь түлөө тэдэниие харюусалгада татахаб! Таанадые газарай хүрьһэнһөө аршажа хаяхаб!

12Давид захиржа, сэрэгшэдынь тэдэниие алажа, гар, хүлыень сабшаад, Хэброондо, сөөрэмэй хажууда үлгэбэ. Иш-Боошэдой толгойе тэдэ абажа, Хэброондо, Абнээрэй агы нүхэн хуурсаг соо хүдөөлүүлбэ.

#### 5


Давид Израилиин болон Иудын хаан болобо


(1 Уг 11:1-9; 14:1-7)

1[•]Удаань Израилиин бүхы обогууд Хэброон руу, Давидта[†] ерээд хэлэбэ:

– Бидэ танай мяха шуһанай таһардаһан бэлэйлди. 2Урид Саулай[†] манай хааншье байха үедэ та Израилиин арад зониие байлдаануудта ударидажа, сэрэг хододоо илалта туйлаад бусадаг байгаа. Тиигээд Өөрынь арад түмэн болохо Израилиие танай ударидаха, удамаршан болохо тухай Эзэн[†] танда найдуулан айладхаһан бэлэйл[+].

3Иигэжэ Израилиин бүхы аха захатан[†] Хэброон руу хаанда ерэжэ, Давид хаан тэндэ Эзэнэй урда тэдэнтэй хэлсээ баталба. Тиигээд тэдэ Давидые Израилиин хаан болгон, тоһо түрхин ёһолбо. 4Давид гуша наһатайдаа хаан боложо, дүшэн жэл соо хаан түрые зонхилбо[+]. 5Тэрэ Хэброондо Иудые долоон жэл, зургаан һара, Иерусалимда[†] бүхы Израиль[†] болон Иудые гушан гурбан жэлэй туршада захиран зонхилон байгаа юм[+].


Давид Иерусалимые эзэлнэ

6[•]Хаан өөрынгөө зонтой хамта Иерусалим руу, евүүсүүдэй урдаһаа добтолхоёо гараба. Тэрэ нютагай уул зон болохо евүүсүүд Давидта иигэжэ хэлэбэ:

– Ши иишээ орожо шадахагүйш. Һохор, дохолоншье зон шамайе үлдэжэ гаргахал.

Тэдэ Давидые хото руу нэбтэрэн орожо шадахагүй гэжэ һанажа байгаа[+]. 7Гэбэшье Давид Сионой[†] хэрэм эзэлэн абаба. Энэнь Давидай хото[†][*] болобо.

8Тэрэ үдэр Давид иигэжэ хэлэбэ:

– Евүүсүүдтэй тулалдагша хүн бүхэн тэдэнэй хоолойе отолог! Һохор болон дохолон хүнүүдые би үзэн яданаб! Тиимэһээл «һохор, дохолон зон Эзэнэй үргөө руу орохо ёһогүй» гэлсэдэг юм.

9Иигэжэ Давид тэрэ хэрэмдэ байрлажа, тэрэнь Давидай хото гэжэ нэрлэгдээ бэлэй. Бүхы хотые, Миллоһоо эхилээд саашань, шэнэ хэрэм ханаар хүреэлбэ[+]. 10Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурханай[†] өөртэйнь хамта байһан ушарһаа Давид улам хүсэтэй боложол байгаа[+].

11[•]Тиирэй хаан Хираам Давид руу элшэнэрые[†] эльгээбэ. Тэдэ Ливаанай[†] үнэтэ сэнтэй хуша модо асарба. Модошо ба шулууша дархашуул мүн лэ ерэбэ. Тэдэ Давидта ордон барижа үгэбэ[+]. 12Эзэнэй өөрыень Израилиин хаан болгожо баталһые, Өөрынь арад түмэн болохо Израилиин түлөө хаан түрыень үргэлсэһые Давид ойлгобо. 13Хэброонһоо ерэһэнэйнгээ удаа Давид Иерусалимда үшөө бага һамгадые, мүн һамгадые өөртөө абаба. Тэрэ үшөө хүбүүд, басагадтай болобо. 14Иерусалимда түрэһэн тэрэнэй үхи хүүгэдэй нэрэнүүд гэбэл: Шаммууһа, Шобааб, Натаан, Соломоон,[†][+] 15Ибһаар, Элишууа, Нээпэг, Япииһа, 16Элишамаа, Элиадаа, Элипээлэт гэгшэд болоно.


Пилиштүүд илагдаба

17[•]Давидые Израилиин хаан болгожо, тоһо түрхин ёһолһон тухай дуулахадаа, бүхы пилиштүүд[†] зэһэн гаража, Давидые алахаяа бэдэрбэ ха. Давид энээниие дуулажа, хэрэм руу доошоо бууба. 18Пилиштүүд ерэжэ, Рэпаиимэй хүндыдэ таран тогтобо[+]. 19Давид Эзэнһээ асууба:

– Пилиштүүдэй урдаһаа гарахам гү? Тэдэниие диилэхэдэм туһалха гүт?

Эзэн Давидта айладхаба:

– Гара! Пилиштүүдые диилэхэдэтнай Би заабол таанадта туһалхаб.

20Тиигээд Давид Бааһал-Пэрациим руу ерэжэ, тэндэ пилиштүүдые хюдаба. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн минии урда дайсадыемни үерэй уһан мэтэ сүмэ сохёо.

Тиимэһээ тэрэ газар Бааһал-Пэрациим[*] гэжэ нэрлэгдээ бэлэй[+]. 21Пилиштүүд тэрьедэхэдээ, тэндэ бурхадайнгаа дүрсэнүүдые хаяа бэлэй. Давид зонтоёо тэдэнииень оложо абаа һэн.

22Пилиштүүд дахин ерэжэ, Рэпаиимэй хүндыгөөр таран зогсобо. 23Давидай Эзэнһээ асуухада, Эзэн айладаба:

– Урдаһаань шэглэн бү гара. Тэдэнэй араар тойрожо, лиирэ модоной түглын талаһаа тэдээндэ добтоло. 24Лиирэ мододой орой дээгүүр алхалжа байһанай абяа дуулахадаа, таанад добтологты. Юуб гэхэдэ, Би пилиштүүдые хюдахаяа одоо тиихэдэ танай урда гараад ябана гээшэб[+].

25Давид Эзэнэй захирһанай ёһоор бүхы юумэ бүтээжэ, Гээбэһээ Гээзэр хүрэтэр пилиштүүдые хюдаа һэн.

#### 6


(1 Уг 13:1-14; 15:25–16:3)

1[•]Давид[†] Израилиин эрхим эрэшүүлые дахин суглуулба. Тэдэ гуша мянган суглараа. 2Давид зэһэжэ, херүүбүүд[†] дээрэ заларагша Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй[†] нэрээр нэрлэгдэһэн Бурханай[†] ханзые асархаяа тэдэ зонтоёо хамта Иудын Баһалаа руу ябаба[+]. 3Добо дээрэ байһан Абинадаабай гэрһээ абаашахын тула тэдэ Бурханай ханзые шэнэ тэргэ дээрэ табиба. Абинадаабай хүбүүд Уззаа, Ахиһоо гэгшэд Бурханай ханзатай тэрэ тэргэ хүтэлбэ,[+] 4тиихэдэ Ахиһоо ханзын урдуурнь алхалан ябаа бэлэй. 5Давид болон бүхы израильшууд[†] Эзэнэй урда хүхилдэн, бүхы шадалаараа дуу дуулажа, ятаг, лира, хэнгэрэг, тобшуур, сан дуугарган наадажа ябаа.

6Тэдэнэй Нахооной обииндо хүрэжэ ерэхэдэ, үхэрнүүдынь торожо, Бурханай ханзые хэлтылгэбэ. Уззаа тэрэ ханзада хүрэн, шүүрэн бариба[+]. 7Эзэн тэрэ дары Уззаада уур хилэн боложо, Бурханһаа түбэгшөөхэгүй ябадалайнь түлөө тэндэнь һалгаажа, тэрэ Бурханай ханзын дэргэдэ гээгдэбэ. 8Эзэнэй Уззаае һалгааһанда Давид шаналаа бэлэй, тиигээд энэ газарые Пээрэц-Уззаа[*] гэжэ нэрлэбэ. Мүнөө болотор тэрэ иигэжэ нэрлэгдэдэг. 9Тэрэ үдэр Давид Эзэнһээ айн, иигэжэ хэлээ һэн:

– Эзэнэй ханзые яагаад өөртөө абаашахабиб даа?

10Тиигээд тэрэ Эзэнэй ханзые өөрын хото руу абаашахаяа зүрхэсөөд, Гаат хотын ажаһуугша Обээд-Эдоомой[†] гэртэ тэрэниие шэглүүлбэ. 11Иигэжэ Эзэнэй ханза Гаат хотын хүн Обээд-Эдоомой гэртэ гурбан һара байба. Эзэн Обээд-Эдоомые ба бүхы гэр бүлыень юрөөбэ ха[+]. 12Давид хаанда зон иигэжэ дуулгаба:

– Бурханай ханзаһаа боложо, Эзэн Обээд-Эдоомой гэр бүлые болон хамаг юумыень юрөөгөө.

Давид ошожо, Бурханай ханзые Обээд-Эдоомой гэрһээ Иерусалим[†] руу баяртай абан ерэбэ. 13Эзэнэй ханзые үргэн ябаһан зоной зургаан алхам алхаха бүхэндэнь Давид үхэр болон тарган тугалаар үргэл үргэн байба. 14Давид маалинга эфод[†] үмдэнхэй, Эзэниие магтан бүхы шадалаараа бүжэглэбэ[+]. 15Иигэжэ Давид болон бүхы израильшууд шаг шууяа татан, эбэр бүреэ дуугарган, Эзэнэй ханзые тэлэн ябаба.

16Эзэнэй ханзые Давидай хотодо[†] оруулха үедэ Саулай[†] басаган Михаал сонходо байгаад, Эзэнэй урда хатаран, баясан ябаһан Давидые харажархиба, тиигээд тэрэниие шоо үзэбэ[+]. 17Иигэжэ тэдэ Эзэнэй ханзые асаржа, Давидай зорюута тэрээндэ гэжэ бодхооһон майханай дунда, байрадань залаба. Давид Эзэндэ түгэс шатаалта болон амгалан тайбан байдалай үргэлнүүдые үргэбэ[+]. 18Тэрэ түгэс шатаалта ба амгалан байдалай үргэлнүүдые үргэжэ дүүргээд, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй нэрээр арад зониие юрөөбэ[+]. 19Тиигээд тэрэ бүхы израильшуудта, эрэшүүл болон эхэнэрнүүдтэ нэгэ-нэгэ зүһэм хилээмэ, хатааһан финикиин лепёошхо, үзэмэй лепёошхо үгэбэ. Удаань хамаг зон гэр гэртээ хариба ха.

20Давидай гэр бүлэеэ юрөөхэеэ[†] ерэхэдэнь, Саулай басаган Михаал тэрэниие угтан гаража, иигэжэ хэлэбэ:

– Израилиин хаан мүнөөдэр ямар ехээр шалгарба гээшэб! Тэнэг хүнэй эшэхэгүй нюсэгэлдэгтэл, тэрэ мүнөөдэр зарасанарайнгаа, шэбэгшэнэрэйнгээ хараһаар байтар нюсэгэлөө.

21Давид Михаалда харюусаба:

– Би Эзэниие магтан баярлаһан зандаал байхаб! Шинии эсэгэһээ болон тэрэнэй бүхы түрэл гаралһаа дээгүүр намайе һунган шэлэжэ, Эзэн Өөрынь арад түмэн болохо Израилиин удамаршан болгон намайе томилоо. Эзэндэ магтаал түүрээн, бүжэглэжэл байхаб![+] 22Би энээнһээшье ехээр доройтохоб. Харин шинии хэлэһэн тэдэ шэбэгшэнэр намайе үндэрөөр сэгнэхэл!

23Саулай басаган Михаал наһа баратараа иигэжэ үри хүүгэдгүй байгаа бэлэй.

#### 7


Давид Бурханда һүмэ бодхоохые түсэблэнэ

1-2[•]Давид[†] өөрынгөө ордондо ажаһуужа, Эзэн[†] тойроод байһан дайсадһаань аршалжа, амгалан байдал үршөөгөө бэлэй. Давид лүндэншэ Натаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзын майхан соо табяатай байхада, би хуша модоор бариһан ордондо ажаһуунаб[+].

3Натаан хаанда харюусаба:

– Һанаһан юумэеэ бултыень үйлэдэгты, юуб гэхэдэ, Эзэн тантай хамта байна.

4Тэрэл һүниндөө Эзэнэй үгэ Натаанда иигэжэ дуулдаба:

5– Ябажа, минии зараса Давидта иимэ юумэ хэлэ. Эзэн иигэжэ айладхажа байна: «Минии оршохо үргөө барижа үгэхэ хүниинь ши мүн юм гүш? 6Израилиин арад зониие Египедһээ гаргаһан сагһаа хойшо энэ болотор Би үргөө соо байгаагүйб, майхан соол оршон, нэгэ газарһаа нүгөө газар хүрэтэр ябадаг байгааб. 7Израилиин арад зонтой хаанашье ябаа хадаа Өөрынгөө арадай удамаршадта[†][*] „намда Ливаанай[†] үнэтэ сэнтэ хуша модоор үргөө баригты“» – гэжэ нэгэшье дахин айладаагүйб.

8Тиимэһээ мүнөө ши Минии богоол Давидта иигэжэ хэлэ:

– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна. Өөрынгөө арад түмэн Израилиин захирагша болгохын тула Би шамайе бэлшээриһээ, хонин һүрэг харууһалжа байхадаш абаа һэм[+]. 9Хаанашье ябахадаш Би шамтай байжа, хамаг дайсадыешни шинии хажууһаа усадхааб. Мүнөө дэлхэйн агууехэ зондол адли шамайе агууехэ болгон, нэрыешни алдаршуулхам[+]. 10Би Израилиин арадые ажаһууха газартай болгохоб, тэрэнэй байдал батадхахаб, өөһэдынгөө газар дээрэ амгалан ажаһууха, тэдэнэр хэзээдэшье һамаргаанда орохоёо болихо. Энээнһээ хойшо тэрэниие хашаашад дахин харшалхагүй[+]. 11Өөрынгөө арад түмэн Израилиие хүтэлхыень удамаршадые табиһан сагһаа эхилжэ, Би бүхы дайсадһааш шамайе амаруулхаб, гэр бүлыеш батажуулхаб гэжэ Эзэн шамда дуулгана. 12Шинии наһа баража, үбгэ эсэгэнэртэеэ хамта мүнхэ нойроор нойрсоходош, Би шинии нэгэ хүбүүе хаан шэрээдэ һуулгажа, хаан түрыень бата болгохоб[+]. 13Тэрэ Намда ордон бодхоохо, Би тэрэнэй уг удамда хаан шэрээ хэтэ мүнхэдөө эзэлүүлхэб[+]. 14Би тэрэнэй эсэгэ боложо, тэрэ Минии хүбүүн болохо. Тэрэнэй гэм зэмэ хэбэл, мүшэрөөр эсэгын хүбүүгээ хэһээдэгтэл хэһээхэб[+]. 15Гэбэшье Минии үршөөл хайра тэрээнтэй байха. Саулһаа[†] буруу хаража, шамда энэрэл үзүүлһэндэл тэрээнһээ буруу хаража байхагүйб. 16Ши хододоо үри һадаһадтай байхаш, хаан түрэшни[†] хэтэ мүнхэдөө оршохо. Хаан шэрээдэ һууха уг удамшни хэзээдэшье таһалдахагүй![+]

17Натаан эдэ бүхы үгэнүүдые болон үзэгдэлые[†] дууһан Давидта хөөрэжэ үгэбэ.


Давид Бурханда мүргэнэ

18[•]Давид хаан ошожо, Эзэнэй урда һуун, иигэжэ зальбарба:

– Эзэн Бурхамни! Би хэн аад, баһа минии гэр бүлэ юун аад, Та намайе иитэрээ үргөө гээшэбта? 19Энэшье Танда бага шэнгеэр һанагдаал, Эзэн Бурхамни! Өөрынгөө богоолой уг удамай ерээдүй тушаа үшөө айладхаат. Хүниие иигэжэ хүтэлнэлта, Эзэн Бурхамни! 20Би, Давид, Танда энээнһээ үлүү үшөө юу хэлэхэбиб даа? Та Өөрынгөө богоолые мэдэнэ ха юмта, Эзэн Бурхамни! 21Айладаһанаа батадхажа, Өөрынгөө һанаагаар эдэ бүгэдые хэбэт. Богоолтнай болохо намда эдэ бүхы агууехэ хэрэгүүдээ Та мэдүүлбэт. 22Эзэн Бурхамнай, Та болбол агууехэт! Тандал адли хэншье байхагүй. Бидэнэй шагнажа мэдэһээр, Танһаа бэшэ ондоо Бурхан[†] байхагүй![+] 23Танай арад түмэн Израильдал[†] адли үшөө ямар үндэһэтэн газар дээрэ байнаб? Та, Бурхан, Израилиие абаржа, Өөрын арад түмэн болгоод, Өөрынгөө нэрэ алдаршуулаа бэлэйт. Египедһээ гаргажа, ондоо арадуудһаа болон тэдэнэй бурхадһаа сүлөөлэн, арад түмэнэйнгөө түлөө Та агууехэ, һүрдэмөөр үйлэ хэрэгүүдые хээ бэлэйт[+]. 24Израилиин арад зониие хэтэ мүнхэдөө Өөрын арад түмэн болгобот. Эзэн, Та тэдэнэй Бурхан болобот. 25Нам тухай болон минии уг удам тухай айладаһан үгэнүүдээ мүнөө хэтэдээ бэелүүлыт, Эзэн Бурхан! Үгүүлһэнээ баталыт! 26Нэрэтнай хэтэ мүнхэдөө агууехэ боложо, «Түмэн Сэрэгтэ Эзэн болбол Израилиин Бурхан» гэжэ хэлэгдэхэнь болтогой![†] Минии, Давидай, уг удамһаа[†] Танай энэрэл хайра бү һалаг лэ! 27Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан! Юундэ Танда иимэ зальбаралтай[†] хандахаяа зүрхэлөөбиб гэхэдэ, Та эдэ бүгэдые намда, Өөрынгөө богоолдо, мэдүүлээт, уг удамыемни хаан шэрээдэ хододоо байха гээд айладхаа бэлэйт. 28Эзэн Бурхамни, Та болбол Бурхан. Найдуулһан юумэеэ хододоо бэелүүлдэгта, иимэ һайн юумэ намда, богоолдоо, дуулгабат. 29Танай богоол болохо минии уг удамые юрөөгыт, Танай үршөөл хайра тэрээнтэй хэтэ мүнхэдөө байг лэ! Эзэн Бурхан, Та Өөрөө энээн тухай айладхаа бэлэйлта, Танай юрөөлөөр минии, Танай богоолой, уг удам хэтэ мүнхэдөө юрөөлтэй байхань болтогой!

#### 8


(1 Уг 18:1-17; 2 Хаан 20:23-26)

1[•]Тэрэнэй удаа Давид[†] пилиштүүдые[†] илажа, номгоруулба. Тэрэ Мэтээг-Һаһаммаа хотые тэдээнһээ буляан абаба.

2Давид моһаабуудые[†] бута сохибо. Тэрэ тэдэниие газар дээрэ хэбтүүлээд, аргамжаар хэмжэбэ. Гурбанайнь хоёр хубиие алаба, нэгэ хубииень амиды үлөөбэ. Моһаабшууд Давидай засаг мэдэржэ, ясаг түлэдэг болобо.

3Цобаагай хаан, Һадаад-Ээзэрэй хүбүүн Рэһооб Евфрат мүрэнэй нюруугаар өөрынгөө засаг түрые батадхаяа ошожо ябаа. Давид тэрэниие бута сохибо[+]. 4Давид нэгэ мянга долоон зуун морин сэрэг, хорин мянган ябаган сэрэг олзолон абаба. Тэргын моридойнь шүрбэһые тэрэ отолбо, харин зуун тэргэдэ хүрэхөөр моридые мэндэ үлөөгөө һэн[+].

5Цобаагай хаан Һадаад-Ээзэртэ туһалхаяа Дамааскын араамшуудай ерэхэдэнь, Давид хорин хоёр мянгыень алаба. 6Тиигээд Дамааскын араамшуудые зонхилхо өөрын сэрэг ноёдые дээрэнь табиба, араамшууд богоолынь боложо, ясаг түлэдэг болоо һэн. Давидай ябаһан газар бүхэндэнь Эзэн[†] туһалжа байгаа. 7Һадаад-Ээзэрэй зоной алтан номо һаадагуудые Давид буляан абажа, Иерусалим[†] руу асарба[+]. 8Һадаад-Ээзэрэй хотонууд болохо Бээтах болон Бэротайһаа Давид хаан угаа ехэ гуулин түмэр мүн лэ дээрмэдэн абаа һэн.

9Һадаад-Ээзэрэй хамаг сэрэгые Давидай бута сохиһон тухай Хамаадай хаан Той гэгшэ дуулаад, 10тэрэниие мэндэшэлхын, һайе хүргэхын тула Ёраам хүбүүгээ эльгээбэ. Ушарынь хадаа Һадаад-Ээзэр Тойтой ходо дайлалдажа байгаа бшуу. Ёраам ерэхэдээ, алтан, мүнгэн, гуулин эд зүйлнүүдые асарба. 11Давид хаан диилэгшэ бүхы уласуудһаа абаһан алта, мүнгэнтэй хамта тэрээнииеньшье Эзэндэ зорюулба[+]. 12Тэдэ ямар уласуудһааб бэ гэхэдэ, эдоом,[†] моһааб, аммоон, пилишт, амалээг, мүн Цобаагай хаан Рэһообой Һадаад-Ээзэр хүбүүнһээ олзолон абаһан зөөри болоно.

13Давид Дабһата хүндыдэ арбан найман мянган эдоомшуудые хюдажа, тэрэ байлдаанһаа бусахадаа, угаа ехэ нэрэтэй түрэтэй болобо[+]. 14Тэрэ Эдоомдо өөрын сэрэг ноёдые һуурижуулба. Бүхы Эдоомоор тэдэ байрлажа, эдоомшууд бултадаа Давидай богоолнууд болобо. Давидай ябаһан газар бүхэндэнь Эзэн туһалан байгаа[+].


Давидые хүрээлэгшэд

15[•]Иигэжэ Давид бүхы Израилиин хаан түрэ[†] барижа, арад түмэнөө зүб шударгыгаар зонхилжо байгаа[+]. 16Цэруяа эхэтэй Ёһааб сэрэгэй дарга, Ахилүүдэй хүбүүн Ёшапаат түүхэ бэшээшэ,[+] 17Ахитуубай хүбүүн Цадоок болон Абиатаарай хүбүүн Ахимээлэх санаартад, Сэраяа бэшээшэ,[+] 18Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа Давидай бэе аршалагшадай ноён һэн, тэрэ хэрээдүүдые ба пэлидүүдые захирдаг һэн. Давидай хүбүүд санаартан[†] байгаа[+].

#### 9


Давид Мэпибоошэт хоёр

1Нэгэтэ Давид[†] иигэжэ хэлэбэ:

– Саулай[†] гэр бүлэһөө амиды мэндэ үлэһэн хүн үгы гээшэ гү? Ёнатаанай түлөө би тэрээндэ энэрэл хайра үзүүлхэ һэм[+].

2Саулай гэртэ Цибаа гэжэ нэрэтэй зараса байдаг байгаа. Тэрэ Давидта дуудагдаба. Хаанай тэрээнһээ:

– Ши Цибаа гүш? – гэжэ асуухадань, тэрэ:

– Танай богоол би мүн, – гэбэ[+]. 3Хаан тэрээнһээ асууба:

– Саулай гэр бүлэһөө хэн нэгэн үлөөгүй гээшэ гү? Бурханда[†] хэлэһэнэй ёһоор, би тэрээндэ энэрэл хайра үзүүлхэ һэм.

Цибаа хаанда харюусаба:

– Ёнатаанай хүл муутай хүбүүн бии[+].

4Хаан тэрээнһээ асууба:

– Тэрэ хаана байнаб?

– Аммиһээл гэгшын хүбүүн Махиирай гэртэ, Лодэбаарта, – гэжэ Цибаа харюу үгөө һэн[+]. 5Тиигээд Давид хаан хүниие эльгээн, Лодэбаарһаа, Аммиһээл гэгшын хүбүүн Махиирай гэрһээ тэрэниие асаруулба.

6Саулай аша, Ёнатаанай хүбүүн Мэпибоошэт Давидта ерэжэ, газарта унан мүргэбэ. Давид тэрээндэ хандаба:

– Мэпибоошэт!

– Танай богоол би эндэ байнаб, – гэбэ тэрэ[+].

7– Бү ай. Би шинии эсэгэ Ёнатаанай түлөө шамда энэрэл хайра заабол үзүүлхэб, хүгшэн абыншни Саулай бүхы газарые шамда бусаахаб. Ши минии шэрээдэ һуужа, намтай хамта хододоо эдеэ хоол баридаг байхаш, – гэжэ Давид тэрээндэ хэлэбэ. 8Мэпибоошэт дахин мүргэбэ:

– Богоолтнай үхэһэн нохойһоо дээрэ бэшэл. Хэн аад, би танай хайрада хүртэнэ гээшэбиб?!

9Тиигээд Саулай зараса Цибаае хаан дуудажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Саулай болон тэрэнэй гэр бүлын бүхы юумые би шинии эзэнэй[†] аша хүбүүндэ үгэнэб. 10Эзэнэйшни аша хүбүүнэй хоол хүнэһэтэй байхын тула ши, хүбүүдшни, богоолнуудтнай газарынь элдүүрилжэ, үрэ жэмэсыень асаран үгэжэ байгты. Тэрээнһээ гадна эзэнэйшни аша хүбүүн Мэпибоошэт минии шэрээдэ һуужа, намтай хамта эдеэ хоол бариха эрхэдэ хүртэхэ.

Цибаа арбан табан хүбүүтэй, хорин богоолтой бэлэй[+]. 11Тэрэ хаанда харюусаба:

– Эзэн хаанайнгаа намда, богоолдоо, захирһан бүхы юумые би дүүргэхэб.

Иигэжэ Мэпибоошэт хаанай хүбүүдэй нэгэн мэтэ Давидтай хамта гэртэнь эдеэ хоол баридаг болобо. 12Тэрэ Михаа гэжэ нэрэтэй бишыхан хүбүүтэй һэн. Цибаагай гэр бүлын гэшүүд бултадаа Мэпибоошэдой зарасанар болобо[+]. 13Мэпибоошэдой хоёр хүлынь муу, дохолдог, тэрэ Иерусалимда[†] ажаһуудаг, хододоо хаанай шэрээдэ һуужа, эдеэ хоол баридаг байгаа.

#### 10


(1 Уг 19:1-19)

1[•]Нэгэ хэды сагай үнгэрһэнэй удаа аммоонуудай хаан наһа бараба. Тэрэнэй орондо Хануун хүбүүниинь хаан шэрээдэ һууба ха[+]. 2Тиихэдэнь Давид:[†]

– Эсэгынь намда үршөөл хайра үзүүлһэндэл би Наһаашай хүбүүн Хануунда тиимэ хайра үзүүлхэ юм байна, – гэжэ хэлээд, эсэгэ тухайнь шаналһанаа элирхэйлхэеэ өөрынгөө зарасанарые тэрээндэ эльгээбэ. Давидай зарасанарай аммоонуудай газар руу ерэхэдэнь, 3аммоонуудай ноёд өөрынгөө хаан Хануунда иигэжэ хэлэбэ:

– Давид танда шаналалаа мэдүүлхэеэ зониие эльгээхэдээ эсэгытнай хүндэлһэндөө эльгээгээ гэжэ һанаа гүт? Үгы даа, энэ хотые тагнан хаража һандаргаахаяа Давид тан руу зоноо эльгээгээ.

4Тиихэдэнь Хануун Давидай зониие барижа, хүн бүхэнэйнь һахалай хахадые хюһаад, хубсаһыень ташаа хүрэтэрынь шуулажа таһалаад, һөөргэнь табиба ха. 5Энээн тушаа Давид дуулажа, тэдэ зонойнгоо урдаһаа хүнүүдые эльгээн, һахалайнгаа ургатар Ерихоондо байхыень, тиигээд һүүлдэнь бусахыень захиба. Ушар юуб гэхэдэ, тэдэ зон угаа доромжологдоод байгаа шуу.

6Аммоонууд Давидай дайсад болоһоноо ойлгожо, Бэт-Рэһообой болон Цобаагай араамшуудта хандан, хорин мянган ябаган сэрэг, Тообһоо арбан хоёр мянган эрэшүүлые, Маһахаагай хааниие нэгэ мянган хүнтэйнь хүлһэлэн абаба[+]. 7Давид энээниие дуулаад, Ёһаабые эгээл эрэлхэг сэрэгтэйнь хамта урдаһаань эльгээбэ ха. 8Аммоонууд гаража ерээд, өөрынгөө гол хото Раббаагай бартаануудай дэргэдэ байлдаанай жагсаалаар зогсобо. Цобаа болон Рэһообой араамшууд, мүн Тооб болон Маһахаагай зон амяараа талада тогтобо.

9Хоёр газарта тулалдаха хэрэгтэйе Ёһааб хараад, Израилиин бүхы шэлдэг эрэшүүлые шэлэн, араамшуудай урдаһаа табиба. 10Харин үлэһэн зоноо аммоонуудай урда жагсаахые тэрэ өөрын дүү Абишай гэгшэдэ даалгаба[+]. 11Ёһааб иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбээ араамшуудай намһаа үлүү хүсэтэй байгаа һаань, ши намда туһалхаш. Харин аммоонуудай шамһаа хүсэтэй байгаа хадань, би шамда туһалхаяа ерэхэб. 12Зоригтой бай! Арад түмэнэйнгөө түлөө, Бурханайнгаа[†] хотонуудай түлөө эрэлхэг шангаар зогсоё. Эзэн[†] хэхэ юумэеэ үйлэдэхэнь болтогой![†][+]

13Иигэжэ Ёһаабай болон тэрээнтэй хамта байһан сэрэг араамшуудтай тулалдаба, араамшууд зугадаба. 14Аммоонууд араамшуудай зугадахые хараад, өөһэдөө Абишайһаа зугадажа, хото руугаа оробо ха. Тиигээд Ёһааб аммоонуудта дайсахаяа болижо, Иерусалим[†] руу ерэбэ.

15Араамшууд Израильда[†] диилдэһэнээ хараад, өөһэдынгөө бусад зониие суглуулба. 16Һадаад-Ээзэр хүнүүдые эльгээн, Евфрат мүрэнэй саада эрьедэ байһан араамшуудые асаруулба ха. Тэдэнь Хэлаамда ерэбэ. Һадаад-Ээзэрэй сэрэгэй жанжин Шобаах тэдэниие ударидан ябаа[+]. 17Энээн тушаа Давидта мэдээжэ боложо, тэрэ бүхы Израилиие суглуулан, Иорданиие[†] гаталжа, Хэлаам руу ерэбэ. Араамшууд Давидай урдаһаа тулалдахаяа жагсаа. Байлдаан боложо, 18араамшууд израильшуудһаа тэрьедэбэ. Давид тэдэнэй долоон зуун дайшалхы тэргэтэ[†] сэрэг, дүшэн мянган морито сэрэг хюдажа, сэрэгэй жанжин Шобаахые шархатуулхадань, тэрэ тэндээ хосорбо. 19Һадаад-Ээзэрэй мэдэлдэ байгаа бүхы хаашуул Израильда илагдаһанаа ойлгожо, Израилиин эрхэдэ орожо, энхэ тайбан ажаһууха тухай хэлсээ баталба. Араамшууд энээнһээ хойшо аммоонуудта туһалхаяа айдаг болоо һэн.

#### 11


Давид Бат-Шээбэ хоёр

1Хабарай эхеэр, хаашуулай дайнда мордодог үедэ, Давид[†] Раббаае бүһэлхөөр, аммоонуудые бута сохихоор Ёһаабые өөрынгөө түшэмэлнүүдтэй, мүн Израилиин бүхы сэрэгтэй хамта эльгээбэ. Давид өөрөө Иерусалимда[†] үлөөд байгаа[+].

2Нэгэтэ үдэшэлэн Давид унтариһаа бодожо, хаанай ордоной хушалта дээрэ сэнгэжэ ябатараа бэеэ угаажа байһан нэгэ эхэнэрые хушалта дээрэһээ хараба. Тэрэ эхэнэр угаа һайхан байгаа. 3Давид хүниие ябуулжа, тэрэ эхэнэр тухай лаблан асуухадань,

– Энэ хадаа Урияа гэдэг хээт хүнэй һамган, Элиаамай басаган Бат-Шээбэ гээшэ, – гэжэ мэдээсэгдэбэ[+]. 4Давид элшэнэрые[†] эльгээжэ, тэрэниие асаруулба ха. Ерэхэдэнь, Давид тэрээнтэй унтаа һэн. Тэрэ эхэнэрэй һарынхинь дууһаад байгаа, тиигээд тэрэ гэртээ бусаа бэлэй[+]. 5Тэрэ хээлитэй боложо, Давид руу хүниие эльгээн, иигэжэ дуулгаба:

– Хээлитэй болооб.

6Давид Ёһааб руу хүниие эльгээжэ, иигэжэ захиба:

– Урияа гэдэг хээт хүниие нам руу эльгээ.

Ёһааб Урияае тэрээн руу эльгээбэ. 7Урияагай ерэхэдэнь, Давид Ёһаабай болон сэрэгэй элүүр энхэ тухай, байлдаанай ямар ябаһан тушаа һурасагааба. 8Тиигээд тэрэ Урияада хэлэбэ:

– Гэртээ харижа, амара.

Урияа гэгшын хаанай ордонһоо гаража ябахадань, хаан хойноһоонь эдеэн бэлэг эльгээбэ. 9Теэд Урияа хаанай ордоной үүдэнэй дэргэдэ хаанай харуулшадтай хамта унтажа, гэртээ ошобогүй. 10Зоной Давидта:

– Урияа гэртээ харяагүй, – гэжэ хэлэхэдэнь, тэрэ Урияаһаа асууба:

– Ши удаан сагта үгы аад, ерээ ха юмши. Юундэ гэртээ ошоногүйбши?

11Урияа Давидта харюусаба:

– Ханзын, Израилиин, Иудын сэрэг зоной майхангууд соо оршожо, минии ноён Ёһаабай болон тэрэнэй сэрэгэй задагай талада хоножо байхадань, би гэртээ эдижэ уужа, һамгантаяа унтажа байха аалби?! Танаар, ами наһаартнай тангаригланаб: би иимэ юумэ хэхэгүйб!

12Тиимэһээ Давид Урияада дурадхаба:

– Мүнөөдэр ши эндээ дахин үлэ. Үглөөдэр би шамайе һөөргэнь ябуулхаб.

Иигээд Урияа тэрэ үдэр болон үглөөдэрынь Иерусалимда үлэбэ. 13Давид тэрэниие урижа, хамта эдеэлжэ ундалжа, Урияае һогтообо. Теэд үдэшэ Урияа гаража ошоходоо, хаанай харуулшадтай хамта мүн лэ тэрэ унтари дээрээ унтаа һэн.

14Үглөө болоходонь, Давид Ёһаабта бэшэг бэшэжэ, Урияатай эльгээбэ[+]. 15Тэрэ бэшэг соогоо бэшэхэдээ:

– Урияае шэрүүн гэгшын тулалдаанда түрүүлэн табижа, хажууһаань холодогты. Тиихэдэтнай тэрэ хюдуулжа, гээгдэхэ, – гэһэн байгаа. 16Иигэжэ хотын дэргэдэ тулалдаанай болоходо, хүсэтэй дайсадай байһан газарые Ёһааб мэдэжэ абаад, Урияа гэгшые тэндэ табиба. 17Дайсад хотоһоо гаража ерээд, Ёһаабай сэрэгтэй дайлалдажа, Давидай сэрэгһээ хэдэн зон алдалан унаба, хээт хүн Урияашье алуулба.

18Байлдаанай бүхы үйлэ ябаса тухай Давидта мэдээсэхэеэ Ёһааб хүниие эльгээгээ һэн. 19Тэрэ элшэдэ захиран, иигэжэ хэлэбэ:

– Байлдаанай бүхы үйлэ тухай хаанда хэлэжэ дүүргэхэдэш, 20хаанай уурлажа, «таанад тулалдахадаа хотодо тиимэ дүтэ юундэ ошообта? Дээрэһээ дайсад харбажа болохо гээд мэдэдэггүй юм гүт? 21Ерүббээшэдэй хүбүүн Абимээлэхэй яагаад алуулһые һанана гүт? Тэрэ Тэбээцтэ болоо һэн. Нэгэ эхэнэр хотын хэрэм ханаһаа тээрмын шулуу унагаажа, тэрэниие алаа һэм шуу. Юундэ таанад хэрэм ханада тиимэ дүтэ ошообта?!» гэжэ шамайе зангаа һаань, ши «Танай албатан, Урияа гэдэг хээт хүн мүн лэ алуулаа» гэжэ хэлээрэй[+].

22Иигээд элшэ ошожо, Ёһаабай хэлэ гэһэн бүхы юумэ Давидта дуулгаба. 23Тэрэ Давидта хэлэбэ:

– Дайсад бидэнһээ хүсэтэй байжа, добтолон, хээрэ талада гараашье һаань, бидэ тэдэниие һөөргэнь хотын бартаанууд хүрэтэр шахаабди. 24Тиихэдэмнай хотын хэрэм ханаһаа харбаашад маанадые харбажа, Үндэр түрэлтэ хаан, танай зарим зон хосороо, мүн танай зараса, хээт хүн Урияа гэгшэ алуулаа.

25Тиихэдэнь Давид элшэдэ хэлэбэ:

– Ши Ёһаабта иигэжэ дамжуула: «Һэлмэ гээшэ хэнииешье сабшажа магад. Энэ хэрэг тушаа һанаагаа бү зобогты. Хотын урдаһаа добтолгоёо бүри шангадхаажа, хотые һандаргаажа орхигты». Иигэжэ хэлэжэ, тэрэнэй урма зоригые бадарга.

26Урияа үбгэнэйнгөө алуулһан тухай һамганиинь дуулаад, нүхэр тухайгаа уйлан гашуудаба. 27Гашуудалай сагай үнгэрхэдэ, Давид хүниие эльгээжэ, тэрэ эхэнэрые гэртээ асаруулба. Тэрэнь һамганиинь боложо, тэрээндэ хүбүү түрөө һэн. Гэбэшье Давидай үйлэдэһэн хэрэг Эзэндэ[†] һайшаагдаагүй бэлэй.

#### 12


Гэмынь урдаа, гэмшэлынь хойноо

1Эзэн[†] Натаан лүндэншэниие[†] Давидта[†] эльгээбэ. Тэрэ Давидта ерэжэ, иимэ юумэ хөөрэбэ:

– Нэгэ хотодо хоёр хүн байдаг байгаа: нэгэнь баян, нүгөөдэнь үгытэй[+]. 2Баян хүниинь угаа олон хонин болон үхэр һүрэгтэй һэн. 3Харин үгытэйнь худалдан абажа тэжээһэн нэгэ бишыхан хурьганһаа бэшэ юушьегүй һэн ха. Хурьган тэрээнэйдэ үхибүүдтэйнь хамта үдэжэ, эдиһэн юумыень эдижэ, аягаһаань уужа, үбэртэнь унтажа, юрэдөө, тэрэ хүн өөрынгөө үхиндэл адляар тэрэниие һанадаг байгаа. 4Нэгэтэ баян хүнэйдэ аяншан ерэбэ. Тиихэдэнь тэрэ тэрээндэ эдеэ бэлдэхэдээ, өөрынгөө хони гү, али үхэр гаргахаяа харамнажа, ядуу хүнэй хурьга гаргажа, ерэһэн хүндэ эдеэ бэлдээ.

5Тиихэдэнь Давид тэрэ хүндэ ехэ уурлажа, Натаанда хэлэбэ:

– Эзэнэй урда тангаригланаб, энээние хэһэн хүн үхэхэ ёһотой! 6Тэрэ хүн хайрлаха сэдьхэлгүй. Иимэ хэрэг үйлэдэһэн ушарһаа тэрэ хүн хурьганай түлөө дүрбэ дахин ехэ түлбэри түлэхэ ёһотой[+].

7Натаан Давидта иигэжэ хэлэбэ:

– Ши болбол тэрэ хүн гээшэш! Израилиин Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхажа байна: «Би шамайе Израилиин хаанаар томилооб, Саулһаа[†] шамайе абарааб[+]. 8Би шамда хаанта ордон, һамгадыешни үгөөб, шамайе Израилиин болон Иудын хаан болгооб. Хэрбээ энээнэй багадаа һаань, Би шамда үшөө ехэ юумэ үгэхэ һэм. 9Теэд юундэ ши Минии үгэ тоонгүй, энэ муу юумэ хээбши? Хээт хүн Урияа гэгшые һэлмээр хюдааш, аммоонуудай һэлмээр усадхааш! Тэрэнэй һамгые өөрын һамган болгон абааш![+] 10Тиимэ ушарһаа одоо шинии уг удамһаа хэн нэгэн заабол хүндэ хороолгожо үхэдэг байха. Иимэ юумэн хэтэ мүнхэдөө үргэлжэлхэ. Юуб гэхэдэ, ши Намда хайхарамжагүйгөөр хандажа, хээт хүн Урияа гэгшын һамгые өөрын һамган болгон абаа бэлэйш. 11Үзөөрэй даа, шамда гай зоболон Би гэр бүлэһөөшни ушаруулхаб. Би шинии хараһаар байтар һамгадыешни абажа, дүтын хүндэш үгэхэб. Тэрэ гэгээн[†] сагаан үдэр шинии һамгадтай унтаха[+]. 12Ши иимэ юумэ нюусаар үйлэдөөш, харин Би бүхы Израилиин урда энээниие хэхэб». Эзэн иигэжэ айладхана.

13Давид Натаанда хэлэбэ:

– Би Эзэнэй урда нүгэлтэйб.[†]

– Эзэн шамайе хүлисөө. Ши үхэхэгүйш[+]. 14Харин энэ хэрэг хэжэ, Эзэниие тоогоогүй байһанайш түлөө шинии хүбүүн заабол гээгдэхэ, – гэжэ Натаан хэлэбэ. 15Иигээд Натаан гэр руугаа бусаа һэн.

Урияа гэгшын бэлбэһэн эхэнэрэй Давидһаа түрэһэн үхибүүе Эзэн дайража, тэрэ хүндэ үбшэндэ нэрбэгдэбэ. 16Давид тэрэ үхибүүнэй түлөө Бурханиие гуйн, масаг[†] барижа, газар дээрэ хэбтэн унтадаг болобо[+]. 17Эгээл ехэ түшэмэлнүүдынь тэрэниие газарһаа бодхоохо гэжэ дээрэнь зогсоодшье үзөө, теэд тэрэ бодобогүй, эдеэ хоолшье тэдэнтэй хамта барибагүй. 18Долоодохи үдэртэ үхибүүн һамшаба. Давидай түшэмэлнүүд үхибүүнэй гээгдэһэн тухай тэрээндэ хэлэхэеэ айжа байба. Юуб гэбэл, тэдэ хүүгэнэй үшөө амиды байха үедэ бидэ хааниие аргадахадамнай, тэрэ манай үгэ дуулаагүй бэлэйл. Мүнөө «Үхибүүн наһа бараа» гэжэ яагаад хэлэхэбибди даа? Тэрэ өөртөө ямар нэгэ муу юумэ хэжэ магад, – гэлсэжэ байба.

19Харин Давид зонойнгоо шэбэнэлдэхые обёороод, үхибүүнэй наһа бараһые ойлгобо. Тиигээд Давидай түшэмэлнүүдһээ:

– Үхибүүн наһа бараа гү? – гэжэ асуухада, тэдэ:

– Тиигээ, наһа бараа, – гэжэ хэлэбэ. 20Давид газарһаа бодожо, бэеэ угаажа, тоһо түрхеэд, хубсаһаа һэлгэбэ. Тэрэ Эзэнэй үргөөдэ орожо, мүргэбэ. Удаань гэртээ бусажа, хоол бэлдэхүүлжэ эдибэ. 21Тиихэдэнь түшэмэлнүүдынь асууба:

– Танай үйлэдэһэн энэ хэрэг ямар ушартай гээшэб? Үхибүүнэй амиды байхада та масаг барижа, уйлажа байгаат. Харин хүүгэнэй наһа барахада, та бодожо, эдеэ хоолдо ороолта.

22Давид харюусаба:

– Үхибүүнэй амиды байха үедэ би масаг барин, уйлажа байһамни «Эзэн намайе хайрлажа, үхибүүн амиды мэндэ үлэхэ аалам» гэжэ һанаһан ушарһаа бэлэй[+]. 23Теэд тэрэ гээгдээ. Би юундэ масаг барихабиб даа. Би тэрэниие дахин бусаажа шадаха аалби? Үгы! Би хэзээ нэгэтэ тэрээн руу ошохоб, харин тэрэ намда эрьен ерэхэгүй.


Соломоон мүндэлбэ

24Тиигээд Давид һамганайнгаа, Бат-Шээбын һанаа тэгшэрүүлжэ, тэрээнтэеэ унтаба. Тииһээр тэрэнь хүбүү түрэжэ, Соломоон[†] гэжэ нэрэ үгэбэ. Эзэн хүбүүндэ дурлажа,[+] 25лүндэншэн Натааные эльгээн, Едидаа[*] гэжэ нэрээр нэрлүүлбэ.


Давид Раббаае эзэлбэ

26[•]Раббаа гээшэ аммоонуудай ниислэл хото бэлэй. Ёһааб Раббаагай урдаһаа тулажа, тэрэниие эзэлэн абахаяа байба[+]. 27Тиигээд тэрэ Давидта элшэнэрые[†] эльгээн, иигэжэ хэлэхыень захиба:

– Раббаагай урдаһаа дайлажа, уһаар хангадаг газарнуудыень эзэлэн абааб. 28Минии энэ хотые эзэлэн абаа һаа, минии нэрэ алдаршаха болоно бшуу. Тиимэһээ та мүнөө үлэһэн зониие суглуулаад, хотын урдаһаа хотон хүреэнээр[†] зогсожо, эзэмдэгты.

29Давид бүхы зониие суглуулжа, Раббаа руу ошон, урдаһаань дайлан, хотые эзэмдээ һэн. 30Хаанайнь[*] толгойһоо титим тэрэ абаба. Титим хадаа нэгэ талаант алтаар бүтээгдэһэн, үнэтэ шулуутай бэлэй. Давид тэрэниие өөрынгөө толгой дээрэ табиба. Тэрэ мүн лэ угаа ехэ олзо хотоһоо гарган абаа һэн. 31Давид хотын улад зониие гаргажа абаашаад, тоосхоно хэдэг хүдэлмэридэ зараба. Хотые хюрөөгөөр, түмэр хурса зэмсэгээр, түмэр һүхөөр һандаргаба. Аммоонуудай бүхы хотонуудта тэрэ иимээр хандаа һэн. Энээнэй удаа Давид бүхы сэрэгтэеэ хамта Иерусалим[†] руу бусаа һэн.

#### 13


(1 Уг 20:1-3)


Амноон ба Тамаар

1Удаань иимэ юумэн болобо. Давидай[†] хүбүүн Абшалоом Тамаар нэрэтэй, сэбэр һайхан дүү басагантай байгаа. Давидай нүгөөдэ һамганайнь хүбүүн Амноон тэрээндэ дурлаба ха. 2Амноон үбшэлтэрөө Тамаар тухай һанаан үнөөн болодог болобо. Тамаар басаган үшөө байгаа, тиимэһээ тэрээндэ яажа дүтэлхэеэ тэрэ бэрхэшээжэ байба. 3Тэрэ нэгэ нүхэртэй һэн. Тэрэнь Давидай аха Шимаагай хүбүүн Ёнадааб бэлэй. Ёнадааб ехэ мэхэтэй байгаа[+]. 4Тэрэ Амноондо хэлэбэ:

– Хаанай хүбүүн байгаад, юундэ ши үдэрһөө үдэртэ туранхай боложол байнабши? Намда хэлэхэгүй юм гүш?

Амноон тэрээндэ харюусаба:

– Абшалоом ахынгаа дүү басаган Тамаарта дурлашооб.

5Тиихэдэнь Ёнадааб тэрээндэ иимэ юумэ дурадхаба:

– Орондоо хэбтэжэ, үбшэлһэн мэтэ хэбэр үзүүлэ. Эсэгынгээ шамайе эрьехэеэ ерэхэдэнь, тэрээндэ «Дүү басаган Тамаарые ерүүлжэ, минии хараһаар байтар эдеэ хоол намда бэлдүүлыт. Тамаарай гарһаа эдеэ барихаб» гэжэ хэлэ.

6Иигэжэ Амноон хэбтэжэ, үбшэлһэн мэтэ хэбэр үзүүлбэ.

Хаан тэрэниие эрьехэеэ ерэбэ. Амноон эсэгэдээ хэлэбэ:

– Дүү басаган Тамаарые ерүүлжэ, минии хараһаар байтар намда хэдэн бообо хүүлыт, намда тэрэнэй гарһаа эдихыем зүбшөөгыт.

7Тиихэдэнь хаан Тамаарай гэр руу хүниие ябуулжа:

– Амноон ахынгаа гэртэ ошожо, тэрээндэ эдеэ хоол хэжэ үгэ, – гэжэ хэлэхыень захяа һэн. 8Иигэжэ Тамаар Амноон ахынгаа гэртэ ерэбэ. Тэрэ хэбтэжэ байгаа. Тамаар талха абажа зуураад, хараһаар байтарнь бообо хэжэ, шанаба. 9Тэрэ тогоогоо абажа, эдеэ урдань табиба. Теэд Амноон эдихэеэ арсаба. Амноон иигэжэ хэлэбэ:

– Бултадаа эндэһээ гараг.

Бүхы зон тэндэһээ гараба. 10Тиихэдэнь Амноон Тамаарта хэлэбэ ха:

– Эдеэе унталгын таһалга руу абааша, би шинии гарһаа эдихэб.

Тамаар хэһэн бообонуудаа Амноон ахынгаа унталгын таһалга руу абаашаба. 11Урдань табихадань, Амноон тэрэниие саб тэбэреэд:

– Намтай хэбтэ, – гээ бэлэй. 12Теэд Тамаар тэрээндэ хэлэбэ:

– Үгы, ахай, тиигэжэ болохогүй. Намайе бү доромжологты. Израильда[†] иимэ юумэ хэдэггүй бшуу. Иимэ муухай юумэ бү хэгты[+]. 13Бишье иигэжэ бузарлагдаад хайшаа ошохобиб? Ташье Израильда ухаагүй зоной нэгэн мэтэ тоологдодог болохот. Хаантай хөөрэлдыт даа. Тэрэ намайе танда үгэхэеэ арсахагүй байха.

14Теэд Амноон тэрэнэй үгые дуулабагүй. Үлүү хүсэтэй байһан тула тэрэниие хүсөөр эдлэбэ.

15Удаань Амноон тэрэниие угаа ехээр үзэн ядажа эхилбэ. Тэрэ үээн ядалгань тэрээндэ дуратайһаа булюу ехэ байгаа бэлэй. Амноон тэрээндэ хандаба:

– Бодоод, тонило!

16Харин Тамаарай тэрээндэ:

– Үгы. Намайе үлдэхэ гээшэ танай намда хэһэн муу хэрэгһээ бүри муу юумэн, – гэжэ хэлэбэшье, тэрэ үгыень дуулабагүй. 17Тиигээд Амноон залуу зарасаяа дуудан, иигэжэ захирба:

– Энээниие намһаа үлдэжэ гаргаад, үүдээ шэбхэдэ.

Амнооной зараса захиралтыень дүүргээ һэн. 18Тамаар үнгэтэ ута хубсаһа үмдэнхэй бэлэй. Хаанай хадамда гараадүй басагад иимэ хубсаһа үмдэдэг байгаа. 19Тамаар толгой дээрээ үнэһэ адхан, үнгэтэ хубсаһаяа урижа, нюураа гараараа бүглэн, шангаар уйлан ябаба. 20Тэрэнэй аха Абшалоом:

– Амноон ахашни шамтай хамта байгаа гү? Дүүхэймни, мүнөө дуугүй байгыш даа. Тэрэ шинии аха бшуу даа. Энээниие зүрхэ сэдьхэлдээ хадагалжа бү бай, – гэбэ. Иигэжэ Тамаар Абшалоом ахынгаа гэртэ һүр һүлдэгүй, гансаардан ажаһуугаа бэлэй.

21Давид хаан эдэ бүхы хэрэг тушаа дуулаад, ехэ уурлаба. 22Харин Абшалоом Амноондо һайн, муушье юумэ хэлээгүй. Дүү басаган Тамаарые хүсөөр эдлэһэндэнь тэрэ Амнооные үзэн ядадаг болоо һэн.


Абшалоом үһөөгөө абана

23Тэрээнһээ хойшо хоёр жэл үнгэрөө. Абшалоом Эпрааим хотын хажуудахи Бааһал-Хацоорто хонидой нооһо хайшалалгын баяр хэжэ, хаанай бүхы хүбүүдые уриба. 24Абшалоом хааниие бараалхан, иигэжэ уриба:

– Танай богоол болохо би хонидой нооһо хиргаха баяр хэжэ байнаб. Та түшэмэлнүүдтэйгээ хамта ерэжэ, баяр ёһололдо хабаадыт.

25Теэд хаан Абшалоомдо харюусаба:

– Үгы даа, хүбүүмни, маанадай булта ябаһанай хэрэггүй. Шамда дарамта болохобди.

Хэдышье Абшалоомой гуйгаа хадань, хаан ошобогүй, харин тэрэниие юрөөбэ. 26Тиихэдэнь Абшалоом иигэжэ хэлэбэ:

– Тиигэбэл, минии аха Амноон бидэнтэй хамта ошог лэ.

– Юундэ тэрэ шамтай ошохо юм? – гэжэ хаан асууба. 27Гэбэшье Абшалоомой гуйхадань, Амнооные болон өөрынгөө бүхы хүбүүдые тэрээнтэй хамта тэрэ ябуулба.

28Абшалоом зарасанартаа захирба:

– Анхарагты! Амнооной үзэмэй дараһан архи уужа, хүхижэ эхилхэдэнь, би таанарта «Амнооные хюдагты» гэхэб. Тиихэдэм тэрэниие алагты. Бү айгты. Би өөрөө таанарта захиржа байна ха юмбиб. Бү айгты, зоригтой байгты!

29Абшалоомой зарасанар захирһанайнь ёһоор Амнооные алаба. Тиихэдэнь хаанай бүхы хүбүүд өөр өөрынгөө луус унаад, тэрьедэбэ.

30Тэдэнэй үшөө аян замдаа ябажа байха үедэ Давидта иимэ мэдээн дуулдаба:

– Абшалоом хаанай бүхы хүбүүдые алаа, хэнииньшье амиды үлөөгүй.

31Тиихэдэнь хаан бодожо, хубсаһаа урин, газарта унаа бэлэй. Тэрэнэй хажууда байһан бүхы зарасанарынь мүн лэ хубсаһаяа уриба[+]. 32Теэд Давидай аха Шимаагай хүбүүн Ёнадааб иигэжэ хэлэбэ:

– Хаанай хүбүүд бултадаа алуулба гэжэ та бү һанагты. Амноон лэ алуулаа. Ушар юуб гэхэдэ, дүү басаган Тамаарыень Амнооной доромжолһон үдэрһөө хойшо Абшалоом иимэ һанаатай байгаа[+]. 33Тиимэһээ одоо «Хаанай бүхы хүбүүд алуулба» гэжэ һанаата боложо бү байгты, эзэн[†] хаамни. Гансал Амноон гээгдээ.

34Абшалоом тиигэһээр байтар тэрьедээ бэлэй.

Тэрэ үедэ харуулшан хүбүүнэй обёорходо, хадын ташалангаар олон зон буужа ябаба. Тэрэ хаанда энээн тушаа дуулгаба. 35Ёнадааб хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Харагты, эдэ танай хүбүүд ерэжэ ябана. Минии хэлэһэнэй ёһоор лэ болобо.

36Тэрэнэй дуугарамсаарнь лэ хаанай хүбүүд ерэжэ, шанга гэгшээр уйлалдаба. Хаан болон тэрэнэй бүхы түшэмэлнүүдшье мүн лэ шангаар бархиралдаа бэлэй.

37-38Абшалоом тэрьедэн, Гэшүүрэй хаан, Аммиһүүдэй хүбүүн Талмай руу ошоо һэн. Тэрэ тэндэ гурбан жэлэй туршада байгаа. Давид Амноон хүбүүнэйнгөө хойноһоо үни удаан сагта гашуудабашье,[+] 39гашуудахаяа болижо, уур сухалынь бууража, Абшалоомой хойноһоо мүрдэн гарабагүй.

#### 14


Абшалоомые бусааха талаар Ёһааб оролдоно

1Хаанай Абшалоомые үгылжэ эхилһэн тухай Цэруяагай хүбүүн Ёһааб ойлгобо. 2Тиигээд Ёһааб Тэкооһа руу хүниие ябуулжа, тэндэһээ ухаатай сэсэн эхэнэрые асаруулжа, тэрээндэ иигэжэ захиба:

– Ши уйлан гашуудажа байһан хүнэй хэбэр үзүүлжэ, гай гашуудалай үедэ үмдэдэг хубсаһа үмдэ. Бэедээ тоһо түрхингүй, наһа бараһан хүнэй хойноһоо олон үдэр гашуудажа байһан эхэнэр шэнги хэбэр үзүүлэ[+]. 3Удаань хаанда ошожо, минии энэ мүнөө зааха үгэнүүдые хэлэ.

Тиигээд Ёһааб тэрэ эхэнэртэ хэлэхэ үгэнүүдыень заажа үгэбэ.

4Тэкооһагай эхэнэр хаанда ошожо, һүгэдэн газарта унажа, иигэжэ хандаба:

– Туһалжа хайрлыт, Үндэр түрэлтэ хаан![+]

5Хаан тэрээнһээ асууба:

– Юун болооб?

– Би бэлбэһэн эхэнэрби, үбгэмни наһа баранхай. 6Би хоёр хүбүүтэй бэлэйб. Тэдэ хоёр хээрэ талада наншалдажа, тэдэниие болюулха хүн байгаагүй. Тиигээд нэгэнь нүгөөдэеэ хюдан алаба. 7Мүнөө бүхы түрэлхид минии урдаһаа тулажа, «ахаяа алаһан хүниие бидэндэ үгэ. Алаһан ахынь түлөө тэрэниие алахамнай» гэлдэнэ. Тэдэ иигэжэ минии ори гансахан ошо унтаргаажа, газар дээрэ үбгэнэймни нэрыешье, уг удамыеньшье үлөөхэгүйнь, – гэжэ тэрэ эхэнэр хэлэбэ.

8Тиихэдэнь хаан эхэнэртэ иигэжэ хэлэбэ:

– Гэртээ буса. Шам тухай зарлиг буулгажа, туһалхаб.

9Тэкооһагай эхэнэр харюудань иигэжэ хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ хаан, гэм зэмэнь намда болон минии гэр бүлэ дээрэ буухань болтогой.[†] Харин хаан болон тэрэнэй гэр бүлэ гэмгүй[+].

10Иихэдэнь хаан тэрээндэ хэлэбэ:

– Шинии урдаһаа һөөргэдэһэн хүниие намда асараарай. Тэрэ бэшэ шамайе гомдохоохогүй.

11Тэрэ эхэнэр иигэжэ хэлэбэ ха:

– Хаан, шуһанай түлөө үһөөгөө абагшадай олошорхогүйн тула та өөрын Эзэн[†] Бурханай[†] нэрээр тангариглыт. Тиихэдэтнай минии хүбүүе һалгаахагүйл.

– Эзэнэй урда тангаригланаб, хүбүүнтэйшни ямаршье муу юумэн болохогүй! – гэжэ хаан хэлэбэ[+]. 12Тиихэдэнь тэрэ эхэнэр иигэжэ хандаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Үшөө нэгэ юумэ танда хэлэхыемни зүбшөөгыт.

13– Хэлэ! – гэбэ хаан.

– Юундэ та Бурханай арадай урдаһаа иимэ буруу юумэ хэнэбта? Эдэ үгэнүүдые хэлэхэдээ, та өөрыгөө гэмтэй хүн болгоот. Юуб гэхэдэ, үлдэһэн өөрынгөө хүбүүе гэртэнь бусаанагүйт. 14Бидэ бултадаа наһа барахабди, газарта адхагдаад, дахин суглуулжа шадахаар бэшэ уһан мэтэ болохобди. Буйсадуулһан хүниие гэртэнь бусааха арга зам ологшые Бурхан хэһээхэгүйл[+]. 15Мүнөө хадаа, Үндэр түрэлтэ хаан, энэ хэрэгые хэлэхэеэ танда юундэ ерээбиб гэхэдэ, түрэлэй зон намайе айлгаа. Тиихэдэнь би «Хаантай хөөрэлдэхэм, минии хэлэһээр тэрэ хэжэ магад. 16Тэрэ намайе шагнажа, намайе болон хүбүүемни Бурханай угай зөөриһөө таһалан усадхахаа һанаһан зонһоо абарха» гэжэ һанаа бэлэйб. 17Танай тангариг намайе абарха гэжэ досоогоо һанааб. Юуб гэхэдэ, Үндэр түрэлтэ хаан Бурханай элшэ[†] мэтэ, һайн, мууе илгаруулдаг. Эзэн Бурхантнай тантай хамта оршохонь болтогой! – гэжэ тэрэ эхэнэр хэлэбэ[+].

18– Минии асууһан асуудалда үнэн сэхээр харюусыш, – гэбэ хаан.

– Үндэр түрэлтэ хаан, асуугты, – гэжэ тэрэ эхэнэр хэлэбэ ха.

19– Эдэ бүгэдые хэлэхые шамда Ёһааб захираа гү? – гэжэ хаанай асуухада, эхэнэр харюусаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан, танай амиды мэндэ байһандал, энэ тон тиимэл даа, та зүбөөр таабат. Танай зараса Ёһааб эдэ бүгэдые хэхыемни, эдэ үгэнүүдые танда хэлэхыемни захираа. 20Хэрэгые танай зүбөөр ойлгохын тула тэрэ иимэ арга хэрэглээ. Үндэр түрэлтэ хаан, та Бурханай Эльгээмэл мэтэ сэсэн мэргэнта, газар дээрэхи юумэ бултыень мэдэнэт[+].

21Тиихэдэнь хаан Ёһаабта хэлэбэ:

– Зай, би шинии хэлэһээр хэхэ гэжэ шиидээб. Ши ошожо, Абшалоом хүбүүем бусаагыш.

22Ёһааб газарта унан мүргэн хэлэбэ:

– Бурхан таниие буян хэшэгтээ[†] хүртөөг, Үндэр түрэлтэ хаан! Танай намда талархажа байһые би мүнөө мэдэжэ байнаб, юуб гэхэдэ, та минии гуйлтые дүүргэбэт.

23Тиигээд Ёһааб Гэшүүр руу ябажа, Абшалоомые Иерусалим[†] руу асарба[+]. 24Харин хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэниие гэртэнь абааша. Нюураа намда бү харуулаг.

Иигэжэ Абшалоом өөрынгөө гэртэ ажаһуужа, хааниие бараалхаха эрхэгүй байгаа бэлэй.


Абшалоом Давидтай эблэрбэ

25Бүхы Израиль[†] соо хаанашье Абшалоомтой адли тиимэ һайхан гэжэ магтуулха хүн байгаагүй. Толгойһоо хүлэй ула хүрэтэр тэрээндэ өө мөө үгы һэн. 26Тэрэ угаа үдхэн үһэтэй бэлэй. Хүндэ, дарадаг байһан ушарһаань тэрэ жэл бүри үһэеэ хюһуулдаг һэн. Хюһуулаад, хаанай хэмжүүрээр хэмжэхэдэнь, үһэниинь хоёр зуун шээкэл татадаг байгаа. 27Абшалоом гурбан хүбүүтэй, нэгэ басагатай бэлэй. Басаганайнь нэрэ Тамаар, тэрэ сэбэр һайхан һэн[+].

28Абшалоом Иерусалимда хоёр жэл соо ажаһуухадаа хаантай нэгэшье удаа уулзаагүй. 29Тэрэ Ёһаабые хаан руу эльгээхэеэ тэрээн руу хүниие ябуулба, теэд Ёһааб ерэбэгүй. Хоёрдохёо хүниие эльгээхэдэнь, тэрэ мүн лэ ерэбэгүй. 30Тиихэдэнь Абшалоом зарасанартаа иигэжэ хэлэбэ:

– Харана гүт, Ёһаабай таряалангай минии таряаланай хажууда байхые. Тэндэ ешмээн таряатай. Ошожо, тэрэнииень галдан шатаагты.

Зарасанарынь Ёһаабай таряаландань гал табиба. 31Ёһааб Абшалоомой гэртэ ерэжэ, асууба:

– Зарасанаршни юундэ минии таряалангые галдан шатаагааб?!

32Абшалоом харюусаба:

– Би шинии хойноһоо эльгээгээ һэм. Шамайе намда ерэхыешни гуйгаа бэлэйб. Шамайе хаанда эльгээжэ, юундэ намайе Гэшүүрһээ бусааһыень асуухаяа һанаа һэм. Хааниие харанагүйб, тиимэһээ тэндэ үлэһэмни намда дээрэ һэн ха. Би хааниие бараалхахаа һананаб! Гэм зэмэтэй һаамни, тэрэ намайе алаг лэ![+]

33Иигэжэ Ёһааб хаанда ошожо, Абшалоомой хэлэһые тэрээндэ хөөрэбэ. Тиихэдэнь хаан Абшалоомые дуудаба. Абшалоом хааниие бараалхажа, газарта унан урдань мүргөө һэн. Хаан тэрэниие таалаа бэлэй.

#### 15


Тэжээһэн буруун тэргэ эбдэхэ

1Тэрэнэй удаа Абшалоом өөртөө моридтой дайшалхы тэргэ,[†] табин хүнһөө бүридэһэн харуултай болобо[+]. 2Тэрэ эртэ үглөөгүүр бодожо, хотын хаалгануудай хажуудахи харгы дээрэ зогсодог байба. Зарга хэрэгтэй хэн нэгэнэй хаанда мүргэн шүүбэрилүүлхэеэ ерэжэ ябабал, Абшалоом тэрэниие дуудажа, иигэжэ асуудаг һэн:

– Ши хаанаһаабши?

– Израилиин тэрэ обогһооб, – гэжэ тэрэ хүнэй харюусахадань,[+] 3Абшалоом тэрээндэ иигэжэ хэлэдэг байгаа:

– Харыш даа, шинии хэрэг һайн, зүб байна. Харин хаанай зүгһөө шамайе шагнаха хүн байхагүй.

4Үшөө нэмэн тэрэ иигэдэг һэн: – Оо, намайе энэ уласай зарга шүүгшээр томилоо гээшэ һаань, зарга хэрэгтэй хүн бүхэн намда ерэжэ, би тэдэние зүбөөр шүүбэрилдэг байха һэм![+]

5Хэн нэгэнэй тэрээндэ дүтэлжэ, һүгэдэн мүргэхэ гэбэл, тэрэ тэбэрин тааладаг һэн. 6Үнэн зүбые бэдэрэн хаанда ерэһэн хүн бүхэндэ Абшалоом иимээр хандадаг байгаа. Иигэжэ тэрэ Израилиин зоной зүрхэ сэдьхэлые татадаг болобо.

7Дүрбэн[*] жэлэй үнгэрһэнэй удаа Абшалоом хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэндэ[†] үргэһэн тангаригаа минии бэелүүлхын тула намайе Хэброон руу табиит. 8Танай богоол болохо би Араамай Гэшүүртэ байхадаа, «хэрбээ Эзэнэй намайе үнэхөөр Иерусалим[†] руу бусаагаа һаань, би Эзэндэ үргэл хэхэб» гэжэ тангариглаа һэм[+].

9Хаан тэрээндэ харюусаба:

– Амар амгалан ябаарай даа.

Иигэжэ тэрэ Хэброон руу ошобо. 10Абшалоом Израилиин бүхы обог аймагуудаар тагнуулшадые эльгээжэ, иигэжэ захиба:

– Эбэр бүреэгэй абяа дуулахадаа, таанар «Абшалоом Хэброоной хаан болоо!» гэжэ хашхаралдаарайгты.

11Абшалоомтой хамта хоёр зуун хүн Иерусалимһаа гаран ошоо һэн. Тэдэ юушье боложо байһыень мэдээгүй, уригдаад лэ ошоһон зон бэлэй. 12Абшалоом үргэл хэхэдээ хүниие ябуулжа, Давидай[†] зүбшэгшэ Ахитоопэлые Гилоо хотоһоонь дуудажа асаруулба. Иигэжэ шанга нюуса хэлсээн[†] байгуулагдажа, Абшалоомтой нэгэдэн ниилэхэ зоной тоо олон боложол байгаа бэлэй[+].


Давид Иерусалимһаа тэрьедэбэ

13Тиихэдэ Давидта мэдээ асарагша нэгэн ерэжэ, иигэжэ дуулгаба:

– Израильшууд[†] Абшалоомой тала баряад байна[+].

14Тиихэдэнь Давид Иерусалимда өөртэйнь хамта байһан бүхы түшэмэлнүүдтээ иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрьедэхэ ёһотойбди. Үгы һаа, Абшалоомдо бултадаа алуулхабди. Түргэлэе! Тэрэнэй маанадые баряадүй, гай ушаруулан, зониие һэлмээр сабшан усадхаадүйдэнь гаран ошоё[+].

15Тэдэнь хаанда харюусаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Танай хэлэһээр лэ бүхы юумэ хэхэбди.

16Хаан гаража, тэрэнэй хойноһоо гэр бүлэнь, бүхы түшэмэлнүүдынь дахан ошобо. Харин гэрээ һахюулан, хаан арбан бага һамгадаа үлөөбэ[+].

17Хаан болон тэрэнэй бүхы зон хотоһоо гаран ябажа, Бэт-Мэрхаада тогтобо. 18Хамаг түшэмэлнүүд хажуудань зогсобо. Бэеыень аршалаашад бултадаа, хэрээдүүд ба пэлидүүд бултадаа, мүн хаантай хамта Гаатһаа ерэһэн зургаан зуун хүн бүгэдэ хаанай урдуур жагсаалаар ябан үнгэрбэ[+]. 19Хаан гаадуудай удамаршан Иттайда иигэжэ хэлэбэ:

– Ши юундэ бидэнтэй хамта ябанабши? Хари хүн ха юмши, өөрынгөө газарһаа үлдүүлэнхэйш. Бусажа, нүгөөдэ хаантай хамта үлэ. 20Ши һаял бидэндэ ерээш. Тиигээд хаагууршье ябахаяа мэдэхэгүй аад, би шамайе мүнөө намтай яба гэжэ баадхаха аалби? Ши өөрынгөө нютаг зониие абаад буса. Үршөөл хайратай, сэхэ сэбэр ябахатнай болтогой![†]

21Иттай хаанда харюусаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Эзэнэй нэрээр тангаригланаб: танай амидышье, нүгшөөдшье, хаанашье байгаа хадатнай би тэндэл байхаб![+]

22Тиимэһээ Давид Иттайда хэлэбэ:

– Тиигээ һаа, ошоё.

Иигээд гаадай Иттай, тэрэнэй бүхы зониинь үхи хүүгэдтэеэ хамта ошобо. 23Нютагаа орхин ошожо ябахадаа бүхы зон шангаар бархиралдан ябаа. Хаан Кидроон горхо гаталха гарасын хажууда байгаа. Бүхы арад зон сүл губи тээшэ замаар шэглэн ябаа[+].

24Цадоок болон тэрээнтэй байһан бүхы левидүүд[†] Бурханай[†] хэлсээнэй ханзые абажа ябаа. Тэдэ тус ханзые буулган табиба[*]. Бүхы зоной Иерусалимһаа гаратар Абиатаар үргэл хэжэ байгаа[*][+]. 25Хаан Цадоогто хэлэбэ:

– Бурханай ханзые хото руу бусаан абааша. Эзэнэй үршөөл хайрада хүртөө гээшэ һаам, Тэрэ намайе дахин бусаажа, Өөрыгөө болон оршодог газараа үзүүлхэ. 26Харин Тэрэнэй намайе үршөөгөөгүй гээшэ һаань, яахаб, Тэрэ намда һанаһаараа юумэ хүүжэн[+]. 27Хаан үшөө тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хара даа, өөрынгөө хүбүүн Ахимаац болон Абиатаарай хүбүүн Ёнатааниие аба. Хоюулаа хүбүүдтэеэ хамта амгалан тайбан хото руу бусагты[+]. 28Таанадһаа мэдээнэй ерэтэр би сүл губида, Иордан[†] голой гарасын дэргэдэ хүлеэн тогтохоб.

29Цадоок болон Абиатаар Бурханай ханзые Иерусалим руу бусаажа, тэндээ үлэбэ.

30Давид Элеон хада[†] өөдэ үгсэхэдөө, толгойгоо бүглэн, уйлан, хүл нюсэгэн ябаба. Мүн тэрээнтэй хамта байһан бүхы зон толгойгоо бүглэн, уйлан ябаа һэн[+]. 31Хэн нэгэнэй Давидта:

– Абшалоомтой нюуса хэлсээ хэгшэдэй дунда Ахитоопэл байна, – гэжэ хэлэхэдэнь, Давид:

– Эзэн, Ахитоопэлэй зүблөөе ухаа удхагүй болгожо үгыт гэжэ би зальбарнаб, – гэбэ[+]. 32Бурханда мүргэдэг газар болоһон хадын оройдо Давидай гараха үедэ хубсаһаа уринхай, толгой дээрээ шорой адхаһан архэй хүн Хушай урдаһаань ерэжэ ябаба[+]. 33Давид тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбээ ши намтай ябабал, намда дарамта болохош[+]. 34Харин хото руу бусабал, Абшалоомдо «Хаан, би танай зарасаб. Урдань эсэгынтнай зараса байгааб, мүнөө танай зарасаб» гэжэ хэлээрэй, Ахитоопэлэй зүблөөе туһагүй болгожо шадахаш[+]. 35Тэндэ санаартад Цадоок болон Абиатаар шамтай хамта байха. Хаанай ордон соо дуулаһан лэ юумэеэ тэдээндэ хөөрөөрэй. 36Цадоогой хүбүүн Ахимаац болон Абиатаарай хүбүүн Ёнатаан тэдэнтэй хамта байха. Дуулаһан юумыетнай тэдэ намда дамжуулха[+].

37Тиигээд Давидай нүхэр Хушай хото руу ошобо. Тэрэ үедэ Абшалоомшье Иерусалим руу ерэжэ байгаа бэлэй[+].

#### 16


Давид ба Цибаа

1Давид[†] хадын оройһоо нэгэ бага уруудан ябахадаа, Мэпибоошэдой зараса Цибаатай уулзаба. Тэрэ ашаа тээһэн хоёр элжэгэтэй, тэдээн дээрээ хоёр зуун хүбэриг хилээмэн, зуун багса хатааһан үзэм, зуун багса инжир,[†] нэгэ тулам үзэмэй дараһан архи ашаһан ябаа[+]. 2Хаанай Цибааһаа:

– Яахаяа эдэ бүгэдые абаад ябанабши? – гэжэ асуухада, Цибаа иигэжэ харюусаба:

– Элжэгэнүүд хаанай гэр бүлын унаа, хилээмэн болон жэмэс зоной эдихэ хоол, үзэмэй дараһан архи хадаа элһэн сүл губида эсэһэн зоной ууха ундан болохо юм[+].

3– Эзэнэйшни[†] хүбүүн хаана байнаб? – гэжэ хаан асууба ха.

– Тэрэ Иерусалимда[†] үлөө, «мүнөө израильшууд[†] үбгэ эсэгымни хаан түрые намда бусааха» гэжэ хэлэнэ, – гэбэ Цибаа[+].

4Тиихэдэнь хаан Цибаада иигэжэ хэлэбэ:

– Мэпибоошэдой хамаг юумэн мүнөө шинии.

– Үндэр түрэлтэ хаан, би танай үнэн зарасаб, үршөөл хайратнай хододоо намтай байхань болтогой![†] – гэжэ Цибаа хэлэжэ, доро дохибо.


Давид ба Шимэй

5Давид хаанай Бахуриимдэ хүрэжэ ерэхэдэ, Саулай[†] түрэлэй нэгэ хүн гаража ерэбэ. Тэрэ Гэраагай хүбүүн Шимэй бэлэй. Тэрэ хараал[†] шэрээл табижа ябаба. 6Хаан руу, мүн хааниие баруун, зүүн талаһаа тойроод байһан түшэмэлнүүд руунь тэрэ шулуу шэдэжэ байгаа һэн. 7Шимэй:

– Тонило, тонило! Алууршан! Хаатаржаан! 8Саулай гэр бүлын шуһа урдахуулһанайш түлөө Эзэн шамайе хэһээжэ байна. Ши Саулай хаан шэрээ буляажа абааш. Тиимэһээл Эзэн хаан шэрээе шамһаа шэлжүүлэн, Абшалоом хүбүүндэшни үгэбэ. Алууршан байһандашнил эдэ бүхы гай гасалан шамтай ушарна, – гэжэ харааба. 9Цэруяа эхэтэй Абишай:

– Энэ үхэһэн нохой яахадаа минии эзэн хааниие харааха болооб? Ошожо, тэрэнэй толгой таһа татахые намда зүбшөөгыт, – гэбэ ха[+]. 10Хаан:

– Цэруяагай хүбүүд, таанад яанабта? Хэрбээ Эзэнэй тэрээндэ «Давидые хараа» гэжэ хэлээ хадань, тэрэ харааһан болобол, хэн тэрээндэ «Ши юундэ иинэбши?» гэжэ хэлэхэ юм? – гэбэ[+]. 11Тиигээд Давид Абишай болон бүхы түшэмэлнүүдтээ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии түрэһэн хүбүүнэй намайе алаха гэжэ байгаа хадань энэ бэньямиин хүнэй тиихэньшье бүри ехэ шалтагаантай юм бэшэ гү? Орхигты тэрэниие! Эзэн тэрээндэ захираа, тэрэ хараажал байг. 12Эзэн минии доромжолуулагдажа байһые хаража, тэрэнэй хараалай орондо намда һайн һайханиие хэжэ магад.

13Давид болон тэрэнэй зон өөрын харгы замаар саашалжа, Шимэй тэдэнэй хойноһоо, хадын ташалангаар гэшхэлэн, тэрэниие хараажа, шулуу шэдэжэ, шорой сасажа ябаа һэн. 14Хаан өөрынгөө зонтой хамта Иордан[†] руу[*] ерэбэ. Тэдэ эсэжэ ядарһан тула тэндэ амараа һэн.


Абшалоом Иерусалимда ерэбэ

15Абшалоом болон бүхы Израилиин сэрэг Иерусалим хото руу ерэбэ. Ахитоопэлшье тэрээнтэй хамта ерээ һэн. 16Давидай нүхэр Хушай гэдэг архэй хүн Абшалоомдо ерэжэ, иигэжэ хандаба:

– Хаан мандатугай! Хаан мандатугай![+] 17Абшалоом Хушайһаа асууба:

– Нүхэртөө шинии үнэн сэхэ байгаашашни энэ гээшэ гү? Юундэ ши нүхэртэеэ хамта ябаагүйбши?

18Хушай Абшалоомдо харюусаба:

– Үгы. Эзэн болон энэ арад түмэн, бүхы израильшууд хэниие шэлэн һунганаб, би тэрэнэй боложо, тэрээнтэй хамта байхаб. Би тантайб. 19Тиигээдшье би хэндэ бэшэ алба хэхэбиб даа. Урдань танай эсэгэдэ алба хэдэг бэлэйб, мүнөө хүбүүндэнь хэхэ ёһотойб.

20Нэгэ хэды болоод Абшалоом Ахитоопэлһээ асууба:

– Зүбшэл хэлэгты. Яаха болонобибди?

21Ахитоопэл харюусаба:

– Гэрээ һахюулхаар эсэгынгээ үлөөһэн бага һамгадтай унтагты. Таниие эсэгэдээ үзэн ядуулхаар юумэ хэһыетнай, үнэхөөр дайсаниинь болоһыетнай бүхы Израиль дуулажа, танай тала баригшад бүри ехээр таниие дэмжэжэ эхилхэ[+].

22Иигээд Абшалоомдо ордоной хушалта дээрэ майхан татагдаба, тэрэ тиишээ орон, эсэгынгээ бага һамгадтай унтаба. Хамаг Израиль энээниие хараа һэн[+].

23Тэрэ сагта Ахитоопэлэй зүбшэлнүүд Бурханһаа[†] зүбшэл асуужа байһандал тоологдодог байгаа. Тэдэ Давидташье, Абшалоомдошье ехэ сэнтэй бэлэй.

#### 17


Хушай үүргэеэ дүүргэбэ

1Ахитоопэл Абшалоомдо иигэжэ хэлэбэ:

– Арбан хоёр мянган хүниие шэлэжэ абаад, энэ һүни Давидые[†] нэхэн ошохыемни зүбшөөгыт. 2Тэрэнэй эсэжэ, тэнхээ алдаад байха үедэнь би добтолжо, тэрэниие айлгахаб. Тиихэдэм тэрээнтэй байһан бүхы сэрэг зон зугадаха. Харин би гансал хааниие алахаб. 3Бүхы сэрэгые танда бусаан асархаб. Та гансал хүниие – Давидые алахаяа һанана ха юмта, тэрэнэй гээгдэхэдэнь, хамаг сэрэг амгалан тайбан бусаха.

4Энэнь Абшалоомдо болон Израилиин бүхы удамаршадта[†] һайшаагдаба.

5Гэбэшье Абшалоом иигэжэ хэлэбэ:

– Хушай гэдэг архэй хүниие мүн лэ дуудагты. Тэрэнэй юун гэжэ хэлэхыень шагная[+].

6Хушай Абшалоомдо ерэбэ. Абшалоом тэрээндэ Ахитоопэлэй дурадхалые хөөрэжэ, иигэжэ асууба:

– Ахитоопэлэй зүбшэл заабари иимэ. Бидэ тэрэнэй үгөөр болохо гүбди, али үгы гү? Хэрбээ «үгы» гээ һаа, өөрынгөө һанамжа хэлэ.

7Хушай Абшалоомдо харюусаба:

– Энэ удаа Ахитоопэлэй зүбшэл заабари таарахагүй. 8Хээрэ талада гүлгэдөө буляалгаһан эмэ баабгайдал адли эсэгэтнай болон зониинь дошхон, зоригтой эрэшүүл гэдэгые та мэдэнэт. Танай эсэгэ дайнда мэргэшэһэн хүн, тэрэ сэрэгтэеэ хамта хоножо байхагүй[+]. 9Мүнөө ямар нэгэ агы нүхэндэ гү, али ондоо тээ тэрэ хорожо байһан байха. Хэрбээ түрүүшын лэ байлдаанда танай сэрэг хороолгожо эхилээ һаань, энээниие дуулаһан зон «Абшалоомой сэрэг бута сохюулаа!» гэлдэхэ. 10Тиигэбэл, арсаландал адли зоригтой хүнэйшье зоригынь мохохол. Юуб гэбэл, танай эсэгын зоригтойнь, тэрэниие дахаад ябаһан зоной эрэлхэгынь бүхы Израильда[†] мэдээжэ. 11Тиимэһээ оронойнгоо нэгэ талаһаа нүгөө хүрэтэр, Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр далайн эрьедэхи элһэн мэтэ үй олон израильшуудые бултыень суглуулжа, та өөрөө тулалдаанда тэдэниие хүтэлэгты гэжэ би зүбшэл заабари үгэхэ байнаб[+]. 12Давидай хаанашье байгаа һаань, бидэ тэрээндэ добтолхобди. Шүүдэрэй газарта унадаг мэтэ бидэ тэрээн дээрэ нэмэрэн буужа, тэдэнэй нэгэньшье амиды үлэхэгүй. 13Хэрбээ тэрэнэй али нэгэн хото руу орон хоргодоо һаань, манай зон тэрэ хото руу аргамжануудые асаржа, нэгэшье шулуунай үгы болотор тэрэ хотые[*] хүнды хүрэтэр доошонь шэрэхэбди.

14Абшалоом болон бүхы израильшууд иигэжэ хэлсэбэ:

– Хушай гэдэг архэй хүнэй зүбшэл Ахитоопэлэй үгэһэн зүбшэлһөө дээрэ.

Тэдэ иигэжэ юундэ шиидээб гэхэдэ, Эзэн[†] Абшалоомдо гай тодхор ушаруулхын тула Ахитоопэлэй һайн зүбшэл заабари хараада абтахагүй гэжэ шиидэһэн байгаа[+].


Давид һэргылэгдэн тэрьедэбэ

15Абшалоомдо болон Израилиин удамаршадта ямар зүбшэл заабари өөрөө үгэһэнөө, Ахитоопэлэй тэдээндэ ямар зүбшэл үгэһые Хушай санаартад Цадоок ба Абиатаарта хөөрэбэ. 16Тэрэ тэдээндэ иигэжэ захиба:

– Мүнөө угаа яаралтайгаар хүниие эльгээжэ, Давидта «Энэ һүни элһэн сүл губиин хажуудахи голой гараса дээрэ бү хоногты, яагаашье һаа, Иордан[†] голые гаталан гарагты. Тиигэбэл та сэрэгтэеэ хамта хосорхогүйт» гэжэ дуулгыт.

17Санаартадай хүбүүд Ёнатаан болон Ахимаац Рогээл гэдэг худагай хажууда хүлеэжэ байгаа. Тэдэ Иерусалим[†] руу орожо, бэеэ харуулхаяа һанаагүй. Тиимэһээнь шэбэгшэ эхэнэр тэдээндэ ошожо дуулгаба. Тиихэдэнь тэдэ Давид хаанда ошожо хэлэхэ ёһотой бэлэй[+].

18Теэд нэгэ залуу хүбүүн тэдэниие хараад, Абшалоомдо дамжуулан дуулгаа һэн. Тэдэ хоюулаа түргөөр хоргодожо, Бахуриим руу нэгэ хүнэй гэртэ ерэбэ. Хорёо соонь худаг байгаа, тиигээд тэдэ хоёр доошоо худаг руу бууба. 19Гэрэй эзэнэй һамган нэмэргэ бүд абажа, худагай амһар дээгүүр татаад, тэрээн дээрэ будаа тараан сасажа, юушье мэдэхээр бэшэ болгобо[+]. 20Абшалоомой сэрэгшэд тэрэ гэртэ ерэжэ, эхэнэрһээ:

– Ахимаац болон Ёнатаан хаанаб? – гэжэ асуухадань, тэрэ эхэнэр иигэжэ харюусаба:

– Тэдэ горхо гаталаад ябаа һэн.

Абшалоомой албатан тэдэниие бэдэрбэ, гэбэшье олонгүй, Иерусалим руу бусаа һэн. 21Тэдэнэй ябаһанай хойно тэдэ хоёр худагһаа гаража, Давид хаанда ошожо мэдээ хүргэн, Ахитоопэлэй зүбшэл заабари тушаа хөөрөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Гол түргэн гаталагты.

22Тиигэжэ Давид болон тэрээнтэй байгаа бүхы зон Иордан голые гаталан гараба. Үүр сайтар тэдэ бултадаа гол гаталаа бэлэй.

23Ахитоопэл өөрынь зүбшэл заабариин тоогдоогүй байһые хараад, элжэгээ эмээллэн, түрэлхи хото руугаа гэртээ бусан ерэжэ, гэр бүлэдөө гэрээд үгэеэ хэлээд, бэеэ боожо алаба. Тэрэ эсэгынгээ булашада хүдөөлүүлэгдөө һэн[+].

24Давид Маханааим хото руу ерэбэ. Энэ үедэ Абшалоом болон тэрээнтэй байгаа израильшууд бултадаа Иордан голые гаталаа[+]. 25Абшалоом Ёһаабай орондо Амасаа гэгшые сэрэгэй ударидагшаар томилоо. Амасаа хадаа Езрээл хотын Итраа гэгшын хүбүүн; тэрэнэй эхэнь Абигааһил, Абигааһил гээшэ Наһаашай басаган, Ёһаабай эхэ Цэруяагай дүү бэлэй[+]. 26Абшалоом болон тэрэнэй зон хотон хүреэнээр[†] Галаадай[†] газар нютагта тогтобо.

27Давидай Маханааим руу ерэхэдэнь, аммоонуудай Раббаа хотын Наһааш гэдэг хүнэй хүбүүн Шобии болон Лодэбаарай Аммиһээл гэгшын хүбүүн Махиир, Галаадтахи Рогэлиим нютагай Барзиллай гэгшэд[+] 28унтари хэбтэри, аяга, шабар амһарта, тиихэдэ эдеэ хоол: шэниисэ, ешмээн, гурил, хатааһан орооһо, шошо, улаан зарма, 29зүгын бала, ямаанай ба үнеэнэй һүөөр хэһэн бяслаг Давидта ба сэрэгтэнь асарба. Сэрэгшэд элһэн сүл губида гэдэһээ үлдөө, эсээ, ангаа гэжэ тэдэ мэдээд байгаа[+].

#### 18


Абшалоом үхэбэ

1Давид[†] өөртэйнь хамта байһан зониие тооложо, тэдээн дээрэ мянгатын, зуутын дарганарые томилбо. 2Тиигээд сэрэгээ гурбан бүлэг болгон хубаарилжа, нэгыень Ёһаабай, нүгөөдыень тэрэнэй дүү Цэруяагай Абишай гэгшын, гурбадахииень гаадай Иттайн ударидалга доро байлдаанда эльгээбэ. Хаан сэрэгшэдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би өөрөө таанадтай ошолдохом[+].

3Харин тэдэ:

– Үгы! Бү ошогты. Юуб гэхэдэ, бидэнэй тэрьедэбэл, хэншье энээниие анхархагүй, маанадай хахадшье үхөө һаа, тэдэ энээниие тоохогүй. Харин та маанадай түмэн зонтой тэнсүү болонот. Тиимэһээ та хотоһоо бидэндэ туһалхаар бэлэн байхатнай дээрэ, – гэлдэбэ.

4Хаан тэдээндэ хэлэбэ:

– Алинь таанарта хамагай дээрэ шэнгеэр һанагданаб, тэрээгээр лэ болоё.

Хаан хаалгануудай хажууда зогсожо, хамаг зон мянгата, зуутаараа жагсаалаар үнгэрэн ябаба. 5Тэрэ Ёһаабта, Абишайда болон Иттайда иигэжэ захирба:

– Минии түлөө Абшалоом хүбүүе дүмэгты, гар бү хүрэгты.

Абшалоом тухай хаанай сэрэгэй бүхы ударидагшадта тиигэжэ захиржа байһые бүгэдэ зон шагнаа һэн. 6Иигээд Давидай сэрэг израильшуудай[†] сэрэгэй урдаһаа тулалдахаяа байлдаанай талмай руу гаран ошобо. Тулалдаан Эпрааимай ой соо болоо бэлэй. 7Израильшууд тэндэ Давидай зондо илагдажа, тэрэ үдэр угаа ехэ хюдалдаан боложо, хори мянган хүн хосорбо. 8Тэндэхи тулалдаан бүхы орон нютагаар дэлгэржэ, тэрэ үдэр һэлмээр сабшагдаһан зонһоо үлүү олон зон ой модон соо гээгдэһэн байба[+].

9Луус унанхай Абшалоом Давидай зониие гэнтэ обёорбо. Тэдээнһээ тэрьедэжэ, томо сарса модоной һаглагар мүшэр доогуур луусай гарахадань, Абшалоомой толгойн үһэн мүшэртэ орёолдон, тэрэ тэнгэри газар хоёрой хоорондо үлгэлдэн үлэшэбэ. Унажа ябаһан луусынь саашалан ябашоо. 10Нэгэ хүн тэрэниие хараад, Ёһаабта дуулгаба:

– Абшалоомой сарса модондо үлгэлдөөд байһые би харааб.

11Ёһааб тэрэ мэдээсэл дуулгаһан хүндэ:

– Ши тэрэниие хараһан аад, алажа, газарта юундэ унагаагаагүйбши? Тиигээ һааш, би шамда арбан мүнгэн шээкэл болон бүһэ үгэхэ байгааб, – гэхэдэнь, 12тэрэ Ёһаабта хэлэбэ:

– Намда мянганшье шээкэл мүнгэ үгөө һаань, би хаанай хүбүүндэ гар хүрэхэгүйб. Маанадай шагнажа байхада хаан танда болон Абишай, Иттай гэгшэдтэ «Абшалоом хүбүүе минии түлөө дүмөөрэйгты» гэжэ захираа бэлэйл. 13Хэрбээ минии ондоогоор хэрэг үйлэдэжэ, Абшалоомые алаа гээшэ һаам, хаанда энэ заабол мэдээжэ боложо, та өөрөө намда хэһээлтэ амасуулхалта.

14Ёһааб иигэжэ хэлэбэ:

– Би эндэ шамтай сагаа дэмы үнгэргэжэ байнаб.

Тиигээд тэрэ ошоод, гартаа гурбан модо абаад, сарса модондо үлгэлдэнхэй, үшөө амиды байһан Абшалоомой сээжэ руу зообо. 15Ёһаабай дайнай зэбсэг барижа ябаһан арбан залуу зон Абшалоомые тойрожо, эсэслэн алаба.

16Ёһаабай эбэр бүреэгээр үлеэжэ, дайнай дүүрэһэн тухай дохёо үгэхэдэнь, сэрэгынь дуулаад, израильшуудые мүрдэн мүшхэн ябаһанаа болижо, һөөргөө бусаба. Ёһааб сэрэгшэдээ дүмэдэг бэлэй. 17Ёһаабай зон Абшалоомой бэе абажа, ой соо гүнзэгы нүхэндэ хаяад, тэрэнэй дээрэһээ угаа ехээр шулуу обоолбо. Бүхы израильшууд өөр өөрынгөө гэр руу гүйлдэн тараа бэлэй[+].

18Абшалоом үшөө амиды мэндэ байхадаа Хаанай хүндыдэ өөртөө хүшөө табиһан юм. Тэрэ:

– Минии нэрэ нэрлүүлхэ хүбүүн намда үгы, – гэжэ хэлээд, тэрэ хүшөөе өөрынгөө нэрээр нэрлээ бэлэй. «Абшалоомой хүшөө» гэжэ мүнөө хүрэтэр тэрэ нэрлэгдэдэг[+].


Абшалоомой гээгдэһэн тушаа Давид мэдэбэ

19Цадоогой хүбүүн Ахимаац Ёһаабта иигэжэ хандаба:

– Хаанда гүйжэ ошоод, дайсадыень Эзэнэй[†] усадхаһан тухай дуулгахыем намда зүбшөөгыт.

20Харин Ёһааб тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Үгы, ши мүнөөдэр һайн мэдээ асархагүйш. Ондоо үдэр мэдээ хүргэхэдэш болохо. Хаанай хүбүүн гээгдээ ха юм. 21Удаань Ёһааб эфиоп хүндэ хэлэбэ:

– Ошожо, юу хараһанаа хаанда мэдээсэ.

Тэрэ эфиоп хүн Ёһаабта доро дохёод, гүйжэ ошобо. 22Цадоогой хүбүүн Ахимаац дахин Ёһаабта хандаба:

– Юуншье болоо һаань, би эфиоп хүнэй хойноһоо гүйн ошохомни, зүбшөөгыт.

– Хүбүүмни, юундэ гүйхэшниб? Иимэ мэдээнэй түлөө ши шагналда хүртэхэгүйлши, – гэбэ Ёһааб. 23Ахимаац:

– Тиимэшье байг. Харин би гүйн ошохол ёһотойб, – гэхэдэнь, Ёһааб:

– Гүй! – гэбэ ха. Ахимаац Иорданай[†] хүндыгөөр гүйжэ, эфиоп хүниие хүсэн түрүүлжэ гүйгөө бэлэй. 24Давид тиихэдэ хотын дотор болон гадар хаалгануудай хоорондо һуужа байгаа. Харуулшан хотые хүреэлһэн ханын оройгоор ябажа, хаалга дээрэ зогсоод, хараашалжа байһаар гүйдэлөөрөө ерэжэ ябаһан нэгэ хүниие обёорбо. 25Харуулшанай доошоо хашхаран, хаанда дуулгахадань, хаан:

– Ганса хүн байгаа һаа, мэдээ асарна, – гэбэ. Үнөөхи хүн улам ойртожол байгаа. 26Тиигээд харуулшан баһа нэгэ хүниие гүйн ерэжэ байхыень хараба. Харуулшан хаалгашанда дуулгаба:

– Баһа нэгэ хүн гансаараа гүйн ерэжэ ябана.

– Тэрэшье баһа мэдээ асаржа ябана, – гэбэ хаан. 27Харуулшан үгүүлбэ:

– Түрүүлэн гүйжэ байгаашань Цадоогой хүбүүн Ахимаацтал адляар гүйнэ гэжэ харанаб.

– Тэрэ һайн хүн. Һайн мэдээ асаржа ябана, – гэбэ хаан[+]. 28Ахимаац хаанда шангаар:

– Бүгэдэ сайн, – гэжэ хэлээд, газар хүрэтэр мүргэбэ. – Үндэр түрэлтэ хаан! Танай Эзэн Бурхан[†] буян хэшэгтэй![†] Урдаһаатнай эсэргүүсэһэн зониие Тэрэ хюдаа, – гэбэ. 29Хаан асууба:

– Абшалоом хүбүүн мэндэ гү?

– Танай жанжин Ёһаабай намайе эльгээхэ үедэнь би нэгэ ехэ шууяанай боложо байхые шагнаа һэм. Теэд юун болоһыень мэдэнэгүйб, – гэжэ Ахимаац харюусаба. 30Тиихэдэнь хаан тэрээндэ хэлэбэ:

– Хажуу тээшээ боложо, тэндэ зогсо.

Тэрэ хажуу тээшээ болоод, зогсобо. 31Удаань эфиоп хүн хүрэжэ ерээд, хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ хаанда баяртай мэдээсэл дуулгая! Танай урдаһаа эсэргүүсэһэн бүхы зониие Эзэн мүнөөдэр хэһээгээ.

32Хаан тэрээнһээ асууба:

– Абшалоом хүбүүн мэндэ гү?

– Тэрээнтэй болоһондол адли юумэн хаанай дайсадтай, муу юумэ урдаһаатнай түсэблэжэ байгаашадтай болохонь болтогой![†] – гэбэ эфиоп хүн[+]. 33Тиихэдэнь хаанай сэдьхэл хүмэрижэ, тэрэ дээшэлэн, хаалгын дээрэхи таһалга руу орожо уйлаба. Тиишээ ошожо ябахадаа, Давид иигэжэ дабтан дуугаржа ябаа:

– Минии хүбүүн Абшалоом! Хүбүүмни, Абшалоом хүбүүмни! Шинии орондо минии гээгдээ һаа, дээрэ байгаа. Абшалоом хүбүүмни, хүбүүмни!

#### 19


Ёһааб Давидые зэмэлнэ

1Хаанай Абшалоомой хойноһоо уйлан гашуудажа байһан тушаа Ёһааб дуулаба. 2Тиигээд тэрэ үдэр илалтань бүхы сэрэгшэдтэ гай гашуудал болон хубилба. Ушар юуб гэхэдэ, хүбүүн тухайгаа хаанай сэдьхэлээ үбдэжэ байһые зон дуулаһан, хэлсэһэн байгаа. 3Дайнһаа зугадажа, нэрээ гутааһан зоной нюусаар бусажа ерэдэгтэл, тэрэ үдэр сэрэг хото руу һэмээхэн, нюусаар орожо ерэбэ. 4Хаан нюураа бүглөөд, шангаар:

– Минии хүбүүн Абшалоом! Абшалоом, хүбүүмни, хүбүүмни! – гэжэ орилжо байгаа. 5Ёһааб хаанай гэртэ ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Ами наһыетнай болон басагад, хүбүүдэйтнай, һамгадайтнай, бага һамгадайтнай ами наһа абарһан өөрынгөө бүхы сэрэгые мүнөөдэр та доромжолоот. 6Таниие үзэн ядадаг зондо та дуратайт, танда дуратай зониие та үзэн яданат. Сэрэгэй дарганар болон зарасанар танда юуншье бэшэ гэжэ мүнөөдэр харуулбат. Хэрбээ Абшалоом амиды мэндэ, харин бидэ бултадаа хосороо һаамнай, танда таарамжатай байха һэн ха гэжэ мүнөөдэр ойлгобоб. 7Мүнөө газаашаа гараад, сэрэгшэдтэй хөөрэлдэгты. Гараагүй һаатнай, Эзэнэй[†] урда тангаригланаб, энэл һүниндөө нэгэшье хүн тантай үлэхэгүй! Энэ хадаа наһан соогоо үзэһэн хараһан гай зоболонһоотнай үшөө доро юумэн байха.

8Иигээд хаан бодон ошожо, хотын хаалгын дэргэдэ һууба. Сэрэгшэдтэ энээн тухай дуулгахадань, сэрэг бултадаа хаанай урда сугларба.


Давид Иерусалим руу һөөргэлбэ

Харин израильшууд[†] тус тустаа өөһэдын майхан руу зугадан тарашоо һэн[+]. 9Израилиин бүхы обогуудай зон өөһэд хоорондоо иигэжэ арсалдажа эхилбэ:

– Хаан бидэниие дайсадһаа, пилиштүүдэй[†] һабарһаа абаран сүлөөлөө. Харин мүнөө Абшалоомһоо боложо, хаан газар нютагһаа тэрьедээ[+]. 10Бидэнэй тоһолжо хаан болгоһон Абшалоом байлдаанда алуулаа. Юундэ мүнөө хааниие һөөргэнь бусаахаяа хэншье оролдоногүйб?

11Давид[†] хаан санаарта Цадоок болон Абиатаарта хүниие эльгээжэ, иигэжэ захиба:

– Иудын удамаршадта[†] иигэжэ хэлэгты: «Юундэ таанад хааниие ордондонь түрүүлэн бусаахаяа һананагүйбта[+]? 12Таанад болбол минии аха дүү, мяха шуһанайм таһардаһан. Тиимэ аад, юундэ намайе бусаан асархада һүүлшын болохо болообта?» 13Мүн Амасаада «Ши минии мяха шуһанай таһардаһан бэшэ юм гүш? Би шамайе Ёһаабай орондо сэрэгэйнгээ жанжин болгохоб. Тиигээгүй һаам, Бурхан[†] намайе шиидхүүжэн!» гэжэ хаан хэлэнэ гээд хэлэгты[+].

14Давидай үгэнүүд Иудын бүхы зоной зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэжэ, түшэмэлнүүдтэеэ хамта бусахыень тэдэ хаанда дурадхаа һэн.

15Тиигээд хаан бусажа, Иордан[†] голдо хүрэбэ. Тэрэниие угтан, гол гаталуулхын тула Иудын зон Гилгаалда ерээ һэн[+].


Шимэй хүлисэл гуйна

16Бахуриимһээ уг гарбалтай[†] бэньямиин хүн Гэраагай хүбүүн Шимэй Давид хааниие угтахаяа яаран, Иудын зонтой хамта ерэбэ[+]. 17Тэрээнтэй хамта бэньямиин обогой мянган эрэшүүл, тиихэдэ Саулай[†] гэр бүлын зараса Цибаа арбан табан хүбүүдээ, хорин зарасанараа дахуулан, Иордан голдо хаантай уулзахаяа ерээ бэлэй[+]. 18Иигээд тэдэ хаанай гэр бүлэдэ, түшэмэлнүүдтэнь гол гаталхадань туһалба. Хаанай Иордан гол гаталхадань, Гэраагай хүбүүн Шимэй урдань газарта унаба. 19Тэрэ хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн хаамни, намайе гэмтэй гэжэ бү тооложо байгыт. Танай Иерусалимһаа[†] гаража байһан тэрэ үдэр минии хэһэн гэмые зүрхэ сэдьхэлдээ хадагалжа бү ябыт[+]. 20Үндэр түрэлтэ хаан, би нүгэл[†] хэһэнээ мэдэнэб, тиимэһээ Иосифой гэр бүлэһөө эгээл түрүүлэн таниие угтахаяа би мүнөөдэр ерээб.

21Цэруяагай хүбүүн Абишай харюудань иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй тоһолон ёһолһон хүниие харааһанайнгаа түлөө Шимэй үхэхэ ёһотой[+].

22Гэбэшье Давид хэлээ һэн:

– Цэруяагай хүбүүд, энэ болбол минии шиидхэхэ хэрэг. Израилиин хаан мүн гээшэб гэжэ мүнөөдэр мэдээб. Мүнөөдэр хэншье Израильда алуулха ёһогүй[+].

23Тиигээд хаан Шимэйдэ тангариглан, иигэжэ тунхаглаба:

– Ши үхэхэгүйш[+].


Хаан Мэпибоошэдтой уулзаба

24Саулай аша хүбүүн Мэпибоошэт мүн лэ хааниие угтахаяа гараба. Тэрэ хаанай Иерусалимһаа гаража ябаһан үдэрһөө хойшо энэ мүнөө амар мэндэ бусажа ерэһэн үдэр хүрэтэрынь хүлөө угаагаагүй, һахалаа абаагүй, хубсаһаашье угаагаагүй байба[+]. 25Угтахаяа урдаһаань Иерусалим руу тэрэнэй ерэхэдэ, хаан асууба:

– Мэпибоошэт, ши юундэ намтай хамта ябаагүйбши?

26– Үндэр түрэлтэ хаан! Та намайе эрэмдэг гээд мэдэнэт. Тантай хамта ябахаяа һанажа, элжэгэ эмээллэхыень зарасадаа хэлэхэдэм, тэрэ намайе мэхэлээ. 27Намайе худалаар танда хоблоо. Теэд та Бурханай Эльгээмэл мэтэт. Хэхэ гэһэн юумэеэ хэгты[+]. 28Минии үбгэ эсэгын гэр бүлэ хаанай урда юуншье бэшэ, үхэл тарааха зон байгаашье һаань, та намайе өөрынгөө шэрээдэ, тантай хамта эдеэ хоол баридаг зоной дунда һуулгаат. Би юундэшье гомдохо эрхэгүйб, – гэжэ Мэпибоошэт харюусаба[+].

29Хаан тэрээндэ хэлэбэ:

– Энээн тухай хэлэхэшни хүрөө. Ши болон Цибаа газар хоорондоо хубаажа абахат гэжэ би захирнаб.

30– Цибаа бултыеньшье абаг лэ. Эзэн хаанаймни амиды мэндэ бусаһаниинь лэ намда эгээл сэнтэй, – гэжэ Мэпибоошэт хэлээ һэн.


Давид ба Барзиллай

31Галаадай[†] хүн Барзиллай Рогэлиимһээ ерэжэ, хаанай Иордан гол гаталхадань мүн лэ үдэшэлсэбэ. 32Барзиллай хадаа угаа үндэр наһатай, ная хүрэһэн хүн бэлэй. Тэрэ баян хүн байгаа, тиимэһээ Давидай Маханааимда байха үедэнь хүнэһөөр хангаа һэн[+]. 33Хаан Барзиллайда хэлэбэ:

– Намтай хамта гол гаталан ябагты. Би Иерусалимда таниие анхаралаар хүреэлхэб.

34Теэд Барзиллай иигэжэ харюусаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Би үндэр наһатайб. Тантай хамта Иерусалим ошоошье хадаа би хэды удаан амиды мэндэ ябахабиб даа? 35Би ная наһатай болооб. Һайн, мууешье илгаруулжа шадахагүйб, эдеэ-унданай амта ойлгоногүйб, эрэ, эхэнэр дуушадай хоолойшье дуулахагүйб. Эзэн хаандаа юундэ дарамта болохобиб даа[+]. 36Богоолтнай тантай хамта Иордан голые гаталжа, нэгэ бага ябаад бусаг. Намда шагнал хэрэггүй. 37Минии өөрынгөө хотодо, эхэ, эсэгынгээ булашын ойро үхэхын тула намайе һөөргэнь табигты. Харин энэ минии хүбүүн Кимһаам. Тэрэ тантай ябаг лэ, Үндэр түрэлтэ хаан. Өөрынгөө һанаһаар тэрээндэ хандаарайт[+].

38Хаан тиихэдэнь иигэжэ хэлэбэ:

– Кимһаам намтай хамта ябаг. Танда таарамжатай юумэ би тэрээндэ хэжэ байхаб. Танай намһаа хүсэһэн бүхы юумыетнайшье би бэелүүлхэб.

39Иигэжэ Давид болон тэрэнэй бүхы сэрэг Иордан гол гаталба. Хаан Барзиллай гэгшые таалажа, юрөөбэ. Тиигээд Барзиллай гэр руугаа бусаа һэн.


Иуда Израиль хоёр арсалдаба

40Хаан Гилгаал руу ябажа, Кимһаамшье тэрээнтэй ошобо. Иудын бүхы сэрэгшэд, Израилиин сэрэгэй хахадынь хааниие дахан ябаа һэн. 41Удаань израильшууд бултадаа хаанда ерээд, иигэжэ хандаба:

– Манай аха дүүнэр болохо Иудын зон юундэ таниие буляажа, бүхы гэр бүлэтэй, түшэмэлнүүдтэйтнай, тантай хамта байһан бүхы зонтой Иордан гол гаталуулан асарааб?

42Иудын зон тэдээндэ харюусаба ха:

– Юундэб гэхэдэ, хаан болбол манай дүтэ түрэл юм. Юундэ энээнэй түлөө бидэндэ уурланабта? Хаанһаа бидэ эдеэ хоолоор хүндэлүүлжэ байгаа бэшэбди, бэлэг үгөө бэшэ.

43Израилиин зон хэлэбэ:

– Давид хаанай талаар таанадта орходоо бидэ арба дахин ехэ эрхэтэйбди. Хааниие һөөргэн бусааха тухай маанадай түрүүн хэлэһые бү мартагты!

Гэбэшье Иудын зон эрхэнүүд тухайгаа хэлэхэдээ, Израилиин зонһоо үлүү шанга, дошхон байгаа бэлэй[+].

#### 20


Шэбаа – буһалгаа үүсхэгшэ

1Бэньямиин хүн Бихрии гэгшын бирагүй, үймөө үүдхэдэг абари зантай Шэбаа хүбүүн тэндэ байлсаа. Тэрэ зониие суглуулхаяа эбэр бүреэгээр үлеэжэ, иигэжэ хэлэжэ байба:

– Давидтай[†] хамта бү байя! Тэрээнэй хойноһоо бү ябая! Израилиин улад зон, гэр гэртээ тарая![+]

2Иигэжэ Израилиин бүхы зон Давидые орхижо, Бихриин хүбүүн Шэбаае дахаба. Гэбэшье Иордан[†] голһоо эхилээд, Иерусалим[†] хүрэтэр Иудын зон хаантаяа хамта байгаа.

3Давид Иерусалим руу ордондоо ерэхэдээ, ордон һахюулжа үлөөһэн арбан бага һамгадаа тусхай гэртэ байрлуулжа, хинагшадые табиба, хэрэгтэй бүхы юумээрнь тэдхэн байба. Теэд хаан тэдэнтэй бэшэ унтаагүй, тэдэ бэлбэһэн эхэнэр мэтэ амидаржа, үхэн үхэтэрөө иигээд лэ байгаа һэн[+].

4Хаан Амасаада иигэжэ хэлэбэ:

– Иудын зониие гурбан үдэрэй туршада эндэ бултыень суглуула. Мүн өөрөөшье тэдэнтэй хамта байлсаарай[+].

5Тиигээд Амасаа Иудын зониие дуудахаяа ябабашье, хаанай хэлэһэн сагта һөөргөө ерэбэгүй, удаашарба. 6Давид Абишайда хэлээ һэн:

– Мүнөө бидэндэ Бихриин хүбүүн Шэбаа Абшалоомһоо үлүү гай тодхор татахань. Ши минии сэрэг дахуулжа, тэрэниие мүрдэн мүшхэн ошо. Тэрэ бүхэлэгдэһэн хотодо орожо, маанадһаа хорожо магад.

7Тиигээд Ёһаабай зон, хаанай бэе аршалагшад, хэрээдүүд ба пэлидүүд, бусадшье сэрэгшэд Бихриин хүбүүн Шэбаае мүрдэн ошохоёо Иерусалимһаа гараба[+]. 8Тэдэнэй Гибэһоондохи томо шулуунай хажууда байхадань, Амасаа тэдэнтэй уулзашаба. Ёһааб сэрэгэй хубсаһаа үмдэнхэй, хуйтай һэлмэеэ ташаадаа зүүнхэй ябаа. Тиигээд тэрэнэй урагшаа алхахада, һэлмэнь һугарба. 9Ёһааб Амасаада:

– Ахай, та һайн гүт? – гэжэ хэлээд, Амасаае таалахаяа баруун гараараа һахалыень бариба. 10Харин Амасаа Ёһаабай гарта байһан һэлмэһээ болгоомжолбогүй. Ёһаабай Амасаае хэбэл руунь хадхахада, гэдэһэниинь газарта гоожобо. Тэрэ амяа табижа, Ёһаабай дахин тэрэниие хадхахань хэрэггүй болоод байгаа.

Удаань Ёһааб болон тэрэнэй дүү Абишай Бихриин хүбүүн Шэбаагай хойноһоо мүрдэн ошобо[+]. 11Ёһаабай залуу сэрэгшэдэй нэгэн Амасаагай үхэһэн бэеын хажууда зогсон, иигэжэ үгүүлээ һэн:

– Ёһаабай болон Давидай түлөө байһан зон Ёһаабай хойноһоо ябагты!

12Шуһандаа зууралдаһан Амасаагай бэе харгы хүндэлэн хэбтэжэ байгаа. Үхэһэн бэеын хажууда зоной тогтохые тэрэ залуу сэрэгшэ хараад, харгыһаа тала газар руу тэрэниие шэрэн абаашажа, дэгэлээр хушаба. 13Амасаагай бэеые харгыһаа холодууламсаар, сэрэг зон бултадаа Ёһаабай хойноһоо дахан, Бихриин хүбүүн Шэбаае мүрдэхэеэ ошобо ха.

14Шэбаа Израилиин бүхы обогуудай газараар гаража, Абээл-Бэт-Маһахаа хото руу ерэбэ. Бихриин түрэлэй зон[*] тэрэнэй хойноһоо хото руу ошоо бэлэй[+]. 15Ёһааб зонтоёо хамта ерэжэ, Абээл-Бэт-Маһахаа хотые бүһэлбэ, хотын ханануудай урда далан бодхоожо, хана һандаргаахаяа һэдэбэ. 16Тэрэ үедэ хотоһоо нэгэ ухаансар эхэнэр иигэжэ хашхарба:

– Шагныт! Шагныт! Ёһаабта наашаа ерэхыень хэлыт!

17Ёһаабай тэрээн руу дүтэлхэдэ, тэрэ эхэнэр асууба:

– Та Ёһааб гүт?

– Тиимэ, биб, – гэжэ тэрэнэй хэлэхэдэ, тэрэ эхэнэр хандаба:

– Шэбэгшэтнай болохо минии үгэ дуулыт.

– Би шамайе анхаралтай шагнажа байнаб, – гэбэ Ёһааб.

18– Урдань зон «Абээл руу ошобол, асуудалнуудтатнай харюу байха» гэжэ хэлсэдэг бэлэй. Тиигээд хэрэг шиидхэгдэдэг һэн. 19Абээл хадаа Израилиин хуушанай, амгалан тайбан, найдамтай һайн хотонуудай нэгэн болоно. Ямар ушарһаа та тэрэниие һандаргаахаяа һананабта? Эзэнэй[†] угай зөөриие урижа һалгаахатнайл, – гэбэ тэрэ эхэнэр.

20Ёһааб харюусаба:

– Огто тиимэ бэшэл. Би танай хото һандаргаахаяа, үгы хэхэеэ һанана бэшэб. 21Ушар тиимэ бэшэ. Эпрааимай уулархаг нютагһаа Бихриин хүбүүн Шэбаа танай хото соо байна. Тэрэ Давид хаанай урдаһаа эсэргүүсээ. Тэрэниие тушаан үгөө һаатнай, бидэ энэ хотоһоо холодохобди.

– Зай, тиибэл, тэрэнэй толгойе хотын хэрэм ханаһаа тан руу шэдэн унагаахабди, – гэжэ тэрэ эхэнэр хэлэбэ. 22Тиигээд тэрэ эхэнэр хотын зон руу ошожо, сэсэн үгэ хүүрээрээ тэдэниие үгэдөө оруулба. Тэдэ Бихриин хүбүүн Шэбаагай толгой отолжо, Ёһааб руу шэдэбэ. Тиигээд Ёһаабай эбэр бүреэгээр үлеэхэдэ, сэрэг хотоһоо таран ябажа, өөр өөрынгөө гэр руу бусаба. Ёһаабшье мүн лэ Иерусалим руу хаанда бусаа һэн.


Давидай түшэмэлнүүд

23[•]Ёһааб Израилиин бүхы сэрэгэй ударидагша бэлэй. Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа хаанай бэе хамгаалагшадай, хэрээдүүдэй ба пэлидүүдэй ударидагша һэн[+]. 24Адораам хадаа хара хүндэ ажал хэдэг зоной хинагша, Ахилүүдэй хүбүүн Ёшапаат түүхэшэн,[+] 25Шэваа бэшээшэ, Цадоок болон Абиатаар санаартад,[+] 26мүн Яһиир хотын Ираа Давидай санаартан[†] байгаа.

#### 21


(2 Хаан 8:15-18; 1 Уг 18:14-17)


Саулай уг удамай зон алуулба

1Давидай[†] хаан түрэеэ[†] зонхилхо үедэнь үлэсхэлэн хооһон гурбан жэл хойно хойноһоо тохёолдобо. Тиихэдэнь Давид Эзэнһээ[†] ушар шалтагааниинь һурагшалба. Эзэн иигэжэ айладхаба:

– Саул[†] болон тэрэнэй гэр бүлэ зоной шуһа урдахуулһандаа зэмэтэй. Тэрэ Гибэһооной хүнүүдые алаа.

2Тиигээд хаан Гибэһооной зониие дуудаад, тэдээнтэй хөөрэлдэбэ. (Гибэһооной зон израильшууд[†] бэшэ, эмооршуудһаа үлэһэн багахан бүлэг зон бэлэй. Израильшууд тэдэние харалсаха хамгаалха тухай тангариг үгэһэн байгаа, гэбэшье Саул Израилиин болон Иудын зондо һайшаагдахын тула тэдэниие усадхахаар эрмэлзээ һэн.)[+] 3Удаань Давид Гибэһооной зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Би таанадта юу хэхэмниб? Танай урда Израилиин нүгэл[†] яагаад арюудхахадам, таанад Эзэнэй арадые юрөөхэбта?[†]

4Гибэһооной зон тэрээндэ харюусаба:

– Саулай болон тэрэнэй гэр бүлын алта мүнгэ абаха хэрэг манда байхагүй. Мүн Израильдашье хэн нэгэниие алаха һанаан бидэндэ үгы.

– Таанадай түлөө минии юу хэхые таанад хүсэнэбта? – гэжэ Давид асууба.

5– Саул маанадые һалгаажа, Израилиин газар нютагта үгы болоторнай усадхахаяа һанаа һэн. 6Тэрэнэй уг удамһаа долоон эрэ зониие маанадта тушаажа үгэгты. Бидэ Эзэнээр шэлэгдэһэн Саулай Гибаада Эзэнэй урда тэдэниие боожо алахабди, – гэжэ тэдэ хаанда хэлэбэ.

– Тэдэниие таанарта үгэхэб, – гээ һэн Давид[+].

7Саулай хүбүүн Ёнатаан болон Давид хоорондоо Эзэнэй урда тангариг үгэһэн байгаа, тиимэһээ тэрээнһээ боложо, Саулай аша, Ёнатаанай хүбүүн Мэпибоошэдые Давид хайрлажа, амиды үлөөбэ[+]. 8Тиигээд хаан Айяагай үхин Рицпаагай Саулда түрэжэ үгэһэн хоёр хүбүүдые – Армонии болон Мэпибоошэдые, Мэхолаагай хүн Барзиллай гэгшын Адриһээл хүбүүндэ Саулай басаган Мэраабай[*] түрэжэ үгэһэн табан хүбүүдые абажа,[+] 9Гибэһооной зондо үгэбэ. Тиигэжэ тэдэниие Гибэһооной зон Эзэнэй урда, хада дээрэ үлгэжэ алаба. Долоон хүн хамта хосороо бэлэй. Ешмээн хадаха үеын эхин үдэрнүүдтэ тэдэ алуулаа[+].

10Айяагай үхин Рицпаа уйдхар гашуудалай үедэ үмдэдэг шэрүүн нэмэргэ абажа, үлгүүлһэн зоной байгаа хабсагай дээрэ тэрэниие татан, ешмээн хадаха сагһаа эхилэн, намарай бороо хура болотор тэндэ байба. Үдэрынь тэнгэриин шубуудые, һүни хээрын арьяатаниие тэрэ үргөөн, үхэһэн бэенүүдтэ хүргүүлбэгүй.

11Айяагай басаган, Саулай бага һамган[†] Рицпаагай юу хэһые Давид дуулахадаа, 12ошожо, Ябээш-Галаадай[†] зонһоо Саулай болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатаанай яһануудые абаба. (Гилбооһа хада дээрэ пилиштүүдэй[†] Саулые алажа, Бэт-Шаан хотын зоной суглардаг талмай дээрэ бэенүүдыень үлгэхэдэ, Ябээш-Галаадай зон тэдэниие һэмээхэн абаһан байгаа.)[+] 13Давид Саулай болон Ёнатаанай яһануудые тэндэһээ асаржа, үлгүүлһэн долоон хүнэйшье яһа суглуулаад асарба. 14Иигээд тэдэ Саул болон тэрэнэй хүбүүн Ёнатаанай яһа Бэньямиин нютагай Цэлаада, Кииш эсэгынь булаша бунханда хүдөөлүүлбэ. Бүхы юумэн хаанай захирһанай ёһоор бүтээгдэбэ. Энээнэй удаа энэ орон нютаг тушаа тэдэнэй зальбарал[†] гуйлта Бурханда[†] хүрөө һэн[+].


Пилиштүүдтэй дайн

15Пилиштүүд дахин Израильтай дайлалдаба. Давид зонтоёо хамта ябажа, тэдэнтэй тулалдаба, эсэн ядарба. 16Абарга томо бэетэй Рэпаиимэй үри һадаһан Ишбиибэнооб Давидые алахаяа һанаба. Гуулин жадань гурбан зуун шээкэл жэнтэй, тэрэ шэнэхэн һэлмэ зүүһэн байгаа[+]. 17Гэбэшье Цэруяагай хүбүүн Абишай Давидта туһалан, абарга пилишт хүниие хюдажа алаба. Тиихэдэнь Давидай сэрэгшэд тэрээндэ тангариглан, иигэжэ хэлээ һэн:

– Израилиин зоной этигэл[†] найдабари болохо та дахин маанадтай хамта байлдаанда бү гарагты[+].

18Тэрэнэй удаа Гообто пилиштүүдтэй үшөө нэгэ байлдаан болоо. Хушаа нютагтай Сиббэхай тиихэдэ абарга томо бэетэй Рэпаиимэй үри һадаһан Саап гэгшые алаа[+].

19Дахяад Гообто пилиштүүдтэй үшөө ондоо тулалдаан боложо, Бэтлэһээмэй хүн, Яһаар-Орэгиимэй хүбүүн Элханаан Гаадай хүн Голиаф гэгшые хюдан алаба. Голиафай жадын эшэ нэхэмэлшэдэй годоо модон мэтэ бүдүүн һэн[+].

20Гаадта дахин тулалдаанай болоходо, гар, хүлдөө зургаан хургатай, бүхыдөө хорин дүрбэн хургатай, абарга бэетэй эрэ хүн тэндэ байба. Тэрэ хүн баһал Рэпаиимэй үри һадаһан байгаа. 21Тэрэнэй израильшуудые доромжолон баһахада, Давидай аха Шимэйн хүбүүн Ёнатаан тэрэниие хюдан алаа һэн[+].

22Эдэ дүрбэн Гаадай абарга томо бэетэй Рэпаиимэй үри һадаһад байгаа, Давидта болон тэрэнэй хүнүүдтэ алуулаа[+].

#### 22


(Псал 17:1-51)

1[•]Давидые[†] Саулһаа[†] болон бүхы дайсадһаань Эзэнэй[†] абархада, тэрэ энэ дууе Эзэндэ зорюулан дуулаба:

2– Тэрэ иигэжэ хэлээ:
Эзэн хадаа минии хабсагай,
3минии хорохо газар, абарагша[†] Бурхамни,
хамгаалагша хадамни, минии бамбай,
абаралай ууламни, бүхэлэлтэмни.
Тэрэ минии Абарагша,
балмад шэрүүнһээ намайе хамгаалаа[+].
4Магтаал хүндэтэй Эзэниие дуудахадаа,
дайсадһаа абарагданаб[+].
5Үхэлэй аргамжанууд намайе хүлибэ,
хосоролтын урасхалнууд намайе айлгаба[+].
6Үхэлэй ороной[†] утаһад намайе тойруулан бообо,
үхэлтэ урьханууд урдамни байна[+].
7Зоболондоо би Эзэниие дууданаб,
Өөрын Бурханда[†] хандан хашхарнаб,
Тэрэ Өөрын һүмэһөө[†] хоолойем дуулаба,
хашхараамни һонортонь хүрэбэ[+].
8Тэрэнэй уур сухалһаа
газар доһолон шэшэрбэ,
огторгойн һууринууд хүдэлбэ[+].
9Хамарһаань утаан гаража,
аманһаань гал дүрэлзэжэ,
аһажа байгаа нүүрһэн хажуугаарнь сэсэрэн байгаа бэлэй[+].
10Тэрэ огторгойе хэлтылгээд доошоо бууба,
хүл доронь – шэб харанхы[+].
11Херүүбые[†] хүлэглөөд ниидэбэ,
һалхинай жэгүүр дээрэ элин халиба[+].
12Харанхые Тэрэ Өөрын нэмэргэ болгобо,
огторгойн хара үүлые, уһанай харанхые
Өөрыгөө тойруулан хүшэгэ болгобо[+].
13Тэрэнэй урда тээхи гэгээн[†] һаруулһаа
хара үүлэн, мүндэр болон галта нүүрһэн нүүжэ байгаа.
14Эзэн огторгойдо хүнхинэжэ,
Дээдэ Бурхан дуугаа үгэбэ[+].
15Годлинуудые харбажа, дайсадые сасан бутаргааба,
сахилгаа сахилуулжа, бута сохибо[+].
16Эзэнэй дуу хоолойһоо,
уур сухалта амисхаалһаа
уһанай эхин үзэгдэбэ,
газарай һууринууд эли гараба[+].
17Тэрэ дээрэһээ гараа һунгажа, намайе абаба,
гүн уһанһаа намайе татажа гаргаба[+].
18Намайе хүсэтэ дайсанһаамни,
намһаа хүсэтэй, намайе үзэн ядагша дайсадһаа абараа[+].
19Гай тодхорто үдэртэмни тэдэ нам руу добтолоо,
теэд Эзэн минии түшэг тулга байгаал!
20Тэрэ намайе уужам газарта абаашаа,
намда эльгэтэй ушарһаа намайе абараа[+].
21Зүб шударга байһанайм түлөө,
муу юумэ хээгүй байһандам
Эзэн намайе урмашуулаа[+].
22Юуб гэбэл, Эзэнэй замһаа хадуураагүй,
өөрын Бурханһаа буруу харан, мууе хээгүйм түлөө.
23Тэрэнэй бүхы тогтоолнууд урдамни,
хуулинуудһаань, юрэдөө, буруу хараагүйб.
24Урдань би гэмгүй арюун байгааб,
гэм зэмэһээ бэеэ холо абан ябааб[+].
25Зүб шударга байһанайм түлөө,
урдань муу юумэ хээгүй байһандам
Эзэн намайе урмашуулаа.

26Үнэн сэхэ зондоо Та үнэн сэхэт,
түгэлдэр түгэс зондо Та түгэлдэрта.
27Сэхэ сэбэр зондоо Та сэхэ сэбэрээр ханданат,
мэхэтэй хүниие мэхынь хэмээр мэхэлнэт.
28Дарлалтада байгаашадые абарнат,
бардам зониие харасаараа мүхөөнэт![+]
29Эзэн, Та болбол минии гэрэл;
Эзэн минии харанхые гэрэлтүүлнэ[+].
30Тантай хамта дайсадые хюданаб,
Бурхантаяа хамта хана дабанаб.
31Бурханай замынь залан арюун,
үгэнүүдынь арюун сэбэр.
Өөртэнь этигэдэг бүхы зондо Тэрэ бамбай болодог[+].
32Эзэнһээ бэшэ Бурхан байхагүй.
Манай Бурханһаа ондоо
Аршалалта байхагүй[+].
33Бурхан намда хүсэ нэмээнэ,
зүб харгыда гаргана.
34Хүлыем бугын хүлдэл адли болгоо,
үндэр газарта зогсохо шанар үршөөгөө[+].
35Гарнуудым дайнда дадхаана,
гуулин һурша ном хамаагүй татахаб![+]
36Та намда абаралай бамбай үгөөт,
энэрэлтнай намайе дээшэнь үргэнэ.
37Алхамыем үргэдхөөт,
хүлнүүдни буруу гэшхэхэгүй!
38Дайсадаа намнан хүсэхэб,
усадхатараа бусахагүйб.
39Тэрэниие бута сохихоб, бэшэ бодохогүй,
хүл доромни гэшхэгдэхэ.
40Дайшалхы хүсэ намда үршөөгөөт,
урдаһаам тулагшадые ула дором унагаагаат[+].
41Намһаа тэрьедүүлэн, дайсадыем гүйлгөөт,
үзэн ядагшадаа усадхааб[+].
42Тэдэнэй туһа эрин хараашалхада, хэншье абараагүй,
Эзэниие дуудахадань, Тэрэ дуулаагүй[+].
43Газарай шорой тооһон мэтээр тэдэниие һагшааб,
гудамжын шорой мэтээр бажуугааб, дэбһээб[+].
44Арад түмэнэймни буһалгаанһаа намайе абараат,
бусад арадуудые ударидахаар намайе үлөөгөөт.
Урид минии мэдээгүй яһатан намда алба хэнэ[+].
45Хариин зон урдаһаам билдагуушална.
Дууламсаараал тэдэ захиралтым дүүргэнэ,[+]
46Хариин улад зон зүрхөө алдажа,
хороһон газарһаа шэшэрэлдэн гарана[+].
47Эзэн амиды! Хабсагаймни магтагдаха болтогой![†]
Абаралайм Бурхан дээгүүр үргэгдэг лэ!
48Минии түлөө үһөөгөө абадаг,
арадуудые намда даруулдаг Бурхан,[+]
49Та намайе дайсадһаам абараат,
намда эсэргүүсэгшэдһээ дээгүүр намайе табяат,
хэрзэгы зонһоо холодуулаат[+].
50Энээнэйтнай түлөө үндэһэтэдэй хоорондо
Таниие магтан дуулан байхаб,
Танай нэрэ алдарта магтаалнуудые дуулахаб, Эзэн![+]
51Өөрынгөө хаанда агууехэ илалта туйлуулнат,
шэлэгшэ хүн Давидтаа болон үри һадаһадтань
хэтэ мүнхэдөө хайра үршөөлөө үзүүлнэт![+]

#### 23


Давидай һүүлшын үгэнүүд

1Бурханай[†] агууехэ болгоһон, Яковай Бурханай хаан болгон тоһолһон, Израильда[†] ирагуу дуунуудые зохёогшо, Ишайн хүбүүн Давидай[†] һүүлшын үгэнүүд энэ гэхэ:

2– Эзэнэй[†] Һүлдэ намаар дамжуулан айладхана,
Тэрэнэй үгэ минии хэлэн дээрэ байна[+].
3Израилиин Бурхан айладхаһан юм,
Израилиин аршалагша намда үгүүлһэн юм:
«Бурханһаа айхые мэдэжэ,
үнэн зүбөөр зониие зонхилдог хаан[+]
4наранай мандаха үглөөнэй гэрэл,
үүлэгүй сэлмэг үглөө,
бороогой удаа ногоо толотуулдаг наран мэтэ».
5Бүгэдые эмхидхэһэн, найдамтай,
хэтэ мүнхын хэлсээ Тэрэнэй намтай баталаа хадань,
минии гэр бүлэ Бурханай урда мүн тиимэ бэшэ аал?
Тэрэ минии уг удамые юрөөхэ.[†]
Энэ хадаа минии хүсэһэн зүйл,
Бурхан тэрэниие заабол дүүргэхэ[+].
6Харин нүгэлтэй[†] зон
улаан гараар барижа болохогүй
хадхууртай үбһэн мэтэ,
тиимэһээ хаягдана.
7Тэдэндэ хүрэхэ гэбэл,
түмэр жадаар гү, али ондоо түмэр зэбсэгээр хүрэхэ хэрэгтэй.
Тиигээд тэдэ тэндээл шатаагдаха ёһотой.


Давидай алдар суута сэрэгшэд

8[•]Давидай алдар суута сэрэгшэдэй нэрэнүүд гэбэл, иимэ: гурбан мэдээжэ эрэшүүл сооһоо эгээл суутайнь Тахэмоон нютагай Ёшээб-Башшээбэт. Тэрэ найман зуун хүн тээшэ жадаа үргэжэ, нэгэ удаа бултыень һалгаагаа.

9Тэрэнэй удаа Ахоохой аша, Додоогой хүбүүн Эльазаар. Нэгэтэ тэрэ Давидтай хамта байхадаа үшөө хоёр сэрэгшэтэй хамтаран, тулалдахаяа сугларһан пилиштүүдые[†] доромжолон, хабаа туршалсахаяа дуудаһан юм. Израильшууд тиихэдэ сухаряа бэлэй. 10Израильшууд тиихэдэ сухарижа байгаа, харин тэрэ зэһэжэ гараад, пилиштүүдые хюдахадаа, гарайнгаа хүдэлхөө болитор хюдаа. Эзэн тэрэ үдэр Израильда агууехэ илалта үршөөгөө һэн. Эльазаарай диилэһэнэй удаа израильшуудай ерэһэнэй ушар гэхэдэ, алагдаһан зоной зөөри гансал суглуулхын түлөө бэлэй.

11Тэрэнэй удаа Һараар нютагай Агээгэй хүбүүн Шаммаа. Улаан зарма тариһан Лээхии гэжэ нэгэ газарта пилиштүүд тулалдахаяа сугларһан байгаа. Сэрэг пилиштүүдһээ зугадаба. 12Тиихэдэнь Шаммаа тэрэ таряалангай дунда зогсон хамгаалжа, пилиштүүдые алаа. Иигэжэ Эзэн агууехэ илалта үршөөгөө бэлэй.

13Пилиштүүдэй бүлэг сэрэгэй Рэпаиимэй хүндыдэ байха үедэ, ургаса хуряаха сагай эхиндэ гушан удамаршын гурбаниинь Адуллаамай агы руу Давидта ерээ һэн[+]. 14Давид тиихэдэ хэрэм соо, харин пилиштүүдэй бүлэг Бэтлэһээмдэ байгаа. 15Давид ундаа ехээр хүрөөд хэлэбэ:

– Бэтлэһээмэй гол үүдэнэй дэргэдэхи худагһаа[†] хэн уһа асаржа уулгахаб?

16Тэдэ гурбан сэрэгшэ пилиштүүдэй хотон хүреэ нэбтэ гаража, Бэтлэһээмэй хаалгын дэргэдэхи худагһаа уһа удхажа, Давидта асараа бэлэй. Гэбэшье Давид уунгүй, Эзэндэ адхажа үргэбэ[+]. 17Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлээ:

– Эзэн, намайе хамгаалыт, би энээниие уужа шадахагүйб. Ами наһандаа аюултайгаар ябажа ерэһэн зоной шуһые ууха гэһэнтэй жэшээтэй бэшэ гү?

Эдэ гурбан алдар суутай сэрэгшэд энэ мэтын хэрэгүүдые хэдэг бэлэй.

18Цэруяагай хүбүүн, Ёһаабай дүү Абишай тэдэ гурбанай толгойлогшо байгаа. Тэрэ жадаар гурбан зуун хүниие алажа, тэдэ гурбантай хамта сууда гараһан гээшэ[+]. 19Тэрэ гушанһаа эгээл алдартайнь байгаа, тиигээд тэдэнэй ноён болоо. Гэбэшье сэрэгэй гурбан жанжинай тоодо ороогүй.

20Кабцээлэй хүн, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа эрэлхэг зоригтой хүн бэлэй. Тэрэ олон баатарлиг үйлэ хэрэгүүдые хээ, Моһаабай[†] арсалан мэтэ хүсэтэй хоёр сэрэгшые алаа. Мүн саһатай нэгэ үдэр уһа суглуулдаг нүхэн руу орожо, тэндэ арсалангые алаһан юм[+]. 21Тэрэ баһа Египедэй нэгэ абарга эрые хюдаа бэлэй. Тэрэ египет[†] хүн гартаа жадатай байгаа. Харин Бэнайяа һаба модотой ерэжэ, египет хүнэй гарһаа жадыень буляан абаад, тэрэ жадаарнь өөрыень алаа һэн[+]. 22Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшэ иимэрхүү баатаршалгануудые хэдэг бэлэй. Тэдэ гурбантай хамта тэрэ ехэ сууда гараа. 23Гушан зоной дунда тэрэ суурхабашье, тэдэ гурбан жанжинай тоодо ороогүй. Давид тэрэниие өөрын бэе хамгаалагшадай толгойлогшо болгоо һэн.

24Тэдэ гушан баатарнуудай дунда хэд байгааб гэбэл:

Ёһаабай дүү Асаһээл,

Бэтлэһээмһээ Додоогой хүбүүн Элханаан,[+]

25Хароодһоо Шаммаа,

Хароодһоо Эликаа,

26Пэлээтһээ Хээлэц,

Тэкооһаһаа Иккээшэй хүбүүн Ираа,

27Анатоодһоо Абиээзэр,

Хушааһаа Мэбуннай,

28Ахоохһоо Цалмоон,

Нэтопааһаа Маһарай,

29Нэтопааһаа Баһанаагай хүбүүн Хээлэб,

Бэньямиинэй Гибаагай Рибай гэгшын хүбүүн Иттай,

30Пиратоонһоо Бэнайяа,

Нахалээ-Гааһашһаа Һиддай,

31Арабааһаа Абиалбоон,

Бархумһаа Азмаавэт,

32Шаһалбоонһоо Эльахбаа,

Яшээнэй хүбүүд, Ёнатаан,

33Һараарһаа Шаммаагай,

Арарһаа Шараарай хүбүүн Ахиһаам,

34Маһахааһаа Ахасбай гэгшын хүбүүн Элипээлэт,

Гилооһоо Ахитоопэлэй хүбүүн Элиаам,[+]

35Кармээлһээ Хэцроо,

Араабһаа Паһарай,

36Цобааһаа Натаанай хүбүүн Игаал,

Гаадһаа Бании,

37Аммоонһоо Цээлэг,

Бээроот нютагай, Цэруяагай хүбүүн Ёһаабай дайнай зэбсэг үргэгшэ Нахрай,

38Итраа нютагай Ираа ба Гарээб,

39Урияа гэдэг хээт хүн.

Эдэ хадаа бултадаа гушан долоон эрэшүүл болоно[+].

#### 24


(1 Уг 21:1-7)

1[•]Эзэн[†] дахин Израильда[†] уурлан хилэнтэжэ, Давидые[†] арад зоной урдаһаа идхан баадхаба:

– Ябаад, Израилиин болон Иудын улад зоной тоо бүридхэгты[+].

2Иигэжэ хаан сэрэгэйнгээ жанжин Ёһаабта захирба:

– Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр Израилиин бүхы обогуудаар ябажа, зоной тоо бүридхэгты. Би тэдэнэй хэды байһые мэдэхэеэ һананаб[+].

3– Танай Эзэн Бурхан[†] Израилиин арад зониие зуу дахин олошоруулхань болтогой![†] Үндэр түрэлтэ хаан энээниие өөрынгөө нюдөөр үзэхэнь болтогой! Гэбэшье та юундэ энээниие хэхэеэ һананабта? – гэжэ Ёһааб асууба ха[+]. 4Яаба-хээбэшье, Ёһааб ба сэрэгэй ударидагшад хаанай захиралта дүүргэхэ баатай болоо һэн. Тэдэ хаанһаа гаража, Израилиин арад түмэниие тоолохоёо ошоо бэлэй.

5Тиигээд тэдэ Иордан[†] голые гаталан, Ароһээрэй урда таладань тогтобо. Тэрэ хото голой хүндын дунда, Гаадай газар дээрэ оршодог бэлэй. Тэндэһээ тэдэ хойшолон, Язээр тээшэ,[+] 6мүн Галаад[†] ба Тахтим-Ходши нютагуудаар ябаба. Удаань тэдэ Даан-Яһаан руу ерэбэ, Сидоониие тойробо. 7Тиигээд тэдэ урда зүг руу, Тиирэй бүхэлэгдэһэн хотонуудта хүрэбэ, хиивүүдэй болон ханаһаануудай[†] бүхы хотонуудаар ябаба. Тэндэһээ Иудын урда зүгтэ байдаг Бэһээр-Шээбэдэ ерэжэ, тоо бүридхэлые дүүргэбэ[+]. 8Иигэжэ тэдэ бүхы нютагуудаар ябажа, юһэн һара, хорин хоногой удаа Иерусалимда[†] бусажа ерээ һэн. 9Тиигээд Ёһааб уласай хүн зониие тоолон бүридхэһэн данса хаанда үгэбэ. Дайн дажарта ябажа шадаха найман зуун мянган эрэшүүл Израильда, табан зуун мянган хүн Иудада[†] байба[+].


Эзэнэй хэһээлтэ

10[•]Арад түмэниие тоолоһоной удаа Давид шаналжа, Эзэндэ иигэжэ зальбарба:

– Би энэ юумэ хэжэ, ехэ нүгэл[†] үйлэдэбэб. Эзэн, Өөрынгөө зарасын нүгэлые хүлисыт гэжэ мүнөө гуйнаб. Би ухаагүй юумэ хээб[+].

11Үглөө үглөөгүүр, Давидай бодоод байхада, Эзэн лүндэншэ, Давидай мэдэлшэн Гаадта иигэжэ дуулга гэбэ:[+]

12– Давидта ошоод иигэжэ хэлэ: «Би шамда гурбан хэһээлтэ дурадханам; ши тэдэнэй нэгыень шэлэхэш, тиигээд тэрэниие шамда эльгээхэб», – гэжэ Эзэн дамжуулна.

13Гаад Давид руу ошожо, асууба:

– Юу шэлэхэбта? Орон нютагтатнай гурбан жэл үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдог гү? Үгы һаа, дайсадтнай таниие мүрдэн мүшхэжэ, та тэдээнһээ гурбан һарын туршада тэрьедэн байха гүт? Үгышье һаа, орон нютагтатнай гурбан үдэрэй туршада тахал үбшэн дэлгэрхэнь гү? Энээн тушаа бодоод, намайе эльгээһэн Бурханда минии ямар харюу бусаахые хэлээрэйгты.

14Давид Гаадта харюусаба:

– Ехэ гай тодхорто би орооб. Би зонһоо хэһээлтэ амасахаяа һананагүйб. Эзэнэй үршөөл хайра агууехэ, тиимэһээ Тэрэ Өөрөө маанадта хэһээлтэ шэлэг лэ даа[+].

15Тиигэжэ Эзэн тэрэ үглөөнһөө эхилэн, тогтооһон саг болзор хүрэтэр Израильда тахал үбшэн тараажа, Даанһаа Бэһээр-Шээбэ хүрэтэр, орон нютагай нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр далан мянган зон наһа бараба[+]. 16Бурханай Эльгээмэлэй Иерусалимые усадхахаяа һанахадань, Эзэн гай гасалан тушаа шаналан, зониие һалгаажа байһан Эльгээмэлдэ:

– Хүрөө! Боли! – гэжэ захирба. Эзэнэй Эльгээмэл тэрэ үедэ евүүс хүн Арунаагай гүмнөө дээрэ байгаа[+].


Давид Арунаагай гүмнөө худалдажа абаба

17Арад зониие усадхажа байһан Эльгээмэлые хараад, Давид Эзэндэ зальбарба:

– Нүгэл үйлэдэн, буруу зүйл хэһэн хүн бил гээшэб. Харин эдэ зон хонид мэтэ, ямар муу юумэ хээ юм? Та намайе болон минии гэр бүлые хэһээгыт.

18[•]Тэрэ үдэр Гаад Давидта ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Ябажа, евүүс хүн Арунаагай гүмнөө дээрэ Эзэндэ зорюулжа, үргэлэй шэрээ[†] бодхоогты.

19Давид Эзэнэй захиралта дүүргэжэ, Гаадай хэлэһээр тиишээ ошобо. 20Арунаа доошоо харахадаа, хаанай түшэмэлнүүдтэеэ хамта тэрээн тээшэ үгсэн ерэжэ ябахые обёорбо. Тэрэ гаража ерээд, газар хүрэтэр хаанда мүргэбэ. 21Тиигээд Арунаагай:

– Үндэр түрэлтэ хаан, та ямар ушар болоод, намда ерэбэт? – гэжэ асуухадань, Давид:

– Зонһоо гай гасалан һалгаахын тула шинии гүмнөө худалдажа абаад, Эзэндэ үргэлэй шэрээ бодхоохо һанаатайб, – гэжэ хэлэбэ[+]. 22Арунаа Давидта:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Хэрэгтэй юумэеэ бултыень абажа үргэгты. Харагты, эндэ түгэс шатаалта үргэлдэ[†] хэрэгтэй эбэртэ бодо мал байна. Түлеэндэ гэжэ үхэрэй хөөмэгшэнүүд, таряа үйрүүлдэг хабтанууд бии[+]. 23Эдэ бүгэдые би, Арунаа, танда баринаб, – гэжэ хэлээд, нэмэн:

– Эзэн Бурхантнай танай үргэлые тогтоохонь болтогой! – гэбэ. 24Харин хаан Арунаада иигэжэ хэлэбэ:

– Үгы, би заабол үнэ сэнгээрнь шамһаа худалдажа абахаб. Юуб гэхэдэ, би үныень түлөөгүй зүйлөөр Эзэн Бурхандаа түгэс шатаалта үргэл үргэхэгүйб.

Тиигээд Давид гүмнөө болон эбэртэ бодо мал табин шээкэл мүнгөөр худалдан абаба. 25Иигээд Давид тэндэ Эзэндэ үргэлэй шэрээ барижа, түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] үргэбэ. Иигэжэ Эзэн энэ уласай зальбархые соносон, тахал үбшэн Израильһаа татагдан һалаа һэн[+].

### 3 Хаан түрэнүүд

#### 3 Хаан түрэнүүд

3 Хаан түрэнүүд


Хаан түрэнүүд тухай гурбадахи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### Хаан түрэнүүд тухай гурбадахи ном


Хаан түрэнүүд тухай гурбадахи ном

Израилиин арад түмэнэй гүрэн болон Эзэн Бурхантай тэрэнэй харилсаан тушаа хөөрөөн энэ ном соо үргэлжэлнэ. Олон хаашуул тухай тэрээн соо хэлэгдэнэ. Еврей заншалаар энэ ном удаадахи номтойгоо хамта «Хаашуулай ном» гэжэ нэрэтэй. Номые гурбан гол хубида хубаамаар: 1) Соломоон Давид эсэгэһээ хаанай засаг залгамжална (1-2-дохи бүлэгүүд); 2) Соломооной хааншалга болон амжалтануудынь (3-11-дэхи бүлэгүүд). Энэ хуби соо гол анхарал Иерусалимда Бурханай һүмэ барилгада хандуулагдана (5-8-дахи бүлэгүүд); 3) Арад түмэнэй хоёр хубида хубаарилга: хойто зүгтэ Израиль, урда зүгтэ Иуда, эдэ гүрэнүүдэй хаашуулай манай ээрын урдахи IX зуун жэлэй хахад хүрэтэр хааншалалга (12-22-дохи бүлэгүүд).

Номой зохёолшон хаан бүхэниие Эзэн Бурханда хэр үнэн сэхэ байһаарнь сэгнэнэ. Хаанай үнэнхэ зүрхэнһөө Эзэндэ һүгэдэн мүргэн, заабарииень сахин байхадань, гүрэн һалбаржа байна. Харин хаанай онгонуудта һүгэдэн, Бурханай захяа заабари дүүргээгүй байхадань, гай тодхор ушарна.

Ном соо хаашуулһаа гадна Бурханай лүндэншэд шухала үүргэ дүүргэнэ. Тэдэ Бурханай зарлиг арадта дуулгадаг, улад зониие өөрын Бурханда үнэн сэхэ байлгахын тула эдэбхитэйгээр үйлэ хэрэгүүдтэ оролсодог байна. Тэрэ үедэ Бурханай лүндэншэдэй дунда ахамад лүндэншэ гээд Элияа тоологдодог байгаа. Тиимэһээ энэ номой һүүлшын хубиин гол дүрэ гэжэ Элияае тооломоор.

#### 1


Давидай үбгэрэлгэ

1Давид[†] хаан үндэр наһатай үбгэн болобо. Тэрэниие хэдэн дабхар хүнжэлөөр хушабашье, дулаасахаяа болёо бэлэй. 2Тиихэдэнь түшэмэлнүүдынь тэрээндэ:

– Манай эзэн[†] хаан, танда нэгэ залуу басага бэдэрхыемнай зүбшөөгыт. Тэрэ тантай хамта байжа, тан тушаа һанаагаа табин байха. Тэрэниие та үбэртэлэн унтахат, иигэжэ бэетнай дулаасаха, – гэбэ[+].

3Израилиин бүхы нютагуудаар гоё һайхан басага бэдэржэ, Шүнээм хотодо Абишааг гэжэ нэрэтэй басагые оложо, хаанда асарба[+]. 4Тэрэ басаган угаа һайхан, хаан тушаа һанаагаа табижа, хэрэгтэй юумыень асаржа абаашажа байгаа. Харин хаан тэрээнтэй унтаагүй һэн.


Адонияа хаан болохо хүсэлтэй

5-6Хаггиит һамганһаа түрэһэн Давидай хүбүүн Адонияа Абшалоомой наһа бараһанай удаа эгээл ехэ хүбүүниинь болоод байгаа. Тэрэ ехэ үзэсхэлэн гоё хүбүүн бэлэй. Эсэгэнь тэрэниие нэгэшье зэмэлдэггүй, хүбүүн өөрыгөө ехэ дээгүүр табидаг, хаан болохом гэжэ хэлэдэг һэн. Иигэжэ тэрэ өөртөө дайшалхы морин тэргэнүүдтэй,[†] моридтой, табин хүнһөө бүридэһэн сэрэгтэй болобо[+][+]. 7Цэруяагай хүбүүн Ёһаабтай, Абиатаар санаартантай[†] тэрэ хөөрэлдэжэ, тэдэнь өөрыень дэмжэжэ эхилбэ[+]. 8Гэбэшье Цадоок санаартан, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа, лүндэншэ Натаан, Шимэй, Рэһии, Давидай бэе аршалагшад Адонияагай тала барибагүй[+].

9Нэгэтэ Адонияа Рогээл булагай хажуудахи Зоһэлээт гэжэ хабсагайн дэргэдэ хонёор, үхэр болон тарган тугалнуудаар үргэл хэбэ. Тэрэ өөрын аха дүү болохо хаанай бүхы хүбүүдые, Иудын бүхы түшэмэлнүүдые уряа бэлэй[+]. 10Харин Натаан лүндэншые, Бэнайяа гэгшые, хаанай бэе аршалагшадые, мүн Соломоон[†] дүүгээ урибагүй[+].


Соломоониие хаан болгон тоһолон ёһолхые Давид захирна

11Тиихэдэнь Натаан Соломооной эхэ Бат-Шээбэдэ:

– Хаггиидэй Адонияа хүбүүн өөрыгөө хаан болгоо гэжэ дуулаа һэн гүт? Давид эзэн хаамнай энээн тушаа юушье мэдэнэгүй! 12Өөрын болон Соломоон хүбүүнэйнгээ ами наһа абархаяа һанаа гээшэ һаатнай, иимэ зүбшэл үгэхэ байнаб: 13Давид хааниие энэ дары бараалхажа, «Эзэн хаамни, минии хүбүүн Соломоон танай удаа хаан болохо, хаан шэрээдэ һууха гэжэ та намда тангариглаа бэшэ һэн гүт? Теэд юундэ Адонияа мүнөө хаан боложо байна гээшэб?» гэжэ хэлэгты[+]. 14Хаантай хөөрэлдэжэ байгаа үедэтнай би орожо, танай үгэнүүдые батадхахаб, – гэбэ ха.

15Бат-Шээбэ хааниие бараалхан унтариин таһалга руунь ерэбэ. Хаан угаа үбгэрһэн, Шүнээм нютагай Абишааг басаган тэрээндэ алба хэжэ байгаа һэн. 16Бат-Шээбэ хаанда доро дохин мүргэбэ. Хаан:

– Шамда юун хэрэгтэйб? – гэжэ асууба. 17Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ эзэн хаамни! Минии хүбүүн Соломоон танай удаа хаан боложо, хаан шэрээ эзэлхэ гээд та намда Эзэн Бурханайнгаа[†] урда тангариг үргөө бэлэйт. 18Харин мүнөө Адонияа хаан болоод байна, та, эзэн хаамни, тэрээн тушаа юушье мэдэнэгүйт. 19Олон гэгшын үхэр, тугал, хонёор тэрэ үргэл хэжэ, бүхы хүбүүдыетнай, Абиатаар санаартые, сэрэгэй жанжин Ёһаабые уряа. Теэд Соломоон хүбүүетнай урибагүй. 20Эзэн хаамни, танай удаа хаан шэрээ хэн эзэлхэб гэжэ өөрөө танай соносхохые Израилиин бүхы улад зон хүлеэжэ байна. 21Эзэн хаанаймни мордошоо гээшэ һаа, намайе, Соломоон хүбүүемни буһалгаашад гэжэ гэмнэхэл.

22Иигэжэ хэлэжэ байгаа үедэнь Натаан лүндэншэ ерээ. 23Тэрэнэй ерэһые хаанда дуулгаба. Натаан хаанай урда ерэжэ, доро дохин мүргэбэ. 24Тиигээд тэрэ хаанда:

– Үндэр түрэлтэ эзэн хаамни! Танай удаа Адонияа хаан болохо гэжэ соносхоо һэн гүт? 25Мүнөө тэрэ ошожо, олон үхэр, тугал, хонёор үргэл хэжэ, танай бүхы хүбүүдые, сэрэгэй жанжинуудые, Абиатаар санаартые уряа. Иигэжэ тэдэ мүнөө найрлажа, «Адонияа хаан мандатугай!» гэжэ хашхаралдан байна[+]. 26Танай үнэн богоол намайе, Цадоок санаартые, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые, Соломоон хүбүүетнай тэрэ уряагүй. 27Эзэн хаамни, та эдэ бүгэдые мэдэжэ зүбшөөжэ байна гээшэ гүт, танай удаа хаан шэрээе хэн эзэлхэб гэжэ юундэ маанадта дуулгаагүйбта? – гэжэ асууба.

28Давид хаан:

– Бат-Шээбые дуудагты! – гэжэ захирба. Бат-Шээбэ ерэжэ, урдань зогсобо.

29Хаан иигэжэ тангариг үргэбэ:

– Намайе элдэб гай гасаланһаа абардаг Эзэнэй нэрээр тангаригланаб:[+] 30Соломоон хүбүүншни минии удаа хаан шэрээ эзэлхэ гэжэ Израилиин Эзэн Бурханай урда тангариглаһанаа мүнөөдэртөө бэелүүлхэб!

31Тиихэдэнь Бат-Шээбэ газар хүрэтэр доро дохижо:

– Минии эзэн Давид хаан, та мүнхэ наһа наһалхатнай болтогой![†] – гэжэ хэлэбэ[+].

32Удаань Давид хаан:

– Цадоок санаартые, Натаан лүндэншые, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые наашань дуудагты! – гэжэ захирба. Тэдэ хаан руу ерэбэ. 33Хаан тэдээндэ:

– Таанад түшэмэлнүүдые дахуулаад, Соломоон хүбүүемни минии унадаг элжэгэндэ мордохуулаад, Гихоон горхоной хажууда абаашагты[+]. 34Цадоок санаартан, Натаан лүндэншэ, таанад Соломоониие оливын тоһоор түрхижэ, Израилиин хаан болгоһон ёһолол хэгты! Үхэр бүреэ үлеэн, «Соломоон хаан мандатугай!» гэжэ хашхаралдагты![+] 35Удаань тэрэниие һөөргэнь үдэшэхэт. Тиихэдэтнай тэрэ минии хаан шэрээдэ һуужа, минии орондо хаан болохо. Израилиин болон Иудын ударидагшаар тэрэниие томилноб! – гэбэ.

36Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа хаанда харюусаба:

– Бүтэхэнь болтогой! Эзэн хаанаймни Эзэн Бурхан энээниие батадхаха болтогой! 37Эзэн хаантаймни Эзэнэй хамта байһандал адляар Тэрэ Соломоонтойшье хамта байжа, хаан шэрээень Давид хаанай хаан шэрээһээ бүри дээгүүр үргэхэнь болтогой!

38Тиигэжэ Цадоок санаартан, Натаан лүндэншэ, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа, хаанай бэе аршалагша хэрээдүүд ба пэлидүүд Давид хаанай элжэгэндэ Соломоониие мордохуулжа, Гихоон горхон тээшэ абаашаба[+]. 39Цадоок санаартан нангин[†] майханһаа асарһан оливын тоһотой эбэр абажа, Соломоониие хаан болгон тоһоор түрхибэ. Үхэр бүреэгээр үлеэхэдэнь, бүхы арад зон:

– Соломоон хаан мандатугай! – гэжэ хашхаралдаба. 40Удаань бүхы зон Соломооной хойноһоо дахан, һөөргэнь үдэшэжэ, лимбээр хүгжэмдэн, газар дэлхэйн доһолтор угаа баярлан хашхаралдан байгаа бэлэй.


Соломон Адонияае үршөөнэ

41Адонияа айлшадтаяа хамта найрлажа дүүргэжэ байтараа шаг шууяа дуулаба. Ёһааб үхэр бүреэгэй абяа дуулаад:

– Юун болоод хотодо иимэ ехэ шууяан гарана гээшэб? – гэжэ асууба. 42Хэлэжэ байтарынь Абиатаар санаартанай хүбүүн Ёнатаан ерээ бэлэй. Адонияа:

– Оро наашаа. Ши һайн хүнши, тиимэһээ һайн мэдээ асараа ёһотойш, – гэбэ[+]. 43Харин Ёнатаан хэлэбэ:

– Үгы. Давид эзэн хаамнай Соломоониие хаан болгобо. 44Цадоок санаартые, Натаан лүндэншые, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые, хаанай бэе аршалагша хэрээдүүд ба пэлидүүдые хаан Соломоонтой хамта эльгээжэ, тэдэ Соломоониие хаанай элжэгэн дээрэ һуулгаба[+]. 45Тиигээд Гихоон горхоной хажууда Цадоок санаартан, Натаан лүндэншэ тэрэниие хаан болгон, тоһоор түрхеэ, тэндэһээ баяртай шууяатай һөөргөө бусахадань, хото хүлгөө шууяагаар дүүрээ. Таанад тэрэ шууяа соносоот. 46Соломоон мүнөө хаан шэрээдэ заларан һууба[+]. 47Тэрээгээр хэрэг дүүрээгүй, түшэмэлнүүд эзэн хаан Давидые бараалхан, «Бурхантнай Соломооной нэрые танай нэрэһээ үлүү алдаршуулан, хан шэрээень бүри дээгүүр үргэхэнь болтогой!» гэжэ хэлээ. Хаан унтари дээрээ мүргэн дохижо,[+] 48«Хаан шэрээдэ заларха хүниие мүнөөдэр үгэжэ байгша Израилиин Эзэн Бурханда магтаал үргэе! Амиды мэндэ энээниие хаража үзэжэ байхыем Бурхан зүбшөөгөөл!» гэжэ зальбараа.

49Адонияагай айлшад айжа, бултадаа бодожо, өөр өөрын замаар ябашаба. 50Адонияа Соломоонһоо айжа, нангин майхан руу орожо, үргэлэй шэрээгэй[†] эбэрнүүдые шүүрэжэ бариба[+].

51– Адонияа танһаа айна, тиимэһээ мүнөө үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүдтэ аһалдаад, «намайе алахагүйб гэжэ Соломоон хаан тангариг түрүүн үргэг лэ» гэнэ, – гэжэ зон Соломоондо дуулгаба.

52Соломоон:

– Хэрбээ намда урбангүй байгаа һаань, толгойнь нэгэшье үһэн газарта унахагүй. Харин урбажа, муугаар байгаа һаа, тэрэ усадхагдаха, – гэжэ айладхаба[+]. 53Тиигээд Соломоон хаан хүнүүдые эльгээжэ, тэдэнь Адонияае үргэлэй шэрээһээ хаан руу асарба. Адонияа хаанда доро дохин мүргэбэ. Тиихэдэнь Соломоон:

– Гэртээ хари, – гэбэ.

#### 2


(1 Уг 29:26-28)

1Давид[†] наһа бараха сагайнгаа дүтэлхэдэ, Соломоон[†] хүбүүндээ иимэ һургаал[†] заабари хэлэбэ:

2– Бултанай мордохо замаар миниишье мордохо саг дүтэлбэ. Ши хадаа бата найдамтай, эрэ хүндэл бай[+]. 3Юушье хэбэл, хаанашье ябабал, амжалта туйлахын тула Өөрын Эзэн[†] Бурханиие[†] шүтэн ябаарай. Моисейн[†] хуули соо бэшэгдэһэн Эзэнэй хуули ёһо, зарлигуудые, тогтоол, һургаалнуудые сахин байгаарай[+]. 4Тиигэбэлшни, «үри һадаһадшни Намда үнэнхэ зүрхэнһөө шүтэн, бүхы шадалаараа Минии һургаал заабаринуудые дүүргэн байгаа гээшэ һаа, Израилиин хан шэрээ хододоо эзэлдэг байха» гэжэ намда айладаһан найдуулгаяа Эзэн бэелүүлхэ[+]. 5Үшөө Нээрэй хүбүүн Абнээр, Етээрэй хүбүүн Амасаа гэгшэдтэ – Израилиин хоёр жанжинда Цэруяагай хүбүүн Ёһаабай юу хэһые һанана ёһотойш. Амгалан тайбан байдалай тогтоод байхада тэрэ дайнай үедэ мэтэ тэдэниие алаа бэлэй. Гарынь тэдэнэй шуһанда зууралданхай[+]. 6Тиимэһээ ши мэргэн ухаагаараа бодожо, өөрын үхэлөөр тэрэниие бү үхүүлээрэй. 7Галаад[†] нютагай Барзиллай гэдэг хүнэй хүбүүдтэ хайра үзүүлжэ, шамтай хамта эдеэ хоол баридаг зоной дунда һуулгаарай. Абшалоом ахаһааш тэрьедэн байха үедэм тэдэ намда туһалһан юм[+]. 8Бэньямиин обогой Бахуриим хотын Гэраагай хүбүүн Шимэй гэдэг үшөө бии. Минии Маханааим ошожо ябахада, тэрэ намайе хараажа байгаа һэн. Гэбэшье Иордан[†] гол дээрэ нам руу ерэхэдэнь, би тэрээндэ «Шамайе усадхахагүйб» гэжэ Эзэнэй нэрээр тангариглаа һэм[+]. 9Харин ши сэсэн ухаатай хүнши, тиимэһээ тэрэниие миин бү табяарай, усадхаха хэрэгтэй гэжэ мэдэжэ байнаш.

10Иигэжэ Давид наһа баража, Давидай хото[†] соо хүдөөлүүлэгдөө һэн[+]. 11Давид дүшэн жэлэй туршада Израилиин хаан байгаа: долоон жэл соо Хэброондо, гушан гурбан жэл – Иерусалимда.[†][+] 12Соломоон Давид эсэгынгээ хаан шэрээ эзэлжэ, хаан засагаа бахим бариба[+].


Адонияае хюдалга

13Нэгэтэ Хаггиидэй хүбүүн Адонияа Соломооной эхэ Бат-Шээбэдэ ерэбэ.

– Һайе һанажа ерэбэ гүш? – гэжэ Бат-Шээбэ асууба.

– Амгалан һайе, – гэбэ тэрэ, – 14Тантай би нэгэ хэрэг тухай хөөрэлдэхэ һанаатай ерээб.

– Теэд хэлыш тэрэнээ, – гэбэ Бат-Шээбэ.

15– Хан түрэ минии болохо ёһотой гэжэ Израилиин зон һанажа, намайе ерээдүй хаан гээд тоолодог байгаа. Харин ондоогоор хэрэг эрьежэ, минии дүү хүбүүн хаан болобо. Энэ хадаа Эзэн иигэжэ шиидээ![+] 16Мүнөө би нэгэл юумэн тухай гуйха һанаатайб, – гэжэ Адонияа үгүүлбэ.

– Хэлэ, – гэбэ Бат-Шээбэ.

17– Шүнээмэй Абишаагые намда һамган болгожо үгэхэ тухай Соломоон хаантай хөөрэлдэжэ үгыт, тэрэ танда арсахагүй шуу, – гэбэ тэрэ[+].

18– Зай, би шинии гуйлта тушаа хаанда дуулгахаб, – гэжэ Бат-Шээбэ харюусаба.

19Иигэжэ Адонияа тухай хөөрэлдэхэеэ Бат-Шээбэ Соломоон хаанда ерэбэ ха. Хаан урдаһаань бодожо, доро дохёод, хан шэрээдээ һууба. Хаанай эхэдэ мүн лэ шэрээ асарагдажа, Бат-Шээбэ Соломооной баруун талада һууба. 20Бат-Шээбэ:

– Би нэгэ жаахан гуйлтатайб, намда бү арсыш, – гэбэ. Хаан:

– Эжымни, гуйгыт, би танда арсахагүйлби, – гэбэ ха. 21Бат-Шээбэ:

– Шүнээмэй Абишаагые Адонияа ахадаа һамган болгон үгыш даа, – гэбэ. 22Соломоон харюудань:

– Адонияада Шүнээмэй Абишаагые үгэхэ тухай юундэ гуйбат?! Минии аха һэн тулань нэгэ мүртөө тэрээндэ хаан түрыешье гуйгыт! Абиатаар санаартан,[†] Цэруяагай хүбүүн Ёһаабшье тэрэнэй тала барина бэшэ аал?! – гэжэ хэлэбэ[+]. 23Удаань Соломоон хаан Эзэнэй урда тангариглан:

– Иимэ үгэнүүдые хэлэхэдээ, Адонияа өөрынгөө ами наһанда өөрөө харша юумэ хээгүй һаань, Бурхан намайе шиидхүүжэг! – гэбэ, – 24Минии эсэгэ Давидай хан шэрээ дээрэ Эзэн намайе бата найдамтайгаар заларуулаа, айладхалайнгаа ёһоор хан түрые намда үршөөгөө. Амиды мэндэ Эзэнэй нэрээр тангаригланаб – Адонияа энэ дары үхэхэ ёһотой![+]

25Тиигээд Соломоон хаан Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые эльгээжэ, тэрэнь Адонияае усадхаба[+].


Абиатаарые сүлэлгэ

26Абиатаар санаартанда хаан:

– Анатоот хото руу, таряалан руугаа яба! Үхөө һааш, зохистой байгаа, гэбэшье мүнөө шамайе алахагүйб, юуб гэхэдэ, минии эсэгэ Давидтай хамта ябахадаа, Эзэн Бурханай ханза харууһалжа ябааш, эсэгэтэймни хамта гай гасалангуудые амасааш, – гэбэ[+]. 27Иигэжэ Соломоон Абиатаарые Эзэнэй урда тахил үргэлнүүдые хэдэгһээ болюулжа, Эзэнэй Элиин үри һадаһад тушаа Шилоодо айладхаһаниинь гүйсэбэ[+].

28Энээн тушаа Ёһааб дуулажа, Эзэнэй Һүмэ[†] руу гүйдэлөөрөө ошоод, үргэлэй шэрээгэй[†] эбэрнүүдтэ аһалдаба (тэрэ Абшалоомой бэшэ, Адонияагай тала баридаг байгаа бшуу)[+]. 29Ёһаабай Эзэнэй нангин[†] майхан руу тэрьедэжэ ошоһон, үргэлэй хажууда байһан тушаа Соломоон хаанда дуулдаба. Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые Соломоон эльгээжэ:

– Ошожо, тэрэниие усадха, – гэбэ. 30Бэнайяа Эзэнэй нангин майхан руу ерэжэ:

– Хаан шамайе гара гээд захирна, – гэбэ ха. Ёһааб:

– Үгы, би эндэ үхэхэб, – гэжэ хэлэбэ. Бэнайяа Ёһаабай хэлээшые хаанда дамжуулба. 31Хаан тэрээндэ:

– Хэлэһэнэйнь ёһоор хэ, тэрэниие алажа, хүдөөлүүлэ. Ёһаабай гэмгүй зониие алаһанай түлөө би, мүн Давидай бэшэшье үри һадаһад иигэжэ гэм зэмэгүй болохобди[+]. 32Давид эсэгымни мэдээгүй байтар Ёһааб ямаршье зэмэгүй, өөрһөөнь һураггүй эрхим хоёр хүниие – Нээрэй хүбүүн, Израилиин жанжин Абнээрые, мүн тиихэдэ Етээрэй хүбүүн, Иудын жанжин Амасаае һэлмээр сабшан алаа һэм шуу. Эзэн энэ шуһые өөрынь толгой дээрэ буулгаха[+]. 33Тэрэ шуһан Ёһаабай болон үри һадаһанайнь толгой дээрэ хэтэ мүнхэдөө тудан байхань болтогой![†] Харин хан шэрээ эзэлдэг Давидай үри һадаһадта Эзэн хэтэ мүнхэдөө амгалан байдал үршөөхэнь болтогой! – гэбэ.

34Иигэжэ Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа ошожо, Ёһаабые алаба. Тэрэ элһэн сүл губида оршогшо гэртээ хүдөөлүүлэгдөө бэлэй. 35Соломоон хаан Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшые Ёһаабай орондо сэрэгэй жанжин, Абиатаарай орондо Цадоогые ахамад санаартан[†] болгобо[+].


Шимэйе алалга

36Тиигээд хаан хүниие эльгээжэ, Шимэй гэгшые дуудан:

– Иерусалим соо өөртөө гэр барижа, тэндээл ажамидара. Хотоһоо бү гараарай[+]. 37Гаража, Кидроон горхо гаталаа һаа, заабол хосорхош – энээниие мэдэжэ бай. Өөрөөл зэмэтэй болохош, – гэбэ[+]. 38Шимэй хаанда:

– Үндэр түрэлтэ эзэн хаамни, ойлгооб, танай захирһанай ёһоор байхаб, – гэбэ. Иигэжэ тэрэ Иерусалим соо удаан сагта ажамидарба.

39Гурбан жэлэй удаа Шимэйн хоёр богоол Гаадай хаан, Маһахаагай хүбүүн Ахииш руу зугадан тэрьедэбэ. Энээн тушаа зон Шимэйдэ дуулгаба[+]. 40Шимэй зэһэжэ, элжэгэндээ мордоод, Гаат руу Ахиишта богоолнуудаа бэдэрэн ошобо. Тэдэнээ олоод, Гаатһаа асаржа һөөргөө Шимэйн бусахадань, 41зон энээн тушаа Соломоондо дуулгаба. 42Хаан хүниие эльгээжэ, Шимэй гэгшые дуудаад:

– Иерусалимһаа гарабал, заабол тэрэ үдэртөө үхэхэш гэжэ би шамда Эзэнэй нэрээр тангариглан соносхоо бэшэ аалби? «Зай» гэжэ ши намда хэлээ бэлэйш. 43Эзэнэй урда тангариглан хэлэһэн захиралтануудыемни юундэ дүүргээгүйбши? – гэбэ[+]. 44Хаан Шимэйдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии эсэгэ Давидта хэһэн бүхы муу муухай хэрэгүүдээ мэдэнэш, сүм ойлгонош. Эзэн муу муухай хэрэгүүдыеш толгой дээрэш бусаан буулгаг![+] 45Харин би үреэлдэ хүртэхэм болтогой! Давидай хан шэрээ Эзэнэй урда хэтэ мүнхэдөө оршохонь болтогой![+]

46Иигэжэ хаан Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшэдэ захиржа, тэрэнь ошоод, Шимэй гэгшые усадхаба. Соломоон иигээд бахим гэгшээр хаан түрэеэ[†] бариба.

#### 3


(2 Уг 1:3-12)

1[•]Соломоон[†] Египедэй фараоной[†] басага һамга абажа, фараонтой холбоо батадхаба. Өөрынгөө ажаһууха ордон, мүн Эзэнэй[†] Һүмэ,[†] тиихэдэ Иерусалимые[†] бүһэлэн хэрэм хана бодхоотороо тэрэ һамгаяа Давидай хото[†] соо байхыень асараа бэлэй[+].


Гибэһоондохи обоо

2Эзэнэй Һүмын баригдаадүй байха үедэ арад зон мүргэлэй[†] обоонууд дээрэ үргэл хэдэг байгаа. 3Соломоон Давид[†] эсэгынгээ захяа заабаринуудые сахин, Эзэндэ угаа дуратай һэн. Теэд бусадтал адли тэрэшье мүргэлэй обоонууд дээрэ үргэл, уталгануудые хэдэг бэлэй[+].

4Нэгэтэ хаан үргэл хэхэеэ Гибэһоон руу ошобо. Тэндэ эгээл ехэ мүргэлэй обоон байдаг байгаа. Соломоон тэрэ үргэлэй шэрээ[†] дээрэ мянган түгэс шатаалта үргэл[†] үргэбэ[+].


Соломоон Эзэнһээ сэсэн мэргэн ухаа гуйна

5Гибэһоондо тэрэл һүниндөө Эзэн Соломоондо зүүдэндэнь үзэгдэжэ:

– Юун шамда хэрэгтэйб, Намһаа гуйхадаш болохо, – гэжэ Бурхан[†] айладхаба[+]. 6Соломоон:

– Минии эсэгэ, Танай богоол Давидта Та ехэ энэрэл хайра үзүүлээт. Тиигээдшье тэрэ Танда үнэн сэхэ, зүб шударгы, сэхэ сэбэр хандадаг бэлэй. Тэрэ ехэ энэрэл хайраяа үргэлжэлүүлэн, хан шэрээдэ мүнөө һуужа байгша хүбүү тэрээндэ үршөөгөөт. 7Эзэн Бурхамнай, минии хэды залуушье һаа, яагаад ударидахые мэдэхэшьегүй һаам, Та намайе Давид эсэгым удаа хаан болгон табяат[+]. 8Танай шэлэгшэ, тооложо барамаар бэшэ үй түмэн арад зонойтнай дунда би байнаб[+]. 9Һайн муу хоёрые илгаруулан ойлгохо, арад зонииетнай шүүхэ сэсэн ухаа Та намда үршөөгыт. Намһаа бэшэ хэн Танай тоо томшоггүй арад зониие зонхилжо шадахаб? – гэжэ хандаба[+].

10Соломооной иигэжэ гуйһаниинь Эзэн Бурханда ехэ һайшаагдаба. 11Тиимэһээ тэрээндэ Бурхан:

– Өөртөө ута наһа эрибэгүйш, баялиг хогшол эреэ бэшэш, дайсадыш усадхахыем гуйгаа бэшэш, гансал зарга шүүбэри гүйсэдхэхэдэ хэрэгтэй сэсэн мэргэн ухаа гуйбаш, 12зай, тиимэһээ шинии гуйһанай ёһоор хэрэг ябуулхам: сэсэн мэргэн, бүхы юумэ ойлгохо ухаа шамда үршөөнэб. Шамдал адли ухаатай иимэ хүн байгаагүй, шинии удаашье тиимэ хүн мүндэлхэгүй[+]. 13Шинии гуйгаагүй юумэ мүн лэ үгэнэб: баялиг, алдар соло үршөөнэб. Иимэ бэшэ ондоо хаан байхагүй[+]. 14Өөрын эсэгэ Давидтал адли, Намайе шүтэн, ёһо гуримуудыем, захяа заабаринуудыем сахин байбалшни, ута наһа шамда бэлэглэхэб, – гэжэ айладхаба[+].

15Соломоон нойрһоо һэрижэ, зүүдэндэнь Бурханай үзэгдэһые ойлгобо. Тиигээд тэрэ Иерусалим руу ошожо, Эзэнтэй хэлсээ баталһан ханзын урда зогсожо, түгэс шатаалта үргэл, амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэбэ. Удаань бүхы түшэмэлнүүдтээ найр наада эмхидхээ бэлэй[+].


Соломооной сэсэнээр зарга шүүлгэ

16Нэгэтэ хоёр янхан эхэнэр хаанда ерэжэ, урдань зогсобо. 17Нэгэ эхэнэрынь:

– Үндэр түрэлтэ хаан эзэмни, би энэ эхэнэртэй нэгэ гэртэ байдагби. Тэрэнэй байһаар байтар би үхибүү түрөө һэм. 18Түрэһэнэйм удаа гурбадахи үдэр энэ эхэнэр мүн лэ үхибүү түрөө. Маанадһаа бэшэ хэншье тэрэ гэртэ байгаагүй, бидэ хоюулаал бэлэйбди. 19Энэ эхэнэр унтажа байтараа һүниндөө үхибүүгээ даража, тэрэнь гээгдэбэ. 20Тиигээд энэ эхэнэр һүни дунда бодоод, бүхөөр унтажа байхадамни хүбүүемни абаад, өөрынгөө үбэртэ хээ, харин өөрын үхэһэн хүбүүгээ минии хажууда хэһэн байгаа. 21Үглөөгүүр һэрижэ, хүбүүгээ хүхүүлхэ гэхэдэм, тэрэ үхэһэн, харин һайнаар харахадам, тэрэ минии түрэһэн хүбүүн бэшэ байба, – гэбэ. 22Харин нүгөөдэ эхэнэрынь:

– Үгы, амидынь минии хүбүүн, харин үхэһэниинь шинии! – гэжэ хэлэбэ.

– Үгы! Шинии хүбүүн үхэһэн, харин минии хүбүүн амиды! – гэжэ түрүүшын эхэнэр һөөргэдэнэ. Иигэжэ тэдэ хаанай урда хэрэлдэжэ арсалдажа зогсобод. 23Хаан:

– Амиды хүбүүхэн минии, харин үхэгшэ хүбүүн шинии гэжэ хүн бүхэнтнай хэлэнэ. 24Намда һэлмэ асарагтылши, – гэжэ захирба. Хаанда һэлмэ асарба. 25Тиихэдэнь хаан:

– Амиды байһан энэ хүүгэдые хоёр хэһэг болгон сабшагты! Тиигээд нэгэ хэһэгые нэгэ эхэнэртэ, нүгөөдэ хэһэгые нүгөө эхэнэртэ үгэгты, – гэжэ захирба. 26Амиды хүбүүнэй үнэхөөр эхэнь зүрхэ сэдьхэлээ доһолгон, хүбүүгээ угаа хайрлажа:

– Үндэр түрэлтэ эзэн хаамни! Үхибүүе бү алыт! Тэрээндэ үгэгты! – гэбэ. Харин нүгөөдэ эхэнэр:

– Шамдашье, намдашье энэ үхибүүн бү хүртэг, хоёр болгон сабшагты! – гэжэ хэлэбэ. 27Тиихэдэнь хаан:

– Үхибүү бү сабшагты! Түрүүшын эхэнэртэ үгэгты, юуб гэхэдэ, тэрэ үнэхөөр эхэнь, – гэжэ хэлээ һэн.

28Израилиин бүхы улад зон хаанай яажа энэ хэрэг шиидхэһые дуулахадаа, үнэн зүбөөр зарга хэрэгүүдые шиидхэхэ сэсэн мэргэн ухаа Бурхан тэрээндэ үршөөгөө гэжэ ойлгожо, хааниие ехэ хүндэлжэ эхилбэ[+].

#### 4


Соломооной түшэмэлнүүд

1Соломоон[†] бүхы Израилиие хааншалан зонхилдог һэн. 2Тэрэнэй түшэмэлнүүд гэбэл: Цадоогой хүбүүн Азаарияа – санаартан;[†][+] 3Шишаагай хүбүүд Элихоорэп ба Ахияа – бэшээшэд; Ахилүүдэй хүбүүн Ёшапаат – гүрэнэй данса хадагалагша;[+] 4Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа – сэрэгэй жанжин; Цадоок болон Абиатаар – санаартад;[+] 5Натаанай хүбүүн Азаарияа – можонуудай ноёдые хинагша; Натаанай хүбүүн Забууд – санаартан, мүн хаанай зүбшэгшэ;[+] 6Ахишаар – хаанай ордонгой эгээл ехэ түшэмэл; Абдаагай хүбүүн Адонираам – ясагай түлөө харюусагша бэлэй[+]. 7Хаанай ордониие эдеэ хоолоор хангаха уялгатай арбан хоёр можо ноёдые Соломоон томилжо, тэдэ тус тустаа нэгэ һарын туршада өөрын нютаг можоһоо эдеэ хоол асардаг бэлэй. 8Тэдэ ноёдые нэрлэбэл, хада уулата Эпрааим нютаг можодо Хуурай хүбүүн зонхилоо. 9Макаац, Шаалбиим, Бэт-Шээмэш, Элоон (Бэт-Ханаан) хотонуудта Бэн-Дээкэрэй хүбүүн ударидаа. 10Аруббоот, Сохоо хотонуудай, мүн Хээпэр орон нютагай түлөө Хээсэд гэгшын хүбүүн харюусалгатай һэн. 11Абинадаабай хүбүүн бүхы Напаат-Доорой түлөө харюусадаг, тэрэ Соломооной Тапаат басагатай гэрлэнхэй, Соломооной хүрьгэн бэлэй[+]. 12Ахилүүдэй хүбүүн Баһанаа Таанаах, Мэгиддоо хотонуудай, Царэтаан хотын хажуудахи, Езрээлһээ доошоо, Бэт-Шэһаанһаа Абээл-Мэхолаа, Ёкмэһаамай нүгөө тала хүрэтэр нэмжыдэг дайдын түлөө харюусалгатай байгаа[+]. 13Бэн-Гээбэрэй хүбүүн Галаадтахи[†] Рамоот хотые, Мэнашшээ гэгшын хүбүүн Яһиирай обог һууринуудые зонхилдог, мүн хэрэм ханатай, гуулин шэбхэнүүдтэй жаран хотонуудтай Башаандахи Аргооб нютаг можые захирдаг бэлэй[+]. 14Иддоогой хүбүүн Ахинадааб Маханааим нютаг дайдын түлөө харюусагша һэн. 15Ахимаац Напталии можо нютагые зонхилдог, Соломооной басаган Басэмаат һамгатай байгаа. 16Хушай гэгшын хүбүүн Баһанаа Ашээр можо нютагта, мүн Бэалоодто захирагша һэн. 17Паруаахай хүбүүн Ёшапаат Иссахаар можо нютагта зонхилоо. 18Элаагай хүбүүн Шимэй Бэньямиинэй можо нютагта захиран һуугаа. 19Үрии гэгшын хүбүүн Гээбэр эмоор яһатанай хаан Сиһооной, мүн Башаанай хаан Оогой ажаһуугша Галаад нютагта зонхилоо. Нэгэл тушаалтан орон нютагай түлөө харюусагша бэлэй[+].


Соломооной хан түрын һүр жабхалан

20Иуда[†] болон Израилиин арад зон тэрэ үедэ далайн эрьеын элһэн мэтэ тоолошогүй олон болотороо үдэжэ, баян садхалан, жаргалтай хүхюу ажаһуугаа[+].

21Евфрат мүрэнэй болон Пилишт[†] орон нютагай хоорондуур оршодог, Египет[†] хүрэтэр нэмжыгшэ дайдануудай хан түрэнүүдые Соломоон зонхилон ажаһуугаа. Тэдэ хан түрэнүүд Соломооной амиды мэндэ сагта үргэлжэ ясаг түлэжэ байгаа[+]. 22Соломооной хүреэлэнгэй үдэр бүриин хүнэһэн гэбэл, гушан кооро сагаан талхан, жаран кооро хара талхан, 23талха таряагаар тэжээһэн арбан, бэлшээреэр адуулһан хорин эбэртэ бодо мал, зуун хонин, буга, зээрэн, гүрөөһэнүүд, тарган тобир галуу тахяанууд бэлэй. 24Евфрат мүрэнэй зүүн эрьеын бүхы хан түрэнүүдые, Типсаахһаа эхилээд, Гааза хүрэтэр бүхы газар дайдые тэрэ зонхилжо, тойроод байгааша орон нютагуудтаяа эбтэй эетэй ажамидараа[+]. 25Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр нэмжыдэг газар дайдатай Иудын болон Израилиин зон Соломооной амиды байгаа сагта ажана амгалан, өөрын үзэмэй модоной һөөгүүд, инжир[†] модод дороо ажаһуугаа[+]. 26Соломоондо дүшэ мянган хүллэдэг морид, арбан хоёр мянган унаха морид бии һэн[+].

27Можо нютагай ноёд өөр өөрын һарада Соломоон хаанда бүхы эдеэ хоолынь дутамаггүй асардаг бэлэй. 28Моридыень ешмээн, һолоомоор тэдэ жэншэдгүй хангаа.


Соломооной агууехэ мэргэн ухаан

29Бурханай[†] хайраар Соломоон сэсэн мэргэн, угаа ехэ эрдэмтэй, хизааргүй ухаатай байгаа. 30Зүүн зүгэй сэсэн мэргэшүүлһээ, Египедэй сэсэшүүлһээ тэрэ һураггүй дээгүүр мэргэн ухаатай һэн[+]. 31Эзраахай Этаанһаа, Махоолой хүбүүд Һэмаан, Халкоол, Дардааһаа, юрэдөө, бүхы зонһоо тэрэ сэсэн мэргэн, хаяа хадхаад ажаһуугша орон нютагуудай уладта тэрэ алдаршаад байгаа[+]. 32Соломоон гурба мянган мэргэн үгүүлэл бэшээ, мянгаад дуу зохёогоо[+]. 33Ургамал модон тушаа – Ливаанай[†] үнэтэ хуша модонһоо эхилээд, хана дээгүүр ургадаг ногоон тухай, амитад, жэгүүртэн, мүлхидэг хорхой, загаһа жараахай тухайшье тэрэ үгүүлэгшэ һэн. 34Дэлхэйн хаашуул тэрэнэй сэсэн мэргэн тушаа дуулажа, мэргэн үгэнүүдыень шагнахыень хүнүүдые зорюута эльгээдэг бэлэй[+].

#### 5


(2 Уг 2:1-18)

1[•]Тиирэй хаан Хираам Соломооной[†] эсэгэ Давидтай[†] хододоо нүхэсэжэ байһан юм. Эсэгынь хаан шэрээдэ һуухыень Соломооные тоһоор түрхибэ гэжэ дуулахадаа, тэрэ Соломоон руу өөрынгөө тушаалтадые эльгээбэ[+]. 2Соломоон харюудань Хираамда иимэ мэдээсэл эльгэбэ: 3«Минии эсэгэ Давид тойроод байгша дайсадтаяа дайлалда дайлалдаһаар, Эзэнэй[†] туһаар тэдэнээ хүл дороо гэшхээ, Эзэн Бурханайнгаа[†] Һүмэ[†] бариха гэһэн хүсэлөө бэелүүлжэ үрдеэгүй гээд та мэдэнэт[+]. 4Харин мүнөө Эзэн Бурхамни маанадта ажана амгалан байдал үршөөгөө, дайсад, гасалан үгы гэхэдэ болохо[+]. 5Шинии һүүлээр хан шэрээдэ заларан һууха хүбүүншни Намда зорюулһан Һүмэ барин бодхоохо гэжэ Эзэн Давид эсэгэдэм айладхаһан байна. Зай, тиигээд би мүнөө Эзэн Бурханайнгаа Һүмэ барижа эхилхэм[+]. 6Теэд Ливаанай[†] үнэтэй хуша модон намда хэрэгтэй. Тиимэ ой модо намда үгыт даа. Модо отолхо тухай албатандаа захирыт, юуб гэхэдэ, иимэ ажалда сидоонуудһаа бэшэ дүй дүрэтэй хүнүүд олдохогүй, миниишье албата зон тэрэ ажалда хүдэлүүжэн лэ. Албатанайтнай ажалай түлөө би танай хэлэһэнэй ёһоор мүнгэ түлэхэб».

7Хираам Соломооной үгэнүүдтэ ехэ баясаба, тиигээд иигэжэ хэлэбэ:

– Олон тоото арадта захирха иимэ мэргэн ухаатай хүбүүе Давидта заяагша Эзэндэ магтаал үргэе!

8Тиигээд Хираам Соломоондо харюу эльгэбэ: «Шинии гуйлтые анхаралтай шагнабаб. Үнэтэй хуша модод, нарһадые үгэхэб. 9Албатамни тэрэ мододые Ливаанһаа далай хүрэтэр абаашаад, уяжа, һала хээд, танай заагша газар хүрэтэр далайн долгёор эльгээхэ. Обоолходомнай тэндэһээ абана бэзэт. Харин орондонь намда орооһо таряа үгэбэлтнай зохистой бэлэй». 10Хираам үнэтэй хуша модо, нарһадые Соломоондо хэрэгтэй хэмдэнь үгэбэ. 11Соломоон Хираамда жэл бүри хоёр мянган кооро шэниисэ, хорин кооро оливын тоһо үгэжэ байгаа. 12Эзэн найдуулһанайнгаа ёһоор сэсэн мэргэн ухаа Соломоондо үршөөжэ, Хираам Соломоон хоёр хоорондоо хэлсээ баталаад, эбтэй эетэй ажаһууба[+].

13Һүмэ бариха модо бэлдэхэ ажалда бүхы Израиль[†] сооһоо гуша мянган хүнүүдые суглуулха тухай Соломоон захирба[+]. 14Тиигээд һара бүри арба мянган зониие һэлгүүлэн, Ливаан руу ажалда эльгээдэг байба. Иигэжэ тэдэ ажалшад нэгэ һара Ливаанда ажал хээд, хоёр һарын туршада гэртээ амардаг һэн. Тэдэниие Адонираам захиран зонхилоо[+]. 15Хада уулын шулуу сабшаха ная мянган, тэрэ хүндэ шулуун ашаа зөөхэ дала мянган хүн Соломоондо бии бэлэй. 16Ажал хүдэлмэриие хинаха гурба мянган гурбан зуун хүниие Соломоон томилон табяа һэн. 17Һүмын һуури табиха сабшаатай мантан, үнэтэй шулуун хабтануудые асарха тушаа хаан захираа бэлэй[+]. 18Соломооной, Хираамай барилгаша зон, мүн Гэбаал хотынхид хамта хүдэлжэ, Һүмын һууриин шулуу, модо заһан сабшажа бэлдээ һэн[+].

#### 6


(2 Уг 3:1-14)

1[•]Израилиин улад зоной Египедһээ гараһаар дүрбэн зуун наян жэлэй үнгэржэ байхада, Израилиин хан шэрээ эзэлһээр дүрбэдэхи жэлдээ, жэлэй хоёрдохи һара болохо зиив һарада Соломоон[†] Эзэнэй[†] Һүмэ[†] барижа эхилээ бэлэй.

2Баригша Эзэнэй Һүмэнь уташаа жаран тохой, хүндэлөөшөө хорин, үндэрөөрөө гушан тохой һэн. 3Һүмын үүдэнэй урда тээ үшөө нэгэ таһалга байгаа. Тэрэнэй утань үргөөгэй хүндэлөө хэмдэ адли хорин тохой, үргэниинь арбан тохой байгаа. 4Һүмын сонхонуудые тэрэ досоо талаһаа үргэнөөр, харин газаа талаһаа уйтанаар хэбэ[+]. 5Гадаа ханануудые тойруулан, Һүмын талануудаар, хойноньшье тэрэ барилга бариба[+]. 6Доодо дабхарынь таһалганууд табан тохой, дунда дабхарынхинь зургаан тохой, дээдэ дабхарынхинь долоон тохой үргэн байба. Барилгые Һүмын ханатай залгахагүйн тула Һүмын ханануудые тойруулан дабхар нюруунууд хэгдэбэ.

7Һүмын барилгада сабшагдаһан шулуун хабтанууд лэ хэрэглэгдээ. Алха, һүхэ мэтын түмэр зэбсэгүүдэй абяанһаа тэбшэн, Соломоон тэдэниие хэрэглэхые хорёо бэлэй[+].

8Дунда дабхар руу үүдэн Һүмын урда талада һэн. Мушхарһан гэшхүүрээр дунда дабхарай таһалганууд руу, тэндэһээ гурбадахи дабхар руу оромоор бэлэй. 9Иигэжэ тэрэ Һүмые барижа дүүргэбэ. Хушалтыень хуша модон хабтагайнуудаар бүрхөөгөө. 10Һүмэ тойруулан табан тохой үндэртэй таһалгануудые тэрэ баряа, Һүмэдэ тэдэ хуша модоор барисалданхай һэн.

11Эзэн Соломоондо иигэжэ айладхаба:

12-13– Минии хуули ёһонуудые эбдэнгүй, зарлигуудыем дүүргэжэ, захяа заабаринуудыем сахижа ябабалшни, Давид[†] эсэгэдэш найдуулһанаа бэелүүлхэб. Барижа байгааша Һүмэ соошни, Өөрын арад Израилиин дунда оршожо, тэдэниие орхингүй анхаран байхаб[+][+].

14Соломоон Һүмэ барижа дүүргэбэ.

15Һүмын досоо ханануудые үнэтэй хуша модон хабтагайнуудаар, шалыень агар модон хабтагайнуудааар тэрэ хушан баряа. 16Һүмын эгээл саада талада хорин тохой утатай таһалга хэжэ, хамагай нангин[†] газар болгон амяарлаба, хана, хушалтыень үнэтэй хуша модоор бүтээбэ[+]. 17Урда таладань дүшэн тохой утатай таһалга болоо бэлэй. 18Досоо талань үнэтэй хуша модон хабтагайгаар хушагданхай, шулуун хаанашье харагдахагүй, юрэдөө, ханануудаар буурсаг, һалбаржа байгаа сэсэгүүд һиилэгдэнхэй һэн[+].

19Эзэнэй хэлсээнэй ханза[†] залахын тула тэрэ Һүмэ соо хамагай нангин газар амяарлан таһалһан байна. 20-22Хамагай нангин газар хорин тохой утатай, хорин тохой үргэнтэй, хорин тохой үндэртэй байгаа. Соломоон тэрэниие досооһоонь шэжэр алтаар хушаба, урда тээнь алтан гэнжэ татаба, үнэтэй хуша модон үргэлэй шэрээешье[†] алтаар хушаа[+].

23Чидун модоор бүтээгдэһэн хоёр херүүбые[†] хамагай нангин газарта тэрэ табиба. Херүүб бүхэн арбан тохой үндэртэй бэлэй[+]. 24-26Аб адлихан хэмжүүртэй, түхэл зүһэтэй эдэ херүүбүүдэй дали табан тохой бэлэй. 27Соломоон тэдэ херүүбүүдые хамагай нангин газарта табиба. Нэгэ херүүбэй дали нэгэ ханада, нүгөөдынь дали нүгөө ханада хүрэжэ байба. Хоёрдохи далинуудынь хоорондоо шүргэлсэн байгаа һэн. 28Херүүбүүдые тэрэ мүн лэ шэжэр алтаар хушаба.

29Эдэ хоёр таһалгын ханануудта тойроод пальма модоной, һалбаржа байгаа сэсэгүүдэй, херүүбүүдэй дүрсэнүүд һиилээтэй һэн. 30Һүмын шалыешье тэрэ шэжэр алтаар шэмэглээ.

31Хамагай нангин газар руу орохо үүдэ чидун модоор тэрэ бүтээжэ, табан гэшхүүртэ тотого хэбэ. 32Хоёр хэһэгһээ бүридэһэн энэ үүдэн дээрэ һиилээтэй херүүбүүд, пальма модод, һалбаржа байгаа сэсэгүүд бии һэн. Тэдэниие мүн лэ алтаар тэрэ хушаба. 33Һүмэ руу орохо үүдэнэй тотого дүрбэн гэшхүүртэй, 34хоёр хэһэгһээ бүридэһэн энэ үүдэн агар модоор хэгдэнхэй, хэһэг бүхэниинь үшөө хоёр хуби болодог, хүдэлдэг һэн[+]. 35Үүдэн мүн лэ һиилээтэй херүүбүүдэй, пальмануудай, сэсэгүүдэй дүрсэнүүдтэй, алтаар шэмэглээтэй бэлэй.

36Дотоо хашаае тэрэ гурбан үе сабшамал шулуун, нэгэ үе хуша модон түхэлтэйгээр хэбэ[+].

37Соломоон хан шэрээ эзэлһээр дүрбэдэхи жэлэйнгээ ябажа байхада, жэлэй хоёрдохи һара зиивэй үргэлжэлдэ Эзэнэй Һүмын һуури табиһан байна. 38Арбан нэгэдэхи жэлдээ, жэлэй наймадахи бүүл һарада Һүмын барилга бүхыдөө түгэсөө, бүхы хэрэгсэлнүүдынь хэгдээ, һанаһан юумэн булта бүтөө һэн. Соломоон хаан тэрэниие долоон жэл баряа бэлэй.

#### 7


Хаанай ордон барилга

1Соломоон[†] хаан өөрынгөө ордониие арбан гурбан жэлэй туршада баряа бэлэй[+]. 2-3Зуун тохой утатай, табин тохой үргэнтэй, гушан тохой үндэртэй энэ ордониие тэрэ Ливаанай[†] үнэтэй хуша модоор баряа һэн. Арбан табан хуша модон бахананууд нэгэ шугам бүридүүлжэ, дүн хамта иимэ дүрбэн шугам, бүхыдөө дүшэн табан бахана, ордоной хуша модон хушалта баряад байгаа[+]. 4Гурбан шугам сонхонууд, табсангууд тала бүхэндэ бии һэн. 5Тала бүхэндэ гурбан үүдэн байгаа, тотогонуудынь дүрбэн табсантай бэлэй. 6Ордон руу орохо талада баханануудые һарабшатайнь хамта тэрэ хээ, ордон руу ороходо, табин тохой утатай, гушан тохой үргэнтэй заал тэрэ баряа[+]. 7Соломооной хан шэрээ нүгөөдэ заал соо һэн. Тэндэ һуужа, тэрэ зарга хэрэгүүдые шиидхэдэг байгаа. Тэрэ таһалга досоогоо булта үнэтэ хуша модоор хушагданхай бэлэй[+]. 8Соломооной ажаһуудаг таһалганууд зарга хэрэгүүдые шиидхэдэг таһалгаһаа ондоо тээ оршодог, гэбэшье тон адляар баригданхай һэн. Һамгандаа, фараоной[†] басаганда, ордон барихадаа, тэрэ мүн лэ заал мэтээр бүтээгээ һэн[+]. 9Доодо талаһаа эхилээд хушалта хүрэтэрөө ордонгууд болон гадаада хашаанууд тааралдуулан сабшаһан, мэлигдэһэн үнэтэ эрхим шулуугаар бүтээгдээ. 10Байшангай һуурида үнэтэй, һайн шанартай найма-арбан тохой ута мантан шулуунууд табигдаа. 11Дээгүүрнь хэрэгтэй хэмжүүрээр сабшагдаһан үнэтэ шулуунууд болон хуша модон табигдаа. 12Соломоон ехэ хорёое барихадаа, шулуун гурбан шугам, хуша модоор шугам, тиигээд дахин иигэжэ дабтажа баряа. Эзэнэй[†] Һүмын дотор хорёо, заалай хашаа тон лэ иимээр хэгдээ[+].


Эзэнэй Һүмэдэ зорюулһан түмэршэ дархан Хираамай бүтээлнүүд

13-14[•]Тиир хотодо гуулин хэрэгсэлнүүдые бүтээхэдээ шадамар нэгэ хүнэй Хираам гэжэ хүбүүн эсэгынгээ наһа барахада дархан дүрыень халан абаһан байгаа. Тэрэнэй эхэнь Напталии обогой бэлэй. Соломоон хаан Тиир хотоһоо тэрэ Хираамые дуудажа, элдэб хэрэгсэлнүүдые бүтээлгэбэ[+][+].


Хоёр гуулин бахана

15Хираам арбан найман тохой үндэртэй, арбан хоёр тохой үргэнтэй хоёр гуулин бахана бүтээбэ[+]. 16Табан тохой үндэртэй хоёр зузаан хушалта тэрэ бүтээжэ, бахананууд дээрэ табиба. 17Тэдэ зузаан хушалтанууд гэнжэ мэтээр хэгдэнхэй долоон шугам угалзануудаар шэмэглэгдээ. 18Угалзанууд дээгүүр хоёр шугам алим мэтэ угалза тэрэ хэбэ. 19Нангин[†] үргөөгэй үүдэнэй урдахи таһалга соо бахананууд дээрэ дүрбэн тохой үндэртэй бадма сэсэг дүрсэтэй хушалта тэрэ бүтээгээ бэлэй. 20Эдэ баханануудай оройдохи гэнжын дэргэдэ байгша сахаригуудай хажууда хоёр зуун сэмбэрүү сэсэгээр шэмэглэл тойроод хэгдэбэ. 21Хираам хоёр бахана Һүмын гол үүдэнэй хоёр талаар табижа, баруун талын баханые Яхиин, зүүн талынхиинь Бооһаз гэжэ нэрлэбэ. 22Баханануудай оройдо бадма сэсэг шэмэглэл хэбэ. Иигэжэ бахана бодхоохо ажал дүүрэбэ.


Гуулин далай

23Хираам гуулин түмэрөөр томо түхэреэн амһарта бүтээжэ, Далай гэжэ нэрлэбэ. Утаашаа тэрэ арбан, гүнзэгынь табан, тойруулан гушан тохой хэмжүүртэй һэн[+]. 24Тэрэ далайн эрмэг тойруулан сэсэгын далбаа мэтэ шэмэглэлнүүд хэгдээ. Арбан тохой хэмжүүртэй далайе тэдэ хоёр шугамаар бүһэлжэ, далайтай нэгэн ниитэ мэтээр шудхаатай байгаа[+]. 25Тэрэ далай арбан хоёр шудхамал буха дээрэ тодхоотой: гурбаниинь хойто зүг руу, гурбаниинь баруун, үшөө гурбан урда, мүн лэ гурбан зүүн зүгүүд руу харанхай бэлэй. Далай тэдээн дээрэ табяатай, бухануудай уусанууд досоошоо, түб руугаа эрьенхэй байгаа. 26Далайн амһартын хана альганай шэнээн зузаан, захань аягын эрмэгтэл, һалбарһан бадма сэсэг мэтээр надхаад байна. Тэрэ далай хоёр мянган баата уһанай багтаамжатай байгаа.


Гуулин табюурнууд

27Удаань тэрэ гуулин арбан табюур хэбэ. Табюур бүхэн дүрбэн тохой ута, тон тиимэ хэмжүүр үргэн, гурбан тохой ута һэн. 28Табюурнууд забһартай, хүреэлэнгүүдтэй. 29Тэрэ хүреэлэнгүүд дээрэ арсалан, үхэр, херүүбэй[†] дүрсэнүүд һиилээтэй. Доогуурнь сэсэг угалза һиилээтэй. 30Табюур бүхэн дүрбэн гуулин мөөртэй, дүрбэн тулгууртай. Угаалгын һабанууд доро сэсэг мэтэ угалзанууд бии. 31Орой дээрэхи титимэй дотор амһарынь нэгэ тохой, баханын табсандал адли монсогор, нэгэ хахад тохой забһартай, угалзатай. Тэрэ багахан шаар дүрбэлжэн дугы соо оршоно. 32Мөөрнүүд болон тулгуурнууд тэрээн доро һэн. Мөөрнүүд нэгэ хахад тохой үндэр бэлэй. 33Мөөрнүүд тэргын мөөртэл адли шудхамал һэн. 34Табюур бүхэнэй дүрбэн углуугаар – дүрбэн табсан. 35Табюур бүхэн дээрэ хахад тохой үндэр, монсогор, гэбэшье барюулнуудтай шаар байгаа. 36Тэрэ шаарнууд, барюулнууд дээгүүрнь тэрэ херүүбүүдые, арсалангуудые, пальмануудые, һалбарһан сэсэг угалзануудые һиилэбэ. 37Иигэжэ тэрэ арбан табюур бүтээгээ: бултадаа аб адли хэмжүүртэй, түхэл янзатай һэн. 38Тиигээд тэрэ арбан тогоо гуулин түмэрөөр бүтээбэ. Тогоон бүхэн дүшэн баата уһанай багтахаар, дүрбэн тохой үргэнтэй, тэрэ табюурнууд дээрэ тодхогдоо бэлэй. 39Һүмын баруун талада табан табюур, зүүн таладань мүн лэ табан табюур, зүүн-урда талада Далай амһарта тэрэ табиба.


Эзэнэй Һүмын хэрэгсэлнүүдэй юрэнхы жагсаал

40Хираам тогоо, хүрзэхэнүүдые, сүршэхэ аягануудые дархалба. Хираам Соломоон хаанай захиралтаар Эзэнэй Һүмэдэ[†] хэжэ байгааша бүхы ажалаа дүүргээ бэлэй. Тэрэнэй бүтээһэн хэрэгсэлнүүдые онсолон дахин нэрлэбэл:[+] 41хоёр бахана; бахананууд дээрэ табюур; тэдэ табюурнуудые хушаһан шүүмэр; 42шүүмэрнүүд дээрэ дүрбэн зуун бамбаруу сэсэг, хоёр шугамаар шүүмэр бүхэн дээрэ; 43арбан табюур ба тэдээн дээрэ угаалгын арбан һаба; 44нэгэ далай, мүн далайе тэлэн үргэгшэ арбан хоёр буха; 45тогоо, хүрзэхэнүүдые, сүршэхэ һабануудые тэрэ хээ. Соломоон хаанай захиралтаар Эзэнэй Һүмэдэ зорюулаатай эдэ бүхы хэрэгсэлнүүдые Хираам гуулин мэлигэр түмэрөөр хээ бэлэй. 46Иордан[†] голой хажууда, Суккоот Царэтаан хоёрой хоорондо шабар дүрсэнүүд руу гуулин шудхан тэдэ бүтээлнүүд хаанай захиралтаар бүтээгдээ һэн[+]. 47Эдэ хэрэгсэлнүүд угаа олон һэн, тиимэһээ Соломоон тэдэниие хэмжээгүй, хэды шэнээн гуулин түмэрэй гаргашалагдаһые мэдэхын аргагүй байгаа бэлэй[+]. 48Эзэнэй Һүмын үшөө бусад хэрэгсэлнүүдые Соломоон хаан дархалуулба: үргэлэй алтан шэрээ, Эзэнэй урда табигдадаг талхан үргэлэй шэрээ;[†][+] 49хамагай нангин[†] газарай урда табиха дэнгүүдые (табыень хаалгын баруун талада, табыень хаалгын зүүн талада) сэбэр алтаар; сэсэгүүдые, дэнгүүдые, хабшуурнуудые;[+] 50сэбэр алтаар аяга табагуудые, хайша, сүршэдэг аяга, уталгын амһарта, бойпуурнуудые, хайруул. Хамагай нангин газар руу ородог дотор үүдэнүүдэй хэрэгсэлнүүдые, мүн Һүмын гол таһалгын үүдэнүүдэй хэрэгсэлнүүд алтаар хэгдэнхэй байгаа[+]. 51Эзэнэй Һүмэ барилгын ажалай дүүрэһэнэй удаа Соломоон Давид[†] эсэгынгээ Бурханда[†] зорюулан үргэһэн алта, мүнгэ, эд зүйлнүүдые Эзэнэй Һүмын эрдэниин сан руу оруулан хадагалба[+].

#### 8


(2 Уг 5:2–6:2)

1[•]Соломоон[†] Эзэнэй[†] хэлсээнэй[†] ханзые Давидай хото[†] болохо Сионһоо[†] гарган абаашаха хэрэгээр Израилиин угуудай амбан һайдые, обогуудай удамаршадые, аха захатаниие[†] Иерусалим[†] руу дуудаба[+]. 2Иигэжэ израильшууд[†] бултадаа жэлэй долоодохи һара этаниимдэ һайндэрэй үедэ Соломоон хаанда сугларан ерэбэ[+]. 3Израилиин бүхы ахамадуудай суглархада, санаартан[†] хэлсээнэй ханза[†] үргэжэ, 4Уулзалгын майхан һүмые, майхан соо байгааша нангин[†] бүхы хэрэгсэлнүүдые, Эзэнэй ханзые абаад, санаартан ба левидүүд[†] тэдэ бүгэдые тэлээд абаашаба. 5Соломоон хаан болон Израилиин улад зон хэлсээнэй ханзын урда тээ алхалжа, тоо томшогүй хони, буруугаар үргэл үргэжэ байгаа бэлэй. 6Иигэжэ санаартан Эзэнэй хэлсээнэй ханзые Һүмын дотоодо таһалгада, Хамагай нангин[†] газарта, херүүбүүдэй[†] дали доро залаба[+]. 7Херүүбүүд хэлсээнэй ханза дээгүүр даляа дэбижэ, тэрэниие тэлээд ябадаг һургаагтайнь хамта хушан байба[+]. 8Ханзые тэлэжэ ябадаг һургаагууд аргагүй утанууд аад, Хамагай нангин газарай урда оршоһон дотоодо таһалгаһаа харагдадаг, харин газааһаа бултайжа харагдадаггүй бэлэй. Мүнөөшье болотор тиимэ зандаа. 9Израилиин арад зоной Египедһээ гарахада, Хорээб[†] хада дээрэ Эзэнэй тэдээнтэй хэлсээ баталжа, Моисейн[†] тиишэнь хэһэн хоёр шулуун хабтаһанһаа бэшэ ондоо юумэн тэрэ ханза соо үгы һэн[+].

10Санаартадай нангин газарһаа гарахада, үүлэн Эзэнэй Һүмые гэнтэ бүрхөөбэ[+]. 11Эзэнэй алдар солоор толорһон үүлэнэй Эзэнэй Һүмые барандань бүрхөөһэн ушарһаа санаартан зогсожо, уялгануудаа дүүргэжэ шадахаяа болёод байгаа бэлэй. 12Удаань Соломоон иигэжэ хэлэбэ:

Эзэмнай, барагар үүлэн соо оршохо дуратайгаа Та айладхаат[+].
13Танай хэтэ мүнхэдөө заларан оршохо
үндэр үргөө би баряаб!


Арад түмэндэ Соломооной хандалга

14[•]Тиигээд хаан эрьежэ, зогсоод байгааша Израилиин улад зониие юрөөбэ[+]. 15-16Тэрэ иигэжэ хэлээ:

– Израилиин Эзэн Бурханда[†] магтаал үргэнэб! Минии эсэгэ Давидта найдуулһанаа Тэрэ мүнөө бодотоор бэелүүлээ. Эзэн иигэжэ айладхаа бэлэй: «Өөрын арад түмэн Израилиие Египедһээ гаргаһанһаа хойшо Минии нэрын заларха Һүмые ямар хотодо баригдахые, мүн Минии арад түмэн Израилиин удамаршаар хэнииешье һунгаагүй байгааб. Мүнөө Минии нэрын оршохоор Иерусалимые һунганаб, Минии арад түмэн Израилиие хүтэлхыень Давидые[†] шэлэнэб»[+]. 17Давид эсэгэмни Израилиин Эзэн Бурханай нэрын оршохо Һүмэ[†] бариха гэжэ түсэблөө[+]. 18Гэбэшье Эзэн Давид эсэгэдэм иигэжэ айладаа һэн: «Минии заларха Һүмэ бариха гэһэн хүсэлтэй байһаншни һайн. 19Теэд тиимэ Һүмэ ши барихагүйш, харин шамһаа гараһан үри, түрэһэн хүбүүншни Минии нэрын заларха тиимэ Һүмэ Намда бариха!»[+] 20Эзэн айладаһанаа бэелүүлбэл! Эзэнэй зарлигай ёһоор би Давид эсэгэеэ халан, Израилиин хан шэрээ эзэлээб, тиигээд Израилиин Эзэн Бурханда зорюулан Һүмэ баряаб[+]. 21Египедһээ гаргахадаа, манай үбгэ эсэгэнэртэй Эзэнэй баталһан хэлсээнэйнь хадагалагдадаг ханзын заларха һуури тэрэ Һүмэ соо бэлдээб.


Соломооной зальбарал

22[•]Соломоон Израилиин улад зоной хараһаар байтар Эзэнэй үргэлэй шэрээгэй[†] урда зогсоод, гараа дээшэнь һунгажа,[+] 23иигээд зальбарба:

– Израилиин Эзэн Бурхан! Дээгүүр огторгойгоор, доогуур газар түбеэр Тандал адли Бурхан байхагүй! Һургаал[†] заабарииетнай үнэнхэ зүрхэнһөө сахигша зондоо Та энэрэл хайраяа үзүүлнэт, зарасанартайгаа баталһан хэлсээгээ мартанагүйт[+]. 24Минии эсэгэ Давидта, Өөрынгөө үнэн зарасада, айладхан найдуулһанаа мүнөө Та бодотоор бэелүүлбэт!

25«Үри һадаһадшни шамдал адляар Минии һургаал заабари сахин, зааһан замаарни ябабал, Израилиин хан шэрээ тэдэ хододоо эзэлэн һууха» гэжэ Өөрын зараса, минии эсэгэ Давидта найдуулһанаа бэелүүлыт, Израилиин Эзэн Бурхамнай![+] 26Өөрын богоол, минии эсэгэ Давидта найдуулһан үгэтнай бата бэелхэнь болтогой,[†] Израилиин Бурхан![+]

27Нээрээ, Бурхан газар дээрэ оршохо юм аал?! Огторгойн уудам Таниие багтаажа шаданагүй бшуу. Тиимэһээ газар түби дээрэ минии бариһан Һүмэ соо Танай багтахагүйнь эли![+] 28Эзэн Бурхамни! Гэбэшье Танай зараса болохо минии зальбарал[†] дуулыт, үршөөл хайра тухай гуйлтыем анхарыт! Мүнөөдэр урдатнай Танай зарасын шэбшэжэ байһан зальбарал соносыт! 29«Эндэ Минии нэрэмни оршохо» гэжэ Та айладхаа бэлэйт. Үдэр, һүнигүй энэ газарые – Һүмые мэлмытнай хаража байг лэ! Танай зарасын тэрэ газарта зальбархада, тэрэниие анхаржа, шагнажа байгыт![+] 30Минии болон Өөрын арад түмэн Израилиин энэ газарта зальбаржа гуйжа байхада, огторгойдо оршогшо газарһаа маанадые анхаржа, нүгэлымнай[†] хүлисэжэ хайрлыт!

31Хэн нэгэн дүтын хүнэй урдаһаа нүгэл хэбэ гэжэ хардуулба гэлэй. Тэрэ хардуулжа байгааша хүн Һүмэ соо үргэлэй шэрээгэй урда зогсожо, «нүгэл хээгүйб» гэжэ тангариг үргэхэ[+]. 32Та огторгойһоо энээнииень дуулажа, богоолнуудайнгаа зарга хэрэг шиидхэжэ, гэмтэниие элирүүлжэ, гэмынь амасуулыт, харин гэмгүй хүниие сагааруулан аршалыт!

33Танай арад Израиль урдаһаатнай нүгэл хэжэ, дайсанда диилдээд, Тан руу эрьежэ, нэрыетнай дурдан магтажа, энэ Һүмэ соо Танда зальбаран, хүлисэл гуйгаа һаань,[+] 34огторгойн уудамһаа тэдэниие дуулажа, Өөрын арад түмэн Израилиин нүгэл хүлисэжэ, элинсэг хулинсагтань үгэһэн газар дайда руу тэдэниие бусаагыт!

35Арад зоной Танай урда нүгэл хэхэдэнь, Та бороо хура эльгэхэеэ болибо гэлэйт. Харин тэдэнэй Һүмэ руу хандан зальбаржа, нэрыетнай дурдан магтажа, хэһээлтэ амсаһан нүгэлөө мэдэрэн гэмшэжэ, Танда зальбаран гуйбалнь,[+] 36Та огторгойн уудамһаа Израилиин арад түмэниие, Өөрын зарасанарые дуулажа, нүгэлыень хүлисыт, ябаха арюун харгы замыень заажа үгыт, тиигээд үе дамжан эзэлхэ гэжэ Танай үгэһэн газар дайдадань бороо хура эльгээгыт![+]

37Дэлхэй дээрэ үлэсхэлэн байдал гү, али тахал үбшэн үзэгдэнэ гү, газар гандаһанһаа гү, ааяма халуунһаа гү, али таршаа шумуулда эдигдэн, бурида абтан, үбшэлэн ургаса һалана гү, дайсан хотонуудтань добтолон ороно гү, юрэдөө, ямар нэгэн гай тодхор, үбшэ хабшанай тохёолдобол,[+] 38Танай Израилиин арад түмэн бүгэдөөрөө, али ганса нэгэ хүниинь гай тодхороо, гашуудалаа мэдэрэн, энэ Һүмэ руу гараа һунган, үнэнхэ зүрхэнһөө гуйн зальбарха. 39Оршодог газар – огторгойн уудамһаа тэдэнэй гуйлта дуулажа, тэдэниие хүлисэжэ, хэһэн хэрэгэйнь хэмээр хүн бүхэндэ хэһээлтыень амсуулжа, ашыень харюулыт. Хүнэй зүрхэ сэдьхэлдэ юун байһые гансал Та мэдэнэ ха юмта[+]. 40Манай үбгэ эсэгэнэртэ үгэһэн газартатнай ажаһууха сагтаа Израилиин арад түмэн Таниие хүндэлэн, Танһаа айн түбэгшөөн ябаг лэ.

41-42Танай арад түмэн Израилиин бэшэшье байһан хариин хүнэй Танай агууехэ нэрэ хүндэ, хүсэ шадал, туһалхада бэлэн байһан һарбайһан гар тухайтнай мэдээд, холын газар дайдаһаа ерэжэ, Һүмын урда зальбаран гуйбалынь,[+] 43Та оршодог газарһаа – огторгойн уудамһаа тэрэ хариин хүниие дуулажа, гуйлтыень дүүргыт. Тиигэбэл, дэлхэйн бүхы арадууд Танай нэрэ хүндэ ойлгожо, Танай арад түмэн Израильдал адли Танһаа айн түбэгшөөжэ, Таниие хүндэлжэ эхилхэ. Минии баряаша үргөө Танай нэрээр дуудагдадаг гэжэ тэдэ мэдэхэ.

44Танай заабарилһанай ёһоор арад түмэнтнай дайсадайнгаа урдаһаа добтолон гарахаа һэдэбэ гэлэй. Тиигээд арад зонтнай шэлэһэн хото руутнай, Танда шүтэн минии бариһан Һүмэ руу хандан зальбархадань, 45огторгойн уудамһаа тэдэнэй зальбарал, гуйлта дуулажа, тэдээндэ туһалыт!

46Нүгэл хэдэггүй хүн байхагүй. Харин Танай урда тэдэнэй нүгэл хэхэдэнь, Та тэдээндэ ехэ уурлажа, дайсадай һабарта оруулба гэлэйт. Дайсад тэдэниие холо, ойрын хариин газар руу баряанда абаашаха[+]. 47Баряанда байхадаа тэдэ һэгээ орожо, «бидэ нүгэл хээбди, муу юумэ үйлэдөөбди, зэмэтэйбди» гэжэ нүгэлөө мэдэрэн гэмшэбэл, Танда зальбарбал,[+] 48элинсэг хулинсагтань дамжуулан Танай үгэһэн газар руу, Танай шэлэһэн хото руу, Танда шүтэн минии бариһан Һүмэ руу харан, баряанда абаһан дайсадай газарта үнэнхэ зүрхэнһөө зальбараа һаань,[+] 49оршодог газарһаа – огторгойн уудамһаа тэдэнэй зальбарал гуйлта дуулажа, тэдээндэ туһалыт! 50Хэды ехэ нүгэл хээшье һаань, арад түмэнөө хүлисыт, баряанда абагша дайсадайнь тэдээндэ һайнаар хандахыень үршөөгыт![+] 51Галаар бушаганажа байгаа зуухадал адли Египедһээ гаргаһан, Танай шэлэһэн арад түмэн гэбэл, тэдэл болоно шуу[+].

52Би Танай үнэн зарасаб, Израилиин арад түмэн – Танай арад мүн. Таниие гуйн зальбархадамнай, хэзээдэшье маанадые дуулан, харгалзан байхатнай болтогой! 53Эзэн Бурхан! Элинсэг хулинсагыемнай Египедһээ гаргахадаа, Өөрын богоол Моисейгээр дамжуулан, иигэжэ айладхаа бэлэйт: «Дэлхэйн арадуудһаа тэдэниие шэлэн, Өөрын арад түмэн болгооб»[+].

54Соломоон Эзэндэ эдэ бүхы зальбарал гуйлта хэхэдээ, Эзэнэй үргэлэй шэрээгэй урда үбдэг дээрээ, гараа огторгой руу һунгаад мүргөө бэлэй. Зальбарһанай удаа тэрэ бодобо[+].


Израилиин арадые Соломооной үреэлгэ

55Зогсоод, тэрэ Израилиин улад зониие шанга дуугаар үреэбэ:

56– Эзэндэ магтаал үргэе! Найдуулһанайнгаа ёһоор Тэрэ Израилиин арад зондо амгалан тайбан байдал түхөөгөө. Үнэн зараса Моисейгээр дамжуулан айладхаһан бүхы һайн һайхан найдуулгань бэелүүлэгдээ[+]. 57Эзэн Бурхамнай элинсэг хулинсагтамнай туһалан байгаа. Тэрэ маанадтайшье хамта байжа, хэзээдэшье маанадые бү орхиг лэ! 58Элинсэг хулинсагтамнай захин дамжуулһан захяа заабаринуудынь, хуули ёһонуудынь, тогтоолнуудынь сахихыемнай, үгынь дуулахыемнай Тэрэ манай зүрхэ сэдьхэл Өөртөө татаг лэ![+] 59Минии зальбаран мүргэгшэ эдэ үгэнүүд Эзэн Бурхандамнай үдэр, һүнигүй дуулдажа, богоолынь болохо минии болон Өөрын арад түмэн Израилиин гуйлтые үдэр бүри дүүргэжэ байхань болтогой! 60Эзэн гээшэ Бурхан, Тэрээнһээ ондоо Бурхан байхагүй гэжэ дэлхэйн бүхы арадууд мэдэг лэ![+] 61Мүнөө байһандал адляар таанад Эзэн Бурхандаа хододоо үнэн сэхэ байжа, ёһо гуримуудыень, захяа заабаринуудыень сахин байхатнай болтогой!


Эзэнэй Һүмэ арюудхалга

62[•]Удаань хаан болон Израилиин бүхы арад зон Эзэндэ үргэл хэбэ. 63Соломоон Эзэндэ амгалан байдалай түлөө иимэ үргэл: хорин хоёр мянган бодо мал, зуун хори мянган жэжэ мал үргэбэ.

Иигэжэ хаан ба бүхы израильшууд Эзэнэй Һүмэ арюудхаба.

64Тэрэл үдэртөө хаан Эзэнэй Һүмын урда тээхи дотор хорёо арюудхан, түгэс шатаалта болон талха таряанай үргэлнүүдые, амгалан байдалай түлөө үргэлэй[†] өөхэ тэндэ үргөө бэлэй. Эзэнэй урда оршодог үргэлэй гуулин шэрээ эдэ бүгэдэ үргэл үргэхэдэ угаа бага байһанһаань боложо тэдэ дотор хорёо соо үргэгдөө һэн[+]. 65Соломоон найр наада хэбэ. Эзэн Бурханаймнай урда Израилиин бүхы арад – Лэбоо-Хамаатһаа эхилээд, Египедэй хүнды хүрэтэр нэмжыһэн дайдын улад зон угаа олоор – Соломоонтой хамта долоон үдэр, дахяад долоон үдэр, дүн хамта арбан дүрбэн үдэрэй туршада һайндэрлэбэ[+]. 66Нүгөөдэ үдэрынь Соломоон арад зониие гэртэнь табяа бэлэй. Тэдэ хаанда үреэл табяад, Давид богоолдоо болон Өөрын арад түмэн Израильда Эзэнэй һайн һайханиие хэһэндэ досоогоо баясан, гэр гэртээ тараа һэн.

#### 9


(2 Уг 7:11-22)

1[•]Эзэнэй[†] Һүмэ,[†] хаанай ордон болон хэхэ гэһэн юумэеэ Соломооной[†] барижа дүүргэхэдэнь, 2Гибэһоондо үзэгдэһэндэл адляар Эзэн тэрээндэ хоёрдохёо үзэгдэбэ[+]. 3Тиигээд Эзэн Соломоондо иигэжэ айладхаба:

– Би шинии зальбарал[†] дуулааб. Намайе хүндэлжэ шинии бариһан Һүмые арюудхааб, тиигээд хододоо тэрэниие анхаран байхаб[+]. 4Давид[†] эсэгэдээл адли Минии захяа заабаринуудые бултыень үнэнхэ зүрхөөрөө сахин, ёһо гуримуудым, тогтоолнуудым дүүргэжэ ябаа һааш,[+] 5үри һадаһаншни Израилиин хан шэрээ хододоо эзэлжэ байха гэжэ Давид эсэгэдэш найдуулһанайм ёһоор шинии үринэр Израилиин хан шэрээе хэтэ мүнхэдөө эзэлэн ажаһууха[+].

6Харин таанадай болон үри хүүгэдэйтнай Намһаа буруу харан, Минии үгэһэн захяа заабаринуудые, тогтоолнуудые сахингүй, ондоо бурхадта мүргэн шүтэжэ, тэдэндэ алба хэдэг болоболтнай, 7үгэһэн газар дайдаһаа Израилиин арад түмэниие хюдан һалгаахаб, Өөрын нэрэ алдарта шэлэжэ абаһан энэ Һүмые буруушаахаб, тиихэдэм Израиль[†] дэлхэйн арадуудай наадан, шоо үзэлгэн болохо[+]. 8Энэ мүнөө байгааша Һүмэ тухай хажуугаарнь һүүлдэнь гарагша хүн бүхэн: «Энэ газар дайдые болон энэ Һүмые Эзэн юунэйнь түлөө хэһээгээ гээшэб?» – гэжэ һүрдэн, эшхэрэн байха[+]. 9Тэрээндэ иимэ харюу үгэхэ: «Египедһээ гаргаһан Эзэн Бурханаа[†] орхижо, ондоо бурхадта няалдан, шүтэн мүргэжэ, тэдээндэ алба хэдэг болоһонойнь түлөө Эзэн тэдээндэ иимэ гай гасалан эльгээгээ».


Соломооной бусад үйлэ хэрэгүүд

10[•]Хорин жэлэй туршада Соломоон хоёр байшан – Эзэнэй Һүмэ болон хаанай ордон – баряа юм[+]. 11Тиирэй хаан Хираам Соломооной эриһээр үнэтэ хуша болон агар мододые, алта мүнгэ үгэжэ байгаа. Энээнэйнь түлөө Соломоон хаан Хираамда Галилей[†] газар дайдада хорин хото бэлэглэбэ. 12Хираам Соломооной үгэһэн хотонуудые харахаяа Тиир хотоһоо гараба. Тэдэ хотонуудые үзэбэ, тиигээд шамарлаба.

13– Нүхэр, намда үгэгшэ хотонуудшни эдэ гээшэ гү? – гэжэ тэрэ хэлээд, Кабуул[*] гээд тэрэ газарые нэрлэбэ. Мүнөөшье болотор тэрэ газар дайда иигэжэ нэрлэгдэдэг. 14Тиигээд Хираам Соломоон хаанда зуун хорин талаант алта харюудань гэжэ эльгээ бэлэй.

15Эзэнэй Һүмэ, хаанай ордон барихын, мүн хотын баруун талые дүүргэхын, Иерусалимай[†] бүһэлүүр хана барихын, Хацоор, Мэгиддоо, Гээзэр хотонуудые һэргээн бодхохын тула Соломоон улад зониие баадхан хүдэлүүлбэ[+]. 16(Египедэй фараон[†] Гээзэр хотые эзэмдэн, галдан һандаргаһан, хотодо ажаһуугша ханаһаануудые[†] алаһан бэлэй. Басаганайнгаа Соломоондо хадамда гарахадань энжэ болгон тэрэ хотые үгөө һэн[+]. 17Соломоон тэрэниие һэргээн бодхоогоо.) Доодо Бэт-Һороониие тэрэ мүн лэ һэргээбэ[+]. 18Зэлүүд хооһон газартахи Баһалаат, Тадмоор хотонуудые, 19эдеэ хоол нөөсэлһэн бүхы хотонуудые, моридые болон дайшалхы тэргэнүүдые[†] хадагалһан хотонуудые, юрэдөө, Иерусалимда, Ливаанда,[†] бүхы харьяата газар дээрээ барихаяа һанагша юумэеэ Соломоон барюулба[+]. 20-21Израилиин зон эмоор, хээт, пэриззии, хиив, евүүс яһатанда добтолжо, газарынь эзэмдээ бэлэй. Тэдэнэй амиды үлэһэн үлдөөсын үхи хүүгэдые Соломоон зарасанар болгобо. Тэдэ мүнөөшье болотор зарасанарынь зандаа байна. 22Израилиин арад зониие Соломоон хара ажалда зарадаггүй, тэдэ сэрэгшэд, сэрэгэй ноёд, захирагшад, дайшалхы тэргэнүүдэй болон морин сэрэгэй ноёд болон ябадаг һэн[+].

23Соломооной барилгануудта хабаадагша арадые зонхилогшо табан зуун табин харгалзалагша тушаалтан табигдаа бэлэй. 24Хотын баруун талые Соломоон бариба. Хаанай ордон барихадань, һамганиинь, Египедэй фараоной басаган, тиишээ ошожо байрлаа һэн[+].

25Соломоон түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] Эзэндэ зорюулан бариһан үргэлэй шэрээ[†] дээрэ жэлдээ гурба дахин үргэдэг байгаа. Эзэнэй урда тэрээн дээрээ уталгануудыешье ууюулдаг бэлэй. Иигэжэ тэрэ Һүмэ барижа дүүргэбэ.

26Эдоомой[†] газар дайдада, Хулһата далайн эрьедэхи Элоодой хажууда оршодог Эциһоон-Гээбэртэ Соломоон хаан далайн онгосонуудые бүтээгээ һэн[+]. 27Хираам далайгаар тамархадаа дүршэлтэй зарим зоноо Соломооной зонтой хамта алба хэхыень эльгээгээ бэлэй[+]. 28Тэдэ Опиир орон руу тамаран ошожо, дүрбэн зуун хорин талаант шэжэр алта Соломоон хаанда асараа һэн[+].

#### 10


(2 Уг 9:1-12)

1[•]Шэбаагай хатан Соломоон[†] хаанай алдар соло тушаа дуулаад, таабаринууд мэтэ хүндэ асуудалнуудые тэрээндэ табижа туршахаяа һэдэбэ[+]. 2Тиигээд тэрэ Иерусалим[†] руу ехэ баялиг асарба: арюун хангалтай гүгэл[†] уталгануудые, алта мүнгэ, эрдэни шулуунуудые дүүрэн ашаһан тэмээн хамбытай хүрэжэ ерэбэ. Соломоондо орожо, һанаһан тухайгаа асуужа, тэрээнтэй хөөрэлдэбэ ха[+]. 3Соломоон бүхы асуудалнуудтань харюу үгэбэ. Хаанай мэдэхэгүй юумэн үгы байба. 4Шэбаагай хатан Соломооной сэсэн мэргэн байһые, бариһан ордонгыень, 5шэрээ дээрэ дэлгэһэн эдеэ хоолыень, түшэмэлнүүдэйнь гэр байра, бэеынь уян шаламгайе, хубсаһа хунарыень, үзэмэй дараһан архи аягалагшадые, Эзэнэй[†] Һүмэ[†] соо үргэһэн түгэс шатаалта үргэлыень[†] хаража, тэсэжэ ядан, 6хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Өөрынгөө газар дайдада байхадаа танай хэрэгүүд, сэсэн мэргэн ухаан тушаа дуулаһан байнаб. 7Гэбэшье өөрөө ерэжэ, өөрынгөө нюдөөр хараадүйдөө тэрэ үгэнүүдтэ этигэдэггүй байгааб. Мүнөө хаража байхадаа, хахадыньшье дуулаагүй байгааб гэжэ һананаб, юуб гэхэдэ, сэсэн мэргэн ухаантнай, баялигтнай минии дуулаһанһаа үлүү ехэ байнал. 8Зонтнай хэды жаргалтайб! Хажуудатнай байжа, сэсэн мэргэн үгүүлэлытнай шагнаха аргатай богоолнуудтнай хэды жаргалтайб! 9Энэрэл хайраа үзүүлэн, хаан шэрээдэ таниие заларуулагша Эзэн Бурхантнай[†] үреэл магтаалда хүртэг лэ! Израильда[†] хэтэ мүнхэдөө дуратай байһандаа таниие үнэн шударга[†] байхынтнай тула, үнэн зүбые үйлэдэхынтнай тула Эзэн таниие хаанаар томилоол![+]

10Тиигээд тэрэ хаанда асарһан бэлэгүүдээ барюулба: зуун хорин талаант шэжэр алта, үнэтэ эрдэни шулуунуудые, үнэтэ хангалтай гүгэлнүүдые. Соломоон хаанда Шэбаагай хатанай бэлэглэһэнһээ үлүү иимэ ехэ гүгэл бэшэ хэзээдэшье асаржа байгаагүй юм. 11Опиирһоо алта асардаг далайн онгосо Опиирһоо энэ удаа барилгын үнэтэ модо, эрдэни шулуунуудые асарба[+]. 12Тэрэ асарһан үнэтэ зандан модоор хаан Эзэнэй Һүмын болон хаанай ордоной гэшхүүрнүүдые шэмэглүүлбэ. Мүн лэ хүгжэмшэдтэ ятага болон лимбэнүүдые тэрэ урлуулба. Нэгэн доро барилгын иимэ ехэ үнэтэй модон урдань хэзээдэшье асарагдаагүй, мүнөөшье болотор асарагдаагүй юм. 13Шэбаагай хатанай эриһэн, хүсэһэн бүхы юумыень, дээрэһээнь өөрын үгэхэ гэжэ һанаһан зүйлнүүдые нэмэжэ, Соломоон хаан бардам гараараа элбэг дэлбэг бэлэг барюулба. Тиигээд Шэбаагай хатан албатанаараа өөрын орон нютаг руу бусаба.


Соломооной баялиг

14[•]Соломоон хаан жэл бүри зургаан зуун жаран зургаан талаант алта олзолдог һэн. 15Энээнһээ гадна аралжаа наймаа эрхилэгшэдһээ, Аравиин хаашуулай, Израилиин можо нютагуудай ноёдһоо алта мүнгэн хаанай һан руу орожол байгша һэн.

16Соломоон хаан шэжэр алтаар хоёр зуун мантан бамбай бүтээлгэбэ. Бамбай бүхэндэ зургаан зуун шээкэлэй алтан гаргашалагдаа. 17Хаан алтаар гурбан зуун багашаг бамбай бүтээлгэбэ. Бамбай бүхэндэ гурбан миина алтан гаргашалагдаа һэн. Хаан тэдэ бамбайнуудые Ливаанай[†] үнэтэ модоор шэмэглэгдэһэн таһалга соо табиба[+]. 18Тэрэ заанай һоёогоор мантан хан шэрээ бүтээлгэбэ. Тиигээд тэрэ шэрээе шэжэр алтаар шэмэглүүлбэ. 19-20Хан шэрээ руу ошоһон зургаан гэшхүүр, шэрээгэй хоёр талаар гар табиха табсангууд, хажуугаарнь зогсоһон хоёр арсалан, тиихэдэ тэрэ зургаан гэшхүүр дээрэ арбан хоёр арсалангай дүрсэнүүд хоёр талаарнь дархалуулагдаба, шэрээгэй ара таладань бухын дүрсэ байба. Иимэ үзэсхэлэнтэ зүйлые ямаршье хан түрэдэ урдань урлаагүй бэлэй.

21Соломоон хаанай бүхы аяганууд алтан, Ливаанай үнэтэ модоор шэмэглэгдээтэй таһалгада бүхы амһартанууд алтан һэн. Мүнгэн Соломооной үе сагта үнэтэйдэ тоологдодоггүй бэлэй. Тиимэһээ мүнгөөр бүтээгдэһэн юуншье тэрээндэ байгаагүй[+]. 22Хаанай далайн онгосонууд Хираам хаанай онгосонуудтай хамта Таршииш хүрэтэр тамардаг, гурбан жэлдээ нэгэ удаа алта, мүнгэ, заанай һоёо, һармагшан, тугас шубуудые асардаг бэлэй[+].

23Соломоон хаан дэлхэйн бүхы хаашуулһаа үлүү баялигаараа, сэсэн мэргэн ухаагаараа шалгараа һэн[+]. 24Тиимэһээ дэлхэйн хамаг зон Соломоонтой уулзаха, Эзэн Бурханай заяаһан сэсэн мэргэн ухааень шагнаха гэжэ эрмэлзэдэг байгаа[+]. 25Жэлһээ жэлдэ хаанда ерэһэн хүн бүхэн бэлэг асардаг һэн: алта, мүнгэн амһартануудые, хубсаһа хунар, дайнай зэбсэгүүдые, үнэтэ гүгэлнүүдые, хурдан моридые, лууснуудые бэлэг болгон баридаг байгаа.

26Тиигэжэ Соломоон хаанда нэгэ мянга дүрбэн зуун дайшалхы тэргэ,[†] арбан хоёр мянган морин сэрэг сугларба. Тэдэнээ тэрэ дайшалхы тэргын байрладаг хотонуудаар, мүн өөрын Иерусалим хото соо байрлуулаа[+]. 27Соломоон хаанай зонхилхо сагта Иерусалимда мүнгэн түмэр юрын шулуундал адли тоологдодог, харин Ливаанай үнэтэ хуша модод набтар газараар ургадаг һөөг бургааһандал адли үдхэн ургадаг бэлэй. 28Соломоон хаанай наймаашадынь хаандаа моридые Египедһээ, Күээһээ худалдан абадаг һэн[+]. 29Тэдэ наймаашад Египедһээ дайшалхы тэргэ зургаан зуун шээкэл, мори зуун табин шээкэл мүнгөөр худалдан абадаг һэн. Дараань тэдэ наймаашад араамшуудай болон хээдүүдэй хаашуулда тэдэниие асардаг бэлэй.

#### 11


(2 Уг 1:14-17; 9:13-28)


Соломоон хариин бурхадта мүргэнэ

1Соломоон[†] хаан фараоной[†] басаганһаа гадна хари оронуудай, Моһаабай,[†] Аммооной, Эдоомой,[†] Сидооной, мүн хээт зоной эхэнэрнүүдтэ дурладаг байгаа. 2Эдэ арадууд тушаа Эзэн[†] Израилиин зондо хандан «Таанар тэдэнтэй, мүн тэдэшье таанартай худа ураг боложо байха ёһогүй. Юуб гэхэдэ, тэдэ таанарай зүрхэ сэдьхэлые өөрын бурхад руу шэглүүлхэ шуу» гэжэ һэргылээ бэлэй. Теэд Соломоон тэдэ арадуудай эхэнэрнүүдтэ дурладаг бэлэй[+]. 3Хаан долоон зуун һамгатай, тиихэдэ гурбан зуун бага һамгатай байгаа. Тэдэ Бурханай[†] харгы замһаа тэрэниие хадууруулба. 4Соломооной үбгэрхэдэ, һамгадынь тэрэниие хариин бурхадта мүргэдэг болгуулха гэжэ оролдожо эхилбэ. Давид[†] эсэгэдээ адли бэшэ, өөрын Эзэн Бурханда тэрэ бүхы сэдьхэлһээ шүтэхэеэ болибо[+]. 5Иигэжэ Соломоон Сидооной эхэнэр бурхан Аштаартада, Аммооной жэгшүүрилтэ шүтээн Милхоомдо шүтэжэ эхилбэ[+]. 6Эзэнэй урда тэрэ нүгэл[†] үйлэдэжэ, Давид эсэгэдээ адли Эзэндэ үнэн сэхэ бэшэ байба. 7Удаань Соломоон Моһаабай жэгшүүрилтэ шүтээн Хэмоошто[†] ба Аммооной жэгшүүрилтэ шүтээн Моолохто[†] зорюулан, Иерусалимай[†] зүүн зүгтэ байгаа уула дээрэ мүргэлэй[†] обоо байгуулба[+]. 8Өөһэдын бурхадта уталга ууюулан, тахил үргэжэ байһан хари ороной бүхы һамгадтаа тэрэ иимэ мүргэлэй газарнуудые байгуулаа.

9-10Хоёр дахин өөртэнь үзэгдэжэ, хариин бурхадта мүргэхыень хориһон Израилиин Эзэн Бурханһаа Соломооной хадууран байхада Эзэн тэрээндэ уурлаба[+][+]. 11Эзэн Соломоондо:

– Иимэ юумэ үйлэдэжэ, Минии шамда захиһан хэлсээ заабариием сахяагүй байһанайш тула Би шамһаа хаан түрэ[†] заатагүй хуулан абажа, түшэмэлдэш үгэхэб[+]. 12Гэбэшье Давид эсэгыншни аша габьяа хараада абан, эдэ бүгэдые шинии амиды байгаа сагта бэелүүлхэгүйб, хүбүүнэйш хааншалха үедэ хэхэб. 13Харин бүхы хан түрэ хуулан абахагүйб, минии богоол Давидай болон шэлэн абаһан Иерусалимайнгаа түлөө Би нэгэ обогые хүбүүндэш үлөөхэб, – гэжэ айладаба[+].


Соломооной дайсад

14Тиигээд Эзэн эдоом хүн, хаан уг удамтай Һадаадые Соломооной дайсан болгобо. 15-16Энээнэй урда тээ, Эдоомые Давидай диилээд байха үедэ сэрэгэйнь жанжин Ёһааб байлдаанда унаһан сэрэгшэдые хүдөөлүүлхэеэ ерээ бэлэй. Ёһааб болон сэрэгшэдынь зургаан һарын туршада Эдоомдо байжа, тэндэ байгаа бүхы эрэшүүлые усадхаа һэн[+]. 17Тиихэдэ үшөө үхибүүн байһан Һадаад эсэгынгээ эдоом яһанай нэгэ хэды түшэмэлтэй хамта Египет[†] руу тэрьедээ һэн. 18Тэдэ Мидианһаа гаража, Параан руу ерээд, хэдэн хүниие дахуулан, Египедэй фараондо ошоо. Фараон тэрээндэ гэр байра, газар үгэбэ, эдеэ хоолоор хангадаг болобо[+]. 19Һадаад фараоной һанаанда ехэ таараһан тула фараон тэрээндэ өөрынгөө хатан Тахпэнээзэй дүү басага һамган болгон үгэжэ гэрлүүлбэ. 20Тахпэнээзэй дүү басаган тэрээндэ Гэнубаат гэжэ хүбүү түрэбэ. Тахпэнээз тэрэ хүбүүе фараоной гэртэ өөрынгөө хүбүүдтэй хамта үдүүлһэн байна. 21Давид болон сэрэгэй жанжин Ёһааб наһа бараа гэжэ дуулахадаа, Һадаад фараондо:

– Өөрынгөө газар нютаг руу ошохыем зүбшөөгыт, – гэжэ гуйба.

22– Минии хажууда байхадаа ши юугээрээ дуталдаад, өөрын нютаг руу бусахые хүсэнэбши? – гэжэ фараон тэрээндэ хэлэбэ ха.

– Үгы, дуталдаха юумэн үгы, харин гансал бусахыем зүбшөөгыт даа, – гэжэ тэрэ харюусаба.

23Бурхан үшөө нэгэ хүниие – Элиадаагай хүбүүн Рэзооные – Соломооной дайсан болгобо. Тэрэ Рэзоон өөрын эзэнһээ, Цобаагай хаан Һадаад-Ээзэрһээ, тэрьедэһэн байгаа[+]. 24Һадаад-Ээзэрые Давидай диилэһэнэй удаа Рэзоон дээрмэшэдэй бүлэгэй толгойлогшо болобо. Тэдэ Дамааск руу ошожо, сугларагша зониинь тэрэниие Дамааскын хаан болгобо[+]. 25Соломооной амиды мэндэ байгаа сагта тэрэ хододоо Израилиин дайсан байгаа. Һадаад болон Рэзоон хододоо Израильда[†] сүйд ушаруулдаг һэн. Тэрэ араамшуудые зонхилон хааншалаа.


Хан түрэ хубаагдаха тухай Ахиин зүгнэл

26Соломооной түшэмэл Еробоһаам хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодобо. Тэрэ Набаадай хүбүүн, Эпрааимай Цэрэдаагай хүн һэн. Эхэнь бэлбэһэн эхэнэр Цэруяа бэлэй. 27Юундэ тэрэ хаанай урдаһаа буһалгаалааб гэбэл, ушарынь иимэ: Соломооной ажалшадай Иерусалимай хойто талада хотын хана хэрэмүүдые заһабарилжа байхада,[+] 28Соломоон Еробоһаамай шанга хүдэлдэгые обёоржо, Мэнашшээ болон Эпрааимай обогуудай газарнуудаар ябуулагдажа байгаа ажал хүдэлмэриие хинахыень томилбо. 29Нэгэтэ Еробоһаамай Иерусалимһаа гараад ябажа байхада Шилооной Ахияа лүндэншэ шэнэ хубсаһа үмдэнхэй урдаһаань дайралдаба. Хээрэ талада ганса тэдэл байгаа[+]. 30Гэнтэ Ахияа шэнэ хубсаһаяа абаад, арбан хоёр хуби болгон шуулажархиба[+]. 31Тиигээд тэрэ Еробоһаамда иигэжэ хэлэбэ:

– Энээнэй арбан хубиие аба. Юуб гэхэдэ, Израилиин Эзэн Бурхан иигэжэ айладаа: Соломоонһоо хан түрэ хуряан абажа, шамда арбан обог үгэнэм[+]. 32Харин Минии богоол Давидые болон Израилиин бүхы газар нютагууд сооһоо шэлэн абаһан Иерусалим хотые хараада абан, Соломоондо нэгэл обог үлөөхэб. 33Энээниие юундэ хэнэбиб гэхэдэ, Соломоон Намайе орхижо, Сидооной бурхан Аштаартуудта, Моһаабай бурхан Хэмоошто, Аммооной бурхан Милхоомдо шүтэн мүргэжэ эхилээ. Соломоон Минии хойноһоо ябаагүй, Намда таатай зүб юумэ хээгүй, Давид эсэгэдээл адли байгаагүй, хуули ёһонуудыем, тогтоол заабаринуудыем сахибагүй[+]. 34Гэбэшье Соломоонһоо бүхы хаан түрые хуряан абахагүйб, Минии һургаалнуудые,[†] хуули ёһонуудые сахидаг байһан Давидай, Минии шэлэн абагша богоолой, аша габьяагай түлөө Соломоониие амиды мэндэ сагтань хаан зандань байлгахаб. 35Харин тэрэнэй хүбүүнһээ хаан түрые абажа, арбан обогыень шамда үгэхэб. 36Хүбүүндэнь нэгэ обог үлөөхэб. Тиихэдэм Намда мүргэдэг байхын тула Минии шэлэн абаһан Иерусалимда Давид богоолойм үри һадаһан хододоо хааншалан байха[+]. 37Шамайе Израилиин хаанаар Би шэлэнэб. Хүсэһэн арадаа ши зонхилон байхаш. 38Минии захин заабарилһан бүхы юумэ сахижа, Минии хойноһоо дахан ябажа, Давид богоолдом адляар Намда таатай хэрэг үйлэдэн, хуули ёһонуудыем, һургаалнуудыем сахин байгаа һааш, Би шамтай байхаб, Давидай түлөө хэһэндэл адляар Израилиин хаан түрэ шамда, үринэртэш хододоо үгэн байхаб[+]. 39Давидай үринэртэ зэмэ амасуулан хэһээхэб, гэбэшье хододоо хэһээжэ байха бэшэб.

40Соломоон Еробоһаамые алаха гэжэ бэдэрбэ, теэд Еробоһаам Египедэй хаан Шишаак руу зугадан тэрьелжэ, Соломооной наһа баратар Египедтэ ажаһуугаа бэлэй[+].


Соломооной наһа баралга

41[•]Соломооной хэһэн бусад хэрэгүүд, ажаябуулгань ба сэсэн мэргэн ухааниинь тэрэнэй үйлэ хэрэгүүд тушаа ном соо бэшээтэй юм. 42Бүхы Израилиие зонхилжо, дүшэн жэлэй туршада Соломоон Иерусалим соо хааншалаа. 43Тэрэ наһа баража, Давид эсэгынгээ хотодо элинсэгүүдтэйгээ хамта хүдөөлүүлэгдэбэ. Удаань тэрэнэй орондо хан шэрээдэ Рэхобаам хүбүүниинь залараа бэлэй.

#### 12


(2 Уг 10:1-19)

1[•]Бүхы израильшууд[†] Рэхобаамые хаан болгохо гэжэ Шэхээмдэ сугларһан байгаа. Тиимэһээ Рэхобаам Шэхээмдэ ерэбэ[+]. 2Набаадай хүбүүн Еробоһаам Соломоон[†] хаанһаа тэрьедэн Египет[†] руу ошоһон аад, тэрээн тушаа дуулахадаа, һөөргөө бусаба[+]. 3Израилиин улад зон тэрээниие дуудажа ерүүлээд, хамта Рэхобаам хаанда ошожо, иигэжэ хэлээ бэлэй:

4– Танай эсэгэ маанадые ехэ хүндөөр дарлаһан юм. Харин та эсэгынгээ шэрүүн зарлиг зөөлэрүүлжэ, маанад дээрэ тээһэн хүндэ ашаае хүнгэрүүлжэ, ажалыемнай хүнгэдхөө гээшэ һаатнай, бидэ Танда албалан байхалди[+].

5– Ябагты, гурбан хоногой һүүлээр дахин намда ерээрэйт, – гэжэ Рэхобаам тэдээндэ харюусаба. Арад түмэн тараба. 6Эсэгынь амиды байхада албалжа байгаа аха захатантай[†] Рэхобаам зүбшэжэ:

– Ямар харюу энэ арад түмэндэ хэлэхэбиб? – гэжэ асууба.

7– Хэрбээ нэгэ үдэрөөр энэ улад зонойгоо барлагынь боложо, хэрэгтэй юумыень бэелүүлээ, зүбшөөһэн харюу үгэбэлтнай, тэдэ хэтын хэтэдэ танай зарасанар байхал, – гэжэ тэдэ хэлээ һэн.

8Харин Рэхобаам тэдэнэй зүбшэл хараада абангүй, өөртэйнь хамта үдэһэн, мүнөө өөрынь түшэмэлнүүд болоһон залуу зонтой зүбшэл бариба.

9– Эсэгынтнай маанад дээрэ ашаһан хүндэ ажалые хүнгэлыт гэжэ намда хэлэжэ байгааша арад зондо юун гэжэ харюу үгэхэбиб, намда зүбшэл хэлэгты, – гэжэ тэрэ тэдээндэ хандаба. 10Өөртэйнь хамта үдэһэн залуу зон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эсэгэтнай маанад дээрэ хүндэ ажал ашаа, тэрэниие хүнгэлыт гэжэ танда хэлэжэ байгааша тэрэ улад зондо иимэ харюу үгэгты: «Минии шэгшы хурган эсэгымни бэлхүүһэнһээ бүдүүн юм! 11Зай, минии эсэгэ таанарта хүндэ ажал хүүлээ юм гээшэ һаань, би тэрэ ажалые бүри хүндэ бологохоб! Минии эсэгын таанадые ташуураар сохёо хадань би таанадые адаалхай түмэр түдэгөөр хэһээхэб!»

12Гурбадахи үдэртөө намда ерээрэйгты гэжэ хаанай захирһанай ёһоор Еробоһаам ба бүхы улад зон Рэхобаамда гурбадахи үдэртөө ерэбэ. 13Хаан аха захатанай зүбшэл анхарангүй, арад зондо хатуу шэрүүн харюу үгэбэ[+]. 14Тэрэ залуу зоной зүбшэл хараада абажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Минии эсэгэ таанадта хүндэ ажал хүүлээ, би тэрэниие бүри хүндэ болгохоб! Эсэгэмни таанадые ташуураар сохидог байгаа, би таанадые адаалхай түмэр түдэгөөр хэһээхэб!

15Иигэжэ хаан арад зоной гуйлтые анхарбагүй. Ушар юуб гэхэдэ, иимэ аргаар Шилооной Ахияа гэгшээр дамжуулан, Набаадай Еробоһаам хүбүүндэ Эзэнэй[†] айладхагша иигэжэ хүсэлдэхэ байгаа бшуу[+]. 16Хаан маанадай гуйлта анхарбагүй гэжэ Израилиин зон бултадаа ойлгоходоо, иигэжэ дуугаралдаба: «Давидай[†] гэр бүлэ маанарта хэд болохоб?! Ишайн хүбүүн маанадта хуби үлөөхэгүйл. Израилиин зон, гэртээ тарая даа! Рэхобаам өөрынгөө арадые зонхилон байг, маанарта бү хамаархаг».

Тиигэжэ Израилиин бүхы улад зон гэр гэртээ тараа бэлэй[+]. 17Рэхобаам иигэжэ гансал Иудын обогой хотонууд дээрэ хаан болон зонхилжо үлөө бэлэй.

18Зараса хүдэлмэришэдые хинагша Адораамые Рэхобаамай эльгээхэдэ, израильшууд тэрээниие шулуудан алажархиба. Харин Рэхобаам хаан тэргэдээ яаралтай һуужа, Иерусалим[†] руу тэрьедээ бэлэй[+]. 19Иигэжэ тэрэ сагһаа мүнөө хүрэтэр Израилиин зон Давидай үри һадаһадта эсэргүү байдаг.


Израилиин хан шэрээдэ Еробоһаамай заларал

20Еробоһаамай бусаһан тушаа Израилиин улад зон дуулахадаа, тэрэниие суглаандаа дуудажа асаруулаад, Израилиин хаан болгобо. Гансал Иудын обог зон Давидай уг удамда[†] үнэн зандаа үлөө бэлэй[+].

21Рэхобаам Иерусалим руу бусаад, Иудын болон Бэньямиинэй обогуудһаа дайнда дүрэтэй зуун наян мянган эрхим сэрэгшэдые суглуулба. Тэдэ Израильда добтолжо, бүхы орон нютагые Соломооной хүбүүн Рэхобаамай мэдэлдэ оруулха ёһотой байгаа. 22Гэбэшье Бурхан[†] лүндэншэ Шэмаяада иигэжэ айладхал буулгаба:[+] 23-24«Өөрын аха дүүнэртэй, Израилиин арад зонтой, дайн дажар бү үүдхэгты, гэр гэртээ харигты, юуб гэхэдэ, эдэ бүгэдые Эзэн ушаруулаа гэжэ Соломооной хүбүүн, Иудын хаан Рэхобаамда болон Иудын ба Бэньямиинэй бүхы зондо ойлгуулан хэлэ». Тэдэ Эзэнэй үгэ дуулажа, гэр гэртээ хариба.


Даан ба Бэт-Ээлдэ онгодые Еробоһаам табина

25Эпрааим хада дээрэ Шэхээм хото Еробоһаам бүхэлжэ, барилга ябуулба. Тэндэ тэрэ байрлаа һэн. Удаань тэрэнээ орхижо, Пэнүһээл хото бүхэлөө бэлэй[+].

26-27Нэгэтэ тэрэ «энэ арад зон Иерусалим руу Эзэнэй Һүмэдэ[†] тахил үргэхэеэ ябажа байхадаа Иудын хаан Рэхобаамда татагасан эрьехэеэ магад. Тиигэбэл, тэдэ намайе алаад, Рэхобаамай хааншалга мэдэрхэл» гэжэ һанажа эхилбэ[+]. 28Зүбшэһэнэй удаа хаан хоёр алтан тугал бүтээбэ. Тиигээд тэрэ улад зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Иерусалим руу бэшэ ябаһанай хэрэггүй. Израилиин улад зон, таанадые Египедһээ гаргаһан бурхадтнай гэбэл, эдэ мүн![+]

29Нэгэ алтан тугалые тэрэ Бэт-Ээлдэ, нүгөөдыень Даанда табиба. 30Улад зон мүргэхэеэ Бэт-Ээл болон Даан руу ябажа, нүгэл[†] абажа эхилбэ. 31Еробоһаам хада уулануудаар мүргэлэй[†] газарнуудые байгуулба, Левиин обогой бэшэ санаартадые томилбо.

32Иудада[†] болодог баяр наадандал адли баярые тэрэ наймадахи һарын арбан табадахи үдэртэ байгуулжа, үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэл үргэдэг болобо. Бүтээһэн тугалнуудтаа үргэл Бэт-Ээлдэ үргэжэ эхилбэ. Хада уулануудаар байгуулһан мүргэлэй газарнуудаараа тэрэ санаартадые томилбо.


Иудын хан түрын лүндэншэ Бэт-Ээлэй үргэлэй шэрээ тухай

33Өөрынгөө дураар тогтооһон наймадахи һарын арбан табанай үдэр тэрэ Бэт-Ээлдэ бүтээһэн үргэлэй шэрээ дээрэ үргэл үргэхэеэ ошобо. Израилиин зондо зорюулһан баяр наада эхилхэеэ тэрэ үргэлэй шэрээдэ дүтэлбэ.

#### 13


(2 Уг 11:1-4)

1Зай, уталга ууюулхаяа бэлдэжэ, үргэлэй шэрээгэй[†] хажууда Еробоһаамай зогсожо байхада, Бурханай[†] хүн Иудаһаа[†] Бэт-Ээлдэ Эзэнэй[†] зарлигаар ерэбэ[+]. 2Тэрэ үргэлэй шэрээдэ Эзэнэй айладхал хашхаран соносхобо:

– Үргэлэй шэрээ, үргэлэй шэрээ! Эзэн иигэжэ айладхаа: «Давидай уг удамда[†] Ёшияа гэжэ нэрэтэй хүбүүн түрэхэ. Тэрэ шам дээрэ уталга ууюулдаг, мүргэлэй[†] обоонуудай санаартадые үргэл болгон шатааха, хүнэй яһануудые шам дээрэ галдаха!»[+] 3Бурханай хүн үшөө иигэжэ нэмэбэ:

– Эзэн үнэхөөрөө энээниие айладхаа гэһэнэй дүлгэ тэмдэг[†] гэбэл, иимэ: хараарайт, үргэлэй шэрээ хамхаран бутарха, дээрэнь байгааша үнэһэн таран хиидэхэ.

4Бурханай хүнэй Бэт-Ээлэй үргэлэй шэрээдэ хандан айладхаһые хаан дуулахадаа, гараараа тэрээн руу заагаад:

– Баригты энэ хүниие! – гэжэ захирба. Тэрэ дары заагааша гарынь, яагаашье һаань, хүдэлхэеэ болишобо. 5Эзэнэй үгөөр Бурханай хүнэй үзүүлһэн дүлгэ тэмдэгэйнь ёһоор, үргэлэй шэрээ хамхаран бутарба, дээрэнь байгааша үнэһэн таран хиидэбэ. 6Хаан Бурханай хүндэ хандан:

– Минии түлөө Эзэн Бурхандаа мүргыш даа, гарайм хүдэлдэг болохые гуйгыш даа, – гэбэ. Бурханай хүнэй Эзэндэ зальбархада, хаанай гар эдэгэжэ, урдынхидаал адли болобо[+]. 7Хаан Бурханай хүндэ:

– Намтай хамта ошожо, эдеэ хоол баригты, бэлэг танда үгэхэб, – гэбэ. 8Харин тэрэ хаанда иигэжэ харюусаба:

– Өөрынгөө ордоной хахадыеньшье үгөө һаатнай, би тантай ошохогүйб, энэ газарта эдеэ хоол эдихэгүйб, уһа уухагүйб[+]. 9Ушар юуб гэхэдэ, Эзэн намда иигэжэ зарлигтаһан юм: «Тэндэ хоол бү баряарай, уһа бү уугаарай, ябаһан харгы замаараа бү бусаарай».

10Тиигээд тэрэ Бэт-Ээл руу ерэһэн харгыгаараа бэшэ, ондоо харгыгаар эрьен ябаба.


Лүндэншын үгэ дуулахагүй ушар

11Тэрэ сагта Бэт-Ээлдэ нэгэ үндэр наһатай лүндэншэ ажаһуудаг байгаа. Тэрэнэй хүбүүдэй нэгэн эсэгэдээ ерээд, Бэт-Ээлдэ мүнөөдэр тэрэ Бурханай хүнэй хэһэн хэрэгүүдые, хаанда хэлээшэ үгэнүүдыень хөөрэжэ үгэбэ. 12Эсэгэнь хүбүүдһээ:

– Тэрэ ямар харгыгаар бусаа бэ? – гэжэ асууба. Хүбүүдынь Иудаһаа ерэһэн Бурханай хүнэй һөөргэлһэн харгые харуулба. 13Тэрэ хүбүүдтээ:

– Минии элжэгэн дээрэ эмээл тохогты, – гэбэ. Хүбүүдынь элжэгэн дээрэ эмээл тохобо. Тиигээд тэрэ элжэгээ унан мордобо. 14Үндэр наһатай лүндэншэ Бурханай хүнэй хойноһоо ябажа, сарса модон доро һуужа байхадань тэрэниие олоод:

– Иудаһаа ерээшэ Бурханай хүн та мүн гүт? – гэжэ асууба.

– Би, – гэбэ тэрэ.

15– Минии гэртэ ошожо, эдеэ хоол барижа хайрлыт, – гэжэ үбгэн лүндэншэ уриба.

16-17– Би тантай хамта бусан ябажа шадахагүйб, юуб гэхэдэ, «тэндэ эдеэ хоол бү баряарай, унда бү уугаарай, ябаһан харгыгаараа бү бусаарай» гэжэ Эзэн намда захирһан юм, – гэжэ Бурханай хүн харюусаба.

18– Би тандал адли лүндэншэ гээшэб. Эльгээмэл Эзэнэй үгэ намда дамжуулан, «тэрэниие гэртээ оруулжа, эдеэ хоол, унда таби» гэжэ айладхаа юм, – гэжэ үндэр наһатай лүндэншэ хэлэбэ. Гэбэшье тэрэ худалаар хэлээ.

19Бурханай хүн үбгэн лүндэншэтэй хамта гэртэнь ерэжэ, эдеэ хоол бариба, ундалба. 20Эдеэ хоолой шэрээгэй саана тэдэнэй һуужа байха үедэ Эзэнэй үгэ үбгэн лүндэншэдэ хүрэжэ ерэбэ. 21Иудаһаа ерээшэ Бурханай хүндэ тэрэ иигэжэ шангаар соносхобо:

– Эзэн иигэжэ айладажа байна: Минии үгэ дуулангүй, захиралтыем дүүргээгүй байһанайш түлөө, 22һөөргөө бусажа, Минии хориһон газарта эдеэлжэ ундалжа байһанайш түлөө иимэ юумэн тохёолдохо: наһа барахадаш, шамайе үбгэ эсэгэнэрэйш булашада хүдөөлүүлхэгүй.

23Эдеэлжэ уужа дүүргэһэнэйнь удаа тэрэ Бурханай хүндэ элжэгэ эмээллэжэ үгэбэ.

24Бурханай хүн аян замда гараба. Харин харгыдань арсалан дайралдажа, Бурханай хүниие алажархиба. Бэень харгы зам дээрэ хаяатай хэбтэжэ, элжэгэн хажуудань зогсонхой, бэеын хажууда арсалан зогсожо байба[+]. 25Хажуугаар үнгэржэ байгааша улад зон харгы дээрэ хэбтэжэ байһан бэе хүүрынь, дэргэдэнь зогсожо байһан арсаланиие хаража, энээн тушаа үбгэн лүндэншын ажаһуудаг хото соо хөөрэбэ ха. 26Аян замһаань тэрэниие бусааһан тэрэ үбгэн лүндэншэ энээн тушаа дуулаад:

– Эзэнэй зарлиг дүүргээгүй тэрэл Бурханай хүн ха. Эзэн тэрээндэ айладаһанайнгаа ёһоор, тэрэниие арсаланда үгэжэ, таһа татуулаад алаба, – гэбэ.

27– Элжэгэ эмээллэгты, – гэжэ хүбүүдтээ хэлэхэдэнь, тэдэнь эмээллэбэ. 28Үбгэн лүндэншэ харгыда гаража, аян зам дээрэ хэбтэһэн бэе хүүрыень олобо. Бэеын хажууда элжэгэн ба арсалан зогсожо байгаа. Арсалан бэе хүүрые эдеэгүй, элжэгэндэ хүрөөгүй байба. 29Лүндэншэ Бурханай хүнэй хүүрые үргэжэ, элжэгэн дээрэ тээгээд, гашуудалай ёһолол хэжэ, хүдөөлүүлхэеэ һөөргэнь Бэт-Ээл руу абаашаба. 30Тэрэ шарил хүүрые өөрынгөө булашада хүдөөлүүлжэ, «хөөрхы даа, дүүмни!» гэжэ уйлан хайлан байгаа бэлэй. 31Хүдөөлүүлһэнэй удаа тэрэ хүбүүдтээ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии наһа барахада, Бурханай хүнэй хүдөөлүүлэгдэһэн энэ булаша соо, яһануудайнь хажууда намайе табяарайгты. 32Юуб гэхэдэ, Бэт-Ээлэй үргэлэй шэрээ болон Самариин[†] хотонуудаар мүргэлэй обоонууд тушаа тэрэнээр дамжуулан Эзэнэй айладаһаниинь бэелүүлэгдэхэ.


Еробоһаам нүгэлөө олошоруулжал байна

33Иимэ ушарай болоһоной удаа Еробоһаам хаан бузар муу замһаа эрьебэгүй, мүргэлэй газарнуудаар юрын улад зонһоо санаартадые томилон табиһаар лэ байба. Дуратай хүндэ тэрэ һахил хүртүүлжэ байгаа. 34Иимэ нүгэлтэ[†] хэрэгүүд тэрэнэй уг удамые һэе мүргүйгөөр усадхагдаха тээшэнь хүтэлэн байгаа бэлэй[+].

#### 14


Еробоһаамай удам хан шэрээһээ бууха гэжэ Ахияа зүгнэнэ

1Тэрэ үедэ Еробоһаамай хүбүүн Абияа үбшэлбэ. 2Еробоһаам һамгандаа:

– Еробоһаамай һамган гэжэ шамайе танихаар бэшэ болотороо зүһээ хубилгаад, Шилоо руу ошо. Энэ арад түмэнэй хаан болохош гэжэ намда хэлэгшэ Ахияа лүндэншэ тэндэ ажаһуудаг[+]. 3Арбан хүбэриг хилээмэ, бообо, зүгын бала абаад, тэрээндэ ошо. Хүбүүнтэй юун болохые тэрэ шамда хэлэжэ үгэхэ, – гэбэ[+].

4Еробоһаамай һамган тон тиимээр хэбэ, Шилоо руу ошоод, Ахияагай гэртэ ерэбэ. Үндэр наһатай болоһон Ахияагай нюдэд харахаяа болинхой байгаа.

5Эзэн[†] Ахияада:

– Анхара, Еробоһаамай һамган үбшэн хүбүүн тухайгаа шамайе асуухаяа ерэжэ ябана. Тэрэ зүһээ хубилгаад ерэхэ. Ши тэрээндэ иимэ харюу үгөөрэй, – гэжэ заажа үгэбэ.

6Үүдээр орожо ябааша тэрэнэй абяа дуулаад, Ахияа:

– Еробоһаамай һамган, оро наашаа. Юундэ зүһээ хубилгаабши? Би шамда муу мэдээ хэлэхэб. 7Израилиин Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладаа гээд Еробоһаамда ошожо хэлэ: «Юрын улад зоной дундаһаа Би шамайе үргэжэ, Минии арад түмэн болохо Израилиин удамарша болгон табяаб[+]. 8Давидай уг удамһаа[†] хан түрэ һалгаажа, шамда үгөө бэлэйб. Харин ши Минии һургаал[†] заабаринуудые сахижа, Намда таатай хэрэгүүдые үйлэдэн, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Намайе даган ябаһан Давид[†] богоолдомни адли бэшэ байбаш[+]. 9Шамһаа урид байгааша зонһоо ши бүри муу хэрэгүүдые эрхилжэ, ондоо бурхад, шудхамал шүтөөнүүдые бүтээжэ, Минии уур хүргэбэш, Намһаа буруу харабаш[+]. 10Энээнэйш түлөө Би шинии, Еробоһаамай, уг удам дээрэ гай гасалан татахаб, бага, томо бүхы эрэ үринэрыеш усадхахаб. Хог үтэгжэл юушье үлөөнгүй галдадагтал, шинии уг удамые галдан хаяхаб[+]. 11Еробоһаамай гэр бүлын хэн нэгэнэй хото дотор наһа барабал, тэрэниие нохойнууд таһа татан эдихэ, хээрэ хэн нэгэнэйнь үхэбэл, огторгойн жэгүүртэн тэрэниие тоншожо эдихэ. Юуб гэбэл, иигэжэ Би, Эзэн, айладаа мүн!»[+]

12Мүнөө гэртээ ошо. Хото руугаа оромсооршни, үхибүүншни наһа бараха. 13Израильшууд[†] бултадаа тэрэнэй хойноһоо гашуудаха, хүдөөлүүлхэ, юуб гэбэл, Израилиин Эзэн Бурхан Еробоһаамай гэр бүлэһөө тэрээндэл тааламжатай һайн зүйл оложо, Еробоһаамай гэр бүлэһөө гансал тэрэ зүб гуримаар хүдөөлүүлэгдэхэ[+].

14Израильда шэнэ хааниие Эзэн табиха, тэрэнь тэрэл үдэртөө Еробоһаамай уг удамые үгы хэхэ. Энэ һаяар болохо гээд һананаб[+]. 15Уһанда найгажа байһан зэгсэ мэтээр Эзэн Израилиие сохихо, үбгэ эсэгэнэртэнь үгөөшэ энэ һайн газарһаа израильшуудые гаргаха, Евфрат мүрэнһөө сааша тэдэниие хаяха. Ушарынь гэбэл, тэдэ Ашэраа[†] бурханай хүрэгүүдые бүтээжэ, Эзэнэй уур хүргөө[+]. 16Еробоһаамай нүгэлэй[†] түлөө, Израилиин уладые нүгэлдэ оруулһанайнь түлөө Эзэн Израилиие орхихо, – гэжэ хэлэбэ.

17Еробоһаамай һамган бодожо, Тирцаа руу бусаба. Гэрэйнгээ богоһо алхамсаарнь, үхибүүн наһа барашаба. 18Өөрынгөө богоол, Ахияа лүндэншөөр дамжуулан Эзэнэй айладаһанай ёһоор, бүхы израильшууд тэрэнэй хойноһоо гашуудан, хүдөөлүүлбэ.

19Еробоһаамай бусад хэрэгүүд – яажа дайлалдаһан, яажа хааншалһаниинь Израилиин хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй[+]. 20Тэрэ хорин хоёр жэлэй туршада хааншалаа, тиигээд наһа барахадань, орондонь Надааб хүбүүниинь хан шэрээ эзэлбэ.


Иудын хаан – Рэхобаам

21[•]Соломооной[†] хүбүүн Рэхобаам дүшэ нэгэ наһатайдаа Иудын хаан болоһон байна. Өөртэнь мүргэн зальбардаг байхын тула Израилиин обогуудай газар дайдаһаа Эзэнэй шэлэн абааша Иерусалим[†] хотодо тэрэ арбан долоон жэлэй туршада хааншалаа. Эхэнь Аммооной Наһамаа бэлэй.

22Иудын улад зон Эзэндэ таагүй хэрэгүүдые эрхилжэ, эсэгэнэрэйнгээ нүгэл бүри арьбадхан, Эзэниие уурлуулба. 23Үндэр толгой бүхэнэй оройдо, һаглагар модон бүхэн доро тэдэ мүргэлэй[†] обоонуудые, онгонуудые,[†] Ашэраа бурханай хүрэгүүдые байгуулан бариба. 24Мүн янхан эрэшүүл тэрэ газарта байгаа. Израилиин улад зонһоо Эзэнэй намнан холодуулагша арадуудай жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые тэдэ хэдэг байгаа[+].

25Рэхобаамай табадахи жэлээ хааншалжа байха үедэ Египедэй хаан[†] Шишаак Иерусалимда добтолжо,[+] 26Эзэнэй Һүмын болон хаанай ордоной баялигуудые олзолон абаба. Бүхы юумэ тэрэ хуряан абаа, Соломооной хэһэн бүхы алтан бамбайнуудыешье абаа[+]. 27Тэрэ алтан бамбайнуудай орондо Рэхобаам гуулин бамбайнуудые бүтээлгээд, хаанай ордоной үүдэ харууһалагша сэрэгэй ноёдто үгэбэ. 28Хаанай Эзэнэй Һүмэ[†] руу ошоходонь, харуулшад тэдэ бамбайнуудые абаад ябадаг һэн, удаань харуулай таһаг руу дахин абаашагша бэлэй.

29Рэхобаамай хэһэн бүхы бусад хэрэгүүд тушаа Иудын хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй. 30Рэхобаам ба Еробоһаам бүхы наһаараа дайсад байгаа. 31Рэхобаам наһа баража, Давидай хото[†] соо уг удамайнгаа булаша бунхан соо хүдөөлүүлэгдэбэ. Эхэнь Аммооной Наһамаа бэлэй. Абияам хүбүүниинь орондонь хаан шэрээ эзэлбэ.

#### 15


(2 Уг 13:1-2, 22–14:1)

1[•]Набаадай хүбүүн Еробоһаамай арбан наймадахи жэлээ хааншалжа байха үедэ Абияам Иудын хаан болоһон юм. 2Тэрэ гурбан жэлэй туршада Иерусалимда[†] зонхилоо. Эхэнь Абшалоомой басаган Маһахаа бэлэй. 3Абияам эсэгынгээ урид үйлэдэһэн нүгэлнүүдые[†] дабтажа, элинсэг эсэгэ Давидтал[†] адляар Эзэн[†] Бурхандаа[†] үнэн сэхэ байгаагүй[+]. 4Теэд Давидай аша габьяа хараада абан, Эзэн Бурханиинь хааншалха хүбүү тэрээндэ үршөөжэ, Иерусалимые амгалан бата байдалтай болгоод байгаа[+]. 5Ушар юуб гэбэл, Давид Эзэндэ таатай хэрэг үйлэдэдэг, һургаал[†] заабаринуудыень амиды мэндэ сагтаа хододоо сахин ябаа. Нэгэл дахин тэрэ хээт хүн Урияа гэгшэтэй муу юумэ хэһэн ааб даа[+]. 6Рэхобаам Еробоһаам хоёрой амиды мэндэ сагтаа хододоо дайлалдан байгаашань Абияамай үе сагта мүн лэ үргэлжэлөө. 7Абияамай бусад бүхы хэрэгүүд Иудын хаашуулай угай бэшэг соо тунхаглагданхай. Абияам Еробоһаамтай дайлалдаа. 8Абияам наһа баража, Давидай хото[†] соо тэрэниие элинсэг хулинсагуудтайнь хамта хүдөөлүүлбэ. Орондонь Асаа хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба.


Иудын хаан – Асаа

9[•]Израилиин хаан Еробоһаамай хоридохи жэлээ хааншалан байха үедэ Асаа Иудын хаан болоһон юм. 10Дүшэн нэгэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда хааншалаа. Хүгшэн эжынь хадаа Абшалоомой басаган Маһахаа бэлэй. 11Элинсэг эсэгэ Давидтал адли, Асаа Эзэндэ таатай хэрэгүүдые эрхилэн байгаа. 12Тэрэ янхан эхэнэр болон эрэшүүлые орон нютагһаа үлдэжэ гаргаа, эсэгэнэрэйнгээ бүтээгшэ онгонуудые[†] зайлуулба[+]. 13Ашэраа[†] бурханай хүрэг бүтээлгэһэнэйнь тула Маһахаа гэдэг хүгшэн эжыгээ хатанай нэрэ хүндэһөө буулгаа бэлэй. Асаа тэрэ хүрэгыень бута сабшуулжа, Кидроон горхоной хажууда шатаалгаба[+]. 14Мүргэлэй[†] бүхы обоонуудые үгы хээгүйшье һаа, Асаа бүхы наһандаа Эзэндэ үнэн сэхэ байгаа. 15Өөрөө Бурханда зорюулжа, мүн эсэгынгээ Бурханда зорюулһан мүнгэ, алта болон һүмын хэрэгсэлнүүдые Эзэнэй Һүмэ[†] руу тэрэ оруулжа табяа һэн[+]. 16Иудын хаан Асаа ба Израилиин хаан Баһашаа бүхы наһаараа дайсад байгаа. 17Израилиин хаан Баһашаа Иудын хан түрэдэ добтолон орожо, Асаагай хан түрэ руу хэнэйшье нэбтэрэн орохогүйн, мүн тэндэһээ хэнэйшье гарахагүйн тула Рамаа хото бүхэлжэ эхилбэ. 18Эзэнэй Һүмэ соо болон хаанай ордон соо үлөөшэ алта мүнгэ Асаа абажа, түшэмэлнүүдээрээ Дамааск руу, Араамай хаан, Хэзиһооной аша хүбүүн, Табриммооной хүбүүн Бэн-Һадаадта эльгээжэ, иигэжэ хэлэхые захирба:[+] 19«Танай болон минии эсэгэнэрэй хоорондохи хэлсээндэл[†] адли хэлсээ хоорондоо баталхые дурадханаб. Анхарыт, танда мүнгэ, алта эльгээбэб. Израилиин хаан Баһашаатай хэлсээгээ болюулжа, намһаа һалан ошохыень баадхыт».

20Бэн-Һадаад Асаа хаанай үгэ анхаржа, Израилиин хотонуудта добтолхыень сэрэгэйнгээ дарганарые эльгэбэ. Сэрэгшэдынь Ийон, Даан, Абээл-Бэт-Маһахаа, бүхы Хиннээрэт ба Напталиигай бүхы газар дайда эзэлбэ. 21Энээн тушаа дуулахадаа, Баһашаа Рамаа хотые бүхэлхэеэ болёод, Тирцаа руу бусаба[+]. 22Асаа хаан нэгэшье хүниие үлөөнгүйгөөр Иудын бүхы зониие дуудажа, Баһашаагай Рамаа хото барихадаа хэрэглэжэ байгааша бүхы модо шулууе хотоһоо гаргуулба. Тиигээд тэрээгээр Бэньямиинэй газар дээрэхи Гээбэ хотые ба Мицпаа хотые барюулба. 23Асаа гэгшын бусад хэрэгүүд, бүхы баатаршалганууд, баригша хотонууд тушаань Иудын хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй. Үбгэн наһандаа тэрэ хүл муутай болоһон бэлэй. 24Асаа наһа баража, элинсэг эсэгэ Давидай хото соо хүдөөлүүлэгдэбэ. Орондонь Ёшапаат хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба[+].


Израилиин хаан – Надааб

25Иудын хаан Асаа гэгшын хоёрдохи жэлээ хааншалан байхада Еробоһаамай хүбүүн Надааб Израилиин хаан болоһон юм. Тэрэ Израилиие хоёр жэл соо хааншалаа[+]. 26Израилиие нүгэлдэ оруулһан эсэгынгээ нүгэл бүри олошоруулан, Эзэндэ таагүй хэрэг тэрэ хэдэг байгаа.

27Иссахаарай обогой Ахияагай хүбүүн Баһашаа урдаһаань нюуса хэлсээ ябуулжа, Израилиин бүхы зонтой хамта Пилиштын[†] Гиббэтоон бүһэлжэ байхадань Надаабые алажархиба[+]. 28Иудын хаан Асаа гэгшын гурбадахи жэлээ хааншалжа байхада Баһашаа тэрэниие алаһан болоно. Тиигээд тэрэ орондонь хаан шэрээ эзэлбэ. 29Хаан шэрээдэ залархадаа, тэрэ Еробоһаамай бүхы гэр бүлые усадхаба, нэгэшье хүниие амиды үлөөбэгүй. Иигэжэ Өөрынгөө богоолоор, Шилооной Ахияагаар дамжуулан айладаһан Эзэнэй үгэ хүсэлдэбэ[+]. 30Энэ юундэ тохёолдооб гэхэдэ, Еробоһаам Израилиие нүгэлдэ оруулаа, өөрөөшье нүгэл хээ, Израилиин Эзэн Бурханиие ехэ уурлуулаа. 31Надаабай бусад хэрэгүүд Израилиин хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй. 32Иудын хаан Асаа ба Израилиин хаан Баһашаа амиды мэндэ сагтаа хододоо хоорондоо дайлалдажа байгаа.


Израилиин хаан – Баһашаа

33Иудын хаан Асаа гэгшын гурбадахи жэлээ хааншалан байха сагта Ахияагай хүбүүн Баһашаа бүхы Израилиие зонхилдог болобо, хорин дүрбэн жэлэй туршада тэрэ Тирцаада хааншалаа. 34Эзэндэ таагүй хэрэгүүдые хэжэ, Израилиие нүгэлдэ оруулһан Еробоһаамай жэшээ даган тэрэ ябаа.

#### 16


(2 Уг 14:2-3; 15:16–16:6, 11-14)


Баһашаагай удам хаан шэрээһээ бууха гэжэ Еһүү лүндэншэ зүгнэнэ

1Эзэн[†] Ханааниин хүбүүн, лүндэншэ Еһүүгээр дамжуулан Баһашаада иигэжэ айладаһан байна:[+] 2«Ши хэншье бэшэ байгааш, харин Би шамайе Израиль[†] арадайнгаа удамарша болгоо һэм. Харин ши Еробоһаамай жэшээ даган, Минии арад болохо Израилиие нүгэлдэ[†] оруулжа, Намайе уурлуулбаш[+]. 3Набаадай хүбүүн Еробоһаамай гэр бүлэтэй юу хээ һэмбиб, тон тиимэ юумэ шинии гэр бүлэтэй хэхэб, шатаан үгы хэхэб[+]. 4Гэр бүлыншни хэн нэгэн хото соо наһа бараа һаа, нохойнуудта һэень эдюулэгдэхэ; хэн хүдөө үхэбэл, огторгойн жэгүүртэндэ тоншуулан үгы хэгдэхэ»[+]. 5Баһашаа гэгшын бусад хэрэгүүд, баатаршалганууд Израилиин хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй. 6Баһашаа наһа баража, Тирцаада элинсэгүүдэйнгээ булашада хүдөөлүүлэгдэбэ. Орондонь Элаа хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба. 7Баһашаа гэгшын гэр бүлэ тушаа, Эзэнэй урда ямар нүгэл хэһэн тушаань, Еробоһаамай бүлэдэл адли хэрэгүүдээрээ Эзэниие уурлуулдаг тухайнь, мүн юундэ усадхагдаһан тушаань Ханааниин хүбүүн, лүндэншэ Еһүүгээр дамжуулан Эзэн айладхаа.


Израилиин хаан – Элаа

8Иудын хаан Асаа гэгшын хорин зургаадахи жэлээ хааншалан байхада, Баһашаагай хүбүүн Элаа Израилиин хаан боложо, Тирцаада хоёр жэл зонхилоо. 9Түшэмэлынь, тэрэнэй тэргэтэ сэрэгэй хахадыень захирдаг жанжин Зимрии урдаһаань нюуса хэлсээ ябуулба. Нэгэтэ Тирцаада хаанай ордоной түлөө харюусадаг Арцаа гэгшын гэртэ Элаа хаанай үзэмэй дараһан архи уужа һогтоод байхада,[+] 10Зимрии орожо ерээд, тэрэниие алажархиба. Тиигээд тэрэ орондонь хаан шэрээдэ һууба. Энэ болбол Иудын хаан Асаа гэгшын хорин долоодохи жэлээ хааншалан байхада болоо бэлэй. 11Зимрии хаан болоходоо, Баһашаа гэгшын бүхы гэр бүлэ дууһан усадхаба. Бүхы эрэгтэй зониинь, түрэлхидынь, нүхэдыньшье алуулаа бэлэй. 12Еһүү лүндэншөөр дамжуулан, Баһашаа тушаа Эзэнэй айладхалай ёһоор, Зимрии бүхы гэр бүлынь хюдаа һэн[+]. 13Баһашаагай, Элаа хүбүүнэйнь хэһэн нүгэлэй, Израилиин уладые нүгэлдэ оруулһанайнь түлөө, онгонуудаараа[†] Израилиин Эзэн Бурханиие[†] уурлуулһанайнь түлөө эдэ бүгэдэ тохёолдоо. 14Элаа гэгшын бусад хэрэгүүд Израилиин хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй.


Израилиин хаан – Зимрии

15Иудын хаан Асаагай хорин долоодохи жэлээ ханшалан байхада Зимрии хаан шэрээ эзэлжэ, долоон хоногой туршада Тирцаада хааншалаа. Израилиин сэрэг Пилиштын[†] Гиббэтооной урдаһаа хотон хүреэнээр[†] бүһэлэн буугаад байгаа[+]. 16Зимрии нюуса хэлсээ ябуулжа, хааниие алаа гэжэ дуулахадаа, тэдэ бултадаа сэрэгэй жанжин Омриие тэрэл үдэртөө, хотон хүреэн соогоо Израилиин хаан болгобо. 17Омрии болон Израилиин сэрэг Гиббэтоониие орхижо, Тирцаа руу ошожо, добтолбо. 18Хотын эзэлэгдэһые Зимрии мэдэхэдээ, хаанай ордоной саада таһалга руу ороод, хаанай ордон галдан шатаажа, өөрөө тэрэ галда үхэбэ. 19Юундэ энэ болооб гэхэдэ, тэрэ нүгэл хэжэ, Еробоһаамай жэшээ даган, Израилиин улад зониие нүгэлдэ оруулжа, Эзэндэ таагүй хэрэгүүдые үйлэдөө. 20Зимриигэй бусад хэрэгүүд, ябуулһан нюуса хэлсээниинь[†] Израилиин хаашуулай угай ном соо бэшээтэй.

21Тиигээд Израилиин арад түмэн хоёр хэһэг болон хубаарба: хахадынь Гинаадай хүбүүн Тибнии гэгшые, нүгөөдэ хахадынь Омриие хаан болгохо дуратай байба. 22Омриин түлөө байһан хахадынь диилэбэ. Тибнии хосорбо, Омрии хаан болобо.


Израилиин хаан – Омрии

23Иудын хаан Асаа гэгшын гушан нэгэдэхи жэлээ хааншалан байхада Омрии Израилиин хаан боложо, арбан хоёр жэлэй туршада хааншалба. Түрүүшын зургаан жэл тэрэ Тирцаада хааншалаа. 24Тэрэ зургаа мянган хэһэг мүнгөөр Самариин[†] хадые Сээмэр гэжэ хүнһөө худалдан абажа, хада бүхэлэн, хото баряад, хадын эзэн байһан Сээмэрэй нэрээр тэрэ хотые Самария гэжэ нэрлэбэ. 25Омрии Эзэндэ таагүй хэрэгүүдые хэдэг байба, урдань байгааша зонһоо бүри муу үйлэ хэрэгүүдые ябуулба[+]. 26Набаадай хүбүүн Еробоһаамай жэшээ даган, тэрэ Израилиин уладые нүгэлдэ оруулжа, онгонуудые бүтээжэ, Израилиин Эзэн Бурханиие уурлуулаа. 27Омриин бусад хэрэгүүд, баатаршалгануудынь Израилиин хаашуулай угай ном соо бэшээтэй. 28Омрии наһа баража, Самарида элинсэгэйнгээ булашада хүдөөлүүлэгдэбэ. Орондонь Ахааб хүбүүниинь хаан шэрээ эзэлбэ.


Израилиин хаан – Ахааб

29Иудын хаан Асаа гэгшын гушан наймадахи жэлээ хааншалан байхада Омриин хүбүүн Ахааб хаан болоһон байна. Тэрэ хорин хоёр жэлэй туршада Израилиие Самарида зонхилон байгаа. 30Омриин хүбүүн Ахааб урдань байгааша зонһоо бүри таагүй хэрэгүүдые Эзэнэй урда хэдэг байгаа[+]. 31Набаадай хүбүүн Еробоһаамай нүгэлые даган байхань багадаад, тэрэ Сидооной хаан Этбаалай басаган Изээбэлые һамга абажа, Баалда[†] мүргэдэг болобо[+]. 32Тэрэ Самарида Баалда мүргэдэг байшан барижа, Баалда зорюулһан үргэлэй шэрээ[†] тэрээн соо байгуулба[+]. 33Ахааб Ашэраа[†] бурханай дүрсэ бүтээбэ. Урдань байгааша Израилиин хаашуулһаа бүри үлүүгээр тэрэ Израилиин Эзэн Бурханиие уурлуулаа һэн. 34Ахаабай хаан байха үедэ Бэт-Ээлэй Хиһээл Ерихоон хотые дахин бариба. Ерихооной үндэһэ һуури табижа байхадаа, тэрэ Абираам гэжэ ууган хүбүүгээ алдаба, ажалай эсэстэ, хотын хаалгануудые дүүргэжэ байхадаа, тэрэ Сэгүүб[*] гэжэ одхон хүбүүгээ алдаба. Иигэжэ Нүүнэй хүбүүн Иисүүсээр дамжуулһан Эзэнэй айладхал бэелбэ[+].

#### 17


Лүндэншэ Элияа ган гасуур тухай зүгнэнэ

1Галаадтахи[†] Тишбиигэй лүндэншэ Элияа Ахаабта иигэжэ хэлэбэ:

– Минии зальбардаг Израилиин Эзэн[†] Бурханай[†] нэрээр тангаригланаб! Удаадахи хоёр жэлэй туршада шүүдэршье унахагүй, бороошье орохогүй. Гансал минии хэлэхэдэ орохо[+].

2Эзэн тэрээндэ иигэжэ айладхаба:

3– Энэ газар орхижо, зүүн зүг руу шэглэн ошоод, Иордан[†] голһоо зүүлжээ урдагша Хэриит горхоной хажуугаар хоргодо. 4Энэ горхонһоо ундалжа байхаш, тэндэ хирээнүүдтэ шамайе эдеэ хоолоор ханган байхыень Би захирааб.

5Тэрэ Эзэнэй үгэ дуулажа, ошожо, Иорданһаа зүүлжээ урдагша Хэриит горхоной хажууда үлэбэ. 6Хирээнүүд тэрээндэ үглөө, үдэшэ хилээмэ болон мяха асардаг, горхонһоо тэрэ ундалдаг байба. 7Нэгэ хэды сагай удаа тэрэ горхон хаташаба, юуб гэхэдэ, тэрэ нютагта бороо ороогүй шуу.


Элияа Зарэпаадай бэлбэһэн эхэнэртэ туһална

8Эзэн Элияада иигэжэ айладаба:

9– Сидооной хажуудахи Зарэпаат руу яба. Тэндээ үлөөрэй. Шамайе хооллуулдаг байха тухай нэгэ бэлбэһэн эхэнэртэ захирааб[+].

10Элияа Зарэпаат руу ошобо. Хотын хаалгануудта дүтэлөөд харахадань, нэгэ бэлбэһэн эхэнэр хатаһан мүшэр суглуулжа ябана. Тэрэ эхэнэрые дуудаад:

– Намда нэгэ амһарта соо ууха уһа хэжэ асарыт даа, – гэжэ гуйба. 11Эхэнэрэй уһа абажа ерэхэеэ ошоходонь, тэрэ хойноһоонь хашхарба:

– Хилээмэ мүн лэ намда асарыт.

12Харин тэрэ эхэнэр:

– Танай Эзэн Бурханай нэрээр тангаригланаб, намда хилээмэн үгыл. Аяга соо нэгэ адха гурил, нэгэ дуһал болохо гэхээр оливын тоһон[†] бии. Харагты даа, би хоёр модо оложо суглуулаад, гэртээ ошожо, энээниие бэлэдхэжэ болгохоб, тиигээд хүбүүнтэеэ хамта эдеэд, удаань хоюулаа үхэхэбди, – гэбэ.

13– Бү һанаагаа зобо, – гэжэ Элияа хэлэбэ. – Хэлээшэ юумэеэ ошожо хэ. Харин урид намда энээнһээ багахан талха хээд асара. Өөртөө болон хүбүүндээ энээнэй удаа эдеэ хоол хэхэш. 14Израилиин Эзэн Бурханай айладаһанай ёһоор, Эзэнэй газар руу бороо эльгэтэр аяга соо гурил ба оливын тоһон дууһахагүй!

15Тэрэ эхэнэр ошожо, Элияагай хэлээшээр хэжэ, өөрөөшье, өөрынь гэр бүлэшье, Элияашье олон үдэрэй туршада эдеэ хоолтой байба. 16Аяга соо гурил ба оливын тоһон дууһанагүй. Элияа гэгшээр дамжуулан Эзэнэй айладхаһанай ёһоор хэрэг бүтэбэ.


Элияа бэлбэһэн эхэнэрэй хүбүүе амидыруулна

17Энээнэй удаа гэрэй эзэн эхэнэрэй хүбүүн ехэ үбшэлжэ, амисхалынь таһалдаба. 18Тэрэ эхэнэр Элияада:

– Би танда ямар муу юумэ хээбиб? Бурханай хүн гэжэ таниие һанаалби. Харин та минии нүгэлые[†] һануулжа, хүбүүем хюдахаяа ерэһэн байгаат, – гэбэ.

19– Хүбүүгээ намда үгэ, – гэжэ хэлээд, хүбүүень тэрэ үргэн абажа, өөрынгөө байдаг таһалга руу абаашаад, унтари дээрээ хэбтүүлбэ. 20Элияа Эзэндэ зальбарба:

– Эзэн Бурхамни! Та минии тогтоһон энэ гэрэй бэлбэһэн эхэнэрэй хүбүүе үхүүлжэ, гай буулгаха юм гүт?!

21Хүбүүн дээрэ тэрэ гурба дахин алдалан хэбтээд, Эзэндэ зальбарба:

– Эзэн Бурхамни! Энэ үхибүүнэй амиие бусаагыт![+]

22Эзэн Элияа гэгшын гуйлта дуулажа, үхибүүнэй ами наһа бусаажа, тэрэнь амилжа эхилбэ. 23Элияа үхибүүе тэбэрин абаад, дээдэ таһалгаһаа буулган, эхэдэнь үгэбэ. Тиигээд тэрэ хэлэбэ:

– Харыш, хүбүүншни амиды мэндэл. 24Тэрэ эхэнэр Элияада:

– Одоол би мүнөө таниие Бурханай хүн гэжэ танижа, үнэхөөрөө Эзэн танаар дамжуулан айладана гээд мэдэбэб! – гэжэ хэлэбэ.

#### 18


Элияа ба Баалай лүндэншэд

1Олон сагай үнгэрһэнэй удаа, ган гасуурай гурбадахи жэлдэ Эзэн[†] Элияада иигэжэ айладаба:

– Ошожо, Ахаабтай уулза. Би энэ нютаг руу бороо оруулхаб.

2Элияа Ахаабтай уулзахаяа ошобо. Самарида[†] үлэсхэлэн хооһон байдал шангадаад байгаа. 3Хаанай ордоной түлөө харюусадаг Обадияае Ахааб дуудаба. Обадияа Эзэнһээ түбэгшөөдэг хүн байгаа. 4Эзэнэй лүндэншэдые Изээбэлэй хюдажа байхада, Обадияа зуун лүндэншые таби табяар хубаагаад, агы нүхэн соо нюужа, эдеэ хоолоор, ундаар хангадаг бэлэй[+]. 5Ахааб Обадияада:

– Энэ газар нютагай уһатай бүхы газараар, гол горходоор ябаад хара. Моридой болон луусуудайнгаа эдихэ ногоо хаанаһаа олохомнайб? Үгы һаа, тэдэнээ алаха болонобди, – гэбэ. 6Тэдэ газар шэнжэхээр өөр хоорондоо хубаагаад ябаба: Ахааб нэгэ харгыгаар, Обадияа нүгөө харгыгаар ошобо.

7Обадияа ябажа байтараа Элияае харажархиба. Танимсаараа тэрэ доошоо һүгэдэн:

– Минии эзэн Элияа та мүн гүт? – гэжэ асууба. 8Тэрэнь:

– Би. Элияа эндэ ерээд ябана гэжэ эзэндээ ошожо хэлэ, – гэбэ. 9Обадияа хэлэбэ:

– Минии ямар нүгэл[†] хэһэндэ та намайе Ахаабай гарта алахыень дамжуулхаяа байнат? 10Эзэн Бурханайтнай[†] нэрээр тангаригланаб, минии хаан таниие бэдэржэ, бүхы хаан түрэнүүдээр,[†] арад уласуудаар зониие эльгээгээ һэн. «Үгы» гэжэ хэлэхэдэнь, тэрэ хан түрэһөө болон арад түмэнһөө танай олдоогүй тухай хаамнай тангариг шахаа абадаг байгаал. 11Харин мүнөө «Элияа эндэ байна гэжэ тэрээндэ дуулга» гэнэт. 12Танһаа холодон ошоболни, Эзэнэй Һүлдэ минии мэдэхэгүй газар руу таниие абаашаха. Ахаабтай тан тухай дуулгабални, тэрэ таниие олонгүй, намайе алахал. Би багаһаа хойшо Эзэнһээ түбэгшөөдэг гээшэлби[+]. 13Изээбэлэй Эзэнэй лүндэншэдые алажа байхада, зуун лүндэншые таби табяар агы нүхэн соо минии хоргодуулжа, эдеэ, ундаар хангадаг байһан тушаа танда мэдээжэ гү? 14Харин мүнөө та хэлэнэт: «Ошожо, Элияа эндэ байна гэжэ хаандаа дуулга». Тэрэ намайе алахал.

15Элияа хэлэбэ:

– Минии шүтэдэг Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй нэрээр тангаригланаб! Мүнөөдэртөөл би хаанда харагдахаб.

16Обадияа Ахаабай урдаһаа ошожо, энээн тушаа хэлэбэ. Тиихэдэнь Ахааб Элияагай урдаһаа ошобо. 17Ахааб Элияа гэгшые харахадаа:

– Израилиие зобоогшо ши эндэ байна гүш? – гэбэ. 18Элияа харюусаба:

– Би Израилиие зобооно бэшэб, шинии гэр бүлэ болон эсэгыншни бүлэ Эзэнэй һургаал[†] заабаринуудые орхижо, Баалнуудые[†] дахан мүргэжэ эхилээ. 19Мүнөө хадаа Израилиин бүхы улад зониие Кармээл хада дээрэ суглуула. Баалай дүрбэн зуун табин лүндэншые ба Изээбэлэй шэрээгэй саана эдеэ хоол баридаг, Ашэраа[†] бурханай дүрбэн зуун лүндэншые тиишэнь асара.

20Ахааб Израилиин бүхы арад түмэниие дуудажа ерүүлбэ, Кармээл хада дээрэ бүхы лүндэншэдые суглуулба[+]. 21Элияа бүхы арад зондо дүтэлэн:

– Таанад хэды болотор хоёрой хоорондо байхабта? Эзэнэй Бурхан юм һаань, Тэрээндэ мүргэгты. Баалай Бурхан һаань, Баалда мүргэгты, – гэбэ. Арад зон тэрээндэ нэгэшье үгэ хэлэбэгүй[+]. 22Элияа арад түмэндэ:

– Би гансаараа Эзэнэй лүндэншэ үлэнхэйб. Баалай лүндэншэд хадаа дүрбэн зуун табин хүн юм[+]. 23Хоёр үхэр асарагты. Тэдэ нэгэ үхэр шэлэн абажа, үүсэлээд, хубинууд болгон хубаагаад, түлеэн дээрэ табиг, харин гал бү носоог. Би нүгөөдэ үхэрые бэлэдхээд, түлеэн дээрэ табихаб, харин гал аһаахагүйб. 24Баалай лүндэншэд өөрынгөө бурханда зальбараг, би Өөрын Эзэн Бурхандаа зальбархаб. Галаар харюу үгэгшэ Бурхан үнэхөөрөө Бурхан мүн, – гэбэ. Бүхы арад зон:

– Болохо, – гэлдэбэ. 25Элияа Баалай лүндэншэдтэ:

– Таанад олон байһан тула эхилээд нэгэ үхэр шэлэжэ абаад, бэлэдхэн, бурхандаа зальбарагты. Харин гал бү аһаагаарайгты, – гэбэ. 26Тэдэ асарагдаһан үхэрнүүдэй нэгыень абаад, бэлэдхэжэ, үглөөнһөө эхилээд үдэ болотор:

– Баал, маанадта харюусыт! – гэжэ зальбарба. Теэд ямаршье абяан гарабагүй, хэншье харюу үгэбэгүй. Хэһэн үргэлэйнгөө шэрээ[†] тойроод тэдэ собхоролдобо.

27Үдын тэн багаар Элияа тэдэниие наадалжа эхилбэ:

– Бурхан юм һаань, шангаар дуудыта! Тэрэтнай ондоо юумэн тушаа бодолгото болоо гү, али сүлөөгүй гү, али аян замдаа ябана юм гү? Үгышье һаа, тэрэ унтажа магад, тиигэбэл, һэрихэл!

28Тэдэ шангаар хашхаралдан зальбаржа эхилбэ. Гуримайнгаа ёһоор, өөһэдыгөө һэлмэ, хутагаар хадхахадань, шуһан бэе дээгүүрнь урдан байгаа һэн. 29Үдын үнгэртэр тэдэ иигэжэ байгаа. Теэд ямаршье абяа шэмээ гарабагүй, хэншье тэдээндэ харюусабагүй[+].

30Элияа бүхы арад түмэндэ хэлэбэ:

– Нам руу дүтэлэгты!

Арад тэрээн руу дүтэлбэ. Элияа Эзэнэй һандаргагдаһан үргэлэй шэрээ заһабарилба. 31Элияа Яковай хүбүүдэй обогуудай тоогоор арбан хоёр шулуу абаба. Яковые Эзэн Израиль[†] гэжэ нэрлээ һэм шуу[+]. 32Эдэ шулуунуудаар Элияа Эзэндэ мүргэхэ үргэлэй шэрээ бодхоогоо һэн. Тиигээд үргэлэй шэрээгэй хажуугаар хоёр саата таряа багтамаар үргэнтэй ханааб малтаба. 33Үргэлэй шэрээ дээрэ тэрэ түлеэнэй модо зэргэлэн табяад, дээрэнь үхэрэй сабшаһан мяха табиба. 34Тиигээд иигэжэ хэлэбэ:

– Дүрбэн хүнэгөөр уһа асараад, түгэс шатаалта үргэл[†] болон түлеэн дээрэ адхан байгты.

Тэдэ хэлээшыень бүтээбэ. Удаань тэрэ:

– Дабтагты, – гэбэ. Тиихэдэнь тэдэ дабтаба.

– Гурбадахяа хэгты, – гэхэдэнь, гурбадахяа тэдэ тиигээд хэбэ. 35Үргэлэй шэрээгэй хажуугаар уһан урдажа, ханааб уһаар дүүрэбэ. 36Үдэшын тахил үргэхэ сагай болоходо, Элияа лүндэншэ урагшаа гаража, иигэжэ зальбарба:

– Абраһаамай,[†] Исаагай болон Израилиин Эзэн Бурхан! Өөрыгөө Израилиин Бурхан мүн гэжэ, Танай захирһанай ёһоор минии, богоолойтнай, эдэ бүгэдые ябуулһаниие мүнөө батадхыта![+]

37Эзэн, намда харюу үгыт, харюусыт! Энэ арад зон Таниие, Эзэниие, Бурхан гэжэ мэдэг лэ, зүрхэ сэдьхэлыень Өөр тээшээ эрьюулхын тула намда харюу үгыт!

38Эзэн гал дүлэ эльгэжэ, түгэс шатаалта үргэл, түлеэн, шулуунууд шатаба. Иигэжэ газарай шорой галдагдажа, ханааб соо байгааша уһан үгы болотороо хаташаба[+]. 39Энээниие харахадаа, арад зон һүгэдэн унажа, иигэжэ хашхаралдаба:

– Эзэн – манай Бурхан мүн! Эзэн – манай Бурхан мүн![+]

40Элияа тэдээндэ захирба:

– Баалай лүндэншэдые баригты! Хэншье тэрьедэхэ ёһогүй!

Тэдэниие барихадань, Элияа Кишоон горхоной хажууда абаашаад, тэдэниие алаба[+].

41Элияа Ахаабта:

– Ошожо эдеэ хоол баригты, юуб гэбэл, бороогой абяан дуулдана, – гэбэ. 42Ахааб эдеэ барихаяа ошобо, харин Элияа Кармээл хадын оройдо гараад, газар тээшэ тонгойн, толгойгоо үбдэгүүдэйнгөө хоорондо хабшуулан байба. 43Тиигээд тэрэ зарасадаа хэлэбэ:

– Далай руу ошожо хара.

Тэрэнь ошоод, хараад:

– Юуншье үгы, – гэбэ ха.

– Долоо дахин иигэжэ ошожо хараарай, – гэжэ Элияа хэлэбэ. 44Долоодохиёо ошожо харахадаа, тэрэнь хэлэбэ:

– Альганай шэнээн хэмжүүртэй багахан үүлэн далай дээгүүр бии болобо.

– «Морин тэргээ[†] бэлдэгты, бороондо орохогүйн тула гэртээ харигты» гэжэ Ахаабта ошожо хэлэ, – гээд Элияа зарасадаа захирба.

45Удахагүй һалхилжа, тэнгэри барагар үүлээр хушагдаад, ехэ бороо хура орожо эхилбэ. Ахааб морин тэргэдээ һуугаад, Езрээл руу ябаба[+]. 46Эзэн хүсэ шадал Элияада үршөөхэдэнь, тэрэ бүһэеэ бүһэлөөд, Ахаабай урда түрүүлэн, гүйдэлөөрөө Езрээл руу оробо[+].

#### 19


Элһэн сүл губи руу Изээбэлһээ Элияагай тэрьедэлгэ

1Элияа гэгшын хэһэн бүхы үйлэ хэрэгүүдые, лүндэншэдые һэлмээр усадхаһан тушаа Ахааб Изээбэлдэ хөөрэжэ үгэбэ. 2Тиихэдэнь Изээбэл Элияада хүниие эльгээжэ:

– Хэрбээ минии үглөөдэр энэ сагта тэдэ лүндэншэдтэл адли шамайе усадхаагүй һаам, бурхад намайе үгы хэг лэ! – гэжэ дамжуулба.

3Элияа айжа, ами наһаяа абархын тула Иудын Бэһээр-Шээбэ[†] руу ошобо. Тэндэ зарасаяа үлөөгөөд,[+] 4өөрөө бүхэли үдэр алхалан, сүл губи руу ерээд, һаглагар модоной һүүдэр доро һуугаад, үхэхые хүсэн байба. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Намда хүрөөл даа. Үхэһэн хүнһөө үлүү бэшэб, тиимэһээ, Эзэн,[†] ами наһыем абыт![+]

5Тэрэ һаглагар модон доро хэбтэжэ, унташаба. Гэнтэ Эльгээмэл тэрээндэ хүрэжэ:

– Бодожо эдеэлэ, – гэбэ. 6Элияагай харахада, толгойнь хажууда халуун шулуунууд дээрэ хилээмэн, амһарта соо уһан байба. Тэрэ эдеэлээд, ундалаад, дахин унташаба. 7Эзэнэй Эльгээмэл дахин бусажа, тэрээндэ хүрөөд:

– Бодожо, эдеэлэ, юуб гэбэл, аян замшни холо, – гэбэ. 8Тэрэ бодожо, эдеэлээд, ундалаад, хоолһоо хүсэ ороод, дүшэн үдэрэй, дүшэн һүниин туршада Бурханай[†] Хорээб[†] хада хүрэтэр ябаба[+].

9Тэндэ тэрэ агы нүхэн руу ороод, хонобо.


Хорээб хада дээрэ Элияада Эзэнэй үзэгдэл

Гэнтэ Эзэн тэрээндэ хандажа:

– Элияа, ши эндэ юу хэнэбши? – гэжэ асууба.

10– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, би Танда албалхын тула бии шадалаараа шармайдагби. Теэд Израилиин арад зон Тантай хэһэн хэлсээгээ эбдэжэ, Танда тахил үргэдэг үргэлэй шэрээнүүдые[†] һандаргаажа, лүндэншэдыетнай һэлмээр сабшан усадхаа. Би гансаараа үлөөб, харин намайешье алаха гэжэ забдана, – гэжэ тэрэ хэлэбэ[+]. 11Эзэн харюусаба:

– Газаашаа гараад, Минии урда, хада дээрэ зогсо.

Зай, Эзэн үнгэржэ, асари ехэ хүсэтэй һалхи эльгэхэдэнь, хаданууд хамхаржа, хабсагайнууд бутаржа байба. Гэбэшье тэрэ һалхин дотор Эзэн байгаагүй. Һалхинай удаа газар хүдэлбэ. Гэбэшье газар хүдэлэлгын дотор Эзэн байгаагүй[+]. 12Удаань гал дүлэн болобо. Гэбэшье гал дотор Эзэн байгаагүй. Галай удаа аалихан шэбэнээн дуулдаба[+].

13Тэрэниие дуулахадаа, Элияа нюураа нэмэргээрээ орёожо, агын аманда гаража зогсобо. Зай, тэрэ дуу шэмээ тэрээнһээ иигэжэ асууба:

– Элияа, юу эндэ хэнэбши?

14– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, би Танда албалхын тула бии шадалаараа шармайдагби. Теэд Израилиин арад зон Тантай хэһэн хэлсээгээ эбдэжэ, Танда тахил үргэдэг үргэлэй шэрээнүүдые һандаргаажа, лүндэншэдыетнай һэлмээр сабшан усадхаа. Би гансаараа үлөөб, харин намайешье алаха гэжэ забдана, – гэжэ тэрэ хэлэбэ[+].

15– Яба, Дамааскын сүл губи руу ошо. Тиишээ ерэжэ, Хазаһээлые Араамай хаан болгон тоһоло[+]. 16Нимшиигэй хүбүүн Еһүүе Израилиин хаан болгон тоһоло. Шапаадай хүбүүн, Абээл-Мэхолаагай Элишаае өөрынгөө орондо лүндэншэ болго[+]. 17Хазаһээлэй һэлмэһээ зугадаһан хүн Еһүүгэй гарта орожо үхэхэ. Еһүүгэй һэлмэһээ зугадагша хүн Элишаагай гарта орожо үхэхэ[+]. 18Гэбэшье Би долоо мянган хүниие Израильда[†] амиды мэндэ үлөөгөөб. Тэдэ бултадаа Баалда[†] һүгэдөөгүй, тэрэниие үнсэн таалаагүй, – гэжэ Эзэн айладаба[+].


Элишаае лүндэншын ажалда Эзэнэй дуудалга

19Элияа тэндэһээ ябажа, Шапаадай хүбүүн Элишаае газар хахалжа байхадань олобо. Арбан хоёр паар үхэртэй, өөрөө арбан хоёрдохи паар үхэрэй хажууда тэрэ ажал хэжэ байба. Элияа хажуугаарнь гарахадаа, тэрээн дээрэ нэмэргэеэ табиба. 20Элишаа үхэрнүүдээ орхёод, Элияа гэгшын хойноһоо гүйн:

– Аба, эжыгээ таалаад, удаань таниие дахаад ябахыемни зүбшөөгыт, – гэбэ. Элияа тэрээндэ:

– Ошо, тиигээд бусаарай. Би яахабиб даа, – гэжэ хэлээ һэн[+]. 21Элишаа тэрэниие орхин ошожо, нэгэ паар үхэрые тахил болгон үүсэлэн гаргаад, буулгыень эбдэн түлижэ, үхэрэй мяха шанаад, зондо үгэбэ, тэдэнь эдибэ. Удаань тэрэ ошожо, Элияа гэгшын туһамаршан болоод, дахаад ябаа һэн[+].

#### 20


Израильда Араамай анха удаа добтолго

1Араамай хаан Бэн-һадаад бүхы сэрэгээ суглуулба. Гушан хоёр хаашуул морин сэрэгтэеэ, дайшалхы тэргэнүүдтэеэ[†] тэрэнэй тала баримталан, бултадаа Самариие[†] бүһэлэн добтолбо[+]. 2Бэн-һадаад Израилиин хаан Ахаабта хото руунь элшэнэрые[†] ябуулжа, 3иигэжэ хэлэхыень захирба: «Алта мүнгэеэ, һамгадаа болон шадал шандааһатай хүбүүдээ дамжуулан үгэ гэжэ Бэн-Һадаад хаан шамда эрилтэ табина». 4Израилиин хаан иимэ харюу үгэбэ: «Танай хэлээшээр болохонь болтогой,[†] эзэн[†] хаамни. Би болон минии бүхы юумэн танай болог». 5Элшэнэр дахин тэрээндэ ерэжэ, иигэжэ дуулгаба: «Бэн-Һадаад иигэжэ хэлэнэ – алта мүнгэеэ, һамгадаа, хүбүүдээ намда дамжуулхат. 6Тиимэһээ үглөөдэр энэ сагта би түшэмэлнүүдээ шам руу эльгээхэдэм, тэдэ шинии ордон, түшэмэлнүүдэйш гэрнүүдые урбуулан бэдэржэ, бүхы үнэтэй зүйлнүүдыеш хуряан абаашаха».

7Израилиин хаан орон нютагайнгаа бүхы удамаршадые[†] суглуулаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Харыт, Бэн-Һадаад урдаһаамнай муу хэрэг түсэблөөд байна. Һамгадыем, хүбүүдыем, алта мүнгыем хуряан абахам гэхэдэнь, би арсаагүй бэлэйлби![+]

8Бүхы удамаршадынь, арад зониинь:

– Тэрэнэй үгэ бү дуула, бү зүбшөө, – гэлдэбэ.

9Тиихэдэнь тэрэ Бэн-Һадаадай элшэнэртэ:

– Эзэн хаандам дамжуулыт: танай богоол болохо нам руу элшэнэрые түрүүшынхиеэ ябуулжа дурадхаһан зүйлнүүдыетнай бэелүүлхээр бэлэмби, харин мүнөө хэлээшыетнай дүүргэхэ аргамгүй, – гэжэ дамжуулхыень захиба. Элшэнэр ошожо, харюуень дуулгаба. 10Бэн-Һадаад иигэжэ харюу дамжуулба:

– Угаа олон сэрэг таанад руу дахуулан асархадам, һандаргагдаһан Самариин үнэһэн шорой тэдэ асаруулааша зондом бултандань альган соонь хүртэхэгүй. Энээниие бэелүүлээгүй һаам, бурхад намда гай гасалан ушаруулаг лэ!

11Израилиин хаан харюу эльгэбэ:

– Юушье хээгүй аад, һайрхаха гээшэ үлүү. Хэрэгэй эсэстэ һайрхаһан дээрэ.

12Энээниие дуулахадаа, хаашуултай хамта майхангууд соо үзэмэй дараһан архи уужа байһан Бэн-Һадаад сэрэгэй түшэмэлнүүдтээ захирба:

– Хотодо добтолхоо бэлдэгты!

Тэдэнь хотодо добтолхоо бэлдэбэ.

13Тэрэ үедэ Израилиин Ахааб хаанда нэгэ лүндэншэ дүтэлжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ айладажа байна: «Иимэ ехэ сэрэг харана гүш? Үзэхэш, намайе Эзэн гэжэ ойлгохыншни тула Би мүнөөдэр шамда илалта үршөөхэб!»

14– Хэнээр энээниие хүүлэхэб? – гэжэ Ахааб асууба.

– Можонуудай ноёдой захиралта доро байгааша залуу сэрэгшэдээр гээд Эзэн айладаа, – гэжэ тэрэ харюусаба.

– Хэн байлдаае ударидахаб? – гэжэ Ахаабай асуухада,

– Та, – гэжэ тэрэ харюу үгөө һэн.

15Можонуудай ноёдой ударидалга доро ябадаг залуу сэрэгшэдые хаан хамта суглуулжа тоолобо: хоёр зуун гушан хоёр гээд элирбэ. Удаань Израилиин арад зониие тоолоходонь, долоо мянга гээд эли болобо. 16Үдын тэн багаар тэдэ хотоһоо хүдэлэн гараба.

Энэ үедэ Бэн-Һадаад хамтарагша гушан хоёр хаашуултаяа хамта майхангууд соо шал һогтуу байгаа. 17Можонуудай ноёдой залуу сэрэгшэд түрүүлэн байлдаа эхилээ. Бэн-Һадаадай эльгээһэн тагнуулшад ерэжэ, «Самариһаа зон гараад, ерэжэ ябана!» гэжэ дуулгаба.

18– Амидыгаар тэдэниие барижа асарагты! Амгалан тайбаншье хэрэгээр ябаа һаань, дайлахаяашье ябаа һаань, – гэжэ Бэн-Һадаад захирба. 19Залуу сэрэгшэд Израилиин сэрэгые дахуулан, байлдаанда оробо. 20Байлдаан-хюдалдаан боложо, Араамай сэрэг тэрьедэжэ эхилбэ, израильшууд[†] хойноһоонь намнаба. Араамай хаан Бэн-Һадаад нэгэ хэды зонтой хамта мори унаад зугадаба. 21Израилиин хаан сэрэгээрээ хойноһоонь гараад, моридые, дайшалхы тэргэнүүдые хуряан абаба. Иигэжэ Араамай сэрэгые тэдэ угаа олоор усадхаба.

22Лүндэншэ Израилиин хаанда дүтэлөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Амаржа, хүсөө суглуула, юу хэхэеэ түсэб зохёо, юуб гэбэл, ерэхэ жэлэй эхиндэ Араамай хаан шамда добтолхо, – гэбэ[+].


Израильда Араамай хоёрдохёо добтолго

23Араамай хаанай түшэмэлнүүд хаандаа иигэжэ хэлэбэ:

– Израилиин бурхад хадаа хада уулын бурхад, тиимэһээ тэдэ маанадые диилээ. Харин тала газарта тэдэнтэй тулалдаа һаа, заабол диилэхэбди. 24Гушан хоёр хаашуулые шэрээһээнь буулгагты, орондонь өөрынгөө зониие зонхилогшодоор табигты. 25Хэды сэрэгшэднай алдалан унааб, тэды сэрэгшэдые, хэды морид, тэды моридые, хэды дайшалхы тэргэнүүд, тэды тэргэнүүдые дахин һэргээн байгуулая. Тиигээд тала газарта тэдэнтэй тулалдабал, заабол илахабди.

Тэрэ үгыень дуулажа, хэлээшээрнь бүтээбэ. 26Удаадахи жэлэй эхиндэ Бэн-Һадаад Араамай сэрэг суглуулжа, Израильтай дайлалдахаяа Апээк руу ерэбэ[+]. 27Израилиин сэрэгшэдшье сугларжа, хүнэһэ хоолоо абаад, урдаһаань ерэбэ. Тиигээд израильшууд хотон хүреэнээрээ[†] урдань тогтобо. Израилиин сэрэг тэдэнэй урда ямаадай хоёр багахан һүрэг мэтээр харагдаба, харин Араамай сэрэг бүхы орон нютаг бүрхөөн байгаа һэн.

28Бурханай[†] хүн Израилиин хаанда дүтэлжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ айладана: «Намайе тала газарай бэшэ, хада уулын бурхан гэжэ араамшуудай хэлэһэндэнь Би шамда илалта үршөөхэб, ши иимэ ехэ сэрэг диилэхэш. Таанад Намайе Эзэн гээд ойлгохот».

29Долоон хоногой туршада тэдэ урда урдаһаа харан, хотон хүреэнээрээ зогсобо. Долоодохи үдэр байлдаан эхилжэ, израильшууд нэгэ үдэрэй туршада Араамай зуу мянган ябаган сэрэг усадхаба. 30Үлөөшэ сэрэгынь Апээк руу зугадаба, теэд тэндэ хотын хана хэмхэрэн, хорин долоон мянган сэрэгшыень даража унаба.

Бэн-Һадаад мүн лэ хэрэм хото руу тэрьедэн ерээ. Тэндэ тэрэ нэгэ гэрэй саада таһалга соо хоробо. 31Түшэмэлнүүдынь тэрээндэ:

– Израилиин хаашуул энэрхы сэдьхэлтэй гээд бидэ дуулаабди. Шэрүүн таар хубсаһа нарин матаргайдаа тойруулаад, олоһо хүзүүндээ уяад, Израилиин хаан руу ошохыемнай зүбшөөгыт. Тиихэдэмнай тэрэ танай ами наһа хайрлажа магад, – гэбэ. 32Тэдэ шэрүүн таар хубсаһа нарин матаргайдаа тойруулаад, олоһо хүзүүндээ уяад, Израилиин хаанда ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Танай богоол болохо Бэн-Һадаад «ами наһыем хайрлыт» гэнэ.

– Тэрэ амиды мэндэ юм аал? Тэрэ болбол минии дүү бшуу, – гэжэ Ахааб дуугарба. 33Бэн-Һадаадай зон энээниие һайн тэмдэг гэжэ тоолоод, хэлээшыень дабтан:

– Танай дүү Бэн-Һадаад, – гэлдэбэ. Ахааб хаан:

– Ошожо, тэрэниие асарагты, – гэбэ. Бэн-Һадаад тэрээн руу ерэбэ. Ахааб тэрэниие морин тэргэдээ һуулгаба. 34Бэн-Һадаад тэрээндэ:

– Минии эсэгын танай эсэгэһээ абаһан хотонуудые би бусаажа үгэхэб. Мүн Самарида минии эсэгын байгуулһан шэнги худалдаа наймаанай гудамжануудые та Дамааскда байгуулха эрхэтэйт, – гэжэ хэлэбэ. Ахааб харюу үгэбэ:

– Иимэ хэлсээ баталбал, би шамайе табихаб.

Тиигээд тэрээнтэй хэлсээ баталаад, сүлөө табиба[+].


Ахаабай хосорхо тухай лүндэншэ зүгнэнэ

35Эзэнэй захирһанай ёһоор, нэгэ лүндэншэ нүгөөдэ лүндэншэдэ:

– Намайе сохи! – гэбэ. Теэд тэрэнь сохихоёо арсаба. 36Тиихэдэнь тэрэ:

– Эзэнэй үгэ дуулаагүйншни түлөө намһаа холодон ошоходош арсалан шамайе барижа алаха, – гэбэ. Тэрэнэй ошоходонь, арсалан дайралдажа, тэрэ хүниие алажархиба[+]. 37Тэрэ лүндэншэ ондоо хүниие олоод:

– Намайе сохи, – гэбэ. Тэрэ хүн өөрыень сохижо, шархатуулба. 38Лүндэншэ нюураа боолтоор орёогоод, харгы руу ошожо, хаанай тэрээгүүр гарахые хүлеэбэ. 39Хаанай хажуугаарнь гаража байхада, тэрэ хаанда хашхарба:

– Үндэр түрэлтэ хаан, би дайнда ябааб. Нэгэ сэрэгшэ баряанда абтаһан дайсаниие нам руу асараад, «энэ хүниие харууһалан бай. Зугадаа һаань, ши өөрөө алуулхаш, үгышье һаа, гурбан мянган хэһэг мүнгэ түлэхэ ёһотой болохош» гэжэ хэлээ[+]. 40Теэд минии ондоо хэрэг хэжэ байхада, тэрэ дайсан зугадаал.

Израилиин хаан тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Шиидхэбэри ямар байхаб гэжэ ши өөрөө хэлэжэ байнаш[+].

41Боолтоёо тайлахадань, хаан тэрэниие лүндэншэ хүн гэжэ таниба. 42Лүндэншэ тэрээндэ:

– Эзэн иигэжэ айладажа байна: «Минии алаха гэжэ зарлигтаһан хүниие табиһанайнгаа түлөө ши тэрэнэй орондо үхэхэш, арад зоншни тэрэнэй арадай орондо хосорхо!»

43Израилиин хаан ехэ һанаагаа зобонхой, уруу дуруу юумэн гэртээ, Самари руу бусаба.

#### 21


Набоодой уһан үзэмэй сэсэрлиг

1Эдэ бүхы үйлэ хэрэгүүдэй удаа иимэ юумэн болоо. Самариин[†] хаан Ахаабай ордоной хажууда Езрээлэй Набоот гэжэ хүн уһан үзэмэй сэсэрлигтэй һэн. 2Ахааб Набоодто:

– Минии ордоной хажууда хадань намда энэ сэсэрлигээ үгэ, би тэндэ сэсэрлиг тариха хүсэлэнтэйб. Орондонь би шамда энээнһээ һайн уһан үзэмэй сэсэрлиг үгэхэб, үгышье һаа, үнэ сэнгээрнь мүнгэ үгэхэб, – гэбэ[+]. 3Теэд Набоот:

– Элинсэг хулинсагайнгаа угай зөөри танда үгэхыем Эзэн[†] хоринол! – гэбэ[+]. 4Угайнгаа зөөри үгэхэгүйб гэжэ Езрээлэй Набоодой хэлэһэндэнь Ахааб ехэ уруу дуруу, гомдонги гэртээ ерээд, унтаридаа хэбтэжэ, нюураараа буруу харан, эдеэ хоолһоо гараад байба[+]. 5Изээбэл һамганиинь тэрээндэ ерээд:

– Юун болооб? Юундэ уруу дуруу байнат, эдеэ хоол баринагүйбта? – гэжэ асууба.

6– Уһан үзэмэй сэсэрлигээ намда мүнгөөр гү, али ондоо сэсэрлигээр андалдан үгыш гэжэ Езрээлэй Набоодто хэлэхэдэм, сэсэрлигээ үгэхэгүйб гэжэ тэрэ хэлээ, – гэжэ тэрэ харюусаба.

7– Та Израилиин хаан бэшэ юм гүт?! Бодожо, эдеэлэгты, һанаагаа бү зобогты. Езрээлэй Набоодой сэсэрлиг би танда абажа үгэхэб, – гэжэ Изээбэл хэлэбэ. 8Тиигээд тэрэ Ахаабай нэрэһээ бэшэг бэшэжэ, тамгаарнь тамгалаад, Набоодой хотын удамаршадта[†] болон түшэмэлнүүдтэ эльгээбэ[+]. 9Бэшэг соо тэрэ иигэжэ бэшээ:

– Масаг[†] бариха үдэр соносхоод, Набоодые арад зоной урда һуулгагты, 10урдаһаань харуулан, хоёр этэгээдүүдые һуулгаад, «энэ хүн Бурханиие[†] ба хааниие хараана» гэжэ худалаар гэршэлхыень заагты. Тиигээд тэрэниие гаргажа, үхэтэрынь шулуугаар сохигты[+].

11Хотын удамаршад, түшэмэлнүүд Изээбэлэй бэшэг соогоо захирһан захиралтыень дүүргэбэ. 12Масагай үдэр соносхожо, Набоодые арад зоной урда һуулгаба. 13Хоёр этэгээдүүд урдаһаань хараад һуужа, «Набоот Бурханиие болон хааниие хараана» гэжэ худалаар хардан, зоной дуулахаар хэлэбэ. Тиигээд Набоодые хотоһоо гаргаад, үхэтэрынь шулуугаар сохибо. 14«Набоот шулуугаар сохюулжа үхөө» гэжэ Изээбэлдэ тэдэ дуулгаба. 15Энээниие дуулахадаа, Изээбэл Ахаабта:

– Набоот үхөө, тиимэһээ мүнгөөршье үгэхэеэ һанаагүй сэсэрлигыень ошожо аба, – гэбэ. 16Набоодой үхэһэн тушаа Ахааб дуулахадаа, сэсэрлигыень өөртөө абахаяа ошобо.


Ахаабай удам хан шэрээһээ буулгагдаха гэжэ Элияа зүгнэнэ

17Тишбиигэй лүндэншэ Элияада Эзэн иигэжэ айладаба:[+]

18– Самариһаа зонхилдог Израилиин хаан Ахааб руу ошо. Тэрэ Набоодой уһан үзэмэй сэсэрлиг абахаяа ерээд байна. 19Тэрээндэ иигэжэ хэлээрэй: «Ши алаад, угайнь зөөриие эзэмдэхэ гэжэ байна гүш? Набоодой шуһые нохойнуудай долёожо байһан тэрэ газарта нохойнууд шинии шуһа долёохо», – гэжэ Эзэн айладана[+].

20Ахааб Элияа гэгшые харахадаа:

– Зай, дайсамни, олобо гүш намайе? – гэбэ. Элияа тэрээндэ хэлэбэ:

– Олоол бэзэб. Юуб гэхэдэ, ши Эзэндэ таагүй хэрэг үйлэдэжэ байнаш. 21Эзэн шамда гай гасалан ушаруулха. «Ши болон шинии гэр бүлын богоол, мүн сүлөөшье эрэ хүн бүхэн үхэхэ[+]. 22Набаадай хүбүүн Еробоһаамтай болон Ахияагай хүбүүн Баһашаа гэгшэтэй юу хээ һэмбиб, тон тиимэ юумэ Би шамтай хэхэб. Юуб гэбэл, ши Намайе ехэ уурлуулааш, Израилиин улад зониие нүгэлдэ[†] оруулааш» гэжэ Эзэн айладана[+]. 23Мүн Изээбэл тушаа Эзэн иигэжэ айладаа: «Нохойнууд Изээбэлые Езрээлэй ханын саана таһа татан эдихэ»[+]. 24Ахаабай гэр бүлын хэн нэгэн хото соо үхэбэл, нохойнуудта һэень эдюулэгдэхэ; хэн нэгэниинь талада үхэбэл, огторгойн жэгүүртэндэ тоншуулан һалаха[+].

25Изээбэл һамганайнгаа үгөөр Эзэндэ таагүй юумэ үйлэдэжэ байһан Ахаабтал адли хүн хэзээ наашашье үзэгдөөгүй бэлэй[+]. 26Израильшуудһаа[†] холодуулан, Эзэнэй үлдэн намнаһан эмоор зондол адли, онгонуудта[†] шүтэн һүгэдэжэ, тэрэ угаа муухай юумэ хээ[+]. 27Эдэ үгэнүүдые дуулахадаа, Ахааб хубсаһа хунараа удара татан, шэрүүн таар хубсаһа үмдэбэ. Тэрэ масаг барижа, таар соо унтажа, уруу дуруу юумэн байба.

28Эзэн Тишбиигэй Элияа лүндэншэдэ иигэжэ айладхаба:

29– Минии урда Ахаабай номгорһые харана гүш? Номгороо хадань амиды мэндэ сагтань гай тодхор тэрээндэ ушаруулхагүйб. Хүбүүнэйнь хааншалан байха үе сагта бүхы уг удамдань гай гасалан хүргэхэб![+]

#### 22


(2 Уг 18:1-27)

1[•]Араам болон Израилиин хоорондо гурбан жэлэй туршада дайн дажар болоогүй. 2Гурбадахи жэлдэнь Иудын хаан Ёшапаат Израилиин хаанда зорижо ошобо[+]. 3Израилиин хаан түшэмэлнүүдтээ:

– Галаадай[†] Рамоот хото манай гэжэ таанад мэдэнэ гүт? Юундэ юушье хэнэгүй, Араамай хаанһаа тэрэнээ бусаанагүйбибди? – гэжэ асууба[+]. 4Тиигээд тэрэ:

– Галаадай Рамоодто добтолхоёо намтай хамта гараха гүш? – гэжэ Ёшапаадһаа асуугаа бэлэй. Тиихэдэнь Ёшапаат Израилиин хаанда:

– Ши хайшаа ябахабши, бишье тиишээ ябахаб. Минии сэрэг шинии сэрэгэй хойноһоо ябаха, минии морид шинии моридой хойноһоо зорихо, – гэбэ[+]. 5Удаань Ёшапаат Израилиин хаанда:

– Түрүүн Эзэнһээ[†] зүбшөөл һурыш, – гэбэ. 6Израилиин хаан дүрбэн зуугаад лүндэншые суглуулжа:

– Галаадай Рамоодто добтолхомнай гү, али үгы гү? – гэжэ асууба. Тэдэ:

– Добтологты, Эзэн тэрэниие танай гарта үгэжэ байна, – гээд харюусаба[+]. 7Харин Ёшапаат:

– Эзэнһээ асууха үшөө ондоо лүндэншэ эндэ бии гээшэ гү? – гээд асууба[+]. 8Израилиин хаан Ёшапаадта:

– Эзэнэй харюу дамжуулан хэлэдэг үшөө нэгэ хүн биил даа, теэд би тэрээндэ дурагүйб, юуб гэхэдэ, тэрэ нам тушаа гансал муугаар уридшалан хэлэдэг, һайн юумэ хэлээгүй. Имлаагай хүбүүн Михай гээшэ, – гэбэ. Ёшапаат тэрээндэ:

– Үгы, хаан, тиигэжэ бү хэлыш, – гэбэ. 9Тиихэдэнь Израилиин хаан нэгэ түшэмэлөө дуудажа:

– Имлаагай хүбүүн Михай гээшые түргөөр дуудажа асара, – гэбэ.

10Израилиин хаан болон Иудын Ёшапаат хаан хаан хубсаһаяа үмдэнхэй, Самари[†] хотын талмай дээрэ, хаалгануудай хажууда өөр өөрын хаан шэрээдэ заларанхай һуугаа. Бүхы лүндэншэд урдань абарал буулгажа байгаа бэлэй.

11Хэнаанаагай хүбүүн Цэдэкиия өөртөө түмэр эбэрнүүдые хэжэ, иигэжэ соносхобо:

– Эзэн мүн айладхана: Араамай улад зониие иимэ эбэрнүүдээр мүргэжэ, дууһан хюдахаш[+].

12Бүхы лүндэншэдшье тон тиимээр уридшалан айладхажа байгаа:

– Галаадай Рамоодто добтолон орогты, амжалта туйлахат, Эзэн тэрэниие танай гарта үгэнэ.

13Михай гэгшые дуудахаяа ошогшо нэгэн:

– Михай, лүндэншэд нэгэн хүн мэтэ бултадаа хаанда һайн мэдээ дуулган, лүндэн табина. Танайшье үгэ тэдээндэл адли байг лэ, һайн мэдээ дуулгыт даа, – гэбэ. 14Михай:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб! Эзэнэйл айладаһан үгэ би дамжуулхаб, – гэбэ[+]. 15Тэрэ хаанда ерэбэ. Хаан тэрээнһээ:

– Михай, Галаадай Рамоодто добтолон орохомнай гү, али үгы гү? – гэжэ асууба. Тэрэ:

– Добтолон орогты, амжалта туйлахат, Эзэн тэрэниие танай гарта үгэнэ, – гэбэ. 16Хаан тэрээндэ:

– Эзэнэй нэрэһээ дуугархадаа, ши намда зүбхэн үнэн сэхые дуулга гэжэ хэды дахин шамда тарнидан хэлэхэбиб? – гэхэдэнь, 17тэрэ хэлэбэ:

– Хонишонгүй хонид мэтэ хада уулаар таранхай Израилиин сэрэг харанаб. «Тэдэ удамаршагүй. Дай үүдхэнгүй, гэр руугаа амар тайбан бусаг лэ» гэжэ Эзэн айладана[+].

18Израилиин хаан Ёшапаадта:

– Тэрэ нам тушаа һайнаар бэшэ, гансал муугаар уридшалан айладхадаг гэжэ би хэлээ бэшэ һэн гүб? – гэбэ. 19Михай харюудань:

– Эзэнэй айладхал шагна! Эзэнэй сэнтиидээ залараад, хажуудань баруун, зүүн гараарнь Огторгойн сэрэг барандаа зогсон байна гэжэ би харааб[+]. 20Эзэн иигэжэ асууба: «Ахаабай хорхойень хэн хүдэлгэжэ, Галаадай Рамоот руу абаашажа шадахаб? Тэрэ тэндэ хосорхо һэн». Булта өөр өөрын һанамжануудые дурадхажа байхада, 21нэгэ һүнэһэн урагшаа гаража, Эзэнэй урда зогсоод, «би шадахаб» гэбэ. «Ямар аргаар?» гэжэ Эзэн тэрээнһээ асууба. 22Тэрэ «би ошожо, тэрэнэй бүхы лүндэншэдые худал абарал буулгадаг болгохоб» гэбэ. Эзэн «шадахаш. Ошожо, энээнээ бүтээ» гээ һэн. 23Тиигээд мүнөө Эзэн шинии лүндэншэдые худал хэлэдэг болгоо. Тэрэ шамда гай тодхор ушаруулха гээд шиидээ[+].

24Хэнаанаагай хүбүүн Цэдэкиия дүтэлөөд, Михай гэгшын хасар альгадаад,

– Эзэн намда бэшэ, гансал шамда айладана гэжэ нээрээ һанажа байна гүш?! – гэбэ. 25Михай хэлэбэ:

– Хорохо газар бэдэржэ, нэгэ таһалгаһаа нүгөө таһалга руу гүйжэ байхадаа энээниие мэдэхэш даа[+].

26Израилиин хаан захирба:

– Михайые баригты! Тиигээд хотын дарга Аммоондо болон хаанай хүбүүн Ёһаашда абаашагты! 27Энээниие түрмэ шорондо хаяжа, минии амиды мэндэ бусатар хилээмэ, уһаар үл залгуулан байгты гээд хаан захирна гэжэ хэлэгты[+].

28Михай хэлэбэ:

– Амиды мэндэ бусаа һааш, Эзэн намда айладаагүй гээд элирхэ.

Тиигээд тэрэ иигэжэ зондо соносхобо:

– Бултадаа энээниие шагнаад, хадуужа абагты![+]


Байлдаанда Ахаабай диилдэһэн ушар ба үхэлынь

29Израилиин хаан Ахааб болон Иудын хаан Ёшапаат сэрэгээ дахуулан, Галаадай Рамоот хотодо добтолхоёо ошобо. 30Ахааб Ёшапаадта иигэжэ хэлэбэ:

– Би хубсаһаа һэлгээд, байлдаанда орохом. Харин ши хаанай хубсаһа үмдөөд бай.

Израилиин хаан ондоогоор хубсалжа, байлдаан руу оробо[+]. 31Араамай хаан дайшалхы тэргэнүүдэйнгээ[†] гушан хоёр ноёдто иигэжэ захирба:

– Юрын сэрэгтэйшье, сэрэгэй ноёдтойшье бү тулалдаарайгты, гансал Израилиин хаанда добтолооройгты.

32Дайшалхы тэргэнүүдэй ноёд Ёшапаадые хараад, «Израилиин хаан энэ мүн» гэжэ һанажа, тэрээнтэй тулалдахаа хотирбо. Теэд Ёшапаадай хашхархада, 33дайшалхы тэргэнүүдэй ноёд тэрэнэй Израилиин хаан бэшэ байһые харахадаа, тэрээнһээ хотироо һэн. 34Араамай нэгэ сэрэгшэ һурша номоор харбахадаа, өөрөөшье ойлгоногүй Израилиин хааниие хуягайнь забһарай нүхэ оножо шархатуулба. Тэрэ дайшалхы тэргын жолоо баригшада:

– Эрьеэрэй, байлдаанһаа намайе гарга. Би шархатааб, – гэбэ[+].

35Теэд тулалдаан тэрэ үдэр бүри эршэдэжэ, хаан Араамай сэрэгэй урдаһаа харан, дайшалхы тэргэ соогоо байха баатай болоо һэн. Шархаһаань шуһан урдажа, тэргын дотор адхарба. Үдэшэ тээ хаан наһа бараба. 36Наранай орожо байхада, Израилиин бүхы жагсаалаар иимэ захирал соносхогдобо:

– Бултадаа өөрын хото руу, өөрын газар руу ябая!

37Иигэжэ Ахааб хаан наһа бараа бэлэй. Бэень Самари руу асарагдажа, тэндэ хүдөөлүүлэгдэбэ. 38Самариин сөөрэмэй хажууда тэрэ дайшалхы тэргые угаахадань, Эзэнэй айладаһанай ёһоор, нохойнууд хаанай шуһа долёожо, янхан эхэнэрнүүд тэндэһээ бэеэ угаажа байгаа[+].

39Ахаабай бусад хэрэгүүд, заанай яһаар бодхон бариһан ордон, бариһан бүхы хотонууд тухайнь Израилиин хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй[+]. 40Ахааб элинсэг хулинсагуудайнгаа булаша бунханда хүдөөлүүлэгдэжэ, орондонь Ахазияа хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба.


Иудын хаан – Ёшапаат

41[•]Израилиин хаан Ахаабай дүрбэдэхи жэлээ хааншалха үедэ Асаагай хүбүүн Ёшапаат Иудын хаан болоһон юм[+]. 42Ёшапаат гушан табатайдаа хаанай шэрээдэ һуужа, Иерусалимда[†] хорин табан жэлэй туршада хааншалаа. Эхэнь Шилхиигэй басаган Азубаа бэлэй. 43Тэрэ Асаа эсэгынгээ жэшээ даган, Эзэндэ таатай хэрэгүүдые эрхилэн ябаа. Гэбэшье тэрэ онгон[†] бурхадта мүргэдэг обоонуудые усадхабагүй. Тиимэһээ арад зон урдынхи мэтээр тэдэ обоонуудые тахин, үхэр мал шарууһалжа, түгэс шатаалта үргэл[†] хэдэг, уталгануудые ууюулдаг байгаа[+]. 44Ёшапаат Израилиин хаантай амгалан тайбан байха тушаа хэлсээ баталаа[+]. 45Ёшапаадай бусад хэрэгүүд, баатаршалганууд Иудын хаашуулай угай бэшэг соо бэшээтэй. 46Үшөө Асаа эсэгынь амиды мэндэ байхада бии байгааша янхан эхэнэр, эрэшүүлые тэрэ үгы болгон усадхаа[+]. 47Эдоомдо[†] тэрэ үедэ хаан байгаагүй, хаанай томилон табиһан захирагша тэрэ орон нютагые зонхилдог байгаа[+]. 48Опиир гэжэ газар руу алта олзолхын тула ошохоёо Ёшапаат далайн мантан онгосонуудые баряа. Теэд тэдэнь Эциһоон-Гээбэртэ бутаран һалаа бэлэй. Иигэжэ хүрэхэ газараа хүрөөгүй[+]. 49Тиихэдэнь Ахаабай хүбүүн Ахазияа Ёшапаадта:

– Минии зонтой хамта танай зон далайн онгосоор тамардаг байг лэ, – гэбэ, харин Ёшапаат зүбшөөгөөгүй. 50Ёшапаат наһа баража, элинсэг хулинсагтаяа хамта Давидай хото[†] соо хүдөөлүүлэгдөө һэн. Тэрэнэй орондо Иораам хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба.


Израилиин хаан – Ахазияа

51Иудын хаан Ёшапаадай арбан долоодохи жэлээ хааншалха үедэ Ахаабай хүбүүн Ахазияа Самарида Израилиин хаан болоһон юм. Тэрэ Израилиие хоёр жэл соо хааншалхадаа, 52Эзэндэ таагүй хэрэгүүдые хэжэ, эхэ, эсэгынгээ болон Израилиие нүгэлдэ[†] оруулһан Набаадай хүбүүн Еробоһаамай жэшээ даган ябаа. 53Тэрэ Баалда[†] шүтэн мүргэжэ, эсэгэдээл адли, Израилиин Эзэн Бурханиие[†] бүхы үйлэ хэрэгүүдээрээ уурлуулаа бэлэй.

### 4 Хаан түрэнүүд

#### 4 Хаан түрэнүүд

4 Хаан түрэнүүд


Хаан түрэнүүд тухай дүрбэдэхи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]


#### Хаан түрэнүүд тухай дүрбэдэхи ном


Хаан түрэнүүд тухай дүрбэдэхи ном

Израиль болон Иуда гүрэнүүд тухай урдахи ном соо хөөрөөн энэ ном дотор мүн лэ үргэлжэлнэ. Манай ээрын урдахи IX зуун жэлэй хахадһаа VI зуун жэлэй хахад хүрэтэр сагта болоһон үйлэ хэрэгүүд тушаа энэ ном соо хэлэгдэнэ. Номые хоёр гол хубида хубаамаар: 1) манай ээрын урдахи 722 ондо Самариие ашуурнуудай эзэмдэхын урда тээхи үе сагай хоёр гүрэнэй түүхэ (1-17-дохи бүлэгүүд); 2) манай ээрын урдахи 586 ондо Иерусалимые вавилоншуудай эзэлэн абахын урда тээхи үе сагай Иуда гүрэнэй түүхэ (18-25-дахи бүлэгүүд).

Израильшуудай Эзэн Бурханда үнэн сэхэ бэшэ байһанһаань эдэ бүгэдэ гай гасалан ушараа. Эзэн арад түмэниие энээн тушаа оло дахин һэргылһэн бэлэй. Еврей арадай түүхын гол үйлэнүүд гэбэл, Иерусалимые усадхалга болон Иудын арад түмэнэй гол хубиие Вавилоон руу баряанда туун абаашалга болоно (25-дахи бүлэг).

Энэ ном хадаа ганса хаашуул тухай бэшэ, Израилиин агууехэ лүндэншэд Элияа, тэрэнэй шаби Элишаа (2-9-дэхи, 13-дахи бүлэгүүд), Исай (19-20-дохи бүлэгүүд) тухай хөөрэнэ. Бурхан үйлэ ябадалнуудыень яажа сэгнэнэб, тэдээнһээ юу хүлеэнэб гэжэ Элишаа арад зондо болон ударидагшадта мэдүүлнэ, гэбэшье бүхы зон энээнииень дуулаха дуратай бэшэ. Арюун ябадалтай байхыень Хэзэкияа хааниие Исай һургана ба ерээдүйн сагта Иерусалимай һандарха тухай һэргылнэ (20-дохи бүлэг). Иудын хаан, арюун ябадалтай Ёшияа тухай хөөрөөн ном дотор тусхай һуури эзэлнэ (22-23-дахи бүлэгүүд). Энэ хаанай аша габьяа гэхэдэ, олон бурхадта мүргэлтэй тэмсэл болон ганса Бурханда шүтэн мүргэхын тула тэрэнэй ябуулһан шажанай талаар шэнэлэлтэнүүд болоно. Энэ хаанай захирха үедэ Һүмэ соо Һургаалай хуйламал бэшэгүүд олдоо, тэндэнь Хуулиин дабталга ном байгаа магадгүй.

#### 1


Элияа ба Израилиин хаан Ахазияа

1Ахаабай наһа бараһанай һүүлдэ моһаабууд[†] Израилиин урдаһаа эсэргүүсэн бодобо[+].

2Ахазияа Самаридахи[†] өөрынгөө ордоной дээдэ дабхарһаа унажа, хэрэлсынгээ тохойлуур эбдэжэ бэрхэтээд, «Энэ бэрхэтэлгэһээ һайжарха гүб гэжэ Экрооной бурхан[†] Баалзэбүүлһээ[†] һурагты» гэһэн даабаритайгаар элшэдээ эльгээбэ[+]. 3Эзэнэй[†] Эльгээмэл Самариин хаанай элшэдые угтаха ба иигэжэ асууха захиралта Тишбиигэй Элияада үгэбэ: «Израильда[†] Бурхан үгы юм аал? Экрооной шүтөөн Баалзэбүүлһээ үршөөл хайра һураха гэжэ юундэ ерэбэ гээшэбта[+]? 4Эзэн иигэжэ айладана: ши хэбтэһэн оронһоо буунгүй үхэхэш!» Элияа тэдэнэй урдаһаа ошобо.

5Хаанай элшэнэр[†] хаандаа бусабад.

– Таанад юундэ бусабат? – гэжэ хаан асууба.

6Тэдэнэр иигэжэ харюусабад:

– Бидэнэй урдаһаа нэгэ хүн угтажа гараад: «Таанадые эльгээһэн хаандаа бусагты. Эзэн иигэжэ айладана гээд дамжуулагты: „Израильда Бурхан үгы юм аал? Ши Экрооной шүтөөн Баалзэбүүлһээ үршөөл хайра гуйхаяа эдэ элшэдээ намда эльгээбэ гүш? Ши энээнэйнгээ түлөө оронһоо буунгүй үхэхэш!“» – гэжэ хэлээ.

7Хаан тэдээнһээ иигэжэ асууба:

– Таанадые угтагша, эдэ бүгэдые хэлэгшэ хүн ямар түхэлтэй байгааб?

8Тэдэнэр иигэжэ хаанда харюусабад:

– Тэрэ хүн хониной арһан дэгэлтэй, бэлхүүһэндээ һур бүһэ бүһэлһэн байгаа.

– Тэрэ Тишбиигэй Элияа, – гээд хаан[+] 9тэрээн руу табитын даргые табин сэрэгшэдтэйнь хамта эльгээбэ.

Табитын дарга хадын орой дээрэ һууһан Элияада ерэбэ.

– Бурханай хүн, – гэжэ тэрэ Элияада хандаба. – Доошоо буу гэжэ хаан шамда захирна!

10Элияа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ би Бурханай хүн байбални, гал тэнгэриһээ буужа, шамайе болон шинии табин сэрэгшэдые үнэһэн шандаруу болотор шатааг!

Гал тэнгэриһээ буужа, тэрэниие болон тэрэнэй табин сэрэгшэдые үнэһэн шандаруу болотор шатааба[+]. 11Хаан ондоо табинай даргые табин сэрэгшэдтэйнь хамта Элияада дахин эльгээбэ.

Тэрэ сэрэгэй дарга Элияада ерээд:

– Бурханай хүн! Түргэн доошоо буу гэжэ хаан шамда захирна, – гэбэ.

12Элияа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбэеэ би Бурханай хүн байбални, гал тэнгэриһээ буужа, шамайе табин сэрэгшэдтэйшни хамта үнэһэн шандаруу болотор шатааг!

Бурханай гал тэнгэриһээ буужа, тэрэниие табин сэрэгшэдтэйнь хамта үнэһэн шандаруу болотор шатааба.

13Хаан гурбадахи табинайнгаа даргые табин сэрэгшэдтэйнь хамта тэрээндэ эльгээбэ. Тэрэ дарга үндэрлиг өөдэ гаража, Элияагай урда үбдэглэн һуугаад:

– Бурханай хүн! Минии ба танай барлагуудай – энэ табин зоной ами наһые хайрлыт! 14Тэнгэриһээ бууһан гал түрүүшын хоёр табитын даргые сэрэгшэдтэйнь хамта үнэһэн шадаруу болотор шатаагаа. Харин мүнөө та минии амиды мэндэ ябахые үршөөгыт! – гэжэ гуйба.

15Эзэнэй Эльгээмэл Элияада иигэжэ зонхилбо:

– Доошоо буу, тэрээнтэй ошолдо, тэрээнһээ бү ай.

Элияа бодоод, табитын даргатай хамта хаанда ошожо, 16иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн иигэжэ айладана: Израильда Бурхан үгы юм шэнги Экрооной шүтөөн Баалзэбүүлһээ үршөөл хайра гуйхаяа элшэдээ эльгээһэнэйнгээ түлөө ши хэбтэһэн орон дээрэһээ бодонгүй үхэхэш!

17Ахазияа Эзэнэй Элияада айладаһан аргаар үхэбэ. Тэрэнэй хүбүүгүй байһан тула Ёраам хаан болобо. Ёшапаадай хүбүүн Иораамай Иудын хан шэрээдэ хоёр жэл һуугаад байхада энэ ушар болоо.

18Ахазияагай хэһэн бусад үйлэ хэрэгүүд Израилиин хаашуулай угай ном соо бэшээтэй юм.

#### 2


Элияагай тэнгэридэ дэгдэлгэ

1Эзэн[†] Элияае хуй һалхяар тэнгэри өөдэ иигэжэ дэгдүүлбэ. Элияа Элишаатай хамта Гилгаалһаа ябагаар гараба[+].

2Элияа Элишаада иигэжэ хэлэбэ:

– Ши эндэ үлэ. Эзэн намайе Бэт-Ээл эльгээнэ.

– Эзэнэй ба шинии амиды байгаа сагта би шамайе орхихогүйб гэжэ тангаригланаб, – гэбэ Элишаа.

Тэдэ хоёр Бэт-Ээл тээшэ ошобо.

3Бэт-Ээлдэ байһан лүндэншэдэй зүблэлэй[†] гэшүүдэй түлөөлэгшэд тэдэниие угтаад:

– Мүнөөдэр Эзэн минии эзэниие абаашахань гэжэ мэдэнэ гүш? – гэжэ Элишаада хэлэбэд.

– Мэдэнэб, һанаагаа бү зобогты, – гэжэ Элишаа харюусаба.

4Элияа Элишаада хандажа:

– Элишаа эндээ үлэ. Эзэн намайе Ерихоон эльгээнэ, – гэбэ.

– Эзэнэй ба шинии амиды байгаа сагта би шамайе орхихогүйб гэжэ тангаригланаб, – гэбэ Элишаа.

Тэдэ хоёр хамта Ерихоон ерэбэд[+].

5Ерихоондо байһан лүндэншэдэй зүблэлэй гэшүүдэй түлөөлэгшэд тэдэниие угтаад:

– Мүнөөдэр Эзэн шинии эзэниие абаашахань гэжэ мэдэнэ гүш? – гэжэ Элишааһаа һураба.

– Мэдэнэб, һанаагаа бү зобогты, – гэбэ Элишаа.

6Элияа Элишаада хандажа:

– Ши эндээ үлэ, Эзэн намайе Иордан[†] эльгээнэ, – гэбэ.

– Эзэнэй ба шинии амиды байгаа сагта би шамайе орхихогүйб гэжэ тангаригланаб, – гэбэ Элишаа.

Тэдэ хоёр хамта Иордан ошобо.

7Лүндэншэдэй зүблэлэй гэшүүдэй түлөөлэгшэд тэдэ хоёрые дахан ошолсожо, хараанай газарта үлэбэд. 8Элияа субаяа абажа эбхээд, тэрээгээрээ уһа сохибо. Уһанай хоёр тээшээ боложо харгы гаргахада, тэдэ хоёр хуурай газар дээгүүр мүрэн гаталба[+].

9Мүрэн гаталамсаараа, Элияа Элишаада хандажа:

– Минии шамтай байһан сагта, шамда минии юу хэбэл дээрэб? – гэжэ һураба.

– Танай эди шэдитэ бэлиг шадабари намда нэмэжэ, минии бэлигые хоёр дахин ехэ болгог, – гэжэ Элишаа хэлэбэ[+].

10– Хүшэр хүндэ юумэ гуйнаш. Хэрбэеэ тэнгэри өөдэ минии дэгдэхые харабалшни, гуйһан хэрэгшни бүтэхэ. Хэрбэеэ харабагүйлшни, бүтэхэгүй.

11Тэдэ хоёр хөөрэлдэһөөр, аян замаа үргэлжэлүүлжэ, харгыгаар саашалбад. Гэнтэ дайшалхы гал тэргэ, гал морид бии болоод, хуй һалхин эшхэржэ, Элияае Элишааһаа холодхон, тэнгэри өөдэ абаад ябашаба.


Элишээ Элияагай һүлдые залгамжалба

12Элишаа эдэ бүгэдые харамсаараа:

– Эсэгэмни, эсэгэмни! Израилиин дайшалхы тэргэ[†] ба тэрэнэй морид! – гэжэ тэрэнэй хойноһоо хашхарба.

Элияа тэрэнэй нюдэндэ харагдахаяа болибо. Тиихэдэнь Элишаа өөрынгөө уйдхар гашуудал харуулжа, хабсаһаяа шудара татаад,[+] 13газарта унаһан Элияагай субые абаад, Иорданай эрьедэ ерэбэ.

14Элишаа тэрэнэй субаар уһа сохёод:

– Элияагай Бурхан,[†] Эзэн хаана гээшэб? – гэжэ асуугаад, тэрээгээрээ үшөө дахин уһа сохин шабхадаба.

Уһан хоёр тээшээ хубааран эбхэржэ, тэрээндэ харгы гаргаба. Элишаа хуурай газараар мүрэн гаталба. 15Ерихоон мүрэнэй эрьеһээ тээ саанахана зогсожо байһан лүндэншэдэй зүблэлэй гэшүүдэй түлөөлэгшэд энэ үйлэ хэрэг хараад:

– Элияагай һүлдэ Элишаада ороо! – гэжэ хашхаралдаад, тэрэнэй урда ерэжэ, доро дохиһоной һүүлдэ 16иигэжэ хэлэбэд:

– Танай барлагууд болохо маанадай дунда табин хүсэтэй шэрбүүһэтэй эрэшүүл байна. Эдэнэр минии эзэниие бэдэрхэеэ ошог. Магад, Эзэнэй Һүлдэ тэрэниие абаашажа, хадануудай гү, али хүндынүүдэй нэгэндэ хаяа аалам.

– Хэнииешье бү эльгээгты, – гэжэ Элишаа хэлэбэ[+].

17Теэд тэдэнэй үни удаан гуйхада:

– Зай, эльгээгты, – гэжэ тэрэ зүбшөөбэ.

Табин хүнүүд бүлэг бүлэгүүд болгогдожо, гурбан үдэр бэдэрээд олобогүй.

18Тэдэ бүлэгүүд Ерихоондо байһан Элишаада бусабад.

– Бэдэрхэеэ бү ошогты гэжэ би хэлээ һэмнайб, – гэжэ Элишаа хэлэбэ.


Элишаагай гайхамшагта үзэгдэлнүүд

19Тэрэ хотынхид Элишаада хандажа:

– Эзэн манай, харагты! Манай хото һайн газарта байна. Теэд эндэ муу уһатай, үрэжэлгүй хүрьһэтэй, – гэжэ хэлэбэд.

20Элишаа тэдээндэ хандажа:

– Намда шэнэ амһарта үгэгты. Тэрээн соогоо дабһа хэгты, – гэжэ хэлэбэ.

Тэрэ хотынхид эриһэн бүхы юумыень асаржа тэрээндэ үгэбэд.

21Элишаа булагай эхиндэ ошожо, урасхал руунь дабһаяа сасаад:

– Эзэн иигэжэ хэлэнэ: «Би энэ уһа арюудхабаб. Энэ уһанһаа дахин хэзээдэш үхэл тахал ба үрэжэлгүйдэлгэн болохогүй!» – гэжэ хэлэбэ.

22Элишаагай хэлэһэн үгэ бэелүүлэгдэжэ, мүнөө болотор тэндэхи уһан арюун сэбэр байгша юм.

23Элишаа тэндэһээ Бэт-Ээл ошобо. Хотоһоо гүйжэ гараһан үхибүүд харгыгаар ябаһан тэрэниие хараад:

– Халзан толгойтой, яба саашаа! Халзан толгойтой, яба саашаа! – гэжэ тэрэниие наада барин, хойноһоонь хашхаралдабад[+].

24Тэрэ гэдэргээ эрьелдэжэ, тэдэниие хараад, Эзэнэй нэрээр тэдэниие хараалда[†] хүртөөбэ. Хоёр эмэ баабгай ойһоо гарамсаараа, үхибүүдтэ добтолжо, дүшэн хоёр үхибүүдые таһар удар татаба.

25Элишаа тэндэһээ Кармээл уулада ошоод, һүүлдэнь Самарида[†] бусаба[+].

#### 3


Израилиин хаан – Ёраам

1Иудын хаан Ёшапаадай арбан наймадахи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ахаабай хүбүүн Ёраам Самарида[†] Израилиин хаан боложо, арбан хоёр жэлдэ хан шэрээдэ һууба. 2Тэрэ эхэ эсэгэ хоёр шэнги хэтэрхы ехээр бэшэшье һаа, Эзэнэй[†] урда баһал бага зэргээр муу үйлэ хэрэгүүдые үйлэдэдэг байба. Тэрэ эсэгынгээ бүтээлгэһэн Баалай[†] нангин[†] шулууе үгы хэбэ[+]. 3Ахаабай хүбүүн Ёраам бүхы Израильда[†] нүгэл[†] хэһэн Набаадай хүбүүн Еробоһаамай үйлэдэһэн хэрэг үргэлжэлүүлбэ[+].


Ёраам ба Ёшапаат Моһаабай хаантай дайлалдана

4Моһаабай[†] хаан Мэшаа хони малаар баян байһан тула Израилиин хаанда саг соогоо зуун мянган хони, зуун мянган эрэ хониной нооһо түлэдэг байба. 5Ахаабай наһа барахада, Моһаабай хаан Израилиин хаанда эсэргүүсэн бодобо[+]. 6Ёраам хаан Самариһаа гаража, Израилиин сэрэгүүдые суглуулаад:

7– Моһаабай хаан минии урдаһаа эсэргүүсэн бодобо. Ши намтай хамта моһаабуудтай тулалдахаяа ошохо гүш? – гэжэ хэлэхэ захяатайгаар элшэдээ Иудын хаанда эльгээбэ.

– Би шамтай ошолдохоб. Ши, шинии сэрэг, шинии морид хайшаа зориноб, би, минии сэрэг, минии морид тиишээ зорихо, – гэжэ Ёшапаат харюусаба[+].

8Ёшапаат Ёраамһаа иигэжэ һураба:

– Бидэ ямар харгыгаар ошохобибди?

– Бидэ Эдоомой[†] сүл губиие гаталха ёһотойбди, – гэжэ Ёраам харюусаба.

9Израилиин хаан Иудын болон Эдоомой хаашуултай хамта гараба. Тэдэнэр долоон үдэр тойруу замаар ябабад. Сэрэгшэдтэнь ба тэдэнэй хойноһоо туужа ябаһан үхэр малдань хүрэхэ уһан багадаба[+].

10Израилиин хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Ай халаг! Моһаабуудай гарта бидэниие үгэхэ гэжэ Эзэн бидэ гурбан хаашуулые энэ сүл губида асарба[+].

11Ёшапаат түшэмэлнүүдтээ хандажа:

– Эзэнэй лүндэншэ эндэ үгы гээшэ гү? Яаха хээхэ тухай тэрээгээр Эзэнһээ асууха байгаабди, – гэжэ хэлэбэ.

– Шапаадай хүбүүн Элишаа эндэ байна. Элишаа Элияагай туһалагша байгаа юм, – гэжэ Израилиин хаанай түшэмэлнүүдэй нэгэн хэлэбэ[+].

12Ёшапаат иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэ жэнхэни лүндэншэ мүн. Эзэн тэрэнээр дамжуулан үгэеэ айладхаха.

Израилиин хаан Ёшапаат болон Эдоомой хаантай Элишаада ерэбэ.

13Элишаа Израилиин хаанда хандажа:

– Шамда намһаа юун хэрэгтэйб? Өөрынгөө эхэ эсэгын лүндэншэдтэ ошо! – гэжэ хэлэбэ.

– Тиигэжэ бү хэлыш даа. Моһаабуудай гарта үгэхэ гэжэ Эзэн бидэниие, гурбан хаашуулые эндэ асараа, – гэжэ Израилиин хаан Элишаада хэлэбэ[+].

14Элишаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Би шүтэн мүргэжэ алба хэдэг, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй зүгһөө тангаригланаб. Хэрбэеэ би Иудын хаан Ёшапаадые хүндэлөөгүй һаа, би шамайе харахашьегүй байгааб. 15Мүнөө таанад намда хүгжэмшэниие дуудагты.

Хүгжэмшын хүгжэм наадахада, Элишаа Эзэнэй һүлдэ хүсэнһөө онгоо оруулжа эхилбэ[+].

16Элишаа тэдэнэртэ хандажа:

– Эзэн иигэжэ хэлэнэ: «Бүхы хүнды уһаар дүүрэхэ, уһаар дүүрэхэ!» Эзэн иигэжэ хэлэнэ: 17«Таанад аадар бороогой орохые харахагүйт, һалхинай үлеэхые үзэхэгүйт, тиигэбэшье хүнды уһаар дүүрэхэ! Таанад, таанадай сэрэгшэд болон үхэр мал тэрэ уһанһаа ууха!» 18Теэд Эзэндэ энэ бага даа! Тэрэ моһаабуудые таанадай гарта үгэхэ! 19Таанад тэдэнэй бүхы бэхижүүлгэнүүдые, бүхы хотонуудые һандаргахат, бүхы жэмэстэ модонуудыень таһар сабшахат, тарилгын бүхы газарыень үрэжэлгүй болгожо, дээрэнь шулуунуудые хаяхат! – гэжэ хэлэбэ[+].

20Үглөөгүүр үргэл үргэдэг саг ерэбэ. Эдоомһоо урдаһан уһан оршон тойрониие бүрхөөбэ[+]. 21Моһаабууд тэдэ хаашуулай дайгаар добтолхоёо байһые мэдээд, зэр зэбсэг барижа шадаха бүхы эрэшүүлээ суглуулаад, сэрэгүүдээ хилэ дээрэ табиба. 22Эртэ үглөөгүүр наранай туяагай урдаһан тэрэ уһан дээрэ толорходо, моһаабууд тэрэниие холоһоо харахадаа, улаан шуһан гэжэ харабад. 23«Энэ шуһан! – гэжэ тэдэнэр һанаад, хаашуул өөһэд хоорондоо тэмсэжэ, бэе бэеэ алабад. – Моһаабууд олзодоо хиидэн добтологты!»

24Тиигээд тэдэнэр израильшуудай тогтон байрлаһан хүреэн тээшэ харайлдаба. Израильшууд эсэргүүсэн тэмсэжэ, тэдэнэй добтолгые болюулба. Моһаабууд тэдээнһээ тэрьедэжэ эхилбэд. Израильшууд тэдэниие хюдан, хойноһоонь намнажа, 25тэдэнэй хотонуудые газар дээрэһээ үгы хээд, сэрэгшэ бүхэн таряаланайнь бүхы һайн газарнууд дээгүүр шулуунуудые хаяба, булагуудайнь эхинүүдые шулуугаар бүтүүлбэ, бүхы жэмэстэ модонуудыень таһар сабшажа унагааба. Тиихэдэнь гансал Киир-Харээсэдтэ шулуунууд байһан газартаа үлэбэд, һэнжүүрээр шулуу шэдэгшэд хотые хүреэлжэ, шулуунуудаар харбан шэдэбэ[+].

26Моһаабай хаан диилдэжэ байһанаа хараад, элдэтэй долоон зуун сэрэгшэдээ абажа, сүмэ сохин гарахаяа Эдоомой хаан тээшэ дабшаба. Теэд тэдэнэр тэрьедэхэ харгы өөһэдтөө гаргажа шадабагүй. 27Тэрэ хаан хан шэрээень эзэлхэ өөрынгөө хүбүүе хэрэмэй дээрэхи үргэлэй шэрээ[†] дээрэ түгэс шатаалта үргэл[†] болгон үргэбэ. Израильшууд тэдэнэй Хэмоош[†] бурхандаа[†] үхибүүгээ үргэлгэндэ дураа гутажа, добтолгоёо болюулжа, өөһэдынгөө нютаг руу бусабад[+].

#### 4


Элишаа үгытэй бэлбэһэн эхэнэртэ туһална

1Лүндэншэдэй зүблэлэй[†] гэшүүн байһан нэгэ хүнэй бэлбэһэн эхэнэр Элишаада ерээд:

– Шинии барлаг, минии үбгэн наһа бараа. Ши, барлагни Эзэниие[†] хүндэлдэг байгаа гэжэ мэдэнэш! Мүнөө үри шэридэ ороһон бидэндэ зээлеэр мүнгэ үгэгшэ хүн өөртөө барлаг хэхэеэ минии хүбүүдые абаашахаяа ерээ! – гэжэ уйлан хашхарба[+].

2Элишаа тэрэ эхэнэртэ хандажа:

– Би шамда юугээр туһалхабиб? Ши намда хэлэ, гэртэш юун үлөөб? – гэжэ һураба.

– Шинии барлагай, минии гэртэ хооһон, гансал оливын тоһоной[†] багахан домбо бии, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

3Элишаа тэрэ эхэнэртэ иигэжэ хэлэбэ:

– Гудамжаар ябаад, хооһон домбонуудые хүршэнэрһөө суглуула. Домбонууд олон байбал һайн. 4Өөрынгөө ба үхибүүдэйнгээ хойноһоо үүдэеэ хаажа шэбхэдээд, тоһо тэдэ бүхы амһартануудтаа дүүрэтэр эюулээд, хажуу тээшэнь таби.

5Тэрэ эхэнэр Элишааһаа гэртээ бусажа, хүршэнэрһөө домбонуудые суглуулаад, өөрынгөө ба хүбүүдэйнгөө хойноһоо үүдэеэ хаажа шэбхэдэбэ. Хүбүүд эхэдээ хооһон домбонуудые асаржа үгэнэ. Тэрэ эхэнэр тэдэ амһартанууд соо тоһо эюулнэ. 6Бүхы амһартанууд оливын тоһоор дүүрэбэ.

– Удаадахиинь асара, – гэжэ тэрэ эхэнэр өөрынгөө хүбүүе гуйба.

– Амһартанууд дууһаа, – гэжэ тэрэ хүбүүн харюусаба.

Оливын тоһоншье дууһашаба.

7Тэрэ эхэнэр Бурханай[†] хүндэ ерэжэ, энээн тухайгаа хөөрэбэ.

– Ошожо, эдэ тоһоёо худалдаад, үриеэ түлэ. Үлэгшэ тоһон шамда, шинии хүбүүдтэ бүхы наһандатнай хүрэхэ, – гэжэ Элишаа хэлэбэ.


Элишаа Шүнээмэй эхэнэртэ туһална

8Нэгэтэ Элишаа Шүнээм ерэбэ. Баян нэгэ эхэнэр тэндэ байдаг байба. Тэрэ эхэнэр Элишаае эдеэлүүлхэ гэжэ гэртээ уриба. Элишаа тэндэ ошохо бүхэндөө тэрэ эхэнэрэй гэртэ орожо эдеэлдэг болобо[+].

9Нэгэтэ тэрэ эхэнэр үбгэндөө иигэжэ хэлэбэ:

– Манайда ходол орожо эдеэлдэг энэ хүниие Бурханай хүн гэжэ мэдэгшэб. 10Хоёрдохи дабхарай багахан таһалгада орон, шэрээ, һандали болон дэн табиябди. Тэрэ хүн бидэндэ ерэхэдээ, тэндэ орожо амардаг байг.

11Нэгэтэ Элишаа тэндэ ерэжэ, тэрэ таһалгада орожо, амархаяа хэбтээд:

12– Шүнээмэй эхэнэрые дууда, – гэжэ өөрынгөө Гэһаази зарасада хэлэбэ.

Зараса тэрэ эхэнэрые дуудажа, Элишаада ерүүлбэ[+].

13Элишаа зарасадаа иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэ эхэнэртэ иигэжэ хэлэ: «Ши манай түлөө һанаагаа зобонош. Бидэ шамда ямар юумэ хээ һаамнай һайн бэ? Шам тухай бидэ хаанай гү, али сэрэгэй даргын урда үгэ хэлэхэмнай гү?»

– Минии түрэлхид намда һанаагаа табидаг юм даа, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

14Элишаа Гэһаазиһаа иигэжэ һураба:

– Бидэ энэ эхэнэртэ ямар туһа хүргэжэ шадахабибди?

– Энэ эхэнэр үхибүүгүй, үбгэниинь үбгэршэнхэй, – гэжэ Гэһаази хэлэбэ.

15Элишаа зарасадаа хандажа:

– Тэрэ эхэнэрые дууда, – гэжэ гуйба.

Гэһаази тэрэ эхэнэрые дуудаба. Тэрэ эхэнэр үүдэндэ ерээд тогтошобо.

16Элишаа тэрэ эхэнэртэ хандажа:

– Нэгэ жэл үнгэрөөд, эгээл энэ сагта ши хүбүүгээ үбэр дээрээ баряад байхаш, – гэжэ хэлэбэ.

– Эзэмни, Бурханай хүн намайе, өөрынгөө барлагые бү мэхэлэ, – гэжэ тэрэ эхэнэр хэлэбэ[+].

17Элишаагай хэлэгшээр нэгэ жэл үнгэрөөд, энэл сагай ерээд байхада, нарайлха болоһон тэрэ эхэнэр хүбүүтэй болобо.


Элишаа Шүнээмэй хүбүүе амидыруулна

18Тэрэнэй хүбүүн томожобо.

Нэгэтэ тэрэ хүбүүхэн таряа хадажа байһан өөрынгөө эсэгэдэ ошобо.

19Тиигээд тэрэ өөрынгөө эсэгэдэ хандажа:

– Минии толгой! Минии толгой үбдэнэ! – гэбэ.

– Энээниие эхэдэнь абааша, – гэжэ тэрэнэй эсэгэ хүлһэншэндөө хэлэбэ.

20Хүлһэншэн тэрэ хүбүүе гарһаань хүтэлөөд, эхэдэнь абаашаба. Эхэнь тэрэ хүбүүгээ үбдэг дээрээ һуулгаад, хахад үдэр һамааруулба. Теэд үдэ багта тэрэ хүбүүхэн амияа табиба.

21Тэрэ эхэнэр хүл дээрээ бодожо, хүбүүгээ Бурханай хүнэй амаржа хэбтэдэг орон дээрэ табяад, үүдыень шэбхэдэжэ, газаашаа гарамсаараа, 22өөрынгөө үбгые дуудажа ерүүлээд:

– Намда зарасануудайнгаа нэгые, нэгэ эмэ элжэгэ үгэ. Би Бурханай хүндэ түргэн ошоод ерэһүүб, – гэжэ гуйба.

23Тэрэнэй үбгэн иигэжэ һамганһаа асууба:

– Мүнөөдэр тэрээндэ юундэ ошохо гэбэбши? Мүнөөдэр һарын нэгэншье бэшэ, субботошье[†] бэшэл?

– Хуу һайн байха, – гээд,[+] 24тэрэ эхэнэр эмэ элжэгэеэ эмээллүүлээд, өөрынгөө зарасада хандаба:

– Эсэтэрнь элжэгэеэ гүйлгэ. Минии шамда юумэ хэлэтэр, элжэгэеэ бү байлга!

25Тэрэ эхэнэр Кармээл хада дээрэ байһан Бурханай хүндэ ошобо. Бурханай хүн тэрэ эхэнэрые холоһоо хараад, өөрынгөө зарасада хэлэбэ:

– Харалши, энэ үнөөхи Шүнээмэй эхэнэр гү даа? 26Ши урдаһаань гүйжэ ошоод, «Ши, үбгэншни, хүбүүншни хэр бэ?» гэжэ һура.

Гэһаази тэрэ эхэнэрые угтажа ошоод, эзэнэйнгээ хэлэгшээр асууба.

– Бута һайн байнабди, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

27Тиигээд тэрэ эхэнэр хада дээрэ гаража, Бурханай хүнэй урда үбдэглэн һуушаба. Гэһаази тэрэ эхэнэрые бодхоохо гэжэ дүтэлбэ.

– Энэ эхэнэрые орхи даа. Энээнэй зүрхэ сэдьхэл уйдхар гашуудалаар дүүрэнхэй. Эзэн намһаа нюужа, энээнэй уйдхар гашуудалые намда хэлээгүй, – гэжэ Бурханай хүн хэлэбэ[+].

28Тэрэ эхэнэр иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн минии, би шамһаа хүбүү эреэ һэн гүб? «Намайе бү мэхэлэ» гэжэ би шамда хэлээ бэшэ гүб?

29Элишаа Гэһаазида иигэжэ хэлэбэ:

– Ууса нюргаяа бэһэлэ, минии таяг гартаа абаад, харгыда гара. Харгы замдаа уулзаһан хүниие бү мэндэшэлэ, хэн нэгэнэй мэндэшэлээ һаа, бү харюуса, минии таяг үхибүүнэй нюур дээрэ таби[+].

30Үхибүүнэй эхэ иигэжэ хэлэбэ:

– Танай амиды байгаа сагта, би таниие орхихогүйб гэжэ Эзэнэй зүгһөө тангаригланаб.

Гэһаази хүл дээрээ бодоод, тэрэ эхэнэртэй ошолсобо.

31Гэһаази тэдээнһээ урид хүрэхэ газартаа хүрөөд, таягаа үхибүүнэй нюур дээрэ табиба. Теэд тэрэ үхибүүн ами орожо, абяа гарабагүй. Тиихэдэнь Гэһаази Элишаагай урдаһаа газаашаа гараад:

– Үхибүүн һэринэгүй, – гэжэ хэлэбэ[+].

32Элишаа гэртэ оробо. Үхэһэн үхибүүн тэрэнэй орон дээрэ хэбтэбэ. 33Тэрэ ара нюргандахи үүдэеэ шэбхэдээд, Эзэндэ зальбаран мүргөөд,[+] 34хүл дээрээ бодожо, үхибүүн дээрэ тонгойгоод, өөрынгөө амые тэрэнэй аманда, өөрынгөө нюдые тэрэнэй нюдэндэ, өөрынгөө альгые тэрэнэй альганда абаашан няажа, тэрэнэй дээрэ һунан хэбтэбэ. Үхибүүнэй бэе махабад бүлеэдэһээр дулаасаба[+]. 35Элишаа хүл дээрээ бодоод, тэрэ таһалга соогуур сааша наашаа нэгэ удаа алхалба. Тиигээд тэрэ үнөөхи орондоо бусажа, үхибүүнэй дээрэ дахин һунажа хэбтээд, нэгэ, хоёр… долоо дахин найтаагаад, нюдөө нэбэ.

36Тиигээд Элишаа Гэһаазиие дуудажа ерүүлээд:

– Тэрэ Шүнээмэй эхэнэрые дууда! – гэжэ захирба.

Гэһаази Шүнээмэй эхэнэрые дуудаба. Тэрэ эхэнэр тэдэнэй байһан таһалгада оробо.

– Өөрынгөө үхибүүе аба, – гэжэ Элишаа тэрэ эхэнэртэ хэлэбэ.

37Тэрэ эхэнэр Элишаада ерэжэ, тэрэнэй хүлдэ мүргэн унажа, газарта хүрэтэр доро дохимсоороо, өөрынгөө үхибүүе абаад, таһалгаһаа гараба[+].

38Элишаа Гилгаал бусаба.


Хорото эдеэн

Тиихэдэ бүхы орон дотор үлэн хооһон байдал ушараад байба.

Лүндэншэдэй зүблэлэй гэшүүд Элишаае тойрон сугларба.

– Томо тогоо гал дээрэ табяад, бултанда шэнгэн эдеэ шана, – гэжэ Элишаа Гэһаази зарасадаа хэлэбэ[+].

39Эгээл тэрэ үе сагта нэгэ хүн үрэһэ түмһэ бэдэрхэеэ хээрэ гараад, зэрлиг хулуу (тыквэ) оложо, тэрэниие эдидэг үгыень мэдэхэгүй аад, тэрэ үрэһэ самсынгаа хормойгоор дүүрэн суглуулаад, байрадаа бусамсаараа, тэдэнээ буталжа, шэнгэн эдеэ шанажа байһан тогоон соо хэбэ. 40Шэнгэн эдеэ аягалагдажа, хүнүүд уужа эхилбэд.

– Бурханай хүн, энэ тогоон соо хорон байнал! – гэжэ тэдэнэр хашхаралдажа эдеэлхэеэ болишобод.

41Элишаа иигэжэ хэлэбэ:

– Намда гурил асарагты!

Тэрээндэ гурил асарба. Элишаа гурил тогоотой шэнгэн эдеэн соо үбэнүүлээд:

– Аягалагты, эдеэлэгты, – гэжэ хэлэбэ.

Тогоон соохи шэнгэн эдеэн арюудхагдаһан байба.


Зуун хүниие садхаалга

42Нэгэ хүн Бааһал-Шалиишаһаа эндэ ерэжэ, түрүүшын ургасын ешмээнэй талхаар бариһан хорин хилээмэ ба эдеэшэжэ болоһон орооһотой хоолосуудые Бурханай хүндэ үгэбэ.

– Эдэниие хүнүүдтэ тараагты, эдиг, – гэжэ Элишаа хэлэбэ[+].

43Гэһаази зараса Элишаада хандажа:

– Зуун хүндэ үгэхэдэмни, энэтнай хүрэхэгүйл! – гэжэ хэлэбэ.

– Энэ эдеэ хүнүүдтэ тараа, эдиг. Эзэн иигэжэ хэлэнэ: «Тэдэнэй эдеэлжэ садахада, үшөө үлэхэ», – гэжэ Элишаа хэлэбэ.

44Элишаагай зараса тэрэ хүнэй асарһан эдеэ хоол тарааба. Тэдэнэрэй садатараа эдеэлхэдэ, Эзэнэй хэлэгшээр тэрээнһээ үлэбэ.

#### 5


Наамаанай элдин үбшэнһөө элүүрэлгэ

1Араамай хаанай сэрэгүүдэй дарга Наамаан өөрынгөө эзэндэ[†] агууехэдэ тоологдодог ба хүндэлүүлдэг байба. Ушар юуб гэхэдэ, Эзэн тэрээгээр араамшуудта илалта туйлуулһан юм. Эрэлхэг зоригтой сэрэгшэ Наамаан элдинээр үбшэлдэг байба[+].

2Нэгэтэ араамшуудай сэрэгшэд израильшуудай[†] газарта добтолон орожо, үхин басагые олзо болгон асарба. Тэрэ басаган Наамаанай һамганай шэбэгшэ болобо. 3Тэрэ шэбэгшэ басаган өөрынгөө эзэн эхэнэртэ хандажа:

– Хэрбэеэ минии эзэн Самаридахи[†] лүндэншэдэ ошоо һаа, элдин үбшэнөө эмшэлүүлхэ байгаа, – гэжэ хэлэбэ.

4Наамаан өөрынгөө эзэндэ ошожо, олзо болгожо асарһан израилиин басаганай хэлэһэн үгые дамжуулба.

5Тиихэдэнь Араамай хаан Наамаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Тиигэбэл, ши яба. Би шамда Израилиин хаанда бэшэһэн бэшэг үгэхэб.

Наамаан арбан талаант сэбэр мүнгэ, зургаа мянган шээкэл алта, һэлгэжэ үмдэхэ арбан хубсаһа абаад, аян замда гараба. 6Тэрэ Израилиин хаанда ерээд, иимэ бэшэгтэй бэшэгээ үгэбэ:

«…Би энэ бэшэгтэйгээр шамда өөрынгөө үнэн сэхэ зараса Наамааниие эльгээбэб. Энэ бэшэг абамсаараа, энээнэй элдин үбшые арилгыш даа».

7Израилиин хаан тэрэ бэшэг уншамсаараа, өөрынгөө хубсаһые таһар удар шуулаад:

– Би үхүүлдэг, амидыруулдаг Бурхан[†] гээшэ аалби? Энэ хүнэй элдиниие арилга гэжэ Араамай хаан намда бэшэнэл! Өөһэдөөшье бодоод үзэгты, өөһэдөөшье харагты! Араамай хаан намтай хэрэлдэхэ арга мэхэ гаргажа байнал! – гэжэ хэлэбэ[+].

8Элишаа, Бурханай хүн, Израилиин хаанай өөрынгөө хубсаһые таһар удар шуулаһые дуулаад:

– Та юундэ өөрынгөө хубсаһа хахар удар шуулабат! Израильда лүндэншэ бии гэжэ хараг, тэрэ хүн намда ерэг лэ, – гэжэ хэлэхыень зарасаяа хаанда эльгээбэ.

9Дайшалхы тэргэдээ[†] моридые хүллэһэн Наамаан Элишаагай гэрэй үүдэнэйнь дэргэдэ тогтоод, гэрэй эзэниие хүлеэбэ.

10Элишаа тэрээндэ элшэнээ[†] эльгээжэ: «Ши долоо дахин Иорданда[†] шунга. Тиихэдэшни шинии бэе сэбэрлэгдэн арюудхагдажа, элдиншни үгы болохо», – гэжэ хэлүүлбэ[+].

11Наамаан сухалдаха хоорондоо байһан байра дээрээ эрьелдээд:

– Элишаа газаашаа гаража, өөрынгөө Бурхан, эзэниие нэрлэжэ, өөрынгөө гарые үбшэлһэн газар дээгүүрни ябуулжа, элдин үбшэнииемни эмшэлхэ гэжэ һанааб… 12Дамааск шадар урдадаг Аманаагай, Парпаарай уһанууд Израилиин бүхы мэрэнүүдэй уһанһаа сэбэр байха даа. Элдинһээ бэеэ сэбэрлэжэ, тэдэ мүрэнүүдтээ шунгана бэзэб, – гэжэ хэлээд, тогтоһон газарһаа хүдэлбэ.

13Өөрынь һахюулшадһаа хүнүүд тэрээндэ ерээд:

– Эсэгэ манай, лүндэншын танда бэрхэшээлтэй юумэ хэ гэжэ хэлээ һаань, хэлэгшыень бэелүүлхэгүй һэн гүт? «Шунга, элдиншни сэбэрлэгдэхэ» гэжэл юрэ тэрэ хэлээ ха юм, – гэжэ байжа аргадабад.

14Наамаан Бурханай хүнэй хэлэгшээр Иордан мүрэндэ ошожо, долоо дахин шунгаба. Тиихэдэнь тэрэнэй бэе нялха үхибүүнэй бэе мэтэ сэбэр болошобо.

15Наамаан өөрынгөө һахюул сэрэгшэдтэй хамта Бурханай хүндэ бусажа, Элишаагай урда зогсоод:

– Мүнөө би бүхы газар дээрэ Бурхан үгы, харин гансал Израильда Бурхан бии гэжэ мэдэхэ болобоб. Танай барлаг намһаа аша харюугай бэлэг абажа хайрлагты, – гэжэ хэлэбэ[+].

16Элишаа тэрээндэ хандажа:

– Би шүтэн мүргэжэ, алба хэжэ байдаг Эзэнэй зүгһөө тангариглажа, шамһаа бэлэг абахагүйб, – гэжэ хэлэбэ.

Наамаан бэлэг абахыень Элишаае баалаба.[†] Теэд Элишаа тэрэнэй бэлэгһээ арсаба[+].

17Наамаан тэрээндэ хандажа:

– Хэрбэеэ минии бэлэг танай абаагүй хада, хоёр луусай дааха өөһэдынгөө газарай шоройе танай барлаг намда үгэгты. Би энээнһээ хойшо Эзэнһээ бэшэ, бусад бурхануудта түгэс шатаалта ба зүгээл үргэлнүүдые үргэхэгүйб. 18Эзэн намайе, танай барлагые гансал нэгэ юумэндэ хүлисэг. Эзэнэйнгээ Риммоон һүмэдэ[†] мүргэхэеэ ошоходо, би тэрэниие үдэшэжэ, гарһаань дүнгөөд ябагшаб. Тиимэһээ тэрэ һүмэ соо мүргэхэ баатай бологшоб. Эзэн танай барлаг намайе энэ ябадалыемни хүлисэхэ болтогой,[†] – гэжэ хэлэбэ.

19Элишаа Наамаанда хандажа:

– Амар амгалан ябагты, – гэжэ хэлэбэ.

Наамаан гэр тээшээ зорижо, холошье ошоогүй ябаба.

20Бурханай хүн гэжэ тоологдодог Элишаагай зараса Гэһаази: «Минии эзэн араам Наамаанай асарһан бэлэгые абабагүй. Эзэнтэй хамта тангаригланаб. Би тэрэниие хүсэжэ, юушье һаань, абаха ёһотойб», – гэжэ сэдьхээд,[+] 21Наамаанай хойноһоо гүйшэбэ.

Наамаан хойноһоонь гүйһэн хүниие хаража, дайшалхы тэргэ дээрэһээн буугаад, Гэһаазиие угтан, урдаһаань ошожо:

– Бүхы юумэн һайн гү? – гэжэ һураба.

22Гэһаази иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы юумэн һайн. Минии эзэн танда иигэжэ хэлэхыемни эльгээбэ: «Лүндэншэдэй зүблэлэй[†] хоёр залуу гэшүүд Эпрааимай хадалиг оронһоо намда ерээ. Тэдээндэ гэжэ нэгэ талаант сэбэр мүнгэ, һэлгэжэ үмдэхэ хоёр хубсаһа намда үгэжэ хайрлыт!»

23Наамаан тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хоёр талаант сэбэр мүнгэ абажа хайрла.

Наамаан Гэһаазида бэлэг абахыень гуйжа, аргадажа байжа, хоёр талаант сэбэр мүнгэ, һэлгэжэ үмдэхэ хоёр хубсаһа боожо сумаада хээд, хоёр зарасадаа үгэбэ. Тэдэ хоёр эзэнэйнгээ үгэгшэ бэлэг үргэлөөд, Гэһаазиин урда ябабад.

24Гэһаази хотын захада хүрөөд, сумаатай бэлэгүүдээ Наамаанай зарасануудһаа абажа, тэдэниие табимсаараа, тэдэ бэлэгүүдээ гэртээ оруулжа, нюуба.

25Тиигээд тэрэ өөрынгөө эзэнэй урда ерэбэ.

– Ши, Гэһаази хаанаһаа ерэбэш? – гэжэ Элишаа һураба.

– Би, танай барлаг хаанашье ошоогүйб, – гэжэ Гэһаази харюусаба.

26Элишаа тэрээндэ олиггүй сухалтайгаар:

– Минии һүлдэ шамайе дахажа, тэрэ хүнэй дайшалхы тэргэһээн буугаад, шамайе угтахые хараагүй гэжэ һанана гүш? Мүнөө мүнгэ алтатай, хубсаһатай, оливын ба уһан жэмэсэй тужануудтай, үхэр малтай, эрэ ба эмэ барлагуудтай болоһойб гэжэ һанаха саг бэшэ! 27Наамаанай элдин үбшэн шамда, шинии үри һадаһадта бүхы наһандатнай халдаг! – гэжэ хэлэбэ.

Гэһаази элдин үбшэнһөө хужаруутажа, саһан мэтэ сагаан шэг шарайтай болошоод, Элишаагай гэрһээ гараба[+].

#### 6


Өөдөө хөөрэгшэ һүхэ

1Лүндэншэдэй зүблэлэй[†] гэшүүд Элишаада хандажа:

– Шамайе тойрожо суглардаг энэ гэр бидэндэ багадана. 2Өөһэдынгөө сугларжа байха шэнэ гэр барихын тула хүн бүхэн нэгэ нэгэ барилгын бүдүүн ута модо бэлдэхэеэ Иордан[†] ошохомнай, – гэжэ хэлэбэд.

– Ябагты, – гэжэ Элишаа зүбшөөбэ.

3Тиихэдэнь тэдэнэй нэгэн:

– Та өөрынгөө барлаг зарасартай хамта ошолсожо хайрлыт, – гэжэ гуйба.

– Зай ябаябди, – гэжэ Элишаа хэлээд, 4тэдэнэртэй хамта ябалсаба.

Тэдэнэр Иорданай эрьедэ ерэжэ, модо отолон унагаажа эхилбэ. 5Модо сабшан унагаажа байһан нэгэнэй һүхэ гарһаань шэлжэрэн хиидээд, уһан соо унашаба.

– Ай халаг! Эзэн[†] минии! Тэрэ һүхэ минии бэшэ, харин зээлеэр хүнһөө абаа һэм, – гэжэ тэрэ хүбүүн халаглашаба.

6Бурханай[†] хүн:

– Хаана унааб? – гэжэ тэрээнһээ һураба.

Тэрэ хүн Элишаада һүхынгөө унаһан газарые заажа харуулба. Элишаа модоор шэнэ эшэ хээд, тэрэнээ һүхын шэнгэһэн газарта шэдэбэ. Шэнгэһэн һүхэ уһан дээрэ хөөрэн гараба.

7Элишаа тэрээндэ хандажа:

– Һүхэеэ аба, – гэжэ хэлэбэ.

Тэрэ хүн гараа һарбайжа, уһан дээрэ хөөрэгшэ һүхэеэ абаба.


Элишаа ба араамшуудай добтолго

8Араамай хаан Израильда[†] дайгаар ходол добтолон ородог болобо. Добтолгодо орохынгоо урда хаан өөрынгөө түшэмэлнүүдтэй зүблөө хээд, «Иимэ газарта сэрэгүүдээ эльгээгты» гэжэ захиралта үгэхэтэйнь сасуу 9Элишаа: «Иимэ газарта бү харагдагты, һэргэг байгты, тиишээ араамшууд ошоно», – гэжэ Израилиин хаанда захяа мэдээсэжэ, урид дуулгадаг байба. 10Израилиин хаан Бурханай хүнэй хэлэгшэ газарта байһан өөрынгөө хүнүүдтэ һэргэг байхые захирба. Бурханай хүнэй уридшалан мэдээсэхэдэ, Израилиин хаан тэрэ дары шиидхэбэри хэмжээ абадаг болобо. 11Араамай хаан һанаата ехэ боложо, өөрынгөө зарасануудые дуудажа ерүүлээд:

– Бидэнэй хэн Израилиин хаанда нюусаяа дуулганаб, үтэр хэлэгты! – гэжэ зандарба.

12Түшэмэлнүүдэйнь нэгэн тэрээндэ хандажа:

– Минии эзэн хаан, бидэнэй хэншье дуулганагүйл. Танай унталгынгаа таһалга соо хэлэһэн үгэнүүдые Израилиин лүндэншэ Элишаа Израилиин хаанда дамжуулан хэлэжэ болохо, – гэжэ хэлэбэ.

13Араамай хаан түшэмэлнүүдтээ хандажа:

– Мүнөө тэрэ хаана байнаб гэжэ мэдэгты, ябагты! Би тэрэниие баряад асархын тула хүнүүдые эльгээхэб! – гэжэ хэлэбэ.

– Элишаа мүнөө Дотаанда байна, – гэжэ тэдэнэр хаандаа хэлэбэд[+].

14Тиихэдэнь Араамай хаан дайшалхы морито тэргэнүүдээ ба олон сэрэгшэдээ Дотаанда эльгээбэ. Тэдэнэр һүни ерэжэ, тэрэ хотые бүһэлэн хүреэлбэд.

15Элишаагай зараса эртэ үглөөгүүр бодожо, газаашаа гараад, хотыень бүһэлэн тойроод байһан сэрэгүүдые ба дайшалхы морито тэргэнүүдые харамсаараа, гэртээ ороод:

– Гай гасалан ерээ! Эзэн минии, бидэ яахамнай гээшэб? – гэжэ һураба.

16Элишаа тэрээндэ хандажа:

– Бү ай! Бидэнтэй хамта байгшад тэдэнтэй хамта байгшадһаа үлүү олон! – гэжэ хэлэбэ[+].

17Тиигээд тэрэ зальбаржа мүргөөд:

– Эзэн, минии зарасын харахын тула нюдыень нээгыт, – гэжэ хэлэбэ.

Эзэн тэрэнэй зарасын нюдэ нээбэ. Тиихэдэнь тэрэ зарасын харахада, гүбээгээр дүүрэн морид, галта тэргэнүүд байба. Тэдэнэр Элишаае бүһэлэн тойроод,[+] 18тэдээн тээшэ, гүбээ уруу буубад. Элишаа Эзэндэ зальбаржа:

– Эдэниие һохор болгогты, – гэжэ гуйба.

Эзэн Элишаагай гуйлта дүүргэжэ, тэдэниие һохор болгобо[+].

19Элишаа тэдээндэ хандажа:

– Таанад ондоо харгыгаар ондоо хотодо ошожо ябанат. Минии хойноһоо ябагты. Би таанадые бэдэрһэн хүндэтнай дахуулан абаашаһууб, – гээд, тэдэниие дахуулжа, Самарида[†] абаашаба.

20Тэдэнэй Самарида ерэхэдэ:

– Эзэн, тэдээндэ харуулха гэжэ нюдыень нээгты, – гэжэ Элишаа гуйба.

Эзэн тэдэнэй нюдэ нээбэ. Тэдэнэр Самариин дунда байһанаа харабад.

21Израилиин хаан тэдэниие хараад:

– Эсэгэ минии, би эдэниие алахамни гү? – гэжэ Элишааһаа һураба.

22Элишаа хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Ши бү ала! Ши өөрынгөө элдээр, өөрынгөө һурша номоор эдэниие олзолоогүй аад, эдэниие алажа болохогүй! Эдээндэ хилээмэ, уһа үгэ. Эдэнэр эдеэлээд, ундалаад, өөһэдынгөө эзэндэ бусаг[+].

23Израилиин хаан тэдэниие садатарынь хүндэлөөд, гэртэнь табиба. Садатараа эдеэлһэн тэдэнэр өөһэдынгөө эзэндэ бусабад.

Тэрэ үдэрһөө эхилжэ, араамшууд Израильда орохоёо болибо.


Бүһэлөөтэй Самарида тохёолдогшо үлэсхэлэн хооһон байдал

24Хэдэн үдэрнүүдэй үнгэрөөд байхада, Араамай хаан Бэн-Һадаад өөрынгөө бүхы сэрэгүүдые суглуулаад, Самари хотые бүһэлэн хүреэлбэ[+]. 25Бүһэлэн хүреэлгэ Самарида үлэн хооһон байдал асаржа, нэгэ элжэгэн наян шээкэл сэбэр мүнгэтэ, кабаагай дүрбэнэй нэгэ хуби болохо түүтэйн бааһан табан шээкэлтэ болобо.

26Нэгэтэ Израилиин хаанай өөрынгөө хотын хэрэмэй ханын дээгүүр ябажа байхада:

– Минии эзэн хаан, намда туһалыт! – гэжэ ямар нэгэ эхэнэр уйлаганан байжа хашхарба[+].

27Хаан тэрээндэ хандажа:

– Туһа бү эри! – гэжэ харюусаад, үргэлжэлүүлбэ. – Эзэн шамда туһалха болтогой.[†] Таряанай гүмнөөгүй, уһан үзэм дарадаг шахуургагүй би юугээр шамда туһалхабиб?

28Ши ямар гуйлтатайбши?

– «Өөрынгөө хүбүүе үгэ, мүнөөдэр шинии хүбүүе, үглөөдэр минии хүбүүе шанажа эдиебди» гэжэ энэ эхэнэр хэлэбэ. 29Тиигээд минии хүбүүе шанажа эдеэбди. «Өөрынгөө хүбүүе үгэ, шанажа эдиебди» гэжэ би үглөөдэрынь хэлээб. Теэд тэрэ эхэнэр өөрынгөө хүбүүе нюугаа, – гэжэ тэрэ эхэнэр хаанда хэлэбэ[+].

30Хаан тэрэ эхэнэрэй хэлэхые шагнаад, тэрэнэй уйдхар гашуудалые хубаалдажа, өөрынгөө хубсаһые таһар удар шууламсаараа, хэрэмэй ханын дээгүүр саашаа ябашаба. Тиихэдэнь арад зон хаанай хахар шуу татаһан хубсаһанайнь саана уйдхар гашуудалда үмдэдэг хубсаһа харабад.

31Хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Шапаадай хүбүүн Элишаагай толгойн мүнөөдэр ээм мүрэ дээрээ үлөө һаань, Эзэн намайе хэһээхэ болтогой!

32Элишаа өөрынгөө гэр соо аха захатадта хүреэлүүлээд, тэдэнэй тэгэн дунда һууба. Хаан тэрээндэ бэеэ хамгаалуулагшадай даргые эльгээбэ. Тэрэ даргын ерэхын урда тээ Элишаа аха захатадта хандажа:

– Харагты, энэ алууршанай хүбүүн минии толгойе таһар сабшахаяа ерэхэнь. Элшэнэйнь[†] ерэхэһээ урда үүдэеэ хаагты! Үүдэеэ бүхөөр баряад, тэрэниие бү оруулагты! Би тэрэнэй хойноһоо дахажа ябаһан эзэнэйнь алхамуудые дууланаб…

33Тэрэнэй хэлэхэ гэһэн юумэеэ хүсэд хэлээгүй байхада, хаан ерэбэ.

– Эзэн бидэндэ, – гэжэ Элишаа хэлэжэ эхилбэ, – ямар аюул эльгээбэб гэжэ харагты! Эзэнһээ бэшэ юун намда хүлеэгдэхэб даа.

#### 7

1Элишаа арад зондо хандажа:

– Эзэнэй[†] үгэ шагнагты! Эзэн иигэжэ хэлэнэ: Үглөөдэр Самариин[†] хаалта үүдэнэй дэргэдэ нэгэ сатаа шэниисын гурил нэгэ шээкэлээр, хоёр сатаа ешмээнэй гурил нэгэ шээкэлээр худалдагдахань, – гэжэ соносхобо.

2Бэеынь хамгаалагшадай дарга хааниие гарһаань дүнгөөд, үдэшэжэ ябахадаа:

– Тэнгэриин хаабариие Эзэнэй нээгээшье хада, шинии айладхал бэелүүлэгдэхэгүй! – гэжэ Бурханай[†] хүндэ хэлэбэ.

– Ши хоёр нюдөөрөө харахаш, зүгөөр ши тэрээнһээ ама хүрэхэгүйш! – гэжэ Элишаа тэрээндэ хэлэбэ[+].


Бүһэлэлтын эсэс

3Эгээл энэ сагта элдин үбшэнтэй дүрбэн хүн хотын хаалта үүдэнэй дэргэдэ һуубад. Тэдэнэр бэе бэедээ:

– Бидэнэр үхэлөө хүлеэжэ, юундэ эндэ һуунабибди? 4Хэрбэеэ бидэ шиидхэбэри абажа хото ошоо һаа, тэндэхи үлэн хооһон байдалһаа үхэхэбди. Эндэ үлөөшье һаа, үхэхэ байнабди. Араамшуудта хулжажа ошоёбди. Тэдэнэй бидэниие хайрлаа һаа, амиды үлэхэбди, хайрлаагүй һаань, алуулхабди.

5Харанхы болохолоор, тэдэнэр араамшуудай сэрэгэй хүреэндэ ошобо. Тэдэнэй тэрэ хүреэндэ дүтэлхэдэ, тэндэ хэншье үгы байба.

6Эзэн араамшуудай сэрэгэй тогтоһон хүреэндэ дайшалхы тэргэнүүдэй[†] түерэлдөө, моридой туруунуудай түбэрэлдөө болон сэрэгүүдэй шаг шууяа асаржа зэдэлүүлһэн байба. «Израилиин хаан бидэндэ добтолхын тула хээдүүдэй ба египедүүдэй хаашуулые бэе тээшээ татаба», – гэжэ тэдэнэр хэлсээд,[+] 7һүниин харанхые һамбаашалжа, ами бэеэ аршалан абарха гэжэ, өөһэдынгөө майхануудые, моридые, элжэгэнүүдые болон ашаанай тэргэнүүдые орхёод, тэрьедэн зугадаһан байба[+].

8Элдин үбшэнтэй тэдэ дүрбэн араамшуудай сэрэгэй тогтон байрлаһан хүреэнэй захадахи майханда орожо эдеэлбэд, уубад. Тиигээд тэдэнэр алта, мүнгэ, хубсаһа абажа, тэдэнээ холошог абаашажа нюугаад, ондоо майханда орожо, мүн лэ тиимэ юумэнүүдые абажа, тэдэнээ холошог абаашажа нюубад.

9Тэдэнэр бэе бэедээ:

– Бидэ буруушаг юумэ хэнэ бэшэ гүбди? Энэ үдэр бидэнэй баярлалгын үдэр. Хэрбэеэ бидэнэр эндэ үүр сайтар удаашарбал, гэм зэмэтэд болохобди. Бидэнэр эндэһээ түргэхэн арилаябди, хаанай ордондо ошожо, энээн тухай дуулгаябди, – гэлсэбэд.

10Тэдэнэр бусажа, хотын хаалта үүдэндэ ошоод, харуулшадые дуудажа ерүүлээд:

– Бидэ Араамай сэрэгэй тогтон байрлаһан хүреэндэ ошообди. Хэншье тэндэ үгы, гансал хон-жэн байна. Харин гансал морид ба элжэгэнүүд уяатай, майханууд байһан шэгтээ байнад, – гэжэ хэлэбэд.

11Харуулшад хашхаралдан, хүнүүдые дуудажа ерүүлээд, энэ һонин хаанай ордондо дуулгахые захирбад.

12Хаан һүни бодоод, өөрынгөө түшэмэлнүүдые дуудажа ерүүлээд:

– Араамшууд бидэндэ ямар нэгэ занга бэлдэбэ гэжэ таанадта дуулганаб. Тэдэнэр бидэнэй үлэн хооһон байһые мэдэнэд. Тэдэнэр хээрэ талада бэеэ нюужа хоргодохын тула сэрэгүүдэйнгээ хүреэн орхёо. «Израильшуудай[†] хотоһоо гарахада, бидэниие амидыгаар баряад, хото руумнай ороёбди» гэжэ тэдэнэр һанаа, – гэжэ хэлэбэ.

13Хаанай түшэмэлнүүдэй нэгэн иигэжэ хэлэбэ:

– Амиды үлэһэн табан моридоо эмээллэебди. Хото соо үлэн хооһон байһан тэдэ морид бүхы израильшууд мэтэ үхэхэ… Тэндэ юун болооб гэжэ мэдэхын тула хэн нэгые эльгээебди.

14Хаан дайшалхы хоёр тэргэдэ моридые хүллүүлээд, хүнүүдые Араамай сэрэгүүдэй хүреэндэ эльгээхэдээ:

– Ябагты, юун болооб гэжэ харагты, – гэжэ хэлэбэ.

15Тэдэнэр Иордан[†] ошохо замдаа яаралтайгаар тэрьедэһэн Араамай сэрэгшэдэй хаяһан хубсаһан болон зэр зэбсэгүүдэй газарта хэбтэхые харабад. Тэдэнэр Самаридаа бусажа, бүхы хараһан юумэнүүдээ хаандаа хөөрэбэд.

16Арад зон хотоһоо гаража, Араамай сэрэгэй хүреэниие тонохоёо ошобо. Нэгэ сатаа шиниисын гурил нэгэ шээкэлээр, хоёр сатаа ешмээнэй гурил нэгэ шээкэлээр худалдабад. Эзэнэй хэлэһэн үгэ бэелүүлэгдэбэ.

17Хаан бэе хамгаалуулагшадай үнөөхи даргые хотын хаалта үүдые харууһалхыень томилбо. Арад зон хотын хаалта үүдэндэ тэрэниие түлхи дайража унагаагаад, дээгүүрнь гэшхэжэ гараба. Тиихэдэнь тэрэ дарга наһа бараба. Эдэ бүхы аюулнууд Элишаагай гэртэ хаанай ерэхэдэ, Бурханай хүнэй уридшалан хэлэгшээр үнгэрбэ[+].

18Бурханай хүнэй хаанда уридшалан хэлэһэн үгэнүүд булта бэелүүлэгдэбэ. Элишаа хаанда тиихэдэ иигэжэ хэлээ һэн:

– Үглөөдэр энэл сагта Самариин хаалта үүдэнэй дэргэдэ хоёр сатаа ешмээнэй гурил нэгэ шээкэлээр, нэгэ сатаа шиниисын гурил нэгэ шээкэлээр худалдагдаха. 19Тиихэдэнь хаанай бэе хамгаалагшадай дарга Бурханай хүндэ иигэжэ хэлээ бэлэй: «Тэнгэриин хаабариие Эзэнэй нээгээшье һаа, шинии айладаһан үгэ бэелүүлэгдэхэгүй». «Ши хоёр нюдөөрөө харахаш, зүгөөр ши тэрээнһээ ама хүрэхэгүйш» гэжэ тиихэдэ Элишаа тэрээндэ хэлээ һэн. 20Тиигээд лэ Элишаагай хэлэһэн айладхал хүсэлдэжэ, олон зон хотын хаалта үүдэнэй дэргэдэ тэрэниие дайража унагаагаад, үхэтэрынь гэшхээ юм.

#### 8


Шүнээмэй эхэнэртэ газарынь бусаагдаба

1Элишаа үхэһэн хүбүүень амидыруулагша эхэнэртэ хандажа:

– Ши өөрынгөө гэр бүлэтэй хамта аян замда түхеэрэ, ажамидарха нютаг хаана нэгэ тээ бэдэржэ оло. Юуб гэхэдэ, Эзэн[†] долоон жэл соо энэ хизаарта үлэн хооһон байдал заяагаа, – гэжэ хэлэбэ[+].

2Тэрэ эхэнэр Бурханай[†] хүнэй хэлэһэн үгые дуулажа, гэр бүлэеэ абаад, пилиштүүдэй[†] орон нютагта байха газар оложо, тэндэ долоон жэлдэ ажаһууба. 3Долоон жэлэй үнгэрхэдэ, тэрэ эхэнэр нютагаа бусажа, өөрынгөө гэр ба хубита газараа бусаажа абаха туһа эрихэеэ хаанда ошобо.

4Тиихэдэ хаан Бурханай хүнэй зараса Гэһаазида хандажа:

– Элишаагай хэһэн агууехэ хэрэг тухай намда хөөрэжэ үгэ, – гэжэ гуйба[+].

5Үхэһэн хүбүүе Элишаагай амидыруулһан тухай хаанда Гэһаазиин хөөрэжэ байхада, өөрынгөө гэр ба хубита газарые бусаалгаха гэжэ тэрэ эхэнэр тэдээндэ ерэбэ.

6Хаан тэрэ эхэнэрһээ һураба. Тэрэ эхэнэр хаанда бүхыгөө хөөрөөд, ерэһэн хэрэгээ хэлэбэ. Тиихэдэнь хаан тэрэ эхэнэртэ туһалхыень заһаагаа абхуулһан харуулшандаа хандажа:

– Энэ эхэнэртэ урдань байһан бүхы зөөриие, энэ эхэнэрэй ябаһан сагһаа хойшо энэ үдэр хүрэтэр таряанайнь газарта ургаһан бүхы ургасыень бусаажа үгэхые хинан ажагла, – гэжэ захирба.


Араамай хаан болохош гэжэ Хазаһээлдэ Элишаа дуулгана

7Араамай хаан Бэн-Һадаадай үбшэлжэ байхада, Элишаа Дамааск ерэбэ.

– Бурханай хүн эндэ ерээ, – гэжэ түшэмэлнүүдынь хаанда дуулгаба[+].

8Бэн-Һадаад хаан Хазаһээлдэ хандажа:

– Бэлэг абаад, Бурханай хүндэ ошо. Энэ үбшэнһөө эдэгэхэ үгыемни тэрэ хүн Эзэнһээ һураг, – гэжэ хэлэбэ[+].

9Хазаһээл бэлэгүүдые бэлдээд, Бурханай хүниие золгохоёо гэрһээ гараба. Тэрэ Дамааскын бүхы һайн зүйлнүүдые дүшэн тэмээндэ тээгээд, аян замда ябажа, удангүй Элишаада ерээд хэлэбэ:

– Хүбүүншни байһан мэтээр шамайе хүндэлдэг Араамай хаан Бэн-Һадаад намайе шамда эльгээхэдээ: «Энэ үбшэнһөө эдэгэхэ гүб?» – гэжэ һураба.

10Элишаа тэрээндэ хандажа:

– Яба, тэрээндэ иигэжэ хэлэ: «Та заабол эдэгэхэт. Теэд таниие үхэхэ гэжэ Эзэн намда дуулгаа», – гэжэ хэлэбэ.

11Элишаа үни удаан шэг шарайгаа барылгаад, харасаяа тогтообо. Тиигээд Бурханай хүн уйлашаба.

12Хазаһээл тэрээндэ хандажа:

– Та юундэ уйланат? – гэжэ һураба.

– Юундэб гэхэдэ, би мэдэнэб, – гэжэ Элишаа харюусажа эхилбэ. – Ши израильшуудта[†] ехэ уйдхар асарха байнаш.

Ши тэдэнэй хэрэмүүдые
үнэһэн тоборог болготор галдахаш,
ши тэдэнэй эдиршүүлтэй
элдээрээ тэмсэхэш,
балшар багашуулыень
хэсэг болотор сабшахаш,
жэрмэһэн эхэнэрнүүдэйнь
гэдэһые гаргахаш[+].

13Хазаһээл тэрээндэ:

– Иимэ муухай хэрэг үйлэдэхэ аалби? Би танай зараса, амин хайрата нохой ха юмбиб…

– Эзэн минии зүүдэндэ бии болоо, – гэжэ Элишаа хэлэжэ эхилбэ. – «Шамайе Араамай хаан болгохо» гэжэ Тэрэ намда хэлээ[+].

14Хазаһээл Элишааһаа гараад, өөрынгөө эзэндэ бусаба.

– Элишаа шамда юун гэжэ хэлээб? – гэжэ Бэн-Һадаад һураба.

Хазаһээл харюудань хэлэбэ:

– «Таниие заабол эдэгэхэ» гэжэ хэлээ.

15Үглөөдэрынь Хазаһээл ороной хушалта абажа, тэрэнээ уһанда хэбэ. Тиигээд Хазаһээл тэрэ норгоһон хушалтаяа Бэн-Һадаадай нюур дээрэ хаяба. Бэн-Һадаад амияа бүтэжэ үхэбэ. Хазаһээл тэрэнэй орондо хаан болобо.


Иудын хаан – Иораам

16[•]Израилиин хаан Ахаабай хүбүүн Ёраамай табан жэлдэ хаан байхада, тиихэдэ Ёшапаадай Иудын хан түрые захиржа байхада, Ёшапаадай хүбүүн Иораам Иудын хаан болобо. 17Тэрэ гушан хоёр наһатайдаа хаан боложо, найман жэлэй туршада Иерусалимда[†] хаан шэрээдэ һуугаа. 18Иораам Ахаабай гэр бүлын ябадалаар, Израилиин хаашуулай замаар ябаба. Тэрэнэй һамган Ахаабай басаган байгаа. Тиимэһээ тэрэ муу жэшээ халан абажа, Эзэнэй урда нүгэлтэ[†] хэрэгүүдые хэдэг байба[+]. 19Харин Эзэн Өөрын зараса Давидһаа[†] боложо иудынхидые хосороохогүйб гэһэн шиидхэбэри гаргаа һэн. Ушар юуб гэхэдэ, үеын үедэ уг удамынь хааншалан байха гэжэ Эзэн Давидые найдуулһан байгаа[+].

20Иораамай хааншалха үедэ Эдоомой[†] арад зон буһалгаалжа, амяарлан, өөрын хааниие һунгаба[+]. 21Иораам тэдээндэ харюу үгэжэ, өөрынгөө дайшалхы морин тэргэнүүдтэеэ хамта добтолгондо орохоёо Цаһиирта дүтэлбэ. Тэдэниие Эдоомой сэрэг бүһэлбэ, гэбэшье тэдэ һүниин туршада эдоомуудай сэрэгүүдэй хүреэниие бүһэлэн хүреэлөөд, тэдэниие, тэдэнэй дайшалхы тэргэнүүдэй[†] дарганарые хюдан даража шадаа һэн. Гэбэшье Иудын сэрэгүүд өөһэдынгөө орон нютаг тээшэ тэрьедэн зугадаба. 22Тиигээд лэ эдоомууд иудынхидһаа таһараад, мүнөө болотор мэдэлдэнь ороогүй юм. Тиихэдэ Либнаа Иудаһаа[†] амяараа болоо һэн.

23Иораамай бусад хэрэг ябадалнууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.

24Иораам үхэбэ. Тэрэниие Давидай хотодо[†] элинсэг хулинсагайнь бунханда хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй орондо, тэрэнэй хүбүүн Ахазияа хан шэрээень эзэлбэ.


Иудын хаан – Ахазияа

25[•]Израилиин хаан Ахаабай хүбүүн Ёраамай арбан хоёр жэлдэ хан түрэеэ барижа байхада, Иораамай хүбүүн Ахазияа Иудын хаан болобо. 26Ахазияа хорин хоёртойдоо хан шэрээдэ һуужа, нэгэ жэлэй туршада Иерусалимда засаглаба. Тэрэнэй эхэ Атаалияа Израилиин Омрии хаанай басаган һэн[+]. 27Ахазияа Ахаабай хүрьгэн байһан тула Ахаабай гэр бүлэдэл адляар хэрэгүүдые эрхилжэ, Эзэнэй урда нүгэл үйлэдэбэ.

28Ахазияа Ахаабай хүбүүн Ёраамтай хамта Араамай хаан Хазаһээлтэй дайлалдахаяа Галаадай[†] Рамоодто байлдаанда ошобо. Араамшууд тэндэ Ёраамые шархатуулба[+]. 29Хаан Ёраам Рамоодто Араамай хаан Хазаһээлтэй дайлалдахадаа араамшуудта шархатуулһан шархаяа эмшэлхэеэ Езрээл бусаба. Иудын хаан Иораамай хүбүүн Ахазияа шархатаһан Ахаабай хүбүүн Ёраамые эрьежэ, баһал Езрээл ерэбэ.

#### 9


(2 Уг 22:1-6)


Израилиин хан шэрээдэ Еһүүе тоһолон ёһололго

1Мэдээсэгшэ Элишаа лүндэншэдэй зүблэлэй[†] зарим гэшүүдые дуудажа ерүүлээд:

– Бэһэеэ бэһэлэ, энэ шэлтэй оливын тоһо аба, тиигээд Рамоот-Галаад[†] яба[+]. 2Ши тэндэ ерэхэдээ, Нимшиигэй аша, Ёшапаадай хүбүүн Еһүүе бэдэржэ олоод, эгээ холын таһалгадань дахуулжа абаашаад,[+] 3шэл соо хэһэн оливын тоһо тэрэнэй толгойдо адхамсаараа:

– Эзэн[†] иигэжэ хэлэнэ: «Би шамайе Израилиин хаан болгожо, тоһо түрхибэб», – гэжэ хэлээд, үүдэ нээжэ, гэдэргээшье харангүйгөөр, тэндэһээ зугада. Бү хүлеэ, – гэжэ хэлэбэ[+].

4Лүндэншэ залуу хүбүүн Рамоот-Галаад ошобо. 5Тэрэнэй тэндэ ерэхэдэ, сэрэгэй дарганар һуубад.

– Сэрэгэй жанжан, намһаа танда хэлэхэ үгэ байна, – гэжэ залуу хүбүүн хэлэбэ.

– Бидэнэй хэндэб? – гэжэ Еһүү һураба.

– Сэрэгэй жанжан танда, – гэжэ тэрэ хүбүүн харюусаба.

6Еһүү бодоод, тэрээнтэй хамта гэртэ оробо. Тэрэ хүбүүн шэл соохи оливын тоһо Еһүүгэй толгойдо адхаад:

– Израилиин Бурхан,[†] Эзэн иигэжэ айладана: Би шамайе Эзэнэй арад зон болохо Израилиин хаан болгожо, толгойдош тоһо түрхибэб. 7Ши өөрынгөө эзэн Ахаабай угые үгы хэхэ ёһотойш. Тиигүүлжэ Би Изээбэлдэ алуулһан Эзэнэй барлаг болохо бүхы лүндэншэдэй шуһанай түлөө үһөөгөө абахаб[+]. 8Ахаабай бүхы уг хосорог! Би Израильдахи[†] Ахаабай угай бүхы бага ба ехэ эрэшүүлые бултыень үгы хэхэб[+]. 9Ахаабай угые үгы хэгшэдэл, Набаадай хүбүүн Еробоһаамай, Ахияагай хүбүүн Баһашаагай угуудые баһал үгы хэхэб[+]. 10Нохойнууд Езрээл шадархи газарта Изээбэлые эдихэ. Хэншье тэрэ эхэнэрые хүдөөлүүлхэгүй, – гэжэ хэлээд, үүдэ нээжэ, тэндэһээ зугадаба[+].

11Еһүүгэй гэрһээ гарахада, эзэнэй дүтын хүнүүд тэрээндэ дүтэлбэд.

– Бүхы юумэн бараг гү? Тэрэ галзуу танда юундэ ерээб? – гэжэ тэдэнэр һураба.

– Таанад тэрэ хүниие ямар хүн байһыень мэдэнэт. Тэрэ намда юу хэлэхэб даа, – гэжэ Еһүү харюусаба[+].

12Тэдэнэр бэе бэеэ эбдүүсэжэ:

– Ши юуб даа нюунаш! Үнэн сэхыень бидэндэ хэлэ, – гэжэ баалабад.[†]

– Тэрэ намда, – гэжэ Еһүү залуу хүбүүнэй хэлэһые дабтажа эхилбэ. – Эзэн иигэжэ хэлэбэ: Би шамайе Израилиин хаан болгожо, толгойдош тоһо түрхюулбэб.

13Тэдэнэр бушуу түргөөр өөр өөрынгөө хубсаһа тайлажа, Еһүүгай ябаха хэрэлсын тэбсэгүүд дээрэ дэбдижэ, эбэр бүреэнүүдые үлеэжэ:

– Еһүү хаан болобо! – гэжэ хашхаралдаба[+].


Израилиин хаан Ёраамые Еһүү алана

14Тиигээд лэ Нимшиигэй аша, Ёшапаадай хүбүүн Еһүү Ёраамай урдаһаа эсэргүүсэн бодобо.

Тэрэ сагта Ёраамай ударидалга доро байһан Израилиин бүхы сэрэгүүд Араамай хаан Хазаһээлэй добтолгодо харюу үгэхэ гэжэ Рамоот-Галаад шадар хүлеэбэ[+].

15Ёраам хаан Араамай хаан Хазаһээлтэй тулалдажа шархатахадаа, тэрэнээ эмшэлүүлхэеэ Езрээл бусаба.

– Хэрбэеэ таанад минии түлөө һаатнай, таанадай хэншье хотоһоо бү гараг, Езрээлдэ ошожо, юунэй боложо байһые бү дуулгаг, – гэжэ Еһүү хэлээд, 16дайшалхы тэргэдээ[†] һуумсаараа, Езрээл тээшэ ошобо. Шархатаһан Ёраам тэндэ хэбтээ юм. Иудын хаан Ахазияа тэрэниие эрьехэеэ тэндэ ерэбэ.

17Езрээлэй хэрэмэй аранга дээрэ харуулда зогсоһон сэрэгшэ дүтэлэн ерэжэ ябаһан Еһүүгэй үй түмэн сэрэгүүдые хараад:

– Сэрэгүүд ерэжэ ябана! – гэжэ мэдээсэбэ.

– Эмээл моритые урдаһаань эльгээ. Тэрэ тэдэниие угтажа ошоод «Амар амгалан гү?» гэжэ һураг, – гэжэ Ёраам захирба.

18Эмээл морито угтажа, Еһүүдэ ошоод:

– «Амар амгалан гү?» гэжэ Ёраам хаан һурана, – гэжэ хэлэбэ.

– Амар амгалан тухай юу мэдэхэбши даа. Бидэнэй хойноһоо даха, – гэжэ Еһүү хэлэбэ.

– Манай элшэн[†] тэдээндэ ошоһон аад, бусабагүй, – гэжэ хэрэмэй дээрэхи арангын харуулшан хэлэбэ.

19Ондоо эмээл моритые эльгээбэ. Тэрэ тэдэнэй сэрэгүүдтэ ошоод:

– «Амар амгалан гү?» гэжэ Ёраам хаан һурана, – гэжэ хэлэбэ.

– Амар амгалан тухай юу мэдэхэбши даа. Бидэнэй хойноһоо даха, – гэжэ Еһүү хэлэбэ.

20Хэрэм дээрэхи арангын харуулшан Ёраамда иигэжэ мэдээсэнэ:

– Хоёрдохи элшэн тэдээндэ ошоһон аад, бусабагүй! Нимшиигэй хүбүүн Еһүүгэй сэрэгүүд тогтонгүй, бидэн тээшэ галзуу юумэдэл ерэжэ ябана!

21Ёраам иигэжэ захирба:

– Минии дайшалхы тэргэдэ моридые хүллэгты!

Тэрэнэй дайшалхы тэргэдэ моридые хүллэбэд. Израилиин хаан Ёраам Иудын хаан Ахазияа хоёр өөр өөрынгөө дайшалхы тэргэнүүдтэ һуугаад, Езрээлэй Набоодой талада Еһүүтэй уулзабад[+].

22Ёраам Еһүүтэй золгон уулзаад:

– Еһүү, амар амгаланаар ерэбэ гүш? – гэжэ һураба.

– Шинии эхэ Изээбэлэй забхайрал, тэрэнэй эди шэдинүүд бидэндэ ямар амар амгалан байлгахаб? – гэжэ Еһүү харюусаба.

23Ёраам дайшалхы тэргээрээ байра дээрээ эрьелдээд, тэндэһээ зугадан тэрьедэхэдээ:

– Ахазияа, урбалта! – гэжэ Ахазияада хашхарба.

24Еһүү һурша номоо татажа харбахадаа, Ёраамай хоёр далын хоорондо тудаба. Тэрэнэй харбаһан годлиин үзүүр Ёраамай зүрхэндэ шаагдаба. Тэрэ өөрынгөө дайшалхы тэргэ дээрэ унаба.

25Еһүү өөрынгөө бэе хамгаалагшадай дарга Бидкаарда хандажа:

– Ёраамай үхэһэн бэе абаад, Езрээлэй Набоодой газарта хая! Һанана гүш – ши бидэ хоёрой зэргэлээд, Ахаабай эсэгые үдэшэжэ ябахада, тэрээн тухай муу зүн Эзэнэй иигэжэ айладаһые: 26«Би үсэгэлдэр Набоодой ба тэрэнэй хүбүүдэй шуһа харааб! Би шамда үһөө нэхэбэриин түлбэри түлэхэб!» Эзэнэй хэлэһэн айладхал бэелүүлжэ, тэрэнэй үхэһэн бэе абаад, эндэ хая, – гэжэ захирба[+].


Иудын хаан Ахазияагай үхэл

27Иудын хаан Ахазияа эдэ бүгэдые хараад, Бэт-Хаггаанай харгыгаар зугадаба.

– Тэрэниие алагты! – гэжэ Еһүү хашхаран, тэрэнэй хойноһоонь намнаба.

Бидкаар Ахазияае Иблэһаамай хажуудахи Гуурай үгсүүр өөдэ гаража ябахадань хүсөөд, тэрэнэй хойноһоонь харбажа, дайшалхы тэргэ дээрэнь тэрэниие шархатуулба. Тэрэ Мэгиддоо хүрөөд, тэндэ наһа бараба[+]. 28Тэрэнэй зарасанууд тэрэнэй үхэһэн бэеые Иерусалим[†] абаашажа, Давидай хотодо[†] үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлэн, булаша бунхандань хүдөөлүүлбэ[+]. 29Ахаабай хүбүүн Ёраамай Израильда арбан нэгэн жэлдэ хааншалжа байхада, Ахазияа Иудын хаан болобо.


Еһүү Изээбэлые алана

30Еһүү Езрээл ерэбэ.

Изээбэл энэ ушар тухай мэдээсэл абажа, нюдөө шэрдээд, үһэеэ һамнажа гоёод, сонхынгоо саана зогсобо. 31Энэ үе сагта Еһүү хотын хаалта үүдээр оробо.

– Өөрынгөө эзэниие алаһан Зимриигэй хэрэг һайн гү? – гэжэ Изээбэл тэрээндэ хашхарба[*][+].

32Еһүү толгойгоо үргэжэ, сонхо тээшэ хараад:

– Хэн эндэ минии тала тээшэб? Хэн нэгэн бии гү? – гэжэ һураба.

Заһаагаа абхуулһан хоёр-гурбан харуулшад сонхоор харабад.

33Еһүү тэдээндэ хандажа:

– Изээбэлые доошонь хаягты! – гэжэ захирба.

Заһаагаа абхуулһан харуулшад Изээбэлые сонхоор доошонь хаябад. Тэрэнэй шуһан гэрэй ханада ба моридто сэсэрбэ. Еһүү тэрэнэй үхэһэн бэе дээгүүр дайшалхы тэргэ морёороо гараад, 34ордон соо орожо, найрлахаяа һуумсаараа:

– Үйлөө харламаар энэ эхэнэртэ һаналаа табигты. Яаба хээбэшье хаанай басаган байһан тэрэниие хүдөөлүүлэгты, – гэжэ захирба[+].

35Хүнүүд тэрэниие хүдөөлүүлхэеэ ошобо. Теэд тэдэнэр тэрэ эхэнэрэй толгойн, гар болон хүлэйнь яһануудһаа бэшэ юумэ олобогүй. 36Тэдэнэр бусаад, энээн тухай Еһүүдэ хэлэбэд. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэнэй барлаг, Тишбиигэй Элияагай уридшалан, Эзэнэй иигэжэ хэлэһэн үгые соносхоһон мэдээсэл бэелүүлэгдэбэ: «Езрээл шадархи тала дээрэ Изээбэлэй бэеые нохойнууд эдихэ![+] 37Таряалан үтэгжүүлэгшэ мэтээр, тэрэнэй үлэгдэлнүүд Езрээл шадар тараан хаягдаха! Изээбэл эндэ байна гэжэ толгойдоо хэншье оруулхагүй!»

#### 10


(2 Уг 22:7-9)


Ахаабай бүхы удамые Еһүү усадхана

1Еһүү Ахаабай томилһон сэрэгэй дарганарта, аха захатадта отолуулһан болон заһаагаа харуулшадта бэшэг бэшэжэ, тэрэнээ Самари[†] хото эльгээбэ. Еһүү тэрэ бэшэг соогоо иигэжэ бэшэбэ:[+]

2«…Таанад энэ бэшэг абабат. Таанадтай хамта таанадай эзэнэй[†] хүбүүд, таанадта дайшалхы тэргэнүүд,[†] морито сэрэгүүд, бэхижүүлэгдэһэн хотонууд болон зэр зэбсэгүүд бии. 3Өөһэдынгөө эзэнэй хүбүүдһээ эгээ бэрхыень, эгээ эрэлхэг зоригтойень һунгажа, эсэгынь хан шэрээдэ тунхаглаад, өөһэдынгөө эзэнэй түлөө тэмсэгты!»

4Тэдэнэр айшоод: «Хоёр хаан Еһүүтэй тэмсэжэ шадабагүй, харин бидэ тэрээнтэй яажа тэмсэхэбибди», – гэлсэбэд. 5Хаанай түшэмэлнүүд, хотын дарга, аха захатан[†] болон һахюулай харуулшад Еһүүдэ иимэ харюу эльгээбэ: «Бидэ танай барлагуудби. Танай бидэндэ хэлэһэн юумэ бүримүһэн бүтээхэбди. Бидэ хэниишье хаан болгохогүйбди. Та яаха гэнэт, тэрэнээ бэелүүлэгты, бүтээгты».

6Еһүү тэдээндэ хоёрдохи бэшэгээ эльгээбэ. Тэрэ бэшэг соонь иигэжэ бэшээтэй:

«Хэрбээ таанад намайе үргэмжэлөө һаа, минии үгэ дуулажа, Ахаабай хүбүүдэй толгойнуудые таһар сабшаад, үглөөдэр энэл сагта тэдэнээ намда Езрээл асарагты!»

Далан хаан хүбүүд байгаа. Хотын мэдээжэ хүнүүд тэдэниие хүмүүжүүлжэ томо болгоо. 7Тэдэнэр тэрэ бэшэг абаад, хаанай далан хүбүүдые барижа, толгойнуудыень таһар сабшажа түрсүүгүүд соо хээд, тэдэнээ Езрээлдэ байһан Еһүүдэ эльгээбэд[+].

8Дуулган мэдээсэгшэ Еһүүдэ ерээд, иигэжэ хэлэбэ:

– Хан хүбүүдэй толгойнуудые асараабди.

– Тэдэнээ хотын хаалта үүдэнэй хажууда хоёр обоохой болгогты. Тэдэ обоохойнууд тэндэ үдэр болотор байг, – гэжэ Еһүү хэлэбэ.

9Үглөөгүүр Еһүү газаашаа гараад, арад зондо хандажа хэлэбэ:

– Таанад гэм зэмэгүйт, харин би ори гансааран эзэн хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодожо, тэрэниие алааб. Теэд эдэниие хэн алааб? 10Эзэнэй айладаһан үгэ заабол хүсэлдэдэг, Ахаабай гэр бүлын үгы хэгдэхэ тухай Эзэнэй Өөрынгөө барлаг Элияагаар арад зондо дамжуулһан бүхы үгэнүүд бэелүүлэгдэхэ гэжэ мэдэгты[+].

11Тиигээд Еһүү Езрээлдэ байһан Ахаабай гэр бүлын, тэрэнэй бүхы амбан һайдай, дүтын хүнүүдэй, санаартадай нэгэшье хүниие амиды үлөөнгүйгөөр алаба.

12Самари тээшэ ошобо. Тэрэ харгы замдаа Бэт-Ээкэд – Хароһиимэй хажууда тогтожо, 13Иудын хаан Ахазияагай уг удамуудтай уулзаад:

– Таанад хэд гээшэбта? – гэжэ һураба.

– Бидэ Ахазияагай аха дүүнэр болонобди. Бидэнэр хаанай хүбүүнэй, хатан эхын бэе тамир мэдэхэеэ ошожо ябанабди, – гэжэ тэдэнэр харюусабад.

14Еһүү сэрэгшэдтээ хандажа:

– Эдэниие амидыгаар баригты! – гэжэ захирба.

Тэдэниие амидыгаар барибад. Тэдэ дүшэн хоёр хүн байба. Тэдэниие Бэт-Ээкэдэй хажуудахи уһанай нүхэн соо нэгыньшье амиды үлөөнгүйгөөр алабад[+].

15Еһүү замаа үргэлжэлүүлжэ саашаа ошоходоо, урдаһаань ерэжэ ябаһан Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабтай уулзаба. Еһүү тэрээндэ амар мэндэеэ хэлээд:

– Би шамтайб. Ши хэнтэйбши? – гэжэ һураба.

– Бишье шамтайб, – гэжэ Ёнадааб харюусаба.

– Тиигэбэл ши үнэн сэхэеэ баталжа, гараа намда һарбай, – гэжэ Еһүү хэлэбэ.

Ёнадааб тэрээндэ гараа һарбайба. Еһүү тэрэниие урижа дайшалхы тэргэ дээрээ гаргаад,[+] 16тэрээндэ хандажа:

– Намтай ябалса. Ши минии Эзэндэ үнэн сэхэ байһые харахаш, – гэбэ.

Ёнадааб тэрээнтэй хамта ябалсаба.

17Еһүү Самарида ерэмсээрээ, Ахаабай гэр бүлэһөө үлэһэн бүхы уг удамуудыень алаба. Тиигэжэ Элияагаар дамжуулагша Эзэнэй айлдаһан захяа үгэ бэелүүлэгдэбэ[+].


Баалда алба хэгшэдые Еһүү усадхана

18Еһүү арад зониие суглуулаад:

– Ахааб Баалда[†] багал алба хэһэн байна. Харин Еһүү тэрээндэ оролдосотойгоор алба хэхэ![+] 19Мүнөө таанад нэгэшье хүниие үлөөнгүй, Баалай лүндэншэдые, тэрэнэй бүхы санаартадые суглуулжа, намда асарагты! Би Баалда агууехэ үргэл үргэхэ гэбэб! Өөрынгөө дураар намда ерээгүй хүнэй толгой таһарха! – гэжэ хэлэбэ.

Үнэн дээрээ, Еһүү Баалда шүтэн мүргэгшэдые бултыень үгы хэхэ гэһэн иимэ мэхэ гаргаһан байба[+].

20Еһүү арад зондо хандажа:

– Баалай һайндэрэй нангин[†] суглаа үнгэргэхые зарлагты! – гэжэ захирба.

Энээн тухай соносхогдобо. 21Еһүү суглаа зарлаха хүнүүдые Израилиин бүхы орон нютагта эльгээбэ. Баалай бүхы албатадай нэгэншье үлэнгүй, тэрэнэй һүмэ[†] соо багтажа ядан сугларба[+].

22Еһүү тэдэнэй хубсаһа хадагалдаг хүндэ хандажа:

– Баалай бүхы албатадта хубсаһануудыень тараа, – гэжэ захирба.

Тэрэ хүн хубсаһануудые асаржа, Баалай албатадта тарааба.

23Еһүү Рэхаабай угай Ёнадаабтай Баалай һүмэдэ ороод, Баалай албатадта хандажа:

– Баалда алба хэгшэд эндэ гансал үлэхэ ёһотой. Тиимэһээ таанадай дунда Эзэндэ алба хэгшэдһээ хэн нэгэнэй байһан үгые шалгажа, бэе бэеэ харагты, – гэжэ хэлэбэ.

24Тиигээд тэрэ үргэлнүүдтэ болон түгэс шатаалта үргэлнүүдтэ[†] бэлэдхэл хүүлэжэ эхилбэ.

Еһүү наян сэрэгшэдые һүмын хүреэнэй газаа зогсоогоод, тэдээндэ хандажа:

– Би таанадай гарта сэхэ үгэхэеэ эдэниие ерүүлээб. Эдэнэй хэн нэгэнэй эндэһээ һэмээхэн гаража арилаа һаа, таанад толгойгоороо харюусахат, – гэжэ хэлэбэ[+].

25Еһүү түгэс шатаалта үргэл дүүргээд, бэе хамгаалуулагшадайнгаа ба харуулайнгаа дарганарта хандажа:

– Досоонь орогты! Бултыень хюдагты! Тэдэнэй хэншье һүмэһөө амиды гараха ёһогүй! – гэжэ захирба.

Тэдэнэр һэлмээрээ һүмэ соо байгшадые дууһан алажа, үхэһэн бэенүүдыень эндэ тэндэ орхёод, Баалай һүмын нангин таһалгада оробод[+]. 26Тиигээд тэдэнэр тэндэһээ Баалай нангин бэшэгтэй хабтагар шулуунуудые газаа гаргаад, бута сохижо галдабад[+].

27Тиигэжэ тэдэнэр Баалай нангин шулуунуудые ба һүмые үгы хээд, тэрэ һууридань шабхан бариба[+].


Еһүүгэй хааншалга

28Тиигэжэ Еһүү Баалые Израильда[†] үгы хэжэ усадхаба. 29Еһүү Израилиин газар дээрэ үйлэдэһэн Набаадай хүбүүн Еробоһаамай хэһэн нүгэл[†] хилэнсэгүүдһээ дууһан арсангүй, Бэт-Ээл ба Даанда байһан алтан тугалнуудые үгы хэнгүй, орхёо юм[+].

30Эзэн Еһүүдэ хандажа:

– Ши Намда таарамжатай ба һайн хэрэг ябуулгануудые Минии һанагшаар, Ахаабай бүхы уг удамуудые зүбөөр үгы хэбэш. Тиимэһээ шинии уг гарбал[†] дүрбэдэхи үе хүрэтэр Израилиин хан шэрээдэ һууха болтогой![†] – гэжэ айладаба[+].

31Теэд Еһүү үнэн зүрхэнһөө Израилиин Бурханай,[†] Эзэнэй нангин хуулинуудые сахибагүй. Тэрэ Израильда нүгэл хэһэн Еробоһаамай үйлэдэһэн нүгэлнүүдһээ арсабагүй.

32Тэрэ сагта Израильһаа хэсэг газарнуудые түрүүшынхиеэ таһалан үгэбэ. Араамай хаан Хазаһээл Израилиин эзэлжэ байһан бүхы газарые:[+] 33Иорданһаа[†] зүүлжээ Галаадай[†] бүхы (Гаадай, Рэүбээнэй, Мэнашшээгэй) Арнооной хабшал дээгүүрхи Ароһээр, Галаад болон Башаан хүрэтэрхи газарнуудые дайгаар добтолон абаба[+].

34Еһүүгэй хэһэн бусад хэрэгүүд, эрэлхэг баатаршалганууд «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 35Еһүүгэй үхэхэдэ, тэрэниие үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ, Самарида хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй наһа бараһанай һүүлээр, тэрэнэй хүбүүн Ёахааз хаан болобо.

36Израилиин хаан Еһүү хорин найман жэлдэ Самарида хан түрэеэ засаглаһан юм.

#### 11


(2 Уг 22:10-12)

1[•]Ахазияагай эхэ Атаалияа хүбүүнэйнгээ алуулһые мэдэхэдээ, хан шэрээе эзэлхэ байһан хаанта гэр бүлын гэшүүдые бултыень алаха тухай захиралта үгэбэ[+]. 2Иораам хаанай басаган, Ахазияагай эгэшэ Ёшэбаа алуулха хуби заяатай байһан хаанай хүбүүдэй дундаһаа Ёһаашые нюусаар хулуужа абарба, тэжээһэн эхэтэйнь хамта өөрынгөө унталгын таһалгада асаржа хоргодуулба. Тиигэжэ Ёшэбаа Ёһаашые Атаалияаһаа нюужа, тэрэ амиды мэндэ үлөө бэлэй. 3Атаалияагай хааншалха үедэ, зургаан жэлэй туршада, тэрэ тэжээдэг эхэтэеэ хамта Бурханай[†] һүмэ[†] соо хоргодобо.


Атаалияае хан шэрээһээнь абажа хаялга ба амииень хороолго

4Долоодохи жэлэй ябажа байхада, юрын ба түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] эмхидхэн үнгэргэдэг ахамад санаарта Ёядаа хаанай һахюул харуулшадай ба ябаган сэрэгшэдэй зуутын дарганарые дуудажа, Эзэнэй[†] һүмэдэ суглуулба. Ёядаа Эзэнэй һүмэ соо тэдэниие баалажа[†] шахаа тангаригынь абаад, тэдээндэ хан хүбүүн Ёһаашые харуулба.

5Тиигээд Ёядаа тэдээндэ хандажа:

– Таанад иимэ юумэ хэгты: субботодо[†] ажалдаа гараха ёһотой таанадай гурбанай нэгэ бүлэг хаанай ордон харууһалаг![+] 6Гурбанай нүгөөдэ бүлэг Суур хаалта үүдэ, гурбанай гурбадахи бүлэг Харбагшадай хаалта үүдэндэхи хаанай ордон харууһалаг! 7Субботын үдэр харуулай албанда гарахагүй нүгөөдэ хоёр бүлэг хааниие аршалжа, Эзэнэй үргөөе харууһалаг! 8Зэр зэбсэгээ баряад, хааниие алишье талаһаань аршалан, бүһэлэн тойрожо зогсогты! Таанадта дүтэлһэн хүн алуулха! Хаанашье ошоходонь, хааниие үдэшэгты! – гэжэ захирба.

9Зуутануудай дарганар юрын ба түгэс шатаалта үргэлнүүдые эмхидхэн үнгэргэдэг Ёядаа санаартанай[†] захирһан бүхы юумыень дүүргэбэ. Субботын үдэр харуулай албанда гарагшад, мүн тэрэ үдэр амарагшад өөһэдынгөө зуутануудай дарганартай хамта Ёядаа ерэбэд. 10Ёядаа Эзэнэй һүмэ соо Давид[†] хаанай хадагалаанда байһан жадануудые, бамбай хуягуудые зуутадай дарганарта тарааба[+]. 11Сэрэгшэд зэр зэбсэг баряад, хааниие зүг бүхэнһөө харууһалжа, Һүмын урда талаһаа хойто тала хүрэтэр, мүн һүмын хорёо соохи үргэлэй шэрээн[†] дэргэдэ зогсобод. 12Ёядаа Ёһаашые газаа гаргаад, хаанай титим үмэдхүүлжэ, хаанай нэрэ түрын тэмдэг барюулжа, оливын тоһо толгойдонь түрхеэд, хаан болоһыень соносхобо. Арад зон альгаа ташажа: «Хаан мандаха болтогой!»[†] – гэжэ хашхаралдабад[+].

13Атаалияа сэрэгшэдэй ба арад зоной альгаа ташахые, хашхаралдахые дуулаад, Эзэнэй һүмэдэ ошобо. 14Атаалияа хаашуулай зогсодог баханануудай хажууда ёһо гуримай дагуу зогсоһон хааниие, сэрэгэй дарганарые, эбэр бүреэнүүдые үлеэгшэдые болон хүхилдэн байһан арад зониие хараад, эбэр бүреэнүүдэй хүнхинэн зэдэлхые шагнаад, хубсаһаяа таһар удхар шууламсаараа:

– Урбалта! Урбалта! – гэжэ хашхарба[+].

15Санаарта Ёядаа бүлэг сэрэгүүдые ударидадаг зуутадта хандажа:

– Тэрэ эмые һүмэһөө гаргажа, жагсаалай дэргэдэ асарагты! Тэрэнэй тала баригшадые алагты! – гэжэ захирба.

Ёядаа тэрэ эхэнэрые һүмэ соо алажа болохогүй гэжэ һанаһан байба.

16Атаалияае барижа, Моридой хаалта үүдээр үргөөһөө зүүн зүг тээшэ гаргаад, ордонһоо холо абаашаад алаба[+].


Санаарта Ёядаагай хубилалтанууд

17Санаарта Ёядаа арад зоноо Эзэнэй арад болгохын тула Эзэндэ үнэн сэхэ байха тухай хэлсээ Эзэнэй болон арад түмэнэй, хаанай хоорондо баталба. Тиигээд хаан эсэгэдэ үнэн сэхээр алба хэхэ тухай хэлсээ хаанай болон арад түмэнэй хоорондо баталба.

18Тиигээд арад зон Баалай һүмэдэ ошожо һандаргаагаад, үргэлэй шэрээнүүдые, бурхадай һүрэгүүдые үй бута сохёод, Баалай санаарта Маттааниие үргэлэй шэрээнүүдэй урда алаба.

Ёядаа харуулшадые Эзэнэй һүмын дэргэдэ орхибо[+]. 19Тиигээд зуутанай дарганар, харуулшад, ябаган сэрэгшэд, бүхы арад зон Ёядаа санаартантай хамта хааниие Эзэнэй һүмэһөө гаргаад, Харуулшадай хаалта үүдэнүүдээр хаанай ордон руу ороторынь үдэшэбэ. Ёһааш хан шэрээдэ заларан һууба. 20Бүхы арад зон баярлажа хүхилдэбэ. Атаалияагай хаанай ордон соо һэлмээр сабшуулан алуулагдаһан хойно хото дотор амгалан тайбан байдал тогтоо һэн. 21Ёһааш хаан болоходоо долоотой байба.

#### 12


(2 Уг 23:1-21; 24:1-3)


Иудын хаан – Ёһааш

1[•]Еһүүгэй долоодохи жэлээ Израилиин хан түрын засаг барижа байхада, Ёһааш Иудын хаан болоһон байна. Тэрэ Иерусалимда[†] дүшэн жэлдэ хан түрэеэ засаглаба. Тэрэнэй эхэ Цивьяа Бэһээр-Шээбэһээ[†] уг гарбалтай[†] байгаа. 2Ёһааш санаарта Ёядаагай һургаал[†] заабариие баримталжа, бүхы наһандаа Эзэндэ[†] таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые хэбэ. 3Гэбэшье тэрэ онгон[†] бурхадта мүргэдэг обоонуудые усадхабагүй. Тиимэһээ арад зон урдынхи мэтээр тэдэ обоонуудые тахин, үхэр мал шарууһалжа, түгэс шатаалта үргэл[†] хэдэг байгаа[+].


Ёһааш Һүмэ һэргээнэ

4Ёһааш санаартадта хандажа:

– Эзэнэй һүмын досоохи нангин[†] хэрэгсэлнүүдые бүтээлгэндэ бэлэг болгожо оруулһан, һүмые тэдхэн байгуулганда хүнүүдһээ албата татабари абаһан, Эзэнһээ али нэгэ юумэ туһа эрижэ тангариглалгадаа үргэһэн, санаартадай танилнуудһаа суглуулһан, һүмэдэ[†] мүргэхэеэ ерэһэн һүзэгтэйшүүлэй үргэһэн бүхы мүнгэнүүдые 5санаартад өөһэдынгөө этигэмжэтэ хүнүүдһээ абаг. Тиигээд тэрэ мүнгөөрөө һүмын хаана нэгэ тээнь һандаралгануудые заһабарилуулаг, – гэжэ хэлэбэ.

6Теэд Ёһааш хаанай хорин гурбадахи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, санаартад Һүмын һандаралгые заһабарилжа шадабагүй.

7Ёһааш хаан санаарта Ёядаае, мүн бусад санаартадые дуудажа ерүүлээд:

– Таанад Һүмын эбдэржэ һандарһан юумэнүүдые юундэ заһабарилуулнагүйбта? Тиимэл хадаа өөһэдынгөө этигэмжэтэ хүнүүдһээ мүнгэ бэшэ бү абагты! Харин тэдэ мүнгэнтнай Һүмын заһабарилгада зорюулагдаһан байгаа, – гэбэ.

8Санаартад арад зонһоо бэшэ мүнгэ суглуулхагүйбди гэжэ үгэеэ үгөөд, Һүмын заһабарилгаһаа болибо. 9Санаарта Ёядаа нэгэ хайрсаг абажа, тэрэнэй дээрэ нүхэ гаргаад, тэрэнээ Һүмын үргэлэй шэрээгэй[†] баруун талада табиба. Үүдэнэй дэргэдэхи харуулшан санаартад Эзэнэй һүмэдэ мүргэхэеэ ерэһэн хүнүүдэй үргэһэн мүнгые тэрэ хайрсаг руу табюулдаг болобо[+]. 10Тэрэ хайрсагай мүнгөөр дүүрэхэдэ, хаанай бэшээшэн ахамад санаартан[†] хоёр Эзэнэй һүмэдэ оруулагдаһан мүргэлшэдэй[†] үргэһэн мүнгые хайрсагһаа гаргажа тоолоод, тэдэ мүнгэ уутада хэжэ ябталаад, 11Эзэнэй һүмые заһабарилуулдаг эрхилэгшэдтэ үгэдэг болобо. Тэдэнэр Эзэнэй һүмэдэ хэһэн ажалайнь түлөө модошо, шулууша дархашуулда, 12мүн шулуушадта болон шулуу хайгшадта үгэдэг, Эзэнэй һүмын заһабарилганда хэрэгтэй болоһон модо шулуу ба хайгдаһан шулуунуудые худалдажа абадаг байба. 13Теэд Эзэнэй һүмын һанда ороһон мүнгэнһөө Эзэнэй һүмын табагуудта, хабшуурнуудта, соргонуудта, сүршэхэ аршаан хэдэг аяга ба домбонуудта болон алта мүнгөөр хэһэн элдэб бүхы хэрэгсэлнүүдтэ гаргашалагдабагүй. 14Тэрэ мүнгэнһөө гансал Эзэнэй һүмын досоохи ажал хэгшэдтэ, мүн заһабарилганда гаргашалагдадаг байба. 15Хүдэлмэришэдтэ тоосооень хэхэеэ Эзэнэй һүмын һанһаа мүнгэ абаһан хүнүүдтэ юунэй түлөө мүнгэ түлэһэн тухайнь тоосохо эрилтэ табигдадаггүй, харин тэдэнэр найдал этигэмжэдэ хүртэдэг байба[+]. 16Гэм ба нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] үргэдэг тахилай мүнгэн Эзэнэй һүмын һанда оруулагдадаггүй, харин тэдэ мүнгэн санаартадта зорюулагдана[+].


Ёһааш Хазаһээлһээ Иерусалимые абарна

17Тэрэ сагта Араамай хаан Хазаһээл дайшалхы аяншалга гаргажа, Гаадые добтолон абаба. Тиигээд тэрэ Иерусалимые булимтаран абахаяа һанаашалба[+]. 18Тиихэдэнь Иудын хаан Ёһааш Иудын хаашуул байһан Ёшапаат, Иораам болон Ахазияа гэжэ үбгэ эсэгэнэрэйнгээ һүмэдэ зорюулжа үргэһэн бүхы алта мүнгыень Эзэнэй һүмын ба хаанай ордоной дараануудһаа оложо, тэдэнээ Араамай хаан Хазаһээлдэ эльгээбэ. Тиихэдэнь Хазаһээл Иерусалимда добтолон орохоёо болибо[+].

19Ёһаашай хэһэн бусад үйлэ хэрэгүүд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 20Тэрэнэй өөрынь түшэмэлнүүд нюуса хэлсээ хэжэ, Ёһаашые Бэт-Миллоодо алаба[+]. 21Шимаадай хүбүүн Иозахар, Шомээрэй хүбүүн Ёзабаад, тэрэнэй түшэмэлнүүд Миллоо ошодог харгыда ябаһан тэрэниие алабад.

Ёһаашые Давид[†] хотын булашадахи үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй хүбүүн Амацияа эсэгынгээ орондо хаан болобо.

#### 13


(2 Уг 24:23-27)


Израилиин хаан – Ёахааз

1Ахазияагай хүбүүн Иудын хаан Ёһаашай хорин гурбан жэлдэ хан түрэеэ засаглажа байхада, Еһүүгэй хүбүүн Ёахааз Самарида[†] Израилиин хаан болобо. Тэрэ арбан долоон жэлдэ хан түрэеэ засаглаба[+]. 2Тэрэ Израилиие нүгэлтэ[†] зам уруу хүтэлбэрилһэн Набаадай хүбүүн Еробоһаамай үйлэдэжэ хэһэн хэрэг ябуулгануудые үргэлжэлүүлбэ[+]. 3Тиихэдэнь Эзэн[†] Израильда[†] сухалдаад, тэрэниие Араамай хаан Хазаһээлэй ба Хазаһээлэй хүбүүн Бэн-Һадаадай гарта удаанаар үгэбэ[+].

4Ёахааз туһа эрижэ, Эзэндэ мүргэбэ. Эзэн тэрэнэй гуйлтые дуулаба. Тиигээд Тэрэ Араамай хаанай Израилиие зобоохыень хараба[+]. 5Эзэн Израилиие абархын түлөө абарагшые эльгээжэ, израильшуудые Араамай дарлалтаһаа сүлөөлбэ. Тиихэдэнь израильшууд урдандаа байһан шэнги өөһэдынгөө орон нютагта амгалан тайбан ажаһуудаг болобо[+]. 6Гэбэшье израильшуудые нүгэлтэ зам руу хүтэлбэрилһэн Еробоһаамай гэр бүлэ нүгэл хэхэеэ болибогүй. Самаридахи Ашэраагай[†] бахана модон тэрэл зандаа үлөөбэ[+].

7Ёахаазай сэрэгүүд үгы хэгдэбэ: оройдоол табин морито сэрэгшэд, арбан дайшалхы тэргэ,[†] арба мянган ябаган сэрэгшэд үлэбэ. Араамай хаан израильшуудые үй бута сохижо, харгын тооһон мэтээр тэдэниие дэбһэжэ байба.

8Ёахаазай хэһэн бусад хэрэгүүд болон эрэлхэг баатаршалганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 9Ёахааз наһа бараба. Тэрэниие Самариин булашадахи үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй хүбүүн Ехоһааш эсэгынгээ орондо хаан болобо.


Израилиин хаан – Ехоһааш

10Иудын хаан Ёһаашай гушан долоон жэлдэ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ёахаазай хүбүүн Ехоһааш Самарида Израилиин хаан болобо. Тэрэ арбан зургаан жэлдэ хан түрэеэ засаглаба. 11Тэрэ Эзэнэй дура гутаадаг харата хэрэгүүдые үйлэдэдэг байба. Тэрэ израильшуудые нүгэлтэ ябадалнуудта түлхиһэн Набаадай хүбүүн Еробоһаамай нүгэл шэбэлһээ зайсангүй, тэрэ нүгэлтэ ябадалнуудые үргэлжэлүүлбэ[+].

12Ехоһаашай хэһэн бусад агууехэ хэрэгүүд (Иудын хаан Амацияатай дайлалдалга), тэрэнэй баатаршалганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм[+]. 13Ехоһааш үбгэ эсэгэнэртэеэ хамта булаша бунханда нойрсобо. Еробоһаам тэрэнэй хан шэрээе эзэлбэ. Ехоһааш Самариин булашада Израилиин хаашуултай хамта хүдөөлүүлэгдэбэ.


Элишаагай наһа баралга

14Элишаа үбшэлөөд, арай амиды хэбтэбэ. Тиихэдэнь Израилиин хаан Ехоһааш тэрэниие эрьежэ ерэмсээрээ, тэрэнэй дээрэнь тонгойгоод:

– Эсэгэ минии! Эсэгэ минии! Израилиин дайшалхы тэргэнүүд тантай хахасаха дурагүйл, – гэжэ шаналан уйлаба[+].

15-17Элишаа тэрэнэй гар дээрэ гараа табяад:

– Һурша ном, годли аба, – гэжэ гуйба.

Ехоһааш һурша ном годли хоёрые абаба.

– Мүнөө ши зүүн сонхо нээ, – гэжэ Элишаа гуйба.

Ехоһааш тэрэ гэрэйнь зүүн сонхо нээбэ.

– Һурша номой хүбшэргэйе татаад, нээлтэтэй сонхоор харба, – гэжэ Элишаа гуйба.

Ехоһааш харбаба.

Элишаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ годли Эзэнэй илалта!
Энэ годли Араамые диилэлгын илалта!
Ши араамшуудые Апээгтэ бултыень үгы хэхэш![+]

18Тиигээд Элишаа Израилиин хаанда дахин хандажа:

– Харбаһан годлиёо аба, – гэжэ гуйба.

Ехоһааш харбаһан годлиёо абаба.

– Тэрээгээрээ газар сохи! – гэжэ Элишаа гуйба.

Ехоһааш тэрэ годлёор гурба дахин газар сохибо.

19Бурханай[†] хүн сухалдаад:

– Хэрбээ ши таба-зургаа дахин газар сохёо һаа, араамшуудые бултыень алаха байгааш. Харин мүнөө ши араамшуудые гурба дахин диилэхэш, – гэжэ хэлэбэ.

20Элишаа наһа бараба. Тэрэниие хүдөөлүүлбэ.

Тэрэ сагта үй түмэн моһаабууд[†] жэл бүхэндэ дайгаар добтолон орожо, израильшуудые намнадаг байба. 21Нэгэтэ ямар нэгэ хүниие хүдөөлүүлжэ байһан хүнүүд моһаабуудай бүлэг сэрэгшэдые хараад, тэдээнһээ айһан һүрдэһэнһөө боложо, тэрэ хүнэйнгөө үхэһэн бэеые Элишаагай агы нүхэн хуурсагта хаяад, тэрьедэн гүйлдэшэбэ. Тиихэдэнь үхэһэн тэрэ хүнэй бэе Элишаагай араг яһануудые дайража амидыраад, хүл дээрээ бодошобо.


Израиль Араамтай дайлалдана

22Ёахаазай хан түрэеэ засаглажа байхада, Араамай хаан Хазаһээл дайгаар добтолжо, Израилиие дарамталжа байба[+]. 23Теэд Эзэн Абраһаам,[†] Исаак болон Яковтай үнэн сэхэ байха тухай хэлсээ баталһанаа гэршэлжэ, израильшуудые хайрладаг, тэдэнэй хэһэн гэм зэмые хүлисэдэг байба. Тиимэһээ тэрэ үе сагта Эзэн израильшуудые эсэслэн үгы хэхэ гэжэ Өөрһөө үшөө холо болгобогүй. 24Араамай хаан Хазаһээл наһа бараба. Тэрэнэй хүбүүн Бэн-Һадаад хаан болобо. 25Тиихэдэнь Ёахаазай хүбүүн Ехоһааш Хазаһээлэй булимтаран абаһан хотонуудые тэрэнэй хүбүүн Бэн-Һадаадһаа дайгаар бусаажа абаба. Ехоһааш араамшуудта гурба дахин дайгаар добтолжо, тэдэниие үй бута сохёод, Израилиин хотонуудые бусааба[+].

#### 14


(2 Уг 25:1-4, 11-12)

1[•]Израилиин хаан Ёахаазай хүбүүн Ехоһаашай хан түрэеэ хоёрдохи жэлээ засаглажа байхада, Ёһаашай хүбүүн Амацияа Иудын хаан болобо[+]. 2Тэрэ хорин таба наһатайдаа хаан боложо, хорин юһэн жэлэй туршада Иерусалимда[†] хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Иерусалимһаа уг гарбалтай,[†] Ёһаддаан гэжэ нэрэтэй байгаа. 3Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжатай хэрэгүүдые бүтээжэ байбашье, үбгэ эсэгэ Давидай[†] хэһэн бүхы ябуулгануудайнь эды тэдыень лэ бүтээбэ. Харин тэрэ өөрынгөө эсэгэ Ёһаашай хэрэг ябадалые дэмжэн үргэлжэлүүлбэ. 4Гэбэшье тэрэ онгон[†] бурхадта мүргэдэг обоонуудые усадхабагүй. Тиимэһээ арад зон урдынхи мэтээр тэдэ обоонуудые тахин, үхэр мал шарууһалжа, түгэс шатаалта үргэл[†] хэдэг байгаа[+].

5Амацияа хаан хүсэндөө ороходоо, хаан эсэгыень алаһан түшэмэлнүүдые саазалба[+]. 6Гэбэшье, тэрэ алууршадай хүбүүдые саазалбагүй. Ушар юуб гэхэдэ, Моисейн[†] Хуули соо Эзэн иимэ захяа заабари үгэнэ: «Үхибүүдэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө эсэгэнэрынь, эсэгэнэрэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө үхибүүдынь саазалжа болохогүй. Харин өөрын хэһэн гэмтэ ябадалайл түлөө хүн үхэлэй саазада хүртэхэ зэргэтэй»[+].

7Амацияа Дабһата хүндыдэ арба мянган эдоомуудые[†] алаад, Сээлые дайгаар эзэмдэжэ, тэрэ хотые шэнээр Ёктээл гэжэ нэрэлбэ. Тэрэ хото мүнөө болотор иимэ нэрэтэй юм[+].


Амацияа болон Ехоһааш хоёрой хоорондохи дайн

8Тэрэнэй һүүлдэ Амацияа Еһүүгэй аша, Ёахаазай хүбүүн болохо Израилиин хаан Ехоһаашда элшэдээ иимэ мэдээтэй эльгээбэ: «Дайлалдахаяа гара! Нюур нюураараа тулалдая!»

9Израилиин хаан Ехоһааш Иудын хаан Амацияада иимэ харюу эльгээбэ:

– Хэзээ нэгэтэ Ливаанда[†] ургажа байгааша үүргэнэ Ливаандахи хуша модондо «Хүбүүнэйм һамган болгон басагаяа үгыш» гэжэ хэлээ бэлэй. Теэд Ливаанай ан арьяатан тэрэнэй хажуугаар үнгэржэ ябахадаа, тэрэ үүргэные хуха нуга дэбһэн гараа[+]. 10Эдоомые диилэһэн илалта шинии толгойе эрьюулээ. Сэдьхэлдээ гансал энэ илалтаараа омогорхо. Юундэ өөртөө гай тодхор бэдэрбэш? Магад, өөрөө хүлөө алдажа, Иудатай[†] хамта унажа болохош!

11Амацияа тэрэнэй хэлэһэн энэ үгые дуулабагүй. Иигэжэ Израилиин хаан Ехоһааш ба Иудын хаан Амацияа Иудын Бэт-Шээмэштэ нюур нюураараа уулзажа, дайлалдаба[+]. 12Израилиин сэрэг Иудын сэрэгые бута сохибо. Амиды үлөөшэнь гэр руугаа тэрьедэн гүйбэ. 13Израилиин хаан Ехоһааш Бэт-Шээмэш шадархи тулалдаанда Ахазияагай аша, Ёһаашай хүбүүн болохо Иудын хаан Амацияае баряанда абажа, Иерусалим руу абаашаба. Тэндэ тэрэ Иерусалимай хэрэм ханануудые Эпрааимай хаалта үүдэнһээ Булангай хаалта үүдэн хүрэтэр дүрбэн зуун тохой ута ханые сүмэ сохижо, хотодо оробо[+]. 14Тиигээд тэрэ Эзэнэй һүмын ба хаанай ордоной һангуудта байһан алта мүнгэ, үнэтэй сэнтэй бүхы хэрэгсэлнүүдые тоножо, улад зониие баряанда абаад, Самари[†] руу бусаа һэн[+].


Ехоһаашай ба Амацияагай наһа баралга

15Ехоһаашай бусад хэрэг ябуулганууд, тэрэнэй Иудын хаан Амацияатай тулалдаһан баатаршалганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм[+]. 16Ехоһааш наһа бараба. Тэрэниие Самарида байдаг үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ, Израилиин хаашуулай булашада хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй хүбүүн Еробоһаам хаан болобо.


Амацияагай наһа баралга

17[•]Ёахаазай хүбүүн болохо Израилиин хаан Ехоһаашай наһа бараһанай удаа үшөө арбан табан жэл үлүү Иудын хаан Ёһаашай хүбүүн Амацияа ажаһууһан гээшэ. 18Амацияагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.

19Тэрээндэ эсэргүү нюуса хэлсээ Иерусалимда эмхидхэгдэбэ. Теэд Амацияа Лахииш руу тэрьедэн хороо һэн. Гэбэшье нүгөөдэ зон Лахииш руу ошожо, тэрэниие олоод, алаба[+]. 20Тэрэнэй бэеые морид дээрэ тээгээд, Иерусалимда асаржа, үбгэ эсэгэнэртэйнь хамта Давидай хотодо[†] хүдөөлүүлээ бэлэй. 21Иудын арад зон арбан зургаатай Азаарияае[*] Амацияагай орондо хаан болгобо. 22Амацияагай үбгэ эсэгэнэртэеэ хамта нойрсоходо, Азаарияа Элаат хотые шэнээр барюулаад, тэрэнээ Иудын засаглал доро үгэбэ[+].


Израилиин хаан – Еробоһаам II

23Ёһаашай хүбүүн Амацияагай арбан табан жэлдэ Иудын хаан байхада, Ехоһаашай хүбүүн Еробоһаам Израилиин хаан болобо. Тэрэ дүшэн нэгэн жэлдэ хан түрэеэ засаглажа, Самарида ажаһууба. 24Тэрэ Эзэндэ таарамжагүй хэрэг ябадалнуудые хэһэн байна. Тэрэ Израилиие нүгэлтэ[†] зам руу хүтэлбэрилһэн Набаадай хүбүүн Еробоһаамай нүгэлһөө зайсаагүй[+].

25Еробоһаам Лэбоо-Хамаатһаа Дабһата далай хүрэтэрхи бүхы газар Израильда[†] бусааба. Тиигэжэ Гаат-Хээпэрһээ гараһан Амиттайн хүбүүн, Эзэнэй барлаг – лүндэншэн[†] Ионын арад зондо дамжуулһан соносхол – Израилиин Бурханай,[†] Эзэнэй айладаһан үгэ бэелүүлэгдэбэ[+]. 26Эзэн Израилиин багашуулһаа ехэшүүл хүрэтэр булта үхэжэ, гашуун зоболон үзэжэ, абарагшагүйдэлгые[†] хараад,[+] 27тэндэхи газар дээрэһээ Израилиин нэрые үгы хэхэгүй гэбэ. Тиигээд Эзэн Ехоһаашай хүбүүн Еробоһаамай гараар израильшуудые абаруулба.

28Еробоһаамай дайшалхы баатаршалганууд, тэрэнэй яажа Дамааск болон Хамаат хотонуудые Израильтай хамта Иудын засаглал дороһоо бусаалгаһан ба бусад ябуулганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» бэшээтэй юм[+]. 29Тэрэнэй наһа барахада, тэрэниие Израилиин хаашуулай, өөрынь үбгэ эсэгэнэртэй зэргэлүүлжэ хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй һүүлээр тэрэнэй хүбүүн Захарияа хаан болобо.

#### 15


(2 Уг 26:3-4, 21-23)

1[•]Израилиин хаан Еробоһаамай хорин долоодохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Амацияагай хүбүүн Азаарияа Иудын хаан болобо[+]. 2Тэрэ арбан зургаа наһатайдаа хаан боложо, табин хоёр жэлэй туршада Иерусалимда[†] хан шэрээдэ һууба. Тэрэнэй эхэ Иерусалимһаа уг гарбалтай[†] Ехоолия гэжэ нэрэтэй байгаа. 3Тэрэ Амацияа эсэгэдээл адляар Эзэндэ[†] таарамжатай зүб хэрэгүүдые эрхилдэг байгаа[+]. 4Гэбэшье тэрэ онгон[†] бурхадта мүргэдэг обоонуудые усадхабагүй. Тиимэһээ арад зон урдынхи мэтээр тэдэ обоонуудые тахин, үхэр мал шарууһалжа, түгэс шатаалта үргэл[†] хэдэг байгаа[+].

5Эзэн Азаарияа хаанда үбшэн эльгээбэ. Саа үбшэн тэрэнэй бүхы бэеэр тараба. Тэрэ наһа баратараа саа үбшэндэ даруулаад, амяараа гэртэ Бэт-Хотшиитдо ажаһуугаа. Ётаам хүбүүниинь улас түрынгөө хэрэгүүдые эрхилжэ, арад зоноо ударидаба[+].

6Азаарияагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 7Азаарияагай наһа барахадань, тэрэниие үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ, Давидай хотодо[†] булашада хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй орондо хаан шэрээень Ётаам хүбүүниинь эзэлбэ.


Израилиин хаан – Захарияа

8Иудын хаан Азаарияагай хан түрэеэ гушан наймадахи жэлээ засаглажа байхада, Еробоһаамай хүбүүн Захарияа Израилиин хаан болобо. Тэрэ Самарида[†] зургаан һара хан түрэеэ засаглаба. 9Тэрэнэй хэрэг ябуулганууд үбгэ эсэгэнэрэйнь хэдэг байһан ябуулганууд мэтэ Эзэндэ таарамжагүй байба. Ушар юуб гэхэдэ, Захарияа Израилиие нүгэлтэ[†] зам руу дахуулһан Набаадай хүбүүн Еробоһаамдал адли нүгэл шэбэл үйлэдэжэ байба[+]. 10Ябээшэй хүбүүн Шаллуум Захарияада эсэргүү нюуса хэлсээ хэжэ, тэрэниие Иблэһаамда алаад, өөрөө хаан болобо.

11Захарияагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 12Еһүүгээр дамжуулжа арад зондо тунхаглаһан Эзэнэй айладажа: «Шинии уг гарбал дүрбэдэхи үе хүрэтэр, хүбүүн, аша, гуша, дүшэнэр Израилиин хан шэрээдэ һууха», – гэжэ хэлэһэн үгэ бэелүүлэгдэбэ[+].


Израилиин хаан – Шаллуум

13Иудын хаан Уззияагай гушан юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ябээшэй хүбүүн Шаллуум Израилиин хаан болобо. Тэрэ Самарида хан түрэеэ нэгэ һара засаглаба. 14Гадиин хүбүүн Мэнааһэм Тирцааһаа гаража, Самарида ошоод, Ябээшэй хүбүүн Шаллуумые аламсаараа, өөрөө хаан болобо[+]. 15Шаллуумай хэрэг ябуулганууд, тэрэнэй нюуса хэлсээн[†] тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 16Тэрэнэй урда хотынгоо хаалта үүдые нээгээгүйн түлөө Мэнааһэм Таппууһаа хотые, тэрэ хотынхидые бултыень үгы хээд, Тирцаа хүрэтэрхи бүхы газар дайдые хооһоруулба. Тиихэдээ Мэнааһэм тэрэ хотодо байһан бүхы жэрмэһэн эхэнэрнүүдэй гэдэһые хаха зүһэжэ, зэрлиг муухайгаар алаба.


Израилиин хаан – Мэнааһэм

17Иудын хаан Азаарияагай гушан юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Гадиин хүбүүн Мэнааһэм Израилиин хаан болобо. Тэрэ Самарида арбан жэлэй туршада хаан шэрээ эзэлэн һууба. 18Эзэндэ таарамжагүй тэрэнэй хэһэн хэрэг ябуулганууд Израилиие нүгэлтэ зам руу абаашаһан Набаадай хүбүүн Еробоһаамай хэһэн нүгэлнүүдһээ зайсабагүй[+].

19Ассириин хаан Пүүл[*] Мэнааһэмэй хан түрэеэ засаглажа байһан Израильда[†] дайгаар добтолон оробо. Мэнааһэм өөрынгөө хаан түрые абаран үлөөхэ, өөһэдыгөө аршалуулан үмэгшүүлхэ гэжэ, Пүүлдэ мянган талаант мүнгэ барюулха болобо[+]. 20Мэнааһэм тэды мүнгэ тэрээндэ үгэхын тула Израилиин бүхы баяшуулһаа албата татабари суглуулба. Тэдэнэй хүн бүхэн табин шээкэл мүнгэ Ассириин хаанда үгэбэ. Ассириин хаан эрьелдээд, өөрынгөө орон нютаг ошобо.

21Мэнааһэмэй бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.

22Мэнааһэм наһа баража, өөрынгөө үбгэ эсэгэнэртэй зэргэлэн хүдөөлүүлэгдэбэ. Тэрэнэй орондо тэрэнэй хүбүүн Пэкайяа хаан болобо.


Израилиин хаан – Пэкайяа

23Иудын хаан Азаарияагай табин жэлдэ хан түрэеэ засаглажа байхада, Мэнааһэмэй хүбүүн Пэкайяа Израилиин хаан болобо. Тэрэ Самаридахи хан шэрээдэ хоёр жэл һууба. 24Тэрэнэй хэһэн Эзэндэ таарамжагүй хэрэг ябуулганууд Израилиие нүгэлтэ зам руу абаашаһан Набаадай хүбүүн Еробоһаамай нүгэлнүүдһээ зайсажа, огтошье холо болобогүй[+]. 25Харуулшадай дарга Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаа Пэкайяада нюуса эсэргүү хэлсээ эмхидхэжэ, Самаридахи ордон соогоо амардаг таһалгадань тэрэниие алаба. Энэ хэрэг үйлэдэлгэндэ табин галаадууд[†] тэрээндэ хамһалсаба. Пээкаа Пэкайяае алаад, өөрөө орондонь хаан болобо.

26Пэкайяагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.


Израилиин хаан – Пээкаа

27Иудын хаан Азаарияагай табин хоёрдохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаа Израилиин хаан болобо. Тиин тэрэ Самарида хорин жэлэй туршада хаан шэрээдэ һууба. 28Тэрэнэй хэһэн Эзэндэ таарамжагүй хэрэг ябуулганууд Израилиие нүгэлтэ зам руу абаашаһан Набаадай хүбүүн Еробоһаамай нүгэлнүүдһээ зайсажа, огтошье холо болобогүй[+].

29Израилиин хаан Пээкаагай амиды байхада, Ассириин хаан Тиглаат-Пилэсээр дайгаар добтолжо, Абээл-Бэт-Маһахаа, Ийон, Напталиигай Яноох, Кээдэш, Хацоор, Галаад, Галилей[†] болон бусад бүхы газарнуудыень эзэмдэн абаба. Тэрэ тэдэ газарнуудай хүнүүдые олзолон абаад, Ассиридэ абаашаба.

30Элаагай хүбүүн Һошээ Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаада нюуса эсэргүү хэлсээ эмхидхэжэ, тэрэниие алаба. Уззияагай хүбүүн Ётаамай хоридохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Һошээ Пээкаае алаад, тэрэнэй орондо хаан болобо. 31Пээкаагай хэһэн бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Израилиин хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.


Иудын хаан – Ётаам

32[•]Израилиин хаан Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаагай хоёрдохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Уззияагай хүбүүн Ётаам Иудын хаан болобо[+]. 33Ётаам хорин таба наһатайдаа хаан боложо, арбан зургаан жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. Цадоогой басаган Ерушаагай хүбүүн һэн бэлэй. 34Уззияа эсэгэдээл адли Эзэндэ таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые хэжэ байгаа[+]. 35Гэбэшье тэрэ онгон бурхадта мүргэдэг обоонуудые усадхабагүй. Тиимэһээ арад зон урдынхи мэтээр тэдэ обоонуудые тахин, үхэр мал шарууһалжа, түгэс шатаалта үргэл хэдэг байгаа.

Тэрэ Эзэнэй һүмын Дээдэ хаалта үүдэ барюулба[+].

36Ётаамай бусад хэрэгүүд тушаа «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшэгдэнхэй.

37Тэрэнэй амиды байхада, Эзэн эхин түрүүшынхиеэ Араамай хаан Рэцииниие, Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаае Иудын хаан орондо дайгаар эльгээбэ[+].

38Ётаамай наһа барахада, тэрэниие Давидай хото соо үбгэ эсэгэнэрэйнь хажууда хүдөөлүүлбэ. Орондонь Ахааз хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба.

#### 16


(2 Уг 28:1-4)

1[•]Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаагай арбан долоодохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ётаамай хүбүүн Ахааз Иудын хаан болобо. 2Хаан шэрээдэ залархадаа, Ахааз хори наһатай байгаа. Иерусалимда[†] тэрэ арбан зургаан жэлэй туршада хааншалба. Элинсэг эсэгэнь болохо Давидтал[†] адляар тэрэ Эзэндэ[†] таатай хэрэгүүдые хэдэггүй һэн. 3Тэрэ Израилиин хаашуулай жэшээ даган ябаа. Израилиин арадай хараһаар байтар Эзэнэй үлдэһэн арадуудай жэгшүүритэй муухай үйлэ хэрэгүүдые һажаалдан, тэрэ өөрынгөө хүбүүе галда шатаан бурхадта үргэдэг байба[+]. 4Тэрэ нютагай обоонууд дээрэ, гүбээнүүд дээрэ, ямар нэгэ набшаһата модон доро тахилай үхэр мал шатаадаг, уталгануудые ууюулдаг байба[+].


Ахааз Ассириие аршалхыень гуйна

5Тэрэ үдэрнүүдтэ Араамһаа Рэциин хаан Израилиин хаан Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаа хоёр Иудада[†] дайгаар ошобо. Тэдэнэр Ахаазые Иерусалимда бүһэлэн хүреэлөөд, тэрэниие диилэн булижа шадабагүй[+]. 6Тиихэдээ Араамай хаан Рэциин Элаат бусажа, иудейнүүдые[†] тэндэһээ үлдэжэ гаргаба. Тиигээд араамшууд тэндэ нютагжаба. Тэдэнэр мүнөө болотор тэндэ ажаһууһаар юм[+].

7Ахааз элшэдээ Ассириин хаан Тиглаат-Пилэсээртэ эльгээхэдээ:

– Би барлагшни, эсэгэмни байһандал шамда хандадагби! Ерэ, намайе минии дайсад болоһон Араамай хаанай, Израилиин хаанай гарһаа абара, – гэжэ захиба[+].

8Ахааз Эзэнэй һүмын ба хаанай ордоной һангуудай дарасануудһаа алта мүнгэ абаад, тэдэнээ Ассириин хаанда бэлэг болгожо эльгээбэ[+]. 9Ассириин хаан тэрэнэй гуйлтые дүүргэжэ, Дамааскда дайгаар добтолон орожо, тэрэ хотые эзэмдээд, Рэцииниие саазалба, тэндэхи хүнүүдые Киир руу туужа абаашаба[+].


Ахааз Эзэнэй Һүмые шэнээр һэльбэнэ

10Ахааз хаан Ассириин хаан Тиглаат-Пилэсээртэй уулзахаяа Дамааск ошожо, тэндэхи тахилайнь шэрээе[†] хараад, тэрэ тахилайнь шэрээгэй дүрсын тодорхой хэбые санаарта Урияада эльгээбэ[+]. 11Хаанай нютагаа бусахын урда тээ санаарта Урияа Дамааскһаа Ахаазай эльгээгшэ үргэлэй шэрээгэйнь хэбээр тон тиимэ тахилай шэнэ шэрээ бүтээгээд байба.

12Хаан Дамааскһаа бусажа, тахилай тэрэ шэнэ шэрээе хараад, тэрээндэ дүтэлэн ерэжэ, дээрэнь гараба. 13Тиигээд Ахааз хаан тахилай тэрэ шэрээ дээрэ түгэс шатаалта, эдеэ хоолой үргэлнүүдые шатаагаад, үзэмэй дараһан архи сасаһанай һүүлдэ, найрлалгын үргэлнүүдтэ шуһа сүршэбэ.

14Тахилай хүрэл шэрээ Эзэнэй һүмын үүдэнэй сэхэ урдань табяатай байба. Тиихэдэнь хаан тэрэниие Эзэнэй һүмэдэ[†] ородог үүдэнһээ холо болгожо, тахилай шэнэ шэрээ Эзэнэй һүмэ хоёрой хоорондо урдандаа байһан үргэлэй шэрээе шэнээр табигдаһан үргэлэй шэрээгэй хойто талада абаашажа табиха захиралта үгэбэ[+].

15Ахааз хаан санаарта Урияада иигэжэ захирба:

– Тахилай энэ ехэ шэрээ дээрэ хаанай ба арад зоной асарһан тахилнуудые, үглөөнэй түгэс шатаалта үргэлнүүдые,[†] үдэшын үргэлнүүдые шатаа. Тэрэ шэрээдэ үзэмэй дараһан архи саса, түгэс шатаалта үргэлнүүдтэ шуһа сүршэ. Тахилай энэ хүрэл шэрээ намда гэдэһэ дотор үргэжэ, үзэл харахада (Эзэнһээ туһа гуйхада) хэрэгтэй[+].

16Ахааз хаанай зарлигаар санаарта Урияа бүхы юумэ бүтээбэ.

17Ахааз хаан табюурнуудһаань бүреэһэнэй хушалтануудые, табюурнуудһаань шаануудые абхуулба. Тиигээд тэрэ шулуун шалаһаа дээшээ эдэ бүхы юумэнүүдые дороһоонь тулгадаг Зэд Далай, зэд бухануудые доошонь табюулба[+]. 18Мүн баһа Эзэнэй һүмэ соо байдаг хан шэрээгэй дээрэхи хүшэгын бүреэһэ, Эзэнэй һүмэдэ хаанай ордонһоо ородог нарин хоридоорой газаа талын гоёолтые абхуулба. Эдэ бүгэдэ Ассириин хаанай түлөө баригдаһан байгаа[+].


Ахаазай наһа баралга

19Ахаазай хэһэн бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 20Ахааз хаан наһа баража, Давидай хотодо[†] өөрынгөө үбгэ эсэгэнэртэй зэргэлжэ хүдөөлүүлэгдэбэ. Хэзэкияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээдэ заларба.

#### 17


(2 Уг 28:26-27)


Израилиин хаан – Һошээ

1Иудын хаан Ахаазай арбан хоёрдохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Элаагай хүбүүн Һошээ Израилиин хаан болобо. Тэрэ Самарида[†] хан түрэеэ юһэн жэлдэ засаглаба[+]. 2Тэрэнэй хэһэн хэрэг ябуулганууд Эзэндэ[†] таарамжагүй байба, теэд урдахи Израилиин хаашуулай хэһэн хэрэг ябуулгануудтай адли тиимэ харата дорой бэшэ байба.

3Ассириин хаан Шалманасаарай дайгаар Һошээдэ добтолон ороходо, Һошээ тэрээнэй мэдэлдэ орожо, алба татабари түлэдэг болобо[+]. 4Һүүлдэнь Ассириин хаан Һошээе урбалта хэжэ, элшэдээ Египедэй Соо хаанда эльгээбэ гэжэ соносхобо. Ушар юуб гэхэдэ, тэрэ жэл бүхэндэ Ассириин хаанда албата татабари түлэхэ аад, тэрэнээ түлөөгүй байба. Тиихэдэнь Ассириин хаан Һошээе баряад, түрмэдэ һуулгаба.

5Ассириин хаан Израилиин бүхы газарые эзэмдээд, Самарида ошожо, гурбан жэлдэ сэрэгээрээ тэрэ хотые хүреэлэн бүһэлбэ[+]. 6Һошээгэй юһэдэхи жэлээ хан шэрээдээ һуухада, Ассириин хаан Самариие эзэмдэн абаба. Тиигээд тэрэ израильшуудые[†] Ассири туужа асараад, Гозаан дээгүүр урдадаг Хабуур голой эрьедэхи Халаада, мүн баһа Мидиин хотонуудта нютагжуулха гэбэ[+].


Израилиин хосоролтын шалтагаан

7Израильшууд Египедэй хаан,[†] фараоной дарлалта дороһоо абаржа, үбгэ эсэгэнэрыень Египедһээ гаргаһан Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай[†] урда зэмэтэй болобо[+]. 8Тэдэнэр Эзэнэй израильшуудта үгэһэн газарнуудай уул зоной ёһо заншалые баримталдаг, мүн баһа Израилиин хаашуулай зарлиг тогтоолнуудые сахидаг болошоһон байба[+]. 9Тиимэһээ тэдэнэр Эзэндэ, өөрынгөө Бурханда үнэн сэхэ бэшэ, харин нүгэлтэ[†] хэрэгүүдые хэдэг байба. Тэдэнэр өөһэдынгөө нютагжаһан бүхы тосхонуудай, харуулай хэрэмүүдһээ эхилжэ бэхижүүлгэтэй томо хотонууд хүрэтэрхи обоонуудта үргэлэй шэрээнүүдые[†] бодхоон бариба,[+] 10нангин[†] шүтөөнүүдые ба Ашэраагай[†] модон сэргэнүүдые үндэр гүбээнүүд дээрэ, набшаһата модон бүхэн доро табиба[+]. 11Эзэн обоонуудай тахилнуудта үргэлнүүдээ шатаадаг арадуудай газарнуудые израильшуудта үгэхэ гэжэ тэндэхи уул хүнүүдые газар дайда дээрэһээнь намнаһан байгаа. 12Теэд израильшууд тэдэ газартань нютагжахалаараа, «Тэдэнэй ёһо заншал ба шажан мүргэлдэ[†] бү орогты» гэжэ Эзэнэй айладаһан захяаень дүүргэнгүй, тэдэнэй онгон[†] бурхадта шүтэн мүргэдэг болошоо юм[+].

13Эзэн Өөрынгөө бүхы лүндэншэдээр ба абаралдагшадаар уридшалан дамжуулжа, израильшуудта ба иудынхидтэ иигэжэ айладаа юм:

– Бусагты, муу замһаа зайсагты! Минии захяа заабариие сахигты! Би таанадта үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэгшэ Һургаал[†] заабаринуудаа Өөрынгөө барлаг лүндэншэдээр дамжуулааб. Минии айладагша захяа заабаринууд тэрэ Һургаал соо байха[+].

14Теэд тэдэнэр Эзэнэй хэлэһэн үгые хайхаран абабагүй. Тэдэнэр Эзэндэ, өөрынгөө Бурханда этигэдэггүй байһан эсэгэнэртээл адляар үсэрэлдэбэд[+]. 15Израильшууд Тэрэнэй хуулинуудые, үбгэ эсэгэнэртэйнь баталһан үнэн сэхэ байха тухай хэлсээе, тэдээндэ захиһан захяае мартажа, оршон тойронхи арадуудые һажаалдажа, онгон бурхадтань шүтэн мүргэдэг болобо. Эзэн тэдэниие бү һажаалдагты, тэдээнһээ жэшээ бү абагты гэжэ израильшуудта хэлэһэн байгаа[+]. 16Теэд тэдэнэр Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай бүхы зарлиг захяануудые хайхарбагүй. Тиигээд тэдэнэр өөһэдтөө тугалнуудые шудхаад, Ашэраагай модон сэргэнүүдые табяад, наран, һара болон тэнгэриин одо мүшэдтэ мүргэжэ, Баалда[†] алба хэжэ,[+] 17хүбүүд басагадаа үргэл болгожо галда шатаадаг, үзэл үзэжэ, эльбэ жадха хэжэ һурахые оролдодог болобо. Тиигэжэ тэдэнэр Эзэндэ таарамжагүй хэрэгүүдтэ ба нүгэлдэ дарагдаба[+]. 18Эзэн эдэ бүгэдые хэдэг болошоһон израильшуудта сухалдаад, гансал иудын зониие Өөртөө үлөөжэ, бусадыень Өөрһөө холодхожо үлдэбэ. 19Теэд иудыншье зон Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай захяа заабаринуудые сахихаяа болижо, израильшуудтал адляар тэндэхи уул арадуудай ёһо заншал ба шажан мүргэлдэ оробо…[+]

20Эзэн Израилиин бүхы зониие зэбүүрхэлтэйгээр буруушаажа, тэдэниие доромжолон, Өөрһөө холо болгожо, тонуул ба дээрмэдэлгэндэ үгэбэ[+].

21Эзэнэй Израилиие Давидай[†] хан шэрээһээ амяарлахадань, израильшууд Набаадай хүбүүн Еробоһаамые һунгажа, өөһэдынгөө хаан болгожо томилбо. Теэд Еробоһаам Эзэнээ мартахые израильшуудта баадхан идхажа, тэдэниие аймшагтай нүгэлтэ зам руу абаашаба[+]. 22Израильшууд Еробоһаамай нүгэлтэ замаар дабшажа, эдэ бүхы нүгэлнүүдһээ зайсажа шадабагүй.

23Эзэн Өөрынгөө бүхы барлаг лүндэншэдээр уридшалан дамжуулһан захяа зарлигуудыень сахяагүй Израилиие Өөрһөө холо болгожо үлдэбэ. Тиихэдэнь израильшууд өөһэдынгөө орон нютаг орхижо, Ассиридэ сүлүүлэн нүүжэ, мүнөө болотор нютагжаһан газартаа ажаһуунад.


Самари руу ондоо арадуудые нүүлгэ

24Ассириин хаан өөрынгөө хүнүүдые Вавилоонһоо,[†] Кутааһаа, Аввааһаа, Хамаатһаа, Сэпарваһиимһээ израильшуудай ажаһууһан Самариин тосхонуудта ба хотонуудта нүүлгэн абаашаба. Тэдэнэр Самариин орон нютагай бүрин эрхэтэ эзэд боложо, тэндэхи хотонуудта болон тосхонуудта ажаһуужа эхилбэд[+].

25Тэдэнэр тэндэ нүүжэ ерэхэдээ, түрүүшээр Эзэниие шүтэдэггүй, хүндэлдэггүй байба. Тиихэдэнь Эзэн тэдээндэ арсалануудые эльгээбэ. Арсаланууд добтолжо, тэдэниие аладаг болобо.

26Тиихэдэнь арад зон Ассириин хаанда хандажа:

– Танай зарлигаар Самариин тосхонууд ба хотонуудта нүүжэ ерэһэн бидэнэр энэ ороной Бурханда яажа шүтэн мүргэдэг ёһолол мэдэнэгүйбди. Бурхан бидэндэ арсалануудые эльгээбэ. Тэдэ арсаланууд бурханда яажа шүтэн мүргэдэг ёһолол мэдэхэгүй хүнүүдые алана, – гэжэ хэлэбэд.

27Ассириин хаан тэдэнэртэ хандажа:

– Тэндэһээ эндэ туужа асарһан санаартадай али нэгые Самаридань бусаагты. Тэрэ тэндэ ошоод, таанадтай байхадаа, Самариин ороной бурханда яажа шүтэн мүргэдэг ёһолол таанадта заажа, һургажа үгэг, – гэбэ.

28Самариһаа эндэ туулгуулжа асаруулһан санаартадай нэгэн тэндэ бусаба. Тэрэ Бэт-Ээлдэ нютагжан һуурижаад, тэрэ арадые яажа Эзэндэ мүргэхэб гэһэн ёһолол заажа һургажа эхилбэ[+]. 29Тиихэдэнь тэрэ арад нютагжан һуурижаһан газарайнгаа урдандаа самаряануудай бариһан дуган бүхэндэ өөһэдынгөө бурхануудай дүрсэнүүдые табибад. 30Вавилоонойхид Суккоот-Бэноот бурханай, Кутаа хотынхид Нэргаал бурханай, Хамаат хотынхид Ашимаа бурханай дүрсэнүүдые, 31Авваа хотынхид Нибхааз ба Тартаак бухануудай дүрсэнүүдые бодхообо. Тиихэдэнь Сэпарваһиимһээ нүүжэ ерэгшэд Сэпарваһиимэй бурханууд болохо Адраммээлэхтэ ба Анаммээлэхтэ үргэл хэжэ, өөһэдынгөө үхибүүдые галда үгэдэг болобо[+].

32Тэрэ үе сагта тэдэнэр Эзэндэ мүргэдэг, өөһэдынгөө яһатанһаа хэн нэгые нютагайнгаа обоонуудай санаарта болгожо томилбо. Тэрэ санаарта тэндэхи обоонуудта, мүн дуганууд соо тэдээндэ мүргэл үнгэргэдэг болобо[+]. 33Теэд тэдэнэр Эзэндэ мүргөөшье һаа, өөһэдынгөө бурхадта шүтэдэг байба. Ушар юуб гэхэдэ, хари газарта нүүжэ ерэһэн тэдэнэр эхэ орондоо шүтэжэ байһан өөһэдынгөө бурхануудые мартабагүй[+].

34Тэдэнэр мүнөө болотор урданайнгаа ёһо заншалые сахиһаар зандаа юм. Тиимэһээ тэдэнэр Эзэндэ шүтэн мүргэхэеэ, Яковай нэрые «Израиль» гэжэ һэлгээд, тэрэнэй уг удамуудта сахигты гэжэ захиһан Эзэнэй бүхы захяа заабаринуудые, хуулинуудые болон Һургаалнуудые сахихаяа болишобо[+].

35Эзэн тэдэнэртэй үнэн сэхэ байха тухай хэлсээ баталжа:

– Ондоо бурхануудта бү ёһологты, бү мүргэгты, тэдээндэ үргэл бү хэгты[+]. 36Харин Өөрынгөө агууехэ хүсөөр, Өөрынгөө баруун гараар таанадые Египедһээ гаргаһан гансал Эзэндэ ёһологты, гансал Тэрээндэ мүргэгты, гансал Тэрээндэ үргэл үргэгты[+]. 37Тэрэнэй таанадта бэшэһэн хуулинуудые, захиралтые, Һургаалнуудые болон ёһо заншалнуудые сахигты, ходол тэдэнииень бэелүүлэгты[+]. 38Минии таанадтай баталһан үнэн сэхэ тухай хэлсээе бү мартагты, ондоо бусад бурхануудта бү ёһологты. 39Гансал Эзэндэ, таанадай Бурханда ёһологты. Тэрэ таанадые бүхы дайсадһаа аршалха, – гэжэ зарлиглаба.

40Теэд тэдэнэр Эзэнэй үгые дуулангүй, өөһэдынгөө хэжэ ябаһан урданай ёһо заншал үргэлжэлүүлжэ, 41Эзэндэ мүргэжэ, өөһэдынгөө онгон бурхануудта алба хэжэл байба. Тэдэнэй үхи хүүгэд ба ашанар мүнөө болотор эсэгэнэрэйнгээ хэһэн ябадалнуудые даган үргэлжэлүүлһэн зандаа юм[+].

#### 18


(2 Уг 29:1-2; 31:1, 20-21; 4 Хаан 17:5-7)

1[•]Израилиин хаан, Элаагай хүбүүн Һошээгэй гурбадахи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ахаазай хүбүүн Хэзэкияа Иудын хаан болобо. 2Хэзэкияа хорин таба наһатайдаа хаан боложо, Иерусалимда[†] хорин юһэн жэлэй туршада хааншалаа. Тэрэнэй эхэнь Захарияагай басаган Абияа бэлэй. 3Үбгэ эсэгэ Давидтал[†] адляар тэрэ Эзэндэ[†] таатай хэрэгүүдые эрхилдэг һэн.

4Тэрэ обоонуудай тахилган болюулба, нангинаар[†] шүтэдэг шулуунуудые буталба, Ашэраагай[†] модон сэргэнүүдые таһар сабшан унагааба, Моисейн[†] бүтээһэн зэд могойе үгы хэбэ. Израильшууд[†] тэрэ үдэр болотор могойн урда үргэлнүүдые шатаадаг, тэрэнээ Нэхуштаан гэжэ нэрэлдэг байгаа[+]. 5Хэзэкияа Эзэндэ, Израилиин Бурханда[†] найдадаг байба. Тэрэнэй байхадашье, тэрэнэй һүүлээршье, Хэзэкияа шэнги хаан Иудын бүхы хаашуулай дунда үгы байһан юм[+]. 6Тэрэ Эзэнэй талые түгэс дүүрэн баримталдаг, Тэрээнһээ огто холододоггүй, Моисейгээр дамжуулһан Тэрэнэй зарлигуудые сахидаг байба. 7Эзэн Хэзэкияатай хамта. Тиимэһээ Хэзэкияа ямаршье юумэ хэбэл, тэрэнь булта бүтэдэг байгаа. Хэзэкияа Ассириин хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодожо, тэрэнэй засаглал дороһоо гараба.

8Хэзэкияа пилиштүүдые[†] бута сохёод, Гааза хүрэтэр ошожо, тэрэнэй оршон тойронхи газарнуудые, харуулай хэрэм арангануудые, бэхижүүлгэтэй хотонуудые эзэмдэн абаба[+].

9Хэзэкияагай дүрбэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, (Израилиин хаан Элаагай хүбүүн Һошээгэй долоодохи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада) Ассириин хаан Шалманасаар дайгаар Самарида[†] добтолон орожо, тэрэ хотые сэрэгээрээ тойрон бүһэлбэ[+]. 10Гурбан жэлэй үнгэрхэдэ, Шалманасаар тэрэ хотые эзэмдэн абаба. Хэзэкияагай зургаадахи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, (Израилиин хаан, Элаагай хүбүүн Һошээгэй юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада) Самари һандарба.

11Ассириин хаан израильшуудые намнан туужа, Гозаан соогуур урдадаг Хабуур голой эрьедэхи Халаада, мүн баһа Мидиин хотонуудта сүлэн нүүлгэбэ[+]. 12Ушар юуб гэхэдэ, тэдэнэр Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай үгые дуулангүй, Эзэнэй тэдээнтэй баталһан үнэн сэхэ байлга тухай хэлсээе сахидаггүй, Эзэнэй барлаг Моисейн дамжуулан хэлэгшэ бүхы зарлигуудые бэелүүлээгүй, тэдээндэ мэдэлээ үгөөгүй юм![+]


Иерусалимда Сэннахэриибэй заналта

13[•]Хэзэкияа хаанай арбан дүрбэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ассириин хаан Сэннахэрииб дайгаар добтолжо, сэрэгүүдээрээ Иудын бэхижүүлэгдэһэн бүхы хотонуудые тойрон бүһэлөөд, һүүлдэнь эзэмдэн абаба.

14Иудын хаан Хэзэкияа Лахиишдэ байһан Ассириин хаанда элшэдээ эльгээхэдээ: «Би зэмэтэйб! Намһаа холодо. Намда ямаршье алба татабари тохонош, би бултыень түлэхэб», – гэжэ захиба.

Ассириин хаан Иудын хаан Хэзэкияада гурбан зуун талаант сэбэр мүнгэ, гушан талаант алта түлэхыень уялгалба[+]. 15Хэзэкияа Эзэнэй һүмын ба хаанай ордоной һангуудта байһан бүхы мүнгэ,[+] 16Эзэнэй һүмын үүдэнүүдэй бүреэһэн хушалтануудые тотогонуудтайнь хамта (Хэзэкияагай захиралтаар тэдэ бүреэһэн хушалтанууд ба тотогонууд алтаар бүтээгдэһэн байгаа) абажа, Ассириин хаанда үгэбэ.

17Ассириин хаан Лахиишһээ Иерусалим руу Хэзэкияа хаанда өөрынгөө Тартан[*], Раб-Сарис[*] ба Ассириин түшэмэл ноён гурбые олон сэрэгтэй хамта эльгээбэ. Тэдэнэр Иерусалимда дүтэлжэ, харгын хажууда бүд будажа сагаан болгодог газарта, хэмэл ехэ сөөрэм руу уһа урадхуулдаг һубагай хажууда тогтоод,[+] 18хааниие дуудаба. Тэрэнэй урдаһаа ордоной захирагша, Хилкияагай хүбүүн Элиакиим, бэшээшэ Шэбнаа, олондо тунхаг тараагша Асаапай хүбүүн Ёһаа гэгшэд гараба[+].

19Ассириин түшэмэл ноён тэдээндэ хандажа:

– Хэзэкияа хаанай бэедээ найдан байһанай шалтагаан юун бэ гэжэ Ассириин агууехэ хаанай мэдэхэеэ һанаһан тухай хэлэбэ: 20«Ши хооһон үгэ хэлэнэш! Харин дайлалдаанда хүсэн, дүй дүршэл хэрэгтэй! Ши хэндэ найдан, минии урдаһаа эсэргүүсэн бодобош? 21Египет[†] туһалха гээд найданат. Теэд энэ болбол хухарһан таяг хэрэглэн, түшэһэндэл адли болохол! Хухарһан таяг дууһан хухаржа, альгыетнай шаажа, соо хадхахал. Египедэй хаанда[†] найдаха гээшэ энээндэл адли юм[+]. 22Али таанад „Эзэн Бурхандаа найданабди“ гэжэ намда хэлэхэ гүт? Ямар Бурхандаа найданабта – Хэзэкияа хаанай мүргэлэй[†] газарнуудыень, үргэлэй шэрээнүүдыень[†] һандаргааһан Бурхандаа гү? Хэзэкияа Иудын болон Иерусалимай зондо гансал энэ газарта, Иерусалимда мүргэхэ, нэгэл шэрээ дээр үргэл хэхэ гээд заабарилаа һэн бэзэ»[+].

23Ши Ассириин хаантай, минии эзэнтэй боосоо хээшье һаа, шүүхэгүйш! Би шамда хоёр мянган мори үгэхэб. Тэдэниие унаха хүнүүдые суглуулжа шадаха юм гүш? 24Ши минии эзэнэй мэдэлдэ байһан хизаар оронуудай эгээн хүсэгүй тулюур засаглагшадай али нэгэндэ харюу сохилто үгэжэ шадаха юм гүш? Али Египедэй дайшалхы тэргэнүүдтэ,[†] тэрэнэй морин сэрэгтэ найдана гүш?.. 25Тиигээдшье би Эзэнэй зүбшөөлгүйгөөр энэ газарта дайлаха гэжэ ошохо һэн гүб? Үгы ааб даа. Энэ орон нютагта ошожо, һандарал ушаруулха тухайм Эзэн Өөрөө намда захираал!

26Тиихэдэнь Хилкияагай хүбүүн Элиакиим, Шэбнаа ба Ёһаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэнтэй араам хэлээр хөөрэлдэгты. Бидэ ойлгохобди. Еврей хэлэн дээрэ бү хэлэгты, зон хотын хэрэм хананууд дээрэһээ шагнажа байна[+].

27Гэбэшье Ассириин түшэмэл ноён тэдээндэ иигэжэ ганиран бадашаба:

– Минии эзэн гансал танай хаанда болон таанадта эдэ бүгэдые хэлэхыем эльгээгээ гэжэ гү? Үгы! Таанадтай хамта бааһаяа эдижэ, шээһээ уужа байха табисууртай энэ хана дээрэ байгааша бүхы зондо энээниие соносхохыем хаамни эльгээгээ!

28Тиигээд түшэмэл ноён бодожо, еврей хэлэн дээрэ шанга гэгшээр иигэжэ хэлэбэ:

– Ассириин хаанай, агууехэ хаанай хэлэһэн үгэ шагнагты! 29Хаан иигэжэ хэлэнэ: «Хэзэкияа таанадые мэхэлхэеэ болиг! Тэрэ таанадые абаржа шадахагүй! 30Эзэндэ найдагты гэжэ тэрэнэй хэлэхэдэ бү этигэгты. Эзэн таанадые абархагүй, хотонуудыетнай эзэмдэхэ гэһэн зорилгоһоонь манай Ассириин сэрэгые хазагайруулхагүй. 31Хэзэкияагай хэлэхые бү шагнагты!» Хотоһоо гаража, бэеэ тушаагты гэжэ Ассириин хаан захирна! Таанадай хүн бүхэн өөһэдынгөө уһан жэмэсэй эшын, инжир[†] модоной жэмэсүүдые эдихэт, өөһэдынгөө худагай[†] уһа уухат[+]. 32Һүүлдэнь би таанадые таанадай орон нютаг мэтэ иимэл орон нютагта, орооһотой ба үзэмэй дараһан архитай орон нютагта, хилээмэтэй ба уһан жэмэстэй орон нютагта, тоһотой ба зүгын балтай орон нютагта абаашахаб. Таанад тэндэ ажаһуухат, үхэхэгүйт! Хэзэкияагай үгэдэнь бү орогты! Эзэн таанадые абарха гэжэ тэрэ таанадые мэхэлнэ![+] 33Ондоо арадуудай бурхад өөрынгөө орон нютагые Ассириин хаанай гарһаа абараа юм аал? 34Хамаат, Арпаадай бурхад мүнөө хаанаб?! Сэпарваһиимэй, Һэнаагай ба Ивваагай бурхад хаанаб?! Хэниинь Самариие минии гарһаа абарһан юм[+]? 35Эдэ орон нютагуудай бурхад нютагаа хэзээ намһаа абараа юм? Тиигээд мүнөө Эзэн Иерусалимые намһаа яажа абархаб[+]?

36Арад зон харюусангүй, дуугай байба. Юуб гэхэдэ, харюудань юушье дуугархагүй тухайнь Хэзэкияа хаан тэдээндэ захирһан байгаа бшуу.

37Ордоной эрхилэгшэ Хилкияагай хүбүүн Элиакиим, бэшээшэ Шэбнаа, тунхаг зарлагша Асаапай хүбүүн Ёһаа уйдхар гашуудалаа мэдүүлжэ, өөһэдынгөө хубсаһа хахар – шуур татаад, Хэзэкияада ерэжэ, Ассириин түшэмэл ноёной хэлэһэн бүхы үгэнүүдые дамжуулба.

#### 19


(Иса 37:1-8)

1[•]Хэзэкияа хаан эдэ бүгэдые дууламсаараа, уйдхар гашуудалаа мэдүүлэн хубсаһаа урижа, таар үмдөөд, Эзэнэй[†] һүмэдэ[†] ошобо. 2Тиигээд ордоной захирагша Элиакиимые, бэшээшэ Шэбнаае ба ахамад санаартадые таар хубсаһа үмэдхүүлээд, Амооцой хүбүүн, лүндэншэ Исайда эльгээбэ[+].

3Хэзэкияа Исайда иимэ мэдээсэл дуулгахыень тэдээндэ даалгаа бэлэй: «Энэ үдэр болбол гай гасалангай, хэһээлтын, нэрэ хүндөө бууралгын үдэр. Нарайлхаяа байһан аад, түрэхэ арга шадалгүй эхэнэртэл адли байнабди[+]. 4Ассириин хаан ахамад түшэмэлөө амиды Бурханиие[†] доромжолхо-баһахын тула эльгээгээ. Эзэн Бурхантнай баһаһан тэдэ үгэнүүдые соносожо, хэлэһэн хүнүүдыень хэһээхэ бэзэ. Амиды мэндэ үлэһэн өөһэдынгөө зон тушаа Бурхандаа зальбарыт»[+].

5Хэзэкияа хаанай түшэмэлнүүдэй Исайда ерэхэдэ, 6иимэ харюу һөөргэнь эльгээбэ: «Ассириин хаанай зарасануудай Намайе баһажа доромжолһон үгэнүүдые дуулаад бү ай гэжэ Эзэн танда айладхал буулгана[+]. 7Би Ассириин хаанда һүлдэ эльгээхэб, тэрэ нэгэ мэдээсэл абамсаараа, өөрынгөө орон нютаг руу бусаха. Тиигээд Би тэрэниие тэндэнь һэлмээр сабшан һүнөөхэб».


Ассириин шэнэ заналтанууд

8Ассириин түшэмэл ноён хаанайнгаа Лахииш хото орхиһон, мүнөө Либнаа хотые сэрэгүүдээрээ тойрон бүһэлһэн тушаа дуулаад, тиишээ ошобо[+]. 9Күүшэй хаан Тирһаакаагай дайгаар ерэжэ байһан тухай Ассириин хаан дуулажа, элшэнэрые[†] иимэ бэшэгтэйгээр Хэзэкияа хаанда эльгээбэ: 10Иудын хаан Хэзэкияада иигэжэ дамжуулагты:

– Этигэн найдадаг Бурханшни Иерусалим[†] Ассириин хаанай мэдэлэй болохогүй гэжэ айладхажа, шамайе бү мэхэлэг. 11Анхараарай, Ассириин хаашуулай бүхы орон нютагуудтай юу хэһые дуулаһан байхаш: дууһан усадхаа! Тиигээд ши амиды мэндэ үлэхэ гэжэ гү?! 12Бусад арадуудай бурхад тэдэниие абаржа шадаагүй юм! Минии үбгэ эсэгэнэр Гозаан ба Харраанай арадуудые, Рээцэп хотынхидые, Тэлассаарта байдаг Ээдэн хотынхидые үгы хээ![+] 13Хамаат ба Арпаадай болон Сэпарваһиим хотын хаашуул мүнөө хаанаб? Һэнаагай ба Ивваагай хаашуул хаана байнаб[+]?


Хэзэкияагай зальбарал

14Хэзэкияа элшэнэрһээ хуймал бэшэг абажа уншаад, Эзэнэй һүмэдэ орожо, тэрэнээ Эзэнэй урда дэлгэбэ.

15Тиигээд тэрэ Эзэндэ зальбарба:

– Херүүбүүд[†] дээрэ заларагша, Түмэн Сэрэгтэ Израилиин Эзэн Бурхан! Та ори гансаараа газар дээрэхи бүхы хан түрэнүүдэй Бурхан болонот! Та огторгой, газарые бүтээгээт![+] 16Мүнөө шэхээ табижа, шагныт, нюдөө нээжэ, харыт! Амиды Бурханиие доромжолхо гэжэ элшэдээ эльгээһэн Сэннахэриибэй үгые соносыт![+] 17Эзэмни, нээрээшье, Ассириин хаашуул эдэ бүхы арадуудые үгы хээ, орон нютагуудыень һандаргаа, хооһолоол. 18Тэдэнэй бурхадые шатаагаал! Ушар юуб гэхэдэ, тэдэ бурхад бэшэ, харин хүнэй гараар бүтээгдэһэн модод ба шулуунууд байшоол! Тиимэһээ тэдэ юумэд усадхагдаа![+] 19Эзэн Бурхамни, Та болбол ори ганса Бурхан, бэшэ Бурхан байхагүй гээшые дэлхэйн бүхы хан түрэнүүд мэдэхын тула мүнөө маанадые дайсадһаамнай абарыт![+]


Сэннахэриибэй үхэхэ тухай Исайн зүгнэлгэ

20Амооцой хүбүүн Исай иимэ захяа Хэзэкияада дамжуулхые захирба:

– Эзэн, Израилиин Бурхан иигэжэ айладана: «Ши Ассириин хаан Сэннахэриибтэ гомдоһоноо мэдүүлэн, Намда зальбарбаш. Би дуулааб».

21Сэннахэриибтэ айладаһан Эзэнэй үгэ иимэ:

Шамайе Сионой басаган[†] үзэн ядана,
шамайе наада барижа энеэнэ!
Шинии хойноһоо хаража,
Иерусалим толгойгоо һэжэрнэ.
22Хэниие доромжолон-наадалан байһанаа мэдэнэ гүш?
Хэн руу шангаар бадашажа,
хэн руу бардамлан харанабши?!
Намайе, Израилиин арюун Бурханиие,
дайран доромжолоош.
23Элшэдээрээ дамжуулан ши
Эзэниие гомодхообош!
Ши иигэжэ хэлэбэш:
Тэргэнүүд намда олон,
тэдэнтэеэ хамта хаданууд дээрэ,
Ливаанай[†] шэлэ хүтэлнүүд дээрэ гарааб.
Ливаанай үндэр хушануудые,
Тэрэнэй эгээн һайн кипарис
модонуудые таһа сабшааб.
Тэдэнэй эгээн саада орьёлнуудта гарааб,
тэдэнэй эгээн буртаг шэрэнгитэй,
хүбшэ ойдо орооб[+].
24Худагуудые[†] малтажа,
хариин газарта уһа уугааб,
хүлэйнгөө улаар Египедэй голнуудые
дэбһэн гаража хатаагааб.
25Минии эдэ бүгэдые үнинэй түсэблэһэн тушаа
ши дуулаагүй юм гүш?
Мүнөө энээниие бэелүүлбэ гээшэб.
Бүхэлэгдэһэн хотонуудые
обоохой шулуун боложо һандаргаха
арга боломжо таанадта үгөөб[+].
26Зүүн зүгэй һалхинһаа хаташаһан
зүлгэ ногоон мэтэ,
хээрэ талада хагдаршаһан
хатаһан ногооной эшэ мэтэ,
гэрэй хушалта дээрэ ургажа,
найгахын урда тээ
хатаһан үрмэдүүл мэтэ болоо,
тэндэхи хүнүүд хүсэ шадалгүй,
тэнсэлгүйгөөр айһанһаа нэрэеэ хухараа[+].
27Гэбэшье Би шинии һууха-бодохые,
гараха-орохые болон
Минии урдаһаа бушаганахые дууһан мэдэнэб[+].
28Минии шэхэндэ соностоһон
Намда эсэргүүсэн уурлаһанайш түлөө,
дээрэлхүү ааша зангайш түлөө
шинии хамарта гохо хадхаад,
шинии аманда хазаар үмэдхөөд,
шамайе ерэгшэ харгыгааршни бусаахаб!

Тэрэ сагта гохоһоонь ооһорлоод, олзолһон хүнүүдые туужа, орон нютагаа абаашадаг байгаа[+].

29Хэзэкияа, шамда юун болохоб гэжэ харуулһан дүлгэ тэмдэг[†] үгтэнэ:

Түрүүшын жэлдэ зэрлиг таряанһаа
ургаһан ороооһо түүгты!
Тиигээд хойто жэлдэ
өөрөө ургаһан орооһо суглуулагты!
Гурбадахи жэлдээ тариһан таряагаа
хуряагаад, эдигты!
Уһан жэмэсэй эшэнүүдые һуулгаад,
уһан жэмэсэй үрэһэ эдигты![+]
30Иудын уг удамай амиды үлэгшэд
дахин доогуураа үндэһэлэн,
дээгүүрээ үрэ жэмэс гаргаха юм[+].
31Амиды үлэгшэд Иерусалимһаа гараха,
амин бэеэ абарагшад[†] Сион[†] хадаһаа бууха.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн энээниие
заабол бэелүүлхэл[+].

32Ассириин хаан тушаа Эзэн айладхаба:

Тэрэ энэ хото руу орохогүй,
тиишэнь ном годлинуудаа харбахагүй.
Хотын урдаһаа бамбай бариһан
сэрэгынь ерэхэгүй,
бүһэлүүр обоошье бодхоохогүй![+]
33Тэрэ ерэһэн замаараа тэхэрихэ,
энэ хото руу орохогүй, –
гэжэ Эзэн айладхана мүн!
34Өөрынгөө түлөө,
Минии барлаг Давидай[†] түлөө
Би энэ хотые аршалан абархаб!


Ассириин сэрэг диилдэбэ

35Тэрэ һүни Эзэнэй Эльгээмэл бии боложо, Ассириин сэрэгэй хүреэндэ зуун наян таба мянган сэрэгшые алаба. Үглөөдэрынь үүр сайхада харахада, оршон тойрон үхэһэн хүнүүдэй бэенүүд хэбтэбэ[+].

36Ассириин хаан Сэннахэрииб сухарижа, гэр тээшээ тэрьедэн зугадаһаар, Нинэвээдэ[†] бусаба[+]. 37Нэгэтэ тэрэнэй өөрынгөө Нисроох бурханай һүмэ соо мүргэл[†] хэжэ байхада, тэрэнэй Адраммээлэх, Шарээцэр гэжэ хоёр хүбүүд эсэгээ һэлмээр сабшан алаад, өөһэдөө Арараат нютаг руу зугадаба. Сэннахэриибэй орондо Эсархаддоон гэжэ хүбүүниинь хаан шэрээ эзэлээ һэн[+].

#### 20


(2 Уг 32:24; Иса 38:1-8, 21-22)

1[•]Энэ үедэ Хэзэкияа хаан ехээр үбдэжэ, наһа бараха туйлдаа хүрөөд байба. Амооцой хүбүүн, лүндэншэ Исай тэрээниие эрьежэ ошоходоо, иигэжэ хэлэбэ:

– Үхэжэ байна, һайн болохогүй гээд шам тушаа Эзэн[†] айладхана, тиимэһээ гэрээд үгэнүүдээ хэлэг лэ гэжэ Тэрэ захирна.

2Тиихэдэнь Хэзэкияа хана руу хараад, Эзэндэ зальбарба:

3– Эзэмни! Танай урда үнэн сэхээр, ямаршье гэм зэмэ хэнгүй ажаһууһыемни, Танда таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые бүтээдэг байһыемни һаныт даа, – гээд, һугшаран уйлашаба[+].

4Исайн хаанай ордонһоо Хотын Дунда үшөө гараагүй ябахада, 5Эзэн тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии арад зониие зонхилогшо Хэзэкияада бусаад, иигэжэ хэлэ: Би, Эзэн, шинии үбгэ эсэгэ Давидай[†] Бурхан,[†] гуйлтыешни соносооб, нулимсыеш харааб, шамайе Би эдэгээхэб. Ши нүгөөдэр Эзэнэй һүмэдэ[†] оро. Тиигээд шинии наһые Би арбан табан жэлээр утадханаб[+]. 6Шамайе болон энэ Иерусалим[†] хото Ассириин хаанһаа абархаб, Минии барлаг Давидай түлөө, Өөрынгөө түлөө энэ хотые Би хамгаалхаб![+]

7Исай иигэжэ захирба:

– Инжир[†] модоной хатаагдаһан үрэ жэмэс асарагты!

Зарасанарынь хатаагдаһан үрэ жэмэс асарба. Тэрэниие хабдажа эдеэрдэһэн газартань табихада, Хэзэкияа эдэгэжэ эхилбэ.

8Эзэн үнэхөөр намайе эдэгээжэ, минии нүгөөдэр Эзэнэй һүмэдэ ошохымни дүлгэ тэмдэг[†] ямар байхаб гэжэ Хэзэкияа Исайһаа асууба[+].

9Исай тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Арбан табсан хэрэлсыһээ доошоо бууһан һүүдэр һөөргөө арбан табсан өөдөө гараха гү? Өөрынгөө хэлэһэн үгые бэелүүлхэ гэһэн Эзэнэй һүлдэ тэмдэг энэ болонол даа.

10Хэзэкияа тэрээндэ хандажа:

– Һүүдэр арбан табсан хэрэлсыһээ доошоо бууханшье бууха, теэд һөөргөө хэрэлсы өөдэ арбан табсан гарахагүйл! – гэбэ.

11Тиихэдэнь лүндэншэ Исай Эзэнһээ туһа гуйба. Эзэн Ахаазай ордон гэрэй хэрэлсы уруу бууһан һүүдэр арбан табсангаар һөөргэнь тэхэрюулбэ.

Һүүдэрэй хэрэлсын табсануудай дээгүүр доошо дээшээ гаралгаар хэды сагай болоһые тэрэ сагта мэдэдэг байгаа[+].


Вавилооной элшэнэр

12[•]Тэрэ сагта Баладаанай хүбүүн, Вавилооной[†] хаан Мэродаах-Баладаан Хэзэкияае үбшэлөө гэжэ дуулаад, элшэнэрээ[†] тэрээндэ бэлэг-сэлэгтэйгээр ба хандалга бэшэгтэйгээр эльгээбэ.

13Хэзэкияа тэдэнэй үгэ шагнаад, элшэнэртэ өөрынгөө эрдэни зэндэмэниин һан соо байһан алта мүнгөө, хангалтай уталгаа, үнэтэй сэнтэй тоһо, яар-ябта буу зэбсэгүүдээ болон хадагалдаг газарта байһан бүхы юумэнүүдээ тэдээндэ харуулба. Тиихэдэнь тэдэнэртэ харуулагдангүй үлэһэн нэгэшье юумэн Хэзэкияагай ордон ба хан түрэ соо үлэбэгүй[+].

14Лүндэншэ Исай Хэзэкияада ерэжэ асууба:

– Эдэ зон хаанаһаа зорижо ерээб? Юун гэжэ хэлэнэб?

– Тэдэ алас холын Вавилоон оронһоо ерээ, – гэжэ Хэзэкияа харюусаба.

15Ордон соо тэдэ юу үзөөб? – гэжэ лүндэншэн[†] асууба.

– Тэдэнэр минии ордон соохи бүхы юумэ үзөө. Эрдэниин сан соо хадагалаатай бүхы юумэнүүдые тэдээндэ харуулааб, – гэжэ Хэзэкияа харюусаба.

16Тиихэдэнь Исай Хэзэкияа хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй айладхаһан үгэ дуула: 17Ордон соо байгаа бүхы юумэн, үбгэ эсэгэнэрэйтнай энэ болотор суглуулһан бүхы зөөри Вавилоон руу абаашагдаха үдэрнүүд заабол ерэхэ. Эндэ юуншье үлэхэгүй[+]. 18Шинии үри һадаһад, удамайшни таһардаһанууд, угыешни залгамжалагшад баряанда абтажа, Вавилооной хаанай ордон соо заһаагаа абхуулһан харуулшад болохо[+].

19Хэзэкияа Исайда хандан хэлэбэ:

– Мүнөө шинии Эзэнһээ дамжуулан хэлэһэн үгэнүүдшни һайн мэдээсэл[†] байна.

«Минии амиды мэндэ байгаа сагта эндэ амгалан тайбан, аюулгүй байдал оршохо» гэжэ Хэзэкияа сэдьхэбэ ха юм.


Хэзэкияагай наһа баралга

20Хэзэкияагай бусад хэрэг ябуулганууд, тэрэнэй габьяа, тэрэнэй яагаад сөөрэм барюулһан, һужааг малтуулһан, хотодоо уһатай болгоһон тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм[+]. 21Хэзэкияа наһа баража, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ хажууда хүдөөлүүлэгдэбэ. Орондонь Мэнашшээ хүбүүниинь хаан шэрээ эзэлбэ.

#### 21


(2 Уг 33:1-10, 18-20)

1[•]Мэнашшээ арбан хоёртойдоо хаан болоод, Иерусалимда[†] табин табан жэл соо хааншалба. Тэрэнэй эхэ Хэпцибаа гэжэ нэрэтэй байгаа.

2Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжагүй хэрэгүүдые хэбэ. Эзэнэй израильшуудта[†] үгэһэн газар дээрэхи уул арадууд мэтээр тэрэ жэгшүүритэй муухай ябадалнуудые үйлэдэбэ. 3Хэзэкияа эсэгынгээ һандаргаһан мүргэлэй[†] обоонуудые дахин һэргээн бодхообо, Баалда[†] зорюулһан үргэлэй шэрээнүүдые[†] барюулба, Израилиин хаан Ахаабые һажаажа Ашэраагай[†] модон сэргэнүүдые бүтээлгэбэ, тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ мүргэдэг, тэдээндэ алба хэдэг болобо[+].

4Иерусалимда Минии нэрэ алдар оршохо гэжэ Эзэнэй айладхаһан Һүмэ[†] соо тэрэ үргэлэй шэрээнүүдые байгуулба[+].

5Мэнашшээ Эзэнэй һүмын хоёр хашаа соо тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ үргэл хэхэ үргэлэй шэрээнүүдые барюулба[+]. 6Тэрэ хүбүүгээ галда шатаан үргэһэн байна. Мэдэлшэн, үзэлшэн, эльбэ жэльбэшэн болон тэрэ байгаа, үхэһэн зониие дуудадаг, эльбэ жэльбэ харуулдаг зонтой зүбшэдэг һэн. Эзэндэ таагүй юумэ олоор тэрэ хэжэ, Эзэнэй уур сухал хүдэлгэбэ[+]. 7Израилиин уг изагуурай эзэмшэдэг бүхы хото тосхонуудай дундаһаа шэлэн абаһан энэ Иерусалим хотодо, энэ Һүмэ соо Минии нэрэ алдар хэтэ мүнхэдөө алдаршан байха гэжэ Эзэнэй Давидта,[†] Соломоон[†] хүбүүндэнь айладхаһан эгээл тэрэ Һүмэ соо Мэнашшээ һиилэмэл хэмэл Ашэраагай дүрсэ табиба.

8– Минии захин заабарилһан, Моисейн[†] дамжуулһан Хуули ёһо тэдэнэй жэншэдгүй наринаар сахижа байбал, үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн энэ орон нютагһаа холуур хариин газарта зайгуултажа байхыень израильшуудые дахин хэзээдэшье баалан хашахагүйб[+].

9Теэд тэдэнэр Эзэнэй үгые дуулабагүй. Мэнашшээ өөрынгөө арад зониие харгы замһаань хадууруулжа, тэдэнэр израильшуудта газарыень үгэхэ гэжэ Эзэнэй хюдаһан арадуудһаа бүри дороор харатай хэрэгүүдые үйлэдэдэг болоо.

10Эзэн Өөрынгөө барлагууд болохо лүндэншэдтэ дамжуулан, иигэжэ хэлэбэ:

11– Иудын хаан Мэнашшээ онгон[†] бурхануудта[†] шүтэн мүргэлгэдэ абаашаһан эмооршуудай урдахи хаашуулһаа һураггүй олон муу муухай ябадалнуудые үйлэдэжэ,[+] 12хэһэн эдэ бүхы үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө, – гэжэ Эзэн, Израилиин Бурхан хэлэнэ. – Удахагүй Би Иерусалимда ба Иуда[†] эсэгын зондо эгээл иимэ гай гашуудал эльгээхэб. Тиихэдэмни тэрээн тухай шагнаһан хүн бүхэн һүрдэн айха[+]. 13Самариие,[†] Ахаабай гэрые хэһээһэндэл тон адляар Би Иерусалимые хэһээхэб. Би амһарта угаажа аршаад, амһарынь доошонь харуулжа табигшадал, Иерусалимые урбалдуулхаб[+]. 14Би Өөрынгөө амиды үшөө үлэһэн дуратай арадһаа буруу хаража, тэдэниие дайсадай ба дээрмэшэдэй гарта үгэхэб. 15Тэдэнэй үбгэ эсэгэнэрэй Египедһээ гараһан үдэрһөө эхилээд, мүнөө болотор Намда таарамжагүй хэрэг ябуулгануудые хэһэн, хэжэшье байһан эдэ хүнүүд Минии уур сухалые хүргэнэ! 16Тэрээнһээ гадуур Мэнашшээ ямаршье гэм зэмэгүй олон хүнүүдые хюдажа, бүхы Иерусалимые улаан шуһаар бүрхөөбэ. Тэрэ Эзэндэ таарамжагүй юумэ хүүлэхэ гэжэ Иуда эсэгын хүнүүдые нүгэлтэ[†] зам руу түлхибэ. Тиихэдэнь энэ зэбүүрхэмэ ааша тэрэнэй нүгэлдэ нэмэри боложо үгэбэ[+].

17Мэнашшээгэй хэһэн нүгэлнүүд ба бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм[+]. 18Мэнашшээ үбгэ эсэгэнэртэеэ зэргэлжэ, өөрынгөө ордоной – Уззаагай сэсэрлиг соо хүдөөлүүлэгдэбэ. Тэрэнэй һүүлдэ тэрэнэй хүбүүн Аммоон хаан болобо[+].


Иудын хаан – Аммоон

19[•]Аммоон хорин хоёртойдоо хаан боложо, хоёр жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Ётбаа нютагай Харууцын басаган Мэшүллээмэт гэжэ нэрэтэй байгаа. 20Мэнашшээ эсэгэдээл адляар тэрэ Эзэндэ таарамжагүй харата хэрэгүүдые хэжэ байгаа. 21Тиихэдээ тэрэ эсэгэеэ һажаалдажа, али бүхы хэрэгээ бүтээхэдээ, эсэгынгээ замаар, эсэгынгээ шүтэн мүргэжэ байһан онгон бурхануудта алба хэжэ, тэдээндэ шүтэн мүргэдэг байба[+]. 22Теэд тэрэ Эзэнэй хойноһоо дахангүй, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ тахин шүтэжэ ябаһан Эзэниие, өөрынгөө Бурханиие мартаба. 23Аммооной дүтын хүнүүд хаанай эсрэг нюуса хэлсээ зохёожо, хамтаран эсэргүүсэжэ, хаанай ордон соо тэрэниие алаба. 24Арад зон нюуса хэлсээндэ[†] хабаадагшадые бултыень барижа усадхаад, Аммооной хүбүүн Ёшияае хаан шэрээдэ һуулгаба.

25Аммооной бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 26Уззаагай сэсэрлиг соо тэрэниие хүдөөлүүлбэ. Тэрэнэй дараа тэрэнэй Ёшияа хүбүүн хаан болобо[+].

#### 22


(2 Уг 34:1-2, 8-13)

1[•]Ёшияа найма наһатайдаа хаан боложо, гушан нэгэн жэлэй туршада Иерусалимда[†] хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Боцкаат нютагай Адаяагай басаган Едидаа гэжэ нэрэтэй байгаа[+]. 2Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые хэжэ, зүүн баруун тээшээ хадуурангүйгөөр, өөрынгөө үбгэ эсэгэ Давидай[†] жэшээ даган, зүб замаарнь ябаа[+].

3Ёшияа өөрынгөө хан түрые арбан наймадахи жэлээ засаглажа байхадаа, Мэшуллаамай аша, Ацаалияагай хүбүүн Шапаанда иимэ захиралтатайгаар бэшээшэеэ Эзэнэй һүмэдэ[†] эльгээбэ:

4– Ахамад санаартан[†] Хилкияада ошо. Арад зонһоо үүдэ харууһалагша хүнүүдэй Эзэнэй һүмын һанда суглуулжа оруулһан бүхы мүнгэ хайлуулха захиралта тэрээндэ үгэ[+]. 5Хайлуулһан тэрэ мүнгэеэ Эзэнэй һүмын заһабарилгын ажал хинагша зондо дамжуулаг. Тэдэнэр тэрэ мүнгэн Эзэнэй һүмэ заһабарилжа байгааша хүдэлмэришэдтэ түлэг: 6модошо дархашуулда, барилгашадта, шулууша дархашуулда хэһэн ажалайнь түлөө түлэг, мүн баһа һүмын заһабарилганда хэрэгтэй болоһон модо ба хабтагайлжа хайһан шулуунуудые худалдажа абахыень тэрэ мүнгэнһөө үгэг. 7Эдэ мүнгэ дамжуулан үгэһэн хүнүүдһээ тоосоо хэхэ эрилтэ абаһанай хэрэггүй. Тэдэнэр этигэл[†] найдалтайгаар ажаллаг[+].


Һургаалай ном Эзэнэй Һүмэ соо олдоно

8[•]Ахамад санаарта Хилкияа Шапаан бэшээшэдэ хандажа:

– Би Эзэнэй һүмэ соо Хуулиин ном олооб, – гээд, хуйламал бэшэг Шапаанда үгэбэ. Бэшээшэ тэрэ хуйламал бэшэг уншаба[+].

9Шапаан бэшээшэ хэһэн ажалаа тоосохоёо хаанда ерэжэ:

– Танай барлагууд һүмын һанда ороһон мүнгэ хайлуулаад, Эзэнэй һүмые заһабарилагшадай даргада үгөө, – гээд 10үргэлжэлүүлбэ. – Хилкияа санаарта танда энэ хуйламал бэшэг дамжуулхые намда үгөө.

Шапаан бэшээшэ тэрэ хуйламал бэшэг хаанда уншажа үгэбэ.

11Хаан тэрэ ном соохи бэшэлгэ дууһан шагнаад, уйдхар гашуудалгата шаналгаяа мэдүүлжэ, хубсаһаяа хахар-шуур татаба.

12Тиигээд хаан Хилкияа санаартанда,[†] Шапаанай хүбүүн Ахикаамда, Михайн хүбүүн Ахбоордо, Шапаан бэшээшэдэ болон хаанай зараса Асайяада хандан захирба:[+]

13– Ошогты, Эзэнһээ нам тухай, арад зон тухай, бүхы иудынхид тухай һурагты. Мүнөө олдогшо ном соохи бэшэлгэ бидэндэ ямар удхатайб? Юуб гэхэдэ, энэ ном соо бэшээтэй бүхы юумэ үбгэ эсэгэнэрнай сахин байгаагүй, Эзэнэй үгэ дуулаагүй, тиимэһээ Эзэн маанадта угаа ехэ уур хилэнсэгтэй байна[+].

14Санаарта Хилкияа, Ахикаам, Ахбоор, Шапаан, Асайяа табан Хулдаа гэдэг лүндэншэ эхэнэртэй хөөрэлдэхэеэ ерэбэ. Хулдаа хадаа һүмын санаартадай хубсаһа хадагалдаг Шаллуумай һамган бэлэй. Шаллуум болбол Тикваагай хүбүүн, Хархаасай аша бэлэй. Хулдаа Иерусалимай хоёрдохи тойрогто ажаһуудаг һэн. Тэдэнэр ерэһэн хэрэгээ тэрэ эхэнэртэ хэлэбэд[+].

15Хулдаа тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанадые нам руу эльгээгшэ хүндэ иигэжэ дамжуулагты гээд Израилиин Эзэн Бурхан[†] айладхана: 16«Удахагүй, тон һаядаа Би энэ хотодо, тэндэхи хүнүүдтэ гай тодхор эльгээхэб. Иудын хаанай уншаһан ном соохи бэшэлгэ бүхыдөө бэелүүлэгдэхэ. 17Юундэб гэхэдэ, тэдэ Намайе орхижо, ондоо бурхадта уталгануудые ууюулдаг байгаа. Иигэжэ тэдэнэй хэһэн хэрэгүүд Минии сухал хүргэбэ. Энэ газарта Минии уур хилэн бушаганажа, унтархагүй»[+]. 18Эзэнһээ асуухаяа таанадые эльгээһэн Иудын хаанда иигэжэ дамжуулагты! Эзэн, Израилиин Бурхан шамда уншажа үгэһэн номой тэдэ үгэнүүд тухай иигэжэ хэлэнэ: 19Гэмээ мэдэрһэнэйш түлөө, энэ газар болон ажаһуугшад тушаань хооһоролгондо ба хараалай[†] муу хараалда үгэхэб гэжэ Минии хэлэһэн үгэнүүдые дуулахадаа, даруу номгон болоһонойш түлөө, гашуудан, хубсаһа хунараа удара татаһанайш, Минии урда бархирһанайш түлөө Би шамайе анхарааб гэжэ Эзэн айладхана[+]. 20Би шамайе үбгэ эсэгэнэртэшни тайбан мордохуулхаб. Ши амгалан тайбанаар өөрынгөө уг удамуудай агы нүхэн хуурсаг соо нойрсохош. Тиихэдээ ши энэ хотодо эльгээһэн Минии гай тодхорые харахагүйш.

Энэ харюу хаанда дамжуулагдаба[+].

#### 23


(2 Уг 34:3-7, 29-33)

1[•]Тиихэдэ хаан Иерусалимай[†] ба Иудын бүхы аха захатадые тэрээндэ сугларан ерэхэ захиралта үгэбэ. 2Тэрэ Эзэнэй[†] һүмэдэ[†] оробо. Тиихэдэнь бүхы Иуда[†] ба Иерусалимда ажаһуугшад, санаартад, лүндэншэд болон бага ехэгүй арад зон барандаа тэрэнэй хойноһоо дахажа, Эзэнэй һүмэдэ оробо. Хаан Эзэнэй һүмэдэ олдоһон Хэлсээ баталгын хуйламал бэшэг тэдээндэ уншажа үгэбэ[+]. 3Хаан табсан дээрэ зогсоод, Эзэниие дахан ябаха, энэ ном соо бэшээтэй хэлсээнэй[†] үгэнүүдые бэелүүлхын тула һургаал[†] заабаринуудынь, захиралтануудынь, хуули ёһонуудынь бүхы сэдьхэлһээ, үнэнхэ зүрхэнһөө сахин байха тушаа хэлсээ баталба. Арад зон тэрэ хэлсээе тогтоон абаба[+].

4Хаан тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ, Ашэраада[†] ба Баалда[†] шүтэн мүргэлгэндэ[†] алба хэдэг бүхы хэрэгсэлнүүдые Эзэнэй һүмэһөө гаргажа хаяха захиралта ахамад санаарта Хилкияада, санаарта туһалагшадта үгэбэ. Хаан тэдэ бүхы хэрэгсэлнүүдые Иерусалимһаа гаргажа, Кидрооной хүндын ташаланда абаашажа шатаагаад, үнэһыень Бэт-Ээлдэ абаашуулба[+].

5Тиигээд тэрэ Иудын хотонууд ба Иерусалимай оршон тойронхи мүргэлэй обоонууд дээрэ үргэл үргэжэ байха гэжэ Иудын хаашуулай тогтоол гаргаһан, мүн баһа Баалай ба тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ шүтэдэг тэрэс шажанай бүхы шүтөөнүүдые абхуулба[+].

6Тиигээд тэрэ Эзэнэй һүмэһөө Ашэраагай дурые гаргажа, Иерусалимай хэрэм ханын саанахи Кидрооной хүндыдэ абаашахыень захирба.

Тиигээд тэрэ дүрсые Кидрооной хүнды соо шатаажа, үнэһыень хамажа суглуулаад, эгээлэй юрын хүнүүдэй булаша дээгүүр сасан тарааба[+]. 7Тиигээд тэрэ Эзэнэй һүмэ соо урдандаа байһан «зорюулагдаһануудай» таһалгые, Ашэраада эхэнэрнүүдэй хубсаһа хунар оёдог таһалга үгы хэбэ[+].

8Тэрэ Иудын бүхы хотонуудай санаартадые дуудаба, тэдэнэй тахижа байдаг Гээбэһээ Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэрхи мүргэлэй обоонуудые бузарлаба. Тиигээд тэрэ (хотын хаалта үүдэнэй зүүн таладахи Хотын дарга Ёшуһаагай хаалта үүдэнүүдэй урдань байдаг) хаалта үүдэнэй хажуудахи тэрэс шажанай дуган үгы хэбэ. 9Иерусалим хотын Эзэндэ тахидаг шэрээдэ алба хэдэг санаартадта, мүргэлэй шүтөөнүүдтэ үргэл үргэлгые болюулба. Зүгөөр тэдэнэр бусад санаартадтай эһээбэригүй хилээмэ эдихые зүбшөөбэ[+].

10Тэрэ Бэн-Һинноомой хүнхэртэхи Тоопэдтэ Моолох[†] бурханда[†] өөрынгөө хүбүү ба басага галда үгэлгые болюулба[+].

11Тиигээд тэрэ Иудын хаашуулай Наранда зорюулһан моридые, дайшалхы тэргэнүүдые[†] галдаба. Тэдэнэр Эзэнэй һүмын үргөөндэ ородог үүдэнһээ холо бэшэ байдаг заһаагаа абхуулһан Натаан-Мээлэх харуулшанай таһалгануудта дүтэшэг байгаа.

12Тиигээд тэрэ Иудын хаашуулай, Ахаазай амардаг гэрэй дээдэ дабхарай оройдо бодхооһон үргэлэй шэрээнүүдые[†] һандаргаба. Мэнашшээ тахилай тэдэ шэрээнүүдые Эзэнэй һүмын хоёр хашаа хорёо соо бүтээлгэһэн байгаа. Тэрэ тэдэниие һандарган буталжа, бутархайнуудыень тооһо шоройтойгоор хамаад, тэдэнииень Кидрооной хүндыдэ хаюулба[+].

13Хаан Иерусалимай зүүн тээһээ урагшаа Элеон хада[†] хүрэтэр байһан мүргэлэй шүтөөнүүдые бузарлаба. Израилиин хаан Соломоон[†] сидооной яндан – Аштаарта, моһаабай[†] яндан – Хэмоошто[†] болон аммооной яндан – Милхоомдо шүтөөнүүдые барюулһан байгаа[+].

14Тэрэ нангин[†] шулуунуудые буталба, Ашэраагай модон сэргэнүүдые таһар сабшажа унагааба. Тиигээд тэрэ нангин тэдэ газарнуудта үхэһэн хүнүүдэй яһануудые хаяба[+].

15Хаан Набаадай хүбүүн Еробоһаамай Бэт-Ээлдэ барюулһан, тэрэнэй зэмээр бүхы Израиль[†] нүгэл[†] хэжэ байһан үргэлэй шэрээе мүргэдэг обоонуудай онгонуудтай[†] хамта үгы хэбэ. Тиигээд тэрэ Ашэраагай модон сэргэнүүдые шатаажа үнэһэн тоборог болгобо[+].

16Ёшияа эрьежэ, хада дээрэхи булаша бунхан хараад, тэндэһээ хүүрэй яһануудые асархые захирба. Тиигээд тэрэ тэндэһээ асарһан хүүрэй яһануудые үргэлэй шэрээ дээрэ шатаажа, Бурханай хүнөөр дамжуулһан Эзэнэй үгые бэелүүлжэ, тэрэ үргэлэй шэрээе бузарлаба[+].

17Ёшияа тэндэхи хотын зондо хандажа:

– Энэ юун хүшөө шулуун бэ? – гэжэ һураба.

Тэндэхи хотын зон тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Таниие Бэт-Ээлдэхи үргэлэй шэрээе үгы хэхэ гэжэ бүхы юумэ уридшалан хэлэхэеэ Иудаһаа ерэһэн Бурханай хүнэй булаша[+].

18Ёшияа тэдээндэ хандажа:

– Энэ булашые орхигты. Хэншье тэрэнэй үлэгдэлдэ гар бү хүрэг, – гэжэ захирба.

Ёшияагай хүнүүд тэдэ үлэгдэлнүүдтэ, мүн тэдээнтэй хамта Самариһаа[†] ерэһэн лүндэншын үлэгдэлнүүдтэ гар хүрэбэгүй.

19Ёшияа Эзэнэй уур сухалые хүргэдэг байһан Израилиин хаашуулай Самариин хотонуудта ба мүргэлэй обоонуудта барюулһан бүхы дугануудые Бэт-Ээлэй обоонууд дээрэхи дуган мэтээр болюулба. 20Тиигээд тэрэ үргэлэй шэрээнүүд дээрэ санаартадые алаад, тэдэнэй үхэһэн бэенүүдые шатааба.

Тиигээд тэрэ Иерусалимда бусаба[+].


Паасха дахин һэргээлгэ

21[•]Хаан бүхы арад зондоо хандажа:

– Хэлсээ баталгын ном соо бэшэһэн бэшэлтээр, Эзэндэ, өөһэдынгөө Бурханда Паасха[†] үнгэргэгты! – гэжэ захирба[+].

22Израилиин ударидагшадай, Иудын болон Израилиин хаашуулай хан түрэеэ засаглажа байһан сагһаа эхилжэ энэ үдэр болотор Паасха тэмдэглээгүй байба. 23Ёшияагай арбан наймадахи жэлээ хааншалжа байха сагта Эзэндэ зорюулагдаһан тэрэ Паасхын һайндэр Иерусалимда болоо һэн.


Ёшияагай бусад шэнэ хэрэгүүд

24Ёшияа Иерусалимдахи иудынхидай дунда заншал боложо дэлгэрһэн, онгонуудай һүрэгүүдтэ шүтэн мүргэлгые, үхэгшэдэй хуурмаг хии үзэгдэлнүүдые[†] болон һүнэһэ һүлдэнүүдые дуудалгануудые үгы хэбэ. Тиигэжэ тэрэ Хилкияа санаартын Эзэнэй һүмэдэ ологшо ном соохи Хуулинуудые бэелүүлэн гүйсэдхэбэ[+].

25Моисейн[†] дамжуулһан Хуулинуудые үнэн зүрхэнһөө, бүхы сэдьхэлһээ, бүхы хүсэ шадалаараа Эзэндэ үнэн сэхэ байлгые сахижа бэелүүлһэн Ёшияаһаа хойшо нэгэшье иимэ хаан байгаагүй. Тиимэ даа, тэрэнэй һүүлээршье, тэрээнтэй жэшэмээр хаан үгы байгаа[+].

26Теэд Мэнашшээ харатай бузар хэрэгүүдээрээ Эзэниие доромжолжо, Иудын арад зондо аймшагтайгаар Тэрэниие сухалдуулжа, тэрэ уур хилэнсэнь заахашье замхаагүй бэлэй[+].

27Эзэн иигэжэ хэлэнэ:

– Би Израилиие газар дайда дээрэһээнь намнагшадал тон адляар иудынхидые баһал Өөрынгөө нюдэнһөө холодхон намнахаб! Би шэлэгшэ Иерусалим хотоһоо арсахаб! Би яагаад израильшуудые Өөрһөө холодхон намнаабиб, эгээл тэрээн шэнгеэр иудынхидые намнахаб! Минии шэлэгшэ хото – Иерусалимһаа арсахаб! «Эндэ Минии нэрэ оршохо» гэжэ хэлэһэн һүмэһөө арсахаб![+]


Ёшияагай үхэл

28[•]Ёшияагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм.

29Тэрэ сагта Египедэй хаан,[†] фараон Нээхо Ассириин хаанда добтолхоёо Евфрат мүрэн тээшэ ошобо. Ёшияа хаан тэрэниие угтахаяа урдаһаань ошобо. Фараон Мэгиддоодо Ёшияае харамсаараа алаба[+]. 30Дүтынь хүнүүд алуулһан хаанаа Мэгиддооһоо Иерусалим асаржа, тэрэниие агы нүхэн хуурсагта хадагалба. Арад зон Ёшияагай хүбүүн Иохаазда оливын тоһо түрхеэд, эсэгынь орондо хаан шэрээдэ һуулгаба[+].


Иудын хаан – Иохааз

31[•]Иохааз хорин гурба наһатайдаа хаан боложо, гурбан һарын туршада Иерусалимда хааншалба. Тэрэнэй эхэ Либнаа хотын Ерэмияагай басаган Хамутаал гэжэ нэрэтэй байгаа[+]. 32Тэрэ үбгэ эсэгэнэртээл мэтэ Эзэндэ таарамжагүй хэрэг ябуулгануудые хэһэн байна.

33Фараон Нээхо тэрэниие Иерусалимай хан шэрээһээ хаһажа, харуул доро Хамаатдахи Риблаада байлгаад, яла болгожо зуун талаант мүнгэ, нэгэ талаант алта түлэхыень Иудын орон нютагта баадхаба[+]. 34Фараон Нээхо Ёшияагай хүбүүн Элиакиимые эсэгынь орондо хан шэрээдэ үргэмжэлөөд, тэрээндэ Ёякиим гэжэ шэнэ нэрэ үгэбэ. Тиигээд фараон Иохаазые Египет[†] абаашаба. Тэрэ тэндэ наһа бараба[+].


Иудын хаан – Ёякиим

35Ёякиим фараондо мүнгэ ба алта үгэхэ болобо. Фараоной эриһэн эрилтые дүүргэхын тула Ёякиим оронойнгоо бүхы хүнүүдтэ татабари мүнгэ тохобо. Тиихэдээ тэрэ хүн бүхэндэ ядамаггүй һууха хэмжээһээ (ажаһууха байдалһаа) дулдыдажа, фараон Нээходо алта мүнгэ үгэхэ эрилтэ табиба.

36[•]Ёякиим хорин таба наһатайдаа хаан шэрээ эзэлжэ, арбан нэгэн жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Румаагай Пэдаяагай басаган Зэбудаа гэжэ нэрэтэй байгаа. 37Эзэн Бурханайнгаа урда тэрэ үбгэ эсэгэнэртэйгээл адли жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа.

#### 24


(2 Уг 36:5-8)

1Тиихэдэ Вавилооной[†] хаан Навуходоносор Иудын орон нютагта дайгаар добтолжо, Ёякиимые өөрынгөө мэдэл доро абаба. Ёякиим тэрээндэ гурбан жэлдэ алба хээд, эсэргүүсэн бодобо[+]. 2Тиихэдэнь Эзэн[†] тэрэниие үгы хэхын тула вавилоонойхидой, араамшуудай, моһаабуудай[†] болон аммоонуудай үй түмэн сэрэгүүдые иудынхидтэ эльгээбэ. Тиигэжэ Өөрынь барлаг болохо лүндэншэдээр айладаһан Эзэнэй үгэ бэелүүлэгдэбэ[+]. 3Мэнашшээгэй хэһэн бүхы нүгэлтэ[†] үйлэ хэрэгүүдэй түлөө Эзэн иудынхидые Өөрһөө холо болгохо гэжэ шиидээ[+]. 4Ушар юуб гэхэдэ, Мэнашшээ ямаршье гэм зэмэгүй хүнүүдые алажа, тэдэнэй шуһаар Иерусалимые[†] дүүргэһэн байгаа. Эзэн тэрэниие хүлисөөгүй.

5Ёякиимэй бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын хаашуулай түүхын ном» соо бэшээтэй юм. 6Ёякиим наһа баража, үбгэ эсэгэнэртээ ошобо. Тэрэнэй һүүлдэ Ехонияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээ эзэлбэ.

7Египедэй хаан[†] өөрынгөө орон нютагһаа бэшэ гарабагүй. Вавилооной хаан Египедэй хаанай мэдэлдэ урдань байһан Египедэй һудалһаа Евфрат хүрэтэрхи бүхы газарнуудыень булимтаран абаба.


Иудын хаан Ехонияа баряанда абтана

8[•]Ехонияа арбан найма наһатайдаа хаан боложо, гурбан һара ба арбан үдэр хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Иерусалимын Элнатаанай басаган Нэхуштаа гэжэ нэрэтэй байгаа. 9Тэрэ эсэгэдээл адли Эзэнэй урда жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа.

10Тэрэ сагта Вавилооной хаан Навуходоносорой сэрэгүүдэйнь дарганар Иерусалим тээшэ дабшажа, тэрэ хотые сэрэгүүдээрээ тойрон хүреэлбэ. 11Вавилооной хаан Навуходоносорой ерэхэдэ, тэрэ хото сэрэгүүдээр тойруулан хүреэлүүлэнхэй байба. 12Иудын хаан Ехонияа Вавилооной хаанда өөрыгөө эхэтэеэ, түшэмэлнүүдтэеэ, сэрэгүүдэйнгээ дарганартай, дүтынгөө хүнүүдтэй хамта бэеэ тушааба. Энэ ушар Вавилооной хаанай наймадахи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада болобо[+].


Навуходоносор Иерусалим абаба

13Навуходоносор Эзэнэй һүмын һангай дараанда байһан бүхы баялигуудые, мүн хаанай ордоной дарасада байһан бүхы баялигуудые, Эзэнэй һүмэдэ[†] Соломооной[†] бүтээлгэһэн алтан хэрэгсэлнүүдые орон нютагаа абаашажа, бултыень хайлуулба. Эзэнэй айладаһан үгэ бэелүүлэгдэбэ[+]. 14Навуходосонор тэрэнэй бүхы түшэмэлнүүдые, бүхы баяшуулые, бүхы хүнүүдые – хамтадаа арбан мянган хүнүүдые, мүн түмэршэ ба гар үзүүрэй дархашуулые Иерусалимһаа сүлэн ябуулба. Тиихэдэнь гансал үгытэйшүүл тэндэ үлэбэ.

15Тэрэ Ехонияае Вавилоон абаашаба. Тэрээнтэй хамта хан эхые, хаанай хатадые, дүтынь хүнүүдые, орон нютагтаа нэрэтэй солотой болоһон ноёд һайдые туужа абаашаба[+]. 16Тэрэ зургаа мянган ноёд һайдые, мянган түмэршэ ба гар үзүүрэй дархашуулые, бүхы тэшэмэлнүүдые, бүхы сэрэгшэдые Иерусалимһаа Вавилоон туужа абаашаба. 17Вавилооной хаан Ёякиимэй орондо Маттаанияа абгыень хаан болгожо, тэрээндэ Цэдэкиия гэжэ шэнэ нэрэ үгэбэ[+].


Иудын хаан – Цэдэкиия

18[•]Хорин нэгэ наһатайдаа Цэдэкиия хаан боложо, арбан нэгэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Либнаа хотын Ерэмияагай басаган Хамутаал гэжэ нэрэтэй байгаа[+]. 19Ёякиим хаандал адли Цэдэкиия хаан Эзэнэй урда жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. 20Иерусалимай болон Иудын зоной Эзэнэй уур сухалые аргагүй ехээр хүдэлгэхэдэ, Тэрэ тэдэниие буруушаажа, тэдэнһээ буруу хараба.

Цэдэкиия Вавилооной хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодобо[+].

#### 25


(2 Уг 36:15-20; Ер 39:1-10; 52:4-27)

1Цэдэкииягай хан түрэеэ юһэдэхи жэлээ засаглажа байхада, арбадахи һарын арбанай үдэр Вавилооной[†] хаан Навуходоносор өөрынгөө бүхы сэрэгүүдтэй хамта Иерусалимда[†] дүтэлэн ерэбэ. Тэрэ сэрэгүүдээрээ Иерусалимые тойрожо хүреэлөөд, тэрэниие тойруулжа бүһэлэлтын хэрэм бодхобо[+]. 2Тэрэ хотые сэрэгээр хүреэлэлгэн Цэдэкииягай хан түрэеэ арбан нэгэдэхи жэлээ засаглатар үргэжэлбэ. 3Дүрбэдэхи һарын юһэнэй үдэр (тэрэ сагта тэрэ хотын зон эдихэ хоолгүй болоһон тула туража үхэхэ туйлда хүрэбэ) 4хотын хэрэм хана сүмэ сохигдобо. Тиихэдэнь бүхы сэрэгшэд һүниин харанхые һамбаашалжа, Хоёр Ханын хаалта үүдээр гаража, хаанай сэсэрлигэй хажуугаар, хотын газаа гараад, (тиихэдэ тэрэ хото халдейнүүдтэ тойруулан хүреэлүүлэнхэй байба), Арабаа тээшэ ошодог харгыгаар ябабад. 5Теэд Вавилооной сэрэг Цэдэкиия хаанай хойноһоо мүшхэн ябажа, Ерихооной талада тэрэниие хүсэжэ бариба. Цэдэкииягай сэрэгшэд бултадаа хаанаа орхижо тэрьедэбэ. 6Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаан руу Цэдэкиияе асаржа тушаахадань, тэндэ тэрэниие шиидхэбэ[+]. 7Цэдэкииягай хараһаар байтар хүбүүдыень алаба, удаань тэрэнэй нюдэ тэһэлжэ, хүрэл гэнжээр гэнжэлээд, Вавилоон руу абаашаба[+].

8Вавилооной хаан Навуходоносорой арбан юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, табадахи һарын долооной үдэр Вавилооной хаанай зүбшэгшэ, харуулай ахамад Набузарадаан Иерусалим руу ерэбэ[+]. 9Тэрэ Эзэнэй[†] һүмэ,[†] хаанай ордон, Иерусалимай бүхы томо һайн гэрнүүдые дууһан шатааба[+]. 10Набузарадаанай сэрэгшэд Иерусалимые тойроһон хотын хэрэм ханые буталан һандаргаба[+]. 11Хото соо үлөөшэ зониие, урбалта хэжэ Вавилооной тала баримталагшадтай хамта хаанай харуулай дарга Набузарадаан Вавилоон руу абаашаба. 12Хамагай ядуу зоной заримыень үзэмэй модоной сэсэрлигүүдтэ, таряалан дээрэ ажаллахыень орон нютагтань үлөөбэ.

13Халдейшүүд[†] Эзэнэй һүмэдэ байһан зэд баханануудые, табюур һууринуудые болон Зэд Далайе хэсэгүүд болгожо хухалаад, зэдыень Вавилоон абаашаба[+]. 14Тиихэдээ тэдэнэр тогоонуудые, удхуурнуудые, бойпуурнуудые, хабшуурнуудые, шанагануудые болон мүргэлдэ[†] хэрэглэгдэдэг хамаг бүхы зэд хэрэгсэлнүүдые абалсаба[+]. 15Хаанай харуулай дарга баһа алта, мүнгөөр хэгдэһэн бүхы юумэ: бойпуур, сүршэлгын аяга – бултыень үбэршэлөө. 16Эзэнэй һүмэ соо байха гэжэ Соломооной[†] бүтээлгэһэн үшөө хоёр баханын, нэгэ Зэд Далайн болон табюур һууринуудай зэдые тооложо, шэгнэжэ барагдашагүй ехэ байгаа[+]. 17Тэдэ хоёр бахана аб адли һэн: бахана бүхэн арбан найман тохой үндэртэй, тэдэнэй дээрэхиие хүрэлөөр хэгдэһэн оройн толгой бүхэн гурбан тохой үндэртэй байба. Бахана бүхэнэй оройн толгойе тойруулжа, хүрэлөөр шэмэглэн гоёоһон сэмбэрүү модоной үрэ жэмэсүүдтэй ба тортой байгаа[+].

18Харуулай дарга Набузарадаан ахамад санаарта Сэраяае, хоёрдохи санаарта Цэпаанияае болон үүдэнэй гурбан харуулшадые олзолон абаба[+]. 19Тиигээд тэрэ мүн баһа хотодо байһан нэгэ сэрэгэй ноёниие, хотодо олдоһон хаанай табан зүбшэгшэдые, орон нютагай зониие сэрэгэй албанда татадаг жанжинай бэшээшые, үшөө тэрэ хотодо олдоһон хүндэтэй жаран хүнүүдые олзолон абаба. 20Хаанай харуулай дарга Набузарадаан тэдэ олзолон абагшадаа туужа, Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаанда асарба. 21Вавилооной хаан тэдэниие Хамаат газарай Риблаа хотодо саазалба.

Иигэжэ Иудын хан түрын улад зон түрэл нютагһаа сүлэгдөө һэн.


Иудын зонхилогшо Гэдаалияа

22[•]Вавилооной хаан Навуходоносор Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае Иудада[†] үлэгшэдые зонхилхыень томилжо, тэндэнь үлөөбэ[+]. 23Вавилооной хаан Гэдаалияае эндэхи нютагай дарга болгожо томилбо гэжэ Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл, Карээһаагай хүбүүн Ёханаан, Нэтопааһаа уг гарбалтай[†] Танхуумэдэй хүбүүн Сэраяа болон Яазаанияа гэгшэ маһахаа хүн дуулаад, өөһэдынгөө сэрэгүүдэй дарганартай, өөһэдынгөө хүнүүдтэй хамта тэрээнтэй уулзахаяа Мицпаа ошобод[+].

24Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияа тэдэнэй ба тэдэнэй хүнүүдэй урда иигэжэ тангариглаба:

– Халдейн ноёд һайдһаа бү айгты! Энэ орон нютагта үлэгты. Вавилооной хаанда алба хэгты, тиигэбэл, бүхы юумэнтнай һайн байха.

25Долоодохи һарада хаанай түрэл[†] болохо Элишамаагай аша, Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл арбан хүнтэй хамта ерэжэ, Гэдаалияае, мүн баһа иудейнүүдые[†] болон халдейнүүдые, Мицпаа хотодо тэрээнтэй хамта байгшадые бултыень алабад[+]. 26Тиихэдэнь иудейнүүд бага ехэгүй бултадаа сугларжа, сэрэгүүдэйнгээ дарганартай хамта халдейнүүдһээ айгаад, Египет[†] тээшэ тэрьедэн зугадаба[+].


Ехонияа түрмэһөө сүлөөдэ гарана

27[•]Эвиил-Мэродаах Вавилооной хаан болоходоо, тэрэл жэлээ Иудын хаан Ехонияае олзолгондо абтаһанһаа хойшо гушан долоон жэлэй үнгэрөөд байхада, арбан хоёрдохи һарын хорин долооной үдэр тэрэниие түрмэһөө табиба[+]. 28Эвиил-Мэродаах Ехонияатай урин зулгыгаар хөөрэлдөөд, тэрэнэй Вавилоондо байһан сагта бусад хаашуулһаа дээгүүр һуурида һуухые захирба. 29Ехонияа түрмэдэ һуухадаа үмдэжэ байһан хуушан хубсаһаа тайлажа, шэнэ хубсаһа үмдэбэ. Тиигээд Ехонияа тэрэ үдэрһөө эхилжэ, үхэн үхэтэрөө Вавилооной хаантай хамта шэрээдэ һуужа эдеэлдэг байба. 30Тиигэжэ тэрэ наһа баратараа Вавилооной хаанһаа үдэр бүхэндэ тэдхэмжэ тэжээл ходол абажа байһан юм.

### 1 Угай бэшэг

#### 1 Угай бэшэг

1 Угай бэшэг


Угай бэшэгэй нэгэдэхи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]


#### Угай бэшэгэй нэгэдэхи ном


Угай бэшэгэй нэгэдэхи ном

Хаашуулай номууд соо бэшээтэй үйлэ хэрэгүүд мүн лэ Угай бэшэгэй номууд соо гол түлэб зураглагдана, гэбэшье нэгэ бага ондоогоор.

1-дэхи бүлэгһөө эхилээд, 10-дахи бүлэг хүрэтэр Израилиин арад түмэнэй угай бэшэг үгтөөтэй. Арад түмэнэй Вавилоондохи баряанһаа бусаһанай һүүлээр үе саг (манай ээрын урдахи V зуун жэл хүрэтэр) эндэ мүн лэ ороо. Эдэ угай бэшэгүүдтэ Иудын, Бэньямиинэй болон Левиин обогуудта анхарал илангаяа хандуулагдана.

Саул хаанай наһа бараһанай удаа Давидай хааншалгын сагай зарим шухала үйлэнүүд тушаа 10-21-дэхи бүлэгүүдтэ хэлэгдэнэ. Түрүүшын номой гол дүрэ гэбэл, Давид хаан болоно. Тэрэ Иерусалимые израильшуудай Эзэндэ магтаал үргэдэг хото болгоо бэлэй. Хаашуулай номуудта орходоо энэ ном соо Давидай алдуу эндүүнүүд тушаа хэлэгдэнэгүй шахуу.

Эзэнэй Һүмэ барихаяа Давидай яажа бэлдэһэн тухай 22-29-дэхи бүлэгүүдтэ хөөрэгдэнэ. Левидүүдтэ болон санаартанда тусхай анхарал хандуулагдана, тиимэһээ номой зохёолшон тэдэнэй тооһоо уг гарбалтай байгаа гэжэ таамагламаар. Эзэнэй Һүмые Соломоон баряа, гэбэшье энэ барилгын гол эдэбхитэн Давид байгаа гэжэ зохёолшон онсолно.

#### 1


Аха захатанай үе саг


(Эх 5:1-32; 10:1-29; 11:10-26; 25:1-4, 12-16; 36:10-43)

1[•]Адаам, Шээт, Эноош, 2Хэнаан, Маһалалээл, Ярээд, 3Эноох, Мэтүшээлах, Лаамэх, 4Ной, Шээм, Хаам ба Яапэт.

5Яапэдэй хүбүүд: Гоомэр, Магоог, Мадай, Яваан, Тубаал, Мээшэх ба Тираас. 6Гоомэрэй хүбүүд: Ашхэнааз, Рипаат ба Тогармаа. 7Яваанай хүбүүд: Элишаа, Таршииш, Киттиим, Роданиим.

8Хаамай хүбүүд: Күүш, Мицраим, Пүүт ба Ханаһаан.[†] 9Күүшэй хүбүүд: Сэбаа, Хавилаа, Сабтаа, Раамаа ба Сабтэхаа. Раамаагай хүбүүд: Шэбаа ба Дэдаан. 10Күүшэй хүбүүн Нимроод мүн. Тэрэ дэлхэй дээрэ түрүүшын хүсэтэ баатар байгаа.

11Мицраимһаа үдэн гараа: лүүдшүүд, анаамууд, лэһаабууд, наптуухууд, 12патруусшууд, каслуухууд, тэдэ хоёрһоо пилиштүүд[†] гараһан, каптоорууд.

13Ханаһаан ууган хүбүүндээ Сидоон гэжэ нэрэ үгэбэ. Тэрэнэй бусад хүбүүдынь Хээт, 14Евүүс, Эмоор, Гиргааш, 15Хиив, Архээ, Сиин, 16Арваад, Цэмээр болон Хамаат гэгшэд.

17Шээмэй хүбүүд гэбэл: Элаам, Ашшуур, Арпахшаад, Лүүд ба Араам. Араамай хүбүүд: Ууц, Хуул, Гээтэр ба Мээшэх. 18Арпахшаад Шээлах гэдэг хүбүүтэй һэн, Шээлахэй хүбүүн Ээбэр. 19Ээбэр хоёр хүбүүтэй болоһон юм. Тэрэ үедэ олон обог аймагуудай бэе бэеһээ таһаран һалажа байһан ушарһаа Ээбэр нэгэ хүбүүндээ «хубаарилга» гэһэн удхатай Пээлэг гэжэ нэрэ үгэбэ. Нүгөөдэ хүбүүнэйнь нэрэ – Ёктаан. 20Ёктаанай хүбүүд: Алмодаад, Шээлэп, Хацармаавэт, Яарах, 21Һадораам, Узаал, Диклаа, 22Гэбаал, Абимаһээл, Шэбаа, 23Опиир, Хавилаа, Ёваав. Эдэ хүбүүд булта Ёктаанай болоно.

24Шээм, Арпахшаад, Шээлах, 25Ээбэр, Пээлэг, Рэһүү, 26Сэрүүг, Нахоор, Тээраа, 27Абрам, удаань тэрэ Абраһаам[†] болоһон[+].

28[•]Абраһаамай хүбүүд: Исаак ба Ишмаһээл[+]. 29Тэдэнэй гарбал гэхэдэ иимэ: Ишмаһээлэй ууган хүбүүн Нэбайһоот, дараань Кэдаар, Адбээл, Мибсаам, 30Мишмаа, Думаа, Массаа, Һадаад, Тэмаа, 31Етүүр, Напииш болон Кээдэмаа. Эдэ хүбүүд Ишмаһээлэй хүбүүд болоно. 32Абраһаамай бага һамган[†] Кэтүрааһаа гараһан хүбүүд: Зимраан, Ёкшаан, Мэдаан, Мидиан, Ишбаак, Шууһаа. Ёкшаанай хүбүүд: Шэбаа, Дэдаан. 33Мидианай хүбүүд: Эпаа, Ээпэр, Эноох, Абидаа ба Элдаа. Кэтүраагай үри һадаһад эдэ болоно.


Эсаавай уг удам


(Эх 36:10-14)

34Абраһаамай хүбүүн Исаак. Исаагай хүбүүд: Эсаав, Израиль.[†][+] 35Эсаавай хүбүүд: Элипааз, Рэүһээл, Еһүүш, Ялаам ба Коорах. 36Элипаазай хүбүүд: Тэмаан, Омаар, Цэпии, Гатаам, Кэнааз, Тимнаа, Амалээг. 37Рэүһээлэй хүбүүд: Наахат, Зээрах, Шаммаа, Миззаа гэгшэд.

38[•]Сэһиирэй хүбүүд: Лотаан, Шобаал, Цибэһоон, Анаа, Дишоон, Ээцэр, Дишаан. 39Лотаанай хүбүүд: Хории, Һомаам. Лотаанай эгэшэ Тимнаа бэлэй. 40Шобаалай хүбүүд: Алваан, Манаахат, Гэбаал, Шэпии, Онаам болоно. Цибэһооной хүбүүд: Айяа, Анаа. 41Анаагай хүбүүн Дишоон. Дишооной хүбүүд: Хамраан, Эшбаан, Итраан ба Хэраан. 42Ээцэрэй хүбүүд: Билһаан, Зааваан, Яакаан. Дишооной хүбүүд Ууц ба Араан болоно.

43[•]Израильшуудай хаантай болоодүй байха үедэ Эдоом[†] орондо өөһэдын хаашуул байһан юм. Бэһоорой хүбүүн Бээла Эдоомой эртэ урдын хаан байгаа, Динһабаа хотодо ажаһуугаа; 44Бээлын наһа бараһан хойно Боцраа хотын Зээрахай Ёваав хаан шэрээдэ һуугаа бэлэй;[+] 45Ёваавай наһа бараһанай һүүлээр Тэмаан ороной Хушаам хаан шэрээ эзэлбэ;[+] 46Хушаамай наһа барахада, Авиит хотын Бэдаадай хүбүүн Һадаад хаан шэрээдэ һууба. Моһааб[†] нютагта дайнай болоходо, мидиан обог аймагые хюдагша тэрэ үнөөхи Һадаад бэлэй; 47Һадаадай наһа барахада, Масрэкаа хотын Самлаа хаан болоо һэн; 48Самлаагай наһа барахада, Евфрат мүрэнэй эрьедэхи Рэхобоот хотын Саул[†] хаан шэрээдэ һууба; 49Саулай наһа бараһанай удаа Ахбоорой хүбүүн Бааһал-Ханаан хаан болобо; 50Ахбоорой хүбүүн Бааһал-Ханаанай наһа барахада, Пааһу хотын Һадаад хаан шэрээдэ һууба. Һадаад Мэһэтэбээл гэдэг басага һамга абаа бэлэй. Тэрэ Матрээдэй басаган һэн. Матрээд Мэзаһаабай хүбүүн бэлэй. 51Һадаад наһа бараа.

Эдоомой угууд гэбэл: Тимнаа уг, Алваа уг, Етээт уг,[+] 52Оһолибамаа уг, Элаа уг, Пиноон уг, 53Кэнааз уг, Тэмаан уг, Мибцаар уг, 54Магдиһээл уг, Ираам уг. Эдоомой угууд эдэ бэлэй.

#### 2


Яковай болон Иудын үри һадаһад Давид хүрэтэр


(Эх 35:22-26; Рүүт 4:18-22; Мт 1:3-6)

1Израилиин хүбүүд эдэ: Рэүбээн, Симеон, Левий, Иуда,[†] Иссахаар ба Зэбүлүүн,[+] 2Даан, Иосиф, Бэньямиин, Напталии, Гаад ба Ашээр.


Иудын үри һадаһад

3Иудын хүбүүд Ээр, Онаан болон Шэлаа Ханаһаан[†] нютагай басаган Бат-Шууаһаа гараа. Иудын ууган хүбүүн Ээр нүгэл[†] хилэнсэгтэй байгаа, Эзэн[†] Бурхан[†] тэрэниие үршөөнгүй наһа баруулаа[+]. 4Иудын бэри Тамаар байгаа, Пээрэц, Зээрах хүбүүдые тэрээндэ түрэһэн юм. Иуда табан хүбүүтэй бэлэй[+].

5Пээрэцэй хүбүүд: Хэцроон ба Хамуул[+]. 6Зээрахай хүбүүд: Зимрии, Этаан, Һэмаан, Халкоол, Дараа; бүхыдөө табан байгаа[+].

7Хармиигай хүбүүн Ахаар тангаригаа эбдэжэ, Израильда[†] гай тодхор ушаруулһан юм[+]. 8Азаарияа Этаанай хүбүүн.

9[•]Хэцрооной хүбүүд Ерэхмээл, Раам, Хэлүбай гэгшэд һэн. 10Раамай хүбүүн Амминадааб болоно; Амминадаабай хүбүүн Нахшоон Иудын гарбалтанай тайжа байгаа;[+] 11Нахшооной хүбүүн Сальмаа, Сальмаагай хүбүүн Бооһаз; 12Бооһазай хүбүүн Обээд, Обээдэй хүбүүн Ишай; 13Ишайн ууган хүбүүн Элиааб, хоёрдохинь Абинадааб, гурбадахинь Шимаа,[+] 14дүрбэдэхинь Нэтанээл, табадахинь Раддай, 15зургаадахинь Ооцэм, долоодохинь Давид.[†] 16Тэдэнэй эгэшэ, дүү: Цэруяа, Абигааһил. Цэруяагай хүбүүд: Абишай, Ёһааб, Асаһээл гурбан[+]. 17Абигааһил Амасаае түрөө; Амасаагай эсэгэ ишмаһээл гарбалтай Етээр байһан[+].

18Хэцрооной хүбүүн Халээб Азубаа һамганһаа Ериһоот басагатай һэн. Тэрээнһээнь гараһан хүбүүд: Еэшэр, Шобааб ба Ардоон болоно. 19Азубаагай наһа барахада, Халээб Эпраатые һамган болгобо, тэрэнь Хуур гэжэ хүбүү түрэбэ. 20Хуур Үрии хүбүүтэй, Үрии Бэцалээл хүбүүтэй һэн[+].

21Хэцроон жара наһатай байхадаа Махиирай (Махиир бол Галаадай[†] эсэгэ) басага һамган болгобо, тэрэнь Сэгүүб хүбүү түрэбэ[+]. 22Сэгүүбэй хүбүүн Яһиир, тэрэ Галаадай газар дээрэ хорин гурбан өөрын хототой һэн[+]. 23Зүгөөр Гэшүүрэй, Араамай зон Яһиирай тосхон һууринуудые, Кэнаат, бүхыдөө жаран хото эзэмдэбэ. Эдэ бүхы хотонууд Галаадай эсэгэ Махиирай үри һадаһадай байһан юм[+]. 24Хэцрооной наһа бараһанай һүүлээр Халээб хүбүүниинь эсэгынгээ һамга Эпраатые өөрын һамган болгобо, тэрэнь Ашхуур хүбүү түрөө һэн. Ашхуур – Тэкооһагай эсэгэ[+].

25Хэцрооной ууган хүбүүн Ерэхмээлэй хүбүүд: ууган хүбүүн Раам, тэрэнэй удаа Бунаа, Һоорэн, Ооцэм, Ахияа[+]. 26Ерэхмээл үшөө Атараа гэжэ һамгатай байгаа; тэрэ Онаамай эхэ болоно. 27Ерэхмээлэй ууган хүбүүн Раамай хүбүүд: Маац, Ямиин болон Ээкэр. 28Онаамай хүбүүд: Шаммай ба Ядаа. Шаммайн хүбүүд: Надааб ба Абишуур. 29Абишуурай һамган Абиһааил Ахбаан, Молиид гэжэ хүбүүдые түрэбэ. 30Надаабай хүбүүд: Сээлэд, Аппааим. Сээлэд үхибүүгүй наһа бараа. 31Аппааимай хүбүүн Ишии. Ишиигэй хүбүүн Шэшаан. Шэшаанай хүбүүн Ахлай. 32Шаммайн дүү Ядаагай хүбүүд: Етээр, Ёнатаан. Етээр үхибүүгүй наһа бараһан. 33Ёнатаанай хүбүүд: Пээлэт, Зазаа. Эдэ булта Ерэхмээлэй үринэр мүн.

34Шэшаан хүбүүгүй, харин басагадтай байгаа. Шэшаан Египедһээ уг гарбалтай[†] Ярхаа гэжэ нэрэтэй зарамалтай байһан; 35Шэшаан басагадайнгаа нэгые Ярхаада һамга абуулба: тэрэнь Аттайе түрэбэ. 36Аттай Натаанай эсэгэ, Натаан Забаадай эсэгэ; 37Забаад Эплаалай эсэгэ, Эплаал Обээдэй эсэгэ; 38Обээд Еһүүгэй эсэгэ, Еһүү Азаарияагай эсэгэ; 39Азаарияа Хээлэцэй эсэгэ, Хээлэц Элэасаагай эсэгэ; 40Элэасаа Сисмайн эсэгэ, Сисмай Шаллуумай эсэгэ. 41Шаллуум Екаамиягай эсэгэ, Екаамия Элишамаагай эсэгэ.

42Ерэхмээлэй дүү Халээбэй үри хүүгэд: тэрэнэй ууган хүбүүн Мэшаа, Мэшаа Зиипэй эсэгэ. Хэброоной эсэгэ Марэшаагай үри һадаһад эдэ болоно. 43Хэброоной хүбүүд: Коорах, Таппууһаа, Рээкэм ба Шэмаа. 44Шэмаа Рахаамай эсэгэ, Рахаам Ёркэһаамай эсэгэ. Рээкэм Шаммайн эсэгэ. 45Шаммайн хүбүүн Маһоон, Маһоон Бэт-Цуурай эсэгэ. 46Халээбэй бага һамган[†] Эпаа Һараан, Моцаа, Газээзые түрэбэ. Һараан Газээзэй эсэгэ. 47Яһдайн хүбүүд: Рээгэм, Ётаам, Гэшаан, Пээлэт, Эпаа ба Шааф. 48Халээбэй бага һамган Маһахаа Шээбэрые, Тирханаае түрэбэ; 49мүн тэрэ Мадманнаагай эсэгэ Шаафые, Махбэнаагай, Гибаагай эсэгэ Шэваае түрэбэ. Ахсаа Халээбэй басаган[+]. 50Халээбэй үри һадаһад эдэл болоно.

Хуурай (Хуур Эпраатын ууган хүбүүн) хүбүүд: Кирьяат-Еариимые байгуулагша Шобаал;[+] 51Бэтлэһээмые байгуулагша Сальмаа; Бэт-Гадээрые байгуулагша Харээп. 52Кирьяат-Еариимые байгуулагша Шобаалай хүбүүд: Һароһээ, Хации, Мэнүһоот. 53Кирьяат-Еариимэй уг зон: итридүүд, пүтиинүүд, шумаадууд, мишраинууд. Тэдээнһээ цораагайхин, эштаһоолууд гараа[+]. 54Сальмаагай хүбүүд: Бэтлэһээм, Нэтопаадайхин, Атроот-Бэт-Ёһааб болон манаахадуудай хахадынь – цораагайхин. 55Ябээцтэ ажаһуудаг соприидуудай угай зон тираадууд, шимаадууд, сухаадууд. Эдэ хадаа Бэт-Рэхаабай эсэгэ Хаммаатһаа гараһан хээнүүд мүн[+].

#### 3


Давидай үри һадаһад


(2 Хаан 3:2-5; 5:13-16; 1 Уг 14:4-7)

1[•]Хэброондо түрэһэн Давидай[†] хүбүүд: Езрээл нютагай Ахинооһамһаа гараһан ууган хүбүүн Амноон; хоёрдохинь Кармээл нютагай Абигааһилһаа гараһан Даниил;[+] 2гурбадахинь – Гэшүүрэй хаан Талмаайн басаган Маһахааһаа гараһан Абшалоом; дүрбэдэхинь Хаггиидэй хүбүүн Адонияа;[+] 3табадахинь Абитаалһаа гараһан Шэпаатияа; зургаадахинь – Давидай һамган Эглааһаа гараһан Итрэһаам. 4Давидай эдэ зургаан хүбүүд Хэброондо түрэһэн; долоон жэл зургаан һара соо Давид тэндэ хаан байгаа.

Харин гушан гурбан жэл соо тэрэ Иерусалимда[†] хан түрэ эзэлээ[+]. 5Иерусалимда түрэһэн тэрэнэй хүбүүд: Шимаа, Шобааб, Натаан, Соломоон.[†] Эдэ дүрбэн хүбүүд Аммиһээлэй басаган Бат-Шууаһаа гараһан;[+] 6Ибһаар, Элишамаа, Элипээлэт, 7Ноогаһ, Нээпэг, Япииһа, 8Элишамаа, Элиадаа болон Элипээлэт – үшөө эдэ юһэн. 9Эдэ бултадаа Давидай хүбүүд, мүн бага һамгадһаашье хүбүүд байһан. Тэдэнэй эгэшэ Тамаар мүн[+].

10Соломооной хүбүүн Рэхобаам, Рэхобаамай хүбүүн Абияа, Абияагай хүбүүн Асаа, Асаагай хүбүүн Ёшапаат,[+] 11Ёшапаадай хүбүүн Иораам, Иораамай хүбүүн Ахазияа, Ахазияагай хүбүүн Ёһааш,[+] 12Ёһаашай хүбүүн Амацияа, Амацияагай хүбүүн Азаарияа, Азаарияагай хүбүүн Ётаам,[+] 13Ётаамай хүбүүн Ахааз, Ахаазай хүбүүн Хэзэкияа, Хэзэкияагай хүбүүн Мэнашшээ,[+] 14Мэнашшээгэй хүбүүн Аммоон, Аммооной хүбүүн Ёшияа[+]. 15Ёшияагай хүбүүд: ууган хүбүүн Ёханаан, хоёрдохинь Ёякиим, гурбадахинь Цэдэкиия, дүрбэдэхинь Шаллуум[+]. 16Ёякиимэй хүбүүд: Ехонияа, Цэдэкиия[+]. 17Ехонияагай хүбүүд: Ассиир, тэрэнэй хүбүүн Шалтиээл, 18Малкираам, Пэдаяа, Шэнаццаар, Екаамия, Һошамаа, Нэдаабияа. 19Пэдаяагай хүбүүд: Зэрубабээл болон Шимэй. Зэрубабээлэй хүбүүд: Мэшуллаам ба Ханаанияа, Шэломиит тэдэнэй дүү басаган болоно[+]. 20Үшөө табан: Хашубаа, Ооһэл, Бэрэхияа, Хасаадияа болон Юшааб-Хээсэд. 21Ханаанияагай хүбүүд: Пэлаатияа болон Ешайя; Ешайягай хүбүүн Рэпаяа, Рэпаяагай хүбүүн Арнаан, Арнаанай хүбүүн Обадияа, Обадияагай хүбүүн Шэхаанияа. 22Шэхаанияагай үринэр: Шэмая ба Шэмаягай хүбүүд – Хаттууш, Игаал, Барииһаа, Нэһаарияа болон Шапаат, бултадаа зургаан байһан[+]. 23Нэһаарияагай хүбүүд: Эльйоэнай, Хэзэкияа ба Азрикаам. 24Эльйоэнайн хүбүүд: Һодаабьяа, Элиашииб, Пэлаяа, Аххууб, Ёханаан, Дэлайяа, Анании, бүхыдөө долоон.

#### 4


Иудын үри һадаһад

1Иудын хүбүүд: Пээрэц, Хэцроон, Хармии, Хуур болон Шобаал[+]. 2Шобаалай хүбүүн Рэһаяа, тэрэнэй хүбүүн Яахат; Яахадай хүбүүд Ахумай Лааһад хоёр. Эдэ бол Цораат уг унгиин зон болоно[+]. 3Этаамай хүбүүд эдэ: Езрээл, Ишмаа, Идбааш, тэдэнэй эгэшэ Һацэлэлпонии, 4Гэдоорой эсэгэ Пэнүһээл, Хушаагай эсэгэ Ээзэр. Эдэ бол Эпраатын ууган хүбүүн ба Бэтлэһээмые байгуулагша Хуурай үри һадаһад болоно[+].

5Тэкооһагай эсэгэ Ашхуур Хэлаа Наһараа гэжэ хоёр һамгатай байгаа[+]. 6Наһараа тэрээндэ Ахузаам, Хээпэр, Тэмнии болон Һахаштарии гэгшэдые түрэбэ. Наһарааһаа гараһан хүбүүд эдэ болоно. 7Хэлааһаа гараһан хүбүүд: Цээрэт, Цохаар болон Этнаан.

8Кооцһоо Анууб ба Цобэбаа гараһан; Һаруумай хүбүүн Ахархээлэй уг унги мүн лэ тэрээнһээ эхилһэн юм.

9Аха дүүнэр сооһоо эгээл хүндэтэйнь Ябээц байһан юм. Эхэнь хүбүүндээ Ябээц гэжэ нэрэ үгэхэдөө, иигэжэ хэлэһэн: «Би тэрэниие ехээр үбдэжэ түрөөб». 10Ябээц Израилиин Бурханиие[†] дуудан, иигэжэ хэлэбэ:

– Та намайе Өөрынгөө юрөөлөөр юрөөжэ, газар дайдыем үргэдхыт! Та намайе дүнгэжэ, гай гасалан мэдэнгүй байхымни тула гай тодхорһоо аршалан байгыт!

Бурхан тэрэнэй гуйгшые үршөөгөө бэлэй.

11Шухаагай аха Хэлүүб Мэхиир гэжэ хүбүүтэй болобо; Мэхиир хадаа Эштооной эсэгэ мүн. 12Эштооной хүбүүд Бэт-Рапаа, Пасэах, мүн Наһааш хотые байгуулагша Тэхиннаа; эдэнэр Рэхаада ажаһуудаг һэн.

13Кэнаазай хүбүүд: Отниһээл ба Сэраяа. Отниһээлэй хүбүүн Хатаат[+]. 14Мэонотайн хүбүүн Опраа, Сэраяагай хүбүүн Ёһааб модошо дархашуулай угай эхи табигша мүн. 15Епуннээгэй хүбүүн Халээбэй хүбүүд: Иирү, Элаа ба Нааһам. Элаагай хүбүүн Кэнааз[+].

16Еһаллэлээлэй хүбүүд: Зиип, Зипаа, Тирияа ба Ашарээл. 17Эзраагай хүбүүд: Етээр, Мээрэд, Эпээр болон Ялоон. Мээрэд фараоной[†] басага Битьяе һамга абажа, тэрэнь Мириам, Шаммай, Ишбаахые түрөө. Ишбаахай хүбүүн Эштэмооһа мүн. 18Мээрэдэй нүгөө һамган Иудын обогой бэлэй. Тэрэ Гэдоорой эсэгэ Ярээдые, Сохоогой эсэгэ болохо Хээбэрые, Занаахай эсэгэ болохо Екүтиһээлые түрөө.

19Гармиин Кэилаа ба Маһахаагай Эштэмооһа гэгшэдэй эсэгэнэр Һодьяагай һамганһаа гараһан болоно. Һодьяагай һамган Наахамай дүү бэлэй. 20Шимооной хүбүүд: Амноон, Риннаа, Бэн-Ханаан ба Тилоон. Ишиигэй үри һадаһад: Бэн-Зохээт ба Бэн-Зохээдэй хүбүүн.

21Иудын хүбүүн Шэлаагай үри һадаһад: Лэхаагай эсэгэ Ээр, Марэшаагай эсэгэ Лаһадаа. Эдэ гэр бүлэнүүдһээ үнэтэй улһан бүд нэхэгшэд гараһан юм. Ашбээһа гээд нэрэтэй уг болоно[+]. 22Ёхиим, Козэбаагай ажаһуугшад, Лээхэмдэ ажаһуугша моһаабуудые[†] зонхилһон Ёһааш ба Сараап. Зүгөөр эдэ үйлэ хэрэгүүд эртэ урда сагай мүн. 23Тэдэнэр шабар амһарта хэдэг, Нэтаһиим ба Гэдэраада ажаһуудаг, хаанда ажал хэдэг зон байгаа.


Симеоной үри һадаһад


(Нүүн 19:2-9)

24Симеоной хүбүүд: Нэмүһээл, Ямиин, Ярииб, Зээрах болон Саул.[†][+] 25Саулай хүбүүн Шаллуум, Шаллуумай хүбүүн Мибсаам, Мибсаамай хүбүүн Мишмаа болоно; 26Мишмаагай хүбүүд: Хамуһээл; тэрэнэй хүбүүн Заххуур; Заххуурай хүбүүн Шимэй. 27Шимэй арбан зургаан хүбүүтэй, зургаан басагатай байгаа; тэрэнэй аха дүүнэртэ хүбүүд үсөөн, обог зониинь Иудынхиһээ нилээд үсөөн байгаа. 28Тэдэнэр Бэһээр-Шээбэдэ,[†] Моладаада, Хацаар-Шуһаалда,[+] 29Билһаада, Ээцэмдэ, Толаадта, 30Бэтүһээлдэ, Хормаада, Циклаагта, 31Бэт-Мархабоодто, Хацаар-Сусиимда, Бэт-Бириидэ мүн Шаарааһимда ажаһуугаа. Давидай[†] хааншалхын урда тэдэ иимэ хотонуудта һуугаа болоно, 32мүн иимэ тосхонууд соо: Этаам, Ааин, Риммоон, Тоохэн болон Ашаанда, үшөө табан һууринууд соо, 33Бааһал хүрэтэр тараһан энэ һууринуудай хажуугаархи нютагуудта һуугаа. Тэдэнэрэй ажаһууһан газар болон уг угынь эдэ болоно.

34Мэшобааб, Ямлээх болон Амацияагай хүбүүн Ёшаа, 35Ёһээл ба Асиһээлэй хүбүүн Сэраяагай Ёшиибиягай хүбүүн Еһүү, 36Эльйоэнай, Яакобаа, Ешоһаяа, Асайяа, Адиһээл, Есимиһээл, Бэнайяа, 37Шипиин хүбүүн Зизаа. Шипии Аллооной, Аллоон Едаяагай, Едаяа Шимриин, Шимрии Шэмаяагай. 38Эндэ нэрэ нэрээр тоологдоһон зон обогуудайнгаа ударидагша тайжанууд байһан юм. Тэдэнэй уг удам һалаатан, угаа олон болоо бэлэй. 39Тэдэ малай бэлшээри бэдэрэн, Гэдоор хүрэтэр, гол нюруугай зүүн тала хүрэтэр ошодог һэн. 40Тэндэ амгалан аюулгүй байдалтай үргэн газар, үрэжэлтэй, һайн бэлшээри тэдэ олоо бэлэй. Тэдэнэй урда тээ энэ орон нютагта Хаамһаа уг гарбалтай[†] зон ажаһуугаа. 41Дээрэ нэрэ нэрээр тоологдоһон зон Иудын хаан Хэзэкияагай үедэ энэ газарта ерэжэ, эндэ ажаһууһан Хаамай үри һадаһадай, мэүүншүүдэй отог майхангуудые һандаргаажа, зонииень хюдаа бэлэй. Орондонь өөһэдөө байрлажа, мүнөө болотор байна. Юуб гэбэл, тэндэ малай һайн бэлшээри бии[+]. 42Тэдээн сооһоо табан зуун хүн (Симеоной хүбүүдэй дундаһаа) Сэһиирэй хада уула руу ошобо. Удамаршадынь[†] гэбэл, Ишиигэй хүбүүд Пэлаатияа, Нэһаарияа, Рэпаяа болон Үззиһээл бэлэй[+]. 43Тэндэ Амалээгэй үри һадаһадһаа үлэһэн һүүлшын зониие тэдэ хюдаад, мүнөө болотор өөһэдөө тэндэ ажаһуунад[+].

#### 5


Рэүбээнэй үри һадаһад

1Израилиин ууган хүбүүн Рэүбээн. Харин тэрэ эсэгынгээ орон унтариие бузарлажа, Израилиин ууган хүбүүнэй алдар нэрэ Иосифой хүбүүдтэ дамжуулагдаад, түрүүшын гээд бэшэгдэхэгүй байһан юм[+]. 2Өөһэдынгөө аха, дүүнэр сооһоо Иуда[†] эгээл шадалтайнь байһан, ёһотойл ударидагша тэрээнһээ гараһан, гэбэшье ууган хүбүүнэй эрхэ Иосифто даалгагдаһан түүхэтэй[+].

3Израилиин ууган хүбүүн Рэүбээнэй хүбүүд: Эноох, Паллуу, Хэцроон болон Хармии[+].

4Ёһээлэй үринэр: тэрэнэй хүбүүн Шэмаяа, Шэмаяагай хүбүүн Гоог, Гоогой хүбүүн Шимэй, 5Шимэйн хүбүүн Михаа, Михаагай хүбүүн Рэһаяа, Рэһаяагай хүбүүн Бааһал, 6Бааһалай хүбүүн Беэраае Ассириин хаан Тиглаат-Пилэсээр баряанда туужа абаашаһан юм. Беэраа Рэүбээнэй обогой тайжа байһан[+]. 7Тэдэнэй аха дүүнэр, тэдэнэй бүлэнүүд, тэдэнэй угай бэшэг иимэ: ахалагшань Еиһээл, тиигээд Захарияа,[+] 8удаань Азаазай хүбүүн Бээла. Азаазай эсэгэ Шэмаа, Шэмаагай эсэгэ Ёһээл. Бээла Ароһээртэ ажаһуугаа, газар дайдань Нэбоо болоод Бааһал-Мэһоон хүрэтэр нэмжыдэг бэлэй.

9Галаадай[†] газар дээрэ Рэүбээнэй үри һадаһадай үхэр мал хэмгүй олон ушарһаа тэдэ Евфрат мүрэнһөө эхилһэн сүл губи хүрэтэр, зүүлжээ газараар ажаһуудаг һэн[+]. 10Тэдэнэр Саулай[†] ударидалгын үедэ һагаарнуудтай дайлалдаад, диилээд, Галаадай зүүн талын бүхы дайдаар майхангууд соо ажаһуудаг болоһон түүхэтэй[+].


Гаадай үри һадаһад

11Гаадай хүбүүд тэдэнэй шанха урда, Башаанһаа эхилээд, Салэхаа хүрэтэр ажаһуудаг байгаа;[+] 12Башаанда Ёһээл ахалагшань байгаа, хоёрдохинь Шапаам, тиигээд Янай болон Шапаат болонод. 13Аха, дүүнэрынь гэр бүлэтэеэ долоон байгаа гэбэл: Михаээл, Мэшуллаам, Шэбаа, Ёрай, Якаан, Зияа болон Ээбэр. 14Бүүзэй, Яхдоогой, Ешишайн, Михаээлэй, Галаадай, Ярооһаагай, Хуриин, Абиһааилай хүбүүд эдэ болоно. 15Гуниин Авдиэлиин хүбүүн Ахии уг зоноо толгойлдог байгаа. 16Тэдэ Галаадта, Башаанда, хажуугаархи һууринуудтань, Шарооной бэлшээри газарнуудаар холын заха хүрэтэрынь ажаһуугаа[+]. 17Иудын хаан Ётаамай, Израилиин хаан Еробоһаамай үенүүдтэ тэдэнэр тоодо абтаһан юм[+].

18Рэүбээнэй, Гаадай үри һадаһадай дунда, Мэнашшээгэй хахад обогой дунда һэлмэ болон бамбай баридаг, һурша номоор харбадаг, байлдаанда шадабаритай дүшэн дүрбэн мянган долоон зуун жаран дайшалхы эрэшүүл байһан юм. 19Тэдэнэр һагаарнуудтай, Етүүртэй, Напииштай, Нодаабтай дайлалдаба. 20Байлдаанай үедэ тэдэнэр Бурханда[†] ехээр этигэн найдажа мүргэбэ. Тэдэниие Бурхан дуулаба, һагаарнуудые, бүхы зөөри зөөшэнүүдыень тэдэнэртэ эзэмдүүлэн үгэбэ. 21Иигэжэ тэдэ үхэр малыень эзэмдэн абаа: табин мянган тэмээ, хоёр зуун табин мянган жэжэ мал, хоёр мянган элжэгэ. Зуун мянган хүниие баряанда абаа. 22Энэ байлдаан Бурханай байгаа! Олон сэрэгшэд алуулаа! Рэүбээнэй үри һадаһад сүлэлгэдэ туугдан ошотороо һагааршуудай газарта ажаһуугаа бэлэй[+].


Мэнашшээгэй хахад обогой үри һадаһад

23Мэнашшээгэй хахад обогой үри һадаһад Башаанһаа эхилээд, Бааһал-Хэрмоон болон Сэниир мүн Эрмон хада хүрэтэрхи газар дайда дээрэ ажаһуугаа; тэдэнэр угаа олон байгаа[+]. 24Тэдэнэй үенүүдэй тайжанууд: Эпээр, Ишии, Элиээл, Азриһээл, Ерэмияа, Һодаабьяа болон Яхдиһээл гэгшэд – шиираг эрэшүүл, мэдээжэ бүһэтэн, обог зоноо хүтэлбэрилэгшэд болоно.

25Израилиин улад зондо зай гаргахаяа бусад арадуудые үлдэһэн, өөрын үбгэ эсэгэнэрэй Бурханай урда тэдэ нүгэл[†] хэжэ, тэдэ арадуудай бурхадта мүргэжэ эхилбэ. 26Тиихэдэнь Израилиин Бурхан Пүүлэй, Ассириин хаанай һүр һүлдыень үргэбэ, Тиглаат-Пилэсээрэй, Ассириин хаанай, һүл һүлдыень дэмжэн, Рэүбээнэй, Гаадай, Мэнашшээгэй хахад обогой үри һадаһадые Халаа, Хабуур болон Һараа, Гозаан мүрэн шадархи нютагуудта ябуулаа, тэдэнэр мүнөөшье болотор тэндээ[+].

#### 6


Левиин үри һадаһад

1[•]Левиин хүбүүд: Гэршоон, Кэһаат, Мэрарии;[+] 2Кэһаадай хүбүүд: Амраам, Ицһаар, Хэброон, Үззиһээл;[+] 3Амраамай үхибүүд: Аһароон,[†] Моисей,[†] Мириам. Аһороной хүбүүд: Надааб, Абиһуу, Эльазаар, Итамаар;[+] 4Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас, Пинэһаасай хүбүүн Абишууа;[+] 5Абишууагай хүбүүн Букки, Буккиин хүбүүн Үззии; 6Үззиин хүбүүн Зэраахияа, Зэраахияагай хүбүүн Мэрайһоот; 7Мэрайһоодой хүбүүн Амарияа, Амарияагай хүбүүн Ахитууб; 8Ахитуубай хүбүүн Цадоок, Цадоогой хүбүүн Ахимаац;[+] 9Ахимаацай хүбүүн Азаарияа, Азаарияагай хүбүүн Ёханаан;[+] 10Ёханаанай хүбүүн Азаарияа, тэрэ Иерусалимда[†] Соломооной[†] бариһан Һүмэдэ[†] санаартан[†] байгаа. 11Азаарияагай хүбүүн Амарияа, Амарияагай хүбүүн Ахитууб; 12Ахитуубай хүбүүн Цадоок, Цадоогой хүбүүн Шаллуум;[+] 13Шаллуумай хүбүүн Хилкияа, Хилкияагай хүбүүн Азаарияа; 14Азаарияагай хүбүүн Сэраяа, Сэраяагай хүбүүн Ёцадаак;[+] 15Навуходоносорой гараар Эзэнэй[†] Иудын, Иерусалимай зониие нүүлгэхэ үедэ Ёцадаак баряанда туугдан абтаа һэн[+].

16Левиин хүбүүд: Гэршоом, Кэһаат, Мэрарии;[+] 17Гэршоомой хүбүүдэй нэрэнүүд: Либнии ба Шимэй. 18Кэһаадай хүбүүд: Амраам, Ицһаар, Хэброон, Үззиһээл;[+] 19Мэрариин хүбүүд: Маһлии ба Мушии.

Левийһээ үдэн гараһан уг унгинууд ба тэдэнэй үбгэ эсэгэнэр[+]. 20Гэршоомой уг: тэрэнэй хүбүүн Либнии; Либниигэй хүбүүн Яахат; Яахадай хүбүүн Зиммаа; 21Зиммаагай хүбүүн Ёһаа, Ёһаагай хүбүүн Иддоо, Иддоогой хүбүүн Зээрах, Зээрахай хүбүүн Еһатэрай. 22Кэһаадай үринэр: тэрэнэй хүбүүн Амминадааб, Амминадаабай хүбүүн Коорах, Коорахай хүбүүн Ассиир; 23Ассиирэй хүбүүн Элканаа, Элканаагай хүбүүн Эбиасаап, Эбиасаапай хүбүүн Ассиир;[+] 24Ассиирэй хүбүүн Таахат, Таахадай хүбүүн Үриһээл, Үриһээлэй хүбүүн Уззияа, Уззияагай хүбүүн Саул.[†] 25Элканаагай хүбүүд: Амасай ба Ахимоот. 26Ахимодой хүбүүн Элканаа, Элканаагай хүбүүн Цопай, Цопайн хүбүүн Наахат; 27Нахадай хүбүүн Элиааб; Элиаабай хүбүүн Ероһаам, Ероһаамай хүбүүн Элканаа; 28Самуилай хүбүүд: ууган хүбүүн Ёһээл, хоёрдохинь Абияа. 29Мэрариин үринэр: Маһлии, тэрэнэй хүбүүн Либнии, Либниигэй хүбүүн Шимэй, Шимэйн хүбүүн Уззаа; 30Уззаагай хүбүүн Шимаа, Шимаагай хүбүүн Хаггияа, Хаггияагай хүбүүн Асайяа.

31Эзэнэй Һүмэ соо ханзын табигдаһан сагһаа хойшо дуушадай ударидагшаар Давидай[†] табиһан хүнүүд эдэ мүн[+]. 32Иерусалимда Соломооной Эзэнэй Һүмэ бодхоохын урда тэдэнэр Уулзалгын майхан һүмын урда дуушадаар алба хэдэг байгаа. Тэдэнэр өөрын онсо заабаряар албаяа ябуулдаг байһан[+]. 33Алба ябуулагшад ба тэдэнэй хүбүүд гэбэл, Кэһаадай үри һадаһад сооһоо Ёһээлэй хүбүүн, дуушан Һэмаан бэлэй. Ёһээлэй эсэгэ Самуил,[+] 34Самуилай эсэгэ Элканаа, Элканаагай эсэгэ Ероһаам, Ероһаамай эсэгэ Элиээл, Элиээлэй эсэгэ Тооһаа, 35Тооһаагай эсэгэ Цүүп, Цүүпэй эсэгэ Элканаа, Элканаагай эсэгэ Махаат, Махаадай эсэгэ Амасай, 36Амасайн эсэгэ Элканаа, Элканаагай эсэгэ Ёһээл, Ёһээлэй эсэгэ Азаарияа, Азаарияагай эсэгэ Цэпаанияа, 37Цэпаанияагай эсэгэ Таахат, Таахадай эсэгэ Ассиир, Ассиирэй эсэгэ Эбиасаап, Эбиасаапай эсэгэ Коорах, 38Коорахай эсэгэ Ицһаар, Ицһаарай эсэгэ Кэһаат, Кэһаадай эсэгэ Леви, Левиин эсэгэ Израиль.[†] 39Һэмаанай баруун талада зогсогшо аха дүү гэбэл, Асаап. Асаапай эсэгэ Бэрэхияа, Бэрэхияагай эсэгэ Шимаа,[+] 40Шимаагай эсэгэ Михаээл, Михаээлэй эсэгэ Баасэйа, Баасэйагай эсэгэ Маалхияа, 41Маалхияагай эсэгэ Этнии, Этниигэй эсэгэ Зээрах, Зээрахай эсэгэ Адаяа, 42Адаяагай эсэгэ Этаан, Этаанай эсэгэ Зиммаа, Зиммаагай эсэгэ Шимэй, 43Шимэйн эсэгэ Яахат, Яахадай эсэгэ Гэршоом, Гэршоомой эсэгэ Левий болоно.

44Мэрариин үринэр, Һэмаанай зүүн талада зогсоошо аха дүү гэбэл, Этаан бэлэй. Этаан Кишиин хүбүүн, Кишии Авдиин, Авдии Маллуухай,[+] 45Маллуух Хашаабияагай, Хашаабияа Амацияагай, Амацияа Хилкияагай, 46Хилкияа Амциин, Амции Баниин, Бании Шээмэрэй, 47Шээмэр Маһлиин, Маһлии Мушиигай, Мушии Мэрариин, Мэрарии Левиин хүбүүн. 48Тэдэнэй аха, дүүнэр левидүүд[†] Бурханай[†] майхан гэртэ элдэб албангуудта томилогдоһон юм.

49Израилиин алишье талаһаа арюун сэбэр байлгые Бурханай богоол Моисейн заабарилһанай ёһоор, Аһароон болон тэрэнэй хүбүүд Хамагай Нангин[†] газарта элдэб мүргэлнүүдые[†] бүтээхэһээ гадна, түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] дээрэ тахилай үргэл шатаадаг, уталгын шэрээ дээрэ сан санзай[†] ууюулдаг, мүн бэшэшье үргэлнүүдые бэелүүлдэг байгаа[+]. 50Аһарооной үри һадаһад: Эльазаар; тэрэнэй хүбүүн Пинэһаас; Пинэһаасай хүбүүн Абишууа;[+] 51Абишууагай хүбүүн Букки; Буккиин хүбүүн Уззи; Үззиин хүбүүн Зэраахияа; 52Зэраахияагай хүбүүн Мэрайһоот; Мэрайһоодой хүбүүн Амарияа; Амарияагай хүбүүн Ахитууб; 53Ахитуубай хүбүүн Цадоок; Цадоогой хүбүүн Ахимаац мүн.

54[•]Тэдэнэй мэдэлэй һуурин тосхонуудай байра байдал Кэһаадай угай Аһарооной хүбүүдтэ жээрэбэй гуримаар үгтөө,[+] 55Иудын газартахи Хэброониие, мүн тэрэнэй хажуудахи хүдөө нютагуудые мэдэлдэнь үгөө; 56Епуннээгэй хүбүүн Халээбтэ энэ хото, мүн хажуудахи тосхонуудые газартайнь үгэбэ[+]. 57Аһарооной хүбүүдтэ иимэ хотонууд үгтөө: Хэброон, Либнаа, мүн Яттиир, Эштэмооһа хотонуудай хажуудахи тосхонууд газартайгаар, 58Хилээз, Дэбиир хотонууд тосхонуудтайгаар, 59Ашаан болон Бэт-Шээмэш хотонууд хажуудахи нютагуудтайгаар, 60харин Бэньямиинэй обогһоо Гээбэ хотые тосхонуудтайгаарнь, Алэмээт хотые тосхонуудтайгаарнь, Анатоот хотые тосхонуудтайгаарнь тэдэнэй мэдэлдэ үгөө: тэдэнэй отог зоной мэдэлдэ байһан хотонууд бүхыдөө арбан гурбан болоо. 61Мэнашшээгэй обогой хахадһаа арбан хото Кэһаадай угай бусад хүбүүдтэ жээрэбэй ёһоор үгтэбэ. 62Иссахаарай, Ашээрэй, Напталиигай, Башаанда һуудаг Мэнашшээгэй обогуудһаа Гэршоомой хүбүүдэй бүлэнүүдтэ арбан гурбан хото үгтөө. 63Рэүбээнэй, Гаадай болон Зэбүлүүнэй обогуудһаа арбан хоёр хото Мэрариин хүбүүдэй бүхы бүлэнүүдтэ жээрэбэй ёһоор үгтөө. 64Израильшууд иигэжэ левидүүдтэ хото һууринуудые тойроод байгааша бэлшээритэйнь үгөө болоно.

65Иигэжэ тэдэнэр эдэ дээрэ нэрлэгдэһэн хотонуудые тосхонуудтайгаарнь Бэньямиинэй, Симеоной, Иудын отогуудһаа жээрэбэй ёһоор таһалан үгөө.

66Эпрааимай обогһоо Кэһаадай зарим хүбүүдтэ хотонууд таһалагдан үгтөө. 67Тэдэнэртэ үгтэһэн хотонууд гэбэл: Шэхээм хото Эпрааимай хада дээрэхи тосхонуудтайгаар, Гээзэр хото тосхонуудтайгаар, 68Ёкмэһаам, Бэт-Һороон бэлшээри газартайгаарнь, 69Аялоон, Гаат-Риммоон хотонууд бэлшээриин газартайгаарнь; 70Мэнашшээгэй обогой хахад зоной газарһаа Анээр, Балаһаамые тосхонуудтайгаар таһалагдаа; Кэһаадай эсэгын зарим хүбүүдтэ энэ хабаатай.

71Гэршоомой хүбүүдтэ Мэнашшээгэй изагуурай хахадһаань Башаандахи Голаан тосхонуудтайгаарнь, мүн Аштароот тосхонуудтайгаар үгтөө. 72Иссахаарай обогһоо Кээдэш тосхонуудтайгаарнь, Дабэраат хажуудахи тосхонуудтайгаар, 73мүн Рамоот болон Анээм тосхонуудтайгаар; 74Ашээрэй обогһоо Машаал, Абдоон тосхонуудтайгаар, 75Хуккоок болон Рэһооб тосхонуудтайгаар; 76Напталиигай обогһоо Галилейдэхи[†] Кээдэш тосхонуудтайгаар, Хаммоон, Кириатааим тосхонуудтайгаар үгтөө.

77Харин Мэрариин бусад хүбүүдтэ Зэбүлүүнэй обогһоо Риммоон болон Табоор хотонууд тосхонуудтайгаар үгтөө. 78Рэүбээнэй обогһоо сүл губида оршодог Бээцэр тосхонуудтайгаар, Яаһцаа тосхонуудтайгаар; Иорданай[†] таладахи Ерихооной шанха урдахи мүн Иорданһаа зүүлжээ нэмжыһэн дайда; 79мүн Кэдэмоот болон Мэпаат хотонууд тосхонуудтайгаар; 80Гаадай обогһоо Галаадтахи[†] Рамоот, Маханааим тосхонуудтайгаар; 81мүн Хэшбоон, Язээр тосхонуудтайгаар үгтөө.

#### 7


Иссахаарай үри һадаһад

1Иссахаарай хүбүүд: Толаа, Пуһаа, Яшууб, Шимроон дүрбэн[+]. 2Толаагай хүбүүд: Үззии, Рэпаяа, Ериһээл, Яхмай, Ибсаам, Шэмүһээл, онсонь Толаагай уг соо дайшалхы абари зантай хүнүүд олон байһан; Давидай[†] үедэ тэдэнэй тоо хорин хоёр мянган зургаан зуун байһан. 3Үззиин хүбүүн Израахия; Израахиягай хүбүүд: Михаээл, Обадияа, Ёһээл болон Ишшияа табан байгаа. Тэдэнэр бултадаа ахамад дарганууд һэн. 4Тэдэнэр бултадаа олон һамгадтай, олон хүбүүдтэй тула отогойнгоо хүнүүдтэй хамта дайн байлдаанда хабаадаха сэрэгшэдынь гушан зургаан мянганда хүрэдэг байгаа. 5Угай бэшэгээр Иссахаарай обогой дайшалхы аха, дүүнэр наян долоон мянганда хүрэдэг һэн[+].


Бэньямиинэй үри һадаһад

6Бэньямиин гурбан хүбүүтэй байгаа: Бээла, Бээхэр, Едиаһээл[+]. 7Бээлын хүбүүд: Эцбоон, Үззии, Үззиһээл, Еримоот ба Ирии хамтадаа табан, үе үеынгөө толгойлогшонор, бултадаа дайшалхы шадабаританууд байһан. Тэдэнэр угай бэшэгтэ хорин хоёр мянган гушан дүрбэн гээд бэшэгдэнхэй. 8Бээхэрэй хүбүүд: Зэмираа, Ёһааш, Элиээзэр, Эльйоэнай, Омрии, Ерэмоот, Абияа, Анатоот ба Алэмээт. Эдэ бултадаа Бээхэрэй хүбүүд мүн. 9Угай бэшэгтэ отогойнгоо, үе үеынгөө толгойлогшонортой бэшэгдэхэдээ, хорин мянган хоёр зуун дайшалхы шадабаритан гээд заагданхай. 10Едиаһээлэй хүбүүн Билһаан. Билһаанай хүбүүд: Еһүүш, Бэньямиин, Эһууд, Хэнаанаа, Зэтаан, Таршииш, Ахишаахар. 11Едиаһээлэй эдэ хүбүүд обог омогуудаа толгойлһон дайшахы шадабаритай эрэшүүл байһан; дайнда орохо арбан долоон мянган хоёр зуун болодог һэн. 12Иирэй хүбүүд Шүппиим ба Хуппиим. Ахээрэй хүбүүн Хушиим.


Напталиигай үри һадаһад

13Напталиигай хүбүүд: Яхциһээл, Гунии, Еэцэр, Шаллуум, эдэ Билһаагай үхибүүд[+].


Мэнашшээгэй үри һадаһад

14Мэнашшээгэй хүбүүд: араамай арадһаа гарбалтай тэрэнэй бага һамганһаа[†] гараһан Асриээл; тэрэ Галаадай[†] эсэгэ болохо Махиирые түрөө[+]. 15Махиир Хуппиим ба Шүппиим хоёрой эгэшэ Маһахаае һамган болгожо абаа; хоёрдохинь Цэлопэһаад нэрэтэй. Цэлопэһаад басагадые гаргаа[+]. 16Махиирай һамган Маһахаа хүбүү түрэжэ, тэрээнээ Пээрэш гээд нэрлэбэ, харин дүүгэйнь нэрэ Шээрэш. Тэрэнэй хүбүүд: Улаам, Рээкэм. 17Улаамай хүбүүн Бэдаан. Махиирай хүбүүн, Мэнашшээгэй хүбүүн – эдэ Галаадай хүбүүд мүн. 18Тэрэнэй эгэшэ Молээхэт Ишһоодые, Абиээзэрые, Маһлаае түрөө. 19Шэмидаагай хүбүүд: Ахиһаан, Шэхээм, Ликхии ба Аниһаам[+].


Эпрааимай үри һадаһад

20Эпрааимай хүбүүд: Шүтэлаа, тэрэнэй хүбүүн Бээрэд, Бээрэдэй хүбүүн Таахат, Таахадай хүбүүн Эладаа, Эладаагай хүбүүн Таахат,[+] 21тэрэнэй хүбүүн Забаад, Забаадай хүбүүд Шүтэлаа, Ээзэр, Элаад. Тэдэ хүбүүдэй тэрэ газарта ажаһуудаг хүнүүдэй үхэр мал хүсөөр эзэмдэхэеэ һанахадань, Гаадай хүнүүд тэдэниие алаа һэн. 22Тэдэнэй эсэгэ Эпрааим хүбүүдээ ехээр шаналан, олон үндэрэй туршада уй-хай табин, гашуудалда абтаба, аха, дүүнэрынь олоороо ерэжэ, һанааень заһан тайбшаруулба. 23Удаань тэрэ һамгантаяа унтаба. Һамганиинь хээлитэй болоод, хүбүү түрэбэ, эсэгэнь энэ хүбүүгээ Бэрияа гээд нэрлэбэ, энэнь тэрэнэй гэртэ уйдхар тохёолдоо гэһэн удхатай юм. 24Тэрэ Шээра гэжэ басагатай һэн. Тэрэнь доодо ба дээдэ Бэт-Һороон ба Үззээн-Шэһэраа гээшэдые байгуулһан түүхэтэй[+]. 25Тэрэнэй хүбүүн Рээпаа, мүн Рээшэп, ба тэрэнэй хүбүүн Тээлах, мүн тэрэнэй хүбүүн Таахан, 26тэрэнэй хүбүүн Лаадан, тэрэнэй хүбүүн Аммиһүүд, тэрэнэй хүбүүн Элишамаа,[+] 27тэрэнэй хүбүүн Нүүн, тэрэнэй хүбүүн Иисүүс[+]. 28Тэрэнэй эзэлжэ ба ажаһууһан газарынь иимэ байгаа: Бэт-Ээл ба тэрээндэ мэдэлтэй хотонууд: Нааранһаа зүүлжээ Гээзэрһээ баруулжа, тэрээндэ мэдэлтэй хотонууд; Шэхээм ба Айяа хүрэтэр мэдэлтэй хотонуудынь. 29Мэнашшээгэй хүбүүдтэ мэдэлтэй хотонууд: Бэт-Шэһаан, Таанаах, Мэгиддоо, Доор гэхэ мэтэ болоно. Израилиин Иосифой хүбүүд тэндэ ажаһуугаа[+].


Ашээрэй үри һадаһад

30Ашээрэй хүбүүд: Имнаа, Ишваа, Ишвии ба Бэрияа, мүн тэдэнэй эгэшэ Сээраа[+]. 31Бэрияагай хүбүүд: Хээбэр ба Малхиһээл. Тэрэ Бирзайһиитын эсэгэ. 32Яплээдэй, Шээмэрэй, Хотаамай, мүн тэдэнэй эгэшэ Шуһаагай эсэгэ Хээбэр мүн. 33Яплээдэй хүбүүд: Пасаах, Бимһаал Ашваат. Эдэнэр Яплээдэй хүбүүд мүн. 34Шээмэрэй хүбүүд: Ахии Рохгаа, Хуббаа ба Араам. 35Тэдэнэй дүү Һээлэмэй хүбүүд: Цопаах, Имнаа, Шээлэш ба Амаал. 36Цопаахай хүбүүд: Сууһаа, Харнээпэр, Шуһаал, Бэрии, Имраа, 37Бээцэр, Һоод, Шаммаа, Шилшаа, Итраан ба Бээрэ. 38Етээрэй хүбүүд: Епуннээ, Писпаа ба Араа. 39Уллаагай хүбүүд: Араах, Ханниһээл, Рицияа. 40Ашээрэй эдэ хүбүүд бултадаа отогойнгоо гулбаанууд, шэлдэг бэетэй эрэшүүл, сэрэгшэд, сэрэгэй ахамад тушаалтайнууд. Угай бэшэгэй ёһоор дайн байлдаанда хабаадаха шадалтай хорин зургаан мянган хүн гээд бэшэгдэнхэй.

#### 8


Бэньямиинэй үри һадаһад


(1 Уг 9:34-44)

1Бэньямиинэй ууган хүбүүн Бээла, хоёрдохинь Ашбээл, гурбадахинь Ахраах, 2дүрбэдэхинь Ноһаа, мүн табадахинь Рапаа болоно[+]. 3Бээлын хүбүүд: Аддаар, Гэраа, Абиһууд, 4Абишууа, Наамаан, Ахооһах, 5Гэраа, Шэпупаан, Хураам.

6Гээбэдэ ажаһуугшад Манаахат нүүһэн отогуудай гулбаанууд байһан Эхуудай хүбүүд гэбэл: 7тэдэниие зөөлгэһэн Наамаан, Ахияа болон Гэраа мүн; тэрэ Уззаагай ба Ахиһуудай эсэгэ.

8Шахараим өөрынгөө һамгад Хушиим Баһараа хоёрые түрхэмүүдтэнь ябуулһанай һүүлээр Моһаабай[†] газар дээрэ үхибүүдтэй болоһон юм. 9Тэрэ өөрынгөө һамган Хоодэшһөө Ёваав, Цибияа, Мэшаа, Малхаам, 10Еһүүц, Сахияа ба Мирмаа хүбүүд отогойнгоо гулбаанууд боложо тодорһон. 11Хушиим һамганһаа Абитууб ба Элпаал хүбүүд түрөө. 12Элпаалай хүбүүд гэбэл: Ээбэр, Мишаам болон Шээмэд, тэрэ Оноо Лоод хотонуудые бодхоогоо[+].

13Бэрияа ба Шэмаа. Тэдэнэр Аялоондо ажаһуудаг отогуудайнгаа гулбаанууд байһан юм. Тэдэнэр Гаат хотодо ажаһуугшадые үлдэн намнаһан. 14Ахиһоо Шашаак, Ерэмоот, 15Зэбаадьяа, Араад, Эдээр, 16Михаээл, Ишпаа ба Ёхаа, эдэнэр бултадаа Бэрияагай хүбүүд болоно.

17Зэбаадьяа, Мэшуллаам, Хизкии, Хээбэр, 18Ишмэрай, Излияа, Ёваав – эдэнэр Элпаалай хүбүүд мүн. 19Якиим, Зихрии, Забдии, 20Элиэнай, Циллэтай, Элиээл, 21Адаяа, Бэраяа, Шимраат – эдэнэр Шимэйн хүбүүд мүн. 22Ишпаан, Ээбэр, Элиээл, 23Абдоон, Зихрии, Ханаһаан,[†] 24Ханаанияа, Элаам, Антотийа, 25Ипдэйя ба Пэнүһээл гэгшэд Шашаагай хүбүүд. 26Шамшэрай, Шэхаарияа, Атаалияа, 27Яарээшия, Элияа ба Зихрии гэгшэд Ероһаамай хүбүүд. 28Эдэнэр отогуудайнгаа гулбаанууд. Тэдэнэр Иерусалимда[†] ажаһуугаа.

29[•]Гибэһоондо Гибэһооной эсэгэ Еиһээл ажаһуугаа. Тэрэнэй һамган Маһахаа нэрэтэй бэлэй. 30Тэдэнэй ууган хүбүүн Абдоон, тэрэнэй удаадахинь Цуур, Кииш, Бааһал, Нээр, Надааб, 31Гэдоор, Ахиһоо, Зээхэр болоно. 32Миклоот Шэмаагай эсэгэ. Тэдэнэр аха дүүнэртэеэ хамта Иерусалимда ажаһуугаа.

33Нээрэй хүбүүн Кииш, Киишэй хүбүүн Саул:[†] Саулай хүбүүд Ёнатаан, Малхишууһа, Абинадааб ба Эшбааһал[+]. 34Ёнатаанай хүбүүн Мэрииб-Бааһал; тэрэнэй хүбүүн Михаа[+]. 35Михаагай хүбүүд: Питоон, Мээлэх, Таарэа ба Ахааз. 36Ахаазай хүбүүн Ёһаддаа; Ёһаддаагай хүбүүд: Алэмээт, Азмаавэт ба Зимрии; Зимриигэй хүбүүн Моцаа; 37Моцаагай хүбүүн Бинаа. Тэрэнэй хүбүүн Рапаа, тэрэнэй хүбүүн Элэасаа; тэрэнэй хүбүүн Ацээл. 38Ацээл зургаан хүбүүтэй байгаа, тэдэнэй нэрэнүүдынь эдэ: Азрикаам Бохэрүү, Ишмаһээл, Шэһаарияа, Обадияа ба Ханаһаан; тэдэ булта Ацээлэй хүбүүд мүн. 39Тэрэнэй дүү Ээшэгэй хүбүүд: ууган хүбүүниинь Улаам, хоёрдохинь Еһүүш, гурбадахинь Элипээлэт. 40Улаамай хүбүүд сэрэгшэ уладууд, номоор мэргээр харбадаг, олон хүбүүд болон ашанартаяа дүн хамта зуун табин байгаа. Тэдэнэр бултадаа Бэньямиинэй хүбүүдһээ мүн.

#### 9

1[•]Бүхы израильшууд[†] өөр өөрын отогуудаар Израилиин хаашуулай номдо тоологдон бэшэгдээ һэн. Иудейнүүд[†] хуули буса ябадалнуудые хэһэнэйнгээ түлөө Вавилоон[†] руу нүүлгэгдээ һэн[+]. 2Израилиинхид, санаартад, левидүүд,[†] мүн тэдээндэ дамжуулагшад Израилиин хотонуудта, эзэлжэ байһан газар нютагуудта түрүүшын ажаһуугшад боложо тодорһон юм[+].


Иерусалимда ажаһуугшад


(Нэх 11:3-19)

3Иерусалимда[†] Иудын хүбүүдэй зариманиинь ажаһуугаа, мүн эндэ Бэньямиинэй, Эпрааимай, Мэнашшээгэй хүбүүдэй нэгэ хэдынь ажаһуугаа гэбэл: 4Аммиһүүдэй хүбүүн Утай, Омриин хүбүүн, Имриин хүбүүн, Баниин – эдэ Иудын хүбүүн Пээрэцэй хүбүүд болоно;[+] 5Шилооной хүбүүд сооһоо Асайяа ууган хүбүүниинь болон тэдэнэй хүбүүд; 6Зээрахай хүбүүдһээ Еүһээл болон тэдэнэй аха дүүнэр – зургаан зуун ерэн хүн; 7Бэньямиинэй хүбүүдһээ Саллуу, Мэшуллаамай хүбүүн, Һодаабьяагай хүбүүн, Һассэнуһаагай хүбүүн; 8Ероһаамай хүбүүн Ибнэяа, Үззиин хүбүүн Элаа, Михриин хүбүүн Мэшуллаам болон Шэпаатияагай хүбүүн, Рэүһээлэй хүбүүн, Ибнияагай хүбүүнэй, 9тэрэнэй аха дүүнэр, обогууд: юһэн зуун жаран табан – эдэ эрэшүүл обогуудаа толгойлоо.

10Санаартад эдэ гэбэл: Едаяа, Ёярииб, Яхиин, 11Азаарияа, Хилкияагай хүбүүн, Мэшуллаамай хүбүүн, Цадоогой хүбүүн, Мэрайһоодой хүбүүн, Ахитуубай хүбүүн. Эдэнэр Бурханай[†] гэртэ алба толгойлдог байгаа. 12Ероһаамай хүбүүн, Пашхуурай аша, Малхияагай гуша Адаяа; Адиһээлэй хүбүүн, Яхзэраагай хүбүүн, Мэшуллаамай гуша, Мэшиллэмиидэй дүшэ Маасай. Мэшиллэмиит хадаа Иммээрэй хүбүүн байгаа; 13тэдэнэрэй аха дүүнэр, өөһэдынгөө отогуудай гулбаанууд. Эзэнэй[†] гэртэ алба хэхэ эрхим хүнүүд нэгэ мянган долоон зуун жаран болоо.

14Харин левидүүдһээ гэбэл: Мэрариин хүбүүдһээ Хашаабияагай хүбүүн, Азрикаамай хүбүүн, Хашшуубай хүбүүн Шэмаяа; 15Асаапай хүбүүн Зихриигэй хүбүүн, Михаагай хүбүүн, Маттаанияа, Галаал, Хээрэш, Бахбакаар; 16Шэмаяагай хүбүүн, Галаалай аша, Едүтүүнэй гуша Обадияа; Нэтопаадай хүдөө нютагуудта ажаһуудаг Элканаагай аша, Асаагай хүбүүн Бэрэхияа.

17Үүдэнэй харуулшад гэбэл: Шаллуум, Аххууб, Талмоон, Ахимаан, тэдэнэй аха дүүнэр; Шаллуум тон ахалагшань байһан[+]. 18Левиин хүбүүд хаанай үүдэнэй зүүн талын харуулда мүнөөшье байдаг. 19Корэйн, тэдэнэй аха дүүнэр, тэрэнэй омогтон Коорахай хүбүүн, Эбиасаапай хүбүүн, Коорахай хүбүүн Шаллуум болоно. 20Эльазаарай хүбүүн Пинэһаас тэдэнэрэй дарга байха үедэ Эзэн тэдэнэртэй байгаа[+]. 21Мэшэлээмияагай хүбүүн Захарияа майхан һүмын үүдэнэй харуулшад һэн[+]. 22Үүдэнэй харуулшадаар һунгагдаһан зон бүхыдөө хоёр зуун арбан хоёрто хүрэдэг һэн. Тэдэнэр нютаг нютагуудаар бүридхэлдэ абтаһан бэлэй. Үнэн сэхээр албаяа бэелүүлһэнэйнь түлөө Давид[†] ба Самуил мэдэлшэн тэдэниие энэ албанда табиһан түүхэтэй[+]. 23Тэдэнэр, үри һадаһадынь майханай, Эзэнэй гэрэй үүдэнүүдэй харуулшад болон тодорһон юм. 24Тэрэнэй дүрбэн таладань харуулшад гэбэл: зүүн, баруун, хойто болон урда талаһаа. 25Эдэнэрэй аха дүүнэр өөһэдынгөө сэлеэнгүүдтэ ажаһуудаг байгаа, зүгөөр ээлжээнэй ёһоор тэдээнтэй хамта байхаяа долоон үдэрөөр ерэдэг һэн[+]. 26Этигэл[†] ехэтэй левидүүд дүрбэн талын удамаршад;[†] тэдэнэр Бурханай гэрэй үнэтэ зүйлнүүдые, бусадшье байрануудые хараха харуулшадаар томилогдоһон бэлэй. 27Харуулай уялгануудые бэелүүлдэг тула һүниие Бурханай гэрэй хажууда үнгэргэдэг, үглөө бүринь үүдэнүүдыень сэлидэг һэн[+].

28Тэдэнэрэй заримашуулда тусхайта амһартанууд даалгагдаһан, тиигээд тоогоорнь абадаг, мүн тэдэнэрэйнь зэргээр хубаадаг һэн. 29Харин нүгөөшүүлдэнь санаартанда[†] хамһабариин хэрэгтэй ажал даалгагдаа гэбэл: эрхим гурил, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо, санзай[†] болон уталгын бэшэшье зүйлнүүдые бэлдэхэ гэхэ мэтэ.

30Санаартадай хүбүүдэй заримашуулынь хангалтама уталгануудые бэлдэдэг һэн[+]. 31Левидүүдэй, Коорах нютагай Шаллуумай ууган хүбүүн Маттитияада хубардаа дээрэ бэлдэдэг зүйлнүүд даалгагдаа. 32Кэһаадай хүбүүдэй аха дүүнэрэй заримашуулда гарагай долоон бүхэндэ үргэлэй хэрэгтэй хилээмэ бэлдэдэг һэн[+].

33Левидүүдэй отогойхидто дуушад гол үүргэ дүүргэдэг, тэдэнэр һүмын таһалганууд соохи ажалнуудһаа сүлөөлэгдэнхэй тула уялгануудаа сэхэ дүүргэдэг һэн[+]. 34Тэдэнэр левидүүдэй үенүүдэй гол гулбаанууд һэн. Тэдэнэр Иерусалимда ажаһуудаг бэлэй.


Саулай үри һадаһад


(1 Уг 8:29-38)

35[•]Гибэһоондо Гибэһооной эсэгэ Еиһээл ажаһуугаа. Тэрэнэй һамган Маһахаа нэрэтэй бэлэй. 36Тэдэнэй ууган хүбүүн Абдоон, тэрэнэй удаадахинь Цуур, Кииш, Бааһал, Нээр, Надааб, 37Гэдоор, Ахиһоо, Захарияа болон Миклоот, 38Миклоот Шимаамай эсэгэ. Тэдэнэр аха дүүнэртэеэ хамта Иерусалимда ажаһуугаа. 39Нээрэй хүбүүн Кииш, Киишэй хүбүүн Саул;[†] Саулай хүбүүд Ёнатаан, Малхишууһа, Абинадааб ба Эшбааһал[+]. 40Ёнатаанай хүбүүн Мэрииб-Бааһал; тэрэнэй хүбүүн Михаа. 41Михаагай хүбүүд – Питоон, Мээлэх, Тахрэа. 42Ахаазай хүбүүн Яраа; Яраагай хүбүүд: Алэмээт, Азмаавэт ба Зимри; Зимриигэй хүбүүн Моцаа. 43Моцаагай хүбүүн Бинаа. Тэрэнэй хүбүүн Рэпаяа; тэрэнэй хүбүүн Элэасаа; тэрэнэй хүбүүн Ацээл. 44Ацээл зургаан хүбүүтэй байгаа, тэдэнэй нэрэнүүдынь эдэ: Азрикаам, Бохэрүү, Ишмаһээл, Шэһаарияа, Обадияа ба Ханаһаан;[†] тэдэнэр Ацээлэй хүбүүд мүн.

#### 10


Саулай эсэсэй үдэрнүүд, наһа баралга


(1 Хаан 31:1-13)

1[•]Пилиштүүд[†] Израильтай[†] дайлалдан, Израилиин зон пилиштүүдһээ тэрьедэжэ, Гилбооһа уулада алдалан унаба[+]. 2Пилиштүүд Саулые[†] болон тэрэнэй хүбүүдые хүсэжэ, Саулай Ёнатаан, Абинадааб, Малхишууһа хүбүүдые алаба[+].

3Саулые тойроод ехэ байлдаан бужаганажа, һурша ном харбагшад тэрэниие харбажа, хүндөөр шархатуулба. 4Тиихэдээ Саул өөрынь зэр зэбсэгые үргэгшэдэ:

– Ши һэлмэеэ һугалаад, намайе хадхажа ала. Бэлгэеэ отолуулаагүй эдэ хүнүүд ерэжэ, бэеымни доромжолхол, – гэбэ.

Теэд зэр зэбсэгынь үргэгшэ ехэ айжа, тэрэ захиралтыень дүүргэжэ шадабагүй. Саул һэлмэ абажа, дээрэнь унашаба[+]. 5Зэбсэг баригшань Саулай үхэһые үзөөд, өөрынгөө һэлмэ дээрэ унажа үхэбэ. 6Иигэжэ Саул гурбан хүбүүдтэеэ, бүхы зарасанартаяа хамта гээгдэбэ. 7Нюруу газарта байһан Израилиин бүхы зон сэрэгэй тэрьедэһэн, Саулай болон хүбүүдэйнь үхэһые мэдээд, хотонуудаа орхижо, зугадаба. Пилиштүүд ерэжэ, тэндэ байрлаа бэлэй.

8Үглөөдэрынь пилиштүүд алагдаһан зониие тонохоёо ерэхэдээ, үхэһэн Саулай болон тэрэнэй гурбан хүбүүдэй бэенүүдые Гилбооһа уула дээрэ олобо. 9Тэдэ Саулай толгой отолжо, хуяг, дуулгыень тайлан абажа, зэбсэгыень абажа, өөһэдынгөө шүтээнүүдтэ, арад зондо мэдээ дуулгахаяа элшэнэрые[†] Пилиштын бүхы нютагуудаар эльгээбэ[+]. 10Саулай сэрэгэй зэбсэгые тэдэ өөһэдын бурхадай һүмэ[†] соо табижа, толгойень Дагооной һүмэ соо үлгэбэ[+].

11Ябээш-Галаадай[†] ажаһуугшад пилиштүүдэй Саулда юу хэһые дуулаад,[+] 12бүхы сэрэгшэдынь ошожо, Саулай болон тэрэнэй хүбүүдэй бэенүүдые абажа, Ябээштэ асарба. Тиигээд яһыень Ябээшдэхи сарса модон доро хүдөөлүүлбэ. Тэдэ долоон хоног масаглаа[†] һэн[+].

13Эзэндэ[†] үнэн сэхэ байгаагүй, Эзэнэй үгэ дуулаагүй, үхэһэн зоной һүнэһэ дуудагшада хандаһанайнгаа түлөө Саул иигэжэ наһа бараба[+]. 14Эзэниие тэрэ хүндэлөөгүй. Эзэн тэрэниие хороожо, Ишайн хүбүүн Давидта[†] хан түрэ дамжуулба.

#### 11


Давидай бүхы Израилиие толгойлон хүтэлбэрилгэ


(2 Хаан 5:1-3, 6-10; 23:8-39)

1[•]Удаань бүхы израильшууд[†] Хэброон руу, Давидта[†] сугларан ерээд хэлэбэ:

– Бидэ танай мяха шуһанай таһардаһан бэлэйлди. 2Урид Саулай[†] манай хааншье байха үедэ та Израилиин арад зониие байлдаануудта ударидажа ябаат. Тиигээд Өөрынь арад түмэн болохо Израилиие танай ударидаха, удамаршан болохо тухай Эзэн[†] Бурхантнай[†] танда найдуулан айладхаһан бэлэйл[+].

3Иигэжэ Израилиин бүхы аха захатан[†] Хэброон руу хаанда ерэжэ, Давид хаан тэндэ Эзэнэй урда тэдэнтэй хэлсээ баталба. Тиигээд тэдэ Давидые Израилиин хаан болгон, тоһо түрхин ёһолбо. Иигэжэ Самуилаар дамжуулан Эзэнэй найдуулһаниинь бэелбэ[+].


Давид Иерусалимые эзэлнэ


(2 Хаан 5:6-10)

4Давид болон бүхы израильшууд Иерусалим[†] гэхэ гү, али Евүүстэ ошоо[+]. 5Тэндэ ажаһуугша евүүсүүд Давидта иигэжэ хэлэбэ:

– Ши иишээ орожо шадахагүйш.

Гэбэшье Давид Сионой[†] хэрэм эзэлэн абаба. Энэнь Давидай хото[†] болобо. 6Тиигээд Давид иигэжэ хэлэбэ:

– Евүүсүүдтэ түрүүлэн орогшо хүн толгойлогшонь, сэрэгэй дарга болохо.

Хэнһээшье түрүүн Цэруяагай хүбүүн Ёһааб байжа, толгойлогшонь болобо[+].

7Иигэжэ Давид тэрэ хэрэмдэ байрлажа, тиимэһээ тэрэ Давидай хото гэжэ нэрлэгдээ бэлэй. 8Бүхы хотые, Миллооһоо эхилээд саашань, Давид шэнэ хэрэм ханаар хүреэлбэ. Ёһааб хотын нүгөө талые үргэлжэлүүлбэ[+]. 9Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй өөртэйнь хамта байһан ушарһаа Давид улам хүсэтэй боложол байгаа[+].


Давидай эрхим сэрэгшэд

10[•]Эзэнэй айладаһанай ёһоор, Давидай сэрэгэй ноёд ударидалгынь үедэ тэрэниие дэмжэжэ, хаан шэрээ эзэлхэдэнь бүхы израильшуудтай хамта тэрээндэ туһалба. 11Давидай алдар суута сэрэгшэдэй нэрэнүүд гэбэл, иимэ: гурбан мэдээжэ эрэшүүл сооһоо эгээл суутайнь Хахмониигай хүбүүн Яшобаам. Тэрэ гурбан зуун хүн тээшэ жадаа үргэжэ, нэгэ удаа бултыень һалгаагаа. 12Тэрэнэй удаа Ахоохой аша, Додоогой хүбүүн Эльазаар. Тэрэ хадаа гурбан сэрэгшэдэй нэгэн болоно. 13Нэгэтэ тэдэнэй Пас-Даммиимда Давидтай хамта байхада, пилиштүүд[†] тулалдахаяа сугларһан байгаа бэлэй. Тэндэ ешмээн таряатай һэн. Сэрэг пилиштүүдһээ зугадаба. 14Тиихэдэнь тэдэ гурбан сэрэгшэ таряалангай дунда зогсон, талмайе хамгаалжа, пилиштүүдые алаа. Иигэжэ Эзэн агууехэ илалта үршөөгөө бэлэй.

15Пилиштүүдэй бүлэг сэрэг Рэпаиимэй хүндыдэ хотон хүреэнээр[†] тогтоод байха үедэ гушан удамаршын гурбаниинь Адуллаамай агын хажуудахи хабсагай руу Давидта ерээ һэн[+]. 16Давид тиихэдэ хэрэм соо, харин пилиштүүдэй бүлэг Бэтлэһээмдэ байгаа. 17Давид ундаа ехээр хүрөөд хэлэбэ:

– Бэтлэһээмэй гол үүдэнэй дэргэдэхи худагһаа[†] хэн уһа асаржа уулгахаб?

18Тэдэ гурбан сэрэгшэ пилиштүүдэй хотон хүреэ нэбтэ гаража, Бэтлэһээмэй хаалгын дэргэдэхи худагһаа уһа удхажа, Давидта асараа бэлэй. Гэбэшье Давид уунгүй, Эзэндэ адхажа үргэбэ[+]. 19Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн, намайе хамгаалыт, би энээниие уужа шадахагүйб. Ами наһандаа аюултайгаар ябажа ерэһэн зоной шуһые ууха гэһэнтэй жэшээтэй бэшэ гү?

Эдэ гурбан алдар суутай сэрэгшэд энэ мэтын хэрэгүүдые хэдэг бэлэй.

20Цэруяагай хүбүүн, Ёһаабай дүү Абишай тэдэ гурбанай толгойлогшо байгаа. Тэрэ жадаар гурбан зуун хүниие алажа, тэдэ гурбантай хамта сууда гараһан гээшэ[+]. 21Тэрэ гушанһаа эгээл алдартайнь байгаа, тиигээд тэдэнэй ноён болоо. Гэбэшье сэрэгэй гурбан жанжинай тоодо ороогүй.

22Кабцээлэй хүн, Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа эрэлхэг зоригтой хүн бэлэй. Тэрэ олон баатарлиг үйлэ хэрэгүүдые хээ, Моһаабай[†] арсалан мэтэ хүсэтэй хоёр сэрэгшые алаа. Мүн саһатай нэгэ үдэр уһа суглуулдаг нүхэн руу орожо, тэндэ арсалангые алаһан юм[+]. 23Тэрэ баһа табан тохой үндэртэй, Египедэй нэгэ абарга эрые хюдаа бэлэй. Тэрэ египет[†] хүн гартаа томо гэгшын жадатай байгаа. Харин Бэнайяа һаба модотой ерэжэ, египет хүнэй гарһаа жадыень буляан абаад, тэрэ жадаарнь өөрыень алаа һэн[+]. 24Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа гэгшэ иимэрхүү баатаршалгануудые хэдэг бэлэй. Тэдэ гурбантай хамта тэрэ ехэ сууда гараа. 25Гушан зоной дунда тэрэ суурхабашье, тэдэ гурбан жанжинай тоодо ороогүй. Давид тэрэниие өөрын бэе хамгаалагшадай толгойлогшо болгоо һэн.

26Тэдэ баатарнуудай дунда хэд байгааб гэбэл: Ёһаабай дүү Асаһээл; Бэтлэһээмһээ Додоогой хүбүүн Элханаан;[+] 27Һароорһоо Шаммоот; Пэлоонһоо Хээлэц; 28Тэкооһаһаа Иккээшэй хүбүүн Ираа; Анатоодһоо Абиээзэр; 29Хушааһаа Сиббэхай; Ахоохһоо Илай; 30Нэтопааһаа Маһарай; Нэтопааһаа Баһанаагай хүбүүн Хээлэд; 31Бэньямиинэй Гибаагай Рибай гэгшын хүбүүн Иттай; Пиратоонһоо Бэнайяа; 32Нахалээ-Гааһашһаа Хурай; Арабааһаа Абиһээл; 33Бахаруумһаа Азмаавэт; Шаһалбоонһоо Эльахбаа; 34Гизооной Һашээмэй хүбүүд, Һараарһаа Шагээгэй хүбүүн Ёнатаан; 35Һараарһаа Сахаарай хүбүүн Ахиһаам; Үүрэй хүбүүн Элипаал; 36Махэраа нютагай Хээпэр; Пэлоон хотын Ахияа; 37Кармээлһээ Хэцроо; Эзбайн хүбүүн Наһарай; 38Натаанай аха Ёһээл; Һагриин хүбүүн Мибһаар; 39Аммоонһоо Цээлэг, Бээроот нютагай, Цэруяагай хүбүүн Ёһаабай дайнай зэбсэг үргэгшэ Нахрай; 40Итраа нютагай Ираа ба Гарээб; 41Урияа гэдэг хээт хүн; Ахлайн хүбүүн Забаад;[+] 42Шизаагай хүбүүн Адинаа Рэүбээнэй обогой, обогойнгоо удамарша, тэрээнтэй хамта гушан хүн; 43Маһахаагай хүбүүн Ханаһаан;[†] Митаан хотын Ёшапаат; 44Аштэраат нютагай Узияа; Ароһээр нютагай Хотаамай хүбүүд Шамаа ба Еиһээл; 45Шимриин хүбүүн Едиаһээл, тэрэнэй дүү, Тициин Ёхаа; 46Маһаабай Элиээл ба Элнаамай хүбүүд Ерибай, Ёшаабия; Моһаабай Итмаа; 47Элиээл, Обээд, Мэцобаагай Яасиһээл гэгшэд болоно.

#### 12


Давидай сэрэгшэд Циклаагта

1Тэдэнэр Киишэй хүбүүн Саулһаа[†] Циклаагта хороод байһан Давидта[†] сэрэгшэдэй диилэнхынь эрэлхэг зоригтой, байлдаанда туһатайнууд байһан[+]. 2Номо һаадаг баруун, зүүншье гарнуудаараа тэгшэ харбадаг, мүн баһа шулуу шэдэдэг хүнүүд Бэньямиинэй угай Саулай аха, дүүнэр эдэ гэбэл:[+] 3Гибаа нютагай Шэмаагай хүбүүд, ехэнь Ахиээзэр, тэрэнэй удаа Ёһааш; Азмаавэдэй хүбүүн Езиһээл ба Пээлэт; Анатоот хотын Бэрахаа ба Еһүү; 4гушанай толгойлогшо, тэдээн сооһоо эгээл зоригтойнь Гибэһоон хотын Ишмай; Гэдэраа хотын Ерэмияа, Яхазиһээл, Ёханаан ба Ёзабаад; 5Харууп хотын Элузай, Еримоот, Бэһалияа, Шэмаарияа, Шэпаатияа; 6Коорахай уг удамай Элканаа, Ишшияа, Азарээл, Ёһээзэр, Яшобаам; 7Гэдоор хотын Ероһаамай хүбүүд Ёэлаа ба Зэбаадьяа.

8Сүл губида бүхэлэлтэ соогоо Давидай байхада, Гаадай обогой зон ерэжэ, тэрээнтэй хамтарба. Тэдэ эрэлхэг, байлдааша, бамбай, жадатай хүнүүд бэлэй. Тэдэ арсалан мэтэ шэрүүн хэрзэгы шарайтай, хадын зээрэн мэтэ хурданууд;[+] 9ахалагшань Ээзэр, хоёрдохинь Обадияа, гурбадахинь Элиааб, 10дүрбэдэхинь Мишманнаа, табадахинь Ерэмияа, 11зургаадахинь Аттай, долоодохинь Элиээл, 12наймадахинь Ёханаан, юһэдэхинь Элзабаад, 13арбадахинь Ерэмияа, арбан нэгэдэхинь Махбаннай. 14Тэдэнэр Гаадай хүбүүдэй таһардаһад, сэрэгэй толгойлогшонууд байгаа: багашуулынь зуунай, ехэшүүлынь мянганай дарганууд. 15Тэдэнэр түрүүшын һарада Иордан[†] гаталжа, эрье дээрэһээ добтолоод, зүүн, баруун голнуудта ажаһуугшадые байраһаань намнанад[+].

16Давидай бэхижүүлһэн газарта Бэньямиинэй ба Иудын обогуудай зон ерэбэ. 17Давид тэдэниие угтан абажа, тэдэнэртэ хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Һайн дураараа манда туһалхаяа ерэбэлтнай, би тантай нэгэ зүрхэтэйб; хэрбэеэ хорото сэдьхэлтэй ерэжэ, намай дайсадтамнай тушааха байбалтнай, намда нүгэл[†] хүрэхэгүй, манай эсэгэнэрэй Бурхан[†] шиидхэхэл.

18Гушанай толгойлогшо Амасайда Һүлдэ буужа, тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Давид, бидэ танайбди! Ишайн хүбүүн, тантай хамтабди! Танда энхэ тайбаниие хүсэнэбди! Танда туһалагша Бурхандатнай энхэ амгаланиие хүсэнэбди!

Давид тэдэниие угтан абаад, сэрэгэйнгээ манлайда томилбо.

19Мэнашшээгэй обогой зариманиинь Давидай талада оробо, тиигээд тэдэ пилиштүүдтэй[†] хамта Саулай урдаһаа дайлалдаба. Давид ба тэрэнэй зон пилиштүүдэй түлөө дайлалдаа бэшэ. Пилиштын удамаршад[†] өөһэд хоорондоо зүбшөөд, тэдэниие эльгээхэдээ, иигэжэ хэлэбэд:

– Манай толгой дээгүүр гараад, өөрынгөө эзэн[†] Саулай талада орохо[+].

20Тэрэнэй Циклааг бусажа ерэхэдэ, тэрээндэ Аднаах, Ёзабаад, Едиаһээл, Михаээл, Ёзабаад, Элиһүү, Циллэтай гэгшэ мэнашшээнүүдэй мянганай толгойлогшод шэлжэбэ. 21Тэдэнэр Давидай дайсадтай тэмсэлдэ ехээр туһалаа, юуб гэхэдэ, тэдэнэр эрэлхэг зоригтой, бэрхэ сэрэгэй дарганууд байһан юм. 22Үдэр хоногой үнгэрхэ бүри Давидта үзүүлэгдэһэн туһаламжань бүри үргэдэжэ, Бурханай туһаламжаар сэрэгынь улам олон болобо.

23Эзэнэй айладаһанай ёһоор, Саулай хан түрые Давидта дамжуулха зорилготойгоор Хэброон ерэһэн сэрэгэй ахамад удамаршадай тоо иимэ:[+] 24Иудын хүбүүдһээ дайнда түгэс бэлэн, жада халхабшатай зургаан мянган найман зуун; 25Симеоной хүбүүдһээ долоон мянган зуун; 26Левиин хүбүүдһээ дүрбэн мянган зургаан зуун. 27Аһарооной[†] обогой гулбаа Ёядаа, мүн тэрээнтэй гурбан мянган долоон зуун; 28Эрэлхэг эдир Цадоок, мүн тэрэнэй обог хорин хоёр даргатаяа;[+] 29Бэньямиинэй хүбүүдэй Саулай аха дүүнүүдһээ гурбан мянган, гэбэшье тэдэнэй олониинь Саулай тала баридаг байгаа. 30Эпрааимай хүбүүдһээ эрэлхэг зоригтой өөһэдынгөө обогто суутай хорин мянган найман зуун; 31Давидые хан шэрээдэ һуулгаха хэрэгтэ хабаадаһан, Мэнашшээгэй хахад үеһөө арбан найман мянган; 32Иссахаарай хүбүүдһээ сэсэн ухаатай Израильда[†] юунэй хэрэгтэйе мэдэрһэн хоёр зуун ахамад, мүн тэрэнэй уряагаар тэмсэлдэ бодохо бүхы аха дүүнэрынь; 33Зэбүлүүнэй үеһөө дайн байлдаанда нэгэ эрмэлзэлтэй, элдэб элдэб зэбсэгүүдые түгэс шудалһан табин мянган; 34Напталиигай обогһоо мянган удамаршад, мүн тэрээнтэй хамта халхабша жадануудтай гашан долоон мянган; 35Даанай үеһөө байлдаанда хабаадаха хорин найман мянган зургаан зуун; 36Ашээрһээ байлдаанда түгэс бэлэн дүшэн мянган; 37Иорданһаа Рэүбээнэй, Гаадай обогуудһаа, мүн Мэнашшээгэй хахад үеһөө түгэс зэбсэгтэй зуун хорин мянган.

38Давидые бүгэдэ Израилиин шэрээдэ һуулгаха зорилготойгоор эдэ бүхы сэрэг сэбэр сэдьхэлээрээ Хэброон ерэбэд. Мүн бэшэнииньшье Давидые хан шэрээдэ һуулгаха хэрэгтэ һанал нэгэтэйнүүд байгаа. 39Тэдэнэр Давидта гурбан үдэр байжа, эдеэлээ, уугаа; юуб гэхэдэ, аха, дүүнүүдынь эдэ бүгэдые бэлдээ. 40Тэдэнэй бүхы дүтын хүнүүд, мүн тиихэдэ Иссахаарай, Зэбүлүүнэй ба Напталиигай отогойхид бүхы эдеэ хоол гэхэ гү, али гурил, алим жэмэсүүдые үзэм, элдэб түхэлэй тоһонуудые элжэгэнүүдээр, тэмээнүүдээр, сарнуудаар, лусуудаар асараа, олон эбэртэ бодо жэжэ мал туужа ерээ; энэ баяр Израилиин ерээдүй хүгжэлтэдэ зорюулагдаа.

#### 13


Ханзые Кирьяат-Еариимһээ Обээд-Эдоом руу абаашалга


(2 Хаан 6:1-11)

1[•]Давид[†] мянганай, зуунай даргануудтай, мүн бүхы удамаршадтай[†] зүбшэбэ, 2тиигээд тэрэ израильшуудай[†] бүгэдын суглаан дээрэ иигэжэ хэлсэбэ:

– Эзэнэй,[†] манай Бурханай[†] үршөөһэнэй ёһоор бүхы израилиин газар дээрэхи манай аха, дүүнүүдтэ, мүн санаартадта ба левидүүдтэ,[†] тэдэнэй хотонууд болон тосхонуудта манда сугларха дохёо эльгээе; 3өөһэдынгөө ханза тэндэһээ наашань асарха, юуб гэхэдэ, Саулай[†] үдэрнүүдтэ, бидэ тэрээндэ нэгэшье хандаагүйбди.

4Удаань суглаан иигэжэ тогтообо «Зүб, тиигэхэ ёһотой», энэ хэрэг бүхы арад түмэндэ тон зүб гээд тоологдоо.

5– Тиигээд Давид Египедэй Шихоорһоо эхилээд, Хамаатай аман хүрэтэрхи бүхы израильшуудые суглуулжа, Бурханай ханза Кирьяат-Еариимһээ асарха гээд хэлсэбэд. 6Давид мүн бүхы израильшууд херүүбүүд[†] дээрэ заларагша Эзэнэй нэрээр нэрлэгдэһэн Бурханай ханзые асархаяа Иудын Баһалатаа, ондоогоор Кирьяат-Еариим, руу ябаба[+]. 7Абинадаабай гэрһээ Бурханай ханзые шэнэ тэргэ дээрэ табяад абаашабад; Уззаа Ахиһоо хоёр энэ тэргэ хүтэлэн ябаба. 8Давид болон бүхы израильшууд Бурханай урда хүхилдэн, бүхы шадалаараа дуу дуулажа, ятаг, лира, хэнгэрэг, тобшуур, сан дуугарган наадажа ябаа.

9Тэдэнэй Кидооной амбаарта хүрэжэ ерэхэдэ, үхэрнүүдынь торожо, ханзые хэлтылгэбэ. Уззаа тэрэ ханзада хүрэн, шүүрэн бариба[+]. 10Эзэн тэрэ дары Уззаада уур хилэн боложо, гараа ханза руу һунгаһанайнь түлөө тэндэнь һалгаажа, тэрэ Бурханай урда гээгдэбэ. 11Эзэнэй Уззаае һалгааһанда Давид шаналаа бэлэй, тиигээд энэ газарые Пээрэц-Уззаа гэжэ нэрлэбэ. Мүнөө болотор тэрэ иигэжэ нэрлэгдэдэг.

12Тэрэ үдэр Давид Бурханһаа айн, иигэжэ бодоо һэн: «Эзэнэй ханзые яагаад өөртөө абаашахабиб даа?» 13Тиигээд тэрэ ханзые өөрын хото руу абаашахаяа зүрхэсөөд, Гаат хотын ажаһуугша Обээд-Эдоомой[†] гэртэ тэрэниие шэглүүлбэ. 14Иигэжэ Бурханай ханза Обээд-Эдоомой гэртэ гурбан һара байба. Эзэн гэр бүлыень, Обээд-Эдоомые ба бүхы юумыень юрөөбэ ха[+].

#### 14


Давидай хүсэн ба баялиг


(2 Хаан 5:11-16; 1 Уг 3:5-8)

1[•]Тиирэй хаан Хураам Давид[†] руу элшэнэрые[†] эльгээбэ. Тэдэ Ливаанай[†] үнэтэ сэнтэй хуша модо асарба. Давидта ордон барижа үгэхэеэ модошо ба шулууша дархашуул тэдээнтэй хамта ерэбэ[+]. 2Эзэнэй[†] өөрыень Израилиин хаан болгожо баталһые, Өөрынь арад түмэн болохо Израилиин түлөө хаан түрыень дээрэ үргэлсэһые Давид ойлгобо.

3Давид Иерусалимда[†] шэнэ һамгадые абажа, үшөө хүбүүд, басагадтай болобо. 4Иерусалимда түрэһэн тэрэнэй үхи хүүгэдэй нэрэнүүд гэбэл: Шаммууһа, Шобааб, Натаан, Соломоон,[†][+] 5Ибһаар, Элишууа, Элпээлэт, 6Ноогаһ, Нээпэг, Япииһа, 7мүн Элишамаа, Бээлиадаа, Элипээлэт.


Пилиштүүдые бута сохилго


(2 Хаан 5:17-25)

8[•]Давидые бүхы Израилиин хаан болгожо, тоһо түрхин ёһолһон тухай дуулахадаа, бүхы пилиштүүд[†] зэһэн гаража, Давидые алахаяа бэдэрбэ ха. Давид энээниие дуулажа, урдаһаань гараба. 9Пилиштүүд ерэжэ, Рэпаиимэй хүндые дээрмэдэжэ мэдэбэ[+]. 10Давид Бурханһаа[†] асууба:

– Пилиштүүдэй урдаһаа гарахам гү? Тэдэниие диилэхэдэм туһалха гүт?

Эзэн Давидта айладхаба:

– Гара! Пилиштүүдые диилэхэдэтнай Би заабол таанадта туһалхаб.

11Тиигээд Давид сэрэгтэеэ Бааһал-Пэрациим руу ерэжэ, тэндэ пилиштүүдые хюдаба. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бурхан минии урда дайсадыемни үерэй уһан мэтэ минии гараар сүмэ сохёо.

Тиимэһээ тэрэ газарые Бааһал-Пэрациим гэжэ нэрлээ бэлэй[+]. 12Пилиштүүд тэрьедэхэдээ, тэндэ шүтөөнүүдээ хаяа бэлэй. Давид захиралта үгэжэ, тэдэнииень галда шатаажа үгы хэбэд.

13Пилиштүүд дахин ерэжэ, хүндые дээрмэдэжэ мэдэбэ. 14Давидай Бурханһаа асуухада, Бурхан айладаба:

– Урдаһаань шэглэн бү гара. Тэдэнэй араар тойрожо, лиирэ модоной түглын талаһаа тэдээндэ добтоло. 15Лиирэ мододой орой дээгүүр алхалжа байһанай абяа дуулахадаа, таанад добтологты. Юуб гэхэдэ, Би пилиштүүдые хюдахаяа одоо тиихэдэ танай урда гараад ябана гээшэб[+].

16Давид Бурханай захирһанай ёһоор бүхы юумэ бүтээжэ, Гибэһоонһоо Гээзэр хүрэтэр пилиштүүдые хюдаа һэн. 17Давидай нэрэ соло бүхы газар дайдаар суурхаба, Эзэн бүхы арадуудые тэрэнэй нэрээр һүрдөөдэг болобо[+].

#### 15


Ханза Иерусалим асаралга

1Давид[†] өөрынгөө нэрэтэ хотодо ордонгуудые барижа, Бурханай[†] ханзада тусхай байра бодхоогоод, тэрээндэ гэһэн майхан һүмэ[†] түхеэрбэ. 2Давид иигэжэ хэлэбэ:

– Левидүүдһээ[†] бэшэ хэншье Бурханай ханза зөөхэ ёһогүй; юуб гэхэдэ, Эзэн[†] бултан сооһоо тэдэниие шэлэжэ, Өөртэнь хэтын хэтэдэ алба хэхыень уялгалаа. 3Давид бэлдэһэн байрадаа Эзэнэй ханза оруулхын тула бүхы израильшуудые[†] Иерусалимда[†] суглуулба. 4Давид Аһарооной[†] хүбүүдые, левидүүдые суглуулба:[+] 5Кэһаадай хүбүүдһээ Үриһээлые даргаар, мүн тэрэнэй аха дүүнэрые – зуун хорин хүн; 6Мэрариин хүбүүдһээ Асайяае даргаар, мүн тэрэнэй аха дүүнэрые – хоёр зуун хорин хүн; 7Гэршоомой хүбүүдһээ Ёһээлые даргаар, мүн тэрэнэй аха дүүнэрые – зуун гушан хүн; 8Элицапаанай хүбүүдһээ Шэмаяае даргаар мүн тэрэнэй аха дүүнэрые – хоёр зуун хүн; 9Хэброоной хүбүүдһээ Элиээлые даргаар, мүн тэрэнэй аха дүүнэрые – наян хүн; 10Үззиһээлэй хүбүүдһээ Амминадаабые даргаар, мүн тэрэнэй аха дүүнэрые зуун арбан хоёр хүн.

11Давид Цадоок, Абиатаар санаартадые, мүн Үриһээл, Асайяа, Ёһээл, Шэмаяа, Элиээл, Амминадааб гэһэн левидүүдые дуудаба[+]. 12Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Левидүүдэй обогой гулбаанууд таанад! Өөһэдыгөө, өөһэдынгөө аха дүүнэрые арюудхан сэбэрлээд, минии бэлдэһэн газарта Израилиин Эзэн Бурханай ханза залан оруулха болобот. 13Манай Эзэн Бурханай заабаринуудые дүүргээгүй байһанаймнай түлөө маниие хэһээгээл[+].

14Израилиин Эзэн Бурханай ханзые үргэжэ, байрадань табихын тула левидүүд, санаартад бэеэ арюудхан сэбэрлэбэд. 15Эзэнэй айладаһанай, Моисейн[†] захирһанай ёһоор левидүүдэй хүбүүд Бурханай ханза ута урганууд дээрэ табяад, мүр дээрээ үргэн оруулба[+].

16Левидүүдэй даргануудта өөһэдынгөө аха дүүнэрэй дундаһаа хүгжэмэй зэмсэгүүд дээрэ псалтирнууд, цитранууд, кимвалнууд дээрэ наадажа, баяр баясхалангай оршон байдал байгуулха гэһэн захиралта Давид үгэбэ[+]. 17Тиигээд энэ хэрэгтэ левидүүд табигдаба гэбэл: тэрэнэй аха дүүнэрһээ Ёһээлэй хүбүүн Һэмааниие, тэрэнэй аха дүүнэрһээ Бэрэхияагай хүбүүн Асаапые, харин тэдэнэй аха, дүүнэрэй Мэрариин хүбүүдһээ Кушаяагай хүбүүн Этаан;[+] 18мүн тэдэнэртэй хамта тэдэнэрэй хоёрдохи үеын аха, дүүнэрые үүдэнүүдэй харуулшадаар: Захарияа, Бээн, Язиһээл, Шэмирамоот, Ехиһээл, Уннии, Элиааб, Бэнайяа, Маашэяа, Маттитияа, Элипэлээһү, Микнэйяа, мүн Обээд-Эдоом,[†] мүн Еиһээл гэгшэд табигдаа. 19Һэмаан, Асаап, Этаан гэгшэд зэд кимвалнууд дээрэ шангаар наадаба;[+] 20харин Захарияа, Азиһээл, Шэмирамоот, Ехиһээл, Уннии, Элиааб, Маашэяа, Бэнайяа гэгшэд псалтирнууд дээрэ нариихан абяа гарган наадабад. 21Эдэ бүгэдые эхилхын урда Маттитияа, Элипэлээһү, Микнэйяа, Обээд-Эдоом, Еиһээл, Азаазияа гэгшэд цитранууд дээрэ наадабад. 22Левидүүдэй дарга Хэнаанияа хүгжэмэй багша байһан тула, мэргэжэлдээ эгээл шадамар бэрхэ байһан юм. 23Бэрэхияа, Элканаа гэгшэд ханзын дэргэдэхи харуулшад байгаа. 24Шэбааньяа, Ёшапаат, Нэтанээл, Амасай, Захарияа, Бэнайяа, Элиээзэр Бурханай ханзын урда бүреэнүүдые үлеэгээ, Обээд-Эдоом Ехияа хоёр ханзын дэргэдэхи харуулшад байгаа[+].


Давидай хотодо ханза оруулга


(2 Хаан 6:12-19)

25[•]Давид, Израилиин аха захатан,[†] мянганай дарганууд Обээд-Эдоомой гэрһээ Эзэнэй хэлсээнэй ханза[†] баяртай гаргаба. 26Бурханай хэлсээнэй ханза үргэн ябаһан левидүүдтэ Бурхан туһалан байгаа. Тэдэ Тэрээндэ үргэл болгон, долоон тугал, долоон хурьга үргэбэ[+]. 27Давид маалинга хубсаһа үмдэбэ, ханза үргэжэ ябаһан левидүүд, дуушад, тэдэнэй дарга Хэнаанияа тон иимэ хубсаһатай байбад. Давид энэ хубсаһан дээрэ маалинга эфод[†] үмдэбэ 28Бүхы израильшууд шаг шууяа татан, эбэр бүреэ дуугарган, бүреэнүүдэй, хэнгэрэгэй хүгжэм доро, хуур, арфа дээрэ наадан, Эзэнэй хэлсээнэй ханза тэлэн абаашаха замдань дууряан ябаба.

29Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзые Давидай хотодо[†] оруулха үедэ Саулай[†] басаган Михаал сонходо байгаад, хатаран, баясан ябаһан Давидые харажархиба, тиигээд тэрэниие шоо үзэбэ[+].

#### 16


Ханзын дэргэдэхи дуушадай уялга


(Псал 104:1-15; 95:1-13; 105:1, 47-48)

1Иигэжэ тэдэ Бурханай[†] ханзые асаржа, Давидай[†] зорюута тэрээндэ гэжэ бодхооһон майханай дунда залаба. Бурханда түгэс шатаалта болон амгалан тайбан байдалай үргэлнүүдые үргэбэ[+]. 2Тэрэ түгэс шатаалта ба амгалан байдалай үргэлнүүдые үргэжэ дүүргээд, Эзэнэй[†] нэрээр арад зониие юрөөбэ. 3Тиигээд тэрэ бүхы израильшуудта,[†] эрэшүүл болон эхэнэрнүүдтэ нэгэ-нэгэ зүһэм хатааһан огноо жэмэсээр бариһан хилээмэ, нэгэ-нэгэ зүһэм шараһан мяха, үзэмэй нэгэ баглаа үгэбэ.

4Эзэнэй ханзын урда Израилиин Бурхан, Эзэнээ магтан алдаршуулхын, соло дуудалгын албанда левидүүдэй[†] заримыень томилбо гэбэл:[+] 5ахалагшаар Асаапые, тэрэнэй удаа хоёрдохииень Захарияае, Иеиэлиие, Шэмирамоодые, Ехиһээлые, Маттитияае, Элиаабые псалтирнууд ба цитранууд дээрэ, мүн Бэнайяае Обээд-Эдоомые,[†] мүн Еиһээлые, мүн Асаапые кимвалнууд дээрэ,[+] 6харин Бэнайяае, Яхазиһээлые, санаартадые Бурханай хэлсээнэй[†] ханзын урда бүреэнүүдые ходо үлеэжэ байхаар томилбо.

7[•]Тэрэ үдэр Давид Эзэндээ эгээл түрүүшын магтаал Асаапаар, мүн тэрэнэй аха, дүүнэрээр зорюулгын, дуулал үнгэргэбэ:


Давидай баяр баясхалангай дуун

8– Эзэниие магтан дуулагты, нэрыень дурдан дуудагты.
Арадуудта хэрэгүүд тушаань дуулгагты;[+]
9Эзэн тушаа дуулагты, магтаал үргэгты,
гайхамшагта үзэгдэлнүүд[†] тушаань зар тунхаг тараагты[+].
10Нангин[†] нэрыень магтан дуулагты.
Эзэндэ эрмэлзэгшэ зоной зүрхэ сэдьхэл баясан байг лэ!
11Эзэниие болон хүсыень бэдэрэгты,
Тэрээн руу хододоо шармайгты,[+]
12Тэрэнэй хэһэн гайхамшагта хэрэгүүдые,
бэлгэ тэмдэгүүдые,
айладхаһан шиидхэбэринүүдыень һаныт[+].
13Абраһаамай[†] үри һадаһад, Тэрэнэй зарасанар,
Тэрэнэй шэлэн һунгаһан Яковай үхибүүд таанар!
14Тэрэ бол манай Эзэн Бурхан,
бүхы дэлхэйгээр зарга шүүбэри үйлэдэдэг[+].
15Мянгаад үеын туршада үргэлжэлэгшэ
Тэрэнэй хэлсээе һанажа ябагты[+].
16Энэ хадаа Абраһаамтай баталһан хэлсээниинь,
Исаагта үгэһэн тангаригынь юм[+].
17Тэрэниие Яковта хуули болгон,
Израильда хэтэ мүнхын хэлсээн гэжэ баталһан юм.
18«Таанадай уг залгамжалан дамжуулха зүйл
болгон Ханаһаанай[†] газар дайда үгэхэб» –
гэжэ Тэрэ айладхаһан бэлэй[+].
19Тиихэдэ тэдэ тоогоор үсөөн, угаа үсөөн болон
хариин газарта ерүүл зон байгаа[+].
20Тэдэ үндэһэтэнһээ нүгөө үндэһэтэн руу,
элдэб хан түрэһөө нүгөөдэ руу тэнэжэ-түншэжэ ябаа.
21Тэрэ тэдэниие харшалхые хэндэшье зүбшөөгөөгүй,
тэдээн тушаа хаашуулдашье зарлиг үгөө:[+]
22«Тоһолон шэлэһэн зондомни гар бү хүрэгты,
лүндэншэдтэмни муу юумэ бү хэгты!»[+]
23Эзэндэ дуу дуулагты,
бүхы дэлхэй, Эзэндэ дуулагты.
Абарһан тухайнь үдэрһөө үдэртэ дуулгагты!
Тэрэнэй алдар солые үндэһэтэдэй дунда,
24Тэрэнэй гайхамшагта хэрэгүүдые
бүхы арадуудай дунда тунхаглагты![+]
25Юуб гэбэл, Эзэн агууехэ, угаа магтагдаха,
бүхы бурхадһаа үлүү Тэрээнһээ аймаар[+].
26Юуб гэбэл, бусад арадуудай бурхад – хооһон шүтээнүүд,
харин Эзэн огторгой бүтээһэн юм[+].
27Нэрэ хүндэ болон һүр жабхалан урдань,
хүсэ шадал ба үзэсхэлэн байдал нангин газартань оршодог.
28Арад зоной обогууд, Эзэниие магтагты,
Эзэнэй алдар соло ба хүсэ шадал магтагты![+]
29Эзэндэ нэрынь шанараар алдар соло дуудагты!
Үргэл асаржа, урдань ерэгты.
Гэгээн солынь үзэсхэлэн соо Эзэндэ һүгэдэн мүргэгты!
Бүхы дэлхэй, Тэрэнэй урда шэшэрэн байгты!
30«Эзэн бол Хаан!» гэжэ үндэһэтэдэй дунда хэлэгты.
Юртэмсэ нээрээ бата бэхи тогтоогдонхой, ганхахагүй.
31Огторгой баясаг, газар дэлхэй хүхиг![+]
32«Эзэн ударидана!» гэжэ арадуудай дунда хэлсэг!
Тэнгис далай болон досоонь байгаа бүхы юумэн нэерэг лэ![+]
33Тала газар болон дээрэнь байгааша бүхы юумэн баярлана,
ойн модод бултадаа баясан дуулана,
Эзэнэй урда!
Юуб гэбэл, Тэрэ заларан ерэжэ байна,
газар дэлхэйе шүүбэрилхээр заларжа байна[+].
34Эзэндэ магтаал үргэгты, юуб гэбэл, Тэрэ һайн,
энэрэл хайрань хэтэ мүнхэдөө![+]

35Дуудагты: «Абарагша[†] Бурхамнай, маанадые абарыт,
бидэниие суглуулыт, хариин арадуудһаа зайлуулыт,
Танай нангин нэрые магтаха боломжо бидэндэ үгыт,
Танай алдар солоор бахархахамнай болтогой!»[†]
36Израилиин Эзэн Бурхан хэтын хэтэдэ магтагдахань болтогой!

Бүхы зон «Болтогой!» гэжэ хэлээ, Эзэниие магтаа[+].

37Давид Эзэнэй хэлсээнэй ханзын урда Асаапые, мүн тэрэнэй аха, дүүнэрые үлөөжэ, ханзын урда хододоо, үдэр бүри алба хэхыень уялгаба[+]. 38Обээд-Эдоомые, мүн тэрэнэй аха, дүүнэрые, бүхыдэнь жаран найман хүн Едүтүүнэй хүбүүн Обээд-Эдоомые, мүн Хосаае, үүдэнэй харуулшанаар, 39харин Гибэһооной үндэртэ оршодог Эзэнэй байрын урда Цадоок санаартаниие,[†] тэрэнэй аха, дүүнэрые,[+] 40Тэрэнэй Израильда захиһанай, Эзэнэй хуули соо бэшэгдэһэнэй ёһоор Эзэндэ зорюулагдаһан үглөөнэй болон үдэшын түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэл бэелүүлхын түлөө;[+] 41Тэрэнэй үршөөл хайра хэтын хэтэдэ оршоно гэжэ Эзэниие магтан алдаршуулхын тула Һэмаан Едүтүүн хоёр болон бусад шэлэгдэжэ, тэдээнтэй хамта байгаа[+]. 42Һэмаан Едүтүүн хоёр бүреэнүүд, кимвалнууд болон хүгжэмэй бусадшье зэмсэгүүд дээрэ наадажа байгаа; Едүтүүнэй хүбүүдые үүдэнэй дэргэдэ табиба[+].

43[•]Бүхы хүн зон гэр гэртээ харибад; Давидшье өөрынгөө гэрые үреэн адислахаяа ошобо.

#### 17


Натаанай дэмжэлгэ


(2 Хаан 7:1-17)

1Давид[†] өөрынгөө ордондо ажаһуужа эхилхэдээ, лүндэншэ Натаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй[†] хэлсээнэй[†] ханзын майхан соо табяатай байхада, би хуша модоор бариһан ордондо ажаһуунаб[+].

2Натаан Давидта харюусаба:

– Һанаһан юумэеэ бултыень үйлэдэгты, юуб гэхэдэ, Бурхан[†] тантай хамта байна.


Бурхан дэмжэбэгүй

3Тэрэл һүниндөө Бурханай үгэ Натаанда иигэжэ дуулдаба:

4– Ябажа, минии зараса Давидта иимэ юумэ хэлэ. Эзэн иигэжэ айладхажа байна: «Минии оршон байха үргөө барижа үгэхэ хүниинь ши мүн юм гүш?! 5Израилиин арад зониие гаргаһан сагһаа хойшо энэ болотор Би үргөө соо байгаагүйб, майхан соол оршон, нэгэ газарһаа нүгөө газар хүрэтэр ябадаг байгааб. 6Израилиин арад зонтой хаанашье ябаа хадаа Өөрынгөө арадай удамаршадта[†] Намда Ливаанай[†] үнэтэ сэнтэ хуша модоор үргөө баригты», – гэжэ нэгэшье дахин айладаагүйб. 7Тиимэһээ мүнөө ши Минии богоол Давидта иигэжэ хэлэ: «Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна. Өөрынгөө арад түмэн Израилиин захирагша болгохын тула Би шамайе бэлшээриһээ, хонин һүрэг харууһалжа байхадаш абаа һэм[+]. 8Хаанашье ябахадаш Би шамтай байжа, хамаг дайсадыешни шинии хажууһаа усадхааб. Мүнөө дэлхэйн агууехэ зондол адли шамайе агууехэ болгон, нэрыешни алдаршуулхам[+]. 9Би Израилиин арадые ажаһууха газартай болгохоб, тэрэнэй байдал батадхахаб, өөһэдынгөө газар дээрэ амгалан ажаһууха, тэдэнэр хэзээдэшье һамаргаанда орохоёо болихо. Энээнһээ хойшо тэрэниие хашаашад дахин харшалхагүй[+]. 10Өөрынгөө арад түмэн Израилиие хүтэлхыень шүүбэрилэгшэдые табиһан сагһаа эхилжэ, Би бүхы дайсадһааш шамайе амаруулхаб, гэр бүлыеш батажуулхаб гэжэ Би шамда дуулганаб. 11Шинии наһа баража, үбгэ эсэгэнэртэеэ хамта мүнхэ нойроор нойрсоходош, Би шинии нэгэ хүбүүе хаан шэрээдэ һуулгажа, хаан түрыень бата болгохоб[+]. 12Тэрэ Намда ордон бодхоохо, Би тэрэнэй уг удамда хаан шэрээ хэтэ мүнхэдөө эзэлүүлхэб[+]. 13Би тэрэнэй эсэгэ боложо, тэрэ Минии хүбүүн болохо. Минии үршөөл хайра тэрээнтэй байха. Шинии урда зонхилогшоһоо буруу хаража, шамда энэрэл үзүүлһэндэл тэрээнһээ буруу хаража байхагүйб[+]. 14Минии арадые, Минии хан түрые зонхилхын тула Би тэрэниие хэтэдээ табихаб. Хаан шэрээдэ һууха уг удамынь хэзээдэшье таһалдахагүй!»[+]

15Натаан эдэ бүхы үгэнүүдые болон үзэгдэлые[†] дууһан Давидта хөөрэжэ үгэбэ.


Давидай зальбаралга


(2 Хаан 7:18-29)

16[•]Давид хаан ошожо, Эзэнэй урда һуун, иигэжэ зальбарба:

– Эзэн Бурхамни! Би хэн аад, баһа минии гэр бүлэ юун аад, Та намайе иитэрээ үргөө гээшэбта? 17Бурхан, энэшье Танда бага шэнгеэр һанагдаал! Өөрынгөө богоолой уг удамай ерээдүй тушаа үшөө айладхаат. Минии агууехэ хүн байһандал Та намайе анхарнат, Эзэн Бурхамни! 18Би, Давид, Өөрынгөө богоолые магтаһандатнай Танда энээнһээ үлүү үшөө юу хэлэхэбиб даа? Та Өөрынгөө богоолые мэдэнэ ха юмта. 19Айладаһанаа батадхажа, Өөрынгөө һанаагаар эдэ бүгэдые хэбэт. Богоолтнай болохо намда эдэ бүхы агууехэ хэрэгүүдээ Та мэдүүлбэт. 20Эзэн, Тандал адли хэншье байхагүй. Бидэнэй шагнаһаар-мэдэһээр, Танһаа бэшэ ондоо Бурхан байхагүй![+] 21Танай арад түмэн Израильдал[†] адли үшөө ямар үндэһэтэн газар дээрэ байнаб? Та, Бурхан, Израилиие абаржа, Өөрын арад түмэн болгоод, Өөрынгөө нэрэ алдаршуулаа бэлэйт. Египедһээ гаргажа, ондоо арадуудһаа сүлөөлэн, арад түмэнэйнгөө түлөө Та агууехэ, һүрдэмөөр үйлэ хэрэгүүдые хээ бэлэйт[+]. 22Израилиин арад зониие хэтэ мүнхэдөө Өөрын арад түмэн болгобот. Эзэн, Та тэдэнэй Бурхан болобот.

23Нам тухай болон минии уг удам тухай айладаһан үгэнүүдээ мүнөө хэтэдээ бэелүүлыт, Эзэн! Үгүүлһэнээ баталыт! 24Нэрэтнай хэтэ мүнхэдөө бата, агууехэ боложо, «Түмэн Сэрэгтэ Эзэн болбол Израилиин Бурхан» – гэжэ хэлэгдэхэнь болтогой![†] Минии, Давидай, уг удамһаа[†] Танай энэрэл хайра бү һалаг лэ! 25Бурхамни! Юундэ Танда зальбархаяа зүрхэлөөбиб гэхэдэ, Та эдэ бүгэдые намда, Өөрынгөө богоолдо, мэдүүлээт, уг удамыемни хаан шэрээдэ хододоо байха гээд айладхаа бэлэйт. 26Эзэн, Та болбол Бурхан. Иимэ һайн юумэ намда, богоолдоо, дуулгабат. 27Танай богоол болохо минии уг удамые юрөөгыт, Танай үршөөл хайра тэрээнтэй хэтэ мүнхэдөө байг лэ! Эзэн, Танай юрөөлөөр минии уг удам хэтэ мүнхэдөө юрөөлтэй байхань болтогой!

#### 18


Давид дайсадаа илаба


(2 Хаан 8:1-18; 20:23-26)

1[•]Тэрэнэй удаа Давид[†] пилиштүүдые[†] илажа, номгоруулба. Тэрэ Гаат хотые тойроод байгаа һууринуудтайнь тэдээнһээ буляан абаба. 2Давид моһаабуудые[†] бута сохибо. Иигэжэ моһаабууд Давидай засаг мэдэржэ, ясаг түлэдэг болобо.

3Цобаагай хаан Һадаад-Ээзэр Евфрат мүрэнэй нюруугаар өөрынгөө засаг түрые батадхаяа ошожо ябаа. Давид тэрэниие Хамаат хүрэтэр бута сохибо[+]. 4Давид нэгэ мянга дайшалхы тэргэ,[†] долоон мянган морин сэрэг, хорин мянган ябаган сэрэг олзолон абаба. Тэргын моридойнь шүрбэһые тэрэ отолбо, харин зуун тэргэдэ хүрэхөөр моридые мэндэ үлөөгөө һэн[+]. 5Цобаагай хаан Һадаад-Ээзэртэ туһалхаяа Дамааскын араамшуудай ерэхэдэнь, Давид хорин хоёр мянгыень алаба. 6Тиигээд Дамааскын араамшуудые зонхилхо өөрын сэрэг дээрэнь табиба, араамшууд богоолынь боложо, ясаг түлэдэг болоо һэн. Давидай ябаһан газар бүхэндэнь Эзэн[†] туһалжа байгаа. 7Һадаад-Ээзэрэй зоной алтан номо һаадагуудые Давид буляан абажа, Иерусалим[†] руу асарба[+]. 8Һадаад-Ээзэрэй хотонууд болохо Тибхаат болон Күүнһээ Давид угаа ехэ гуулин түмэр мүн лэ дээрмэдэн абаа һэн. Соломоон[†] тэрээгээр гуулин далай,[†] баханануудые, элдэб амһартануудые дархалан бүтээлгээ бэлэй[+]. 9Цобаагай хаан Һадаад-Ээзэрэй хамаг сэрэгые Давидай бута сохиһон тухай Хамаадай хаан Тооһу гэгшэ дуулаад, 10тэрэниие мэндэшэлхын, һайе хүргэхын тула Һадораам хүбүүгээ эльгээбэ. Ушарынь хадаа Һадаад-Ээзэр Тооһутай ходо дайлалдажа байгаа бшуу. Һадораам ерэхэдээ, алтан, мүнгэн, гуулин эд зүйлнүүдые асарба. 11Давид хаан диилэгшэ бүхы уласуудһаа абаһан алта, мүнгэнтэй хамта тэрээнииеньшье Эзэндэ зорюулба. Тэдэ ямар уласуудһааб бэ гэхэдэ, эдоом,[†] моһааб, аммоон, пилишт, амалээг[+].

12Цэруяагай хүбүүн Абишай Дабһата хүндыдэ арба найман мянган эдоомуудые хюдаба. 13Тэрэ Эдоомдо өөрын сэрэг ноёдые һуурижуулба. Эдоомшууд бултадаа Давидай богоолнууд болобо. Давидай ябаһан газар бүхэндэнь Эзэн туһалан байгаа[+].


Давидай дүтын туһамаршад

14[•]Иигэжэ Давид бүхы Израилиин хаан түрэ[†] барижа, арад түмэнөө зүб шударгыгаар зонхилжо байгаа. 15Цэруяа эхэтэй Ёһааб сэрэгэй дарга, Ахилүүдэй хүбүүн Ёшапаат түүхэ бэшээшэ,[+] 16Ахитуубай хүбүүн Цадоок болон Абиатаарай хүбүүн Абимээлэх санаартад, Шавшаа бэшээшэ,[+] 17Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа Давидай бэе аршалагша хэрээдүүдэй ба пэлидүүдэй ноён һэн. Давидай хүбүүд хаанай туһамаршад байгаа[+].

#### 19


Аммоонууд ба араамшуудые илан даралта


(2 Хаан 10:1-19)

1[•]Нэгэ хэды сагай үнгэрһэнэй удаа аммоонуудай хаан Наһааш наһа бараба. Тэрэнэй орондо хүбүүниинь хаан шэрээдэ һууба ха[+]. 2Тиихэдэнь Давид:[†] «Эсэгынь намда үршөөл хайра үзүүлһэндэл би Наһаашай хүбүүн Хануунда тиимэ хайра үзүүлхэ юм байна», – гэжэ хэлээд, эсэгэ тухайнь шаналһанаа элирхэйлхэеэ өөрынгөө элшэнэрые[†] тэрээндэ эльгээбэ. Шаналалаа мэдүүлхэеэ Давидай зарасанарай аммоонуудай газар руу ерэхэдэнь, 3аммоонуудай ноёд Хануунда иигэжэ хэлэбэ:

– Давид танда шаналалаа мэдүүлхэеэ зониие эльгээхэдээ, эсэгытнай хүндэлһэндөө эльгээгээ гэжэ һанаа гүт? Үгы даа, энэ хотые тагнан хаража һандаргаахаяа Давид тан руу зоноо эльгээгээ.

4Тиихэдэнь Хануун Давидай зониие барижа, хюһаад, хубсаһыень ташаа хүрэтэрынь шуулажа таһалаад, һөөргэнь табиба ха. 5Тэдэнэй аян замдаа ябажа байхада, энэ ушар тушаа Давид дуулажа, тэдэ зонойнгоо урдаһаа хүнүүдые эльгээн, һахалайнгаа ургатар Ерихоондо байхыень, тиигээд һүүлдэнь бусахыень захиба. Ушар юуб гэхэдэ, тэдэ зон угаа доромжологдоод байгаа шуу.

6-7Аммоонууд Давидай дайсад болоһоноо ойлгожо, Хануун болон аммоонууд Араам-Наһарааимһаа, Араам-Маһахааһаа ба Цобааһаа дайшалхы тэргэнүүдые[†] сэрэгтэйнь хүлһэлэн асархаа нэгэ мянган талаант мүнгэ эльгээбэ. Тэдэ гушан хоёр мянган дайшалхы тэргэ сэрэгтэйнь, Маһахаа хааниие сэрэгтэйнь хүлһэлэн абаба. Тэдэнь ерэжэ, хотон хүреэнээр[†] жагсан, Мэдэбаагай шадар зогсобод. Аммоонууд мүн өөһэдын хотонуудһаа сэрэг суглуулаад, дайнда бэлдэбэ[+][+]. 8Давид энээниие дуулаад, Ёһаабые эгээл эрэлхэг сэрэгтэйнь хамта урдаһаань эльгээбэ ха.

9Аммоонууд гаража ерээд, өөрынгөө гол хото Раббаагай бартаануудай дэргэдэ байлдаанай жагсаалаар зогсобо. Туһалхаа ерэгшэ хаашуул амяараа талада тогтобо. 10Хоёр газарта тулалдаха хэрэгтэйе Ёһааб хараад, Израилиин бүхы шэлдэг эрэшүүлые шэлэн, араамшуудай урдаһаа табиба. 11Харин үлэһэн зоноо аммоонуудай урда жагсаахые тэрэ өөрын дүү Абишай гэгшэдэ даалгаба[+]. 12Ёһааб иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбээ араамшуудай намһаа үлүү хүсэтэй байгаа һаань, ши намда туһалхаш. Харин аммоонуудай шамһаа хүсэтэй байгаа хадань, би шамда туһалхаяа ерэхэб. 13Зоригтой бай! Арад түмэнэйнгөө түлөө, Бурханайнгаа[†] хотонуудай түлөө эрэлхэг шангаар зогсоё. Эзэн[†] хэхэ юумэеэ үйлэдэхэнь болтогой![†][+]

14Иигэжэ Ёһаабай болон тэрээнтэй хамта байһан сэрэг араамшуудтай тулалдаба, араамшууд зугадаба. 15Аммоонууд араамшуудай зугадахые хараад, өөһэдөө Абишайһаа зугадажа, хото руугаа оробо ха. Тиигээд Ёһааб аммоонуудта дайсахаяа болижо, Иерусалим[†] руу ерэбэ.

16Араамшууд Израильда[†] диилдэһэнээ хараад, хүнүүдые эльгээн, Евфрат мүрэнэй саада эрьедэ байһан араамшуудые асаруулба. Һадаад-Ээзэрэй сэрэгэй жанжин Шопаах тэдэние ударидан ябаа[+]. 17Энээн тушаа Давидта мэдээжэ боложо, тэрэ бүхы Израилиие суглуулан, Иорданиие[†] гаталба. Тэрэ араамшууд руу ерээд, сэрэгээ татаба. Давид араамшуудай урдаһаа сэрэгэй жагсаалаар зогсожо, байлдаан болобо. 18Араамшууд израильшуудһаа тэрьедэбэ. Давид тэдэнэй долоо мянган дайшалхы тэргэтэ сэрэг, дүшэн мянган ябаган сэрэг хюдажа, тэдэнэй сэрэгэй жанжин Шопаахые алаба. 19Һадаад-Ээзэрэй мэдэлдэ байгаа албатан Израильда илагдаһанаа ойлгожо, Давидай эрхэдэ орожо, энхэ тайбан ажаһууха тухай хэлсээ баталба. Араамшууд энээнһээ хойшо аммоонуудта туһалхаяа болёо һэн.

#### 20


Давид Раббаа хотые эзэлээ


(2 Хаан 11:1; 12:26-31; 21:18-22)

1[•]Хабарай эхеэр, хаашуулай дайнда мордодог үедэ, Ёһааб сэрэгтэеэ аммоонуудай газар нютаг хооһоруулаад, Раббаае бүһэлбэ. Давид[†] өөрөө Иерусалимда[†] үлөөд байгаа. Ёһааб Раббаа руу орожо, хотые усадхаба[+]. 2Хаанайнь толгойһоо титимыень Давид абаба. Титим хадаа нэгэ талаант алтаар бүтээгдэһэн, үнэтэ шулуутай бэлэй. Давид тэрэниие өөрынгөө толгой дээрэ табиба. Тэрэ мүн лэ угаа ехэ олзо хотоһоо гарган абаа һэн. 3Давид хотын улад зониие баряанда абан тууба, хотые хюрөөгөөр, түмэр хурса зэмсэгээр, түмэр һүхөөр һандаргаба. Аммоонуудай бүхы хотонуудта тэрэ иимээр хандаа һэн. Энээнэй удаа Давид бүхы сэрэгтэеэ хамта Иерусалим руу бусаа һэн.


Пилиштүүдтэй тулалдаан


(2 Хаан 21:18-22)

4Тэрэнэй удаа Гээзэртэ пилиштүүдтэй[†] үшөө нэгэ байлдаан болоо. Хушаа нютагтай Сиббэхай тиихэдэ рэпаиимүүдэй[†] үри һадаһан болохо абарга томо бэетэй Сааф гэгшые алаа. Пилиштүүд иигэжэ дарагдаа бэлэй[+]. 5Дахяад пилиштүүдтэй үшөө ондоо тулалдаан боложо, Яһиир-Орэгиимэй хүбүүн Элханаан Гаадай хүн Голиафай Лахмии гэжэ дүүе хюдан алаба. Голиафай жадын эшэ нэхэмэлшэдэй годоо модон мэтэ бүдүүн һэн[+]. 6Гаадта дахин тулалдаанай болоходо, гар, хүлдөө зургаан хургатай, бүхыдөө хорин дүрбэн хургатай, баһал Рэпаиимэй уг гарбалтай[†] абарга бэетэй эрэ хүн тэндэ байба. 7Тэрэнэй израильшуудые[†] доромжолон баһахада, Давидай аха Шимаагай хүбүүн Ёнатаан тэрэниие хюдан алаа һэн[+] 8Эдэнэр хадаа Гаадта һууһан Рэпаиимэй уг гарбалтай зон байгаа, Давидта болон тэрэнэй хүнүүдтэ алуулаа[+].

#### 21


Арад зоной тоо бүридхэл


(2 Хаан 24:1-25)

1[•]Шолмос[†] Израильда[†] добтолжо, Израилиин улад зоной тоо бүридхэхыень Давидые[†] баадхаба[+]. 2Иигэжэ хаан Ёһаабта болон зоной бусад ударидагшадта захирба:

– Даанһаа Бэһээр-Шээбэ[†] хүрэтэр Израилиин бүхы обогуудаар ябажа, зоной тоо бүридхэгты. Би тэдэнэй хэды байһые мэдэхэеэ һананаб[+].

3– Эзэн[†] Израилиин арад зониие зуу дахин олошоруулхань болтогой![†] Эзэн хаамни, тэдэ бултадаа танай үнэн сэхэ албатан лэ, юундэ энээниие хэхэеэ һананабта? Израиль зэмэтэй болохол, – гэжэ Ёһааб асууба ха[+]. 4Зүгөөр хаанай үгэ хуули болобо, Ёһааб бүхы Израиляар дууһан ябаад, Иерусалимаа[†] бусажа ерэбэ.

5Тиигээд Ёһааб уласай хүн зониие тоолон бүридхэһэн данса хаанда үгэбэ. Дайн дажарта ябажа шадаха нэгэ сая зуун мянган эрэшүүл Израильда, дүрбэн зуун далан мянган хүн Иудада[†] байба[+]. 6Левидүүд,[†] Бэньямиинэй үри һадаһад Ёһаабаар тоологдоогүй, Ёһааб хаанай захиралтые һайшаагаагүй шуу[+].

7[•]Бурхан[†] энэ хэрэгыень зүбшөөбэгүй. Тэрэ энэ ушараар Израилиие хэһээхэ гэжэ шиидэбэ. 8Давид Бурханда иигэжэ хандаба:

– Би энэ юумэ хэжэ, ехэ нүгэл[†] үйлэдэбэб. Өөрынгөө зарасын зэмые хүлисыт гэжэ гуйнаб. Би ухаагүй юумэ хээб[+].

9Эзэн Давидай мэдэлшэн Гаадта иигэжэ дуулга гэбэ:[+] 10Давидта ошоод иигэжэ хэлэ:

– Эзэн иигэжэ дамжуулна: «Би шамда гурбан хэһээлтэ дурадханам; ши тэдэнэй нэгыень шэлэхэш, тиигээд тэрэниие шамда эльгээхэб».

11-12Гаад Давид руу ошожо, асууба:

– Эзэн иигэжэ айладана: Юу шэлэхэбши? Гурбан жэл үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдог гү? Үгы һаа, дайсадтнай таниие мүрдэн мүшхэжэ, та тэдэнэй һэлмэһээ гурбан һарын туршада тэрьедэн байха гүт? Үгышье һаа, Израилиин бүхы нютагаар Эзэнэй Эльгээмэл Эзэнэй һэлмэ далайжа, орон нютагтатнай гурбан үдэрэй туршада тахал үбшэн дэлгэрхэнь гү? Энээн тушаа бодоод, намайе эльгээһэн Бурханда минии ямар харюу бусаахые хэлээрэйгты.

13Давид Гаадта харюусаба:

– Ехэ гай тодхорто би орооб. Би зонһоо хэһээлтэ амасахаяа һананагүйб. Эзэнэй үршөөл хайра агууехэ, тиимэһээ Тэрэ Өөрөө маанадта хэһээлтэ шэлэг лэ даа[+].

14Тиигэжэ Эзэн Израильда тахал үбшэн тараажа, далан мянган зон наһа бараба[+]. 15Бурхан Эльгээмэлээ Иерусалимые һандаргаха даабаритай эльгээбэ. Тэрэ Эльгээмэлэй хотые усадхажа эхилхэдэ, Эзэн гай гасалан тушаа шаналан, зониие һалгаажа байһан Эльгээмэлдэ:

– Хүрөө! Боли! – гэжэ захирба.

Эзэнэй Эльгээмэл тэрэ үедэ евүүс хүн Арнаанай гүмнөө дээрэ байгаа[+]. 16Давидай нюдөө нээн харахадань, газар тэнгэри хоёрой хоорондо Иерусалим руу һэлмэ далайһан Эзэнэй Эльгээмэлые хараба; гашуудалай хубсаһа үмдэһэн Давид болон тэрэнэй аха захатан[†] һүгэдэн мүргэбэд. 17Давид Эзэндэ зальбарба:

– Арад зониие тоолохо тухай захиралта би үгөөб! Нүгэл үйлэдэн, буруу зүйл хэһэн хүн бил гээшэб. Харин эдэ зон хонид мэтэ, ямар муу юумэ хээ юм? Та намайе болон минии гэр бүлые хэһээгыт. Харин арад түмэнөө тахал үбшөөр бү һалгыт.


Давид үргэлэй шэрээ бодхооно


(2 Хаан 24:18-25)

18[•]Эзэнэй Эльгээмэл Давидта дуулгахыень Гаадта иигэжэ захирба: «Ябажа, евүүс хүн Арнаанай гүмнөө дээрэ Эзэндэ зорюулжа, үргэлэй шэрээ[†] бодхоогты». 19Давид Эзэнэй захиралта дүүргэжэ, Гаадай хэлэһээр тиишээ ошобо. 20Арнаан таряа хадажа байтараа эрьежэ харахадаа, Элшые обёорбо. Арнаанай дүрбэн хүбүүдынь хоргодошобо. 21Давид Арнаанда ерэбэ. Арнаан Давидые хаража, гаража ерээд, газар хүрэтэр хаанда мүргэбэ. 22Давид Арнаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Гүмнөөгөө намда худалдыш. Зонһоо гай гасалан һалгаахын тула шинии гүмнөө дээрэ Эзэндэ үргэлэй шэрээ бодхоохо һанаатайб. Дүүрэн үнэ сэнгээрнь намда худалда[+].

23Арнаан Давидта иигэжэ харюусаба:

– Миинтээр абыт. Эзэн минии хаан, һанаһаараа юумэ хэгты. Харагты, эндэ түгэс шатаалта үргэлдэ[†] хэрэгтэй эбэртэ бодо мал байна. Таряа үйрүүлдэг хабтанууд бии, талхан үргэлдэ[†] таряан бии. Эдэ бүхы юумэ би танда баринаб[+].

24-25Харин Давид хаан Арнаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Үгы, би заабол үнэ сэнгээрнь шамһаа худалдажа абахаб. Юуб гэхэдэ, би үныень түлөөгүй зүйлөөр Эзэн Бурхандаа түгэс шатаалта үргэл үргэхэгүйб.

Тиигээд Давид энэ газарые зургаан зуун шээкэл мүнгөөр худалдан абаба. 26Иигээд Давид тэндэ Эзэндэ үргэлэй шэрээ барижа, түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] үргэбэ. Тэрэ Эзэндэ зальбарба, Эзэн энэ гуйлтыень дуулаад, түгэс шатаалта үргэлэй шэрээдэ огторгойһоо гал эльгээбэ[+]. 27Эзэн Эльгээмэлдэ иигэжэ захирба: «Һэлмэеэ доошонь таби».

28Евүүс Арнаанай гумнөө дээрэ Эзэн өөртэнь харюу үгэбэ гэжэ Давид мэдээд, тэндэ үргэлнүүдээ бэелүүлбэ. 29Моисейн[†] сүл губида байхадаа хүүлэһэн Эзэнэй майхан һүмэ,[†] түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ Гибэһооной үндэртэ тэрэ үедэ байгаа[+]. 30Эзэнэй Эльгээмэлэй һэлмэһээ һүрдэһэн Давид Бурханда мүргэхын тула тиишээ ошохо аргагүй бэлэй.

#### 22

1Давид[†] иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн[†] Бурханай[†] Һүмэ,[†] мүн израильшуудай[†] үргэлөө шатаан үргэдэг түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] эндэ байха[+].


Һүмэ барилгада Давид бэлдэлгэ хэнэ

2Израилиин газар дээрэ ерүүл бүхы дархашуулые суглуулха гэһэн захиралта Давид гаргаад, Бурханай гэрэй шулуу хайха шулуушадые табиба[+]. 3Давид гол үүдэнүүдэй хадааһануудые дабтан хэхэ түмэр ехээр, мүн бүгэдые хабсаруулан суглуулгада хэрэгтэй хэмжүүргүй шахуу зэд бэлдэбэ,[+] 4Давидта Сидоон, Тиир хотынхидой бэлдэһэн хуша модон аргагүй ехэ байба[+]. 5Давид иигэжэ хэлэбэ:

– Минии хүбүүн Соломоон[†] залуу, үшөө шадал багатай, зүгөөр Бурханда зорюулһан энэ гэр бүхы нютагууд соо ехэ һайхан гээд суутай байхаһаа гадна шэмэглэл урлалнуудынь дабташагүй үзэсхэлэн байхын тула би Соломоондо түгэс бэлэдхэл хэхэ ёһотойб.

Давид наһан болотороо аргагүй ехэ ажал бүтээһэн юм[+].


Соломоондо һургаалай үгэ

6Соломоондоо захиржа, Израилиин Бурханай, Эзэнэй гэр бариха захяа үгэбэ. 7Давид Соломоондо иигэжэ хэлэбэ:

– Хүбүүмни! Өөрынгөө Бурханай, Эзэнэй хүндэлэлдэ үнэн зүрхөөрөө гэр бодхоохо хүсэлтэй ябааб;[+] 8зүгөөр Эзэн намда иигэжэ хэлээ һэн: «Олон дай хэжэ, ши ехэ шуһа адхааш. Минии урда газар дээрэ ехэ шуһа адхаһан ушарһаа Намда зорюулһан гэр бодхохо эрхэгүйш[+]. 9Шамда хүбүүн түрэхэ; Соломоон гэжэ нэрэтэй ехэ амгалан тэнюун хүн байха. Тэрэниие тойроһон бүхы дайсадыень номгоруулжа, амгалан байдал тогтоохоб[+]. 10Тэрэ Намда зорюулһан гэр бариха, харин Би Эсэгэнь мэтэ, тэрэ Намда хүбүүмни мэтэ болохо. Тэрэнэй хан түрэ Израильда хэтэдээ байха»[+].

11Хүбүүмни! Тэрэнэй намда хэлэһэнэй ёһоор Эзэнэй гэр бодхоожо, амжалтатай ябахаш. Бурхан шамтаяа байха. 12Өөрынгөө Бурханай, Эзэнэй хуули ёһонуудые сахижа яба, шамайе Израилиин толгойлогшоор томилхо. Эзэн шамда удха ёһо, ухаан бодол хэшээхэ. 13Эзэнэй Моисейдэ[†] Израилиин аша туһада үгэһэн захяануудые, хуули ёһонуудыень наринаар бэелүүлжэ ябахадаа, ши хододоо амжалтатай ябахаш. Эрэлхэг зоригтой, юунһээшье айнгүй, сэдьхэл дүүрэн яба[+]. 14Бүхы сэдьхэлээрээ Эзэнэй гэрэй барилгада зуун мянган талаант алта, зуун мянган талаант мүнгэ, харин зэд болон түмэрэй хэмжүүр тоогүй ехэ; мүн баһа элдэб түхэлэй модонуудые, шулуунуудые бэлдээб. 15Хамаг хэрэгые бүтээхэ шадабаритай модошо дархашуул, отологшод, шулуу хайгшад шамда хүсэд бии. 16Алтан, мүнгэн, зэд, түмэр хүрэхөөр бии, эхилэ, тиигээд бэелүүлэ; Эзэн шамтаяа байха.


Соломоондо туһалха тайжануудта захяа

17Давид Соломоондо туһалхыень Израилиин бүхы тайжануудта иимэ захяа үгэбэ:

18– Бүхы талаһаа амгалан байдал түхөөгшэ Эзэн Бурхан таанадтаяа бэшэ юм гү? Тэрэ газар дээрэ ажаһуугшадые минии гарта дамжуулан үгөө; Эзэнэй, Тэрэнэй арадта газар мэдэлдэнь ороол[+]. 19Эзэнээ, Өөрынгөө Бурханиие хүндэлхын тула өөһэдынгөө зүрхэ сэдьхэлые, ухаан бодолые сүм зорюулагты, Эзэнэй хэлсээнэй ханза,[†] хадагалха гэр, Бурханда хабаатай хэрэгсэлнүүдые бүтээхын тула Эзэндээ зорюулһанаа бүтээхын тула эбтэйгээр ябажа, Эзэн Бурханай нангин[†] гэр бодхоогты.

#### 23


Левидүүд

1Давид[†] үндэр наһатай болоод, ажаһуудалай утые гаталжа садахадаа, өөрынгөө хүбүүн Соломоониие[†] Израилиин хаанаар табиба[+]. 2Израилиин бүхы тайжануудые, санаартадые, левидүүдые[†] суглуулба; 3гушан наһанһаа дээшэ левидүүд тоологдобо; тэдэнэй энэ тоо гушан найман мянган хүн болобо[+]. 4Тэдэнһээ Эзэнэй[†] гэртэ алба хэхээр томилогдоошод – хорин дүрбэн мянган, хинадаг дарганар болон зарга шүүгшэд – зургаан мянган, 5мүн харуулшад дүрбэн мянган, хүгжэмэй элдэб зэмсэгүүд дээрэ Эзэниие магтан дуулагшад – дүрбэн мянган,[+] 6Давид тэдэниие Левиин Гэршооной, Кэһаадай, Мэрариин бүлэгүүд болгон таһалба[+].

7Гэршоонһоо Лаадан ба Шимэй[+]. 8Лааданай хүбүүд: ахань Ехиһээл, Зэтаам, Ёһээл гурбан;[+] 9Шимэйн хүбүүд: Шэломоот, Хазиһээл, Һараан гурбан. Тэдэнэр Лааданай обогой гулбаанууд. 10Шимэйн үшөө хүбүүд: Яахат, Зинаа, Еһүүш ба Бэрияа. Шимэйн хүбүүд дүрбэн: 11Яахат ахань, хоёрдохинь Зинаа, Еһүүш Бэрияа хоёр үсөөн хүбүүдтэй тула эсэгынгээ гэртэ тэдэнэр нэгэ тоодо ороо. 12Кэһаадай хүбүүд: Амраам, Ицһаар, Хэброон, Үззиһээл дүрбэн[+].

13Амраамай хүбүүд: Аһароон[†] ба Моисей.[†] Аһароон хамагай нангин[†] бүтээлнүүдтэ зорюулагдан абтаа, тэрэ, мүн тэрэнэй хүбүүд хэтэдээ Эзэнэй шарайн урда алба бэелүүлхэ, Тэрэнэй нэрэһээ үреэлдэ хүртөөхэ, Тэрээндэ алба хэхэ уялгатай[+]. 14Харин Моисей Бурханай[†] хүн, тэрэнэй хүбүүд левиин обогто оруулагданхай[+]. 15Моисейн хүбүүд: Гэршоом ба Элиээзэр[+]. 16Гэршоомой ехэ хүбүүн Шэбүһээл[+]. 17Элиээзэрэй хүбүүн – Рэхабияа. Элиээзэр ондоо хүбүүгүй байгаа. Харин Рэхабияа олон хүбүүдтэй байһан[+]. 18Ицһаарай ехэ хүбүүн Шэломоот. 19Хэброоной хүбүүд: Ерияа, хоёрдохинь Амарияа, гурбадахинь Яхазиһээл, дүрбэдэхинь Екамэһаам[+]. 20Үззиһээлэй хүбүүд: ехэнь Михаа, хоёрдохинь Ишшияа[+]. 21Мэрариин хүбүүд: Маһлии ба Мушии. Маһлиин хүбүүд: Эльазаар ба Кииш[+]. 22Эльазаар наһа бараа, тэрэ хүбүүгүй, харин басагадтай байгаа; тэдэнэй дүү Киишэй хүбүүд тэдэниие өөртөө абаа[+]. 23Мушиигай хүбүүд: Маһлии, Эдээр, Ерэмоот гурбан[+].


Левидүүдэй уялганууд

24Левиин эдэ хүбүүд гэрнүүдээрээ, эсэгэнэрэйнгээ отогуудай гулбаануудаар бүхыдөө тоологдоод, хорин наһанһаа, мүн тэрэнһээ дээшэ наһатай хүнүүдые Эзэнэй гэртэ алба хэхээр ябуулдаг һэн[+]. 25Давидай хэлэһэнэй ёһоор:

– Израилиин Эзэн, Бурхан өөрынгөө арадта амгалан байдал үршөөжэ, тэрэниие Иерусалимда[†] хэтын хэтэдэ түбхинүүлээ,[+] 26левидүүд майхан һүмэ,[†] мүн эдээндэ хабаатай хэрэгсэлнүүдые үргэлхэ ёһогүй байһан.

27Давидай һүүлшын заабариин ёһоор, Левидүүд хорин наһатайһаа, мүн тэрэнһээ дээшэ наһатай хүнүүд бүридхэлдэ абтаа, 28Эзэндэ алба хэхын тула Аһарооной хүбүүдэй хажууда байжа, Бурханай гэрэй дэргэдэ элдэб алба бэелүүлхын, мүргэлэй[†] нангин Һүмэ, хашаа, мүн тэрээндэ хабаатай элдэб барилганууд соохи ариг сэбэрые сахиха,[+] 29хилээмэнэй үргэлэй шэниисын гурилай, дурадхалай хилээмэнэй, эһээбэригүй, болгоһон, шараһан хилээмэнэй хэмжүүрнүүдые, шэгнүүрые сахин адаглаха, 30Эзэндээ үглөө, үдэшэ бүри баяр хүргэжэ, алдар соло дуулалгые заншалта болгон хинаха, 31дүримүүдэй гуримаар Эзэнэй урда хододоо бэелүүлэгдэдэг гарагай долооной, шэнэ һарын эхинэй, тоогой ёһоор һайндэрнүүдтэ Эзэндэ зорюулагдаһан түгэс шатаалта бүхы үргэлнүүдые бэелүүлхэ,[+] 32Эзэнэй гэртэ алба хэхэдээ, өөһэдынгөө аха, дүүнэрые, Аһарооной хүбүүдые, майхан һүмэ, харууһалха уялгануудынь эдэ мүн.

#### 24


Санаартанай уялганууд

1Аһарооной[†] хүбүүдэй уялганууд. Аһарооной хүбүүд: Надааб, Абиһуу, Эльазаар, Итамаар[+]. 2Надааб Абиһуу хоёр эсэгэһээ урид наһа бараһан юм, тэдэнэр хүбүүгүй байгаа; тиимэһээ Эльазаар Итамаар хоёр санаартанай[†] уялгануудые дүүргээ[+]. 3Давид[†] тэдэнэй уялгануудые хубаарилаа – Эльазаарай хүбүүдһээ Цадоок, Итамаарай хүбүүдһээ Ахимээлэх ээлжээгээр албаяа ябуулаа[+]. 4Эльазаарай хүбүүдэй үенүүд Итамаарайхиһаа олон байһан. Тэрэ иигээд элирүүлээ: Эльазаарай хүбүүдэй үенүүдэй дарганууд арбан зургаа, харин Итамаарайхи найман. 5Эльазаарай, Итамаарай хүбүүдһээ Бурханай[†] урдахи нангин[†] газарай ахалагшадые жээрэбэй гуримаар элирүүлдэг һэн. 6Хаанай, тайжануудай, санаартан Цадоогой, Абиатаарай хүбүүн Ахимээлэхэй, санаартадай бүлэнүүдэй гулбаануудай урда левидүүдһээ[†] Нэтанээлэй хүбүүн Шэмаяа Эльазаарай бүлын үеһөө, Итамаарай бүлын үеһөө жээрэбэй ёһоор ахалагшыень тодоруулдаг һэн.

7Түрүүшын жээрэб Ёяриибтэ, хоёрдохинь Едаяада тудаба[+]. 8Гурбадахинь Хариимда, дүрбэдэхинь Сэориимдэ, 9табадахинь Маалхияада, зургаадахинь Миямииндэ, 10долоодохинь Һаккооцдо, наймадахинь Абияада,[+] 11юһэдэхинь Ешуаада, арбадахинь Шэханьяада, 12арбан нэгэдэхинь Элиашиибта, арбан хоёрдохинь Якиимда, 13арбан гурбадахинь Хуппаада, арбан дүрбэдэхинь Ешэбаабта, 14арбан табадахинь Билгаада, арбан зургаадахинь Иммээртэ 15арбан долоодохинь Хэзииртэ, арбан наймадахинь Һаппиццээцтэ, 16арбан юһэдэхинь Пэтаахияада, хоридохинь Эзэкээлдэ, 17хорин нэгэдэхинь Яхиинда, хорин хоёрдохинь Гамуулда, 18хорин гурбадахинь Дэлайяада, хорин дүрбэдэхинь Маһаазияада. 19Израилиин Бурханай, Эзэнэй тэрээндэ захиһан заабариин ёһоор тэдэнэй эсэгэ Аһарооноор дамжуулгын гуримаар Эзэнэй[†] гэртэ ерээд, албаяа эрхилхэ гуримынь иимэ юм.


Бусад левидүүд

20Левиин бэшэ хүбүүдэй хубаарил иимэ: Амраамай хүбүүдһээ Шэбүһээл, Шэбүһээлэй Эхдэяа[+]. 21Рэхабияаһаа: Рэхабияагай хүбүүдһээ ехэнь Ишшияа; 22Ицһаарһаа: Шэломоот; Шэломоодой хүбүүдһээ Яахат; 23Хэброоной хүбүүдһээ ахань Ерияа, хоёрдохинь Амарияа, гурбадахинь Яхазиһээл, дүрбэдэхинь Екамэһаам[+]. 24Үззиһээлэй хүбүүдһээ Михаа; Михаагай хүбүүдһээ Шамиир. 25Михаагай дүү (аха) Ишшияа; Ишшияагай хүбүүдһээ Захарияа. 26Мэрариин хүбүүдһээ Маһлии ба Мушии; Яазияагай хүбүүдһээ Бэноо. 27Мэрариин үринэр: Яазияагай хүбүүд, Бэноо, Шооһам, Заххуур, Ибрии. 28Маһлиидэ – Эльазаар; тэрэ хүбүүгүй. 29Кииштэ; Киишэй хүбүүдһээ Ерэхмээл. 30Мушиигай хүбүүд: Маһлии, Эдээр, Еримоот. Левидүүдэй аха, дүүнэрэй үенүүд эдэ мүн. 31Аһарооной хүбүүдтэй хамта Давид хаанай урда, Цадоогой, Ахимээлэхэй, санаартадай, бүлэнүүдэй болон дарганарай урда жээрэб таталгые үнгэргэдэг байгаа[+].

#### 25


Хүгжэмшэдэй уялганууд

1Давид[†] ба сэрэгэй дарганууд Асаапай, Һэмаанай, Едүтүүнэй хүбүүдые албанда томилжо, тэдэнэр абарал буулгадаг, цитранууд, псалтирнууд, кимвалнууд дээрэ наададаг; тэдэнэр албанайнгаа хэрэгтэ томилогдобо[+]. 2Асаапай хүбүүд: Заххуур, Иосиф, Нэтаанияа, Ашарээла гэгшэд һэн. Асаапай хүбүүдые Асаап эсэгэнь өөрөө хүтэлжэ ябаа. Тэрэ хаанай зарлигаар абарал буулгадаг, наададаг байгаа. 3Едүтүүнһээ, Едүтүүнэй хүбүүд: Гэдаалияа, Цэрии, Исай, Семей, Хашаабияа болон Маттитияа, эдэ зургаанар Едүтүүн эсэгынгээ хүтэлбэри доро ябаа. Тэрэ цитра дээрэ наадан, Эзэндэ[†] магтаал сол дуудадаг, Тэрээндэ баяр хүргэдэг, мүн абарал буулгадаг һэн. 4Һэмаанһаа, Һэмаанай хүбүүд: Буккияа, Маттаанияа, Үззиһээл, Шэбүһээл, Еримоот, Ханаанияа, Ханаани, Элиаата, Гидаалти, Ромаамти-Ээзэр, Ёошбэкааша, Маллооти, Һотиир болон Махазиһоот. 5Бурханай[†] хэлэһэнэй ёһоор нэрэ солыень алдаршуулха хаанай мэдэлшэ Һэмаанай хүбүүд эдэ мүн. Бурхан Һэмаанда арбан дүрбэн хүбүү, гурбан басага үршөөгөө. 6Тэдэнэр бултадаа эсэгынгээ хүтэлбэри доро хаанай, үгышье һаа, Асаапай, Едүтүүнэй, Һэмаанай заабаряар кимвалнуудай, псалтирнуудай, цитрануудай хүгжэм доро дууладаг, Бурханай гэртэ иимэ алба бэелүүлдэг һэн. 7Эзэнэй гэртэ дуулаха албанда һураһан бэлэй, тэрэниие шудалһан тэдэнэй аха, дүүнэрэй тоо хоёр зуун наян хүн. 8Тэдэнэр жээрэбэй ёһоор багшанар болон шабинарта багашуул ехэшүүлтэй хамта эндэ албаяа дүүргэдэг бэлэй[+].

9Түрүүшынхинь Иосифой орондо Асаапта тудалдаба; хоёрдохинь тэрэнэй үхибүүдэй, мүн аха, дүүнэрэй түлөө Гэдаалияада, тэдэнэр арбан хоёр байгаа; 10гурбадахинь Заххуурта, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 11дүрбэдэхинь Ицриидэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 12табадахинь Нэтаанияада, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэрэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 13зургаадахинь – Буккияада, тэрэнэй аха дүүнэртэ, хүбүүдтэ, бүхыдөө арбан хоёр хүн; 14долоодохинь Ешарээлэдэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 15наймадахинь Исайда, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ; тэдэнэр арбан хоёр; 16юһэдэхинь Маттаанияада, тэрэнэрэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ; тэдэнэр арбан хоёр; 17арбадахинь Шимэйдэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 18арбан нэгэдэхинь Азарээлдэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 19арбан хоёрдохинь Хашаабияада, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 20арбан гурбадахинь Шэбүһээлдэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 21арбан дүрбэдэхинь Маттитияада, тэрэнэй аха дүүнэртэ, хүбүүдтэ, тэдэ арбан хоёр; 22арбан табадахинь Ерэмоодто, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 23арбан зургаадахинь Ханаанияада, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 24арбан долоодохинь Ёошбэкаашада, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 25арбан наймадахинь Ханаанида, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 26арбан юһэдэхинь Маллоотидо, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ; тэдэнэр арбан хоёр; 27хоридохинь Элиатаада, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 28хорин нэгэдэхинь Һотиирто, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 29хорин хоёрдохинь Гидаалтида, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 30хорин гурбадахинь Махазиһоодто, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха, дүүнэртэ, тэдэнэр арбан хоёр; 31хорин дүрбэдэхинь Ромаамти-Ээзэртэ, тэрэнэй хүбүүдтэ, тэрэнэй аха дүүнэртэ; тэдэнэр арбан хоёр байгаа.

#### 26


Үүдэнэй харуулшадай уялганууд

1Коорахай угһаа гараһан үүдэнэй харуулшадай уялганууд: Асаапай хүбүүдэй Коорахай хүбүүн Мэшэлээмияа; 2Мэшэлээмияагай хүбүүд: ахань Захарияа, хоёрдохинь Едиаһээл, гурабадахинь Зэбаадьяа, дүрбэдэхинь Ятниһээл,[+] 3табадахинь Элаам, зургаадахинь Ёханаан, долоодохинь Эльйэһоэнай. 4Обээд-Эдоомой[†] хүбүүд: ахань Шэмаяа, хоёрдохинь Ёзабаад, гурбадахинь Ёһаа, дүрбэдэхинь Сахаар, табадахинь Нэтанээл,[+] 5зургаадахинь Аммиһээл, долоодохинь Иссахаар, наймадахидань Пэүллэтэйдэ, Бурхан[†] тэрэниие үреэлдөө хүртээгөө бшуу[+]. 6Шэмаяагай хүбүүд өөһэдынгөө обогто дарганууд байһан; тэдэнэр аргагүй ехэ шадалтайнууд һэн. 7Шэмаяагай хүбүүд Отнии, Рэпаһээл, Обээд, Элзабаад хүсэ ехэтэйнүүд, Элиһүү, Сэмаахияа. 8Эдэнэр бултадаа Обээд-Эдоомой хүбүүд; тэдэнэр, мүн тэдэнэрэй хүбүүд, тэдэнэрэй аха, дүүнэр оролдосотойнууд, албан хэрэгтэ урагшатайнууд. Обээд-Эдоом жаран хоёр хүбүүтэй һэн[+]. 9Мэшэлээмияа арбан найман хүбүүдтэй, бултадаа оролдосотойнууд, албан хэрэгтээ урагшатайнууд. 10Мэрариин хүбүүдэй нэгэн Хосаагай хүбүүд: Шимрии ахалагшань, зүгөөр тэрэ эсэгын түрүүшын хүбүүн бэшэ, эсэгэнь тэрэниие ахалагша болгоһон; 11хоёрдохинь Хилкияа, гурбадахинь Тэбаалияа, дүрбэдэхинь Захарияа; Хосаа арбан гурбан хүбүүтэй һэн. 12Эзэнэй[†] гэртэ алба хэхэ тэдэнэй аха, дүүнэрэй, отогойнгоо хотон айлнуудай хэмжээгээр үүдэшэдээр томилогдоошодынь эдэ мүн. 13Тэдэнэр жээрэб татажа, хотон айлнуудай ехэ, багануудаар Эзэнэй гэрэй үүдэнүүдтэ табигдадаг һэн[+]. 14Зүүн талынхида Шэлээмияа жээрэбээр тудаба; тэрэнэй хүбүүн сэсэн зүбшэлэгшэ Захарияада хойто талын үүдэн тудалдаба. 15Обээд-Эдоомдо урда талынхи, харин тэрэнэй хүбүүдтэ амбарнууд тудалдаа[+]. 16Шүппиим Хосаа хоёрто баруун талын Шаллэхээдэй үүдэн тудалдаа, эндэхи харуулшад бэе бэеынгээ урдаһаа хараад байдаг, мүн эндэһээ харгы эхилдэг. 17Зүүн талада зургаа зургаагаар левидүүд,[†] хойнонь дүрбэ дүрбөөр, урдахидань дүрбэ дүрбөөр, юумэ хадагалдаг газарта хоёр хоёроор хүнүүд байдаг. 18Баруун талын үүдэнэй харгы дээрэ дүрбэ дүрбөөрөө. 19Мэрариин, мүн Коорахай хүбүүд үүдэшэдээр иигэжэ табигдаа.


Баялигуудта табигдаһан левидүүд

20Левидүүд, мүн тэдэнэй аха дүүнэр Бурханай гэрэй баялигуудые, тэрээндэ хабаатай үзэсхэлэн үнэтэ зүйлнүүдые харадаг һэн. 21Гэршоомой хүбүүд, Лааданай хүбүүд Лааданһаа, Гэршооной, Лааданай бүлэнүүдэй ахамадууд: Эхилиэлии[+]. 22Эхилиэлиин хүбүүд: Зэтаам, Ёһээл, тэрэнэй дүү Эзэнэй гэрэй баялигуудые харууһалдаг байгаа. 23Амраамай, Ицһаарай, Хэброоной, Үззиһээлэй үри һадаһад хамтаараа. 24Моисейн[†] хүбүүн Гэршоом, тэрэнэй хүбүүн Шэбүһээл баялигуудай ахамад харуулшад[+]. 25Тэрэнэй дүү Элиээзэрэй хүбүүн Рэхабияа, тэрэнэй хүбүүн Исай, тэрэнэй хүбүүн Ёраам, тэрэнэй хүбүүн Зихрии, тэрэнэй хүбүүн Шэломоот[+]. 26Шэломоот ба тэдэнэй аха, дүүнэр хаанай, отогуудай гулбаануудай, мянганай, зуунай даргануудай, сэрэгүүдые хүтэлбэрилэгшэдэй баялигуудые харадаг байгаа[+]. 27Тэдэнэр байлдаанда олзоборилһон баялигуудһаа Эзэнэй гэртэ тэдхэлгэдэ үгэдэг һэн. 28Лүндэншэн[†] Самуил, Киишэй хүбүүн Саул,[†] Нээрэй хүбүүн Абнээр, Цэруяагай хүбүүн Ёһааб гэгшэдтэ зорюулганууд Шэломоодой гарта байгаа.


Хаанай бэшээшэд, хэрэгүүдые шиидхэгшэд, дарганууд

29Ицһаарай обогһоо Ханаанияа болон тэрэнэй хүбүүд иеһүдүүдэй гадаадын албанда бэшээшэдээр, зарга шүүгшэдээр томилогдоһон[+]. 30Хэброоной обогһоо: Хашаабияа, тэрэнэй аха, дүүнэр эрэлхэг зоригтойнууд, нэгэ мянган долоон зуун хүн, Иорданһаа[†] баруулжаа, Израилиин нютагуудта Эзэнэй элдэб албанда, хаанай албанда байһан түүхэтэй[+]. 31Хэброоной обогто Ерияа гулбаа байжа, обогой үенүүдые толгойлоо. Давидай[†] хан шэрэйн дүшэдэхи жэлдэ Язээр-Галаадта[†] тэдэнэр бүридхэлдэ абтаһан, тэдэнэрэй дунда эрэлхэг хүнүүд олон һэн[+]. 32Тэдэниие Давид Рэүбээнэй, Гаадай үенүүд, Мэнашшээгэй хахад үе дээрэ, Бурханай бүхы, хаанай хамаг хэрэгүүдые эрхилэгшээр табиһан юм.

#### 27


Сэрэгэй дарганарай тушаалта хүнүүдэй уялганууд

1[•]Жэлэй алишье үедэ, һара бүри Израилиин хүбүүдэй отогуудай гулбаанууд, мянганай, зуунай дарганар, бэшэшье тушаалтад хаандаа элдэб олон албануудта хүдэлмэрилдэг байһан. Тэдэнэй таһаг бүридэ хорин дүрбэн мянган хүн хүдэлмэрилдэг һэн. 2Забдиһээлэй хүбүүн Яшобаам нэгэдэхи һарын нэгэдэхи таһагай дарга байгаа; тэрэнэй таһагта хорин дүрбэн мянган хүн. 3Тэрэ Пээрэцэй хүбүүдэй нэгэн, нэгэдэхи һарада сэрэгэй бүхы даргануудай ахамадынь байһан[+]. 4Хоёрдохи һарын бүлэгэй дарга Ахоох нютагай Додай байба; тэрэнэй таһагта Миклоот тайжа байгаа, бүлэгтэнь хорин дүрбэн мянган. 5Гурбадахи һарын гурбадахи сэрэгэй ахмад дарга санаартан[†] Ёядаагай хүбүүн Бэнайяа, тэрэнэй бүлэгтэ хорин дүрбэн мянган:[+] 6Бэнайяа хадаа суута гушан эрэлхэг баатарнуудай нэгэн, тэдэнэй дарга, тэрэнэй таһагта Аммизабаад хүбүүниинь алба хэһэн. 7Дүрбэдэхи һарын дүрбэдэхинь Ёһаабай дүү Асаһээл, удаань тэрэнэй хүбүүн Зэбаадьяа, таһагтань хорин дүрбэн мянган[+]. 8Табадахи һарын табадахинь Израахия нютагай Шамһуут тайжа, бүлэгтэнь хорин дүрбэн мянган. 9Зургаадахи һарын зургаадахинь Тэкооһа нютагай Иккээшэй хүбүүн Ираа, тэрэнэй бүлэгтэ хорин дүрбэн мянган. 10Долоодохи һарын долоодохинь Эпрааимай хүбүүдһээ Пэлоон нютагай Хээлэц, бүлэгтэнь хорин дүрбэн мянган. 11Наймадахи һарын наймадахинь Зээрах обогой Хушаа нютагай Сиббэхай, тэрэнэй таһагта хорин дүрбэн мянган[+]. 12Юһэдэхи һарын юһэдэхинь Бэньямиинэй хүбүүдһээ Анатоот нютагай Абиээзэр, тэрэнэй бүлэгтэ хорин дүрбэн мянган. 13Арбадахи һарын арбадахинь Зээрах обогой Нэтопаа хотын Маһарай, тэрэнэй таһагта хорин дүрбэн мянган. 14Арбан нэгэдэхи һарын арбан нэгэдэхинь Эпрааимай хүбүүдһээ Пиратоон нютагай Бэнайяа, таһагтань хорин дүрбэн мянган. 15Арбан хоёрдохи һарада арбан хоёрдохинь Отниһээл обогой Нэтопаа нютагай Хэлдай, тэрэнэй таһагта хорин дүрбэн мянган хүн тоологдодог һэн[+].


Израилиин отогуудай удамаршад

16Израилиин отогуудай ноёд: Рэүбээнэй ахамад дарга Зихриигэй хүбүүн Элиээзэр, Симеоной – Маһахаагай хүбүүн Шэпаатияа, 17Левиин – Кэмүһээлэй хүбүүн Хашаабияа, Аһарооной[†] – Цадоок,[+] 18Иудын – Давидай[†] аха, дүүнэрэй Элиааб; Иссахаарай – Михаээлэй хүбүүн Омрии; 19Зэбүлүүнэй – Обадияагай хүбүүн Ишмаайя; Напталиигай – Азриһээлэй хүбүүн Еримоот; 20Эпрааимай – Азаазияагай хүбүүн Һошээ; Мэнашшээгэй хахад үеын – Пэдаяагай хүбүүн Ёһээл; 21Галаадтахи[†] Мэнашшээгэй хахад үеын – Захарияагай хүбүүн Иддоо; Бэньямиинэй – Абнээрэй хүбүүн Яасиһээл; 22Даанай – Ероһаамай хүбүүн Азарээл. Израилиин отогуудай толгойлогшонор эдэ мүн. 23Давид хори хүрөөгүйшүүлые бүридхэлдэ абаагүй, юундэб гэхэдэ, Эзэн[†] тэрээндэ иигэжэ хэлээ: «Би Израилиие тэнгэриин одод мэтэ олон болгохоб»[+]. 24Цэруяагай хүбүүн Ёһааб тооложо эхилһэн аад, тиигээд дүүргээгүй. Энэ хэрэгэйнь түлөө Бурхан[†] Израильда[†] ехээр сухалдаа. Давидай угай бэшэгтэ тоо бүридхэлдэ тиигээд оруулагдаагүй юм[+].


Хаанай түшэмэлнүүд

25Адиһээлэй хүбүүн Азмаавэт хаанай баялигуудые харууһалдаг байһан; харин Уззияагай хүбүүн Ёнатаан хотонууд болон тосхонуудтахи, тусхай түхеэрэлгэнүүд соохи таряаланһаа абтаһан ургасануудай нөөсэнүүдые харууһалдаг; 26Хэлүүбэй хүбүүн Эзрии таряалан дээрэхи хүдэлмэринүүдые, газарай ажал харадаг; 27Рамаа нютагай Шимэй үзэмэй модоной ургаса, харин Шапаам нютагай Забдии үзэмэй дараһан архиин нөөсэнүүдые; 28голнуудта ургадаг тоһото модоной ургасануудые Гээдэрэ нютагай Бааһал-Ханаан; харин тоһоной нөөсэнүүдые Ёһааш; 29Шароондо бэлшэдэг эбэртэ бодо малай түлөө энэ нютагай Шитрай; харин Шитрай голой мал – Адлайн Шапаат; 30тэмээнүүдые – Ишмаһээл нютагай Обиил; элжэгэнүүдые – Мэроноот нютагай Эхдэяа; 31жэжэ малнуудые – Һагаар нютагай Язииз. Эдэ бултадаа Давид хаанай газар нютагуудай дарганууд мүн[+].


Давидай зүблэгшэд

32Давидай абга Ёнатаан ехэ сэсэн хүн бэшээшэнь, зүбшэлэгшэнь байгаа; Хахмониигай Ехиһээл хаанай хүбүүдэй дэргэдэ; 33хаанай зүбшэлэгшэ Ахитоопэл; хаанай дүтынь нүхэр Архэй нютагай Хушай;[+] 34Ахитоопэлэй һүүлээр Бэнайяагай хүбүүн Ёядаа, Абиатаар; харин Ёһааб хаанай сэрэгэй ехэ дарга байгаа[+].

#### 28


Давидай гэрээд үгэ

1Давид[†] Иерусалимда[†] Израилиин бүхы тайжануудые, обог үенүүдэй гулбаануудые, хаанда алба хэдэг таһагуудай даргануудые, мянганай, зуунай даргануудые, нютагуудай ноёдые, адууһа малнуудай түлөө харюусагшадые, һамгадайнгаа харуулшадые, сэрэгэй даргануудые, эрэлхэг бүхы эрэшүүлые суглуулба[+]. 2Давид тэдэнэй урда хүл дээрээ бодоод, сугларагшадта иигэжэ хэлэбэ:

– Минии аха, дүүнэр, мүн минии арад түмэн, намайе шагнагты! Эзэнэй[†] хэлсээнэй ханза[†] хадаглаха гэр бодхоохо хүсэлөө зүрхэндөө хадуун абажа ябааб. Бурханда[†] хэрэгтэй энэ барилгые бэелүүлгэдэ хамагые түгэс бэлдээб[+]. 3Зүгөөр Бурхан намда иигэжэ дуулгаа һэн: «Ши намда зорюулагдаһан гэр бү бодхоо, юуб гэхэдэ, ши дайшалхы замтай, ехээр шуһа адхаһан хүн байнаш»[+]. 4Зүгөөр Эзэн, Израилиин Бурхан минии эсэгын гэр сооһоо Израилиин хан шэрээ эзэлхээр намайе шэлээл, юуб гэхэдэ, Тэрэ Иудые тайжаар һунгаа, харин минии эсэгын хүбүүд сооһоо намайе шэлэжэ, бүхы Израилиин хаанаар үршөөн табяал;[+] 5Эзэн намда олон хүбүүдые үршөөн үгөөл, зүгөөр минии бүхы хүбүүд сооһоо Тэрэ минии хүбүүн Соломоониие[†] Эзэнэй Израилиин хан шэрээдэ шэлэн һуулгаал[+]. 6Тиигээд намда иигэжэ хэлээл: «Намда хэрэгтэйе бүтээн бариха, юундэб гэхэдэ, Би тэрэниие Өөрынгөө хүбүүн болгон шэлээб, Би тэрээндэ Эсэгэнь болохоб;[+] 7хэрбэеэ тэрэ Минии захяануудые, Минии заабаринуудые дүүргэн, хатуу зоригтой энэ үдэр шэнгеэр ябаа һаань, тэрэнэй хан түрые хэтэдэнь баталхаб». 8Харин мүнөө бүхы израильшуудай[†] Эзэнэй суглаанай урда өөрынгөө Бурханда хандан иигэжэ захинаб: таанад энэ газарые эзэлэн, өөһэдынгөө Бурханай, Эзэнэй бүхы захяануудые наринаар бэелүүлжэ ябагты. 9Ши, минии хүбүүн, Соломоон, өөрынгөө эсэгын Бурханиие мэдэрэ, үнэн зүрхэнһөө, хамаг сэдьхэлһээ Тэрээндээ алба хэжэ яба, Эзэн сэдьхэлыш, һанаан бодолыень мэдэжэ байха. Хэрбэеэ Тэрэниие бэдэрээ һааш, Тэрэниие олохош; харин Тэрэнээ мартабалшни, Тэрэ шамайе хэтын хэтэдэ орхихо[+]. 10Мэдэжэ яба, Эзэн нангин[†] гэр барилгаар шамайе шэлээ, хүсэлөө зоримгойгоор бэелүүлэ.

11Давид өөрынгөө хүбүүн Соломоондо баруун үүдэнэй, тэрэнэй гэрэй, юумэ хадагалдаг газарай, тэрэнэй таһалгын, тэрэнэй досоо таһалгануудай ханзын гэрэй түхэл зурагуудые үгэбэ, 12тэрэ сэдьхэлдээ наринаар абажа ябаһанаа хэлэжэ, бүхы таһалгануудай, Эзэнэй гэрэй хорёогой түхэл зурагуудые Бурханай гэрэй баялигууд, тэрээндэ зорюулагдаһан үнэтэ зүйлнүүд, 13Эзэнэй гэртэхи элдэб амһартануудай болон нангин ябуулгануудта хэрэгтэй амһартануудай, левидүүдэй[†] таһалгануудай түхэл зурагууд,[+] 14элдэб тахилда хэрэглэгдэхэ амһартануудай хэмжүүрэй тамгатай алтан, мүн иимэ амһартануудта мүнгэлгэбэ. 15Дэнгүүдэй алта үгэбэ, тэрэнэй тус бүхэниинь шэгнүүрэй тамгатай байха ёһотой, мүн тэрэ дэнгүүдэй тус бүхэниинь ямар тахилда яагаад хэрэглэгдэхэ ёһотойб гээд заагданхай, мүнгэн амһартанууд шэгнүүрэй тамгатай байха ёһотой; 16мүн дурасхалай хилээмэнэй алтан шэрээ бүхэндэ алта, мүнгэн шэрээ бүхэндэ мүнгэ; 17һэрээнүүдтэ, аягануудта, сүршэдэг түхеэрэлгэнүүдтэ сэбэр (сула) алта үгэбэ. Алтан, мүнгэн табагууд хэмжүүрэй тамгатай байха ёһотой, 18хэмжүүрэй тамгатай үргэлэй уталгын амһарта сэбэр алтан, хүрдэ дээрэ херүүбүүдэй[†] далинуудаар Эзэнэй хэлсээнэй ханза хушаха, энэнь сэбэр алтан байха[+]. 19«Тэрэ эдэ бүхы барилгануудые бүтээлгэдэ намда заабари үгөө, эдэ заабаринууд Эзэнһээ», – гэжэ Давид хэлэбэ[+]. 20Давид Соломоондоо иигэжэ хэлэбэ:

– Эрэлхэг зоримгой шанга яба, юунһээшье бү ай, зүрхэ бү алда, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхан, Минии Бурхан хододоо шамтай байха, Эзэнэй гэрэй бүхы заабаринуудыень дүүргээд байбалшни, Тэрэ шамһаа холо болохогүй, шамайе хэзээдэш орхихогүй,[+] 21Бурханай гэртэхи элдэб албангуудые бэелүүлхэ левидүүдэй болон санаартадай таһалганууд эдэ мүн. Шинии бүхы захиралтануудые дүүргэхээр бэлэн арад түмэн, мүн хамаг уран ямаршье ажалнуудые дүүргэхэ уран дархашуул шамда түгэс бии.

#### 29


Баян бардамай уряа

1Давид[†] хаан бүхы сугларааша зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Бурханай[†] шэлэһэн минии хүбүүн үшөөл залуу, хүсэ багатай, харин бэелүүлхэ хэрэгынь агууехэ, энэ гэр хүндэ зорюулагдаһан бэшэ, харин Эзэн[†] Бурханда[+]. 2Би бүхы наһаараа Бурханай гэртэ хэрэгтэй алтанай зүйлнүүдтэ хүрэхэ алта, мүнгэнэй зүйлнүүдтэ хэрэгтэй мүнгэ, хүсэд хүрэхэ зэд, түмэр, олон зүйлэй модо, оникс (хюмһан) шулуу, шэмэглэлэй элдэб янзын олон үнгын, үнэтэ шулуунуудые, хэмжүүргүй ехээр улаан шулуу (гранит); 3мүн эдэ бүгэдэһөө гадуур өөрынгөө Бурханай нангин[†] гэртэ зорюулан, минии мэдэлдэ байһан алта, мүнгэнэй, мүн бусадшье баялигуудые зорюулан үргэнэб: 4гэрэй ханануудые шэмэглэхэ гурбан мянган талаант алта, Опиирой алта, долоон мянган талаант сэбэр мүнгэн,[+] 5алташа, мүнгэшэ дархашуулай бүтээхэ элдэб янзын бүтээлнүүдтэ, дархашуулда түлэхэ мүнгэн гээд шэглүүлэгдэхэ. Эзэндээ зорюулан, хэн мүнөө эдэ бүгэдые үргэл болгон үргэхэб[+]?

6Израилиин обог, үенүүдэй эсэгэнэрэй дарганууд, мянганай, зуунай дарганууд, хаанай мэдэлэй газарнуудай дарганууд үргэл үргэбэд. 7Бурханай гэртэ хэрэгтэй табан мянган талаант, арбан мянган драахма алта, арбан мянган талаант мүнгэ, арбан найман мянган талаант зэд, зуун мянган талаант түмэр үргэл болгон үргэбэд. 8Үнэтэ шулуутай хүнүүд Эзэнэй гэрэй баялиг болгон, Гэршоон нютагай Ехиһээлэй мэдэлдэ дамжуулбад[+]. 9Тэдэнэй оролдолго хэшээлдэ арад түмэн урмашан баясабад, юуб гэхэдэ, тэдэнэр үнэн сэдьхэлһээ Эзэндээ үргөө бшуу, мүн Давид хааншье соёрхон баясаба[+].


Давидай мүргэл

10Давид хаан суглаанай урда Эзэнээ юрөөн алдаршуулба, тиигээд Давид иигэжэ хэлэбэ:

– Хэтын хэтэдэхи маанадай эсэгэ Израилиин Эзэн Бурхан, Та үреэл магтаалда хүртэн байхат! 11Танай Эсэгэ, мүн тэнгэри, газар дээрэхи алдар суу, алдар хүсэн, алдар соло, эдэ бүхыдөө Танайл: Минии Бурхан Хамагые эзэмдэгшэ мэтэ бултанһаа эрхимынь Та гээшэт, хан түрэ, Бурхан, Танайл[+]. 12Баялиг, алдар соло Танһаал, Та хамагые Эзэмдэгшэт, Танай гарта агуу хүсэн, хамагые батадханат, хамагые алдаршуулнат, засаг түрэшье Танайл[+]. 13Бидэ мүнөө өөрынгөө Бурхан Тандаа соло дууданабди, Танайнгаа алдар нэрые магтанабди. 14Юрэдөө би хэнбиб, минии арад хэн бэ, ушараа ойлгоһон дээрэһээ үргэл үргэнэ бэшэ гүбди? Эдэ бүхы Танһаал, Танай гарһаа абаһанаа Тандаал үргэл болгон үргэнэлди, 15юундэб гэхэдэ, бидэ Танай урда юрын аяншадбди, мүн манай эсэгэнэр айлшад байгаал, газар дээрэхи үдэрнүүд һүүдэр мэтэл, юуншье мүнхэ бэшэл[+]. 16Манай Эсэгэ Бурхан! Гэр барилгада бэлдэһэн эдэ бүхыгөө Танай нангин нэрэдэ зорюулан, Танһаа хүртэлгэ, эдэ бүхыдөө Танһаал[+]. 17Минии Бурхан мэдэнэб, Та үнэн зүрхэнһөө дурланат, сэдьхэлһээ туршанат; би сэбэр сэдьхэлһээ эдэ бүхые үргэнэб, минии хараһаар Танай арад Тандаа баясан, үргэл үргөөл[+]. 18Манай эсэгэнэрэй, Абраһаамай,[†] Исаагай, Израилиин Эсэгэ Бурхан. Өөрынгөө арадай зүрхэ сэдьхэл, ухаан бодолой мэдэрэлые хэтын хэтэдэ үршөөн байгыт, тэдэнэй зүрхэ сэдьхэлые өөртөө шэглүүлэн ябыт. 19Гэр бодхоохо талаар минии бэлдэһые сүм дэмжыт, Танай дүримүүдые, Танай захяануудые бэелүүлхынь тула минии хүбүүн Соломоондо[†] хүсэ зориг заяагыт[+].

20Давид өөрынгөө суглаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Өөһэдынгөө Эзэн Бурханиие үреэн магтагты.

Өөһэдынгөө эсэгэнэрэй Эзэн Бурханиие суглаан үреэн ёһолбод. Бурхандаа, хаандаа һүгэдэн мүргэбэд. 21Үглөөдэрынь Эзэнһээ үргэлнүүдые, Эзэндээ түгэс шатаалта үргэл[†] үргэбэд, эдэниие бэелүүлгэдэ бүхы Израилиин үмэнэһөө мянган тугал, мянган түлэгэ, мянган хурьга зальбаран үргэбэд. 22Тэрэ үдэр Эзэнэй урда урма баяртайгаар эдеэлбэ, ундалбад; үглөөдэрынь Давидай хүбүүн Соломоониие хан шэрээдэ залан һуулгабад, Эзэнэй урда тэрэниие зонхилогшоор томилон тоһоор түрхибэ, ахамад санаартанаар[†] Цадоогые һунгабад[+].


Соломоониие хан шэрээдэ һуулгалга

23Соломооной өөһэдынгөө эсэгэ Давидай орондо хаан болон, Эзэнэй хан шэрээдэ һуухадань, бүхы Израиль[†] урма баяр түрүүлэн, мэдэлээ мэдүүлбэд[+]. 24Ороной бүхы дарганууд болон хүсэ ехэтэн, Давид хаанай бүхы хүбүүд Соломоон хаанай мэдэлдэ оробод. 25Эзэн Соломоониие бүхы Израилиин урда дээрэ үргэн алдаршуулба, энээнһээ урда Израилиин нэгэшье хаан иимэ үндэр хайрада хүртөөгүй юм[+].


Давидай наһа баралга


(3 Хаан 2:10-12)

26Ишайн хүбүүн Давид бүхы Израилиин хан түрэ эзэлһэн түүхэтэй. 27Тэрэ дүшэн жэлэй туршада Израилиин хаан байгаа: долоон жэл соо Хэброондо, гушан гурбан жэл – Иерусалимда.[†][+] 28Үндэр наһа наһалаа, баян ажабайдал, үнэр дэлгэр, алдар соло ехэтэй байһан; тэдэнэй орондо Соломоон хүбүүниинь хан түрэ эзэлбэ.

29Давид хаанай түрүүшын болон һүүлэй үеын ажал ябуулгые лүндэншэн[†] Самуилай дэбтэр соо бэшэгдэнхэй. Лүндэншэ Натаанай, үзэлшэ Гаадай тэмдэглэлнүүд соо,[+] 30хамаг ажал ябуулгань, тэрэнэй хан түрэ, тэрэнэй эрэлхэг зориг, элдэб ушаралта ябадалнууд, тэрэнэй болон Израилиин үйлэ хэрэгүүд, газар дэлхэйн хан түрэнүүд тэрээн соо бэшэгдэнхэй.

### 2 Угай бэшэг

#### 2 Угай бэшэг

2 Угай бэшэг


Угай бэшэгэй хоёрдохи ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


#### Угай бэшэгэй хоёрдохи ном


Угай бэшэгэй хоёрдохи ном

Манай ээрын урдахи X-VI зуун жэлнүүдэй үедэ Израилиин арад түмэнэй түүхэ тушаа хөөрөөн Угай бэшэгэй 2-дохи ном соо үргэлжэлнэ. 1-9-дэхи бүлэгүүд соо Соломоон хаанай хааншалга болон Бурханай үргөө барилга тухай хэлэгдэнэ. 10-36-дахи бүлэгүүд Израилиин хоёр гүрэн болон хубаарһан, Соломоон хаанай уг удамай Иудын хан түрые зонхилһон тухай хөөрэнэ. Хаашуулай номуудһаа юугээрээ илгаатайб гэбэл, энэ ном соо хойто Израилиин хан түрэ зонхилогшо хаашуул урда Иудын хан түрын хэрэгүүдтэ хабаадахадаал дурдагдана, бэшэ тээ тэдээн тушаа хэлэгдэнэгүй.

Түрүүшын номдол адли, Иерусалимда Бурханай үргөөгэй шухала байһанда, гүрэнэй ажал хэрэгүүдтэ санаартадай болон левидүүдэй хабаададагта зохёолшон онсо анхарал хандуулна. Хаашуулай номдол, Эзэнэй лүндэншэд энэ ном соо шухала үүргэ дүүргэнэ.

Иерусалим руу еврейнүүдэй бусахые зүбшөөһэн Киир хаанай зарлигаар Угай бэшэгэй номууд түгэсэнэ. Израилиин арад түмэнэй өөрын орон нютагта, гэбэшье перс хаашуулай засаг доро амидарһан саашанхи түүхэ Эзраагай болон Нэхэмьяагай номууд соо зураглагдана.

#### 1


Соломооной хааншалалгын эхин


(3 Хаан 3:4-15)

1[•]Давидай[†] хүбүүн Соломоон[†] хаан түрэеэ[†] бахим бариба. Эзэн[†] Бурхан[†] тэрэниие хайраараа орхингүй, угаа ехэ хүсэ шадалтай болгон дэгжүүлээ бэлэй[+].

2Соломоон хаан мянганай, зуунай дарганарта, зарга хэрэгүүдые шиидхэгшэдтэ, обог омогуудай толгойлогшонорто, юрэдөө, Израилиин бүхы ноёдто захиржа, 3Соломоон ба тэрээнтэй хамта бүхы сугларагша зон Гибэһоон руу мүргэлэй[†] газарта ошобо. Юундэ ошооб гэхэдэ, тэндэ зэлүүд хооһон газарта Эзэнэй богоол Моисейн[†] табиһан Бурханай оршолой Уулзалгын майхан һүмэ[†] байгаа шуу[+]. 4Гэбэшье Бурханай ханза Иерусалимда,[†] Давидай табиһан майхан соо һэн. Давид хаан тэрэ ханзые Кирьяат-Еариимһээ Иерусалим руу асараа бэлэй[+]. 5Хуурай аша, Үриин хүбүүн Бэцалээлэй гуулин түмэрөөр бүтээһэн үргэлэй шэрээ[†] Гибэһоондо, Эзэнэй оршолой нангин[†] майханай урда тээ байгаа. Соломоон ерэгшэ зонтоёо хамта тэндэ Эзэндэ үргэл хэжэ мүргэбэ[+]. 6Эзэнэй оршолой Уулзалгын майхан һүмын урда тээ, гуулин түмэрөөр бүтээһэн үргэлэй шэрээ дээрэ Соломоон хаан түгэс шатаалта үргэлдэ[†] мянган мал асарба.

7Тэрэл һүниндөө Бурхан Соломоондо үзэгдэжэ:

– Юун шамда хэрэгтэйб, Намһаа гуйхадаш болохо, – гэжэ айладхаба.

8Соломоон Бурханда:

– Минии эсэгэ Давидта Та ехэ энэрэл хайра үзүүлээт. Эсэгэеэ даган хаан болохыемни мүнөө намда зүбшөөгөөт[+]. 9Харин мүнөө, Эзэн Бурхан, минии эсэгэ Давидта найдуулһанаа бэелүүлыт. Газарай шорой мэтэ тоо томшогүй арад түмэнэй хаан болгон намайе табяа хадаа,[+] 10мүнөө тэдэниие зонхилхо сэсэн мэргэн ухаа болон эрдэм мэдэсэ намда үршөөгыт. Юуб гэбэл, намһаа бэшэ хэн Танай агууехэ арад зониие зонхилжо шадахаб? – гэжэ хэлэбэ.

11Бурхан Соломоондо:

– Ухаандаа байгааша юумые үнэн сэхэ хэлээш. Баялиг, үнэтэ нөөсэнүүдые, алдар соло, дайсадтаа үхэл, мүн өөртөө ута наһа гуйхын орондо ши хаан болгожо Минии шамайе табихада, тэрэ арадыем зонхилхын тула сэсэн мэргэн ухаа, эрдэм өөртөө гуйбаш. 12Сэсэн мэргэн ухаан болон эрдэм шамда үршөөгдэнэ! Энээндэ нэмэжэ, шинии урда болон хойто сагуудай хаашуулда байгаагүй баялиг, үнэтэ нөөсэнүүдые, алдар соло шамда үршөөхэб, – гэжэ айладхаба[+].


Баян Соломоон хаан


(3 Хаан 10:26-29; 2 Уг 9:25-28)

13Соломоон Гибэһоондохи мүргэлэй газарһаа, Уулзалгын майхан һүмэһөө Иерусалим руу бусажа, Израилиие зонхилон байба. 14[•]Тиигэжэ Соломоон хаанда нэгэ мянга дүрбэн зуун дайшалхы тэргэ,[†] арбан хоёр мянган морин сэрэг сугларба. Тэдэнээ тэрэ дайшалхы тэргын байрладаг хотонуудаар, мүн өөрын Иерусалим хото соо байрлуулаа[+]. 15Соломоон хаанай зонхилхо сагта Иерусалимда алта, мүнгэн юрын шулуундал адли тоологдодог, харин үнэтэ хуша модод набтар газараар ургадаг һөөг бургааһандал адли үдхэн ургадаг бэлэй. 16-17Соломоон хаанай наймаашадынь хаандаа моридые Египедһээ, Күээһээ худалдан абадаг һэн. Тэдэ наймаашад Египедһээ дайшалхы тэргэ зургаан зуун шээкэл, мори зуун табин шээкэл мүнгөөр худалдан абадаг һэн. Удаань тэдэ наймаашад араамшуудай болон хээдүүдэй хаашуулда тэдэниие асардаг бэлэй[+].

#### 2


Һүмэ бариха хэрэгтэ бэлэдхэл


(3 Хаан 5:1-18)

1[•]Эзэндэ[†] мүргэдэг Һүмэ[†] болон хаанай ордон бариха тухай Соломоон[†] захирба. 2Дала мянган хүниие барилгын модо, шулуу зөөхэ, ная мянгые хада хабсагайһаа шулуу сабшаха ажалда тэрэ татаба. Мүн тиихэдэ гурба мянга зургаан зуун хүниие тус ажал хүдэлмэри харгалзалха уялгатайгаар тэрэ томилоо бэлэй.

3Тиигээд Тиирэй Хураам хаанда Соломоон иимэ гуйлта эльгээбэ:

– Минии эсэгэ Давидай[†] өөртөө ордон барижа байхада та үнэтэ хуша модо олоор эльгээдэг һэнта. Мүнөө намда тиигэжэ туһалхагүй гүт[+]? 4Эзэн Бурхандаа[†] магтаал соло үргэхэ Һүмэ би барижа байнхайб. Тэндэ бидэ анхилма һайхан үнэртэй уталга ууюулхабди, нангин[†] хилээмэ саг үргэлжэ дурадхан байхабди, түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] үглөө, үдэшэ бүри, Амаралтын үдэр, Һарын шэнэ, Эзэн Бурхандаа магтаал соло үргэхэ һайндэр бүхэндэ үргэжэ байхабди. Израилиин арад зоной хэтэ мүнхэдөө энээниие сахин байха тухай Эзэн Бурхан захираа бэлэйл. 5Минии барижа эхилһэн Һүмэ хадаа угаа ехэ, юуб гэхэдэ, манай Бурхан бусад бурхадһаа угаа ехэ юм[+]. 6Гэбэшье Тэрэнэй багтахаар Һүмэ хэн барижа шадахаб? Огторгойн уудамшье Тэрээние багтаажа шаданагүй бшуу! Тиин Тэрээндэ Һүмэ барижа байхаар Би хэн гээшэбиб? Гансал Тэрээндэ уталга ууюулха газар зохёон бариха шадалтайб[+].

7Мүнөө намда уран дарханиие эльгээжэ хайрлыт. Тэрэ алташа, мүнгэшэ, гуулинша, түмэршэ дархан байха ёһотой, бүдтэй ажал хэхэ дүрэ шадалтай, мүн һиилэхэ ажал мэдэхэ байха зэргэтэй. Танай эльгээһэн тэрэ дархан минии эсэгэ Давидай хүлһэлэн асарһан уран дархашуултай хамта эндэ, Иудын хан түрэдэ болон Иерусалимда,[†] ажал хэхэ[+]. 8Танай албатан Ливаанай[†] ой модо бэлдэхэдээ дүрэтэй бэрхэ гээд мэдэнэм. Намда үнэтэ хуша модо, кипарис, зандан ой модо эльгээгыт. Минии албатан тиишээ ошожо, танай ажалшадтай хамта ажал хэхээр бэлэн байна. 9Юуб гэхэдэ, намда угаа олон модон хэрэгтэй. Ехэ мантан, гайхалтай һонин Һүмэ би бариха һанаатайб. 10Модо бэлдэгшэ танай албатанда би хорин мянган кооро шэниисэ, тон тиимэ хэмжүүртэй ешмээн, хорин мянган баата үзэмэй дараһан архи, тон тиимэ хэмжүүрэй оливын тоһо үгэхэб.

11Тиирэй хаан Хураам Соломоондо иимэ харюу бэшээд, эльгээбэ:

– Эзэн Өөрын арад түмэндэ дуратай байһандаа таниие хаан болгон дээрэнь табяа[+]. 12Огторгой болон газар бүтээгшэ, Давид хаанда сэсэн мэргэн, ухаатай хүбүү үршөөгшэ Израилиин Эзэн Бурхан үреэл буянтай! Тэрэ хүбүүниинь Эзэндэ Һүмэ болон хаанта ордон өөртөө бариха эрдэм ухаатай. 13Мүнөө би танда сэсэн мэргэн, эрдэмтэй бэрхэ Хураам-Абии гэжэ хүниие эльгээнэб[+]. 14Тэрэнэй эхэ Израилиин Даан обогой, эсэгэнь Тиир хотын хүн. Хураам-Абии гэгшэ алташа, мүнгэшэ, гуулинша, түмэршэ, шулууша, модошо дархан, ямаршье нарин, үнэтэй бүдые элдэб үнгэтэй болгон будаха шадабаритай, һиилэхэдээ бэрхэ, даалгаһан даабарииетнай тон наринаар дүүргэжэ шадаха. Тэрэ танай дархашуултай болон эсэгынтнай, минии нүхэр Давидай, һургаһан дархашуултай хамта ажал хэхээр бэлэн. 15Зай, тэрэ хэлээшэ шэниисэ, ешмээн, оливын тоһо болон үзэмэй дараһан архияа мүнөө эльгээгыт. 16Танда хэды хэрэгтэйб, тэды модо бидэ Ливаанда отолон унагаагаад, хамталан уяжа, һала болгоод, далайгаар Яафа хүрэтэр табихабди. Танай албатан тэндэһээ тэрэ модо абажа, Иерусалим руу абаашаха[+].

17Израилиин орон нютагта ажаһуугааша ерүүл зониие Соломоон, Давид эсэгынгээ хэзээ нэгэтэ тоолоһондол адляар, тооложо, зуун табин гурбан мянга зургаан зуун хүн гээд элирүүлбэ[+]. 18Тэдэнэй далан мянгыень барилгын модо, шулуу зөөхэ ажалда, наян мянгыень шулуу хада уулаар сабшаха ажалда тэрэ томилбо. Тиигээд гурбан мянга зургаан зуун хүниие тэрэ шэлэжэ, хүдэлмэришэдэй хойноһоо хинаха, ажал дүүрэн хүсэндэнь ябуулхаар томилоо бэлэй.

#### 3


Соломон Һүмэ барина


(3 Хаан 6:1-38; 7:15-22)

1[•]Соломооной[†] эсэгэ Давид[†] Һүмын оршохо газар үни тодорхойлһон байгаа. Тэрэ газарынь хадаа Иерусалимда,[†] Эзэнэй Давидта зааһан Мориһаа гэжэ хада дээрэ, евүүс хүн Арнаанай орооһо сохидог һуурида бэлэй. Соломоон тэндэ Эзэнэй[†] Һүмын барилга эхилбэ[+]. 2Хаан түрые зонхилжо эхилһэнһээ хойшо дүрбэдэхи жэлэй хоёрдохи һарада тэрэ барилга захалаа бэлэй.

3Бурханай[†] Һүмын һууриие Соломоон утаашаа жаран тохой, хүндэлөөшөө хорин тохой гээд табяа һэн. 4Һүмэ[†] руу орохо талаһаа үшөө нэгэ таһалга баригдаа. Тэрэ Һүмын хүндэлөөшөө байгша хэмжүүр хорин тохой үргэн, дээшээ зуун хорин тохой үндэр, досоо талаһаа шэжэр алтаар хушаатай һэн. 5Гол таһалга кипарис модоор, эгээл һайн алтаар гоёон хушагдажа, пальма модоной болон гэнжын түхэл маягууд һиилэгдээ бэлэй. 6Соломоон хаан гол таһалгые гоё һайхан үнэтэ шулуунуудаар шэмэглээд, Парвааһимһаа асарагдаһан алтаар 7гэрэй хушалтын модо досооһоонь, богоһонуудые, хана, үүдэнүүдые хушаба. Тиигээд тэрэ ханануудаар далитай амитад – херүүбүүдые[†] һиилүүлээ бэлэй. 8Һүмэ соо эгээл нангин[†] газар тэрэ таһалан хэхэдээ, ута-үргэниинь аб адли, хорин тохой тэбхэрхэн газар таһалан амяарлаад, зургаан зуун талаант шэжэр алтаар хушаба. 9Табин шээкэл алтан ганса хадааһануудые шудхахада гаргашалагдаа бэлэй. Дээдэ таһалгануудые тэрэ мүн лэ алтаар хушаба.

10Удаань тэрэ хоёр херүүбые һиилэн хүүлэжэ, Эзэнэй Һүмын эгээл нангин газарта табюулаад, алтаар хушан шэмэглэбэ[+]. 11-13Херүүб бүхэн хоёр далитай, табан тохой утатай нэгэ далинь хана хүрэн дэбеэтэй, мүн лэ иимэ утатай нүгөө далинь хоёрдохи херүүбэй дэбеэтэй далитай шэргэлдэн байгаа. Тэдэ амитад хүл дээрэ зогсонхой, энэ таһалга руу ородог газар тээшэ нюураараа шэглэнхэй бэлэй. Иигэжэ хоёр амитадай дүрбэн дали хорин тохой утаашаа дэбеэтэй, эгээл нангин таһалгын бүхы үргэниие эзэлэнхэй һэн. 14Эгээл нангин газар-таһалга гол таһалгаһаа бүд хүшэгөөр таһалагдаатай бэлэй. Тэрэ хүшэгэ хүхэ, үдхэн улаан мүн улаан үнгэтэй бүдөөр, мүн нарин улһаар хэгдэнхэй һэн. Дээрэнь тэрэ херүүбүүдэй дүрсэнүүдые урлан шэрүүлбэ[+].


Хоёр зэд бахана


(3 Хаан 7:15-22)

15Һүмын урда тээ табиха хоёр бахана тус тустаа гушан табан тохой үндэртэй бодхоожо, Соломоон бахана бүхэн дээрэ табан тохой үндэртэй мунса байгуулба[+]. 16Тэрэ гэнжэ хүүлэжэ, гэнжээр баханануудай дээдэ талые шэмэглүүлбэ. Тиигээд тэрэ зуун анар жэмэс һиилэн дархалуулжа, гэнжэдэ бүхэлэн гоёолгобо. 17Удаань хаан баханануудые Һүмын урда тээ үүдэнэйнь баруун ба зүүн талада табижа, баруун талын баханые Яхиин, зүүн талынхиинь Бооһаз гэжэ нэрлэбэ.

#### 4


Һүмын хэрэгсэлнүүд


(3 Хаан 7:23-51)

1[•]Соломоон[†] хаан үргэлэй гуулин шэрээ бүтээлгэбэ. Тэрэнэй ута-үргэниинь аб адлихан, хорин тохой, харин үндэрынь арбан тохой һэн[+].

2Тэрэ гуулин түмэрөөр томо түхэреэн амһарта бүтээжэ, Далай гэжэ нэрлэбэ. Утаашаа тэрэ арбан, гүнзэгынь табан, тойруулан гушан тохой хэмжүүртэй һэн[+]. 3Тэрэ далайн эрмэг тойруулан бухын хүрэгөөр шэмэглэлнүүд хэгдээ. Арбан тохой хэмжүүртэй Далайе тэдэ хоёр шугамаар бүһэлжэ, Далайтай нэгэн ниитэ мэтээр шудхаатай байгаа. 4Тэрэ далай арбан хоёр шудхамал буха дээрэ тодхоотой: гурбаниинь хойто зүг руу, гурбаниинь баруун, үшөө гурбан урда, мүн лэ гурбан зүүн зүгүүд руу харанхай бэлэй. Далай тэдээн дээрэ табяатай, бухануудай уусанууд досоошоо, түб руугаа эрьенхэй байгаа. 5Далайн амһартын хана альганай шэнээн зузаан, захань аягын эрмэгтэл, һалбарһан бадма сэсэг мэтээр надхаад байна. Тэрэ далай гурбан мянган баата уһанай багтаамжатай байгаа. 6Угааха арбан амһарта тэрэ хүүлэжэ, таба табаар хоёр талаар табюулба. Түгэс шатаалта үргэл[†] үргэхэ юумэн тэндэ зайладаг һэн. Далай соо санаартад бэеэ угаадаг байгаа[+].

7Хэхэ ёһотой хэм соонь арбан алтан дэнгэй табюур хаан хүүлэжэ, нангин[†] үргөө соо табяад, таба табаар хоёр талаар табюулба[+]. 8Арбан алтан шэрээ бүтээлгэжэ, нангин үргөө соо таба табаар хоёр талаар тэрэ табюулаа бэлэй. Шуһа сүршэхэ алтан зуун аяга мүн лэ тэрэ хүүлэбэ.

9Хоёр хашаа Соломоон барюулба: нэгэнь санаартадай хашаа; нүгөөдэнь үргэн гэгшын дотор хашаа, тэрээн руу орохо үүдэнүүд гуулин түмэрөөр дабтаһан байгаа. 10Тэрэ Далайе баруун талада, Һүмын зүүн урда зүгтэ табюулаа һэн.

11Хураам-Абии тогоо, хүрзэхэнүүдые, сүршэхэ аягануудые дархалба. Хураам-Абии Соломоон хаанай захиралтаар Бурханай[†] гэртэ хэжэ байгааша бүхы ажалаа дүүргээ бэлэй. Тэрэнэй бүтээһэн хэрэгсэлнүүдые онсолон дахин нэрлэбэл: 12хоёр бахана; бахананууд дээрэ табюур; тэдэ табюурнуудые хушаһан шүүмэр; 13шүүмэрнүүд дээрэ дүрбэн зуун сүмбэрүү сэсэг, хоёр шугамаар шүүмэр бүхэн дээрэ; 14табюурнууд, тэдээн дээрэ угаалгын һабанууд; 15нэгэ далай, мүн далайе тэлэн үргэгшэ арбан хоёр буха; 16тогоо, хүрзэхэнүүдые, һэрээ тэрэ хээ. Соломоон хаанай захиралтаар Эзэнэй[†] Һүмэдэ[†] зорюулаатай эдэ бүхы хэрэгсэлнүүдые Хураам-Абии гуулин мэлигэр түмэрөөр хээ бэлэй. 17Иордан[†] голой хажууда, Суккоот болон Цэрэдаа хоёрой хоорондо шабар дүрсэнүүд руу гуулин шудхан тэдэ бүтээлнүүд хаанай захиралтаар бүтээгдээ һэн. 18Иигэжэ Соломоон хаанай захиралтаар хэрэгсэлнүүд угаа олоор хэгдэжэ, хэды шэнээн гуулин түмэрэй гаргашалагдаһые мэдэхын аргагүй байгаа бэлэй.

19Бурханай гэрэй үшөө бусад хэрэгсэлнүүдые Соломоон хаан дархалуулба: үргэлэй алтан шэрээ, Эзэнэй урда табигдадаг талхан үргэлэй шэрээнүүдые;[†] 20хамагай нангин[†] газарай урда носоодог ёһоор носоохо дэнгүүдые табюурнуудтайнь сэбэр алтаар; 21сэсэгүүдые, дэнгүүдые, хабшуурнуудые – булта эгээл шанартай шэжэр алтаар; 22хайша, сүршэдэг аяга, уталгын амһарта, бойпуурнуудые, хайруул сэбэр алтаар. Хамагай нангин газар руу ородог дотор үүдэнүүд, мүн Һүмын гол таһалгын үүдэнүүдшье алтаар хэгдэнхэй байгаа.

#### 5

1Эзэнэй[†] Һүмэ[†] барилгын ажалай дүүрэһэнэй удаа Соломоон[†] Давид[†] эсэгынгээ Бурханда[†] зорюулан үргэһэн алта, мүнгэ, эд зүйлнүүдые Бурханай гэрэй эрдэниин сан руу оруулан хадагалба.


Нангин ханзые зөөлгэ


(3 Хаан 8:1-13)

2[•]Соломоон Эзэнэй хэлсээнэй[†] ханзые Давидай хото[†][*] болохо Сионһоо[†] гарган абаашаха хэрэгээр Израилиин аха захатаниие,[†] обогуудай удамаршадые, Израилиин угуудай амбан һайдые Иерусалим[†] руу дуудаба[+]. 3Иигэжэ израильшууд[†] бултадаа жэлэй долоодохи һарада һайндэрэй үедэ хаанда сугларан ерэбэ. 4Израилиин бүхы ахамадуудай суглархада, левидүүд[†] хэлсээнэй ханза[†] үргэбэ, 5Уулзалгын майхан һүмые, майхан соо байгааша нангин[†] бүхы хэрэгсэлнүүдые, ханзые абаад, левит санаартад тэдэ бүгэдые тэлээд абаашаба. 6Соломоон хаан болон Израилиин улад зон хэлсээнэй ханзын урда тээ алхалжа, тоо томшогүй угаа олон хони, буруугаар үргэл үргэжэ байгаа бэлэй. 7Иигэжэ санаартан[†] Эзэнэй хэлсээнэй ханзые Һүмын дотоодо таһалгада, Хамагай нангин[†] газарта, херүүбүүдэй[†] дали доро залаба. 8Херүүбүүд хэлсээнэй ханза дээгүүр даляа дэбижэ, тэрэниие тэлээд ябадаг һургаагтайнь хамта хушан байба[+]. 9Ханзые тэлэжэ ябадаг һургаагууд аргагүй утанууд аад, Хамагай нангин газарай урда оршоһон дотоодо таһалгаһаа харагдадаг, харин газааһаа бултайжа харагдадаггүй бэлэй. Мүнөөшье болотор тиимэ зандаа. 10Израилиин арад зоной Египедһээ гарахада, Хорээб[†] хада дээрэ Эзэнэй тэдээнтэй хэлсээ баталжа, Моисейн[†] тиишэнь хэһэн хоёр шулуун хабтаһанһаа бэшэ ондоо юумэн тэрэ ханза соо үгы һэн[+]. 11-14Тэндэ байгааша бүхы санаартад илгаагүй бултадаа урид бэеэ арюудхаад байгаа. Бүхы дууша левидүүд, тодорхойлбол, Асаап, Һэмаан, Едүтүүн, хүбүүдынь, аха дүүнэрынь үргэлэй шэрээгэй[†] зүүн талада зогсоо бэлэй. Тэдэ нимгэн маалинга хубсаһа үмдэнхэй, ятага, хуур дээрэ наадажа, хэсэ хэнгэрэг сохижо байгаа, хажуудань үхэр бүреэ үлеэгшэ зуун хорин санаартан зогсоо. Иигэжэ тэдэ дуу дуулажа, хүгжэмлэжэ, Эзэниие магтан дуулажа байгаа. «Эзэн һайн, Тэрэнэй үршөөл хэтэ мүнхэ!» – гэжэ тэдэнэй нэгэн хүн мэтэ жэгдэ хоолойгоор дуулан магтан, хүгжэмлэжэ байхада, Эзэнэй Һүмые үүлэн бүрхөөн дүүргэбэ. Эзэнэй алдар солоор толорһон үүлэнэй Бурханай гэрые барандань бүрхөөһэн ушарһаа санаартан зогсожо, уялгануудаа дүүргэжэ шадахаяа болёод байгаа[+][+][+][+].

#### 6


Соломооной арад зондо хандалга


(3 Хаан 8:14-53)

1Удаань Соломоон[†] иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэмнай, барагар үүлэн соо оршохо дуратай байһан тухайгаа Та айладхаат[+]. 2Танай хэтэ мүнхэдөө заларан оршохо үндэр үргөө би баряаб.

3[•]Тиигээд хаан эрьежэ, зогсоод байгааша Израилиин улад зониие юрөөбэ[+]. 4Тэрэ иигэжэ хэлээ:

– Израилиин Эзэн[†] Бурханда[†] магтаал үргэнэб! Минии эсэгэ Давидта[†] найдуулһанаа Тэрэ мүнөө бодотоор бэелүүлээ. Эзэн иигэжэ айладхаа бэлэй: 5«Өөрын арад түмэн Израилиие Египедһээ гаргаһанһаа хойшо Минии нэрын заларха Һүмые ямар хотодо баригдахые, мүн Минии арад түмэн Израилиин удамаршаар хэнииешье һунгаагүй байгааб. 6Мүнөө Минии нэрын оршохоор Иерусалимые[†] һунганаб, Минии арад түмэн Израилиие хүтэлхыень Давидые шэлэнэб»[+]. 7Давид эсэгэмни Израилиин Эзэн Бурханай нэрын оршохо Һүмэ[†] бариха гэжэ түсэблөө[+]. 8Гэбэшье Эзэн Давид эсэгэдэм иигэжэ айладаа һэн: «Минии заларха Һүмэ бариха гэһэн хүсэлтэй байһаншни һайн. 9Теэд тиимэ Һүмэ ши барихагүйш, харин шамһаа гараһан үри, түрэһэн хүбүүншни Минии нэрын заларха тиимэ Һүмэ Намда бариха!»[+] 10Эзэн айладаһанаа бэелүүлбэл! Эзэнэй зарлигай ёһоор би Давид эсэгэеэ халан, Израилиин хан шэрээ эзэлээб, тиигээд Израилиин Эзэн Бурханда зорюулан Һүмэ баряаб[+]. 11Израилиин улад зонтой Эзэнэй баталһан хэлсээнэйнь[†] хадагалагдадаг ханзые би тэрэ Һүмэ соо табяаб.


Соломооной зальбаралга

12[•]Соломоон Израилиин улад зоной хараһаар байтар Эзэнэй үргэлэй шэрээгэй[†] урда зогсоод, гараа һунгажа,[+] 13уридшалан тэрэ утаашаа-хүндэлөөшөө табан тохой утатай, дээшээ гурбан тохой үндэр гуулин табсан дархалуулжа, нангин[†] үргөөгэй хорёогой тэгэн дунда, үргэлэй шэрээгэй хажууда табюулһан байгаа. Соломоон табсан дээрэ гараад, Израилиин улад зоной хараһаар байтар үбдэглэн һуужа, гараа дээшэнь һунгажа, 14иигээд зальбарба:

– Израилиин Эзэн Бурхан! Огторгой, газар дээрэшье Тандал адли Бурхан байхагүй! Һургаал[†] заабарииетнай үнэнхэ зүрхэнһөө сахигша зондоо Та энэрэл хайраяа үзүүлнэт, зарасанартайгаа баталһан хэлсээгээ мартанагүйт[+]. 15Минии эсэгэ Давидта, Өөрынгөө үнэн зарасада, айладхан найдуулһанаа мүнөө Та бодотоор бэелүүлбэт! 16-17«Үри һадаһадшни шамдал адляар Минии һургаал заабари сахин, зааһан замаарни ябабал, Израилиин хан шэрээ тэдэ хододоо эзэлэн һууха» – гэжэ Өөрын зараса, минии эсэгэ Давидта найдуулһанаа бэелүүлыт, Израилиин Эзэн Бурхамнай! Өөрын богоол, минии эсэгэ Давидта найдуулһан үгэтнай бата бэелхэнь болтогой,[†] Израилиин Эзэн Бурхан![+][+] 18Нээрээ, Бурхан хүнүүдтэй газар дээрэ оршохо юм аал?! Огторгойн уудам Таниие багтаажа шаданагүй бшуу. Тиимэһээ газар түби дээрэ минии бариһан Һүмэ соо Танай багтахагүйнь эли![+] 19Эзэн Бурхамни! Гэбэшье Танай зараса болохо минии зальбарал[†] дуулыт, үршөөл хайра тухай гуйлтыем анхарыт! Мүнөөдэр урдатнай Танай зарасын шэбшэжэ байһан зальбарал соносыт! 20«Эндэ Минии нэрэмни оршохо» гэжэ Та айладхаа бэлэйт. Үдэр, һүнигүй энэ газарые – Һүмые мэлмытнай хаража байг лэ! Танай зарасын тэрэ газарта зальбархада, тэрэниие анхаржа, шагнажа байгыт![+] 21Минии болон Өөрын арад түмэн Израилиин энэ газарта зальбаржа гуйжа байхада, огторгойдо оршогшо газарһаа маанадые анхаржа, нүгэлымнай[†] хүлисэжэ хайрлыт! 22Хэн нэгэн дүтын хүнэй урдаһаа нүгэл хэбэ гэжэ хардуулба гэлэй. Тэрэ хардуулжа байгааша хүн Һүмэ соо үргэлэй шэрээгэй урда зогсожо, «нүгэл хээгүйб» гэжэ тангариг үргэхэ[+]. 23Та огторгойһоо энээнииень дуулажа, богоолнуудайнгаа зарга хэрэг шиидхэжэ, гэмтэниие элирүүлжэ, гэмынь амасуулыт, харин гэмгүй хүниие сагааруулан аршалыт! 24Танай арад Израиль[†] урдаһаатнай нүгэл хэжэ, дайсанда диилдээд, Тан руу эрьежэ, нэрыетнай дурдан магтажа, энэ Һүмэ соо Танда зальбаран, хүлисэл гуйгаа һаань,[+] 25огторгойн уудамһаа тэдэниие дуулажа, Өөрын арад түмэн Израилиин нүгэл хүлисэжэ, элинсэг хулинсагтань үгэһэн газар дайда руу тэдэниие бусаагыт! 26Арад зоной Танай урда нүгэл хэхэдэнь, Та бороо хура эльгэхэеэ болибо гэлэйт. Харин тэдэнэй Һүмэ руу хандан зальбаржа, нэрыетнай дурдан магтажа, хэһээлтэ амсаһан нүгэлөө мэдэрэн гэмшэжэ, Танда зальбаран гуйбалнь,[+] 27Та огторгойн уудамһаа Израилиин арад түмэниие, Өөрын зарасанарые дуулажа, нүгэлыень хүлисыт, ябаха арюун харгы замыень заажа үгыт, тиигээд үе дамжан эзэлхэ гэжэ Танай үгэһэн газар дайдадань бороо хура эльгээгыт![+] 28Дэлхэй дээрэ үлэсхэлэн байдал гү, али тахал үбшэн үзэгдэнэ гү, газар гандаһанһаа гү, ааяма халуунһаа гү, али таршаа шумуулда эдигдэн, бурида абтан, үбшэлэн ургаса һалана гү, дайсан хотонуудтань добтолон ороно гү, юрэдөө, ямар нэгэн гай тодхор, үбшэ хабшанай тохёолдобол,[+] 29Танай Израилиин арад түмэн бүгэдөөрөө, али ганса нэгэ хүниинь гай тодхороо, гашуудалаа мэдэрэн, энэ Һүмэ руу гараа һунган, үнэнхэ зүрхэнһөө гуйн зальбарха. 30Оршодог газар – огторгойн уудамһаа тэдэнэй гуйлта дуулажа, тэдэниие хүлисэжэ, хэһэн хэрэгэйнь хэмээр хүн бүхэндэ хэһээлтыень амсуулжа, ашыень харюулыт. Хүнэй зүрхэ сэдьхэлдэ юун байһые гансал Та мэдэнэ ха юмта[+]. 31Манай үбгэ эсэгэнэртэ үгэһэн газартатнай ажаһууха сагтаа Израилиин арад түмэн Таниие хүндэлэн, Танһаа айн түбэгшөөжэ, бүхы наһаараа зааһан замаартнай ябаг лэ. 32Танай арад түмэн Израилиин бэшэшье байһан хариин хүнэй Танай агууехэ нэрэ хүндэ, хүсэ шадал, туһалхада бэлэн байһан һарбайһан гар тухайтнай мэдээд, холын газар дайдаһаа ерэжэ, Һүмын урда зальбаран гуйбалынь,[+] 33Та оршодог газарһаа – огторгойн уудамһаа тэрэ хариин хүниие дуулажа, гуйлтыень дүүргыт. Тиигэбэл, дэлхэйн бүхы арадууд Танай нэрэ хүндэ ойлгожо, Танай арад түмэн Израильдал адли Танһаа айн түбэгшөөжэ, Таниие хүндэлжэ эхилхэ. Минии баряаша үргөө Танай нэрээр дуудагдадаг гэжэ тэдэ мэдэхэ. 34Танай заабарилһанай ёһоор арад түмэнтнай дайсадайнгаа урдаһаа добтолон гарахаа һэдэбэ гэлэй. Тиигээд арад зонтнай шэлэһэн хото руутнай, Танда шүтэн минии бариһан Һүмэ руу хандан зальбархадань, 35огторгойн уудамһаа тэдэнэй зальбарал, гуйлта дуулажа, тэдээндэ туһалыт! 36Нүгэл хэдэггүй хүн байхагүй. Харин Танай урда тэдэнэй нүгэл хэхэдэнь, Та тэдээндэ ехэ уурлажа, дайсадай һабарта оруулба гэлэйт. Дайсад тэдэниие холо, ойрын хариин газар руу баряанда абаашаха[+]. 37Баряанда байхадаа тэдэ һэгээ орожо, «Бидэ нүгэл хээбди, муу юумэ үйлэдөөбди, зэмэтэйбди» гэжэ нүгэлөө мэдэрэн гэмшэбэл, Танда зальбарбал,[+] 38элинсэг хулинсагтань дамжуулан Танай үгэһэн газар руу, Танай шэлэһэн хото руу, Танда шүтэн минии бариһан Һүмэ руу харан, баряанда абаһан дайсадай газарта үнэнхэ зүрхэнһөө зальбараа һаань,[+] 39оршодог газарһаа – огторгойн уудамһаа тэдэнэй зальбарал гуйлта дуулажа, тэдээндэ туһалыт! Хэды ехэ нүгэл хээшье һаань, арад түмэнөө хүлисыт. 40Эзэн Бурхамнай! Маанадые харыт, энэ газарһаа манай зальбаран мүргэхэдэ, Та шагныт[+].

41Эзэн Бурхан,
Та хүсэ шадалайнгаа ханзатай хамта
Өөрын амарха газарта заларыт!
Эзэн Бурхан,
санаартадтнай хубсаһаар мэтээр абаралтаар хубсалаг,
Танай үнэн сэхэ зон һайн һайхандатнай баярлаг![+]
42Эзэн Бурхамнай!
Шэлэн ёһолһон нэгээ бү буруушаагыт!
Зараса Давидта найдуулһан
энэрэл хайра тухайгаа бү мартыт[+].

#### 7


Һүмын арюудхалга


(3 Хаан 8:62-66; 9:1-9)

1[•]Соломооной[†] зальбаран мүргэжэ дүүргэхэдэ, огторгойһоо гал дүлэн зуралзаад, түгэс шатаалта үргэлые[†] болон бусад үргэлнүүдые бултыень шатаан үрэбхижэрхибэ. Эзэнэй[†] алдар соло Һүмые дүүргэбэ[+]. 2Һүмэ[†] баран Эзэнэй алдар солоор дүүрэжэ, санаартан[†] Һүмэ руу орожо шадаагүй бэлэй. 3Израилиин улад зон бултадаа Эзэнэй гал дүлэнэй болон ялагар гэрэлэй гараһые харахадаа, газар руу, шулуун табсан дээр һүгэдэн унажа мүргэн, Эзэниие магтан, Тэрэ һайн юумэ хододоо хэдэг, хайра энэрэлынь хэтэ мүнхын гэлдэн байба[+]. 4Удаань хаан болон бүхы зон Эзэндэ үргэл хэбэ. 5Соломоон хаан Эзэндэ амгалан байдалай түлөө иимэ үргэл: хорин хоёр мянган бодо мал, зуун хори мянган жэжэ мал үргэбэ. Иигэжэ хаан ба бүхы израильшууд[†] Бурханай[†] Һүмэ арюудхаба. 6Санаартад зиндаагай ёһоор һууринуудтаа зогсобо. Израилиин бүхы улад зоной зогсоод байхада, левидүүд[†] хүгжэм наадажа байгаа. Хэтэ мүнхын хайра үршөөлтэй Эзэниие магтан дуулахын тула Давид[†] хаан хүгжэмэй зэбсэгүүдые зохёон дархалһан гээд мэдээжэ. Санаартад ёһолол ябуулжа, дуу хүгжэм гаргажа байба. 7Соломоон хаан Эзэнэй Һүмын урда тээхи дотор хорёо арюудхан, түгэс шатаалта болон талха таряанай үргэлнүүдые, амгалан байдалай түлөө үргэлэй[†] өөхэ тэндэ үргөө бэлэй. Эзэнэй урда оршодог үргэлэй гуулин шэрээ эдэ бүгэдэ үргэл багтааха аргагүй дээрэһээ тэдэ дотор хорёо соо үргэгдөө һэн[+]. 8Иигэжэ Соломоон тэрэ үедэ долоон үдэрэй туршада үргэлжэлһэн найр наада хэбэ. Израилиин бүхы арад – Лэбоо-Хамаатһаа эхилээд, Египедэй хилэдэ урдаһан горхон хүрэтэр нэмжыһэн дайдын улад зон угаа олоор – Соломоонтой хамта тэндэ сугларан һайндэрлээ[+]. 9Үргэлэй шэрээ[†] арюудхаха ёһолол долоон хоногой туршада үргэлжэлбэ. Энээнһээ гадна үшөө долоон хоног һайндэр болоод, нүгөө үдэрынь түгэсхэлэй һайндэр болоо бэлэй. 10Эзэн Давидта, Соломоондо болон Өөрын арад түмэн Израильда Эзэнэй һайн һайханиие хэһэндэ досоогоо баясан, һайндэрлэн байгааша арад түмэнөө Соломоон хаан долоодохи һарын хорин гурбадахи үдэр гэр гэртэнь тараан табяа бэлэй.


Эзэн Соломоондо үзэгдэнэ


(3 Хаан 9:1-9)

11[•]Иигэжэ Соломоон хаан Эзэнэй Һүмэ, хаанай ордон барижа дүүргээ. Һүмэ болон ордон соогоо хэхэ гэһэн юумэеэ тэрэ бултыень амжалтатай хэжэ дүүргэбэ. 12Эзэн Соломоондо тэрэл һүни үзэгдэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Би шинии зальбарал[†] дуулаад, Намда үргэл үргэдэг газар гэжэ Би энэ газарые шэлээб[+]. 13Огторгойн орьёл хаагаад, бороо хура эльгэнгүй байхадам гү, хорхой шумуулда ургаса эдюулжэ байхадам гү, али тахал үбшэн Өөрын арад түмэндэ эльгэхэдэм,[+] 14Минии арад түмэн гансата номгоржо, Нам руу эрьен, муу муухай хэрэгүүдээ орхин, зальбаран-гуй байхадань, Би тэдэниие огторгойһоо дуулажа, нүгэлынь[†] хүлисэн, газар уһыень элүүр мэндэ болгодог байхаб[+]. 15Энэ газарта хэн нэгэнэй зальбаран мүргэбэл, Би энээнһээ хойшо тэрэниие хаража, анхаралтайгаар шагнажа байхаб[+]. 16Хэтэ мүнхэдөө Намда зоной мүргэжэ байхын тула Би энэ Һүмэ шэлэн абажа, арюудхааб. Тиигээд Би хододоо тэрэниие хаража, шэхээ табин байхаб[+]. 17Давид эсэгэдээл адли Минии захяа заабаринуудые бултыень үнэнхэ зүрхөөрөө сахин, ёһо гуримуудым, тогтоолнуудым дүүргэжэ ябаа һааш, 18үри һадаһаншни Израилиин хан шэрээ хододоо эзэлжэ байха гэжэ Давид эсэгэдэш найдуулһанайм ёһоор шинии үринэр Израилиин хан шэрээе хэтэ мүнхэдөө эзэлэн ажаһууха[+]. 19Харин таанадай Намһаа буруу харан, Минии үгэһэн захяа заабаринуудые, тогтоолнуудые орхёод, ондоо бурхадта мүргэн шүтэжэ, тэдэндэ алба хэдэг болоболтнай, 20үгэһэн газар дайдаһаа Израилиин арад түмэниие хюдан һалгаахаб, Өөрын нэрэ алдарта шэлэжэ абаһан энэ Һүмые буруушаахаб, дэлхэйн арадуудай наадан, шоо үзэлгэн болгохоб[+]. 21Энэ мүнөө байгааша Һүмэ тухай хажуугаарнь һүүлдэнь гарагша хүн бүхэн: «Энэ газар дайдые болон энэ Һүмые Эзэн юунэйнь түлөө хэһээгээ гээшэб?» – гэжэ һүрдэн, эшхэрэн байха[+]. 22Тэрээндэ иимэ харюу үгэхэ: «Египедһээ гаргаһан, үбгэ эсэгэнэрэйнь шүтэн ябаһан Эзэн Бурханаа орхижо, ондоо бурхадта няалдан, шүтэн мүргэжэ, тэдээндэ алба хэдэг болоһонойнь түлөө Бурхан тэдээндэ иимэ гай гасалан эльгээгээ».

#### 8


Соломооной бусад хэрэгүүд


(3 Хаан 9:10-28)

1[•]Эзэнэй[†] Һүмэ[†] болон хаанай ордон хорин жэлэй туршада бариһанайнгаа удаа[+] 2Соломоон[†] Хураам хаанай үгэһэн хотонуудыешье барижа, Израилиин улад зониие тэндэ байрлуулба. 3Тэрэ Хамаат-Цобаагай газар уһанда дайлажа, эзэлээ бэлэй. 4Зэлүүд хооһон газарта Тадмоор гэжэ хото, мүн эдеэ хоол нөөсэлһэн хотонуудые Хамаадта тэрэ баряа һэн. 5Бүхэ хэрэмтэй, зузаан ханатай, бүхэ үүдэн, суургатай Дээдэ болон Доодо Бэт-Һороониие тэрэ мүн лэ барюулба[+]. 6Баһалаат гэжэ хото, эдеэ хоол нөөсэлһэн бүхы хотонуудые, моридые болон дайшалхы тэргэнүүдые[†] хадагалһан хотонуудые, юрэдөө, Иерусалимда,[†] Ливаанда,[†] бүхы харьяата газар дээрээ барихаяа һанагша юумэеэ Соломоон барюулба. 7-8Израилиин зон хээт, эмоор, пэриззии, хиив, евүүс яһатанда добтолжо, газарынь эзэмдээ бэлэй. Тэдэнэй амиды үлэһэн үлдөөсын үхи хүүгэдые, юрэдөө, Израилиин арадһаа бусад зониие, Соломоон зарасанар болгобо. Тэдэ мүнөөшье болотор зарасанарынь зандаа байна. 9Израилиин арад зониие Соломоон хара ажалда зарадаггүй, тэдэ сэрэгшэд, сэрэгэй ноёд, захирагшад, дайшалхы тэргэнүүдэй болон морин сэрэгэй ноёд болон ябадаг һэн[+]. 10Соломооной барилгануудта хабаадагша арадые зонхилогшо табан зуун табин харгалзалагша тушаалтан табигдаа бэлэй.

11Һамгаяа, фараоной[†] басагые, Соломоон Давидай хотодохи[†] ордонһоо ондоо ордон руу, тусхай тэрээндэ гэжэ баригдаһан ордон руу, нүүлгэбэ. Тэрэ иигэжэ хэлээ бэлэй: «Минии һамганшье һаа, тэрэ Израилиин Давид[†] хаанай ордон соо байха ёһогүй, юуб гэхэдэ, энэ газарта ханза оршоно, энэ арюудхагдаһан газар гээшэ»[+].

12Һүмын урда тээ табюулһан үргэлэй шэрээ[†] дээрэ Соломоон Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл[†] үргэбэ[+]. 13Моисейн[†] ёһо һургаалнуудые[†] сахин, түгэс шатаалта үргэлнүүдые тусхай үдэрнүүдтэ – амаралтын үдэртэ, Һарын шэнэдэ, жэлэй гурбан ехэ һайндэрнүүдтэ: Эһээбэригүй хилээмэнэй һайндэртэ, Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэртэ[†] ба Отогуудай һайндэртэ – үргэдэг байха гэжэ тэрэ дурадхаа һэн[+]. 14Давид эсэгынгээ захиралта дүүргэн, санаартадай үдэр бүриин ажал, санаартадта туһалдаг левидүүдэй[†] Бурханиие[†] магтан дуулаха ажалаа жэншэдгүй ябуулхаар гурим Соломоон эмхидхэбэ. Һүмын хашаа бүхэндэ харуул тэрэ табюулаа. Бурханай хүн болохо Давид эсэгынь захяа тиимэ байгаа юм[+]. 15Иигэжэ Давид хаанай санаартад болон левидүүд тухай, нөөсэнүүд тушаа захиралта жэншэдгүй сахигдаа һэн. 16Иигэжэ Соломоон барилга дүүргэбэ. Тэрэ Һүмын һуури табяа, тэрэл түгэсэтэрнь баряа. Эзэнэй Һүмэ дууһан бүтэн болоо бэлэй.

17Удаань Соломоон эдоом[†] арадай газар дайдада оршодог далайн эрьедэхи Эциһоон-Гээбэр болон Элоот руу ошобо[+]. 18Хураам тэрээндэ далайн онгосонуудые болон далайгаар тамархадаа дүршэлтэй зарасануудые эльгээгээ бэлэй. Соломооной албатад тэдэнэй онгосонуудта һуужа, Опиир орон руу тамаран ошожо, дүрбэн зуун табин талаант шэжэр алта Соломоон хаанда асараа һэн[+].

#### 9


Шэбаагай хатан Соломоондо айлшална


(3 Хаан 10:1-29; 11:41-43; 2 Уг 1:14-17)

1[•]Шэбаагай хатан Соломоон[†] хаанай алдар соло тушаа дуулаад, таабаринууд мэтэ хүндэ асуудалнуудые тэрээндэ табижа туршахаяа һэдэбэ. Тиигээд тэрэ Иерусалим[†] руу ехэ баялиг асарба: арюун хангалтай гүгэл[†] уталгануудые, алта мүнгэ, эрдэни шулуунуудые дүүрэн ашаһан тэмээн хамбытай хүрэжэ ерэбэ. Соломоондо орожо, һанаһан тухайгаа асуужа, тэрээнтэй хөөрэлдэбэ ха[+]. 2Соломоон бүхы асуудалнуудтань харюу үгэбэ. Хаанай мэдэхэгүй юумэн үгы байба. 3Шэбаагай хатан Соломооной сэсэн мэргэн байһые, бариһан ордонгыень, 4шэрээ дээрэхи эдеэ хоолыень, зарасанарайнь һуудаг һандалинуудые, хубсаһа хунар, эзэндээ[†] хандасыень, манза баряашадайнь хубсаһа, маяг, мүн тиихэдэ Эзэнэй үргөө соо түгэс шатаалта ямар баян үргэл хаанай үргэдэгые хаража, угаа гайхан-гоёшоон байгаа бэлэй. 5Тиигээд тэрэ хаанда иигэжэ үгүүлбэ:

– Өөрынгөө газар дээрэ байхадаа танай хэрэгүүд болон сэсэн мэргэн ухаан тушаа дуулаһамни зүб байба. 6Гэбэшье өөрөө ерэжэ, өөрынгөө нюдөөр хараадүйдөө тэрэ үгэнүүдтэ этигэдэггүй байгааб. Мүнөө хаража байхадаа хахадыньшье дуулаагүй байгааб гэжэ һананаб, юуб гэхэдэ, сэсэн мэргэн ухаантнай минии дуулаһанһаа үлүү ехэ байнал. 7Зонтнай хэды жаргалтайб! Хажуудатнай байжа, сэсэн мэргэн үгүүлэлытнай шагнаха аргатай богоолнуудтнай хэды жаргалтайб! 8Энэрэл хайраа үзүүлэн, хаан шэрээдэ таниие заларуулагша Эзэн Бурхантнай[†] үреэл магтаалда хүртэг лэ! Танай Бурхан Израильда[†] дуратай байһандаа, мүн хэтэ мүнхэдөө тэрэниие баталха һаналтайгаар таниие үнэн шударга[†] байхынтнай тула, үнэн зүбые үйлэдэхынтнай тула Тэрэ таниие хаанаар томилоол[+].

9Тиигээд тэрэ хаанда асарһан бэлэгүүдээ барюулба: зуун хорин талаант шэжэр алта, үнэтэ эрдэни шулуунуудые, үнэтэ хангалтай гүгэлнүүдые. Соломоон хаанда Шэбаагай хатанай бэлэглэһэнтэй адли иимэ һайхан гүгэл бэшэ хэзээдэшье асаржа байгаагүй юм. 10Хураамай албатан болон Опиирһоо алта асарагша Соломооной албатан үнэтэ зандан модо болон эрдэни шулуунуудые мүн лэ асараа бэлэй[+]. 11Тэрэ асарһан үнэтэ зандан модоор хаан Эзэнэй Һүмын болон хаанай ордоной гэшхүүрнүүдые дархалуулба. Мүн лэ хүгжэмшэдтэ ятага болон лимбэнүүдые тэрэ урлуулба. Иимэ юумэн Иудын газар дайдада хэзээшье харагдаа үзэгдөөгүй байгаа. 12Шэбаагай хатанай эриһэн, хүсэһэн бүхы юумыень, дээрэһээнь өөрын үгэхэ гэжэ һанаһан зүйлнүүдые нэмэжэ Соломоон хаан элбэг дэлбэг бэлэг барюулба. Тиигээд Шэбаагай хатан албатанаараа өөрын орон нютаг руу бусаба. 13[•]Соломоон хаан жэл бүри зургаан зуун жаран зургаан талаант алта олзолдог һэн. 14Энээнһээ гадна аралжаа наймаа эрхилэгшэд, хүпеэсүүд, Аравиин хаашуул, можо нютагуудай ноёд Соломоондо алта мүнгэ асаржал байгаа бэлэй. 15Соломоон хаан шэжэр алтаар хоёр зуун мантан бамбай бүтээлгэбэ. Бамбай бүхэндэ зургаан зуун шээкэл алтан гаргашалагдаа. 16Хаан алтаар гурбан зуун багашаг бамбай бүтээлгэбэ. Бамбай бүхэндэ гурбан зуун шээкэл алтан гаргашалагдаа һэн. Хаан тэдэ бамбайнуудые Ливаанай[†] үнэтэ модоор шэмэглэгдэһэн таһалга соо табиба[+]. 17Тэрэ заанай һоёогоор мантан хан шэрээ бүтээлгэбэ. Тиигээд тэрэ шэрээе шэжэр алтаар шэмэглүүлбэ. 18Хан шэрээ руу ошоһон зургаан гэшхүүр, шэрээ доро алтан табсан, шэрээгэй хоёр талаар гар табиха табсангууд, хажуугаарнь зогсоһон хоёр арсалан, 19тиихэдэ тэрэ зургаан гэшхүүр дээрэ арбан хоёр арсалангай дүрсэнүүд хоёр талаарнь дархалуулагдаба. Иимэ үзэсхэлэнтэ зүйлые ямаршье хан түрэдэ урдань урлаагүй бэлэй. 20Соломоон хаанай бүхы аяганууд алтан, Ливаанай үнэтэ модоор шэмэглэгдээтэй таһалгада бүхы амһартанууд алтан һэн. Мүнгэн Соломооной үе сагта үнэтэйдэ тоологдодоггүй бэлэй. Тиимэһээ мүнгөөр бүтээгдэһэн юуншье тэрээндэ байгаагүй. 21Хаанай далайн онгосонууд Хураам хаанай онгосонуудтай хамта Таршииш хүрэтэр тамардаг, гурбан жэлдээ нэгэ удаа алта, мүнгэ, заанай һоёо, һармагшан, тугас шубуудые асардаг бэлэй[+].

22Соломоон хаан дэлхэйн бүхы хаашуулһаа үлүү баялигаараа, сэсэн мэргэн ухаагаараа шалгараа һэн[+]. 23Тиимэһээ бүхы дэлхэйн хаашуул Соломоонтой уулзаха, Эзэн Бурханай заяаһан сэсэн мэргэн ухааень шагнаха гэжэ эрмэлзэдэг байгаа[+]. 24Жэлһээ жэлдэ хаанда ерэһэн хүн бүхэн бэлэг асардаг һэн: алта, мүнгэн амһартануудые, хубсаһа хунар, дайнай зэбсэгүүдые, үнэтэ гүгэлнүүдые, хурдан моридые, лууснуудые бэлэг болгон баридаг байгаа. 25Моридой болон дайшалхы тэргэнүүдэй[†] дүрбэ мянган байра, арбан хоёр мянган морин сэрэг Соломоондо байгаа. Тэрэ тэдэнээ дайшалхы тэргэнүүдэй хотонуудаар, Иерусалимда өөрын хажууда байрлуулба[+]. 26Иигэжэ тэрэ Евфрат мүрэнһөө эхилээд, Пилиштын[†] газар дайда хүрэтэр, Египет[†] орон хүрэтэр бүхы хаашуулые зонхилон һуугаа[+]. 27Тэрэнэй зонхилон байха үедэ Иерусалимда мүнгэн юрын шулуундал адли тоологдодог, харин үнэтэ хуша модод набтар газараар ургадаг һөөг бургааһандал адли үдхэн ургадаг бэлэй. 28Соломоондо моридые Египедһээ, мүн бүхы орон нютагуудһаа худалдан абадаг һэн[+].

29[•]Соломооной хэһэн бусад хэрэгүүд, эхинһээ эсэс хүрэтэр, Натаан лүндэншын бэшэгүүд соо, мүн Шилооной Ахияагай лүндэн соо, лүндэншэ Иддоо гэгшын Набаадай хүбүүн Еробоһаам хаан тухай хараһан зүн соонь зураглагданхай. 30Бүхы Израилиие зонхилжо, дүшэн жэлэй туршада Соломоон Иерусалим соо хааншалаа. 31Тэрэ наһа баража, Давид[†] эсэгынгээ хотодо элинсэгүүдтэйгээ хамта хүдөөлүүлэгдэбэ. Удаань тэрэнэй орондо хан шэрээдэ Рэхобаам хүбүүниинь залараа бэлэй.

#### 10


Израильшууд Рэхобаам хаанай урдаһаа эсэргүүсэнэ


(3 Хаан 12:1-24)

1[•]Бүхы израильшууд[†] Рэхобаамые хаан болгохо гэжэ Шэхээмдэ сугларһан байгаа. Тиимэһээ Рэхобаам Шэхээмдэ ерэбэ[+]. 2Набаадай хүбүүн Еробоһаам Соломоон[†] хаанһаа тэрьедэн Египет[†] руу ошоһон аад, тэрээн тушаа дуулахадаа, һөөргөө бусаба[+]. 3Израилиин улад зон Еробоһаамда дуудажа ерүүлээд, хамта Рэхобаам хаанда ошожо, иигэжэ хэлээ бэлэй:

4– Танай эсэгэ маанадые ехэ хүндөөр дарлаһан юм. Харин та эсэгынгээ шэрүүн зарлиг зөөлэрүүлжэ, маанад дээрэ тээһэн хүндэ ашаае хүнгэрүүлжэ, ажалыемнай хүнгэдхөө гээшэ һаатнай, бидэ танда албалан байхалди, – гэжэ хэлэбэ[+].

5– Гурбан хоногой һүүлээр дахин намда ерээрэйт, – гэжэ Рэхобаам тэдээндэ харюусаба.

Арад түмэн тараба. 6Эсэгынь амиды байхада албалжа байгаа аха захатантай[†] Рэхобаам зүбшэжэ:

– Ямар харюу энэ арад түмэндэ хэлэхэбиб? – гэжэ асууба.

7– Хэрбээ энэ улад зондоо һайнаар хандан, эрилтэнүүдыень дүүргэн, зүбшөөһэн харюу үгэбэлтнай, тэдэ хэтын хэтэдэ танай зарасанар байхал, – гэжэ тэдэ хэлээ һэн. 8Харин Рэхобаам тэдэнэй зүбшэл хараада абангүй, өөртэйнь хамта үдэһэн, мүнөө өөрынь түшэмэлнүүд болоһон залуу зонтой зүбшэл бариба.

9– Эсэгынтнай маанад дээрэ ашаһан хүндэ ажалые хүнгэлыт гэжэ намда хэлэжэ байгааша арад зондо юун гэжэ харюу үгэхэбиб, намда зүбшэл хэлэгты, – гэжэ тэрэ тэдээндэ хандаба.

10Өөртэйнь хамта үдэһэн залуу зон тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эсэгэтнай маанад дээрэ хүндэ ажал ашаа, тэрэниие хүнгэлыт гэжэ танда хэлэжэ байгааша тэрэ улад зондо иимэ харюу үгэгты: «Минии шэгшы хурган эсэгымни бэлхүүһэнһээ бүдүүн юм! 11Зай, минии эсэгэ таанарта хүндэ ажал хүүлээ юм гээшэ һаань, би тэрэ ажалые бүри хүндэ бологохоб! Минии эсэгын таанадые ташуураар сохёо хадань би таанадые адаалхай түмэр түдэгөөр хэһээхэб!»

12Гурбадахи үдэртөө намда ерээрэйгты гэжэ хаанай захирһанай ёһоор Еробоһаам ба бүхы израилиин улад зон Рэхобаамда гурбадахи үдэртөө ерэбэ. 13Хаан аха захатанай зүбшэл анхарангүй, арад зондо хатуу шэрүүн харюу үгэбэ. 14Тэрэ залуу зоной зүбшэл хараада абажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Минии эсэгэ таанадта хүндэ ажал хүүлээ, би тэрэниие бүри хүндэ болгохоб! Эсэгэмни таанадые ташуураар сохидог байгаа, би таанадые адаалхай түмэр түдэгөөр хэһээхэб!

15Иигэжэ хаан арад зоной гуйлтые анхарбагүй. Ушар юуб гэхэдэ, иимэ аргаар Шилооной Ахияа гэгшээр дамжуулан, Набаадай Еробоһаам хүбүүндэ Эзэнэй[†] айладхагша иигэжэ хүсэлдэхэ байгаа бшуу[+].

16Хаан маанадай гуйлта анхарбагүй гэжэ Израилиин зон бултадаа ойлгоходоо, иигэжэ дуугаралдаба:

– Давидай[†] гэр бүлэ маанадта хэд болохоб?! Ишайн хүбүүн маанадта хуби үлөөхэгүйл. Израилиин зон, гэртээ тарая даа! Рэхобаам өөрынгөө арадые зонхилон байг, маанадта бү хамаархаг.

Тиигэжэ Израилиин бүхы улад зон гэр гэртээ тараа бэлэй[+]. 17Рэхобаам иигэжэ гансал Иудын обогой хотонууд дээрэ хаан болон зонхилжо үлөө бэлэй. 18Зараса хүдэлмэришэдые хинагша Адораамые Рэхобаамай эльгээхэдэ, израильшууд тэрээниие шулуудан алажархиба. Харин Рэхобаам хаан тэргэдээ яаралтай һуужа, Иерусалим[†] руу тэрьедээ бэлэй[+]. 19Иигэжэ тэрэ сагһаа мүнөө хүрэтэр Израилиин зон Давидай үри һадаһадта эсэргүү байдаг.

#### 11


Эзэн Израилиин арадтай дайлалдахыень Рэхобаамые хорино

1Рэхобаам Иерусалим[†] руу ерэжэ, Иудын болон Бэньямиинэй обогуудһаа дайнда дүрэтэй зуун наян мянган эрхим эрэшүүлые суглуулба. Тэдэ Израильда[†] добтолжо, бүхы орон нютагые Соломооной[†] хүбүүн Рэхобаамай мэдэлдэ оруулха ёһотой байгаа. 2Гэбэшье Бурхан[†] лүндэншэ Шэмаяада иигэжэ айладхал буулгаба:[+]

3-4– Өөрын аха дүүнэртэй, Израилиин арад зонтой, дайн дажар бү үүдхэгты, гэр гэртээ харигты, юуб гэхэдэ, эдэ бүгэдые Эзэн[†] ушаруулаа гэжэ Соломооной хүбүүн, Иудын хаан Рэхобаамда болон Иудын ба Бэньямиинэй бүхы зондо ойлгуулан хэлэ. Тэдэ Эзэнэй үгэ дуулажа, Еробоһаамай урдаһаа дайлалдахаяа ошожо ябаһанаа бусажа, гэр гэртээ хариба.

5Рэхобаам Иерусалимда ажаһуухадаа, Иудын хотонуудые тойруулан хэрэм ханануудые барюулаа бэлэй[+]. 6Тэрэ Бэтлэһээм, Этаам, Тэкооһа, 7Бэт-Цуур, Сохоо, Адуллаам, 8Гаат, Марэшаа, Зиип, 9Адорааим, Лахииш, Азэкаа, 10Цораа, Аялоон, Хэброон гэдэг Иудын болон Бэньямиинэй обогуудай ажаһуудаг хотонуудые иигэжэ бүхэлөө һэн. 11Иигэжэ тэрэ эдэниие хэрэм ханануудаар бүхэлжэ, харюусалгата зониие табин, орооһо таряа, тоһо, үзэмэй дараһан архи хадагалдаг амбаарнуудые зохёобо. 12Тиихэдэ жада, бамбануудаар угаа шангаар тэдэниие бүхэлөөд, Иудын болон Бэньямиинэй харьяата газарнуудые өөрын хиналта доро байлгаа һэн.

13Израилиин газар уһан дээрэ байгааша санаартад болон левидүүд[†] тэрээн руу сугларба. 14Юуб гэбэл, Еробоһаам болон хүбүүдынь Эзэнэй санаартад байхаһаань тэдэниие болюулһан байгаа. Тиихэдэнь тэдэ левидүүд өөһэдын хото байра орхижо, Иуда[†] руу, Иерусалим руу, ерээ һэн[+]. 15Еробоһаам мүргэлтэ[†] газарнуудта, тэхэ ямаануудай, буруун тугалнуудай дүрсэнүүдтэ мүргэдэг газарнуудта өөрын санаартадые табяа бэлэй[+]. 16Израилиин бусад обогуудай зон Эзэн Бурханда мүргэхэеэ хүсэбэл, иишээ ерээ һэн. Иигэжэ санаартадай болон левидүүдэй хойноһоо зарим зон Иерусалим руу ерэжэ, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханда үргэл хэхэеэ ерэдэг байгаа. 17Тэдэ Иудын хан түрэдэ гурбан жэл соо ажаһуужа, Давид[†] болон Соломоондо үнэн сэхэ байһанаа элирхэйлэн, Соломооной хүбүүн Рэхобаамые дэмжэн гурбан жэл байгаа.

18Давидай хүбүүн Еримоодой басага Махалаадые, мүн Ишайн хүбүүн Элиаабай басаган Абиһааилые Рэхобаам һамга абаа бэлэй[+]. 19Тэдээнһээ тэрэ Еһүүш, Шэмаарияа, Заһаам гэдэг хүбүүдтэй болоо һэн. 20Удаань Абшалоомой басага Маһахаа гэгшые тэрэ һамган болгон абажа, тэрэнь Абияа, Аттай, Зизаа, Шэломиит гэдэг хүбүүдые түрөө бэлэй. 21Рэхобаам арбан найман һамгатай, жаран бага һамгантай,[†] тэдээнһээ хорин найман хүбүүтэй болон жаран басагатай байгаа. Абшалоомой басага Маһахаада тэрэ бусад һамгад, бага һамгадһаа үлүү дуратай һэн. 22Тиигээд тэрэ Маһахаагай хүбүү Абияа гэгшые аха дүүнэрэйнь удамаршаар табиба. Юуб гэбэл, тэрэ иигэжэ Абияае хан шэрээдэ удаань һуулгаха гэһэн түсэбтэй байгаа[+]. 23Рэхобаам сэсэн мэргэнээр хэрэг ябуулжа, бусад хүбүүдээ Иудын болон Бэньямиинэй газар нютагуудаар, бүхэлэгдэһэн хотонуудаар байрлуулжа, мүнгэ алта тэдээндээ ехээр үгэжэ, олон һамгадые абуулаа бэлэй.

#### 12


Шишаак Иерусалимда добтолно


(3 Хаан 14:21-31)

1[•]Рэхобаамай хан түрын батажахада, өөрөө хүсэ шадалтай болоходоо, тэрэ болон албата бүхы зониинь Эзэнэй[†] һургаал[†] орхижорхёо бэлэй. 2Эзэндэ урбаһанайнь ушарһаа Рэхобаамай табадахи жэлээ хааншалжа байха үедэ Египедэй хаан[†] Шишаак Иерусалимда[†] добтолжо,[+] 3нэгэ мянга хоёр зуун дайшалхы тэргэтэй,[†] жара мянган морин сэрэгтэй юумэн угаа олон сэрэг Египедһээ асарба. Тэрэ тоодо Ливиин, Суккоодой, Эфиопиин сэрэгшэд ерэлсээ. 4Шишаак Иудын хан түрын хэрэм хотонуудые эзэлэн абажа, Иерусалимда тулан ерэбэ[+].

5Лүндэншэ Шэмаяа гэгшэ Рэхобаамда болон Шушаагһаа хорон Иерусалимда сугларагша Иудын удамаршадта[†] ерэжэ, иигэжэ айладхаба:

– Эзэн иигэжэ айладхал буулгана: Намайе орхиһонойтнай түлөө Би мүнөө таанадые Шушаагай һабарта орхихоб![+]

6Хаан болон удамаршад үгэнүүдэй зүб байһые мэдэржэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй мэдэлээр лэ болохо[+].

7Тэдэнэй буруугаа ойлгоһониие Эзэн хаража, дахин Шэмаяа гэгшэдэ иигэжэ айладхаба:

– Тэдэ буруугаа мэдэрээ. Тиимэһээ Би тэдэниие хюдахагүйб, һаяар сүлөө болгохоб, Иерусалим дээрэ уур сухалаа Шушаагай гараар хүргэхэгүйб. 8Гэбэшье тэдэ Шишаагай зарасанар болохо. Тиихэдээ Намда алба хэхэ гээшые дэлхэйн хаан түрэнүүдтэ[†] алба хэхэ гээшэһээ илгаруулан ойлгохо.

9Египедэй хаан Шишаак Иерусалимые эзэлэн орожо, Эзэнэй Һүмын болон хаанай ордоной баялигуудые олзолон абаба. Бүхы юумэ тэрэ хуряан абаа, Соломооной[†] хэһэн бүхы алтан бамбайнуудыешье абаа[+]. 10Тэрэ алтан бамбайнуудай орондо Рэхобаам гуулин бамбайнуудые бүтээлгээд, хаанай ордоной үүдэ харууһалагша сэрэгэй ноёдто үгэбэ. 11Хаанай Эзэнэй Һүмэ[†] руу ошоходонь, харуулшад тэдэ бамбайнуудые абаад ябадаг һэн, удаань харуулай таһаг руу дахин абаашагша бэлэй. 12Хаанай буруугаа мэдэрэн байхадань Эзэн тэрээндэ уураа хүргэнгүй, эсэслэн тэрэниие хюдабагүй, тиигээдшье Иудын хан түрэдэ һайншье юумэнүүд ушараа бэлэй[+].


Рэхобаамай засаглалай эсэс


(3 Хаан 14:21-24, 29-31)

13[•]Рэхобаам Иерусалимда зонхилон, хаан засагаа батадхан байба. Хаан шэрээдэ залархадаа Рэхобаам дүшэ нэгэтэй байгаа. Израилиин обогуудһаа Эзэнэй шэлэн абажа, алдар солоёо дуудуулан байһан Иерусалим хотодо тэрэ арбан долоон жэлэй туршада хааншалаа. Эхынь нэрэ Наһамаа, аммоон арадай бэлэй. 14Эзэниие дахан бэдэрэн байха һэдэлгэ хэдэггүй байһандаа тэрэ муу юумэ хэжэ байгаа гээшэ.

15Эхинһээ эхилээд эсэс хүрэтэр Рэхобаамай бүхы хэрэгүүд Шэмаяа лүндэншын болон Иддоо мэдэлшын бэшэһэн угай бэшэгүүд соо зураглагданхай. Рэхобаам Еробоһаам хоёр хоорондоо саг үргэлжэ дайлалдажа байгаа[+]. 16Рэхобаам наһа баража, Давидай хото[†] соо уг удамайнгаа агы нүхэн хуурсаг соо хүдөөлүүлэгдэбэ. Абияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээ эзэлбэ.

#### 13


Абияа – Иудын хаан


(3 Хаан 15:1-7)

1[•]Еробоһаамай арбан наймадахи жэлээ хааншалжа байха үедэ Абияа Иудын хаан болоһон байна. 2Тэрэ гурбан жэлэй туршада Иерусалимда[†] зонхилоо. Эхэнь Михайяа гэжэ нэрэтэй, Гибаагай Үриһээлэй басаган бэлэй.

Абияа болон Еробоһаам дайлалдаба. 3Дүрбэн зуун мянган хүнһөө бүридэһэн сэрэгээ Абияагай байлдаанда табихада, Еробоһаам найман зуун мянган сэрэг урдаһаань гаргаба. Хоёр талаһаа эрхим, зоригтой сэрэгшэд табигдаа гэжэ онсолмоор. 4Хадалиг Эпрааим газарай Цэмарааим хада өөдэ Абияа гаража, иигэжэ дуугарба:

– Еробоһаам болон бүхы Израилиин арад зон, намайе шагнагты! 5Израилиин Эзэн[†] Бурхан[†] Давидтай[†] дабһанда мүнхэдөө хадагалагдаһан хэлсээ баталжа, тэрээндэ болон уг удамдань Израилиин хан шэрээ хэтэ мүнхэдөө дамжуулаа гэжэ мэдэнэгүй гээшэ гүт?![+] 6Теэд Набаадай хүбүүн Еробоһаам өөрын эзэн хаан Соломооной[†] урдаһаа буһалгаалан бодоо[+]. 7Хажуугаарнь хооһон, хэндэшье хэрэггүй зон сугларжа, хүсэтэйбди гэжэ өөһэдыгөө харуулхын тула Соломооной хүбүүн Рэхобаамай урдаһаа тулан бодоо һэн. Рэхобаам залуу байгаа, урдаһаань харюу үгэхэ дүй дүршэлгүй һэн. 8Давидай уг удамда[†] Эзэнэй үгэгшэ хаанта засагай урдаһаа мүнөө таанад дайлалдаха гэжэ байна гээшэ гүт?! Угаа олон сэрэгтэйт, бурхад болгон таанадта Еробоһаамай дархалуулжа үгэгшэ алтан хүрэгүүдтэйт[+]. 9Эзэндэ алба хэдэг Аһарооной[†] угай санаартадые болон левидүүдые[†] таанад үлдэжэ, хари газарай арадуудай зониие санаартад болгон табяат. Буха болон долоон хони абаад ерэһэн лэ хүн таанадай хуурмаг бурхадуудай санаартан[†] бологшо[+]. 10Харин бидэ Эзэн Бурхантаяа хамта байһаарбди. Бидэ Тэрэнээ орхёогүйбди, Аһарооной угай санаартад Эзэнээ тахиһаар, левидүүд тэдээндэ туһалһаар лэ байна. 11Үглөө, үдэшэ бүхэндэ тэдэ Эзэндэ түгэс шатаалта үргэл[†] үргэнэ, уталгануудые ууюулна, сэбэр шэрээ дээрэ талхан үргэл[†] табина, үдэшэ бүри алтан дэн, бусад дэнгүүдые носооно; бидэ Эзэн Бурханайнгаа һургаал[†] сахинабди, харин таанад тэрэниие орхинхойт. 12Харыт, маанадые ударидан, бидэнтэй хамта Бурхан байна, урдаһаатнай байлдаа эрхилһэнэй дохёо үгэдэг үхэр бүреэнүүдтэеэ хамта Бурханай санаартад бии. Израилиин улад зон! Элинсэг хулинсагайнгаа Эзэн Бурханай урдаһаа байлдаа бү үүдхэгты. Юуб гэбэл, амжалта туйлахагүйт[+].

13Еробоһаам тэдэниие тойрохоор хойно талаһаань бүлэг ябуулба. Иигэжэ тэрэ сэрэгтэеэ хамта Иудын зоной урда тээнь, харин эльгээгшэ бүлэгынь хойто таладань байгаа бэлэй. 14Иудын зоной харахада, урда, хойто талаарнь байлдаан боложо байба. Тэдэ Эзэндэ зальбаран гуйжа, санаартад үхэр бүреэгээ үлеэбэ. 15Иудын зон байлдаанай хашхараа үргэбэ. Тэдэнэй хашхархада, Бурхан Еробоһаамые болон Израилиин бүхы сэрэгшэдые Абияа болон Иудын хараһаар байтар хюдаа бэлэй. 16Израилиин сэрэгшэд Иудын сэрэгһээ тэрьедэн гүйбэ; Бурхан тэдэниие Иудаар[†] диилүүлээ һэн. 17Абияа сэрэгээрээ тэдэниие шанга даража, Израилиин табан зуу мянган эрхим сэрэгшэд алуулба. 18Израилиин улад зон номгоржо, Иудын зон үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханда найдадаг байһандаа илалта туйлаба. 19Абияа Еробоһаамые мүрдэн намнажа, тэрээнһээ Бэт-Ээл хотые һууринуудтайнь хамта, Ешанаа хотые һууринуудтайнь, Эпроониие һууринуудтайнь хамта эзэмдэн абаа бэлэй. 20Абияагай мэндэ байгаа сагта Еробоһаам дахин хүсэтэй боложо шадаагүй. Эзэн тэрэниие хюдажа, тэрэ наһа бараа һэн[+]. 21Харин Абияа угаа ехэ хүсэ шадалтай боложо, арбан дүрбэн һамга абажа, хорин хоёр хүбүүтэй, арбан зургаан басагатай болоо һэн. 22Абияагай бусад хэрэгүүд, хэлэһэн үгэнүүдынь, наһанайнь харгы Иддоо лүндэншын бэшэг данса соо зураглагданхай[+].

#### 14


Асаа – Иудын хаан


(3 Хаан 15:8-12)

1Абияа наһа баража, Давидай хото[†] соо тэрэниие элинсэг хулинсагуудтайнь хамта хүдөөлүүлбэ. Орондонь Асаа хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба. Хааншалгынь эхинһээ арбан жэлэй туршада Иудын орон нютаг амгалан тайбан байдалда байба.

2[•]Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] үгэ соонь байжа, Асаа Эзэндэ таатай дэмбэрэлтэй хэрэгүүдые эрхилэн байгаа. 3Хариин шүтөөнүүдэй үргэлэй шэрээ[†] болон обоонуудые тэрэ үгы хэжэ, бахана хүрэгүүдыень бута сохибо, Ашэраа[†] бурханда мүргэдэг газарай мододые унагаан сабшаба[+]. 4Элинсэг хулинсагайнгаа Эзэн Бурханда мүргэдэг, һургаал[†] ёһонуудыень болон захяа заабаринуудыень сахин байха тушаа Иудын улад зондо тэрэ хэлэбэ. 5Иудын хан түрын бүхы хотонуудаар мүргэдэг обоонуудые болон уталга ууюулдаг шэрээнүүдые тэрэ болюулба. Хааншалгынь үедэ амгалан тайбан байдал тогтоо бэлэй.

6Эзэн энхэ тайбан байдал үршөөжэ, тэрэ жэлнүүдтэ дайн дажар үгы, юрэдөө, газар дайда амгалан, тиимэһээ Асаа Иудын хан түрын хотонуудые хэрэм ханануудаар бүхэлөө һэн[+]. 7Иудын улад зондо тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ хотонуудые бүхэлэн, самхагуудтай, үүдэ, шэбхэнүүдтэй ханануудаар хүреэлэе. Эзэн Бурхандаа мүргэхэдэмнай, Тэрэ бидэндэ бүхы талаһаа тэгшэ энхэ тайбан байдал үршөөгөө. Тиимэһээ газар уһан маанадайнгаа байһаар.

Тэдэ иигэжэ барилга ябуулжа, амжалта туйлаа бэлэй. 8Асаа хэды сэрэгтэй байгааб гэбэл, бамбай, жадануудтай Иудын обогой гурбан зуун мянган, бамбайтай, мүн һурша номоор харбадаг хоёр зуун наян мянган Бэньямиин угай эрэлхэг зонтой бэлэй.

9Эфиопиин Зээрах нэгэ сая сэрэгтэй болон гурбан зуун дайшалхы тэргэтэй[†] юумэн тэдэндэ добтолжо, Марэшаа хүрэтэр ерэбэ[+]. 10Асаа урдаһаань ерэжэ, тэдэ Марэшаагай хажууда Цэпатаа гэдэг нюруу газарта байлдаанда жагсаба. 11Асаа Эзэн Бурханаа дуудан, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн, шанга, шанга бэшэшье сэрэгтэ Та илалта туйлуулнат. Эзэн Бурхамнай, бидэндэ туһалыт. Танда найданабди, Танай нэрэ алдаршуулхаяа иимэ олон сэрэгэй урдаһаа гараабди. Эзэн Бурхамнай, Таниие хэншье диилэжэ шадахагүй.

12Асаагай, Иудын бүхы зоной хараһаар байтар Эзэн Эфиопиин сэрэгые хюдажа, эфиопиинхид тэрьедэжэ эхилбэ. 13Асаа сэрэгшэдтэеэ хамта тэдэниие Гэраар хүрэтэр намнажа, бултыень усадхаба. Иигэжэ эфиопиинхид Эзэнэй болон тэрэнэй сэрэгэй урда хюдуулаа бэлэй. Иудынхид угаа ехэ юумэ олзоборилоо һэн. 14Тиигээд тэдэ Гэраарай хажуугаархи бүхы хотонуудые хюдаа, юуб гэбэл, Эзэнһээ ехэ айжа байгаа. Тэдэ бүхы хотонуудые дээрмэшэлжэ, угаа ехэ олзо абаа һэн[+]. 15Малшадай отогуудыешье тэдэ усадхан дээрмэшэлээ, олон гэгшын хони, ямаа, тэмээнүүдые туужа абаашаа. Иигэжэ тэдэ Иерусалим[†] руу бусаа бэлэй.

#### 15


Асаагай хубилалтанууд


(3 Хаан 15:13-16)

1Одээд гэгшын хүбүүн Азаарияа руу Бурханай[†] Һүлдэ нэбтэрэн оробо[+]. 2Тэрэ Асаада ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Асаа болон Иудын, Бэньямиинэй улад зон, намайе шагныта! Эзэнтэй[†] хамта байбалтнай, Тэрэ таанадтай хамта оршохо. Тэрэниие бэдэрээ һаа, олохот; харин Эзэниие орхиболтнай, Тэрэ таанадые орхихо[+]. 3Олон үдэрэй туршада Израиль[†] бодото үнэн бурхангүй, һургадаг санаартагүй, хуули ёһогүй байха. 4Харин гай тодхорой тохёолдоходо, тэрэ Израилиин Эзэн Бурханда эрьежэ, бэдэржэ эхилхэ. Тиихэдэнь Тэрэ Өөрыгөө олгуулха. 5Тэрэ үедэ гаража орожо байгааша зондо аюултай болоод байха. Юуб гэбэл, орон нютагуудай ажаһуугшадай байдалда ехэ гэгшын хёморолдоон болохо. 6Үндэһэ яһатан нүгөөдэ яһатаниие, хото нүгөө хотые мунсадаха, юуб гэбэл, Бурхан элдэб гай тодхор ушаруулан, тэдэниие хүлгөөн байха[+]. 7Харин таанад шанга байха ёһотойт, зоригтнай бү мүхэг, юундэб гэбэл, хэһэн хэрэгэйтнай түлөө шагнал байха[+].

8Лүндэншэн[†] Одээдэй хүбүүн Азаарияа гэгшын айладхаһан лүндэн шагнахадаа, Асаа зоригжон, Иудын болон Бэньямиинэй нютагуудһаа онгон[†] хүрэгүүдые, Эпрааим гэдэг хадалиг газарта оршогшо хотонуудһаа онгонуудые үгы хэбэ. Һүмын досоо хорёо соо оршодог Эзэнэй үргэлэй шэрээ[†] тэрэ заһабарилба. 9Эпрааимай, Мэнашшээгэй, Симеоной улад зон Эзэн Бурханай Асаа гэгшые дэмжэн байхые харахадаа, тэрээн руу олоороо ерэжэ ажаһуугаа. Асаа Иудын болон Бэньямиинэй бүхы зониие, мүн тэдээнтэй хамта ажаһуугааша Эпрааимай, Мэнашшээгэй, Симеоной зониие дуудаба[+]. 10Тэдэ Иерусалимда[†] Асаагай хааншалгын эхинһээ арабан табадахи жэлэй гурбадахи һарын ябажа байхада сугларба. 11Тэрэл үдэртөө тэдэ туужа асарһан долоон зуун бодо малаар, долоон мянган хонёор үргэл Эзэндэ үргэбэ[+]. 12Үнэн зүрхэнһөө, бүхы сэдьхэлһээ Эзэн Бурханиие шүтэн хүндэлэн байха тухай хэлсээ тэдэ баталба[+]. 13Израилиин Эзэн Бурханиие хүндэлэн шүтэдэггүй хүн бүхэн – бага, ехэшье, эрэ, эмэшье, бултадаа, хосорхо зэргэтэй[+]. 14Үхэр бүреэ, эбэр бүреэ дуугаруулан, шанга шууяатайгаар тэдэ Эзэндэ үнэн сэхэ байха тухайгаа тангариглаа бэлэй. 15Иигэжэ Иудын улад зоной жэншэдгүй Эзэн Бурханда шүтэхэдэ, Тэрэ Өөрыгөө олгуулба. Зон үнэнхэ зүрхэнһөө Тэрээндэ тангариглажа, энээндээ ехэ баяртай байгаа. Эзэн иигэжэ тэдээндэ бүхы талаһаань энхэ тайбан байдал бэлэглээ һэн[+].

16Ашэраа[†] бурханай хүрэг бүтээлгэһэнэйнь тула Маһахаа гэдэг нагаса эжыгээ хатанай нэрэ хүндэһөө буулгаа бэлэй. Асаа тэрэ хүрэгыень унагаалгажа, хэдэн хэһэг болгон бута сабшуулаад, Кидроон горхоной хажууда шатаалгаба[+]. 17Израилиин газар дайдада мүргэлэй[†] бүхы обоонуудые үгы хээгүйшье һаа, Асаа бүхы наһандаа Эзэндэ үнэн сэхэ байгаа. 18Өөрөө Бурханда зорюулжа, мүн эсэгынгээ Бурханда зорюулһан мүнгэ, алта болон Һүмын хэрэгсэлнүүдые Бурханай Һүмэ[†] руу тэрэ оруулжа табяа һэн.

19Иудын орон дайдада энхэ тайбан байдал Асаа гэгшын хааншалгын гушан табадахи жэл хүрэтэр үргэлжэлөө бэлэй.

#### 16


Асаа араамайхидһаа хамгаалалта гуйна


(3 Хаан 15:17-24)

1[•]Асаа гэдэг хаанай гушан зургаадахи жэлээ Иудын хан түрые зонхилон байхада Израилиин хаан Баһашаа Иудын хан түрэдэ добтолон орожо, Асаагай хан түрэ руу хэнэйшье нэбтэрэн орохогүйн, мүн тэндэһээ хэнэйшье гарахагүйн тула Рамаа хото бүхэлжэ эхилбэ. 2Асаа хаан Эзэнэй нангин үргөө[†] соохи болон хаан ордонойнгоо алта, мүнгэ гаргажа, Дамааск хотодо ажаһуугша Араамай хаан Бэн-Һадаадта эльгээжэ, иигэжэ хэлэхые захирба:[+]

3– Танай болон минии эсэгэнэрэй хоорондохи хэлсээндэл[†] адли хэлсээ хоорондоо баталхые дурадханаб. Анхарыт, танда мүнгэ, алта эльгээбэб. Израилиин хаан Баһашаатай хэлсээгээ болюулжа, намһаа һалан ошохыень баадхыт.

4Бэн-Һадаад Асаа хаанай үгэ анхаржа, Израилиин хотонуудта добтолхыень сэрэгэйнгээ дарганарые эльгэбэ. Сэрэгшэдынь Ийон, Даан, Абээл-Мааим болон Напталиигай бүхы хотонуудые эзэлбэ. 5Энээн тушаа дуулахадаа, Баһашаа эхилһэн ажалаа хаяад, Рамаа хотые бүхэлхэеэ болибо. 6Асаа хаан Иудын бүхы зониие дуудажа, Баһашаагай Рамаа хото барихадаа хэрэглэжэ байгааша бүхы модо шулууе хотоһоо гаргуулба. Тиигээд тэрээгээр Гээбэ хотые ба Мицпаа хотые барюулба. 7Тэрэ үедэ Ханаани мэдэлшэн Иудын хаан Асаа руу ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн[†] Бурхандаа[†] найдан байхын орондо ши Араамай хаанда найдан байгааш, тиимэһээ Араамай сэрэгые алдааш[+]. 8Эфиопиин болон Ливиин зон угаа хүсэтэй сэрэгтэй, дайшалхы ехэ олон тэргэнүүдтэй болон морин сэрэгтэй байгаа бэшэ аал? Теэд шинии Эзэндэ найдан байхада, Тэрэ тэдэниие шинии олзо болгоо[+]. 9Газар дэлхэйн Тэрээндэ үнэн этигэдэг зониие бултыень Эзэн хаража байдаг, тиигээд тэдээндэ Тэрэ туһалдаг. Мүнөө ши буруу юумэ хэбэш. Тиимэһээ энээнһээ хойшо шамда добтолон орогшод бии болохо[+].

10Асаа энээнэйнь түлөө мэдэлшэндэ ехэ уурлажа, түрмэ шорондо хаяба. Тэрэ үедэ Асаа улад зоной зариманиие хашадаг харшалдаг байгаа[+].


Асаагай наһа баралга


(3 Хаан 15:23-24)

11Асаагай бүхы үйлэ хэрэгүүд эхинһээ эсэс хүрэтэр Иудын болон Израилиин хаашуулай ном соо бэшээтэй юм. 12Хааншалалгынгаа гушан юһэдэхи жэлдэ Асаа хүлэй үбшэнтэй боложо, үбшэниинь һүжэрэн, бэеэрнь дээшэлбэ. Теэд тэрэ үбдэжэ байхадаа Эзэнһээ туһа гуйгаа бэшэ, аргалаашадта хандаа һэн. 13Тиигэжэ Асаа зонхилолгынгоо дүшэн нэгэдэхи жэлдэ наһа баража, элинсэг хулинсагтаа мордоо бэлэй. 14Давидай хото[†] соо өөртөө гэжэ тэрэнэй зохёогшо булаша бунхан соо тэрэниие хүдөөлүүлхэдөө, элдэб уталгануудаар, анхилма үнэртэй дабирхайнуудаар дүүргэһэн хүүр соо тэрэниие табяа бэлэй. Хүдөөлүүлхэдээ, иимэ уталгануудые угаа олоор мүн лэ ууюулаа һэн.

#### 17


Ёшапаат – Иудын хаан

1Ёшапаат хүбүүниинь орондонь хаан болобо. Тэрэ Израилиин урдаһаа эсэргүүсэхэ хүсэ шадалтай болоо бэлэй. 2Иудын бүхы хэрэм хотонуудые аршалха сэрэг тэрэ табиба, Иудын газар дайдаар болон Асаа эсэгынгээ эзэмдэн абагша Эпрааимай хотонуудаар мүн лэ тэрэ сэрэг табяа бэлэй[+]. 3Элинсэг хулинсаг болохо Давидай[†] жэшээ даган ябажа, Баалда[†] зальбардаггүй байһандань Эзэн[†] тэрэниие үреэгөө һэн. 4Тэрэ эсэгынгээ Бурханда[†] шүтэдэг, захяа заабаринуудыень дүүргэдэг, израильшуудай[†] хэрэгүүдые һажаадаггүй бэлэй[+]. 5Эзэн Тэрэнэй хааншалга үреэжэ, Иудын улад зон Ёшапаадта бэлэг сэлэг үргэдэг байгаа. Иигэжэ тэрэ угаа баян, алдар солотой болоо һэн. 6Эзэндэ алба хэжэ байһандаа тэрэ омогорхон, Иудын хан түрэдэ ондоо бурхадта мүргэдэг газарнуудые тэрэ үгы хээ бэлэй. 7Хан түрэ зонхилжо эхилһэнһээ хойшо гурбадахи жэлэйнгээ ябажа байхада тэрэ Иудын хотонуудаар улад зониие һургахын тула тусхай зоноо – Бэн-Хайилые, Обадияа, Захарияа гэгшэдые, Нэтанээлые, Михайяа гэгшые эльгээбэ. 8Мүн лэ левидүүдые:[†] Шэмаяа, Нэтаанияа, Зэбаадьяа, Асаһээл, Шэмирамоот, Ёнатаан, Адонияа, Тобиия, Тооб-Адонияа гэгшэдые, мүн тэдэнтэй хамта Элишамаа, Ёраам гэдэг санаартадые эльгээлсэбэ. 9Эзэнэй ёһо гуримуудай ном баринхай, тэдэ Иудын бүхы хотонуудаар ябажа, зониие һургаба. 10Иудын хажуугаар оршодог хан түрэнүүдые Эзэн Иудаһаа[†] айдаг болгобо. Тиимэһээ тэдэ Ёшапаадтай дай үүдхэдэггүй бэлэй[+]. 11Пилиштын[†] зон Ёшапаадта мүнгэ, бэлэг баридаг һэн. Мүн лэ Араабай зон тэрээндэ долоон мянга долоон зуун хони, долоон мянга долоон зуун ямаа бэлэг үгэбэ. 12Иигэжэ Ёшапаат бүри хүсэтэй болон, Иудын хан түрэ соо хэрэмүүдые болон нөөсэнүүдэй хотонуудые барюулаа бэлэй. 13Тэрэ хаан түрэ[†] соогоо олон гэгшын нөөсэтэй, Иерусалим[†] хото соо эрэлхэг сэрэгтэй һэн. 14Түрэл түтимэйнь ёһоор бүридхэлынь гэбэл, Иудын обогой түмэн сэрэгэй дарганар: гурбан зуун мянган эрхим сэрэгтэй Һаднаа, 15удаань хоёр зуун наян мянган сэрэгтэй Ёханаан жанжин, 16удаань Зихриигэй хүбүүн, эзэндэ үнэн сэхэ Амацияа хоёр зуун мянган эрхим сэрэгтэй; 17Бэньямиинэй обогой Элиадаа гэдэг эрхим сэрэгшэ һурша номтой, бамбайтай хоёр зуун мянган сэрэгтэй, 18удаань зэр зэбсэгтэй нэгэ зуун наян мянган сэрэгтэй Ёзабаад. 19Эдэ зон хаанда алба хээ. Тэдэнһээ гадна Иудын хэрэм хотонуудаар үшөө сэрэг байгаа һааб даа.

#### 18


Михай Ахаабай эсрэг лүндэн табина


(3 Хаан 22:1-35)

1[•]Иигэжэ Ёшапаат баян, алдар солотой болоходоо, Израилиин хаан Ахаабтай үхи хүүгэдээ гэрлүүлбэ[+]. 2Нэгэ хэды жэлэй үнгэрһэнэй удаа тэрэ Самари[†] руу Ахаабта айлшалба. Тэрээниие болон хамта ерэгшэ зонииень хүндэлэн, Ахааб хони, үхэр угаа олоор үүсэлбэ. Галаадта[†] оршодог Рамоот хотодо добтолон орохо тухай дурадхал Ахааб тэрээндэ оруулба[+].

3– Галаадай Рамоодто добтолхоёо намтай хамта гараха гүш? – гэжэ Израилиин хаан Ахааб Иудын хаан Ёшапаадһаа асуугаа бэлэй.

Тиихэдэнь Ёшапаат Израилиин хаанда:

– Ши хайшаа ябахабши, бишье тиишээ ябахаб. Минии сэрэг шинии сэрэгэй хойноһоо ябаха. Би шамтай хамта дайнда ябахаб! – гэжэ харюусаба[+].

4Удаань Ёшапаат Израилиин хаанда:

– Түрүүн Эзэнһээ[†] зүбшөөл һурыш, – гэбэ.

5Израилиин хаан дүрбэн зуугаад лүндэншые суглуулжа:

– Галаадай Рамоодто добтолхомнай гү, али үгы гү? – гэжэ асууба.

Тэдэ:

– Добтологты, Бурхан[†] тэрэниие танай гарта үгэжэ байна, – гээд харюусаба[+]. 6Харин Ёшапаат:

– Эзэнһээ асууха үшөө ондоо лүндэншэ эндэ бии гээшэ гү? – гээд асууба[+]. 7Израилиин хаан Ёшапаадта:

– Эзэнэй харюу дамжуулан хэлэдэг үшөө нэгэ хүн биил даа, теэд би тэрээндэ дурагүйб, юуб гэхэдэ, тэрэ нам тушаа гансал муугаар уридшалан хэлэдэг, һайн юумэ хэлээгүй. Имлаагай хүбүүн Михай гээшэ, – гэбэ. Ёшапаат тэрээндэ:

– Үгы, хаан, тиигэжэ бү хэлыш, – гэбэ. 8Тиихэдэнь Израилиин хаан нэгэ түшэмэлөө дуудажа:

– Имлаагай хүбүүн Михай гээшые түргөөр дуудажа асара, – гэбэ. 9Израилиин хаан болон Иудын Ёшапаат хаан хаан хубсаһаяа үмдэнхэй, Самари хотын талмай дээрэ, хаалгануудай хажууда өөр өөрын хаан шэрээдэ заларанхай һуугаа. Бүхы лүндэншэд урдань абарал буулгажа байгаа бэлэй. 10Хэнаанаагай хүбүүн Цэдэкиия өөртөө түмэр эбэрнүүдые хэжэ, иигэжэ соносхобо:

– Эзэн мүн айладхана: Араамай улад зониие иимэ эбэрнүүдээр мүргэжэ, дууһан хюдахаш[+].

11Бүхы лүндэншэдшье тон тиимээр уридшалан айладхажа байгаа:

– Галаадай Рамоодто добтолон орогты, амжалта туйлахат, Эзэн тэрэниие танай гарта үгэнэ.

12Михай гэгшые дуудахаяа ошогшо нэгэн:

– Михай, лүндэншэд нэгэн хүн мэтэ бултадаа хаанда һайн мэдээ дуулган, лүндэн табина. Танайшье үгэ тэдээндэл адли байг лэ, һайн мэдээ дуулгыт даа, – гэбэ.

13Михай:

– Эзэнэй нэрээр тангаригланаб! Эзэн Бурханайгаал айладаһан үгэ би дамжуулхаб, – гэбэ[+].

14Тэрэ хаанда ерэбэ. Хаан тэрээнһээ:

– Михай, Галаадай Рамоодто добтолон орохомнай гү, али үгы гү? – гэжэ асууба. Тэрэ:

– Добтолон орогты, амжалта туйлахат, Эзэн тэрэниие танай гарта үгэнэ, – гэбэ.

15Хаан тэрээндэ:

– Эзэнэй нэрэһээ дуугархадаа, ши намда зүбхэн үнэн сэхые дуулга гэжэ хэды дахин шамда тарнидан хэлэхэбиб? – гэхэдэнь.

16Михай хэлэбэ:

– Хонишонгүй хонид мэтэ хада уулаар таранхай Израилиин сэрэг харанаб. «Тэдэ удамаршагүй. Дай үүдхэнгүй, гэр руугаа амиды мэндэ бусаг лэ», – гэжэ Эзэн айладана[+].

17Израилиин хаан Ёшапаадта:

– Тэрэ нам тушаа һайнаар бэшэ, гансал муугаар уридшалан айладхадаг гэжэ би хэлээ бэшэ һэн гүб? – гэбэ.

18Михай харюудань:

– Эзэнэй айладхал шагна! Эзэнэй сэнтиидээ залараад, хажуудань баруун, зүүн гараарнь Огторгойн сэрэг барандаа зогсон байна гэжэ би харааб[+]. 19Эзэн иигэжэ асууба: «Израилиин хаан Ахаабай хорхойень хэн хүдэлгэжэ, Галаадай Рамоот руу абаашажа шадахаб? Тэрэ тэндэ хосорхо һэн». Булта өөр өөрын һанамжануудые дурадхажа байхада, 20нэгэ һүнэһэн урагшаа гаража, Эзэнэй урда зогсоод, «Би шадахаб» гэбэ. «Ямар аргаар?» гэжэ Эзэн тэрээнһээ асууба. 21Тэрэ «Би ошожо, тэрэнэй бүхы лүндэншэдые худал абарал буулгадаг болгохоб» гэбэ. Эзэн «Шадахаш. Ошожо, энээнээ бүтээ» гээ һэн. 22Тиигээд мүнөө Эзэн шинии лүндэншэдые худал хэлэдэг болгоо. Тэрэ шамда гай тодхор ушаруулха гээд шиидээ.

23Хэнаанаагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшэ дүтэлөөд, Михай гэгшын хасар альгадаад:

– Эзэн намда бэшэ, гансал шамда айладана гэжэ нээрээ һанажа байна гүш? – гэбэ.

24Михай хэлэбэ:

– Хорохо газар бэдэржэ, нэгэ таһалгаһаа нүгөө таһалга руу гүйжэ байхадаа энээниие мэдэхэш даа[+]. 25Израилиин хаан захирба:

– Михайые баригты! Тиигээд хотын дарга Аммоондо болон хаанай хүбүүн Ёһаашда абаашагты! 26Энээниие шорондо хаяжа, минии амиды мэндэ бусатар хилээмэ, уһаар үл залгуулан байгты гээд хаан захирна гэжэ хэлэгты[+].

27Михай хэлэбэ:

– Амиды мэндэ бусаа һааш, Эзэн намда айладаагүй гээд элирхэ. Тиигээд тэрэ иигэжэ зондо соносхобо:

– Бултадаа энээниие шагнаад, хадуужа абагты![+]


Ахааб харбуулжа наһа барана


(3 Хаан 22:29-35)

28Израилиин хаан Ахааб болон Иудын хаан Ёшапаат сэрэгээ дахуулан, Галаадай Рамоот хотодо добтолхоёо ошобо. 29Ахааб Ёшапаадта иигэжэ хэлэбэ:

– Би хубсаһаа һэлгээд, байлдаанда орохом. Харин ши хаанай хубсаһа үмдөөд бай.

Израилиин хаан ондоогоор хубсалжа, байлдаан руу оробо. 30Араамай хаан дайшалхы тэргэнүүдэйнгээ[†] ноёдто иигэжэ захирба:

– Юрын сэрэгтэйшье, сэрэгэй ноёдтойшье бү тулалдаарайгты, гансал Израилиин хаанда добтолооройгты. 31Дайшалхы тэргэнүүдэй ноёд Ёшапаадые хараад, «Израилиин хаан энэ мүн» гэжэ һанажа, тэрээнтэй тулалдахаа хотирбо. Теэд Ёшапаадай хашхархада, Эзэн тэрээндэ туһалжа, добтологшодыень зайсуулба. 32Дайшалхы тэргэнүүдэй ноёд тэрэнэй Израилиин хаан бэшэ байһые харахадаа, тэрээнһээ хотироо һэн.

33Араамай нэгэ сэрэгшэ һурша номоор харбахадаа, өөрөөшье ойлгонгүй Израилиин хааниие хуягайнь забһарай нүхэ оножо шархатуулба. Тэрэ дайшалхы тэргын жолоо баригшада:

– Эрьеэрэй, байлдаанһаа намайе гарга. Би шархатааб, – гэбэ[+]. 34Теэд тулалдаан тэрэ үдэр бүри эршэдэжэ, Израилиин хаан Ахааб Араамай сэрэгэй урдаһаа харан, дайшалхы тэргэ соогоо үдэшэ болотор байха баатай боложо, наранай орохо үедэ хаан наһа бараба.

#### 19


Ёшапаат заргашадые томилно

1Иудын хаан Ёшапаат амиды мэндэ Иерусалим[†] руу гэртээ бусажа ябаба. 2Ханааниин хүбүүн, лүндэншэ Еһүү тэрээндэ дайралдажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Муу хүндэ туһалжа байһанайш тула, Эзэниие[†] үзэн ядадаг зонтой үелжэ байһанайш тула Эзэн шамда угаа уурлажа байна![+] 3Гэбэшье бүхы хэрэгүүдшни муу бэшэ. Ашэраа[†] бурханда[†] мүргэдэг онгонуудые[†] ши галдан үгы хээш, Бурханиие шүтэн хүндэлдэг байхаяа оролдонош[+].

4Ёшапаат Иерусалимда ажаһуудаг бэлэй. Гэбэшье тэрэ харьяата газар дайдаараа ябажа, Бэһээр-Шээбэһээ[†] хадалиг Эпрааим хүрэтэр аяншалжа, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханда мүргэн шүтэдэг байхыень зониие һургажа эхилбэ. 5Иудын хэрэм ханануудтай бүхы хотонуудаар шүүбэрилэгшэдые табижа,[+] 6тэдээндэ иигэжэ хэлээ һэн:

– Юу хэжэ байһанаа мэдэржэ байгты. Таанад зоной бэшэ, Эзэнэй зарга шүүбэри хэжэ байна гээшэт. Эзэн таанадай хэрэгтэтнай оролсоно[+]. 7Эзэнһээ айжа байгты, болгоомжолжо зарга хэрэгүүдые шиидхэгты. Эзэн Бурхамнай үнэн бэшые, нюур илгажа шүүбэрилгые, эдилгэ абалгые эрид хоридог[+].

8Левидүүдэй,[†] санаартадай болон уг унгинуудай ахамадые Ёшапаат шэлэжэ, Иерусалимда Эзэнэй зарга хэрэгүүдые шиидхэхэ уялгатай болгобо. Тиигээд тэдээнтэй хамта Иерусалим руу ерэжэ,[+] 9иимэ захяа тэдээндэ тэрэ үгэбэ:

– Эзэндэ үнэн сэхээр албалагты[+]. 10Шуһа урдахуулһан гү, хуули еһын, захяа гуримай, дүримэй, ёһо заншалнуудай гү – элдэб арсалдаата хэрэгүүд арад зонһоомнай орожо байха. Зүбөөр шиидхэжэ байгты, Эзэнэй урда нүгэлтэй[†] тэдэниие бү болгогты. Уур хилэнгынь таанадта, мүн арад зондотнай бү хүрэг. Иигэжэ үйлэ ябуулбал, нүгэл абахагүйт[+]. 11Ахамад санаартан[†] Амарияа шажан мүргэлэй[†] хэрэгые эсэслэн шиидхэхэ эрхэтэй. Ишмаһээлэй хүбүүн, Иудын обогой ахалагша Зэбаадьяа бусад хэрэгүүдые эсэслэн шиидхэхэ. Левидүүд таанадта туһалха. Шанга байгты, хэрэгүүдые эрхилэгты, Эзэн таанадта зүбөөр хэрэг эрхилхэдэ туһалха.

#### 20


Ёшапаат аммоонуудтай, моһаабуудтай, Сэһиирэй хадаар ажаһуудаг зонтой дайлалдана

1Нэгэ хэды сагай үнгэрһэнэй удаа моһаабууд[†] болон аммоонууд, тиихэдэ зарим мэүүнүүд Ёшапаадта добтолон оробо. 2Зон Ёшапаадта ерэжэ, иигэжэ дуулгаба:

– Далайн эрьеһээ, Эдоомһоо[†] угаа ехэ сэрэг тан руу ерэжэ ябана. Тэдэ мүнөө Хацацоон-Тамаарые гэхэ гү, али Эн-Гээди гэгшые эзэлбэ[+].

3Ёшапаат айжа, Эзэндэ[†] мүргэжэ эхилбэ. Тиигээд тэрэ Иудын улад зондо масаг[†] бариха тухай захиралта буулгаба[+]. 4Эзэнһээ туһа гуйхаяа Иудын хан түрын бүхы хотонуудһаа зон Иерусалимда[†] яаралтай сугларба. 5Иудын болон Иерусалимай улад зоной Эзэнэй Һүмэ[†] соо суглархада, Ёшапаат шэнэ суглаанай урда гаража, 6иигэжэ зальбарба:

– Үбгэ эсэгэнэрэймнай Эзэн Бурхан![†] Огторгойһоо дэлхэйн арадуудые зонхилон байнат. Та агууехэ хүсэ шадалтайт, урдаһаатнай хэншье тулажа шадахагүй![+] 7Бурхамнай, Өөрын арад түмэн Израилиин энэ газар уһан руу нүүжэ ерэхэдэ, Та эндэ урда сагһаа ажаһуугааша арадуудые үлдэн намнажа, энэ орон нютагые Өөрын нүхэр Абраһаамай[†] үри һадаһадта хэтэ мүнхэдөө үгөө бэлэйт[+]. 8Тэдэ эндэ һуурижажа, Танда соло дуудаха нангин[†] үргөө барижа, иигэжэ мэдэжэ байгаа: 9«Ямар нэгэн гай тодхор – дайн гү, тахал үбшэн гү, али үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдоо хадань, бидэ энэ нангин үргөө соо Эзэндэ гуйлта үргэн зальбархабди, Тэрэ бидэниие дуулажа, абарха»[+]. 10Мүнөө хадаа Аммооной, Моһаабай болон Сэһиирэй хадаар ажаһуудаг сэрэгүүд маанадта добтолон оробо. Манай үбгэ эсэгэнэрэй Египет[†] орон нютагһаа гараад ябажа байхада тэдэнэй газар дээгүүр гарахыень Та зүбшөөгөөгүй бэлэйт. Тиимэһээ үбгэ эсэгэнэрнай хажуугаарнь үнгэржэ, тэдэниие хюдаагүй бэлэйл[+]. 11Харыт, Танай бидэндэ үгэһэн угай газар нютагһаа тэдэ бидэниие үлдэхэеэ ерэбэл! 12Манай Бурхан! Тэдэниие усадхыт! Маанадта добтологшо иимэ ехэ сэрэгэй урдаһаа тулаха хүсэн бидэндэ байхагүй. Юугээшье хэхэеэ бидэ мэдэнэгүйбди, харин Тандаал найданабди![+]

13Иудын бүхы эрэшүүл һамгадтаяа, үхи хүүгэдтэеэ хамта Эзэнэй нангин үргөө соо зогсон байгаа бэлэй. 14Гэнтэ Эзэнэй Һүлдэ Асаапай угай тэндэ зогсожо байгааша левит хүн Яхазиһээлдэ шэнгэн оробо. Яхазиһээл хадаа Захарияагай, Захарияа Бэнайяагай, Бэнайяа Еиһээлэй, Еиһээл Маттаанияагай хүбүүн бэлэй[+]. 15Яхазиһээл иигэжэ хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ Ёшапаат хаан, Иудын болон Иерусалимай бүхы арад зон, анхаралтайгаар шагныта! Энэ ехэ сэрэгһээ бү айгты, бү һүрдэгты гэжэ Эзэн таанадта айладхана. Энэ дайнай үрэ дүн таанадһаа бэшэ, Бурханһаа сэхэ дулдыдаха. 16Үглөөдэр тэдэнэй урдаһаа добтолон орогты. Тэдэ мүнөө Цииц гэжэ гүбээ дээрэ гаража байна. Ерүһээл гэжэ зэлүүд хооһон талын урда, нюруу газарай эсэстэ тэдэниие олохот. 17Энэ удаа таанад дайлалдана бэшэт, һуурияа эзэлэн зогсожо, Эзэнэй таанадта үршөөһэн илалта харан байгты. Иудын болон Иерусалимай улад зон, бү айгты, һүрдэн бү сошогты. Үглөөдэр тэдэнэй урдаһаа добтологты, Эзэн таанадтай хамта![+]

18Ёшапаат хаан нюураараа газар хүрэтэр мүргэбэ. Иудын болон Иерусалимай бүхы арад зон Эзэндэ зальбаран, мүн лэ унажа мүргөө бэлэй. 19Кэһаадай болон Коорахай угай левидүүд[†] Израилиин Эзэн Бурханда угаа шангаар магтаал үргэхэеэ бодоо һэн[+].

20Нүгөө үглөө тэдэ эртэ бодожо, Тэкооһа гэдэг зэлүүд хооһон газар руу зорибо. Зорихын урда тээ Ёшапаат хаан зогсожо, иигэжэ бултанда хэлэбэ:

– Иудын болон Иерусалимай улад зон, намайе шагныта! Эзэн Бурхандаа үнэнхэ зүрхэнһөө этигэн байгты! Тэрэнэй лүндэншэдтэ этигэгты! Тиигэбэл, амжалта туйлахат[+].

21Тиигээд тэрэ арад түмэнтэй зүбшэжэ, «Эзэндэ магтаал үргэгты! Юуб гэбэл, Тэрэнэй хайра үршөөл хэтэ мүнхын!» гэжэ магтан дуулаха нангин хубсаһатай дуушадые сэрэгэй урда табиба[+]. 22Тэдэнэй магтан дуулажа эхилхэдэ, Эзэн Иудада[†] дайгаар ороһон аммоонуудай ба моһаабуудай урдаһаа, Сэһиир хадын уласай урдаһаа сэрэгшэдые ябуулба. Тиигээд дайсад усадхагдаа бэлэй. 23Яагаад бэ гэбэл, Аммоон ба Моһаабай сэрэгүүд Сэһиир хадын уласта добтолжо, эсэслэн усадхаба. Удаань тэдэ бэе бэетэеэ дайлалдаа бэлэй[+]. 24Иудын сэрэг зэлүүд хооһон газарта байгааша самхаг руу дүтэлжэ хараба: дайсадай сэрэг бултадаа үхэнхэй газар дээрэ хэбтэжэ байба. 25Ёшапаат түшэмэлнүүдтэеэ хамта олзо оложо абаашахаяа ерэхэдээ, угаа ехэ эд зөөри, мал адууһа, хубсаһа хунар ба бусад үнэтэй зөөри оложо, гурбан үдэрэй туршада абаашаашье хадаа бултыень абаашажа шадабагүй. 26Дүрбэдэхи үдэрөө тэдэ Берахаа[*] гэдэг нюруу газарта сугларжа, Эзэндэ магтаал үргэн зальбарба. Тиимэһээ энэ нюруу газар Берахаа гэжэ нэршэһэн юм. 27Иуда болон Иерусалимые толгойлһон Ёшапаат түшэмэлнүүдтэеэ хамта Иерусалим руу бусахадаа, угаа хүхижэ ябаа. Юуб гэбэл, дайсадыень Эзэн даран диилүүлээ бшуу. 28Иигэжэ тэдэ Иерусалим хотоор үнгэрэн, Эзэнэй Һүмэ хүрэтэр ятага, үхэр бүреэ дээрэ хүгжэмлэн ябаа һэн. 29Израилиин дайсадтай Эзэнэй дайлалдаһан тушаа дэлхэйн арадууд дуулахадаа, ехэ һүрдэбэ[+]. 30Ёшапаадай хааншалалга саашадаа амгалан тайбан байдалда үргэлжэлбэ. Бурхан тэрэниие алишье талаһаань аршалан байгаа һэн[+].


Ёшапаадай засаглалай эсэс


(3 Хаан 22:41-50)

31[•]Ёшапаат гушан табатайдаа Иудын хаан болоһон юм. Тэрэ Иерусалимда хорин табан жэлэй туршада хааншалаа. Эхэнь Шилхиигэй басаган Азубаа бэлэй. 32Тэрэ Асаа эсэгынгээ жэшээ даган, Эзэндэ таатай хэрэгүүдые эрхилэн ябаа. 33Гансал обоонуудта үргэл үргэхэ гээшэ болюулагдаагүй, арад зон үбгэ эсэгэнэрэйнгээ мүргэдэг Бурханда гүйсэд хандаагүй байгаа.

34Ёшапаадай бүхы хэрэгүүдые, эхинһээ эхилээд һүүл хүрэтэр, Ханааниин хүбүүн Еһүү бэшэн дансалаа бэлэй. Тиигээд тэрэнь Израилиин хаашуулай түүхэ тушаа ном соо оруулагдаа һэн[+].

35Иудын Ёшапаат хаан нэгэ үедэ Израилиин Ахазияа хаантай эб холбоотой байһан юм. Харин Ахазияа олон муу муухай хэрэгүүдые хээ. 36Тэнгис далайгаар Таршииш руу тамарха мантан онгосонуудые хамта бариха гэжэ тэдэ хэлсэбэ. Тэрэ мантан онгосонуудые Эциһоон-Гээбэртэ тэдэ баряа һэн. 37Гэбэшье Марэшаа хотын Додаваһуугай хүбүүн Элиээзэр Ёшапаат тушаа иимэ лүндэн табиба: «Ахазияатай холбоотой байһанайш түлөө Эзэн шинии хэһэн юумэ һалгааба». Мантан онгосонууд бутаржа, Таршииш руу тамаржа шадахаар бэшэ болоо бэлэй.

#### 21


Иораам – Иудын хаан


(4 Хаан 8:16-24)

1Ёшапаат наһа баража, элинсэг хулинсагтаяа хамта Давидай хото[†] соо хүдөөлүүлэгдөө һэн. Тэрэнэй орондо Иораам хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба. 2Израилиин Ёшапаат хаан долоон хүбүүтэй байгаа: Иораам, Азаарияа, Ехиһээл, Захарияа, Азаарияа, Михаээл, Шэпаатияа. 3Тэрэ хүбүүдтээ алта, мүнгэ болон бусад үнэтэй олон бэлэгүүдые, Иудын хэрэм хотонуудые үгөөд, ууган хүбүүн Иораамаа хаан болгоо бэлэй.

4[•]Эсэгынгээ хан түрые бахим барихадаа, Иораам бүхы дүүнэрээ болон арадай зарим удамаршадые[†] һэлмээр сабшан усадхаба.

5Тэрэ гушан хоёр наһатайдаа хаан боложо, найман жэлэй туршада Иерусалимда[†] хаан шэрээдэ һуугаа. 6Иораам Ахаабай гэр бүлын ябадалаар, Израилиин хаашуулай замаар ябаба. Тэрэнэй һамган Ахаабай басаган байгаа. Тиимэһээ тэрэ муу жэшээ халан абажа, Эзэнэй[†] урда нүгэлтэ[†] хэрэгүүдые хэдэг байба[+]. 7Харин Эзэн Давидтай баталһан хэлсээнһээ[†] боложо Давидай уг удамые[†] хосороохогүйб гэһэн шиидхэбэри гаргаа һэн. Ушар юуб гэхэдэ, үеын үедэ уг удамынь хааншалан байха гэжэ Эзэн Давидые[†] найдуулһан байгаа[+].

8Иораамай хааншалха үедэ Эдоомой[†] арад зон буһалгаалжа, Иудын эрхэ мэдэлһээ гаража, өөрын хааниие һунгаба[+]. 9Иораам сэрэгэй ноёдтоёо, дайшалхы морин тэргэнүүдтэеэ хамта добтолгондо орохоёо Эдоом руу нэбтэрэн оробо. Тэдэниие Эдоомой сэрэг бүһэлбэ, гэбэшье тэдэ һүниин туршада эдоомуудай сэрэгүүдэй хүреэниие бүһэлэн хүреэлөөд, тэдэниие, тэдэнэй дайшалхы тэргэнүүдэй[†] дарганарые хюдан даража шадаа һэн. 10Тиигээд лэ эдоомууд иудынхидһаа таһараад, мүнөө болотор мэдэлдэнь ороогүй юм. Тиихэдэ Либнаа мүн лэ Иораамай эсрэг буһалгаалба, юуб гэхэдэ, Иораам үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханиие[†] орхёод байгаа бшуу. 11Тэрэ Иудын хадалиг газарнуудаар мүргэлэй[†] газарнуудые байгуулжа, Иудын болон Иерусалимай зониие Эзэнэй урдаһаа нүгэл хэхэ харгы руу түлхибэ.

12Элияа лүндэншэнһөө[†] бэшэг тэрээндэ ерээ һэн. Тэрэ бэшэг соо иигэжэ бэшээтэй байгаа:

– Элинсэг хулинсаг Давид эсэгыншни Эзэн Бурханай айладхал дуулгахам. Абынгаа, Ёшапаат хаанай, хүгшэн абынгаа, Иудын Асаа хаанай, жэшээ халан абангүй,[+] 13Израилиин хаашуулһаа жэшээ абажа, Ахаабай болон уг удамайнь хэдэгтэл адляар, Иудын болон Иерусалимай ажаһуугшадые Эзэнһээ буруу харуулһанайш түлөө, шамһаа үлүү һайн дүү хүбүүдээ усадхаһанайш түлөө[+] 14Эзэн арад түмэнииеш, үхи хүүгэдыеш, һамгадыеш, зөөри хогшолыеш угаа ехээр хюдаха. 15Тэрэ өөрыеш гэдэһэ доторой шанга үбшэндэ нэрбүүлжэ, үдэр бүри үбшэнииеш доройтуулжа байха.

16Эзэнэй түсэблэһэнэй ёһоор, Эфиопиин арад түмэнтэй дүтэ ажаһуудаг пилишт[†] болон арааб арадууд Иораамда ехэ уурлаба[+]. 17Тэдэ Иудын хан түрэ руу добтолон орожо, хаанай ордоной баялиг дээрмэшэлбэ, хүбүүдыень болон һамгадыень баряанда туун абаашаба. Гансал хаанай бага хүбүүн Иохааз үлөө бэлэй. 18Энээнэй удаа Эзэн Иораамые эдэгэшэгүй доторой үбшэндэ нэрбүүлбэ. 19Хоёр жэлэй туршада үбшэн үдэрһөө үдэртэ улам һүжэржэ, эсэсэй эсэстэ тэрэ угаа ехээр зобожо наһа бараа һэн. Үбгэ эсэгэнэрэйнь наһа барахада арад түмэн гашуудалай түүдэг носоодог аад, тэрэнэй наһа барахада түүдэг носообогүй[+].

20Иораам гушан хоёр наһатайдаа хаан шэрээ эзэлжэ, найман жэлэй туршада Иерусалимһаа хан түрэеэ зонхилон байгаа. Тэрэнэй наһа барахада хэншье гашуудаагүй. Тэрэниие Давидай хотодо хүдөөлүүлбэшье, хаанай бунхан руу оруулаагүй бэлэй.

#### 22


Ахазияа – Иудын хаан


(4 Хаан 8:25-29; 9:14-29; 11:1-3)

1[•]Арааб арадай сэрэг Иудын урдаһаа дайлалдажа байхадаа, Иораамай бүхы хүбүүдые алаһан байгаа. Гансал бага хүбүүниинь Ахазияа амиды үлөө һэн. Тиимэһээ Иерусалимай[†] улад зон Ахазияа гэгшые хаан шэрээдэ дэбжэн һуулгаба. 2Ахазияа хорин хоёртойдоо хан шэрээдэ һуужа, нэгэ жэлэй туршада Иерусалимда засаглаба. Тэрэнэй эхэ Атаалияа Израилиин Омрии хаанай басаган һэн[+]. 3Эхэнь нүгэл[†] үйлэдэхэ талаар тэрээндэ зүбшэл заабари үгэдэг байжа, тэрэ Ахаабай гэр бүлэдэл адляар хэрэгүүдые эрхилдэг байба. 4Эсэгынь наһа бараһанай удаа гэр бүлынь гэшүүд тэрээндэ зүбшэл үгэдэг, хосорхо тээшэнь татадаг байжа, Ахаабай үри һадаһадтал адляар тэрэ Эзэнэй[†] урда нүгэл үйлэдэбэ[+]. 5Тэдэнэй үгэ дуулажа, Ахазияа Израилиин хаан байгша Ахаабай хүбүүн Ёраамтай хамта Араамай хаан Хазаһээлтэй дайлалдахаяа Галаадай[†] Рамоодто байлдаанда ошобо. Араамшууд тэндэ Ёраамые шархатуулба[+]. 6Тэрэ Рамоодто Араамай хаан Хазаһээлтэй дайлалдахадаа араамшуудта шархатуулһан шархаяа эмшэлхэеэ Езрээл бусаба. Иораамай хүбүүн Ахазияа Ахаабай хүбүүн Ёраамые эрьежэ ерээ һэн. 7Ёраамда ерэһэн ушарыень Ахазияае һалгаха талаар Эзэн хэрэглээ бэлэй. Ахазияа ерэжэ, Ёраамтай хамта Нимшиигэй хүбүүн Еһүү гэгшын урдаһаа добтолбо. Харин тэрэ Еһүү гэгшые Ахаабай уг удам усадхагшаар Эзэн шэлэн түсэблэн, тоһоор түрхиһэн байгаа. 8Ахаабай гэр бүлэ тушаа Эзэнэй зарлиг гүйсэдхэжэ байхадаа, Еһүү Иудын удамаршадые[†] ба Ахазияагай аханарай хүбүүдые оложо алаһан юм[+]. 9«Ахазияа гэгшые бэдэрэгты!» гэжэ тэрэ захирба. Ахазияагай Самарида[†] хоргодоод байһыень оложо, Еһүү гэгшэдэ тэрэниие асарба. Тиигээд Ахазияа тэндэ усадхагдаба, гэбэшье бэень хүдөөлүүлэгдөө һэн. Юуб гэбэл, «Эзэниие бүхы үнэнхэ зүрхэнһөө хүндэлэн шүтэдэг байһан Ёшапаат хаанай аша хүбүүн гээшэ» гэжэ зон тэрээн тушаа хэлсэдэг байгаа шуу. Хаан шэрээдэ заларха хүн Ахазияагай гэр бүлэдэ бэшэ үлөөгүй[+].

10[•]Ахазияагай эхэ Атаалияа хүбүүнэйнгээ алуулһые мэдэхэдээ, хан шэрээе эзэлхэ байһан Иудын хаанта гэр бүлын гэшүүдые бултыень алаха тухай захиралта үгэбэ[+]. 11Гэбэшье Иораамай хаанай басаган Ёшабээт алуулха хуби заяатай байһан хаанай хүбүүдэй дундаһаа Ёһаашые нюусаар хулуужа абарба, тэжээһэн эхэтэйнь хамта өөрынгөө унталгын таһалгада асаржа хоргодуулба. Иигэжэ Ахазияатай нэгэ эсэгэтэй, ондоо эхэнүүдтэй, тиимэһээ Ахазияагай эгэшэ, Ёядаа санаартанай[†] һамган Ёшабээт Ёһаашые Атаалияаһаа нюужа, тэрэ амиды мэндэ үлөө бэлэй. 12Атаалияагай хааншалха үедэ, зургаан жэлэй туршада, тэрэ Бурханай[†] гэр соо хоргодобо.

#### 23


Атаалияагай эсрэг буһалгаан


(4 Хаан 11:4-20)

1Долоодохи жэлэй ябажа байхада Ёядаа санаартан[†] хэрэг эрхилхэ эдэбхи үүсхэл гарган, сэрэгэй ноёдтой хэлсээ холбоотой болобо. Хэдтэйб гэбэл, Ероһаамай хүбүүн Азаарияатай, Ёханаанай хүбүүн Ишмаһээлтэй, Обээдэй хүбүүн Азаарияатай, Адаяа гэгшын хүбүүн Маашэяатай, Зихриигэй хүбүүн Элишапаадтай. 2Тэдэ Иудын бүхы хотонуудаар ябажа, левидүүдые[†] болон айл хотонуудай удамаршадые[†] суглуулжа, Иерусалим[†] руу ерүүлбэ. 3Тэндэ Бурханай[†] гэр соо тэдэ суглараад, Ёһаашда туһалха тухай хаантай хэлсээ баталба.

Ёядаа иигэжэ тэдээндэ хэлэбэ:

– Давидай[†] үри һадаһад хододоо хаан шэрээ эзэлэн һууха гэжэ Эзэн[†] айладхаа һэн шуу. Тиимэһээ хаанай хүбүүн хаан байха ёһотой[+]. 4Таанад иимэ юумэ хэгты: субботодо[†] ажалдаа гараха ёһотой санаартадай болон левидүүдэй гурбанай нэгэ бүлэг Һүмын үүдэнүүдые харууһалаг,[+] 5нүгөөдэнь хаанай ордониие, гурбадахинь гол үүдые харууһалан байха. Бүхы арад зон Эзэнэй гэрэй хашаанууд соо байха. 6Санаартад болон левидүүдһээ бэшэ хэншье Эзэнэй гэр руу орохо ёһогүй. Санаартад болон левидүүд арюудхалай ёһолол хүүлэһэн, тиимэһээ орохо эрхэтэй. Харин бусад бүхы зон Эзэнэй айладхал сахин, газаа байха зэргэтэй. 7Левидүүд зэр зэбсэгээ баряад, хааниие алишье талаһаань аршалан, бүһэлэн тойрожо зогсогты! Хаанашье ошоходонь, хааниие үдэшэгты! Һүмэ[†] руу ороһон хүн алуулха!

8Ёядаа санаартанай захирһан бүхы юумыень левидүүд болон Иудын арад зон дүүргэбэ. Субботын үдэр харуулай албанда гарагшад, мүн тэрэ үдэр амарагшад өөһэдынгөө зуутануудай дарганартай хамта ерэбэ, юуб гэхэдэ, Ёядаа санаартан харуул таһалдангүй зогсохо ёһотой гээд хэлээ бшуу. 9Ёядаа Эзэнэй һүмэ соо Давид хаанай хадагалаанда байһан жадануудые, ехэ ба бага бамбай хуягуудые зуутадай дарганарта тарааба. 10Тиигээд тэрэ хүн бүхэндэ зэр зэбсэг барюулаад, хааниие зүг бүхэнһөө харууһалжа, Һүмын урда талаһаа хойто тала хүрэтэр, мүн һүмын хорёо соохи үргэлэй шэрээн[†] дэргэдэ табиба. 11Ёядаа болон хүбүүдынь хаанай хүбүүн Ёһаашые газаа гаргаад, хаанай титим үмэдхүүлжэ, хаанай нэрэ түрын тэмдэг барюулжа, оливын тоһо толгойдонь түрхеэд, хаан болоһыень соносхобо. Арад зон: «Хаан мандаха болтогой!»[†] – гэжэ хашхаралдабад[+]. 12Атаалияа хаанда магтаал дуудан гүйлдэһэн арад зонниие дуулаад, Эзэнэй һүмэдэ ошобо. 13Атаалияа хаашуулай зогсодог баханануудай хажууда үндэр тайзан дээрэ хааниие, сэрэгэй дарганарые, эбэр бүреэ үлеэгшэдые болон хүхилдэн байһан арад зониие хараад, эбэр бүреэнүүдэй хүнхинэн зэдэлхые, хүгжэмэй зэмсэг бариһан дуушадай магтаал дуулаһые шагнаад, хубсаһаяа таһар удхар шууламсаараа:

– Урбалта! Урбалта! – гэжэ хашхарба[+]. 14Санаарта Ёядаа бүлэг сэрэгүүдые ударидадаг зуутадта хандажа:

– Тэрэ эмые Һүмэһөө гаргагты, тэрэнэй тала баригшадые алагты! – гэжэ захирба.

Эзэнэй һүмэ соо тэрэниие бү алагты гэжэ санаартан хэлэбэ. 15Атаалияае барижа гаргаад, хаанай ордоной Моридой хаалта үүдэн тээшэ абаашаад алаба[+]. 16Санаарта Ёядаа арад зоноо Эзэнэй арад болгохын тула Эзэндэ үнэн сэхэ байха тухай хэлсээ Эзэнэй болон өөрын, арад түмэнэй, хаанай хоорондо баталба. 17Тиигээд тэдэ бултадаа Баалай[†] һүмэдэ ошожо һандаргаад, үргэлэй шэрээнүүдые, бурхадай һүрэгүүдые үй бута сохёод, Баалай санаарта Маттааниие үргэлэй шэрээнүүдэй урда алаба[+]. 18Санаартад болон левидүүдтэ Эзэнэй һүмын ажал хэрэгүүдые ябуулхыень Ёядаа даалгаба. Тэдэ Давид хаанай зарлигай ёһоор, харуулда зогсохо, Моисейн[†] хуулиин ёһоор, Эзэндэ түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] үргэхэ уялгатай бэлэй. Мүн найр наадануудай үедэ баяр баясхалан, дуу хүгжэм дэлгэрүүлхэ ёһотой һэн[+]. 19Арюун бэшэ хэн нэгэнэй орохогүйн тула тэрэ Эзэнэй гэрэй үүдэнүүдэй хажууда харуул табиба[+]. 20Тиигээд зуутанай дарганар, түшэмэлнүүд, арадай удамаршад, бүхы арад зон Ёядаа санаартантай хамта хааниие Эзэнэй һүмэһөө гаргаад, гол үүдэнүүдээр хаанай ордон руу ороторынь үдэшэн ябажа, хаан шэрээдэнь заларуулба. 21Бүхы арад зон баярлажа хүхилдэбэ. Атаалияагай һэлмээр сабшуулан алуулагдаһан хойно хото дотор амгалан тайбан байдал тогтоо һэн.

#### 24


Ёһааш – Иудын хаан


(4 Хаан 11:21–12:21)

1[•]Ёһааш оройдоол долоо наһатайдаа хаан болоһон байна. Дүшэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда[†] хааншалба. Эхэнь Цибияа нэрэтэй, Бэһээр-Шээбэ[†] хотоһоо бэлэй. 2Ёядаа санаартанай[†] амиды мэндэ байгаа сагта Ёһааш Эзэндэ[†] таарамжатай хэрэгүүдые бүтээжэ ябаа. 3Ёядаа санаартан Ёһаашда хоёр һамга шэлэн абажа, Ёһааш үхи хүүгэдтэй болоо һэн. 4Нэгэ хэды сагай үнгэрһэнэй удаа Эзэнэй Һүмые заһабарилха гэжэ Ёһааш шиидэбэ. 5Санаартадые болон левидүүдые[†] тэрэ суглуулжа, иигэжэ хэлэбэ:

– Иудын хотонуудаар ябажа, Бурханайнгаа[†] гэр заһабарилхада хэрэгтэй мүнгэ алта Израилиин бүхы арад зонһоо жэл бүри суглуулжа эхилэгты. Энэ хэрэгые удааруулангүй ябуулагты.

Теэд левидүүд яарабагүй. 6Тиихэдэнь хаан тэдэнэй толгойлогшо Ёядаа гэгшые дуудажа асаруулаад, хэлэбэ:

– Иуда[†] болон Иерусалимһаа мүнгэ татабари суглуулхыень юундэ левидүүдые эльгээнэгүйбши? Суглаанай майханиие заһабарилан байха хэрэгтэ мүнгэ суглуулдаг байха гээд Эзэнэй богоол Моисей[†] болон израильшуудай[†] суглаан шиидээ һэм шуу[+]. 7Нүгэлтэ[†] муу Атаалияа болон хүбүүдынь Бурханай Һүмэ[†] дээрмэшэлжэ, Баал[†] бурханда мүргэхэеэ хэрэгсэлнүүдыень абаал.

8Хаанай захиралтаар албатан нэгэ ханза дархалжа, Эзэнэй Һүмын үүдэнэй хажууда газааһаань табиба. 9Эзэндэ алба татабари үгэдэг байха тухай Израилиин арад түмэндэ үшөө зэлүүд хооһон газараар ябахадаа Бурханай богоол Моисейн тогтооһон хуули гуримые сахин, Эзэндэ алба татабари үгэгты гэжэ Иудын болон Иерусалимай бүхы зондо зар тунхаг тараагдаба. 10Арад зон, удамаршадынь[†] дуратайгаар энээниие угтажа, Иерусалим руу мүнгэ асаржал-асаржал, ханзые дүүргэдэг байба[+]. 11Үдэр бүри левидүүд ханзые абажа, хаанай түшэмэлнүүдтэ асардаг байгаа. Алта мүнгэнэй ехээр сугларһан байхадань, хаанай бэшээшэ түшэмэл болон ахамад санаартанай[†] этигэлтэ[†] тушаалтан ерэжэ, мүнгэ ханзаһаа абажа тоолодог, тиигээд хооһон ханза һөөргэнь абаашажа табидаг һэн. Иигэжэ үдэр бүри хэжэ, алта мүнгэ ехээр нөөсэлбэ. 12Тэрэ сугларһан мүнгые хаан болон Ёядаа санаартан Эзэнэй гэр заһабарилгын ажал эрхилэгшэдтэ үгэхэдэнь, тэдэ шулууша, модошо, түмэршэ дархашуулые хүлһэлжэ, Эзэнэй Һүмэ заһабарилха ажалда хүдэлүүлдэг байба. 13Бултадаа тэдэ шууд хүдэлжэ, Бурханай гэр заһабарилжа, һайхан түхэлтэй, бата бэхи болгобо. 14Ажалай дүүрэхэдэ, үлөөшэ мүнгэ алтые тэдэ хаанда болон Ёядаада тушааба. Тэрэ алта мүнгөөр Эзэнэй Һүмын хэрэгсэлнүүд, тахил табагууд бүтээгдэбэ. Ёядаагай амиды мэндэ сагта Эзэнэй Һүмэ соо түгэс шатаалта үргэл[†] хододоо үргэгдэжэ байгаа. 15Ёядаа үбгэржэ, ехэ үндэр – зуун гуша наһатай болоод, наһа бараа бэлэй. 16Израилиин улад зоной, Бурханай ба Һүмын түлөө угаа оролдон байһандань тэрэниие хаашуултай хамта Давидай хото[†] соо хүдөөлүүлээ һэн.

17[•]Теэд Ёядаагай наһа бараһанайнь удаа Иудын удамаршад ерэжэ, хааниие бараалхахадань, хаан тэдэнэй үгөөр хэрэгүүдые ябуулдаг болобо. 18Иигэжэ улад зон үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханиие орхижо, онгонуудта,[†] Ашэраа[†] бурханда мүргэжэ эхилбэ. Тэдэнэй гэм зэмэй түлөө Эзэн Иудада болон Иерусалимда уурлаба[+]. 19Өөртэнь эрьен ерэхыень лүндэншэдыешье Тэрэ арад түмэндэ эльгээгээ. Тэдэнь зондо ойлгуулан хэлээ, гэбэшье зон анхарбагүй[+]. 20Ёядаагай хүбүүн Захарияада Бурханай Һүлдэ халин оробо. Тэрэ арад зоной өөрыень харахаар добо дээрэ гараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй захяа заабаринуудые юундэ таанад алхан гаранат? Өөһэдтөө муу юумэ хэнэт. Таанадай Эзэниие орхиһондол, Тэрэ таанадые орхихол![+]

21Зон Захарияагай урдаһаа эсэргүүсэн нэгэдэжэ, Ёһааш хаан тэдээнтэй хамтарба. Хаанай зарлигай ёһоор, Эзэнэй Һүмын хашаа соо Захарияае зон шулуугаар шэдэн алаа һэн[+]. 22Ёядаа эсэгынь өөртэнь хэһэн һайн хэрэгүүдые хаан мартажа, иигэжэ хүбүүень алаа бэлэй. Захарияа амияа табижа байхадаа, «Эзэн хараг, үһөөгөө абаг лэ!» гэжэ хэлээ һэн[+].

23Энээнэй удаа жэл үнгэрөөд байхада, Араамай сэрэг Иуда болон Иерусалимда добтолжо, эзэмдэн абаад, удамаршадые бултыень хюдаба, олзолһон бүхы зөөри хогшолые Дамааск руу хаандаа эльгээбэ. 24Араамай сэрэгэй үсөөншье һаань, угаа ехэ сэрэгтэй Иудые Эзэн тэдээнэй диилэхыень зүбшөөгөө бшуу. Юуб гэхэдэ, тэдэ үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханиие орхёо. Ёһаашые тэдэ шархатуулаа[+]. 25Шархануудһаа боложо, угаа үбдэжэ зобожо байхадань, албатаниинь Ёһаашай урдаһаа эсэргүүсэжэ, Ёядаа санаартанай хүбүүе алаһанайнь түлөө өөрыень хэбтэри дээрэнь алаба. Ёһаашые Давидай хото соошье һаа, харин хаашуулай булаша бунхан соо бэшэ хүдөөлүүлээ һэн. 26Хаанай урдаһаа хэд эсэргүүсэн хэлсээб гэбэл, аммоон арадай Шимаат гэжэ нэрэтэй эхэнэрэй хүбүүн Забаад, моһааб[†] арадай Шимриит гэжэ нэрэтэй эхэнэрэй хүбүүн Ёзабаад. 27Ёһаашай хүбүүд тухай, Ёһааш тушаа хэлэгдэһэн олон лүндэн ба Бурханай гэр заһабарилха тушаа хаашуулай ном соо бэшэгдэнхэй. Амацияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээдэ залараа һэн.

#### 25


Амацияа – Иудын хаан


(4 Хаан 14:1-20)

1[•]Амацияа хорин таба наһатайдаа хаан боложо, хорин юһэн жэлэй туршада Иерусалимда[†] хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Иерусалимһаа уг гарбалтай,[†] Ёһаддаан гэжэ нэрэтэй байгаа. 2Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжатай хэрэгүүдые бүтээжэ байбашье, үнэнхэ зүрхэнһөө Тэрээндэ гүйсэд шүтэн байгаагүй. 3Хаан хүсэндөө ороходоо, хаан эсэгыень алаһан түшэмэлнүүдые саазалба[+]. 4Гэбэшье тэрэ тэдэнэй хүбүүдые саазалбагүй. Ушар юуб гэхэдэ, Моисейн[†] Хуули соо Эзэн иимэ захяа заабари үгэнэ: «Үхибүүдэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө эсэгэнэрынь, эсэгэнэрэйнь хэһэн гэмтэ ябадалай түлөө үхибүүдынь саазалжа болохогүй. Харин өөрын хэһэн гэмтэ ябадалайл түлөө хүн үхэлэй саазада хүртэхэ зэргэтэй»[+].

5Амацияа Иудын болон Бэньямиинэй обогуудай хори болон дээшэ наһатай бүхы эрэшүүлые суглуулаад, уг угаарнь мянганай болон зуунай бүлэгүүд болгон хубаарилаад, дээрэнь сэрэгэй ноёдые табиба. Иигэжэ эрхим, дайшалхы дүршэлтэй, жада, бамбай баридаг гурбан зуун мянган сэрэгшэд бии гэжэ тэрэ элирүүлбэ[+]. 6Мүн үшөө Израилиин зуун мянган сэрэгшэдые зуун талаант мүнгөөр хаан хүлһэлэн абаба. 7Харин нэгэ лүндэншэ тэрээндэ ерэжэ:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Израилиин эдэ сэрэгшэдтэй хамта байлдаанда бү гарагты. Эзэн израильшуудта,[†] эпрааимай хүбүүдтэ туһалхагүй. 8Харин өөрын сэрэгтэй дайнда гаража, баатарлигаар дайлалдаа һаатнай, Эзэн танда туһалжа, илалта туйлахат. Үгы һаа, Эзэнэй шиидхэбэреэр таанад диилдэхэт. Илалта туйлуулха гү, али диилдүүлхэ гэжэ Эзэн лэ мэдэдэг, – гэжэ хэлэбэ.

9– Израилиин сэрэгтэ үгэһэн зуун талаант мүнгэеэ яаха болонобиб? – гэжэ Амацияа лүндэншэһөө асууба.

– Энээнһээ ехэ мүнгэ Эзэн танда үршөөхэл, – гэбэ тэрэнь.

10Эпрааимай обогһоо ерэһэн сэрэгтэ гэртээ һөөргөө ошохыень Амацияа захирба. Гэртээ бусан ябахадаа тэдэ угаа ехээр Иудын хан түрэдэ уурлажа ошоо бэлэй. 11Амацияа зоригжон, сэрэгээ ударидан гаража, Дабһата хүндыдэ Эдоомой[†] арба мянган сэрэг хюдаа һэн[+]. 12Иудын сэрэг арба мянган дайсадые амидыгаар барижа, хабсагай дээрэһээ хаяхадань, тэдэ хосорбо[+]. 13Амацияагай һөөргэнь эльгээгшэ, байлдаанда хамта абаагүй тэрэ сэрэг Иудын Самари[†] болон Бэт-Һороон хотонуудай хоорондо зайгуултажа, гурба мянган хүниие алаба, ехэ зөөри дээрмэшэлэн олзолбо. 14Эдоомой сэрэг диилэһэнэй удаа Амацияа һөөргөө гэртээ бусаба. Эдоом арадай онгонуудые[†] тэрэ асаржа, өөрын бурхад болгон табижа, мүргэжэ, уталгануудые урдань ууюулжа байба[+]. 15Эзэн Амацияада уурлажа, лүндэншые эльгээбэ.

– Танай добтолходо өөрын арадые абараагүй хариин бурхадта юундэ мүргэнэбта? – гэжэ лүндэншэ Амацияада хэлэбэ.

16– Минии зүбшэгшөөр шамайе табяагүйб. Хүрөө, боли! Үгы һаа, усадхагдахаш, – гэжэ хаан харюу үгэбэ.

Лүндэншэ аниргүй болобо, гэбэшье иигэжэ хэлээ бэлэй:

– Нүгэл[†] хээт, мүн минии зүбшэл дууланагүйт. Бурхан[†] таниие хюдахал гэжэ шиидэнхэй.

17Иудын хаан Амацияа зүбшэгшэдтэеэ хөөрэлдөөд, Еһүүгэй аша, Ёахаазай хүбүүн болохо Израилиин хаан Ехоһаашда иимэ мэдээ эльгээбэ: «Дайлалдахаяа гара! Нюур нюураараа тулалдая!» 18Израилиин хаан Ехоһааш Иудын хаан Амацияада иимэ харюу эльгээбэ:

– Хэзээ нэгэтэ Ливаанда[†] ургажа байгааша үүргэнэ Ливаандахи хуша модондо: «Хүбүүнэйм һамган болгон басагаяа үгыш» – гэжэ хэлээ бэлэй. Теэд Ливаанай ан арьяатан тэрэнэй хажуугаар үнгэржэ ябахадаа, тэрэ үүргэные хуха нуга дэбһэн гараа[+]. 19Эдоомые диилэһэн илалта шинии толгойе эрьюулээ. Сэдьхэлдээ гансал энэ илалтаараа омогорхо. Юундэ өөртөө гай тодхор бэдэрбэш? Магад, өөрөө хүлөө алдажа, Иудатай[†] хамта унажа болохош!

20Амацияа тэрэнэй хэлэһэн энэ үгые дуулабагүй, ушарынь хэлэбэл, Эдоомой бурхадта мүргэжэ эхилһэнэйнь түлөө тэдэниие Ехоһаашаар диилүүлхэ гэжэ Бурхан шиидэһэн байгаа бшуу. 21Иигэжэ Израилиин хаан Ехоһааш ба Иудын хаан Амацияа Иудын Бэт-Шээмэштэ нюур нюураараа уулзажа, дайлалдаба[+]. 22Израилиин сэрэг Иудын сэрэгые бута сохибо. Амиды үлөөшэнь гэр руугаа тэрьедэн гүйбэ. 23Израилиин хаан Ехоһааш Бэт-Шээмэш шадархи тулалдаанда Иохаазай аша, Ёһаашай хүбүүн болохо Иудын хаан Амацияае баряанда абажа, Иерусалим руу абаашаба. Тэндэ тэрэ Иерусалимай хэрэм ханануудые Эпрааимай хаалта үүдэнһээ Булангай хаалта үүдэн хүрэтэр дүрбэн зуун тохой ута ханые сүмэ сохижо, хотодо оробо[+]. 24Тиигээд тэрэ Бурханай гэр соо байгааша, Обээд-Эдоомой үри һадаһадай харууһалагша алта, мүнгэн хэрэгсэлнүүдые, хаанай ордоной һангуудта байһан алта мүнгэ, үнэтэй сэнтэй бүхы хэрэгсэлнүүдые тоножо, улад зониие баряанда абаад, Самари руу бусаа һэн[+].


Амацияагай үхэл


(4 Хаан 14:17-20)

25Ёахаазай хүбүүн болохо Израилиин хаан Ехоһаашай наһа бараһанай удаа үшөө арбан табан жэл үлүү Иудын хаан Ёһаашай хүбүүн Амацияа ажаһууһан гээшэ. 26Амацияагай бусад хэрэг ябуулганууд тухай «Иудын болон Израилиин хаашуулай ном» соо бэшээтэй юм. 27Амацияагай Эзэнһээ буруу хараһан сагһаань эхилжэ, тэрээндэ эсэргүү нюуса хэлсээ Иерусалимда эмхидхэгдэбэ. Теэд Амацияа Лахииш руу тэрьедэн хороо һэн. Гэбэшье нүгөөдэ зон Лахииш руу ошожо, тэрэниие олоод, алаба[+]. 28Тэрэнэй бэеые морид дээрэ тээгээд, Иерусалимда асаржа, үбгэ эсэгэнэртэйнь хамта Иудын хотодо хүдөөлүүлээ бэлэй.

#### 26


Уззияа – Иудын хаан


(4 Хаан 14:21-22; 15:1-7)

1[•]Иудын бүхы улад зон Амацияагай хүбүүн Уззияае[*] хаан болгон табиба. 2Элинсэг хулинсагайнгаа булаша соо эсэгынгээ хүдөөлүүлэгдэһэнэй удаа тэрэ Элоот гэжэ хотые заһабарилан бодхоогоод, һөөргэнь Иудын мэдэлдэ оруулба[+]. 3Уззияа арбан зургаа наһатайдаа хаан боложо, табин хоёр жэлэй туршада Иерусалимда[†] хан шэрээдэ һууба. Тэрэнэй эхэ Иерусалимһаа уг гарбалтай[†] Ехоолия гэжэ нэрэтэй байгаа. 4Тэрэ Амацияа эсэгэдээл адляар Эзэндэ[†] таарамжатай зүб хэрэгүүдые эрхилдэг байгаа[+]. 5Захарияа лүндэншэнэй[†] заабаряар тэрэ Бурханиие[†] хүндэлдэг һэн. Бурханшье тэрээндэ амжалта туйлуулдаг байгаа[+]. 6Уззияа хаан пилишт[†] арадай сэрэгтэй дайлалдажа, Гаат, Ябнээ, Ашдоодой хэрэм ханануудые бута сохибо. Тиигээд тэрэ Ашдоодой хажуугаар болон Пилиштын бусад газарнуудта хото һууринуудые баряа бэлэй. 7Пилишт арадые, Гуур-Бааһалда ажаһуудаг арааб, мүн тиихэдэ мэүүншүүдые диилэхэдэнь Бурхан тэрээндэ туһалаа[+]. 8Аммоон арад зон Уззияада ясаг түлэдэг һэн. Уззияагай угаа хүсэ шадалтай болоходонь, нэрэнь Египедэй хилэ хүрэтэр мэдээжэ болоо бэлэй[+]. 9Иерусалимда Булангай, Нюруугай үүдэнүүд дээгүүр болон углуу тохойгоор самхагуудые тэрэ барижа, хотые бүхэлбэ[+]. 10Зэлүүд хооһон газарташье самхагуудые тэрэ баряа, олон худагуудые[†] малтаа. Тэрэ нюруу газараар бэлшээшэ олон малтай, газар элдүүрилхэ ажалда дуратай, тиимэһээ хада уулааршье сэсэрлиг ургуулааша, газар элдүүрилэгшэ олон албатантай бэлэй. 11Дүй дүршэлтэй сэрэгшье Уззияада байгаа. Еиһээл бэшээшэ болон хинадаг дарга Маашэяа гэгшэд хаанай түшэмэл Ханаанияагай хүтэлбэри доро сэрэгэй тоо бүридхэл барижа байгаа. 12-13Уг удамуудай хоёр мянга зургаан зуун удамаршын хүтэлбэри гурбан зуун долоо мянган табан зуун эрэлхэг сэрэгшэ дайсантай дайлалдагша бэлэй. 14Уззияагай захиралтаар бүхы сэрэгтэ бамбай, жада, дуулга, хуяг, һурша ном, шулуу шэдэдэг түхеэрэлгэнүүд олоор бүтээгдэбэ. 15Иерусалимай дархашуул годли, томо шулуу шэдэдэг оньһон түхеэрэлгэнүүдые бүтээжэ, самхагууд, углуунуудаар табиба. Хотонуудые эрхимээр аршалһан, хүсэ шадалтай болоһон Уззияа тушаа һураг суу али холуур тараа бэлэй.


Уззияагай доройтолго ба хэһээлтэ


(4 Хаан 15:5-7)

16Уззияа хүсэ шадалтай болоходоо, бардамлажа эхилбэ, энэнь тэрэниие хосоруулаа. Нэгэ үдэр тэрэ Эзэнэй Һүмэ[†] руу орожо, үргэлэй шэрээ[†] дээрэ уталга ууюулба. Иигэжэ тэрэ нүгэл[†] хээ һэн. 17Эзэндэ үнэн сэхээр алба хэдэг наян санаартантай[†] хамта тэрээн руу Азаарияа санаартан ерэжэ, 18Уззияа хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ хаан! Иигэжэ болохогүй. Эзэндэ уталга ууюулха гээшэ Аһарооной[†] үри санаартадай хэрэг. Эндэһээ гарагты! Буруу юумэ хээт, Эзэн Бурханай урда алдар солотой байхагүйт[+].

19Уталгын ууюур баряад байгша Уззияа угаа уурлаба. Санаартадай хараһаар байтар, Эзэнэй Һүмэ соо, үргэлэй шэрээгэй хажууда зогсоод байгааша Уззияагай нюур дээрэ һэлхэ бузар үбшэнэй тэмдэгүүд гаража эхилбэ. 20Ахамад санаарта Азаарияагай болон бусад санаартадай харахада, духа дээрэнь һэлхэ бузар үбшэн харагдаад байба. Тэндэһээ гарахыень тэдэ баадхаба, Уззияа өөрөөшье гарахаяа шамдаба[+]. 21Иигэжэ Уззияа хаан наһа баратараа һэлхэ бузар үбшэндэ даруулаад, амяараа гэртэ ажаһуугаа. Эзэнэй Һүмэ руу орохо эрхэгүй һэн. Ётаам хүбүүниинь хаанай ордон соо ажаһуужа, улас түрөө зонхилон байгаа[+].

22Амооцой хүбүүн Исай лүндэншэн Уззияа хаанай бусад хэрэг ябуулганууд тухай ном соогоо бэшэһэн юм[+]. 23Уззияагай наһа барахадань, тэрэниие үбгэ эсэгэнэртэйнь зэргэлүүлжэ, хаашуулай хүүрнүүд соо хүдөө тэрэниие хүдөөлүүлээ һэн. Юуб гэбэл, тэрээн тушаа «һэлхэ бузар үбшэнтэй» гэжэ хэлэдэг байгаа бшуу. Тэрэнэй орондо хаан шэрээень Ётаам хүбүүниинь эзэлбэ.

#### 27


Ётаам – Иудын хаан


(4 Хаан 15:32-38)

1[•]Ётаам хорин таба наһатайдаа хаан боложо, арбан зургаан жэлэй туршада Иерусалимда[†] хааншалаа. Цадоогой басаган Ерушаагай хүбүүн һэн. 2Уззияа эсэгэдээл адли Эзэндэ[†] таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые хэжэ байгаа. Гэбэшье Эзэнэй һүмэ[†] руу ородоггүй бэлэй. Теэд арад түмэн нүгэл[†] хэдэгээрээл хэжэ байгаа[+]. 3Ётаам Эзэнэй һүмын Дээдэ хаалта үүдэ барюулба, мүн Оопэл гүбээ дээрэхи ханые заһабарилха ехэ ажал ябуулаа[+]. 4Иудын хаданууд дээгүүр хотонуудые, ой модон соогуур ордон, хэрэм самхагуудые тэрэ баряа бэлэй. 5Аммоонуудтай тэрэ дайлалдажа, диилээ. Тиигэжэ аммоонууд тэрээндэ жэл бүри, гурбан жэлэй туршада, зуун талаант мүнгэ, арбан мянган кооро шэниисэ, мүн лэ тиимэ хэмжүүртэй ешмээн үгэжэ байгаа. 6Эзэн Бурхандаа[†] этигэл[†] дүүрэн байһандаа Ётаам угаа хүсэ шадалтай хаан болоо һэн. 7Ётаамай бусад хэрэгүүд тушаа Израилиин болон Иудын хаашуулай ном соо бэшэгдэнхэй. 8Ётаам хорин таба наһатайдаа хаан боложо, арбан зургаан жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. 9Ётаамай наһа барахада, тэрэниие Давидай хото[†] соо үбгэ эсэгэнэрэйнь хажууда хүдөөлүүлбэ. Орондонь Ахааз хүбүүниинь хаан шэрээдэ заларба.

#### 28


Ахааз – Иудын хаан


(4 Хаан 16:1-20)

1[•]Хаан шэрээдэ залархадаа Ахааз хори наһатай байгаа. Иерусалимда[†] тэрэ арбан зургаан жэлэй туршада хааншалба. Элинсэг эсэгэнь болохо Давидтал[†] адляар тэрэ Эзэндэ[†] таатай хэрэгүүдые хэдэггүй һэн. 2Тэрэ Израилиин хаашуулай жэшээ даган ябаа. Баалай[†] шудхамал хүрэгүүдые тэрэ бүтээдэг һэн. 3Һинноом хүндыдэ Ахааз уталгануудые ууюулдаг, Израилиин арадай хараһаар байтар Эзэнэй үлдэһэн арадуудай жэгшүүритэй муухай үйлэ хэрэгүүдые һажаалдан, хүбүүдээ галда шатаан бурхадта үргэдэг байба[+]. 4Тэрэ нютагай обоонууд дээрэ, гүбээнүүд дээрэ, ямар нэгэ набшаһата модон доро тахилай үхэр мал шатаадаг, уталгануудые ууюулдаг байба[+]. 5Араамай сэрэг тэрээндэ добтолон диилэжэ, олон зонииень баряанда туужа, Дамааск руу абаашаба. Мүн Израилиин хаанда тэрэ диилдэжэ, һамна бута сохюулба[+]. 6Израилиин Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаа нэгэ үдэр Иудын зуун хори мянган сэрэгшые бута сохёо бэлэй. Юуб гэбэл, тэдэ үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханиие[†] орхёо бшуу. 7Эпрааимай обогой баатар, Израилиин сэрэгшэ Зихрии Ахааз хаанай Маашэяа хүбүүе, хаанай ордоной захирагша Азрикаамые, хаанай удаа хоёрдохи хүн болохо Элканаае алаа. 8Израилиин сэрэг аха дүү болохо Иудын хоёр зуу мянган эхэнэр, хүүгэдые олзолон барижа, мүн угаа ехэ эд зөөри дээрмэшэлэн абажа, Самари[†] руу эльгээгээ.


Иудын зоной баряанhаа бусалга

9Тэрэ Самарида Одээд гэжэ Эзэнэй лүндэншэ байдаг һэн. Тэрэ Самари руу бусажа байгааша Израилиин сэрэгэй урда гаража, иигэжэ хэлэбэ:

– Үбгэ эсэгэнэрэйтнай Эзэн Бурхан Иудын улад зондо уурлажа, таанадта тэдэниие диилүүлбэ. Теэд таанадай угаа хэрзэгы муухайгаар тэдэниие хюдаһан тушаа Тэрэ дуулаа[+]. 10Мүнөө Иудын болон Иерусалимай улад зониие өөрын богоол болгохо һанаатай байнат. Иихэдээ таанад Эзэн Бурханайнгаа урда нүгэл[†] хэнэбди гэжэ мэдэнэгүй аалта? 11Мүнөө намайе дуулагты! Аха дүү арадайнгаа дундаһаа баряанда гэжэ абааша тэдэ зоноо һөөргэнь эльгээгты! Үгы һаатнай, Эзэн таанадта уур хилэнсэгээ хүргэхэ.

12Эпрааимай обогой, Израилиин хан түрын дүрбэн удамаршад[†] – Ёханаанай хүбүүн Азаарияа, Мэшиллэмоодой хүбүүн Бэрэхияа, Шаллуумай хүбүүн Хэзэкияа, Хадлайгай хүбүүн Амасаа дайн дажарһаа бусажа ябаашадай урдаһаа гаража, 13иигэжэ хэлэбэ:

– Баряанда абаһан зониие иишэнь бү оруулагты. Эзэнэй урда нүгэлтэй болохобди. Манай гэм зэмэ ехэ, Эзэн Израильда[†] ехэ уурлаад байна. Нүгэл дээрээ нүгэл, гэм дээрээ гэм нэмээхэ гээ гүт?!

14Тиигэжэ сэрэгшэд баряанда абаһан зониие, олзоёо удамаршадай болон бүхы улад зоной урда табин орхибо. 15Тэдэ нэрлээшэ дүрбэн удамарша нюсэгэн зониие олзын хубсаһа хунарһаа, гуталһаа хубсалуулба, гуталтай болгобо. Тиигээд тэдэниие эдеэлүүлээд, ундалуулаад, шархануудтань оливын тоһо түрхеэд, бүхы муудаһан һуларһан зонииень элжэгэнүүд дээрэ һуулгаад, Иудын хан түрэ руу һөөргэнь, пальмануудай хото Ерихоон руу эльгээбэ. Удаань тэдэ Самари руу бусаа бэлэй[+].


Ахаазай засаглалай эсэс


(4 Хаан 16:7-20)

16-17Эдоомуудай[†] Иудын хан түрэ руу дахин дайлажа, олон зониие хюдажа, олониие баряанда абахадань, энэ үедэ Ахааз хаан Ассириин хаашуулда туһа эрин хандаба[+]. 18Энэ үедэ пилиштүүд[†] Иудын нюруу газарай болон урда зүгэй хотонуудаар таран ябажа, Бэт-Шээмэш, Аялоон, Гэдэроот, Сохоо, Тимнаа, Гимзоо хотонуудые һууринуудтайнь хамта эзэлжэ, һуурижаба[+]. 19Иудын хаан Ахаазай улад зоноо буруу тээшэнь хүтэлжэ, Эзэнэй урда ехэ нүгэл хэһэндэнь, тэрээнэй түлөө Эзэн бүхыдэнь Иудын хан түрэдэ гай гасалан тохобо. 20Ассириин хаан Тиглаат-Пилэсээр ерээшье хадаа тэрээндэ туһалхын орондо түбэг ушаруулжа байба[+]. 21Юуб гэхэдэ, Ахааз Эзэнэй Һүмэ[†] сооһоо, өөрын ордонһоо болон удамаршадһаа алта мүнгэ абажа, өөрын аша туһада хэрэглэхын орондо Ассириин хаанда үгөө бэлэй.

22Гай гасаланта үе сагай тохёолдоодшье байхада Ахааз хаан Эзэнэй урда гэм зэмэ хэһээр зандаа байба. 23Тэрэ иигэжэ хэлэгшэ һэн:

– Дамааскын бурхад Араамай хаашуулда туһалаа, минии тэдээндэ үргэл үргөө һаа, тэдэ намдашье туһалха.

Иигэжэ тэрэ өөрыень дайлажа байгааша Дамааскын бурхадта үргэл үргэдэг байба. Гэбэшье энэнь өөртэнь болон Израилиин бүхы улад зондо гай тодхор ушаруулба. 24Ахааз Бурханай гэрэй амһарта хэрэгсэлнүүдые суглуулжа, бута сохибо. Тиигээд тэрэ Эзэнэй гэрэй үүдэнүүдые хаажа, Иерусалимай бүхы газарнуудаар үргэлэй шэрээнүүдые[†] байгуулба. 25Иудын хото бүхэндэ хариин бурхадта үргэл үргэхэ газарнуудые тэрэ зохёожо, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханай уур хилэн өөр тээшээ татаба.

26Ахаазай хэһэн бусад хэрэг ябуулганууд тухай эхинһээ эсэс хүрэтэр Иудын болон Израилиин хаашуулай ном соо бэшээтэй. 27Ахааз хаан наһа баража, Иерусалимда, гэбэшье Израилиин хаашуулай булаша бунханһаа гадуур хүдөөлүүлэгдэбэ. Хэзэкияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээдэ заларба.

#### 29


Хэзэкияа – Иудын хаан


(4 Хаан 18:1-3)

1[•]Хэзэкияа хорин таба наһатайдаа хаан боложо, Иерусалимда[†] хорин юһэн жэлэй туршада хааншалаа. Тэрэнэй эхэнь Захарияагай басаган Абияа бэлэй. 2Үбгэ эсэгэ Давидтал[†] адляар тэрэ Эзэндэ[†] таатай хэрэгүүдые эрхилдэг һэн.


Хэзэкияа Һүмые сэбэрлэнэ

3Хааншалжа эхилһээр түрүүшын һарадаа тэрэ Эзэнэй Һүмын үүдэнүүдые нээжэ, заһабарилба. 4Тиигээд тэрэ санаартадые болон левидүүдые[†] ерэхыень захиржа, Һүмын зүүн талада суглуулаад, 5иигэжэ айладхаба:

– Левидүүд, намайе шагныта! Мүнөө өөһэдөө бузаргүй арюун боложо, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханай[†] Һүмые арюудхагты! Һүмэһөө[†] бузартай юумэ гаргажа хаягты. 6Манай үбгэ эсэгэнэр муу юумэ үйлэдэн, Эзэн Бурхандамнай таагүй хэрэгүүдые хэдэг байгаа. Тэдэ Бурханаа орхижо, Эзэнэй Һүмэһөө буруу хаража, 7үүдыень хаагаад, дэнгүүдыень унтараагаад, уталгануудые ууюулангүй, Израилиин Бурханай Һүмэ соо түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] үргэнгүй байба[+]. 8Эзэн Иуда[†] болон Иерусалимда угаа ехэ уурлажа, тэдэниие усадхаха талаар хэрэг ябуулхадань, бүхы зон һүрдэн айжа, сошожо байгаа бэлэй. Энээниие таанад өөһэдөө хараат. 9Иигэжэ манай үбгэ эсэгэнэр байлдаануудта алуулаа, үхибүүднай, һамгаднай баряанда байһаар. 10Мүнөө би Израилиин Эзэн Бурхантай хэлсээ баталха гэжэ шиидээб, тиихэдэм Тэрэ бидэндэ уурлахаяа болихо аалам[+]. 11Хүбүүдни! Сагаа дэмы гээжэ бү байгты, юуб гэхэдэ, Өөрэйнь урда зогсожо, алба хэжэ, уталгануудые ууюулхыетнай, албалхыетнай Эзэн Таанадые шэлээ бшуу[+].

12Эдэ левидүүд үгыень дуулажа, үйлэ хэрэг ябуулхаар бэлэн байһанаа гэршэлбэ: Кэһаадай уг унгиин Амасайн хүбүүн Махаат, Азаарияагай хүбүүн Ёһээл; Мэрариин уг унгиин Авдиигай хүбүүн Кииш, Еһаллэлээлэй хүбүүн Азаарияа; Гэршооной уг унгиин Зиммаа гэгшын хүбүүн Ёһаа, Ёһаагай хүбүүн Ээдэн;[+] 13Элицапаанай уг унгиин Шимрии ба Еиһээл; Асаапай уг унгиин Захарияа ба Маттаанияа;[+] 14Һэмаанай уг унгиин Ехиһээл ба Шимэй; Едүтүүнэй уг унгиин Шэмаяа ба Үззиһээл[+]. 15Тэдэ бусад левидүүдые хамта суглуулжа, бэе арюудхалгын ёһолол[†] хэбэ. Тиигээд тэдэ хаанай захиралта дүүргэн, Эзэнэй һургаалай[†] ёһоор Эзэнэй Һүмэ арюудхахаяа ошобо. 16Санаартад Эзэнэй Һүмэ руу сэбэрлэхэеэ оробо. Эзэнэй Һүмэ соо ологшо бузартай бүхы юумэ тэдэ Эзэнэй Һүмын хашаа руу гаргаба. Левидүүд энээнииень Кидрооной хүнды руу абаашахаяа абаа һэн[+].

17Арюудхалгын ажалые тэдэ түрүүшын һарын түрүүшын үдэр ябуулжа эхилбэ. Наймадахи үдэрынь тэдэ Эзэнэй үүдэнэй хажуудахи таһалга руу оробо. Иигэжэ тэдэ Эзэнэй Һүмые найман үдэр соо арюудхажа, түрүүшын һарын арбан зургаадахи үдэр ажалаа түгэсхэбэ. 18Хэзэкияа хаанда тэдэ ерэжэ иигэжэ дуулгаба:

– Бидэ Эзэнэй Һүмэ арюудхаабди. Түгэс шатаалта үргэлэй шэрээ[†] амһарта хэрэгсэлнүүдтэйнь, нангин[†] хилээмэнэй шэрээ хэрэгсэлнүүдтэйнь хамта. 19Ахааз хаанай хааншалгынгаа үедэ, Эзэндэ шүтэнгүй байхадаа хаяаша амһарта хэрэгсэлнүүдые бидэ суглуулжа арюудхаабди. Тэдэ мүнөө Эзэнэй үргэлэй шэрээгэй урда байна[+].

20Тэрэ дары Хэзэкияа хаан хотын удамаршадые[†] суглуулжа, Эзэнэй Һүмэ руу ошобо. 21Захиралтын ёһоор, хаан угай, Иудын хан түрын нүгэл[†] сагааруулгын ба нангин үргөө сэбэрлэхын тула долоон буруун, долоон хуса, долоон хурьган, долоон тэхэ асарагдаба. Эзэнэй үргэлэй шэрээ дээрэ түгэс шатаалта үргэл үргэхэ тухай хаан Аһарооной[†] үри һадаһадта, санаартадта, захирба. 22Буруудые, удаань хусануудые, хурьгадые санаартад үүсэлжэ, шуһыень үргэлэй шэрээдэ түрхибэ[+]. 23Тиигээд тэхэнүүдые хаанай болон сугларагша зоной урда тэдэ асаржа, хаан ба улад зон дээрэнь гарнуудаа табиба[+]. 24Санаартад тэдэ тэхэнүүдые үүсэлжэ, бүхы Израилиин нүгэл арюудхахын тула шуһаарнь үргэлэй шэрээ сэбэрлэбэ. Юуб гэхэдэ, бүхы Израилиин түлөө хаан түгэс шатаалта үргэл болон нүгэл сагааруулгын үргэл[†] хэхые захираа һэн шуу. 25Эзэнэй Давидта дамжуулһан һургаал заабариие хаанай лүндэншэ Гаад ба Натаан лүндэншэ һануулжа, хаан Эзэнэй Һүмэ соо ятага, хэнгэрэг гартаа баринхай левидүүдые табиба[+]. 26Давидай хүгжэмтэ зэбсэгүүдые баринхай левидүүд болон санаартад үхэр бүреэнүүдтэеэ зогсобо[+]. 27Хэзэкияа түгэс шатаалта үргэл үргэхэ тушаа захиржа, энэ ёһололой эхилхэдэнь, Эзэндэ магтаал үргэһэн дуу хүгжэм үхэр бүреэгэй болон Израилиин хаан Давидай хүгжэмтэ зэбсэгүүдэй дууряалга доро эхилбэ. 28Түгэс шатаалта үргэлэй дууһан үргэгдэтэр сугларагша бүхы зон мүргэн зальбаржа, дуушад дуулажа, үхэр бүреэнүүд дуугаралдажа байгаа бэлэй. 29Энэ ёһололой дүүрэхэдэнь, хаан болон бүхы байгааша зон доро дохин Эзэндэ мүргэбэ. 30Давидай болон Асаап лүндэншын бэшэһэн дуунуудые дуулажа, Эзэндэ магтаал үргэхыень Хэзэкияа хаан болон түшэмэлнүүд левидүүдтэ захирба. Тэдэнь баяртайгаар магтаал үргэжэ, һүгэдэн, доро дохин мүргэн байгаа бэлэй. 31Хэзэкияа зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Таанад мүнөө Эзэндэ өөрыгөө зорюулаат. Үргэлнүүдые үргэжэ, баяр баясхалангай бэлэгүүдые Эзэнэй Һүмэ руу асаран байгты.

Зон үргэлнүүдые, баяр баясхалангай бэлэгүүдые асаржа эхилбэ. Һүзэг ехэтэйшүүл түгэс шатаалта үргэлнүүдыешье асараа һэн. 32Эзэндэ зорюулһан түгэс шатаалта үргэлэй тоо гэбэл, далан үхэр, зуун хуса, хоёр зуун хурьган бэлэй. 33Эзэнэй үреэлдэ хүртэхын тула үргэхэ үргэлэй бусад тоо хадаа зургаан зуун үхэр, гурбан мянган хонин бэлэй. 34Бэеэ арюудхалгын ёһолол гараһан санаартад үсөөн байжа, түгэс шатаалта үргэлэй малые бултыень тэдэнэй гаргажа байха хүсэгүй һэн тула тэдээндэ левидүүд туһалаа бэлэй. Юуб гэхэдэ, санаартадта орходоо левидүүд бэеэ арюудхалгын ёһололые ехэ наринаар сахиһан байгаа. Тиигээд тэдэ бусад санаартадай бэеэ арюудхатар, хэрэгэй дүүрэтэр түгэс шатаалта үргэл үргэлгэдэ туһалаа һэн. 35Тарган малаар түгэс шатаалта үргэлнүүд, жэмэсэй архяар үргэлнүүд мүн лэ угаа олон байгаа.

Иигэжэ Эзэнэй Һүмэ соо мүргэлэй[†] ёһолол дахин һэргээгдээ һэн. 36Иимэ түргөөр арад түмэнөө Эзэнэй анхаржа, баяр баясхалан зохёоһондонь Хэзэкияа болон бүхы зон баясан байгаа бэлэй.

#### 30


Хэзэкияа Паасхын һайндэр тэмдэглэнэ

1Израилиин Эзэн Бурханда[†] Паасха[†] хэхэеэ Иерусалим[†] руу, Эзэнэй[†] Һүмэдэ,[†] ерэхэ тухай зар тунхаг Хэзэкияа Израилиин болон Иудын бүхы газар дайдаар эльгээжэ, Эпрааимай болон Мэнашшээгэй обогуудай зондо бэшэг бэшэбэ. 2-4Олохон санаартад бэеэ арюудхаадүй, арад зон Иерусалимда суглараадүй байһанһаа боложо, Паасхые саг соонь үнгэргэжэ шадахагүй байба. Тиимэһээ Паасхые хоёрдохи һарада һайндэрлэхэ гэһэн шиидхэбэри хаан, түшэмэлнүүдынь ба Иерусалимда сугларааша зон зүблөөн дээрэ шиидэбэ[+][+]. 5Бэшэн тогтооһоной ёһоор Паасха үнинэй үнгэргөөгүй һэн тула мүнөө одоол һайнаар үнэгргэхын тула Иерусалим руу ошохо тухай бүхы Израиляар, Бэһээр-Шээбэһээ[†] Даан хүрэтэр, зарлан тунхаглаха гээд тэдэ тогтообо[+]. 6Иигэжэ хаанай болон түшэмэлнүүдэйнь бэшэгүүдые абанхай элшэд Израилиин болон Иудын газар дайдаар ябажа, хаанай захяа заабаряар иигэжэ хэлэн байба:

– Израилиин арад зон, Абраһаамай,[†] Исаагай болон Израилиин Эзэн Бурханда эрьегты! Ассириин сэрэгэй һүүлээр амиды мэндэ үлөөшэ танай зондо Тэрэ тиихэдэ эрьехэл[+]. 7Үбгэ эсэгэнэртнай болон арадайтнай заримашуул өөрынгөө Эзэн Бурханиие шүтэнгүй байгаа, тиихэдэнь Тэрэ олохонииень усадхаа. Энээниие таанад өөһэдөө хараат. Тэдээндэл адли бү байгты[+]. 8Мүнөө үсэрхэжэ бү байгыт, эсэгэнэртээ адли бү болыт. Эзэнтэй эблэрыт, хэтэ мүнхэдөө Тэрэнэй арюудхаһан нангин[†] үргөө руу ерэгты, Эзэн Бурхандаа алба хэгты, тиихэдэ Тэрэ таанадта уурлахаяа болихо[+]. 9Эзэндэ эрьехэдэтнай, арад зонииетнай, үхи хүүгэдытнай баряанда баряад байгша зон хайрлажа эхилхэ, тиигээд өөрын газар уһан руу тэдэ бусажа шадаха. Эзэн Бурхантнай энэрхы, хайрлаха сэдьхэлтэй, Тэрээндэ шүтэжэ эхилхэдэтнай, таанадһаа буруу харахагүй[+].

10Эпрааимай ба Мэнашшээгэй обогуудай газарһаа эхилээд, Зэбүлүүнэй обогой газар хүрэтэр элшэнэр[†] ябаба, харин улад зон тэдээниие наадалжа, баһажа байба. 11Гэбэшье Ашээрэй, Мэнашшээгэй болон Зэбүлүүнэй обогуудай зарим зон дуулажа, Иерусалим руу ерэбэ. 12Бурхан үйлэ хэрэг ябуулжа, Иудын улад зониие хаанай болон түшэмэлнүүдэй захяа заабари нэгэн хүн шэнгеэр дүүргэхөөр болгобо.

13Эһээгээгүй Хилээмэнэй һайндэр һайндэрлэхэеэ Иерусалимда хоёрдохи һарада угаа ехэ улад зон сугларба. 14Иерусалим соо байгааша үргэлэй болон уталгын шэрээнүүдые тэдэ һандаргаажа, Кидрооной хүнды руу хаяба[+]. 15Хоёрдохи һарын арбан дүрбэдэхи үдэр тэдэ Паасхын хурьгадые үүсэлэн гаргаба. Санаартад болон левидүүд[†] эшэжэ, бэеэ арюудхаба. Тиигээд тэдэ Эзэнэй Һүмэ руу түгэс шатаалта үргэл[†] асарба. 16Бурханай хүн Моисейн[†] хуули ёһоор, тэдэ Эзэнэй Һүмэ соо өөрын һуури эзэлбэ. Левидүүд санаартадта үргэлэй шуһа дамжуулан үгэжэ, санаартад тэрэ шуһые үргэлэй шэрээ[†] дээрэ дуһалуулба[+]. 17Бэеэ арюудхаагүй зон эндэ олон байжа, тэдэ Паасхын хурьгадые гаргажа шадахагүй һэн тула левидүүд орондонь тэдэ хурьгадые үүсэлэн гаргажа, Эзэндэ зорюулан үргөө бэлэй. 18Эпрааимай, Мэнашшээгэй, Иссахаарай болон Зэбүлүүнэй обогуудай олохон зон бэеэ арюудхаагүй байгаа. Гуримай ёһоор тэдэ Паасха эдихэ ёһогүй һэн, гэбэшье эдибэ, юуб гэхэдэ, Хэзэкияа тэдэнэй түлөө зальбаран мүргөө:

– Эзэн һайн, хүлисэхэ[+] 19бүгэдые, хэн үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө шүтэжэ эхилнэб, бэеэ арюудхаагүйшье һаа!

20Эзэн Хэзэкияае дуулажа, арадые хүлисэбэ.

21Иерусалимда сугларагша Израилиин арад түмэн Эһээгээгүй Хилээмэнэй һайндэр долоон үдэрэй туршада угаа хүхилдэн үнгэргэбэ. Левидүүд болон санаартад Эзэниие магтан дуулахада хэрэгтэй хүгжэмэй зэбсэгүүд дээрэ наадан, Эзэндэ магтаал үдэр бүри үргэн байгаа[+]. 22Эзэнэй һайндэрые һайнаар үнгэргэжэ байгааша левидүүдые Хэзэкияа магтаба.

Амгалан байдалай түлөө үргэл[†] үргэн, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханиие магтан, иигэжэ долоон хоногой туршада тэдэ һайндэрэй эдеэ бариба. 23Сугларагшад үшөө долоон хоногой туршада һайндэрлэхэ гэжэ шиидээд, эдэ долоон хоногые хүхилдэн сэнгэн үнгэргэбэ. 24Иигэжэ Иудын Хэзэкияа хаан нэгэ мянган буха болон арба мянган хони улад зондо үгөө бэлэй. Мүн лэ түшэмэлнүүд нэгэ мянган буха, арба мянган хони үгэбэ. Санаартадшье олоор бэеэ арюудхаад байгаа. 25Иудаһаа,[†] Израильһаа[†] ерээшэд, санаартад болон левидүүд, Израилиин болон Иудын хан түрэнүүдтэ ажаһуугааша ерүүл зон, юрэдөө, бултадаа хүхилдэн сэнгэн байгаа бэлэй. 26Иерусалимда агууехэ хүхилдөөн-сэнгээн болоо һэн. Израилиин хаан, Давидай[†] хүбүүн Соломоонойшье[†] үе сагһаа хойшо иимэ ехэ баяр сэнгээн Иерусалимда үзэгдөөгүй бэлэйл[+]. 27Санаартад болон левидүүд улад зондо үреэл гуйн, Эзэндэ зальбарба. Огторгойдохи нангин үргөө сооһоо Эзэн тэдэнэй зальбарһан абяа дуулаа бэлэй[+].

#### 31

1Эдэ бүгэдын удаа тэндэ байгааша Израилиин бүхы зон Иудын хотонууд руу ошожо, хариин бурхадай хүрэгүүдые бута сохибо, Ашэраагай[†] модон сэргэнүүдые таһар сабшан унагааба, бүхы Иудын газараар болон Бэньямиинэй, Эпрааимай, Мэнашшээгэй обогуудай харьяата газарнуудаар үргэлэй обоонуудые болон үргэлэй шэрээнүүдые[†] үгы болоторынь һандаргааба. Тиигээд хүн бүхэн гэртээ бусаа һэн[+]. 2Хэзэкияа санаартадые болон левидүүдые[†] уялгануудайнь ёһоор хубаарилжа, түгэс шатаалта болон амгалан байдалай үргэлнүүдые үргэхэ ажалда, Эзэндэ[†] магтаал үргэхэ, алдар соло дуудаха хэрэгтэ, мүн Эзэнэй Һүмын үүдэнүүдэй хажууда табиба[+]. 3Хаан өөрын зөөриһөө түгэс шатаалта үргэлдэ[†] гэжэ хуби тодорхойлон үгэбэ. Эзэнэй хуули ёһо соо бэшэгдэһэнэй ёһоор, үглөөнэй болон үдэшын, амаралтын үдэрэй, Шэнэ һарын, һайндэрнүүдэй түгэс шатаалта үргэлнүүдтэ гэжэ тэрэ хуби үгөө һэн[+]. 4Санаартадай болон левидүүдэй Эзэндэ албаяа һаадгүй хэжэ байхын тула тэдээндэ тэдхэмжэ үгэжэ байхыень Иерусалимай[†] улад зондо тэрэ захирба[+]. 5Энэ захиралтын тунхаглагдаһанай удаа Израилиин улад зон бүхы юумэнэй арбанай нэгэ хубиие[†] – орооһо таряанай, үзэмэй дараһан архиин, оливын тоһоной,[†] зүгын балай, элдэб ургасын угаа ехэ дээжэ асарба[+]. 6Иудын хотонуудаар ажаһуугааша иудын болон израилиин зон эбэртэ бодо болон жэжэ малай арбанай нэгэ хубиие, Эзэн Бурхандаа[†] зорюулһан бэлэгүүдые олоор асаржа, обоо-хүбөө ябталан табиба[+]. 7Гурбадахи һарада тэдэ бэлэгүүдые асаржа эхилээ һэн, долоодохи һарада асаржа дүүргэбэ. 8Хэзэкияа түшэмэлнүүдтэеэ хамта ерэжэ, энэ обоо-хүбөөе хаража, Эзэндэ болон Тэрэнэй арад Израильда[†] баяр баясхалан хүргэбэ. 9Хэзэкияа санаартадһаа болон левидүүдһээ энэ обоо-хүбөө тушаа һанамжыень асууба. 10Ахамад санаартан,[†] Цадоогой үри һадаһан Азаарияа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэнэй Һүмэ[†] руу улад зоной үргэл хэжэ эхилһэн сагһаа хойшо бидэ садатараа эдеэлжэ эхилээбди, үшөө олон эдеэ хоол үлэнэ. Эзэнэй арадаа үреэһэнэй ашаар лэ эдэ бүгэдые бидэ хараа гээшэлди[+].

11Хэзэкияа хаанай захиралтаар Эзэнэй Һүмэ соо зөөри нөөсэлхэ таһалганууд бэлдэгдэбэ[+]. 12Тиишээ бүхы бэлэгүүдые, арбанай нэгэ хубиин үргэлнүүдые наринаар тоолон абаашаба. Энэ зөөриин дарга Ханаанияа левит һэн, Шимэй дүүнь хоёрдохи дарга болобо. 13Хэзэкияа хаанай болон ахамад санаартан Азаарияа гэгшын захиралтаар Ханаанияа ба Шимэй дүүгэйнь туһамаршад гэбэл, Ехиһээл, Азаазияа, Наахат, Асаһээл, Еримоот, Ёзабаад, Элиээл, Исмаахия, Махаат ба Бэнайяа гэгшэд болоо һэн. 14Имнаагай хүбүүн Корээ левит Эзэнэй Һүмын зүүн зүгэй үүдэнүүдэй харуулшан бэлэй. Тэрэ Эзэндэ үргэгдэһэн зүйлнүүдэй эрхилэгшэ, хэрэгтэй, шухала юумэ хубаажа үгэдэг бэлэй. 15-18Санаартадай ажаһуугша бусад хотонуудаар уялгануудайнь ёһоор левидүүдтэ эдеэ хоол, зөөри хубаарилхада, тэрээндэ Ээдэн, Миньямиин, Ешууһа, Шэмаяа, Амарияа, Шэханьяа гэгшэд туһалдаг байгаа. Левидүүдтэ уг удамаарнь бэшэ, тушаалайнь, ажалайнь ёһоор, Эзэнэй Һүмэдэ үдэр бүри алба хэгшэ эдэнэртэ – гурба наһатайһаа эхилээд дээшээ зондо; данса руу бэшэгдэһэн санаартадта уг удамаарнь, хоринһоо дээшэ наһатай левидүүдтэ уялгануудайнь ёһоор, бүлэгүүдыень хараада абан; данса соо бэшэгдэһэн зондо бага хүүгэдтэйнь, һамгадтайнь хамта, бултандань эдеэ хоол, зөөри үгтэдэг һэн. Юуб гэбэл, эдэнэр нангин[†] ажалда өөһэдыгөө дууһан зорюулаа шуу[+][+]. 19Хото бүхэндэ тусхай зон табигдажа, хото соо, мүн хажуугаарнь оршодог һууринуудта ажаһуугша Аһарооной[†] угай эрэ зондо, мүн левидүүдэй данса соо бэшүүлэгдэнхэй зондо газар хубаарилжа үгэдэг байгаа.

20Бүхы Иудын газар дайдаар Хэзэкияа зүб хэрэгүүдые эрхилээ, Эзэн Бурхандаа таатай юумэ хээ[+]. 21Бурханай Һүмын, мүн хуули ёһо, захяа заабаринуудые сахиха хэрэгүүдтэ тэрэ өөрын Бурхан тушаа һанан, үнэнхэ зүрхэнһөө оролдоо. Тиимэһээ тэрэ амжалта туйлаа.

#### 32


Сэннахэрииб Иерусалимда добтолно

it (4 Хаан 18–20; Иса 36–39)it*

1[•]Хэзэкияа хаанай иигэжэ үнэн сэхээр Эзэндэ[†] хэрэгүүдые ябуулһанай удаа Ассириин хаан Сэннахэрииб Иуда[†] руу орожо, бэхижүүлэгдэһэн бүхы хотонуудай хэрэм ханануудые бута сохин орохо гэжэ сэрэгтээ захирба. 2Иерусалимай[†] урдаһаа дай үүдхэхэ түсэбтэй Сэннахэриибэй ерэһые Хэзэкияа харахадаа, 3хотоһоо гадуур байгааша худагуудые[†] булаха гэжэ түшэмэлнүүдтэеэ, сэрэгэй ноёдтоёо хамта шиидэбэ. Тиигээд тэдэнь туһалжа, 4олон зон сугларжа, «Ассириин сэрэг ерэхэдээ уһа бү олог» гэлдэн, бүхы худагуудые болон тэрэ газар дайдаар урдагша горхо булаба. 5Хэзэкияа хаан урмашажа, унаһан хэрэм ханые дахин һэргээн, самхаг хүрэтэр бодхоожо, гадуурнь үшөө ондоо хана бариба. Иерусалимай газар далангуудые тэрэ бүхэлбэ, олон жада, бамбайнуудые бүтээбэ[+]. 6Зониие ударидаха сэрэгэй жанжинуудые тэрэ томилбо. Тиигээд тэдэниие хотын үүдэнүүдэй хажууда суглуулжа, хаан иигэжэ хэлэбэ:

7– Шанга, зоригтой байгты. Ассириин хаанһаа, тэрээнтэй байгааша олон сэрэгһээ бү айгты, бү һүрдэгты, юуб гэхэдэ, бидэ тэрээндэ орходоо ехэ хүсэтэйбди[+]. 8Тэрэ хүнэй талаар хүсэтэй, харин маанадтай хамта Эзэн Бурхамнай! Тэрэ бидэндэ туһалха, байлдаануудта маанадтай хамта дайлалдаха.

Арад зон хаанайнгаа үгэнүүдые шагнаад, шанга зоригтой болобо[+].

9Энээнэй удаа Ассириин хаан Сэннахэрииб сэрэгтэеэ хамта Лахиишэй хажууда үшөө байхадаа Иерусалим руу, Хэзэкияа хаанда болон тэндэ байгааша бүхы иудейнүүдтэ,[†] иимэ мэдээ эльгээбэ:

10– Бэедээ найдан байһанай шалтагаан юун бэ, яажа хүреэлэгдэһэн Иерусалимда һуухабта гэжэ би, Ассириин хаан Сэннахэрииб, асуунаб. 11«Эзэн Бурхамнай Ассириин хаанһаа бидэниие абарха» – гэжэ Хэзэкияа хэлэхэдээ, эдихэ эдеэгүй, ууха ундагүй болоод үхэхыетнай һанана бэшэ аал? 12Бурханай[†] мүргэлэй[†] газарнуудыень, үргэлэй шэрээнүүдыень[†] Хэзэкияа һандаргажа, Иудын болон Иерусалимай зондо гансал энэ газарта, Иерусалимда мүргэхэ, нэгэл шэрээ дээр үргэл хэхэ гээд заабарилаа һэн бэзэ[+]. 13Дэлхэйн арадуудтай минии болон үбгэ эсэгэнэрэймни юу хэһые таанад мэдэнэгүй аалта? Ондоо арадуудай бурхад газар уһаяа минии гарһаа абаржа шадаха аал[+]? 14Үбгэ эсэгэнэрэймни хюдаһан ямар арадуудай бурхад нютагаа намһаа абараа юм? Тиимэһээ танай Бурхан намһаа таанадые яажа абархаб?! 15Мүнөө Хэзэкияа таанадые мэхэлхэеэ болиг, иимэ аргаар буруу тээшэнь бү хүтэлэг лэ. Тэрээндэ бү этигэгты. Ямаршье арадай, ямаршье хаан түрын нэгэшье бурханай арад түмэнөө үбгэ эсэгэнэрһээмни болон намһаа абаржа шадаагүй бол, танайшье Бурхан таанадые намһаа абаржа шадахагүй![+]

16Элшэдынь үшөө олон юумэ Эзэн Бурханай урдаһаа, Тэрэнэй богоол Хэзэкияа гэгшын урдаһаа хэлэн байгаа. 17Бэшэгүүдыешье тэрэ бэшэжэ, Израилиин Эзэн Бурханиие доромжолһон байна. «Дэлхэйн арадуудай бурхад арад түмэнөө намһаа абараагүйдэл адляар Хэзэкияагай Бурхан арадаа намһаа абаржа шадахагүй» гэжэ тэрэ Эзэн Бурханай урдаһаа хэлэһэн юм. 18Иерусалимай хана дээрэ байгааша зондо еврей хэлэн дээрэнь хашхараншье хэлэжэ, айлгаха, һүрдөөхэ, иигэжэ хотые эзэлхэ гэжэ тэдэ һэдэһэн байна. 19Хүнэй гараар бүтээһэн хүрэг мэтээр, дэлхэйн арадуудай юрын бурхадта адли гээд Иерусалимай Бурхан тухай тэдэ хэлээдшье абаа.

20Хэзэкияа хаан болон Амооцой хүбүүн Исай лүндэншэн[†] огторгой руу, Бурхандаа зальбаран мүргэжэ, туһа гуйба. 21Эзэн Эльгээмэлээ ябуулжа, тэрэ Ассириин сэрэгые ноёд һайдтайнь хамта хюдаба. Иигэжэ Ассириин хаан өөрынгөө газар руу нэрээ хухараад бусаа һэн. Тиигээд тэрэнэй өөрынгөө бурханай һүмэ[†] соо мүргэл хэхэеэ ерэхэдэ, тэрэнэй түрэһэн хүбүүд эсэгээ һэлмээр сабшан алаа бэлэй[+]. 22Иигэжэ Эзэн Хэзэкияае болон Иерусалимай улад зониие Ассириин хаан Сэннахэриибһээ абарһан гээшэ. Бурхан тэдэниие бүхы талаһаань бусад дайсадһаа мүн лэ аршалан байгаа. 23Олон зон Иерусалим руу ерэжэ, Эзэндэ зорюулһан үргэлнүүдые болон Иудын хаан Хэзэкияада үнэтэ бэлэгүүдые асараа һэн. Энээнэй удаа тэрэ бүхы арадуудай дунда нэрэ хүндэтэй болоһон юм.


Хэзэкияагай засаглалай эсэс


(4 Хаан 20:1-19; Иса 38:1-8; 39:1-8)

24Энэ үедэ Хэзэкияа хаан ехээр үбдэжэ, наһа бараха туйлдаа хүрөөд байба. Тэрэ Эзэндэ зальбарба. Эзэн тэрэниие дуулажа, эдэгэхэ тухайнь дүлгэ тэмдэг[†] үгэбэ[+]. 25Теэд энээнэй түлөө Хэзэкияа Эзэндэ баяр баясхалан хүргэн хүндэлэн ёһолбогүй, юуб гэхэдэ, тэрэ бардамлаа шуу. Иуда болон Иерусалим энээнэй түлөө гэм амасаа һэн[+]. 26Гэбэшье Хэзэкияа болон Иерусалимай улад зон бардам зангаа орхибо, тиимэһээ Хэзэкияагай амиды мэндэ байгаа сагта Эзэн тэдэниие хюдабагүй[+].

27Хэзэкияа угаа баян, нэрэ хүндэтэй болоо. Алта мүнгэ, үнэтэ шулуу, анхилма һайхан гүгэл,[†] бамбай, бүхы үнэтэ амһарта нөөсэлхэ амбаар тэрэ барюулба. 28Орооһо таряа, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо нөөсэлхэ амбаарнуудые, эбэртэ бодо малай далнуудые, хонин һүрэгэй хашаануудые тэрэ барюулба. 29Хотонуудыешье тэрэ барюулаа. Бурхан тэрээндэ угаа ехэ зөөри үршөөжэ, жэжэ болон эбэртэ бодо мал тэрээндэ угаа олон байгаа бэлэй. 30Энэл Хэзэкияа Гихоон горхоной дээдэ һэдэһэ хаажа, Давидай[†] хотын баруун тала руу, доошонь табиһан гээшэ. Тэрэнэй бүхы хэрэгүүд урагшатай һайн ябаа[+]. 31Гансал Вавилооной[†] хаашуулай элшэнэрэй[†] тэрээндэ ерэжэ, газар дээрэ болохо хэрэгүүд тушаа ямар дүлгэ тэмдэгүүд бии гээшэб гэжэ асуун байхада, Бурхан Хэзэкияада туһалбагүй, юуб гэхэдэ, ухаан бодолдонь юун байна хаб гэжэ шалгахаяа һанаа бшуу.

32Хэзэкияагай бусад хэрэг ябуулганууд болон дэмбэрэлтэй үйлэнүүд Амооцой хүбүүн Исай лүндэншэнэй үзэлнүүд соо болон Иудын ба Израилиин хаашуулай ном соо бэшэгдэнхэй. 33Хэзэкияа наһа баража, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ хажууда Давидай үри һадаһадай бунхан соо хүдөөлүүлэгдэбэ. Наһа бараһанайнь удаа Иудын болон Иерусалимай арад зон тэрэниие хүндэлэн ёһолоо бэлэй. Орондонь Мэнашшээ хүбүүниинь хаан шэрээ эзэлбэ.

#### 33


Мэнашшээ – Иудын хаан


(4 Хаан 21:1-10, 17-18)

1[•]Мэнашшээ арбан хоёртойдоо хаан болоод, Иерусалимда[†] табин табан жэл соо хааншалба. 2Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжагүй хэрэгүүдые хэбэ. Эзэнэй израильшуудта[†] үгэһэн газар дээрэхи уул арадууд мэтээр тэрэ жэгшүүритэй муухай ябадалнуудые үйлэдэбэ. 3Хэзэкияа эсэгынгээ һандаргаһан мүргэлэй[†] обоонуудые дахин һэргээн бодхообо, Баалда[†] зорюулһан үргэлэй шэрээнүүдые[†] барюулба, Ашэраагай[†] модон сэргэнүүдые бүтээлгэбэ, тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ мүргэдэг, тэдээндэ алба хэдэг болобо[+]. 4«Иерусалимда хэтэ мүнхэдөө Минии нэрэ алдар оршохо» гэжэ Эзэнэй айладхаһан Һүмэ[†] соо тэрэ үргэлэй шэрээнүүдые байгуулба[+]. 5Мэнашшээ Эзэнэй һүмын хоёр хашаа соо тэнгэриин наран, һара болон одо мүшэдтэ үргэл хэхэ үргэлэй шэрээнүүдые барюулба[+]. 6Бэн-Һинноомой хүндыдэ тэрэ хүбүүдээ галда шатаан үргэһэн байна. Мэдэлшэн, үзэлшэн, эльбэ жэльбэшэн болон тэрэ байгаа, үхэһэн зониие дуудадаг, эльбэ жэльбэ харуулдаг зонтой зүбшэдэг һэн. Эзэндэ таагүй юумэ олоор тэрэ хэжэ, Эзэнэй уур сухал хүдэлгэбэ[+]. 7-8«Минии захин заабарилһан, Моисейн[†] дамжуулһан бүхы хуули ёһо, гурим, тогтоолнуудые тэдэнэй сахижа байбал, үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн энэ орон нютагһаа холуур хариин газарта зайгуултажа байхыень израильшуудые дахин хэзээдэшье баалан хашахагүйб. Израилиин уг изагуурай эзэмшэдэг бүхы хото тосхонуудай дундаһаа шэлэн абаһан энэ Иерусалим хотодо, энэ Һүмэ соо Минии нэрэ алдар хэтэ мүнхэдөө алдаршан байха» гэжэ Эзэнэй Давидта,[†] Соломоон[†] хүбүүндэнь айладхаһан Бурханай[†] һүмэ соо Мэнашшээ һиилэмэл хэмэл дүрсэ табиба[+]. 9Мэнашшээ Иудын болон Иерусалимай улад зониие харгы замһаань хадууруулжа, тэдэнэр израильшуудта газарыень үгэхэ гэжэ Эзэнэй хюдаһан арадуудһаа бүри дороор харатай хэрэгүүдые үйлэдэдэг болоо. 10Эзэнэй Мэнашшээ болон арад түмэндэнь хандан ойлгуулаашье һаа, тэдэ үгыень дуулабагүй. 11Эзэн Ассириин сэрэг тэдээн руу асаруулжа, тэдэ Мэнашшээ гэгшые хүлин уяжа, гэнжэлжэ, Вавилоон[†] руу абаашаба[+]. 12Мэнашшээ зобохын ехээр зобожо, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Бурханай урда угаа даруу номхон боложо, Эзэн Бурхандаа эрьежэ, туһа эрижэ эхилбэ. 13Мэнашшээ Тэрээндэ зальбаран мүргэжэ, Бурхан тэрэниие анхаржа, зальбаралынь дуулажа, Иерусалим руу, хаан шэрээдэнь бусааба. Иигэжэ Мэнашшээ Эзэн хадаа Бурхан мүн гэжэ ойлгобо[+]. 14Энээнэй удаа тэрэ Давидай хотын баруун талаһаа эхилээд, гадар хэрэм хана бодхоон, Гихооной хажуудахи хүндыһөө Загаһадай Үүдэнүүд хүрэтэр, Оопэлые тойруулан, угаа үндэрөөр бариба. Иудын бүхэлэгдэһэн бүхы хотонуудаар тэрэ сэрэгэй ноёдые ударидахыень табиба[+]. 15Хариин бурхадые болон онгониие[†] Эзэнэй Һүмэ сооһоо тэрэ гаргаба, Эзэнэй Һүмын оршодог хада дээрэ болон Иерусалим соо түхеэрэгдэнхэй үргэлэй шэрээнүүдые хото соо тэрэ үгы болгобо. 16Мэнашшээ Эзэнэй үргэлэй шэрээ һэргээн бодхоожо, амгалан байдалай болон Бурханда баяр баясхаланай үргэлнүүдые тэрээн дээрэ үргэбэ. Израилиин Эзэн Бурханда алба хэхыень Иудын арад түмэндэ тэрэ захирба. 17Арад зон ондоо газарнуудта, обоонууд дээрэ үргэл хэжэ байгаашье хадаа, тэдэ үргэлнүүдээ Эзэн Бурхандаа зорюулан үргэжэ байгаа бэлэй.

18Мэнашшээгэй хэһэн бусад хэрэг ябуулганууд, Бурхандаа шэбшэһэн зальбаралынь, Израилиин Эзэн Бурханай нэрэһээ тэрээндэ айладхаһан лүндэншэдэй үгэнүүд Израилиин хаашуулай ном соо бэшэгдэнхэй. 19Тэрэнэй зальбаралга, Бурханай тэрэниие анхарһаниинь, бүхы нүгэл,[†] гэм зэмынь, номхон даруу болохын урда тээ үргэлэй газарнуудые түхеэрһэниинь, Ашэраа бурханай болон онгонуудай дүрсэнүүдые табиһан газарнуудынь Хозай гэгшын бэшэгүүд соо зураглагданхай. 20Мэнашшээ наһа баража, ордон соонь тэрэниие хүдөөлүүлбэ. Аммоон хүбүүниинь орондонь хаан шэрээдэ заларба.


Аммоон – Иудын хаан


(4 Хаан 21:19-24)

21[•]Аммоон хорин хоёртойдоо хаан боложо, хоёр жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. 22Мэнашшээ эсэгэдээл адляар тэрэ Эзэндэ таарамжагүй харата хэрэгүүдые хэжэ байгаа. Эсэгынгээ бүтээһэн онгонуудта тэрэ үргэл үргэжэ, тэдэниие шүтэжэ байгаа[+]. 23Харин эсэгэдээ орходоо тэрэ Эзэнэй урда номхон даруу болоогүй, бүри ехэ нүгэлнүүдые хээ[+]. 24Аммооной дүтын хүнүүд хаанай эсрэг нюуса хэлсээ зохёожо, хамтаран эсэргүүсэжэ, хаанай ордон соо тэрэниие алаба. 25Арад зон нюуса хэлсээндэ[†] хабаадагшадые бултыень барижа усадхаад, Аммооной хүбүүн Ёшияае хаан шэрээдэ һуулгаба.

#### 34


Ёшияа – Иудын хаан


(4 Хаан 22:1-20; 23:1-20)

1[•]Ёшияа найма наһатайдаа хаан боложо, гушан нэгэн жэлэй туршада Иерусалимда[†] хааншалаа. 2Тэрэ Эзэндэ[†] таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые хэжэ, зүүн баруун тээшээ хадуурангүйгөөр, өөрынгөө үбгэ эсэгэ Давидай[†] жэшээ даган, зүб замаарнь ябаа[+].

3Үшөө гүлмэр залуу байхадаа, хааншалалгынгаа наймадахи жэлдэ элинсэг эсэгэ Давидай Бурханда[†] тэрэ мүргэжэ эхилээ. Хааншалалгынгаа арбан хоёрдохи жэлдэ Иудын болон Иерусалимай газар дайдые обоонууд дээрэ түхеэрһэн үргэлэй шэрээнүүдһээ,[†] Ашэраа[†] бурханда зальбардаг сарса модон шүтөөнүүдһээ, һиилэһэн, шудхаһан дүрсэнүүдһээ тэрэ сүлөөлбэ[+]. 4Захирһанайнь ёһоор Баалнуудта[†] зорюулагдаһан үргэлэй шэрээнүүдые болон тэдээндэ дүтэ байгааша уталга ууюулдаг шэрээнүүдые албатаниинь үгы хэбэ. Ашэраа бурханай хүрэгүүдые, шудхаһан бусад хүрэгүүдые Ёшияа бута сохибо. Тиигээд хумхаа тооһон болотор бутаргаад, тэдээндэ үргэл үргэгшэ зоной хүүр дээрэ тэрэ хиидхүүлбэ[+]. 5Тэдээндэ үргэл үргэгшэ санаартадай араг яһые үргэлэй шэрээнүүд дээрэнь тэрэ шатааба. Иигэжэ тэрэ Иуда[†] болон Иерусалимые бузарһаань арюудхаба[+]. 6Мэнашшээ, Эпрааим, Симеоной, мүн Напталиигай хотонуудаар тэрэ һэлмээр сабшан иимэ хэрэгүүдые ябуулба. 7Үргэлэй шэрээнүүдые болон Ашэраа бурханай мүргэлтэй[†] мододые Ёшияа үгы хэбэ. Хүрэгүүдые тооһон болотор тэрэ бута сохибо, уталгын бүхы шэрээнүүдые Израилиин газар дайдаар һалгааба. Тиигээд тэрэ Иерусалим руу бусаа һэн.


Ёшияа Һүмые шэнэлэн бодхоно


(4 Хаан 22:3-7)

8Арбан наймадахи жэлээ хааншалжа байхадаа, газар дайда болон Бурханай Һүмэ[†] арюун болгоһоной удаа тэрэ Ацаалияагай хүбүүн Шапааниие, хотын дарга Маашэяае, Ёахаазай хүбүүн, түүхэ бэшэгшэ Ёһаае Эзэнэй һүмэ заһабарилхыень эльгээбэ. 9Һүмын үүдэ харууһалагша левидүүд[†] Мэнашшээгэй, Эпрааимай болон Израилиин бусад обогуудай зоной, Иудын болон Бэньямиинэй, Иерусалимай уладай Бурханай энэ һүмэ руу асарагша алта мүнгые суглуулаа бэлэй. Тэрэ мүнгые эдэ гурбан ахамад санаартан[†] Хилкияада үгэбэ. 10Удаань энэ мүнгэн Эзэнэй һүмэ заһабарилжа байгааша хүдэлмэришэдтэ дамжуулха зорилготойгоор тэрэ заһабарилгын ажал хинагша зондо үгтөө һэн. 11Үшөө Иудын хаашуулай муудхааһан гэрнүүдые заһабарилха хэрэгтэ хабтагайлжа хайһан шулуунуудые, гэр модо худалдажа абахыень модошо дархашуулда, барилгашадта тэрэ мүнгэнһөө үгтөө бэлэй.

12Бурханда этигэдэг зон тэндэ хүдэлөө. Тэдэниие хинахаар Мэрариин үри һадаһад, левидүүд Яахат ба Обадияа, Кэһаадай үри һадаһад Захарияа ба Мэшуллаам табигдаа. Хүгжэмэй зэр зэмсэгүүд дээрэ наадажа шададаг бүхы левидүүд[+] 13ашаа тэлэн ябааша зоной ажал хинадаг, мүн бүхы ажалшадые хинан байгаа. Левидүүдэй заримань бэшээшэд, хинадаг дарганар, үүдэ харууһалагшад байгаа бэлэй.

14[•]Эзэнэй һүмэ руу асарааша алта мүнгэ тэдэнэй гаргажа байхада, Хилкияа санаарта Моисейгээр[†] дамжуулһан Эзэнэй Хуулиин ном олобо[+]. 15Тиигээд Хилкияа Шапаан бэшээшэдэ хандажа:

– Би Эзэнэй һүмэ соо Хуулиин ном олооб, – гээд, хуйламал бэшэг Шапаанда үгэбэ.

16Шапаан тэрэ хуйламал бэшэгые хаанда абаашаад, иигэжэ дуулгаба:

– Албатантнай даалгагдаһан бүхы юумэ хэнэ. 17Эзэнэй һүмэ соо олодоошо алта мүнгэ адхажа, хинагшадта болон хүдэлмэришэдтэ дамжуулаа.

18Хаанда мүн лэ тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хилкияа санаартан[†] намда ном үгөө.

Тиигээд тэрэ номые Шапаан хаанда уншаба.

19Һургаалай[†] үгэнүүдые хаан дуулахадаа, уйдажа, хубсаһа хунараа удара татаба. 20Тиигээд хаан Хилкияада, Шапаанай хүбүүн Ахикаамда, Михаагай хүбүүн Авдоондо, Шапаан бэшээшэдэ болон хаанай зараса Асайяада хандан захирба:[+]

21– Ошогты, Эзэнһээ нам тухай, Израилиин, Иудын үлөөшэ арад зон тухай һурагты: Мүнөө олдогшо ном соохи бэшэлгэ бидэндэ ямар удхатайб? Юуб гэхэдэ, энэ ном соо бэшээтэй бүхы юумэ үбгэ эсэгэнэрнай сахин байгаагүй, Эзэнэй үгэ дуулаагүй, тиимэһээ Эзэн маанадта угаа ехэ уур хилэнсэгтэй байна[+].

22Хилкияа болон хаанай эльгээгшэ бусад зон Хулдаа гэдэг лүндэншэ эхэнэртэй хөөрэлдэхэеэ ерэбэ. Хулдаа хадаа санаартадай хубсаһа хадагалдаг Шаллуумай һамган бэлэй. Шаллуум болбол Токһаадай хүбүүн, Хасраагай аша бэлэй. Хулдаа Иерусалимай хоёрдохи тойрогто ажаһуудаг һэн. Тэдэнэр ерэһэн хэрэгээ тэрэ эхэнэртэ хэлэбэд[+]. 23Хулдаа тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Таанадые нам руу эльгээгшэ хүндэ иигэжэ дамжуулагты гээд Израилиин Эзэн Бурхан айладхана: 24Удахагүй, тон һаядаа Би энэ хотодо, тэндэхи хүнүүдтэ гай тодхор эльгээхэб. Иудын хаанда уншаһан ном соохи бэшэлгэ бүхыдөө бэелүүлэгдэхэ. 25Юундэб гэхэдэ, тэдэ Намайе орхижо, ондоо бурхадта уталгануудые ууюулдаг байгаа. Иигэжэ тэдэнэй хэһэн хэрэгүүд Минии сухал хүргэбэ. Энэ газарта Минии уур хилэн бушаганажа, унтархагүй[+]. 26Эзэнһээ асуухаяа таанадые эльгээһэн Иудын хаанда иигэжэ дамжуулагты! «Эзэн, Израилиин Бурхан шамда уншажа үгэһэн номой тэдэ үгэнүүд тухай иигэжэ хэлэнэ: 27Гэмээ мэдэрһэнэйш түлөө, энэ газар болон ажаһуугшад тушаань Бурханай үгэнүүдые дуулахадаа, даруу номгон болоһонойш түлөө, гашуудан, хубсаһа хунараа удара татаһанайш, Минии урда бархирһанайш түлөө Би шамайе анхарааб гэжэ Эзэн айладхана[+]. 28Би шамайе үбгэ эсэгэнэртэшни тайбан мордохуулхаб. Ши амгалан тайбанаар өөрынгөө уг удамуудай агы нүхэн хуурсаг соо нойрсохош. Тиихэдээ ши энэ хотодо болон ажаһуугшадтань эльгээһэн Минии гай тодхорые харахагүйш».

Энэ харюу хаанда дамжуулагдаба[+].


Ёшияа арад зон Бурхан хоёрой хоорондохи хэлсээе шэнээр батална


(4 Хаан 23:1-3)

29[•]Тиихэдэ хаан Иерусалимай ба Иудын бүхы аха захатадые тэрээндэ сугларан ерэхэ захиралта үгэбэ. 30Тэрэ Эзэнэй һүмэдэ оробо. Тиихэдэнь бүхы Иуда ба Иерусалимда ажаһуугшад, санаартад, лүндэншэд болон бага ехэгүй арад зон барандаа тэрэнэй хойноһоо дахажа, Эзэнэй һүмэдэ оробо. Хаан Эзэнэй һүмэдэ олдоһон Хэлсээ баталгын хуйламал бэшэг тэдээндэ уншажа үгэбэ[+]. 31Хаан өөрынгөө газарта зогсоод, Эзэниие дахан ябаха, энэ ном соо бэшээтэй хэлсээнэй[†] үгэнүүдые бэелүүлхын тула һургаал заабаринуудынь, захиралтануудынь, хуули ёһонуудынь бүхы сэдьхэлһээ, үнэнхэ зүрхэнһөө сахин байха тушаа хэлсээ баталба[+]. 32Иерусалимда болон Бэньямиинэй газар дайдада байгааша улад зониие бултыень иимэ найдуулга үгэхыень тэрэ захирба. Иерусалимай арад зон элинсэг хулинсагайнгаа Бурхантай баталһан хэлсээнэй ёһоор хэрэгүүдые эрхилдэг болобо.

33Израилиин арад зоной бүхы газар уһанһаа жэгшүүрилтэ муухай хүрэгүүдые Ёшияа зайсуулба, Израилиин дайдада байгаа бүхы зондо Эзэн Бурхандаа шүтэн мүргэхые захирба. Тэрэнэй амиды мэндэ байгаа сагта улад зон үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Эзэн Бурханаа орхёогүй бэлэй[+].

#### 35


Ёшияа Паасхын һайндэр тэмдэглэнэ


(4 Хаан 23:21-23, 28-30)

1[•]Эзэнэй[†] хүндэлэлдэ Иерусалимда[†] Паасхын һайндэр Ёшияа хэбэ. Түрүүшын һарын арбан дүрбэдэхи үдэр Паасхын хурьган үүсэлэгдээ һэн[+]. 2Ёшияа санаартадые Эзэнэй Һүмэ[†] соо һууринуудтань томилон байгуулжа, албаяа һайнаар хэхыень дэмжэн-үргэн байба. Египедэй хаан[†] Нээхо Евфрат мүрэнэй хажууда оршодог Кархемииш хото руу сэрэгээ ударидан, дайлалдахаяа ерэбэ. Ёшияа тэрэнэй урдаһаа ерэбэ. 3Израилиин арад зониие һургадаг, Эзэндэ бэеэ зорюулһан левидүүдтэ[†] тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Мүр дээрэ ашаа табяад бү ябагты. Давидай[†] хүбүүн, Израилиин хаан Соломооной[†] баригша Һүмэ соо тэрэ ханзые табигты. Мүнөө Эзэн Бурхандаа[†] болон Израилиин арад зондо алба хэгты[+]. 4Израилиин хаан Давидай болон Соломоон хүбүүнэйнь бэшэн зааһанай ёһоор, түрэл гаралаараа, хубаарилгануудаараа зогсон, бэлэн байгты[+]. 5Арад зонойнгоо обогуудаар хубаардагай ёһоор, мүн левидүүдэй хубаарилгын ёһо зангаар Һүмэ соо зогсон байгты. 6Паасхын хурьга үүсэлэгты, Эзэнэй Моисейгээр[†] дамжуулһан үгын ёһоор, Эзэндэ зорюулан үргэхэдэ арад зондо тэрэниие бэлэн болгогты, бэеэ арюудхагты.

7Тэндэ байгааша улад зондо Паасхын үргэл хэхыень Ёшияа хаан өөрынгөө адуу малһаа гуша мянган хони хурьга, эшэгэ, гурба мянган эбэртэ бодо мал үргэн үгэбэ[+]. 8Түшэмэлнүүдынь һайн дураараа арад зондо, санаартадта болон левидүүдтэ мүн лэ мал үгөө һэн: Бурханай гэрэй эрхилэгшэд Хилкияа, Захарияа ба Ехиһээл Паасхын үргэлдэ гэжэ санаартадта хоёр мянга зургаан зуун хони хурьга, гурбан зуун эбэртэ бодо мал дамжуулба. 9Левидүүдэй удамаршад[†] болохо Ханаанияа, тэрэнэй дүүнэр Шэмаяа ба Нэтанээл, мүн тиихэдэ Хашаабияа, Еиһээл, Ёзабаад гэгшэд Паасхын үргэлдэ гэжэ левидүүдтэ таба мянган хони хурьга ба табан зуун эбэртэ бодо мал үргэбэ.

10Паасхын һайндэртэ бүхы юумэнэй бэлэн болоходо, санаартад болон левидүүд хаанай захирһанай ёһоор, хубаарилгануудаараа һуурияа эзэлбэ[+]. 11Паасхын хурьгад, эшэгэдэй үүсэлэгдэхэдэ, левидүүд арһыень үбшэжэ абажа, санаартад үргэлэй шэрээ[†] дээрэ шуһа сүршэжэ байба. 12Моисейн ном соо бэшэгдэһэнэй ёһоор, Эзэндэ зорюулагдаһан түгэс шатаалта үргэлэй[†] мал түрэл гаралнуудаарнь улад зондо левидүүд хубаарилба. Эбэртэ бодо малые мүн лэ тиимээр тэдэ хубаарилба. 13Заабарилагдаһанай ёһоор, Паасхын хурьга, эшэгэдые гал дээрэ тэдэ шаража, нангин[†] үргэлэй мяха элдэб тогоон соо шанажа, бүхы арад зондо түргөөр абаашан үгэбэ[+]. 14Удаань тэдэ өөһэдтөө болон санаартадта Паасхын мяха бэлдэбэ, юуб гэбэл, Аһарооной[†] үри һадаһад болохо санаартад һүни болотор түгэс шатаалта үргэл, өөхэ үргэжэ сүлөөгүй байгаа. 15Давидай, Асаапай, Һэмаанай, мүн хаанай мэдэлшэн Едүтүүнэй захяа заабариин ёһоор, дуушад, Асаапай үри һадаһад, өөрынгөө һуури орхихо ёһогүй һэн. Үүдэн бүхэнэй харуулшад мүн лэ һуурияа орхихо ёһогүй бэлэй. Тиимэһээ левидүүд тэдээндэшье Паасхын мал бэлдээ бэлэй[+]. 16Иигэжэ Ёшияа хаанай заабариин ёһоор, тэрэ үдэр Эзэнэй хүндэлэлдэ Паасхын һайндэр боложо, түгэс шатаалта үргэлнүүд Эзэнэй үргэлэй шэрээ дээрэ үргэгдэбэ. 17Тэндэ байгааша Израилиин улад зон тэрэ сагта Паасхын болон Эһээгээгүй Хилээмэнэй һайндэрнүүдые долоон хоногой туршада үнгэргэбэ[+]. 18Паасхын иимэ һайндэр Самуил лүндэншын үе сагһаа нааша болоогүй бэлэй. Ёшияагай, санаартадай, левидүүдэй, Иудын бүхы зоной, тэндэ байгааша Израилиин улад зоной, мүн Иерусалимай ажаһуугшадай хэһэн Паасхын иимэ ехэ һайндэрые Израилиин бэшэ ямаршье хаан хээгүй бэлэйл. 19Ёшияагай арбан наймадахи жэлээ хааншалжа байха сагта тэрэ Паасхын һайндэр болоо һэн.


Ёшияагай наһа баралга


(4 Хаан 23:28-30)

20[•]Ёшияагай Бурханай һүмэ соо хурал тахилай ажалые һэргээһэнэй удаа Египедэй хаан Нээхо Кархэмиишдэ добтолхоёо Евфрат мүрэн тээшэ ошобо. Ёшияа хаан тэрэниие угтахаяа урдаһаань ошобо[+]. 21Нээхо тэрээндэ элшэнэрые[†] эльгээжэ, иигэжэ дуулгахыень захирба:

– Иудын хаан, шинии урдаһаа бэшэ, дайсадайнгаа урдаһаа добтолноб. Бурхан намда яарахыем айладхаа. Бурхан минии талада байна, тиимэһээ урдаһаань бү һөөргэдэ, үгы һааш, Тэрэ шамайе усадхаха!

22Харин Ёшияа тэрээнһээ хотиржо ошобогүй, дайлалдахаяа бэлдэбэ, Бурханай Нээхоор дамжуулһан айладхалые дуулабагүй. Тэрэ Мэгиддоо гэдэг нюруу газарта дайлалдахаяа гараба[+].

23Байлдаанай үедэ Ёшияа хаан дайсадта харбуулжа, шархатаба. «Намайе абаашагты, би хүндөөр шархатааб», – гэжэ тэрэ зарасанартаа хэлэбэ[+]. 24Зарасанарынь тэрэниие дайшалхы тэргэһээ[†] үргэн гаргажа, ондоо морин тэргэдэ һуулгажа, Иерусалим руу абаашаба. Ёшияа үнгэржэ, тэрэниие үбгэ эсэгэнэрэйнь булаша бунханууд соо хүдөөлүүлбэ. Иудын ба Иерусалимай бүхы улад зон тэрэнэй хойноһоо гашуудаа бэлэй[+].

25Ерэмияа лүндэншэ Ёшияа хаан тушаа гашуудалай дуу зохёоһон гээшэ. Дууша эрэшүүл ба эхэнэрнүүд гашуудалай дуунууд соогоо Ёшияа тушаа мүнөө болотор хэлэдэг байгаа, тиигээд Израилиин арад түмэн тэдэниие дууладаг болоо. Иигэжэ тэдэ дуунууд Гашуудалай дуунай согсолбори соо бүридхэгдэһэн гээшэ.

26Ёшияагай бусад хэрэгүүд, Эзэнэй һургаалнуудые[†] сахин байһан дэмбэрэлтэй үйлэнүүдынь, 27эхинһээ эхилээд эсэс хүрэтэрөө Израилиин болон Иудын хаашуулай ном соо бэшээтэй юм.

#### 36


Иудын хаан – Иохааз


(4 Хаан 23:31-35)

1[•]Тэрэ орон нютагай арад зон Ёшияагай хүбүүн Иохаазые эсэгынь орондо Иерусалимда[†] хаан шэрээдэ һуулгаба. 2Иохааз хорин гурба наһатайдаа хаан боложо, гурбан һарын туршада Иерусалимда хааншалба. 3Египедэй хаан[†] тэрэниие Иерусалимай хан шэрээһээ хаһажа, яла болгожо зуун талаант мүнгэ, нэгэ талаант алта түлэхыень Иудын орон нютагта баадхаба. 4Египедэй хаан Нээхо Иохаазай дүү Элиакиимые Иудын болон Иерусалимай хан шэрээдэ үргэмжэлөөд, тэрээндэ Ёякиим гэжэ шэнэ нэрэ үгэбэ. Тиигээд Нээхо Иохаазые Египет[†] руу абаашаба[+].


Иудын хаан – Ёякиим


(4 Хаан 23:36–24:6)

5[•]Ёякиим хорин таба наһатайдаа хаан шэрээ эзэлжэ, арабан нэгэн жэлэй туршада Иерусалимда хааншалаа. Эзэн[†] Бурханайнгаа[†] урда тэрэ жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. 6Вавилооной[†] хаан Навуходоносор орон нютаг руунь дайгаар добтолжо, Вавилоон руу абаашахаяа Ёякиимые гэнжэлээ бэлэй[+]. 7Эзэнэй Һүмын үнэтэ хэрэгсэлнүүдэй зарим хубииень Вавилоон руу Навуходоносор абаашаад, ордон соогоо хэбэ[+]. 8Ёякиимэй бусад хэрэг ябуулганууд, хэһэн жэгшүүритэй муухай үйлэнүүдынь Израилиин ба Иудын хаашуулай ном соо бэшээтэй. Тэрэнэй һүүлдэ Ехонияа хүбүүниинь орондонь хаан шэрээ эзэлбэ.


Иудын хаан – Ехонияа


(4 Хаан 24:8-17)

9[•]Ехонияа арбан найма наһатайдаа хаан боложо, гурбан һара ба арбан үдэр Иерусалимда хааншалаа. Эзэнэй урда тэрэ жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. 10Нэгэ жэлэй үнгэрһэнэй удаа Навуходоносор хаан тэрэниие Эзэнэй һүмын үнэтэ хэрэгсэлнүүдтэй хамта Вавилоон руу асархыень захирба. Тиигээд тэрэ Цэдэкиия абгыень Иудын болон Иерусалимай хаан болгобо[+].


Иудын хаан – Цэдэкиия


(4 Хаан 24:18-20; Ер 52:1-3)

11[•]Хорин нэгэ наһатайдаа Цэдэкиия хаан боложо, арбан нэгэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда хааншалаа. 12Эзэн Бурханайнгаа урда тэрэ жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. Эзэнэй үгэ айладхадаг Ерэмияа лүндэншые номгохоноор тэрэ шагнажа шададаггүй һэн[+].

13Навуходоносорто үнэн сэхэ байхаб гэжэ Эзэнэй нэрээр тангариглахыень Цэдэкиияые Навуходоносор хаан баадхаһан юм. Теэд Цэдэкиия тэрэнэй урдаһаа буһалгаалба. Цэдэкиия үсэрхэжэ, Израилиин Эзэн Бурханда бусахаяа арсаба[+]. 14Иудын удамаршад,[†] санаартад, улад зон тойрон ажаһуугша ондоо арадуудай жэгшүүритэй муухай жэшээ даган, нүгэлөө[†] олошоруулба, Иерусалимда Эзэнэй Өөрөө арюудхаһан Һүмые бузарлаба[+].


Иерусалим унаба


(4 Хаан 25:1-21; Ер 39:1-10; 52:4-27)

15[•]Үбгэ эсэгэнэрэйнь Эзэн Бурхан һэргылхыень тэдээн руу лүндэншэдөө эльгээжэл-эльгээжэл байба, юундэб гэхэдэ, Тэрэ арадаа, нангин[†] үргөөгөө хайрладаг байгаа[+]. 16Теэд тэдэ Бурханай элшэдые[†] наадалжа, Үгыень анхарангүй, лүндэншэдыень хараажа байба. Тиимэһээ арад зоной абарагдахын аргагүйгөөр Эзэн арадтаа уурлаба[+]. 17Иигэжэ Эзэн тэдээндэ добтолхыень Вавилооной хааниие эльгээбэ. Вавилооной хаан Эзэнэй Һүмэ[†] соо залуу хүбүүдые һэлмээр сабшан усадхаба. Тэрэ хэнииешье – эрэ, эмыешье, залуу, хүгшэншье зониие хайрлабагүй. Бурхан тэрэнэй мэдэлдэ бүхы зониие үгэһэн байба[+]. 18Бурханай гэрэй ехэ, бага бүхы үнэтэ хэрэгсэлнүүдые, хаанай, түшэмэлнүүдэйнь үнэтэ зүйлнүүдые бултыень тэрэ Вавилоон руу абаашаба. 19Навуходоносорой сэрэгшэд Бурханай гэрые галдан шатааба, Иерусалимай хэрэм ханануудые һандаргаба, шухала ордон, самхагуудыень галдаба, бүхы баялигуудыень үгы хэбэ. 20Амиды үлөөшэ зониие тэрэ Вавилоон руу нүүлгэн абаашаба. Персиин[†] улас түрын бии болотор тэдэ өөрынь болон үхи хүүгэдэйнь богоолнууд байгаа бэлэй. 21Иигэжэ «Далан жэлэй туршада энэ орон нютаг хооһон зандаа хэбтэхэ» гэжэ Ерэмияа лүндэншөөр Эзэнэй дамжуулһан үгэнүүд бүтэбэ[+].


Киир хаанай захиралта


(Эзр 1:1-3)

22[•]Персиин хаан Киирэй түрүүшын жэлээ хааншалжа байхада Ерэмияагаар дамжуулһан үгэнүүдэйнгөө бэелүүлэгдэхын тула Эзэн Кииртэ нүлөө үзүүлжэ, тэрэ бүхы хаан түрөөрөө бэшэмэл аргаар болон үгэнүүдээр иигэжэ тунхаглахые захирба:[+] 23«Персиин хаан Киир иимэ зарлиг буулгана: Огторгойн Эзэн Бурхан газар дэлхэйн бүхы хаан түрэнүүдые[†] минии мэдэлдэ үгөө. Иудын Иерусалимда Тэрээндэ шүтэн мүргэдэг Һүмэ барихыемни Тэрэ захираа. Эзэн Бурханай арад зонһоо хэн байнаб, тэрэ тиишээ ошог лэ! Эзэн Бурханиинь тэрээнтэй хамта байхань болтогой!»[†][+]

### Эзраа

#### Эзраа

Эзраа


Эзраагай ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### Эзраагай ном


Эзраагай ном

Эзраагай ном хадаа перснүүдэй Вавилоониие эзэлхэдэ, еврей арадай орон нютагаа Вавилоондохи баряанһаа бусалгые зураглана. Энээнэй удаа Иерусалим һэргээгдэн бодхоогдожо, тэндэ дахяад Эзэндэ мүргэдэг болобо. Эхэ нютагаа бусалга тиимэ бэлэн байгаагүй: тойроод һуудаг арадууд һаад хэдэг, һандарһан хан түрын ниислэл хотые еврейнүүдэй дахин барихада дурагүй байгаа. Яабашье, манай ээрын урдахи 515-дахи ондо Бурханай үргөө дууһан баригдаа бэлэй. Урма зориг бадараадаг лүндэн табяаша Хаггей ба Захарияагай оруулһан горитой хубиие эндэ тэмдэглэмээр.

Энэ ном болон Нэхэмьяагай ном Угай бэшэгэй номуудай үргэлжэлэл гээд нэгэ зохёогшоор бэшэгдэһэн байжа магадгүй. Номые гурбан гол хубида хубаамаар: 1) Персиин хаан Киирэй хааншалгын үедэ еврейнүүдэй орон нютагаа түрүүшын бусалга (манай ээрын урдахи 538 он), (1-2-дохи бүлэгүүд); 2) Манай ээрын урдахи 586 ондо Вавилооной сэрэгээр усадхагдаһан Эзэнэй Һүмые шэнээр барилга ба арюудхалга (3-6-дахи бүлэгүүд). Энэ хуби соо хөөрөөн еврей хэлэнһээ гадна, араам хэлээр бэшэгдэнхэй, Персиин хаан түрын элдэб олон арадууд араам хэлэтэй байһан бэлэй; 3) санаартан болон номшон Эзраагай еврейнүүдэй нэгэ бүлэгтэй хамта Иерусалим руу бусалга (7-10-дахи бүлэгүүд). Эзэндэ этигэл шүтэлгые дахин һэргээхэдэнь, Һургаалыень сахин дүүргэхэдэнь тэрэ арад зондоо туһалһан гээшэ. Сэхэ руунь хэлэбэл, Эзраа шажанай гол ёһонуудай үндэһэ һуури байгуулаа, тэдэ гол ёһонуудые еврейнүүд саашадаашье, Шэнэ Хэлсээн хүрэтэр, сахин байгаа.

#### 1


Киир хаанай захиралта


(2 Уг 36:22-23)

1[•]Персиин[†] хаан Киирэй түрүүшын жэлээ хааншалжа байхада Ерэмияагаар дамжуулһан үгэнүүдэйнгөө[*] бэелүүлэгдэхын тула Эзэн[†] Кииртэ нүлөө үзүүлжэ, тэрэ бүхы хаан түрөөрөө бэшэмэл аргаар болон үгэнүүдээр иигэжэ тунхаглахые захирба:[+]

2«Персиин хаан Киир иимэ зарлиг буулгана: Огторгойн Эзэн Бурхан[†] газар дэлхэйн бүхы хаан түрэнүүдые[†] минии мэдэлдэ үгөө. Иудын Иерусалимда[†] Тэрээндэ шүтэн мүргэдэг Һүмэ[†] барихыемни Тэрэ захираа[+]. 3Эзэн Бурханай арад зонһоо хэн байнаб, тэдэ Иудын газарта, Иерусалим хото ошожо, Израилиин Эзэн Бурханай һүмын барилгада хабаадалсаг. Бурханиинь тэдээнтэй хамта байхань болтогой![†] 4Харин арадһаа үлэгшэдтэ бултандань, хаанашье байгаа һаань, нютагай зон алта мүнгөөр, үхэр малаар, мүн ондоошье зөөри зөөшөөр, Иерусалимдахи Бурханай һүмын барилгада ехэ үргэл хэжэ туһалалсаг».


Бусаха замдаа бэлэдхэл

5Иудын, Бэньямиинэй уг гарбалай[†] аха заханар, санаартад болон левидүүд,[†] мүн Бурханай зүрхэ сэдьхэлынь зоригжуулһан бусадшье хүнүүд Эзэнэй һүмэ барилсахаяа Иерусалим тээшэ түхеэрбэд. 6Нютаг зон һүмын үргэлдэ нэмэри оруулһанһаа гадна мүнгэн амһартануудые, алтан болон бусад үнэтэ хэрэгсэлнүүдые, үхэр мал үгэбэ.

7Персиин хаан Киир Иерусалимһаа өөрынгөө бурханай һүмэдэ Навуходоносорой абаашажа табиһан Эзэнэй һүмэдэ хабаатай бүхы амһартанууд болон эд хэрэгсэлнүүдые[+] 8үнэтэ хэрэгсэлнүүдэйнгээ сан баригша Митрэдаадаар гаргуулжа, тэрэнь Иудын тайжа Шэшбаццаарта бүрин тоогоорнь тушаажа үгэбэ[+]. 9Тэдэнииень тоолон нэрлэбэл: гушан алтан табаг, нэгэ мянга хори юһэн мүнгэн табаг, 10гушан алтан аяга, дүрбэн зуун арбан мүнгэн аяга ба мянган бусад амһартанууд.

11Бүхы алтан, мүнгэн амһартануудынь табан мянга дүрбэн зуу байба. Вавилоонһоо[†] Иерусалим тээшэ нүүлгэнэй болоходо, эдэ бүгэдые Шэшбаццаар абажа ерэһэн юм.

#### 2


Түрүүшын зөөдэлөөр Зэрубабээлтэй суг ерэгшэд

1-2[•]Вавилооной[†] хаан Навуходоносорто дайгаар абтажа, хүсөөр Вавилоон абаашагдаад, тэндэһээ Зэрубабээлтэй, Иисүүстэй, Нэхэмьяатай, Сэраяатай, Рээлааяатай, Мордохайтай, Билшаантай, Миспээрэдтэй, Бигбайтай, Рэхүүмтэй, Баһанаатай хамта Иуда,[†] Иерусалим[†] болон өөр өөрынгөө хотонуудта бусажа ерэһэн израильшуудай[†] нэрэй жагсаал иимэ:[+][+] 3Пароошой уг – хоёр мянган зуун далан хоёр хүн,[+] 4Шэпаатияагай уг – гурбан зуун далан хоёр, 5Араахай уг – долоон зуун далан таба, 6Паһаат-Моһаабай[†] уг (Иисүүсэй, Ёһаабай үри һадаһад) – хоёр мянган найман зуун арбан хоёр, 7Элаамай уг – нэгэ мянган табан зуун дүрбэн, 8Заттуугай уг – юһэн зуун дүшэн табан, 9Заххайн уг – долоон зуун жаран, 10Баниин уг – зургаан зуун дүшэн хоёр, 11Бэбэйн уг – зургаан зуун хорин гурбан, 12Азгаадай уг – нэгэ мянган хоёр зуун хорин хоёр, 13Адонихаамай уг – зургаан зуун жаран зургаан, 14Бигбайн уг – хоёр мянган табин зургаан, 15Адиинай уг – дүрбэн зуун табин дүрбэн, 16Этээрэй уг (Хэзэкияагай үри һадаһад) – ерэн найман, 17Бэцайн уг – гурбан зуун хорин гурбан, 18Ёраагай хүбүүдһээ зуун арбан хоёр, 19Хашуумай уг – хоёр зуун хорин гурбан, 20Гиббаарай уг – ерэн табан, 21Бэтлэһээмдэ ажаһуугшад – зуун хорин гурбан, 22Нэтопааһаа гараашад – табин зургаан, 23Анатоодһоо гараашад – зуун хорин найма, 24Азмаавэдэй уг – дүшэн хоёр, 25Кирьяат-Еариимһээ, Хэпирааһаа, Бээроодһоо гараашад – долоон зуун дүшэн гурбан, 26Рамааһаа, Гээбэһээ гараашад – зургаан зуун хорин нэгэн; 27Михмаашһаа гараашад – зуун хорин хоёр, 28Бэт-Ээлһээ, Һайһаа гараашад – хоёр зуун хорин гурбан, 29Нэбоогой уг – табин хоёр, 30Магбиишай уг – зуун табин зургаан, 31нүгөө Элаамай уг – нэгэ мянган хоёр зуун табин дүрбэ, 32Хариимай уг – гурбан зуун хорин, 33Лоодой, Хадиидай, Оноогой уг – долоон зуун хорин таба, 34Ерихооной уг – гурбан зуун дүшэн таба,[+] 35Сэнаагай уг – гурбан мянган зургаан зуун гушан[+].

36Санаартад: Едаяагай уг (Иисүүсэй үри һадаһад) – юһэн зуун далан гурбан,[+] 37Иммээрэй уг – нэгэ мянган табин хоёр,[+] 38Пашхуурай уг – нэгэ мянган хоёр зуун дүшэн долоон,[+] 39Хариимай уг – нэгэ мянган арбан долоон[+].

40Левидүүд:[†] Иисүүсэй болон Кадмиһээлэй уг (Һодэбаагай үри һадаһад) – далан дүрбэн хүн,[+] 41дуушад: Асаапай уг – зуун хорин найман хүн,[+] 42Үүдэнэй харуулшад: Шаллуумай уг, Этээрэй уг, Талмооной уг, Аххуубай уг, Хатиитаагай уг, Шобайн уг – хамтадаа зуун гушан юһэн хүн[+].

43Һүмын зарасанар: Цихаагай уг, Хасупаагай уг, Таббаһоотын уг,[+] 44Хэрээсэй уг, Сиаһаагай уг, Падооной уг, 45Лэбаанай уг, Хагабаагай уг, Аххуубай уг, 46Хагаабай уг, Шалмайн уг, Ханаһаанай[†] уг, 47Гиддээлэй уг, Гаахарай уг, Раһаяагай уг, 48Рэциинэй уг, Нэходаагай уг, Газзаамай уг, 49Уззаагай уг, Пасээхэй уг, Бэсайн уг, 50Аснаагай уг, мэүүншүүдэй уг, нэписиимүүдэй уг, 51Бахбуугай уг, Хакупаагай уг, Хархуурай уг, 52Бацлуудай уг, Мэхидаагай уг, Харшаагай уг, 53Бархоосой уг, Сисэраагай уг, Тээмаагай уг, 54Нэциһаагай уг, Хатипаагай уг.

55Соломооной[†] богоолнуудай уг: Сотайн уг, Сопээрэдэй уг, Пэрудаагай уг,[+] 56Яалаагай уг, Дархооной уг, Гиддээлэй уг, 57Шэпаатияагай уг, Хаттиилэй уг, Похээрэт-Һаццэбаһиимэй уг, Амиигай уг.

58Һүмын албатан, Соломооной богоолнуудай үри һадаһад – бүхыдөө гурбан зуун ерэн хоёр хүн.

59Тээл-Мээлаа, Тээл-Харшаа, Хэрүүб, Аддаан, Иммээр хотонуудһаа гараһан аад, Израильһаа гараһан уг гарбалаа[†] гэршэлжэ шадаагүй хүнүүд гэбэл, 60Дэлайяагай уг, Тобияагай уг, Нэходаагай уг – зургаан зуун дүшэн хоёр хүн.

61Тэдэнһээ гадна санаартадһаа гэбэл: Хабайяагай уг, Һаккооцой уг, мүн Барзиллайн уг. Барзиллай бол Галаад[†] нютагай Барзиллайн басагадай нэгые һамган болгоод, нэрэдэнь ороһон түүхэтэй[+]. 62Тэдэнэр угай бэшэгүүдые бэдэрээд, тэдээн соо өөһэд тухайгаа тэмдэглэл олобогүй, тиигээд тэдэниие санаартадай хэргэмһээ хаһаба. 63Санаартанай[†] урим ба туммим[†] дээрэ үзэл үзэжэ, Бурханай[†] хүсэл мэдэхын урда тэдэнэр нангин[†] үргэлһөө эдихэ эрхэгүй гээд засаг баряаша хэлэбэ[+].

64Энэ бүлэгтэ бүхыдөө дүшэн хоёр мянга гурбан зуун жаран хүн гээд тоологдоно, 65богоолнууд, шэбэгшэнүүдгүйгөөр, – тэдэнэй тоо долоон мянга гурбан зуун гушан долоондо хүрөө, үшөө тиихэдэ хоёр зуун дууша эрэшүүл болон эхэнэрнүүд, 66долоон зуун гушан зургаан морин, хоёр зуун дүшэн табан луус, 67мүн дүрбэн зуун гушан табан тэмээн, зургаа мянга долоон зуун хорин элжэгэн тоологдоһон байна.

68Бусажа ерэһэн угуудай гулбаанарай зариман Иерусалимдахи Эзэнэй[†] һүмые һуури дээрэнь бодхоохо гэжэ һайн дураараа үргэл хэбэд. 69Һүмэ[†] барилгын санда тэдэнэр өөһэдынгөө арга боломжоор жаран нэгэн мянга драахма алта, табан мянга миина сагаан мүнгэ, санаартадай үмдэхэ зуун хубсаһа хунар үргэбэ.

70Санаартад, левидүүд, дуушад, үүдэнэй харуулшад, һүмын зарасанар гэхэшэлэн бүхы зон, бүхы израильшууд өөһэдынгөө хотонуудта ажаһуудаг болобо.

#### 3


Үргэлэй шэрээ бүтээлгэ

1Долоодохи һара[*] гараба. Израильшууд[†] өөһэд өөһэдынгөө хотонуудта ажаһуужа байгаа. Тиихэдээл нэгэн хүн шэнги эбтэйгээр булта Иерусалим[†] хотодо сугларбад[+]. 2Ёцадаагай хүбүүн Иисүүс санаарта аха дүүнэртэеэ, мүн Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээл аха дүүнэртэеэ хамһажа, Израилиин Бурханда[†] түгэс шатаалта үргэл[†] үргэхын тула Моисейн[†] хуулида бэшэгдэһэнэй ёһоор үргэлэй шэрээ[†] дархалбад[+]. 3Буса газарай зонһоо айжа байбашье, үргэлэйнгөө шэрээ анханай һууридань табижа, үдэшэ, үглөө бүхэндэ Эзэндээ[†] түгэс шатаалта үргэлөө үргэжэ эхилбэд[+]. 4Тэдэ үдэр бүхэндэ түгэс шатаалта үргэл үйлэдэжэ, үдэр үдэртэнь бүтээдэг ёһо гуримаарнь Майханай һайндэрые үнгэргэбэд[+]. 5Энээнһээ удаалан түгэс шатаалта үргэл бүтээлгэ болобо, һарын шэнэдэшье, Эзэндэ зорюулагдаһан һайндэрнүүдтэшье, али хэн нэгэнэй Эзэндээ һайн дураараа үргэл үргэхэдэшье, түгэс шатаалта үргэл үргэжэл байба[+]. 6Долоодохи һарын нэгэн шэнын үдэр Эзэндээ түгэс шатаалта үргэл үргэжэ эхилээ һэн. Тиихэдэ Эзэнэй һүмын һуури үшөө табигдаадүй байгаа.

7Тиигээд шулуу хайгшадта болон модошо дархашуулда сагаан мүнгэн үгтэбэ, Персиин[†] хаан Киирэй зүбшөөлөөр Ливаанһаа[†] далайгаар Яафа хүрэтэр үнэтэ хуша модо асаруулхын тула Сидооной болон Тиирэй зондо эдихэ ууха юумэ, оливын тоһо үгэдэг болобо[+].


Һүмын һуури табилга

8Бусагшадай Иерусалимдахи Бурханай гэртэ хүрэһэн сагһаа хойшо, удаадахи жэлэйнь хоёрдохи һарада[*] Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээл, Ёцадаагай хүбүүн Иисүүс, тэдэнэй бүхы аха дүүнэрынь, санаартад болон левидүүд[†] гэхэшэлэн баряанһаа бусаһан зон булта Һүмэ[†] барилгын эхи табиба. Эзэнэй һүмэ барилгын хүдэлмэри хинан шалгахаар хоринһоо дээшэ наһатай левидүүдые томилбо[+]. 9Иисүүс өөрынгөө хүбүүдтэй, мүн аха дүүнэртэеэ, Кадмиһээл хүбүүдтэеэ, Иудын үринэр Бурханай гэрэй барилга хэгшэдэй ажал хамта хинан шалгажа эхилбэ. Тэдэнтэй суг Хэнадаадай үринэр, түрэл гаралынь, левидүүд хүдэлөө[+]. 10Эзэнэй һүмын һуури барилгашадай табижа дүүргэхэдэ, санаартад санаартанайнгаа[†] хубсаһа үмдэжэ, Эзэнэйнгээ алдар солые Израилиин хаан Давидай[†] табиһан хуули ёһоор дуудахын тула, санаартад бэшхүүрнүүдээ, левидүүд, Асаапай хүбүүд, дэмшэнүүдээ бариба[+]. 11«Магтагты!», «Эзэн Бурханаа алдаршуулагты!», «Энэрхы хадаа Тэрэ Израилиие хододоо үмэгшэлхэ!» гэхэшэлэн олон магтаал дуунуудые дуулабад. Эзэнэй һүмын һууриин табигдаһантай дашарамдуулан бүхы зон Эзэндээ соло магтан хашхаралдаба[+].

12Түрүүшын Һүмын һайханиие хараһан үндэр наһатай санаартад, левидүүд, удамай түрүү аха заха үбгэд шэнэ Һүмын һуури харахадаа, эзэлүүдгүй шангаар бархиралдаба, олонхинь баяраа багтаажа ядан шангаар хашхаралдаба[+]. 13Хэнэй баярлаһые, хэнэй бархирһые илгаруулхын огто аргагүй, бүгэдын бар хашхараанһаа холо саагуур сууряатан газар доһолжо байгаа һэн.

#### 4


Дайсадай туһалха гэһэн мэдүүлгэ

1Сүлэлгэ баряанһаа бусагшад Эзэндээ,[†] Израилиин Бурханда,[†] Һүмэ[†] барижа байна гэжэ Иудатанай,[†] Бэньямиинтэнэй дайсад дуулаба. 2Тиигээд Зэрубабээл болон угуудай гулбаануудта тэдэ ерэжэ:

– Энэ Һүмыетнай бидэ тантай хамта барилсаябди. Тантай адли бидэ танай Бурханда мүргэнэбди. Маниие иишэ асарһан Ассириин хаан Эсархаддооной үеһөө тооложо, үргэл Тэрээндэ үргэнэбди, – гэбэ[+].

3– Манай Бурханда мантай хамта таанар Һүмэ барилсахагүйт. Персиин[†] хаан Киирэй захирһанай ёһоор, Израилиин Бурханда бидэ өөһэдөө Һүмэ барихабди, – гэжэ Зэрубабээл, Иисүүс болон Израилиин угуудай гулбаанар арсалта хэбэ[+].

4Тиихэдэнь тэрэ газарай зон Һүмэ барилгада али болохоор һаалта хэдэг, Иудын зоной хүсэ шадалыень бууруулха гэжэ оролдодог болобо[+]. 5Персиин ноёд, түшэмэлнүүдтэ эдилгэ үгэжэ, хаан Киирэй байхаһаа эхилээд, Персиин Даарий хаанай хан шэрээдээ һууха хүрэтэр тэрэ барилга урагшань ябуулаагүй юм[+].


Хаанда хоб орожо, барилга зогсоогдобо

6Хаан түрэеэ[†] Ахашвероошой һая эзэлээд байхада Иудын газарта, Иерусалимда[†] ажаһуугшадые гэмнэжэ, дайсалагша зон гомдол бэшэһэн юм[+]. 7Артагсээрэгс хаанай хан шэрээдэ һууха үедэ Бишлаам, Митрэдаат, Табээл гэгшэд бусад нүхэдтэеэ Персиин хаан Артагсээрэгстэ гомдол эльгээһэн байгаа. Тэрэ бэшэгынь араам хэлээр, араам үзэгөөр бэшэгдэнхэй һэн[+].

8Тиихэдэ захирагша Рэхүүм бэшээшэ Шимшай хоёр Иерусалимайхидта эсэргүү үшөө нэгэ бэшэг Артагсээрэгс хаанда эльгээбэ: 9«Динайнуудай, афарсатхайнуудай, тарпэлайнуудай, апарсуудай, аркевайнуудай, вавилоонойхидой,[†] сүүзынхидэй, дэһайнуудай, элаамайхидай удамаршад[†] болон 10агууехэ хаан Аснаппаарай Самариин[†] хотонуудаар, Евфрат мүрэнһөө баруулжаа нютагуудаар нүүлгэһэн бусадшье арадуудай түлөөлэгшэдэй зүгһөө захирагша Рэхүүм, бэшээшэ Шимшай гэгшэд бусад нүхэдтэеэ бэшэнэбди». 11Тэдэнэй эльгээһэн бэшэгэйнь буулгабаринь иимэ: «Евфрат мүрэнһөө баруулжаа нютагуудаар ажаһуудаг танай албата зонһоо эзэн хаан Артагсээрэгсдэ. 12Эзэн хаамнай мэдэжэ абыт. Танһаа гараад, наашаа нүүжэ, манда Иерусалим ерэһэн энэ буһалгаата иудейнүүд[†] барилга хэжэ, хүреэлһэн хана бодхоожо байнал. Һуурииень табижа дүүргээ. 13Эзэн хаамнай оюун ухаандаа ойлгожо абыт. Хэрбээ энэ муу зонтой хотынхид хотоёо барижа, хотын хана бодхоожо дүүргэбэл, алба татабаринуудаа түлэхэеэ арсажа, эзэн хаанаймнай жасада горитой хохидол оруулхал[+]. 14Хаанай ордонһоо ажамидаржа байдаг бидэ эзэн хаанайнгаа һан жасын үригдэхэ ушарые тэсэхэ аргамнай үгы. Ушар тиимэһээ энэ бэшэг эльгээбэбди. 15Танай эсэгэнэрэй бэшэһэн дэбтэрнүүдые бэдэрүүлжэ, тэмдэглэлнүүдыень шэнжэлхэдээ, үнинһөө хойшо хаануудай урдаһаа буһалгаалдаг муу зонтой хото байгаа гэжэ мэдэхэлта. Тиимэл хадаа һандаргагдаһан байгаа гэбэ. 16Ушар тиимэһээ, энэ хотын һэргээн баригдажа, хүреэлһэн ханаяа бодхооболнь, Евфратһаа баруулжанхи газартнай танай мэдэлһээ гараха байха гэжэ мэдүүлнэбди».

17Захирагша Рэхүүмдэ, бэшээшэ Шимшайда, Самари болон Евфратһаа баруулжанхи хотонуудта ажаһуудаг бусад нүхэдтэ хаан харюу эльгээбэ: «Амар сайн! 18Эльгээһэн бэшэгтнай оршуулагдажа, минии урда тодо һонороор уншагдаа. 19Намһаа захиралта үгтэжэ, бэдэрэгдэжэ, энэ хото эртэ сагһаа урда тээхи хаашуулай урдаһаа бододог, буһалгаа үйдхэдэг байһаниинь мэдэгдээ. 20Евфратһаа баруулжанхи газарнуудые эзэмдэжэ, алба, татабари абажа байһан хүсэтэй хаашуул Иерусалимда байһан гэжэ элирээ[+]. 21Барилга хэхэеэ болигты гэжэ эдэ зондо захиралта үгэгты. Минии зүбшөөл үгөөгүй сагта энэ хото баригдаха ёһогүй. 22Харин жэншэдгүй энээниие гүйсэдхэгты, үгы бол, ехэ хохидол гаража, хаан түрэдэ муу юумэн ушарха».

23Захирагша Рэхүүм, бэшээшэ Шимшай болон тэдэнэй бусад нүхэд Артагсээрэгс хаанай бэшэг уншаһан дары тэдэ Иерусалим хотын иудейнүүдтэ ошожо, сэрэгэй хүсөөр тэдэнэй ажал тогтообо. 24Тиигэжэ Иерусалимдахи Бурханай һүмын барилга зогсошоо. Персиин Даарий хаанай хан шэрээдэ һууһаар хоёрдохи жэл болотор иимэ байдал үргэлжэлөө юм[+].

#### 5


Хаггай болон Захарияагай үедэ Һүмэ барилга

1Лүндэншэ Хаггай ба Иддоогой хүбүүн лүндэншэ Захарияа гэгшэд Израилиин Бурханай[†] нэрэһээ Иудын нютагта, Иерусалимда[†] байһан иудейнүүдтэ[†] абарал, лундэн дуулгажа эхилбэ[+]. 2Тиихэдэнь Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээл, Ёцадаагай хүбүүн Иисүүс гэгшэд Иерусалимдахи Бурханай гэрэй барилга шэнээр эхилбэ, тэдэнтэй хамта Бурханай лүндэншэд, тэдэниие дэмжэгшэд булта хүдэлөө[+].


Хорон һанаатай мүрдэлгэ

3Евфрадай баруун хажуудахи можын ноён Таттэнай, Шэтаар-Бозэнай болон тэдэнэй нүхэд барилгашадта ерэжэ, иигэжэ асууба:

– Энэ Һүмэ[†] бариха, хана бодхоохо зүбшөөл хэн үгөөб[+]?

4Тиихэдэнь барилга хэжэ байһан хүнүүдэй нэрэнүүдыень бидэ хэлэжэ үгөөбди.

5Харин иудейн аха заханарые Бурхан хаража байһан тула тэдэнэр хорижо шадабагүй. Ушар тиимэһээ Даарий хаанда бэшэг эльгээжэ, тэрэнэйнь харюугай ерэтэр тэрэ Һүмын барилга зогсоогдоогүй[+].


Дайсад Даарий хаанда хоб эльгээбэ

6Евфратһаа баруулжаа газарнуудай ноён Таттэнай Шэтаар-Бозэнай хоёрой Даарий хаанда бэшэһэн бэшэгэй удха иимэ:

7– Даарий хаан, сайн байна! 8Иудын можодо баригдажа байһан Бурханай гэртэ ошообди гэжэ тандаа мэдээсэнэбди. Тэрэ Һүмэ томо шулуунуудаар баригдана, ханадань гасуу модон хабшуулагдажа хэгдэнэ. Тэдэнэй оролдолгоор Һүмын барилга угаа түргэн бүтэнэ.

9– Энэ Һүмэ бариха, хана бодхоохо зүбшөөл хэн танда үгөөб? – гэжэ бидэ тэдэнэй аха заханарһаа асуугаабди. 10Тэрэнһээ гадна танда мэдээсэхын тула гол эдэбхитэдэйнь нэрэнүүдые элирүүлжэ абаабди.

11Тэдэ манда иигэжэ харюусаба: «Бидэ тэнгэри болон газар бүтээһэн Эзэнэй[†] богоолнууд һэн тула энэ Һүмэ һэргээн бодхоожо байнабди. Олон жэлэй урда тээ Израилиин агууехэ хаан энэ Һүмые барижа, арюудхаа юм[+]. 12Эсэгэнэрэймнай Огторгойн Бурханиие уурлуулхада, Тэрэ Вавилооной[†] хаан, халдей угтай Навуходоносорой шэрүүн гарта тэдэниие оруулжа, энэ Һүмэ һандаргагдаһан, зониинь Вавилоон нүүлгэгдэһэн байгаа юм[+]. 13Хожомынь Вавилооной Киир хаан хан шэрээдэ һууһан нэгэдэхи жэлдээ Бурханай энэ гэр һэргээн бодхоохо зүбшөөл манда үгөө[+]. 14Иерусалимдахи Һүмэһөө Вавилоондохи һүмэдэ Навуходоносорой абаашаһан алтан, мүнгэн амһартануудыень Вавилооной хаан Киир тэндэхи һүмэһөө гаргажа, Шэшбаццаарта тушаажа үгэхэдөө, тэрэниие Иуда[†] можын ноён болгоод,[+] 15иигэжэ хэлээ юм: „Эдэ амһартануудые Иерусалимдахи Һүмэдэнь бусаа. Тэрэ Бурханай һүмэ өөрынгөө һуури дээрэ баригдаг“[+].

16Шэшбаццаар ошожо, Иерусалимдахи Бурханай гэрэй һуури табилгые эмхидхээ. Тэрэ сагһаа мүнөө болотор энэ барилга үргэлжэлһөөр, үшөө дүүргэгдээгүй»[+].

17Танда таатай байбалнь, эсэгэ хаануудайнгаа дараан соогуур тэмдэглэл, бэшэгүүдыень Вавилоондоо бэдэрүүлыт. Иерусалимда Бурханай гэр барюулха гэһэн Киир хаанай захиралта үнэн байгаа гү? Мэдэһэнэйнгээ удаа, энэ асуудалаар хаанай шиидхэбэри манда дуулгагдана бэзэ[+].

#### 6


Мүрдэн шэнжэлгэ ба Даарий хаанай харюу

1Даарий хаан захиралта үгэжэ, Вавилооной[†] хаашуулай үнэтэ дараагаа хадагалдаг газарнуудаар, номой сангууд соогуур бэдэрэлгэ хүүлэхэдэнь, 2Мидия можын Экбатаана хотын ордон соо нэгэ хуйламал бэшэг олдобо.

Тэрээн соонь иигэжэ бэшээтэй байгаа: «Һанахын тулада[+]. 3Хан шэрээдэ һууһан жэлдээ Киир хаанай Иерусалимдахи[†] Һүмэ[†] тухай үгэһэн захиралта: үргэл үргэхын тула Һүмэеэ һэргээг, найдамтай һуури табюулаг, үндэрынь жаран тохой, үргэниинь баһа жаран тохой байха. 4Ханань гурбан зэргэлээ томо шулуунуудаар, нэгэ зэргэлээ модоор бодхоогдохо ёһотой. Хүдэлмэриин гаргаша хаанай һан жасаһаа түлэгдэхэ[+]. 5Иерусалимай Һүмэһөө Навуходоносор хаанай Вавилоон абаашаһан алтан, мүнгэн амһартанууд Иерусалимайнгаа Һүмэдэ һөөргөө бусаагдажа, анхан һууһан һууринуудтаа табигдаха ёһотой[+].

6Евфратһаа баруулжаа можын ноён Таттэнай Шэтаар-Бозэнай хоёр, таанар уһанай саана таанарай нүхэд болохо зонтой зайлагты тэндэһээ[+]. 7Бурханай[†] гэрэй ажалые бү зогсоогты. Анхан байра дээрэнь Бурханай энэ гэрые Иуда[†] можын ноён, иудейн аха заханар барюулаг.

8Намһаа танда захиралта: тэрэ Бурханай гэрэй барилгада хүдэлжэ байһан иудейн аха заханарта таанар туһалха ёһотойт. Танай можоһоо хаанай жасада орохо татабари суглуулжа, тэрэ барилгын зогсоогдохогүйн тула тэдэндэ түргэн үгэжэ байгты[+]. 9Огторгойн Бурханда түгэс шатаалта үргэл[†] үргэхэ хурьга хусануудые, тугал буруунуудые, тэрэшэлэн шэниисэ, дабһа, үзэмэй дараһан архи, тоһо гэхэшэлэн Иерусалимай санаарта нэрлэһэн бүхы юумэнүүдые, хэды хэрэгтэй гэнэб, тэдые үдэрһөө үдэртэ удааруулангүй үгэгты. 10Эзэн[†] хаанайнгаа болон тэрэнэй хүбүүдэйнь түлөө Огторгойн Бурханда таатай түгэс шатаалта үргэл үргэхыень, мүргэхыень бү һаатуулагты![+]

11Иигэжэ захирнаб: хэн энэ захиралтыемни дүүргэнэгүйб, тэрэнэй гэрэйнь модон һугалагдажа абтаха, өөрөө тэрэ модондоо һуулгагдан алуулагдаха, гэр байрань һандаргагдаха[+].

12Энэ зарлигыемни эбдэхэеэ һанаһан ямаршье хаан, ямаршье арад байг, Иерусалимдахи Бурханай һүмэдэ сүйд хээ һаань, Өөрынгөө нэрые тэндэ оршохо гэжэ тодорхойлһон Бурхан тэдэниие илгаагүй һүнөөг. Би, Даарий хаан, энэ зарлиг табибаб. Энэ зарлигни тон наринаар бэелүүлэгдэхэ болтогой».[†]


Һүмын барилгые дүүргэлгэ

13Евфратһаа баруулжаа можын ноён Таттэнай, Шэтаар-Бозэнай болон тэдэнэй нүхэд бултадаа Даарий хаанай зарлиг тон наринаар дүүргэбэ[+]. 14Лүндэншэд Хаггай болон Иддоогой хүбүүн Захарияагай зүгнэн хэлэһээр, иудейн аха захатан[†] барилгаяа урагшатай түргэн ябуулжал байгаа. Тиигэжэ Израилиин Бурханай хүсэлөөр, Персиин[†] хаашуул Киир, Даарий, Артагсээрэгс гэгшэдэй дэмжэлгээр[+] 15Даарий хаанай хан шэрээдэ һууһаар зургаадахи жэлэй адаар һарын гурбан шэнэдэ энэ Һүмын барилга дүүрэбэ[+].


Һүмые арюудхалга

16Израильшууд[†] – санаартад, левидүүд[†] болон баряанһаа бусаһан зон Бурханай гэрэй арюудхалда угаа баяртайгаар хабаадаба[+]. 17Зуун буха, хоёр зуун хони, дүрбэн зуун хурьга Бурханай гэр сагааруулгын үргэлдэ асарба, үшөө израильшуудай уг эсэгэнэрэй тоогоор, бүхы Израилиин нүгэл[†] арилгахын тула арбан хоёр ямаа асаржа үргэбэ. 18Моисейн[†] ном соо бэшэгдэһэнэй ёһоор, Иерусалимай Һүмэдэ алба хэхэ санаартадые зэргэ зэргээрнь, левидүүдые зиндаа зиндаагаарнь томилбод[+].

19Баряанһаа бусаһан зон нэгэдэхи һарын[*] арбан дүрбэндэ Паасха[†] хэбэ[+]. 20Санаартад, левидүүд бэеэ арюудхажа, булта арюун сэбэр болоод, баряанһаа бусаһан зоной түлөө, аха дүү санаартадайнгаа түлөө, өөр өөрынгөө түлөө гэхэшэлэн бултанай түлөө Паасхада үргэһэн малые үүсэлбэ[+]. 21Нүүжэ ерээд, хари газарай буса зоной бузарһаа бэеэ арюудхаһан израильшууд Эзэндээ, Израилиингаа Бурханда, дүтэлхын тула булта Паасхаяа эдибэ[+].

22Эһээлтэгүй хилээмэнэй һайндэрые долоон хоногой туршада ехэ баяртайгаар һайндэрлэбэ, юундэб гэхэдэ, Эзэнэй, Израилиин Бурханай, һүмэ барихадань туһалхын тула Ассириин хаанай зүрхэ зөөлэрүүлһэн Эзэн тэдэниие баярлуулаа бшуу[+].

#### 7


Эзраагай бусалга ба тэрэнэй хэһэн хубилалтанууд

1Эдэ үйлэ хэрэгүүдэй үнгэрһэнэй удаа, хан шэрээдэ Персиин[†] хаан Артагсээрэгсэй һууха үедэ Эзраа Вавилоонһоо[†] Иерусалим[†] тээшэ зорибо. Эзраа Сэраяагай хүбүүн, Сэраяа Азаарияагай, Азаарияа Хилкияагай,[+] 2Хилкияа Шаллуумай, Шаллуум Цадоогой, Цадоок Ахитуубай,[+] 3Ахитууб Амарияагай, Амарияа Азаарияагай, Азаарияа Мэрайһоодой, 4Мэрайһоот Зэраахияагай, Зэраахияа Үззиин, Үззии Буккиин, 5Буккии Абишууагай, Абишууа Пинэһаасай, Пинэһаас Эльазаарай, Эльазаар ахамад санаартан[†] Аһарооной[†] хүбүүн[+]. 6Эзраа Эзэнһээ, Израилиин Бурханһаа,[†] заяатай, Моисейн[†] хуулинуудые һайн сахидаг, Хуули заадаг багша[†] байгаа. Эзэнэй[†] Эзраае харгалзажа байдаг тула тэрэнэй һанаһан юумэнүүдые хаан бултыень хүсөөдэг байгаа[+].

7Артагсээрэгс хаанай хан шэрээдэ һууһаар долоодохи жэлдэ зарим израильшууд,[†] санаартад, левидүүд,[†] үүдэ һахигшад болон һүмын албатан гэхэшэлэн олон хүн Эзраатай суг Иерусалим ерэлсээ. 8Хаанай хан шэрээдэ һууһаар долоодохи жэлэй табадахи һарада[*] тэдэ Иерусалим хүрэжэ ерээ. 9Нэгэдэхи һарын нэгэнэй үдэр Вавилоонһоо гараад, табадахи һарын нэгэнэй үдэр Иерусалим хото хүрэхэдөө, тэдэнэр Түгэс Хүсэтэ Бурханайнгаа харууһан доро ябаа. 10Юуб гэхэдэ, Эзэнэй хуулинуудые үзэжэ, наринаар өөрөө сахихаһаа гадна тэрэнээ израильшуудта заажа, үнэн зүб ябадалда һургахын тула Эзраа үнэн сэдьхэлһээ оролдожо ябаа[+].


Артагсээрэгс хаанай Эзраада үгэһэн бэшэгэй удха

11Эзэнэй хуули заабаринуудые Израилиин зондо заадаг багша, номшон, санаартан[†] Эзраада Артагсээрэгс хаанай эльгээһэн бэшэгэй удха иимэ:

12«Огторгойн Бурханай хуули заабаринуудые гүйсэд мэдэдэг санаартан Эзраада хаануудай хаан Артагсээрэгсһээ» гэхэ мэтэ[+].

13«Минии хан түрэ дотор байһан Израилиин арад, левидүүд, санаартад шамтай Иерусалим ошохоёо һанабал, ошог гэжэ намһаа захиралта үгтэнхэй[+]. 14Ши бол хаанһаа, тэрэнэй долоон түшэмэлнүүдһээ эльгээгдэжэ, шинии абажа ябаһан Бурханай хуулиин хэр зэргэ Иуда[†] болон Иерусалимда гүйсэдхэгдэнэб гэжэ шэнжэлхэ даабаритайш[+]. 15Иерусалимда байдаг Израилиин Бурханда хаан болон зүблэгшэнэрэй үргэл алта, мүнгэ,[+] 16тэрээнһээ гадна Вавилооной можодо шинии суглуулха бүхы алта, мүнгэ, арад зоной болон санаартанай һайн дураараа Иерусалимдахи Бурханай гэртэ үргэхэ үргэл асархын тула ши эльгээгдэнэш; 17энэ алта мүнгөөрөө үтэр түргэн буха, хуса, хурьга ба эдеэн үргэл болон сүршэхэ ундан үргэл худалдажа абаад, Иерусалимдахи Бурханай гэрэй үргэлэй шэрээдэ[†] асара[+]. 18Үлэһэн алта мүнгөөрөө Бурханайнгаа дура хүсэлөөр таанар аха дүүнэртэеэ юу хэхэ дуратайбта, хээрэйгты. 19Шамда үгтэһэн Бурханай гэртэ хэрэглэгдэхэ амһартануудые Иерусалимай Бурханай урда таби. 20Бурханайтнай гэртэ үшөө юун хэрэгтэй гэжэ һананабши, тэдэниие хаанай баялигуудые хадагалдаг газарһаа абаарай.

21Евфрадһаа баруулжаа можодохи баялигуудые хадагалдаг зондо би, Артагсээрэгс хаан, иимэ зарлиг үгэнэб: огторгойн Бурханай хуули һургаал[†] заадаг багша, санаартан Эзраа танһаа юу эринэб, эриһэн юумыень бултынь түргэн үгэгты: 22зуун талаант хүрэтэр сагаан мүнгэ, зуун кооро шэниисэ, зуун баата үзэмэй дараһан архи, зуун баата оливын тоһо, тиихэдэ дабһа хэмжүүргүйгөөр. 23Хан түрэдэмни, намда, хан тайжанартамни огторгойн Бурханай уур сухалай хүрэхэгүйн тула Бурханай захирһан юумэнүүдые, Тэрэнэй гэртэ хабаатай юумэнүүдые оролдосотой наринаар бүтөөгты. 24Бурханай гэртэ хабаатай албатадһаа: санаартадһаа, левидүүдһээ, дуушадһаа, үүдэ һахигшадһаа, бүхы Һүмын албатанһаа алба татабари абтахагүй гэжэ мэдүүлнэбди[+].

25Ши, Эзраа, Бурханайнгаа хайрлаһан оюун ухаагаар бодомжолжо, Бурханай болон засаг түрын хуули мэдэхэ бэрхэ ноёдые, заргашадые томило. Хэд мэдэнэгүйб, тэдэниие һургагты[+]. 26Хэн шинии Бурханай болон хаанай хуули бэелүүлнэгүйб, тэрэниие дары түргэн шүүбэрилжэ, толгойн саазаар, сүлэлгөөр, мүнгэнэй ялаар гү, али шорондо хаажа, хэһэн гэмэйнь зэргээр хэһээгты».


Эзраагай магтаал дуун

27-28Иерусалимай Эзэнэй гэр шэмэглэхые хаанай сэдьхэл зоригжуулһан Эзэн Бурханаймнай хүсэл һайхан, үбгэ эсэгэнэрэймнай Бурхан һайн. Хаан болон түшэмэлнүүд, хан тайжанар намайе энхэрнэ. Огторгойн Бурханай намайе орой дээрэһээм харгалзахада, омог сэдьхэлһээ израильшуудаа ороноо бусахыень хамтаруулнаб.

#### 8


Эзраатай сугтаа ерэлсэгшэ хүнүүдэй тоо

1Артагсээрэгс хаанай хан шэрээдэ һууха үедэ Вавилоонһоо[†] намтай суг гаралсаһан угууд болон тэдэнэй гулбаанар эдэ: 2Пинэһаасай хүбүүдһээ Гэршоом, Итамаарай хүбүүдһээ Даниил, Давидай[†] хүбүүдһээ Хаттууш[+] 3(Шэханьяагай хүбүүдһээ), Пароошой хүбүүдһээ Захарияа, тэрээнтэй хамта угайнь зуун табин эрэ хүн,[+] 4Паһаат-Моһаабай[†] хүбүүдһээ Зэраахияагай хүбүүн Эльйэһоэнай, тэрээнтэй хамта хоёр зуун эрэ хүн,[+] 5Яхазиһээлэй хүбүүн Шэханьяа, тэрээнтэй хамта гурбан зуун эрэ хүн, 6Адиинай хүбүүдһээ Ёнатаанай хүбүүн Ээбэд, тэрээнтэй табин эрэ хүн, 7Элаамай хүбүүдһээ Атаалияагай хүбүүн Ешайя, тэрээнтэй суг далан эрэшүүл, 8Шэпаатияагай хүбүүдһээ Михаээлэй хүбүүн Зэбаадьяа, тэрээнтэй наян эрэшүүл, 9Ёһаабай хүбүүдһээ Ехиһээлэй хүбүүн Обадияа, тэрээнтэй хоёр зуун арбан найман эрэшүүл, 10Шэломиидэй хүбүүдһээ Ёсифьяагай хүбүүн, тэрээнтэй сугтаа зуун жаран эрэшүүл,[+] 11Бэбэйн хүбүүдһээ Бэбэйн хүбүүн Захарияа, тэрээнтэй хорин найман эрэ хүн,[+] 12Азгаадай хүбүүдһээ Һаккатаанай хүбүүн Ёханаан, тэрээнтэй хамта зуун арбан эрэ хүн, 13Адонихаамай хүбүүдһээ һүүлшынхидэйнь нэрэнүүд эдэ: Элипээлэт, Еиһээл, Шэмаяа, тэдэнтэй суг жаран эрэ хүн, 14Бигбайн хүбүүдһээ Утай Заххуур хоёр, тэдэнтэй суг далан эрэ хүн.


Левидүүд болон Һүмын албатанай үүргэ

15Аһаваада шудхадаг уһанай эрьедэ би эдэ зониие суглуулжа, тэндээ гурбан хоногто байрлабабди. Зоноо, санаартадаа бүридхэхэдэмни, Левиин хүбүүдһээ нэгэшье хүн олдобогүй. 16Тиигээд удамаршадһаа[†] Элиээзэр, Ариээл, Шэмаяа, Элнатаан, Ярииб, Элнатаан, Натаан, Захарияа болон Мэшуллаамые, эрдэмтэдһээ Ёярииб Элнатаан хоёрые дуудуулжа асаруулаад,[+] 17Касипияа нютагай ахамад Иддоодо, тэрэнэй аха дүүнэр болохо Һүмын албатанта ошожо:

– Манай Бурханай[†] гэртэ алба хэхэ хүнүүдые томилогты, – гэжэ хэлэхэ даабари үгөөд, тэдэниие эльгээбэб. 18Бурханаймнай манаа хаража байһан тула Маһлиигэй хүбүүдэй нэгэн болохо Шэрээбияа гэжэ сэсэн хүниие хүбүүдтэйнь, аха дүүнэртэйнь хамта арбан найман хүниие манда эльгээбэ. Маһлиинь Левиин хүбүүдэй нэгэн, Левиинь Израилиин[+]. 19Мүн Мэрариин хүбүүдһээ Хашаабияа Ешайя хоёрые хүбүүдтэйнь, аха дүүнэртэйнь, хамтадаа хорин хүниие үгөө[+]. 20Левидүүдэй[†] албан туһамаршад болгожо, Давид хаанай болон түшэмэлнүүдэйнь табиһан Һүмын албатанай угһаа үшөө хоёр зуун хорин хүниие нэмэбэ. Тэдэнэй нэрэнүүд булта дэбтэртэ бэшэгдэнхэй[+].

21Бурханай урда сэдьхэлээ номгоруулжа, үхи хүүгэдтэеэ, зөөри зөөшэтэеэ аян замаа амгалан гаталхые Тэрээнһээ гуйхын тула бидэ масаглаха[†] ёһотойбди гэжэ Аһаваа голой эрьедэ байхадаа соносхобоб[+]. 22Замда ушарһан дайсадһаа маниие хамгаалха сэрэг хаанһаа эрихэеэ эшэдэһэмни хүрөө һэн. Юуб гэхэдэ, «Манай Бурхан Тэрээндэ мүргэн һүгэдэгшэдтэ бултандань туһалдаг, харин буруу харагшадта уураа хүсэн түгэсөөр харуулдаг» гэжэ хаантай хөөрэлдэхэдөө хэлэһэн байгаа бшууб. 23Тиигээд бидэ масаглаабди, боложо байгаа үйлэ хэрэгтэмнай туһалхые Бурханаа гуйгаабди, манай мүргэлые[†] Бурхамнай анхараа.


Һүмын үргэл

24Санаартадые хүтэлбэрилхэ арбан хоёр удамаршые томилбоб: Шэрээбияа Хашаабияа хоёрой хажууда тэдэнэй арбан аха дүүнэр[+]. 25Хаан, тайжанар, түшэмэлнүүд болон тэндэ байһан бүхы израильшуудай[†] Бурханай гэртэ үргэһэн алта, сагаан мүнгэ, амһартануудые бултыень шэгнүүрээр шэгнэжэ, эдэ арбан хоёр ноёдто даалгабаб[+]. 26Шэгнүүрээрнь тэдэндэ үгэһэн юумэнүүд гэхэдэ: зургаан зуун табин талаант сагаан мүнгэн, зуун талаант мүнгэн амһарта болон элдэб зүйлнүүд, зуун талаант алта, 27нэгэ мянган драахмын сэнтэй хорин алтан аяга, алтан мэтэ сэгнэгдэдэг ялагар зэдээр хэһэн хоёр амһарта.

28Тиигээд тэдэндэ иигэжэ хэлэбэб:

– Эсэгэнэрэйтнай Бурхандаа һайн дураараа үргэһэн алта мүнгэн, эдэ амһартанууд Эзэнэймнай[†] нангин[†] зүйлнүүд болоно. Таанаршье Эзэн Бурханайнгаа урда ехэ үүргэтэй, нангин хүнүүд болобо гээшэт. 29Иерусалимдахи[†] Эзэнэй гэрэй санда абаашажа, Израилиин угуудай аха захатанай, санаартадай, левидүүдэй хараһаар байтар эдэ бүгэдые шэгнүүрээрнь тушаагаагүй сагтаа тон һэримжэтэй ябагты, наринаар харууһалагты!

30Санаартад, левидүүд шэгнэгдэһэн алта, мүнгэ, амһартануудые Иерусалимдахи Эзэнэй гэртэ абаашахаяа даажа абаба.


Эзраагай Иерусалим ерэлгэ

31Нэгэдэхи һарын арбан хоёрой үдэр Аһаваа голһоо бидэ Иерусалим ошохо замдаа гарабабди. Бурхамнай мантаяа һэн тула харгыдамнай отоһон дайсадһаа маниие ходо абаржа ябаа. 32Одоол Иерусалимаа хүрэжэ, тэндээ гурба хонобобди[+]. 33Дүрбэдэхи үдэртөө бидэ Бурханай гэртэ ошожо, Урияагай хүбүүн санаартан[†] Мэрэмоодто, тэрээнтэй суг байһан Пинэһаасай хүбүүн Эльазаарта, Иисүүсэй хүбүүн Ёзабаадта, Биннуйн хүбүүн Ноһаадьяада – левидүүдэй гарта асарһан алтаяа, мүнгэеэ ба амһартануудаа шэгнүүрээрнь тушаажа үгэбэбди[+]. 34Булта шэгнүүрээрээ, тоогоороо тушаагдаа. Шэгнэгдэһэн бүхы юумэн тэрэ дары тэмдэглэн бэшэгдээ.

35Вавилоонһоо нүүжэ ерэгшэд Израилиин Бурханда түгэс шатаалта үргэл[†] хэхэеэ бүхы Израилиин түлөө арбан хоёр буха, ерэн зургаан хони, далан долоон хурьга, арбан хоёр тэхэ нүгэл сагааруулгын үргэлдэ[†] асарба. Эдэ бүгэдөөр Эзэндээ түгэс шатаалта үргэл хээ[+].

36Удаань хаанай нэрээр харшалдагуудта ба Евфратһаа баруулжаа можын ноёдто хаанай эльгээһэн зарлиг абаашажа барюулба, тиихэдэнь Израилиин арадые, мүн Бурханай һүмэ[†] тэдэнэр хүндэлдэг болобо[+].

#### 9


Эзраагай хэһэн хубилалтанууд

1Эдэ бүгэдын үнгэрһэнэй удаа Израилиин угуудай гулбаанар, аха захатан[†] намда ерэжэ хэлэбэ:

– Израильшууд,[†] санаартад, левидүүд[†] буса түрэлтэ арадуудһаа, тэдэнэй бузарһаа илгаржа гараагүй, ханаһаануудай,[†] хээдүүдэй, пэриззиинүүдэй, евүүсүүдэй, аммоонуудай, моһаабуудай,[†] египедшүүдэй болон эмооршуудай 2басагадаар һамга хэхэһээ гадна хүбүүдтээ һамга абхуулна, тиигэжэ нангин[†] шуһамнай буса түрэлтэдтэй холисолдожо байна. Энэ хуули буса ябадалда аха захатан, нэрэтэй түрэтэйшүүл эхи табяа[+].

3Иимэ үгэ дуулахадаа, би дотор, гадар хубсаһаяа удара татажа хаяад, толгойнгоо үһэ, һахалаа ходоро зулгаагаад, аргагүй ехэ гашуудалда орон һуубаб. 4Тиихэдэмни нүүжэ ерэгшэдэй гэм зэмэтэ ябадалай түлөө Израилиин Бурханһаа[†] айһан зон булта намда сугларба.

Би гашуудалда баригданхай, үдэшын үргэл болотор һуубаб[+]. 5Үдэшын үргэлэй болоходо, би гэмшэжэ һууһанаа бодожо, дотор гадаргүй хахархай хубсаһатай, үбдэг дээрээ һэхэржэ һуугаад, гарнуудаа өөдэнь һарбайжа, Эзэндээ,[†] өөрынгөө Бурханда зальбарбаб,[+] 6гуйбаб:


Эзраагай мүргэл

– Бурхамни! Тан тээшэ нюураа үргэхэеэ айнаб, эшэнэб. Юуб гэхэдэ, хуули буса ябадалнай толгойһоомнай дээшэ, гэмэ зэмэмнай тэнгэри тулама болоо[+]. 7Эсэгэнэрэйнгээ үеһөө мүнөө болотор гэмэ зэмэмнай таһарнагүй, хуули буса ябадалайнгаа түлөө бидэ, хаашуулнай, санаартаднай хари газарай хаашуулай гар доро, һэлмэ доронь орожо, туулгажа, тонуулжа, мүнөө болотор доромжолуулжа ябанабди[+]. 8Гэбэшье Та, манай Бурхан, манаа орхёогүйт, Танай захиһан нангин газарта һуурижахымнай тула үсөөхэнөөршье һаа, зонииемнай амиды үлөөгөөт, нюдыемнай нээжэ ойлгуулаат, богоолшолго тэсэн гараха арга олгоот[+]. 9Бидэ богоолнуудбди, харин богоолшолгыншье үедэ Та, манай Бурхан, бидэниие орхёогүйт. Персиин[†] хаашуулые манда зөөлөөр хандуулжа, маниие һөөргөө өөдэлхэ, Иудадаа,[†] Иерусалимдаа[†] бусажа аршалагдаха, һандаралда ороһон Бурханайнгаа һүмэ[†] дахинаа һэргээн бодхоохо арга манда олгоот[+].

10Мүнөө иимэ юумэнэй болоод байхада, Бурхамнай, юун гэжэ хэлэхэбибди?! Захяа заабариһаатнай нээрээ хадуураабди. 11Зараса лүндэншэдөөрөө дамжуулан мандаа захигша һэнта: «Эзэмдэхэеэ ошожо ябаһан газартнай буса зоной муу муухайһаа, нүгэлтэ[†] ябадалнуудһаань захаһаа заха хүрэтэрөө бузарлагданхай. 12Тэрэ газарай шэмээр амидархаяа, тэндээ бүхэжэн ажаһуухаяа, хүбүүдтээ дамжуулан хэтэдэнь үгэхэеэ һанаа һаа, тэдэнтэй хэзээшье бү эбсэгты, зөөридэнь бү обтогты. Басагадаа тэдэнэй хүбүүдтэ бү үгэгты, хүбүүдтээ тэдэнэй басагаар һамга бү хүүлэгты». 13Эдэ бүгэдын удаа манай хэһэн хэмжэшэгүй ехэ гэм зэмымнай, хуули буса ябадалаймнай зэргээр хэһээнгүй хүлисөөт, тиигэжэ абарагдаха арга манда олгоот, Бурхамнай[+]. 14Тииһэнэйтнай удаа бидэ дахин захяа заабариитнай эбдэжэ, эдэ жэрхэмшэгтэй арадтай түрэл түтим боложо ябаха аалди? Та уур сухалда абтажа, бидэниие үгы хэжэ болохо аалта? Амиды үлэһэншье, абарагдаһаншье үлэхэгүй гү? 15Израилиин Эзэн Бурхан! Энэрхыт даа манаа. Бидэ гэм зэмэтэ ябадалнуудһаа гүйсэд һалажа шадаашьегүй һаа, мүнөөдэр болотор амиды үлэһэн хадаа энээнһээ хойшо Танайнгаа урда зүб замаар ябаһайбди даа[+].

#### 10


Буса түрэлтэ һамгад тухай асуудал шиидхэлгэ

1Бурханай[†] гэрэй урда Эзраагай гуйжа, мүргэжэ, һүгэдэжэ, бархиржа байхада израильшууд[†] – эрэшүүл, эхэнэрнүүд, үхибүүд гэхэшэлэн олон зон суглараад, ехээр бархиралдаа[+]. 2Элаамай угай Ехиһээлэй хүбүүн Шэханьяа Эзраада хэлэбэ:

– Буса түрэлхитэдэй басагадаар һамга хэһэндээ бидэ Бурханай урда гэмтэйбди, гэбэшье Израильда найдал бии. 3Бидэ Бурхантайгаа хэлсээ баталая. Бурханайгаа хуули заршамые һайхашаан хүндэлдэг танай заабари даган, бидэ бултадаа һамгадаа түрэһэн үхибүүдтэйнь түрхэмүүдтэнь ябуулаябди. Тиихэдэ булта хуулита ёһоороо болохол![+] 4Эзраа, энэ шинии шиидхэхэ хэрэг, бидэ шинии үгөөр ябахабди. Бодожо, зоригтойгоор хэлэ!

5– Мүнөө «хэлэһэн үгэдөө хүрэхэбди» гэжэ тангариг үргэгты, – гэжэ Эзраа санаартадай толгойлогшонорто болон левидүүдтэ,[†] бүхы израильшуудта захирба. Булта тангариг үргэбэд[+]. 6Бурханай гэрэй хажууһаа Эзраа бодожо, Элиашиибай хүбүүн Ёханаанай гэртэ ерэбэ. Тэрэ хилээмэшье эдеэгүй, уһашье уугаагүй, юундэб гэхэдэ, нүүжэ ерэгшэдэй гэм зэмэтэ ябадалнуудһаа гашуудажа, бархиржа ябаа[+].

7Бүхы Иуда[†] болон Иерусалимаар[†] иимэ зар тунхаглагдаба: «Баряанһаа бусагшад Иерусалимда суглараг. 8Гурбан хоногой туршада хэн тэндэ ерэнэгүйб, ноёдой болон аха заханарай шиидхэбэреэр, гэр бүлэдэнь үзэн ядама хараал[†] шэнгээхэ, харин өөрыень нүүжэ ерэгшэ ниитэ зонһоо холодуулха». 9Иуда болон Бэньямиинтэнэй газарай зон гурбан хоногой туршада Иерусалимда булта сугларба. Энэ юһэдэхи һарын[*] хориной үдэр һэн. Бурханай гэрэй урдахи талмай дээрэ бүхы зон хүйтэн борооһоо ба боложо байгаа үйлэ хэрэгһээ шэшэрэлдэн һуугаа һэн.

10Санаартан[†] Эзраа бодожо, тэдэндэ хэлэбэ:

– Таанар буса түрэлтэнэй басагадаар һамга хэһэндээ гэмдэ оробо гээшэт, тиигэжэ бүхы Израилиин гэм зэмые арьбадхабат. 11Мүнөө Эзэнэйнгээ[†] урда, эсэгэнэрэйнгээ Бурханай урда, гэмээ наманшалагты, Тэрэнэй хүсэл бэелүүлэгты, ондоо газарай зонһоо, буса түрэлтэ һамгадһаа өөрыгөө холодуулагты!

12Тэндэ сугларһан зон булта шанга дуугаар харюусаба:

– Шинии хэлэһэн юумые гүйсэд бүтээхэбди. 13Зүгөөр газаа бороотой, удаан байхын аргагүй, олон хүнэймнай гэмдэ ороһон тула нэгэ-хоёр үдэрөөр бүтэхэ хэрэг бэшэл. 14Тиимэһээ зонойнгоо орондо ноёднай оролдог лэ. Энэ хэрэгэй түлөө Эзэнэймнай уур сухалай салгидаа үдыдэ буса түрэлтэ һамга абаһан хүнүүд ноёнтоёо, заргашадтаяа өөр өөрынгөө хотоһоо эндэ ерэжэ, хэрэгээ шиидхүүлэг лэ.

15Тиихэдэнь Асаһээлэй хүбүүн Ёнатаан, Тикваагай хүбүүн Яхзэйя гэгшэд энэ хэрэгые буруушааба, Мэшуллаам ба левит Шэббэтай тэдэниие дэмжэбэ[+].

16Баряанһаа нүүжэ ерэгшэд дээрэ хэлэгдэһэн ёһоор болобо. Санаартан Эзраа уг бүхэнһөө гулбаанарые нэрээрнь дуудан, энэ хэрэг хүтэлхөөр томилбо. Эдэ хэрэг шиидхэхэ түрүүшынгээ суглаа арбадахи һарын[*] нэгэн шэнэдэ нээбэ. 17Буса түрэлтэ һамга абаһан бүхы хүнүүдэй хэрэгүүд нэгэдэхи һарын түрүүшын үдэр харагдажа дүүрэбэ.


Буса түрэлтэ һамга абаһан санаартадай нэрэнүүд

18Буса түрэлтэдэй басагаар һамга хэһэн хүбүүд санаартадайшье дунда олдоо – Ёцадаагай хүбүүн Иисүүсэй болон аха дүүнэрэйнь хүбүүд: Маашэяа, Элиээзэр, Ярииб, Гэдаалияа[+]. 19Тэдэ гараа табижа, һамгадаа ябуулхабди гэжэ найдуулба, хэһэн гэмэйнгээ түлөө үргэл хэхэ хони асарха болобо[+]. 20Иммээрэй хүбүүдһээ: Ханаани, Зэбаадьяа[+]. 21Хариимай хүбүүдһээ: Маашэяа, Элияа, Шэмаяа, Ехиһээл, Уззияа[+]. 22Пашхуурай хүбүүдһээ: Эльйоэнай, Маашэяа, Ишмаһээл, Нэтанээл, Ёзабаад, Элэасаа[+]. 23Левидүүдһээ: Ёзабаад, Шимэй, Кэлайяа, тэрэ үшөө Кэлитаа гэжэ нэрэтэй, Пэтаахияа, Иуда, Элиээзэр. 24Дуушадһаа: Элиашииб. Үүдэ һахигшадһаа: Шаллуум, Тээлэм, Үрии[+].

25Бусад израильшуудһаа: Пароошой хүбүүдһээ Рамияа, Иззияа, Малхияа, Миямиин, Эльазаар, Малкийя, Бэнайяа;[+] 26Элаамай хүбүүдһээ Маттаанияа, Захарияа, Ехиһээл, Абдии, Ерэмоот, Элияа. 27Заттуугай хүбүүдһээ Эльйоэнай, Элиашииб, Маттаанияа, Ерэмоот, Забаад, Азизаа. 28Бэбэйн хүбүүдһээ Ёханаан, Ханаанияа, Заббай, Атлай[+]. 29Баниин хүбүүдһээ Мэшуллаам, Маллуух, Адаяа, Яшууб, Шэһаал, Рамоот[+]. 30Паһаат-Моһаабай[†] хүбүүдһээ Аднаа, Хэлаал, Бэнайяа, Маашэяа, Маттаанияа, Бэцалээл, Биннуй, Мэнашшээ[+]. 31Хариимай хүбүүдһээ Элиээзэр, Ишшияа, Малхияа, Шэмаяа, Симеон, 32Бэньямиин, Маллуух, Шэмаарияа. 33Хашуумай хүбүүдһээ Маттэнай, Маттаттаа, Забаад, Элипээлэт, Ерэмай, Мэнашшээ, Шимэй. 34Баниин хүбүүдһээ Маадай, Амраам, Уээл, 35Бэнайяа, Бэдияа, Хэлүһүү, 36Бании, Мэрэмоот, Элиашииб, 37Маттаанияа, Маттэнай, Яасуу. 38Биннуйн хүбүүдһээ Шимэй, 39Шэлээмияа, Натаан, Адаяа, 40Махнадбай, Шашай, Шарай, 41Азарээл, Шэлээмияа, Шэмаарияа, 42Шаллуум, Амарияа, Иосиф. 43Нэбоогой хүбүүдһээ Еиһээл, Маттиитияа, Забаад, Зэбинаа, Яддай, Ёһээл, Бэнайяа.

44Эдэ бүгэдэ буса түрэлтэдэй басагадаар һамга хэһэн, зариманайнь һамгад тэдэндэ үхибүү түрэжэ үгэһэн байгаа.

### Нэхэмьяа

#### Нэхэмьяа

Нэхэмьяа


Нэхэмьяагай ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### Нэхэмьяагай ном


Нэхэмьяагай ном

Энэ ном хадаа Эзраагай номой хөөрөөе үргэлжэлүүлнэ – Вавилоондохи баряанһаа бусаһанай удаа Иудада еврейнүүдэй ажабайдалаа дахин һэргээн бодхоолгые зураглана. Гэбэшье Эзраа санаартан болон Хуули заадаг багша байһан һаань, Нэхэмьяа – улас түрын удамаршан болон эмхидхэн байгуулагша. Иерусалим хотые болон Эзэнэй һүмые шэнээр барин бодхоохын тула хоюуланайнь хүсэн, оролдолго хэрэгтэй.

Еврей яһанай Нэхэмьяа Персиин хаанай дүтын түшэмэл байһаншье һаа, Эзэндэ болон өөрын арад зондо арагагүй дуратай бэлэй. Иудада түрэл арадайнгаа ядалдажа байһаниие дуулаад, Нэхэмьяа Иерусалим руу бусажа, хотые шэнээр барин бодхоохо гэжэ шиидээд, Персиин хаанһаа зүбшөөл абана (1:1–2:10). Тэрээнһээ байтагай, Персиин хаан тэрээндэ угаа ехэ засаг, үргэн түлөөлгэнүүдые үгэнэ.

Иудые засаглагша зиндаатай Иерусалим руу бусаад, Нэхэмьяа израильшуудые эмхидхэн, тойроод һуугааша арадуудһаа хамгаалха хотын хана болон бартаануудые барюулна (2:11–7:73). Хүршэ дайсан арадуудай хэды эсэргүүсээшье, мүн еврейнүүдэй өөһэдын хоорондохи арсалдаанай гараашье һаань, Нэхэмьяа гол зорилгоёо сүм бэелүүлнэ. Иигэжэ еврей арадай улас түрын болон шажан мүргэлэй ажабайдал һэргээгдээ бэлэй (8-13-дахи бүлэгүүд).

#### 1

1Хахальяагай хүбүүн Нэхэмьяагай үгэнүүд.


Нэхэмьяа Иерусалим тушаа шанална

Хоридохи жэлэй[*] хислээб һарада Сүүзэ хэрэмдэ би байгааб[+]. 2Минии аха дүүнэрэй нэгэн Ханаани Иудын хүнүүдтэй хамта тэндэ ерэбэ. Иерусалим[†] тухай, богоолшолгоһоо амиды үлэһэн иудейнүүд[†] тухай тэдэнһээ асуубаб[+]. 3Тэдэнэр иигэжэ харюусаба:

– Баряанһаа амиды бусаашад тэрэ газарта аргагүй хүшэр хүндэ байдалда, ехэ доромжолго доро байна. Иерусалим һандаргагданхай, үүдэнүүдынь галдагданхай[+].

4Эдэниие дуулаад, би һуугаад бархирбаб. Би хэдэн үдэр соо гашуудалда абтажа, масаглажа[†] байгаад, Огторгойн Бурханда[†] мүргэбэб, 5хэлэбэб:

– Агууехэ, һүрөөтэ Огторгойн Эзэн[†] Бурхан! Танай захяануудые бэелүүлэгшэдтэй, Танда үнэн зүрхэнһөө дурлагшадтай, үнэн сэхэ Танай хэлсээе наринаар бэелүүлэгшэдтэй баталһан Хэлсээгээ сахин дүүргэнэт[+]. 6Өөрынгөө зарамалай мүргэлые[†] шагнахын тула шэхэнтнай һонор, нюдэнтнай нээлтэтэй байг лэ! Израилиин нүгэлнүүдэй[†] түлөө, Израилиин хүбүүдэй, Танай зарасануудай түлөө үдэр һүнигүй мүргэхыемни дуулыт. Танай урда бидэ нүгэлтэйбди; минии бүхы угсаатан, мүн бишье нүгэлтэйб[+]. 7Өөрынгөө зараса Моисейдэ[†] Танай үгэһэн зарлиг, хуули, тогтоолнуудые бидэ сахижа шадаагүйбди, Танай урда бидэ ехэ зэмэтэйбди[+]. 8Гэбэшье Өөрын богоол Моисейдэ иигэжэ айладаһанаа һаныт: «Хэрбэеэ таанадай урбабал, Би таанадые арадуудай хоорондо сасан тараахаб[+]. 9Хэрбэеэ таанад Намда хандажа, Минии зарлиг наринаар сахин бэелүүлжэ эхилбэлтнай, тэнгэриин захадашье байбалтнай, би таанарые шэлэһэн газартаа асархаб, Минии нэрэ тэндэ мэдээжэ болохо»[+]. 10Өөрынгөө бата гараар, Өөрынгөө агуу хүсөөр тэдэниие Та сүлөөлөөлта, тэдэнэр Танай арад, Танай зарамалнууд лэ![+] 11Гуйнаб Таниие, Эзэмни! Танай нэрын урда һүгэдэхые хүсэһэн зарасынгаа гүйлтада, Танай зарасануудай гүйлтануудта, Эзэмни, шэхэеэ табин шагныт. Энэ хүнэй урда байхадам, Өөрынгөө энэрэл хайра намда үршөөгыт, Өөрынгөө зарасада туһалыт!

Би тэрэ үедэ хаанай архи аягалагша байгааб[+].

#### 2


Иерусалимые тойруулан шэнээр хана барихыень хаан Нэхэмьяада зүбшөөнэ

1Артагсээрэгс хаанай хоридохи жэлээ ударидажа байһан хабарай нисаан һарада[*] энэ ушар болоһон юм. Хаанда үзэмэй дараһан архи асархадань, би аягалаад, тэрээндэ барибаб. Хүндэ бодолдо абтаад байхыем хаан урид үшөө үзөөдүй байгаа. Тиимэһээ мүнөө хараад,[+] 2хаан иигэжэ намһаа асууба:

– Ши юундэ иимэ гунигтайбши? Ши үбдэнэ бэшэлши. Энэш элдэб бодолһоо бэшэ юм бэзэ?

Би айхабтар ехээр айһанһаа[+] 3хаанда иигэжэ хэлэбэб:

– Хаан хэтэ мүнхэдэ ажаһууг лэ! Минии элинсэгүүдэймни хүдөөлүүлэгдэһэн хотын һандаргагдаад, үүдэнүүдэйнь галдагдаад байхада муудангүй яахабиб[+]?

4Хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Тиигээд юу эрихэеэ һананабши?

Огторгойн Бурханда[†] зальбарһанай удаа 5хаанда иигэжэ хэлэбэб:

– Хэрбэеэ хаан хайраа үршөөжэ, богоолойтнай танда хэрэгтэй байбалнь, элинсэгүүдэйм хүдөөлүүлэгдэһэн Иудын хото эльгээгыт, би энэ хотые шэнээр бодхоохолби.

6Хаан намһаа иигэжэ асууба (хатаниинь хажуудань һуужа байгаа):

– Ши удаанаар ошохоёо һанана гүш? Хэзээ бусахабши?

Хаан намайе эльгээхэ зүбшөөл үгэжэрхибэ! Би бусаха болзороо хэлэн, 7иигэжэ хэлэбэб:

– Хэрбэеэ хаан дэмжэбэл, Евфратһаа баруулжаа газарнуудай засаг баряашадта бэшэгүүдые эльгээжэ, Иудын орон нютаг ошохо зүбшөөл намда үгэг лэ;[+] 8хаанай ойн харуулшан Асаапта Һүмын хажуудахи хэрэм хана ба үүдэнүүдэй, хотын хэрэм ханын, минии байха гэрэй модо үгэхэ тухай бэшэг үгэг лэ.

Минии Бурхан намтай байжа, хаан эдэ бүгэдые үгэбэ[+].

9Евфратһаа баруулжаа газарнуудай засаг баряашадта ерээд, хаанай бэшэгүүдые үгэбэб. Хаан намтай сэрэгэй нэгэ хэдэн даргануудые морин сэрэгтэй суг эльгээһэн байгаа.

10Хороон нютагай Санбаллаат Аммоон нютагай Тобияа хоёр энээн тухай мэдээд, израильшуудай[†] аша туһые хамгаалха хүн бии болобо гээд ехээр халаглабад[+].

11Би Иерусалим[†] ерээд, тэндэ гурбан хоног соо байбаб[+]. 12Һүни би гэрһээ гарабаб; намтай нэгэ хэдэн хүнүүд байгаа. Иерусалимай аша туһада иимэ хэрэг бэелүүлхыем минии Бурхан даалгаба гэжэ хэндэшье хэлээгүй байгааб. Би элжэгэ унаад, харин намайе үдэшэгшэд ябагаар ябаба. 13Иерусалимай ханануудые шэнжэлэн, Нугын үүдэн гэдэг хаалгаар һүни гараад, би Луу могойн булаг, Шэбхэ шоройн үүдэн гэдэг хаалганууд руу шэглэн ошобоб. Ханануудынь һандаргагданхай, үүдэнүүдынь галдагданхай байба[+]. 14Минии Булагай үүдэн болон Хаанай сөөрэм хүрэхэдэ, унаагаар ябахын аргагүй байба[+]. 15Би һүни дахин хана шэнжэлэн, жалга үгсэн дээшэлбэб, һүүлээрнь Нугын үүдээр гэдэргээ хото бусабаб[+].

16Минии хайшаа ошоһые, юу хэһые дарганар мэдэбэгүй. Эдэ бүхы хүдэлмэри бэелүүлхэ болоһон тухайнь нэгэ хэды сагай үнгэртэр иудейнүүдтэ,[†] санаартадта, баяшуулда, даргануудта ба барилгашадта би юушье хэлээгүй байгааб.

17Харин мүнөө би тэдэнэртэ иигэжэ хэлэбэб:

– Ямар гай тодхорто байһанаа таанад хаража байнат. Иерусалим һандаргагдаа, хаалга үүдэнүүдынь галда шатаагданхай. Иерусалимай хэрэм ханануудые бодхооёл, өөһэдһөө эшхэбтэр муухайе зайлуулаял![+]

18Бурханаймни намайе үршөөһые, хаанай намда юу хэлэһые би тэдэнэртэ дуулгабаб.

– Бодхоохобди, барихабди! – гэжэ тэдэнэр хэлэбэд. Тиигээд дэмбэрэлтэй энэ хэрэгээ бэелүүлжэ эхилбэд.

19Хороон нютагай Санбаллаат, Аммоон нютагай Тобияа, арааб яһанай Гээшэм энээн тухай мэдээд, маниие баһажа, доромжолжо эхилбэд.

Тэдэнэр иигэжэ хэлэбэд:

– Таанад юу хэжэ байнабта? Хаанай урдаһаа бодохотнай гээшэ гү[+]?

20Би тэдэнэртэ иигэжэ харюусабаб:

– Огторгойн Бурхан бидэндэ амжалта үршөөнэ. Бидэ, Тэрэнэй богоолнууд, барилга эхилхэмнай! Харин таанарта Иерусалимда өөрын хуби байхагүй, ямаршье эрхэгүйт, таанад тухай эндэ дурдалгашье байхагүй!

#### 3


Иерусалимай ханануудые шэнээр бариһан зоной жагсаал

1Ахамад санаартан[†] Элиашииб, мүн тэрэнэй түрэл болохо санаартад Хониной үүдэн гэжэ хаалга, шэбхэ хүшэлтэнүүдые заһабарилба, хаабаринуудыень үлгэбэ, арюудхабад. Тэдэнэр Зуутанай хэрэмһээ Хананээлэй хэрэм хүрэтэр арюудхабад[+].

2Ерихоондо ажаһуугшад саашань барибад, саашань Имриин хүбүүн Заххуур үргэлжэлүүлбэ[+].

3Сэнаагай угай хүнүүд Загаһанай үүдэ заһабарилба. Тэдэнэр можонуудыень бэхилээд, хаабари, хүшэлгэнүүдыень үлгэбэд[+].

4Саашадахи ханые Һаккооцой аша, Урияагай хүбүүн Мэрэмоот, тэрэнһээ саанахиие Мэшэзабээлэй аша, Бэрэхияагай хүбүүн Мэшуллаам, тэрэнэй саанахиие Баһанаагай хүбүүн Цадоок заһабарилба[+].

5Саашадахи ханые Тэкооһагай ажаһуугшад шэнэлбэд. Зүгөөр Тэкооһагай мэдээжэ хүнүүд өөрынгөө Эзэнэй[†] туһада хүдэлхэ дурагүй байба[+].

6Хуушан үүдэ Пасээхэй хүбүүн Ёядаа ба Бэсодияагай хүбүүн Мэшуллаам гэгшэд заһаба. Тэдэнэр можонуудыень бүхэлөөд, шэбхэ хүшэлгэнүүдыень, хаабаринуудыень үлгэбэд.

7Евфратһаа баруулжаа газарай засаг баряашын мэдэлэй Гибэһоон, Мицпаа нютагуудай зон – Гибэһоон нютагай Мэлаатияа, Мэроноот нютагай Ядоон гэгшэд хэрэм хана саашань заһабарилбад.

8Тэдэнһээ саанахиие мүнгэшэ дархан Харһаяагай хүбүүн Уззиһээл, удаадахииень арюун үнэртэ уһа бэлдэгшэ Ханаанияа заһабарилба. Тэдэнэр Иерусалимые[†] Үргэн хана хүрэтэр һэргээн бодхообо[+].

9Ханын саанадахиие Иерусалимай хахад можые толгойлогшо Хуурай хүбүүн Рэпаяа, 10саанахииень Харумаапай хүбүүн Едаяа (тэрэ өөрынгөө гэрэй урдахиие), үргэлжэлэлынь Хашабнэяагай хүбүүн Хаттууш һэльбэн заһабарилба.

11Ханын нүгөө талые, Пеэшэнэй самхагые Паһаат-Моһаабай[†] хүбүүн Хашшууб, Хариимай хүбүүн Малхияа гэгшэд заһабарилба[+].

12Ханын үргэлжэлэлые Иерусалимай нүгөө хахад можые толгойлогшо Һаллоһээшэй хүбүүн Шаллуум өөрынгөө басагадтай хамта заһабарилба.

13Гол болон талын үүдые Хануун гэгшэ Занаах нютагай ажаһуугшад һэльбэн шэнэлбэ. Тэдэнэр үүдэнүүдые шэнээр баряад, хаабаринуудыень, шэбхэ, хүшэлтэнүүдыень үлгэбэ. Тэдэнэр мянган тохойн хэмжээнэй хана заһабарилжа, Шэбхэ шоройн үүдэн хүргэбэ[+]. 14Шэбхэ шоройн үүдые Бэт-Һахээрэм гэжэ нютагые толгойлогшо, Рэхаабай хүбүүн Малхияа заһабарилба. Тэрэ үүдэ заһабарилжа, хаабаринуудыень, шэбхэ, хүшэлгэнүүдыень үлгэбэ[+]. 15Мицпаа нютагые толгойлогшо, Хол-Хозээгэй хүбүүн Шаллуум Булагай үүдэ шэнэлбэ. Тэрэ үүдэ шэнэлээд, харшын үүдые пүмпэгэр маягтайгаар бүтээбэ, хаабаринуудыень, мүн шэбхэ, хүшэлгэнүүдыень үлгэбэ. Давидай хотоһоо[†] доошолһон гэшхүүрһээ хаанай сэсэрлиг соохи Шээлах гэжэ сөөрэм хүрэтэр хана һэргээн заһабарилба[+].

16Тэрэнһээ саанахиие Бэт-Цуур гэжэ нютагай хахадыень толгойлогшо Азбуугай хүбүүн Нэхэмьяа заһабарилба. Тэрэ Давидые[†] хүдөөлүүлһэн бунханай шанха урдаһаа эхилээд, хэмэл сөөрэм, Сэрэгшэдэй байшан хүрэтэрхи хана һэргээбэ[+].

17Саашанхи ханые левидүүд[†] заһабарилба: Баниин хүбүүн Рэхүүм, үргэлжэлэлыень Кэилаа нютагай хахадыень толгойлогшо Хашаабияа (тэрэ өөрынгөө нютагай зүгһөө хүдэлөө) болоно.

18Үшөө үргэлжэлһэн ханые тэдэнэй түрэлнүүд заһабарилба. Мүн баһа тэндэ Кэилаа нютагай нүгөө хахадыень толгойлогшо Хэнадаадай хүбүүн Баввай хүдэлөө.

19Саашань Мицпаа нютагай толгойлогшо Иисүүсэй хүбүүн Ээзэр буландахи зэбсэг хадагалдаг байрын шанха урда үгсэһэн ханын нүгөө талые заһабарилба.

20Ханын хотирхой талые Заббайн хүбүүн Баруух ахамад санаарта Элиашиибай гэрэй үүдэн хүрэтэр үргэлжэлүүлэн бариба[+].

21Элиашиибай гэрэй үүдэнһээ эхилээд, гэрэй заха болотор ханын нүгөө талые Һаккооцой аша, Урияагай хүбүүн Мэрэмоот үргэлжэлүүлбэ[+].

22Ханын үргэжэлэлые ойро тойрын санаартад шэнэлбэ, 23саашань Бэньямиин ба Хашшууб өөһэдынгөө гэрэй шанха урдахиие, саашань Анаанияагай аша, Маашэяагай хүбүүн Азаарияа өөрынгөө гэрэй хажуудахиие.

24Азаарияагай гэрһээ булан, ханын хотирхой хүрэтэрхиие Хэнадаадай хүбүүн Биннуй заһабарилба. 25Харуулшадай байрын хажуудахи Хаанэт дээдэ ордоной Үндэр самхагай шанха урдахи булан болотор Узайн хүбүүн Палаал үргэлжэлүүлбэ.

Саашань Пароошой хүбүүн Пэдаяа,[+] 26ба Оопэл гүбээ дээрэ ажаһуудаг Һүмын албатан үргэлжэлүүлбэ. Тэдэнэр Үндэр самхагай ба зүүн зүгтэхи Уһашанай үүдэн хүрэтэрхи ханые һэльбэн шэнэлбэд[+].

27Үндэр ехэ самхагай нүгөө талаһаа эхилээд Оопэл гүбээ тойроһон ханые Тэкооһада ажаһуугшад үргэлжэлүүлэн заһабарилба[+].

28Мориной үүдэнэй талын ханые санаартад байдаг гэрэйнгээ шанха урдахиие заһабарилбад[+].

29Тэндэһээ саашанхиие Иммээрэй хүбүүн Цадоок (гэрэйнгээ шанха урдахиие) заһабарилба, саашань Зүүн талын үүдэнэй харуулшан Шэханьяагай хүбүүн Шэмаяа үргэлжэлүүлбэ[+].

30Ханын нүгөө талые Цалаапай зургаадахи хүбүүн Хануун ба Шэлээмияагай хүбүүн Ханаанияа үргэлжэлүүлбэ.

Ханын саашанхи үргэлжэлэлые Бэрэхияагай хүбүүн Мэшуллаам байрынгаа урдахиие заһабарилба,[+] 31Алташа дархан Малхияа Суглаанай үүдэнэй шанха урдахи Һүмын албатанай болон наймаашадай гэр, мүн булангай талмай хүрэтэрхиие заһабарилба. 32Булангай талмайһаа эхилээд Хониной үүдэн хүрэтэрхи ханые алташа дархашуул ба наймаашад шэнэлэн заһабарилба[+].

#### 4


Дайсадай заналта хэжэ байбашье, барилга үргэлжэлнэ

1Бидэниие хана барина гэжэ Санбаллаат мэдэхэдээ, сухалаар бусалан уурлаба. Иудейнүүдые[†] наада барин,[+] 2тэрэ өөрынгөө түрэлнүүдтэ, Самариин[†] сэрэгшэдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ баарһад иудейнүүд тэндэ юу хэхэ болоноб? Хотые һэргээжэ, эдэнэр үргэл үргэхэ гэжэ гү? Шандаруу болоһон энэ богһоо шэнээр бодхооһон шулуун ханануудынь нэгэ доро дүүрэшэхэл[+].

3Тэрэнэй хажууда Аммоон нютагай Тобияа байба. Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Харин иигэн бодхообошье гэлэй! Үнэгэнэй һүрэшэхэдэ, тэдэнэй бүхы ханануудынь бутаран унашахал![+]

4– Манай Бурхан,[†] шагныт! Тэдэнэр маниие газаашалжа байнал. Эдэнэй шоодбори өөһэдынь толгой дээрэ буулгыт: тэдэнэр богоолшолуулан, хариин газарта шоодборилуулаг лэ[+]. 5Маанадые, барилгашадые, доромжолһон тэдэнэй энэ нүгэл[†] Танда бү мартагдаг лэ, тэдэнэрэй энэ гэм зэмынь бү сагаараг лэ[+].

6Хүн зоной бүхы эрмэлзэл ажалдаа хандуулагданхай. Тиимэһээ маанадай барижа байгаа хана үндэрөөрөө хахадтаа хүрэбэ.

7Иерусалимай[†] ханануудай һэргээн бодхоогдохые Санбаллаат, Тобияа гэгшэдһээ гадна араабууд, аммоонууд, Ашдоодой ажаһуугшад мэдэжэ, ханын нүхэнүүдэй бүтүүлэгдэжэ эхилхэдэ, аргагүй ехээр сухалдабад. 8Манай оролдолгые һалгаахын тула тэдэнэр Иерусалим руу дайгаар орожо, хотые һандаргахаяа хэлсэбэд[+].

9Бидэнэр өөрынгөө Бурханда мүргэжэ, тэдэниие хүлеэн, үдэр һүнигүй харуул табибабди.

10Иудейнүүд иигэжэ хэлэбэ:

– Эндэ бутархай шулуунай аргагүй ехэ һэн тула ашаа зөөгшэд ажалдаа диилдэнэ. Бидэ энэ хана һэргээн бодхоожо шадахагүйбди.

11Харин манай дайсад иигэжэ хэлэбэд:

– Бидэ гэнтэ добтолжо, тэдэниие бута сохиходомнай, тэдэнэр юушье хэжэ шадангүй, юушье ойлгонгүй үлэшэхэ, тиигээд ажалыень зогсоон һаатуулхабди.

12Тэдэнэртэй хүршэ ажаһуугша иудейнүүд зүг бүхэнһөө манда ерэжэ, дайсанай маанад руу добтолхоёо байһан тухай һэргылжэ байгаа.

13Эли газарта, ханын саада талада, доодо талада би бүлэ бүлөөрнь илган, һэлмэ жадатай, һурша номтой хүнүүдые табибаб. 14Би бултыень хараһанай һүүлээр ноёд һайдта, дарганарта, бусад зондо иигэжэ хэлэбэб:

– Бү һүрдэн айгты! Агууехэ, аймшагтай Эзэнээ[†] һанан дурдагты, мүн тиигээд, өөһэдынгөө гэрнүүдэй, өөһэдынгөө һамгадай, өөһэдынгөө хүбүүд, басагадай, өөһэдынгөө аха дүүнэрэй түлөө тэмсэн бодогты![+]

15Эдэ бүгэдэ манда мэдээжэ гээд манай дайсад мэдэбэд, тиигээд Бурхан тэдэнэй һаналые буруу һүргэбэ. Тиихэдэнь бидэ ханадаа ерээд, өөһэдынгөө ажал үргэлжэлүүлбэбди. 16Энэ үдэрһөө эхилжэ, минии зоной хахадынь ажал хэбэ, харин нүгөөдэ хахадынь жадануудаа, халхабшануудаа, һурша номуудаа баряад, дуулгануудаа үмдөөд, иудынхидые хамгаалан, харуулда зогсобо. Сэрэгшэд 17хана һэргээн бодхоогшодой хажууда байгаа. Ашаа зөөгшэд нэгэ гартаа ашаа, харин нүгөөдэ гартаа зэбсэг бариха баатай болобо. 18Барилгашан бүхэн һэлмэ зүүгээд хүдэлбэ.

Минии дэргэдэ бүреэгээр дохёо үгэгшэ байгаа. 19Би ноёд һайдуудта, дарганарта, мүн бусад зондо иигэжэ хэлэбэб:

– Аргагүй ехэ ажал ябуулагдана. Бидэ энэ ханаяа зубшан, бэе бэеһээ таруу байнабди. 20Таанад эбэр бүреэгэй абяа хаанашье дуулахадаа, тэрэ абяан руу гүйжэ, манда суглархат. Манай Бурхан манай түлөө тэмсэлдэ зогсохо![+]

21Бидэ хүдэлмэреэ ябуулаабди, харин зоной хахадынь жадануудаа барин, үүр сайхаһаа эхилээд, одо мүшэдэй гаратар харуулда зогсоо.

22Тэрэ үдэрнүүдтэ би хүн зондо хандан, иигэжэ хэлэбэб:

– Хүн бүхэн ажалшадтаяа хамта Иерусалимда һүниин туршада үлэг. Тиигэбэл, һүниндөө бидэ харуулда байхабди, үдэртөө ажалаа ябуулхабди.

23Би өөрөөшье, минии аха дүүнэр, зарасанар, минии харуулшад бултадаа хубсаһатаяа унтажа, хүн бүхэмнай баруун гартаа зэбсэгээ адхаад байгаа.

#### 5


Нэхэмьяа үри шэритэй обогойнгоо зониие хүлисэхыень иудейнүүдые баадхана

1Зоной нэгэ хэдынь, мүн тэдэнэй һамгад өөһэдынгөө яһатан иудейнүүдтэ[†] ехээр гомдожо гэмэрэлдэбэд[+]. 2Тэдэнэй заримань иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ өөһэдөө, басагад, хүбүүднайшье ехэ олон. Тиимэһээ бэеэ тэжээхын тула маанадта ехэ талха таряан хэрэгтэй болоно.

3Нүгөөдүүлынь иигэжэ нэмэбэ:

– Үлэсхэлэн байдалай үедэ орооһо таряагаар гэр байраяа, сэсэрлиг таряалангуудаа барисаанда үгэхэ баатай болонобди.

4Гурбадахинь баһа иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ хаанда алба татабари түлэхын тула таряанайнгаа газар, уһан үзэмэй талбай барисаанда үгэжэ, мүнгэ зээлеэр абаха баатай болонобди. 5Бидэ нэгэ яһатан, нэгэ мяха шуһатайлди, манай үхибүүд тэдэнэйхи мэтэл. Зүгөөр бидэ хүбүүд болон басагадаа богоол болгохо болонобди, манай басагадай зариманиинь хүсөөр зарагдажа байна. Манай таряалан, сэсэрлиг ондоо зоной мэдэлдэ, бидэ ямаршье шадалгүйбди[+].

6Би тэдэнэй иимэ гэмэрэлдээе дуулаад, аргагүй ехээр сухалдабаб. 7Би бодожо үзөөд, ноёд һайдуудые, баяшуулые, даргануудые зэмэлбэб. Тиигээд би тэдэнэртэ иигэжэ хэлэбэб:

– Таанар юундэ аха дүүнэртээ алта мүнгэ ехэ түрэсэтэйгээр зээллэжэ, баяжажа байнат?!

Би энэ ушараар суглаа зарлабаб,[+] 8ноёд һайдта иигэжэ хэлэбэб:

– Бидэ ондоо шажантанда худалдагдаһан аха дүү иудейнүүдээ арга шадалаараа бусаажа абахые оролдонобди. Харин тиихэдэ таанар өөһэдынгөө аха дүүнэрые наймаалжа байхат! Дахин бидэ тэдэниие худалдажа абаха болоно гүбди?!

Тэдэнэр шэмээгүй, юушье хэлэхэ аргагүй байбад[+].

9Тиигээд би үргэлжэлүүлбэб:

– Таанар аргагүй муухай үйлэ хэрэгүүдые үүсхэжэ байнат. Нэн түрүүн өөһэдынгөө Бурханһаа[†] айха ёһотой байгаат! Таанар манай дайсад, буруу номнолтоной[†] наада энеэдэн болохо гэжэ байнат[+]. 10Би өөрөө, мүн минии түрэл гаралнууд, зарамалнууд бултадаа мүнгэ, орооһо таряа зээлеэр үгэнэбди. Зүгөөр иимэ ябадалаар баяжахаяа болиёл! 11Тэдэнэртэ зээлеэр үгэһэн мүнгэнэй түрэсэ, мүн орооһо таряа, үзэмэй дараһан архи, ургамалай тоһоной түлөө барисаанда абаһан таряалан, үзэм жэмэсэй сэсэрлигүүдыень, оливын һөөгүүдыень, гэр байрануудыень энэ үдэрһөө гэдэргэнь бусаагты.

12Тэдэнэр иигэжэ харюусабад:

– Бусаахабди, тэдэнһээ юушье эрихэеэ болёобди! Танай хэлэһээр хэхэбди.

Би санаартадые дуудабаб, эндэ байгшадһаа тангариг абабаб, тэдэнэр хэлэһэнээ бэелүүлхээр найдуулба[+]. 13Би хормойгоо һэжэрэн иигэжэ хэлэбэб:

– Хэлэһэн үгэеэ дүүргэдэггүй хүнүүдые Бурхан гэр байраһаань, зөөри баялигуудһаань холодуулаг лэ. Иимэ хүн үгырэн хооһорог!

Бүхы суглаан дэмжэбэ:

– Болтогой![†]

Удаань Бурхандаа магтаал үргэбэ.

Тиигээд булта хэлэһэнээ дүүргээ бэлэй[+].


Нэхэмьяа ямаршье тэдхэмжэ салин абангүй Иудын орон нютагые зонхилно

14Арбан хоёр жэлэй туршада, Артагсээрэгсэй хааншалгын хоридохи жэлһээ гушан хоёрдохи жэл болоторынь би Иудын орон нютаг зонхилон байгааб. Энэ үедэ би түрэл гаралнуудтаяа засаглагшада үгтэхэ тэдхэмжэ хэрэглээгүйб[+]. 15Минии урдахид арад зондо хүндэ хүшэр ашаан мэтэ һэн, засаг баряашад дүшэн шээкэл мүнгэнһөө гадуур өөһэдтөө амтан эдеэ хоолоор, жэмэсэй архяар тэдхэмжэ эридэг байгаа. Тэдэнэй зарамалнууд хүн зониие зобоодог һэн. Би Бурханаа ехээр хүндэлдэг ушарһаа иимэ ааша гаргаагүйб.

16Би хотын ханын заһабарилга эрхилээб. Бидэ өөһэдтөө таряалангуудые худалдажа абаагүйбди, минии бүхы зарамалнууд хамтаран, ханануудые һэргээн бодхоолгодо хабаадаа.

17Минии хүндын шэрээдэ иудейнүүд, тэдэнэй дарганар дүн хамта зуун табин хүн, мүн тиихэдэ оршон тойрон һууһан яһатануудай дундаһаа зон байдаг һэн. 18Нэгэ үдэрэй туршада нэгэ сар, шэлэмэл зургаан эрье хонин эдеэ хоолдо хэрэглэгдэдэг бэлэй. Энээнһээ гадна элдэб шубууд эдеэндэ ородог һэн. Арба арбан хоног бүри элдэб янзын үзэмэй дараһан архи элбэгээр асарагдадаг һэн. Би мужын засаглагшада хэрэгтэй элдэб янзын амтан эдеэ хоол эрижэ байгаагүйб, ушарынь гэбэл, арад зон энээнһээ гадна хүндэ ажалда дарагданги байгаа.

19Энэ арадай түлөө минии оролдоһые, минии Бурхан, хадуун абыт, намда аша туһынь харюулыт![+]

#### 6


Нэхэмьяагай эсрэг зохёогдоһон хэлсээн

1Санбаллаат, Тобияа, арааб Гээшэм ба манай бусадшье дайсад үүдэнүүдэйнь, хаабаринуудайнь үшөө үлгэгдөөгүй байхада, намайе ханануудые бодхообо, нүхэнүүдые бүтүүлбэ гэжэ дуулаба,[+] 2Санбаллаат, Гээшэм гэгшэд намда иимэ удхатай захяа эльгээбэ:

– Оноо нугада Хахапириимдэ уулзая.

Тэдэнэр минии урдаһаа муу хэрэг хараалба.[†][+] 3Би тэдэнэртэ захяа хүргэгшөөр иимэ мэдээ дамжуулбаб:

– Би нэгэ ехэ ажал хэжэ байнаб, танда хүрэжэ ошохо тухагүйб. Би бултыень орхёод, ажалаа хаяжа, танда ошохо юм гүб?

4Эдэнэр намайе дүрбэ дахин уриба, би урилга бүхэндэнь тэдэнэртэ тиимээр харюу эльгээбэб. 5Санбаллаат өөрынгөө зарасые табадахияа намда эльгээбэ. Тэрэ задархай бэшэг асарба, 6тэрээн соонь иигэжэ бэшээтэй байба:

– Зоной дунда, мүн Гээшэм соо иимэ һураг суу гарана, ши иудейнүүдтэй[†] суг буһалгаа үүсхэхэ зорилготойш, ушар иимэһээ ханануудые һэльбэн бодхоонош. Ши тэдэнэрэй хаан болохо юм хаш гээд хэлсэнэ[+]. 7Иерусалимда[†] шам тухай иигэжэ соносхожо байгаа лүндэншэдые ши томилнош: «Иудын орон нютагта хаан бии болобо!» Энээн тухай булта хаанда дуулгагдаха. Ерыш, зүбшэжэ үзэел.

8Би иимэ харюу эльгээбэб: «Шинии хэлээшэш худал, юуншье байгаагүй. Ши бултыень һанаанһаа зохёогоош!»

9Эдэ хүнүүд маанадые айлгаха гээд һэдэбэ, маанадые өөһэдынгөө ажал дүүргэнгүй орхихо гээд найдаһан байба. Харин би энэ хэрэгээ бүри эршэмтэйгээр эрхилбэб!

10Би Мэһэтэбээлэй аша, Дэлайяагай хүбүүн Шэмаяада ерэхэдэмни, тэрэ гэртээ байба. Гэртэнь ороходомни, Шэмаяа үүдээ шэбхэдээд, намда иигэжэ хэлэбэ:

– Бурханай[†] гэр соо уулзая. Һүмэ[†] соо ороод, үүдэнүүдыень шэбхэдэебди. Шамайе алахаяа ерэхэ, һүниндөө ерэжэ шамайе алаха!

11Би иигэжэ хэлэбэб:

– Нам шэнги хүн зугадаха болоно гү? Би өөрынгөө ами наһа абархын тула Һүмэ соо хорохо болоно гүб? Орохогүйб.

12Энээниие Бурхан эльгээгээгүй гэжэ би ойлгобоб. Тобияа, Санбаллаат гэгшэд тэрэниие хүлһэлжэ, тэрэ нам тушаа лүндэн табижа байна ха. 13Тэдэ намайе айһандаа нүгэл[†] хэжэ болохо гэжэ найдаад, тэрээндэ мүнгэ түлөө байна, нүгэл хэһэнэйм удаа тэдэ нам тухай элдэб худал үгэ тараажа, муушалха байгаа.

14Тобияа, Санбаллаат гэгшэдэй мүн намайе айлгахаар шиидэһэн Ноһаадьяа эхэнэрэй, бусадшье лүндэншэдэй эдэ бүхы ябадалнуудые, минии Бурхан, хадуун абыт![+]


Барилгын түгэсхэл

15Табин хоёр үдэрэй туршада энэ хүдэлмэри эрхимээр ябуулагдажа, элүүл һарын[*] хорин табанай үдэр хотын хананууд һэргээгдэбэ.

16Энээн тухай манда дурагүйшүүл бултыень мэдэбэ, мүн энэниие дүтэ шадарай хүн зон хараад, дээрэлхүү зангынь номгорбо; энэ хэрэг манай Бурханай үршөөлөөр бүтэбэ гээд тэдэнэр мэдэрбэд.

17Эдэ үдэрнүүдтэ Иудын орон нютагай ноёд һайд Тобияада саг үргэлжэ бэшэгүүдые эльгээдэг, Тобияаһаа харюунууд ерэдэг байгаа. 18Иудын орон нютагта олонхинь тэрээнтэй тангариг холбоо барисаатай байгаа, юуб гэхэдэ, тэрэ Араахай хүбүүн Шэханьяагай хүрьгэн һэн, харин тэрэнэй хүбүүн Ёханаан Бэрэхияагай хүбүүн Мэшуллаамай басагаар һамга хэһэн юм[+]. 19Тэдэнэр бултадаа намда Тобияае магтадаг, минии үгэнүүдые тэрээндэ дуулгадаг байгаа. Намайе айлгаха бэшэгүүдые Тобияа эльгээдэг һэн.

#### 7

1Хотын ханануудай һэргээн бодхоогдоходо, би үүдэнүүдэй хаабаринуудые үлгүүлбэб, үүдэнүүдэй харуулшадые, дуушадые, левидүүдые[†] томилбоб. 2Иерусалимые[†] зонхилхо хэрэг хоёр хүндэ даалгабаб: өөрынгөө дүү Ханаанида, хэрэмэй дарга Ханаанияада (тэрэ ехэ найдамтай, һүзэгтэй, энээн шэнги хүн тон үсөөн бэлэй)[+].

3Би тэдээндэ иигэжэ хэлэбэб:

– Үдын халуунай үедэ Иерусалимай үүдэнүүдые нээлтэтэй орхижо болохогүй. Харуулшад харуулда гаратараа үүдэнүүдые хаалгатай, шэбхэдээтэй байлгаг. Иерусалимда ажаһуудаг хүнүүдһээ харуулшад томилогдохо ёһотой, хүн бүхэниинь харуулда, өөһэдынгөө гэрнүүдэй хажууда хаража байг[+]. 4[•]Тэрэ үедэ хото үргэн, ехэшье, зүгөөр тэндэ хүн зониинь үсөөн, гэрнүүдэй диилэнхынь үшөө заһабарилагдаагүй байгаа.


Иерусалимда түрүүн бусажа ерэһэн зоной нэрын жагсаал

5Минии Бурханай[†] намда мэдүүлһэн хүсэл бодолые бэелдүүлэн, би уг гарбалыень[†] тогтоохын тула ноёд һайдые, дарганарые, бүхы хүн зониие суглуулбаб.

Би нютагаа түрүүлэн бусажа ерэгшэдэй угайнь бэшэгүүдые олобоб. Тэндэ иигэжэ бэшээтэй байба:

6-7«Вавилооной[†] хаан Навуходоносорто дайгаар абтажа, хүсөөр Вавилоон абаашагдаад, тэндэһээ Зэрубабээлтэй, Иисүүстэй, Нэхэмьяатай, Азаарияатай, Раамияатай, Нахамаанитай, Мордохайтай, Билшаантай, Миспээрэдтэй, Бигбайтай, Нэхүүмтэй, Баһанаатай хамта Иуда,[†] Иерусалим болон өөр өөрынгөө хотонуудта бусажа ерэһэн израильшуудай[†] нэрын жагсаал иимэ:[+][+] 8Пароошой уг – хоёр мянган зуун далан хоёр хүн,[+] 9Шэпаатияагай уг – гурбан зуун далан хоёр, 10Араахай уг – зургаан зуун табин хоёр, 11Паһаат-Моһаабай[†] уг (Иисүүсэй, Ёһаабай үри һадаһад) – хоёр мянган найман зуун арбан найман, 12Элаамай уг – нэгэ мянган табан зуун дүрбэн, 13Заттуугай уг – найман зуун дүшэн табан, 14Заххайн уг – долоон зуун жаран, 15Биннуйн уг – зургаан зуун дүшэн найман, 16Бэбэйн уг – зургаан зуун хорин найман, 17Азгаадай уг – хоёр мянган гурбан зуун хорин хоёр, 18Адонихаамай уг – зургаан зуун жаран долоон, 19Бигбайн уг – хоёр мянган жаран долоон, 20Адиинай уг – зургаан зуун табин табан, 21Этээрэй уг (Хэзэкияагай үри һадаһад) – ерэн найман, 22Хашуумай уг – гурбан зуун хорин найман, 23Бэцайн уг – гурбан зуун хорин дүрбэн, 24Хариипай уг – зуун арбан хоёр, 25Гибэһооной уг – ерэн табан, 26Бэтлэһээмһээ, Нэтопааһаа гараашад – зуун наян найман, 27Анатоодһоо гараашад – зуун хорин найма, 28Бэт-Азмаабэдһээ гараашад – дүшэн хоёр, 29Кирьяат-Еариимһээ, Хэпирааһаа, Бээроодһоо гараашад – долоон зуун дүшэн гурбан, 30Рамааһаа, Гээбэһээ гараашад – зургаан зуун хорин нэгэн, 31Михмаашһаа гараашад – зуун хорин хоёр, 32Бэт-Ээлһээ, Һайһаа гараашад – зуун хорин гурбан, 33Нэбооһоо гараашад – табин хоёр, 34ондоо Элаамай уг – нэгэ мянган хоёр зуун табин дүрбэ, 35Хариимай уг – гурбан зуун хорин, 36Ерихооной уг – гурбан зуун дүшэн таба,[+] 37Лоодой, Хадиидай, Оноогой уг – долоон зуун хорин нэгэн, 38Сэнаагай уг – гурбан мянган юһэн зуун гушан[+].

39Санаартад: Едаяагай уг (Иисүүсэй үри һадаһад) – юһэн зуун далан гурбан,[+] 40Иммээрэй уг – нэгэ мянган табин хоёр,[+] 41Пашхуурай уг – нэгэ мянган хоёр зуун дүшэн долоон,[+] 42Хариимай уг – нэгэ мянган арбан долоон[+].

43Левидүүд: Иисүүсэй уг (Һодэбаагай угай, Кадмиһээлэй үри һадаһад) – далан дүрбэн хүн. 44Дуушад: Асаапай уг – зуун дүшэн найман хүн[+].

45Үүдэнэй харуулшад: Шаллуумай уг, Этээрэй уг, Талмооной уг, Аххуубай уг, Хатиитаагай уг, Шобайн уг – зуун гушан найман хүн[+].

46Һүмын зарасанар: Цихаагай уг, Хасупаагай уг, Таббаһоотын уг,[+] 47Хэрээсэй уг, Сиһаагай уг, Падооной уг, 48Лэбаанай уг, Хагабаагай уг, Шалмайн уг, 49Ханаһаанай[†] уг, Гиддээлэй уг, Гаахарай уг, 50Раһаяагай уг, Рэциинэй уг, Нэходаагай уг, 51Газзаамай уг, Уззаагай уг, Пасээхэй уг, 52Бэсайн уг, мэүүншүүдэй уг, нэписиимүүдэй уг, 53Бахбуугай уг, Хакупаагай уг, Хархуурай уг, 54Бацлиидэй уг, Мэхидаагай уг, Харшаагай уг, 55Бархоосой уг, Сисэраагай уг, Тээмаагай уг, 56Нэциһаагай уг, Хатипаагай уг.

57Соломооной[†] богоолнуудай уг: Сотайн уг, Сопээрэдэй уг, Пэридаагай уг,[+] 58Яалаагай уг, Дархооной уг, Гиддээлэй уг, 59Шэпаатияагай уг, Хаттиилэй уг, Похээрэт-Һаццэбаһиимэй уг, Аммооной уг.

60Һүмын албатан, Соломооной богоолнуудай үри һадаһад – бүхыдөө гурбан зуун ерэн хоёр хүн.

61Тээл-Мээлаа, Тээл-Харшаа, Хэрүүб, Аддоон, Иммээр хотонуудһаа гараһан аад, Израильһаа гараһан уг гарбалаа гэршэлжэ шадаагүй хүнүүд гэбэл, 62Дэлайяагай уг, Тобияагай уг, Нэходаагай уг – зургаан зуун дүшэн хоёр хүн.

63Тэдэнһээ гадна санаартадһаа гэбэл: Хабайяагай уг, Һаккооцой уг, мүн Барзиллайн уг. Барзиллай бол Галаад[†] нютагай Барзиллайн басагадай нэгые һамган болгоод, нэрэдэнь ороһон түүхэтэй[+]. 64Тэдэнэр угай бэшэгүүдые бэдэрээд, тэдээн соо өөһэд тухайгаа тэмдэглэл олобогүй, тиигээд тэдэниие санаартадай хэргэмһээ хаһаба. 65Санаартанай[†] урим ба туммим[†] дээрэ үзэл үзэжэ, Бурханай хүсэл мэдэхын урда тэдэнэр нангин[†] үргэлһөө эдихэ эрхэгүй гээд засаг баряаша хэлэбэ[+].

66Энэ бүлэгтэ бүхыдөө дүшэн хоёр мянга гурбан зуун жаран хүн гээд тоологдоно, 67богоолнууд, шэбэгшэнүүдгүйгөөр, – тэдэнэй тоо долоон мянга гурбан зуун гушан долоондо хүрөө, үшөө тиихэдэ хоёр зуун дүшэн табан дууша эрэшүүл болон эхэнэрнүүд, 68долоон зуун гушан зургаан морин, хоёр зуун дүшэн табан луус, 69дүрбэн зуун гушан табан тэмээн, зургаа мянга долоон зуун хорин элжэгэн тоологдоһон байна.

70Угуудай гулбаанарай зариман Һүмэ[†] һэргээн бодхоолгодо үргэл үргэбэ: засаг баригша – нэгэ мянган драахма алта, табин аяга, табан зуун гушан санаартанай хубсаһа хунар; 71угуудай гулбаанарай зариман – хорин мянган драахма алта, хоёр мянган хоёр зуун миинэ сагаан мүнгэ. 72Бусад арад түмэн – хорин мянган драахма алта, хоёр мянган миинэ сагаан мүнгэ, санаартадай үмдэхэ жаран долоон хубсаһа хунар үргэбэ.

73Санаартад, левидүүд, үүдэнэй харуулшад, дуушад, хара зон, һүмын зарасанар гэхэшэлэн бүхы израильшууд өөһэд өөһэдынгөө хотонуудта ажаһуудаг болобо».

#### 8


Эзраа арад зондо Моисейн Хуули уншана

1Долоодохи һара эхилбэ. Израильшууд[†] өөһэдынгөө хотонуудта ажаһуужа байгаа. Долоодохи һара гараба. Израильшууд өөр өөрын нютагуудаар ажаһуужа байгаа. Арад зон Уһашанай үүдэнэй талмай дээрэ нэгэ хүн шэнгеэр сугларбад. Эзэнэй[†] Израильда заабарилһан Моисейн[†] Хуули бэшээтэй хуйламал бэшэг асархыень Эзраае гуйбад[+].

2Эзраа санаартан[†] Хуулита хуйламал бэшэг долоодохи һарын[*] түрүүшын үдэр суглаанда хабаадаһан, ойлгохо шадалтай эрэшүүлэй болон эхэнэрнүүдэй үзэмжэдэ гаргаба. 3Уһашанай үүдэнэй урдахи талмай дээрэ сугларһан ойлгохо шадалтай эрэшүүлэй, эхэнэрнүүдэй урда Эзраа үүр сайхаһаа эхилээд, үдэ болотор хуйламал бэшэг уншаба. Арад зон шэхээ табин шагнаба[+]. 4Хуули заадаг багша[†] Эзраа энэ хэрэгтэ гэжэ зорюулагдаһан тусхай түхеэрэгдэһэн аранга дээрэ байба, тэрэнэй баруун гарай талада Маттиитияа, Шэмаа, Анаяа, Урияа, Хилхияа ба Маашэяа, харин зүүн таладань Пэдаяа, Мишаһээл, Малхияа, Хашуум, Хашбадаана, Захарияа ба Мэшуллаам байбад. 5Эзраагай бултанһаа дээрэ зогсоод, арад зоной урда хуйламал бэшэг дэлгэхэдэ, бүхыдөө зогсон бодобо. 6Эзраа Эзэндэ, агуу Бурханда,[†] мүргэбэ, тиихэдэнь бүхы арад гараа дээрэ үргэн иигэжэ харюусабад: «Болтогой,[†] болтогой!» Эзэндээ бултадаа доро дохин, нюураараа газар мүргэн унабад[+]. 7Иисүүс, Бании, Шэрээбияа, Ямиин, Аххууб, Шэббэтай, Һодьяа, Маашэяа, Кэлитаа, Азаарияа, Ёзабаад, Ханаһаан,[†] Пэлаяа ба левидүүд[†] талмай дээрэ байһан арад зондо Хуули тайлбарилба. 8Тэдэнэр хуйламал бэшэг соохи Бурханай Хуули уншажа, удхыень тайлбарилан ойлгуулбад.

9Арад зондо заабарилагшад Нэхэмьяа – засаглагша, санаартан ба Хуули заадаг багша Эзраа, мүн левидүүд бүхы зондоо иигэжэ хэлэбэд:

– Энэ үдэр болбол манай Эзэн Бурханай үдэр. Бү гашуудагты, бү орилогты! (Хуулиин үгэнүүдые шагнажа байхадаа бултадаа бархиралдажа байгаа.)

10Тэрэ арад зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Гэртээ харижа, эрхим эдеэ хоол эдигты, үзэмэй дараһан архинһаа хүртэгты, тиигээд үгытэй зондо хүндэһөө хубаалдагты. Энэ үдэр манай Эзэнэй нангин[†] үдэр. Бү гашуудагты: Бурханай баяр таанарта шадал нэмээхэ.

11Левидүүд арад зоной һанаа бодолые амаруулан, иигэжэ хэлэбэд:

– Аргаарагты! Нангин энэ үдэр гашуудажа болохогүйл.

12Арад зон гэр гэртээ хариба. Хүн зон хүхилдэжэ, байһанаараа зонтой хубаалдажа, булта амтатай эдеэ эдибэд, уубад. Иигэжэ шагнаһан дуулаһанаа ойлгожо абаба![+]


Отог майхангуудай һайндэр

13Хоёрдохи үдэр бүхы угуудай гулбаанар, санаартад болон левидүүд Хуули үзэхэеэ Хуули заадаг багша Эзраада сугларба. 14Тэдэнэр Хуули дотор Эзэнэй Моисейгээр дамжуулһан тэмдэглэл олобо, израильшууд долоодохи һарын һайндэрые тусхайгаар бодхооһон һарабша доро үнгэргэхэ ёһотой гээд байба,[+] 15тэдэнэр өөһэдынгөө бүхы хотонуудта, Иерусалимда[†] иигэжэ дуулган мэдээсэхэ: «Гүбээ, үндэр добо дээрэһээ таримал, мүн зэрлиг оливын, мииртын, паальмын, мүн бэшэшье набшаһата модонуудай мүшэрнүүдые асараад, эндэ заагдаһанай ёһоор һарабшануудые түхеэрхэ ёһотойт».

16Хүн зон ошожо, мүшэрнүүдые асараад, Бурханай гэрэй хорёо соо, Эпрааимай үүдэнүүдэй, Уһашанай үүдэнэй талмайнууд дээрэ, мүн хүн бүхэн гэр дээрээ, газаагаа һарабшануудые түхеэрбэд[+]. 17Баряанһаа бусаһан бүлэг хүнүүд бултадаа өөр өөртөө һарабшануудые түхеэрээд, тэрээн дороо һуубад. Израильшууд Нүүнэй хүбүүн Иисүүсһээ хойшо энэ үдэр болотор иимэ һарабшануудые бүтөөгөөгүй байба. Баярынь билтаржа байба. 18Бурханай энэ Хуулита хуйламал бэшэгһээ хэһэг үдэр бүри, үдэрһөө үдэртэ уншагдадаг болобо. Энэ һайндэр долоон хоног соо болодог, харин наймадахи үдэрынь хуулита гуримай ёһоор эндэ баярай суглаан үнгэрдэг байба[+].

#### 9


Арад зон Бурханай урда нүгэлөө наманшална

1Израильшууд[†] тэрэ һарын хорин дүрбэнэй үдэр сугларжа, гашуудалай шэрүүн хубсаһа үмдөөд, бэе дээрээ шорой адхаад, масаглабад.[†][+]

2Израилиин үри һадаһад хариин зонһоо илгаран таһараад, хүл дээрээ байжа, өөһэдынгөө эсэгэнэрэй, мүн өөһэдынгөө нүгэлнүүдые[†] наманшалан мүргэбэ[+]. 3Тэдэнэр хоногой дүрбэнэй нэгэ хуби соо гэхэ гү, али найман саг соо хүл дээрээ байжа, өөрынгөө Эзэн[†] Бурханай[†] Хуули хуйламал бэшэгһээ уншаба. Үшөө найман саг соо тэдэнэр нүгэлөө наманшалжа, Эзэн Бурхандаа мүргэн зальбарбад. 4Иисүүс, Бании, Кадмиһээл, Шэбааньяа, Бүннии, Шэрээбияа, Бании болон Хэнаан гэгшэд левидүүдтэ[†] зорюута бэлдэгдэһэн ендэр дээрэ зогсоод, өөһэдынгөө Эзэн Бурханиие шангаар дуудан мүргэбэд.

5Иисүүс, Кадмиһээл, Бании, Хашабнэяа, Шэрээбияа, Һодьяа, Шэбааньяа, Пэтаахияа гэгшэ левидүүд:

– Бодогты, тиигээд өөһэдынгөө Эзэн Бурханда магтаал үргэгты! Алдар нэрыень хэтын хэтэдэ магтан дуулагты! Хэнһээшье ехэ алдар солотой, ямаршье магтаалһаа үлүү лэ Танай нэрэ! – гэгты.


Иудейнүүдэй гэмшэһэн зальбарал

6Та – Эзэн, Та – гансат! Та огторгой, огторгойн огторгойнуудые, одо мүшэдые, газар, дээрэнь байгааша хамагые, далайнуудые бүтээгээд, досоонь байгааша бүхы юумэ байгуулаат. Тэдээндэ бултандань ами үгөөт. Огторгойн сэрэг Танда доро дохин мүргэнэл![+]

7Та – Эзэн Бурхан! Та Абрамые шэлэн һунгаат, тэрэниие халдейн Үүрһээ гаргаад, Абраһаам[†] гэжэ нэрэ үгөөт[+]. 8Тэрэ Танда үнэн зүрхэнһөө үнэн сэхэ гэжэ мэдэхэдээ, Та тэрээнтэй хэлсээ баталаад, тэрэнэй үри һадаһадта ханаһаануудай,[†] хээт зоной, эмооршуудай, пэриззиинүүдэй, евүүсүүдэй ба гиргаашуудай газар уһа үгэхэеэ найдуулаат. Та хэлэһэн үгэдөө хүрөөт, юуб гэбэл, Та үнэн шударгат![†][+] 9Та манай эсэгэнэрэй Египедтэ зобожо байхые хараат. Хулһата далайн дэргэдэ тэдэнэй «абарыт!» гэжэ хашхаралдахые дуулаат[+]. 10Тэдэниие египедшүүдэй доромжолон зобоохые мэдэхэдээ, Та фараондо,[†] тэрэнэй бүхы зарасануудта, тэрэ ороной бүхы хүн зондо дүлгэ тэмдэг,[†] шэдитэ үйлэ харуулжа, гайхуулаат. Та мүнөөшье болотор мартагдашагүй алдар соло олоот[+]. 11Тиигээд Та манай эсэгэнэрэй хараһаар байтар далайе дундуурнь таһалжа, тэдэниие далайн оёороор гаталуулаат, харин намнагшадыень гүнзэгы уһа руу хаягдаһан шулуун шэнгеэр Та шэнгээн хосороогоот[+]. 12Та үдэртөө үүлэн баханаар харгыень заажа үгөөт, харин һүниндөө тэдэнэй гаталха замыень туяагаар гэрэлтүүлжэ үгөөт[+]. 13Та Синайн[†] хада дээрэ буугаат. Та тэдээнтэй огторгойһоо хөөрэлдөөт. Та тэдэнэртэ зүб тогтоолнуудые, бодото һургаалнуудые,[†] хуулинуудые, һайн захяа заабаринуудые үгөөт[+]. 14Та тэдэнэртэ Өөрынгөө субботые нангин[†] наринаар сахижа ябахыень заабарилаат, Өөрынгөө зараса Моисейгээр[†] захяа заабаринуудые, хуулинуудые, һургаалнуудые тэдэнэртэ захиржа үгөөт[+]. 15Та тэдэнэртэ үл залгахыень огторгойһоо хилээмэ, шулуун хабсагайһаа уһа гаргажа, ундыень харяагаалта. Та тэдэнэртэ үгэхэб гэжэ гараа үргэн тангариглаһан газар руу ошожо, эзэлэн абахыень айладаалта[+].

16Харин тэдэнэр, манай эсэгэнэр, үсэд хэрзэгы зан харуулжа, Танай захяануудые дуулабагүйл! 17Тэдэнэй дунда Танай бэелүүлһэн эди шэдинүүдыетнай мартаад, үгыетнай дуулахаяа арсаал. Тэдэнэр үсэд зан харуулжа, Египет[†] руу һөөргөө богоол болохоёо бусахын тула өөһэдтөө удамаршые шэлэн табяал! Зүгөөр Та – хүлисэгшэ, һайхан зантай, нигүүлэсхы сэдьхэлтэй, уур сухалда абташагүй, хайра ехэтэ Бурханта; Та тэдэниие орхёогүйт[+]. 18Шудхамал онго бүтөөжэ, маниие Египедһээ гаргаһан бурхан энэ гээд соносхожо ехээр гомдохооходоньшье,[+] 19Өөрынгөө нигүүлэсхы сэдьхэлээр Та тэдэниие элһэн губидашье орхёогүйт: үдэртөө үүлэн баханаар заахаяа, һүниндөө замыень туяагаар гэрэлтүүлхэеэ орхёогүйт[+]. 20Өөрынгөө һайхан Һүлдые тэдэндэ үгэжэ, Та юу хэхыень заагаат. Та саг үргэлжэ Өөрынгөө будаа эльгээжэ байгаат, ундыень харяаха уһа үгэжэл байгаат[+]. 21Та тэдэнэй дүшэн жэлдэ элһэн губида ябахадань дүнгөөт, тэдэнэр юугээршье дуталдаагүйл, хубсаһа хунарыньшье элээгүй, хүлнүүдыньшье хабдаагүйл[+]. 22Та хан түрэнүүдые, олон арадуудые дэлхэйн заха хүрэтэр тэдэнэй мэдэлдэ үгөөт. Тэдэ Хэшбоон хаанай Сиһооной, Башаан хаанай Оогой нютагуудые мэдэлдээ абаал[+]. 23Та тэдэнэй үри һадаһадые тэнгэриин мүшэдтэл олон болгоот. Израильшууд эндэ ерэжэ эзэмдэн һууха гэжэ тэдэнэй эсэгэнэртэ Та айладаһан байжа, үри һадаһадыень энэ нютагта асараат[+]. 24Тиигээд үри һадаһадынь ерээд, орон нютагые эзэмдээ: Та эндэ ажаһуудаг ханаһаануудые илаха хэрэгтэнь туһалаат. Та энэ ороной хаашуулые, арадуудые израильшуудай гарта, мүн тэдэнэй дүүрэн засагта үгөөт[+]. 25Израильшууд бүхэлэгдэмэл хотонуудыень, мүн үрэжэл ехэтэй газарнуудыень буляажа абаба, элдэб зөөреэр дүүрэн гэрнүүдыень, шулуутай газарта һэндэһэн худагуудыень,[†] уһан үзэм, олива жэмэсэй олон сэсэрлигүүдыень, жэмэстэ шугынуудыень эзэлбэ. Танай агуу үршөөлөөр тэдэнэр садатараа эдеэлжэ, баян тарган һуунад лэ[+].

26Зүгөөр тэдэнэр буһалгаалба, урдаһаатнай бодобо. Таниие, Танай Хуули һургаалые ара нюргаараа шэдэжэ хаяба. Тэдэниие Танда бусаахаяа, мүн тэдэниие һургахаа эльгээһэн Танай лүндэншэдые алаба. Израильшууд иигэжэ туйлай ехэ муу хэрэгүүдые хэбэ![+] 27Тиигээд Та тэдэниие дайсадайнь һабарта оруулаат, эдэнь бултыень хашажа эхилбэ. Тэдэнэр аргагүй хүндэ байдалда ороходоо, Таниие дуудажа эхилбэ, Та огторгойн уудамһаа дуулабат. Та Өөрынгөө нигүүлэсхы агуу сэдьхэлһээ тэдэнэртэ абарагшадые[†] эльгээбэт, тэдэ дайсадһаань сүлөөлбэ[+]. 28Зүгөөр тэдэнэр амаржа эхилэмсээрээ, Танда харша ябуулгануудаа дахинаа үүсхэжэ эхилбэд, Та тэдэниие дайсадайнь һабарта оруулбат, эдэнь мэдэлдээ абаба. Тэдэнэр Тандаа дахинаа хандабад. Та тэдэниие огторгойһоо анхаржа, нигүүлэсхы агуу сэдьхэлээрээ оло дахин абарбат[+]. 29Танай Хуулида бусаха тухай Та тэдээндэ заагаат, харин тэдэнэр дээрэлхүү боложо, захяануудыетнай дуулабагүй. Тогтоолнуудыетнай сахибал, хүн амиды ябаха байгаа, харин тэдэ тогтоолнуудайтнай урдаһаа нүгэл хэбэ. Тэдэнэр али болохоор Танһаа буруу харана, үсэрхэнэ, дуулаха шагнаха дурагүйнүүд![+] 30Олон жэлдэ Та тэдэниие тэсээт. Лүндэншэдөөрөө дамжуулан, Та Өөрын Һүлдөөр тэдэниие һургаат, тэдэнэрэй ойлгохогүйдэнь, Та тэдэниие хариин арадай һабарта оруулаат[+].

31Өөрынгөө нигүүлэсхы агуу сэдьхэлээр Та тэдэниие дууһан хосорхо туйлда хүргөөгүйт, орхёогүйт. Та һайн һанаатай, нигүүлэсхы сэдьхэлтэй Бурханта![+] 32Ассириин хаашуулай үеһөө энэ болотор Танай бүхы арадай, манай эсэгэнэрэй хуби заяанда, мүн манай лүндэншэдэй, санаартадай, манай удамаршадай,[†] хаашуулай хуби заяанда, маанадта үзэгдэһэн бүхы бэрхэшээлнүүдые багада бү тоолыт, Хэлсээгээ үнэн сэхээр хадагалагша, нигүүлэсхы, аймшагтай, хүсэтэй агуу Бурхан, Ээ манай Бурхан![+]

33Харин бидэ зэмэтэйбди, Та хододоо үнэн сэхэ байгаат, манда бүхыдөө тохёолдоһые тон зүбөөр бүхыень шиидхээт[+]. 34Манай хаашуул, удамаршад, санаартад, мүн манай эсэгэнэр Танай Хуули дүүргэдэггүй байгаа. Танай тэдээндэ заабарилһан зарлигуудыетнай болон һургаал заабаринуудыетнай бэелүүлхые тэдэ оролдоогүйл[+]. 35Танай тэдэнэртэ бэлэглэһэн захагүй үргэн үрэжэл һайтай газар дээрэ өөрынгөө хан түрэдэ Танһаа сэгнэшэгүй туһа абажа байгаад, тэдэнэр Танда алба хэхые хүсөөгүйл, харша үйлэ хэрэгүүдээ үүсхэһээр лэ байгаал[+]. 36Заа, иигээд бидэ богоолнуудбди. Үрэ жэмэсээрнь, һайн шэмээрнь хоолложо байхын тула манай эсэгэнэртэ Танай үгэһэн газарта бидэ богоолнуудбди![+] 37Манай нүгэлнүүдэй түлөө энэ газарай баян ургаса маанадые зонхилхоор табигдаһан хаашуулда хүртэнэл. Тэдэнэр маанадые, үхэр малыемнай өөһэдынгөө дураар хэрэглэнэл. Бидэ аргагүй ехэ хохидолдо байнабди[+].


Моисейн Хуули сахихабди гэһэн уялга арад зон абана

38Ушар иимэһээ бидэ хэлсээ бэшэжэ зохёогоод, манай удамаршад, левидүүд, санаартад тэрэниие өөһэдынгөө тамгануудаар баталбад[+].

#### 10

1Өөһэдынгөө тамгануудые табиба гэбэл:

Хахальяагай хүбүүн, засаг баригша Нэхэмьяа, харин тиигээд Цэдэкиия,[+] 2Сэраяа, Азаарияа, Ерэмияа, 3Пашхуур, Амарияа, Малхияа, 4Хаттууш, Шэбааньяа, Маллуух,[+] 5Хариим, Мэрэмоот, Обадияа, 6Даниил, Гиннэтоон, Баруух, 7Мэшуллаам, Абияа, Миямиин, 8Маһаазияа, Билгай, Шэмаяа. Эдэнэр тайлгашад.

9Левидүүд:[†]

Азаанияагай хүбүүн Иисүүс, Хэнадаад угай Биннуй ба Кадмиһээл[+]. 10Харин тэдэнэй түрэлнүүд: Шэбааньяа, Һодьяа, Кэлитаа, Пэлаяа, Ханаһаан,[†] 11Михаа, Рэһооб, Хашаабияа, 12Заххуур, Шэрээбияа, Шэбааньяа, 13Һодьяа, Бании, Бэниину.

14Ноёд һайд: Пароош, Паһаат-Моһаабай,[†] Элаам, Заттуу, Бании,[+] 15Бүннии, Азгаад, Бэбэй, 16Адонияа, Бигбай, Адиин, 17Этээр, Хэзэкияа, Аззуур, 18Һодьяа, Хашуум, Бэцай, 19Хариип, Анатоот, Нэбай, 20Магпиһааш, Мэшуллаам, Хэзиир, 21Мэшэзабээл, Цадоок, Яддууһа, 22Пэлаатияа, Ханаһаан, Анаяа, 23Һошээ, Ханаанияа, Хашшууб, 24Һаллоһээш, Пилхаа, Шобээг, 25Рэхүүм, Хашабнаа, Маашэяа, 26Ахияа, Ханаһаан, Анаан, 27Маллуух, Хариим, Баһанаа.

28Үлөөшэ хүнүүд – санаартад, левидүүд, үүдэнэй харуулшад, дуушад, һүмын албатан – ондоо яһатанһаа таһараад, Бурханай[†] Хуули сахижа эхилһэн хүнүүд, тэдэнэй һамгад, хүбүүд, басагад, юрэдөө, ойлгохо шадалтайшуул бултадаа[+] 29өөһэдынгөө мэдээжэ угсаатантай хамтаржа, Бурханай зарамал Моисейгээр[†] дамжуулагдаһан Бурханай Хуули баримталан ажаһууха, Эзэн[†] Бурханаймнай бүхы захяа заабаринуудые наринаар сахин бэелүүлхэ, Тэрэнэй тогтоолнуудыень, хуулинуудыень дүүргэхэ тангариг үргэбэд.


Нэмэлтэ үүргэ уялганууд

30Бидэ өөһэдынгөө басагадые ондоо арадай хүнүүдтэ хадамда үгэхэгүйбди, мүн өөһэдынгөө хүбүүдтэ тэдэнэй басагадаар һамга абхуулхагүйбди[+].

31Субботын үдэр ондоо арадуудай наймаанда асарһан эд бараа, орооһо таряаень энэ үдэр, мүн ондоо нангин[†] үдэрнүүдэй үедэ бидэ худалдажа абахагүйбди. Долоон жэлэй һүүлээр газар эдлүүрилхэ ёһогүйбди, хүнэй али бүхы үринүүдыень хүлисэн орхихо ёһотойбди[+].

32Манай Бурханай Һүмэдэ[†] мүргэл[†] бэелүүлгэдэ жэлэй туршада шээкэлэй гурбанай нэгэ хубиие үгэхэбди гэжэ уялга абанабди:[+] 33Эзэнэй урда табидаг хилээмэндэ, үдэр бүриин хилээмэнэй үргэлдэ, үдэр бүриин түгэс шатаалта үргэлдэ,[†] субботодо[†] үргэдэг түгэс шатаалта үргэлдэ, һарын шэнын үргэлдэ, Эзэнэй тодорхойлһон һайндэрнүүдтэ, нангин үргэлнүүдтэ, Израилиин нүгэл сагааруулгын үргэлнүүдтэ,[†] манай Бурханай гэрэй бүхы ажалда хэрэгтэйень үгэхэ ёһотойбди[+].

34Хуули соо бэшэгдэһэнэй ёһоор, Эзэн Бурханайнгаа үргэлэй шэрээдэ[†] шатааха түлеэ жэл бүри ямар угуудай түлөөлэгшэд заагдаһан болзортонь Бурханай гэртэ асарха тухай бидэ – санаартад, левидүүд ба арад зоной түлөөлэгшэд жээрэб татабабди[+].

35Жэлһээ жэлдэ бидэ Эзэнэй Һүмэдэ ургасынгаа дээжэ, жэмэстэ алишье мододой түрүүшын алим жэмэсые асардаг байхабди[+]. 36Һургаал[†] соо бэшэгдэһэнэй ёһоор, манай Эзэн Бурханай Һүмэдэ санаартадта, бидэ өөһэдынгөө ууган хүбүүдые, мүн тиихэдэ хони, үнеэнүүдэйнгөө түрүүшын түл асардаг байхабди[+].

37Манай Бурханай гэрэй хадагаламжада, санаартадта, хилээмэнэй, алим жэмэсүүдэй, үзэмэй дараһан архиин, ургамалай тоһоной дээжэнүүдые бидэ үргэжэ байхабди, харин ургасын арбанай нэгэ хубиие[†] – левидүүдтэ (тэдэ левидүүд газар элдүүрилдэг манай бүхы хотонууд бүриһөө арбанайнь нэгые суглуулна)[+].

38Арбанай нэгэ хуби суглуулдаг левидүүдтэй хамта Аһарооной[†] үри санаартан[†] байха ёһотой, левидүүд манай Бурханай гэр руу, хадагаламжын таһалганууд руу, бүхыдөө суглуулһанай арбанайнь нэгэ хубиие оруулха[+]. 39Израильшууд[†] ба левидүүд өөһэдынгөө үргэлнүүдые – орооһо, үзэмэй дараһан архи, тоһо гэхэ мэтэеэ эдэ таһалгануудта асарха. Тэндэ нангин газарай хэрэгсэлнүүд, Һүмэдэ элдэб ёһо бэелүүлдэг санаартадай, үүдэнэй харуулшадай, дуушадай хэрэгсэлнүүд байха.

Бидэ өөһэдынгөө Бурханай гэрые хайша хэрэгээр байлгаха ёһогүйбди[+].

#### 11


Иерусалимай ажаһуугшад

1[•]Хүтэлбэрилхы удамаршад[†] Иерусалимда[†] ажаһуудаг болобо, харин бэшэ зон жээрэбэй ёһоор иигэжэ тодоруулбад: арбанай нэгэ хуби[†] нангин[†] хото Иерусалимда, юһэн хубинь ондоо хотонуудта үлэбэд[+]. 2Арад зон Иерусалимда һайн дураараа ажаһууха бологшодые үреэбэ.

3Иерусалимда ажаһуудаг ороной хүтэлбэрилхы угуудай гулбаанар эдэнэр болоно. (Харин Иудын хотонуудта израильшууд,[†] санаартад, левидүүд,[†] Һүмын албатад, мүн Соломооной[†] зарасанууд – эдэнэр өөһэд өөһэдынгөө хотонуудта ажаһуугаа.)[+]

4Иерусалимда ажаһуугшад гол түлэб Иудын ба Бэньямиинэй угуудай зон бэлэй.

Иудын угһаа: Пээрэцэй үри һадаһан, Уззияагай хүбүүн Атаяа; Уззияа Захарияагай, Захарияа Амарияагай, Амарияа Шэпаатияагай, Шэпаатияа Маһалалээлэй бэлэй;[+] 5Шилооной үри һадаһан, Баруухай хүбүүн Маашэяа; Баруух Хол-Хозээгэй, Хол-Хозээ Хазаяагай, Хазаяа Адаяагай, Адаяа Ёяриибай, Ёярииб Захарияагай хүбүүн бэлэй[+]. 6Пээрэцэй үри һадаһад болохо дүрбэн зуун жаран долоон сэрэгшэ Иерусалимда ажаһуудаг болоо һэн.

7Бэньямиинэй угһаа: Мэшуллаамай хүбүүн Саллуу; Мэшуллаам Ёһээдэй, Ёһээд Пэдаяагай, Пэдаяа Холайяагай, Холайяа Маашэяагай, Маашэяа Итиээлэй, Итиээл Ешайягай хүбүүн бэлэй. 8Мүн тэрэнтэй Габбай, Саллай гэгшэд. Бүхыдөө юһэн зуун хорин найман хүн. 9Зихриигэй хүбүүн Ёһээл тэдэнэй дарга байгаа, харин Һассэнуһаагай хүбүүн Иуда[†] хотын даргын орлогшоор томилогдоо.

10Санаартад: Ёяриибай хүбүүн Едаяа, Яхиин, 11Бурханай[†] гэрые эрхилэгшэ, Хилкияагай хүбүүн Сэраяа; Хилкияа Мэшуллаамай, Мэшуллаам Цадоогой, Цадоок Мэрайһоодой, Мэрайһоот Ахитуубай хүбүүн бэлэй;[+] 12тэдэнэй түрэлнүүд, Һүмэ[†] соо ажал бүтээгшэд, бултадаа найман зуун хорин хоёр хүн. Баһа Ероһаамай хүбүүн Адаяа; Ероһаам Пэлаалиин, Пэлаали Амциин, Амции Захарияагай, Захарияа Пашхуурай, Пашхуур Малхияагай хүбүүн бэлэй; 13тэрэнэй түрэлнүүд, угуудай удамаршад – бүхыдөө хоёр зуун дүшэн хоёр хүн. Баһа Азарээлэй хүбүүн Амашсай; Азарээл Ахзайн, Ахзай Мэшиллэмоодой, Мэшиллэмоот Иммээрэй хүбүүн бэлэй; 14тэрэнэй түрэлнүүд хүсэтэ сэрэгшэд – бүхыдөө зуун хорин найман хүн. Хаггэдолиимай хүбүүн Забдиһээл тэдэнэй дарга байгаа.

15Левидүүдһээ: Хашшуубай хүбүүн Шэмаяа; Хашшууб Азрикаамай, Азрикаам Хашаабияагай, Хашаабияа Бүнниигэй хүбүүн бэлэй; 16Бурханай гэрһээ газаа тээ ажал ябуулдаг левидүүдэй толгойлогшод Шэббэтай ба Ёзабаад;[+] 17мүргэлэй[†] магтаал дууладаг гол дуушан, Михаагай хүбүүн Маттаанияа; Михаа Забдиин, Забдии Асаапай хүбүүн бэлэй; хоёрдохи дуушан Бахбуугьяа; Шаммууһын хүбүүн Абдаа; Шаммууһа Галаалай, Галаал Едүтүүнэй хүбүүн бэлэй[+]. 18Нангин хотодо бүхыдөө хоёр зуун наян дүрбэн левит тоологдоо.

19Үүдэнүүдэй харуулшад: Аххууб, Талмоон ба тэдэнэй түрэлнүүд – үүдэнүүдые харууһалагшад – бүхыдөө зуун далан хоёр хүн[+].

20Израильшуудай бусадынь, санаартад ба левидүүд Иудын бүхы хото һууринуудаар, угай хубинуудаар ажаһуугаа.

21Һүмын албатан Иерусалимай Оопэл гүбээ дээрэ ажаһуудаг һэн; тэдэниие Цихаа Гишпаа хоёр ударидадаг һэн[+].

22Иерусалимда левидүүдые Баниин хүбүүн Үззии ударидан толгойлдог һэн; Бании Хашаабияагай, Хашаабияа Маттаанияагай, Маттаанияа Михаагай бэлэй. Үззии Бурханай гэртэ мүргэл гүйсэдхэлгын түлөө харюусадаг дуушадай Асаап гэжэ угһаа гаралтай һэн[+]. 23Эдэ уялганууд хаанаар томилогдоһон тула тусхай зарлигаар үдэр үдэрөөр заагданхай һэн. 24Иудын хүбүүн Зээрахай үри һадаһан, Мэшэзабээлэй хүбүүн Пэтаахияа манай арадай хэрэгүүдэй талаар хаанай туһалагша байгаа[+].


Израильшуудай Иерусалимһаа гадуур ажаһуудаг хото тосхонууд

25Иудын угай зоной һуудаг тосхонууд газар таряалангуудтаяа:

Кирьяат-Арбаа ба оршон тойронхи тосхонууд, Дибоон ба хажуудахи тосхонууд, Ехабцээл ба хажуудахи тосхонууд, 26Ешууһа, Моладаа, Бэт-Пээлэд, 27Хацаар-Шуһаал, Бэһээр-Шээбэ[†] ба хажуудахи тосхонууд 28Циклааг, Мэхонаа ба хажуудахи тосхонууд, 29Эн-Римоон, Цораа, Ярмуут, 30Занаах, Адуллаам ба хажуудахи тосхонууд, Лахииш ба хажуудахи таряалангууд, Азэкаа ба хажуудахи тосхонууд. Хүнүүд Бэһээр-Шээбэһээ Һинноомой хүнды хүрэтэр түбхинэн ажаһуугаа.

31Бэньямиинэй угай хүнүүд Гээбэһээ эхилээд, иимэ нютагуудта ажаһуугаа:

Михмааш, Айяа, Бэт-Ээл ба хажуудахи тосхонууд, 32Анатоот, Нооб, Анаанияа, 33Хацоор, Рамаа, Гиттааһим, 34Хадиид, Цэбоһиим, Нэбаллаат, 35Лоод, Оноо ба Урашуулай гол.

36Иудын газар дээрэ ажаһууһан левидүүдэй зариманиинь Бэньямиинэй газарта түбхинэһэн түүхэтэй.

#### 12


Иерусалимда түрүүн бусажа ерэһэн левидүүд ба санаартадай нэрын жагсаал

1Иисүүстэй ба Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээлтэй хамта бусажа ерэһэн левидүүд[†] ба санаартад эдэ болоно:

Сэраяа, Ерэмияа, Эзраа,[+] 2Амарияа, Маллуух, Хаттууш, 3Шэханьяа, Рэхүүм, Мэрэмоот, 4Иддоо, Гиннэтой, Абияа, 5Миямиин, Маадьяа, Билгаа, 6Шэмаяа, Ёярииб, Едаяа, 7Саллуу, Амоог, Хилкияа ба Едаяа. Иисүүсэй үеын санаартадай ба тэдэнэй түрэлнүүдэй толгойлогшод эдэ болоно.

8Тиигээд левидүүд: Иисүүс, Биннуй, Кадмиһээл, Шэрээбияа, Иуда,[†] Маттаанияа. Маттаанияа өөрынгөө түрэл гаралнуудтай хамта баяр баясхалангай дуунуудые эмхидхээ[+]. 9Тэдэнэй албаяа бэелүүлжэ байхадань Бахбуугьяа, Уннии гэгшэд түрэлнүүдтэеэ хамта урдань зогсожо, мүн лэ дууладаг һэн.


Ахамад санаарта Иисүүсэй үри һадаһад

10Ёяхиимай эсэгэ Иисүүс, Ёяхиим Элиашиибай эсэгэ, Элиашииб Ёядаагай эсэгэ,[+] 11Ёядаа Ёнатаанай, харин Ёнатаан Яддууһагай эсэгэ.


Ахамад санаарта Ёяхиимай үеын санаартадай нэрын жагсаал

12Ёяхиимай үеын санаартадай угуудай гулбаанууд эдэ: Мэраяа Сэраяагай угта, Ханаанияа – Ерэмияагай угта, 13Мэшуллаам – Эзраагай угта, Ёханаан – Амарияагай угта, 14Ёнатаан – Маллуухай угта, Иосиф Шэбааньяагай угта, 15Аднаа – Хариимай угта, Хэлхай – Мэрайһоодой угта, 16Захарияа – Иддоогой угта, Мэшуллаам – Гиннэтооной угта,[+] 17Зихрии – Абияагай угта, Пилтай – Миньямиинай, Моадияагай угуудта, 18Шаммууһа – Билгаагай угта, Ёнатаан – Шэмаяагай угта, 19Маттэнай – Ёяриибай угта, Үззии – Едаяагай угта, 20Каллай – Саллуугай угта, Ээбэр – Амоогой угта, 21Хашаабияа Хилкияагай угта, Нэтанээл – Едаяагай угта.

22Персиин[†] Даариин хан шэрээгэй урда Яддууһагай, Ёханаанай, Ёядаагай, Элиашиибай үенүүдтэ левидүүдэй, санаартадай толгойлогшонорой тоо бэшэг ябуулагдаһан байна[+].

23Элиашиибай хүбүүн Ёханаанай үе саг хүрэтэр левидүүдэй угуудай гулбаанууд угай бэшэгтэ бэшэгдээ.

24Левидүүдэй гулбаанууд: Хашаабияа, Шэрээбияа ба Кадмиһээлэй хүбүүн Иисүүс, баһа тэдэнэй түрэлнүүд шанха урдань зогсодог байгаа; Бурханай[†] хүн Давидай[†] захиһанай ёһоор нэгэ бүлэгынь нүгөөдынгөө шанха урдаһаа баяр баясхалангай магтаал бэелүүлдэг байгаа[+]. 25Маттаанияа, Бахбуугьяа, Обадияа, Мэшуллаам, Талмоон, Аххууб гэгшэд үүдэнүүдэй харуулшад байгаа: тэдэнэр үүдэнүүдэй дэргэдэхи хадагаламжын газарнуудые харууһалдаг һэн[+].

26Хуули заадаг багша,[†] санаартан[†] Эзраагай, засаг баригша Нэхэмьяагай үедэ Ёцадаагай аша, Иисүүсэй хүбүүн Ёяхиимай үедэ эдэ зон ажаһуугаа[+].


Иерусалимай хана арюудхалгын ёһолол

27Иерусалимай[†] ханые баярай оршондо арюудхахын тула Иерусалимда хэсэ хэнгэрэгээр болон ятагаар наадаха, дуу дуулаха, баярай мүргэл[†] бэелүүлхэ левидүүд нютаг бүхэнһөө суглуулагдаба[+]. 28Иерусалимай оршон тойронһоо дуушад суглуулагдаба: Нэтопаадай тосхонуудһаа, 29Бэт-ха-Гилгаалһаа, Гээбэ ба Азмаавэт тойрогуудһаа (дуушад Иерусалим тойруулаад тосхонуудые барибад). 30Санаартад болон левидүүд өөһэдыгөө арюудхажа, удаань арад зониие, хана, үүдэнүүдые арюудхаха ёһолол хэбэ[+].

31Би Иудын обогой удамаршадые[†] ханада асаржа, тиигээд баяр баясхалангай ябаган дуушадай хоёр ехэ жагсаал эмхидхэн байгуулбаб. Тэрэнэй нэгэниинь ханын баруун талаһаа Бог шоройн үүдэн тээшэ ошобо[+]. 32Хойноһоонь Иудын обогой удамаршадай хахадынь, тиигээд Һошаяа ябаба, 33тэдэнэрэй удаа Азаарияа, Эзраа, Мэшуллаам, 34Иуда, Бэньямиин, Шэмаяа болон Ерэмияа, 35тиигээд бүреэнүүдтэй санаартад, баһа тиигээд Ёнатаанай хүбүүн Захарияа (Ёнатаан Шэмаяагай хүбүүн, Шэмаяа Маттаанияагай, Маттаанияа Михайяагай, Михайяа Заххуурай, Заххуур Асаапай хүбүүн бэлэй),[+] 36тиигээд тэрэнэй түрэлнүүд Шэмаяа, Азарээл, Милалай, Гилалай, Маһай, Нэтанээл, Иуда болон Ханаани Бурханай хүн Давидай хүгжэмэй хэрэгсэлнүүдтэй ябабад. Урдань Хуули заадаг багша Эзраа ябаба[+]. 37Булагай үүдэ үнгэрөөд, Давидай Хотын табсангуудаар тэдэнэр дээшэлээд, хана үгсэн Давидай гэрэй хажуугаар зүүлжээ Уһашанай үүдэн хүрэтэр[+].

38Дуушадай хоёрдохи жагсаал зүүн гар тээшэ шэглэбэ, би тэдэнэй хойноһоо хүн зонойнь хахадтай хамта хана зубшан, Пеэшэншэнэй хэрэм үнгэрөөд, Үргэн хана хүрэтэр,[+] 39Эпрааимай үүдэ үнгэрөөд, Хуушан үүдэ, Загаһанай үүдэ, Хананээлэй хэрэм, тиигээд Зуунай хэрэмһээ Хониной үүдэн хүрэтэр. Жагсаал Харуулшанай үүдэндэ зогсобо[+].

40Һүүлээрнь хоёр жагсаал Бурханай гэрэй хажууда зогсобод. Тэндэ би байбаб, намтай хамта даргануудай хахадынь, 41санаартад Элиакиим, Маашэяа, Миньямиин, Михайяа, Эльйоэнай, Захарияа, Ханаанияа – бүреэнүүдтэй, 42харин тиигээд Маашэяа, Шэмаяа, Эльазаар, Үззии, Ёханаан, Малхияа, Элаам болон Ээзэр. Дуушад аһан шадалаараа шангаар дууланад, тэдэниие ударидагша Израахия байба. 43Тэрэ үдэр арад зон аргагүй ехэ үргэл бүтээбэ, удаань аргагүй ехээр баярлабад – Бурхан тэдэнэртэ агуу баяр үршөөбэ. Эхэнэрнүүд, үхибүүдшье хүхилдэбэд. Иерусалимай баярай хүхилгэ аяар холоһоо дуулдажа байгаа!


Һүмые тэдхэхэ үргэлнүүдые суглуулагшад томилогдоо

44Тэрэ үдэр хадагаламжануудые даагшанар томилогдобо, тэдэнэр эндэ оруулагдаһан хүнэһэ болон элдэб зүйлнүүдые, хото бүхэнэй мэдэлэй газарһаа суглуулагдаһан ургасын арбанай нэгэ хубиие,[†] түрүүшын ургасын дээжэ үргэлнүүдые бүридхэн абаха, санаартадта, левидүүдтэ Хуулиин ёһоор үгтэхэ хубинуудые тодорхойлхо зэргэтэй. Зогсон албаяа хэжэ байгааша санаартад, левидүүд – Иудын улад зондо баяр хүхилдөөн бшуу. 45Давидай, тэрэнэй хүбүүн Соломооной[†] заабариин ёһоор тэдэнэр өөрынгөө Бурханда мүргэл, мүн арюудхалгын ёһолол[†] бэелүүлээ, тэдээнтэй хамта дуушад, үүдэнүүдэй харуулшад байлсаа. 46Юуб гэхэдэ, Давидай, мүн Асаапай эртэ урдын үедэ дуушадай дарганууд томилогдонхой, Бурханда магтаалай дуунууд, баяр баясхалангай дуунууд тодоруулагданхай байгаа[+]. 47Харин Зэрубабээлэй, мүн Нэхэмьяагай үенүүдтэ бүхы израильшууд[†] дуушадта, мүн үүдэнүүдэй харуулшадай үдэр бүриин аша туһада хубитые оруулдаг, тэрээнһээ гадна левидүүдэй хубиие таһалдаг, левидүүд Аһарооной[†] үри һадаһадай хубиие таһалжа үгэдэг һэн[+].

#### 13


Израильшууд ондоо яһатаниие өөһэдэйнгөө дундаһаа тусгаарлан холодуулба

1Тэрэ үдэр арад зондо Моисейн[†] ном уншагдаба. Аммооной ба моһаабай[†] зон Бурханай[†] арадтай хэзээшье хамтархагүй гээд тэндэ бэшэгдэнхэй байба[+]. 2Юуб гэхэдэ, тэдэнэр израильшуудые[†] эдеэ хоолоор, ууха ундаар угтаагүй, харин тэдэнэртэ хараал[†] буулгаха хүсэлэнтэйгөөр Балаһаамые тухираа бшуу. Зүгөөр манай Бурхан хараалыень үреэл болгоо[+]. 3Зон энэ хуулиин удхые мэдэһэнэй һүүлээр Израильһаа бүхы ондоо яһатаниие таһалба[+].


Нэхэмьяа ба Тобияа

4Манай Бурханай гэрэй таһалгануудые даагша, Тобияатай түрэлэй һабагшатай санаартан[†] Элиашииб энээнэй урда тээ[+] 5арбанай нэгэ хуби[†] гэжэ левидүүдтэ,[†] дуушадта, үүдэнэй харуулшадта үгтэдэг орооһо, үзэмэй дараһан архи, тоһо гэхэ мэтые, санаартадта бэлэгүүдые, талхан үргэлнүүдые,[†] уталгануудые, амһартануудые хадагалдаг байһан ехэ таһалгые Тобияада үгэбэ. 6Харин тэрэ үедэ би Иерусалимда[†] байгаагүйб: Вавилооной[†] хаан Артагсээрэгсэй гушан хоёрдохи жэлээ хан шэрээдэ һууһан үедэнь хаанда ошоод байгааб. Нэгэ хэдэн сагай һүүлээр би хаанһаа зүбшөөл абаад,[+] 7Иерусалим бусажа ерэбэб, Элиашиибай Тобияагай туһада ямар муу юумэ хэһэниие, Бурханай гэрэй хашаа соо таһалга үгэһые мэдэбэб! 8Би ехэ уурлаад, Тобияагай зөөри зөөшые энэ таһалгаһаа гаргажа хаябаб. 9Удаань таһалгануудые арюудхуулаад, Бурханай гэртэ хэрэгтэй юумэнүүдые, хилээмэн үргэлнүүдые, уталгануудые дахин хадагалуулдаг болобоб[+].


Нэхэмьяа левидүүдтэ тэдхэмжэ тогтооно

10Левидүүдтэ үгтэхэ хубиин үгтэхэеэ болиходо, алба бэелүүлдэг левидүүд дуушадтаяа хамта өөһэд өөһэдынгөө газар гүйлдэбэ гэжэ мэдэбэб[+]. 11Би даргануудые зэмэлэн, иигэжэ хэлэбэб: «Юундэ Бурханай гэр хэрэгсээнгүй байха болобоб?» Ябагшадые би һөөргэнь бусаажа, албанайнь газарнуудта табибаб[+]. 12Иудын бүхы үри һадаһад орооһоной, үзэмэй дараһан архиин, тоһоной арбанай нэгэ хубиие хадагаламжада оруулжа эхилбэд[+]. 13Би хадагаламжануудые даагшадаар санаартан Шэлээмияае, Хуули заадаг багша[†] Цадоогые, мүн левит Пэдаяае томилбоб, харин тэдэнэй туһалагшаар Маттаанияагай аша, Заххуурай хүбүүн Ханаһааные[†] табибаб. Тэдэнэр ехэ найдамтай хүнүүд гээд тоологдодог һэн. Тэдэнэр өөһэдынгөө аха дүүнэрэй хоорондо бүхы юумэ хубаарилха уялгатайнууд байгаа.

14Бурханайнгаа гэрэй аша туһада, мүргэл[†] ябуулхын тула бэелүүлһэн һайн хэрэгүүдыемни хадуужа абыт! Бурхамни, минии ашые һанан байгыт![+]


Нэхэмьяа израильшуудта субботын үдэр сахихыень захирна

15Субботын үдэр Иудада[†] ажаһуугшад тусхай амһарта соо уһан үзэм низалан дарадаг, үзэмэй дараһан архи, уһан үзэм, алим жэмэсүүдые, элдэб ашаануудые элжэгээр зөөдэг байна гэжэ тэрэ үедэ мэдэжэ абабаб. Субботын үдэр энэ бүгэдые Иерусалим руу тэдэнэр асарна. Тэрэ үдэр тэдэнэрэй наймаагаа эрхилжэ байхадань, би энэ үдэрһөө хойшо иимэ ябадал хэхэ ёһогүйт гэжэ тэдэнэртэ хэлэбэб[+].

16Тиирһээ уг гарбалтай[†] хүнүүд элдэб ашаа, загаһа субботын үдэр Иудада, Иерусалимда ажаһуугшадта худалдадаг байгаа.

17Би Иудын ноёд һайдые зэмэлбэб. Тиигээд би тэдэнэртэ иигэжэ хэлэбэб:

– Таанад яахадаа иимэ муу ябадал гаргажа, субботын үдэрые бузарланабта? 18Танай үбгэ эсэгэнэрэй иимэ ябадалайнь түлөө манай Бурхан маанадта, энэ хотодо бэрхэшээлнүүдые эльгээгээ бэлэй. Субботые бузарлаһанайнгаа түлөө таанар Израильда үшөө ехэ гай тодхор ушаруулхатнай.

19Суббото[†] эхилхын урда, Иерусалимай үүдэндэ боро хараанай эхилхэдэ, би үүдэнүүдыень хааха, субботын үнгэртэр нээхэгүй гээд захирбаб. Субботын үдэр хото руу ямаршье юумэ оруулхагүйн тула би үүдэнүүдэй хажууда өөрынгөө зарамалнуудые табибаб.

20Элдэб бараатай худалдаашад, наймаашад Иерусалимай ханын саана хэдэн һүниеэ дахин дахин үнгэргэхэ баатай болобод, 21зүгөөр би тэдэнэртэ уридшалан мэдээсээд, иигэжэ дуулгааб:

– Таанар хотын ханын дэргэдэ яахадаа хононобта? Хэрбэеэ үшөө дахин дабтабалтнай, таанарта хүсэ хэрэглэхэб.

Тэрэ гэһэн сагһаа хойшо субботын үдэрнүүдтэ тэдэнэр үзэгдэхэеэ болёо һэн.

22Субботын нангиниие[†] тахихын тула би левидүүдтэ арюудхалга[†] хээд, үүдэнэй харуулда зогсохо гэһэн захиралта үгэбэб.

Өөрынгөө агуу хайраар, минии Бурхан, намайе үршөөгыт, минии аша туһада энэниие хадуужа абыт[+].


Нэхэмьяа бусад яһанай хүнтэй гэрлэлгые буруушаана

23Зарим иудейнүүд[†] Ашдоодой, Аммооной, Моһаабай эхэнэрнүүдые һамга абанхай гэжэ тэдэ үдэрнүүдтэ харабаб[+]. 24Тэдэнэй үхибүүдэй хахадынь ашдоодой, үгышье һаа, ондоо арадуудай хэлэн дээрэ хэлэнэ, тэдэнэр еврей хэлэ мэдэнэгүй.

25Би эдэ хүнүүдые хараажа, хараал шэнгээжэ эхилээд, харин нэгэ хэдыень сохёод, үһыень зулгаабаб. Би тэдэнэртэ Бурханай урда тангариг абхуулаад, иигэжэ хэлэбэб:

– Өөһэдынгөө басагадые тэдэнэй хүбүүдэй һамган болгуулхагүй, тэдэнэй басагадаар бэри хэхэгүй, өөһэдтөөшье абахагүйбди гээд тангариглагты![+] 26Израилиин хаан Соломоон[†] иимэ нүгэл[†] хэһэн юм. Олон арадуудай дунда тэрээндэл адли бэлигтэй хаан байгаагүйл, тэрэ хадаа Бурханаар үршөөгдэһэн, тэрэниие Бурхан бүхы Израилиин хаан болгоо, зүгөөр ондоо яһатанай һамгадынь тэрэнииешье нүгэлдэ оруулаал[+]. 27Ондоо яһанай басагадаар һамга хэжэ, өөрынгөө Бурханда урбажа, энэ ехэ нүгэл таанадые хэжэ байна гэжэ бидэ дуулажа байха болоно гүбди?![+]

28Ахамад санаартан[†] Элиашиибай хүбүүн Ёядаагай хүбүүдэй нэгэн Хороон нютагай Санбаллаадай хүрьгэн байгаа; би тэрэниие өөрһөө үлдэбэб[+].

29Нангин нэрэ зэргэеэ, Тантай баталһан хэлсээгээ, левидүүд, санаартад таанад, гутаабат гэжэ тэдэнэртэ һануулыт, минии Бурхан[+].

30Ондоо яһатанһаа хүн зоноо арюудхан сэбэрлээд, санаартадта, левидүүдтэ тэдэнэй бэелүүлхэ уялгануудыень тус бүридэнь заажа үгэбэб, 31хараалагдаһан болзортонь түлеэ асарха, түрүүшын ургасаһаа үргэл үргэхэ хэрэгүүдтэнь һаналыень хандуулбаб.

Минии Бурхан, нам тухай һанажа байгыт, ашыем харюулыт![+]

### Эстээр

#### Эстээр

Эстээр


Эстээрэй ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### Эстээрэй ном


Эстээрэй ном

«Эстээрэй ном» соо Перс-Мидиин хаан орондо дууһан усадхагдаха аюулһаа еврей арадай яажа зайлаһан тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ үедэ, манай ээрын урдахи V зуун жэлдэ, Перс-Мидиин хаан орон Энэдхэгэй хилэһээ эхилэн, Египет хүрэтэр бүхы газар нютаг эзэмдээд байгаа. Манай ээрын урдахи 539 ондо перснүүд Вавилоониие диилээд, тэндэ баряанда байһан еврейнүүдтэ түрэл нютагаа бусахыень зүбшөөл үгөө бэлэй. Олонхи еврейнүүд энэ арга боломжо хэрэглэнгүй, хари гүрэндэ үлөө. Тэдэнэй заримань хаанай ордондо һайн ажалтай, үндэр тушаалтай байгаа.

Бусад арадуудай заншалһаа еврейнүүдэй шажан ба заншалнууд ондоо, хандасаньшье тэдээндэ ондоохон бэлэй. Хан түрэдэ зиндаагаараа хоёрдохи хүн Һамаан бүхы еврейнүүдые усадхалга түсэблөө, абарагдаха, амиды үлэхэ ямаршье арга үгы шэнги. Гэбэшье еврей яһатан, хатан Эстээр арад зоноо абаржа шадана. Тэрэ эхэнэр хүнэй аргаар, зөөлэхэнөөр хөөрэлдэнэ, дайсантай сэхэ тулалданагүй, хаан нүхэрэйнгөө сэдьхэлые өөр тээшээ болгоно. Сэсэн ухаатай Мордохай абгань тэрээндэ зүбшэл үгэжэ туһална.

Эхэ еврей хэлэн дээрээ энэ ном соо Бурхан тухай нэгэшье удаа дурдагданагүй, Перс болон Мидиин хаанай ажабайдалай нэгэ уршагта ябадал мэтээр бэшээтэй. Харин үйлэ хэрэгэй ябасань үни түсэблэгдэнхэй, хэлэгдээшьегүй һаа, Бурхан лэ түүхэдэ гол нүлөө үзүүлнэ. Мүнөөшье болотор еврейнүүд энэ ном Пүүриим һайндэрэй үедэ уншадаг, абарагдаһан ехэ баяраа тэмдэглэдэг юм.

#### 1


Баштии хатанай панхарууталга

1Энэ үйлэ хэрэг хадаа эзэн[†] хаан Ахашвероошой хан шэрээгээ эзэлэн һуугаа үедэ болоһон гэхэ.

Ахашвероош хаан Энэдхэгһээ Эфиопи хүрэтэр зуун хорин долоон аймагые зонхилдог һэн[+]. 2Хаан Сүүзэ гэдэг ниислэл хотодо ажаһуугаа[+].

3Хаан шэрээдэ заларһанһаа хойшо гурбадахи жэлдээ найр хэбэ. Перс болон Мидиин уласай[†] түшэмэлнүүд, сэрэгэй ноёд, аймаг нютагай зонхилогшод ба элдэб ноёд һайд уригдажа, хааниие бараалхаба. 4Хахад жэлэй туршада хаан найр зугаа дэлгэжэ, хан түрынгөө агууехэ баялиг, өөрынгөө ялас гэмэ алдарта нэрэ элирхэйлжэ, бүгэдые гайхуулба.

5Энээнэй удаа тэрэ ордонойнгоо сэсэрлиг соо долоон хоногой туршада үргэлжэлһэн найр наада дэлгэжэ, ниислэл хото Сүүзэдэ ажаһуудаг бүхы зониие ехэ, багатайнь уриба. 6Найрай болоһон газар хадаа мүнгэн сахаригуудаар бүһэлөөтэй гантиг баханануудта сагаан, шад улаан үнгэтэй миндаһан утаһаар татаһан саб сагаан, бэхэ мэтэ үнгэтэй хүшэгэнүүдээр шэмэглэгдэнхэй байба. Шала сагаан, улаан гантиг, эржэн, оюун гэхэ мэтэ үнэтэй эрдэни шулуунуудаар шэгэдхэн шэмэглээтэй бэлэй. Алта, мүнгөөр бүриһэн хажуулжа хэбтэхэ олон тоото һандалинууд байгаа. 7Элдэб гоё алтан хундаганууд соо ундан улад зондо дурадхагдаба. Үзэмэй дараһан архи хаанай агууехэ баялигайнь хэмээр, харамгүй аягалагдаа. 8Хаанай буулгаһан зарлигай ёһоор ерэһэн хүн бүхэн өөрөө хэр зэргэ үзэмэй дараһан архи уухаа мэдэжэ, аягалагшад хүн бүхэнэй хүсэһэнэй ёһоор үзэмэй дараһан архи аягалжа байха ёһотой байгаа.

9Тэрэ үедэ Ахашвероош хаанай ордондо Баштии хатаниинь эхэнэрнүүдтэ зорюулһан тусхай найр наада мүн лэ дэлгэбэ. 10Найрай долоодохи үдэр Ахашвероош хаан халамгай хүхюун болоходоо, өөрынгөө зараса болохо долоон тайган түшэмэлээ[†] ерүүлбэ. Мэһүмаан, Биззэтаа, Харбонаа, Бигтаа, Абагтаа, Зэтаар ба Хархаас гэжэ тэдэ нэрэтэй бэлэй[+]. 11Хатан Баштии аргагүй һайхан байгаа. Ахашвероош хаан титим үмдэхүүлжэ тэрэниие асараад, ерэгшэ бүхы ноёд түшэмэлнүүдтэ, улад зондо харуулжа гайхуулха гэһэн байгаа. 12Тиигээд тайган түшэмэлнүүдэй Баштии хатанда ерээд, эзэн хаанай захиралтые дамжуулхадань, хатан ошохоёо арсаба. Энээниие хаан дуулажа, угаа ехээр уурлаба.

13Ямар нэгэн хуули, эрхэ тухай шухала асуудалай гарахада, Ахашвероош хаан урданай хэрэг түүхэ һайн мэдэдэг сэсэн мэргэшүүлтэй, хуули ёһо мэдэдэг зонтой зүбшэдэг зантай байгаа. 14Перс болон Мидиин уласай эгээл үндэр тушаалнуудые эзэлдэг, хааниие һанаһан сагтаа бараалхаха эрхэтэй Харшэнаа, Шэтаар, Адматаа, Таршииш, Мээрэс, Марсэнаа, Мэмухаан гэдэг сэсэн мэргэшүүлдээ хаан хандаба[+].

15– Тайган түшэмэлнүүдээр дамжуулан, би Баштии хатанда захиралта үгөө бэлэйб. Гэбэшье минии, хаанай, үгые тэрэ дуулабагүй. Хуулиин ёһоор тэрээнтэй яаха ёһотойбиб? – гэжэ тэрэ асууба.

16Хаанда болон бусад түшэмэлнүүдтэ Мэмухаан:

– Баштии хатан хадаа ганса эзэн хаан танай урда бэшэ, Ахашвероош хаанай бүхы улас түрын түшэмэлнүүдэй, бүхы улад зоной урда буруу юумэ хээ. 17Энэ хэрэг тушаа бүхы эхэнэрнүүд дуулаха аабза. Тиигээд үбгэеэ хүндэлэнгүй, «Ахашвероош хаанайшье Баштии хатанаа дуудахадань, тэрэнь ерээгүй һэм шуу» гэлдэн байхал. 18Энээнһээ хойшо Перс, Мидиин уласай бүхы хатан абхайнууд Баштии хатанай хэһэн хэрэг тушаа дуулажа, ноён нүхэдтөө тиимэл аргаар хандажа эхилхэ. Энээнһээ боложо, олон зон өөһэд хоорондоо эбээ таһаран, бэе бэеэ доромжолжо эхилхэ. Хэрэг иигээд дууһахагүйнь лабтай. 19Эзэн хаан, танай һанаанда таарамжатай һаань, иимэ зүбшэл хэлэхэ байнаб: Баштии Ахашвероош хаанай нюур хэзээшье бэшэ харахагүй гэһэн зарлиг буулгаад, энэ зарлигаа Перс, Мидиин уласай хуули ёһонуудта оруулха. Хэншье тэрэ хуули болюулжа шадахагүй болоно. Баштии хатанһаа үлүү һайхан эхэнэрые шэлэн абажа, хатан болгохо[+]. 20Тиигээд хаанай тэрэ зарлигые энэ ехэ гүрэн түрөөр зарлан дуулгахада, ядуу, баяншье эхэнэрнүүд эрэ нүхэрөө хүндэлэн байдаг болохол, – гэжэ хэлэбэ[+].

21Эдэ үгэнүүд хаанда болон түшэмэлнүүдтэ һайшаагдаба. Мэмухаанай хэлэһэнэй ёһоор, хаан хэрэг бүтээжэ, 22улас түрынгөө бүхы аймаг нютагууд руу яһатан бүхэнэй хэлэн дээрэ бэшэг эльгээжэ, эрэ хүн гээшэ гэрэйнгээ эзэн байха ёһотой мүн гэһэн зар тунхаглаба.

#### 2


Эстээр хатан болобо

1Энэ үйлэ хэрэгэй удаа Ахашвероош хаан уур сухалайнгаа буурахада, Баштии, тэрэнэй хэһэн хэрэг, тэрээн тушаа буулгаһан зарлиг тухайгаа һанаба[+]. 2Хаанда албалжа байгаашад:

– Эрэ хүниие үзөөгүй залуу һайхан басагадые танда, эзэн[†] хаан, бэдэрэн шэлэхэнь зүйтэй. 3Хан түрын бүхы аймаг нютагуудаар залуу һайхан басагадые шэлэн бэдэрхэ түлөөлгэтэй зониие томилыт. Тэдэ басагадые ниислэл хото Сүүзэдэ, ордоной эхэнэрнүүдэй таһагта асараг. Басагад, эхэнэрнүүдэй харуулшан, тайган түшэмэл[†] Хигайн харууһан доро үгтэхэ, тэдээндэ гоё һайханаар анхилһан түрхидэг тоһон үгтэдэг байха. 4Хаанай һанаанда таараһан басаган Баштиин орондо хатан болог лэ, – гэлдэбэ. Энэ зүбшэл хаанда һайшаагдажа, тэрэ тон тиимээр хэрэг ябуулба.

5Тэрэ үедэ Яһиирай Мордохай гэдэг иудей хүн ниислэл хото Сүүзэдэ ажаһуугаа. Яһиир хадаа Шимэйн, Шимэй Киишэй, уг удамаараа Бэньямиинэй обогой болохо. 6Урдань Вавилоон[†] уласай хаан Навуходоносор Иерусалим[†] хото эзэлжэ, Иудын хаан Ехонияатай хамта олон зониие олзолон нүүлгэһэн, Мордохай тэдэнэй хоорондо байһан ушарһаа иимэ замаар Сүүзэдэ асарагдаад, амидаржа байгаа[+]. 7Мордохайн үеэлэ үхин Һадассаагай эхэ эсэгынь хоюулаа наһа барахада, Мордохай басагые үргэн абажа, түрэһэн басагандаа мэтээр хандажа, тэнжээгээ бэлэй. Басаганай нэрэ «Һадассаа», гэбэшье тэрэ «Эстээр» гэжэ үшөө ондоо нэрэтэй һэн. Тэрэ үзэсхэлэн һайхан, тэгшэ гоё бэетэй басаган бэлэй.

8Эзэн хаанай зарлиг тогтоол тунхаглагдажа, түшэмэлнүүдынь олон басагадые ниислэл хото Сүүзэдэ асаржа, эхэнэрнүүдэй хүреэлэнгэй захирагша Хигайн харууһан доро үгэжэ байба. Эстээр басаган тэдэнэй тоодо мүн лэ асарагдаба.

9Эстээр Хигайда угаа һайшаагдажа, тэрэ дары басаганда һайхан хангалтай тоһон, тусхай хоол үгтэдэг болобо. Ордоной зараса эхэнэрнүүдэй дундаһаа долоон зараса басагадые Эстээртэ үгэжэ, Хигай Эстээрые шэбэгшэнэртэйнь хамта эхэнэрэй гэрэй эгээл һайн хубида байрлуулба. 10Мордохайн заабарилһанай ёһоор Эстээр өөрынгөө түрэл гарал, үндэһэ угсаатан тухай хэндэшье хэлэдэггүй һэн. 11Эстээрэй хэр амидаржа байһан тухай мэдэхын тула үеэлэ аха Мордохайнь үдэр бүри эхэнэрнүүдэй хүреэлэнэй хашаа руу ерэдэг һэн.

12Басагад хаанда орохын урда тээ арбан хоёр һарын туршада бэеэ гоё һайхан болгоод, ээлжээнэй ёһоор ородог һэн: зургаан һарын туршада смирна модоной дабирхайгаар бэеэ аршуулдаг, үшөө зургаан һарын туршада ондоо хангалтама һайхан зүйлнүүдээр бэеэ гоё болгодог бэлэй. 13Тиигээд лэ тэдэ хаанда ородог байгаа. Хаанда ошохын урда тээ эриһэн лэ юумэнь, хубсаһа хунар, зүүдхэл тэдээндэ үгтэдэг һэн. 14Хаанай үргөө руу басаган үдэшэ ороод, үглөөнь эхэнэрнүүдэй хүреэлэн руу бусажа, тэрээнһээ хойшо бага хатанай үргөөдэ амидарха ёһотой байба. Хаанай тайган түшэмэл Шаашгааз гэдэг хүн тэрэ үргөөгэй түлөө харюусадаг һэн. Хаанай талархажа, дахин тэрэ басагые нэрээрнь нэрлэн дуудаагүйл һаа, тэрэ һөөргөө хаанда хэзээдэшье оруулагдадаггүй бэлэй.

15Абиһааилай басаган Эстээр, Мордохайн үеэлэ, үргэмэл басаганиинь, хаанда орохо сагайнгаа ерэхэдэ, хаанай тайган түшэмэл Хигай гэгшын зүбшэлэй ёһоор хубсаһа хунар үмдэжэ, гоёолто зүүжэ тааруулба. Тэрэ бэшэ юушье эрибэгүй. Эстээрые хараһан хүн бүхэн өөрыень һайхашаажа байба[+]. 16Ахашвероош хаанай шэрээдэ заларһанай удаа долоодохи жэлэй арбадахи һарада, иудейнүүдэй[†] тоололгоор, тэбээт һарада, Эстээрые хаанай үргөөдэ оруулба.

17Эзэн хаан бусад басагадһаа үлүүгээр Эстээртэ дурлажа, энхэрэн илдамаар хандажа, толгой дээрэнь хатанай титим табижа, Баштиин орондо хатан болгон үргэбэ. 18Тиигээд хаан Эстээрэй хүндэдэ найр наада хэжэ, бүхы түшэмэл, захирагшадые урижа, аймаг бүхэндэ энэрэл хайра үзүүлжэ, баян бэлэгүүдые тарааба.


Мордохай хаанай ами наһа абарна

19-20Басагадые хоёрдохиёо суглуулган болоходошье, хатан болотороошье Эстээр ямар түрэл гаралтай, ямар үндэһэ яһатанай хүн байһанаа хэндэшье энэ болотор хэлэдэггүй бэлэй. Мордохайн харууһан доро байһандал адляар үгыень сахин дүүргэдэг һэн. Энэ үедэ Мордохай хаанай ордон соо ажаллаха болобо.

21Хаанай ордондо Мордохайн уялгаяа дүүргэжэ байхада, харуулшад Бигтаан Тээрэш хоёр хаанда дурагүйдэн, амииень таһалхаар хэлсэжэ байба. 22Энээниие дуулахадаа, Мордохай Эстээр хатанда хэлэбэ. Эстээр энээниие хаанда дамжуулжа, Мордохайн мэдүүлһэн тушаа мэдээсэбэ ха. 23Хаан энэ мэдээ шалган үзөөд, үнэн байһыень баталжа, үнөөхи хоёрые модондо үлгэн саазалба. Хаанай зарлигай ёһоор энэ үйлэ ябадал уласай үдэр бүриин дэбтэртэ тэмдэглэн бэшэгдээд хадагалагдаба[+].

#### 3


Еврейнүүдые усадхаха гэжэ Һамаан түсэблэнэ

1Эдэ бүгэдын удаа Ахашвероош хаан Агаагай[*] удам угсаа болохо Һаммидаатын Һамааниие бусад түшэмэл ноёдһоо үндэр албан тушаалда томилбо. 2Эзэн[†] хаанай буулгаһан зарлигай ёһоор ордоной бүхы түшэмэлнүүд Һамааниие ёһолон хүндэлжэ, үбдэг һүгэдэн унажа байгаа. Гансал Мордохай тэрэнэй урда һүгэдэдэггүй, унажа байдаггүй һэн.

3Ордоной бусад түшэмэлнүүд тэрээндэ:

– Юундэ хаанай зарлигые дүүргэнэгүйбта? – гэдэг бэлэй.

4Үдэр бүри тэдэ иигэжэ тэрээндэ хэлэхэдэнь, Мордохай «би иудей хүн гээшэб» гэжэ хэлээд, һүгэдэн байхаһаа арсадаг байба. Мордохай яагша ааб гэжэ харахын тула тэдэ энээн тухай Һамаанда хоблон мэдүүлбэ. 5Энээниие мэдэһэнэй удаа Мордохайн урдань үнэхөөр һүгэдэнгүй байһые хаража, Һамаан ехэ уурлаба. 6Мордохайн иудей үндэһэтэн байһые мэдэһэн Һамаан ганса өөрыень бэшэ, харин Ахашвероош хаанай улас түрэдэ оршон һуугаа бүхы иудейнүүдые[†] усадхаха гэжэ һанаба ха.

7Еврей зоной литэ тоололгоор жэлэй нэгэдэхи һарада, ондоогоор хэлэбэл, нисаан гэдэг һарада, Ахашвероош хаанай шэрээдэ заларһанһаа хойшо арбан хоёрдохи жэлдэ Һамаан мэдэлшэдһээ иудейнүүдые хэзээ усадхаха тухай зүблэн асуужа, тэдэнь һара, үдэр бүхэн тушаа шоо хаяба. Тиихэдэнь «Арбан хоёрдохи гэхэ гү, али адаар гэдэг һарада» гэжэ шоо харуулба[+].

8Энээнэй удаа Һамаан Ахашвероош хаанда орожо:

– Манай улас түрын бүхы аймаг, бүхы үндэһэ яһатадай дунда таранхай нэгэл зүрюу һанаатай үндэһэтэн бии. Тэдэнэй хуули ёһонууд ондоо, тэдэ хаанай хуули зарлиг сахинагүй. Эзэн хаан, та тэдэниие хэһээнгүй миин бү орхиита[+]. 9Энээниие зүб гэжэ һанабал, тэдэниие усадхаха тушаа зарлиг буулгыт. Тиигэбэл, хаанай санда оруулхаяа сангай түшэмэлнүүдтэ арбан мянган талаант сагаан мүнгэ үгэхэб, – гэбэ.

10Тиихэдэнь Ахашвероош хаан тамгатай багажаа тайлаад, иудейнүүдые усадхаха тухай зарлиг тамгалхыень Агааг хаанай удам угсаа болохо Һаммидаатын Һамаанда, иудейнүүдэй дайсанда, үгэжэ:[+]

11– Мүнгые ши өөртөө абаарай! Тэрэ үндэһэтэн тушаа асуудал мүн лэ өөрын дураар шиидхэ, – гэбэ.

12Еврейн он тоололгын нэгэдэхи һарын арбан гурбанда Һамаанай гаргаһан тогтоолой ёһоор хаанай бэшээшэд дуудагдажа, дээдэ тушаал эзэлэгшэдтэ, аймаг можо бүхэнэй толгойлогшонорто өөр өөрынь хэлэн дээрэ бэшэг бэшэбэ. Ахашвероош хаанай нэрэһээ бэшэг бэшэгдэн, хаанай тамгаар батадхагдаба[+]. 13Энэ зарлигай ёһоор иудей он тоололгын арбан хоёрдохи һарын, ондоогоор хэлэбэл, адаар һарын арбан гурбанда, нэгэ үдэрэй туршада хүгшэн залуу гэжэ илгангүй, хүүгэд, эхэнэр гэжэ хайрлангүй, бүхы иудейнүүдые алажа хюдаад, эд зөөрииень хуряан абаха ёһотой байба. Хаанай элшэнэр[†] улас түрын бүхы можо аймагуудаар иимэ бэшэгүүдые абаашаба[+]. 14Тэрэ үдэртэ арад түмэнэй бэлэн байхын тула тус тогтоол бүхы аймаг можонуудаар бүхы үндэһэ яһатанда тунхаглан уншагдаха ёһотой байба. 15Хаанай зарлигай ёһоор элшэнэр шамдан ябажа, зарлиг тарааба. Зарлиг мүн лэ ниислэл хото Сүүзэдэ тунхаглагдаба. Эзэн хаан Һамаан хоёрой амар тайбан үзэмэй дараһан архи уужа һуухада, ниислэл хотын арад түмэн хүл хөөрсэгэнөөн боложо, ехэ һүрдэбэ[+].

#### 4


Эстээр Һамаанай түсэбүүдтэ һаад хэнэ

1Мордохай энээн тушаа дуулахадаа, ехэ гашуудажа, хубсаһаа шуу татажа, гашуудалай хубсаһа үмдэжэ, толгой дээрээ үнэһэ сасажа, хотын гудамжада гаража, шангаар уйлан, гашуудан ябаба. 2Иигэжэ тэрэ эзэн[†] хаанай ордоной гол хаалгын хажууда ерэбэ. Гашуудалай хубсаһа үмдэһэн хүн тиишээ орожо болохогүй байһан ушарһаа тэрэ үүдэнэй дэргэдэ ерээд зогсобо. 3Хаанай зарлиг шагнаһан бүхы газар нютагуудай иудейнүүд[†] угаа ехээр гашуудан уйлажа, эдеэ хоолшье эдихэ уухаа болёод, олонхинь гашуудалай удархай хубсаһа үмдэнхэй, үнэһэ тооһон соо хэбтэжэ байгаа бэлэй[+].

4Шэбэгшэ эхэнэрнүүдэй, зараса тайган түшэмэлнүүдэй[†] ерэжэ, Мордохай тухай хөөрэхэдэ, Эстээрэй сэдьхэл угаа зобобо. Гашуудалай удархай хубсаһаа һэлгэхыень ондоо хубсаһа тэрэ Мордохайда эльгээбэ, харин тэрэнь абабагүй. 5Тиихэдэнь өөрыень харгалзалхаяа хаанай табяаша түшэмэл тайган Һатаахые Эстээр дуудажа, ямар ушарһаа иимэ гай гашуудал боложо байһые мэдээд ерэхыень Мордохайда эльгээбэ.

6Иигэжэ хаанай ордоной гол хаалгануудай урда тээ оршогшо хотын үргэн талмай дээрэ Мордохайтай уулзахаар Һатаах ерээ бэлэй. 7Мордохай тохёолдоһон бүхы байдалые хөөрэжэ үгөөд, Һамаанай иудейнүүдые усадхаһанайнгаа түлөө эзэн хаанай сан руу хэды шэнээн мүнгэ оруулхаар дуугарһан тухайнь хүрэтэр хэлэбэ[+]. 8Энээнһээ гадна ниислэл хото Сүүзэдэ зарлан тарааһан тэрэ үнөөхи иудейнүүдые усадхаха тухай зарлигай нэгэ буулгабариие Мордохай Һатаахта үгэжэ, Эстээртэ абаашажа, бүгэдые тайлбарилжа үгэхыень хэлэбэ. Мүн эзэн хааниие заабол бараалхажа, өөрын арад үндэһэтэнэй түлөө тэрээнһээ үршөөл хайра гуйхые Мордохай Эстээртэ захиба[+].

9Һатаах бусажа ерээд, Мордохайн хэлэһэн юумые Эстээртэ дамжуулба. 10Эстээр тэрэниие Мордохай руу һөөргэнь ябуулжа, иимэ юумэ дуулгахыень дамжуулба:

11– Эзэн хаанай тогтооһон хуулиин ёһоор өөрынь дуудаагүй сагта эрэ, эмэ ямаршье хүн дотоо хашаадань орожо, хаантай уулзахые оролдобол, саазалуулдаг. Хаанай түшэмэл бүхэн, нютаг можонуудаар ажаһуугша хүн бүхэн энээниие һайн мэдэдэг, харин нэгэл ушарта амиды үлэжэ болохо: хэрбээ зүбшөөлгүйгөөр орожо ерэһэн хүн руу эзэн хаан алтан таягаараа заабал, тэрэ хүнэй ами наһан абарагдаа гэһэн удхатай. Гэбэшье намайе эзэн хаан һүүлэй гушан хоногой туршада нэгэшье дуудаагүй[+].

12Эстээрэй үгэнүүдыень Мордохайда дамжуулхада, 13тэрэ Эстээртэ иимэ харюу эльгээбэ:

– Хаанай ордондо байгаа хадаа бүхы иудейнүүд сооһоо гансаарханаа амиды мэндэ гарахаб гэжэ ши бү һана! 14Иимэ үе сагта шинии амаа хаагаад байгаа һаа, иудейнүүдые абарха арга ондоо газарһаа ерэхэ. Харин шинии гал гуламта үгы хэгдэхэ. Тиигээдшье иимэ сагта хэрэгтэй болохо гэжэ шинии хаанай ордондо орожо, хатан болоһон ушар байгаа юм аалам, хэн мэдэхэб.

15Эстээр энээниие шагнаад, Мордохайда иимэ харюу эльгээбэ:

16– Та мүнөө ниислэл хото Сүүзэдэ байгааша иудейнүүдые бултыень суглуулаад, минии түлөө гурбан хоног юушье эдин уунгүй масаглажа,[†] Эзэн Бурханһаа[†] туһаламжа гуйгты! Тэрэ үедэ бишье зараса эхэнэрнүүдтэеэ хамта мүн лэ эдеэ хоол барингүй байхаб. Энээнэй һүүлээр хэды буруушье юумэ хэжэ байгаашье һаа, би хааниие бараалхан орохоб. Үхэхэ ёһотой һаа, үхүүжэб![+]

17Мордохай ошожо, Эстээрэй хэлэһэнэй ёһоор хэрэг бүтээгээ бэлэй.

#### 5


Эстээр хатан хаанда хандахаяа зүрхэлбэ

1Энээнэй һүүлээр гурбан хоногой удаа Эстээр хатан хубсаһаа үмдөөд, эзэн[†] хаанай ордоной дотоо хашаа руу зүбшөөлгүйгөөр оробо. Энэ үедэ хаан ордоной хойморто, орохо үүдэнэй шанха урдаһаа хараһан талада табяатай хан шэрээ-сэнтиидээ заларжа байгаа[+]. 2Ордоной шанха урда хашаа соо зогсожо байгааша Эстээрые харахалаараа эзэн хаан таалан хүлеэжэ абахаар байһанаа элирхэйлэн, тэрээн тээшэ алтан баягаа шэглүүлбэ. Тиихэдэнь Эстээр дүтэлжэ, баягай үзүүртэ гар хүрэбэ[+]. 3Хаан тэрээндэ:

– Эстээр хатан, шамда юун хэрэгтэйб? Намда ямар гуйлтатайбши? Хан түрынгөө хахадыньшье шамда үгэхөөр бэлэмби, – гэжэ хэлэбэ[+].

4– Эзэн хаан, танай һанаанда таарамжатай һаань, танда зорюулжа минии бэлдэһэн найрта Һамаантай хамта морилыт, – гэжэ Эстээр хэлэбэ.

5Хаан түшэмэлнүүдээ дуудан:

– Һамааниие түргэн дуудагты! Эстээрэй хэлэһэнэй ёһоор болог, – гэбэ. Тиигээд Эстээрэй бэлдэһэн найрта хаан Һамаантай хамта ерэбэ. 6Үзэмэй дараһан архи уужа һуухадаа, хаан Эстээртэ хандан:

– Юу хүсэнэбши, тэрэнииешни бүтээхэб. Ямар гуйлтатайбши? Хан түрынгөө хахадыеньшье хамаагүй үгэхэб, – гэжэ хэлэбэ.

7Эстээр харюудань:

– Намда нэгэл гуйлта хүсэл бии. 8Эзэн хаан, танай һанаанда таараад байгаа һаамни, минии гуйлта, хүсэлые та бэелүүлхээр байгаа һаа, үглөөдэр минии бэлдэгшэ найрта Һамаантай хоюулаа ерыт даа. Үглөөдэр би танда бүхы юумээ хэлэхэб, – гэбэ[+].


Һамаан Мордохайе саазалха һанаатай

9Тэрэ найрһаа Һамаан сээжэ тэнигэр, сэдьхэл дүүрэн гараба. Ордоной гол хаалгын дэргэдэ һуугааша Мордохайтай тэрэ дайралдаба ха. Мордохай тэрэниие хараад, бодобошьегүй, һууриһаа хүдэлбэшьегүй. Тиихэдэнь Һамаан Мордохайда ехэ уурлаа бэлэй[+].

10Гэбэшье Һамаан бэеэ барижа, тэрээндэ юушье хэлэнгүй, гэр тээшээ ошобо. Гэртээ ерээд, тэрэ хани нүхэдөө, Зээрэш гэдэг һамгаяа ерүүлбэ ха[+]. 11Һамаан тэдээндэ баян дэлгэр байдалаа, олон хүбүүдтэй байһанаа, хаанай тэрэниие үндэрөөр сэгнэжэ, хан түрын бүхы захирагша, ноёдһоо дээгүүр тушаалда табиһан тухай хөөрэн байгаа бэлэй[+].

12Һамаан:

– Тэрээнһээ гадна Эстээр хатан эзэн хаанда зорюулан найр бэлдэхэдээ, гансал намайе уряа. Үглөөдэр би хаантай хамта баһа тэрэнэй найрта уряалтайб. 13Гэбэшье хаанай ордоной хаалгын дэргэдэ һуугааша Мордохай иудейн минии нюдэндэ үзэгдэжэ байгаа сагта би хэзээдэшье сэдьхэл дүүрэн байжа шадахагүйб, – гэбэ.

14Зээрэш һамганиинь ба бүхы нүхэдынь тэрээндэ:

– Табин тохой үндэртэй үлгэхэ бахана бодхуула. Үглөөдэр хааниие бараалхахадаа, Мордохайе тэрээндэ үлгэжэ алаг гэжэ хэлээрэй. Тиигээд хаантай хамта хүхюутэй юумэд найрта ошооройт, – гэһэн зүбшэл үгэбэ.

Энэ зүбшэл Һамаанда һайшаагдажа, тэрэ үлгэхэ бахана бодхуулба[+].

#### 6


Мордохайн дэгдэлгэ ба Һамаанай доройтолго

1Хаан тэрэ һүни унтажа ядаад, хан түрын түүхэтэ үйлэ хэрэгүүдые тэмдэглэһэн үдэр бүриин дэбтэр асаруулжа уншуулба[+]. 2Хаанай бэе хамгаалагшад болохо Бигтаан ба Тээрэшэй эзэн[†] хааниие алаха гэжэ байһые мэдээд, Мордохайн хаанда дуулгаһан тухай тэмдэглэл тэндэ уншахадань,[+] 3хаан:

– Энээнэй түлөө Мордохайда ямар хайр шагнал үгтөөб? – гэжэ асууба.

– Юуншье үгтөөгүй, – гэжэ түшэмэлнүүдынь харюусаба.

4– Хэн газаа ерээд байнаб? – гээд хаан асууба ха. Бэлдэһэн үлгэхэ баханадаа Мордохайе үлгэн алаха зүбшөөл хаанһаа абаха гэжэ Һамаан ордоной дотор хашаа соо ерээд байгаа[+].

5– Ордоной хашаа руу Һамаан орожо ерээд байна, – гэжэ түшэмэлнүүдынь хэлэбэ.

6Һамаанай орожо ерэхэдэ, хаан тэрээндэ:

– Хаан эгээл ехээр һайшаагдаһан хүндөө ямар хайр шагнал үгэхэ ёһотойб? – гэһэн асуудал табиба ха. Энээниие дуулахадаа, Һамаан досоогоо «Намһаа ондоо бэшэ хэндэ хаан хүндэлэл үзүүлхэеэ һанахаб даа» гэжэ бодоод:

7– Дээдын ехэ хүндэлэл үзүүлхэ гэбэл, тэрэ хүндэ[+] 8хаанай үмдэдэг хубсаһа, хаанай унадаг аргамаг һайн хүлэг мори асараад, толгой дээрэнь хаанай титим табижа, 9тэрэ хүниие дээдэ тушаалтай нэгэ ноёноор хубсалуулаад, мориндо мордохуулжа, ниислэл хотын бүхы гудамжаар мориие хүтэлэн ябуулха захиралта ноёндо үгэжэ, тиигээд ябажа ябахадаа, «Эзэн хаан хүндэлэл үзүүлхэ гэһэн хүнөө иигэжэ үргэмжэлэн хүндэлнэ!» гэжэ олондо мэдүүлэн хашхаран ябахые тэрээндэ даалгаха хэрэгтэй, – гэбэ.

10– Зай, тиигэбэл, ши минии хаан хубсаһа, хүлэг мориие түргөөр абаад ерэ! Тиигээд ордоной хаалгын дэргэдэ һуудаг Мордохай иудейе абаад, энэ мүнөө хэлэгшэеэ тэрээндэ хүсэлдүүлэ! Харин хэлэһэнһээ юушье мартангүй бултыень тэрээнтэеэ хээрэй! – гэжэ хаан Һамаанда захирба.

11Һамаан хаанай хубсаһа, хүлэг мориие абажа, Мордохайе дуудан ерүүлээд, хаанай хубсаһа үмдэхүүлжэ, мориндо мордуулаад, хотын бүхы гудамжаар мори хүтэлэн ябуулжа, «Эзэн хаан хүндэлэл үзүүлхэ гэһэн хүнөө иигэжэ үргэмжэлэн хүндэлнэ!» – гэжэ олондо тунхаглан хашхаран ябаба.

12Удаань Мордохай ордоной хаалганууд тээшэ һөөргөө бусаба. Һамаан тиихэдэ уруу-дуруу юумэн, нюураа бүглөөд, гэр тээшээ ошоо бэлэй[+]. 13Тиигээд Һамаан Зээрэш һамгаяа, хани нүхэдөө суглуулжа ерүүлээд, өөртэйнь ямар ушарай тохёолдоһые хөөрэжэ үгэбэ.

– Шамайе доошонь унагааһан тэрэ Мордохай иудей үндэһэтэн юм һаань, ши тэрэнэй урдаһаа тэмсээд, юумэ олохогүйш, харин өөрөө һүйдхэлдэ орохош, – гэжэ тэдэ сэсэн мэргэн зүблэгшэдынь ба Зээрэш һамганиинь тэрээндэ хэлээ бэлэй[+].

14Үшөө хөөрэлдэжэ байхадань, хаанай тайган түшэмэлнүүд[†] ерэжэ, Эстээрэй бэлдэһэн найр нааданда ошохые Һамааниие яаруулжа эхилбэ.

#### 7

1Тиигэһээр Эстээрэй бэлдэһэн найр нааданай газарта эзэн[†] хаан Һамаантай хамта дахин хүрэжэ ерэбэ[+]. 2Найрай хоёрдохи үдэр тэдэ үзэмэй дараһан архи шэмэжэ һуухадаа, хаан Эстээртэ хандан:

– Хатан Эстээр, юу хүсэнэбши? Хүсэһэн бүхы юумыешни би дүүргэхэб. Шамда юун хэрэгтэйб? Хаанта улас түрынгөө хахадыеньшье хамаагүй үгэхөөр бэлэмби, – гэбэ.

3Тиихэдэнь Эстээр хатан харюусаба:

– Минии эзэн хаан, хэрбээ танай һанаанда минии тааража, хүсэлыемни та үнэхөөрөө бэелүүлхэб гэбэл, ами наһыемни абараат гэһэнтэй жэшэмээр байна. Тиихэдэ ганса минии ами наһа бэшэ, арад түмэниием мүн лэ абаржа хайрлаат![+] 4Маанадые мүнгэнэй түлөө усадхаха гэжэ байна. Хэрбээ минии арад түмэниие нээрээшье богоол болгон худалдаха гэжэ байгаагүй һаань, эзэн хаамни, танда би нэгэшье хандахагүй байгааб[+].

5Ахашвероош хаан Эстээр хатанһаа:

– Иимэ юумэ түсэблэгшэ тэрэ этэгээдшни хэн бэ? Тэрэ хүн мүнөө хаана байнаб? – гэжэ асууба.

6– Тэрэ дайсан болбол энэ ёро муута Һамаан! – гэжэ Эстээрэй харюусахада, хатан хаан хоёрһоо Һамаан һүрдэн айгаа бэлэй[+].

7Хаан аргагүй ехээр уурлажа, уужа байгааша үзэмэй дараһан архияа орхёод, ордоной сэсэрлиг руу ябашаба, харин Һамаан Эстээр хатанһаа ами наһыень хайрлаха тухай гуйха гэжэ зорюута тэндээ үлэбэ. Эзэн хаан өөрыень хайрлангүй шиидхэхэнь гэжэ Һамаан ойлгоһон байгаа.

8Сэсэрлиг соо нэгэ хэды саг байгаад, хаан дараса уужа байгааша үргөөдөө бусаба. Эстээр хатанай байгааша һандали дээрэ Һамаанай һунаад хэбтэхые тэрэ хараад:

– Минии ордон соо, минии хажууда энэ бузар амитан хатаниием хүсөөрөө эдлэхэнь гү?! – гэжэ уурлан үгүүлбэ.

Хаанай хэлэмсээр тайган түшэмэлнүүд[†] Һамаанай толгойе бүтүүлэн бүглэбэ. 9Тайган түшэмэлнүүдэй нэгэн Харбонаа хаанда:

– Һамаанай гэрэй дэргэдэ һаяхан бодхооһон табин тохой үндэр үлгүүр бии. Танай ами наһа абарһан Мордохайе тэндэ үлгэхэ гэжэ байһан юм, – гээд хэлэбэ. Ахашвероош хаан:

– Тиигэбэл, өөрыень тэндэ дүүжэлэн үлгэгты! – гэбэ[+].

10Иигэжэ Мордохайе алахаар бодхооһон үлгүүртэ Һамаан өөрөө үлгүүлэгдэбэ. Энээнэйл удаа одоол хаанай уур сухал номгороо бэлэй[+].

#### 8


Еврейнүүдэй абарагдаһан тухай

1Тэрэ үдэртөө Ахашвероош хаан иудейнүүдэй[†] хара дайсан Һамаанай гэр байра, зөөри хогшолые Эстээр хатанда бэлэг болгон үгэбэ. Эстээр Мордохайтай ямар хамаа харилсаатай байһанаа хаанда ойлгуулжа, хаан Мордохайе ордондоо уриба. 2Һамаанһаа бусаажа абаһан тамгатай бэһэлигээ хаан тайлан абажа, Мордохайда үгөө һэн. Эстээр Һамаанай зөөри зөөшын эрхилэгшээр Мордохайе томилбо[+].

3Тиигээд Эстээр дахин хааниие бараалхан, хүлдэнь һүгэдэн уйлажа, Агаагай удам угсаа болохо Һамаанай иудейнүүдэй урдаһаа һэдэгшэ ёро муу үйлэ хэрэгүүдые болюулхыень гуйба[+]. 4Хаан Эстээр руу алтан баягаа шэглүүлжэ, Эстээр бодоод, хаанай урда зогсон:[+]

5– Минии эрхим хаан, хэрбээ һанаандатнай минии таараһан, үршөөл хайра доротнай байгаа һаамни, эзэн[†] хаанайм бүхы можо нютагуудаар ажаһуугша иудейнүүдые усадхахаар Агаагай удам угсаа болохо Һаммидаатын Һамаанай һэдэн гаргаһан тогтоолые болюулха тухай зарлиг гаргажа болохо гү? 6Үгы һаа, түрэл арадыем усадхажа байхыень би миин хаража, тэсэжэ оройдоошье шадахагүй байнаб. Түрэл саданарайнгаа хосоржо байхые амархан хаража шадахагүйб, – гэжэ хэлэбэ.

7Тиихэдэнь Ахашвероош хаан Эстээр хатанда, иудей Мордохайда:

– Түрэл арадтнай болохо иудейнүүдэй урдаһаа үйлэдэһэн хэрэгүүдэйнь түлөө би Һамааниие үлгэжэ, эд зөөрииень Эстээртэ үгөө һэм. 8Теэд хуулиин ёһоор хаанай тамгаар тамгалжа, хаанай нэрээр гаргаһан зарлигые болюулха арга намда байхагүй. Зүгөөр байдал хубилгахын тула иудейнүүд тушаа минии нэрээр шэнэ зарлиг гаргажа, минии бэһэлиг-тамгаар тамгалхада болохо. Тэрэ зарлиг соо юу бэшэхэеэ та бүгэдэ өөһэдөө шиидэнэ бэзэт, – гэжэ хэлэбэ[+].

9Иигэжэ иудейнүүдэй он тоололгоор гурбадахи һарын, иудей хэлээр «сиваан» һарын хорин гурбанда хаанай бэшээшэд дуудуулагдажа, Перс ба Мидиин улас[†] түрын Энэдхэгһээ Эфиопи улас түрэ хүрэтэр оршодог зуун хорин долоон можо нютагаар ажаһуугааша бүхы иудейнүүдтэ, улас түрын засаг баригшадта барандань, можо аймагай захирагшадта, ноёд, түшэмэлнүүдтэ зорюулһан зарлигые Мордохайн хэлэгшын ёһоор бэшэбэ. Энэ зарлиг улас түрын бүхы можо нютагуудаар ажаһуугааша үндэһэ яһатан бүхэнэй хэлэн дээрэ, өөһэдынь үзэг бэшэгээр бэшэгдэбэ. Энээнһээ гадна зарлиг иудей хэлэн дээрэ үзэг бэшэгээрнь бэшэгдэбэ[+]. 10Мордохай Ахашвероош хаанай нэрээр зарлиг бэшүүлээд, хаанай тамгаар тамгалуулжа, моридойнь байрада тэжээгдэһэн хурдан моридые унаһан элшэнэрээр[†] тараалгаба[+].

11Хаанай нэрээр бүтээгдэһэн энэ зарлигай ёһоор бүхы хотонуудаар ажаһуугааша иудейнүүд сугларжа, өөһэдыгөө хамгаалха эрхэтэй болобо. Энэ юун бэ гэбэл, хэрбээ ямар нэгэн угсаатанай гү, али нютаг можын зоной иудейнүүдые дайража, эхэнэр, хүүгэдтэ добтолжо, эд зөөрииень буляажа абахаяа һанаа һаань, иудейнүүд мүн лэ тэдээндэ добтолжо, бүхы зонииень алажа усадхаад, эд зөөрииень олзолхо эрхэтэй болоо бэлэй. 12Зарлигай ёһоор иудей он тоололгын арбан хоёрдохи гэхэ гү, али иудей хэлээр адаар һарын арбан гурбанда, гансахан үдэрэй туршада энэ үйлэ ябадал улас түрөөр болохо ёһотой һэн[+]. 13Тэрэ үдэр дайсанһаа үһөөгөө абахаар иудейнүүдэй бэлэн байхын тула хуулиин хүсэтэй буулгабари бэшэгүүдые хан түрын бүхы можо нютагуудаар зарлажа, бүхы үндэһэ яһатанда үргэнөөр дуулган тарааха шиидхэбэри гаргагдаа һэн. 14Хаанай захиралтын ёһоор хурдан моридые унагша элшэнэр зарлиг тараахаяа яаралтай шуумайба. Энээнһээ гадна ниислэл хото Сүүзэдэ зарлиг тунхаглагдаба[+].

15Энээнэй удаа хүхэ, сагаан үнгэтэй хаанай һайхан хубсаһа үмдэнхэй, алтан томо титим толгойдоо табинхай, шад улаан үнгэтэй миндаһан нэмэргэ нэмэрэнхэй Мордохайн хаанай ордонһоо гаража ерэхэдэ, ниислэл хотынхид баярлан, хашхаралдажа байжа угтаба[+]. 16Энэ үдэр иудейнүүдтэ ехэ гэрэл туяатай, баяр баясхалантай, аза жаргалтай, алдар хүндэтэй үдэр болоо һэн[+].

17Хаанай энэ зарлигай зарлагдаһан газар бүхэндэ иудейнүүд үргэн ехэ баяр тэмдэглэн, найр наада хэдэг байба. Энэ улас түрын ондоо үндэһэ яһатадай олохон зон иудейнүүдһээ айжа, иудейбди гэжэ өөһэдыгөө нэрлэдэг болоо бэлэй.

#### 9


Иудейнүүд харшалагшадаа диилээ

1Еврей он тоололгын арбан хоёрдохи һарын, иудей хэлээр адаар һарын арбан гурбан болобо. Тэрэ үдэр эзэн[†] хаанай нэрээр гаргаһан анханай зарлигай ёһоор дайсад иудейнүүдые[†] диилэхэбди гэжэ һанаа бэлэй. Гэбэшье тад ондоогоор хэрэг эрьебэ, иудейнүүд харшалагшадаа диилээ һэн[+]. 2Иигэжэ Ахашвероош хаанай мэдэлэй Перс, Мидиин улас[†] түрын бүхы нютаг можонуудаар ажаһуугша иудейнүүд хотонуудаар сугларжа, добтологшо дайсадтаа харюу үгэхөөр бэлэн болобо. Ондоо үндэһэ яһатан иудейнүүдһээ айһан ушарһаа урдаһаань эсэргүүсэхэеэ зүрхэлбэгүй. 3Улас түрын бүхы можо нютагуудай ноёд, захирагшад, түшэмэлнүүд, хаанай зүбшэгшэд Мордохайһаа айһандаа иудейнүүдтэ туһалба. 4Хаанай ордондо Мордохай үндэр тушаалтай, нэрэ хүндэтэй боложо, тэрээн тушаа һураг суу можо нютагуудаар үргэнөөр тараба. Мордохайн нэрэ хүндэ улам дээшэлжэл, бэхижэжэл байба[+].

5Иигэжэ иудейнүүд өөһэдыень үзэн ядадаг дайсадаа хайра гамгүй һэлмээр сабшан хюдажа, өөһэдын дураар хэрэг үйлэдэбэ. 6Ниислэл хото Сүүзэдэ иудейнүүд табан зуун хуниие алажа усадхаба. 7-10Гадна иудейнүүдэй дайсад Һаммидаатын Һамаанай арбан хүбүүд болохо Паршандаат, Далпоон, Аспаата, Поратаа, Адальяа, Аридатаа, Пармаштаа, Арисай, Аридай, Байзатаа гэгшэдые тэдэ алаба, харин хэнэйшье эд зөөри дээрмэдэбэгүй.

11Ниислэл хото Сүүзэдэ алуулһан зоной тоо хаанда тэрэл үдэртөө мэдээсэгдээ һэн.

12Хаан Эстээртэ:

– Мүнөөдэр иудейнүүд ниислэл хото Сүүзэдэ табан зуун хүниие, тэрэ тоодо Һамаанай арбан хүбүүдые алаа. Бусад можо нютагуудаар юу хээ гээшэб! Ши мүнөө үшөө ямар гуйлтатайбши? Гуйһан юумыешни сүм дүүргэхэб. Шамда үшөө юун хэрэгтэйб? Хүсэһэн лэ юумыешни бэелүүлхэб, – гэбэ[+].

13– Агууехэ хаанай зүбшөөгөө һаа, үглөөдэр Сүүзэдэ иудейнүүд дайсадаа мүн лэ элирүүлэн хюдаха эрхэтэй байг лэ. Тиихэдэ Һамаанай арбан хүбүүдэй хүрэг бэенүүдые баханада үлгэг лэ, – гэжэ Эстээр хэлэбэ.

14Хаан энээниие зүбшөөжэ, Сүүзэдэ зарлиг тараагдаба. Һамаанай арбан хүбүүдэй бэенүүд баханада үлгэгдэбэ. 15Еврей литээр адаар гэдэг һарын арбан дүрбэндэ ниислэл хото Сүүзэдэ ажаһуудаг иудейнүүд дахин суглараад, үшөө гурбан зуун дайсадаа алаба, гэбэшье эд зөөридэнь гар хүрөөгүй бэлэй. 16-17Еврей литээр адаар гэдэг һарын арбан гурбанда бусад можо нютагуудай иудейнүүд мүн лэ сугларжа, дайсадһаа бэеэ аршалан, далан таба мянган хүниие алан усадхаба, харин эд зөөридэнь гар хүрөөгүй бэлэй. Тиигээд үглөөдэрынь, арбан дүрбэндэ, тэдэ амаржа, найр наада дэлгэн, баясан сэнгэн байба.

18Ниислэл хото Сүүзэдэ ажаһуугааша иудейнүүд арбан гурбанда, арбан дүрбэндэ суглараад, дайсадаа усадхаа. Тиигээд арбан табанда амаржа, найр наада дэлгэбэ, баясан баярлан байба. 19Тэрэ үеһөө хойшо хүдөөгэй иудейнүүд адаар һарын арбан дүрбэниие баяр нааданай, һайндэрэй үдэр болгожо, найр наада эмхидхэжэ, бэе бэедээ бэлэг баридаг заншалтай болоо һэн[+].


Пүүриим һайндэр

20Мордохай энэ бүхы үйлэ хэрэгүүд тухай бэшэжэ, Ахашвероош хаанай мэдэлэй холо ойрын нютаг нугануудаар иудейнүүдтэ бэшэг эльгээжэ, 21жэл бүри адаар һарын арбан дүрбэ, арбан табаниие баяр болгон тэмдэглэхые захиба. 22Ушар гэбэл, иудейнүүд тэдэ үдэрнүүдтэ дайсанай гарһаа мултаржа, уйдхар гашуудалынь баяр наадан боложо, гашуудалайнь үдэр баярай үдэр болон хубилаа бшуу. Тиимэһээ Мордохайн эльгээгшэ захяагай ёһоор иудей зон тэрэ үдэрые баярай үдэр болгон тэмдэглэжэ, найр наада дэлгэн, бэе бэеэ амтан эдеэгээр хүндэлжэ, ядаруу зондо бэлэг баридаг болонхой. 23Тэрэ гэһэнһээ хойшо иудейнүүдэй эхи үндэһэ табяаша зүйлнь заншалта боложо, Мордохайн тэдээндэ бэшэһэнэй ёһоор бүтээ бэлэй.

24Бүхы иудейнүүдэй дайсан Агаагай удам угсаа болохо Һаммидаатын Һамаан ямар һарада, ямар үдэртэ алалга хюдалга ябуулбал зохистойб гэжэ мэдэхын тула шоо-пүүр хаян байгаа[+]. 25Эстээрэй хааниие бараалхахада, тэрэ зарлиг гаргажа, иудейнүүдэй урдаһаа Һамаанай һэдэгшэ хорото үйлэ хэрэг өөрынь толгой дээрэ буугаа бэлэй: иигэжэ Һамааниие хүбүүдтэйнь хамта баханада үлгөө һэн. 26Энээнһээ хойшо иудейнүүд тэрэ баяр наадые «пүүр» гэжэ үгэһөө «пүүриим» гэжэ нэрлэдэг.

Еврейнүүд үзэһэн хараһан, тохёолдоһон бүхы үйлэ ябадалаа, мүн Мордохайн эльгээгшэ захяа тухай 27өөһэд хоорондоо болон үеһөө үедэ дамжуулан, захин хэлсэжэ, иудей угай хүн бүхэн тэрэ хоёр үдэрые жэл бүри тэрэл һарадаа, тэрэл үдэртөө Мордохайн заабарилһанай ёһоор заабол тэмдэглэхэ заншал тогтоогоо бэлэй[+]. 28Эдэ үдэрнүүд тушаа иудей айл бүхэн үеын үедэ хаанашье амидаржа ябаа сагтаа һанажа, тэмдэглэжэ байдаг. Еврей зон эдэ үдэрнүүдые бү мартаг, уг унгинь үеһөө үедэ сахин ябаг! 29Иудей Мордохайн үргэмэл басаган Перс, Мидиин улас түрын хатан, Абиһааилай Эстээр «пүүриим» гэдэг һайндэр тухай Мордохайн бэшэһэн захяае бүрин дүүрэн дэмжэжэ, хаанта уласай албан ёһоор бэшэг гарган баталба[+]. 30Мордохай тэрэ бэшэгые Ахашвероошой улас түрын зуун хорин долоон аймаг можонуудаар ажаһуугааша бүхы иудейнүүдтэ эльгээбэ. Энэ захяа соогоо Мордохай Эстээр хатантай хамта иудей арад түмэндөө халуун мэндэ дамжуулан, амгалан тайбан, үнэн шударга[†] байдал хүсэн юрөөн байгаа бэлэй[+]. 31Мордохай иудейн Эстээр хатан хоёрой захиһанай ёһоор иудейнүүд «пүүриим» һайндэрые тэрэл сагтань үеһөө үедэ заабол тэмдэглэдэг байхые захяа соогоо бэшээд, һайндэрэй урда иудей хүн бүхэн масаг[†] барижа, Эзэнһээ үреэл хайра гуйха ёһотойе заабарилаа һэн[+]. 32Эстээр хатанай зарлигай ёһоор «пүүриим» һайндэрые иигэжэ тэмдэглэдэг боложо, энэнь ном соо бэшэгдэнхэй.

#### 10


Ахашвероош хаанай һүр хүсэн, Мордохайн һүр жабхалан

1Тэрэ үедэ эзэн[†] хаан Ахашвероош ниислэл хотоһоо гадуур оршодог, далайн эрьеэр, аралнуудаар ажаһуугша зониие бултыень оруулан, улас түрын бүхы эрхэтэдһээ албан татабари татаха тухай захирба. 2Эзэн хаан Ахашвероошой үндэр эрхэ ямба, шадал хүсэн тухай, мүн Мордохайе дээрэ үргэн, алдар хүндэдэ хүртөөһэн тухайнь Перс, Мидиин улас[†] түрын хаанай он дараалалгын бэшэгтэ тэмдэглэгдэн үлэһэн байдаг[+]. 3Мордохай иудей эрхэ ямбаараа, албан тушаалаараа улас түрэ соогоо гансал Ахашвероош хаанай удаа байһан хүн болоно. Тэрэ хадаа түрэл арад зонойнгоо, уг удамайнгаа түлөө хододоо оролдожо, тэдэндээ амгалан тайбан байдал олгуулхын тула тэмсэжэ, иудейнүүдэй[†] үндэр хүндэдэ хүртэн, зүрхэ сэдьхэлынь татажа шадаа бэлэй[+].

### Иоов

#### Иоов

Иоов


Иоовой ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]


#### Иоовой ном


Иоовой ном

Иоовой ном соо нэгэ һайн хүнтэй муу хэрэгүүдэй тохёолдоһон тухай зураглагдана: тэрэ хүнэй зөөри хогшолынь үгы болоно, үхи хүүгэдынь наһа барана, өөрөө тэрэ зоболонто үбшөөр үбшэлнэ. Үнэн шударга бии юм гү? Иимэрхүү юумэнэй болодог юртэмсэдэ тэрэ яажа амидархаб?

Иоовые һатааруулхаяа нүхэдынь ерэнэ, гэбэшье өөрыень зэмэлжэ эхилнэ: зобоо хадаа ши нүгэлтэн гээшэш. Теэд Иоов тэдээнтэй эбсэхэгүй байна, иимэ хатуу хэһээлтэдэ хүртэхөөр ямаршье нүгэл хээгүйб гэжэ тэрэ мэдэнэ бшуу. Тэрэ улаан нюураараа Бурхантай уулзажа, өөрынгөө гэмгүйе батадхаха, Бурханай зүб шударга бэшээр өөртэнь хандаһые ойлгуулха һанаатай. Нүхэдтэйгээ хөөрэлдөөндэнь Элиһүү гэжэ хүн оролсоно, удаань Өөрөө Эзэн Иоовто хандан айладана. Эзэн Иоовой асуудалнуудта сэхэ харюусаагүйшье һаа, энэ уулзалга зобоһон үнэн зүб хүнэй Бурхантай эбээ ойлгосолгоор түгэсэнэ. «Һайн хүнүүд юундэ зобоноб?» гэһэн асуудал харюугүй үлэһэн шэнгишье һаа, гол харюунь хадаа иимэ хүнэй Бурхантай ушарһаниинь болоно.

Номые табан хубида хубаамаар: 1) прозын маягтай оршол (1-2-дохи бүлэгүүд; 2) Иоовой нүхэдтэйгөө заргалдаһан гурбан боосоон (3-14-дэхи, 15-21-дэхи, 22-31-дэхи бүлэгүүд); 3) Элиһүүгэй үгэнүүд (32-37-дохи бүлэгүүд); 4) Эзэн Иоовто асуудал табина (38-41-дэхи бүлэгүүд); 5) прозын маягтай түгэсхэл (42-дохи бүлэг).

Иоовой ном гол түлэб ирагуу найрагай һайхан хэлээр бэшэгдэнхэй. Иимэ хэлэн зарим үедэ ойлгоходо хүндэ байдаг. Энэ ном соо бэшээтэй зарим еврей үгэнүүд Библи дотор нэгэл удаа дайралдана, тиимэһээ удхань хүсэд ойлгосогүй. Хуулбаринуудай хоорондо зүрилдөөнүүд бии, тиимэһээ зарим мэдүүлэлнүүдые, үгэ хэлэлгые элдэб янзаар ойлгожо боломоор. Гэбэшье, номой гол удха энээнһээ боложо ондоо болохогүй байна.

#### 1


Иоовой үнэн шударгые туршалга

1Ууц нютагта Иоов гэжэ хүн ажаһуугаа. Тэрэ нүгэл[†] хилэнсэг гэжэ мэдэхэгүй, үнэн шударга,[†] Бурханда[†] бэшэрэн шүтэдэг, бузар мууһаа огто зайлаха гэжэ оролдодог хүн байгаа[+]. 2Тэрэнэй гэр бүлэдэнь долоон хүбүүн, гурбан басаган түрэһэн юм. 3Зөөри баялигынь гэхэдэ, долоо мянган хонитой, гурба мянган тэмээтэй, табан зуун паар ажалай сартай, табан зуун эмэ элжэгэтэй, олон тоото зарасанартай байгаа. Тэрэ хүн Дурна зүгэй хамагай суутай зоной нэгэн бэлэй[+].

4Иоовой хүбүүд ээлжээгээр өөр өөрын үдэртэ нэгэнэйнгээ гэртэ сугларжа, найрлан сэнгэдэг, мүн баһа гурбан эгэшэнэрээ эдихэ уухыень уридаг байба. 5Найр сэнгэлэйнь дүүрэхэдэ, Иоов хүүгэдээ дуудажа, арюудхалгын ёһолол[†] бүтээдэг һэн. Мүн үглөөгүүр тэрэ эртэлэн бодожо, хүбүүдэйнгөө тоогоор түгэс шатаалта үргэл[†] асардаг байба. Хүүгэдэйнь хэн нэгэн Эзэниие[†] баһажа, нүгэл хэжэ байгуужаг гэжэ Иоов һанаандаа түбэгшөөдэг һэн[+].

6Нэгэтэ Бурханай хүбүүдэй Эзэнэй үмэнэ ерэхэдэнь, тэдэнэй дунда эрлиг[†] оролсобо[+]. 7Эзэн тэрээнһээ асууба: «Ши хаанаһаа ерэбэш?». «Газар дэлхэйгээр хэсэжэ ябаһанаа ерээб», – гэбэ эрлиг[+]. 8«Минии зараса Иоовые хараа гүш? Тэрээн шэнги гэм зэмэгүй, үнэн шударга, Бурханда һүгэдэн бэшэрдэг, бузар мууһаа зайладаг хүн дэлхэй дээрэ үгыл», – гэжэ Эзэн айладаба.

9«Нэгэл удхатайгаар Бурханай урда бэшэрдэг юм бэшэ гү? 10Та тэрэниие, орон гэр, зөөри хамагыень хэрэм мэтээр хорёолон хамгаалаа бэшэ аалта? Та тэрэнэй ажал үйлэ үреэн арьбажуулаат, зөөри баялигынь, мал һүрэгынь ехэ боложол байна[+]. 11Харин мутараа һунган эдэ бүгэдынь үгы хэбэлтнай, Таниие хараангүй хайшаа ошохо юм?», – гэжэ эрлиг харюу үгэбэ[+].

12«Тиигэбэлнь, бүхы байһан юумэниинь шинии гарта орохо болоно. Өөртэнь лэ гар хүрэжэ болохогүй», – гэбэ Эзэн. Тиин эрлиг Эзэнэй хажууһаа зайлан ошобо.

13Нэгэтэ Иоовой хүбүүд, басагадай ехэ ахындаа суглараад, эдижэ уужа байһан нэгэ үдэртэнь 14Иоовто нэгэ хүн ерээд:

– Сарнуудаар газар хахалжа байбабди. Элжэгэдтнай хажуудань бэлшэжэ ябаа. 15Гэнтэ шэбаа угсаатан добтолон ерэжэ, малыешни буляажа, ажалшадыеш һэлмэдэжэ алабал. Гансаараа би амиды гаралсажа, шамда дуулгахаяа яаран ерэбэб, – гэбэ[+].

16Тиигэжэ хэлэжэ байтарнь, баһа нэгэн ерэжэ хэлэбэ:

– Тэнгэриһээ гэнтэ гал буужа, хонин һүрэгыешни адуулагша хонишодтойш дууһан үрэбхин һалгаа. Би гансаараа амиды үлэжэ, танда хэлэхээ яаран ерэбэб[+].

17Хэлэжэ дүүрээгүй байтарнь, үшөө нэгэ хүн ерэжэ дуулгаба:

– Халдей угсаатанай дээрмэшэд гурбан тээһээ добтолжо, ажалшадыеш жадаар хадхажа алаад, тэмээнүүдыетнай буляажа абаа. Би гансаараа амиды үлөөб[+].

18Тэрэниие хэлэжэ дүүргээгүй байтарнь баһа нэгэ хүн ерэжэ мэдүүлбэ:

– Шинии хүбүүд, басагадай ехэ ахынгаа гэртэ үзэмэй дараһан архи уужа, эдеэлжэ байтар, 19сүл губиин саанаһаа ехэ һалхин бодожо, байшанай дүрбэн углуу сохибо. Байшан һандархадаа, бүхы байһан зониие үхэтэр даража унаба. Гансал би амиды гаралсааб.

20Тиихэдэнь Иоов бодожо, гадар хубсаһаяа таһар татажа, толгойнгоо үһэ хайшалуулаад, газарта үбдэглэн мүргэжэ, Эзэндэ хэлэбэ:[+]

21– Би эхын умайһаа нюсэгэн ерээ һэм, энэ дэлхэйһээ тиишээ нюсэгэн бусанаб. Эзэн намда эд зөөри, үри хүүгэдые үгөө бэлэй. Мүнөө һөөргэнь бусаажа абаа. Эдэ бүгэдые хэхэ эрхэтэй Эзэнэй нэрэ алдаршаг![+]

22Иимэ юумэнэй болоходо Иоов Бурханиие нэгэш үгөөр муушалбагүй, Тэрэнэй урда ямаршье гэм хэбэгүй.

#### 2


Иоовые эрлиг дахин хардана

1Бурханай[†] хүбүүдэй Эзэнэй[†] урда суглархадань, муу ёротой эрлиг[†] баһа ерэбэ[+].

2– Ши хаанаһаа ерэбэш? – гэжэ Эзэнэй һурахадань, тэрэ иигэжэ харюусаба:

– Газар дэлхэйгээр хэсэжэ ябааб.

3Эзэн эрлигтэ хандаба:

– Минии зараса Иоовые анхарба гүш? Тэрээн шэнги хүн дэлхэйдэ байхагүй. Гэм зэмэгүй, үнэн шударга[†] тэрэ хүн намайе хүндэлжэ, буруу юумэнһээ зайлажа, болгоомжолон ябадаг. Ямаршье ушар шалтагаангүй ши бүхы юумыень үгы хэхэ зүбшөөл намһаа абаа һэнши, гэбэшье тэрэ мүнөөшье гэмтэй юумэ хээгүй.

4Эрлиг Эзэндэ харюу үгэбэ:

– Амиие амяарнь сэгнэхэ гэдэг! Хүн гээшэ ами бэеынгээ түлөө бүхыгөө үгэдэг юм. 5Харин мутараа һунгажа, яһа мяхандань хүрэбэлтнай, тэрэ Танда хараал[†] хэлэнгүй яаха һэм!

6Эзэн эрлигтэ иигэбэ:

– Үзэлши, тэрэ шинии гарта байна, зүгөөр тэрэнэй аминда хүрэжэ болохогүй.

7Эрлиг Иоовые хүлэйнь улаһаа толгойнь орой хүрэтэр яра хадьхада барюулба[+]. 8Иоов бэеэ маажаха гэжэ хатуу шабарай хэлтэрхэй абаад, үнэһэн бурма соо һууба[+]. 9Һамганиинь Иоовто хэлэбэ:

– Ши үнэн шударгаяа хадагалһаар гүш? Тэрээнһээш ямар үрэ гарахаб? Мүрынь ганса Бурханиие хараагаад үхыш тиигээд.

10– Ши хиирээ гүш? Бидэ Бурханһаа гансал һайниие хүлеэгөөд, мууе абахагүй ёһотой юм гүбди? – гэжэ Иоов үгэ хэлэхэдээ, нүгэл[†] хэлэбэгүй[+].

11Иоовой зоболон тухай тэрэнэй нүхэд – Тэмаан ороной Элипааз, Шууһаа ороной Билдаад, Наамаа ороной Цопаар дуулажа, тэрээндэ ошобо. Тэдэ нүхэртөө гашуудалаа мэдүүлжэ, сэдьхэлыень заһаха гэжэ ерэбэ[+]. 12Тэдэ холоһоо хараад, нүхэрөө танибагүй. Шангаар уйлалдан, хубсаһаа таһа татажа, толгойдоо шорой хаяба[+]. 13Тиигээд хэнииньшье тэрээндэ нэгэшье үгэ хэлэнгүй, долоон үдэр, долоон һүни хажуудань газар дээрэ һууба. Угаа ехэ үбшэн шаналалда баригдаһыень хараба[+].

#### 3


Иоовой гашуудалта үгэлэл

1Удаань Иоов үгэ амалхадаа, түрэһэн үдэрөө харааба. 2Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

3– Минии түрэһэн үдэр, «хүбүүн бүрилдөө» гэгдэһэн һүни һүнэжэ һалаһай![+] 4Тэрэ үдэр харанхы байг, дээрэ байһан Бурхан[†] тэрэниие хаража бү үзэг, тэрэ үдэрые бү гэрэлтүүлэг. 5Харанхы болон хара манан тэрэниие бусаажа абаг. Үүлэн тэрэниие бүрхөөгүүжэг. Тэрэ үдэрые харанхы айлгаг, арааха залгиг. 6Тэрэ һүни шэб харанхыда эзэлэгдэг. Жэлэй үдэрнүүдэй дунда тэрэ үдэр бү тоологдог, һарын тоололгодо бү орог. 7Тэрэ һүни үрэгүй байг, тэрэ һүни баярай хуугай бү зэдэлэг. 8Левиатаные[*] һэргээхээр забдаһан үдэрые хараагшад тэрэниие харааг. 9Тэрэнэй үдэшын бүрэнхын мүшэд бүхэг, гэгээн[†] гэрэл хүлеэн абангүй үүрэй сайхые бү үзэг. 10Юундэб гэхэдэ, эхын хэбэл нээгдэхые зогсоогоогүй, намайе зоболонһоо зайлуулаагүй. 11Юундэ би умай соогоо бүтөөгүй, гарамсаараа үхөөгүй хүмбиб?![+] 12Юундэ үбдэг дээрэ бөөмэйлэн эхын хүхэнүүд эдеэлүүлхэ гэжэ хүлеэн абааб?! 13Би мүнөө аниргүй хэбтээд, нойрсожо амарха байгаа ха юмбиб. 14Дэлхэйн хаашуул болон туһалагшадтайнь, губида һандарһан барилгануудтайнь, 15гэрээ мүнгөөр дүүргэжэ, алта суглуулжа байһан ноёдтой хамта хэбтэхэ һэмби. 16Наранай гэрэл үзөөгүй нялхада адли намай хаяха байгаал[+]. 17Тэндэ хара һанаатайшуулшье сүйд хэхэеэ болижо, ядаран тулигшад амардаг. 18Шорондо хаягдаһан амитан тайбан һуудаг. Тэндэ харуулшанай хашхараан дуулдахагүй. 19Тэндэ ехэ багагүй бултадаа адли эрхэтэй, богоол эзэнһээ[†] сүлөө байдаг. 20Юундэ зобогшодо гэрэл, гашуудагшада амин үгтэдэг юм[+]? 21Тэдэ үхэлые хүлеэгөөшье һаань, ерэдэггүй, нюуһан эрдэниһээ үлүүгээр тэдэ үхэлые бэдэрдэг[+]. 22Үхэлэй нүхэндэ дүтэлхэдөө хүхилдэн баярладаг[+]. 23Замынь хаагдаһан хүндэ гэрэл хэрэгтэй бэшэ, Бурхан тэрээндэ бэрхэшээл олошоруулна[+]. 24Эдеэ хоолой орондо намда ёолоон ерээ, нулимсамни уһан шэнги адхараа. 25Минии жэхын түбэгшөөдэг юумэ намтай ушаржа, минии айдаг юумэн намда ерээ[+]. 26Намда ажана тайбан гэжэ байхагүй, тэнюун байдал намһаа зайлаа, гай гашуудал ерээ.

#### 4


Элипаазай Иоовто хандаһан үгэ

1Удаань Тэмаан ороной Элипааз харюу хэлэбэ:

2– Минии үгэ тэбшэхэ гүш? Хэлэнгүй байхын аргагүй байна. 3Ши олон хүндэ ухаа заажа, һал унаһан хүниие хүсэ оруулдаг бэлэйш[+]. 4Бүдэрһэн хүниие тэнхэрүүлдэг, сүхэрэгшые үгөөрөө тэдхэжэ туһалдаг байгааш. 5Харин зоболоной өөртэшни буухадань һал унааш, зоболон бэеэрээ үзэхэдөө, урма зоригшни хухараа. 6Бурханай[†] үмэнэ бэшэрэн һүгэдэлгэ шинии этигэл,[†] үнэн шударга[†] замаар ябаһаншни шинии найдабари бэшэ юм гү[+]? 7Һанаад үзыш: гэмгүй аад, хэн мүхэһэн байнаб? Хаана шулуун шударга хүнүүд һүнөөгдэжэ байгаа юм бэ[+]? 8Харин би хараһан байнаб: нүгэлэй[†] таряаланда зоболон таригшадта тэрэнь өөһэдынь толгой дээрэ буудаг[+]. 9Бурханай амисхалһаа тэдэ хосордог, Тэрэнэй уур хилэнсэгэй хүсэтэ сохилтоһоо һүнэн ошодог[+]. 10Дошхон арсалангууд шангаар хэрхирнэ, теэд залуу арсалангуудай шүдэнүүд һуга татуулан абтанхай. 11Эдишэеэ олохоо болиһон арсалан үхэжэ, гүлгэдынь бутаран тараба. 12Намда нэгэ үгэ нюусаар ерэжэ, шэхэндэмни шэбэнээн дуулдаба. 13Харанхы һүни аймшагтай зүүдэ зүүдэлээд,[+] 14үхэн айжа, яһа мүсэмни шэшэргэнэбэ[+]. 15Нюурайм хажуугаар һүнэһэнэй үнгэрэн гарахада, толгоймни үһэн үрзыхэдэл гэбэ. 16Тогтоод хажуудам байгаа, теэд түхэл дүрсыень илган танижа шадахагүй байбаб. Аниргүй байдал. Удаань би үгэ дуулабаб:[+]

17– Хүн түрэлхитэн Бурханай үмэнэ гэмгүй байжа шадаха гү? Хүн өөрын Бүтээгшын үмэнэ сэбэр байжа шадаха гү[+]? 18Тиигэжэ Өөрын зарасанарташье Тэрэ этигэдэггүй, Эльгээмэлыньшье урдань буруу байдаг[+]. 19Шабар гэртэ һуудаг хүндэ найдахын аргагүй. Тэдэниие усадхахань хорхой алахаһаа бэлэн. 20Үглөөгүүр амиды байһан хүн үдэшэ хосордог. 21Иигэжэ амидаралай удха ушарые ойлгоогүй байтарынь, үхэл гэнтэ гэрэй тооноор сүмэрэн унахал[+].

#### 5

1Дуудахадаш харюусаха хүн байгаа юм гү? Гэгээнүүдэй[†] алиндань хандаха болонош[+]? 2Уур сухалынь тэнэгые үхэлдэ асарна, атаархал гэнэн нэгэниие үхүүлнэ[+]. 3Тиимэ нэгэ тэнэг баяниие хараа һэм. Һуурижажа үрдеэшьегүй байһан тэрэнэй гэрынь уданшьегүй хараалда[†] ороо бэлэй. 4Тэрэнэй хүүгэдтэ хэншье туһалхагүй, гэмнэлгын газарта хүүгэдыень шүүн шиидхэхэдэнь, үмэглэхэ хүн олдохогүй. 5Ядуушуул тариһан таряаень хуряан эдихэ, хадхууртай хашаа дээгүүрнь үбһэ ногоо хулгайлан шэдэхэ. Мүнгэндэ уланхатагшад зөөридэнь һанаархаха. 6Гай зоболон газар дороһоо ургадаггүй, гашуудал шоройһоо бии болодоггүй. Хүнэй буруу ябадалһаа гарадаг. 7Галай ошоной дээшээ харбадагтал хүн зоболонгой түлөө түрэдэг. 8Би шам шэнги һаа, Бурханда[†] хандажа, ушараа хэлэхэ һэм. 9Тэрэнэй хэрэгүүд агууехэ, ухаанда орошогүй, гайхамшаг зүйлнүүдынь тоо томшогүй[+]. 10Тэрэ газар дэлхэй дээрэ хура бороо оруулна, таряалан дээрэ уһа эльгээнэ[+]. 11Доройтоһониие өөдэнь татажа, бэлбэһэн ядууе хамгаалан тэдхэдэг[+]. 12Мэхэшэдэй түсэб нураажа шадана, тэдэнэй гарһаа амжалта алдагдана. 13Тэрэ мэргэн ухаантайшуулые мэхэ гохоорнь баридаг, хэдышье сог залитайгаар забдаа һаань, тэрээнииень үрэ дүнгүй болгодог[+]. 14Тэдэндэ гараха газар үгы боложо, гэгээн үдэр гэнтэ харанхы боложо, наран шэнгэһэн мэтэ болодог[+]. 15Хүсэтэй нэгэнэй хүсэгүйе дарлахада Тэрэ зогсоожо, ядуушуулые хүсэтэнэй һабарһаа абардаг[+]. 16Тэрэшэлэн ядуушуул этигэл[†] найдабари абажа, бузар булайе үүсхэгшэд амаяа хаахаһаа ондоо үгы болоно[+].

17Бурханһаа һургаал[†] абажа, зан заншалаа заһуулһан хүн үнэхөөр азатай. Тиимэһээ Түгэс Хүсэтын хэһээлтэһээ бү жэгшэ[+]. 18Тиигэжэ үбэдхөөдэг ба шархые боожо үгэдэг. Тэрэнэй мутарһаа гэмтээд, Тэрэнэй хүсөөр эдэгэһэн мэтэ болодог[+]. 19Долоон гай гамшагһаа доройтоошье һаа, удаань ши сэхэрхэш[+]. 20Үлэсхэлэнэй үедэ үхэлһөө Тэрэ абарха, дайнай үедэ эритэ мэсэһээ зайлуулха[+]. 21Энгэй үдэрнүүдтэ хоб жэбһээ хамгаална. Тойроод хамаг юумэнэй һүнөөшье һаа, ши тэрээнһээ бү ай[+]. 22Үгырэл сүйрэл, үлэсхэлэн зоболон, зэрлиг арьяатан – алинһааншье айха хэрэггүй. 23Шулуу шоройшье һаа, шамда түшэг болохо, хээрын амитан шамтай эбтэй байха. 24Орон гэртээ тайбан һуужа, хашаа һарабшашни бүтэн байха. 25Үрэ хүүгэдшни үдхэн үбһэ ногоон шэнги үнэр олон байха[+]. 26Амидаржа ханаад, наһанай туйлда ши хүрэхэш[+]. 27Энэ үнэниие арайхан ухаалдижа олоһомнай энэл даа, шишье баһа мэдэжэ абабал, үлүү болохогүй.

#### 6


Иоовой харюу

1Иоов иигэжэ харюусаба:

2– Минии зоболон жэнгээр хэмнэбэл, далайн бүхы элһэнһээ хүндэ байхал. 3Тиимэһээ би дэмы шашажа һуунаб даа[+]. 4Түгэс Хүсэтын һомонууд минии дотор, тэдэнэй хорые һүнэһэмни уужа байна. Намайе айлгаха бүхы аргануудые Тэрэ хэрэглэхэ мэтэ[+].

5Ногоондо бэлшэһэн хулан хашхарха гү? Үбһэ тэжээлэй тэбшын хажууда үхэр мөөрэхэ гү? 6Дабһагүй хоол хэн эдихэб? Үндэгэнэй сагаанда амтан байха гү? 7Үгэшни намда иимээр лэ һанагдажа байгаа ушартаа би хүлеэн абажа шадахагүй байнам. Ойшоон үзэбэл, хоротой хоол эдиһэн мэтэ болоно.

8Минии хүсэһэниие Бурхан[†] юундэ үгэнэгүйб даа? 9Ами наһыем Тэрэ абаа һаань, би ехэ баярлаха байгааб[+]. 10Дууһашагүй зоболон минии эсэс болоно. Ямаршье хэсүү үедэ би арюун Эзэнэй[†] үгэдэ зүрилдөөгүйб даа. 11Энээнһээ үлүү тэсэбэри намда байхагүй. Этигэл[†] найдабаримни мүхэжэ, минии үхэлэй ямар хадань би тэсэхэ болонобиб? 12Би хада шулуун шэнги шанга бэшэб, минии бэе хүрэлөөр шудхаһан бэшэ. 13Туйлдаа хүрэтэр ядарһан намда тулаха найдабари үгы.

14Сүхэрһэн хүн Түгэс Хүсэтэһөө һүрдэхэ, гэбэшье анда нүхэдһөө энэрэл байха бэлэй. 15Гэхэдэш таанар хаа-яа шэргэһэн, хаа-яа үерлэһэн горхон мэтэ найдабаригүй байнат[+]. 16Уулын саһа мүльһэнэй хайлахада иимэ горхон сэлхэлзэн харлабашье, 17халуун наранай гарахада хатажа шэргэдэг. 18Тэмээн хамбы тиимэ горхонһоо уһа ууха гэжэ зорин ошоходоо, ангажа үхэхэ туйлдаа хүрэдэг. 19Тэмаа хотын тэмээн хамбышадай, Шэбаа хотын аяншадай дэмы найдаһан ушар олон[+]. 20Губиин элһэн соо үгы болоһон уһа горхондо найдаһандаа тэдэ сүхэрөө. 21Таанар мүнөө тиимэшүү байдалтай хадаа намда туһалжа шадахагүйт. Минии зоболон хараад һүрдэжэ байнат. 22Би таанарһаа мүнгэ эринэ гүб? Өөрын зөөриһөө минии түлөө үргэ гээ һэн гүб? 23Үгы гэбэл, дошхон дайсанай һабарһаа абарыт гэжэ гуйгаа һэн гүб? 24Намайе һургагты, тиихэдэтнай би абяагүй болохоб. Гэмыем заажа үгэгты. 25Үнэн үгэ тэсэжэ шагнахань хэсүү байна, теэд тэрээнһээ ямар үрэ гарахаб? Минии бурууе баталаа бэшэт. 26Сүхэрһэн хүнэй үгэ һалхин мэтэ үнгэрдэг гэжэ бодоод, үгыем буруудхаха гэжэ байна гүт[+]? 27Таанар үншэн хүнэй түлөө жээрэб хаяжа, анда нүхэрөө богоол болгон худалдаха этэгээд мэтэ хатуу сэдьхэлтэй байнат. 28Намайе харагты. Би таанарта худал үгэ хэлээгүйб. Минии урда бурууе хүлеэжэ, шударга бэшээр хандахаяа болигты. 29Энэ байдалые эрьюулэн бодобол, гомдохо хүниинь би гээшэб. 30Хэлэһэн үгэнүүдтэм худал бии гү? Буруу зүбые илгаха шадабарияа би алдаа гүб? Үгы, тиимэ бэшэ.

#### 7

1Хүнэй амидарал гээшэ хүшэр алба хааһан, хүлһэнэй ажалда жүдхэһэн мэтэ хүндэ юм[+]. 2Зараса богоол бүхэли үдэртөө ойгоштороо халуун наранда хүдэлхэдөө, оройн һүүдэр тухай уйдан бододог. Хүндэ ажалаа арайшье дүүргээд, хүлһэеэ горидон хүлеэдэг[+]. 3Тэрэшэлэн минии бэе уйтай үдэр һарануудые тэбшэн хүлеэбэшье, һайниие үзөөгүй. Һайниие үзэхын орондо һүни бүри зобон тэршэлдэг. 4Унтаха сагай ерэхэдэ, амаржа шадахань хэлсээтэй. Һүниин утань минии хубида жэл мэтэ. Үүр сайтар орондоо хүльбэржэ, тэсэжэ ядан хэбтэнэб[+]. 5Үбшэн бэем хубсаһаар бэшэ, үтэтэй яраар хушагданхай. Арһамни хахаран эдеэрлэнэ, хуушан ярын хатахада, шэнэ толбо бии болоно. 6Үдэр хоногууд бүд нэхэгшын ээрүүлһээ түргөөр үнгэржэ, этигэл[†] найдабаригүй эсэстээ дүтэлнэ[+].

7Бодожо үзэгты: ами наһамни һалхин мэтэ агшан зуурын хэрэг болоно. Энэ хорбоо юртэмсэдэ жаргал гэжэ минии нюдэн үзэхэгүй. 8Намайе харадаг хүнэй нюдэн намайе дахин харахагүй. Танай нюдэн нам дээрэ тогтоошье гэлэй, би байхагүй байжа магадгүй, бү гайхагты[+]. 9Тэнгэриин үүлэнэй гэнтэ урдан ошодогтол Үхэлэй орон[†] руу ябагша хүн хорбоо юртэмсэдэ бусажа ерэхэгүй. 10Тиигээд орон гэртээ тэрэ дахин үзэгдэхэгүй, тэрээниие түрэл танилыншье ог таһа мартадаг[+]. 11Иимэ болохолоороо хэлэ амаа тэбшэн һууха хэрэг намда үгыл. Бэе сэдьхэлэйнгээ зоболон тухай ярингүй яахабиб даа.

12Эзэн[†] минии, Танаар мануулжа байха тэнгис далай гү, али далайн аймшагтай шүдхэр һэн гүб? 13-14Унтаха нойртоол зоболонгоо мартанаб гэхэдэш, аймшагтай зүүдэ үзүүлжэ улам һүрдөөнэлта. 15Иигэжэ байнхаар зүүдэн соохи амитадай намайе бажуужа алаһаниинь дээрэ. 16Амиды ябаха хүсэлгүй болоһон намайе бү тамалыт. Амидарални удха ушаргүй болоо[+].

17Эзэн минии! Танай дэргэдэ хүн юуншье бэшэ һаань, юундэ тэрэниие шухалада үзэнэ гээшэбта[+]? 18Юундэ тэрэниие үглөө бүри үзэжэ, агшан бүридэ анхарна гээшэбта[+]? 19Намайе түр зуурашье орхин, шүлһөө залгихымни сүлөө үгыт[+]. 20Би нүгэл[†] үйлэдөө гүб? Хүн түрэлтэниие хинан харгалзалагша Танда би юу хээ гээшэбиб? Минии өөртөө дарамта болоторни, намайе харбаха бай болгон үзэн ядана гээшэбта[+]? 21Би Танда тиимэ хэсүүгээр үзэгдэнэ гээшэ гүб? Та юундэ хэһэн гэмыем сагаадханагүй гээшэбта? Удахагүй үхэхэ намайе хүлисэхэнь дээрэ бэшэ юм гү? Эсэ тиигэбэл намайе энэ дэлхэйдэ бэдэрээд олохогүйт.

#### 8


Билдаадай Иоовто хандаһан үгэ

1Шууһаа угай Билдаад харюудань хэлэбэ:[+]

2– Ши хэр удаан иигэжэ дуугархабши? Гэмнэлгын үгэнүүдшни хүсэтэ һалхин мэтэл. 3Бурхан[†] шударга ёһые забхайруулдаг гү? Түгэс Хүсэтэ үнэниие буруу болгодог гү[+]? 4Үри хүүгэдшни Тэрэнэй урда гэм хэхэдэнь, Тэрэ нүгэлэйнь[†] хүсэндэ тушаагаа ха юм. 5Тиимэ хадань ши Түгэс Хүсэтэ Бурханһаа хүлисэл гуйгыш. 6Хэрбээ ши үнэхөөр арюун шударга байбалшни, Тэрэ шинии түлөө Өөрөө бодожо, шинии үнэн шударгые гэршэлхэл[+]. 7Тиин урдынхиһаа үлүү өөдэргэ болоно бэзэш.

8Эртын зоной ухаанһаа һуража, элинсэгүүдэй үзэжэ мэдэһэниие ойлгожо аба[+]. 9Бидэнэй мэдэсэ һая түрэһэн хүүгэдэйхи шэнги багахан, һүүдэр шэнги газар дээгүүр үнгэрхэдөө, юушье мэдэнэгүйбди[+]. 10Элинсэгүүдэй үлөөһэн ухаанһаа һура.

11-12Уһагүй газарта хулһан ургадаггүй. Уһанай шэргэбэл, энэ ургамал үбһэнһөө түргэн хатана[+]. 13Бурханда бэшэрдэггүй хүн энээнтэй адли юм[+]. 14Тиимэ хүнэй этигэл[†] найдабари абаахайн шүлһэндэл хэбрэг ушарһаа хатаһан хулһанһаа бэлэхэнээр хухарна[+]. 15Абаахайн шүлһэндэ үлгэлдэһэн хүндэ ямар найдабари байхаб даа? Найдаһан гэрынь тогтодоггүй, хэдышье шагтагалдаа һаань, даахагүй[+]. 16Бурханда үлэ анхардагууд хог үбһэн мэтэ. Халуун наранда үдхэрэн ургажа, мүшэрнүүдынь сэсэрлигээр таража, 17үндэһэнүүдынь хүрьһэн доогуур аһалдадагшье һаа, 18-19үндэһөөрнь һугалан байраһаань хүдэлгэбэл, оро мүргүй үгы болоод, орондонь ондоо үбһэн ургана. Амидаралайнь баясхалан энээгээр дүүрээ[+].

20Гэмгүй хүниие Бурхан бүримүһэн орхихогүй гээшэ үнэн, гэмтэ хүндэ туһалдаггүй гэдэгынь баһал үнэн. 21Үнэхөөр ши гэмгүй һаа, Тэрээнһээ баяр жаргал оложо,[+] 22шамайе үзэн ядагшадые аягүй байдалда оруулхаш. Муу хүнэй гал гуламта хэзээ нэгэн сагта унтардаг[+].

#### 9


Иоовой харюу

1Иоов харюудань хэлэбэ:

2– Хэлэһэн үгэшни үнэн гэжэ мэдэнэм. Гэбэшье ахирхан амидардаг бидэ Бурханай[†] урда түгэс гэмгүй байжа яажа шадаха бэлэйбди[+]? 3Тэрээнтэй үгэ буляалдаха гэбэл, мянган асуудал табихадань, нэгэньдэншье зүб харюу олохогүйлди[+]. 4Тэрэнэй оюун ухаан, хүсэ шадалынь хизааргүй. Хэн Тэрээндэ эсэргүүсээд, бүтэн үлэһэн юм? 5Уур хилэнсэгээрээ уула хабсагай бутаргахань Тэрээндэ юуншье бэшэ. 6Газар дэлхэй хүдэлгэхэдэнь дэлхэй бүмбэрсэг үндэһөөрөө шэшэрэн һалганана[+]. 7Тэрэнэй зарлигаар наран хиртэжэ, одо мүшэд бүхэдэг. 8Огторгойн түмэн одо мүшэдые бүтээһэн агуу хүсэниинь далайн мандал дээгүүр аялан зорино[+]. 9Тиигэжэ Долоон үбгэдые, Гурбан һогоониие, Зургаан мүшэдые, тэнгэриин бүхы ододые Тэрэ бүтээгээ[+]. 10Хүнэй ойлгохын аргагүй үй түмэн гайхамшаг юумэ бүтээжэ байдаг[+].

11Хажуугаарни үнгэрхэдэнь би Тэрэниие ажаглахагүй, алхасынь шэмээе дуулахашьегүй байнаб.

12Юушье абаа һаань, Тэрэниие һаатуулха арга байхагүй. «Юундэ энээниие абабат?» гэжэ хэн асууха эрхэтэйб? 13Уурлажа эхилээ һаань, номгоруулха арга байхагүй. Рааһаб шүдхэрэй урда һүгэдэгшэд бүгэдэ Тэрэнэй урда сүхэрөө юм[+]. 14Тиимэһээ би Тэрээнтэй тоосолдохогүйб. Хэлэхэшье үгэ алга. 15Буруу бэшэшье һаа, би харюу үгэжэ шадахагүйб. Агуу шүүгшэһээ үршөөл гуйхамнил үлэнэ[+]. 16Тэрээндэ хандахадамни, Тэрэ харюусабашье гэлэй, харин минии үгэ Тэрэ соносоо гэжэ би этигэхэгүй байнам. 17-18Шуурган мэтээр добтолжо, ушар шалтаггүй зобоожо, амилхашье сүлөө олгохогүй гэбэл Тэрэнэй эрхэ. 19Эрхэ шадалынь хизааргүй ехэ, хэншье Тэрээндэ эсэргүүсэхэ шадалгүй. Шүүлсэхэ гээ һаа, хэн Тэрээниие дуудажа шадахаб[+]? 20Би хэды буруу бэшэшье һаа, урдань мунхаг үгэ хэлээд лэ буруутан болохоб. Гэмгүйшье һаа, гэмтэн болохоб[+]. 21Үнэхөөр буруугүй байнам, теэд тэрэ шухала аал? Үхэхэм намда дээрэ байна[+]. 22Хүнэй гэмтэй гэмгүйнь үнэндөө ямар илгаатай юм бэ[+]? 23Бүгэдэ адлихан Тэрэнэй гараар усадхагдадаг. Гэмгүй хүнэй гэнтэ үхөө гэхэдэ, Тэрэ шоглон энеэжэ байхал. 24Адагай муу хүмүүс энэ дэлхэйе зонхилжо, шүүгшэ, шүүмжэлэгшэдынь һохор мэтэ болонхой. Энэ байдалые Тэрээнһээ ондоо хэн бии болгоо юм бэ[+]?

25Амидарални гүйгшэдэй урилдаан мэтэ хурдан үнгэрнэ. Тэрэ һайниие юрэдөө үзэнэгүй[+]. 26Хүнэй амидарал гээшэ уһан дээгүүр һолжорһон хулһан онгосонууд мэтэ, олзодо шунаһан бүргэдэй дайраад гараһан мэтэ нюдэ сабшаха зуурын хэрэг. 27-28Зоболон гунигаа мартажа, уруу дуруу шарайгаа орхижо, энеэшье гээ һаань, шадахагүй байнам. Би үбшэ зоболонһоо айдаг ба таанар намайе буруутан гэһээр байнат. 29Тиимэ хадань минии дэмы зүдхэһэнэй ямар хэрэг байгаа юм? 30-31Үльгэрлэбэл, үбшэн бэеэ саһанай уһаар угаажа, гараа сабандан сэбэрлээшье һаам, намайе угаадаһанай нүхэндэ хаяхадатнай, үмдэһэн хубсаһандам хүрэтэр үмхэй бэеым үзэн ядаха болоһонтой жэшээтэй[+].

32Тэрэнэй хүндэ адли байгаа һаань, би шүүлгын газарта заргалдан, Тэрээндэ харюу үгэжэ болохо байгааб[+]. 33Зүгөөр хэншье бидэ хоёрой дунда зууршалан гараа табихагүй. 34Тэрэ һүлдэ барюулаа намһаа холодуулжа, һүрдүүлэн шиидхэхэеэ болиг лэ. 35Тиигэбэл айнгүй хэдэн үгэ хэлэмээр байна. Үгэ хэлэхэгүй шалтагаан үнэндөө намда байхагүй.

#### 10

1Өөрын амидарал үзэн ядадаг болоһон би гомдолоо Бурханда[†] мэдүүлхэмни[+]. 2«Эзэн[†] минии! Намайе иигэтэр бү гэмныт! Харин юундэ намай үзэн ядаһанаа хэлээд үгыт![+] 3Та Өөрөө намайе бүтээһэн аад, иигэжэ үзэн ядахадаа, адагай муу этэгээдүүдэй бахаа ханахые хангажа байхадаа зүб юумэ хэнэ гээшэ гүт? 4Амитай хүндэ адляар Танай нята харадаггүй,[+] 5Танай үдэрнүүд мүнхэ бэшэ хүнүүдэй үдэрнүүдтэ адли бэшэ, Танай жэлнүүд хүнэй жэлнүүдһээ ондоо. 6Та юундэ иитэрээ минии үйлэ үзэжэ бурууемни бэдэрнэт, нүгэлтэй[†] байһыемни элирүүлхэ гэжэ оролдонот? 7Иихэдээ эгээлэй хүнүүдтэ адляар намда хандахадаа хамагые хаража байдаг Бурхан бэшэ болоно гүт? Буруугүй болохыем Та мэдэнэт. Танай мутарһаа хэн намайе һалгажа шадахаб? Хэншье һалгажа шадахагүй[+].

8-9Та Өөрөө намайе газар шоройһоо бүтээһэн аад, шорой болгохо гэжэ юундэ хүсэбэт[+][+]? 10Та намайе һүн шэнгеэр юулэжэ, ээзгэй шэнги бүрилдүүлжэ,[+] 11арһа мяхыем суглуулжа, яһа шүрбэһөөр холбоогүй һэн гүт? 12Танай бэлэглэһэн хайраар би амиды ябанаб. 13Гэбэшье сэдьхэл соогоо далдалһан бодолыетнай би ойлгоном. 14Алибаа гэм үйлдэбэлни, Та анхарангүй үнгэрхэ ушаргүйт. 15Гэмтэй болобол шиидхэл үзэнгүй би гарасалдахагүйб гэжэ мэдэнэм. Гэмтэй болоболни гай гашуудал намда бууха. Гэмгүйшье һаа, толгойгоо үргэжэ зүрхэлхэгүйб. Иигээд оройдоо гэмгүй хүндэ зоболон амасуулха эрхэтэйт. 16Зобохын ехээр зобожо байхадам, арсалан мэтэ добтолжо, үрсэгэнүүлэн тамалнат. 17Та намайе дахин дахин гэмнэжэ, уур хилэнсэгтнай улам ехэдэнэ[+].

18Тиигэбэл юундэ Та намайе эхын умайһаа түрүүлээ гээшэбта? Хүнэй нюдэндэ харагдахын урда үхэһэмни дээрэ байгаа[+]. 19Тиигээд оршолонто юртэмсэдэ огто ерээгүй мэтэ эхын хэбэлһээ унамсаараа үхээриин газарта ошохо һэм. 20Удангүй үхэхэ намайе удаан бү тамалыт. Ойро зуура һэргэжэ, амяа абаха сүлөө олгыт[+]. 21Хизааргүй харанхы ба гүн һүүдэрэй орон руу ошохымни урда хэшээгыт[+]. 22Нюдэ балай һүни тэрэнэй хажууда юуншье бэшэ. Эхи захагүй байдал, гүн харанхы тэндэ зонхилно» гэжэ хэлэнэм.

#### 11


Цопаарай Иоовто хандаһан үгэ

1Наамаан обогой Цопаар хэлэбэ:[+]

2– Мянга түмэн үгэдэш харюу үгэхэнь зүб. Олон үгэтэй хүн зүб гээд бусадай ама таглаха хэрэггүй. 3Ши хэндэш зэмэлүүлэнгүй, Эзэниие[†] торгоохо гэжэ бодобол эндүүрнэш. 4Үнэн һургаалытнай[†] батаар дахадаг ушарһаа Танай урда гэмгүйб гэжэ хэлээш[+]. 5Тэрэнэйш түлөө Бурхан[†] эрид буруушааха ёһотой. 6Шамда харюусаа һаа, мэргэн ухаанай нюусануудые Тэрэ нээгээд үгэхэ һэн. Тэрэнэй оюун ухаанда хизаар байхагүй. Шинии гэмэй ехэ хубиие хэлээгүй гэжэ мэдэ.

7Ши өөрөө Бурханай гүн ухаае, Хамагые баригша Түгэс Хүсэтын хизаарые оложо шадаха гүш? 8Тэнгэри мэтэ хизааргүй Тэрэнэй үндэртэ хүрэжэ шадаха гүш? Үхэлһөө гүнзэгы бодолыень түгэс ойлгожо шадаха гүш[+]? 9Түби дэлхэйһээ, тэнгис далайһаа үргэн ехэ ухаандань ши хэрхэн хүрэхэбши? 10Хэрбээ Тэрэ шамайе хорижо шиидхэхэ гэбэлнь хэн зогсоожо шадахаб[+]? 11Хуурмаг хүниие тэрэ ядахагүй танидаг, хүн бүхэнэй гэм Тэрэнэй нюдэндэ эли. 12Харин зэрлиг элжэгэнһээ хүнэй түрэхэнь шам мэтын тэнэгэй ухаатай бологшоһоо хилбархан.

13Ши нүгэлөө[†] наманшалжа, үршөөл хайра Тэрээнһээ гуйгаад,[+] 14хожомынь гэм үйлдэхэеэ болииш. Бишыханшье бурууһаа һалаха гэжэ оролдо. Нүгэлһөө зайлажа, майхангуудтаа хорон муугай оршон усадхабал,[+] 15толгойгоо дээшэнь үргэжэ үнэхөөр шадаха, айха эшэхын үндэһэгүй болохош. 16Зоболоншни бүримүһэн мартагдажа, голой уһанай урдан үнгэрһэн мэтэ һанагдахал. 17Амидаралшни үдын наран мэтэ гэрэлтэжэ, харанхы соо үүр сайһан мэтэ болохо[+]. 18Тиин этигэл[†] найдабари бии боложо, сэдьхэл амарха. Эрьен тойрогшоо хараад, ши айха юумэгүй амар унтахаш. 19Иигэжэ һайн һуухышни хүнүүд хараад, хүндэлэн туһаламжа эридэг болохо[+]. 20Харин муу этэгээд тэрэ үедэ хэсүү байдалһаа гараха аргагүйгөө мэдээд, сэдьхэлээ муудажа, тэдэнэй гансал найдаха юумэн үхэлэй урда дүүрэн сээжээр ами абахань лэ үлөө.

#### 12


Иоовой Цопаарта үгэһэн түрүүшын харюу

1Иоов харюу үгэбэ:

2– Дэлхэйдэ гансал таанар ухаатай юм гүт? Таанарай наһа барахада хүн түрэлтэн ухаагаар дутаха гү? 3Харин би таанарһаа дутуугүй алибаа юумэ ойлгоноб. Энэ мэтые хэн мэдэдэггүй юм? 4Танил талануудай наада зугаада би оронхойб. Урдань би Бурханһаа[†] гуйлтадаа харюу абадаг бэлэйб. Мүнөө гэм хээгүй, үнэн шударга[†] би бултанай доро болоо хэбэртэйб[+]. 5Зоболон үзөөгүй сагтаа таанар зобоһон хүниие наадалжал шаданат. 6Үнэн шударга минии зобожо байхада дээрмэшэн этэгээдүүд баяжажа, Бурханиие тоодоггүй зон амар һууна. Тэдэ өөрын хүсэ шадалые бурхан болгон үргэмжэлнэ[+].

7-8Ан араатан, жэгүүртэн, загаһа жараахайһаа, газар дэлхэйһээ асуугаад үзыш! 9Тэдэ нэгэл юумэ баталан хэлэхэ. Хорбоо юртэмсын хуули гурим Эзэн[†] зохёогоо гэжэ тэдэ мэдэнэ. 10Амитан бүриин амидарал, хүнэй ами наһан Тэрэнэйл гарта байна[+]. 11Харин эдэ бүгэдэ таанарта хамаагүй. Аманшни амтан хоолдо дуратайдал адли шэхэншни дэмы үгэ соносохо дуратай[+].

12-13Үндэр наһатан уужам мэргэн ухаантайшье гэгдээ һаа, Эзэндэл оюун ухаан, хүсэ шадал түгэс байдаг[+]. 14Тэрэнэй усадхаһаниие хэншье дахин бодхоожо шадахагүй. Тэрэнэй хааһаниие хэншье сүлөөлжэ шадахагүй[+]. 15Тэрэнэй уһа тогтоохо гэбэл, ган болохонь зайлашагүй, уһа табибалнь дэлхэй дүүргэхэ. 16Хэмжээгүй ехэ хүсөөрөө хамагые Тэрэ диилэжэ шадаха, мэхэлэгдэһэн ба мэхэлһэн хүнүүд барандаа Тэрэнэй гарта ородог. 17Түшэмэл ноёдые гар хооһоор ябуулжа, шүүгшэдэй мунхагые харуулан тушаалһаань үлдэжэ болохо[+]. 18Хаад ноёдые шэрээһээнь буулган, шорондо оруулжа шадана[+]. 19Һүмын санаартад, изагуур ехэтэн Тэрэнэй хүсэһэн сагта доошоо бууна. 20Ухаатай түшэмэд хэлэхэ үгэгүй боложо, сэсэн үбгэд хүгшэд дэмы гайхан хосорно. 21Хэргэм зэргэтэйшүүл зоной наадан болоно, хүсэтэн хүсэһэн сагтань доройтоно[+]. 22Хамагай далда зүйл эли болгожо, гүн харанхые гэрэлдэ абажа ерэдэг[+]. 23Зарим улас үндэһэтэниие хүсэтэй болгожо, нүгөөдүүлынь нураан унагаадаг. Зарим уласай газарынь үргэдхэнэ, зариманай газар буляан абадаг[+]. 24Арад олоной ударидагшад ушараа олохоо болижо, сүл губида харгыгаа төөрижэ жолоогоо алдана[+]. 25Иигэжэ Эзэнһээ боложо, тэдэ харанхыда тэмтэрэн, һогтуу хүн мэтэ гуйбажа ябадаг[+].

#### 13

1Эдэ бүгэдые би нюдөөрөө хаража, шэхээрээ шагнааб. 2Би таанарай мэдэхэ юумэ хуу мэдэнэм. 3Гэбэшье намда маргаха хэрэг байхагүй. Би Түгэс Хүсэтэ Эзэнтэй[†] ярилсахые хүсэжэ байнам. Тэрээнтэй арсалдаха дуран хүрэнэ[+]. 4Таанарай һанаанһаа баалажа[†] зохёоһон үгэ эмээ мэдэхэгүй эмшэнэй үгэһэн эм шэнги. 5Иимэһээ амаа татан дуугай шарайлхадаа, таанар хүнэй нюдэндэ ухаатай харагдажа магадгүйт[+].

6Минии сэдьхэл ойлгожо, хүсэл бодолыем мэдэжэ абагты. 7Эзэнэй түлөө худалаар хэлэхэ ямар хэрэг байгаа юм, Эзэндэ танай хуурмаг хэрэгтэй юм гү? 8Тэрэнэй талые бариһан аад, зорёолхоно гүт? Бурханай[†] түлөө тэмсэхэ гээ гүт? 9Тэрээгээр шалгуулбал, буруугүй гаража шадаха гүт? Хүниие мэхэлһэн шэнгеэр Тэрэниие мэхэлжэ шадаха гүт[+]? 10-11Хэрбээ таанар нюусаар нэгэнэйнь тала барижа, үнэн бэшээр шүүбэл, Тэрээнһээ шиидхэл абажа, гайхамшагта хүсыень хараад, айн һүрдэхэт. 12Һургаалайтнай[†] үгэнүүд һалхинда хиидэхэ үнэһэн мэтэ. Баталһан тогтоолтнай шабар хэрэм мэтэ хэбрэг. 13Амаа хаажа, минии хэлэхэ ээлжээ үгэгты. Удаань болохо юумэн болуужаг.

14Үхэлшье намда хамаагүй. Үхэлһөө зугадаха хэрэг намда үгы. 15Амиием абаашье һаань, этигэһэн хэбээрээл байхаб. Ямаршье һаа, би Тэрэнэй үмэнэ ошоод, өөрыгөө хамгаалхаб. 16Бурхангүй хүнүүд Тэрэнэй урда ошожо шадахагүй, би урдань ошобол – абарал олохоб. 17Минии үгэ анхаралтай шагнагты. 18Би мүнөө хэрэг шүүлгын газарта Тэрэнэй урда ошоод өөрыгөө үмэглэхөөр бэлэн байнам. Гэмтэй бэшэеэ би батаар мэдэнэм.

19Эзэн минии, хэн нэгэнэй минии бурууе гэршэлжэ шадабал, би үгэ дуугүй үхэхөөр бэлэнби[+]. 20Хоёрхон лэ юумэ гуйха һанаатайб. Гуйлтыем зүбшөөбэл, Та намтай уулзан хөөрэлдэхэт. 21Өөрын мутар намһаа холодуулжа, айлган шиидхэхэеэ болиит[+]. 22Асууһан бүхэндэтнай би харюусахаб. Амаа нээхэ сүлөө үгэгты. Үгы гэбэл, минии һурахада, Та харюусагты[+]. 23Танай урда би ямар гэмтэй гээшэбиб? Хамаг нүгэлыем[†] нюултагүй хэлэгты.

24Юундэ өөрын нюур нюужа, намайе дайсан мэтээр үзэнэт[+]? 25Танай урда минии бэе һалхинда хиидэхэ хамхуул, хатаһан набша мэтэ бишыхан бэшэ юм гү? Бишыхан намайе гартаа адхан иигэжэ тамалха ушар бии юм гү[+]?

26Шиидхэлтнай хатуудажа байна. Эдир залуугай алдуу мүнөөдэрэй шиидхэлые хүндэ болгожо байна[+]. 27Хүлыем гэнжэдэ уяжа, хэһэн юумыем нарин ажаглажа, гэшхэһэн мүрыем шалган үзэжэ байнат[+].

28Амидарал гээшэ табиһан хоол мэтэ муудажа, хадагалһан хубсаһан мэтэ хорхойдо эдюулжэ дууһадаг[+].

#### 14

1Эхэнэрһээ гараһан хүнэй наһан богони, тэрэнэй үтэлхэнь түргэн. Амидарал гээшэ түбэгтэй[+]. 2Һалбаран дэльбыһэн сэсэг хурдан хоршыдог. Оройн һүүдэр түргэн хатадаг. Хүнэй амидарал тэрээндэ адлихан[+]. 3Иимэ амитадые үзэжэ, шиидхэл хубаахань Танда хэрэгтэй юм гү?

4Бузар юумэнһээ арюун байдал гарахагүй. Хүн гээшэ түрэлхиин бузартай амитан[+]. 5Хүнэй наһанай хэмжээе тогтоожо үгэһыетнай хэн ондоо болгожо шадахаб? 6Зарсыншье ажалда дууһаха саг байдаг ха юм, хүндэ үхэн үхэтэрынь сүлөө үгэхэгүй гээшэ гүт[+]?

7Ургажа байгаа модые отолбошье, үндэһэнһөө дахин ургажа болодог. 8-9Модоной үндэһэн хатабашье, бороогой ороходо һэргэдэг юм. 10Хүн гээшэ модондо адли бэшэ. Нэгэл удаа үхэхэдөө, дүүрээ. Үхэһэн хүнэй хаана ошодогыень хэн хэлэжэ шадахаб?

11Нуурай уһанай дундаран хооһорходо, голой уһанай шэргэжэ хатаһантай адли[+] 12хүн гээшэ үхөөд, дахин бодожо ерэдэггүй. Тэнгэри дэлхэйн һүнэн һүнэтэр тэрэ нойрһоо һэрихэгүй[+].

13Эзэн[†] минии! Үхэлэй орондо[†] намайе нюужа, Танай уур хилэнсэгэй бууратар намайе үхүүлээд, болзолһон сагта бодхоожо ярилдаха байгаат[+]. 14Үхэһэн хүниие амилуулжа шадаха бэзэт. Зоболон бэрхэшээлэй үдэрнүүдэй хубилтар би хүлеэхэб[+]. 15Дуудаһан сагта би бодожо ерээд, харюу үгэбэлни, өөрын гараар бүтээһэн намайе үзэхэдөө, эрхэ бэшэ өөгшөөжэ магадгүйт[+]. 16Тиигээд хэһэн бүхыемни нарибшалан шалгажа, нүгэлтэ[†] хэрэг намда тохонгүй,[+] 17сумаа соо шуудайлһан мэтэ хойшонь хээд мартажашье магад.

18Гэбэшье бороогой уһан уула нураадаг, хада шулуу хахалдаг, 19үерэй уһан хүрьһэ шорой эбдэдэг. Тэрээншэлэн Та хүнэй найдал аажамханаар таһалдаг байнат. 20Хүсэтэ Танай эсэргүүсэл хүн удаан тэсэхэгүй. Аалихан доройтоһоор амидаралһаа халин зайладаг. 21Үри хүүгэдэйнгээ доройтохо өөдэлхые тэрэ мэдэхэгүй, гомдолыень тараан хайрлаха аргагүй[+]. 22Өөрынь лэ бэе сэдьхэлэй зоболон үбшэн бэеынь эзэмдэдэг.

#### 15


Элипаазай хоёрдохи үгэ

1Удаань Тэмаан хотын Элипааз Иоовто дахин хандажа хэлэбэ:[+]

2– Зүүн зүгэй хуурай һалхяар дотороо дүүргэхые сэсэн хүн хүсэхэгүйл, тэрээндэ адли хооһон үгөөр харюу үгэхэнь хэн хэндэмнай ашаггүй бэшэ юм гү[+]? 3Сэсэн хүн дэмы үгэ алдахагүй. 4Шинии хэлэһээр, Бурханиие[†] хүндэлхэ хэрэггүй болоно. 5Харатай хүнүүд лэ иигэжэ дуугардаг, гэм гэмшэлһээ хулжахын тулада залитай үгэ хэлэжэ байнаш. 6Шамайе заатагүй буруудхаха гэнэгүйб. Хэлэһэн бүхы үгэшни шамайе элишэлжэ байна[+].

7Энэ дэлхэйдэ эгээл түрүүшын хүн ши юм гүш? Бурхан газарай нюруу бүтээхын урда шамайе бүтээгээ юм гү[+]? 8Тэрэнэй бүхы нюусые ши мэдэнэ гүш? Хүнһөө үлүү сэсэн ухаанда хүртэбэ гүш[+]? 9Бидэнһээ үлүү юу мэдэхэбши[+]? 10Буурал үбгэд бидэнэй үгэ зүбшөөнэ. Тэрэ эсэгэһээш үндэр наһатай бшуу.

11Бурханай шамайе дүмэхэнь багадаа гү? Бидэнэй зөөлэн үгөөр хэлэһэмнай шамда дээрэ бэшэ гү? 12Ши юу һанаархаһандаа нюдэншни омогоор ялалзанаб? 13Юундэ уурлан, Бурханда муу үгэ хэлэнэш?

14Тэрэнэй урда хүнүүд арюун сэбэр байжа шадаха гү? Энэ дэлхэйдэ эхэнэрһээ түрэһэн хүн түгэс гэмгүй байжа шадахагүй[+]. 15Эзэн[†] бидэнһээ байтагай Өөрынгөө гэгээнүүдтэ[†] бата найдадаггүй. Тэрэнэй урда юрэ бусын юртэмсэшье арюун бэшэ[+]. 16Харин хүн гэжэ бузар амитанда найдалтай гү? Булагай уһанай гараһантай адли хүнэй гэм буруу таһархагүй[+].

17Иоов хэлэһэн үгэдэм анхара. Үзэһэн хараһанаа ярихамни. 18Урданай ухаантан мэргэдэй хэлэһэн үгэ бшуу даа. Үбгэдһөө тэдэ һуража, энэ болотор дамжуулаа[+]. 19Урдын тэрэ сагта гадаадын ондоо омогтон үзэл бодолыень бузарлаагүй байгаа.

20Нүгэлтэй[†] хүнүүд наһан соогоо зобожо, үргэлжэ аймшаг үзэнэ. Дарлагшын наһанай эсэс тэдээндэ мэдэгдэхэгүй. 21Хуряажа суглуулһан зөөринь дээрмэшэнэй гарта гэнтэ ороно. 22Хэһэн үйлэдөө тэнсүү шиидхэл абахаа тэдэ ойлгожо, гунигта бодолдо абтана. 23Мяхаша шубуунай үхэл хүлеэдэгтэл Эзэнэй шиидхэл буухые тэдэ мэдээд, 24дайнда бэлдэһэн хаан мэтэ айн һандарһаар амидаралаа үнгэргэнэ.

25Юундэб гэхэдэ, тэдэ энэ дэлхэйн Түгэс Хүсэтэ Бурханда бардам хандажа байна. 26Халхабша дуулга барин дайсан тээшэ зоригтой дабшаһан сэрэг мэтэ тэдэ эсэргүүсэн тэмсэнэ.

27Гэдэһэ садхаланһаа нюурынь мяхалиг, ташаа нюрганиинь өөхэлиг болонхой[+]. 28Хото һууринуудынь хооһорон үгыржэ, 29хүрэнгэ зөөринь үригдэн барагдана. 30Тэрэнэй шиидхэлһээ тэдэ зайлажа шадахагүй, үхэлэй харанхыда орожо, галда шатаһан сусал мэтэ үгы болоно. Иигэжэ Тэрэнэй уур хилэнсэг тэдэниие усадхана[+]. 31Нүгэлтэн хооһон найдалаар бэеэ бү мэхэлэг, эсэстээ юушьегүй үлэхэ. 32Сагһаа урид гэнтэ муудажа, ургажа байгаад хатаһан модон мэтэ болоно. Тиимэ модоной мүшэр дахин сэсэглэжэ шадахагүй[+]. 33Түүхэй жэмэстэй мүшэрөө таһалуулһан уһан үзэмэй модон, эртэ үхэһэн алимай модон иимэ болодог. 34Нүгэлтэ зон һайн һайханиие үзэхэгүй, үри хүүгэдгүй үхэдэг. Эдилгэ абагшын гэр гал түймэртэ хосорно[+]. 35Иимэ хүнэй һанаанда муу үйлын үрэ һуурияа оложо, хожомой нэгэ сагта хүүгэдэй түрэһэн мэтэ гэнтэ гаража ерэдэг[+].

#### 16


Иоовой харюу

1Иоов харюу үгэбэ:

2– Иимэрхүү үгэ би урдань оло дахин шагнаһан байнаб. Хүнэй сэдьхэл заһахын орондо таанар улам зобоодог байнат. 3Дэмы донгодожо дууһаба гүш? Юундэ үргэлжэ тоосолдоо хүмши[+]? 4Таанарай нам шэнги болоо һаа, бишье тархяа һэжэрэн зэмэлхэ байгааб. 5Би һанааетнай заһажа, сэдьхэлыетнай уужам болгожо шадаха һэм.

6Хэды хөөрэлдэбэшье, минии зоболон бага болоногүй. Баһа үгэ дуугүй һуухань мүн лэ хэсүү. 7-8Эзэн[†] намайе туйлдам хүргэжэ байна. Гал гуламтыем усадхаһанаар дүүрэхэгүй, ахирхан бэеым гартаа оруулан зобоожо байна. Үбшэн зоболондо нэрбэгдэн, арһа яһан болооб. Бусад хүнэй урда гэмтэ амитан болооб[+].

9Уурлан хилэнлэһэн Тэрэ намайе зэрлиг амитаниие мүрдэһэн ангуушан мэтэ намнажа, үбшэн бэеым шүдөөрөө удар татахаар бэлэн байна. Дайсад болон бусад нам тээшэ нюдөө хёлойлгон, ама шүдөө арзайлгана[+]. 10Хасар нюурым альгадахаар барахагүй өөһэд хоорондо эбсэн доромжолно[+]. 11-12Өөрыень сэгнэдэггүй зоной гарта Эзэн намайе оруулжа, гэнтэ бахалуурдан абажа, бүхы бэеым нюхажа хаяад, бай болгобо[+]. 13Һурша номо агсаһан сэрэгүүдынь намайе тойрон зогсоод, доторым хаха харбажа, шуһа нүжыем гоожуулһан мэтэ[+]. 14Тэрэ намайе хайрлаха шэнжэгүй. Харин дошхон сэрэгшэ мэтэ дахин дахин нам тээшэ добтолно.

15Иигэжэ би эгүүридэ гашуудалай шэрүүн хубсаһа үмдэһэн мэтэ болооб. Духаараа газар мүргэжэ, 16нюдэнэйнгөө хабдатар, нюурайнгаа улайтар бархирааб. 17Гэм хэхэһээ зайлажа, Бурханда[†] сэхэ сэбэр сэдьхэлһээ зальбардаг байһандаа би иимэ зоболондо орооб.

18Минии арюун шуһые газар шорой нюуха ёһогүй. Үнэн шударга[†] бэшэ байдалда эсрэг би бодожо байнам. Минии дуу хоолой хэншье таглаха ёһогүй. 19Гэмгүйем баталха гэршэ юрэ бусын юртэмсэдэ олдохо. Тэрэ намайе хамгаалха[+]. 20Анда нүхэдни намайе наада барижа байна. Тиимэһээл би Бурханай урда нулимсаяа гарганам. 21Анда нүхэрөө хамгаалан зууршалһан мэтэ тэрэ гэршэ тэнгэридэ намайе Бурханай урда хамгаалхань болтогой.[†] 22Удангүй би үхэжэ, энэ дэлхэйдэ дахин бусажа ерэхэгүй ушарһаа энэл намда шухала байна.

#### 17

1Урма зоригни хухаржа, үдэр хоногуудни дууһажа, удахагүй хуурсагта орохоо бодожо байнам. 2Тойрон хамаг зон намайе наадалжа байна. Хараха нюдөө огто аняагүй сагтаа энээнииел үзэхэ хубитай болооб[+].

3Та Өөрөө минии түлөө барисаа баталжа гэм зэмэгүй гэжэ гэршэлыт. Танһаа ондоо хэншье намтай иимэ хэлсээ баталжа шадахагүй[+]. 4Та тэдэнэй ухааень балартуулаат, ушар тиимэһээ тэдэндэ бахархал бү үгыт. 5Олзо ашагай түлөө нүхэдтөө туһалаагүй хүнэй үри хүүгэдынь нюдэ һохор болодог гэлсэгшэ. 6Тэрэ намайе хохирооходоо энэ үгые баталһан мэтэ. Намайе бултанай наадан болгоод, хүнүүд нюуртам нёлбожо байна[+]. 7Уйдхар зоболондо абтаһан би хооһон агаар шэртэжэ, бэе мүсэмни һүүдэр шэнги болоол. 8Үнэн шударга[†] зон энээниие гайхан, Бурханда[†] этигээгүй ябадалай гай гэжэ буруу тайлбарилна. 9Үнэн шударга зон замһаа хадуурхагүй, гэмгүй хүнүүд хүсэ нэмэхэ. 10Өөһэдыгөө зүб гэжэ тоолодог тэдэ минии урда сугларбал, хэниинь мэргэн ухаатайб гэжэ би хэлэжэ шадахагүйб.

11Удахагүй би үхэжэ һалахаб. Хүсэһэн түлэблэһэн олон юумэмни хэзээшье бэелхэгүй, үгы болохо[+]. 12Амидаралайм харанхыда ороходо, анда нүхэдни үдэр гэхэ юм. Гэрэлтэ үдэр ерэнэ гэжэ тэдэ сэдьхэл заһабашье, шэб харанхы шэгээрээ[+]. 13Хуурсагай нүхөөр би гэр хэжэ, тэндэл унтажа амархамни[+]. 14-15Хуурсагтай нүхэндэ хандажа, «ши минии эсэгэ» гэжэ, үтэн хорхойнуудта хандажа, «таанар минии эхэ эгэшэ» гэжэ хэлэдэг болоходом, минии найдалда хэн анхарха юм? 16Бэемни булагдаашье һаа, найдални булагдахагүй юм бэзэ.

#### 18


Билдаадай хоёрдохи үгэ

1Шууһаа нютагай Билдаад Иоовто хандаба:[+]

2– Хэлээ бүлюудэхэтнай хүрөө бэшэ гү? Хэзээ амаа хааха гээшэбта, бодожо үзөөд дуугардаг болоёл. 3Ши юундэ бидэниие малһаа дородо тоолонобши[+]? 4Бардам омогһоо боложо, ши өөрынгөө бэеые таһа татахаһаа холо бэшэ байнаш. Шамһаа боложо оршолон юртэмсын зүй тогтоол хубилжа, амитай бүхы усадхагдаха, хада шулуун байраһаа хүдэлхэ юм гү?

5-6Гэмтэй этэгээдүүдэй гэр гэрэлгүй боложо, гал гуламтань һүнэхэ болоно. Тиимэ муу хүнэй хохиржо муу шиидхэл үзэхэнь зүб гээшэ[+]. 7Элүүр энхэ байһанаа алхадалынь һуларжа, хорото хэрэгүүдынь өөртэнь эсэргүү болодог[+]. 8Өөрынь хүлнүүд тэрэниие, муу бодолынь тиимэ хүниие урьхадан торгожо, зангада хүлөө шэхэһэнтэйнь адли болгоно[+].

9Ороһон зангаһаа тэрэ мултаржа шадахагүй. 10Тиимэ хүниие зам дээрэнь далда занга үргэлжэ отожо байдаг.

11Тиимэ хүн аюул аймшагта бүһэлэгдэн, гараха газаргүй болоно[+]. 12Тэрэнэй шадалынь барагдажа, зоболонһоо бэшэ юумэ үзэнэгүй. 13Арһа мяхан хүрэтэрни үхэлэй үбшэндэ эдигдэнэ. 14Орон гэртээ тэнюун һууна гэжэ найдажа байһанаа гэнтэ аймшагтай хаанай олзо болоһон мэтэ болоно. Тэрэ хаанай нэрэ «Үхэл» гэдэг. 15Танигдаагүй хүнүүд гэртэнь орожо һуухадаа, үмхэй үнэрынь арюудхаха гэжэ арса хүжэ шатаана[+]. 16-17Тэрэ хүн үндэһэ мүшэрынь хатаһан модонтой адли боложо, түрэһэн нютагтань тэрэниие таниха хүн үгы болошодог[+]. 18-19Тиимэ муу хүн гэрэлтэ дэлхэйһээ харанхы оршондо түлхигдэн орожо, уг галгаха гансашье үригүй үхэнэ[+]. 20Энээниие дуулаһан хүн бүхэн гайхан жэхыдэг, хамаг зон айхын ехээр айдаг. 21Бурханиие[†] тоодоггүй иигэжэ хохирдог байха юм[+].

#### 19


Иоовой харюу

1Иоов харюу үгэбэ:

2– Таанар хэр удаан муу үгөөр намайе дайлан зобоохобта? 3Таанар намайе арба дахин доромжолбот, тэрээнһээ эшэхэгүй байна гүт? 4Үнэхөөр минии эндүүрһэн байгаашье һаа, танда ямар хамаатайб? 5Хэрбээ таанар өөрыгөө намһаа дээгүүр үзэн, минии амсаһан зоболон ашаглан, намайе гэмтэн болгохые баталха гээ һаа, нэгэ юумэ ойлгогты. 6Бурхан[†] намайе нэрбэжэ унагаагаа. Иигэжэ би Тэрэнэй торто баригдаһан ушарһаа зугадаха газарни үгы. 7«Алабал!» гэжэ минии хашхархада, ямаршье харюу үгы. «Гомдолым хаража шүүгыт, туһалыт!» гэхэдэм, үмэглэл байхагүй[+]. 8Харин Тэрэ зам дээрэм шулуу хаяжа, манан харанхы буулгаба[+]. 9Гэм зэмэгүй би хүндэ ямба хүлеэн абадаг байгааб, теэд Эзэн[†] бүхы нэрэ хүндыем хухалаа[+]. 10Бүхы тээһээм Тэрэ намайе нэрбэжэ, этигэл[†] найдабариием модоной үндэһэн шэнгеэр ходо татажа хаяа. 11Өөрын дайсадай тоодо оруулжа, уур хилэнсэгээ нам тээшэ шэглүүлээ[+]. 12Юрэ бусын сэрэгүүдынь гэрыем хүреэлэн дайраһан мэтэ[+].

13-14Аха дүүнэрни, түрэл саданарни намайе орхижо, анда нүхэд, танил таланууд тоохоо болёо[+]. 15Гэртэм хонолго һурадаг байһан зон мүнөө намтай мэндэшэлхэеэ болижо, зарасанарни намайе хари хүн гэжэ тоолодог болоо. 16Тэдээнһээ туһа эрижэ дуудахадам, тоожо үгэнэгүй. 17Үмхэй үнэртэй аминһаам һамгамни хулжан зайлажа, түрэһэн хүүгэдни ойртохо дурагүй болоо[+]. 18-19Балшар хүүгэд намһаа жэгшэжэ, бии болоходом наадалдаг болоо. Хамагай дүтэ нүхэдни үзэн ядадаг болоо[+]. 20Мүнөө намһаа арһа яһан хоёр үлэжэ, амиды голтойхон байнам.

21Бурханай мутар намайе сохёод байхадань, анда нүхэдни, таанар, юундэ хайрлахагүй байнат[+]? 22Тэрээнтэй хамһажа намайе хашаха хэрэг бии гү?

23-24Өөрыгөө би гэмгүй гэжэ тоолодог һэн тула минии үгые номой хуудаһанда бэшээд, хадын шулуун дээрэ һиилээд, туулгаар барлаад, эгүүридэ үлөөбэл – һайн байгаа[+][+]. 25Юундэб гэхэдэ, намда Абарагша[†] бии. Тэрэ һүүлдэнь намайе хамгаалхаа ерэхэл[+]. 26-27Арһа мяхамни үбшэндэ эдюулжэ үгы болоошье һаань, хожомынь би дахин ами орожо, бэеэрээ Бурханай урда ошохом зайлашагүй. Үхэн үхэтэрөө би энээнииел хүсэхэ байнаб[+].

28Нүхэдни, таанар намайе буруудхажа, зоболон дээрэм зоболон нэмэхэеэ болигты. 29Эзэнэй уур хилэнсэгһээ болгоомжологты. Тэрэнэй уур хилэнсэгэй хурса һэлмэдэл сабшахада, шиидхэлынь ямар болохые таанар мэдэхэт[+].

#### 20


Цопаарай хоёрдохи үгэ

1Удаань Наамаа хотын Цопаар Иоовто хандаба:[+]

2– Сэдьхэлэйм зоболон харюу хэлэхыем эрилтэ табижа байна. 3Намайе доромжолһон зэмэлэл дуулаад, уурлахаһаа ондоо аргагүй.

4-5Оршолондо хүниие бүтээжэ үгэһэн сагһаа хойшо Эзэндэ[†] һүзэглөөгүй этэгээдүүд ойро зуурын жаргал эдлэнэ гэжэ мэдэхэ бэшэ аалши[+]? 6Тиимэ хүн тэнгэридэ тулатараа бахархабашье,[+] 7нэгэ сагта үмхэй бааһантаяа адли эгүүридэ үгы болоходонь, «Үнөөхимнай хаанаб?» гэжэ өөһэд хоорондоо гайхан асуухалта[+]. 8Тиимэ хүнэй амидарал зүүдэн мэтэ үнгэрдэг[+]. 9Орон нютагтань тэрэниие дахин оложо харахагүй[+]. 10Тэрэ хүн ядуушуулые мүнөө дарлабашье, хожомынь тэрэнэй үри хүүгэд булхайлжа абаһан зөөрииень бусаан үгэжэ, үршөөл туһаламжа эрихэ саг болохо. 11Шадал дундаа бэень эртэ булагдан, газар шоройдо шэнгэхэ.

12Муу юумэ хэхэдээ, тиимэ хүн амаа тамшаан хорхойтодог[+]. 13Амандаа хэһэн шэхэр амтархан хүхэһэндэл, гэнтэ ябадалаа орхихо гэжэ байхагүй. 14Гэбэшье хэһэн гэмынь хожом хоротой хоол мэтэ боложо, 15эдиһэн хоолоо бөөлжэн гаргаһантай адли, абаһан хүрэнгэеэ хаяха баатай болохо. Үнэн шударга[†] байдалай түлөө Бурхан[†] энээниие хэдэг. 16Муу хэрэг үйлэдэхэ гээшэ могойн хоро ууһантай адли. 17Иимэ хэрэг үйлэдэһэн хүн түргэн үхэжэ, зүгын бал, үрмэ тоһоор билтарһан элбэг амидаралые эдэлжэ шадахагүй. 18Наһан соогоо суглуулһан зөөринь ямаршье жаргал үгэхэгүй. 19Ушарынь хадаа тэрэ ядуушуулые дарлажа, өөрөө бодхоогоогүй гэрнүүдые буляажа абадаг байгаа. 20Садаха гэдэхые тэрэ мэдэдэггүй, сэдьхэлынь ханаха гэжэ байдаггүй. 21Үрэбхигшэ аманһаань юуншье зайлаагүй. Бусадые хайрлаха сэдьхэлгүй тэрэ хүнэй баян, тарганиинь удаанай бэшэ. 22Элбэг дүүрэн амидаржа байһанаа тэрэ гэнтэ хохидожо, туйлай ехэ зоболон үзэхэ. 23Сэнгэлэн байдалдаа ханажа байтарынь Бурханай уур хилэнсэгэй хатуу шиидхэл гэнтэ бууна. 24Тэрэ хүнэй байдал һэлмэһээ зайлаад, хүрэл һуршада оногдоһондо адли. 25Хурса һомоной нюргандань зоогдожо, бэеынь шобто гарахада, хүрэл булсагарынь эльгыень биса татажа, тэрэ хүндэ айдаһан ерэнэ[+]. 26Досоонь захалһан гал тэрэниие үрэбхихэ, гэр бүлэнь суглуулһан зөөритэеэ баһал галда хуйхалагдаха[+]. 27Тэнгэри тиимэ хүнэй гэм элишэлхэ, газар дэлхэй эсрэг гэршэлхэ. 28Эзэнэй уур хилэнсэг эд зөөрииень үерэй уһан мэтэ хаман аршана.

29Гэмтэй хүн Эзэнһээ иимэл шиидхэл абадаг юм. Тэрэниие шударга байдалай түлөө хэнэ[+].

#### 21


Иоовой Цопаарта үгэһэн хоёрдохи харюу

1Тиихэдэнь Иоов харюу үгэбэ:

2– Минии хэлэхые анхаралтай шагнахадаа, һанааем тэгшэлнэ гээшэт. 3Намайе тэбшэжэ хэлүүлэгты. Һүүлээрнь наадалжа байхадатнай болоно[+].

4Би хүндэ гомдоно бэшэб. Удаан тэбшэжэ шадахагүймни минии буруу бэшэ. 5Үбшэн бэеым хараад, алмайран гайхахадаа, амаа таглаха бэзэт[+]. 6Үнэн байдалаа би бодоходоо, эрхэгүй айн шэшэрнэм.

7Хэрбээ таанарай яряанай үнэн болбол, Бурхан[†] яагаад муу хүнүүдые үтэр үхүүлдэггүй юм бэ? Тэдэ ута наһа наһалжа, улам хүсэрхэг боложол байдаг[+]. 8Үри хүүгэдэйнгээ, аша гушанарайнгаа наһа хүсэхые үзэжэ, 9Бурханһаа ямаршье шиидхэл абаагүй, һанаа амар һууна. 10Үхэр малынь үбшэндэ нэрбэгдэнэгүй, үнеэ гунжадынь дутуу түрэнэгүй, түлынь бүтэн. 11Үнэр олон үри хүүгэдынь хонин һүрэг мэтэ хушууран, 12хуур лимбын хүгжэмэй аялга соо сэнгэн баясана. 13Тиимэ зон наһан соогоо өөдэргэ амидараад, һанаан тэгшэ үхэлэй газарта ошодог.

14-15«Түгэс Хүсэтэ Эзэн[†] хэн хадаа маниие зонхилхо болооб? Тэрэниие хүндэлхэнь ямар ашагтай юм бэ? Тэрээнтэй ярилдаха ямар хэрэгтэй юм бэ?» гэжэ тэдэнэр хоорондоо хэлсэдэг, «Бидэ танай замаар ябахагүйбди, харин бидэниие бү дайра» гэжэ Бурханда хэлэхэдээ һаатахагүй[+][+].

16Харагтыл даа, муу зоной һайн амидархань зан шанарһаань шалтагаалдаггүй байна. Гэбэшье тэдэнэй үзэл бодолые би хэзээшье зүбшөөн дэмжэхэгүй байнаб[+].

17Бурхан үнэхөөр гэмтэй хүнүүдэй гал гуламта усадхадаг гэжэ гү? Тэдэ үнэхөөр хохидол үзэдэг гэжэ байха гү? Бурхан тэдээндэ хилэгнэн зоболондо оруулдаг гэжэ гү[+]? 18Тэдэ һалхинда хиидэхэ хатаһан һолоомо, хамагдаһан мэхиинэ мэтэ үгы болодог гэжэ үнэн гү[+]?

19Бурхан хүнэй гэм нүгэлые[†] үри хүүгэдтэнь хабаадуулжа шиидхэдэг гэжэ таанар бодоно гүт? Энэ буруу. Бурхан гэмтэйл хүниие шиидхэн хохироохо ёһотой[+]. 20Тэрэ хүн өөрын лэ бэеэр Түгэс Хүсэтэ Бурханай уур хилэнсэг амсаха зэргэтэй[+]. 21Тиин эртэ наһа барахадань, гэр бүлэнь тэрээндэ ямар хабаатай юм бэ? 22Бурхан хамагай дээрэ байжа, тэнгэридэш байгшадые шүүн шиидхэдэг, хэн нэгэн Тэрээндэ ухаа заахам гэжэ оролдодог гү[+]?

23-24Зарим хүн элүүр шамбай, тарган садхалан, һанаан тэнигэр ябаһаар үхэдэг. 25Тиихэ зуура ондоо нэгэн жаргал нэгэтэшье үзэнгүй, халагла халаглаһаар үхэдэг. 26Гэбэшье хэнииньшье үхэжэ булагдаад, үтэ хорхойдо эдюулээд үнгэрдэг.

27Таанарай намайе яажа буруудхаха, ямар харюу үгэхэ байһые би мэдэнэб. 28«Тэрэ алдар нэрэ ехэтэйшүүлэй гэрынь хаанаб, нүгэлтэнэй майхан алин бэ?» гэхэ һанаатайт. 29Газар үзэжэ, нюдөө тайлаһан хүнүүдһээ асуугаарайт. 30Гэмтэй муу хүн һүйдхэлэй үдэртэ бүтэн үлэдэг, Бурханай ууртай шиидхэлдэ тэрэ ородоггүй[+]. 31Үнэхөөр гэмтэй хүнэй хэһээлтэдэ оронгүй байха ушар олон[+]. 32Үхэхэдэнь, үргэн абаашаад, хүүр бунханайнь дээрэ харуул табидаг. 33Олон хүн ойронь ошожо хүндэлһэнөө мэдүүлдэг. Газарай зөөлэн нэмэргэдэ хушагдан, тэрэ амардаг. 34Худал үгэ ярижа, хайшан гээд һанааем тэгшэлхэ гэбэт.

#### 22


Элипаазай гурбадахи үгэ

1Тэмаан хотын Элипааз Иоовто хандаба:[+]

2– Хүнэй мэргэн ухаан өөртэнь лэ хэрэгтэй, Бурханда[†] хүнһөө ямар ашаг байба гээшэб. 3Шинии гэмгүй байдал Түгэс Хүсэтэдэ ямар хэрэгтэйб? Бэеэ сагаадхаха гэжэ оролдохошни Тэрээндэ ямар хэрэгтэй юм бэ[+]? 4Тэрэ шамһаа түбэгшөөжэ, шамтай адли болошоод, заргалдажа байха гэжэ бодоно гүш? 5Үгы, шинии хэһэн муу хэрэгүүд олон, мянган гэмэйнгээ түлөө шиидхэлдэ орожо байнаш. 6Зээли абаха гэһэн хүнһөө барисаагаар мүнгэ эдижэ, хүнүүдые нюсэгэлдэг бэлэйш[+]. 7Ядарһан хүндэ ши уһа һарбайгаагүйш, үлдэһэн хүнһөө талха харамнааш[+]. 8Тиихэ хирэдээ хүсэ шадалтай хүн газар эзэлдэг, нэрэтэй солотой зон тэндэ һуудаг гэжэ тоолодог байгааш. 9Ядуу бэлбэһэн һамгадай гар сайлгангүй бусаажа, үншэн дорой хүүгэдэй эрхэ хаһажа байгааш[+]. 10Тэрэнэй түлөө ши урьхада орожо, элдэб аюул аймшагаар хүреэлүүлжэ, гэнэ зоболондо унааш[+]. 11Гүн харанхыда ороод, үзэжэ хараха аргагүй боложо, зоболон дүүрэн амсажа, үерэй уһанда абтаһан мэтэ болоош[+]. 12Бурханай оршодог газар холо байна. Аласай одод тээшэ хара, тэдэ ямар үндэр бэ[+]? 13Ши тэрэниие мэдээд, ман тухай Тэрэ юу мэдэхэб даа. Үзэгдэхэгүй ушарһаа харанхытай адли. Тэрэ гүн харанхые нэбтэлэн бидэниие хинажа шадаха гү? гэжэ хэлэхэш[+]. 14Шинии хэлэһээр, Бурхан оршолонто юртэмсын хизаарые хараха шадабаригүй.

15Адагай муу хүнүүдэй гэмтэ замаар ябахада шамда ямар хамаатайб? 16Тиимэ хүнүүд сагһаа урид үхэжэ, амидаралайнь үндэһэн үерэй уһанда ходор татуулһан мэтэ болодог[+]. 17«Түгэс Хүсэтэ Хамагые баригша бидэндэ хэрэгтэй бэшэ» гэжэ бодоод, холохон байхые Тэрээнһээ гуйдаг[+]. 18Үнэндөө Тэрэл үйлыень бүтэмжэтэй, гэрыень баялигаар дүүрэн болгоо юм. Муу хүнэй бодол би зүбшөөжэ шадахагүй байнаб[+]. 19-20Гэмгүй хүн гэнтэ муу хүнэй һүйдхэл хараад, «Бидэнэй дайсад һүнэжэ, эд хүрэнгэнь шатаа» гэжэ баярладаг[+].

21Түгэс Хүсэтэ Тэрээнтэй ойртон эблэрһэншни дээрэ. Тиигэбэл ши Тэрээнһээ һайн хандаса хүлеэхэ зэргэтэйш. 22Тэрэнэй хэлэһэн үгэ заабари хүлеэн абажа, сэдьхэлдээ хадуун дэмжэ[+]. 23-24Түгэс Хүсэтэдэ хандаба, ажал үйлэшни бүтэмжэтэй болохонь дамжаггүй. Гэм хэхээ болижо, үнэтэй гэжэ тоолодог эд баялигаа бог нобшо дээрэ хая. Опиир нютагай эрхим шанарай алтые голой элһэ шулуунтай худхажа орхи[+][+]. 25Газар дэлхэйн Түгэс Хүсэтэ Эзэн[†] лэ шинии найдабари болоһон үнэтэ баялиг байха ёһотой. 26Тиигэбэл ши Түгэс Хүсэтэдэ түшэг тулга оложо, сэдьхэлшни тэнигэр болохо, Бурхан тээшэ харахаш[+]. 27Тиигээд зальбарһан бүхэнэйнгөө харюу Тэрээнһээ абахаш. Харин ши талархалаа элирхэйлхын тулада хэлэһэн үгэ тангаригаа һүүлээрнь бэелүүлжэ бай[+]. 28Тиигэбэл һанаһан бүхы һанааншни бүтэжэ, амидаралайш зам гэрэлтэй болохо[+]. 29Хэсүү үедэ Тэрээнһээ туһаламжа эрибэлшни, даруу зантай шамда Тэрэ туһалхал ёһотой. 30Тэрээнһээ байтагай гэмтэй хүнэй зүгһөө шинии зууршалбал, Тэрэ шамайе һанан шиидхэлһээ тэрэниие сүлөөлхэ[+].

#### 23


Иоовой харюу

1Иоов харюу үгэбэ:

2– Би Бурханда[†] гашуун гомдолоо мэдүүлхэмни. Иимэ байдалые зүб гэхэгүй ушарһаа бэшээр аргагүй байна. 3Тэрэниие хаанаһаа оложо болохые би мэдэдэгһэйб, байдаг газартань дүтэлбэл, ямар һайн гээшэ һэм. 4Тэрэнэй үмэнэ хэрэгээ мэдүүлжэ, шүүн сэгнэхынь хүлеэбэл, бүришье һайн байгаа[+]. 5Би гомдолоо ойлгуулаад, өөрыгөө үмэглэхэ байгааб. Тэрэнэй харюу шагнажа, хэлэһэн бүхы үгыень ойлгохо һэмби. 6Хизааргүй хүсөөрөө намтай заргалдаха юм гү? Үгы даа, Тэрэ намайе усадхахагүй, анхаран шагнаха ёһотой. 7Хэншье шударга үнэн хэрэгэй түлөө Тэрээнтэй арсалдахадань яахаб. Тиин минии гэмгүй болохымни хүлеэн зүбшөөжэ, Өөрын шүүлгэһээ намайе сүлөөлэн табиха һэн.

8Баруун, зүүн зүг тээшээ хайшаашье ябахадам, Тэрэ үзэгдэнэгүй. 9Урда, хойто зүгтэ хүсэ шадалынь харагдабашье, намда Өөрөө үзэгдэхэ гэжэ алга. 10Үзэгдэхэгүйнь шухала бэшэ юм бэзэ, гэшхэһэн бүхы мүрым Тэрэ һайн мэдэнэ. Намайе шалган туршаад, холисогүй шэжэр алта элирүүлһэндэл хэлэхэ[+]. 11Би Тэрэнэй замһаа нэгэшье хадуураагүйб. 12Хэлэһэн үгэдэнь зааханшье зүреэгүйб, үгэһэн заабариһаань нэгэхэншье хадуураагүйб.

13Оршолон юртэмсэдэ ганса Бурхан байдаг. Тэрэнэй шиидхэбэриие хэн өөршэлэн хубилгажа шадахаб, хүсэһэн бүхэнөө Тэрэ хэдэг. Намда дүүрэн зоболон амасуулха гээ һаань, хэн боли гэхэб,[+] 14Тэрэнэй нөөсэдэнь тиимэ юумэн ехэ. 15Мүнөө би Тэрэнэй урда айн шэшэржэ байнаб. 16Бурхан урма зоригымни мохообо, Түгэс Хүсэтэ намайе һүрдөөн айлгаба. 17Харанхыда оруулжа хаяхын урда һүнөөхэеэ яагааб даа. Манан харанхы соо юушье харахаа, юушье ойлгохоо болёод байнаб.

#### 24

1Түгэс Хүсэтэ яагаад саг хугасаае тогтоогоогүй гээшэб? Бурханиие[†] мэдэхэшье хүнүүд Тэрэнэй үдэрнүүдые юундэ мэдэнэгүй гээшэб?

2Хүршэ айлайнгаа үмсын газарые эзэлхын тула табигдаһан мужаа абаад хаяха юм. Хүнэй хони туугаад, өөрынгөө һүрэг соо нюуха юм[+]. 3Үншэн хүүгэдэй ганса элжэгые хайрлаха сэдьхэлгүй буляан абаашана. Бэлбэһэн эхэнэрэй зээли гуйхада, ганса үнеэень барисаанда абана. 4Муу хүнүүдэй хашалтаһаа боложо, үгытэй ядуушуул бэеэ нюухаһаа ондоо аргагүй болодог[+].

5Иигэжэ эзэгүй талада хоол бэдэрһэн зэрлиг элжэгэн шэнги үгытэй ядуушуул тэнэжэ үл залгадаг. Хээрын үбһэнһөө бэшэ ондоо эдихэ юумэн тэдээндэ олдохо бэшэ. 6Хээрэ талаһаа зэрлиг ногоо, гэмтэ муу баяшуулай уһан үзэмэй сэсэрлигһээ хаягдаһан үжэһэн жэмэс суглуулна. 7Һүниин хүйтэндэ үмдэхэ хубсаһагүй дагжа һүрэн,[+] 8уулын бороодо нороод, хабсагайн үбэртэ шэшэрэн зогсоно. Ондоо хоргодохо газар тэдээндэ байхагүй.

9Бэлбэһэн эхэнэрэй үритэй болоходонь, хүхөөр хүүгэдыень һалган абажа, богоол болгодог гэмтэн байдаг. Зээлеэр гуйһан ядуу хүнһөө хэтэрмэ ехэ барисаа эридэг. 10Энээнһээ боложо ядуушуул үмдэхэ хубсаһагүй нюсэгэ шабган ябана, эдеэн болохо таряа зөөгөөшье һаа, эдихэ хоолгүй хүдэлнэ. 11Баяшуулда жэмэсэй тоһо, үзэмэй дараһан архи шахан үгэбэшье, үлэн хооһон, аманайнгаа сангаа гаргаха аргагүй байдаг. 12Хотодо усалда ороһон, үхэхэ туйлдаа хүрэгшэдэй ёолоон, туһа эриһэн мүргэл[†] Эзэнэй[†] анхаралда абтанашьегүй[+].


Гэрэл туяагай дайсад

13Гэмтэй хүнүүдтэ гэрэлтэ амидарал таарахагүй. Тэрэнэй замаар тэдэ ябажа шадахагүй[+]. 14Алууршан хүн үүрээр бодожо гараад, ядуу дорой хүнэй ами хороон дээрмэдэнэ, харин һүнинь хулгай хэнэ. 15Забхай хүн үдэшын боро харааниие хүлеэжэ, «Намайе хүн танихагүй» гэжэ нюураа далдалан гаража ошодог[+]. 16Хулгайша хүн харанхы болохые хүлеэгөөд, үдэр хаража абаһан бусадай гэртэ нүхэ малтадаг. Тэдээндэ гэрэл хэрэггүй. 17Бусад зондо сэл харанхы һүни аймшагтай, харин хуурмаг хүнүүдтэ гэгээн[†] үдэр мэтэ һайхан.

18Тиимэ хүнүүд уһан дээрэ хөөрэһэн хөөһэн мэтэ түргэн арилха болтогой.[†] Тэдэнэй эзэлдэг газар хараалда[†] хүртэг. Тэдэ түргэн үхэжэ, уһан үзэмэй сэсэрлигтээ ажаллажа шадахагүй болог. 19Ган болон халуунай уһа саһа хайлуулан шэргээһэндэл адли нүгэл[†] үйлэдэгшэд һүнэжэ, Үхэлэй орон[†] тэдэниие залгиг. 20Түрэһэн эхэнь тэдэниие мартаг. Үтэ хорхой үхэһэн бэедэнь найрлан сэнгэг. Тиин хамаг муу муухай хатан үмхирһэн модон шэнги унаг[+]. 21Үри хүүгэдгүй эхэнэрые доромжолон гутаажа, бэлбэһэн абгайн зоболон хараагүй хэбэртэй үнгэрһэнэй түлөө хүн иимэл шиидхэл абаха ёһотой. 22Юртэмсын Эзэн тиимэрхүү бардам этэгээдүүдые хуха нуга дарадаг. Тэрэнэй бодоходо ямаршье хүсэтэй хүн ута наһа наһалха найдабаригүй болодог. 23Тэрэнэй хүсэтэ гарай хүндөөгүй сагтал хүн тайбан байдаг, Тэрэ харасаяа тэдэнэй харгыһаа холодуулдаггүй. 24Түр зуура дээшээ гараад, бусадтал адли үгы болодог. Хиргуулһан хоолос мэтэ унаад бусадта адли обоологдохо. Үхэхэдөө, тэдэ бусадһаа ямаршье илгаагүй байдаг[+]. 25Минии энэ үгые хэн буруушаажа, намайе худалша гэхэ байнаб?

#### 25


Билдаадай гурбадахи үгэ

1Шууһаа отогой Билдаад Иоовто хандан хэлэбэ:[+]

2– Хамагые захирагша Бурханиие[†] хүн бүхэн хүндэлхэ ёһотой. Тэрэ тэнгэридэ байгаад, юртэмсые гуримшуулан эблүүлдэг. 3Хэн Тэрэнэй хүсэтэ сэрэгэй тоо гаргажа шадахаб? Тэрэнэй гэрэл ямар хүн дээрэ тудангүй үнгэрнэб[+]? 4Хэн Тэрэнэй урда огто гэмгүй гэгдэхэб? Эхэнэр хүн сэбэр байха гү? Хүн түрэлтэн соо тиимэ хүн байхагүй[+]. 5Тэрэнэй урда гэрэлтэ һарашье харанхы, одо мүшэдшье ялагар бэшэ байхадань, 6хорхой мэтэ хүн гээшэ Тэрэнэй урда ямар байлтайб даа[+].

#### 26


Иоовой түгэсхэлэй үгэ

1Иоов харюу үгэбэ:

2– Шадалаа һалаһан намда ямар ехээр туһалба гээшэбта. 3Ухаагаа муудаһан намда үнэтэ зүбшэл үгэбэт. Ямар хэрэгтэй бэлиг ухаа үгэбэ гээшэбта? 4Энэ үгэ хэлэхэһээ урид таанар хэнһээ заабари абаба гээшэбтэ? Хэнэй һүнэһэн шамаар дамжуулжа яриба гээшэб?

5Бурханай[†] үмэнэ газарай гүн доро хүлгүй оёор, бунханда ороһон хүнэй һүнэһэн айһандаа шэшэрэлдэжэ байдаг. 6Үхэлэй орон[†] Тэрэнэй хараса доро ямаршье хаалтагүй, Үхэл Тэрэнэй урда һалганана[+]. 7Эзэн[†] хүлгүй оёор дээгүүр Хойто зүгые тогтоогоод, хооһон зайда газар дэлхэйе үлгэжэрхёо[+]. 8Тэрэнэй хүсөөр уһа шиигтэй үдхэн үүлэн агаар мандалда тогтон байдаг. Хүндэ уһанай үүлэн мананай сасаран тарахагүйнь гайхалтай[+]. 9Түхэреэн һарын нюур үүлээр бүтүүлжэ шадана. 10Гэрэл болон харанхын хилые далайн нюруу дээрэ тогтоогоо[+]. 11Тэрэнэй уурлахада, тэнгэриин бахананууд айн шэшэрнэ[+]. 12Тэрэ хүсэ шадалаараа далайе номгоруулдаг, Рааһаб шүдхэрые диилэн дарадаг[+]. 13Тэрэнэй амисхалаар һалхин номгоржо, тэнгэри сэлмэдэг. Өөрын мутараар шуурга үүсхэдэг могойе таһа татаба[+]. 14Энэ хадаа Тэрэнэй хүсэ шадалай багахан хэсэг болоно. Бидэ Тэрээн тухай шэбэнээл дууланабди. Асар хүсэтэ абяанай шэнжые хэншье хүсэд ойлгожо шадахагүй.

#### 27

1Иоов дахин хэлэбэ:

2– Эрхыемни хаһаһан Түгэс Хүсэтэ Эзэнэй,[†] сэдьхэлэй голхорол намда асарһан Хамагые баригшын байгаа сагта,[+] 3-4амияа табяагүй, һүнэһэ һүлдөө алдаагүйдэмни минии аманһаа хуурмаг үгэ дуулдахагүй, минии хэлэн худалаар хэлэхэгүй[+]. 5Таанарай үгэ зүб гэжэ хэлэхэгүйб. Үхэн үхэтэрөө өөрыгөө гэмгүйдэ тоолохоб.

6Би өөрын үнэн зүбые баримталхадаа, һөөргэ сухарихагүйб. Сэдьхэлни амидаралай нэгэшье үдэрһөө халаглахагүй.

7Намда эсэргүү хүн бүхэндэ гэмтэн мэтэ хандахые би Эзэнһээ хүсэжэ байнаб. 8Тэрэнэй харгые дахаагүй хүнүүд наһа бараха туйлдаа хүрэхэдөө, юундэ найдаха гээшэб[+]? 9Тэрээндэ зоболоной тохёолдоходо, Бурхан[†] хашхархыень дуулаха гү[+]? 10Түгэс Хүсэтын ойро байхадаа ярихые түбэгшөөһэн аад, үхэхынгөө урда гуйхадаа өөдэтэй харюу абаха гү?

11Би Түгэс Хүсэтын хүсэтэ гар, зан шанар тухай нюултагүй хэлэхэб. 12Таанад өөһэдөө Тэрэнэй хүсые мэдэхэ байгаад, юундэ намайе буруутан болгоно гээшэбта?


Гэмтэдэй ба дарлагшадай хойшолон

13Түгэс Хүсэтэ бусадые дарладаг гэмтэй хүнүүдые хэр шиидхэдэгынь хэлэхэ хэрэгтэй болоно[+]. 14Тиимэ хүндэ үри хүүгэд олоншье һаа, үлэн хооһон ябажа, дай дажарта хосорно[+]. 15Үлэһэн нэгэниинь үбшэндэ нэрбэгдэнэ. Бэлбэһэн эхэнэрынь уйлахашье шадалгүй болохо, ээлжээгээр хүүгэдынь үхэжэ эхилхэ[+]. 16-17Шорой мэтэ ехэ мүнгэтэй, шабар мэтэ олон хубсаһа дараһан гэмтэ хүнүүдэй наһа барахада, үнэтэ хубсаһыень ондоо шударга хүнүүд үмдэжэ, гэмгүй зон мүнгыень хубаажа абана[+][+]. 18Өөрынь гал гуламта илааһанай шүлһэн тор мэтэ тогтоогдодог, харуулшанай обоохой шэнги түр зуура бодхоогдодог[+]. 19Тиимэ хүн орон дээрээ баян унтабашье, нюдөө нээхэдэнь, зөөри гэжэ үгы[+]. 20Тэрэ үедэ үерэй уһан мэтэ айдаһаниинь нэмэрин ерэжэ, хүсэтэ шуурганда харанхыгаар туугдаһан мэтэ болохо. 21Дурна зүгэй хара һалхин тэдэниие байраһаань хобхо татаһан мэтэ[+]. 22Тэрэ шуурган хүниие хайрлахагүй, зугадан зайлаха ямаршье аргагүй. 23Хара һалхин тэрэниие наада барин, альга ташаһан мэтэ эшхэрэн, байраһаань хобхо татан үлдэнэ[+].

#### 28


Сэсэн мэргэндэ магтаал

1-2Уурхайн гүн сооһоо хүн алта мүнгэ олзолдог, газарһаа түмэр абадаг, шулуунһаа зэд хайлуулдаг. 3Тиихын тулада агы нүхэн соо гэрэлтүүлэн, 4нюдэ балай харанхы соогуур газарай гүн руу доошоо дүүлижэ, улһа дамжан дүүжэндэдэг. 5Газарай хүрьһэндэ хүн таряа таридаг, гэбэшье гүн соонь һэндэжэ, урбуулан уурхай малтадаг. 6Газар дорохи хадын хара шулуун соо үнэтэ миндарга шулуун, алтан нюугданхай. 7Жэгүүртэнэй хаан бүргэд тиимэ гүнзэгые үзөөгүй, харсагын нюдэндэ тэрэ харагдаагүй. 8Араатанай хаан арсаланшье тиимэ харанхыда ороогүй.

9Хүн ган булад мэтэ хада шулууе хахалжа, уула хабсагайе урбуулжа хаяна. 10Хабсагай соо харгы гаргажа, оёорынь нюдөөрөө харана. 11Уһанай эхиие газар дороһоо оложо, уурхайда оруулхагүйн тулада таглажа, нюугдаһан юумые гэрэлтэй газарта гаргадаг.

12Сэсэн ухаае хүн хаанаһаа оложо шадахаб? Олохын тулада хаана ошохо ёһотойб[+]?

13Сэсэн ухаанай хэр зэргэ үнэтэ зүйл болодогые хүнүүд ойлгодог юм гү? Хүн түрэлтэнэй нютагта тэрэ олдохогүй[+]. 14Далайн гүнзэгыдэ тэрэ байхагүй, далай дээрэшье үгы. 15Тэрэниие алта мүнгөөр худалдан абажа болохогүй[+]. 16Опиир нютагай шэжэр алтаар, үнэтэ мана, эрдэни шулуугаар тэрэ үнэлэгдэхэгүй[+]. 17Үнэтэ алтан болон тунгалаг уһан шэнги шэл тэрээндэ хүрэхэгүй, шэжэр алтаар бүтээһэн шэлдэг һайхан эдлэлшье тэрээнтэй зэргэсэхэгүй. 18Хоморой оюун шүрэ, болор шулууе дурдалтагүй. Сэсэн ухаан бадмараагаһаа үлүү[+]. 19Эфиопиин молор эрдэни, шэжэр алтаар тэрэниие сэгнэхэ аргагүй.

20Тиигэбэл мэргэн ухаан хаанаһаа ерэдэг юм бэ? Амидаралай удха ойлгохын тулада хайшаа ошобол зохид гээшэб? 21Хүхэ тэнгэри дорохи хамаг амитанай, жэгүүртэ шубуунай нюдэнһөө тэрэ нюугдаатай. 22Һүйдхэл ба үхэл хоёр тэрээн тухай хэлэхэ: «Бага зэргэ дуулаа һэмди».

23Гансахан лэ Бурхан[†] тэрээниие хаанаһаа олохые мэдэхэ. 24Гансахан лэ Тэрэ оршолон дэлхэйе нэгэ амяар хаража, тэнгэри дорохи бүхы хэрэгые үзэдэг. 25-27Тэрэ һалхинай хүсэ, уһанай хэмжээ, аадар бороогой орохые, сахилгаанай замые шиидхээд, оршолонгые бүтээһэн тэрэ ухаае ондоо юунтэйшье жэшэшэгүй гэжэ үнэлөө һэн[+][+].

28Тиигээд өөрынгөө бүтээл болохо хүндэ хандажа, «Ехэ Эзэн[†] намайе хүндэлхэ гээшэ таанарай хубида эгээл сэсэн зүйл болохо. Тиин гэмтэ байдалһаа зайлажа ябахань хүнэй амидаралда хамагһаа ухаатай шухала» гэбэ[+].

#### 29


Иоовой түгэсхэлэй үгэ

1Иоов дахин үгэ хэлэбэ:

2– Ай даа, Бурханай[†] хамгаалалтада байһан сагаа тэхэрюулдэгһайб. 3Урдань Тэрэ минии хажууда байжа, харанхы дэлхэйдэ ябаха гэрэлтэ зам заажа байгша һэн[+]. 4Шадал дундаа өөдэргэ ябаха үедэм Бурхан намһаа һалангүй орон гэрыем хамгаалдаг бэлэй. 5Тэрэ саг дахин ерэбэл һайн һэн. Түгэс Хүсэтын хамгаалалта доро үри хүүгэдни хажуудам байгаа[+]. 6Мал адууһамни сагаан эдеэ элбэгээр хайрлажа, жэмэстэ модо хада хабсагайдашье тарихада, тоһоор билтаржа байгаа юм[+]. 7Минии хотын хэрэмэй хаалгын зэргэдэ ерэжэ һуудалаа эзэлхэдэм, 8залуушуул замһаа зайлажа, үбгэд һууриһаа бододог һэн. 9Удамаршад[†] намайе хараад, үгэ хэлэхэеэ түбэгшөөдэг, амаа альгаараа бүтүүлдэг, 10хэргэм зэргэтэн минии урда дуугаа хуряадаг һэн[+].

11Намтай бэеэрээ уулзажа, хэлэхыемни шагнаһан хүн талархан магтадаг бэлэй. 12Ушарынь гэхэдэ, би ядуушуулые зоболонһоо гэтэлгэжэ, үншэдтэ туһалдаг байгааб[+]. 13Бэлбэһэн абгайнар баярлажа, наһа дүүрэжэ байһан зон үршөөлтэ үгөөр дурдадаг байгаа. 14Гэм нүгэлгүй[†] амидарха гээшэ минии хубида хубсаһа үмдэхэтэй адли юрын нэгэ хэрэг бэлэй[+]. 15Би һохор хүнүүдтэ нюдэн, дохолон хүнүүдтэ хүл боложо, 16ядуу хүниие эсэгэ мэтэ энхэржэ, зарга шүүхэдээ, танихагүй хүндэ адляар хандаха гэжэ оролдодог бэлэйб[+]. 17Хорото этэгээдэй шүдыень хуха сохижо, олзыень аман сооһоонь ходо татажа абаһан байнаб[+].

18Гэр нютагтаа амгалан амидаржа, ута наһа наһалжа, амидаралаймни үдэрнүүд далайн элһэн мэтэ олон болохо гэжэ би найдажа байгааб. 19-20Һүни бүри үндэһэ мүшэрөө шүүдэрээр ундалуулха модон мэтэ алдар нэрэмни намтай хамта, хүсэ шадални буурадаггүй гэжэ би бододог һэм. 21Хүнүүд намһаа зүбшэл заабари хүлеэн, шэхээ табин шагнагша бэлэй. 22Хэлэһэн үгэш дутуу гэжэ хэншье нэмэжэ байгаагүй. 23Ангаһан газарай хура бороогой уһа хүлеэһэн мэтэ зон амаа нээхыем хүсэн һуудаг байгаа. Үгыем соносоһон хүн бүхэн үгэ дуугүй зүбшөөдэг һэн[+]. 24Энеэбхилхэдэм, этигэжэ ядан урдаһаам хаража, өөг шэнги харасыем бэдэрдэг бэлэй. 25Би хаан хүнэй түмэн сэрэгээ захирһан мэтэ түрүү зэргэдэ һуужа, ядуушуулай һанааень тэгшэлдэг бэлэйб.

#### 30

1Гэбэшье мүнөө ондоо болоо. Наһаар намһаа залуу хүнүүд намайе наадалжа байна. Тэдэнэй өөдэгүй муу эсэгэнэрые хони адуулдаг нохойн һургагшааршье хүлһэлдэггүй һэмби[+]. 2Тэнхээ тамираа алдаһан тэдэ залуушуулые ажалда абахань ашаггүй. 3Үлэн хооһон тэдэ үхэдэл мэтэ 4эзэгүй губи талаар һүниндөө тэнэжэ, үбһэ ногоо таһалжа, гашуун арсын жэмэсээр хоол залгана. 5Хүнүүд тэдэниие харабал, хулгайшаниие намнаһандал хашхаран хотоһоо холо зайлуулдаг. 6Тиин тэдэ зэрлиг амитад мэтэ голой хатаһан һаба соо, 7хээрын һөөг бургааһанай дунда бархиралдан, адаалхай бог үбһэн соо шууялдан сугларжа хононо. 8Нэрэ хүндэгүй тэдэниие хүн бүхэн үлдэжэ гаргадаг.

9Гэбэшье эдэ мэтын өөдэгүй амитад нам тухай шоглон ярижа, дуу зохёохо жэшээтэй[+]. 10Тэдэ намһаа бэшүүрхэжэ, нюур руумни нёлбохоһоо наана болоно[+]. 11Номымни хүбшэргэйе таһа татажа, Тэрэнэй намайе зобоохые хараад, тэдэ юунһээшье гайхахаяа болинхой. 12-13Хото хүреэлһэн сэрэгэй хэниишье табидаггүй мэтэ эдэ этэгээдүүд замдамни һаад ушаруулжа, намайе алаха туйлдаа хүрэнхэй. Хэншье тэдэниие хориглохогүй байна[+]. 14Тиин тэдэ хотын хэрэмэй сүмэрхэйгөөр зүдхэн ороһон сэрэгтэ адляар сугларан намайе дайрана. 15Минии жэхыдэһэн хүрэжэ, алдар нэрэм һалхинда хиидэһэн мэтэ замхажа, ажана тэгшэ байдал, хүгжэлни үүлэндэл дэгдэн ошоо[+].

16Удаан зоболондоо шаналан, удахагүй иигээд үхэхэ саг ерээ. 17-19Һүни бүри яһамни янгинан үбдэнэ. Хүсэтэ Эзэн[†] шэлэ хүзүүнһээмни барижа, шабар шабхада хаян, үнэһэ шорой мэтэ болгоо.

20Эзэн минии! Туһа эрижэ хандахадам, харюу үгөөгүйт. Үндын бодоод хэлэхэдэм, үгэ дуугүйл шэртэхэ юмта. 21-22Намда хатуу шэрүүнээр хандажа, бүхы шадалаараа хашан, һалхи шуурганда хиидхэн, иишэ тиишэ шэдэлэн байнат[+]. 23Мэдэнэм, хүн бүхэнэй ородог үхэлэй хара нүхэндэ намайе Та оруулхат. 24Дорой амитан би хайрлал гуйхаһаа бэшэ яахабиб. Иимэ хүниие хашан хабшахадаа яана гээшэбта? 25Хүнэй зоболон үзөөд, би адлихан уйлажа, хооһон ядууе үнэн сэдьхэлһээ хайрладаг байгаа бэшэ аалби?

26Би Танһаа аза жаргалай гэрэл абанаб гэжэ хүлеэгөөшье һаа, гуниг зоболоной харанхыда оробоб[+]. 27Махабадымни хёморһон үбшэнүүд диилэжэ, зоболоной үдэрнүүд ерэнхэй. 28Наранай халуун элшэһээ бэшэ, үбшэнэй баршадһаа арһамни харлан хатаба. 29Олонһоо туһаламжа гуйбашье, харюу соносоогүй би сүл губиин сүүбэн шоно, талада хашхарһан тэмээн шубуунда адли болооб. 30Харлаһан арһамни гуужан унажа, яһамни хатажа байна[+]. 31Урданай һайхан сагта ятага лимбын жаргалтай аялгаар дүүрэн байһан байдалнай мүнөө гашуудалай аялгаар тоглоно.

#### 31

1Өөрын эхэнэрһээ бэшые һайшааһан нюдөөр харахагүй гэжэ үнэн сэдьхэлһээ тангариглаа һэм[+]. 2-3Түгэс Хүсэтын хүн бүхэнтэй тоосоо хэхэдэ, гэмтэй этэгээд гэмээ амасаха гэжэ мэдэнэб[+]. 4Тэрэ ябаһан харгыем хёрхоор адаглан, алхам бүхэниием алданагүй бэшэ аал[+]?

5Хуурмаг ябадалаар бусадые хохидооһон гэжэ намайе буруутан болгобол Эзэн[†] минии амидаралые эхинһээнь шүүхэ ёһотой. 6Үнэн шударгыгаар шүүжэ үзөөд гэмгүйемни тогтооно[+].

7Хэрбээ замһаа хадууржа, хориглоһон хорилтодо эсэргүүсэжэ, өөрын хүсэлдэ абтан гэм хэһэн байбал, 8минии тариһан ургасые ондоо хүн хуряан эдиг, минии бүхы таримал үндэһөөрөө үхэг. Би тиимэ гэм хээгүйб гэжэ мэдэхэ болоноб[+].

9Хэрбээ би танилайнгаа эхэнэртэй һамуурха гэжэ үүдэнэйнь хажууда отон хүлеэдэг байһан һаамни,[+] 10– харюудань минии һамган айлай ажалда зарагдажа, ондоо хүн тэрэнэй үбэртэ хэбтэхэ болтогой.[†][+] 11Иимэ һалихай ябадалай түлөө намайе хатуу шиидхэл хүлеэхэ байгаа. 12Намайе хэтын зоболоной галда хаяхань зүб. Тиигээд минии гэһэн юумэн һэегүй усадхагдаг[+].

13Хэрбээ ажалшадтаа үнэн шударга[†] буса байгаа һаам, зарасын гомдолоо мэдүүлхэдэнь, хэрэглэнгүй байгаа һаам, 14хожомынь Тэрэнэй хэрэг шүүлгэдэ ошохо нюургүй болоноб. 15Эзэн тэрэниие намдал адли эхын хэбэл соо бүтээжэ, хүн бэеынь адли үгэһэн бэшэ юм гү[+]?

16Үгытэй ядуу хүндэ туһалхаяа татагалзаагүйб. Бэлбэһэн эхэнэрнүүдые би дэмжэн тэдхэжэ, урма зоригыень һэргээдэг байгааб. 17Өөрөө садаһан аад, үншэн ядууһаа хоол харамнажа байгаагүйб[+]. 18Би тэдэниие түрэһэн эсэгэһээнь өөрэгүй адли энхэрээб, бэлбэһэн эхэнэртэ түшэг тулга болооб[+].

19-20Үмдэхэ хубсаһагүй ядуушуулда хониной нооһоор хубсаһа оён үгэжэ дулаасуулхадань, тэдэ үнэн сэдьхэлһээ баяр хүргэдэг бэлэй[+].

21Хэрбээ би танил шүүгшээр тала татан үншэн хүүгэдтэй заргалдан хохирооболни,[+] 22мүрни нюрганһаа һалуужаг, гарни тохоногһоо таһаруужаг. 23Би Бурханай[†] шиидхэлһээ айжа, дошхон хүсэтэ шанарһаань һүрдэжэ, тиимэ гэмые тойрожо ябадаг байгааб.

24-25Мүнгэ зөөридэ би найдажа ябаагүйб. Баян шадалтайгаараа бардамлажа үзөөгүйб. Алта мүнгые амидаралай үндэһэн болгоогүйб[+][+].

26-27Гэгээн[†] нарые, гэрэлтэ һарые хараад, бурхан болгон һүгэдөөгүйб, гараа таалан һунгаагүйб[+]. 28Тиигэбэл гэмтэ ябадал хэһэн, Дээдэ Бурханиие доромжолһон болохо удхатай һэн хойнонь, хүн сээрлэхэ ёһотой.

29Дайсанай хосорхые хараад, би баярлажа байгаагүйб[+]. 30Хараал[†] табижа, тэдэнэй үхэл үзэхые хүсөөгүйб[+]. 31«Мяхыень эдижэ садабагүйлди» гэжэ ажалшадни нэгэтэшье хэлээгүй. 32Замда ябаһан орохо газаргүй хүниие би газаа хонуулжа байгаагүйб[+].

33Ондоо хүнүүд шэнги гэмээ нюуха гэжэ оролдоогүйб[+]. 34Зоной муу хэлэ аманһаа зайлажа, угсаатанайнгаа зоной зэбүүрхэлһээ айжа гэртээ хороогүйб.

35Хэн нэгэн намайе шагнахаяа яана гээшэб? Түгэс Хүсэтэ анхаран намда хандаг лэ гэжэ хүсэнэм. Минии гэмтэй гэмгүйе саарһан дээрэ бэшэг лэ[+]. 36Тэрэ тэмдэгыень би энгэр дээрээ хадан, толгойдоо титим болгон үмдөөд ябаха һэм. 37Тайжа мэтэ Бурханда бараалхажа, наһан соогоо гэм нүгэлгүй[†] ябаһанаа яриха һэм. 38Минии гэм зэмэ тухай газар орилхоор, бураздаагайнь гомдохоор 39ургасыень түлбэригүй эдижэ, таряашадые зобоогоогүйб. 40Тиигэһэн байбални, шэниисын орондо адаалхай үүргэнэ, ешмээнэй орондо хог үбһэн ургуужаг.

Иигэжэ Иоов үгэеэ дүүргэбэ[+].

#### 32


Элиһүүгэй Иоовто болон тэрэнэй гурбан нүхэдтэ хандаһан үгэ

1Иоовой өөрыгөө гэмгүйдэ тоолоһоор байхадань гурбан нүхэдынь арсалдахаяа болибо. 2Тиихэдэнь арсалдааень шагнажа байһан Раам обогой Бүүзэй удам Барахээлэй хүбүүн Элиһүү гэжэ хүн оролсобо. Бурханиие[†] бэшэ, өөрыгөө зүбтэн болгоходонь, Иоовто сухалдаа[+]. 3Гурбан нүхэдэйнь Иоовые буруу болгожо шадаагүй дээрэһээнь тэдээндэ бүришье уурлаба. 4Тэрэ гурбаниинь өөрһөөнь аха байһан хадань Элиһүү Иоовые дуугайхан шагнажа, ээлжээгээ хүлеэгөөд байгаа[+]. 5-6Ахамад гурбанай Иоовто зохистой харюу үгэжэ шадахагүйдэнь, Элиһүү уурлаад, дуугаржа эхилбэ. Бүүзэй удам, Барахээлэй хүбүүн Элиһүү иигэжэ хэлээ:

– Ахамад таанарай урда би амаа нээхээ аягүйрхэжэ байгааб. 7«Эдэ үбгэд сэсэн һургаал[†] хэлэхэ ёһотой» гэжэ хүлеэһэмни буруу гээшэ ха[+]. 8Һүлдэ һүнэһэн гэжэ хүндэ байха, Түгэс Хүсэтын амисхал тэрээндэ ухаа оруулдаг[+]. 9Гансал үндэр наһан хүндэ мэргэн сэсэниие үгэдэг бэшэ. 10Тиимэ хадань таанар миниишье хэлэхые шагнагты.

11Үгыетнай хүсэн хүлеэжэ, Иоовто харюу үгэхыетнай тэсэбэритэй шагнааб. 12Үгэ бүриие соносоходом, Иоовой гэмтэйе хэншье баталжа шадаагүй, үгэһэн харюудатнай зүб юумэн үгы. 13Өөһэдыгөө сэсэн гээд, «Хүн боложо түрэһэн бидэ Иоовой буруу зүбые баталжа шадахагүйбди, Бурхан лэ шадана» гэжэ болохо юм гү? Энээниие баталхань танайл хэрэг бэшэ юм гү? 14Иоов намда юушье хэлээгүй ушарһаа намда хамаагүй. Харин тэрэнэй намда хандаа һаань, би таанартай адли харюу үгэхэгүй һэм.

15-16Иоов! Эдэ гурбан хэлэхэ үгэгүй болоһон ушарһаань минии ээлжээн ерээ. 17Бишье өөрын хуби харюулжа, 18һанал бодолоо хэлээгүйдэм, сэдьхэлни амар бэшэ. 19Үзэмэй дараһан архинай һабыень онгойлгоогүй сагта дэлбэ һүрэгшэтэй адли, 20һанамжаяа хэлэжэл һанаам амарха. Хэлэхэ юумэн олон[+]. 21Намайе шагнагты, хэнэйшье тала би барихагүйб. 22Хүн болоһоор би нюур сахижа һураагүйб. Намайе бүтээгшын шиидхэхэ ушарһаа би энээниие тойрожо ябагшаб.

#### 33


Элиһүүгэй хоёрдохи үгэ

1-2Иоов! Үгыемни анхаран шагныш. Би хэлэхэ юумэеэ хэлэхэм. 3Үнэн шударга[†] сэдьхэлэй оёорһоо мэдэхэ юумэеэ хэлэхэб. 4Түгэс Хүсэтэ Бурханай[†] Һүлдэ намайе бүтээн, ами наһа үгэһэн бэлэй[+].

5Та үгэдэм харюу үгэхэ хүсэлтэй һаа, үгэ бүхэнөө һайнаар бодожо үзөөд, үнэхөөр зоригтой яряагаа эхилэгты! 6Бурханай урда та бидэ хоёрой эрхэ тэгшэ. Танииешье, намайешье тэрэ шоройһоо бүтээһэн бэшэ гү[+]? 7Намһаа айн ербэхэ хэрэггүй. Би танда шанга эрилтэ табижа, хоолойдотнай хутага тулгана бэшэб[+].

8-10«Би ямаршье гэм хээгүйлби. Буруу юумэ үйлэдөөгүйб. Гэбэшье Тэрэ намайе буруудхан дайсан гэжэ тоолохо шалтаг бэдэрнэ[+][+]. 11Хүлыем тушаагаар тушажа, алхам бүхэниием шалгана» гэжэ хэлэхыеш дуулааб[+].

12Үнэниие би хэлэһүү. Тиигэжэ хэлэхэшни үндэһөөрөө буруу. Бурханиие хүнтэй жэшэжэ болохогүйл. 13Гомдоходош харюу үгөөгүй хадань Тэрэниие буруудхажа болохогүй[+]. 14Эзэнэй[†] олон аргаар үгэеэ хэлээшье һаань, хүн өөрөө анхардаггүй. 15-16Харанхы һүни хүнүүдэй унтаандань, зүүдэ үзэгдэл[†] үзүүлэн, шэхэндэнь шэбэнэн, Тэрэ аюулһаа болгоомжолдог[+][+]. 17Иигэжэ хүниие муу үйлэһөө зайлуулжа, бардамыень заһажа, 18үхэлэй нүхэнһөө зайлуулан, ами наһыень эритэ илдэһээ хамгаалхань олон.

19Зарим ушарта хүнэй зан заһахын тулада үбшэн хүргэнэ. Хүнэй бүхы бэе үбдэжэ, яһа уһаниинь шархиржа,[+] 20эдеэн тээшэ харахашье дурагүй болодог[+]. 21Тарган сула байһан тэрэ хүн арһа яһан болотороо туража, 22үхэлэй эрмэгтэ тулгана.

23Харин мянган Эльгээмэлнүүдэй дундаһаа үмэглэгшэ нэгэниинь тэрэ хүниие хайрлажа,[+] 24зүб замыень заажа үгэхөөр шиидэжэ, «Нүхэндэ унахаһаань тэрэниие абарыт. Би тэрэниие шиидхэлһээ сүлөөлхэ арга олохоб» гэжэ Бурханай урда зууршалаа һаань,[+] 25тэрэ хүн үхэлһөө сүлөөржэ, бэень тэнхэржэ, залуугайхидал адли хүсэ тамиртай болоно[+]. 26Удаань тэрэ хүн Бурханда зальбаржа, Тэрэнэй талархал хүлеэн абаад, жаргалтай болоно. Бурхан тэрэниие гэм зэмэгүй болгоно[+]. 27«Би нүгэл[†] хээб, үнэн зүбые хадууруулааб, теэд Бурхан намайе хэһээгээгүй, 28үхэлһөө сүлөөлһэн ушарһаань би амиды ябанаб» гэжэ зондо бахархан яридаг[+].

29Бурхан иимэрхүү маягаар хүниие хэдэн удаа үхэлһөө абаржа, 30нарата дэлхэйдэ амиды ябуулха хүсэлтэйгөө харуулдаг[+].

31Иоов! Ойро зуура амаа хабшаад, минии хэлэхые шагныш. 32Хэрбээ үгыемни шүүмжэлхэ гээ һаа, ярихыеш хэн хорихоб даа. 33Би танда али болохоор үнэн шударга ханданаб. Хэлэхэ үгэгүй һаа, амаа хаа. Би ухаатай сэсэн үгэ хэлэжэ үгэхэб.

#### 34


Элиһүүгэй гурбадахи үгэ

1Элиһүү саашань үргэлжэлүүлбэ:

2– Сэсэн мэргэн таанар, намайе шагнагты. 3Хэлэн, тангалайн хоолой амта танидаг шэнги шэхэн хүнэй үгэ шагнаха дуратай байдаг[+]. 4Бидэ өөһэд соогоо Иоовой зүб бурууе шиидхэхэ ёһотойбди. 5«Гэм зэмэгүй намда Бурхан[†] үнэн шударга[†] бэшээр хандажа байна[+]. 6Өөрын зүбые баталһан би худалшан болохоёо байна гүб? Засаг хуулидань зааханшье зүришөөгүй байхадам ами наһыем абажа байна» гэжэ Иоов хэлэбэ.

7Иоов шэнги уһа ууһандал бэлэхэнээр нүгэлтэй[†] юумэ хэлэжэ байдаг,[+] 8хоро һанаашадтай, этэгээд үйлэ үүсхэгшэдтэй хослодог хүн хаанашье үгы[+]. 9«Бурханай замаар ябахань ямаршье ашаггүй» гэжэ тэрэ хэлээ[+].

10Сэсэн мэргэн таанар, шагнагты! Бурхан буруу, Түгэс Хүсэтэ шударга бэшэ хэрэг үйлэдэхэ гэжэ байгаагүй[+]. 11Хүн хэһэн бүхы хэрэгтээ тэнсүү харюу Тэрээнһээ абадаг[+]. 12Бурхан муу үйлэ үнэхөөр хэдэггүй, үнэн шударгые хуурмагшалха шанар Түгэс Хүсэтэдэ байхагүй[+]. 13Хэн Тэрээндэ газар дэлхэйе захирха эрхэ үгөө юм? Хэн Тэрээндэ юртэмсэ бүгэдые дамжуулаа юм? 14Дураа хүрөө һаа, Эзэн[†] ами наһа үгэдэг, Өөрынгөө Һүлдэ, Өөрынгөө амисхал хүн бүхэнһөө һөөргэнь бусааха шадалтай. 15Тиигээ һаань, амитай голтой хамаг юумэн хумхиин тооһон болохол[+].

16Иоов, та өөрыгөө сэсэн мэргэн гэжэ тоолодог хадаа намайе шагнагты. 17Үнэн шударга байдалые үзэн ядадаг Эзэн юртэмсые яажа зонхилхо болоноб? Түгэс Хүсэтэ Эзэниие буруу болгохомной зүб юм гү? 18Хаанда «ши нүгэлтэйш», тайжа ноёдто «хуули эбдэнэш» гэжэ хэлэжэ болодог гү? 19Эзэн тайжанарай нюур харадаггүй, баян хүниие ядууһаа үлүүгээр үзэхэгүй. Юундэб гэхэдэ, хүн бүхэниие Тэрэ Өөрөө бүтээгээ[+]. 20Гэнтын үхэл һүниндөө ерэдэг. Хүлгөөн соо угсаатан арадууд талиидаг. Хүсэтэниие хүсэн унагаадаг бэшэ[+]. 21Эзэнэй мэлмы хүн бүхэнэй замые ажаглан байдаг[+]. 22Хэншье харааһаань зайлажа шадаагүй, гүн харанхыдашье нюугдаха газар байхагүй[+]. 23Иимэһээ Бурханай үмэнэ шүүлгэдэ ошохо саг болзор хүндэ тогтоогдоогүй. 24Хүсэтэниие асуултагүйгөөр усадхан хаяжа, орондонь ондоо хүнүүдые табидаг, урда тээнь хинан шалгаха хэрэг Тэрээндэ гарахагүй[+]. 25Хүн бүхэниие онсогой наряар мэдэхэ ушарһаа, муу этэгээдые һүни дунда усадхадаг. 26Олоной урда гэмтэниие усадхадаг. 27Тиимэ хүнүүд зааһан замһаань хадууржа, хэлэһэн үгыень тоонгүй, 28ядуу зондо дээрэлхүүгээр хандахадань, ядуушуулай орилоон Тэрээндэ дуулдадаг[+]. 29Тэрэнэй харюу үгөөгүй байхада хэн буруушааха юм? Бидэнһээ нюураа нюун байхадань, хэн Тэрэниие хараха юм? Арад үндэһэтэндэшье, хүндэшье адли, 30замһаа хадуурһан нүгэлтэнэй зониие худхуулан хаан шэрээдэ һуухагүйнь түлөө энээниие үйлэдэнэ.

31«Нээрээшье би гэмтэй гээшэ хаб. Гэм хэхэеэ болихом. 32Ойлгоогүй юумыем ойлгуулжа, зүб зам заажа үгыт. Би хэһэн гэмээ дахин дабтахагүйб» гэжэ Бурханда та хэзээ нэгэтэ хэлээ һэн гүт? 33Хэрбээ та буруугаа мэдэрэн зүбшөөхэ дурагүй юм һаа, Эзэнһээ һайн харюу абаагүйдөө гайхаха хэрэггүй. Энэшни намда хамаагүй, танайл шиидхэхэ хэрэг. Энэ үгыем та буруушаахагүй ёһотойт.

34-35Минии үгэ шагнаһан ухаатай зон «Иоов гээшэ юумэ мэдэхэгүй хүн байна» гэжэ хэлэхэдээ болохо байна[+]. 36Бурханиие тоодоггүй зондол адли харюусадаг ушарһаа Иоовой Тэрээнһээ хатуу сээрлэл абаха зүб. 37Иоов өөрөө нүгэл шэбэл үйлэдэжэ тогтоогүй, бидэнэй урда Бурханиие наадалжа, зүрилдэжэ байна[+].

#### 35


Элиһүүгэй дүрбэдэхи үгэ

1Элиһүү үргэлжэлүүлбэ:

2– Иоов, Бурхантай[†] өөрыгөө сасуулан, өөрыгөө Бурханһаа үлүү шударга гэжэ тоолохо хэрэггүй. 3«Минии нүгэл[†] хилэнсэгүй амидарал намда ямар ашагтай юм?» гэжэ хэлэнэш[+]. 4Би энээндэшни, шамда ба шинии нүхэдтэ харюу үгэхэм:

5Хүхэ тэнгэри өөдэ харыт. Хүрэжэ болошогүй үндэртэ үүлэнүүд хөөбэлзэн байна[+]. 6Энээндэл гэмтэ амидаралтнай Бурханда хүрэшэгүй холо. Тооложо барашагүй нүгэл хээшье һаа, Тэрэниие хохироожо шадахагүй. 7Мүн баһа гансашье гэм хээгүйб гээд, Тэрээндэ юу үгэхэбши? Энээгээрээ та Тэрээндэ туһа хүргэнэ бэшэт[+]. 8Гэмтэ ябадалаараа өөртэйгөө адли бусад хүнүүдыел хохирооно бэзэт. Һайн үйлэ хэбэл, хүнүүдтэ туһатай. Харин юртэмсын Эзэндэ[†] энэ бүхэн хамаагүй.

9-11Зобожо дарлагдаһан хүнүүд уйлан ёоложо, хархис этэгээдүүдэй һабарһаа гараха гэжэ тэгүүлбэшье, тэдэниие Бүтээгшэ хэсүү үедэ туһалжа шадаха гү гэжэ ойлгодоггүй. Хүнүүдые бүтээхэдээ, арьяатан амитантай, жэгүүртэн шубуунтай жэшэмээр бэшэ ехэ ухаа үгэһэниинь ушартай гэжэ ухаалдидаггүй[+][+]. 12Тэдэ Тэрэниие тоонгүй омог бардам байдаг ушарһаа хэсүү үедэ туһа гуйхадаа Тэрээнһээ харюу абажа шадахагүй хадаал дэмы уйлан ёололдоно[+]. 13Түгэс Хүсэтэ Бурхан хүнүүдэй гуйлтые хэрэгсээдэггүй.

14Тэрэниие харанагүйб, Тэрэниие хэрэг шүүлгэдэ ерэхыень хүлеэнэб гээ хадаа хүлеэхэл болоош[+]. 15«Тэрэ хадаа гэмтэ хүниие анхарангүй, гэмтэ хэрэгые шиидхэнгүй үнгэрдэг» гэжэ дэмы хэлэхышни тоохо болихо хэрэг үнэндөө Тэрээндэ байна гү? 16Иоов үнэндөө юушье мэдэхэгүй аад, дэмы үгэ дуугаржа байна[+].

#### 36


Элиһүүгэй түгэсхэлэй үгэ

1Элиһүү үгэ хүүрээ үргэлжэлүүлэн, иигэжэ хэлэбэ:

2– Тэсэжэ шагнабалшни, Бурхан[†] тухай юу хэлэхэ һанаатай байһанаа шамда харуулхаб. 3Би мэдэлгэеэ алас холоһоо абажа, зүб байдалые Бүтээгшэдэ хамааруулнаб. 4Би гансашье худал үгэ аманһаа унагаангүй, үнэнииел харуулнаб[+].

5Түгэс Хүсэтэ болобошье, Тэрэ хатуу сэдьхэлтэй хүниие хүлеэн абаха. 6Гэмтэй хүнүүдые удаан амиды байлгадаггүй, зобожо дарлагдаһан хүниие шударгы хамгаалдаг[+]. 7Гэмгүй хүндэ тэрэ хайраяа үршөөжэ, хаан мэтэ хүндэтэй болгодог[+]. 8Зарим нэгэниинь нэрэтэй болоходоо, бэеэ магтан һайрхаһаар буруутажа, түрмэдэ хаагдаһан гэнжэтэй гэмтэн мэтэ болоходонь,[+] 9бардам занһаа боложо гэм хэһыень Тэрэ харуулжа, 10буруу замһаа зайлаха эрилтэ табина[+]. 11Хэрбээ тэдэ Тэрэнэй үгэ дуулан, зааһан замдань оробол, байдалынь һайжаржа, үлэһэн наһа үедөө элбэг жаргалтай болоно. 12Тэрэнэй үгэ дуулаагүй һаа, үнэн байдалаа ойлгонгүй ябаһаар эритэ зэбсэгһээ наһа барана[+].

13Бурханиие сэгнэдэггүй зон хоро һанажа ябадаг, түрмын оёорой гэмтэн болоһоншье һаа, Тэрээнһээ туһаламжа эридэггүй. 14Тиигэжэ тэдэ эдир наһандаа янхан эрэшүүлэй дунда худхаһаар үхэдэг ушар олон. 15Гэбэшье зобоһон хүниие Тэрэ абардаг, зобохо үедэнь дарлагдагшатай ярилсадаг.

16Тэрэ таниие зоболонһоо абаржа, аюулгүй, түбшэн зохид, унда хоолтой элбэг дэлбэг амидарал үгэхэ хүсэлтэй[+]. 17Харин та гэмтэн мэтэ шиидхүүлхэ тухай бодожо байнат. Хуули шүүлгэ, шиидхэл сааза тухай һанаа сэдьхэлээ табинат. 18Хэзээ нэгэтэ хэрэг шүүхэдээ эдилгэ абаһан байжа болоо хат. Харин мүнөө шүүлгэбэл, зөөри хүрэнгэтнай таниие хамгаалжа шадахагүй. Иигэжэ бэеэ бү мэхэлэгты. 19Хүнэй эд хүрэнгэ, хүсэ шадал Бурханай шиидхэлһээ зайлуулхагүй. Тиимэ аргаар хосоролһоо холодохогүйт[+]. 20Һүни дунда наһа бараашье һаа, шиидхэлһээ зугадахагүйт. 21Зоболон гаталхын тулада ондоо зам шэлэхэ болонош. Тиигээгүй һаа, Бурханай үмэнэ улам буруутахат. Таниие ондоо замда оруулхын тулада Тэрэ туршалга хэжэ байна.

22Тэрэнэй хүсэ шадалай хэр зэргые мэдэнэ гээшэ гүт? Тэрээнтэй тэнсэхэ багша үгы. 23Хүнэй ухаан хажуудань юуншье бэшэ. Хэн Тэрэниие һургажа шадахаб? Хэн Тэрэниие буруудхаха эрхэтэйб? 24Хүнүүд хэһэн юумыень магтан дурдадаг. Танайшье тиигэбэл, зохистой. 25Бүхы хүнүүд тэдэ хэрэгүүдые хаража болоно. 26Түгэс Хүсэтэ Тэрэниие гүйсэд ойлгохын аргагүй. Эгүүридэ оршодог Бурханиие ойро зуура амидардаг бидэ ухаандаа багтаажа шадахагүйбди[+].

27Бурхан газар дэлхэйһээ уһа уурал дэгдэхээжэ, бороогой үүлэн болгон хубилгана[+]. 28Тэрэ үүлэнһээ хура бороо орожо, бүхы дэлхэйе уһална. 29Бурханай бороогой үүлэ нүүлгэжэ, тэнгэри дуугаргадагыень хэн ойлгожо шадахаб? 30Үүлэнэй забһараар наран харагдажа, хүрьһэтэ дэлхэйдэ, далайн гүндэ гэрэл тудана. 31Иимэ аргаар Тэрэ хүнүүдые шиидхэхын зэргэ элбэг дэлбэг ургаса хайрладаг. 32Бурханай гарта сахилгаан байха, Тэрэнэй зааһан тээшэ буудал буудаг[+]. 33Хүхэ тэнгэридэ һүрөөтэ абяанай дуулдахада, һалхи шуурган эхилхэнь гэжэ үхэр малшье ойлгодог.

#### 37

1Тэнгэри дуугархадань, айдаһамни хүрэжэ, зүрхэмни дэлбэ гарахаа һанана. 2Энэ аймшагтай дуун Тэрэнэй аманһаа гараһан бололтой. 3Тэнгэриин дуун дэлхэйн нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр дуулдажа, сахилгаан нэбтэ шобто сахилна[+]. 4Энэнь хадаа Хүсэтэ Эзэн[†] һүр жабхалантай дуу хоолойгоор үгэ хэлэһэн мэтэ. Дуу сахилгаанда хизаар байхагүй[+]. 5Тэрэ үгэеэ хэлэжэ гайхамшаг хэрэгээ бүтээдэг. Хэн энээниие ойлгожо шадахаб[+]? 6Тэрэнэй зарлигаар саһан орожо, бороо шудхана[+]. 7Тэрэнэй хэрэгүүдые бүхы зоной мэдэхын тулада хүсэ шадалаа иигэжэ харуулдаг. 8Хээрын зэрлиг амитад эшээндээ хороно[+]. 9Урда зүгһөө хүсэтэ һалхин буудаг, хойто зүгһөө хүйтэн ерэдэг. 10Тэрэнэй хүсөөр гүнзэгы уһан, үргэн гол мүльһэтэн хүрэнэ[+]. 11Тэрэнэй хүсөөр тэнгэриин үүлэндэ ехэ уһан сугларжа, тэгэн дундань сахилгаан сахилдаг. 12Тэрэнэй хүсэлөөр үүлэн нүүжэ, үгэ бүхэнииень дуулан дахана[+]. 13Бурханай[†] шиидхэбэреэр нэгэ газарта хайра, нүгөөдэ тээ хэһээлтэ буужа байдаг[+].

14Иоов, та минии үгэ анхаран шагнагты. Бурханай бүтээһэн гайхамшагта юумые бодоод үзыт. 15Тэрэнэй зарлиг үүлые захиржа, сахилгаа сахилуулха гэжэ мэдэхэ гүт? 16Үндэр тэнгэридэ үүлэнэй хайшан гээд тогтохые мэдэхэ гүт? Тэрэнэй мэдэсэ, бүтээһэн хэрэгүүдынь гайхал түрүүлдэг[+]. 17Урда зүгһөө бүгшэм ерэхэдэнь, хубсаһаал тайлажа шаданат. 18Тэрээндэ адли шудхамал толи мэтэ сэлмэг тэнгэриие бүтээжэ шадаха гүш[+]? 19Тэрээнтэй юугээ ярихаашье мэдэхэгүйш. Та бидэндэ заажа үгэхэ гүт? Энэ харанхыда юушье ойлгонобди[+]. 20Би Тэрээнтэй яринаб гэжэ хэлээгүйб. Агуу хүсэниинь ерэжэ усадхана аа гү гэжэ айжа байнаб.

21Үүлэнэй саанахи наран харагдахашьегүй һаань, һалхин үлеэжэ үүлые тараадаг. 22Тэнгэриин хойто хаяада сугларһан үүлэн наранай гэрэлдэ алтан мэтэ туяаран харагдадаг. Бурханай ойро алтан үүлэнтэй жэшэхээр бэшэ бүришье һүрөөтэй. 23Хэн Түгэс Хүсэтэдэ ойртожо шадахаб? Агууехэ хүсэтэй аад, тэрэ хүнүүдые дарладаггүй, үнэн шударгыгаар харилсадаг. 24Тиимэ дээрэһээнь хүнүүд Тэрэниие үргэмжэлэн хүндэлдэг. Хэршье ухаатай һаа, Тэрэнэй урда юуншье бэшэбди[+].

#### 38


Бурхан Иоов хоёрой үгэ андалдаан

1Хара һалхин сооһоо Иоовто Эзэн[†] харюусаба:[+]

2– Ши юумэ мэдэхэгүй аад, Минии хүсэл зорилго тухай яриха гэжэ оролдохо ямар эрхэтэй юмши[+]? 3Зориглон бүһэеэ бүһэлжэ, Минии табиһан асуудалда харюуса[+].

4Энэ дэлхэйе бүтээжэ эхилхэдэм ши хаана байгаа юмши? Оршолоной яажа бүтэдэгые ойлгодог һаа, ши тайлбарилжа үгэ[+]. 5Дэлхэйн хэмжээ хизаарые хэн тогтооһон бэ? Бүтээхэдээ, хэн ооһор татажа хэмжэһэн юм бэ? 6Газар дэлхэйн үндэһэн юун дээрэ табигдаһан бэ? Хэн дэлхэйн тулаха углуугай шулуу тогтоогооб[+]? 7Тэрэ үедэ үглөөнэй одод баярлан дуулажа, Бурханай[†] хүбүүд согтой хашхаржа байгаа[+].

8Гүн далайн газар дороһоо нэбтэрэн гарахадань хэн үүдыень хаажа хизаарлаһан байнаб[+]? 9Тэрэ үедэ Би захагүй далайда үүлэн хушалта нэмэржэ, харанхы оршон тогтоогооб. 10-11Би Өөрөө далайн үүдэ хаагаад, «Хүсэтэ долгиншни энэ хүрэтэр хүрөөд, саашаа дэлбэржэ болохогүй» гэжэ зарлиг буулгахадам, хэн гүйсэдхөөгүй байгааб?

12Иоов, ши наһан соогоо зарлиг буулган үүр сайлгажа үзэһэн гүш? 13Гэрэлтэ үглөөе дэлхэйдэ түхөөжэ, дэлхэйн захаһаа барижа һэжэрээд, харанхы һүни гэм хэдэг хүнүүдые тонилгоһон гүш? 14Үүр сайхада, хада уулын, тала хүндын илгаань шабар дээрэ тамга табижа зураһан мэтэ тодорно. 15Үдэрэй һаруул ерэхэдэнь гэмтэ хэрэгтэн хорото ажалаа хэхэ аргагүй боложо, хүсэ шадалынь бууража, гарынь хухарһан мэтэ болодог[+].

16Ши далайн гүнзэгыдэ орожо, эхи захыень үзөө һэн гүш? 17Үхэлэй үүдэн гэжэ мэдэхэ гүш, шэб харанхын үүдэ хэн шамда харуулааб? 18Дэлхэй юртэмсын хэр зэргэ уужам болохые ши мэдэхэ гүш? Эдэ бүгэдые ши мэдэхэ һаа, Намда харюу үгэ.

19Гэрэл харанхы хоёрой хаанаһаа ерэдэгые ши мэдэхэ гүш? 20Тэдээниие өөрын дураар захиржа шадаха гүш? 21Энэ дэлхэйе бүтээхэ үедэмни ши хажуудам байжа, хизааргүй үндэр наһа наһалһан мэтэ яридаг ушарһаа энэ бүхэниие мэдэхэл ёһотойш.

22Дай дажар зогсоохын тулада зарим үедэ саһа мүндэр оруулдагби[+]. 23Тэрэниие хаана бэлдэн нөөсэлдэгым ши хараһан гүш[+]? 24Ямар ушарһаа сахилгаан сахилжа, зүүн зүгһөө һалхин үлеэдэг бэ?

25-27Бороогой ороходо эзэгүй тала губинууд ундалдаг. Уһа уужа садахадаа, үбһэ ногоо ургуулдаг. Хэн энэ бороогой орохо, шуурганай хүдэлхэ нүхэсэл тогтоодог бэ[+][+]? 28Хура бороо, шүүдэрэй уһан хүнтэй адли түрэдэг гэжэ гү[+]? 29Гол нуурай уһанай, газарай хүрьһэнэй шулуун мэтэ хүлдэхэдэ,[+] 30тэрэ саһан мүльһэн сэбдэг хүйтэн эхын хэбэлһээ түрэнэ гэхэ гүт[+]?

31Ши Зургаан мүшэдые хоорондонь холбожо, Гурбан һогоониие һалган илгажа шадаха гүш[+]? 32Жэлэй дүрбэн уларил соо одо мүшэдые зохихо байрадань табижа шадаха гүш? Долоон үбгэдые ши захиржа шадаха гүш[+]? 33Тэнгэриин хуули ши түгэс мэдэжэ, дэлхэйн зүй гурим тогтоожо шадаха гүш[+]?

34Үүлэдтэ захиралта үгэжэ, бороо оруулжа шадаха гүш? 35Сахилгааниие зонхилходош, 36тэрэ «Зай, би бэлэн» гэжэ хэлэхэ гү? 37-38Энэ ехэ оюун ухаае хэн бии болгоһон бэ? Хүхэ тэнгэриһээ уһа сүршэжэ, хуурай шоройе норгохо гээшэ хэнэй захиралтаар хэгдэһэн бэ?

39-40Арсаланай үлэн гүлгэдэй эшээндээ хоол хүлеэхэдэнь, ши эхэ арсаланда хоол олгожо шадаха гүш[+][+]? 41Хирээгэй үлэн дальбараахайнуудай хоол эрин хушуугаа ангайлгахадань, ши эхэ хирээдэ хоол үгэжэ шадаха гүш[+]?

#### 39

1Зэрлиг амитадые ши өөрын дураар захиржа шадаха гүш? Янгир ямаанай эшэгэлхэ сагые шиидхэжэ шадаха гүш? Зэрлиг һогооной тугаллаха үедэ хажуудань байдаг гүш[+]? 2Һогоон хэды һара хээлитэй байдагынь хэлэхэ гүш? Тугаллаха сагынь тогтоожо шадаха гүш? 3Һогоонууд үбдэжэ зобон тугалладаг. 4Тугалынь хээрэ талада дураараа үдэжэ, хүсэ шадал ороходоо, унаһан газараа орхин ошодог. Ши тэдээн тухай хэр зэргэ нарин мэдэн захиржа шадахабши?

5Хээрын зэрлиг элжэгэндэ тэрэ сүлөөтэ амидаралыень хэн үгэһэн бэ? 6Хужартай хооһон талые тэрэнэй гэр орон болохые Би шиидэжэ тогтоогоо һэм. 7Зэрлиг элжэгэн хотын шууяанһаа хулжан ошожо, хүнэй гараар тэрэниие һурган унахын аргагүй. 8Уулын нюруугаар дамжан бэлшэжэ, ногоо оложо эдинэ.

9Зэрлиг үхэр ажалдашни зүдхэжэ, тэбшын дэргэдэ бүхэли һүни зогсохые хүсэхэ гү? 10Ши тэрээндэ анзаһа хүллэжэ, газар хахалжа шадаха гүш? 11Шадал ехэтэй зэрлиг үхэртэ найдажа, хүндэ ажалаа хүүлэжэ шадаха гүш? 12Тэрэнэй хүсөөр ургасаа хуряагаад, таряа сохидог газарта хүргүүлжэ шадаха гүш?

13Тугас шубуунда үнгэтэ дали, тэмээн шубуунда ниидэхэшьегүй һаань, үдэ ши үгөө һэн гүш? 14Тэмээн шубуун газар дээрэ үндэгэлэн хээрын дулаахан шоройдо үндэгэеэ хадагалдаг. 15Хээрын амитан хүн үндэгыем гэшхэнэ гэжэ тэрэ һанаа зобохогүй. 16Тэрэ шубуун өөрын үндэгые үри гэжэ тоолохогүй, бүхы оролдолгом дэмы болохо гэжэ ойлгохогүй байна[+]. 17-18Бурхан[†] тэрээндэ сэсэн ухаан үршөөгөөшьегүй һаа, хурдан хүл, мори ахиха шадабари үгөө.

19Ши хүлэг мориндо шадал үгэжэ, хүзүүень намирһан дэлһээр хушаһан гүш? 20Шааруул мэтэ дүүлин харайха шадабари тэрээндэ үгөө гүш? Сошомо шангаар турьяха һүр солгёо ши тэрээндэ үгөө гүш[+]? 21Солгёон хөөрүүгээр туруугаараа газар сохин, шадал соогоо урагшаа тэгүүлэн байлдаанда ороно. 22Аюул тэрэ тоохогүй, хурса һэлмэһээ багаханшье һүрдэхэгүй. 23Эзэнэйнь[†] номо һаадаг һэлжэгэнэн, наранай гэрэлдэ жадань ялалзана. 24-25Хүлэг мориной амыень татаха хэсүү болоно. Бүреэгэй абяа дууламсаараа морид шангаар турьян дүүлинэ. Хүлэгүүд холоһоо тулалдаанай охи үнэр абажа, сэрэгэй удамаршын хашхараа соносоно[+].

26Харсага шубуунда урда зүг ниидэхэ ухаа ши үгөө гүш? 27Шинии хүсэлөөр бүргэд далияа дэлгэн үндэр тээшэ дүүлижэ, уулын орьёлдо уурхайгаа түхеэрдэг гү? 28-30Тэрэ шубуун эгсэ хабсагайда уурхайгаа барижа, тэрэ үндэрһөө олзо хараашалан, дальбараадаа шуһа амасуулна. Үхэһэн һэеын холошье һаань, хурса нюдэтэй бүргэд заатагүй ерэхэ.


Иоовой шаналалга

31Эзэн Иоовто хандажа асууба:

32– Түгэс Хүсэтэ Намтай үгэ буляалдаха һанаатай байнаш. Намайе буруу болгохо үгэ байна гү? Ямар харюу үгэхэ байнаш[+]?

33Иоов иигэжэ харюусаба:

34– Танай хажууда би хэн гээшэбиб даа. Хэлэхэ юумэн намда үгы. Амаа таглаа һаамни дээрэ[+]. 35Энээнһээ урда би Танда хандан, хэдэн удаа яриһан байнаб. Оройдоошье абяа гарахаяа болёоб.

#### 40


Эзэн Иоовто бүтээлнүүдээ үзүүлнэ

1Эзэн[†] хүсэтэ шуурган сооһоо Иоовто харюусаба:[+]

2– Зоригтой бодожо, Минии табиһан асуудалда харюу үгэ[+]. 3Ши Намайе шударга бэшэ гэхэшни гү? Өөрыгөө зүб болгохын түлөө ши Намайе буруудхахашни гү[+]? 4Ши өөрыгөө Бурхантай[†] адли хүсэн түгэс гэхэшни гү? Шинии дуу хоолой Тэрэнэй нэрьеэн шэнги шанга һүртэй гү[+]? 5-8Үндэр нэрэ алдараа суурхуулхын тулада оршолоной дээдэ һүр жабхалан олыш. Тиигээд хүн түрэлтэнэй гэмтэ байдалые элишэлэн, омог бардам хүн бүхэниие доошонь даража шиидхыш. Бүгэдын нюдэн дээрэ гэмтэ зондо нэгэ мүһэн шиидхэл буулган усадхажа, үхэлэй хубсаһа үмэсхүүлээд, газарта булыш. 9Хэрбээ энээниие хэжэ шадабалшни, Би шамайе хүндэлэн магтахаб[+].

10Бегемот гэжэ амитаниие хүнүүдтэй адли бүтээгээб. Тэрэ үхэр мэтэ үбһэн тэжээлтэй[+]. 11Шүрбэһэлиг хүлынь харыш, ууса бэень ямар һүрөөтэйб даа. 12Һүүлынь хүдэлхэдөө, хуша модон мэтэ, хүлэйнь булшангууд шулуун мэтэ хатуу. 13Хүрэл хоолой мэтэ яһатай, түмэр бахана мэтэ хүсэтэй. Энэ хадаа Минии бүтээһэн зэрлиг амитанһаа эгээл һүрөөтэйнь. 14Бүтээгшэ Эзэн Бил тэрээниие номгоруулан диилэжэ шадахаб. 15-16Зэрлиг амитадай тэршэлэн ябадаг уулаһаа тэрэ тэжээлээ оложо, адаалхай һөөг доро амаран хэбтэжэ, намагай ожорһон соо бэеэ нюуна. 17Голой бургааһан, һөөг модон тэрээниие халуун наранһаа хамгаалжа шадана. 18Иордан[†] голой үерлэжэ, амандань туласа хүрөөшье һаань, энэ амитан һэншье гэхэгүй. 19Хараһаар байтарынь нюдыень халхалан барижа шадаха гүш? Урьхадан барижа, хоншоорынь нүхэлөөд, бурантаг үлгэжэ шадаха гүш?

20Ши Левиатан[*] гэжэ аймшагтай амитаниие загаһашанай дэгээгээр урьхадан баряад, хэлэнһээнь ооһорложо шадаха гүш? 21Хоншоортонь сахариг, үрүүндэнь дэгээ хээд, хүтэлжэ шадаха гүш? 22Тэрэ шамһаа айн шэшэржэ, үршөөл хайра гуйха гү? 23Тиигээд шамтай хэлсээ баталан, бүхы наһаараа зарасашни болохо гү[+]? 24Ши тэрээниие гэрэй тэжээбэри шубууе мэтэ хаажа, басагадтаяа наадхуулжа шадаха гүш? 25Ханаһаанай[†] наймаашад мяхынь эбдээд, хоорондоо хубаажа, хэсэг хэсэгээр худалдажа шадаха гү? 26Ши тэрээниие жадаар хадхан агнажа, толгойень загаһанай һэрээгээр сүмэлжэ шадаха гүш? 27Ши нэгэ удаа тэрэниие барижа шадабал, наһан соогоо мартахагүй һургаал[†] абахаш.

#### 41

1Тэрэниие барижа номгоруулна гэжэ бодохошье аргагүй. Харахадаа, зүрхэ алдахаар[+]. 2Тэрэниие уурлуулхаһаа түбэгшөөхэгүй хүн гэжэ байхагүй. Тиимэ һэн хойноо минии урда хэн ерэжэ эсэргүүсэжэ шадахаб? 3Намһаа урид тэрэ амитаниие номгоруулһан хүндэ шагнал үгэхэб. Хүхэ тэнгэриин доро оршодог юумэн хуу Минии[+].

4Левиатан гэжэ тэрэ амитан тухай бодоходоо, тэгшэ бэе, шадал тэнхээ тухайнь хэлэхэһээ бэшэ юумэн үгы. 5Хэн тэрэнэй хубсаһанай захаһаа үргэжэ шадахаб? Хэн тэрээндэ хазаар углахаб? 6Хэн тэрэнэй хурса шүдэтэй амые ангайлгахаяа зүрхэлхэб? 7-9Нюргандань сэрэгэй хуягуудые зэргэлүүлэн табиһан мэтэ харагдадаг, хоорондонь агааршье орохо зай байхагүй. 10Тэрэнэй найтаахань сахилгаан сахилһан мэтэ һүрөөтэй. Нюдэниинь мандажа байһан наран мэтэ. 11Аманһаань гал дүлэн гаража, ошо бутарһандал үзэгдэнэ. 12Хамарынь бусалжа байһан уһатай тогоонһоо уурал һабһаха мэтэ харагдадаг. 13Амилхадань аманһаань гараһан галһаа нүүрһэ носоожо болохоор. 14Адар хүсэтэ хүзүүтэй тэрэниие хараһан бүхэн үхэтэрөө айна. 15Олон дабхар мяханиинь булшан шүрбэһөөр нягта холбогдожо, 16тээрмын шулуун мэтэ хатуу зоригыень элишэлнэ. 17Энэ дэлхэйн хамагай шадалтай хүнүүдшье тэрээнһээ айн шэшэрнэ. 18Тэрээндэ эсэргүү байлдаха гэбэл, һэлмэ жада, һурша, хуяг хэрэгтэй бэшэ. 19Хүхэ түмэр тэрээндэ үбһэнэй һолоомо мэтэ, хүрэл зэбсэг үмхирһэн модон мэтэ. 20Харбаһан һуршаһаа тэрэ дальтирхагүй. Шэдэһэн шулууе таряанай хальһан гэжэ тоолоно. 21Мунса модые һолоомо гэжэ һанадаг, шэдэһэн жадын эшхэрээнһээ энеэдэниинь хүрэхэ. 22Гэдэһэниинь хахархай шаазанай эри шэнги, ябахадань газар шорой анзаһаар хахалагдаһан мэтэ болодог. 23Тэрэнэй умбан ороходо, нуурай уһан бусалһан тогоон мэтэ бурьялна, далайн уһан хоро эдьхэһэн уһатай горшоогтой эрьюулгэ мэтэ хуйлана. 24Араһаань уһан арьялан, сагаан хөөһэн хахарна. 25Энэ дэлхэйдэ тэрээн шэнги зориг шадалтай амитан байхагүй. 26Амитадай хаан энэ гэжэ дэлхэйн бултанһаа бардам амитаншье хэлэдэг.

#### 42


Иоовой халаглал

1Иоов Эзэндэ[†] иигэжэ хэлэбэ:

2– Эзэн минии! Танай хүсэлые хэншье һаа, һаатуулжа шадахагүй гэжэ би мэдэнэм[+]. 3Юушье мэдэхэгүй соогоо Минии хүсэл зорилго тухай яриха гэжэ оролдохо ямар эрхэтэйбши гэжэ Та намда хэлээ һэнта. Үнэхөөр би ойлгоогүй юумэеэ яряаб. Энэ гайхамшагта юумэ мэдэхэ арга үнэндөө намда үгы[+]. 4Та үгэ хэлэжэ, асуудал табин, харюу эринэт[+]. 5Энээнһээ урагша Тан тухай дуулаһан би мүнөө өөрын нюдөөр үзэбэб. 6Тиимэһээ хэлэһэн үгэһөө арсажа, шорой, үнэһэн соо угаа халаглажа байнаб[+].


Иоовой гэм сагааруулга ба байдалынь һэргээлгэ

7Иоовтой хөөрэлдэжэ дүүргээд, Эзэн Тэмаан хотын Элипаазда хандаба:

– Минии зараса Иоов нам тухай үнэниие хэлэнэ. Гэхэдэш, ши хоёр нүхэдтэеэ хамта нам тухай худал үгэ хэлэһэн ушарһаа би та гурбанда уурлажа байнаб[+]. 8Иимэһээ та гурбан долоон буха, долоон тэхэ Иоовоор нядалуулан, Намда түгэс шатаалта үргэл[†] үргэгты. Удаань Иоов таанарай түлөө Намһаа хүлисэл гуйха болоно. Таанар Иоовтой адли Нам тухай үнэн үгэ хэлэжэ шадаагүй хадаа хүндэ шиидхэл абаха ёһотойт. Гэбэшье Иоовой гуйлта Би дуулабал, таанарые хэһээлтэгүй орхихоб[+].

9Тэмаан хотын Элипааз, Шууһаа обогой Билдаад, Наамаа обогой Цопаар Эзэнэй хэлэһэниие ёһолон дүүргэбэ. Тиигээд Иоов гурбан нүхэдэйнгөө түлөө хүлисэл гуйжа, Эзэн анхаран шагнаба[+].

10Анда нүхэдэйнгөө түлөө хүлисэл гуйхадань, Эзэн Иоовто урда урданайхиһаа хоёр дахин үлүү эд зөөри үгэбэ[+]. 11Иоовой аха дүү, анда нүхэд, танил талань сугларан, ехэ найр хэбэ. Эзэнһээ боложо асари ехэ зоболон үзэһэн Иоовто хүн бүхэн нэгэ нэгэ хэсиитэ мүнгэ, нэгэ нэгэ алтан һиихэ бэлэглэбэ[+].

12Эзэн Иоовой шэнэ байдалые урда урдынхиһаа жэшээгүй һайн болгожо үгэбэ. Иигэжэ Иоов арбан дүрбэн хонитой, зургаан мянган тэмээтэй, мянган паар сар үхэртэй, мянган элжэгэтэй болобо. 13Энээнһээ гадна айл гуламта залгаха долоон хүбүүтэй, гурбан басагатай болобо[+]. 14Тэрэ гурбанай эгэшэнь Емимаа, дундахинь Хэциһаа, одхон басаганиинь Кээрэн-Хаппуух гэжэ нэрэтэй бэлэй. 15Иоовой гурбан басагад шэнги гоё һайхан эхэнэрнүүд энэ дэлхэйдэ байгаагүй. Эртын заншалай ёһоор, имагтал хүбүүд лэ уг залгамжалдаг болобошье, Иоов гурбан үхиндөө хүбүүдтэеэ адли зөөри хүрэнгэ хубаан үгэбэ[+].

16Тиигэжэ зоболон туйлаһанһаа хойшо Иоов зуун дүшэн жэл дэлхэй юртэмсэдэ амидаржа, гуша дүшэнэрөө нюдөөрөө хараба[+]. 17Тиигээд байдалдаа садажа наһа бараба.

### Псалманууд

#### Псалманууд

Псалманууд


Псалманууд

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


#### Псалманууд


Псалманууд

Еврей хэлээр энэ ном «Тэхиллим» («Магтаал дуунууд») гэжэ нэрэтэй. Хуушан Хэлсээниие эртэ урдын грек хэлэндэ оршуулхадаа, хүгжэмэй зэмсэгэй нэрээр «Псалтерион» гэжэ нэрэ үгэһэн байна, эндэһээ ород хэлэн дээрэ нэрэнь «Псалтирь» гэжэ үгтөө. Бүлэгүүдыень «псалманууд» гэнэ, тиимэһээ буряад хэлэндэ оршуулхадаа, бидэ номые «Псалманууд» нэжэ нэрлээбди.

Ном 150 псалмаһаа бүридэнэ (эртэ урдын грек зарим оршуулгануудта 151 псалма дайралдана). Манай оршуулгада псалмануудай дугаарлал болбол ород Синодальна оршуулгадал, эртэ урдын грек хэлэндэ оршуулгадал адли, эхэ еврей хэлэн дээрэ бэшээтэй номтой энэ талаар зүрилдөөтэй.

Псалмануудай ном иимэ хубинуудһаа бүридэнэ: түрүүшын хуби – 1-40-дэхи псалманууд; хоёрдохинь – 41-71-дэхи псалманууд; гурбадахинь – 72-88-дахи псалманууд; дүрбэдэхинь – 89-105-дахи псалманууд; табадахинь – 106-150-дахи псалманууд. Вавилоондохи баряанһаа Израилиин арад түмэнэй бусаһанай һүүлээр псалмануудай эдэ табан хуби нэгэ ном боложо бүридхэгдэһэн байна. Зарим дуулал нэгэ жаахан хубилгагдаад, номой ондо ондоо хубинуудта дайралдана, мүн Хуушан Хэлсээнэй бусад номуудта байна (жэшээнь, 17-дохи псалма Хаан түрэнүүд тухай хоёрдохи номой 22-дохи бүлэгтэ дайралдана).

Эдэ псалманууд түхэл маягаараа, удхаараа угаа ондоонууд. Туһа эрижэ, Бурханиие гуйһан, мүн дайсадһаа абарха, тэдэниие хэһээхэ тухай гуйлтанууд дайралдана. Бурханай энэрэл, хатуу үедэ туһа хүргэһэндэнь баяр хүргэһэншье, Бурханай үршөөлтэй, дайгаа дараһан, даагаа һүүлдэһэн хаашуулые магтаһаншье, Израилиин урданай түүхын үйлэ хэрэгүүдые зураглаһаншье псалманууд бии. Энэ номой гол дүрэ, бүгэдые байгуулагша Бурханда магтаал дуулаһан псалманууд эгээл һайханууд гээд һанагдана. Хүнэй сэдьхэлэй элдэб байдалда таарамаар зальбаралнуудые энэ ном соо оломоор юм. Тиимэһээл олон ондоо арадуудай зальбаралай ном гэжэ Псалмануудай номые нэрлэжэ болохо. Олон яһатанай ирагуу найрагшад энэ номой түхэл болон маягые дабтадаг, зурагладаг, нангин псалмануудые өөрын хэлэн дээрэ оршуулдаг юм.

Зарим псалмануудай эхиндэ түүхэдэ байгаа хүн тухай, үгышье һаа, тэрэ псалматай удхаараа холбоотой үйлэ хэрэгүүд тухай хэлэгдэнэ. Давид болбол псалмануудай зохёолшон гү, али гол дүрэ гү, үгышье һаа, ирагуу найрагай энэ жанрые тэрэ байгуулаа гэжэ баталан хэлэхын аргагүй. Иимэ ушарта бидэ иимэ гаршагуудые «Давидай псалма» гээд лэ оршуулнабди.

Гадна, псалмануудай эхиндэ псалма гүйсэдхэхэдөө хэрэглэгдэхэ хүгжэмэй зэмсэгэй нэрэ гү, али хүгжэмэй нэрэ үгтөөтэй. Эхэ еврей хэлэн дээрээ эдэ гаршагуудай удхань эли тодо гэхын аргагүй, тиимэһээ тэдэниие дүтэрхыгөөр оршуулаабди, зарим тээ тэрэ зандань еврей үгөөрнь үлөөгөөбди.

«Сэла» гэжэ үгэ псалмануудай дунда дайралдана, псалма гүйсэдхэн дуулахадаа, нэгэ бага амяа абан, аниргүй байхые зааһан гээд таамаглагдана. Тэрэниие бидэ «хүгжэм» гэжэ бэшэн тэмдэглээд, үгэгүйгөөр хүгжэм соносохые заабарилһан тоглоомой зохёолдол адляар оршуулаабди.

Зарим псалманууд (24; 33; 36; 110; 111; 118; 144) акростих мэтэ маягаар найруулагданхай. Эдэ псалмануудта мүр гү, али строфа бүхэн еврей алфавидай үзэгһөө удаа дараалан эхилнэ. Иимэ арга «Ерэмияагай гашуудал» номдо болон «Соломоон хаанай һургаал» номой һүүлшын бүлэгтэ мүн лэ хэрэглэгдээ.

#### 1

1Хорото муу зоной зүбшэл дагаагүй,
нүгэлтэнэй[†] замаар ябаагүй,
Бурханиие[†] баһагшадтай хамта һуудаггүй хүн үнэн шударгал![†][+]
2Юуб гэбэл, Эзэнэй[†] һургаал[†] тэрэниие баяртай болгодог,
Эзэнэй һургаал тушаа үдэр, һүнигүй тэрэ бисалгал болон байдаг[+].
3Урасхал уһанай дэргэдэ тариһан модондол тэрэ адли.
Тус модон асарха сагтаа алим жэмэсээ эдеэшүүлэн асардаг,
набшань хатадаггүй. Тиимэ хүнэй хэһэн хэрэг бүхэниинь үлзытэй[+].
4Хорото муу зон тиимэ бэшэ. Тэдэ һалхинда хиидэдэг мэхиинэ мэтэ[+].
5Тиимэһээ хорото муу зон заргые шүүжэ,
нүгэлтэн зүб шударга зоной хажууда байжа шадахагүй.
6Юуб гэбэл, Эзэн зүб шударга зоной замые хинадаг,
харин хорото муу зон үхэлэй харгыгаар шэглэдэг[+].

#### 2

1Юундэ үндэһэ яһатан буһалгаалжа,
арад түмэнүүд дэмы юумэ һанаашалнаб[+]?
2Газарай хаашуул, засаглагшад
хоорондоо үгэсэлдэн хэлсэжэ,
Эзэнэй[†] болон Бурханай[†] табисууртын
урдаһаа эсэргүүсэн бодобо[+].
3«Хөөмэгшынь өөһэдын хүзүүнһээ буулгая, хүлилгыень өөһэдһөө хаяял!», – гэжэ хэлэнэ.

4Тэнгэридэ байгаа сэнтииһээ Эзэн энеэжэ, тэдэниие баһан хүхихэл[+].
5Тиигээд Тэрэ тэдэндээ уур сухал дундаа айладажа,
уур хилэнгээрээ тэдэниие һүрдүүлэн,
6«Өөрын нангин[†] хада Сион[†] дээр Өөрын хааниие табяаб», – гэхэ[+].

7Би, хаан, Эзэнэй зарлигые тунхаглахам.
Эзэн намда иигэжэ айладаа:
«Ши Минии хүбүүнши,
Мүнөөдэр Би Эсэгэшни болооб[+].
8Намһаа гуй! Би үндэһэ арадуудые шинии мэдэлэй болгохоб,
дэлхэйе заха хизаартайньшье шинии болгохоб.
9Ши тэдэниие түмэр баягаар бута сохижо,
дарханай бүтээгшэ шабар амһартанууд мэтээр тэһэ буталхаш»[+].

10Тиимэһээ, хаашуул, ухаалиг байгты,
дэлхэйн удамаршад,[†] һургаал[†] абагты!
11Айжа, Эзэндэ алба хэгты. Шэшэрэн баясан байгты[+].
12Хүбүүень таалагты!
Үгы һаатнай, Тэрэ уурлажа, харгы замдаа хосорхот.
Юуб гэбэл, уур хилэнгынь гэнтэ аһаха-носохо юм.
Абарал бэдэрэн, Тэрээндэ хандагша хүн бүхэн юрөөлтэй![+]

#### 3


(2 Хаан 15:14-17)


1[Давидай псалма. Өөрын хүбүүн Абшалоомһоо тэрьедэн гүйжэ байхадаа Давидай бэшэһэн.][+]

2Эзэн![†] Хэды олон дайсадтай гээшэбиб!
Урдаһаам угаа олон зон тулан бодоол![+]
3«Бурхан[†] тэрэниие абархагүй!» гэжэ
нам тушаа олон зон хэлэнэ[+].
[Хүгжэм]
4Харин Та, Эзэн, минии бамбай мүн!
Та намда илалта үршөөнэт,
зориг намда үгэнэт[+].
5Эзэниие шангаар дуудахадам,
Тэрэ Өөрын нангин[†] хада уулаһаа харюусаха[+].
[Хүгжэм]
6Хэбтэнэб, унтанаб, бодоноб,
юуб гэхэдэ, Эзэн намайе аршална[+].
7Намайе тойроошо
түмэн зонһоо айнагүйб[+].

8Эзэн, намайе аршалыт!
Бурхамни, намайе абарыт!
Дайсадайм үрүүе буталан эбдыт,
муу зоной шүдэ түүрэ сохиит[+].

9Гансал Эзэнһээ абарал буужа ерэхэ.
Үреэлынь арад түмэндэнь тудаха[+].
[Хүгжэм]

#### 4


1[Дуунай бүлэгые хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ хүгжэмэй зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай псалма.][+]

2Зүб шударгым тодорохойлдог Бурхан,[†]
Таниие дуудахадам, намда харюу үгыт!
Айжа-һүрдэжэ байхадам, Та намайе айхаһаа сүлөөлөөт.
Намайе үршөөгыт, зальбаралым[†] дуулыт![+]

3Улад зон! Хэды болотор Нам тухай муугаар хэлэжэ байхабта?
[Хүгжэм]
Хооһон юумэндэ дуратай, худал хуурмагые намнажа хэды болотор байхабта?
4Өөртэнь үнэн сэхэ хүндэ
Эзэн[†] бусадһаа ондоогоор хандадаг гэжэ мэдээрээт.
Дуудахадам, Тэрэ намайе дууладаг[+].
5Уур сухалда абтаһаншье һаа, нүгэл[†] шэбэл бү үйлэдэгты,
Хэбтэжэ байхадаа, бодолгодо абтан, шэмээгүй байгты.
[Хүгжэм]
6Үргэлнүүдые зүбөөр үргэгты,
Эзэндэ этигэн байгты[+].

7«Хэн нэгэн бидэндэ жаргал асарха гү?» гэжэ олон зон хэлэнэ.
Эзэн! Маанад руу һаруул харасаа шэглүүлыт![+]
8Эдеэ хоолоор, жэмэсэй архяар баян зондошье байгаагүй
баяр Та минии сэдьхэлдэ түхөөгөөт!
9Амар энхэ унтахаа хэбтэнэб, нойрсоноб.
Эзэн! Гансал Та намда аюулгүй амгалан байдал үршөөнэт![+]

#### 5


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: лимбын дууряалга доро. Давидай псалма.]

2Эзэн![†] Үгэнүүдыем дуулыт!
Һанаа алдахым анхарыт!
3Хаамни, Бурхамни, хашхарааем шагныт!
Би Танда зальбаржа байнаб[+].
4Эзэн! Үглөө бүри Та намайе дуулажа байнат.
Үглөө бүри би найдал дүүрэн урдатнай байнам[+].
5Муу хүндэ Та дурагүй Бурханта,[†]
нүгэлтэй[†] хүн Танай хажууда байжа шадахагүй!
6Һайрхадаг зон урдаһаатнай хаража шадахагүй,
муу муухай хэрэг үйлэдэгшэдые Та үзэн яданат,[+]
7гүжэр үгэ хэлээшэдые усадхахат,
алууршан, худалшан Танда жэгшүүритэй муухай[+].
8Танай хайраар би гэр руутнай орохоб,
нангин Һүмэдэтнай[†] шэшэрэн-айн һүгэдэхэб[+].

9Эзэн! Өөрын үнэн зүб замаар намайе хүтэлэн ябыт!
Дайсадтамни харша болгон, харгыем дардам сэхэ болгыт!

10Дайсад үнэн зүб юумэ хэлэдэггүй.
Сэдьхэлдэнь – үхэл хатал,
ама хоолойнь – үхэлэй зам руу татадаг,
хэлэниинь билдагануур[+].
11Бурхан, тэдэниие хэһээгыт!
Һанамжалһан юумэнь өөһэдэйнь толгой дээр бууг!
Нүгэлтэй тэдэниие намнажа үлдыт!
Тэдэ Таниие буруушаана бшуу!
12Танай аршалан байгаа зон хүхилдэн байг лэ!
Тэдэнэй хамгаалагшань Танай байһанда
тэдэ хэтэ мүнхэдөө хүхин байг!
Нэрэдэтнай дуратай зондо Та баяр хүхилдөөн болонот.

13Эзэн, Та үнэн шударга[†] хүниие үреэхэт,[†]
бамбайгаар мэтэ үршөөлөөрөө тэрэниие халхалхат![+]

#### 6


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: найман хүбшэргэйтэй зэр зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай псалма.][+]

2Эзэн,[†] хилэнсэглэн намайе бү хэһээгыт!
Уурлан намда гэм бү амасуулыт![+]
3Хүсэмни һалаал, Эзэн, намайе хайрлыт!
Бэемни һалганажа байна, эдэгээгыт!
4Һүнэһэмни шэшэржэ байна!
Эзэн! Хэды болотор энэ үргэлжэлхэб?![+]

5Хайрлыт! Ами наһыем үлөөгыт!
Нигүүлэсхы сэдьхэлтэй Та, намайе абарыт!
6Юуб гэхэдэ, үхэһэн хүн Тан тушаа һанахагүй,
Үхэлэй орондо[†] хэншье Танда магтаал үргэхэгүй[+].

7Ёолохоһоо эсэшооб,
һүни бүри дэрэмни нулимсаһаа нойтон,
унтари хэбтэреэ гашуун нулимсаар норгоноб.
8Гай гашуудалһаа нюдэмни шэргээ –
дайсад руугаа хаража шаданагүйб[+].

9Муу муухай зон, намһаа зайлагты!
Юуб гэхэдэ, Эзэн минии бархираа дуулаал![+]
10Эзэн минии шэбшэлгэ дуулаха,
зальбаралым[†] Тэрэ анхарха!

11Дайсадни һүрдэхэ, эшхэбтэр байдалда орохо,
нэрээ гутаан, тэрэ дары һөөргөө ошохо![+]

#### 7


1[Давидай гашуудал дуун. Бэньямиинэй обогой Күүш тухай мэдэхэдээ, тэрэ Эзэндэ энэ дуу дуулаа бэлэй.]

2Эзэн[†] Бурхамни! Тандаал найдажа байнаб!
мүрдэн намнагшадһаа намайе абарыт, аршалыт![+]
3Үгы һаа, дайсан намайе арсаландал таһа татаха,
хэһэг болгон зулгааха, хэншье абархагүй![+]

4Эзэн Бурхамни! Буруу юумэ хээ,
гараа бузарлаа гээшэ һаам,
5нүхэртөө муу юумэ хээ һаам,
дайсандаа туһалаа һаам,[+]
6хойноһоом дайсан намнажа, хүсэг,
ами наһыем газарта шэдэн,
нэрэ хүндыем шоройдо худхаг лэ!
7Эзэн, уур хилэнсэглэн бодыт,
дайсадайм бушаганажа байгаа сухалай урдаһаа үндыгыт,
Бурхамни, һэриит, захиран тогтооһон заргаяа бэелүүлыт!
8Арадууд Таниие тойрон сугларха,
тэдээн дээгүүр, үндэртэ, хан шэрээдээ заларыт![+]
9Та арадуудые шүүхэт.
Эзэн, миниишье зарга хэрэгые шиидхыт:
би гэмгүйб, зүб гээшэб[+].
10Муу муухай зоной уур сухал эсэслэг!
Зүб шударга Бурхан,[†] Та зүрхэ, дотор нэбтэ харадагта,
үнэн зүб хүниие дэмжыт![+]
11Бурхан – минии бамбай!
Зүрхөөр хирэгүй арюун зониие Тэрэ абардаг[+].

12Бурхан – зүб шударга шүүгшэ,
үдэр бүри Тэрэ хилэнсэгээ харуулдаг[+].
13Тэрэ дахин һэлмээ бүлюудэбэ,
һурша номоо шангадан татаба,[+]
14үхэлтэ зэбсэг Тэрэ гартаа баряад,
гал дүлэтэ годлинуудые бэлдэбэл![+]

15Зүб бэшэ юумэ бүрилдүүлэгшэ хүн
муу муухай юумээр хээли оложо,
худал хуурмагые түрэнэ[+].
16Ондоо хүндэ унаха нүхэ малтагша нэгэн
өөрөөл тиишээ халин унаха![+]
17Муу юумэнь өөрынь урдаһаа эрьехэ,
өөрынь толгойдо бууха!
18Зүб шударга хэрэгэйнь түлөө Эзэндэ һайниие хүргэнэб,
Дээдэ Эзэнэй нэрэ магтан дууланаб![+]

#### 8


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: гиттит гэжэ хүбшэргэйтэ зэр зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай псалма.][+]

2Эзэн[†] Бурхамнай!
Нэрэтнай дэлхэй дүүрэн һүр жабхалантай![+]
3Үхибүүдэй, нарай нялха хүүгэдэй аманһаа
Та Өөртөө магтаал дуудуулхат!
Дайсадай урдаһаа Та бүхэлэлтэ хээт,
үһөөгөө абагшыешье номгоруулаат.
4Танай бүтээһэн огторгой,
Танай байгуулһан һара, мүшэдые харанам.
5Хүн гээшэ юун бэ,
Яагаад тэрэниие Та һананабта?
Хүнэй хүбүүн юун бэ,
Яагаад Та тэрэниие анхарнабта[+]?
6Ойро зуура тэрэниие Та Эльгээмэлнүүдһээ доогуур табяат,
алдар солоор ба нэрэ хүндөөр титимлээт.
7Танай бүтээлнүүд дээгүүр засаглаха эрхэ тэрээндэ олгуулаат,
ула доронь бүгэдые оруулаат:[+]
8хони ямаадые, бухануудые, ан арьяатанииешье,
9огторгойн жэгүүртэниие, далайн уудамда тамардаг загаһадые…

10Эзэн Бурхамнай!
Нэрэтнай дэлхэй дүүрэн һүр жабхалантай!

#### 9


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Хүбүүнэйнгээ орондо үхэ» гэһэн аялга. Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] үнэнхэ зүрхэнһөө Танда һайниие хүргэнэб,
гайхамшагта хэрэгүүдыетнай тунхагланаб[+].
3Тан тушаа баярлан, баясан байнаб,
Дээдэ Бурхан,[†] нэрыетнай магтан дууланаб[+].

4Эрьехэдэтнай, дайсадни һөөргөө сухарижа,
бүдэрэн унаба, хосорбо!
5Иигэжэ Та минии заргалдаан, шүүхын хэрэг шиидхээт,
сэнтиидээ залараат, Үнэн шударга[†] шүүгшэ![+]
6Арадуудые номгоруулаат, хорото муу зониие усадхаат,
тэдээн тушаа дурсагдахашье юумэн үгы болоо[+].
7Дайсад хэтэдээ һандаргагдан һалаа,
хотонуудыень үндэһөөрнь абажа хаяат,
тэдээн тушаа юуншье һануулнагүй.

8Эзэн хэтэ мүнхэдөө хааншалан байха.
Зарга шүүбэри ябуулхын тула Тэрэ шэрээгээ дэлгээ[+].
9Бүхы дэлхэйе Тэрэ үнэн шударга шүүбэрилхэ,
арадуудые шударга сэхээр шүүбэрилхэл[+].
10Дарлагдаад байгаа хүндэ Эзэн хорохо газар,
бэрхэшээлтэй сагта хоргодохо газар болохо[+].
11Нэрыетнай мэдэдэг зондо Та этигэл[†] найдалынь гээшэт,
юуб гэбэл, Таниие бэдэрэн дагагшадые орхидоггүйт[+].

12Сиондо[†] оршодог Эзэндэ магтаал дуулагты,
хэһэн үйлэ хэрэгүүдынь зоной дунда тунхаглагты.
13Шуһа урдахуулагшадһаа үһөөгөө Тэрэ абадаг, һанажа байдаг,
зобогшодой ёолоон хашхараае мартадаггүй.

14Эзэн, намайе үршөөгыт! Дайсад намайе зобоожо байнал, харыт!
Үхэлэй хаалгаһаа намайе бодхоонот[+].
15Юунэй түлөө бэ гэхэдэ,
Сионой хаалгануудта Таниие магтан байхым тула.
Намайе абарһандатнай баясан байхаб![+]

16Үндэһэтэнүүд өөһэдын малтаһан нүхэндэ унаа,
өөһэдын нюуһан торон зангада хүлөөрөө орошоо[+].
17Иигэжэ Эзэнэй зарга эли тодо болоо,
хорото муу хүн өөрын торон зангада ороо![+]
[Хүгжэм]
18Бурханиие мартадаг бүхы үндэһэтэнүүд –
хорото муу зон Үхэлэй орон[†] руу бусаха[+].
19Үгытэй хүн хэтэ мүнхэдөө мартагдаа бэшэ,
ядуу зонһоо найдалынь мүнхэдөө таһараа бэшэ!

20Эзэн, заларыт! Хүнэй бардамынь бү илаг лэ!
Үндэһэтэнүүд Танай зарга шүүлгэндэ ерэг лэ!
21Эзэн, тэдэниие айлган һүрдүүлыт,
яяр хүнүүд гээшэлди гэжэ үндэһэтэн мэдэдэг байг лэ!
[Хүгжэм]
22Эзэн, юундэ Та холо зогсонобта,
бэрхэшээлтэй сагта харагданагүйбта[+]?

23Бардам зантай хорото муу хүн ядуу хүниие намнажа хойноһоонь ябана.
Өөрынгөө зангада тэрэ өөрөө орог лэ!
24Муу хүн дуратай юумэ абажа шадахаараа һайрхажа,
хомхой хүн Эзэниие хараажа, Тэрээнһээ буруу хаража байна гээшэ.
25Тэрэ бардамаар хаража,
«харюусалга гэжэ байхагүй, Бурхан үгы» гэжэ һанадаг[+].
26Бүхы замынь амжалтатай байдаг.
Танай шиидхэл тэрээнһээ холо, үндэр,
бүхы дайсадынь тэрээндэ юуншье бэшэ.
27«Би оройдоошье бүдэрхэгүйб,
үеын үедэ гай зоболонтой ушархагүйб» гэжэ тэрэ һанадаг[+].

28Амандань – хараал,[†] мэхэ, худал,
хэлэндэнь – һаад түбэг, хорон һанаан[+].
29Тэрэ амадаха газарта һуудаг,
нюуса газарта гэмгүй хүниие аладаг,
ядуу хүниие гэтэн бэдэржэ байдаг[+].
30Нүхэндөө байгаа арсалан шэнги
тэрэ нюуса газарта хорожо, маряажа,[+]
31ядарһан хүниие барижа шэрэхэеэ хэбтэдэг.
Тиигээд ядарһан нэгэниие торон зангадаа оруулжа баридаг.
32Бэеэ хуряан, маряажа, һүрэн унахадань,
азагүйшүүл хүсэтэй һабартань ородог.
«Бурхан мартамхай, буруу хараад байна,
юушье харанагүй» гэжэ тэрэ хорото хүн һанадаг[+].

33Эзэн, бодыт! Бурхан, гараа һунгыт!
Ядуу зон тухай бү мартыт!
34Хорото муу хүн Бурханиие юундэ хараана бэ?
Харюусалгада татахагүй гэжэ Тан тухай һанана гү?
35Теэд Та харанат, гай тодхор, зоболон ажагланат.
Өөрын гараар бүхы юумэнэй түлөө харюулхат!
Ядуу хүн өөрыгөө Танда үгэнэ,
үншэн хэнзын туһалагша гээшэт[+].
36Хорото муу юумэ хэжэ,
бузар үйлэдэжэ байгаашын гарые хухалаад,
хорон мууень элирүүлээд,
олохын арагагүй болотор мууень үгы хыт![+]

37Эзэн хадаа хэтэ мүнхэдөө Хаан юм.
Газар нютагһаань хариин зон усадхагдаха[+].
38Эзэн, Та даруу номгон зоной хүсэл соносоо бэлэйт.
Зүрхыень зоригжуулжа, шэхээ табин шагныт!
39Иигэжэ дэлхэй дээрэ дарлалта үүдхэдэг зоной үгы болохын тула
үншэн болон ядуу зоной түлөө оролсыт![+]

#### 10


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай зохёоһон.]

Хорохо хамгаалха газарни – Эзэн![†] Таанар намда хандан, «Хада руугаа
шубуун мэтэ ниидэ» гэжэ
яажа хэлэжэ шаданабта![+]
2Харыт, хорото муу зон һурша номоо татажа,
годлиёо табихаар бэлдэжэ байгаашань
харанхыда үнэн шударга[†] хүниие
харбахын тулада юумэл[+].
3Һууриин һандаргагдаад байхада
зүб шударга хүн юу хэжэ шадахаб даа[+].

4Эзэн Өөрын нангин[†] үргөөдэ байна.
Эзэнэй сэнтиинь – тэнгэридэ.
Нюдэдынь зон руу хаража,
мэлмынь тэдэниие шалгажа байна[+].
5Хэн зүб шударгаб, хэн бурууб гэжэ Эзэн шалгадаг,
хүсэрхэлдэ дуратай хүниие үзэн ядадаг[+].
6Тэрэ хорото муу зон дээрэ бороо мэтээр тор гүльмэ буулгаха,
гал, хүхэр болон галта шанга һалхин
тэдэнэй хуби хэшэгынь мүн[+].

7Эзэн зүб шударга.
Тэрэ зүб шударгада дуратай,
сэхэ шударга хүн шарайень харахал[+].

#### 11


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: найман хүбшэргэйтэ зэр зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] абарыт! Сэхэ шударга хүн таһараал!
Зоной дунда этигэмээр хүн үгы болоол![+]
3Тэдэ бэе бэедээ худалаар хэлэнэ.
Урал амань худалша,
һанаһан юумэеэ хэлэдэггүй[+].

4Худалша урал амыень,
һайрхан яряаша хэлыень
Эзэн таһа сабшаг лэ!
5Тэдэ «Ярихадаа бэрхэбди,
хэлэмнай – манай зэр зэбсэг,
хэншье маанадта захиржа шадахагүй» гэнэ.

6Эзэн «Үгытэйшүүлэй хооһорхо,
ядуу зоной ёолохо абяанһаа боложо
Би мүнөө бодохоб.
Хүсэһэнэйнь ёһоор аюулгүй газарта абаашахаб!» гэнэ.

7Шабар зуухада хайлуулжа,
долоо дахин сэбэрлүүлэгдэһэн мүнгэн мэтэ
Эзэнэй үгэ сэбэр юм[+].
8Эзэн, Та тэдэниие аршалнат.
Мүнөө сагһаа эхилээд, үеын үедэ
тэдэниие гамнан хамгаалнат.
9Харин хорото муу зон тойроод эрьелдэнэ,
муу этэгээд зоной дунда хүндэтэй болоод байна.

#### 12


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] хэды болотор юм бэ?
Та намайе хэтэдээ мартаа юм гүт?
Хэды болотор намһаа хорон байхабта[+]?
3Би хэды болотор һанаагаа зобон байхабиб?
Бүхэли үдэртөө зүрхэм үбдэнэ.
Хэды болотор дайсадни дээгүүрни гараад байхаб?

4Эзэн Бурхамни! Нам руу харыт,
харюу үгыт, нюдэндэм гэрэл үршөөгыт.
Үгы һаа, би мүнхэ нойроор нойрсохомнил[+].

5Намайе диилээб гэжэ дайсамни бү һанаг,
унаа гэжэ намда дурагүйшүүл бү баярлаг![+]
6Би Танай хайра энэрэлдэ этигэнэб!
Зүрхэмни Танай абаралда баярлаха.
Намайе Эзэнэй үршөөһэн тухай би дуулахаб![+]

#### 13


(Псал 52)


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай зохёоһон.]

Мунхаг хүн сэдьхэлдээ «Бурхан[†] үгы» гэжэ һанана.
Зон һальхай һамуун хэрэгүүдые хэнэ,
муу муухай, жэгшүүритэй юумэ үйлэдэнэ.
Һайн хэрэг хэдэг хүн байхагүй[+].
2Юумэ ойлгодог, Бурханиие бэдэрдэг хүн бии гү
гэжэ мэдэхэеэ Эзэн[†] тэнгэриһээ зон руу харана[+].
3Бүхы зон хамта замһаа хадуураа,
бүгэдөөрөө забхайралдаа.
Һайн хэрэг хэдэг хүн байхагүй,
нэгэшье үгы[+].
4Муу юумэ хэдэг тэдэ юушье ойлгодоггүй юм гү?
Хилээмэ эдиһэндэл адляар минии арад түмэниие зооглонол,
Эзэниие дууданагүй[+].
5Тэндэ тэдэ угаа ехээр айха.

Юуб гэбэл, Бурхан зүб шударга зоной тала баримтална.
6Таанар үгытэй ядуу зоной найдалые наада баринат, харин тэдэнэй тулгуубари – Эзэн!

7Израилиин абарал Сионһоо[†] ерэхэнь болтогой![†]
Арад зоноо баряанһаа Эзэнэй бусаахада,
Яков баярлаха, Израиль[†] баясаха!

#### 14


1[Давидай псалма.]

Эзэн![†] Хэн Танай майхан соо ажаһуужа,
Нангин[†] хада дээрэтнай хэн амидаржа шадахаб[+]?
2– Үнэн зүбөөр ябажа, зүб шударгые хэжэ,
зүрхэндөө үнэн зүбые үгүүлдэг хүн[+].
3Гүжэр үгэ хэлэдэггүй, нүхэртөө муу юумэ хэдэггүй,
дүтэ зондоошье эсэргүүсэн буруу болгожо байдаггүй хүн[+].
4Шоодбори хүн Тэрэнэй нюдэндэ жэгшүүритэй,
гэбэшье Эзэнһээ айдаг зониие Тэрэ хүндэлдэг.
Хэн нэгэндэ тангариг үргэбэл, тэрэнээ заабол бэелүүлдэг[+].
5Мүнгэнэй түрэсын түлөө зээлеэр үгэжэ байдаггүй,
эдилгэ абажа, гэмгүй хүниие хардажа байдаггүй –
хэн иимээр хэрэг ябуулнаб, тэрэ хэтэ мүнхэдөө ганхахагүй![+]

#### 15


1[Давидай шүлэг.]

Бурхан,[†] намайе хамгаалыт!
Хорохо газар Танһаал бэдэрнэлби.
2Би Эзэндэ[†] хэлэнэб: «Та бол минии Эзэн,
минии һайн һайхан – гансал Танһаа!»[+]
3Эзэндэ үнэн сэхэ, зүб шударга хэрэг ябуулааша,
үнэн сэхые хэлээшэ хүндэл адли байхаа хүсэнэб!

4Ондоо бурханда хандагшадай зоболон олошорог!
Шуһата ундан үргэлынь тэдэнтэй хамта үргэхэгүйб,
нэрэнүүдыньшье амаараа дурдахагүйб![+]

5Эзэн болбол уг залгамжалха хубим,
ундамни мүн.
Та минии хуби заяае баряад байнат[+].
6Намда тааламжатай һайхан газар хүртөө,
уг залгамжалан эзэмшэхэ юумэм үнэхөөр һайхан.
7Намда зүбшэл заабари үгэдэг Эзэниие магтанам,
һүниндөөшье досоомни һургаалынь[†] соностоно.
8Би Эзэниие үргэлжэ урдаа харанаб,
хажуудам байгаа сагта ганхан унахагүйб[+].
9Тиимэһээ зүрхэ сэдьхэлни баяраар халяа,
Хэлэ амамни дорюун болоо,
Махабад бэемни хүсэл найдалаар дүүрээд байна.
10Та һүнэһэ һүлдыемни үхэлэй орондо[†] орхихогүйт,
Өөрынгөө шударгы Зарасые шалзараажа үмхирүүлхэгүйт[+].
11Амидаралай харгы зам намда заажа үгэнэт.
Өөрынгөө хажууда байлгажа,
Та баяр баясхалангаар намайгаа дүүргэхэт.
Баруун гартатнай хэтэ мүнхын баяр жаргал оршодог[+].

#### 16


1[Давидай зальбарал.]

Эзэн,[†] хашхархыем дуулыт!
Үнэн зүб тухай гуйналби.
Гуйлтыем анхарыт,
худалша бэшэл минии хэлэн[+].
2Зарга хэрэгыем шиидхэхэт,
хэн зүб бэ гэжэ нюдэнтнай хаража байна.

3Та минии зүрхэн руу шэртэн хараат,
һүниндөө намайе туршахаа ерээт,
намда ямаршье гэм үгы байһые ойлгоот,
аманһаамни муу юумэн гараагүй[+].

4Зоной юушье хээ хадань
би Танайл үгэ дуулаад байнам,
гэмтэнтэй адли болохогүйб.
5Танай харгы замаар алхалхыем,
хүлэймни буруу гэшхэхэгүйень
баталжа-шангалжа үгыт[+].

6Бурхан,[†] Таниие дууданалби, харюусыт!
Шэхээ нам руу табиит, үгыем шагныт!
7Танда этигэн найдагшадта хайраа үзүүлыт,
гараараа дайсадһаа аршалыт[+].
8Нюдэнэй сэсэгы мэтэ намайе хамгаалыт,
далиингаа һүүдэртэ хоруулыт[+].
9Намда добтолоошо муу зонһоо,
намайе хүреэлэн, алахаяа һанаашадһаа аршалыт.
10Өөхөөр тэдэ хушагдаа,
бардамлан дуугарна[+].
11Алхам бүхэндэмни тэдэ намайе хүреэлжэ,
газарта унагаахаяа гэтэн байна.
12Тэдэ олзоор жүрөөдэһэн арсаландал,
нюуса газарта гэтэгшэ залуу арсаландал адли[+].
13Эзэн, бодыт! Урдаһаань гарыт, доро дохюулыт!
Тэдэ муу муухай зонһоо намайе һэлмээрээ аршалыт,
14гараараа тэдэ зонһоо,
тэдэ зонһоо, Эзэн!
Хубинь – амиды зоной дунда.
Хэбэлыень Өөрын эрдэни санһаа дүүргэнэт.
Тэдэ садхалан байха, хүүгэдтэнь, нялха үринэртэньшье үлэхэл.

15Зүб шударга байһанайм түлөө
нюурыетнай хараха эрхэ намда үгтэнхэй.
Һэрихэдээшье, Танай дүрэ садатараа хараха аргатайб[+].

#### 17


(2 Хаан 22:1-51)


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Эзэнэй богоол Давидай зохёоһон дуун. Давидые Саулһаа болон бүхы дайсадһаань Эзэнэй абархада, тэрэ энэ дууе Эзэндэ зорюулан дуулаба.]

Тэрэ иигэжэ хэлээ:
2– Минии хүсэн болохо Эзэн,[†]
би Танда дуратайб![+]
3Эзэн хадаа минии хабсагай,
минии хорохо газар, абарагша[†] Бурхамни,
хамгаалагша хадамни, минии бамбай,
абаралай ууламни, бүхэлэлтэмни[+].
4Магтаал хүндэтэй Эзэниие дуудахадаа,
дайсадһаа абарагданаб[+].

5Үхэлэй аргамжанууд намайе хүлибэ,
хосоролтын урасхалнууд намайе айлгаба[+].
6Үхэлэй ороной[†] утаһад намайе тойруулан бообо,
үхэлтэ урьханууд урдамни байна[+].
7Зоболондоо би Эзэниие дууданаб,
өөрын Бурханда[†] хандан хашхарнаб,
Тэрэ Өөрын һүмэһөө[†] хоолойем дуулаба,
хашхараамни һонортонь хүрэбэ[+].
8Тэрэнэй уур сухалһаа
газар доһолон шэшэрбэ,
хадын һууринууд хүдэлбэ[+].
9Хамарһаань утаан гаража,
аманһаань гал дүрэлзэжэ,
аһажа байгаа нүүрһэн хажуугаарнь сэсэрэн байгаа бэлэй[+].
10Тэрэ огторгойе хэлтылгээд доошоо бууба,
Хүл доронь – шэб харанхы[+].
11Херүүбые[†] хүлэглөөд ниидэбэ,
һалхинай жэгүүр дээрэ элин халиба[+].
12Харанхые Тэрэ Өөрын нэмэргэ болгобо,
огторгойн хара үүлые, уһанай харанхые
Өөрыгөө тойруулан хүшэгэ болгобо[+].

13Тэрэнэй урда тээхи гэгээн[†] һаруулһаа
хара үүлэн, мүндэр болон галта нүүрһэн нүүжэ байгаа[+].
14Эзэн огторгойдо хүнхинэжэ,
Дээдэ Бурхан дуугаа үгэбэ.
Мүндэр болон галта нүүрһэн[+].
15Годлинуудаа харбажа, дайсадые сасан бутаргааба,
олоор сахилгаа сахилуулжа, бута сохибо[+].

16Эзэн, Танай дуу хоолойһоо,
уур сухалта амисхаалһаа
уһанай эхин үзэгдэбэ,
газарай һууринууд эли гараба[+].
17Тэрэ дээрэһээ гараа һунгажа, намайе абаба,
гүн уһанһаа намайе татажа гаргаба[+].
18Намайе хүсэтэ дайсанһаамни,
намһаа хүсэтэй, намайе үзэн ядагша дайсадһаа абараа[+].
19Гай тодхорто үдэртэмни тэдэ нам руу добтолоо,
теэд Эзэн минии түшэг тулга байгаал!
20Тэрэ намайе уужам газарта абаашаа,
намда эльгэтэй ушарһаа намайе абараа[+].
21Зүб шударга байһанайм түлөө,
муу юумэ хээгүй байһандам
Эзэн намайе урмашуулаа[+].
22Юуб гэбэл, Эзэнэй замһаа хадуураагүй,
өөрын Бурханһаа буруу харан, мууе хээгүйм түлөө.
23Тэрэнэй бүхы тогтоолнууд урдамни,
Хуулинуудһаань, юрэдөө, буруу хараагүйб.
24Урдань би гэмгүй арюун байгааб,
гэм зэмэһээ бэеэ холо абан ябааб[+].
25Зүб шударга байһанайм түлөө,
урдань муу юумэ хээгүй байһандам
Эзэн намайе урмашуулаа.

26Үнэн сэхэ зондоо Та үнэн сэхэт,
түгэлдэр түгэс зондо Та түгэлдэрта.
27Сэхэ сэбэр зондоо Та сэхэ сэбэрээр ханданат,
мэхэтэй хүниие мэхынь хэмээр мэхэлнэт.
28Дарлалтада байгаашадые абарнат,
бардам зониие харасаараа мүхөөнэт![+]
29Эзэн, Та болбол минии гэрэл;
Бурхан минии харанхые гэрэлтүүлнэ[+].
30Тантай хамта дайсадые хюданаб,
Бурхантаяа хамта хана дабанаб.
31Бурханай замынь залан арюун,
үгэнүүдынь арюун сэбэр.
Өөртэнь этигэдэг бүхы зондо Тэрэ бамбай болодог[+].
32Эзэнһээ бэшэ
Бурхан байхагүй.
Манай Бурханһаа ондоо
Аршалалта байхагүй[+].
33Бурхан намда хүсэ нэмээнэ,
Зүб харгыда гаргана.
34Хүлыем бугын хүлдэл адли болгоо,
үндэр газарта зогсохо шанар үршөөгөө[+].
35Гарнуудым дайнда дадхаана,
гуулин һурша ном хамаагүй татахаб![+]
36Та намда абаралай бамбай үгөөт,
баруун гараараа намайе дүнгөөт,
энэрэлтнай намайе дээшэнь үргэнэ.

37Алхамыем үргэдхөөт,
хүлнүүдни буруу гэшхэхэгүй!
38Дайсадаа намнан хүсэхэб,
усадхатараа бусахагүйб[+].
39Тэрэниие бута сохихоб, бэшэ бодохогүй,
хүл доромни гэшхэгдэхэ.
40Дайшалхы хүсэ намда үршөөгөөт,
урдаһаам тулагшадые ула дором унагаагаат.
41Намһаа тэрьедүүлэн, дайсадыем гүйлгөөт,
үзэн ядагшадаа усадхааб[+].
42Тэдэнэй туһа эрин дуудахада, хэншье абараагүй,
Эзэниие дуудахадань, Тэрэ дуулаагүй[+].
43Шорой тооһон мэтээр тэдэниие һагшааб,
гудамжын шорой мэтээр дэбһээб[+].
44Арад түмэнэй буһалгаанһаа намайе абараат,
бусад арадуудые ударидахаар намайе табяат.
Урид минии мэдээгүй яһатан намда алба хэнэ[+].
45Дууламсаараал тэдэ захиралтым дүүргэнэ,
хариин зон урдаһаам билдагуушална[+].
46Хариин улад зон зүрхөө алдажа,
хороһон газарһаа шэшэрэлдэн гарана[+].
47Эзэн амиды! Хабсагаймни магтагдаха болтогой![†]
Абаралайм Бурхан дээгүүр үргэгдэг лэ!
48Минии түлөө үһөөгөө абадаг,
арадуудые намда даруулдаг Бурхан,[+]
49Та намайе дайсадһаам абараат,
намда эсэргүүсэгшэдһээ дээгүүр намайе табяат,
хэрзэгы зонһоо холодуулаат.
50Энээнэйтнай түлөө үндэһэтэдэй хоорондо
Таниие магтан дуулан байхаб,
Танай нэрэ алдарта магтаалнуудые дуулахаб, Эзэн![+]
51Өөрынгөө хаанда агууехэ илалта туйлуулнат,
шэлэгшэ хүн Давидтаа[†] болон үри һадаһадтань
хэтэ мүнхэдөө хайра үршөөлөө үзүүлнэт![+]

#### 18


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Тэнгэри Бурханай[†] һүр жабхалангые зарлан тунхаглана,
огторгой Тэрэнэй хэһэн бүтээлнүүдые айладхана[+].
3Үдэр дараадахи үдэртэ яряа дамжуулна,
һүни нүгөөдэ һүнидэ эрдэм мэдээсэнэ.
4Шэмээгүй, үгэшье соностоногүй,
дуу хоолойньшье дуулданагүй.
5Тэдэнэй хэлээшэнь бүхы газар дэлхэйгээр тараа,
тэдэнэй үгэнүүдынь газар дэлхэйн заха хизаар хүрөө.
Тэндэ Бурхан наранда гэжэ майхан табяа[+].
6Хуримаа наадажа байгаа залуу хүндэл
наран тэрэ үргөөһөө гарана,
урилдаанай баатар мэтэ
тэрэ баясана[+].
7Мандахань тэнгэриин нэгэ захаһаа,
тойрохонь нүгөө заха хүрэтэр,
халуунһаань хорохо арга байхагүй.
8Эзэнэй[†] һургаал[†] тэгшэ түгэлдэр,
һүр һүлдэ һэргээдэг.
Эзэнэй заабари бата,
гэнэн хүниие ухаатай болгодог[+].
9Эзэнэй захиралтань зүб, зүрхэ баясуулдаг,
һургаал заабаринь һаруул тодорхой,
нюдэ онгойлгодог[+].
10Эзэнһээ айхань сэбэр,
хэтэ мүнхэдөө оршодог.
Эзэнэй зарга шүүбэринүүд үнэн,
бүгэдэ зүб шударга[+].
11Тэдэ алтанһаа,
обоо шэжэр алтанһаа үлүү хүсэмөөр.
Зүгын балаһаа,
зүгын һархинагһаа дуһагша юумэнһээ үлүү амтатай[+].
12Би, Танай богоол, тэдэниие сахидагби,
тэдэниие сахиһанай түлөө агууехэ шагнал байдаг.

13Өөрын бурууе хэн ойлгожо шадахаб даа.
Далда байгаа бурууһаам намайе арюудхыт.
14Һанаашалһан нүгэлнүүдһээм[†] намайе зайлуулыт,
богоолыетнай тэдэ бү зонхилог.
Тиигэбэл, би гэмгүй боложо,
агууехэ нүгэлһөө сүлөө болохоб[+].

15Минии Хабсагай, минии Абарагша[†] болохо Эзэн!
Аманһаамни гарагша үгэнүүд, сэдьхэлэймни бодолнууд
Танда тааламжатай байхань болтогой![†][+]

#### 19


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Гай тодхорто үдэр Эзэн[†] шамайе дуулахань болтогой![†]
Яковай Бурханай[†] нэрэ шамайе аршалаг лэ![+]
3Тэрэ шамда нангин[†] газарһаа туһа эльгээхэнь болтогой!
Сионһоо[†] шамда түшэг тулгуубари болог лэ![+]
4Тэрэ шинии бүхы тахилнуудые һанахань болтогой!
Түгэс шатаалта үргэлыеш[†] тогтоон абаг лэ!
[Хүгжэм]
5Зүрхэнэйшни бүхы хүсэлнүүдые хүртээхэнь болтогой!
Бүхы түсэбүүдыеш бэелүүлэг лэ![+]
6Бидэ шинии илалтада баясан дуулахабди,
Бурханайнгаа нэрээр тугаа мандуулхабди!
Эзэн шинии бүхы гуйлтые бэелүүлхэнь болтогой!

7Эзэн Өөрын ёһолон шэлэһэн хаанаа абардаг гэгшые мүнөө мэдэбэб.
Өөрын арюун тэнгэриһээ тэрээндэ харюу үгэжэ,
хүсэ шадалта гараараа тэрээндэ илалта туйлуулаа.
8Зарим зон морин тэргэдэ,[†] заримашуул моридтоо найдадаг,
харин бидэ Эзэн Бурхандаал найдадагбди[+].
9Тэдэ ганхажа унаба,
харин бидэ бата зогсонобди!
10Эзэн, абарыт!
Хаанда илалта үршөөгыт!
Дуудахадамнай, бидэндэ харюу үгыт!

#### 20


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] хүсэ үршөөһэндэтнай хаан баясажа байна,
абарһандатнай тэрэ ямар ехэ баярлажа байна гээшэб![+]
3Зүрхэнэйнь хүсэлэнгүүдые Та гүйсэд бэелүүлээт,
гуйлтаһаань татагалзаагүйт[+].
[Хүгжэм]
4Та тэрэниие һайхан юрөөлөөр угтан абаат,
шэжэр алтан титим толгой дээрэнь табяат.
5Тэрэ Танһаа ами наһа гуйхадань,
хэтэ мүнхэдөө ута наһа үршөөгөөт[+].
6Танай илалта тэрэниие алдаршуулаа,
нэрэ хүндэ болон һүр хүсэ тэрээндэ эльгээгээт.
7Та хэтэ мүнхэдөө тэрэниие үреэгөөт,
Өөрын оршондо баясаха арга тэрээндэ үгөөт.
8Дээдэ Эзэн, Танда хаан найдадаг,
Танай хайрын ашаар тэрэ ганхахагүй[+].

9Танай гар бүхы дайсадые,
үзэн ядагшадыетнай олохол.
10Та уурлаха үедээ галтай зууха руу тэдэниие хаяһандал болохот.
Танай уур хилэн тэдэниие залгиха,
гал тэдэниие шатааха[+].
11Тэдэнэй үри газарай хүрьһэнһөө үгы хэхэт,
удамыень амиды зоной дундаһаа усадхахат[+].
12Хэдышье тэдэ Танай урдаһаа хорото муу юумэ һанаашархажа,
буһалгаа түсэблэһэн байбашье, амжалта туйлахагүй.
13Зугадуулхат тэдэниие,
нюур руунь шэглүүлэн һурша номоо татахат[+].
14Хүсэ шадалаараа, Эзэн, үргэмжэлэгдэхэтнай болтогой![†]
Бидэ Танай хүсэ шадалые дуулан магтахабди!

#### 21


1[Дуунай бүлэгые хүтэлбэрилэгшэдэ: «Үүрэй толоной задархада» гэдэг аялга. Давидай псалма.]

2Бурхамни, Бурхамни, юундэ намайе орхибот?
Холот, туһалхагүйт, ёолохым дуулахагүйт[+].
3Бурхамни! Үдэр, һүнигүй Таниие дууданаб,
теэд харюусанагүйт, һанааем тэгшэлнэгүйт[+].

4Арюун нангинтнай[†]
Израильда[†] магтуулан, хан шэрээ дээрээ заларан һуунат.
5Элинсэг хулинсагнай Танда этигэн байгаа,
этигэн байгаа, тэдэниие абараат.
6Туһа эрин, Таниие дуудахадаа, тэдэ абарагдаа.
Танда этигэхэдээ, тэдэ эшхэбтэр байдалда ороогүй[+].

7Би болбол хүн бэшэ, үтэ хорхой гээшэб.
Зон намайе хараана, баһана[+].
8Намайе харахадаа, тэдэ баһан энеэлдэнэ,
толгойгоо һэжэрэн, хэлээ бүлюүдэнэ:[+]
9«Тэрэ Эзэндэ[†] этигэдэг байгаа, тиимэ хадань Эзэниинь лэ абараг!
Тэрээндэ Эзэн дуратай һаа, абараг!»
10Эзэн, Та намайе эхын хэбэлһээ гарган мүндэлүүлээт,
эхымни энгэртэ тэбэрин бөөмэйлжэ, амар амгалан байлгаат[+].
11Хэбэлһээ гараһанһаа хойшо Танай харууһан доро байгааб,
бүрилдэһэн сагһаам хойшо Та минии Бурхан[†] мүн.
12Гай тодхор дүтэлжэл байна, намһаа бү холодыт.
Хэншье намда туһалхагүйл[+].
13Бухадал адли хүлзэжэ, дайсад намайе тойроол!
Башаанай тобир буханууд намайе хүреэлөө[+].
14Олзолһон олзо дээрээ архиран байгааша арсаландал
тэдэ нам руу амаа ангайн архиран байна!
15Һалхинда туугдаһан тэмээн халаахайдал
би хүсэ шадалгүйб.
Яһамни бутаран һалаа,
зүрхэмни дэнгэй өөхэндэл
сээжэдэм мүхэнэ[+].
16Хүсэмни голой уһандал адли шэргэшоо.
Хэлэмни тангалайдаа няалдашоо.
Та намайе үхэхыем шорой руу табибат.
17Хорото дайсад намайе хүреэлбэ,
бүлэг нохойдол намайе бүһэлбэ,
гар, хүлыем нэбтэ хазаба[+].
18Бүхы яһыем тооломоор.
Тэдэ нам руу ехэ хомхойгоор хаража байна[+].
19Хубсаһыем хоорондоо хубаажа,
хубсаһыем жээрэблэн абана[+].
20Харин Та, Эзэн, бү холодыт,
хүсэмни, намдаа туһалхаар шамдыт!
21Намайе һэлмэһээ,
ами наһым нохойнуудһаа абарыт![+]
22Арсалангай аманһаа, бухын эбэрһээ абарыт!
Намда харюу үгыт![+]

23Би аха дүүнэртээ Танай нэрые хэлэхэб,
сугларагшадай дунда Таниие магтахаб:[+]
24«Эзэнһээ айдаг зон, Тэрэниие магтагты!
Яковай уг удам болохо та бүгэдэн, Тэрэниие алдаршуулагты!
Израилиин үринэр, Тэрээнһээ түбэгшөөн, хүндэлэн байгты![+]
25Зобоһон хүнэй зоболонһоо Тэрэ жэгшээгүй, үзэн ядаагүй,
тэрээнһээ буруу хараагүй.
Туһа гуйжа тэрэнэй дуудахада, Тэрэ дуулаа».
26Ехэ хуралай дунда Таниие магтанаб.
Танһаа айдаг зоной хараһаар байтар тангаригаа бэелүүлхэб[+].
27Ядуу зон эдижэ садаха,
Эзэниие дуудагшад Тэрэниие магтаха.
Хэтэ мүнхэдөө тэдэ амар амгалан ажаһууг лэ!
28Дэлхэйн бүхы заха хизаараар зон
Эзэниие һанажа, Тэрээн руу эрьехэ,
үндэһэ яһатанай бүхы обогууд Тэрэниие хүндэлэн мүргэхэ[+].
29Юуб гэбэл, хаанай засаг Эзэнэй мэдэлэй,
тэрэл үндэһэ яһатаниие захиран зонхилдог[+].
30Дэлхэйн шандааһатай хүн бүхэн
Тэрэнэй урда мүргэхэ,
Наратада байгаа бүхы зон
урдань һүгэдэхэ.
31Тэдэнэрэй уг удам Тэрээндэ алба хэжэ,
ерэхэ үенүүдтэ Эзэн тухай хөөрэхэ,[+]
32Эзэнэй сэхэ шударга тухай,
хэрэгүүд тухайнь зарлаха![+]

#### 22


1[Давидай псалма.]

Эзэн[†] болбол минии хонишон.
Би юугээршье дутахагүйб[+].
2Тэрэ намайе ногоон бэлшээри дээр хэбтүүлжэ,
амгалан уһан руу хүтэлэн абаашадаг[+].
3Тэрэ минии урма зоригые бадараадаг.
Тэрэ найдуулһанайнгаа ёһоор, зүб замаар намайе хүтэлдэг[+].
4Үхэлэй харанхы хүндыгөөр ябабашье,
хорото мууһаа айхагүйб,
юуб гэбэл, Та, Эзэн, намтай хамта байнат.
Танай һабаа, Танай баяг намайе хамгаалан,
амар амгалан байлгана[+].
5Дайсадайм хараһаар байтар
урдамни зоогой шэрээ бэлдэбэт.
Та намайе хүндэлэн ёһолбот,
аягым билтарма дүүргэбэт[+].
6Танай Һайн һайхан болон хайра энэрэл
наһанайм туршада намайе хододоо дахан ябаха.
Эзэнэй үргөө соо би удаан сагта оршохоб.

#### 23


1[Давидай псалма.]

Дэлхэй болон тэрээн дээрэ байгааша хамаг зүйл,
юртэмсэ ба тэрээн соо амидарагша бүхы хүн, амитад –
Эзэнэй[†] юм[+].

2Далайнууд дээгүүр һууриинь Тэрэ табяа,
гүнзэгы уһан дээгүүр байгуулаа[+].

3Эзэнэй хада өөдэ хэн гаража болохоб?
Нангин[†] үргөө соонь хэн зогсохоб[+]?
4Гэм зэмэ хээгүй,
муу юумэ бодоогүй,
бурханай[†] дүрсэнүүдтэ мүргөөгүй,
худал тангариг үргөөгүйл хүн![+]
5Иимэ хүниие Эзэн үреэхэ,[†]
Абарагша[†] Бурханиинь үршөөхэ.
6Иимэл зон Бурханай урда ерэдэг,
Яковай Бурханай хажууда оршодог.
[Хүгжэм]
7Бартаанууд, хүхин баясыта!
Урданай үүдэнүүд, нээгдыта!
Һүр жабхаланта Хаан орожо ерэхэ![+]
8Һүр жабхаланта Хаан гээшэ хэн бэлэй?
Хүсэтэй, шадалтай Эзэн,
дайнай баатар Эзэн мүн![+]

9Бартаанууд, хүхин баясыта!
Урданай үүдэнүүд, нээгдыта!
Һүр жабхаланта Хаан орожо ерэхэ!
10Һүр жабхаланта Хаан гээшэ хэн бэлэй?
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн гээшэ Һүр жабахаланта Хаан мүн![+]

#### 24


1[Давидай зохёоһон.]

א Алээп    Эзэн,[†] Танда ами наһаяа үргэнэб[+].

2ב Бээт    Оо, Бурхамни! Тандаал найданаб.

Тиимэһээ эшхэбтэр байдалда орохогүйб,
дайсадни намһаа боложо баярлахагүй!

3ג Гиимэл    Эшэгүүр болохогүй бшуу Танда найдагшад,

харин урбагшад эшхэбтэр байдалда орохо, хооһон үлэхэ[+].

4ד Даалэт    Гараха замаа намда мэдүүлыт, Эзэн!

Өөрын харгынуудые намда заажа үгыт[+].

5ה Һээ    Дахуулан намайе ябыт Өөрын зүб харгыгаар,

намайе һургыт!
Юуб гэбэл, Та минии Бурхан,[†] минии Абарал мүн,
би Танда үдэр бүри найданаб[+].

6ז Заайин    Жэндэл адли хайрлаха сэдьхэлээ,

энэрэл хайраяа һаныт, Эзэн!
Тэдэ хэтэ мүнхын бэлэйл[+].

7ח Хээт    Залуу наһанайм нүгэлые,[†] алдуу зүршэлыем бү һаныт!

Намда энэрхы һайнаар хандадагаа һаныт,
Эзэн, һайн һанаатай бэлэйлта![+]

8ט Тээт    Иимэ һайн, зүб шударга юм, Эзэн!

Тиимэһээ Тэрэ нүгэлтэндэ замынь заажа үгэдэг.

9י Ёд    Лаб зүб зам руу юрын зониие Тэрэ заладаг,

тэдэниие Өөрын замда һургадаг.

10כ Каап    Мүрнүүдынь гэбэл,

Өөртэйнь хэһэн хэлсээ, заабариинь сахигшадта
энэрэл хайра болон үнэн мүн!

11ל Лаамэд    Нүгэлыем хүлисыт даа, Эзэн, Өөрын нэрэ хаража,

хэдышье ехэ байгаа һаань![+]

12מ Мээм    Одоо хэн нэгэн Эзэниие хүндэлжэ, айжа байбал,

Ямар зам баримталан ябахаб гэжэ Бурхан тэрээндэ заажа үгэхэл.

13נ Нүүн    Сайн сайхан байдал дотор ами наһань үнгэрхэ,

уг удамынь үеһөө үедэ газар эзэмшэн һууха[+].

14ס Саамэх    Түбэгшөөн-хүндэлэн байгаашадта Эзэн этигэдэг,

хэлсээгээ тэдээндэ тунхагладаг.

15ע Аайин    Урьха зангаһаа Эзэн хүлыем сүлөөлжэ үгэнэ,

нюдэдни хододоо Тэрээн руу ханданхай[+].

16פ Пээ    Үршөөгыт намайе, нам руу хараад,

би гансаарданги, хорогүй бшууб.

17צ Цадээ    Хара гай гасалангуудни олошороо,

хабшуу газарһаа намайе гаргыт! 18Һүйдхэл, зоболонгыем хаража,
бүхы нүгэлым хүлисыт.

19ר Рээш    Шадал соогоо дайсадни намайе үзэн ядана,

хэды олон гээшэб гэжэ тэдэниие харыт!

20ש Шиин    Эшэхэгүйб Танда найдажа байһандаа,

ами наһым хамгаалыт, намайе абарыт!

21ת Таав    Юугээршье дутуу бэшэ, зүб шударга байһамни намайе хамгаалаг лэ!

Гансал Танда би найданаб. 22Ямаршье гай тодхорһоо зайлуулыт Израилиие, Бурхан![+]

#### 25


1[Давидай зохёоһон.]

Эзэн,[†] үнэн сэхээр ябаалби,
зарга хэрэгыем зүб шиидхыт.
Хайшаашье гуйбангүйгөөр
Тандал найданаб[+].
2Эзэн, намайе шалгыт, туршыт!
Сэдьхэл зүрхым, бодолнуудым шалгыт[+].
3Танай энэрэл хайра урдам эли тодо,
Танда үнэн сэхээр ябанам[+].

4Худалша хуурмаг зонтой хамта һуухагүйб,
олон зантайшуултай хамта ябахагүйб.
5Хорото һанаатайшуулай суглааниие үзэн яданаб,
муу муухай зонтой хамта һуухагүйб[+].
6Гэмгүй байһанаа элирхэйлэн гараа угаахаб,
Үргэлэй шэрээетнай[†] гороолон ябахалби, Эзэн[+].
7Һайнта даа гэжэ шангаар магтан дуулахаб,
Танай гайхамшагта хэрэгүүдые тунхаглахаб[+].

8Эзэн! Танай нангин[†] үргөөдэ,
алдар солынтнай оршодог газарта дуратайб.
9Нүгэлтэнтэй[†] хамта,
алууршадтай хамта намайе бү усадхыт[+].
10Тэдэ улаан гараараа хорото муухай хэрэгүүдые хэдэг,
гарынь эдилгээр дүүрэнхэй[+].
11Харин би үнэн сэхээр ябанам,
намайе абарыт, хайрлыт!

12Хүлнүүдни тэгшэ газарта зогсоно.
Зоной дунда Эзэниие үреэн магтанам!

#### 26


1[Давидай зохёоһон.]

Эзэн[†] минии гэрэл туяа, абарални, хэнһээ айхабиб тиимэһээ?
Эзэн минии ами наһанай хамгаалалта, хэнһээ һүрдэхэбиб тиимэһээ[+]?
2Намһаа үһөөгөө абаха һанаатайшуул,
дайсад болон муу муухай зон
бэеым залгихаа намда дүтэлбэл,
өөһэдөө бүдэрэн унаха!
3Дайсанай түмэн сэрэг намайе бүһэлбэшье,
би айхагүйб!
Дайн дажар урдаһаамни болобошье,
би этигэл[†] найдалтай зандаа байхаб![+]

4Би бэдэрһэн нэгэл юумээ Эзэнһээ гуйнаб:
энэ хадаа Эзэнэй һайханиие хаража,
нангин[†] үргөөдэнь харюу Тэрээнһээ хүлеэн,
наһан соогоо Эзэнэй үргөөдэ байһуулби[+].
5Гай зоболонгой үдэр Тэрэ намайе
Өөрын һарабша доро хоргодуулан хамгаалха,
Өөрын майхангай нюуса газарта намайе хоруулха,
намайе хада хабсагай дээрэ гаргаха.
6Тиихэдэнь тойроод байгаа дайсад дээгүүр
би үргэмжэлэгдэн, майхан соонь баясан,
үргэл болон магтаал үргэхэб,
Эзэндэ магтаалнуудые дуулахаб[+].

7Эзэн, минии дуу хоолой шагныт,
Таниие дууданаб, хайрлыт, харюу үгыт!
8«Намайе харахаяа эрмэлзэгты!» гэһэн
Танай үгэнүүдые һананаб.
Эзэн, Тан руу би шармайнаб[+].
9Намһаа буруу бү харыт!
Уурлан зарасаяа бү этэрыт!
Та минии туһамарша мүн!
Минии абарагша[†] Бурхан,[†]
намайе бү хаяыт, бү орхиит!
10Эсэгэ, эхэм намайе орхинхой,
харин Та нам тушаа һанаагаа зобохот![+]
11Эзэн! Өөрын зам намда заажа,
сэхэ харгыгаар дахуулыт!
Дайсадтамни зорюута энээниие хыт![+]
12Дайсадаймни зоргоондо намайе бү үгыт!

Худалаар гэршэлэгшэд урдаһаамни худал хэлэнэ,
намайе хардагшад хүсэрхэл хэхэеэ һанана[+].
13Амиды зоной түби дэлхэй дээрэ
Эзэнэй һайн һайханиие харахаб гэжэ этигэнэб[+].
14Эзэндэ найдан бай!
Хүсэ шадалтай бай,
Зүрхэншни зоригтой болог!
Эзэндэ найдан бай![+]

#### 27


1[Давидай зохёоһон.]

Минии аршалалта Эзэн,[†] Таниие дууданаб!
Дуугүй бү байгыт!
Дуугүй байбалтнай, үхэһэн хүндэ адли болохолби[+].

2Тан руу туһаламжа гуйн дуудахадам,
эгээл нангин[†] газар руутнай гараа һунгахадам,
гуйһан дуу хоолойем соносыт![+]
3Хорото муу зонтой болон
гэм зэмэ үйлэдэгшэдтэй хамта
намайе бү шэрэн абаашыт, бү һалгыт!
Тэдэ хажуудахи зонтоёо амгаланаар хөөрэлдэжэ байһан аад,
сэдьхэлдээ муу муухай юумэ түсэблөөл[+].
4Хэһэн хэрэгүүдынь, муу муухай үйлыень
өөһэдтэнь харюулыт!
Улаан гараараа хэгшэ юумэнэйнь түлөө амасуулыт!
Хүртэхэ юумынь хүртөөгыт!
5Тэдэ Эзэнэй ажал хэрэгүүдые,
бүтээлнүүдыень ойшоодоггүй.
Энээнэй түлөө Эзэн тэдэниие усадхажа,
дахин бодхоохогүй[+].
6Эзэн магтуулхань болтогой![†]
Тэрэ минии гуйһан дуу хоолой соносоол!
7Эзэн болбол минии хүсэ шадал, минии бамбай мүн.
Зүрхэмни Тэрээндэ этигэдэг.
Тэрэнэй намда туһалһанда зүрхэмни баярлана,
өөрын дуу дуулан, Тэрэниие магтахаб[+].
8Эзэн хадаа арад түмэнэйнгөө хүсэ шадал,
Өөрын шэлэһэн хаанда абарал, хамгаалалта мүн.
9Өөрын арад түмэниие абарыт!
Угһаа Танай бүгэдые үреэгыт!
Тэдээндэ хонишон боложо,
тэдэниие хэтэ мүнхэдөө үргэжэ ябыт![+]

#### 28


1[Давидай псалма.]

Бурханай[†] Эльгээмэлнүүд, хүндэлһэнөө Эзэндэ[†] мэдүүлэгты!
Эзэндэ алдар соло дуудагты, хүсэ шадалынь магтагты![+]
2Нэрэдэнь хүрэмэ алдар соло Эзэндэ дуулагты,
нангин[†] алдарынь үмдөөд, урдань һүгэдэн мүргэгты!

3Эзэнэй дуу хоолой – уһан дээгүүр,
алдарта Бурхан нэернэ,
Эзэн – уһанай уудам дээгүүр![+]
4Эзэнэй дуу хоолой хүсэтэй,
Эзэнэй дуу хоолой һүр жабхалантай.
5Эзэнэй дуу хоолой хуша модо унагаадаг,
Эзэн Ливаанай[†] хуша модые зомгоол болгодог[+].
6Ливаанай хадануудые буруу мэтэ,
Сириһоон хадые[*] залуу зэрлиг үхэр мэтэ соёргодог[+].
7Эзэнэй дуу хоолой гал сахин гаргадаг.
8Эзэнэй дуу хоолой сүл губи шэшэрүүлдэг.

Эзэн Кадээш сүл губиие шэшэрүүлдэг[+].
9Эзэнэй дуу хоолойһоо һогоон тугалладаг,
ой модон нюсэгэртэрөө хуу татагдадаг.

Нангин үргөөнь Өөртэнь соло магтаалаар дүүрэнхэй.

10Эзэн үерэй уһан дээрэ оршоно,
хэтэ мүнхэдөө Тэрэ хаан шэрээдэ һууна[+].

11Эзэн Өөрын арад түмэндэ хүсэ шадал хайрлаха,
Эзэн Өөрын арадта амар амгаланиие юрөөн үршөөхэ![+]

#### 29


(2 Хаан 24; 1 Уг 21)


1[Давидай псалма. Эзэнэй нангин үргөө нээлтын баярта дуулаһан дуун.]

2Эзэн,[†] Таниие магтан дууланаб.
Та намайе дээшэнь үргэжэ,
дайсадтам баярлаха арга үгөөгүйт[+].
3Эзэн Бурхамни!
Туһа гуйн дуудахадам, Та намайе эдэгээгээт.
4Үхэлэй оронһоо[†] һүнэһым татан гаргаат,
нүхэн хүүр руу уруудажа байхадам,
намайе амидыруулаат[+].

5Бурханда[†] үнэн сэхэ зон, Эзэндэ магтаал дуулагты,
нангин[†] нэрэдэнь талархал үргэгты.
6Уур хилэнгынь агшан зуурын,
энэрэл хайрань бүхы наһанай.
Үдэшэ уйлаан байжа болохо,
харин үглөө баяр баясхалан болодог[+].

7Би зохид байдалдаа дашууран,
«хэзээшье ганхахагүйб» гээ бэлэйб[+].
8Эзэн, Та Өөрын эрхээр намайе
хада мэтэ бата болгоо бэлэйт.
Харин буруу харахадатнай,
һүрдэн зобожо байнам.
9Эзэн, Таниие дууданаб.
Эзэндээ гуйлта үргэнэб.
10Хүүр руу минии уруудабал,
шуһандам ямар ашаг үрэ байхаб?!
Хүүрэй тооһо шорой Таниие магтаха аал,
Танай үнэниие тунхаглаха аал?![+]

11Эзэн, дуулажа, намайе хайрлыт!
Эзэн, намда туһа болыт!

12Та уйлааем хүхюутэй хатар болгон хубилгахат,
Гашуудалай хубсаһым тайлахат,
баяр наадаар хубсалуулхат[+].

13Зүрхэмни таһалдангүй Танда магтаал дуулаха.
Эзэн Бурхамни! Таниие хэтэ мүнхэдөө магтан байхаб.

#### 30


(Псал 70:1-3)


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] би хорохо газар Танһаал бэдэрнэб.
Хэзээшье эшхэбтэр байдалда намайе бү оруулыт,
зүб шударгаараа намайе абарыт!
Намайе дуулыт, зайлуулхаяа шамдыт![+]

3-4Намда хабсагай, аршалалта,
намайе абарха найдамтай хэрэм болыт!
Та бол минии хабсагай, хэрэмни мүн!
Өөрынгөө нэрын тула намайе хүтэлжэ, заажа байгыт![+]
5Намда гэжэ нюусаар табиһан зангаһаань
намайе гаргыт, юуб гэхэдэ,
Та минии хамгаалалта мүн.
6Танай мэдэлдэ һүнэһөө ябуулнаб.
Үнэн Эзэн Бурхан,[†] намайе абарыт![+]

7Хооһон шүтээнүүдые хүндэлдэг зониие үзэн ядадагби,
би Эзэндэл этигэдэгби![+]
8Танай хайра энэрэлдэ баярлан, баясан байнам.
Юуб гэбэл, Та минии ядарал хараат,
сэдьхэлэймни зоболонгые мэдээт.
9Та намайе дайсанай гарта тушаагаагүйт,
уужам салуу газар руу намайе гарганат[+].

10Намайе хайрлыт, юуб гэбэл, зобожо байнам,
уйдхар гашуудалһаа боложо нюдэдни шэргээ,
сэдьхэлни болон бүхы бэемни үбдэнэ[+].
11Юуб гэхэдэ, би амидаралаа уйдхар гашуудалтайгаар,
он жэлнүүдээ һанаа алдан үнгэрүүлнэб.
Хүсэ тэнхээмни зоболонһоом боложо һулараа,
яһамни хэбэрэг болошоо.
12Бүхы дайсадни, үнгэрхэдөө хүршэнэрнишье,
намайе доромжолно.
Танилнуудтаа айдаһа түрүүлнэб,
гудамжада намайе хараад, тэдэ намһаа зайлана[+].
13Үхэһэн хүндэл би мартагдааб,
хахарһан амһарта мэтэб[+].
14Нам тухай олон зоной хоб жэб дууланаб,
һүрдэмөөр аймшиг намайе тойроод байна.
Зон минии урдаһаа хамтаран зүблэлдэжэ,[†]
намайе алахаар хэлсэжэ байна[+].

15Тандаал найданам, Эзэн!
«Минии Бурхан Та мүн!» гэжэ хэлэнэм.
16Минии ами наһан – Танай гарта!
Дайсадһаам болон харшалагшадһаам намайе абарыт![+]
17Зараса руугаа энеэбхилэн харыт,
хайра энэрэлээрээ намайе абарыт[+].
18Таниие дуудаһандаа, Эзэн, бү эшэһүүлби.
Хорото муу зон эшэжэ, Үхэлэй орондо[†] дуу аниргүй болог лэ!
19Бардамлан, доромжолон,
зүб шударга хүнэй урдаһаа муу юумэ хэлээшэдэй
худалша аман хатаг лэ!

20Танһаа түбэгшөөгшэдтэ, Танда найдагшадта
хэды һайн һайхан зүйл Та бэлдээбта!
Зоной нюдэн дээрэ тэдэниие бэлдээт.
21Та тэдэниие хүнэй мэхэһээ аршалан Өөрөө харууһалнат,
хэлэ аманһаа нюуса газарта нюунат.

22Эзэн, магтагдахатнай болтогой![†]
Минии бүһэлэгдөөд байхада
Та Өөрын энэрэл хайрые намда гайхамшагаар харуулаат![+]
23Би хүлгөөд байхадаа
«Эзэн намайе харахаяа һананагүй» гэжэ бодожо байгааб.
Теэд минии дуудахада,
Та зальбаралым[†] дуулаат.

24Эзэндэ үнэн сэхэ зон, Тэрээндэ дуратай байгты!
Эзэн этигэлтэй[†] зониие хамгаалдаг,
харин бардамлагшадта харюуень үлүү бусаадаг![+]
25Эзэндэ найдагша бүхы зон,
шанга болон зоригтой байгты![+]

#### 31


1[Давидай ирагуу үгэнүүд.]

Гэмынь хүлисэгдэһэн болон
нүгэлынь[†] наманшалагдаһан хүнүүд жаргалтай юм!
2Гэмтэй гэжэ Эзэнэй[†] тоолодоггүй,
мэхэ гохогүй хүн жаргалтай юм![+]

3Юуб гэбэл, гэмээ мэдэрэнгүй дуугүй байхадам,
яһамни үйрэн бутаржа, бүхэлиин үдэр хашхардаг бэлэйб.
4Үдэр, һүнигүй гартнай намайе хүндөөр даража,
шэмэ шүүһэмни зунай ганда мэтэ хатадаг һэн.
[Хүгжэм]

5Би Танда нүгэлөө нюунгүй хэлээб,
гэмээ нюужа байгаагүйб;
«Гэмээ Эзэндэ дуулгахам» гэжэ хэлээб,
тиигээд Та минии гэм зэмые арюудхаат[+].
[Хүгжэм]
6Тиимэһээ үнэн шударга[†] хүн бүхэн Танда
гай тодхорой үедэ зальбараг лэ,
тиигэбэл, ехэ уһанай үер тэдэндэ хүрэхэгүйл.
7Та бол минии хорохо газар, намайе зоболонһоо аршалнат,
Та намайе абараат, иигэжэ тойроод намайе – энээн тушаа баяртай дуун![+]
[Хүгжэм]

8«Би шинии ябаха ёһотой замые заажа үгэхэб, һургахаб,
зүблэл[†] үгэхэб, хойноһоош хаража ябахаб.
9Хазаар ногтоор ооһорложо баряагүй һаа,
тан руу дүтэлэн ерэдэггүй ухаагүй адуун,
али луус шэнги бү бай» гэжэ Эзэн айладхана[+].
10Хорото муу хүндэ зоболон тодхор олон,
харин Эзэндэ этигэдэг хүниие хайра дуран хүреэлэн байдаг.

11Зүб шударга зон Эзэндэ баярлан, баясан байха,
сэхэ зантай бүхы зон һайндэрлэхэ![+]

#### 32

1Зүб шударга улад зон, Эзэн[†] тухай баясан хүхилдэн байгты!
Сэхэ сэбэр зантай зоной Эзэндэ магтаал үргэхэнь угаа таатай.
2Ятагын ирагуу хүгжэмөөр Эзэндэ талархалаа үргэгты,
арбан утаһан морин хуураар Тэрээндэ магтаал дуулагты[+].
3Тэрээндэ шэнэ дуу дуулагты,
уранаар наадажа, баярай абяа хашхаран байгты![+]

4Юуб гэхэдэ, Эзэнэй үгэ зүб сэхэ,
бүхы хэрэгүүдынь үнэн шударга.[†]
5Тэрэ зүб болон шударга байдалда дуратай,
дэлхэй энэрэл хайраарнь дүүрэнхэйл[+].

6Эзэнэй үгөөр тэнгэри,
аманайнь амисхалаар нара, һара, одо мүшэд бултадаа бүтээгдэнхэй[+].
7Тэрэ далайн уһые уута руу суглуулһандал суглуулаа,
гүн уһые суургалан хадагалаа[+].
8Бүхы дэлхэй Эзэнһээ айн һүрдэн байг,
юртэмсын бүхы оршин һуугаашад урдань шэшэрэлдэг лэ!
9Айладахадань, тэрэнь бүтэбэ;
захирхадань, бии болобо![+]

10Эзэн арадуудай түсэбые үгы хэдэг,
улад зоной зорилгые юуншье бэшэ болгодог[+].
11Эзэнэй шиидхэбэри хэтэ мүнхэдөө хубилхагүй,
тогтоолынь үеын үедэ байхал[+].

12Бурханиинь[†] Эзэн байгааша арад жаргалтайл!
Өөрынь шэлэгшэ арад түмэн – угайнь![+]
13Эзэн тэнгэриһээ адаглажа,
бултыемнай харадаг[+].
14Өөрын байгаа һууриһаа Тэрэ
дэлхэйн бүхы оршин һуугаашадые харадаг[+].
15Бултанай оюун ухаа Тэрэ бүтээгээ,
бултанай хэрэгүүдые сүм мэдэдэг.
16Хүсэтэ олон сэрэгээр абарагдаха хаан гэжэ үгы,
агуу хүсөөрөө халхалагдаха баатар гэжэ байхагүй[+].
17Абарха гэжэ мориндо найдаха арга үгы,
ямаршье хүсэн зайсуулхагүй[+].
18Харагты, Эзэнэй нюдэд Өөрыень хүндэлдэг,
энэрэл хайрадань найдагшад руу ханданхай[+].
19Тэрэ тэдэниие үхэлһөө абарха,
үлэсхэлэн хооһон байдалай үедэ амиды үлөөхэ[+].

20Бидэнэй сэдьхэл Эзэниие хүсэн хүлеэнэ,
Тэрэ хадаа манай туһаламжа болон бамбай мүн[+].
21Тэрэнэй нангин[†] нэрэдэ этигэдэг ушарһаа
манай зүрхэн баярлан байнал.
22Эзэн, маанадай Танда найдаһанай ёһоор,
энэрэл хайратнай бидэнтэй хамта байхань болтогой![†]

#### 33


(1 Хаан 21:13-15)


1[Давид Абимээлэхэй урда галзуурһан дүрэ үзүүлжэ үлдүүлээд ябаһан үедөө зохёогоо.][+]

2א Алээп    Саг үргэлжэ Эзэниие[†] үреэнэб,

магтаал үгэнүүд аманһаам һаладаггүй.

3ב Бээт    Һүнэһэм Эзэниие магтана.

Ядуу зон намайе шагнаад баярлахал[+].

4ג Гиимэл    Намтай хамта Эзэниие магтагты,

нэрыень хамта алдаршуулаял.

5ד Даалэт    Минии хандахада Тэрэ харюусаа,

бүхы аюулһаа намайе зайсуулаа[+].

6ה Һээ    Тэрээн руу хандан эрьегшэ зоной нюур шарай толорно,

эшэхэ байдал шарайдань үзэгдэхэгүйл.

7ז Заайин    Ядуу хүнэй дуудахада Эзэн дууладаг,

бүхы аюулһаа тэрэниие абардаг[+].

8ח Хээт    Эзэниие хүндэлдэг зониие тойрон,

Эзэнэй Эльгээмэл харуулда зогсоно, хамгаална[+].

9ט Тээт    Туршыта, Эзэнэй хэды ехэ һайн байһые үзэхэт,

Тэрээндэ найдагша хүн аза жаргалтайл[+].

10י Ёд    Эзэнэй гэгээн[†] зон, Эзэниие хүндэлыт,

хүндэлдэг зон юугээршье дутахагүй[+].

11כ Каап    Арсалангуудшье үлэн хооһон байдал үзэдэг,

харин Эзэниие даган хүндэлэгшэд юугээршье дутадаггүй[+].

12ל Лаамэд    Үхибүүд, дүтэлэгты, намайе шагнагты,

Эзэниие яажа хүндэлхэб гэжэ би таанадые һургахаб.

13מ Мээм    Танай дундаһаа хэн амиды байха,

жаргалтай үдэрнүүдые үзэхэ һанаатайб[+]?

14נ Нүүн    Тэрэ хүн муу үгэнүүдһээ хэлээ тэбшэн бариг,

худал хуурмаг яряанһаа амаа хизаарлаг[+].

15ס Саамэх    Муу муухайһаа буруу хаража,

һайн һайханиие үйлэдэг,
эб эеые бэдэрэн шармайжа,
энхэ тайбан байдалые найруулжа байг[+].

16ע Аайин    Эзэн үнэн сэдьхэлтэниие хаража байдаг,

тэдэнэй зальбаралнуудые[†] дуулажа байдаг,[+]

17פ Пээ    харин муу юумэ үйлэдэгшэдые

Тэрэ буруушаадаг,
тэдээн тушаа дурсалгашье үлэхэгүйл[+].

18צ Цадээ    Дуудаһан зониие Эзэн соносодог,

ямаршье гай гасаланһаа абардаг.

19ק Кооп    Эзэн болбол шанга сохилтодо нэрбэгдэһэн зоной хажууда байдаг,

урма зоригоо мохоһон зониие абархал[+].

20ר Рээш    Үнэн шударга[†] хүниие олон гай тодхор амададаг,

гэбэшье бүхы гай аюулһаа Эзэн тэрэниие абардаг[+].

21ש Шиин    Бүхы яһыень бүтэн зандань

Эзэн байлгадаг, гансаханшье яһыень хухалуулхагүй[+].

22ת Таав    Нүгэлтэниие[†] муу юумэн өөрөө усадхаха,

үнэн шударга хүниие үзэн ядагшад өөһэдөө хосорхо. 23Эзэн зарасанарайнгаа ами наһа абаран байха,
Тэрээндэ этигэгшэдэй хэнииньшье үхэхэгүй.

#### 34


1[Давидай зохёоһон.]

Эзэн,[†] намтай заргалдагшадые шүүгыт,
намтай тулалдагшадтай тулалдыт[+].
2Бамбай, хуяг абаад,
минии түлөө оролсыт.
3Жада, һүхэ абаад,
намайе намнагшадые угтаарайт.
«Би шинии абарал мүн!»
гэжэ намда хэлыт.

4Намайе алахаяа һанагша зонтой
эшхэбтэр байдал, аягүй ушар тохёолдог лэ.
Намда муу һанаашархагшад
эшэн һөөргөө бусаг лэ[+].
5Һалхинда хиидэгшэ мэхиинэ мэтэ болог,
Эзэнэй Эльгээмэл тэдэниие хиидүүлэг[+].
6Замынь харанхы, халтирхай байг,
Эзэнэй Эльгээмэл тэдэниие тууг[+].
7Юуб гэбэл, ямаршье шалтагаангүйгөөр тэдэ намда урьха табина,
ямаршье шалтагаангүйгөөр тэдэ намда нүхэ малтана[+].
8Мэдээгүй байтарнь хосорол тэдээндэ ерэг лэ,
өөһэдын табиһан урьхада тэдэ өөһэдөө орог!
Тиимэл һүйдхэлдэ тэдэниие унагаагыт![+]
9Минии сэдьхэл Эзэндэ баярлажа,
абарһандань баясан байнал![+]
10Минии бүхы бэе иигэжэ хэлэнэ:
«Эзэн! Хэн Тантай адлиб?
Хүсэгүйе хүсэтэйһөө,
үгытэйе, ядууе дээрмэшэдһээ абараат!»[+]

11Намайе худалаар хардагшад урдаһаам тулана,
минии мэдэхэгүй юумые мүшхэн байна.
12Тэдэ туһые уһаар харюулна,
намайе хооһоруулна[+].
13Харин би тэдэнэй үбдэжэ байхада
гашуудалай хубсаһа үмдэжэ,
масаг[†] баридаг бэлэйб.
Тэдээн тушаа зальбарални[†]
Танаар анхарагдангүй, намдаа эрьег лэ![+]
14Тэдэнэй анда нүхэр, аха дүү шэнги байгааб,
эхынгээ хойноһоо гашуудажа байһандал
толгойгоо гунхылган бархиран ябааб.
15Харин минии бүдэрхэдэ, тэдэ баярлан суглараа,
урдаһаамни тулажа суглараа.
Зогсоо зайгүй тэдэ намайе гүжэрдээ,
яаһандам тиигээб – мэдэнэгүйб.
16Намайе баһан-доромжолон,
нам руу шүдөө хабиран байна[+].

17Ай, Эзэн! Та хэды болотор хаража байхабта?
Минии ами наһые хорото хэрэгүүдһээнь,
ори ганса амиием арсалангуудһаа абарыт![+]
18Би үргэн олон зоной дунда Танда талархал үргэхэб,
үй түмэн арад зоной дунда Танда магтаал дуулахаб[+].
19Ямаршье шалтагаангүй аад,
намайе үзэн ядагша зониие бү баясуулыт,
ямаршье шалтаггүй аад,
намда дайсан бологшодые нюдөөрөө эмнилдүүлэн бү байлгыт![+]
20Юуб гэхэдэ, тэдэ амгалан тайбан тухай ярина бэшэ,
дэлхэйн түбшэн зоной урдаһаа хуурмаг хэрэгүүдые ябуулна.
21Тэдэ нам руу амаа ангайлгажа,
«Тиимэ, тиимэ, бидэ бүгэдые хараабди!» гэжэ гүжэрдэнэ[+].

22Эзэн, Та энээниие хараа бэлэйт,
аниргүй бү байгыт!
Эзэн, намһаа бү холодыт![+]
23Бурхамни, Эзэмни, бодыт, һэриит,
зарга хэрэгыем шиидхыт![+]
24Минии Эзэн Бурхан,[†] Өөрын зүб шударгыгаар
намайе шүүгыт,
намда дээрэлхэн дайсадни бү баясаг[+].
25Тэдэ «Зай, хүсэлнай бэелээ!» гэжэ бү һанаг лэ.
Тэдэ «Зай, тэрэниие залгяабди!» гэжэ бү хэлэг лэ[+].

26Минии зоболондо баясагшад бултадаа
эшхэбтэр аягүй байдалда орог!
Өөһэдыгөө минии дээгүүр үргэгшэд
эшхэбтэр муухай байдалда унаг!
27Харин намда һайе һанагшад
баясажа, хүхилдэжэ байг лэ!
«Өөрын зарасада һайн һайханиие хүсэгшэ Эзэн
агууехэ!» гэжэ таһалгаряагүй хэлэн байг лэ!

28Танай зүб шударгые хэлэмни тунхаглажа,
бүхэли үдэрын туршада Танда магтаал үргэхэл![+]

#### 35


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Эзэнэй зараса Давид зохёогоо.]

2Муу хүн нүгэлдэ[†] дуратай,
тэрэнь – зүрхэн соонь,
харин Бурханһаа[†] айха гээшэ тэрээндэ байхагүй[+].
3Юуб гэхэдэ, өөрын гэм бэдэрэн,
үзэн ядан байһан мэтээр тэрэ
өөрөө өөртөө худалаар хэлэжэ байна.

4Аманһаань гараһан үгэнүүд – хорон муу болон худал,
Тэрэ сэсэн ухаан болон һайн үйлэ хэрэгүүд руу эрмэлзэдэггүй.
5Тэрэ орондоо ороод, муу муухай хэрэг түсэблэдэг,
буруу зам руу хадууран, бузар муухай хэрэгүүдһээ жэгшэдэггүй[+].

6Эзэн,[†] энэрэл хайратнай тэнгэри хүрэтэр,
үнэншэ этигэлтнай[†] огторгой хүрэтэр лэ![+]
7Танай зүб шударга агууехэ хада ууланууд мэтэ,
Танай үнэн шиидхэбэринүүд гүнзэгы далай мэтэ.
Эзэн, Та хүн болон амитадые абаран байнат[+].
8Бурхан, Танай энэрэл хайра хэды үнэтэй гээшэб!
Зон Танай жэгүүрэй һүүдэр доро хородог[+].
9Тэдэ үргөөгэйтнай баян хэшэгээр садхалан байдаг,
тэдэниие Өөрын тааламжатай голһоо ундалуулнат.
10Юуб гэбэл, амидаралай эхин Танда бии,
Танай гэрэл дорол гэгээн[†] гэрэл үзэдэгбди[+].
11Таниие танидаг зондо энэрэл хайраа үршөөгыт,
үнэн сэхэ сэдьхэлтэйшүүлдэ зүб шударгаа хүртүүлыт![+]
12Бардамшалха гээшэ намтай бү тохёолдог,
муу хүнэй гараар намайе бү зайлуулыт!
13Хорото хэрэгүүдые үйлэдэгшэд тэндэ унаа!
Газарта унаад, бодожо шаданагүй[+].

#### 36


1[Давидай зохёоһон.]

א Алээп    Муу юумэ үйлэдэгшэдтэ бү атаарха,
буруу юумэ хэгшэдһээ боложо бү һанаа зобо[+].
2Юуб гэбэл, тэдэ удахагүй ногоон мэтэ сабшагдаха,
таряалангай ургамал мэтэ хагдарха[+].

3ב Бээт    Эзэндэ[†] этигэжэ, һайе үйлэдэ,

газар дээр оршин һуужа, үнэн зүбые сахин байгаарай.
4Эзэндэ баярлан бай,
Тэрэ шамда хүсэһэн юумыеш үгэхэ[+].

5ג Гиимэл    Өөрын замые Эзэндэ даалга, Тэрээндэ этигэ,

Тиигэбэл, Тэрэ бэелүүлжэ үгэхэл[+].
6Тэрэ шинии зүб шударгые гэрэл мэтээр,
шударга хэрэгыеш үдын гэрэл мэтээр элирхэй болгохол[+].

7ד Даалэт    Эзэнэй урда абяагүй бай,

Тэрээндэ этигэн найда.
Амжалта туйлабашье,
хорон мууе түсэблэдэг зондо бү атаарха.

8ה Һээ    Уурлахаа боли, хилэнгээ марта,

бү атаарха, муу тээшэ шамайе энэ хүтэлхэл.
9Бузар муухай хэрэгүүдые үйлэдэгшэд усадхагдаха,
харин Эзэниие хүсэн хүлеэгшэд газар нютагые уг залгамжалха[+].

10ו Ваав    Мэнэ-мэнэ хорон һанаатан үгы болохонь.

Байгша газар руунь анхаран харахадаш, үгы болоод байхал[+].
11Газар үгытэй зондо үгтэхэл,
элбэг амгалан тайбан байдалаар тэдэ сэдьхэлээ ханан байхал[+].

12ז Заайин    Хорон муу хүн зүб шударга хүнэй урдаһаа

муу юумэ һанаашархана, шүдөө хабирна[+].
13Гэбэшье хэһээлтын үдэрынь ерэжэ байһые хараһандаа
Эзэн тэрээн дээрэ энеэнэ[+].

14ח Хээт    Үгытэй болон угаа ядууе унагаахын,

зүб сэхэ замаар ябагшадые алахын тула
хорон муу зон һэлмээ һугалаа,
һурша номоо хүбшэлөөл.
15Тэдэнэй һэлмэнь өөһэдынь зүрхэндэ зоогдог,
һурша номонь хухараг лэ![+]

16ט Тээт    Зүб шударга хүнэй багаханшье юумэнь

олон хорото зоной баялигһаа дээрэ[+].
17Юуб гэбэл, хорон һанаатанай гарынь хухалагдаха,
харин зүб шударга зониие Эзэн дэмжэдэг[+].

18י Ёд    Гэм зэмэгүй зоной амидарал Эзэнэй нюдэн доро,

тэдэнэй угайнь зөөри хэтэ мүнхэдөө юм[+].
19Гай тодхорой үедэ эшхэбтэр байдалда тэдэ орохогүй,
үлэсхэлэн хооһон байдалай сагта садхалан байхал[+].

20כ Каап    Харин хорон муу зон усадхагдаха,

Эзэнэй дайсад утаан мэтэ замхарха,
бэлшээриин ногоон мэтэ үгы болохо[+].

21ל Лаамэд    Хорон муу хүн зээлеэр абажа, һөөргэнь бусаадаггүй.

Харин зүб шударга хүн зээли элбэг үгэдэг.
22Бурханай[†] юрөөлтэй зондо газар хүртэхэ,
харин Тэрэнэй хараалтай[†] зон усадхагдаха.

23מ Мээм    Хүнэй алхамые Эзэн баталаа,

замынь аршалан байна[+].
24Бүдэрөөшье һаа, тэрэ унахагүй,
Эзэн гарһаань дүнгэхэ[+].

25נ Нүүн    Залуу байхаһаа үбгэртэрөө би

зүб шударга хүнэй хаяатай байхые,
уг удамайнь гуйраншалжа ябахые үзөөгүйб[+].
26Тэрэ хододоо элбэгээр зээли үгэдэг,
үри һадаһадынь юрөөлтэйл![+]

27ס Саамэх    Мууһаа зайлажа, һайе үйлэдэн бай,

тиигэбэл, хэтэ мүнхэдөө оршохош![+]
28Юуб гэбэл, Эзэн шударга ёһодо дуратай,
Өөртэнь үнэншэ зониие орхихогүй.

ע Аайин    Тэдэ хэтэдээ хамгаалагдан байха,
харин хорон муу зоной уг удам усадхагдаха[+].
29Зүб шударга зон газарые эзэмдэхэ,
дээрэнь хэтэдээ ажаһуухал.

30פ Пээ    Зүб шударга хүнэй аманһаа сэсэн мэргэн,

хэлэнһээнь үнэн зүб үгэнүүд гарадаг[+].
31Бурханай һургаал[†] ухаан бодолдонь,
буруу Тэрэ алхахагүй[+].

32צ Цадээ    Хорон муу хүн зүб шударга хүниие агнажа,

хорлон алаха аргаа бэдэржэ байна[+].
33Эзэн тэрээндэ зүб шударга хүниие дамжуулхагүй,
зарга шүүхын үедэ худалаар хардуулхагүй.

34ק Кооп    Эзэндэ этигэн бай,

замаарнь яба,
тиигэбэл, Тэрэ шамда газар эзэлүүлэн байлгаха,
хорон муу зоной усадхагдахые харахаш![+]

35ר Рээш    Һаглайжа, бүри һагсагар боложо байһан

модондол адли хорон муу, хэрзэгы хүниие хараа һэм.
36Теэд саг үнгэрөө, тэрэ үгы болоо.
Бэдэрнэб, тэрэниие олоногүйб.

37ש Шиин    Гэмгүй хүниие ажагла, үнэн сэдьхэлтэниие хара:

иимэ хүнэй ерээдүйнь амгалан тайбан мүн.
38Харин гэмтэй зон бултадаа үгы хэгдэхэ,
хорон муу зондо ерээдүй байхагүй[+].

39ת Таав    Зүб шударга зон Эзэнһээ абаралда хүртэхэ,

гай тодхорой үедэ Тэрэ тэдээндэ туһалха[+].
40Эзэн тэдэндэ туһалха, сүлөөрүүлхэ,
хорон муу зонһоо сүлөө болгон абарха,
юуб гэбэл, тэдэ Тэрээнһээ аршалалта гуйгаа бшуу[+].

#### 37


1[Давидай псалма. Мартахагүйн тула шангаар.][+]

2Эзэн,[†] уур хилэн соогоо намайе бү зэмэлыт,
уур сухал соогоо намайе бү хэһээгыт[+].
3Юуб гэхэдэ, годлинуудтнай намайе нэбтэ харбаа,
гартнай намайе доошоо дарана[+].
4Танай хилэнһээ боложо, бэедэм элүүр газар үгы,
нүгэлһөөм[†] боложо, яһамни үбдэнэ[+].
5Юуб гэбэл, минии гэм буруу намайе толгойтойм хушаа,
хүндэ ашааень би даажа шадахагүйб[+].
6Минии толгой муутайһаа
шархануудни эдеэртэжэ, муухай үнэртэй болоо.
7Би бүхыгөөб, угаа доошоо тонгойгооб,
бүхэлиин үдэр гай гасалантай ябанам.
8Юуб гэбэл, бэемни халууржа байна,
бэедэм элүүр газар үгы.
9Би һуларааб, угаа доройтооб,
сэдьхэлэй шаналалһаа боложо ёолоноб.
10Эзэн Бурхамнай, бүхы хүсэлыем Та мэдэнэт,
һанаа алдахам Танһаа нюуса бэшэ.
11Зүрхэмни һалганана, хүсэгүй болооб,
нюдэндэм гэрэлшье харагдахаа болёо.
12Минии анда нүхэд, танилнуудни
хамшагһаамни зайлан байна,
түрэл гарални холодон зогсоно[+].

13Намайе алахаяа һанаашад урьха занга табина,
намда мууе хүсэгшэд минии эсэс тушаа ярилдана,
мэхэ гохо хэхэ тухай бүхэлиин үдэрөө хэлсэнэ.
14Харин би дүлии мэтэ дууланагүйб,
хэлэгүй хүн мэтэ амаа нээнэгүйб[+].
15Огто дуулахагүй, харюусажа шадахагүй
хүн шэнги болооб.
16Эзэн, Тандаал найданаб,
Эзэн Бурхамнай, Та харюусахат[+].

17Юуб гэхэдэ, «Буруу гэшхэхэдэм,
өөһэдыгөө намһаа дээгүүр тоолодог тэдэ
бү баярлаг лэ!» гэжэ хэлээб.
18Мэнэ-мэнэ унахаа байнам.
Үбшэмни хододоо намтай.
19Гэм буруугаа мэдэрнэм.
Нүгэл тухайгаа сэдьхэлээ зобоон байнам[+].

20Харин дайсадни амиды мэндэ, хүсэтэй болоно,
ямаршье шалтаггүй намайе үзэн ядагшад олошорно.
21Һайн руу эрмэлзэдэг туламни
туһые уһаар харюулдаг зон урдаһаам тулана[+].

22Эзэн Бурхамни, намайе бү орхиит,
намһаа бү холодыт![+]
23Абарални, Эзэмни,
яаран намда туһалыт!

#### 38


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ, Едүтүүндэ. Давидай псалма.][+]

2«Би хэлээрээ нүгэл[†] хэхэгүйн тула
зам мүрөө сахихам.
Хорон муу хүнэй урдамни байха зуура
амаа хазаарлахам» гэжэ хэлээб[+].

3Би аниргүй, үгэ дуугүй байгааб,
һайешье дуугараагүйб,
зоболомни бүри ехэ боложо байгаа.

4Досоогоо гал дүрэлзэхые мэдэрбэб,
гүн ухаандам гал нособо,
тиихэдэнь би дуугаржа эхилбэб[+].
5Эзэн,[†] наһанайм эсэс хэзээ гээшэб,
хэды үдэр үшөө үлөөб,
хэды наһа наһалха гээшэбиб гэжэ намда мэдүүлыт[+].
6Харыт, Та минии үдэрнүүдые тоолон хэмжээт.
Минии наһан Танай урда юуншье бэшэ.
Үнэндээ хүн бүхэнэй наһан нэгэ дахин амяа абаха агшам юм[+].
[Хүгжэм]
7Үнэндээ хүн һүүдэр мэтэ ябана,
дэмы юумэндэ оролдодог, суглуулдаг,
харин хэндэ суглуулһанаа мэдэхэгүй[+].
8Мүнөө би юу хүлеэхэ гээшэбиб, Эзэмни?
Минии найдал – Тандаа[+].
9Гэм бурууһаам намайе зайлуулыт,
тэнэг зоноор намайе бү зэмэлүүлыт.
10Танай энэниие хэһэн ушарһаа
би хэлэгүй болооб, амаа нээнэгүйб.
11Өөрын хэһээлтэһээ намайе зайлуулыт,
гарайтнай сохилто доро үгы болонолби[+].
12Гэмэйнь түлөө зэмэлэн, Та хүниие хэһээнэт,
арюун юумэнь хибэндэл адли һалаха.
Үнэн дээрээ хүн бүхэн нэгэ амисхал юм.
[Хүгжэм]
13Эзэн, минии зальбаралые[†] дуулыт,
минии хашхархада, шэхээ табиит.
Нулимсыем үзэн, абяагүй бү байгыт.
Би Танда ерүүл хүн,
үбгэ эсэгэнэртээл адли,
богонихон хугасаада
Танай гэртэ би айлшан мүн[+].
14Мордожо ошохым, үгы болохым урда тээ
түр зуурашье һаа, баяр үзэхым тула
намайе бү хэһээгыт![+]

#### 39


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Би Эзэндэ[†] ехэ найдан хүлеэгөөб,
Тэрэ нам руу дүтэлжэ, хашхархыем дуулаал.
3Тэрэ намайе аймшагтай нүхэнһөө,
шабар шабхаһаа татан гаргаа.
Алхамым бата болгон,
хүлымни хабсагай дээрэ табяа[+].
4Тэрэ минии аманда шэнэ дуу –
манай Бурханда[†] магтаалай дуу оруулаа.
Олон хүн хараад, айха,
Эзэндэ этигэхэ[+].
5Эзэндэ этигэдэг, бардамлагшад руу эрьедэггүй,
худал руу хазайдаггүй хүн үнэн шударга![†]

6Эзэн Бурхамнай! Хэды олон юумэ бүтээгээ гээшэбта!
Хэды олон гайхамшагта хэрэгүүдые маанад тушаа түсэблөөт,
хэниишье Тантай сасуулмаар бэшэ.
Би тэрэ гайхамшагта үйлэнүүдые олондо зарлан хэлэхэб,
гэбэшье тэдэ тоолошогүй олон юм[+].
7Үргэл болон бэлэгүүдые хүсэнэгүйт,
түгэс шатаалта үргэл[†] болон
нүгэл сагааруулгын үргэл[†] үргэхые зандараагүйт.
Таниие дуулахаар болгон шэхыем нээгээт[+].

8Тиигээд би: «Харыт, би ерээб.
Нам тушаа хуйламал ном соо бэшээтэй.
9Бурхамни, Танай хүсэл бэелүүлхэ һанаатайб,
һургаалтнай[†] сэдьхэлдэм байна» гэжэ хэлээб[+].
10Зүб шударгые агууехэ хурал дээрэ тунхаглааб,
харыт, уралаа жэмыгээд байгаагүйб.
Эзэн, Та мэдэнэт!
11Зүб шударгыетнай досоогоо нюужа байгаагүйб,
Танай үнэншые, абардагыетнай тунхаглааб.
Үргэн суглаанай урда Танай энэрэл хайрые,
Танай үнэниие нюужа байбагүйб.
12Эзэн, үршөөлөө намһаа бү хаһыт!
Энэрэл хайратнай, үнэнтнай намайе үргэлжэ хамгаалжа байг лэ!

13Юуб гэбэл, тоо томшогүй муу юумэн намайе тойроод байна.
Хаража шадахагүй болотороо гэм буруудаа баригдааб.
Толгойм үһэнһөө тэдэ олон,
зоригни мохоод байна[+].
14Эзэн, һайн боложо, намайе абарыт!
Эзэн, намда туһалхаар яарыт!
15Намайе алахаяа һанагшад бултадаа
эшхэбтэр муухайда унажа, доромжолуулагдаг лэ!
Намда мууе хүсэгшэд
доромжолуулагдан, һөөргэлэг![+]
16Намда «Ха, ха!» гэгшэд
эшхэбтэр байдалда орон, буруу хараг![+]

17Харин Тан руу эрмэлзэгшэ бүхы зон
баясан, баярлан байг!
Абарагшадаа[†] дуратайшуул
«Эзэн агууехэ!» гэжэ хододоо хэлэн байг!
18Би үгытэй, ядууб,
гэбэшье Эзэн нам тушаа һанаагаа табина.
Та хадаа минии туһалагша, минии абарагша мүн,
тиимэһээ, Бурхамни, бү удаарыт![+]

#### 40


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Үгытэй хүн тушаа һанаагаа зободог хүн юрөөлтэй,
гай тодхорой үдэр Эзэн[†] тэрэниие абархал[+].
3Эзэн тэрэниие хамгаалха, ами наһыень аршалха,
газар дэлхэй дээр тэрэ юрөөлтэй ажаһууха.
Эзэн тэрэниие дайсадайнь зоргоондо үгэхэгүй[+].
4Орондоо үбшэн хэбтэжэ байхадань,
Эзэн тэрээндэ тэнхээ үгэхэ,
үбшэнтэнэй хэбтээшэ орыень Эзэн хубилгаха[+].
5«Эзэн, намайе хайрлыт,
намайе эдэгээгыт, юуб гэбэл, Танай урда нүгэл[†] хээб!» гэбэб.
6Харин дайсадни нам тушаа иигэжэ муу юумэ хэлсэнэ:
«Тэрэ хэзээ үхэжэ, нэрэнь дурдагдахаяа болихо гээшэб?».
7Намайе эрьежэ ерэгшэ нэгэн худал хэлэнэ,
сэдьхэлдээ хорон муугаа хоноожо,
гарахадаа, бултанда тараана[+].
8Намайе үзэн ядааша зон бултадаа
нам тушаа мууе түсэблэн шэбэнэлдэнэ:
9«Тэрэ эдэгэхээр бэшэ үбшэн,
Хэбтэриин болоо, бэшэ бодохогүй».
10Минии этигэдэг хүн,
намтай суг хамта хилээмэ эдижэ байһан хүн,
анда нүхэрнишье хүрэтэрөө
минии урдаһаа эсэргүүсэбэ[+].
11Эзэн, Та намайе хайрлыт,
тэдэндэ харюу үгэхым тула намайе бодхоогыт.
12Намайе диилэһэн тушаа дээрэм дайсанай хашхараагүй һаань,
Таниие нам тушаа һанаагаа табидаг гэжэ ойлгохоб.
13Намайе үнэн сэхэ зандам үлөөжэ,
Өөрын урда хэтэ мүнхэдөө байлгахат.

14Израилиин Эзэн Бурхан[†] хэтын хэтэдэ юрөөлтэй!
Болтогой![†] Болтогой![+]

#### 41


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Коорахай уг удамай ирагуу үгэнүүд.][+]

2Ангаһан бугын урасхал уһан руу эрмэлзэдэгтэл
минии сэдьхэл Тан руу эрмэлзэнэ, Бурхан![†][+]
3Сэдьхэлни Бурханаар, амиды Бурханаар ангажа байна.
Хэзээ ошожо, Бурханиие бараалхахабиб?
4«Бурханшни хаана байнаб?» гэжэ зоной хэлэхэдэ,
нулимсам үдэр, һүнигүй минии ундан болоо[+].
5Урдань би баяр тэмдэглэжэ байгааша зоной дунда ябажа,
баяртай, талархал үргэжэ байгааша
тэдээнтэй хамта Бурханай үргөө руу ошодог бэлэйб.
Энээниие һанахадаа, сэдьхэлни уйлажа байна[+].
6Сэдьхэлни, юундэ сүхэржэ байнаш?
Юундэ уйданабши?
Бурханда найда! Би Тэрэниие үшөө магтан дуулахаб,
Тэрэ бол минии Абарагша,[†] минии Бурхан мүн[+].
7Сэдьхэл досоомни сүхэрнэ,
Тиимэһээ би Таниие Иордан[†] нютаг дээр,
Хэрмоон хадаһаа,[†] Мицаарһаа дурсанам[+].
8Хүрхэрээнүүдэйтнай дуугаар гүн далайнууд бэе бэеэ дуудадаг.
Танай долгид, бүхы дабалгаанууд дээгүүрни гараал.
9Эзэн[†] үдэртөө Өөрын энэрэл хайрые харуулна,
Тэрээндэ зорюулһан дуун,
амидаралайм Бурханда зальбарал,[†]
һүниндөө амандам байна[+].
10Би Бурханда, өөрын Хамгаалагшада, иигэжэ хэлэхэб:
Юундэ намайе мартаабта?
Юундэ би дайсанай доромжололһоо боложо гашуудан байнабиб[+]?
11Яһыем хухалһан мэтэ,
дайсадни намайе үдэр бүри
«Бурханшни хаана гээшэб?» гэжэ наадална.
12Сэдьхэлни, юундэ сүхэржэ байнаш?
Юундэ уйданабши?
Бурханда найда! Би Тэрэниие үшөө магтан дуулахаб,
Тэрэ бол минии Абарагша, минии Бурхан мүн.

#### 42

1Бурхан,[†] минии шүүгшэ боложо,
зарга хэрэгыем шүүгыт.
Худалша, үнэн шударга[†] бэшэ зонһоо
намайе абарыт[+].
2Та хадаа минии Бурхан,
минии хүсэ шадал мүн!
Юундэ Та намайе орхёобта?
Юундэ би дайсанай доромжололһоо боложо
гашуудан голхорон ябанабиб[+]?
3Гэрэл туяагаа, үнэнөө эльгээгыт!
Тэдэ намайе хүтэлжэ,
нангин[†] хада руутнай, үргөө руутнай асараг лэ![+]
4Баяр, хүхюу байдал үршөөдэг Бурханай
үргэлэй шэрээдэ[†] дүтэлэн ошохоб.
Ятагаар хүгжэмлэн, Танда, Бурхандаа,
өөрын Бурхандаа, магтаал үргэхэб.

5Сэдьхэлни, юундэ сүхэрэн байнабши,
юундэ уйданабши?
Бурханда найдаарай, би Тэрээндэ магтаал үшөө үргэхэб.
Тэрэ минии Абарагша,[†] минии Бурхан мүн![+]

#### 43


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Коорахай уг удамай ирагуу үгэнүүд.]

2Бидэ үбгэ эсэгэнэрэймнай үедэ, тэрэ холын сагта,
Танай юу хэһые эсэгэнэрһээ өөрын шэхээр дуулаа бэлэйлди[+].
3Ондоо арадуудые Та Өөрын гараар усадхаат,
харин үбгэ эсэгэнэрымнай сэсэрлиг мэтээр һуулгаат,
бусад обогуудые һамна бута сохёот,
тэрэ газарһаа үлдөөт[+].
4Тэдэ һэлмээрээ газар нютаг эзэлээ бэшэ,
хүсэтэй байһань илалта туйлуулаа бэшэ,
харин Танай гар, хүсэ шадалтнай,
Танай шарайн гэрэл туяа!
Юуб гэбэл, Та тэдээндэ онсо һайнаар хандадаг бэлэйт[+].
5Бурхан,[†] Та болбол минии Хаан!
Захиржа, Яковта абарал эльгыт![+]
6Тантай хамта бидэ, буханууд мэтэ, дайсадаа эбэрээрээ мүргэхэбди,
урдаһаамнай буһалгаалагшадые Танай нэрээр гэшхэхэбди.
7Өөрынгөө һурша номдо найданагүйб,
һэлмэмни намайе абархагүй,[+]
8харин Та маанадые дайсадһаамнай абараат,
маанадые үзэн ядагшадые эшхэбтэр байдалда оруулаат.
9Бүхэлиин үдэр Бурханиие магтан байнабди,
хэтэ мүнхэдөө Танай нэрые алдаршуулнабди!
[Хүгжэм]
10Гэбэшье юундэ Та маанадые орхижо,
эшхэбтэр байдалда оруулаад,
сэрэгтэймнай хамта дабхинагүйбта[+]?
11Маанадые дайсадаймнай урда зугадуулаат,
маанадые үзэн ядагшад бидэниие дээрмэдэжэ байнал[+].
12Та бидэниие эдишын хонид мэтээр үгөөт,
маанадые улас үндэһэтэнүүдэй дунда тараагаат[+].
13Өөрын арадые үнэгүйгөөр худалдаат,
худалдаһанһаа ямаршье ашаг олзо олоогүйт.
14Та маанадые хүршэнүүдэймнай наадалал,
доромжолол, аашада дамжуулаат[+].
15Та маанадые улас үндэһэтэнүүдэй дунда хэлсэхэ зүйл болгоот,
бүхы арадууд маанад руу заажа байнал[+].
16Минии доромжолол бүхэли үдэрөө урдамни,
эшэһэмни нюуртам харагдана.
17Намайе буруушааха, зэмлэхэ абяан,
дайсанай болон үһөөгөө абагшын хараса!
18Эдэ бүгэдэ бидэнтэй тохёолдоһоншье һаань,
Таниие мартаагүйбди,
Тантай баталһан хэлсээгээ эбдээгүйбди.
19Гэдэргээ ябаагүйбди,
Танай замһаа хадуураагүйбди.
20Гэбэшье Та сүүбэн шонын газарта маанадые ниса дараат,
үхэлэй харанхыгаар бидэниие хушаат[+].
21Хэрбээ бидэ Бурханайнгаа нэрэ мартажа,
хариин бурханда зальбараа гээшэ һаамнай,
22энэ Бурханһаа нюуса байха юм аал?
Сэдьхэлдэ юу байһые Тэрэ мэдэнэ бшуу![+]

23Танай түлөө бидэниие үдэр бүри алана,
үүсэлэн гаргуулха хонид мэтэ болообди[+].
24Эзэн,[†] бодыт! Юундэ унтажа байнабта!
Һэриит, маанадые хэтэ мүнхэ бү орхиит![+]
25Юундэ Та нюураа бүглэжэ,
бидэнэй зоболон, доройдолые харанагүйбта?
26Амидаралнай тооһо шоройдо хаягданхай,
бэемнай газарта няалданхай.
27Бодыт, бидэндэ туһалыт!
Энэрэл хайраяа бидэндэ үзүүлжэ, абарыт![+]

#### 44


1[Дуунай бүлэгые хүтэлбэрилэгшэдэ: «Сараана» гэдэг аялга. Коорахай уг удамай ирагуу үгэнүүд, инаг дуранай дуун.][+]

2Гоё һайхан үгэнүүд досоомни дүүрэн байна,
дуугаа хаанда зорюулнаб.
Минии хэлэн шадамар зохёолшын гуурһан мэтэ.
3Зоной дундаһаа ши эгээл гоё һайханши,
нигүүлэсхы үгэнүүдые хэлэдэгши.
Тиимэһээ Бурхан[†] хэтэ мүнхэдөө шамайе үреэгөө.
4Хүсэтэ хаан, һэлмэеэ ташаандаа зүүгыш,
алдар солотойш, һүр жабхалантайш[+].

5Үнэн зүбэй, номхоной, зүб шударгын түлөө мордожо,
урагшаа соёрыш!
Гаршни илалта туйлахал!
6Годлинуудшни хурса,
урдашни арадууд унан һүгэдэхэл,
хаанай дайсад зоригоо мохохо.
7Хан шэрээшни Бурханай шэрээ мэтэ,
хэтэ мүнхэдөө оршохо.
Хаанта баягшни –
зүб шударга ёһын баяг[+].
8Ши үнэн зүбтэ дуратайш,
муу юумэ үзэн яданаш. Энээнэй түлөө Бурхан, шинии Бурхан,
хажуудашни байгаа хэнииешье баярай тоһоор тоһодоогүй,
харин гансал шамайе тоһодон ёһолоол!

9Бүхы хубсаһаншни гүгэл,[†]
зуун наһатын болон кассиягай үнэртэй.
Заанай яһан ордонһоо гарагша
хүбшэргэйтэ зэмсэгүүдэй хүгжэм шамайе баясуулна[+].

10Хаашуулай басагад шинии хүреэлэнгэй дунда.
Баруун гар таладашни
Опиирой эрхим алтаар шэмэглэгдэнхэй хатан зогсоно[+].
11Шагнаарай, охин, харан, анхаралтай соносоорой,
өөрын арад түмэниие болон
эсэгынгээ гэрые мартаарай.
12Шинии гоо һайханда хаан татагдаха,
тэрэ шинии эзэн[†] мүн,
тиимэһээ тэрээндэ һүгэдэн байгаарай.
13Тиир хотын зон танда бэлэг асарха,
эгээл баян зон танай хайра хэшэг гуйн байха.
14Хаанай басаган ордон соогоо сог жабхалантай,
хубсаһа хунарынь алтаар шэмэглэгдэнхэй.
15Хээтэй хубсаһа үмдэһэн тэрэниие
хаанда дүтэлүүлэн асарна,
тэрээнэй нүхэд басагадые
хойноһоонь дахуулан хаанда абаашана[+].
16Тэдэ баяр баясхалантайгаар дүтэлжэ, хаанай ордондо ороно.
17Уг удамтнай элинсэгүүдэйнгээ һуури эзэлхэ,
бүхы дэлхэйдэ ноёдоор тэдэниие табихаш.
18Нэрыешни үеын үедэ дурдан, һануулан байхаб.
Тиимэһээ арадууд хэтэ мүнхэдөө шамда магтаал үргэн байха.

#### 45


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: залуу эхэнэрнүүдэй нарин хоолойгоор, Коорахай уг удамай дуун.][+]

2Бурхан[†] хадаа манай хорохо газар, хүсэн,
ямаршье гай тодхорто туһалагшамнай мүн[+].
3Тиимэһээ газарай хүдэлхэдэшье,
далайн гүн руу хада уулануудай хэмхэржэ унахадашье айхагүйбди.
4Уһан хүнхинэжэ, шааяна,
һүртэйдэнь хада ууланууд айн доһолно[+].
[Хүгжэм]
5Бурханай хото гү, али Дээдэ Эзэнэй[†] нангин[†] оршолые
баясуулдаг урасхалтай гол бии юм[+].
6Бурхан тэрэ хотын дунда оршоно, хото доһолхогүй,
Бурхан тэрээндэ үүр сайхаһаа эхилээд туһалха[+].
7Үндэһэтэнүүд шууялдажа, хан түрэнүүд һалганан байна.
Бурханай дуугархада, газар хайлана[+].
8Түмэн Сэрэгтэ Эзэн бидэнтэй хамта,
Яковай Бурхан хадаа манай Хамгаалагша мүн!
[Хүгжэм]
9Ерээд, Эзэнэй юу хэһые харагты.
Тэрэ газарые хооһон губи болгоо,[+]
10дэлхэйн бүхы булангууд хүрэтэр
дайн дажар зогсоогоо,
һурша ном, жада хухалаа,
дайшалхы тэргэнүүдые[†] галдан шатаагаа[+].
11Аалидагты, Намайе Бурхан гэжэ мэдэгты.
Үндэһэтэдэй дунда, газар дэлхэй дээрэ үргэмжэлэгдэхэб!

12Түмэн Сэрэгтэ Эзэн маанадтай хамта,
Хамгаалагшамнай – Яковай Бурхан!

#### 46


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Коорахай уг удамай псалма.]

2Бүхы арадууд, альга ташагты!
Баярта хашхараагаар Бурханиие[†] магтагты![+]
3Юуб гэбэл, Дээдэ Эзэн[†] аймшагтай,
бүхы дэлхэйн агууехэ Хаан юм[+].
4Тэрэ бидэн доро арадуудые,
ула доромнай арад зониие оруулаа[+].
5Тэрэ маанадта дуратай Яковай һүр жабхалангаа –
уг залгамжалан дамжуулха газар шэлээл.
[Хүгжэм]
6Эзэн Бурхан хашхарха дуунай дунда,
бүреэгэй абяан доро дээшээ залараа!
7Бурханда магтаал үргэгты, магтаал үргэгты!
Хаандамнай магтаал үргэгты, магтаал үргэгты!
8Юуб гэбэл, Бурхан хадаа бүхэдэлхэйн Хаан мүн!
Ирагуу үгэнүүдые дуулан үргэгты![+]
9Үндэһэтэдые Бурхан захиран байна;
Бурхан нангин[†] сэнтиидээ залараа.
10Арадуудай удамаршад[†]
Абраһаамай[†] Бурханай арад зон мэтэ суглараа!
Газар дэлхэйн ноёд Бурханда хандаа!
Бурхан бүгэдын дээгүүр үргэмжэлэгдөө![+]

#### 47


1[Дуун. Псалма. Коорахай уг удамай зохёоһон.]

2Агууехэ Эзэн[†] Бурханаймнай[†] хото соо,
нангин[†] хада дээрээ угаа магтагдана[+].
3Үзэсхэлэнтэ һайхан үндэр, бүхэдэлхэйн баяр болохо
Сион[†] хада, Цапооной ташалангууд,
агууехэ Хаанай хото[+].
4Тэрэнэй бүхэлэлтэнүүдээр Бурхан Өөрыгөө
хүсэтэй Хамгаалагша гэжэ танюулаа.
5Юуб гэбэл, харыт, хаашуул хамтаржа,
хамтадаа ябан үнгэрбэ[+].
6Тэдэ хараад, гайхаба,
айн, зугадан тэрьедэбэ.
7Тэдэ шэшэрэлдэбэ,
түрэжэ байгаа эхэнэр мэтэ ехэ үбдэбэ,[+]
8Таршиишэй онгосонуудые дорно зүгэй һалхинай
урбалдуулдаг мэтэ[+].
9Маанадай соносогшо юумэн
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй хото соо,
бидэнэй Бурханай хото соо, үнэн!
Бурхан тэрэ хотые хэтэ мүнхэдөө байгуулаа.
10Бурхан, бидэ Танай нангин үргөөгэй дунда
Танай хайра энэрэл тушаа бодоо бэлэйлди[+].
11Бурхан, Танай нэрэ болон алдар
газар дэлхэйн хизаар хүрэтэр мэдээжэ.
Танай гар зүб шударгаар дүүрэнхэй[+].
12Сион хада баясаг лэ,
Иудын хото һууринууд
Танай зүб зарга шүүбэридэ баярлаг лэ[+].
13Сиониие тойрон ябагты, гороологты,
самхагуудынь тоологты.
14Хойто үедөө дамжуулан хөөрэхын тула
хэрэмүүдынь ухаандаа хадуужа абагты,
ордонуудаарнь ябагты.
15Юуб гэхэдэ, энэ Бурхан хэтын хэтэдэ манай Бурхан,
Тэрэ маанадые үхэн үхэтэрнай хүтэлхэ.

#### 48


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Коорахай уг удамай зохёоһон. Псалма.]

2Бүхы арадууд, шагныта!
Газар дэлхэйн бии оршогшод, анхарыт,[+]
3юрын болон онсошье зон,
баян, үгытэйшье хамтадаа!
4Минии аман сэсэн мэргэн үгэ хэлэхэ,
минии ухаанай бисалгал ойлгоходо туһалха.
5Һургаал[†] үгэдэ шэхээ табихаб,
удхыень бүтүүлэн хэлэһэнээ ятагын дууряалгаар тайлахаб[+].

6Гэм буруу тойроод байхада,
зобохо зүдэрхэ үдэртөө би юунһээ айхабиб?
7Өөһэдын хүсэ шадалда найдажа,
элбэг-дэлбэг баялигаараа һайрхагша таанад,[+]
8ямаршье хүн ямаршье аргаар
аха дүүгээ абаржа шадахагүй,
тэрэнэй түлөө түлбэри Бурханда[†] үгэжэ шадахагүйл[+].
9Түлбэринь угаа ехэ!
Мүнхэдөө түлэбэшье, барашагүй,
10хэтэдээ хэн нэгэнэй амидархын тула,
хүүр булашаа харахагүйн тула[+].
11Сэсэн мэргэн зоншье мунхаг, тэнэг зондол үхэнэ, хосорно,
ондоо зондо баялигаа орхино гэжэ таанад харанат[+].
12Тэдэ досоогоо «гэрнүүднай мүнхэ,
оршохо газарнай үеһөө үедэ манай байха» гэжэ бододог.
Газар уһаяа тэдэ өөһэдын нэрээр нэрлээл.
13Харин хүн хүндэлүүлжэ хододоо байхагүй,
үхэдэг амитадтал адлил[+].

14Иимэл даа, мунхаг зондо найдагшадай,
ухаагүй зоной үгэдэ этигэгшэдэй харгы зам!
[Хүгжэм]
15Тэдэ хонидтол Үхэлэй орон[†] руу туугдан оруулагдаха,
Үхэл тэдэнэй хонишон болохо,
үнэн сэхэ зон үглөө тэдэниие захирха,
бэень шалзаран һалаха, хүүр гэрынь болохо.
16Харин Бурхан намайе абажа,
Үхэлэй оронһоо абарха[+].
[Хүгжэм]

17Хүнэй баян боложо,
гэр оронойнь эд зөөриин олошорхо үедэ бү айгаарай.
18Юуб гэбэл, үхэхэдөө, тэрэ юушье абаад ябахагүй,
алдар солоньшье хойноһоонь дахан ошохо бэшэ[+].
19Юуб гэхэдэ, амиды байхадань баяр хүргэбэшье,
тэниглэн байхадаш бусад шамайе магтадаг шуу –
20гэрэл хэзээшье харахагүй элинсэг хулинсагтаа
тэрэ заабол ошохол[+].
21Агууехээр хүндэлэгдэбэшье, ухаагүй хүн хадаа
үхэхэ табилантай адагуусандал адли мүн[+].

#### 49


1[Асаапай псалма.]

Бурханай[†] Эзэн[†] Бурхан айладан,
наранай мандаха зүгһөө жаргаха зүг хүрэтэрнь
бүхы газар дэлхэйе дуудана[+].
2Үзэсхэлэн һайханай эгээл дээдэнь болохо Сионһоо[†]
Бурхан Өөрыгөө харуулан заларна[+].
3Бурхамнай заларна!
Тэрэ абяа шэмээгүй бэшэ.
Урдань гал бушаганана,
тойроод – һалхи шуурган[+].
4Өөрын арад түмэниие шүүхын тула
Тэрэ дээдэ тэнгэриие болон газар дэлхэйе дуудана:[+]
5«Минии үнэн зониие Нам руу суглуулагты!
Тэдэ үргэлэй аргаар Намтай хэлсээ баталһан юм».
6Тэнгэри Тэрэнэй зүб шударгые тунхаглана,
юуб гэхэдэ, Бурхан Өөрөө шүүгшэ мүн[+].
[Хүгжэм]
7– Арад зомни, намайе шагнагты, Би айладахам!
Израиль,[†] Би шинии урдаһаа гэршэлэн гэмнэхэб,
Би хадаа Бурхан, шинии Бурхан мүн[+].
8Үргэлнүүдһээш боложо шамайе зэмэлхэгүйб,
түгэс шатаалта үргэлнүүдшни[†] хододоо урдамни байна[+].
9Би шамһаа залуу бухыешье,
хашааһааш хусыешье абахагүйб.
10Юуб гэбэл, ойн бүхы амитад,
мянгаад толгойдо бэлшэгшэ мал – Минии[+].
11Хада уулын шубуу бүхэниие мэдэдэгби,
хээрэ талын амитад бултадаа Минии.
12Би үлдэжэ байгаашье һаа, шамда айладахагүй һэм,
юуб гэбэл, дэлхэй болон тэрэниие дүүргэгшэ бүхэн – Минии[+].
13Би бухануудай мяха эдидэг,
хусануудай шуһа уудаг юм гүб?!
14Би Дээдэ Бурхан мүн!
Гансал Намда Талархалай үргэл үргэ
болон Намда амалһанаа бэелүүл![+]
15Зоболонто үдэртэ намайе дуудахадашни
Би шамайе абархаб, ши Намайе хүндэлэн алдаршуулхаш[+].

16Харин хорото муу хүндэ Бурхан иигэжэ айладаха:
Минии хуули ёһонуудым зарлан,
хэлсээем амандаа юундэ байлганаш?
17Өөрөө заабариим үзэн ядана,
үгэнүүдым тооногүй бшууш!
18Хулгайшаниие харахадаа баярланаш,
забхайрагшадтай нэгэдэнэш.
19Аманшни бузар мууе хэлэнэ.
Хэлэншни мэхэ гохо зохёоно[+].
20Һуугаад, аха дүүгээ муулан дуугарнаш,
эхынгээ хүбүүе худалаар хардажа байнаш.
21Шинии энээниие хэхэдэ, Би аниргүй байгааб.
Ши Намайе өөртэйгөө адляар бодоош.
Үгы, шамайе гэмнэжэ, бурууеш элирүүлэн харуулхаб[+].
22Намайе мартагшад, энээн тухай бодогты.
Үгы һаатнай, таһа татажа хаяхаб, абарха хэншье байхагүй[+].
23Талархалай үргэл үргэгшэ нэгэн Намайе хүндэлнэ,
үйлэ хэрэгээ заһан-сахин байгаашада Би, Бурхан, абарал үршөөхэб.

#### 50


(2 Хаан 11:1–12:23)


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма. 2Давидай Бат-Шээбэтэй унтаһанай дараа лүндэншэ Натаан тэрээн руу ерээ һэн, тиихэдэ Давид энээниие зохёогоо бэлэй.][+]

3Бурхан,[†] энэрэл хайраараа
Та намайе хайрлыт!
Үршөөл ехэтэй Та
алдуу эндүүем арилгыт![+]
4Гэм бурууһаам намайе һайса угаажа,
нүгэлһөөм[†] намайе сэбэрлыт![+]

5Юуб гэбэл, би алдуутайгаа мэдэнэм,
нүгэлни ходо урдам байна[+].
6Танай урдаһаа, гансал Танай урдаһаа нүгэл үйлэдөөб,
Танай нюдэнэй урда бузар мууе хээб.
Тиимэһээ Та шиидхэбэреэ айладахадаа тон зүбта,
зарга шүүбэритнай зүб шударга[+].

7Харыт даа, гэм буруугай дунда би түрөөб,
нүгэл соо эхэмни намайе оложо тээгээ[+].

8Харин Та сэдьхэлэйнгээ гүндэ үнэн байхые хүсэдэгта,
Өөрын сэсэн мэргэн ухаае намда үзүүлээт.

9Минии нүгэлые эсообоор[†] арюудхыт, арюун болохоб,
намайе угаагыт, сэбэр болохоб[+].
10Баярай, хүхилдөөнэй абяа дууе намда соносуулыт,
Өөрын хухалһан яһые Та баясуулыт.
11Нүгэлһөөм толгойгоо хазагайруулыт,
минии бүхы гэм бурууе арилгыт.
12Бурхан, досоомни сэбэр сэдьхэл түхөөгыт,
досоомни үнэн сэхэ һүлдэ шэнэлыт[+].
13Өөрын хажууһаа намайе бү үлдыт,
Өөрын Нангин[†] Һүлдые намһаа бү абыт.
14Танаар абарагдаха баяр намда һэргээгыт,
хүсэлэнтэ Һүлдөөр намайе тэдхыт.

15Гэм буруутай зондо Танай харгы зам заахаб,
нүгэлтэйшүүл Тан руу эрьехэл.
16Бурхан, абаралайм Бурхан,
намайе шуһата табиланһаа абарыт!
Хэлэмни Танай зүб шударгые баяртай магтахал[+].
17Эзэн,[†] минии амые нээгыт!
Амамни Таниие магтахал.

18Үргэхэ һэм, харин Та үргэл хүсэнэгүйт,
түгэс шатаалта үргэл[†] Танда таалагданагүй[+].
19Бурханда үргэхэ үргэл хадаа гэмэлтэһэн һүлдэ мүн,
гэмэлтэһэн сэдьхэлые Бурхан буруушаахагүй[+].

20Өөрын дураар Сиондо[†] һайе үйлэдыт,
Иерусалимай[†] хэрэм барижа бодхоогыт[+].
21Тиигээд Та зүб шударга болохын тула үргэл –
түгэс шатаалта үргэл, бүтэн шатаалта үргэл – хүсэн абахат.
Тиихэдэ үргэлэй шэрээ[†] дээрэтнай залуу буханууд үргэгдэхэ[+].

#### 51


(1 Хаан 22:9-10)


1-2[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ. Эдоом хүн Доһээг ерэжэ, Саулда «Давид Ахимээлэхэй гэртэ ерээ» гэжэ хэлэхэ үедэ Давидай зохёоһон ирагуу үгэнүүд.][+]

3Баатар, ши юундэ муу хэрэгүүдээрээ һайрханабши?
Бурханай[†] энэрэл хайра хэтэ мүнхын!
4Хэлэншни бүлюудэһэн хутага мэтэ мэхэтэй,
гэм түсэблээл[+].
5Ши муу муухайда һайн юумэнһээ үлүү дуратайш,
үнэнһөө шамда худал хуурмаг дээрэ!
[Хүгжэм]
6Мэхэтэй хэлэн, ши һүйдхэлтэ үгэ бүхэндэ дуратайш.
7Харин Бурхан шамайе үгы болоторшни һалгааха,
Тэрэ шамайе майханһаашни гаргажа хаяха,
амидын газарһаа шамайе үндэһөөршни һуга татаха[+].
8Зүб шударга зон хараад айха,
наада барижа, иигэжэ хэлэхэл:[+]
9«Харыт, Бурханиие өөрын хорохо газар гэжэ тэрэ тоодоггүй байгаа,
өөрын баян бардамда найдажа,
гэм зэм хэжэ, баяжажа байгаа»[+].
10Харин би хадаа Бурханай нангин[†] үргөө соо
һалбаран ургажа байгаа чидүүн модон мэтэб,
Бурханай энэрэл хайрада хэтэ мүнхэдөө найданаб[+].
11Хэһэн хэрэгүүдэй түлөө
Таниие хэтэдээ магтанаб,
Танда үнэн сэхэ зондо нэрэтнай һайн,
нэрэдэтнай найданаб.

#### 52


(Псал 13)


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: үлеэдэг хүгжэмтэ зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай ирагуу үгэнүүд.]

2Мунхаг хүн сэдьхэлдээ «Бурхан[†] үгы» гэжэ һанана.
Зон һальхай һамуун хэрэгүүдые хэнэ,
муу муухай, жэгшүүритэй юумэ үйлэдэнэ.
Һайн хэрэг хэдэг хүн байхагүй[+].
3Юумэ ойлгодог, Бурханиие бэдэрдэг хүн бии гү
гэжэ мэдэхэеэ Бурхан тэнгэриһээ зон руу харана[+].
4Бүхы зон хамта замһаа хадуураа,
бүгэдөөрөө забхайралдаа.
Һайн хэрэг хэдэг хүн байхагүй,
нэгэшье үгы[+].
5Муу юумэ хэдэг тэдэ юушье ойлгодоггүй юм гү?
Хилээмэ эдиһэндэл адляар минии арад түмэниие зооглонол,
Бурханиие дууданагүй[+].
6Аймаар бэшэ газарта тэдэ угаа ехээр айха.

Юуб гэбэл, шинии урдаһаа тулагшадай яһые Бурхан сасаха,
Тэдэ эшхэбтэр байдалда орохо, юуб гэхэдэ, Бурхан тэдэниие тообогүй[+].
7Израилиин абарал Сионһоо[†] ерэхэнь болтогой![†]
Арад зоноо баряанһаа Бурханай бусаахада,
Яков баярлаха, Израиль[†] баясаха!

#### 53


(1 Хаан 23:19-28; 26:1-2)


1-2[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгэй дууряалга доро. Зиипшүүд ерэжэ, Саулда «Бидэнэй дунда Давид хоргодожо байна» гэжэ хэлэхэ үедэнь Давидай зохёоһон ирагуу үгэнүүд.][+]

3Бурхан![†] Өөрын нэрээр намайе абарыт,
Өөрын хүсөөр хэрэгым шиидхыт.
4Бурхан! Зальбаралым[†] дуулыт,
аманһаам гарагша үгэнүүдые анхарыт.
5Юуб гэбэл, хари зон урдаһаам эсэргүүсэн бодоол,
хэрзэгышүүл намайе алахаа бэдэрнэ.
Өөһэдын урда Бурханиие заладаггүйшүүл тэдэ мүн[+].
[Хүгжэм]
6Анхарыт, Бурхан минии туһалагша,
Эзэн[†] ами наһым тэдхэнэ.
7Тэрэ дайсадтам
муу муухайень харюулхал.

Үнэн сэхээрээ тэдэниие усадхыт![+]
8Би дуратайгаар Танда үргэл үргэхэб,
Эзэн, Танай нэрые магтахаб,
юуб гэбэл, Та һайнта.
9Юуб гэбэл, Та намайе бүхы гай зоболонһоо абараат,
дайсадайнгаа нюдэ руу айнгүй хараа бэлэйб[+].

#### 54


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай зохёоһон ирагуу үгэнүүд.]

2Бурхан,[†] зальбаралым[†] соносыт,
гуйхадамни, саашаа бү харыт.
3Намайе анхаран дуулажа, харюусыт.
Би тодхор соогоо шаналан,
ёолон байнаб[+].
4Энэ дайсанай дуу хоолойһоо,
хорото муу хүнэй дарлалтаһаа мүн.
Ушарынь гэбэл, тэдэ хээгүй юумым нам дээр тохоно,
уурлан намайе үзэн ядана.
5Досоомни зүрхэм доһолжо,
үхэлтэ аймшаг намайе бажуугаал.
6Айдаһан, шэшэрээндэ абтажа,
яахаяашье мэдэнэгүйб.
7«Тагтаа мэтэ жэгүүртэй байха байгааб!
Ниидэн ошожо, амарха һэм.
8Харагты даа, холын холо руу ябажа,
сүл губида байрлаха һэм[+].
9Хуй һалхи, шуурганһаа хорохо газар руу
яаран ошохо бэлэйб», – гээб.

10Эзэн,[†] тэдэнэй дунда худхаляа үймүүлыт,
хэлэнүүдыень худхалдуулыт.
Юуб гэбэл, хотодо хүсэрхэл, эбгүй байдал обёоржо байнаб[+].
11Тэдэ үдэр, һүнигүй хэрэм хана дээгүүрнь тойроод ябана,
досоонь буруу ябадал, гай тодхор!
12Хотын дунда үхэл хатал,
хара худал болон мэхэ гудамжануудһаань һаланагүй.
13Ушарынь гэбэл, энэ хадаа дайсамни намайе доромжолно бэшэ,
тиигээ һаань, би тэсэхэ һэм.
Намайе үзэн ядагша дээгүүрни өөрыгөө үргэнэ бэшэ,
тиигээ һаань, би тэрээнһээ хорохо байгааб.
14Харин ши, намтай адли ши,
минии анда нүхэр, дүтын хүмни!
15Хамта һайхан зугаа дэлгэжэ,
Бурханай нангин[†] үргөө руу хамта ябагша бэлэйлди…[+]

16Дайсад дээр үхэл гэнтэ бууг лэ!
Үхэлэй орон[†] руу тэдэ амидыгаар ошог!
Юуб гэбэл, байра соонь, тэдэнэй дунда муу муухай оршонол[+].
17Бурханиие дуудахадам,
Эзэн намайе абарха.
18Үглөө, үдын тэнгээршье гуйн хашхархаб,
Тэрэ минии дуу хоолойе дуулаха.
19Дайсадай хэды олон байгаашье һаань,
минии урдаһаа бодогшодһоо намайе абархал.
20Хэтын хэтэһээ шэрээ дээрэ заларагша Бурхан
соносожо, тэдэниие номгоруулха.
[Хүгжэм]
Юуб гэбэл, тэдэ өөһэдөө зоргоороо юумэ хэдэг, Бурханһаа айдаггүй[+].
21Өөһэдтэйнь энхэ тайбан байгаашадай урдаһаа гараа далайжа,
тэдэ хэлсээгээ эбдээ[+].
22Яряа хүүрынь сүсэгыһээ нялуун,
харин һанаандань – дайлал.
Үгэнүүдынь тоһонһоошье зөөлэн,
харин һугалһан бэлэн һэлмэ мэтэл![+]
23Ашаагаа Эзэндэ даалга, Тэрэ шамайе дүнгэхэ,
зүб шударга хүниие Тэрэ хэзээдэшье гунхуулхагүй![+]

24Бурхан, Та дайсадые үхэлэй нүхэн руу унагаахат,
шуһаар жүрөөдэгшэ, мэхэшэ зон наһанайнгаа хахадыньшье эдлэхэгүй.

Харин би Тандаал этигэнэб[+].

#### 55


(1 Хаан 21:10-15; 27:1-4)


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: холодо эмэ тагтаагай аниргүй байгаа тухай. Пилиштын зоной Гаадта Давидые бариха үедэ тэрэ энээниие бэшээ бэлэй.][+]

2Эзэн,[†] намайе хайрлыт!
Зон намайе залгихаяа һананал,
бүхэли үдэрөө намда добтолон,
намайе харшалнал.
3Дайсадни намайе залгихаар бүхэлиин үдэр бэдэрнэ.
Юуб гэбэл, урдаһаам бардамлан добтологшо тэдэ олуулаа юм.
4Айжа байхадаа би Тандал найданаб.
5Бурхандал[†] найданаб,
үгыень магтан байнаб, айнагүйб.
Хүн намда юу хэжэ шадаха юм[+]?

6Бүхэли үдэрөө тэдэ үгыем ондоо болгоно,
намда муу юумэ хэхэеэ һанаашална.
7Добтолхоор бэлдэн тэдэ маряана,
Ами наһыем абахаяа алхам бүхэниием ажаглан байна[+].
8Хорон муугайнгаа түлөө тэдэ харюусахагүй юм аал?
Хилэнсэглэн, Бурхан, зониие номгодходог бэлэйлта!
9Минии зоболон тушаа Та мэдэхэгүй юм гүт?
Сурхирса уйлахым дууланагүй юм гүт?
Ном соотнай минии зоболон бэшэгдээгүй юм гү[+]?
10Бурханиие дуудаһан үдэртэм
дайсадни һөөргөө сухарина,
Бурхан минии түлөө гэжэ энээнһээ ойлгоноб.

11Үгыень магтадаг Бурхандаа,
үгыень магтадаг Эзэндээ,
12Бурхандаа найданаб, айнагүйб.
Хүн намда юу хэжэ шадахаб даа?
13Бурхан, тангаригаа бэелүүлхэб,
Танда магтаал үргэхэб[+].
14Юуб гэбэл, Та намайе үхэлһөө абараат,
мүн хүлыем бүдэрхэһөө һэргылээт,
Танай, Бурханай, урда,
амиды юумэ гэгээрүүлэгшэ Гэрэлэй урда,
ябахымни тула![+]

#### 56


(Псал 107:2-6; 1 Хаан 22:1-2; [24])


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Бү усадхыт» гэһэн аялга. Саулһаа тэрьедэжэ, агы руу гүйжэ ябахадаа Давидай зохёон бэшэһэн шүлэг.][+]

2Намайе үршөөгыт, Бурхан,[†] намайе үршөөгыт.
Юуб гэбэл, сэдьхэлни хорохо газараа Танай дотор лэ бэдэрдэг.
Тодхорой үнгэртэр Танайл дали доро хоргодогшоб[+].
3Дээдэ Бурханда,
намда һайе хэдэг Бурханда, хандан хашхарнаб.
4Тэрэ тэнгэриһээ намда туһа эльгээжэ, намайе абарха.
Тэрэ намайе залгихаа забдагшадые мохоохо!
[Хүгжэм]
Бурхан хайра энэрэлээ болон үнэнөө эльгээхэл![+]
5Арьяатанай дунда ажаһуунаб.
Бэе бэеэ залгихаар бэлэн зоной дунда хэбтэнэб.
Тэдэнэй шүдэн жада ба годлинууд,
хэлэнь – хурса һэлмэ мүн[+].
6Бурхан, огторгойһоо дээгүүр үргэмжэлэгдыт,
бүхы дэлхэй дээгүүр алдар солотнай нэрьег лэ!

7Тэдэ хүлдэм урьха занга табяа,
сэдьхэлни гуниглаад байна.
Урдамни нүхэ малтаа,
харин өөһэдөө тэрээн руугаа унаа[+].
8Зүрхэмни Тандаал үнэн сэхэ, зүрхэмни Тандаал үнэн сэхэ.
Дуу дуулахаб, магтаал татахаб![+]
9Сэдьхэлни, һэрииш!
Ятага, морин хуур, һэриит!
Би үүрэй толониие һэреэхэб[+].
10Эзэн,[†] арадуудай дунда Таниие алдаршуулхаб,
бүхы обогуудай дунда Таниие магтан байхаб.
11Юуб гэбэл, энэрэл хайратнай тэнгэри тулама агууехэ,
үнэн сэхэтнай – үүлэ тулама[+].
12Бурхан, тэнгэриһээ дээгүүр үргэмжэлүүлэгдыт!
Бүхы дэлхэйгээр алдар солотнай байг лэ!

#### 57


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Бү усадхыт» гэдэг аялга. Давидай бэшэһэн шүлэг.][+]

2Удамаршад,[†] таанад үнэхөөр зүб шударгаар хэрэг шиидхэдэг гүт?
Үнэн зүбөөр зониие шүүбэрилдэг юм гүт?
3Таанад зүб шударга бэшые һанаандаа түсэблэнэт,
газар дэлхэй дээрэ гараараа хэһэн муу муухайгаа шэгнэнэт.

4Хорото муу зон түрэхэһөө эхилээд, гажуу ябадалтай,
худалшад эхын хэбэлһээ эхилэн төөридэг[+].

5Тэдэ могойн хорондол адли хоротой,
тэдэ шэхээ бүтүүлһэн дүлии нажа могойтой адли[+].
6Иигэжэ тэдэ тарни шадамар уншагша шэдитэнэй дуу хоолойе шагнадаггүй юм.
7Бурхан![†] Тэдэнэй амандахи шүдые түүрэ сохиит!
Эзэн![†] Арсалангуудай үрүүе хухалыт![+]
8Тэдэниие урдажа байгаа уһандал урдахуулан ябуулыт!
Һурша номоо татажа байхадань, годлиинь хухарһан мэтэ болгыт!
9Тэдэниие ябаха үедээ хайлан үгы болодог эмэ хумһан мэтэ болгыт!
Нара хэзээшье үзэхэгүй дутуу түрэһэн хүүгэн мэтэ болгыт![+]

10Юу тэдэнтэй болоһые тэдэ ойлгожошье үрдихэгүй.
Үүргэнэ, адаалхай мэтэ, хог ногоон, хуурай үбһэн мэтэ
тэдэниие хуй һалхин үлеэн абаашахал!

11Тэдэнтэй юу болоһые харахадаа, зүб шударга хүн баярлаха,
хорото муу хүнэй шуһанда хүлөө угааха[+].
12«Үнэхээр зүб шударга хүндэ шагнал байдаг!
Үнэхээр газар дэлхэй дээрэ зарга шүүгшэ Бурхан бии!»
гэжэ зон хэлэхэ[+].

#### 58


(1 Хаан 19:11-18)


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Бү усадхыт» гэдэг аялга. Гэрыень һахин гэтэжэ, өөрыень алахаар зониие Саулай эльгээхэ үедэ Давидай бэшэһэн шүлэг.][+]

2Бурхамни! Дайсадһаамни намайе абарыт!
Урдаһаам һөөргэдэн бодогшодһоо намайе аршалыт![+]
3Гэм бурууе хэгшэдһээ намайе зайлуулыт!
Алууршадһаа абарыт!
4Үзыт, тэдэ минии ами хороохоор отожо байна.
Хүсэтэй дайсад урдаһаам сугларжа байна.
Харин би ямаршье гэмгүй, нүгэлгүйб,[†] Эзэн![†][+]

5Ямаршье гэмгүй намда тэдэ гүйжэ ерэн, урдаһаам добтолхо һанаатайл!
Намда туһалхаяа бодыт, харыт!
6Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан,[†] Израилиин Бурхан,
бүхы үндэһэтэнүүдые шиидхэхээр бодыт!
Гэм буруутай зоной нэгыньшье бү хайрлыт!
[Хүгжэм]
7Үдэшэ болоходо, тэдэ һөөргөө бусажа, нохой мэтэ архиржа,
хотые тойрон ябана[+].
8Тэдэ үгэ хэлэхэдээ, һэлмэ аманһаа гаргаһан мэтэ,
«Хэн бидэниие шагнахаб даа?» гэжэ һанана.
9Харин Та, Эзэн, тэдэниие наада барижа энеэхэт.
Бүхы үндэһэтэдые шоо наадан болгохот[+].
10Минии Хүсэ шадал! Би Тан руу харанаб.
Юуб гэбэл, Бурхан минии хорохо газар мүн[+].
11Минии Бурхан Өөрын энэрэл хайраар намайе угтан абаха,
дайсадайм нюдэ руу
айнгүй хараха боломжо намда үгэхэ[+].

12Минии арад түмэнэй мартахагүйн тула
тэдэниие бү усадхаарайт.
Манай бамбай болохо Эзэн,
хүсэ шадалаараа тэдэниие тараагыт, доройхон болгыт[+].

13Аманһаань нүгэл үгэ гарадаг мүн.
Хараал[†] шэрээл, худалайнгаа түлөө тэдэ
бардамлахынгаа зангада орожо баригдаг лэ![+]
14Уурлан тэдэниие усадхыт!
Тэдэнэй үгы болотор усадхыт!
Бурхан Яковые газар дэлхэйн хизаар хүрэтэр
зонхилдогые бүгэдэдэ танюулыт!
[Хүгжэм]
15Дайсад үдэшэ бусажа, нохой мэтэ архиржа,
хотые тойрон ябана[+].
16Тэдэ эдеэ хоол бэдэржэ зайна,
садангүй бүхэли һүни архирна.

17Харин би Танай хүсые магтан дууланаб,
эртэ үглөөнһөө энэрэл хайра тухайтнай баяртайгаар тунхаглахаб,
юуб гэбэл, Та минии хорохо газар,
гай зоболонгойм үдэр аршалалтам байгаа бэлэйт[+].
18Минии Хүсэн! Таниие магтан дуулахаб:
«Бурхан – хорохо газарни, Бурхамни намда
энэрэл хайрал үзүүлдэг юм»!

#### 59


(Псал 107:7-14; 2 Хаан 8–10; 1 Уг 18–19)


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Найдуулгын сараана» гэдэг аялга. Сээжэлдэхын тула Давидай бэшэһэн шүлэг[+].

2

Араам-Наһарааим болон Араам-Цобаае һамна бута сохиходоо, Ёһаабай бусамсаараа Дабһата хүндыдэ арбан хоёр мянган

эдоомуудые

[†]

усадхахада

Давид

[†]

энээниие зохёогоо бэлэй.]

[+]

3Бурхан,[†] Та маанадые орхёот, һалгаат.
Та уурланат. Маанадтаа һөөргөө эрьеыт![+]
4Та газар хүдэлгөөт, хахалаат.
Газар доһолоол! Шархыень эдэгээгыт!
5Хэсүү юумэн юун гээшэб гэжэ арад түмэндөө харуулаат,
гай зоболониие зондоо дүүрэн амасуулаат[+].
6Таниие хүндэлдэг зоной годлинуудһаа зайсахын тула
тэмдэг тэдээндэ үгөөт.
[Хүгжэм]
7Танда хайратай зоной амиды мэндэ үлэхын тула
баруун гараараа тэдэниие абарыт!
Маанадта харюу үгыт!

8Бурхан нангин[†] үргөөдөө иигэжэ айладхаа:
«Угаа баярлан, Шэхээмые хубаахаб,
Суккоот нюруугай газар хэмжэхэб[+].
9Галаад[†] – Минии, Мэнашшээ – Минии,
Эпрааим – толгоймни дуулга, Иуда[†] – Минии баяг.
10Моһааб[†] – угаалгын һабамни,
Эдоом руу гуталаа шэдэхэб.
Пилиштын[†] дээгүүр шангаар хашхархаб!»
11Хэн намайе бүхэлэгдэһэн хото руу оруулхаб?
Хэн намайе Эдоом руу дахуулан абаашахаб?
12Бурхан, Та бидэнһээ буруу хараат,
сэрэгтэймнай хамта байлдаанда гаранагүйт!
13Хашагдаад байһан үедэмнай туһалыт,
зондо найдаха гээшэ худал[+].
14Бурханай туһаламжаар илахабди,
Тэрэ дайсадымнай диилэхэ.

#### 60


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгэй дууряалга доро. Давидай зохёоһон.]

2Эзэн,[†] минии хашхархые дуулыт!
Зальбаралым[†] анхарыт!

3Дэлхэйн хизаарһаа зүрхөө үбдэн Таниие дууданаб.
Хабсагай дээрэ намайе үргэн табиит,
өөрөө тэндэ гаража шадахагүйлби.
4Та минии хорохо газар,
дайсанһаа хамгаалха бүхэлэлтэ мүн[+].

5Танай майхан соо хэтэ мүнхэдээ байһуулби,
жэгүүр доротнай хороһуулби[+].
[Хүгжэм]
6Бурхан,[†] Та минии найдуулга соносоо бэлэйт,
Танай нэрые хүндэлдэг зонтой хамта хуби үгөө бэлэйт.

7Хаанай наһые утадхыт,
үеһөө үедэ наһаниинь үргэлжэлэг лэ![+]
8Тэрэ Танай урда хэтэдээ һууг лэ,
энэрэл хайра болон үнэн зүбтнай тэрэниие хамгаалаг лэ.

9Танай нэрые хэтэ мүнхэдөө магтан дуулахаб,
найдуулгаяа үдэр бүри бэелүүлэн байхаб[+].

#### 61


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Едүтүүнэй аялга. Давидай псалма.][+]

2Гансал Бурханаар[†] сэдьхэлни аниргүй болон, амаран байна,
Тэрээнһээл абарал намда үршөөгдэхэ.
3Тэрэ гансаараа хабсагайм, абарални, хорохо газарни,
би бэшэ ганхахагүйб[+].

4Таанад хэды болотор хүн руу алаха гэжэ добтолон байхабта?!
Хэмхэрэн унажа байгаа хана, унахаяа байгаа хашаа мэтэт.
5Таанар тэрэниие үндэр һууриһаань унагааха гэжэ хэлсэбэт,
худалаар хэлэнэт.
Амаараа юрөөһэн аад,
дотороо хараажа байналта![+]
[Хүгжэм]
6Сэдьхэлни, гансал Бурхан дотор амархаяа мэдээрэй!
Юуб гэбэл, Тэрээндэл би найданаб.
7Гансал Тэрэ хабсагайм, абарални, хорохо газарни!
Би ганхахагүйб.

8Абарални болон алдарни – Бурханда,
Бурхан – хүсэ шадалайм хада хабсагай, хорохо газарни.
9Арад түмэн! Хододоо Тэрээндэ найдан байгты!
Тэрэнэй урда сэдьхэлээ нээгты,
Бурхан манай хорохо газар мүн.
[Хүгжэм]
10Арад зон хадаа юуншье бэшэ,
хүнүүд хооһон хии юм.
Шэгнэбэл, тэдэ хамта амисхалһаалшье хүнгэн[+].
11Харшалга дарлалтада бү найдагты,
дээрмэшэлгэ тонуулда бү этигэгты.
Баялигай нэмэжэ байгаада
сэдьхэл зүрхэеэ бү зорюулагты[+].
12Бурхан айладхаа, бишье хоёр удаа дуулаһан байнаб
хүсэн – Бурханһаа гээшые![+]

13Эзэн,[†] энэрэл хайрашье – Танһаа,
юуб гэбэл, хэһэн хэрэгэйнь хэмээр хүн бүридэ харюулдагта[+].

#### 62


(1 Хаан 23–24; 2 Хаан 15:13–17:29)


1[Давидай псалма. Иудын сүл губида байхадаа тэрэнэй зохёоһон.][+]

2Бурхан![†] Та – минии Бурхан!
Таниие үнэнхэ зүрхэнһөө бэдэрнэб,
Тан руу сэдьхэлни тэгүүлнэ.
Уһагүй, хуурай сүл губида мэтэ
Танаар анган мяхан бэемни байна[+].

3Нангин[†] газарта Таниие –
Танай хүсэ шадал, алдарыетнай үзөө бэлэйб.
4Амидаралһаа үлүүл Танай энэрэл хайра!
Амамни Таниие магтан байна[+].
5Иигэжэ бүхы наһаараа Таниие магтахаб,
гараа һунган, Танай нэрые дуудахаб[+].
6Амтатай эдеэ эдиһэндэл сэдьхэлни,
амамни баяртай дуугаар Таниие магтана.

7Би орондоо Таниие һанахадаа,
бүхэли һүни Тан тухай бодоноб[+].
8Юуб гэбэл, Та – минии туһаламжа,
дали жэгүүр доротнай баясан дууланаб[+].
9Сэдьхэлни Танда няалданхай,
зүб гартнай намайе дүнгэнэ.

10Харин намайе алахаяа бэдэрэгшэд
газарай гүн руу шабагдахал![+]
11Һэлмээр тэдэниие сабшан усадхаха,
сүүбэн шононуудай хүнэһэн болохо.
12Бурхан хааниие баярлуулха.
Бурханаар тангариглагша хүн бүхэн баяртай байха,
юуб гэбэл, худал хэлэдэг зоной аман таглагдаха[+].

#### 63


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма.]

2Бурхан![†] Минии дуу хоолой, зальбаралым[†] дуулыт!
Дайсадһаа айнам! Ами наһым абарыт![+]
3Муу муухай зоной нюуса хэлсээнһээ,[†]
гэмтэ муу зоной үймөөн буһалгаанһаа аршалыт![+]
4Тэдэ хэлэеэ һэлмэ мэтээр бүлюүдээ,
һурша номоо татан, хорото үгэеэ табихаа байна[+].
5Нюуса далда газарһаа гэм зэмэгүй хүниие харбахын тула.
Тэдэ гэнтэ харбаха, юунһээшье айхагүй[+].
6Тэдэ хорото зорилго хэхэеэ батаар хэлсээ,
урьха занга яажа табихаа хөөрэлдэжэ байна,
«хэн маанадые хараха юм[+]?
7Нюуһан муу муухай хэрэгыемнай хэн обёорхоб даа» гэлдэнэ.

Хүниие нэбтэ, зүрхэнэйнь оёор хүрэтэр
харадаг Нэгэн энээниие хараха!
8Эзэн[†] тэдээн руу годлиёо харбаха,
тэдэ гэнтэ шархатаха[+].
9Өөһэдынь хэлэн өөһэдыень усадхаха.
Энээниие харагша бүхы зон зайлаха[+].
10Зон угаа ехээр айха,
Бурханай юу үйлэдэһые тунхаглаха,
Тэрэнэй хэһээһые ойлгохо.
11Зүб шударга хүн хорохо газар
Эзэн дотор оложо баярлаха.
Сэбэр һэшхэлтэй бүхы зон
Тэрэниие магтан баясаха[+].

#### 64


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай псалма, дуун.]

2Бурхан,[†] Сион[†] дээрэ Танай урда магтаал соностоно,
Танай урда тангаригууд бэелүүлэгдэг[+].
3Та зальбарал[†] дууланат.
Амиды голтой бүхэн Тан руу ерэг лэ![+]

4Намайе гэм буруу диилээл.
Та манай алдууе заһанат[+].
5Өөрын хашаа соо оршохыень
Танай Өөртөө дүтэлүүлэгшэ, шэлэн абагша хүн
хэды ехэ юрөөлтэйб!
Танай нангин[†] үргөө соо,
арюун һайхан үргөө соотнай
жаргал эдлэхыемнай үршөөгыт![+]

6Маанадай абаралай Бурхан!
Дэлхэйн хизаарнууд болон алас холын далайн
этигэл[†] болохо Та зүб шударгаараа,
айдаһа хүрэмөөр үйлэ хэрэгүүдээрээ маанадта харюусыт![+]
7Хүсөөрөө хадануудые табяат,
хүсэ шадалаараа Өөрыгөө бүһэлөөт.
8Долгиной шааяае, зоной шууялдахые,
далайн хүнхинөөе Та номгоруулаат![+]
9Танай дүлгэ тэмдэгүүдһээ[†] дэлхэйн хизаарнуудтахи зон айна.
Зүүн болон баруун зүгүүдээр Өөрыгөө магтуулнат.
10Та газар тухай һанаагаа табинат,
ундалуулнат, баяжуулнат,
Бурханай урасхал уһаар билтарма
газар хүрьһэ бэлдэжэ,
ургаса ургуулнат[+].
11Бураздааень уһалнат, газар тэгшэлнэт,
бороогоор дэбтээнэт, ургаһан юумыень юрөөнэт.
12Зуниие баян ургасатай болгонот,
ябаһан газартатнай тоһон урдана.
13Хээрэ талын бэлшээринүүдшье тоһоор билтаржа,
добо толгойнуудшье баяраар хушагдана[+].
14Нуганууд мал һүрэгөөр нэмэрэгдэн,
нюруу газарнуудшье ургасаар билтарна,
баясан-баярлан, тэдэ дуулана.

#### 65


1[Дуунай хүтэлбэрилэгшэдэ: дуун, псалма.]

Бүхы газар дэлхэй, Бурханиие[†] магтагты![+]
2Нэрыень алдаршуулагты,
магтаал Тэрээндэ үргэгты!
3Бурханда иигэжэ хэлэгты:
«Хэрэгүүдтнай хэды һүрөөтэйб!
Агууехэ хүсэтэйт,
дайсадтнай Танай урда билдагуушална[+].
4Бүхы дэлхэй урдатнай һүгэдэн байг лэ!
Таниие магтаг, Танай нэрые алдаршуулаг!»[+]
[Хүгжэм]
5Бурханай юу хэһые харыт!
Хэһэн хэрэгүүдынь зондо айдаһатайл[+].
6Тэрэ далайе хуурай газар болгоо.
Хүлөөрөө бидэ гол гаталаабди,
урдань хүхилдэн баясахабди![+]
7Өөрын агууехэ хүсөөр Тэрэ хэтэдээ зонхилно,
үндэһэтэд нюдэн доронь!
Буһалгаашад бү бодог лэ!
8Арадууд, манай Бурханиие магтагты!
Магтаал Тэрээндэ шангаар үргэгты!
9Маанад дотор Тэрэ амиды гол байлгана,
буруу гэшхүүлнэгүй.

10Бурхан, Та маанадые туршаат,
мүнгэ хайлуулан сэбэрлэдэг мэтэ маанадые хайлуулан сэбэрлээт[+].
11Та маанадые урьхада оруулаат,
нюргандамнай ашаа үргэлүүлээт[+].
12Маанад дээрэ хүниие һуулгаат.
Гал, уһан дундуур гараабди,
гэбэшье Та маанадые баян элбэг газарта асараат[+].

13Нангин[†] үргөө руутнай түгэс шатаалта үргэлтэй[†] ерэхэб,
урдатнай тангаригаа бэелүүлхэб[+].
14Тэдэ тангаригуудые амаараа хэлээ бэлэйб,
гай тодхорой үедэ хэлээрээ үгэлэн үргөө бэлэйб.
15Түгэс шатаалта үргэл Танда үргэхэб,
тарган хусануудые үргэхэб,
буха, тэхэнүүдые үргэн шатаахаб.
[Хүгжэм]
16Бурханһаа түбэгшөөгшэд бултадаа шагныта!
намда Тэрэ юу хээб гэжэ би хөөрэхэб[+].
17Амаараа би Тэрэниие дуудаа һэм.
Хэлээрээ Тэрэниие үргэмжэлөө һэм.
18Зүрхэ сэдьхэлдэм гэм буруу байгаа гээшэ һаань,
Эзэн[†] намайе дуулахагүй һэн[+].
19Харин Бурхан намайе дуулаа,
зальбаралыем[†] соносоо.
20Бурхан магтагдаха болтогой![†]
Тэрэ зальбаралым буруу хараагүй,
энэрэл хайрань намтай хамта!

#### 66


1[Дуунай хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгүүдэй дууряалга доро, псалма, дуун.]

2Бурхан[†] маанадые нигүүлэн хайрлаг,
юрөөг лэ!
Гэрэлтэ нюураа бидэндэ үзүүлэг лэ![+]
[Хүгжэм]
3Тиигэбэл, Танай зам газар дэлхэй дээр ойлгосотой болохо,
бүхы үндэһэтэд абаралыетнай ойлгохо[+].
4Бурхан! Арадууд Таниие магтаг лэ!
Бүхы арадууд Танда магтаал үргэг!
5Яһатан баясан, хүхилдэн байг!
Арадуудые Та зүб шударга шүүхэт,
дэлхэйн яһатаниие захирхат[+].
6Бурхан! Арадууд Таниие магтаг лэ!
Бүхы арадууд Танда магтаал үргэг!

7Хүрьһэтэ газар ургаса үгэнэ.
Бурхан, манай Бурхан, маанадые юрөөг лэ![+]
8Бурхан маанадые юрөөг лэ!
Газар дэлхэйн бүхы хизаараар Тэрээнһээ айн байг лэ!

#### 67


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ. Давидай псалма. Дуун.]

2Бурхан[†] бодожо, дайсад тунан үгы боложо,
Өөрыень үзэн ядагшад зугадаг лэ![+]

3Утаанай тунадагтал, тэдэниие тунаан үгы болгыт.
Гал дүлэнһөө дабирхайн хайладагтал,
Бурханай урда муу муухай зон хосорог лэ![+]
4Харин үнэн шударга[†] зон хүхиг!
Бурханай урда тэдэ баярлаг,
хүхилдэн хөөрэн байг лэ![+]

5Манай Бурханиие магтан дуулагты,
нэрэдэнь магтаал үргэгты,
Тэнгэреэр Ябагшада замынь заһагты!
Тэрэнэй нэрэнь – Эзэн.[†]
Урдань баясан байгты![+]
6Тэрэ үншэн хэнзэнүүдэй ба бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй эсэгэ.
Бурхан Өөрын нангин[†] байра соо[+].
7Гансаардаһан зондо Бурхан гэр байра болон гэр бүлэ үршөөдэг,
баряанда байгшадые гэнжэһээнь сүлөөлдэг.
Харин буһалгаата зон сүл губида үлэг лэ![+]

8Бурхан! Арад түмэнэйнгөө урда ябахадатнай,
сүл губиие гаталхадатнай[+]
[Хүгжэм]
9газар доһолон байгаа,
огторгойһоо хура бороо адхараа,
Синайн[†] Бурханай урда,
Бурханай, Израилиин Бурханай урда[+].

10Бурхан, Та хура бороо мэтээр хэшэгээ урасхуулаат,
орон нютагайнгаа зобон зүдэрхэдэ
Та тэрэниие дүнгөөт.
11Танай һүрэг мал энэ дэлхэй дээр бэлшэнэ.
Та, Бурхан, үгытэй хүндэ хэрэгтэйень бэлдэнэт.
12Эзэн үгэеэ эльгэнэ,
айладхагшадынь түмэн сэрэг мэтэ олон!

13Түмэн сэрэгэй хаашуул зугадана, зугаданал!
Харин ши, гэртээ үлөөшэ, олзо хубаагыш![+]

14Таанад түүдэгэй һуурида хэбтэбэл.
Тагтаагай далинууд мүнгэн,
үдэнүүдынь алтан!
15Түгэс Хүсэтын энэ дэлхэйн хаашуулые намнахада,
Цалмоон дээр саһан сайжа байгаа бэлэй[+].

16Бурханай хада, Башаан хада!
Үндэр хада, Башаан хада!
17Үндэр хада ууланууд,
Бурханай оршохо, Эзэнэй хэтэдээ оршодог хада руу
юундэ иигэжэ харанабта[+]?

18Бурханай дайшалхы тэргэнүүд[†] үй түмэн,
Эзэн тэдэнэй дунда.
Синайн Бурхан арюун нангин газарта[+].

19Та үндэр газарта дабшан гараат,
баряан руу зониие туугаат,
эсэргүүсэгшэ зонһоо ясаг абаат,
тэндэ байра байдал зохёогоот,
оо, Эзэн Бурхан![+]

20Үдэрһөө үдэртэ Эзэн үреэлтэй байг!
Тэрэ манай ашаа даажа ябана,
Бурхан – манай абарал![+]
[Хүгжэм]
21Бурхан маанадта абарагша[†] Бурхан юм.
Үхэлһөө зайлаха гээшэ Эзэн Бурханай мэдэлэй.

22Бурхан дайсадайнгаа толгойе,
гэм ходо хэжэ байгаашын толгойн оройе няса сохихо[+].

23«Би тэдэниие Башаанһаа бусаахаб,
далайн гүнһөө гаргахаб», – гэжэ
Эзэн айладаа бэлэйл[+].
24Энэ хадаа дайсадай шуһанда шинии хүлөө,
нохойнуудайш хэлээ дүрөөхын тула бэлэйл[+].

25Бурхан, Танай заларан ерэлгэ,
Бурханайм, Хаанайм нангин газарта залархань харагдана.
26Урдань дуушад,
хойнонь хүгжэмшэд,
дундань хэсэ хэнгэрэг сохиһон залуу эхэнэрнүүд.
27Израилиин үри һадаһад,
Эзэн Бурханиие ехэ суглаанай дунда магтан дуулагты!
28Тэндэ – одхон Бэньямиин түрүүлнэ,
Иудын ноёд өөһэдын түмэн зонтой,
Зэбүлүүнэй ноёд, Напталиигай ноёд[+].

29Бурхан, Өөрын хүсэндэ,
бидэндэ туһа болгон эльгэдэг хүсэндээ захирыт![+]

30Танай нангин үргөөдэ, Иерусалимда,[†]
хаашуул Танда бэлэгүүдые асарха.
31Хулһан соо байгааша амитанда,
хүсэтэ бухануудай – арадуудай һүрэгтэ занаарайт.
Хүлдэ һүгэдэн унаг, мүнгэ асараг!
Дайгаар жүрөөдэһэн арадуудые тараан үлдөөрэйт[+].
32Египедһээ элшэн[†] сайдууд ерэхэ,
Эфиопи Бурхан руу гараа һунгаха[+].

33Дэлхэйн хан түрэнүүд!
Бурханда магтаал үргэгты!
Эзэниие магтагты![+]
[Хүгжэм]
34Тэрэ эртэ урдын огторгой тэнгэридэ мордоод заларан ябана.
Анхарыт, һүрөөтэй дуу хоолойгоор захирна[+].
35Бурханда алдар соло дуулагты!
Хүсэниинь Израилиие аршалһан нэмэргэ мэтэ,
хүсэ шадалынь үүлэн дээрэ байна.

36Бурхан, Израилиин Бурхан,
Та нангин газартаа һүрдэмөөр байнат!

Тэрэ арадтаа хүсэ, шадал үршөөдэг.
Бурхан магтагдаха болтогой![†][+]

#### 68


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Сараана» гэдэг аялга, Давидай зохёоһон.][+]

2Бурхан,[†] намайе абарыт,
юуб гэбэл, ехэ уһан аминдамни хүрэжэ байнал[+].
3Би гүнзэгы намагта шабагдааб,
хүлөө табиха газар үгы.
Гүнзэгы уһанда орооб,
түргэн урасхалда абтааб[+].

4Хашхарһаар би ехэ хүсэгүй болооб,
хоолоймни хаташоо.
Бурханаа хүлеэһээр
нюдэдни һохор боложо байна[+].
5Ямаршье шалтаггүй аад, намайе үзэн ядагшад
толгойн үһэнһөөмни олон байна.
Зүб бэшэ аад, намайе мүрдэгшэд хүсэтэй.
Хулгайлаагүй юумэеэ бусааха ёһотойлби[+].

6Бурхан! Та минии мунхаг тэнэгые мэдэнэт,
буруу байһамни Танһаа нюуса бэшэ.

7Минии буруу Танда этигэдэг зониие
эшхэбтэр байдалда бү оруулаг,
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] Бурхан!
Минии буруу Таниие бэдэрэгшэ зониие
эшхэбтэр байдалда бү оруулаг,
Израилиин Бурхан!

8Юуб гэбэл, би Танай түлөө
шэбшэг муухай байдал тэсэн байнаб,
нюурыем эшэгүүр бүглөөд байна[+].
9Аха дүүнэртээ хариин хүн мэтэ болооб,
тэдээндэ гадаада хүн болооб[+].
10Танай Гэртэ дуратай байһамни намайе дүлэн мэтээр бадараана,
Таниие доромжолһон баһалтанууд нам дээрэ буугаа[+].
11Би масаг[†] барин сэдьхэлдээ уйлааб,
иигэжэ баһажа-наадалуулжа байбаб.
12Гашуудалай хубсаһа үмдэжэ,
ябаган зугаа болооб.
13Хотын бартаануудай хажууда нам тухай хэлсэнэ,
һогтуу зоной дуун соо дурдагданаб.
14Эзэн, таатай сагта зальбарални[†] Танда шэглэдэг,
Бурхан, агуу энэрэл хайраараа,
үнэн абаралаараа намда харюулыт.
15Намайе намагһаа татан гаргыт, бү шэнгүүлыт.
Дайсадһаа, гүн ехэ уһанһаа абарыт[+].
16Урасхалда намайе бү абтаагыт,
гүн уһан намайе бү шэнгээг,
Дээгүүрни нүхэнэй аман бү хаагдаг лэ.
17Та үнэн сэхэ ба энэрхы сэдьхэлтэйт, намда харюусыт!
Угаа ехэ үршөөлтэй Та нам руу эрьеыт![+]
18Өөрын богоолһоо буруу бү харыт,
Юуб гэбэл, би зоболондо абтаад байнаб. Түргөөр намда харюусыт!
19Дүтэлыт, ами наһым абарыт,
дайсадайм урдаһаа зорюута намайе абыт.
20Намайе яажа буруу болгон хэлэдэгые,
эшхэбтэр байдалда оруулан доромжолдогые Та мэдэнэт.
Минии дайсад бултадаа Танай урда.
21Намайе буруу болгон хэлэдэгынь зүрхыем эмтэрүүлжэ, ехэ зобоод байнам.
Хэн нэгэн намайе хайрлаха гэһэмни, хэншье үгы.
Сэдьхэлым тэгшэрүүлхэ нэгэниие харагшалхадам, хэншье байхагүй.
22Эдеэн гэжэ намда хоро үгэнэ.
Ангажа байхадам, уксус уулгана[+].
23Тэдэнэй урда байгааша эдеэнэй шэрээнь тэдэндэ занга болог лэ,
амгалан тайбан хоол барилгань урьха болог лэ[+].
24Тэдэ хаража шадахаа болиг, нюдэниинь балартаг,
бэрхэшээл зоболонгуудта дарагдан
хэтын хэтэдэ тахииг лэ![+]
25Уур хилэнсэгээ тэдээн дээр адхыт,
дүрэлзэн байгаа ууртнай тэдээн дээр бууг лэ!
26Гэр байрань хооһорог,
майхануудтань хэншье ажаһуухаа болиг![+]
27Юуб гэбэл, Танай шархатуулһан хүниие тэдэ шахан намнан байна,
Танай хадхаһан зондо тэдэ үшөө зоболон ушаруулна.
28Нүгэл[†] дээрээ нүгэл хэһыень һануулыт,
Танай урда тэдэ зүб бү болог[+].
29Амиды мэндэ зоной номһоо тэдэ хаһагдан аршагдаг,
зүб шударга зонтой хамта бү бэшэгдэг[+].

30Харин би үгытэй ядууб, зобожо байнам.
Бурхан, абаралтнай намайе өөдэнь үргэг лэ![+]
31Бурханай нэрые дуугаар магтахаб,
үгэ хэлэн, Тэрэниие үргэмжэлхэб.
32Энэ бол Бурханда
эбэртэй, туруутай буха үргэлһөө
үлүү зохид байхал[+].
33Ядуу зон энэниие харахадаа хүхилдэхэ,
Бурханиие бэдэрэгшэдэй зүрхэн һэргэн амидырхал.
34Юуб гэбэл, Бурхан ядаржа байгаашадые дууладаг,
шорондошье байгаа Өөрын зониие анхаралаараа орхихогүй.
35Тэнгэри ба газар,
далай болон тэндэ амидарагша бүхэн
Тэрэниие магтахань болтогой![†][+]
36Бурхан Сиониие[†] абарха, Иудын хотонуудые бодхоохо,
зон тэндэ дахяад һуужа,
өөрын газарые эзэмшэн байхал[+].
37Зарасанарайнь уг удам тэрэниие уг залгамжалжа,
Тэрээндэ дуратайшуул тэндэ оршон һуухал[+].

#### 69


1[•][Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Давидай зохёоһон. Дурасхалда.][+]

2Бурхан,[†] намайе абарыт!
Эзэн,[†] намда туһалхаар яарыт!
3Намайе алахаяа һанагшад бултадаа
эшхэбтэр муухайда унажа, доромжолуулагдаг лэ!
Намда мууе хүсэгшэд
доромжолуулагдан, һөөргэлэг![+]
4Намда «Ха, ха!» гэгшэд
эшхэбтэр байдалда орон, буруу хараг![+]
5Харин Тан руу эрмэлзэгшэ бүхы зон
баясан, баярлан байг!
Абарагшадаа[†] дуратайшуул
«Бурхан агууехэ!» гэжэ хододоо хэлэн байг!
6Би үгытэй, ядууб,
Бурхан, нам руу яарыт!
Та хадаа минии туһалагша, минии абарагша мүн,
тиимэһээ, Эзэн, бү удаарыт![+]

#### 70


(Псал 30:2-4)

1[•]Эзэн,[†] би хорохо газар Танһаал бэдэрнэб.
Хэзээшье эшхэбтэр байдалда намайе бү оруулыт,
2зүб шударгаараа намда туһалыт, абарыт!
Намайе дуулыт, зайлуулыт![+]
3Намда хабсагай, аршалалта,
хододоо хорохо газарни болыт!
Минии абаралта тухай захирыт,
юуб гэбэл, Та бол минии хабсагай, хэрэмни мүн![+]
4Бурхамни, муу муухай хүнһөө,
гэм хэгшэһээ, хэрзэгы дарлагшаһаа намайе зайлуулыт[+].
5Юуб гэбэл, Та, Эзэн Бурхан,[†] минии найдал,
эдир наһанһаа эхилжэ найдагшамни болонот[+].
6Эхын умайда бүрилдэһэнһөөм хойшо минии түшэг гээшэт,
умайһаа намайе гаргаат, хододоо Таниие магтан байхаб[+].
7Олондо би жэшээ болооб,
Та минии бата тулгуубари мүн.
8Аманһаам Танда магтаал гарана,
үдэр бүри Танда алдар үргэнэб[+].
9Үбгэрхэ үедэм намайе бү орхиит,
хүсэ шадалайм буурахада, намайе бү хаяыт.
10Дайсад нам тушаа хэлсэжэ,
үхэхыем хүлеэнэ, зүбшэнэ[+].
11Тэдэ иигэжэ хэлсэнэ: «Бурхан тэрэниие орхёо. Намнагты!
Баригты, юуб гэбэл, абарха хэншье байхагүй!»[+]
12Бурхан, хажуу тээшээ болоод бү байгыт!
Бурхамни, туһалхаа яарыт!
13Намайе үзэн ядагшад аягүй байдалда орог, үгы болог!
Намда мууе һанагшад эшхэбтэр байдалда орог, доромжологдог![+]

14Харин би хододоо Танда найдажа ябахаб,
дахяад Таниие магтан байхаб.
15Үдэр бүри Танай зүб шударгые магтахаб,
Намайе абархадаа юу хэһыетнай тунхаглахаб,
харин бүгэдые тооложо боломоор бэшэ олон юм[+].
16Танай хүсэн тушаа хөөрэхэб,
Танай ори гансаараа зүб шударга тухай!
17Бурхан, бага наһанһаам эхилэн намайе һурганат,
би Танай гайхамшагта хэрэгүүдые мүнөөшье хүрэтэр магтан байхаб.
18Үбгэрхэ, буурал болоходомнишье намайе бү орхиит!
Танай шадалые зондо тунхаглахаб,
хүсыетнай ерэхэ үенүүдтэ хөөрэхэб.
19Бурхан, Танай зүб шударга тэнгэри тулама.
Хэһэн үйлэ хэрэгүүдтнай агууехэ.
Бурхан, Тандал адли хэншье байхагүй![+]
20Хэды олон зоболон намда үзүүлээ гээшэбта!
Харин намайе дахин-дахин һэргээжэ,
газарай гүнһөө татан гаргадаг байгаат[+].
21Дахяад намайе үргыт, һанааем тэгшэрүүлыт.
22Би ятагаар дууряалан Таниие магтахаб,
Бурхамни, Танай үнэн сэхые дуулахаб!
Ятагаар наадан, Таниие магтахаб, Израилиин Арюун![+]
23Танда дуулахадаа амамни баярлана,
Танай абарһан сэдьхэлни баясана.
24Үдэр бүри хэлэмни Танай үнэниие тунхаглана,
юуб гэбэл, намда мууе һанаашад доромжолуулжа шоодбори болоол!

#### 71


1[Соломоон тухай.]

Бурхан,[†] хаанда зүб шударгаяа,
хаанай хүбүүндэ үнэн зүбөө үршөөгыт[+].
2Арад түмэнииетнай тэрэ зүбөөр шүүжэ байг,
үгытэй зонойтнай зарга хэрэгүүдые зүб шударгаар шиидхэдэг байг[+].
3Хадаһаа зондо һайн байдал,
гүбээнүүдһээ үнэн зүб ерэг лэ.
4Ядуу зоной зарга хэрэгүүдые шиидхэг,
үгытэй хүнэй хүүгэдые абараг,
дарлагшые усадхаг лэ[+].
5Нара һарын яларан толорхо сагта
үеһөө үедэ Танһаа айн һүрдэжэ байг лэ[+].
6Тэрэ хатаһан үбһэ ногоон дээрэ бороодол,
газарай хүрьһэ уһалагша аадар мэтэ буужа ерэхэнь болтогой![†][+]
7Тэрэнэй үе сагта зүб шударга хүн сэсэг мэтэ һалбаран байг,
һарын туяарха сагта аза жаргал дэлгэрэн-билтаран байг[+].
8Тэрэ далайһаа далай хүрэтэр,
мүрэнһөө[*] газар дэлхэйн заха хизаар хүрэтэр
захиран зонхилон байхань болтогой![+]
9Сул губиин амитад урдань һүгэдэн унажа,
дайсадынь тооһо шорой долёожо байг лэ[+].
10Таршиишэй болон олтирогуудай хаашуул алба татабари асараг,
Шэбаа болон Сэбаагай хаашуул бэлэг барин байг[+].
11Бүхы хаашуул урдань һүгэдэг лэ,
бүхы үндэһэ яһатан тэрээндэ алба хэг[+].

12Туһа эрин дуудажа байгааша үгытэйшүүлые,

хэншье тэдээндэ туһалдаггүй – тиимэ ядуунуудые тэрэ абарха[+].
13Үгытэй ба ядуу хүниие тэрэ хайрлаха,
хооһон зондо тэрэ туһалха.
14Хүсэрхэлһөө болон дарлалтаһаа тэдэниие тэрэ абарха,
наһа бараха ушарыень хараха тэрээндэ хүндэ байха[+].
15Амиды мэндэ байхань болтогой!
Шэбаагай алта тэрээндэ асараг лэ!
Тэрэнэй түлөө хододоо зальбаржа,
үдэр бүри тэрэниие үреэн байхань болтогой![+]
16Орон нютагта таряа талхан элбэг-дэлбэг болохо,
хада уулануудаар, Ливаандал[†] адли, жэмэсэй ургаса найган, баян байха,
хотонуудаар зон үбһэ ногоон мэтэ олон болохол[+].
17Нэрэнь хэтэ мүнхэдөө оршохонь болтогой!
Нарата дэлхэй дээрэ уг удамынь бү таһалдаг!
Бүхы арадуудта тэрэ үршөөл болохо,
жаргалтай гээд тэрэниие нэрлэхэл[+].
18Израилиин Эзэн[†] Бурхан үршөөл магтаалтай.
Гансал Тэрэ гайхамшигта хэрэгүүдые хэдэг[+].
19Нэрэнь хэтэ мүнхэдөө үршөөл магтаалтай.
Алдар солоорнь бүхы дэлхэй дүүрэг лэ!
Болтогой! Болтогой![+]

20Ишайн хүбүүн Давидай[†] зальбарал[†] түгэсэбэ.

#### 72


1[Асаапай псалма.]

Израильда[†] Бурхан[†] хэды һайн гээшэб, сэбэр сэдьхэлтэй зондо![+]

2Харин би хүлөө алдан,
бүдэржэ унан алдааб.
3Юуб гэхэдэ, муу муухай зоной һайн байхые харахадаа,
эдэ убайгүйшүүлдэ атаархааб[+].
4Үхэтэрөө тэдэ зобоногүй,
хүсэниинь бууранагүй.
5Тэдэ бусад зондол адли зобоно бэшэ,
зоной гай зоболон тэдэнэй бэшэ.
6Тиимэһээ бардамлахань тэдэнэй хүзүүнэй зүүлтэ болодог,
хүсэрхэл хубсаһаниинь болодог.
7Таргалжа нюдэниинь ониигоо,
хүсэл түсэбынь хизааргүй.
8Тэдэ баһажа, гүжэр үгэ тараадаг,
бардамлан дуугардаг.
9Амаа огторгой руу ангайн,
хэлэниинь газараар тэнэгшэ.
10Иимэ зоной хойноһоо арад түмэмни дагана,
дүүрэн адхан уһыень уунал!
11«Бурхан яагаад мэдэхэб даа?
Дээдэ Эзэн[†] мэдэхэ юм аал?» –
гэжэ тэдэ хэлэнэ[+].
12Харыт, хорото муу зон ходо һайн байдалтай,
баялигаа арьбадхан байнал.
13Тиихэдээ би дэмы зүрхэеэ сэбэр байлгаа,
гэмгүй байһанай тэмдэг болгон гараа угаан байгаа гээшэ гүб[+]?
14Үдэр бүри шархатуулжа,
үглөө бүри зобожо байгаа гээшэ гүб?
15Иигэжэ бодомжолжо байгаа гээшэ һаа,
Танай хүбүүдэй угай урда гэмтэй байха һэм.

16Юундэ иимэ гээшэб даа гэжэ ойлгохые би һэдээб,
энээнтэй эбсэхэнь намда хүндэ байгаа.
17Энэ Бурханай нангин[†] газарта минии оротор үргэлжэлөө.
Тиихэдэл тэдэнэй эсэс болохые ойлгоо бэлэйб[+].
18Үнэндөө Та тэдэнэй харгые халтирхай болгохот,
тэдэниие һалгаахат, усадхахат[+].
19Хосоролынь гэнтэ ерэхэ!
Тэдэ үхэхэ, эсэсынь угаа муухай байха.
20Эзэн, хүнэй зүүдэнһөө һэридэгтэл,
Та тэдэниие һэргээжэ, юуншье бэшэ болгохот!
21Зүрхэ сэдьхэлэйнгээ үбдэхэдэ,
досоогоо зобожо байхадаа,
22мэдээгүй, ойлгосогүй,
Танай урда мал мэтэ байгааб[+].
23Харин би Тантай хододооб,
Та намайе гарһаам хүтэлөөд байнат.
24Зүбшэл үгэн, намайе хүтэлнэт,
удаань намайе һүр жабхалантай угтахат.
25Тэнгэридэ хэн бэшэ намда хэрэгтэйб?
Тантай хамта байхадам, газар дээрэшье хэншье намда хэрэгтэй бэшэл[+].
26Бэемни, ухаамни һалаха,
харин Бурхан – хэтэ мүнхэдөө
зүрхэнэймни хатуу түшэг тулгуубари, хубимни мүн![+]
27Танһаа холодогшод хосорхо, Танда урбаһан бүхы зониие хюданат.
28Би Бурханай хажуудаб, намда ехэ зохид.
Эзэн Бурхан хорохо газарни,
Танай үйлэ хэрэгүүдые тунхагланаб[+].

#### 73


1[Асаапай ирагуу үгэнүүд.]

Бурхан,[†] юундэ Та бидэниие хэтэдээ орхёобта?
Юундэ ууртнай Өөрын хонин һүрэгтэ дүрэлзөөд байнаб[+]?
2Эртэ урдаһаа оложо шэлэһэн зониие,
худалдан абаһан, Өөрын болгоһон обогые,
Өөрын байрлаһан Сион[†] хадые һаныт[+].
3Хэтэдээ һандарал болоһон газарта ерыт.
Эндэ нангин[†] газарта дайсан бүхы юумэ һандаргаал.

4Танай заларһан газарта мүнөө дайсадтнай архиран байна.
Тэдэ өөрын тугуудые илалтын тэмдэг болгон бодхоо[+].
5Энэнь хэн нэгэн ой модондо
һүхэеэ далайһан мэтэл.
6Мүнөө тэрээн доторхи һиилүүр гоёолтонуудые
һүхэ, лантуугаар сабшан усадхажа байна[+].
7Тэдэ нагин газарыетнай дууһан шатаагаа,
нэрынтнай оршодог газарые бузарлаа.
8«Дууһан усадхая!» гэжэ шиидэн,
Бурханай заларагша бүхы газарнуудые дэлхэй дээр галдаа[+].

9Бидэ тэмдэгүүдээ бэшэ харанагүйбди, лүндэншэшье үгы,
хэр удаан иимэ байхые хэншье мэдэнэгүй[+].
10Бурхан! Дайсан хэды болотор баһажа,
нэрыетнай хараал[†] шэрээл болгон байхаб?!
11Юундэ Та баруун гараа татаад байнабта?
Үбэрһөө гаргаад, тэдэниие усадхыт[+].

12Бурхан – эртэ урдын сагһаа минии Хаан,
дэлхэйн дунда абаралай ажал ябуулагша[+].

13Өөрын хүсэ шадалаар Та далайе хубаагаат,
уһан дотор могойнуудай тархи бута сохёот[+].
14Та Левиатанай[*] толгой бута сохёот,
сүл губиин арадуудта эдишэ болгон үгөөт.
15Та горхон ба булагуудые урдахуулаат,
билтарма уһатай голнуудые хатаагаат[+].
16Үдэр болон һүни Танай мэдэлэй,
һара, нара байгуулаат[+].
17Газар дэлхэйн бүхы хилэнүүдые тогтоогоот,
зун, үбэлые бии болгоот[+].

18Эзэниие[†] дайсанай баһадагые,
мунхаг зоной Танай нэрые хараадагые һаныт.
19Тагтаагайнгаа ами наһа зэрлиг амитадта бү үгыт,
зобоһон зоноо хэтэдээ бү мартыт[+].
20Хэлсээнтэй[†] юу болоһые харыт!
Газар дэлхэйн харанхы булангууд хүсэрхэлөөр дүүрэнхэйл[+].
21Дарлагдаһан хэн нэгэн эшхэбтэр байдалда оронхой бү бусаг,
үгытэй, ядуу зон нэрыетнай алдаршуулаг лэ.
22Бурхан, бодожо, хэрэгээ аршалыт,
мунхаг хүнэй Таниие бүхэли үдэрөө хараажа байһые һаныт.
23Дайсадайнгаа хашхаран байһые,
урдаһаатнай эсэргүүсэгшэдэй шууяа гаргадагые бү мартыт[+].

#### 74


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Бү усадхыт» гэдэг аялга. Асаапай псалма. Дуун.][+]

2Бидэ Танда магтаал үргэжэ байнамди, магтанамди,
аманһаамнай Танай нэрэ унанагүй,
Танай гайхамшагта хэрэгүүдые тунхагланабди.


Бурхан:

3– Би саг хугасаа тодорхойлхоб,
зүб зарга шүүбэри ябуулхаб[+].
4Газар дэлхэй болон ажаһуугшадынь шэшэрэлдэн байна,
харин Би һуурииень бүхэлөөб[+].
[Хүгжэм]
5Би бардамлагшадта «Бү бардамлагты» гэнэб,
хорото муу зондо «хамараа бү үргэгты,
6тэнгэри тулама тэдэниие бү үргэгты!
Толгойгоо омог бардамаар үргэн бү дуугарагты!» гэнэб.


Псалма дуулагша:

7– Зарга шүүлгэ зүүн зүгһөө бэшэ, баруун тээһээшье бэшэ,
сүл губиһаашье бэшэ, хада уулаһаашье бэшэ ерэдэг.
8Бурхан[†] – Шүүгшэ! Нэгые панхаруутуулжа,
нүгөөдые үргэдэг[+].
9Эзэнэй[†] гарта аяга байна, тэрээн соо үзэмэй дараһан архи хөөһэрнэ.
Дэлхэйн хорото муу бүхы зондо тэрэниие аягалхадань,
тэдэ шабхарууень шахан ууха юм[+].
10Харин би хэтэ мүнхэдөө магтаал дуулахаб,
Яковай Бурханда магтаал үргэхэб!


Бурхан:

11– Хорото муу зоной эбэрнүүдые хухалхаб,
зүб шударга хүнэй эбэр дээшээ үргэгдэхэ![+]

#### 75


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгэй дууряалга доро. Асаапай псалма. Дуун.]

2Бурхан[†] Иудада[†] алдартай,
нэрэнь Израильда[†] агууехэ.
3Шалээмдэ[*] майхангынь бии,
Сиондо[†] байрань оршодог[+].
4Тэрэ тэндэ һурша номой годлинуудые,
бамбай, һэлмэ, дайнай зэбсэгүүдые хухалһан юм[+].

5Та алдартайт, мүнхэ хадануудһаа толорон байнат!
6Зоригтой сэрэгшэд бэлэхэн олзо болоо,
унтаа, һэрихэгүй,
эрэшүүл хэнииньшье гараа хүдэлгэжэ шадаагүй[+].
7Яковай Бурхан, Та тэдээн руу хашхараат,
дайшалхы тэргэнүүд,[†] морид мүнхэ нойроор нойрсонхой[+].

8Та угаа һүрөөтэйт. Ууртай байгаа сагтатнай
хэн урдатнай байжа шадахаб даа[+].
9Тэнгэриһээ Та зарлиг буулгаат,
газар дэлхэй айжа, аниргүй болоо,
10дэлхэйн бүхы ядуушуулые абархаар
Бурханай шүүбэри хэхэеэ бодоһон үедэ.
[Хүгжэм]
11Уур хилэн дундаа Та зониие дэбһэнэт,
үлэһэн зон руу ууртай эрьенэт.

12Эзэн[†] Бурхандаа тангариг үргэгты, сахигты.
Тойроод байгааша бүхы зон Аймшагтай Бурханда бэлэг баригты[+].
13Тэрэ ноёдой һүр һүлдые номгоруулна,
дэлхэйн бүхы хаашуулда аймшагтай.

#### 76


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Едүтүүнэй аялга. Асаапай псалма.][+]

2Бурханда[†] ханданаб,
Бурханиие дууданаб, Тэрэ намайе дуулана.
3Зобожо байһан үдэртөө Эзэниие[†] бэдэрээб,
бүхэли һүниндөө гараа үргэн наманшалааб,
сэдьхэлни амараагүй[+].
4Бурханиие һанаад, зобон шаналан байхаб,
хээли алдан иигэжэ хэлэхэб:
[Хүгжэм]
5«Нюдыем анюулнагүйт,
угаа ехэ сохилто абаад, дуугаржа шадахаа болёод байнам».
6Эртэ урдын саг тушаа,
үнгэрһэн жэлнүүд тухай бодоноб[+].
7Һүниндөө дуунуудаа һананаб,
зүрхэнтэеэ хөөрэлдэнэб,
һүнэһэм харюу бэдэрнэ.

8Эзэн хэтэ мүнхэдөө буруу хараа юм гү?
Саашадаа Тэрэ нигүүлэсхыгээр хандахагүй юм гү?
9Тэрэнэй энэрэл хайра хэтэдээ барагдаа юм гү?
Үгэниинь хэтэ мүнхэдөө дуулдахаа болёо юм гү?
10Бурхан хайрлахаа мартаа юм гү?
Уурлан, үршөөлөө хуряагаа гээшэ гү?
[Хүгжэм]
11Би иигэжэ хэлээб: «Дээдэ Бурханай
баруун гарай ондоо болоһониинь
минии уйдхар гашуудал мүн».
12Эзэнэй хэрэгүүдые һанахаб,
эртэ урда сагта Танай түхөөһэн
гайхамшагта хэрэгүүдые һанахаб[+].
13Танай хэрэгүүдые бултыень ойлгон,
Танай агууехэ хэрэгүүд тушаа бодохоб.

14Бурхан, замтнай арюун.
Бурхандал адли иимэ агууехэ бурхан үшөө бии юм гү[+]?
15Та гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые хэдэг Бурханта.
Та арадуудта Өөрын хүсэ шадал харуулаат.
16Шанга гараараа Та Өөрын арад түмэниие –
Яковай болон Иосифой уг удамые абараат.
[Хүгжэм]
17Бурхан! Таниие ехэ уһан хараад, айгаа,
гүн шэшэрээ[+].
18Үүлэнһөө аадар адхараа,
туулган үүлэнһөө дуун гараа,
годлинуудтай эшхэрэн ниидээл[+].
19Тэнгэриин дуунтнай хуй һалхин дунда,
сахилгаан түби дэлхэйе гэрэлтүүлээ.
Газар дэлхэй һалганан, шэшэрэн байгаа[+].
20Замтнай далайгаар,
харгытнай агууехэ уһан дунда,
хэншье Танай хайшаа шэглэһые мэдэхэгүй[+].
21Та Өөрын арад түмэниие хонин һүрэг мэтээр
Моисей[†] болон Аһарооной[†] гараар хүтэлэн ябаат[+].

#### 77


1[Ирагуу үгэнүүд. Асаапай зохёоһон.]

Арад зомни! Минии һургаалые[†] анхарыт!
Аманһаам гараһан үгэнүүдые дуулыт.
2Амаа нээхэдээ һургаалта үгэнүүдые хэлэхэб,
эртэ урдын нюусануудые дуугархаб[+].
3Тэдэниие бидэ дуулаһан, мэдэһэн,
эсэгэнэрнай бидэндэ хөөрэһэн юм[+].
4Бидэ тэдэниие хүүгэдһээнь нюухагүйбди,
Эзэнэй[†] алдарта, хүсэ шадалтайе,
хэһэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдыень
ерэхэ үеынхидтэ тунхаглахабди[+].
5Юуб гэбэл, Тэрэ Яковтай хэлсээ баталжа,
Израильда[†] һургаал хуули тогтооһон юм.
Тэдэниие үхи хүүгэдтээ заагаарай гэжэ
Тэрэ манай үбгэ эсэгэнэртэ захяа бэлэй[+].
6Иигэжэ ерэхэ үеынхидэй мэдэхын,
үхибүүдтэй болоод, тэдээндээ хөөрэхын тула[+].
7Бурханда[†] этигэжэ, үйлэ хэрэгүүдынь мартангүй,
захяа заабаринуудыень сахихын тула.
8Үсэд болон буһалгааша,
Бурхантай хамта үнэнхэ зүрхэнһөө байгаагүй,
Тэрээндэ үнэн сэхэ байгаагүй
үбгэ эсэгэнэртээ адли байхагүйн тула[+].

9Эпрааимай хүбүүд һурша номоор зэбсэгжэһэн харбаашад бэлэй,
гэбэшье тэдэшье байлдаанай үдэр тэрьедэхэ баатай болоо һэн.
10Тэдэ Бурхантай баталһан хэлсээгээ эбдээ,
һургаал хуулииень сахяагүй.
11Хэһэн хэрэгүүдынь, харуулһан гайхамшагта үйлэнүүдынь тэдэ мартаа[+].

12Тэрэ элинсэг хулинсагайнь хараһаар байтар
Египедэй газар дайдада Цооһанда
гайхамшагта үйлэнүүдые хээ бэлэй:[+]
13далайе хубаагаад, дундуурнь тэдэниие хүтэлэн гаргаа,
ехэ уһые хана мэтээр зогсоогоо;[+]
14үдэртөө урдуурнь үүлээр,
һүниндөө галай гэрэлээр хүтэлэн ябаа;[+]
15Тэрэ сүл губида хабсагай хахалан, уһа гаргажа,
агууехэ гүнһөө мэтээр тэдэниие ундалуулаа;[+]
16хабсагайһаа урасхал гаргаа,
тэрэнь гол мэтээр урдаа.
17Харин үбгэ эсэгэнэр урдань баһа нүгэл[†] хээ,
сүл губида Дээдэ Эзэнэй урдаһаа эсэргүүсээ.
18Эдеэ хоол эрин, Бурханиие туршахаа һанаа[+].
19Бурханда эсэргүүсэжэ, иигэжэ хэлээ:
«Бурхан сүл губида эдеэнэй шэрээ бэлдэжэ шадаха гү?
20Тэрэ хабсагайе хахалжа, уһан урдаа, горход зурыгаа.
Хилээмэ үгэжэ шадаха аалам?
Арад түмэнөө мяхаар хооллуулха гү?».
21Эзэн дуулажа, уур хилэн болобо,
Яковта уурынь дүрэлзэбэ,
Израильда сухалынь бушаганаба[+].
22Тэдэ Бурханда этигээгүй,
абарха гэжэ найдаагүй бшуу.
23Тэрэ дээрэ байһан үүлэдтэ захиржа,
тэнгэриин үүдэнүүдые онгойлгобо[+].
24Тэдээн дээрэ будаа бороо шэнгеэр оруулаа,
эдихыень тэнгэриин хоол үгөө[+].
25Зон Бурханай Эльгээмэлнүүдэй эдеэ,
Тэрэ садатарынь эдеэлүүлээ.
26Тэнгэридэ зүүн зүгэй һалхи үлеэлгэбэ,
урда зүгэй һалхи Өөрын хүсэ шадалаар туун асарба.
27Тэдээн дээрэ мяха тооһон мэтээр,
шубуудые далайн элһэн мэтээр буулгаба[+].
28Шубуудые хото хүреэнэй дунда, майхангуудай хажууда унагааба.
29Тэдэ эдижэ садаа,
хүсэһэн юумыень Тэрэ тэдээндэ үгөө[+].
30Гэбэшье хүсэһэн юумэеэ хүсэд эдлэжэ үрдеэгүй байхадань,
эдеэ хоолойнь амандань байхада,
31Бурханай уур сухал тэдээн дээр буужа,
хүсэтэйень алаба, Израилиин эрэшүүлые сохин унагааба[+].

32Иимэ байдалда тэдэ нүгэл үйлэдэһөөр лэ байгаа,
гайхамшагта хэрэгүүдтэнь этигээгүй бэлэй[+].
33Тэрэ наһыень богони болгобо,
айн-шэшэрэлдэн тэдэ ажаһуугаа һэн[+].
34Тэрэнэй тэдэниие алахада, тэдэ Өөртэнь бусадаг байгаа.
Бурханиие дахин бэдэржэ эхилдэг һэн.
35Бурхан тэдэнэй хорохо газар,
Дээдэ Бурхан Абарагшань[†] гэжэ тэдэ һанадаг бэлэй[+].
36Урдань билдагуушалжа,
худалаар хэлэжэ байдаг һэн[+].
37Теэд зүрхэниинь Тэрээнтэй хамта бэшэ бэлэй,
тэдэ хэлсээе сахидаггүй һэн[+].
38Теэд Тэрэ нигүүлэсхы сэдьхэл үзүүлэн,
нүгэлынь хүлисэдэг, тэдэниие хюдадаггүй,
оло дахин уур хилэнгээ зайлуулдаг,
уураа номгоруулдаг байгаа[+].
39Тэрэ тэдэниие юрэдөө миин лэ мяхан бэе,
һалхилан ошоод дахин бусадаггүй һэбшээн гэжэ һанадаг һэн[+].

40Сүл губида тэдэ хэды дахин буһалгаалаа,
эзэгүй хооһон газарта хэды дахин сухалынь хүргөөгөө гээшэб![+]
41Бурханиие дахин-дахин туршажа,
Израилиин Арюуниие муулажа байгаа.
42Гарайнь хүсэ шадалтайе,
дайсанһаа абарһыень тэдэ һанаагүй.
43Египедтэ гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые хэһыень,
Цооһан талада тэмдэгүүдые харуулһыень;[+]
44Египедэй бүхы гол горходые шуһаар урдахуулһыень,
тэндэһээ уһа уужа болохоор бэшэ байһые;[+]
45Египедэй зониие хазахыень һононуудые.
Хосороохыень баха эльгэһыень;[+]
46ургасыень хорхой шумуулда,
ажалайнь үрэ дүн – таршаада үгөө[+].
47Уһан үзэмэйнь мүшэрые мүндэртэ,
инжир[†] мододые мүльһэн хюрууда сохюулаа[+].
48Малынь мүндэртэ,
һүрэгынь сахилгаанда сохюулаа[+].
49Тэдээн руу бушаганама уур сухалаа,
зэбүүрхэһэнээ, хилэнгээ, гай гасалан эльгээ,
усадхагша бүлэг Эльгээмэлнүүдээ ябуулаа[+].
50Уур сухалайнгаа зам тэгшэлээ,
ами наһынь хайрлаагүй,
малынь тарбаган тахалда хюдуулаа.
51Египедтэ ууган хүбүүдые,
Хаамай майхангуудта ууганиие усадхаа[+].

52Арад түмэнөө хонид мэтээр дахуулаа,
сүл губяар һүрэг шэнгеэр хүтэлөө[+].
53Тэдэнэй айхаар бэшээр, аюулгүйгөөр тэдэниие хүтэлөө,
харин дайсадынь далайн уһанда абтаа[+].
54Тэрэ тэдэниие арюун газартаа,
баруун гарайнгаа баряад байгааша тэрэ хадада асараа[+].
55Тэдэнэй хажууһаа арадуудые үлдэн намнаа,
уг залгамжалан эдлэхыень газарыень хубаажа үгөө,
Израилиин обогуудые майхангуудтань һуурижуулаа[+].

56Харин тэдэ Тэрэниие туршажа байгаа,
Дээдэ Бурханай урдаһаа эсэргүүсээ,
хэлсээгээ сахяагүй[+].
57Элинсэг хулинсагтаа адли, урбажа, мэхэлжэ,
Найдалгүй һурша номдол хазагайржа байгаа[+].
58Юуб гэбэл, тэдэ мүргэдэг обоонуудаараа уурынь,
онгонуудаараа[†] хилэнгынь хүдэлгэжэ байгаа[+].
59Бурхан дуулажа, уур хилэнтэбэ,
Израильда үзэн ядатараа ехэ сухалдаба.
60Шилоодохи байраяа,
зоной дунда ажамидарһан майхангаа орхижо,[+]
61Өөрын хүсэ шадалые баряанда абхуулба,
Өөрын алдарые дайсанда үгэбэ.
62Өөрын арад түмэниие һэлмээр сабшуулба,
Өөрын зөөридэ уурлаба[+].
63Гал дүлэндэ хүбүүдынь хосорбо,
басагадта хуримай дуу дуулажа үрдингүй.
64Санаартад һэлмээр сабшагдаа,
бэлбэһэн эхэнэрнүүд хүдөөлгэндэ уйлажашье шадаагүй[+].

65Гэбэшье нойрһоо һэриһэндэл Эзэн һэргэжэ,
архида һогтоод тэлэрһэн баатартал бодожо,[+]
66дайсадаа хюдаба, намнаба,
хэтэ мүнхын эшхэбтэр байдалда оруулба.
67Иосифой майхан буруушаажа,
Эпрааимай обогые шэлэбэгүй,
68Иудын обог шэлэбэ,
Сион[†] хадада дурлаба[+].
69Өөрын нангин[†] газарые огторгойдол адляар байгуулба,
газартал адляар хэтэдээ баталба.
70Тэрэ Өөрын зараса Давидые[†] шэлэжэ,
хониной хашааһаа абаба,[+]
71хурьгатай хонидые дахан ябадаг тэрэниие Тэрэ
Өөрын арад түмэн болохо Яковые,
Өөрын угай зөөри Израилиие адуулуулхаар асарба[+].
72Иигэжэ Давид тэдэниие гүн сэдьхэлһээ оролдон адуулаа,
ухаатай уран гараараа тэдэниие ударидан ябаа[+].

#### 78


1[Асаапай псалма.]

Бурхан,[†] хариин зон Танай угай зөөри руу ерээл.
Тэдэ нангин[†] үргөөетнай бузарлаа,
Иерусалимые[†] һандарал болгоо[+].
2Богоолнуудайтнай бэе шубуу шонхорто эдишэ болгон,
гэгээн зонойтнай бэе ан арьяатануудта үгөөл[+].
3Тэдэнэй шуһые уһан мэтээр Иерусалимые тойрон урасхуулаа,
тэдэниие хүдөөлүүлхэ хэншье байгаагүй[+].
4Бидэ хүршэнэртөө энеэдэ наадан болообди,
тойроод маанадые баһана, шоо үзэнэ[+].

5Эзэн![†] Хэзээ болотор уурлахабта? Хэтэдээ юм гү?
Уур хилэнтнай гал мэтэ хэды болотор дүрэлзэн байхаб[+]?
6Таниие мэдэдэггүй арадууд руу,
нэрыетнай дуудадаггүй хан түрэнүүд руу уураа хандуулыт[+].
7Юуб гэбэл, тэдэ Яковые залгижа,
байра байдалынь хооһоруулаа[+].

8Элинсэгэймнай нүгэлые[†] маанадта бү ашыт,
Өөрын энэрэл хайрые бидэндэ үзүүлыт,
ушарынь угаа зобоод байналди[+].
9Маанадые абаржа байгаа Бурхан,
Өөрын нэрын алдар солын түлөө бидэндэ туһалыт!
Өөрын нэрын түлөө бидэниие абарыт, нүгэлымнай хүлисыт![+]
10«Бурханиинь хаана юм?» гэжэ үндэһэтэд юундэ хэлэжэ байха юм?
Богоолнуудайтнай шуһа урасхуулһанай түлөө яажа хэһээдэгыетнай
манай хараһаар байтар тэдэ үндэһэтэд үзэг лэ![+]
11Шорондо байгаашадай ёолохонь Танда дуулдаг,
үхэхэ ёһотой зониие агууехэ хүсэ шадалаараа абарыт![+]
12Эзэн, Таниие баһаһанайнь түлөө баһалтыень
хүршэнэртэмнай долоо дахин үлүүгээр бусаагаарайт![+]
13Харин бидэ, Танай арад түмэн, Танай бэлшээриин хонин һүрэг,
Таниие мүнхэ алдаршуулан байхабди,
үеһөө үедэ Танда магтаал үргэхэбди[+].

#### 79


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: «Хэлсээнэй сараананууд» гэдэг аялга. Асаапай псалма.][+]

2Иосифой зониие хонин һүрэг мэтээр адуулагша
Израилиин хонишон, соносыт!
Херүүбүүд[†] дээгүүр заларагша, Өөрыгөө харуулыт![+]
3Эпрааимай, Бэньямиинэй болон Мэнашшээгэй урда
Өөрын хүсые харуулыт,
Маанадые абархаа ерыт[+].
4Бурхан![†] Маанадые һөөргэнь бусаагыт!
Нюуртнай гэрэлтэг, бидэ абарагдахабди![+]
5Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] Бурхан!
Өөрын арад түмэнэй зальбаралда[†] уурлахатнай хэды болтор юм[+]?
6Та маанадые нулимсаар хооллуулжа,
нулимсаар ундалуулаат[+].
7Хүршэнэрэймнай наада энеэдэн болгоот,
дайсаднай маанадые баһана.
8Түмэн Сэрэгтэ Бурхан! Маанадые бусаагыт!
Нюуртнай гэрэлтэг, бидэ абарагдахабди[+].

9Египедһээ Та уһан үзэмэй мүшэр асараат,
бусад арадуудые үлдөөд, тэрэнээ һуулгаат[+].
10Та тэрээндэ газар хүрьһэ бэлдэжэ,
тэрэ һайнаар үндэһэлөө,
газар нютагые дүүргээ.
11Тэрэнэй һүүдэр хадые бүрхөөгөө,
мүшэрнүүдынь Бурханай хуша шэнги.
12Тэрэ мүшэрөө далай хүрэтэр,
һалаагаа мүрэн[*] хүрэтэр һунган татаа[+].
13Харгыгаар ябагша бүхэн тэрээнһээ таһалхаар
юундэ Та тэрэнэй хашаа эбдээбта[+]?
14Ойн бодон гахай тэрэниие ухан эдинэ,
хээрэ талын амитан тэрэниие хазан хооллоно.
15Түмэн Сэрэгтэ Эзэн! Хойшоо эрьеыт, тэнгэриһээ хаража,
анхарыт, энэ уһан үзэмэй мүшэр харыт[+].
16Өөрын гараар тариһан модоо аршалыт,
Өөртөө гэжэ бата бэхи болгоһон һалаануудаа дүнгыт.

17Тэрэ галда шатаагдааһан, сабшуулһан.
Танай урда дайсад һүнэг лэ![+]
18Танай гар баруун гар таладахи хүн дээрэтнай,
Өөрынгөө түлөө бата болгоһон хүн дээрэтнай байха болтогой![†]
19Бидэ Танһаа холо болохогүйбди.
Маанадые һэргээгыт, Танай нэрэ дуудахалди!
20Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан!
Маанадые бусаагыт! Нюуртнай гэрэлтэг, бидэ абарагдахабди![+]

#### 80


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: гиттит гэжэ хүбшэргэйтэ зэр зэмсэгэй дууряалга доро. Асаапай зохёоһон.][+]

2Манай хүсэн болохо Бурханиие[†] магтан дуулагты,
Яковай Бурханда баяртай хашхаралдагты.
3Дуу дуулагты, хэсэ сохигты,
элдэб янзын ятаг дээрэ наадагты.
4Һарын шэнэдэ үхэр бүреэ үлеэгты,
арбан табанай һарада – һайндэртээ[+].

5Юуб гэбэл, энэ Израильда[†] зорюулһан зарлиг,
Яковай Бурханай тогтоол мүн.
6Тэрэ Египедэй нютагаар ябажа байхадаа
энэ зарлигые Иосифто үгэһэн юм.

Урдань дуулаагүй иимэ хоолой соносоо бэлэйб:[+]
7Тэрэ иигэжэ хэлэжэ байгаа: Мүрнүүдһээшни хүндэ ашаа буулгааб,
гарнуудыш арагһаа сүлөөлөөб[+].
8Гай тодхорто ороод, ши Намайе дуудааш, Би шамайе сүлөөлөөб,
туулган хара үүлэн сооһоо шамда харюусааб.
Би шамайе Мэрибаагай уһанай хажууда туршааб[+].
9Арад түмэмни! Уряаем дуулыш!
Израиль, Намайе шагна![+]
10Таанарай дунда хариин бурхан бү байг.
Таанар ямаршье хариин бурханда мүргэхэ ёһогүйт[+].
11Би шинии Эзэн[†] Бурхан мүн.
Египедэй газар дайдаһаа шамайе гаргааб.
Амаа ангай, Би шамайе эдеэлүүлхэб.
12Теэд арад түмэмни Намайе дуулабагүй,
Израиль Намайе дахабагүй.
13Тиимэһээ Би тэдэниие дураараа ябуулхын тула
зүрхыень үсэд зандань үлөөгөөб[+].
14Минии арад түмэн Намайе дуулажа,
Израиль Минии зааһан замаар ябаа һаань, хэды һайн һэм![+]
15Дайсадынь тэрэ дары номгоруулха һэм,
дарлагшад руу гараа һунгаха һэм.
16Дайсадынь Эзэнэй урда билдагуушалжа эхилхэ һэн,
тэдэнэй хэһээлтэнь хэтэ мүнхын байха бэлэй.
17Таанадые эрхим шанартай шэниисээр хооллуулха,
таанадай түлөө хабсагайһаа зүгын бала урасхуулха һэм![+]

#### 81


1[Асаапай псалма.]

Бурхан[†] бурхадай суглаанда бодожо,
тэдээн тушаа иимэ зарлиг тунхаглаа:[+]
2«Хэды болотор таанар буруу шүүбэрилхэбта,
хорото муу зоной талые баримталхабта?![+]
[Хүгжэм]
3Ядуу болон үншэн хэнзые аршалагты,
зобоһон-тулиһан болон үгытэй зониие зүбөөр шүүжэ байгты[+].
4Ядуу болон үгытэйе абарагты,
хорото муу зоной һабарһаа мултаруулагты!»[+]
5Харин тэдэ ойлгоогүй, мэдэрээгүй!
Харанхыда ябана!
Дэлхэйн һуури хүдэлбэ![+]

6Би таанадта хэлээ бэлэйб: «Таанад – бурхад гээшэт,
бултадаа Дээдэ Эзэнэй[†] хүбүүдта[+].
7Харин таанар хүнүүдтэл адли үхэхэт,
алишье ноёндол адли унахат»[+].

8Бурхан, бодыт! Дэлхэйе шүүбэрилыт!
Бүхы арадууд – Танай эзэмшэл мүн.

#### 82


1[Дуун. Асаапай псалма.]

2Бурхан![†] Дуугүй бү байгыт!
Абяагүй бү байгыт, бү бэеэ хуряагаад байгыта![+]
3Юуб гэхэдэ, дайсадтнай шууяа татана,
Таниие үзэн ядагшад толгойгоо үргөөд байна.
4Арад түмэнэйтнай урдаһаа хорото түсэб табижа,
Танда ехэ хайратай зүйлэй урдаһаа зүблэжэ байна[+].
5Тэдэ иигэжэ хэлэнэ: «Ошоод, арадуудай дунда
Израилиин нэрэшье дурдагдахаар бэшэ болотор тэдэниие усадхая»[+].
6Тэдэ хоорондоо хэлсээтэй,
Танай урдаһаа хамтараа:
7эдоомууд[†] майхангуудтаа, ишмаһээлүүд,
моһаабууд[†] болон һагаарнууд;[+]
8Гэбаал, Аммоон болон Амалээг,
Пилишт[†] болон Тиирэй зон;[+]
9Ассири тэдэниие дэмжээ,
Лоодой хүбүүдтэ тэрэ түшэгынь болоо[+].
10Тэдэнтэй Мидианда үйлэдэһэндэл адли,
Кишоон голой урасхалай хажууда
Сисэраа болон Ябиинда хэһэндэл шэнгеэр хандыт[+].
11Газарые хүрьһэжүүлэн үхэгшэ,
Эн-Доорто алагдаһан зондо мэтээр,[+]
12тэдэнэй удамаршадта[†] – Хирээ болон Шоно,
Зээбах болон Цалмуннаадал,[+]
13«Бурханай нютагуудые эзэмдэе!» гэгшэдтэл,
14Бурхамни! Тэдэниие хамхуул үбһэндэл,
тэмээн халаахайдал адли болгыт[+].

15Галай ой модо шатаадагтал,
дүлэнэй хада уулые галдадагтал,[+]
16Өөрын шуургаар тэдэниие хамыт,
Өөрын хуй һалхяар тэдэниие айлгыт[+].
17Нюурыень эшхэбэреэр дүүргыт!
Эзэн,[†] тэдэ нэрыетнай бэдэрэг лэ!
18Хэтэ мүнхэдөө эшхэбтэр аягүй байдалда ороод байг!
Нэрээ хухалжа, хосорог лэ!
19Иигэжэ тэдэ Эзэн гэдэг нэрэтэй Тал гансаараа
бүхы дэлхэйн Дээдэ Бурхан гэжэ мэдэг лэ![+]

#### 83


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: гиттит гэжэ хүбшэргэйтэ зэр зэмсэгэй дууряалга доро. Коорахай уг удамай зохёоһон.][+]

2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн![†]
Танай оршодог газар хэды зохид һайхан бэ!
3Эзэнэй нангин үргөөгэй[†] хашаа руу орохоо хэды ехэ һананабиб!
Зүрхэмни, бэемни Амиды Бурханай[†] урда баясан дуулана[+].
4Минии Хаан! Минии Бурхан!
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн!
Танай үргэлэй шэрээндэ[†] шубууншье оршохо газараа,
хараасгайшье ангаахайнуудаа хэхэ уурхай олодог[+].
5Танай нангин[†] үргөө соо оршогшод угаа ехэ юрөөлтэй!
Тэдэ хододоо Таниие магтан байхал[+].
6Хүсэниинь Танай дотор,
зүрхэндэнь Тан руу замууд байгааша хүн юрөөлтэй![+]
7Нулимсын нюруугаар гарахадаа,
тэдэ тэрэниие булаг болгодог,
бороо тэрэниие нуураар дүүргэдэг.
8Тэдэ хүсэ нэмээн ябана,
Сиондо[†] Бурханай урда ерэнэ.
9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн! Зальбаралым[†] соносыт!
Яковай Бурхан! Намайе шагныт!
[Хүгжэм]
10Маанадта аршалагша бамбай болоһон Бурхан!
Өөрын шэлэһэн хүниие харыт, анхарыт[+].
11Юуб гэхэдэ, Танай нангин үргөөгэй хашаа соо
нэгэ үдэр байха гээшэ мянган үдэрһөө дээрэ!
Хорото муухай зоной майхангуудта байнхаар
Бурханайнгаа нангин үргөөгэй богоһо дээрэ зогсоһон дээрэ!
12Ушарынь гэбэл, Эзэн Бурхан наран болон бамбай мүн!
Эзэн нигүүлэл болон алдар соло үршөөдэг.
Зүб замаар ябагшадые тэрэ юугээршье дутагдуулдаггүй[+].
13Түмэн Сэрэгтэ Эзэн!
Танда этигэдэг хүн юрөөлтэй![+]

#### 84


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: Коорахай уг удамай. Псалма.]

2Эзэн,[†] Та Өөрын нютагта энэрхы хандаат,
Яковай арадые баряанһаа бусаагаат.
3Арад түмэнэйнгөө гэмые хүлисөөт,
бүхы нүгэлынь[†] наманшалаат,[+]
[Хүгжэм]
4уурлахаа болёот,
дүрэлзэжэ байгаа уур хилэнгээ зайлуулаат[+].

5Манай абаралай Бурхан,[†] бидэниие һэргээгыт,
маанадта уурлахаа болиит.
6Та маанадта хэтэдээ уурлан байха юм гүт,
үеһөө үедэ уур хилэнтнай дамжаха юм аал?![+]
7Танай өөһэдтэйнь байһанда
арад түмэнэйнгөө баясахын тула
маанадые дахин һэргээхэгүй юм гүт?!
8Эзэн, Өөрын энэрэл хайрые маанадта үзүүлжэ,
абаралаа бидэндэ үршөөгыт.

9Эзэн Бурханай юу айладахые дуулахаб.
Өөрын арад түмэндэ, Өөрын үнэн сэхэ,
тэнэг замаараа бэшэ ябахагүй зондо
Тэрэ амгалан тайбаниие тунхаглаха.
10Өөрыень хүндэлэгшэ зондо
абарал дүтэлөө.
Манай газар нютагта Алдар соло оршохол!

11Энэрэл хайра болон үнэн хамта уулзаха,
зүб шударга болон амгалан тайбан таалалдаха.
12Үнэн газарһаа ургажа,
зүб шударга огторгойһоо шэртэхэ.
13Иигэжэ Эзэн һайн һайханиие үршөөхэ,
газарнай үрэ жэмэс үгэхэ[+].
14Зүб шударга урдань ябаха,
зам табиха[+].

#### 85


1[Давидай зальбарал.]

Эзэн,[†] шэхээ табиит, харюусыт намда,
юуб гэбэл, би үгытэй болон угаа ядуу мүн[+].
2Танда этигэдэг байһандам
ами наһым хамгаалыт.
Танда найдадаг Өөрын зарасые абарыт, Бурхамни!
3Эзэн, намайе хайрлыт,
юуб гэбэл, бүхэлиин үдэрөө Таниие дууданаб.
4Өөрын зарасын сэдьхэл баясуулыт,
Юуб гэбэл, Эзэн, Танда ами наһаа даалганаб[+].
5Юуб гэбэл, Эзэн, Та һайн ба нигүүлэсхыт,
Таниие дуудагша бүхэндэ энэрэл хайраар дүүрэнта[+].
6Эзэн, мааниием дуулыт,
зальбарһыем анхарыт.
7Зоболонто үдэрөө Таниие дууданаб,
юуб гэбэл, Та намайе дуулахат[+].
8Танда адли Бурхан[†] байхагүй,
Тандал адли үйлэ хэрэгүүд байхагүй[+].
9Танай бүтээһэн арадууд бултадаа ерэжэ,
Танай урда һүгэдэхэ, Эзэн!
Танай нэрэ алдаршуулха[+].
10Юуб гэбэл, Та агууехэт,
гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээдэгта.
Та гансаараал Бурхан мүн[+].
11Эзэн, намайе Өөрын замаар шэглүүлыт,
Танда үнэн сэхээр ябахалби,
Танай нэрые хүндэлдэг байхыем
зүрхэ бодолым шангадхан байгыт[+].
12Үнэнхэ зүрхэнһөө, Эзэн Бурхамни, Таниие магтанаб,
нэрыетнай хэтэ мүнхэдөө алдаршуулан байхалби.
13Юуб гэбэл, нам руу шэглүүлһэн Танай энэрэл хайра агууехэ:
Үхэлэй ороной[†] гүнһөө минии сэдьхэл абараат[+].
14Бурхан, дээрэлхүү зон урдаһаам бодожо,
муу муухай зон намайе алахаар бэдэрнэ.
Өөһэдын урда тэдэ Таниие залаагүй[+].
15Харин Та, Эзэн Бурхан, үршөөлтэйт, нигүүлэсхыт,
удаан тэсэбэритэй, энэрэл хайраар болон үнэнөөр элбэгта[+].
16Нам руу эрьеыт, намайе хайрлыт,
Өөрын зарасада хүсэеэ хайрлыт,
Өөрын зарасые абарыт[+].
17Намда һайн байһанайнгаа дүлгэ тэмдэгые[†] үзүүлыт.
Намайе үзэн ядагшад хараад, эшэг лэ,
юуб гэхэдэ, Та, Эзэн, намда туһалаат, намайе тайбшаруулаат[+].

#### 86


1[Коорахай уг удамай. Псалма. Дуун.]

Тэрэ Өөрын хотын һуури нангин[†] хаданууд дээр табяа.
2Эзэн[†] Сион[†] дээрэхи хотодо Яковай бусад һууринуудһаа үлүү дуратай[+].

3Бурханай[†] хото, шам тухай алдар соло таранхайл[+].
[Хүгжэм]
4Намайе мэдэдэг зоной дунда
Рааһаб[*] болон Вавилоон,[†]
тиихэдэ Пилишт,[†] Тиир, Эфиопи
Нам тушаа мэдэнхэй,
«Тэрэ тэндэ түрэһэн» гэлдэнэ гэжэ дуулгахаб.
5Сион тушаа зон иигэжэ хэлсэхэ:
«Энэ хүн ба тэрэ хүн тэндэ түрэһэн,
Дээдэ Бурхан тэрэниие Өөрөө бэхижүүлээ»[+].
6Эзэн зониие бүридхэн тоолохо үедөө иигэжэ бэшэхэ:
«Энэ тэндэ түрөө» гэжэ бэшэхэ.
[Хүгжэм]

7Дууладаг, лимбэ дээрэ наададаг зон
«эхин булагуудни шам дотор байна» гэхэ[+].

#### 87


1[Дуулал. Коорахай уг удамай псалма. Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: үлеэдэг хүгжэмтэ зэмсэгэй дууряалга доро, зоболон тушаа хүгжэм. Эзраахай Һэмаанай ирагуу үгэнүүд.][+]

2Намайе абардаг Эзэн[†] Бурхан,[†]
үдэр, һүнигүй Таниие дууданаб[+].
3Зальбарални[†] Тан руу ошог лэ,
гуйхадам шэхээ табиит.

4Юуб гэхэдэ, сэдьхэлни зоболоноор дүүрэнхэй,
ами наһам Үхэлэй орондо[†] ойртоол[+].
5Нүхэн руу буугшад шэнги болооб,
хүсэгүй хүндэл адлиб[+].
6Үхэһэн зоной дунда хаягдаһан,
агы нүхэн хуурсаг руу табигдаһан үхэнхэй хүндэл адли болооб.
Та тэдээн тухай дахин һанахагүйт,
тэдэ Танай мэдэлэй бэшэ[+].

7Та намайе угаа гүнзэгы нүхэндэ,
харанхы газарта, гүн руу табяат[+].
8Уур хилэнтнай намайе хүндөөр дараа.
Өөрын уур сухалай долгёор намайе зобоогоот[+].
[Хүгжэм]
9Нүхэдым намһаа холодуулаат,
тэдэ намһаа жэрхэнэ.
Би шорондо мэтэ зобоноб, гаража шадахагүйб[+].
10Зоболоной нёлбоһодһоо боложо
нюдэмни һулараа.
Бүхэли үдэрөө Таниие, Эзэн, дууданаб,
Тан руу альгаа дэлгэнэб.

11Та үхэһэн зондо гайхамшаг үйлэнүүдые үзүүлхэ юм гүт?!
Һүүдэр болоһон зон бодожо, Таниие магтаха юм гү?![+]
[Хүгжэм]
12Танай энэрэл хайра булашада,
Танай үнэн зүб үмхэй газарта тунхаглагдаха юм гү?!
13Танай гайхамшагта үйлэнүүд харанхыда мэдэгдэхэ юм гү?!
Зүб шударгатнай марталгын газарта ойлгогдохо юм гү?![+]
14Эзэн, би Таниие дууданаб!
Эртэ үглөө зальбарални Танай урда ерэхэл[+].
15Эзэн, юундэ Та намайе орхёобта?
Юундэ намһаа буруу хараат?

16Би залууһаа зобоноб, үхэхэ туйлдаа хүрөөб,
Танай хэрзэгыһээ боложо хүсэгүй болонхойб.
17Уур хилэнэйтнай долгин намайе бүдэрөөгөө,
Танай эльгэһэн аймшагууд намайе һүнөөнэ,[+]
18үдэр бүри намайе уһандал хүреэлнэ,
тэдэ хамтадаа намайе бүһэлөө[+].
19Та амарагыем болон анда нүхэдыем намһаа зайлуулаат,
минии танил тала – харанхы[+].

#### 88


1[Эзраахай Этаанай ирагуу үгэнүүд.][+]

2Эзэн,[†] би Танай энэрэл хайра тухай мүнхэдөө дуулан байхаб,
үеһөө үедэ Танай үнэн байдалые амаараа мэдүүлэн байхаб[+].
3Юуб гэбэл, «энэрэл хайратнай мүнхэдөө байгуулагданхай,
Танай үнэн байдалыетнай огторгой мэтэ хододоо оршохо» гэнэб.


Бурхан:

4Шэлэн абаһан нэгэнтэйгээ хэлсээ баталааб,
Өөрын зараса Давидта[†] иигэжэ тангариглааб:
5«Хэтэ мүнхэдөө үриеш тогтоожо,
хан шэрээеш үеһөө үедэ дамжуулан байгуулхаб»[+].
[Хүгжэм]

6Эзэн, Танай гайхамшагта хэрэгүүдые,
үнэн байдалыетнай гэгээнтэнэй[†] суглаанда
огторгой алдаршуулна[+].
7Юуб гэбэл, тэнгэридэ Эзэнтэй сасуулмаар хэн байхаб?
Бурханай[†] хүбүүдэй дунда хэн Эзэнтэй адли бэ[+]?
8Гэгээнтэнэй ехэ суглаанай дунда
Бурхан һүрдэмөөр,
тойроод байгаашуулда бултандань Тэрэ аймшагтай.
9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан! Хэн Тантай адли хүсэтэйб?
Үнэн байдалтнай Таниие тойроно[+].

10Та далайн дошхоролые захиран удариданат.
Долгинуудайнь хүсэтэй долгилходо Та номгоруулнат[+].
11Та Рааһабые[*] бута сохёот,
хүсэ шандааһаараа дайсадаа тараагаат[+].
12Огторгой болон газар – Танай,
юртэмсые болон тэрэниие бүридүүлэгшэ бүхы юумэ Та байгуулаат[+].
13Хойто болон урда зүг Та бүтээгээт,
Табоор болон Хэрмоон Танай нэрые магтана[+].
14Шадал шандааһантнай хүсэтэй,
гартнай шанга, баруун гартнай дээрэ үргөөтэй.

15Зүб шударга болон шударга хуули – шэрээгэйтнай һуури мүн,
энэрэл хайра болон үнэн байдал урдатнай ябадаг[+].
16Баярай дуу мэдэхэ арад юрөөлтэй!
Эзэн, тэдэ нюурайтнай гэрэл соо ябанал[+].
17Бүхэли үдэрөө тэдэ нэрэдэтнай баярлана,
зүб шударгаартнай тэдэ үргэмжэлэгдэнэ.
18Юуб гэбэл, Та тэдэнэй хүсэ шадалай алдар,
талархалаартнай бидэ толгойгоо үргэнэбди.
19Юуб гэбэл, бидэнэй бамбай болбол Эзэн,
манай хаан – Израилиин арюун Бурхан[+].

20Нэгэтэ Та Өөрын арюун зондо үзэгдэл[†] соогоо айладажа:
Би нэгэ баатарта туһалжа,
арад зон сооһоо шэлэгшэ нэгэниие үргэмжэлөөб[+].
21Өөрын зараса Давидые оложо,
Өөрын арюун тоһоор тэрэниие тоһолооб.
22Гарни тэрээндэ туһалан байха,
шандааһамни тэрэниие бүхэ болгохо.
23Дайсан тэрэниие диилэхэгүй,
хорото муу хүн тэрэниие зобоохогүй.
24Хараһаар байтарнь дайсадынь һалгахаб,
тэрэниие үзэн ядагшадые бута сохихоб[+].
25Минии үнэн байдал болон энэрэл хайрамни тэрээнтэй байха,
Минии нэрээр тэрэ эбэрээ дээшэнь үргэхэ.
26Гарыень далай дээгүүр һунгуулхаб,
хүсэ шадалынь гол мүрэн дээгүүр байлгахаб[+].
27Тэрэ намайе иигэжэ нэрлэхэ:
«Та минии эсэгэт, минии Бурханта, абарагша[†] хабсагаймнит»[+].
28Би тэрэниие ууган хүбүүн болгохоб,
дэлхэйн хаашуулһаа дээгүүр табихаб[+].
29Энэрэл хайрамни тэрээнтэй мүнхэдөө байха,
тэрээнтэй хэлсээмни бата мүн[+].
30Үрииень хэтэ мүнхэ үргэлжэлүүлэн байлгахаб,
хан шэрээнь тэнгэриин үдэрнүүдтэл хэтэ байха[+].

31Хэрбээ үри хүүгэдынь һургаалым[†] орхин мартажа,
Минии заабаринуудые сахихаа болёо гээшэ һаань,
32хуулинуудым эбдэжэ,
тогтоол ёһонуудым бэелүүлээгүй һаань,
33Би тэдэнэй муу ябадалые баягаараа,
гэм бурууень һабаагаар сохин шиидхэхэб[+].
34Гэбэшье энэрэл хайраяа тэдээнһээ таһалхагүйб,
үнэн байдалаа хубилгахагүйб[+].
35Хэлсээгээ эбдэхэгүйб,
амалһанаа хубилгахагүйб.
36Нэгэтэ Би арюун нангинаараа тангариглаа бэлэйб,
Давидые мэхэлхэгүйб[+].
37Үри һадаһадынь хэтэ мүнхэдөө оршохо,
хан шэрээнь урдамни наран мэтэ толорхо.
38Һарадал адли тэрэ мүнхэдөө шанга байха,
тангаригай үнэн гэршэ тэнгэридэ мүн[+].
[Хүгжэм]


Псалма дуулагша:

39Харин Та Өөрын тоһолон шэлэгшэдээ уурлажа,
хаяжа, буруушаажа байнат[+].
40Өөрын зараса болохо тэрээнтэй хэлсээгээ эбдэжэ,
титимынь газар тооһондо унагаабат[+].
41Та тэрэнэй бүхы хана эбдээт,
бата хэрэмүүдынь һүйрэл болгоот[+].
42Хажуугаарнь үнгэрэгшэ бүхэн тэрэниие дээрмэдэнэ,
хүршэнэрынь тэрэниие баһана.
43Дайсадайнь гарые тэрээн руу үргүүлээт,
бүхы дайсадынь баярлуулаат.
44Һэлмыень һөөргэнь харуулаат,
байлдаанай үедэ туһалаагүйт.
45Хаан титимынь буляагаат,
хан шэрээень газарта унагаагаат.
46Залуу наһыень богони болгоот,
эшхэбтэр байдалаар тэрэниие хушаат[+].
[Хүгжэм]

47Эзэн, хэды болотор хоргодохобта?!
Хэды болотор уур хилэнтнай гал мэтэ дүрэлзэхэб?![+]
48Ами наһанайм хугасаае һаныт.
Та хүнэй хүбүүдые юундэ дэмы бүтээгээбта![+]
49Хэн хүн үхэл үзэнгүй амидаржа шадахаб?
Хэн һүлдэеэ Үхэлэй оронһоо[†] абаржа шадахаб[+]?
[Хүгжэм]
50Эзэн, Танай урданай энэрэл хайра хаанаб?
Өөрын үнэн байдалаар Та Давидта тангариглаа бэлэйлта.
51Танай зарасанарые яажа доромжолһые, Эзэн,
хариин зоной баһаһые досоогоо тээжэ-тэсэжэ байналби.
52Эзэн, дайсадайтнай доромжолдогые,
алхам бүхэндэнь Танай тоһолон шэлэгшые баһажа байһые һаныт.

53Эзэн хэтэ мүнхэдөө магтагдахань болтогой![†]
Болтогой! Болтогой![+]

#### 89


1[Бурханай хүн Моисейн зальбарал.][+]

2Эзэн,[†] Та үеһөө үедэ маанадай оршохо газар мүн.
Хадануудай бии болохоһоо урид,[+]
3газар дэлхэй болон юртэмсэ мүндэлхэһөөнь урид,
эгүүриһээ эгүүри хүрэтэр Та Бурхан[†] мүн[+].
4Та хүниие һөөргэнь, шорой руу бусаажа,
«Хүнэй хүбүүд, һөөргөө бусагты!» гэнэт[+].

5Мянган жэл хадаа Танда үнгэрһэн үдэртэл гү,
али һүниин нэгэ харуулай хугасаа мэтэ[+].
6Та зониие үерэй уһандал туугаат,
тэдэ нойрто абтаа.
Үглөөгүүр тэдэ шэнээр ургаһан ногоон мэтэ.
Үглөө тэдэ сэсэглэжэ, шэнээр ургадаг.
Үдэшэ дүтэлхэдэ, тэдэ хагдаран хатадаг[+].
7Иигэжэ бидэ Танай уур хилэнгээр шатаагдажа,
Танай уур хилэнһээ айнабди.
8Та манай бурууе Өөрын урда табижа,
манай нюусые Өөрын оршоһон гэрэлдэ байлгабат[+].
9Иигэжэ манай бүхы үдэрнүүд уур хилэн дундатнай үнгэрөө.
Бидэ һанаа алдаһан мэтэ он жэлнүүдээ дууһаабди.
10Маанадай амидарха хугасаа далан жэл,
хүн хүсэ шадалтай байбал, наян жэл.
Гэбэшье тэдэнэй эгээл ехэнхинь зоболон, ажал соо үнгэрдэг,
энэшье үнгэржэ, бидэ хиидэн ошонобди[+].
11Танай уур хилэнгэй хүсые хэн мэдэхэб?
Танһаа айхань уур хилэндэтнай адли хүсэтэй.
12Үдэрнүүдээ яажа тоолохыемнай һургыт,
сэсэн ухаатай байхыемнай үршөөгыт[+].
13Эзэн, һөөргөө бусыт! Хэды болотор юм?
Өөрын зарасанарые хайрлыт.
14Маанадай бүхэли наһаараа баясан, хүхилдэн байхын тула
үглөө маанадта энэрэл хайраа элбэг хайрлыт.
15Маанадые зүдэрүүлһэн үдэрэй тоогоор,
маанадай хохидол үзэһэн жэлнүүдэй тоогоор
бидэниие баясуулыт.
16Өөрын зарасанарта, Өөрын хэрэгүүдэй гайхамшагые,
зарасанарайнгаа хүбүүдтэ алдар солоёо үзүүлыт!
17Эзэн Бурханаймнай талархал маанад дээрэ байхань болтогой![†]
Хэһэн хэрэгүүдтэмнай туһалыт, хэһэн хэрэгүүдтэмнай туһалыт![+]

#### 90

1Ши, Дээдэ Бурханай[†] халхабша доро ажаһуугша,
Түгэс Хүсэтэ Бурханай һүүдэр доро амидарагша,[+]
2Эзэн[†] тухай «Тэрэ болбол минии хорохо газар,
минии цайза хэрэм,
Бурхамни, найдални!» гэжэ хэлэгшэ,[+]
3Бурхан шамайе ангуушанай урьхаһаа,
үхэл хаталһаа абарха,[+]
4үдэ һодоороо хушаха,
дали жэгүүрынь шинии халхабша болохо,
үнэн сэхэнь бамбай ба хана халхабша болохол[+].
5Һүниин аймшагһаашье,
үглөөнэй эшхэрэн ниидээшэ годлиһоошье айхагүйш[+].
6Үдэшын амадан ябааша тахал үбшэнһөөшье,
үдэ дунда мүлжэгшэ үхэлһөөшье айхагүйш.

7Мянган хүн шинии дэргэдэ,
түмэн хүн шинии баруун гар талада унабашье,
энэнь шамда халдахагүй.
8Ши гансал нюдөөрөө хараад лэ,
нүгэлтэй[†] муу зондо хүрэдэг хэһээлтые харахаш![+]

9Эзэниие ши өөрын хорохо газар,
Дээдэ Бурханай оршохо газар болгоош[+].
10Ямаршье муу юумэн шамтай тохёолдохогүй,
ямаршье гай тодхор гэртэшни дүтэлхэгүй[+].
11Юуб гэбэл, бүхы замдашни шамайе аршалан хамгаалхые
Тэрэ Өөрынгөө Эльгээмэлнүүдтэ захиралта үгэхэ.
12Шулуунда бүдэржэ унахагүйншни тула тэдэ шамайе гар дээрээ үргөөд ябаха[+].
13Арсалангые болон хорото могойе гэшхэн байхаш,
залуу арсалан, лууе дэбһэхэш[+].

14Бурхан иигэжэ айладхаа:
«Тэрэ Намда дуратай, тиимэһээ тэрэниие абархаб.
Тэрэ Намда мүргэдэг, тиимэһээ тэрэниие хамгаалхаб[+].
15Дуудахадань, Би тэрэниие дуулахаб.
Гай тодхорто ороходонь, Би тэрээнтэй хамта байхаб.
Тэрээндэ туһалхаб, тэрэниие суута хүн болгохоб[+].
16Ута наһа үршөөхэб,
Өөрын абарал тэрээндэ үзүүлхэб!»[+]

#### 91


1[Псалма. Амаралтын үдэрэй дуун.]

2Эзэндэ[†] талархал үргэхэнь,
Дээдэ Бурхан,[†] нэрыетнай магтахань һайн,[+]
3үглөөнь энэрэл хайрыетнай,
һүниндөө үнэн сэхыетнай зарлахань,
4арбан утаһатай ятаг болон хүбшэргэйтэ зэмсэг дээр,
ятагай хүгжэмөөр тунхаглахань һайн.
5Юуб гэбэл, Эзэн, Та хэһэн зүйлээрээ намайе баясуулаат,
гарайтнай үйлэ хэрэгүүдһээ болон баяртайгаар дууланам.
6Эзэн, Танай үйлэ хэрэгүүд хэды агуу бэ!
Бодолнуудтнай гүнзэгы мүн![+]
7Тэнэг хүн мэдэхэгүй,
мунхаг хүн ойлгохогүй.
8Тиимэ, муу зон үбһэ ногоон мэтэ ургана,
гэмтэн һалбаржа байна.
Гэбэшье тэдэ хэтэ мүнхэдөө үгы болохо.

9Харин Та, Эзэн, хэтэдээ агууехэт![+]

10Юуб гэбэл, дайсадтнай, үзөөрэйт, Эзэн,
Танай дайсад хосорхо,
гэм хэгшэд бултадаа тараагдаха.
11Харин Та эбэрыем зэрлиг үхэрэй мэтээр үргэнэт,
шэнэхэн тоһоор тоһологдооб[+].
12Нюдэдни дайсад руу харана,
шэхэнүүдни урдаһаамни бодогшо муу муухай зон тухай соносоно[+].

13Зүб шударга хүн пальма модондол сэсэглэнэ,
Ливаанай[†] хуша модондол ургана[+].
14Эзэнэй нангин үргөө[†] соо һуулгагданхай,
Бурханаймнай хашаа соо тэдэ сэсэглэнэ[+].
15Тэдэ хүгшэрөөшье һаа, жэмэс үгэнэ,
тэдэ шүүһэлиг, ногоон.
16Энэ хадаа Эзэн шударга сэхэ гээшые тунхаглахын тула юм.
Тэрэ хадаа хорохо хабсагаймни, буруу юумэн доторнь үгы[+].

#### 92

1Эзэн[†] бол Хаан мүн.
Хубсаһаниинь – һүр жабхалан,
хубсаһанайнь бүһэ бол хүсэ шадал!

Дэлхэй бата, хэлбэлзэхэгүй[+].
2Хан шэрээтнай эртэ урда сагһаа хойшо тогтонхой,
Та сагай эхинһээ хойшо байнат[+].

3Эзэн, мүрэнүүд хүнхэнэнэ,
мүрэнүүд ехэ шааяна,
долгиёо дээшэнь үргэнэ[+].
4Мүрэнүүдэй шааяанһаашье,
далай хүсэтэ долгидһоошье
үлүү хүсэтэйл, үндэртэ оршогшо Эзэн![+]

5Танай һургаал[†] заабаринууд үнэн зүб.
Эзэн, нангин[†] үргөөтнай хэтэдээ арюун.

#### 93

1Үһөөгөө абалгын Бурхан[†] болохо Эзэн,[†]
үһөөгөө абалгын Бурхан, Өөрыгөө харуулыт![+]
2Дэлхэйн Шүүгшэ, бодыт,
бардамлагшадта хэмээрнь бусаагыт[+].
3Хэды болотор хорото муу зон,
хорото муу зон хэды болотор баясан байхаб[+]?
4Тэдэ дээрэлхүү үгэнүүдые сасажа,
хуулита бэшэ юумэ хэжэ, тэрээнээ һайрхан байна.
5Эзэн, тэдэ Танай арад түмэниие дарлана,
уг залгамжалалыетнай зобооно[+].
6Бэлбэһэн эхэнэрнүүдые, ерүүл зониие алана,
үншэн хэнзэнүүдые усадхана[+].
7«Эзэн харахагүй, Яковай Бурхан мэдэхэгүй» гэжэ хэлэнэ[+].
8Мунхаг зон, ухаа орыт!
Тэнэг зон, хэзээ ойлгохобта?!
9Шэхэ бүтээгшэ Тэрэ соносохогүй гэжэ гү?
Нюдэ бүтээгшэ Тэрэ харахагүй гэжэ гү[+]?
10Үндэһэтэнүүдые гэгээрүүлдэг,
хүндэ эрдэм заадаг Тэрэ зэмлэхэгүй гэжэ гү[+]?
11Эзэн хүнэй бодолнуудые мэдэдэг:
тэдэ хооһон дэмы юм.
12Эзэн, Танай гэгээрүүлдэг,
һургаал[†] заабаринуудаа хэлэн һургадаг хүн юрөөлтэйл![+]
13Иигэжэ хорото муу хүндэ нүхэ малтажа,
зоболонгой үдэрһөөнь эхилэн амгалан байдал үгэнэт.

14Юуб гэбэл, Эзэн арад түмэнөө орхихогүй,
Өөрын угай зөөри хаяхагүй[+].
15Иигэжэ зарга шүүбэри дахин шударга зүб болохо,
зүрхөөрөө зүб сэхэ зон булта тэрэниие дахаха.
16Мууе хэгшэдэй урдаһаа хэн намтай хамта бодохоб?
Гэм хэгшэдэй урдаһаа намтай хамта бодохоб?
17Эзэнэй намда туһалаагүй һаань,
би аниргүйшүүлэй орон руу мордохо бэлэйб[+].
18«Хүлни шэшэржэ байна» гэжэ хэлэхэтэйм хамта,
Эзэн, энэрэл хайратнай намайе дүнгэдэг байгаа.
19Һанаа зобоогшо зүйлэй досоомни олон болоходо
Танай һатааруулһан үгэнүүд намайе баясаадаг мүн.
20Хуулида харша муу муухайе һанаашархаһан зоной,
үгышье гэбэл, сүйд тодхорой шэрээ Танһаа холо.
21Зүб шударга хүниие алахаяа тэдэ бүлэгөөрөө шуумайна.
Гэмтэй бэшэ хүнэй шуһа урдахуулхаяа һэдэнэ[+].
22Харин Эзэн минии хамгаалалта,
Бурхамни намайе хоргодуулагша хада хабсагай мүн[+].
23Тэрэ гэм нүгэлынь[†] өөһэд дээрэнь тохохо,
гэмтэ хэрэгэйнь түлөө тэдэниие усадхаха,
Эзэн Бурхамнай тэдэниие усадхаха!

#### 94

1Ерэгты, Эзэндэ[†] баяртай дуу дуулая,
абаралайнгаа Хабсагайда баяртай шанга дуулалдая[+].
2Магтаал үргэн урдань зогсоё,
дуу дуулан алдаршуулая.
3Юуб гэбэл, Эзэн бол агууехэ Бурхан[†]
бүхы бурхад дээрэ Агууехэ Хаан мүн[+].
4Гартань дэлхэйн гүн байна,
хадын орьёлнууд Тэрэнэй мэдэлэй.
5Далайшье Тэрэнэй, тэрэниие бүтээгээ шүү,
гарнуудынь хуурай газарые түхөөгөө[+].

6Ерэгты, мүргэе, доро дохиё,
бидэниие бүтээгшэ Эзэнэй урда унан мүргэе[+].
7Юуб гэбэл, Тэрэ манай Бурхан,
Тэрэнэй адуулдаг зон – бидэ,
гарайнь хүтэлһэн хонидбди.
Таанад мүнөөдэр Бурханай дуу дуулахадаа,[+]
8Мэрибаада Бурханай урдаһаа үймөө татаһан үбгэ эсэгэнэртээл адли,
Массаада, сүл губида, болоһондол адли
үсэд зан бү гаргагты.
9Үбгэ эсэгэнэртнай
Минии үйлэ хэрэгүүдые хаража байһаншье һаа, Намайе тэндэ шалгаба
10дүшэн жэлэй туршада. Би тэрэ үеынхидтэ сухалдажа,
«Тэдэнэр ходо эндүүржэ ябадаг,
харгы замаарни ябадаггүй» гэжэ айладааб.
11Тиимэһээ Би уур сухалдаа
тэдэниие амаруулха гэһэн газартаа
хэзээшье оруулхагүйб гэжэ тангариглааб[+].

#### 95


(1 Уг 16:23-33)

1[•]Эзэндэ[†] шэнэ дуу дуулагты,
бүхы дэлхэй, Эзэндэ дуулагты[+].
2Эзэндэ дуулагты, нэрыень үреэгты,
абарһан тухайнь үдэрһөө үдэртэ дуулгагты![+]
3Тэрэнэй алдар солые үндэһэтэдэй дунда,
Тэрэнэй гайхамшагта хэрэгүүдые бүхы арадуудай дунда тунхаглагты![+]

4Юуб гэбэл, Эзэн агууехэ, угаа магтагдаха,
бүхы бурхадһаа үлүү Тэрээнһээ аймаар[+].
5Юуб гэбэл, бусад арадуудай бурхад – хооһон шүтээнүүд,
харин Эзэн огторгой бүтээһэн юм[+].
6Нэрэ хүндэ болон һүр жабхалан урдань,
хүсэ шадал ба үзэсхэлэн байдал нангин[†] газартань оршодог.

7Арад зоной обогууд, Эзэниие магтагты,
Эзэнэй алдар соло ба хүсэ шадал магтагты![+]
8Эзэндэ нэрынь шанараар алдар соло дуудагты!
Үргэл асаржа, хашаа руунь ерэгты.
9Гэгээн солынь үзэсхэлэн соо Эзэндэ һүгэдэн мүргэгты!
Бүхы дэлхэй, Тэрэнэй урда шэшэрэн байгты![+]
10«Эзэн бол Хаан!» гэжэ үндэһэтэдэй дунда хэлэгты.
Юртэмсэ нээрээ бата бэхи тогтоогдонхой, ганхахагүй.
Эзэн арад зониие зүб шударга ёһоор шүүбэрилхэ[+].

11Огторгой баясаг, газар дэлхэй хүхиг!
Тэнгис далай болон досоонь байгаа бүхы юумэн нэерэг лэ![+]
12Тала газар болон дээрэнь байгааша бүхы юумэн баярлана,
ойн модод бултадаа баясан дуулана,
13Эзэнэй урда!
Юуб гэбэл, Тэрэ заларан ерэжэ байна,
газар дэлхэйе шүүхэеэ заларжа байна.
Тэрэ юртэмсые зүб шударгаар,
арадуудые Өөрын үнэн сэхээр шүүбэрилхэл![+]

#### 96

1Эзэн[†] бол Хаан! Газар дэлхэй баярлан байг лэ!
Олон аралай уладууд баясаг лэ![+]
2Үүлэн болон шэб харанхы Тэрэниие тойроно,
шэрээгэйнь һуурида – зүб шударга болон шударга ёһо[+].
3Урда тээнь гал дүлэн гарана,
дайсадыень тойроод шатаана[+].
4Сахилгаануудынь юртэмсые гэрэлтүүлнэ,
газар дэлхэй хаража, шэшэрэн байна[+].
5Бүхэдэлхэйн Эзэнэй урда, Эзэнэй урда,
хаданууд дабирхай мэтэ хайлана[+].
6Тэнгэри зүб шударгыень тунхаглана,
бүхы арадууд алдарыень харана[+].

7Хэмэл хүрэгүүдтэ ажал хэдэг,
шүтээнүүдээр һайрхадаг бүхы зон эшэг лэ!
Бүхы бурхад, Тэрэнэй урда һүгэдэн мүргэгты![+]

8Эзэн, Танай зарга шүүбэриһээ боложо,
Сион[†] дуулаад, баясана,
Иудын басагад баярлана[+].
9Юуб гэбэл, Та бүхы дэлхэй дээгүүр Дээдэ Эзэнта,
Та бүхы бурхадһаа угаа дээгүүр үргэгдэнхэйт![+]
10Эзэндэ дуратайшуул, муу муухайе үзэн ядагты.
Тэрэ Өөрын гэгээнтэнэй[†] ами наһа хамгаалдаг,
муу муухай зоной һабарһаа сүлөөлдэг[+].
11Гэгээнтэн руу гэрэл сасарна,
үнэн сэдьхэлтэй зондо баяр тарана[+].
12Гэгээнтэн, Эзэн тушаа баясагты!
Тэрэнэй нангин нэрые магтагты![+]

#### 97


1[Псалма.]

Эзэндэ[†] шэнэ дуу дуулагты,
юуб гэбэл, Тэрэ гайхамшаг хэрэгүүдые хээ.
Баруун гарынь, арюун шандааһаниинь
илалта Тэрээндэ туйлуулаа[+].
2Эзэн Өөрын абаралые мэдүүлээ,
үндэһэтэдэй хараһаар байтар зүб шударгаяа элирхэйлээ.
3Тэрэ энэрэл хайраяа, Израилиин зондо үнэн сэхэеэ һанаа.
Дэлхэйн заха хизаарай бүхы зон
манай Бурханай[†] абаралые хараа[+].

4Бүхы дэлхэй, Эзэнэй урда хүхигты!
Баясагты, хүхилдэгты, дуулагты![+]
5Ятагаар хүгжэмлэн, ятагаар дууряан,
псалма дуулагты Эзэндэ!
6Бүреэ болон эбэр бүреэ дуугарган,
Эзэн Хаанай урда баясан байгты![+]
7Тэнгис далай болон тэрээн соо байгааша бүхэн,
юртэмсэ болон тэрээн соо амидарагша бүхэн нэерэн байг лэ![+]
8Гол мүрэнүүд альга ташаг,
хада ууланууд хамта хүхилдэг[+]
9Эзэнэй урда!
Юуб гэбэл, Тэрэ газар дэлхэйе шүүхэеэ заларжа байна.
Тэрэ юртэмсые зүб шударгаар,
арадуудые сэхэ тэгшээр шүүбэрилхэ![+]

#### 98

1Эзэн[†] – Хаан!
Арадууд шэшэрэлдэг лэ!
Тэрэ херүүбүүд[†] дээрэ һууна,
газар дэлхэй доһолог лэ![+]
2Сион[†] соо Эзэн агууехэ,
бүхы арадууд дээгүүр үргэмжэлэгдэнхэй[+].
3Танай агуу, һүрдэмөөр нэрые тэдэ магтан дуулаг!
Тэрэ хадаа арюун!

4Тэрэ хүсэ шадалтай Хаан,
зүб шударгада дуратай.
Та сэхэ тэгшэ ёһо батажуулаат,
Яковай зондо шударга ёһо, зүб шударгые хээт[+].
5Манай Эзэн Бурханиие[†] үргэмжэлэгты!
Хүлэйнь гэшхүүрэй урда һүгэдэн мүргэгты!
Тэрэ арюун мүн!

6Моисей[†] болон Аһароон[†] санаартадайнь дунда,
Самуил нэрыень дуудагшадай дунда байгаа.
Эзэниие тэдэнэй дуудахада, Тэрэ дуулаа[+].
7Тэрэ тэдээндэ үүлэн бахана сооһоо айладаа бэлэйл.
Үршөөһэн зарлигыень болон һургаалнуудыень[†]
тэдэ сахин байгаа бэлэй[+].

8Эзэн Бурхамнай! Та тэдээндэ харюусаат,
Та тэдэниие хүлисэдэг,
үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө хэһээдэг Бурханта[+].
9Эзэн Бурханииемнай үргэмжэлэгты!
Нангин[†] хада дээрэнь һүгэдэн мүргэгты!
Юуб гэбэл, Эзэн Бурхамнай арюун нангин юм[+].

#### 99


1[Һайе хүргэһэн псалма.]

Бүхы дэлхэй, Эзэндэ[†] баясан хашхарыт![+]
2Эзэндэ баяртай алба хыт,
Тэрээнэй урда хүхилдэн ерэгты!

3Эзэн хадаа Бурхан[†] гэжэ мэдэгты,
Тэрэ маанадые бүтээгээ, бидэ Тэрэнэй арад түмэн мүн.
Бидэ Тэрэнэй бэлшээриин хонид гээшэбди[+].

4Хаалгаарнь һайе хүргэн,
хашаа руунь магтаал үргэн орогты.
Тэрээндэ талархал үргэжэ, нэрыень алдаршуулагты![+]
5Юуб гэбэл, Эзэн һайн,
энэрэл хайрань хэтэ мүнхын,
үнэн сэхэнь үеһөө үедэ дамжанал[+].

#### 100


1[Давидай псалма.]

Энэрэл хайрые болон шударга зүбые магтан дууланаб,
Эзэн,[†] Танда магтаал дууланаб[+].
2Түгэс зам тушаа бодомжолон байхаб.
Хэзээ Та намда ерэхэбта?
Гэр соогоо сэбэр сэхэ сэдьхэлтэй ябанам[+].
3Муу муухай юумэ хаража байхагүйб,
урбагшадай хэрэг үзэн яданаб,
тэрэнь намда няалдахагүй.
4Зальхай бодол намда байхагүй,
муу юумэ би мэдэхэгүйб.
5Дүтын хүнөө нюусаар муулажа байгаашадые усадхахаб,
бардам харасатай, дээрэлхүү зантай хүниие тэсэжэ байхагүйб[+].
6Үнэн сэхэ зониие бүхы дэлхэйгээр харан байнам,
тэдэ намтай хамта ажаһууха.
Түгэс сэхэ замаар ябагша минии зараса болохо.
7Мэхэ гохотой хүн гэр соом һуухагүй,
худалша хүн урдамни байхагүй!
8Гэмтэ хэрэг хэгшэ бүхэниие эзэнэй хотоһоо үлдэхын тула
үглөө бүри би энэ газар нютагай бүхы хорото муу зониие усадханаб[+].

#### 101


1[Үгытэй хүнэй голхорон гунираад байхадаа Эзэнэй урда голхоролоо дэлгэһэн зальбарал.][+]

2Эзэн![†] Зальбаралым[†] шагныт,
хашхараамни Тан руу хүрэг лэ.
3Намһаа буруу бү харыт,
гай гасаланта үедэм нам руу шэхээ табиит,
дуудахадам, дуулыт, яарыт, туһалыт.
4Үдэрнүүдни утаан мэтэ үгы боложо байна,
яһамни дүрэһэн модон мэтэ шатаатайл[+].
5Зүрхэмни сабшаһан үбһэн мэтэ хатана,
эдеэ хоолшье тухай би мартааб[+].
6Ёолоһондоо арһа, яһан болошооб.
7Сүл губида шубуун мэтэ,
һандаралай дунда шара шубуун мэтэ болооб[+].
8Унтанагүйб, хушалта дээрэ һуугааша
гансаардаһан шубуун мэтэб.
9Дайсад бүхэли үдэрөө намайе доромжолно,
намда мууе һанагшад нам руу хараал[†] эльгээнэ[+].
10Үнэһэн минии хоол болоо,
ундамни нулимсатай худхаатай[+].
11Энэ хадаа Танай уур сухал болон бушаганаһан сухалһаа болоо,
Та намайе үргөөд, хаяат.
12Үдэрнүүдни һүүдэр мэтэ үгы болоно,
үбһэ ногоон мэтэ хатажа байнаб[+].
13Та, Эзэн, хэтын хэтэдэ оршонот,
нэрэтнай үеһөө үедэ дамжана[+].
14Бодыт, Сиондо[†] энэрэл хайраяа үзүүлыт,
тэрэниие хайрлаха саг ерээл[+].
15Маанадта, Танай богоолнуудта, шулуунииньшье хайратайл,
тооһонииньшье хайратай[+].
16Эзэнэй нэрын урда арадууд шэшэрэлдэн байг лэ,
дэлхэйн хаашуул Танай алдарай урда![+]
17Юуб гэбэл, Эзэн Сиониие һэргээн бодхоохо,
алдар соогоо заларан харагдаха[+].
18Ядуу зоной шэбшэлгэ Тэрэ дуулаха,
зальбаралыень буруушаахагүйл.
19Ерэхэ үеын зоной Эзэниие магтахын тула
саашанхи үенүүдтэ зорюулан энээн тушаа бэшэг лэ[+].
20Эзэн Өөрын нангин[†] үндэрһөө хаража,
тэнгэриһээ газар руу хараал[+].
21Юуб гэхэдэ, Тэрэ баряанда байгааша зоной ёолоое дуулаа,
үхэхэ зониие сүлөөлөө[+].
22Сиондо Эзэнэй нэрэ тунхаглаг,
Иерусалимда[†] Тэрээндэ магтаал үргэг[+].
23Энэ хадаа арадуудай болон хан түрэнүүдэй
хамта сугларжа, Эзэндэ алба хэхэдэнь болог.

24«Замдам Тэрэ хүсэ шадалым абаал,
наһыем хороогоо.
25Бурхамни! Наһанайнгаа хахадыеньшье эдлээгүй байхадам
намайе бү абыт. Үеһөө үедэ жэлнүүдтнай үргэлжэлэг лэ[+].
26Та, анха түрүүн газар дэлхэйе бүтээгээ бэлэйт,
Өөрын гараар огторгойе байгуулаат[+].
27Тэдэ һүнэхэ, харин Та үлэхэт.
Тэдэ юумэнүүдтнай хубсаһан мэтэ үмхирхэ.
Та тэдэниие хубсаһандал мэтэ һэлгэхэт[+].
28Харин Та Өөрөө хододоо хэбээрээ байхат,
тиин үдэрнүүдтнай дууһахагүй[+].
29Богоолнуудайтнай хүүгэд ажаһууха,
үри һадаһадынь урдатнай таһалдахагүй», – гэжэ би хэлээб[+].

#### 102


1[Давидай зохёоһон.]

Сэдьхэлни, Эзэниие[†] магта!
Зүрхэмни, нангин[†] нэрыень магтан дуула![+]
2Сэдьхэлни, Эзэниие магта!
Хэһэн бүхы һайень бү марта!
3Тэрэ бүхы гэм зэмыеш наманшална,
бүхы үбшэ хабшангыеш эдэгээнэ,[+]
4ами наһыеш абарна,
энэрэл хайра, үршөөлынь толгой дээрэшни титим болон табигдаа[+].
5Хүсэхэдэшнил, Тэрэ һайн юумээр шамайе хангана,
иигэжэ бүргэдтэл адли, ши залууш![+]

6Эзэн дарлагдаһан бүхы зоной түлөө
зүб шударга болон үнэн зүбые үйлэдэнэ.
7Моисейдэ[†] Өөрын харгы замуудаа харуулаа,
Израилиин улад зондо гайхамшагта хэрэгүүдээ үзүүлээ.
8Эзэн хадаа нигүүлэсхы, үршөөлтэй,
тэсэбэритэй, энэрэл хайраар элбэг мүн[+].
9Тэрэ хододоо бушаганажа байдаггүй,
хэтэ мүнхэдөө уурлажа байдаггүй[+].
10Маанадай хэһэн нүгэлэй[†] хэмээр Тэрэ маанадта харюулдаггүй,
гэм зэмэймнай түлөө дууһан бидэндэ амасуулдаггүй[+].
11Тэнгэриин газар дэлхэй дээгүүр хэр үндэр байһандал адли
Тэрээнһээ түбэгшөөдэг зондо энэрэл хайрань агуу ехэ юм[+].
12Баруун зүгһөө хойто зүгэй хэр холо байдагтал адли
Тэрэ гэм бурууемнай маанадһаа холодуулаа[+].
13Эсэгын хүүгэдээ хайрладагтал адли
Тэрэ Өөрһөөнь түбэгшөөдэг зониие хайрладаг[+].
14Юуб гэхэдэ, Тэрэ юунһээ бидэнэй бүтээгдэһэниие мэдэнэ,
маанадай тооһо шорой байһые һанажа байна[+].
15Хүнэй наһан гээшэ үбһэнэй наһандал адли,
тэрэ хээрын сэсэг шэнги ургажа хагдардаг[+].
16Дээгүүрнь һалхинай үлеэхэдэ тэрэ үгы болодог,
байһан газарыньшье танихын аргагүй[+].
17Харин Эзэнэй энэрэл хайра Өөрһөөнь түбэгшөөдэг зондо
мүнхэһөө мүнхэ,
Зүб шударгань үри һадаһадтайнь хододоо байхал[+].
18Энэнь хэлсээень сахигшадта,
заабаринуудынь бэелүүлэгшэдтэ хабаатай[+].
19Эзэн тэнгэридэ хан шэрээгээ залаа,
бүхы дэлхэйе захирна[+].

20Тэрэнэй үгэ дууладаг, айладалынь дүүргэдэг,
хүсэ шадалтай Эльгээмэлнүүдынь,
Эзэндэ магтаал үргэгты![+]
21Түмэн Сэрэгынь, зарасанарынь,
захиралтынь дүүргэгшэд бултадаа
Эзэниие магтагты!
22Захирдаг бүхы газартань байгааша
бүтээлнүүдынь болохо таанар бултадаа
Эзэндэ магтаал үргэгты!
Сэдьхэлни, Эзэниие магтан дуула!

#### 103

1Сэдьхэлни, Эзэниие[†] магтан дуула!

Эзэн Бурхамни! Та агууехэт!
Алдар соло болон һүр жабхалан – Танай хубсаһан[+].
2Хубсаһа үмдэдэгтэл адляар Та Өөрөө гэрэл нэмэрээт,
тэнгэриие хүшэгэ шэнгеэр татаат[+].
3Ордонойнгоо тулгуур баханануудые уһан соо шаагаат,
үүлэдые Өөрынгөө тэргэ болгон хүлэглөөт,
һалхинай жэгүүрээр ябанат[+].
4Та һалхиие Өөрын Эльгээмэл, галай дүлэ Өөрын зараса болгонот[+].
5Хэтын хэтэдэ һууриһаа хүдэлхэгүйн тула
Та газар дэлхэйе бата һуури дээрэ табин тогтоогоот[+].
6Тэрэниие хубсаһаар халхалһантай адли гүн уһаар бүрхөөгөөт,
ехэ уһан хада уула дээгүүр байнал.
7Танай захиран хашхархада тэдэ гүйлдэбэ,
тэнгэриин дуунһаатнай хорон зайлана,[+]
8хада уулаар гүйлдэжэ, нюруу тала газар руу бууба,
Танай захирһан газарта тэдэ суглаба.
9Газарые бүрхөөхэгүйн тула, халихагүйн тула
Та ехэ уһанай хизаар тогтоогоот[+].

10Та тала нюрууда булагуудые орьёлуулнат,
хада уулануудай дундуур тэдэ урдана.
11Тэдэ хээрэ талын ан гүрөөл ундалуулна,
хулангууд ангаагаа гаргана.
12Тэдээн дээгүүр огторгойн шубууд байрлажа,
мүшэрэй дунда дуулан жэргэнэ.
13Дээдэ ордонһоо хада уулануудые норгонот,
ажал хэрэгүүдэйтнай дүнгөөр газар дэлхэй хооллоно.
14Мал һүрэгтэ гэжэ үбһэ ногоо,
зоной аша туһада, хүдэлмэриинь түлөө гэжэ ногоо ургуулнат[+].
15Иигэжэ эдэ бүгэдэ хүнэй зүрхые үзэмэй дараһан архиин баясуулхын,
нюурынь тоһонһоо яларан байхын тула,
хүндэ тэнхээ оруулдаг хоол хүнэһэнэй тула юм[+].
16Эзэнэй модод, Өөрынь һуулгаһан Ливаанай[†] хуша модод,
элбэгээр ундалдаг юм.
17Шубууд тэндэ уурхайлдаг,
аист нарһан соо байрладаг.
18Үндэр хада ууланууд – янгирай байра,
хабсагайнууд – доргоной хорохо газар[+].

19Тэрэ саг харуулан байхын тула һара бүтээгээ,
наранайшье шэнгэхэ саг тодорхойлоо[+].
20Харанхые дэлгэхэдэтнай һүни болодог,
тиихэдэ ой соогуур арьяатан ябажа байдаг[+].
21Арсалангууд хүнэһэ бэдэрэн архирдаг,
Бурханһаа[†] хоол гуйдаг[+].
22Наранай мандахада, тэдэ харижа,
нүхэндөө ошожо хэбтэдэг[+].
23Хүн ажал хэхэеэ, үдэшэ болотор хүдэлхэеэ гарадаг.
24Эзэн, Танай хэрэгүүд хэды олон бэ!
Сэсэн мэргэн ухаагаар Та тэдэниие бүтээгээт.
Газар дэлхэй Танай бүтээлээр дүүрэн[+].
25Агууехэ үргэн далай бии.
Тэндэ тоо томшогүй олон мүлхигшэд,
бага, жэжэ амитад байдаг.
26Тэндэ далайн онгосонууд тамардаг,
тэндэ наадажа байхаар Танай бүтээһэн Левиатаншье бии.
27Хэрэгтэй сагтань хоол хүнэһэ үгэхынтнай түлөө
Тэдэ Тан руу эрьенэ[+].
28Танай тэдээндэ үгэхэдэ, тэдэ тодожо абадаг,
Танай гараа һарбайхада, тэдэ һайн һайханаар садан ханадаг[+].
29Танай буруу харабал, тэдэ хүлгэдэг,
амисхалынь Танай абахада, тэдэ үхэжэ, шорой хүрьһэндөө бусадаг[+].
30Һүлдэеэ эльгэхэдэтнай, тэдэ бүтээгдэдэг,
иигэжэ Та газар дэлхэйн үнгэ зүһые шэнэлнэт[+].

31Эзэнэй алдар хэтэ мүнхэдөө байхань болтогой![†]
Эзэн Өөрын бүтээлнүүдтэ баярлахань болтогой![+]
32Газар дэлхэй руу харахадань, газар шэшэрдэг,
хада уулануудта хүрэхэдэнь, тэдэ утаа гаргадаг[+].
33Амидарха бүхы сагтаа Эзэндэ магтаал дуулахаб,
амиды байхадаа Эзэндэ дуу үргэхэб[+].
34Дуумни Тэрээндэ һайшаагдахань болтогой!
Эзэндэ би баясанаб.

35Нүгэлтэн[†] газар дэлхэйһээ үгы болог,
хорото муу зон зайлуулагдаг!

Сэдьхэлни, Эзэниие магтан дуула!
Эзэндэ магтаал үргэе!

#### 104


(1 Уг 16:8-22)

1[•]Эзэниие[†] магтан дуулагты, нэрыень дурдан дуудагты.
Арадуудта хэрэгүүд тушаань дуулгагты[+].
2Эзэн тушаа дуулагты, магтаал үргэгты,
гайхамшагта үзэгдэлнүүд[†] тушаань зар тунхаг тараагты[+].
3Нангин[†] нэрыень магтан дуулагты.
Эзэндэ эрмэлзэгшэ зоной зүрхэ сэдьхэл баясан байг лэ!
4Эзэниие болон хүсыень бэдэрэгты,
Тэрээн руу хододоо шармайгты[+].
5Тэрэнэй хэһэн гайхамшагта хэрэгүүдые, бэлгэ тэмдэгүүдые,
айладхаһан шиидхэбэринүүдыень һаныт[+].
6Абраһаамай[†] үри һадаһад, Тэрэнэй зарасанар,
Тэрэнэй шэлэн һунгаһан Яковай үхибүүд таанар!

7Тэрэ бол манай Эзэн Бурхан,[†]
бүхы дэлхэйгээр Тэрэнэй зарга шүүлгэн[+].
8Мянгаад үеын туршада үргэлжэлэгшэ
Өөрын хэлсээе Тэрэ һанадаг[+].
9Энэ хадаа Абраһаамтай баталһан хэлсээниинь,[†]
Исаагта үгэһэн тангаригынь юм[+].
10Тэрэниие Яковта хуули болгон,
Израильда[†] хэтэ мүнхын хэлсээн гэжэ баталһан юм.
11«Таанадай уг залгамжалан дамжуулха зүйл болгон
Ханаһаанай[†] газар дайда үгэхэб» гэжэ Тэрэ айладхаһан бэлэй[+].
12Тиихэдэ тэдэ тоогоор үсөөн,
угаа үсөөн болон хариин газарта ерүүл зон байгаа[+].
13Тэдэ үндэһэтэнһээ нүгөө үндэһэтэн руу,
элдэб хан түрэһөө нүгөөдэ руу тэнэжэ-түншэжэ ябаа.
14Тэрэ тэдэниие харшалхые хэндэшье зүбшөөгөөгүй,
тэдээн тушаа хаашуулдашье зарлиг үгөө:[+]
15«Тоһолон шэлэһэн зондомни гар бү хүрэгты,
лүндэншэдтэмни муу юумэ бү хэгты!»[+]

16Тэрэ нютаг руу үлэсэхэлэн хооһон байдал дуудаба,
эдеэ хоолой бүхы зүйл үгы болобо[+].
17Тэдэнэй урда нэгэ хүниие эльгээбэ,
иигэжэ Иосиф богоол боложо худалдагдаа бэлэй[+].
18Хүлыень гэнжээр гэнжэлбэ,
хоолойень түмэрөөр бахалуурдаба.
19Харин саг ерэжэ, айладхалынь бэелбэ!
Иигэжэ Эзэнэй үгэ тэрэниие туршаба[+].
20Хаан зониие эльгэжэ, тэрэниие сүлөөлбэ,
үндэһэтэдэй захирагша тэрэниие табиба;[+]
21Тэрэ тэрэниие гэрэйнгээ эзэн,
бүхы зөөриингөө захирагша болгобо[+].
22Энэ хадаа ноёдые зонхилон байхын,
аха захатанда[†] сэсэн мэргэн ухаа заахын тула бэлэй.
23Израиль Египет[†] руу ерэбэ,
Яков Хаамай газар нютагта нүүбэ[+].
24Бурхан арад түмэнөө угаа үнэр болгобо,
дайсадһаань хүсэтэй болгобо[+].
25Тиихэдэнь тэдэ арад түмэнииень үзэн ядадаг болобо,
зарасанарайнь урдаһаа муу юумэ түсэблэжэ эхилбэ[+].
26Харин Тэрэ Өөрын зараса Моисей[†] гэгшые,
шэлэн һунгаһан Аһароониие[†] эльгэбэ[+].
27Тэдэ бэлгэ тэмдэгыень харуулба,
Хаамай газар нютагта гайхамшагта үйлэнүүдые харуулба[+].
28Тэрэ харанхые эльгэбэ, тойроод харанхы болобо,
тэдэ үгыень дуулаба[+].

29Бүхы орон нютагаар уһые шуһан болгобо,
голой загаһа усадхаба[+].
30Газарынь бахаар дүүрэшэбэ,
хаанай унталгын таһаг руушье тэдэ нэбтэрэн ороол[+].
31Тэрэ захирба, элдэб аляаһан бии болобо,
орон нютагай бүхы булангаар бөөһэн дүүрэшэбэ[+].
32Бороогой орондо Тэрэ тэдээн руу мүндэр эльгэбэ,
газар уһандань дүлэлзэһэн гал шэглүүлбэ[+].
33Уһан үзэмэйнь модо болон инжирые[†] хуха сохибо,
орон нютагтань модо унагааба.
34Тэрэ айладхаба, таршаа шумуул ерэбэ,
тоо томшогүй олон таршаа шумуул бии болобо[+].
35Тиигээд тэдэнэй бүхы ногооень,
таряалангайнь бүхы ургасые эдин һалгааба.
36Тэрэ орон нютагта ууган хүбүүдые,
эрэ хүсэ шадалай түрүүшын үрэнүүдые сохижо унагааба[+].
37Удаань Тэрэ Израилиин арад түмэниие алта, мүнгэтэй тэндэһээ гаргаа,
обогуудайнь дунда үбдэһэн хэншье байгаагүй[+].
38Тэдэнэй гаража ошоходо Египет баярлаа.
Юуб гэбэл, тэдээнһээ ехэ айһан байгаа бшуу[+].
39Тэрэ үүлые хүшэгэ болгобо,
һүниндөө гэрэлтүүлхын тула гал эльгэбэ[+].
40Тэдэнэй гуйхада, Тэрэ бүднэ шубуу эльгээгээ,
тэдэниие тэнгэриин хилээмээр хангаа[+].
41Хабсагай хахалхадань, уһан гараба,
сүл губяар гол мүрэн болон урдаба[+].
42Юуб гэбэл, Тэрэ Өөрын нангин үгые,
Өөрын зараса Абраһаамые һанаа бшуу[+].
43Иигэжэ Тэрэ арад түмэнөө баяр баясхалантайгаар,
шэлэгшэ зоноо хүхюутэйгөөр гаргаба[+].
44Тэрэ тэдээндэ бусад арадуудай газар уһа үгэбэ,
тэдэ тус арадуудай ажалай үрэ дүн өөрын болгобо[+].
45Энэ хадаа юундэб гэбэл, хуулинуудаа тэдэнээр сахюулхын,
һургаалнуудаа[†] тэдэнээр даган сахюулхын тула бэлэй.
Эзэниие магтагты!

#### 105


1Эзэниие магтагты!

Эзэндэ[†] магтаал үргэгты, юуб гэбэл, Тэрэ һайн,
энэрэл хайрань хэтэ мүнхэдөө![+]
2Эзэнэй баатар хүсые хэн хэлэхэб,
магтаалынь дуулгахаб?
3Шударга ёһые хадагалагшад,
ямаршье сагта зүб шударга хэрэг хэгшэд юрөөлтэйл![+]
4Арад түмэндөө һайе хэхэдээ, нам тушаа һаныт, Эзэн!
Абаралаа абаад, нам руу ерыт!
5Танай шэлэһэн зоной жаргалые харахым тула,
Танай арад түмэнтэй хүхилдэхын,
Танай уг залгамжатай хамта Таниие магтахын тула!

6Бидэ үбгэ эсэгэнэртээ адли нүгэл[†] үйлэдөөбди,
гэм хээбди, хорото муу хэрэг ябуулаабди[+].
7Үбгэ эсэгэнэрнай Египедтэ
Танай гайхамшагта хэрэгүүдые ойлгоогүй,
Танай хэгшэ угаа олон һайн юумэ һанаагүй,
Хулһата далайн хажууда буһалгаалан байгаа[+].
8Харин Эзэн Өөрын нэрын түлөө,
Өөрын хүсэ шадал харуулхын түлөө тэдэниие абараа[+].
9Иигэжэ Тэрэ Хулһата далайда занаба – тэрэ шэргэбэ,
хуурай газараар мэтэ тэдэниие гүн далайгаар хүтэлэн гаргаа,[+]
10үзэн ядагшадһаа абараа,
дайсадһаа зайлуулаа[+].
11Дайсадынь уһанда абтаба,
нэгэньшье амиды үлөөгүй[+].
12Тиихэдэл тэдэ үгэнүүдтэнь этигэжэ эхилээ,
Тэрээндэ магтаал үргэн дуулаа[+].
13Гэбэшье юу хэһыень удалгүй мартаа,
зүбшэлынь хүлеэгөөгүй[+].
14Сүл губида угаа шунахайраа,
хооһон газарта Бурханиие[†] туршаа[+].
15Тиимэһээ Тэрэ гуйлтынь дүүргээшье хадаа
тэдээн руу үбшэ эльгээгээ[+].

16Хотон хүреэндэ[†] байхадаа тэдэ
Моисейдэ[†] болон Эзэнэй гэгээн[†] хүн Аһароондо[†] атаархаа[+].
17Газар хахаржа, Датааниие залгяа,
Абираамай бүлэгые дараа[+].
18Бүлэгтэнь гал дүрэлзэжэ,
гал дүлэн хорото муу зониие шатаагаа[+].

19Тэдэ Хорээбтэ[†] онгон[†] бүтээжэ,
шудхаһан хүрэгтэ мүргэжэ эхилээ[+].
20Иигэжэ тэдэ алдараа – Бурханаа
ногоо зулгаагша үхэрэй дүрсөөр андалдаа болоно[+].
21Египедтэ агууехэ үйлэ хэрэг хэгшэ
Абарагша[†] Бурханаа тэдэ мартаа[+].
22Бурхан Хаамай газар нютагта гайхамшагта хэрэгүүдые,
Хулһата далайн хажууда аймшагуудые харуулаа бэлэй.
23Тэрэ «Тэдэниие усадхахам!» гэжэ айладхаа,
гэбэшье Өөрынь шэлэгшэ Моисей бодожо,
уур хилэнгэйнь адхарха нүхые бүглэн зогсоо[+].
24Тэдэ хүсэмөөр һайхан газарые буруушааба,
үгэдэнь этигэбэгүй[+].
25Тэдэ майхан соогоо дурагүйлхэн гэмэрэлдэбэ,
Эзэниие дуулабагүй.
26Сүл губида хосорхынь тула Тэрэ гараа далайгаа –
27уг удамынь хариин газарта унажа,
арадуудай дунда шэнгэжэ үгы болохын тула[+].

28Тэдэ Пэһоорой Баалтай[†] ниилэжэ,
үхэгшэдтэ үргэгшэ тахилнуудые эдеэ[+].
29Бурханиие хэрэгүүдээрээ уурлуулба,
иигэжэ дундань тахал үбшэн тараба.
30Тиихэдэ Пинэһаас бодожо, зарга гүйсэдхэбэ,
тахал үбшэн тогтобо[+].
31Энэ хадаа үеһөө үедэ тэрэниие магтаха
хэтэ мүнхын габьяань болоо бэлэй[+].

32Тэдэ Мэрибаагай уһанай дэргэдэ Бурханиие уурлуулаа,
тэдээнһээ боложо Моисей хохидоо[+].
33Тэдэ тэрэниие угаа зобоогоо,
тиимэһээ тэрэ һайса бодонгүй үгэ хэлээ бэлэй[+].

34Эзэнэй захирһанай ёһоор тэдэ арадуудые усадхаха байгаа,
гэбэшье энээниие дүүргэбэгүй[+].
35Бусад үндэһэтэдтэй холилдон гэрлэжэ,
тэдэнэй хэрэгүүдые хэжэ һураба[+].
36Тэдэнэй онгонуудта мүргэжэ һураба,
тэдэ онгонууд урьхань болобо[+].
37Тэдэ хүбүүд, басагадаа шүдхэрнүүдтэ үргэл болгон үргэдэг байгаа[+].
38Ямаршье гэмгүй зоной шуһа урасхуулжа,
хүбүүд, басагадайнгаа шуһа урасхуулжа,
Ханаһаанай[†] онгонуудта тахил болгон үргэдэг байгаа.
Иигэжэ газарай хүрьһэн тэрэ шуһанһаа боложо бузартаба[+].
39Тэдэ хэрэгүүдээрээ өөрыгөө бузарлаба,
бүхы хэрэг ябадалынь – зальхай ябадал бэлэй.
40Эзэн арад түмэндөө уурлаба,
уг залгамжалан дамжуулха Өөрын юумэнһээ жэрхэжэжэ эхилбэ.
41Тэдэниие үндэһэтэдэй гарта дамжуулба,
дайсадынь тэдэниие зонхилжо эхилбэ[+].
42Дайсадынь тэдэниие дарлан-даран байгаа,
тэдээндэ тэдэ захирагдадаг һэн[+].
43Эзэн оло дахин тэдэниие абараа юумэл!
Харин тэдэ урдаһаань һөөргэдэхые шэлээ,
гэм зэмынгээ түлөө доромжолуулагдан байгаа[+].
44Харин Тэрэ гай гасалангынь харахадаа,
хашхарааень дуулахадаа,[+]
45тэдээнтэй хэһэн хэлсээгээ һанажа,
энэрэл хайраар баян Тэрэ хайрлажа эхилдэг бэлэй[+].
46Олзолһон дайсадыеньшье тэдэниие хайрлахыень баадхадаг һэн[+].
47Эзэн Бурхамнай, маанадые абарыт,
хариин арадуудһаа бидэниие суглуулыт,
Танай нангин нэрые магтаха боломжо бидэндэ үгыт,
Таниие алдаршуулһандаа магтагдахыемнай!
48Израилиин Эзэн Бурхан хэтын хэтэдэ магтагдахань болтогой![†]
Бүхы зон «Болтогой!» гэжэ хэлээ!
Эзэниие магтаа![+]

#### 106

1Эзэндэ[†] магтаал үргэгты! Юуб гэбэл, Тэрэ һайн.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].

2Иигэжэ хэд хэлэхэб гэбэл, Эзэнэй сүлөө болгоһон,
дайсадай һабарһаа зайлуулһан зон хэлэхэл[+].
3Үрнэ, умара зүгүүдһээ болон далайн талаһаа
Тэрэнэй суглуулһан бүхы зон иигэжэ хэлэхэл.

4Тэдэ хооһон сүл губяар тэнэжэ ябаа,
зоной байдаг нютаг руу харгы зам төөреэд,
5тэдэ гэдэһээ үлдэжэ, ангажа ябаа,
үхэхэ туйлдаа хүрөөд байгаа.
6Теэд тэдэ зобожо-тулижа Эзэниие дуудаба,
тиихэдэнь Тэрэ гай гамшагһаа зайлуулба,
7зоной байдаг нютаг руу зүб харгы заажа үгөө.
8Энэрэл хайрынь, зоной аша туһада
Тэрэнэй хэдэг гайхамшагта хэрэгэй түлөө
зон Эзэниие магтан байха болтогой![†]
9Юуб гэбэл, Тэрэ ангаһан зониие ундалуулаа,
туража үхэжэ байгшадые эдеэлүүлээ[+].

10Харин бусад зон харанхыда, бүрэг-барагта оршон байгаа,
түмэр гэнжэдэ зобожо һуугаа[+].
11Юуб гэбэл, Эзэнэй үгэ тоогоогүй,
Дээдэ Бурханай[†] зарлигые сахяагүй[+].
12Тэдэ хүндэ ажалда зобоо,
унабалынь хэншье туһалхагүй[+].
13Теэд тэдэ зобожо-тулижа Эзэниие дуудаба,
тиихэдэнь Тэрэ гай гамшагһаа абарба,
14харанхы, бүрэг-барагһаа тэдэниие гаргаба,
гэнжэ хүлилгынь бута сохибо.
15Энэрэл хайрынь, зоной аша туһада
Тэрэнэй хэдэг гайхамшагта хэрэгэй түлөө
зон Эзэниие магтан байха болтогой!
16Юуб гэбэл, Тэрэ зэд хаалгануудые үгы хээ,
түмэр суургануудые бута сохёо[+].

17Буруу юумэ хэдэг байһаниинь өөһэдынь зобоогоо,
иигэжэ тэдэ гэмэйнгээ түлөө зобоо.
18Ямаршье эдеэ хоолһоо тэдэ буруу харадаг байгаа,
үхэлэй аманда орохоёо байгаа[+].
19Теэд тэдэ зобожо-тулижа Эзэниие дуудаба,
тиихэдэнь Тэрэ гай гамшагһаа абарба.
20Тэрэ үгэеэ эльгэжэ, тэдэниие аргалаа,
хүүрһээ зайлуулаа[+].
21Энэрэл хайрынь, зоной аша туһада
Тэрэнэй хэдэг гайхамшагта хэрэгэй түлөө
зон Эзэниие магтан байха болтогой!
22Баяр хүргэһэнэй үргэл тэдэ хэнэ,
Тэрэнэй хэһэн юумэ баяртай тунхаглана[+].

23Онгосоор далайгаар тамарагшад,
хизааргүй ехэ уһан дээр зам татагшад
24Эзэнэй хэрэгүүдые харана,
гүн уһан дундуур үйлэдэгшэ гайхамшагта хэрэгүүдынь үзэнэ.
25Тэрэ үгэ айладхаа – һалхин үлеэбэ,
далайн долгинуудые дабалгатуулаба[+].
26Тэнгэридэ тулама, гүндэ унама тэдэ байгаа,
сэдьхэлынь зобоһондоо хайлан байгаа.
27Тэдэ архиншадал эрьелдэн, найгалзан байгаа,
бүхы сэсэн мэргэн тэдээндэ хэрэгтэй бэшэ[+].
28Теэд тэдэ зобожо-тулижа Эзэниие дуудаба,
тиихэдэнь Тэрэ гай гамшагһаа гаргаба.
29Тэрэ шуурга номгоруулжа, нам гүм болобо,
долгинууд шааяхаа болибо[+].
30Шуурганай замхаһанда тэдэ баярлаа.
Тэрэ тэдэниие хүсэгшэ газартань асараа.
31Энэрэл хайрынь, зоной аша туһада
Тэрэнэй хэдэг гайхамшагта хэрэгэй түлөө
зон Эзэниие магтан байха болтогой!
32Арадай суглаан дээр Тэрэниие магтана,
ахамадуудай дунда алдаршуулна.

33Голой урдажа байгаа газар сүл губи болгоо,
булагай дэлбэржэ байгаа газар хуурай болоо[+].
34Ажаһуудаг зонойнь нүгэлэй[†] түлөө
Тэрэ үрэжэлтэй газарые хужар болгоо,[+]
35Харин сүл губиин орондо нуур сөөрэм байгуулаа,
хуурай газарай һуурида булаг дэлбэрээ[+].
36Гэдэһээ үлдэжэ ябагша зониие Тэрэ хүтэлэн тэндэ асарна,
тэдэ тосхонуудые барина, тэндээ ажаһууна.
37Тэдэ үзэмэй сэсэрлиг һуулгана,
иигэжэ угаа ехэ ургаса суглуулна.
38Тэрэ тэдэниие юрөөнэ, иигэжэ тэдэ угаа олон болоно,
малайнь тоошье бага бэшэ[+].

39Харин бусад үсөөн болоно,
дарлалтаһаа, гай тодхорһоо, зоболонһоо муудана.

40Түшэмэлнүүдые эшхэбтэр байдалда оруулна,
сүл губи руу абаашана, замһаань хадууруулна[+].
41Харин ядуу зониие үргэжэ, зоболонһоонь татан гаргана,
һүрэг хонид мэтэ үнэр бүлэтэй тэдэ болоно[+].

42Зүб шударга зон хаража, хүхилдэнэ,
харин зүб бэшэ ябадалтай хүн амаашье ангайха эрхэгүй[+].
43Сэсэн мэргэн ухаатай хүн анхаралтай энээниие обёоржо,
Эзэнэй энэрэл хайрые ойлгог лэ[+].

#### 107


(Псал 56:8-12; 59:7-14)


1[•][Дуун. Давидай псалма.]

2Бурхан,[†] зүрхэмни Тандаал үнэн сэхэ.
Дуу дуулахаб, магтаал татахаб! Сэдьхэлни![+]
3Ятага, морин хуур, һэриит!
Би үүрэй толониие һэреэхэб[+].
4Эзэн,[†] арадуудай дунда Таниие алдаршуулхаб,
бүхы обогуудай дунда Таниие магтан байхаб.
5Юуб гэбэл, энэрэл хайратнай тэнгэриһээ дээгүүр,
үнэн сэхэтнай – үүлэ тулама[+].
6Бурхан, огторгойһоо дээгүүр үргэмжэлэгдыт,
бүхы дэлхэй дээгүүр алдар солотнай нэрьег лэ!

7Танда хайратай зоной амиды мэндэ үлэхын тула
баруун гараараа тэдэниие абарыт!
Маанадта харюу үгыт!

8Бурхан нангин[†] үргөөдөө иигэжэ айладхаа:
«Угаа баярлан, Шэхээмые хубаахаб,
Суккоот нюруугай газар хэмжэхэб[+].
9Галаад[†] – Минии, Мэнашшээ – Минии,
Эпрааим – толгоймни дуулга, Иуда[†] – Минии баяг.
10Моһааб[†] – угаалгын һабамни,
Эдоом[†] руу гуталаа шэдэхэб.
Пилиштын[†] дээгүүр шангаар хашхархаб!»
11Хэн намайе бүхэлэгдэһэн хото руу оруулхаб?
Хэн намайе Эдоом руу дахуулан абаашахаб?
12Бурхан, Та бидэнһээ буруу хараат,
сэрэгтэймнай хамта байлдаанда гаранагүйт!
13Хашагдаад байһан үедэмнай туһалыт,
зондо найдаха гээшэ худал[+].
14Бурханай туһаламжаар илахабди,
Тэрэ дайсадымнай диилэхэ.

#### 108


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ. Давидай псалма.]

Магтаалта Бурхамни! Абяагүй бү байгыт![+]
2Мэхэтэй муу аман нам руу ангайгаад байна.
Худал аман намда юумэ хэлэнэ[+].
3Бүхы талаһаам үзэн ядаһанай үгэнүүд тойроод байна.
Ямаршье шалтаггүй аад, нам руу добтолно[+].
4Дура хайрымни орондо намайе үзэн ядана.
Харюудань би зальбаран байнаб…
5һайем муугаар харюулна,
дура хайрыем үзэн ядаһанаар бусаана[+].

6Муу хүниие тэрэнэй дээрэ томилооройгты,
буруушаагша баруун таладань зогсог лэ[+].
7Гэмтэй гэжэ тэрэниие шүүг лэ,
зальбаралыньшье[†] нүгэл[†] болог[+].
8Хоног үдэрнүүдынь үсөөрүүлыт,
ажал тушаалыень ондоо хүн эзэлэг лэ[+].
9Үхибүүдынь үншэрэг,
һамганиинь бэлбэһэн болог[+].
10Хүүгэдынь тэнэжэ, гуйлгашан болоод ябаг,
һандарһан гэрнүүдһээ үлдүүлэг[+].
11Зээлеэр үгэгшэ хүн бии байгаа бүхыень абаг,
хариин зон ажалайнь үрэ шэмые үбэршэлэг.
12Тэрэниие хайрлаха хэншье,
үншэн хүүгэдынь хайрлаха хэншье үгы болог.
13Үри удамынь таһалдуулыт,
хойто үедэ нэрэнь мартагдаг[+].
14Үбгэ эсэгэнэрэйнь хэһэн гэмые һануулжа,
эхынь нүгэлэй наманшалагдахые бү зүбшөөгыт[+].
15Тэдээн тухай дурдалгые дэлхэй дээрэ Эзэнэй[†] үгы болготор
тэдэ Тэрэнэй урда хододоо байг[+].
16Юунэй түлөө бэ гэбэл, тэрэ энэрэл хайра үзүүлхээ мартаа,
алахын тула ядуу болон үгытэй хүнэй хойноһоо намнаа,
сэдьхэлээ үбдэһэн хүниие усадхахаа һанаа.
17Тэрэ хараалда[†] дуратай, өөртэнь тэрэ бусаг лэ.
Юрөөлдэ дурагүй, өөрһөөнь тэрэ холо байг лэ.
18Хараал тэрэнэй хубсаһан болог,
уһан мэтээр досоонь шудхаг,
тоһон мэтээр яһа руунь шэнгэг[+].
19Тэрэ хараал тэрээндэ хубсаһан мэтэ,
хододоо бүһэлэгшэ бүһэнь болохо болтогой.[†]

20Энэ хадаа намайе буруушаагшадта,
нам тушаа муу бузар хэлээшэдтэ Эзэнһээ үгтэхэ шан болуужан!

21Харин Та, Эзэн Бурхан,[†] нэрээ хаража намда туһалыт,
юуб гэбэл, энэрэл хайратайт, һайнта, намайе абарыт![+]
22Юуб гэхэдэ, би ядуу, үгытэйб,
зүрхэмни үбдэнэ[+].
23Үдэшэндөө ута болоод һүнэдэг һүүдэр мэтэ би һүнэжэ байнам,
таршаа шумуул шэнгеэр намайе үлдэнэ[+].
24Масаглаһандаа[†] үбдэгни һулараа,
бэемни тураа.
25Зондоо шоодбори болооб,
намайе хараад, толгойгоо һэжэрнэ.
26Эзэн Бурхамни, намда туһалыт,
энэрэл хайраараа намайе абарыт.
27Энэ болбол Танай гар энээниие үршөөгөө,
Эзэн, Та энээниие хээт гэжэ зон ойлгог лэ.
28Тэдэнэй хараахада Та юрөөгыт,
тэдэ буһалгаална – эшхэбтэр байдалда орог.
Харин би, Танай зараса, баярлахаб.
29Намайе хардагшад эшэхэ байдалаар хубсалаг,
эшэхээрээ өөһэдыгөө орёог лэ[+].
30Харин би Эзэндэ магтаал шангаар дуугаран үргэхэб,
олон зоной дунда магтан алдаршуулхаб.
31Юуб гэбэл, шүүжэ байгаашадһаань ядуу хүниие абархын тула
баруун таладань Тэрэ зогсоно![+]

#### 109


1[Давидай магтаал дуун.]

«Бузар дайсадыеш хүл дорош дэбһүүлэн табитарни
баруун гар таладам һуугаарай», – гэжэ Эзэн[†] минии Эзэндэ хэлээ[+].
2«Дайсадайнгаа дунда захирагша боло», – гээд
Эзэн Сионһоо[†] хүсэтэ баяг танда эльгээхэ[+].
3Эзэнэй уур хилэнсэглэһэн тэрэ үдэр
арад түмэншни һайн дураараа байлдаанда гараха.
Эзэн айладхаа: «Нангин[†] хаданууд дээрэ, шүүдэр мэтээр,
үүрэй толоной задархын урда тээ Би шамайе түрөөб».

4Эзэн тангариг үргөө, хэлэһэн үгэеэ ондоо болгохогүй:
«Мэлхицээдэгэй заяаһанаар
ши хэтын хэтэдэ санаарта байхаш»[+].

5Эзэн баруун гараараа тангариг үргөө.
Хилэнтэ үдэрөө тэрэ бусад хаашуулые һамна бута сохихо,[+]
6үндэһэ яһатаниие шүүбэрилхэ,
бүгэдые хүүрээр дүүргэхэ,
үргэн дэлхэй дээрэ удамаршадые[†] бута сохихо[+].
7Замдаа горхонһоо Тэрэ ундалаад,
хүсэ шадалтай боложо,
түгэс илалта туйлаха.

#### 110


1Эзэниие магтагты!

א Алээп    Үнэн сэдьхэлтэй зоной дунда ба суглаанай дунда
ב Бээт    Эзэниие[†] бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ магтанам[+].

2ג Гиимэл    Эзэнэй үйлэ хэрэгүүд агууехэ,

ד Даалэт    тэдээндэ баясагша бүхы зон тэдэниие ойлгохоо эрмэлзэнэ[+].

3ה Һээ    Ажал хэрэгынь – һүр жабхалан ба гоё һайхан,

ו Ваав    зүб шударгань хэтэ мүнхэдөө оршоно[+].

4ז Заайин    Тэрэ гайхамшагта хэрэгүүдээ дурдуулдаг болгоо,

ח Хээт    Эзэн хадаа нигүүлэсхы ба үршөөлтэй мүн[+].

5ט Тээт    Тэрэ Өөрһөөнь түбэгшөөдэг зондо хоол үгэдэг,

י Ёд    хэлсээгээ хэтэдээ һанан байдаг[+].

6כ Каап    Тэрэ хадаа үндэһэтэдэй угай зөөри – орон нютагыень

Өөрын арад түмэндэ эзэмшүүлжэ,
ל Лаамэд    Өөрын хэрэгүүдэй хүсэ шадалые элирхэйлээ.

7מ Мээм    Тэрэнэй гарай үйлэ хэрэгүүд – үнэн ба шударга,

נ Нүүн    бүхы тогтоолнуудынь эбдэшэгүй бата.

8ס Саамэх    Тэдэ хэтын хэтэдэ бата тогтоогдонхой,

ע Аайин    үнэн ба шударга дээрэ үндэһэлэгдэнхэй.

9ק Кооп    Тэрэ Өөрын арад түмэндэ абарал эльгээгээ,

פ Пээ    хэлсээень хэтэдээ сахин байхынь захираа.

צ Цадээ    Нэрэнь нангин[†] ба һүрдэмөөр![+]

10ר Рээш    Эзэнһээ бэшэрхэ гээшэ сэсэн мэргэн ухаанай эхин юм.

ש Шиин    Зарлигыень дүүргэгшэ бүхы зондо боро ухаан бии.
ת Таав    Эзэндэ магтаал соло хэтэ мүнхэдөө оршохол![+]

#### 111


1Эзэниие магтагты!

א Алээп    Эзэнһээ[†] түбэгшөөдэг,
ב Бээт    һургаал[†] заабаринуудтань угаа ехэ дуратай хүн юрөөлтэйл![+]

2ג Гиимэл    Тэрэнэй үри һадаһад дэлхэй дээрэ хүсэ шадалтай байха,

ד Даалэт    сэхэ шударга зоной уг удам юрөөгдэхэ[+].

3ה Һээ    Эд зөөри ба баялиг гэртэнь байха,

ו Ваав    зүб шударгань хэтэ мүнхэдөө оршохо[+].

4ז Заайин    Үнэн сэдьхэлтэй зондо харанхыда гэрэл сасардаг.

ח Хээт    Эзэн хадаа нигүүлэсхы, үреэлтэй, зүб шударга[+].

5ט Тээт    Һайн хүн нигүүлэсхы сэдьхэлтэй, зээлеэр үгэдэг,

י Ёд    зарга шүүбэридэ зүб шударгаар хэрэгээ баталдаг[+].

6כ Каап    Тэрэ хэтэ мүнхэдөө ганхахагүй,

ל Лаамэд    зүб шударга хүн хэтэ мүнхын алдар солотой[+].

7מ Мээм    Тэрэ муу мэдээнһээ айхагүй,

נ Нүүн    зүрхэ сэдьхэлынь Эзэндэ бата этигэнэ[+].

8ס Саамэх    Зүрхэниинь амгалан,

ע Аайин    айнгүй тэрэ дайсадайнгаа урдаһаа харана[+].

9פ Пээ    Тэрэ үгытэй дуталдаһан зондо элбэг дэлбэгээр тараажа үгөө.

צ Цадээ    Зүб шударгань хэтын хэтэдэ оршохо,
ק Кооп    толгойгоо омогоор өөдэнь үргэхэ[+].

10ר Рээш    Хорото һанаата хүн хаража, атаархаха,

ש Шиин    шүдөө хабирха, хайлан һалаха.
ת Таав    Хорото зоной хүсэл бэелүүлэгдэхэгүй[+].

#### 112


1Эзэниие магтагты!

Эзэндэ[†] магтаал үргэгты!
Эзэнэй зарасанар, магтагты,
Эзэнэй нэрэ магтагты.
2Энэ сагһаа эхилээд, хэтэ мүнхэдөө
Эзэнэй нэрэ үреэгдэхэ болтогой![†][+]
3Наранай мандахаһаа эхилээд, жаргаха хүрэтэрынь
Эзэнэй нэрэ магтагдана[+].
4Эзэн бүхы үндэһэтэд дээгүүр,
алдар солонь тэнгэри дээгүүр[+].
5Эзэн Бурхантаймнай[†] хэниие сасуулмаар бэ?

Үндэртэ заларжа,[+]
6тэнгэри болон газарые харахаяа Тэрэ тонгойно[+].
7Тэрэ үгытэй хүниие шорой тооһонһоо үргэнэ,
ядуу хүниие үнэһэнһөө үндылгэнэ[+].
8Энэ хадаа түшэмэлнүүдтэй хамта,
арад түмэнэйнгөө түшэмэлнүүдтэй тэрэниие һуулгахын тула юм.
9Тэрэ хүүгэдгүй эхэнэрые
хүүгэдтэй жаргалтай эхэ болгон гэртэнь ажаһуулгана.
Эзэндэ магтаал үргэгты![+]

#### 113

1Израилиин Египедһээ,
Яковай бүлын хариин зонһоо гаран ошоходо,[+]
2Иуда[†] Тэрэнэй нангин[†] зүйл,
Израиль[†] Тэрэнэй эзэмшэл болоо бэлэй.
3Далай тэдэниие хараад тэрьелбэ,
Иордан[†] һөөргөө урдаба[+].
4Хаданууд хуса мэтэ һүрэлдэн,
толгойнууд хурьгад мэтэ собхоролдоо[+].
5Далай, юундэ тэрьедэбэш?
Иордан, юундэ һөөргөө урдабаш?
6Хаданууд, таанар хуса мэтэ юундэ харайгаабта?
Толгойнууд, таанар хурьгад мэтэ юундэ собхоролдообта?
7Газар дэлхэй, Эзэнэй[†] урда,
Яковай Бурханай[†] урда шэшэрээрэй![+]
8Тэрэ хабсагайе уһата нуур,
хатуу шулууешье уһата булаг болгонол[+].
9Эзэн, гансал Танда, гансал Танда,
бидэндэ бэшэ, магтаал дуун зорюулагдаха ёһотой.
Юуб гэбэл, энэрэл хайратнай, үнэн зүбтнай хэтын!
10Үндэһэтэд юундэ «Тэдэнэй Бурхан хаана гээшэб?» гэжэ хэлэхэ ёһотойб[+]?
11Бурхамнай тэнгэридэ оршодог,
Өөрынгөө хүсэһэн юумыел хэдэг[+].
12Харин тэдэнэй онгонууд[†] хадаа мүнгэн ба алтан,
хүнэй гараар дархалһан юумэд:[+]
13аматай аад, дуугардаггүй,
нюдэтэй аад, харадаггүй;[+]
14шэхэтэй аад, дууладаггүй,
хамартай аад, үнэр ойлгодоггүй.
15Гартай байбашье, барижа шададаггүй;
хүлтэй байбашье, ябажа шададаггүй.
Хоолойнь нэгэшье абяа гаргадаггүй[+].
16Тэдэниие бүтээгшэд, тэдээндэ этигэгшэд бултадаа
тэдээн шэнги болог лэ![+]

17Израиль, Эзэндэ этигэ!
Тэрэ хадаа манай туһа болон бамбай мүн.
18Аһарооной[†] бүлэ, Эзэндэ этигэ!
Тэрэ хадаа манай туһа ба бамбай мүн[+].
19Эзэнһээ түбэгшөөгшэд! Эзэндэ этигэгты!
Тэрэ хадаа манай туһа ба бамбай мүн.
20Эзэн маанадые мартаагүй, юрөөжэ байна:
Израилиин бүлэ юрөөнэ,
Аһарооной бүлэ юрөөнэ.
21Өөрһөөнь түбэгшөөгшэдые Тэрэ юрөөнэ –
ехэ, багагүй бултыень.
22Эзэн таанарыешье, үри һадаһадыетнайшье
үнэр үдхэн болгог лэ[+].
23Таанар тэнгэри, газар бүтээгшэ Эзэнээр юрөөгдэжэ байнат.

24Тэнгэри болбол Эзэнэй тэнгэри,
харин газар дэлхэйе Тэрэ хүнэй хүбүүдтэ үгөө.
25Үхэгшэд, шэмээгүй байдал руу доошоо орогшод бултадаа
Эзэниие магтадаггүй,[+]
26харин бидэ Эзэниие энэ сагһаа эхилэн хэтэ мүнхэдөө
магтан дуулан байнабди.
Эзэндэ магтаал үргэгты![+]

#### 114

1Би Эзэндэ[†] дуратайб.
Тэрэ минии дуу хоолой, гуйлтыем дуулана[+].
2Нам руу шэхээ табин соносодог ушарһаань
амиды мэндэ сагтаа би Тэрэниие дуудан байхаб!

3Үхэлэй уяанууд намайе орёогоо,
Үхэлэй ороной[†] гай тодхортой намда хүрөө,
зоболон ба уйдхар гашуудалтай ушарааб[+].
4Тиихэдээ би Эзэнэй нэрэ дуудааб:
«Эзэн! Ами наһым абарыт!»
5Эзэн нигүүлэсхы ба зүб шударга,
Бурхамнай хайрладаг[+].
6Юрын гэнэн зониие Эзэн хамгаалдаг,
минии зобожо байхада Тэрэ намайе абараа.

7Эрьежэ, амгалан тайбан боло даа,
Юуб гэхэдэ, Эзэн шамайе үршөөгөө[+].
8Юуб гэхэдэ, Та намайе үхэлһөө, нюдыем нулимсаһаа,
хүлыем бүдэрхэһөө абараат[+].
9Би Эзэнэй урда амидын газарта ябахаб![+]

#### 115

1«Ехээр зобожо һалааб» гэжэ би хэлээшье һаа,
этигэһэн зандааб[+].
2Тэбдэхэдээ «ямаршье хүн худалша» гэжэ хэлэнэб[+].

3Намда үзүүлһэн бүхы аша туһыень
Эзэндэ[†] юугээр харюулхабиб[+]?
4Абаралай хундага үргэжэ,
Эзэнэй нэрэ дуудахаб.
5Бүхы арад түмэнэйнь урда
Эзэндэ тангариглаһанаа бэелүүлхэб![+]
6Өөртэнь үнэн сэхэ зоной үхэл
Эзэндэ үнэтэй сэнтэй юм[+].
7Оо, Эзэн! Би Танай богоол, Танай богоол,
Танай шэбэгшын хүбүүн мүн.
Та намайе гэнжэһээ сүлөөлөөт[+].
8Танда би һайе хүргэһэн үргэл тахижа,
нэрыетнай дуудахаб[+].
9Бүхы арад түмэнэйнь урда
Эзэндэ тангариглаһанаа бэелүүлхэб.
10Иерусалим,[†] шинии тэгэн дунда,
Эзэнэй нангин үргөөгэй[†] хашаа дотор
тангариглаһанаа бэелүүлхэб.
Эзэндэ магтаал үргэгты!

#### 116

1Бүхы үндэһэтэд, Эзэниие[†] магтагты!
Бүхы арадууд, Тэрэниие үргэмжэлэгты![+]
2Юуб гэбэл, маанад руу шэглүүлһэн энэрэл хайрань агуу юм,
Эзэнэй үнэншэнь хэтэ мүнхын.
Эзэниие магтагты![+]

#### 117

1Эзэндэ[†] магтаал соло дуудагты! Юуб гэбэл, Тэрэ һайн,
хайра энэрэлынь хэтэ мүнхын юм[+].
2«Тэрэнэй хайра энэрэлынь хэтэ мүнхэ»
гэжэ израильшууд[†] хэлэг лэ.
3«Тэрэнэй хайра энэрэлынь хэтэ мүнхэ»
гэжэ Аһарооной[†] бүлэ хэлэг.
4«Тэрэнэй хайра энэрэлынь хэтэ мүнхэ»
гэжэ Эзэниие хүндэлэгшэд хэлэг лэ.
5Зоболондо ороод байхадаа Би Эзэниие дуудааб.
Эзэн намда харюусажа, уужам газарта гаргаа юм[+].
6Эзэн минии талада, би айхагүйб.
Хүн намда юу хэжэ шадахаб[+]?
7Эзэн намда туһална.
Дайсадаа харахадаа, би айнагүйб[+].
8Хүндэ этигэхэһээ
Эзэндэ найдажа байбал, дээрэ[+].
9Ноёдто этигэхэһээ
Эзэндэ найдажа байбал, дээрэ.
10Бүхы үндэһэ яһатан намайе хүреэлөө.
Теэд Эзэнэй нэрээр би тэдээнһээ сүлөөрөөб[+].
11Тэдэ намайе бүһэлөө, бүһэлөө,
Эзэнэй нэрээр би тэдээнһээ сүлөөрөөб.
12Тэдэ намайе зүгынүүд мэтэ хүреэлөө,
адаалхай һөөгүүд соо гал мэтэ тэдэ аһаа.
Теэд би Эзэнэй нэрээр тэдээнһээ сүлөөрөөб.
13Намайе унагаахаяа тэдэ хүсэтэйгөөр түлхеэ һэн,
теэд Эзэн намайе дүнгөө.
14Эзэн болбол минии хүсэн ба хамгаалалтам.
Тэрэ – минии абарал мүн![+]
15Зүб шударга зоной майхан соо – баярай, абарагдаһанай хашхараан.
Эзэнэй баруун гар хүсэеэ харуулаа![+]
16Эзэнэй баруун гар дээшээ үргэгдөөтэй.
Эзэнэй баруун гар хүсэеэ харуулаа!
17Би хосорхогүйб, амиды мэндэ байхаб.
Эзэнэй үйлэ хэрэгүүдые тунхаглан байхаб[+].
18Эзэн намайе шанга хэһээгээ,
теэд намайе үхэлдэ хүргөөгүй.
19Намда зүб шударгын бартаануудые нээгыт!
Би тэрээгээр орожо, Эзэндэ магтаал соло дуудахаб[+].
20Эзэнэй бартаанууд энэ юм.
Зүб шударга зон тиишээ орохо[+].
21Намайе дуулажа, харюусажа,
абарһандатнай би Танда магтаал соло дууданаб!
22Хэрэгсээнгүй барилгашадай голожо хаяһан шулуун гэрэй гол шухала тулга шулуун болоо[+].
23Энээниие Эзэн бүтээгээ.
Манай нюдэндэ гайхалтай юумэн болоо.
24Энэ үдэр Эзэн иимэ юумэ үйлэдөө!
Энэ үдэр баясан, сэнгэн байял!
25Гуйналди, Эзэн, абарыт!
Гуйнабди, Эзэн, амжалта туйлуулыт!
26Эзэнэй нэрээр заларан Ерэгшэ үреэл магтаалда хүртэһэй!
Бидэ Эзэнэй нангин үргөөһөө[†] таниие юрөөнэбди[+].
27Эзэн болбол Бурхан.[†] Тэрэ бидэндэ гэрэл үршөөгөө.
Үргэлэй шэрээгэй[†] эбэртэ тахил уягты![+]
28Та – минии Бурхан мүн, Би Танда һайе хүргэн байхаб.
Та – минии Бурхан, Танда магтаал үргэн байхаб!
29Бурханда магтаал соло дуудагты! Юуб гэбэл, Тэрэ һайн,
энэрэл хайрань хэтэ мүнхын юм[+].

#### 118

א Алээп
1Замынь түгэс, Эзэнэй[†] һургаал[†] заабари сахин ябаашад
хэды ехэ юрөөлтэйб![+]
2Зарлигынь хадагалан дүүргэжэ,
үнэнхэ зүрхэ сэдьхэлһээ
Тэрэниие хүндэлжэ байгаашад юрөөлтэй.
3Тэдэ гэмтэ хэрэг хэдэггүй,
Тэрэнэй замаар ябадаг[+].
4Өөрын захиралтануудые заабол бэелүүлэн байхые
Та захираа бэлэйт.
5Танай хуули ёһонуудые сахин байхаар
замуудни бата тогтоһой!
6Тиигэбэл, Танай захяа заабаринуудые харан байхадаа
би эшэхэгүй бэлэйб[+].
7Үнэнхэ зүрхэнһөө Таниие магтан байнаб,
үнэн зүбэйтнай заршам шудалнаб.
8Хуули ёһонуудыетнай сахин байхаб,
намайе дууһан бү орхиит!

ב Бээт[+]
9Залуу хүбүүн замаа сэбэрээр
яагаад сахин байхаб?
Танай үгые сахин байһаараа[+].
10Бүхы сэдьхэл зүрхөөрөө Таниие бэдэрэн байнаб,
захяа заабаринуудһаатнай алдууран байхыем бү зүбшөөгыт![+]
11Танай урда нүгэл[†] үйлэдэхэгүйн тула
зүрхэ сэдьхэлдээ Танай үгые шанга хадагалнаб[+].
12Эзэн, Та юрөөлтэйт!
Хуули ёһонуудтаа намайе һургыт![+]
13Танай аманһаа гараһан бүхы тогтоолнуудые
би өөрын хэлээр тунхаглаа бэлэйб[+].
14Ямаршье баялигта баясадагтал,
Танай зарлигуудай замда баярланаб[+].
15Танай захиралтанууд тушаа бодомжолноб,
харгы замуудыетнай харанаб[+].
16Хуули ёһонуудтатнай баясанаб,
Танай үгэ мартахагүйб.

ג Гиимэл
17Намайе амиды байлгажа,
үгыетнай сахин бэелүүлэхымни тула
Өөрын зарасада хайра үзүүлэн хандыт.
18Танай һургаалай гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†]
намда харуулхын тула нюдыемни нээгыт.
19Би газар дэлхэй дээр ерүүл хүндэл эрхэгүй жаахамби,
Өөрын захяа заабаринуудые намһаа бү хоргодуулыт![+]
20Танай тогтоолнуудые хододоо хүсэн эрмэлзэһээр
сэдьхэлни шаналжа байнал[+].
21Захяа заабаринуудһаатнай хазагайрдаг,
бардам гү, али хараал[†] шэнгээһэн зониие
Та номгоруулаат[+].
22Танай гэршэлгэнүүдые[†] сахин хадагалдаг ушарһаам
доромжолол ба шоо үзэлгые намһаа зайлуулыт.
23Ноёд һуужа, минии урдаһаа хэлсээ зохёожо байна.
Харин би, Танай зараса, хуулинуудыетнай бүри гүнзэгыгөөр шудалнаб[+].
24Гэршэлгэнүүдтнай минии баясхалан,
минии зүблөөшэд мүн.

ד Даалэт
25Сэдьхэлни тооһо шоройдо дарагданхай,
үгөөрөө намайе һэргээгыт.
26Өөрын замууд тушаа тунхаглааб, Та намда харюусаат.
Өөрын хуули ёһонуудта намайе һургыт.
27Зарлигуудайтнай зам шэглэлые намда ойлгуулыт,
гайхамшагта үйлэ хэрэгүүд тухайтнай бодохолби.
28Гай тодхорһоо боложо ами наһамни һалажа байна,
үгөөрөө намайе шанга болгыт[+].
29Худал зам намһаа зайлуулыт,
Өөрын һургаалые намда нигүүлэсхы хайрлыт.
30Үнэн сэхэ зам шэлээб,
Танай тогтоолнуудые хүсэн-жүрөөдэн байнам.
31Гэршэлгэнүүдыетнай баряад лэ ябанам,
Эзэн, намайе эшхэбтэр байдалда бү оруулыт!
32Зүрхымни үргэн мэдэлтэй болгодог ушарһаатнай
Танай захиралтануудай замаар яаранам.

ה Һээ
33Танай хуулиин замаар ябахымни һургыт, Эзэн!
Би эсэс хүрэтэрөө тэрээниие дахан ябахалби.
34Намда ухаа заагыт, һургаалыетнай сахин ябахалби,
бүхы зүрхөөрөө тэрэниие хадагалан байхаб[+].
35Һургаал заабаринуудайнгаа замаар намайе хүтэлыт,
би тэрэниие хүсэнэлби.
36Зүрхыем олзо руу бэшэ,
Өөрын гэршэлэл руу хандуулыт[+].
37Нюдыем худалһаа ондоо тээшэ шэглүүлыт,
Өөрын харгы замда намда амидарал бэлэглыт.
38Өөрын зарасада найдуулһан үгэеэ бэелүүлыт,
тиихэдэ би Танһаа түбэгшөөн байхалби.
39Эшхэбтэр байдалһаа би айнаб, тэрэниие намһаа холодуулыт!
Танай тогтоолнууд һайн бэлэй.
40Анхарыт, би Танай захиралтануудые хүлеэн байнам,
Өөрын зүб шударгаар намайе амидыруулыт.

ו Ваав
41Оо, Эзэн, энэрэл хайратнай, абаралтнай
Танай үгын ёһоор намда ерэхэнь болтогой![†]
42Тиигэбэл, нам тушаа муугаар хэлэдэг хүндэ
харюу үгэхэ үгэ намда олдохол.
Юуб гэбэл, үгэдэтнай этигэнэм[+].
43Үнэн зүб үгэ аманһаам бү абыт,
юуб гэбэл, Танай зүб шударгада би этигэнэб.
44Танай һургаал заабариие хододоо, хэтэдээ сахин байхаб.
45Танай захиралтануудые гүйсэдхэхээ эрмэлзэдэг ушарһаа
би сүлөөтэй алхалха болоноб.
46Хаашуулда Танай гэршэлэлгэнүүд тушаа хөөрэхэб, эшэхэгүйб[+].
47Би Танай һургаалнуудта дурлааб,
тэдээндэ баясахаб[+].
48Би өөрын дурлагша һургаалнуудтатнай гараа һунгахаб,
зарлигууд тухайтнай бодомжолхоб.

ז Заайин
49Өөрын зарасада үгэһэн үгэеэ һаныт,
тэрэ үгэдэ найдахымни Та захираа бэлэйт.
50Танай үгэ намайе амидыруулһаниинь
зоболон дундам һатаарха зүйлни болоол.
51Бардам зон намайе ехэ шоо үзэнэ,
харин би Танай һургаалһаа хазагайраагүйб[+].
52Танай урданай тогтоолнуудые һанажа,
Эзэн, тэрээгээр һамаардаг байгаалби.
53Танай һургаал орхигшо муу зониие үзэхэдөө,
уур хилэмни хүрэнэ[+].
54Аяншалан ондоо газарта байхадам
зарлигуудтнай намда дуун мэтэ болоол[+].
55Эзэн, би хадаа нэрыетнай һүни бүри һанажа,
һургаалыетнай сахин байгааб.
56Иигэжэ Танай захиралтануудые бэелүүлжэ,
өөрын болгооб.

ח Хээт
57Танай үгэнүүдые сахижа,
«Эзэн хадаа минии хуби юм» гэжэ хэлээб[+].
58Бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Таниие гуйналби,
Өөрын үгэ бэелүүлжэ, намда нигүүлэсхы байгыт.
59Өөрын харгы замууд тушаа бодомжолон,
хүлөө Танай гэршэлгэнүүд руу шэглүүлээб.
60Танай захиралтануудые бэелүүлхэеэ
яаранаб, хойшолуулхагүйб.
61Муу зоной урьха намайе баряа,
харин би һургаалыетнай мартаагүйб[+].
62Һүниин тэгэн дунда бодожо,
зүб тогтоолнуудайтнай түлөө Таниие магтанам[+].
63Таниие хүндэлдэг, захиралтануудыетнай дүүргэдэг
зонтой би хамтаб.
64Эзэн, энэрэл хайраартнай дэлхэй дүүрэнхэй,
хуулинуудтаа намайе һургыт.

ט Тээт[+]
65Эзэн, Та амалһанаа бэелүүлэн,
намда, Өөрын зарасада, һайе хэнэт.
66Танай захиралтануудта этигэдэг ушарһаам
намда илгаруулха шадабари ба эрдэм мэдэсэ заагыт.
67Зобохын урда тээ буруу зүгөөр ябан байгааб.
Харин мүнөө үгыетнай сахин дүүргэнэб.
68Та хадаа һайн ба һайе хэдэгта.
Өөрын хуулинуудта намайе һургыт[+].
69Бардам зон намайе худал хуурмаг үгөөр тойруулан хүрмээд байна.
Харин би бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ захиралтануудыетнай сахин дүүргэнэб[+].
70Тэдэнэй зүрхэн өөхөөр орёогдон хатууранхай,
харин би Танай һургаалда баясанаб[+].
71Зоболон дундуур гараһамни намда туһатай,
юуб гэбэл, би Танай хуули ёһонуудта һуранам[+].
72Аманһаатнай гарагша һургаал намда
мянгаад алта, мүнгэн хабтаһанһаа үлүү.

י Ёд[+]
73Танай гар намайе урлан бүтээгээ бэлэй.
Намайе ухаатай болгыт, би һургаал заабаринуудыетнай шудалхалби[+].
74Танһаа түбэгшөөдэг зон нам руу баяртайгаар хараха –
би Танай үгэдэ этигэдэг ха юмбиб[+].
75Эзэн, Танай шиидэбэринүүд зүб шударга гэжэ мэдэнэм,
Та зүб намайе хэһээгээ бэлэйлта.
76Өөрын зарасада, хэлэһэн үгынтнай ёһоор,
энэрэл хайратнай намайе һатааруулхань болтогой.
77Намайе амиды мэндэ байлгахын тула
үршөөл хайратнай намда хүрэг лэ,
юуб гэбэл, һургаалтнай минии баяр мүн.
78Намайе ямаршье ушар шалтаггүй харшалжа байгааша бардам зон
эшхэбтэр байдалда орог лэ.
79Танһаа түбэгшөөдэг,
Танай гэршэлгэнүүдые мэдэдэг зон
нам руу эрьехэнь болтогой.
80Минии эшхэбтэр байдалда орохогүйн тула
зүрхэмни Танай хуули ёһонуудай урда түгэс тэгшэ байхань болтогой.

כ Каап[+]
81Танһаа абарал хүлеэжэл байна сэдьхэлни.
Би Танай үгэдэ этигэнэм.
82Танай үгэ хүлеэн нюдэдни һула боложо байна.
«Хэзээ намда һатаарал үршөөхэбта?» гэжэ асуунам[+].
83Хөө утаан соо байгааша хүхүүр мэтэ болоошье һаа,
би Танай хуули ёһонуудые мартаагүйб.
84Танай зарасада, хэды хоног үлөөб?
Намайе харшалдаг зониие хэзээ Та шиидхэхэбта[+]?
85Бардам зон Танай һургаал тоонгүй,
намда унаха нүхэ малтан бэлдээ[+].
86Танай бүхы һургаал заабаринууд – үнэн зүб.
Намайе ямаршье шалтаггүй харшалжа байна. Туһалыт намда!
87Намайе газарай хүрьһэнһөө аршан һалгаан алдаа.
Харин би Танай тушаалнуудые орхёогүйб.
88Өөрын энэрэл хайраар намда амидарал үршөөгыт!
Танай үгэһэн гэршэлгэнүүдые би сахин байхалби.

ל Лаамэд
89Эзэн, Танай үгэ тэнгэридэ хэтэ мүнхэдөө баталагданхай[+].
90Танай үнэн зүб үеһөө үе дамжан оршохо.
Та газар дэлхэйе бүтээн табяат, тэрэ оршон байна[+].
91Танай зарлигаар бүхы юумэн мүнөө хүрэтэр байна,
бүгэдэ Танда алба хэнэ[+].
92Минии баяр бологшо Танай һургаалай үгы һаань,
би зоболон дундаа хосорхо байгааб.
93Хэзээшье Танай зарлигуудые мартахагүйб,
тэдээгээр Та намайе амидыруулнат.
94Би Танайб. Намайе абарыт,
Танай зарлигуудта би ханданам.
95Усадхахын тула хорото муу зон намайе отожо байна.
Харин би Танай заабаринуудай гүн руу тэгүүлнэм.
96Түгэс түгэлдэр бүхы юумэндэ заха хизаар харагдана.
Харин Танай һургаал заабаринууд заха хизааргүй.

מ Мээм
97Танай һургаалда би угаа дуратайб!
Бүхэли үдэртөө тэрээн тушаа бодомжолном.
98Танай һургаал заабари хэтэ мүнхэдөө намтай хамта,
тэрэ намайе дайсадһаам сэсэн мэргэн болгоол[+].
99Өөрын багшанарһаа би сэсэн мэргэн болонхойб,
юуб гэбэл, Танай зарлигууд тушаа бисалгалнам.
100Танай зарлигуудые сахидаг ушарһаа
би наһажаал зонһоо сэсэн мэргэн болонхойб[+].
101Хүлнүүдээ муу зам руу гэшхүүлнэгүйб.
Юуб гэбэл, Танай үгэ сахинам[+].
102Танай тогтоолнуудһаа би хазагайрнагүйб.
Юуб гэбэл, Та намайе һурганат.
103Танай үгэ амталхада хэды амтатайб!
Минии аманда тэдэ зүгын балаһаашье амтатай[+].
104Танай зарлигууд намда эрдэм мэдэсэ үгэнэ,
худал хуурмаг замые би үзэн яданам.

נ Нүүн
105Танай үгэ – минии хүлдэ гэрэл дэн,
намда замым гэрэлтүүлнэ[+].
106Танай үнэн сэхэ тогтоолнуудые сахин байхаб гэжэ тангариглаа бэлэйб,
тангаригаа бэелүүлхэб[+].
107Эзэн, би харшалуулагдаад байнам.
Өөрын амалһанай ёһоор, намда ами наһа үршөөгыт.
108Эзэн, минии аманһаа гарагша һайн дуранай үргэл[†] хүлеэн абыт,
Өөрын тогтоолнуудые намда заагыт.
109Ами наһамни гай тодхорто саг үргэлжэ ороно.
Харин би Танай һургаал мартаагүйб.
110Муу муухай зон намда урьха занга табяа,
харин би Танай зарлигуудһаа хазагайраагүйб[+].
111Би Танай һургаалнуудые хэтэ мүнхын
уг залгамжалан дамжуулха зүйл болгон абааб.
Юуб гэбэл, тэдэ зүрхэнэйм баяр баясхалан мүн[+].
112Би Танай хуулинуудые сахин бэелүүлхээр
зүрхэеэ хэтэ мүнхэдөө, эсэс хүрэтэр зорюулааб.

ס Саамэх
113Би хоёр һанаатай зониие үзэн ядададагби,
харин Танай һургаалда дуратайб.
114Та болбол минии хорохо газар, минии бамбай мүн.
Үгыетнай хүлеэдэгби[+].
115Бузар муу хэрэг хэгшэд, намһаа зайлагты.
Бурханайнгаа[†] тогтоолнуудые би сахин байхаб[+].
116Амалһанайнгаа ёһоор, намайе дэмжэн бэхижүүлыт.
Амиды мэндэ байлгыт, найдажа байхадам эшхэбтэр байдалда бү оруулыт.
117Намайе дэмжыт, тиихэдэтнай абарагдахаб,
хуулинуудыетнай хододоо шудалан анхаран байхаб.
118Хуулинуудһаатнай хазагайрагшадые бултыень Та голоот,
юуб гэбэл, мэхэ гохонь дэмы хооһон.
119Дэлхэйн бүхы хорото һанаатануудые
нүүрһэнэй хог мэтээр хаянат.
Тиимэһээ би Танай гуримда дуратайб.
120Бэемни Танһаа айжа шэшэрнэ.
Танай зага шүүбэриһээ айнаб.

ע Аайин[+]
121Би шударга ёһо ба үнэн зүбые үйлэдэн байгааб.
Үлдэжэ байгаашадтам намайе бү үгыт.
122Өөрын зарасада һайн һайханай түлөө баталга болыт.
Бардам зондо намайе бү дарлуулыт[+].
123Танай абарал, Танай үнэн зүб үгые хүлеэн,
минии нюдэд һулараад байна[+].
124Энэрэл хайрынгаа хэмээр намда, Өөрын зарасада, хандыт,
хуулинуудтаа намайе һургыт.
125Би Танай зарасаб. Намда ухаа заагыт.
Тиихэдэ би Танай һургаал заабаринуудые мэдэдэг болохоб.
126Эзэнэй хэрэг ябуулха саг ерээ,
юуб гэбэл, Танай һургаал эбдэгдээ.
127Би Танай тогтоолнуудта алтанһаа, шэжэр алтанһаа үлүү дуратайб[+].
128Би Танай зарлигуудай сэхэ замаар ябанам,
худал хуурмагай зам үзэн яданаб.

פ Пээ
129Танай гэршэлгэнүүд гайхамшаг,
тиимэһээ сэдьхэлни тэдэниие сахидаг.
130Танай үгэнүүдэй тунхаглал гэгээрүүлнэ,
юрын зониие ухааруулна[+].
131Танай захиралтануудые угаа хүсэн байһандаа
амаа ангайн аахилнаб[+].
132Нэрэдэтнай дуратай зондо юу хэдэгтэл адляар
нам руу хаража, намайе хайрлыт.
133Танай үгэ алхамыем бата болгог лэ,
ямаршье буруу юумэндэ намайе эзэмдэхыень бү зүбшөөгыт.
134Зоной дарлалтаһаа намайе сүлөөлыт,
Танай захиралтануудые сахин байхалби.
135Гэрэлтэмэ нюур шарайгаараа намайе, Өөрын зарасые, гэгээрүүлыт,
хуулинуудтаа намайе һургыт[+].
136Танай хуули зоной сахидаггүй ушарһаа
нюдэнһөөм урасхал нулимса урдана.

צ Цадээ[+]
137Эзэн, Та хадаа шударга ба
зарга шүүбэритнай зүб шударга мүн.
138Өөрын һургаалнуудые Та захин дамжуулаат,
тэдэ хадаа үнэн зүб ба сасуулшагүй үнэн мүн.
139Танай үгые дайсадайм мартаһанда
би угаа хилэгнэн байнаб.
140Танай үгэ болбол хайлуулһан сэбэр алтан мэтэ.
Би, зарасатнай, тэрээндэ угаа дуратайб[+].
141Би доройтонхойб, шоологдонхойб.
Гэбэшье захиралтануудыетнай мартаагүйб.
142Танай зүб шударга – хэтэ мүнхын зүб шударга,
һургаалтнай – үнэн зүб[+].
143Бэрхэшээл ба зоболон намайе дайраа.
Гэбэшье Танай зарлигууд – минии баяр мүн.
144Танай һургаалай үнэн зүб хэтэ мүнхын,
амиды байхым тула намайе ухаатай болгыт.

ק Кооп
145Би бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ хашхаран байнаб:
Эзэн, намда харюусыт.
Танай хуулинуудые сахин байхаб.
146Би Тан руу хашхарнаб: намайе абарыт.
Танай зарлигуудые сахин бэелүүлхэб.
147Үүр сайхые хүлеэнгүй, Таниие дууданаб,
Танай үгэдэ найданаб[+].
148Танай үгэ тунгаан бодохын тула
би бүхэли һүниндөө нюдөө нээгээд байнаб.
149Эзэн, Өөрын энэрэл хайрын ёһоор минии абяа дуулыт.
Өөрын тогтоолой ёһоор намда амидарал үршөөгыт.
150Хорон худал дахагшад дүтэлжэ байна.
Танай һургаалһаа тэдэ хэды холоб!
151Эзэн, Та ойрохон байнат.
Бүхы тогтоолнуудтнай – үнэн зүб[+].
152Танай гэршэлгэнүүд тушаа үнинэй мэдэнэб.
Та тэдэниие хэтэ мүнхэдөө баталаат.

ר Рээш
153Минии зоболон хаража, намайе абарыт.
Юуб гэбэл, би Танай һургаал мартадаггүйб.
154Минии хэрэгые аршалжа, намайе хайрлыт.
Амалһанайнгаа дагуу намайе амидыруулыт[+].
155Абарал хадаа хорото муу зонһоо холо байдаг,
юуб гэхэдэ, тэдэ Танай зарлигуудые бэдэржэ байдаггүй.
156Эзэн, Танай үршөөлнүүд агууехэ.
Амалһанайнгаа дагуу намайе амидыруулыт[+].
157Намайе харшалагшад болон үһөөтэ дайсадайм олон болобошье,
би Танай заабаринуудһаа хазагайрдаггүйб[+].
158Мэхэтэйшүүлые хараад жэрхэдэгби.
Юуб гэбэл, тэдэ Танай үгэ сахин дүүргэдэггүй[+].
159Танай зарлигуудта хэды ехэ дуратайем харыт.
Эзэн, энэрэл хайраараа намайе амидыруулыт.
160Танай үгын удха үнэн ба
Танай зүб шударга тогтоол бүхэн хэтэ мүнхэдөө.

ש Шиин[+]
161Ноёд намайе ямаршье шалтаггүй харшалдаг.
Харин зүрхэмни Танай үгэһөө һүрдэдэг[+].
162Ехэ олзо олоһон хүн шэнги
Танай үгэдэ баясадагби[+].
163Худал хуурмагые үзэн ядан жэрхэдэгби,
харин Танай һургаалда дуратайб.
164Зүб шударга тогтоолнуудһаатнай боложо,
би үдэртөө долоо дахин Таниие магтадагби.
165Хуулидатнай дуратайшуул угаа амар амгалан байдаг,
тэдэниие бүдэрүүлхэ зүйлшье байдаггүй.
166Эзэн, Танай абаралда найдадагби,
Танай захиралтануудые дүүргэдэгби[+].
167Сэдьхэлни Танай заабаринуудые сахин дүүргэдэг,
би тэдээндэ хизааргүй ехэ дуратайб.
168Би Танай захиралтануудые болон гэршэлгэнүүдые сахидагби,
юуб гэбэл, минии бүхы хэрэгүүд Танай урда байдаг.

ת Таав[+]
169Эзэн, хашхархам Танда дуулдаг лэ.
Амалһанайнгаа дагуу намда ухаа хайрлыт.
170Гуйлтыем Өөрын урда байлгыт.
Амалһанайнгаа дагуу намайе абарыт.
171Намда зарлигуудаа заадаг ушарһаатнай
урални магтан байг лэ.
172Бүхы захиралтануудтнай зүб шударга ушарһаа
хэлэмни үгыетнай дуулаг лэ.
173Танай зарлигуудые шэлэһэн ушарһаам
Танай гар намда туһалхаар бэлэн болог лэ.
174Эзэн, би Танай абаралые хүсэн тэгүүлдэг,
хуулитнай минии баяр мүн.
175Таниие магтан байхым тула
сэдьхэлымни амиды байлгыт.
Тогтоолнуудтнай намда туһалаг лэ.
176Төөриһэн хониндол би замһаа хазагайрааб.
Зарасаа бэдэржэ олыт.
Юуб гэбэл, Танай захиралтануудые би мартадаггүйб[+].

#### 119


1[Үгсэлгын дуун.]

Би зоболон дундаа Эзэндэ[†] хандан хашхарааб,
тиихэдэм Тэрэ намайе дуулаа.
2Эзэн, намайе худалша аманһаа,
худал хуурмаг хэлэнһээ абарыт![+]

3Худал хуурмаг хэлэн, шамда ямар олзо бэ,
юун нэмэри болохоб?!
4Шатажа байгаа нүүрһэтэй
сэрэгшэ хүнэй хурса годли![+]

5Мээшэхтэ хариин хүнэй байһандал,
Кэдаарай майхангуудай дунда һууһандаал
би гай гасалантайб[+].
6Амар амгалан байдал үзэн ядагшадай дунда
удаан сагта һуунаб.
7Амгалан тайбан тушаа хэлэхэдэм,
тэдэ дайн дажар тушаа хэлэнэ.

#### 120


1[Үгсэлгын дуун.]

Би нюдөө хада уула руу шэглүүлнэм:
хаанаһаа намда туһаламжа ерэхэ бэ[+]?
2Тэнгэри ба газар бүтээһэн Эзэнһээ[†]
минии туһаламжа ерэхэ![+]

3Тэрэ шамайе хүл алдуулхагүй.
Шамайе Хамгаалагша һажахагүй[+].
4Харагты, Израилиие Хамгаалагша Тэрэ
һажахашьегүй, унтахашьегүй.
5Эзэн хадаа шинии Хамгаалагша.
Эзэн хадаа шинии баруун гар таладахи һүүдэр мүн[+].
6Үдэртөө наран шамайе шатаахагүй,
һүниндөө һара шамайе һүнөөхэгүй.
7Эзэн шамайе бүхы тодхорһоо абараг,
ами наһыеш абараг.
8Хаанашье ябаа һааш, Эзэн шамайе
энэ сагһаа эхилэн хэтэ мүнхэдөө сахин хамгаалхал![+]

#### 121


1[Давидай зохёоһон үгсэлгын дуун.]

«Эзэнэй нангин үргөө[†] руу ябая» гэхэдэ,
би баярлааб[+].
2Иерусалим,[†] хүлнүүднай
шинии бартаанууд руу орожо байна.
3Дахяад байгуулагдаһан хото Иерусалим!
Зон хамта эндэ суглардаг,
4тиишээ обогууд, Эзэнэй[†] обогууд,
Израилиин тогтоолой ёһоор үгсэн гарадаг,
Эзэнэй нэрые магтан, талархал үргэдэг[+].
5Эндэ зарга шүүбэриин сэнтиинүүд,
Давидай[†] хан түрын сэнтиинүүд табяатай[+].
6Иерусалимай амар амгалан амидархын түлөө зальбарагты:
«Шамда дуратайшуулда үлзы хутаг оршохонь болтогой![†][+]
7Амар амгалан шинии хана хэрэм дотор,
үлзы хутаг ордонгууд соошни байхань болтогой!»
8Аха дүүнэрэйнгээ болон анда нүхэдэйнгээ түлөө
«Амар амгалан байхашни болтогой!» гэжэ хэлэнэб.
9Эзэн Бурханаймнай[†] нангин[†] үргөөгэй түлөө
«Һайн байгаарай!» гэжэ би зальбарнаб[+].

#### 122


1[Үгсэлгын дуун.]

Тэнгэридэ заларагша, би Тан руу
харасаа шэглүүлнэм[+].
2Харагты, зарасанарай нюдэн эзэдэйнгээ гарые,
шэбэгшын нюдэн хатан эзэнэйнгээ[†] гар харадагтал
манай нюдэн Эзэн Бурхандаа[†] шэглэнэ, нигүүлэсхыень хүлеэнэ.
3Маанадые хайрлыт, Эзэн, хайрлыт,
юуб гэбэл, бидэ угаа ехээр доромжологдообди[+].
4Манай сэдьхэл садхалан зоной дээрэлхэлгээр,
бардам зоной доромжололоор ехэ дүүрэнхэй[+].

#### 123


1[Үгсэлгын дуун. Давидай зохёоһон.]

«Эзэн[†] бидэнтэй байгаагүй һаань, – гэжэ Израиль[†] хэлэг лэ, –[+]
2Зоной маанадай урдаһаа бодоходо
Эзэн бидэнтэй байгаагүй һаань,
3урдаһаамнай уур хилэнгэйнь дүрэлзэхэ үедэ
тэдэ бидэниие амидыгаар залгиха байгаал![+]
4Иигэжэ ехэ уһан маанадые хамажа,
үер бидэниие абаха һэн[+].
5Иигэжэ дошхон уһан маанадые шэнгээн абаха бэлэйл».
6Маанадые тэдэнэй шүдэндэ таһа жажалуулахаар үгөөгүй
Эзэн магтаалтай!
7Бидэ шубууд мэтэ баряашадай урьхаһаа мултаран зугадаабди.
Урьха таһараа, бидэ абарагдаабди[+].
8Бидэнэй туһаламжа –
тэнгэри ба газар бүтээһэн Эзэнэй нэрэ![+]

#### 124


1[Үгсэлгын дуун.]

Эзэндэ[†] этигэдэг зон хадаа
хүдэлхэгүй, мүнхэ оршодог Сион[†] хада мэтэ[+].
2Иерусалимые[†] хаданууд хүреэлэн байдагтал,
энэ сагһаа эхилэн хэтэ мүнхэдөө
Эзэн Өөрын арадые хүреэлэн байна.
3Хорото зоной таяг зүб шударга хүнүүдэй газар руу үргэгдэхэгүй,
энэнь зүб шударга зоной гэмтэ буруу хэрэгүүд руу гараа хүргэхэгүйн тула юм.
4Һайн зондо, сэхэ зантай зондо
һайе үйлэдыт!
5Харин хотирхой зам руу хазагайрдаг зониие
гэм буруу үйлэдэгшэдтэй хамта ябахыень орхиит, Эзэн!
Израиль[†] дээрэ амар амгалан оршохонь болтогой![†][+]

#### 125


1[Үгсэлгын дуун.]

Эзэн[†] Сионой[†] баряанда байгаашадые бусааха үедэнь
бидэ зүүдэ хаража байгааша зондол адли байгаа бэлэйлди[+].
2Амамнай энеэдээр, хэлэмнай баяртай дуугаар дүүрээ бэлэй.
Тиихэдэ арадууд маанадые харан: «Эзэн тэдэнэй түлөө агууехэ хэрэг хээ» гээ[+].
3Тиимэ, Эзэн маанадай түлөө агууехэ юумэ үйлэдөө.
Бидэ баярлажа байгаабди[+].

4Эзэн, урда зүгэй гол горхон мэтээр һэргээн,
баряанда байгаашадыемнай бусаагыт.
5Нёлбоһо урасхуулан үрэ таряашад
баяртай ургаса хуряаха юм.
6Үрэтэй уутаа үргэн, уйлан ябааша нэгэн
багсалһан таряагаа үргэн, баяртай бусахал[+].

#### 126


1[Үгсэлгын дуун. Соломооной зохёоһон.]

Эзэнэй[†] гэрнүүдые байгуулаагүй һаа,
барилгашадынь дэмы хүдэлнэ.
Эзэнэй хотонуудые хамгаалаагүй һаа,
харуулша хүн дэмы һэрюун байна[+].
2Таанар дэмы эртэ бодожо,
орой болотор унтанагүйт.
Ажаллажа олоһон хоолоо зоогложо байгаашадта,
Өөрын дуратай зондо Эзэн нойр бэлэглэнэ[+].

3Харагты, үри хүүхэд болбол Эзэнэй хайрладаг бэлэг,
умайн үрэ жэмэс хадаа шагналынь юм[+].
4Залуу хүнэй үри хүүгэд хадаа
сэрэгшын гарта байгаа һурша номтой адли.
5Тэдээр һаадагаа дүүргэгшэ хүн угаа юрөөлтэй.
Тэрэ хаалгануудай хажууда дайсадтай мүргэлдэбэл,[†]
эшэхэ байдалда орохогүй.

#### 127


1[Үгсэлгын дуун.]

Эзэнһээ[†] түбэгшөөдэг,
Тэрэнэй харгы замаар ябааша хүн бүхэн юрөөлтэй[+].

2Өөрын ургуулагша үрэ жэмэс эдихэдээ
жаргалтай байхаш, һайн һайхан амидархаш[+].
3Һамганшни гэртэшни
үрэ жэмэстэй уһан үзэмэй модон мэтэ,
хүбүүдшни шэрээешни тойроһон
чидун модондол адли[+].
4Харыт, Эзэнһээ түбэгшөөдэг хүн
иигэжэ юрөөгдэнэ.
5Эзэн шамайе Сионһоо[†] юрөөжэ,
ши бүхы наһаараа Иерусалимай[†] жаргал үзэхэш[+].
6Аша хүүгэдээ харахаш.
Израиль[†] дээрэ амар амгалан оршохо болтогой![†][+]

#### 128


1[Үгсэлгын дуун.]

«Залууһаамни хойшо олон зон намайе хашаа-харшалаа бэлэй, –
гэжэ Израиль[†] хэлэхэ, –[+]
2Залууһаамни хойшо олон зон намайе хашаа-харшалаа,
зобоогоо, харин диилээгүй.
3Таряашан нюргыем анзаһаар хахалаа,
тэдэ ута бураздаа татаа[+].
4Теэд Эзэн[†] зүб шударга.
Тэрэ хорото муу хүнэй урьхые таһа татаа».

5Сиониие[†] үзэн ядагшад бултадаа
эшхэбтэр байдалда орожо, һөөргэлэг лэ[+].
6Тэдэ ургахаһаа урид хатадаг
хушалта дээрэхи үбһэ ногоон мэтэ болог[+].
7Тэдээгээр хадагшын адхыешье,
таряа багсалагшын үбэрыешье дүүргэхэгүй.
8Хажуугаар үнгэрэгшэд
«Эзэнэй юрөөл таанад дээр байг.
Бидэ таанарые Эзэнэй нэрэһээ юрөөнэбди»
гэжэ хэлэхэгүй[+].

#### 129


1[Үгсэлгын дуун.]

Эзэн,[†] гай гашуудалай гүнһөө би Тан руу дууданаб![+]
2Эзэн, дуу хоолойем дуулыт!
Гуйлтадам Танай шэхэн зөөлэн байг лэ![+]
3Эзэн, хэрбээ гэм бурууе Танай обёорбол,
хэн тэсэн зогсожо шадахаб даа?!

4Харин Та хүлисэдэгта,
бидэ урдатнай айн зогсонолди[+].
5Би Эзэндэ найданаб,
сэдьхэлни хүлеэнэ,
үгэдэнь би найданаб.
6Манаашадай үглөө болохые хүлеэхэһөө үлүү
сэдьхэлни Эзэниие хүлеэнэ,
манаашадай үглөө болохые хүлеэхэһөө үлүү.
7Израиль,[†] Эзэндэ найдаарай!
Юуб гэхэдэ, Эзэн энэрэл хайратай,
абарха ехэ хүсэ шадалтай[+].
8Тэрэ Израилиие бүхы гэм зэмэһээнь абархал[+].

#### 130


1[Үгсэлгын дуун. Давидай зохёоһон.]

Эзэн![†] Зүрхэмни бардам бэшэ,
нюдэмни дээрэлхүү бэшэ юумэл.
Намһаа дээгүүр юумэндэ хүрэхэ гэжэ,
намда хүртэхэ бэшэ юумэндэ һанаашархажа байгаа бэшэб[+].
2Би сэдьхэлээ һатааруулан, абяагүй болгон байгааб.
Хүхэнһөө гараһан хүүгэдэй эхынгээ гар дээрэ байдагтал
сэдьхэлни минии дотор хүхэнһөө гараһан хүүгэд мэтэл.

3Израиль[†] энэ сагһаа эхилэн
хэтэ мүнхэдөө Эзэндэ найдаг лэ![+]

#### 131


1[Үгсэлгын дуун.]

Эзэн,[†] Давид[†] тушаа,
бүхы зоболонгыень һаныт[+].
2Танда, Эзэндэ, яажа тангариглаһыень,
Танда, Яковай Хүсэтэ Бурханда,[†] иигэжэ амалһыень:
3«Нээрээ би гэртээ орохогүйб,
орон дээрээшье хэбтэхэгүйб,[+]
4унтахаар нюдөөшье анихагүйб,
зубхяашье буулгахагүйб,
5Эзэндэ гэжэ газар,
Яковай Түгэс Хүсэтын оршохо газар олотороо!»
6Харыт, бидэ энээн тушаа Эпраатада дуулажа,
энээниие Иарай таряалан дээрэ олообди.
7Оршодог газартань ошоё,
хүлдэнь һүгэдэе![+]

8Эзэн, Та хүсэ шадалайнгаа ханзатай хамта
Өөрын амарха газарта заларыт![+]
9Санаартадтнай хубсаһаар мэтээр зүб шударгаар хубсалаг,
Танай үнэн сэхэ зон баясаг![+]
10Зараса Давидайнгаа түлөө
шэлэн ёһолһон нэгээ бү буруушаагыт![+]
11Эзэн Давидта үнэн зүб ба бусаагдахагүй тангаригаар тангариглахадаа,
«Шинии хүүгэдые, үри һадаһыеш
хан шэрээдэш һуулгахаб![+]
12Хэрбээ тэдэ Намтай хэһэн хэлсээндэ[†] үнэн сэхэ,
Минии һургаал[†] заабариие сахин байбалнь,
тиигэбэл, үхи хүүгэдынь хэтэһээ хэтэдэ
хан шэрээдэш заларан байха!» гээ бэлэй[+].
13Юуб гэбэл, Эзэн Сиониие[†] шэлээ,
Өөрын байра болгоо:[+]
14«Эндэ Минии амарха газар мүнхэдөө болохо,
Би энээниие шэлээб, эндэ байрлахаб!
15Тэрэнэй хоол хүнэһые элбэгээр юрөөхэб,[†]
ядуу зонииень эдеэ хоолоор садхаан байхаб[+].
16Санаартадыень абаралаар хубсалуулхаб,
Намда үнэн сэхэ зониинь баясан байг.
17Тэндэ Давидай хүсэ шадал ургуулхаб,
Өөрын тоһолон шэлэгшын дэнгые унтаруулхагүйб[+].
18Дайсадынь эшхэбтэр муу байдалда оруулхаб.
Толгой дээрэнь титим яларха!»

#### 132


1[Үгсэлгын дуун. Давидай.]

Аха дүүнэр мэтэ сэдьхэл зүрхэеэ холбон байха
хэды һайн, хэды аятайб![+]
2Энэ болбол Аһарооной[†] һахал руу,
удаань дэгэлэйнь заха руу[*] мэтэ
энэ хүнэй толгой дээрэһээ һахал руунь
урдажа байгааша
оливын үнэтэй тоһондол адли,[+]
3Сион[†] хада руу уруудажа байгаа
Хэрмооной шүүдэртэл адли.
Эзэн[†] энэ газарта үреэл болон
хэтэ мүнхэдөө амидарал үршөөгөөл![+]

#### 133


1[Үгсэлгын дуун.]

Зай, Эзэнэй[†] бүгэдэ богоол таанар,
Нангин[†] үргөө соонь байгааша та бүгэдэнэр,
һүни Тэрээндэ магтаал үргыта![+]
2Эгээл нангин газар руу эрьен,
гараа үргыта!
Эзэндэ магтаал үргыта![+]

3Огторгой газар хоёрые бүтээгшэ Эзэн
Сионһоо[†] таанадые юрөөхэл.[†][+]

#### 134


1Эзэниие магтагты!

Эзэнэй[†] нэрэ магтагты!
Эзэнэй зарасанар, магтагты!
2Эзэнэй үргөө соо,
маанадай Бурханай[†] үргөөгэй хашаа дотор зогсогшод,[+]

3Эзэниие магтагты. Юуб гэбэл, Эзэн һайн.
Нэрыень магтан дуулахада хэды һайхан бэ!
4Юуб гэхэдэ, Эзэн Өөртөө гэжэ Яковые,
Өөрын үмсэ болгон Израилиие шэлээ бэлэйл[+].

5Эзэн хадаа агууехэ ба
бидэнэй Эзэн болбол бүхы бурхадһаа дээгүүр гээшые мэдэнэм[+].
6Эзэн һанаһан бүхы хэрэгээ
тэнгэридэ болон газар дээрэ үйлэдөөд,
далайнуудаар болон гүн уһанда хэдэг юм[+].
7Тэрэ дэлхэйн захаһаа уур манан дээшэнь хөөрүүлдэг,
бороогой үедэ сахилгаа бүтээжэ,
хадагалагша газарһаа һалхи гаргадаг[+].
8Тэрэ Египедтэ бүхы уугануудые –
хүнэй хүүгэдые, амитанай түлые хюдаа[+].
9Египет,[†] Тэрэ шинии дунда
дүлгэ тэмдэгүүдые[†] ба гайхалтай хэрэгүүдые
фараон[†] ба түшэмэлнүүд дээрэнь хээ бэлэйл[+].
10Тэрэ олон үндэһэ яһатаниие бута сохижо,
хүсэ шадалтай хаашуулые алаа:[+]
11Эмоор арадай Сиһоон хааниие,
Башаанай Оог хааниие,
Ханаһаанай[†] бүхы хаан түрэ[†] бута сохиһон юм[+].
12Газар уһыень үмсын болгон
Өөрын арад Израильда[†] үгөө бэлэй[+].

13Эзэн! Нэрэтнай хэтэ мүнхэдөө оршохо!
Эзэн! Тан тухай дурасхал үеһөө үедэ дамжана[+].
14Эзэн арад түмэнөө шүүхэ,
Өөрын зарасанарые хайрлаха[+].

15Бусад арадуудай онгонууд[†] хадаа мүнгэн ба алтан,
хүнэй гарай бүтээлнүүд юм[+].
16Аматай аад, дуугардаггүй,
нюдэтэй аад, харадаггүй[+].
17Шэхэтэй аад, дууладаггүй,
амандань ямаршье амисхал байхагүй[+].
18Тэдэниие бүтээгшэд, тэдээндэ этигэгшэд бултадаа
тэдээн шэнги болог лэ![+]

19Израилиин түрэл түтим, Эзэниие магтагты!
Аһарооной[†] түрэл гарал, Эзэниие магтагты!
20Левиин түрэл гарал, Эзэниие магтагты!
Эзэнһээ түбэгшөөдэг зон, Эзэниие магтагты![+]
21Иерусалимда[†] оршон һуудаг
Эзэн Сионһоо[†] магтагдаха болтогой![†]

Эзэниие магтагты![+]

#### 135

1Эзэндэ[†] магтаал үргэгты! Юуб гэбэл, Тэрэ һайн.
Юуб гэбэл, Тэрэнэй энэрэл хайра хэтэ мүнхын[+].
2Бурхадай Бурханда[†] магтаал үргэгты.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
3Эзэдэй Эзэндэ магтаал үргэгты.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.

4Агууехэ хэрэгүүдые гансаараа хэдэг Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
5Мэргэн сэсэн ухаагаараа тэнгэри бүтээгшэ Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
6Газар уһан дээгүүр дэлгэһэн Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
7Агууехэ дэнгүүдые бүтээгшэ Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
8Нараар үдэрые зонхилуулагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.
9Һара, мүшэдээр һүниие зонхилуулагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.

10Египедэй ууган хүүгэдые усадхаһан Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
11Тэндэһээ Израилиин арад түмэниие гаргагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
12Хүсэтэй гараараа, һунгагша шандааһаараа.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.

13Хулһата далайе хубаагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
14Дундуурнь Израилиин арад зониие Тэрэ гаргаа.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.
15Фараониие[†] сэрэгтэйнь хамта Хулһата далайда шэнгээгээ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].

16Өөрын арад түмэниие сүл губяар хүтэлэн гаргагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].

17Агууехэ хаашуулые хюдагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
18Шанга хаашуулые Тэрэ усадхаа.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.
19Эмоор арадай Сиһоон хааниие усадхагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
20Башаанай Оог хааниие усадхагша Тэрээндэ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
21Газарыень Тэрэ эзэлүүлээ.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.
22Өөрын зараса Израильда[†] уг залгамжалуулан.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.

23Доромжолуулаад байхадамнай маанад тухай Тэрэ һанаа.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.
24Дайсадһаамнай бидэниие зайлуулаа.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].
25Ямаршье амитанда хоол үгэдэг.
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын[+].

26Тэнгэриин Бурханда магтаал үргэгты!
Юуб гэбэл, энэрэл хайрань хэтэ мүнхын.

#### 136

1Вавилооной[†] гол мүрэнүүдэй дэргэдэ һуужа,
Сион[†] тухай һанан уйлалдажа байгаабди[+].
2Бургааһадай дунда ятагаа үлгөө бэлэйлди.

3Маанадые баряанда абагшад дуу дуулахыемнай захираа.
«Сионой дуу дуулагты!» гэжэ тэдэ захиржа,
хүхюу байхыемнай бидэндэ эрилтэ табяа.

4Хариин газарта Эзэндэ[†] дуу яажа бидэ дуулахабибди?!

5Иерусалим,[†] хэрбээ шамайе мартаа һаам,
баруун гарни намайе мүн лэ мартуужан[+].
6Хэрбээ шамайе һанаагүй һаам,
хэрбээ Иерусалимые эгээл ехэ баярни гэжэ сэгнэн байгаагүй һаам,
хэлэмни тангалайдаа няалдуужан[+].

7Эзэн, «Һандаргагты, үндэһэн һуури хүрэтэрынь һандаргагты!» гэжэ
Иерусалимай тодхорто үдэр Эдоомой[†] зоной хэлэжэ байгаашые
тэдээндэ һануулыт[+].

8Вавилоон, һүйдхэлтэ орон!
Шинии бидэндэ хэһэнэй хэмээр
шамда харюу амасуулагша хэн нэгэн юрөөлтэй байха![+]
9Нялха нарай хүүгэдыеш абаад,
хабсагай шулуун руу шэдэгшэ хэн нэгэн юрөөлтэй байхал![+]

#### 137


1[Давидай зохёоһон.]

Бүхы сэдьхэл зүрхөөрөө Танда магтаал үргэнэм,
«бурхадай» урда Танда магтаал дууланам[+].
2Танай нангин[†] үргөө руу харан һүгэдэнэм,
энэрэл хайрынтнай, үнэн сэхынтнай түлөө
нэрэдэтнай магтаал үргэнэм.
Юуб гэбэл, бүгэдын дээгүүр Өөрын нэрэ, Өөрын үгые Та үргэмжэлөө бэлэйт[+].
3Минии дуудаха үдэр Та намда харюусаат,
һүр һүлдыем шанга болгонот.
4Эзэн,[†] айладхалыетнай дуулагша дэлхэйн бүхы хаашуул
Танда магтаал үргэхэ.
5Эзэнэй харгы зам тухай тэдэ дуулаха,
юуб гэбэл, Эзэнэй алдар соло агууехэ.
6Эзэн хэды дээгүүр үндэршье һаа,
дорой байдалтай хүниие анхардаг,
бардам хүниие холоһоошье мэдэдэг.
7Зоболонгой дунда минии ябаашье һаа,
Та намайе амидыруулхат,
дайсадайм уур хилэнгэй урдаһаа гараа һунган һарбайхат,
баруун гартнай намда абарал асарха[+].
8Эзэн минии түлөө үһөөгөө абаха!
Эзэн, энэрэл хайратнай хэтэ мүнхын,
Өөрын гараар бүтээгшэ бүтээлнүүдээ бү орхиит[+].

#### 138


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ. Давидай магтаал дуун.]

Эзэн,[†] Та намайе туршаат, намайе мэдэнэт[+].
2Минии һууха, бодохыешье Та мэдэнэт.
Хаана холоһоо минии һанаан бодолые ойлгонот[+].
3Ябана гүб, хэбтэнэ гүб – Та нарибшалан шэнжэлнэт.
Минии бүхы харгы зам Танда мэдээжэ[+].
4Минии ганса үгэ үгүүлхымнишье урда тээ
Та, Эзэн, тэрэниием гүйсэд мэдээд байнат.
5Намайе тойроод дууһан байнат,
Өөрын гараар намайе аршалнат.
6Иимэ мэдэлгэ намда угаа гайхамшагтай,
би тэрэнэй үндэртэ хүрэжэ шадахагүйб[+].
7Танай Һүлдэһөө би хайшаа ошожо шадахабиб?
Танай нюурһаа хайшаа зугадажа шадахабиб[+]?
8Минии тэнгэри руу ошоходо, Та тэндэ байнат.
Минии Үхэлэй орон[†] соо ороо заһабал, Та мүн лэ тэндэ байнат[+].
9Үүрэй толоноор жэгүүрлэн,
тэнгисэй захадашье байрлаа һаам,
10тэндэшье гартнай намайе хүтэлхэ,
баруун гартнай намайе барин байха.
11Хэрбээ би «харанхы үнэхөөр намайе тойрог,
намайе хүреэлһэн гэрэл һүни болог» гээшье һаам,
12харанхышье Танда харанхы бэшэ,
һүнишье үдэр мэтэ гэрэлтэй бэлэй.
Гэрэл харанхы хоёр хоюулаа адлихан юм[+].

13Ушар юуб гэбэл, минии досоо эрхэтэнүүдые Та бии болгоот.
Эхымни хэбэл соо намайе бүрилдүүлээт[+].
14Би аймшагтай болон гайхамшагтай бүтээгдэһэн тула
Танда магтаал соло дууданаб.
Үйлэ хэрэгүүдтнай гайхалтай,
би энээниие һайн мэдэнэб.

15Нюусаар минии бүрилдэжэ,
газарай гүн соо хээлэн бүтээгдэжэ байхадашье
бэеымни яһанууд Танһаа нюугаатай бэшэ бэлэй[+].

16Түхэлөө оложо үрдеэгүй үрэ байхадам нюдэдтнай хараһан гээшэ.
Намда тодорхойлогдоһон үдэрнүүдэй нэгэньшье болоогүй байхада
тэдэ бултадаа Танай ном соо бэшэгдэнхэй байгаа[+].
17Бурхан,[†] Танай бодолнуудые ойлгохом хэды хүндэ гээшэб!
Тиигээд тэдэ хэды олон гээшэб![+]
18Хэрбээ тэдэниие тоолоо һаам,
элһэнэй тооһоо хэды олон гээшэб!

Һэрихэдээшье Тантай хамтаб!

19Ай, Бурхан! Хорото муу хүниие Та хюдаһайт!
Алууршад, намһаа холодогты![+]
20Тэдэ Тан тухай худал хэлэнэ,
нэрыетнай дэмы дурдана.

21Эзэн, Таниие үзэн ядагшадые би ямараар үзэн ядадаг гээшэбиб,
Танай урдаһаа һөөргэдэгшэд намда хэды ехэ жэгшүүритэйб![+]
22Туйлдаа хүрэтэрөө тэдэниие үзэн яданаб,
тэдэ – минии дайсад мүн.
23Бурхан, намайе туршажа, бодолым мэдыт.
Туршаад намайе ухаан соом байгаашые ойлгыт[+].
24Би зүб харгы замаар ябана гүб? Харыт даа!

Элинсэг хулинсагайм зүб замаар намайе залан ябуулыт!

#### 139


1[Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ. Давидай псалма.]

2Эзэн,[†] намайе муу зонһоо абарыт,
хүсэрхэгшэдһээ аршалыт[+].
3Тэдэ зүрхэ сэдьхэлдээ муу муухай юумэ һанаашалдаг,
хододоо дайн дажар үдөөдэг.
4Тэдэ могойн хадхуур мэтээр хэлээ бүлюудэдэг,
хэлэндэнь могойн хадхуурта адли хорон байдаг[+].
[Хүгжэм]

5Эзэн, намайе муу муухай зонһоо хамгаалыт,
хүлыем түлхин унагаахаяа һанагша
хүсэрхэгшэдһээ намайе аршалыт[+].
6Бардам зон намда урьха уяа зохёогоо,
харгы замда занга табяа,
намайе барихаар гүльмэ татаа[+].
[Хүгжэм]
7Би Эзэндэ иигэжэ хэлээб:
«Та бол минии Бурхан.[†]
Эзэн, минии гуйлтые шагныт!
8Минии абаралай хүсэ шадал болохо Эзэн Бурхан,
байлдаанай үдэр минии толгойе Та аршалан байнат.
9Эзэн, хорото муу хүнэй хүсэл бү бэелүүлыт,
түсэбүүдыень бү хүсэлдүүлыт!»
[Хүгжэм]

10Намайе тойроод байгаашадай өөһэдынь толгойдо
аманайнь хорон хүрэг!
11Аһажа байгаа нүүрһэн өөһэд дээрэнь унаг!
Тэдэ гал руу, гаража шадахагүй нүхэн руу хаягдаг, бэшэ бү бодог![+]
12Гүжэр үгэ тараагша хүн газар дээрэ батаар зогсожо шадахагүй,
хүсэрхэгшэ хүниие муу муухай дахажа һалгааха.

13Эзэн хадаа зобоһон зоной хэрэг шиидэдэг,
ядуу зоной түлөө үнэн шударгые үйлэдэдэг гэжэ би мэдэнэм[+].
14Зүб шударга зон Тэрэнэй нэрэ алдаршуулха,
үнэн сэхэ зон Тэрэнэй урда амидархал.

#### 140


1[Давидай псалма.]

Эзэн,[†] би Таниие дууданаб, нам руу түргөөр ерыт!
Таниие дуудан байха үедэм минии хоолойдо шэхээ табиит!
2Уталга мэтээр минии зальбарал[†] Тан руу шэглэг,
гараа дээшэнь үргэн байхамни үдэшын үргэл мэтэ[+].
3Эзэн, амандамни харуул табиит,
уралаймни хаалгые сахин байгыт[+].
4Гэм зэмэ хэгшэдтэй хамта
хорото муу хэрэг хэхээр
зүрхыем муу муухай юумэндэ бү татуулыт.
Тэдэнэй амтанһаа намда бү эдюулыт.
5Зүб шударга хүн намайе сохиг, энэ бол энэрэл гээшэ.
Тэрэ намайе зэмэлэг, энэ бол толгойн тоһон мэтэ.

Хорото муу зоной хэрэгүүдтэ эсэргүүсэн зальбаржа байхадам,[+]
6хабсагайн, заргашын гар тэдэниие абажа шэдээ!
Үгэнүүдым дуулагты! Амтатай юм![+]
7– Газар хахалжа, хүрьһэ борнойдохо мэтээр
яһамнай Үхэлэй ороной[†] аманда жажалагдана[+].
8– Эзэн Бурхан,[†] Тан руу нюдэмнай шэглэнэ,
Тандал найданабди, ами наһым аршалыт![+]
9Намда табигша тэдэнэй урьхаһаа,
гэмтэ зоной зангаһаа намайе хамгаалыт![+]
10Хорото муу зон өөһэдынгөө табиһан урьхада орохо,
харин би аюулгүй хажуугаарнь үнгэрхэб[+].

#### 141


(1 Хаан 22:1-2)


1[Ирагуу үгэнүүд. Агы нүхэндэ байхадаа Давидай зальбарһань.]

Эзэниие[†] шангаар дууданам,
Эзэндэ шангаар зальбарнам[+].
2Урдань гомдолоо урасхуулнам,
зоболонгоо Тэрээндэ хөөрэнэм[+].

3Һүлдымни һуларха үедэ Эзэн замым мэдэжэ байгаа.
Ябаха харгыдам намайе торгохоор
урьха нюусаар намда табигдаһан байгаа[+].
4Баруун тээшээ эрьежэ харанам – хэншье намайе танинагүй,
хорохо газар намда үгы,
ами наһамниш хэндэшье хэрэггүй.

5Эзэн, би Таниие дуудан иигэжэ хэлээб:
«Та хадаа минии хорохо газар,
амидын газарта минии хуби мүн!»[+]

6Хашхаран байгааша хоолойем соносыт!
Юуб гэбэл, би ехэ туляаб.
Харшалагшадһаамни намайе абарыт,
юуб гэбэл, тэдэ намһаа хүсэтэй[+].
7Шоронһоо намайе хүтэлэн гаргыт,
нэрыетнай магтан дуулахалби.
Намда эелдэрээр хандахадатнай
зүб шударга зон хажуугаарни сугларха[+].

#### 142


1[Давидай псалма.]

Эзэн,[†] зальбаралым[†] шагныт!
Та найдамтайт – гуйлтымни соносыт!
Та зүб шударгат – намда харюусыт!
2Өөрын зарасатай бү заргалдыт.
Юуб гэбэл, Танай урда хэншье зүб байхагүй[+].

3Юуб гэбэл, дайсан хойноһоом намнажа, газар руу намайе дэбһээ,
үнинэй үхэһэн мэтээр намайе харанхыда байлгуулаа[+].
4Һүлдэмни досоомни һулараа,
зүрхэмни досоомни тогтоо.

5Урданай үе саг һананам,
Танай хэһэн хэрэгүүд тушаа бодомжолном,
Танай бүтээһэн зүйл тушаа бодоном[+].
6Тан руу гараа һунганаб.
Сэдьхэлни ангаһан газар мэтэ Тан руу тэгүүлнэ[+].

7Эзэн, намда түргөөр харюу үгыт!
Һүлдэмни һулараад байна.
Намһаа нюураа бү нюугыт!
Үгы һаатнай, би нүхэн руу буугшадтал адли болонолби[+].

8Энэрэл хайра тухайгаа үглөөгүүр намда дуулгыт!
Ушарынь би Танда найданаб.
Ямар харгы замаар ябахым заагыт, ушарынь сэдьхэлээ Тан руу шэглүүлнэб[+].
9Эзэн, дайсадһаамни намайе абарыт!
Хорохо газараа Танда бэдэрнэб.
10Хүсэлыетнай яажа бэелүүлхые намда заажа үгыт,
юуб гэбэл, Та хадаа минии Бурхан[†] мүн.
Танай һайн Һүлдэ намайе аюулгүй газар руу хүтэлэн гаргаха![+]
11Эзэн, Өөрын нэрын түлөө намайе һэргээн амидыруулыт!
Өөрын зүб шударгаар сэдьхэлымни зоболонһоо гаргыт![+]
12Энэрэл хайраараа дайсадымни усадхыт!
Амидаралдамни харша бүхы зониие һалгаагыт!

Юуб гэбэл, би Танай зараса мүн[+].

#### 143


1[Давидай зохёоһон.]

Гарыем дайлалдахада,
хургыем тулалдахада һургадаг,
минии Хабсагай болохо Эзэн[†] магтаалтай![+]
2Тэрэ хадаа энэрэл хайрам, тулгуурни,
бүхэлэлтэм ба минии абарагшам,[†]
минии бамбай ба минии найдал,
арад зониием намаар захируулагшамни мүн[+].

3Эзэн, хүн гээшэ юун байһандань
Та тэрээн тушаа һанаагаа табинабта?
Хүнэй хүбүүн гээшэ юун байһандань
Та тэрээн тушаа бодонобта[+]?
4Хүн гээшэ нэгэ амисхал мэтэ,
үдэрнүүдынь үнгэржэ байгаа һүүдэр мэтэ[+].

5Эзэн, тэнгэринүүдээ тонгойлгоод доошоо буугыт,
хадануудта гар хүрыт, утаан гараг[+].
6Сахилгаа сахилуулжа, дайсадые тараагыт,
годлинуудаа харбажа, тэдэниие тэрьедүүлыт[+].
7Үндэрһөө гараа һунгажа,
намайе гүнзэгы уһанһаа,
хариин зоной гарһаа абарыт[+].
8Тэдэнэй аман худал хэлэдэг,
баруун гарынь буруу юумэ хэдэг[+].
9Бурхан![†] Би Танда шэнэ дуу дуулахаб,
арбан миндаһата ятагаар хүгжэмлэн Таниие магтахаб[+].
10Та хаашуулда абарал хайрланат,
Өөрын зараса Давидые[†] хэрзэгы һэлмэһээ абарнат[+].

11Аманиинь худал хэлэдэг,
баруун гарынь буруу юумэ хэдэг
хариин зонһоо намайе абаран сүлөөлыт.
12Хүбүүднай ургажа байгаа залуу ургамал мэтэ,
басагаднай ордоной шэмэг бахана мэтэ байг лэ[+].
13Һарабшанууднай элдэб янзын таряа будаагаар дүүрэн,
хонин һүрэгүүднай бэлшээри дээрэ мянга, түмэнөөр үрэжэхэнь болтогой![†]
14Манай үхэр һүрэгүүд шанга,
үхэлгүй, түл хаялгүй байг лэ!
Гудамжануудаарнай хашхараан бү гараг![+]
15Иимэ арад түмэн юрөөлтэйл!
Эзэниие өөһэдын Бурхан болгоһон арад түмэн юрөөлтэй![+]

#### 144


1[Магтаал дуун. Давидай зохёоһон.]

א Алээп    Хаан болохо Бурхамни, би Таниие үргэмжэлжэ,
нэрыетнай хэтэ мүнхэдөө магтан байхаб.

2ב Бээт    Үдэр бүри Таниие магтажа,

нэрыетнай хэтэ мүнхэдөө магтан дуулахаб.

3ג Гиимэл    Эзэн[†] бол агууехэ, ямаршье магтаалһаа ехэ,

агууехэнь хэмжэмээргүй[+].

4ד Даалэт    Нэгэ үе зон нүгөө үедэ үйлэ хэрэгүүдыетнай магтажа,

Танай үндэр хэрэгүүдые тунхаглаха.

5ה Һээ    Танай сог жабхалан, алдар, агууехэ тухай,

гайхамшагта үйлэ хэрэгүүд тушаа би бодомжолноб.

6ו Ваав    Зон һүрдэмэ үйлэ хэрэгүүд тушаатнай хэлэхэ,

би агуу байдал тухайтнай тунхаглахаб[+].

7ז Заайин    Тэдэ Танай элбэг-дэлбэг

һайн һайхан үйлэ хэрэгүүд тушаа һанажа зарлаха,
зүб шударгыетнай магтан дуулаха.

8ח Хээт    Эзэн хадаа нигүүлэсхы, үршөөлтэй,

тэсэбэритэй, энэрэл хайраар элбэг мүн[+].

9ט Тээт    Эзэн хадаа бүгэдэдэ һайн,

Өөрын бүтээлнүүдтэ үршөөл хайра элбэгтэй.

10י Ёд    Эзэн, бүтээл бүхэнтнай Таниие магтан дуулана,

үнэн сэхэ зонтнай Таниие үреэнэ.

11כ Каап    Тэдэ хаан түрынтнай алдар солые тунхаглана,

Танай һүр хүсэн тушаа хэлэнэ.

12ל Лаамэд    Танай хүсэтэ үйлэ хэрэгүүд тухай,

хан түрынтнай толормо алдар тухай зондо тунхаглана.

13מ Мээм    Хан түрэтнай хэтэ мүнхэдөө байха,

хааншалалтнай үеһөө үедэ үргэлжэлхэ[+].

14ס Саамэх    Эзэн унаһан бүхэниие үндылгэдэг,

һэхэрэн унагшадые бодхоодог[+].

15ע Аайин    Бүгэдын нюдэд Тан руу шэглэнхэй.

Сагай ерэхэдэ хоол хүнэһынь үгэнэт[+].

16פ Пээ    Та гараа дэлгэжэ,

бүхы амитадай хүсэл ханганат[+].

17צ Цадээ    Эзэн бол бүхы замдаа зүб шударга,

бүхы үйлэ хэрэгтээ үнэн сэхэ.

18ק Кооп    Эзэн Өөрыень дуудагша бүхэндэ,

Өөрыень үнэнхэ зүрхэнһөө дуудагшадта ойро дүтэ[+].

19ר Рээш    Тэрэ Өөрһөөнь түбэгшөөгшэдэй хүсэл бэелүүлдэг,

хашхархыень соносожо, тэдэниие абардаг[+].

20ש Шиин    Эзэн Өөртэнь дуратай бүгэдые сахин хамгаалдаг,

харин бүхы хорото муу зониие Тэрэ усадхаха.

21ת Таав    Минии аман Эзэндэ магтаал үргэхэ,

бүхы амитан хэтэһээ хэтэдэ нангин[†] нэрыень үреэн байха.

#### 145


1Эзэниие магтагты!

Сэдьхэлни, Эзэниие[†] магта[+].

2Амиды байхадаа Эзэниие магтан байхаб,
байгаа сагтаа Бурханаа[†] магтан дуулахаб[+].
3Ноёд һайдта бү этигэгты,
хүндэ бү этигэгты, тэрэ абаржа шадахагүй[+].
4Һүнэһэнэйнгөө зайлахадань тэрэ газартаа бусаха,
тэрэл үдэртөө бодолынь үгы болодог[+].
5Яковай Бурханиие өөрын туһалагша болгон,
өөрын Эзэн Бурханда найдагшад угаа юрөөлтэй.
6Тэрэ огторгой, газар, далай бүтээгээд,
досоонь байгааша бүхы юумэ байгуулаа.
Тэрэ үнэн сэхэеэ хэтэ мүнхэдөө сахин,
7дарлагдагшадта шударга ёһо ябуулжа,
үлэсхэлэн зондо эдеэ хоол үгэдэг.
Эзэн баряанда байгаашадые сүлөөдэ табидаг[+].
8Эзэн һохор зондо хараа үршөөдэг,
Эзэн һэхэрэн бүхыгшэдые бодхоодог,
Эзэн зүб шударга зондо дурладаг[+].
9Эзэн ерүүл зониие аршалдаг,
үншэн хэнзэдэ, бэлбэһэн эхэнэртэ туһалдаг,
харин хорото муу зониие төөрюулдэг[+].

10Сион,[†] шинии Бурхан болохо Эзэн
хэтэ мүнхэдөө, үеһөө үедэ хааншалан байха.

Эзэниие магтагты![+]

#### 146

1Эзэниие[†] магтагты!
Манай Бурханда[†] магтан дуулахань һайн,
магтахань таатай болон зохид байна[+].

2Эзэн Иерусалимые[†] бодхоон баридаг,
Израилиин таран бутараашадые суглуулдаг[+].
3Тэрэ эмтэрһэн зүрхэтэй зониие аргалжа,
шархыень боон уядаг[+].
4Тэрэ одо мүшэдые тоолодог,
тэдэ бүгэдэдэ нэрэ үгэдэг[+].
5Манай Эзэн агууехэ,
хүсэ шадалынь угаа ехэ,
оюун ухааниинь хизааргүй[+].
6Эзэн тулигшадта түшэн туһалдаг,
хорото муу хүниие доошонь унагаадаг.

7Эзэндэ магтаал дуу дуулагты,
манай Бурханда ятагаар хүгжэмлэн дуулагты[+].

8Тэрэ тэнгэриие үүлээр бүрхөөдэг,
газар хүрьһэндэ бороо эльгэдэг,
хада уула дээрэ зүлгэ ногоо ургуулдаг[+].
9Гэрэй амитадта, хирээгэй хаахирагша дальбараануудта
хоол хүнэһынь үгэдэг[+].

10Тэрэ мориной хүсэ шадал харадаггүй,
хүнэй хүлэй хурданииешье сэгнэдэггүй,[+]
11Өөрһөөнь түбэгшөөгшэдые,
Өөрынь энэрэл хайрада найдагшадые анхаран эльгэлдэг[+].

#### 147

1Иерусалим,[†] Эзэниие[†] магта!
Сион,[†] Бурханаа[†] магтан дуула!
2Юуб гэбэл, Тэрэ бартаануудайтнай шэбхэ бүхэлнэ,
таанарай дундахи хүбүүдыетнай юрөөнэ[+].
3Тэрэ танай газар дайдада энхэ тайбаниие тогтооно,
эгээл һайн шэниисээр таанарые хангана[+].

4Тэрэ газарта захиралтаа эльгээдэг,
үгэнь угаа хурдан хүрэдэг юм.
5Тэрэ нооһон мэтээр саһа дэлгэдэг,
үнэһэн мэтээр хюруу тараадаг[+].
6Тэрэ мүндэрөө тоброог мэтэ сасадаг.
Хэн Тэрэнэй жабарые даан зогсожо шадахаб?
7Тэрэнэй үгөө эльгээхэдэнь, бүхы юумэн хайладаг,
һалхяа үлеэлгэхэдэнь, уһан урдадаг.

8Тэрэ Яковта үгэеэ,
хуули ба тогтоолнуудаа Израильда[†] тунхагладаг.
9Тэрэ ондоо ямаршье үндэһэтэдтэ иимэ юумэ хээгүй,
тэдэ тогтоолнуудыеньшье мэдэхэгүй.

Эзэниие магтагты![+]

#### 148


1Эзэниие магтагты!

Эзэниие[†] тэнгэриһээ магтагты,
Тэрэниие үндэртэ магтагты![+]
2Бүхы Эльгээмэлнүүдынь, Тэрэниие магтагты,
бүхы сэрэгынь, Тэрэниие магтагты![+]
3Наран ба һара, Тэрэниие магтагты!
гэрэлтэй бүхы одо мүшэд, Тэрэниие магтагты!
4Эгээл дээдэ тэнгэринүүд ба тэнгэриин дээрэ уһаншье Тэрэниие магтагты![+]
5Тэдэ Эзэнэй нэрэ магтан байг лэ,
юуб гэбэл, Тэрэнэй захиралтаар тэдэ бүтээгдэнхэй[+].
6Тэрэ тэдэниие хэтэ мүнхэдэнь табиһан юм.
Тэрэ хэзээдэшье зүршэгдэхэгүй хуули үгөө[+].

7Газар дээрэһээ Эзэниие магтагты,
далайн амитад ба далай гүн уһан,[+]
8гал ба мүндэр, саһан ба манан,
үгыень дүүргэдэг шуурга һалхин,[+]
9бүхы хада ууланууд, толгойнууд,
алим жэмэстэ модод ба хушанууд,
10зэрлиг ба гэрэй амитад,
мүлхидэг амитад ба жэгүүртэн.
11Дэлхэйн хаашуул, бүхы арадууд,
түшэмэл ноёд, дэлхэйн бүхы заргашад,
12хүбүүд, басагад, бага, хүгшэн, залуугүй,
13тэдэ бултадаа Эзэнэй нэрэ магтан дуулаг.
Юуб гэбэл, Тэрэнэй нэрэ юунһээшье дээгүүр үргэмжэлэгдэнхэй,
һүр жабхалангынь дэлхэй дээрэ, тэнгэридэшье мүн[+].
14Тэрэ Өөрын арадай эбэрые дээгүүр үргөө.
Энэнь Тэрэнэй бүхы үнэн сэхэ зоной,
Тэрээндэ ойро болохо Израилиин арад түмэнэй түлөө магтаал бэлэй.
Эзэниие магтагты!

#### 149


1Эзэниие магтагты!

Эзэндэ[†] шэнэ дуу,
үнэн сэхэ зонойнь сугларһан газарта
Тэрээндэ магтаал үргэгты![+]
2Израиль[†] өөрын Бүтээгшын урда баясан байг,
Сионой[†] хүбүүд өөһэдын Хаанай урда хүхилдэн байг лэ.
3Хатар хатаран нэрыень магтан байгты,
хэнгэрэг болон ятагын хүгжэмөөр Тэрэниие магтагты.
4Юуб гэбэл, Эзэн Өөрын арад түмэндэ дуратай,
номгон даруу зониие магтана, абарна!
5Үнэн сэхэ зон алдар соло соогоо баясан байг,
орон дээрээ баяртай дуулаг лэ[+].

6Тэдэнэй аманда Бурханда[†] магтаал,
гартань хоёр талаһаа эритэй һэлмэ байна.
7Энэнь үндэһэтэдһээ үһөөгөө абахын,
арадуудые илахын тула.
8Хаашуулыень гэнжээр гэнжэлжэ,
ноёдыень түмэр дүнгэдэ тушахын тула,
9бэшэгдэһэн шүүхын шиидхэбэриие
тэдэнэй талаар гүйсэдхэхын тула.
Энэ хадаа Тэрээндэ үнэн сэхэ зондо хүндэтхэл мүн.
Эзэниие магтагты![+]

#### 150


1Эзэниие магтагты!

Бурханиие[†] нангин[†] үргөөдэнь магтан дуулагты!
Тэрэниие хүсэтэ огторгойдонь магтагты![+]
2Тэрэниие баатарлиг хэрэгүүдэйнь түлөө магтагты!
Агууехэ байдалайнь хэмээр магтан дуулагты!
3Тэрэниие бүреэ дуугаруулан магтагты!
Тэрэниие ятаг, морин хуураар дэмжэн магтагты![+]
4Тэрэниие хэнгэрэг дуугарган, хатар хатаран магтагты!
хүбшэргэй дуугарган, лимбээр дууряан магтагты![+]
5Тэрэниие шанга сан хүгжэмөөр магтагты,
хүнхинэһэн сан хүгжэмөөр магтагты![+]

6Амисхалта амитан бүхэн, Эзэниие[†] магтагты!

Эзэниие магтагты!

### Һургаал

#### Һургаал

Һургаал


Соломоон хаанай һургаал

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### Соломоон хаанай һургаал


Соломоон хаанай һургаал

«Соломоон хаанай һургаал» болбол амидаралай элдэб ушарта таараха сэсэн үгэнүүд болон мэргэн һургаалнууд болоно, гэхэтэй хамта тэдэ нэн түрүүн Бурханай болон хүнэй хоорондохи харилсаан тухай хэлэһэн үгэнүүд мүн. Эдэ һургаалнууд Израилиин сэсэн мэргэн Соломоон хаанай нэрэтэй холбоотой. Тэдэ хадаа Дүтын Дурна зүгэй бусад арадуудай һургаалнуудта адлирхуу. Гэбэшье онсо илгаань гэхэдэ, еврей һургаалнууд болбол Бурханай Һургаалһаа болон нэгэ хүнэй ба бүхы арадай Бурханда үнэн сэхэ байһанһаа һабагша татаһан һургаалнууд болоно.

Ном гурбан хубиһаа бүридэнэ. Түрүүшын хуби соо (1-9-дэхи бүлэгүүд) сэсэн мэргэн ухаан, мүн үнэн шударга амидарал тухай һургаалнууд ороо. Тэдэ болбол эсэгын хүбүүндээ дамжуулһан заабаринууд мэтэ. Сэсэн мэргэн ухаан хадаа хатанай дүрэтэй адлидхагдана, тэрэ хатан өөртэйнь танилсахаяа һанаһан бүхы зониие найртаа урина. Харин балар тэнэг байха гээшэ янхан эхэнэрэй дүрэтэй сасуулагдана, тэрэ янхан эхэнэр эдир хүбүүе өөрын урьхада барихаяа һанана.

Номой хоёрдохи хуби (10:1–22:16) «Соломоон хаанай нэгэдэхи соморлиг» гэжэ нэрлээтэй. Ажабайдалай элдэб һалбаряар һургаалнууд тэрээн руу ороо. Зоной хоорондохи харилсаан, ажахы эрхилхэ талаар зүбшэл – эдээндэ гол анхарал хандуулагдана. Иигэжэ сэсэн мэргэн ухаан гээшэ ажабайдалһаа тусгаар, амяараа байдаг һургаал бэшэ, гэр бүлын үдэр бүриин байдалтай холбоотой гэжэ элирнэ.

Номой гурбадахи хубиие Соломоон хаанһаа гадна еврей бэшэшье яһанай зоной һургаалнууд бүридүүлнэ. Номой түгэсхэлдэ (31:10-31) һайн һамганда магтаал бэшээтэй. Тэрэ түхэл маягаараа акростих юм. Тэрэ һамган үдэр бүриин байдалда сэсэн мэргэн ухаа элирхэйлнэ, нүхэртөө түшэг тулгуубари болон амидарна. Иимэл мэргэн ухаан тухай энэ ном үргэлжэ зураглана бшуу.

Ном хадаа олон зуун жэлнүүдэй урда тээ бэшэгдэһэншье һаа, удхань мүнөөшье болотор хэрэгтэй, зондо туһа болодог. Зүб шударга гээшэ амжалтын түлхюур юм гэжэ тэрээн дотор оло дахин хэлэгдэнэ. Гэхэтэй хамта, Иоовын ном уншахадаа, энэ дүримтэй зүршэхэ ушар байдаг гээд мэдэхэ болонобди.

#### 1


Һургаалай үнэ сэн

1Израилиин хаан, Давидай[†] хүбүүн Соломооной[†] һургаал.[†][+]

2Энэ хадаа зондо мэргэн ухаа ба сахилта һургаал мэдэжэ абахыень,
ухаатанай хэлэһэн гүнзэгы бодолтой үгэнүүдые ойлгохынь тулада,
3болгоомжотой нарин, үнэн ёһоной, шударга,
сэхэ сэбэр ябадалай ёһо гуримда орохынь тулада;[+]
4гэнэн хүндэ ухаансар долонгирые,
эдир залууда эрдэм, бодолготой холын хараа олгохын тулада үгтөө юм[+].
5Сэсэн мэргэн хүн шагнажа, мэдэлгэеэ арьбажуулха,
ухаатайшье зон зүбшэл заабари тэрээнһээ олохо.
6Хүнүүд үгүүлэлэй далда удхые, һургаал үгэ,
сэсэшүүлэй уран үгэ ба тэдэнэй таабаринуудые ойлгодог болохо.


Муу зонһоо һэргылэлгэ

7Эзэнһээ[†] бэшэрхэ гээшэ сэсэн мэргэн ухаанай эхин юм.
Харин мунхаг тэнэгүүд лэ сэсэн ухаае, һургаал заабариие үзэн ядадаг[+].

8Хүбүүмни, эсэгынгээ һургаал шагнажа бай,
эхынгээ заабари тоонгүй бү бай[+].
9Үнэн дээрэ энэшнил үзэсхэлэнтэ сэсэгэй титим,
хүзүүнэйшни шэмэг бололтой[+].
10Хүбүүмни, нүгэлтэнэй[†] шинии толгойе эрьюулхэдэнь,
үгэдэнь орожо бү байгаарай[+].
11Тэдэнэй шамда: «Бидэнтэй яба,
гэмгүй нэгэниие отожо һүнөөе[+].
12Үхэлэй орон[†] мэтэ амидыгаар ба
доогуур нүхэн мэтэ бүхэлеэрнь залгин һалгая,[+]
13үнэтэй зөөрииень сүм хуряажа,
гэрээ баялигаар дүүргэе.
14Бидэнтэй хамта жээрэб хаяарай,
хүрэнгэ зөөриеэ хамта эдлэхэбди», – гэжэ хэлэбэл,
15хүбүүмни, тэдэнтэй суг бү ябаарай,
нүгэлтэй зоной харгыһаа дары зайлаарай[+].
16Тэдэ зоной хүлнүүд муу тээшэ зоридог,
тэдэнэр шуһа урдахуулха гэжэ яарадаг[+].
17Шубуунай хараһаар байтар урдань
урьха табиһантай адли хэрэг бэзэ.
18Харин тэдэ өөһэдын шуһа урадхуулха,
өөһэдын ами хороохо урьха тодхоно гээшэ.
19Хүсэрхэн оложо абаха юумэнэй түлөө ябагшадай замынь тиимэ.
Тэрэ эд зөөриинь эзэрхэн абагшын ами наһые эсэстээ абажа һаладаг[+].


Сэсэн мэргэнэй уряа

20Сэсэн мэргэн гудамжа талмайнуудта зарлан дуулгажа,[+]
21олон зоной үмэнэ,
хотын хашаагай үүдэнэй хажууда үгэеэ тунхаглана:
22«Гэнэн мунхаг таанар, хэды болотор гэнэнээ энхэрэн хайрлахабта?
Хэды болотор убайгүй зон убайгүйгөө урдаа барихаб?
Хэды болотор тэнэгүүд мэдэлгэ үзэн ядахаб[+]?
23Анхарагты, минии зэмэлэл шагнагты,
би таанарта сэсэн ухаанай һүр һүлдэһөө дуһаан хүртөөхэм,
тиин хэлэхэ үгэеэ хэлэхэм.
24Минии дуудахада, таанар буруу хараат,
гараа һарбайхадам, хэншье анхараагүй[+].
25Бүхы заабаринуудһаамни арсаат,
шүүмжэлгэнүүдыемни шагнаагүйт[+].
26Харюудань таанарай гай тодхорто баярлахам гээшэ;
дээрэтнай бууһан аймшаг зоболон харан эльгэ хатахаб[+].
27Таанар руу аймшаг зоболон аадар шэнги адхарха,
гай тодхор шуурган мэтэ сохижо бууха.
Үзэгдөөгүй гашуудал, ядарал тархи дээрэтнай бууха.
28Тэрэ үедэ намайе дуудахада, харюу байхагүй.
Тэдэ намайе бэдэрхэдээ, олохогүй[+].
29Тэдэнэр мэдэлгэ үзэн ядажа,
Эзэнһээ бэшэрхэ гэжэ байгаагүй.
30Минии заабари тоогоогүй,
минии зэмэлэл хайхараагүй.
31Тиин тэдэ өөрын үйлэһөө хэһээлтэ амсаха болоно[+].
32Гэнэн мунхагууд өөрын үсэдһөө хосорхо табилантай.
Тэнэгүүдэй алмайрал тэдэниие һүнөөхэ.
33Харин намайе шагнадаг хүн аюулгүй байжа,
гай тодхорһоо айнгүй амгалан тайбан һууха».

#### 2


Сэсэн мэргэнэй үлүү ашагынь

1Хүбүүмни, ши минии хэлэхые хүлеэн абажа,
минии заабари дотороо хадагалбал,[+]
2сэсэн ухаанда анхаран шэхээ табижа,
ухаан соогоо шүүжэ үзэдэг,
3мэдэлгэеэ элсүүлэн, ухаан бодолдо түшэглэдэг,
4тэрээниие сагаан мүнгэ мэтэ эрижэ,
нюуса эрдэни мэтэ бэдэрдэг болобол,[+]
5Эзэнһээ[†] бэшэрхые ойлгохош ба
Бурхан[†] тухай мэдэлгэ олохош[+].
6Юуб гэхэдэ, Эзэн сэсэн мэргэниие үршөөдэг,
Тэрэнэй аманһаа ухаан ба мэдэлгэ гарадаг[+].
7Тэрэ сэбэр сэхэ ябадалтай зондо илалта,
үнэн шударга[†] ябагшын хубида халхабша болодог[+].
8Тэрэ шударга ёһын зам хамгаалдаг ба
Өөрын нангин[†] гэгээнтэдэй зам һэргылдэг[+].

9Тиин ёһото шүтэлгэ болон үнэн шударга ябадалые,
һайхан замай сэхэ сэбэрые ойлгохош[+].
10Сэсэн ухаан сэдьхэлдэшни орожо,
ухаандаш мэдэлгэ таатай болоходонь,
11болгоомжол шамайе һэргылнэ ба
ухааншни шамайе хамгаална.

12Энэнь шамайе муу замһаа, худалшаһаа зайлуулхын,
13харанхын замаар ябаха гэжэ
сэхэ замһаа хадуурһан хүнүүдһээ,
14муу үйлэ хэхэдээ баярладаг,
һальхай һамуугаар бахархадаг,[+]
15һарюу мурюу харгытай зонһоо ба
зам төөригшэдһөө,[+]
16мүн хүнэй һамган аад, альбан үгөөрөө
ондоо эрые бэедээ татадаг эмэнүүдһээ һалгахын түлөө юм[+].
17Тэрэ эмэ эдир наһанайнгаа хани нүхэрые орхижо,
Бурхантай хэлсээе мартаа.
18Тэрэнэй үргөө – мүхэлгэ тээшэ,
замынь – үхэгшэдэй һүнэһэн тээшэ[+].
19Тиишээ ябаһан хүнүүдэй нэгэнииньшье эрьежэ ерэдэггүй ба
амидаралай замда ородоггүй.

20Тиимэһээ ши һайн һанаатанай замаар ябажа,
үнэн шударга хүнүүдэй зүргэ даха.
21Үнэн сэдьхэлтэй хүн газар дэлхэй дээрэ ажамидарха,
гэмгүй зон байһаараал байха[+].
22Харин хара һанаатан дэлхэй дээрэ усадхагдажа,
этигэл[†] эбдэгшэ хүн газарай нюрууһаа һалгагдаха[+].

#### 3

1Хүбүүмни! Минии һургаалые[†] бү марта, зүрхэншни минии заабари сахиха болтогой.[†][+]
2Үдэрнүүдые ба амиды ябаха олон жэлнүүдые, амар тайбаниие тэдэ шамда нэмэхэ болоно[+].
3Этигэл[†] ба үнэн сэхэ шамайе бү орхиг. Эдэниие зүрхэнэйнгөө хабтаһан дээрэ бэшэ, хүзүүндээ орёо[+].
4Тиин Бурханай[†] болон хүнүүдэй нюдэндэ талархал ба хүндэтхэл олохош.
5Үнэн зүрхэнһөө Эзэндэ[†] этигэ. Өөрын ойлголтодо бү түшэглэ[+].
6Өөрын бүхы замда Тэрэниие танижа мэдэ. Тэрэ шинии замые шууд сэхэ болгоно[+].
7Өөрыгөө мэргэн гэжэ бү тооло, Эзэнһээ түбэгшөөн бэшэрэ, мууһаа зайла[+].
8Энэ хадаа бэедэшни эм болохо, яһышни бэхи болгохо.
9Эд зөөриһөө ба бүхы бүтээгдэһэнэй дээжэһээ Эзэндэ үргэн хүндэлэ[+].
10Амбааршни таряагаар дүүрэхэ, үзэмэй архинайш амһарта шэнэ үзэмэй дараһан архяар салгидаха[+].
11Эзэнэй заһабариие бү буруушаа, Тэрэнэй зэмэлэлдэ бү дурагүйлхэ[+].
12Юуб гэхэдэ, хүбүүндээ дуратай эсэгэ шэнги Эзэн зэмэлэн хэһээдэг ба энхэрдэг[+].


Сэсэн ухаанай баялиг

13Сэсэн ухаа бэдэрэн олоһон, ухаа нэмэһэн хүн тэнюун жаргалантай.
14Ушарынь хадаа сэсэн мэргэниие олобол, сагаан мүнгэнһөө үлүү, ашаг олзонь шэжэр алтанһаа үлүү[+].
15Энэнь эрдэни шулуунһаа сэнтэй. Шинии хүсэһэн ямаршье зүйлтэй жэшэмээр бэшэ[+].
16Тэрэнэй баруун гарта ута удаан амидарал заларха, зүүн гартань алдар суу болон баялиг байха[+].
17Сэсэн мэргэнэй харгынууд – баяр баясхаланай ба энхэ тайбанай харгынууд юм.
18Оложо шадаһан зондо тэрэ амидаралай модон болодог, тэрээнтэй хахасадаггүй хүн жаргалтай[+].

19Эзэн сэсэн ухаагаар газарые бии болгожо, оюун мэдэлгээр огторгой тогтоогоо[+].
20Тэрэнэй мэдэлгээр гүн нээгдэжэ, үүлэнһээ шүүдэр унана[+].
21Харааһааш эдэ бү хоргодог, оюун ухаан, холын бодол бүрин гамнаарай.
22Тэрэ хадаа сэдьхэлыш тэдхэхэ, зоной талархал хүзүүнэйш зүүлтэ болохо.
23Ши аян замдаа аюулгүй ябахаш, хүлшни бүдэрхэгүй[+].
24Ши унтаха-хэбтэхэ үедөө айхагүйш, үргэһэ нойршни амгалан байха[+].
25-26Гэнтын аймшагһаа бү сошо, хара һанаатын хорото һэдэлгэһээ бү ай, юуб гэхэдэ, Эзэн хажуудашни байха, хүлыншни зангаһаа зайлуулха[+].


Үнэн шударга ябадал

27Шинии хүсэн хүрэхэ һаань, зондо туһа хэхэеэ бү марга[+].
28Туһалха боломжотой һаа, эриһэн хүндэ «үглөө ерээрэй» гэжэ бү хэлэ[+].
29Шамда этигэдэг, хажуудаш байгааша хүндэ эсэргүү юумэ бү үүдхэ.
30Хүнэй шамда хорото мууе ушаруулаагүй һаань, тэрээнтэй бү заргалда.
31Хүсэрхэдэг хүнтэй адли бү боло, тэрэнэй зам бү шэлэ[+].
32Муу залитай хүнһөө Эзэн зэбүүрхэдэг, үнэн сэдьхэлтэй хүндэ Тэрэ найдадаг.
33Эзэнэй хараал[†] муу хүнэй гэр дээрэ буудаг, харин шударга зүб байгшын орон гэрые Тэрэ үреэдэг[+].
34Шог шашаг зониие Эзэн наада баридаг, номгон хүндэ Тэрэ нигүүлсэлээ үгэдэг[+].
35Сэсэн мэргэн хүнүүд алдар солодо хүртэдэг, тэнэгүүд муу суутай болодог.

#### 4


Сэсэн мэргэн – эгээл үнэтэй эрдэни шулуун

1Хүбүүдни, эсэгынгээ һургаал[†] шагнагты.
Оюун ухаанда һурахын тулада анхаралтай байгты[+].
2Юуб гэхэдэ, һайн һургаал, шухала заабари таанарта үгэнэб.
Минии һургаал захяа бү орхёоройгты.
3Бишье эхэ эсэгын эрхэ тангил байгааб.
4Эсэгэм намайе һургажа хэлэгшэ һэн:
«Зүрхэ сэдьхэлдээ минии үгэ хадуужа аба,
минии захяа заабари сахибал, һайн һуухаш[+].
5Сэсэн ухаа ба оюун мэдэлгэ оложо аба.
Минии хэлэһэн үгэ бү буруушаа, бү марта.
6Сэсэн ухаанһаа бү зайса, тэрэ шамайе хамгаалха, һэргылхэ,
тэрээндэ дуратай бай.
7Сэсэн ухаан тэрэниие оложо абахам гэһэн хүсэлһөөш эхилнэ,
оложо абахын түлөө бүхыгөөрөө оролдо.
8Сэсэн ухаае үнэлжэ сэгнэ, тэрэ шамайе үргэмжэлхэ,
тэрэниие эгээн шухала гэжэ тэбэрин абаа һааш, шамайе алдаршуулха[+].
9Сэсэн ухаан гээшэ шинии эгээл ехэ баялиг боложо,
толгой дээрэш һайхан сэсэгэй титим табиха»[+].


Сэсэн мэргэн – эгээл найдамтай зам

10Хүбүүмни, соносо, хэлэгшыем хүлеэн абабал,
амидаралайш он жэлнүүд нэмэгдэхэ болоно[+].
11Би шамайе сэсэн ухаанай замаар хүтэлхэб,
сэхэ харгыгаар ябуулхаб.
12Энэ харгыгаар ябабал, алхамшни буруу болохогүй,
гүйхэдөө бүдэржэ унахагүйш[+].
13Эсэгын һургаалые алдангүй һанажа яба.
Эсэгын һургаал хүбүүнэйнь амин гол мүн[+].
14Хара нүгэлтэнэй[†] харгыда хүлөө бү таби.
Муу зоной замаар ябажа болохогүй[+].
15Тэрэ харгыһаа зайла,
буруу хараад хажуугаарнь үнгэрэ.
16Тэдэ хорото муу юумэ үйлэдөөгүйдөө амар унтахагүй юм.
Хэн нэгэниие бүдэрүүлжэ унагаагаагүй сагтаа тэдэнэй нойр хүрэдэггүй[+].
17Тэдэ талха эдиһэн шэнги муу үйлөөр хооллодог,
хүсэрхэлгын хорото үзэмэй дараһан архинһаа уудаг.
18Харин үнэн шударга[†] хүнүүдэй зам хадаа үүрэй толон мэтэ
үдэрэй ерэхэдэ улам һаруул болодог[+].
19Хара бодолтоной замынь харанхы мэтэ.
Тэдэ хаана бүдэрхэ байһанаа мэдэдэггүй[+].


Сэсэн мэргэн – ажабайдал хүтэлэгшэ

20Хүбүүмни, минии үгэ соносо,
үгэ хүүрыем анхаралтайгаар шагна.
21Минии үгэ харааһаа алдажа болохогүй.
Зүрхэндөө хадагалжа яба.
22Минии үгэ хадаа тэрэниие шагнаһан хүндэ ами үгэдэг,
бэеынь элүүр болгодог[+].
23Хамагай түрүүн зүрхөө хамгаала.
Тэрээнһээ аминай булагууд гарадаг юм.
24Мэхэлэгшэ үгэнүүдые буруушаан зайлуулдаг бай.
Мэхэтэй амые өөрһөө холодуула[+].
25Нюдэншни урдаа байһаниие сэхэ хараг,
урдашни байһан һайн хэрэгүүдһээ зайлажа бү яба.
26Урдахи замаа сэхээр таби,
тиигэбэл, замшни аюулгүй байха[+].
27Зүүн, баруун тээшээ годиронгүй яба,
хорон мууһаа зайлажа яба[+].

#### 5


Һамуу ябадалһаа һэргылэлгэ

1Хүбүүмни, минии мэргэн һургаалые[†] анхара.
Бодолыем ойлго[+].
2Бодомжотой даруугаар хамаг юумэ ажаглажа,
аманһаашни сэсэн үгэнүүд гарахын тулада юм[+].
3Ондоо хүнэй һамганай урал зүгын бал шэнги амтатай,
тэрэнэй үгэнүүд тоһонһоо үлүү зөөлэн байдаг[+].
4Харин түгэсхэлдэнь шаралжа мэтэ гашуун,
хоёр таладаа эритэй элдэ мэтэ голхорол асардаг[+].
5Тэрэ эмын хүлнүүд үхэл руу ябадаг,
тэрэнэй алхаса Үхэлэй орон[†] тээшэ шэглэлтэй[+].
6Зүб харгыһаа тэрэ хадууранхай,
замайнгаа буруутаһые өөрөөшье мэдэхэеэ болинхой.
7Ушар иимэһээ, хүбүүдни, намайе шагнагты,
үгыем мартажа бү байгты.
8Һалихай тэрэ эхэнэрһээ холо бай,
үүдэнэйнь богоһын ойрошье гаража болохогүй.
9Тиигэбэл, хүсэ тэнхээгээ бусадта үгэхэш,
хайрлаха сэдьхэлгүй зондо он жэлнүүдээ үрихэш.
10Шинии хүсые ондоо хүнүүд ашаглаха,
зөөришни ондоо зондо хүртэхэ.
11Наһанайнгаа эсэстэ тамир тэнхээгээ алдаад байхадаа,
үзэхын ехэ зоболон үзэхэш.
12-13Тиихэдээ хэлэхэш: «Юундэшье һургаал заабари тоодоггүй,
зэмэлхэдэ үсэрдэг байгаа гээшэбиб.
14Мүнөө иигээд олоной үмэнэ
нэрэ түрэеэ гутааха туйлдаа хүрөөд байнаб».
15Өөрын сөөрэмһөө уһа уу
ба өөрын худагһаа[†] удха[+].
16Уһаншни гудамжа руу халижа,
урасхалынь талмай дээгүүр урдажа байха юм гү?
17Энэ гансахан шинии байг,
хүнүүдтэй бү хубаалда.
18Булагһааш гараһан уһан буян хэшэгтэй[†] байг,
залуудаа гэрлэһэн эхэнэртээ энхэрэн баяса[+].
19Энхэргэн марал болон һайхан
һогоонтой адли эхэнэрэйшни хүхэнүүд
ямаршье үедэ шамайе хангаха болтогой,[†]
инагай хайрада үргэлжэ хүртэжэ һэргэ.
20Яахадаа ондоо хүнэй эхэнэртэй бэеын жаргал эдлэжэ,
хүнэй һамганай бэе тэбэрихэ болообши, хүбүүмни?
21Ушарынь гэхэдэ, Эзэнэй[†] нюдэнэй урда
хүнэй наһан элихэн харагдажа байдаг юм,
хүнэй замые Тэрэ анхаран шэртэжэ байдаг[+].
22Хара нүгэлтын[†] хуулигүй ябадал өөрыень барижа байдаг,
өөрын нүгэл хилэнсэгэй уяанда тэрэ хүлеэтэй байдаг.
23Һургаал заабари дутаһанһаа боложо тэрэ үхэхэ,
өөрын мунхагһаа замаа төөрихэ.

#### 6


Юрэ байдалай хэшээлнүүд

1Хүбүүмни, ши ондоо хүнэй үри шэриин түлөө
харюусалга бэедээ абажа бү бай.
Үрииень бусаахаб гэжэ гар даабал,[+]
2амалһан үгынгөө зангада ороо гээшэш.
3Яанабши, тэрэ хүнэй гарта ороһон хойноо
ши ошожо өөрыгөө абара.
Тэрэ хүниие гуйжа, үриһөө сүлөөрхые оролдо.
4Үргэһэ нойрто диилдэн олойржо бү бай.
5Ангуушанай гарһаа зайлаһан гүрөөһэн мэтэ,
шубуу баригшын торһоо мултарһан жэгүүртэн мэтэ тэрьелжэ гара[+].
6Залхуу ши, шоргоолзоной хүдэлхые ажаглан хара,
тэрэ ехэ сэсэн амитан[+].
7Тэрээндэ ноён, ахалагша, ударидагша гэжэ байхагүй.
8Өөрынгөө хоол тэрэ зунай сагта бэлдэжэ,
ургаса хуряаха сагтаа нөөсэлэн хадагалдаг[+].
9Залхуу ши, хэды болотор хэбтэхэбши?
Нойрһоо хэзээ һэрихэ юмши[+]?
10Залхуунь харюусана:
«Нэгэ жаахан унтаял даа, үргэһөө абаһуулби,
гараа хабсараад хэбтэд гэһүүлби».
11Тиигэһээр байтаршни хооһон ядуу байдал хажуудаш ерэхэ,
зайгуул хүндэ адли бии болохо,
зоболон дээрмэшэн мэтэ дээрэш бууха[+].
12-13Муу, хорон һанаатай хүн нюдөөрөө эмнин,
хүлөөрөө дохёо үгэжэ,
хургаараа занган худалаар хэлэдэг[+][+].
14Хара һанаандаа үргэлжэ хорото муу хэрэг һэдэжэ,
хёморол үүсхэдэг.
15Гэбэшье хүлеэгдээгүй гай гасалан гэнтэ тэрээн дээрэ бууха[+].
16Эзэн[†] зургаан мууе үзэн ядадаг,
долоодохиһоо мүн лэ зэбүүсэдэг. Тэдэ гэбэл:[+]
17ехэрхүү хараса, худалша хэлэн,
гэмгүй хүнэй шуһа урадхуулдаг гарнууд,[+]
18хара муухайе һэдэгшэ сэдьхэл,
хорон муу руу яарагша хүл,[+]
19хуурмаг хэлэдэг гэршэлэгшэ,
аха дүүнэрэй хоорондо хэрүүл наншалдаа үүсхэгшэ болоно[+].


Дахяад һамуу ябадалһаа һэргылэлгэ

20Хүбүүмни эсэгынгээ заабари сахи,
эхынгээ захиһаниие бү мартаарай[+].
21Тэдэнэй үгэнүүдые сэдьхэлдээ хадуужа аба,
зүүдхэл мэтэ хүзүүндээ үлгэ[+].
22Ябаһан замдашни тэдэ ударидажа, унтахадаш хамгаалха,
һэрихэдэш шамтай ярилдаха.
23Эхэ эсэгыншни захяа заабари хадаа зүб харгы харуулһан дэн,
һургаал[†] – гэрэл,
шанга заабари – амидаралай зам гээшэ[+].
24Тэдэнэй һургаал муу эмэһээ шамайе зайлуулха,
үбгэнтэй эхэнэрэй альбан үгэһөө холо байлгаха[+].
25Тэрэ эмын тансаг һайханиинь шинии дура буляаха ёһогүй,
харасань бэе тээшэ бү татаг[+].
26Ушарынь хадаа һамуун эмэ зүһэм талханһаа үнэгүй,
ондоо хүнэй забхайрһан һамган ами наһыеш абажа болохо.
27Хүн хубсаһаяа галдангүй гал үбэртэлжэ шадахагүй,
28хүлөө шатаангүй халуун нүүрһэн дээгүүр ябажа шадахагүй.
29Хүршынгөө һамганда харгылха гээшэ эгээл тиимэ байна.
Тэрэ эхэнэртэ дүтэлһэн хүн хэһээлтэ амасаха.
30-31Үлэсхэлэн байһандаа эдеэ хоол хулгайлһан хүниие ехэ харшалдаггүй.
Гэбэшье баригдабал, тэрэ долоо дахин нугалжа түлэхэ,
хамаг эд зөөриеэ үгэхэ болоно[+].
32Харин эхэнэртэй забхайрһан хүн одоол тэнэг гээшэ,
тэнэгээрээ тархяа эдинэ ха юм[+].
33Зоной дунда тэрэ хүндэеэ буураха, сохюулха,
эшэгүүринь хэзээшье арилхагүй.
34Забхайрһан эмын үбгэнэй жүтөөрхэл уур хилэнгыень соробхилуулдаг,
үһөөгөө абахаяа һанабал, тэрэ хайрлаха гэжэ мэдэхэгүй[+].
35Тэрэ ямаршье түлөөһэ хүлеэн абахагүй,
бэлэг-сэлэг тэрэнэй сэдьхэл заһахагүй.

#### 7


Забхай эмэ тухай һануулга

1Хүбүүн, үгыемни сахи.
Захяануудыем дотороо хадагалжа яба[+].
2Минии заабари сахижа амидара.
Минии һургаал[†] нюдэнэй сэсэгы мэтэ сахи[+].
3Тэрэниие хургандаа орёожо аба,
зүрхэнэйнгөө хабтаһан дээрэ бэшэ[+].
4Оюун ухааниие амараг гансадаа адли болгогты.
Бэлиг мэдэсэдэ «ши минии эгэшэш» гэжэ хэлэгты.
5Энэ хадаа забхай эмэһээ,
нүгэлдэ[†] түлхихэ альбан үгэнүүдһээ абархал[+].
6Нэгэтэ гэрэйнгээ сонхоор,
сонхын забһараар харахадам,
7гэнэн залуушуулай дунда
нэгэ ухаа муутай хүбүүн нюдэндэм торолдобо[+].
8Тэрэ залуугай ойро байдаг гудамжые хүндэлэн гаража,
эмэгтэйн гэр тээшэ шэглэхые харабаб.
9Наран һуужа, үдэшын боро хараан тунажа,
һүни боложо байгаа[+].
10Тэрэ эхэнэр угтажа гараба.
Янхан мэтэ хубсалһан, һабяаһаа таһарһан эмэ бэлэй[+].
11Аляа хошон, убайгүй шууяатай, гэртээ тогтодоггүй,
12гудамжа талмайгаар, зоной хүлгөөн соо ябагша бэлэй[+].
13Тэрэ эхэнэр залууе тэбэрин таалаад, эшэхэ нюургүй хэлэбэ:
14«Би мүнөөдэр үргэл үргөөб. Эдихэ юумэн үлэнхэй.
15Шамайе угтажа, шинии хажууда байхые эрмэлзэн хүсэжэ,
гаража ерээд шамтай ушарба гээшэб.
16Алаг үнгэтэй Египедэй маалинга бүд оро дэрэдээ дэбдеэб.
17Орондоо миро тоһоной, зуу наһатын,
халуун үбһэнэй хангал һайхан үнэр оруулааб[+].
18Ошоё, үглөө болотор хайра дурлал дүүрэн эдлэе.
19Минии нүхэр гэртээ үгы,
тэрэ холын аянда мордонхой.
20Тэрэ туламтай мүнгэ абажа ошоо,
хахад һара гэртээ байхагүй».
21Иигэжэ үгөөрөө үнөөхи залуу хүниие бэедээ татаха гэжэ оролдобо.
Тэрэнь мэхэдэнь ороо[+].
22Тэрэ залуу эрэ нядалагдахаа байһан бухадал адли,
урьхада ороһон зээрэн мэтэ хойноһоонь дахажа ошобо[+].
23Һуршын зэбын эльгыень нэбтэ сохихоор бэлэн байһые мэдэхэгүй,
урьхада орохо жэгүүртэ мэтэ аюулда орохоёо ойлгохогүй байба.
24Тиимэһээ, хүбүүдни, намайе шагнагты.
Аманһаам гараһан үгэ анхарагты.
25Зүрхэ сэдьхэлтнай тэрэ эмэ тээшэ бү эрьег,
замынь дахажа бү ябагты.
26Ушарынь хадаа тэрэ эмэһээ хохидогшод,
тэрээндэ алуулһан зон олон.
27Тэрэнэй гэр – Үхэлэй орондо[†] хүргэхэ харгы,
үхэлэй танхимууд руу уруудаһан харгы болоно[+].

#### 8


Сэсэн мэргэнэй магтаал

1Сэсэн мэргэн дуудана бэшэ аал?
Оюун ухаан дууниинь дуулдана бэшэ аал[+]?
2Тэрэ харгын хажуудахи үндэртэ,
замай уулзуурта зогсожо байдаг.
3Хотын хашаагай дэргэдэ,
хотын үүдэнһээ хандана:
4– Хүнүүд, би таанадые дуудажа байнаб.
Минии хандалга хүнэй хүбүүдтэ зорюулагдана.
5Гэнэн хүнүүд, болгоомжотой ябахые анхаран ойлгогты.
Тэнэгүүд, ухаандаа солоохой орогты[+].
6Соносогты, би шухала зүйл хэлэхэм гээшэ.
Минии аманһаа үнэниие дуулахат.
7Би үнэниие үгүүлдэгби.
Харин худалһаа минии урал аман зэбүүсэдэг.
8Хамаг хэлэһэмни зүб мүрэй үгэнүүд гээшэ,
хара мэхэ, нюуса бодол гэжэ минии хэлэһэн соо огтошье байхагүй.
9Тэдэ хадаа ухаатай хүндэ тодорхой ойлгосотой,
мэдэхэеэ һанаһан зондо зүйтэй һабагшатай.
10Салин сагаан мүнгэнһөө үлүүгээр минии заабари сэгнэжэ абагты.
Шэжэр алта шэлэнхаар мэдэлгэ абахые шэлэһэниинь дээрэ[+].
11Сэсэ мэргэн субад эрдэниһээ үлүү үнэтэй.
Хүсэжэ болохо ямаршье зүйлые тэрээнтэй жэшэхын аргагүй[+].
12Би – сэсэн мэргэн, намтай болгоомжол ба һонор ухаан хамта оршодог,
мэдэлгэ ба үлэмжэ соо харадаг шанар байха.
13Эзэнһээ[†] бэшэрэл хадаа хорото мууе үзэн ядаха ябадал юм.
Бардамлал, ехэрхүү зан, хорото зам ба худалша амые би үзэн яданаб[+].
14Амжалта, һонор ухаан, хүсэ шадал намтай оршодог.
Би хадаа оюун ухаан мүн. Хүсэн намтай байха[+].
15Хаадууд минии ашаар хаан болодог.
Засаг түрэ баригшад минии ашаар үнэн шударга[†] байдалые тогтоодог.
16Тайжанар болон изагууртан,
хэрэг шүүгшэ бүхы зон минии ашаар ударидаг.
17Дура һаналтай хүндэ дура һаналаа харюудань мэдүүлхэб,
намайе бэдэрдэг хүн намайе олохо[+].
18Дундаршагүй зөөри баялиг ба алдар суу,
хүгжэл һалбарал ба шударга үнэн намда байха[+].
19Минии үрэ хэшээл шэжэр алтанһаа үлүү,
минии ашаг үрэ сагаан мүнгэнһөө үлүү[+].
20Би зүб ёһын харгыгаар,
үнэн шударгын зүргөөр ябанаб.
21Энэ хадаа намайе хайрлагшадта баялиг үгэхын,
эрдэниин сангыень дүүргэхын тулада юм.
22Эртэ сагай ажалһаа урид, замайнгаа эхиндэ
Эзэн намайе эзэмшэһэн юм[+].
23Би эхинэй эхинһээ, газар дэлхэйн һаяхан бии боложо байхада тогтоогдоо һэм.
24Оёоргүй гүнзэгы уһанһаа урид ба
уһаар салгидаһан булагуудай үгы сагта бии болоо һэмби.
25Би уула хабсагайһаа урид,
хада гүбээгэй үгы байхада мүндэлөө һэмби[+].
26Газар дэлхэйе болон тала дайдые, юртэмсын анха түрүүшын тооһые
Тэрэнэй тогтоогоогүй байхада бии болоо һэмби.
27Тэрэнэй огторгой тогтоохо ба гүнэй гадарта хүреэ һиилэхэдэ,[+]
28дээрэнь үүлэдые бии болгохо үедэ,
мүн оёоргүй гүниие бэхижүүлхэдэ,[+]
29Тэрэнэй зааһанһаа уһанай дээшэ болохогүйн тула
тэнгис далайда хилэ хизаарыень тогтоожо үгэхэдэ,
газарай үндэһэ һуури тэмдэглэн тогтоохо үедэ би тэндэ байгаа һэм[+].
30Тиихэдэ би Тэрэнэй хажууда уран дархан мэтэ байгаа һэм.
Би Тэрэнэй үдэр тутамай баяр бахархал боложо,
Тэрэнэй урда үргэлжэ баярлан урмашажа байгааб.
31Газар дэлхэйдэ баярлан, хүнэй хүбүүдээр омогорхон байгааб.
32Тиимэһээ, хүбүүдни, намайе шагнагты.
Минии зам сахигшад үреэлтэй[+].
33Һургаалыем[†] шагнажа, мэргэн ухаатай бологты,
тэрэниие тоонгүй бү байгты.
34Хаалгымни дэргэдэ үдэр бүри харуул хаража,
үүдэнэйм дэргэдэ хүлеэжэ намайе шагнадаг хүн үреэлдэ хүртэхэ.
35Намайе ологшо хүн амидарал оложо,
Эзэнэй талархалда хүртэхэ[+].
36Харин намда эсэргүү болодог,
нүгэл[†] үйлэдэдэг хүн өөрыгөө гэмтээдэг.
Намайе үзэн ядагша бүхэн үхэлдэ дура һаналаа мэдүүлнэ.

#### 9


Сэсэн мэргэн, үгы гэбэл, ухаан дутуу

1Сэсэн мэргэн байшангаа бодхоожо,
долоон бахана дээрэ бариба.
2Мяха бэлдэжэ, үзэмэй дараһан архи худхажа,
шэрээгээ түхеэрбэ[+].
3Тэрэ зараса эхэнэрнүүдые ябуулан,
хотын хамагай үндэр газарһаа дуудаба:[+]
4«Гэнэн хонгорнууд, наашаа эрьегты».
Ухаа муутайнуудые тэрэ баһа уриба:
5«Ерэгты наашаа, минии талха эдигты,
минии үзэмэй дараһан архи уугты[+].
6Мунхаг ябадалаа орхин амидарагты,
оюун ухаанай замаар ябагты».
7Убайгүйдэ заабарилһан хүн өөрөө доромжолуулдаг,
муу хүниие зэмэлхэдэ нэрэ түрөө гутаахаһаа ондоо юумэн байхагүй.
8Һэнгэргүй хүниие бү зэмэлэ, тэрэш шамайе үзэн ядаха.
Харин сэсэн хүн зэмэлэлгые үнэтэйдэ тоолохо[+].
9Мэргэн хүндэ заабари үгэхэдэш, бүришье мэргэн болохо.
Шударга үнэн хүниие һургахадаш, тэрэ мэдэлгэеэ арьбажуулна[+].
10Эзэнһээ[†] бэшэрхэ гээшэ мэргэн ухаанай эхин юм.
Гэгээн[†] шанарыень танин мэдэжэ абаха гээшэ оюун ухаан мүн[+].
11Үдэр хоногшни минии ашаар утадаха,
амидаралай он жэлнүүд шамда нэмэгдэхэ[+].
12Хэрбээ ши мэргэн һаа, өөрынгөөл түлөө мэргэн байхаш,
харин дээрэлхэн хүниие баһадаг һаа,
өөрөөл тэрээнһээ хохидохо болонош.
13Уймар тэнэг – дуутай шуутай эмэ[+]
14гэрэйнгээ үүдэндэ болон
хотын үндэрлиг газарта ендэр дээрэ һуун,
15өөрынгөө харгыгаар ябажа ябаһан зониие дуудадаг юм.
16Тэрэ эмэ «гэнэн нэгэн, наашаа эрьежэ хара» гэжэ хэлэдэг.
17Тэнэг хүндэ «хулууһан уһан шэхэрлиг,
нюусаар эдиһэн талхан амтатай» гэдэг[+].
18Харин тэндэнь үхэгшэдэй һүүдэрнүүд байдаг,
тэрэ эмые зохидшоодогууд
Үхэлэй орон[†] руу дуудаһыень мэдэхэгүй.

#### 10


Соломоон хаанай нэгэдэхи соморлиг

1Соломооной[†] һургаалта[†] үгэ.

Сэсэн хүбүүн эсэгэеэ баярлуулдаг,
мунхаг хүбүүн эхэдээ сэдьхэлэй зоболон болодог[+].
2Үнэн шударга[†] бэшээр оложо абаһан зөөри ашагүй,
харин шударга зүб байдал үхэлһөө зайлуулдаг юм[+].
3Үнэн шударга хүнэй гэдэһээ үлдэхые Эзэн[†] тэбшэдэггүй,
харин нүгэлтэнэй[†] хүсэлэнгые саашань түлхидэг[+].
4Залхуугай гар ядуу байдалда асардаг,
оролдосотой хананхатайн гар баян болгодог[+].
5Ухаантай хүн ургасаяа зунай сагта хуряана,
харин хуряалгын үедэ унтажа байһан хүн нэрээ хухараг.
6Үнэн ёһото хүнүүд үреэлдэ хүртэдэг,
харин хара һанаатанай аманда – хүсэрхэл.
7Үнэн ёһото ябадалтай хүн һайн дурасхаал үлөөнэ,
нүгэлтэ хүнэй нэрэ үгы болодог[+].
8Сэсэн хүн ондоо хүнэй заабари хүлеэжэ абадаг,
салшаатай мунхагынь һүйдхэлдэ орохо.
9Үнэн шударга замаар алхагша аюулһаа зайладаг,
гажуу харгыда гараһан хүн эсэстээ элишэлэгдэдэг[+].
10Нюдөөрөө эмнигшэ хүн гомодхоодог.
Салшаатай мунхаг хүн һүйдхэлдэ орохо[+].
11Үнэн шударга хүнэй аман амидаралай унда олохо.
Хуулигүй зоной амандань хүсэрхэл нюугдадаг[+].
12Үзэн ядалга арсалдаа түрүүлдэг,
дуран нүгэл хилэнсые дабадаг[+].
13Ухаатай хүнэй аманһаа сэсэн мэргэн олдоно.
Харин ухаагаар дутаһан нэгэндэ нюрга шабхадаха һабаа олдоно[+].
14Сэсэшүүл мэдэлгые бүрин хадагалдаг,
харин тэнэгэй аман һүйдхэл асардаг[+].
15Баян хүнэй баялиг бэхижүүлһэн хэрэм мэтэ,
үгытэй хүнэй дуталга һандархай үлэгдэл мэтэ[+].
16Үнэн шударга хүнэй ажалынь амидарал болодог,
хара һанаатын амжалтанууд нүгэлдэ түлхидэг[+].
17Һургаал сахидаг хүн амидаралай замаар ябадаг,
харин зэмэлэл тоодоггүй хүн төөрихын замда ошодог[+].
18Худалшын аман үзэн ядалга нюудаг.
Хоб тараадаг хүн мунхаг мүн.
19Үгын олошорходо нүгэл зайлашагүй,
харин амаа захирдаг хүн ухаатай болоно[+].
20Үнэн шударга хүнэй хэлэн салин сагаан мүнгэн мэтэ,
муу нүгэлтын сэдьхэлэй сэн хэдыхэн гээшэб?
21Үнэн шударга хүнэй үгэ олон хүниие хамгаалдаг,
мунхагууд ухаанай дутууһаа үхэдэг[+].
22Эзэнэй үреэл баян болгодог,
тэрээнтэй гашуудал мэдэхэгүйш.
23Муу хэрэгүүдынь мунхагта зугаа болодог,
ухаатай хүн сэсэ мэргэндэ баясадаг[+].
24Муу нүгэлтэ айдаг зүйлтэйгээ ушарха,
шударга хүнэй хүсэл бэелхэ[+].
25Хуй һалхинай үнгэрхэдэ муу хүн алга болодог,
харин үнэн шударга хүндэ мүнхын һуури байдаг[+].
26Залхуу хүн ажалда тэрэниие эльгээгшын аман соонь ороһон гашуун үбһэндэл,
нюдынь хордохооһон утаандал адли[+].
27Эзэнһээ бэшэрэлгэ ами наһа утадхадаг,
хара һанаатанай он жэлнүүд богони болодог[+].
28Зүб хүнэй этигэл[†] найдабаринь баяр баясхалан болодог,
хара һанаатанай найдабари мүхэдэг[+].
29Эзэнэй зам шударга хүндэ түшэг,
хуули бусые үйлэдэгшэдэ һүйдхэл.
30Үнэн шударга хүн хэзээшье ганхадаггүй,
харин нүгэлтэ хүн дэлхэйдэ тогтохогүй[+].
31Һайн хүнэй аманһаа мэргэн ухаагаар анхилха,
харин хорлогшын хэлэн отологдохо[+].
32Үнэн шударга хүнэй аман зүб тээшэнь заабари үгэдэг,
хорото нэгэнэй аманһаа буруу юумэн гараха.

#### 11


Ниитын журамшаһан ёһо

1Алдуутай шэгнүүр Эзэнэй[†] зэбүүсэл түрүүлдэг,
зүбөөр шэгнэлгэ Тэрэнэй һанаанда таараха[+].
2Дээрэлхүү зантай хүн нэрээ хухална,
даруу зантай хүн сэсэн ухаатай болодог[+].
3Сэхэ сэбэр хүнүүдые үнэн шударга[†] байдал хүтэлдэг,
хара һанаатай зониие хуурмаг байдалынь һүнөөдэг[+].
4Эзэнэй шүүн хараха үдэртэ баялиг ямаршье туһа болохогүй.
Харин үнэн шударга хэрэгүүд үхэлһөө абарха[+].
5Сэхэ сэбэр хүниие зүб байдалынь тэгшэрүүлдэг,
харин хара һанаатан өөрын муу һанаанһаа һандардаг[+].
6Сэхэ хүниие үнэн шударга байдалынь абарна.
Харин этигэлгүй[†] хара һанаатан үйлэдэһэн муу хэрэгтээ баригдаха[+].
7Нүгэлтэ[†] хүнэй үхэлтэй сугтаа этигэл найдабаринь мүхэдэг,
тэрэнэй зөөридэ найдалгань таһаран хосордог[+].
8Үнэн шударга хүн тодхорһоо мултардаг,
нүгэлтэй муу тэрэнэй орондонь ородог[+].
9Һүзэггүй хүн амаараа хүршэдөө хоро хүргэдэг,
харин үнэн хүниие мэдэлгэнь абарна.
10Үнэн хүнэй дэбжэлтэдэ хотын зон булта баясана,
хорон һанаатын мүхэхэ сагта баяр хүүр баһал болодог[+].
11Үнэн шударга хүнэй үреэлөөр хото суурхадаг,
нүгэлтэнэй хэлэһэниинь хотые доройтуулжа болодог[+].
12Ухаа муутай хүн хүршэдөө үзэн ядаһанаа мэдүүлдэг,
мэргэн хүн дуугай байдаг.
13Задагай аматай хүндэ нюуса юумэ хэлэжэ болохогүй,
харин этигэхээр үнэн хүн нюуса барижа шададаг[+].
14Ударидалга муутай арад түмэн унадаг,
харин олон бэрхэ зүбшэлэгшэдтэй зон абарагдадаг[+].
15Хари хүнэй түлөө гар даагша хүн үнэхөөрөө зобоно,
харин даалга абаагүй хүн аюулгүй байна.
16Нигүүлэсхы сэдьхэлтэй эхэнэр зоной хүндэдэ хүртэдэг.
Удамаршад[†] баялиг олоно.
17Буянтай хүн сэдьхэлээ тэдхэдэг.
Хэрзэгы шэрүүн хүн сэдьхэлдээ зоболон асардаг.
18Нүгэлтэй хүн хуурмаг шагнал олоно,
харин үнэн шударга хүн ёһотой шагналда хүртэнэ[+].
19Шударга үнэниие дахагша амидаралда хүрэнэ.
Хорото мууе дахагша өөрын үхэл тээшээ яарана[+].
20Забхайрһан сэдьхэлтэй хүн Эзэнэй зэбүүсэл түрүүлдэг.
Гэмгүй хүн Тэрэнэй талархалда хүртэдэг[+].
21Хара һанаатан зайлашагүй хэһээлтэдэ орохо.
Харин үнэн шударга хүнэй үрэ удамынь сүлөөлэгдэхэ[+].
22Уймар эхэнэрэй сэбэр гоёнь
гахайн хоншоорто зүүһэн алтан гарьха мэтэ.
23Үнэн шударга хүнэй хүсэлэй бэелэл үргэлжэ һайхан,
харин хоротой хүнэй хүсэл Эзэнэй хилэнсэдэ асардаг.
24Зөөриеэ хубаан тараажа байдаг хүнэй зөөри нэмэжэ байха,
тиихэдэнь харамнадаг хүн үгырхэ ушар байха[+].
25Элбэг гартай, харуу бэшэ хүн зөөритэй байха,
бусадые тэнхэрүүлэгшэ өөрөө тэнхээ орохо[+].
26Таряагаа нюужа нөөсэлэгшэ зоной хараалда[†] хүртэнэ.
Харин тэрэнээ худалдаһан хүн үреэл абана[+].
27Һайниие үйлэдэхэ гэжэ оролдоһон хүн аша хайрада хүртэхэ,
мууе бэдэрэгшэдэ тэрэнь олдоод байха[+].
28Гансал баяндаа найдагша хүн унаха.
Үнэн шударга хүн ургажа байһан ногоон набша мэтэ һалбарха[+].
29Өөрын гэртэ гай тодхор ушаруулдаг хүн хооһон үлэдэг.
Тэнэгынь сэсэ мэргэнэй зараса болохо.
30Үнэн шударга хүнэй үрэ жэмэс хадаа
амидаралай модон болоно.
Сэсэн хүн зоной сэдьхэл өөр тээшээ татана[+].
31Үнэн шударга хүн хүртэхэ ёһотойгоо энэ дэлхэй дээрэ хүртэдэг һаань,
хара һанаатан ба нүгэлтэн хэды дахин үлүү харюуда хүртэхэ ушартай[+].

#### 12


Үнэн зүб – амидаралай ундан

1Һургаалаар[†] байха дуратай хүн мэдэлгэ абаха гэжэ оролдодог.
Харин зэмэлэл үзэн ядадаг хүн хадаа мунхаг болоно[+].
2Һайн хүн Эзэнэй[†] талархалда хүртэнэ.
Муу һанаатай хүниие Тэрэ буруушаана.
3Хара һанаан хүнэй түшэг тулгуури болоогүй юм.
Харин шударга хүнэй үндэһэн хэзээдэ хүдэлдэггүй[+].
4Һайн эхэнэр нүхэртөө титим болохо,
харин нүхэрөө эшэгүүридэ оруулдаг эхэнэр тэрэнэй яһан соо бии болоһон эдеэрэ мэтэ[+].
5Шударга үнэн хүнэй бодол һанаан сэхэ байдаг,
харин хара һанаатын хүсэлдэ хара мэхэ[+].
6Хара нүгэлтэнэй[†] үгын саана шуһа жүрөөдэлгэ нюугаатай,
харин үнэн сэдьхэлтэй хүнэй аман аюулһаа абарха хэшэгтэй[+].
7Хара һанаата һүйдхэлдэ ороходоо, һүнэн ошодог,
харин үнэн шударга[†] хүнэй гэр бүтэн үлэдэг.
8Хүн ухаан бэлигээрээ хүндэлүүлдэг,
харин тэнэгые зон тоодоггүй.
9Эдихэ эдеэгүй аад, үзүүр угтайб гэгшэһээ
нэрэгүй аад, зарасань дээрэ.
10Зүб шударга хүн малайнгаа түлөө һанаа зободог.
Хара һанаатын хайрлаха сэдьхэлыньшье нимгэн бэшэ[+].
11Өөрын газарта хүдэлһэн хүн талха таряагаар элбэг байха.
Харин удхагүй юумые намнагша ухаагаар дутуу болоно[+].
12Хуулигүй хүн хара мэхээр олзо омог хэнэ.
Харин үнэн шударга хүнэй үндэһэн үрэ жэмэс ургуулна.
13Хара нүгэлтэ үгынгөө тэнэгтэ урьхадуулдаг,
үнэн шударга хүн зоболонһоо зайладаг[+].
14Хэлэһэн үгынгөө үрэ жэмэсэй һайханһаа хүн садана,
хүнэй хэһэн хэрэгээр харюунь бууха[+].
15Тэнэгэй зам өөрынь нюдэндэ зүб харагдадаг.
Сэсэн хүн заабари шагнадаг[+].
16Тэнэгэй уур сухал тэрэ дары харагдадаг,
ухаатай хүн доромжолгошье тэбшэдэг[+].
17Мэдэхэеэ хэлэдэг хүн үнэниие хэлэдэг,
хуурмаг хүнэй гэршэнь мэхэ байдаг[+].
18Бодолгүй яридаг хүн эритэ мэсээр дайраһандал,
сэсэнэй үгэ эмтэй адли[+].
19Үнэншын үгэ мүнхэ наһатай,
худалшын үгэ агшан зуура үгы болодог[+].
20Хорото муу юумэ һэдэгшын хара һанааниинь зүрхэндэнь үлэдэг,
харин амар тайбаниие сэдьхэгшэдэ баяр баясхалан байдаг.
21Үнэн шударга хүндэ хоро тохёолдохогүй,
харин хара нүгэлтэдэ гай тодхор ушарха[+].
22Эзэн худалшаһаа зэбүүсэдэг,
үнэниие хэлэгшэ Тэрэнэй талархалда хүртэдэг[+].
23Бодолтой хүн мэдэсэеэ түргэн элирүүлдэггүй,
мунхагай үгэнүүд мунхагынь харуулдаг[+].
24Ажалша хүн ондоо хүниие ударидан дахуулдаг.
Залхуу хүн богоол болодог.
25Шаналал хүниие дарадаг,
эелдэр зулгы үгэ тэрээндэ баяр асардаг.
26Үнэн шударга хүн хажуудахидаа газаршан болодог.
Нүгэлтэнэй зам өөрыень төөрюулдэг.
27Залхуу хүн хүсэһэндөө хүрэхэгүй,
ажалша хүндэ амжалта ерэдэг.
28Үнэн шударга хүнэй зам дээрэ амидарал байха,
тэрэнэй замда үхэл байхагүй.

#### 13


Оюун ухаан – амидаралай эрилтэ

1Хүбүүнэй сэсэн эсэгын һургаалһаа[†] гарадаг,
харин һэнгэргүй хүн зэмэлэл шагнадаггүй[+].
2Хэлэһэн үгынгөө үрэ жэмэсһээ һайханииень хүн амасадаг.
Харин хуули эбдэгшэд хүсэрхэлөөр амидардаг[+].
3Хэлэ амандаа болгоомжотой хүн амяа хамгаалдаг.
Харин шашаг хүниие гай тодхор хүлеэхэ[+].
4Залхуу хүнэй хүсэхэ һанаха юумэн биишье һаа, хүртэхэ гэжэ байхагүй.
Харин ажалша хүнэй хүсэл бэелдэг[+].
5Зүб ябадалтай хүн худал хуурмагые үзэн ядадаг.
Харин хуулигүй хүн эшэгүүритэй гутамшаг зүйл хэдэг.
6Зүб ябадал гэмгүй хүниие үмэглэн хамгаалдаг.
Нүгэлтэнэй[†] хара ябадал өөрыень нэрбэн сохидог[+].
7Зөөригүй аад, баян хэбэртэй болодог хүнүүд байдаг.
Баян аад, өөрыгөө ядуу болгодог хүн байха[+].
8Баялигынь хүнэй ами наһа аршалдаг.
Харин ядуу хүн тиимэ аюул ойлгохогүй.
9Зүб шударга хүнэй дэн хурсаар гэрэлтэдэг,
харин хуулигүй зоной гэрэл мүхэдэг[+].
10Бэеэ дээгүүр абхуулдаг зан гансал хэрэлдээндэ асардаг.
Заабари шагнадагынь сэсэн байна[+].
11Хуурмагаар олоһон эд зөөри түргэн хородог.
Хүсэлжэ олоһон баялиг арбижадаг.
12Удаан хүлеэгдэһэн этигэл[†] найдабари гуниг түрүүлдэг.
Бэелһэн хүсэл амидаралай модон мэтэ[+].
13Зарлиг шагнадаггүй хүн өөртөө хохидол асардаг.
Зарлигһаа айдаг хүн шагналда хүртэнэ.
14Сэсэн хүнэй һургаал ами оруулдаг,
үхэлэй зангаһаа холодуулдаг[+].
15Ухаатай хүниие зон хүндэлдэг.
Харин этигэл найдабари эбдэгшын зам хүндэ.
16Сэсэн хүн юумэ хэхын урда бодожо үзэдэг.
Тэнэг хүн тэнэг мунхагаа һайрхадаг[+].
17Муу элшэн[†] зоболондо унана,
этигэлтэй элшэ илалта асарна[+].
18Һургаал сахидаггүй хүн ядарал гутамшагта ороно,
зэмэлэл шагнаһан хүн аша туһа абана[+].
19Бэелһэн хүсэл баяр асардаг.
Харин тэнэг хүн мууһаа холодохоһоо жэгшэн айдаг.
20Сэсэнтэй ябагша сэсэн болоно.
Харин тэнэгтэй нүхэсэгшэ зоболон амсана.
21Гай тодхор нүгэлтэниие дахадаг.
Үнэн шударга[†] хүнэй шагнал дэбжэлтэ мүн.
22Һайн хүн үри хүүгэдтээ зөөри үлөөдэг.
Нүгэлтэнэй эд баялиг үнэн шударга хүнэй түлөө хуряагдадаг[+].
23Ядуу хүнэй таряаланда ехэ ургаса гаражашье болодог.
Хуулигүй байдал тэрэниие хосороохо.
24Һабаагаар шэрбэхэеэ дүмэдэг хүн үнэн дээрээ хүбүүгээ хайрланагүй.
Дуратай хүн багаһаань хэһээн хүмүүжүүлдэг[+].
25Үнэн шударга хүн эдеэндэ садаһан байдаг.
Хуулигүй хүнэй гэдэһэн ходол хооһон[+].

#### 14


Сэсэн мэргэнэй үрэ – үнэн шударга ябадал

1Сэсэн ухаатай эхэнэр гэрээ түбхинүүлдэг,
мунхаг эхэнэр өөрынгөө гараар гэр байдалаа һандаргадаг.
2Зүб ябадалта хүн Эзэнһээ[†] бэшэрдэг хүн сэхэ харгытай,
Тэрэниие тоодоггүй хүн замһаа хадуурна[+].
3Тэнэг хүнэй аманда нюргыень сохихо һабаа байха,
сэсэнэй үгэ өөрыень хамгаалдаг[+].
4Сар үгы газарта тэбшэ хооһон,
хүсэтэй сарнууд ургасын оршо нэмэдэг.
5Этигэлтэй[†] гэршэ худал ярихагүй,
хуурмаг гэршэ худал үгэ урадхуулдаг[+].
6Сабаагүй ябадалтай хүн сэсэ мэргэниие бэдэрбэшье олохогүй.
Ухаатай хүндэ мэдэлгэ бэлээр олдодог[+].
7Тэнэг хүнтэй бү нүхэсэ,
тэрэ шамайе юундэшье һургахагүй.
8Бэрхэ хүнэй сэсэн ухаан өөрын зам ойлгохо ябадал мүн.
Харин тэнэгэй мунхаглал хадаа мэхэ гохо.
9Тэнэг мунхагууд гэмээ наманшалһан үргэл хэхэдэ, наада баридаг,
үнэн сэдьхэлтэй хүнүүдтэ Эзэн талархалаа мэдүүлдэг.
10Гашуудалтай хүн зоболонгоо мэдэнэ,
баяр баясхалангаа өөрөөл тэрэ мэдэрхэ.
11Нүгэлтэй[†] хүнэй гэр байдал һандарха,
үнэн сэдьхэлтэй хүнэй байра һэргэн үндэрлэхэ[+].
12Хүндэ зүб шэнги һанагдадаг замынь үхэл руу хүтэлдэг байха[+].
13Энеэгшын зүрхэн үбдэхэ ушар байха.
Баясхаланай түгэсхэлдэ гашуудал ерэжэ магад[+].
14Замһаа хадуурһан хүн үйлынгөө үреэр болоно.
Һайн хүн хэһэн үйлэдөө сэдьхэлээ ханана.
15Гэнэн хүн бүхы юумэндэ этигэдэг.
Ухаатай хүн алхам бүхэнөө бодожо үзэдэг.
16Сэсэн хүн болгоомжотой, мууһаа зайлахые оролдодог.
Тэнэг хүн дээрэлхүү ба өөрыгөө һүрхэйб гэжэ тоолодог.
17Түргэн сухалтай хүн мунхаг үйлэ хэдэг,
хорон һанаагаар мууе хэдэг хүн үзэн ядагдадаг.
18Гэнэн хүнүүд тэнэг ябадал залгамжалан абадаг.
Ухаатай һонор хүн мэдэлгын шагналда хүртэнэ.
19Хорон һанаата һайн хэрэг үйлэдэгшэдэй урда сүхэрхэ.
Нүгэлтэн үнэн шударга[†] хүнэй хаалгын урда сүхэрхэ[+].
20Ядуу хүнһөө хүршэнь зайладаг,
баян хүндэ найза нүхэд олон олдохо[+].
21Хүршэеэ газаашалагша нүгэл үйлэдэнэ.
Ядуу хүндэ нигүүлсэлтэйгээр хандагша хүн үреэлтэй[+].
22Мууе һэдэгшэд эндүүрнэ бэшэ гү?
Һайниие һэдэгшэдэ энэрэл ба хайра хүндэ байха.
23Хүдэлмэри бүхэн ашагтай,
дэмы хооһон яряан хохидол асарна[+].
24Сэсэн хүнүүдэй титимынь тэдэнэй баялиг болоно.
Мунхагай тэнэглэл тэнэгээрээл дүүрэдэг.
25Үнэншэ гэршэ ами абардаг,
хуурмаг хүнэй гэршэ мэхээрээ дүүрэдэг.
26Эзэнһээ бэшэрэл найдамтай хамгаалал,
шинии ба үри хүүгэдэйш хорохо газар болодог.
27Эзэнһээ бэшэрэл амидаралай ундарал,
тэрэ үхэлһөө зайлуулдаг[+].
28Түмэн арад хаанай һүр хүсэн,
үсөөн арад ноёной мүхэлгэ.
29Уурлахадаа удаан хүн ехэ ухаатай.
Түргэн сухалтай хүн мунхаг ябадал үргэдэг[+].
30Тэнигэр сэдьхэл махабадта ами үгэдэг,
атаа мэеэн хадаа голдо хүрэдэг үбшэн[+].
31Үгытэйшүүлые дарладаг хүн Бүтээгшые буруушаана,
гуйраншаниие хайрлаха сэдьхэл Бүтээгшын нэрэ хүндэ үргэнэ[+].
32Нүгэлтэн муу үйлынгөө түлөө хойшо хаягдадаг.
Үнэн шударга хүн үхөөшье һаа, найдаха найдалтай.
33Сэсэн ухаан бэрхэ хүнэй зүрхэндэ оршодог,
мунхагуудайшье дунда өөрыгөө мэдүүлдэг.
34Үнэн шударга ябадал арад түмэниие алдаршуулна,
харин нүгэл хилэн нэрыень гутаана.
35Хаанай талархал бэрхэ зарасада хүртэдэг.
Уур хилэнгынь нэрыень гутаагшада буудаг.

#### 15


Сэсэн хүн заабари шагнаха дуратай

1Эелдэр зөөлэн харюу уур хилэн зайлуулна.
Дээрэлхүү хүйтэн үгэ уур хилэн хүдэлгэнэ[+].
2Сэсэн хүнэй хэлэхые шагнаха дуратай зон олон.
Тэнэгэй аманһаа тэнэглэл гарадаг[+].
3Эзэнэй[†] нюдэн хаа-хаанагүй харадаг,
һайн муу хүнүүдые адли харадаг[+].
4Һайн үгэ амидаралай модондо адли.
Хуурмаг үгэ һүнэһэ заяа һандаргадаг[+].
5Тэнэг хүн эсэгын һургаал[†] тоодоггүй.
Харин зэмэлэл анхаралтайгаар шагнадаг хүн ухаатай.
6Үнэн шударга[†] хүнэй гэртэ үлэмжэ баялиг оршодог.
Хорон нүгэлтэнэй[†] оролго туһа хэдэггүй.
7Сэсэн хүнэй уралһаа мэдэлгэ дэлгэрдэг.
Харин тэнэгүүдэй сэдьхэл тиимэ бэшэ.
8Хара нүгэлтэнэй үргэлһөө Эзэн жэрхэдэг.
Үнэн сэдьхэлтэй хүнэй зальбарал[†]
Тэрэнэй талархалда хүртэдэг[+].
9Нүгэлтын зам Эзэнэй зэбүүсэл түрүүлдэг.
Үнэн шударга замаар ябагшадые Тэрэ хайрладаг.
10Харгыһаа хадуурагшада хатуу хэһээлгэ буудаг.
Зэмэлэл үзэн ядагша үхэнэ[+].
11Эзэнэй үмэнэ бүгэдэ эли,
Үхэлэй орондо[†] байһан бүхы юумэншье[+].
12Тэнэг хүн өөрыень зэмэлэгшые үзэн ядадаг.
Тиимэһээ мэргэн хүн тээшэ шэглэхэгүй[+].
13Жаргалтай хүнэй нюурта баяр хүгжэл бии.
Зүрхэнэй гутараан зориг мүхөөдэг[+].
14Бэрхэ хүн мэдэсэеэ ехэ болгохые эрмэлзэдэг.
Тэнэгүүд тэнэг мунхагаар лэ хоол хэдэг[+].
15Үгытэй хүнэй бүхы үдэрнүүд муухай.
Сэдьхэлдээ жаргалтай хүндэ зугаа сэнгэл таһардаггүй.
16Үгытэй байгаад, Эзэнһээ бэшэрһэниинь
зөөри баялигтай аад, зобожо һуугшаһаа дээрэ[+].
17Үзэн ядалгаар борлуулһан сарай мяханһаа
хайра дуранай газарай ногоон хоол дээрэ[+].
18Түргэн сухалтай хүн хэрүүл үүсхэдэг,
тэсэбэритэй хүн хёморол намдуу болгодог[+].
19Залхуугай зам үүргэнэтэй хашаа мэтэ.
Шударга хүнэй зам шулуун сэхэ[+].
20Ухаатай хүбүүн эсэгэеэ баярлуулдаг,
мунхаг хүн эхэеэ баһадаг[+].
21Ухаагаар ээлтэй хүндэ мунхаг үйлэ үйлэдэхэнь баяр болодог.
Ухаатай хүн сэхэ замтай[+].
22Заабари абаагүйһөө хэрэг бүтэшэгүй,
олон зүбшэлэгшэтэй һаа, бүтэсэтэй[+].
23Онобшотой харюу хүниие баяртай болгодог,
саг соогоо хэлэгдэһэн үгэ һайхан байдаг[+].
24Мэргэн хүнэй зам дээшээ байдаг,
энэнь Үхэлэй оронһоо холодуулхын тулада юм[+].
25Эзэн бардамай гэр һандаргаадаг.
Харин бэлбэһэн эхэнэрэй мужаа хубилгадаггүй[+].
26Хорото үүсхэл Эзэн үзэн ядадаг,
зүб үгэ Тэрээндэ таатай[+].
27Хуули бусаар ашаг олодог хүн гэр бүлэдөө зоболон асардаг.
Эдилгэ абадаггүй хүн амидаран һууха[+].
28Үнэн шударга хүн ямар харюу үгэхэеэ сэгнэдэг,
хара һанаатай хүнэй аманһаа муу юумэн гарадаг[+].
29Эзэн нүгэлтэһөө холо байдаг,
зүб ябадалтын зальбарал соносодог[+].
30Дулаахан хараса сэдьхэл баярлуулдаг.
Һайн мэдээн яһанда эм болодог[+].
31Сэсэн һургаалда анхаралтай шэхэн
мэргэдэй дунда амидардаг.
32Һургаал шагнаагүй хүн өөртөө хохидол асарна.
Зэмэлэл соносодог хүн ухаа оложо абана[+].
33Эзэнһээ бэшэрэл сэсэндэ һургадаг.
Даруу зан нэрэ хүндын урда ерэнэ[+].

#### 16


Хүнэй хүсэлэн – Бурханай табилан

1Хүсэл бодол хүндэ хабаатай, гэбэшье
хэлэнэй харюу Эзэнһээ[†] ерэдэг юм[+].
2Хүнэй хамаг зам өөрынь нюдэндэ зүб үзэгдэдэгшье һаа,
Эзэн хүнэй сэдьхэл бодол туршадаг[+].
3Ажал үйлэеэ Эзэндэ даалга –
тиигэбэл, һанаһаншни бэелхэ[+].
4Эзэн бүхы юумые зорилготойгоор бүтээгээ.
Муу хүниие хэһээлгэ баһал Эзэнэй түсэбтэ ородог[+].
5Бардам хүнүүдһээ Эзэн зэбүүсэдэг.
Тэдэ эрхэ бэшэ хэһээлтэдэ хүртэдэг[+].
6Этигэл[†] ба үнэн гэмые сагаадхадаг.
Эзэнһээ бэшэрэл хорон мууһаа холодуулна[+].
7Хүнэй зам Эзэндэ таатай байбал,
тэрэниие дайсадтайньшье эблэрүүлдэг[+].
8Зүй бусаар олохо үлэмжэ ехэ оршоһоо
зүб мүрөөр олохо багань дээрэ[+].
9Хүн ухаандаа өөрын замые түлэблэн харадагшье һаа,
Эзэн тэрэнэй алхаса шэглүүлдэг[+].
10Хаанай үгэ Бурханай[†] лүндэнтэй адли.
Шүүхэ сагта тэрэнэй аманһаа алдуутай үгэ гараха ёһогүй[+].
11Зүб шэгнүүр ба хэмжүүр Эзэндэ хабаатай.
Уута соо байһан гиирнүүд мүн лэ Тэрээнһээ[+].
12Хаанай шэрээ үнэн шударгада[†] түшэглэдэг ушарһаа
хорото муу ябадалтай холбогдохонь
хаанай хубида жэгшүүритэй муухай хэрэг болоно[+].
13Хаан үнэн ёһоной үгэнүүдые шагнаха дуратай.
Үнэниие яридаг хүниие хаан хайрладаг[+].
14Хаанай уур хилэн үхэлэй элшэ мэтэ,
харин сэсэн хүн тэрэниие зөөлэрүүлдэг[+].
15Хаанай сэлмэг харасада амидарал бии.
Тэрэнэй эбигээл анхарал хабарай бороо мэтэ[+].
16Алта абагшаһаа мэргэн ухаае олохонь үлүү.
Бодото мэргэн ухаа абахань мүнгэнһөө үлүү үнэтэй[+].
17Үнэн сэдьхэлтэй хүнүүдэй зам хадаа
өөрыгөө хорото мууһаа холодуулха ябадал.
Өөрынгөө зам анхаралтай ажагладаг хүн амияа хамгаална.
18Һүйдхэлэй урда бардамлал ябадаг,
бүдэржэ унахын урда дээрэлхүү зан ябадаг[+].
19Бардам зонтой олзо хубаанхаар
даруу зантай үгытэй зоной дунда байхань дээрэ.
20Хүнэй үгэ дууладаг хүн ажана тайбаниие олоно.
Эзэндэ этигэгшэ хүн үреэл олохо[+].
21Сэсэн хүн болгоомжотой гэдэг.
Болгоомжотой зөөлэнөөр дуугардаг хүн һайнаар ойлгуулна.
22Сэсэн ухаан тэрэниие эзэмшэһэн хүндэ амидаралай унда асарна.
Харин тэнэг мунхагай һургаалынь[†] мунхаглал юм[+].
23Сэсэн хүнэй сэдьхэлынь амаяа һургадаг,
тэрэнэй хэлэһэниинь анхармаар.
24Һайн үгэнүүд зүгын балтай һархинаг шэнги.
Тэрэнь сэдьхэлдэ амтатай ба яһанда эмтэй[+].
25Хүндэ зүб мэтэ һанагдаха түгэсхэлынь
үхэл руу хүтэлдэг зам байдаг[+].
26Хүдэлмэришэ хүнэй үлэсхэлэн байдалынь тэрэниие хүтэлдэг[+].
27Яндан золиг муу юумэ сэдьхэдэг,
тэрэнэй үгэ шатаадаг гал мэтэ[+].
28Муу һанаатай хүн хэрэлдээ үүсхэдэг,
хоб тараагша хүн нүхэдые һалгаадаг[+].
29Хорон һанаата нүхэдөө уруу татажа,
буруу замаар хүтэлдэг[+].
30Нюдөөрөө эмнидэг ба уралаа зуудаг хүн
муу юумэ сэдьхэдэг.
31Буурал толгой алдарай титим юм.
Тэрээниие зүб ябадалаар олодог[+].
32Тэсэбэритэй хүн зоригтойһоо дээрэ.
Бэеэ барижа шададаг хүн хотые эзэлэгшэһээ дээрэ[+].
33Үбэрһөө жээрэб татаашье һаа,
шиидхэбэринь Эзэнһээ ерэдэг[+].

#### 17


Бурхан мунхагые тэбшэхэгүй

1Найрай хүндын эдеэгээр элбэг хэрүүлтэй гэрһээ
тэнигэр оршондо хатаһан талханай хэлтэрхэй дээрэ[+].
2Бэрхэ зараса эзэнэй[†] тулюур хүбүүе захиржа,
аха дүүгэй дундахи хүрэнгэдэ хүртэнэ[+].
3Галай дүлөөр мүнгэ алта хайлуулан сэбэрлэдэг.
Эзэн хүнүүдэй сэдьхэл туршадаг[+].
4Хорон һанаатан нүгэлтэнэй[†] хара мэхэтэ хүүр шагнадаг.
Худалша хүн эбдэн һүйдхэгшын үгэдэ анхардаг.
5Ядуу хүниие баһамжалагша Бүтээгшые доромжолно.
Гай тодхорто баясагша хэһээлтэ абаха[+].
6Үтэлһэнэй жаргал аша гушанар болодог.
Эсэгэ хүн хүбүүдэйнгөө һүр алдарынь болодог[+].
7Уран үгэ мунхаг хүндэ тааранагүй,
дээдэ изагууртанай худал хэлэхэнь бүришье зохисогүй[+].
8Эдилгэ үгэдэг хүндэ тэрэнь шэдитэ шулуун шэнги.
Хайшаншье эрьюулхэдэнь адли бариисатай[+].
9Гомдохооһон хүниие хүлисэхэдөө нүхэртэй болохош.
Харин гомдол тухай дахин һануулбал, анда нүхэрөө алдажа болохош.
10Ухаатай хүниие зэмэлхэ гээшэ
тэнэгые зуу дахин наншахаһаа дээрэ.
11Муу хүн гансал һамууралда эрмэлзэдэг.
Эзэн тэрээндэ дошхон Эльгээмэлые заатагүй эльгээхэ.
12Мунхагтаа дашуурһан тэнэгтэй ушаранхаар
гүлгэдөө төөриһэн баабгайтай уулзаһан дээрэ[+].
13Һайниие муугаар харюулдаг хүнэй гэрһээ
муу юумэн һалахагүй[+].
14Хёморол хэрэлдээнэй эхин хадаа
уһатай хаалтада нүхэ гаргаһантай адли.
Даамжархаһаань урда хэрүүлээ тогтоогты[+].
15Хара һанаатаниие зүб гэгшэ ба үнэн шударга[†] хүниие буруушаагша хоёр
Эзэнэй зэбүүрхэл адли түрүүлдэг[+].
16Сэсэн мэргэниие худалдан абаха хүсэлгүй һаа,
мунхагай гар дээрэ мүнгэн байгаад яагшаб.
17Найза нүхэд ямаршье үедэ бэе бэеэ хайрладаг.
Аха дүүнэр хэсүү сагта тулга болохын түлөө түрэдэг[+].
18Ухаагаар хомор лэ хүн гар барин амалжа,
хүршынгөө түлөө гар даагша болодог.
19Хэрүүлдэ дуратай хүн гэм нүгэлдэшье дуратай.
Бэеэ үлэмжэ дээгүүр абхуулхадаа, сүйдхэл эриһэн жэшээтэй[+].
20Хуурмаг хүн һайниие олохогүй.
Хара мэхэтэй хүн зоболондо орохо.
21Тэнэгые түрэһэн хүн өөртөө гашуудал асарна.
Тэнэгэй эсэгэдэ баяр баясхалан байхагүй[+].
22Сэдьхэлэй баяр баясхалан эмдэ адли туһатай.
Уйдхарта абталга яһа хатааһан үбшэнтэй адли[+].
23Шударга байдалые забхайруулхын тулада
муу хүн эдилгэ үбэртэлжэ ябадаг[+].
24Ухаатай хүнэй нюдэн
саг үргэлжэ сэсэн бодол руу шэглээтэй.
Тэнэгэй нюдэн – дэлхэйн заха руу.
25Тэнэг хүн эсэгын халаглал, түрэһэн эхын гуниг[+].
26Гэмгүй хүниие хэһээхэнь
үнэн шударга түшэмэлые хэһээгшэтэй адли һайн хэрэг бэшэ.
27Үгэдөө хинамгай хүн мэдэлгэ ехэтэй,
ухаатай хүн доро зүрхэтэй[+].
28Тэнэгшье һаа, шэмээгүй байхадаа мэргэндэ тоологдоно.
Амаа хабшаад һуубалшни ухаатай гэжэ тоолохо[+].

#### 18


Үгэ хүсэтэй

1Үсэд хүн өөрынгөө дуратай юумэ хэдэг.
Ухаатай заабари шагнахадаа, сухалдадаг.
2Тэнэг хүн мэдэлгэ ухаанһаа сэдьхэлээ ханадаггүй.
Ухаатайб гэжэ өөрыгөө харуулхань тэрээндэ үлүү шухала.
3Муу хүнэй ерэхэдэ зэбүүрхэл баһал бии болодог.
Нэрээ хухалалгатай хамта эшэгүүри ерэнэ.
4Хүнэй аманһаа гараһан үгэ гүнзэгыһөө гараһан уһантай адли.
Сэсэн ухаанай ундан шолшогоноһон уһа горхон мэтэ[+].
5Нүгэлтэнэй[†] тала бариха гээшэ
хэрэг шүүлгэ дээрэ гэмгүй хүниие хардаһантай адли муухай хэрэг[+].
6Тэнэгэй аман һүйд асарна.
Тэрэнэй үгэнүүд һандарал үүсхэдэг[+].
7Тэнэгэй аманиинь өөрыень һүйдхэдэг.
Тэрэнэй үгэнүүд өөртэнь занга болодог[+].
8Хоб тараагшын үгэнүүд хото руу ороһон амтатай эдеэн мэтэ[+].
9Ажалдаа оролдодоггүй хүн зөөриеэ үрин һалгаагшада адли.
10Эзэнэй[†] нэрэ бата бэхи хэрэм.
Үнэн шударга[†] хүн тиишээ тэрьелээд, абаралта олоно[+].
11Баян хүнэй эд зөөри тэрээндэ бэхи хото,
үндэр хана мэтээр һанагдадаг[+].
12Бардам сэдьхэл һүйдхэлэй урда ехэлиг.
Хүндэлэлэй урда хүнэй сэдьхэл даруу байдаг[+].
13Хүниие хүсэд шагнангүй харюу хэлэхэнь
тэнэгэй хэрэг ба эшэгүүритэй.
14Хүнэй урма зориг үбшэниие тэсэхэдэ туһалдаг.
Сүхэрһэн зоригһоо найдал талиидаг[+].
15Бэрхэ хүн мэдэлгэ эзэмшэдэг.
Сэсэн ухаатын шэхэн мэдэлгэ бэдэржэ шагнадаг.
16Бэлэг үгэһэн хүнэй урда бүхы үүдэнүүд нээгдэжэ,
дээдэ түшэмэлтэй ушаруулна[+].
17Ондоо хүнэй ерэжэ шалгахаһаа урид
түрүүлжэ хэлэһэн хүн лэ зүб шэнги байдаг.
18Жээрэб хаялга арсалдаа тогтоодог ба
хүсэ ехэтэйшүүлые хоёр тээшэнь һалгадаг.
19Гомдоһон ахаяа бусаахань
бүхэ ханатай хото эзэлэгшэһээ хэсүү.
Хэрүүл арсалдаан томо суургатай хаалга мэтэ.
20Өөрынь үгэ хүүрээр хүнэй зосоо садхалан болохо:
хэлээрээ олоһон юумээрээ садаха[+].
21Хэлэнэй үзүүртэ амин ба үхэл байдаг.
Хэлэндээ болгоомжотой хүн һайн үрэ үзэдэг.
22Эхэнэрые олобол, һайниие олонош.
Эзэнэй талархалда хүртэһэнэйш тэмдэг мүн[+].
23Ядуу хүнэй туһа эрижэ гуйхада,
баян хүн бүдүүлиг харюу үгэдэг ушар олон.
24Дан олон нүхэд һүйдхэлдэ асаржа магад.
Зарим ушарта анда нүхэр аха дүүһээ үлүү байдаг[+].

#### 19


Эхэ, эсэгэеэ хүндэлэ

1Мэхэшэ хуурмаг, тэрээн соогоо тэнэг хүнһөө
үгытэй ядуу аад, үнэн шударга[†] ябадаг хүниинь дээрэ[+].
2Мэдэлгэгүй байха гээшэ хүнэй хубида һайн бэшэ.
Яаруу хүн хии гэшхэдэг юм[+].
3Хүнэй тэнэг мунхагынь тэрэнэй замые балартуулдаг.
Харин тэрэ гэмээ Эзэндэ[†] тохон хилэгнэдэг[+].
4Эд баялиг олон нүхэдые асардаг,
ядуу хүниие найза нүхэрыньшье орхидог[+].
5Хүниие хардагшада хэһээлтэ бууха.
Худалша хүн зугадажа шадахагүй[+].
6Изагууртантай нүхэсэхэ дуратайшуул олон.
Бэлэг сэлэг үгэдэгтэй хүн бүхэн ханилха дуратай[+].
7Ядуу хүниие аха дүүнэрыншье үзэн ядахадань,
хани нүхэдэйнь хүйтэрэн холодохонь гайхалгүй.
Үгэ хэлэн шарайшалхадань, тэдэнь олдохошьегүй[+].
8Сэдьхэлээ хайрладаг хүн оюуниие бэдэрдэг.
Сэсэн ухаае дээдэлдэг хүн һайниие олоно[+].
9Хуурмаг гэршэ хэһээлтэдэ ороно.
Худал хэлэдэг хүн мүхэхэ[+].
10Һүрөөтэй гоё байдал тэнэг хүндэ таарахагүй.
Тайжануудые богоол хүнэй зонхилходо бүришье зохидгүй[+].
11Ухаансар бодомжо хүниие тэсэбэритэй болгодог,
гэм зэмэ хүлисэхэ гээшэ ехэ аша габьяа мүн[+].
12Хаанай уур хилэн арсаланай хэрхирхэтэй адли,
тэрэнэй талархал ногоон дээрэ унаһан шүүдэр мэтэ[+].
13Тэнэг хүбүүн эсэгын ядарал зоболон.
Яршаг хэрүүлшэ эхэнэр оройн хушалтада гараһан нүхэндэ адли[+].
14Гэр бууса ба эд хүрэнгэ эхэ эсэгэһээ хүртэдэг,
ухаатай эхэнэр Эзэнһээ ерэдэг[+].
15Залхуу хүн унтаанаг,
нобшо хүн үлэсхэлэндэ нэрбэгдэнэ[+].
16Зарлиг хуули сахидаг хүн сэдьхэлээ хамгаална.
Харин өөрын зам тухай һанаа зободоггүй хүн үхэхэ болоно[+].
17Үгытэй хүндэ харамнангүй үгэхэнь
Эзэндэ зээлеэр үгэһэнтэй адли.
Тэрэ хүнэй һайн үйлын түлөө Эзэн бусаажа түлэнэ[+].
18Хүбүүгээ хэһээн хүмүүжүүлхэдээ, тэрээндэ һайниие хүсэнэ гээшэш.
Тиигээгүй һаа, муу эсэстэ хүрэхыень хүсэнэ гээшэш[+].
19Ууртай хүн хэһээлтэ амасаха зэргэтэй.
Тэрэниие хэһээлтэһээ зайлуулбал, үшөө ехээр хэһээхэ хэрэг гараха.
20Заабари дуулажа, зэмэлэл хүлеэжэ абаха гээшэ
хожомоо сэсэн бодолтой болохын шэнжэ.
21Хүнэй зосоо олон һанаан байбашье,
Эзэнэй түсэбөөр лэ болохо[+].
22Үгэдөө найдамтай байха гээшэ сэгнэгдэдэг.
Худалша хуурмагһаа үгытэй ядуу байһаниинь дээрэ.
23Эзэнһээ бэшэрэл ами наһа үршөөдэг:
хүн муу юумэнһээ айнгүй амгалан унтадаг[+].
24Залхуу хүн табагта хэһэн гараа
амандаа хүргэтэрөө залхууржа үрдинэ[+].
25Убайгүй баһамжалагшые хэһээбэл, гэнэн нэгэн ухаа орохо.
Ухаатайе зэмэлбэл, тэрэ һургаал[†] абадаг[+].
26Эсэгэдээ хэрзэгыгээр аашалжа, эхэеэ үлдэдэг хүн
нэрэ хүндэеэ алдаһан, эшэгүүритэй зүдэг амитан мүн[+].
27Хүбүүмни, сахилгата һургаал шагнаагүй һаа,
мэдэлгын үгэһөө холодохош.
28Худалаар гэршэлэгшэ үнэн шударгые доромжолдог.
Хара нүгэлтэнэй[†] хэлэһэниинь муу юумэ олошоруулдаг[+].
29Убайгүйдэ хэһээлтэ байха,
мунхагай нюрга сохихо арга олдохо[+].

#### 20


Хоб үгэ тараажа бү бай

1Үзэмэй дараһан архи хүнэй ухаа балартуулдаг.
Үлүүсэ уудаг хүн хэзээдэшье ухаатай байхагүй[+].
2Хаанай уур хилэн арсаланай хэрхирээнтэй адли.
Тэрэниие уурлуулха гээшэ өөртөө муу һанаһантай адли[+].
3Хэрүүл арсалдаанһаа зайлагшые хүндэлхөөр,
харин тэнэгүүд хэрүүлдэ оролсоод лэ байдаг.
4Залхуу хүн газараа үбэлдөө хахалдаггүй,
хуряалгын үедэ юуншье тэрээндэ олдохогүй[+].
5Хүнэй сэдьхэл һанаан гүнзэгы булаг мэтэ,
ухаатай хүн тэрээнһээ удхажа абадаг[+].
6Олон зон өөһэдыгөө үнэн сэхэб гэжэ һайрхадаг,
теэд найдабаритай нэгэниие олохо аалши?
7Үнэн шударга[†] хүн гэм зэмэгүй ябадаг.
Тиимэ хүнэй үри хүүгэд үреэлдэ хүртэнэ.
8Хэрэг шүүлгын шэрээдэ һууһан хаан
харасаараа хамаг муу зүйлые элирүүлдэг.
9Хэн «Би зүб мүрөөр үйлэ хэнэб,
нүгэл[†] хилэнсэгһээ зайлааб» гэжэ хэлэжэ шадахаб[+]?
10Буруу шэгнэдэг шэгнүүрһээ,
худалаар харуулдаг хэмжүүрһээ Эзэн[†] зэбүүсэдэг[+].
11Өөрын үйлэ хэрэгүүдээр эдир залуушье һайн муугаа харуулдаг.
12Дуулаха шэхэн, хараха нюдэн – энээниие Эзэн бүтээгээ[+].
13Унтаха дуратай һаа, үгырхэш.
Сагаа ажалда гэжэ ашагла, тиигэбэл хоол хүнэһөөр элбэг байхаш[+].
14Худалдан абагша «Энэш муу, тэрэш муу» гэдэг,
абаад ябаһанай удаа тэрэнээ һайрхадаг.
15Алта мүнгэн болон эрдэни зүүдхэл байбашье,
ухаатай юумэ хэлэдэг аман бүришье үнэтэй.
16Хари хүнэй үри шэриин түлөө
харюусалга абаһан хүн самсаяа алдаха[+].
17Буруу замаар оложо абаһан талхан амтатай байжа болохо юм.
Гэбэшье эсэстээ аман соо хайр байжа болохо[+].
18Түсэб зохёоходоо, зүбшэхэ хэрэгтэй.
Мэргэн зүбшэлэй удаа дайлалда[+].
19Суу тараадаг хүн нюуса задалдаг.
Хоб шэрэдэг хүнтэй бү харилса[+].
20Эхэ эсэгэеэ хардаһан хүнэй амидаралай дэн унтарха[+].
21Эхиндээ бэлэн олдоһон угай зөөри
буян хэшэгтэй[†] байхагүй[+].
22«Хорон муугай түлөө хэһээхэм» гэжэ бү хэлэ.
Эзэндэ найда, Тэрэ шамайе хамгаалха[+].
23Худал гиирнүүдһээ, зүб бэшэ шэгнүүрһээ
Эзэн зэбүүрхэдэг[+].
24Хүнэй алхамуудые Эзэн шэглүүлдэг.
Хүн өөрынгөө зам хэр мэдэжэ шадахаб[+]?
25Тангариг түргэн үгөөд, удаань татагалзахань
хүнэй хубида хабха юм[+].
26Сэсэн хаан муу нүгэлтэниие үлеэн һалгаха,
дээрэнь тээрмын шулуу эрьюулхэ.
27Хүнэй һүнэһэ заяан хадаа
тэрэнэй досоохиие үзэдэг Эзэнэй дэн юм[+].
28Этигэл[†] ба үнэн хааниие хамгаалдаг,
үнэн сэдьхэлээр хаан түрэ[†] бэхижэдэг.
29Залуушуулые хүсэ шадалынь,
үбгэдые буурал үһэниинь шэмэглэдэг[+].
30Муу бодолһоо хэһээлтэ зайлуулдаг.
Хүнэй доторые сохилго сэбэрлэдэг.

#### 21


Даруу зан ба оролдолго хэшээл

1Хаанай зүрхэн Эзэнэй[†] мутарта адхаатай байһан уһанай урасхал мэтэ.
Тэрэ хүсэһэн тээшээ шэглүүлдэг[+].
2Хүн бүхэнэй зам өөртэнь сэхэ шэнгеэр үзэгдэдэг.
Харин Эзэн хүнэй зүрхые сэгнэдэг[+].
3Үнэн сэхэ ба шударга үйлэ
Эзэндэ үргэһэн үргэлһөө үлүүгээр сэгнэгдэдэг[+].
4Хуулигүй зониие илгаруулдаг ехэрхүү хараса болон
бардам сэдьхэл хадаа тэдэнэй нүгэл[†] болоно[+].
5Хэшээл оролдолготой хүнэй түсэбүүд аша дэмбэрэлтэй байдаг.
Яаралтай хүн хохидолдо орохо ушартай[+].
6Худалша хэлээр баялиг олохо ябадал
хооһон һалхи намналга, үхэлэй занга бэдэрэлгэ мүн[+].
7Нүгэлтэн шударга һайн үйлэһөө арсадаг һэн тула
тэдэнэй хара һанаата хэрэгүүдынь өөһэдыень үгы хэнэ.
8Нүгэлтэй хүнэй харгынь гажуу байдаг.
Нүгэлгүй хүнэй хэһэн үйлэ хэрэгүүд сэхэ сэбэр.
9Хэрүүлшэ эхэнэртэй томо байшан соо һуунхаар
гэрэй хушалтын буланда амидарһан дээрэ[+].
10Хара нүгэлтын сэдьхэл мууе маша ехээр хүсэнэ.
Ямаршье хүн тэрэнэй нюдэндэ энэрэл хайра олохогүй.
11Убайгүй баһамжалагшын хэһээгдэхэдэ, гэнэн нэгэн ухаа ородог.
Сэсэн бодолтойе һургахада, тэрэ мэдэлгэ абадаг[+].
12Бурхан[†] хуули ёһо эбдэгшын хэрэгүүдые мэдэжэ байдаг ба
тэрэ замһаань мүхэлтэ руу унагаадаг.
13Ядуу хүнэй хашхархада дуулаагүй хүн
нэгэ сагта өөрөө хашхархадаа, харюу дуулахагүй[+].
14Хүнэй сухал дарахын тулада һэмээхэн бэлэг үгэдэг.
Нюусаар үгэһэн бэлэг ехэ уур номгоруулжа болодог[+].
15Үнэн шударга[†] шиидхэл гэмгүй хүндэ баяр болодог,
гэм хэгшэдэ айдаһа асардаг.
16Ухаантанай замһаа төөриһэн хүн
үхэгшэдэй суглаанда һуури эзэлнэ[+].
17Зугаа сэнгэлдэ дуратай хүн үгырдэг.
Үзэмэй дараһан архинда ба хангал тоһондо дурлаһан хүн хэзээшье баяжахагүй.
18Үнэн шударга хүндэ хүргэһэн хоро муугай түлөө
нүгэлтэн түлэхэ ушартай.
Сэхэ сэбэр хүндэ хүргэһэн хоро муугай түлөө
мэхэшэ хуурмаг хүн харюусаха ёһотой[+].
19Түргэн сухалтай, хэрүүлшэ эхэнэртэй һуунхаар
сүл губида амидарһан дээрэ[+].
20Сэсэн хүнэй гэртэ үнэтэ нөөсэ таһархагүй.
Мунхаг хүн тэрэнээ дары залгин һалгадаг.
21Үнэн шударгада ба энэрэл хайрада эрмэлзэдэг хүн
ажана амидарал, зүб байдал ба нэрэ хүндэ олохо.
22Сэсэн мэргэн хүн хүсэтэнэй хото дайлан абадаг,
тэдэнэй найдаһан бата хэрэмые һандаргажа шададаг[+].
23Ама хэлээ татадаг хүн сэдьхэлээ аюулһаа хамгаална[+].
24Хадхуу шэрүүнээр, бардамаар аашалагша хүн
хэрзэгыдээ дашууран үлүү гарадаг[+].
25Залхуугай хомхой хүсэлэн тэрэниие үхэлдэ хүргэхэ ушартай,
тэрэнэй гарнууд ажалһаа тэрьелдэг ха юм[+].
26Үдэрһөө үдэртэ тэрэ шунахай хүсэлдөө тамалагдана,
харин буянта хүн татагалзангүй үгэхэ соогоо үгырдэггүй[+].
27Нүгэлтэнэй үргэһэн үргэлыншье бузартай,
илангаяа хорон муу һанаагаар үргэһэн үргэл бүришье муухай[+].
28Хуурмаг гэршэлэгшэ мүхэдэг,
харин үнэниие байһан соонь хэлэдэг хүнэй үгэ эгээл найдамтай[+].
29Нүгэлтэ хүн дошхон нюуртай,
үнэн шударга хүнэй замынь сэхэ.
30Эзэнэй һанаагүйдэ мэргэн сэсэн, оюун ухаан,
хүнэй түсэб түлэблэл юуншье бэшэ[+].
31Хүлэг моридые байлдаанда бэлдэбэшье гэлэй,
илалтань Эзэнэй гарта байдаг[+].

#### 22


Ядуушуулые бү хаша

1Һайн нэрэ соло баялиг зөөриһөө дээрэ.
Зоной хүндэ алта мүнгэнһөө үлүү[+].
2Үгытэй ядуу хоёр зэргэ ябаха табилантай.
Ядуу хүнииешье, баянииешье Эзэн[†] бүтээгээ[+].
3Бодолтой хүн гай бэрхэшээл урид хаража, тэрээнһээ зайладаг.
Гэнэн хүн тэрээн руу сэхэ ошожо хохидолдо ородог[+].
4Эзэнһээ бэшэрэлгын ба даруу зангай шагнал хадаа
амидарал, алдар хүндэ, зөөри баялиг юм[+].
5Худалша хуурмаг хүнэй замда үүргэнэ ба занга байха.
Ами наһаа сэгнэдэг хүн тэрэ бүгэдэһөө зайлаха гэжэ оролдодог[+].
6Эдир залууе замайнь эхиндэ зүб ябахыень һурга,
үтэлхэдөөшье тэрэ харгыһаа хадуурхагүй[+].
7Баян хүн үгытэй ядууе зонхилдог,
үритэй хүн үгэгшын зараса болодог.
8Үнэн шударга[†] бэшэ ябадал таригша
өөртөө зоболон хуряаха.
Тиигэжэ уур хилэнгэйнь һабаа үгы болохо[+].
9Гар бардам хүн үреэлтэй,
тиимэ хүн ядуу хүндэ талханһаа хубаалдан үгэдэг[+].
10Хуулигүй баһан доромжологшые үлдэхэ хэрэгтэй.
Тэрэнэй ошоходо хёморол үгы болохо, хэрүүл хараал[†] замхаха[+].
11Сэбэр һайхан сэдьхэлтэй, үгэ яряандаа зөөлэн хүн
хаандашье анда нүхэр болодог[+].
12Эзэнэй мэлмы үнэниие хамгаалдаг.
Хуули эбдэгшын үгэ Тэрэ буруушаадаг.
13Залхуу хүн «Газаа арсалан байна.
Би гудамжада гарабал, алуулхаб» гэжэ хэлэдэг[+].
14Һадар эмын аман занга мэтэ.
Эзэнэй хараалда хүртэгшэ тэрэ зангада унажа ородог[+].
15Хүбүүнэй толгойдо тэнэглэл халдажа болодог,
һургаалай[†] һабаа тэрээнһээ холодуулдаг[+].
16Өөртөө үлүүе олохын тулада ядаһан зониие хашадаг
баяшуулда билдагуушалан үгэдэг хүн үгырэн хооһорхо[+].


Сэсэшүүлэй һургаалнууд

17Шэхээ табин, сэсэшүүлэй үгэ шагнадаг бай,
минии һургаалда анхаралаа хандуула[+].
18Эдэ үгэнүүдые сээжэдээ хадагалжа байбалшни урматай,
хододоо хэлэн дээрэшни бэлэн байг.
19Тиин Эзэндэ этигээрэй гэһэндээ би мүнөө энээниие заанаб.
20Би шамда зорюулжа, заабари ба мэдэлгэ болохо
гушан тобшо һургаал бэшээб.
21Үнэнэй үгэ шамда мэдүүлжэ, шамайе эльгээһэн хүндэ
зүб харюу үгэжэ шадахыншни тулада юм.
22Ядуу хүниие ядуу гэжэ зөөрииень буляажа бү бай.
Зобожо зүдэрһэн хүниие хаалгын хажууда бү дарла[+].
23Эзэн ядуу хүнүүдэй гомдол шүүн шиидхэжэ,
тэдэниие зобооһон хүнүүдэй амииень абана[+].
24Уур хилэндэ баригдаһан хүндэ бү дүтэлэ ба
түргэн сухалтай хүнтэй бү ханила.
25Тиигэбэл ши тэдэнэй замаар ябажа,
өөртөө занга түхеэрхэш.
26Бусадай түлөө үгэеэ үгэжэ,
үритэй хүнэй гар даахые бү оролдо.
27Түлэжэ шадахагүй байгаад,
унтажа байһан оро дэбисхэрээ абхуулха туйлдаа хүргөөд яахашниб[+]?
28Эсэгэнэрэй табиһан мужаа бү хүдэлгэ[+].
29Ажалдаа шадамар хүниие хараа гүш?
Тэрэ хаанай урда зогсохо.
Нэрэ түрэгүй юрын хүнүүдтэ алба хэхэгүй.

#### 23

1Засаг баригшатай хамта зооглохоёо һуухадаа урдаа байһан юумэ һайтар ажагла.
2Зооглохо ехэ хүсэлэн байгаа һаань, хоолойдоо хутага тулга.
3Тэрэнэй амтан эдеэндэ бү обто, тэрэ эдеэн хуурмаг юм.
4Баялиг суглуулхын тулада үргэһэ нойргүй бү зүдхэ, хэзээ тогтохоёо мэдэхэ хэрэгтэй[+].
5Баялигаа һайнаар харажашье үрдеэгүй байтаршни тэрэшни үгы болошоод байха: эд баялигта дали ургадаг, тэнгэри өөдэ дүүлиһэн бүргэд мэтэ ниидэжэ арилшаха[+].
6Муу һанаатай хүнтэй сугтаа бү зоогло, тэрэнэй амтан эдеэндэ бү обто.
7Зосоогоо юушье бодоһыень мэдэхэ аргагүй. «Эди, уу» гэжэ хэлээшье һаа, зүрхэ сэдьхэлынь шамһаа холо байдаг.
8Эдиһэн хоолоо бөөлжэжэ гаргахаш. Наартай үгэнүүдшни дэмыдэ хэлэгдэн үнгэрхэ.
9Мунхагта юумэ бү хэлэ. Ухаатай үгэнүүдые тэрэ наада бариха.
10Урданай хилэ мужаа бү хүдэлгэ, үншэдэй газарта булимтаран бү оро[+].
11Тэдээндэ хүсэтэ Үмэглэгшэ байха. Тэдэнэй талаһаа Тэрэ зарга бариха[+].
12Зүрхэ сэдьхэлээ сахилта һургаалда[†] зорюула, эрдэм мэдэсын үгэнүүдые шагна.
13Хүбүүгээ һургаалгүй бү орхёорой, һабаагаар шабхадаашье һааш, тэрэ үхэшэхэгүй[+].
14Һабаагаар шабхадаашье һаа, үхэлэй һабарһаа һүнэһыень мулталхаш.
15Сэдьхэл зүрхөөрөө сэсэн байгаа һаань, миниишье зүрхэндэ баяр баясхалан тогтожо болоно.
16Зүб юумэ хэлээ һааш, үнэхөөр баярлаха гээшэб.
17Шинии зүрхэн нүгэлтэндэ[†] бү атаархаг, харин Эзэнһээ[†] бэшэржэ байг[+].
18Ерээдүй саг гэжэ байха, этигэл[†] найдабаришни таһархагүй[+].
19Хүбүүмни соносо, сэсэн байха хэрэгтэй, зүрхэ сэдьхэлээ зүб харгыгаар шэглүүлэ.
20Үзэмэй дараһан архи үлүү уудаг, мяха хэтэрхүү эдидэг зоной дунда бү бай[+].
21Ушарынь хадаа архинша болон мяханда хомхой үгырэн хооһорхо. Һула һуняагүй байбал, соорхой хубсаһатай үлэхэш.
22Түрэһэн эсэгэеэ шагна, эхынгээ үтэлхэдэ үзэн ядажа бү бай[+].
23Үнэниие абаһан хойноо тэрээндэ бү урбаарай. Мэргэн ухаае, заабари хүмүүжэл, мэдэлгэ ухаа алдажа болохогүй.
24Үнэн шударга[†] хүнэй эсэгэ үнэн зүрхэнһөө баясаха, сэсэ мэргэниие түрэһэн хүн тэрээндээ жаргана.
25Эхэ эсэгэшни жаргал эдлэхэ болтогой,[†] түрэһэн эхэшни урма баяртай байха болтогой.
26Хүбүүмни, зүрхэ сэдьхэлээ намда үгэ. Нюдэеэ минии зам тээшэ шэглүүлэ.
27Янхан эхэнэр ба хүнэй забхай һамган уйтан амһартай гүнзэгы худагтал[†] адли, тэрээн сооһоо абиржа гарахагүйш[+].
28Тэрэ дээрмэшэн мэтэ нэгэниие отожо, гэмтэ ябадалай тоо олошоруулдаг[+].
29Хэн сэдьхэлээ зобоноб? Хэн гэншэнэ ёолоно гээшэб? Хэн хэрүүл хэнэб? Хэн гомдоноб? Хэн шалтагаангүй шарха абанаб? Хэн улаан нюдэтэйб?
30Тэдэ үзэмэй дараһан архинда шунахайрагшад, архиин шоробто һанаатай бэдэрээшэд[+].
31Архиин улааниие һайхашаан, аяга соо хөөһэрэн долгисохыень харахаяа боли, зөөлэхэнөөр зосоо орохыень тамшаахаяа боли[+].
32Эсэстэнь тэрэ мүлхигшэ шэнги хазадаг, хорото могой шэнги хадхадаг.
33Нюдэншни ондоо эхэнэрнүүдые харадаг болохо, ухаан бодолшни һамуурха.
34Ши тэнгис далайн гүн соо унтахаа хэбтэһэндэл, онгосын далбагын модоной үзүүртэ нойрсоһондол болохош.
35Ши «Тэдэ намайе наншаа, наншаһыеньшье ойлгоогүйб, сохихо түлхихэдэнь намда үбшэнтэй бэшэл. Унтажа садаад, үнөөхиеэл уухаб даа» гэжэ хэлэхэш[+].

#### 24

1Муу зондо бү атаарха, тэдэнэй нэгэн болохые бү хүсэ[+].
2Тэдэ хүсэрхэл һэдэжэ ябадаг, ама хэлэниинь гай зоболон түхеэржэ байдаг[+].
3Гэр орониие сэсэн мэргэн зохёодог, оюун ухаагаар тэрэ бэхижэдэг.
4Мэдэлгын ашаар ордон үргөөнүүд эрхим баялигаар дүүрэнэ[+].
5Сэсэн хүн шадалтай, ухаатай хүн хүсөө батадхана[+].
6Дай хэхэдээ заабари шагна. Олон зүбшэлэгшэдтэй байхада илалта туйлагдаха[+].
7Сэсэн мэргэн хадаа тэнэг мунхагта хүртэшэгүй үндэр. Хотын хаалгын дэргэдэ тэрэ амаашье нээхэгүй.
8Мууе хэхээр түсэблэдэг хүниие муу мэхэтэй гэжэ нэрлэдэг.
9Тэнэгэй һэдэлгэнүүд нүгэл[†] гээшэ. Эшэхэ гайхахаяа мэдэхэгүй, һэнгэргүй хүндэ зон дурагүй[+].
10Хэрбээ ши хүндэ сагта доройтохо һаа, тэнхээ шадалшни һула байна[+].
11Алагдаха газар руугаа туулгажа ябаһан хүнүүдые абара. Үхэлэй һабарта орогшодто туһалхаһаа арсаха юм аалши[+]?
12«Бидэ энээн тухай мэдээгүйлби» гэжэ ши хэлэхэш. Зүрхые Туршагша энээниие анхаралдаа абана, һүнэһыеш Хамгаалагша энэ бүхэниие мэдэнэ. Хэһэн үйлын харюу Тэрэ хүнүүдтэ үгэхэ[+].
13Зүгын бал эди, тэрэ ехэ һайн, балтай һархинаг шинии хоолойдо аятай байха[+].
14Сэдьхэлдэшни сэсэ мэргэн тэрээндэл адли гэжэ мэдэ. Сэсэниие оложо абабалшни, шамда ерээдүй байха, этигэл[†] найдабариш мүхэхэгүй[+].
15Хара нүгэлтэ этэгээд, үнэн шударга[†] хүнэй гэрэй хажууда тэрэниие отожо бү хэбтэ. Ажаһуудаг газарынь бү һандарга[+].
16Юундэб гэхэдэ, үнэн шударга хүн долоо бүдэрөөшье һаа, бодохо, харин нүгэлтэд нэгэ бүдэрбэл, өөдэлхэгүй[+].
17Дайсанайнгаа унахада хүхихэ хэрэггүй, бүдэрхэдэнь сэдьхэлээ баярлуулжа бү бай[+].
18Мууда баярлаха гээшэ Эзэнэй[†] нюдэндэ һайхашаагдахагүй, дайсанһааш уур хилэнгээ зайлуулжа магад[+].
19Хорон һанаатанда бү сухалда, муу нүгэл үйлэдэгшэдтэ атаархажа бү бай[+].
20Юундэб гэхэдэ, хорото хэрэгүүдтэ ерээдүй гэжэ байхагүй, хара нүгэлтэнэй дэн бүхэдэг[+].
21Хүбүүмни, Эзэнһээ болон хаанһаа түбэгшөөдэг бай. Урбагшадһаа холо бай[+].
22Юундэб гэхэдэ, гай гамшаг тэрээнһээ гэнтэ ерэхэ. Хэды ехэ эбдэрэл асархыень мэдэхэгүйш.


Сэсэшүүлэй үшөө хэдэн һургаал

23Сэсэшүүл иигэжэ хэлэдэг. Хэрэг шүүлгэдэ али нэгэнэй тала бариха гээшэ һайн хэрэг бэшэ[+].
24Хуулигүй нүгэлтэниие зүб гэжэ хэлэгшэдтэ арад зоной хараал[†] хүртэдэг, хамаг обог угсаатан тэдэниие үзэн ядадаг[+].
25Харин нүгэлтэниие хэһээгшэдтэ аша туһатай, тэдээндэ һайн үреэл хүртэхэ.
26Зүб харюу үгэлгэ урал руу таалаһантай адли.
27Гэр барихын урда газаахи ажалаа дүүргэжэ, хээрэ талада байһан юумэеэ суглуулан бэлэн болго. Тииһэн хойноол гэрээ бари.
28Шалтаггүй дүтын хүндэ эсэргүү гэршэлжэ болохогүй. Шинии аманда мэхэ бү байг[+].
29«Тэрэ намда яажа ханданаб, тиимээр лэ би ханданаб, харюуень тэнсүүгээр хүргэнэб» гэжэ бү хэлэ[+].
30Нэгэтэ би залхуугай таряалангай хажуугаар, ухаагүй хүнэй уһан үзэмэй сэсэрлигэй хажуугаар үнгэрбэб.
31Бүхы талмайнь бог үбһэндэ дарагданхай, хаа хаанагүй үүргэнэ ургашанхай, шулуун хашаань унанхай байба.
32Энээниие би өөр дээрээ түйжэ үзөөд, иимэ юумэ ойлгобоб:
33«Нэгэ жаахан унтая, бага зэргэ зали абая, гараа жаахан амараае» гэһээр байтар,
34үгытэй байдал зольбо мэтэ ерэжэ, ядарал дээрмэшэн мэтэ бууха[+].

#### 25


Дайсантай яажа харилсахаб

1Иудын хаан Хэзэкияагай зарасанарай суглуулан нэгэдхэһэн Соломооной[†] бусад һургаалнууд.[†][+]

2Хэрэг ябадал нюухань Бурханай алдар[†] суу. Тэдээниие оложо элирүүлхэнь хаашуулай алдар суу[+].
3Тэнгэриин үндэр, газарай намдуу гүн мэтэ хаашуулай зүрхэ сэдьхэл хүртэшэгүй холо.
4Сагаан мүнгые холисоһоонь илган сэбэрлэ, мүнгэшэ дарханай саб амһарта бүтэхэ.
5Хаанай хажууһаа хуулигүй нүгэлтэниие[†] һалган холодуула, хаан шэрээ үнэн шударгада[†] тулан бэхижэхэ[+].
6Хаанай урда өөрыгөө бү үргэмжэлэ, амбан ехэшүүлэй зэргэдэ бү зогсо[+].
7Ехэ ноёдой үмэнэ доромжодо оронхаар доохонуур зогсоод, «Дээшээ морилогты» гэжэ хэлүүлэгшэнь дээрэ бэшэ юм гү? Хараһан юумэндэ
8заргалдахаяа бү яара. Хажуудахи хүншни шамайе аягүй байдалда оруулхадань юу хэхэ болонош?
9Хажуудахи хүнтэй заргалдахадаа, өөрын хэрэгһээ гадуур бү гара. Бусадай нюуса бү соносхо.
10Тэрээниие дуулаһан хүн нэхэн зэмэлжэ болохо. Тиигэбэл буруутан боложо нэрээ гутахаш.
11Саг соогоо хэлэгдэһэн зүб үгэ гээшэ мүнгэн хээ угалзада шэрэгдэһэн алтан алим шэнги[+].
12Зэмэлэлгын мэргэн үгэ гээшэ шэхээ табин соносогшодо алтан һиихэ ба шэжэр алтан зүүдхэл мэтэ[+].
13Найдалтай элшэн[†] тэрэниие эльгээгшэдэ таряа хадалгын халуун үедэ саһанай ороһон һэрюун мэтэ. Тэрэ эзэнэйнгээ[†] сэдьхэл тэнхэрүүлнэ[+].
14Үгэхэ бэшэ аад, бэлэгүүдээ һайрхагша бороогүй үүлэн ба һалхин мэтэ[+].
15Засаг баригшыешье тэсэбэреэр идхажа болоно. Уян эелдэр үгөөр яһашье хухалжа болоно.
16Зүгын бал олобол, садатараа эди. Хэтэрүүлээд, бөөлжэжэ бү бай[+].
17Хүршынгөө гэртэ үсөөхэн ошо. Тиигээгүй һааш, шамһаа залхууржа үзэн ядадаг болохо.
18Хажуудахидаа эсэргүү худал гэршэ болодог хүн һэлмэ, хурса үзүүртэй һурша болон шиидам мэтэ[+].
19Хэсүү сагта этигэлгүй[†] хүндэ найдаха гээшэ үмхирһэн шүдэн, дохолон хүл мэтэ.
20Зобоһон сэдьхэлдэ дуу дуулаха гээшэ шарха дээрэ дабһа адхаһантай адли, хүйтэн үдэртэ хубсаһаа тайлаад ябаһан хүн мэтэ.
21Үлэсхэлэн дайсанда эдеэ үгэ, ангаа һаань, уһа уулга[+].
22Иихэдээ ши тэрэнэй толгой дээрэ шатажа байһан нүүрһэ обоолно гээшэш, Эзэн шамда харюулха[+].
23Хойноһоо үлеэһэн һалхин хура бороо асардаг, хоб жэбтэй хэлэн нюурнуудые ууртай болгодог.
24Хэрүүлшэ эхэнэртэй хамта һуунхаар хушалта дээрэхи буланда амидарһаниинь дээрэ[+].
25Ангажа тулиһан хоолойдо хүйтэн уһан ямар байдаг шэнги холын оронһоо ерэһэн һайн мэдээн сэдьхэлдэ тиимэ байдаг[+].
26Үнэн шударга хүнэй хуулигүй нүгэлтын урда һалаганан унаха гээшэ булагай уһанай булангиртаһантай, худагай[†] бузарлагдаһантай адли.
27Зүгын бал хомхойрон эдихэ һайн бэшэ, нэрэ алдарай хойноһоо үрдилдэн тэмсэхэ алдар бэшэ.
28Бэеэ баридаггүй хүн ханагүй һандарһан хото мэтэ.

#### 26


Занга бү таби

1Тэнэг хүнэй соло сууда гаралга хадаа зундаа саһа орохо ба ургаса хуряаха үеэр бороо ороһонтой адли[+].
2Борбилоогой буршагад гээд үгы болоһонтой, хараасгайн шуумар ниидэжэ арилһантай адли шалтагаангүй хараал[†] хүсэдэггүй[+].
3Ташуур мориндо, хазаар элжэгэндэ, харин һабаа модон тэнэгэй нюрганда[+].
4Тэнэг хүндэ тэнэгээрынь харюулжа, тэрээнтэй адли болоно гээшэш.
5Тэнэг хүнэй өөрыгөө сэсэн гэжэ тоолохогүйн тулада тэрээндэ тэнэг соонь харюусаха болоно[+].
6Тэнэг хүндэ хэрэг ажалаа даалгаһан хүн хүлөө тайруулһандал хохидол амсаха.
7Тэнэгэй аманда һургаалай[†] сэсэн үгэ дохолон хүнэй хэрэгсээдэггүй хүлдэ адли.
8Тэнэг хүниие үргэмжэлхэ гээшэ һэнгүүртэ харбаха шулуугаа уяһантай адли[+].
9Тэнэгэй һургаалай сэсэн үгэ хэлэхэнь һогтуу хүнэй адаалхай үүргэнэдэ шагтагалдаһантай адли.
10Дайралдаһан тэнэгые дары албанда хүлһэлэгшэ хадаа хараһан бүхы хүнүүдые шархатуулдаг һур харбагшада адли.
11Нохой бөөлжэһэндөө бусадаг, тэрээндэл тэнэг хүн тэнэг мунхагтаа найран үсэрхэ[+].
12Өөрыгөө сэсэн гэжэ тоолодог хүниие хараа һэн гүт? Тэнэг хүндэ тэрээнһээ үлүү найдахаар[+].
13Залхуу хүн «Харгы дээрэм арсалан һууна. Талмай дээгүүр дошхон арсалан зайжа ябана» гэдэг[+].
14Үүдэнэй сүйдөө һэнжэлзэдэгтэл залхуу унтаридаа тэршэлдэг.
15Залхуу хүн аягаһаа амандаа гараа хүргэтэрөө эсэхэ[+].
16Залхуу хүн боломжотой харюу үгэдэг долоон ухаатанһаа сэсэнби гэжэ өөрыгөө тоолохо.
17Өөртэнь хамаагүй хэрүүлдэ оролсохонь нохойе шэхэнһээнь угзарагшатай адли.
18Галтай һурша болон үхэл шэдэгшэ галзуу хүндэ
19нүхэрөө мэхэлээд, «Би шоглоном» гэдэг хүн адли.
20Түлеэнэй дууһахада гал унтараа, хоб зөөгшын үгы болоходо хёморол замхаа[+].
21Нүүрһэнһээ халуун, түлеэнһээ гал, хоб шэрэгшын үгэһөө хёморол.
22Хоб шэрэгшын үгэ амтан эдеэн мэтэ, хүнэй мухар гэдэһэн хүрэтэр орохо[+].
23Хэбрэг шабараар хэһэн һуулгые хэдышье мүнгөөр үнгэлхэдэ, үнэ орохогүй. Муу сэдьхэлһээ хэлэһэн альбан үгэнүүд тэрээндэл адли[+].
24Муу һанаатан альбан үгөөр муугаа далдалжа болодог, муу мэхэеэ тэрэ зосоогоо баридаг.
25Тэрэ хүнэй зөөлэн үгэдэ бү этигэ. Зосоогоо долоон жэгшүүритэ зүйл тэрэ хадагалдаг[+].
26Тэрэнэй хуурмагайнь саана үзэн ядалгань нюугдаашье һаа, нүгэлынь[†] зоной урда гаража ерэхэ.
27Нүхэ малтаһан хүн өөрөө тэрээн руу унана. Шулуу түлхихэдөө өөрөө тэрээндэ даруулха[+].
28Хуурмаг хүн хуурагдагшые үзэн ядадаг, билдагууша аман һүйдхэл түхеэрдэг.

#### 27


Нүхэдтөө үнэн сэхэ бай

1Үглөөдэрые бү һайрха, юун болохыень өөрөөшье мэдэнэгүйш[+].
2Шамайе ши өөрөө бэшэ, ондоо хүн; шинии бэшэ, хари хүнэй ама хэлэн магтаг.
3Шулуун хүндэ, элһэн хүнгэн бэшээр татаха, харин тэнэгэй ааша эдэ хоёрһоо бүришье хүндэ[+].
4Хилэгнэл хэрзэгы, уур сухал диилдэшэгүй, харин хэн атаархалай урда тэсэжэ зогсохоб[+]?
5Абяагүй нүхэрэй хайраһаа сэхэ руунь зэмэлэгшэ дээрэ[+].
6Хайрлаха нүхэр ойлгомторгүй шархатуулжа болохо, үзэн ядагша һаймһаран таалажа болохо[+].
7Садхалан хүн зүгын балай һархинагшье гэшхэжэ болохо, үлдэһэн хүндэ гашуун юумэншье амтатай[+].
8Гэр нютагһаа холодоһон хүн уурхайһаа ниидэн гараһан шубуун мэтэ.
9Һайхан тоһон болон анхилма үнэртэй бодос зосоо баясуулха, нүхэрэй зүбшэл заабари сэдьхэлдэ аятай.
10Өөрын нүхэдые ба эсэгын нүхэдые бү марта. Гай гашуудал болоходонь аха дүүгэй гэр тээшэ бү зори. Холо һуудаг аха дүүһээ ойро һуудаг хүршэ дээрэ[+].
11Хүбүүмни, сэсэн байжа, зүрхыемни баярлуула. Намайе муушалагшада харюу барижа шадахымни тулада юм[+].
12Ухаатай һонор хүн мууе хараад, зайлажа шададаг, тэнэг хүн сэхэ ябаад, хэһээлтэдэ хүртэдэг[+].
13Ондоо хүнэй түлөө гар даагша хубсаһаяа үгэхэ. Хүнэй һамганай түлөө иимэл түлөөһэ түлэхэ[+].
14Эртэ үглөөгүүр шангаар найза нүхэртөө үреэдэг хүн хараал[†] хэлэжэ байһантай адли.
15Гэмэргэн эмэ бороотой үдэртэ залхуутай болоһон бороогой уһантай адли[+].
16Тэрэниие номгоруулха гээшэ һалхи зогсоохотой гү, али гараараа тоһо адхажа абаһантай адли.
17Түмэр түмэрые эрилдэг, хүн хүниие хурсалдаг.
18Архиин жэмэсэй модо харууһалагша үрэ жэмэсынь эдихэ, эзэндээ[†] һанаагаа табигша хүндэдэ хүртэхэ[+].
19Уһанай нюрууда хүнэй шарай харагдадагтал хүнэй зүрхэн тэрэнэй шэнжэ харуулна.
20Үхэлэй орон[†] ба Хосорол хэзээшье сададаггүй шэнги хүнэй нюдэн хэзээдэшье ханадаггүй[+].
21Мүнгэ хайлуулдаг амһарта ба алта сэбэрлэдэг гал дүлэн мэтэ магтаалай үгэнүүд хүниие туршан шалгана[+].
22Тэнэг хүниие орооһо таряантай хамта уур соо хээд, нюдүүрээр нюдөөшье һаа, тэнэгынь һалахагүй.
23Хонидойнгоо тоое сээжээр мэдэ, мал һүрэгтөө анхаралаа таби.
24Энэ баялиг мүнхэ бэшэ, хаанайшье титим уг дамжан үгтэхэгүй ушар байха[+].
25Ногоон хагдараа гэхэдэ хэнзэ бултайжа, хадын ногоон хуряагдаба.
26Хурьганай арһан шинии хубсаһан боложо, эшэгэдшни газарай түлөөһэн болоно.
27Шамайе ба гэр бүлыешни, тэрээнһээ гадна зараса басагадыешниш тэжээхээр ямаанай һүн шамда элбэг байгуужаг.

#### 28


Баянһаа үнэн шударгань дээрэ

1Муу хүн хүнэй мүрдөө мүшхөөгүй байхада зугадажа ябадаг, үнэн шударга[†] хүн арсалан шэнги доро зүрхэтэй[+].
2Улас орондо һамуурал үймөөнэй болоходо удамаршад[†] олон. Харин ухаалиг, мэдэлгэ ехэтэй хүнэй ударидал доро орон нютаг бүтэн үлэдэг[+].
3Ядуушуулые зобоодог үгытэй хүн таряалангые урыда урадхуулха аадар бороотой адли[+].
4Хуули тоодоггүй зон нүгэлтэниие[†] магтадаг. Харин хуули сахидаг зон тэдээнтэй тэмсэдэг.
5Хара һанаатан шударга ёһые ойлгодоггүй, харин Эзэниие[†] бэдэрэгшэд тэрээниие ойлгохо.
6Худал харгытай баянһаа үнэн шударга үгытэйнь дээрэ[+].
7Ухаатай хүбүүн Эзэнэй Хуули сахидаг, харин мүргүй зонтой нүхэсэдэг хүн эсэгынгээ нэрэ гутаадаг.
8Мүнгэ зээлилэн баялигаа арбижуулагша ядуушуулда энэрхыгээр хандадаг хүнэй түлөө мүнгэ нөөсэлдэг[+].
9Эзэнэй Хуули тоодоггүй хүнэй зальбаралшье[†] зэбүүрхэмээр[+].
10Сэхэ харгытай зониие хорон муугай замда хүтэлэгшэ этэгээд өөрын малтаһан нүхэндэ унана. Харин гэмгүй хүн ашаг туһада залгамжалан хүртэхэ[+].
11Баян хүн өөрыгөө сэсэнби гэжэ тоолодог. Үгытэйшье һаа, ухаатай хүн тэрэниие дары ойлгодог[+].
12Үнэн шударга хүнүүдэй баярлахада олон зон омогорхон хүхидэг. Харин хара һанаатанай үргэмжэлэгдэхэдэ, зон нюураа хоргодуулдаг[+].
13Нүгэлөө нюун далдалагша амжалтада хүрэхэгүй. Харин гэмээ мэдэрэн наманшалагша хайрада хүртэдэг[+].
14Эзэнһээ бэшэрдэг хүндэ үреэл оршоно. Харин сэдьхэл хатуу хүн гай гасаланда ородог.
15Хуулигүй нүгэлтэй засаг баригша ядуушуулда хандахадаа, хэрхирһэн арсалан, үлэн баабгай мэтэ[+].
16Ухаагаар дутуу удамаршын дарлалга бүришье ехэ. Хомхой сэдьхэлээр олдоһониие үзэн ядадаг хүнэй үдэр хоногуудынь ута болохо.
17Хүнэй шуһа урадхуулһан хэрэгтэ хамаатай хүн үхэтэрөө бодхуул ябаха. Тиимэ хүниие бү дэмжэ[+].
18Гэм нүгэлгүй хүн абарагдаха болоно. Харин буруу харгыгаар ябадаг хүн нэгэтэ унажа магадгүй[+].
19Газараа элдүүрилдэг хүн талха таряагаар элбэг байха. Харин хии бодол намнан миин байһан хүндэ ядарал элбэг байха[+].
20Үнэн этигэлтэй[†] хүн үреэлөөр баян һууха. Баяжаха гэжэ яарадаг хүндэ хэһээлтэ байха[+].
21Нэгэнэй тала бариха гээшэ һайтай бэшэ хэрэг: тиимэ хүн зүһэм хилээмэнэй түлөө нүгэл үйлэдэдэг[+].
22Хомхой хобдог хүн зөөри баялиг намна намнаһаар, тэрэнэй хойноһоо ядаралай ерэхые анхаржа ойлгодоггүй[+].
23Үлүүдэ магтагшада орходоо зэмэлэгшэ хүниинь эсэстээ һайн[+].
24Эхэ эсэгынгээ зөөри буляахадаа, «Энэ нүгэл бэшэ» гэжэ хэлэдэг хүн дээрмэшэнтэй адли[+].
25Бардам хүн хэрэлдээ үүсхэдэг, харин Эзэндэ этигэдэг хүн хүгжэн дэбжэдэг[+].
26Гансал өөртөө найдадаг хүн тэнэг гээшэ. Сэсэнэй харгыгаар ябадаг хүн аюулһаа зайладаг.
27Ядуушуулда үгэдэг хүн юугээршье дутахагүй. Ядуушуулһаа нюдөө далтируулдаг хүндэ хүртэхэ хараалынь[†] олошорхо[+].
28Хуулигүй нүгэлтэнэй үргэмжэлэгдэхэдэ, хүнүүд бэеэ нюудаг. Харин тэдэнэй унахада, үнэн шударга зон олошорно[+].

#### 29


Магталга ба зэмэлэл

1Хүжүүндээ найраад, зэмэлэл шагнадаггүй хүн нэгэ үдэр гэнтэ бусалтагүй унана[+].
2Зүб шударга хүнүүдэй дэбжэхэдэ, арад түмэн баяртай байдаг. Харин нүгэлтэнэй[†] засагта байхада, арад зон халагладаг[+].
3Сэсэн мэргэндэ дуратай хүн эсэгэеэ баярлуулдаг. Янхан эмэнүүдтэ харгылагша эд зөөриеэ баража дууһана[+].
4Хаанай шударга ёһо улас орониие бэхижүүлнэ. Харин эдилгэ абадаг ёһо тэрэниие доройтуулдаг.
5Нүхэртөө билдагуушалдаг хүн урьха тэрээндэ түхеэрнэ[+].
6Хуулигүй хүн нүгэл хилэнсэгтээ урьхадуулдаг. Харин үнэн шударга[†] хүн хүхюутэй байдаг[+].
7Үнэн шударга хүн ядуугай эрхын түлөө һанаагаа табидаг. Харин хуулигүй хүн энээниие ойлгодоггүй[+].
8Убайгүй һамуун хүнүүд хотодо үймөө үүсхэдэг. Харин сэсэшүүл уур хилэн номгоруулдаг[+].
9Сэсэн тэнэг хоёрой хэрэг шиидхэлгэдэ уур сухал, энеэдэн таһархагүй.
10Алууршад гэмгүй хүниие үзэн ядадаг, сэхэ сэбэр хүнүүд ами наһан тухайнь һанаагаа табидаг[+].
11Тэнэг мунхаг уураа барижа шададаггүй, харин сэсэн хүн бэеэ баридаг[+].
12Удамарша хүн хуурмаг үгэ шагнадаг һаань, тэрэнэй түшэмэл туһалагшад нүгэлтэн боложо хубирна.
13Ядуу хүн ба дарлагша хоёрой адли зүйл гэхэдэ тэдэнэй нюдэндэ гэрэл Эзэнһээ[†] носодог[+].
14Хэрбээ хаан үгытэй ядуушуулые шударгаар шүүн шиидхэдэг һаань, хаан шэрээнь мүнхэ байха[+].
15Һабаа бургааһан, зэмэлэл хоёр сэсэ мэргэниие үгэдэг. Зоргон соонь орхигдоһон хүүгэд эхэеэ эшэбэритэй байдалда оруулха[+].
16Нүгэлтэнэй олошорхо тума нүгэл нэмэнэ. Гэбэшье үнэн шударга хүнүүд тэдэнэй уналга үзэхэ[+].
17Хүбүүгээ хэһээдэг бай. Тиигэбэл тэрэнэй түлөө һанаагаа зобохоёо болихош, сэдьхэлыш тэрэ баярлуулха[+].
18Дээрэһээ зүн мэдэлгэ үгы байхадаа, арад түмэн журамгүй байна. Харин Хуули сахигша жаргалтай[+].
19Зарасада үгөөрөө заабарилжа болохогүй. Ойлгоһоншье һаа, хэбэрээ мэдүүлхэгүй.
20Урид аматай хүниие хараа һэн гүш? Тиимэ хүндэ найданхаар тэнэг нэгэнэй заһаралгада найдаһан дээрэ[+].
21Хэрбээ зарсые багаһаань эрхэлүүлбэл, хожомынь эзэнэйнгээ мэдэлһээ гарааб гэхэ жэшээтэй.
22Ууртай хүн хэрэлдээ үүдхэнэ, түргэн сухалтай хүн гэм нүгэлдэ абтана[+].
23Бардам зан хүниие дарана, харин гудагар номгон хүн хүндэдэ хүртэнэ[+].
24Хулгайшантай хамтарагша бэедээ дайсан болоно. Хараал[†] дуулаашье һаа, тэрэ абяагүй һуудаг[+].
25Хүнһөө айха гээшэ занга юм. Харин Эзэндэ этигэдэг хүн аюулда орохогүй[+].
26Олон хүнүүд засаг баригшын талархал бэдэрдэг. Үнэн шударга ёһо Эзэнһээ гэжэ тэдэ мартадаг[+].
27Үнэн шударга хүнүүд хуулигүй нүгэлтэһөө зэбүүсэдэг. Сэхэ замаар ябагшадһаа нүгэлтэн зэбүүсэдэг.

#### 30


Нэмэн хэлэгдэһэн һургаал


Агуурай үгэнүүд

1Якээгэй хүбүүн Агуурай айлдаһан үгэнүүд. Энэ хүн Итиээлдэ ба Ухаалда иигэжэ хэлэһэн байна:
2– Хүнүүдһээ эгээл мунхаг гэбэл би таараха байнаб. Хүнэй ухаан намда байхагүй.
3Би мэргэн ухаанда һураагүйб. Нангин[†] зүйлэй мэдэлгэ намда байхагүй.
4Хэн тэнгэри өөдэ ошоод, буужа ерээб? Хэн һалхиие гартаа адхажа байгааб? Хэн уһа хубсаһандаа суглуулааб? Хэн дэлхэйн хамаг хизаарые тогтоогооб? Тэрэнэй нэрэ болон хүбүүнэйнь нэрэ хэн бэ? Та үнэхөөр мэдэнэ ёһотойт[+].
5Бурханай[†] бүхы үгэнүүд арюун, Тэрээндэ найдагшадта Тэрэ халхабша юм[+].
6Тэрэнэй үгэдэ бү нэмэ. Тиигэбэлшни, Тэрэ шамайе буруудхажа, ши худалша болохош[+].


Тоодо үндэһэлһэн һургаал

7Хоёр зүйлые би Танһаа гуйжа байнаб. Минии амиды байһан дээрэ бү арсыт.
8Хооһон ба худал үгэ намһаа холо байлгыт. Намайе хооһон ядуушье бэшэ, баян шадалтайшье бэшэ байлгаарайт. Минии хуби болохо хоол хүнэһэ үгэжэ хайрлаарайт[+].
9Ушарынь тэрэ хубиһаа үлүүдэ хүртэжэ, гэдэһээ садаад, «Эзэн[†] гэжэ хэн юм бэ?» гэжэ хэлэн Танһаа арсахагүйн тулада, үгышье һаа, ядуу болоод, хулгай хэжэ, Бурханай нэрые бузарлахагүйн тулада бэлэй[+].
10Эзэнэйнь нюур дээрэ зарсые бү харда. Тэрэнэй хараал[†] шамда буужа, буруутан болохош[+].
11Эсэгэдээ хараал хэлэжэ, эхэеэ үреэхэгүй[†] хүнүүд байдаг[+].
12Өөрын нюдэндэ сэбэр хэмээхэ, үнэндөө хирэ богто баригдашаһан хүнүүд баһа байха[+].
13Баһамжалһан нюдэтэй ба дээгүүр харасатайшье нэгэн байха[+].
14Зобоһон зониие дэлхэйһээ арилгахаар, ядуу хүнүүдые залгихаар бэлэн шүдэниинь илдэ шэнги, үргэниинь хутага шэнги хүнүүд байха[+].
15Хомхой сэдьхэл хоёр басагатай, тэдэнь «Үгэ» гэжэл байдаг. Ханажа сададаггүй гурбан зүйл, «одоо хүрөө» гэжэ хэлэдэггүй дүрбэдэхи зүйл бии.
16Эдэ хадаа Үхэлэй орон,[†] үрэ хүүгэдгүй хэбэл, уһа уужа ханадаггүй газар ба «хүрөө» гэжэ хэзээдэшье хэлэдэггүй гал мүн.
17Эсэгэеэ баһажа, эхэеэ тоодоггүй хүнэй нюдые хара хирээ тоншожо, харсага шубуун эдихэ[+].
18Минии ойлгохогүй гурбан зүйл байха. Дүрбэдэхииень бүришье ойлгохогүй юм[+].
19Эдэ хадаа тэнгэридэ ниидэһэн бүргэдэй зам, хабсагай дээрэ муралзаһан могойн зам, далайн дунда онгосын зам ба басагантай ханилһан эрын зам болоно.
20Эрэеэ мэхэлдэг һадар эмын замынь эли: тэрэ эдижэ, амаа аршаад, «Би буруу юумэ хээгүйб» гэжэ хэлэхэ.
21Гурбан зүйлһөө газар шэшэрдэг, дүрбэдэхииень даадаггүй гэбэл:
22хаан шэрээдэ заларһан зарасые, садатараа эдеэлдэг тэнэгые,[+]
23хадамда гараһан һалихай эхэнэрые, эзэн эхэнэрэйнгээ орондо эзэн болоһон зараса эхэнэрые.
24Дэлхэй дээрэ бага аад, ёһото мэргэн дүрбэн зүйл бии:
25шоргоолжон харахада хүсөөр багашье һаа, нажар зундаа эсэн сусангүй эдихэ хоолоо нөөсэлдэг,[+]
26хадын хулганаан ахирханшье һаа, хабсагайн дундуур үүрээ түхеэрдэг,
27таршаанууд хаан үгышье һаа, нэгэ жагсаалаар алхалдаг,[+]
28гүрбэл һабараараа арайхан аһалдаашье һаа, хаанай ордондо байжа болодог.
29Жэрбэгэр тэгшэ бэетэй гурбан, һүрлэг алхадалтай дүрбэдэхинь:
30хэнһээшье түбэгшөөдэггүй амитадай хаан арсалан хүшэрхэг,
31удамарша эрэ тахяа, тэхэ болон баатарнуудтайгаа хамта ябаһан хаан бэлэй.
32Өөрыгөө үргэжэ, мунхаг зан гаргаһан, үгы гэбэл, муу юумэ һэдэһэн байбал – гараа аман дэрээ таби[+].
33Һүнһөө сүсэгы, удаань тоһон гарадаг, хамар сохиходо, шуһан гоожодог. Тэрээн шэнги уурта абтаха ябадал хёморол үүдхэдэг.

#### 31


Лэмүһээл хаанай үгэ

1Лэмүһээл хаанай эхын хүбүүндээ хэлэһэн һургаал:[†]
2Зай юун бэ, хүбүүмни? Юун бэ, хэбэл сооһоом гараһан үримни? Юун бэ, минии тангаригуудай хүбүүн?
3Эмэгтэй хүндэ хүсөө баража бү бай, хаадые һүйдхэдэг эхэнэрнүүдтэ хүсэл зоригоо эзэмдүүлжэ болохогүй[+].
4Лэмүһээл, хаан хүнэй үзэмэй дараһан архи уухань зохидгүй зүйл гээшэ. Уг изагууртанай уухаяа үзэмэй дараһан архи бэдэржэ ябахань таагүй[+].
5Тэдэ уужа һогтоод, хуули тогтоолнуудаа мартажа, зобоһон зоной эрхэ ашаг ула дороо гэшхэжэ магадгүй.
6Үхэлдэ дүтэлһэн хүнүүдтэ үзэмэй дараһан архи бари, амидаралынь гашуун хүнүүдтэ үзэмэй дараһан архи аягала[+].
7Тэрэ уухадаа ядуу байдалаа мартан, зоболон тухайгаа бү һанаг.
8Хэлэхэ аргагүй хүнүүдэй түлөө, золгүй бүхы хүнүүдэй түлөө амаа нээ[+].
9Үгэ амалжа, зүб шударгаар шүүжэ, ядуу гуйраншын болон гай тодхорто орогшын эрхэ хамгаала[+].


Һамганай магтаал

10א Алээп
Хэн арбан тэгшэ һайхан эхэнэрые оложо шадахаб? Тиимэ эхэнэр эрдэниһээ үлүү үнэтэй[+].
11ב Бээт
Нүхэрынь тэрээндэ бүрин этигэн юугээршье дутахагүй.
12ג Гиимэл
Тэрэ ами наһанайнгаа бүхы үдэрнүүдтэ һайн ашыень харюулдаг.
13ד Даалэт
маалинга ажаллана гү, юрэдөө гарынь сүлөө байдаггүй.
14ה Һээ
Худалдаанай онгосо мэтэ хоол хүнэһөө холоһоо асардаг.
15ו Ваав
Үүр сайхаһаа урид бодожо, гэр бүлэдөө эдеэ бэлдэжэ, шэбэгшэнүүдтээ хэхэ юумынь хубаадаг[+].
16ז Заайин
Тэрэ газар үзөөд, худалдан абадаг, өөрын оролдолгоор уһан үзэмэй һөөг тарижа, жэмэс ехээр ургуулдаг.
17ח Хээт
Гуя ташааниинь хүдэр бэхи, гарынь хүсэ оронхой.
18ט Тээт
Наймаань урагшатай ябахадань урмашан, бүхэли һүниндөө тоһон дэнгынь унтарнагүй.
19י Ёд
Гартаа ээрүүл барижа, хургадынь онгосоһоо һаланагүй.
20כ Каап
Үгытэй ядууда тэрэ үгэдэг, зобоһондо туһалха гараа һарбайдаг[+].
21ל Лаамэд
Саһанай ороходонь һанаагаа зобохо ушар байхагүй, гэр бүлэнь дулаан хубсаһатай.
22מ Мээм
Өөртөөшье гоё хубсаһа уралан оёдог, маалинга болон улаан хилгааһан хубсаһатай ябадаг.
23נ Нүүн
Үбгэниинь орон нютагтаа хүндэтэй, хотын хашаагай үүдэнэй хажууда нютагай ахамад зоной дунда һуудаг.
24ס Саамэх
Тэрэ самса оёжо худалдадаг, Кенаанай хүпеэсүүдтэ бүһэ абаашадаг.
25ע Аайин
Хүсэ шадал ба нэрэ хүндэ тэрэнэй хубсаһан болонхой, энеэбхилэлээр үдэрөө угтана.
26פ Пээ
Хэлэн дээрэнь – сэсэн үгэ, амаа нээхэдээ, һайн һургаал хэлэдэг.
27צ Цадээ
Тэрэ гэртэхи хэрэгүүдтээ жэншэдгүй анхардаг ба миин һуухые мэдэдэггүй.
28ק Кооп
Хүүгэдынь үглөөгүүр һэрихэһээ үреэлтэ үгэнүүдые хэлэнэ, нүхэрынь тэрэниие магтана:
29ר Рээш
«Олон эмэгтэйшүүл һайн үйлэ хэдэг, харин ши тэдэнһээ үлүү байнаш».
30ש Шиин
Дура буляама байдал хуурмаг, гоё үзэсхэлэн хооһон шанартай. Харин Эзэнһээ[†] түбэгшөөн бэшэрдэг эхэнэр магтаал абаха ушартай.
31ת Таав
Ажал үйлынь ашаг үрэ тэрээндэ хүртүүлэ. Хотын хашаагай үүдэнэй хажууда тэрээниие хүндэлэн магтагты![+]

### Экклезиаст

#### Экклезиаст

Экклезиаст


Экклезиастын ном, Багшын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### Экклезиастын ном, Багшын ном


Экклезиастын ном, Багшын ном

Эхэ еврей хэлэн дээрээ энэ ном «Коһэлет», эртэ урдын грек хэлэн дээрэ «Экклезиаст» гэжэ нэрэтэй. Энээниие сэхэ оршуулбал, «Суглаанай хүн» гэһэн удхатай. Һүзэгтэй зоной суглаанай багша гү, али суглаан дээрэ үгэ хэлэгшэ гээд таамагламаар. Энэ ном соо Багша алдарта Соломоон хаанай нэрэһээ үгэ хэлэнэ. Наһандаа олон юумэ үзөөд, хорбоо юртэмсэдэ баярай агшам зуурын байһые, хүнэй жаргалай хэбэрэгые зохёолшон ойлгодог болоо. Ажабайдалай олон талануудые шэнжэлжэ, хүнэй амидаралай удха унгиие олохо зорилго табин, Багша номоо бэшээ. Согсолһон дүнгынь гэбэл, зон гээшэ амидаралай удха ойлгохо шадалгүй, хүнэй амидарал гээшэ угаа богони, хүн хүсэ шадалаа гээжэ, урдань дуратай юумэндээ дурагүй боложо, наһа барахаяа хүлеэжэ байдаг, агууехэ хаандашье, гуйраншадашье амидаралай эсэс адли ерэдэг.

Гэбэшье ажабайдалда эгээл үнэтэ сэнтэй зүйл бии, тэрэнь – сэсэн мэргэн ухаан гэжэ Багша батална. Амидаралай хооһон, зэрэлгээн мэтэшье һаань, нүхэдэй харилсаан, гэр бүлын дэмжэлгэ гэхэ мэтэ зүйлнүүдтэ хүн гээшэ сэдьхэлээ ханан, баясан байха арга боломжые тэрээндэ Бурхан үршөөгөө. Эдэ бүгэдэ һайн һайханиие үршөөгшэ Бурханда үнэн сэхэ байха гээшэ эгээл шухала болоно.

#### 1


Оршол

1Энэ хадаа Багшын, Иерусалимай[†] хаан Давидай[†] удам болохо хүнэй хэлэһэн үгэнүүд гэхэ[+].

2– Хүлгөөн хөөрсэг, хамаг юумэн дэмы хүлгөөд, хөөрсэгэнөөд дүүрэхэ, – гэжэ Багша хэлэбэ[+].

3Нарата үдэрэй дүүрэтэр ажалаа хэжэл байдаг хүнэй хүдэлмэриин ашаг үрэ гэжэ юун байхаб[+]?

4Үеһөө үедэ һуудаг нэгэшүүлынь ябажа, нүгөө үеынхин ерэжэл байдаг, харин дэлхэй юртэмсэ эгүүридэ оршон байдаг[+].

5Наран мандажа дээшэлһээр, мандаһан газар руугаа яаран буудаг[+].

6Һалхин урда зүг тээшэ үлеэжэ, хойшоо хотирон ошодог, өөрын тойрогоор дахин дахин эрьедэг.

7Бүхы гол мүрэнүүд далайда шудхан ородог, гэбэшье далай хэзээдэшье эрьеһээ халима дүүрэдэггүй; уһаниинь үүлэн боложо дэгдээд, эхилһэн газар тээшээ бусажа, голнууд урасхалаа дахинаа эхилдэг[+].

8Хамаг юумэн ажал хэшээлһээ эхитэй, ажал гээшэ ажалтай, эдэ бүгэдые хөөрөөд яалтайб, нюдэн хараһаараа хужарлахагүй, шэхэн дуулаһаараа ханахагүй[+].

9Юун байгаал һэм, тэрэл байха болоно, юун хэгдэжэ байгаа һэм, тэрэл хэгдэжэ байха, наран доро шэнэ юумэн гэжэ үгы[+].

10Ямар нэгэ юумые «Харыш, энэ шэнэ зүйл» гэжэ болодог, харин тэрэншье манһаа холо урда байһан юм.

11Урданай юумэн тухай дурсагдахагүй, дам саашадаа хожомынь болохо юумэн тухай хойто үеынхидэйнь һанаанда юуншье үлэхэгүйл[+].


Засаг түрэ толгойлогшын дүршэл

12Би, Багша, Иерусалим хотодо Израилиин хаан түрые эзэлжэ һуугаа һэм. 13Тэнгэри доро үйлэдэгдэдэг бүхы юумые мэргэн ухаагаар туршан шэнжэлхэ гэжэ эрмэлзээб. Энэ хадаа Бурханай[†] хүнүүдтэ сэдьхэл амар бэшэ байхынь тулада үгэһэн орёо бэрхэ үүргэ байгаа[+]. 14Би нарата дэлхэйдэ үйлэдэгдэдэг бүхы юумэ үзөөб, энэ хадаа дэмы хүлгөөн хөөрсэг, сэдьхэлэй зоболон. 15Гажаһаниие сэхэлжэ болохогүй, үгы юумые тоолохо аргагүй[+].

16«Иерусалимда намһаа урид хаан түрэ[†] эзэлэгшэдһээ үлүү боложо, ёһото мэргэн ухаан юун гээшэб гэжэ мэдэжэ абааб» гэжэ би зосоогоо сэдьхээ һэмби[+]. 17Мэргэн ухаа мэдэжэ абахын хажуугаар галзуу тэнэгые таниха гэжэ бүхы бодолоо зорюулааб. Энэ баһал сэдьхэлэй ехэ зоболон гэжэ ойлгооб. 18Юундэб гэхэдэ, мэргэн ухаанһаа зоболон ехэдэнэ, мэдэлгэ нэмэхэдээ, шаналал нэмэгдэхэ байна[+].

#### 2

1Би өөртөө хэлэбэб: «Шамайе сэнгэл баясхалангаар туршаһууб, жаргал гээшые одоол үзэхэш!» Үзэхыншье үзэбэ гэлэйш, теэд энэнь баһал дэмы хүлгөөн хөөрсэг. 2Энеэдэн гээшэ тэнэг, баясхалан тухай «юуншье гээшэб даа» гэһэн һэжэг түрэдэг[+]. 3Мэргэн ухаагаар хүтэлбэри хэхын хажуугаар өөрынгөө бэеые үзэмэй дараһан архяар сэнгүүлхэ мэтэ үшөө ямар тэнэг юумэн бии бэлэй гэжэ хүнэй хүбүүдэй үзэдэг алибаа зүйл туршан мэдэхые оролдоо бэлэйб. Тиигэжэ муу һайниие зэргэсүүлэн, хүн гээшэ богонихон наһандаа юу хэхэ ушартайб гэжэ ойлгохые хүсөөб.

4Би ехэ ажал хэрэгүүдые үүсхээ һэмби: өөрын хубида гэрнүүдые баряаб, өөртөө гэжэ уһан үзэмэй модонуудые таряаб[+]. 5Өөртөө сэсэрлиг, ой модо ургуулааб, тэдээн соогоо элдэб түрэлэй алим жэмэсэй модонуудые һуулгааб[+]. 6Ургажа байһан модо сэсэрлигүүдээ уһалхын тулада уһа нөөсэлхэ сөөрэмүүдые малтааб. 7Эрэгтэй эмэгтэй зарасануудые худалдан абааб, гэртэмни ондоо ажалшадшье бии һэн. Намһаа урид Иерусалимда[†] хэндэшье байгаагүй олон малтай болоо бэлэйб. 8Мүн баһа хаашуул болон орон нютагуудһаа алта мүнгэ асаруулааб. Эмэгтэй эрэгтэй дуушадые урижа, шэхэнэй шэмэг зугаа болохо аялга хүгжэмэй зэмсэгүүдые суглуулааб[+]. 9Иигэжэ намһаа урид Иерусалимда байһан хамаг зонһоо үлүү баян, соло суутай болооб, мэргэн ухаанайнгаа ашаар һанаһанаа хүсөөжэ шадааб[+]. 10Нюдэнэй хүсэһэн хамаг юумэ дуран соогоо абадаг, сэнгэл баярһаа татагалзадаггүй һэм. Юундэб гэхэдэ, энэ хадаа бүхы минии хэшээл хүдэлмэриин ашаг үрэ гэжэ тоолодог, зүрхэ сэдьхэлни эдэ бүгэдэһөө үнэхөөр урмашан баясадаг бэлэй. 11Тиимэшье гэлэй, харин гуниг сухариха бэшэ. Гэдэргээ эрьен өөрын үйлэдэһэн хамаг юумэ, бүтээһэн хэрэг хүдэлмэри харахадам, баһал дэмы хооһондол үзэгдэхэ юм. Үнөөхил һалхи намнагшатай адли гэжэ бодооб. Тэрээнһээ ямаршье ашаг үрэ гэжэ байхагүй[+].

12Хаанай һүүлээр ерэгшэ хаанһаа үлүү юушье хэжэрхихэб даа. Тиимэһээ би мэргэн ухаа, галзуу болон тэнэг мунхагые тэнсүүлжэ үзэбэб. 13Мэргэн ухаан тэнэг мунхагһаа үлүүнь гэрэл харанхыһаа үлүүтэй адли гэжэ ойлгооб. 14Мэргэн хүнэй ухаан хараха нюдэниинь болодог, харин тэнэг хүн балай һохорто адли. Гэбэшье тэдэнэй эсэсынь адли гэжэ би мэдэнэб[+]. 15«Тэнэгтэ тудаха табилан намда адлил ерэхэ. Тиимэ хадань мэргэн ухаанда юундэ эрмэлзээ гээшэбиб?» гэжэ өөртөө хэлэбэб. «Энэ мүн лэ хооһон» гэжэ өөртөө мэдэрбэб. 16Хэршье ухаатай болоо һаа, тэнэгтэй адли эгүүридэ мартагдаха. Ерээдүй сагта бүхы юумэн мартагдаха бшуу. Ухаантан мэргэд тэнэгүүдтэй адлил үхэлдөө хүрэхэ[+]. 17Наран доро хэгдэжэ байгаа бүхы юумэн намда жэгшүүритэй муугаар үзэгдэжэ, амидаралые тэбшэхэ аргамнигүй болобо. Энэ бүгэдэ дэмы хүлгөөн, һалхи намнагшатай адли. 18Хэһэн бүхы ажалдаа хара бууха саг ерэбэ. Юуб гэхэдэ, минии удаа бүхы юумэн ондоо хэн нэгэндэ хүртэхэ болоно[+]. 19Тэрэнэй ухаатай тэнэгынь хэн мэдэхэб. Минии ажал оролдолгоор бүтээһэн, мэргэн ухаагаа ашаглан хэһэн хамаг юумэ тэрэ нэгэн эзэмшэн байха болоно. Энэ мүн лэ хооһон хүлгөөн. 20Хэһэн бүхы ажалайнгаа ашаг үрые гүйсэд буруушааха туйлдаа хүрэбэб. 21Хэн нэгэн бүхы ухаагаа, мэдэсэ шадабарияа элсүүлэн ажаллаһаниинь өөртэйнь хамта ажаллаагүй хүндэ хүртэхэнь юун гээшэб? Энэнь мүн лэ дэмы хооһон, тэрээн соогоо асари муу хэрэг. 22Өөрын бүхы ажалһаа, нарата үдэр тэниихэ сүлөөгүй хүдэлһэн хэшээл оролдолгоһоо хүн юу абажа амжаха болоноб? 23Юундэб гэхэдэ, үдэрэй зоболон бохиноһон ажалынь уйдхарһаа өөрэ юумэ асархагүй, һүнииньшье амар заяа гэжэ байхагүй. Мүн лэ дэмы хүлгөөн[+].

24Эдихэ уухамни һайн, ажал үйлэмни урагшатай гэжэ сэдьхэлээ баярлуулхаһаа үлүү юумэн хүнэй хубида байхагүй. Теэд энэньшье Бурханай[†] мэдэлдэ гэжэ би харабаб[+]. 25Бурхангүйгөөр хэн эдижэ, хэн сэдьхэлээ баярлуулжа шадаха бэ? 26Нюдэндөө һайшаагдаһан хүндэ Тэрэ мэргэн ухаа, мэдэлгэ, баяр жаргал үгэдэг. Тиихэдээ Өөрынгөө урда гэмгүй нэгэндэ үгэхын тулада суглуулха, нөөсэлхэ ажалые нүгэлтэй[†] хүнөөр хүүлэдэг байна. Энэньшье дэмы хүлгөөн, һалхи намнаһантай адли[+].

#### 3


Хүнэй бүхы хэрэгүүдһээ ашаг үрэ байхагүй

1Тэнгэри дорохи хамаг юумэн саг болзортой ба хамаг юумэн болохол сагтаа боложо байдаг: 2Үхэхэ түрэхэ саг, тариха ургуулха саг ба тариһаниие гэмтээн ходо татаха саг;[+] 3ами хороон алаха саг ба анагааха саг; эбдэхэ һандаргааха саг ба бодхоон бариха саг; 4уйлаха муудаха саг ба энеэхэ эльгэлхэ саг; гомдохо гуниглаха саг ба хатар наада дэлгээхэ саг;[+] 5шулуу хаяха тарааха саг ба шулуу суглуулха обоолхо саг; тэбэрихэ саг ба тэбэрилгэһээ табиха саг; 6бэдэрхэ олохо саг ба гээхэ хаяха саг; хадагалха гамнаха саг ба хаяха алдаха саг; 7хубсаһаа удар татаха саг ба хубсаһаа хадхаха оёхо саг; анираа хатаха саг ба амалан яриха саг;[+] 8дурлаха хайрлаха саг ба үзэн ядаха саг; дайн дажарай саг ба найрамдалай саг.

9Хэһэн ажалһаань хүндэ ямар туһа байнаб[+]? 10Бурханай[†] зондо үгэһэн хэшээл хүдэлмэриин зоболонтойе би хараа һэм[+]. 11Бурханай хэһэн бүхы юумэн тэрэ сагтаа һайхан байдаг, Бурханай үйлдэһэниие эхинһээнь эсэс хүрэтэр хүнүүдэй ойлгохогүйшье һаань, Тэрэ хүнүүдэй зүрхэндэ эгүүридэ мүнхые байгуулаа[+]. 12Хүнэй хубида һайниие үйлэдэхэ ба баярлан бахаа ханахаһаа үлүү юумэн үгы гэжэ мэдээб[+]. 13Хүн уугаад эдеэд, ажал хүдэлмэридөө сэдьхэлээ баярлуулаад байгаа һаа, энэнь Бурханай үгэһэн юумэн гээшэ[+].

14Бурханай хэһэн бүхы хэрэг мүнхэ гэжэ би мэдээб. Тэрээндэ нэмэхэ, тэрээниие хаһаха юуншье байхагүй. Бурханай хэһэн ушарынь Бурханһаа бэшэрэн һүгэдэхын тулада хэгдээ. 15Юун байнаб, тэрэнь урданьшье байгаа, ерээдүйдэ болохошье юумэн баһал хэзээ нэгэтэ байһан лэ юумэн гээшэ. Тиигэжэ Бурхан эрмэлзэһэн юумые нэхэн һануулдаг байна[+].

16Хуули шүүн шиидхэдэг газарта хуули буса ябадал, үнэн шударгын орондо ёрото муухай ушардаг гэжэ би нарата юртэмсэдэ мүн харааб. 17«Шударга сэхэ хүниие ба гэмтэй нүгэлтэниие[†] Бурхан лэ шүүжэ харана» гэжэ би өөртөө хэлээб, ушарынь хадаа бүхы юумэндэ саг үйлэ гэжэ байха[+]. 18Хүн хадаа адагуусан гэжэ харуулхаяа Бурхан хүнүүдые туршана гэжэ би өөртөө хэлээб[+]. 19Хүнэй табилан адагуусанай хубитай адли, адагуусанай үхэдэгтэ адли хүншье үхэнэ, али алинайнь амисхал адли, хүнэй адагуусанһаа дээрэ юумэниинь огто үгы. Ушар иимэһээ энэ хуу дэмы хооһон[+]. 20Булта нэгэ газар руу харгытай: шоройһоо гараһан юумэн шоройдоо бусана[+]. 21Хүнэй амисхал дээшээ дэгдэжэ, адагуусанай амисхал доошоо уруудан шэнгэнэ гэжэ хэн хэлэхэб даа. 22Тиимэһээ хэжэ байһан юумээрээ баярлахаһаа үлүү юумэн хүнэй хубида үгы гэжэ ойлгооб. Энэ хадаа табилангынь, хойшодоо юун болохыень харуулхаар хэн тэрээниие дахуулхаб даа[+].

#### 4


Нарата юртэмсын дэмы хүлгөөн

1Нарата юртэмсэдэ бүхы дарлалтын үйлэ дахин дахин харабаб. Дарлуулагшадай нулимса хаража байхада, тэдэнэй һанаа заһаха хэншье олдохогүй. Дарлагшын талада хүсэн, харин дарлуулагшадые хайрлаха хэншье байхагүй[+]. 2Тиимэһээ мүнөө хүрэтэр амиды байгшадһаа ами наһаа алдагшадай хуби үлүү дээрэ ха гэжэ ойлгобоб[+]. 3Нарата юртэмсэдэ үзэгдэдэг бүхы бузар үйлэ хэзээшье хараагүй, амидарал үзөөгүйдэ бүришье һайн[+].

4Элдэб ажал ба амжалтануудынь хүнүүдэй дунда атаархал түрүүлдэг. Энэ дэмы хэрэг, һалхи намнагшатай адли. 5Тэнэг хүн гараа хабсараад һуужа, мяхаяа барадаг[+]. 6Бэеэ зобоожо хоёр альгаяа тодогшоһоо нэгэ гарынь һула амаржа һуугшань дээрэ ха[+].

7Удаань би нарата юртэмсэдэ үшөө нэгэ дэмы хүлгөө үзэбэб. 8Хүн гансаардана, хажуудань хүн үгы, тэрэ хүбүүгүй, аха дүү гэжэ байхагүй. Ажалынь барагдахагүй, нюдэниинь өөрынгөө баялиг зөөридэ ханахагүй байна. «Хэнэй түлөө хүдэлнэ, һанаа сэдьхэлээ зобооно гээшэбиб?» гэһэн асуудал гарана. Энэнь мүн лэ дэмы хүлгөөн, зоболонтой ашаа болоно[+].

9Ганса байгшаһаа хоюулан байхань дээрэ, тиигэбэл ажал үйлэнь ашагтай, харюутай байха. 10Нэгэнэйгээ унабал, нүгөөдэнь нүхэрөө бодхоохо ушартай. Харин гансаараа байгаад унаа һаань, тэрээниие хэн бодхоохо болоноб? 11Хоюулаа суг хэбтэхэдэнь дулаан, харин гансаараа хайшан гэжэ дулаасаха болоноб[+]? 12Ганса хүн диилдэхэ, хоюулан байгаа һаа, тэсэжэ шадахал. Гүрэмэл аргамжа бэлээр таһардаггүй.

13Заабари хүлеэн шагнадаггүй тэнэг үбгэн хаанһаа үгытэйшье һаа, ухаатай залуунь дээрэ. 14Тэнэг хаанай албатан соо үгытэй тэрэ түрөөшье һаа, шоронһоо мултаран гарахадаа хаан бологшо юм[+]. 15Наран доро ябаһан хүн бүхэнэй хажууда уг залгамжалха залуунь ябалсана гэжэ харабаб. 16Зон гээшэ тоолошогүй олон, тэдэнэй урда амидарһан зониие тооложо болошогүй. Хожом ерэгшэдынь эртын үеынхидээ магтадаггүй. Энэ мүн лэ дэмы хооһон, һалхи намнагшатай адли. 17Бурханай[†] гэр тээшэ болгоомжотой алхала. Мунхаглан тахил үргэгшэһөө Һүмэ[†] соо ошоод шагнагшань дээрэ. Хүн гээшэ буруу үйлэеэ ойлгодоггүй[+].

#### 5

1Бурханай[†] урда хэлэеэ татан намдуухан бай. Бурхан тэнгэридэ, ши газар дээрэ, тиимэ хадаа үгэшни үсөөн байг[+]. 2Зоболонһоо зүүдэн арьбан гэдэгтэл тэнэгэй дуу хоолой олон үгөөрнь танигдадаг[+]. 3Бурханда амалһан тангаригаа бэелүүлхэеэ бү нобшоро. Тэнэгүүдые Тэрэ һайшаадаггүй, хэлэһэн юумэеэ бэелүүлэ[+]. 4-5Амалаад, бэелүүлээгүй байгшаһаа амалангүй байгшань дээрэ. Хэлэ аманшни шамайе нүгэлдэ[†] түлхижэ бү байгуужан. «Энэ алдуу байгаа» гэжэ Бурханай Эльгээмэлэй урда бү хэлэ. Үгэ хэлээрээ Бурханай уур хилэнсэг бү үүсхэ, юундэ ажал хэрэгышни усадхаха ёһотой юм бэ[+][+]? 6Зүүдэн ба үгын олониинь хооһон байдаг. Бурханһаа түбэгшөөгты[+]. 7Алибаа орон нютагта ядуушуулые хашахые, хэрэг шүүлгэ болон үнэниие үгы хэхые харабал, бү гайхаарайгты, юуб гэхэдэ, нэгэ түшэмэлые нүгөөдэнь хаража, тэдэниие үшөө дээгүүр хаража байдаг[+].


Амидаралһаа туһа гэжэ үгы

8Хаанай хананхалан оролдодог орон нютагынь урдал хуу байдаг. 9Мүнгэндэ дуратайнь мүнгэндэ ханахагүй, зөөридэ дуратайнь зөөриин элбэгтэнь садаха гэжэ оройдоо байхагүй. Энэнь баһал дэмы хүлгөөн. 10Баялиг үсхэхын далимда эдихэ дуратайшуул олошордог. Тэрээниие хараад һууха гээшэ эзэндэнь[†] ямар байхаб? 11Ажал хэһэн хүн ехэ багышье эдеэ һаа, амгалан нойрсодог, харин баян хүнэй садхалан гэдэһэн өөрыень унтуулдаггүй. 12Нарата дэлхэйдэ үшөө нэгэ хараһан юумэн гэхэдэ, муу үйлэһөө юм гү, али үбшэ хабшанһаа боложо, суглуулһан баялигынь хүндэ зоболон асардаг[+]. 13Үйлэ муутайһаа баян зөөринь алдагдаха, түрэһэн хүбүүндээ үлөөхэ юумэгүй үлэдэг баяшуул байха. 14Хүн эхын хээлиһээ нюсэгэн гараад, нюсэгэн зандаа дэлхэйһээ халидаг. Аша хүдэлмэриин үрэ дүн гэжэ гартаа абажа ошохо юумэн байхагүй[+]. 15Хүн ерэһэн шэгтээл бусахань хайшаа юмбэ? Иигэжэ хооһон хүдэлхэдэнь юуштэб[+]? 16Зөөриин түлөө бүхы наһан соогоо үргэһэ нойргүй, үлэн хооһон ябаһанай үрэ ашаг энэ юм аал? 17Гэхэтэй хамта һайн һайхан юумэ мүн лэ харагдаа гээшэ: өөртэнь үгэһэн үдэрнүүдтэ ууха, эдихэ ба нарата үдэр соо хэһэн ажалаараа сэдьхэлээ ханалга Бурханай хэшэг мүн.

18Бурханһаа эд хогшол ба зөөри баялиг абаһан хүн бүхэндэ тэрэнээ эдлэхэ, хэрэглэхэ эрхэ олгожо, мүн өөрын ажалһаа баярлаха хуби хүртөөхэ гээшэ Бурханай бэлэг болоно[+]. 19Сэдьхэл зүрхыень Бурханай баяр баясхалантайгаар байлгабал, хүн хадаа амидарха жэлнүүдые оло дурсадаггүй.

#### 6

1Нарата дэлхэйдэ минии хараһан муу гэхэдэ,[+] 2юугээршье дутаангүй, эд зөөри, мүнгэ хүрэнгэ, нэрэ алдар хүндэ үгэбэшье, тэрэ бүхыгөө эзэмшэн эдлэхэ эрхые Бурхан[†] үгэдэггүй, ондоо хүн тэрэнииень эдлэдэг байна. Энэнь дэмы хүлгөөн ба угаа зоболонтой хэрэг мүн[+]. 3Хүн зуун хүүгэдтэй боложо, ута наһа наһалбашье, сэдьхэлынь һайн юумэндэ садаагүй ба үхэхэдөө, ёһо руугаа хүдөөшье гаргуулаагүй байхадань «Амигүй түрэһэн хүүгэнэй хуби тэрээнһээ дээрэ» гэжэ хэлэдэг байна[+]. 4Юуб гэхэдэ, тэрэ дэмы ерээд, харанхы руу нэрэ алдаршьегүй ошоо. 5Хэзээшье улаа нара үзөөгүй тэрээндэ амгалан. 6Гэхэдэш, нүгөө хүн хоёр мянган жэл һуугаад, жаргал үзөөгүй байха, эсэстээ эдэ хоёр нэгэл газар руу ябадаг бэшэ юм гү?

7Хүнэй бүхы хүдэлмэринь амандаа зорюулагдадаг, харин сэдьхэлынь ханаха гэжэ үгы[+]. 8Ухаатайнь тэнэгһээ юугээрээ үлүү юм бэ? Энэ наһандаа юу хэхэеэ мэдээшье һаань, үгытэй хүндэ ямар ашагтай юм бэ[+]? 9Нюдэн юу харанаб, тэрэнь сэдьхэлэй хүсэгшэһөө үлүү шухала. Энэ баһал сэдьхэлэй зоболон, һалхи намнагшатай адли.

10Байһан бүхы юумэн нэрэтэй, хүн гээшэ ямар бэ гэжэ баһал мэдээжэ. Өөрһөө үлүү хүсэтэнтэй хүн яажа арсалдажа тэнсэхэб[+]? 11Дэмы хүлгөө үүсхэдэг юумэн олон. Алиниинь хүндэ туһатайб даа[+]? 12Һүүдэр мэтэ үнгэрдэг удхагүй амидаралай үсөөхэн үдэрнүүдтэ өөртэнь юун һайн бэ гэжэ хэн мэдэхэб? Нарата дэлхэйдэ өөрһөөнь хойшо юунэй болохые тэрээндэ хэн хэлэжэ шадахаб[+]?

#### 7


Сэсэн мэргэн заабаринууд

1Үнэтэ һайн тоһонһоо һайн нэрэнь дээрэ, түрэхэ үдэрһөө үхэхэ үдэрынь дээрэ[+]. 2Найр сэнгэлэй гэр руу ошогшоһоо гашуудалай гэр руу орогшонь дээрэ, ушарынь хадаа хүнэй үхэл иимэ гэжэ амиды байгша мэдэхэ ёһотой[+]. 3Энеэхэһээ уйлахань дээрэ. Шарайнь гунигтай байбашье, сэдьхэлдээ баяртай байжа болохо[+]. 4Ухаатайн зүрхэн гашуудагшын гэртэ, тэнэгэй зүрхэн сэнгэлэй гэртэ байдаг. 5Тэнэгэй дуулахые шагнагшаһаа ухаатайн зэмэлхые шагнагшань дээрэ[+]. 6Тэнэгэй энеэхэнь тогоон дорохи гэшүүһэнэй нижаганаһантай адли тоолхогүй. Энэ дэмы хүлгөөн. 7Хүниие хашахадаа, мэргэд ухаагаа алдадаг, абалга эдилгэ сэдьхэл гутаадаг[+]. 8Эсэс хэзээшье эхинһээ шухала, тэсэбэритэйнь бардамһаа дээрэ[+]. 9Уурлахые урдаа бү таби, уур сухал тэнэгэй сээжэдэ. 10«Яагаад урдын үдэрнүүд мүнөөнэйхиһээ юугээрээ дээрэ юм бэ» гэжэ бү хэлэ. Иигэжэ асуухань сэсэн ухаанһаа бэшэ. 11Мэргэн ухаан угай зөөриһөө өөрэгүй баялиг, амиды ябагшада илангаяа аша туһатай. 12Тэрэ мүнгэн шэнгил хамгаалалта болохо аргатай, харин мэдэлгын булюу юумэниинь гээ һаа, мэргэн ухаан эзэмшэгшэдээ ами наһа түхөөдэг.

13Бурханай[†] ажалые харагты: Тэрэнэй һарюу болгоһониие хэн сэхэлжэ шадахаб[+]? 14Ажана тэгшэ үдэртэ аза жаргалаар ханадаг бай, урагшагүй үдэртэ сэдьхэн бодомжоло: али бүхые Бурхан бии болгодог һэн тула Тэрэнэй хэрэг хүн буруушааха бэшэ. 15Би удхагүй амидаралайнгаа үдэрнүүдтэ элдэб юумэ харааб: үнэн хүнэй үнэн шударга[†] соогоо үхэжэ байхада, муу хүн муу соогоо удаан наһа наһалжа байдаг[+]. 16Үлүү үнэн шударга бү боло, хэтэрмэ мэргэн ухаантай бү бай, өөрыгөө һүнөөхэгүйн тулада. 17Нүгэл[†] бү үйлэдэ, галзуу тэнэг бү боло, сагһаа урид үхэхэ ёһотой юм гүш[+]? 18Нэгэ хуули сахяад, нүгөөдыень орхингүй байхада һайн гэбэшье, Бурханһаа түбэгшөөдэг хүн хоёр хэтэрүүһээ зайлаха.

19Ухаатай мэргэн хотын арбан толгойлогшонорһоо хүсэтэй байдаг[+]. 20Үнэниие гансал үйлэдөөд, юрэ нүгэл хэдэггүй хүн гэжэ дэлхэй дээрэ үгы[+]. 21Яряанай бүхы үгэ бэедээ дүтэ бү аба, богоолойнгоо шамайе хараажа байхыень шагнажа болохош[+]. 22Тэрээндэ адли олон удаа өөрөөшье бусадые хараажа байһанаа һанаха ёһотойш. 23Эдэ бүгэдые мэргэн ухаагаар шалгаад, «Би ухаатай болооб» гэжэ өөртөө хэлээшье һаам, мэргэн ухаан намһаа ямар холоб даа. 24Үнгэрһэн юумэн аласай холодо, гүн ехэ гүн соо байна, хэн тэрээниие нээжэ шадахаб[+]? 25Би мэргэн ухааниие шэнжэлэн таниха, нүгэлтэ зоной тэнэглэл галзуугай ушарые олохо гэжэ сэдьхэлээ зорюулбаб[+].

26Үхэлһөө үлүү гашуун зүйл эхэнэр гэжэ олобоб: эмэ хүнэй зүрхэн занга, гарынь гэнжэ, Бурханда хэрэгтэй амитан тэрээнһээ зайлаха, харин нүгэлтэн тэрээндэ баригдаха[+]. 27-28Гүн ухаата багша хэлэбэ:

– Харагты, харюу тайлбари олохо гэжэ би энээниие суглуулааб. Харюу бэдэрһэн зандааб. Олоһон юумэн гэхэдэ, мянгаад зоной дунда нэгэ һайн эрэгтэйе олооб, нэгэшье эмэгтэйе олоогүйб. 29Минии оложо мэдэһэн зүйл хадаа Бурхан хүниие үнэн шударгыгаар бүтээгээ, теэд тэдэнь муу тээшэ олон зам нээгээ[+].

#### 8


Сэсэшүүлэй заабари

1Юумэнэй удха тайлажа мэдэдэг мэргэн ухаатантай хэниие жэшэхэб? Мэргэн ухааниинь хүнэй нюур гэрэлтүүлжэ, барагар дүрыень зөөлэрүүлнэ. 2Бурханай[†] урда үгэһэн тангаригай бии һэн тула хаанай зарлиг сахигты[+]. 3Хааниие орхихо гэжэ бү яара, муу хэрэгтэ үсэрхэжэ бү бай. Юуб гэхэдэ, тэрэ хүсэһэнөө бүтээжэ шадаха[+]. 4Хаанай зарлигай саана засаг гэжэ байдаг. Тэрээндэ «юу хэнэш» гэжэ хэншье хэлэхэгүй[+]. 5Хаанай зарлиг сахигша зоболонгүй һуудаг. Мэргэнэй зүрхэн зохистой саг ба ёһо гурим мэдэдэг. 6-7Хамаг юумэн сагтай ба ёһо гуримтай байдаг, хүн тэрээндэ нэрбэгдэжэ болохо. Юунэй тохёолдохые хүн мэдэхэгүй – хэн тэрээндэ хэлэжэ шадахаб? 8Хүн һалхи тогтоожо шадахагүй, һүнэһэнэй халиха үдэр тогтоохо арга тэрээндэ байхагүй. Үхэхэ үдэрөө хүн зонхилхо шадалгүй. Энэ тэмсэлдэ абарал гэжэ байхагүй, нүгэлтые[†] нүгэлынь халхалхагүй. 9Дэлхэйдэ болоһон хамаг юумэ үзэхэдөө, эдэ бүгэдые би харааб. Хүн дээрэ засаг абахадаа, хүн тэрээндэ хоро хүргэхэ гэжэ байдаг[+].

10Нүгэлтэниие хүдөөлүүлхыень хараа бэлэйб, һүүлээрнь нангин[†] газарһаа холодоходоо, хорото үйлэ хэһэн нүгэлтэниие хотын зон мартадаг. Энэ ехэ удхагүй байна. 11Бузар үйлэдэ эсэргүү шиидхэлынь тэрэ дары ерэдэггүй ушарһаа хүнэй сэдьхэл мууе үйлэдэхөөр бэлэн байдаг. 12Нүгэлтэ зуу дахин нүгэл үйлэдөөшье һаа, ута наһа наһалдаг ушар байдаг, гэбэшье Бурханһаа түбэгшөөн, Тэрээндэ һүгэдэгшэнь юунһээшье үлүү гэжэ мэдэнэм. 13Нүгэлтэ хүн өөдэлхэ гэжэ байгаагүй, Бурханиие тоодоггүй тэрэнэй үдэрнүүд һүүдэр мэтэ ходоржо, наранай ороходо һүнэдэг[+]. 14Нүгэлтэтэй таараха юумэн үнэн шударга[†] хүндэ тохёолдохо, үнэн шударга хүндэ зохихо юумые нүгэлтэн эзэмшэдэг удхагүй юумэн бии[+].

15Тиимэһээ баяр сэнгэлые үнэлэн илгабаб. Эдихэ ууха болон баярлан сэнгэхэһээ һайхан юумэн хүндэ үгы. Наран доро Бурханһаа хүндэ үгтэһэн амидаралай үдэрнүүдтэ хүдэлһэнэйнь үрэ тиимэ[+]. 16Мэргэн ухаае таниха гэжэ үдэршье һүнишье үргэһэ нойргүй байдаг хүнэй хэрэгүүдые харахын тулада зүрхэ сэдьхэлээ зорюулбаб[+]. 17Бурханай бүхы хэрэгүүдые хараад, хүн гээшэ наран доро үйлэдэгдэдэг хамаг юумэ ойлгохогүй гэжэ мэдэбэб. Хэдышье оролдоо һаа, нээлтэ хэжэ шадахагүй. Мэдэнэб гэжэ мэргэн хүн хэлээшье һаа, оньһо ухааень олохогүй, хэншье тэрээниие шадахагүй[+].

#### 9


Хүн бүхэндэ нэгэл хуби заяан – үхэл

1Энэ бүхэниие би сэдьхэл зүрхэндөө абажа шэнжэлээб. Бурханай[†] гарта – үнэн шударга[†] зон ба ухаантан мэргэд, тэдэнэй ажал хэрэгүүд. Урдаа байһан энэрэл хайра үзэн ядалга хоёрые илгажа хүн шадахагүй. 2Энэнь бултанда адли байдаг. Һайн ба муу хүндэ, арюун сэбэртэ ба бузарта, тахил үргэдэг ба тахил үргэдэггүйдэ нэгэл хуби заяан байха; буян үйлэдэгшэдэ ба хилэнсэтэдэ, тангариглагшада ба тангаригһаа зайлагшада өөрэгүй адли[+]. 3Нарата түбиин бүхы амитанда нэгэ хуби байхань муу гээшэл даа. Хүнэй зосоохи хоро шарада, галзуу тэнэгтэ баригданхай байгаад, эсэстэнь үхэгшэдтэй ниилэдэг. 4Амиды зоной дунда һуухань хэзээшье аятай, хэндэшье найдал үгэдэг, үхэһэн арсаланһаа амиды нохойдо хэзээшье дээрэ. 5Амиды байгшад үхэхэеэ мэдэдэг, харин үхэһэн зон тэрээниие мэдэхэгүй. Аша харюу гэжэ тэдээндэ байхагүй, юундэб гэхэдэ, дурасхаалынь мартагданхай[+]. 6Тэдэнэй хайра дуран, хоромсол, атаа жүтөөн ошон ошоо, нарата дэлхэйдэ болодог үйлэдэ тэдэ ямаршье хабаагүй болоо.

7Зай иигээд яба, үйлэ хэрэгүүдыш Бурханай һайшаажа байгаа хадань, эдеэ талхаяа дорюун зоогло, сэдьхэл сэнгэлэн үзэмэй дараһан архияа уу[+]. 8Саг үргэлжэ сайбар сагаан хубсаһа үмдөөрэй, толгойдоо тоһо элбэгээр түрхи. 9Бурханай шамда үгэһэн хүлгөөтэ бүхы үдэрнүүдтэ дурлаһан эхэнэртэйгээ жарган һуугты. Энэ хадаа нарата дэлхэйдэ шамда үгтэһэн шагнал болоно. 10Гарайнгаа хэжэ шадаха юумэ шадал соогоо хэгты. Ушарынь гэхэдэ, үхэлэй орондо[†] ошоходош, тэндэ ажал үйлэ, бодол сэдьхэлгэ, мэдэсэ, мэргэн ухаан гэжэ байхагүй[+].

11Нарата дэлхэйдэ хараһан зүйл соо хурданиинь урилдаанда шалгардаг бэшэ, эрэлхэгтэ илалта ерэдэггүй, мэргэн сэсэндэ олоһон хилээмэниинь хүртэхэгүй, ухаатайда зөөри баялиг байхагүй, уран дүйтэйдэ шадабари үгтэдэггүй, бүхы хүнүүд эрэ бэрхэдээ бэшэ, аза талаангайл тудахада юумэн хуу ушарха сагтаа болодог. 12Шубуунай урьхада, загаһанай губшуурта ороһонтой адли гэнтэ муу саг бууха, муу юумэнэй болохые хүн огто мэдэхэгүй байна[+].

13Нарата дэлхэйдэ нэгэ ухаатай зүйл харааб, тэрэ хадаа шухала гэжэ һанагдаа. 14Үсөөн зонтой багахан хотодо хүсэ ехэтэй хаан добтолон хүреэлөөд, ехэ хашалта хэбэ. 15Тэрэ хотодо нэгэ хүн олдожо, сэсэн бодолоор хотые абарба, гэбэшье үгытэй һэн хойнонь хэншье хожомынь тэрэниие дурдадаггүй. 16Мэргэн ухаан хүсэ шадалһаа үлүү гэгдээшье һаа, үгытэй хүнэй ухаан тоолгохогүй, үгэ хүүрынь анхарал татадаггүй гэжэ харабаб[+]. 17Тэнэгүүдэй дунда удамаршын хашхарагшаһаа сэсэн хүнэй аалихан хэлэһэн үгэ үлүү шагнагдаха. 18Сэсэн ухаан тулалдаанай зэбсэгһээ хүсэтэй, гэбэшье нэгэ нүгэлтэ[†] хэды шэнээн һайниие һүйдхэхэб даа[+].

#### 10


Сэсэшүүлэй һэргылэл

1Үхэһэн илааһан һайхан анхилалтай тоһые үмхэй болгодогтол адли багахан тэнэг ябадал сэсэн хүнэй алдар нэрэ гутаажа болодог. 2Ухаатай хүнэй зүрхэн эзэнээ[†] зүб тээшэнь хүтэлдэг, тэнэгэй зүрхэн буруу тээшэ дахуулдаг. 3Тэнэг хүн гансаараа харгыда ябахадаашье урагшагүй, тэнэгынь бултанда эли байдаг.

4Зонхилдог даргын шамда уурлахада, абаһаар һуурияа бү орхи. Түбшэн даруу зан буруу ябадал зайлуулдаг[+]. 5Зонхилдог удамаршын гэнэ боложо хэһэн эндүүтэй шиидхэбэри харааб. 6Мунхагууд үргэмжэлэгдэн, харин баяшуул доогуур һуудаг. 7Богоолой морин дээрэ һуухадань, үндэр изагууртын ябаган һалирха ушар байдаг[+].

8Нүхэ малтагша нүхэндөө унажа магад, хана нүхэлэгшэ могойдо хадхуулжа магад[+]. 9Шулуу буталагша шулуундаа сохюулжа, түлеэ хахалагша тэрээнһээ гэмтэжэ болохо[+]. 10Һүхын мохоходо эрииень заһаагүй һаа, ехэ хүсэ хүсэлхэ болоно, мэргэн ухаан тэрээниие заһадаг. 11Могойн хоро бууруулха арга биишье һаа, үрдижэ хазабалнь, бүхы шадабари хэрэггүй болохо жэшээтэй. Ямаршье хурдан хэлэтэ туһалхагүй[+]. 12Сэсэн мэргэнэй аманһаа гараһан үгэ абарал хайра болохо, харин тэнэгэй аман өөрыень һүнөөхэ[+]. 13Тэрэнэй яряанай эхилэл тэнэг, түгэсхэлынь балмад. 14Тэнэг хүн олон үгэтэй. Юунэй болохые хүн мэдэхэгүй, һүүлээрнь юун болохоб гэжэ хэн тэрээндэ хэлэхэб[+]? 15Тэнэг хүн ажалһаа ядардаг, хото руугаа бусаха замаашье тэрэ мэдэхэгүй.

16Хааниинь гүлмэр, түшэмэлнүүдынь үглөөнһөө эхилжэ найрладаг орон нютагта атаархахаар бэшэ. 17Хааниинь изагуур һайтай, түшэмэлнүүдынь һогтохоо бэшэ, хүсэ орохын түлөө хоол баридаг орон нютаг дэмбэрэлтэй[+]. 18Залхуу хүнэй гэрэй хушалта хотойжо, дуһаа дуһахань зайлашагүй. 19Хүнүүд найр нааданда баярлажа, үзэмэй дараһан архяар амидаралаа сэнгүүлдэг, мүнгэн бүхы юумэндэ харюу болодог[+]. 20Ухаан соогоошье хааниие бү хараа, нойрсохо үргөөдөөшье баян тухай муу үгэ бү хэлэ. Тэнгэриин шубууд үгыеш дамжуулжа болохо, далита амитан үгыншни удха ойлгуужа магад[+].

#### 11


Удхатай амидарал гээшэ юун бэ?

1Өөрын талхые уһанай нюруугаар хаябал, олон хоногой удаа тэрэнээ оложо болохош. 2Таряагаа долоон гү, али найман хубида хубаагаарай, дэлхэй дээрэ юунэйшье болохые мэдэхэгүйш. 3Үүлэн бөөгнэрбэл, хура орожо магад; модон урда гү, али хойто зүг тээшэ унаа һаа, унаһан тэрэ газартаа үлэдэг. 4Һалхинай зүг хараһан хүн таряа тарихагүй, үүлэ харууһалаа һаа, таряа сохижо шадахагүй. 5Һалхинай шэг болон жэрмэһэн эхэнэрэй хээлидэ яһанай бүрилдэхые мэдэхэгүйтэй адли бүгэдые бүтээгшэ Бурханай[†] хэрэгүүдые мэдэхэгүйш[+]. 6Үглөөгүүр тарихаяа гара, үдэшэлэн гараа һула бү таби, юундэб гэхэдэ, эртэ орой тариһанай алиниинь үрэжэлтэйб гэжэ ши мэдэнэгүйш, адли урагшатай байжашье магад. 7Һаруул гэрэл таатай, нара харахада нюдэндэ урин. 8Олон жэлдэ хүн амидархадаа ходо сэнгэлэн байг, гэбэшье оло дахин ушарха барагар үдэрнүүд тухай һанажа байг. Иигээд ерэхэдээ, бүхы юумэн ушар удхагүй болоно.

9Залуу байгаа сагтаа баярлажа сэнгэ. Залуу наһанайш үдэрнүүдтэ зүрхэ сэдьхэлшни хүхюун тэнигэр байг. Сэдьхэлэй хүсэл, өөрынгөө нюдэнэй хараса дахан бай. Гэхэдээ энэ бүгэдынгөө түлөө Бурханай урда харюусаха саг ерэхэ гэжэ бү мартаарай[+]. 10Иимэһээ сэдьхэлэй зоболон, бэеын шаналалһаа зайлажа ябаарай. Ушарынь хадаа залуу наһан, эршэ хүсэн гээшэ ойро зуурын юм.

#### 12


Бэе газарай тооһон болохо, һүлдэ Бурхандаа бусаха

1Хүшэр үдэрнүүд ерэжэ, амидаралай жаргал үзөөгүйб гэжэ хэлэхээр жэлнүүдэй ерэхэһээ урид шадал дундаа залуу ябахадаа, Зохёон бүтээгшые һанадаг бай[+]. 2Һара наран, гэрэлтэ одод харанхыда унтаржа, бороогой һүүлдэ үүлэн эрьен ерэдэг[+]. 3Орон гэрээ хамгаалдаг байһан эрэлхэг шадалшни бууража, үсөөхэн шүдэншни үльтирүүлхэ шадалгүй болохо, сонхо руу шагаадаг нюдэдшни юумэ онигохоёо болихо. 4Шэхэншни газаахи абяа шэмээе илгаруулхаяа болихо. Тээрмын абяан, басаганай дуунай аялга арай шамай дуулдадаг болохо. Үргэһэ нойроо алдажа, эрэ тахяагай донгодоходо бододог болохош[+]. 5Үгсүүр газарһаа зүрхэ алдажа, замда гарахаяа түбэгшөөдэг болохош. Үһэншни бүйлсэ модоной сэсэг мэтэ үнгэтэй болохо, бэешни даагдахаа болижо, голёо шэнги мүлхидэг болохош. Удаань мүнхэ гэртэ ошоходош гашуудалай орилоон гудамжада зэдэлхэ[+]. 6Мүнгэн утаһан таһаржа, алтан аяга хэмхэржэ, булагай хажууда домбо хахаржа, худагай[†] хүрдэ унаха[+]. 7Газарай тооһонһоо гараһан зүйл тэндээ бусажа, һүлдэнь тэрэниие үгэһэн Бурхандаа[†] бусаха болоно[+].

8Хүлгөөн хөөрсэг, хамаг юумэн дэмы хүлгөөн гэжэ Багша хэлэбэ[+].

9Багша сэсэн мэргэн байхаһаа гадна арад зондоо мэдэлгэ үгөө. Тэрэ бүгэдые туршажа шудалаад, гуримтай болгобо[+]. 10Багша оншотой сэсэн үгэ бэдэржэ, үнэниие байһан соонь бэшэхэ гэжэ оролдоо. 11Мэргэдэй үгэ зүүндэ ба хадаһан хадааһанда адли хаха шуу ородог, тэдэниие бэшэгшэдынь нэгэл Адуулагшаһаа гаранхай[+].

12Тэрээнһээ үлүү хэхэһээ зайла, ехэ ном зохёоходо түгэсхэл байхагүй, үлэмжэ ехээр уншахада бэедэ эсэбэритэй гэжэ һанажа ябаарайгты[+]. 13Эдэ бүгэдын удха гэбэл: Бурханһаа түбэгшөөдэг бай, Тэрэнэй захяа заабари сахидаг бай, хүндэ хабаатай бүхы юумэн тэрээн соо байха[+]. 14Бурхан нюусашье һаань, бүхы юумэ, һайтайнь муутайнь шүүжэ харадаг[+].

### Дуунай дуун

#### Дуунай дуун

Дуунай дуун


Соломооной дуунай дуун

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]


#### Соломооной дуунай дуун


Соломооной дуунай дуун

Энэ ном хадаа эртэ урдын еврей арадай инаг дуранай найраглалнуудай согсолбори болоно. Еврей заншалаар тэрэ Соломоон хаанай нэрэтэй холбоотой. Дүрсэнүүд, зэргэсүүлгэнүүд эртэ урдын Дүтын Дурна зүгэй соёл болон ажабайдалай хэб хэлбэриһээ үндэһэлнэ. Тиимэһээ тэдэниие даб гээд оршуулхада бэлэн бэшэ. Дуратай хоёр бэе бэеэ мэдэдэг зүйлнүүдэйнгээ эгээл һайхантайнь сасуулна: һогооной сэрбэлзэмэ һайхантай, хаанай сэрэгэй һүр жабхалантай, алимай һайхан хангалтай, үзэмэй дараһан архиин эршэтэй.

Теэд энэ ном имагтал басаган, хүбүүнэй инаг дуран тухай юм һаа, Нангин Бэшэгэй номуудай согсолборидо тэрэ юундэ орооб? Магад, эрэ, эмэ хүнүүдэй хоорондохи дуран гээшэ муу муухай хэрэг бэшэ, Бүтээгшэ Бурханай хүн тушаа түсэблэһэнэй ёһоор баталагданхай гээшые элирхэйлхын тула.

Мүн еврейнүүд энэ номые ондоогоор тайлбарилжа, энэ ном хадаа Эзэн болон Тэрэнэй арад түмэнэй хоорондохи дуран тухай зураглана гэдэг. Христиан һүзэглэгшэд энэ ном болбол Христоос болон христиан бүлэгэй хоорондохи дуран тушаа гээд ойлгодог. Юрэдөө, энэшье, тэрэшье тайлбарилагшад энэ ном Бурханда дуратай нэгэнэй Бурхандаа яажа хандадаг тухайнь юм гэжэ хэлэдэг.

#### 1

1Энэ болбол Соломоон[†] хаанда зорюулһан[*] дуунай эгээл һайхан дуун болоно.


Түрүүшын дуун


Басаган:

Хайрата инагни, таалахашни ямар аятайб!
Халуун уралнуудшни хэды амтатайб!
Ульһата абьяас дураншни
үзэмэй дараһан архиһаа үлүү дэгдээнэл[+].
2Амараг шиниимни ойртон ерэхэдэ,
агааршье хүрэтэрөө һайхан үнэртэй.
Алдар нэрыншни шэхэндэ дуулдахада,
ая гүгэлөөр[†] анхилаад аятай.
Эмэгтэйшүүл шамайе харамсаараа
эльгэлэн ехэ дурлан байна[+].
3Алимши, хайратамни, түргэлыш!
Гарһаамни хүтэлөөд гүйгыш!
Сэдьхэл зүрхэнэйм хаамни,
өөрын таһалгада оруулыш!
Инаг шиниимни хажууда ерэһэн
бүхы басагад жаргалда умбана.
Илдам һайхан дураншни
үзэмэй дараһан архиһаа үлүү дэгдээнэ.
Эмэгтэйшүүл шамайе харамсаараа
эльгэлэн ехэ дурлан байна[+].
4Иерусалим[†] хотын басагад!
Хүрин үнгэтэй болобошье, би
харахада булай хөөрхэмби.
Кэдаар аймагай майхан мэтэ[*]
арһанайм үнгэ хүриншье һаа,
Соломооной таһалгын хүшэгэдэл
үзэмжэ түгэс, үзэсхэлэн гоёб[+].
5Халуун наранда шаруулаад,
харлажа борлоһомни үнэн зүб.
Харин үнгэһөөм боложо,
дээрэлхэн хараха хэрэггүй шуу!
Түрэһэн аханарни намда уурлахадаа,
уһан үзэмэй сэсэрлигтэ ажаллуулжа,
ажал хүдэлмэридөө шармайһан намда
өөрыгөө һанаха сүлөө байгаагүй.


Басаган:

6Сэдьхэл зүрхэнэйм хайратамни,
хаана һүрэгөө бэлшээхэш?
Үдын наранай шангадахада
хаана һүүдэртэ абаашахаш?
Хэлыш даа, инагни, намдаа хэлэ!
Амараг шамайгаа үгылөөд,
бусадай һүрэгэй дундуур
нюураа бүглөөд ябахам хайшаа юм?[*][+]


Хүбүүн:

7Эмэгтэйшүүлэй дундаһаа
эгээл һайхан минии амараг!
Хаана ошохым мэдэхэгүй һаа,
хонин һүрэгэй мүрөөр ябажа,
хойноһоом дахан хүрэжэ ерэ!
Хонишодой буусын майханай хажууда
эшэгэдээ асараад бэлшүүлэ![+]
8Инагни! Эмниг хангал гүүе хараад,
Египедэй хаанай[†] морин тэргын
азарга моридой инсагаалдагтал
хонгор шамайгаа хараха бүри
хүсэл дурамни хөөрөн носоно[+].
9Даруулга зүүлтээр шэмэһэн
хасаршни хэды хөөрхэн бэ!
Эрдэни шулуугаар гоёоһон
хүзүүншни ямар уяхан бэ!
10Ордоной дархашуулай урлажа хээлэһэн
мүнгэн угалзатай алтан зүүлтэ
шиниимни хүзүүе шэмэхэл[+].


Басаган:

11Хаан шамтайгаа хажуулдин хэбтэхэдээ,
бэедээ түрхижэ гоёоһон
һайхан үнэртэй нард тоһомни
оршон тойрондо анхилан байна[+].
12Амарагни, хүхэнүүдэйм хоорондохи
һайхан үнэртэй гүгэлэй багсадал
аятай гоёор анхилнаш[+].
13Эн-Гээди нютагай сэсэрлигтэ
хээрын сэсэгэй дэльбэтэй
инаг шамаяа жэшэнэб[+].


Хүбүүн:

14Амарагни, ямар гоё һайхамши!
Ямар үзэсхэлэн гоёбши!
Нюдэдшни тагтаа мэтэ һайханууд![+]


Басаган:

15Үзэсхэлэн түгэс инагни!
Үнэн сэдьхэлэйм хайратамни!
Хүбдэ ногоогоор оро хэе,
16хуша модоной тотого доро,
нарһан модоной хушалта доро[+].

#### 2

1Бардамай нэгэн би бэшэб.

Харин би
Шарооной талын сарнай,
уулын зэрлиг сараана мүн![+]


Хүбүүн:

2Амарагни!
Хээрын үүргэнэ үбһэн дунда
сараана сэсэгэй үзэмжэтэйдэл адли
олон түмэн басагадай дундаһаа
онсо һайханиинь ши мүн!


Басаган:

3Инагни!
Уулын һаглагар мододой дунда
алим модоной үзэмжэтэйдэл адли
олон түмэн хүбүүдэй дундаһаа
онсо һайханиинь ши мүн.
Алим модоной һүүдэртэ һуугаад,
үрэ жэмэсынь таһалан эдихэдэ
амта шэмтэнь угаа һайхан[+].

4Амараг тэрэмни гарһаам хүтэлэн,
найрай танхимда намайе оруулаад,
«дуран» гэһэн үгэтэй тугые
далбаа болгон мандуулаа бэлэй.
5Алим бэ, намда үзэм эдюулыт,
алим хазуулжа тэнхээ оруулыт!
Хүсэл шадални хүлгүй болоол[+].
6Инагни,
зүүн гараараа намайе хүзүүдэн,
баруун гараараа эльбэн таалажа,
сэдьхэлым доһолгон, хүсэлым нэмээнэш[+].
7Иерусалим[†] хотын басагад!
Тала хээрын һогоон, бугые һануулан,
таанадые тарнидан гуйнаб:
Бэе бэеэ таалажа байхадамнай,
маанадые бү үргөөгыт![+]


Хоёрдохи дуун


Басаган:

8Инагаймни дууе шагныт!
Харыт, тэрэмни ерэжэ ябана!
Дабаа гүбээ, уула нюрууе
дабажа гаталһаар гүйжэ ябана!
9Хангайн буга, талын зээрэн мэтэ
хайратамни ши ямар һайхамши.
Харыт, тэрэмни ханын хажууда зогсон,
сонхоор хаража, сараалжын саанаһаа шагаан,[+]
10дуранайнгаа үгэ хэлэхэ гэжэ байна:
Амараг гансамни!
Гараад ерыш, инагни!
11Харана гүш, одоо үбэл үнгэршөө.
Хүйтэн бороо шэбэрхээ болёо[*].
12Хүдөө талада сэсэг дэлгэржэ,
хээрын шубууд дуулан жэргэжэ,
сагаан тагтаа бусажа ерээд,
бүгэдын гургаха саг болоо[+].
13Инжир[†] модоной жэмэс болбосоржо,
уһан үзэмэй сэсэгшье нахилзажа,
һайхан үнэрөөр анхилан байна.
Хамагһаа һайхан хайратамни,
бодоод ерыш мүнөө!
Бултанһаа энхэргэн амарагни,
гараад ерыш намдаа!
14Хадын хабшалда хоргодон нюугдаһан
сагаан тагтаа мэтэ энхэргэн минии,
нюураа харуулжа, дуугаа соносхуулыш!
Дуу хоолойшни ямар уянгатайб,
дүрэ шарайшни ямар һайхан бэ![+]


Иерусалим хотын басагад:

15Уһан үзэмэй сэсэрлигтэмнай
модон бүхэн сэсэглэнхэй.
Үнэгэнэй гүлгэд модо һүйдхөөнэ.
Энээнэйнь урда баряад үгыт![*]


Басаган:

16-17Хайрата тэрэмни гансал минии.
Харин би гансал тэрээнэйб.
Үүрые угтаһан һалхинай һэбшээлтэр,
һүниин һүүдэрэй һүнэн зайлатар
талын сараана сэсэгэй дундуур
хонин һүрэгөө тэрэмни бэлшээнэ.
Хайратамни, ши бусажа ерэ.
Буга, гүрөөһэн мэтэ
дабхар-дабхар хадын хашалангые
дабажа гаталһаар намдаа ерэ[+][+].

#### 3

1Сэдьхэл зүрхэнэй амарагаа би
һүниин туршада орондоо хүлеэжэ,
хөөрэн дэгдэжэ, хүсэлөөр тэгүүлбэшье,
инаг тэрэмни ерэбэгүй[+].
2Халуун оронһоо бодон харайжа,
харанхы хотын гудамжа, талмайгаар
харууһалан хэсэжэ амарагаа бэдэрээб.
Харин би олобогүйб.
3Һүниин харуултай уулзаад, би
«Сэдьхэлэйм амарагые хараа гүт?» гээб[+].
4Тэдэнһээ холодомсоороо удахагүй би
амин хайратаяа олобоб.
Тэрээндээ би таһа аһалдажа,
түрэһэн гэрэйнгээ богоһоор алхуулжа,
түрүүлһэн хонгор эжымни
хэбэлдээ намайе олоһон
тэрэ таһалгада оруултараа
таһа тэбэреэд байгааб[+].
5Иерусалим[†] хотын басагад!
Тала хээрын һогоон, бугые һануулан,
таанадые тарнидан гуйнаб:
Бэе бэеэ таалажа байхадамнай,
маанадые бү үргөөгыт![+]


Гурбадахи дуун


Басаган:

6Сүл губиһаа хэн ерээб?
Ямар эмэгтэй тэндэһээ ерэбэб?
Сан табижа, утаа бааюулан,
гүгэлэй[†] үнэр анхилуулнам[+].
7Харана гүт, тэрэниие!
Соломоон[†] хааниие жууза тэргэдэнь заларуулан,
үргөөд наашань асаржа ябана.
Жаран һайн хүсэтэй эрэ,
Израиль[†] нютагай эрэлхэг баатар
аршалан ябана, харыт таанар!
8Һэлмэ зүүһэн тэрэ эрэшүүл
дайн дажарта һурамгай.
Эритэ һэлмээ ташаадаа зүүбэл,
хара һүниһөөшье далдирхагүй[+].
9Ливаан[†] нютагай эрхим модоор
Соломоон хаан өөртөө гэжэ
жууза хүүлээ бэлэйл.
10Жуузын дүрбэн баханые
гадар талаһаань мүнгөөр хушанхай.
Орой дээбэринь алтаар бүриһэн,
һандалинь үдхэн улаан үнгэтэй бүдөөр
һайханаар бүрин бүтээгдээ.
Иерусалим хотын басагад
угалза шэрэн гоёоходоо,
сэдьхэлэйнгээ дурые элирхэйлээ.
11Сион[†] уулын басагад!
Гэр байраһаа гараад ерыт!
Хуримай титим толгойдоо табиһан
Соломоон хааниие харагты!
Түрэһэн эхэнь тэрэ титим
түрынь үдэр үмдэхүүлээ бэлэй.
Соломоон хаан тэрэ үдэр
сэдьхэлэй баяр эдлээ бэлэй.

#### 4

Хүбүүн:
1Инагни, ши үзэсхэлэн гоёш!
Яахын арагагүй уран гоёш!
Гивлүүрэй саана[*] хоёр нюдэдшни
сагаан тагтаа мэтэ энхэрэн нюугданхай.
Хөөбэр үһэнэйш намилзан хүдэлхэнь
Галаад[†] хадаһаа уруудан ябааша
ямаан һүрэгэй зэрэлгээн мэтэл[+].
2Дун сагаан шүдэдшни
һаяхан нооһоо хиргуулаад,
голһоо гараһан хонид мэтэ.
Хундан сагаан тэрэ хонид
бултадаа эхир хурьгатай,
нэгэньшье һубайраагүй[+].
3Уян гоё уралшни
улаан тууза мэтэ үнгэ тодо.
Булай хөөрхэн аманшни
дура буляама һайхан.
Унжаһан гивлүүрэй саанаһаа
улаа бутарма хоёр хасаршни
таһалан хубааһан анар жэмэс мэтэ
харахада үзэсхэлэн гоё[+].
4Хүзүүншни Давид[†] хаанай мянгаад бамбайтай самхаг мэтэ,
хэрэм мэтэ һүрөөтэй.
Дээрэнь хүсэтэй эрэшүүлэй
мянган бамбай үлгөөтэй.
5Хоёр хөөрхэн хүхэншни
сараана сэсэгэй дунда бэлшэдэг
һалашагүй эхир инзагад мэтэ хөөрхэн[+].
6Үүрые угтаһан һалхинай һэбшээлжэ,
һүниин һүүдэрэй һүнэн зайлатар
гүгэлэй[†] һайхан үнэртэй
уула өөдэ гарахамни[+].
7Үзэмжэ түгэс хайратамни!
Өө мөөгүй амарагни!

8Һайхан ганса хубитамни!
Хаанашье ябабал, намтай бай.
Ливаанай[†] уулада гараашье һаа,
намтай хамта бусажа ерэ!
Аманаа һарьдагһаа, Сэниирэй оройһоо,
Хэрмоон уулын үндэр орьёлһоо,
арсалан, барасай үүрэй дундаһаа
намтай хамта бусажа ерэ![+]

9Минии хубита, дүүхэймни!
Харасаа нам руу нэгэл шэдээд,
сэдьхэл зүрхымни эзэлээш.
Эрдэни зүүдхэлээ ялас гүүлээд,
эрьежэ харахадаал, эзэмдээш[+].
10Минии хубита, дүүхэймни!
Инаг шиниимни энхэрэлые
үзэмэй дараһан архитай сасуулшагүй.
Амараг шиниингээ түрхиһэн тоһые
анхилма үнэртэй юунтэй зэргэсүүлхэбиб[+]?
11Инагни, булай хөөрхэн уралшни
балай амтаар намайе баяжуулжа,
сагаан эдеэн, зүгын бал
хэлэн дороһоош урдажа байна.
Ливаан ороной сэнгэлиг ой
үмдэдэг хубсаһаарш анхилжа байна[+].

12Минии хубита, дүүхэймни!
Хаалтатай үүдэтэй сэсэрлиг мэтэ,
хаажа таглаһан булаг мэтэ
хайратамни сэбэр арюунши.
13Шинии бэе сэсэрлиг мэтэ,
анар мододтой, эрхим жэмэстэй,
анхилма үнэртэй хинна, ая гангатай[+].
14Ая гангаһаа гадна гүргэм сэсэг,
зэгсэ, анхилма корица,
үнэр һайтай, үнэтэ дабирхайтай
ургамал модод,
үнэтэ дабирхайтай һөөгүүд ургана.
15Үзэсхэлэн тэрэ сэсэрлигтэ
орьёлно тунгалаг булаг.
Амидаралаар тэдхэгшэ горхон
Ливаан уулаһаа урдана[+].


Басаган:

16Хойто зүгэй һалхин, хүдэлыш!
Урда зүгэй һалхин, үлеэгыш!
Сэсэрлиг руум үлеэжэ эхилэ!
Һайхан үнэрыень тараажа эхилэ!
Инагни, мүнөө намдаа ерээрэй!
Минии сэсэрлигтэ ороорой!
Тансаг жэмэс бүриһээмни
таһалан абажа амасаарай![+]

#### 5

Хүбүүн:
1Минии хубита, дүүхэймни!
Сэсэрлигтээ би орооб.
Һайхан үнэртэй дабирхай суглуулжа,
зүгын үүрһээ балынь һорожо,
үзэмэй дараһан архи шэмэжэ, һү уунам.


Иерусалим хотын басагад:

Манай хайрата амарагууд!
Хайрын зоогһоо амасагты!
Хайрын архиһаа уугты!
Ханажа садатараа эдеэлэгты![+]


Дүрбэдэхи дуун


Басаган:

2Нойрсожо байгаашье һаа, зүрхэмни һэргэг.
Шагнана гүт, тэрэ!
Хайратамни газаа ерэшоод,
хаалга тоншожо байна.


Хүбүүн:

Инагни!
Дүүхэймни, амарагни!
Хөөрхэн сагаан тагтаамни!
Өө мөөгүй амарагни!
Үүдэ хаалгаа тайлыш!
Һүниин шүүдэрһөө толгоймни нороо,
үһэмни нойтон[+].


Басаган:

3Үмдэдэг хубсаһаа тайланхайлби.
Дахин яажа үмдэхэбиб?
Хүлөө би угаанхайлби.
Дахин яажа шоройдохобиб?
4Хайратамни тиихэдэ хаалга тайлахаяа
нүхөөр гараа һарбайгаад оруулба.
Амарагайнгаа ойртоһые мэдэрээд,
сэдьхэлни дэгдээ, хүсэл бадараа.
5Инаг тэрэнээ оруулжа асархаяа
яаран бодожо, хаалга руу ошоходом,
үүдэнэй барюулда үнэртэ тоһон
гарһаамни дуһалан байгаал даа.
6Амараг тэрээндээ үүдээ нээбэб.
Харин тэрэм эрьелдээд ябашоол.
Ай, тэрэнэй ябаһые харахадаа,
амяа табиха туйлдаа хүрөөб!
Дуудахадам, харюусанагүй.
Бэдэрхэдэм, олдоногүй[+].
7Хотын гудамжаар эрьен ябадаг
һүниин харуулшад намтай дайралдаад,
хүхэржэ нязартар намайе сохёод,
хубсаһымни тоножо абаа[+].

8Иерусалим[†] хотын басагад!
Таанадые тарнидан гуйнаб!
Амарагаймни хэрбээ олдобол,
хайра дуранай түймэртэ шатан,
хосоржо байһыем дамжуулыт[+].


Иерусалим хотын басагад:

9Эмэгтэйшүүлэй дундаһаа
эгээл һайхамнай!
Шинии амараг юугээрээ
бусад эрэшүүлһээ дээрэ юм?
Шинии инаг юугээрээ
бусад эрэшүүлһээ дээрэ болоод,
маанадые гуйжа, тангариг эринэш[+]?


Басаган:

10Минии инаг үзэсхэлэн түгэс,
эрүүл шиираг, хасар улаан,
түмэн эрын дундаһаашье онсо!
11Тунамал алтан мэтэ туяарһан шарайтай,
үһэниинь буржагар,
хирээгэй үдэн мэтэ хилэн хара.
12Һүндэ умбан шунгаад,
харзын дэргэдэ һуугааша
сагаан тагтаа мэтэ нюдэдынь[+].
13Хасарынь үнэрдэбэл,
һайхан үнэртэй сэсэрлиг мэтэ.
Урал аманиинь гэбэл,
аятай хангалтай тоһо дуһааһан
сараана сэсэг мэтэ.
14Хоёр гарынь гэбэл,
молор эрдэниин шэгэдхээтэй
шэжэр алтан бахана мэтэ.
Үбсүү бэень гэбэл,
биндарьяа шулуу һуулгаһан
заанай яһан һиилэбэри мэтэ.
15Хоёр хүлынь гэбэл,
сэбэр алтан һууритай
гантиг шулуун бахана мэтэ.
Минии амараг
үндэр гоё хуша модотой
Ливаанай[†] уула мэтэ һүрөөтэй һайхан.
16Үгэ хүүрынь илдамхан.
Тэрэ шэгээрээ аятайхан.
Иерусалим хотын басагад!
Хайрата амарагни иимэл даа,
хамагай һайхан андал даа!

#### 6

Иерусалим[†] хотын басагад:
1Эмэгтэйшүүлэй дундаһаа
эгээл һайхамнай!
Амарагшни хайшаа ошооб?
Али харгыгаар ябааб?
Шамтай хамта бэдэрэел![+]


Басаган:

2Минии амараг сэсэрлигтэ орожо,
сэсэгэй мандал руу ошоо.
Сэнгэлэй дээдые эдлэн,
сараана сэсэг түүжэ байна[+].
3Амараг тэрэмни ганса минии!
Би өөрөө гансал тэрэнэйб.
Сараана сэсэгэй дунда тэрэмни
сэнгэлэй дээдые эдэлжэ байна[+].


Табадахи дуун


Хүбүүн:

4Инагни, ши
үзэмжэ түгэс Тирцаа хото мэтэш,
үнэхөөр һайхан Иерусалим хото мэтэш,
нюдэ буляама, илдам һайхан.
Үй олон туг намируулһан
үзэсхэлэнтэ хото мэтэ эрхим һүрөөтэйш.
5Хөөрхэн нюдөөрөө бү шэртэ намайе!
Хүсэлэй гални дүлэтэн байна.
Миндаһан үһэншни намилзан хүдэлхэдөө,
Галаадай[†] хадаһаа уруудан буугааша
ямаан һүрэгые һануулна[+].
6Дун сагаан шүдэншни
һаяхан нооһоо угаалгаад,
голһоо гараһан хонид мэтэ үзэмжэтэй.
Хундан сагаан тэрэ хонид
эхир хурьга гарганхай,
һубайрһан нэгэньшье үгы[+].
7Һанжаһан гивлүүрэй саанаһаа
улаа бутарма хоёр хасаршни
зохидоор хубааһан анар жэмэс мэтэ
нюдэ буляама үзэсхэлэн гоё[+].
8Эзэн[†] хаан жаран хатантай,
наян һайхан бага һамгатай,
басагад тоо томшогүй.
9Харин хөөрхэн сагаан тагтаамни!
Өө мөөгүй амарагни!
Олоной дундаһаа угаа һайхан.
Минии дуратай амараг
хүнэй ганса мэтэ онсо һайхан.
Олон хүүгэдтэй эжынгээ хубида
онсо хайратайнь тэрэмни бэлэй.
Эхэнэрнүүд тэрэниие харабал,
«Бүгэдэһөө жаргалтайнь» гэжэ хэлэдэг.
Хатан хаан, бага һамгадшье
хайратымни хараад, бахардан магтаа.


Иерусалим хотын басагад:

10Үүрэй толон мэтэ ялагар,
һүниин һара мэтэ һайхан,
үдэрэй наран мэтэ гэрэлтэй,
үзэсхэлэн гоёнь хэн бэ?
Тэрэ болбол минии амараг.
Үй олон туг намируулһан,
үзэсхэлэнтэ хото мэтэ эрхим һүрөөтэй.


Хүбүүн:

11Талын ногоорхые харахаяа,
уһан үзэмэй мододой сэсэглэжэ,
анар модоной нахилзан задархые харахаяа
һамарай модоной сэсэрлиг руу
би уруудан буугааб[+].


Басаган:

12Уянгын нүлөөндэ абтахадаа, би
ухаагаараа бодохо сүлөөгүй
хун тайжынгаа хажууда ошоод,
морин тэргэдэнь[†] һууһан байбаб.

#### 7

Иерусалим[†] хотын басагад:
1Эрьен хатара, Шуламмиит[*] басаган!
Эрьелдэн хатара, маанадта хатараа харуулыш даа!
Хатаржа байгаа Шуламмиидые
олон басагад, эхэнэрнүүдэй дундаһаа
онсолон харахын ушар юун бэ?


Хүбүүн:

2Уг изагууртай басаган!
Шаахайтай хүлшни ямар гоёб!
Тойрог һайхан гуяшни
уран бэлигтэй дарханай
урлажа хэһэн бүтээл мэтэ.
3Түхэреэн һайхан хүйһэншни
холилдоһон жэмэсэй архяар
хэзээшье дундаршагүй хундага мэтэ.
Гоё һайхан бэлхүүһэншни
сараана сэсэгээр шэмээд,
хуряажа обоолһон шэниисэ мэтэ.
4Булай хөөрхэн хүхэншни
эхир хоёр инзаган мэтэ[+].
5Хүзүүншни заанай яһан самхаг мэтэ.
Нюдэншни Бат-Рабим хаалгын хажуудахи
Хэшбоон хотын сөөрэмэй
гүн уһан мэтэ тунгалаг.
Хамаршни Дамааск хотын дээгүүр
омог бардам шэртэһэн
Ливаан[†] уулын орьёл мэтэ.
6Толгойшни Кармээл уула мэтэ
шам дээрэ заларна.
Ута хара үһэншни
наранай туяада алтарна.
Намирһан һайхан үһэндэшни
эзэн[†] хааншье дурлана.

7Инагни! Ямар һайхан,
ямар дура буляама гоёбши даа!
8Уян һайхан бэешни
пальма модонтой сасуулмаар.
Булай хөөрхэн хүхэншни
үзэмэй дүүрэн багсадал.
9Пальма өөдэ абиржа,
жэмэсынь гартаа барихада,
уран хоёр хүхэншни
уһан үзэмэй багса мэтэ.
Анхилма һайхан амисхаалшни
алим жэмэстэл адлирхуу.
10Дуранай халуун уралшни
хамагһаа эрхим үзэмэй дараһан архидал мэтэ.


Басаган:

Аманһаам гараһан үзэмэй дараһан архи
амараг шамайем баясаан,
урал шүдэнэйшни забһараар
урдан орохонь болтогой![†]

11Би өөрынгөө инагайхиб.
Ганса намайе тэрэ хүсэдэг[+].

12Инагни! Хээрэ хүдөө ошоод,
хинна сэсэгэй хангал доро
һүниин туршада жаргая.
13Үглөө эртэлэн бодоод,
уһан үзэмэй сэсэрлигтэ орожо,
сэсэгэй дэльбэ задаржа,
анар модоной сэсэглэхые
амараг шамтайгаа харая.
Тэндэ ошоод,
хайра дуранай дээдые
харамгүй үгэхэб шамдаа![+]

14Хүсэлэй гал бадарааха эдитэй
хайра дуранай алим анхилна.
Орохо хаалгын урдахана
дура буляама жэмэс байна.
Инагни! Хуушан, шэнэ гэлтэгүй,
хадагалжа нөөсэлһэн жэмэсһээ
хайрата шамда үгэхэлби!

#### 8

1Амарагни! Нэгэ эхые хүхэжэ үдэһэн
ахамни байхаяа яалайш!
Тиимэ һаань, газаа шамайе тэбэреэд таалахадам,
хэншье нам руу хилайхагүй һэн.
2Түрэһэн эхындээ шамайе асархадам,
намайе дуранда һургаха һэнши.
Шамда уулгахаяа
өөрын анарай шүүһэнһээ гаргаһан
амтата үзэмэй дараһан архи үгэхэ байгааб[+].
3Инагни, зүүн гараараа намайе хүзүүдэн,
баруун гараар энхэрэн таалажа,
сэдьхэл доһолгоон, хүсэлым нэмээнэш[+].
4Иерусалим[†] хотын басагад!
Таанадые тарнидан гуйнаб!
Дуранай ёһоор таалажа шадахагүй һаа,
хайрын гал бү носоогты![+]


Түгэсхэл дуун


Иерусалим хотын басагад:

5Алас сүл губиһаа хүрэжэ ерээд,
амараг хүнөө тэбэрин байгаа
энэ басаган хэн бэ?


Басаган:

Амарагни! Алим модон мэтэ анхилма дураар
анхан би шамайе носоогооб.
Иимэ дуранай хүсөөр лэ
эхэшни шамайе хэбэлдээ оложо,
хүн болгожо түрүүлһэн бэлэй[+].
6Зүрхэндөө ши намайе тамгалжа,
тэбэридээ ши намайе ласада!
Дуран гээшэ үхэл шэнги хүсэтэй.
Хара гээшэ хүүр шэнги үршөөлгүй.
Дуранай гал түймэр мэтэ дүрэлзэдэг.
Халуун дүлэниинь хуйхалан шатаадаг[+].
7Үй түмэн гол урдабашье,
үерэй ехэ уһан нэмэбэшье,
дуранай гал унтараажа шадахагүй.
Хэн нэгэн дура абаха гэжэ
гэрэй баялигаа бултыеньшье үгэбэл,
баһуулан доромжолуулхань дамжаггүй.


Басаганай аханар:

8Бидэндэ үшөө нэгэ басаган дүү бии.
Хүхэниинь ургаагүй бишыхан басаган бии.
Хэзээ нэгэ сагта үдэжэ үндыхэдэнь,
тэрэнииемнай эрэ хүнэй хүсэбэл,
яажа бидэ хамгаалхабибди?
9Хэрбээ тэрэмнай хэрэм байгаа һаань,
хана хэрэм дээрэ самхаг баряад,
харуулай мүнгэн самхаг баряад,
хамгаалжа шадаха байгаа бэзэбди.
Хэрбээ тэрэмнай хаалга байгаа һаань,
хабтагай модыень хушаар дараад,
хамгаалжа шадаха байгаа бэзэбди.


Басаган:

10Би хэрэм хана гээшэб!
Хоёр хүхэмни харуулай самхаг.
Амар тайбан аза жаргалые
амараг тэрээндээ би үгэхэб.


Хүбүүн:

11Соломоон[†] хаан Бааһал-Хамоон
уһан үзэмэй сэсэрлигээ
хэдэн зондо хүлһэлжэ үгөө.
Үрэ жэмэсэйнь эдеэшэхэ үедэ
тэдэ зон татабари түлэдэг,
мүнгэн зоос мянгые түлэдэг[+].
12Соломоон хаан мянган зоос,
хүлһэлжэ абагшад хоёр зуун зоос,
тус тустаа абабал, абаг.
Харин минии өөрын бэе,
уһан үзэмэй сэсэрлигни,
гансал өөрын, өөрын ушарһаа
амараг тэрээндээл би үгэхэб[+].

13Амараг шиниимни дуу хоолойе
анда нүхэдшни сэсэрлигһээ соносоно.
Намдаа баһа дуулуулыш даа!


Басаган:

14Инагни! Һайхан үнэртэй дабирхай шэнгээһэн
хангай уулын буга мэтэ,
хээрэ талын ооно мэтэ
хонгор намдаа яараарай![+]

### Исай

#### Исай

Исай


Исай лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]


#### Исай лүндэншын ном


Исай лүндэншын ном

Лүндэншэ ба санаарта Исай манай ээрын урдахи VIII зуун жэлэй хоёрдохи хахадта Иерусалимда ажаһуужа, Иудын арад түмэндэ Бурханай үгэ айладхадаг байгаа. «Агууехэ лүндэншэд» гэжэ нэрлээтэй дүрбэн номой (Ерэмияа, Эзэкээл, Даниил гэжэ номуудтай хамта) нэгэниинь болоно. Тэрэ хэдэн хубиһаа бүридэнэ:

1) 1-39-дэхи бүлэгүүд манай ээрын урдахи 740-700 онуудай үйлэ хэрэгүүдые зураглана. Тэрэ үедэ агууехэ Ассириин импери оршон тойрон байгааша багашаг гүрэнүүдые дайлан абажа байгаа. Ассири хойто хан түрэ Израилиие эзэмдэн абажа, дараань урда хан түрэ Иудые эзэмдэхэнь гэһэн аюул тохёолдоод байгаа. Хэзэкияа хаан Ассириин мэдэлдэ байхаяа арсаба, тиихэдэнь Ассириин хаан Иерусалимые үгы хэхыень сэрэгээ эльгээбэ (манай ээрын урдахи 701 он). Аймшагтай үйлэ хэрэгүүдэй боложо байхадань, Иудын хан түрэдэ бодото дайсан хадаа гадаадын дайсан бэшэ, Иудын арад түмэнэй өөрынь нүгэл, Эзэнэй үгэ дууладаггүйнь, Эзэндэ этигэдэггүйнь гэжэ Исай лүндэн табижа байгаа. Шанга үгэ хүүр хэлэжэ, далда удхатай үйлэнүүдые хэжэ, муу муухайһаа арсахыень, зүб шударга байдал ябуулхыень арад түмэниие болон удамаршадые лүндэншэ уряалдаг һэн. Эзэнэй үгэ дуулаагүй гээшэ һаа, хосорхот, усадхагдахат гэжэ тэрэ һэргылжэ байгаа. Аюул тодхорой болоошье һаань, амгалан тайбан саг эрьехэ, һайн һайхан эрхэ нүхэсэлдэ Давид хаанай удам Бурханай арад түмэниие хааншалан һууха гэжэ Исай лүндэн табижа байгаа.

2) 40-55-дахи бүлэгүүд Иудын арад түмэнэй Вавилоондо баряанда байһан үе сагые зураглана (манай ээрын урдахи VI зуун жэлэй түрүүшын хахад). Баряанда зобожо байгаа арад түмэндэ лүндэншэ лүндэн табижа, Эзэн һаяын сагта тэдэниие сүлөөлжэ, Иерусалим руу бусааха гэжэ найдуулна. Эдэ бүлэгүүдэй шухала сэдэб болбол, Эзэн ерээдүйе тайлбарилжа, найдуулгаяа бэелүүлхэ засагтай гээшэ мүн. Вавилооншуудай болон бусад арадуудай мүргэдэг бурхад хадаа ямаршье туһагүй, хооһон дүрсэнүүд гээшэ. Гэхэтэй хамта Эзэн болбол ганса еврейнүүдэй бэшэ, дэлхэйн бүхы арадуудай Бурхан, тэдэ арадууд еврей арад түмэнһөө гэршэлгэ абаад, Тэрээндэ ерэхэ. «Эзэнэй зараса» тухай дүрбэн шухала хуби эндэ дайралдана (42:1-4; 49:1-6; >50:4-9; 52:13–53:12). Тэрэ Эзэнэй зарасые Израилиин арад түмэн гээд ойлгомоор, мүн Израилиин арадые гай тодхорһоо абарха Хаан гэжэ ойлгохоор. Тэрээн тушаа Бурхан найдуулаа бшуу (Шэнэ Хэлсээнэй ёһоор, эдэ лүндэнгүүд Назаредэй Иисүүстэ хабаатай.)

3) 56-66-дахи бүлэгүүд Бурханай найдуулгануудай бодотоор бэелүүлгэдэ Бурханай арад түмэнэй этигэхэ баталамжануудай шухала болоод байгаа үе саг (Вавилоонһоо бусалгын удаа магад) зураглана. Эдэ бүлэгүүдтэ гол анхарал олониитын зүб шударга ба Эзэндэ үнэхөөрөө һүгэдэлгэдэ хандуулагдана. Эзэнэй байгуулха шэнэ оршон байдалда Өөртэнь үнэн сэхэ зон лэ шэлжэн орохо гээд найдуулагдана. Иимэ дэлхэй хадаа таһалгаряагүй баяр баясхалангаар дүүрэн байха, ганса еврейнүүдтэ бэшэ, бүхы арадуудта үршөөгдэхэ мүн.

#### 1

1Иудын хаашуул Уззияа, Ётаам, Ахааз ба Хэзэкияагай үе сагта Амооцой хүбүүн Исайда Иудын хан түрэ ба Иерусалим[†] тухай Бурханай[†] үзүүлһэн үзэгдэл[†] гэбэл, энэ[+].


Өөрын арад зониие Бурхан гэмнэнэ

2Огторгой, соносо, газар дэлхэй, шагна!
Эзэн[†] иигэжэ айладана:
«Тэжээн үндылгэһэн хүүгэдни
урдаһаамни эсэргүүсэн бодобол[+].
3Сар өөрынгөө эзэниие танидаг,
элжэгэншье хооллодог тэбшэеэ мэдэдэг лэ.
Харин Израиль[†] мэдэдэггүй,
Минии арад түмэн ойлгодоггүй!»[+]
4Ай, халаг, таанад нүгэлтэй[†] арад, гэм зэмэтэйт,
муу зоной үринэр, муухай хүүгэдта!
Эзэниие буруушаажа, Израилиин Нангин[†] Арюуниие орхибот,
Тэрээнһээ буруу харабат.
5Үсэрхэлгэеэ дам үргэлжэлүүлжэл байгаашад,
хаагууртнай үшөө сохимоор бэ?!
Толгойтнай хуу яра шарха,
бүхы зүрхэ сэдьхэлтнай үбшэ хабшан болонхой.
6Толгойһоо эхилээд, хүлэй ула хүрэтэр танай бэедэ
элүүр энхэ газар үгыл.
Шахаагүй, боогоогүй, эм дом түрхеэгүй шарханууд,
шулгархай, яранууд лэ байна[+].
7Орон нютагтнай хооһороо,
хотонуудтнай дууһан шатаагдаа,
хараһаар байтартнай хариин зон танай газар эзэмдэн,
бүхы юумыетнай залгина, һандаргана[+].
8Үзэм жэмэсэй сэсэрлигэй хооһон талмай дээрэ
ори гансаараа үлэһэн харууһалагшын урса гэрхэн мэтэ,
ургасын таряалан дээрэ үлэгшэ үбһэн отог мэтэ
Сионой басаган[†] бүһэлэгдэн, ори гансаараа үлэбэл.
9Хэрбээ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн маанадта
энэ жаахан үлэгдэл үлөөгөөгүй гээшэ һаань,
бидэ Содомдол адли һүнөөгдэхэ,
Гоморродол адли усадхагдаха байгаабди[+].
10Иерусалим, удамаршад[†] ба улад зонтнай
Содом болон Гоморрын зондо адлил.
Эзэнэй таанадта буулгаһан айладхал соносогты!
Бурханайнгаа һургаал[†] анхарагты![+]
11Тэрэ иигэжэ айладхана:
«Танай эды олон үргэл Намда хэрэгтэй бэшэл.
Хусын түгэс шатаалта үргэлдэ,[†]
тарган тобир малай өөхэндэ үни хада саданхайб.
Бухын, хурьга, ямаанай шуһаншье Намда хэрэггүй[+].
12Намда мүргэхэеэ ерэхэдэтнай,
эдэ бүгэдые асарагты гэжэ хэн гуйнаб?!
Минии нангин үргөөгэй хашаа дэбисхэр
дэбһэжэ ябахыетнай хэн баадхаа юм?![+]
13Хэрэггүй эдэ бүхы бэлэгүүдээ бэшэ бү асарагты.
Уталгануудтнай Намда жэгшүүритэй муухай.
Шэнэ һара, амаралтын үдэр, шүтэлгын суглаануудыетнай
Би тэсэжэ шадахагүйб,
юуб гэхэдэ, тэдэ булта нүгэлөөртнай бузарлагдаа[+].
14Таанадай Шэнэ һарын баярнуудые,
мүргэлэй[†] һайндэрнүүдые
Би үзэн яданаб!
Тэдэ Намда дарамта, Би тэдэнһээ эсэнэб.
15Таанадай гуйжа гараа үргэхэдэ, Би харангүй байхаб.
Хэдышье зальбараа хадатнай, Би шагнахагүйб.
Юуб гэхэдэ, гартнай шуһанда зуурагданхай[+].
16Бэеэ угаагты. Өөһэдыгөө сэбэрлэгты.
Минии хаража байһан муу муухай үйлэ хэрэгүүдээ орхигты.
Мууе үйлэдэхөө болигты[+].
17Һайн хэрэгүүдые хэжэ һурагты.
Үнэн зүбөөр хэрэг ябуулагты: дарлалта доро байгаашада туһалагты,
үншэн хэнзые аршалагты, бэлбэһэн эхэнэрые үмэглэгты»[+].
18Эзэн иигэжэ айладхана:
«Эбээрээ хэлсэе. Таанадай улайтараа нүгэлөөр бузарлагдаһаншье һаатнай,
Би саһан мэтэ сагаан болотортнай угааха бэлэйб.
Хүрин улаан болотороо нүгэлдэ баригдаһаншье һаатнай,
сагаан нооһон мэтэ болотортнай угаан сэбэрлэхэ һэм[+].
19Минии үгэ дуулабал, энэ газарай хамаг һайниие эдлэн эдин байхат[+].
20Харин Минии урдаһаа эсэргүүсэн бодобол,
таанад һэлмээр сабшагдан хосорхот».
Эзэнэй аман иигэжэ айладхана[+].


Нүгэлтэй хото

21Хэзээ нэгэтэ үнэн сэхэ байһан ниислэл хото
янхан эхэнэртэл мэтэ яагаад болоо гээшэб?!
Нэгэ үедэ тэндэ үнэн шударга[†] хэрэгүүд ябуулагдадаг,
үнэн зүб оршодог бэлэйл,
теэд мүнөө гансал алууршад үлэнхэй[+].
22Иерусалим, хэзээ нэгэтэ мүнгэн мэтэ толоржо байһанаа
мүнөө жэбэр болоош.
Урдандаа үзэмэй дараһан архи мэтэ аад,
мүнөө гансал хара уһандал адли болобош[+].
23Ударидагшадтнай гэмтэд, хулгайшадай нүхэд,
бэлэг, эдилгэ абаашад.
Тэдэ үншэдые хамгаалдаггүй,
бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй хэрэг шагнадаггүй[+].

24Тиимэһээ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Хүсэтэ Бурхан, иигэжэ айладхана:

«Одоо даа, эсэргүүшэдээ диилэхэб даа,
дайсадһаа үһөөгөө абахаб даа[+].
25Таанадай урдаһаа гараа һунгажа,
холисоһоо түмэр сэбэрлэдэг мэтээр таанадые сэбэрлэжэ,
бүхы холисыетнай зайсуулхаб[+].
26Удамаршадые, зүбшэгшэдыетнай анханай удамаршадтал адли болгоходом,
Иерусалим үнэн зүб, үнэн сэхэ хото гээд нэрлэгдэдэг болохо»[+].
27Үнэн шударга хэрэгүүдээрээ Иерусалим абарагдаха,
гэмшэжэ, гэмээ мэдэрһэн зон үнэн зүб хэрэгүүдээрээ өөһэдтөө абарал буулгаха.
28Буһалгаалагшад, нүгэлтэй зон усадхагдаха,
Эзэниие мартагшад һалаха[+].
29Сарса мододто мүргэдэг байһанайнгаа түлөө таанад эшэхэт;
нангин һөөгүүдые шэлэһэнэйнгээ түлөө таанад нэрээ гутаахат[+].
30Набша намаагайнь шарлан унажа, хатажа байһан сарса модондол,
ямаршье уһагүй сэсэрлигтэл адли болохот[+].
31Хатаһан набша намаагай ошонһоо аһажа-шатажа байһандал,
хүсэ шадалтай зоншье муу муухай хэрэгүүдэйнгээ хэмээр
усадхагдажа эхилхэ, хэншье энэ гай тодхор саража-болюулжа шадахагүй[+].

#### 2


Амгалан тайбан мандаха

1[•]Иудын хан түрэ болон Иерусалим[†] тушаа Амооцой хүбүүн Исайда Бурханай[†] үзүүлэн айладхаһан үгэ гэбэл, энэ.

2Һүүлшын үдэрнүүдтэ иимэ юумэн болохо:
Эзэнэй[†] үргөөгэй оршодог хада
бусад хадануудһаа эгээл үндэр болохо,
толгойнуудһаа эгээл үндэрынь болон тодорхо.
Тэрээн руу бүхы үндэһэтэд урдан хүүехэл.
3Тиигээд олон арадууд ошожо, иигэжэ хэлэхэ:
«Эзэнэй хада руу,
Яковай Бурханай нангин[†] үргөө тээшээ үгсэн ошоё.
Юу хэхыемнай Бурхан һургаха,
зааһан замаарнь ябахабди».
Юуб гэбэл, Хуули Сионһоо[†] гараха,
Эзэнэй үгэ – Иерусалимһаа[+].
4Үндэһэтэдэй хоорондохи арсалдаае Тэрэ болюулха,
олон арад түмэниие шүүхэ.
Тэдэ һэлмэнүүдээ анзаһанай шүдэн болгон,
жадануудаа хадуур болгон дабтаха.
Үндэһэтэн нүгөө үндэһэтэнэй урдаһаа
һэлмэ бэшэ далайхагүй,
дайнай эрдэм шудалхаяа болихо[+].
5Яковай үри һадаһад, ерэгты, Эзэнэй гэрэл туяа соо алхалан ябая![+]


Хүнэй бардамлахань болюулагдаха

6Теэд Та, Эзэн Бурхан,
Өөрынгөө арад түмэн болохо Яковай үри һадаһадые орхёот!
Юуб гэхэдэ, тэдэ зүүн зүгэй заншалтай,
пилиштүүд[†] шэнги үзэлшэ мэдэлшэдтэй болонхой, хариин зонтой холилдоно.
7Тэдэнэй газар нютагта тоолошогүй ехэ алта мүнгэн нөөсэлэгдөө,
морид дүүрэн, гоё һайхан тэргэнүүдынь тоолохын аргагүй олон[+].
8Газар нютагынь шүтөөнүүдөөр дүүрэнхэй,
өөрын гараар бүтээһэн бүтээлнүүдтээ тэдэ мүргэнэ[+].

9Хүн бүхэниинь иигэжэ доройтожо, нэрээ гутаана,
Та тэдэниие хүлисэхэгүйт.

10Эзэнэй уур хилэнһээ, һүр жабхаланта хүсэ шадалһаа тэрьедэжэ,
хадын хабшалда шурган гү, али газарта нүхэ малтан хоро![+]
11Хүнэй бардам харасын үгы болохо,
хүнэй дээрэлхүү зангай номгодохо саг дүтэлжэ байна.
Тэрэ үдэр Эзэн лэ гансаараа үндэр зандаа үлэхэл[+].
12Энэ хадаа бардам ба дээрэлхүү, биб гэһэн хүн бүхэниие
панхаруутуулха үдэр – Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үдэр!
13Тэрэ Ливаанай[†] үндэр, өөдөө ербыһэн үнэтэ хуша мододые болон
Башаан газарай бүхы сарса мододые үгы хэхэ[+].
14Тэрэ бүхы үндэр хада уулануудые,
гүбээнүүдые жэгдэлэн набтар болгохо.
15Ямаршье үндэр самхаг,
яажашье бүхэлэгдэһэн хэрэм хана Тэрэ унагааха.
16Таршиишай ямаршье томо,
гоё һайхан уһанай онгосонуудые Тэрэ шэнгээхэ[+].
17-18Хүнэй бардам, дээрэлхүү зан тиихэдэ галхаагдан номгорхо.
Шүтөөнүүд оро һэегүй үгы болохо,
иигэжэ тэрэ үдэр Эзэн гансаараал үндэр зандаа үлэхэ.
19Эзэнэй газар дэлхэйе доһолгохоёо ерэхэдэ,
уур хилэнһээнь, һүр жабхаланта хүсэ шадалһаань тэрьедэхэ гэжэ
зон хадын агынууд руу, газарай габа руу хорохо[+].

20Тэрэ үдэрэй мандахадань, зон мүргэхэеэ өөһэдтөө хэһэн
алта, мүнгэн шүтөөнүүдөө хаяжа,
мана һохорнууд, һарьһан эрбээхэйнүүд руу шэдэхэ[+].
21Эзэнэй газар дэлхэйе доһолгохоёо ерэхэдэ,
уур хилэнһээнь, һүр жабхаланта хүсэ шадалһаань тэрьедэхэ гэжэ
зон хабсагайн хабшал руу, хадын агынууд руу хорохо.

22Хүнэй ами наһан – амисхал гээшэ,
үхэхэ табисууртай нэгэндэ найдаһанай дэмы.
Тэрэ юуншье бэшэ бшуу[+].

#### 3


Иерусалимдахи эхи захагүй байдал

1Харагты, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] Бурхан[†]
хангамжа, туһаламжа Иерусалим[†] болон Иудын хан түрэһөө
зайлуулха гэжэ байна.
Тэрэ эдеэ хоол, уһыень,[+]
2баатарнууд ба сэрэгшэдыень,
шүүгшэд ба лүндэншэдыень,
мэдэлшэд ба аха захатанииень,[†]
3сэрэгэй ноёд болон эрхим ударидагшадые,
дүй дүршэлтэй зүбшэгшэд болон ерээдүйе түсэблэхэ,
ойлгуулха эди шэдитэйшүүлые абан зайлуулха гэжэ байна.
4Ударидагша болгон үхибүүдые Тэрэ табиха,
тэдэниие хүүгэд хүтэлхэ.
5Хүн бүхэн бэе бэеэ дарлажа байха.
Залуушуул аха захатанаа хүндэлхэеэ болихо,
хара зон нэрэ түрэтэйшүүлээ хүндэлхэгүй[+].

6Уг унги нэгэ зон нэгэеэ шэлэжэ,
иигэжэ хэлэхэ сагынь ерэхэ:
«Маанадта орходоо та нэмэргэтэй байна гээшэт,
тиимэһээ энэ хүндэ сагта манай удамарша болыт!»
7Теэд тэрэ хүн харюусан хэлэхэ:
«Би хэндэшье туһалжа шадахагүйб.
Гэртэмни эдихэ хоол, хубсаһа хунаршье байхагүй.
Танай удамарша боложо шадахагүйб!»

8Иерусалим бүдэрэн унахаяа байна,
Иудын хан түрэ доройтон һандарна, юуб гэхэдэ,
тэдэ Эзэнэй урдаһаа һөөргэдэн дуугарна, хэрэг ябуулна,
Алдарта Бурханай хараа нюдэндэ энэ доромжолол мүн.
9Нюур шарайень харахада, нүгэлтэйень[†] ойлгохоор.
Тэдэ Содомой зондол адли нүгэлөө нюунагүй,
һайрхан һагад хөөрэнэ.
Өөһэдөөл өөһэдтөө гай тодхор татаа гээшэл[+].
10Зүб шударга ябадалтай зон үйлэдэһэн хэрэгэйнгээ буян эдлэхэ,
энэ болбол ехэ зүб гээд дэмжыт[+].
11Хара һанаатан золгүй байха.
Ондоо зондо юу хээ һэм – тон тиимэ юумэн тэдээндэ өөһэдтэнь хүрэхэ.

12Хүүгэд арад зониием дарлажа, эхэнэрнүүд арадыем хүтэлбэрилнэ.
Арад түмэмни! Удамаршадтнай таанадые төөрюулжэ,
зүб харгыһаатнай хадууруулаа.


Эзэн арадаа шүүбэрилхэ

13Эзэн зарга мэдүүлхэеэ бодожо,
арадуудые шүүхэеэ зэһэбэ[+].
14Эзэн арад түмэнэйнгөө ахалагшадые болон ударидагшадые шүүн,
иигэжэ айладхана: «Таанад үзэм жэмэсэй сэсэрлиг хооһоруулаат,
үгытэй ядуу зонһоо буляажа абаһан зөөри гэртэтнай байна[+].
15Ямар эрхэтэй аад, арад түмэниием дарланабта,
үгытэй ядуу зониие юундэ баһанабта?
Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан, айладажа байнаб!»[+]

16Эзэн иигэжэ айладаба:
«Харыт, Сионой[†] эхэнэрнүүд бардам гээшэнь!
Тэдэ хамараа өөдэнь үргөөд, нюдөөрөө наадажа,
хүлдөө бугааг жэнгирүүлэн, гоо гоёмсуугаар алхалан ябанал[+].
17Теэд Би тэдэниие хэһээхэб – толгойень хюһажа, халзан болгохоб!»

18Эдэнэй гоёолтыень – хүлэйнь бугааг,
толгойн зүүлтэ, һарын түхэлтэй зүүдхэлнүүдыень,[+]
19һиихэнүүдыень, гарай бугаагуудые, нэмэргэнүүдые,
толгойн боолто, хүлэй гэнжэ, бүһэнүүдые, хангалтай түрхилгэнүүдые, һахюуһыень,
20бэһэлиг, хамарай сахариг,
21гоёолой хубсаһыень, гадар самса, нэмэргэнүүдыень,
мүнгэ хэдэг багахан сүүмхэнүүдыень,
22гэрэл, дотор хубсаһа, аршуулнуудые, нэмэргэнүүдыень
Эзэнэй абажа хаяха үдэрынь дүтэлөө.

23Анхилдаг һайхан сүршэлгын орондо үмхэй муухай үнэртэй,
гоё һайхан бүһэнүүдэй орондо аргамжатай,
гоёлой хубсаһанай орондо онги-набта хубсаһатай,
гоё һайхан үһэнэй орондо халзан тэдэ болохо.

24Хотын эрэшүүлые һэлмэ жада хороохо,
баатарнууд дайнда алдалан унаха.
25Хотын бартаануудай хажууда орилоон, бархираан гараха,
Иерусалим хадаа дээрмэдүүлһэн, шараа нюсэгэн,
газар дээрэ һуужа, бархиржа байһан эхэнэртэл адли болохо[+].

#### 4

1Долоон эхэнэрэй нэгэ эрэ хүндэ аһалдан,

«бидэ өөһэдөө өөһэдыгөө тэдхэдэг, хубсалуулдаг байхабди,
гансал таниие манай үбгэн гээд нэрлэдэг болохымнай зүбшөөгыт,
үбгэгүй байхадаа, нэрээ гутанхай, доромжолуулжа байнабди»
гэжэ хэлэхэ саг дүтэлжэ байна.


Иерусалим һэргээгдэхэ

2Тэрэ үдэр Эзэнэй[†] мүшэр гоё һайханаар, алдар солоор толоронхой бии болохо, газарай хэшэг Израилиин амиды мэндэ үлэгшэдтэ бахархал, гоо һайханиинь болохол[+]. 3Сиондо[†] амиды мэндэ үлөөшэд, Иерусалим[†] соо амиды үлэгшэд, юрэдөө, амиды зоной тоодо Иерусалимда бэшэгдэнхэй бүхы зон гэгээн[†] гээд нэрлэгдэхэ[+]. 4Өөрынгөө галта хүсөөр Эзэн Сионой басагадһаа муу муухайень шүүбэрилэн угааха, Иерусалимые шуһанһаань сэбэрлэхэ[+]. 5Тиигээд Сионой уулаар болон тэндэ сугларагшад дээгүүр Эзэн үдэртөө үүлэ, һүниндөө утаа, дүлэлзэһэн гал түхөөхэ. Эзэнэй алдар соло бүхы хотые бүрхөөн, халхалан байха[+]. 6Энэ халхабша үдэрэй ааяма халуунһаа аршалха, һүүдэр болохо, шуурга, бороонһоо хорохо газар, нэмэри болон байхал[+].

#### 5


Үзэм жэмэсэй сэсэрлигэй дуун

1Нүхэр тухайгаа,
үзэмэй жэмэсэй сэсэрлиг тухайнь дуу дуулахамни.
Минии Нүхэр үрэжэлтэй гүбээ дээрэ
үзэмэй модоной сэсэрлигтэй бэлэйл[+].
2Тэрэнээ тойруулан малтажа,
шулуунуудһаань сэбэрлээ.
Эгээл эрхим үзэмэй жэмэс һуулгаа.
Алим жэмэс хамгаалхаяа
сэсэрлигэй дунда самхаг баряа.
Уһан үзэм шахаха шахуурга малтан зохёогоо.
Тиигээд һайхан үзэмэй жэмэс гараха гэжэ
найдан хүлеэжэ байхадань,
гашуун үзэмэй жэмэс ургаал!

3– Иерусалимда[†] болон Иудын хан түрэдэ ажаһуугша таанад,
үзэмэй жэмэсэй сэсэрлигэйм болон Минии хоорондохи
зарга хэрэгые шүүбэрилыт!
4Үшөө юу тэрээндэ хэхэ ёһотой байгаа гээшэбиб?
Бүхы юумэ хээлби. Теэд юундэ
Минии һайн үзэмэй жэмэс гараха гэжэ хүлеэжэ байхада,
гашуун, муу үзэмэй жэмэс гарааб?
5Мүнөө Би үзэмэй жэмэсэй сэсэрлигтэйгээ
юу хэхэ гэжэ байһанаа таанарта мэдүүлхэм:
хорёо хотыень абахаб, тэрэниие хооһолог лэ;
ханыень һандаргаахаб, тэрэниие гэшхэг лэ[+].
6Тэрэниие эзэгүйрүүлэн хаяхаб,
мүшэр заһагдан отологдохогүй, газарынь һэндэгдэхэгүй.
Тиихэдэм тэрэ хадхууртай үрмэдүүлдэ баригдаха.
Тэрээн дээрэ бороо бү оруула гэжэ Би үүлэдтэ захирхаб[+].

7Израилиин арад –
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй[†] үзэмэй жэмэсэй сэсэрлиг гээшэл;
Иудын хан түрын улад зон –
Тэрэнэй дуратай үзэмэй модоной эшэнүүд.
Үнэн зүбөөр хэрэгүүд эрхилэгдэхэ
гээд Тэрэнэй хүлеэһэниинь
тэдэ алууршад болоо.
Үнэн шударгые хүлеэһэниинь
гомдол, оог бархираан гансал гарана[+].


Зоной муу муухай хэрэгүүд

8Ямаршье зайгүй болотор байшан дээрээ байшан нэмэжэ,
таряалан дээрээ таряалан худалдан абажа байгааша таанадта
гай тодхор тохёолдохо!
Газар дээрэ гансал таанад ажаһууна юм гүт?![+]
9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн эли тодоор намда:
Гэрнүүд олон, гэбэшье тэдэ хооһорхо.
Мантан, һайхан байшангууд хүнгүй үлэхэ.
10Дүрбэн гектар талмай үзэмэй жэмэсһээ
оройдоол нэгэ баата жэмэсэй шүүһэн гараха.
Тариһан хоомэр таряанһаа оройдоол эфаа, арба дахин бага таряан ургаха, – гэжэ дуулгаал.

11Эртэ үглөөнһөө үдэшэ болотор
үзэмэй дараһан архи уужа үнгэргэгшэдтэ гай ушарха![+]
12Ятаг, хуур, хэнгэрэг, лимбэ!
Найрлан, тэдэ архидана.
Харин Эзэнэй үйлэ хэрэгүүд тухай һананагүй,
хэжэ байгаашыень анхарнагүй[+].
13Тиимэһээ ойлгодоггүй хадаа арадни
баряанда туугдан ошохо.
Удамаршадынь[†] туража үхэхэ,
хара зониинь ангажа хосорхо[+].
14Үхэлэй орон[†] тэдэниие хүлеэжэ, амаа үргэнөөр ангайна.
Тиишээ тайжанар, юрын зоншье,
шууягшад, найрлагшадшье ошохол[+].
15Зон доромжологдон номгорхо,
бардам зантайшуулшье бултадаа галхаха[+].

16Харин Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
үнэн зүбөөр хэрэгүүдые шүүжэ үргэмжэлэгдэхэ,
Арюун Бурхан[†] үнэн шударгаараа[†]
нангин[†] арюунаа харуулха.

17Зон хони малаа хаяад, баряанда туугдан ошохо,
тиихэдэнь хонидынь эзэгүй өөһэдөө тараха,
баяшуулай орхиһон гэрнүүдэй дундуур эшэгэд бэлшэхэ.

18Ай даа, худалай аргамжаар өөрынгөө хойноһоо
мууе татажа ябаашад,
нүгэл[†] шэбэл тэргэдэ хүллөөд,
татажа байгаашад гай тодхорто орохо!
19«Эзэн айладхалаа түргөөр бэелүүлэг лэ,
бидэ тэрэнииень нюдөөрөө харахаяа һананабди.
Израилиин арюун Бурхан түсэбөө бэелүүлэг лэ,
бидэ тэрэнииень лаб мэдэхэеэ хүсэнэбди!» гэжэ тэдэ хэлэнэ[+].

20Мууе һайн, һайниие муу гэжэ нэрлэгшэ,
харанхые гэрэл, гэрэлые харанхы болгон хубилгагша,
гашууниие амтатай, амтатайе гашуун болгогшо зондо гай ушарха![+]

21Өөһэдыгөө ехэ сэсэн мэргэн, ухаатайбди гэжэ
һанажа байгаашад гай гасаланда орохо![+]

22Архиин туулмаг болошонхой,
хатуу архи үзэмэй дараһан архитай худхан уугшад гай гасаланда орохо!
23Эдилгэ абахадаа, гэмтэниие зүб гэһэн шиидхэбэри гаргана,
зүб шударга зониие гэмтэй болгоно![+]

24Тиимэһээ тэдэнэй үндэһэн һолоомын болон хатаһан үбһэнэй
гал дүлэндэ шатаһандал адли хосорхо,
тэдэнэй сэсэг хатажа, хумхаа тооһон болохо,
юундэб гэхэдэ, тэдэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй Хуули буруушаагаа,
Израилиин арюун Бурханай үгэнүүдые тоогоогүй[+].

25Эзэн Өөрын арад түмэндэ уур сухал боложо,
гараа тэдээн руу һунгажа, сохихо!
Хада ууланууд доһолжо,
үхэһэн зоной хүүрнүүд бог шорой мэтэ үйлсэнүүдээр хэбтэхэ.
Энээнэй удаашье Тэрэнэй уур хилэн унтархагүй,
гарынь һунгаатай зандаа байха![+]

26Эзэн алас холын үндэһэ яһатаниие урижа, туг үргэхэ,
газар дэлхэйн захаһаа ерэхыень тэдээндэ эшхэрхэ.
Харыт, тиихэдэнь тэдэ шуумар түргэн ерэхэл![+]
27Тэдэнэй хэншье эсэжэ байхагүй, хэнииньшье бүдэрхэгүй.
Нэгэшье хүниинь дууража-унтажа байхагүй.
Бүһэнүүдынь һуларжа тайлдахагүй,
нэгэшье хүнэйнь гуталай уялаа таһархагүй.
28Тэдэнэй годлинууд хурса, һурша номынь татаатай.
Моридойнь туруунууд сахюур шулуун мэтэ хатуу,
тэргынь мөөрнүүд хуй һалхин мэтэ[+].
29Дайсанай сэрэгшэд залуу арсалан мэтэ архиржа,
олзоо шүүрэн абахадань, хэншье буляан абажа шадахагүй[+].
30Тэрэ үдэр тэдэ олзо дээгүүрээ далай мэтэ хүрхирхэ.

Энэ орон нютагые харабал,
Хаб харанхы ба уй гашуудал тэндэ үзэхэш.
Гэрэл унтаржа, шэб харанхы болохо[+].

#### 6


Лүндэншэ болохыень Эзэн Исайе дуудана

1Уззияа хаанай наһа бараһан жэл би Эзэн[†] Бурханиие[†] хараа һэм. Тэрэ үндэр дээгүүр заларһан хан шэрээ дээрэ һуужа байгаа. Нэмэргынь хормойнууд нангин[†] үргөөе бүхыдэнь дүүргээд байгаа бэлэй[+]. 2Тэрэниие тойроод сераафууд элин байгаа. Амитан бүхэн зургаан далитай: хоёр даляараа нюураа бүглэжэ, хоёр даляараа хүлөө хушажа, хоёроороо ниидэжэ байгаа[+]. 3Нэгэнь нүгөөдэдөө хашхаран:

– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн нангин, нангин, нангин!
Тэрэнэй алдараар бүхы газар дэлхэй дүүрэнхэй!

– гэжэ хэлэжэ байба[+]. 4Тэдэнэй абяа дуунһаа үүдэнэй һуури шэшэржэ, үргөө дүүрэн утаан гараба[+]. 5Тиихэдэнь би иигэжэ хэлэбэб:

– Ай даа! Һалахамнил!
Хэлэһэн үгэ бүхэмни нүгэл[†] шэбэлтэй,
нүгэл шэбэл дуугардаг зоной дунда ажаһуунаб.
Тиимэ аад, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Хааниие хараалби.[†]

6Тиихэдэм сераафуудай нэгэн үргэлэй шэрээһээ[†] шатажа байгаа сог нүүрһэ хабшуураар абажа, намда ниидэжэ ерэбэ. 7Тэрэ сог нүүрһээр уралдамни хүрэжэ, иигэжэ үгүүлбэ:

– Энэ шинии уралда хүрэхэдэм, гэм зэмэшни үгы болоо,
нүгэлшни арюудхагдаа[+].

8– Би хэниие ябуулхабиб? Хэн Манай даабари дүүргэхэб? – гэһэн Эзэнэй дуу соносоод, би хэлэбэб:

– Би ошохоб, намайе ябуулагты!

9Тиихэдэм Тэрэ айладаба:

– «Хэды дуулаһаншье һаа, таанад юумэ ойлгохогүйт.
Хэды хараһаншье һаа, юумэ обёорхогүйт» гэжэ тэрэ арадта ошожо хэлэ[+].
10Энэ арад түмэниие ухаагүй ойгог болгожо,
шэхынь дүлии, нюдынь һохор болго.
Тэдэ бү хараг, бү дуулаг, бү ойлгог.
Үгы һаа, тэдэ Нам руу эрьежэ, эдэгэхэл[+].
11Би асуубаб:
– Эзэмни, хэр удаан энэ үргэлжэлхэб?

Тэрэ иигэжэ харюусаба:
– Хотонуудай һандаран сүйдтэ орожо, хүн зонгүй болотор,
оршон тойроной эзэгүйржэ, газар нютагай юушьегүй болотор.
12Би зониие үлдэхэб,
энэ орон нютаг ехэ хооһорхо.
13Зоной арбанай нэгэ хубишье[†] эндэ үлөө һаань,
энэ газар дайда дахин хооһоруулагдаха.

Сарса болон зандан мододые тайрахада, үндэһэн түгсүүл үлэдэг.
Тэрээн мэтэ нангин үрэ энэ орон нютагай үндэһэн мүн[+].

#### 7


Ахааз хаанда мэдээсэл

1Уззияа гэгшын аша, Ётаамай хүбүүн Ахаазай Иудын хан түрые зонхилжо байһан үедэ дайн дажар болоо һэн. Араамай хаан Рэциин ба Израилиин хаан, Рэмаалияагай хүбүүн Пээкаа Иерусалимда[†] дайлаба, гэбэшье эзэлэн абажа шадабагүй[+].

2Эпрааимай газар дайдада Араамай сэрэгэй ороод байһан тухай мэдээсэл Давидай[†] гэр бүлэдэ дуулдахадань, Ахааз хаан арад зонтоёо хамта һалхинда найгажа байһан ойн модод мэтэ шэшэрэлдэн айба.

3Тиихэдэнь Эзэн[†] Исайда иигэжэ айладхаба:

– Ши Шэһаар-Яшууб[*] хүбүүнтэеэ хамта Ахааз хаанай урдаһаа ошо. Бүд шэрдэдэг газар руу ошогшо харгыда, дээдэ сөөрэмһөө татаатай уһанай татуурай эсэстэ тэрээнтэй ушархат[+].

4– Зүрхэеэ хөөрэнгүй, номгон даруу, айнгүй бай, – гэжэ тэрээндэ хэлээрэйгты, – Рэциин хаан араамшуудтайгаа хамта ба Рэмаалияагай хүбүүн – ууяжа-унтаржа байһан хоёр модон гээшэ, уур сухалаар дүрэлзэбэшье, сүйд хэхэ бэшэ. 5Араамшууд эпрааимуудтай, Рэмаалияагай хүбүүнтэй хамта шинии урдаһаа хорото хэлсээ байгуулаа. Тэдэ иигэжэ хэлэнэ: 6«Иудын хан түрэ руу шэлжэн орожо, арад зониие айлган һүрдүүлжэ, газар дайдыень өөһэдөө хубаан абаад, тэндэ Табээлэй хүбүүе хаанаар табия».

7Харин Би, Эзэн Бурхан,[†]
иимэ юумэн болохогүй, бүтэхэгүй гэжэ соносхоноб[+].
8Араамые Дамааск зонхилно,
Дамааскые – Рэциин.
Жаран табан жэл үнгэрхэ – Эпрааимай арад үгы болохо.
9Эпрааимые Самари[†] зонхилно,
Самариие – Рэмаалияагай хүбүүн.
Танай этигэл[†] бата бэшэ һаа,
таанад бата бэхи зогсоногүй гээшэт!


Эзэнэй дүлгэ тэмдэг – Эммануил

10Удаань Эзэн Ахаазта дамжуулха үшөө нэгэ иимэ мэдээсэл айладхаба:

11– Ямар нэгэ дүлгэ тэмдэг[†] үгэхыемни Намайе, өөрынгөө Эзэн Бурханиие, гуйгты. Гүн доро гү, али үндэртэ нэгэ юумэнэй болохые гуйгты.

12Харин Ахааз иигэжэ харюусаба:

– Би гуйхагүйб. Эзэниие туршажа байхагүйб.

13Тиихэдэнь Исай иигэжэ хэлэбэ:

– Давид хаанай үри һадаһад, одоо шагныта! Зоной тэсэбэри туршажа байхатнай таанадта багадаад, Бурханайшье тэсэбэри туршажа-шалгажа байхаяа һанаба гүт?! 14Зай, тиигээ хадатнай Эзэн Өөрөө таанадта дүлгэ тэмдэг үгэхэ.

Анхарагты! Басаган[*] хээлитэй болоод, хүбүү түрэхэ, тэрээниие Эммануил[*] гэжэ нэрлэхэ[+]. 15Һайе мууһаа илгаруулжа шададаг Тэрэнэй болоходо, зөөхэй, зүгын бала эдеэ хоолынь болохо. 16Һайе мууһаа илгаруулжа шададаг Тэрэнэй болоодүй байтар таанадай айдаг тэрэ хоёр хаашуулай орон нютагууд хооһорхо.

17Гэбэшье Иудын хан түрэһөө Эпрааимай таһарһан сагһаа хойшо үзэгдөө-харагдаагүй гай гасаланта үдэрнүүдые Эзэн таанадта, улад зондотнай, гэр бүлэдэтнай тохон тохёолдуулхань. Тэрэ юун бэ гэхэдэ, Ассириин хааниие Тэрэ асархань[+].

18Тэрэ сагай тохёолдоходо,
Нилэй эгээл холо углуу тохойһоо
аляаһад мэтэ ниидэн ерэхыень Египедэй сэрэгтэ,
зүгы мэтэ бөөгнэрэн ерэхыень Ассириин сэрэгтэ
Эзэн эшхэрэн, дохёо тэмдэг үгэхэ[+].
19Дайсад ерэжэ, эзэгүй хооһон хүндыгөөр,
хабсагайн хабшуу газараар, үүргэнын һөөгүүдөөр болон
бүхы уһатай газарнуудаар буудаллан буужа эзэлхэ.

20Ассириин гараар Эзэн Иудын хан түрые хэһээхэ.
Тэрэ Ассириин хааниие үһэ заһагша мэтээр хэрэглэжэ,
дороһоо дээшэнь бултыень –
хүлэйтнай, толгойнтнай үһэ зүһэ,
һахал һамбай хюһан абаха[+].

21Тэрэ сагта гэр бүлэ оройдоол нэгэ гунжан үнеэ,
хоёр ямаа баридаг болоошье хадаа,
22элбэг-дэлбэг һүтэй байха, зөөхэйгөөр ядархагүй!
Энэ орон нютагта үлөөшэ зон
зөөхэйгөөр, зүгын балаар таһалдахагүй![*]

23Нэгэ эшэнь мянган мүнгэн шээкэл үнэ сэнтэй,
дүн хамта мянган эшэ үзэмэй жэмэс ургадаг байһан энэ талмай
тэрэ сагта халаахайгаар, үүргэнын эшээр урган дүүрэшэхэ.
24Энэ газар элдүүрилэгдэдэггүй,
гансал агнууриин газар болохо[*][+].
25Урдань ургаса ургадаг байһан толгойнууд
хадхуур халаахайгаар дүүрэжэ, хэншье тиишээ ябахагүй.
Гансал үхэрэй, хонидой бэлшээри тэрэ болохо.

#### 8


Эзэнэй дүлгэ тэмдэг – Исайн хүбүүн

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Томо хабтаһа абаад, зоной уншахаар, ойлгохоор дээрэнь томо үзэгөөр «Һаяар дээрмэдэлгэ, түргөөр тонолго» гээд бэшэ[+]. 2Би найдамтай гэршэнэрые – Урияа санаартаниие[†] ба Ебэрээхия гэгшын хүбүүн Захарияае дуудахаб[+].

3Тиигээд би һамгантаяа унтажа, һамгамни хээлитэй болоод, хүбүү түрөө бэлэй. Эзэн намда айладхаба:

– Хүбүүгээ «Һаяар дээрмэдэлгэ, түргөөр тонолго» гээд нэрлэгты. 4Юуб гэхэдэ, энэ үхибүүнэй «аба, эжы» гэжэ хэлэжэ һуратар Дамааскын бүхы эд баялиг болон Самариин[†] бүхы олзо Ассириин хаанай болохо[+].


Ассириин хаан ерэхэ

5Эзэн намтай дахин хөөрэлдэбэ.
6Тэрэ иигэжэ айладхаа:
«Эдэ зоной Шилоах горхоной
аалин намдуу урасхал уһые шамарлажа,
Рэциин ба Рэмаалияагай хүбүүндэ баясажа байһандань[+]
7Би, Эзэн Бурхан,[†] тэдээндэ
бүхы сэрэгээрээ добтолхыень
Ассириин хааниие асархаб.
Эрьеһээ халин үерлэгшэ Евфрат мүрэнэй
ехэ урасхал уһандал адли тэрэнэй сэрэг нэбтэрэн-халин ерэхэл[+].
8Тэдэ Иудын хан түрын газараар үер мэтэ дэлгэржэ,
хүзүү хоолойдонь хүрэтэрөө, шэнгээхэ болотороо тулаха,
бүхы газарыень эзэлхэ.
Далинуудынь шинии бүхы газар дээгүүр далбаатай байха, Эммануил[*]!»[+]

9Арадууд, мэдэгты! Шэшэрэлдэгты!
Алас холын бүхы орон нютагууд, шагнагты!
Дайнда бэлдэгты, шэшэрэлдэгты!
Дайнда бэлдэгты, шэшэрэлдэгты!
10Байлдаа яажа ябуулхаяа түсэблэгты!
Гэбэшье тэдэ түсэбүүдтнай бүтэхэгүй.
Захиралта үгэнүүдые сэрэгтэ хэлэгты!
Гэбэшье эдэ бүгэдэ ямаршье туһагүй,
юуб гэхэдэ, Бурхан бидэнтэй хамта![+]


Эзэн лүндэншые һэргылнэ

11Бүхы эдэ зондол адляар юумэ хэжэ байхагүй тухайм Эзэн намайе агууехэ шадал хүсөөрөө һэргылбэ. Тэрэ иигэжэ айладхаа:

12– Энэ арадай нюуса хэлсээн[†] гэжэ тооложо байгаашые
бүгэдыень нюуса хэлсээн гэжэ бү тооло.
Тэдэнэй айжа байгаа юумэнһээ бү ай, бү һүрдэ[+].
13Намайе, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие, нангинаар[†] хүндэлжэ,
Намһаа айжа-түбэгшөөжэ байха ёһотойт.
14Би зониие арюудханаб,
Иудын, Израилиин хан түрэнүүдтэ
бүдэрдэг шулуун, торожо унадаг шулуун мэтэ байхаб.
Иерусалимай[†] улад зониие бариха урьха занга мэтэб[+].
15Олохон зон бүдэржэ унаха, тэһэ бута унаха.
Тэдэ урьха зангада орожо баригдаха.


Үхэһэн зонтой зүбшэжэ болохогүй!

16Таанад, минии шабинар, Бурханай намда дамжуулһан айладхал
сахиха, хадагалха ёһотойт[+].
17Эзэн Өөрынгөө арад түмэнһөө хоргодоо-хороо,
гэбэшье би Тэрээндэ этигэнэб, Тэрээндэл найданаб[+].
18Эзэнэй намда даалгаһан үхибүүдтэй би мүнөө эндэ байнаб.
Бидэ Израилиин улад зондо дүлгэ тэмдэг,[†] амиды гэршэлэлгэнүүд болонобди.
Бидэ Сион[†] уула дээрэ заларан оршогшо
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнээр эльгээгдэнхэйбди[+].

19Таанадые зарим зон иигэжэ гуйжа болохо:

– Һүнэһэ дуудагшадтай болон шэбшэдэг шэдитэнтэй зүбшыт.

Теэд таанад иигэжэ тэдээндэ харюусаарайгты:

– Арад түмэн өөрынгөө Бурханһаа туһа эрихэ ёһотой. Эльбэ жэльбэтэйшүүлые хэрэглэн, юундэ амиды зон тухай үхэһэн зонһоо асууха болонобибди[+]?

20Эзэнэй һургаал[†] болон гэршэлэлгэдэ хандагты. Тэдэниие сахин дүүргээгүй һаа, худал хуурмаг үгэнүүдтэ хүрмэгдэхэт. Теэд тэдэ үгэнүүд хооһон, аша туһагүйл[+].


Хэсүү үе

21Эльбэ жэльбэтэйшүүлые шагнагша зон зоболондо дарлагданхай,
үлэсхэлэн хооһон газар дэлхэйгээр тэнэжэ ябаха.
Гэдэһээ үлдэжэ ябахадаа тэдэ сухалдажа,
хаанаа болон Бурханаа харааха.
Тэдэ өөдөө огторгой руу гү,[+]
22али доошоо хүрьһэтэ газар руушье шэртэхэдээ,
гансал зоболон ба харанхые, шэг харанхые хараха.
Тиигээд тэрэ харанхыда өөһэдөө абташаха[+].

#### 9


Ерээдүйн хаан

1Энэ харанхын урьха зангада ороошод мултаржа шадахагүй.
Урдын сагта Зэбүлүүн болон Напталиигай газар дайда
суугүй, үргэн зондо мэдээжэ бэшэ бэлэй.
Харин ерээдүй сагта энэ газар дайда –
Дундада далайһаа зүүлжээ,
Иордан[†] мүрэнэй нүгөө бэеэр газар,
мүн хариин зоной ажаһуудаг Галилей[†] гэдэг газар дайдашье –
суута болохо[+].
2Харанхы мунхагта алхалжа ябаһан зон
тон ехэ гэрэл туяа үзэбэ!
Үхэлэй ороной[†] һүүдэртэ һуугаашадта
гэрэл туяа сасарба[+].
3Бурхан,[†] Та үндэһэ яһатаниие олошоруулаат,
ехэ баяр тэдээндэ түхөөгөөт.
Зон олзо хубааха үедэ баярладаг мэтэ,
Танай урда ургаса хуряан баярлана[+].
4Тэдэниие даража байһан хөөмэгшэ,
сохижо байһан ташуурые Та эбдээт.
Хэзээ нэгэтэ Мидианай сэрэг һамна бута сохиһондол,
Өөрынтнай зониие дарлажа-мүлжэжэ байһан арадые
Та бута сохёот[+].
5Тулалдаанда сэрэгшын үмдэдэг сабхи,
шуһанда зуураһан хубсаһаниинь
галда шатаагдаха[+].
6Бидэндэ үхибүүн түрэбэ!
Бидэндэ хүбүүн үгтэжэ байна.
Тэрэ манай удамарша болохо.
Тэрэ Гайхамшагта үзэгдэл[†] Түсэблэгшэ,
Хүсэтэ Бурхан,
Хэтэ мүнхэ Эсэгэ,
амгалан байдалай Ударидагша гээд нэрлэгдэхэ[+].
7Тэрэнэй засаглалга, түлөөлгэ бүри ехэ боложол байха.
Хан түрэнь хододоо амгалан тайбан байха.
Тэрэ Давид[†] хаанай үри һадаһан.
Энэ сагһаа эхилжэ хэтэ мүнхэдөө Тэрэ
үнэн шударга,[†] үнэн зүбые
баримталан хүтэлбэрилхэ.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] энээниие бэелүүлхэ ехэ һанаатай[+].


Эзэн Израилиие хэһээхэ

8Израилиин хан түрэ, Яковай уг удам тушаа Эзэн айладхаһан байна. 9Эпрааимай бүхы зон, ниислэл хото Самарида[†] ажаһуугша хүн бүхэн, Тэрэнэй эдэ бүгэдые эрхилһэн тухай мэдэхэ болоно. Мүнөө тэдэ бардам, ехэрхүү зантай. Тэдэ иигэжэ хэлэнэ: 10«Хирпиисээр баригдаһан байшангуудай хэмхэрэн унаашье һаань, шулуугаар тэдэниие барин бодхоохобди. Шикма мододой отологдоошье хадань үнэтэ хуша модоор тэдэниие һэлгэхэбди».

11Тэдээндэ добтолон орохыень Эзэн дайсадыень, Рэцииниие, дуудан зэбсэгжүүлээ[+]. 12Зүүн зүгһөө Араам, баруун зүгһөө Пилишт[†] гүрэнүүд Израилиие залгиха гэжэ амаа ангайлгаба. Энээнэй удаашье Эзэнэй уур хилэн бууранагүй. Тэрэ хэһээхэ гэжэ гараа һунгаһан зандаа байна[+].

13Израилиин арад түмэн һанаа ороногүй, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй хэһээгээшье хадань тэдэ һөөргөө бусанагүй[+]. 14Нэгэ үдэр Эзэн Израилиин толгой ба һүүл таһа сабшаа, пальма, хулһые сабшаа[+]. 15Толгойнь хадаа үндэр наһатайшуул ба ноёдынь, һүүлынь хадаа худал хуурмаг лүндэншэд болоно[+]. 16Удамаршадынь[†] зоноо төөрюулхэ, гээгдэхүүлхэ. 17Тиимэ ушарһаа Эзэн өөрын арад түмэнэй залуу зон тушаашье һанаагаа табихагүй, үншэн хүүгэдые, бэлбэһэн эхэнэрнүүдыешье хайрлахагүй. Юуб гэбэл, тэдэ бултадаа Бурхангүй ба муу хэрэг үйлэдэгшэд, муу юумэ амалжал байгшад. Энээнэй удаашье Эзэнэй уур хилэн буурахагүй, зониие хэһээхэ гэжэ гарынь һунгаатай зандаал байха[+].

18Зоной муу муухай ябадал гал мэтэ соробхилжо, үүргэнэ болон хадхуурта һөөгүүдые шатаана. Энэ хадаа ойн шэрэнгэ хүрэтэр носожо, дээшээ утаан бахана мэтэ хөөрэнэ. 19Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй уур хилэн газар дэлхэйгээр хаа-хаанагүй бушаганаха, зониие шатаан һалгааха, хэншье хэнииешье хайрлахагүй[+]. 20Зон орон дотороо бүхы юумэ эдихэ, гэбэшье садахагүй. Тэдэ өөһэдынгөө гарыешье мэрэхэл![+] 21Мэнашшээ обогой зон Эпрааимай обогто добтолхо, хамтаран, тэдэ Иудын хан түрэдэ добтолхо. Энээнэйшье удаа Эзэнэй уур хилэн буурахагүй, хэһээхэ гэжэ гарынь һунгаатай зандаа байхал[+].

#### 10

1Үнэн зүб бэшэ хуулинуудые зохёодог,
буруу шиидхэбэринүүдые бэшэдэг таанадта гай гасалан тудаха![+]
2Таанад үгытэй ядуу зоной хэрэгые буруу шиидхэнэт,
эрхэнүүдыень хаһанат.
Бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй ба үншэн үхибүүдэй зөөри өөрын олзо болгонот[+].
3Бурханай[†] хэһээлтын үдэр таанад яахабта?
Таанад дээрэ алас холоһоо гай тодхор Тэрэнэй асархада,
яаха болонот? Хэнһээ туһаламжа эрин гүйхэбта?
Баялигаа хаана нюухабта?
4Алуулхат, үгышье һаа, баряанда абтахат.
Энээнэйшье удаа Эзэнэй[†] уур хилэн буурахагүй,
хэһээхэ гэжэ гарынь һунгаатай зандаа байха[+].


Ассириин хаан тушаа

5Эзэн иигэжэ айладхаба:
«Оо, Ассири! Сухалым хүргөөһэн зониие Ассириин гараар,
ташуур мэтээр тэрэниие хэрэглэн, хэһээхэм[+].
6Би Ассириие бурхангүй үндэһэтэнэй урдаһаа,
Минии уур хилэн хүдэлгэһэн арад түмэнэй урдаһаа ябуулхаб.
Дээрмэдэхэ, тонохын тула,
гудамжын шабар шабхай мэтээр зониие гэшхэхын тула эльгээхэб»[+].
7Гэбэшье Ассири иихэеэ һананагүй, энээн тушаа бодоногүй,
тэрэ олон үндэһэ яһатаниие хюдаха, һалгааха һанаатай[+].
8Тэрэ иигэжэ һайрхана: «Минии ударидагшад
бултадаа хаашуул!
9Калноо ба Кархэмииш, Хамаат ба Арпаад хотонуудые
би диилэн абаа һэм. Самари[†] ба Дамааскые диилээ һэм[+].
10Шүтөөнүүдтэ мүргэдэг хан түрэнүүдые
хюдан һандаргаагаа бэлэйб.
Иерусалимай[†] болон Самариин шүтөөнүүдтэ мүргэдэг зонһоо
тэдэ угаа олон һэн.
11Тиимэһээ Самариие шүтөөнүүдтэйнь хамта хюдаһандал адляар
би Иерусалимые мүргэдэг һиилэмэл хүрэгүүдтэйнь хамта һалгаахаб!»[+]

12«Сион[†] уула дээрэ болон Иерусалимда Өөрынгөө хэрэг хэжэ дүүргэхэдөө, бардам һайрхуу зантай Ассириин хааниие хэһээхэб», – гэжэ Эзэн айладхана[+].

13Ассириин хаан иигэжэ бардамлана:
«Би гансаараал эдэ бүгэдые хээб.
Би хүсэтэйб, ухаатай сэсэмби.
Арад үндэһэтэнэй хоорондохи хилэнүүдые үгы хэнэб,
эд баялигыень дээрмэдэн абанаб,
гайхамшаг томо бэетэй баатартал адли
тэндэхи зониие дэбһэн гарааб[+].
14Уурхайнууд соо байгааша үндэгэ зоной абадагтал,
би арадуудай эд баялиг, газарыень буляан абааб.
Намда эсэргүүсэн хүдэлхэ далишье байгаагүй,
хушуугаа нээн, нам руу хашхарха хэншье үгы!»

15Сабшагша хүндөө һүхэ өөрыгөө һайрхаха гү?
Үгышье һаа, хюрөө өөрыень ашаглажа байгаа хүнэй урда
өөрыгөө дээгүүр үргэмжэлхэ гү?
Таяг хүниие үргэхэ бэшэ, хүн таягые үргэнэ.
Мүн сохидог модон һабаа өөрөө хүниие сохихо бэшэ!

16Тиимэһээ шанга баатарнуудыень хэһээхын тула
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн үбшэ хабша эльгэхэеэ байна.
Тэдэнэй бэе махабадта гал дүлэн аһажа байһандал болохо,
тэдэ шатаха-зобохо[+].
17Израилиин Гэрэл Бурхан гал дүлэн болохо.
Израилиин арюун Бурхан гал дүлэн боложо,
нэгэ үдэр тэдэниие – үүргэнэ, халаахайе шатааха![+]
18Гоё һайхан ой модон, үрэ жэмэстэ сэсэрлиг
үбшэн хүнэй доройтодогтол адли болохо.
19Үлөөшэ мододынь угаа үсөөн,
тэдэниие үхибүүншье тооложо шадахал.


Нэгэ хэдынь лэ һөөргөө бусаха

20Израилиин үлдөөсэ зоной, Яковай удамай үлөөшэдэй
өөһэдыень хюдааша үндэһэ яһатанда бэшэ түшэхөө болихо сагынь дүтэлжэ байна.
Тэдэ зүб лэ Эзэндэ, Израилиин арюун Бурханда,
түшэглэн этигэжэ эхилхэ.
21Үлдөөсэнь бусаха,
Яковай амиды мэндэ үлэһэн зоной үсөөхэниинь лэ
хүсэтэ Бурхандаа бусаха.

22Далайн элһэндэл адли тоогүй олон зоной
Израильда[†] мүнөө байгаашье һаань,
оройдоол үсөөхэниинь лэ һөөргөө бусаха.
Усадхалга хамагай зүб шүүлгээр тодорхойлогдонхой[+].
23Тиимэл даа, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
түсэблэһэн хюдалга бүхы орон дотор хэхэ[+].


Ассириие хэһээхэ

24Сион уула дээрэ ажаһуугша арад зондоо
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:
«Минии арад түмэн, Сионой ажаһуугшад!
Ассириин зонһоо бү айгты!
Египедэй зоной дарлан зобоодогтол адляар
таанадые тэдэнэй зобоогоошье хадань[+].
25Удахагүй Минии сухал тараха,
Би таанадые хэһээхэеэ болихоб.
Тиигээд тэдэниие хюдажа эхилхэб.
26Хирээгэй шулуун дээрэ
Мидианай зониие сохиһондол,
Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, тэдэниие ташуураар ташуурдахаб.
Египедые хэһээһэндэл Ассириие хэһээхэб[+].
27Тэрэ сагай ерэхэдэ, тэрэнэй ашагша хүндэ ашаан
мүр дээрэһээтнай унаха,
хүзүүндэтнай үмдэхүүлһэн хөөмэгшэнь хухаран һалаха»[+].


Дайсан добтолбо

28Дайсанай сэрэг Айһаат хотые эзэлбэ!
Тэдэ Мигрооноор үнгэрбэл!
Михмаашта нөөсэеэ хадагалба![+]
29Тэдэ дабаа дабаад, Гээбэдэ хоножо байна!
Рамаа хотын зон шэшэрэлдэнхэй,
Саулай[†] түрэһэн хото болохо Гибаагай ажаһуугшад тэрьедээ[+].
30Галлиимай зон, хашхаралдыт!
Лааһишай зон, шагнагты!
Анатоодой зон, харюусагты![+]
31Мадмэнаагай болон Гэбиимэй зон бэеэ абаран зугадана.
32Мүнөөдэртөө дайсан Нообто байха.
Иерусалимай толгой болохо Сион уула руу
тэдэ нюдаргаа зангидан занана[+].

33Хараарайгты, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
мододой мүшэр хухалдагтал
агууехэ хүсөөрөө тэдэниие хухалан доошонь хаяха.
Эгээл омог бардам,
эгээл үндэрынь баһагдан доромжолуулагдаха[+].
34Ойн шэрэнгидэ мододой отологдоһондол,
Эзэн тэдэниие түмэрөөр отолхо!
Ливаанайшье[†] үнэтэ сэнтэ модод тайрагдадаг шуу.

#### 11


Амгалан тайбан хаан түрэ

1Ишайн уг отологдоһон модоной түгсүүл мэтэ,
гэбэшье түгсүүлһээ шэнэ эшэ ургаха,
түгсүүлһээ шэнэ мүшэр урган гараха.
2Эрдэмэй болон Эзэнһээ[†] бэшэрхэ һүр һүлдэ,
ойлголтын болон хүсэнэй һүр һүлдэ,
сэсэн мэргэнэй болон оюун ухаанай һүр һүлдэ,
Эзэнэй һүр һүлдэ Тэрээн дээрэ оршохо[+].
3Тэрэ Эзэнһээ бэшэрһэн мэдэрэлээр дүүрэхэ,
миин шагнаһанай гү, али миин обёорһоной ашаар
хэрэгүүдые шүүбэрилжэ байхагүй.
4Үгытэй ядуу зоной хэрэгүүдые үнэн зүбөөр шиидхэжэ,
бэеэ аршалжа шадахагүй хүнүүдэй эрхэнүүдые хамгаалжа тэрэ байха.
Үгэ хүүрээрээ газарые хюдажа,
эшхэрхэдээ, муу хүниие һалгаажа байха[+].
5Тэрэ үнэн зүбөөр бүһэлхэ,
үнэн сэхэ Тэрэнэй бүһэ болохо.

6Шоно хурьгантай хамта амгалан тайбан амидарха,
ирбэс эшэгэнтэй хамта хэбтэхэ,
тугал залуу арсалантай хамта хоолложо тиихэдэ байхал.
Бишыхан хүбүүн тэдэниие адуулан байха[+].
7Үнеэн баабгайтай хамта бэлшэжэ,
тэдэнэй түл хамта амгалан хэбтэжэ,
арсаланшье үхэртэл адли һолоомо эдижэ байхал.
8Хорото могойн хажуугаар наадагша үхибүүн ямаршьегүй үлэхэ.
9Бурханай[†] нангин[†] хада дээрэ
ямаршье муу юумэн болохогүй.
Уһан далайе дүүргэдэгтэл, газар дэлхэй хадаа
Эзэн тухай мэдэсээр дүүрэнхэй байха[+].


Эзэнэй арад һөөргөө бусаха

10Тэрэ үдэр Ишайн үри һадаһан арадуудта туг болохо,
тэдэ арадууд тэрээн руу эрьехэ,
оршодог газарынь алдар суутай болохо[+].
11Тэрэ үдэр Эзэн хоёрдохёо гараа һунгажа,
Өөрын арад түмэнэй үлдөөсые бусааха,
Ассириһээ, Египедһээ, Патроосһоо,
Күүшһээ, Элаамһаа, Шинаарһаа, Хамаадһаа болон
далайн аралнуудһаа асарха[+].
12Дэлхэйн найман зүгөөр сүлэгдэн тараагдаһан
Израилиин болон Иудын хан түрэнүүдэй улад зониие
дахин суглуулан бусаажа байһан тухайгаа
үндэһэ яһатанда гэршэлэн харуулхын тула
Бурхан дохёо тэмдэг – туг үргэн байха[+].

13Эпрааимай хан түрын атаархал болихо,
Иудын хан түрын дайсан мэтэ байхань үгы хэгдэхэ,
тэдэ эбтэй эетэй болохо[+].
14Хамта тэдэ баруун зүгтэ пилиштүүдэй[†] гүбээнүүдтэ добтолхо,
зүүн зүгтэ ажаһуугшадые тонохо.
Эдоом[†] болон Моһааб[†] руу гараа һунгаха,
Аммооной зон тэдээнэй мэдэлдэ орохо[+].

15Эзэн Египедэй далайн хоолойе хатааха,
Евфрат мүрэн хатаахаяа халуун һалхяар үлеэлгэхэ,
хүнэй шаахайгаа тайлангүй тэрэниие гаталдаг болотор
долоон багахан горхон болгон хубааха[+].
16Израилиин зоной Египедэй орон нютагһаа гараһандал адли
Ассиридэ амиды мэндэ үлэһэн Тэрэнэй арад түмэндэ
һөөргөө бусаха ехэ зам харгы нээгдэхэ[+].

#### 12


Магтаал дуун

1Тэрэ үдэр ши иигэжэ хэлэхэш:
«Эзэн,[†] Таниие магтанаб!
Хэды намда уурлаашье һаа, уураа татажа,
минии һанаа амаруулаат[+].
2Оо, Бурхан[†] – минии абарал!
Тэрээндэ найданаб, юунһээшье айнагүйб.
Юуб гэбэл, Эзэн – минии хүсэн, минии шадал!
Тэрэ – минии абарал!»[+]

3Абаралай булагһаа баяртайгаар уһа удхан байхат!

4Тэрэ үдэр иигэжэ хэлэхэт:
«Эзэниие магтан дуулагты!
Нэрыень дуудагты!
Бүтээһэн хэрэгүүдынь зондо мэдүүлэгты!
Агууехэ байһыень зондо һануулагты![+]
5Гайхамшагта хэрэгүүдые үйлэдэһэн
Эзэниие магтан дуулагты!
Бүхы дэлхэй энээн тухайнь мэдэг лэ![+]
6Сионой[†] ажаһуугшад, баясагты, шангаар дуулагты!
Израилиин арюун Бурхан танай дунда агууехэ!»[+]

#### 13


Эзэн Вавилоониие хэһээхэ

1Энэ болбол Вавилоон[†] тухай зүн табилга. Амооцой хүбүүн Исай иимэ үзэл үзэһэн байна[+].

2Нюсэгэн толгой дээрэ туг бодхоон намилзуулагты!
Сэрэгшэд руу хашхаран захиралта үгэгты!
Омог бардам хотын бартаануудта добтолон орохо тухай
дохёо тэмдэг үгэн, гараараа зангагты![+]
3Эзэн[†] хадаа Өөрын гэгээнүүдтэ[†] захираа.
Уур хилэнгынь орьёлжо,
илалтануудтань баясадаг баатарнуудаа Тэрэ дуудаа.

4Хада уулануудаар олон зоной хүл үймөөн мэтэ
ехэ шууяан дуулдана.
Энэ болбол хан түрэнүүд хүнхинэнэ,
үндэһэ яһатад хамта сугларна:
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн сэрэгээ дайнда дуудана!
5Тэрэ сэрэгынь алас холын орон нютагуудһаа,
тэнгэриин хирхагһаа ерэнэ.
Бүхэли орон нютаг һалгааха гэжэ
Эзэн уур хилэнсэглэн ерэжэ байнал[+].

6Сурхирса уйлыт! Эзэнэй үдэр дүтэлөө!
Түгэс Хүсэтэһөө усадхал ерэжэ байна![+]
7Тиимэһээ хүн бүхэнэй гарынь һуларжа,
зүрхэниинь айһандаа шэшэрнэ[+].
8Тэдэ айжа, гар-хүлынь таталдажа, үбдэжэ эхилхэ.
Тэдэ түрэжэ байһан эхэнэртэл зобохо.
Бэе бэеэ айжа хараха,
нюурынь эшэһэндээ улайха[+].
9Аймшагтай уур хилэнгээр бадарһан
Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр[†] дүтэлжэ байна.
Газар хооһон, ханха зайдан болгохо.
Нүгэлтэй[†] зонииень усадхаха![+]
10Хаб харанхы болохо, тэнгэриин одод гэрэлтэхэгүй,
нараншье мандахаяа болихо, һарашье харагдахагүй[+].

11Эзэн иигэжэ айладхана:
«Муу муухайнь түлөө Би энэ газар дэлхэйе хэһээхэб,
муу зондо гэм зэмэйнь түлөө хэһээлтэ амасуулхаб!
Бардам, ехэрхүү һанаатай зоной хамарые сохихоб,
Хэрзэгы дошхон зоной бардам зангые болюулхаб![+]
12Хүнүүдые хомор болгохоб, шэжэр алтанһаа хомор,
Опиирой алтанһаа хомор[+].
13Огторгойе шэшэрүүлхэб.
Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, уур хилэнгээ харуулхада,
газар дэлхэй байраһаа хүдэлэн шэшэрхэ[+].
14Ангуушанһаа тэрьедэһэн гүрөөһэндэл,
эзэгүй хонидтол адли зон өөрын арад руу эрьежэ,
түрэлхи нютаг руугаа зугадаха[+].
15Харин хэн нэгэн баригдаа һаа, жадаар хадхуулан үхэхэ,
олзологдоһон хэн нэгэн һэлмээр сабшагдаха.
16Хараһаар байтарынь нарай үхи хүүгэдынь үхэтэрөө сохюулха,
гэр байрануудынь тоногдохо,
һамгадынь хүсөөр эдлүүлэгдэхэ[+].

17Үзөөрэйгты, Би мүнгэ тоодоггүй, алта сэгнэдэггүй
Мидиин улад зониие дуудахаб[+].
18Тэдэ һурша номоороо залуу зониие хюдаха,
нялхануудыешье хайрлахагүй,
хүүгэдые хайрлаха гэжэ тэдээндэ үгы»[+].

19Содом болон Гоморрые һалгааһандал,
Бурхан[†] хаан түрэнүүдэй[†] шэмэг,
халдейшүүдэй[†] омогорхол Вавилоониие унагаан һандаргаха[+].
20Тэндэ хэншье хэзээдэшье оршин һуужа амидархагүй.
Нүүдэл байдалтай арааб хүн хэзээдэшье тэндэ
майхан татажа байхагүй.
Хонишод хонин һүрэгөө тэндэ адуулжа, амаржа байхагүй[+].
21Тэндэ зэлүүд хооһон газарай зэрлиг ан амитад амидардаг байха,
гэрнүүдынь шара шубуугаар дүүрэшэхэ.
Тэндэ тэмээн хяруулнууд амидарха,
һаглагар тэхэнүүд собхоролдохо[+].
22Байрануудтань сүүбэн шононууд улилдаха,
гоё һайхан ордонгуудтань зольбо нохойнууд хусалдаха.
Вавилооной һалаха саг ойртожо байна!
Үдэрнүүдынь дүүрээ гэхэдэ болохо.

#### 14


Сүлэлгэһөө бусалга

1Эзэн[†] Яковые хайрлаха, Израилиие дахин шэлэхэ –
израильшуудые[†] орон нютагтань бусааха!
Хариин зоншье тэдэнтэй ниилэжэ,
Яковай үринэртэй хамта ажаһуудаг болохо[+].
2Орон нютагтаа бусахадань
олохон арадууд Израильда туһалха.
Тиигээд Эзэнэй тэрэ газар нютагта
тэдэ арадууд Израилиин богоолнууд болохо.
Израилиие баряанда барижа байгаашад өөһэдөө баряанда баригдаха,
дарлагшадаа тэдэ өөһэдөө дарлаха болоно[+].


Вавилооной хааниие үхэлэй орон угтана

3Эзэн зоболон, үймөөн һамуунһаа, хүшэр хүндэ ажалһаа зониие сүлөөлхэ. 4Тэрэнэй эдэ бүгэдые гүйсэдхэхэдэнь, зон Вавилооной[†] хааниие наадалжа, иигэжэ дууладаг болохо:

«Дарлагшын эсэс ерээ!
Уур хилэнгынь түгэсөө![+]
5Эзэн муу муухай зоной засаг зонхилолтые болюулба!
6Тэдэ угаа хайра гамгүйгөөр арадуудые дарладаг байгаа.
Диилэһэн үндэһэтэдөө эсэхэ сусахые мэдэнгүй
мүрдэн гүрдэн байгаа лэ.
7Мүнөө бүхы газар дэлхэй амарна,
хүн бүхэн баяртайгаар дуу дуулана.
8Кипарис мододшье, Ливаанай[†] хушануудшье
дарлагша хаанай үгы болоходо баярлана.
Тэдэниие отолхо хүн үгы болоо бшуу!»[+]

9Вавилооной хаанай урдаһаа үхэлэй орон[†] хүдэлбэ.
Үхэгшэдые тэрэ һэреэгээ:
дэлхэйн бүхы удамаршадые,[†] шэрээнһээнь бүхы хаашуулые бодхоо.
10Тэдэ бултадаа тэрээндэ хандажа,
мүнөө хүсэгүй болоһон тухайнь,
өөһэдтэнь адли болоһон тухайнь хэлэнэ.
11Ятагай хүгжэмөөр дууряагдан,
үхэлэй орон руу доошоо буулгагдаһан,
хорхойнуудаар хүреэлэгдэһэн тухайнь тэдэ дуулана.

12Үүрэй солбон, үүрэй толоной хүбүүн
ши огторгойһоо унааш!
Урдань арадуудые дарлажа байгша ши
газар руу хаягдан унабаш![+]
13Дээшээ огторгой руу дэгдэн гаража,
эгээл үндэр мүшэдһөө дээгүүр
өөрынгөө хан шэрээ зохёохо һанаатай байгааш.
Бурхадай суглардаг хойто зүгэй хада уула дээрэ
хаан мэтэ заларан һууха тухайгаа ши һанадаг байгаа бэлэйш[+].
14Үүлэдэй орой дээрэ гаража,
Дээдэ Бурхандал[†] адли болохоёо һанаһан байгааш[+].
15Теэд үхэлэй ороной эгээл доодо хуби руунь ши хаягдабаш![+]
16Үхэһэн зон шамайе хаража гайхаха:
«Дэлхэйе доһолгоһон, хаан түрэнүүдые[†] шэшэрүүлһэн хүн
энэ гээшэ гү?
17Дэлхэйе элһэн сүл губи болгоһон, хотонуудые һандаргааһан,
баряанда абтаһан зониие оройдоошье табидаггүй хүн энэ гээшэ гү?»[+]

18Дэлхэйн хаашуул бултадаа алдарта булашануудтаа хэбтэжэ байна.
19Харин ши ямаршье булашагүйш,
шарлаһан мүшэр мэтэ хаяатайш.
Үхэгшэдэй дунда хэбтэнэш, һэлмээр сабшагдаһан зоной дунда.
Ши шулуун нүхэн руу хаюулбаш.
Хүүршни хүлдэ гэшхэгдэхэ.
20Ши орон нютагаа һандаргааш, өөрынгөө улад зониие алааш.
Тиимэһээ бусад хаашуулдал адляар ши хүдөөлүүлэгдэхэгүйш.
Муу муухай уг унгиһааш хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй,
нэрэньшье үлэхэгүй![+]

21Эсэгынь гэмэй түлөө хүбүүдтэнь саазын табсан бэлдэгты!
Тэдэнэй хэнииньшье орон нютагые зонхилон һуухагүй,
хотонуудаараа дэлхэйе бүрхөөхэгүй!


Вавилоон үгы хэгдэхэ

22Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана: «Би Вавилоондо добтолхоб, ехэ һандарал асархаб. Хэнииешье амиды мэндэ үлөөхэгүйб, үхи хүүгэдыешье усадхахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн! 23Вавилоониие заряануудай байра, намаг болгохоб. Бүхы юумэ усадхадаг шүүрээр Вавилоониие хаман гаргахаб. Энэ хадаа Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!»[+]


Ассириин зон үгы хэгдэхэ

24Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ тангариг үргөө:
«Үнэхөөр Минии һанаһан хэрэг бэелжэ,
Минии түсэблэһэнэй ёһоор үйлэ бүтэхэ.
25Минии газар дайда Израиль соо
Ассириин зониие хюдан һалгаахаб,
хада ууланууд дээрээ тэдэниие дэбһэн гэшхэхэб.
Өөрынгөө улад зониие Ассириин хүндэ хөөмэгшэһөө сүлөөлхэб,
мөөрһөөнь хүндэ ашаа абан буулгахаб!»[+]
26Энэ болбол бүхэдэлхэйн хуби заяа шиидхэдэг түсэб,
үндэһэтэдые хэһээхын тула тэдээн дээгүүр һунгаатай гар!
27Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй түсэблэһэн юумэндэ
хэн һаалта хэжэ шадахаб?
Гарынь һунгаатай – хэн болюулжа шадахаб[+]?


Пилиштын зон усадхагдаха

28Ахааз хаанай наһа бараһан жэлдэ иимэ зүн айладхагдаһан гээшэ[+].

29Пилишт[†] орон нютагай улад зон,
таанадые сохижо байһан ташуур хухараа гэжэ бү баярлагты.
Юуб гэхэдэ, нэгэ могойн үхэхэдэ,
үшөө ехэ хорото могой орондонь ерэдэг гээшэл.
Тэрэнэй үндэгэнһөө ниидэдэг гал могой гарахал.
30Эзэн үгытэй ядуу зоноо анхарха,
аюулгүй, садхалан ажаһуулгаха.
Харин таанадые, пилишт зониие,
эдихэ хоолгүй болгон Тэрэ усадхаха,
таанадай хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй.
31Уйлыт, бартаанууд! Уляарай, хото!
Пилишт ороной бүхы хотонуудай улад зон, айгты!
Хойто зүгһөө унинха тооһон харагдана –
энэ хадаа дайсанай сэрэг жэгдэ жагсаалаар ерэжэ байна гээшэл.

32«Пилишт орон нютагһаа маанад руу ерэжэ байгааша элшэнэртэ[†]
юун гэжэ харюу үгэхэбибди?»
«Эзэн Сионой[†] үндэһэ һуури табяа,
Тэрэнэй арад түмэнэй зобожо зүдэрһэн зон
тэндэ хоргодохо аргатай болоо гэжэ тэдээндэ хэлэхэбди»[+].

#### 15


Моһааб үгы хэгдэхэ

1Энэ болбол Моһааб[†] тушаа зүгнэлгэ.

Һүниин туршада дээрмэдүүлээд, Аар-Моһааб аниргүй болоо.
Һүниин туршада дээрмэдүүлээд, Киир-Моһааб анираа хатаа[+].
2Дибоон хотын зон гашуудан уйлаһаар
мүргэлэй[†] газарнууд өөдэ гарана.
Моһаабай улад зон Нэбоо болон Мэдэбаа тушаа сурхирса уйлана.
Гашуудалай тэмдэг – хүн бүхэнэйнь толгой, һахал хюһагданхай[+].
3Үйлсэнүүдээр зон гашуудалай таар хубсаһа үмдэнхэй ябана.
Гэрэй хушалтанууд дээрэ болон хотын талмайнуудаар
хүн бүхэн сурхирса уйлана, нулимса унагаана.
4Хэшбоон болон Элэалээ хотонуудай ажаһуугшад
шангаар уйлалдажа,
абяаниинь Яаһац хүрэтэр дуулдана.
Моһаабай сэрэг һалганана, сэдьхэлынь шэшэрнэ[+].
5Моһааб тушаа зүрхэ сэдьхэлни уйлана.
Моһаабай зон Цооһар болон Эглаат-Шэлишияа руу гүйлдэнэ.
Лүхиит руу үгсэхэдөө, уйлалдан гарана,
гай тухайгаа шангаар бархиралдан, Хоронааһим руу ошоно[+].
6Нимриим шэргэшоо, ногоон шарлаа, хатаа,
ногоорһон юуншье үгы болоо.
7Зон нөөсэлһэн баялигтаяа хамта тэрьедэхэ гэжэ
нюруу газар Аравиимаар хүндэлэн гаран ябана.
8Моһаабай бүхы хилэнүүдээр шашхаан-хашхараан!
Эглааим болон Бээр-Элиим хотонуудташье
эдэ бүгэдэ дуулдана.
9Димооной уһан шуһаар дүүрэн.
Бурхан[†] тэрээндэ үшөөшье гай тодхор татаха түсэбтэй:
амиды үлэһэн моһаабууд руу,
энэ орон нютагта амиды үлэгшэ зон руу
арсалангуудые эльгэхэ!

#### 16


Моһаабай зоной гай гасалан

1Сээла хотоһоо элһэн сүл губяар Иерусалим[†] руу,
захирагшадань бэлэг болгон хурьгадые эльгээгты[+].
2Арнооной гарамай дэргэдэ Моһаабай[†] эхэнэрнүүд
уурхайһаа хаюулаад, даляа сохин,
хөөрсэгэнэжэ байһан шубуудтал адли байха[+].
3Тэдэ Иудын улад зондо иигэжэ хэлэнэ:
Зүбшэл бидэндэ үгыт, шиидыт.
Үдэрэй халуунда һүүдэр үгэдэг модондол маанадые аршалан,
амархыемнай зүбшөөгыт.
Аюулһаа тэрьедэгшэдые халхалыт,
түгэншэлэн ябагшадые дайсадта барижа бү үгыт.
4Моһаабай дүрбэгшэ зониие байлгыт,
дээрмэшэдһээ халхалыт!

Дарлагшад үгы болохо, сүйд һандарал болихо,
энэ орон нютагта дайсад үгы болохо.
5Тиихэдэнь хан шэрээ үнэн сэхээр бата болохо,
тэрээн дээрэ, Давидай[†] майхан соо үнэн зүб шүүгшэ заларха.
Тэрэ үнэн зүбые баримталан хэрэгүүдые үйлэдэхэ,
зүб шударгаар хэрэгүүдые шиидхэхэ[+].
6Иудын зон хэлэнэ:
Моһаабай зоной бардам зантайень мэдэхэбди.
Ехэрхүү зантайень, аашатайень дуулаһан байнабди.
Тэдэнэй һайрхадагынь хооһон, худал хуурмаг[+].

7Тиимэһээ Моһаабай зон уйлалдаха.
Киир-Харээсэдэй үзэмтэй һайхан лепёошхонуудые һанажа,
зобон, уйлыт![+]
8Хэшбооной болон Сибмаагай үзэмэй модоной сэсэрлигүүд хатаа.
Хариин удамаршад[†] энэ сэсэрлигэй үгэһэн үзэмэй дараһан архи һайса ууһан байха.
Язээр хото хүрэтэр, саашаа зүүн тээшээ элһэн сүл губяар,
баруулжаа Дабһата далайн нүгөө эрье хүрэтэр
энэ сэсэрлигэй мүшэрнүүд таран надхадаг бэлэйл[+].
9Тиимэ ушарһаа би Язээрэй түлөө уйлаһандал,
Сибмаагай үзэм тушаа гашуудан уйланаб.
Улад зониие баясуулагша жэмэс суглуулха үе сагай үгы болоһондонь
би Хэшбоон ба Элэалээ гэгшэнүүд тушаа нулимсаа адханаб[+].
10Үрэжэлтэ газар дайдада хэншье баясан хүхинэгүй,
үзэмэй модоной сэсэрлигүүд соо хэншье дуу дууланагүй,
шангаар хашхаран баярланагүй.
Үзэм шахаха болигдоо. Баяртай дуу шууяан таһалдаа.
11Моһааб тушаа уйдхар гашуудал досоомни байна,
зүрхэ сэдьхэлни Киир-Хээрэс тушаа ёолон-үбдэн байна[+].

12Моһаабай улад зоной эсэтэрээ обоонуудта гаража ерэн,
шүтөөнүүдтээ зальбарбашье, тэрэнь ямаршье туһа болохогүй.

13Иигэжэ Эзэн[†] Моһааб тушаа урид айладхаһан байна. 14Мүнөө хадаа Эзэн иигэжэ айладхана:

– Ажалда зониие хүлһэлэн абахадаа он жэлнүүдые тоолодогтол, гурбан жэлые тоолоходо, Моһаабай һүр жабхалан һуларан һүнэхэ. Олон зонһоонь оройдоол нэгэ хэдынь амиды мэндэ үлэхэ. Тэдэньшье ахир, хүсэгүй байхал[+].

#### 17


Араам болон Израиль хэһээгдэхэ

1Дамааск тухай Эзэн[†] иигэжэ айладхал буулгаба:

«Дамааск саашадаа хото гэгдэхэгүй,
эбдэрһэн-һандарһан шулуун болоод лэ һалаха[+].
2Араамай хотонууд орхисооной болоод,
тэндэ мал һүрэг бэлшэхэ, хэншье тэдэниие үргөөхэгүй[+].
3Эпрааимай бүхэлэлтэнүүд һалаха,
Дамааскын хаан түрэ[†] мүн лэ һалаха.
Израилиин уладай алдар солоёо алдаһандал адли
амиды мэндэ үлэһэн Араамай арад зон нэрэ түрэгүй болохо.
Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!»

4Эзэн иигэжэ айладхана:
«Яковай алдар солын буураха, баялигынь хожоржо,
үгытэй ядуу болохо сагынь дүтэлжэ байна.
5Израиль[†] орооһо таряанай хуряагдаһан хооһон хубхай талмайдал,
таряа хадаһанай удаа Рэпаиимэй хүнды
ямар хооһон болоод байдаг бэ –
тон тиимэ болоод байхал[+].
6Нэгэ хэдыл зон амиды мэндэ үлэхэ.
Оливын модо сохиходо, эгээл дээдэ мүшэрэйнь оройдо
хоёр-гурбан жэмэсэй үлэдэгтэл гү, али
доодо һайн мүшэрнүүдтэнь нэгэ хэдыл жэмэсэй үлэдэгтэл адли
Израиль болоод байха.
Энэ болбол Би, Израилиин Бурхан,[†] айладхана мүн!»[+]

7Тэрэ сагай ерэхэдэ, зон туһа эрижэ, Бүтээгшэдээ, Израилиин арюун Бурханда, эрьехэ. 8Тэдэ өөһэдынгөө гар бүтээл болохо үргэлэй шэрээнүүдээ[†] ойшохогүй, өөһэдынгөө бүтээһэн Ашэраа[†] бурханай дүрсэнүүдтэ, шүтөөнүүдтэнь найдахагүй[+].

9Тэрэ сагай ерэхэдэ, һайса бүхэлэгдэһэн хотонуудынь хооһоржо, орхисооной болохо. Израилиин зоной өөһэдэйнь урдаһаа хиив болон эмоор арадуудай тэрьедэһэндэл адли хотонуудынь мүн лэ тиимээр хооһорхо[+].

10Израилиин улад зон, таанад абарагша[†] Бурханаа,
хабсагай мэтээр таанадые аршалдаг Бурханаа мартаат.
Таанад шүтөөнэй мододые тарижа, хариин бурхадта зальбардаг болоот[+].
11Тэрэ үдэртөө урган сэсэглэхыень хүсэжэ һуулгаашье хадатнай
юумэн ургахагүй. Харин гансал уй гашуудал тохёолдохо.


Дайсад дарагдаха

12Оо, олон үндэһэтэнэй хүл үймөөн
далайн хүнхинэн шааяһан дуун мэтэ,
ехэ долгинуудай хүүеэн мэтэ![+]
13Үндэһэтэдэй ехэ шууяан мантан долгинуудай хүүеэн мэтэ,
теэд Бурханай тэдэниие зэмэлхэдэ,
һалхинда хиидэһэн хада уулын тооһо шорой мэтэ,
хуй шуурганай тооһон мэтэ туугдан, тэдэ аяар холуур хиидэнэ.
14Манай газар дайда хооһоруулагша дайсад
үдэшэ алалсаа-хюдалсаа үүдхэнэ,
харин үглөө болоходо, үгы болошоно.
Тэдэ иимэл хубитай юм.

#### 18


Бурхан Эфиопиие хэһээнэ

1Ай даа, Эфиопиин голнуудай саада тээ
далинуудай абяагаар дүүрэһэн орон нютагта
гай тодхор болохонь!

2Хулһан онгосонуудаар элшэнэр[†] эльгээгдэнэ.
Хурдан элшэнэр, үндэр нюргатай,
мэлигэр арһатай арад руу шамдыт!
Тэрэ арадһаа бүхы зон айдаг.
Хүсэтэй, шанга арад зон бүгэдые диилэдэг,
орон нютагынь гол мүрэнүүдээр хубаагданхай байдаг лэ.

3Юртэмсын улад зон, газар дэлхэй дээрэ ажаһуугша бүгэдэ зон!
Гүбээнүүд дээрэ дохёо тэмдэг туг үргэгдэхэ, харахат!
Бүреэгэй дуу шагнахат![+]

4Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаа:
«Ургаса хуряалгын халуун үдэр зэрэлгээ хараһандал,
үдэрэй ааяма халуунай үедэ наранай ялардагтал эли тодоор
Би юу боложо байгаашые Өөрын байраһаа
һанаа амар хаража байхаб»[+].
5Үзэмэй жэмэс хуряахын урда тээ,
сэсэглэжэ дүүрээд, үзэмэй модоной эдеэшээд байхада,
дайсан Эфиопиие һалгааха.
Үзэм жэмэсэй мүшэр тайраһандал, Эзэн тэдэниие хюдаха.
6Алуулһан зонойнь бэенүүд уулын мяхаша шубуудай,
зэрлиг арьяатанай хүнэһэн болохо.
Зундаа шубууд тэдэниие тоншохо, үбэлдөө ан гүрөөл зулгаан эдихэ.

7Үндэр нюргатай, мэлигэр арһатай,
холо ойрые айлгаһан энэ арад түмэнһөө,
гол мүрэнөөр хубаарилагдаһан энэ орон нютагай хүсэтэй шанга зонһоо
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй бэлэг абаха саг ойртоо.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ мүргэхэ газарта –
Сион[†] уулада тэрэ бэлэг барюулагдахал.

#### 19


Бурхан Египедые хэһээнэ

1Энэ болбол Египет[†] тушаа зүн.

Эзэн[†] хурдан үүлэ хүлэглэн, Египет руу ерэжэ ябана.
Египедэй шүтөөнүүд Тэрэнэй урда шэшэржэ,
Египедэй зон айжа-һүрдэжэ байна[+].

2Эзэн иигэжэ айладхана:
«Египедэй зониие өөһэд өөһэдтэйнь мүргэлдүүлэн,[†]
урда урдаһаань тухирхаб.
Тэдэ аха дүүгэйнгөө урдаһаа, хүршынгөө урдаһаа,
хотонь хотын урдаһаа
хаанта засаг барихын тула хоорондоо дайлалдаха[+].
3Би Египедэй зоной түсэбүүдые һалгаахаб,
һүр һүлдыень доройтуулхаб.
Тэдэ шүтөөнүүдтэ, үхэһэн зоной һүнэһэ дуудагшадта,
үзэл үзөөшэдтэ хандаха[+].
4Би Египедэй зониие хэрзэгы шэрүүн эзэндэ,
дошхон хаанай мэдэлдэ үгэхэб.
Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!»[+]

5Далайн уһан хатажа,
Нил мүрэнэй уһан шэргэхэ[+].
6Гол мүрэнүүд үмхэй муухай үнэр гарган,
Египедэй һубагууд нариихан боло болоһоор шэргэхэ.
Хулһан, зэгсэнүүд хатаха[+].
7Нил мүрэнэй эрьеэр таригдаһан ургамал хатажа,
хиидэжэ һалаха.
8Загаһашад уйлалдан, шангаар бархиралдаха.
Тэдэнэй губшуурнуудта юуншье баригдахагүй.
9Маалинга бүд нэхэгшэд аргагүйдэхэ,
юуб гэхэдэ, гол мүрэнэй хатахада,
маалинга ургамал ургахаяа болихо.
10Бүд нэхэгшэд тодхорто орохо,
хүлһэншэ ажалтан уруу дуруунууд болохо.

11Нээрээ, Цооһан хотын ударидагшад тэнэг!
Фараоной[†] эгээл мэргэн ухаатай гэдэг зон тэнэг зүбшэлнүүдые үгэнэ.
«Сэсэн мэргэшүүлэй уг удам,
эртэ урдын хаашуулай ухаа халан абаһан зон гээшэбди»
гэжэ фараондо яажа хэлэжэ шадахабта?![+]
12Тэрэ сэсэн мэргэн зүбшэгшэдтнай хаанаб?
Байгаа һаа, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй
Египет тушаа юу түсэблэһые хэлэжэ үгэг лэ[+].
13Цооһанай ударидагшад ухаагүй болоо,
Ноодой ударидагшад өөһэдыгөө мэхэлнэ!
Обогуудайнь түшэг зон Египедые буруу замда оруулба[+].
14Буруу зүбшэл үгэхыень Эзэн тэдэниие баадхаба.
Тиихэдэнь тэдэ Египедые бүхы юумэ буруу хүүлэнэ.
Египет хадаа һогтуу хүнэй
бөөлжэһэндөө худхалдан найгалзадагтал гуйбана[+].
15Иигэжэ хэншье –
баян, үгытэйшье, засаг баряаша, юрын хүншье
Египедтэ ямаршье туһа хэжэ шадахагүй[+].


Египедэйхид Эзэндэ мүргэдэг болохо

16Египедэй зон эмэ зондол адли аймхай болохо. Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй тэдэниие хэһээхэеэ гараа һунгахые харахадаа, тэдэ айн шэшэржэ байха[+]. 17Иудын газар дайда Египедэй зондо айха зүйл болохо. Иудын хан түрэ тушаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй тогтооһон шиидхэбэриие һанаха бүридөө тэдэ шэшэрэлдэн айхал.

18Тэрэ үе сагай ерэхэдэ, Египедэй табан хото соо зон еврей хэлэн дээрэ дуугаралдадаг болохо, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие дурдан тангаригладаг байха. Эдэ хотонуудай нэгэн «Наранай хото» гээд нэрлэгдэдэг болохо[+].

19Тэрэ сагай тохёолдоходо, Египедэй орон нютагта Эзэндэ үргэлэй шэрээ[†] баригдаха, Египедэй хилэнүүдээр Эзэндэ шулуун бахананууд бодхоогдохо[+]. 20Энэнь Египедэй орон нютагта Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй байһанай гэршэ тэмдэг болохо.

Тэндэ зон дарлагдажа эхилхэдээ, абархыень Эзэн Бурханиие[†] дуудаха. Тиихэдэнь Тэрэ абархыень хэн нэгэниие эльгээхэ. 21Эзэн Өөрыгөө Египедтэ мэдүүлэн харуулжа, тэдэ Бурханиие мэдэдэг боложо, зальбаржа, малаар үргэл, мүн талха таряанай үргэл үргэжэ, шахаа тангаригуудые үгэжэ, саашадаа бэелүүлдэг байха[+]. 22Эзэн Египедэй зониие хэһээхэ, хэһээгээшье хадаа эдэгээхэ. Тэдэнэй Өөртэнь хандахада, Эзэн гуйлтыень дуулажа, эдэгээхэл[+].

23Тэрэ сагай ерэхэдэ, Египедһээ Ассири хүрэтэр дардам харгы бии боложо, Ассириин зон Египет руу, Египедэй улад Ассири руу ябадаг болохо, тэдэ хамтадаа Эзэндэ мүргэдэг байхал[+].

24Тэрэ сагай ерэхэдэ, Израиль[†] Египет ба Ассиритэй хамтаржа, бүхы дэлхэй дотор эдэ орон нютагуудта юрөөл шэнгэхэл[+]. 25Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тэдэниие юрөөжэ, «Минии арад түмэн болохо Египет, Минии бүтээгшэ Ассири, Минии шэлэгдэмэл арад зон Израиль, Би таанадые юрөөнэб!» гэжэ айладхал буулгаха.

#### 20


Эзэнэй дүлгэ тэмдэг – нюсэгэн лүндэншэ

1Ассириин хаан Саргооной захирһанай ёһоор, сэрэгэй жанжиниинь Ашдоод хотодо ерэжэ добтолоод, эзэлээ бэлэй. Тэрэ жэл[+] 2Эзэн[†] Амооцой хүбүүн Исайда: «Үмдэжэ байһан гашуудалай таар хубсаһаа, хүлһөө шаахайгаа тайла», – гэжэ захирһан байгаа. Тэрэ захиралтыень дүүргэжэ, салдаган, хүл нюсэгэн ябадаг болобо[+].

3Эзэн иигэжэ айладхал буулгаба:

– Минии зараса Исайн гурбан жэлэй туршада салдаган, хүл нюсэгэн ябаһаниинь Египет[†] болон Эфиопитой юун болохо байһанайнь дүлгэ тэмдэг[†] юм[+]. 4Ассириин хаан тэдэ хоёр орон нютагуудай, Египедэй болон Эфиопиин зониие олзолон абажа, баряанда салдага нюсэгөөр туун абаашаха. Залуу, хүгшэншье зон салдаган гуяа харуулаад, хубсаһагүй, хүл нюсэгэн туугдан ошохо. Иигэжэ Египет доромжолуулагдаха[+]. 5Эфиопидо этигэн найдажа байгаашад, Египедые туһалха гэжэ һайрхагшад туһа хүргэхэ юумэгүй болоһоноо ойлгожо, айха, тиигээд найдаха юумэниинь үгы болохо. 6Тэрэ үе сагай морилходо, далайн эрьеэр ажаһуугшад иигэжэ хэлсэхэ: «Маанадта туһалха, Ассириин хаанһаа абарха гэжэ бидэ тэдэ орон түрэнүүдтэ найдажа, гуйхаяа гүйдэлөөрөө ошодог бэлэйбди. Теэд харыт, манай найдаха юумэн үгы болоол! Яажа абарагдаха гээшэбибди?»

#### 21


Далайн эрьедэхи элһэн сүл губи тухай зүн

1Далайн эрьедэхи элһэн сүл губи тухай зүн.

Урда зүгэй газараар бурьялагша
хуй һалхин мэтэ дайсан
элһэн сүл губиһаа, аймшагтай газарһаа ерэжэ байна[+].

2Аймшагтай үзэгдэл[†] намда харагдаа:
урбагша урбана, дээрмэшэн дээрмэдэнэ!
«Элаам, добтоло! Миди, бүһэлэ!
Бүхы ёолохо ушарнуудые Би болюулхаб»[+].

3Хэбэл руум хадхаба.
Түрэжэ байгша эхэнэртэл,
зобожо, үбдэжэ байнаб.
Гай зоболонһоо боложо юушье дууланагүйб,
айһандаа юушье харанагүйб![+]
4Һүр һүлдэмни доройтоо,
айһандаа шэшэржэ байнаб.
Урдандаа дуратай боро хараамни
намайе айлгадаг, һүрдүүлдэг болоол.

5Шэрээ бэлдэжэ, хибэсүүдые дэбдин, эдижэ, уужа байна…
Ударидагшад, бодогты!
Бамбайнуудаа бэлдэн тоһоор түрхигты!
6Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:
«Яба, харуул таби,
хараһанаа мэдээсэжэ байг![+]
7Хоёр-хоёроор мори хүллэһэн дайшалхы тэргэнүүдые,[†]
элжэгэ болон тэмээ унаһан зониие харахадаа,
тэрэ һэргэг байг, һэргэг байг!»
8Манааша хашхарба:
«Өө, Эзэн! Би бүхэлиин үдэр харуулай самхаг дээрэ зогсоноб,
һүни бүри манаанда үлэжэ мананаб[+].
9Харагты! Хоёр хоёроор хүллэһэн моритой
дайшалхы тэргэнүүд ерэжэ ябана!»
Нэгэниинь «Вавилоон[†] унаа, унаа!
Тэрэнэй онгонууд[†] бутархай юумэд газарта хэбтэнэ!» гэжэ дуугарна[+].
10Таряанай тоог дээрэ сохигдоһон таряан мэтэ арад зомни!
Түмэн Сэрэгтэ Израилиин Эзэн Бурханһаа[†] дуулаһанаа
мүнөө таанадта дуулганаб[+].

11Думаа тухай зүн.

Сэһиирһээ нэгэ хүн намайе дуудана:
«Манааша, һүниин хэды саг бэ?
Манааша, һүниин хэды саг бэ?»
12Манааша харюусана:
«Үглөө боложо байна, гэбэшье һүни хүсэд дууһаагүй!
Та дахин асуухаяа һанабал, асуугаарайт.
Дахин ерээрэйт».

13Араав тухай зүн.

Дэдаанай ашаан хамбышад!
Таанад Араавай үрэжэлгүй газарта хонохо ёһотой болонот.
14Ангаһан зондо уһа үгыт!
Тэмаагай газарай улад зон!
Гай тодхорһоо зугадагшадта эдеэ асарыт![+]
15Юуб гэбэл, тэдэ һэлмэһээ, далайһан һэлмэһээ,
татаһан һурша номһоо,
дайнай аюулһаа зугадан тэрьедээ бшуу.

16Эзэн намда иигэжэ айладаа: «Хүлһэншэдые ажалда абахадаа тоолодогтол нэгэ жэл тоолоходо, Кэдаарай нэрэ хүндэ буураха[+]. 17Кэдаарай баатар харбаашадһаа үсөөхэниинь лэ амиды үлэхэ».

Иигэжэ Израилиин Эзэн Бурхан айладаа юм.

#### 22


Иерусалим тушаа мэдээсэл

1Үзэгдэлэй[†] Нюруу тушаа зүн.

Энэ хадаа юун болоод, хотын бүхы зон
гэрэй хушалтанууд дээрэ гараа гээшэб?
2Урдандаа хото ехэ шууяатай, хүл үймөөтэй, жаргалтай бэлэйл.
Харин мүнөө тад ондоо. Зонтнай дайнда наһа бараа бэшэ[+].
3Удамаршадтнай[†] бултадаа зугадаа,
тэдэ һурша номшье хэрэглэнгүй,
нэгэшье дахин харбангүй баряанда баригдан абтаа.
4Тиимэһээ намайе гансаарым орхигты,
хосорһон өөрынгөө арад зон тушаа гашуудан уйлахаб,
аргадажа-һамааруулжа бү байгты[+].

5Энэ болбол Үзэгдэлэй Нюрууда эхи эмхигүй үймөөнэй,
хүл хөөрсэгэнөөн, һамараанай болохо үе сагые
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] тодорхойлон, маанад руу эльгээ!
Хотын хэрэм хананууд эбдэгдэжэ,
«абарыт!» гэһэн хашхараан хада уулаар сууряатана.
6Элаам нютаг ороной зон номо һаадагаа абажа,
мори унан, тэргэлэн, ерэбэ. Киир орон нютагай сэрэгшэд
бамбайнуудаа байлдаанда бэлдэбэ[+].
7Танай эгээл һайн, эгээл үрэжэлтэй нюруу намжаа газарнууд
дайшалхы тэргэнүүдээр[†] дүүрэнхэй,
Иерусалим[†] хотынтнай бартаануудай урда
мори унанхай дайсанай сэрэг жагсанхай.
8Тиигэжэ танай Иудын хан түрын тулаха хүсэн буураба.

Тиихэдэнь таанад ой соохи гэр соо нөөсэлэгдэһэн дайнай зэбсэгүүдые абажа асараат. 9-10Давидай[†] хотын хэрэм ханануудай олон газарта һандарһые хараад, Иерусалим хотын гэрнүүдые шэнжэлжэ, заримыень зорюута һандаргаад, шулуугаарнь хотын ханануудые бүглэн бүхэлбэт. Доодо сөөрэм соо уһа нөөсэлбэт[+]. 11Хоёр ханын хоорондо уһан сан барибат. Тэндэ хуушан сөөрэмэй уһан нөөсэлэгдэхэ. Теэд таанад эдэ бүгэдые үнинэй түсэблэһэн, эртэ урдын сагта энээниие һанаашалһан Бурхан[†] руу анхаралаа хандуулбагүйт.

12Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурханай
та бүгэдые таар нэмэрэн, үһэеэ хюһан,
гашуудан уйлахые дуудаһаншье һаань,[+]
13таанад орондонь зугаалан сэнгэжэ, баяр наада дэлгэжэ,
үхэр үүсэлжэ, хони гаргажа, мяха эдижэ, үзэмэй дараһан архи уужа байнат.
«Үглөөдэр үхэхэмнай магадгүй, тиимэһээ эдеэлэе, ууял!» гэжэ байнат[+].
14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн намда айладхаба:
«Үхэтэртнай энэ нүгэлтнай[†] сагааруулагдахагүй!»
Иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана мүн.


Шэбнаада һэргылгэ

15Түмэн Сэрэгтэ Эзэн хаанай ордоной захирагша Шэбнаада минии ошожо, иигэжэ хэлэхыемни захирба:[+]

16«Ши хэн гээшэбши? Түрэлхидшни хэн бэ?
Хэн аад, үндэр хада хабсагай соо
өөртөө бунхан сабшажа байнабши?
Үндэртэ бунхан сабшааш,
хабсагайда өөртөө байра зохёогоош[+].
17Харин Эзэн шамайе абажа, шэдэхэ!
Тэрэ шамайе шангаар барижа,
18бүмбэгэ мэтээр шанга эрьелдүүлэн,
танай орон нютагһаа үшөө ехэ орон нютаг руу хаяха.
Үзэсхэлэнтэ тэргэнүүдшни тэндэ үлэхэ, ши өөрөө тэндэ үхэхэш.
Ши өөрынгөө эзэнэй гэрэй эшэхэ зүйлынь болоод лэ һалахаш.
19Эзэн шамайе тушаалһааш буулгаха,
дээгүүр һууриһааш хүмэрюулхэ!»

20Эзэн Шэбнаада иигэжэ айладхаа: «Эдэ бүгэдын тохёолдоһон тэрэ үдэр Би Хилкияагай хүбүүн, Өөрын зараса Элиакиимые дуудахаб[+]. 21Би тэрээндэ шинии дэгэл үмдэхүүлжэ, шинии бүһөөр бүһэлэн, шинии эрхэ түлөөлгэнүүдые үгэхэб. Иерусалимай улад зондо, Иудын уг удамда тэрэ эсэгэ болохо. 22Давидай ордоной түлхюур тэрэнэй мүр дээрэ табихаб: нээһэн үүдыень хэншье хаахагүй, хааһан үүдыень хэншье өөрын мэдэлээр нээхэгүй[+].

23Хадааһа шааһандал Би тэрэниие найдамтайгаар нэгэ газартань бүхэлэн байлгахаб, тиигээд тэрэ уг унгидаа хүндэтэй, алдар солотой оршохо. 24Бүхы түрэлхидынь – ехэ, багагүй, бүхы уг обогойнь, бултанайнь нэрэ түрэ тэрээнһээ дулдыдадаг байха.

25Тэрэ сагай ерэхэдэ, найдамтай шангаар шааһан хадааһан хүдэлжэ-найгажа эхилхэ, тиигээд унаха, тиихэдэнь тэрээн дээрэ үлгөөтэй ашааншье унажа һалаха».

Энэ болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхаа мүн.

#### 23


Тиир тушаа мэдээсэл

1Тиир тушаа зүн.

Шангаар уйлалдыт, хүсэтэ онгосоор
Таршиишһээ бусажа байгааша зон!
Танай бусадаг Тиир хото үгы хэгдээ,
орохо гэр байранууд һандарал болонхой!
Киттиимэй нютагһаа тамаран бусахадаа
иимэ һураг суу таанад дуулаат[+].
2Та бүгэдэ, далайн эрьеын улад зон, сурхирса уйлалдыт!
Далайгаар тамарагша Сидооной наймаашад
таанадые баяжуулдаг бэлэйл[+].
3Агууехэ уһан далайгаар Шихоорой орооһон,
Нилэй эрьеын ургаса, элдэб үндэһэ яһатанһаа
худалдан абаһан зүйл иишээ асарагдадаг бэлэйл[+].
4Сидоон, эшхэбтэр бузар байдалда ороош!
Далай ба тэнгисэй ехэ уудам таанадһаа арсана:
«Бидэ ямаршье үхи хүүгэдые түрөөгүйбди,
хүбүү, басага хүмүүжүүлэн ехэ болгоошьегүйбди».

5Тиирэй һандарһан тушаа дуулахадаа,
Египедэй улад зон шэшэрэлдэн сошохол.

6Далайн эрьеын арад зон, шангаар уйлалдыт!
Таршииш руу нүүжэ ошогты!
7Эртэ урдын сагта байгуулагдаһан,
баяртай дуу шуугаар дүүрэһэн таанадай хото энэ гээшэ гү?
Холын холо оронуудта, хари газарта мүнөө амидархат,
түгэншэлэн тэнэн ажаһуухат.

8Наймаашадынь ударидагшад, худалдаашадынь дэлхэйгээр мэдээжэ зон.
Хаашуулые хан шэрээдэ заларуулагша
энэ Тиир хотын урдаһаа хэн энээниие түсэблөө гээшэб?
9Бүхы гоо үзэсхэлэнгыень, бардам бахархалыень
доромжолхын тула Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] энээниие түсэблэн хээ юм.

10Таршиишэй уһан онгосонууд, өөрын орон нютаг руу ябагты!
Таанадай амардаг буудал үгы болонхой.

11Эзэн гараа далай дээгүүр һунгажа,
хаан түрэнүүдые[†] доһолгобо.
Ханаһаанай[†] хэрэмүүд һандараг гэжэ
Тэрэ зарлиг буулгаба[+].
12«Сидооной хотонууд, жаргаха-сэнгэхэ сагтнай һалаа!
Таанад дарагдаат! Зонтнай Киттиим руушье зориходоо,
тэндэ амгалан тайбан ажаһуухагүй», – гэжэ Эзэн айладхаба.

13Вавилооншуудай[†] газар дайда харагты – энэ арад түмэн тэндэ бэшэ үгы. Ассири газар дайдыень сүл губиин зэрлиг амитадай байра болгобо. Тэдэ бүһэлэлтын самхагуудые бодхожо, ордон гэрнүүдыень һандаргааба, хумхаа тооһон болгобо[+].

14Таршииш руу тэнгис далайгаар тамарагша зон,
шангаар уйлалдыт!
Танай ерэдэг хэрэм хото һалаа-һандараа!

15Нэгэ хаанай хааншалалгын сагай хугасаа соо – далан жэлэй туршада Тиир хото тухай мартаха. Далан жэлэй үнгэрһэнэй удаа янхан эхэнэр тушаа дууладаг дуундал адли зүйл Тиртэй тохёолдохо:[+]

16«Хэндэшье хэрэггүй, мартагдаһан янхан аа,
өөр тухайгаа һануулхын тула
ятагаа баряад, хотоор ябажа,
һайса наадажа, дахин-дахин дуу дуулан ябыш!»

17Далан жэлэй үнгэрһэнэй удаа Тиир хотодо дахин наймаа эрхилхыень Эзэн зүбшөөхэ. Тиигээд тэрэ бүхы дэлхэй дүүрэн наймаагаа дурадхан суурхахал[+]. 18Худалдаа наймаагаар олоһон олзонь Эзэнэй болохо. Тиир хото тэрэ олзоёо нөөсэлжэ-хадагалжа байхагүй. Эзэндэ һүгэдэн зальбардаг зон тэрэ мүнгөөрнь һайн хоол, һайхан хубсаһа өөһэдтөө худалдан абадаг байхал.

#### 24


Эзэн газар хэһээхэ

1Анхарыт! Эзэн[†] газарые һандарган,

тэрэниие хооһоруулха гэжэ байна.
Тэрэ шарайень тад ондоо болгожо,
дээрэнь ажаһуугшадые хаа-хаанагүй тараахань[+].
2Хүн бүхэндэ тэрэл үйлэ заяан тудаха –
санаарта ба юрэ буса хүндэшье, богоол ба эзэндэшье,
худалдан абагша ба наймаалагшадашье,
мүнгэ зээлеэр абагша ба мүнгэ урьһалагшадашье,
баян, үгытэйшье хүндэшье[+].
3Газар дэлхэй дууһан хооһорхо, бүхыдөө тонуулаатай юумэн хэбтэхэ.
Ушарынь гэбэл, Эзэн иимэ айладхал буулгаа бшуу.

4Газар зобон мүхэнэ, дэлхэй хатан мүхэнэ,
дэлхэйн удамаршадшье[†] мүхэн байна[+].
5Зон Бурханай[†] хуули ёһонуудые эбдэжэ,
тогтоолнуудыень хазагайруулжа,
хэтэ мүнхын хэлсээ эбдэн, дэлхэйе бузарлаба[+].
6Тиимэһээ дэлхэй Бурханай хараалда[†] хүртэжэ,
дээрэнь амидарагша улад зон нүгэлөө[†] эдлэжэ байна.
Газар дээр амидарагшад үгы болоно. Зон үсөөрһөөр үсөөрнэ[+].

7Үзэм жэмэсэй мүшэр хатажа, үзэмэй дараһан архишье хомор болобо.
Жарган-сэнгэн байгаашад мүнөө болоходо һанаа үнөөндэ абтанхай[+].
8Хэнгэрэгэй баяртай абяанууд замхаа,
баясан байгаашадай дуунууд таһалдаа,
хүхюутэй ятаг дуугүй болоо[+].
9Зон үзэмэй дараһан архи уухаа, дуу дуулахаа болинхой.
Шара айрагай амтан гашуун болонхойл!
10Хото һандаржа хооһоронхой,
гэрнүүд шэбхэдээтэй, орохын аргагүй.
11Үзэмэй дараһан архи дэлгүүрээр бэдэрээд, оложо ядахадаа,
зон бархиралдана. Бүхы баяр баясхалан таһалдаа,
ямаршье зугаа наадан газар дэлхэй дээр үгы болоо[+].
12Хото угаа һандараа, бартаануудынь унаад эбдэрээ.

13Олива хуряагаад, үзэм суглуулаад байха үедэ
хооһон хогоосон, нэгэ хэдыл жэмэс үлөөд байгша.
Тон тиимэ байдал дэлхэйн бүхы арадуудта үзэгдэхэ[+].

14Амиды мэндэ үлөөшэд баярлан хөөрэн байха.
Баруун зүгтэ байгаашад Эзэнэй һүр жабхалангые магтан дуулаха.
15Дорно зүгэйхид, Эзэндэ алдар соло дуудагты!
Далайн эрьеэр ажаһуугшад, Израилиин Эзэн Бурханай нэрые алдаршуулагты!
16Дэлхэйн алас холоһоо
«Зүб Шударга ябадалтайда алдар соло!» гэһэн
магтаал дуу соносонобди.
Теэд минии досоо ехэ муу байна.
Би иигэжэ байжа шадахагүйб!
Урбагшад урбаһан зандаа, бүри хэтэрэн урбажа байнал[+].

17Дэлхэйн хүн бүхэн намайе шагнаг лэ!
Һүрдэмөөр аймшагтай зүйлнүүд, нүхэ, занганууд
таанадые амадан хүлеэнэ[+].
18Айха һүрдэхэ зүйлһөө тэрьедэгшэд нүхэн руу унаха,
нүхэнһөө абиран гарагшад зангада орохо.
Огторгойн сонхонууд нээгдэбэ! Дэлхэйн һууринууд доһолбо![+]
19Газар бутаран эбдэрбэ, доһолбо, ехээр гантан хахарба.
20Газар дэлхэй архинша мэтэ гуйбалзан найгана,
үхибүүнэй үлгыдэл һэнжэлзэнэ.
Нүгэл хилэн дээрэнь улам хүндэ боложо байна,
тиимэһээ газар унажа, дахин хэзээдэшье бодохогүй![+]

21Огторгойн сэрэг, газарай хаашуулые Эзэнэй хэһээхэ сагынь тэрэ үдэр!
22Нүхэн соо тэдэ хаашуул суглуулагдажа, шорондо хаюулагдаха.
Тиигээд олон хоногой удаа тэдэ зарга шүүхэдэ орохо.
23Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй Сион[†] хада уулаһаа
Иерусалимые[†] зонхилон-захиран хаан шэрээ эзэлжэ залархада,
һүр жабхалангынь арадай удамаршадай урда
угаа ехээр яларжа-толоржо,
һара, наранай гэрэл тэрэниие диилэжэ шадахагүй[+].

#### 25


Магтаал дуун

1Эзэн,[†] Та – минии Бурханта.[†]
Таниие ехэ хүндэлэн, нэрыетнай магтан-дуулан байнаб.
Та эртэнһээ түсэблэһэн гайхамшагта хэрэгүүдээ
түгэс найдамтайгаар дүүргэбэт[+].
2Хотонуудые эбдэрхэй шулуун обоо,
бүхэлэлтэнүүдыень һандархай шулуун болгобот.
Хариин зоной ордонгууд һандараа,
хэзээдэшье һэргээгдэхэгүй[+].
3Тиимэһээ хүсэтэй арадуудай улад зон
Таниие магтан, алдар соло дуудан байха.
Хархис хэрзэгы үндэһэ яһатанай хотонуудта зон
Танһаа айн байхал.
4Та үгытэйшүүлдэ хамгаалалтань,
ядуу зондо түшэг тулгуубаринь боложо,
шуурганһаа хоргодохо газар,
халуунһаа халхалха һүүдэрынь болоо бэлэйт.
Хэрзэгы дайсадай добтолгонь
шулуун ханын урдаһаа ороһон бороо шуургандал һэн[+].
5Ган гасуур газарай ааяма халуундал адли,
үүлэнэй һүүдэрэй бүгшэм халууниие нам болгодогтол,
Та хариин дайсадай шууяа шурхираа болюулбат,
дарлагшадые аниргүй болгобот.


Бурхан найр бэлдэхэ

6Түмэн Сэрэгтэ Эзэн энэ уула дээрэ
бүхы арадуудта найр наада бэлдэхэ –
баян дэлгэр шэрээтэй, эрхим үзэмэй дараһан архитай.
Тэндэ хурса һайн хоол, шанар һайтай үзэмэй дараһан архи байха[+].
7Бүхы үндэһэ яһатан дээгүүр
хүшэгэ мэтээр татаатай уйдхар гашуудалай үүлэ
Эзэн гэнтэ үгы хэхэ.
8Эзэн Бурхан үхэл хаталые хэтын хэтэдэ усадхаха.
Бүхы зоной нюурһаа Тэрэ нулимса аршажа,
Өөрын арад түмэнэй нэрээ гутааһан ушарые
бүхы дэлхэйгээр зайлуулха.
Энээн тушаа Өөрөө Эзэн айладхаа бэлэйл[+].
9Эдэ бүгэдын тохёолдоһон үдэр зон иигэжэ хэлэхэ:
«Энэл даа, манай Бурхан!
Тэрээндэ этигэн найдаа бэлэйбди,
тиихэдэмнай Тэрэ маанадые абараа.
Энэл даа, Эзэн!
Бидэ Тэрээндэ этигэн найдаа һэмди,
маанадые абарһандань баясан сэнгэел!»[+]


Бурхан Моһаабые хэһээхэ

10Эзэн энэ Сион[†] уулые аршалха, гэбэшье
һолоомын шабааһа шэбхэ руу гэшхэгдэдэг мэтэ
Моһаабай[†] улад зон байһан газартаа гэшхэгдэн һалаха[+].
11Уһанда тамаржа байһан хүндэл адли тэдэ гараа һарбайха,
теэд Эзэн тэдэниие доромжолхо,
тиихэдэнь гарнуудынь һал унашахал.
12Үндэр ханатай Моһаабай хэрэмүүдые Тэрэ бута сохихо,
шорой шохойтой адли болгохо!

#### 26


Эзэн Өөрын арадта илалта туйлуулха

1Иудын хан түрын газар дайдада иимэ дуу дууладаг болохо саг дүтэлжэ байна:

«Манай хото хүсэтэй!
Бурхан[†] Өөрөө хана хэрэмынь болон хамгаалжа байна!
2Хотын бартаануудые нээгыт!
Бурхандаа үнэн сэхэ,
зүб шударга үндэһэтэн орог лэ![+]
3Бурхан, Тандаа этигэдэг,
хатуу зоригтой зондо
Та тэгшэ энхэ тайбан байдал үршөөнэт.
4Хэтэ мүнхэдөө Эзэндэ[†] этигэн байгыт.
Юуб гэхэдэ, мүнхэ хабсагай бол Эзэн, Эзэн![+]
5Дээрэлхүү, бардам зантайшуул
Тэрээндэ хамараа сохюулаа,
тэдэнэй ажаһуудаг хүсэ ехэтэй хотые
Тэрэ һандаргаа.
Ханануудыень унагаажа,
тооһо шоройтой худхаа.
6Дарлагдажа байгаашад мүнөө болоходо
өөһэдөө эдэ бүгэдые дэбһэжэ,
ула дороо гэшхэнэ».

7Зүб шударга зоной харгы тэгшэ –
Та замыень дардам һайн болгонот[+].
8Тиимэ, Танай тогтоолнуудай замаар ябанабди,
Эзэн, Тандаа найданабди!
Танай нэрэ дуудаха гээшэ сэдьхэлэймнай хүсэл мүн.
9Һүниндөө минии сэдьхэл Тан руу тэгүүлдэг,
үглөөнһөөшье эхилээд, Таниие бэдэрнэм.
Газарта Танай шүүхэ сагай ерэхэдэ,
дэлхэйн зон зүб ябадалда һурана[+].
10Нүгэлтэй[†] зондо энэрэл хайраяа Танай үзүүлдэгшье хада,
тэдэ зүб ябадалда һурахагүй.
Зүб шударга зоной газарта
тэдэ буруу юумэ үйлэдэн лэ байха,
Танай һүр жабхалангые мэдэрхэгүй.

11Эзэн! Та гараа далайгаад байнат,
харин тэдэ энээниие харанагүй.
Танай арад түмэнөө халхалан байхые үзэхэдөө
тэдэ эшхэбтэр байдалда орохо!
Тэдээндэ бэлдээтэй гал дүлэн дайсадыетнай үрэбхихэ![+]
12Эзэн, Та бидэндэ һайн байдал үршөөгыт!
Манай хэһэн бүхы хэрэгүүд Танай ашаар бүтэнэ[+].
13Эзэн Бурхамнай! Хэзээдэшьеб Танһаа ондоо эзэд
бидэниие зонхилдог байгаашье хадань
мүнөө бидэ гансал Таниие магтан дууланабди![+]

14Мүнөө тэдэ эзэд үхэнхэй,
дахин амидырха бэшэ.
Тэдэнэй һүнэһэншье дахин эрьехэгүй.
Ушарынь гэхэдэ, Та тэдэниие хэһээн һалгаагаат.
Хэншье тэдээн тушаа һанахагүй[+].

15Эзэмнай, Та арад түмэниие олошоруулаат,
ороной газар дэбисхэр үргэдхөөт.
Иигэжэ Өөрыгөө алдаршуулаат[+].
16Өөһэдынгөө арад түмэниие Танай хэһээхэдэ,
бидэ зобон-тулин, Эзэн, Тандаал зальбараа бэлэйбди.
17Эхэнэрэй үхибүү түрэхэдөө зобон хашхардагтал,
бидэ зобон хашхаран байгаа бэлэйлди, Эзэмнай![+]
18Үбдэн-зобон байгаабди,
гэбэшье юушье түрэжэ шадаагүйбди.
Газар дэлхэйгээ сүлөөлжэ шадаагүйбди,
юушье хээгүйбди.

19Үхэһэн зомнай дахин амидырха!
Хумхаа тооһон бологшод һэргэн бодожо,
баяртай дуулалдаха.
Газар дайдые шүүдэрэй һэргээдэгтэл,
Эзэн нүгшэһэн зониие амидыруулха![+]


Эзэнэй арад түмэн нютагаа бусаха

20Минии арад түмэн, гэртээ орожо, үүдэеэ хаагты.
Эзэнэй уур хилэнгэй үнгэртэр түр зуура бэеэ нюугаад байгты[+].
21Гэм хэһэнэйнь түлөө дэлхэйн зониие хэһээхэеэ
Эзэн Өөрынгөө огторгойн ордонһоо гаража байна.
Дэлхэй дээрэ нюусаар хүниие алаһан ушарнууд
эли тодо боложо, дахин далдалагдахагүй[+].

#### 27


Эзэн могойе хюдаха

1Тэрэ үдэр зугадагша могой Левиатаниие,
мушхардаг могой Левиатаниие – далайн абарга лууе
Эзэн[†] асари томо, үхэлтэ һэлмээрээ сабшан хюдаха[+].

2Тэрэ үдэр Эзэн иигэжэ айладаха:
«Үзэм жэмэсэй һайхан сэсэрлиг тухай дуу дуулагты![+]
3Би тэрэниие харууһалжа, таһалгаряагүй уһалжа байнаб.
Хэншье тэрэниие бү гэмтээг гэһэндээ
Би тэрэниие үдэр, һүнигүй харууһалнаб.
4Уур хилэн намда үгы. Гэбэшье хадхуур, үүргэнэ ургуулжа,
урдаһаам тулахаар бодоболнь, Би дайлан гарахаб,
тэрэниие дууһан шатаахаб![+]
5Минии дали доро орохоёо тэрэ оролдог,
Намтай эбтэй байха тухай хэлсээ баталаг,
мүн даа, Намтай эбтэй эетэй байха тухай хэлсээ баталаг!»

6Ерэхэ сагта Израилиин улад зон, Яковай үри һадаһад,
модон мэтэ үндэһэлжэ, сэсэглэжэ, үрэ үгэхэ.
Бүхы юртэмсэ тэдэнэй жэмэсээр дүүрээд байхал[+].

7Дайсадтаал адляар тэдэ Эзэндэ хэһээгдээ бэшэ.
Алууршадтаал адляар тэдэ Эзэндэ алуулагдаа бэшэ.
8Эзэн Өөрын арад түмэниие сүлэлгэдэ эльгээжэ хэһээгээ.
Дорно зүгэй халуун һалхяар Тэрэ тэдээн руу үлеэн хаяа[+].
9Гэбэшье үргэлэй шэрээнүүдэй[†] шулуунай бутаржа, шохой болоходо,
Ашэраа[†] бурханда[†] һүгэдэлгын зүйлнүүдэй үгы болоходол
Яковай нүгэл[†] арюудхагдаха[+].
10Бүхэлэгдэһэн хото һандаран хооһоржо, гэр байранууд орхигдохо,
элһэн сүл губидал тэрэ хаясаанай болохо.
Тэндэ тугал бэлшэжэ, хэбтэжэ, набшаһа намаа зулгааха[+].

11Тэрэнэй мүшэрнүүд хатажа хухарха.
Тиихэдэнь эхэнэрнүүд ерэжэ, түлеэн мэтээр шатааха.
Зоной юушье ойлгоогүй һэн тула
Байгуулагшань тэдэниие хайрлахагүй,
Бүтээгшэнь нигүүлэсхы зан гаргахагүй[+].

12Тэрэ үдэр Эзэн таряа сохин орооһо илгаһандал, Евфрадһаа Египедэй хилэнүүд хүрэтэр таанадые, Израилиин арад түмэниие, нэгэ нэгээр суглуулха. 13Тэрэ үдэр ехэ бүреэгэй дуун дуулдажа, Ассири болон Египет[†] руу сүлэгдэгшэ Израилиин зон бусан ерэхэ. Тиигээд тэдэ нангин[†] уула дээрэ, Иерусалимда[†] Эзэндэ мүргэхэ[+].

#### 28


Хойто хаан түрэдэ һэргылэлтэ

1Эпрааимай һогтуу зоной бахархадаг гүрлөө сэсэг,
Эпрааимай хагдаржа байгаа сэсэг, шэмэг, солонь,
үзэмэй дараһан архида диилдэһэн зоной ажаһуудаг
баян нюруу газар дээгүүр дүүлиһэн сэсэг
гай тодхорто орохо!
2Үзөөрэйгты, шуурган мүндэр, сүйд хэдэг хара һалхин мэтэ,
үерлэһэн уһанай хүсэтэ урасхал мэтэ
шадалтай, хүсэтэй нэгэн Эзэндэ[†] бии.
Тэрэ газардан хаяха,[+]
3Эпрааимай һогтуу зоной бардамладаг гүрлөө сэсэгые
ула доогуураа гэшхэхэ!
4Эпрааимай хагдаржа байгаа сэсэг, шэмэг, солонь,
баян нюруу газар дээгүүр дүүлиһэн сэсэгтэй юун болохоб гэхэдэ,
сагһаа урид эдеэшэһэн инжиртэл[†] адли юумэн болохо:
тэрэниие хэн үзэн харанаб, тэрэ дары таһалан залгиха!

5Амиды үлэһэн Өөрын зондо
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үзэсхэлэнтэ титимдэл адли
болохо саг дүтэлжэ байна.
6Шүүгшэдтэ зүб шударга байха сэдьхэл,
хотын бартаануудые дайсадһаа хамгаалжа байгаашадта
шэн зориг Тэрэ үршөөхэ[+].


Иудын хан түрын һогтуу лүндэншэд ба Исай

7Лүндэншэд, санаартадшье хүрэтэрөө үзэмэй дараһан архиһаа найгажа,
шара айрагһаа алмайржа байна.
Бурханай[†] эльгээһэн үзэгдэлые[†] лүндэншэ
ойлгожо шадахаар бэшэ һогтуу,
хэрэгүүдые шиидхэжэ шадахаар бэшээр санаартад һогтуу[+].
8Тиигээд бүхы шэрээнүүдынь хуу бөөлжэһэн болонхой,
сэбэр ямаршье газар үгы.

9Иимэ хүн хэндэ эрдэм заажа шадахаб,
хэндэ мэдээ ойлгуулхаб?!
Хүхэнһөө һаял һалаһан багашуулда гү?!
10Тэрэ дабтаад һаланагүй:
«Заабари, заабари, дүрим, дүрим,
тэндэ нэгэ бага, эндэ нэгэ бага…»[+].
11Үгыень дуулахагүй һаань,
танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ шулганаһан хариин зоноор,
Эзэн энэ арадта һургаал[†] заабари дамжуулхал[+].
12Та бүгэдэндэ амархые Тэрэ дурадхаа бэлэй,
харин таанад үгыень дуулахаяа арсаат.
13Тиимэһээл Эзэнэй үгэнүүд таанадта
«заабари, заабари, дүрим, дүрим,
тэндэ нэгэ бага, эндэ нэгэ бага…» болохо.
Тиимэһээл таанад алхахадаа, бүдэржэ унахат,
шархатан, урьхада орожо баригдахат[+].


Сионой һуури табигдаха

14Эндэ, Иерусалимда,[†] арад зониие ударидажа байгааша
бардам зантай удамаршад,[†] Эзэнэй айладхал шагныта![+]
15Үхэл хаталтай хэлсээ хэнхэйбди,
үхэлэй оронтой[†] үгэеэ ойлголсонхойбди гэжэ һайрхан дуугарнат.
Гай тодхор таанадые зайлан гараха,
худал хуурмаг, мэхэ гохо таанадые аршалха гээд һананат.

16Харин Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:
«Бата найдамтай, мантан һууриин шулуу, эрдэни шулуу,
хатуу шулуу Сион[†] дээрэ мүнөө Би табинаб.
Бата этигэлтэй[†] нэгэн айхагүй[+].
17Һууриин шулууе хэмжэхэ шугам хадаа шударга ёһо болохо,
тэрээниие тодоруулан харуулһан зурлаа хадаа үнэн зүб болохол.
Танай худал хуурмагай хорохо газар
шуурган мүндэртэ үгы хэгдэхэ,
уһан үер аюулгүй байдалыетнай таһалдуулха[+].
18Үхэл хаталтай хэһэн хэлсээнтнай,[†]
үхэлэй оронтой байгуулһан гэрээтнай мүн бэшэ болохо.
Гай тодхорой дайран үнгэрхэдэ, таанад гэшхэгдэн һалахат!
19Энэ хадаа таанадые дахин-дахин дайран байха.
Үглөө бүри, үдэр һүнигүй тэрэ дайран үнгэрхэ.
Тэрээн тушаа дуулаһан хүн бүхэн айн-һүрдэн байхал!»

20Орон богони, һунажа хэбтэхын аргагүй;
хүнжэл бага, бэеэ хушахын арагагүй.
21Эзэн Пэрациим уула дээрэ болон Гибэһооной нюрууда
уурлан хэһэн үйлэ хэрэгүүдээ, гайхалтай хэрэгүүдээ, хэхэеэ байна.
Тэрэ Өөрынгөө ажал хэрэг, гайхамшагта ажалаа, хэхэ[+].
22Минии һэргылхэдэ, наада бү баригты!
Тиигээ һаа, таанад тэрьедэжэ шадахагүйт.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй бүхы орон нютаг
хюдан һалгааха гэһэн түсэб тушаа би дуулаһан байнаб![+]


Бурханай гүн сэсэн ухаан

23Минии хэлэхые шагнагты, дуулгаһыем анхарагты.
24Ургаса тариха үе сагай ерэхэдэ,
таряашан гансахан лэ газараа хахалжа, борнойлжо байдаггүй.
25Газарай хүрьһэ элдүүрилһэнэй удаа
тэрэ укроп болон тмин мэтэ ургамалай үрэ таридаг.
Тэрэ шэниисэ болон ешмээн жэгдээр һуулгадаг.
Таряалангай захаар тад ондоо орооһо тэрэ тарина.
26Ажалаа яагаад хэхэеэ тэрэ мэдэнэ.
Юуб гэхэдэ, Бурхан тэрэниие һургаа бшуу.
27Укроп болон тминэй үрэ сохин хадахын тула
тэдэ хэзээдэшье хүндэ лантуу хэрэглэдэггүй,
хүнгэхэн һабаануудаар сохидог.
28Талхан болгохын тула
үрэ таряае буталжа үйрүүлхэ хэрэгтэй.
Тиимэһээ тэдэ дүмүүхэнээр орооһо үйрүүлдэг.
Орооһо гамтайгаар бутарган, мори тэргэ ябуулдаг.
29Эдэ бүгэдэ шадабари Түмэн Сэрэгтэ Эзэнһээ олгогдонхой.
Тэрэнэй зүбшэл гайхамшагтай, мэргэн ухааниинь агууехэ юм![+]

#### 29


Иерусалимай хуби заяан

1Ариээл, Ариээл![*] Давидай хотон[†] хүреэнээрээ байгааша хото!
Гай тодхор шамтай тохёолдохонь лэ!
Баян дэлгэр хүндэтэй найр наадануудаа
жэлһээ жэлдэ жэгдэ хэжэл байгты[+].
2Харин Бурхан[†] «Бурханай үргэлэй шэрээ»[†] гэдэг хотодо
гай тодхор татаха ёһоороол татаха.
Тэндэ уй гашуудал, шаналал болохо,
шуһаар дүүрэнхэй үргэлэй шэрээдэл адли энэ хото болохо.
3Эзэн[†] хотые тойроод бүһэлжэ,
харуулай самхагуудые тойруулан бодхоохо,
бүһэлүүр барилгануудые бариха[+].
4Газар дороһоо дуугаржа байһан хии юумэндэл адли,
тооһо шорой дороһоо шэбэнэжэ байһан хоолойдол адли Иерусалим[†] болохо.

5Иерусалимда добтолһон дайсад
тооһондол мэтээр үлеэгдэн һалаха,
тэдэнэй аймшагтай сэрэг һолоомодол хиидэн үгы болохо.
Гэнтэ, нюдөө сабшама зуура
6Түмэн Сэрэгтэ Эзэн аянга буулган,
газар хүдэлгэн, ехэ дуу шуугаар, хуй һалхяар, шуургаар,
түймэрэй галаар таанадые абарха[+].
7Ариээл руу добтологшо үй түмэн арадуудай сэрэг дайтаха,
хэрэм ханануудыень бүһэлхэ, бүхы талаһаа хашаха,
зүүдэн мэтэ, һүниин үзэгдэл[†] мэтэ болохол![+]
8Гэдэһээ үлдэһэн хүн эдижэ байнаб гэжэ зүүдэлээд һэрихэдээ,
һанааниинь дутуу байдаг.
Ангаһан хүн уһа уужа байнаб гэжэ зүүдэлээд һэрихэдээ,
аман хатанхай байһанаа ойлгодог.
Сионой[†] хада – Иерусалимда добтолхоёо бэлдэжэ байгааша
үй түмэн арадуудтай тон тиимэ юумэн болохо.


Һэргылэлтэнүүд

9Зог татагты, газарта шаагдаһандал бологты,
һохор бологты, нюдэгүй! Һогтогты,
харин үзэмэй дараһан архиһаа боложо бэшэ!
Найгалзагты, харин шара айрагһаа ушарлажа бэшэ![+]
10Эзэн таанадые гүн нойрто абтуулаа.
Лүндэншэд, нюдыетнай хаагаа! Үзэлшэд, толгойетнай боогоо![+]

11Үзэгдэл бүхэнэй удха таанадһаа далда, ласадаһан номдол адли танда байха. Уншажа шададаг хүниие уншажа үгэхыень гуйхадатнай, тэрэ ласадаһан шалтагһаань уншажа шадахагүй[+]. 12Уншажа шадахагүй хүниие уншажа үгэхыень гуйхадатнай, тэрэ яагаад уншахаяа мэдэхэгүйб гэжэ харюусаха.

13Эзэн иигэжэ айладхаа:

«Энэ улад зон Намда зальбарна,
теэд үгэнүүдынь удхагүй хооһон,
тэдэ хэлэ амаараа Намайе хүндэлнэ,
харин зүрхэ сэдьхэлдээ Нам тухай огто бодоногүй.
Тэдэнэй шүтэхэ зүйлынь гэбэл,
гансал зоной ёһонууд, заншалнууд[+].
14Тиимэһээ Би энэ арадтай гайхалтай,
урид үзэгдөөгүй хэрэгүүдые дахин хэхэб,
Сэсэн мэргэшүүлэй ухаан үгы болохо,
ухаатай зоной ухаан һалаха»[+].


Ерээдүй сагта найдалга

15Һанаан бодолоо Эзэнһээ оро таһа нюужа байгаашад
хосорхо ёһоороо хосорхо!
Тэдэ үйлэ хэрэгүүдээ нюусаар хэхэдээ,
хэншье харахагүй, хэншье мэдэхэгүй гээд һанана[+].
16Тэдэ бүхы юумэ урбалдуулан байна.
Шабараар юумэ бүтээдэг дархан ба шабар – хэниинь дээрэ гээшэб?
Танай хэһэн бүтээл танһаа арсажа байдаг юм аал?![+]
17Угаа богони сагай үнгэрхэдэ,
үдхэн шэрэнги ой модон үрэжэлтэй таряалан болохо,
харин таряалангууд ой модоор бүрхөөгдэхэл.
18Тэрэ сагай мандахада, дүлии зон хуйламал номой үгэ соносожо,
харанхыда байгааша һохор зоной нюдэн харадаг болохол![+]
19Үгытэй зон Эзэнһээ шэнэ баярта хүртэхэ,
ядуу улад Израилиин арюун Бурхан тушаа баясан байхал[+].
20Зониие дарлажа байгаашадта,
Бурханиие хүндэлдэггүйшүүлдэ энэ хадаа эсэс болохо.
Гэмтэй хүн бүхэн хюдагдаха.
21Ондоо зониие худалаар хардагшадые,
хэрэг шүүгшые мэхэлэгшэдые,
зүб шударга зониие худал баримтаар буруутан болгогшодые Эзэн хюдаха[+].

22Абраһаамые[†] гай гасаланһаа абарагша[†]
Яковай уг удамай Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:
«Минии арад түмэн, таанад саашадаа нэрээ хухалхагүйт,
эшхэбтэр муу байдалда ороһонһоо боложо,
таанадай нюур шарай бэшэ сухигар болохогүй[+].
23Минии таанадта үршөөхэ үри хүүгэдээ хараха-үзэхэдөө,
нэрыемни нангинаар[†] сахин хүндэлдэг болохот,
Намайе Яковай арюун Бурхан гээд мэдэрхэт.
Израилиин Бурхан Минии урда шэшэрэлдэн байхат.
24Алдуу эндүү хэжэ байгаашад ойлгодог болохо,
гэмэрэлдэн байгаашад заабари хүлеэн абаха».

#### 30


Египедтэй ямаршье ашагүй хэлсээн

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Үгыем дууладаггүй Иудын хан түрын ударидагшадтай
гай гасалан тохёолдохо!
Тэдэ Намгүйгөөр зүбшэнэ, хүсэлдэм харша холбоо тогтооно.
Иигэжэ тэдэ нүгэл[†] дээрээ нүгэл хэнэ.
2Тэдэ Намтай зүбшэнгүй, туһа гуйжа Египет[†] руу ябаа,
Египедэй фараондо[†] найдажа, аршалхыень гуйгаа[+].
3Теэд фараондо найдаһаниинь гансал нэрыень хухалха,
Египедэй һүүдэртэ хорохо гэһэниинь нэрынь гутааха[+].
4Египедэй хотонууд болохо Цооһанда ударидагшадынь
ба Ханээс руу элшэнэрынь[†] хүрөөшье хадань[+]
5ямаршье туһагүй, мүн тиихэдэ эшхэбтэр байдалда оруулһан
үндэһэ яһатанһаа тэдэнэр эшэдэг болохо»[+].

6Урда зүгэй элһэн сүл губиин амитад тушаа
Эзэнэй буулгаһан айладхал энэ:
Арсаланай, хорото могойн, луугай һуурижаһан
аймшагтай орон нютагаар элшэнэр аяншална.
Элжэгэдтээ, тэмээнүүдтээ хүндэ ашаа тээн,
тэдэ ондоо арад зондо бэлэг-сэлэг абаашахаяа һэдэнэ.
Теэд тэрэ арад өөһэдтэнь ямаршье туһа хүргэхэгүй.
7Египедэй туһа ямаршье ашагүй, хооһон.
Тиимэһээ Би «Аюулгүй Рааһаб[*]» гэжэ Египедые нэрлэнэб[+].


Үгэ дуулахагүй зон

8Мүнөө яба, шулуун хабтаһан дээрэ тэдээндэ энээниие зура,
хуйламал ном руу эдэ үгэнүүдые бэшэ!
Тэдэ ерээдүй сагта үлэг лэ, хододоо, хэтын хэтэдэ[+].

9Юуб гэбэл, тэдэ буһалгаата арад, худалша зон,
Эзэнэй һургаал[†] шагнахаяа арсагшад.
10Тэдэ үзэлшэдтэ «үзэл бү үзэгты» гэнэ,
мэдэлшэдтэ «мүн болохо юумэ бидэндэ бү харуулагты,
бидэнэй дуулахаяа һанаһан юумэ хэлэгты, аятай юумэ мэргэлэгты[+].
11Замһаа зайлагты, харгыһаа хадуурагты,
Израилиин арюун Бурхан[†] тушаа дуулахаа һананагүйбди», –
гэжэ тэдэ хэлэнэ.

12Тиимэһээ Израилиин арюун Бурхан иигэжэ айладхана:
«Минии айладхал дууланагүйт,
дарлалтада найдажа, мэхэ гоходо түшэглэбэт.
13Энэ нүгэл хадаа үндэр ханада бии болоһон хэмхэрэл,
гэнтэ, хараа байса хамхаран унаха ханын нүхэн мэтэ таанадта болохо[+].
14Шабар һабадал адляар бутаран һалахат.
Аһажа байгаа нүүрһэ удхаха гү,
али уһанай һабаһаа уһа удхаха шабар хэлтэрхэйшье үлэхэгүй»[+].
15Израилиин нангин[†] Эзэн Бурхан арад түмэндэ иигэжэ хандана:
«Бусагты Намдаа.
Тиигээ һаа, таанад абарагдажа, аюулгүй амгалан ажаһуухат».
Теэд таанад энээнһээ арсанат.
16Энээнэй орондо таанад дайсадһаа тэрьедэхэеэ,
хурдан морёор гүйлгэхэеэ һананат.
Моримнай хурдан гэжэ һанахадатнай
танһаа хурдан моритой дайсад байхал.
17Дайсанай нэгэ сэрэгшые харахадаа,
танай мянган сэрэгшэд зугадан тэрьедэхэл.
Табаншье сэрэгшэ таанарые һүрдөөхэ.
Гүбээгэй оройдо ори ганса тугһаа бэшэ ондоо юумэн үлэхэгүй[+].

18Гэбэшье Эзэн хүлеэжэ, таанадые хайрлаха.
Тэрэ бодожо, таанадта туһалха.
Юуб гэбэл, Эзэн гээшэ зүб шударга Бурхан,
Тэрээндэ этигэн һүгэдэгшэд жаргал эдлэхэ![+]


Бурхан Өөрын арад түмэниие үреэхэ

19Сион[†] дээрэ, Иерусалимда[†] ажаһуугша арад!
Танай нёлбоһод хатаха.
Абарал тушаа гуйхадатнай, Эзэн таанадта туһалха,
таанадые дуулажа, харюу үгэхэ.
20Эзэн таанадта уйдхарай эдеэ эдюулээшье һаа,
зоболонгой уһаар ундалуулаашье һаа, саашадаа хоргодохогүй,
нюдөөрөө Багшаяа харахат!
21Харгы замһаа баруун, зүүн зүгүүд руу хадууран байбал,
таанад ара тээһээ Тэрэнэй иимэ абяа дуулахат:
«Харгы – тэндэ. Тэрээгүүр ябагты!»
22Таанад мүнгөөр хушаатай онгонуудаа,[†]
алтаар бүрхөөтэй хүрэгүүдээ абажа, муухай юумэндэл,
бог шоройдол адляар холо хаяхат: «Зайлагты!»[+]

23Орооһо тариха бүхэндэтнай Эзэн бороо хура эльгэжэ,
баян ургаса үршөөхэ.
Малтнай һайн бэлшээритэй байха[+].
24Танай таряалангуудта ажалладаг сар, элжэгэнүүд
эгээл һайхан эдеэ хоол эдидэг байха.
25Дайсадые олоор алаһан, хэрэмүүдэйнь унаһан тэрэ агууехэ үдэр
хада уула бүхэнһөө, гүбээ бүхэнһөө уһан урдаха[+].
26Һара, нарандал адли ялагар шанга гэрэлтэй болохо,
наран хэмһээ долоо дахин ялагар хурса болохол.
Эзэнэй арад түмэндөө ушаруулһан гай гасалангай дүүрэжэ,
шархануудайнь эдэгэжэ эхилхэдэ, эдэ бүгэдэ тохёолдохо[+].


Бурхан Ассири хэһээхэ

27Аяар холоһоо Эзэнэй нэрэ дүтэлжэ байна.
Уур хилэнгынь галаар бадаржа, дүлэнгынь угаа шанга.
Аманиинь хилэнгээр дүүрэнхэй, хэлэниинь үрэбхидэг галдал мэтэ![+]
28Амисхалынь ама хаажа байһан үертэл адли,
арадуудые үхэлэй һагшуураар Тэрэ һагшаха.
Тэрэ арадуудай үрүүндэ замһаань хадууруулха хазаар байна[+].

29Харин таанад нангин һайндэрэй һүнидэл дуу дуулахат.
Эзэнэй хада руу, Израилиин хабсагай руу
лимбээр хүгжэмлэн ябаашадтал адли
сэдьхэлтнай баясан байха[+].

30Эзэн һүрдэмэ шанга хоолойгоор бужаганажа,
гараа һунган сохихо.
Уур хилэнгынь угаа ехэ, үрэбхилдэг галай дүлэн дүлэгэнэхэ.
Шуурган, үер, мүндэр орожо эхилхэ![+]
31Эзэнэй дуу шагнахадаа, Ассириин зон һүрдэхэ,
баягаар Эзэндэ сохюулха.
32Хэнгэрэг, ятагай абяан доро Эзэн тэдэниие
баягаар дахин-дахин сохихо,
хооһоруулма дайн дажараар урдаһаань тулаха!

33Ассириин хааниие асари ехэ галда шатааха газар
үнинэй бэлдэгдэнхэй. Тэрэ газар гүнзэгы, үргэн.
Тэндэ үндэрөөр ябталаатай түлеэе шатаахын тула
Эзэн гал дүлэ аманһаа гаргаха![+]

#### 31


Бурхан Иерусалимые аршалха

1Египедһээ туһа эрихэеэ ошогшод дэмы һалаха!
Тэдэ Египедэй олон моритой, тэргэнүүдтэйдэнь,
мори унаашадайнь хүсэтэйдэ найдана,
харин Израилиин Нангин[†] Эзэндэ[†]
түшэглэнэгүй, найданагүй, туһа эринэгүй[+].
2Эзэн Бурхан[†] сэсэн мэргэн ухаатай!
Гай тодхор Тэрэ татаха.
Нүгэл[†] хэгшэдые, мүн тэдээндэ туһалагшадые
хэһээхэ гэжэ шиидээл хадаа
Тэрэ хэһээхэ, үгэеэ һөөргэнь абахагүй.
3Египедэй зон Бурхан бэшэ, юрын лэ зон ха юм даа.
Тэдэнэй морид миин моринһоо үлүү бэшэ.
Эзэнэй гараа һунгахадань, тэрэ туһалжа байгааша хүсэтэй зон бүдэржэ,
туһалуулжа байһан хүсэгүй зон унажа, тэдэ хамта хосорхо[+].

4Эзэн намда иигэжэ айладхаа:
Олон хонишодой хамта хашхаран хуугайлбашье,
олзо дээрээ архирагша арсалан тэдэнһээ айдаггүй.
Тэрээндэл адли Намайе, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие,
Сион[†] уула хамгаалхадам тогтоохо, һаад хэхэ хүсэн байхагүй![+]
5Дальбараануудаа хамгаалан, уурхай дээрээ элин-халин байдаг шубуундал,
Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,
Иерусалимые[†] бүглэхэб, аршалхаб, хайрлахаб, абархаб[+].

6Израилиин улад зон, таанад Эзэн Бурханаа орхижо, ехэ нүгэл хээт, гэбэшье һөөргөө Тэрээндээ бусыт! 7Нүгэл үйлэдэн, алта, мүнгөөр шүтөөнүүдые хээт. Гэбэшье хүн бүхэнэй тэдэ шүтөөнүүдээ хаяха саг ерэжэ байна[+].

8Эзэн иигэжэ айладхана:

Ассири дайн дажарай үедэ диилдэхэ,
харин хүнэй хүсэ шадал тэрэниие диилэхэ бэшэ.
Ассириин улад зон байлдаанһаа зугадан гүйхэ,
залуушуулынь богоолнууд болохо[+].
9Ехэ айн-һүрдэн, тэдэнэй хэрэм бутаран унаха,
ударидагшадынь зугадаха, байлдаанай тугһаа айха.

Энэ болбол Иерусалимда тахилгатай,
Сион дээрэ үргэлэй галтай Эзэн тунхаглаа мүн![+]

#### 32


Үнэн сэхэ хаан

1Үнэн зүбөөр зонхилогшо хаан,
шударга зүбөөр хэрэгүүдые шиидхэгшэ ударидагшад бии болохо[+].
2Эдэ удамаршадай[†] хүн бүхэниинь һалхинһаа хорохо газар,
шуурганһаа халхалха халхабша мэтэ,
хуурай газараар урдагша уһанай һубаг,
ангаһан-хатаһан газарта үндэр хабсагайн һүүдэр мэтэ болохо[+].
3Зоной хэрэгүүдтэ тэдэ нюдэ балай, шэхэ дүлии мэтээр хандахагүй[+].
4Яарадаг зоной ухаан номгорхо,
һанаһанаа ойлгуулжа шададаггүйшүүл эли тодоор хэлэдэг болохо.
5Муу хүниие хэншье боди сагаан сэдьхэлтэй гэхэгүй,
этэгээдые хэншье сэхэ хүн гээд нэрлэхэгүй.
6Муу хүн удхагүй юумэ дуугардаг, муу юумэ хэхэеэ һанажа байдаг.
Тэрэ үлэсхэлэн хооһон хүнһөө эдеэ хоол буляан абажа,
ангаһан хүнһөө унда буляажа,
Эзэниие[†] доромжолон хэлэдэг, муу юумэ хэдэг[+].
7Тэнэг хүнэй ажаябуулганьшье муу муухай.
Тэрэ хорото муу арга мэхэнүүдые зохёожо,
үгытэй зониие худал хуурмаг үгэнүүдээр хүрмэжэ хосорооно,
хуулита эрхэ түлөөлгэнүүдынь үгэнэгүй.
8Харин боди сагаан сэдьхэлтэн зүб шударга хэрэг ябуулдаг,
үнэн зүбэй түлөө хододоо тэмсэдэг.


Байдал һэргэхэ

9Ямаршье юумэндэ һанаагаа зобонгүй,
һэли-дэлихэн хүнгэн ажаһуудаг эхэнэрнүүд, минии хэлэхые шагнагты[+].
10Ерэхэ жэлдэ таанад зобохо-тулихат.
Юуб гэхэдэ, суглуулха үзэм ургахагүй.
11Таанад ехэ хүнгэн, сүлөөхэн ажаһуугаат,
харин мүнөө айн шэшэрыта!
Хубсаһаа тайлан нюсэгэлжэ, бэлхүүһээрээ таар орёогты.
12Һандаргагдаһан үрэжэлтэ талмай,
үзэмэй модоной сэсэрлигүүд тушаа гашуудан,
өөһэдынгөө сээжэ сохин байгыт.
13Минии арад түмэнэй газар нютагта
үүргэнэ ба халаахай ургаха.
Зугаа наадаар дүүрэн хото,
баяр жаргалтай зонтой эдэ гэрнүүд һалан һандархал,
тэдээн тушаа гашуудан уйлыта![+]
14Ордоншье хаягдан, шууяатай хотошье хооһорон мартагдаха,
хэрэм самхагуудынь һандаргагдаха,
малай бэлшээри, хулангуудай хорёо болохо.

15Гэбэшье Бурхан[†] бидэндэ дээрэһээ Һүлдөө дахин эльгээхэ.
Тиихэдэнь зэлүүд хооһон газар үрэжэл шэмэтэй болохо,
таряалангуудаар баян ургаса ургаха[+].
16Энэ сүл губида үнэн шударга[†] ёһо тогтохо,
үрэжэлтэ таряаланда үнэн зүб оршохо.
17Үнэн зүб хадаа энхэ тайбаниие асарха,
үнэн шударга хадаа амгалан, аюулгүй байдал хэтэдээ үршөөхэ.
18Бурханай арад түмэн һанаа амархан,
энхэ тайбан, аюул гээшые мэдэнгүй гэрнүүдтээ ажамидарха.
19Ой модые мүндэр сохижо, хото һандаргагдабашье,[+]
20ургаса таряагаа уһалха дүүрэн уһатай,
үхэр малаа, элжэгэеэ сүлөөтэй бэлшээхэ аргатай зон
хэды ехэ жаргалтай байхаб даа!

#### 33


Туһа эриһэн гуйлта

1Үшөө дээрмэдүүлэгдээгүй дээрмэдэгшэ,
урбалга үшөө өөр дээрээ мэдэрээгүй урбагша ши!
Шамда өөртэш гай тодхор хүрэхэ!
Дээрмэдэжэ дүүргэхэдэшни өөрыеш дээрмэдэхэ,
урбажа садахадашни өөртэшни урбаха![+]

2Оо, Эзэн![†] Маанадта нигүүлэсхыгээр хандыт.
Бидэ Тандаал найданабди.
Үглөө бүри бидэндэ хамгаалалта болыт,
зоболоной сагта маанадые абарыт!
3Аянгаар лужаганахадатнай, үндэһэ яһатад зугадана.
Бодоходотнай, обогууд таран гүйлдэнэ.
4Таршаа шумуулдал адляар, танай дундаһаа
олзо суглуулаа бэлэй,
таршаа шумуулдал адли, тэрэ олзо руу шуумайгаа бэлэй![+]
5Эзэн үндэртэ залардаг,
дээрэ Тэрэ оршодог.
Тэрэ Сион[†] дээр шударга ёһо,
үнэн зүбые баталан байгуулаа[+].
6Тэрэ танай ажабайдалда найдамтай аршалалта болохо.
Үршөөдэг эрдэни зэндэмэнинь – мэргэн ухаан, эрдэм мэдэсэ,
Өөрһөөнь түбэгшөөлгэ.

7Харагты, зоригтойнуудтнай туһа эрин хашхаралдана.
Эб найрамдал тухай хэлсээ баталхаяа һэдэһэн элшэнэртнай[†] сурхирса уйлалдана[+].
8Харгы замууд хооһороо, аяншад харагдахаа болёо.
Хэлсээн[†] эбдэгдэжэ, гэршэнүүд хараада абтахаяа болижо,
хэншье хэнииешье хүндэлнэгүй[+].
9Газар гашуудан хатаба.
Ливаанай[†] ой модоной набша уршын хатана,
Шароон гэдэг үрэжэлтэ һайн газар элһэн сүл губидал адли болоо,
Башаан ба Кармээлдэшье мододой набша шарлан унана[+].


Эзэн дайсадые һэргылнэ

10Эзэн үндэһэ яһатадта иигэжэ айладхал буулгаба:
Мүнөө одоо Би юумэ хэхэмни.
Хэды ехэ хүсэ шадалтайгаа таанадта харуулхаб[+].
11Таанад хэндэшье хэрэггүй юумэ түсэблэнэт, ямаршье туһагүй юумэ хэнэт.
Амисхаалтнай гал дүлэндэл адли, өөһэдыетнай залгиха.
12Таанад бусалжа байһан сагаан шохойдол,
галда шатажа байһан үүргэнэдэл адли болохот[+].
13Холо, ойрын арад яһатан,
Минии хэһэн үйлэ хэрэгүүд тушаа шагныт,
Минии хүсэ шадалые мэдэрэн ойлгыт!

14Сионой нүгэлтэй[†] зон айба,
бурхангүйшүүл[†] шэшэрбэ:
«Залгидаг гал дотор хэмнай амидаржа шадахаб,
хэтэ мүнхэдөө соробхилдог дүлэн дотор хэмнай амидаржа шадахаб?!»[+]
15Зүб шударга ябажа, үнэн сэхые хэлэгшэд,
дарлалта доро байһан зонһоо мэхээр эдилгэ абахаһаа зайсагшад,
улаан шуһа урдахуулхаяа гү,
али үшөөшье ондоо муу хэрэг хэхэеэ байгааша зонһоо холодон ябаашад
амиды мэндэ үлэхэл[+].
16Тиимэ зон амар амгалан ажаһууха.
Хабсагайн саана байһандал, тэдэ аюул гээшые мэдэнгүй ажамидарха,
эдихэ эдеэтэй, ууха ундатай хододоо байха.


Ерээдүй һайн һайхан саг

17Ялас гэмэ хааниие нюдөөрөө харахат,
холуур нэмжыгшэ газарые обёорхот.
18Татабари суглуулагшадһаа,
хариин тагнуулшадһаа айха-һүрдэхэтнай һэегүй арилжа,
гансал һанаандатнай үлэхэ.
19Таанадай ойлгохогүй хэлэтэй,
ехэрхүү бардам зантай хариин зониие бэшэ харахагүйт[+].

20Сион руу харыт!
Найр наадаяа һайндэрлэдэг хото руугаа харыт!
Иерусалим[†] руу анхаралаа хандуулан ажаглыт!
Ямар энхэ амгалан газар,
хэзээшье хухархагүй гадаһануудтай,
нэгэшье аргамжань таһархагүй майхандал адли тэрэ гээшэб!

21Тэндэ бидэнтэй хамта агууехэ Эзэн заларха,
тэрэ газарта урасхалнууд, үргэн гол мүрэнүүд байха,
гэбэшье тэндэ уһа һэлигшэдтэй онгосонууд тамаран ерэхэгүй,
мантан уһанай онгосо тиишээ тамаран орожо шадахагүй.

22Эзэн манай Удамарша, манай Шүүгшэ, манай Хаан!
Тэрэ бидэниие абарха!

23Аргамжануудтнай һула болоо,
далбагын модо баринагүй,
далбагануудые татаха арга байхагүй.
Баян эд баялиг хубаарилагдаха,
дохолоншье хүн зөөри буляан абахал.
24Манай газарта ажаһуудаг зоной нэгэнииньшье
үбшэ хабшанби гэжэ гомдожо байхагүй,
эндэ амидардаг бүхы зоной нүгэл арюудхагдаха юм.

#### 34


Эзэн дайсадаа хэһээхэ

1Бүхы үндэһэ яһатад! Сугларан дүтэлжэ, шагныта!
Бүхы газар дэлхэй, дээрэнь амидарагшад бултадаа соносохо болтогой![†][+]
2Эзэн[†] бүхы үндэһэ яһатанда,
тэдэнэй бүхы сэрэгтэ уурлаад байна.
Тэдэниие хосорхо гээд Тэрэ шиидхээ.
3Алуулһан бэенүүдынь хүдөөлүүлэгдэнгүй,
үмхэй үнэр гаргажа хэбтэхэ.
Тэдэнэй шуһанда хада ууланууд нэбтэрэн нэбшэн байха[+].

4Наран, һара, мүшэд үмхирэн хуушарха,
огторгойшье хуйламал ном мэтэ хуйлагдан хуряагдаха,
үзэмэй модоной, инжир[†] модоной набша мэтээр одо мүшэд доошоо унаха[+].

5Эзэнэй һэлмэ огторгойдо хэрэг бүтээгээд,
мүнөө шүүбэрилхэеэ Эдоом[†] руу буужа байна,
хюдаха гэжэ Эзэнэй шиидэһэн арад зон дээрэ буухаяа байна[+].
6Үргэлэй хурьга ямаанай шуһа өөхэндэ адли шуһа өөхөөр
Эзэнэй һэлмэ дууһан хушагдаатай байха.
Эзэн иимэ үргэл, иимэ хюдалга Боцраада,
Эдоомой орон нютагта хэхэеэ түсэблэнэ[+].
7Һарлагууд, бухануудтал адли зон алдалан газарта унаха,
газар шуһаар нэбшэжэ, тооһо шорой өөхэнтэй худхалдан ялаганажа байха[+].
8Эзэнэй Сион[†] абарха, дайсадһаа үһөө абаха саг энэл гээшэ[+].
9Эдоомой голнууд дабирхай боложо,
хүрьһэтэ газарынь шатажа байһан хүхэр болон хубилха.
Иигэжэ энэ орон нютаг шатажа байһан дабирхайдал адли болохо[+].
10Энэ үдэршье, һүнишье унтархагүй,
утааниинь хэтэ мүнхэдөө дээшээ һуунагтан байха.
Энэ орон нютаг үеһөө үедэ эзэгүйрэн,
хэншье хэзээдэшье тэрээгүүр ябахагүй[+].
11Турлаагууд, шара шубууд, уулинууд, хирээнүүд
Эдоомой газар дайда эзэлхэ.
Эзэн энэ газарые ямаршье хэбэргүй, хооһон болгохо[+].
12Хаан шэрээ эзэлмээр хүн үгы болохо,
мүртэй ударидагшад тэндэ байхагүй.
13Ордонгуудаарнь, бүхэлэгдэһэн хотонуудаарнь
үүргэнэ, халаахай ургажа, сүүбэн шонын, шара шубуудай байра тэрэ болохо[+].
14Мануулнууд ба сүүбэн шононууд тиишээ ерэхэ,
һаглагар тэхын дүрсэтэй аймшагтай амитад бэе бэеэ дуудан байха,
һүниин эмэ мангас амарха газараа бэдэрэн, тиишээ ерэдэг байха[+].
15Тэндэ далита могой үүрээ заһажа,
үндэгөө даража, аршалан-хамгаалан байха.
Элеэнүүд тэндэ сугларха[+].
16Эзэн Бурханай[†] ном олоод уншагты.
Эдэ амитад хододоо суг байха гээд тэндэ бэшээтэй.
Эзэн энээн тушаа захирһан гээшэ.
17Эзэн Өөрөө газар уһа тэдэнэй хоорондо хубаагаа,
тиимэһээ тэдэ энэ газарые хэтэ мүнхэдөө эзэмдэн,
үеын үедэ тэндэ оршохо, ажамидарха болоно.

#### 35


Арюун зам

1Зэлүүд хооһон газар, хуурай сүл губи баярлан,
тэндэ сэсэгүүд һалбархал.
2Зэлүүд хооһон газар сэнгэн баясажа, баяртайгаар хашхаран хуугайлан байха.
Ливаанай[†] хада ууладал энэ угаа һайхан,
Кармээл болон Шарооной таряалангуудтал үрэжэлтэ баян болохо.
Хүн бүхэн Эзэнэй[†] ялас гэмэ оршол,
һүр жабхалан адаглан хараха[+].

3Тэнхээгүй гарые хүсэтэй болгон,
һуларһан үбдэг бата болгогты[+].
4Аймхай зондо иигэжэ хэлэгты:
«Зоригтой байгты, бү айгты!
Таанадые абархаяа, дайсадыетнай хэһээхэеэ
Бурхан[†] хүрэжэ ерэхэнь»[+].

5Залархадань, һохор хүнэй нюдэн нээгдэхэ,
дүлии хүн дуулажа эхилхэ[+].
6Дохолон хүн буга мэтэ собхоржо эхилхэ,
хэлэгүй хүн баяртайгаар хашхарха.
Уһан элһэн сүл губяар урдаха[+].
7Хатаһан газар сөөрэм боложо,
ангаһан газараар уһан урдажа,
сүүбэн шонын унтадаг газарнуудаар
хулһан, зэгсэнүүд ургаха.

8Тэндэ нэгэ ехэ харгы зам бии боложо,
«Нангин[†] арюун зам» гэжэ нэрлэгдэхэ.
Тэрээгээр нүгэлтэй[†] нэгэшье хүн ябахагүй,
ямаршье тэнэг хүн энэ замаар ябагшадые төөрюулхэгүй[+].
9Тэндэ нэгэшье арсалан ябахагүй,
ямаршье мяхаша ан арьяатан гаража ерэхэгүй.
Эзэнэй абарһан зон лэ
тэрэ харгыгаар гэртээ бусан ябаха.
10Тэдэ Иерусалим[†] руу
баяртайгаар хашхаралдан ерэхэ.
Уй гашуудал, һанаа алдалга
оро һэегүй үгы боложо,
баяртай, аза жаргалтай тэдэ
хэтэ мүнхэдөө болохо[+].

#### 36


Ассири Иерусалимда занана

1[•]Хэзэкияа хаанай арбан дүрбэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, Ассириин хаан Сэннахэрииб дайгаар добтолжо, сэрэгүүдээрээ Иудын бэхижүүлэгдэһэн бүхы хотонуудые тойрон бүһэлөөд, һүүлдэнь эзэмдэн абаба. 2Ассириин хаан Лахиишһээ Иерусалим[†] руу Хэзэкияа хаанда найралгын үзэмэй дараһан архи аягалдаг эгээн ехэ даргаяа олон сэрэгтэй хамта эльгээжэ, бэеэ, хаан түрэеэ[†] тушааха тухайнь эрилтэ табихыень захирба. Түшэмэл ноён харгын хажууда бүд будажа Сагаан болгодог газарта, хэмэл ехэ сөөрэм руу уһа урадхуулдаг һубагай хажууда тогтобо ха[+]. 3Тэрэнэй урдаһаа ордоной захирагша, Хилкияагай хүбүүн Элиакиим, бэшээшэ Шэбнаа, олондо тунхаг тараагша Асаапай хүбүүн Ёһаа гэгшэд гараба[+]. 4Ассириин түшэмэл ноён тэдээндэ хандажа, Хэзэкияа хаанай бэедээ найдан байһанай шалтагаан юун бэ гэжэ Ассириин агууехэ хаанай мэдэхэеэ һанаһан тухай хэлэбэ. 5Тэрэ Ассириин хаанай иимэ үгэнүүдые дамжуулаа:

– Ши хооһон үгэ хэлэнэш! Харин дайлалдаанда хүсэн, дүй дүршэл хэрэгтэй! Ши хэндэ найдан, минии урдаһаа эсэргүүсэн бодобош? 6Египет[†] туһалха гээд найданат. Теэд энэ болбол хухарһан таяг хэрэглэн, түшэһэндэл адли болохол! Хухарһан таяг дууһан хухаржа, альгыетнай шаажа, соо хадхахал. Египедэй хаан[†] фараондо найдаха гээшэ энээндэл адли юм[+]. 7Али таанад Эзэн[†] Бурхандаа[†] найданабди гэжэ намда хэлэхэ гүт? Ямар Бурхандаа найданабта – Хэзэкияа хаанай мүргэлэй[†] газарнуудыень, үргэлэй шэрээнүүдыень[†] һандаргааһан Бурхандаа гү? Хэзэкияа Иудын болон Иерусалимай зондо гансал энэ газарта, Иерусалимда мүргэхэ, нэгэл шэрээ дээр үргэл хэхэ гээд заабарилаа һэн бэзэ[+]. 8Ши Ассириин хаантай, минии эзэнтэй боосоо хээшье һаа, шүүхэгүйш! Би шамда хоёр мянган мори үгэхэб. Тэдэниие унаха хүнүүдые суглуулжа шадаха юм гүш? 9Ши минии эзэнэй мэдэлдэ байһан хизаар оронуудай эгээн хүсэгүй тулюур засаглагшадай али нэгэндэ харюу сохилто үгэжэ шадаха юм гүш? Али Египедэй дайшалхы тэргэнүүдтэ,[†] тэрэнэй морин сэрэгтэ найдана гүш?.. 10Тиигээдшье би Эзэнэй зүбшөөлгүйгөөр энэ газарта дайлаха гэжэ ошохо һэн гүб? Үгы ааб даа. Энэ орон нютагта ошожо, һандарал ушаруулха тухайм Эзэн Өөрөө намда захираал!

11Тиихэдэнь Элиакиим, Шэбнаа ба Ёһаа тэрээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэнтэй араам хэлээр хөөрэлдэгты. Бидэ ойлгохобди. Еврей хэлэн дээрэ бү хэлэгты, зон хотын хэрэм хананууд дээрэһээ шагнажа байна[+].

12Гэбэшье Ассириин түшэмэл ноён тэдээндэ иигэжэ ганиран бадашаба:

– Минии эзэн гансал танай хаанда болон таанадта эдэ бүгэдые хэлэхыем эльгээгээ гэжэ гү? Үгы! Таанадтай хамта бааһаяа эдижэ, шээһээ уужа байха табисууртай энэ хана дээрэ байгааша бүхы зондо энээниие соносхохыем хаамни эльгээгээ!

13Тиигээд түшэмэл ноён бодожо, еврей хэлэн дээрэ шанга гэгшээр иигэжэ хэлэбэ:

– Ассириин хаанай, агууехэ хаанай хэлэһэн үгэ шагнагты! 14Хаан иигэжэ хэлэнэ: «Хэзэкияа таанадые мэхэлхэеэ болиг! Тэрэ таанадые абаржа шадахагүй! 15Эзэндэ найдагты гэжэ тэрэнэй хэлэхэдэ бү этигэгты. Эзэн таанадые абархагүй, хотонуудыетнай эзэмдэхэ гэһэн зорилгоһоонь манай Ассириин сэрэгые хазагайруулхагүй. 16Хэзэкияагай хэлэхые бү шагнагты!» Хотоһоо гаража, бэеэ тушаагты гэжэ Ассириин хаан захирна! Таанадай хүн бүхэн өөһэдынгөө уһан жэмэсэй эшын, инжир[†] модоной жэмэсүүдые эдихэт, өөһэдынгөө худагай[†] уһа уухат[+]. 17Һүүлдэнь Ассириин хаан таанадые таанадай орон нютаг мэтэ иимэл орон нютагта, орооһотой ба үзэмэй дараһан архитай орон нютагта, хилээмэтэй ба уһан жэмэстэй орон нютагта абаашаха[+]. 18Эзэн таанадые абарха гэжэ Хэзэкияа таанадые мэхэлнэ! Ондоо арадуудай бурхад өөрынгөө орон нютагые Ассириин хаанай гарһаа абараа юм аал? 19Хамаат, Арпаадай бурхад мүнөө хаанаб?! Сэпарваһиимэй бурхад хаанаб?! Хэниинь Самариие[†] минии гарһаа абарһан юм?![+] 20Эдэ орон нютагуудай бурхад нютагаа хэзээ намһаа абараа юм? Тиигээд мүнөө Эзэн Иерусалимые намһаа яажа абархаб[+]?

21Арад зон харюусангүй, дуугай байба. Юуб гэхэдэ, харюудань юушье дуугархагүй тухайнь Хэзэкияа хаан тэдээндэ захирһан байгаа бшуу. 22Ордоной эрхилэгшэ Хилкияагай хүбүүн Элиакиим, бэшээшэ Шэбнаа, тунхаг зарлагша Асаапай хүбүүн Ёһаа уйдхар гашуудалаа мэдүүлжэ, өөһэдынгөө хубсаһа хахар-шуур татаад, Хэзэкияада ерэжэ, Ассириин түшэмэл ноёной хэлэһэн бүхы үгэнүүдые дамжуулба.

#### 37


Хаан Исайтай зүбшэнэ

1[•]Хэзэкияа хаан эдэ бүгэдые дууламсаараа, уйдхар гашуудалаа мэдүүлэн хубсаһаа урижа, таар үмдөөд, Эзэнэй[†] Һүмэдэ[†] ошобо. 2Тиигээд ордоной захирагша Элиакиимые, бэшээшэ Шэбнаае ба ахамад санаартадые таар хубсаһа үмэдхүүлээд, Амооцой хүбүүн, лүндэншэ Исайда эльгээбэ[+]. 3Хэзэкияа Исайда иимэ мэдээсэл дуулгахыень тэдээндэ даалгаа бэлэй: «Энэ үдэр болбол гай гасалангай, хэһээлтын, нэрэ хүндөө бууралгын үдэр. Нарайлхаяа байһан аад, түрэхэ арга шадалгүй эхэнэртэл адли байнабди[+]. 4Ассириин хаан ахамад түшэмэлөө амиды Бурханиие[†] доромжолхо-баһахын тула эльгээгээ. Эзэн Бурхантнай баһаһан тэдэ үгэнүүдые соносожо, хэлэһэн хүнүүдыень хэһээхэ бэзэ. Амиды мэндэ үлэһэн өөһэдынгөө зон тушаа Бурхандаа зальбарыт»[+].

5Хэзэкияа хаанай түшэмэлнүүдэй Исайда ерэхэдэ, 6иимэ харюу һөөргэнь эльгээбэ: «Ассириин хаанай зарасануудай Намайе баһажа доромжолһон үгэнүүдые дуулаад, бү ай гэжэ Эзэн танда айладхал буулгана[+]. 7Би Ассириин хаанда һүлдэеэ эльгээхэб, тэрэ нэгэ мэдээсэл абамсаараа, өөрынгөө орон нютаг руу бусаха. Тиигээд Би тэрэниие тэндэнь һэлмээр сабшан һүнөөхэб».


Ассири үшөө ондоогоор занана

8Ассириин түшэмэл ноён хаанайнгаа Лахииш хото орхиһон, мүнөө Либнаа хотые сэрэгүүдээрээ тойрон бүһэлһэн тушаа дуулаад, тиишээ ошобо[+].

9Күүшэй хаан Тирһаакаагай дайгаар ерэжэ байһан тухай Ассириин хаан дуулажа, элшэнэрые[†] иимэ бэшэгтэйгээр Хэзэкияа хаанда эльгээбэ: 10Иудын хаан Хэзэкияада иигэжэ дамжуулагты: «Этигэн найдадаг Бурханшни Иерусалим[†] Ассириин хаанай мэдэлэй болохогүй гэжэ айладхажа, шамайе бү мэхэлэг. 11Анхараарай, Ассириин хаашуулай бүхы орон нютагуудтай юу хэһые дуулаһан байхаш: дууһан усадхаа! Тиигээд ши амиды мэндэ үлэхэ гэжэ гү?! 12Бусад арадуудай бурхад тэдэниие абаржа шадаагүй юм! Минии үбгэ эсэгэнэр Гозаан ба Харраанай арадуудые, Рээцэп хотынхидые, Тэлассаарта байдаг Ээдэн хотынхидые үгы хээ![+] 13Хамаат ба Арпаадай болон Сэпарваһиимэй хаашуул мүнөө хаанаб? Һэнаагай ба Ивваагай хаашуул хаана байнаб?»[+]

14Хэзэкияа элшэнэрһээ хуйламал бэшэг абажа уншаад, Эзэнэй Һүмэдэ орожо, тэрэнээ Эзэнэй урда дэлгэбэ. 15Тиигээд тэрэ Эзэндэ зальбарба: 16«Херүүбүүд[†] дээрэ заларагша, Түмэн Сэрэгтэ Израилиин Эзэн Бурхан! Та ори гансаараа газар дээрэхи бүхы хан түрэнүүдэй Бурхан болонот! Та огторгой, газарые бүтээгээт![+] 17Мүнөө шэхээ табижа, шагныт, нюдөө нээжэ, харыт! Амиды Бурханиие доромжолхо гэжэ элшэдээ эльгээһэн Сэннахэриибэй үгые соносыт![+] 18Эзэмни, нээрээшье, Ассириин хаашуул эдэ бүхы арадуудые үгы хээ, орон нютагуудыень һандаргаа, хооһолоол. 19Тэдэнэй бурхадые шатаагаал! Ушар юуб гэхэдэ, тэдэ бурхад бэшэ, харин хүнэй гараар бүтээгдэһэн модод ба шулуунууд байшоол! Тиимэһээ тэдэ юумэд усадхагдаа![+] 20Эзэн Бурхамни, Та болбол ори ганса Бурхан, бэшэ Бурхан байхагүй гээшые дэлхэйн бүхы хан түрэнүүд мэдэхын тула мүнөө маанадые дайсадһаамнай абарыт!»[+]


Исай хаанда мэдээсэнэ

21Амооцой хүбүүн Исай иимэ захяа Хэзэкияада дамжуулхые захирба:

– Эзэн, Израилиин Бурхан иигэжэ айладана: «Ши Ассириин хаан Сэннахэриибтэ гомдоһоноо мэдүүлэн, Намда зальбарбаш. Би дуулааб». 22Сэннахэриибтэ айладаһан Эзэнэй үгэ иимэ:

«Шамайе Сионой басаган[†] үзэн ядана,
шамайе наада барижа энеэнэ!
Шинии хойноһоо хаража,
Иерусалим толгойгоо һэжэрнэ.
23Хэниие доромжолон-наадалан байһанаа мэдэнэ гүш?
Хэн руу шангаар бадашажа, хэн руу бардамлан харанабши?!
Намайе, Израилиин арюун Бурханиие, дайран доромжолоош.
24Богоолнуудаараа дамжуулан, ши Эзэниие гомодхообош!
Ши иигэжэ хэлэбэш: Тэргэнүүд намда олон
Тэдэнтэеэ хамта хаданууд дээрэ
Ливаанай[†] шэлэ хүтэлнүүд дээрэ гарааб.
Ливаанай үндэр хушануудые,
тэрэнэй эгээн һайн кипарис модонуудые таһа сабшааб.
Тэдэнэй эгээн саада орьёлнуудта гарааб,
тэдэнэй эгээн буртаг шэрэнгитэй хүбшэ ойдо орооб[+].
25Худагуудые[†] малтажа,
хариин газарта уһа уугааб,
хүлэйнгөө улаар Египедэй голнуудые
дэбһэн гаража хатаагааб.

26Минии эдэ бүгэдые үнинэй түсэблэһэн тушаа ши дуулаагүй юм гүш?
Мүнөө энээниие бэелүүлбэ гээшэб.
Бүхэлэгдэһэн хотонуудые
обоохой шулуун боложо һандаргаха
арга боломжо таанадта үгөөб[+].
27Зүүн зүгэй һалхинһаа хаташаһан
зүлгэ ногоон мэтэ,
хээрэ талада хагдаршаһан
хатаһан ногооной эшэ мэтэ,
гэрэй хушалта дээрэ ургажа,
найгахын урда тээ
хатаһан үрмэдүүл мэтэ болоо,
тэндэхи хүнүүд хүсэ шадалгүй,
тэнсэлгүйгөөр айһанһаа нэрэеэ хухараа[+].

28Гэбэшье Би шинии һууха-бодохые,
гараха-орохые болон
Минии урдаһаа бушаганахые дууһан мэдэнэб[+].
29Минии шэхэндэ соностоһон
Намда эсэргүүсэн уурлаһанайш түлөө,
дээрэлхүү ааша зангайш түлөө
шинии хамарта гохо хадхаад,
шинии аманда хазаар үмэдхөөд,
шамайе ерэгшэ харгыгааршни бусаахаб!»[+]

30Хэзэкияа, шамда юун болохоб гэжэ харуулһан дүлгэ тэмдэг[†] үгтэнэ:

Түрүүшын жэлдэ зэрлиг таряанһаа
ургаһан ороооһо түүгты!
Тиигээд хойто жэлдэ
өөрөө ургаһан орооһо суглуулагты!
Гурбадахи жэлдээ тариһан таряагаа
хуряагаад, эдигты!
Уһан жэмэсэй эшэнүүдые һуулгаад,
уһан жэмэсэй үрэһэ эдигты![+]
31Иудын уг удамай амиды үлэгшэд
дахин доогуураа үндэһэлэн,
дээгүүрээ үрэ жэмэс гаргаха юм[+].
32Амиды үлэгшэд Иерусалимһаа гараха,
амин бэеэ абарагшад[†] Сион[†] хадаһаа бууха.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн энээниие
заабол бэелүүлхэл[+].

33Ассириин хаан тушаа Эзэн айладхаба:

Тэрэ энэ хото руу орохогүй,
тиишэнь ном годлинуудаа харбахагүй.
Хотын урдаһаа бамбай бариһан
сэрэгынь ерэхэгүй,
бүһэлүүр обоошье бодхоохогүй![+]
34Тэрэ ерэһэн замаараа тэхэрихэ,
энэ хото руу орохогүй! –
гэжэ Эзэн айладхана мүн!
35Өөрынгөө түлөө, Минии барлаг Давидай[†] түлөө
Би энэ хотые аршалан абархаб!

36Тэрэ һүни Эзэнэй Эльгээмэл бии боложо, Ассириин сэрэгэй хүреэндэ зуун наян таба мянган сэрэгшые алаба. Үглөөдэрынь үүр сайхада харахада, оршон тойрон үхэһэн хүнүүдэй бэенүүд хэбтэбэ[+].

37Ассириин хаан Сэннахэрииб сухарижа, гэр тээшээ тэрьедэн зугадаһаар, Нинэвээдэ[†] бусаба[+]. 38Нэгэтэ тэрэнэй өөрынгөө Нисроох бурханай һүмэ соо мүргэл[†] хэжэ байхада, тэрэнэй Адраммээлэх, Шарээцэр гэжэ хоёр хүбүүд эсэгээ һэлмээр сабшан алаад, өөһэдөө Арараат нютаг руу зугадаба. Сэннахэриибэй орондо Эсархаддоон гэжэ хүбүүниинь хаан шэрээ эзэлээ һэн[+].

#### 38


Хэзэкияа хаанай үбдэхэ ба эдэгэхэ ушар

1[•]Энэ үедэ Хэзэкияа хаан ехээр үбдэжэ, наһа бараха туйлдаа хүрөөд байба. Амооцой хүбүүн, лүндэншэ Исай тэрээниие эрьежэ ошоходоо, иигэжэ хэлэбэ:

– Үхэжэ байна, һайн болохогүй гээд шам тушаа Эзэн[†] айладхана, тиимэһээ гэрээд үгэнүүдээ хэлэг лэ гэжэ Тэрэ захирна.

2Тиихэдэнь Хэзэкияа хана руу хараад, Эзэндэ зальбарба:

3– Эзэмни! Танай урда үнэн сэхээр, ямаршье гэм зэмэ хэнгүй ажаһууһыемни, Танда таарамжатай үйлэ хэрэгүүдые бүтээдэг байһыемни һаныт даа, – гээд, һугшаран уйлашаба[+].

4Эзэн Исайда захиржа, 5Хэзэкияада бусаад, иигэжэ хэлэ:

– Би, Эзэн, шинии үбгэ эсэгэ Давидай[†] Бурхан,[†] гуйлтыешни соносооб, нулимсыеш харааб. Тиигээд шинии наһые Би арбан табан жэлээр утадханаб[+]. 6Шамайе болон энэ Иерусалим[†] хото Ассириин хаанһаа абархаб, энэ хотые Би хамгаалхаб![+]

7Исай үшөө иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн үгэеэ заабол бэелүүлхэ гэһэнэй дүлгэ тэмдэг[†] хадаа иимэ байха: 8Ахааз хаанай үедэ баригдаһан гэшхүүр дээрэ Эзэн һүүдэрые арбан алхамаар һөөргөө бусахыень баадхаха.

Наран һөөргөө сухариба, гэшхүүр дээгүүр үнгэрһэн һүүдэр арбан алхамаар һөөргөө бусаба[+].

9Иудын хаан Хэзэкияагай элүүр энхэ болоходоо бэшэһэн магтаал дуун гэбэл, иимэ:

10Ажабайдалайнгаа түлэг дунда
үхэлэй орон[†] руу ошохо заяатай байгааб,
наһаяа дүүрэн эдлэхэгүйб гэжэ һанажа байгааша хүн гэбэл, би гээшэб!
11Энэ дэлхэй дээрэ Эзэниие,
амиды мэндэ хүниие бэшэ харахагүйб
гэжэ һанажа байгааб[+].
12Байраһаа задалан хуряагдажа байһан
нүүдэлшэнэй майхандал адли,
бүд нэхэгшын түхеэрэлгэһээ таһалагдаһан утаһандал адли
минии ами наһан дүүрэжэ байгаа.
Бурхан намайе мэнэ-мэнэ Өөртөө дуудахань гэжэ хүлеэгөөб[+].
13Бүхэли һүниндөө арсаланай минии бүхы яһые химэлһэндэл,
ехэ үбдэжэ, үглөө болотор тэсэжэ байгааб.
Наһамни одоол мүнөө дүүрэхэнь гэжэ хүлеэгөөб[+].
14Хоолоймни арай-шамай гаража,
гулабхаадал адли абяа гарган ёолооб.
Эзэмни, энэ гайһаа намайе абарыт гэжэ
огторгой шэртэһээр нюдэдни эсээ[+].

15Юун гэжэ хэлэхэбиб?
Эзэн айладхалаа бэелүүлээ.
Сэдьхэлэйнгээ гашуудалда дарагдаад,
аалин даруу наһаа эдлэхэб.
16Эзэмни, гансал Тандаа шүтэн ажаһуухалби,
намайе эдэгээгыт, ами наһа үршөөгыт!
17Би өөрын жаргалай түлөө ехэ зоболон амасааб.
Та намайе бүхы аюулһаа абарнат,
нүгэлыем[†] хүлисэнэт[+].
18Үхэлэй орон дотор хэншье Таниие магтахагүй,
үхэһэн зон Танда найдан-этигэн байха бэшэ[+].
19Намдал адли амиды зон Таниие магтан байха,
эсэгэнэр хүүгэдтээ Танай найдамтай үнэн зүбые тунхаглахал[+].

20Эзэмни, иигэжэ одоо намайгаа абарбат, эдэгээбэт!
Ятага дээрэ хүгжэмлэн,
Танда магтаал дуу үргэн байхабди,
амиды мэндэ байгаа сагтаа
Танай нангин[†] үргөө соо магтаал дуунуудые дуулахабди!


Хэзэкияа хаанда Исайн үгэһэн зүбшэл

21Исай иигэжэ захирба:

– Инжир[†] модоной хатаһан үрэ жэмэс асарагты! Тэрэниие хабдажа эдеэрдэһэн газартань табигты, тиигэбэл Хэзэкияа хаан эдэгэхэ.

22Эдэгэжэ, Эзэнэй Һүмэдэ[†] ошохымни дүлгэ тэмдэг ямар байхаб гэжэ Хэзэкияа асууба.

#### 39


Вавилоонһоо ерэһэн зон

1[•]Тэрэ сагта Баладаанай хүбүүн, Вавилооной[†] хаан Мэродаах-Баладаан Хэзэкияае үбшэн байгаад эдэгэһэн тухайнь дуулаад, элшэнэрээ[†] тэрээндэ бэлэг-сэлэгтэйгээр ба хандалга бэшэгтэйгээр эльгээбэ. 2Хэзэкияа энээндэнь ехэ баярлажа, элшэнэртэ өөрынгөө эрдэни зэндэмэниин һан соо байһан алта мүнгөө, хангалтай уталгаа, үнэтэй сэнтэй тоһо, яар-ябта буу зэбсэгүүдээ болон хадагалдаг газарта байһан бүхы юумэнүүдээ тэдээндэ харуулба. Тиихэдэнь тэдэнэртэ харуулагдангүй үлэһэн нэгэшье юумэн Хэзэкияагай ордон ба хан түрэ соо үлэбэгүй[+].

3Лүндэншэ Исай Хэзэкияада ерэжэ асууба:

– Эдэ зон хаанаһаа зорижо ерээб? Юун гэжэ хэлэнэб?

– Тэдэ алас холын Вавилоон оронһоо ерээ, – гэжэ Хэзэкияа харюусаба.

4– Ордон соо тэдэ юу үзөөб? – гэжэ лүндэншэн[†] асууба.

– Тэдэнэр минии ордон соохи бүхы юумэ үзөө. Эрдэниин сан соо хадагалаатай бүхы юумэнүүдые тэдээндэ харуулааб, – гэжэ Хэзэкияа харюусаба.

5Тиихэдэнь Исай Хэзэкияа хаанда иигэжэ хэлэбэ:

– Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй[†] айладхаһан үгэ дуула: 6Ордон соо байгаа бүхы юумэн, үбгэ эсэгэнэрэйтнай энэ болотор суглуулһан бүхы зөөри Вавилоон руу абаашагдаха үдэрнүүд заабол ерэхэ. Эндэ юуншье үлэхэгүй[+]. 7Шинии үри һадаһад, удамайшни таһардаһанууд, угыешни залгамжалагшад баряанда абтажа, Вавилооной хаанай ордон соо заһаагаа абхуулһан харуулшад болохо[+].

8Хэзэкияа Исайда хандан хэлэбэ:

– Мүнөө шинии Эзэнһээ дамжуулан хэлэһэн үгэнүүдшни Һайн мэдээсэл[†] байна.

«Минии амиды мэндэ байгаа сагта эндэ амгалан тайбан, аюулгүй байдал оршохо» гэжэ Хэзэкияа сэдьхэбэ ха юм.

#### 40


Найдалай ошон бадарна

1«Минии арад түмэниие һаатуулагты, – гэжэ
манай Бурхан[†] айладхана. – Һаатуулан байгты![+]
2Иерусалимай[†] зонтой эелдэр зөөлэнөөр хөөрэлдэгты.
Тэдэнэй зобохо-тулиха саг дүүрээ,
нүгэл[†] хилэнсэгынь арюудхагдаа гэжэ хэлэгты.
Бүхы нүгэлэйнь түлөө тэдэниие
Би хоёр дахин ехээр хэһээгээб»[+].
3Нэгэ хүн хашхарна:
«Зэлүүд хооһон талада Эзэнэй[†] ябаха зам бэлдэгты!
Манай Бурханда элһэн сүл губида сэхэ зам гаргагты![+]
4Жалга бүхэн жэгдэрхэ,
хада гүбээ бүхэн набтар болохо зэргэтэй,
ялхитай болдогтой зүргэ тэгшэ болог лэ,
нэгэ адли бэшэ газар мэлигэр гоё болог лэ.
5Тиихэдэ Эзэнэй алдар солонь эли болон тодорхо,
бүхы зон тэрэниие хараха.
Юуб гэхэдэ, Өөрөө Эзэн иимэ юумэн болохо гээд найдуулаа бшуу»[+].

6Хэншьеб хашхарба: «Мэдээсэл тунхаглагты!»
Би асуубаб: «Ямар мэдээсэл тунхаглахабиб?»
«Бүхы зон үбһэ ногоон мэтэ,
гоё һайханиинь хээрын сэсэг мэтэ удахагүй.
7Эзэнэй һалхи эльгээхэдэ,
үбһэ ногоон хатажа, сэсэг хагдардаг.
Зон гээшэ үнэхөөр үбһэ ногоондо адли.
8Зүб даа, үбһэ ногоон хатана, сэсэг хагдарна,
харин манай Бурханай үгэ хэтэ мүнхэдөө оршон байха!»[+]

9Иерусалим, үндэр хада уула өөдэ гаража,
һайн мэдээ соносхо!
Сион,[†] хоолойгоо шангадхан,
һайн мэдээ дуулга!
Соносхогты, бү айгты!
Иудын хан түрын хотонуудта
Бурханайнь заларан ерэжэ байһые дуулгагты!
10Харагты, Эзэн Бурхан хүсэ шадалаа,
засаг эрхэеэ зангидан залархань.
Зондо шагнал Тэрэ асарна[+].
11Тэрэ хонишон мэтэ һүрэгөө харюулжа,
хурьгадаа суглуулжа, гар дээрээ үргэн, сээжэдээ тэбэреэд,
хурьгалһан хонидые дүмүүхэнээр адуулха[+].


Израилиин Түгэс Хүсэтэ Бурхан

12Хэн тэнгис далайн уһые гарайнгаа альгаар хэмжэжэ,
һөөмөөр тэнгэриие хэмжүүрлэжэ шадахаб?
Хэн газарай шоройе амһартаар хэмжүүрлэн тооложо,
уула, гүбээнүүдые шэгнүүрээр шэгнэхэ аргатайб[+]?
13Эзэнэй Һүлдые хэн мэдэрээб?
Хэн Тэрээндэ заабарилжа, зүбшэл үгэжэ байгааб[+]?
14Хэнтэй Тэрэ зүбшэжэ,
хэн Тэрээндэ ухаа заанаб?
Хэн Тэрэниие ёһо гуримда һургажа,
сэсэн мэргэн ухаа ойлгуулнаб[+]?
15Эзэндэ үндэһэ яһатад болбол уһанай дуһал мэтэ,
олтирогууд тооһон мэтэ.
16Үргэлэй гал носооходо, Ливаанай[†] ой соо модон дуталдаха,
тэрэ ой соо ан арьяатаншье
Эзэн Бурханда түгэс шатаалта үргэл[†] үргэхэдэ хүрэхэгүй[+].
17Бүхы үндэһэ яһатан Тэрэнэй урда юуншье бэшэ[+].
18Таанад Бурханиие хэнтэй адлидхахабта?
Ямар дүрсэтэй гээд яагаад зураглахабта[+]?

19Дарханай шудхаһан, алташа дарханай алтаар шэрдэһэн, мүнгэшэ дарханай мүнгэн гэнжэ хэһэн шүтөөндэ адли бэшэл Бурхан!

20Иимэ үргэл хэхэ аргагүй хүн үмхирхэгүй модо шэлэжэ абаад, унахагүйгөөр шүтөө дархалжа шадаха уран дарханиие олодог[+].

21Таанад мэдэхэгүй юм гүт?
Таанадта үнинэй хэлэгдээгүй юм гү?
Дэлхэйн яажа бии болоһон тухай
таанад дуулаагүй юм гүт?
22Таршаа шумуул мэтэ улад зонтой
дэлхэйн тойрог дээрэ заларагшань Тэрэ бэлэй.
Тэрэ огторгойе хүшэгэ мэтэ татажа,
майхан мэтэ дэлгээ[+].
23Тэрэ удамаршадые[†] хэншье бэшэ болгоно,
дэлхэйн ноёдые хооһон газар болгоно[+].
24Һая таригдаһан, мэнэ һая газарта үндэһэлһэн
ургамалдал адли тэдэ удамаршад.
Эзэнэй тэдээн руу һалхи эльгээхэдэ,
хатажа, һолоомо мэтээр һалхинда тэдэ хиидэнэ.

25Нангин[†] Арюун Бурханиие хэнтэй адлидхахаар бэ?
Хэнтэй тэнсүүлхээр бэ?
26Огторгой руу харагты!
Хэн одо мүшэдые байгуулааб?
Сэрэгтэл адляар тэдэниие захиран гаргагша Бурхан
тэдэниие тоо тоогоорнь, нэрээрнь мэдэдэг.
Тэрэнэй хүсэ шадал агууехэ,
ямаршье юумэн Тэрээндэ дутуу байхагүй![+]

27Эзэн гай гасалангыем мэдэнэгүй,
хэрэгни буруу шиидхэгдээ гэжэ
юундэ гомдол баринабши, Яков,
юундэ иигэжэ хэлэнэбши, Израиль?[†][+]
28Мэдэхэгүй юм гүш?
Дуулаагүй юм гүш?
Эзэн – хэтэ мүнхэдөө оршодог Бурхан,
Тэрэ бүхы дэлхэй байгуулаа.
Тэрэ эсэдэггүй, тулидаггүй.
Хэншье ухаан бодолыень мэдэхэгүй[+].
29Тэрэ ядарһанда тэнхээ үгэжэ,
шадал дутаһанда хүсэ нэмээдэг[+].
30Залуушье хүн ядаран һуларжа,
эдир хүбүүдшье бүдэрэн унадаг.
31Харин Эзэндэ найдагшад
шэнэ хүсэтэй болодог.
Тэдэ бүргэд мэтэ жэгүүр дээрээ элин халиха,
гүйхэдөө эсэхэгүй,
алхалан ябахадаа сусахагүй[+].

#### 41


Израильда Бурханай найдуулга

1Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладхана:
– Холын нютагууд, абяа шэмээгүй болоод, Намайе шагнагты!
Хамта ерэжэ, хэрэгээ шүүхэдэ хөөрэжэ үгыт[+].

2Хэн хойто зүгһөө баатарые эльгээгээб?
Хэн үнэн зүбые тэрээнтэй хамта, ошоһон лэ газартань байгуулнаб?
Үндэһэ яһатаниие, хаашуулые диилэхэ хүсэ хэн тэрээндэ үгэнэб?
Тэрэ һэлмээрээ тэдэниие тооһон мэтэ,
һурша номоороо һалхинда хиидэһэн хагда үбһэн мэтэ болгобо[+].
3Тэрэ тэдэниие намнажа, урдань хүлөө табяагүй харгыгаар
һанаа амар ябана.

4Хэн энээниие гүйсэдхөөб, хэн бүтээгээб?
Хэн угай бэшэг-түүхэ зохёогооб?
Эзэн Би эхиндэнь байгааб,
эсэстэньшье Би, Эзэн, байлсахаб![+]

5Олтирог нютагуудай зон
Минии хэһэн үйлэ хэрэг хаража,
айн шэшэрэлдээ.
Тиигээд тэдэ сугларан ерэнэ.

6Хүн бүхэн бэе бэедээ туһалан, «зоригтой бай!» гэжэ хэлэнэ. 7Модошо дархан хайлуулагшын һүр һүлдэ үргэжэ, «һайнаар хээш!» гэнэ. Түмэршэ дархан дүшэ дээрэ хүдэлөөшые зоригжуулна, гагнуур тушаа «һайнаар хэгдээ» гэжэ, хүрэгэй ганхахагүйн тула хадааһаар бүхэлнэ[+].

8Харин ши, Минии богоол Израиль![†]
Минии шэлэһэн Яков!
Минии нүхэр Абраһаамай[†] үри һадаһад![+]
9Би таанадые дэлхэйн захаһаа асаржа,
газарай хирхагһаа дуудажа,
иигэжэ айладхаа бэлэйб:
Таанад Минии богоолнууд гээшэт.
Би таанадые голоогүйб,
шэлэн абааб.
10Бү айгты, Би таанадтаяа хамтаб!
Би таанадай Бурхамби, тиимэһээ бү һанаагаа зобогты!
Би таанадые хүсэтэй болгожо, туһалхаб!
Таанадые хамгаалжа, абархаб!
11Таанадта сухалдаһан зон нэрээ гутаажа, хүндэгүй болохо.
Таанадтай заргалдагшад хосорхо.
12Тэдэниие бэдэрбэшье, олохогүйт.
Таанартай заргалдагшад үгы болохо.
Таанартай дайлалдагшад юуншье бэшэ болохо.
13Би болбол танай Эзэн Бурхан гээшэб.
Таанадые хүтэлжэ, «бү айгты, Би таанадта туһалхаб» гэжэ мэдүүлнэб.
14Жаахан, хүсэгүй Израиль,
бү ай, Би шамда туһалхаб.
Би болбол Израилиин арюун Бурхан,
таанадай Абарагша[†] мүн[+].
15Таанадые Би хурса үзүүртэй шэнэ лантуу мэтэ болгохоб.
Таанад хада уулануудые нюдэжэ, үгы хэхэт.
Гүбээнүүд һолоомо һүрэл мэтэ болохо.
16Таанад тэдэниие һагшажа,
һалхин хиидүүлжэ,
шуурган тарааха.
Тиихэдэнь Минии танай Бурхан байһанда баясажа,
Израилиин арюун Бурхан болохо Намайе магтан байхат.

17Үгытэй, ядуу зон уһа бэдэржэ,
ангаһандаа хэлэнэйнь хатан алдахада,
Би, Эзэн, гуйлтыень дүүргэхэб,
Би, Израилиин Бурхан, тэдэниие хаяад байхагүйб.
18Би нюсэгэн гүбээнүүд дээрэһээ гол урдахуулжа,
нюруу газарай дунда булаг бурьялуулхаб.
Элһэн сүл губи газарые уһан сөөрэм болгожо,
хатаһан газарые уһан булагаар элбэг болгохоб[+].
19Элһэн сүл губи газарта хуша,
акаци, мирт, чидун модо тарихаб.
Зэлүүд хооһон, үрэжэлгүй газарта
арса, жодоо, нарһан модо ургуулхаб[+].
20Зон энээниие хаража,
Минии, Эзэнэй, хэһые мэдэдэг болохо.
Израилиин арюун Бурхан болохо Минии энээниие хэһые
тэдэ ойлгохо.


Худал хуурмаг бурхад тушаа

21Зарга хэрэгээ хэлэгты гэжэ Би, Эзэн, Яковай Хаан,
үндэһэ яһатадай бурхадта айладханаб.
Шанга баримтануудаа асарагты!
22Иишээ ерэжэ, юун болохоёо байһые хэлэгты.
Тиихэдэтнай хэзээ энээнэй болохоёо байһые бидэ мэдэдэг болохобди.
Үнгэрһэн хэрэгүүдые удхалан ойлгуулагты,
тэдэ саашанхи үе сагуудта ямар удха шанартайб гэжэ хэлэгты.
23Ерээдүйдэ болохо юумэ үзэгдэл[†] харуулан мэдүүлэгты,
тиихэдэтнай бидэ таанадые бурхад гэжэ мэдэдэг болохобди.
Мүн һайн, үгышье һаа, муу хэрэг үйлэдэгты,
маанадые айн һүрдүүлэгты!
24Гэбэшье таанад юуншье бэшэт, юушье хэжэ шадахагүйт!
Таанадта мүргэгшэд жэгшүүритэй![+]

25Хойто зүгтэ байдаг хүниие шэлээб,
зүүн зүгһөө тэрэ Минии нэрэ дуудаа!
Шабар мэтээр тэрэ удамаршадые[†] гэшхэнэ,
вааршанай шабар гэшхэдэг мэтээр[+].
26Иимэ юумэн болохо гэжэ таанадай хэн уридшалан хэлээб?
Хэлээ һаатнай, «та зүб шударга» гэжэ бидэ соносхохо бэлэйлди.
Теэд таанадай хэншье энээн тушаа нэгэшье үгэ хэлээгүй, соносхоогүй,
иимэ юумэ хэлэжэ байһыетнай хэншье дуулаагүйл![+]
27Би, Эзэн Бурхан, эгээл түрүүлэн Сиондо[†] мэдээ дуулгаа һэм,
«Зонтнай гэртээ бусажа байна!» гэжэ Иерусалимда[†] соносхохыень
Бил элшые эльгээгээ бэлэйб[+].

28Тэдэ бурхадые харахадам,
үнэхөөрөө зүбшэл үгэхөөр хэншье тэдэнэй дунда байгаагүй.
Намда харюу үгэжэ шадаха хэншье тэндэ үгы бэлэй.
29Тиимэһээ тэдэ бултадаа мэхэлхэ зүйл,
юушье хэжэ шадахагүй,
һула, хүсэгүй шүтөөнүүд гээшэл!

#### 42


Эзэнэй үнэн богоол

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
Минии дэмжэдэг, сэдьхэлдэмни таарама,
Минии шэлэгшэ зараса энэ байна.
Арюун Һүлдэеэ[†] тэрээндэ хайрланаб,
тиихэдэм Тэрэ үндэһэ яһатан бүхэндэ
зүб шударга ёһо гурим нэбтэрүүлхэ[+].
2Тэрэ хашхархагүй, дуугаа шангадхахагүй,
гудамжануудта шангаар хүрхирхэгүй.
3Тэрэ хухарһан хулһые таһа татахагүй,
залиржа байһан дэн унтараахагүй,
зүб шударга гурим ёһо бүхы зондо асарха.
4Тэрэ зүрхэ алдахагүй, урма зоригоо хухархагүй,
дэлхэй дээрэ зүб шударга гурим тогтоохо.
Холын нютагууд Тэрэнэй хуулиие найдан хүлеэнэ.

5Бурхан[†] огторгойе бүтээжэ татаа,
дэлхэйе үрэ жэмэстэйнь Тэрэ байгуулжа дэлгээ,
Тэрэ улад зондо, амитадта ами наһа, амисхаал бэлэглээ.
Тиигээд мүнөө Эзэн Бурхан Өөрын богоолдо иигэжэ айладхана:[+]
6Би, Эзэн, шамайе дуудажа,
үнэн шударга[†] байдал тогтоохо арга шадал шамда үршөөгөөб.
Шамайе гарһааш барижа, шамайе аршалнаб!
Шинии аргаар арад түмэнтэй хэлсээ баталхаб,
шамаар дамжуулан, үндэһэ яһатадта гэрэл асархаб[+].
7Тиихэдэм, һохор зоной нюдэн нээгдэхэ,
түрмэдэ һуугшад сүлөөдэ гараха,
харанхыда һуугшад түрмэһөө гараха[+].
8Би болбол Эзэн гээшэб! Иимэ нэрэтэйб!
Минии алдар соло ондоо ямаршье бурханда хүртэхэ ёһогүй,
Намда үргэһэн магтаалые һиилэмэл хүрэгүүд хубаалдаха эрхэгүй[+].
9Минии уридшалан айладхаһан зүйлнүүд бүтээ.
Мүнөө Би таанадта шэнэ юумэ
тохёолдохынь урда тээ уридшалан тунхагланаб.


Магтаал дуун

10Эзэндэ шэнэ дуу дуулажа,
бүхы дэлхэйгээр Тэрээндэ магтаал дуулагты!
Далайгаар тамарагшад болон далайн бүхы амитад,
Тэрэниие магтагты!
Олтирогууд болон ажаһуугша зониинь, Эзэндэ магтаал дуулагты![+]
11Элһэн сүл губи, хотонуудынь Бурханиие магтаг лэ,
Кэдаарай улад зон Тэрэниие магтаг,
Сээлын ажаһуугшад уулын оройһоо
баярлан хашхарха болтогой![†][+]
12Холын орон нютагуудаар ажаһуугшад Эзэн Бурханда магтаал, алдар соло үргэг лэ!

13Эзэн сэрэгшэ мэтэ урагшаа гаража,
дай үүдхэхээр бэлэн байхал.
Байлдаанай дуу шангаар хашхаран,
дайсадтаа хүсэ шадалаа элирхэйлхэ[+].


Өөрын арад түмэндэ туһалха

14Эзэн иигэжэ айладхана:
Удаан сагай туршада абяа аниргүй байжа,
бэеэ баряаб.
Харин мүнөө хэрэг үүдхэхэ саг ерээ,
тиимэһээ Би түрэжэ байгаа эхэнэртэл хашхаран байнаб[+].
15Уула гүбээнүүдые үгы хэн,
бүхы үбһэ ногоо хатаахаб.
Голой нюрууе элһэн сүл губи болгожо,
сөөрэмүүдые шэргээхэб[+].
16Би Өөрын һохор зониие
мэдэхэгүй замаарнь хүтэлэн ябахаб,
тэдэнэй урда харанхые гэрэл,
барзагар газарые тэгшэ тала болгохоб.
Энэ болбол Минии хэхэ юумэн.
Би тэдэниие хэнгүй орхихогүйб[+].

17Шудхамал хүрэгүүдые бурхад гэжэ нэрлээшэд,
шүтөөнүүдтэ этигэгшэд
ехэ эшэжэ, тиихэеэ болихо[+].


Израиль һурахаяа арсана

18Эзэн айладхана:
Таанад, дүлии зон, шагныта!
Һохор зон, харыта![+]
19Минии богоолһоо өөрэгүй ехэ һохор хүн хэн бэ?
Минии эльгээһэн элшэдэл адли дүлиинь хэн бэ[+]?
20Минии арад түмэн, таанад олон юумэ үзэһэншье һаа,
юумэ һайн ойлгоогүйт.
Шэхэтэйшье һаа, юумэ дуулаагүйт[+].

21Үнэн шударгаяа хараада абан,
Эзэн Хуулиие агууехэ,
алдар солотой болгохо һанаатай.
22Харин мүнөө Тэрэнэй арад дээрмэдүүлэгдээ.
Тэдэ бултадаа нүхэн руу хаюулжа,
түрмэ шорондо хаагданхай.
Тэдэ олзо болоо,
хэншье тэдэниие абархагүй[+].
23Таанадай хэн энээн тушаа шагнахаб?
Хэзээ анхаралтайгаар иимэ юумэ шагнажа эхилхэбта:
24«Хэн Яковые дээрмэшэдтэ дамжуулжа үгөөб?
Хэн Израилиие һүйдхэгшэдтэ үгөөб?
Эзэн бэшэ гү?
Бидэ Тэрэнэй урдаһаа нүгэл[†] үйлэдөө бэлэйлди.
Тэрэнэй үгөөр ажаһуугаагүйбди,
хуулииень сахяагүйбди.
25Тиимэһээ Тэрэ Өөрын уур хилэнгэй шангые,
хатуу дайе маанад дээрэ тохоо.
Израиль[†] дотор хаа-хаанагүй уур хилэнгэйнь
түймэр мэтэ бушаганаашье хадань,
бидэ ойлгоогүйбди, мэдэрээгүйбди»[+].

#### 43


Өөрын арад түмэниие абарха тушаа Бурхан найдуулна

1Яков, шамайе байгуулагша,
Израиль,[†] шамайе бүтээгшэ Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Бү ай, Би шамайе абархаб.
Би шамайе нэрээршни нэрлээб, ши Минии болоош[+].
2Уһа гаталхадаш Би шамтай байхаб.
Гол мүрэнөөр гарахадаа шэнгэхэгүйш.
Гал дундуур ябаашье һаа, шатахагүйш.
Элдэб гай гасалангууд шамайе дайрахагүй[+].
3Ушарынь гэбэл, Би танай Эзэн Бурхан,[†]
таанадые абарагша[†] Израилиин арюун Бурхан мүн!
Таанадые абархын тула Египет,[†]
Эфиопи болон Сэбаа үгэжэ, таанадые сүлөөлөөб[+].
4Ши Намда ехэ үнэтэй-сэнтэйш, угаа хайратайш,
тиимэһээ шамайе абархын тула Би ондоо үндэһэ яһатаниие
хамаагүй шинии түлөө үгэхэб, тэдэнээр һэлгэхэб.
5Бү ай, Би шамтай хамтаб!
Би шинии уг удамые зүүн болон
баруун зүгүүдһээ суглуулан, гэртэнь асархаб[+].
6Хойто зүгтэ хандан, Минии арад түмэниие табихыень,
урда зүгтэ хандан, зониием барижа байхагүй тухай захирхаб.
Минии арад түмэнэй алас холоһоо, үлгэн дэлхэйн элдэб буланһаа
ерэхэдэнь бү һаад хэгты гэхэб.
7Тэдэ Минии Өөрын зон,
Өөрын алдар солын тула Би тэдэниие бүтээгээ бэлэйб».


Израилиие шүүбэрилгэ

8Эзэн иигэжэ айладхал буулгана:
«Нюдэтэйшье һаа, һохор,
шэхэтэйшье һаа, дүлии
Минии арад түмэниие шүүбэрилхыем асарагты![+]

9Зарга шүүлгын урда бүхы арадууд суглараг лэ!
Хэнэйнь бурхад ерээдүйе уридшалан тунхаглажа шадахаб?
Зүгнэлгэнүүдыень дуулаһан гэршэнэрээ тэдэ асараг лэ.
Тэдэниие шагнажа, зүб, бурууень тодорхойлхоб[+].

10Харин Минии гэршэнэр гэбэл, Израилиин арад түмэн.
Таанад болбол Минии зарасанар.
Таанад мэдэжэ, Намда этигэжэ,
Намайе ори ганса Бурхан гэжэ ойлгохын тула таанадые шэлээб.
Намһаа бэшэ ондоо Бурхан байхагүй,
хэзээдэшье байгаагүй, байхашьегүй![+]
11Би гансаараа Эзэн гээшэб!
Намһаа ондоо абарагша танда байхагүй[+].
12Юун болохоб гэжэ уридшалан айладхааб,
тиигээд таанадые абарааб.
Хариин ямаршье бурхан иимэ юумэ хэжэ шадахагүй.
Таанад Минии гэршэнэр гээшэт.
13Би болбол Бурхан гээшэб, хэзээдэшье Бурхан зандаа байхаб.
Хэншье Намһаа зугадажа шадахагүй,
хэншье Минии үйлэ хэрэгүүдые болюулжа шадахагүй»[+].


Абарал буулгаха

14Израилиин арюун Бурхан,
таанадые Абарагша Эзэн иигэжэ айладхал буулгана:
«Таанадые абархын тула Би Вавилооной[†] урдаһаа сэрэг эльгээгээб,
баяртай бардамаар хашхардаг халдейшүүдэй[†]
уһанай онгосоор тэрьедэхэдэнь, хюдахаб!
15Би болбол танай Арюун Эзэн Бурхантнай гээшэб.
Израиль, таанадые бүтээгээб, хаантнай Би мүн!»

16Тэнгис дундуур зам,
урдажа байһан уһан дундуур харгы гаргагша Эзэн иигэжэ айладхаба[+].
17Тэрэ хүсэ ехэтэ сэрэг – дайшалхы тэргэтэй,[†] моридтой –
хосороохо тээшэнь залаа.
Тэдэ бултадаа унажа, дахин бодоогүй,
зула мэтэ унтаржа замхаа.
18Гэбэшье Эзэн иигэжэ айладхал буулгана:
«Урданай юумэ бү дурдагты,
үнгэрһэн юумэн тушаа һанаата бү бологты.
19Харагты, Би шэнэ зүйл хэхэм.
Тэрэ мүнөө бэелүүлэгдэжэ эхилээ, харахадатнай болохо.
Мүн Би хээрэ талада зам гаргажа,
элһэн сүл губида уһа урдахуулхаб[+].
20Өөрынгөө шэлэһэн арад зониие ундалуулхын тула
хооһон тала газарта уһа үгэжэ,
элһэн сүл губида гол урдахуулхадам,
хээрын ан арьяатаншье Намайе хүндэлхэ,
сүүбэн шоно, тэмээн хяруулшье Намайе магтахал[+].
21Өөртөө гэжэ энэ арад түмэниие байгуулааб,
тэдэ Намда магтаал татахал!»


Израилиин нүгэл

22Эзэн иигэжэ айладхана:
Харин ши, Яков, намайе дуудаагүйш,
Израиль, Намда хандаагүйш,
Намда мүргөөгүйш[+].
23Түгэс шатаалта үргэлэй[†] хонидые Намда асараагүйш.
Үргэл хэжэ Намайе хүндэлөөгүйш.
Би шамайе үргэл Намда үргэ гэжэ баадхаа бэшэб,
уталга Намда ууюула гэжэ захираа бэшэб.
24Ши Намда зорюулан аятай юумэ мүнгөөр худалдан абаагүйш,
үргэлэйнгөө өөхөөр Намайе садхаагаа бэшэш.
Харин ши нүгэл[†] шэбэлээрээ Намайе хашараажа,
хуули буса үйлэ хэрэгүүдээрээ Намайе ядараагааш[+].
25Гэбэшье Би, Бурхан, шинии хилэнсэг арюудхан,
нүгэлыеш хүлисэнэб[+].

26Зарга шүүлгэдэ ошоё!
Зүб байһанаа баталхын тула ши ушар шалтагаанаа хэлэ![+]
27Элинсэг эсэгэшни нүгэл хэжэ,
удамаршадшни[†] Намда һөөргэдэбэ[+].
28Тиимэ ушарһаа Би санаарта ударидагшадые нангин[†] үүргэһээнь болюулааб,
Яковые хосоролдо үгөөб,
Израилиие доромжолгодо оруулбаб.

#### 44


Эзэн – ори ганса Бурхан

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
Минии богоол Яков,
Минии шэлэн абаһан Израиль,[†]
мүнөө одоо Намайе шагнагты[+].
2Таанадые байгуулһан Эзэнтнай гээшэб,
хэбэл соо таанадые бүтээһэн Би,
таанадта туһалдаг Би иигэжэ айладанаб:
Минии богоол Яков, Минии шэлэн абаһан Ешүрүүн[*], бү айгты!
3Ангаһан-хатаһан газарта Би уһа адхахаб,
хуурай газар дээгүүр гол горхо урдахуулхаб.
Би таанадай үри ашанар дээрэ Өөрын Һүлдэ адхажа,
уг удамдатнай Өөрын юрөөл хүртөөхэб[+].
4Тэдэ уһанай урасхалай хажуудахи бургааһад мэтэ
һайнаар ажамидархал.
5Нэгэнь «Би Эзэнэйб» гэжэ хэлэхэ,
нүгөөдэнь Яков нэрэтэй болохо.
Зарим хүн гар дээрээ «Эзэнэй» гэжэ бэшэхэ,
Израиль гэжэ нэрэ абаха.

6Израилиин Хаан, Абарагшань,[†]
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:
Би болбол эхин, тиихэдэ нэгэн доро эсэс гээшэб.
Намһаа ондоо Бурхан[†] байхагүй[+].
7Намдал адли хэн бииб?!
Харюу үгэг!
Урданай арадые байгуулһанайм хойшо
юун болоһые Намда эхинһээ эсэс хүрэтэр хөөрэг!
Ерээдүй тухай, юун болохо байһые бидэндэ мэдүүлэг!
8Бү айгты, бү һүрдэгты!
Эртэ урда сагһаа мүнөө болотор юун болохыень
Би таанадта уридшалан
айладажа мэдүүлээ һэм.
Таанад гэршэнэрнит.
Намһаа ондоо Бурхан бии юм гү?!
Ондоо Хабсагай байхагүй!
Би мэдэхэгүйб![+]


Шүтөөнүүд тушаа

9Һиилэмэл хүрэгүүдые хэгшэд бултадаа юуншье бэшэ. Тэдэнэй зальбардаг шүтөөнүүд ямаршье ашаггүй. Иимэ юумэндэ мүргэдэг зон һохор, мунхаг, тиимэһээ тэдэ доромжолгодо орохо[+]. 10Бурханда мэтээр зальбархаяа ямаршье ашаг туһагүй хүрэгүүдые хэн хээб[+]? 11Хараарайгты, тэдээндэ һүгэдэдэг хүн бүхэн эшхэбтэр аягүй байдалда орохо. Шүтөөнүүдые урлан дархалагшад өөһэдөө миин лэ зон ха юм. Тэдэ зарга шүүхэдэ бэеэрээ ерэг лэ. Тиихэдээ тэдэ ехэ айха, эшэхэ[+].

12Түмэршэ дархан багажа зэбсэгээ абаад, нүүрһэн дээрэ гал үлеэн хүдэлдэг. Тэрэ шүтөөниие алхаар дабтажа, гарайнгаа хүсэ хэрэглэн хүдэлдэг. Ажал хэхэдээ, тэрэ гэдэһээ үлдэжэ ядардаг, ангадаг, эсэдэг.

13Модошо дархан модон дээрэ шугам татажа, хурса хушуутай шохойгоор хүреэлэн зураад, удаань тэрэнээ зүһэн мүлижэ, һайхан бэетэй хүнэй дүрсэ хээд, мүргэлэй[†] гэртээ табидаг. 14Тэрэ хуша модо отолхо, үгышье һаа, нарһа, сарса модо ой соо шэлэжэ отолхо аргатай. Тиихэдэ нарһа тарибалнь, бороо орожо, тэрэнииень өөдэнь ургуулна шуу. 15Тиигээд тэрэнь хүнэй түлишэ болодог. Хүн энэ модоной нүгөө хуби абажа, шүтөөн бүтээдэг. Нэгэ хубяарнь тэрэ гал түлижэ, хилээмэ барина. Нүгөө хубяарнь шүтөөн бүтээжэ, урдань унан мүргэнэ. 16Модоной хахадаар тэрэ гал түлижэ, дээрэнь мяха шараад, садатараа эдеэлдэг. Дулаасаад, тэрэ хэлэдэг: «Ямар дулаан, һайн гээшэб! Ямар гоё гал бэ!» 17Харин модонойнгоо үлэгдэлөөр тэрэ шүтөөн өөртөө бүтээжэ, урдань һүгэдэн унажа, мүргэдэг. Тэрэ баһа шүтөөндөө зальбаран, иигэжэ хэлэдэг: «Ши болбол минии бурхан гээшэш. Намайе абарыш!»

18Иимэ зон хэжэ байһан юумэеэ мэдэхэгүй, мунхаг. Үнэн байдал ойлгохогүйн тула тэдэ нюдөө хаадаг, ухаагаа хабхагладаг[+]. 19«Би модоной хахадые галда түлижэ, нүүрһэн дээрэнь хилээмэ баряаб, мяха шаража эдеэб. Тиигээд би үлэһэн модоор шүтөөн бүтээгээб. Тэрэ модоной тайрадаһанай урда мүргэхэ юм гүб?» гэжэ хэлэхэ ухаан, мэдэсэ, ойлгосо тэдээндэ байхагүй.

20Иимэ хүн тооһо намнааша мэтэ, удхагүй юумэндэ толгойгоо тэрэ төөреэ. Тэрэ ами наһаяа абаржа шадахагүй, «баруун гартам гансал худал хуурмаг!» гэжэ мэдэрэн хэлэжэ шадахагүй байна[+].


Эзэн – Байгуулагша ба Абарагша

21Эзэн иигэжэ айладхана:
«Яков, энээниие һанан байгаарай,
Израиль, һанан байгаарай,
ши Минии богоол гээшэш.
Өөртөө богоол болгохо гэжэ Би шамайе байгуулааб.
Израиль, Би шамайе мартахагүйб[+].
22Би шинии хилэнсэгые манан мэтээр,
нүгэлыешни[†] үүлэн мэтээр тунаан һалгаагааб.
Би болбол танай Абарагшаб,
Нам руу эрьегты!»[+]

23Эзэнэй хэрэгүүдые бүтээһэндэ
огторгой, баярлан хашхарыш!
Газарай гүн газарнууд, хашхаралдагты!
Уула хаданууд, ой модон, ойн бүхы модод, баясан хашхарагты!
Эзэн Яковые абараа, Израилиие абаран алдаршаа![+]

24– Би таниие абарагша Эзэмби.
Би таанадые хэбэл соо байгуулааб.
Би, Эзэн, бүхы юумэ бүтээгээб,
Би гансаараа огторгойе татажа,
дэлхэйе гансаараа дэлгээб[+].
25Би худал лүндэншэдые илгажа тодоруулдагби,
үзэлшэдэй үгэнүүдэй үнэн бэшые харуулдагби,
сэсэн мэргэшүүлэй үгэнүүдые буруушаадагби,
эрдэм мэдэсэнь удхагүй тэнэг гэжэ элирхэйлдэгби[+].
26Харин Минии богоолой уридшалан таахада,
түсэбүүдээ мэдүүлхэеэ элшэнэрые[†] эльгээхэдээ,
Би тэдэ түсэбөө дүүргэдэгби,
уридшалан хэлээшыень бэелүүлдэгби.
Иерусалимда[†] зон дахин ажаһуудаг болохо,
Иудын хан түрын хотонууд дахин һэргэн бодохо гэжэ
Би мэдүүлнэб[+].
27Минии тэнгис далайда захирхада, уһаниинь шэргэжэ хатадаг[+].
28Кииртэ иигэжэ айладхал буулганаб:
«Ши Минии эльгээһэн ударидагша мүн,
Минии үгэ соо хэрэг ябуулхаш.
Иерусалимда һэргэн бодохыень,
нангин[†] үргөөгэйм һууриин дахин табигдахыень ши захирхаш!»[+]

#### 45


Киирые шэлэбэ

1Эзэн[†] Киирые хаан гэжэ тоһолон шэлээд,
арадуудые диилэн зонхилхыень табяа.
Хаашуулай эрхэ түлөөлгэнүүдые болюулхын тула
Тэрэ Киирые эльгээгээ.
Эзэн тэрэнэй урда хотонуудай бартаануудые нээхэл.
Кииртэ Эзэн иигэжэ айладхана:[+]
2«Би шинии урда ябажа,
хада уулануудые тэгшэлхэб,
гуулин бартаануудые эбдэжэ,
түмэр шэбхэнүүдыень хуха татахаб[+].
3Шамайе нэрээршни дуудадаг
Израилиин Эзэн Бурхан[†] Би гээшэб гэжэ
шамда мэдүүлхын тула
харанхы, нюуса газарнуудһаа эд баялиг, эрдэни зэндэмэни үгэхэб[+].
4Минии богоол Яковай,
Минии шэлэмэл Израилиин аша туһа хаража,
Би шамайе нэрээршни дуудааб.
Намайе шинии танихагүйшье һаа,
Би шамда хүндэтэ нэрэ үгөөб[+].
5Би болбол Эзэн гээшэб.
Ондоо Бурхан байхагүй.
Намайе мэдэхэгүйш,
харин Би шамда хүсэ үршөөгөөб[+].
6Тиихэдэм Намһаа ондоо ямаршье Бурхан байхагүй,
Намайе Эзэн гэжэ наранай мандаха зүгһөө эхилээд,
наранай орохо зүг хүрэтэр зоной мэдэхэнь болтогой![†][+]
7Би туяа гэрэл болон харанхые бии болгоноб.
Энхэ амгалан байдал, гай тодхоршье асарнаб.
Би болбол эдэ бүгэдые хэдэг Эзэн мүн![+]

8Огторгойһоо бороодол мэтээр үнэн зүбые эльгэхэб,
үүлэнһээ тэрэ адхарха.
Газар нээгдэжэ, абарал бии болохо.
Тиигэжэ үнэн зүб үйлэ хэрэгүүд тэндэ сэсэглэн дэлгэрхэ.
Би, Эзэн, энээниие бүтээгээб!»


Бүтээгшэ Эзэн

9Бүтээгшэтэеэ маргалдагша шабар һаба бии юм аал?
Тэрэ һаба бусад һабануудтал адлил!
Шабарынь вааршанһаа юу хэжэ байһан тухайнь асууха гү?!
Бүтээгшэ дүрэгүй гэжэ шабар амһарта гомдол барижа байдаг гү?![+]
10Эхэ, эсэгэдээ «Таанад юундэ намайе түрөөбта?» гэжэ хэлэдэг гүбди?

11Израилиин арюун Бурхан,
тэрэ арад түмэниие байгуулагша Эзэн,
иигэжэ айладхана:
«Минии үхи хүүгэдэй ерээдүй тушаа һэжэг түрэжэ гү,
али юу хэхыемни заажа байха зон таанад гээшэ гүт?!
12Дэлхэйе бүтээжэ, дээрэнь зониие бии болгоһониинь Би мүн!
Өөрын хүсэ шадалаар огторгойе дэлгээб,
нара, һара, мүшэдые зонхилон удариданаб[+].

13Киирые үнэн зүб үйлэ хэрэг ябуулхын тула Би тодоруулааб.
Тэрэнэй ябадаг бүхы харгы зам жэгдэлхэб.
Тэрэ Минии Иерусалим[†] хото һэргээн бодхохо,
баряанда байгааша Минии арад зониие сүлөөлхэ.
Иимэ юумэ хэхэдэнь хэншье тэрээндэ шагнал үгэхэб гэжэ найдуулаа бэшэ.
Иигэжэ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!»[+]

14Эзэн иигэжэ айладхана:
Израиль,[†] Египедэй болон Эфиопиин баялиг таанадай болохо,
Сэбаагай үндэр бэетэй зон танай богоол болохо,
хойноһоотнай гэнжэлүүлэгдэн ябаха.
Тэдэ танда унан мүргэжэ,
«Үнэхөөр Бурхан таанадтай хамта байна.
Ондоо бэшэ Бурхан байхагүй» гэлдэхэ[+].

15Өөрынгөө арад түмэниие абарагша[†] Бурхан,
Израилиин Бурхан, Өөрыгөө нюудаг Бурхан юм Тэрэ!

16Шүтөөнүүдые дархалагшад бултадаа эшхэбтэр байдалда орохо,
бултадаа нэрээ хухалха[+].
17Харин Израиль Эзэнээр хэтэ мүнхэдөө абарагдаха,
арад түмэниинь эшэхээр, нэрээ гутаахаар байдалда хэзээдэшье орохогүй![+]

18Огторгойе бүтээһэн,
газарые байгуулһан, бии болгоһон, һуурииень табиһан,
хооһон байхын тула бэшэ, амидархын тула бүтээһэн, байгуулһан Эзэн
иигэжэ айладажа байна:
Би болбол Эзэн гээшэб. Намһаа ондоо Бурхан байхагүй!
19Би нюусаар айладана бэшэб, харанхы газарта бэшэ.
«Хооһон газарта Намайе бэдэрэгты!» гэжэ
Яковай үри һадаһадта айладаа бэшэб.
Би Эзэн мүн! Би үнэн шударга[†] зүйл айладанаб,
үнэн сэхые тунхагланаб![+]


Дэлхэйн бүхы зоной Эзэн Бурхан

20Эзэн иигэжэ айладана:
«Үндэһэ яһатад, хамтадаа ерэгты!
Амиды үлөөшэ зон, зарга шүүлгэндэ дүтэлэн ерэгты,
абаржа шадахагүй бурхадта зальбарагшад,
модон шүтөөнүүдые абажа ябаашад
юушье мэдэхэгүй зон![+]
21Зарга шүүлгэндэ ерэжэ, хэрэгээ хөөрэгты.
Хамта зүбшэгты.
Хэн эртэнһээ энээниие мэдүүлжэ, олондо соносхооб?
Өөрын арад түмэниие абарагша Би, зүб шударга Эзэн бэшэ гүб?!
Намһаа ондоо Бурхан байхагүй![+]

22Дэлхэйн бүхы зон,
Нам руу эрьежэ абарагдагты!
Би болбол ори ганса Бурхан гээшэб!
23Би Өөрөөрөө шахаа тангариг үргөөб!
Минии аманһаа үнэн зүб үгэ гараа,
тэрэниие һөөргэнь абажа, һэлгэжэ байхагүйб!
Яһатан бүхэн урдамни мүргэхэ,
ямаршье хэлэтэй хүн Намда этигэхэ тухайгаа тангариглаха[+].
24Намда, Эзэндэ, үнэн шударга, хүсэн бии гэжэ
тэдэ хэлсэхэ.
Намайе үзэн ядагшад эшэжэ,
Нам руу ерэхэ.
25Израилиин бүхы уг удам Минии, Эзэнэй, һайгаар
зүб болохо, алдаршуулагдаха!»

#### 46


Вавилооной бурхадай эсэс ерээ

1Вавилооной[†] Бээл болон Нэбоо гэдэг бурхадай эсэс ерээ!
Тэдэ элжэгэнүүд дээрэ ашагдажа,
ашаанай эсэһэн амитадта дарамта болоо[+].
2Эдэ шүтөөнүүд өөһэдыгөөшье абаржа шаданагүй,
унаа, олзологдоо[+].

3«Яковай уг удам, Израилиин үри һадаһадай үлдөөсэ,
Намайе шагнагты!
Түрэһэн сагһаатнай хойшо
Би таанадые гар дээрэ үргэжэ ябааб,
таанад тушаа һанаагаа зобооб[+].
4Үһэнэйтнай сайтар Би таанадые абажа ябахаб.
Би таанадые байгуулааб, абажа ябахаб, аршалхаб, дүнгэхэб[+].

5Намайе таанад хэнтэй адлидхажа,
хэниие Намтай зэргэсүүлхэбта?
Хэнтэй адли гэжэ һанахабта,
сасуулжа үзэхэбта?»[+]

6Зарим зон түриибшэһөө алтаа хайра гамгүй үгэжэ, мүнгэ шэгнүүрээр шэгнэн, бурхан[†] хэхыень алташа дарханиие хүлһэлдэг. Тиигээд тэдэ шүтөөнэй урда унажа, мүргэдэг[+]. 7Тэдэ үнөөхиеэ мүр дээрээ үргэн зөөжэ, байха байрадань заладаг. Тэрэ хэһэн зүйлынь байраһаа хүдэлхэгүй зогсодог. Хэн нэгэнэй тэрээндэ зальбаран мүргөө гээшэ һаань, тэрэ харюусажа шадахагүй, гай тодхорһоо абаржа шадахагүй[+].

8«Энээн тушаа һанан байгты, эшэгты,
ухаа орогты, буһалгаатан!
9Үни эртын, урданай зүйл һанагты.
Минии ори ганса Бурхан байһые баталан дэмжэгты,
Намтай адли хэншье байхагүй.
10Юун болохыень Би эгээл эхиндэ уридшалан айладхаа бэлэйб.
Болоодүй байгаа юумые үни эртэнһээ мэдүүлээб.
Минии түсэбүүд заабол бэелүүлэгдэдэг,
хэхэеэ һанаһан хэрэгээ Би заатагүй хэдэгби[+].
11Зүүн зүгһөө хүниие дуудахадам,
тэрэ мяхаша шубуундал добтолон орохо.
Түсэблэһэнөө Би заабол гүйсэдхэхэб.
Айладхаһанаа заабол дүүргэхэб![+]
12Таанад, үсэд зантай зон, Намайе шагнагты!
Үнэн зүб, һайниие хэхэ гээшэ үшөө үды гээд һананат.
13Би һайн юумэ һаяар хэхэб,
тэрэ саг ойртоо.
Абарал буулгаха сагни удааржа байхагүй.
Би Сиониие[†] абархаб,
Израильда[†] нэрэ хүндэ олгуулхаб»[+].

#### 47


Вавилоондо хандалга

1Эзэн[†] иигэжэ айладана:
«Вавилооной[†] басаган, хүүхэн, доошоо буужа,
шорой дээрэ һуу!
Газарта һуу! Халдейшүүдэй[†] басаган, хан шэрээ бэшэ үгы шуу!
Хэзээдэшьеб шамайе урихан, нариихан
басагантай жэшээлдэг байгаа,
харин мүнөө тиимэ бэшэш![+]
2Таряа тээрмэдэ! Нэмэргэеэ абажа,
хормойгоо шуугаад,
нюсэгэн хүлөөрөө гол гатала![+]
3Шинии нюсэгые зон хараха,
доромжолуулагдаһыеш обёорхо.
Би хэнииешье хайрлахагүйб, үһөөгөө абахаб!»[+]

4Манай Абарагша[†] – Израилиин арюун Бурхан,[†]
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн гэжэ нэрэтэй мүн!

5Эзэн Вавилоондо иигэжэ айладхана:
Харанхыда абяа шэмээгүй һуу, халдейшуудай басаган!
Саашадаа шамайе хан түрэнүүдэй хатан гэжэ нэрлэхэгүйл!
6Би Өөрын арад түмэндэ уурлан,
доромжолжо, шинии мэдэлдэ дамжуулаа бэлэйб.
Ши тэдээндэ энэрэл хайра үзүүлэнгүй,
наһатайшье зониие дарлан-зобоон байгааш[+].
7Хэтэ мүнхэдөө хатан байхаб гэжэ ши һанааш.
Саашадаа юун болохыень һанаандаашье оруулаагүйш[+].

8Баян байдалда һуранхай ши одоо амархан һуугаад,
бил гээшэб, намһаа ондоо хэншье байхагүй гэжэ
шэбшэжэ байгша ши,
бэлбэһэн эхэнэр болохогүйб,
хүүгэдээ алдахые үзэхэгүйб гэжэ сэдьхэгшэ ши,
энээниие шагна![+]
9Нэгэтэ эдэ бүхы юумэн шамтай тохёолдохо.
Эди шэдиеэ хэды хэрэглээшье һаа,
үбгэеэ, хүүгэдээ алдахаш.

10Муу юумэ хэхэдээ бэрхэ бэлэйш,
хэншье энээнииеш харахагүй гэжэ һанааш.
Сэсэн мэргэн ухааншни, эрдэм мэдэсэшни шамайе төөрюулээ.
Бил гээшэб, намһаа ондоо хэншье байхагүй гэжэ
шэбшэжэ байгааш.
11Гай тодхорой ерэхэдэ,
эльбэ шэди хэрэглэбэшье, болюулжа шадахагүйш!
Шинии мэдэхэгүй сүйрэл гэнтэ шам дээрэ унаха![+]
12Залуу наһанһаа хойшо хэжэ байһан эльбэ жэльбэнүүдээ,
эди шэдиеэ ши хэжэл бай.
Шамда тэдэшни туһашье боложо магад,
дайсадаашье айлгажа магадши.
13Олон зүбшэл шагнабашье, ши хүсэ шадалгүйгөө мэдэрнэш.
Зурхайшад – одо мүшэдөөр үзэл хэлэгшэд,
шэнэ һараар юумэ таагшад
шамайе болохо байгаа юумэнһээ абараг лэ.

14Тэдэ һолоомо мэтэ боложо,
галда дүрөө!
Өөһэдыгөөшье абаржа шадаагүй!
Дулаасаха согшье, хажуудань һууха галшье үлөөгүй[+].
15Эдир залуу наһанһаашни эхилэн
зүбшэл үгэжэ байгааша зурхайшадшни
өөр өөрын замаар ябаа, хэншье шамайе абараагүй!

#### 48


Ерээдүй саг тушаа

1Яковай үринэр, Израилиин нэрээр ябагшад,
Иудын үриһээ гарагшад, энээниие соносыта!
Эзэнэй[†] нэрээр тангаригладагшье һаа,
Израилиин Бурханай[†] нэрэ дуудадагшье һаа,
досоогоо Тэрээндэ үнэн сэхэ бэшэт, зүб шударга бэшэт[+].
2Таанад өөһэдыгөө нангин[†] хотын ажаһуугшад
гээшэбди гэжэ нэрлэнэт,
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн гэжэ нэрэтэй
Израилиин Бурханда түшэглэнэбди гэлдэнэт.
3Эзэн иигэжэ Израильда[†] айладхана:
Эртэ урда сагһаа хойшо Би юун болохоб гэжэ тунхагладаг байгааб,
тиигээд гэнтэ тэрэниие үйлэдэхэдэм,
тэрэ бэелүүлэгдэдэг бэлэйл[+].
4Танай үсэдые,
хоолойтнай түмэр, сохотнай гуулин мэтэ гэжэ би ойлгодог һэм[+].
5Тиимэһээ Би бүри эртэнһээ,
ямар нэгэ ушарай болохоһоо урид
энээн тушаа таанадта мэдээсэдэг һэм.
«Шүтөөнүүднай, шудхаһан хүрэгүүднай
эдэ бүгэдые бүтээгээ» гэжэ таанадай хэлэхэгүйн тула иигээ һэм[+].
6Минии уридшалан соносхоһон бүхы зүйл бүтээ!
Энээниие таанад мэдэрхэ ёһотойт.

Мүнөө Би таанадта болохоёо байгаа шэнэ юумэн тушаа,
таанадай мэдээгүй нюуса зүйл тушаа айладхааб[+].
7Мүнөөл энэ юумэн болоо,
урда тээнь иимэ юумэн байгаагүй.
Тэрэнэй тохёолдоһон һаань,
таанад энээн тушаа мэдээ һэмди гэжэ хэлэхэ байгаат.
8Таанадта этигэхын аргагүй гэжэ Би мэдэжэ байгааб.
Урбахаар зон гээд таанад тушаа хэлсэдэг һэн.
Тиимэһээл энээн тушаа таанадта Би дуулуулаагүйб,
шэхэндэтнай энээн тушаа ямаршье үгэ дуулдаагүй һэн.

9Минии нэрэ магтан зоной дуулахын тула
Би уур хилэнгээ баряад, нюугаад байнаб,
таанадые хюдахаһаа тэбшээд байнаб.
10Харыт, Би таанадые хайлуулааб,
харин мүнгэ хайлуулдагтал адляар бэшэ,
Би таанадые зоболонгой зууха соо шалгааб[+].
11Өөрынгөө аша туһада Би эдэ бүгэдые хэнэб,
Өөрынгөө нэрэ бузарлуулхагүйб!
Өөрынгөө алдар солые хэнтэйшье хубаалдахагүйб,
энэ болбол гансал Минии байха ёһотой![+]


Киир тушаа

12Эзэн иигэжэ айладана:
«Намайе шагна, Яков, Минии дуудаһан Израиль!
Би болбол бүгэдын эхиндэ байһан, Би эсэстэшье байхаб![+]
13Минии гарнууд газарай үндэһэ һуури табяа,
огторгойе дэлгээ.
Газар, огторгойе дуудахадам,
тэдэ хамта тэрэ дары бии болодог[+].

14Таанад бултадаа сугларжа, шагнагты!
Ямаршье шүтөөн гү, али бурхан иимэ юумэ
уридшалан мэдүүлжэ шадахагүй бэлэй:
Минии шэлэһэн хүн Вавилоондо[†] добтолжо,
һанаһан юумыемни бултыень гүйсэдхэхэ[+].
15Бил тэрэниие дуудажа,
асаржа, амжалта үршөөнэб[+].
16Нам руу дүтэлэгты,
юу хэлэхыем шагнагты!
Би эхинһээ эхилэн нюуса дуугаржа байгаа бэшэб.
Энээнэй эхинһээ хойшо
Би тэндэ байлсааб».
Мүнөө Эзэн Бурхан Һүлдөө намда шэнгээн,
Намайе эльгээгээл![+]


Өөрын арад зондо хандалга

17Израилиин Арюун Эзэн Бурхан,
таанадай Абарагша,[†] иигэжэ айладхана:
Би болбол танай Эзэн Бурхан гээшэб.
Би таанадые аша туһатай юумэндэ һурганаб,
ябаха ёһотой замаартнай ударидан байнаб.
18Хэрбээ Минии захяа заабаринуудта
анхаралаа хандуулдаг һаатнай,
үршөөлнүүд гол мүрэн мэтэ таанад руу урдаха байгаа,
далайн долгид мэтээр буян таанадта ерэхэ һэн[+].
19Үри һадаһадтнай элһэн мэтэ тоо томшогүй,
уг удамтнай орооһон мэтэ тоолошогүй байха байгаал!
Тэдэнэй нэрэ Минии урда үгы болохогүй, хосорхогүй байгаал![+]

20Вавилоонһоо гарагты, Халдейһээ зугадагты!
Баяртайгаар хашхаран, тунхаглагты,
дэлхэйн хизаар хүрэтэр иимэ мэдээ тараагты:
«Эзэн Өөрынгөө богоол Яковта эрхэ сүлөө үршөөгөө!»[+]

21Эзэн Бурханай Өөрын арад зониие элһэн сүл губяар хүтэлэн ябахада,
тэдэ ангажа зобоогүй.
Бурхан хабсагайһаа тэдээндэ уһа гаргажа,
хадые хахалан, уһа урдахуулаа[+].

22«Хара һанаатай зондо амар амгалан байдал үзэгдэхэгүй!» –
гэжэ Эзэн айладхана.

#### 49


Израиль – үндэһэ яһатадай гэрэл туяа

1Алас холуур ажаһуудаг арадууд,
холын олтирогуудай ажаһуугшад,
намайе шагныта!
Эхын умай соо бүрилдэхэтэйм хамта Эзэн[†] намайе шэлэжэ,
Өөрын барлаг болгоо[+].
2Тэрэ минии үгэнүүдые һэлмэдэл адли хурса болгоо,
Өөрынгөө гараар намайе далдалан аршалаа,
хурса годлидол адли болгожо,
номо һаадаг соогоо намайе нюугаа[+].

3Тэрэ намда иигэжэ айладхаа бэлэй:
«Ши Минии зараса гээшэш, Израиль.[†]
Шамһаа боложо зон Намайе магтан байха»[+].
4Иигэжэ бодожо байгааб:
«Би дэмы ажал хээб!
Өөрын хүсые хооһон юумэндэ гаргашалан һалгааб».
Харин үнэн, зүб байһыем гансал Эзэн тодоруулха,
ажал хэрэгүүдэйм түлөө Бурхамни намайе шагнаха.

5Зай, иигээд, Яковай зониие
суглуулжа бусаахын тула, Израилиин арад зониие суглуулхын тула
Эзэн намайе эхымни умай соо бүрилдүүлээ,
Өөрынгөө богоол болгоо.
Тэрэ намда ехэ хүндэ үзүүлээ,
Бурхан[†] – минии хүсэн.
6Эзэн намда иигэжэ айладхаа:
«Минии зараса байха гээшэ багашаг үүргэ шамда.
Тиимэһээ ши үшөө Яковай угсаатаниие һэргээн бодхоохош,
Израилиин амиды мэндэ үлэһэн арад зониие һөөргэнь бусаахаш.
Газар түбиин заха хизаар хүрэтэр
абаралгыемни дэлгэрүүлхыншни тула
Би шамайе бусад арадуудай гэрэл туяа болгохоб!»[+]

7Үндэһэ яһатанда үзэн ядуулдаг,
баһуулдаг, зонхилогшодой зараса байгша хүндэ хандан,
Израилиин Абарагша,[†] Арюун Эзэн Бурханиинь
иигэжэ айладхана:
«Хаашуул шамайе хаража,
хүндэлжэ байһанаа гэршэлэн, хүл дээрээ бодохо,
ударидагшад шамда доро дохихо.
Минии, Эзэнэй, түлөө эдэ бүгэдые тэдэ хэнэ,
Минии, Израилиин арюун Бурханай, түлөө!»[+]


Иерусалим һэргэн бодохо

8Эзэн Өөрын арад түмэндэ иигэжэ айладхана:
Таарамжатай сагай ерэхэдэ, Би шамда харюу үгэхэб,
абарха үдэрэй ерэхэдэ, Би шамда туһалхаб.
Таанадые хамгаалхаб, таанадаар дамжан,
бүхы арадуудтай хэлсээ баталхаб.
Хооһорһон газар дайдаяа һэргээхые Би таанадта зүбшөөхэб[+].
9Хаагдаатай байһан зондо «гарагты» гэжэ хэлэхэб,
харанхы соо оршогшо хүнүүдтэ «наашаа үзэгдэгты» гэхэб.
Харгын хажуугаар тэдэ бэлшээри олохо,
гүбээнүүд бэлшэхэ газарынь болохо[+].
10Тэдэ гэдэһээ үлдэхэгүй, ангахагүй,
ааяма халуунда, наранда ядархагүй.
Юуб гэхэдэ, тэдэниие Энэрэгшэнь хүтэлжэ,
уһанай сөөрэмүүд руу дахуулха[+].
11Хадын дундуур харгы зам гаргахаб,
Өөрын арад зондо ошохо харгыгаа заһахаб.
12Минии арад түмэн алас холоһоо,
хойто, баруун зүгүүдһээ,
урда зүгтэ байгша Египедэй Сиһээнэһээ ерэхэ[+].

13Огторгой, баярлан дуула!
Газар, баясан хашхара!
Ууланууд, бахархан дуулагты!
Юуб гэхэдэ, Эзэн Өөрын арад түмэниие номгоруулжа,
зобоһон арад түмэнөө хайрлаа[+].

14Гэбэшье Иерусалимай[†] ажаһуугшад иигэжэ хэлэнэ:
«Эзэн маанадые хаяа!
Тэрэ маанад тушаа мартаа!»[+]
15Тиихэдэнь Эзэн иигэжэ харюусана:
Эхэ хүн хүхүүлһэн хүүгэдээ мартажа шадаха гү?
Түрэһэн үхибүүгээ хайрлангүй байжа шадаха гү?
Мартабашье гэлэй,
харин Би таанадые хэзээдэшье мартахагүйб![+]
16Альган дээрээ нэрыеш бэшээб,
хэрэмүүдшни Минии урда ходо үзэгдэнэ.
17Шамайе һэргээн бодхоохо арад зоншни шам руу шамдаха,
харин шамайе һандаргагшад, хооһологшод шамһаа холодон ошохо.
18Тойроод эрьен харыш!
Арад зоншни гэр руугаа, шамдаа ерэжэ байна.
Хадамда үгтэжэ байһан басаганай шэмэглэлээрээ омогорходогтол адли,
ши тэдэ зоноороо омогорхон байхаш.
Энэ хадаа Минии, Эзэнэй, амиды мэндэ байһантайл адли баталгаатай![+]

19Һандараа, хооһороо газаршни,
орон нютагшни дээрмэдүүлэгдээ!
Харин мүнөө олон зонһоо боложо уйтан болохо,
шамайе мүлжэжэ байгаашад холодон ошохо[+].
20Сүлэлгэдэ байхадаа түрэһэн зоншни
иигэжэ хэлэхэ:
«Энэ газар даншье һаа, бага,
маанадай ажаһууха ехэ газар хэрэгтэй!»[+]
21Тиихэдэнь ши досоогоо иигэжэ һанахаш:
«Хэн эдэ хүүгэдые намда түрөөб,
хэн тэдэниие тэжээгээб?
Би дутуу түрэжэ, үхибүүгээ гээгээ һэм,
бэшэ хүүгэдтэй болохогүй байгааб.
Би ори гансаараа, орхисооной болоод байгаа һэм.
Хаанаһаа эдэ үхибүүд ерээ гээшэб?»

22Эзэн Бурхан Өөрын арад зондо иигэжэ айладхана:
«Үндэһэ яһатанда Би дохёо тэмдэг үгэхэб, обогуудта гэжэ тугаа үргэхэб.
Тиихэдэм тэдэ гэр руунь үхи хүүгэдыешни асарха[+].
23Тэдэнэй хаашуул эсэгэ мэтээр,
хатануудынь эхэнүүд мэтээр шамда хандажа,
урдашни доро дохин байха.
Тиихэдэнь Намайе Эзэн гэжэ мэдэдэг болохош,
Намһаа туһа эригшэд заабол туһадам хүртэхэ»[+].

24Баатарһаа олзыень буляажа шадаха гүт?!
Илалта туйлаһан хаанһаа
баряанда абаһан зонииень буляан абажа шадаха гүт?![+]
25Эзэн иигэжэ айладхана:
«Тиимэ юумэн боложо болохо!
Баряанда абтаһан сэрэгшье баатарһаа буляагдаха,
хархис хаанай олзошье буляагдаха.
Эдэ бүгэдые Би хэхэб!
Би шинии дайсадтай тэмсэжэ,
үхи хүүгэдыешни абархаб»[+].
26Шамайе дарлагшадые бэе бэеэ хороохыень баадхахаб,
тэдэ өөһэдынгөө шуһа үзэмэй дараһан архи мэтээр уужа һогтохо.
Тиихэдэ хүн бүхэн Намайе шинии Абарагша,
эрхэ сүлөө олгуулагша Эзэн,
Яковай Хүсэтэ Бурхан гэжэ мэдэдэг болохо![+]

#### 50


Израилиин нүгэл

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Һамгантаяа һалажа байһан хүндэл адли
Өөрынгөө арад түмэниие Намайе үлдөө гэжэ һанаа гүт?
Тиимэ юм һаа, һалаһанай гэршэлгэ[†] саарһанууд хаанаб?
Өөрынгөө үхи хүүгэдые богоол болгон худалдагша хүндэл адли
таанадые үритэй хүндөө худалдаа гэжэ Нам тушаа һанаба гүт?
Үгы, таанад өөрынгөө нүгэлэй[†] түлөө баряанда туугдан ошоот,
өөрынгөөл зэмэтэйдэ үлдүүлээт[+].
2Минии абархаяа ерэхэдэ,
арад түмэмни юундэ байгаагүйб?
Минии дуудахада, юундэ хэншье харюусаагүйб?
Иихэдээ Минии гарые богони,
Намда абарха хүсэн үгы гэжэ тэдэ һанаба гү?!
Хараад үзөөрэйгты, захирхадам, далай шэргэхэ,
гол мүрэнүүдые сүл губи болгоходом,
загаһад уһагүйһөө боложо хосорхол[+].
3Огторгойе үхэһэн хүнэй хойноһоо гашуудан үмдэдэг таар мэтээр
харанхы бараан болгожо шадахаб!»[+]

4Һүр һүлдэгүй болоһон зониие дүнгэжэ, үгөөрөө туһалхыем
Эзэн Бурхан[†] намда юун гээд хэлэхыем заажа үгөө.
Үглөө бүри Тэрэ намайе һэреэн, шэхыем һэргээн,
юу айладхахаа байһыень шагнаха гэжэ
тэсэн ядан хүлеэдэг намайе болгоно[+].
5Эзэн Бурханай намда ойлгосо, мэдэсэ үршөөхэдэнь,
би татагалзаагүйб, арсаагүйб.
6Намайе сохигшодто нюргаа табижа үгөөб,
доромжолходонь, тэдэниие болюулаагүйб,
һахалыемни зулгаагша хүндэ хасараа табяад үгөөб,
нёлбоходонь, нюураа халхалаагүйб[+].
7Теэд тэдэнэй баһаһан ушар намайе хүлгөөхэгүй,
юуб гэхэдэ, Эзэн Бурхан намда туһална.
Би өөрыгөө шанга барин, тэдэниие тэсэнэб.
Нэрээ гутаахагүйб гэжэ лаб мэдэнэб[+].
8Бурхан минии хажуудахана байна.
Тэрэ минии гэмгүй байһые элирхэйлхэ.
Хэн намайе гэмнэхэ һанаатайб?
Хамта зарга шүүхэдэ ошоё!
Хэн намтай заргалдаха түсэбтэйб?
Хамта шүүбэрилэгшын урда зогсоё![+]
9Үзөөрэйгты, Эзэн Бурхан Өөрөө намда туһална,
хэн намайе гэмнэжэ шадахаб?!
Тэдэ булта хибэндэ эдюулһэн хубсаһандал адли таһаран үгы болохо[+].
10Таанадай хэн Эзэниие хүндэлжэ,
зарасайнь үгэ дууладаг бэ?
Харгы харанхы, гэрэлгүйдэ ябагшад
Эзэндэ этигэжэ, Бурхандаа найдан байг!
11Гал түлижэ, гартаа гал баряад ябааша таанад!
Өөрын галай гэрэл соо, өөһэдын носоогшо галаа барин ябыта, хамаагүй!
Минии гар таанадта иимэ юумэ ушаруулха:
таанад зобожо хэбтэхэт!

#### 51


Иерусалимай зондо хандалга

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Зүб шударга ажаһуудаг, Эзэниие бэдэрэгшэ зон,
Намайе шагнагты!
Сабшажа, таанадые тэндэһээ гаргаһан хабсагай руу,
малтажа, таанадые тэндэһээ абаһан нүхэн руу харагты.
2Элинсэг эсэгэ Абраһаам,[†]
таанадые түрэһэн эхэ Саррые һанаандаа оруулагты.
Би Абраһаамай ори ганса, үхи хүүгэдгүй байхадань үреэжэ,
үхи хүүгэдые үршөөгөө бэлэйб.
Иигэжэ уг удамынь угаа үнэржүүлээ һэм[+].
3Би Сиониие,[†] һандарһан гэрнүүд соонь байгша
бүхы зониие хайрлажа,
элһэн сүл губииень Эдээмэй сэсэрлиг[†] мэтэ,
Эзэнэй сэсэрлиг мэтэ болгохоб.
Тэндэ баяр баясхалан, зугаа наадан,
Намайе магтан дуулаһан дуунууд зэдэлхэл[+].

4Минии арад түмэн, айладхалыем шагнагты!
Минии улад зон, Нам руу анхаралаа хандуулагты!
Арадуудта хуули ёһо тунхаглажа,
тэдээндэ гэрэл болгон, Өөрын һургаал[†] тогтоохоб[+].
5Минии заларха саг ойртоо,
тиигээд Би тэдэниие абархаб.
Би Өөрөө үндэһэ яһатадые сүүдлэхэб,
алас холын орон нютагууд Минии залархые,
тэдэниие абархые ехэ найдан хүлеэнэ[+].
6Огторгой руу харагты,
газарые шэртэгты!
Огторгой утаа уняар мэтэ үгы болохо,
газар хубсаһан мэтэ хуушарха,
ажаһуугшадынь аляаһад мэтэ хосорхо.
Харин Минии абарал хэтэ мүнхэдөө үргэлжэлхэ,
Минии илалта хододоо оршохо[+].

7Үнэн шударгые мэдэдэг,
ой ухаандаа Минии хуули ёһо хадууһан арад түмэн,
Намайе шагнагты!
Зоной наада энедэ барихаһаа, доромжолхоһоо бү айгты[+].
8Хибэндэ эдюулһэн хубсаһан мэтэ,
хорхойдо эдюулһэн нооһон мэтэ тэдэ үгы болохо.
Харин Минии илалта хэтэ мүнхэдөө мандаха,
Минии абарал үеһөө үедэ дамжан байха»[+].

9Эзэн, һэриит, маанадта туһалыт!
Хүсэ шадалаа зангидан, бидэниие абарыт!
Эртэ урда сагта, урданай сагта мэтэ һэриит!
Тэнгис далайн Рааһаб[*] гэжэ амитаниие сабшан хюдаа,
далайн абарга могойе таһа татаа бэлэйт[+].
10Абарһан зонойнгоо гаталан гарахын тула
далайе шэргээжэ, гүн уһые харгы зам болгогшонь
мүн лэ Та бэлэйт[+].

11Танай абарһан зон Сион руу
баяртайгаар дуулалдан гараха,
зугаа, баяр дэлгэрхэ.
Тэдэ хэтэ мүнхэдөө жаргалтай байха,
гай тодхор, гашуудал тэдээнһээ һэегүй һалаха[+].

12Эзэн иигэжэ айладхана:
Таанадай түшэг тулгуубари Би, гансал Би мүн!
Юундэ таанад үхэхэ табисууртай,
хагдардаг үбһэндэл адли хүнһөө айха болообта[+]?
13Таанадые Бүтээгшэ,
огторгой татажа, газарай һуури табигша
Намайе, Эзэнээ, таанад юундэ мартаабта?
Таанадые дарлажа байгшадай,
усадхахаар бэлэн байһан дайсанай
уур хилэнһээ ходо айжа таанад юундэ байнабта?
Харин тэрэ ууртай дарлагша хаанаб[+]?
14Баряанда абтаһан зон удахагүй сүлөөлэгдэхэ,
хосорхогүй, эдеэ хоолоор дутамаггүй байха.

15Би болбол тэнгис далайе хүдэлгэжэ,
долгидыень шааяса хүнхинүүлдэг
Эзэн Бурхантнай[†] мүн!
Минии нэрэ – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн![+]
16Таанадта Өөрынгөө һургаал дамжуулааб,
гараараа таанадые халхалан аршалааб.
Би огторгойе татажа, газарай һуури табин,
Сиондо «Таанад Минии арад түмэн гээшэт!» гэжэ айладхааб.


Иерусалимай гай гасалан дүүрэхэ

17Иерусалим,[†] һэрииш, һэрииш! Бодо!
Эзэнэй шамда үгэгшэ уур хилэнгэйнь аягаһаа
гашуун хэһээлтын шүлэ уугааш!
Шабхаруушье үлээнгүй дууһан уужа,
найгалзан байнаш[+].
18Түрэһэн хүбүүд сооһоош шамайе хүтэлэн абаашаха
хэншье байхагүй,
хүлынь дүрөөдэ хүргэһэн хүбүүд сооһоош
дүнгэжэ гарһааш хүтэлхэ хэншье үгы.
19Дабхар гай тодхор шамайе дайраа!
Хэн шамайе хайрлахаб?!
Дээрмэдэлгэ ба хюдалга, үлэсхэлэн байдал ба һэлмээр усадхалга!
Шамайе һаатуулха хэншье үгы![+]
20Урьхада ороһон зээрэн мэтэ,
гудамжын уулзуур бүхэндэ
улад зоншни хүсөө баранхай хэбтэнэ.
Эзэнэй уур хилэнгые тэдэ дүүрэн амасаа,
Бурханайшни шангархань аймшагтай!
21Үзэмэй дараһан архиһаа бэшэ, ондоо юумэндэ һогтоһон,
зобоһон Иерусалимай улад зон, шагнагты!
22Өөрынгөө арад түмэнэй түлөө тэмсэгшэ
Эзэн Бурхантнай иигэжэ айладхана:
«Уур хилэн дундаа таанадта үгэһэн аягаяа
мүнөө һөөргэнь абанаб.
Найгалзуулдаг гашуун хэһээлтын шүлэ таанад бэшэ уухагүйт[+].
23Таанадые тамалагшадта энээниие үгэхэб.
Тэдэ таанадые газар дээрэ хэбтүүлэн,
шорой мэтээр дээгүүртнай дэбһэн гараа бэлэйл».

#### 52


Иерусалимай дахин һэргэн бодохо тухай

1Сион,[†] һэрииш, һэрииш, дахин хүсэ шадалаа нэмэрыш!
Нангин[†] хото Иерусалим,[†] алдар солынгоо хубсаһа үмдыш!
Буруу номнолтон[†] ба бэеэ арюудхаагүй зон шинии бартаануудаар бэшэ орохогүй[+].
2Шоройгоо өөрһөө гүбижэ, һэргэн бодыш,
баряанда байгаа Иерусалим!
Баряанда байгаа Сионой улад зон,
хүзүүнһээ гэнжэ таһалан хаягты!

3Эзэн[†] иигэжэ айладажа байна:
Богоол байдалда ороходотнай
ямаршье мүнгэн таанадай түлөө түлэгдөөгүй бэлэй.
Таанадые сүлөөлхэдэ тон тиимээр
ямаршье мүнгэн түлэгдэхэгүй.
4Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладана:
«Арад түмэмни түрүүн Египет[†] руу ошоод, тэндэ ажаһуугаа,
тиигээд Ассиридэ ямаршье шалтаггүйгөөр дарлуулагдажа байгаа.
5Мүнөө Би юу хэхэбиб?
Арадни миинтээр баригдажа,
ударидагшадынь сурхирса уйлана,
Минии нэрэ саг үргэлжэ, үдэр бүри хараалда[†] хүртэжэ байна[+].
6Тиимэһээ арад түмэмни нэрыем мэдэдэг болохо,
тэдээнтэй Минии хөөрэлдэһые, энэ Минии байһые тэдэ ойлгохо!»

7Энхэ тайбаниие соносхожо,
һайн мэдээ асаран, абарал зарлажа,
«Танай Бурхан хаан түрэеэ[†] бахим баряа!» гэжэ Сиондо хэлэжэ,
һайн мэдээсэл[†] дэлгэрүүлэгшын алхамууд хэды дэмбэрэлтэйб![+]
8Хотын харуулай дуу хоолой дуулдана!
Тэдэ хамта баяртайгаар хашхарба.
Тэдэ Эзэнэй Сион руу дахин бусажа ерэһые
өөһэдынгөө нюдөөр хаража байна бшуу.
9Иерусалимай һандарһан шулуунууд,
хамта дуулажа, баясан хашхаралдагты!
Эзэн Өөрынгөө хото абаржа,
улад зонойнгоо сэдьхэл
амаруулаа[+].
10Бүхы үндэһэ яһатанай хараһаар байтар
Эзэн нангин хүсэ шадалаа үзүүлээ:
Өөрынгөө арад түмэндэ абарал буулгахыень
үлгэн дэлхэйн бүхы булангай зон хараа[+].

11Ябагты, ябагты! Вавилоонһоо[†] гарагты!
Эзэнэй нангин үргөөгэй[†] хэрэгсэлнүүдые үргэн ябаашад,
бузар юумэндэ бү хүрэгты!
Өөһэдыгөө арюунаар абан ябагты![+]
12Энэ удаа таанад яаран гарахагүйт,
тэрьедэжэ байхагүйт.
Эзэн урдууртнай ябажа, таанадые хүтэлхэ,
Израилиин Бурхан ара талаһаатнай
таанадые аршалан ябахал[+].


Зоболон амасаһан зарасань

13Эзэн иигэжэ айладхана:
«Минии зараса урагшатай байха,
ехэ хүндэтэй, нэрэ түрэтэй хүн тэрэ болохо[+].
14Тэрэниие харахадаа, олон зон сошоо бэлэй:
түһөө шарайнь угаа муухай, хүнэй нюурта адли бэшэ һэн,
харахада, хүн бэшэ шэнги һэн.
15Харин мүнөө олон үндэһэ яһатад
Тэрэниие харахадаа гайхаха,
хаашуул абяа шэмээгүй гэлын-гайхан байха.
Тэдэ хараагүй юумэеэ мүнөө хараха,
мэдээгүй юумэеэ мэдэжэ абаха»[+].

#### 53

1Зон иигэжэ хэлсэнэ:
«Бидэнэй хэлэһэн үгэнүүдтэ хэн этигээ юм?
Эзэн[†] Бурханай[†] эршэ хүсэн хэндэ нээгдэн эли болоо юм[+]?

2Эзэнэй урда Тэрэ
хуурай газарһаа урган гараһан ургамалдал байгаа.
Тэрээндэ һайхан шэг шарайшье, һүр жабхаланшье байгаагүй.
Хараһаншье һаа, анхаралаа ехэ
Тэрээндэ бидэ хандуулаагүйбди[+].
3Тэрэниие шоо үзэжэ, Тэрээнһээ зайлажа байгаабди.
Уй гашуудал болон үбшэ хабшанай зоболон Тэрэ мэдээ.
Бидэ Тэрээнһээ буруу хаража, шоо үзэжэ,
хэншье бэшэ гэжэ тоодоггүй һэмди[+].

4Харин Тэрэ манай ядарал зоболонгые Өөр дээрээ үргэлжэ,
үбшэ хабшыемнай абажа ябаа!
Бурханай эльгээһэн хэһээлтэ амасана гэжэ
бидэ Тэрээн тушаа һанадаг байгаалди[+].
5Харин Тэрэ манай нүгэлэй[†] түлөө шархатаһан,
манай гэм зэмэй түлөө зобоһон,
манай амар амгалан ажаһуухын тула
Тэрээн дээрэ хэһээлтэ бууһан байгаа!
Хэһээлтэ амасаһаарнь бидэ эдэгээбди[+].
6Бидэ булта хонид мэтэ төөрижэ,
хүн бүхэн өөр өөрын замаар ябаа.
Харин Эзэн маанадай гэм зэмые бултыень
Тэрээн дээрэ тохоо![+]

7Тэрэ тамалагдаа, зобоошье һаа,
юушье дуугараагүй.
Үүслэгдэхээ туугдажа байһан хурьгандал адли,
нооһо хиргагшын урда байһан хониндол адли
Тэрэ абяа гараагүй[+].
8Тэрэниие барижа, буруу шүүһэн юм…
Үри ашанар тухайнь хэн хөөрэжэ шадахаб?
Газар түбидэ Тэрэнэй ами наһан таһалагдаа,
арадаймни нүгэлэй түлөө Тэрэ хэһээгдэжэ саазалагдаа[+].
9Хэзээдэшье хүсэрхэлгэ хээгүйшье һаань,
хүүрынь хуулигүй зоной булашада оршоо.
Тэрэнэй худал юумэ хэлэжэ байхыень нэгэшье хүн дуулаагүй,
тиимэһээ баян зонтой хамта тэрэ хүдөөлүүлэгдөө»[+].
10Тэрэниие усадхаха гэжэ Эзэн хүсөө, зоболон тохоо.
Нүгэлэй түлөө ами наһаяа үргэхэдөө,
Тэрэ уг удамаа харахал,
Өөрын үдэрнүүдые утадхахал,
Тэрэнэй аргаар Эзэнэй хүсэл бэелүүлэгдэхэ.
11Зобоһонойнгоо удаа Тэрэ баясаха,
дэмы зобоогүйб гэжэ Тэрэ мэдэхэ.
Минии Зүб Шударга Зараса Тэрэ
олоной хэһээлтэ Өөр дээрээ даажа абаха[+].
12Тиимэһээ Би Тэрээндэ агууехэ зоной дунда
һууха һуури үршөөхэб,
хүсэтэйшүүлтэй хамта Тэрэ олзо хубаалдаха.
Тэрэ Өөрынгөө ами наһа хайрлаагүй,
Тэрэниие гэмтэн гэжэ тоолоо,
олоной нүгэл Өөр дээрээ тээжэ,
нүгэлтэй зоной түлөө зууршалан гуйгаа.

#### 54


Эзэн Бурханай энхэргэн дуран

1Иерусалим,[†] ши үхибүү түрөөгүй, үри хүүгэдгүй эхэнэр, хүхин баясыш!
Үхибүү түрэхын зоболон мэдэрээгүй эхэнэр, хүхииш, баярлыш!
Юуб гэхэдэ, хадамда гараагүй эхэнэр хадамтай эхэнэртэ орходоо
тоогүй олон үхибүүтэй байха.
Иигэжэ Эзэн[†] айладхаа[+].
2Майхангаа үргэдхэгты! Һарабша татагты!
Аргамжануудаа утадхажа, гадаһыень бүхэлэгты!
3Таанад хилэнүүдээ алишье талаһаань үргэдхэхэт.
Ондоо үндэһэ яһатанай газар дайдые уг удамтнай эзэлхэ,
хаягдаһан хотонуудта һуурижаха.
4Бү айгты, эшхэбтэр байдалда дахин орохогүйт.
Бү эшэ, нэрээ бэшэ гутаахагүйш.
Залуу наһандаа нүгэл[†] хэһэнээ мартахаш,
бэлбэһэн эхэнэр боложо, доромжолгодо ороһоноо бэшэ дурсахагүйш[+].
5Шамайе Бүтээгшэ бол үбгэншни мүн,
нэрэнь – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн.
Израилиин арюун Бурхан[†] шинии Абарагша[†] мүн,
бүхы дэлхэйн Бурхан гэжэ нэрлэгдэдэг[+].
6Израиль,[†] ши үбгэндөө орхигдоһон,
уйдажа байһан залуу һамгандал адлиш.
Гэбэшье Эзэн шамайе дахин һөөргэнь дуудажа, иигэжэ айладхана:[+]
7«Би шамайе агшам зуура орхибошье,
агууехэ хайра үзүүлэн, һөөргэнь абахаб[+].
8Уурлаһан сагтаа агшам зуур Би шамайе орхёо һэм,
гэбэшье хэтэ мүнхын энэрэл хайраяа шамда үзүүлхэб».
Шамайе Абарагша Эзэн иигэжэ айладана[+].

9«Нойн үе сагай уһан галаб мэтэ энэ.
Хэзээдэшье бэшэ тэрэ ехэ уһан газар дэлхэйе бүрхөөхэгүй
гэжэ Би тангариглаа бэлэйб,
тэрээндэл адли, шамда уурлахагүй, шамайе зэмэлхэгүйб гэжэ
Би тангаригланаб[+].
10Хада ууланууд хүдэлжэ, гүбээнүүд доһолжо болохо.
Харин Минии энэрэл хайра шамһаа һалахагүй,
энхэ тайбан тушаа хэлсээгээ хододоо сахин байхаб», –
иигэжэ шамайе энэрэгшэ Эзэн айладажа байна[+].


Ерээдүй сагай Иерусалим

11Эзэн иигэжэ айладана:
«Иерусалим, ши зобоһон нэгэнши даа!
Һалхи шуурганда сохигдоһон хотош!
Хараарай, Би шамайе оюун шулуугаар барижа,
һуурииешни биндарьяагаар табихаб.
12Сонхонуудыеш улаан болороор,
бартаануудыеш субад эрдэни шулуугаар,
ханыешни үнэтэ шулуугаар бүхэлхэб.
13Улад зониишни һургажа,
урагшатай бэрхэнүүд болгохоб[+].
14Зүб шударга, эрхэ сүлөө мандажа, шамайе хүсэтэй болгохо.
Дарлалта харшалалгаһаа айхагүйш,
Аюултай һүртэй юумэн шамда ойртохогүй.
15Хэрбээ хэн нэгэн шам руу добтолбол,
Минии зүбшөөлгүйгөөр эдэ бүгэдые эрхилнэ юм.
Урдаһаашни хэншье добтолон ороо һаа, өөрөө унахал!
16Гал хөөргөөр аһаагша, зэр зэбсэг хэгшэ
түмэршэ дарханиие Би бүтээжэ байнаб.
Хюдахын тула Би усадхагшые бүтээнэб.
17Харин ямаршье зэр зэбсэг шамайе шархатаахагүй,
шамайе зэмэлжэ хэлэһэн хүн бүхэндэ харюутайл байхаш.
Би Өөрын зарасанарые аршалхаб,
илалта туйлуулхаб!»
Иигэжэ Эзэн айладана юм[+].

#### 55


Энэрхы сэдьхэлтэй Эзэн Бурхан

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Ангаһан зон, уһан руу ерэгты!
Мүнгэгүйшье хүн ерэжэ, эдигты!
Ерыт! Үзэмэй дараһан архи, һү мүнгэгүйгөөр абагты![+]
2Юуншье бэшэ юумэндэ мүнгэеэ юундэ үрихэбта?
Садхаахагүй юумэндэ салингаа юундэ гаргахабта?
Намайе һайса шагнагты, үгыем дуулагты.
Тиигэбэл, эгээл эрхим эдеэ хоол барихат[+].
3Һайса шагнагты, Нам руу ерэгты!
Дуулагты, иигэжэ таанад амиды мэндэ байхат!
Хэтэ мүнхын хэлсээ таанадтай баталхаб,
Давидта[†] найдуулһан үршөөл хайраяа үзүүлхэб[+].
4Би тэрэниие арадуудта гэршэ,
арадуудай удамарша ба захирагшаар табяаб.
5Хариин зониие,
хэзээдэшье мэдээ-таняагүй арадуудые таанадай дуудахада,
тэдэ тан руу шамдан ерэхэ.
Минии, таанадай Эзэн Бурханай,[†]
таанадые алдаршуулһан Израилиин арюун Бурханай
түлөө эдэ бүгэдэ хэгдэхэ»[+].

6Эзэндээ эрьен мүргэгты,
мүнөө Тэрэ таанадай ойрохоно[+].
7Муу хүн тэрэ замаа орхиг,
нүгэлтэй[†] хүн һанаа бодолоо хубилгаг,
Эзэн руу эрьег лэ! Тэрэ хүлисэхэ.
Манай Бурхан хүлисэхэ уужам сэдьхэлтэйл.

8Эзэн иигэжэ айладана:
Минии һанаа бодол таанадайхидал адли бэшэ,
Минии харгы зам таанадһаа ондоо.
9Огторгойн газарһаа үндэртэл,
Минии зам, бодолнууд танайхиһаа үндэр[+].
10Бороо, саһан тэнгэриһээ буугаад һөөргөө бусадаггүйдэл,
ургамалай ургаха, тариха болон эдихэ орооһо үршөөхыень
газар ундалуулдагтал,
11Минии айладаһан үгэ Намдаа һөөргөө бусадаггүй,
һанаһан юумыемни бүтээдэг,
Минии эльгээһэн зорилгонуудые дүүргэдэг[+].

12Таанад баяртайгаар гаран ошохот,
амар амгалан үдэшүүлхэт.
Уула гүбээнүүд баярлан дуулалдаха,
талын бүхы модод альгаа ташаха[+].
13Үргөөһэнэй орондо нарһан,
халаахайн орондо мирт ургаха.
Энэ болбол Минии, Эзэнэй, алдар солын хэрэг болохо,
Минии үйлэ хэрэгүүд тушаа
хэтэ мүнхын гэршэ тэмдэг болохо[+].

#### 56


Бүхы үндэһэ яһатан Эзэнэй арад болохо аргатай

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Шударга ёһо сахин, үнэн зүбые үйлэдэгты.
Һаяар таанадые абархаб[+].
2Амаралтын үдэрые хазагайруулангүй сахигша,
муу үйлэ хэхэһээ тэбшэгшэдые юрөөн байхаб»[+].

3Эзэнэй арад түмэнтэй ниилэһэн хариин хүн
«Эзэн намайе Өөрынгөө зонһоо илгана» гэжэ бү хэлэг.
Тайган хүн «Хатаһан модонби» гэжэ бү хэлэг[+].
4Эзэн иимэ тайган хүндэ иигэжэ айладхана:
«Амаралтын үдэр сахижа,
Намда таарамжатай юумэ шэлэн, хэлсээгээ сахин,
Намайе хүндэлжэ байгаа һаатнай,
5таанадай нэрэнүүдые Минии нангин[†] үргөө соо
удаан сагта дурдан байха,
үхи хүүгэдтэй байжа, нэрэеэ нэрлүүлһэнһээ үлүүгээр
таанадые хэтэ мүнхэдөө зон дурдахал».
6Эзэнэй арад түмэнтэй хамтаржа,
Эзэндэ алба хэжэ, дурлажа,
амаралтын үдэр нангинаар сахин,
хэлсээгээ дүүргэгшэ хариин зон тушаа
Эзэн иигэжэ айладхана:
7«Би таанадые Өөрын нангин уула руу асархаб,
Намда зальбардаг үргөө соо тэдээндэ баяр үршөөхэб,
үргэлэй шэрээ[†] дээрэ дурадхаһан түгэс шатаалта үргэл[†] болон
бусад үргэлнүүдыетнай дуратайгаар абахаб.
Минии гэр бүхы үндэһэ яһатадай зальбарха
мүргэл зальбаралай[†] гэр гэжэ нэрлэгдэхэ»[+].

8Таран бутарһан Израилиин арад зониие суглуулагша Эзэн Бурхан[†]
үшөө олон зониие асархаб гэжэ найдуулна[+].


Израилиин удамаршад һохор

9Хариин зоной ерэжэ, Өөрынь арад түмэниие
хээрын ан арьяатандал адли зооглохыень Эзэн захирна[+].

10Тэрэ иигэжэ айладхана:
Арад зониием һэргылхэ үүргэтэй ударидагшадынь һохор!
Юушье мэдэнэгүй!
Тэдэ бултадаа хусажа шададаггүй, гансал унтадаг,
һанаандаа гоёор зураглан хэбтэдэг нохойнуудта адли![+]
11Тэдэ болбол садахаа мэдэхэгүй,
өөрын олзо оршодо шунахайрһан нохойнууд гээшэ[+].

12«Ерэгты. Үзэмэй дараһан архи абажа, һогтотороо ууя.
Мүнөөдэрэйхидэ орходоо үглөөдэр үшөө ехэ үзэмэй дараһан архи олдохол!» гэжэ
эдэ архинша удамаршадынь[†] хэлэнэ[+].

#### 57


Шүтөөнүүдтэ мүргэхэ гээшэ жэгшүүритэй

1Зүб шударга хүнэй наһа барахада,
хэншье энэ ушар ехэ тоожо байдаггүй.
Үршөөл хайратай зон наһа барана,
юундэ энэ болоноб гэжэ хэншье мэдэнэгүй.
Зүб шударга хүн муу юумэнһээ зайлана.
2Һайнаар наһаа үнгэргэһэн зон нүгшэхэдөө
амар амгалан боложо амардаг[+].
3Харин таанад, нүгэл[†] хэгшэ зон,
наашаа дүтэлэгтылши!
Таанад эльбэ жэльбэшэнһээ, һальхай ябадалтайшуулһаа,
янхан эхэнэрнүүдһээ дээрэ бэшэт![+]
4Хэниие таанад шоо үзэнэбта?
Хэнэй урдаһаа амаа ехээр ангайн дуугарнабта?
Таанад гэмтэнэй, худалшанай үри һадаһад гээшэт.
5Һаглагар модод доро хурисал хэжэ байһандал,
шүтөөнүүдтэ мүргэл[†] хэжэ,
хадын жалгаар, горхоной хажуугаар
үхи хүүгэдээ аладаг бэшэ гүт[+]?

6Мэлигэр шулуунуудые тэндэһээ абажа,
бурхадта мэтээр тэдээндээ мүргэдэгта.
Үзэмэй дараһан архи үргэжэ, талханай үргэл[†] тэдээндэ дурадханат.
Энээниие үзэжэ байхадаа
Би һанаа амар байха аалби?
7Үндэр, мантан хада уула дээрэ ороо зохёожо,
өөдөө гаража, үргэл үргэнэт.
8Үүдэнэйнгээ саада тээ шүтөөнүүдээ табинат.
Тиигээд Намайе орхижо, бэеэ нюсэгэлөөд,
хурисал үзэхэеэ тэдэ шүтөөнүүдтэеэ хэбтэнэт[+].
9Аятай үнэртэй тоһо түрхеэд, шүтөөндэ зальбархаяа ошонот.
Ямар бурханда[†] мүргэхэеэ бэдэржэ,
элшэнэрые[†] аяар үхэлэй орон[†] хүрэтэр эльгээнэт.
10Удаан сагта бурхадые бэдэржэ, аян замдаа ядарбашье,
бусадаггүй бэлэйт. Хүсэ тэнхээгээ һэргээн, һуларангүй ябаат.

11Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Намайе сэдьхэлдээ хадагалжа байнгүй,
худал хэлэжэ байхадаа таанад ямар бурхадһаа айдаг болообта?
Удаан сагта абяа шэмээгүй байһандам Намһаа айхаяа болёо гүт[+]?
12Таанад зүб юумэ хэнэбди гэжэ һананат,
харин Би бурууетнай харуулхаб,
тиихэдэм шүтөөнүүдтнай танда туһа хүргэхэгүй.
13Орилжо байхадатнай шүтөөнүүд таанадта туһалаг лэ!
Һалхин тэдэниие бултыень хиидхүүлхэ.
Харин Намда этигэгшэд газар дэлхэйе эзэмдэхэ,
Минии нангин[†] уулые эзэлэн байха юм»[+].
14Эзэн иигэжэ айладхана:
«Минии арад түмэнэй Нам руугаа бусахадань туһалагты.
Харгы зам жэгдэлэгты.
Харгы дээрэ байгша һаалта зүйлнүүдые үгы хэгты.

15Би болбол хэтэ мүнхэдөө оршогшо
үндэр болон арюун Бурхан гээшэб.
Үндэр, нангин газарта оршодогшье һаа,
Би даруу зантай, гэм зэмээ мэдэрдэг зонтой хамта байнаб.
Иигэжэ Би тэдэнэй зориг, этигэл[†] һэргээнэб[+].
16Би зониие хэтэ гэмнэжэ байхагүйб,
уур хилэмни таһалгаряагүй бэшэ.
Ондоо байгаа бол Минии урда тэдэнэй һүлдэ,
Минии байгуулагша халуун амид хүсэгүй болохо бэлэйл[+].
17Тэдэнэй хомхой хобдог байһанда, нүгэл хэхэдэнь
Би уурлажа, тэдээнһээ арсаа бэлэйб.
Теэд тэдэ юушье ойлгоогүй, үсэд нэтэрүүгээр
тэрэ нүгэлтэй замаа үргэлжэлүүлээ[+].
18Тэдэнэй үйлэ хэрэгүүдые Би харанаб,
гэбэшье Би тэдэниие эдэгээхэб.
Тэдэниие хүтэлжэ, туһалхаб,
гашуудан уйлалдагшадай һанаа тэгшэрүүлхэб[+].
19Холо, ойрын зондо бултандань энхэ тайбан байдал үршөөнэб.
Өөрын арад зониие аргалхаб[+].

20Харин муу зон бурьялжа байһан далайдал адли –
тэрэ амар заяа мэдэхэгүй, долгидынь шааян,
элдэб хог, шабар шэдэлэн гаргажал байха юм.

21Нүгэл хилэнсэгтэй зондо ямаршье
амар амгалан байхагүй».
Иигэжэ Бурхамнай айладхажа байна[+].

#### 58


Яагаад масаг барихаб?

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Шадахысаа шангаар хашхарагты!
Дуу хоолойтнай үхэр бүреэгэй дуундал шанга байг!
Минии арад түмэн, Яковай зондо нүгэл[†] тушаань дуулгагты![+]

2Тэдэ үнэн зүбые үйлэдэдэг,
Бурханайнгаа[†] хуули мартаагүй үндэһэтэн мэтэ
Намда үдэр бүри мүргэдэг.
Тэдэ Минии хуули ёһо заабарилхыемни тодон абадаг мэтэ,
Намда ехэ дуратайгаар мүргэдэг мэтээр хэлэдэг».
3Зон иигэжэ асууна:
«Маанадай масаг[†] барихые Эзэн Бурханай харадаггүй һэн тула
юундэ үлэсхэлэн хооһон байха болонобибди?
Даруу номхон байһыемнай Тэрэ мүн лэ анхарнагүйл».
Эзэн тэдээндэ иигэжэ харюусана:
«Масаг бариха үедөө таанад
өөһэдынгөө аша туһа гансал харанат.
Барлагуудтаа хүндэ ажал хүүлэжэ, мүлжэнэт[+].
4Масаг барихадаа таанад хүсэтэй боложо,
хэрэлдэжэ, наншалданат.
Иигэжэ масаг баринабди гэжэ байхадатнай
Би таанадай гуйлтануудые дуулаха ааламби?
5Өөрыгөө зобоожо, толгойгоо гунхуулан, үнэһэн дээрэ хэбтэжэ,
таар үмдэхэдэтнай Би сэдьхэлээ хананги байха аалби?
Энээниие масаг барилга гээд нэрлэмээр гү[+]?

6Яагаад масаг барихаб гэжэ Минии шэлэһэн түхэл янзань:
дарлалтын гэнжэнүүдые, хөөмэгшын ооһор таһалжа,
дарлалтада байһан зониие сүлөөдэ табигты[+].
7Үлэсхэлэн хооһонтой эдеэ хоолоо хубаалдан,
орохо гэргүй ядуу зониие гэртээ оруулагты.
Хубсаһагүй зониие харабал, хубсалуулагты,
түрэлхидтөө туһалагты[+].
8Тиигэбэлтнай, Минии гэрэл таанад дээрэ
үүрэй толон мэтэ сасаржа,
шархатнай түргөөр эдэгэхэ.
Би хододоо таанадтай байхаб, абархаб,
хаа-хаанагүй таанадые хамгаалжа ябахаб[+].
9Намда зальбархадатнай, Би дуулахаб.
Намда хандахадатнай, Би харюу үгэхэб.
Дарлалтые болюулжа, бардам бүдүүрхүү зан гаргахаяа,
муу үгэ хэлэхэеэ болиходотнай,
10үлэсхэлэн хооһон хүндэ эдеэ хоол үгэжэ,
хэрэгтэй юумээрнь зониие хангахадатнай,
хажуугаартнай байгша харанхы үдын тэнгэй һаруул
гэрэл мэтэ болон хубилхал.
11Тиихэдэ Би таанадые хододоо ударидажа,
ган гасуурайшье үедэ хэрэгтэй юумээртнай хангажа,
бэеытнай шанга болгожо байхаб.
Таанад уһалһан сэсэрлиг мэтэ,
шэргэшэгүй булаг мэтэ болохот[+].
12Танай зон эртэ урдын сагта һандарһан хотонуудые һэргээхэ,
урданай сагай һандарһан гэрнүүдые дахин бодхоохо.
Сүмэрһэн хана заһабарилагша,
ажаһуудалай гудамжануудые һэргээгшэ гээд
тэдэниие нэрлэдэг болохо»[+].


Амаралтын үдэр сахиһанай түлөө шагнал

13Эзэн иигэжэ айладхана:
«Хэрбээ таанад амаралтын үдэрые нангин[†] гэжэ сахин,
өөрынгөө дураар юушье тэрэ үдэр хэхэһээ татагалзабал,
амаралтын үдэрые хүндэлжэ, ажал хэнгүй,
аян замда гарангүй, миин хии дуугаржа байнгүй байбал,[+]
14таанад Намда мүргэжэ, баярта хүртэхэт.
Би таанадые хада ууланууд өөдэ гаргахаб,
элинсэг эсэгэтнай болохо Яковта
Минии үгэһэн орон нютагаар сэдьхэлээ ханан байхат.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!»[+]

#### 59


Зоной нүгэл шэбэл тушаа

1Эзэн[†] таанадые абаржа шадахагүй, дан хүсэгүй гү,
али таанадай туһаламжа эрин дуудаһые дуулахагүй
дүлии гэжэ бү һанагты[+].
2Нүгэлһөөтнай[†] боложо Тэрэ таанадые дууланагүй,
таанадай гэм зэмэ Бурхантай[†] таанадые хахасуулаа[+].
3Таанад хүниие алажа, буруу шүүжэ,
худалаар хэлэжэ, нүгэл хээт[+].

4Хэншье зүб шударга юумэнэй түлөө тэмсэнэгүй,
хооһон, худал юумэ хэлэнэ.
Муу муухай хэрэгүүдые түсэблэжэ, тэрэнээ бэелүүлнэт![+]
5Таанадай муу муухай түсэбүүд
хорото могойн үндэгэд мэтэ хоротой.
Тэрэ үндэгэ тэһэлээ һаа, досооһоонь могой гарана!
6Теэд таанадай энэ муухай түсэбүүд
абаахайн шүлһөөр нэхэгдэһэн хубсаһандал
ямаршье туһагүй, удхагүй![+]
7Гүйдэлөөрөө муу муухай хэрэгүүдые хэнэт,
ямаршье зэмэгүй зониие аланат.
Һанаан бодолтнай хилэнсэгтэ,
харгы замтнай – сүйд, эбдэрэл[+].
8Энхэ тайбан байдал таанад найруулжа шадахагүйт,
зүб шударга хэрэгшье үгы. Харгы замтнай һарюу,
хойноһоотнай ябагшад оройдоошье амар амгалан байгаагүй.


Зон нүгэлтэйгөө мэдэрнэ

9Зон иигэжэ хэлэнэ:
«Тиимэһээл үнэн шударга[†] бидэнһээ холо байна,
үнэн зүб бидэндэ хүрөөгүй.
Бидэ гэрэл хүлеэгөөбди, теэд гансал харанхы хаа-хаанагүй байна.
Толон хүлеэгөөбди, теэд бүрэн соо түгэншэлнэбди.
10Бидэ һохор зон мэтэ хана тэмтэрэн,
нюдэгүй мэтэ гараараа барин ябанабди,
үдын тэн багаар бүрэнхы байдалда байһандал бүдэрнэбди,
элүүр энхэ зоной дунда үхэһэн хүнүүдтэ адлибди[+].
11Бидэ бултадаа баабгай шэнги бүрхирнэбди,
тагтаа шэнги ёолонобди.
Үнэн шударгые хүлеэгөөбди, харин тэрэ үгы,
абарал хүлеэгөөбди, теэд тэрэ холо[+].
12Эзэн Бурхамнай, Танай урдаһаа
маанадай хэһэн гэм зэмэ олон,
манай нүгэлнүүд өөһэдыемнай муу болгон гэршэлнэ.
Бидэ тэдэниие һайн мэдэнэбди.
13Бидэ Танай урдаһаа һөөргэдөөбди, Таниие орхёобди,
Танһаа буруу хараабди.
Һанаан бодолнай буруу, үгэнүүднай худал.
14Зүб шударга ёһо хойшоо хаягдан, үнэн зүб холодобо.
Үнэн гудамжа дээрэ бүдэржэ, үнэн сэхэ ябадал
нэбтэрэн эндэ орожо шадахагүй байна.
15Үнэн зүб үгы болоо. Муу муухайһаа холодогшод
өөһэдөө хүнэһэн болоно.
Зарга шүүбэриин үгы болоһые Эзэн хараад, нюдэдынь балартаа».


Өөрын арад зониие абарха

Эзэн энээниие хараад, зүб шударга ёһын үгы болоһондо
сухалаа хүрөөд байна.
16Дарлалта доро байһан хүндэ туһалха хэнэйшье үгы байһые
Эзэн гайхан хараба. Тиимэһээ Тэрэ
Өөрынгөө хүсэ шадал хэрэглэн,
дарлалтада байгшадые абарна[+].
17Тэрэ үнэн зүбые хуяг мэтэ үмдэжэ,
абаралые дуулга мэтээр толгой дээрээ табиба.
Тэрэ зонһоо үһөөгөө абаха шанга хүсэлдэ нэрбэгдэбэ[+].
18Тэрэ дайсадаа хэһэн хэмээрнь хэһээхэ,
аяар холын орон нютагуудаар ажаһуугшадыешье
мартангүй хэһээхэл[+].
19Зүүн зүгһөө баруун зүг хүрэтэр бүхы зон
Тэрээнһээ, асари ехэ һүр һүлдэһөөнь айха.
Голой урасхал, шанга һалхин мэтэ Тэрэ буухал.
20Эзэн иигэжэ айладхана:
«Сионой[†] зондо болон муу муухайһаа зайлагша Яковай үринэртэ
Абарагша[†] заларха[+].
21Би тэдэнтэй энэ хэлсээ баталхаб.
Шам дээрэ оршогшо Минии Һүлдэ,
амандашни Минии хэгшэ үгэмни хододоо шинии,
үри һадаһадайш, тэдэнэйшье уг удамай аманда
мүнөөнһөө эхилэн хэтэ мүнхэдөө оршог!»[+]

#### 60


Иерусалимай ерээдүй алдар соло

1Иерусалим,[†] һэргэжэ гэрэлтыш,
Эзэнэй[†] алдар соло шам дээрэ толотоно[+].
2Хараарайгты, харанхыгаар газарай хушагдаад,
бусад арадуудай гүн харанхыда байхада,
таанад дээрэ Эзэнэй гэрэл туяа мандан,
алдар солонь толорхо[+].
3Үндэһэ яһатад шинии гэрэл руу,
хаашуул шинии мандажа байгаа туяа руу ерэхэ[+].
4Оршон тойроод харыш:
улад зоншни гэртээ ерэхэеэ забдажа байна.
Хүбүүдшни алас холоһоо ерэхэ,
басагадыеш үхи хүүгэд мэтээр гар дээрээ үргэн ерэхэ[+].
5Эдэ бүгэдые хараад, баярлахаш,
зүрхэншни хүдэлэн баясаха.
Үндэһэ яһатадай баялиг таанадай болохо,
далайгаар дамжан тэрэ ерэхэ[+].
6Тэмээн хамбы Мидиан болон Эпааһаа ерэхэ.
Алта, үнэтэ гүгэл[†] тэдэ Шэбааһаа асарха.
Тиигээд ерэһэн зон Эзэнэй хэһэн хэрэгүүд тушаа һайн мэдээ дуулгаха[+].
7Кэдаарай болон Нэбайһоодой бүхы хонин һүрэг
үргэл болон, Эзэнэй шэрээ дээрэ шатаагдаха.
Эзэн Өөрын алдарай нангин[†] үргөөе алдаршуулха![+]

8Үүлэд мэтэ, уурхай руугаа бусажа байһан гулабхаанууд мэтэ
ниидэжэ байгша тэдэ юун бэ[+]?
9Олтирогууд Эзэндэ найдана,
Таршиишэй онгосонууд түрүүлэн наашаа ерэжэ байна!
Тэдэ болбол холын оронуудһаа танай арад зониие, алта, мүнгыень асаржа байна.
Эзэн Бурханайтнай,[†] Израилиин арюун Бурханай захиралта
иигэжэ гүйсэдхэнэ, Тэрэ таанадые алдаршуулаа![+]

10Эзэн Иерусалимда иигэжэ хандана:
Хариин зон хана хэрэмыеш бодхоохо,
хаашуулынь шамда алба хэхэ.
Уур дундаа Би шамайе хэһээгээ һэм,
харин мүнөө шамда үршөөл хайраяа элирхэйлхэб[+].
11Үдэр, һүнигүй бартаануудтнай нээлтэтэй байха,
иигэжэ үндэһэ яһатадай хаашуул
эд баялигаа шам руу асаржа байхал[+].
12Харин шамда алба хэхэеэ һанаагүй үндэһэ яһатад
бүримүһэн усадхагдаха.
Иимэ арадууд үгы хэдэхэ[+].
13Минии нангин үргөөе,
Иерусалим, шамайе үзэсхэлэн һайхан, һүр жабхалантай болгохын тула
нарһан, арса, жодоо модод –
Ливаанай[†] ойн эгээл үнэтэй модод шам руу асарагдаха.
14Шамайе дарлагшадай үри һадаһад ерэжэ,
бултадаа доро дохин зогсохо.
Шамайе хэзээ нэгэтэ үзэн ядагшад
хүлэйшни ула хүрэтэр бохиин һүгэдэхэ.
Тэдэ шамайе «Эзэнэй хото,
Израилиин арюун Бурханай Сион[†] хото гэжэ нэрлэхэ[+].

15Хаясаанай, үзэн ядадагай,
хооһон хото байһаншье һааш,
Би шамайе хэтэ мүнхын бахархал,
үеһөө үедэ баярай газар болгохоб.
16Эхын нарай нялхаяа хүхөөрөө тэдхэдэгтэл,
үндэһэ яһатад шамайе тэдхэн байха, хаашуулынь тэдхэгшэдшни болохо.
Иигэжэ Минии, Эзэнэй, таанадай Абарагша,[†]
Яковай Хүсэтэ Бурхан байһые мэдэхэш[+].

17Би шамда гуулин түмэрэй орондо алта,
түмэрэй орондо мүнгэ,
модоной орондо гуулин,
шулуунай орондо түмэр асархаб.
Удамаршадшни[†] бэшэ шамайе дарлахагүй,
хэрэгүүдые тэдэ зүб шударга, амар амгаланаар шиидхэдэг болохо.
18Орон нютагташни хүсэрхэл, һандарал бэшэ үзэгдэхэгүй,
хана хэрэмүүдтэш адли Би шамайе аршалхаб,
тиихэдэм ши Намайе магтан байхаш[+].
19Энээнһээ хойшо үдэртөө наранай гэрэл,
һүниндөө һарын туяа шамда хэрэгтэй бэшэ болохо,
Би, Эзэн, шинии хэтэ мүнхын гэрэл туяа болохоб,
Минии алдар солын гэрэл таанадые гэрэлтүүлхэ[+].
20Голхорхо сагшни түгэсэхэ.
Би, Эзэн, шамда хэтэ мүнхын гэрэл болохоб,
нара, һарада орходоо далда оронгүй, хододоо байхаб[+].

21Удаань бүхы арад зоншни гансал зүб шударга хэрэг үйлэдэн байха,
газарые хэтэ мүнхэдөө эзэмдэхэ.
Намайе алдаршуулхын тула
Би тэдэниие таряа, бүтээгээ бэлэйб[+].
22Эгээл үсөөн бүлэһөөшье хамагай олон, хүсэтэй
үндэһэ яһатан үдэн гаража болохо.
Таатай сагай тохёолдоходо,
Би, Эзэн, энэ хэрэг түргөөр бүтээхые оролдохоб!»

#### 61


Гай зоболонһоо һалаха тухай

1Эзэн[†] Бурханай[†] Арюун Һүлдэ[†] досоомни оршобо.
Тэрэ намайе шэлэн,
үгытэй зондо һайн мэдээ дэлгэрүүлхын,
зүрхэнэй шархатай зониие эдэгээхын,
баряанда байгшадта эрхэ сүлөө,
түрмэдэ хаагдаатай зондо түрмын үүдэнэй нээгдэхэ тушаа
соносхохыемни томилһон юм[+].
2Эзэнэй Өөрынгөө арад түмэниие абарха,
дайсадыень һүнөөхэ таарамжатай сагай ерэһэн тушаа
минии тунхаглахые,
гашуудан уйлагшадые аргадахыемни Тэрэ эльгээгээ[+].
3Сион[†] уула дээрэ гашуудан уйлалдагшадта
үнэһэнэй орондо гоёолто,
бархираанай орондо баяр баясхалан,
гай гасаланта шэг шарайн орондо гоёлой хубсаһан
үгтэхэ гэжэ минии хэлэхые Тэрэ эльгээгээ.
Эзэн Бурханай алдар[†] солынгоо тула Өөрөө һуулгаһан модод мэтэ тэдэ болохо,
зүб шударга хэрэгүүдые үйлэдэхэ[+].
4Тэдэ зон эртэ урда сагта һандарһан хотонуудые һэргээн бодхоохо[+].

5Минии угсаатан, шагнагты!
Хариин зон ерэжэ,
мал һүрэгүүдыетнай адуулжа,
таряалан, үзэмэй модоной сэсэрлигүүдтэтнай ажаллан байха.
6Харин таанад Эзэнэй санаартад,
манай Бурханай зарасанар гэжэ нэрлэгдэн,
бусад арадуудай баялиг эдлэн,
тэдэнэй алдар соло таанадта хүртэхэ[+].
7Доромжолуулдаг сагтнай дүүрээ.
Таанад өөһэдынгөө газар дайда дээрэ ажаһуужа,
хоёр дахин ехээр эд баялигтнай нэмэхэ,
хэтэ мүнхэдөө баясан баярлан байхат[+].

8Эзэн иигэжэ айладхана:
«Би зүб шударга ёһо гуримда дуратайб,
дарлалта, дээрмэдэлгэ үзэн ядадагби.
Хэһэн хэрэгүүдэйнь хэмээр шагнал Өөрын арадта үгэхэб,
хэтэ мүнхын хэлсээ тэдээнтэй баталхаб[+].
9Үндэһэ яһатадай дунда тэдэ мэдээжэ болохо.
Тэдэниие хараһан хүн бүхэн
Эзэнэй юрөөһэн арад түмэн гэжэ ойлгохо»[+].

10Эзэнэй үйлэ хэрэгүүдтэ Иерусалим[†] баясана.
Түрэ хуримай хубсаһа үмдэһэн, хадамлагдажа байһан басаганда адлил тэрэ!
Бурхан Иерусалимые абаралай болон зүб шударгын хубсаһаар хубсалуулаа[+].

11Үрэ хүрэнгэһөө ургаса гарадагтал,
Эзэн Бурхан Өөрын арадые абархаб гэһэн үгэеэ дүүргэхэ,
тиигээд бүхы үндэһэ яһатанда магтуулха.

#### 62


Сионой шэнэ нэрэ

1Иерусалимай[†] абарагдатар,
харанхыда носожо байгша зула мэтэ илалтынь мандатар
би дуугаржал, хашхаржал байхаб.

2Иерусалим, үндэһэ яһатад шинии илалта хараха.
Тэдэнэй хаашуул алдар солыншни мандахые обёорхо.
Тиигээд Эзэнэй[†] үгэһэн нэрээр шамайе нэрлэхэ[+].
3Эзэнэй гарта алдар солын титим,
Бурханайнгаа[†] гарта хаанай титим болохош[+].
4Энээнһээ хойшо шамайе «орхигдоһон»,
газарыешни «Хооһон, һубай» гэжэ нэрлэхэгүй.
Харин шамайе «Бурханай баяр» гэжэ, газарыешни «гэрлэһэн» гэжэ нэрлэхэ.
Юуб гэхэдэ, Эзэн шамда баясана,
газарыешни һамга абаһан хүндэл адли болохо[+].
5Залуу хүнэй эдир басагантай гэрлэдэг шэнги,
шамайе Бүтээгшэ шамтай гэрлэнэ.
Һамга абажа байгша хүбүүнэй хадамлажа байгша басагандаа баясадаг мэтэ
Бурханшни шамдаа баясана[+].
6Иерусалим, шинии хананууд дээрэ
Би харуулшадые табибаб.
Тэдэ үдэр, һүнигүй зальбарал[†] уншажа,
дуугаа хуряахагүй.
Тэдэ Эзэндэ найдуулганууд тушаань һануулдаг байха,
хэзээдэшье дуугаа таһалдуулхагүй.
7Иерусалимые һэргээн бодхооторынь,
бүхы дэлхэйн магтаал болготорынь
тэдэ Эзэндэ амар заяа үгэхэгүйл.

8Эзэн иимэ шанга шахаа тангариг үргөө бэлэй:
«Шинии таряа талхан бэшэ хэзээдэшье дайсадайш хоол хүнэһэн болохогүй,
хариин зон шинии үзэмэй дараһан архи уухагүй[+].
9Харин таанад, орооһо таряа тарин хуряагшад,
өөһэдөө хилээмэеэ эдижэ,
Намайе, Эзэниие, магтан байхат.
Үзэмэй жэмэс суглуулагшад, таанад Минии нангин[†] үргөөгэй хашаа дотор
өөһэдөө үзэмэй дараһан архи уухат».

10Иерусалимай улад зон, хотоһоо гаража,
баряанһаа бусажа байһан арад зондоо харгы зам баригты!
Зам жэгдэлэгты, шулуунуудһаа сэбэрлэгты!
Арадуудай ойлгохын тула дээшэнь туг үргэгты![+]

11Эзэн бүхы дэлхэйдэ иигэжэ соносхоно:
«Сионой[†] хотодо Минии тэдэниие абархаяа
ерэжэ байһан тушаа дуулгаарайгты.
Тэдээндэ шагнал хүртөөхэ тухайм хэлээрэйгты»[+].

12Таанад «Эзэнэй абарһан нангин арад түмэн»
гэжэ нэрлэгдэхэт.
Иерусалим хадаа «Эзэнэй орхёогүй хото,
Бурханай дуратай хото» гэжэ нэрлэгдэхэ.

#### 63


Үндэһэ яһатадые Эзэнэй диилэхэ тушаа

1«Эдоомой[†] Боцраа хотоһоо һүр жабхалан гийгүүлһэн,
улаан хубсаһа хиисхүүлһэн асари хүсэтэ хэн морилбо гээшэб?»
Илалта соёрхуулхын тулада бууһан абарагша[†] Эзэн[†] Бурхамнай[+].
2«Дэгэлынь юундэ улаан, үзэм шахан гэшхэдэг
хүнэй хубсаһанда юундэ адлиб?»
3Эзэн иигэжэ харюусана:
«Би шахуурга соо гансаараа хүдэлөөб,
арадуудһаа хэншье Намда туһалаагүй.
Би уур сухал дундаа тэдэниие гэшхэхэдээ,
шуһаарнь бүхы хубсаһаа муухайдааб[+].
4Өөрын арад түмэниие абарха,
дайсадыень хэһээхэ саг ерээ гэжэ шиидэбэб[+].
5Харахадам, Намда туһалха хэншье байгаагүй.
Тиихэдэнь ехэ гайхаа һэм.
Гэбэшье Минии уур хилэн Намда хүсэ нэмээжэ,
Би гансаараа дайсадые усадхажа шадааб[+].
6Уур сухал дундаа Би үндэһэ яһатадые дэбһэжэ хюдааб.
Тэдэнэй шуһа газар руу адхаа бэлэйб»[+].


Эзэнэй энэрэл хайра

7Би Эзэнэй энэрэл хайрые дурсанаб.
Маанадта бэлэг болгон хэһэн бүхы үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө
Тэрээндэ баяр баясхалан хүргэнэб.
Израилиин улад зониие Тэрэ угаа ехээр үреэн үршөөгөө,
энэрэл хайраяа, бэлэг үреэлөө олоор бэлэглээ.

8Эзэн иигэжэ айладхаа:
«Тэдэ Минии арад түмэн гээшэ, Намайе мэхэлхэгүй».
Тиигээд Тэрэ тэдэниие абараа бэлэй.
9Бүхы зоболонһоо Тэрэ тэдэниие абараа.
Тэнгэриин Эльгээмэл бэшэ, Өөрөө Эзэн тэдэниие абараа һэн.
Өөрын хайраар, үршөөлөөр Тэрэ тэдэниие абараа.
Үнгэрһэн сагуудта Тэрэ хододоо тэдэниие үргэн,
һанаагаа табин ябаа һэн[+].
10Харин арад түмэниинь урдаһаань эсэргүүсэжэ,
Тэрэнэй Арюун Һүлдые гомдохообо.
Тиимэ ушарһаа Эзэн эрьен, тэдэнэй дайсан боложо,
урдаһаань дайлаһан юм[+].
11Тиихэдэнь арад түмэниинь Моисей[†] гэгшын ажаһууһан
урданай саг һанажа, иигэжэ асуун байба:
«Өөрын арад түмэниие удамаршатайнь хамта
тэнгис далайһаа гаргагша Эзэн хаанаб?
Удамаршадань[†] Өөрын Арюун Һүлдэеэ[†] үгэгшэ Эзэн хаанаб[+]?
12Моисей гэгшые хүтэлжэ, далайн уһа хубаагаад,
Өөртөө мүнхэ нэрэ олгуулагша Эзэн хаанаб?»[+]
13Тэрэ гүн уһан дундуур зониие
талаар мори хүтэлөөд ябаһандал гаргаа,
тиихэдэнь арад зон нэгэшье бүдэрөөгүй бэлэй.
14Үхэр һүрэгэй нюруу газар руу буужа амардаг шэнгеэр
Эзэнэй һүр һүлдэ Өөрын зондо амарха забда үгөө.
Тэрэ Өөрын арад түмэниие иигэжэ хүтэлэн, нэрэеэ алдаршуулаа.


Зон Эзэнһээ туһа эринэ

15Эзэн Бурхамнай, нангин,[†] алдар солото Өөрын гэрһээ –
тэнгэриһээ харыт! Маанад тушаа һанаа зобохотнай хаанаб?
Хүсэ шадалтнай хаанаб?
Маанадые энхэрнэгүйт, энэрэл хайраяа үзүүлнэгүйт[+].
16Теэд Та манай Эсэгэт. Манай элинсэг эсэгэнэр болохо
Абраһаам,[†] Израиль[†] маанадые өөрын гэжэ бү тоог,
харин Та, Эзэмнай, манай Эсэгэ болонот,
хододоо «Абарагшамнай» гэжэ Таниие нэрлэдэг бэлэйлди[+].
17Оо, Эзэн, Та юундэ бидэниие Өөрын замһаа төөрюулэн,
маанадые үсэд болгон, Танһаа айхагүй болгонобта?
Танай богоолнуудай, Өөрын уг залгамжал –
обогуудай тала харан, маанадта эрьеыт!
18Бидэ, Танай нангин арад,
энэ газарые богони саг соо эзэмдэн байгаабди.
Дайсаднай Танай нангин газарые дэбһэн бузарлаа.
19Танай хэзээдэшье ударидаагүй,
мүн тиихэдэ Танай арад түмэн гэжэ
хэзээдэшье нэрлэгдэжэ байгаагүй зондол адли болобобди[+].

#### 64


Маанадые зоболондо нэрбүүлхэтнай гү, Эзэн?

1Оо, огторгойе хаха татан буугаа гээшэ һаатнай!
Хада ууланууд урдатнай доһолхо байгаал![+]
2Бургааһанай гал дүлэндэ абтадагтал,
уһанай гүсэ соо бусалдагтал,
үндэһэ яһатад Танай ерэхэдэ доһолхо, шэшэрхэл!
Өөрынгөө хүсэ шадал дайсадтаа харуулыт!
Үндэһэ яһатадые шэшэрүүлыт!
3Манай хүлеэгөөгүй үйлэ хэрэгүүдые Та хэзээ нэгэтэ хээ бэлэйт.
Уруудан буухадатнай, хада ууланууд энээниие хаража,
айн шэшэрээ һэн.
4Этигэн найдаһан зоной аша туһа харан,
иимэ үйлэ хэрэгүүдые хэдэг Тандал адли Бурхан[†] тушаа
бидэ хэззээшье дуулаагүй бэлэйбди[+].
5Үнэн зүб хэрэг баяртайгаар үйлэдэгшэ,
Танай һургаалаар[†] ажаһуухые оролдогшо зониие Та энхэрэн угтанат.
Бидэнэй нүгэл[†] хэжэл байхада, Та уурлабат.
Бидэ яажа абарагдахабибди[+]?
6Бидэ бултадаа бузартай зүйлнүүдтэ адли болообди,
бидэнэй һайн хэрэгүүд муухай болоһон хубсаһандал адли.
Набша мэтэ хатажа байнабди,
гэмтэ хэрэгүүднай һалхин мэтэ маанадые тууна[+].
7Хэншье Танһаа юумэ гуйнагүй, хэншье туһа эринэгүй.
Та манай нүгэлнүүдһээ боложо,
маанадһаа Өөрыгөө нюужа арсабат[+].

8Гэбэшье, Эзэн,[†] Та манай Эсэгэт.
Бидэ шабар мэтэ, харин Та шабараар амһарта бүтээдэг хүн мэтэт.
Бидэ бултадаа – Танай бүтээлнүүд мүн![+]
9Эзэмнай, дан ехээр бидэндэ бү уурлыт даа,
нүгэлыемнай ходо бү дурсыт. Бидэ бүгэдэ Танай арад түмэн гээшэлди.
10Танай нангин[†] хотонууд хооһон сүл губи болоо.
Сион[†] сүл губи болоо. Иерусалим[†] эзэгүйрөө.
11Үбгэ эсэгэнэрэймнай Танда магтаал үргэдэг газар –
манай нангин үзэсхэлэнтэ үргөө гал дүлэндэ шатаа.
Манай дуратай газарнууд һандаргагдаа[+].
12Эзэмнай, энээниие хараад, сэдьхэлтнай үбдэнэгүй гү?
Та саашадаашье абяа дуугүй зандаа,
тэрэл зангаараа маанадые хэһээһээр лэ байха гүт?!

#### 65


Үгыень дууладаггүй зониие Тэрэ хэһээхэ

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
Намайе гуйгаагүй зондо Би Өөрыгөө элирхэйлээб,
Намайе бэдэрээгүйшүүлдэ Өөрыгөө олуулааб.
Нэрыем дуудаагүй арад зондо
«Би эндэ байнаб! Би эндэб!» гэжэ байгааб.
2Муу зам даган, өөрын һанаһаар ажаһуудаг,
хүнэй үгэ дууладаггүй арад руу бүхэлиин үдэрөө гараа һунган байгааб[+].
3Теэд тэдэ Минии хараһаар байтар Намайе доромжолон,
тахилтай ой модон соо үргэл үргэн,
хирпиисэнүүд дээрэ уталга ууюулан байна[+].
4Һүниндөө тэдэ нюуса газарнууд, хүүрнүүд руу ошожо,
үхэһэн зонһоо зүбшэл асууна.
Гахайн мяха, бузартай шүлэ тэдэ гаргана[+].
5Удаань тэдэ иигэжэ бусадта хэлэнэ:
«Зогсогты, маанадта бү дүтэлэгты.
Бидэ таанадта орходоо арюун гээшэбди».
Би тэдэниие тэсэхэгүй байнаб,
уур хилэмни хэзээдэшье унтархагүй түймэр мэтэ.
6Би тэдэниие яажа хэһээхэеэ бэшэжэ абанхайб.
Дуугай байхагүйб, хэһэн хэрэгэйнь түлөө үһөөгөө абахаб[+].
7Өөһэдэйнь болон үбгэ эсэгэнэрэйнь нүгэлэй[†] түлөө үһөөгөө абахаб.
Тэдэ хада ууланууд дээрэ уталга ууюулжа, Нам тушаа муугаар хэлээ һэн.
Хэһэн хэмээрнь тэдээндэ хэһээлтэ амасуулхаб.

8Эзэн иигэжэ айладхана:
Үзэмэй модоной мүшэр шүүһэтэй байбал,
тэрээн тушаа «бү һалгаагты, тэрэ үреэлтэй» гэдэг.
Бишье Өөрын арад түмэниие бултыень усадхахагүйб,
Намда мүргэдэг зониие абархаб[+].
9Яковта үри үршөөхэб.
Иудын уг удамынь хадалиг Минии орон нютагые
үеһөө үедэ эзэлэн байха.
Намда мүргэдэг зон тэндэ ажаһууха.
10Минии арад түмэн Намда зальбаран,
Шароон газар руу хонидоо,
Ахоорой нюруу газар руу үхэрөө туужа адуулдаг байхал[+].

11Харин Намайе тоонгүй, Нангин[†] уулыем мартан,
Гаад болон Мени гэдэг бурхадта зальбарагша таанадта
12һэлмээр сабшагдан үхэхэ үхэл бэлдэнхэйб.
Таанадые үбдэглүүлээд сабшаха!
Минии дуудахада, харюусаагүйт, айладахадамни, дуулаагүйт.
Таанад муу хэрэг үйлэдэн, Намда таарамжагүй юумэ шэлэһэн байнат[+].

13Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан,[†] таанадта иигэжэ соносхоноб:
Намда һүгэдэн зальбардаг зон эдихэ хоол,
ууха ундаар элбэг-дэлбэг байхадань,
таанад гэдэһээ үлдэжэ, ангажа байхат[+].
14Тэдэ баясан хүхилдэн байха,
харин таанад сүхэрэн-орилон байхат[+].
15Минии һунгаһан зон танай нэрэ хараал[†] мэтээр хэлэдэг болохо.
Би, Эзэн Бурхан, таанадые хюдахаб.
Харин Намда һүгэдэн мүргэдэг зондо шэнэ нэрэ үгэхэб[+].

16Дэлхэй дээрэ байгшадай хэн нэгэн юрөөл тушаа гуйбал,
бодото Бурханһаа юрөөл гуйха.
Шахаа тангариг үргэхэеэ һанаһан хэн нэгэн
үнэнхэ Бурханай урда тангариглаха.
Урданай зоболонгууд мартагдаха[+].


Шэнээр бүтээхэнь

17Эзэн иигэжэ айладхана:
«Харагты, Би шэнэ огторгой, шэнэ газар бүтээнэб.
Урданай юумэн һанаандашье орохогүй[+].
18Таанад Минии бүтээжэ байгаа юумэндэ хүхилдэн,
хэтэ мүнхэдөө баясан байхат.
Минии бүтээжэ байгааша Иерусалим[†]
хүхюун зугаагаар билтаржа,
арад зониинь баяраар халин байха.
19Иерусалимда баярлан, арад түмэндөө баясажа байхаб.
Тиигээд тэндэ уйлаха, туһа эрин орилхо абяан
саашадаа бэшэ дуулдахагүй[+].
20Нарай нялханууд нарайдаа һамшахагүй,
зон бултадаа наһалха наһаяа эдлэхэ.
Зуу наһалаад үхэһэн хүн залуу гэжэ тоологдохо,
харин энэ наһа наһалангүй урид нүгшэһэн хүндэ
Минии хараал хүрөө гэжэ хэлсэгдэдэг байха.
21Зон гэрнүүдые барижа, тэндээ ажаһууха.
Тэдэ мүн лэ үзэмэй модоной сэсэрлиг һуулгажа, үрэ жэмэсынь эдихэ[+].
22Ондоо хүн тэрэ бариһан гэрнүүдтэнь ажаһуухагүй,
ондоо зон тариһан мододһоонь эдижэ байхагүй.
Мододтол адли, зомни удаан ажаһууха,
ажалайнгаа үрэ шэмэ өөһэдөө эдлэхэ[+].
23Тэдэ дэмы хооһон ажаллахагүй,
түрэһэн үхи хүүгэдынь зоболонтой ушархагүй.
Би тэдэниие мүн уг удамынь саашанхи үе сагуудта юрөөхэб.[†][+]
24Тэдэнэй Намда зальбаран,
гуйлтаяа дууһан хэлэжэ үрдеэдүй байтар
Би харюу үгэдэг байхаб[+].
25Шоно хурьгадтай хамта бэлшэхэ,
арсалан үхэр мэтэ һолоомо эдихэ,
шорой могойн хоол болохо.
Минии нангин уула дээрэ ямаршье муу,
хорото хэрэг ябуулагдахагүй»[+].

#### 66


Эзэн – үндэһэ яһатадай хэрэг шүүгшэ

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
«Огторгой – Минии шэрээ,
газар – хүлэймни гэшхүүр.
Тиигээд хаана таанад Намда үргөө барижа шадахабта даа.
Минии амарха таарамжатай газар хаана байгаа юм[+]?
2Эдэ бүгэдые Би Өөрөө бүтээгээ һэм.
Даруу зантай, Намһаа айдаг,
үгыем дууладаг зоной талые харахаб[+].

3Үргэл үргэжэ, үхэр алана гү, али хүниие алана гү;
хурьга үргэл гэжэ үргэнэ гү, али нохойн хүзүү мушхана гү;
орооһо таряа үргэнэ гү, али гахайн шуһа үргэнэ гү;
уталга ууюулна гү, али шүтөөндэ мүргэнэ гү, –
зондо хамаагүй болонхой.
Бузар муухай юумэ хэхэдээ тэдэ баясадаг[+].
4Тиимэһээ Би тэдээндэ гай тодхор татахаб,
айдаг юумыень өөһэд дээрэнь асархаб.
Юундэб гэхэдэ, Минии дуудахада, хэншье харюусаагүй.
Минии айладхахада, хэншье соносоогүй.
Тэдэ Минии урда муу юумэ хэжэ, Намда таагүй юумэ шэлээ»[+].

5Эзэнһээ айдаг, үгыень дууладаг зон,
Тэрэнэй иимэ үгэ шагнагты:
«Намда этигэдэг байһандатнай танай арад зоной заримашуул
таанадые үзэн ядажа, харшална.
Эзэн Өөрынгөө хүсэ шадал харуулаг лэ,
таанадые манай хараһаар байтар абараг лэ,
баярлахыетнай харахабди гэжэ тэдэ хэлэнэ.
Тэдэ эшхэбтэр байдалда орохо!

6Шагныт! Хотоһоо гаража байгаа ехэ шууяан,
нангин[†] үргөөһөө гаража байһан дуу шэмээ болбол
дайсадаа хэһээжэ байһан Минии, Эзэнэй, дуу шуун гээшэл».

7«Иерусалим[†] хото зобон-үбдэнгүй
үхибүү гэнтэ түрэгшэ эхэнэртэл адли[+].
8Хэн иимэ юумэ дуулаа, хараа юм?
Нэгэ үдэр соо арад түмэн бии боложо байгаа юм аал?
Үндэһэ яһатаниие түрэхэдөө, Сион[†] удаан үбдэжэ байгаагүй.
9Түрэхэ тээшэнь дүтэлүүлээд,
түрэхыень зүбшөөнгүй байха аргамгүй», – гэжэ Бурхантнай[†] айладана.

10Иерусалимда дуратай зон, тэрээнтэй баясан сэнгэгты!
Тэрэнэй түлөө һанаагаа зобогшод, булта тэрээнтэй хамта баясан жаргагты!
11Тэрэнэй һэргэн һалбарһанда таанад
эхынгээ хүхэ хүхэжэ байһан үхибүүндэл һанаагаа амаран, баясахат.
12Эзэн иигэжэ айладхана:
«Би таанадта гол мэтээр амгалан тайбан байдал,
үндэһэ яһатанай эд баялигуудые урдахуулхаб.
Тэжээлгэжэ, эхынгээ гар дээрэ үргэгдэн,
үбдэг дээрэнь энхэрүүлэн байгааша
үхибүүндэл адли таанад болохот[+].
13Эхын үхибүүгээ һамааруулдагтал,
Би таанадые Иерусалим соо аргадан, һанааетнай амаруулхаб[+].
14Энээниие харахадаа, сэдьхэлтнай баясаха,
бэе тамиртнай зүлгэ ногоондол һалбаран, элүүр энхэ болохот.
Минии, Эзэнэй, үгэ дуулагша зондо туһалдагыем,
дайсадтаа уур хилэнгээ харуулдагыем ойлгохот».

15Үзөөрэйгты, Эзэн гал дүлэн мэтэ бууха.
Уурлаһан зоноо хэһээхэеэ Тэрэ шуурган һалхин мэтэ шуумайха[+].
16Эзэн дэлхэйн бүхы амин голтойшуулые гал дүлэнөөр,
эритэ һэлмээр шүүбэрилхэ, олохониинь Тэрээндэ усадхагдаха[+].

17Эзэн иигэжэ айладхана:
«Гахайн мяха, хулгана болон бусад бузартай юумэ эдидэг,
ой модондо ошожо, шүтэн мүргэдэг зон бултадаа хосорхо[+].
18Би тэдэнэй һанаа бодол, хэрэгүүдынь мэдэхэб.

Бүхы үндэһэ яһатадые суглуулха гэжэ ерэжэ байнаб. Тэдэ ерэжэ, Минии солые харахал[+]. 19Би тэдэнэй дунда дүлгэ тэмдэг[†] харуулхаб!

Заримашуулыень абаржа, ондоо арадуудта, алас холын нютагуудта, юрэдөө, Нам тушаа дуулаагүй, Минии һүр жабхалан, хүсэ шадал хараагүй зон руу – Испани, Ливи, мэргэн харбаашадтай Лиди, Тубаал, Греци руу ябуулхаб. Тиихэдэм тэдэ Минии һүр жабхалан тушаа арадуудта соносхохол.

20Тиигээд тэдэ нэгэ үндэһэ яһатан болохо зоноо тэндэхи арадуудһаа бусаажа, Намда бэлэг мэтээр асарха. Морёор, мори тэргээр, жууза дээрэ, лус, тэмээгээр тэдэниие Иерусалимдахи Минии нангин хада уула руу асарха. Арюун сэбэр амһарта соо талханай үргэл[†] хэжэ, нангин үргөө руу Израилиин хүбүүдэй асардагтал тэдэ нэгэ яһатан болохо зоноо асарха[+].

21Тэдэнэй заримыень санаартад болон левит зон болгохоб[+].

22Минии бүтээхэ шэнэ тэнгэри,
шэнэ газар хэтэ мүнхэдөө байха гэдэгтэл,
таанадай уг удам, нэрэтнай хэтэ мүнхэдөө үлэхэ[+].
23Һара бүхэндэ, амаралтын үдэр бүхэндэ
бүхы арадууд Намда мүргэхэеэ Иерусалим руу ерэдэг байха.
24Гэртээ харихаяа гаража байхадаа
тэдэ Минии урдаһаа эсэргүүсэһэн зоной хүүрнүүдые хараха.
Тэдэниие эдигшэ хорхойнууд хэзээдэшье үхэхэгүй,
тэдэниие шатаагша гал дүлэн хэзээдэшье унтархагүй.
Бүхы зон жэрхэн, эдээниие харан байха»[+].

### Ерэмияа

#### Ерэмияа

Ерэмияа


Ерэмияа лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]


#### Ерэмияа лүндэншын ном


Ерэмияа лүндэншын ном

Дүтын Дурна зүгэй олохон гүрэнүүдые дайлан эзэлһэн агууехэ Ассириин импери манай ээрын урдахи VII зуун жэлдэ үгы хэгдэбэ. Хүсэндөө ороһон Вавилоон гүрэн тэрэнэй һуури эзэлбэ. Тэрэ үедэ халдейшууд тэндэ засаг баряад байгаа. Байн-ошон халдейшууд Дүтын Дурна зүгэй гүрэнүүдые өөрын мэдэлэй болгожо эхилээ бэлэй. Харин Ханаһаанһаа урдуур оршодог агууехэ түүхэтэй үшөө ондоо гүрэн хүсэтэй боложо эхилээд байгаа. Тэрэ саашадаа Вавилоондо дарагдаха гэжэ тэрэ үедэ үшөө мэдэгдээгүй байгаа. Тиимэһээ Египет Вавилооной эзэрхэлгэһээ абарха аалам гэжэ бишыхан Иудын гүрэн хоёр томо гүрэнүүдэй хоорондо арга мүрөө бэдэржэ, гол түлэб Египедтэ найдажа байгаа бэлэй.

Иудын гүрэниие хэһээхын тула Вавилооной хаан Навуходоносор манай ээрын урдахи 597 ондо залуу еврей хаан Ехонияае шэрээһээнь хаяжа, тэрэнэй абга Цэдэкиие хаан шэрээдэ заларуулаа һэн. Хэдэн жэлэй удаа Цэдэкиия Вавилооной урдаһаа эсэргүүсэбэ, тиихэдэнь Навуходоносор Иудын хан түрэдэ добтолоо бэлэй. Шанга хатуу бүһэлэлтэдэ хоёр жэлэй туршада байгаад (манай ээрын урдахи 589-587 онууд), ниислэл хото Иерусалим халдейшуудай сэрэгтэ эзэлэгдээ. Вавилооншууд хотые дууһан һандаргаад, угаа олон зониие баряанда туун абаашаа бэлэй.

Түүхын иимэ хүндэ хүшэр сагта лүндэншэ Ерэмияагай ажаябуулга эхилһэн гээшэ. Тэрэ табин шахуу жэлэй туршада (манай ээрын урдахи 620-ёод – 580-яад онууд) еврей арад түмэндэ Бурханай үгэ айладан байгаа. Лүндэн табижа эхилһэн түрүүшын тэрэнэй жэлдэ Эзэндэ үнэн сэхэ Ёшияа хаан шэрээ эзэлжэ байгаа. Тэрэ Иудын хан түрые нүгэлһөө һалгааха, онгонуудта мүргэхэгүй гэжэ ехэ оролдоһон гээшэ. Харин тэрэнэй наһа бараһанай удаа хэдэн хаашуул (Иохааз, Ёякиим, Ехонияа, Цэдэкиия) хан шэрээдэ удаа дараалан заларһан гээшэ, тэдэ Бурханда харша үйлэ хэрэгүүдые, нүгэл хэдэг байгаа. Эдэ хаашуулай болон арад түмэнэй нүгэлөө наманшалха, Эзэндээ дахин эрьехэ дурагүй байһанайнь түлөө Ерэмияа Бурхан тэдэниие шүүбэрилхэ гэжэ лүндэн айладхадаг һэн.

Гол түлэб ирагуу найрагай хэбээр бэшээтэй бусад лүндэншэдэй номдо орходоо энэ ном хадаа прозын олон хубинуудтай (түхэл маягаараа Хуули дабталга номдо адли), Ерэмияагай амидаралай шухала үйлэ хэрэгүүд тушаа хөөрэнэ, тиимэһээ бусад лүндэншэдтэ орходоо энэ лүндэншэ тухай оло юумэ мэдэнэбди. Ерэмияа өөр тухайгаа саг үргэлжэ хөөрэнэ, гашуун хүндэ хуби табиландаа гомдон Бурханда хандана, Тэрээнтэй арсалданашье. Лүндэншэ гээшэ өөрөө һайн дураараа Бурханда алба хэхые шэлэн абаһан хүн мүн. Энэ албан хүндэ хүшэр гээд бидэ Ерэмияагай жэшээ дээрэ үзэнэбди. Гэбэшье тэрэ Бурханда бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ эрмэлзэн, албална, хэзээдэшье Бурханаа орхиногүй.

Заншалай ёһоор, Ерэмияа болбол мүн лэ «Ерэмияагай гашуудал» номой зохёолшон болоно.

#### 1

1Бэньямиин обогой газар нютагта оршогшо Анатоот хотын санаартан[†] Хилкияагай хүбүүн Ерэмияа гэгшын үгэ хүүр, үйлэ хэрэгүүд гэбэл энэ[+]. 2Аммооной хүбүүн Ёшияагай арбан гурбадахи жэлээ Иудын хаан түрые зонхилжо байхадань, Ерэмияада Эзэн[†] айладхал буулгаһан гэхэ[+]. 3Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хаан түрэ[†] зонхилжо байха үедэ Тэрэ Ерэмияада мүн лэ хандаа. Ёшияагай үшөө нэгэ хүбүүн Цэдэкиия гэгшын хаан түрэ барижа, хааншалалгынь арба нэгэдэхи жэлэй эсэс хүрэтэр Эзэн Ерэмияада айладхал буулгажал байгаа. Тэрэ онойнь табадахи һарада Иерусалимай[†] ажаһуугшад баряанда абтан сүлэгдөө бэлэй[+].


Наһанайнь хэрэгтэ дуудалга

4Эзэн намда:[+]

5– Умай соо шамайе бүрилдүүлхынгөө урда тээ Би шамайе түсэблөөб, түрэхыншни урда тээ Би шамайе арюудхан, уласуудта лүндэншөөр Би шамайе табяаб, – гэжэ айладхаба.

6Тиихэдэнь би:

– Аяа, Эзэн Бурхамни! Юун гэжэ хэлэхэеэ мэдэнэгүйлби, үшөө залуу байнаб, – гэжэ харюусабаб[+].

7Теэд Эзэн намда:

– Үшөө залууб гэжэ бү хэлэ. Хайшаашье шамайе эльгээбэлни, ошохош. Захирһан бүхы юумыемни хэлэхэш. 8Хэнһээшье бү ай, аршалхын тула Би шамтай хамта байнаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхажа байна мүн! – гэбэ[+].

9Тиигээд Эзэн гараа һарбайн, минии уралда хүрэжэ, намда:

– Анхара, хэлэхэ үгэнүүдыешни Би шамда дамжуулбаб[+]. 10Арад уласуудые, хаан түрэнүүдые үндэһөөрнь үгы хэхын, үрижэ байхын, һандаргаахын, һалгаахын, байгуулан барижа, һуулган үндэһэлхыншни тула мүнөө Би шамда эрхэ түлөөлгэнүүдые үршөөнэб, – гэжэ айладхал буулгаба[+].


Хоёр үзэгдэл

11Эзэн намһаа:

– Ерэмияа, ши юу харанабши? – гэжэ асууба.

Би:

– Гүйлсэ модоной мүшэр харанаб, – гэбэб[+].

12Эзэн:

– Ши зүб харанаш. Үгэнүүдэйнгэөө бэелдэхые харахын тула Би энэ ажаглажа һэргэг[*] байна гээшэб, – гэбэ.

13Эзэн дахин намһаа:

– Юу харанабши? – гэжэ асууба.

Би:

– Бусалжа байһан уһатай тогоо харанаб, хойто зүгһөө тэрэ харагдана, – гэжэ харюусабаб[+].

14Тиихэдэ Эзэн намда:

– Энэ нютаг ороной бүхы ажаһуугшадта гай тодхор хойто зүгһөө тохёолдохо[+]. 15Юуб гэхэдэ, хойто зүгэй хаан түрэнүүдэй бүхы угсаатануудые ерэхыень Би дуудахаб. Тэдэ ерэжэ, хаан шэрээгээ Иерусалимай хаалгануудай хажууда, бүхы ханануудыень тойруулан, мүн Иудын бүхы хотонуудые тойруулан табиха[+]. 16Намайе орхижо, ондоо бурхадта үргэл үргэжэ, шүтөөнүүдые хэжэ, тэдээндэ һүгэдэн мүргэдэг болоһонойнь, нүгэл[†] үйлэдэһэнэйнь тула Би Өөрын арадта хэһээлтэ амасуулхаб. 17Ши одоо бэеэ зэһээд, Минии захирһан бүхы юумэ тэдээндэ ошожо дуулга. Тэдээнһээ бү ай, үгы һааш, Би шамайе тэдэнэй урда бүри ехээр айлгахаб![+] 18-19Харыш, Ерэмияа, Би таанадые мүнөө бүхы газар нютагай урдаһаа бүхэлэлтэтэй хото, түмэр бахана, гуулин хэрэм мэтэ болгон табибаб. Иудын хаашуул, амбан захирагшад, санаартад болон газар нютагай арад түмэн бултадаа таанадай урдаһаа эсэргүүсэхэ, гэбэшье тэдэ таанарые диилэхэгүй. Юуб гэхэдэ, Би таанарые хамгаалхын тула таанадтай хамта байлсахаб. Энээниие Би, Эзэн, тунхаглан айладхажа байна мүн![+]

#### 2


Бурханай харууһан доро

1Эзэн[†] айладхал намда буулгажа, 2Иерусалимай[†] хүн бүхэндэ иимэ зар соносхол дуулгахыемни захирба:

Таанадай эдир залуу байхадаа
Намда үнэн сэхэ байһые,
гүлмэр залуухан һамгандал,
Намда дураяа бэлэглэдэгые,
элһэн сүл губяар, талха таряанай
ургадаггүй газар нютагаар
Намайе дахан ябаһыетнай һанажа байнаб[+].
3Израиль,[†] таанад Минии нангин[†] хуби,
ургасымни дээжэ мэтэ бэлэйт.
Таанадые харшалагша уласуудые бултыень буруутан болгожо,
гай тодхор тэдээндэ буулгаа бэлэйб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхажа байгаа мүн![+]


Израилиин уг гарбалай нүгэл

4Яковай үри һадаһад, Израилиин бүхы обогууд, Эзэнэй айладхал соносогты!

5Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

Таанарай үбгэ эсэгэнэр Намда
ямар буруу юумэ олоһондоо
Намһаа холодон,
өөдэгүй хооһон шүтөөнүүдтэ һүгэдэжэ,
өөһэдөө өөдэгүй юумэд болобоб[+]?
6Тэдэ Нам тухай һанаагаа табяашьегүй.
Харин Би тэдэниие
Египедэй газар нютагһаа
абаран гаргажа,
элһэн сүл губяар,
ханха зайдан,
хонхо-ёнхо газараар,
ган гасуур, аюултай газараар,
хэнэйшье хүндэлэн гаража үзөөгүй,
хэнэйшье оршон амидараагүй газараар
хүтэлэн ябажа гаргааб[+].
7Би таанадые
үрэжэлтэй һайхан газарта асаржа,
тэрэнэй үрэ жэмэсээр
хоолложо байхыетнай хүсөө һэм.
Гэбэшье таанад
Минии газар нютагые бузарлабат.
Минии хубитые таанад
жэгшүүритэй зүйл болгобот[+].
8Санаартан[†] «Эзэн хаана байнаб?» гэжэ һурагшалаагүй,
Хуули заадаг багшанар[†]
Намайе мэдэхэгүй байба.
Ударидагшад Минии урдаһаа эсэргүүсэжэ,
Лүндэншэд Баалай[†] нэрэһээ
айладхал буулгажа,
ямаршье туһагүй шүтөөнүүдтэ мүргэн ябаа[+].


Эзэн Өөрын арадые зэмэлхэ

9Тиимэһээ Би, Эзэн, таанадые дахин гэмнэхэб,
уг удамыетнай Би мүн лэ гэмнэн зэмэлхэб[+].
10Киттиимэй олтирогууд руу
далай гаталан ошогты,
Кэдаар руу хүниие эльгээжэшье
наринаар ажаглагты,
энээндэл адли зүйлэй
урдань боложо байгаагүйе
таанад лаб харахат[+].
11Ямаршье арад үндэһэтэн
бурхадаа һэлгэжэ байгаагүй,
бурхадайнь бурхадшье бэшэ байгаа хадань
тиигэжэ байгаагүй.
Харин Минии арад зон Намайе,
нэрэ хүндэ тэдээндэ олгуулһан Бурханиие,[†] орхижо,
аша туһагүй шүтөөнүүдтэ мүргэжэ эхилээ[+].
12Тэнгэри, сошордон доһоло,
гайхан гэлын, ухаа алдыш!
Энэ болбол Би, Эзэн, захирнаб!
13Ушарынь гэхэдэ, Минии арад зон
хоёр нүгэл[†] үйлэдэһэн байна:
сэбэр уһанай эхин болохо Намайе орхёо,
ямаршье уһа тогтоодоггүй,
нүхэ һүбэтэй хонхо яамые
хабсагайда сабшан хээ[+].


Израилиин үнэн сэхэ бэшэ байһанай хойшолон

14Израиль – богоол бэшэ.
Тэрэ түрэлхиин зараса байгаагүй.
Теэд юундэ тэрэ бусадай олзо болоо юм?
15Дайсадынь залуу арсалангууд мэтэ
тэрээн руу хэрхиржэ,
газар дайдыень зэлүү хооһон болгоо.
Хотонуудынь һандаргагданхай,
нэгэшье хүн тэндэнь ажаһуунагүй[+].
16Мүн Ноот болон Тахпанхээсэй зон
нэрыень хухалжа дэбһээ.
17Израиль, энээниие таанад өөһэдөө үүдхээт!
Минии, Эзэн Бурханайтнай,
таанадые дахуулан ябаха үедэ
Намайе орхёот.
18Һанаад үзыт, Иудын зон,
Нил мүрэнэй уһа уухаяа
таанадай Египет[†] руу ошохо түсэбтэ
энэ болбол туһалаа гү?
Евфрат мүрэнэй уһанһаа уухаяа
Ассири руу ошохо түсэбтэтнай
энэ хадаа туһалха гү?
Үгы![+]
19Таанадай бузар булай ябадал
өөһэдыетнай хэһээхэ,
Намһаа буруу хараһантнай
өөһэдыетнай дайраха.
Намайе, Эзэн Бурханаа, орхихо гээшэ,
Намһаа түбэгшөөхэгүй,
Намайе хүндэлхэгүй гээшэ
таанадта гашуун һургаал[†] болохол!
Энээн тушаа мэдэжэ, ойлгожо байгты.
Энэ болбол Би,
Хүсэн Түгэлдэр Эзэн,
Түмэн Сэрэгтэ Бурхан,
айладхана мүн!


Израиль Эзэндэ мүргэхэһөө арсана

20Израиль, ши
Минии эрхэ мэдэл дороһоо
үнинэй гарааш.
Минии үгэ дуулахаһаа,
Намда мүргэхэһөө
арсааш.
Үндэр гүбээн бүхэн дээрэ,
һаглагар модон бүхэн доро
шүтөөнүүдтэ мүргэжэ байгааш[+].
21Би шамайе шэлэгдэн абтаһан,
эгээл эрхим үрэһөө тариһан
үзэмэй модоной эшэ мэтээр
һуулган дүмөө бэлэйб.
Теэд яагаад шимни
гашуун муу үзэм үгэдэг
эгээлэй ондоо эшэ мэтэ болошоо гээшэбши[+]?
22Соодоор, сабангаар бэеэ
хэды угаагаашье һааш,
гэм зэмэйшни толбые
Би харажал байнаб[+].
23Өөрыгөө бузарлаагүйб,
Баалда мүргөөгүйб гэжэ ши
яагаад хэлэжэ шаданабши?
Хүндыдэ өөрынгөө ябадалые харыш!
Юу хэһэнээ мэдэжэ аба!
Ши хадаа нэгэл замаа дабтан
гүйжэ ябаһан хурдан энги мэтэш!
24Хүсэлөөр жүрөөдэн,
агаар унхидан
сүл губи руу гүйжэ ябаһан
зэрлиг эмэ элжэгые
хэн барижа шадахаб?
Ороондо орохо сагтаа тэрэ
бүхы элжэгэнүүдтэ бэеэ дурадхахал.
Ши тэрээндэл адлиш![+]
25Израиль, ши шүтөөнүүдэй хойноһоо
ябахаяа боли!
Хоолойнгоо ангатар
тэдэниие хүсэхэшни хүрөө!
Харин ши: «Үгы!
Би һөөргөө бусахагүйб,
хариин бурхадта дуратайб,
тэдэниие дахан ябахаб», – гээ бэлэйш[+].


Израиль хэһээгдэхэл

26Хулгайшан баригдахадаа нэрээ хухардаг.

Тэрээндэл адли Израилиин арад зон –

хаашуул, удамаршад,[†] санаартад, лүндэншэд

нэрээ гутааба[+].

27«Модон – манай эсэгэ, хабсагай – манай эхэ» гэжэ хэлэдэг таанад Намһаа буруу хараа бэлэйт. Харин гай тодхорой болоходонь, Минии ерэхые, таанадые абархыемни гуйдагта[+].

28Өөһэдтөө хэһэн бурхадтнай хаана юм? Гай гасаланай таанадта тохёолдоходо, тэдэ абаржа шадаха юм һаа, ерэжэ абараг лэ. Иуда,[†] хэды олон хотонуудтайбта, тэды олон бурхадтай таанад байнат[+]. 29Юундэ Намтай арсалданабта? Таанад бултадаа Минии урдаһаа нүгэл үйлэдөөт. 30Би таанадта хэһээлтэ амасуулааб, теэд таанад заһараагүйт. Лүндэншэдые таанар һэлмээр таһа сабшаат, арсалан мэтээр тэдэниие хюдабат[+]. 31Энэ үеынхид, айладхалыемни дуулыт. Элһэн сүл губидал, үгышье һаа, гүн харанхы орондол мэтэ Израильда байгаа юм гүб? Юундэ таанад өөрынгөө һанаһаар лэ байха, Намда дахин бусахагүй тухайгаа хэлэнэбта? 32Залуу үхин гоёолто шэмэглэлээ, хадамлуулагдажа байгаа басаган гоёолой хубсаһаяа мартажа байха юм гү? Харин Минии улад зон Намайе тоолохын аргагүй оло дахин мартадаг байгаа[+]. 33Таанад шүтөөнүүдэй дура яагаад буляахаяа һайн мэдэнэт. Муу муухай юумэ хэхэдээ, нээрээшье, дүршэлтэй хат[+]. 34Мүн дэгэлэйтнай хормой дээрэ гэм зэмэгүй, үгытэй ядуу зоной шуһан харагдана. Теэд тэдэ зоной дээрмэдэжэ байхань үзэгдөөгүйл[+]. 35Гэбэшье «Эзэнэй уур хилэн бидэнһээ үнэхөөр зайлаха» гэлдэнэт. Үзэгты даа, нүгэлөө мэлзэжэ байһанайтнай түлөө Би таанадые хэһээхэб. 36Ондоо арад зоной бурхадта мүргэжэ, өөһэдыгөө доромжолбот. Ассириин таанадые наада хараһандал адли Египедшье баһа таниие наада харахал[+]. 37Эшэһэндээ нюураа бүглэн, Египедһээ гарахат. Би, Эзэн, танай найдажа байһан эдэ улас оронуудһаа буруушаан татагалзааб, тэдэ танда туһалхагүй.

#### 3


Найдабаригүй Израиль

1Эзэн[†] айладхал буулгана:

– Хэрбээ үбгэн һамган хоёрой һалажа, һамганайнь ондоо хүнэй һамган болоо хадань, дахин тэрэниие түрүүшын үбгэниинь һамган болгон абажа шадахагүй. Тиигээ һаань, газар дэлхэй бүхыдөө бузарлагдаха бэлэйл. Израиль,[†] ши олон амарагтай һальхайрааш. Тиигээд үшөө намда бусахаяа һанажа байнаш![+] 2Хадын нюсэгэн оройнууд руу харыш. Шинии һальхай ябадал гаргаагүй газар бии юм аал? Элһэн сүл губида амадажа байһан Арааб шэнги ши харгы замай хажуугаар янхан амарагуудаа хүлеэн һуужа, энэ газарые янхан ябадалаараа бузарлааш[+]. 3Тиимэһээл аадар бороо һаатажа, хабарай бороошье ороогүйл. Энээнэйшье удаа ши эшэхэ-гайхахаяа мэдэрээгүйш – нюуршни янхан эхэнэрэй шарайдал адли[+].

4Мүнөө ши Намда хандан: «Та минии эсэгэт. Эдир залуу наһанһаамни хойшо намайе хүтэлэн ябаат. 5Хододоо намда уурлажа, хэтэдээ энээниие досоогоо хадагалан байха юм аалта?» – гэнэш. Иигэжэ хэлээшье хадаа шадахысаа муу юумэ үйлэдэһөөр лэ байнаш[+].


Израиль Иуда хоёр

6Ёшияа хаанай зонхилхо үе сагта Эзэн намда иигэжэ хэлэбэ:

– Урбахадаа бэлэн, найдабаригүй Израилиин юу хэһые хараа гүш? Тэрэ үндэр толгой бүхэн дээрэ гаража, һаглагар модон бүхэн доро ошожо, тэндэ шүтөөнүүдтэ мүргэн, янхан эхэнэртэл ябадал гаргаа[+]. 7Эдэ бүгэдые үйлэдэһэнэй удаа тэрэ Нам руу бусаха гэжэ һанаа һэн. Теэд тэрэ бусажа ерээгүй. Энээниие тогтууригүй зантай Иуда[†] эгэшэнь хараа бэлэй. 8Намда урбаһан Израилиин бүхы һальхай забхай ябадалыень хараад, Би тэрэниие ябуулжа, һалаһанай гэршэлгэ[†] үгөөб. Харин үнэн сэхэ бэшэ Иуда эгэшэнь энээнһээ айбагүй, тэрэ мүн лэ янхан эхэнэр мэтэ болоо[+]. 9Тэрэ эшэхэеэ мэдэхэгүй, газар нютагые бузарлажа, модо шулуунда мүргэн забхайрба[+]. 10Эдэ бүгэдын удаа Иуда, Израилиин этигэл[†] найдабаригүй эгэшэ, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Намда эрьен ерээ бэшэ, харин худал хуурмаг шэг шарай үзүүлнэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхал буулгана мүн![+]

11Тиигээд Эзэн намда үшөө хэлэхэдээ, Израиль Тэрээнһээ буруу хараашье хадаа этигэл найдабаригүй Иудаһаа дээрэ гээд айладхаба[+]. 12Тэрэ минии хойто зүг руу ошожо, Израильда иигэжэ хэлэхыемни захирба:

– Израилиин найдабаригүй арад зон, бусан ерэгты. Таанадта уурлажа байхагүйб, нигүүлэсхы мэдэрэл досоомни түрэнэ. Хододоо таанадта уурлан хилгэнтэжэ байхагүйлби[+]. 13Минии урдаһаа нүгэл[†] үйлэдэжэ, зэмэтэй байһанаа, һаглагар модон бүхэн доро янхан эхэнэртэл забхайран, бусад арадуудай шүтөөнүүдтэ мүргэжэ, Минии үгэ дуулаагүй байһанаа гансал мэдэрыт. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+] 14Танда этигэхын аргагүй, гэбэшье бусыт, юуб гэхэдэ, Би танай Эзэн гээшэб. Би таанарые хотоһоо нэгые, уг урагһаа хоёрые абажа, Сион[†] руу асархаб. 15Тиигээд Намда үнэн сэхэ удамаршадые[†] таанадта үгэхэб. Тэдэ таанарые ойлгон, ухаатай сэсэнээр хүтэлбэрилхэ[+]. 16Газар дэлхэй дээрэ таанарай үнэржэжэ, угаа олон болоһон үедэтнай зон Минии хэлсээнэй ханза[†] тухай хэлсэхэеэ болихо. Тэдэ энээн тухай һанаандаа оруулхашьегүй, бодохошьегүй, үгылхэшьегүй, мүн тэрэниие дахин дархалхашьегүй[+]. 17Тэрэ үедэ Иерусалим[†] Эзэнэй хан шэрээ гэжэ нэрлэгдэжэ, Намда мүргэхэеэ бүхы уласууд тэндэ сугларха. Тэдэ өөһэдынгөө муу муухай зүрхэ сэдьхэл шагнахагүй, тэрэниие дагахагүй. 18Израиль Иудатай хамтаржа, хойто зүгтэ орон нютагта сүлэлгэдэ байһанаа хоюулаа ябан гаража, танай элинсэг хулинсагта угай зөөри болгон Минии үгэһэн орон нютагта бусаха[+].


Шүтөөнүүдтэ мүргэлгэ

19Эзэн иигэжэ айладхана:
Би, Эзэн, Өөрынгөө үхибүүдтэ мэтээр
таанадта хандахаяа һанаа һэм.
Бусад арадуудта орходоо үлүү һайхан,
үзэсхэлэн гоё газар нютаг
таанадта үгэхэеэ һанаа һэм.
Таанад Намайе Эсэгэ гэжэ нэрлэжэ,
хододоо хойноһоомни дахажа ябахат
гэжэ һанаа бэлэйб.
20Теэд ши, Израиль, үбгэндөө үнэн сэхэ бэшэ һамган мэтэ,
Намайе мэхэлэн байбаш.
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]
21Хадын нюсэгэн оройнууд дээрэһээ
абяан дуулдана:
энэ хадаа Израилиин улад зоной
гуйха болон уйлахань соностоно.
Ушарынь гэбэл, тэдэ нүгэл хэжэ,
Эзэниие, өөрынгөө Бурханиие,[†] мартаа[+].
22Эзэнһээ буруу хараһан таанад,
бусажа ерэгты.
Тэрэ таанадые эмшэлжэ,
үнэн сэхэ болгохо.

Таанад хэлээ бэлэйт:

– Харагты, Эзэндэ бидэ эрьехэмнай. Тэрэ манай Бурхан[+]. 23Үнэхөөрөө, гүбээ хаданууд дээрэ манай мүргэл[†] хэһэн ушар бидэндэ оройдоошье туһа болоогүй. Израилиин абарал хадаа гансал манай Эзэн Бурхан болоно гээшэл! 24Эгшүүритэй муухай Баалда[†] мүргэхэдөө, эд зөөриеэ, үхэр малаа – эртэ урдаһаа хойшо үбгэ эсэгэнэрэйнгээ суглуулһан бүхы баялигые гээгээбди. Баалай шүтөөнүүд хүбүүд, басагадыемнай залгижархёо. 25Эшхэбтэр муу байдалда орожо, доромжолуулан һалаха ёһотойбди. Бидэ болон элинсэг хулинсагнай саг үргэлжэ Эзэн Бурханайнгаа урдаһаа нүгэл үйлэдэжэ байгаабди, Тэрэнэй үгэ дуулаагүйбди[+].

#### 4


Ондоо болохо тухай

1Эзэн[†] тунхаглажа байна:

– Израиль,[†] хэрбээ ши бусаха гэбэл, Нам руу бусажа ерэ. Хэрбээ ши шүтөөнүүдые Намһаа зайлуулжа, татагасангүй байгаа һаа,[+] 2үнэнхэ зүрхэнһөө, зүбөөр, шударгыгаар Минии нэрээр тангариглаха эрхэдэ хүртэхэш. Тиихэдэ бүхы үндэһэн арадууд Минии нэрээр бэе бэеэ үреэдэг болохо, Намайе магтажа байха[+].

3Иудын хан түрын болон Иерусалимай[†] арад зондо Эзэн иигэжэ айладхана:

– Шэнээр газар хахалагты, хадхууртай үрмэдүүлэй дунда бү таригты[+]. 4Минии арад түмэн бологты, зүрхэ сэдьхэлээ хубилгагты. Иудын ба Иерусалимай улад зон, тиигээгүй һаатнай, таанарай үйлэдэһэн муу муухай хэрэгүүдһээ боложо, Минии уур хилэн гал дүлэн мэтэ бушаганаха. Хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй[+].


Иудын хан түрэдэ аюул

5Иудын улад зондо соносхогты,
Иерусалимда дуулгагты,
бүхы нютагуудаар бүреэ үлеэн,
шангаар хашхаран, иигэжэ хэлэгты:
«Сугларагты!
Бүхэлэгдэһэн хотонууд руу
гүйжэ хороёл!»[+]
6Тогтонгүй гүйжэ, амияа абархыень
туг үргэн, Сиондо[†] дохёо тэмдэг үгэгты.
Ушарынь гэбэл,
Эзэн хойто зүгһөө гай гасалан
ба агууехэ сүйд асаржа байна[+].
7Нюуса газарһаа гаража байһан арсаландал,
үндэһэн арадуудые усадхагша
хүдэлэн гаража эхилээ.
Иудын хан түрые үгы хэхэеэ
тэрэ өөрын газарһаа гараба.
Хотонуудтнай һандаргаагдаха,
тэндэ хэншье ажаһуухагүй[+].
8Тиимэһээ гашуудалай хубсаһа үмдэжэ,
гашуудан шангаар уйлагты.
Юуб гэбэл, Эзэнэй шэрүүн уур хилэн
таанадһаа эрьен-зайлан байхагүй[+].

9«Тэрэ үдэр хаан болон ноёд айн һүрдэхэ, санаартад ухаа алдаха, лүндэншэд гайхан гэлыхэ», – гэжэ Эзэн тунхаглаба.

10Тиихэдэнь би: «Оо, Хүсэн Түгэлдэр Эзэн! Та Иерусалимай арад зониие үнэхөөр лэ мэхэлээт! Амар амгалан байхат гэжэ тэдээндэ хэлээ һэнта, теэд хоолойдонь мүнөө эритэ табяатайл», – гэжэ хэлэбэб[+].

11Элһэн сүл губиин нюсэгэн добо толгойһоо бүгшэм халуун һалхин һалхилжа эхилээ гэжэ Иерусалимай улад зондо хэлэхэ саг тиихэдэ ерэхэ. Энэ хадаа орооһо хальһанһаань сэбэрлэн һэбшээлдэг һулахан һалхин бэшэ, 12энэ хадаа тэрээнһээ бүри хүсэтэй һалхин Эзэнһээ гаран һалхилжа байха. Тиигээд Эзэн Иудын арад зониие шүүбэрилхэ[+].


Иудын хан түрые дайсад бүһэлбэ

13Харагты, дайсан хара үүлэн мэтэ
дээшээ гаража байна.
Тэрэнэй дайшалхы тэргэнүүд[†]
хуй һалхин мэтэ,
тэрэнэй морид бүргэдһөө үлүү хурдан юм.
Бидэ сүйд гасаланда орообди!
Бидэ һалаабди![+]
14Иерусалим, абарагдахын тула муу муухайе
зүрхэ сэдьхэлһээ зайсуулагты.
Хэды болотор хорон муу бодолоо бодохо юмта[+]?

15Даанай хотонуудһаа болон Эпрааимай уулархаг нютагуудһаа элшэнэр[†] муу мэдээнүүдые асаржа ерэбэл. 16Алас холын оронуудһаа дайсад ерэжэ ябана, шангаар хашхаралдан, Иудын хотонуудые бүһэлхэеэ байна гэжэ арад зониие һэргылхын, Иерусалимда дуулгахын тула тэдэ хүрэжэ ерээл. 17Талын харуул мэтэ тэдэ Иерусалимые тойрон бүһэлжэ байна, юундэб гэхэдэ, Иерусалимай арад зон Эзэнэй урдаһаа тэршэлэн бодоо. Иигэжэ Эзэн айладханал[+].

18Иудын улад зон, буруу ябадалайтнай болон буруу үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө эдэ бүхы юумэн таанадтай тохёолдобо. Нүгэлтнай[†] таанадта зоболон ушаруулба. Энэнь зүрхэ сэдьхэлыетнай хүндэн дайраба[+].


Арад зон тухайгаа сэдьхэлээ үбдэлгэ

19Сэдьхэлни, сэдьхэлни! Би зобожо байнаб.
Зүрхэмни! Зүрхэмни аргагүй сохилно.
Би миин байжа шаданагүйб!
Дайнда дуудаһан бүреэгэй абяа дууланаб[+].
20Гай тодхор дээрэ үшөө гай тохёолдоно,
бүхы орон нютаг һандаргагдан хооһороо.
Гэнтэ манай майхангууд эбдэгдээ,
агшам зуур соо хүшэгэнүүднай ударагдаа[+].
21Эзэн Бурхамни,
хэды болотор дайнай тугуудые хараха,
бүреэгэй дууе шагнаха ёһотой гээшэбиб?
22Эзэн иигэжэ хэлэнэ:
«Арад зомни мунхаг.
Тэдэ Намайе мэдэдэггүй.
Тэдэ тэнэг үхибүүдтэл адли,
юумэ ойлгодоггүй.
Муу юумэ үйлэдэхэдөө һүрхэй,
харин һайн юумэ хэхэеэ шададаггүй»[+].


Гай тодхорые уридшалан харалга

23Газар дэлхэйе харахадам,
хэбэр дүрсэгүй, эзэгүй хооһон байба.
Огторгой руу харахадам,
ямаршье гэрэлгүй байба[+].
24Хада уула руу харахадам,
доһолжо-шэшэржэ байба.
Мүн бүхы добо толгойнууд
урагша-хойшоо хүдэлжэ байба[+].
25Обёорходом, тэндэ нэгэшье хүн үгы,
тэнгэриин бүхы жэгүүртэн ниидэжэ ошолой[+].
26Обёорходом, үрэжэлтэ-жэмэстэ газар
элһэн сүл губи болошоод байгаа.
Бүхы хотонуудынь һандаргагданхай.
Эзэнэй уур хилэн
энээнэй шалтагаан болоно[+].
27Эзэн иигэжэ тунхаглана:
Бүхэли газар нютаг һандаргагдан хооһорхо,
гэбэшье Би бүримүһэн усадхахагүйб[+].
28Хосорһон зонойнгоо хойноһоо
улад гашуудан уйлаха,
огторгой гүн харанхы болохо.
Би айладхааб, Би шиидээб,
хожом тэрээн тушаа гэмшэхэгүйб,
һөөргөө эрьежэ байхагүйб![+]
29Мориндо мордоһон зоной
ба харбаашадай дуу шууяанһаа
хотын зон бултадаа тэрьедэхэ.
Зариман ой шугы руу гүйхэ,
нүгөөдүүл хада руу абирха.
Хото бүхэн орхигдожо,
тэндэ нэгэшье хүн үлэхэгүй.
30Һандаргагдаһан Иуда,[†] ши яахабши?
Юундэ шад улаанаар хубсалнабши?
Юундэ алта шэмэглэлээр бэеэ гоёожо,
нюдөө будажа байнабши?
Ши дэмыл өөрыгөө гоёонош:
амарагуудшни шамайе хаяжа,
алахаяа бэлдэжэ байна[+].
31Би түрэхэ гэжэ үбдэжэ байһан
эхэнэрэй оог хашхараанда адли дууе,
түрүүшын үхибүүгээ түрэжэ байһан
эхэнэрэй ёолоходол абяае,
гараа һунгаад: «Аа, би гасаланда орооб!
Намайе алахаяа тэдэ ерэнэ!» – гэжэ
амияа абажа ядажа байһан
Сионой үхинэй абяае соносооб[+].

#### 5


Израилиин хэһээлтэ

1Иерусалимай[†] үйлсэнүүдээр хойшо-урагшаа ябагты!
Тиигээд харан адаглагты!
Үнэн сэхэ, Эзэн[†] Бурханда[†] бэеэ зорюулһан
нэгэшье хүниие олохо ааламта?
Олоо һаатнай, Эзэн Иерусалимые хүлисэхэ һэн[+].
2Эзэн амиды гэжэ
таанад хэды дахин хэлээшье хадаа
хуурмаг тангариг үргэнэт[+].
3Оо, Эзэн!
Зоной Танда үнэн сэхэ байхые хүсэнэт.
Танай тэдэниие сохиходо,
тэдэ һэншье гэнэгүй.
Танай тэдэниие хэһээхэдэ,
тэдэ һургаал[†] абахаяа татагалзана.
Тэдэ үсэрхэжэ,
нүгэлөө[†] мэдэрхэһээ арсана[+].
4Тиихэдэнь би: «Тэдэ ядуу, мунхаг зон.
Юуб гэбэл, тэдэ Эзэнэй
ямар эрилтэ табидагые мэдэнэгүй,
юу хэхыень Бурханай хүсэдэгые ойлгоногүй[+].
5Удамаршадта[†] ошожо, тэдэнтэй хөөрэлдэхэм.
Тэдэ, сохом, Эзэнэй эрилтэ мэдэдэг,
юу хэхыень Бурханай хүсэдэгые
ойлгодог ёһотой» – гэжэ һанаа һэм.
Теэд тэдэ бултадаа Эзэнэй
эрхэ мэдэл буруушааба,
үгыень дуулахаяа арсаба[+].
6Тиимэ ушарһаа ойн арсалан тэдэниие алажа,
сүл губиин шоно тэдэниие хюдаха,
ирбэс хотонуудайнь хажууда амадан байха,
хотонуудһаа гараһан хүн бүхэн таһа татуулха.
Юуб гэбэл, тэдэнэй нүгэл ехэ,
Бурханһаа буруу хараха ушарынь олошороо[+].
7Эзэн иигэжэ айладхана:
Юундэ Би арад зоноо хүлисэхэ юмбиб?
Тэдэ Намайе орхижо,
хуурмаг бурхадаар тангаригладаг болоо.
Минии тэдэниие садатар хооллуулхада,
тэдэ забхайржа,
янхан эхэнэрнүүдэй гэртэ үймэлдэнэ[+].
8Тарган садхалан моридтол тэдэ инсагаалан,
хүршынгөө һамгантай һальхайралдахаяа дуудан байха юм[+].
9Энээнэйнь түлөө Би тэдэниие хэһээхэгүй аалби?
Иимэ үндэһэтэнһөө Би үһөөгөө абахагүй юм гүб[+]?
10Үзэмэй таряалан мэтэ арад зон руу
сүйд хэхыень дайсадые эльгээхэб,
гэбэшье бүримүһэн усадхуулхагүйб,
харин мүшэрнүүдыень хухалхые захирхаб,
юуб гэхэдэ, тэдэ Минии арад бэшэ[+].
11Израилиин болон Иудын улад зон
Намда үнэхөөр урбаа.
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!


Эзэн Израиль болон Иудын зониие һалгаахань

12Израилиин болон Иудын зон Эзэниие буруушаажа, иигэжэ хэлээ: «Тэрэ үгы! Гай гасалан бидэнтэй ушархагүй, дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал үзэхэгүйбди»[+].

13Лүндэншэд – хахархай аман, Эзэнэй үгэ мэдэнэгүй гэжэ тэдэ хэлээ. Тиимэһээ гай тодхор намдал, Ерэмияада, бууг лэ гээд тэдэ хэлэнэ[+].

14Тиимэһээ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхажа байна: «Ерэмияа, иимэ үгэнүүдые тэдэнэй хэлэһэндэнь Би, хараарай, шинии аманда өөрын үгэнүүдээ гал мэтэ болгохоб. Энэ улад зон түлеэн болохо, удаань тэдэниие гал дүлэн залгин шатааха!»[+]

15Израилиин улад зон, үзөөрэйгты, Эзэн алас холоһоо танда добтолхыень нэгэ үндэһэ яһатаниие асаржа байна. Тэрэ хадаа тэсэмгэй шэрхи ба эртэ урдын үндэһэ яһатан. Тэдэнэй хэлэ мэдэхэгүйт, юу хэлэжэ байһыень ойлгохогүйт[+]. 16Тэдэнэй харбаашадынь бултадаа хүсэтэй, хайра гамгүй аладаг зон[+]. 17Тэдэ ургасыетнай болон хүнэһэ хоолыетнай залгиха, хүбүүд, басагадыетнай алаха, мал адууһыетнай үүсэлхэ, үзэм болон инжирыетнай[†] эдихэ. Танай найдадаг хэрэмүүдыетнай тэдэ дайлан һандаргааха[+].

18Эзэн иигэжэ тунхаглана:

– Тэдэ үдэрнүүдтэшье Би улад зоноо бүримүһэн усадхахагүйб. 19Тэдэнэй «Юундэ Эзэн Бурхамнай бидэндэ эдэ бүгэдые ушаруулааб?» гэжэ асуухадань, «Намайе, Бурханиие, орхижо, өөһэдын газар нютагта хариин шүтөөнүүдтэ алба хэжэ байһантайгаа адли таанар мүнөө хариин газар нютагта ондоо уладта алба хэхэ болоот» гэжэ Намайе айладхана гээд ши, Ерэмияа, хэлээрэй[+].


Эзэн арад түмэнөө һэргылбэ

20Яковай уг удамда зарлан тунхаглагты, Иудын хан түрын улад зондо дуулгагты. 21Шагныта, тэнэг, ухаагүй зон! Таанад нюдэтэй байбашье, харадаггүйт, шэхэтэй байбашье, дууладаггүйт[+]. 22Би – Эзэмби. Юундэ Намһаа айнагүйбта? Минии урда юундэ шэшэрнэгүйбта? Би элһэ тэнгис далайда хилэ болгон табяаб. Хэтэ мүнхын тэрэ хизаарые далай гаталхагүй. Долгидынь хэды мушхарбашье, тэрэниие дабажа шадахагүй. Тэдэ хэды шааябашье, хүндэлэн гаража шадахагүй[+]. 23Теэд таанад улад зонта! Таанад үсэд, үгэ дууладаггүйт, Намһаа буруу хаража, холодонот[+]. 24Намһаа айн түбэгшөөхэ тухай бододогшьегүйт. Харин Би намартаа, хабартаа бороо саг соонь эльгээдэгби, жэл бүри таанадта ургасын хаһа үршөөнэб[+]. 25Танай гэм зэмэһээ боложо эдэ бүгэдэ таанадһаа буруу хараба, нүгэлтнай дэмбэрэлтэй һайн юумые танһаа холодуулба.

26Минии арад түмэн соо харатай муу зон бии. Тэдэ шубуу баригшад мэтэ, урьхануудые табидаг. Теэд тэдэ шубуу бэшэ, улад зониие баринал![+] 27Шубуудаар дүүрэн тор мэтэ тэдэнэй гэр мэхэ гохоор дүүрэн. Тиимэл ушарһаа тэдэ хүсэтэй, баян болоо. 28Тэдэ таргалаа, тоһо өөхөөр ялаганаа. Элдэб муу хэрэгүүдые үйлэдэнэ, буруу шүүбэрилнэ, үншэн хэнзын хэрэгһээ баяжана, ядуу зоной эрхэшье хамгаалнагүй[+].

29Тиимэһээ Би, Эзэн, тэдэниие хэһээхэб, иимэ арад зонһоо үһөөгөө абахаб[+]. 30Аймшагтай муухай юумэн, жэгшүүритэй зүйл энэ газар дээрэ болоно: 31лүндэншэд хуурмаг абарал буулгана, тэдэнэй туһаар санаартад улад зониие ударидана. Минии арад түмэн энээндэ угаа дуратай байха юм! Харин энээнэй дүүрэжэ, хэһээлтын сагай ерэхэдэ, тэдэ яаха болоноб[+]?

#### 6


Хэһээлтэ тушаа үшөө дахин

1Бэньямиинэй үри һадаһад, ами наһаяа абархаяа

Иерусалимай[†] хотонуудһаа тэрьедэн ошогты!

Гай гасалан, агууехэ сүйд хойто зүгһөө болохоёо байна гэжэ Тэкооһада бүреэ үлеэжэ, Бэт-Һахээрэмдэ һэргылэмжын тугуудые үргэгты[+]. 2Гоё һайхан эрхэ тангил Сионой басаган[†][*] усадхагдаха. 3Ондоо орон нютагуудай удамаршад[†] улад зонтоёо тэрээн руу ерэжэ, тойруулан хаа-хаанагүй майхангуудые татаха, өөр өөрынгөө хубида зонхилхо.

4Тэдэ иигэжэ хэлэхэ: «Иерусалимда дайлахаяа бэлдэгты! Зэһэгты! Үдын тэнгээр добтолое!» Удаань тэдэ: «Дан орой болоо. Үдэр дууһажа, үдэшын һүүдэр ута боложо байна[+]. 5Һүниндөө добтолое. Хотын хэрэм үгы хэе!» – гэлдэхэ.

6Иерусалимые бүһэлхэеэ модо отолжо, ханануудайнь дэргэдэ хашаа барихыень эдээндэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] захираа: «Би энэ хотодо хэһээлтэ амасуулхаб, юуб гэхэдэ, тэрээн соо дарлалта-харшалалта ходо боложо байна[+]. 7Хабсагайда сабшан бүтээгдэһэн амһарта соо уһанай хододоо шэнэлэгдэн байдагтал, хото соо шэнэ муу муухай ябадал хододоо болон байна. Хүсэрхэл болон һандарал тухай мэдээнүүд тэндэһээ дуулдана. Минии хараха юумэн гэхэдэ, гансал үбшэн болон шарханууд[+]. 8Иерусалим! Ухаа орыш! Үгы һааш, Би шамһаа буруу хаража, хэнэйшье ажаһуудаггүй хооһон газар шамайе болгохоб», – гэжэ Тэрэ айладхана.


Үгэ дуулахагүй Израиль

9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн үшөө иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы алим жэмэсээ абхуулһан үзэмэй модон мэтэ Израиль[†] болохо. Тиимэһээ ши үрдижэ, гараа мүшэр руу һарбайгыш.

10Би: «Хэндэ хэлэхэбиб, хэндэ заабарилхабиб, хэн намайе дуулахаб? Тэдэ үсэд, Танай захяа дуулахаяа арсана. Айладхаһан үгэнүүдыетнай дүүргэнэгүй[+]. 11Эзэмни, тэдэнэй урдаһаа Танай уур хилэнгээр би мүн лэ халинхайб, досоогоо энээниие багтаажа ядажа байнаб».

Тиихэдэм Эзэн намда иигэжэ хэлээ:

– Уур хилэнгыем үйлсэдэхи үхибүүд болон сугларһан залуушуул дээрэ адха. Үбгэд, һамгад баряанда абтаха, үндэр наһатай үбгэдшье баряанда туугдан абтахал[+]. 12Тэдэнэй гэрнүүд, таряалангууд болон һамгадынь ондоо зондо үгтэхэ. Юуб гэхэдэ, Би энэ орон нютагай ажаһуугшадые хэһээхэ һанаатайб[+]. 13Ушарынь гэхэдэ, хүн бүхэн, бага, ехэ хамаагүй, гансал ашаг олзодо шунанхай. Лүндэншэһөө эхилээд, санаартан[†] хүрэтэр бултадаа зониие мэхэлнэ[+]. 14Арадаймни хүндэ шархануудай багахан шулгархай байһан мэтэ тэдэ хайша хэрэгээр тэрэнииень эмшэлнэ. «Бүхы юумэн һайн» гээд тэдэ хэлэнэ. Теэд һайн юумэн үгы![+] 15Тэдэ өөһэдынгөө үйлэдэһэн бузар муу муухайһаа эшэнэ гү? Үгы, огто эшэнэгүй. Улайхаяашье тэдэ мэдэхэгүй ха. Тиимэһээ бултандал адли тэдэ хэһээгдэхэ. Улад зониие шүүбэрилхэеэ ерэхэдээ, Би тэдэниие газар руу шабхадан унагаахаб! Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Израиль Эзэнэй һургаалһаа хадуурба

16Эзэн өөрын арад зондо иигэжэ айладхаба: «Харгы замууд дээрэ тогтожо харагты. Урданай һайн харгынууд тушаа – Моисейн[†] һургаал[†] тухай һурагшалагты. Тэрэ һайн замаар зорибол, ажана амгалан ажаһуухат».

Теэд тэдэ: «Үгы, зорихогүйбди», – гэлдэбэ[+]. 17Би Эзэн бүреэгэйнь дохёо шагнахынтнай тула лүндэншэдые харуулшадаар таанад дээрэ табяаб. Гэбэшье таанад «Бидэ шагнахагүйбди» гээ һэнта[+].

18Тиимэһээ Эзэн:

– Соносогты, үндэһэ яһатад! Тэрэ арадтай юун болохыень мэдэжэ абагты! 19Газар дэлхэй, соносо! Мүнөө Би энэ арадай түсэблэһэн гай тодхорые өөһэдэйнь толгой дээрэ буулгахам. Юуб гэхэдэ, тэдэ Минии үгэ дуулабагүй, Минии заабари тообогүй[+]. 20Шэбааһаа асардаг гүгэл,[†] алас холо нютагһаа санзай[†] ууюулганууд Намда юуштэб? Тэдэнэй түгэс шатаалта үргэлнүүд[†] Намда хэрэггүй, үргэлнүүдынь Намда зохисгүй[+]. 21«Тиимэһээ Би энэ арадта ехэ бэрхэшээлнүүдые эльгээхэб. Бэрхэшээлнүүд шулуун мэтэ зониие бүдэрүүлхэ. Эсэгэнэр үхи хүүгэдтэеэ хамта, хүршэнэр нүхэдтэеэ хамта унажа, үхэхэ!» – гэжэ тунхаглаба[+].


Хойто зүгһөө аюул

22Эзэн иигэжэ айладхана:

– Харагты, хойто зүгэй орон нютагһаа сэрэгэй зон ерэжэ байна. Агууехэ үндэһэтэн газар дэлхэйн хизаартахи һууриһаа хүдэлжэ эхилээ[+]. 23Тэдэ һурша ном, жада гартаа адханхай, хэрзэгы хархис зантай, хайра гамгүй. Тэдэнэй хашхараан тэнгис далай мэтэ хүнхинэнэ. Сионой басаган, шинии урдаһаа дайлахаяа тэдэ нэгэ хүн мэтэ жагсан, морёор гүйлгэлдэн ерэжэ байна!

24Иерусалимай зон иигэжэ хэлэнэ:

– Тэдээн тушаа һураг суу дуулажа, һал һуушабабди. Түрэжэ байһан эхэнэртэл үбшэндэ, гай зоболондо бидэ нэрбэгдэбэбди[+]. 25Хээрэ тала руу бү гарагты, харгы замаар бү ябагты. Юуб гэбэл, хаа-хаанагүй – һэлмэ бариһан дайсад, тойроод – аюул![+]

26Эзэн:

– Минии арад зон! Гашуудалай хубсаһа үмдэжэ, үнэһэн соо хүльбэрэгты. Ори ганса үхибүүгээ гээһэн мэтэ угаа гашуунаар уйлагты, юуб гэхэдэ, таанадые усадхахаяа ерэжэ байгаашад гэнтэ добтолон орохо[+]. 27Ерэмияа, түмэр түдэгэ шэнжэлдэг хүндэл, ши Минии арад зоной ябадал шэнжэлэн адагла[+]. 28Бултадаа тэдэ гуулин ба түмэр мэтэ үсэд хатуу, мүхөөгөө үгтэхэгүй зон. Тэдэ – һальхай ябадалтайшуул, хоб зөөгшэд. 29Хүүдинсын хөөргөөр үлеэлгээд, туулган шатажа һалаа. Түмэр хайлуулагша дэмы хүдэлбэ: муу муухай зүйл амяараа болоогүйл! 30Тэдэниие голосооной, хаясаанай зүйл гээд нэрлэхэ. Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн, тэдэниие голооб, – гэжэ айладхал буулгаба[+].

#### 7


Ерэмияа Һүмын хажууда

1-3Иудын хан түрын улад зоной мүргэхэеэ ерэдэг Эзэнэй[†] Һүмын хаалгын хажууда ошохыемни Эзэн намда захирба. Намайе тэндэ зогсоожо, Өөрынь, Израилиин Бурхан,[†] Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, иимэ үгэнүүдые соносхохыемни Тэрэ захираа:

– Өөһэдынгөө ажабайдал болон үйлэ хэрэгүүдээ заларуулан заһагты, тиигэбэлтнай, Би таанадые эндээ саашадаашье ажаһуухыетнай зүбшөөхэб[+][+]. 4«Энэ болбол Эзэнэй үргөө, Эзэнэй үргөө, Эзэнэй үргөө» гэһэн дэмы найдуулһан хуурмаг үгэнүүдтэ бү этигэгты[+]. 5Хэрбээ ажабайдалаа болон үйлэ хэрэгүүдээ үнэхөөр заларуулан заһабалтнай, бэе бэедээ үнэн сэхээр хандадаг болоо һаатнай,[+] 6ерүүл хүниие, үншэн хэнзые, бэлбэһэн эхэнэрые харшалангүй, ямаршье гэм зэмэгүй хүниие энэ орон нютагта алангүй, гай тодхор асардаг ондоо бурхадта мүргэхэеэ болёо һаатнай, 7үбгэ эсэгэнэртэтнай хэтэ мүнхэдөө Минии үршөөһэн энэ газарта, энэ орон нютагта таанадые саашадаашье ажаһуухыетнай үлөөхэб[+].

8Үзөөрэйгты, таанад худал хуурмагта найдажа байнат, энээнһээ аша үрэ гарахагүй! 9Таанад хулгай хэжэ, алажа, забхайржа, худалаар тангариглажа, Баалда[†] үргэл үргэн, мэдэхэгүй ондоо бурхадта мүргэжэ байгаад,[+] 10энээнэй удаа ерэжэ, Минии нэрээр нэрлэгдэһэн энэ үргөө соо урдамни зогсоод, «Бидэ абарагдаабди!» гэжэ хэлэнэт. Тиигээд эдэ бүхы жэгшүүрилтэ зүйлнүүдые саашадаашье хэжэл байнат. 11Минии нэрээр нэрлэгдэдэг энэ үргөө, танай һанамжаар, дээрмэшэдэй үүр болоо юм гү? Үзөөрэйгты, Би бүхы юумэ хаража байнаб![+] 12Намайе хүндэлхэ газар болгон түрүүшээр Шилоодо шэлэһэн газартамни ошожо, арад түмэн Израилиимни муу муухай ябадалһаа боложо тэдээндэ юу хэһыемни харыт. 13Би таанадта оло дахин хэлээ һэм, теэд таанад дуулаагүйт, Би таанадые дуудаа һэм, теэд харюусаагүйт. Мүнөө хадаа эдэ бүхы үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө[+] 14таанадай найдадаг, Минии нэрээр нэрлэгдэдэг үргөөдэ болон таанадта, үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн газартаа Би Шилоодо хандаһантайдал адляар хандан, үйлэ хэрэг хэхэб! 15Таанарай аха дүү болохо Эпрааимай бүхы үри һадаһадые гарган хаяһан шэгээрээ Би таанарые Өөрын хажууһаа гарган хаяхаб. Би, Эзэн, энээниие айладхана мүн![+]


Арад зон Эзэнэй мэдэлһээ гаранхай

16– Ерэмияа, ши хадаа энэ арад түмэнэй түлөө бү зальбара, бү уйла, маани мэгзэм бү үргэ. Намайе бү гуй. Юуб гэхэдэ, Би шамайе дуулахагүйб[+]. 17Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай[†] үйлсэнүүдээр юу хэжэ байһыень ши харанагүй гүш? 18Үхибүүдынь түлеэ суглуулжа, эсэгэнэрынь гал носоожо, эхэнэрнүүдынь Тэнгэриин хатанда бообо хэхын тула талха зуурана. Намайе гомдоохын тула тэдэ ондоо бурхадта сэржэм үргэнэ. 19Теэд тэдэ Намайе гомдооно гү? Үгы! Тэдэ өөһэдыгөө бузарлан, өөһэдыгөө гомдохооно.

20Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, Өөрынгөө бушаганама уур хилэнгые үргөөгэй оршодог энэ газар дээрэ, хүн ба адагуусан дээрэ, талын модод ба газарай үрэ жэмэс дээрэ буулгахам. Гал дүлэн носожо, хэншье тэрэниие унтараажа шадахагүй[+].

21Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: Израилиин арад түмэн, таанад түгэс шатаалта үргэл[†] хэдэгта, тиихэдэ үшөө үлэһыень өөһэдөө эдихэдэ хамаагүй үргэл гэдэг байнат. Бултыеньшье эдиит![+] 22Би таанадай үбгэ эсэгэнэрые Египедэй орон нютагһаа гаргахадаа, түгэс шатаалта үргэл тухай хэлээгүй, захираашьегүй бэлэйб[+]. 23Гансал Минии үгэ дуулажа, Би тэдэнэй Бурхан, тэдэ Минии арад түмэн болохыень, тэдээндэ һайн байхын тула Минии захиһаар ажаһуухыень айладхан захираа һэм[+]. 24Гэбэшье тэдэ Минии үгэ дуулаагүй, анхаралаа хандуулаагүй, харин үсэд, муу сэдьхэлэйнгээ табисуураар ажаһуужа, өөһэдыгөө хойшо татаба[+]. 25Таанадай үбгэ эсэгэнэрэй Египедэй орон нютагһаа гараһан тэрэ үдэрһөө хойшо мүнөө хүрэтэр Би таанадта бүхы зарасанараа – лүндэншэдөө дахин-дахин эльгээжэл байгааб[+]. 26Теэд таанад Минии үгэ дуулаагүйт, шэхээ табяагүйт, үсэрхэжэ, үбгэ эсэгэнэрһээ бүри муу болоот[+].

27Ерэмияа, эдэ бүхы үгэнүүдые шинии хэлээшье һааш, тэдэ шамайе шагнахагүй. Тэдэниие дуудаашье хадаш, тэдэ шамда харюусахагүй. 28Тиихэдэнь тэдээндэ «Энэ үндэһэн арад Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай, үгэ дууланагүй, һургаал[†] абанагүй. Үнэн зүб юумэн хосороо, тэдэнэй аманһаа бэшэ гарахагүй!» гэжэ хэлээрэй.


Бэн-Һинноомой хүндыдэ хэһэн нүгэл

29Иерусалимай улад зон,
үһэеэ тайража хаяад,
нюсэгэн добо толгой дээрэ гашуудан уйлагты.
Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн,
энэ үе удамда уурлан хилэнтэжэ,
голожо, орхибоб.

30Иудын улад зон Минии хараһаар байтар муу муухай юумэ үйлэдөө. Минии нэрээр нэрлэгдэдэг үргөө соо тэдэ өөһэдынгөө шүтөөнүүдые табиба. Тиигээд тэрэ үргөө бузарлагдаа[+]. 31Басагад, хүбүүдээ галда шатаахаяа Бэн-Һинноомой хүндыдэ Тоопэт гэжэ нэрэтэй мүргэлэй[†] обоо зохёон тэдэ түхеэрбэ[+]. 32Үзөөрэйгты, Тоопэт бэшэ, Бэн-Һинноомой хүнды бэшэ, харин Хюдалгын хүнды гэжэ энэнь нэрлэгдэхэ үдэрнүүд ерэхэеэ байна. Тоопэдтэ хүдөөлүүлхэ газар дуталдажа эхилхэ. 33Эдэ зоной һэенүүд тэнгэриин шубууд болон газарай арьяатанай эдишэ болохо. Тэдэниие үргөөхэ хүн олдохогүй[+]. 34Энэ газар ханха зайдан болохо. Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай үйлсэнүүдээр зугаа нааданай, баяр баясхалангай абяа дууе, түрэ найрай жаргалтай абяа Би таһалдуулхаб![+]

#### 8

1Тэрэ үедэ Иудын хаашуулай, ноёдойнь, санаартадай, лүндэншэдэй, Иерусалимай[†] ажаһуугшадай яһануудые зон булашаһаань гарган хаяха. 2Дуратай, алба хэдэг нара, һара болон мүшэд доогуурнь яһануудыень тараажа тэдэ хаяхал. Тэдээнтэй зүбшэдэг, мүргэдэг, һүгэдэн унадаг тэдэ байгаа ха юм. Яһаниинь суглуулагдан хүдөөлүүлэгдэхэгүй. Шэбхэ мэтэ тэрэ газарай хүрьһэн дээрэ хэбтэхэ[+]. 3Харин амиды мэндэ үлэһэн зон, энэ муу муухай угсаатанай үлдөөсэ зон, амиды байхаһаа үхэһэмнай дээрэ гэжэ тоолохо. Минии тэдэниие үлдэн гаргаһан бүхы газарта амиды мэндэ үлөөшэдынь тиигэжэ һанахал. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,[†] айладхана мүн![+]


Нүгэлэй түлөө хэһээлтэ

4Эзэн Өөрынь арад түмэндэ иигэжэ хэлэхыемни захираа:

– Хүн унабал, дахин бододоггүй юм гү? Харгыһаа хадуурбал, һөөргөө бусадаггүй юм гү? 5Юундэ таанад, Иерусалимай улад зон, Намһаа буруу хараһан харгыгаараа саашаал дугташажа байнабта? Таанад шүтөөнүүдөө орхихо дурагүй, Намда бусахаяа арсанат. 6Би һайса шагнааб, теэд таанад үнэн сэхэеэ хэлэнэгүйт. Хэншье муу муухай хэрэг тухайгаа гэмшээгүй. Хэншье «Би юу буруу хээбиб?» гэжэ һураагүй. Тулалдаан руу дабшан орожо байһан мориндол адли хүн бүхэн өөрын шэглэлээр ябаһаар лэ байна. 7Хилэн шубууншье хүрэтэрөө бусаха сагаа мэдэдэг. Түүтэй шубуун, хараасгай болон тохорюун аянай сагаа ойлгодог. Харин таанад, Минии арад зон, ёһо гуримыемни мэдэнэгүйт[+]. 8«Сэсэн мэргэмди, Эзэнэй хуулинуудые мэдэнэбди» гэжэ таанад яажа хэлэжэ шаданабта? Харыт, хуулинуудни худал бэшээшэдээр хубилгагдаад байнал[+]. 9Сэсэн мэргэн тэдэ зон нэрээ хухараа, мэгдэшоо, баригдаа, Эзэнэй үгэ тэдэ буруушааба – тиихэдээ тэдэ мэргэн ухаатай болоно гү? Үгы. 10Тиимэһээ Би һамгадыень бусад зондо, тэдэнэй таряалангуудые шэнэ эзэдтэ үгэхэб. Юуб гэбэл, тэдэ бултадаа, бага, ехэгүй, ашаг олзо олохо гэжэ шунанхай. Лүндэншэнһөө[†] эхилээд, санаартан[†] хүрэтэр зониие мэхэлнэ[+]. 11Минии арад зоной шархые оройдоол багахан шулгархай мэтээр эмшэлнэ. «Бүхы юумэн һайн» гэлдэхэ, харин һайн юумэн үгыл[+]. 12Арад зомни, өөһэдынгөө үйлэдэһэн жэгшүүритэй юумэнһээ таанад эшэнэ гээшэ гүт? Үгы! Таанад оройдоошье эшэнэгүйт. Яажа улайдагыешье мэдэхэгүй байнат. Тиимэһээ бусад арадтай адли унан һалахат. Шүүбэрилхэ сагтам таанад һалгаагдахат! Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

13Тэдэнэй ургасые үгы хэхэб. Үзэм жэмэсэй эшэ дээрэ нэгэшье үзэм үлэхэгүй, инжирэй[†] модон дээрэ инжир бултадаа үгы болохо, набша хагдарха. Минии тэдэндэ үгэһэн газар нютагшье тэдэнэй бэшэ болохо[+].

14Зон һабир-шэбэр хоорондоо хөөрэлдэнэ:

– Юундэ бидэ амгалан һуужа байнабибди? Суглараад, бүхэлэлтэтэй хотонууд руу ошожо, тэндэ амгалан байдал амжаял!

– Эзэнэй урдаһаа нүгэл[†] үйлэдэһэндэмнай Тэрэ маанадай үхэхые тодорхойлоо, хоротой уһа уухыемнай үгөөл![+] 15Амгалан тайбаниие хүлеэһэмнай, ямаршье һайн юумэн ерэбэгүй. Бурхан[†] бидэниие хүлисэхэ гэжэ найдаһамнай, аймшагтай юумэн болобо[+]. 16Дайсаднай – Даанай хотонуудта! Моридойнь турьяхые дуулаабди. Адуунайнь инсагаалха абяанһаа бүхы газар доһолно. Дайсад ерэжэ, орон нютаг, тэндэ байгааша бүхы юумэ, хото болон ажаһуугшадыень залгин һалгаахань[+].

17«Үзөөрэйгты, Би таанадай урдаһаа могойнуудые, ямаршье шэбшэлгээр шэбшэгдэхэгүй хорото могойнуудые эльгээхэм. Тэдэ таанадые хадхаха», – гэжэ Эзэн тунхаглажа байна[+].


Арад тухайгаа Ерэмияагай сэдьхэл зобоно

18Минии уй гашуудал эдэгэшэгүй,
зүрхэ сэдьхэлни үбдэнэ.
19Шагныт! Арад зоноймнай
алас холын оронһоо:
«Эзэн Сиондо[†] бэшэ байхагүй гээшэ гү?
Сионой Хаан тэндээ үгы юм гү?»
гэжэ хашхархань дуулдана.
Эзэн тэдээндэ иигэжэ харюусаа:
«Шүтөөнүүдтэ мүргэжэ,
аша туһагүй хариин бурхадта зальбаржа,
таанад Минии уур сухал хүргөөт.
Юундэ тиигээбта?»[+]
20Улад зон хашхаралдана:
«Ургаса хуряаха саг үнгэрөө, зун дууһаа.
Харин бидэ абарагдаагүйбди».
21Арад зонойнгоо зобоходо,
зүрхэ сэдьхэлни зобоно.
Уйдхартай барагар байнаб,
угаа һүрдэнхэй ябанаб[+].
22Галаадта[†][*] эм дом байгаал ааб даа.
Тэндэ эмшэн байгаал бэзэ.
Теэд юундэ минии арад түмэн
эдэгэхэгүй байгаа гээшэб?![+]

#### 9

1Минии толгойн
уһаар дүүрэн байгаа һаань,
минии нюдэдэй
нулимсын булаг болоо һаань,
алагдаһан улад зонойнгоо хойноһоо
үдэр, һүнигүй уйлаха һэм[+].
2Элһэн сүл губида аяншадай хонохо газар
намда байгаа гээшэ һаань,
өөрын арад түмэнөө орхижо,
тэдэнһээ ошохо байгааб.
Тэдэ бултадаа забхайрагшад,
урбагшадай үүр гээшэл![+]
3Татаһан һурша ном мэтэ
худал хэлэтэйл тэдэ.
Энэ газар нютагта худал үгэ
үнэн сэхэһээ хүсэтэй болоо.
«Минии арад муу муухай юумэ
хойно хойноһоо үйлэдэнэ,
Намайе Бурхан[†] гэжэ тооногүй», – гээд
Эзэн[†] айладхана[+].
4Хүн бүхэн хүршэһөө болгоомжолог,
ямаршье аха дүүдээ бү этигэг.
Юуб гэбэл, нэгэ ахань нүгөөдэеэ
ула мүрөөрнь гүрдэнэ,
хүршэнь нүгөө хүршэеэ
худалаар хоблоно[+].
5Хүн бүхэн хүршэеэ мэхэлжэ,
үнэн сэхэеэ хэлэдэггүй,
худал хэлэхэдээ һурамхи болонхой,
нүгэл[†] хэлгэдэ бүхы хүсэеэ зорюуланхай.
6Харата һанаанай оршон соо ажаһуунат.
Өөһэдөөшье угаа харатайт.
Арад түмэнэйнь Өөрыень буруушааһан тухай
Эзэн айладхаа.
7Тиимэ ушарһаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
иигэжэ тунхаглаа:
Түмэрэй шанар мэдэхын тула
хайлуулжа шалгадаг гээшэл.
Тэрээндэл адляар Өөрынгөө арадые шалгахам.
Бэшэ ондоо арга үгы[+].
8Тэдэнэй хэлэн – хорото годли,
тэдэ хододоо худал хэлэдэг.
Хэн нэгэн хүршэтэеэ һайнаар амаараа хөөрэлдэбэшье,
дотороо урьха занга тэрээндэ бэлдэжэ байха юм[+].
9Иимэ зүйлэйнь түлөө Би
тэдэниие хэһээхэгүй юм гүб?!
Иимэ арад түмэнһөө
үһөөгөө абахагүй юм гүб?!
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн![+]
10Уула тухай уйлажа, ори дуун болохоб.
Үргэн талын бэлшээринүүд тухай
гашуудан бархирхаб.
Тэдэ зэлүүд хооһон болоо,
тэрээгүүр хэншье гарахагүй.
Үхэр һүрэгэй мөөрэхэнь дуулданагүй,
огторгойн шубууд, бүхы ан арьяатан
зугадан тэрьедээ[+].
11Эзэн айладхана:
«Иерусалимые[†] һандарһан шулуун обоо,
сүүбэн шонын үүр болгохоб.
Иудын хотонуудые ажаһуугшадгүй
хооһон болгохоб»[+].


Юундэ энэ орон нютаг хооһорооб?

12Би асуубаб: «Эзэн, юундэ энэ орон нютаг хооһорооб? Хэнэйшье дээгүүрнь гарахын аргагүй болотороо юундэ тэрэ элһэн сүл губи мэтэ хооһорооб? Энээниие ойлгожо шадаха сэсэн мэргэн хүн хэн бэ? Энээниие соносхохо тухай хэндэ Та айладхаһан байнабта?»

13Эзэн харюусаба:

– Ушарынь гэхэдэ, тэрэ арад Минии зааһан хуулиие орхижо, үгыемни дуулабагүй, Минии айладхаһанай ёһоор үйлэ хэрэг ябуулбагүй. 14Харин үсэрхэжэ, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ һургаһанай ёһоор Баалда[†] мүргэн-шүтэн байба. 15Тиимэһээ Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, иимэ арадтай юу хэхые шагнагты: хараарайгты, хорлохын тула тэдэниие үрмэдэһөөр хооллулхаб, һүлһэтэй уһаар ундалуулхаб[+]. 16Би тэдэниие өөһэдыньшье, үбгэ эсэгэнэрэйньшье мэдээгүй үндэһэ яһатанай дунда тараахаб. Тэдэниие дууһан хюдатараа хойноһоонь сэрэг ябуулжал байхаб[+].

17Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:
Һайса бодожо үзэгты!
Тиигээд хүдөөлгэндэ уйлан дууладаг
эхэнэрнүүдые дуудагты!
Эрхим иимэ дуушадые ерүүлхээр
хүниие эльгээгты[+].

18Улад зон иигэжэ хэлэбэ:
«Хүдөөлгэнэй гашуудалтай дуу
бидэндэ дуулахаяа
тэдэ яаралтай ерэг,
нюдэнһөөмнай нулимсын дуһалтар,
нюдэнһөө нёлбоһоной
урасхал мэтэ урдатар
дуулаг лэ»[+].
19Сионһоо[†] ори дуун соностоно:
«Аа, бидэнтэй сүйд болоо!
Гутамшаг бузар юумэндэ орообди!
Газар нютагаа орхихо баатай болообди,
манай гэрнүүд һандаргагдаа».
20Би, Ерэмияа, хэлээ һэм:
«Эхэнэрнүүд, Эзэнэй үгые шагнагты!
Тэрэнэй айладхал анхарагты!
Басагадаа шаналан гашуудаха ёһололдо,
хүн бүхэнөө – гашуудалай дуунда һургагты.
21Үхэл сонхоорнай дамжан ороно.
Үйлсэнүүдһээ үхи хүүгэдые,
хотын талмайнуудһаа эдир хүбүүдые
усадхахын тула
үхэл хатал ордонгууд руумнай орожо байна.
22Зоной һэе хүүрнүүд
задагай талмайнууд дээрэ
шэбхэ мэтэ хэбтэхэ,
таряа хадагшын һүүлээр
хэнэйшье суглуулхагүй
таряанай боолтонууд мэтэ.
Эдэ үгэнүүдые минии соносхохые Эзэн захираа»[+].
23Эзэн иигэжэ айладхана:
Мэргэн хүн мэргэн ухаагаараа,
хүсэ шадалтай хүн шадалаараа,
баян хүн эд баялигаараа бү һайрхаг[+].
24Харин һайрхагша нэгэн
Намайе газар дэлхэй дээрэ
хайра энэрэл, хэрэг шүүбэрилгэ болон
үнэн зүбые үйлэдэгшэ Эзэн мүн
гэжэ ойлгодог, мэдэдэгээрээ һайрхаг лэ.
Энээндэ Би дуратай байхалби.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

25-26Эзэн иигэжэ тунхаглана: «Египедэй, Иудын, Эдоомой,[†] Аммооной, Моһаабай[†] болон элһэн сүл губида ажаһуудаг, һаншагайнгаа үһэ тайрадаг зониие Минии шүүбэрилхэ саг дүтэлжэ байна. Эдэнэр бэлгэеэ отолуулаагүй. Харин Израилиин улад зон бэлгэеэ отолуулһаншье һаа, энэ ёһололой далда удхые – Намтай хэлсээгээ сахиха гээшые дүүргээгүй»[+].

#### 10


Шүтөөнүүдтэ бэшэ, үнэн зүйлнүүдтэ мүргэгты

1Израилиин улад зон, Эзэнэй[†] таанадта айладхажа байһан үгэ шагнагты! Тэрэ иигэжэ айладхана:

2Ондоо үндэһэ яһатадай
ажабайдалые бү һажаалдагты.
Тэдэнэй айдаг тэнгэриин дүлгэ тэмдэгүүдһээ[†] бү айгты.
3Эдэ арадуудай шажан мүргэлынь[†] юуншье бэшэ.
Ой соо модо отолоод,
модошо дархан һүхөөр тэрэниие болбосоруулна.
4Тиигээд мүнгөөр болон алтаар шэмэглэдэг.
Ганхахагүйн тула тэрэниие хадааһа, алхаар бүхэлдэг[+].
5Тэдэ шүтөөнүүд огородой мануухай мэтэ,
дуугаржа шадахагүй.
Ябажа шадахагүй байхадань
тэдэниие үргэжэ зөөдэг гээшэ.
Тэдээнһээ бү айгты!
Тэдэ хоро хэжэ шадахагүй,
мүн тиихэдэ һайнииешье хэжэ шадахагүйл[+].
6Эзэн, Тандал адли хэншье үгыл!
Та агууехэт.
Танай нэрэ агууехэ ба хүсэн түгэлдэр![+]
7Бүхы зон Таниие,
үндэһэ яһатадай Хааниие, хүндэлхэ ёһотой.
Үнэхөөр энэ Танда зохистой.
Үндэһэтэдэй бүхы сэсэн мэргэн зоной дунда,
хаашуулайнь дунда Тантай адли хэншье үгы[+].
8Модон шүтөөнүүд юундэ һургаха юм?
Тэдэ бултадаа тэнэг, мунхаг.
9Шүтөөнүүд – дэлхэйн нэгэ захаһаа, Таршиишһээ асарагдаһан,
дабтаһан мүнгэн,
нүгөө захаһаань, Упаазһаа асарагдаһан алтан,
уран гартанай бүтээл.
Тэдэнэй хубсаһан номин хүхэ
болон шад улаан үнгэтэй.
Шадамар бэрхэ зон тэдэниие бүтээгээ[+].
10Харин Та, Эзэн,
ори ганса, үнэн бодото Бурхан[†] болонот.
Та – амиды Бурхан,
хэтэ мүнхэдөө зонхилдог Хаан гээшэт.
Танай уур сухалһаа
газар дэлхэй доһолжо,
үндэһэ яһатан Танай уур хилэн тэсэжэ шададаггүй.

11Таанад, улад зон, үндэһэ яһатанда иигэжэ хэлыт: «Огторгой болон газарые бүтээгээгүй бурхад үгы хэгдэжэ, хүрьһэтэ дэлхэй дээрэһээ халиха»[+].


Эзэндэ магтаал

12Эзэн Өөрын хүсэ шадалаар
газар дэлхэйе бүтээгээ,
Өөрын мэргэн ухаагаар
юртэмсые тогтоогоо,
Өөрын оюун ухаагаар огторгой татаа[+].
13Абяа гарахадань, тэнгэриин уһан хүржигэнэнэ,
газар дэлхэйн адагһаа Тэрэ үүлэнүүдые хөөрүүлнэ,
аадар бороогой үедэ сахилгаа түхөөнэ,
агуулануудһаа һалхи эльгээнэ[+].
14Улад зон булта мунхаг, ойлгосо мэдэсэгүй байна.
Шүтөөн бүтээгшэ өөрынгөө нэрэ гутаана,
юуб гэбэл, тэрэнэй шудхамал хүрэгүүд
худал хуурмаг, амигүй онгод бшуу[+].
15Тэдэ юуншье бэшэ,
энеэдэ-нааданай зүйл.
Эзэнэй шүүбэрилхэеэ ерэхэдэнь,
үгы хэгдэхэ.
16Яковай Бурхан тэдээндэ адли бэшэ!
Тэрэ болбол Хамагые Бүтээгшэ,
Израиль[†] – Тэрэнэй Өөрын арад, мэдэлэйнь албатан.
Нэрэ хүндэнь – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн[+].


Сүлэлгэдэ ошолго ойртоо

17Иерусалимай[†] улад зон, таанад бүһэлэлтэдэ байнат! Өөрынгөө эд зөөри суглуулагты. 18Эзэн иигэжэ айладхана: «Иудын улад зониие энэ орон нютагһаа гарган хаяхаб! Хэншье хоргодожо-хорожо шадахагүй, зон ехэ зобохо-тулиха».

19Оо, ямар үбшэнтэйб! Би зобошооб.
Минии шарха эдэгэшэгүй.
Харин би «энэ үбшэн тэсэжэ шадахаб» гээд һанаа һэм[+].
20Минии майхан дээрмэдүүлэгдээ,
минии ооһорнууд таһаранхай.
Улад зомни намһаа ошоо,
хэншье үлөөгүй.
Майхангыем табиха,
хүшэгэнүүдыем татаха
хэншье үгы[+].
21Манай удамаршад[†] тэнэг,
Эзэнһээ зүбшэл, заабари асуунагүй.
Тиимэһээ тэдээндэ аза талаан үгы,
арад зониинь тараагдан нүүлгэгдээ[+].
22Шагнагты! Иимэ һураг дуулдаба!
Иудын хотонуудые хооһон,
сүүбэн шонын үүр болгохоёо
хойто зүгэй орон нютагһаа
ехэ шууяатай сэрэг гаража байна[+].
23Эзэн, би мэдэнэб:
өөрынгөө хуби заяае
хүн өөрөө мэдэхэ бэшэ,
өөрынгөө ажабайдалые хэншье ударидан ябажа шадахагүй[+].
24Өөһэдынгөө улад зониие хэһээхэдээ,
уур сухалгүйгөөр,
үнэн зүбөөр хэһээгыт, Эзэн!
Маанадые бү хюдыт![+]
25Танда мүргэдэггүй үндэһэ яһатан дээрэ,
мүн Таниие тоодоггүй улад зон дээрэ
уур хилэнгээ адхыт.
Тэдэ арад зонииетнай алаа,
һалгаагаа, хюдаа,
орон нютагыемнай һандаргаагаа[+].

#### 11


Хэлсээн тухай

1Эзэн[†] намда айладхаба:

2– Энэ хэлсээнэй[†] үгэнүүдые шагнажа, Иудын болон Иерусалимай[†] улад зондо дуулга. 3Израилиин Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхана: Хэлсээнэй үгэнүүдые сахин дүүргэдэггүй хүн бүхэн хараал[†] шэрээл шэнгээхэ[+]. 4Түмэр хайлуулдаг зууха мэтэ Египедэй орон нютагһаа таанадай үбгэ эсэгэнэрые гаргахадаа, Би энэ Хэлсээ тэдээндэ захин заабарилаа һэм. Минии үгэ дуулажа, захирһан бүхы юумыемни дүүргэжэ байхыень Би тэдээндэ захин хэлээб. Тиигэбэлнь, тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болохо байһан тухайгаа айладхаа бэлэйб[+]. 5Тиигэбэлнь, һүн далайн, зүгын балай урдажа байһан, мүнөө тэдэнэй эзэлжэ байгаа газар нютагые үгэхэб гэжэ элинсэг хулинсагтань тангариглаһан тангаригаа бэелүүлхэ байгааб.

Би харюудань:

– Мүн даа, Эзэмни! – гэбэб[+].

6Тиихэдэм Эзэн намда:

– Эдэ бүхы үгэнүүдые Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай үйлсэнүүдээр соносхо. Хэлсээнэй үгэнүүдые анхаржа, сахин бэелүүлхыень зондо хэлээрэй. 7Египедэй орон нютагһаа гаргаһан тэрэ үдэрһөө хойшо мүнөө хүрэтэр Би таанадай үбгэ эсэгэнэрые Минии үгэ дуулаха тухайнь захиржа, һэргылжэ, оло дахин һануулаа һэм. 8Гэбэшье тэдэ үгыем дуулабагүй, анхаралаа хандуулбагүй, хүн бүхэн үсэд, муу зантай байһан зандаал байгаа бэлэй. Хэлсээ сахин дүүргэжэ байха тухай тэдээндэ захяа һэм, теэд тэдэ дүүргэжэ байгаагүй. Ушар тиимэһээнь Би хэлсээн соо хэлэгдэһэн бүхы хэһээлтэнүүдые тэдээндэ шэглүүлээ һэм, – гэжэ айладхаба[+].

9Тиигээд Эзэн намда:

– Иудын хан түрын болон Иерусалимай зон Минии урдаһаа нюуса хэлсээ зохёон байгуулаа[+]. 10Минии үгэ дуулахаһаа татагалзаһан уг унгиингаа нүгэл[†] шэбэлдэ тэдэ эрьен бусажа, ондоо бурхадта мүргэжэ эхилбэ. Израилиин болон Иудын үри һадаһад үбгэ эсэгэнэртэйнь Минии байгуулһан хэлсээе эбдэбэ[+]. 11Тиимэһээ Би, Эзэн, тэдэнэй зугадажа шадахын аргагүй гай тодхор тэдээн руу шэглүүлхэб гэжэ соносхоноб. Намһаа туһа эрин тэдэнэй хашхаралдахада, Би дуулахагүйб![+] 12Тиихэдэ Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зон санзай[†] урдань ууюулдаг бурхадтаа ошожо, туһа эрин дуудаха, теэд тэдэнь гай гасалангайнь үедэ оройдоошье туһалха-абархагүй[+]. 13Иудын хан түрын хото бүхэндэ өөрын бурхан бии. Иерусалимай үйлсэ бүхэндэ жэгшүүритэй муухай юумэндэ үргэлэй шэрээ[†] табигдаа, Баалда[†] санзай ууюулхын тула тэдэ бодхоогдоо[+]. 14Ерэмияа, эдэ зоной түлөө бү зальбара, бү уйла, бү гуй Намайе! Гай тодхорто ороходоо Намайе тэдэнэй дуудахада, Би шагнахагүйб[+].

15Минии дуратай амараг[*],
муу юумэ хэдэг аад,
Минии үргөөдэ байха ямар эрхэтэйбши?
Үргэлэй мяха шамһаа
яажа би абахабиб?
Муу муухайе хэхэдээ,
ши баярладаг ха юмши[+].
16Үзэсхэлэн һайхан, жэмэстэй,
ногооржо байһан чидун модон гэжэ
Би шамайе нэрлээ һэм.
Харин мүнөө ехэ аадарай дуу-шуугаар
Би шам руу гал эльгээн носообоб.
Тиигээд мүшэрнүүдшни шатан һалаба[+].

17Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израиль[†] болон Иудын хан түрэ байгуулааб. Харин мүнөө тэдээндэ гай тодхор ушаруулхаб гэжэ занажа байнаб. Тэдэ өөһэдөө эдэ бүгэдые өөр дээрээ татаа, юуб гэхэдэ, Баалда санзай ууюулжа, Минии уур сухал тэдэ хүргөө ха юм[+].


Ерэмияагай урдаһаа нюуса хэлсээн

18Эзэнэй намда харуулхадань,
би ойлгобоб.
Тэдэ зоной муу муухай хэрэгүүдынь
Тэрэ намда нээжэ харуулаа.
19Үүсэлүүлхээр хүтэлэгдэн ябажа байһан
номхон хурьган мэтэ байгаа бэлэйб.
Урдаһаамни муу юумэ дайсадай зохёожо байһые мэдээгүй һэм:
«Жэмэстэйнь хамта модо отолжо унагаая,
тэрэниие хюдан һалгаая,
тиихэдэмнай хүрьһэтэ алтан дэлхэй дээрэ
улад зон тэрээн тухай мартаха», –
гэжэ тэдэ хэлсэжэ байгаал[+].
20Түмэн Сэрэгтэ Эзэн!
Та үнэн зүбөөр шүүбэрилнэт.
Зоной зүрхэ сэдьхэл, һанаан бодол
шалган туршадагта.
Би Танда зарга хэрэгээ даалгааб.
Тиимэһээ тэдэнһээ үһөөгөө абахыетнай
би хараһуулби, зүбшөөгыт[+].

21Анатоот хотын зон намайе алахаяа һанаа. Эзэнэй нэрэһээ абарал буулгахаяа болёогүй һаамни, тэдэ намайе алаха тухайгаа хэлээ һэн[+]. 22Тиихэдэнь Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Би тэдэниие хэһээхэб! Залуушуулынь дайн дажарта алуулха, үхи хүүгэдынь туража үхэхэ. 23Би Анатоодой зониие хэһээхэ сагаа тодорхойлооб. Тэрэ сагай ерэхэдэ, хэнииньшье амиды мэндэ үлэхэгүй.

#### 12


Ерэмияа Эзэндэ хандана

1Эзэмни, минии Тантай зарга хэрэг ябуулаа һаа,
Та хододоо үнэн зүб байхат.
Гэбэшье Би Тантай үнэн шударгы ёһын хэрэгүүд тушаа
адхаг һэжэгтэ баригдан хөөрэлдэхэ байнаб.
Муу ябадалтайшуулда юундэ аза талаан туданаб,
этигэлгүй,[†] зүй буса зон юундэ хашалгүй амар байнаб[+]?
2Һуулган тарихадатнай, тэдэ үндэһэлөө.
Ургажа, үрэ жэмэсшье үгэдэг болоо.
Танай нэрэ тэдэ аманһаа унагаадаггүй,
гэбэшье зүрхэ сэдьхэлдээ сахидаггүй[+].
3Харин, Эзэн,[†] Та намайе мэдэнэт,
минии юу хэдэгые харанат,
Танда дуратайем ойлгонот.
Үүсэлэгдэхэ хонид мэтээр
тэдэниие шэрэжэ,
һалгаагдаха үдэр хүрэтэрынь
тэдэниие тусгаар харууһалыт[+].
4Газар нютагнай хэды болотор
уйдхар гашуудалда абтажа,
хүдөө талын ургаса ногоон
хатажа-гандажа байха юм?
«Бидэнтэй юун болохые
Бурхан[†] мэдэнэгүй» гэжэ зон хэлсэнэ.
Муу муухай эдэ зонһоо боложо,
амитад болон шубууд хосорно[+].
5Эзэн иигэжэ айладхаба:
Ерэмияа, хэрбээ ши
гүйгөөшэдтэй гүйжэ,
ядараа, эсээ хадаа
моридтой яажа урилдажа шадахабши?
Хэрбээ ши салуу, үргэн нютагта
бүдэрэн унажа байбал,
Иорданай[†] бүтүү шэрэнги соо
яаха болонош?
6Аха дүүнэршни, түрэл түтимшни хүрэтэрөө
шамда урбаад байна.
Тэдэ шам тухай муу юумэ хэлэнэ.
Һайн үгэ нюурташни хэлээшье хадань,
тэдээндэ бү этигэ[+].


Өөрын арадта Эзэнэй гомдол

7Би Израилиие орхижо,
Өөрынгөө арад түмэниие хаяаб.
Дуратай арад зоноо
дайсадайнь мэдэлдэ үгөөб.
8Шэлэһэн зомни урдаһаам эсэргүүсэбэ.
Ой соохи арсалан мэтэ
тэдэ нам руу архирба.
Тиимэһээ Би тэдэниие үзэн яданаб!
9Мяхаша шубуудта тойруулан тоншуулжа байһан
эреэ-маряан шубуун мэтэл
шэлэһэн арадни.
Ябажа, талын бүхы арьяатаниие суглуулагты!
Ерэг, залгиха юумэн олдохол[+].
10Хариин олон удамаршад[†]
үзэмэй модоной сэсэрлигыем һалгаагаа,
дуратай газарыем дэбһэжэ,
үнэһэн тобороог болгоо,
дуратай газарыем
һандархай хооһон дайда болгобо[+].
11Энэнь зэлүүд хооһон,
эзэгүй болоод, Минии урда уйлажа байна.
Бүхы газар нютаг ханха зайдан болоо.
Хэншье тэрэниие хайхарнагүй.
12Сүл губиин нюсэгэн добо толгойгоор
һүйд хэгшэд ябажа байна.
Бүхы орон нютаг хюдахаяа
дайн дажар үүсхэхэб.
Ямаршье амитанда амгалан байдал таһалдаха.
13Минии арад зон шэниисэ тариһан аад,
үрмэдүүл хуряажа абаба.
Тэдэ эсэн ядараа,
гэбэшье ямаршье ашаг олзо олоогүй.
Өөһэдынгөө ургасаһаа тэдэ эшэг лэ!
Дүлэтэһэн уур сухални иимэл![+]


Израилиин хүршэнэр тушаа

14Эзэн иигэжэ айладхана:

– Минии арад түмэн болохо Израильда[†] заяаһан газар орондом добтологшо хүршэнэр тухайнь: хараарайгты, ургамал үндэһөөрнь таһа татажа гаргаһандал, Би тэдэниие газар нютагһаань гаргахаб, Иудын хан түрые тэдээнһээ абархаб[+]. 15Гаргаһанайнгаа удаа Би тэдэниие дахин хайрлан, үндэһэн арад бүхэниие өөрынь газарта, өөрынь орон нютагта бусаан абаашахаб[+]. 16Хэрбээ тэдэ Минии арад зоной шажан мүргэл[†] даган абажа, Баалай[†] урда Минии зониие тангариглажа һургаһандал, Минии нэрээр «Бурхан үзэг!» гэжэ тангариглажа байгаа һаа, тэдэ Минии арад зоной нэгэ хуби болохо[+]. 17Харин Минии үгэ дуулаагүй арад түмэниие Би үндэһөөрнь һалгаажа, дууһан усадхахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

#### 13


Маалинга бүһэ

1Эзэн[†] намда:

– Ерэмияа, ши ошожо, маалинга бүһэ худалдан абаад, бэлхүүһээрээ бүһэлэ, гэбэшье тэрэниие уһанда бү оруулаарай, – гэжэ айладхаба[+].

2Тиимэһээ би Эзэнэй захирһанай ёһоор, бүһэ худалдан абажа, бэлхүүһээрээ бүһэлбэб. 3Удаань Эзэн дахин намда хандан:

4– Үнөөхи худалдан абааша, үмдөөд байһан бүһэеэ абажа, бэеэ зэһээд, Евфрат руу ябажа, тэрэниие тэндэ хадын забһарта нюу, – гэжэ айладхаба. 5Эзэнэй намда захирһанай ёһоор, би ошожо, тэрэниие Евфрадай хажуугаар нюубаб.

6Олон үдэрэй үнгэрһэнэй удаа Эзэн намда:

– Евфрат руу ошожо, тэндэ захирһанайм ёһоор нюугааша бүһэеэ абаад ерэ, – гэжэ айладхаба. 7Тиигээд би Евфрат руу ошожо, малтажа, нюуһан газарһаа бүһэ абабаб. Харахада, үнөөхи бүһэ үмхиржэ, хэрэгсээхээр бэшэ болоһон байба.

8Эзэн дахин намда хандан иигэжэ айладхаба:

9– Энээндэл адляар Би Иудын хан түрын бардам зангые болон Иерусалимай[†] угаа ехээр бардамлалгые һалгаахаб! 10Энэ муу арад зон Минии үгэ дууланагүй. Тэдэ үсэд зантай, ондоо бурхадта шүтэн мүргэнэ, ондоо бурхадые хүндэлнэ, урдань һүгэдэн унана. Тиимэһээ тэдэ болбол энэ ямаршье хэрэггүй бүһэдэл адли болохо. 11Хүнэй бэлхүүһэндэ бүһын няалдадаг шэнгеэр, Би Израилиин болон Иудын хан түрын улад зониие Өөртөө дүтэ няалдуулан байлгахаа һанаа һэм. Минии нэрые хүндэлхэ, магтаал, алдар соло түхөөхэ арад болгохоо һанаа һэм. Теэд тэдэ Минии үгэ дуулаагүй.


Үзэмэй дараһан архитай домбо

12Эзэн Бурхан[†] намда:

– Ерэмияа, «домбо бүхэн дараһан архяар дүүргэгдэхэ ёһотой» гэжэ Израилиин улад зондо соносхо. Тэдэнэй шамда «домбо бүхэниие дараһан архяар дүүргэдэг юм гэжэ бидэ һайн мэдэхэгүй юм гүбди?» гэхэдэнь, 13ши тэдээндэ Минии, Эзэнэй, энэ орон нютагай бүхы ажаһуугшадые – хан шэрээдэ һуугша Давидай уг удамыень,[†] санаартадые, лүндэншэдые, Иерусалимай бүхы улад зониие – һогтоторнь архяар дүүргэхэеэ байһан тухай дуулга[+]. 14Домбо нүгөө домбоор домбодон сохижо байһандал, Би тэдэниие хүгшэн, залуугүй бэе бэедэнь хамталан бута сохихоб. Хайра үршөөл үзүүлхэгүйб, хайрлахагүйб, энэрилхэгүйб, хюдахаб! – гэбэ[+].


Бардам зан тухай

15Израилиин улад зон, Эзэниие соносогты!
Бү бардамлагты, үгыень анхарагты.
16Харанхы болгохынь урда тээ,
бүрэнхы хада ууланууд дээгүүр
хүлэйнгөө торохын урда тээ үрдижэ,
найдаһан гэгээн[†] гэрэлыетнай
Тэрэнэй гүн харанхы,
үнэгэнэй төөримэ шэб харанхы болгохынь урда тээ үрдижэ,
Эзэндэ, өөрынгөө Бурханда, магтаал соло дуудагты![+]
17Харин энээниие анхараагүй һаатнай,
танай бардам занһаа боложо,
минии зүрхэ сэдьхэл бүтүү уйлахал.
Эзэнэй арад зоной һүрэг мэтээр
баряанда туугдаһанһаа боложо,
нюдэдэйнгөө шэргэтэр
би сурхирса уйлахаб[+].

18Эзэн намда:

– Хаанда болон хатан эхэдэнь хаан шэрээһээ бууха тухай хэлэ. Юуб гэхэдэ, тэдэнэй гоё һайхан титим толгойһоонь унаа[+].

19Урда хан түрын хотонууд сэрэгээр бүһэлэгдэнхэй, хэншье тэдэниие абаржа шадахагүй. Иудын хан түрын бүхы зон баряанда туугдаа, бултадаа туугдан ошоо, – гэбэ.

20Иерусалим, харыш! Хойто зүгһөө дайсад ерэжэ байна. Шамда даалгагдаһан улад зоншни, омогорходог хүнүүдшни хаанаб[+]? 21Өөрэйншни һургаһан зониие шамда захирхыень дээрэшни Тэрэнэй табибал, ши юун гэхэбши? Түрэжэ байһан эхэнэр шэнги үбшэндэ баригдахалши[+]. 22Хормойшни шуугдаа, хүсөөр эдлэгдээш – эдэ бүгэдэ яагаад шамтай тохёолдоо гээшэб гэжэ асуубалшни, нүгэл[†] шэбэлэйшни угаа олон байһанда энэ болоо гэһэн харюу үгтэхэ[+]. 23Эфиоп хүн арһаа, ирбэс толбонуудаа һэлгэжэ шадаха гү? Мууе үйлэдэжэ һураһан таанадшье тэдээндэл адли һайниие хэжэ шадахагүйт. 24Тиимэһээ Эзэн таанадые хооһон талын һалхинда үлеэгдэдэг мэхиинэ шэнгеэр тарааха[+]. 25Энэ болбол танай үйлэ, Эзэнэй таанадта хэмжэжэ үгэһэн хуби заяан юм. Юуб гэбэл, таанад Тэрэниие мартажа, бодото үнэн бэшэ бурхадта найдан, шүтэн мүргэдэг болоот[+]. 26Шинии эшхэбтэр зүйл харагдуулхын тула Эзэн Өөрөө хормойешни нюур дээрэш һэхэхэ[+]. 27Үзэн ядадаг юумыень хэжэ байхыетнай Эзэн хараа бэлэй. Хүршынгөө һамга эдлэхые хүсэдэг хүндэл гү, али гүүнэй хойноһоо инсагаалһан азаргадал адли таанадай хээрэ талын добонууд дээрэ шүтөөнүүдтэ мүргэжэ байхые Тэрэ хараа һэн. Иерусалимай улад зон, таанад заатагүй хосорхот! Хэды болотор бузартай байхабта?![+]

#### 14


Аймшагтай ган гасуур

1Эзэн[†] намда ган гасуур тухай иигэжэ хэлэбэ:

2– Иудын хан түрын улад
хосорһон зон тухайгаа гашуудан уйлалдана.
Хотонуудаарнь газар дээрэ
зон уйдан хүсэгүй хэбтэнэ.
Иерусалим[†] соо улад зон
Бурханһаа[†] туһа гуйнал[+].
3Ноёдойнь зарасанараа уһанда ябуулхадань,
уһа нөөсэлдэг газар руу тэдэнь ошобошье,
уһа олонгүй, хооһон һабатай бусажа ерэнэ.
Эшэнхэй, доромжолуулагдаһан,
нюураа бүглэн тэдэ байна.
4Бороогой орохогүйдэ
газар гандан хахаранхай.
Таряашад сүхэрэнхэй, хүнэй нюур харахаяа эшэнэ[+].
5Үбһэ ногооной үгы байхада,
хээрэ талын һогооншье түрэхэдөө
зулзагаяа хаян орхино.
6Хулангууд нюсэгэн добо дээрэ зогсожо,
амяа абажа ядан, сүүбэн шонодол аахилна.
Эдихэ хоолгүй байхадаа
нюдэдынь гэрэлгүй, мууданхай.
7Арад зомни Намда хандан ори дуун болоно:
«Гэм зэмымнай урдамнай байгаашье хадань,
Эзэн, нэрээ хаража, найдуулһанайнгаа ёһоор бидэндэ туһалыт.
Бидэ Танда оло дахин урбаабди,
урдаһаатнай нүгэл[†] үйлэдөөбди[+].
8Оо, Израилиин Найдабари,
зобохо үедэмнай маанадые Абарагша![†]
Юундэ Та манай газар нютагта ерүүл хүн мэтэ,
нэгэ һүни хонохоёо ороһон аяншан мэтэ байнабта[+]?
9Юундэ Та тээлмэрдэһэн хүн мэтэ,
абаржа шадахагүй баатар мэтэ болоод байнабта?
Гэбэшье Та бидэнтэй хамтат, бидэ Танай арадбди,
маанадые бү орхиит!»

10Эзэн эдэ арад зон тухай иигэжэ айладхана: «Тэдэ Намһаа холодон зайха дуратай, бэеэ барижа шададаггүй арад. Тиимэһээ Би тэдээндэ талархалгүй болооб. Одоо мүнөө тэдэнэй гэм зэмые хадуун абажа, нүгэлэйнь түлөө хэһээхэб»[+].

11Эзэн намда айладхаба:

– Эдэ зоной һайн байха тухай Намда ши бү зальбара![+] 12Тэдэнэй масаг[†] баряашье хадань, Би уйлаха-бархирхыень дуулахагүйб. Түгэс шатаалта болон таряан үргэлнүүдые тэдэнэй үргөөшье хадань, Би тэдээндэ талархалтай болохогүйб. Харин дайн дажарта, үлэсхэлэн хооһон байдалда болон тахал үбшэндэ тэдэниие хюдан һалгаахаб![+]

13Тиихэдэнь би:

– Хүсэн Түгэлдэр Эзэн! Мэдэнэ гүт, ямаршье дайн болохогүй, үлэсхэлэн хооһон байдал үзэхэгүйт гэжэ лүндэншэд улад зондо соносхожо байна. Энэ газар нютагта саг үргэлжын амар амгалан байдалые Танай үршөөһэн тухай тэдэ хэлэнэ, – гэбэб[+].

14Эзэн намда:

– Лүндэншэд Минии нэрэһээ хуурмаг абарал буулгажа байна. Би тэдэниие эльгээгээгүй, тэдээндэ захираагүй, тэдээндэ айладхаашьегүй бэлэйб. Тэдэ худал хуурмаг үзэгдэл,[†] хубхай хооһон үзэл үзэлгэ, миин өөһэдын һанаашые таанадта дуулгана гээшэ[+]. 15Тиимэһээ Би, Эзэн, Минии эльгээгээгүй, гэбэшье Минии нэрэһээ абарал буулгажа байгааша лүндэншэдтэй юу хэхэ байһанаа дуулгахамни. Тэдэ «Дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал энэ газар нютагта болохогүй» гэжэ хэлээ бэлэй. Харин Би тэдэниие дайн дажарта болон үлэнхэ хооһон байдалда оруулан хюдахаб![+] 16Тэдэнэй буулгаһан абарал шагнаһан улад зон туража үхэхэ, байлдаануудта алуулха, тиигээд Иерусалимай үйлсэнүүдээр хаяатай хэбтэхэ. Тэдэниие, һамгадыень, үхи хүүгэдыень хүдөөлүүлхэ хэншье байхагүй. Хорон мууень өөһэдтэнь лэ буулгахаб! – гэбэ[+].

17Өөрынгөө гай зоболон тухай улад зондо дуулгахыемни намда Эзэн захирба. Тэрэ иигэжэ хэлэхыемни айладхаа:

Минии нюдэнһөө һүни, үдэргүй
нулимса урдан байг.
Уйлахаяа оройдоошье болихогүйб,
улад зомни аргагүй ехэ
сохилтодо дайрагдаба,
угаа хүндөөр шархатаа[+].
18Хээрэ тала руу гарахадам,
дайнда алуулһан зоной һэенүүд байна.
Хото руу орожо ерэхэдэм,
туража үхэхэеэ байгшад харагдана.
Лүндэншэд, санаартад
юу хэхэеэ ойлгожо ядан,
орон нютагаар тэнэнэ[+].


Зон Эзэниие аргадана

19Эзэн, Та Иудын хан түрэһөө
бүримүһэн татагалзаа юм гүт?
Сионой[†] зониие үзэн ядана гээшэ гүт?
Та маанадые эдэгэшэгүйгөөр
юундэ дайраба гээшэбта?
Амар амгаланиие хүлеэһэмнай,
ямаршье һайн юумэн болоогүй.
Эдэгэхэ сагаа хүлеэһэмнай,
аймшагтай юумэн тохёолдоол![+]
20Оо, Эзэн, Танай урда бидэ нүгэл хээбди,
хорон муугаа, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ гэм зэмые мэдэрнэбди[+].
21Өөрынгөө найдуулһан зүйл тухай бү мартыт,
маанадые бү шоодборилыт!
Алдар солынтнай хан шэрээ болохо
Иерусалимай нэрэ хүндэ бү хухалыт!
Бидэнтэй байгуулһан хэлсээгээ һанажа,
тэрэнээ бү эбдыт![+]
22Нэгэшье үндэһэ яһатадай шүтөөн
бороо оруулжа шадахагүй.
Огторгой өөрөө аадар бороо
хайрлахагүй.
Тандаал, Эзэндэ, манай Бурханда,
бидэ найданабди.
Эдэ бүгэдые үйлэдэгшэнь Тал гээшэт[+].

#### 15


Иудын хан түрэ хосорхо

1Тиигээд Эзэн[†] намда:

– Моисей,[†] Самуил гэгшэдэйшье Минии урда зогсожо байгаа һаань, Би энэ арад түмэниие хайрлахагүйб. Энэ арад зониие Минии хажууһаа зайлуула, тэдэниие ябуул![+] 2Тэдэнэй шамһаа: «Бидэ хайшаа ябаха болонобибди?» – гэжэ асуухадань, Минии иигэжэ айладхажа байһые тэдээндэ дуулга:

Үхэхэнь үхэл тээшээ –
дайн дажарта үхэхэнь дайн дажар руу,
туража үхэхэнь үлэсхэлэн хооһон руу,
баряанда абтахань баряан руу ябаг![+]

3Би, Эзэн, тэдээндэ дүрбэн янзын гай тодхор ушаруулхаб: тэдэ дайнда алуулагдаха, һэеыень нохойнууд шэрэхэ, огторгойн шубууд болон газарай арьяатан тэдэниие хүнэһэлжэ һалгааха[+]. 4Хэзэкияагай хүбүүн, Иудын хаан Мэнашшээ гэгшэһээ боложо, Иерусалимда[†] үйлэдэһэн зүйлэйнь түлөө газар дэлхэйн бүхы улад зондо Би тэдэниие айдаһа хүрэмөөр жэшээ болгохоб[+].

5Эзэн айладхана:
Иерусалим, үнэндөө хэн шамайе хайрлахаб?
Хэн шинии хойноһоо гашуудан уйлахаб?
Хэр байһыеш асуухаяа
хэн эрьен ерэхэб[+]?
6Намайе орхижо,
буруу харабат.
Тиимэһээ Би таанадые усадхааб.
Тэсэбэрим һалаа!
7Асаар һолоомо һалхитуулан тарааһандал,
Би таанадые газар дэлхэйн бүхы хотонуудаар тараагааб.
Үхи хүүгэдыетнай үгы хээб,
та бүгэдые усадханаб.
Юуб гэхэдэ, таанад буруу замаа орхиногүйт.
8Газар нютагтатнай бэлбэһэн эхэнэрнүүд
далайн эрьеын элһэнһээ үлүү олон болоо.
Сүйд хэгшые эльгээжэ,
залуу хүбүүдыетнай алааб.
Энээнһээ боложо, эхэнүүдынь зобоно,
гасалан, айдаһаа хүрэхэ зүйл гэнтэ тэдэнтэй ушараа.
9Долоон хүбүү түрэһэн эхэ
мэдээгээ алдан унашоо,
арай-шамай амяа абана.
Эрьехэ нарагүй, наадаха түрэгүй тэрэ болоо.
Наадалмаар зүйл боложо, тэрэ баһуулагдаа.
Амиды үлэһэн зонииетнай
дайсадта алахыень үгэхэб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Ерэмияа гомдолоо Эзэндэ мэдүүлнэ

10Ямар аза талаангүй хүн гээшэбиб! Юундэ эжымни намайе энэ алтан дэлхэй дээрэ түрөө гээшэб! Газар дэлхэйн хүн бүхэнтэй хэрэлдэхэ, арсалдаха хубитайб! Би хүндэ зээлеэр мүнгэ үгөөгүйб, хүнһөө зээлеэр абаашьегүйб. Харин хүн бүхэн намда хараал[†] шэрээл табиха юм[+]. 11Эзэмни, Танда һайнаар алба хэжэ байгаагүй һаамни[*], хараал шэрээл намда шэнгэг лэ! Гай гасаланай, зоболонойнь үедэ дайсад тухайгаа Танда зальбаран байдаг һэм.

12Эзэн намда:

– Хэн нэгэн түмэр, хойто зүгһөө асарагдаһан түмэр, үгышье һаа, гуулин хухалжа шадаха гү? Үгы! 13Бүхы хизаар нютагуудаар Минии арад түмэнэй хэһэн нүгэлэйнь[†] түлөө Би эд баялигыень болон эрдэни зэндэмэнииень дайсадта миинтээр үгэхэб[+]. 14Арад зоноо ажал хэхыень танихагүй орон нютаг руу, дайсад руу эльгээхэб. Юуб гэбэл, тэдэнэй урдаһаа Минии уур хилэн гал мэтэ бушаганажа байна, – гэжэ айладхаба[+].

15Тиихэдэнь би:

– Эзэн, Та бүхы юумэ мэдэнэт. Намайе ой ухаандаа оруулжа, һанаагаа нам тушаа табижа, хойноһоомни мүрдэн ябагшадһаа минии түлөө үһөөгөө абыт! Намайе алатарынь дайсадтамни тэсэбэри тэбшээ үзүүлжэ бү байгыт. Танай түлөө минии доромжолуулагдадагые Та мэдэнэт[+]. 16Танай үгөөр үл хоол хэжэ байгааб, үгэ бүхэнтнай намда баяр асардаг, зүрхэ сэдьхэлыем сэнгүүлдэг юм. Би дууһан Танайб, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан![†][+] 17Нэрьесэ энеэлдэгшэдэй дунда би һуужа байгаагүйб, сэнгэжэшье байгаагүйб. Танай захиралта дүүргэхэ гэжэ би гансаараал һуунаб, уур хилэнгээр халинхайб[+]. 18Юундэ минии үбшэн болиногүйб, шархамни эдэгэнэгүйб? Юундэ тэрэ эдэгэхэгүйб? Та үнэхөөр найдажа болохогүй уһандал, шэргэдэг горхондол адли намда боложо, урмыем хухалха гээ гүт? – гэбэб[+].

19Энээндэ Эзэн иигэжэ харюусаба:

– Ерэмияа, бусаа һаашни, Би шамайе бусаахаб, тиигээд ши Минии дэргэдэ зарасам байхаш. Хэрэггүй хооһон үгэһөө үлүү ехээр ши үнэтэй шухала үгэ үнэлдэг байгаа һаа, Минии захяа хүргэгшэ дахинаа болохош. Улад зон өөһэдөө шамда бусаха, ши тэдээндэ өөрөө ошожо байхагүйш. 20Тиигээд Би шамайе энэ арад зоной урдаһаа бүхэлэгдэһэн гуулин хэрэм мэтэ болгон табихаб. Тэдэ урдаһаашни хэды тулаашье хадаа, шамайе диилэхэгүй. Би шамтай хамта байхаб, шамайе абархаб, аршалхаб[+]. 21Хорото муу зоной һабарһаа шамайе абархаб, харшалагшадай һабарһаа сүлөөлхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

#### 16


«Үхи хүүгэдгүй бай!»

1Эзэн[†] дахин намда хандажа, иигэжэ хэлэбэ:

2– Ши һамга абаха ёһогүйш, мүн энэ орон нютагта хүбүүд, басагадтайшье болохо ёһогүйш. 3Эндэ түрэһэн үхибүүдтэй, мүн тэдэнэй түрэлхидтэй юун болохо байһые Би дуулгахам. 4Тэдэ угаа зобожо үхэхэ. Тэдэнэй хойноһоо хэншье уйдан гашуудахагүй, хэншье хүдөөлүүлхэгүй. Тэдэ газарай хүрьһэн дээрэ шэбхэ мэтэ хэбтэхэ, дайн дажарта алуулха, туража үхэхэ. Һэе хүүрнүүдынь шубуу шонхорой болон ан арьяатанай хүнэһэн болохо[+].

5Ерэмияа, наһа барагшые хүдөөлүүлһэн гэртэ ошохыешни Би, Эзэн, хориноб. Тиишээ ошожо, гашуудажа, шаналжа бү бай. Энэ арад түмэндэ амгалан байдал бэлэглэхэеэ болёоб, үршөөлөө, энэрэл хайраяа тэдээндэ бэшэ үзүүлхэгүйб[+]. 6Баян бардамшье, үгытэй ядуу зоншье энэ орон нютагта наһа бараха. Тэдэ хүдөөлүүлэгдэхэгүй, хойноһоонь хэншье уйлан гашуудахагүй. Уйдан зобожо байһанаа гэршэлжэ хэншье бэеэ отолжо, толгойн үһэеэ хюһажа байхагүй[+]. 7Эхэ, эсэгэеэ, дүтын хүнөө алдаад байгша хүнэй һанаа тэгшэлхын, һамааруулхын тула хэншье тэрээндэ эдеэ хоол дурадхажа, хундага барижа бахагүй.

8Найрайшье гэртэ бү ошо, тэндэ һуужа, эдижэ-уужа бү бай. 9Минии, Израилиин Бурханай,[†] Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй айладхал соносогты! Танай амиды мэндэ, хараһаар байтартнай хүхюун зугаагай, түрэ найрай жаргалтай абяануудые үгы болгон болюулхаб[+].

10Шинии эдэ бүхы үгэнүүдые энэ арад түмэндэ дуулгахадаш, тэдэ шамда «Ямар ушарһаа Эзэн маанадта иимэ агууехэ гай тодхор тохоо гээшэб? Бидэ ямар гэм зэмэтэйбибди? Өөһэдын Эзэн Бурханай урда ямар нүгэлтэйбибди?»[†] – гэлдэхэ[+]. 11Тиихэдэнь ши тэдээндэ:

– Элинсэг хулинсагайтнай Намайе орхиһоной түлөө гэжэ Эзэн айладхана! Тэдэ ондоо бурхадые дахажа, тэдээндэ алба хэжэ, урдань һүгэдэн мүргэжэ байгаа. Харин Намайе орхижо, Минии хуули сахяагүй гэжэ Эзэн айладхана[+]. 12Таанад үбгэ эсэгэнэрһээ үшөө муу юумэ хээт. Таанад үсэд, муу зантайт, Минии үгэ дууланагүйт[+]. 13Тиимэһээ Би таанарые энэ нютагһаа өөһэдынтнай болон үбгэ эсэгэнэрэйтнайшье танихагүй газар руу шэдэн үлдэхэб. Тэндэ ондоо бурхадта үдэр, һүнигүй алба хэдэг байхат. Би таанадые хайрлахагүйб гэжэ Эзэн айладхана, – гээд хэлэхэш[+].


Бусалган тухай

14Эзэн тунхаглажа байна:

– Израилиин арад зониие Египедһээ гаргаһан амиды мэндэ Бурхан гээд Минии нэрээр зоной тангариглахаяа болихо саг дүтэлжэ байна. 15Энээнэй орондо тэдэ Израилиин арадые хойто зүгэй орон нютагһаа, тараан абаашаһан бүхы орон нютагуудһаа гарган асарагша амиды мэндэ Бурхан гээд Минии нэрээр тангариглахал. Үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн өөһэдын орон нютагта тэдэниие Би асархаб[+].


Хэһээлтэнь ямар байхаб?

16Эзэн тунхаглана:

– Үзөөрэйгты, олон загаһашадые Би эльгээхэб. Тиихэдэм, тэдэ зониие губшан бариха. Удаань олон ангуушадые эльгээхэдэм, тэдэ хада уула, гүбээ бүхэнһөө, хабсагайн забһарнуудһаа зониие агнан намнаха[+]. 17Хэһэн юумыень бултыень Би харанаб. Тэдэ Намһаа хоргодожо шадахагүй – гэм зэмэнь Намһаа хорохогүй[+]. 18Минии газар нютагые бузарлаһанайнь түлөө Би эгээл түрүүн тэдэнэй гэм зэмэ, нүгэлые дабхар түлүүлхэб! Һэе хүүр мэтэ амигүй, жэгшүүрилтэ шүтөөнүүдээрээ, худал хуурмаг бурхадаараа тэдэ газарыем дүүргээ[+].


Ерэмияагай этигэл найдал

19Эзэмни, Та минии хүсэ шадал,
минии Хамгаалагшат!
Гай зоболоной үедэ
намда туһалнат.
Газар дэлхэйн захаһаа
үндэһэтэд Танда ерэжэ:
Манай үбгэ эсэгэнэр
гансал худал хуурмаг бурхадтай,
ямаршье аша туһагүй
шүтөөнүүдтэй байгаа[+].
20Хүн өөртөө бурхадые хэжэ шадаха гү?
Үгы! Тиигээ һаань, тэдэ –
ёһотой Бурхан бэшэ байхал! –
гэжэ хэлэнэ[+].
21Эзэн айладхана:
Тиигээ хадань Би тэдэниие һургахаб,
тэдээндэ Өөрынгөө хүсэ,
Өөрынгөө шадал мэдүүлхэб.
Тиихэдэм тэдэ Намайе
Эзэн гээд ойлгохол.

#### 17


Иудын хан түрын нүгэл

1Эзэн[†] айладхана:

– Иудын хан түрын зоной нүгэл[†] түмэр эритээр, баллахын аргагүйгөөр бэшэгдэнхэй, ошорой үзүүрээр зүрхэнэйнь хабтаһан дээрэ һиилэгдэнхэй, үргэлэй шэрээгэй[†] углуунууд дээрэ барлагданхай[+]. 2-3Үхибүүдтээ һанаагаа табидагтал, тэдэ үргэлэй шэрээнүүд, Ашэраа[†] бурханай[†] хүрэгүүд, һаглагар модод, үндэр гүбээнүүд, намжаа талаар ербылдэгшэ хаданууд тухай һанаагаа табидаг. Тиимэһээ таанадай, Иудын хан түрын зоной, мүргэлэй[†] обоонуудай түлөө, өөрынгөө бүхы орон нютагаар хэһэн нүгэлэйтнай түлөө танай эд баялигые болон бүхы эрдэни зэндэмэниие дайсадтатнай үгэхэб[+]. 4Минии үршөөһэн газар нютагые таанад өөрынгөө мууһаа боложо гээхэт. Мэдэхэ-танихагүй нютагтатнай Би таанадые дайсадтатнай богоол болгон үгэхэб. Юуб гэхэдэ, таанад Намайе угаа сухалдуулаат, уур хилэмни гал мэтэ бушаганаа, хэтэ мүнхэдөө тэрэ носохол![+]


Элдэб айладхалнууд

5Эзэн иигэжэ айладхана:
Намһаа буруу хаража,
зондо найдажа,
хэзээ нэгэтэ үхэхэ юумэндэ
найдан түшэглэгшэд
хараал[†] шэнгээхэ![+]
6Элһэн сүл губидахи
хадхууртай һөөг мэтэ,
халуун, хуурай хооһон,
бэшэ юунэйшье ургадаггүй
дабһатай газарта байгааша,
хэнэйшье харадаггүй
һөөг мэтэ тэрэ.
Бурханай үршөөдэг һайн һайхан юумэн
тухай тэрэ мэдэнэгүй[+].
7Намда этигэдэг,
этигэл[†] найдабаряа Намда зорюулдаг
хүниие Би үреэхэб.[†][+]
8Урасхал уһанай дэргэдэ һуулгаһан,
үндэһөө уһан руу татаһан,
халуунай шатахада айхагүй
модон мэтэ тэрэ болохо.
Набша намаань ногоон,
бороогүй, хуурай байхада тэрэ айхагүй,
үрэ жэмэс тэрэ үгэжэл байдаг[+].
9Хүнэй зүрхэ сэдьхэл харатай,
заһахын аргагүй.
Тэрэниие хэн ойлгожо шадахаб?
10Бил, Эзэн, зоной һанаа бодол
нэбтэ хаража,
зүрхэ сэдьхэлыень туршадагби!
Ажаһуудаг заяг заршамайнь ёһоор,
үйлэ хэрэгүүдэйнь лэ ёһоор
тэдээндэ хандадагби![+]

11Хуули бусаар баяжаһан хүн
түрөөгүй үндэгэеэ дарадаг
шубуундал адли.
Наһанайнгаа түлэг дунда
тэрэ баялигаа гээжэ,
эсэсэй эсэстэ тэнэг болоод үлэхэ![+]
12Манай Эзэнэй үргөө эгээл эхинһээ
Бурханай алдар[†] солын сэнтии,
эгээл нангин[†] газар лэ.
13Эзэн, Та – Израилиин найдабарит.
Танһаа арсан ошогшод нэрээ гутааха,
тооһон дээрэ бэшэһэн бэшэгтэл
үгы болохо.
Юуб гэбэл, тэдэ Таниие, Эзэниие,
сэбэр уһанай булагые, орхибо ха юм[+].


Ерэмияа туһа эринэ

14Оо, Эзэн, намайе аргалыт,
тиихэдэтнай би эдэгэхэб;
намайе абарыт,
тиихэдэтнай би абарагдахаб.
Та – минии магтаал гээшэт!

15«Эзэнэй бидэниие занажа хэлэһэниинь хаана гээшэб? Бэелдэг лэ!» – гээд зон намда хэлэнэ[+].

16Эзэмни, эдээндэ гай тодхор татахыетнай Таниие би гуйжа байгаагүйб, гай зоболоной саг эдээндэ хүсэн байгаагүйб, энээниие Та мэдэнэт. Минии хэлэжэ байгаашые Та Өөрөө мэдэжэ байнат. 17Намайе ухаа алдуулан айлгажа бү байгыт. Гай тодхорой үедэ Та минии аршалалтат[+]. 18Хойноһоом мүрдэгшэдэй нэрыень хухалыт, харин намайе дүмөөрэйт, Эзэмни. Тэдэниие һүрдөөн айлгыт, харин намайе бү һүрдөөгыт. Тэдээндэ гай зоболон асаржа, тэһэ биса сохиит![+]


Амаралтын үдэр сахиха тухай

19Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Иудын хаашуулай орожо-гаража байдаг Иерусалимай[†] ниитын бартаануудта ошожо, энэ соносхол дабта. 20Иудын хаашуулда болон улад зондо, Иерусалимда ажаһуудаг, эдэ бартаануудаар орон ерэдэг бүхы зондо Минии айладхал шагнахыень дуулга. 21Ами наһаяа аршалха гээ һаа, амаралтын үдэр ямар нэгэн ашаа үргэхэһөө, Иерусалимай бартаануудаар ямар нэгэн зүйл үргэн гаргахаһаа болгоомжологты гэжэ тэдээндэ дуулга[+]. 22Таанад амаралтын үдэр гэрһээ ямар нэгэн ашаа зөөжэ бү гаргагты, ямаршье ажал бү хэгты. Элинсэг хулинсагуудтатнай захирһанайм ёһоор, амаралтын үдэрые арюун нангин үдэр гэжэ сахин байгты[+]. 23Танай үбгэ эсэгэнэр Минии үгэ дуулаагүй, анхаралаа табяагүй. Дам саашаа Минии захиралта дүүргэхэгүйн, һургаалыем[†] шагнахагүйн тула тэдэ үсэрхөө.

24Хэрбээ амаралтын үдэр энэ хотын бартаануудаар ямаршье ашаа зөөжэ оруулангүй, ямаршье ажал хэнгүй, амаралтын үдэрые нангинаар сахин, Минии үгэнүүдые дуулабалтнай, 25Иерусалимай бартаануудаар хаашуултнай, амбан ноёдтнай орон байха. Тэдэ Давидтал[†] адли ехэ засаг түлөөлгэнүүдтэй байха юм. Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зонтой хамта тэдэ мори тэргээр болон мори унан ябаха, Иерусалим хото хэтэ мүнхэдөө улад зоноор дүүрэн хүүехэл![+] 26Түгэс шатаалта үргэл,[†] үргэл, эдеэн үргэл болон уталга, мүн баясхалан хүргэһэн үргэлнүүдые Эзэнэй үргөөдэ асаржа, улад зон Иудын хан түрын хотонуудһаа, Иерусалимай оршон тойронхи нютагуудһаа, Бэньямиинэй газар нютагһаа, набтар нюруу газарһаа, хада уулатай газарһаа, урда Иудын хан түрэһөө ерэдэг байхал[+]. 27Харин Минии үгэ дуулангүй, амаралтын үдэр нангинаар сахингүй, ашаа үргэн, амаралтын үдэр Иерусалимай бартаануудаар гаража байбалтнай, Би тэдэ бартаануудые галда шатаахаб! Гал дүлэн Иерусалимай ордонгуудые дууһан залгиха, хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй![+]

#### 18


Ерэмияа амһарта бүтээгшын гэртэ

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:[+]

2– Шабар амһарта бүтээгшын гэртэ уруудан ошо. Тэндэ Би шамда үгэеэ айладхахаб.

3Шабар амһарта бүтээгшын гэртэ ошоходом, тэрэ эрьелдэдэг түхэреэн эрьюулгэ дээрээ нэгэ зүйл хэжэ байба[+]. 4Шабараар хэжэ байһан амһартынь бүтэхэгүйдэ тэрэ өөрынгөө һанагшаар ондоо амһарта тэрээгээр бүтээжэ байгаа бэлэй.

5Тиихэдэнь Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

6– Израилиин улад зон, энэ шабар амһарта бүтээгшэдэл адли, Би таанадтай иимэ юумэ хэжэ шадахагүй гэжэ гү? Амһарта бүтээгшын гарта байһан шабартал адли таанад Минии гарта байнат[+]. 7Алишье сагта Би ямар нэгэ үндэһэтэниие, үгышье һаа, хан түрые үндэһөөрнь татан һалгааха, бута сохихо, усадхаха тухай айладхал буулгажа болохоб[+]. 8Теэд тэрэ хэлээшэ арадаймни өөрын муу муухай хэрэгүүдһээ эрьен холодоо һаань, Би тэдээн дээрэ буулгахаар түсэблэжэ байгаа гай тодхороо болюулхаб[+]. 9Алишье сагта ямар нэгэ үндэһэтэниие, үгышье һаа, хан түрые байгуулха, үндэһэлэн һуурижуулха тухай айладхал буулгажа болохоб. 10Теэд тэрэнэй үгыем дуулангүй, муу юумэ хэжэ байбалнь, тэрэниие юрөөхөөр амаа алдаһан һайн һайханаа болюулхаб[+]. 11Тиимэһээ одоо Иудын хан түрын, тэрэ тоодо Иерусалим[†] хотын, улад зондо Минии тэдэнэй урдаһаа түсэблэн байгаа гай тодхор тухай, мүн тэдэниие хэһээхэеэ бэлдэжэ байһан тухайм дуулга. Хүн бүхэн нүгэлһөө[†] зайлажа, һанаа бодол, хэрэгүүдээ хубилгаха ёһотой[+]. 12Теэд тэдэ: «Үгы даа! Бидэ һанаһаараа юумэ үйлэдэхэбди, үсэд, муу байһаараал байхабди», – гэжэ хэлэхэл[+].


Зон Эзэнһээ хадуурба

13Эзэн иигэжэ айладхана:
Иимэ юумэн
урдань болодог байгаа юм аал гэжэ
үндэһэн арад бүхэнһөө асуугты.
Израилиин улад зон
угаа жэгшүүритэй зүйл үйлэдэнэ.
14Ливаанай[†] хабсагайта үндэрнүүд
хэзээ нэгэтэ саһагүй болодог юм гү?
Хадын хүйтэн урасхалнуудынь
шэргэдэг юм аал?
15Харин Минии арад зон
Нам тухай мартаа.
Тэдэ шүтөөнүүдтэ санзай[†] ууюулна,
харгы замаа төөрижэ,
урданай һайн замуудаа –
Моисейн[†] Хуули
орхибо.
Тэдэ зүргэ мэтэ муу харгыгаар ябана[+].
16Тэдэ өөрын нютагаа жэгшүүрилтэ зүйл,
баһан наадалха зүйл болгоо!
Тэрэнэй хажуугаар үнгэрһэн хүн бүхэн
угаа гайхажа, толгойгоо һэжэрхэл[+].
17Зүүн зүгэй һалхинай
тооһо шорой хүдэлгэдэгтэл,
өөрын арад зониие
дайсадайнь урда тараахаб.
Нюргаа тэдээндэ харуулжа,
гай тодхоройнь үедэ туһалхагүйб![+]


Ерэмияагай урдаһаа хэлсээн

18Байһаар улад зон иигэжэ хэлсэбэ: «Ерэмияагай урдаһаа хамтарая! Маанадта хуули ёһо зааха санаартад, зүбшэл үгэхэ сэсэн мэргэшүүл, лүндэншэд хододоо байхал. Тэрэниие улаан хэлээрээ даража, хардая, хэлээшыень анхархаяа болие!»[+]

19Би:
– Эзэмни, намайе шагнажа,
дайсадаймни юу хэлэжэ байгаашые соносыт!
20Һайн юумэ муугаар харюулдаг юм гү?
Минии унахын тула тэдэ нүхэ малтаа.
Уур хилэнгыетнай тэдэнһээ
зайлуулхын тула Таниие гуйжа байһыем һаныт![+]
21Теэд мүнөө
үхи хүүгэдыень туража үхүүлыт,
дайн дажарта усадхыт,
эхэнэрнүүдынь бэлбэһэн болог,
үри хүүгэдээ гээг,
эрэшүүлынь үхэл хаталда дайрагдаг,
залуушуулынь байлдаанда алуулаг лэ![+]
22Гэр байрыень дээрмэдүүлхэеэ
гэнтэ зониие эльгээгыт,
һүрдэн, оог хашхараан тэдэ болог лэ.
Минии унахын тула
тэдэ нүхэ малтаа,
хүлыем тушахын тула
урьха табин нюугаа[+].
23Теэд Та, Эзэн,
намайе алахаяа
һанаһыень мэдэнэт.
Гэм бурууень бү хүлисыт,
нүгэлыень бү мартыт.
Тэдэ Танай урда хүмэрин
унаха болтогой.[†]
Уурлан хилэнтэһэн сагтаа
тэдээнтэй юушье хэхэ – Танай дуран[+].

#### 19


Бутарһан домбо

1Эзэн[†] минии ошожо, шабар амһарта худалдан абахыем захирба. Арад түмэнэй ахамад зоной, мүн ахамад санаартадай заримые абан ошохо тухайм Тэрэ мүн лэ захираа[+]. 2Потшертэ бартаануудаар гаража, Бэн-Һинноомой хүндыдэ ошожо, Тэрэнэй намда айладхаһан үгэнүүдые би тунхаглаха ёһотой бэлэйб[+]. 3Эзэн намда иигэжэ хэлэхыем захирба:

– Иудын хаашуул, Иерусалимай[†] ажаһуугшад, Израилиин Бурханай,[†] Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, айладхал шагнагты! Энэ газар нютагта Би гай тодхор татахамни, тэрээн тушаа дуулаһан хүн бүхэн угаа ехээр бахардаха[+]. 4Ушарынь гэбэл, зон Намайе орхижо, энэ газар бузарлаа, өөһэдөөшье мэдэхэгүй, үбгэ эсэгэнэрэйньшье мэдэхэгүй, Иудын хаашуулайшье танихагүй ондоо бурхадта санзай[†] эндэ ууюулаа. Гэм зэмэгүй зоной шуһаар энэ газарые дүүргээ[+]. 5Түгэс шатаалта үргэл[†] болгон үхи хүүгэдээ галда шатаахын тула тэдэ Баалда[†] обоонуудые бариһан юм. Энэнь Минии хэзээшье захираагүй, хэлээгүй, Минии һанаандашье ороогүй зүйл лэ[+]. 6Тиимэһээ, үзөөрэйгты, энэ газар Тоопэт гү, али Бэн-Һинноомой хүнды гэжэ дахин нэрлэгдэхэеэ болижо, харин Хюдалгын хүнды гэжэ нэрлэгдэхэ саг дүтэлжэ байна. 7Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зоной бүхы түсэбүүдые энэ газар дээрэ һандаргаажа, дайсадтань тэдэниие диилүүлхэб, байлдаануудта алуулхаб. Тэдэнэй хүүрнүүдые тэнгэриин шубуу шонхорто болон зэрлиг амитадта хүнэһэн болгон үгэхэб[+]. 8Энэ хотые угаа ехээр һандаргаахаб. Хажуугаарнь гараһан хүн бүхэн сошохо, шархануудыень хаража, сэдьхэлээ доһолхо[+]. 9Дайсан хотые бүһэлжэ, зониие гай зоболондо оруулха. Бүһэлэлтэдэ байха гээшэ угаа аймшагтай байха: хото соо байгааша зон бэе бэеэ, үхи хүүгэдээшье эдижэ эхилхэ[+].

10Намтай ябаһан зоной хараһаар байтар шабар амһарта тэһэлхыемни Эзэн намда захирба. 11Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана гээд хэлэхыемни Тэрэ намда захираа: «Дахин бүтэн болгожо шадахагүйгөөр шабар амһарта хахалһантай адляар Би эдэ зониие болон энэ хотые һандаргаахаб! Хүдөөлүүлхэ газарай үгы болоһон ушарһаа зониие Тоопэдтэшье хүдөөлүүлдэг болохо[+]. 12Энэ хотые болон ажаһуугшадынь Тоопэдтэл адли болгохоб! 13Гэрэй хушалтанууд дээрэ огторгойн мүшэдтэ уталга ууюулһан, ондоо бурхадта сэржэм үргэһэн – бүхы иимэ Иерусалимай гэр байранууд, Иудын хаашуулай гэрнүүд Тоопэт газартал бузарлагдаха»[+].

14Айладхалынь дуулгахаяа Эзэнэй намайе эльгээһэн Тоопэдһээ би тиигээд гаража ошоо һэм. Эзэнэй Һүмын хорёо соо зогсоод, бүхы улад зондо[+] 15Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: «Үзөөрэйгты, Минии үгэ дуулахагүй гэжэ үсэрхэһэнэйтнай түлөө Би тунхаглаһан бүхы гай тодхороо энэ хотодо болон оршон тойронхи һууринуудтань шэглүүлхэмни», – гээшые дуулгаа һэм.

#### 20


Санаартан Пашхуур ба Ерэмияа

1Иммээрэй хүбүүн, Эзэнэй[†] Һүмын ахамад санаартан[†] Пашхуур минии иимэ абарал буулгажа байһые дуулахадаа, 2намайе сохижо, Эзэнэй Һүмын дэргэдэхи Бэньямиинэй дээдэ бартаануудай хажууда холоодхонууд соо һуулгаба[+]. 3Үглөөдэрынь Пашхуурай намайе холоодхоһоо табин сүлөөлхэдэ, би тэрээндэ: «Эзэн намайе Пашхуур гээд нэрлээ бэшэ, харин Тойроод-Аймшагтай гэһэн нэрээр нэрлээ[+]. 4Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, өөрөө өөртөө болон бүхы нүхэдтөө ухаа алдама аймшагтай зүйл болохош. Хараһаар байтаршни нүхэдшни дайсадта алуулха. Иудын хан түрын бүхы зониие Вавилооной[†] хаанай мэдэлдэ оруулхаб. Заримыень тэрэ Вавилоон руу баряанда абаашаха, заримыень һэлмээр сабшан усадхаха. 5Энэ хотын бүхы эд баялигые, бүхы зөөрииень болон бүхы үнэтэй зүйлыень, Иудын хаашуулайшье эрдэни зэндэмэниие, дайсадтань үгэхэб. Тэдэ бүхы юумэ тоножо, үбэршэлжэ, Вавилоон руу абаашаха[+]. 6Шам тухай хэлэхэ болоо һаа, Пашхуур, ши гэр бүлөөрөө олзо болон Вавилоон руу баряанда ошохош. Тэндэ ши буулгаһан хуурмаг абаралнуудыешни соносодог нүхэдтэйгээ хамта үхэхэш, тэндээл хүдөөлүүлэгдэхэт», – гэжэ айладхал буулгабаб[+].


Ерэмияа – Эзэндэ

7Эзэмни, Та намтай аяглан,
дурыем татажа,
би татагдабаб.
Та намһаа хүсэтэйт,
тиимэһээ намайе диилэбэт.
Би бүхэли үдэрэй туршада
зоной наада-энеэдэн болоноб,
хүн бүхэн намайе баһана[+].
8Үгэ хэлэжэ эхилхэдээл ёолоноб,
хүсэрхэл болон һандарал тушаа хашхарнаб.
Эзэмни, Танай үгэ айладхахадаа
би хүнэй наада-энеэдэн болоноб,
бүхэли үдэртөө наадалуулнаб.
9Теэд минии:
«Эзэн тухай бэшэ һануулхагүйб,
Тэрэнэй нэрэһээ бэшэ айладхахагүйб»
гэжэ хэлэхэдэ,
зүрхэ сэдьхэлдэмни
гал шатажа байһандал,
яһаарни дамжан гараһандал болоно.
Тэрэниие досоогоо барижа туршааб,
теэд шаданагүйб[+].
10«Тойроод ехэ аюултай!
Мүргэе!
Тэрээн тухай засаг баряашадта дуулгая!»
гэжэ олоной шэбэнэлдэхые би шагнааб.
Минии дүтын нүхэдшье
бүдэрхыем хүлеэн хаража байна:
«Тэрэ мэхэдэ орожо магадгүй.
Тиигээ һаань, бидэ тэдэниие диилэжэ,
үһөөгөө абахабди», – гэлдэнэ[+].
11Теэд Та, Эзэмни, хүсэн түгэс баатартал,
намтай хамта байнат.
Тиимэһээ намайе мүрдэгшэд бүдэржэ, намайе диилэжэ шадахагүй,
нэрээ хухарха,
зориһоноо бэелүүлжэ шадахагүй.
Нэрээ гутааһаниинь
хэтэ мүнхэдөө мартагдахагүй![+]
12Та, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,
зониие үнэн зүбөөр шалган байнат.
Зүрхэ сэдьхэлдэнь, ой ухаандань юунэй байгаашые мэдэнэт.
Дайсадһаамни үһөөгөө абажа байхыетнай харахамни болтогой![†]
Ушарынь гэбэл, хэрэгээ
Танда даалгаа бшууб[+].
13Эзэндэ магтаал дуулагты!
Эзэниие магтан байгты!
Юуб гэбэл, Тэрэ үгытэй ядуу хүниие
муу зоной дарлалтаһаа абарна[+].

14Минии дэлхэйдэ мүндэлһэн үдэр
хараал[†] шэнгээхэнь болтогой!
Эхымни намайе түрэһэн үдэр
юрөөлгүй байг лэ![+]
15Эсэгэдэмни «хүбүүтэй болоот»
гэһэн мэдээ асаржа,
тэрэниие баярлуулһан хүн
хараал шэнгээг лэ!
16Тэрэ хүн Эзэнэй хайра гамгүй
һандаргааһан хотонуудтал адли
байг лэ!
Тэрэ үглөөгүүр ёолоо,
үдын тэндэ – байлдаанай абяа
дуулаг лэ![+]
17Юундэб гэхэдэ, тэрэ
намайе түрэхэһөөм урид алахаяа яагааб?
Тиигээ һаань, эхымни хэбэл
минии булаша болохо бэлэйл[+].
18Би юундэ түрөө гээшэбиб?!
Зоболон, уйдхар гашуудал харахаяа,
нэрээ бузарлан,
наһаяа дүүргэхэеэ гү?![+]

#### 21


Иерусалимай диилдэхэ тухай

1Цэдэкиия хаан нам руу Малхияагай хүбүүн Пашхуурые болон Маашэяагай хүбүүн, санаартан[†] Цэпаанияа гэгшэдые эльгээжэ, иигэжэ хэлүүлбэ:[+] 2«Манай түлөө Эзэниие[†] гуйгыш. Юуб гэхэдэ, Вавилооной[†] хаан Навуходоносор бидэндэ дайлажа байна. Манай түлөө оролдожо, Эзэн Өөрынгөө гайхамшагта нэгэ үзэгдэл[†] харуулжа магад, тиихэдэнь Навуходоносор бидэнһээ сухарин ошохо аалам»[+].

3-4Эзэн намда айладхал буулгаба. Тиигээд Израилиин Эзэн Бурханай[†] Цэдэкиияда дамжуулаашыень «Цэдэкиия, Вавилооной хаанай болон сэрэгэйнь урдаһаа дайлалдажа байгаа танай сэрэгые заабол диилдүүлхэб. Сэрэгшэдэйтнай зэр зэбсэгые хотын тэгэн дунда суглуулхаб. 5Таанадта уурлан, хилгэнтэн, угаа ехээр дурагүйдэн, бии хүсэ шадалаараа урдаһаатнай туласалдахаб[+]. 6Би энэ хотын ажаһуугшадые, хүн болон амитадые, хамаагүй хюдахаб. Тэдэ ехэ зуд тахалһаа боложо үхэхэ. 7Тэрэнэй удаа Иудын хаан Цэдэкиия, шамайе, түшэмэлнүүдыеш болон дайн дажарай, үлэсхэлэн хооһон байдалай, зуд тахалай һүүлээр үлөөшэ зониие Вавилооной хаан Навуходоносороор, таанадые алахаяа һанаһан дайсадаартнай, баряанда абхуулхаб. Навуходоносор таанадые һэлмээр сабшан алаха. Тэрэ хэнииешье амиды мэндэ үлөөхэгүй, хайрлахагүй, энэрэл үзүүлхэгүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!» гээшые нам руу ерэһэн зондо дамжуулан хэлэбэб[+].

8Тиигээд Эзэн улад зондо иигэжэ хэлэхыем захирба:

– Анхарагты! Би, Эзэн, амиды болон үхэл хатал тээшэ хүтэлдэг харгы замуудай нэгыень шэлэхые таанадта дурадханаб[+]. 9Энэ хотодо үлэһэн зон дайн дажарта алуулха, үгышье һаа, туража гү, али үбшэлжэ үхэхэ. Харин хотые бүһэлжэ байгаа Вавилооной сэрэгэй урдаһаа гаража, бэеэ тушааһан зон алуулхагүй, тэдэ ами наһаяа абарха[+]. 10Энэ хотые хайрлахагүй, һандаргааха гэжэ Би шиидээб. Вавилооной хаанай мэдэлдэ тэрэ үгтэхэ, тиигээд галдан шатаагдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]


Иудын хаанай үргөө тухай

11-12Иудын хаанай гэр бүлэдэ, Давидай уг удамда[†] энэ мэдээсэл тунхаглахыемни Эзэн намда захирба:

– Минии, Эзэнэй, айладхал соносогты! Үдэр бүри хэрэгүүдые үнэн зүбөөр шүүбэрилэн байгты. Хүн зониие дарлагшадһаань аршалагты. Иигээгүй һаатнай, муу юумэ хээ һаатнай, Минии уур хилэн гал дүлэн мэтэ соробхилжо, хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй[+]. 13Иерусалим[†] хото[*], Би урдаһаашни тулахаб. «Хэн маанадта хүрэжэ шадахаб? Хэн манай бэхижүүлгые сохин гаража, манай гэр байрануудта орожо ерэхэ юм?» гэлдэнэт[+]. 14Теэд Би хэһэн үйлэ хэрэгэйтнай түлөө таанадые хэһээхэб. Ордонгыетнай шатаахаб, тиихэдэм бүхы оршон тойроноорнь гал дүлэн соробхилхо[+].

#### 22


Иудын хаанай гэр бүлэдэ соносхол

1-2Давидай үри һадаһан[†] болохо Иудын хаанай ордон руу минии ошожо, хаанда, түшэмэлнүүдтэнь, Иерусалимай[†] улад зондо иимэ айладхал дуулгахыем Эзэн[†] захирба:

3– Би, Эзэн, үнэн зүбөөр хэрэгүүдые шиидхэхыетнай захирнаб. Хүн зониие дарлагшадһаань аршалагты. Ерүүл хүндэ, үншэн хэнзэдэ, мүн бэлбэһэн эхэнэртэ муугаар бү хандагты, бү харшалагты. Энэ нангин[†] газарта гэм зэмэгүй зониие алажа бү байгты[+]. 4Энээниие сахин, бэелүүлэн байбалтнай, Давидай уг удам хаан шэрээгээ эзэлэн һууха. Тэдэ болон түшэмэлнүүдынь, арад зониинь энэ ордоной бартаануудаар тэргэ морёор, мори унан үнгэржэл, орон ерэжэл байха[+]. 5Харин эдэ үгэнүүдые дуулаагүй һаатнай, энэ ордон һандаран һалаха гэжэ Өөрөөрөө тангаригланаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладханаб![+]

6Иудын хаанай ордон хадаа Намда Галаадай[†] газартал, Ливаанай[†] орьёлдол гоё һайхан юм. Теэд Би тэрэниие хооһон, ханха зайдан, хэнэйшье ажаһуухагүй газар болгохоб. 7Тус тустаа өөрын зэр зэбсэгтэй һүйдхэгшэдые Би тэрээн руу табихаб. Тэдэ Ливаанай эрхим хуша модоор дархалһан баханануудыень тайража, гал руу хаяха[+].

8Олон үндэһэ яһатан энэ хотын хажуугаар үнгэрхэдөө, юундэ Минии, Эзэнэй, энэ агууехэ хотодо иимээр хандаһые бэе бэеһээ һурагшалан ябаха[+]. 9Тиихэдэнь Намтай, өөрынгөө Бурхантай,[†] баталһан хэлсээнһээ[†] таанадай арсаһанай, ондоо бурхадта мүргэн, алба хэһэнэйтнай түлөө гэһэн харюу дуулдаха юм[+].


Иохааз тушаа

10Иудын хан түрын зон,
үхэһэн хүнэй хойноһоо бү уйлагты,
бү гашуудагты.
Баряанда туугдан ошоһон
хүнэй хойноһоо сурхирса уйлыт.
Тэрэ хэзээшье һөөргөө эрьен ерэхэгүйл,
түрэл нютагаа хэзээдэшье харахагүйл[+].

11Энэ газарһаа ошоһон, өөрын эсэгэ Ёшияагай һүүлээр Иудын хаан болоһон Шаллуум[*] тухай Эзэн иигэжэ айладхажа байна: «Тэрэ хэзээшье һөөргөө бусахагүй. 12Баряанда абаашаһан газарта тэрэ наһа бараха, энэ орон нютагаа дахин харахагүй»[+].


Ёякиим тушаа

13Өөрын гэр байрые үнэн сэхээр бэшэ,
дээдэ таһалгануудаа үнэн зүбөөр бэшэ
баридаг хэн нэгэнтэй,
зондо салин хүлһыень үгэнгүй
ажал хүүлэдэг хэн нэгэнтэй
гай гасалан тохёолдог![+]
14«Өөртөө салуу дээдэ таһалгануудтай
үргэн гэр байра барихам»
гэгшэ хүнтэй гай тохёолдог лэ.
Сонхонуудаа үнэтэй хуша модоор тэрэ хэнэ,
шад улаан шэрээр будана.
15Үнэтэй хуша модоор гэрээ бариһандаа
эрхим хаан болооб гэжэ һанана гүш?
Эсэгэшни эдеэ, уугаашье хадаа
үнэн зүбөөр, залан сэхээр
хэрэгүүдые шиидхэдэг һэн,
тиимэһээл ажал хэрэгынь
урагшатай бэлэй[+].
16Зобоһон болон ядуу зоной
хэрэгүүдые үнэн зүбөөр
тэрэ шүүбэрилдэг һэн.
Тиимэһээл урагшатай һайн бэлэй.
Энэл хадаа Эзэниие мэдэхэ гээшэ болоно[+].
17Теэд ши гансал өөрынгөө аша туһа харанаш.
Гэм зэмэгүй зониие аланаш,
зониие харшалан, дарлан байнаш.

18Тиимэһээ Ёшияагай хүбүүн, Иудын хаан Ёякиим тушаа Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

Тэрэнэй хойноһоо
«Ай даа, ахамни!» гэжэ
хэншье гашуудан уйлахагүй.
Тэрэнэй хойноһоо
«Ай даа, эзэмни! Ай даа, алдарынь!» гэжэ
хэншье гашуудан бархирхагүй[+].
19Тэрэ шэрэгдэн,
Иерусалимай бартаануудай саагуур шэдэгдэн,
элжэгэ хүдөөлүүлжэ байһандал хүдөөлүүлэгдэхэ[+].


Иерусалимай хуби заяан тухай

20Иерусалимай улад зон,
Ливаан өөдэ үгсэн гаража,
шангаар бархиралдагты,
Башаан руу ошон, уй-хай бологты.
Абариим дээрэһээ уйлалдагты.
Юуб гэбэл, танай тала баримталагша
бүхы нүхэдтнай диилдээ[+].
21Амжалтатай, дэбжэн байха үедэтнай
Эзэнэй таанадта хандабашье,
таанад үгыень дуулахаһаа арсаат.
Бүхы наһаараа иигэжэ ябаат,
үгыень дуулаагүйт.
22Танай бүхы удамаршад[†]
һалхяар туугдан хамагдаха.
Танай тала баримталагша
нүхэдтнай баряанда абтаха.
Бүхы муу муухай хэрэгүүдһээтнай боложо,
хототнай баһуулан, доромжолуулагдаха.
23Ливаанай үнэтэ хуша модоор
бэеэ хүреэлэн амархан ажаһуугша таанад
түрэжэ байһан эхэнэртэл адли
хүндэ үбшэндэ нэрбүүлхэдээ,
хэды шангаар ёолохо гээшэбта![+]


Ехонияа тушаа

24Эзэн Ёякиимэй хүбүүн, Иудын хаан Ехонияа гэгшэдэ иигэжэ айладхаба:

– Би Өөрөөрөө тангаригланаб,

Минии баруун гарта

тамгатай бэһэлигшье байгаа һааш,

Би шамайе һугалжа хаяхаб![+]

25Шамайе алахаяа һанаһан зондо, айдаг зондошни Би шамайе үгэхэб, Вавилооной[†] хаан Навуходоносорто болон сэрэгтэнь шамайе тушаахаб. 26Би шамайе эхэтэйш хамта хариин нютаг руу сүлэхэб. Тэндэ таанад түрөөгүйт, гэбэшье тэндэ үхэхэт![+] 27Бусахаяа хэды хүсэбэшье, таанад бусажа шадахагүйт.

28Би хэлэбэб: «Ехонияа хаан хаясаанай, хэндэшье хэрэггүй бутарһан шабар амһарта мэтэ болоо юм гү? Юундэ тэрэ болон уг удамынь баряанда туужа абаашагдан, өөһэдэйнь мэдэхэ-танихагүй газар нютаг руу зайлуулагдаба гээшэб?»[+]

29Оо, Иудын газар нютаг!
Эзэнэй айладхал соносыш:[+]
30Энэ хүн үри хүүгэдгүй,
наһаараа урагшагүй байха.
Давидай[†] хан шэрээдэ һуужа,
Иудын хан түрые зонхилхо
нэгэшье уг удамгүй тэрэ байхал.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 23


Ерээдүй тухай

1Эзэнэй[†] арад зониие хюдажа, тараажа байгааша удамаршадтай[†] гай гасалан ушарха гээд Эзэн тунхаглана[+]. 2Тиимэһээ арад түмэнииень харууһалжа байгаа удамаршад тушаа Израилиин Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхана:

– Таанад Минии арад зон тушаа һанаагаа табяагүйт. Тэдэниие тараагаат, бутаруулаат. Мүнөө Би таанадые муу муухай үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө хэһээхэб. 3Өөрынгөө эльгээн тарааһан орон нютагуудһаа арад зонойнгоо үлдөөсые суглуулжа, түрэл нютагтань бусаахаб. Тэдэ үнэржэн олошорхо[+]. 4Тэдээн тушаа һанаагаа табиха удамаршадые табихаб. Минии арад түмэн бэшэ айхагүй, һүрдэхэгүй, бэшэ тэдэниие хэһээхэгүйб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

5Эзэн иигэжэ айладхана:

– Давидай уг удамһаа[†] үнэн сэхэ нэгые хаан болгон табиха сагни дүтэлжэ байна. Тэрэ хаан мэргэн ухаатайгаар ударидажа, энэ газар нютагта хэрэгүүдые шүүбэрилжэ, үнэн сэхээр шиидхэн байха[+]. 6Тэрэнэй зонхилхо сагта Иудын хан түрын улад зон абарагдаха, Израилиин зон ажана амгалан амидарха. Тэрэниие «Эзэн – Манай Үнэн Зүб» гээд нэрлэхэ[+].

7Эзэн тунхаглана:

– Израилиин улад зониие Египедэй орон нютагһаа гаргаһан Эзэнэй амиды мэндэ байһантайл адли баталгаатай гэжэ зон хэлэхэеэ болихо, 8харин Израилиин арад зониие хойто зүгэй орон нютагһаа болон тараагша бүхы оронуудһаа асарһан Эзэнэй амиды мэндэ байһантайл адли баталгаатай гэжэ хэлэжэ байха саг дүтэлөө. Тиигээд тэдэ өөрынгөө газар дээрэ ажаһууха[+].


Худал хуурмаг лүндэншэд тухай

9Лүндэншэд тухай. Зүрхэмни хүмэринэ,
бүхы бэем һалганана.
Эзэнһээ
ба Тэрэнэй нангин[†] үгэнүүдһээ боложо,
би һогтуу хүн мэтэ,
үзэмэй дараһан архида
диилдэһэн хүн мэтэ болооб.
10Эзэндэ үнэн сэхэ бэшэ зоноор
энэ газар дүүрэшоо.
Тэдэнэй зорилгонь –
муу муухай үйлэ хэрэгүүд,
худал хуурмагаар тэдэ
засаг түлөөлгэнүүдые абана.
11Эзэн айладхана:
Худал хуурмаг лүндэншэд,
санаартад һүзэггүй.
Өөрын үргөөдэшье Би тэдэнэй
хорон муу үйлэ хэрэгүүдые харааб[+].
12Тэдэнэй харгы замынь
халтирхай, харанхы болохо.
Тэдэниие түлхихэдэнь, унашаха.
Тэдээндэ гай тодхор ушаруулхаб,
хэһээлтын сагынь дүтэлөө.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]
13Энээнһээ гадна, Самариин[†]
худал хуурмаг лүндэншэдэй
галзуутан, нүгэл[†] хэхые хараа һэм.
Тэдэ Баалай[†] нэрэһээ абарал буулгажа байгаа.
Тиигээд Минии арад түмэн болохо Израилиие зүб харгыһаань хадууруулаа[+].
14Харин Иерусалимай[†] худал лүндэншэд
бүри муухай юумэ үйлэдэнэ:
тэдэ һальхай забхай ябадалтай,
худалаар хэлэнэ,
муу юумэ хэгшэдые дэмжэнэ.
Тиимэһээнь хэншье муу хэрэгээ орхиногүй.
Тэдэ бүгэдэ Намда жэгшүүритэй,
Содом болон Гоморрын зон шэнги[+].
15Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,
Иерусалимай худал лүндэншэдтэ
хоротой эдеэ эдюулхэб,
хоротой уһа уулгахаб.
Юуб гэбэл, тэдэ бүхы газар нютагаар
Бурханда һүзэггүй байлгые дэлгэрүүлээ[+].

16Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Иерусалимай зондо иигэжэ айладхана:

– Худал лүндэншэдэй хэлээшые бү шагнагты. Тэдэ таанадые хооһоор, дэмы найдуулна. Минии айладхал бэшэ өөһэдынгөө хүсэһэн, һанаһан юумэ таанадта дуулгана[+]. 17Минии үгэ дуулахаһаа арсадаг зондо тэдэ «Амар амгалан байхат» гэжэ хэдэн дахин хэлэжэл байна. Үсэд, һанаашаараа юумэ хэдэг зондо «гай тодхор таанадтай тохёолдохогүй» гээд хэлэнэ[+].

18Би хэлэбэб:

– Худал лүндэншэ эдэнэрэй хэнииньшье Эзэнэй нюуса бодолнуудые мэдэнэгүй, тэдэ Эзэнэй үгэ соносоогүй, анхараагүй[+]. 19Үзөөрэйгты, Эзэнэй уур хилэнтэй шуурган эбхэрэн дүтэлжэ байна. Тэрэ хорон муу зоной толгой дээрэ эрьелдэн бууха[+]. 20Тэрэнэй һанаһанаа хээгүйдэнь энэ түгэсэхэгүй. Зон һүүлдэнь лэ энээниие ойлгохо[+].

21Эзэн айладхана:

– Би энэ худал лүндэншэдые эльгээгээгүйб, тэдэ өөһэдөө ошоо. Би тэдээндэ ямаршье айладхал буулгаагүйб, тэдэ өөһэдөө Минии нэрэһээ тунхаглал тараана[+]. 22Хэрбээ тэдэ Минии нюуса бодолнуудые мэдэһэн һаа, арад түмэндэмни Минии үгэ тунхаглажа, нүгэлтэй муу байдалһаань болон муу хэрэгүүдһээнь холодуулха һэн.

23Би нэгэ газарта бэшэ, хаа-хаанагүй оршодог Бурхамби[+]. 24Намһаа хэншье хорон хоргодон байжа шадахагүй. Намайе тэнгэри болон газарта – хаа-хаанагүй байна гээд мэдэнэ гүт[+]? 25Минии нэрэһээ худал лүндэншэдэй зүүдэн соонь айладхал буулгаһан тухайм хэлэжэ байһые Би мэдэнэб[+]. 26Хэды болотор эдэ худал лүндэншэд худалаар хэлэжэ, зониие мэхэлжэ байхаб? 27Тэдэнэй үбгэ эсэгэнэрэй Баалда эрьежэ, Намайе мартаһандал, тэдэ бэе бэедээ хөөрэдэг өөһэдынгөө зүүдээрээ Минии арад зондо нэрыемни мартуулхаяа һанана[+]. 28Зүүдэ зүүдэлһэн худал лүндэншэ тэрэнээ зүүдэн гээд хөөрэг лэ. Орооһонһоо һолоомын тад ондоо байһандал адли тэдэнэй зүүдэниинь Минии айладхал бэшэ. Харин Минии үгэ дуулаһан нэгэн Минии үгые үнэн зүбөөр дамжуулха ёһотой. 29Минии айладхал гал дүлэндэл адли, шулуу буталдаг алхатай адли. 30Бэе бэеһээ дуулаһан үгэнүүдээ Минии айладхал гээд тунхагладаг худал лүндэншэдэй урдаһаа эсэргүүсэнэб![+] 31Өөрынгөө үгэнүүдые Минии үгэнүүд мэтээр соносходог худал лүндэншэдэй урдаһаа эсэргүүсэнэб! 32Минии, Эзэнэй, айладхал шагнагты! Худал зүүдэнүүдээ хөөрэжэ, тэдэ худал хуурмагаараа болон һайрхуу үгэнүүдээрээ арад зонойм толгой эрьюулнэ. Би тэдэниие эльгээгээгүйб, ямаршье захиралта үгөөгүйб. Тэдэ улад зондо ямаршье туһагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Эзэнэй айладхал хүндэ ашаан бэшэ

33Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Ерэмияа, Иудын улад зон гү, али худал лүндэншэ, үгышье һаа, санаартан[†] шамһаа «Эзэнэй айладхаһан зүйл юун бэ?» гэжэ асуужа магад. Ши тэрээндэ: «Таанад Эзэнэй хүндэ ашаан[*] гээшэт. Тэрэ таанадые хаяхаяа байна», – гээд хэлээрэй. 34Худал лүндэншэ гү, али санаартан, үгышье һаа, улад зоной нэгэн «Эзэнэй зүгнэһэн зүйл» гээд хэлэжэ магад. Иимэ хүниие, гэр бүлыень Би хэһээхэб. 35Энээнэй орондо таанад нүхэдһөө, түрэл түтимһөө «Юун гэжэ Эзэн харюусааб? Юун гэжэ Эзэн айладханаб?» гэжэ асуудаг байха ёһотойт. 36Иигээд тэдэ «Эзэнэй хүндэ ашаан» гэһэн үгэнүүдые дуугарха ёһогүй. Тиигэжэ дуугараа һаань, Би айладхалаа тэдээндэ үнэхөөр хүндэ ашаан болгожорхихоб. Улад зон Минии, өөһэдынгөө амиды мэндэ Бурханай, Түмэн Сэрэгтэ Бурханай, үгые ондоо болгоо. 37Лүндэншэһөө «Эзэн юун гэжэ харюусааб?» гэжэ гү, али «Эзэн юун гэжэ айладхааб?» гэжэ асуугаарайгты. 38Минии үгэ дуулангүй, «Эзэнэй хүндэ ашаан» гэһэн үгэнүүдые хэлээ һаатнай, 39Би таанадые хүндэ ашаан мэтээр үргэжэ, Өөрһөө холо хаяхаб! Танда, мүн үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн Иерусалим хотые мүн лэ хаяхаб! 40Би тэдээн дээрэ хэтэ мүнхэдөө нэрээ гутаалга, хэзээдэшье мартагдахагүй хэтэ мүнхын доромжолго тохохоб[+].

#### 24


Хоёр түрсүүг инжир

1Эзэнэй[†] намда үзэгдэл[†] үзүүлхэдэнь, Эзэнэй үргөөгэй урда табяатай хоёр түрсүүг инжир[†] харабаб. (Энэ хадаа Вавилооной[†] хаан Навуходоносорой Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые, Иудын түшэмэлнүүдые урашуул болон дархашуултай хамта Иерусалимһаа[†] олзолон абажа, Вавилоон руу абаашаһанай удаа болоо бэлэй.)[+] 2Нэгэ түрсүүг соонь эртэ эдеэшэһэн, угаа һайн инжир байба, нүгөө түрсүүгтэнь гутаһан, эдихын аргагүй муу инжир байгаа[+].

3Тиигээд Эзэнэй намда:

– Ерэмияа, юу харанабши? – гэхэдэнь, би:

– Инжир. Һайниинь угаа һайн, мууниинь угаа муу, эдихын аргагүй, – гэбэб.

4Тиихэдэм Эзэн намда:

5– Би, Израилиин Эзэн Бурхан,[†] Вавилоон руу Иудаһаа[†] туужа абаашагдаһан улад зон энэ һайн инжиртэл адли гээд тоолоноб. Би тэдээндэ һайнаар хандахаб. 6Тэдэнэй хойноһоо адаглажа, энэ газар нютаг руу һөөргэнь асархаб. Би тэдэниие һуурижуулхаб, унагаахагүйб, тарин һуулгахаб, зулгаан татахагүйб![+] 7Би тэдээндэ Намайе мэдэдэг болохо хүсэл үгэхэб. Тиихэдэм тэдэ Минии арад зон, Би тэдэнэй Бурхан болохоб. Тэдэ Нам руу бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ таталдан бусаха[+].

8Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые, тэрэнэй түшэмэлнүүдые болон энэ орон нютагта үлэгшэ Иерусалимай бүхы зонтой, Египедтэ ажаһуудаг зонтой муудаһанайнь тула эдижэ болохогүй инжиртэл адляар хандахаб[+]. 9Газар дэлхэйн бүхы хаан түрэнүүдэй[†] һүрдэмөөр гай тодхор тэдээндэ тохохоб. Минии тэдэниие тарааһан бүхы газарнуудаар зон тэдэниие энеэдэ наада бариха, доромжолхо, шоодборилхо ба хараал[†] шэрээл табиха[+]. 10Би тэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн газар нютагһаа тэдэниие үгы болготороо тэдээндэ дайн дажар, үлэсхэлэн байдал, үбшэ хабша эльгээжэл байхаб, – гэжэ айладхаба[+].

#### 25


Хойто зүгэй дайсан

1Иудын хаан, Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй дүрбэдэхи жэлээ Иудын хан түрэ зонхилжо байха үедэнь Иудын хан түрын бүхы улад зон тушаа мэдээсэл Эзэнһээ[†] би абаа һэм. Энэ хадаа Вавилооной[†] хан түрые Навуходоносорой түрүүшын жэлээ зонхилжо байха үедэнь һэн[+]. 2Иудын хан түрын болон Иерусалимай[†] улад зондо би иигэжэ айладхал дамжуулан хэлээб:

3– Хорин гурбан жэлэй туршада Аммооной хүбүүн Ёшияагай арбан гурбадахи жэлээ Иудын хан түрые зонхилжо байхаһаань хойшо, мүнөөшье болотор Эзэн намда айладхал буулгажа байгаа. Би таанадта дахин-дахин хэлэжэл байгааб, теэд таанад анхараагүйт[+]. 4Эзэнэй лүндэншэд болохо албатанаа таанад руу дахин дахин эльгээгээшье һаань, таанад шагнаагүй, анхаралаа хандуулаагүй бэлэйт[+]. 5Эзэнэй та бүгэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэтнай хэтэ мүнхэдөө үгэһэн газар нютагта саашадаашье ажаһуухынтнай тула ажабайдалай муу замһаа, хэдэг бузар муухай үйлэ хэрэгүүдһээ таанадай буруу харан ошохо тухай тэдэ хэлээ һэн[+]. 6Ондоо бурхадта алба хэхэгүй, мүргэхэгүй, өөһэдын гараар бүтээһэн шүтөөнүүдээр Эзэниие уурлуулхагүй тухай тэдэ таанадта хэлээ. Эзэнэй үгэ дуулаа гээшэ һаатнай, Тэрэ таанадые хэһээхэгүй бэлэйл[+]. 7Теэд Эзэнэй айладхаһаар, таанад Тэрэнэй үгэ дуулахаһаа арсаат. Өөһэдынгөө бүтээһэн шүтөөнүүдөөр Тэрэнэй уур сухал хүргөөт, өөһэдтөө гай тодхор татаат.

8Тиимэ ушарһаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

– Таанадай Минии үгэ дуулаагүй һэн тула 9хойто зүгэй арадуудай болон Өөрынгөө албатан, Вавилооной хаан Навуходоносорой хойноһоо эльгээжэ, танай орон нютагай, улад зонойтнай, хүршэ арадуудайтнай урдаһаа дайлахыень асархамни. Таанадые хүршэнэртэйтнай хамта бүримүһэн усадхажа, хэтэ мүнхын һандарал, аймшагтай, угаа муухай зүйл болгон үлөөхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+] 10Баярай, хүхилдөөнэй абяа, түрэ найрай жаргалтай абяа дуунуудые Би таанадта таһалдуулхаб. Талха татаха орооһогүй, дэн аһааха тоһогүй болохот[+]. 11Энэ бүхэли орон нютаг һандаргагдан орхигдожо, аймшагтай юумэн байха, хүршэ арадууд Вавилооной хаанда далан жэлэй туршада алба хэхэ[+]. 12Удаань гэм зэмэйнь түлөө Вавилооной арад зониие хаантайнь хамта хэһээхэб. Тэрэ орон нютагые хюдажа, хэтэ мүнхын һандарал болгоод орхихоб. 13Ерэмияагай аша туһаар дамжуулһан бүхы заналтануудаа – энэ ном соо бэшээтэй бүхы гай тодхорнуудые Вавилооной орон нютагта шэглүүлэн бэелүүлхэб[+]. 14Вавилооной зоной хэһэн юумые өөһэдтэнь хүргэхэб, олон үндэһэ яһатад, агууехэ хаашуул тэдэниие богоол болгохо[+].


Үндэһэ яһатан тушаа

15Израилиин Эзэн Бурхан[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Энэ аяга Минии уур хилэнгээр дүүрэнхэй. Тэрэниие абаад, Минии таанадые эльгээһэн бүхы арадуудта ошожо, тэрээнһээ уулга[+]. 16Тэдэ уужа, найгажа эхилхэ, тэдээн руу Минии шэглүүлһэн дайн дажарһаа боложо, ухааниинь муудаха[+].

17Тиигээд би Эзэнһээ тэрэ аяга абажа, Тэрэнэй намайе эльгээһэн бүхы арадуудта баадхан уулгабаб[+]. 18Иерусалимай, Иудын хан түрын бүхы хотонуудай зондо газарыень хооһон элһэн сүл губи, үзэмжэгүй муухай, зоной хараал[†] болгохын тула хаашуул, ноёдтойнь хамта энэ аягаһаа уулгабаб. Газарынь тон тиимэ болоол даа. 19Хэдтэ энэ аягаһаа үшөө уулгаабиб гэхэдэ, Египедэй фараондо,[†] тушаалтадтань, түшэмэлнүүдтэнь, бүхы арад зондонь;[+] 20Египет[†] соо байһан ерүүл хариин зондо, Ууц орон нютагай бүхы хаашуулда, пилиштүүдэй[†] орон нютагай хаашуулда – Ашхэлооной, Гаазай, Экрооной, Ашдоодой үлэгдэл зоной хаашуулда;[+] 21Эдоомой,[†] Моһаабай,[†] Аммооной улад зондо;[+] 22Тиирэй, Сидооной, далайн саадахи олтирогуудай хаашуулда;[+] 23Дэдаан, Тэмаа, Бүүз хотонуудай ажаһуугшадта – үһэеэ һаншагтаа хюһадаг бүхы улад зондо;[+] 24Аравиин бүхы хаашуулда – элһэн сүл губяар ажаһуугша арадуудай хаашуулда; 25Зимриигэй, Элаамай, Мидиин бүхы хаашуулда;[+] 26хоорондоо бага, ехэшье зайтай ажаһуудаг хойто зүгэй хаашуулда. Юрэдөө, дэлхэй дээрэ байгааша бүхы хан түрэнүүдэй улад зондо уулгабаб. Харин Шэшаахай[*] хаан бултанай һүүлдэ ууха.

27Тиигээд Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Улад зондо Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, захиралта дуулга. Уугты, һогтогты, бөөлжэн унагты гэжэ захирнаб. Танай урдаһаа дайн дажар эльгээхэдэм, бодожо шадахагүйт[+]. 28Хэрбээ тэдэнэй шинии гарһаа аяга абажа уухаяа арсаа һаань, ши тэдээндэ заабол ууха ёһотойт гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана гээд хэлээрэй[+]. 29Өөрын хото соо гай тодхор үйлэдэжэ эхилхэдэмни тэдэ хэһээлтэ амасангүй үлэхэ гэжэ гү? Үгы. Тэдэ хэһээгдэхэ, юуб гэхэдэ, дэлхэйн бүхы улад зоной урдаһаа Би дайн дажар эльгээхэм. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн![+]

30Ерэмияа, ши Минии айладхал бултыень тэдэ зондо дуулга. Тэдээндэ иигэжэ хэлэ:

Эзэн огторгойһоо архиржа,
нангин[†] үргөөһөө аянгатаха,
Өөрын зоной урдаһаа хэрхирхэ.
Үзэмэй жэмэс дэбһэжэ байһан хүндэл адли
Тэрэ дэлхэйн бүхы улад зоной урдаһаа хашхарха[+].
31Дэлхэйн заха хүрэтэр абяаниинь сууряатаха.
Эзэн үндэһэтэдэй урдаһаа тулгаха,
бүхы зониие шүүбэрилхэ,
хорото муу зониие дайнда һалгааха.
Энээниие Эзэн айладхаа!

32Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: Гай тодхор нэгэ үндэһэ яһатанһаа нүгөөдэ үндэһэ яһатан хүрэтэр дамжан ябана, газар дэлхэйн аласһаа агууехэ шуурган хүдэлжэ эхилээ[+]. 33Тэрэ үдэр Эзэндэ хюдагдаһан зоной бэенүүд дэлхэйн нэгэ захаһаа нүгөө хүрэтэр таранхай хэбтэхэ. Хэншье тэдэнэй хойноһоо гашуудахагүй, тэдэниие суглуулхагүй, хүдөөлүүлхэгүй. Газарай хүрьһэн дээрэ үтэгжүүл мэтэ тэдэ хэбтэхэ[+].

34Һугшаран уйлыт, удамаршад,[†] арад зоноймни һүрэгэй эзэд, шангаар бархирыт! Юуб гэбэл, таанадай хюдагдаха болон таран бутарха үе саг хүрэжэ ерээ. Таанад үнэтэ амһарта мэтээр бута сохигдохот[+]. 35Тэрьедэхэ, абарагдаха газар таанадта үгы байха. 36-37Арадыетнай Эзэнэй уур хилэн дундаа усадхаһанда, амар амгалан нютагыетнай һандарал болгоод орхиһондо таанадай ёолохо, уйлаха абяан дуулдана. 38Өөрынгөө эшээн орхижо ошоһон арсаландал адли Эзэн Өөрын арад зонһоо арсан ошобо. Орон нютагынь дайн дажарһаа, Тэрэнэй шэрүүн уур хилэнһээ боложо хооһон элһэн сүл губи болоол!

#### 26


Ерэмияае бариба

1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые зонхилжо һаял эхилээд байһан сагта[+] 2Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Һүмын хашаа соо зогсожо, мүргэхэеэ тиишээ Иудын хан түрын бүхы хотонуудһаа ерэһэн улад зондо Минии хэлэхыеш захирһан бүхы үгэнүүдые соносхон бай. Нэгэшье үгэ бү алда![+] 3Тэдэ шагнажа, муу замаа орхижо магадгүй. Тиигээ һаань, муу муухай үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө тэдээндэ гай тодхор татахаяа байһан түсэбөө Би болюулхаб[+].

4Зондо иигэжэ хэлэхыемни Эзэн захираа:

– Минии дамжуулһан һургаал[†] заабари сахиха ёһотойт[+]. 5Минии танда ходо эльгээжэ байһан албатан лүндэншэдэй үгэнүүдые дуулаха ёһотойт. Теэд таанад тэдэнэй үгэ дууланагүйт[+]. 6Иигэжэ байгаа һаатнай, Би энэ Һүмэдэ[†] Шилоодо хандаһандал адляар хандахаб, тиихэдэм дэлхэйн бүхы арадууд энэ хотын нэрые хараал[†] мэтээр дурдан хэлэдэг болохо.

7Санаартад, лүндэншэд болон бүхы зон Эзэнэй Һүмэ соо минии эдэ үгэнүүдые хэлэжэ байһые дуулажа, 8дамжуулан хэлэхэ тухай Эзэнэй захирһан бүхы үгэнүүдые минии хэлэжэ дүүргэхэдэ, тэдэ намайе барижа:

– Ши үхэхэ ёһотойш! 9Энэ Һүмэ Шилоодол адли болохо, энэ хото һандаргагдаха, хэншье тэндэ ажаһуухагүй гээд юундэ Эзэнэй нэрэһээ лүндэн табижа байнабши? – гэлдэн хашхаралдаба. Тиигээд улад зон намайе тойрон сугларба.

10Иудын түшэмэлнүүд энээн тухай дуулахадаа, хаанай ордонһоо Эзэнэй Һүмэ руу ошожо, Шэнэ Бартаануудай хажуугаар һуурияа эзэлбэ[+]. 11Тиигээд санаартад болон лүндэншэд түшэмэлнүүдтэ болон бүхы зондо хандан:

– Энэ хүн үхэхэ ёһотой! Юуб гэхэдэ, тэрэ манай хотын урдаһаа лүндэн табижа байна. Энээниие таанад өөһэдөө һайн дуулаһан байна гээшэт, – гэжэ хэлэбэ.

12Тиихэдэнь би:

– Энэ Һүмын болон энэ хотын урдаһаа таанадай соносхоһон эдэ бүхы үгэнүүдые хэлэхыемни Эзэн намайе эльгээгээ. 13Өөһэдынгөө ажабайдалай зам болон үйлэ хэрэгүүдээ заһагты, Эзэн Бурханайнгаа[†] үгэ дуулагты. Тиигээ һаатнай, таанарта татахаяа байһан гай тодхороо Тэрэ болюулхал[+]. 14Харин нам тухай хэлэхэ болоо һаа, би таанадай мэдэлдэ ороод байнаб. Өөһэдынгөө зүб ба зүйтэй гэжэ һанаһан юумэ намтай хэхэдэтнай болохо[+]. 15Харин мэдэжэ байгты: хэрбээ намайе алаа һаа, таанад өөһэдөө мүн энэ хотын ажаһуугшад ямаршье гэмгүй хүниие хорооһон гэм зэмэтэй болохот. Юуб гэхэдэ, эдэ бүхы үгэнүүдые соносхохыемни Эзэн үнэхөөр намайе таанадта эльгээгээ бэлэйл, – гэжэ хэлэбэб.

16Тиихэдэм түшэмэлнүүд болон улад зон санаартадта болон лүндэншэдтэ:

– Энэ хүн Эзэн Бурханаймнай нэрэһээ бидэнтэй хөөрэлдөө, тиимэһээ тэрэ үхэхэ ёһогүй! – гэжэ хэлэбэ.

17Удаань орон нютагай аха захатанай[†] заримань бодожо, сугларһан бүхы зондо хандан:[+]

18– Хэзэкияа гэгшын Иудын хаан байха үедэнь лүндэншэ Морээшэдэй Михей Иудын хан түрын бүхы арадта Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй иимэ айладхал дуулгаа бэлэй:

Сион[†] таряалангай талмай мэтэ хахалагдаха,
Иерусалим[†] обоолоотой һандархай шулуун болохо,
Һүмын мүнөө байгааша газар
ой модоной ургадаг гүбээ болохо[+].

19Хэзэкияа хаан болон Иудын хан түрын улад зон Михей гэгшые алаагүй. Хэзэкияа Эзэниие хүндэлжэ, Тэрээндэ һайшаагдаха гэжэ оролдоо. Тиимэһээ Эзэн тэдээн дээрэ татаха гэжэ байһан гай тодхороо болюулаа бэлэй. Харин бидэ өөһэдөө өөһэдтөө ехэ гай гасалан үйлэдэхэ гэжэ байнабди[+].

20Эзэнэй нэрэһээ энэ хотын болон энэ арад үндэһэтэнэй урдаһаа хэлэжэ байһан, Кирьяат-Еариимэй Шэмаяа гэгшын хүбүүн Урияа гэгшэ байһан гэхэ. Тэрэ Ерэмияадал адли иимэ үгэнүүдые хэлэдэг байгаа[+]. 21Ёякиим хаан, тэрэнэй сэрэгшэд болон түшэмэлнүүд Урияагай үгэнүүдые шагнажа, тэрэниие алахаяа һанаба. Теэд Урияа энээн тушаа дуулаад, айн тэрьедэжэ, Египет[†] руу гүйгөө[+]. 22Тиихэдэнь Ёякиим хаан Египет руу тэрэнэй хойноһоо Ахбоорой хүбүүн Элнатааные хэдэн хүнтэй хамта эльгээгээ[+]. 23Тэдэ Урияае Египедһээ гаргажа, Ёякиим хаанда асараа. Хаан тэрэниие сабшан алажа, бэеыень хара зониие хүдөөлүүлдэг булаша руу хаяа һэн.

24Теэд би Шапаанай хүбүүн Ахикаамай туһалһанай ашаар зондо үгтөөгүйб, алуулаагүйб[+].

#### 27


Навуходоносорой мэдэл доро орогты!

1Ёшияагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшын Иудын хан түрые зонхилжо эхилээд байхада, Эзэн[†] Ерэмияада үгэ айладхаба[+]. 2Хөөмэгшэ болон уялаануудые өөртөө хэжэ, хүзүүндээ үмдэхыемни Эзэн намда захирба[+]. 3Тиигээд Иудын хаан Цэдэкиияда Иерусалим[†] ерэдэг элшэнэрээр[†] дамжуулан, Эдоомой,[†] Моһаабай,[†] Аммооной, Тиирэй, Сидооной хаашуулда мэдээсэл эльгээхыемни Тэрэ намда захираа[+]. 4Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан,[†] иимэ айладхал хаашуулдаа тэдэнэй дуулгаха тухай минии хэлэхые захирба:

5– Би Өөрын агууехэ шадалаар болон хүсөөр газар дэлхэйе, тэрээн дээрэ ажаһуудаг зониие, ан амитадые бүтээгээб. Энээниие Би дуратай нэгэндээ үгэхэб[+]. 6Иигэжэ Би эдэ бүхы үндэһэ яһатадые Өөрынгөө албатанай, Вавилооной[†] хаан Навуходоносорой мэдэлдэ үгэнэб. Зэрлиг амитадыешье Тэрээндэ алба хэдэг болгооб[+]. 7Орон нютагайнь болон өөрынь Навуходоносорой доройтохо сагай ерэтэр бүхы үндэһэ яһатан тэрээндэ, хүбүүндэнь болон ашадань алба хэн байха. Доройтоһонойнь удаа өөрынь арад зон олон зонтой яһатанда болон томо хаашуулда алба хэдэг болохо[+].

8Харин Вавилооной хаан Навуходоносорто алба хэдэггүй, мэдэл доронь ородоггүй үндэһэ яһатан гү, али хаан түрэ[†] олдоо һаань, Би тиимэ үндэһэ яһатаниие Навуходоносорой гараар усадхатараа дайн дажараар, үлэсхэлэн хооһон байдалаар болон тахал үбшөөр зобоон-хэһээн байхаб[+]. 9«Таанад Вавилооной хаанай мэдэлдэ бү орогты» гэжэ хэлэдэг лүндэншэдөө, үзэлшэдөө, зүүдэ тайлбарилагшадаа, эди шэдитэнээ, эльбэтэйшүүлээ бү дуулагты[+]. 10Тэдэ таанадые мэхэлнэ, орон нютагһаа танай холодуулагдахые хүсэнэ. Би та бүгэдые үлдэн гаргахаб, тиигээд таанад үхэхэт[+]. 11Харин Вавилооной хаанай мэдэлдэ ороһон, тэрээндэ алба хэдэг болоһон үндэһэ яһатанда Би орон нютагтаа үлэхыень, газараа элдүүрилжэ, тэндээ амидархыень зүбшөөхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

12Би иимэл үгэнүүдые Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ хэлээб:

– Вавилооной хаанай мэдэл доро орожо, тэрээндэ болон арад түмэндэнь алба хэгты, тиигээд амиды мэндэ үлэхэт[+]. 13Вавилооной хаанда алба хэдэггүй үндэһэ яһатан тухай Эзэнэй айладхаһанай ёһоор юундэ ши болон арад түмэншни дайн дажарһаа, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа болон тахал үбшэнһөө үхэхэ ёһотой юм[+]? 14Вавилооной хаанай мэдэл доро орохогүй тухай хэлэдэг лүндэншэдые бү дуулагты. Тэдэ таанарые мэхэлнэ. 15Тэдэниие эльгээгээгүй тухайгаа Өөрөө Эзэн тунхаглаа бэлэйл. Эзэнэй таанадые үлдэн гаргахын, таанадай үхэхын тула тэдэ зорюута Эзэнэй нэрэһээ худал үгэнүүдые соносхоно. Тиигэжэ таанад болон энэ худал үгэнүүдые хэлэгшэ лүндэншэд алуулхат.

16Би санаартадта болон бүхы зондо хандан, Эзэнэй иигэжэ айладхаһые дуулгабаб:

– Нангин[†] үргөөгэй үнэтэ баялигууд удахагүй Вавилоонһоо бусаагдаха гэжэ хэлэдэг лүндэншэдые бү шагнагты. Тэдэ таанадые мэхэлнэ[+]. 17Бү шагнагты тэдэниие! Вавилооной хаанай мэдэл доро орогты, тиигээд амиды мэндэ үлэхэт. Энэ хото юундэ һандаргагдаха юм? 18Харин тэдэ үнэхөөр лүндэншэд байжа, Минии үгэ мэдэдэг юм һаа, Һүмэ[†] соо, мүн Иудын хаанай ордон соо, Иерусалимда үлөөшэ үнэтэ баялигуудые Вавилоон руу эльгээхэгүй тухай Намайе, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие, одоо гуйг лэ.

19-20(Вавилооной хаан Навуходоносор Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые, мүн Иудын хан түрын, Иерусалимай бүхы ноёд түшэмэлнүүдые Вавилоон руу сүлэлгэдэ абаашахадаа, баханануудые, уһанай гуулин ехэ амһарта, табюурнуудые болон Һүмын бусад баялигуудые Иерусалимда үлөөһэн байгаа.)[+]

21Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Һүмэ соо болон Иудын хаанай ордон соо, Иерусалимда үлөөшэ үнэтэ баялигууд тушаа иигэжэ айладхана: 22«Тэдэ Вавилоон руу абаашагдаха, Минии анхартар тэндээл байха. Удаань Би тэдэниие бусаажа, энэ газартань һөөргэнь асархаб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!»[+]

#### 28


Ерэмияа ба Ханаанияа

1Цэдэкиия гэгшын[*] Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ, табадахи һараа зонхилжо байха үедэ, эгээл тэрэ жэлдэ Аззуурай хүбүүн, Гибэһоон хотын лүндэншэ Ханаанияа Эзэнэй[†] Һүмэ[†] соо намтай хөөрэлдөө бэлэй. Санаартадай болон улад зоной дуулаһаар байтар тэрэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай,[†] иигэжэ айладхаһые дуулгаба:[+]

2– Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:

– Вавилооной[†] хаанай хүсэ шадалые бута сохин бууруулхаб[+]. 3Навуходоносор хаанай Вавилоон руу абаашаһан Һүмын бүхы үнэтэ баялигуудые хоёр жэлэй туршада энэ газар руу һөөргэнь бусаахаб[+]. 4Би мүн лэ Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые Вавилоон руу сүлэгдэһэн Иудын бүхы зонтойнь хамта һөөргэнь бусаахаб. Мүн даа, Вавилооной хаанай хүсэ шадалые бута сохин бууруулхаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана гээшэб! – гэжэ тунхаглана.

5Тиихэдэнь Һүмэ соо байгааша санаартадай болон бүхы зоной дуулаһаар байтар би Ханаанияа гэгшэдэ:

6– Һайн даа! Эзэн иигэжэ үйлэдэхэнь болтогой![†] Нангин[†] үргөөгэй үнэтэ баялигуудые болон Вавилоон руу сүлэгдэһэн бүхы зониие Тэрэ һөөргэнь бусааха гэгшэ шинии үгэнүүдые Эзэн бэелүүлхэнь болтогой! 7Гэбэшье шамда болон улад зондо минии хэлэхэ үгэнүүдые шагна. 8Минии, шинии урда тээ ажаһуугша лүндэншэд олон үндэһэ яһатан руу, ехэ хан түрэнүүд руу дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал, тахал үбшэн бууха гээд лүндэн табиһан юм. 9Амгалан тайбан байха гээд соносходог лүндэншын хэлэһэн үгэнүүдэй үнэн дээрээ бэелүүлэгдэшоо гээшэ һаань, тэрэ Эзэнэй үнэхөөр эльгээһэн лүндэншэ гээд мэдэрэгдэхэл, – гээд хэлэбэб[+].

10Тиихэдэ Ханаанияа лүндэншэн[†] минии хүзүүнһээ хөөмэгшэ шүүрэн абажа хаяад, бута сохибо[+]. 11Тиигээд тэрэ бүхы зоной байһаар байтар иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы үндэһэ яһатанай хүзүүндэ Навуходоносор хаанай углаһан хөөмэгшые хоёр жэлэй туршада тон иимээр бута сохин һалгаахаб гэжэ Эзэн айладхана.

Тиихэдэнь би ябашабаб.

12Энээнэй удаа Эзэн намда:

13– Ошожо, Ханаанияада иигэжэ дуулга «Ши модон хөөмэгшэ эбдэхэдээ бэрхэш, теэд Би[*] тэрэниие түмэр хөөмэгшөөр һэлгэхэб гэжэ Эзэн айладхана. 14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин бурхан, эдэ бүхы үндэһэ яһатан дээрэ түмэр хөөмэгшэ углаха, тиихэдэнь тэдэ Вавилооной хаан Навуходоносорто алба хэдэг болохо. Зэрлиг амитадыешье Навуходоносорто алба хэдэг Тэрэ болгохол!» гээд Ханаанияада дуулга, – гэбэ[+].

15Энээниие би лүндэншэн Ханаанияада дуулгажа, үшөө:

– Ханаанияа, шагна! Эзэн шамайе эльгээгээгүй. Зониие худал юумэндэ этигүүлжэ байнаш![+] 16Тиимэ ушарһаа Эзэн шамайе газарай хүрьһэн дээрэһээ үгы хэхэ. Энэл жэлдээ ши үхэхэш, юундэб гэбэл, Эзэнэй урдаһаа эсэргүүсээш. Эзэн Өөрөө энээн тухай айладхал буулгаа! – гэжэ хэлэбэб.

17Иигэжэ Ханаанияа тэрэл жэлэй долоодохи һарада наһа бараа бэлэй.

#### 29


Вавилоон руу угсаатандаа бэшэһэн бэшэг

1Иерусалимһаа[†] Вавилоон[†] руу баряанда Навуходоносорой туужа абаашаһан аха захатанда,[†] санаартадта, лүндэншэдтэ, мүн бүхы зондо би бэшэг бэшээ һэм[+]. 2Ехонияа хаанай, тэрэнэй хатан эхын, ордоной түшэмэлнүүдэй, Иудын хан түрын болон Иерусалимай ноёдой, уран гартанай болон дархашуулай Иерусалимһаа гаргагдан туугдаһанай удаа[+] 3тэрэ бэшэг Шапаанай хүбүүн Элэасаа болон Хилкияагай хүбүүн Гэмаария гэгшэдээр эльгээгдээ һэн. Тэдэниие Иудын хаан Цэдэкиия Вавилоон руу Навуходоносор хаанда эльгээгээ бэлэй. 4Бэшэг соо бэшээтэй үгэнүүд гэбэл, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,[†] Израилиин Бурхан,[†] Иерусалимһаа Вавилоон руу сүлэжэ эльгээһэн бүхы зондо иигэжэ айладхана:

5Гэрнүүдые барижа, тэдэнээ тоологты,

сэсэрлигүүдые тарижа, үрэ жэмэсынь эдигты.

6Һамга абажа, үхи хүүгэдтэй бологты,

хүбүүдээ һамга абхуулагты,

басагадаа хадамда үгэгты,

иигэжэ тэдэшье үринэртэй болог.

Тэндэ үнэржэгты,

бү үсөөрэгты!

7Минии таанадые сүлэн эльгээһэн хотонуудай аша туһада оролдогты. Тэдэнэй түлөө Намда зальбарагты, юуб гэхэдэ, тэдэнэй һайн байбал, таанадшье һайн, урагшатай байхат[+]. 8Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, таанадай дунда ажаһуудаг лүндэншэд болон үзэлшэдтэ бү мэхэлүүлэгты гэжэ таанадые һэргылнэб. Тэдэнэй[*] зүүдэлдэг зүүдэнүүдые бү тоогты[+]. 9Тэдэ Минии нэрэһээ таанадта худал юумэ тунхаглана. Би тэдэниие эльгээгээгүйб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

10Эзэн «Вавилоондо танай байха далан жэлэй дүүрэхэдэнь, таанад тухай һанаагаа табихаб, Өөрын һайн үгые бэелүүлхэб – таанадые һөөргэнь гэртэтнай бусаахаб![+] 11Таанад тушаа түсэблэһэн юумэеэ Би гансал Өөрөө мэдэнэб, гай тодхор бэшэ, амгалан тайбаниие таанадта үршөөхэб, танай найдадаг ерээдүйе үгэхэб. 12Таанадай Намайе дуудахада, ерэжэ, Намда зальбархада, Би таанадые дуулахаб[+]. 13Таанад Намайе бэдэрхэт, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Намда тэгүүлэн бэдэрбэл, олохот[+]. 14Тиимэ даа, таанад Намайе олохот гээд Би айладханаб. Тарааһан бүхы орон нютагууд, бүхы газарнууд сооһоо таанадые Би суглуулхаб, тиигээд сүлэлгын урда тээ байһан газартатнай һөөргэнь бусаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!» гэнэ[+].

15Эзэн Вавилоондошье таанадта лүндэншэдые үршөөгөө гэлдэнэт. 16Давидай[†] хан шэрээ дээрэ һуугша хаан тухай, сүлэлгэдэ тантай хамта ошоогүй, энэ хотодо ажаһуугша аха-дүүнэр тухайтнай Эзэнэй айладхаһые анхарагты[+]. 17Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Үзэгты, Би тэдээндэ дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал болон тахал үбшэ асархаб. Илзарһан тула эдижэ болохогүй инжиртэй[†] адли тэдэниие болгохоб. 18Би тэдээнһээ дайн дажар, үлэн хооһон байдал, тахал үбшэ таһалдуулангүй дахан байлгахаб. Дэлхэйн үндэһэ яһатан тэдэниие хаража, һүрдэхэ. Хаа-хаанагүй тэдэниие тараахаб, зон эдэ бүгэдые хараад, сошохо, айха. Үндэһэ яһатад тэдэниие наада хараха, хараал[†] мэтээр нэрыень дурдадаг болохо[+]. 19Минии тэдээндэ Өөрын зарасанараа – лүндэншэдээ хэдэн дахин эльгээжэ байбашье, тэдэ Минии үгэ дуулахаяа арсаа[+]. 20Мүнөө таанад, Иерусалимһаа Вавилоон руу сүлэлгэдэ ябуулһан улад зомни, Минии, Эзэнэй, үгэ шагнагты. 21Минии нэрэ хэрэглэн, таанадта худал юумэ соносходог Холайяагай хүбүүн Ахааб болон Маашэяагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшэдые Вавилооной хаан Навуходоносорой мэдэлдэ үгэхэб, тиихэдэм тэрэ тэдэниие хараһаар байтартнай алаха. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, айладхана мүн![+] 22Иигэжэ Вавилоон руу сүлэгдэһэн Иудын бүхы зон хараал табихаяа һанахадаа, «Вавилооной хаанай амидыгаар галда шатааһан Цэдэкиия болон Ахаабта адляар Эзэн таанадта хандаг лэ!» – гэдэг байха[+]. 23Жэгшүүрилтэй муухай юумэ тэдэ Израиль[†] соо хээ: хадамтай эхэнэрнүүдтэй забхайралдаа, Эзэнэй нэрэһээ худал юумэ тунхаглаа. Харин Эзэн иимэ юумэ хэлэхыень тэдээндэ захираагүй бэлэй. Тэдэнэй хэһэн юумые Эзэн мэдэнэ, Тэрэ – урдаһаань тулаха гэршэ[+].


Шэмаяагай бэшэг

24-25Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иерусалимай улад зондо болон Маашэяагай хүбүүн, санаартан[†] Цэпаанияа гэгшэдэ, мүн бусад санаартадта бэшэг эльгээхэ Нэхэлаам хүн Шэмаяа гэгшэдэ мэдээсэл дуулгахыемни захираа. Тэрэ бэшэг соогоо Шэмаяа Цэпаанияада иигэжэ бэшэнэ:[+]

26– Ёядаагай орондо шамайе Эзэн санаартан болгон табяа. Ши Һүмэ[†] соо эгээл ехэ тушаалтан[*] болоош. Галзуу хүн бүхэн лүндэншэ болохоёо һанадаг. Тиимэ хүндэ түмэр хөөмэгшэ углаад, гэнжэлхэ ёһотойш[+]. 27Анатоот хотын Ерэмияа гэгшын лүндэн табихадань, юундэ тиигээгүйбши? 28Тэрэ Вавилоон руу, зондо «Баряанда байхатнай удаан үргэлжэлхэ. Гэрнүүдые барижа, тэндээ ажаһуугты, сэсэрлиг тарижа, үрэ жэмэсээрнь хооллогты» – гэжэ хэлээ.

29Цэпаанияа энэ бэшэг намда уншажа үгөө. 30Тэрэнэй һүүлээр Эзэн намда хандажа, 31-32Вавилоондо баряанда байгааша бүхы зондо Шэмаяа тухай иимэ мэдээсэл дуулгахыемни захираа:

– Би, Эзэн, Нэхэлаамай Шэмаяа гэгшые, тэрэнэй уг удамые хэһээхэб. Би тэрэниие эльгээгээгүйб, теэд тэрэ таанадтай лүндэншэ мэтээр хөөрэлдөө, таанадые худал юумэндэ этигүүлээ. Тиимэһээ тэрэ үри хүүгэдгүй байха. Намда эсэргүүсэн номлоһонойнгоо түлөө тэрэ улад зондоо Минии хэхэеэ байһан һайн һайхан юумэнүүдые харахагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 30


Израилиин Бурханай арад түмэндөө найдуулга

1Израилиин Эзэн[†] Бурхан[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Минии үгэнүүдые бултыень номдо бэшэ[+]. 3Юуб гэхэдэ, Өөрынгөө арадые, Израиль[†] болон Иудын хан түрые һэргээн бодхоохо сагни дүтэлжэ байна. Элинсэг хулинсагтань үгэһэн газарта тэдэниие бусаан асархаб, тиихэдэм тэдэ тэрэ газар дайдые дахин эзэмдэн ажаһууха. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

4Израиль болон Иудын хан түрын зондо Эзэн иигэжэ айладхажа байна:
5Угаа һүрдэһэн дуу Би дууланаб,
амгалан тайбанай бэшэ, айһанай абяа дуу.
6Асуугты, бодоод үзэгты:
эрэ хүн үхибүү түрэжэ шадаха гү?
Теэд үхибүү түрэжэ байһан эхэнэртэл,
эрэ хүн бүхэнэй гараа гэдэһэн дээрээ хээд байхые юундэ Би харанабиб?
Юундэ бултанайнь шарайнууд сухигар бэ[+]?
7Оёо! Тэрэ угаа муу үдэр дүтэлжэ байна.
Тэрээндэ адли үдэр үзэгдөөгүй.
Энэ болбол Минии улад зоной зоболонгой үе саг,
теэд тэдэ амиды мэндэ гарасалдаха[+].

8Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана:
Тэрэ дүтэлжэ байгаа үдэр Би
тэдэнэй хүзүүн дээрэхи хөөмэгшые эбдэхэб,
гэнжыень таһалхаб.
Тиихэдэм тэдэ хариин зоной богоол болохоёо болихо[+].
9Харин Намда, Өөрынгөө Эзэн Бурханда,
мүн Минии хан шэрээдэ һуулгаһан
Давидай уг удамда[†] тэдэ алба хэжэ эхилхэл[+].
10Минии зараса Яков, бү ай,
Израилиин зон, бү һүрдэ.
Баряанда байһан холын нютагһаатнай
Би таанадые абархаб.
Таанад гэртээ бусажа, амар амгалан ажаһуухат.
Таанадые хэншье айлгахагүй[+].
11Би таанадтай байхаб, абархаб.
Таанарые арадуудай хоорондо тараагаа һэм,
тэдэ арадуудые Би усадхахаб.
Гэбэшье таанадые усадхахагүйб.
Харин таанадые хэһээнгүй орхихогүйб,
теэд хэһээхэдээ, үнэн зүбөөр хэһээлтэ амасуулхаб!
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]
12Эзэн арад зондоо иигэжэ айладхана:
Шархатнай эдэгэшэгүй,
гэмтэһэнтнай угаа хүндэ[+].
13Таанад тушаа һанаа зобохо хүн үгы,
ярыетнай эмшэлхэ арга үгы,
эдэгэхэ ямаршье найдал байхагүй.
14Бүхы амарагуудтнай таниие мартаа,
бэшэ таанадые хэрэгсээхэеэ болёо.
Дайсанай сохилтоор,
шэрүүн хэһээлтээр таанадые дайрааб,
юуб гэбэл, гэм зэмэтнай угаа ехэ.
Нүгэлтнай[†] тоолошогүй олон.
15Гэмтэһэн тухайгаа бэшэ бү гомдол баригты,
үбшэнтнай эдэгэшэгүй.
Гэм зэмэтнай угаа ехэ,
нүгэлтнай тоолошогүй олон,
тиимэһээл Би таанадые хэһээгээб.
16Теэд мүнөө таанадые залгигша бүхэн
өөрөө залгюулха,
дайсадтнай өөһэдөө баряанда орохо,
таниие тоногшод өөһэдөө тонуулха,
танһаа олзо буляан абагшад өөһэдөө олзолуулагдаха![+]
17Дайсадтнай таниие
«Сион[†] – хэндэшье хэрэггүй,
хэншье тэрэниие анхархагүй» гээд хэлээ.
Теэд Би танда тэнхээ үгэхэб,
шархыетнай эдэгээхэб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]
18Эзэн айладхана:
Яковай майхангуудые һайн һайханаар һэргээн бодхоохоб,
гэр бүлэ бүхэниие хайрлахаб,
Иерусалим[†] дахин һэргэхэ,
ордон урдынхидал адляар бодохо!
19Тэндэ ажаһуугшад магтаал дуулаха,
баясан-сэнгэн хашхаралдаха.
Минии үршөөхэдэ, тэдэ олошорхо.
Минии дээгүүр үргэхэдэ, тэдэ доромжолуулхаяа болихо[+].
20Тэдэнэй урданай хүсэ шадал һэргэхэ,
тэдэ Минии урда дахин шанга болохо.
Дарлагшадыень хэһээхэб!
21Ударидагшань – тэдэнэй нэгэн,
захирагшань – өөһэд дундаһаань тодорхо.
Минии тэдэниие урихада, тэдэ дүтэлэн ерэхэ.
Урилгагүйгөөр Нам руу дүтэлхэеэ зүрхэсэхэ хэн байхаб даа?
22Тэдэ Минии арад түмэн.
Би тэдэнэй Бурхан болохоб.
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]
23Үзөөрэйгты, Эзэнэй уур хилэн – шуурган,
аймшагтай бордоһон!
Тэрэ муу зоной толгой дээрэ бууха[+].
24Тэрэнэй һанаһанаа бэелүүлээгүйдэ
уур хилэнгынь буурахагүй.
Ерээдүй сагта зон эдэ бүгэдые ойлгохо[+].

#### 31


Израилиин зоной гэртээ бусалга

1Эзэн[†] ииигэжэ айладхана:

– Минии Израилиин бүхы обогуудта Бурхан[†] болохо, мүн тэдэнэй Минии арад түмэн болохо саг дүтэлжэ байна. 2Үхэл хаталһаа зайсаһан зондо элһэн сүл губида Би нигүүлэсхыгээр хандаа һэм. Израилиин улад зоной амаралта тухай угаа гуйхада, 3Би тэдээндэ холоһоо үзэгдөө бэлэйб. Израилиин арад зон, Би таанадта хэтэ мүнхэдөө дурланхайб, тиимэһээл хайра энэрэлээ та бүгэдэндэ үзүүлнэб[+]. 4Дахин таанадые һуурижан байгуулхаб, дахин таанад хэнгэрэгүүдээ барин, баяртайгаар бүжэглэн-хатаран байхат[+]. 5Самариин[†] гүбээнүүд дээрэ үзэмэй модоной сэсэрлигүүдые дахин һуулгахат. Тэдэниие һуулгагша таанад өөһэдөө үрэ жэмэсыень эдидэг байхат![+] 6Зүб даа, Эпрааимай гүбээнүүд дээрэ харуулшадай «Бодогты, Сион[†] өөдэ Эзэн руу, өөһэдынгөө Бурхан руу, ошоё» гээд дуудаха саг дүтэлөө[+].

7Эзэн иигэжэ тунхаглана:

Яковта баяртай шангаар дуу дуулагты,
үндэһэ яһатадай эгээл ехыень угтагты.
Тунхаглан, иимэ магтаал үргэгты:
«Эзэн Өөрынгөө арад түмэниие абараа,
үлэһэн бүхы зоноо абараа!»
8Үзөөрэйгты, Би тэдэниие хойто зүгтэхи нютагһаа суглуулхаб.
Һохор ба дохолон зон, хээлитэй ба үхибүү түрэхэ гэжэ
үбдэжэ байһан эхэнэрнүүд тэдэнэй дунда байха.
Үй түмэн зон һөөргөө бусаха[+].
9Тэдэ уйлалдан ошоо һэн,
Би хадаа тэдэниие аргадан, сэдьхэлыень заһан бусаахаб.
Би тэдэниие урасхал уһан руу
бүдэрхэгүй тэгшэхэн замаар хүтэлэн асархаб.
Юуб гэбэл, Би Израильда[†] Эсэгэнь болонхойб,
Эпрааим болбол Минии ууган хүбүүн юм[+].
10Эзэн тунхаглана:
Үндэһэ яһатад, Намайе шагнагты,
алас холын эрьенүүдээр үгыем соносхогты.
Би Израилиин арад түмэниие тараагаа һэм,
теэд Бил тэдэниие суглуулхаб.
Хонишоной хонин һүрэгөө хамгаалдаг мэтэ
Би тэдэниие хамгаалхаб[+].
11Би Яковые сүлөөлөөб.
Өөрһөөнь хүсэтэй арадһаа абарааб[+].
12Израилиин арад зон бусажа,
Сионой хада ууланууд дээрэ баярлан шууялдаха,
Минии үршөөһэн хэшэг болохо
орооһо таряанда, шэнэ үзэмэй дараһан архида, оливын тоһондо,[†] мал һүрэгэй түлдэ баярлаха.
Сэсэглэжэ байгаа саадтал адли тэдэ боложо,
дахин хэзээдэшье доройтохогүй[+].
13Тиигээд залуу басагад, залуу хүбүүд ба хүгшэн зон
хамта бүжэглэн баясаха.
Тэдэнэй сэдьхэл заһажа,
гашуудалыень баяраар һэлгэхэб,
зоболонгыень мүн лэ баяраар һэлгэхэб[+].
14Санаартадай сэдьхэлые элбэг-дэлбэгээр дүүргэжэ,
арад түмэнэйнгөө бүхы эрилтэнүүдые хангахаб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!


Эзэнэй Израильда энэрхы хандаса

15Эзэн айладхана:
Угаа гашуудан уйлаха абяан
Рамаада дуулдана.

Рахээл хюдуулһан үхибүүдээ шаналан уйлана,

һанааень заһахын аргагүйл[+].
16Уйлахаяа тэбшэ,
нулимса бү гарга.
Үхибүүдэйнгээ түлөө ябаһан
оролдолгонуудшни дэмы бэшэ,
хүүгэдшни дайсадай нютагаһаа бусажа ерэхэл.
17Найдалшни – ерээдүй сагта.
Үхибүүдшни өөһэдын нютаг руу
бусажа ерэхэл.
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!
18Эпрааимай гашуудан иигэжэ хэлэхые би соносооб:
«Эзэн, бидэ һургагдаагүй буха шэнги байгаабди.
Та бидэниие хэһээжэ һургаал[†] заагаат.
Эзэн Бурхамнай, бидэниие бусаагыт,
бидэ Тандаа бусаха һанаатайлди[+].
19Бидэ Танһаа буруу хараабди,
теэд һүүлдэнь гэмшэжэ, бусахаяа һанаа бэлэйбди.
Һургаал абахадаа, хэһэн үйлэ хэрэгүүд тухайгаа
ехэ гэмшээ һэмди.
Залуудажа, нүгэл[†] хэжэ,
һүүлдэнь ехэ эшээ, доромжолуулагдаабди».
20Эпрааим Минии хайрата хүбүүн бэшэ юм гү?
Эгээл дуратай үхибүүмни бэшэ юм гү?
Тэрээн тухай ама гараха бүхэндөө
тэрэниие угаа энхэрэн һанадагби.
Минии зүрхэ сэдьхэл тэрээн руу тэгүүлдэг,
Эпрааимда үршөөл хайраяа үзүүлхэб![+]
21Өөртөө зорюулан, замай тэмдэгүүдые табижа, дохёо тэмдэгүүдые бүхэлэ.
Өөрын оюун бодолые ябаһан зам руугаа, ехэ зам руу шэглүүлэ.
Эрьен ерыт, Израилиин улад зон, өөрын орхин ошоһон хото руу эрьен ерэгты.
22Найдалгүй улад зон, таанад хэды болотор энэ-тэрээгүүр ябаха юмта?
Юуб гэбэл, Би газар дэлхэй дээрэ нэгэ шэнэ зүйл бүтээгээб,
эмэгтэй хүнэй эрэ хүниие хамгаалжа[*] байһандал адли тэрэ юумэн юм[+].


Бурханай арадай ерээдүй жаргалта байдал

23Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

– Минии тэдэниие нютагтань бусаан, һайн һайханаар һэргээхэ үедэ тэдэ Иудын хан түрын газар дайдада болон хотонуудтань дахин эдэ үгэнүүдые хэлэжэ эхилхэ: «Үнэн зүбэй гэр, Иерусалимай[†] нангин[†] хада, Эзэн шамайе юрөөхэнь[†] болтогой!»[†][+] 24Улад зон – таряашад болон хонин һүрэгтэеэ нүүн ябаашад бултадаа Иудын хан түрэдэ, бүхы хотонуудаарнь амидардаг байха. 25Юуб гэбэл, Би ядаржа эсэһэн зониие хангажа, голхорһон зониие зоригжуулнаб. 26Тиихэдэм зон «унтаад бодоходоо ехэ амараад бодооб, нойр зүүдэмни намда ехэ аятай байгаа» гэлдэхэ.

27– Израилиие болон Иудын хан түрые хүнэй үри бэеэр болон амитадай түлөөр дүүргэхэ сагни дүтэлөө, – гэжэ Би, Эзэн тунхагланаб[+]. 28– Зулгаажа, эбдэжэ, хүмэрюулжэ, һүйд хэжэ, мүн гай гасалан асаржа Би амар заяа үзүүлдэггүй һэм, мүнөө тарин ургуулжа, байгуулжа амар заяагүй байлгахаб[+].

29Тэдэ үдэрнүүдтэ «Эсэгэнэрынь гашуун уһан үзэм эдеэ һэн, тиигээд үхибүүдэйнь шүдэн мохоо болоо» гэжэ хэлэхэеэ болихо[+].

30Харин хүн бүхэн өөрын гэм зэмэй түлөө үхэхэ, гашуун уһан үзэм эдидэг хүнэй өөрынь шүдэн мохоо болохо[+].

31Эзэн иигэжэ тунхаглажа байна:

– Үзэгты, Израилиин болон Иудын үри һадаһадтай Минии шэнэ хэлсээ баталха үдэрнүүд дүтэлжэ байна[+]. 32Энэ хэлсээн[†] тэдэнэрэй үбгэ эсэгэнэрые гарһаань хүтэлэн Египедһээ гаргаха гэһэн үдэр тэдэнтэй баталһан хэлсээндэл адли бэшэ байха. Минии тэдээндэ нүхэр байһан байгаашье һаам, тэдэ хэлсээ эбдээ һэн[+]. 33Тэдэ үдэрнүүдэй һүүлдэ Израилиин арадтай баталха хэлсээн иимэ: Өөрын хуулиие тэдэнэй һанал бодолдо хадуулгахаб, зүрхэ сэдьхэлдэнь бэшэхэб. Би тэдэнэй Бурхан, тэдэ Минии арад түмэн болохо[+]. 34Тэдэнэй хэнииньшье Эзэниие мэдэ гэжэ нүхэдөө гү, али аха дүүнэрээ һургахагүй, юундэб гэхэдэ, тэдэ багаһаа томо хүрэтэрөө бултадаа Намайе мэдэжэ байха. Би тэдэнэй гэм зэмые хүлисэжэ, нүгэл тухайнь дахин дурдахагүйб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

35Үдэрэй гэрэлтэ нарые,
һүниин һара болон одо мүшэдые
Эзэн үршөөгөө,
долгидойнь шааятар далайе доһолгоогоо.
Тэрэнэй нэрэ болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн[+].
36«Хэрбээ энэ тогтоогдоһон зарлигай болюулагдабал,
Израилиин уг удам Минии урда
үндэһэ яһатан байхаяа болихо»
гэжэ Эзэн тунхаглажа байна[+].
37Хэрбээ дээдэ тэнгэриин хэмжэгдэдэг юм һаань,
доодо газарай һууринуудай шэнжэлэгдэдэг һаань,
Израилиин арад зоншье хэһэн бүхы юумэнэйнгээ түлөө Эзэндэ тоогдохоёо болихо бэлэйл.
Энэ хадаа Эзэн айладхаа мүн![+]

38«Үзөөрэйгты, Намда зорюулжа, Хананээлэй самхагһаа Булангай Бартаанууд хүрэтэр хотын дахин баригдаха саг дүтэлжэ байна[+]. 39Шугамынь саашалан, Гарээб толгой хүрэтэр зурыха. Удаань тэрэ тойрон, Гоһаа руу эрьехэ. 40Үхэһэн зоной хүүрэй ба бог шоройн хаягдаһан хүнды болон Кидрооной хүнды хүрэтэрхи бүхы талмай, зүүн зүг руу Морин Хаалгын булан хүрэтэр Минии нангин арюун газар болохо. Дахин хэзээдэшье энэ хото һандаргагдахагүй, һалахагүй» гэжэ Эзэн тунхаглана[+].

#### 32


Ерэмияа газар худалдан абана

1Цэдэкиия гэгшын Иудын хан түрые арбадахи жэлээ, Вавилоониие[†] Навуходоносорой наймадахи жэлээ зонхилжо байха үедэ Эзэн[†] намтай хөөрэлдөө бэлэй[+]. 2Тэрэ үе сагта Вавилооной хаанай сэрэг Иерусалимые[†] бүһэлэн добтолжо, би Иудын хаанай ордоной досоо хашаа соо хаагдаатай байгаа һэм[+]. 3Иудын хаан Цэдэкиия тэндэ намайе түрмэдэ һуулгажа, Вавилооной хаанай гарта энэ хотые Эзэнэй дамжуулжа байһан тухай айладхаһандам гэмнээ һэн. 4«Иудын хаан Цэдэкиияшье тэрьедэжэ шадахагүй, Вавилооной хаанда баригдаха, улаан нюураараа уулзалдан, хөөрэлдэхэ. 5Цэдэкиия Вавилоон руу абаашагдаха, Минии хэрэгсэлтэр тэрэ тэндэ байха. Вавилооной улад зоной урдаһаа тэрэ тэмсээшье хадаа, амжалта туйлахагүй. Энэ болбол Би, Эзэн тунхаглана мүн!» – гээд Эзэн айладхана гэжэ соносхоо бэлэйб[+].

6Эзэн намда айладхахадаа:

7– Шаллуум абгым хүбүүн Ханамээл намда ерэжэ, Бэньямиинэй газар дайдада оршодог Анатоот хотодохи газарыень худалдан абахыем дурадхаха гээд тунхаглаба. Юуб гэхэдэ, би тэрэнэй эгээл дүтэ түрэл һэн тула газарыень түрүүлэн худалдан абаха эрхэтэй һэм[+].

8Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, Ханамээл намда тиишээ, тэрэ досоохи хашаа руу ерэжэ: «Бэньямиинэй орон нютагта оршодог Анатоодой хажуудахи тала газарыень худалдан абахыем дурадхаба».

Тиимэһээ нээрээшье Эзэн намтай хөөрэлдөө юм байна гээд ойлгоо бэлэйб[+]. 9Анатоодой хажууда оршоһон талбай газар Ханамээлһээ худалдан абаад, мүнгыень үгэбэб. Арбан долоон хуби мүнгэн сэнгээр худалдан абаа һэм. 10Би гар табижа, баримта бэшэгые ласадажа, гэршэнэр энээниие баталжа, шэгнүүрээр мүнгэ шэгнэн үгөө бэлэйб. 11Энэ хэрэгэй хоёр буулгабари абажа, 12Маһсэяагай аша, Нэрияагай хүбүүн Баруухда үгэбэб. Ханамээлэй болон энэ хэрэгэй гэршэнэрэй, мүн тэрэ хашаа соо байгааша бүхы зоной хараһаар байтар тэрэниие үгөө һэм[+]. 13Тэдэнэй байһаар байтар би Баруухда иигэжэ хэлээб: 14«Энэ бэшэгые абажа, удаан жэлдэ хадагалагдахынь тула шабар амһарта руу хэхыетнай Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан,[†] захирна. 15Энэ газар дайдада гэр байшангууд, таряалангууд, үзэмэй модоной сэсэрлигүүд дахин худалдан абтадаг болохо гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тунхаглана».


Бурханда зальбарал

16Худалдаа наймаанай энэ бэшэгые Нэрияагай хүбүүн Баруухда дамжуулһанайнгаа удаа би Эзэндэ зальбарбаб:

17– Дээдэ Эзэн, Та агууехэ хүсэ шадалаараа газар дэлхэйе, огторгойе байгуулаат. Танай хэжэ шадахагүй юумэн гэжэ байхагүй[+]. 18Мянгаад зондо үршөөл хайраяа бэлэглэнэт. Та агууехэ, Түмэн Сэрэгтэ Бурхан мүн![+] 19Та ухаатай мэргэн түсэбүүдые зохёонот, гайхамшагта хэрэгүүдые эрхилнэт. Зоной юу хэһые бултыень харанат, хэһэн хэмээрнь лэ юумыень харюулнат[+]. 20Египедтэ гайхамшагта үзэгдэлнүүдые,[†] дүлгэ тэмдэгүүдые[†] харуулаат, мүнөөшье болотор тэдэниие Израильда[†] болон ондоо үндэһэ яһатанай дунда хэнэт. Хаа-хаанагүй Та мэдээжэт[+]. 21Дайсадай һүрдэтэр гайхамшагта үзэгдэлнүүдые харуулжа, Израилиин арад түмэнөө Египедэй газар дайдаһаа гаргаат[+]. 22Элинсэг хулинсагтань тангариглаһанайнгаа ёһоор Та энэ баян, үрэжэлтэ һайхан газар тэдээндэ үгөөт[+]. 23Теэд тэдэ энэ газарта ерэхэдээ, Танай захяануудые сахибагүй. Тиимэһээ Та тэдээндэ гай тодхор татабат[+].

24Вавилооной сэрэг хотые бүһэлхэ далангуудые барина, хото дайсадай һабарта орохонь. Танай айладхал бэелүүлэгдээ, Та энээниие харанат[+]. 25Вавилооной сэрэгэй һабарта хотын орожо байгаашье хадань, Та, Дээдэ Эзэн, гэршэнэрэй баталһаар байтар газар худалдан абахые намда захираат.

26Тиихэдэм Эзэн намда иигэжэ айладхаа:[+]

27– Би болбол бүгэдэ зоной Бурхамби, Эзэмби. Юуншье намда хүшэр хүндэ бэшэ юм. 28Энэ хотые Вавилооной хаан Навуходоносорто, сэрэгтэнь дамжуулхам. Тэдэ тэрэниие эзэмдээд, 29гал табиха. Ондоо бурхадта мүргэжэ, Баалда[†] зорюулан сан санзай[†] бааюулан, Намайе сухалдуулһан тэдэ байшангуудтайнь хамта дайсад энэ хотые дууһан шатааха[+]. 30Эхинһээ эхилжэ Израилиин болон Иудын хан түрын улад зон Минии сухал хүргэдэг бэлэй[+]. 31Энэ хотын баригдаһан сагһаа хойшо ажаһуугшадынь Намайе сухалдуулдаг байгаа. Би тэрэниие үгы хэхэ гэжэ шиидээб. 32Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зон хаашуултаяа, удамаршадтаяа,[†] санаартадтаяа, лүндэншэдтэеэ хамта муу муухай хэрэгүүдые үйлэдөө[+]. 33Тэдэ Намһаа буруу хараа. Һургаал[†] заабари айладхаашье һаам, тэдэ шагнаха, һураха дурагүй һэн.

34Намда мүргэдэг байхаар баригдаһан Һүмэ[†] соо тэдэ жэгшүүритэй муухай шүтөөнүүдөө хэжэ, бузарлаа[+]. 35Тэдэ хүбүүд, басагадаа Моолохто[†] үргэн шатаахын тула Бэн-Һинноомой хүндыдэ Баалда зорюулан, үргэлэй газарнуудые байгуулаа. Энээниие үйлэдэхэ тухай Би тэдээндэ захираа бэшэб, иимэ юумэ хэхэ, Иудын хан түрын бүхы зониие нүгэлтэй[†] болгохо гэжэ һанаандамнишье орохогүй байгаа[+].


Найдалай ошон

36Израилиин Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

– Ерэмияа, зон хэлэхэдээ, дайн дажарһаа, туража үхэхэ болоһон байдалһаа, үбшэ-хабшанһаа боложо, энэ хото Вавилооной хаанай мэдэлдэ орохо гээд хэлэнэ. Минии айладхаха юумэ үшөө шагнагты[+]. 37Уур сухал дундаа тараан сасаһан орон нютагуудһаа Өөрын арад түмэниие Би суглуулха һанаатайб. Һөөргэнь энэ газар дайдада бусаажа, амар амгалан байлгахаб[+]. 38Тиихэдэм тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болон байхаб[+]. 39Ажамидарха сагтань ори ганса зорилго тэдээндэ заажа үгэхэб: өөһэдын болон уг удамайнгаа аша туһада тэдэ Намайе хүндэлэн байг лэ[+]. 40Би тэдээнтэй хэтэ мүнхын хэлсээ байгуулхаб. Һайн юумэ тэдээндэ хододоо хэдэг байхаб, холодохогүйнь тула Намһаа угаа айдаг болгохоб[+]. 41Тэдээндэ һайн юумэ хэхэдээ, Би баясадаг байхаб, энэ газар дайдада тэдэниие хододоо байлгахаб[+].

42Эдэ зондо гай тодхор татаһандал адляар, Би бүхы һайн найдуулгануудаа эдэнэй талаар бэелүүлхэб[+]. 43Амиды юумэгүй сүл губи мэтэ энэ газар болохо, Вавилооной һабарта орохо гээд зон хэлсэнэ. Гэбэшье энэ газар дайда дахин худалдагдан абтаха юм. 44Зон тэдэниие худалдан абаха, иимэ хэрэгүүд гар табилгаар баталагдаха, ласадагдаха, гэршэлэгдэхэ. Иимэ юумэн Бэньямиинэй газар дайдада, Иерусалимай оршон тойронхи хүдөө нютагуудта, Иудын хан түрын хотонуудта, хада уулаар, нюруугааршье, Иудын хан түрын урда зүгтэшье оршогшо нютагуудаар үзэгдэхэ. Зониие орон нютагтань бусаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 33


Эзэнэй найдуулга

1Минии үшөө түрмэдэ, досоохи хашаа соо байха үедэ Эзэнэй[†] үгэ дахин намда хүрэжэ ерэбэ[+]. 2Газар дэлхэйе түхөөһэн, байгуулһан, һуурижуулһан Эзэн намтай хөөрэлдөө. Эзэн иигэжэ айладхаа:

3– Намайе дуудыш, тиихэдэш шамда харюусахаб. Шинии мэдэхэгүй агууехэ, гайхамшаг зүйлнүүдые харуулхаб[+]. 4Би, Израилиин Эзэн Бурхан,[†] Иерусалимай[†] болон Иудын хаанай ордон бүһэлэгдэн, добтолгодо ороод, һандаргагдаха гээд айладханаб[+]. 5Минии уур сухал дундаа усадхахаяа һанаһан зоной үхэһэн бэенүүдээр байшангуудые дүүргэһэн Вавилооной[†] сэрэгтэй заримашуул тэмсэхэ. Хотын зоной муу муухай үйлэ хэрэгүүдһээ боложо, Би энэ хотоһоо буруу хараа бэлэйб. 6Теэд Би энэ хотые болон ажаһуугшадыень аргалхаб, элүүр энхэ болгохоб. Амар амгалан байдал, аюулгүй байдал тэдээндэ үршөөхэб[+]. 7Иудын болон Израилиин зониие баряанһаа бусаажа, хэрэгүүдыень амжалтатай болгохоб, хуушанайхидань адляар һуурижуулхаб[+]. 8Минии урда хэһэн нүгэл[†] шэбэлһээнь арюудхан, гэм зэмыень, Минии урдаһаа буһалгаалһыень хүлисэхэб[+]. 9Иерусалим хадаа баярай, нэрэ хүндын һүлдэ боложо, Би тэрэнээр омогорхон байхаб. Иерусалимай түлөө Минии хэһэн һайн һайхан хэрэгүүд тушаа, энэ хотодо үршөөһэн Минии хэрэгүүд тухай дэлхэйн үндэһэ яһатан бүхэн дуулажа, айха, шэшэрхэ.

10Эзэн иигэжэ айладхана:

– Энэ газар дайда эзэгүй хооһон, ямаршье амитан тэндэ байдаггүй гэжэ зон хэлсэнэ. Тэдэнэй зүб: Иудын хан түрын болон Иерусалимай үйлсэнүүд хооһон, тэндэ хэншье үгы. Гэбэшье энэ газарта таанад дахин[+] 11баяр, хүхилдөөнэй, түрэ хуримай абяануудые соносохот. Зоной дуу дуулахые шагнахат. Тэдэ хадаа баяр баясхалан хүргэн, Минии Һүмэ[†] соо үргэл хэхэ. Тэдэ иигэжэ хэлэн байхал: «Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ баясхалан хүргыт. Тэрэ хадаа угаа һайн. Тэрэнэй үршөөл хайра мүнхэ».

Би энэ орон нютагые урданайхидань адли амжалта түгэс болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

12Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Энэ элһэн сүл губидал адли газарта бэлшээриин газарнууд, малшадай гэрнүүд бии болохо. 13Уулархаг нютагташье, нюруу газарташье, Иудын урда хан түрэдэшье, Бэньямиинэй газар дайдада, Иерусалимые тойроод байһан хүдөө нютагуудааршье, Иудын хан түрын хотонуудааршье хонишод хонидоо тоолохол байха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

14Эзэн иигэжэ айладхал буулгаба:

– Израилиин болон Иудын хан түрын улад зондо найдуулан хэлэһэн үгэнүүдээ бэелүүлхэ сагни дүтэлөө. 15Тэрэ үедэ Би Давидай уг удамые[†] хаан шэрээдэ һуулгахаб. Тэрэ үнэн зүбөөр хэрэгүүдые бүхы газар дэлхэйгээр эрхилхэ[+]. 16Тэрэ сагта Иудын хан түрын улад зон абарагдаха, Иерусалимай зон ажана амгалан амидарха. Тэрэниие «Эзэн – Манай Үнэн Зүб» гээд нэрлэхэ[+]. 17Давидай үри һадаһан хододоо Израилиин хаан шэрээ эзэлдэг байха гээд Би, Эзэн, найдуулнаб[+]. 18Левит санаартад хододоо Намда алба хэжэ байха, түгэс шатаалта үргэл[†] үргэдэг байха.

19Эзэн намда айладхана:[+]

20– Үдэр, һүни тухай Би зарлиг гаргааб, тэдэ саг соогоо ерэдэг байха. Зарлиг хэзээдэшье хазагайруулагдахагүй. 21Тон тиимэ хэлсээ Өөрын албатан Давидтай[†] баталааб, тэрэ хаан болохо уг удамтай хододоо байха. Левит санаартадтай тон тиимэ хэлсээ баталааб, тэдэ Намда алба хэдэг байха. Эдэ хэлсээнүүд[†] хэзээдэшье эбдэгдэхэ ёһогүй[+]. 22Огторгойн одо мүшэдые гү, али далайн эрьеын элһэ тооложо барахагүйдэл адли олон Давидай уг удамые, мүн левит санаартадые болгохоб[+].

23Эзэн намда айладхаба:

24– Израиль[†] болон Иудын хан түрые шэлэһэн аад, Минии тэдэниие буруушааһан тухай зоной хэлсэжэ байһые ойлгоо гүт? Тэдэ Минии арад түмэн руу дээрэлхыгээр хаража, үндэһэ яһатан байна гэжэ тооногүй.

25Теэд Би үдэр, һүнитэй хэлсээ баталанхайб, газар дэлхэй, тэнгэри тухай хуули ёһонуудые Би зохёогооб[+]. 26Эдэ бүгэдые хэһэн хадаа Би Яковай уг унгитай ба Минии албатан болохо Давидтай хэлсээгээ бэелүүлхэб. Абраһаамай,[†] Исаак гэгшын, Яковай уг удамуудые хүтэлбэрилхэ Давидай нэгэ үри һадаһые Би шэлэхэб. Өөрынгөө арад зондо энэрэл хайраяа үзүүлхэб, амжалта туйлуулхаб[+].

#### 34


Цэдэкиияда мэдээсэл

1Вавилооной[†] хаан Навуходоносорой мэдэлдэ ороһон бүхы хан түрэнүүдэй, үндэһэ яһатадай хүсэ хэрэглэн, Навуходоносорой Иерусалим[†] болон тэрээндэ дүтэ хотонуудта добтолхо үедэ Эзэн[†] намтай хөөрэлдөө бэлэй[+]. 2Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ минии ошожо, иигэжэ хэлхые Эзэн захираа:

– Энэ хотые Вавилооной хаанай мэдэлдэ үгэхэм, тиигээд тэрэ дууһан шатаагдаха[+]. 3Таанад тэрьедэжэ шадахагүйт, баригдахат, тиигээд тэрээндэ дамжуулагдахат. Улаан нюураараа тэрээнтэй уулзажа, хэлэхыень шагнахат. Тиигээд таанад Вавилоон руу туугдан ошохот[+]. 4Иудын хаан Цэдэкиия, шам тухай Минии айладхал шагна. Ши дайн дажарта алагдахагүйш. 5Ши ондоо юумэнһээ наһа барахаш. Шинии урда тээ хаашуул байһан элинсэг хулинсагыешни хүдөөлүүлхэдөө шатаан, ая ууюулдагтал, тэдэ шамайе хүдөөлүүлэн шатааха, ая ууюулха, «Оо, Эзэн!» гэлдэн гашуудан уйлалдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

6Тиигээд би эдэ бүхы үгэнүүдые Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ Иерусалимда дамжуулан хэлээ һэм. 7Энэ үедэ Вавилооной сэрэг хото руу добтолон орожо байгаа. Иудын хан түрэдэ бүхэлэгдэһэн хотонууд гэжэ гансал Лахииш болон Азэкаа үлэһэн байгаа. Дайсанай сэрэг мүн лэ тэдээн руу добтолон орожо байгаа һэн[+].


Нёлбоһон нёлбоһоо һөөргэнь залгиба

8Цэдэкиия хаан болон Иерусалимай улад зон эрхэ сүлөө олгуулха тухай хэлсээ баталба. 9Өөрын еврей яһанай богоолнуудаа – эрэ, эмэгтэйшье богоолые – сүлөөдэ табиха тухай, иудей хүниие богоол болгон барихагүй тухай тэдэ хэлсээ баталба[+]. 10Бүхы арад зон болон удамаршадынь[†] тэрэ хэлсээ дэмжэн, богоолнуудаа сүлөөдэ табихаяа зүбшөөбэ. Тиигээд тэдэниие сүлөө болгон табижа эхилээ һэн. 11Харин һүүлдэнь тиихээ болижо, һөөргэнь бусаажа, богоол болгоо бэлэй.

12Тиихэдэнь Эзэн, 13Израилиин Бурхан,[†] иигэжэ улад зондо минии айладхахые захираа:

– Египедһээ, богоол байдалһаань сүлөөлэн гаргажа байхадаа, Би танай үбгэ эсэгэнэртэй хэлсээ баталжа,[+] 14зургаан жэл соо алба хэһэн аха дүүгээ, еврей яһанай богоолоо долоодохи жэл бүхэндэ сүлөөдэ табиха тухай тэдээндэ захираа һэм. Теэд тэдэ Минии үгэнүүдые анхарбагүй шагнабагүй[+]. 15Харин мүнөөл таанад гэмшэжэ, Минии урда үнэн шударга[†] байбат: дүтынгөө зониие сүлөөдэ табибат. Минии нэрээр дуудагдадаг Һүмэ[†] соо Минии урда хэлсээгээ баталбат. 16Теэд дахин таанад ондоо болон, Намайе доромжолбот. Һанаһан тээшэнь табиһан богоолнуудаа таанад дахин һөөргэнь бусаабат, дахин богоолнууд болгобот. 17Мүнөө энэ Би, Эзэн, айладхал буулганаб. Таанад Минии үгэ дуулабагүйт, иудей зониие сүлөөдэ табибагүйт. Тиигээ хадатнай, дайн дажарта, үбшэ хабшанһаа болон үлэсхэлэн хооһон байдалһаа үхэхэ эрхэ сүлөө та бүгэдэндэ шэлэн абахыетнай дурадханаб. Айлган-һүрдөөн, дэлхэйн бүхы үндэһэ яһатанда Би таанадые үгэхэб[+]. 18-19Иудын хан түрын болон Иерусалимай тушаалтад түшэмэлнүүдтэй, санаартадтай, удамаршадтай хамта бурууе хоёр хуби болгон, сабшаад, хоёр хубиин хоорондуур гаран, Намтай хэлсээ баталаа бэлэй. Теэд эдэнэр энэ хэлсээ эбдэбэ. Тиимэһээ Би тэдээндэ тэрэ буруунда хандаһандань адляар хандахаб. 20Алахаяа һанаһан дайсадайнь һабарта тэдэниие дамжуулхаб. Һэенүүдынь шубуу шонхорой, зэрлиг амитадай хүнэһэн болохо[+]. 21Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые, тушаалтадыень дайсадайнь һабарта үгэхэб. Урдаһаатнай добтолгоёо саг зуура тогтооһон Вавилооной сэрэгтэ тэдэниие дамжуулхаб[+]. 22Минии захирхада, дайсадай сэрэг һөөргөө энэ хото руу бусаха. Тэдэ добтолон орожо, хотые эзэмдээд, дууһан шатааха. Иудын хан түрын хотонуудые зэлүүд хооһон, нэгэшье амитанай ажаһуудаггүй хото болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

#### 35


Ерэмияа ба рэхаабууд

1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хаан байха үедэ Эзэн[†] намда иигэжэ хандаба:[+]

2– Рэхаабит уг унгитай хөөрэлдэжэ, Һүмын нэгэ танхим руу асараад, үзэмэй дараһан архи тэдээндэ уулга[+].

3Би Рэхаабит уг унгиие бултыень – Хабаццинияагай аша, Ерэмияагай дүү Яазаанияа гэгшые аха, дүүтэйнь хамта абажа, Һүмэ[†] руу асарбаб. 4Игдаалиягай хүбүүн Ханаһаанай[†] шабинарай таһалга руу асарааб. Тэрэ таһалга Һүмын амбан тушаалтан болохо Шаллуум гэгшын хүбүүн Маашэяагай таһалга дээрэ, бусад тушаалтадай таһалгануудай хажуугаар бэлэй. 5Рэхаабит зоной урда жэмэсэй архяар дүүрэн хундагануудые табижа, «үзэмэй дараһан архи уугты» гээд хэлэбэб.

6Теэд тэдэ:

– Бидэ үзэмэй дараһан архи уудаггүйбди. Манай үбгэ эсэгэ Рэхаабай хүбүүн Ёнадааб бидэнэй болон уг удамаймнайшье үзэмэй дараһан архи уухагүй тухай захирһан юм[+]. 7Гэр барихыемнай, таряа тарихыемнай, үзэмэй модоной сэсэрлиг һуулгахыемнай тэрэ бидэндэ хорёо. Түр оршон һуужа байгаа энэ нютагта удаан сагта амидархымнай тула тэрэ бидэнэй наһаараа майхангууд соо ажаһуухыемнай захираа. 8Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай хэлэһые бидэнэй дуулажа, хэмнайшье – бидэ өөһэдөө, һамгаднай, үхи хүүгэднай – үзэмэй дараһан архи уудаггүй. 9-10Гэрнүүдые баридаггүйбди, майхангууд соо ажаһуунабди, үзэмэй модоной сэсэрлиг, таряалангуудшье бидэндэ үгы. Үбгэ эсэгэ болохо Ёнадаабай захиралтые дууһан сахин дүүргэнэбди. 11Навуходоносорой орон руумнай добтолон ороходо, Вавилооной,[†] Араамай сэрэгһээ тэрьедэн, Иерусалим[†] руу ерээ бэлэйбди[+].

12-13Тиигээд Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан,[†] Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зондо минии ошожо, иигэжэ дамжуулан хэлэхыемни захирба:

– Юундэ таанад Минии, Эзэн Бурханай, үгэ дууланагүйбта? 14Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай үри һадаһад үбгэ эсэгынгээ үгэ дуулажа, үзэмэй дараһан архи уунагүй. Минии таанадта хэлэхэдэ, та бүгэдэн үгыем дууланагүйт. 15Мүн Би таанадта албатан лүндэншэдээ хэдэн дахин эльгээгээб, танай муу замаа орхижо, зүбөөр ажаһуудаг болохо тухай тэдэ хэлээ. Таанадта болон үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн газар дайдадам та бүгэдын саг үргэлжэ ажаһуухын тула ондоо бурхадта мүргэхэгүй, зальбархагүй тухай тэдэ таанадта хэлэн һэргылээ. Теэд таанад үгыень дуулаагүйт, Намайе анхараагүйт[+]. 16Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай үри һадаһад үбгэ эсэгынгээ захяа дүүргэдэг, харин таанад Намайе шагнанагүйт. 17Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иуда[†] дээрэ, Иерусалим хотынхид дээрэ айладхаһан гай тодхороо буулгахам. Минии үгэ дуулаагүй, дуудахадамни, харюусаагүй байһанайтнай түлөө эдэ бүгэдые таанадта үйлэдэхэб[+].

18Тиигээд би рэхаабуудай уг унгида Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, иигэжэ айладхаһые дамжуулбаб:

– Үбгэ эсэгэ Ёнадаабай захиралта таанад сахин дүүргэнэт. 19Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Рэхаабай хүбүүн Ёнадааб Намда алба хэхэ хүбүүн уг удамтай хододоо байха гээд найдуулнаб.

#### 36


Баруух хуйламал ном зондо уншаба

1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедэ Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:[+]

2– Хуйламал ном абажа, Израиль[†] болон Иудын хан түрэ тухай, бүхы үндэһэ яһатан тухай Минии айладхалай үгэнүүдые тэндэ бэшэ. Ёшияагай хаан байхаһаа нааша мүнөө болотор Минии айладхаашые бэшэ[+]. 3Иудын хан түрын улад зон Минии тэдээндэ татахаяа байһан гай тодхор тухай дуулажа, муу муухай харгы замһаа эрьехэ аалам. Тиигээ һаань, Би тэдэнэй нүгэл[†] шэбэлые арюудхан хүлисэхэб[+].

4Тиигээд би Нэрияагай хүбүүн Баруух гэгшые дуудажа, Эзэнэй айладхал хэлэхэдэм, Баруух эдэ үгэнүүдые хуйламал номдо бэшэбэ[+]. 5Баруухта би иигэжэ захирбаб:

– Эзэнэй Һүмэ[†] руу намайе табинагүй. 6Тиимэһээ ши зоной масаг[†] бариха үедэ тиишээ ошожо, бүхы зоной, ондоо хотонуудһаа ерэһэн иудей уладай дуулахаар, шангаар хуйламал ном соохи Эзэнэй үгэнүүдые уншан тунхагла. 7Эдэ зон Эзэндэ зальбаржа, муу замһаа эрьежэ магад. Эзэн эдээндэ угаа ехээр уурлан хилгэнтэхэ тухайгаа айладхаа һэм шуу.

8Иигэжэ Нэрияагай хүбүүн Баруух минии хэлэһэнэй ёһоор, Һүмэ соо Эзэнэй үгэнүүдые соносхоо бэлэй.

9Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые табадахи жэлээ, юһэдэхи һараа зонхилжо байха үедэ зон масаг баряа һэн. Энэ масагые Иерусалимай[†] болон ондоо хотонуудһаа ерэһэн бүхы зон сахин-дүүргэн байгаа[+]. 10Бүхы зоной шагнажа байтар Баруух минии хэлэһэн үгэнүүдые хуйламал ном сооһоо уншаба. Тэрэ Шапаанай хүбүүн, бэшээшэн Гэмаариягай ажалай таһалга сооһоо тунхаглаа бэлэй. Һүмын Шэнэ хаалгануудай хажууда, дээдэ хубида тэрэ таһалга оршодог байгаа[+].

11Шапаанай аша, Гэмаариягай хүбүүн Михайяа Эзэнэй үгэнүүдые Баруухай хуйламал ном сооһоо уншажа байхые шагнаба. 12Тиигээд тэрэ хаанай ордон руу, хаанай бэшээшын таһалга руу ошобо. Тэндэ бүхы түшэмэлнүүд – хаанай бэшээшэ Элишамаа, Шэмаяагай хүбүүн Дэлайяа, Ахбоорой хүбүүн Элнатаан, Шапаанай хүбүүн Гэмаария, Ханаанияагай хүбүүн Цэдэкиия болон бусад тушаалтан байгаа[+]. 13Зондо Баруухай уншаашые Михайяа тэдээндэ хөөрэжэ үгэбэ. 14Тиихэдэнь түшэмэлнүүд Күшиигэй гуша, Шэлээмияагай аша, Нэтаанияагай хүбүүн Иеһудиие Баруух руу ябуулжа, уншажа байгааша хуйламал номоо асархыень захирба. Нэрияагай хүбүүн Баруух тэрэ ном асарба. 15«Һуугаад, бидэндэ тэрэнээ унша» – гээд тэдэ Баруухта хэлэбэ. Тэрээнииень Баруух дүүргэбэ. 16Уншаһанайнь удаа тэдэ бэе бэеэ мэгдэнгеэр харалсаад, «Бидэ энээн тушаа хаанда дуулгаха ёһотойбди» – гэжэ Баруухта хэлээ һэн. 17Тиигээд тэдэ Баруухһаа «Яагаад энээниие бэшээбши? Ерэмияа шамда хэлээ гү?» – гээд асууба ха. 18«Ерэмияагай эдэ үгэнүүдые намда хэлэхэдэнь, би энэ ном руу бэхээр бэшээ һэм» – гээд Баруух харюусаа һэн. 19Тиихэдэнь тэдэ «Ши Ерэмияатай хамта хоргодохо ёһотойш. Хэншье хаана байһыетнай мэдэхэ ёһогүй» – гээд хэлэбэ.


Хаан номые шатааба

20Түшэмэлнүүд хаанай бэшээшэ Элишамаагай таһалга соо тэрэ хуйламал ном хадагалаад, хаанда ордон руунь ошожо дуулгаба. 21Хуйламал ном асархыень хаан Иеһудии гэгшые эльгээбэ. Иеһудии тэрэ ном Элишамаагай таһалга сооһоо абажа, асараад, хаанда болон хажуудань тойроод байһан бүхы түшэмэлнүүдтэнь уншажа үгэбэ. 22Энэ үйлэ хэрэг үбэл болоо һэн. Хаан үбэлэйнгөө ордон соо галай хажууда һуужа байгаа[+]. 23Иеһудиигэй гурба-дүрбэн бадаг уншаад байхада, хаан тэрэнииень багахан хутагаар отолоод, гал руу хаяжа байба. Иигэжэ бүхы хуйламал ном шатаагдан, үгы хэгдээ бэлэй. 24Эдэ бүгэдые дуулаһан хаан, мүн түшэмэлнүүдэйнь хэншье айбагүй, гашуудабагүй[+]. 25Элнатаан, Дэлайяа болон Гэмаария хуйламал номые шатаахагүй тухай хааниие гуйба, теэд тэрэ гуйлтыень анхарбагүй. 26Тайжа хүбүүн Ерахмээлдэ, Азриһээлэй хүбүүн Сэраяада болон Абдэһээлэй хүбүүн Шэлээмияада хаан хандажа, намайе болон минии бэшээшэ Баруух гэгшые тушаан барихые захирба. Теэд Эзэн маанадые хоргодуулаа бэлэйл[+].


Ерэмияа үшөө нэгэ ном бэшэбэ

27Баруухта минии хэлэһэн үгэнүүдтэй хуйламал номые Ёякиим хаанай шатааһанай удаа Эзэн намда 28ондоо хуйламал ном абажа, Иудын Ёякиим хаанай шатааһан түрүүшын ном соо байһан бүхы үгэнүүдые бэшэхыемни захирба. 29Тэрэ Иудын Ёякиим хаанда иигэжэ хэлэхыемни захираа: «Та хуйламал ном шатаагаат. Вавилооной[†] хаанай ерэжэ, энэ орон нютагые һандаргааха, улад зониие, ан амитадые хюдаха тухай юундэ бэшэһыень Ерэмияаһаа асуугаат[+]. 30Би, Эзэн, шамда, Иудын Ёякиим хаанда, иигэжэ айладхал буулганаб: Давидай[†] хаан шэрээ эзэлхэ хүбүүгүй байхаш. Үхэһэн бэетнай газаа хаяатай, үдэрэй халуунда, һүниин хүйтэндэ хэбтэхэ[+]. 31Таанадые, уг удамыетнай, түшэмэлнүүдыетнай нүгэл шэбэлһээтнай боложо хэһээхэб. Ши өөрөө, Иерусалимай болон Иудын хан түрын улад зон минии һэргылэлтэнүүдые анхараагүй. Тиимэһээ Би гай тодхор таанадта татахам».

32Тиигээд Ерэмияа ондоо хуйламал ном абажа, бэшээшэ Нэрияагай хүбүүн Баруухта үгэбэ. Тэрэ Ерэмияагай хэлэһые тэндэ бултыень бэшэбэ. Иудын Ёякиим хаанай галда хаяжа шатааһаан түрүүшын хуйламал ном соо байгааша бүхы үгэнүүдые болон Ерэмияагай хэлэһэн үшөөшье ондоо үгэнүүдые тэрээн соо бэшээ бэлэй.

#### 37


Цэдэкиия Ерэмияае гуйна

1Ёякиимэй хүбүүн Ехонияагай орондо Вавилооной[†] хаан Навуходоносор Ёшияагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшые Иудын хаан болгобо[+]. 2Цэдэкиия, түшэмэлнүүдынь, арад зоншье Эзэнэй[†] намаар дамжуулһан үгэнүүдые анхараагүй һэн[+].

3Цэдэкиия хаан Шэлээмияагай хүбүүн Еһүкаалые болон Маашэяагай хүбүүн санаартан[†] Цэпаанияа гэгшэдые нам руу эльгээжэ, «Эзэн Бурхандаа[†] арад зон тухайгаа зальбархыем гуйгаа» бэлэй[+]. 4Тиихэдэ би түрмэдэ үшөө һуулгагдаагүй, зоной дундуур сүлөөтэйгөөр ябадаг байгааб[+]. 5Вавилооной сэрэг Иерусалимые[†] бүһэлөөд байһан аад, Египедһээ фараоной[†] сэрэгэй ерэжэ ябаһан тухай дуулахадаа, һөөргөө хотирбо[+].

6Тиихэдэ Израилиин Эзэн Бурхан:[+]

7– Иудын хаан Цэдэкиияда: Фараоной сэрэг таанадта туһалхаяа ерэжэ ябаһан аад, һөөргөө Египет[†] руугаа бусаха. 8Вавилооной сэрэг дахин ерэжэ хото руу добтолжо, эзэмдэхэ, дууһан шатааха[+]. 9Би, Эзэн, таанадые һэргылнэб: «Вавилооной сэрэг һөөргэлхэгүй гэжэ өөһэдыгөө мэхэлжэ бү байгты, тэдэ заабол бусаха. 10Вавилооной бүхы сэрэг һамна бута сохёошье һаатнай, шархатаһан сэрэгшэдынь майхангууд сооһоо хэбтэжэ байһанаа гаража, энэ хотые дууһан шатаахал» – гэжэ хэлэхыемни захирба.


Ерэмияа түрмэ шорондо оробо

11Фараоной сэрэгэй дүтэлжэ байхада, Вавилооной сэрэг Иерусалимһаа һалан ошожо байгаа. 12Би Иерусалимые орхижо, Бэньямиинэй газар нютагта хубиин зөөриеэ эдлэхэеэ ошоо һэм. 13Бэньямиинэй Хаалгануудта хүрэхэдэм, Ханаанияагай аша, Шэлээмияагай хүбүүн Ирияа гэгшэ харуулай ахамад тэндэ байһанаа, намайе тогтоожо, «Вавилооной зондо ошожо байнаш!» гэжэ бариба[+].

14Би хэлэбэб: «Тиимэ бэшэ. Би тиишээ ошоно бэшэб». Теэд Ирияа намайе дуулабагүй, баряад, тушаалта нюурнуудта асараа һэн. 15Тэдэ намда уурлажа, намайе сохёод, бэшээшэ Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ хааба[+]. 16Би тэндэ газарта малтаһан нүхэн соо удаан сагта байгааб.

17Цэдэкиия хаан минии хойноһоо эльгээжэ, ордон руугаа асаруулаад, «Эзэнһээ мэдээсэл бии гү?» – гэжэ асууба. «Бии, – гэжэ хэлээд, – Вавилооной хаанай һабарта орохот», – гэжэ нэмэбэб[+].

18Тиигээд Цэдэкиия хаанһаа би асуугаа һэм:

– Ямар гэм зэмэ би танай болон түшэмэлнүүдэйтнай урдаһаа хэһэндээ түрмэ шорондо баригдана гээшэбиб? 19Вавилооной хаан танда болон орон нютагтамнай добтолхогүй гэжэ хэлэдэг лүндэншэдтнай хаана гээшэб[+]? 20Үндэр түрэлтэ хаан, мүнөө намайе шагныт. Намайе һөөргэнь Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ бү эльгээгыт. Эльгээгээ һаатнай, би тэндэ хосорхолби.

21Тиигэжэ Цэдэкиия хаан намайе ордоной досоо хашаа соо хаахые захирба. Би тэндэ байжа, үдэр бүри намда нэгэ зүһэм хилээмэ үгэдэг байгаа. Хото соо бүхы эдеэ хоолой дууһатар намда зүһэм хилээмэ үгэжэ байгаа[+].

#### 38


Ерэмияа нүхэн руу хаягдаба

1Маттаанай хүбүүн Шэпаатияа, Пашхуурай хүбүүн Гэдаалияа, Шэлээмияагай хүбүүн Юкаал болон Малхияагай хүбүүн Пашхуур арад түмэндэ минии хэлэжэ байгаашые шагнаа һэн. Би Эзэнэй[†] айладхал дамжуулан, иигэжэ хэлээб:[+] 2«Хэн хото соо үлэнэб, тэрэ байлдаанда, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа, мүн үбшэ хабшанһаа боложо үхэхэ. Харин Вавилооной[†] сэрэгтэ бэеэ тушааһан хүн амиды мэндэ үлэхэ»[+]. 3Эзэнэй иигэжэ айладхаашые тэдээндэ би мүн лэ дамжуулбаб: «Энэ хотые Вавилооной сэрэгтэ тушаахамни. Тэдэ хотые эзэмдэхэ»[+].

4Тиихэдэм түшэмэлнүүд хаанда ошожо, «Энэ хүн саазалуулагдаха ёһотой. Элдэб юумэ хэлэжэ, тэрэ сэрэгшэдэй зориг мохооно, һүр һүлдыень дарана. Хотын бүхы зондошье тэрэ иимэ юумэ хэлэнэл. Арад зондо туһа бэшэ, тушаа хэнэ гээшэ», – гэжэ дуулгаба[+].

5Цэдэкиия хаан тэдээндэ: «Энэ урдатнай тэрэ байнал даа. Һанаһаараа тэрээнтэй юумэ хэгты, би таанадай урдаһаа юушье хэлэхэгүйб», – гэбэ[+].

6Тэдэ намайе абажа, тайжа хүбүүн Маалхияагай газар дорохи нүхэн руу хаяба. Тэндэ ямаршье уһан үгы, гансал шабар һэн. Би тэрэ шабар руу хаюулагдаа һэм[+].

7Харин тайган болохо эфиоп хүн Эбэдмээлэх (тэрэ хаанай ордон соо хүдэлдэг бэлэй) намайе нүхэн руу хаяһан тухай дуулаад, Бэньямиинэй Хаалгануудай дэргэдэ элдэб хэрэгүүдые шүүбэрилжэ байгааша хаанда дүтэлэн,[+] 8хаанда иигэжэ хэлэбэ:

9– Үндэр түрэлтэ хаан! Эдэ зон буруу юумэ хээ. Тэдэ Ерэмияа лүндэншые нүхэ руу хаяа, тэрэ тэндэ туража үхэхэл, юуб гэбэл, хото соо эдеэ хоол дууһаа[+].

10Тиихэдэнь хаан күшиит Эбэдмээлэхэй гурбан хүниие абажа ошоод, нүхэн сооһоо намайе гаргахые захирба. 11Эбэдмээлэх зонтой хамта ордоной абдар таһаг руу ошожо, хуушан хубсаһа тэндэһээ абаад, аргамжа тэдээнээр хэжэ, нам руу доошонь һанжуулба. 12Бэеыемни үрэхэгүйн тула һанги набта болоһон хубсаһа һуга доогуураа хэхыемни Эбэдмээлэх хэлээ. Би тиибэб. 13Иигэжэ тэдэ олһоор намайе татан гаргажа, би досоо хашаа соо харууһан доро байдаг болоо һэм.


Цэдэкиия Ерэмияатай зүбшэнэ

14Нэгэтэ Цэдэкиия хаан минии хойноһоо хүниие эльгээжэ, нангин[†] үргөөгэй гурбадахи үүдэнэй хажууда асаруулба. Тиигээд хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Би шамда асуудал табихаб. Үнэн зүбөөр харюуса.

15Би Цэдэкиияда хэлээ һэм:

– Минии үнэн зүбые хэлэхэдэ, та намайе саазалхат. Зүбшэл заабари хэлээ һам, та намайе хайхархагүйт.

16Тиихэдэм Цэдэкиия хаан нюусаар намда тангариглажа, «Бидэндэ ами наһа бэлэглэһэн Бурханаар[†] тангаригланаб, би шамайе саазалхагүйб, алахаяа һанаашадташье үгэхэгүйб», – гэбэ.

17Тиихэдэнь би Түмэн Сэрэгтэ Израилиин Бурханай иимэ айладхал Цэдэкиияда дуулгабаб:

– Вавилооной сэрэгтэ бэеэ тушаагаа һаа, амиды мэндэ үлэхэт. Энэ хотошье галдагдахагүй. Таанад өөһэдөө, гэр бүлэнүүдтнайшье амиды үлэхэт[+]. 18Харин бэеэ тушаагаагүй һаатнай, энэ хото Вавилооной сэрэгтэ үгтэхэ, тэдэ хотые дууһан галдаха, таанадшье тэндэһээ тэрьедэжэ шадахагүйт[+].

19Цэдэкиия хаан намда иигэжэ хэлэбэ:

– Вавилооной тала барин ошоһон манай зонһоо айдаһам хүрэнэ. Би тэдэнэй гарта ороо һаа, үхэтэрөө зобоолгохолби[+].

20Би тэрээндэ:

– Та тэдэнэй гарта орохогүйт. Эзэнэй айладхал дуулахыетнай гуйнаб. Тиихэдэ бүхы юумэн танда таатай, аятай болохо, амиды мэндэ үлэхэт[+]. 21Харин бэеэ тушаахаяа арсаа һаатнай, юун болохо байһые Эзэн намда харуулаа. 22Тэрэ үзэгдэл[†] соогоо би Иудын хаанай ордон соо орхигдоһон эхэнэрнүүдые хараа һэм. Тэдэ эхэнэрнүүд Вавилооной сэрэгэй ахамадуудта абаашагдаха. Тэдэ эхэнэрнүүд хаанай нүхэд өөрыень мэхэлбэ, тэдэ хааниие буруушаана. Хүлэйнь шабар шабхада ороходо, нүхэдынь[+] 23бүхы эхэнэрнүүдтнай болон үхи хүүгэдтнай Вавилооной зоной мэдэлдэ орохо, та өөрөө Вавилооной хаанай баряанда орохот. Энэ хото дууһан галдагдаха[+].

24Цэдэкиия иигэжэ намда хэлээ һэн:

– Хэндэшье энэ хөөрэлдөөн тухай бү хэлээрэй. Тиигэбэл, амиды мэндэ байхаш. 25Тушаалтадай минии шамтай хөөрэлдэһэн тухай дуулаад, шамда ерэжэ, юун тухай хөөрэлдэһэн тушаамнай асуугаа һаань, «алахагүйбди шамайе» гэжэ хэлээ хадань, 26намайе һөөргэнь Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ бү эльгээгыт гэжэ гуйһан тухаймни дуулгаарай[+].

27Тушаалта зоной намда ерэжэ, намайе һурагшалхадань, би тэдээндэ хаанай хэлэхыемни зааһан үгэнүүдые хэлэбэб. Тэдэ нюусаар хөөрэлдөөемнай шагнажа шадаагүй һэн тула юушье хэлэнгүй, абяагүй гаража ошоо һэн.

28Иигэжэ Иерусалимай[†] эзэлэгдэн абтатар би хаанай ордоной досоо хашаанууд соо баригдан байгаа бэлэйб.

#### 39


Иерусалим руу дайсан оробо

1[•]Иудын хаан Цэдэкииягай хан түрэеэ юһэдэхи жэлээ засаглажа байхада, арбадахи һарада Вавилооной[†] хаан Навуходоносор өөрынгөө бүхы сэрэгүүдтэй хамта Иерусалимда[†] дүтэлэн ерэжэ, тэрэниие тойруулжа хүреэлбэ[+]. 2Цэдэкииягай хан түрэеэ арбан нэгэдэхи жэлээ засаглажа байхада, дүрбэдэхи һарын юһэнэй үдэр хотын хэрэм хана сүмэ сохигдобо[+].

3Вавилооной түшэмэлнүүд, тэдэнэй дунда Нэргаал-Сарээцер, Самгаар-Нэбоо, ахалагша тайган Сарсэхиим, нүгөөдэ Нэргаал-Сарээцер[*], Иерусалим руу орожо, Дунда Бартаануудта һуурижаба.

4Иудын хаан Цэдэкиия болон бүхы сэрэгшэд эдэ бүгэдые харахадаа, һүниин харанхые һамбаашалжа тэрьедэхэеэ туршаба. Тэдэ һүниндөө Хоёр Ханын хаалта үүдээр гаража, хаанай сэсэрлигэй хажуугаар, хотын газаа гараад, Арабаа тээшэ ошодог харгыгаар ябабад. 5Теэд Вавилооной сэрэг Цэдэкиия хаанай хойноһоо мүшхэн ябажа, Ерихооной талада тэрэниие хүсэжэ бариба. Хамаат нютагай Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаан Навуходоносорто Цэдэкиияе асаржа тушаахадань, тэндэ хаан тэрэниие шиидхэбэ[+]. 6Риблаада Цэдэкииягай хараһаар байтар Вавилооной хаан хүбүүдыень, Иудын хан түрын түшэмэлнүүдые алаба. 7Удаань Цэдэкииягай нюдэ тэһэлжэ, Вавилоон руу абаашахаяа хүрэл гэнжээр гэнжэлбэ[+]. 8Тэрэ үедэ Вавилооной сэрэг хаанай ордон, зоной байра галдажа, Иерусалимай хэрэм ханануудые һандаргааба[+]. 9Харуулай ахамад Набузарадаан хото соо үлэһэн зониие, мүн дайсанай тала баримталан ошогшодые Вавилоон руу нүүлгэн абаашаба[+]. 10Хамагай ядуу, үгытэй зарим зониие Набузарадаан Иудын орон нютагта үлөөжэ, үзэмэй модоной сэсэрлигүүдые, таряалангуудые үгэбэ.


Ерэмияа сүлөө табигдаба

11Навуходоносор хаан Набузарадаанда иимэ захиралта үгэбэ: 12«Ошожо, Ерэмияа гэгшые ологты. Тэрээндэ муу юумэ бү хэгты, өөрынь дураар байгты». 13Иигэжэ Набузарадаан үндэр тушаалта Нэбүүшазбаантай, Нэргаал-Сарээцертэй болон Вавилооной бусад түшэмэлнүүдтэй хамта 14минии хойноһоо эльгээжэ, ордоной досоо хашаануудһаа намайе абаба. Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада намайе гэртэм абаашахыень даалгаба. Иигэжэ би зоной дунда тэндэ үлөө һэм[+].


Эбэдмээлэхтэ Эзэнэй һайн үгэ

15Минии үшөө түрмэ шорондо һуужа байха үедэ Эзэн[†] намда хандажа,[+] 16эфиоп хүн Эбэдмээлэхтэ иигэжэ хэлэхыемни захираа:

– Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан,[†] энэ хотодо гай тодхор татахаб гэжэ хэлээшэеэ бэелүүлхэм. Ши тэрэниие харахаш[+]. 17Харин Би, Эзэн, шамайе аршалхаб, айдаг зонойнгоо һабарта орохогүйш[+]. 18Би шамайе аршалхаб, ши алуулхагүйш, амиды мэндэ байхаш, юуб гэхэдэ, ши Намда этигэн найдан байгааш. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 40


Ерэмияа Гэдаалияада ошобо

1Харуулай ахамад Набузарадаан намайе Рамаада сүлөөлөө бэлэй. Би тэндэ гэнжэлэгдэнхэй, Вавилоон[†] руу туугдан ошожо байһан Иерусалимай[†] болон Иудын хан түрын улад зоной дунда ябаа бэлэйб[+].

2Тэрэ ноён намайе хажуу тээшэнь болгоод, иигэжэ хэлээ:

– Эзэн[†] Бурхантнай[†] энэ орон нютагта гай тодхор татаха тухайгаа айладхаа бэлэй[+]. 3Иигэжэ Тэрэ айладхаһанаа бэелүүлээ, Эзэнэй урдаһаа нүгэл[†] хэжэ, үгыень дуулаагүй байһанайтнай түлөө Тэрэ тиигээ[+]. 4Зай, би таниие гэнжэһээ сүлөөлнэб. Намтай хамта Вавилоон руу ошохоёо һанаа һаатнай, би тан тухай һанаагаа табидаг байхаб, ошоходотнай болохо. Харин ошохоёо һанаагүй һаа, бү ошогты. Бүхы орон нютаг танай урда байна, дуратай газартаа ошоходотнай болохо.

5Минии хайшаашье ошохоёо мэдэхэгүй байхада[*], тэрэ «Иудын хотонууд дээрэ ноён болгон табигдаһан Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада бусагты, тэндэ зоной дунда ажаһуухадатнай болохо. Үгышье һаа, һанаһан тээшээ ошоходотнай болохо» – гэбэ.

Тиигээд тэрэ намда бэлэг, эдеэ хоол үгэжэ, дураараа ябахыемни табиба[+]. 6Иигэжэ би Мицпаа руу Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада ерэжэ, тэрээнтэй хамта энэ орон нютагтаа үлэһэн зоной дунда байгаа һэм[+].


Иудын хан түрые зонхилогшо Гэдаалияа

7-8[•]Зарим израильшууд[†] дайсадһаа хорон, хүдөө талаар үлэһэн байгаа. Вавилооной хаан Гэдаалияае эндэхи нютагай дарга болгожо томилбо, Вавилоон руу сүлэгдөөгүй үгытэйшүүлые тэрээндэ даалгаба гэжэ Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл, Карээһаагай хүбүүд болохо Ёханаан болон Ёнатаан, Танхуумэдэй хүбүүн Сэраяа, Нэтопаадай Эпайн хүбүүд болон маһахаа хүн Езаания гэгшэд дуулаад, өөһэдынгөө сэрэгүүдэй дарганартай, өөһэдынгөө хүнүүдтэй хамта тэрээнтэй уулзахаяа Мицпаа ошобод[+][+]. 9Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияа тэдэнэй ба тэдэнэй хүнүүдэй урда иигэжэ тангариглаба:

– Халдейн ноёд һайдһаа бү айгты! Энэ орон нютагта үлэгты. Вавилооной хаанда алба хэгты, тиигэбэл, бүхы юумэнтнай һайн байха. 10Би өөрөө Мицпаада байжа, Вавилооной зоной ерэхэдэнь, түлөөлэгшэтнай болохоб. Таанад жэмэс суглуулжа, үзэмэй архи даража, оливын тоһо гаргажа, байһан нютагтаа байгты.

11Тэрэ үедэ Моһаабта,[†] Аммоондо, Эдоомдо[†] болон бусад орон нютагуудаар байгша иудей зон зарим еврейнүүдэй[†] нютагтаа үлэхыень Вавилооной хаанай зүбшөөһые, Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае ахалагшаар томилһые дуулаһан байгаа. 12Иигээд тэдэ таран ошоһон газарнуудаа орхижо, Иудын орон нютаг руугаа бусаба. Тэдэ Мицпаа руу Гэдаалияада ерэжэ, үзэмэй архи дараха жэмэс угаа олоор суглуулаа бэлэй.


Гэдаалияа алуулагдаба

13Тиигэһээр Карээһаагай хүбүүн Ёханаан болон хүдөөгөөр байгааша сэрэгшэдэй ноёд Мицпаа руу Гэдаалияа гэгшэдэ ерэбэ[+]. 14Тэдэ тэрээндэ иигэжэ хэлээ: «Дуулаа гүт, Аммооной хаан Баһалиис таниие алахыень Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые эльгээгээ». Теэд Гэдаалияа тэдээндэ этигэбэгүй. 15Тиихэдэнь Карээһаагай хүбүүн Ёханаан Мицпаада байхадаа тэрээндэ гансал өөртэнь иигэжэ хэлэбэ:

– Минии ошожо, Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые алахыемни зүбшөөгыт. Хэн алааб гэжэ хэншье мэдэхэгүй. Юундэ таниие алахыень тэрээндэ зүбшөөхэ юмбибди? Танай хажуугаар сугларагша бүхы еврейнүүд таран сасагдахал. Иудын хан түрын үсөөн үлэгшэ зондо энэ ехэ муу байхал.

16Теэд Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияа Карээһаагай хүбүүн Ёханаанда харюусаба: «Иимэ юумэ бү хэ! Ишмаһээл тухай хэлээшэшни зүб бэшэ!»

#### 41


Гэдаалияае алаба

1Тэрэ оной долоодохи һарада хаанай гэр бүлын Элишамаагай аша, Нэтаанияагай хүбүүн, хаанай ахамад түшэмэл Ишмаһээл арбан хүнтэй хамта Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада Мицпаа руу ерэбэ. Тэдэнэй тэндэ Мицпаада хамта эдеэлжэ байхада,[+] 2Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл болон тэрээнтэй хамта ерээшэ арбан хүн һэлмэнүүдээ гаргаад, орон нютагай захирагшаар Вавилооной[†] хаанай табиһан Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае алаба[+]. 3Ишмаһээл мүн лэ Гэдаалияатай хамта байһан иудей зониие, тэндэ байгааша Вавилооной сэрэгшэдые усадхаба.

4Гэдаалияае алаһанай удаадахи үдэр, хэнэйшье энээн тушаа мэдээдүй байхада, 5һахалаа хюһуулһан, хубсаһаа таһалһан, бэеэ адааһан наян хүн Шэхээм, Шилоо болон Самариһаа[†] ерэбэ. Тэдэ нангин[†] үргөөдэ үргэхэ эдеэ, уталгануудые баряад ерээ бэлэй[+]. 6Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл Мицпааһаа урдаһаань бархиран гаража, «Гэдаалияада ошогты» гэжэ хэлэбэ. 7Тэдэнэй хото руу ороходонь, Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл зонтоёо хамта тэдэниие алажа, бэенүүдыень нүхэн руу хаяба.

8Тэдэнэй дундаһаа арбан хүн Ишмаһээлдэ «Маанадые бү алыт! Бидэндэ талада нюугаатай шэниисэ, ешмээн, оливын тоһон,[†] зүгын бала биил» гэлдэбэ.

Тиихэдэнь тэрэ тэдэниие алабагүй. 9Алаһан зоноо хаяһан нүхэниинь Асаа хаанай Израилиин хаан Баһашаада добтолуулхадаа малтаһан нүхэн байгаа. Тэрэ нүхые Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл зоной һэенүүдээр[*] дүүргэбэ[+]. 10Тиигээд Ишмаһээл хаанай басагадые, Мицпаада байһан бүхы зониие баряанда абаба. Тэдэ зониие Набузарадаан Гэдаалияагай харууһан доро орхёо бэлэйл. Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл тэдэниие баряанда абаад, Аммооной газар дайда руу шэглэбэ.

11Карээһаагай хүбүүн Ёханаан, тэрээнтэй байгааша сэрэгэй ноёд Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлэй хэһэн хэрэгүүд тушаа дуулахадаа,[+] 12зонтоёо хамта Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые мүрдэн ошожо, Гибэһоондохи мантан сөөрэмэй хажууда хүсэжэ олобо[+]. 13Ишмаһээлэй баряанда абаад ябаһан зон Карээһаагай хүбүүн Ёханааниие болон сэрэгэй ноёдые тэрээнтэй хамта харахадаа, баярлаба. 14Тиигээд Мицпааһаа баряанда туугдаһан тэдэ зон тэдээн тээшэ гүйжэ тэрьедэбэ. 15Харин Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл найман хүнтэеэ хамта тэдээнһээ зугадан гүйжэ, Аммооной газар дайда руу шэглээ һэн[+].

16Тиигээд Карээһаагай хүбүүн Ёханаан сэрэгэй ноёдтоёо хамта Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлэй Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае алаһанайнгаа удаа Мицпаа хотоһоо баряанда абаһан зониие – сэрэгшэдые, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, тайгануудые – Гибэһоонһоо абаад ошоо һэн. 17-18Тэдэ Вавилооной зонһоо айжа байгаа. Юуб гэхэдэ, Вавилооной хаанай орон нютагые захирхаар томилһон Гэдаалияа гэгшые Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл алаа бшуу. Тиимэһээ тэдэ Египет[†] руу ошохо гэжэ зорибо. Харгыдаа Бэтлэһээмэй хажуудахи Кимһаам гэжэ нютагта тэдэ тогтобо.

#### 42


«Манай түлөө зальбарыт!»

1Тиихэдэ бүхы сэрэгэй ноёд Карээһаагай хүбүүн Ёханаантай, Һошаяагай хүбүүн Езааниятай хамта, бүхы улад зонтоёо[+] 2намда ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Манай гуйһан гуйлтые дүүргыт! Манай түлөө, энэ үлөөшэ зоной түлөө Эзэн[†] Бурхандамнай[†] зальбарыт. Олон байһанаа үсөөн болообди, та өөрөө харана ха юмта даа[+]. 3Эзэн Бурхамнай манай дабшаха харгы зам харуулаг лэ, юу хэхыемнай заажа үгэг лэ.

4Би харюусааб:

– Би ойлгооб. Танай гуйһанай ёһоор, би Эзэн Бурхандаа зальбархаб. Айладхаһан юумыень нюунгүй бултыень таанадта хэлэжэ үгэхэб.

5Тиихэдэм тэдэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурханайнгаа захиралтые дүүргээгүй һаамнай, Эзэн манай урдаһаа гэршэ болон байг лэ[+]. 6Муу, һайншье бидэндэ байгаа һаань, бидэ Эзэн Бурханайнгаа захиралтануудые сахин дүүргэхэбди. Тэрэнэй үгэ дуулаа һаамнай, бидэндэ һайн байхал[+].


Эзэнэй харюу

7Арбан үдэрэй үнгэрһэнэй удаа Эзэн намда айладхал буулгаба. 8Тиихэдэнь би Карээһаагай хүбүүн Ёханааниие, тэрээнтэй байгааша сэрэгэй бүхы ноёдые, бүхы зониие дуудабаб. 9Би тэдээндэ иигэжэ хэлэбэб: Израилиин Эзэн Бурханда минии зальбархые таанад гуйгаа бэлэйт. Эзэн Бурхамнай иигэжэ айладхана:

10– Энэ орон нютагта үлөө гээшэ һаатнай, Би таанадые суглуулхаб, һалгаахагүйб. Би таанадые һуурижуулхаб, татан гаргахагүйб. Таанадта ушаруулһан гай тодхор тухайгаа би харамсалнаб[+]. 11Вавилооной[†] хаанһаа бэшэ бү айгты. Би таанадтайб, тэрэнэй мэдэлһээ Би таанадые абархаб. 12Минии таанадта үршөөл хайраяа үзүүлхэдэ, тэрэ таанадые хайрлаха, орон нютаг руутнай бусахыетнай зүбшөөхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

13-15Теэд таанад, Иудын газар нютагта үлөөшэд, Эзэн Бурханайнгаа үгэнүүдтэ һөөргэдэжэ байха ёһогүйт. Таанад «Үгы, бидэ энэ газарта байхаяа һананагүйбди, дайн дажартай ушархагүйн тула, үлэсхэлэн хооһон байхагүйн тула Египедтэ байхабди» гэжэ хэлэхэ ёһогүйт. Иимэ юумэ хэлээ һаатнай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, иигэжэ айлдахаха: «Египет[†] руу ошожо, ажаһуухаяа һанаа һаатнай,[+] 16танай айдаг дайн дажар танда хүрэхэ, айдаг үлэсхэлэн хооһон байдалтнай таанадые дахаха. Тиигээд таанад Египедтэ хосорхот[+]. 17Египет руу ошожо байха һанаатай зон бултадаа дайн дажарта гү, али туража, үгышье һаа, үбдэжэ үхэхэ, нэгэшье хүн амиды мэндэ үлэхэгүй, хэншье Минии татахаяа байгааша гай тодхорһоо зайлахагүй».

18Израилиин Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана: «Иерусалимай[†] улад зондо Минии уур хилэнгэй адхарһандал адляар таанад дээрэ, Египет ошоо һаатнай, тиимэ Минии уур сухал таанад дээрэ адхарха. Та бүгэдэ үзэмжэгүй муухай юумэн ябахат, зон таанадые наада барижа, нэрыетнай хараалай[†] орондо хэлэдэг болохо. Таанад энэ орон нютагаа бэшэ харахагүйт».

19Би үргэлжэлүүлбэб:

– Иудын орон нютагта үлөөшэ зон, таанадые Египет руу бү ошогты гэжэ Эзэн һэргылнэ. Би таанадта энээн тушаа хэлэжэ байна гээшэб. 20Эзэн Бурханаа таанадай түлөө гуйха тухайм намайе гуйгаа бэлэйт, Тэрэнэй захиралтые бултыень сахин дүүргэхэбди гэжэ хэлээ һэнта. 21Минии мүнөө хэлэхэдэ, таанад Эзэн Бурханайнгаа үгэ дууланагүйт. 22Тиимэл хадаа мэдэжэ байгты: ошохоёо һанаһан газартаа дайн дажарһаа, туража, үбшэлжэ таанад үхэхэт.

#### 43


Ерэмияа Египет руу абаашагдаба

1Эзэн[†] Бурханай[†] үгэнүүдые минии дамжуулан хэлэжэ дүүргэхэдэ, 2Һошаяагай хүбүүн Азаария, Карээһаагай хүбүүн Ёханаан болон бусад дээрэлхүү зантай зон намда иигэжэ хэлэбэ:

– Та буруу юумэ хэлэнэт. Египет[†] руу бү ошогты гэжэ Эзэн Бурхамнай танда айладхаагүй[+]. 3Нэрияагай хүбүүн Баруух Вавилооной[†] мэдэлдэ маанадые оруулхын, тэдэнэй бидэниие алахын гү, али баряанда туун абаашахын тула оролдожо, таниие иигэжэ хэлүүлнэ[+].

4Иигэжэ Карээһаагай хүбүүн Ёханааншье, сэрэгэй нэгэшье ноён, нэгэшье хүн Иудын орон нютагта үлэхэ тухай Эзэнэй үгэ дуулахагүй байба. 5Тиигээд Карээһаагай хүбүүн Ёханаан, сэрэгэй бүхы ноёд хариин оронуудһаа Иуда[†] нютагаа бусажа ерэһэн бүхы иудей зониие – 6эрэшүүлые, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, хаанай басагадые – дахуулба. Тэдэ Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияагай мэдэл доро Набузарадаанай орхиһон бүхы зониие, тэрэ тоодо намайешье, Нэрияагай хүбүүн Баруух гэгшыешье абаа һэн[+]. 7Тэдэ Эзэнэй үгэ дуулангүй, Египедэй орон нютаг руу зорибо. Тахпанхээс хүрэтэр ябаба[+].

8Тэндэ Эзэн намда айладхаба:

9– Мантан шулуунуудые гартаа абажа, Тахпанхээстэ, фараоной[†] гэрэй үүдэнэй дэргэдэ, зуурамаг шабар[*] соо хадагала. Иудейнүүдэй[†] хараһаар байтар иимэ юумэ хээрэй. 10Тиигээд Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, Өөрынгөө зараса, Вавилооной хаан Навуходоносорые асаржа, хан шэрээень эдэ шулуунууд дээрэ табихаяа байһан тухай, тэрэнэй майхангай эндэ бодхоогдохоёо байһан тушаа зондо дуулга[+]. 11Навуходоносор ерэжэ, Египедые диилэхэ. Үбшэ хабшанһаа үхэхэ зон үбшэнһөө үхэхэ, баряанда абтаха зон баряанда туугдан ошохо, дайн дажарта алуулха хүн дайнда унаха[+]. 12Египедэй бурхадай һүмэнүүдые[†] Би гал дүлэндэ шатаахаб. Вавилооной хаан бурхадыень шатааха. Хонишодой бөөһэгүй сэбэр хубсаһа шэлэн үмдэдэгтэл, Вавилооной хаан Египедэй газар дайдые сэбэрлэн, шэлэжэ эдлээд, тэрэнээ илан орхихо[+]. 13Тэрэ Египедэй газар дайдадахи Бэт-Шээмэшэй шулуун хүшөөнүүдые хэмхэлхэ, Египедэй бурхадай һүмэнүүдые галдан шатааха.

#### 44


Египедтэ байгааша израильшуудта Эзэнэй айладхал

1Египедэй орон нютагта, Мигдоол, Тахпанхээс, Ноот болон Патроос хотонуудта ажаһуудаг иудей зон тушаа Эзэн[†] намтай хөөрэлдөө бэлэй[+]. 2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан[†] иигэжэ айладхаа:

– Иерусалим[†] болон Иудын хан түрын хотонуудта Минии татаһан бүхы гай тодхорые таанад хараа-үзөө бэлэйт. Мүнөө болотороо тэдэ хооһон, һандархай, хэншье тэндэ ажаһуунагүй. 3Ямар ушар шалтагаанһааб гэхэдэ, тэдэ зон муу юумэ хээ – элинсэг хулинсагайнгаашье, өөһэдөөшье, үхи хүүгэдэйнгээшье мэдэхэгүй ондоо бурхадта үргэл үргэдэг байгаа[+]. 4Минии үзэн ядадаг иимэ жэгшүүритэй мухай юумэ хэхэһээ хоридог Өөрын албатан лүндэншэдые эльгээжэл таанадта байгааб[+]. 5Теэд таанад үгыем дуулаагүйт, анхаралаа хандуулаагүйт. Ондоо бурхадта үргэл үргэдэг муу заншалаа орхёогүйт. 6Тиимэһээ Би Иудын хан түрын хотонуудта болон Иерусалимай үйлсэнүүдтэ уур хилэнгээ адхажа, тэдэниие шатаагааб. Тэдэ һандарал болон эзэгүй хооһон болоо, мүнөөшье болотор тиимэ байһаар.

7Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, юундэ иимэ муухай зүйл өөһэдтөө хэнэбта гэжэ таанадһаа асуунаб. Эрэшүүл, эхэнэрнүүдтэ, үхи хүүгэдтэ, нарайшье үхибүүдтэ гай тодхор татажа, иудей зоной дунда нэгэшье хүн бү үлэһэй гэжэ һанана гүт? 8Шүтөөнүүдые хэжэ, Египедэй газар дайдада ондоо бурхадта үргэл үргэжэ, өөһэдыгөө һалгаахатнай гү? Дэлхэйн арадуудай доромжолол болохо, танай нэрые хараал[†] мэтээр дурдадаг болохын тула гү? 9Иудын хан түрын хотонуудта, Иерусалимай үйлсэнүүдтэ өөһэдынгөө элинсэг хулинсагай, хаашуулайнгаа, һамгадайнгаа, өөһэдын хэһэн муу муухай юумэнүүдые таанад мартаа гээшэ гүт[+]? 10Тэдэ мүнөөшье болотор тиигэһээр. Минии та бүгэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн хуулинуудые сахинагүй, Намһаа айнагүй.

11Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, танһаа буруу хаража, бүхы Иудын хан түрые үгы хэхэб. 12Египедэй орон нютаг руу ошожо ажаһуухаяа һанааша Иудын хан түрын үлэһэн зон Египедэй газар дайдада хосорхо: бага, ехэшье зон дайн дажарта туража үхэхэ. Үзэмжэгүй муухай тэдэ болохо, зон тэдэниие баһаха, нэрыень хараал мэтээр дурдадаг болохо[+]. 13Египедтэ ажаһуугшадые Иерусалимые хэһээһэндэл, дайн дажараар, үлэсхэлэн хооһон байдалаар, үбшэ хабшанаар дайрахаб[+]. 14Египедэй газар дайда руу ерэһэн Иудын хан түрын үлдөөсэ зонһоо хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй. Сэдьхэлээрээ тэгүүлжэ байһан түрэл Иудын орон нютагаа хэнииньшье бусахагүй. Гансал нэгэ хэды бодхуулшад амиды үлэхэ.

15Хариин бурхадта һамгадайнгаа үргэл хэдэгые мэдэдэг үбгэдынь, олон тоото эхэнэрнүүд, Египедтэ, Патроосто һуудаг хамаг зон намда иигэжэ хэлэбэ:

16– Эзэнэй нэрэһээ айладхаһан үгэнүүдыетнай шагнахаяа арсанабди[+]. 17Хэлэһэн үгэнүүдээ бэелүүлхэбди. Тэнгэриин хатан бурханда үргэл үргэхэбди, сэржэм үргэхэбди. Иудын орон нютагта болон Иерусалимда байхадаа бидэ, манай үбгэ эсэгэнэр, манай хаан, удамаршаднай[†] тиидэг бэлэйл. Тиихэдэ бидэ эдеэ хоолтой, жаргалтай, хашалгүй ажаһуудаг бэлэйбди[+]. 18Харин Тэнгэриин хатан бурханда үргэл, сэржэм үргэхэеэ болиходоо, юушьегүй болообди, зомнайшье дайн дажарта, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа наһа бараа.

19Эхэнэрнүүд хэлэбэ:

– Тэнгэриин хатан бурханай дүрсэтэй бообо болгожо, үргэл, сэржэм үргэжэ байхадамнай манай хэрэгые үбгэднай дэмжэгшэ һэн.

20Иигэжэ хэлэжэ байһан арад зондо би иигээд харюусаа һэм:

21– Иудын хан түрын хото һууринуудта, Иерусалимай үйлсэнүүдтэ таанадай, үбгэ эсэгэнэрэйтнай, хаашуулайтнай, удамаршадайтнай хэжэ байһан үргэл тухай Эзэн мартаа гү, али мэдэнэгүй гэжэ һанаа гүт? 22Тиимэһээл Эзэн танай жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые тэсэжэ ядаа, тиимэһээл газартнай зэлүүд хооһон, үзэмжэгүй муухай болоо. Таанад энээниие мүнөө өөһэдөө хаража байна ха юмта даа[+]. 23Энэ гай тодхор танай гэм зэмэһээ болоо: таанад хариин бурхадта үргэл үргэжэ эхилээт, Эзэнэй үгэ дуулаагүйт, нүгэл[†] урдань хээт[+].

24Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, Египедэй орон нютагта ажаһуудаг иудей зондо айладхаһые би дамжуулбаб:

25– Таанад болон һамгадтнай Тэнгэриин хатан бурханда үргэл үргэдэг байхабди гэжэ найдуулаа бэлэйт. Үргэл, сэржэм тэрээндэ үргэжэ байхаар хэлээт, тиигээд үгэеэ бэелүүлжэл байнат. Зай, тиижэл байгыт даа! 26Тиимэ хадатнай Би, Эзэн, Өөрынгөө агууехэ нэрээр тангаригланаб: Египедэй орон нютагта ажаһуугша иудейнүүдтэ[†] Минии нэрээр тангариглахыень хориноб! 27Таанадай һайн байха бэшэ, һандаргагдаха тухай Би оролдохоб. Египедэй орон нютагта байгааша таанад, иудейнүүд, бултадаа һалатараа дайн дажарта гү, али үбшэ хабшанһаа хосорхот[+]. 28Гансал үсөөхэн зонтнай амиды мэндэ үлэжэ, Египедһээ Иудын орон нютагаа бусаха. Тэдэ амиды үлөөшэд лэ Минии гү, али тэдэнэй үгын бэелүүлэгдэһые ойлгохо[+]. 29Энэ газар дээрэ таанадые Минии хэһээхэ байһанай, таанадта гай тодхор минии татаха байһанай дүлгэ тэмдэг[†] харуулхаб. 30Хараарайгты даа, Вавилооной[†] хаан Навуходоносорой һабарта Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые үгэһэндэл, Би Египедэй хаан[†] фараон Хопраае дайсадтань дамжуулхаб[+].

#### 45


Баруухта Эзэнэй найдуулга

1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедэ минии хэлэһэн үгэнүүдые Нэрияагай хүбүүн Баруух ном соо бэшээ. Би тэрээндэ[+] 2Израилиин Эзэн[†] Бурханай[†] иигэжэ айладхал буулгаһые хэлээ һэм:

– Баруух,[+] 3ши «би ехэ муу байнаб! Зоболон дээрэм үшөө зоболон Эзэн нэмээгээ. Ёолохошье хүсэ шадалгүй болооб, хэзээ дүүрэхэ юм гээшэб!» – гэнэш.

4Харин Би, Эзэн, байгуулһанаа һандаргаахаб, һуурижуулһанаа татан хаяхаб! Бүхы газарта иимээр хандахаб! 5Ши гансал өөртөөл эмшэлгэ, арга эринэ гүш? Бү тиигэ. Хамаг амитанда гай тодхор татахадам, ши амиды мэндэ хаанашье ябахаш. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 46


Кархэмииштэ болоһон байлдаан

1Эзэн[†] намтай үндэһэ яһатан тушаа хөөрэлдөө һэн[+]. 2Египедһээ эхилээ бэлэй. Египедэй хаан,[†] фараон Нээхогой сэрэг Кархэмииштэ Евфрат мүрэнэй хажууда Вавилооной[†] хаан Навуходоносор диилээ һэн. Энэ хадаа Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй дүрбэдэхи жэлээ Иудын хан түрые зонхилжо байхада болоо. Нээхо хаанай сэрэг тушаа Эзэнэй айладхаһаниинь энэ:[+]

3– Египедэй сэрэгэй ноёд иигэжэ хашхаралдаа:
Бамбайнуудаа болон жадануудаа бэлдэгты!
Тулалдаанда орогты!
4Мориндоо мордожо, дуулгаяа үмдөөд зогсогты!
Жадануудаа хурсадагты,
хуягаа үмдэгты!
5«Юу харана гээшэбиб?» – гэжэ Эзэн асууна, – тэдэ ухаа мэдээ алдан һөөргөө эрьебэ,
сэрэгшэдынь сохигдоод, һөөргөө харангүй тэрьедэнэ[+].
6Хурданшье хүлтэйнь тэрьедэжэ шадахагүй,
хүсэтэйшүүлыньшье амиды гарахагүй.
Хойто зүгтэ, Евфрадай хажууда
тэдэ бүдэржэ унахал.
7Уһаниинь оболзон,
долгитожо байһан гол мэтэ,
Нил мэтэ бодожо байһан энэ юун бэ?
8Египет[†] Нил мэтэ,
уһаниинь оболзон, долгитожо байһан гол мэтэ бодоно.
«Бодожо, дэлхэйе бүрхөөхэм.
Тэндэ байгша хото, улад зониие үгы хэхэм»
гэнэ Египет.
9Мориндоо мордожо гүйлгэлдэгты,
дайшалхы тэргэнүүдээ[†] түргөөр ябуулагты!
Эфиопиһоо сэрэгшэд, Ливиһээ бамбай баригшад,
Лүүдһээ һурша номоор харбагшад
байлдаанда орог лэ!
10Энэ үдэр болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үһөөгөө абаха үдэр.
Тэрэ дайсадһаа үһөөгөө абажа,
һэлмэнь садатараа тэдэниие залгиха,
шуһыень садатараа ууха.
Энэ хадаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ
хойто зүгтэ, Евфрат мүрэнэй дэргэдэ үргэһэн үргэл болоно[+].
11Египедэй улад зон, Галаад[†] руу ошогты,
эм дом бэдэрэгты.
Теэд дэмы бэдэрхэш,
шамайе аргалха эм үгы[+].
12Үндэһэ яһатад шинии доройтолго тухай дуулаа.
Оог хашхарааншни бүхы дэлхэйгээр сууряатаа.
Хүсэтэ нэгэн нүгөөдэтэеэ нэшэлдээд,
хоюулаа газар руу унабал[+].


Навуходоносор ерэбэ

13Вавилооной хаан Навуходоносорой Египет руу добтолхоёо хүрэжэ ерэхэдэнь, Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй. Тэрэ иигэжэ айладхаа:

14Египедэй хотонууд соо энээн тухай соносхогты –
Мигдоол, Ноот, Тахпанхээстэ,
бэеэ аршалхаяа зэһэгты,
бүхы юумэншни һалгаагдахал[+].
15Хүсэтэй эрэшүүлшни юундэ унааб?
Эзэн тэрэниие унагаагаа.
16Танай сэрэгшэд бэе бэеэ нэшэлдэн унаа,
бэе бэедээ: «Бодогты, гэр руугаа,
арад түмэндөө бусая,
дайсанһаа хороё!» гэлдэнэ,[+]
17«Египедэй хаан, фараондо шэнэ нэрэ үгэгты:
арга боломжоёо алдаһан дэмы хашхараашан гэжэ» гэлдэнэ[+].
18Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, хаан гээшэб.
Би амиды Бурхан[†] гээшэб.
Табоорой уулануудай дунда эгээл үндэр байһандал,
Кармээл уулын далайһаа дээгүүр ербыһэндэл,
тон тиимэ агууехэ хүсэтэй нэгэн таанадта добтолон орохо[+].
19Баряанда туугдан ошохоёо бэлдэгты,
Египедэй улад зон.
Ноот зэлүүд хооһон болохо,
хэншье тэндэ амидархагүй[+].
20Египет гоё һайхан үнеэндэл адли,
гэбэшье хойто зүгһөө үхэл ерэжэл, ерэжэл байна[+].
21Хүлһэлэн абаһан сэрэгшэдыньшье
тугал мэтэ тоолхогүй.
Тэдэ тэсэнгүй һөөргөө гүйлдэбэ,
тэдэнэй һалаха сагынь хүрэжэ ерээ,
үхэхэ сагынь.
22Египет могой мэтэ шииганан тэрьедэнэ,
дайсанай сэрэг ерэбэ.
Модо отолдог зон мэтэ тэдэ
һүхэ барин дүтэлнэ.
23Тэдэ ой модо бултыень отолхол,
тоолохын аргагүй олон,
таршаа шумуулһаа олон лэ.
24Египедэй зон эшхэбтэр байдалда ороо,
хойто зүгэй арад түмэндэ диилдэбэ.
Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхаа мүн![+]

25Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, иигэжэ айладхана:

– Би Тэбээсэй бурхан Аммоониие Египедэй бурхадтай, хаашуултай, фараонтой хамта хэһээхэеэ бэлдэжэ байнаб. Египедэй хаан, фараониие, тэрээндэ найдадаг бүхы зониие хэһээхэ һанаатайб[+].

26Алахаяа һанажа тэрэниие бэдэрэгшэ зоной һабарта – Вавилооной хаан Навуходоносорто болон тэрэнэй сэрэгтэ тэдэниие дамжуулхаб. Теэд һүүлдэнь Египедтэ улад зон урданайхидаал адляар дахин ажаһуужа эхилхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Эзэн Өөрынгөө арадые абарха

27Минии зараса Яков, бү ай,
Израилиин зон, бү һүрдэ.
Би таанадые, уг удамыетнай
холын орон нютагһаа абархаб,
баряанда байһан газарһаатнай сүлөөлхэб.
Гэртээ бусажа, амар амгалан ажаһуухат,
хэншье таанадые һүрдөөхэгүй[+].
28Минии зараса Яков, бү ай,
Би таанадтай байнам.
Таанадые ондоо орон нютагаар тараагаа һэм,
тэрэ нютагай үндэһэ яһатаниие хюдахаб.
Таанадые үгы хэхэгүйб,
гэбэшье хэһээлтэ амасуулхаб,
үнэн зүбөөр хэрэг ябуулхаб!
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 47


Пилишт арад тушаа

1Гааза гээшэдэ Египедэй фараоной[†] добтолхын урда тээ Эзэн[†] намтай пилишт[†] арад тушаа хөөрэлдэһэн байна[+]. 2Тэрэ иигэжэ айладхаа:

Харыт! Хойто зүгтэ уһан бодожо,
үер мэтэ урдахань.
Тэрэ газар дайдые, дээрэнь байгааша бүхы юумэ –
хото һууринуудые, ажаһуугшадые хушан бүрхөөхэнь.
Зон туһа эрихэ,
орон нютагай улад гашуунар уйлаха даа[+].
3Азаргануудай гүйлдэхэ түбэрөө,
дайшалхы тэргэнүүдэй[†] дүржэгэнөө,
сахаригуудайнь хонгироо
тэдэ дуулаха.
Эсэгэнэр хүүгэдүүд руугаа эрьежэ харахагүй,
юуб гэбэл, юушье хэжэ шадахагүй болоно бшуу.
4Пилишт арадые хюдаха,
Тиир ба Сидоонһоо[†] үлэһэн бүхы туһамаршадыень таһалха саг ерэжэ байна.
Би, Эзэн, пилишт зониие,
Каптоор олтирогһоо ерээшэдые усадхахаб[+].
5Гааза гэгшэдэ ехэ гай гашуудал буужа ерээ,
Ашхэлооной зон һалаба,
Пилишт орон нютагай бусад зон хэр удаан гашуудан байхаб?
6Таанад иигэжэ ёолонот:
«Эзэнэй һэлмэ! Хэды болотор сабшахабши?
Хуйндаа буса,
амаран, номхон байгыш!»[+]
7Теэд яагаад тэрэ номхон байхаб?
Ашхэлоондо, далайн эрьеэр ажаһуудаг уладта добтолхыень тэрээндэ захираа ха юмбиб[+].

#### 48


Моһаабай һандарха тушаа

1Моһааб[†] тушаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,[†] Израилиин Бурхан[†] иигэжэ айладхаа:

Нэбоо хото золгүй, һандаргагдаа.
Кириатааим эшхэбтэр зүйл боложо олзологдоо.
Хэрэм бүхэлэлтэнүүд эшхэбтэр зүйл боложо унаа[+].
2Моһаабай магтаал солонь буураа.
Дайсан Хэшбоон эзэлэн абаа.
Моһаабай арад түмэниие үгы хэхэ нюуса хэлсээн[†] ябуулагдана.
Мадмээн хото абяа аниргүй болгохо,
сэрэг хойноһоонь дахаад һалахагүй.
3Хоронааһимай зон хашхаралдана:
«Сүйд! Агууехэ сүйд болобо!»
4Моһааб һандаргагдаа,
үхибүүдэйнь хашхаралдаха дуулдана.
5Лүхиидэй үгсүүгээр тэдэ уйлалдан үгсэнэ,
Хоронааһим руу уруудаха замдаа тэдэ зобожо хашхаралдана:[+]
6«Түргөөр! Ами наһаяа абарагты!
Сүл губиин зэрлиг элжэгэн мэтэ гүйгты!»[+]
7«Моһааб, ши өөрынгөө хүсэндэ, баян бардам байһандаа найдадаг бэлэйш.
Теэд мүнөө шишье диилдэхэш.
Хэмоош[†] бурханшни баряанда туугдан ошохо,
тайжанартаяа, санаартадтаяа хамта ошохо[+].
8Хотошье һандаргагдаха,
нюруу газар, хүндышье хосорхо.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]
9Моһаабта дали үгыт,
иигэжэ тэрэ ниидэн тэрьедэхэл.
Хотонуудынь зэлүүд хооһон, хэнэйшье байдаггүй газар болохонь».

10(Эзэнэй хэрэг бүхы сэдьхэлһээ оролдон хэдэггүй зон хараал[†] шэнгээг! Алахаяа тэбшэдэг хэн нэгэн хараал шэнгээг!)


Моһаабай хотонууд һандаргагдаа

11Эзэн айладхана:

– Моһааб хадаа хододоо аюулгүй ажамидардаг байгаа, баряандашье туугдан ошоогүй. Тэрэ һаба соо худхуулдаггүй үзэмэй дараһан архи мэтэ, һабаһаа һабадашье эюулэгдэдэггүй бэлэйл. Тиимэһээл амтаниинь тэрэл зандаа, үнэрынь аятай зохид һэн[+].

12Зониие эльгээжэ, һабаһаа һабада Моһаабые эюулүүлхэ саг дүтэлжэ байна. Тэдэ һабануудые хооһоруулха, буталха. 13Израилиин улад зоной этигэл[†] найдал болоһон Бэт-Ээлһээ эшэжэ эхилһэндэл, Моһаабай зон Хэмоош бурханһаа эшэжэ эхилхэ[+].

14Моһаабай арад түмэн,
юундэ таанад зүрхэтэй,
байлдаануудта дүршэһэн зомди гээд хэлэнэбта?
15Моһааб болон хотонуудынь һандаргагдаа,
эгээл бэрхэ залуу зониинь алуулагдаа.
Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, хаан, айладхана мүн![+]
16Моһаабай хосорхонь ойртоо,
гай тодхор тэрээндэ дүтэлөө.
17Дүтүүр ажаһуудаг арадууд,
тэрэниие хайрлыт,
тэрэниие һайн мэдэхэ улад,
«Тэрэнэй хүсэ шадал һалаа,
алдар солонь буураа!» – гэжэ хэлыт.
18Дибоондо амиды мэндэ ажаһуугшад,
һүр жабхаланта һууриһаа доошоо буугыт,
тооһо шорой соо һуугты,
юуб гэхэдэ, Моһаабые хюдагша хажуудатнай ерээд,
хэрэмүүдыетнай һандаргаахал[+].
19Ароһээртэ амиды мэндэ байгшад,
харгын хажууда зогсожо,
тэрьедэн гүйжэ байгаашадые
«Юун болооб?» гэжэ асуун байгыт[+].
20«Моһааб унан һалаа» гэжэ тэдэ харюусаха,
тэрээн тушаа гашуудан байгты,
Моһааб һандаргагдаа гэжэ Арноон голоор соносхогты!

21Шүүбэрилхэ саг тала газар руу –

Холоон, Яаһцаа, Мэпаат хотонуудта буужа ерээ.

22Дибоон, Нэбоо, Бэт-Диблатааһим руу, 23Кириатааим, Бэт-Гамуул болон Бэт-Мэһоон руу, 24Кэриһоот, Боцраа болон Моһаабай холо, ойрын бүхы хотонуудта тэрэ хүрэжэ ерээ. 25Моһаабай тэнхээ тамир һалгаагдаа, хүсэ шадалынь һандаран буураа. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!


Моһааб доромжолуулагдаха

26Эзэн айладхана:

– Моһаабые һогтуулагты, юуб гэхэдэ, тэрэ Минии урдаһаа эсэргүү бодоо. Бөөлжэдэһэн соогоо тэрэ хэбтэг лэ, зоной наадан, шоо үзөөн болохо[+]. 27Моһаабай зон, һанана гүт, таанад Израилиин уладые наада барижа, хулгайшандал адляар тэрээндэ хандан доромжолжо байһанаа[+]?

28Моһаабай арад зон, хото һууринуудаа орхигты! Хабсагайнууд дээрэ байрлагты! Агы нүхэнэй амһар дээрэ уурхайгаа хэдэг гулабхаадал адли байгты![+] 29Моһаабай бардам зан, үлүү ехэ бардамлалгые, бэеэ ехэ үндэрөөр сэгнэдэг тухайнь дуулаһан байнаб[+]. 30Тэрэнэй угаа дээрэлхүү зан тухай мэдэнэм. Теэд тэдэнэй һаахараан юуншье бэшэ, хооһон юумэн. 31Тиимэһээл Моһаабай зон тушаа гашуудан байхаб, Киир-Хээрэсэй улад тушаа ёолон гэмшэхэб[+]. 32Язээрэй зон тушаа гашуудан уйлаһанһаа үшөө ехээр Сибмаагай зон тушаа уйлахаб. Таанад үзэмэй модоной эшэ мэтэ, Дабһата далайһаа саашаа, Язээр нуур хүрэтэр үргэлжэлдэг бэлэйт. Теэд мүнөө нажарай жэмэстнай, үзэмэй модоной мододтнай һандаргагдаа[+]. 33Моһаабай үрэжэлтэ газарта жаргал, баяр таһалдаба. Үзэмэй жэмэсээр архи дараха хэрэг болюулааб. Үзэмэй архи дараха, баярай абяа гаргаха хэншье үгы.

34Хэшбооной болон Элэалээгэй зон хашхаралдана, оог шашхааень Яаһацта, Цооһарта, Хоронааһимда, Эглаат-Шэлишияада дууламаар. Нимриим горхоншье шэргэшоол![+] 35Мүргэлэй[†] обоонуудта үргэл хэдэг, өөрын бурхадта уталга ууюулдаг Моһаабай зониие хюдахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладахана мүн!

36Тиимэһээл Минии зүрхэ сэдьхэл Моһаабай, Киир-Хээрэсэй улад зон тушаа лимбэ мэтэ уйлана. Тэдэнэй олоһон баялигынь алдагдаа. 37Тэдэ бултадаа толгойгоо хюһанхай, һахалаа абанхай. Гашуудан-зобон, гараа элдэбээр отолоо, хүн бүхэниинь таар үмдэнхэй[+]. 38Моһаабай бүхы хушалтанууд дээрэ, үйлсэ талмайнууд дээрэнь гашуудал, уйлаан. Юуб гэхэдэ, Би Моһаабые хаясаанай һаба мэтээр буталан һандаргааб[+]. 39Моһааб һандаргагдаа! Хашхаралдыт! Моһааб доромжолуулагдаа. Тэрэ үндэһэ яһатанай наада энеэдэн болоо. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!


Моһаабые абарха хэншье байхагүй

40Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, ондоо арад түмэн Моһаабта даляа дэбиһэн бүргэд мэтээр добтолон орохо[+]. 41Хотонууд, хэрэмүүд дайсанай хүнэһэн болохо. Тэрэ үдэр Моһаабай сэрэгшэдэй зүрхэ сэдьхэл үхибүү түрэжэ, үбдэжэ байһан эхэнэртэл адли аймхай болохо[+]. 42Моһааб үндэһэ яһатанай дундаһаа үгы хэгдэхэ, юуб гэбэл, тэрэ Минии урдаһаа эсэргүүсэн бодоо. 43Айдаһаа хүрэлгэ, нүхэн, занганууд Моһаабай зониие амадана[+]. 44Айжа тэрьедэһэн хэн нэгэн нүхэн руу унаха, нүхэнһөө гараашье һаа, тэрэ зангада баригдаха. Юуб гэбэл, Эзэн Моһаабай һандаргагдаха саг тодорхойлоо[+]. 45Тэрьедэжэ байгаашад хүсэгүй болоходоо Сиһоон хаанай хэзээ нэгэтэ зонхилжо байһан Хэшбоон хотодо хорохоёо һанаха, теэд гал дүлэн тэндэһээ гаража, Моһаабай хилэ дайдануудые, хадын оройнуудые хайран галдаха[+]. 46Моһааб, ши золгүйш даа! Хэмоош бурханда зальбарагшад һалаба, үхи хүүгэдынь баряанда абтан туугдаба[+].

47Теэд саашадаа Моһаабые дахин һэргээхэб гэжэ Эзэн найдуулна. Эзэнэй Моһааб тушаа айладхаһан юумэн заабол бэелүүлэгдэхэ[+].

#### 49


Аммооной арад тушаа

1Аммооной арад зон тушаа Эзэн[†] иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зон үгы юм гү? Юундэ Милхоом бурханда[†] мүргэдэг зон Гаадай обогой газар уһые эзэмдээд, тэндэнь ажаһуунаб[+]? 2Теэд Аммооной ниислэл хото Раббаада дайн дажарай абяа шууяанай дуулдаха саг дүтэлөө. Тэрэ һандаргагдаха, хажуудахи һууринуудынь гал дүлэндэ шатаха. Тиихэдэнь Израиль[†] газар уһаяа тэдээнһээ һөөргэнь абаха[+]. 3Хэшбооной улад зон, шангаар бархиралдыт! Ай хото һандаргагдаал! Раббаагай эхэнэрнүүд, таар үмдэжэ, гашуудан уйлагты! Хана хэрэмүүдэй дунда наашаа-саашаа гүйлдэгты! Милхоом бурхантнай санаартад, түшэмэлнүүдтэеэ хамта баряанда туугдан ошохонь лэ![+] 4Юундэ таанад дэмы һаахаралданабта? Хүсэ шадалтнай бууранхайл. «Хэншье намда добтолон орожо шадахагүй» гэжэ хэлэн, юундэ таанад өөһэдтөө үлүү найдаад байнабта[+]? 5Хаа-хаанаһаатнай аюул таанадта табихаб. Бултадаа таанад тэрьедэн гүйлдэхэт. Хүн бүхэн өөрынгөө ами наһа аршалан гүйхэ, хэншье таниие дахин суглуулжа шадахагүй. 6Гэбэшье һүүлдэнь Аммооной хүбүүдые дахин һэргээн һалбаруулхаб. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн![+]


Эдоом тушаа

7[•]Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан Эдоом[†] тушаа иигэжэ айладхана:

– Тэмаан соо сэсэн мэргэн зон дайралдахаяа болёо юм гү? Зүблэгшэдынь юу хэхыень заабарилжа шадахаяа болёо гү? Мэргэн ухааниинь доройтоо гү[+]? 8Дэдаанай улад зон, һөөргөө эрьежэ гүйлдэгты! Тэрьедэгты, гүн газарнуудаар хорогты! Эсаавай уг удамые үгы хэхэеэ байнаб, юуб гэхэдэ, тэдэниие хэһээхэ сагни ерээ[+]. 9Уһан жэмэс суглуулагшад шамда ерэбэл, нэгэ хэдышье жэмэс түүнгүй үлөөхэ бэшэ гү? Һүниндөө хулгай хэгшэд орожо ерэбэл, хэрэгтэйл юумэеэ дураараа абан ошодог бэшэ гү? 10Харин Би Эсаавай уг удамые нюсэгэн болгохоб, хоргодожо шадахагүй болоторынь Би тэрэнэй нюуса газарнуудые нээгээд орхихоб. Эдоомой зон бултадаа усадхагдаха. Хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй. 11Үншэн хэнзэнүүдээ Намтай үлөөгты, Би тэдээн тушаа һанаагаа табидаг байхаб. Бэлбэһэн эхэнэрнүүдтнай Намһаа дулдыдадаг байха.

12Хэһээлтэ амасаха ёһогүй зоншье хэһээлтэ амасаха. Харин таанад хэһээгдэнгүй байхабди гэжэ һанаа гүт? Үгы! Заабол хэһээгдэхэт![+] 13Боцраа хото үзэмжэгүй муухай, зэлүүд хооһон болохо гэжэ Би тангариглаа һэм. Зон тэрэниие доромжолон наадалжа, хараал[†] хэлэхэдээ нэрыень дурдадаг болохол. Дүтын һууринууд хэтэ мүнхэдөө һандаргагданхай үлэхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

14Би, Ерэмияа, иигэжэ хэлээб:

– Эдоомой улад зон, би Эзэнһээ мэдээсэл абабаб. Сэрэгээ суглуулжа, таанадта добтолхоёо бэлдэхэ тухай үндэһэ яһатадта дуулгаха зорилготойгоор Эзэн элшэ эльгээнхэй. 15Би шамайе арадуудай дунда тоогдохоор бэшэ ахир бага болгохоб, шамайе булта шоо үзэхэ. 16Бардам заншни шамда һаад, тушаан болоо, юушье ойлгоогүйш. Хэншье шамһаа айнагүй. Ши үндэр хабсагайнуудаар, хада уулануудай оройгоор ажаһуунаш. Бүргэд мэтэ үндэр газарта байгаашье һааш, тэндэһээш Би шамайе доошонь унагаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

17Эзэн айладхана:

– Эдоом угаа ехээр һандаргагдаха, хажуугаарнь гараһан хүн бүхэн сошохо, шархануудыень хаража, шоо үзэхэ[+]. 18Содом, Гоморро болон хажуудахи хотонуудайнь һандаргаһандал адляар Эдоомшье һандаргагдаха. Хэншье тэндэ хэзээдэшье ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+] 19Иорданай[†] шугы шэдхэһээ тунга ногоон бэлшээри руу ошожо байһан арсаландал Би гаража, Эдоомой улад зониие гэнтэ орон нютагһаань тэрьедүүлхэб. Минии шэлэһэн хүн арад түмэниие хүтэлбэрилхэ. Хэн Намтай зэргэсэжэ шадахаб? Хэн Минии урдаһаа тулажа шадахаб? Ямар удамарша урдаһаамни һөөргэдэхэб[+]?

20Эдоомой улад зон тушаа Эзэнэй шиидэһэн, Тэмаан хотынхидой урдаһаа зохёоһон Тэрэнэй түсэб шагнагты. Бага балшар үхибүүдшье харюуда татагдаха, хотонуудынь хооһорхо[+]. 21Эдоомой унахадань, оог хашхараанһаа газар доһолон хүдэлхэ, Хулһата далай хүрэтэр хашхараа шууяа дуулдаха. 22Далияа дэбиһэн бүргэдтэл, дайсан Боцраа хото руу добтолон орохо. Тэрэ үдэр Эдоомой сэрэгшэд үхибүүгээ түрэжэ байһан эхэнэртэл, зобохо[+].


Дамааск тушаа

23Эзэнэй Дамааск тушаа айладхаһаниинь энэ:

– Хамаат болон Арпаад хотонуудта зон хүлгэнэнэ, һанаагаа зобоно. Юуб гэбэл, тэдэ муу һураг суу дуулаа. Һанаагаа зобоһондоо тэдэ далайдал адли таһалгаряагүй бурьялна[+]. 24Дамааскын улад зон аймхай, айһандаа тэдэ тэрьедээ, үхибүү түрэжэ байһан эхэнэртэл, үбдэжэ, зобожо байна[+]. 25Жаргалтай байһан энэ мэдээжэ хото[*] орхигдонхой. 26Тэрэ үдэр залуу зониинь үйлсэнүүдтэ алуулагдаха, бүхы сэрэгшэдынь усадхагдаха[+]. 27Дамааскын ханануудые гал дүлэндэ шатаахаб, Бэн-Һадаад хаанайнь ордонгуудые үгы болоторынь галдахаб. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн![+]


Кэдаарай обог болон Хацоорой газар нютагууд тушаа

28Вавилооной[†] хаан Навуходоносорой диилэһэн Кэдаарай обог зон болон Хацоорой нютагууд тухай Эзэн иигэжэ айладхана:

– Кэдаарта добтолжо, зүүн зүгэй уг унги болохо тэдэниие усадхагты![+] 29Майхангуудыень, мал һүрэгыень, майхангуудайнь хүшэгэнүүдые, майхан соо байгаа бүхы юумыень эзэмдэн абагты. Тэмээнүүдыень абагты, тиигээд зондо «Тойроод аюул!» гэжэ дуулган хашхарагты[+].

30Гүйгты, зугадагты, гүн газарнуудаар хорогты, Хацоорой улад зон! Вавилооной хаан Навуходоносор таанадай урдаһаа добтолхо тухай түсэб зохёонхой. 31Ерэжэ байна! Вавилоонойхид, хашалгүй, һанаа амар байгаа арад түмэндэ добтологты! Тэдэнэй хото ямаршье үүдэ үрхэгүй, суургагүй, ямаршье аршалалтагүй[+].

32Тэмээнүүдыень, юрэдөө, бүхы мал һүрэгынь абагты! Һаншагаа хюһадаг зониие Би найман зүгөөр тараан сасахаб, хаа-хаанаһаа тэдээн дээрэ гай тодхор буулгахаб[+]. 33Хацоор сүүбэн шононуудай үүр болон, хэтэ мүнхэдөө зэлүүд хооһон газар болохо. Хэншье тэндэ ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Элаам тушаа

34Цэдэкииягай Иудын хаан болоһоной һүүлээр удахагүй Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Элаам орон нютаг тушаа намтай хөөрэлдөө бэлэй[+]. 35Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Элаамые шадалтай шанга болгоһон бүхы харбаашадыень Би хюдахаб. 36Найман зүгһөө Элаам руу һалхи шуурга эльгээжэ, бүхы зонииень бүгэдэ орон нютагаар тараахаб[+]. 37Элаамай улад зониие дайсадһаа айдаг болгохоб. Уур сухал дундаа тэдээндэ гай тодхор ушаруулжа, бултыень һалгаатараа сэрэг тэдээндэ эльгээжэл байхаб[+]. 38Тэдэнэй хаан, түшэмэлнүүдые үгы хэхэб, Өөрынгөө хаан шэрээ Элаамда байгуулхаб. 39Гэбэшье һүүлдэнь Элаамай арад зониие баряанһаа бусаажа, һэргээжэ, һайн һайхан ажаһуулгахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 50


Вавилоон һалаа

1Халдейшүүдэй[†] орон нютаг Вавилоон[†] тушаа Эзэнэй[†] намда айладхаһан үгэнүүд энэ:[+]

2Үндэһэ яһатанда һураг суу дуулгагты!
Соносхогты! Дохёо тэмдэг үгэжэ, дуулгагты!
Нюужа бү байгты! Вавилоон һалаа!
Бээл нэрээ хухараа! Мэродаах бурханиинь[†] бута һүрөө!
Вавилооной хүрэгүүд эшхэбтэр зүйл болоо,
шүтөөнүүдынь бута сохигдоо![+]

3Вавилоон руу добтолжо, зэлүүд хооһон болгохо зорилготойгоор хойто зүгһөө арад түмэн ерэжэ байна. Зон болон ан амитад тэрьедэжэ, хэншье тэндэ ажаһуухагүй[+].


Израилиин бусалган

4Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зоной болон Иудын хан түрын зоной Намайе, Өөрынгөө Бурханиие, бэдэрэн бархиралдаха саг дүтэлжэ байна[+]. 5Тэдэ Сион[†] руу харгы зам һурагшалаад, тэрэ зүг шэгээр ошохо. Намтай тэдэ хэтэ мүнхын хэлсээ баталха, хэзээдэшье тэрэниие эбдэхэгүй[+]. 6Минии арад түмэн төөриһэн хонид мэтэ, нэгэ гүбээһээ нүгөө гүбээ хүрэтэр тэнэн-төөрин ябаа, гэрээшье мартаа, хонишодынь тэдэниие төөрюулээ[+]. 7Тэдэниие ологшо хэн нэгэн залгиха һанаатай бэлэй. Дайсадынь иигэжэ хэлэнэ:

– Бидэ буруу бэшэбди, тэдэ Эзэнэй урда нүгэл[†] хээ. Элинсэг хулинсагынь Эзэндэ найдадаг бэлэй, тиимэһээ тэдэ өөһэдөө Тэрээндэ үнэн сэхэ байха ёһотой байгаа.

8Израилиин арад түмэн, Вавилоонһоо тэрьедэн ошогты! Тэрэ орон нютагһаа гаран ошогты! Эгээл түрүүлэн ошогты![+] 9Би хойто зүгһөө агууехэ үндэһэ яһатадай бүлэг Вавилоон руу асархаб. Тэдэ добтолжо, илаха, хото олзологдохо, Тэдэнэй годлинууд бэрхэ харбаашанай табиһан годлидол сэхэ, дэмы, миин табигдахагүй[+]. 10Вавилооной орон нютаг дээрмэдүүлэгдэхэ, дээрмэшэд дураараа юумэ абаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!


Вавилооной доройтолго

11Эзэн иигэжэ айладхана:

– Вавилооной улад зон, таанад Минии арад түмэниие тоноот. Жаргажа, налайжа, таряа сохижо байһан үнеэндэл ябабат, азаргадал инсагаалнат. 12Теэд танай өөрын хото ехэ эшхэбтэр байдалда орохо, доромжолуулагдаха. Вавилоон эгээл хүндэгүй, зэлүүд хооһон, хуурай газар болохо. 13Минии уур хилэнсэглэхэдэ, тэндэ хэншье ажаһуухаяа болихо. Вавилоон һандаргагдажа, тэрээн дээгүүр гарагша хүн бүхэн сошон-гайхан үнгэрхэл[+].

14Харбагшад, Вавилооной урдаһаа тулалдахаяа нэгэн жэгдэ жэрылдэгты. Тэрээн руу харбагты. Тэрэниие бү хайрлагты, юуб гэхэдэ, тэдэ Минии, Эзэнэй, урдаһаа нүгэл үйлэдөө[+]. 15Хотые тойрон дайнай оог хашхараа суряатуулагты! Вавилоон абтаа, тэрэнэй хананууд хамхаран унаа, бута сохигдоо. Би тэрээнһээ үһөөгөө абахам, таанадшье өөһэдтэтнай тэрэнэй хандаһанай хэмээр үһөөгөө абыт[+]. 16Вавилоондо таряа тариха, хуряаха хэрэгые болюулагты, тэндэ ажаһуудаг хариин хүн бүхэн добтолон орохо сэрэгһээ айжа, түрэл орон нютаг руугаа бусаг лэ[+].


Израиль һөөргөө бусаха

17Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зон арсалангуудта намнуулжа тараагдаһан һүрэг мэтэ. Урид тэдээндэ Ассириин хаан добтолон орожо мүлжэдэг һэн, удаань Вавилооной хаан Навуходоносор яһа уһыень хухалаа[+]. 18Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Навуходоносор хааниие, гүрэн түрыень Ассириин хааниие хэһээһэндэл адляар хэһээхэб[+]. 19Израилиин улад зониие өөрынь газар уһанда бусаахаб. Кармээл уулада болон Башаан газарта ургаһан ургасые тэдэ эдихэ, Эпрааим болон Галаадай[†] уулархаг нютагта ургадаг таряа талхаар тэдэ хооллохо[+]. 20Тэрэ үе сагта Израильда[†] ямаршье нүгэл, Иудын хан түрэдэ ямаршье гэм буруу олдохогүй. Юуб гэхэдэ, амиды мэндэ үлөөһэн зониие Би хүлисэхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Вавилоон тушаа

21Эзэн иигэжэ айладхана:

– Мэратааһим болон Пэкоодой улад зондо добтологты. Алагты, үгы хэгты тэдэниие! Таанадта захирһыем гүйсэд бэелүүлэгты! Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+] 22Тулалдаанай абяан дуулдана, агууехэ һандарал болоол![+] 23Вавилоон – бүхы дэлхэйе мунсадажа байһан алха, өөрөө бутаран һалаба! Тэрэ бүхы үндэһэ яһатанай айха зүйл болобо[+]. 24Вавилоон, ши Минии урдаһаа тулааш, тиигээд Минии шамда гэжэ табиһан зангадам оробош! Энээн тушаа ши тухайлхашьегүй байгааш. 25Буу зэбсэгэйнгээ һан нээжэ, уур сухал дундаа Би тэдэнээ гаргабаб. Ушар гэхэдэ, Вавилооной орон нютагта Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурханай, үйлэдэхэ ажал бии юм[+]. 26Бүхы талаһаа тэрээндэ добтолон орогты, талха таряа нөөсэтэй амбаарнуудыень сэлигты! Дээрмэдэһэнээ таряанай обоо мэтээр обоологты! Орон нютагые үгы хэгты! Юушье бү үлөөгты! 27Бүхы сэрэгшэдыень алагты! Мал үүсэлһэндэл, һалгаагты! Вавилооной зондо гасалан зоболонойнь саг буугаа. Хэһээгдэхэ сагынь ерээ!

28Вавилооной орон нютагһаа тэрьедэн гүйжэ, Иерусалим[†] руу ерэгшэдэй абяан дуулдана. Тэдэ Эзэн Бурханаймнай Һүмын түлөө үһөөгөө абаһан тухай дуулгана[+].

29Вавилооной урдаһаа харбагшадые дуудагты. Хотые тойрон, хэнииешье тэндэһээ амиды мэндэ табингүй тэдэ зогсог лэ! Үйлэдэһыень өөртэнь бусаагты! Ондоо арадуудта ямараар хандаа һэм, тон тиимээр өөртэнь хандагты! Юуб гэбэл, Вавилоон Минии, Израилиин Нангинай,[†] урдаһаа бардамлан үндыгөөл[+]. 30Тиимэһээ бүхы залуу зониинь хотын үйлсэнүүд дээрэ алуулагдаха, бүхы сэрэгшэдынь тэрэ үдэр усадхагдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

31Вавилооной улад зон, таанад бардам зантайт. Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан, таанадай урдаһаа тулахаб. Таанадые Минии хэһээхэ саг ерэбэ. 32Бардам зантай үндэһэ яһатантнай бүдэрэн унаха, хэншье тэрэниие һэргээжэ-үндылгэжэ шадахагүй[+].

33Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин болон Иудын хан түрын улад зон дарлагданхай. Тэдэниие олзологшод бултадаа тэдэниие шанга баринхай, табиха дурагүй[+]. 34Харин тэдэнэй Абарагша[†] хүсэтэй, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн гэжэ нэрэ хүндэтэй. Тэрэ хэрэгыень хаража үзэхэ, тиигээд амар амгалан байдал газар дэлхэйдэ асарха, гэбэшье Вавилооной улад зониие хүлгөөхэ.

35Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилооной улад зон хосорог лэ!
Ажаһуугшадынь хосорог!
Түшэмэлнүүдынь хосорог,
сэсэн мэргэшүүлынь һалаг лэ!
36Худал айладхал хүргэгшэд хосорог лэ!
Тэдэ мунхаг!
Сэрэгшэдынь хосорог!
Тэдэ аймхай!
37Морид болон дайшалхы тэргэнүүдынь[†] һалаг!
Хүлһэлэн асарһан хариин сэрэгшэдынь хосорог!
Тэдэ угаа һула!
Эрдэни зэндэмэнинь һалаг!
Тоногдог![+]
38Газар дайдадань ган гасуур болог!
Гол мүрэнүүдынь шэргэг!
Вавилоон орон нютаг хадаа аймшагтай шүтөөнүүдэй газар,
тэдэнь зониие үбэштэй болгоо[+].

39Тэндэ сүүбэн шононууд хээрын аймшагтай амитадтай хамта байрлаха, муухай, сээртэй шубууд уурхайлха. Зон тэндэ хэзээдэшье байрлахагүй[+]. 40Содом, Гоморро болон хажуудахи хотонуудайнь һандаргаһандал адляар Вавилооншье һандаргагдаха. Хэншье тэндэ хэзээдэшье ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

41Харагты, хойто зүгһөө сэрэгэй зон ерэжэ байна,
агууехэ үндэһэтэн,
олон тоото хаашуул
газар дэлхэйн хизаартахи һууриһаа
хүдэлжэ эхилээ[+].
42Тэдэ һурша ном, жада гартаа адханхай,
хэрзэгы хархис зантай, хайра гамгүй.
Тэдэнэй хашхараан тэнгис далай мэтэ хүнхинэнэ.
Вавилооной басаган, шинии урдаһаа дайлахаяа
тэдэ нэгэ хүн мэтэ жагсан, морёор гүйлгэлдэн ерэжэ байна!
43Вавилооной хаан тэдээн тушаа һураг суу дуулажа,
һал һуушаба.
Түрэжэ байһан эхэнэртэл үбшэндэ,
гай зоболондо тэрэ нэрбэгдэбэ[+].

44Иорданай[†] шугы шэдхэһээ тунга ногоон бэлшээри руу ошожо байһан арсаландал Би гаража, Вавилооной улад зониие гэнтэ орон нютагһаань тэрьедүүлхэб. Минии шэлэһэн хүн арад түмэниие хүтэлбэрилхэ. Хэн Намтай зэргэсэжэ шадахаб? Хэн Минии урдаһаа тулажа шадахаб? Ямар удамарша урдаһаамни һөөргэдэхэб[+]? 45Вавилооной улад зон тушаа Эзэнэй шиидэһэн, халдейшуудай орон нютагай урдаһаа зохёоһон Тэрэнэй түсэб шагнагты. Бага балшар үхибүүдшье харюуда татагдаха, хотонуудынь хооһорхо[+]. 46«Вавилоон абтаа!» гэһэн оог хашхараанһаа газар доһолон хүдэлхэ, бусад үндэһэ яһатан хашхараа, шууяа дуулаха.

#### 51


Үшөө Вавилоон тушаа

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:

– Вавилоон[†] руу болон ажаһуугшад руунь Би һандарал асардаг һалхи эльгээхэб[+]. 2Һолоомо һалхитуулһандал адли Вавилооной орон нютаг хюдахыень Би хариин зониие эльгээхэб. Гай тодхорой тохёолдохо тэрэ үдэр тэдэ бүхы талаһаа Вавилоондо добтолжо, газарыень хооһон болгохо. 3Һурша ном татажа харбахаяа байһан, хуягаа үмдэхэеэ байһан сэрэгшые үрдижэ харбагты. Залуу зонииень бү хайрлагты! Бүхы сэрэгыень усадхагты! 4Тэдэ шархатажа, хотынгоо үйлсэнүүдтэ унан наһа бараха[+]. 5Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан,[†] Израиль[†] болон Иудын хан түрын Минии, Израилиин Нангинай,[†] урда оло дахин нүгэл[†] хээшье хадань, орхёо бэшэб[+]. 6Вавилооной орон нютагһаа тэрьедэгты! Өөһэдынгөө ами наһа аршалагты! Вавилооной гэм зэмын түлөө бү хюдуулжа байгты! Би хэһэн хэрэгүүдэйнь хэм соо хэһээлтэ амасуулнаб![+] 7Бүхы дэлхэйе һогтуулжа байһан, Минии гартахи алтан хундага мэтэ һэн Вавилоон[+]. 8Гэнтэ тэрэ унажа, тэһэ бутаршабал! Тэрээн тушаа гашуудан байгыт! Аргалхаяа эм дом абагты, эдэгэжэ болохо аалам[+]. 9Тэндэ ажаһуугша хариин зон иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ Вавилоониие аргалхаяа һэдээбди, теэд болобогүй. Тэрэниие орхижо, гэртээ хария. Бурхан бии шадал соогоо Вавилоониие хэһээгээ, энээн тушаа бүхы арадууд мэдэнэ.

10Улад зоной иимэ хашхараа дуулааб: «Маанадые зүб гэжэ Эзэн гэршэлээл. Ошожо, Сион[†] дээрэ Эзэн Бурханайнгаа хэһэн хэрэгүүд тушаа зондо соносхоё».

11Эзэн Мидиин хаашуулые дуудаа, юуб гэхэдэ, тэрэ Вавилооной орон нютагые усадхаха гэһэн түсэбтэй. Иимэл аргаар Тэрэ Һүмынгөө түлөө үһөөгөө абаха.

Сэрэгэй ноёд захирба: «Годлинуудаа хурсадагты! Һаадагуудаа дүүргэгты![+] 12Вавилооной хэрэм хананууд руу добтолжо эхилхэ тухай тэмдэг үгэгты! Харуул бүхэлэгты, манаа табигты! Хүниие отуулагты!»

Вавилооной улад зондо хэхэб гэжэ айладхаһанаа Эзэн бэелүүлбэ гээшэл. 13Орон нютагынь агууехэ гол мүрэнүүдтэй, үнэтэ зүйлнүүдээр баян. Гэбэшье сагынь, амидаралайнь утаһан таһараа[+]. 14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн хадаа Вавилоон руу үй түмэн хорхой мэтэ олон зониие добтолуулан асарха, оог шууяа урдаһаань тэдэнэй татаха тухай Өөрөөрөө тангариглаа[+].


Эзэндэ магтаал дуун

15Эзэн Өөрын хүсэ шадалаар газар дэлхэйе бүтээгээ,
Өөрын мэргэн ухаагаар юртэмсые тогтоогоо,
Өөрын оюун ухаагаар огторгой татаа[+].
16Абяа гарахадань, тэнгэриин уһан хүржигэнэнэ,
газар дэлхэйн адагһаа Тэрэ үүлэнүүдые хөөрүүлнэ,
аадар бороогой үедэ сахилгаа түхөөнэ,
агуулануудһаа һалхи эльгээнэ[+].
17Улад зон булта мунхаг, ойлгосо мэдэсэгүй байна.
Шүтөөн бүтээгшэ өөрынгөө нэрэ гутаана,
юуб гэбэл, тэрэнэй шудхамал хүрэгүүд худал хуурмаг, амигүй онгод бшуу[+].
18Тэдэ юуншье бэшэ, энеэдэ-нааданай зүйл.
Эзэнэй шүүбэрилхэеэ ерэхэдэнь, үгы хэгдэхэ.
19Яковай Бурхан тэдээндэ адли бэшэ!
Тэрэ болбол Хамагые Бүтээгшэ,
Израиль – Тэрэнэй өөрын арад, мэдэлэйнь албатан.
Нэрэ хүндэнь – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн[+].


Эзэнэй шиидам ташуур

20Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилоон, таанад Минии шиидам,
дайнай зэбсэг гээшэт.
Үндэһэ яһатаниие сохиходоо,
хаан түрэнүүдые[†] усадхахадаа,
Би таанадые хэрэглэдэг һэм[+].
21Танаар мори болон тэрэниие унагшые сохидог,
дайшалхы тэргэ[†] болон жолоошыень усадхадаг бэлэйб.
22Эрэ, эмэ хүниие,
хүгшэн, залуу зониие,
хүбүүн, басага таанадыел хэрэглэн аладаг һэм.
23Танаар хонишониие болон хонин һүрэгыень,
таряашан болон хүллэһэн малыень,
удамаршадые[†] болон захирагшадые усадхадаг бэлэйб.


Вавилооной хэһээлтэ

24Эзэн иигэжэ айладхана:

– Сион дээрэ хэһэн бүхы муу бузар хэрэгүүдэйнь түлөө Би танай хараһаар байтар Вавилоондо хэһээлтэ амасуулхаб. 25Вавилоон, ши бүхы орон дэлхэйе усадхажа байгааша хада уула мэтэш. Би, Эзэн, шинии урдаһаа тулахаб. Шамайе абажа, дээрэһээ унагаажа, шатанхай, үнэһэн тоброог болгон орхихоб. 26Һандарал болоһон шулуунуудһааш нэгэшье шулуун дахин гэр барихада хэрэглэгдэхэгүй. Хэтэ мүнхэдөө зэлүүд хооһон газар боложо үлэхэш. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн!

27Добтолхо тухай тэмдэг үгэгты! Үндэһэ яһатадай бултадаа дуулахаар бүреэ үлеэгты! Вавилооной урдаһаа дайлалдахаар арадуудые зэһүүлэгты! Арараат, Миннии болон Ашхэнааз хаан түрэнүүдые тэрээндэ добтолхыень дуудагты! Байлдаае ударидаха жанжиниие томилогты! Үй түмэн таршаа шумуул мэтээр олон моридые бодхоогты![+] 28Вавилооной урдаһаа дай үүдхэхыень бүхы үндэһэ яһатаниие зэһүүлэгты! Мидиин хаашуулай, захирагшадайнь, ударидагшадайнь, бүхы орон нютагайнь сэрэгэй хойноһоо эльгээжэ, дуудагты![+] 29Газар хүдэлжэ, шэшэржэ байна, юуб гэхэдэ, Вавилоониие хэнэйшье ажаһуухагүй, хооһон орон нютаг болгохо гэһэн түсэбөө Эзэн бэелүүлжэ байна[+]. 30Вавилооной сэрэгшэд тулалдахаа болижо, бата хэрэмүүдтээ хоргодон байна. Тэдэ шэн зориггүй, хүсэгүй ядуу болонхой. Хотын бартаанууд һандаргагдаа, гэр байрануудынь галдагдаа[+]. 31Хотын заха бүхэнһөө эзэлэгдэһэн тухай Вавилооной хаанда дуулгахаяа зарлагша нүгөөдэ зарлагшатай мүргэлдэн[†] шахуу гүйлдэжэ байна. 32Гараамшуудыешье дайсан эзэлээ, хэрэмүүдыешье шатаагаа. Вавилооной сэрэгшэд угаа айнхай. 33Халта болоод дайсан тэдэниие хороохо, Вавилооной басаган тээрмэдэ үйрүүлэгдэжэ байһан орооһондол, гэшхэн буталха. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, айладхана мүн![+]

34Вавилооной хаан Навуходоносор
Иерусалимые[†] залгижа, эдижэ байгаа.
Тэрэ хотые хооһон һаба мэтэ болгоо.
Мангадхай мэтэ тэрэниие залгяа.
Хэрэгтэй юумэеэ абаад,
хэрэггүй юумые хаяба[+].
35Сионой зон иигэжэ хэлэхэ:
«Маанад тушаа хүсэ хэрэглэһэнэйнгээ
түлөө гансал Вавилоон харюусаха».
Иерусалимай зон иигэжэ хэлэхэ:
«Бидэнэй шуһа урдахуулһанайнгаа
түлөө гансал Вавилоон зэмэтэй!»


Эзэн Израильда туһалха

36Тиимэһээ Эзэн Иерусалимай улад зондо иигэжэ айладхана:

– Би танай хэрэг үмэглэжэ, танай түлөө дайсадһаатнай үһөөгөө абахаб. Би Вавилооной булагые хатаахаб, гол мүрэнүүдыень хуурай болгохоб[+]. 37Вавилоон һандархай шулуунуудай, сүүбэн шононуудай орон нютаг, угаа үзэмжэгүй муухай болохо, хэншье тэндэ байхагүй, эдэ бүгэдые харагша хэн нэгэн ехэ һүрдэхэ[+]. 38Вавилооной арад зон арсалан мэтэ архирха, арсаланай гүлгэд мэтэ хэрхирхэ[+]. 39Хэр ухаагүй хаб? Тэдэнэй халахадань, Би найр хэжэ, баярлуулан хөөрүүлжэ һогтоохоб. Тэдэ нойрсохо, хэзээдэшье һэрихэгүй. 40Би тэдэниие хурьгад мэтэ, хуса болон ямаан мэтэ абажа, үүсэлэгдэхэ газартань абаашахаб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхаа мүн!


Вавилооной хуби заяан

41Эзэн Вавилоон тушаа иигэжэ айладхал буулгана:

– Бүхы дэлхэйн магтаал мэтэ Шэшаах хото олзологдоо! Үндэһэ яһатанда Вавилоон ямар ехэ айха зүйл болоо гээшэб! 42Тэнгис далай Вавилоон дээгүүр гаража, шааяата долгидоорнь тэрэ хушагдаа. 43Хотонуудынь үзэмжэгүй муухай, хатажа хахарһан, хэнэйшье байдаггүй, дээгүүрнь гарадагшьегүй зэлүүд хооһон газар болоо[+]. 44Вавилооной бурхан Бээлые Би хэһээхэб, залгин абаһан зөөрииень һөөргэнь гаргахые баадхахаб. Үндэһэ яһатад тэрээндэ бэшэ мүргэхэеэ болихо.

Вавилооной хэрэм хананууд унашоол![+] 45Израилиин улад зон, тэндэһээ тэрьедэгты! Өөһэдынгөө ами наһа Минии шанга уур сухалһаа абарагты![+] 46Зоригтнай бү мохог, дуулаһан һураг сууһаа боложо айжа бү байгты! Жэл бүри элдэб һураг дуулдажал байгаа ааб даа: дэлхэй дээрэ боложо байһан дайн дажар тушаа, нэгэ хаанай нүгөө хаантай тэмсэжэ байһан тухай. 47Вавилооной шүтөөнүүдые Минии шиидхэхэ саг дүтэлжэ байна. Бүхы орон нютаг эшхэбтэр зүйл болохо, бүхы зониинь алуулагдаха[+]. 48Вавилоониие усадхахаяа хойто зүгһөө арад түмэнэй ерэжэ байхада, газар дэлхэй, огторгойшье баяртайгаар хашхаран байхал[+]. 49Вавилоон хадаа бүхы дэлхэйн арад түмэниие хюдажа байгаа, Израилииншье угаа олон зониие алаа, мүнөө өөрөө алдалан унаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!


Вавилоондо байһан израильшуудта хандалга

50Эзэн Вавилоондо байһан Өөрынгөө арад түмэндэ иигэжэ айладхана:

– Таанад абарагдаат! Мүнөө тиигээд ябагты! Хүлеэжэ бү байгты! Гэрһээ холошье байгаа хадаа Нам, өөрынгөө Эзэн, тушаа һанагты, Иерусалим һанаан бодолдотнай орог лэ. 51Таанад хэлэхэдээ, «бидэ доромжолуулагдаабди, эшээбди, ямаршье хүсэгүй байнабди, юуб гэхэдэ, хариин зон Эзэнэй Һүмэдэ[†] нангин газарнуудые бузарлаа» гэнэт[+]. 52Тиимэһээ Вавилооной шүтөөнүүдые Минии шиидхэхэ саг ерэжэ байна. Шархатаһан зон бүхы орон нютагаар ёололдон байха[+]. 53Вавилооной тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, тэндэ бата хэрэмээ баряашье һаань, Би зониие тэрээн руу эльгээжэ, усадхахаб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Вавилооной агууехэ һандарал

54Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилоонһоо хашхарха абяан,
агууехэ һандаралай абяан дуулдаха[+].
55Би Вавилоониие хюдажа, бардам абяа дууень замхуулхаб.
Сэрэг шангаар шааяһан долгид мэтэ орон ерэхэ,
шангаар хашхаралдан добтолхо.
56Тэдэ Вавилоониие усадхахаяа ерээ.
Вавилооной сэрэгшэд баригдаха,
һурша номуудынь эбдэгдэхэ.
Би хэһээлтэ амасуулдаг Бурхамби,
Вавилооной муу юумэ хэһэн хэмээрнь тэрээндэ хэһээлтэ амасуулхаб[+].
57Түшэмэлнүүдыень, сэсэн мэргэшүүлыень,
удамаршадыень, сэрэгшэдыень һогтоохоб.
Тэдэ унтажа, хэтэ мүнхын нойроор нойрсохо, һэрихэгүй.
Энэ хадаа Би, хаан,
Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!
58Вавилооной үргэн хана хэрэм һуури хүрэтэрөө һандаргагдаха,
үндэр бартаануудынь дууһан шатаха.
Үндэһэ яһатан юуншье бэшэ юумэнэй түлөө ажаллаа,
тэдэнэй оролдолгонууд галда дүрөө.
Энэ хадаа Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн![+]


Ерэмияа Вавилоон руу мэдээсэл эльгээбэ

59Маһсэяагай аша, Нэрияагай хүбүүн Сэраяа Цэдэкиия хаанай ахамад хангагша байгаа. Цэдэкиия Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедөө Вавилоон руу ошоо һэн. Тэрээнтэй хамта Сэраяа ябалсаа. Сэраяада би зарим зүбшэл заабари үгөө һэм[+]. 60Вавилоонтой тохёолдохо гай тодхорой бүхы хэм хэмжүүр болон бусад юумэ нэгэ хуйламал ном соо бэшээ бэлэйб. 61Тиигээд Сэраяада иигэжэ хэлээб:

– Вавилоондо хүрэхэдөө, ши эндэ бэшээтэй бүхы үгэнүүдэй арад зондо шангаар уншагдахые хинан хараарай. 62Тиигээд иигэжэ зальбараарайт: «Эзэн, Та энэ газарые хүнэйшье, амитанайшье байдаггүй, зэлүүд хооһон хэтэ мүнхэдөө болгохо тухай айладхаа бэлэйт»[+]. 63Сэраяа, ши энэ хуйламал номой уншагдажа дүүрэхэдэ, тэрээндэ шулуу уяад, Евфрат мүрэн руу хаяарай[+]. 64Тиигээд иигэжэ хэлээрэй: «Тон иимэ юумэн Вавилоонтой болохо. Тэрэ доройтожо, Эзэнэй асарха гай һандаралай һүүлээр дахин һэргэн бодохогүй».

Ерэмияагай үгэнүүд эндэ түгэсэнэ.

#### 52


Иерусалимай һандарал

1[•]Хорин нэгэ наһатайдаа Цэдэкиия хаан боложо, арбан нэгэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда[†] хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Либнаа хотын Ерэмияагай басаган Хамутаал гэжэ нэрэтэй байгаа[+]. 2Ёякиим хаандал адли Цэдэкиия хаан Эзэнэй[†] урда жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. 3Иерусалимай болон Иудын зоной Эзэнэй уур сухалые аргагүй ехээр хүдэлгэхэдэ, Тэрэ тэдэниие буруушаажа, тэдэнһээ буруу хараба.

Цэдэкиия Вавилооной[†] хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодобо[+]. 4Цэдэкииягай хан түрэеэ юһэдэхи жэлээ засаглажа байхада, арбадахи һарын арбанай үдэр Вавилооной хаан Навуходоносор өөрынгөө бүхы сэрэгүүдтэй хамта Иерусалимда дүтэлэн ерэбэ. Тэрэ сэрэгүүдээрээ Иерусалимые тойрожо хүреэлөөд, тэрэниие тойруулжа бүһэлэлтын хэрэм бодхобо[+]. 5Тэрэ хотые сэрэгээр хүреэлэлгэн Цэдэкииягай хан түрэеэ арбан нэгэдэхи жэлээ засаглатар үргэжэлбэ. 6Дүрбэдэхи һарын юһэнэй үдэр (тэрэ сагта тэрэ хотын зон эдихэ хоолгүй болоһон тула туража үхэхэ туйлда хүрэбэ) 7хотын хэрэм хана сүмэ сохигдобо. Тиихэдэнь бүхы сэрэгшэд һүниин харанхые һамбаашалжа, Хоёр Ханын хаалта үүдээр гаража, хаанай сэсэрлигэй хажуугаар, хотын газаа гараад, (тиихэдэ тэрэ хото халдейнүүдтэ тойруулан хүреэлүүлэнхэй байба), Арабаа тээшэ ошодог харгыгаар ябабад. 8Теэд Вавилооной сэрэг Цэдэкиия хаанай хойноһоо мүшхэн ябажа, Ерихооной талада тэрэниие хүсэжэ бариба. Цэдэкииягай сэрэгшэд бултадаа хаанаа орхижо тэрьедэбэ. 9Хамаат нютагай Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаан руу Цэдэкиияе асаржа тушаахадань, тэндэ Навуходоносор тэрэниие шиидхэбэ[+]. 10Риблаада Цэдэкииягай хараһаар байтар Вавилооной хаан хүбүүдыень, Иудын хан түрын түшэмэлнүүдые алаба[+]. 11Удаань Цэдэкииягай нюдэ тэһэлжэ, хүрэл гэнжээр гэнжэлээд, Вавилоон руу абаашаба. Тэндэ Цэдэкиия үхэн үхэтэрөө түрмэ шорондо байгаа һэн[+].


Эзэнэй Һүмэ һандаргагдаа

12Вавилооной хаан Навуходоносорой арбан юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, табадахи һарын арбанай үдэр Вавилооной хаанай зүбшэгшэ, харуулай ахамад Набузарадаан Иерусалим руу ерэбэ[+]. 13Тэрэ Эзэнэй Һүмэ,[†] хаанай ордон, Иерусалимай бүхы томо һайн гэрнүүдые дууһан шатааба[+]. 14Набузарадаанай сэрэгшэд Иерусалимые тойроһон хотын хэрэм ханые буталан һандаргаба[+]. 15Хото соо үлөөшэ зониие, урбалта хэжэ Вавилооной тала баримталагшадтай хамта хаанай харуулай дарга Набузарадаан Вавилоон руу[*] абаашаба. 16Хамагай ядуу зоной заримыень үзэмэй модоной сэсэрлигүүдтэ, таряалан дээрэ ажаллахыень орон нютагтань үлөөбэ.

17Халдейшүүд[†] Эзэнэй Һүмэдэ байһан зэд баханануудые, табюур һууринуудые болон Зэд Далайе хэсэгүүд болгожо хухалаад, зэдыень Вавилоон абаашаба[+]. 18Тиихэдээ тэдэнэр тогоонуудые, удхуурнуудые, бойпуурнуудые, хабшуурнуудые, сүршэлгын аягануудые, шанагануудые болон мүргэлдэ[†] хэрэглэгдэдэг хамаг бүхы зэд хэрэгсэлнүүдые абалсаба[+]. 19Хаанай харуулай дарга баһа алта, мүнгөөр хэгдэһэн бүхы юумэ: шэмхүүр, тогоон, бойпуур, сүршэлгын аяга, дэн, һаба, үргэлэй аяга, табаг – бултыень үбэршэлөө. 20Эзэнэй Һүмэ соо байха гэжэ Соломооной[†] бүтээлгэһэн үшөө хоёр баханын, нэгэ Зэд Далайн, тэрэ Далайе үргөөд байһан арбан хоёр бухануудай болон табюур һууринуудай зэдые тооложо, шэгнэжэ барагдашагүй ехэ байгаа[+]. 21-22Тэдэ хоёр бахана аб адли һэн: бахана бүхэн арбан найман тохой үндэртэй, тэбэрибэл, арбан хоёр тохой үргэнтэй, досоогоо хүнды хооһон, дүрбэн хурган хэмжээнэй зузаан түмэрөөр бүтээгдэһэн бэлэй. Тэдэнэй дээрэхиие хүрэлөөр хэгдэһэн оройн толгой бүхэн табан тохой үндэртэй байба. Бахана бүхэнэй оройн толгойе тойруулжа, хүрэлөөр шэмэглэн гоёоһон сэмбэрүү модоной үрэ жэмэсүүдтэй ба тортой байгаа[+]. 23Хажуу таладань зуун сэмбэрүү сэсэг, тэдэнэй ерэн зургааниинь дороһоо харагдагша бэлэй.


Иудын хан түрын зон баряанда туугдаба

24Харуулай дарга Набузарадаан ахамад санаарта Сэраяае, хоёрдохи санаарта Цэпаанияае болон үүдэнэй гурбан харуулшадые олзолон абаба[+]. 25Тиигээд тэрэ мүн баһа хотодо байһан нэгэ сэрэгэй ноёниие, хотодо олдоһон хаанай долоон зүбшэгшэдые, орон нютагай зониие сэрэгэй албанда татадаг жанжинай бэшээшые, үшөө тэрэ хотодо олдоһон хүндэтэй жаран хүнүүдые олзолон абаба. 26Хаанай харуулай дарга Набузарадаан тэдэ олзолон абагшадаа туужа, Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаанда асарба. 27Вавилооной хаан тэдэниие Хамаат газарай Риблаа хотодо саазалба.

Иигэжэ Иудын хан түрын улад зон түрэл нютагһаа сүлэгдөө һэн. 28Навуходоносорой сүлэлгэдэ эльгээһэн зоной тоо бүридхэл гэбэл, энэ: тэрэнэй долоодохи жэлээ хаан шэрээ эзэлжэ байхада, гурба мянга хорин гурбан,[+] 29арба наймадахи жэлээ хааншалхадань, найман зуун гушан хоёр, 30хорин гурбадахи жэлээ хааншалхадань, харуулай ахамад Набузарадаан долоон зуун дүшэн табан хүниие Иерусалимһаа баряанда эльгээгээ. Бүхыдөө дүрбэ мянга зургаан зуун хүн сүлэгдөө.

31[•]Эвиил-Мэродаах Вавилооной хаан болоходоо, тэрэл жэлээ Иудын хаан Ехонияае олзолгондо абтаһанһаа хойшо гушан долоон жэлэй үнгэрөөд байхада, арбан хоёрдохи һарын хорин табадахи үдэр тэрэниие түрмэһөө табиба[+]. 32Эвиил-Мэродаах Ехонияатай урин зулгыгаар хөөрэлдөөд, тэрэнэй Вавилоондо байһан сагта бусад хаашуулһаа дээгүүр һуурида һуухые захирба. 33Ехонияа түрмэдэ һуухадаа үмдэжэ байһан хуушан хубсаһаа тайлажа, шэнэ хубсаһа үмдэбэ. Тиигээд Ехонияа тэрэ үдэрһөө эхилжэ, үхэн үхэтэрөө Вавилооной хаантай хамта шэрээдэ һуужа эдеэлдэг байба. 34Тиигэжэ тэрэ наһа баратараа Вавилооной хаанһаа үдэр бүхэндэ тэдхэмжэ тэжээл ходол абажа байһан юм.

### Гашуудал

#### Гашуудал

Гашуудал


Ерэмияагай гашуудал

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Ерэмияагай гашуудал


Ерэмияагай гашуудал

Энэ ном болбол шүлэгэй маягаар бэшээтэй табан бүлэгһээ бүридэнэ. Бүлэг бүхэн һандаргагдаһан Иерусалим хото тухай гашуудал, уйлаан юм. Израильшуудай тоо томшогүй нүгэл, гэм зэмэ хэһэнэйнь тула иимэ хэһээлтэ тэдээнтэй тохёолдоо. Удаан сагай туршада еврейнүүд Бурханһаа буруу харан, Һургаалыень эбдэжэ, лүндэншэдөөр дамжуулһан һэргылэлтэнүүдыень хараадаа абадаггүй байгаа. Манай ээрын урдахи 586 ондо Вавилооной сэрэг Иерусалим хотые эзэлжэ, Эзэнэй үргөөе дууһан һандаргаа, угаа олон еврейнүүдые баряанда туужа абаашаа бэлэй. Эзэн иигэжэ тэдэниие хэһээгээ.

Ниислэл хотынгоо усадхал нюдөөрөө үзэжэ байгаа зон гай тодхор маанадтай юундэ тохёолдооб, ямар ушарһаа гэжэ ойлгохоёо эрмэлзээ. Эзэн арад түмэнөө орхибо гээшэ гү? Номой зохёолшон гай тодхорой ушар шалтагааниие элирүүлнэ, нигүүлэсхы агууехэ Бурхан Өөрын арад түмэндэ һайн һайхан байдал үршөөхэ гэжэ найдажа байһанаа бэшэнэ.

Түрүүшын дүрбэн бүлэг акростих хэбээр бэшээтэй: строфа бүхэнэй түрүүшын үзэг бэшэжэ абаад харабал, еврей хэлэнэй үзэглэл болохо юм. Энэ арга табадахи бүлэгтэ хэрэглэгдээгүй, гэхэтэй хамта тэрэ мүн лэ еврей хэлэнэй үзэглэлдэл 22 үглэгһөө бүридэнэ.

Еврейнүүд мүнөөшье болотор энэ гашуудалта үйлэ – Иерусалимай һандарһан ушар һанажа, жэл бүриин нэгэ үдэрэй туршын масагай үедэ (еврей Ав һарын 9-дэхи үдэр) энэ номые уншадаг юм.

#### 1


א Алээп

1Оо, гай даа!
Улад зоноор хүүен-хүнхинэн байгааша энэ хото
мүнөө яагаа гансаарданги гээшэб!
Үндэһэтэдые зонхилон байһан аад,
мүнөө тэрэ бэлбэһэн эхэнэртэ адли болоол!
Хото можонуудай хатан байһан тэрэ
мүнөө богоол болоо!


ב Бээт

2Бүхэли һүниндөө тэрэ сурхирса уйлана,
нёлбоһод хасар дээгүүрнь урдана.
Дуратай байһан зонойнь дунда тэрэниие һаатуулха хүн үгы,
нүхэдынь тэрээндэ урбажа, дайсадынь болонхой[+].


ג Гиимэл

3Иудын улад зон туугдан абаашагдана.
Гай гасалан, хүндэ богоолшолго тэдээндэ тохёолдоо,
хариин зоной дунда байрлаад, амар заяа үзэнэгүй.
Дайсад Иудые хойноһоонь намнажа хүсөө,
гай тодхор тэрэниие бахалуурдана![+]


ד Даалэт

4Сионой[†] харгынууд шаналан байна:
һайндэртэ ошохо хүн байхагүй.
Иерусалимай[†] бартаанууд хооһон,
санаартадынь ёолоно,
басагадынь зобон уйдана,
Сион өөрөөшье зобоно.


ה Һээ

5Дайсадынь диилээ, түрүүлээ,
баясажа байна.
Оло дахин нүгэл[†] хэһэнэйнь түлөө
Эзэн[†] энэ хотодо гай гасалан ушаруулаа.
Дайсад үхи хүүгэдыень туун абаашана[+].


ו Ваав

6Сионой басаган[†] гоё һайханаа гээгээ.
Тайжанарынь бэлшээри олоогүй буганууд мэтэ,
хүсэ шадалгүй болотороо гүйгээ,
туугшань тэдэниие намнан хүсэжэ байна.


ז Заайин

7Гай тодхорто үдэрнүүдэй ерэхэдэ
Иерусалим урдандаа ямар үнэтэ зүйлые
эзэмдэн байдагаа һанан байна.
Теэд арад түмэниинь дайсанда диилдээ,
хэншье туһалнагүй.
Дайсад тэрээн руу хаража,
хүсэгүй байра байдалыень наадалан энеэлдэнэ[+].


ח Хээт

8Иерусалим ехэ нүгэл хээ,
тиимэһээ бузартай болоо.
Тэрээндэ соло үргэн байгаашад
мүнөө шоо үзэн хаража байна.
Өөрөө тэрэ уйлажа,
буруу хараад байна[+].


ט Тээт

9Хормойнь муухай юумэндэ зуурагданхай.
Тэрэ ерээдүй тухайгаа бодоогүй,
тиимэһээ гэнтэ доройтон унаа.
Хэншье тэрэниие һатааруулхагүй!
«Эзэн! Минии гай зоболон анхарыт!
Дайсадай угаа баярлажа байһые!»[+]


י Ёд

10Эгээл үнэтэ бүхы зүйлдэнь
дайсан гараа һарбайгаад байна.
Суглаандань байхые өөрынь хоригшо үндэһэтэдэй
Нангин[†] газар руунь орожо байхые тэрэ хаража байна[+].


כ Каап

11Бүхы арад түмэниинь эдеэ хоол бэдэржэ ёолоно,
ами наһаяа абархын тула
эдеэнэй түлөө юушье үгэхөөр бэлэн.
«Эзэн, минии доройтоһониие харыт!» гэжэ Иерусалим хэлэнэ[+].


ל Лаамэд

12Аянай зон, таанар хажуугаар үнгэрөөшье һаа,
харыта, анхарыта:
намтай тушаалдаһан зоболондол адли зоболон бии юм аал?
Уур хилэнгээр дүрэлзэһэн үдэртөө
Эзэн намда тэрэниие эльгээ!


מ Мээм

13Дээрэһээ Тэрэ гал дүлэн эльгээгээ,
тэрэнь яһым шатаана.
Хүлдэм урьха табяа, доошонь унагаагаа,
үдэр бүри айжа, угаа үбдэжэ байнам[+].


נ Нүүн

14Нүгэлөөрни Тэрэ хөөмэгшэ хэжэ,
гартаа уян баряа,
тэрэ хөөмэгшэ хүзүүем дарана,
тэрээн доро хүсэгүй бүдэрэн байнаб.
Мултархын аргагүй гарта намайе Эзэн дамжуулаа![+]


ס Саамэх

15Минии бүхы хүсэтэйшүүлые Эзэн доошонь унагаагаа,
залуу хүбүүдым хюдахын тула
дайсадые һайндэртэ мэтэ уряа.
Иерусалим тортоггүй сэбэрхэн залуу басаган мэтэ бэлэйл,
теэд тэрэниие даран шахадаг түхеэрэлгэдэ жэмэс дарадагтал
Эзэн няса гэшхэбэ!


ע Аайин

16Эдэ бүгэдэ тухай би уйланаб,
нюдэмни уһан болонхой.
Амиды мэндэ байлгадаг, һатааруулдаг нэгэн намһаа холо.
Дайсанай хүсэндөө ороһон ушарһаа үхи хүүгэдни хооһон хосорно[+].


פ Пээ

17Сион гараа һунгана,
тэрэниие һатааруулха хэншье байхагүй.
Эзэнэй захирхада дайсад Яковые бүһэлөө.
Тэдэнэй дунда Иерусалим бузарлагдаһан эхэнэр мэтэ болоо[+].


צ Цадээ

18Теэд Эзэн зүб шударга!
Юуб гэхэдэ, би үгыень дуулаагүйб.
Бүхы арад түмэн, шагнагты,
зоболонгым харагты:
залуу басагад, хүбүүдни баряанда туугдан ошожо байна[+].


ק Кооп

19Би амарагуудаа дуудааб, теэд тэдэ намда урбаа.
Санаартадни, үндэр наһатайшуулни хото соо хосоржо байна,
үхэлһөө зайлахын тула эдеэ хоол гуйраншалжа ябана[+].


ר Рээш

20Эзэн, харыт, би ехэ зобожо байнаб,
умаймни хабданхай,
зүрхэмни хүмэринхэй.
Эдэ бүгэдэ Танай урдаһаа минии эсэргүүсэһэнэй түлөө болоо.
Гудамжада һэлмэ үхибүүдым сабшана,
гэртэ үхэл амадан хүлеэнэ[+].


ש Шиин

21Дайсад минии ёолохые дуулаа,
хэншье намайе һатааруулхагүй.
Минии зоболон тушаа тэдэ соносожо,
Танай энээниие үйлэдэһэндэ баясаа.
Тэдэниие намтай адли болгохо үдэр тухай
Та тунхаглаһан ёһоороо асараарайт!


ת Таав

22Тэдэнэй бүхы хорото үйлэнүүд Танай урда ерэг.
Бүхы гэм зэмэйм түлөө намда хандаһандал
Та тэдээндэ мүн лэ тиимээр хандаарайт!
Ёолохомни олон, зүрхэмни үбдэжэ-һалажа байна![+]

#### 2


א Алээп

1Оо, гай даа! Уур сухал дундаа Эзэн[†]
Сионой[†] басагые шэб харанхыгаар хүреэлөө.
Израилиин гоо һайханиие
огторгойһоо газар руу шэдээ.
Уур хилэнтэ үдэртөө
нангин[†] үргөө тухайгаашье мартаа[+].


ב Бээт

2Эзэн Яковай гэр байрануудые
хайра гамгүй хюдаа,
уур хилэн дундаа
Иудын бүхэлэлтэнүүдые усадхаа,
хааниие болон түшэмэлнүүдые
бузарлаа, газар руу шэдээ[+].


ג Гиимэл

3Бушаганаһан сухал дундаа
Израилиин бүхы хүсэ шадалые үгы хээ.
Гарынь дайсанһаа аршалхаа болёо.
Тойроод бүхы юумэ залгидаг галдал
Яковые шатаан дүрэлзөө[+].


ד Даалэт

4Эзэн дайсандал һурша номоо татаа,
дайсан мэтэ, һэлмэ гартаа баряа,
нюдэндэ таатай бүхы юумэ усадхаа!
Тэрэ Сионой басаганай[†] майхан руу
уур хилэнгээ гал дүлэн мэтэ адхаа![+]


ה Һээ

5Эзэн дайсан шэнги болоо,
Израилиие усадхаа,
ордонгуудынь һандаргаа,
бүхэлэлтэнүүдынь ниса сохёо,
Иудын нютаг орониие
гай гашуудал, бархираагаар дүүргээ.


ו Ваав

6Тэрэ сэсэрлигтэхи үбһэн майхан мэтээр
Өөрын үргөөе һалгаа,
суглаанай газараа һандаргаа.
Эзэн Сиондо һайндэрнүүдые болон
амаралтын үдэрнүүдые мартуулаа,
уурлан, хааниие болон санаартаниие[†] буруушаагаа.


ז Заайин

7Тэрэ үргэлэй шэрээгээ[†] буруушаагаа,
нангин үргөөһөө буруу хараа.
Эзэн Сионой бүхэлэлтэнүүдые дайсадта эзэлүүлээ.
Дайсад мүнөө Эзэнэй нангин үргөө[†] соо шууялдана, мүнөө тэдэнэй һайндэр гээшэ!


ח Хээт

8Эзэн Сионой ханануудые
һандаргааха гэжэ шиидээ,
газартай адли болгоно,
эсэхэ сусахаяа мэдэхэгүй һалгаана.
Бүхэлэлтэ болон хананууд гашуудана,
гай гасаланда нэрбэгдээ.


ט Тээт

9Бартаанууд газарта унаа,
Тэрэ шэбхыень сохижо унагаагаа.
Хаан болон түшэмэлнүүд баряанда туугдан ошоо,
һургаал[†] эбдэгдээ.
Лүндэншэдтэ Эзэнһээ үзэгдэл[†] эльгээгдэнэгүй[+].


י Ёд

10Сионой аха захатан[†] шэмээгүй газарта һууна,
толгойдоо үнэһэ сасаа,
гашуудалай шэрүүн хубсаһа үмдөө.
Иерусалимай[†] басагад толгойгоо газар руу гунхуулаа[+].


כ Каап

11Нёлбоһодһоо боложо һохор болонхойб,
доторни хабданхай,
арад түмэнэйнгөө хосоржо байхада,
бага хүүгэдэй үлдэжэ-хооһоржо,
хотын үйлсэнүүдтэ үхэжэ байхада
зүрхэмни хахаран байна.


ל Лаамэд

12«Эдихэ эдеэ, ууха унда үгыт!» гэжэ
тэдэ эхэнүүдээ гуйна,
хотын үйлсэнүүдтэ согсо мэтэ
амяа табижа хэбтэнэ,
эхэнүүдэйнгээ гар дээрэ
аалихан үнгэржэ байна![+]


מ Мээм

13Иерусалим! Шамда юу гэжэ хэлэхэбиб,
юунтэй жэшээлхэбиб?
Сионой басаган, шамайе юунтэй сасуулха,
яажа һатааруулхабиб?
Гай зоболоншни тэнгис далайдал хизааргүй.
Хэн шамайе аргалжа шадахаб?


נ Нүүн

14Лүндэншэдшни шамда дэмы юумэ, худал хэлэжэ байгаа,
шинии нүгэлнүүдые[†] буруушаагаагүй,
баряанда туугдан ошохыешни болюулаагүй.
Тэдэ шамда худал хуурмаг үгэнүүдые хэлэжэ,
туугдан ошохо туйлдаш хүргөө[+].


ס Саамэх

15Харгыгаар үнгэржэ ябаашад шамайе хаража,
гараараа занган, эшхэржэ, толгойгоо һэжэржэ,
«Угаа һайхан хото, дэлхэйн баяр баясхалан гэжэ нэрлэдэг
хото энэ гээшэ гү?!» гэжэ Иерусалим тушаа хэлэхэ[+].


פ Пээ

16Иерусалим, дайсадшни шамда хараал[†] эльгэжэ,
шүдөө хабиран шооложо,
«Манай хүлеэһэн үдэр ерээ! Хараабди тэрэниие!
Иерусалимые залгяабди!» гэжэ шиигэнэнэ[+].


ע Аайин

17Шиидэһэн хэрэгээ Эзэн бүтээгээ,
эртэ урдын үдэрнүүдтэ айладаһан үгөө бэелүүлээ.
Тэрэ хайра гамгүй һалгаана,
дайсадаар шамайе баһуулан баясуулаа,
дайсадые үргэмжэлөө[+].


צ Цадээ

18Эзэниие бүхы зүрхэ сэдьхэлһээ гуй!
Сионой басаганай хана!
Үдэр, һүнигүй нюдэнһөө нёлбоһо
гол горхон мэтэ урдахуула!
Агшамшье зуура амгалан бү бай,
нёлбоһод бү хатаг лэ![+]


ק Кооп

19Бодо, бүхэли һүниндөө Эзэниие дуудан зальбара!
Зүрхэншни уһан мэтэ урдан байг, Эзэн энэниие үзэг лэ!
Гудамжануудай углуу бүхэндэ үлэсхэлэн хооһон байдалһаа
үхэжэ байгаа хүүгэдэйнгээ түлөө
гараа һунган, Эзэниие гуй![+]


ר Рээш

20Эзэн, нам руу хараагаа шэглүүлыт, харыт!
Бэшэ хэндэ иимэ хэрзэгыгээр хандаа бэлэйт?!
Эхэнүүд тэжээһэн хүүгэдээ эдижэ байна!
Танай нангин үргөө соо
санаартад, лүндэншэд алуулна![+]


ש Шиин

21Хүүгэд, хүгшэд газарта, харгын захаар хэбтэнэ!
Залуу хүбүүд, басагадни һэлмээр сабшуулан алуулаа!
Хилэнтэ үдэртөө Та тэдэниие алаат,
хайра гамгүй усадхаат!


ת Таав

22Та бүхы зүгһөө һайндэртэл мэтэ
аймшагтай зүйлнүүдые дуудан асаруулаат.
Эзэнэй хилэнтэ үдэр
хэншье абарагдаагүй, амиды үлөөгүй.
Тэнжэн тэдхэһэн хүүгэдым
дайсан хюдаа!

#### 3


א Алээп

1Бурханай[†] уур сухалай баягһаа
гай зоболон үзэһэн хүн би мүн[+].
2Тэрэ намайе туужа,
шэб харанхы руу оруулаа[+].
3Иигээд Тэрэ намайе дахин дахин, үдэр бүри сохино.


ב Бээт

4Мяхан бэе, арһым Тэрэ таһа татаа,
яһым буталаа[+].
5Намайе баряанда абажа,
гашуудал, зоболонгоор хүреэлөө[+].
6Намайе харанхы руу оруулаа.
Би хадаа хүүр соо байгааша үхэһэн хүн мэтэб[+].


ג Гиимэл

7Гарахаар бэшээр намайе ханаар хүреэлөө,
хүндэ гэнжээр гэнжэлээ.
8Би хашхарнаб, бархирнаб,
теэд Тэрэ минии зальбарал[†] дуулаха дурагүй[+].
9Минии зам дээрэ Тэрэ хана бодхоогоо,
харгыем хаагаа[+].


ד Даалэт

10Отожо байгааша баабгай шэнги,
олзоёо харууһалагша арсалан мэтэл![+]
11Тэрэ намайе төөрюулээ, харгыһаам хадууруулаа,
намайе гансаарым хаяа!
12Тэрэ һурша номоо татажа,
годлиёо нам руу шэглүүлээ[+].


ה Һээ

13Һаадагайнгаа годлинуудаар минии бөөрэ харбаа[+].
14Өөрын арад түмэнэй дунда би шоодбори нэгэн болооб,
тэдэ үдэр бүри нам тушаа хэлээ бүлюудэнэ[+].
15Тэрэ намайе бог үбһөөр хооллуулаа,
гашуун ундаар ундалуулаа[+].


ו Ваав

16Шүдыем шулуугаар түүрүүлээ,
амыем үнэһөөр дүүргээ.
17Амидарални бэлэгүй болоо,
баяр гээшые би мартааб.
18«Хүсэ шадални, Эзэндэ[†] найдални һалаа!»
гэжэ би хэлээб.


ז Заайин

19Минии зобожо, тулижа байһые һаныт!
Бог шорой, гашуун һүлһэн – минии хубита.
20Энээниие зүрхэ сэдьхэлни бата хадуунхай,
зоригни мүхэнхэй.
21Харин зүрхэ сэдьхэлдээ харюумни,
найдални энэ:


ח Хээт

22«Эзэнэй хайра дууһаагүй,
энэрэл хайрань эсэслээгүй.
23Үглөө бүри тэдэ мандана!
Үнэнтнай агууехэ!»[+]
24«Эзэн – минии хуби мүн,
тиимэһээ Тэрээндэ найданаб!» гэжэ
минии сэдьхэл хэлэнэ[+].


ט Тээт

25Өөртэнь найдадаг зондо,
Өөр руунь тэгүүлэгшэдтэ Эзэн һайнаар хандадаг.
26Эзэн абарха гэжэ
абяа шэмээгүй хүлеэжэ байгааша хүндэ һайн байха.
27Эдир наһанһаа эхилэн,
өөрын тээбэри өөрөө даагаад ябадаг хүндэ һайн.


י Ёд

28Тэрэ хүн гансаараа абяагүй һууна,
юуб гэхэдэ, тээбэринь Эзэнһээ сэхэ даалгагданхай[+].
29«Найдал үшөө бии аалам?» гэжэ
тэрэ амаа газарта шоройдон мүргэнэ,
30сохижо байгааша хүндэ хасараа табин үгэнэ,
угаа ехээр баһуулна даа![+]


כ Каап

31Үгы, Эзэн хэтэдээ орхёо бэшэ![+]
32Зоболон эльгээшье һаа,
агууехэ энэрэл хайраараа Тэрэ үршөөхэ[+].
33Юуб гэбэл, миин байхаһаа, ямаршье ушар шалтаггүй
зониие хэһээнэ, гашуудуулна бэшэл.


ל Лаамэд

34Харин дэлхэй дээр баряанда байгшадые
хүлөөрөө дэбһэн үдьхэлжэ байхые,
35Дээдэ Бурханай урда
хүниие буруу шүүбэрилжэ байхада,
36зарга шүүхэдэ хүниие мэхэлжэ байхада,
Эзэн энээниие харанагүй юм аал?!


מ Мээм

37«Эзэнэй захираашьегүй юумэн боложо магад» гэжэ
хэн хэлэхэб[+]?
38Дээдэ Бурханай зарлигаар
гай гасалан, амар амгалан болодог бэшэ юм аал[+]?
39Тиимэһээ нүгэл[†] хэһэн аад,
зоной шууялдахань юуштэб?


נ Нүүн

40Замаа бэдэржэ туршая,
Эзэндэ эрьее!
41Тэнгэридэ оршодог Бурханда
зүрхэ сэдьхэлээ, гараа һунгая![+]
42Бидэ хадуураабди, һөөргэдөөбди,
Та маанадые хүлисөөгүйт[+].


ס Саамэх

43Уур сухалаар бушаганан, маанадые намнаат,
хайра гамгүй хюдаат.
44Зальбаралымнай дуулахагүйн тула
Та Өөрыгөө үүлээр халхалаат.
45Арадуудай дунда бидэниие
жэгшүүритэй шабартай худхаат.


פ Пээ

46Дайсаднай бултадаа маанадые залгихаар амаа ангайгаа[+].
47Һүрдэмэ аймшаг болон нүхэн,
үгытэлгэ болон һандарал – манай хуби[+].
48Нюдэнһөөм нёлбоһод горхон мэтэ урдана –
арад түмэнэйм басаган хосоржо байна![+]


ע Аайин

49Нюдэнһөөм урдажал-урдажал байна,
юуб гэбэл, һатааруулха юумэн үгы[+].
50Эзэнэй огторгойһоо харатар,
анхартар иигэжэл байха.
51Хотынгоо басагадые харахадаа,
зүрхэ сэдьхэлни үбдэнэ.


צ Цадээ

52Ямаршье гэмгүй шубуу барихаар забдаһандал
дайсадни минии хойноһоо агнажа байна[+].
53Амидыгаар намайе нүхэн руу хаяа,
шулуугаар дараа[+].
54Толгойем уһан хушаба,
«һалааб!» гэжэ би хашхарбаб[+].


ק Кооп

55Эзэн, Танай нэрые
гүнзэгы нүхэн сооһоо дуудан дурданаб[+].
56Намайе соносыт,
зальбаралдам, ёолоондом шэхээ бүглөөд бү байгыт!
57Дуудахадам, Та дүтэлөөт,
«Бү ай» гэжэ айладаат.


ר Рээш

58Та намайе абараат, ами наһым аршалаат[+].
59Эзэн, минии гомдол харанат,
хэрэгым шүүбэрилэн шиидхыт!
60Дайсадайм угаа хэрзэгые,
намтай юу хэхэеэ һанаһыень Та мэдэнэт[+].


ש Шиин

61Намайе шоо үзэжэ байхыень,
намтай юу хэхэеэ һанаһыень Та харанат.
62Дайсад намайе үдэр бүри хараажа, баһажа байна.
63Харыт: тэдэ һуужа байна гү, зогсожо байна гү, –
хамаагүй, бултадаа намайе наада барижа байна.


ת Таав

64Эзэн, хэһэн хэмээрнь тэдээндэ харюулыт!
65Ухааень төөрюулыт, хараалаа[†] тэдээндэ шэнгүүлыт!
66Эзэн, уур сухалаар бушаганан, тэдэниие мүрдыт,
огторгой дороһоо үгы хыт!

#### 4


א Алээп

1Оо, гай даа!
Алтан ямараар харлаа,
шэжэр алтан хэды ехэ бүрүүл болоо гээшэб!
Нангин[†] үргөөгэй үнэтэ шулуун
харгын уулзуураар хаягданхай[+].


ב Бээт

2Шэжэр алтантай адляар үнэлэгдэхэ
Сионой[†] эрхим хүбүүд
шабарша дарханай бүтээл болохо
шабар амһарта мэтэ болобо[+].


ג Гиимэл

3Сүүбэн шононуудшье хүрэтэрөө
хүхөө үгэжэ, бэлтэргэнүүдээ тэжээдэг.
Харин минии арад түмэнэй басаган
сүл губидахи тэмээн хяруул мэтэ хархис болобо.


ד Даалэт

4Ангажа, нарай нялха хүүгэнэй хэлэн
тангалайдаа няалдана.
Багашуул эдеэ хоол гуйна,
харин хэншье тэдээндэ үгэхэгүй юм[+].


ה Һээ

5Амтатай эдеэ хоол эдидэг байһан зон
мүнөө гудамжануудаар гэдэһээ үлдэжэ үхэжэ байна.
Шад улаан һайхан хубсаһа үмдэдэг байһан зон
мүнөө хаядаһанай амһартаар эдеэ хоол бэдэрнэ.


ו Ваав

6Минии арад түмэн!
Шинии хэһээлтэ Содомой хэһээлтэһээ хүндэ.
Содом агшам зуура саг соо хүмэреэ бэлэй,
хүнэй гарһаа бэшэ[+].


ז Заайин

7Удамаршадшни[†] саһанһаа сэбэр, һүнһөө сагаан байгаа.
Тэдэ бэеэрээ шүрэһөө улаан,
элүүр шамбай, үнэтэ шулуун мэтэ толоржо байгаа бэлэй.


ח Хээт

8Мүнөө тэдэнэй шарай хөөһөө хара,
гудамжада уулзабал, танихаар бэшэ,
арһаниинь яһандаа няалдаа, модон мэтэ хатаа[+].


ט Тээт

9Гэдэһээ үлдэжэ үхэһэнһөө
һэлмээр сабшуулагдажа үхэһэниинь дээрэ.
Юуб гэхэдэ, таряалангай ургасын хомордоходо,
зон зобожо амяа алдадаг шуу[+].


י Ёд

10Зөөлэн зантай эхэнүүд
эдихэеэ хүүгэдээ шанажа байна,
үхибүүдынь эдеэ хоолынь болоо, –
арад түмэмни хосоржо байна![+]


כ Каап

11Эзэн[†] уур сухалаар дүүрэжэ,
уур сухалаа адхаба,
Сиондо гал түймэр носообо,
дууһан шатааба![+]


ל Лаамэд

12Хархис дайсан Иерусалимай[†] бартаануудаар
орохо гэжэ дэлхэйн хаашуул,
дэлхэйн арад зоной хэнииньшье һанахагүй байгаа.


מ Мээм

13Иерусалим дотор үнэн шударга[†] зоной шуһа урасхуулһан
нүгэлтэ[†] лүндэншэдэйнь, гэмтэ санаартадайнь үйлэ хэрэгэй түлөө
энэ болоо[+].


נ Нүүн

14Һохор мэтэ тэдэ үйлсөөр тэнэнэ.
Хубсаһа хунартань хэнэйшье хүрэмөөр бэшэ болтороо
тэдэ шуһанда зууралданхай[+].


ס Саамэх

15«Зайлагты! Бузартайт! Холодогты, бү хүрэгты!» гэжэ
тэдээндэ зон хашхарна.
«Тэнээшэд! Тэдэ бэшэ амидарахагүй!» гэжэ
тэдээн тушаа үндэһэтэд хэлсэнэ.


פ Пээ

16Эзэн Өөрөө тэдэниие тараан тэнүүлээ,
бэшэ ойшоожо харахагүй.
Санаартад мүнөө хүндэлэгдэнэгүй,
аха захатан хайрлагданагүй[+].


ע Аайин

17Харин бидэ туһаламжа хүлеэн,
дэмы нюдэеэ эсээгээбди.
Маанадые абаржа шадахагүй арадые хараашалан,
харуулай самхагһаа шэртэн хүлеэгөөбди[+].


צ Цадээ

18Тэдэ алхам бүхэнииемнай отожо байгаа,
гэрһээ гарахаа айнабди!
Үхэл дүтэлжэ байна, үдэрнүүднай дууһаа!
Үхэлнай ерээ![+]


ק Кооп

19Маанадые мүрдэн намнаашад
тэнгэриин бүргэдһээ хурдан байгаа,
хойноһоомнай хада уулаар намнаа,
сүл губидашье отоо[+].


ר Рээш

20«Тэрэнэй хамгаалалта доро бидэ
үндэһэтэдэй дунда амидархабди» гэжэ
маанадай хэлэжэ байһан,
амисхалнай болохо, Эзэнэй шэлэһэн нэгэн
тэдэнэй нүхэндэ орожо баригдаа[+].


ש Шиин

21Ууц нютагта һуугша Эдоомой[†] басаган,
баясан, баярлан бай!
Аяга шам руушье тойрон ерэхэ!
Һогтожо, өөрыгөө нюсэгэлхэш![+]


ת Таав

22Сионой басаган![†] Хэһээлтэшни дүүрэхэ,
Тэрэ сүлөөлгэдэ эсэс табиха!
Эдоомой басаган! Тэрэ шамайе нүгэлэйш түлөө хэһээхэ,
гэм зэмыш эли болгохо![+]

#### 5

1Эзэн![†] Бидэнтэй юу болоһые һаныт!
Маанадай доромжологдоһониие харыт, үзыт!
2Маанадай уг залгамжалха зөөри хариин зондо,
гэрнүүднай гадаадын уласта үгтэбэ[+].
3Бидэ үншэн болообди, эсэгээ алдаабди,
эхэнүүднай – бэлбэһэн эхэнэрнүүд.
4Балгам уһанай түлөө мүнгэ түлэнэбди,
өөрын түлеэнэй түлөө түлэнэбди.
5Бидэниие мүрдэн намнаашад хүзүүндэмнай хүрэжэ байна,
эсэтэрнай ажал хүүлэнэ, амархын арга байхагүй.
6Эдеэ эрижэ, Египет[†] руу гараа һунгаабди,
Ассириие гуйгаабди[+].
7Эсэгэнэрнай нүгэл[†] хээ, тэдэ мүнөө үгы.
Харин бидэ гэмэйнь түлөө хэһээгдэжэ байнабди[+].
8Богоолнууд маанадые зонхилжо байна,
тэдэнэй гарһаа маанадые абарха хэншье байхагүй.
9Эдеэ хоолой түлөө ами наһаяа аюулда оруулнабди,
сүл губиин һэлмэ бидэндэ занажа байна.
10Арһамнай зуухада шаруулһандал хара,
үлэсхэлэн байдал тэрэниие харлуулаа.
11Сиондо[†] эхэнэрнүүд, Иудын хотонуудта басагад
хүсөөр эдлүүлэгдэнэ[+].
12Дайсад удамаршадымнай[†] үлгэн алаа,
аха захатанииемнай хүндэлнэгүй[+].
13Залуу эрэшүүл тээрмэдэ ажаллана,
эдир хүбүүд бүдэртэрөө түлеэ зөөнэ[+].
14Хотын бартаануудай хажууда
ахатан һуунагүй, залуушуул дуулалданагүй.
15Зүрхэнэймнай баяр замхаба,
хатарнай уй гашуудалаар һэлгэгдэбэ[+].
16Толгойһоомнай титим унаа!
Нүгэл хэһэнэймнай түлөө гай тодхор болоо![+]
17Тиимэһээ зүрхэмнай муудажа,
хараамнай һуладажа байна.
18Сион хада эзэгүйрөө,
сүүбэн шононууд тэндэ ябана.
19Эзэн! Та хэтэ мүнхэдөө захиран байнат!
Хан шэрээтнай үеһөө үедэ оршоно![+]
20Юундэ Та маанадые орхёобта?!
Иимэ удаан маанад тушаа мартаабта?![+]
21Эзэн! Маанадые Өөр тээшээ эрьюулыт, бидэ эрьехэбди!
Урдандаал адли үдэрнүүдыемнай бусаагыт![+]
22Али Та маанадһаа эсэслэн татагалзажа,
маанадта хэмгүй ехээр уурлаа гээшэ гүт?![+]

### Эзэкээл

#### Эзэкээл

Эзэкээл


Эзэкээл лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]


#### Эзэкээл лүндэншын ном


Эзэкээл лүндэншын ном

Манай ээрын урдахи VI зуун жэлэй эхиндэ лүндэншэ болон санаарта Эзэкээл Вавилоон руу баряанда туугдан абаашагдаа бэлэй. Нэгэ хэды сагай үнгэрһэнэй удаа Эзэн Эзэкээлээр дамжуулан, баряанда байһан израильшуудта болон Иерусалимда үлэгшэ зондо айладхал буулгажа эхилээ. Эзэкээлэй Бурханһаа абаһан мэдээсэлнүүд заримдаа эли бэшэ үзэгдэлнүүд ба заримдаа тодорхой үйлэнүүд байһан юм.

Эзэкээл Бурханай урда нүгэл, жэгшүүритэй муухай юумэ хэһэн израильшуудые гэмнэдэг байгаа. Сэдьхэлээ арюудхаха, хэһэн гэмтэ хэрэгүүдэйнгээ түлөө хубиин харюусалгаяа мэдэрхыень тэрэ хүн бүхэниие уряалдаг һэн. Манай ээрын урдахи 587-586 онуудта Вавилооной сэрэг Иерусалимые дууһан һандаргаа. Энэ гашуудалта үйлэ хэрэгэй һүүлээр Эзэкээл лүндэн табижа, Эзэн Өөрын арад түмэниие хэтэ мүнхэдөө орхёо бэшэ, саг үнгэрхэдэ, Тэрэ арадаа баряанһаа бусааха, хуушан орон нютагтань һуурижуулха гэжэ найдалай ошо бадаргаадаг бэлэй. Эзэкээлэй лүндэнгүүдэй гол сэдэбүүд – Эзэнэй хүсэһэн алишье газарта, ганса Иерусалимда бэшэ, оршодог Бурханай алдар соло; хэзээ нэгэтэ заабол һэргээгдэхэ Эзэнэй Һүмэ.

Номые зургаан хубида хубаажа болохо: 1) Бурханай алдар солын нюуса үзэгдэл ба Эзэкээлэй дуудалга (1-3-дахи бүлэгүүд); 2) нүгэлэйнь түлөө арад зониие гэмнэлгэ, Иерусалимай һандаргагдаха тухай һэргылэлтэ (4-24-дэхи бүлэгүүд); 3) дайсадай һүүлдэнь хэһээгдэхэ тухай лүндэнгүүд (25-32-дохи бүлэгүүд); 4) Израилиин арад түмэниие Бурханай һатааруулга ба энхэ тайбан һайн байдалые Тэрэнэй найдуулга (33-37-дохи бүлэгүүд); 5) дайсадай дүрсэ шэнгээһэн Гоог тухай лүндэнгүүд (38-39-дэхи бүлэгүүд); 6) ерээдүйн Һүмын ба арад түмэнэй дахин һуурижаһанай удаа Израилиин газар дайдын зураглал (40-48-дахи бүлэгүүд). Һүүлшын бүлэгүүдтэ Бурханай Һүмын ямар байха тухай хэлэгдэнэ. Оршуулхада хүшэр хүндэ олон хэһэг тэндэ бии, юуб гэхэдэ, түүхэ тухай манай мэдэлгэһээ ондоо үзэгдэлнүүдые тэдэ зураглана.

#### 1


Бурхан Эзэкээлдэ үзэл үзүүлнэ

1[•]Гушадахи жэлэй дүрбэдэхи һарын табанай үдэр би, Эзэкээл санаартан,[†] Бүүзэй хүбүүн, сүлэгдэһэн еврейнүүдтэй[†] хамта Вавилоон[†] орон нютагта Хэбаар голой хажуугаар ажаһуужа байгаа бэлэйб. Гэнтэ огторгой онгойн нээгдэжэ, би Бурханай[†] үзэгдэлнүүдые[†] харабаб[+]. 2Ёяхиин хаанай сүлэлгэдэ байһанай табадахи жэлэй нэгэ һарын табанда[+] 3тэндэ, Вавилоон орон нютагта Хэбаар голой хажууда би Эзэнэй[†] намда айладхаһые шагнаһан, хүсэ шадалыень мэдэрэн ойлгоһон байнаб[+].

4Минии харахада, хойто зүгһөө һалхи шуурган ерэжэ ябана, сахилгаан мэтэ хурса гэрэл асари томо үүлэнһээ ялбажа, тойроод туяа гэрэл сасаран байгаа бэлэй. Гал соо улайжа байгша түмэр мэтэ гэрэл сахилгаан дотор үзэгдөө һэн[+]. 5Энэ һалхи шуурганай дунда хүнэй дүрсэтэй дүрбэн амитаниие[*] хараа һэм[+]. 6Гэбэшье тэдэ дүрбэн тус тустаа дүрбэн нюуртай, дүрбэн дали жэгүүртэй бэлэй. 7Тэдэнэй хүлнүүд сэхэ, улануудынь үхэрэй туруун мэтэ, һайса аршаһан гуулин мэтэ ялайжа байба[+]. 8Дүрбэн нюуртай, дүрбэн далитай байхын хажуугаар тэдэ тус тустаа далинууд дороо хүнэй дүрбэн гартай. 9Далинуудынь бэе бэедээ шүргэн байгаа. Тэдэндэ иишэ-тиишээ эрьелдэхэ хэрэг үгы һэн, тэдэ шэглэһэн замаараа ябажал байба. 10Амитан бүхэн дүрбэн ондоо нюуртай бэлэй: урдаһаа хүнэй нюуртай, баруун талаһаа арсаланай, зүүн талаһаа бухын, хойто талаһаа бүргэдэй[+]. 11Амитан бүхэнэй хоёр дали үргэгдэнхэй, эдэ далинуудаараа тэдэ бэе бэедээ хүрэжэ, харин нүгөө хоёр далинуудаараа бэеэ хушан байгаа бэлэй[+].

12Хараһан тээшээ, Бурханай һүр һүлдын аша зоргоор тэдэ ябажа, хойшоо оройдоошье эрьеэгүй һэн. 13Эдэ амитад носожо байһан нүүрһэн мэтэ ялаганажа, аһажа байһан гал хоорондуурнь ябажа байгаа мэтэ бэлэйл. Гал дүлэн дүрэлзэжэ, сахилгаан сахилжа байһан мэтэ һэн[+]. 14Тэдэ амитад сахилгаан мэтэ түргөөр урагша-хойшоо һүндэлзэжэ байгаа.

15Тэдэниие харахадаа, би газар дээрэ тус бүхэнэйнь хажууда байгша мөөр хараа һэм. 16Эдэ дүрбэн мөөр бэе бэедээ адли, биндарьяа эрдэни шулуун мэтэ ялаганажа, нэгэ мөөрынь нүгөө мөөр соо байгаа һэн[+]. 17Эдэ мөөрнүүд эрьелдэн хүдэлхэдөө, зүг шэгээ хубилгангүй, алишье зүг руу зүдхэхэ аргатай байгаа. Нэгэ зүгһөө нүгөө зүг тээшээ эрьелдэн хүдэлхэдөө, тэдэ мөөрнүүд һөөргөө эрьелдэнэгүй. 18Мөөрнүүдэй сахаригууд үндэр, һүрөөтэй, нюдэдөөр дүүрэнхэй бэлэй[+]. 19Амитадай хүдэлхэ бүри мөөрнүүд тэдэнтэй хамта хүдэлжэ, газарһаа өөдөө дэгдэхэдэнь, мөөрнүүдшье хамта дээшээ дэгдэжэ байба. 20Амитад һанаһаараа ошохо тээшээ ошожо, мөөрнүүдшье тон тиимээр лэ ябажа байба, юуб гэхэдэ, амитадай һанал бодол мөөрнүүдтэ шэнгэнхэй мэтэ һэн. 21Иигэжэ амитадай хүдэлхэдэнь, тогтоходонь, үгышье һаа, өөдөө дэгдэхэдэнь, мөөрнүүд тон тиимээр лэ хүдэлжэ байгаа.

22Амитадай тархинууд дээгүүр ялагар болор мэтэ мандал байба[+]. 23Тэдэ хоёр далияа хажуудахи амитанайнгаа хоёр далинууд руу сэхэ шэглүүлэнхэй, нүгөөдэ хоёр далинуудаараа бэеэ хушанхай һэн. 24Тэдэнэй ябаха-ниидэхэдэнь, далинуудайнь шууяа би дууладаг байбаб, тэрэ шууяан далайн шааяан мэтэ, сэрэгэй хотон хүреэнэй[†] хүнхинөөн, Түгэс Хүсэтэ Бурханай абяан мэтэ бэлэйл. Тэдэ ниидэһэнэйнгээ һүүлдэ далинуудаа хумиба,[+] 25гэбэшье толгой дээрэхи мандалһаань абяан гаража байгаа һэн.

26Мандал дээгүүр миндарга шулуугаар хэһэн хан шэрээ, тэрэ шэрээ дээрэ заларан һуугааша хүнтэй адли түхэл дүрсэтэй байба[+]. 27Тэрэ түхэл дүрсэ гал дүлэндэ улайжа байһан гуулин түмэр мэтэ бүхыдөө ялаганажа, хажуугаарнь туяа гэрэл сасаржа байһандал бэлэй[+]. 28Бороогой һүүлээр үүлэн дээгүүр һолонгын задардагтал, туяа гэрэл сасаржа байгаа. Тэрэ гэрэл Эзэнэй заларһые гэршэлһэн тиимэ гоё гэрэл бэлэйл. Энээниие харахадаа, би нюураараа газарта унажа, иигэжэ дуугаржа байгааша абяа дуулаа һэм.

#### 2


Эзэн Эзэкээлые лүндэншэ болгон шэлэбэ

1Тэрэ иигэжэ намда айладхаа: «Хүнэй үри Эзэкээл, бодо! Би шамтай хөөрэлдэхэм»[+]. 2Тэрэнэй дуугаржа байхада, Бурханай[†] Һүлдэ нам руу халин орожо, хүл дээрэм намайе бодхообо. Тиигээд айладхалыень саашань дуулаа һэм:[+]

3– Хүнэй үри Эзэкээл, Би шамайе Израилиин арад түмэн руу эльгээхэм. Тэдэ Минии урдаһаа эсэргүүсэн бодоо, буһалгааша зон даа. Үбгэ эсэгэнэртээ адли тэдэ урбагшад гээшэл[+]. 4Үсэд, шулуун хатуу зүрхэтэй тэдээн руу шамайе Минии, Бүгэдын Эзэнэй,[†] айладхал дуулгахыень эльгээхэм. 5Зүрилдөөтэй тэдэнэр шамайе шагнана гү, али үгы гү, юрэдөө, өөһэдынь хоорондо Бурханай захяа дуулгаһан лүндэншын байһые тэдэ мэдэдэг болохо[+]. 6Харин ши, хүнэй үри Эзэкээл, тэдэнһээ, үгэнүүдһээньшье бү ай. Тэдэнэй хадхан харшалаашье хадань, доромжолоошье һаань, хорото могойнуудай дунда байһандал шамда болоошье һаань, тэдэ зүрилдөөтэ зонһоо бү ай, үгэ хүүрһээнь бү һүрдэ[+]. 7Дуулаа, үгышье һаань, Минии үгэнүүдые тэдээндэ дамжуула. Зүрилдөөтэй зон гээд бү мартаарай. 8Ши, хүнэй үри Эзэкээл, Минии айладхалые шагна. Тэдээндэл адли үсэд бү боло. Амаа нээгээд, Минии үгэжэ байгаашые эди.

9Тиигээд минии харахада, нам руу гарынь һунгаатай, гар соонь хуйламал бэшэг байба[+]. 10Тэрэнэй энэ бэшэг минии урда дэлгэхэдэнь, хоёр тээһээ тэрэ бэшэгдэнхэй, гашуудал, уйлаан, зоболон тэндэ бэшээтэй байгаа һэн[+].

#### 3

1Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, энэ хуйламал ном эдеэд, ошожо, Израилиин улад зондо айладхал дуулга[+].

2Тиихэдэнь би амаа ангайжа, Тэрэ намда хуйламал ном эдихыем үгэбэ. 3Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, зай, Минии үгэжэ байгааша хуйламал ном эди. Өөрынгөө гэдэһэ энээгээр дүүргэ.

Би тэрэнииень эдижэ, тэрэ аман соом зүгын бала мэтэ амтатай байгаа бэлэй. 4Тиигээд Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхал буулгаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, Израилиин улад зондо ошожо, Минии айладхаһан үгэнүүдые дуулга. 5Ойлгохоор бэшэ орёо хэлэтэй арад түмэндэ шамайе эльгээнэ бэшэб, Израилиин улад зондо эльгээнэб. 6Үгыень ойлгомоор бэшэ, хэсүү хэлэтэй, шинии мэдэхэгүй хэлэтэй арад түмэндэ эльгээгээшье һаам, тэдэ шамайе дуулаха бэлэйл. 7Харин Израилиин улад зон шамайе шагнаха хүсэлгүй байха. Юуб гэхэдэ, тэдэ Намайе шагнаха хүсэлгүй. Тэдэ бултадаа үсэд, үгэ дуулахагүй зон. 8Мүнөө хадаа Би шамайе тэдээндэл адли үсэд, хатуу болгохом[+]. 9Хабсагай шулуун мэтэ, ошор шулуун мэтээр шамайе хатуу болгохоб. Тэдэ буһалгаата-хүлгөөтэ зонһоо бү ай[+].

10Эзэн Бурхан айладхалаа үргэлжэлүүлбэ:

– Хүнэй үри Эзэкээл, Минии шамда айладхаһан үгэнүүдтэ анхарал ехэтэ хандуулжа, бүхөөр хадуужа аба. 11Сүлэлгэдэ байгааша түрэл арадайнгаа хүн зондо ошожо, тэдэнэй дуулаа, үгышье һаа, Минии, Эзэн Бурханай, айладхал дамжуула[+].

12Удаань Бурханай Һүлдэ намайе өөдэнь үргэжэ, өөрын ара талада нэжэгэнэжэ байгааша иимэ абяа дуулаа һэм: «Тэнгэриһээ дээгүүр Эзэн Бурханай алдар[†] соло үргэгдэхэнь болтогой!»[†][+] 13Хоорондоо далинуудаараа шүргэсэлдэжэ байгааша амитадай абяа, хажуудань мөөр сахаригуудай ханхинаа, мүн тиихэдэ ехэ нижэгэнэһэн шанга абяа би дуулаа бэлэйб[+]. 14Эзэн Бурханай асари ехэ һүр һүлдэ намайе өөдэнь үргэжэ, би энээндэнь дурагүйлхэн, досоогоо сухалдаа һэм[+].

15Тиигээд би Хэбаар голой дэргэдэ оршодог Тель-Авивта амидаржа байгааша сүлэгдэгшэд руу ошожо, тэндэ долоон хоногой туршада байжа, мэгдэжэ мэлзэжэ байгаа бэлэйб[+].


Эзэкээл Бурханай һэргылэлтэнүүдые дамжуулна

16[•]Долоон хоногой үнгэрһэнэй удаа Эзэн Бурхан намда иимэ айладхал буулгаба:

17– Хүнэй үри Эзэкээл! Би шамайе Израилиин арад зониие харууһалха хүн болгон табибаб. Минии һэргылэлтэнүүдые ши тэдээндэ дамжуулжа байхаш[+]. 18Муу ябадалтай хэн нэгэниие «хосорхош!» гэжэ һэргылхэдэмни, ши тэрэниие муу муухай ябадалһаань болюулха гэжэ оролдон һэргылээгүй һаашни, тэрэ нүгэл[†] шэбэлтэеэ зандаа үхэхэ. Гэбэшье тэрэнэй үхэлэй түлөө ши харюусахаш. 19Харин иимэ муу ябадалтаниие шинии һэргылхэдэ, тэрэ муу ябадалһаа эрьеэгүй һаа, өөрөөл нүгэл шэбэлтэй зандаа үхэхэ, ши ямаршье гэм зэмэгүйш![+]

20Үнэн зүб хэрэгүүдые эрхилдэг хэн нэгэн гэм хэжэ, Минии тэрэниие хэһээхэдэм, хосорхо, урид үйлэдэһэн һайн хэрэгүүдыньшье хараада абтахагүй. Ши тэрэниие һэргылээгүй һаа, тэрэ үйлэдэһэн нүгэлэйнгөө түлөө үхэхэ, тиин үхэлэйнь түлөө шишье зэмэтэй болохош[+]. 21Харин үнэн зүбые эрхилдэг хүниие нүгэл хэхэгүй тухайнь һэргылхэдэш, тэрэ нүгэл шэбэл үйлэдэнгүй байбал, амиды мэндэ үлэхэ, шишье абарагдахаш.


Эзэкээл дуугаржа шадахагүй

22Иигэжэ би тэндэ Эзэн Бурханай агууехэ хүсэ шадал мэдэржэ, иигэжэ айладхахыень дуулабаб:

– Бодоод, тала газар руу гара. Би айладхал тэндэ буулгахамни[+].

23Тиихэдэнь би тала газар руу ошожо, Хэбаар голой дэргэдэ Эзэн Бурханай алдар соло хараһандал адляар мүн лэ тиимэ алдар соло тэндэ харабаб. Би нюураараа газар шаан унаа һэм[+]. 24Гэбэшье Бурханай Һүлдэ нам руу халин орожо, хүл дээрэм бодхообо. Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

– Гэртээ ошожо, хороод бай. 25Хүнэй үри Эзэкээл, шамайе аргамжаар хүлихэ. Ши арад зондо гараха аргагүй болохош[+]. 26Энээнһээ гадна Би шинии хэлэ тангалайдаш няалдуулхаб. Ииигэжэ ши хэлэгүй боложо, эдэ буһалгааша улад зониие һэргылхэ аргагүй байхаш[+]. 27Гэбэшье Би шамда айладхал буулгаха үедөө амыеш нээхэб, тиихэдэм ши «Эзэн Бурхан иигэжэ айладхажа байна» гэжэ үгүүлжэ байхаш. Шагнахань шагнаг, үгынь үгы, юрэдөө, тэдэ ехэл буһалгаа хүлгөөтэй арад түмэн гээшэл даа[+].

#### 4


Иерусалим хотын ерээдүй бүһэлэлтэ тухай

1Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, хирпиисэ абажа, урдаа табяад, Иерусалим[†] хотын дүрсэ дээрэнь зура. 2Тэрэниие тойроһон бүһэлэлтэ, ханануудые, тойроод обоолһон шорой, хотон хүреэнүүдые,[†] хэрэм эбдэдэг түхеэрэлгэнүүдые зураарай[+]. 3Удаань түмэр хайруулга абажа, шинии болон хотын хоорондохи хана мэтээр табяарай. Тиигээд тэрэ хотодо добтолон оро. Тэрэ хото бүһэлжэ, добтолоорой. Энэ болбол Израилиин арад түмэндэ дүлгэ тэмдэг[†] болохо юм.

4Тиигээд ши зүүн таладаа хэбтэжэ, Израилиин арад зоной гэм зэмые өөр дээрээ даажа хэбтэхэш. 5Хэдэн олон жэлнүүдтэ, түхэреэн жэлдээ, гурбан зуун ерэн хоногой туршада ши хажуулдин хэбтэжэ, тэдэнэй гэм зэмые амасан байхаш. 6Энээнэй дүүрэһэнэй удаа баруун таладаа эрьелдэжэ, жэлһээ жэлдэ, жэлдээ дүшэн үдэрэй туршада, гэм зэмэйнь түлөө хэһээлтэ амасан байхаш[+].

7Бүһэлэгдэһэн Иерусалим руу эрьежэ, гараа тэрээн руу һунган, Иерусалим тушаа уридшалан айладхаарай. 8Хараарай, аргамжаар Би шамайе хүлихэб, тиихэдэмни, ши бүһэлэлтын дүүрэтэр нэгэ хажууһаа нүгөө хажуу тээшээ эрьелдэжэ шадахагүй байхаш[+].

9Шэниисэ, ешмээн, горох, зарма, шара будаа болон хара будаа абажа, хамта худхаад, хилээмэ баряарай. Тэрэ гурбан зуун ерэн үдэрэй туршада зүүн таладаа хэбтэхэ үедөө ши энээнииел эдихэ ёһотойш. 10Үдэртөө шамда хорин шээкэлэй хоол үгтэхэ. Энэ хадаа үглөөдэр болотор шамда хүрэдэг байха. 11Хоёр аяга уһан шамда үгтэдэг байха. Үглөөдэр болотор энэ шамда хүрэхэ ёһотой. 12Хүнэй хатаһан бааһаар гал түлижэ, тэрэ гал дээрээ хилээмэ шаран болгожо, зоной хараһаар байтар эдидэг байха ёһотойш.

13Эзэн Бурхан үргэлжэлүүлэн иигэжэ айладхаба:

– Хариин арад зон руу Минии сүлэн эльгээхэдэ, Израилиин арад түмэн иигэжэ гажа буруу юумэ хэжэ, сээртэй бузартай эдеэ хоол тэндээ иигэжэ барижа байхал[+].

14Гэбэшье би иигэжэ харюусабаб:

– Хайрлыт, Эзэн Бурхан! Би өөрыгөө хэзээдэшье бузарлаагүй бэлэйб. Бага наһанһаа хойшо би үхэһэн малай һэе гү, али арьяатанда барюулһан амитанай хүүр хэзээдэшье эдижэ үзөөгүйлби. Сээртэй ямаршье эдеэ хоол баряагүйлби[+].

15Тиихэдэмни Эзэн Бурхан:

– Зай, тиигэбэл, хүнэй бааһанай орондо шамда үхэрэй аргал үгэнэб. Тэрэниие шатаажа, гал дээрэнь хилээмэ болгоходошни болохо, – гэжэ айладхаба.

16Тиигээд Тэрэ иигэжэ нэмэбэ:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Иерусалимда эдеэ хоол хомор болгохо гэжэ байнаб. Эдихэ хоолоо, ууха уһаяа хэмжэжэ эхилхэдээ, зон ехэ уйдан һанаагаа зобохо[+]. 17Эдеэ хоолынь, уһаниинь дуталдажа, зон аргагүйдэжэ, гэм зэмэйнгээ түлөө хосорхо.

#### 5


Иерусалим хото һандарха

1Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, хурса һэлмэ абажа, һахалаа болон бүхы үһэеэ хюһа. Тиигээд үһэеэ шэгнэжэ, гурбан хуби болгон хубаа. 2Шинии зураглажа харуулһан бүһэлэлтын дууһахада хотын дунда нэгэ хуби үһые шатаа. Нүгөө хубииень хотые тойруулан ябажа, һэлмээр сабша. Үлөөшэ хубиие һалхинда хиидхүүлэ, Би һэлмэ һугалан, Иерусалим[†] хотынхидые дахан мүрдэхэб[+]. 3Тэрэл хубиһаа нэгэ хэды үһэ абажа, хормойдоо уя[+]. 4Тиигээд энэ уяашаһаа мүн лэ нэгэ хэдые абажа, гал руу хаяжа, шатаа. Тэрэ гал бүхы Израилиин арад түмэнөөр дэлгэрхэ.

5Эзэн Бурхан иигэжэ үргэлжэлүүлээ:

– Энэ болбол Иерусалим тухай уридшалан буулгагдаһан абарал мүн. Би тэрэниие бүхы дэлхэйн дунда табижа, бусад оронуудые хажуугаарнь жэрылгээ бэлэйб. 6Теэд Иерусалим Минии зарлигуудые буруушаан эсэргүүсэжэ, бусад үндэһэ яһатанһаа үлүүгээр аашалба, тойроод байгааша орон түрэнүүдһээ муугаар тэрээндэм хандаба. Иерусалим Минии зарлигуудые, хуули ёһонуудые дүүргэхэеэ арсаба[+]. 7Тиимэһээ таанадта Би, Эзэн Бурхан, иигэжэ дуулганаб: Минии хуули гурим, зарлигуудые сахин бэелүүлэнгүй, таанад тойроод байгааша үндэһэ яһатадһаа үлүү ехэ гэм зэмэ хээт. Тойроошо арадуудай ёһо гуримые мүн лэ сахинагүйт.

8Би, Эзэн Бурхан, таанадта иигэжэ дуулганаб: Би таанадай дайсан болооб. Үндэһэ яһатадай хараһаар байтар Би таанадые шүүбэрилэн хэһээхэб[+]. 9Бүхы жэгшүүритэй үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө Би энэ болотор хээгүй, дахин бэшэ хэхэшьегүй муу юумэ таанадта хэхэб[+]. 10Тиигэжэ Иерусалим соо эсэгэнэр хүүгэдээ эдихэ, хүүгэдынь гэртэхинээ эдихэ. Би таанадые хэһээжэ, амиды үлөөшэ зонииетнай найман зүгөөр тараан сасахаб[+].

11Би амиды Бурхан мүн, тиимэһээ Минии ордон онгонуудаараа,[†] муу муухай хэрэгүүдээрээ бузарлаһанайтнай түлөө Би таанадые хайра гамгүй үсөөрүүлхэб[+]. 12Таанадай гурбанай нэгэ хуби үбшэ хабшанһаа гү, али туража үхэхэ, нүгөөдэ хуби хотын оршон тойрондо һэлмээр сабшуулан хосорхо, үлөөшэ хуби зонииетнай дэлхэйн найман зүгөөр сасан тараажа, һэлмэ далайн, хойноһоонь мүрдэхэб[+]. 13Иигэжэ уурайнгаа таратар тэдэниие хэһээхэб. Тиихэдэм Минии, Эзэн Бурханай, таанадтай хөөрэлдэһые ойлгохот[+]. 14Хажуугаартнай гараһан бусад арадууд таанадые шоо үзэхэ, холуур тойрон гарахые оролдохо. 15Минии шамайе шүүбэрилжэ, уурлан, сухалдан, хэһээн байхада, тойроод шамайе байгааша бусад арадууд һүрдэхэ. Тэдэ ехэ бузартай юумэ хараһандал шам руу хаража, шоо үзэн наадалха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн![+] 16Би эдеэ хоол таһалдуулжа, гэдэһыетнай ехэ үлдэхөөхэб. Үлэсхэлэн хооһон байдалай хорото годлинуудые таанад руу харбахадамни, туража үхэхэ туйлдаа хүрэжэ, хадхаһан мэтэ үбшэ мэдэрэн байхат[+]. 17Үхи хүүгэдыетнай үгы хэхыень Би үлэсхэлэн хооһон байдал, ан арьяатаниие таанад руу эльгээхэб. Таанадые хосороохын тула үбшэ хабша, дайн дажар эльгэхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

#### 6


Онгонуудта мүргэһэнэй хойшолон тухай

1Эзэн[†] намтай хөөрэлдөө бэлэй.

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин хада ууланууд руу эрьежэ, Минии уридшалан буулгаһан айладхал дамжуула, – гэжэ Тэрэ хэлэбэ. –[+] 3Израилиин хада уулануудта Минии, Эзэн Бурханай,[†] үгэ шагнагты гэжэ хэлэ. Хада уулануудта, гүбээнүүдтэ, жалга, хүндынүүдтэ иигэжэ дуулга: «Би зоной мүргэдэг обоонуудые һэлмээр хюдан үгы хэхэб. 4Иигэжэ үргэлэй шэрээнүүдтнай[†] һандаргагдаха, уталгын шэрээнүүд бута сохигдохо. Онгонуудайнгаа[†] урда тээ зон алуулагдаха[+]. 5Израилиин зоной үхэһэн бэенүүдые онгонуудайнь урда табихаб, яһануудыень үргэлэйнь шэрээнүүд тойрон тараан хаяхаб[+]. 6Израилиин бүхы хотонууд һандаргагдажа, үргэлэйнь шэрээнүүд, онгонуудынь бутаран һалаха, хэһэн зүйлнүүдынь үгы хэгдэхэ. 7Хаа-хаанагүй зон алуулан алдалан унажа, амиды мэндэ үлэгшэдынь Намайе Эзэн гэжэ баталан мэдүүлхэ. 8Гэбэшье үсөөхэн зарим зонииетнай абаржа, ондоо үндэһэ яһатадай дундуур сасан байлгахаб[+]. 9Баряанда байхадаа тэдэ зон Нам тушаа һанаха, Намһаа холодоһондоо, онгонуудта мүргэжэ эхилһэндээ тэдэ өөһэдһөө жэрхэжэ эхилхэ[+]. 10Тиигээд тэдэ Намайе Эзэн гээшэ гэжэ мэдэржэ эхилхэ, дэмы хооһон хэһээгээ бэшэ ха юмбиб».

11Эзэн Бурхан иигэжэ айладхажа байна:

– Альгаа таша! Хүлөөрөө дэбһэ! Израилиин улад зоной хэһэн булай муухай хэрэгүүдһээ боложо гай тодхор тохёолдоол гэжэ уйлан хашхаран байгыт! Эдэ зон дайн дажарта, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа, тахал үбшэнһөө үхэхэл[+]. 12Холо байгаашань халдабарита үбшэнһөө боложо наһа бараха, дүтэ байгаашань дайнда алуулха, амиды мэндэ үлөөшэнь туража үхэхэ. Иигэжэ Минии уур хилэнгэй хүсэн бушаганахал. 13Алуулһан зоной һэенүүд онгонуудай дунда, үргэлэй шэрээнүүдые тойрон, үндэр гүбээ бүхэн дээрэ, үндэр хада дээрэ, һаглагар модон бүхэн доро, мантан сарса модон доро, онгонуудта үргэл асаржа байгааша газар бүхэндэ хэбтэхэ[+]. 14Иигэжэ Би тэдээн руу хүрэжэ, орон нютагыень һандаргахаб. Урда зүгэй сүл губиһаа хойто зүгтэхи Риблаа хото хүрэтэр газарые хооһон ханха зайдан болгохоб, Израилиин улад зоной ажаһуугша ямаршье газарые иимэ болгохоб. Иигэжэ хүн бүхэн Намайе Эзэн гээд ойлгон мэдэрхэ.

#### 7


Гай тодхор ерэхэнь

1Эзэн[†] намда айладхал буулгаа бэлэй. 2Тэрэ иигэбэ:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин орон нютаг бүхыдөө хосорон һалахань гэжэ Эзэн Бурхан[†] айладхана гээд ши тунхагла[+]. 3Израилиин арад түмэн, шинии хосорхо сагшни ерээ. Хэһэн хэрэгүүдыешни, жэгшүүрилтэ муу муухай ябадалайшни түлөө Би шамайе шүүхэб, тиихэдэм ши Минии уур хилэнгые мэдэрхэш. 4Би шамайе хайрлахагүйб, энэрэл үзүүлхэгүйб, хэһэн хэрэгүүдэйшни хэмээр, жэгшүүрилтэ ябадалайшни түлөө шамайе хэһээхэб. Тиихэдэм таанад Намайе Эзэн гээд мэдэрхэт[+].

5Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Гай тодхор дээрэ дээрэһээ таанад руу буужа байна. 6Эсэслэхэ, дүүрэхэ, һалаха саг ерээ! 7Газар дэлхэй дээрэ ажаһуугааша бүхы зон, һалаха сагтнай тохёолдоо! Хада ууланууд дээрэ тахил үргэн сэнгэхэ саг дүүрэжэ, хүл үймөөн болохо саг дүтэлбэ[+]. 8Удахагүй таанад Минии уур хилэнгэй бүхы хүсэ өөр дээрээ мэдэрхэт. Хэһэн үйлэ хэрэгүүдэйтнай хэмээр таанадые хэһээхэб, жэгшүүритэй муухай ябадалайтнай түлөө гэм зэмые өөһэдтэтнай амасуулхаб. 9Таанадые хайрлахагүйб, энэрэл үзүүлхэгүйб. Хэһэн хэрэгүүдэйтнай хэмээр хэһээхэб, жэгшүүрилтэ хэрэгүүдтнай эли болохо. Тиихэдэ Намайе Эзэн, хэһээлтэ амасуулдаг Эзэн гээд таанад ойлгохот[+].

10Хилэнсэгтэ үдэр ерэхэнь! Хүсэрхэлгэ дэлгэрхэнь! Бардамлаха саг мандахань! 11Хүсэрхэлгэ ехэ олон хорон муу юумэ үйлэдэхэ. Тэдэнэй баялигһаа, яла сала байдалһаа, суу солоһоонь юуншье үлэхэгүй. 12Тэрэ саг ерэхэнь! Худалдажа абааша, худалдаашашье дэмы оролдолго гаргана, юуб гэхэдэ, Бурханай уур хилэн хүн бүхэн дээрэ бууха. 13Наймааша ямаршье хүн гээһэн зөөриеэ бусааха саггүй байха, хосорхо, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурханай уур хилэн хүн бүхэниие дайраха. Муу ябадалтай зон амиды мэндэ удаан ябахагүй[+]. 14Бүреэгэй абяан дуулдаха, хүн бүхэн бэеэ зэһэхэ. Харин хэншье дайн дажарта мордохогүй, юуб гэхэдэ, Бурханай уур хилэн хүн бүхэниие дайраха.

15Байлдаан тулалдаан үйлсэ, талмайнуудаар дэлгэрхэ, үбшэ хабшан, үлэсхэлэн хооһон байдал гэр байранууд соо үзэгдэхэ. Хүдөө нютагуудаар байгааша хүн тулалдаанда алдалан унаха, хото соо байгаашад туража, үбшэлжэ үхэхэ[+]. 16Талын гулабхаа аад, айжа, хада уула руу ниидээшэ гулабхаа мэтэ зон хаданууд руу гүйлдэн ошохо. Тэдэ бултадаа өөр өөрынгөө гэм бурууе гэмшэн ёололдохо[+]. 17Бултанай гар һуларжа, үбдэгүүдынь шэшэрэлдэхэ[+]. 18Тэдэ өөһэдыгөө таараар орёон, айжа шэшэржэ байха. Толгойнуудынь хюһаатай, ехэ доромжолуулагданхай тэдэ байха[+]. 19Алта, мүнгэеэ тэдэ бог шорой мэтээр газаа хаяха, юуб гэхэдэ, Эзэн Бурханай хилэнсэгтэ үдэр алта, мүнгэниинь тэдэниие абархагүй. Баялигаар тэдэ хүсэлөө бэелүүлжэ шадахагүй, гэдэһээ садхааха бэшэ, алта, мүнгэнһөө боложо тэдэ нүгэл[†] үйлэдөө бшуу[+]. 20Тэдэ алта, мүнгөөрөө ехэ омогорходог, бардамладаг бэлэй. Жэгшүүрилтэ онгонуудые[†] тэрээгээр бүтээгээ. Тиимэһээ Эзэн баялигыень өөһэдтэнь таарамжагүй жэгшүүрилтэ муухай болгобо.

21Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Хариин зондо баялигыень үгэхэб. Гэмтэд баялигыень абажа, бузарлаха. 22Минии үмэгшэлэн хамгаалдаг нангин[†] үргөө руу дээрмэшэдэй орожо, бузарлажа байхада, Би һаалта хэхэгүйб, хамгаалхагүйб. 23Газар дэлхэй алалсаан хюдалсаанаар дүүрэнхэй, хотонууд хүсэрхэлөөр халинхай, юрэдөө, бүхы юумэн эхи-эмхигүй болоо[+]. 24Эгээл муу муухай үндэһэ арадуудые иишэнь асархаб, гэр байрануудыетнай эзэмдүүлхэб. Мүргэдэг нангин газарнуудыетнай тэдэ арадууд бузарлаха, тиихэдэ эгээл шанга зонтнай бардамлахаяа болихо[+]. 25Зоболон ерэжэ байна. Таанад амгалан байдал бэдэрбэшье, олохогүйт. 26Гай тодхор дээрэ дээрэһээ ерэжэ байха, муу һураг суу хойно хойноһоо дуулдаха. Лүндэншэдые үзэл үзэхыень гуйжа байхат. Санаартан[†] зониие һургаха юушьегүй, аха захатан[†] хэлэхэ нэгэшье зүбшэл заабаригүй байха[+]. 27Хаан гашуудан уйдан байха, тайжа айн һүрдэхэ, зон айн шэшэрэлдэхэ. Хэһэн үйлэ хэрэгүүдэйтнай хэмээр таанадые хэһээхэб, ондоо зониие яагаад шүүдэг һэмта, тон тиимээр таанадые шүүхэб. Тиигэжэ таанад Намайе Эзэн гээд ойлгохот.

#### 8


Эзэкээл дахин үзэл харана

1Сүлэлгэдэ байһанай зургаадахи жэлэй зургаадахи һарын табадахи үдэр Иудын хан түрын ахамадууд намтай хамта гэртэмни һуужа байгаа бэлэй. Гэнтэ Эзэн[†] Бурханай[†] хүсэ шадал намда халин ороо һэн[+]. 2Хүнэй түхэлтэй гал дүрсэ харабаб. Уусаһаань доошоо гал, уусаһаань дээшээ ялагар гуулин мэтэ тэрэ дүрсэ яларжа байгаа[+]. 3Тэрэ гарай дүрсэ мэтэ юумэеэ һарбайгаад, намайе үһэнһөөм абаба. Тиигээд Бурханай Һүлдэ намайе агаарта үргэжэ, Иерусалим[†] руу абаашаба. Нангин[†] үргөөгэй дотор хашаагай хойто бартаануудай хажууда табяатай Бурханда харша онгоной[†] байгааша газар руу Тэрэ намайе асарба[+]. 4Хэбаар голой эрьедэ байхадаа харагша гоё һайхан гэрэл туяа, Эзэн Бурханай заларһые гэршэлэгшэ гэрэл туяа, би тэндэ хараа һэм[+]. 5Бурхан намда айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Хойто зүг руу харыш.

Хойто зүг руу харабаб. Үргэлэй шэрээгэй[†] хажуудахи бартаануудай дэргэдэ байгааша тэрэ үнөөхи Бурханда харша онгониие обёорбоб.

6Эзэн Бурхан айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Юун боложо байһые харана гүш? Израилиин улад зоной хэжэ байгааша жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые харыш. Иигэжэ тэдэ Намайе нангин үргөөһөөм холодуулна. Энээнһээшье муу муухай үйлэ хэрэгүүдыень үзэн харахаш.

7Удаань Тэрэ намайе дотор хашаагай үүдэнүүд руу абаашажа, ханада байгааша нүхэ харуулаа һэн. 8Тэрэ иигэжэ айладхаа:

– Хүнэй үри Эзэкээл, ханые эндэ бүри нүхэлжэ, нүгөө таладань гара.

Би хана улам нүхэлөөд, саашаа гарахадам, ямаршьеб үүдэн харагдаба[+]. 9Тэрэ иигэжэ айладхаба:

– Орожо, тэндэ хэжэ байгааша жэгшүүритэй муухай юумэнүүдыень харыш.

10Тиихэдэнь би оробоб. Элдэб мүлхидэг, юрэдөө, сээртэй бузартай амитадай олон дүрсэнүүд, Израилиин улад зоной мүргэдэг элдэб онгонууд ханада зураатай байба[+]. 11Израилиин далан удамаршад,[†] Шапаанай Яазаанияа хүбүүнтэй хамта, тэдэнэй урда зогсожо байна, хүн бүхэнэй гарта бойпуур, уталгын утаан анхилан дээшээ бааяжа байба. 12Бурхан намһаа асууба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, Израилиин ахамадуудай нюусаар юу хэжэ байһые харана гүш? Дүрсэ зураатай өөһэд өөһэдынгөө таһалганууд соо тэдэнэй юу хэдэгые харана гүш? «Эзэн маанадые анхарнагүй, энэ орон нютагые орхёо» гэжэ тэдэ өөһэдынгөө үйлэ хэрэгүүдые сагааруулхаяа оролдоно[+].

13Удаань Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Саашадаа ши тэдэнэй энээнһээшье бүри муухай жэгшүүритэй юумэ хэжэ байһые харахаш.

14Тиигээд Тэрэ намайе нангин үргөөгэй хойто бартаанууд руу асарба. Би тэндэ Таммууз бурханай эсэс болоһондо уйдан гашуудан байгааша эхэнэрнүүдые харабаб.

15– Хүнэй үри Эзэкээл, харана гүш? Энээнһээшье жэгшүүритэй муухай юумэ харахаш, – гэжэ Тэрэ айладхаба. 16Тиигээд Тэрэ намайе нангин үргөөгэй дотоодо хашаа руу оруулба. Тэндэ үүдэнэй болон үргэлэй шэрээгэй хоорондо нюргаараа Эзэнэй нангин руу, нюураараа зүүн зүг руу зогсон, мандажа байгаа наран руу мүргэжэ байгааша хорин табан хүн харагдаба[+].

17– Хүнэй үри Эзэкээл, харана гүш? Иудын хан түрын улад зоной эндэ хэжэ байгааша жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдынь багадаад, газар дэлхэйе тэдэ хүсэрхэл, алалсаагаар дүүргэбэ. Тэдэ Намайе дахин сухалдуулхаяа һанана, элдэб янзаар онгонуудта мүргэнэ. 18Тиимэһээ тэдэ Минии уур хилэнгэй бүхы хүсые мэдэрхэ! Хайрлахагүйб, энэрэл үзүүлхэгүйб! Намайе гуйжа хашхаралдаашье һаань, Би тэдэниие шагнахагүйб![+]

#### 9


Иерусалимай зониие хэһээхэ тушаа Эзэн захирба

1Эзэн[†] Бурханай[†] угаа шангаар иигэжэ айладхахые дуулабаб:

– Хотые хэһээгшэд дайнай зэбсэг баряад наашаа ерэг лэ.

2Тиихэдэнь тэрэ дары зургаан хүн нангин[†] үргөөгэй гадаа хойто бартаануудһаа зэр зэбсэгээ баряад ерэбэ. Тэдэнэй дунда маалинга хубсаһа үмдэнхэй, бүһэдөө бэшэлгын хэрэгсэлнүүдтэй нэгэ хүн ябалсаа. Тэдэ ерэжэ, үргэлэй гуулин шэрээгэй хажууда зогсобо[+].

3Тиихэдэнь Израилиин Бурханай херүүбүүд[†] дээрэ оршоһон алдар соло нангин үргөөгэй богоһо руу шэлжэрбэ. Эзэн Бурхан маалинга хубсаһа үмдэгшэ, бүһэдөө бэшэлгын хэрэгсэлнүүдые зүүгшэ хүниие дуудаба. 4Тэрээндэ Эзэн иигэжэ айладхаба:

– Иерусалим[†] хотые бүхыдэнь ябажа, хото соо боложо байгааша жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые буруушаан, һанаагаа зобожо байгааша зониие шэлэн, магнай дээрэнь тэмдэг таби[+].

5Бэшэ зон тушаа Бурханай иигэжэ айладхахые дуулаа һэм:

– Хото соогуур хойноһоонь ябажа, хайрлангүй, үмэгшэлэнгүй тэдэ зониие алагты[+]. 6Хүгшэн зониие, залуушуулые, эхэнүүдые, хүүгэдыешье алагты. Харин магнай дээрээ тэмдэгтэй зондо гар бү хүрэгты. Нангин үргөөһөөм эхилэгты.

Тиигэжэ нангин үргөө соо байгааша ахамадуудһаа тэдэ эхилбэ[+]. 7Бурхан иигэжэ тэдээндэ айладхаба:

– Нангин үргөө бузарлагты! Үхэһэн зоной бэенүүдээр хашааень дүүргэгты! Гараад эхилэгты!

Тиигээд тэдэ гаража, хото соо зониие хюдажа эхилбэ. 8Алалсаан боложо байхада би гансаараа үлөөд, газарта унажа, иигэжэ хашхарбаб:

– Эзэн Бурхан! Иерусалимда Та иимэ ехээр уурлаа гээшэ гүт? Израилиин бүхы зониие хюдахатнай гээшэ гү?![+]

9Тиихэдэм Эзэн иигэжэ харюусаба:

– Израилиин болон Иудын хан түрын улад зон угаа ехэ зэмэтэй. Тэдэ газар дэлхэй дүүрэн алалсаа хюдалсаа үүдхэжэ, Иерусалим хотые гэмтэ ябадалаар дүүргээ. Намайе, Эзэниие, орон нютагһаань арсажа, өөһэдыень харалсахаа болиһон тухаймни тэдэ хэлэнэ[+]. 10Тиимэһээ Би тэдэниие хайрлахагүйб, энэрэл үзүүлхэгүйб. Хэһэн юумыень өөһэдтэнь амасуулхаб[+].

11Тиигэһээр байтар маалинга хубсаһа үмдэгшэ, бүһэдөө бэшэлгын хэрэгсэл зүүгөөшэ хүн бусажа, Эзэндэ:

– Танай захиралтые дүүргээб, – гэжэ дуулгаба.

#### 10


Эзэн Бурханай алдар соло нангин үргөөһөө гаран ошобо

1[•]Херүүбүүдэй[†][*] толгой дээгүүр агаар мандал байгаа бэлэй. Би тэрээн руу харахадам, мандал дээгүүр сапфир шулуугаар бүтээһэн хан шэрээ мэтэ юумэн байгаа һэн. 2Маалинга хубсаһа үмдэһэн хүндэ Бурхан[†] иигэжэ айладхаба:

– Херүүбүүд доро байһан эрьелдэгшэ сахаригууд хоорондуур орожо, аһажа байгаа нүүрһэ гар дүүрэн адхажа абаад, хото соогуур сасан хая.

Минии хараһаар байтар тэрэ хүн захиралтыень дүүргэхэеэ ошобо[+]. 3Тэрэнэй нангин[†] үргөө руу ороходонь херүүбүүд үргөөгэй баруун талада зогсожо байгаа. Дотор хорёо үүлээр хушаатай һэн[+]. 4Эзэнэй[†] алдар соло херүүбүүдһээ нангин үргөөгэй богоһо руу шэлжэрэн бууба. Нангин үргөө үүлээр дүүрэбэ, дотоо хашаа Эзэнэй алдарай туяа гэрэлээр ялараа һэн. 5Херүүбүүдэй далинуудай абяае гадаа хашаа соошье дуулахаар байгаа һэн. Энэ шууяан Түгэс Хүсэтэ Бурханай хоолой мэтэ дуулдаа бэлэй. 6Херүүбүүд доро эрьелдэгшэ сахаригуудай хоорондоһоо аһажа байгаа нүүрһэ абаха тухай захиралта Бурхан маалинга хубсаһа үмдэһэн хүндэ үгэжэ, тэрэнь сахаригуудай хоородо ороходонь, 7тэдэ амитадай нэгэн гараа гал руу һарбайжа, тэрэ хүндэ адха гал нүүрһэ гарнуудтань хэжэ үгөө бэлэй. Тиигээд аһажа байгаа нүүрһэ абаад, хүн гаража ошоо бэлэй.

8Херүүбүүдэй далинууд доро гарнууд байна гэжэ харагдаа һэн. 9Мүн лэ минии харахада, херүүб бүхэнэй дэргэдэ сахариг, дүн хамта дүрбэн сахариг байгаа. Тэдэ сахаригууд молор эрдэни шулуугаар хэгдэһэн мэтээр харагдаа. 10Тэдэ сахаригууд аб адлихан, нэгэ сахариг нүгөөдэ руу хэгдэнхэй мэтээр харагдаа һэн. 11Тэдэ амитад хүдэлхэдөө, өөһэдынгөө эрьеһэн зүг руу ябаха аргатай, толгойнгоо хазайһан тээшэ ябажа, ябууд дундаа хойшоо эрьенгүй ябаа һэн. 12Бүхы бэенүүдынь, нюргануудынь, гарнуудынь, далинуудынь, сахаригуудынь дууһан нюдөөр дүүрэнхэй байгаа[+]. 13Сахаригуудай эрьелдэхэ тушаа захиржа байгша абяа би шагнаа һэм. 14Амитан бүхэн дүрбэн нюуртай: нэгэдэхи нюурынь бухын, хоёрдохинь хүнэй, гурбадахинь арсаланай, дүрбэдэхи нюурынь бүргэдэй нюур бэлэй.

15Хэбаар голой эрьедэ минии харагша амитад энэл мүн һэн. Херүүбүүд агаарта дэгдэжэ,[+] 16саашалба, сахаригууд тэдээнтэй хамта мухарин ябаба. Ниидэхэеэ далинуудаа дэбихэдэнь, сахаригууд тэдээнтэй хамта мухарилдан ябаа һэн. 17Амитадай тогтоходонь, сахаригуудшье тогтоно, ниидэхэдэнь, сахаригууд мүн лэ хамта ниидэнэ, юуб гэхэдэ, амитадай һүр һүлдэ тэдээндэ захиран ябаа бэлэй.

18Эзэнэй алдар соло нангин үргөөгэй богоһо дээрэһээ хүдэлжэ, херүүбүүд дээрэ заларба. 19Херүүбүүд далинуудаа дэбижэ, газарһаа дээшээ дэгдэн ниидэбэ. Би тэдэниие адаглан байгаа һэм. Сахаригуудшье тэдэнэй хажууда эрьелдэн ниидээ бэлэй. Тэдэ нангин үргөөгэй зүүн бартаануудай хажууда тогтобо, Израилиин Бурханай алдар[†] соло дээгүүрнь заларан туяаран байгаа һэн[+]. 20Хэбаар голой дэргэдэ Израилиин Бурхан доогуур минии харагша үнөөхи тэдэл амитад эдэ мүн бэлэй. Херүүбүүд гээд би мүнөө таняа һэм. 21Амитан бүхэн дүрбэн нюуртай, дүрбэн далитай, дали бүхэн доронь хүнэй гартал адли гарнууд байгаа һэн. 22Тэдэнэй нюурнууд Хэбаар голой хажууда минии харагша нюурнуудтал тон адли бэлэй. Амитан бүхэн хараһан тээшээ сэхэ ябаа һэн.

#### 11


Эзэкээл удамаршадые гэмнэнэ

1Бурханай[†] Һүлдэ намайе үргэжэ, Эзэн[†] Бурханай нангин[†] үргөөгэй зүүн бартаанууд руу асарба. Тэндэ хорин табан хүниие, тэдэнэй тоодо арад түмэнэй удамаршад[†] болохо Аззуурай хүбүүн Яазаанияае, Бэнайяа гэгшын хүбүүн Пэлаатияа гэгшэдые харабаб[+]. 2Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Эдэ зон муу юумэ түсэблэн байдаг, хотын зондо муу зүбшэл үгэдэг. 3Хото хадаа тогоондо адли, бидэ тэрээн соо шанагдажа байгааша мяхан гээшэбди, тогоон маанадые галһаа халхална, тиимэһээ гэр байрануудые барижал байя гэжэ тэдэ хэлэнэ. 4Энээнэйнь түлөө ши, хүнэй үри Эзэкээл, тэдэниие гэмнэн, лүндэн таби!

5Эзэнэй Һүлдэ намда халин орожо, улад зондо иимэ мэдээсэл дамжуулхыемни Эзэн захирба:

– Израилиин арад түмэн, таанадай нэгэ юумэ хэлэжэ байдагые, теэд ондоо юумэ сэдьхэжэ байдагые Би мэдэнэб. 6Таанад энэ хото соо угаа олон зониие алаат, тиимэһээ үйлсэнүүд үхэһэн хүнэй бэеэр дүүрэнхэй[+]. 7Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, таанадта иимэ юумэ дуулганаб: энэ хото шанажа байһан тогоон, шанагдажа байһан мяхан гэбэл, тэдэ алаһан зонойтнай һэенүүд болоно. Таанад эндэ байхагүйт, Би хото сооһоо таанадые гарган хаяхаб! 8Һэлмэһээ айдаг гүт? Һэлмэ баринхай сэрэгые таанад руу асархаб![+] 9Хотоһоо таанадые гаргажа, хариин зоной мэдэлдэ үгэхэб, таанадые алаха тухай шиидхэбэри гарган шүүбэрилхэб! 10Орон нютагтатнай болоһон байлдаануудта хосорон һалахат. Тиихэдээ таанад бултадаа Намайе Эзэн гээд мэдэрхэт. 11Гал дүлэнһөө мяха тогооной халхалдагтал хото таанадые халхалжа аршалжа байхагүй. Израилиин газар дайдада хаанашье байгаа хадатнай Би таанадые хэһээхэб! 12Тиигээд таанад Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохот. Таанад эрьен тойрон ажаһуугааша үндэһэ яһатанай ёһо гуримаар ажаһуужа байгаат, Минии хуулинуудые, ёһо гуримуудые сахяагүйт.

13Минии лүндэн табижа байха үедэ Бэнайяа гэгшын хүбүүн Пэлаатияа наһа барашаба. Би газарта нюураараа унан, иигэжэ хашхаран орилон байгаа һэм: «Халаг, Эзэн Бурхамни! Израилиин бүхы зониие дууһан хюдаха гэжэ байна гээшэ гүт?!»[+]


Найдалай ошон

14Эзэн намда иигэжэ айладхаа бэлэй:

15– Хүнэй үри Эзэкээл, Иерусалимда[†] мүнөө ажаһуугаашад сүлэлгэдэ байгааша шинии аха дүүнэр, шинии уг удам, юрэдөө, Израилиин бүхы зон тушаа иигэжэ хэлэнэ: «Эзэндэ тэдэнэй мүргэхэнь холо. Эзэмдэн байхыемнай Тэрэ энэ газар уһа маанадтал үршөөгөө бшуу». 16Эдээндэ Минии иигэжэ айладаһые дуулга: «Би тэдэниие ондоо арадууд руу абаашан, ондоо орон нютагуудаар тараагаашье һаа, ошоһон газарнуудтань Би Өөрөө түр зуура тэдэнэй Һүмэ[†] болооб»[+]. 17Үшөө иигэжэ дуулгаарай: «Би, Эзэн Бурхан, таран сасааһан орон нютагуудһаа тэдэниие суглуулжа, Израилиин газар уһые үгэхэб»[+].

18Тэдэ бусахадаа, тэрэ газарһаа жэгшүүритэй муухай онгонуудые[†] үгы хэн хаяха. 19Би тэдээндэ ондоо зүрхэ, ондоо сэдьхэл үршөөхэб, үсэд шулуун зүрхыень абажа, үгэ дууламгай зүрхөөр һэлгэхэб[+]. 20Тиигээд тэдэ Минии хуулинуудые сахижа, Минии ёһо гуримуудые дүүргэжэ ябаха. Тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болохоб[+]. 21Харин жэгшүүритэй муухай онгонуудта мүргэдэг зониие хэһээхэб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

22Херүүбүүд[†] даляа дэбижэ, дэгдэн ниидэбэ, сахаригуудшье хажуудань эрьелдэн ябалсаа бэлэй. Израилиин Бурханай алдар[†] соло дээгүүрнь туяаран байгаа һэн[+]. 23Тэрэ алдар соло хотоһоо холодожо, зүүлжээ шэглэн, хада уула дээгүүр тогтон заларба[+]. 24Тиигээд үзэгдэл[†] соо Бурханай Һүлдэ намайе үргэжэ, Вавилоондо[†] сүлэлгэдэ байгааша улад зондо абаашаа һэн. Удаань үзэгдэл үгы болошобо[+]. 25Эзэнэй намда харуулһые, айладхаһые би сүлэлгэдэ байгааша зондо дууһан хөөрэжэ үгөө бэлэйб.

#### 12


Ерээдүй һандарал тухай

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаа:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Үгэ дууладаггүй зоной дунда ажаһуунаш. Тэдэ нюдэтэй аад, юушье харадаггүй, шэхэтэй аад, юушье дууладаггүй, юуб гэхэдэ, үгэ дуулахаяа һананагүй[+]. 3Тиимэһээ ши, хүнэй үри Эзэкээл, сүлэлгэ руу нүүхэдэ хэрэгтэй болохо зөөриеэ бэлдэжэ, бүрэг бараг болоогүйдэ, гэгээн[†] сагаан үдэр дунда, хараһаар байтарнь гаргаарай. Ондоо газар руу нүүхыешни тэдэ хаража байг, тиихэдэ тэдэ үгэ дууладаггүйгөө ойлгохо аалам[+]. 4Сүлэлгэдэ хэрэгтэй зөөриеэ үдэртөө хараһаар байтарнь бэлдээд, сүлэлгэдэ ошохоёо үдэшэлэн хараһаар байтарнь гараарай. 5Хараһаар байтарнь хана нүхэлжэ, зөөриеэ тэрэ нүхөөр гаргаарай[+]. 6Хаража байхадань үдэшын бараагаар зөөриеэ үргэлөөд, хайшаашье ошоһоноо харахагүйгөөр нюдэ нюураа бүтүүлээд, гаража ошоорой. Ши хадаа Израилиин арад түмэндэ Минии харуулһан дүлгэ тэмдэг[†] болонош.

7Тиигэжэ би захирһанайнь ёһоор хээ һэм. Үдэр байхада би өөрын зөөриеэ сүлэлгэдэ хэрэгтэй ашаан мэтээр гаргабаб. Тиигээд үдэшэ, харанхы боложо байхада гараараа ханада нүхэ нүхэлжэ, зоной хараһаар байтар ашаагаа мүр дээрээ үргөөд ошобоб.

8Нүгөөдэ үглөө Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

9– Хүнэй үри Эзэкээл! Үгэ дууладаггүй тэрэ Израилиин зоной мүнөө шамһаа «Юу хэжэ байнабта?» гэжэ асуухада,[+] 10иигэжэ Эзэн Бурхан[†] айладхаа гээд тунхагла: энэ хадаа Иерусалимда[†] захиржа байгааша ноёндо болон тэндэ ажаһуугааша Израилиин бүхы арад түмэндэ хамаатай мэдээсэл гээд хэлээрэй[+]. 11«Би хадаа таанадта дүлгэ тэмдэг болоноб» гээд хэлэ. Шинии энэ хэжэ байгааша зүйл тэдээнтэй тохёолдохо. Сүлэлгэ руу тэдэ туугдаха, баряанда абтаха. 12Тэдэниие захирагша ноён харанхыда зөөриеэ мүртөө үргэлөөд, гаража ошохо. Гаража ошохынь тула тэрээндэ ханые һандаргаха. Тэрэ нюураа бүтүүлхэ. Иигэжэ тэрэ хайшаа ошожо ябаһанаа харахагүй. 13Би тэрээн дээрэ Өөрынгөө гүльмэ хаяжа, барихаб. Тиигээд Вавилоон[†] руу абаашахаб, гэбэшье тэрэ Вавилооной орон нютаг харангүй гээгдэхэ[+]. 14Тэрэниие хүреэлэгшэ түшэмэлнүүдые, зүбшэгшэдыень, бэеынь хамгаалдаг сэрэгшэдые найман зүгөөр сасан тараахаб. Тиигээд тэдэниие алахаяа зон бэдэрхэ[+]. 15Иигэжэ Минии тэдэниие үндэһэ яһатадай дундуур, ондоо улас түрэнүүдээр тараахада, тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохо[+]. 16Үсөөхэн зонииень дайн дажарһаа, үлэн хооһон байдалһаа, үбшэ хабшанһаа аршалан амиды мэндэ үлөөхэб. Тиихэдэм тэдэ ондоо үндэһэ яһатанай дунда байхадаа ямар жэгшүүрилтэ үйлэ хэрэгүүдые хэһэнээ ойлгожо, Намайе Эзэн гээд баталан гэршэлхэ[+].

17Эзэн намда иигэжэ айладхаа:

18– Хүнэй үри Эзэкээл! Эдеэ эдихэдээ шэшэржэ, уһа уухадаа айн һүрдэн уу. 19Минии, Эзэн Бурханай, орон нютагтаа үшөө ажаһуужа байгааша Иерусалимай улад зондо иигэжэ тунхаглаһыемни дуулга: тэдэ эдеэ барихадаа шэшэржэ, уһа уухадаа айжа һүрдэжэ байха. Муу муухай хэрэгүүдэйнь түлөө газарынь гандан хатажа, таряан ургахагүй[+]. 20Олон зонтой хото һууринуудынь һандаргагдаха, орон нютагынь хооһорхо. Тиихэдэ тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэрхэ.

21Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

22– Хүнэй үри Эзэкээл! «Саг ябажал байха, харин уридшалан айладхаһан лүндэнүүд бэелүүлэгдэнэгүй» гэһэн үгэнүүдые зон юундэ дабтанаб, юундэ зүйр үгэ тэрэ болооб[+]? 23Намайе, Эзэн Бурханиие, иигэжэ айладхана гээд тэдээндэ хэлэ: тэрэ зүйр үгые үгы хэхэб, Израиль[†] соо тэрэ бэшэ дуулдахагүй. Тэрэнэй орондо тэдэ иимэ үгэнүүдые дабтадаг болог лэ – «саг ерэжэ, уридшалан хэлээшэ юумэн бэелүүлэгдэжэ эхилбэ!» 24Израилиин улад зоной дунда худал үзэгдэл[†] хараха ушар, хуурмаг зүн, лүндэн табиха гээшэ бэшэ гарахагүй[+]. 25Би, Эзэн, тэдээнтэй хөөрэлдэхэб, тиигээд Минии айладхал бэелүүлэгдэхэ, удаархагүй. Үгэ дууладаггүй зон, танай наһанай үргэлжэлдэ Би айладхаһанаа бэелүүлхэб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

26Эзэн намда иигэжэ айладхаа:

27– Хүнэй үри Эзэкээл! Үзэһэн үзэлшни болон табиһан зүншни бэелдэхэнь үды, хэзээ нэгэтэ, олон жэлнүүдэй үнгэрһэнэй удаа бэелдэхэ гэжэ Израилиин улад зон һанажа байна[+]. 28Тиимэһээ тэдээндэ Минии, Эзэн Бурханай, иигэжэ айладаһые дуулга: «Минии нэгэшье үгэ удаархагүй. Айладхални тэрэ дары бэелүүлэгдэхэ. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, тунхаглана мүн!»

#### 13


Худал лүндэншэд

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаа:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Минии бэшэ, өөһэдын үгэнүүдые хэлэжэ, лүндэн табижа байгааша худал лүндэншэдые гэмнэн хэлэ. Минии, Эзэнэй, үгэ дуулахыень баадха[+]. 3Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхана:

– Минии бэшэ, өөрын үгэ хэлэжэ, ямаршье үзэгдэл[†] хараагүй аад, хараабди гэжэ тунхаглажа байгааша худал лүндэншэд гай гасалан амасаха! 4Израилиин улад зон, таанадай лүндэншэд хотын һандарал шулуунууд соо ажаһуугааша үнэгэдтэл адли ямаршье аша туһагүйл. 5Сүмэрһэн ханануудые тэдэ хамгаалнагүй, ханануудые бодхооношьегүй, юрэдөө, Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэрэй[†] дайн дажарһаа Израилиие хамгаалнагүй[+]. 6Тэдэ худал хуурмагаар үзэл хараабди гэжэ, Минии, Эзэнэй, тэдэниие эльгээгээгүй байхада «Эзэн тунхаглажа байна» гэжэ хэлэжэ, худалаар лүндэн табина. Тиигээд тэдэ өөһэдын үгэнүүдые бэелхэ гээд зониие дэмы найдуулна[+]. 7Тиимэһээ Би тэдэниие иигэжэ һэргылнэб: хараһан үзэлтнай худал, уридшалан хэлээшэтнай худал! Тэдэ Минии үгэнүүд гээд хэлэнэт, харин Би таанадта юушье айладхаагүйб!

8Тиимэһээ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Таанад худалаар хэлэнэт, үзэлтнайшье худал. Тиимэһээ Би таанадай урдаһаа тулахаб[+]. 9Худал үзэл үзэдэг, уридшалан хэлэнэбди гэжэ худал тунхагладаг лүндэншэдые Би хэһээхэб. Минии улад зоной зүбшэжэ байхада тэдэ хамта байлсахагүй, нэрэнүүдынь Израилиин арад түмэнэй тоо бүридхэл соо бэшэгдэхэгүй, һөөргөө Израилиин газар уһан руу тэдэ бусахагүй. Тиихэдээ тэдэ Намайе Эзэн Бурхан гээд мэдэхэ[+]. 10Бүгэдэ юумэн амгалан тайбан гэжэ хэлэн, тэдэ Минии арад түмэниие мэхэлнэ. Амгалан тайбан юумэн үгы! Арад зоноймни бата бэшэ хана барихадань, тэдэ ерэжэ сагаанаар будана[+]. 11Тэрэ худал лүндэншэдтэ ханань унахаяа байна гэжэ дуулга. Аадар бороо эльгэхэдэмни, мүндэр тэрэниие сохихо, шанга һалхин үлеэхэ[+]. 12Ханын унахада, «будаһантнай хаанаб?» гэжэ хүн бүхэн таанадһаа асууха.

13Тиимэһээ Эзэн Бурхан иигэжэ тунхаглана:

– Уур сухал дундаа Би шанга һалхи, аадар бороо, мүндэр эльгэжэ, хана унагаахаб. 14Таанадай будаһан ханые унагаахаб, тиихэдэмни байрань харагдаха. Тэрээнтэй хамта таанадшье хосорхот. Тиихэдээ Намайе Эзэн гэжэ мэдэхэт[+]. 15Ханада, мүн тэрэниие будагшад дээрэ уур хилэнгээ шэглүүлхэб. Хана үгы болоо, тэрэниие будагшадшье үгы гээд таанадта дуулгахаб. 16Тэдэ Израилиин худал лүндэншэд Иерусалимда[†] бүхы юумэн һайн гэжэ худал лүндэн табижа, худал үзэгдэлнүүдые тунхаглажа байгаа. Теэд һайн юумэн оройдоошье үгы ха юм! Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!

17Эзэн иигэжэ айладхана:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Арад түмэнэйшни дунда уридшалан юумэ хэлэдэг эхэнэрнүүдые анхара. Тэдээндэ хэһээгдэхэт гэжэ дуулга. 18Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана гээд соносхо: «Элдэб янзын һахилай зүйлнүүдые, шэдитэ бүд бугааг, толгойдоо нэмэрхэ шэдитэ нэмэргэнүүдые таанад оёжо, бусад зониие зонхилхо хүсэ засаг хэн нэгэндэ үгэнэбди гэжэ һананат. Минии арад зоной ами наһые зонхилон байхабди, өөрынгөө аша туһада энээниие хэрэглэхэбди гэжэ һананат, теэд иигэжэ шадахагүйт! 19Адха таряанай, зүһэм хилээмэнэй түлөө таанад Намайе арад зоноймни урда бузарланат. Амиды мэндэ үлэхэ зониие аланат, үхэхэ зониие амиды байлганат. Арад түмэндэм худал юумэ дуулганат[+]. 20Ами наһа, үхэл хаталые хинан хүтэлбэрилэн байхаяа һэдэн, таанад шэдитэ бугаагуудые хэрэглэнэт. Би тэдэ юумыетнай үзэн яданаб! Би тэрэ бугаагуудые таһа татажа, барижа байһан хүнүүдыетнай сүлөө табихаб. 21Нэмэргэнүүдыетнай удара татахаб, иигэжэ Минии арад түмэн таанадай нүлөөнһөө сүлөө болохо. Тиихэдэм таанад Намайе Эзэн гээд мэдэрхэт. 22Минии дайрангүй орхихоёо һанаһан арюун сэбэр ябадалтай зондо таанад һаад хэнэт. Харин муу муухай ябадалтай зониие муу ябадалтай зандаа үлэхэдэнь урмашуулжа, дэмжэжэ байнат[+]. 23Тиимэһээ таанадай худал үзэл үзэхые, худалаар уридшалан юумэ мэдэхые Би болюулхаб. Таанадай һабарһаа арад зоноо абархаб. Иигэжэ Намайе Эзэн гээд мэдэрхэт»[+].

#### 14


Бурхандаа һөөргөө эрьехэ тухай

1Эзэн[†] Бурханай[†] зарлиг мэдэхэеэ Израилиин нэгэ хэды ахамадууд нам руу ерэжэ, урдамни һууба[+]. 2Эзэн намда иигэжэ айладхаа бэлэй:

3– Хүнэй үри Эзэкээл! Эдэ зон зүрхэ сэдьхэлээ онгонуудта[†] зорюулжа, гэмтэ зам шэлэнхэй. Тиигээд мүнөө болоходо тэдээндэ зүбшэл үгэхэ гэжэ Намайе һанана гү[+]? 4Тэдээнтэй ши хөөрэлдэжэ, Минии, Эзэн Бурханай, иимэ айладхал дуулга: «Израилиин арад зоной хэн нэгэн онгонуудта мүргэжэ, Минии урда гэм үйлэдэжэ байһан аад, лүндэншэдэ ерэжэ, Намһаа зүбшэл заабари эрибэл, ямаршье харюу дуулахагүй! 5Тэдэ онгонуудта мүргэхэдөө, Намһаа холодоо, энээниие Израилиин арад түмэн ойлгохо бэзэ гэжэ найданаб».

6Тиимэһээ мүнөө Минии, Эзэн Бурханай, иигэжэ тунхаглаһые тэдээндэ дуулгагты: гэмээ наманшалагты, жэгшүүритэй муухай онгонуудаа орхигты[+]. 7Израилиин хэн нэгэнэй гү, али тэдээнтэй хамта ажаһуудаг ерүүл зоной Намһаа буруу хаража, онгонуудта мүргэжэ эхилээд, удаань Минии харюу мэдэхэеэ лүндэншэдэ ерэхэдэнь, Би тэдээндэ харюу үгэхэгүйб! 8Би тиимэ хүнэй урдаһаа тулахаб! Тиигээд тэрэ зоной наадан, ябаган зугаа үгэ болохо, Минии арад түмэнэй дундаһаа үгы хэхэб. Тиихэдэм таанад Намайе Эзэн гээд мэдэхэт[+]. 9Тиихэдэ Минии нэрэһээ худал үгэнүүдые дуулгажа байгша лүндэншые Би арад түмэнэйнгөө дундаһаа үгы хэхэб[+]. 10Тэдэ хоюулаа хэһээгдэхэ: асуужа байгааша хүншье, худал үгэнүүдые хэлэгшэ лүндэншэшье. 11Израилиин улад зоной Намһаа холодохогүйн, өөрыгөө элдэб муу муухай хэрэгүүдээр бузарлахагүйн тула Би иимэ юумэ хэхэб. Тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан байха ёһотойб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]


Нүгэлтэй улас түрын саашанхи хуби заяан тухай

12Эзэн намда иигэжэ айладхаа:

13– Хүнэй үри Эзэкээл! Хэрбээ ямар нэгэ улас түрын Намда урбажа, нүгэл[†] үйлэдөө һаань, Би тэрээн руу гараа һарбайжа, эдеэ хоолыень абажа, үлэсхэлэн хооһон байдал тогтоохоб. Иигэжэ Би улад зонииень, мал адууень хюдажа эхилхэб[+]. 14Ной, Даниил, Иоов гэдэг гурбан хүнэй тэндэ ажаһуугаашье һаань, зүб арюун ябадалынь гансал өөһэдыень абарха. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+] 15Жэшээнь, арьяатаниие тэрэ газар руу эльгээбэ гэлэйб, тэрэ зониие барижа эдин, орон нютагые хэнэйшье ябахын аргагүй аюултай болгобо гэлэй. 16Тэндэ тэдэ гурбан хүн ажаһуугаашье хадаа, гансал өөһэдынгөө ами наһа абарха, үхи хүүгэдээшье абаржа шадахагүй, орон нютаг зэлүүд хооһон болохо. Минии амиды мүн байһантайл адляар иимэ юумэн болохо гэжэ Би баталнаб![+] 17Хэрбээ Минии тэрэ орон нютаг руу дайн дажар эльгэжэ, аймшагта дайнай зэбсэгээр улад зониие, мал хюдажа эхилхэдэм,[+] 18тэндэ тэдэ гурбан хүн ажаһуугаашье һаа, хүбүү, басагадаашье абаржа шадахагүй, өөһэдөөл абарагдаха. Иимэ болохо гэжэ Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб! 19Хэрбээ тэрэ орон нютаг руу үбшэ хабша Минии эльгээгээ һаа, уур сухал дундаа олон зониие, мал хюдаа хадам, 20Ной, Даниил, Иоов тэдэнэй дунда ажаһуугаашье һаа, зүб арюун ябадалаараа гансал өөһэдынгөө ами наһа абарха. Хүүгэдээшье тэдэ абаржа шадахагүй! Иимэ байха гэжэ Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб!

21Энэ хадаа Эзэн Бурханай айладхал үгэнүүд:

– Эгээл хүндэ дүрбэн хэһээлтэеэ – дайн дажар, үлэн хооһон байдал, арьяатаниие, үбшэ хабша Иерусалим[†] руу эльгээжэ, улад зониие, мал тэндэ хюдахаб[+]. 22Заримашуул өөһэдынгөө хүбүү, басагадые абарха, тиигээд саашадаа тэдэнэй яажа байхые, ямар үйлэ хэрэг хэхые тэдэ өөһэдынгөө нюдөөр хараха даа! Тиихэдээ юундэ Иерусалимые хэһээһыем, тэрээн дээрэ гай тодхор татаһыем тэдэ ойлгохо[+]. 23Тиихэдэл таанад Минии хэһэн хэрэгүүд зүйтэй гэжэ мэдэхэт. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхаа мүн!

#### 15


Иерусалим болбол хэндэшье хэрэггүй мүшэр мүн

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Үзэм модоной мүшэр бусад мододой мүшэрһөө юугээрээшье дээрэ бэшэ[+]. 3Юушьеб дархалхын тула тэрээниие хэрэглэжэ боломоор гү? Хубсаһа хунар үлгэхэеэ хадааһашье тэрээгээр хэжэ болохоор гү? Үгы! 4Гансал гал түлихэдэ тэрэ хэрэгтэй. Хоёр үзүүрынь шатажа, дунда хэһэгынь нүүрһэн болоходо, тэрээгээр ямар нэгэн юумэ хэжэ боломоор гү? 5Бүрин бүтэн байхадань юумэ хэжэ боломоор бэшэ байгаа. Мүнөө галда шатаагдаад байхадаа тэрэ бүришье хэрэггүй болоол!

6Энэ болбол Эзэн Бурханай[†] айладхал үгэнүүд:

– Ой сооһоо үзэмэй модо абажа, галда шатааһандал, Иерусалимай[†] улад зониие абажа, гал руу хаяхаб![+] 7Хэһээхэб тэдэниие. Нэгэ гал дүлэнһөө гарахадаа, тэдэ нүгөө гал дүлэн руу орожо шатаагдаха. Минии тэдэниие хэһээжэ эхилхэдэ таанад Намайе Эзэн гээд мэдэхэт. 8Тэдэнэй Намда урбаһанай түлөө Би энэ орон нютагые зэлүүд хооһон газар болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхаа мүн!

#### 16


Иерусалим болбол урбагша эхэнэр мүн

1Эзэн[†] намтай дахин хөөрэлдэбэ:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Иерусалимда[†] жэгшүүрилтэ хэрэгүүдыень мэдүүлжэ хэлэ[+]. 3Эзэн Иерусалимда иигэжэ айладхана гээд хэлэ: Шинии уг гарбал,[†] түрэһэн тоонто нютагшни Ханаһаан[†] нютаг болоно. Эсэгэтнай эмоор, эхэтнай хээт хүн байгаа[+]. 4Шинии түрэн мүндэлхэдэ хэншье хүйһыеш хүндөөгүй, сэбэрлэжэ бэеыеш уһаар угаагаагүй, дабһаар үрөөгүй, мансыда орёогоогүй. 5Эдэ бүгэдын нэгыеньшье хэншье хээгүй, шамайе хайрлаагүй. Харин ши хээрэ тала руу хаягдаа бэлэйш. Юуб гэхэдэ, түрэһэн үдэрһөө эхилэн ши хэндэшье хэрэггүй болоо бэлэйш. 6Эрьен ябахадаа Би шинии өөрынгөө шуһан соо мухарин байхыеш хараа һэм. Тиигээд үхэхэ зүбшэл шамда үгөөгүй бэлэйб[+]. 7Хээрын ногоон мэтээр шамайе эрхэ сүлөөдэ, хашан харшалангүй ургуулааб. Гоё һайхан хүхэтэй, ута үһэтэй залуу басаган болотороо ургааш. Гэбэшье үшөөл нюсэгэн зандаа байгаа бэлэйш. 8Би дахяад шамайе эрьехэдээ, инаг дуранай наһандаа ябахыеш хаража, хубсаһа-далиингаа хормойгоор нюсэгэн бэеыеш орёон хушаа бэлэйб. Минии болохош гэжэ Би тиихэдэ ехэ тангариглаад, шамтай хэлсээ баталаа һэм[+]. 9Уһа абажа, шамайе шуһанһаа сэбэрлээб, оливын тоһо толгойдош түрхеэб. 10Угалзатуулан шэрэһэн гоё һайхан хубсаһа, эрхим арһаар оёһон гутал шамда үмдэхүүлээб, үнэтэ лентээр бэеыш орёогооб, торгон нэмэргэ дээрэш хэдэрээб. 11Ииигэжэ шамайе гоёогоод, гарташ бугааг, хүзүүндэш гоё һайхан зүүдхэл үмдэхүүлээ бэлэйб. 12Хамарай, шэхэнэй сахариг, толгойдош гоё һайхан титим бэлэглээ һэм[+]. 13Иигэжэ ши алта, мүнгөөр гоёжо, эгээл һайхан бүд торгоор оёһон, тиихэдэ угалзатуулан шэрэһэн хубсаһа үмдэдэг байгаа бэлэйш. Эрхим шанартай гурилаар бариһан хилээмэ, зүгын бала, оливын тоһо эдидэг һэнши. Хатан мэтэ угаа гоё һайхан болоо бэлэйш[+]. 14Дэлхэйн арад зоной дунда хаа-хаанагүй шинии гоё һайхан тушаа һураг суу тараа һэн. Би, Эзэн Бурхан,[†] шамайе иимэ гоё һайхан болгоо бэлэйб.

15Гэбэшье гоё һайхан болоһоноо ойлгожо, хажуугааршни гарагша бүхэнтэй забхайран унтажа эхилээш[+]. 16Үргэлэй обоонуудые өөртөө зохёон түхеэржэ, хубсаһанһаа үнгэтэ үртэһэнүүдые таһалаад, тэрэ обоонуудые гоёогоо һэнши. Тиигээд һальхай һамуу ябадал гаргажа, хурисал тэндэ үзэжэ эхилээ бэлэйш. Харин иимэ ушар тэндэ хэзээшье тохёолдохо, гараха ёһогүй байгаал! 17Минии шамда үгэгшэ алта, мүнгэн шэмэглэлнүүдые абажа, эрын дүрсэтэй онгонуудые[†] өөртөө дархалжа, ши тэдээндэ мүргэн,[+] 18Минии шамда үгэгшэ угалзатуулан шэрэһэн гоё һайхан хубсаһа абажа, тэдэ онгонуудта үмдэхүүлбэш, Минии шамда үршөөгшэ оливын тоһо, уталгануудые тэдэнэй урда табибаш. 19Минии шамда үршөөһэн эдеэ хоол – эрхим гурил, оливын тоһо, зүгын бала ши тэдэнэй урда хайлуулан ууюулжа, үргөөш. Би, Эзэн Бурхан, энээниие ажаглан хаража байгаа һэм[+]. 20Намда зорюулан түрэгшэ үхи хүүгэдээшье ши абажа, тэдэ онгонуудта үргэл болгон үргөөш! Өөрөө намда урбахашни багадаад, 21Минии хүүгэдые алажа шатаажа, тэдээндэ үргэбэш![+] 22Иигэжэ нүгэл[†] хэжэ, забхайран һальхайржа байха үедөө ши шараа нюсэгэн, шуһандаа зууралданхай газарта мухарижа байһан бага балшар наһаяа һанахаяашье арсааш.

23Мүнөө Би, Эзэн Бурхан, ши золгүйш гэжэ тунхагланаб! Эдэ бүхы хорон муу ябадалайнгаа удаа 24ши харгы бүхэнэй хажуугаар хурисал үзэхэ газарнуудые зохёон баряаш. 25Хажуугаар гараһан бүхэнтэй ши һальхай һамуу ябадал гаргажа, унтажа, өөрыгөө бузарлааш. Иимэ юумэ үдэр бүри хэдэг һэнши[+]. 26Намайе сухалдуулхын тула ши Египет[†] ороной ташаяангы хүршэнэртөө өөрыгөө дурадхан унтажа байгааш[+]. 27Тиимэһээ Би үршөөл хайраяа шамһаа хаһажа, Пилиштын[†] хомхой хобдог дайсадташ газар уһанайш хубиие эзэлхыень зүбшөөгөө һэм. Харин тэдэшье шинии эшхэбтэр ябадалһаа боложо жэрхэжэ байна. 28Садаха гэдэхээ болижо, Ассириин зоной хойноһоо гүйжэ, тэдээнтэй унтааш. Энээнэй удаашье ши ханабагүйш[+]. 29Вавилооной[†] зоной хойноһоо гүйн, тэдээнтэй унтаад, баһал ханабагүйш[+].

30Һанаһанаа абахын тула ямаршье арга хэрэглэн байхадаа ши угаа жэгшүүритэйш гэжэ Би, Эзэн Бурхан, айладханаб. 31Харгы бүхэндэ забхайран хурисал үзэжэ байхадаа ши бэлэг сэлэг, мүнгэ абадаггүй байгааш. Энэ болбол янхан эхэнэр байхаһаа бүри муу муухай ябадал болоно. 32Өөрынгөө үбгэнэй орондо ондоо, танигдаагүй хүнтэй хурисал үзэжэ байдаг забхай эхэнэр гээшэ ши болонош[+]. 33Янхан эхэнэрнүүд унтаһанайнгаа түлөө мүнгэ абадаг, харин ши өөр тээшээ алишье зүгһөө ерүүлхын, тэдээнтэй унтахын тула өөрөө мүнгэ үгэнэш[+]. 34Ши бусад янхан эхэнэрнүүдтэ орходоо ондоош. Шамтай унтахын тула хойноһоош гүйнэ бэшэ, ши өөрөө мүнгэ үгэжэ, тэдэниие шамтай унтахыень гуйнаш.

35Эзэн иигэжэ айладхана:

– Янхан эхэнэр Иерусалим, Минии айладхал шагна! 36Зондо мүнгэ сасажа, түлэжэ, удаань тэдэнэй урда нюсэгэлөөд, хурисал тэдээнтэй хэдэг байгааш. Жэгшүүрилтэй муухай онгонуудта мүргэжэ, хүүгэдээ тэдээндэ үргэн алааш. 37Тиимэһээ Би шинии дуратай амарагуудыеш, мүн шамайе үзэн ядагшадые бултыень хамта суглуулжа, шамайе тойруулан зогсоогоод, хубсаһыеш хуулан абахаб. Тиихэдэм тэдэ шинии шараа нюсэгые хараха[+]. 38Үбгэндөө урбан, һальхай һамуу ябадал гаргаһанайш, алууршан байһанайш түлөө Би шамайе шүүбэрилхэб! Угаа ехээр уурлан, шамайе хороохо гэжэ заргада оруулан шиидхэхэб![+] 39Тиигээд амарагуудташ шамайе дамжуулхадам, тэдэ хурисал үзэһэн газарнуудыеш һандарган һалгааха. Хубсаһыеш тайлажа, зүүдхэлнүүдыеш саб шүүрэн абаха. Тиигээд шамайе нюсэгэн, салдаган орхихо[+]. 40Тэдэ олониитые тухиран, шам руу үхэтэрыш шулуу шэдүүлхэ, бэеыеш һэлмээр сабшаха[+]. 41Гэр байрануудыеш дууһан шатааха, бусад эхэнэрнүүдэй хараһаар байтар энэ хэһээлтэ шамда амасуулха. Иигэжэ Би шинии забхайрхые, мүнгэ түлэн унтадаг байхыеш болюулхаб[+].

42Эгээл тииһэнэйнгээ удаа Би номгоржо, уурлахаяа, хилэнтэхэеэ болихоб[+]. 43Залуу байхадаш туһалдаг дэмжэдэг тушаам мартажа, муу муухай юумэ үйлэдэжэ, Намайе ехэ сухалдуулааш. Һальхай һамуу ябадал гарган, жэгшүүритэй юумэ хэжэ байгааш. Энээниие өөрыншни толгой дээрэ буулгажа, хэһээхэб! Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!


Эгэшэ дүү хоёр тушаа

44«Эхэнь ямар бэ, басаганиинь тон тиимэ байха» гэдэг сэсэн мэргэн үгэ шам тушаа, Иерусалим, зон хэлэдэг байха[+]. 45Ши эхэдээл адлиш, үбгэеэ, үхи хүүгэдээ үзэн яданаш. Үбгэеэ, хүүгэдээ үзэн ядадаг эгэшэнэртэл адлиш. Шинии болон эгэшэ хотонуудайш эхэ гэбэл, хээт, эсэгэ гэбэл, эмоор үндэһэ яһанай зон байгаа бэлэйл[+]. 46Шамһаа хойшоо зүгтэ һууринуудтаяа хамта оршогшо Самари[†] болбол шинии эгэшэ мүн, шамһаа урагшаа зүгтэ һууринуудтаяа хамта оршогшо Содом болбол дүүшни мүн[+]. 47Юрэдөө, ши тэдээнтэй адляар ажаһуугааш, тэдэнэй жэгшүүритэй үйлэ хэрэгүүдые һажаалдан хэдэг байгааш. Гэбэшье энэ шамда багадаад, ши тэдээнһээ үлүүгээр һальхайран, хэһэн хэрэг бүхэнөө тэдээнһээ бүри муухайгаар хэдэг болоош[+]. 48Содомой болон хажуугаарнь оршодог һууринуудай улад зон шинии болон хажуугаархи һууринуудайш зоной хэһэн муу муухай үйлэ хэрэгүүдые хэзээдэшье хэжэ байгаагүй гэжэ Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө батадхан соносхоноб[+]. 49Содом дүүшни басагадтаяа хамта дээрэлхүү зантай, элбэг дэлбэг эдеэ хоолтой, амгалан тайбан байдалтай байһан аад, ядуу байдалтай, үгытэйшүүлдэ туһалдаггүй һэн[+]. 50Бусадһаа дээрэбди гэжэ тэдэ бэеэ тоолоод, Минии үзэн ядадаг үйлэ хэрэгүүдые хээ. Тиимэһээ харамсаараа Би тэдэниие һандаргааб[+].

51Таанад, Иерусалимай улад зон, Самариин зонһоо хоёр дахин үлүү нүгэл хээт. Эгэшэ, дүү болохо Самари, Содом гэгшэдһээ бүри жэгшүүритэй хэрэгүүдые ши хэжэ, шамтай зэргэсүүлбэл, хэрэгүүдэйнь долоон дээрэ, арюун байһые элирүүлбэш[+]. 52Тиигээд мүнөө ши нэрээ хухарһанаа амасан бай. Самари, Содомдо орходоо шинии нүгэл хүндэ, тиимэһээ хэһээлтэшни хүндэ байха. Мүнөө эшэжэ улайжа, нэрээ хухарһанаа амасажа бай.

53Нэгэтэ Би Содом, Самариие хажуугаархи һууринуудтайнь хамта үргэн һэргээхэб. Мүн Би шамайешье, Иерусалим, һэргээн бодхоохоб[+]. 54Тиихэдэм өөрынгөө үйлэ хэрэгүүдэй түлөө ши эшэхэш, Содом болон Самари шамһаа багаар нүгэл үйлэдэһэндөө баясан байха. 55Иигэжэ Содом болон Самари хажуудахи һууринуудтаяа хамта һөөргөө һэргэн бодохо. Би шамайешье, Иерусалим, һууринуудтайш хамта һэргээн бодхоохоб. 56Иерусалим, ши дээрэлхүү бардам зан гарган байха үедөө Содом тушаа хорон үгэ хэлэдэг, ехэрхэдэг бэлэйш. 57Харин мүнөө бүгэдэ шинии хорон мууе хаража ойлгоо. Араамай, Пилиштын зон, мүн тиихэдэ бусад хүршэнэршни шамайе үзэн ядажа, зэмэлэн байна. 58Өөрынгөө забхай һальхай ябадалай, жэгшүүрилтэ муухай хэрэгүүдэй түлөө ши хэһээгдэхэ ёһотойш. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!


Найдал байха!

59Ши өөрынгөө хэлсээ, тангаригые эбдээш, тиимэһээ Би тон тиимээр шамда хандахаб. 60Гэбэшье залуу хонгор байхадаш шамтай баталһан хэлсээгээ Би мартахагүйб, энэ хадаа хэтэ мүнхэдөө хүсэндөө байха гээд найдуулхаб[+]. 61Эгэшэ, дүүгээ һөөргэнь абажа байхадаа өөрынгөө хэһэн хэрэгүүдые һанажа, ши эшэхэш. Хэлсээгээр иимэ юумэ баталаагүйшье хадаа Би тэдэниие шамда басагад болгон үгэхэб[+]. 62Хэлсээгээ һэргээн сахин байхадам, ши Намайе Эзэн гэжэ мэдэрхэш[+]. 63Хэһэн юумыеш Би хүлисэхэб, гэбэшье ши тэдэниие мартахагүйш, үгэшье хэлэхэеэ эшэжэ байхаш. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!

#### 17


Хоёр бүргэд тухай һургаалта үгэ

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаа:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин улад зондо иимэ һургаалта[†] үгэ хөөрэжэ үгэ. 3Минии, Эзэн Бурханай,[†] айладхаһые тэдэнэй ойлгохоор хөөрөөрэй. Зай, мантан далинуудтай, үнгэтэ үдэнүүдтэй угаа томо бүргэд нэгэтэ Ливаан[†] руу ниидэбэ. Хуша модоной орой тэрэ хухалаад,[+] 4наймаашадай орон нютаг руу асаржа, нэгэ хото соонь орхибо. 5Тиигээд тэрэ Израилиин газарһаа үрэ абажа, голой эрьеэр бургааһанай ургадагтал, үрэжэлтэй, уһаар элбэг газарта таряа һэн[+]. 6Тэрэнь ургажа, газар дээгүүр шахуу таран ургаһан һаглагар мүшэрнүүдтэй үзэмэй модон болобо. Мүшэрнүүдынь бүргэд руу харан ургана, үндэһэниинь газар доогуур холо ошоно. Үзэмэй модон олон һалаа мүшэртэй, набша намаатай бэлэй[+]. 7Тиихэдэ мүн лэ мантан далинуудтай, олон үдэтэй үшөө нэгэ бүргэд байгаа. Тэрэ хоёрдохи бүргэдөөр уһалуулхын тула үзэмэй модон өөрынгөө үндэһэ тэрээн тээшэ хандуулжа, мүшэр һалаануудаа һунгаба. 8Теэд үзэмэй модон үрэжэлтэй һайн, уһаар элбэг газарта анханһаа хойшо таригдаатай бэлэйл. Мүшэр намаагаар элбэг, жэмэс эдеэшүүлэн, гайхамаар һайхан үзэм модон болохо бүхы эрхэ нүхэсэл тэрээндэ байгаа. 9Эзэкээл, Минии, Эзэн Бурханай, иигэжэ асууһые дуулга: энэ үзэм модон саашадаа урган байха аал? Түрүүшын бүргэд үндэһөөрнь татажа зулгааха, үзэм жэмэсыень таһалха, набша намааень, мүшэрнүүдыень таһалан һалгааха, хатаахагүй юм аал? Хүсэтэй ехэ сэрэгшье эндэ хэрэгтэй бэшэ. 10Мүнөөдөө энэ модон һэргэг, дорюун, харин элһэн сүл губиин һалхинай һалхилхада, тэрэ дары түргэн хатажа эхилхэл[+].


Эзэн һургаалта үгын далда удха ойлгуулна

11Эзэн намда иигэжэ айладхаа:

12– Һургаалта үгын далда удхые ойлгоо гүт гэжэ Израилиин тэрэ үсэд зонһоо асуу. Вавилооной[†] хаан Иерусалим[†] руу ерэжэ, Иудын хааниие түшэмэл ноёдтойнь хамта баряад, Вавилоон руу туун абаашаа гэжэ тэдээндэ дуулга[+]. 13Иудын хаанай түрэл[†] нэгэ хүниие шэлэжэ, тэрээнтэй хэлсээ баталжа, өөртэнь һөөргэдэхэгүй тухайнь шахаа тангариг тэрэ абаа. Тэрэ бусад хүндэтэй зониие өөр руугаа мүн лэ туун абаашаа[+]. 14Иудын хаан түрэ соо үлөөшэ зоной өөрэйнь захиралта дүүргэжэ, орон нютагаа өөһэдын мэдэлдэ хэзээдэшье оруулхагүйн, хэлсээнэй[†] саашадаа сахигдан байхын тула тэрэ тиигээ. 15Теэд Иудын шэнэ хаан саашадаа урдаһаань һөөргэдэжэ, моридые болон сэрэгшэдые эрин, элшэнэрээ[†] Египет[†] руу эльгээгээ. Харин хэлсээ иигэжэ эбдэһэн аад, тэрэ амиды мэндэ үлэхэ гү, амжалта туйлаха гү?! Үгы, хэһээгдэхэ![+] 16Вавилооной хаантай хэлсээ баталжа, захиралтаарнь томилогдогшо Иудын шэнэ хаан баталһан хэлсээгээ эбдэһэнэйнгээ түлөө Вавилоон орон нютагта үхэхэ гэжэ Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб![+] 17Вавилооной сэрэгэй добтолон, хото руу нэбтэрэн орохоёо, ажаһуугшадыень алахаяа далан барижа, бүһэлүүр ханануудые бодхоожо байхадань, хүсэтэй олон сэрэгтэй Египедэй фараоншье[†] тэрээндэ туһалжа шадахагүй[+]. 18Өөрынгөө тангариг, Вавилоонтой баталһан хэлсээгээ тэрэ эбдээ. Иимэ хэрэг үйлэдэһэнэйнгөө түлөө тэрэ мултаржа, амиды мэндэ тэрьедэжэ шадахагүй. 19Минии нэрээр тангариглан, Минии урда хэлсээ баталһан аад, тэдэнээ эбдэһэнэйнь түлөө Би энэ хэлсээнэй хараалые[†] өөрынь толгой дээрэ буулгахаб. Энээн тушаа Би Өөрөөрөө тангаригланаб! 20Урьха гүльмэ табижа, тэрэниие барихаб. Тиигээд Вавилоон руу абаашажа, Минии урдаһаа буруу юумэ хэһэнэйнь түлөө тэндэ шүүн хэһээхэб[+]. 21Эрхим сэрэгынь байлдаанда алдалан унаха, амиды мэндэ үлөөшэдынь найман зүгөөр тараагдаха. Тиихэдэ Минии, Эзэнэй, айладхал ойлгохот[+].

22-23Хэзээ нэгэтэ Би, Эзэн,
үндэр хуша модоной оройһоо
үнжэгэн зөөлэхэн мүшэрхэнүүдыень таһалан абаад,
Израилиин үндэр агуула дээрэ һуулгахаб.
Тэрэ гэшүүһэ олонтой
мантан хуша модон болохо,
үрэ жэмэс үгэдэг байха.
Набша намаагайнь һүүдэртэ
элдэб янзын жэгүүртэ шубууд байрлаха,
амардаг байха[+].
24Хээрын бүхы модод Намайе
Эзэн гээд мэдэдэг болохо.
Үндэр модо набтар болгоноб,
набтар модо үндэр болгон ургуулдагби.
Ногооржо байгша модо хатаанаб,
хатаһан хуурай модо һагсайлган ургуулдагби.
Эзэн Би айладхабал,
тэрэнээ заабол бэелүүлдэгби![+]

#### 18


Нүгэлтэй зон хосорхо

1[•]Эзэн[†] намда иигэжэ хандаба:

2– Эзэкээл, Израилиин улад зон «Түрэлхидэйнь гашуун үзэм эдихэдэ, хүүгэдэйнь аманда гашуун амтан үлэнэ» гэһэн оньһон үгэ дабтадаг гү[+]? 3Би, Дээдэ Эзэн, Өөрөөрөө тангаригланаб, энэ оньһон үгэ Израиль[†] дотор бэшэ хэлэхэеэ болихо![+] 4Хүн бүхэнэй – эхэ, эсэгын, үхибүүнэйнь – ами наһан Минии мэдэлэй. Нүгэл[†] үйлэдэгшэ хэн нэгэн өөрынгөөл хэһэнэй түлөө хосорхо[+].

5Үнэн зүб, үнэн сэхээр хэрэг шиидхэдэг хэн нэгэн бии гэлэй. 6Обоонуудта тахигдаһан үргэлэй хоол тэрэ баридаггүй, Израилиин онгонуудта[†] мүргэдэггүй гэел даа. Ондоо хүнэй һамгантай унтадаггүй, һарынхияа үзэжэ байхадань һамгандаа хүрэдэггүй гэе[+]. 7Хэнииешье дарладаггүй, бариса гэжэ абаһан юумэеэ бусаадаг, дээрмэшэлгэ, тонуул хэдэггүй, үлэн хооһон хүнтэй эдеэ хоолоороо хубаалдадаг, нюсэгэн хүндэ хубсаһа үгэдэг[+]. 8Түрүүлхэ гэжэ мүнгэ үгэдэггүй, муу юумэ хэдэггүй, үнэн зүбөөр хэрэг шиидхэдэг[+]. 9Захиралта, хуулинуудыем тэрэ үнэн зүрхэнһөө дүүргэдэг. Иимэ хүн зүб һайн хүн гээшэ, тиимэһээ тэрэ амиды мэндэ байха гэжэ Би, Дээдэ Эзэн, айладханаб[+].

10Харин энэ хүн дээрмэшэлдэг, аладаг, элдэб нүгэл хэдэг хүбүүтэй байба гэе. 11Хэдэг муу муухай юумыень эсэгэньшье оройдоо хээгүйл. Хүбүүниинь обоонуудта тахигдаһан үргэлһөө хүртэдэг, ондоо хүнэй һамгантай унтадаг, 12ядуу, үгытэй зониие дарладаг, зонһоо юумыень буляадаг, бариса гэжэ абаһан юумэеэ бусаадаггүй, онгонуудта мүргэдэг, жэгшүүрилтэ муухай юумэ хэдэг, 13мүнгэ түрүүлдэг. Иимэ хүбүүн амиды мэндэ байха аал? Үгы! Иимэ жэгшүүритэй муухай юумэ хэһэндээ тэрэ заабол хосорхо. Өөрөөл үхэлдөө зэмэтэй гээшэ[+].

14Харин хэн нэгэн хүбүүтэй боложо, тэрэ хүбүүниинь эсэгынгээ нүгэл хэдэгые хараад, өөрөө иимэ юумэ хэхэеэ тэбшэдэг, эсэгэеэ һажаадаггүй гээшэ һаа, 15обоонуудай үргэлһөө эдидэггүй, Израилиин онгонуудта мүргэдэггүй, ондоо хүнэй һамгантай унтадаггүй, 16хүниие дарладаггүй, барисаанай юумэ абадаггүй, дээрмэдэдэггүй, үлэсхэлэн хүнтэй эдеэ хоолоороо хубаалдадаг, нюсэгэн хүниие хубсалуулдаг, 17үгытэйшүүлые дайрадаггүй, мүнгэ түрүүлжэ байдаггүй, Минии хуулинуудые сахидаг, захиралтануудыем дүүргэдэг гээшэ һаа, эсэгынгээ гэм зэмэй түлөө тэрэ наһа барахагүй, амиды мэндэ байха. 18Эсэгэнь хүниие угаа ехээр дарлажа, дээрмэшэлжэ, бүхы зондо муу юумэ хэжэ байһанайнгаа түлөө, юрэдөө, өөрынгөөл гэм зэмэй түлөө үхэхэ. 19Гэбэшье таанад «Хүбүүниинь эсэгынгээ гэмэй түлөө юундэ хэһээгдэхэгүйб?» гэжэ асуужа болохот. Юундэб гэхэдэ, тэрэ хүбүүн үнэн зүбөөр, сэбэр сэхээр юумэ үйлэдэдэг, бүхы хуули ёһонуудыем наринаар сахидаг, тиимэһээ тэрэ амиды мэндэ байха[+]. 20Хэн нэгэн нүгэл хэбэл, үхэхэ, харин хүүгэдынь эхэ, эсэгынгээ гэм зэмые амасахагүй, эхэ, эсэгэ хүүгэдэйнгээ түлөө хэһээгдэхэгүй. Һайн хүнэй һайн хэрэгынь өөртэнь туһалха, муу хүнэй муу хэрэгынь өөрыень тушаха[+]. 21Хэрбээ муу хүн нүгэл хэхэеэ болижо, Минии бүхы хуулинуудые сахидаг, үнэн зүбые, сэбэр сэхые үйлэдэдэг болоо гээшэ һаа, амиды мэндэ үлэхэ, үхэхэгүй. 22Хэһэн бүхы муу хэрэгүүдынь сагааруулагдаха, сэбэр сэхэ юумэ үйлэдэһэндөө тэрэ амиды мэндэ үлэхэ. 23Би, Эзэн Бурхан,[†] муу хүнэй хосорходо баярлана бэшэб. Тэрэнэй нүгэл хэхэеэ болижо, амиды мэндэ үлэхэдэ баярладагби[+]. 24Үнэн зүбые үйлэдэдэг хүн үнэн зүбһөө буруу хаража, муу зоной хэдэг жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые хэжэ эхилээ гээшэ һаа, амиды мэндэ байха гү? Үгы! Бүхы үнэн зүб хэрэгүүдынь мартагдаха, урбаһанайнгаа, нүгэл хэһэнэйнгээ түлөө тэрэ хосорхо[+].

25Таанад Намайе зүб бэшэ гэжэ зэмэлнэт. Теэд шагныт, Израилиин улад зон, өөһэдынтнай хэһэн хэрэгүүд буруу, харин Минии хэрэг үнэн зүб мүн! 26Һайн хүн һайе үйлэдэхэеэ болижо, мууе хэжэ эхилээ һаа, өөрынгөө гэм зэмэй түлөө хосорхо. 27Харин муу зон һайн хэрэг үйлэдэжэ эхилбэл, абарагдаха. 28Муу хэрэг хэһэнээ тэрэ ойлгожо, тэрээнһээ зайсажа, амиды мэндэ үлэхэ, хосорхогүй. 29Энээнэй һүүлээршье таанад Намайе зүб бэшэ гээд зэмэлнэт. Израилиин улад зон, таанад өөһэдөө буруут!

30Би, Эзэн Бурхан, таанадай хүн бүхэниие хэһэн хэмээрнь шүүхэб! Нүгэлнүүдэйтнай таанадые хосороохогүйн тула муу хэрэгүүдые хэхэеэ болигты, нүгэлөө наманшалагты[+]. 31Муу муухай юумэ өөрһөө зайсуулагты, сэбэр, арюун бодолтой, Намда үнэн сэхэ бологты. Тиигэбэл, Израилиин арад түмэн, таанад хосорхогүйт![+] 32Би, Эзэн Бурхан, хэнииешье үхэг гэжэ хүсэнэ бэшэб. Муу юумэ үйлэдэхэеэ болижо, амиды мэндэ байгыт!

#### 19


Гашуудалай дуун

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаа:

2– Эзэкээл, Израилиин удамаршадта[†] гашуудалай иимэ дуу дуулажа үгыш: Эхэтнай арсалан мэтэ зоригтой бэлэйл. Хүсэтэ арсалангуудай дунда тэрэ гансаараа гүлгэдөө үндын тэжээгээ[+]. 3Тиигээд нэгэ гүлгэеэ агнаха эрдэмдэ һургаба. Тэрэнь хүниие барижа, эдижэ һураба. 4Үндэһэ яһатад тэрээн тушаа дуулажа, нүхэндэ мэхэлэн оруулжа бариба. Тиигээд тэрэниие дэгээгээр шэрэжэ, Египет[†] орон руу абаашаба[+]. 5Эмэ арсалан хүлеэжэ сүхэрөөд, найдалаа гээһэнээ мэдэхэдээ, нүгөөдэ гүлгэеэ һургажа, тэрэнь хүсэтэй арсалан болобо[+]. 6Бусад арсалангуудтай хамта тэрэ агнажа ябадаг бэлэй. Олзо барижа, хүниие барин эдижэ тэрэ һураба. 7Бүхэлэгдэһэн самхагуудые, хотонуудые тэрэ һандаргаа, архираан дуунһаань орон нютагай зон айжа тэрьедэдэг һэн. 8Тиихэдэнь бүхы талаһаа үндэһэ яһатад тэрэнэй урдаһаа хамтаржа, урьха тор табиба, иигэжэ арсалан нүхэндэнь орожо баригдаа бэлэй[+]. 9Дэгээгээр хамһан, тэрэниие тор руу оруулаад, Вавилооной[†] хаанда абаашаба. Иигэжэ тэрэ хэрэмдэ хаагдажа, оог дууниинь Израилиин хадануудаар бэшэ дуулдахаяа болёо бэлэй. 10Шинии эхэ болбол уһанай дэргэдэ һуулгаһан үзэмэй модон мэтэ бэлэйл. Билтарма ехэ уһатай газарта байһандаа тэрэ жэмэс олонтой, һагсагар гэшүүһэ, мүшэрнүүдтэй һэн[+]. 11Гэшүүһэдынь хүсэтэй, хаашуулай баяг болохоор ургажа байгаа. Бусад мододһоо тэрэ үндэр, харахада, олон набша намаатай, һаглагар үндэр бэлэйл. 12Харин Би уур хилэнтэжэ, тэрэниие газарһаань һуга татан газарта хаябаб. Элһэн сүл губиин халуун һалхин жэмэсынь хатаагаа. Хүдэр гэшүүһэдынь хатажа, галда шатаагдаба[+]. 13Тиигээд энэ модон хуурай элһэн сүл губида һуулгагдаа. 14Мүшэрһөөнь гал гаража, гэшүүһэдынь, жэмэсынь дууһан шатаба. Иигэжэ хүдэр гэшүүһэд, мүн тиихэдэ хаанай баягшье бэшэ байхаа болёо һэн.

#### 20


Израилиин улад зониие һэргылхэ тухай

1Израилиин арад зоной Вавилоон[†] руу баряанда туугдан абаашагдаһанай удаа долоодохи жэлэй үнгэржэ байхада, табадахи һарын арбанда Израилиин ахамадуудай зариманиинь намда ерэжэ, Эзэнэй[†] дура хүсэл асуун, минии урда һууба[+].

2Эзэн намда иигэжэ айладхаа бэлэй:

3– Хүнэй үри Эзэкээл! Эдэ ахамадуудтай хөөрэлдэжэ, Минии хүсэл тушаа мэдэхэеэ һанаа гүт, ямаршье харюу таанарта үгэхэгүйб гэжэ Минии, Эзэн Бурханай,[†] Өөрөөрөө батадхан айладхаһые дуулга[+]. 4Тэдэниие һэргылхэеэ һанана гүш, хүнэй үри Эзэкээл? Үбгэ эсэгэнэрэйнь жэгшүүрилтэ муухай үйлэ хэрэгүүд тухай һануулаарай[+]. 5Минии, Эзэн Бурханай, Израилиие Өөрын арад түмэн болгон шэлэһэн, Египет[†] орон нютагта тэдээндэ Өөрыгөө харуулжа, өөһэдынь болон үри һадаһадайнь Бурхан болохоб гэжэ Яковай обогто тангариг үргэһэн тухайм тэдээндэ дуулгаарай[+]. 6Эгээл тиихэдээ тэдэниие Египедһээ гаргажа, өөһэдтэнь гэжэ шэлэһэн орон нютаг руу абаашахаб гээд тангариглаа һэм. Тэрэ газар нютаг һүөөр, зүгын балаар дэлбэржэ, бусад газарнуудһаа эгээл һайханиинь бэлэй[+]. 7Жэгшүүрилтэй муухай онгонуудаа[†] хаяжа, Египедэй бурхадта мүргэхэеэ, бэеэ бузарлахаяа болигты гэжэ Би тиихэдэ тэдээндэ захираа һэм[+]. 8Теэд тэдэ намда һөөргэдэжэ, үгыем дуулахаяа арсаба. Жэгшүүрилтэ муухай онгонуудта, Египедэй олон бурхадта тэдэ мүргэһөөр зандаа бэлэй. Уур сухал дундаа Би тэдэниие үшөө Египедтэ байхадань хэһээлтэ амасуулхаяа һанабаб. 9Теэд Би тиибэгүйб, юуб гэхэдэ, тэдэнэй хажуугаар тиихэдэ ажаһуугааша үндэһэ яһатадай дуулаһаар байтар Израилиие Египет орон нютагһаа гаргахаб гэжэ соносхоо бэлэйб. Нэрэеэ гутаахагүйн тула Би тиимэ юумэ үйлэдэбэгүйб[+].

10Иигэжэ Би тэдэниие Египедһээ гаргажа, элһэн сүл губи руу абаашаа һэм[+]. 11Хуули ёһонуудаа, зарлигуудаа тэдээндэ дамжуулхадам, тэдэ яагаад ажаһуубал зүб гээшэб гэжэ мэдэдэг болобо[+]. 12Би, Эзэн, тэдэниие Өөртөө зорюулааб гэжэ эли байхын тула Намтай баталһан хэлсээнэй[†] дүлгэ тэмдэг[†] болгон Би тэдээндэ субботые тогтоогооб[+]. 13Харин Израилиин улад зон элһэн сүл губида Намда һөөргэдэбэ. Хуули ёһонуудыем, зарлигуудыем тэдэ сахибагүй. Субботын үдэрыем ехээр бузарлаба. Тиихэдэнь Би байһан газартань, элһэн губида, тэрэ дары Израилиин арад түмэниие үгы хэхэеэ һанабаб[+]. 14Гэбэшье Израилиин улад зониие Египедһээ гарган абаашажа байһыем хараһан үндэһэ яһатадай урда Нэрэеэ гутаахагүйн тула Би тиимэ юумэ хээгүйб.

15Тэрэнэй орондо юумээр элбэг-дэлбэг эгээл һайхан газар нютаг руу таанадые оруулхагүйб гэжэ элһэн губи дотор Би тэдээндэ тангариглаа һэм[+]. 16Юундэ тиигээбиб гэхэдэ, тэдэ Минии зарлигуудые, хуули ёһонуудыем дүүргээгүй, субботонуудыемни[†] бузарлаа, хамаг сэдьхэл бодолоороо онгонуудта мүргэхэ гэжэ зүдхөө[+]. 17Гэбэшье Би тэдэниие хайрлажа, 18Эсэгэдээл адляар юумэ бү үйлэдэгты, хойноһоонь һажаалдажа бү байгты, онгонуудтань бү мүргэгты гэжэ Би үхи хүүгэдые һэргылээ һэм[+].

19Тэдэнэй Эзэн Бурхан байһан тушаа, Минии захиралтануудые, хуули ёһонуудые сахин дүүргэдэг байха тухайнь Би һануулбаб[+]. 20Маанадай хоорондохи хэлсээнэй дүлгэ тэмдэг байхын тула, Намайе өөһэдэйнь Эзэн Бурхан гэжэ хододоо һанадаг байхынь тула субботын үдэр жэншэдгүй сахихыень захирааб[+]. 21Теэд үхи хүүгэдынь мүн лэ Минии урдаһаа һөөргэдэбэ. Минии хуули ёһо, захиралтануудыем дүүргэхэеэ татагалзаба, субботын үдэрые сахингүй байба. Эдэ бүгэдые хэжэ байгаа гээшэ һаа, тэдэ амиды мэндэ байха һааб даа. Зай, тиигээд Би уурлан сухалдажа, тэдэниие элһэн сүл губида хюдаха гэжэ һанаа һэм[+]. 22Гэбэшье тиибэгүйб. Египедһээ Израилиин улад зониие гарган хүтэлжэ ябаашыем хаража байһан үндэһэ яһатадай урда нэрэ хүндэеэ бузарлахагүйн тула Би бэеэ баряа һэм.

23Иигээд элһэн сүл губида ондоо шахаа тангариг үргэбэб, үндэһэ яһатадай дундуур тэдэниие тараан сасахаб гэжэ тангариглаа бэлэйб[+]. 24Минии хуули ёһонуудые, захиралтануудые дүүргэдэггүй, субботын үдэрые сахидаггүй, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ дархалһан онгонуудта мүргэдэг байһанайнь түлөө Би тэдээнтэй иимээр хандаха гэжэ һанаа һэм. 25Ами наһанай орондо үхэл хатал асардаг хуули ёһонуудые тэдээндэ үгэбэб[+]. 26Жэгшүүрилтэй муухай үргэлнүүдые, тэрэ тоодо ууган хүбүүдээ үргэл болгон үргэхые Би тэдээндэ зарлан байгааб. Энэ хадаа тэдээндэ хэһээлтэ ушаруулха, Минии Эзэн байһые тэдээндэ гэршэлхэ ёһотой бэлэйл[+].

27Хүнэй үри Эзэкээл, Минии, Эзэн Бурханай, иигэжэ айладхаһые Израилиин арад түмэндэ дуулга. Тэдэнэй үбгэ эсэгэнэрынь Намда урбажа, доромжолоо һэн. 28Үгэхэб гэжэ тангариглан найдуулһан газар руу Би тэдэниие асарааб, харин тэдэ обоо бүхэн дээрэ, һаглагар модон бүхэн доро тахил үргэжэ, үзэмэй дараһан архи үргэжэ, санзай[†] ууюулжа байгаа[+].

29Ямар обоонууд руу, хайшаа ошожо мүргэнэбта гэжэ Би тэдээнһээ асуубаб. Тахилта газарнууд гээд тэдэ харюусаа. Мүнөө болотороо иимэ нэрэтэй зандаа. 30Үбгэ эсэгэнэрэйнгээ жэшээ дагажа, жэгшүүрилтэ муухай онгонуудтань юундэ мүргэнэбта гэжэ Намайе, Эзэн Бурханиие, айладхана гээд Израилиин улад зондо дуулга. 31Онгонуудта бэлэг сэлэг, үнгэрхэдөө, өөрын үхи хүүгэдые үргэжэ, өөһэдыгөө бузарлаад, мүнөө болоходо Минии хүсэл, түсэб мэдэхэеэ һананат. Ямаршье харюу таанадта үгэхэгүйб гэжэ Би, Эзэн Бурхан, амиды мэндэ байһаараа тангариглан соносхоноб[+].

32Бусад үндэһэ яһатадтал, уг угсаатанда адли боложо, модо, шулуугаар бүтээһэн онгонуудта мүргэжэ, һайн байхабди гэжэ тэдэ һанана. Теэд иимэ юумэн хэзээшье бүтэхэгүй![+]

33Шанга гараараа, бүхы хүсэ шадалаараа Би таанадые зонхилон байхаб гэжэ Би, Эзэн Бурхан Өөрөөрөө батадхан тунхагланаб. Таанад Минии уур хилэнгые одоо мэдэрхэт[+]. 34Тараһан газарнуудһаатнай таанадые суглуулхадаа, Өөрынгөө хүсэ шадалые, уур хилэнгые харуулхаб[+]. 35Арадуудаар хүреэлөөтэй элһэн сүл губи руу асархадаа, Би таанадтай улаан нюураараа уулзалдажа, зарга шүүбэри ябуулхаб[+]. 36Египедэй хажуугаархи элһэн сүл губида таанадай үбгэ эсэгэнэрые хэһээһэндэл Би таанадые хэһээхэб[+].

37Таанадые наринаар хинажа, хэлсээ сахихыетнай баадхахаб. 38Минии урдаһаа һөөргэдэгшэдые Би таанад сооһоо илгажа, баряанда байгша орон нютагһаань гаргаашье хадаа Израилиин газар руу оруулхагүйб. Тиихэдэм таанад Намайе Эзэн Бурхан гээд мэдэрхэт[+].


Израилиин улад зон Эзэндээ эрьехэ

39Израилиин арад түмэн, онгонуудтаа мүргөө хадаа мүргэжэл байгты! Тэдээндэ бэлэг-сэлэг үргэжэ, Минии нэрэ гутаажа байхыетнай тииһээр Би болюулхаб! Миниил захиралта дууладаг болохот[+]. 40Израилиин үндэр нангин[†] Сион[†] хада дээрэ Израилиин бүхы арад түмэн Намда мүргэдэг байха. Би таанадые Өөрын арад гэжэ абажа, асарһан бэлэгүүдыетнай, эдеэнэй дээжые, нангин үргэлнүүдыетнай абан хүлеэн байхаб[+]. 41Тараһан газарнуудһаатнай таанадые суглуулан асархадаа, Би үргэлэйтнай аятай үнэрые таашааһандал таанадые таашаан байхаб. Тиигэжэ бусад арадуудай нюдэн дээрэ таанадтай хэһэн үйлэ хэрэгээрээ Би нангин байдалаа элирхэйлхэб[+]. 42Үбгэ эсэгэнэртэтнай тангариглан найдуулһан Израилиин газар уһан руу таанадые оруулхадам Намайе Эзэн гээд таанад мэдэрхэт[+]. 43Тиихэдэм өөрынгөө үйлэдэһэн хэрэгүүдые, өөһэдыгөө бузарлажа байһанаа һанажа, иимэ муу муухай юумэ хэһэндээ өөһэдһөө жэрхэжэ эхилхэт[+]. 44Муу муухай хэрэгүүдэйтнай түлөө таанадые хэһээхэ хэрэгтэй. Гэбэшье Би нэн түрүүн энээнэй түлөө бэшэ, Өөрынгөө нэрэ хүндэ хаража таанадые хэһээхэб. Тиихэдэм Намайе Эзэн Бурхан гээд таанад ойлгохот[+].


Урда зүгһөө гал дүлэн соробхилхо

45Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

46– Хүнэй үри Эзэкээл! Урда зүг руу эрьежэ, ой модые һэргылэн лүндэн таби. 47Түймэр табихадам, ногооржо байгаашашье, хуурайшье модон бүхэн галда абтаха, хэншье, юуншье тэрэ түймэрые саража шадахагүй, юуб гэхэдэ, урда зүгһөө эхилээд, хойто зүг хүрэтэр гал бүхыдөө соробхилон үргэлжэлхэ гэжэ Минии, Эзэн Бурханай, айладхаһые урда зүгэй ой модондо соносхо[+]. 48Минии, Эзэнэй, тэрэ түймэр табиһан, мүн тиихэдэ сарагдахагүй тухайнь амитан бүхэн ойлгохо[+].

49Харин би харюусабаб:

– Эзэн Бурхан! Намайе энээнһээ зайсуулыт даа! Таабари хододоо хэлэнэ гээд зон нам тушаа хэлэжэ эхилээл[+].

#### 21


Эзэн һэлмэеэ далайн ерэхэл

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Иерусалимай[†] мүргэлэй[†] газарнуудые гэмнэн буруушаан хэлэ. Израилиин улад зониие һэргылэ[+]. 3Минии тэдэнэй урдаһаа тулахаяа, һэлмэеэ хуйһаань һугалаад, һайн, муушье зониие бултыень хюдахаяа байһан тухайм дуулга[+]. 4Урда зүгһөө хойто зүг хүрэтэр бүхы амитаниие һэлмэм усадхаха[+]. 5Һэлмэеэ хуй руу һөөргэнь хэхэгүй тухайм амитан бүхэн ойлгохо.

6Харин ши, хүнэй үри Эзэкээл, тэдэнэй хараһаар байтар ташаагаа шабхада, гай гасаланда абтан шангаар ёоло. 7Тэдэнэй шамһаа «Юундэ ёолонобши?» гэжэ асуухада, зүрхэ алдахуулха, гар һуларуулха, зориг мохоохо, үбдэг шэшэрүүлхэ аймшагтай юумэнэй болохоёо байһан тухай мэдээтэйб гээд хэлэ[+].

8Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

9– Хүнэй үри Эзэкээл! Лүндэн табижа, һэлмэ, һэлмэ хурсадуулагдаа, мэлигдээ гэжэ зондо дуулга:[+]

10Таанадые алахын тула тэрэ хурсадхагдаа,
сахилгаан мэтэ ялаганахын тула мэлигдээ.
Хэншье бү баярлаг,
юуб гэхэдэ, хүн бүхэнтнай
һэргылэлтэнүүдыем анхараагүй, тоогоогүй.
11Гартаа абахаяа һэлмэ хурсадхуулааб,
мэлигэр болгуулааб.
Зониие алахаар тэрэ бэлэн болоо.
12Хүнэй үри Эзэкээл,
шангаар орилон бархиран бай,
тэрэ һэлмэ Минии арад түмэн руу,
Израилиин удамаршад[†] руу далайгаатай.
Тэдэ үхэхэл!
Толгойгоо шаан шаналыш.
13Өөрынгөө зониие шалгажа байнаб,
тэдэ Намайе оройдоошье тогтоожо шадахагүй.
Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан,[†] айладхаа мүн!
14Хүнэй хүбүүн Эзэкээл,
ши арад зониием һэргылэ.
Илаһандам альгаа ташагты гээд хэлэ.
Алуурта һэлмэмни дахин-дахин сабшаха,
энэ хадаа тэдэниие хүреэлһэн,
агууехэ алалсаанай һэлмэ мүн!
15Тэдэ зоригоо мохожо,
бүри олоор алдалан унаха.
Сахилгаан мэтэ ялалзаһан,
алахаар бэлэн Минии һэлмэ
хотын бартаа бүхэндэ хүлеэн байха.
16Минии һэлмэ!
Эриингээ эрьеһэн зүг бүхэн руу –
барууншье, зүүншье талаар,
сабшан бай!
17Тиигээд Би уурлаха хилэнтэхэеэ болижо,
илалтадаа альгаа ташан байхаб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн!


Вавилооной хаанай һэлмэ тушаа

18Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

19– Хүнэй үри Эзэкээл, Вавилооной[†] хаанай һэлмэ далайн ябаха хоёр харгы ойндоо зураглаад үзэ. Тэдэ харгынууд нэгэл орон нютагһаа гаран эхилхэ ёһотой. Харгын асатаһан газарта тэмдэг таби. 20Аммооной ниислэл хото Раббаа руу, тиихэдэ Иудын хан түрын ниислэл хото Иерусалим руу ошоһон харгы замуудые ойндоо оруула[+]. 21Вавилооной хаан харгын һалаа дээрэ зогсожо, годлинуудые һэгсэрэн, онгонуудые[†] асуун, үргэлдэ гэжэ гаргаһан хониной эльгэ шэнжэлэн, ямар харгыгаар ошохоёо шиидэжэ байна. 22Баруун гартань «Иерусалим руу» гэжэ зааһан дүлгэ тэмдэг[†] дайралдаха. Тиихэдэнь тэрэ байлдаа эхилхэ тухай захиралта хашхаран үгэжэ, хотын бартаа, ханануудай дэргэдэ далан бодхоохо, хэрэм, ханануудые эбдэхэ тухай захирха[+].

23Теэд Иерусалимай улад зон хэлсээ тангариг хэһэнээ һанажа, энээндэ этигэхэеэ арсаха. Гэбэшье Вавилооной хаан тэдэнэй гэм зэмэ тухай һануулжа, диилдэн баригдаха тухайнь хэлэхэ. 24Минии, Эзэн Бурханай, иигэжэ айладхаһые дуулгагты: таанад өөһэдынгөө зэмэтэйе мэдэржэ, бүгэдэдэ тэрэнээ эли болгон хөөрэнэт. Гэмтэ ябадалаа, үйлэдэһэн нүгэлөө[†] бултанай урда мэдүүлнэт. Тиимэһээ таанад баригдан, баряанда ошохот.

25Харин ши, Израилиин эртэнһээ үхэһэн гэхэдэ болохо, муу муухай удамарша! Хэһээлтыншни һүүлшын саг ерээ[+]. 26Малгайгаа аба, титимээ тайла, саашадаа урда шэгээрээ юумэн байхагүй гэжэ Би, Эзэн Бурхан, захирнаб. Доогуур һууһан нэгэн дээгүүр һуудаг болохо, дээгүүр һуугааша доошолхо. 27Хото һандаргаахаар шэлэн абагшадаа Иерусалимые үгэхэб, иигэжэ хотые һандаргаахаб, һандаргаахаб, үгы хэхэб!


Аммоон тушаа айладхал

28Хүнэй үри Эзэкээл, лүндэн табижа, Израилиие доромжолһон Аммооной арад зон тушаа Минии, Эзэн Бурханай, айладхал тунхагла: «Һэлмэ, һэлмэ һугалаатай, сахилгаан мэтэ түргөөр алахын тула тэрэ мэлигдээтэй[+]. 29Харадаг үзэгдэлтнай[†] буруу, уридшалан хэлэдэгтнай худал. Таанад зэмэтэйт, тиимэһээ хэһээлтын үдэр мандахань, һэлмэмни толгойетнай таһа сабшан абаха![+] 30Һэлмэнүүдээ хуйдань хэгты! Бусадые сабшан алаха сагтнай дүүрээ. Таанадай мүндэлһэн газарта, таанадай түрэһэн нютагта Би таанадые шүүхэб![+] 31Уур хилэнгэй гал түймэрөөр хайран, зэбүүрхэһэнээ таанадта мэдүүлхэб. Тиигээд алахадаа бэрхэ, хэрзэгы зоной гарта таанадые дамжуулхаб. 32Таанад галда түлеэн боложо, өөрын орон нютагтаа хосорхот. Хэншье таанад тушаа бэшэ дурсахагүй, мартагдахат. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!»[+]

#### 22


Иерусалим хэһээгдэхэ

1Эзэн[†] намтай дахин хөөрэлдэбэ:

2– Хүнэй үри Эзэкээл, алууршадаар дүүрэһэн хотые ши шүүхэеэ һанана гүш? Хэһэн бүхы жэгшүүрилтэ муухай хэрэгүүдынь тэрээндэ һануулаарай[+]. 3Иерусалим,[†] өөрын зониие алаһанайнгаа, онгонуудта[†] мүргэжэ, бэеэ бузарлаһанайнгаа түлөө хэһээлтэ амасаха сагшни ерэжэ байна. 4Шуһа урдахуулжа гэмтэн болоош, онгонуудта мүргэжэ, өөрыгөө бузарлааш. Хэһээлтэ амасаха сагаа иигэжэ дүтэлүүлбэш. Тиимэһээ Би шамайе бусад үндэһэ яһатадай энеэдэ наадан, бусад орон нютагуудай шоо үзэхэ зүйл болгооб[+]. 5Шамһаа ойро, холо оршогшо орон нютагуудай зон нэрээ хухарһан, хүлгөөтэй үймөөтэй шамайе шоо үзэхэ. 6Израилиин удамаршад[†] өөрынгөө хүсэ шадал алалсаа хэхын лэ түлөө хэрэглэнэ. 7Эхэ, эсэгэеэ хүндэлнэгүйт, ерүүл зониие дарланат, үншэн хэнзые, бэлбэһэн эхэнэрнүүдые харшалнат[+]. 8Нангин[†] газарнуудыем хүндэлнэгүйт, субботын үдэрые сахинагүйт[+]. 9Хүниие алуулха зорилготойгоор худалаар хардагшад таанадай дунда бии, обоонуудые тахин үргэл хээд, онгонуудта үргэһэн үргэлэй мяха эдигшэд, забхай һальхай ябадал үйлэдэгшэд олдохо[+]. 10Абынгаа һамгантай унтаха, һарынхияа үзэжэ байгааша эхэнэртэй хурисалдаха ябадал танай дунда гарана[+]. 11Нэгэнь хүршынгөө һамгантай жэгшүүритэй хэрэг үйлэдэжэ, унтана, нүгөөдынь забхайран, бэреэ бузарлан, унтана, гурбадахинь эгэшэ, дүүгээ хүсөөрөө эдлэнэ[+]. 12Хэнииешьеб алахын тула эдилгэ абагшад, нэгэ угсаатан болохо Израилиин хүндэ мүнгэ зээлеэр үгэжэ, түрэсынь ашаар баяжагшад таанадай дунда бии. Таанад Намайе, Эзэн Бурханиие,[†] мартаат[+]. 13Үнэн зүб бэшэ аргаар олоһон олзо ашаг, алаха ушар тухайтнай дуулахадаа, уур хилэнтэжэ, нюдаргаа үбдэтэрнь сохиноб. 14Таанадай урдаһаа тулахадам, зоригтнай мохожо, гараа үргэхэ хүсэ шадалгүй болоод байхат. Би, Эзэн, айладхаа бол заабол бэелүүлхэб! 15Таанадые үндэһэ яһатадай дундуур сасан тараахаб, ондоо газар нютагуудаар хиидхүүлэн байхаб. Тиигээд бузарлаха ябадалнуудыетнай болюулхаб[+]. 16Үндэһэ яһатанай урда таанад өөһэдыгөө бузарлахат. Тиихэдээ Намайе, Эзэниие, энээниие үйлэдөө гэжэ мэдэхэт.

17Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

18– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин арад түмэн Намда хаягдаса, холисо мэтэ болоо. Зууха соо хайлуулжа, мүнгэ сэбэрлэн илгахада зэд, хүнгэн сагаан, түмэр, туулган амяарлаад үлэдэг гээшэ ааб даа. Тэдээн шэнги хэндэшье хэрэггүй зүйл болоол Израилиин зон![+] 19Тиигээ хадань Би, Дээдэ Эзэн, тэдэниие бултыень Иерусалим соо суглуулхаб. 20Тэрэ мүнгэ, зэд, түмэр, туулга, хүнгэн сагаае хайлуулхаяа зууха руу хэдэгтэл, Би уур хилэн дундаа тэдэниие суглуулжа, хамта болгоод, хайлуулхаб. 21Тиимэ даа, хамта суглуулаад, уур хилэнгэй галаар тэдээн руу сорьёходом, тэдэ хайлан һалаха. 22Зууха соо мүнгэнэй хайладагтал, тэдэ хайлажа, Минии, Эзэнэй, уур хилэн дундаа өөһэдыень хэһээһые ойлгохо.

23Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

24– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин улад зондо газартнай муу муухай, тиимэһээ Минии, Эзэнэй, тэрэниие хэһээһэн тушаа дуулга[+]. 25Олзоёо зулгаажа, архиржа байһан арсаланда адлил удамаршадынь! Тэдэ зониие алана, үнэтэ сэнтэй юумэ бултыень өөрын болгоно, эрэшүүлые алажа, бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй тоо олошоруулна[+]. 26Санаартадынь Минии хуули хазагайруулна, нангин, мүн бэшэ, сэбэр болон сээртэй зүйлнүүдые илгаруулнагүй, иигэжэ нангин зүйлнүүдыем бузарлана. Тэдэ субботые сахинагүй, Намайе хүндэлнэгүй[+]. 27Ноёдынь олзоо зулгаажа байһан шононууд мэтэ. Тэдэ хүниие алажа, баяжана[+]. 28Тиихэдэнь лүндэншэдынь тэрэ нүгэлыень[†] бүглэжэ, худал үзэгдэл[†] хаража, уридшалан хэлэхэдээ, хуурмаг юумэ дуулгана. Дээдэ Эзэн иигэжэ айладхаа гээд тэдэ хэлэнэ, харин Би тэрэ юумыень оройдоошье айладхаагүй бэлэйб[+]. 29Баяшуул арад зониие мүлжэнэ, үгытэйшүүлые, ядуу байдалтай зониие дарлана, ерүүл хүниие худалаар харшална. 30Намда усадхуулхагүйн тула хотые аршалжа, хана бодхоон, һүмэ[†] сохюулһан нүхэндэнь зогсожо, халхалжа байха хүниие тэдэнэй дунда бэдэрээб, гэбэшье олобогүйб[+]. 31Тиимэһээ угаа ехээр уурлажа, Би тэдэниие хэһээхэб, үйлэ хэрэгүүдынь өөһэдынь толгой дээрэ буулгахаб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхаа мүн![+]

#### 23


Һальхай ябадалтай эгэшэ дүү хоёр тухай

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Нэгэ эхэһээ гараһан эгэшэ дүү хоёр тушаа шагна. 3Тэдэ хоёр Египедтэ ажаһуухадаа, залуу наһандаа һальхай һамуу ябадалтай байгаа[+]. 4Тэдэнэй нэрэнь гэбэл, эгэшэнь Оһолаа, дүүнь Оһолибаа бэлэй. Тэдэ Намда хадамда гаража, үхибүүдые түрөө һэн. Оһолаа болбол Самари,[†] Оһолибаа Иерусалим[†] болоно гээшэ. 5Оһолаа Минии һамган байгаашье хадаа хүршэ Ассириин амарагуудтаяа һальхай забхай ябадал гарган, инаглаба[+]. 6Хүхэ бэхын үнгэтэй хубсаһа үмдэдэг сэрэгшэдтэй, сэбэрхэн шарайтай түшэмэл ноёдтой, мори унааша сэрэгшэдтэй тэрэ унтадаг байгаа. 7Ассириин дээдэ түшэмэлнүүдтэй тэрэ забхайралдадаг, жэгшүүритэй муухай онгонуудтань[†] мүргэдэг һэн. 8Египедтэ һальхай һамуу ябадал үйлэдэжэ эхилһээр тэрэ иимэ ябадалаа бэшэ орхёогүй бэлэй. Залууһаань эхилжэ эрэшүүл тэрээнтэй унтажа, бүри забхайруулжа һургаа һэн. 9Тиимэ ушарһаа Би Оһолаагай угаа ехээр дурлаһан Ассириин амарагуудтань өөрыень үгөө һэм[+]. 10Тэдэ Оһолаае нюсэгэлжэ, үхи хүүгэдыень баряанда абажа, өөрыень алаба. Оһолаатай болоһон ушар тушаа эхэнэрнүүд үни удаан шэбэнэлдэн, хоб-жэб хөөрэлдэн байгаа бэлэй.

11Оһолибаа дүүнь энэ бүгэдые хараашье һаа, өөрөө бүри һальхай забхай ябадалтай, Оһолаа эгэшэһээ бүри дороор забхайрдаг бэлэй[+]. 12Тэрэ мүн лэ Ассириин гоё һайхан түшэмэл ноёдой, һайхан хубсаһа үмдэһэн, мори унаһан сэрэгшэдэй хойноһоо гүйдэг, тэдээнтэй унтахаяа ехэ хүсэдэг бэлэй[+]. 13Өөрыгөө бузарлаһыень, мүн тиихэдэ хоюулаа нэгэн адли ябадалтайень Би адаглажа байгаа һэм. 14Гэбэшье Оһолибаа эгэшэһээ хэтэрүүгээр забхайрдаг һэн. Хана дээрэ һиилэгдэһэн, улаан шэрээр шэрдэгдэһэн Вавилооной[†] зоной дүрсэнүүдые харахадаа,[+] 15нарин матаргай дээгүүрээ бүһэ бүһэлһэн, толгойдоо мантан боолто малгай үмдэһэн, Вавилооной сэрэгэй жанжинуудта адли тэдэниие обёорходоо, 16тэрэ гансата тэдээндэ жүрөөдэн дурлажа, хойноһоонь Вавилоон руу элшэнэрые[†] эльгээбэ. 17Вавилооной зон ерэжэ, тэрээнтэй унтажа, забхайран бузарлаба, тэрэ өөрөөшье өөрыгөө бузарлаа болоно. Һүүлэй һүүлдэ Оһолибаа тэдээнһээ жэрхэжэ эхилээ һэн[+]. 18Тэрэ нюсэгэ салдагаар олоной урда харагдажа, һальхай забхай ябадалынь олондо мэдээжэ болоходонь, Би эгэшэһээнь буруу хараһандал адляар тэрээнһээ буруу харабаб. 19Залуудаа Египет[†] орон нютагта забхайрдагаа һанан, Оһолибаа забхай һальхай ябадалаа бүри олошоруулжал байгаа[+]. 20Элжэгэнэй мэтэ томо заһаатай, мориной мэтэ ехэ һалайтай амарагуудтаяа ходо унтахаяа тэрэ хүсэжэ байгаа. 21Египедэй амарагуудайнгаа тэрээнтэй унтадагые Оһолибаа һанажа, дахин тэрэ сагаа эрьен ерүүлхые хүсэдэг бэлэй. 22Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхана: «Оһолибаа, амарагуудтаяа хамта байхаяа шинии арсажа эхилээшье хадаш Би тэдэниие урдаһааш эрьюулэн, дайсад мэтээр бүхы зүгһөө асархаб[+]. 23Бүхы сэбэр, залуу түшэмэл ноёдые, захирагшадые, алдар суутай зониие, морин сэрэгэй ноёдые Вавилоонһоо, Ассириһээ, Халдейн Пэкоод, Шооһа, Кооһа гэдэг обогуудһаа хамта суглуулан асархаб[+]. 24Зэр зэбсэгээ морин тэргэдэ тээнхэй, дайшалхы тэргэнүүдтэй[†] олон гэгшын сэрэг шинии урдаһаа ерэжэ, халхабша, бамбай, дуулга үмдэнхэй тэдэ шамайе тойрохо, тиихэдэнь өөрынгөө хуули ёһонуудаар шүүхыень шамайе тэдээндэ үгэхэб[+]. 25Би шамда угаа уурланхайб, тиимэһээ тэдэнэй шамда хэрзэгы муухайгаар хандахыень хорихогүйб. Тэдэ хамар, шэхыеш отолхо, үхи хүүгэдыеш һэлмээр усадхаха, галдан һалгааха. 26Хубсаһа хунарыеш, үнэтэ гоё зүүдхэлнүүдыеш шамһаа саб шүүрэн, тайлан абаха[+]. 27Иигэжэ Би шинии үшөө Египедтэ байхадаа һурагша муу муухай ташаяан хэрэгүүдыеш, забхайрһыеш болюулхаб. Онгонуудта мүргэхэеэ, Египет тушаа һанахаяа бэшэ болихош[+].

28Үзэн ядадаг, жэрхэдэг зонойш һабарта шамайе үгэхэб. 29Тэдэ шамда хэрзэгы муухайгаар хандажа, хүдэлһэн ажалайш бүхы үрэ дүн хуряан абаха, шамайе нюсэгэлөөд орхихо, тиихэдэнь хүн бүхэн янхан эхэнэр байһыешни, һальхай забхай ябадал гаргадагыешни хараха. 30Үндэһэ яһатадай онгонуудта мүргэжэ, өөрыгөө бузарлаһанайш түлөө тэрэ хэгдэхэ[+]. 31Эгэшынгээ замаар ябаһанайш түлөө тэрээндэ уулгаһан хэһээлтынгээ шүлэ мүн лэ шамда уулгахаб[+]. 32Би, Эзэн Бурхан, гүнзэгы, үргэн аягаар хэһээлтын шүлэ эгэшэдэш уулгаа һэм. Тон тиимэ аяга ши уужа, шоо үзүүлхэ, наадалуулха болонош. 33Һогтон, уйдан байхаш, энэ айхын, һандархын аяга, эгэшэ Самарииншни аяга! 34Тэрэниие дууһан уужа, хатаагаад, удаань бута сохижо, хэлтэрхэйнүүдээрнь үбсүүгээ таһа татан байхаш. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!»[+]

35Ши Намайе мартажа, буруу харааш, тиимэһээ һальхай забхай байһанайнгаа түлөө хэһээгдэхэш[+].

36Эзэн намда айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Оһолаа Оһолибаа хоёрые шүүхэ һанаатай гүш? Жэгшүүрилтэй муухай хэрэгүүдыень тэдээндэ һануулаарай[+]. 37Тэдэ онгонуудта мүргэжэ, өөһэдынгөө үхи хүүгэдые алажа, тэрэ муухай онгонуудта үргэдэг байгаа[+]. 38Үшөө юу хээб гэхэдэ, Минии нангин[†] үргөөе бузарлаа, субботын үдэрыем сахяагүй[+]. 39Онгонуудтаа үргэл болгон үхи хүүгэдээ алаһанайнгаа һүүлээр тэрэл үдэртөө Минии нангин үргөө руу ерэжэ, тэдэ бузарлаа. Иигэжэ тэдэ Минии нангин гэртэ хандаа болоно[+]. 40Холын зониие асаруулхаяа элшэнэрые тэдэ эльгэжэ, ерэхэдэнь, тэдэ хоёр эгэшэнэр бэеэ угаажа, нюдөө будажа, зүүдхэлнүүдээрээ бэеэ гоёодог бэлэй[+]. 41Шэрээ урдань табяатай гоё һайхан буйдан дээрэ тэдэ хэбтэдэг бэлэй. Тэрэ шэрээ дээрэнь Минии үршөөһэн оливын тоһон,[†] уталганууд байдаг һэн. 42Тэдэнэй гэртэ элһэн сүл губиин архиншад олоороо үймэржэ, шууяжа байгша һэн. Эдэ зон эгэшэнэрэй гарта бугаагуудые, толгойдонь үзэсхэлэн һайхан титимүүдые үмдэхүүлдэг байгаа. 43Забхайралгые үйлэдэжэ эсэһэн тэдэ эхэнэрнүүд тушаа «Яажа эсэнэгүйб?» гэжэ Би Өөртөө дуугаран һанаа һэм. 44Теэд тэдэ зон янхан эхэнэрнүүд болохо Оһолаа Оһолибаа хоёрто һамгадтаа ерэһэндэл адляар дахин-дахин ерэжэл байгаа. 45Гэбэшье үнэн сэхэ зон тэдэ хоёр эгэшэнэрые алууршад байһандань, мүн урбан забхайран байһанайнь түлөө шүүхэ[+].

46Мүнөө тэдээн руу олон зониие дуудажа, сохюулха, дээрмэшэлүүлхэб гэжэ Би, Эзэн Бурхан, айладханаб. 47Тэдэ зон эгэшэнэр руу шулуу шэдэн, һэлмээр сабшан усадхаха, үхи хүүгэдыень алаха, гэр байрануудыень шатаан һалгааха[+]. 48Энэ орон нютагта забхайрха ябадал үгы хэхэб, тиихэдэм бүхы эхэнэрнүүд тэдээндэл адли һальхай һамуун байхаяа тэбшэхэ[+]. 49Һальхай ябадал гаргаһанайнгаа, онгонуудта мүргэһэнэйнгээ түлөө эгэшэнэр хэһээгдэхэ, тиихэдээ Намайе Эзэн Бурхан гэжэ мэдэдэг болохо[+].

#### 24


Гал дээрэ табяатай тогоон

1Бидэнэй Вавилоон[†] руу баряанда ошоһоной удаа юһэдэхи жэлэй үнгэржэ байхада, арбадахи һарын арбанда Эзэн[†] намтай дахин хөөрэлдэбэ. Тэрэ иигэжэ айладхаа:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Мүнөөдэр хэдыб гэжэ бэшэжэ аба. Вавилооной хаан эгээл мүнөөдэр Иерусалимда[†] добтолон оробо[+]. 3Тиигээд үгэ дууладаггүй энэ арад зондо Минии, Эзэн Бурханай,[†] иимэ һургаал[†] үгэ дуулга:

Тогоо таби, тогоо таби,
тэрээн руугаа уһа эюулэ[+].
4Тэрээн руу эгээл һайн мяханай хэһэгүүдые –
гуя, хаа хэ,
шэлэһэн һайн яһануудыешье хэ.
5Хонин һүрэгэй эгээл шэлдэгые абаарай.
Тогоон дороо түлеэ обоолоод,
һайса шана,
яһа һайса бусалга.

6Иерусалим һалахань! Хото алууршадаар дүүрэнхэй, хуушан, жэбэтэй тогоон мэтэ. Мяхан хэһэг хэһэгээр тэрээн сооһоо хаягдаха, саашадаа тэрэ мяхантай юун болохо байһанда хэнэйшье һанаан зобоногүй[+]. 7Хото дотор хүниие алаха ушар гаража, шуһаниинь шоройдо дарагдахаар газар руу бэшэ, хатуу шулуун дээрэ адхараа бэлэй[+]. 8Үһөөлтэеэ абаха гэһэн мэдэрэл түрүүлхээр уур сухалаа хилгэнтүүлхын тула Би газарта шэнгэхээр бэшэ, хатуу шулуун дээрэ шуһа тэрэ зандань, аршангүй үлөөгөө һэм. 9Би, Эзэн Бурхан, тэрэ шуһаар дүүрэнхэй хотые заабол хэһээхэб! Ехэ гэгшын түүдэбшэ табихаб[+]. 10Түлеэ нэмэжэ, гал түргэдүүлэгты! Мяха шанагты! Яһанайнь илзартар, үдхэн болотор шанагты! 11Тиигээд хооһорһон тогоогоо аһажа байһан нүүрһэн дээрэ табигты, тиихэдэ тэрэ халаха. Иигэжэ жэбэнь үгы боложо, тогоон сэбэр арюун болохо. 12Гэбэшье бүхы жэбэнь һалахагүй, хэдышье хүдэлөө һаа[+]. 13Хэдышье сэбэрлээ һаам, ши, Иерусалим, жэгшүүритэй муухай, нүгэлтэй[†] зандааш. Уур хилэнгээ гүйсэд гаргатарни ши сэбэр болохогүйш. 14Тэрэ саг ерэнэл аабза. Тиихэдэнь Би хэһээлтэеэ болюулжа гү, али Иерусалимай улад зониие хайрлажа, энэрэл үзүүлжэ байхагүйб. Хэһэн хэрэгэйнгээ хэмээр тэдэ хэһээгдэхэ ёһотой. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]


Эзэкээлэй һамган наһа барана

15Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

16– Хүнэй үри Эзэкээл! Шинии эгээл дуратай хүнэй ами наһа гэнтэ Би абахаяа байнаб. Харин ши гомдожо, нёлбоһо гаргажа бү байгаарай[+]. 17Абяагүй гашууда. Толгойгоо тэрэл зандаа боолто-малгайгаар орёожо, хүлдөө гуталаа үмдэжэ бай. Гашуудан нюураа бүглэжэ, ямбын эдеэ эдижэ бү байгаарай[+].

18Үглөөгүүр хөөрэлдэдэг зангаараал би улад зонтой хөөрэлдэбэб. Үдэшэлэн минии һамган наһа бараа һэн. Үглөөдэрынь би Эзэнэй захирһанай ёһоор байбаб. 19Зон энээниие харахадаа, намһаа асууба: «Юундэ иимээр байнабта, гашуудалай ёһолол юундэ сахинагүйбта?»[+]

20Би тэдээндэ харюусабаб:

– Эзэн Бурхан айладхаа: 21Таанарай хүсэ шадалай бахархал, нюдэнэйтнай хужар, сэдьхэлэйтнай сэсэг болохо нангин[†] үргөөе Тэрэ үгы хэхэеэ байна. Иерусалимда үлөөшэ үхи хүүгэдтнай һэлмээр усадхагдаха[+]. 22Тиихэдэ таанад минии мүнөө хэжэ байгааша юумэ хэхэт: нюураа бүглэхэгүйт, хахасалгын хоол барихагүйт. 23Гашуудалай тэмдэг болгон, толгой, хүл нюсэгэн ябахагүйт, гасалан уйлахагүйт. Нүгэлэйнгөө түлөө таанад гэмшэн, һанаа алдан ябахат[+]. 24Би, Эзэкээл, таанадта дүлгэ тэмдэг[†] болохоб, намдал адляар таанад байхат. Эдэ бүгэдые гүйсэдхэгшэ Эзэн Бурханаа тиихэдэ таанад мэдэдэг болохот[+].

25Эзэн айладхаа:

– Хүнэй үри Эзэкээл, алдар солынь шэмэг, нюдэнэйнь хужар, сэдьхэлэйнь сэсэг болохо нангин үргөөень Би үгы хэхэб, үхи хүүгэдыень мүн лэ усадхахаб. 26Тэрэ хилэнсэгтэ үдэр хэн нэгэн аюулһаа зайсан, тэндэһээ тэрьедэн шам руу гүйжэ ерээд, болоһон юумэн тушаа мэдээ асарха[+]. 27Дуугаржа шадахаяа болиһон аад, эгээл тэрэ үдэр ши дахин дуугаржа, улад зонтой хөөрэлдэхэш. Ши зониие һэргылһэн дүлгэ тэмдэг болохош, тиигээд тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохо[+].

#### 25


Аммоонууд тушаа уридшалан айладхаба

1Эзэн[†] Бурхан[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Аммооной улад зоной урдаһаа лүндэн табижа, иигэжэ тэдээндэ дуулга:[+] 3Минии нангин[†] үргөөгэй һандаргагдаад, Израилиин диилдээд, Иудын арад түмэнэй баряанда туугдан ошоод байхада таанад хүхилдэжэ байгаа һэнта[+]. 4Тиимэһээ Би мүнөө зүүн зүгэй обогуудта таанадые диилдүүлхэб. Тэдэ хотон хүреэнээ[†] газар уһан дээрэтнай табиха, үрэ жэмэсыетнай эдихэ, һүыетнай ууха. 5Танай ниислэл хото Раббаае тэмээнэй бэлшээри, Аммооной хүбүүдэй хото һууринуудые хониной хэбтэри болгохоб. Тиихэдэм таанад Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохот[+]. 6Израилиин гай тодхорто таанад альгаа ташажа, собхоржо дэбһэжэ баясан байгаа бэлэйт. 7Тиимэһээ Би таанадые үндэһэ яһатадта олзо болгон үгэхэб. Дууһан таанадые усадхахаб. Тиихэдэм таанад дахин арад гэжэ тоологдохо мүртэй зонгүй байхат. Тиигээд Минии, Эзэнэй, эдэ бүгэдые үйлэдэһые ойлгохот[+].


Моһаабууд тушаа уридшалан айладхаба

8Эзэн Бурхан иигэжэ айладаа:

– Иудын хан түрэ бусад арадуудһаа юугээрээшье илгаагүй гэжэ Моһаабай[†] болон Сэһиирэй улад зон хэлэжэ байна. 9Тиимэһээ Моһаабай хилээр оршогшо хотонуудта, тэрэ тоодо эгээл һайхан хотонуудтань – Бэт-Ешимоот, Бааһал-Мэһоон, Кириатааим гэгшэдтэ, дайсадайнь добтолхые зүбшөөхэб[+]. 10Аммоон руу добтолон орогшо зүүн зүгэй обог зон Моһааб руу добтолон орохо, тиигэжэ Аммоондол адли Моһааб дэлхэй дээрэ хэзээдэшье бэшэ дурсагдахагүй[+]. 11Иигэжэ Моһаабые хэһээхэдэм, Намайе Эзэн гээд зон мэдэдэг болохо.


Эдоомууд тушаа уридшалан айладхаба

12Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Эдоомой[†] арад түмэн Иудын зонһоо үһөөгөө ехэ шангаар абаһандаа зэмэтэй[+]. 13Тиимэһээ улад зонииень, адууһа малыень усадхажа, Эдоомые хэһээхэб. Газар дайдань Тэмаанһаа эхилээд, Дэдаан хүрэтэр ханха зайдан болохо, бүхы зонииень һэлмээр усадхахаб[+]. 14Минии арад түмэн Израиль[†] Минии түлөө Эдоомһоо үһөөгөө абаха, уур хилэнгыем Эдоомой зондо мэдэрүүлхэ, иигэжэ тэдэ Минии үһөөгөө абалга ямар гээшэб гэжэ мэдэдэг болохо.


Пилиштүүд тушаа уридшалан айладхаба

15Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Пилиштын[†] арад зон хэтын дайсадһаа үһөөгөө оло дахин абан, усадхахаяа һэдэдэг байгаа. 16Тиимэһээ Пилиштын арад түмэндэ Би добтолхоб, хэрээдүүдые һалгаахаб, далайн эрьеэр оршодог хотонуудайнь ажаһуугшадые дууһан усадхахаб[+]. 17Угаа ехээр тэдэниие хэһээжэ, дүүрэн хэмжээгээр үһөөгөө абахаб. Иигэжэ шанга уур сухал дундаа хэһээхэдэм, тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохо.

#### 26


Тиир хото тушаа уридшалан айладхаба

1Баряанда туугдан ошоһоноймнай һүүлээр арба нэгэдэхи жэлдэ һарын нэгэндэ Эзэн[†] намтай хөөрэлдөө һэн. Тэрэ иигэжэ айладхаа:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Тиир хотын зон Иерусалимай[†] гай тодхорто баярлан иигэжэ хэлсэнэ: «Ха-ха, Иерусалим һандаргагдаа! Олон уласуудай аралжаа наймаанай томо уулзуур газар һэн бэлэй, мүнөө тэрэ хооһороо, һуурииень бидэ эзэлхэбди»[+]. 3Энээнэйнь түлөө Би, Эзэн Бурхан,[†] Тиирэй урдаһаа тулахаб! Далайн долгинуудаа туун асардагтал мэтэ Би Тииртэ добтолхыень олон үндэһэ яһатадые эльгээхэб! 4Тэдэ Тиир хотын ханануудые, самхагуудые һандаргааха. Ганса нюсэгэн хада болон үлэтэрнь хотын һандархай шулуунуудые хаман бутаргаахаб. 5Далайн дунда оршогшо энэ газарта загаһашад гүльмэеэ хатаадаг байха. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн! Үндэһэ яһатад тэрэниие дээрмэдэн тонохо[+]. 6Далайн эрьеэр оршогшо һууринуудайнь ажаһуугшад һэлмээр усадхагдаха. Тиихэдэнь тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохо[+].

7Дэлхэй дээрэ эгээл хүсэтэй хаан гэбэл, Вавилооной[†] хаан Навуходоносор болоно. Би тэрэниие Тииртэ добтолхыень хойто зүгһөө асархаб. Тэрэ моритой, дайшалхы морин тэргэнүүдтэй[†] угаа ехэ сэрэгтэй ерэхэ[+]. 8Далайн эрьеэр оршогшо һууринуудайнь улад зониие тэрэ һэлмээр сабшан усадхаха, хотын ханануудай үндэр хүрэтэр далан бодхоохо, мантан халхабша байгуулха[+]. 9Хэрэм хана сохин эбдэдэг түхеэрэлгэнүүдээ тэдэ хэрэглэхэ, самхагуудые түмэр һүхэнүүдээр сабшан унагааха[+]. 10Һандарһан хото руу тэдэнэй ороходонь, тоо томшогүй моридойнь туруунһаа бурьялан бодоһон тооһон хотые үүлэн мэтэ хушаха, мориндо мордоһон, дайшалхы тэргэнүүдээр ябаһан сэрэгэйнь, сахаригуудайнь шууяанһаа хотын хананууд дорьёжо доһолжо байха. 11Морёор үйлсэнүүдээр үнгэрхэдөө, тэдэ шоройе үнэһэн тобороог болгохо, улад зониие һэлмээр сабшан усадхаха, хүсэ шадалай һүлдэ хүшөөнүүдые газар руу унагаан һандаргаха. 12Тэдэ хотын баялиг дээрмэшэлхэ, ханануудые сүмэ сохихо, гоё һайхан байшангуудые һандаргааха, тиигээд үлэһэн модо, шулуу, бог шорой далай руу хаяха. 13Энээнэй удаа дуу дуулаха, ятагаар наадан хүгжэмлэхэ абяан бэшэ дуулдахагүй[+]. 14Иигэжэ Би хотые загаһашадай гүльмэеэ хатаадаг халзан хабсагай болгохоб. Хото хэзээдэшье бэшэ һэргээгдэхэгүй. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, иимэ юумэ үйлэдэхэб гэжэ айладханаб![+] 15Тиир хото, шинии һандарал хуймаа, шархатаһан, алуулжа байһан зонойш ёолоо далайн эрьеэр ажаһуудаг арадууд дуулажа, шэшэрэлдэн байха[+]. 16Далайн эрьеэр оршодог улас түрэнүүдэй хаашуул хан шэрээһээ буужа, нэмэргэнүүдээ, шэрэн оёһон гоё һайхан хубсаһануудаа хуу татан тайлажа, шэшэрэн доогуур һууха. Диилдэжэ байһан тухайш шэнэ һонин байд гээд лэ дуулажа байхадаа, тэдэ шэшэрхэ һалганахаяа оройдоош болюулжа шадахагүй[+]. 17Тиигээд тэдэ шам тушаа иимэ гашуудалай дуу дуулаха:

Далайн хажууда оршоһон
суутай мантан хото һалаа, һандараа!
Хотын ажаһуугшад бүхы эрье зонхилон,
бусад зониие айлган һүрдөөн байгаа бэлэйл[+].
18Харин мүнөө Тиир хото унаа, һалаа.
Эрьеын бусад арадууд энээниие харахадаа,
ехэ сошоо, һалганан айгаа.

19Би, Эзэн Бурхан, шамайе хаясаанай, орхисооной газар болгохоб. Тэнгис далайн уһан дээшээ бодожо, шамайе бүрхөөхэ. 20Эртэ урда сагта ажаһуудаг байһан зонтой хамтаруулан, шамайе үхэһэн зоной орон руу доошонь буулгахаб. Иигэжэ нүгшэһэн зонтой хамта, хэтэ мүнхэдөө һандарал шулуунуудай дунда байхыеш баадхахаб. Ши хэзээдэшье дахин улад зоноор дүүрэжэ, хүүежэ байхагүйш. Өөрынгөө туяа гэрэл Би амиды зоной орон дэлхэй дээгүүр сасаргахаб[+]. 21Зоной айха һүрдэхэ жэшээ шамайе болгохоб. Тиир хотые зон бэдэрбэл, хэзээдэшье олохогүй. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

#### 27


Тиир хото тушаа гашуудалай дуун

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл, Тиир хото тушаа гашуудалай дуу татыш[+]. 3Далайн эрьеэр оршогшо олон арадуудтай аралжаа наймаа ябуулдаг, өөрөөшье далайн эрьедэ байдаг энэ хотын зондо Минии иимэ айладхал дуулга:

Тиир, алишье талаһаа тэгшэ һайхамби
гэжэ ши һайрханаш.
4Хилэ хизааршни далайн гүн хүрэтэр нэмжыдэг,
тэгшэ түгэс тээшэ эрмэлзэн баригдаһан далайн онгосо гээшэш.
5Барилгашад Сэниирэй хабсагайһаа кипарис модо абажа,
хамаг банзануудыеш хээ,
Ливаанһаа[†] үнэтэ хуша модо абажа,
мачтануудыеш хээ[+].
6Башаанай сарса модоор һэльбэнүүдыеш хээ.
Киттиимһээ асарагдаһан нарһан модоор шалануудшни хэгдэжэ,
заанай һоёогоор гоёогдоо[+].
7Египедһээ асарагдаһан шэрэмэл һайхан бүдөөр далбагануудшни хэгдэжэ,
холоһоо обёорхоор байгаа һэн.
Элишааһаа асарагдаһан хүхэ бэхэ үнгэтэй бүд
һүүдэрһөө халхабшаш болоо һэн.
8Сидооной ба Арваадай зон һэлюурдэгшэдшни байгаа,
мэргэжэл ехэтэй өөрыншни зон залууршадшни бэлэй[+].
9Гэбаал хотын дүй дүршэлтэй зон эбдэрһэн һандарһан газарыеш заһадаг байгаа,
далайн онгосоор тамардаг бүгэдэ зон
шинии портдо аралжаа наймаа эрхилдэг һэн[+].
10Персиин,[†] Лидиин, Ливиин зон шинии сэрэгтэ байлсаа,
бамбай, дуулгануудаараа шамайе аршалан,
алдар солыеш нэмээгээ[+].

11Арваадһаа ерэһэн сэрэг харуулшни болоо, Гамаадай зон самхагуудыешни харууһалан байгаа. Тэдэ ханануудааршни тойрон бамбайнуудаа үлгөө, иигэжэ гоё һайханшни бүри түгэс болоо бэлэй.

12Таршиишэй наймаашад мүнгэн, түмэр, туулган эдээр аралжаа наймаа ябуулжа, шинии угаа ехэ эд зөөриин наймаае нилээд гүйлгөө[+]. 13Яваан, Тубаал, Мээшэх барлагуудаар, гуулин амһартануудаар шинии эд бараае андалдан абадаг бэлэйл[+]. 14Бэйт-Тогармааһаа ерэһэн зон ажал хүдэлмэриин, дайн дажарай моридоор, элжэгэнүүдээр шинии эд бараае андалдан абадаг һэн[+]. 15Дэдаанай зонтой аралжаа наймаа ябуулааш, далайн эрьеэр ажаһуудаг үндэһэ яһатад заанай яһаар, хара модоор эд барааешни андалдан абагша бэлэй[+]. 16Араамай зон номин шулуугаар, хүхэ бэхэ үнгэтэй, мүн тиихэдэ шэрэжэ оёһон бүдөөр, гоё һайхан маалинга бүдөөр, шүрэ, рубин шулуунуудаар эд барааешни андалдан абагша һэн. 17Иудын хан түрэ болон Израиль[†] эгээл эрхим шэниисэ Минниидһээ, бообо, зүгын бала, оливын тоһо, эдеэ буйлуулдаг, үнэр оруулдаг зүйлнүүдые шинии эд бараагай түлөө түлбэри болгон үгэдэг байгаа[+]. 18Дамааскын зон шинии баян дэлгэр наймаае хаража, Хэлбооной үзэмэй дараһан архи, сагаан нооһо шамда дурадхан наймаалаа һэн[+]. 19Даан болон Яваан Узаалай хажууда шамтай дабтаһан түмэрөөр, хангалтай хүжээр андалдан наймаа хээ[+]. 20Дэдаанай зон эмээлэй тохомоор шамтай наймаа хэдэг һэн. 21Аравиин зон болон Кэдаарай зонхилогшод хурьгаар, хонёор, ямаагаар шамтай андалдан наймаа ябуулдаг байгаа[+]. 22Шэбааһаа, Раамааһаа наймаашад эгээл эрхим халуун ногоогоор, үнэтэ шулуугаар, алтаар шинии эд бараа андалдан абадаг һэн[+]. 23Харраан, Ханнээ, Ээдэн, Шэбаа, Ассири, Хилмаад хотонуудай наймаашадтай ши мүн лэ наймаа ябуулааш[+]. 24Тэдэ шамда үнэтэй һайхан хубсаһа, хүхэ бэхэ үнгэтэй, мүн тиихэдэ шэрэжэ оёһон һайхан бүд, эреэ маряан хибһэн, шанга гүрэһэн олһо худалдаа бэлэй. 25Таршиишэй мантан томо онгосонууд шинии дураар барааеш зөөжэ байгаа. Хүндэ ашаатай, далайгаар тамаржа байһан онгосо мэтэ болоо бэлэйш[+].

26Һэлюуршэдшни шамайе далайн дунда һэлюурдэн абаашаа, гэбэшье зүүн зүгэй шанга һалхинда сохигдон ши һандарааш[+]. 27Тэрэ һүйдхэлтэ үдэр бүхы эд баялиг, ашааншни, далайгаар тамарагшад, залууршадшни, эбдэрхэйеш заһагша дархашуулшни, наймаашад, бүхы сэрэгшэдшни бултадаа далайда шэнгэн хосороо һэн.

28Далайда шэнгэжэ байгааша зонойш оог хашхараае эрьеын зон шагнажа, ехэ һүрдөө бэлэй.

29Далайн бусад онгосонуудай бүхы һэлюуршэд, залууршад, юрэдөө, бүхы ажалшадынь онгосонуудһаа газарта бууба[+]. 30Тэдэ шам тушаа гашуудан, уйлан, толгойдоо шорой сасан, үнэһэн соо хүльбэрхэ, иигэжэ гашуудалаа элирхэйлнэ[+]. 31Толгойгоо халзан болотор хюһаад, гашуудалай шэрүүн таар хубсаһа үмдөөд, тэдэ шам тушаа сэдьхэл шэшэрмэ гашуунаар уйлаха. 32Гашуудан тэдэ иигэжэ уйлалдан дуулаха:

«Тиир, ши бусад хотонуудһаа мантан бэлэйш, харин мүнөө далайн оёорто абяа шэмээгүй хэбтэнэш[+]. 33Олон арад түмэнүүд далайгаар ерэдэг ашаануудыеш баяртай угтан, хэрэгсэлээ хангадаг бэлэйл. Хаашуул хаа-хаанагүй шинии эд бараагаар баяжан байгаа[+]. 34Харин мүнөө далайда хосороош, гүн уһанда шэнгэн һалааш, бүхы ашааншни, ажалшадшни шамтай хамта далай руу унаа. 35Далайн эрьеэр бүхы зон гай тодхорыеш хаража һүрдөө, хаашуулынь ехэ айжа, шэг шарайнь сухиигаа[+]. 36Ши ошонгоо ошоош, хэтэ мүнхэдөө үгы болоош. Дэлхэйн бүхы наймаашад шинии аймшагтай хуби заяае хаража доһолоол»[+].

#### 28


Тиир хотын хаан тушаа уридшалан айладхаба

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Тиир хотын хаанда Минии иимэ үгэнүүдые дуулга: ши ехэ бардамлажа, өөрыгөө Бурхамби, далайгаар хүреэлэгдэнхэй Тиир хото минии хан шэрээ гэжэ хэлэнэш. Харин ши Бурхамби гэжэ өөрыгөө хэды тоолоошье һаа, Бурхан[†] бэшэ, юрын лэ хүн гээшэш[+]. 3Ши өөрыгөө Даниилһаа мэргэн ухаатайб, минии мэдэхэгүй юуншье байхагүй гэжэ тоолонош[+]. 4Өөрынгөө мэргэн ухаагаар ухаалдижа, сандаа алта мүнгэ суглуулааш, арсалтагүй[+]. 5Ухаатайгаар наймаа ябуулжа, баялигаа нэмээгээш, гэбэшье баялигһаа боложо бардамлажа эхилээш. 6Өөрыгөө Бурхантай адлиб гэжэ тоолоһонойш түлөө Би, Эзэн Бурхан, 7шам руу хариин хэрзэгы дайсадые асархаб. Тэдэ арай гэжэ олоһон эд баялигыеш үгы хэхэ[+]. 8Шамайе тэдэ алаад, далай руу хаяха. 9Алууршадайнгаа урда «Би Бурхан гээшэб» гэжэ хэлэжэ байха гүш? Тэдэнэй сохин добтолон ороходо, ши бусад зондол адли ёоложо зобожо байхалши. 10Зон шамайе алаха, иигэжэ ши Намда шүтэдэггүй хүнүүдтэ алуулха болонош. Иигэжэ Би, Эзэн Бурхан, айладхаа мүн![+]

11Эзэн намда дахин айладхаба:

12– Хүнэй үри Эзэкээл, Тиир хотын хаанда гашуудалта дуу дуулажа, Минии, Эзэн Бурханай, иимэ айладхал тэрээндэ дуулга: хэзээ нэгэтэ ши дүрбэн тэгшэ түгэс, сэсэн мэргэн ухаатай, гоё һайхан байгаа бэлэйш[+]. 13Ши диваажанай орондо, Эдээмэй сэсэрлигтэ[†] амидаржа, үнэтэ шулуунуудаар бэеэ шэмэглэдэг һэнши. Рубин, топаз, ошор, берил, оникс, яспис, миндарга, номин, оюун болон алтаар хэгдэһэн зүүдхэлнүүдые үмдэдэг бэлэйш. Түрэһэн үдэршни тэдэ шамда зорюулагдан бүтээгдээ[+]. 14Минии нангин[†] хада дээрэ ши ажаһуудаг бэлэйш. Шамайе харууһалхын тула Би өөрынгөө херүүбые[†] томилоо һэм. Туяа гэрэлээр сасаржа байһан үнэтэ шулуунуудай дундуур ябажа байгааш[+]. 15Түрэһэн сагһаа хойшо ши сэхэ һайн ябадалтай байһан аад, муу муухай хэрэгүүдые үйлэдэжэ эхилээш. 16Аралжаа наймаа хүгжөөһөөр ши хүсэрхэдэг, нүгэл[†] үйлэдэдэг болоош. Тиимэһээ Би Минии нангин хадаһаа буухыеш баадхааб. Шинии аршалагша байһан херүүб туяа гэрэлээр сасарһан үнэтэ шулуунуудһаа шамайе үлдөө һэн. 17Гоё һайхан байһандаа ши ехэрхэжэ эхилээш. Мэдээжэ, суутай болоһондоо ухааншни балартаба. Тиимэһээ Би шамайе газар руу хаяжа, бусад хаашуулда жэшээ болгон харуулаа һэм. 18Аралжаа наймаа хэхэдээ оло дахин зониие мэхэлжэ, ши нангин ордонуудаа бузарлааш. Тиимэһээ Би хотыеш галдажа, дууһан шатаагааб. Хотыншни оршодог байһан газарай мүнөө гансал үнэһэн тобороог болоод байһые хүн бүхэн харана. 19Ондоо арадууд угаа ехээр һүрдөө. Хэһээлтэш ехэ, иигэжэ ши хэтын хэтэдэ үгы болоош[+].


Сидоон хото тушаа уридшалан айладхаба

20Эзэн иигэжэ айладхаба:

21– Хүнэй үри Эзэкээл! Сидоон хотые гэмнэжэ хэлэ[+]. 22Зондонь Минии иимэ үгэнүүдые дуулга: Би, Эзэн Бурхан, танай дайсамби! Таанадтай үйлэдэһэн хэрэгэйнгээ ашаар Би алдар солоёо элирхэйлхэб. 23Таанад руу тахал үбшэ эльгээхэб, үйлсэнүүдээр шуһан гол урдахуулхаб. Бүхы зүгһөө таанадые хүреэлэн, таанадта добтолхо, тиигээд алуулхат. Тиихэдээ Намайе Эзэн гэжэ ойлгохот[+].


Израильда һайн байдал үршөөгдэхэ

24Израильда[†] дээрэлхүүгээр хандадаг байһан хажуугаархи үндэһэ яһатадынь саашадаа хадхуур, үүргэнэ мэтэ байхаяа болихо. Тиихэдэ Израилиин зон Намайе Эзэн Бурхан гээд мэдэдэг болохо[+]. 25Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана: тараһан арадуудайнь дундаһаа Израилиин улад зониие суглуулхаб, тиихэдэм үндэһэ яһатад Минии нангин байһые ойлгохо. Албатан Яковтаа үршөөһэн орон нютагтам Израилиин арад түмэн дахяад ажаһуудаг болохо[+]. 26Тэдэ амар амгалан ажамидарха, гэр байрануудые бариха, үзэм модоной сэсэрлиг ургуулха. Израилиин арад зониие үзэн ядадаг хүршэ арадуудые Би шүүжэ, хэһээлтэ амасуулхаб. Тиихэдэм Израилиин Эзэн Бурхан байһыем бүгэдэ зон ойлгохо[+].

#### 29


Египедэй фараон тушаа уридшалан айладхаба

1Вавилоон[†] руу сүлэлгэдэ туугдаһанаймнай удаа арбадахи жэлэй ябажа байхада арбадахи һарын арбан хоёрдохи үдэр Эзэн[†] намда иигэжэ хандаа бэлэй:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Египедэй фараондо[†] бүхы орон нютагынь өөртэйнь хамта хэһээгдэхэеэ байна гэжэ дуулга[+]. 3Иигэжэ тэрээндэ хэлэ: Египедэй фараон, голой дунда хэбтэжэ байгша мантан крокодил мэтэш, «энэ Нил мүрэн минии, би тэрэниие өөрөө бүтээгээб» гэжэ хэлэнэш. Харин Би, Эзэн Бурхан,[†] шинии урдаһаа тулахаб![+] 4Би шинии үүдэндэ дэгээ хэжэ, шамайе уһанһаа гарган татахаб. Голойшни бүхы загаһад хайрһандаш няалдажа, шамтай хамта гараха[+]. 5Тиигээд шамайе болон голойшни хамаг загаһадые элһэн сүл губида хаяхаб, ши хээрэ талада унахаш. Хэншье шамайе хүдөөлүүлхэгүй, ан арьяатан, шубуу шонхор бэеыеш таһа татан эдихэ[+]. 6Тиихэдэ Египедэй хүн бүхэн Намайе Эзэн гээд ойлгохо. Израилиин улад зоной таанадта, Египедэй арад түмэндэ, туһалха гээд найдаһаниинь хулһан таяг тулаһандал адли ямаршье туһагүй байшоо[+]. 7Тэдэнэй таанадта туһа эрин хандахада, ши хулһан таягай хухаржа, һуга руу хадхан ороһондол, таяг тулахада, хамаг ууса хадхаһандал болоош. 8Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, шам руу добтолхыень сэрэг эльгээхэм. Тэдэ зониииеш, адуу малыеш үгы хэхэ[+]. 9Иигэжэ танай, Египедэй, газар эзэгүй хооһон газар болохо. Эгээл тиихэдэ Минии, Эзэн Бурханай, энээниие үйлэдэһые мэдэхэт.

«Нил мүрэн минии, би тэрэниие байгуулааб» гэжэ хэлэнэш.

10Тиимэһээ Би шинии болон голойш урдаһаа тулахаб! Би Египедэй газарые хойто зүгэй Мигдоол хотоһоо эхилээд, урда зүгэй Сиһээн хото хүрэтэр, юрэдөө, дууһан Эфиопиин хилэ хүрэтэр ханха зайдан хооһон тала болгохоб[+]. 11Тэрээгүүр хүншье, малшье гарахагүй, дүшэн жэлэй туршада амидын тэмдэг тэндэ үзэгдэхэгүй. 12Дэлхэйн эгээл хооһон, эзэгүй газар тэрэ болохо. Египедэй хотонууд дүшэн жэлэй туршада һандаранхай хооһон хэбтэхэ. Арад зонииеш дэлхэй дээгүүр тараан сасахаб[+]. 13Дүшэн жэлэй үнгэрһэнэй удаа Би тарааһан орон нютагууд сооһоо улад зонииеш һөөргэнь бусаахаб[+]. 14Түрэһэн нютаг руунь, Египедэй урда зүгэй Патроос руу, тэдэниие асархаб. Гэбэшье тэдэ дорой байдалтай хан түрэ зандаа байха[+]. 15Хан түрэнүүдэй эгээл доройтонги байдалтайнь тэдэ байха, хэзээдэшье бусад арадуудые бэшэ зонхилхогүй. Би тэдэниие иимэ тулюур, хүсэгүй болгохоб. 16Израиль[†] тэдэнэй туһаламжаһаа бэшэ хэзээдэшье дулдыдажа байхагүй. Тиихэдэ Египедтэ найдаһамнай буруу байгаа гэжэ Израилиин зон ойлгохо. Тиигээд тэдэ Минии, Эзэн Бурханай, эдэ бүгэдые үйлэдэһые мэдэхэ[+].


Вавилооной хаан Навуходоносор Египедтэ добтолхо

17Вавилоон руу сүлэгдэн туугдаһанаймнай удаа хорин долоодохи жэлэй ябажа байхада түрүүшын һарын нэгэндэ Эзэн намда иигэжэ хандаба:

18– Хүнэй үри Эзэкээл! Вавилооной Навуходоносор хаан Тиир хотодо добтолоо. Ехэ ашаа үргэн ябахыень сэрэгээ баадхахадань, сэрэгшэдэйнь толгой хүндэ ашаанһаа халзан болоо, дала мүрэнүүдынь шалзараа. Гэбэшье Навуходоносор болон сэрэгынь хото эзэлжэ шадабагүй. 19Харин мүнөө Би Египет[†] орониие Вавилооной Навуходоносор хаанда үгэхэм. Тэрэ баялигынь тонон абажа, сэрэгтээ хүлһэн болгон үгэхэ[+]. 20Минии захиралтануудые дүүргэһэнэйнь түлөө Би тэрээндэ Египедые дамжуулхаб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхаа мүн! 21Тэрэ үдэр Израилиин арад түмэниие хүсэн түгэлдэр болгохоб. Эзэкээл, тэдээндэ Минии нэрэһээ айладхал дамжуулхые шамда зүбшөөхэб. Тиихэдэм тэдэ Минии, Эзэн Бурханай, эдэ бүгэдые үйлэдэһые мэдэхэ.

#### 30


Египет зэлүүд хооһон тала болохо

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл, лүндэн табижа, Египедэй арад түмэндэ иигэжэ дуулга:

Бархиржа байгаад хашхаралдагты!
3Хилэнсэгтэ үдэр дүтэлөө,
Эзэнэй хэһээлтэ амасуулха үдэр!
Үндэһэ яһатадай хосорхо бүрэнхы саг дүтэлбэ[+].
4Египедтэ дайн дажар болохо,
Эфиопидо гай тодхор ушарха.
Египедэй зон, таанад алуулхат,
эд баялигтнай тоногдон абтаха,
гэр байратнай һандарха[+].

5Эфиопи, Ливи, Лидиһээ, Аравиһаа, Хүүбһээ, мүн тиихэдэ Хэлсээ баталһан оронһоо хүлһэлэн абагша сэрэгшэд дайн дажарта алдалан унаха[+].

6Таанадые аршалагшад бултадаа – хойто зүгэй Мигдоолһоо эхилээд, урда зүгэй Сиһээн хото хүрэтэр дайн дажарта алуулагдаха. Омогорходог хүсэтэй сэрэгтнай һалаха. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан,[†] айладхана мүн![+] 7Газар дайдатнай дэлхэйн эгээл эзэгүй хооһон газар болохо, хотонуудтнай эгээл ехээр һандаранхай байха[+]. 8Танай орон газарые Би шатаахаб. Аршалагшадтнай бүгэдэ хосорхо. Тиихэдэл таанад Намайе Эзэн гээд мэдэрхэт[+]. 9Египедые хэһээжэ байһан тэрэ үдэртөө дүтэлжэ байгша гай тодхор тушаа соносхохыень Би юушье мэдээгүй, хашалгүй Эфиопиин улад зон руу элшэнэрые[†] далайн онгосоор эльгээхэб. Тэдэ угаа ехээр һүрдэхэ. 10Египедэй улад зон, таанад угаа олонта. Гэбэшье Вавилооной[†] Навуходоносор хааниие эльгээжэ, таанадые үсөөрүүлхэб[+]. 11Тэрэ хэрзэгы шэрүүн сэрэгтэеэ хамта танай орон нютаг руу орожо, хооһолхо, һэлмэ далайн таанадта добтолоод, үхэһэн бэеэртнай дэлхэй дүүргэхэ. 12Нил мүрэниие хатаахаб, муу муухай зоной мэдэлдэ Египедэй газар уһа дамжуулхаб. Хариин зониие эльгээжэ, газарыетнай зэлүүд хооһон болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

13Эзэн Бурхан Египедэй зондо иигэжэ айладхана:

– Ноодто байгша онгонуудые[†] болон хүрэгүүдые үгы хэхэб. Египедые хүтэлбэрилэн зонхилхо хүн танай дунда бэшэ олдохогүй. Ииигэжэ таанад бултадаа угаа ехээр һүрдэн айхат[+]. 14Патроос хотые һандаргахаб, Цооһаниие галдахаб. Ниислэл хото Тэбээс мүн лэ һандаргагдаха[+]. 15Египедэй хэрэм хото болохо Сииндэ уур сухалаа үзүүлхэб, Тэбээсэй олон зониие үсөөрүүлхэб. 16Египедые галдахаб, Сиин амяа табин шэшэрэн байха, Тэбээс хото һандарха, Ноодой зон дайсадһаа хододоо айжа байха. 17Оон болон Пи-Бээшэт хотонуудай залуу сэрэгшэд дайн дажарта алдалан унаха, бусад зониинь баряанда туугдан ошохо[+]. 18Танай хүсэ шадалые бууруулжа, омогорходог хүсыетнай һалгаахадам, Тахпанхээс хото дээрэ харанхы бууха. Баряанда туугдан ошоходотнай бүрэгэр хара үүлэн орон нютагыетнай бүрхөөхэ[+]. 19Египедые хэһээжэ дүүргэхэдэм, таанад Намайе Эзэн гээд ойлгохот[+].

20Баряанда туугдан ошоһоноймнай удаа арба нэгэдэхи жэлэй ябажа байхада, жэлэй түрүүшын һарын долоодохи үдэр Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй:

21– Хүнэй үри Эзэкээл! Египедэй хаан[†] фараоной гарые хухалааб. Хэншье тэрэниие орёогоо, боогоогүй, һэлмэ барижа шададаг болоторынь эдэгээгээгүй[+]. 22Египедэй фараоной урдаһаа тулахаб, элүүр, мүн хухарһаншье гарнуудыень хоюулынь хухалхаб, тиигэжэ гарһаань һэлмэ унагаахаб гээд Намайе, Эзэн Бурханиие, айладхана гэжэ фараондо дуулга. 23Египедэй улад зониие бүхы дэлхэйгээр тараахаб[+]. 24-25Вавилооной хаанай засаг шанга болгохо, Египедэй урдаһаа далайхыень һэлмэ тэрээндэ үгэхэб. Египедэй фараон хүсэгүй боложо, шархатаһан хүндэл адли Вавилооной хаанай урда ёолохо. Тиихэдэ Намайе Эзэн гээд улад зон мэдэрхэ. 26Египедэй зониие хари гүрэнүүдээр сасан тараахаб, тиихэдэм тэдэ Минии, Эзэнэй, иигэжэ хэһээһые мэдэдэг болохо.

#### 31


Египедэй фараоной эсэс аймшагтай байха

1Вавилоон[†] руу сүлэлгэдэ туугдаһанаймнай удаа арба нэгэдэхи жэлэй ябажа байхада гурбадахи һарын түрүүшын үдэр Эзэн[†] намда иигэжэ хандаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Египедэй фараондо[†] болон албатандань иигэжэ дуулга:
шамдал адли хүсэ шадалтай хэншье байхагүй.
Мүнөө нэгэ иимэ түүхэ шагна[+].
3Ассиритэй сасуулха гү? Бата бэхи, һаглагар мүшэртэй,
угаа үндэр, оройнь үүлэн дунда байһан
хуша модон Ливаанда[†] нэгэтэ байгаа бэлэй[+].
4Уһан тэрэниие ундалуулан ургуулжа, газарай гүн тэрэниие үндылгөө.
Хажуугаарнь урдагша гол горход
ойн бүхы мододые ундалуулдаг һэн.
5Харин энэ модон бусад мододһоо үндэр болоо,
гэшүүһэдынь олон, мүшэрнүүдынь ута бэлэй.
6Гэшүүһэд дээрэнь жэгүүртэн уурхай зохёожо,
мүшэрнүүд доронь ан арьяатан түрэжэ,
дэлхэйн олон арадууд һүүдэртэнь ажамидардаг һэн[+].
7Угаа һайхан модон бэлэй:
ута һаглагар мүшэртэй, үндэр,
газарай гүн уһан хүрэтэр үндэһэниинь ошодог һэн.
8Минии сэсэрлиг соо ямаршье хуша модон тэрээнтэй зэргэсэхэгүй.
Ямаршье нарһан тэрээндэл адли гэшүүһэгүй,
ямаршье агар модон тэрээндэл адли мүшэргүй,
юрэдөө, Минии сэсэрлигэй ямаршье модон
гоё һайханаараа тэрээндэ хүрэхэгүй һэн[+].
9Би тэрэниие олон һайхан мүшэрнүүдтэй болгооб,
Эдээмэй Минии сэсэрлигэй бүхы модод тэрээндэ атаархадаг бэлэй.
10Мүнөө Минии, Эзэн Бурханай,[†] тэрэ модон тушаа
иигэжэ айладхаһые шагна, Египедэй фараон:
үүлэн хүрэтэр үндэр болоходоо
тэрэ модон бардамлажа эхилбэ[+].
11Тиимэһээ Би тэрэниие буруу гэжэ гэмнээд,
муу муухай ябадалайнь түлөө хэһээхыень
хариин хаанда дамжуулааб.

12Хариин хэрзэгы зон тэрэниие отолжо, унаһан газартань орхибо: гэшүүһэдынь, мүшэрнүүдынь хада уулаар, нюруу газараар унан тараа. Тэрэнэй һүүдэртэ амидарагша зон бултадаа тэндэһээ холодон ошобо[+].

13Унаһан модоной түгсүүл дээрэ шубуу шонхор байрлаба, гэшүүһэдээрнь ан арьяатан гэшхэн гүйлдэбэ[+].

14Уһаар оройдоошье дутангүй ургаашье хадаа ямаршье модон иимэ үндэр болохоёо, оройгоо үүлэд хүрэтэр үргэхэеэ бэшэ һанахагүй. Зоной нүгшэжэ, үхэлэй орон[†] руу ошоһондол модон бүхэн мүн лэ һалаха юм[+].

15Тэрэнэй үхэлэй орон руу шэглэхэдэ Би, Эзэн Бурхан, тэрэ үдэрые гашуудалай үдэр болгохоб, гүн уһанда, гол горходто захирхадамни, тэдэ урдахаяа болёод байха. Ливаанай хада ууланууд гашуудан, харанхы бүрэнхы болохо. Хээрэ талын хамаг модод хатажа эхилхэ.

16Тэрэ модоной шууяа гарган унажа, Эдээмэй Минии тэрэниие үхэлэй орон руу шэглүүлхэдэ, дэлхэйн үндэһэ яһатад айн шэшэрэлдэхэ. Үхэлэй орондо оршогшо модод – Минии сэсэрлигэй болон Ливаанай эрхим модод тэрэ модоной унахада сэдьхэлээ ханаха, баясаха[+]. 17Тэрэ модоной һүүдэртэ амидарагша зон мүн лэ үхэлэй орон руу ошоо.

18Египедэй фараон! Эдээмэй сэсэрлигэй[†] али модонтой ши алдар солоороо, һүр жабхалангаараа зэргэсэхэ аргатайбши? Иимэ ушар шамтай болон улад зонтойш тохёолдохо. Дэлхэйн зонһоо эгээл хүсэтэй, үндэр байхадаш шамайе тэрэ модонтой жэшэхээр бэлэй. Эдээмэй Минии сэсэрлигэй мододой үхэн хатадагтал ши мүн лэ үхэхэш, үхэлэй орон руу эльгээгдэхэш, Бурхан гэжэ мэдэхэгүй, мүн дайн дажарта алуулһан зоной дунда хэбтэхэш. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

#### 32


Египедэй фараон тушаа гашуудалай дуун

1Вавилоон[†] руу туугдан ошоһоноймнай удаа арбан хоёрдохи жэлэй ябажа байхада арбан хоёрдохи һарын нэгэндэ Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Египедэй хаан[†] фараон тушаа халаглан, Минии иимэ үгэнүүдые тэрээндэ дамжуула:

Залуу арсаландал дэлхэй дээгүүр хаа-хаанагүй хэсэн ябанаш,
теэд арсаланшье бэшэ, хүлөөрөө уһа булангиртуулжа байһан
голой крокодил гээшэ аабзаш![+]
3Би, Эзэн Бурхан,[†] гүльмэ тор шам дээрэ хаян барихаб.
Тиигээд олон ондоо үндэһэ яһатанаар
шамайе эрье тээшэнь татуулан гаргахаб[+].
4Би шамайе хээрэ тала руу хаяхаб,
тиихэдэм шубуу шонхор, ан арьяатан
үхэһэн бэеыш эдихэ[+].
5Хада уулаар, гол нюруугаар
һэеыш тараан хаяхаб.
6Шинии шуһан хада уула хүрэтэр газар дүүргэжэ,
гол горход болон урдаха.
7Нара, һарын ялархаяа болиторынь
огторгой болон мүшэдые халхалхаб[+].
8Орон нютагыетнай шэб харанхы
байдалда оруулан,
огторгой хаб хара болохо.
Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан,
айладхана мүн![+]

9Танай оройдоо мэдэхэгүй хариин улад зондо таанарые һалгааһан тушаа дуулгахадамни тэдэ айн һүрдэхэл. 10Олон үндэһэ яһатад айжа эхилхэ. Шамайе диилэжэ, илалта туйлаһандаа һэлмээ үргэн ялагануулхадам, тэдэ арадуудай хаашуул угаа айжа, шэшэрэн һалганан байха[+].

11Египедэй фараон, Вавилооной хаан шамда добтолхоёо байна[+]. 12Орон дэлхэйн эгээл хэрзэгы шэрүүн сэрэгшэдэй гарһаа улад зонтнай хосорхо, омогорходог бүхы зүйлтнай һалан һандарха[+]. 13Уһанай хажуугаар бүхы үхэр малыетнай һалгаахаб. Тиихэдэм хүншье, малшье уһа булангиртуулжа байхаяа болихо. 14Уһан номгоржо, гол горход намдуу урдаха. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн! 15Египедые хооһон элһэн сүл губи болгон, нэгэшье амиды амитаниие тэндэ үлөөнгүй байхадам, таанад Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохот[+]. 16Энэ болбол таанадта һэргылэлтэ мүн. Хариин улас түрэнүүдэй эхэнэрнүүд Египедэй улад зоной хосорһондо гашуудан, дуун болгон тэрэнээ дуулаха. Энэ хадаа Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!

17Тэрэл һарын арбан табанда Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

18– Хүнэй үри Эзэкээл! Египедэй улад зон тушаа гашуудан уйла. Удаань үхэлэй орон[†] руу тэдэниие эльгээ, тэндэ тэдэ хүсэтэй шанга арадуудай улад зонтой хамта хэбтэхэл[+]. 19Тэдээндэ иигэжэ дуулгаарай: «Бусадһаа үлүү һайхамби гэжэ һанаа гүт? Үхэхэдөө, доодо замбида ошоод, Бурхангүй зонтой хамта хэбтэхэт[+].

20Байлдаануудта алуулһан зонтой хамта таанад мүн алуулан унахат. Һэлмэ болбол бүгэдые сабшахаар бэлэн. 21Эгээл ехэ баатарнууд болон танай тала барин дайлалдагша зон үхэлэй орон руу таанадые урин байна»[+].

22Тэндэ Ассириин сэрэгшэдэй хүүрнүүд бии юм. Тэдэ хадаа дайн дажарта алуулаа[+]. 23Амиды мэндэ байхадаа тэдэ дэлхэйн арадуудые угаа һүрдөөдэг бэлэй. Мүнөө хуурсагуудынь үхэлэй ороной эгээл доодо газарта табяатай, тэдэ бүгэдэ дайн дажарта алдалан унаа бэлэйл[+]. 24Элаамай сэрэгшэдэй хүүрнүүд мүн лэ тэндэ байна. Тэдэ бултадаа дайн дажарта алуулаа, бурхангүй үхэлэй орон руу доошолон буугаа. Амиды мэндэ байхадаа тэдэ зониие ехэ айлгадаг бэлэй, харин мүнөө үхэнхэй, бузарлагданхай хэбтэнэ[+]. 25Дайн дажарта алуулһан зоной дунда тэдэ хэбтэнэ, хуурсагуудынь дүхэриглэн табяатай. Буян бурхангүй зоной дунда хэбтэжэ, эшхэбтэр байра байдалаа тэдэ дүүрэн амасаа. 26Мээшэх болон Тубаалай сэрэгшэдэй хүүрнүүд мүн лэ тэндэ юм. Буян бурхангүй тэдэнэр бусад зониие ехэ айлган һүрдөөн байгаа, удаань булта дайн дажарта алуулаа[+]. 27Дайн дажарай зэр зэбсэгтэйнь хамта, тэрэ тоодо һэлмыень толгой доронь хэжэ, хүдөөлүүлһэн баатарнуудтал адляар тэдэниие хүдөөлүүлөө бэшэ. Харин тэдэ баатарнууд дайсадаа угаа ехээр һүрдөөгшэ бэлэйл. 28Египедэй зон, таанад диилдэжэ, дайнда алуулһан, буян бурхангүй сэрэгшэдтэй хамта хүдөөлүүлэгдэхэт[+]. 29Эдоомой[†] хаашуулай болон хамаг ноёдойнь хүүрнүүд мүн лэ тэндэ байна. Тэдэ шадалтай зон байгаа. Гэбэшье мүнөө үхэлэй орон соо бурхангүй, дайн дажарта алуулһан сэрэгшэдтэй хамта хүдөөлүүлэгдөө[+]. 30Хойто зүгэй зонхилогшодой, мүн Сидоонойшье зоной хүүрнүүд бултадаа тэндэ юм. Хэзээ нэгэтэ шадалтай ехэ сэрэгынь дайсадаа угаа һүрдөөгшэ бэлэй. Мүнөө тэдэ үхэлэй орондо хүдөөлүүлэгдэн, дайн дажарта унаһан бусад сэрэгшэдтэл адли нэрээ хухаранхай юм[+].

31Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Танай фараон эдэ хүүрнүүдые харахадаа, ганса Египедэй сэрэгэй бэшэ, ондоошье арадуудай иимэ байдалда ороһондо сэдьхэлээ заһан байха. 32Би тэрэниие амиды зондо сүйд хэжэ байхыень баадхаа һэм, харин мүнөө фараон өөрөө сэрэгтэеэ хамта алуулжа, дайнда алдалан унаһан, бурхангүй сэрэгшэдэй дунда хүдөөлүүлэгдэхэ. Энэ хадаа Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!

#### 33


Эзэкээл – арад зоноо һэргылэгшэ мүн

1[•]Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл, арад зоноо иигэжэ һэргылэ: Ямар нэгэн орон нютагта дайн дажар ушаруулба гэлэйб. Тэрэ ороной зон хэн нэгэеэ харуулшан болгон томилбо гэел даа[+]. 3Дайсанай ерэжэ байһые обёорходоо, тэрэ бүреэгээр үлеэжэ, улад зониие һэргылхэ ёһотой[+]. 4-5Бүреэгэй абяа дуулаһаншье һаа, һэргылээгүй, өөрыгөө абархаяа оролдоогүй хэн нэгэн хосорһонойнгоо түлөө өөрөөл гэмтэй болохо[+]. 6Харин тэрэ харуулшан дайсанай дүтэлжэ байһые хараашье һаа, улад зониие һэргылэн бүреэгээр үлеэбэгүй гэел даа. Дайсанай ерэжэ, нүгэлтэй[†] зонииень алахада, тэдэнэй хосорһондо харуулшан лэ зэмэтэй гээд Би тоолохоб. 7Хүнэй үри Эзэкээл, Израилиин арад түмэнэй харуулшанаар Би шамайе томилноб! Минии айладхал шагнаад, ши тэдэниие һэргылэн бай[+]. 8Муу хүниие үхэхэ гэжэ айладхахадам, тэрэ өөрын лэ нүгэлэй түлөө үхэхэ. Нүгэлтэ ябадалаа орхихо тухайнь тэрэниие һэргылээгүй гээшэ һаа, ши, Эзэкээл, үхэһэндэнь зэмэтэй болохош. 9Харин һэргылхэдэш, тэрэ нүгэл үйлэдэһэн зандаа байгаа гээшэ һаа, өөрынгөө хэһэн нүгэлэй түлөө хосорхо. Ши зэмэгүйдэ тоологдохош[+]. 10[•]Хүнэй үри Эзэкээл, нүгэлэйнгөө түлөө угаа ехээр хэһээгдээбди гэжэ Израилиин улад зон гомдоно. Тэдэ саашадаа амиды мэндэ байхамнай хэлсээтэй гээд маргана[+]. 11Би амиды мэндэ Эзэн Бурхамби, нүгэлтэй зоной хосорхые хүсэнэ бэшэб, муу ябадалаа орхижо, амиды мэндэ байхыень хүсэнэб. Израилиин улад зон амиды мэндэ байхаяа хүсэбэл, нүгэл хэхэеэ болёод, Нам руу эрьехэ ёһотой[+]. 12Хүнэй үри Эзэкээл! Һайн зоной нүгэл хэжэ эхилхэдэ, урдань үйлэдэһэн һайн хэрэгүүдынь хэһээлтэһээ тэдэниие абарха бэшэ. Муу зон нүгэл хэхэеэ болиходоо сагааруулагдаха, хэһээлтэ амасахагүй. 13Һайн зондо амиды мэндэ байхат гэжэ найдуулхадам, тэдэ һайн гэжэ тоологдоһондоо найдажа, саашадаа нүгэл үйлэдэжэ эхилээ гээшэ һаа, үхэхэ. Урдань хэһэн һайн хэрэгүүдынь тэдэниие абархагүй[+]. 14Муу хэрэг үйлэдэгшэдэ «үхэхэш» гэжэ айладхахадам, тэрэ нүгэл хэхэеэ болижо, һайн, үнэн юумэ үйлэдэжэ эхилбэ гэел даа. 15Жэшээнь, бариса гэжэ абаһан, үгышье һаа, тоноһон юумэ бусаажа, муу хэрэг үйлэдэнгүй, Минии хуулинуудые сахин байгаа гээшэ һаа, тэрэ амиды мэндэ үлэхэ[+]. 16Нүгэлынь арюудхагдаха, һайн, үнэн юумэ тэрэ хэжэ эхилээ, тиимэһээ амиды мэндэ байха.

17Эзэкээл, зарим зонтнай Намайе буруу юумэ хэнэ гээд тоолодог. Харин тэдэ өөһэдөө буруу гээшэ! 18Һайн хүн муу юумэ хэжэ эхилээ һаа, тэрэнэйнгээ түлөө хосорхо. 19Муу хүн нүгэл үйлэдэхэеэ болижо, һайн, үнэн хэрэг хэжэ эхилээ һаа, амиды мэндэ үлэхэ. 20Израилиин улад зон Намайе буруу гэжэ тооложо байна. Хэһэн хэрэгэйнь хэмээр тэдэниие шүүбэрилхэб!


Иерусалимые дайсадай эзэлһэн тушаа мэдээсэл

21Вавилоон[†] руу сүлэгдэһэнэймнай удаа арбан хоёрдохи жэлэй ябажа байхада арбадахи һарын табанда Иерусалимһаа[†] тэрьедэгшэ нэгэн намда ерэжэ, хотын эзэлэгдэһэн тушаа дуулгаба. 22Тэрэнэй үшөө ерэхын урда үдэшэлэн Эзэн намайе мэдэл дороо абажа, тэрэ хүнэй үглөө үглөөгүүрынь ерэхэдэ, би үгэ айладхаха хүсэ шадалтай болоод байгааб[+].


Израильда үлэһэн зоной саашанхи хуби заяан тухай

23Эзэн намда иигэжэ айладхаа:

24– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин һандарагша хотонуудаар ажаһуугша зон «Абраһаам[†] гансаараа энэ газар абаа бэлэй, харин бидэ оломди, тиимэһээ энэ газар манай байха ёһоороо манай мүн» гэжэ хэлсэнэ[+]. 25Эзэкээл, тэдээндэ Минии, Эзэн Бурханай,[†] иимэ айладхал дуулга: таанад мяха шуһатайнь хамта эдинэт, онгонуудта[†] мүргэнэт, алалсаа, хүсэрхэлгэ үйлэдэнэт. Иимэ байхадатнай, газар яагаад танай байха юм?![+] 26Һэлмэ далайн, хүсэрхэлгэ үүдхэнэт, жэгшүүритэй муухай хэрэг үйлэдэнэт. Ондоо хүнэй һамгантай унтанат. Иимэ байгаад, газар эзэмдэн байхаяа һананат! 27Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб: һандарһан хотонуудаар ажаһуугша таанад дайн дажарта алуулхат, хүдөө талаар ажаһуугшадтнай ан арьяатанай хүнэһэн болохо, агы нүхэндэ, хабсагай хадаар амидарагшадтнай тахал үбшэнһөө үхэхэ[+]. 28Орон нютагые зэлүүд хооһон болгохоб, омогорходог хүсэ шадалыетнай бууруулхаб. Израилиин хада ууланууд хооһон болохо, хэншье тэрээгүүр ябажа шадахагүй. 29Жэгшүүрилтэй муухай хэрэгүүдэйтнай түлөө таанадые хэһээжэ, газарыетнай амигүй хооһон элһэн сүл губи болгоходом, Намайе Эзэн гээд мэдэхэт[+].


Лүндэншын хэлэһые дүүргэнэгүй

30Хүнэй үри Эзэкээл, танай арад зон Вавилоондо байһан мүнөө үе сагтаа хотын хэрэм ханануудай гү, али гэрэй үүдэндэ уулзахадаа шам тушаа хөөрэлдэнэ. «Эзэнэй мүнөө юун гэжэ айладхаһые Эзэкээлһээ асууя» гээд тэдэ хэлсэнэ. 31Тиигээд тэдэ сугларан шамда ерэжэ, хэлэһыешни шагнана, гэбэшье соносоһоноо дүүргэнэгүй. Гансал үгэнүүд. Харин өөһэдөө тэдэ ашаг олзын түлөө мэхэлхэдээ һэншье гэхэгүй[+]. 32Тэдээндэ ши аятай һайханаар дуу дуулагша гү, али һайнаар хүгжэм гарган наадагша мэтэш. Шамайе шагнабашье, хэлэһыеш тэдэ дүүргэнэгүй. 33Тэдэниие һэргылээш, харин тэдэ хэлэһыеш дүүргээгүй, тиимэһээ удаан болонгүй хэһээлтэ амасаха, тиихэдээ лүндэншэ манай дунда байгаа гэжэ ойлгохо[+].

#### 34


Израилиин бирагүй хонишодто гай гасалан тудаха

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин ноёд болбол муу хонишод байна. Тэдэ ноёдые шүүмжэлэн, Минии, Эзэн Бурханай,[†] иигэжэ айладхаһые ши дуулга: Израилиин хонишод, таанадта гай гасалан тудаха! Хонид тушаа бэшэ, гансал өөһэд тушаа һанаагаа таанад табинат[+]. 3Һү, тоһыень эдеэд, нооһоорнь хубсалаад байнат. Эгээл тарган хонидые гарганат! Харин хонин һүрэг тэжээхэ, хооллуулха тушаа һанаагаа табинагүйт[+]. 4Һуларһан хонидто тэнхээ оруулаагүйт, үбшэн үлбэрыень эмшэлээгүйт, гэмтэһэниие боожо байгаагүйт. Таанад тэдээндэ хайра гамгүйгөөр хандаат. 5Хонишонгүй байхадаа тэдэ бутаржа, хээрын ан арьяатанай хүнэһэн болон тараа[+]. 6Минии хонид бүхы дэлхэйгээр таран төөреэ. Хада уулаар, гүбээнүүдээр тэдэ төөрин ябаа, хэншье тэдэниие бэдэрээгүй.

7Хонишод, таанад мүнөө Минии, Эзэнэй, айладхал шагнагты. 8Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангариглан тунхагланаб: Минии хонид харууһагүй орхигдожо, ан арьяатанай хүнэһэн болобо. Хонишод тэдэниием бэдэрээгүй, гансал өөһэд тушаа һанаагаа табяа[+]. 9-10Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, таанадые хэһээхэб! Хонидоо таанадһаа холодуулхаб, адуулхыетнай дахин тэдэнээ үгэхэгүйб! Эдишэ болгон гаргахыетнай зүбшөөхэгүйб![+]

11Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Би Өөрөө хонидоо бэдэрхэб, харууһалхаб[+]. 12Тараад байһанайнь удаа хамтадхан суглуулхадаа хонишоной һүрэгөө шалган байдагтал Би тэдэнээ шалгахаб. Хонидни бүрхэг харанхы үдэр арадуудай дундуур таран төөреэ бэлэй. Би мүнөө тэдэниие абархаб![+] 13Хариин зоной дундаһаа тэдэниие суглуулан гаргахаб, түрэл орон нютаг Израиль[†] руунь асаржа, хада уулаар, гол нюруугаар, һайн бэлшээринүүдээр адуулхаб[+]. 14Тунга ногоон бэлшээридэ Израилиин хада уулаар тэдэ бэлшэхэ, аюулгүй амгалан тиирэхэ[+]. 15Би Өөрөө хонидоо адуулхаб, аюулгүй тайбан газарта амаруулхаб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн! 16Үгы болоһыень оложо, тараһыень бусаажа, гэмтэһыень боожо, үбшэн үлбэрыень эмшэлжэ байхаб. Харин таргыень, эрьюу болоһыень үүсэлхэб, юуб гэхэдэ, хони яажа зүбөөр харууһалхые Би мэдэнэб[+].

17Эзэн Бурхан хонидынь болохо Израилиин арад түмэндэ иигэжэ айладхана:

– Таанад Минии һүрэг гээшэт. Би Өөрөө һүрэгэйнгөө хонидой дунда, хонидой ба тэхэ ямаануудай дунда зарга шүүбэри шиидхэхэб. Алинтнай тэнхээ тамир һайтайб гэжэ мэдэхын тула ехэ наринаар хойноһоотнай адаглан байхаб[+]. 18Эгээл һайн тунга ногоондо бэлшэжэ байһан аад, заримашуултнай дашууржа, эдижэ бараагүй ногоогоо хүлөөрөө гэшхэн дэбһэн байна. Нүгөөдүүл сэбэр тунгалаг уһанһаа уужа байтараа хүлөөрөө уһа булангиртуулна. 19Харин үлөөшэ хонид таанадай гэшхэһэн ногоо, булангиртуулһан уһа ууха юм аал?! 20Мүнөө хадаа Би, Эзэн Бурхан, тэнхээ тамиргүй хони хүсэ шадалтай хонидһоо илгахаб. 21Хүсэ шадалтай хонид, таанад эбэрээрээ мүргэн, тэнхээгүй хонидые үлдэнэт[+]. 22Харин Би тэдэниие абархаб, хулгайда орожо, түлхюулжэ байхыень болюулхаб. Тиигээд һайень мууһаа илгахаб. 23Таанадые адуулдаг хонишоноор Өөрынгөө албатан Давидые[†] томилхоб. Тэрэ таанад тушаа һанаагаа табидаг болохо[+]. 24Минии албатан Давид ударидагшатнай, харин Би, Эзэн, танай Бурхан болохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+] 25Амгалан тайбан байдал үршөөһэн тухай хэлсээ таанадтай баталхаб. Тиигэжэ ан арьяатаниие тала дайдаһаа, ой модонһоо үлдэхэб, тиихэдэм таанад аюулгүй амгалан ажамидархат[+]. 26Минии нангин[†] хада уулые тойрон ажаһуухат. Хэрэгтэй сагтатнай хура бороо эльгээжэ, таанадые үршөөн үреэн байхаб[+]. 27Талын модод үрэ жэмэс үгэн байха, газар баян ургаса бэлэглэхэ. Би таанадые богоол байдалһаа сүлөөлжэ, өөрын газар дээрэ амгалан ажаһуухыетнай зүбшөөхэб. Тиихэдэм Намайе Эзэн гээд мэдэхэт[+]. 28Хариин зон таанадые бэшэ тонохогүй, ан арьяатан өөрын хүнэһэн болгохогүй. Амгалан тайбан, аюулгүй тэнюун ажаһуухат. 29Баян хэшэг үгэхыень газарые баадхахаб, тиихэдэм тэдэ үлэсхэлэн хооһон байдалһаа боложо туража үхэжэ байхаяа болихо. Үндэһэ яһатад таанадые шоо үзэхэеэ болихо. 30Минии, Эзэн Бурханай, Өөрын арад түмэн болохо Израилиие аршалан байһые хүн бүхэн ойлгохо. Энэ Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн! 31Таанад хонидни, Би танай Бурхамби, таанад тушаа хододоо һанаагаа зобоноб[+].

#### 35


Сэһиир нютаг хооһорхо

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл, Сэһиирэй зониие шүүмжэлэ[+]. 3Тэдээндэ Минии иигэжэ айладхаһые хэлэ: Би, Эзэн Бурхан,[†] урдаһаатнай тулахаб! Орон нютагыетнай хубхай хооһон тала болгохоб![+] 4Хотонуудыетнай һандаргаахаб, газар дайдатнай хооһорхо, тиихэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэхэт[+]. 5Эдоомой[†] улад зон, Израилиин арад түмэнтэй үни заяанһаа хойшо дайсад бэлэйт. Тэдээнтэй гай тодхорой тохёолдоходо юушье хээгүй, миин лэ хаража байгаат[+]. 6Би, Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб: алахадаа бэрхэ хадаш өөрыешни үхэл хатал һалан һандангүй хойноһоош дахаха[+]. 7Сэһиир оронииетнай зэлүүд хооһон болгожо, дээгүүрнь гарааша амитан бүхэниие алахаб. 8Үхэһэн зонойтнай бэенүүд хада уула, гол нюруу дүүрэн болохо. 9Газар уһантнай хэтэ мүнхэдөө хооһон байха, хотонуудаартнай хэншье дахин ажаһуухагүй. Эгээл тиихэдэ Намайе Эзэн гэжэ ойлгохот. 10Иудын хан түрэ болон Израиль[†] манай болохо, газарыень эзэмдэн ажаһуухабди гээд хэлээ бэлэйт. Харин Би, Эзэн, тэдэнэй Бурхан байнаб. 11Өөрөөрөө тангаригланаб: Минии арад түмэниие үзэн ядадаг, атаархадаг байһанайтнай хэмээр Би өөһэдыетнай хэһээхэб! Таанадые хэһээжэ байһыемни Израилиин улад зон хараха[+]. 12Израилиин орон нютагай һалажа хооһоржо байһан тушаа баһажа хэлэһыетнай Минии шагнаһые таанад ойлгохот[+]. 13Нам тушаа ехэрхэжэ бардамлажа хэлэхыетнай Би шагнаһан байнаб. 14Таанадые һалгаажа байхадам, дэлхэйн бүхы зон баярлаха. 15Израилиин һалан һандаржа байхада баясажа байгаа бэлэйш. Тон тиимэ юумэн шамтай тохёолдохо: Сэһиирэй хадалиг улас, хамаг Эдоом орон нютаг хооһорон һандарха. Тиихэдэ хүн бүхэн Намайе Эзэн гээд ойлгохо[+].

#### 36


Израилиин хада уулануудта айладхал дамжуулагдаба

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, Израилиин хада уулануудта Минии иимэ үгэ хүүр дамжуула:[+] 2Дайсад таанадые баһажа, «тэрэ эртэ урдын хаданууд мүнөө манай болоо» гэжэ хүхилдэнэ. 3Тэдэ бүхы талаһаа таанадые һандаргажа, үгы хэжэ байна. Хариин эзэрхэг зон таанадые наада барина. 4Тойроод байгааша арадуудай олзо, наадалха зүйлынь бологшо хада ууланууд, гүбээнүүд, урасхалнууд, гол нюруунууд, һандарһан газарнууд, хооһорһон хотонууд, Минии, Эзэн Бурханай,[†] айладхал шагнагты[+]. 5Угаа ехээр уурлан, тэдэ арадуудай, илангаяа Эдоомой[†] арад түмэнэй, урдаһаа тулахаб гэжэ айладханаб! Таанадые баһан, тэдэ бусадһаа шангаар энеэгээ бэлэй, газар бэлшээрииетнай эзэмдээ[+]. 6Таанад бусад арадуудай наадалха зүйл боложо, ехэ зобоот. Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, угаа сухалдаад байнаб. 7Тойроод байгааша арадуудтнай өөһэдөө наада энеэдэнэй зүйл болохо гэжэ Би, Эзэн Бурхан, шахаа тангаригаа үгэнэб. 8Израилиин хаданууд, таанад дээгүүр модод ургажа, Минии арад түмэндэ үрэ жэмэс бэлэглэхэ. Минии зон гэртээ һаяар бусаха юм. 9Би таанад тушаа һанаагаа табихаб. Тиихэдэм газартнай хахалагдажа, ургаса таригдаха. 10Израилиин улад зон таанад руу бусажа, хотонуудые һэргээн бодхоожо, ажамидардаг болохо[+]. 11Улад зон, адууһа мал олошорхо, үнэржэн үдэн байха. Иигэжэ таанад хаясаанай бэшэ, олон зоной орон нютаг болохот. Би таанадые урданһаа үшөө ехээр үршөөхэб. Тиихэдэм Намайе Эзэн гээд мэдэдэг болохот[+]. 12Израилиин арад түмэнөө Би гэртэнь һөөргэнь асархаб. Хада ууланууд, тэдэ зомни таанадые эзэлэн ажаһууха, таанад – Минии арадай угай газар гээшэт, хододоо баян ургаса үгэжэ, үхи хүүгэдые үдхэн байха эрхэ нүхэсэл тэдээндэ олгуулхат[+]. 13Ургаса һайн таанад дээгүүр урганагүй, улад зон туража үхэн алдана гэжэ таанад тушаа хэлэдэгынь зүб[+]. 14Харин мүнөө сагһаа эхилжэ хододоо баян ургасатай байхат, зон туража үхэхэеэ болихо, үнэр олон болохо. 15Ондоо арадууд таанадые шоо үзэхэеэ, наадалхаяа болихо. Арад зондоо баян ургаса үршөөн байхат.

16Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

17– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин арад түмэн өөрын газар дээрэ ажаһуухадаа муу хэрэгүүдые үйлэдэжэ, һарынхияа үзэжэ байһан эхэнэртэл газарые бузарлаа бэлэй[+]. 18Тэдэ алалсаа хюдалсаа үйлэдөө, онгонуудта[†] мүргөө, иигэжэ газар бузарлаа болоно. Тиимэһээ Би тэдээндэ угаа ехээр уурлажа,[+] 19арадуудай дундуур тараагааб. Өөһэдынь хэһэн хэрэгүүдэй хэмээр хэһээгээб[+]. 20Туугдан ошоһон газар нютаг бүхэндөө тэдэ Минии нангин[†] нэрэ бузарлаа: «Эзэн Бурханай арад аад, орон нютагһаа гаран ошохо баатай болоо гэжэ хариин зон хэлсэнэ». 21Тиимэһээ нэрэ хүндэеэ хараха баатай болооб[+]. 22Израилиин улад зондо иигэжэ дуулга: таанадай түлөө бэшэ, ошоһон арад бүхэнэйнгөө урда танай бузарлагша Өөрынгөө нэрэ хүндын түлөө Би нэгэ хэрэг үйлэдэхэм. 23Өөрынгөө нангин байһые хариин арадуудта гэршэлхэдэм, тэдэ Намайе Эзэн Бурхан гээд ойлгохо. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+] 24Арадуудай дундаһаа таанадые суглуулан, өөрынтнай газар руу асархаб[+]. 25Сэбэр уһаар таанадые сүршэхэб, онгонуудые зайсуулхаб, иигэжэ муу муухай бузарһаа һалахат[+]. 26Үсэд зүрхыетнай үгэ дууламгай шэнэ зүрхөөр һэлгэхэб. Шэнэ һанаа бодолтой болохот[+]. 27Өөрын һүнэһэ таанад руу оруулжа, таанадые Өөрын хуули, зарлигуудые сахигшад болгохоб[+]. 28Танай үбгэ эсэгэнэртэ үгэгшэ газартам дахин ажаһуудаг болохот. Таанад – Минии арад түмэн, Би танай Бурхан болохоб[+]. 29Бузарлагша зүйлһөө таанадые аршалхаб, баян ургаса үршөөхэдэм, үлэсхэлэн байдал оройдоошье үзэхэгүйт[+]. 30Элбэг-дэлбэг үрэ жэмэс модод үгэг, баян ургаса таряалангууд хэшээг гэжэ Би үршөөхэб. Үлэн хооһон байһандаа арадуудта шоо үзүүлхэгүйт бэшэ[+]. 31Хэһэн муу муухай хэрэгүүдээ һанажа, өөһэдһөө жэрхэжэ эхилхэт[+]. 32Израилиин улад зон, мэдэгты, таанадай түлөө эдэ бүгэдые хэнэ бэшэб. Хэһэн хэрэгһээ эшэжэ зобон байгты. Энэ хадаа Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн! 33Таанадые нүгэлһөөтнай[†] арюудхаһанай удаа хотонуудаа һэргээн бодхоожо, тэндээ байрлахыетнай таанадта зүбшөөхэб. 34Танай газараар үнгэрһэн хүн бүхэн зэлүүд хооһон байһыень хараһан байха. Харин мүнөө тэрэ газар дахин хахалагданхай, таригданхай байдаг болохо. 35Ханха зайдан, хооһон байһан газар мүнөө Эдээмэй сэсэг мэтэ болоо, һандарһан, хооһорһон, тонуулһан хотонууд бүхэлэгдөө, ажаһуугшадтай болоо гэжэ зон хэлсэхэ[+]. 36Хүршэ арадуудтнай Минии, Эзэнэй, һандарһан хотонуудые һэргээн бодхоодогые, хооһорһон, үгырһэн газарнуудые ургаса тарин ногооруулдагые мэдэдэг болохо. Би, Эзэн, найдуулһанаа дүүргэдэг мүн! 37Намһаа дахин туһа гуйхыетнай, хонин һүрэг мэтээр олошорхыетнай Би зүбшөөхэб[+]. 38Мүнөө һандараад байгааша хотонууд Иерусалимдахи[†] һайндэрнүүдэй үедэ үргэлэй хонидой олон байдагтал, улад зоноор дүүрэн болохо. Тиихэдэ таанад Намайе Эзэн гээд ойлгохот[+].

#### 37


Араг яһан дахин амидырха

1Эзэн[†] намайе Өөрынгөө гараар хүрэжэ, араг яһаар дүүрэшэһэн нюруу газар руу Һүлдэнь намайе абаашаба[+]. 2Эзэн намда тойроод бүхы юумэ харуулба. Угаа олон хатаһан яһа хаа-хаанагүй обёороо һэм. 3Тэрэ намһаа:

– Хүнэй үри Эзэкээл, эдэ яһанууд дахин амидыржа шадаха гү? – гэжэ асууба.

– Эзэн Бурхан,[†] гансал Та энээниие мэдэнэт, – гэжэ би харюусаа һэм[+].

4Тиихэдэм Тэрэ иимэ юумэ тунхаглахыем захираа һэн:

– Хатаһан араг яһанууд, Эзэнэй айладхал шагнагты. 5Таанад руу ами оруулхадам, амидырхат[+]. 6Арһа шүрбэһөөр, шандааһаар таанадые бүглэхэб, таанадта ами оруулхаб, тиихэдэм Намайе Эзэн гээд мэдэхэт гэжэ Эзэн Бурхан айладхана.

7Захирһанайнь ёһоор би лүндэн табижа эхилбэб. Лүндэн табижа байха үедэм хангирха абяан дуулдажа, яһанууд бэе бэетэеэ хамта боложо эхилбэ. 8Хараһаар байтарни шүрбэһэн, шандааһан, удаань арһан тэдэ яһануудые хушаа бэлэй. Гэбэшье амин тэдэ яһануудта үгы һэн. 9Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл, дүрбэн талаһаа һалхилжа, эдэ үхэһэн бэенүүд руу ами оруулхыень һалхинда Намайе захирна гээд дуулга. Тиихэдэ тэдэ амидырха.

10Захирһанайнь ёһоор лүндэн табибаб. Һалхин тэдээн руу үлеэжэ, тэдэ амидыршаба! Тиигээд бодожо, агууехэ сэрэг гэхээр олон болоо һэн[+].

11Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин улад зон эдэ яһануудта адли. Хатаа үхөөбди, ямаршье ерээдүй, ямаршье найдалгүй ажаһуунабди гэлсэнэ. 12Би хүүрнүүдые нээжэ, таанадые тэндэһээ гаргажа, Израилиин орон нютаг руу абаашахаб гэжэ Намайе, Эзэн Бурханиие, айладхана гээд тэдээндэ дуулга[+]. 13Энээнэй бэелүүлэгдэжэ эхилхэдэ Намайе Эзэн гээд тэдэ ойлгохо. 14Өөрын амисхал тэдээн руу оруулжа, амидыруулхаб, өөрынь орон нютагта бусаахаб, тиихэдэм Намайе Эзэн гээд тэдэ ойлгохо. Айладхаһанаа заабол бэелүүлдэгби. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Иуда болон Израиль дахин хамтарха

15Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

16– Хүнэй үри Эзэкээл! Хабтагай модо абажа, «Иудын хан түрэ болон тэрээнтэй эбтэй Израилиин үри һадаһад» гэжэ дээрэнь бэшэ. Нүгөөдэ хабтагай модо абаад, «Иосифой хан түрэ болон тэрээнтэй эбтэй Израилиин үри һадаһад» гээд мүн лэ бэшэ. 17Тиигээд тэдэ модоо нэгэ модон мэтэ байхын тула хамта болгон гартаа бари. 18«Энэ ямар удхатайб?» гэжэ арад зонойнгоо асуухада,[+] 19Минии, Эзэнэй, Иосифой, мүн тэрээнтэй эбтэй Израилиин обогуудай хабтагай модо абажа (мүнөө тэрэ хабтагай Эпрааимай обогой гарта ороод байна), Иудын обогой хабтагай модонтой хамтадхан, нэгэ модон болгожо, гартаа баряад байха тухай хэлээрэй[+]. 20Эдэ бэшээтэй хоёр модо хүн бүхэнэй харахаар баряад, 21Минии иимэ үгэнүүдые тэдээндэ тунхагла: «Би, Эзэн Бурхан, Израилиин улад зониие тарагша хариин гүрэнүүдһээнь суглуулжа, өөрынь газар уһан руу бусаахаб[+]. 22Тэдэниие нэгэ яһатан болгон хамтадхаад, Израилиин хада ууланууд дээрэ ажаһуулгахаб. Ганса хаантай тэдэ байха, хоёр яһатан, хоёр хан түрэ боложо бэшэ таһархагүй. 23Тэдэ саашадаа онгонуудта[†] мүргэхэеэ болихо. Нүгэлыень[†] арюудхажа, бузарһаа тэдэниие аршалхаб. Тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болохоб[+]. 24-25Минии албатан Давидай үри һадаһан[†] хододоо тэдэнэй хаан байха, хонид тушаа хонишоной һанаагаа зободогтол Тэрэ зоноо харууһалан байха. Израилиин арад түмэн Минии хуули ёһонуудые сахин дүүргэхэ. Яков албатандаа Минии үгэгшэ орон нютагта элинсэг хулинсагтал адляар тэдэ ажаһууха. Үри һадаһадыньшье хэтэ мүнхэдөө тэндэ амидырха[+][+]. 26Амгалан тайбан байдалаар Израилиин улад зониие хэтэ мүнхэдөө үршөөн үреэн байхаб гэжэ найдуулан, хэлсээ баталнаб. Тэдэниие аршалжа, угаа олон зонтой яһатан болгохоб. Минии Һүмэ[†] орон нютагтань хэтын хэтэдэ оршохо[+]. 27Иигэжэ Би арад түмэнэйнгөө дунда оршохоб, Бурханиинь болохоб, харин тэдэ Минии арад болохо мүн[+]. 28Һүмымни Израильда[†] оршодогые, Өөрын арад түмэн болгон Израилиин улад зониие шэлэн абаһыем дэлхэйн бүхы арадууд мэдэхэ»[+].

#### 38


Гоог Израильда добтолно

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

2– Хүнэй үри Эзэкээл! Магоог гэдэг газар дайдада оршогшо Мээшэх болон Тубаал хан түрэнүүдэй зонхилогшо Гоогые шүүмжэлэ. Тэрээндэ Минии иимэ үгэнүүдые дуулга:[+] 3Мээшэх болон Тубаал хан түрэнүүдэй зонхилогшо Гоог! Би, Эзэн Бурхан,[†] урдаһаашни тулахаб! 4Шамайе эрьелдүүлжэ, үрүүндэш дэгээ зоогоод, сэрэгтэйш хамта холын холо руу татан гаргахаб. Халхабша хүндэ хубсаһа үмдэнхэй, һэлмэ, бамбай баринхай олон гэгшын морин сэрэгые ши зонхилнош[+]. 5Персиин,[†] Эфиопиин болон Ливиин сэрэгшэд бамбай баринхай, дуулга үмдэнхэй юумэд танай сэрэгтэй нэгэдэн ябана[+]. 6Гоомэрһээ, хойто зүгэй Бэйт-Тогармааһаашье сэрэгшэд таанадтай хамта. Юрэдөө, угаа олон сэрэгтэйт[+]. 7Бэлдэхэ тухай сэрэгтээ захира, өөрөө тэдэнэй зонхилогшо боло. 8Хэдэн жэлэй үнгэрөөд байхада һандарһан Израилиин газар дайда руу добтолон орохыетнай Би захирхаб. Удаан сагта тэрэ газар хооһон байгаа, харин мүнөө ажаһуугшадынь хариин оронһоо һөөргөө бусаа. Мүнөө Израилиин арад зон амгалан тайбан өөрын хада уулаар ажаһууна[+]. 9Ши һалхи шуурган мэтэ сэрэгтэеэ хамта тэдээндэ добтолхош. Бар хара үүлэн мэтэ тэдэниие хүреэлхэш[+]. 10Тэрэ үдэрэй ерэхэдэ, муу муухай түсэб зохёожо эхилхэш. 11Хашалан зоболонгүй, һанаа амар, хотоёо хэрэм ханаар халхалангүй, ямаршье суургагүй, үүдэ, ханагүй ажаһуужа байгааша орон нютагта добтолон орохоёо ши түсэблэхэш[+]. 12Хэзээ нэгэтэ һандаранхай байгааша хотонуудаар улад зониие дээрмэшэлхэш. Хариин гүрэнүүдээр ажаһуужа байһанаа дэлхэйн эгээл шухала уулзуур болохо Израиль[†] руу тэдэ бусажа, малтай, эд зөөритэй болонхой. 13Шэбаа болон Дэдаанай, мүн тиихэдэ Таршиишэй наймаашад шинии тала бариха. Израильһаа сэрэгэйтнай дээрмэшэлһэн алта мүнгэ, мал, эд зөөриин хуби тэдэ абахаяа һанаха[+]. 14Хүнэй үри Эзэкээл, абарал буулгажа, Гоогто айладха: «Би, Эзэн Бурхан, мэдэнэб. Амгалан тайбан ажаһуугша Минии арад түмэн Израилиие харахадаа, 15хойто зүгһөө хүсэтэ морин сэрэгээ эльгээхэш. 16Шуургата үүлэн мэтэ хушан, Минии улад зондо добтолхош. Минии орон нютаг болохо Израиль руу нэбтэрэн орохыеш Би зүбшөөхэб. Юуб гэхэдэ, Намайе, Эзэниие, арюун нангин[†] гэжэ дэлхэйн арад бүхэнэй мэдэдэг болохын тула иимэ юумэ эрхилхэб»[+].


Гоог тушаа лүндэн табина

17Эзэн Гоогто айладхаба: «Үни урда сагта лүндэншэдөө эльгээжэ, добтолхоо зэһээд байһан дайсад тушаа Израилиин арад түмэниие һэргылхыень даагша һэм. Гоог, ши хадаа тэрэ дайсан гээшэш[+]. 18Израиль руу добтолон ороходош, Минии уур сухал бушаганаха. 19Сухал дундаа угаа ехээр Израилиин газар дайда доһолуулхаб[+]. 20Дэлхэйн амитан бүхэн – загаһа жараахай, шубуу шонхор, ан арьяатан, мүлхидэг амитад, хүншье Намһаа айха. Хаданууд хамхаран унаха, хабсагайнууд нураха, хотонууд һандарха[+]. 21Израилиин хада уулануудые шинии урдаһаа эсэргүүсүүлхэб. Сэрэгшни бэе бэетэеэ дайлалдаха[+]. 22Үбшэ тахал, үхэл хатал эльгээн, шамайе хэһээхэб. Бороо хура, мүндэр, хүхэр шам дээрэ болон сэрэг дээрэш адхарха[+]. 23Би, Эзэн, нангин гээшэб гэжэ дэлхэйн бүхы арадуудта Өөрыгөө харуулхын тула эдэ бүгэдые эрхилхэб»[+].

#### 39


Гоог диилдэхэ

1– Хүнэй үри Эзэкээл! Гоогые шүүмжэлжэ, иигэжэ тэрээндэ дуулга: Мээшэх болон Тубаалай ноёншье һэн гэлэйш, харин Би, Эзэн,[†] шинии урдаһаа тулахаб![+] 2Ондоо зүг шэг руу шамайе хотируулжа, холын хойто зүгһөө Израилиин хада ууланууд руу хүтэлэн абаашахаб[+]. 3Зүүн гарһааш һурша номыеш, баруун гарһааш годлинуудыеш ходолон хаяхаб![+] 4Ши сэрэгтэеэ, мүн шинии түлөө хүлһөөр дайлалдажа байгааша хариин сэрэгшэдтэеэ хамта тэрэ хада ууланууд дээрэ үхэлөө олохош. Иигэжэ ан арьяатанай, шубуу шонхорой хүнэһэн болохош[+]. 5Хээрэ талада алдалан унахат. Энэ хадаа Би, Эзэн Бурхан,[†] айладхана мүн! 6Магоог орон нютагые галдахаб, далайн эрьеэр хашалгүй ажаһуугша арад зон руу түймэр табихаб. Тиихэдэм тэдэ Намайе Эзэн гээд мэдэхэ[+]. 7Минии арад түмэн Израиль[†] Намайе мэдэдэг болохо, тиигээд нангин[†] нэрыем бэшэ бузарлахаа болихо. Дэлхэйн арадууд Намайе Израилиин нангин Эзэн Бурхан гээд ойлгохо[+]. 8Минии, Эзэн Бурханай, иимэ юумэн болохо гэжэ айладхаһан тэрэ үдэр дүтэлөө. 9Тэрэ үдэрэй мандахада, Израилиин хотонуудаар улад зон үхэһэн дайсадайнгаа дайнай зэбсэг суглуулжа, түлеэн мэтээр шатааха. Бамбай ба хуяг, һурша ном ба годли, мунса ба жада долоон жэлэй туршада шатахаар олон байха[+]. 10Модо отолжо, түлеэ суглуулжа байхын орондо тэдэ энэ зэбсэгүүдые шатааха. Дээрмэдэгшэдээ дээрмэдэхэ, тоногшодоо тэдэ тонохо. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]


Гоогые хүдөөлүүлхэ

11Эдэ бүгэдын тохёолдоһоной удаа Гоогые сэрэгтэйнь хамта Израильда, Дабһата далайһаа зүүлжээ, Аяншадай набтар нюруу газараар хүдөөлүүлхэб. Угаа үргэн газарые хүүрнүүдэй эзэлһэн ушар тэрээгүүр гарааша зондо һаад түбэг болохо, тэрэ газар «Гоогой сэрэгэй набтар нюруу» гээд нэршэхэ. 12Израилиин улад зон долоон һарын туршада үхэһэн зониие хүдөөлүүлжэ, газараа сэбэрлэжэ байха. 13Дэлхэйн бүхы зон тэдэниие хүдөөлүүлхэдэ туһалха, Минии, Эзэн Бурханай, алдар[†] солын мандаһан тэрэ илалтын үдэр тэдэ шагнал хайрада хүртэхэ. 14Газар дээрэ хүдөөлүүлэгдөөгүй хэбтээшэ хүнэй һэе бэдэрхэ үүргэтэй зон долоон һарын һүүлээр томилогдохо. Газар сэбэрлэхын тула энэ хэгдэхэ. 15Тэдэ зон хүнэй яһа олобол, хажуудань тэмдэг табидаг байха. Тиихэдэнь хүдөөлүүлэгшэд тэрэниие «Гоогой сэрэгэй набтар нюрууда» хүдөөлүүлхэ. 16Тэрэ газар «Гоогой сэрэг» гээдшье мүн лэ нэршэхэ. Ииһээр газар дахин сэбэр болохо.

17Хүнэй үри Эзэкээл, Минии таанадта гаргажа бэлдэһэн тахилда бүхы оршон тойронһоо ерэхыень ан арьяатаниие, шубуу шонхорые дууда. Энэ хадаа Израилиин хада ууланууд дээрэ аргагүй ехэ зоог болохо, тэндэ тэдэ мяха эдихэ, шуһа уухал[+]. 18Сэрэгшэдэй болон дэлхэйн удамаршадай[†] мяха шуһаар зоог болохо. Хони хурьгаар, ямаагаар, тарган буруун бухануудаар үргэл хэдэгтэл, Би тэдэнээр үргэл хэхэб[+]. 19Шубуу шонхор, ан арьяатан садатараа Минии үргэһэн тахилай өөхэ эдихэ, һогтотороо шуһа ууха. 20Минии шэрээгэй саана тэдэ моридоор, тэдэниие унажа ябааша сэрэгшэдээр, бусадшье сэрэгшэдээр садатараа зооглохо. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!


Израиль һэргээгдэхэ

21Минии хэһээлтые дэлхэйн арадууд хаража, алдар солымни һаргама хурсые мэдэрхэ. 22Тэрэ гэһэнһээ хойшо Израилиин арад түмэн өөһэдэйнь Эзэн Бурхан Минии байһые мэдэдэг болохо[+]. 23Минии урда нүгэлтэй[†] байһандаа израильшууд сүлэгдөө гэжэ хариин зон ойлгохо. Би тэдээнһээ буруу хаража, дайсадай добтолон орон хюдахыень зүбшөөгөө һэм[+]. 24Муу муухай хэрэгүүдэйнь, хуули ёһонуудые хазагайруулһанайнь түлөө Би тэдээнһээ буруу хаража, эдэ бүгэдые ушаруулааб.

25Харин мүнөө Израилиин арад түмэндэ нигүүлэсхыгээр хандажа, таран сасагдаһан арадуудайнь дундаһаа бусаахаб. Яковай үри һадаһадые үреэжэ, нангин байһанаа гэршэлхэб[+]. 26Тэдэ аюулгүй амгалан орон нютагтаа ажаһуужа эхилхэдээ муу муухай хэрэгүүдээ, Намда урбадаг байһанаа һанажа, эшэхэ[+]. 27Бусад арадуудай дундаһаа, дайсадуудай орон нютагуудһаа тэдэниие суглуулан асаржа байһыем дэлхэйн арадууд хаража, Минии нангин байһые ойлгохо[+]. 28Хариин арадуудай дундуур Өөрын арад зониие тараажа, удаань дахин суглуулаад, нэгыеньшье үлөөнгүй гэртэнь бусаахадам, Минии арад түмэн өөһэдынь Эзэн Бурхан байһыем мэдэрхэ. 29Израилиин улад зон руу Өөрын Һүлдэ шэнгээн оруулхаб, бэшэ буруу харахаяа болихоб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

#### 40


Ерээдүй сагай нангин үргөө тушаа

1[•]Энэ хадаа Вавилоон[†] руу сүлэлгэдэ туугдан ошоһоноймнай һүүлээр хорин табадахи жэлэй, мүн тиихэдэ Иерусалим[†] хотын һандарһанай удаа арбан дүрбэдэхи жэлэй ябажа байхада бэлэй. Жэлэй түрүүшын һарын арбадахи үдэр Эзэнэй[†] нүлөөн намда хүсэтэйгөөр хүрэжэ, нэгэ тээшээ намайе абаашаба[+]. 2Израилиин орон нютаг руу Тэрэ намайе абаашажа, угаа үндэр хада уула дээрэ табина хэбэртэй. Бурханай[†] иимэ үзэгдэлнүүдые[†] хараа бэлэйб. Урда зүг руу харахадам, олон байра байшантай хото мэтэ юумэн харагдаба[+]. 3Тэрэ намайе тиишэнь абаашажа, би тэндэ гуулин мэтэ яларжа байгааша хүниие хараа һэм. Хэмжэдэг улһан аргамжа, хэмжүүрэй модо гартаа баринхай тэрэ хотын хаалгануудай дэргэдэ зогсожо байгаа бэлэй[+]. 4Тэрэ хүн намда иигэжэ хэлэбэ:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Минии харуулһан юумэ ехэ анхаралтайгаар харан хадуужа абаарай. Энээнэйл түлөө ши иишээ асарагдаа ха юмши. Хараһан юумэеэ бултыень Израилиин улад зондо дуулгахаш[+].


Зүүн зүгэй хаалганууд тухай

5Минии хараһан юумэн гэхэдэ, Эзэнэй нангин үргөөе[†] тойроод хананууд. Намайе хүтэлэгшын гарта зургаан тохойн (тохой альгантайгаа хамта) утатай хэмжэлгын модон байба. Тиигээд тэрэ хэмжэлгын модоор ханын үндэрые хэмжэхэдэнь, нэгэ хэмжэлгын модоной утатай гээд элирбэ. Ханын зузааниие хэмжэхэдэнь, мүн лэ нэгэ хэмжэлгын модоной утатай байба[+]. 6Удаань тэрэ зүүн зүгтэхи хаалганууд руу шэглэжэ, табсангуудаарнь гэшхэн оробо. Хаалгануудай хоёр талаар алишье талаһаа тэгшэ нэгэ хэмжүүрэй модоной утатай тэбхэлжэн багахан таһалганууд байгаа[+]. 7Таһалгануудай хоорондохи ханын үргэн табан тохой хэмжээтэй байба. Хаалгануудһаа таһалганууд хүрэтэр мүн лэ нэгэ хэмжэлгын модоной зайтай байба. 8Үүдэнһээ нүгөөдэ хана хүрэтэр хэмжэлгын нэгэ модоной зай байгаа. 9Үүдэнһээ нүгөөдэ хана хүрэтэр найман тохой, үүдэнэй хоёр хажуугаар хананууд тус тустаа хоёр тохой гээд элирбэ. 10Хаалгануудай хоёр талаар гурба-гурбан таһалганууд байгаа. Тэдэ мүн лэ тиимэ хэмжүүртэй, хоорондохи ханануудайнь зузаан мүн лэ тиимэ бэлэй. 11Хаалгануудай хоорондохи зай тэрэнэй хэмжэхэдэ, арбан гурбан тохой үргэнтэй байба, харин хоёр хаалгануудай үргэн арбан тохой һэн. 12Таһалга бүхэнэй урда тээ хажуу таһалгые илгаһан нэгэ тохой үндэртэй, нэгэ тохой үргэнтэй хана байгаа. Таһалганууд өөһэдөө тэб тэбхэгэр, тус тустаа зургаан тохой үргэнтэй байгаа. 13Хүтэлэгшын нэгэ таһалгын хойто ханаһаа эхилээд, урдаһаань хараад байгааша нүгөөдэ таһалгын саада хана хүрэтэр бүхы байрын үргэниие хэмжэхэдэ, хорин табан тохой бүридүүлбэ. 14Дотоо хашаагай таһалга тэрэнэй хэмжэхэдэ, хорин тохой үргэнтэй байба. 15Хаалгануудай дотоодо талаһаа эхилэн, эгээл һүүлшын таһалгын хана хүрэтэр хэмжэхэдэ, табин тохой бүридүүлбэ. 16Таһалгануудай бүхы ханануудаар багахан сонхонууд байгаа. Хажуу тээшээ хараһан хананууд дээрэ пальма модоной дүрсэнүүд һиилээтэй байба[+].

17Тэрэ хүтэлэгшэ намайе гадаа хорёо руу абаашаба. Тэндэ хорёо соогуур тойроод шулуун табсан баряатай, тэрэ табсан дээрэ гушан таһалга байгаа[+]. 18Табсан гэбэл хаалгын хажуу ханада няалдаад, үргэнөөрөө хаалгын үргэнтэй адли һэн. Энэнь доодо табсан бэлэй. 19Нангин[†] үргөөгэй дотор хорёогой хаалгануудые харахада, гадаа хорёогой хаалгануудһаа үндэр бэлэй. Гадаа болон дотоо хорёонуудай хаалгануудай хоорондохи зайе хүтэлэгшэ хэмжэбэ. Зуун тохой тэрэнь бүридүүлбэ.


Хойто зүгэй хаалганууд

20Удаань тэрэ хүн гадаа хорёогой хойто хаалгануудые хэмжэбэ. 21Эдэ хаалгануудай хоёр хажуугаар гурба-гурбан таһалганууд, тэдэ таһалгануудай хэмжүүр, хоорондохи ханынь зузаан зүүн хаалгануудта тон адли байба. Иигэжэ хойто зүгэй хаалганууд табин тохой утатай, хорин табан тохой үргэнтэй байгаа. 22Сонхонуудынь, табсангуудынь, һиилэһэн пальма мододынь зүүн зүгэй хаалгануудта тон адли. Хаалганууд хүрэтэр – долоон алхам. Нангин үргөөгэй дотор хашаада няалдаһан таһалга бии һэн. 23Дотор хорёогой хаалганууд гадаа хорёогой хаалгануудай урдаһаа хараһан бэлэй. Тэрэ хүн гадаа болон дотор хорёонуудай хаалгануудай хоорондохи зайе хэмжэбэ. Энэнь зуун тохой бүридүүлбэ.


Урда зүгэй хаалганууд

24Удаань тэрэ хүтэлэгшэ намайе урда хаалганууд руу абаашаба. Тэдэ мүн лэ тиимэ хэмжүүртэй байба. 25Таһалгануудайнь сонхонууд бусад сонхонуудтал адли, хаалганууд мүн лэ табин тохой ута, хорин табан тохой үргэн байгаа бэлэй. 26Тэрэ хаалганууд хүрэтэр долоо алхам, нангин үргөөгэй дотор хорёодо няалдаһан таһалга бии һэн. Пальма модо һиилэһэн гоёолтонууд ханануудаарнь бии һэн. 27Дотор хорёо мүн лэ хаалгануудтай. Дотор болон гадаа хорёонуудай хаалгануудай хоорондохи зайе тэрэ хүтэлэгшэ хэмжэбэ, зуун тохой энэнь бүрилдүүлээ һэн. 28Тэрэ намайе урда хаалгануудаар дотор хорёо руу абаашаба. Хаалгын хэмжүүр бусад хаалгануудта адли бэлэй[+]. 29-30Таһалганууд, хоорондохи ханануудынь, урда таһалгань, сонхонуудынь тон лэ тиимэ хэмжүүртэй байгаа. Хаалга бусад хаалгануудтал адли табин тохой утатай, хорин табан тохой үргэнтэй байба. 31Эдэ хаалгануудай багахан таһалга нүгөөдэ дотор хорёодо няалдаатай, һиилээтэй пальма модоной дүрсэнүүд ханануудые шэмэглэнэ. Энэ хаалга хүрэтэр – найман алхам. 32Удаань тэрэ намайе зүүн хаалгануудаар дотор хорёо руу абаашаба. Хүтэлэгшэ хаалга хэмжэбэ, бусад хаалгануудтал адли хэмжүүртэй гээд элирбэ. 33Хажуу таһалганууд, хоорондохи ханануудынь урдань байгааша таһалга бусад хаалгануудтал адли хэмжүүртэй. Хажуу таһалганууд болон орохын урда тээ байдаг таһалга сонхонуудтай, хаалганууд мүн лэ табин тохой утатай, хорин табан тохой үргэнтэй һэн. 34Орохын урда тээ байдаг таһалга нүгөөдэ дотор хорёодо няалданхай, ханануудаарнь пальма модон һиилэээтэй һэн. Хаалганууд хүрэтэр – найман алхам. 35Удаань хүтэлэгшэ намайе хойто хаалганууд руу абаашаба. Тэрэниие хэмжэхэдэнь, бусадтал адли хэмжүүртэй байгаа. 36Хажуу таһалгануудынь, хоорондохи ханануудынь, орохын урда тээ байдаг таһалга мүн лэ тиимэ, бүхыдөө табин тохой утатай, хорин табан тохой үргэнтэй байба. 37Орохын урда тээ байдаг таһалга ондоо дотор хорёодо няалданхай, ханаар пальма модон һиилээтэй һэн. Хаалганууд хүрэтэр – найман алхам.


Үргэлэй мал үүсэлхэ таһалганууд

38-39Хойто хаалгануудай урдуур байһан таһалга соо дүрбэн шэрээ харагдаа һэн: хоёр шэрээ нэгэ талада, нүгөө хоёр шэрээ – нүгөөдэ талада бэлэй. Тэдэ шэрээнүүд дээрэ түгэс шатаалта, нүгэл[†] сагааруулгын болон гарза харюулгын үргэлэй мал үүсэлэгдэхэ ёһотой. Энэ таһалгаһаа гадуур нэгэ багахан таһалга байгаа. Тэндэ үргэлэй мал угаагдадаг бэлэй[+][+]. 40Энэ таһалгаһаа гадуур үшөө дүрбэн шэрээ, хойто хаалгануудай хажуугаар хоёр хоёроор табяатай байгаа. 41Үргэлэй мал үүсэлхэ шэрээ бүхыдөө найма байгаа: дүрбэн шэрээ таһалга соо, дүрбэниинь хорёо соо бэлэй. 42-43Үшөө дүрбэн шулуун шэрээ байгаа. Тэдэ нэгэ тохой үндэртэй, тохой хахад утатай, үргэнтэй бэлэй. Тэдээн дээрэ түгэс шатаалта үргэлэй[†] мал үүсэлхэ зэбсэгүүд табигдадаг һэн. Хана тойрон нэгэ альганай хэмжээтэй үлгүүрнүүд ханада хадаатай байгаа.


Санаартадай таһалганууд

44Тэрэ хүн намайе дотор хорёо руу асарба. Тэндэ хоёр таһалга: нэгэнь хойто таһалгануудай дэргэдэ, нүгөөдэнь урда хаалгануудай дэргэдэ байгаа[+]. 45Хүтэлэгшэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Урда хаалгануудай хажуудахи таһалга нангин үргөө соо алба ябуулдаг санаартадай, 46хойто хаалгануудай дэргэдэхи таһалга үргэлэй шэрээгэй[†] дэргэдэ алба ябуулдаг санаартанай.[†] Тэдэ болбол бултадаа Цадоогой үри һадаһад, ганса тэдэл Левиин обогһоо Эзэндэ алба ябуулхаар нангин үргөө руу орохо зүбшөөлтэй[+].

47Хүтэлэгшэ дотор хорёо хэмжэбэ. Ута, үргэниинь аб адли – зуун тохой, тэб тэбхэрхэн байгаа. Нангин үргөөгэй урда үргэлэй шэрээ байгаа һэн[+]. 48Нангин үргөө руу орохын урда тээ байдаг таһалга руу тэрэ намайе абаашаба. Тиигээд нангин үргөөгэй үүдэнэй тотого тэрэ хэмжэбэ: утань арбан дүрбэн тохой, үргэниинь табан тохой, үүдэнһээ хана хүрэтэр хоёр хажуугаар тус тустаа гурбан тохой байгаа бэлэй. 49Үүдэн үргэнөөрөө хорин тохой, дотогшоо хэмжэбэл, арбан хоёр тохой байба. Арбан табсантай шата тэрэ үүдэндэ хүргэнэ, хоёр хажууһаань бахананууд байгаа бэлэй[+].

#### 41

1Удаань хүтэлэгшэ намайе Һүмын дотоодо үргөө руу оруулба. Хаалгын хоёр таладахи гадаада хажуу ханануудай үргэниие хэмжэхэдэнь, зургаан тохой үргэнтэй гэжэ элирбэ. 2Дотоодо үргөөдэ орохо үүдэн арбан тохой үргэнтэй байба. Үүдэнэй хоёр хажуудахи хананууд тус тустаа табан тохой утатай байба. Тэрэ гол үргөө дүшэн тохой утатай, хорин табан тохой үргэнтэй гээд элирбэ[+]. 3-4Тэрэ таһалгын гүн руу алхалан ошоод, «энэ хамагай нангин[†] газар», – гэжэ хэлэбэ[+]. 5Тэрэ нангин[†] үргөөгэй дотор хана хэмжэбэ: зургаан тохой зузаан гээд элирбэ. Ханын гадаа талаар тойруулан дүрбэн тохой үргэн таһалганууд байгаа[+]. 6Гурбан шугамда тус тустаа гушан таһалгатай, шугам бүхэн нангин үргөөгэй ханануудай хажуугаар хэгдэһэн табсан дээрэ бэлэй[+]. 7Нангин үргөөгэй хананууд доогуураа дээдэхидэ орходоо бүри зузаан байгаа. Дээдэ таһалгануудые доодотой сасуулбал, үргэн һэн. Доодо һууриһаа дээдэ шугам руу дунда шугамаар дамжан ошохоор һэн. 8Нангин үргөө гэбэл, зургаан томо тохой үндэр һуури дээрэ баряатай һэн. Тэрэ һуури дээрэ үнөөхи таһалганууд мүн лэ оршогшо бэлэй. 9Таһалгануудай гадаа хананууд табан тохой зузаан һэн. Нангин үргөө тойроод сүлөө газар бии бэлэй. 10Тэрэ сүлөө газарһаа дүтын байшан хүрэтэр хорин тохой һэн. 11Зарим таһалганууд руу хойто зүгһөө, нүгөөдэ таһалганууд руу урда зүгһөө үүдэнүүд байгаа. Таһалгануудай хажуугаар байгааша сүлөө газар хүндэлэндөө табан тохой һэн.


Нангин үргөө

12Нангин үргөөһөө баруулжаа ондоо байшан байгаа. Тэрэ далан тохой үргэнтэй, ерэн тохой утатай, бүхы ханануудынь зузаанаараа табан тохой бэлэй. 13Хүтэлэгшэ нангин үргөөгэй утые хэмжэбэ, зуун тохой утатай гэжэ элирбэ. Нангин үргөөгэй ханаһаа эхилээд, сүлөө газараар саашаа, хажуудань оршодог байшан хүрэтэр мүн лэ зуун тохой байба[+]. 14Зүүн тээһээ Һүмэ[†] орохо хаалгын урда тээхи талбай үргэнөөрөө баһал зуун тохой байба. 15Һүмын хойто талада оршоһон байшан тэрэнэй хэмжэхэдэ, мүн лэ зуун тохой бүридүүлбэ.

Нангин үргөөгэй үүдэнэй таһалга, мүн үргөөгэй досоонь 16шалаһаа сонхо хүрэтэр модоор бүглэгдэнхэй, сонхонуудынь хаагданхай байгаа[+].

17Үүдэнэй тотогоһоо дээгүүр мүн лэ модон хабтаһан, харин үргэлжэ тойроод нангин үргөө соо, мүн газаа ханануудаарнь һиилэгдэһэн дүрсэнүүд бии һэн.

18Ямар дүрсэнүүд бэ гэхэдэ, херүүбүүд[†] болон пальма модон һиилэгдэнхэй бэлэй. Хоёр херүүбэй хоорондо пальма, херүүб бүхэн хоёр нюуртай[+]. 19Хүнэй нюурынь нэгэ пальма руу, арсалангай нюурынь нүгөө пальма руу харанхай бэлэй. Һүмын досоо тойроод тиигэжэ хээтэй һэн[+]. 20Шалаһаа үүдэнэй тотого хүрэтэр һиилэгдэһэн иимэ дүрсэнүүд дүүрэн байгаа. 21Һүмын үргөөгэй үүдэнэй тотогын түхэл дүрбэн үнсэгтэй байба.


Үргэлэй шэрээгэй хэмжүүр

Минии харахада, хамагай нангин газарай үүдэнэй урда[+] 22үргэлэй модон шэрээ байгаа. Тэрэ хоёр тохой утатай ба үргэнтэй, гурбан тохой үндэр хэмжүүртэй, углуунуудынь, һууринь, хажуу талань модоор бүтээгдэнхэй бэлэй. «Энэ хадаа Эзэн[†] Өөрынгөө нангин үргөө тушаа хододоо һанаагаа табина гэһэн һануулга гээшэ», – гэжэ хүтэлэгшэ хэлэбэ.

23Нангин үргөөгэй гол таһалга руу, мүн хамагай нангин газар руу тус тустаа хоёр үүдэн байдаг һэн. 24Үүдэн бүхэн хоёр хабтагайһаа бүридэдэг, тэдэ хабтагайнууд нээгдэжэ хаагдажа байдаг бэлэй[+]. 25Гол таһалга руу ошоһон үүдэн дээрэ, хана тойроод байгаашадал адли, херүүбүүдэй болон пальмануудай дүрсэнүүд һиилэгдэнхэй һэн. Газаагуур, үүдэнэй урда модон дэбисхэр хэгдэнхэй байгаа[+]. 26Үүдэнэй хоёр хажуугаар сонхонууд, тэдэ пальма модоной һиилэгдэнхэй түхэл янзаар гоёогдонхой бэлэй[+].

#### 42


Санаартадай таһалганууд

1Тэрэ хүтэлэгшэ намайе дахуулан, гадаа хорёо руу абаашаба. Байшангай хойто талада байгааша таһалгануудта асараа бэлэй[+]. 2Эдэ таһалганууд зуун тохой ута, табин тохой үргэн һэн. 3Энэ байшан нэгэ талаһаа дотоодо хорёодо оршоһон хорин тохой үргэнтэй нээлтэтэй коридорой, нүгөө талаһаа гадаа хорёогой дэбисхэрэй хоорондо байгаа бэлэй. Тэрэ гурбан дабхартай һэн. 4Тэрэ таһалгануудай үүдэнүүд хойто зүг руу нээгдэдэг, арабан тохой үргэн, зуун тохой ута оролгын таһалгатай байгаа. 5Дээдэ дабхарай таһалганууд дунда дабхарта орходоо уйтахан байба, юундэб гэбэл, талбайнь хэсэгые галерейнүүд эзэлбэ. Байшан доороһоо дээшээ бодоходоо нарихан боложо байба. 6Гурбан дабхар таһалганууд дотор хорёогой байшангуудтал адли баханануудгүй һэн. 7-8Хойто зүгтэнь табин тохой утатай хана байгаа. 9-10Дотор хорёоһоо эдэ таһалганууд руу ошоһон үүдэн зүүн зүгтэнь байгаа. Баруун байшангай урда зүгтэ мүн лэ таһалганууд бии һэн. 11Эдэ таһалганууд хойто талын таһалгануудта тон адли, тон лэ тиимэ хэмжүүртэй, орохын урда тээ тон лэ тиимэ таһалгануудтай бэлэй. 12Байшангай урда талынхидал адли үүдэнүүд зүүн таладань байгаа.

13Тэрэ хүтэлэгшэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Нангин[†] үргөөгэй хойто болон урда талануудтань байгааша таһалганууд нангин гээшэ. Эзэнэй[†] санаартан[†] эгээл нангин үргэлнүүдые тэндэ үргэн байха. Талханай үргэл,[†] нүгэл сагааруулгын үргэл,[†] гарза харюулгын үргэл тэрэ нангин газарта үргэгдэхэ ёһотой[+]. 14Санаартан нангин үргөөһөө газаашаа гараха болоходоо эдэ таһалганууд соо нангин хубсаһаяа һэлгэжэ, юрын хубсаһаа үмдөөд, арад зон руу гараха ёһотой[+].


Нангин үргөөгэй гадаа талын хэмжүүр

15Тэрэ хүтэлэгшэ Һүмын дотоодо хорёо хэмжэжэ дүүргээд, намайе зүүн бартаануудаар гадагшань гаргажа, ханануудые тойроод хэмжэбэ. 16Хэмжүүрэй шугамаар зүүн тала хэмжэхэдэнь, табан зуун тохой ута байба. 17-19Хойто, урда, баруун талануудые хэмжэхэдэнь, тус тустаа тэдэ табан зуун тохой ута байгаа. 20Иигэжэ нангин үргөө дүрбэн талаһаа тэб тэбхэр, алишье хажууһаа табан зуун тохой байба. Хананууд иигэжэ нангин зүйлые нангин бэшэһээ илгадаг бэлэйл[+].

#### 43


Эзэн Бурханай алдар соло нангин үргөө руу бусаба

1Тэрэ хүн намайе нангин[†] үргөөгэй зүүн үүдэнүүдтэ абаашаба[+]. 2Зүүн зүгһөө мандан заларжа байһан Израилиин Бурханай[†] һүр жабхаланай ялагар алдар соло тэндэ обёорбоб. Тэнгис далайн шааяандал адли һүрөөтэй шанга абяан дуулдажа, бүхы оршон дэлхэй Тэрэнэй һүр жабхалангаар яларжа толоржо байгаа һэн[+]. 3Энэ үзэгдэл[†] хадаа Иерусалим[†] хото усадхаха зорилготойгоор Эзэн[†] Бурханай заларан ерэһые хараһандамни, мүн Хэбаар голой эрьедэ минии хараһан үзэгдэлнүүдтэ адлирхуу бэлэй. Би тэрэ дары газар руу һүгэдэн унаа һэм[+]. 4Эзэнэй алдар соло зүүн үүдэнүүдээр нангин үргөө руу шэнгэн оробо. 5Эзэнэй Һүлдэ намайе бодхоожо, дотор хорёо руу оруулба. Нангин үргөө Эзэнэй һүр жабхалангаар дүүрэнхэй байна гэжэ тэндэ хараа һэм[+]. 6Үнөөхи хүтэлэгшэ хажуудамни зогсожо байгаа. Нангин үргөө сооһоо Эзэнэй иигэжэ айладхан байһые дуулабаб:

7– Хүнэй үри Эзэкээл! Энэ үргөө болбол газар дэлхэй дээрэхи Минии хаан шэрээ мүн. Би эндэ Израилиин арад зоной дунда хэтэ мүнхэдөө оршохоб. Онгонуудта[†] мүргэжэ гү, али үхэһэн хаашуулаа шүтэн байхаяа тэдэ болихо. Иигэжэ тэдэ болон хаашуулынь Минии нангин нэрэ гутаахаяа болихол[+]. 8Тэдэ хаашуул ордонгуудаа Минии нангин үргөөдэ няан шахуу барижа, гансал нэгэ хана тэдэниие Намһаа илган байдаг һэн. Жэгшүүрилтэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэжэ, тэдэ Минии нангин нэрэ бузарлаа. Тиимэһээ Би уурлан сухалдан, тэдэниие һалгаагаа һэм. 9Харин онгонуудта мүргэхэеэ, үхэһэн хаашуулдаа хүшөөнүүдые барихаяа болёо һаань, Би тэдэнэй дунда хэтэ мүнхэдөө оршохоб. 10Хүнэй үри Эзэкээл! Израилиин арад түмэндэ нангин үргөө тушаа дуулга. Яажа зохёогдон баригдаһыень тэдэ шэнжэлэг. Нүгэл[†] шэбэл хэһэндээ тэдэ эшэн байг лэ[+]. 11Хэһэн муу муухай хэрэгүүдһээ тэдэнэй үнэхөөрөө эшэжэ, халаглажа байбалнь, Һүмын түхэл дүрсэ, түсэбые, орохо гараха үүдэ үрхыень, янза маягыень, бүхы ёһо дүримүүдыень хөөрэжэ харуулжа тэдэндэ үгэ. Эдэ бүгэдые тэдэнэй нюдэн дээрэ бэшэжэ үгэ, тиин тэдэ энэ түхэл дүрсые, бүхы ёһо гуримуудые сахижа бэелүүлжэ байг лэ. 12Нангин үргөө тушаа эгээл шухала ёһо дүрим гэбэл, иимэ: энэ хада уулын бүхы оршолон нангин, мүргэлтэй.[†]


Үргэлэй шэрээгэй хэмжүүр

13Үргэлэй шэрээгэй[†] хэмжүүр тушаа хэлэбэл, тэрэ хадаа иимэ хэмжүүртэй байгаа: гүнзэгыгөөрөө нэгэ тохой ба үргэнөөрөө нэгэ тохой болохо хобоо үргэлэй шэрээгэй хажуугаар гарадаг һэн. Тэрэ хобоое газаа талаһаань хахад тохой үргэнтэй бүһэлүүр хүреэлбэ[+]. 14Үргэлэй шэрээгэй һууриһаа доодо хуби хүрэтэрынь хоёр тохой, доодо хубиин үргэн нэгэ тохой. Газарта байгааша һууриһаа эхилээд, дунда хуби хүрэтэрөө үргэлэй шэрээ хоёр тохой, үргэниинь тэндэ нэгэ тохой, дээдэ хубинь дүрбэн тохой, үргэниинь мүн лэ нэгэ тохой байгаа. 15Үргэл үргэдэг дээдэ хубинь мүн лэ дүрбэн тохой үндэр, дүрбэн углуугаарнь бухын эбэртэл адли хушуунууд ербылдэн байгаа бэлэй[+]. 16Үргэлэй шэрээгэй оройнь тэб тэбхэр, алишье талаараа арбан хоёр тохой утатай һэн. 17Гал аһаадаг амһарта бодхоогдоһон талбай алишье талаараа арбан дүрбэн тохой утатай ба үргэнтэй, тэрэниие тойроод хахад тохой үргэнтэй бэһэлүүр нэгэ тохой гүнзэгытэй хобоо бүридүүлнэ. Үргэлэй шэрээ руу ошоһон табсангууд зүүн талаһаань байгаа[+].


Үргэлэй шэрээ арюудхалга

18Эзэн Бурхан иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Үргэлэй шэрээгэй баригдажа дүүрэхэдэ, түгэс шатаалта үргэл[†] үргэжэ, үргэлэй малай шуһа сүршэжэ, арюудхаха хэрэгтэй. Иимэ юумэ хэгты:[+] 19Цадоок санаартанай[†] үри һадаһад, Левиин обогой санаартад, Минии нангин үргөө соо алба хэхэ эрхэтэй. Нүгэл сагааруулгын үргэл[†] хэхэдэнь, буруу тэдээндэ үгөөрэй[+]. 20Тэрэ буруугай шуһые үргэлэй шэрээгэй дүрбэн углуугаар сүршэ. Мүн дунда хубиинь углуунуудаар, бэһэлүүрээр баһал сүршөөрэй. Иигэжэ үргэлэй шэрээе сэбэрлэхэ, арюудхаха болонош[+]. 21Удаань буруунай бэе – нүгэл сагааруулгын үргэл нангин үргөөһөө гаргаад, тусхай газарта шатаагаарай[+]. 22Үглөөдэрынь ямаршье дутагдалгүй тэхэ абажа, нүгэл сагааруулгын үргэл болгон үргэхэ ёһотойш. Үргэлэй шэрээе буруунай шуһаар арюудхаһандал тэхын шуһаар арюудхаха хэрэгтэй. 23Удаань ямаршье эрэмдэггүй үшөө нэгэ буруу, мүн хуса абажа, 24нангин үргөөдэ асараарай. Санаартад тэдээн дээрэ дабһа адхажа, түгэс шатаалта үргэл Намда үргэхэ[+]. 25Долоон үдэрэй туршада үдэр бүри, тэхэ, буруу, хуса нүгэл сагааруулгын үргэл гэжэ үргэжэ байхаш. Эдэ амитад ямаршье эрэмдэггүй байха ёһотой[+]. 26Санаартад иигэжэ долоон хоногой туршада үргэлэй шэрээ иимэ аргаар арюудхан, бэлэн болгон байха. 27Долоон үдэрэй түгэсэһэнэй удаа санаартад түгэс шатаалта, мүн амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] саашадаа энэ шэрээ дээрэ үргэжэ байха эрхэтэй болохо. Тиихэдэнь Би Израилиин арад түмэндэ талархалаа үзүүлэн байхаб. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+]

#### 44


Зүүн үүдэнүүд хаалгатай байха ёһотой

1Тэрэ хүн намайе нангин[†] үргөөгэй зүүн талын гадаа үүдэнүүд руу асарба. Үүдэнүүд хаагдаатай байгаа.

2Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Би, Израилиин Эзэн Бурхан,[†] эдэ үүдэнүүдээр орооб, тиимэһээ тэдэ хододоо хаалгатай байха ёһотой. Бэшэ хэншье эдэ үүдэнүүдээр орохогүй! 3Израилиин зонхилогшо үргэлэй эдеэ хоолһоо ама хүртэхэеэ иишээ ерэхэ. Гэбэшье тэрээндэ эдэ үүдэнүүдэй дэргэдэхи оролгын таһалгал ашаглахань зүбшөөгдэнэ.


Хэн нангин үргөө руу орохо ёһогүйб?

4Удаань тэрэ хүтэлэгшэ намайе нангин үргөөгэй нюур тала руу хойто хаалгануудаар абаашаба. Нангин үргөө Эзэнэй алдар солоор толорон байһыень харамсаараа газар руу һүгэдэн унабаб[+].

5Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй үри Эзэкээл! Анхаралтайгаар шагнан, харан байгаарай. Нангин үргөө тушаа хуули ёһо айладхахам. Ямар үүдэнүүдээрнь зоной орохонь зүбшөөгдэнэб, ямар үүдэнүүдээр орохонь хорюултайб гэжэ анхаралтайгаар шагнан байгаарай[+]. 6Үгыем дууладаггүй Израилиин улад зондо иигэжэ дуулга: «Би, Эзэн Бурхан, жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдхэхэеэ болигты гэжэ захирнаб![+] 7Намда шүтэдэггүй, этигэдэггүй хариин зониие үргэлэй үедэ Минии нангин үргөө руу оруулдаг һэнта. Иимэ муу муухай хэрэгүүдээрээ таанад Намтай баталһан хэлсээгээ эбдээ болонот[+]. 8Нангин үргөө соо үнгэрдэг ёһололнуудые хинан байха ёһотой аад, таанад өөһэдынгөө орондо хариин зониие табижа, тэдэ ёһололнуудые хинан байгуулдаг һэнта. 9Би, Эзэн Бурхан, иигэжэ захирнаб: „Намда шүтэдэггүй, этигэдэггүй нэгэшье хариин хүн, Израилиин арад түмэнэй дунда ажаһуудаг байгаашье һаа, Минии нангин үргөө руу орохо эрхэгүй!


Левидүүд хэһээгдэхэ

10Левит зарим зон Намһаа буруу хаража, онгонуудта[†] мүргэжэ байгааша Израилиин зарим зонтой хамтаран мүргэдэг байгаа. Тэдэ левидүүд[†] хэһээгдэхэ! 11Үүдэнүүдые харууһалха, түгэс шатаалта үргэлэй[†] мал үүсэлхэ, зоной жэжэ-божо хэрэгсэлнүүдые хангаха – гансал иимэ ажал хэхэнь тэдээндэ зүбшөөгдэхэ. 12Израилиин зоной онгонуудта мүргэхэ ёһололнуудые үнгэргэдэг, иигэжэ нүгэл[†] шэбэл дэлгэрүүлһэнэйнь түлөө Би, Эзэн Бурхан, тэдэнэй урдаһаа гараа далайхаб, тиигэжэ тэдэниие хэһээхэб! 13Тэдэ Минии нангин үргөө соо тахилай ёһолол үнгэргэхэ ёһогүй, Минии нангин газарнууд руу орохо эрхэгүй. Жэгшүүрилтэй муу муухай үйлэ хэрэгүүдые хэһэнэйнгээ түлөө гэм зэмые тэдэ иигэжэ амасаха. 14Нангин үргөө соо ябуулагдадаг бүхы хара хүндэ ажал тэдэ хэдэг байха.


Санаартадай ёһо гуримууд

15Израилиин зарим зоной Намһаа буруу хараад байһан үедэ гансал Намда үнэн сэхэ үлэгшэ Цадоок санаартанай[†] үри һадаһад, Левиин обогой санаартан, Минии ёһололнуудые ябуулха, тоһо өөхэ, шуһа үргэл болгон үргэхэ эрхэтэй[+]. 16Гансал тэдэ Минии нангин үргөө руу орожо, үргэл үргэхэ ёһолол хэхэ, мүргэл[†] ябуулха болоно[+]. 17Дотор хорёо руу ороходоо тэдэ улһан хубсаһа үмдэхэ ёһотой. Юрэдөө, дотор хорёо соо гү, али нангин үргөө соо ёһолол ябуулхадаа тэдэнэй хилгааһан хубсаһа үмдэхэнь хорюултай. 18Тэдэ улһан толгойн боолтонуудые, улһан дотор хубсаһа үмдэхэ ёһотой. Санаартад тэдэниие хүлэрүүлхэ ямаршье бүһэ бүһэлхэ ёһогүй[+]. 19Гадаа хорёо руу зон руу гарахадаа тэдэ ёһолол үнгэргэһэн нангин хубсаһаяа тайлаад, нангин таһалга соо орхихо, тиигээд ондоо юрын хубсаһа үмдөөд, гараха ёһотой. Иигэжэ тэдэнэй нангин арюун хубсаһан бузарлагдахагүй болоно[+]. 20Санаартад толгойгоо хундан болотороо хюһахагүй, мүн тиихэдэ үһөө дан ута болотор ургуулха ёһогүй[+]. 21Дотор хорёо руу орохын урда тээ санаартанда үзэмэй дараһан архи уухань хорюултай[+]. 22Үбгэнһөө һалаһан гү, али нүхэрөө гээгдэхүүлһэн эхэнэрые тэрэ һамга абаха ёһогүй. Гансал Израилиин басага гү, али нүгшэһэн ондоо санаартанай бэлбэһэн эхэнэрые тэрэ һамга абаха эрхэтэй[+]. 23Нангин болон юрын, сээртэй болон арюун зүйлнүүдэй хоорондохи илгаае зондо тэрэ ойлгуулха ёһотой[+]. 24Зарга хэрэгүүдэй гарабал, тэдэ Минии хуули ёһоор хэрэг шиидхэхэ. Тогтоол, һургаалнуудайм[†] ёһоор тэдэ шажанай нангин һайндэрнүүдые үнгэргэхэ, амаралтын үдэр сахидаг байхые жэншэдгүй харгалзалан байха юм[+]. 25Санаартан нүгшэһэн хүндэ гар хүрэхэ ёһогүй. Гансал өөрын эхэ, эсэгэ, үхи хүүгэдынь гү, али аха дүүнь, хадамда гараагүй эгэшэ, дүү басаганиинь лэ һаань, энэ зүбшөөгдэхэ[+]. 26Иимэ ушарай гарабал, санаартан арюудхалгын ёһолол[†] хэжэ, бэеэ сэбэрлэхэ, арюудхаха ёһотой. Удаань үшөө долоон хоног хүлеэгөөд,[+] 27дотор хорёо руу ошожо, нүгэл сагааруулгын үргэл[†] үргөөд, одоол энээнэй удаа санаартанай уялгануудые дахин дүүргэхэ эрхэтэй болохо. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+] 28Би хадаа тэдэнэй уг залгамжалгын хуби гээшэб. Тиимэһээ тэдээндэ Израиль[†] соо ямаршье газар үгтэхэгүй. Би тэдэнэй хубиин газар гээшэб!“[+] 29Талхан үргэлһөө,[†] нүгэл сагааруулгын үргэлһөө, гарза харюулгын үргэлһөө тэдэ хүртэн байха. Мүн тиихэдэ Намда зорюулагдаһан бүхы юумэн Израиль соо тэдэнэй болохо[+]. 30Ургаса хуряаха бүхэндөө зон эгээл түрүүшын ургасаһаа хуби санаартадта үгэхэ ёһотой. Зоной Намда үргэһэн бүхы бэлэгэй хубинь санаартадай болохо. Зон хилээмэ болгоходоо, түрүүшынгээ хүбриг санаартанда үгэдэг байха. Тиихэдэнь Би тэдэнэй гэр байрануудые үреэн үршөөн байхаб[+]. 31Өөрөө үхэһэн гү, али ан арьяатанда бажуулгаһан шубуу шонхор, амитадые санаартан эдихэ ёһогүй»[+].

#### 45


Эзэнэй нангин газар

1Жээрэб хаян, Израилиин газар уһа обогуудаар хубаахадаа, Намда, Эзэндэ[†] үргэл болгон зорюулжа, нэгэ хуби үгэхэ ёһотойт. Тэрэ нангин[†] газар хорин табан мянган тохой утатай, хорин мянган тохой үргэнтэй байха. Тэрэ газар алишье һууриндаа арюун нангин байха[+]. 2Нангин үргөө хадаа алишье талаһаа табан зуун тохой утатай тэб тэбхэрхэн дүрбэлжэн газар тэндэ эзэлхэ, тойроод табин тохой үргэн бэлшээри газар байха ёһотой[+]. 3-4Энэ нангин газарай хахад хубинь – хорин табан мянган тохой ута, арбан мянган тохой үргэн газар нангин үргөө соо алба хэдэг санаартадай болохо. Тэдэнэй гэр байрань, мүн хамагай нангин[†] газар – нангин үргөө тэрэ газар дээрэ оршохо[+]. 5Газарай нүгөөдэ хахадынь нангин үргөө соо хара ажал хэдэг левидүүдтэ[†] хүртэхэ. Левидүүдэй гэрнүүд тэндэ оршохо юм[+]. 6Минии нангин газарай хажууда хорин табан мянган тохой ута, табан мянган тохой үргэн газар Израилиин бүхы зондо гаргажа үгэгты. Тэндэ Хото оршохо[+].


Зонхилогшодо гаргагдажа үгтэһэн газар

7Израилиин зонхилогшодо газар уһан мүн лэ үгтэхэ ёһотой. Нангин газар дээрэ оршогшо Хотоһоо баруулжаа болон зүүлжээ газарнууд тэрээндэ үгтэхэ. Нэгэ обогой зондо үгтэһэн газартал адли хэмжүүртэй газар хаанай болохо юм[+]. 8Иигэжэ Израилиин удамаршад[†] өөрын хуби газартай боложо, Минии арад түмэниие харшалхагүй, арбан хоёр обогуудаар хубаагдаһан газарта обтохогүй.


Израилиин удамаршад үнэн зүбые үйлэдэхэ зэргэтэй

9Эзэн Бурхан[†] иигэжэ айладхана:

– Израилиин удамаршад, нүгэл[†] үйлэдэхэтнай хүрөө! Харшалха, дээрмэшэлхэеэ болижо, үнэн зүбые үйлэдэн байгты. Өөрын газар дээрэһээнь арад зониием үлдэжэ, гаргажа байхаяа болигты. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн![+] 10Зүб хэмжүүр, зүб эфаа, мүн зүб баата хэрэглэгты[+]. 11Хуурай зүйл хэмжэхэдэ эфаа хэрэглэгдэхэ, шэнгэн зүйл хэмжэбэл, баат хэрэгтэй. Тэдэнэй хэмжүүр хоомэрһээ дулдыдаха. Хоомэр хадаа арбан эфаатай, үгышье һаа, арбан баат гээшэтэй жэшээтэй. 12Шэгнэхэ гэбэл, шээкэл хэрэглэгдэхэ. Нэгэ шээкэл хорин геэрэтэй, жаран шээкэл нэгэ миинэтэй жэшээтэй[+]. 13Израилиин удамаршад, ургасынгаа жаранай нэгэ хубиие зон таанадта үргэдэг байха. 14Оливын тоһонһоо[†] тэдэ зуунай нэгэ хубииень асарха ёһотой. Баата хэмжүүрээр тэрэ хэмжэгдэхэ. Арбан баата хадаа нэгэ хоомэр гү, али нэгэ кооро бүридүүлхэ. 15Хоёр зуун хонин һүрэгһөө нэгэ хони тэдэ мүн лэ асарха. Талханай үргэл,[†] түгэс шатаалта үргэл[†] болон амгалан байдалай түлөө үргэл[†] иигэжэ хэгдэхэ болоно. Тиихэдэнь Би, Эзэн Бурхан, тэдэ зоной нүгэл арюудхахаб. 16Албата бүхы арад түмэн эдэ бүгэдэ үргэлнүүдые Израилиин зонхилогшодо асархал. 17Гэбэшье шэнэ һарын, субботын үдэрэй, мүн шажанай бусад һайндэрнүүдэй үедэ Намда үргэхэ мал, таряа талханай, үзэмэй дараһан архиин түлөө зонхилогшо харюусалгатай байхал. Нүгэл сагааруулгын, талханай үргэл, түгэс шатаалта үргэл, мүн амгалан байдалай түлөө үргэл иигэжэ бүтээгдэжэ, Би Өөрын арад түмэн Израилиие хүлисэн, нүгэлыень арюудхахаб[+].


Үргэл хэхэ һайндэрнүүд

18Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Һарын шэнэдэ ямаршье эрэмдэггүй буруу абажа, үргэл хээд, нангин үргөөе арюудхаха болонот[+]. 19Нүгэл сагааруулгын энэ үргэлэй нэгэ тэды шуһа санаартан[†] нангин үргөөгэй тотогонуудта, үргэлэй шэрээгэй[†] дүрбэн углуу, дотор хорёогой үүдэнүүдэй тотогонууд дээрэ сүршэг[+]. 20Зорюута гү, али мэдэнгүй нүгэл хэһэн хүнэй түлөө иимэл үргэл һара бүхэнэй долоодохи үдэр хэхэ хэрэгтэй. Иигэжэ нангин үргөө арюудхагдаха. 21Түрүүшэ һарын арбан дүрбэдэхи үдэрһөө эхилээд, саашадаа долоон хоногой туршада таанад Паасха[†] гэжэ һайндэрые һайндэрлэхэ ёһотойт. Тэдэ долоон үдэр эһээбэригүй талхаар болгоһон хилээмэ эдигты[+]. 22Энэ һайндэрэй түрүүшын үдэр зонхилогшо Израилиин бүхы арад түмэнэй нүгэл сагааруулгын үргэл[†] болгон буруу үргэхэ ёһотой. 23Һайндэрэй долоон хоногой туршада үдэр бүри тэрэ долоон буруу, долоон хуса Намда зорюулан, түгэс шатаалта үргэл болгон үргэхэ юм. Нүгэл сагааруулгын үргэл болгон үдэр бүри долоон хоногой туршада тэрэ тэхэ үргэхэ ёһотой. Үргэлэй мал ямаршье эрэмдэггүй байха зэргэтэй[+]. 24Тэрэ мүн лэ нэгэ эфаа гурил, нэгэ гиинэ оливын тоһо, буруу, хуса бүхэнтэй хамта үргэдэг байха мүн[+]. 25Долоодохи һарын арбан табадахи үдэр Майхангуудай һайндэр[†] эхилдэг. Долоон хоногой туршада тэрэ үргэлжэлхэ. Һайндэрэй үдэр бүхэндэ зонхилогшо Паасхын һайндэрэй үедэ хэһэндэл адляар тон лэ тиимэ үргэлнүүдээ: нүгэл сагааруулгын, түгэс шатаалта, мүн талха таряанай, оливын тоһоной үргэлнүүдые үргэхэ[+].

#### 46


Элдэб ёһо гуримууд

1Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладхана:

– Дотор хорёогой зүүн үүдэнүүд зургаан үдэрэй туршада хаалтатай байха ёһотой. Харин субботын үдэр болон һарын шэнэдэ тэдэ нээгдээтэй байха зэргэтэй. 2Израилиин зонхилогшо эдэ үүдэнүүдэй оролгын таһалга руу дотор хорёогоор үнгэрэн орожо, богоһын хажууда зогсон байха. Тэрэнэй түгэс шатаалта болон амгалан байдалай түлөө үргэлнүүдые[†] санаартан[†] абажа, үргэхэ. Тиихэдэнь зонхилогшо Намда доро дохин зальбараад, тэндэһээ ошохо. Тэрэнэй удаа үүдэнүүд хаагдахагүй, үдэшэ болотор нээлтэтэй зандаа үлэхэ[+]. 3Субботын үдэрнүүдтэ, мүн һарын шэнэдэ Израилиин арад түмэн эдэ зүүн үүдэнүүдтэ ерэжэ, Намда һүгэдэн мүргэдэг байха ёһотой. 4Субботын үдэр зонхилогшо Намда зургаан хурьга, нэгэ хуса түгэс шатаалта үргэл[†] болгон үргэхэ. Үргэлэй мал ямаршье эрэмдэггүй байха ёһотой[+]. 5Хусатай хамта тэрэ нэгэ эфаа гурил, хурьгадуудтай хамта өөрынгөө дураар гурил үргэхэ. Тиихэдэ нэгэ эфаа гурилтай хамта нэгэ гиинэ оливын тоһо тэрэ үргэхэ болоно. 6Һарын шэнэдэ зонхилогшо нэгэ буруу, зургаан хурьга, нэгэ хуса Намда зорюулан үргэхэ. Үргэлэй мал ямаршье эрэмдэггүй байха зэргэтэй[+]. 7Буруун болон хусатай хамта тэрэ тус тустань нэгэ эфаа гурил, хурьгадтай хамта өөрын дураар гурил үргэхэ. Нэгэ эфаа гурилтай хамта тэрэ нэгэ гиинэ оливын тоһо үргэхэ ёһотой. 8Зонхилогшо ерэхэдээ зүүн үүдэнүүдэй оролгын таһалгаар ерэжэ, тэрэл замаараа ошохо. 9Минии арад түмэн һайндэрнүүдэй үедэ Намда мүргэхэеэ ерэхэдээ, ороһон үүдэнүүдээрээ гарахагүй, ондоо үүдээр гаран ошохо ёһотой. Жэшээнь, хэн нэгэн хойто үүдэнүүдээр ороо һаа, ошоходоо, урда үүдэнүүдээр гараха зэргэтэй[+]. 10Зонхилогшын ороходо улад зон орохо, зонхилогшын ошоходо, зон мүн лэ гаража ошохо. 11Бусад һайндэрнүүдэй үедэ буруун болон хусатай хамта мүн лэ нэгэ эфаа гурил үргэл болгон үргэгдэхэ, хурьгадтай хамта хэды шэнээн гурил үргэхэ гээшэ – хүн бүхэнэй өөрын дуран. Тиихэдэ нэгэ эфаа гурилтай хамта нэгэ гиинэ оливын тоһон[†] үргэгдэхэ. 12Зонхилогшын өөрын дураар түгэс шатаалта үргэл гү, али амгалан байдалай түлөө үргэл Намда үргэхэеэ һанаа гээшэ һаань, дотор хорёогой зүүн зүгэй үүдэнүүдые тэрээндэ нээхэ хэрэгтэй. Субботын үдэр хэдэгтэл адляар тэрэ үргэл хэхэ. Ошоходонь, үүдэнүүд хаагдаха ёһотой[+]. 13Үглөө бүри нэгэ хурьга түгэс шатаалта үргэл болгон Намда үргэхэ хэрэгтэй. Тэрэ хурьган ямаршье эрэмдэггүй байха[+]. 14Тэрээнтэй хамта гурбанай нэгэ хуби гиинэ оливын тоһонтой хамта худхагдаһан эфаагай зургаанай нэгэ хуби гурил үргэгдэхэ ёһотой. Намда зорюулһан үргэл тушаа иимэ ёһо гурим хэтэ мүнхэдөө хубилгагдахагүй. 15Түгэс шатаалта үргэл хурьгаар, мүн талхан, оливын тоһоор үргэл Намда үглөө бүри үргэгдэхэ ёһотой.

16Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Зонхилогшо өөрын али нэгэн хүбүүндэ бэлэг болгон газар үгөө гээшэ һаань, тэрэ бэлэгынь тэрэ хүбүүнэйнь уг залгамжалгын эд зөөри болохо. 17Харин зонхилогшын али нэгэ албатандаа газар бэлэглээ гээшэ һаань, тэрэ газар нэгэ жэлэй туршада албатанайнь зөөри гэжэ тоологдоод, жэлэй һүүлээр дахин зонхилогшын болохо. Гансал зонхилогшын хүбүүд бэлэглэһэн газарыень уг залгамжалан саашадаа эдлэхэ зэргэтэй[+]. 18Зонхилогшо арад зоной газар хүүгэдтээ бэлэглэжэ шадахагүй. Гансал өөрын газар уһые тэрэ үхи хүүгэдтээ бэлэг болгон бариха эрхэтэй[+].


Үргэлэй мяха шанадаг газар

19Тэрэ хүтэлэгшэ намайе дотор хорёо руу асарба. Урда талаар ябажа, санаартадай таһалгануудай хажууда тогтобобди. Баруун талын газар намда заагаад, 20тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ газарта санаартан гарза харюулгын үргэлэй болон нүгэл сагааруулгын үргэлэй[†] мяха шанадаг. Мүн лэ эндэ үргэлэй хилээмэн[†] болгогдодог. Иигэжэ эдэ нангин[†] үргэлнүүд гадаа хорёо соо шанагдадаггүй, тэндэ шанаа гээшэ һаань, хэн нэгэн ойлгомторгүй дайража, бузарлажа болохол.

21-22Тэрэ хүтэлэгшэ намайе гадаа хорёо руу гаргажа, дүрбэн углуугаарнь үшөө багахан хорёонуудай байһые харуулба. Тэрэ хорёонууд дүшэн тохой ута, гушан тохой үргэн талмайтай. 23Эдэ хорёонууд тойроод ханатай, хана тойрон – зууханууд. 24Тэрэ хүтэлэгшэ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ зууханууд дээрэ нангин үргөөгэй ажалшад зоной үргэлэй мяха шанадаг юм.

#### 47


Нангин үргөө сооһоо урдагша уһан

1Тэрэ хүн намайе дахин һөөргэнь, нангин[†] үргөөгэй үүдэнүүд тээшэ абаашаба. Харахадам, үүдэнүүд дороһоо уһан гаран урдажа байба. Нангин үргөөгэй урда талаһаа, үргэлэй шэрээгэй[†] хажуугаар саашаа зүүн зүг тээшээ тэрэ урдажа байгаа һэн[+]. 2Нангин үргөөгэй хойто үүдэнүүдээр бидэ гаража, зүүн үүдэнүүд тээшэ шэглэбэбди. Үүдэнүүдэй урда зүгһөө уһанай урдан байхые обёорбоб. 3Тэрэ хүтэлэгшэ зүүн зүг руу шэглэжэ, мянган тохой хэмжүүрээрээ хэмжэбэ. Тиигээд намайе тэндэ уһан соогуур гарахыем абаашаба. Уһан минии шагайта хүрэтэр болоо һэн[+]. 4Тэрэ үшөө мянган тохой хэмжэжэ, намайе тэрээгүүр ябуулба. Уһан үбдэгсөөм болоо һэн. Үшөө мянган тохой хэмжэхэдэнь, уһан минии бэлхээһэн хүрэтэр болобо. 5Тэрэнэй дахин мянган тохой хэмжэхэдэнь, тэндэ минии ябаад гарахын аргагүй, гансал һамархаар гүнзэгы уһан байба.

6Тэрэ хүтэлэгшэ намда хэлэбэ:

– Хүнэй үри Эзэкээл, хараһанаа хадуугаарай.

Тиигээд намайе тэрэ урасхалай эрье руу абаашаба. 7Урасхалай хоёр эрьеэр олон модон ургажа байгаа. 8Тэрэ хүтэлэгшэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ уһан зүүн зүг руу урдажа, Иордан[†] голой нюруугаар Дабһата далайда шудхан ороно. Тиигээд тэндэхи дабһатай уһые дабһагүй болгодог[+]. 9Энэ уһанай урдаһан газарта хаа-хаанагүй амитадай, загаһанай элдэб олон янза амидардаг байха. Юундэб гэхэдэ, энэ урасхал дабһатай уһые дабһагүй һайн болгоно, ажамидарал асарна. 10Эн-Гээдиһээ Эн-Эглааим хүрэтэр зон тэрэ далайда загаһа губшажа, губшуурнуудаа эрьеэр хатаан байха. Дундада далайдал адли угаа олон загаһан Дабһата далай соо амидарха[+]. 11Харин эрьеэр байгааша нуур ба намагтай газарай уһан дабһатай зандаа үлэхэ. Зон тэндэһээ дабһа абадаг байха. 12Гол урасхалай хоёр эрьеэр алим жэмэстэ элдэб янзын модод урган байха. Һара бүри жэмэсэй шэнэ ургаса тэдэ үгэхэ, набша намаань хододоо ногоон зандаа байха, эм дом болохо. Юундэб гэхэдэ, энэ урасхал нангин үргөөһөө гаран урдана бшуу[+].


Газар хубаарилгын гурим

13[•]Эзэн[†] Бурхан[†] улад зондо иигэжэ айладхана:

– Израилиин арбан хоёр обогуудай[†] дунда яагаад газар уһа хубаарилхаб гэбэл, иимэ: Иосифой обог хоёр хуби абаха.

14Энэ газарые уг залгамжалгын газар болгон үршөөхэб гэжэ Би гараа үргэн тангариглаа бэлэйб. Мүнөө энэ газарые зүбөөр хубаарилан эдлэгты[+].

15Хойто хилэнь Дундада далайһаа эхилээд, зүүлжээ Хэтлоон хотоор үргэлжэлэн, Лэбоо-Хамаатаар Цэдаад хото руу, 16Бэротаа, Сибрааһим хотонууд руу шэглэхэ. Тэдэ хотонууд Дамааскын болон Хамаатай орон түрэнүүдэй хоорондо оршодог. Хойто хилэнь Хаураан газарай хилэ дээрэ оршогшо Хацээр-Һаттихоон хото дээрэ түгэсэхэ. 17Иигэжэ хойто хилэ хадаа Дундада далай болон Дамааск Хамаат хоёрой хилэ дээрэ оршогшо Хацаар-Эноон хотын хоорондуур гараха болоно.

18Зүүн хилэ Хаураан болон Дамааскын хоорондохи хилэһээ эхилээд, Галаад[†] болон Израилиин газарнуудые илган гарагша Иордан голоор зурыха. Тиигээд Тамаар хотын хажууда, Дабһата далай хүрөөд, зүүн хилэ түгэсэхэ.

19Урда хилэ хадаа Тамаарта эхилээд, Мэрибаа-Кадээш гэдэг сэсэрлиг хүрэтэр баруун-урда газараар гараха. Саашаа Египедэй хилээр үргэлжэлөөд, Дундада далайда тулаад түгэсэхэ[+].

20Баруун хилэ болбол Дундада далайгаар хойшоо Лэбоо-Хамаатһаа баруулжаа газар хүрэтэр гараха.

21Иигэжэ энэ газар уһые обог бүхэндэ хубаажа үгэгты.

22Жээрэб татан хубаарилаарайгты. Энэ газар таанадай уг залгамжалгын зөөри болохо. Танай дунда ажаһуугша, үхи хүүгэдээ тэндэ түрэн үндылгэгшэ ерүүл зон Израилиин арад зонтой адли өөрын хуби газарта хүртэхэ[+]. 23Ямар обогтой хамта тэдэ ажаһуунаб, тэндээл газарай хубида хүртэхэ. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан, айладхана мүн!

#### 48


Хойто зүгтэхи обогуудта газар хубаарилга

1-7Газарай хойто хилэ зүүлжээ Дундада далайһаа Хэтлоон хото, Лэбоо-Хамаат, Дамааск Хамаат хоёрой хоорондо оршодог Хацаар-Энаан хүрэтэр үргэлжэлдэг, обог бүхэн өөрын хубиин газарые Израилиин зүүн хилэһээ Дундада далай хүрэтэр нэмжыһэн газарта хойноһоо эхилээд урда зүг хүрэтэр иимэ ээлжээгээр абаха: Даан, Ашээр, Напталии, Мэнашшээ, Эпрааим, Рэүбээн, Иуда.[†][+][+][+][+][+][+][+]


Тусхай газар

8Иудын обогой газарай удаа, урагшаа, тусхай хуби газар байха. Тэрэнэй утань хорин табан мянган тохой, үргэниинь бусад хуби газарнуудтай адли байха. Тэрэ тусхай хуби газар дээрэ Минии нангин[†] үргөө оршохо[+]. 9Эзэндэ[†] зорюулан гаргажа үгэһэн тэрэ тусхай хуби газарай тэг дунда Минии хубиин газар оршохо. Тэрэ хадаа хорин табан мянган тохой утатай, хорин мянган тохой үргэнтэй байха[+].

10Энэ тусхай нангин газар санаартадай байха: хойто талань хорин табан мянган тохой утатай, баруун талань арбан мянган тохой үргэнтэй, зүүн талань арбан мянган тохой үргэнтэй, урда талань хорин табан мянган тохой утатай байха. Минии нангин үргөө тэгэн дундань оршохо. 11Бүхы санаартад бэшэ, гансал Цадоок санаартанай[†] үри һадаһад энэ нангин газарай хубида хүртэхэ. Юуб гэхэдэ, левидүүдэй,[†] мүн Израилиин бусад улад зоной нүгэл[†] хэжэ эхилхэдэнь, тэдэл Намда үнэн сэхэ зандаа үлөө бэлэйл[+]. 12Эдэ санаартадай газар эгээл нангин хуби гээд тоологдохо, левидүүдэй газарай хилэдэ оршохо.

13Нангин газарайнгаа нүгөө хахадые левидүүдтэ үгэхэб. Мүн лэ хорин мянган тохой ута, арбан мянган тохой үргэн газар тэдэ абаха[+]. 14Энэ газар тэдэ худалдажа, андалдажа шадахагүй. Юуб гэхэдэ, энэ газар хадаа Минии болоно.

15Үлөөшэ хорин табан мянган тохой ута, табан мянган тохой үргэн газар нангин бэшэ, улад зоной хамтын эдлэлэй гээд тоологдохо. Тэгэн дундань Хото оршохо. Арад зон тэрэ газар дээрэ гэр байра барин, адуу малаа үдхэн байха аргатай[+]. 16Тэрэ газар тэб тэбхэрхэн: хойто талань дүрбэ мянган табан зуун тохой, урда талань дүрбэ мянган табан зуун тохой, зүүн талань дүрбэ мянган табан зуун тохой, баруун талань дүрбэ мянган табан зуун тохой тэгшэ хэмжээтэй байха[+]. 17Хотые тойрон бэлшээриин газар: хойто зүгһөө хоёр зуун табин тохой, урда зүгһөө хоёр зуун табин тохой, зүүн зүгһөө хоёр зуун табин тохой, баруун зүгһөө баһал хоёр зуун табин тохой салуу газар нэмжыхэ. 18Тусхай нангин газарай зүүн болон баруун таладань үлөөшэ газарнууд хотынхидой газарай эдеэ тариха хэрэгтэ үгтэхэ. Тэрэ газар тус тустаа арбан мянган тохой утатай, арбан мянган тохой үргэнтэй байха. 19Хото соо ажаһуугша хүн бүхэн, ямаршье обогой хамаагүй, тэрэ газар элдүүрилхэ аргатай. 20Иигэжэ тусхай таһалагдаһан газарай тэг дунда хубинь Минии нангин газар гээд тоологдохо, тэндэ Хотошье оролсохо. Тэрэ газарай хэмжүүр гэбэл, алишье талаһаа хорин табан мянган тохой, тэгшэ тэбхэр бэлэй. 21Тэрэ газарһаа зүүлжээ Иордан[†] гол хүрэтэр, баруулжаа Дундада далай хүрэтэр газарнууд Израилиин зонхилогшын мэдэлэй байха. Тэрэнэй мэдэлэй газарай тэгэн дунда нангин үргөөтэй Минии нангин газар оршохо[+]. 22Левидүүдэй, мүн хотынхидой газарнуудай хоорондуур, мүн Иудын болон Бэньямиинэй обогуудай газарнуудай хоорондуур үлөөшэ газарай хубинууд мүн лэ Израилиин зонхилогшын мэдэлэй юм.


Урда зүгтэхи обогуудта газар хубаарилга

23-27Энэ тусхай газарһаа урагшаа оршодог газарнууд Израилиин обогуудта хүртэхэ. Хүртэхэ ёһо гуримаарнь, хойто зүгһөө урда зүг руу, тоолобол, иимэ: Бэньямииндэ, Симеондо, Иссахаарта, Зэбүлүүндэ, Гаадта[+][+][+][+][+]. 28Гаадай урда хилэ хадаа Израилиин урда хилэ болоно. Тэрэ хилэ Тамаар хотоһоо эхилээд, Мэрибаа-Кадээшэй сэсэрлиг, саашадаа Египедэй хүндыгөөр Дундада далай хүрэтэр үргэлжэлхэ[+]. 29Энэл даа, Израилиин обогуудта хубаарилха газар. Энэ болбол Би, Эзэн Бурхан,[†] айладхана мүн!


Хотын хаалганууд

30-34Хото дүрбэн талаараа тус тустаа гурба-гурбан хаалгануудтай байха. Тэдэ хаалганууд Израилиин арбан хоёр обогой[†] нэрэ зүүхэ. Хойто талада Рэүбээнэй, Иудын, Левиин; зүүн талада Иосифой, Бэньямиинэй, Даанай; урда талада Симеоной, Иссахаарай, Зэбүлүүнэй; баруун талада Гаадай, Ашээрэй, Напталиигай хаалганууд оршохо юм. Хотын дүрбэн хана тус тустаа дүрбэн мянган табан зуун тохой хэмжээгээр үргэлжэлхэ[+]. 35Бүхыдөө хотын хана арбан найман мянган тохой ута байха. Хото болбол «Эзэн эндэ бии!» гэдэг шэнэ нэрэтэй болохо юм[+].

### Даниил

#### Даниил

Даниил


Даниил лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### Даниил лүндэншын ном


Даниил лүндэншын ном

Номой түрүүшын хубиин үйлэнь еврей арад түмэнэй хэрзэгы хатуу хариин дайсан Вавилооной хаан Навуходоносорой дарлалта доро, баряанда байхадань болоно. Саашадаа ниислэл хото Вавилоон Перс болон Мидиин сэрэгтэ диилдэжэ, лүндэншэ Даниил ондоо хаанай хажууда алба хэхэ, тэндэшье тэрэ олон аюултай ушарха.

Номые хоёр хубида хубаамаар. Түрүүшын хубида (1–6-дахи бүлэгүүд) Даниил болон тэрэнэй нүхэд тушаа зургаан үгүүлэл үгтэнхэй. Ямаршье сагта, ямаршье эрхэ нүхэсэлдэ, аюултайшье үедэ, Бурханда болон айладаһан Һургаалдань үнэн сэхэ байха гээшэ угаа шухала гэжэ зохёолшо элдэб жэшээ хэрэглэн батална. Өөртэнь үнэн сэхэ зониие Бурхан абаржа, дайсадыень номгоруулжа шадаха.

Номой хоёрдохи хубида (7–12-дохи бүлэгүүд) бусад арадуудай дунда еврейнүүдэй саашанхи хуби заяан тухай Даниилда Эзэнэй эльгэһэн үзэгдэлнүүд тухай хэлэгдэнэ. Эдэ үзэгдэлнүүд хадаа хэрзэгы шэрүүн засаг түрые ондоо засаг түрэ һэлгэдэг, гэбэшье алишье засаг хэтэ мүнхэдөө тогтодоггүй гэжэ һүлдэ тэмдэгүүдые хэрэглэн зураглагдана. Эсэсэй эсэстэ Эзэн «хүн түрэлтэнэй хүбүүндэл адли» тусхай хааниие эльгэхэ, Тэрэнэй засаглал гансашье Израиль дээрэ бэшэ, хэтэ мүнхын байха.

Энэ номой горитой хуби еврей бэшэ, араам хэлэн дээрэ бэшээтэй. Тэрэ үедэ Дүтын Дурна зүгэй элдэб арадууд хоорондоо араам хэлэн дээрэ ойлголсодог бэлэйл.

#### 1


Дүрбэн хүбүүд Навуходоносорой ордондо

1Иудын хаан Ёякиимэй гурбадахи жэлээ зонхилжо байха үедэ Вавилооной[†] хаан Навуходоносор Иерусалимда[†] добтолжо, хотые бүһэлэн сэрэгээрээ жагсаба[+]. 2Иудын хаан Ёякиим хааниие барихыень, Һүмын үнэтэ тахил табагуудые дээрмэшэлэн абахыень Эзэн[†] Бурхан[†] тэрээндэ зүбшөөжэ, Навуходоносор Шинаар руугаа бусахадаа, тэдэ үнэтэ тахил табагуудые өөрынгөө бурханай үргөө соо оруулба[+].

3-4Нэгэтэ хаан Иудын хаашуулай болон түшэмэл ноёдойнь үринэр болохо хүбүүдые асархыень түшэмэлнүүдэйнгээ ноён Ашпэнаазда даалгаба. Ямаршье эрэмдэггүй, сэбэр гоё, хурса ухаатай, һүбэлгэн, эрдэмтэй хүбүүдые тэрэ шэлэхэ ёһотой байгаа. Тэдэ хүбүүд хаанай ордон соо алба хэхэеэ шэлэгдэхэ һэн. Тиимэһээ тэдэниие Вавилоон зоной хэлэ бэшэгтэ һургаха тухай хаан хэлээ бэлэй. 5Тэдэ хүбүүдтэ эгээл һайн эдеэ хоол үдэр бүри үгтэдэг байха гэжэ тэрэ мүн лэ захираа. Гурбан жэл соо иигэжэ хүмүүжүүлэгдээд, тэдэ хаанда алба хэдэг болохо ёһотой байгаа.

6Иудын обогһоо шэлэгдэн абтаһан хүбүүдэй дунда Даниил, Ханаанияа, Мишаһээл, Азаария гэгшэд байлсаа[+]. 7Түшэмэлнүүдэй ахалагша ноён тэдээндэ шэнэ иимэ нэрэнүүдые үгэбэ: Даниилдэ Бэлтэшаццаар, Ханаанияада Шадраах, Мишаһээлдэ Мэшаах, Азаарияада Абээд-Нэгоо[+].

8Хаанай эдидэг эдеэ, уудаг унда уужа, бэеэ бузарлажа байхагүйн тула Даниил тэдэниие эдихэ-уухагүйб гэжэ өөртөө шэбшэн хэлээд, хаанай эдеэ хоол барихагүй тухайгаа түшэмэлнүүдэй ахалагша ноён Ашпэнаазые гуйба[+]. 9Бурхан түшэмэлнүүдэй ахалагша ноёниие Даниилда эльгэтэй, эелдэрээр хандадаг болгоһон байгаа[+]. 10Гэбэшье Ашпэнааз Даниилда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн хаан өөрөө таанадай эдеэ хоол тухай һанаагаа табяа бшуу. Үетэнһөө туранхай, муугаар харагдаа һаатнай, тэрэ намайе зэмэлээд, толгойн саазада хүртүүлхэл.

11Түшэмэлнүүдэй ахамад ноён тэдээндэ харуул болгон нэгэ хүниие табиһан байгаа. Даниил тэрээндэ:

12– Арбан үдэрэй туршада бидэндэ гансал ургамал ногоо, хара уһа үгэдэг байг лэ. Иигэжэ бидэниие шалган туршыт даа[+]. 13Арбан хоногой үнгэрһэнэй удаа хаанай эдеэ хоол баригша хүбүүдтэй бидэниие сасуулжа хараарайгты. Тиигээд маанадтай юу хэхэеэ шиидээрэйгты, – гэбэ.

14Тэрэ үгыень дуулажа, арбан хоногой туршада шалгаха гэжэ шиидэбэ. 15Арбан үдэрэй үнгэрһэнэй удаа Даниил, мүн гурбан нүхэдынь хаанай эдеэ хоол баригша хүбүүдтэ орходоо һураггүй шиираг, сэбэр гээд тодорбо. 16Иигэжэ харуулшан элбэг-дэлбэг эдеэ хоол, үзэмэй дараһан архииень өөртөө абажа, тэдээндэ ургамал ногоол үгэдэг байгаа һэн.

17Эдэ дүрбэн хүбүүдые Бурхан ухаатай, сэсэн мэргэн болгоо һэн. Тэдэ ном уншажа, эрдэмтэй болоо. Даниил үшөө элдэб үзэл үзэдэг, зүүдэ тайлбарилдаг шэдитэй һэн[+].

18Хаанай тогтооһон сагай ерэхэдэ, түшэмэлнүүдэй ахамад ноён тэдэ бүгэдэ хүбүүдые Навуходоносорто харуулба. 19Хаан тэдээнтэй хөөрэлдөөд, Даниил, Ханаанияа, Мишаһээл, Азаария гэгшэдые эгээл эрхимүүд гэжэ шэлэбэ. Иигэжэ тэдэ хаанай ордон соо алба хэдэг болоо бэлэй. 20Ямаршье хэрэгээр зүбшэл заабари асуухадаа, эдэ хүбүүд хан түрэ соомни байгааша мэргэшүүлһээ, үзэлшэдһөө долоо дахин дээрэ гэжэ хаан шиидээ һэн[+].

21Вавилоониие Киир хаанай диилэһэн саг хүрэтэр Даниил тэндэ байгаа бэлэй[+].

#### 2


Навуходоносорой зүүдэн

1Навуходоносор хаан хоёрдохи жэлээ зонхилжо байхадаа нэгэ зүүдэ хаража, амар заяагүй боложо, унтажа шадахаа болёо бэлэй[*][+]. 2Зүүдыень тайлбарилжа үгэхыень хаан мэргэшүүлые, үзэлшэдые, эди шэдитэниие, зурхайша халдейшүүдые[†] дуудахыень захирба. Тэдэ хаанай урда ерэбэ.

3Хаан тэдээндэ:

– Нэгэ зүүдэ харааб. Тиигээд һанаамни зобожо эхилээ. Юун гэһэн зүүдэн гээшэб гэжэ мэдэхэ хүсэлтэйб, – гэбэ.

4Халдейшүүд хаанда араам хэлээр[*]:

– Хүндэтэ хаан, мүнхэ оршохотнай болтогой![†] Бидэндэ, өөрынгөө богоолнуудта, зүүдээ хөөрэжэ үгэбэлтнай, тайлбарилжа үгэхэбди, – гэбэ[+]. 5Хаан халдейнүүдтэ харюусан:

– Иимэ зарлиг тунхагланаб. Хэрбээ таанар минии зүүдэ тайлбарилжа үгөөгүй һаа, хэһэг болгон сабшагдахат, гэр байрануудтнай һандаргагдаха[+]. 6Харин зүүдыем таажа, удхыень тайлбарилаа гээшэ һаа, таанад намһаа бэлэг-сэлэг, шагнал абахат, ямба хүндэнүүдтэ хүртэхэт. Зай, иигээд, ямар зүүдэ би хараабиб, тэрэм ямар удхатай гээшэб гэжэ намда тайлбарилагты, – гэбэ[+].

7Тэдэ дахин:

– Хаан, маанадта, өөрынгөө богоолнуудта, тэрэ зүүдэеэ хөөрэжэ үгыт, тиихэдэтнай тайлбарилжа үгэхэбди, – гэжэ хэлэбэ. 8Хаан:

– Саг хонжохоёо татажа байгаашыетнай би лаб мэдэжэ байнаб. Зарлигаа таанадта урид айладхааб, энээниие хүн бүхэнтнай мэдэнэ. 9Зүүдыем тайлбарилжа үгөөгүй һаатнай юун болохоб гэжэ мэдэнэт, тиимэһээ саг татажа байнат. Байһаар байдал хубилжаш магад гэжэ һанаад, таанад намда худал хэлэжэ байхаар хэлсэнхэйт. Харин ямар зүүдэ хараһыем намда хэлэгтылши, тиихэдэтнай зүүдыем тайлбарилжа шадаха гэжэ би таанадта этигэхэб, – гэжэ хэлэбэ[+].

10Халдейшүүд хаанда:

– Дэлхэй дээрэ хэншье танда энээниие хэлэжэ шадахагүй. Ямаршье агууехэ, угаа шадалтай нэгэшье хаан энээндэл адли юумэ эльбэшэнһээ, зурхайшанһаа, сэсэн мэргэн халдейһээ асуужа байгаагүй юумэл. 11Үндэр түрэлтэ хаанай асуужа байгаа зүйлдэ гансал бурхад харюу мэдэхэ. Харин тэдэ зоной дунда ажамидардаггүй шуу, – гэжэ харюусаба.

12Энээндэ хаан угаа уурлажа, уур хилэн дундаа Вавилоондо[†] байгааша сэсэн мэргэн бүхы зониие усадхаха гэһэн захиралта гаргаба[+].


Бурхан Даниилда Навуходоносорой зүүдэ нээнэ

13Сэсэн мэргэшүүлые үгы хэхэ гэһэн зарлигай тунхаглагдахада, Даниил нүхэдтэеэ хамта мүн лэ усадхагдаха ёһотой байгаа. 14Харин тэрэ угаа сэсэн, болгоомжотой үгэнүүдые хэрэглэн, Вавилоондохи байгаа мэргэшүүлые усадхаха гэһэн үүргэтэй, хаанай түшэмэл ноён Ариоохдо хандаба. 15Тэрэ иигэжэ асууба:

– Хаанай түшэмэл ноён! Хаан юундэ иимэ шэрүүн зарлиг гаргаа гээшэб?

Ариоохой энэ хэрэгые ойлгуулһанай удаа 16Даниил хаанда ошожо, зүүдэ тайлбарилхын тула өөртэнь нэгэ хэды саг хугасаа үгэхыень гуйба. 17Гэртээ ерээд, тэрэ нүхэдтөө – Ханаанияа, Мишаһээл, Азаария гэгшэдтэ энээн тушаа хөөрэжэ,[+] 18Вавилооной сэсэн мэргэшүүлтэй хамта өөһэдөө хосорхогүйн тула Огторгойн Бурханһаа[†] хайра эрихэ, нюуса эли болгохыень гуйха хэрэгтэй гээд хэлэбэ.

19Һүни Даниил үзэгдэл[†] үзэжэ, нюусын тайлбари мэдэбэ. Тиигээд тэрэ Огторгойн Бурханда магтаал соло дуудаба. 20Даниил иигэжэ тунхаглаба:

– Хэтын хэтэдэ Бурханай нэрэ үреэл үршөөлтэй байхань болтогой!
Тэрэ сэсэн мэргэн, хүсэн түгэс.
21Үе сагуудые, жэлэй дүрбэн саг Тэрэ һэлгэдэг,
хаашуулые хан шэрээһээнь буулгадаг, табидаг,
сэсэн мэргэн ухаа ухаатайшуулда, боро ухаа һүбэлгэн зондо үгэдэг[+].
22Гүн доогуур хадагалаатай, нюуса зүйлнүүдые эли болгодог,
харанхыда байгааша зүйлнүүдые мэдэдэг,
гэрэл туяагаар Өөрөө толордог[+].
23Та намда сэсэн мэргэн ухаа, хүсэ үршөөгөөт,
Таниие, уг удамайнгаа Бурханиие, магтан, түүрээн байналби.
Гуйһан гуйлтыемнай дүүргээт,
хаанай хэрэгые манда эли болгоот.

24Энээнэй удаа Даниил Вавилооной сэсэн мэргэшүүлые үгы хэхэ даалгабаритай тушаалтан Ариоохто ошожо, иигэжэ хэлэбэ:

– Вавилооной сэсэн мэргэн зониие бү хюдыт! Намайе хаанда оруулыт, зүүдыень би тайлбарилхаб.

25Ариоох тэрэ дары Даниилые хаанда абаашаад:

– Иудын хаан түрэһөө[†] туугдан асарагдааша зоной дунда танай зүүдэ тайлбарилжа шадаха хүниие олооб, – гэбэ ха.

26Хаан Даниилда (тэрэ мүн лэ Бэлтэшаццаар гэжэ үшөө ондоо нэрэтэй бэлэй):

– Минии хараһан зүүдэ, зүүдэнэйм удха ши хэлэжэ шадаха юм гүш? – гэжэ асууба.

27Даниил хаанда иигэжэ харюусаба:

– Үндэр түрэлтэ хаанай асуужа байһан нюусые сэсэн мэргэшүүлшье, шэбшэн харадаг зоншье, эльбэ жэльбэтэйшүүлшье, зурхайшадшье таажа шадахагүй. 28Харин огторгойдо нюуса нээдэг Бурхан бии. Эсэсэй эсэстэ юун болохоб гэжэ Тэрэл Навуходоносор хаанда элирүүлэн харуулаа. Унтаридаа унтажа байхадаа та иимэ зүүдэ хараат:[+] 29Ерээдүй саг тушаа һанаагаа табин зүүдэлөөт. Нюуса элирүүлэгшэ юун болохо байһые танда харуулаа. 30Энэ нюуса намда нээгдэхэдээ, бусадһаа минии сэсэн мэргэн байһандам бэшэ, харин үндэр түрэлтэ хаан, танда тайлбарилжа үгэхым, һанааетнай хүлгөөжэ байгааша зүйлнүүдые ойлгуулхым тула нээгдээ юумэл[+].


Замба түбиин дүрбэн хаан түрэ

31Үндэр түрэлтэ хаан, та мантан гэгшын хүрэгэй урдатнай зогсожо байһые хараат. Тэрэ хүрэг яла-сала толорһон, угаа һүрөөтэй бэлэйл. 32Толгойнь сэбэр алтаар, сээжэ, гарнуудынь – мүнгөөр, ташаа, гуянь – гуулинаар, 33шэлбэнь түмэрөөр, хүлэйнь улын зарим хуби түмэрөөр, заримань шабараар хэгдэнхэй байгаа[*]. 34Тиигээд хараһаар байтартнай хэнэйшье гар хүрөөгүй байхада хабсагайһаа шулуун өөрөө хамхаран унажа, мантан хүрэгэй түмэр болон шабар хүлнүүд дээрэ унаад, бута сохибо. 35Тэрэ дары түмэр, шабар, гуулин, мүнгэн, алтан бутаржа, нажарай сагта гүмнээ дээрэ хиидэдэг мэхиинэ мэтэ болоод, һалхинда туугдажа, һэе мүргүй үгы болобо. Мантан хүрэг дээрэ унааша тэрэ шулуун агуу хада боложо, бүхы газар дэлхэйе эзэлбэ.

36Иимэл даа, тэрэ зүүдэн! Мүнөө, үндэр түрэлтэ хаан, тэрэнэй удха тайлбарилхам.

37Та бүхы хаашуулһаа эгээл хүсэ шадалтай хаан болонот. Огторгойн Бурхан танда хаан түрэ, засаг, хүсэ, нэрэ суу үршөөгөө[+]. 38Хүн түрэлтэниие, хаанашье байг, ан арьяатаниие, жэгүүртэ шубуудые танай мэдэлдэ Тэрэ үгөө. Тэрэ хүрэгэй алтан толгой гэбэл, та болонот[+]. 39Танай һүүлээр танһаа багашаг нэгэ хан түрэ оршохо, удаань гуулин хаан түрэ газар дэлхэйе зонхилон байха[+]. 40Дүрбэдэхи хаан түрэ түмэртэл адли хатуу байха. Түмэрэй бүхы юумэ буталан, һандаргаан байдагтал тэрэ хаан түрэ бүхы юумэ буталан, һандаргаан байха[+]. 41Үшөө зарим хубинь шабараар, заримань түмэрөөр хэһэн хүл, хургануудые хараа бэлэйт. Энэ хадаа хаан түрэ хубаарха гэһэн удхатай. Тэрэ түмэртэл адли зарим үедөө хатуу шанга байха, юуб гэхэдэ, шабартай худхарһан түмэр хараа бэлэйт. 42Хүлэйнь хургад зарим хубидаа түмэрөөр, зарим хубинь шабараар хэгдэнхэй бэлэй, тиимэһээ хан түрын зарим хубинь шанга, заримань һула байха. 43Түмэрэй шабартай худхараад байһые хараа бэлэйт. Нэгэ яһанай зон нүгөө яһанай зонтой гэрлэн байха, гэбэшье түмэр шабартай яашье худхардаггүй шуу, тэрээндэл адли тэдэ нэгэн бүтэн боложо шадахагүй. 44Тэдэ хаан түрэнүүдэй үедэ Огторгойн Бурхан хэтэ мүнхэдөө һандархагүй, бусад арадта диилдэхэгүй нэгэ хаан түрэ байгуулжа, тэрэнь бүхы хаан түрэнүүдые һандаргаажа, өөрөө мүнхэ оршохо[+]. 45Тиимэһээл хэнэйшье гар хүрөөгүй байхада хабсагайһаа шулуунай өөрөө хамхаран унахые, түмэр, гуулин, шабар, мүнгэ, алта буталхые та хараа бэлэйт. Ерээдүй сагта юун болохо байһые агууехэ Бурхан иигэжэ үндэр түрэлтэ хаанда мэдүүлээ гээшэ. Танай зүүдэн зүйтэй, тайлбаринь зүб!


Хаан Даниилые шагнана

46Тиихэдэнь Навуходоносор хаан Даниилай урда доро дохижо, бэлэг үргэл, үнэтэ уталгануудые тэрээндэ үгэхыень захирба[+]. 47Тиигээд хаан Даниилда:

– Үнэхөөрөөл танай Бурхан бурхадай дунда эгээл ехэ Бурхан, хаашуулай Захирагша, Нюуса нээгшэ мүн. Шинии энэ нюуса таажа хэлэхэдэ би энээндэ этигэбэб[+].

48Тиигээд хаан Даниилда ехэ тушаал үршөөжэ, үнэтэ сэнтэй олон бэлэг-сэлэгүүдые үгэжэ, бүхы Вавилооной захирагша болон Вавилооной бүхы сэсэн мэргэшүүлэй ахамад болгобо. 49Харин Даниил хааниие гуйжа, Шадраахые, Мэшаахые болон Абээд-Нэгоое Вавилооной захирагшад болгожо, өөрөө хаанай хажууда үлөө бэлэй.

#### 3


Гурбан хүбүүд алтан хүрэгтэ мүргэхэеэ арсана

1Навуходоносор хаан жаран тохой ута, зургаан тохой арай болохогүй үргэн алтан хүрэг бүтээжэ, Вавилооной[†] Дураа гэдэг нюруу газарта табиха тухай захирал гаргаба[+]. 2Тиигээд өөрынь үүсхэлээр бүтээгдэһэн тэрэ хүрэг арюудхаха ёһололдо бүхы тушаалтадые – түшэмэлнүүд, амбан ноёд, хэрэг эрхилэгшэд, мүн тиихэдэ зүбшэгшэд, мүнгэн һангай ноёд, шүүбэрилэгшэд, бүхы газар уһанай ноёд, тушаалтадай ерэхэ тухай тэрэ захирба.

3Эдэ бүхы тушаалта ноёдой сугларжа, Навуходоносор хаанай байгуулһан хүрэгэй урда зогсон байхада 4хаанай хуули эрхэнүүдые айладхагша шангаар тунхаглаба:

– Бүхы арадууд, обогууд, бүлээлингүүд, шагныта! 5Үхэр бүреэгэй, лимбын, ятагай болон бусад хүгжэм дууламсаараа доошоо һүгэдэн унажа, Навуходоносор хаанай байгуулһан алтан хүрэгтэ мүргэхэ ёһотойт. 6Хэн һүгэдэнгүй, мүргэнгүй байнаб, аһажа байһан пеэшэн руу тэрэ дары хаюулха![+]

7Үхэр бүреэгэй, лимбын, ятагай болон бусад хүгжэм дууламсаараа бүхы арадууд, обогууд, бүлээлингүүд доошоо һүгэдэн унажа, Навуходоносор хаанай байгуулһан алтан хүрэгтэ мүргэбэ.

8Энэ үедэ халдейшүүдэй[†] зариман иудейнүүдые[†] хоблон муушалха арга гаргаба ха[+]. 9Тэдэ Навуходоносор хаанда:

– Үндэр түрэлтэ хаан, мүнхэ оршохотнай болтогой![†][+] 10Хүгжэм дууламсаараа хүн бүхэн һүгэдэн унажа, алтан хүрэгтэ мүргэхэ ёһотой гэһэн захиралта та гаргаа бэлэйт. 11Хэн нэгэн доошоо унан һүгэдэнгүй, мүргэнгүй байбал, аһажа байһан пеэшэн руу хаюулха ёһотой бэлэйл. 12Вавилоон орон нютаг захиран зонхилон байхыень танай табигша иудейнүүд Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо танай захиралта дууланагүй, бурхадыетнай шүтэнэгүй, байгуулһан алтан хүрэгтэтнай мүргэнэгүй, – гэжэ дуулгаба[+].

13Навуходоносор хаан ехэ уурлан сухалдажа, Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоое асархыень захирба. Тэдэниие асархадань,[+] 14Навуходоносор:

– Шадраах, Мэшаах, Абээд-Нэгоо, таанадые минии бурхадые шүтэнэгүй, байгуулһан алтан хүрэгтэм мүргэнэгүй гэжэ дуулааб. Энэ үнэн гү? 15Тиимэ һаань, шэлэгты: үхэр бүреэгэй, лимбын, ятагай болон бусад хүгжэмэй абяа дууламсаараа һүгэдэн доошоо унажа, минии байгуулһан хүрэгтэ мүргэгты, мүргөөгүй гээшэ һаа, галаар бушаганажа байгша пеэшэн руу тэрэ дары хаюулхат. Тиихэдэ ямар бурхан[†] таанадые абарха гээд һананат? – гэжэ хэлэбэ[+].

16Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо гурбан Навуходоносор хаанда хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ хаан, энээндэ маанадай харюусахын хэрэг үгы. 17Манай шүтэдэг Бурхан абарха аргатай гээшэ һаа, галаар дүрэлзэһэн пеэшэнһээшье, танай мэдэлһээшье маанадые абархал. 18Харин тиимэ юумэнэй болоошьегүй һаань, та, үндэр түрэлтэ хаан, мэдэжэ байгты: бурхадтатнай шүтэхэгүйбди, байгуулһан алтан хүрэгтэтнай мүргэхэгүйбди, – гэжэ харюусаба.

19Навуходоносор хаан угаа сухалдажа, Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо гэгшэд руу хүри-улаанаар хараад, урдынхидал орходоо долоо дахин ехээр пеэшэ түлин халаахые захирба[+]. 20Тиигээд сэрэгэйнгээ эгээл хүсэтэй зондо Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо гэгшэдые хүлижэ, галаар бушаганажа байгша пеэшэн руу хаяхыень захирба. 21Хубсаһатай зандань – үмдэ, самсатайнь, малгайтайнь, юрэдөө, бүхы хубсаһаарнь – тэдэниие хүлижэ, сэрэгшэд гал дүлэн пеэшэн руу хаяба.

22Хаанай хатуу захиралтын ёһоор, пеэшэн угаа ехээр халаагдаһан байжа, Шадраах, Мэшаах, Абээд-Нэгоо гэгшэдые гал руу хаягша зон өөһэдөө шатан хосорбо. 23Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо хүлеэтэй зандаа галаар бушаганаһан пеэшэн руу унаа бэлэй.


Хүбүүдэй гайхалтай абаралга

24Гэнтэ Навуходоносор угаа гайхан, хүл дээрээ собхорон бодожо, түшэмэлнүүдһээ асууба:

– Гурбан хүниие хүлеэтэй зандань гал руу шэдээ бэшэ аалди?

Тэдэнь:

– Мүн даа, үндэр түрэлтэ хаан! – гэжэ харюусаба.

25– Теэд би дүрбэн хүниие гал дүлэн соо хараналби! Тэдэ ямаршье хүлилгэгүй, бүрин бүтэн зандаа гал соогуур сүлөөтэй ябажа байна. Дүрбэдэхи хүниинь бурхандал адли! – гэжэ Навуходоносор хэлэбэ[+].

26Тиигээд тэрэ аһажа байгша пеэшэнэй амһартада дүтэлөөд:

– Шадраах! Мэшаах! Абээд-Нэгоо! Дээдэ Бурханай богоолнууд! Гарагты тэндэһээ! – гэбэ.

Тиихэдэнь Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоо гал дүлэн сооһоо гараба[+]. 27Түшэмэлнүүд, амбан ноёд, хэрэг эрхилэгшэд, хаанай бусад тушаалтад сугларжа, гал дүлэн эдэ зониие яагаашьегүй – толгойнь үһэн шатаагүй, хубсаһа хунарынь тэрэл зандаа, утаанайшье үнэргүй байһыень ойлгон хараба.

28Навуходоносор:

– Шадраахай, Мэшаахай, Абээд-Нэгоогой Бурханда магтаал үргэгты! Тэрэ тэнгэриин Эльгээмэлээ эльгээжэ, Өөртэнь этигэдэг богоолнуудаа абараа! Эдэ зон минии захиралта дуулангүй, ами наһаяа хайрлангүй, өөрын Бурханһаа ондоо бурхадта шүтэн мүргэхэеэ арсаал! 29Тиимэһээ ямар нэгэн арадай, обогой, бүлээлингэй хэн нэгэн Шадраахай, Мэшаахай, Абээд-Нэгоогой Бурхан тушаа баһан дуугарбал, хэһэг болгон сабшагдаха, гэр байрань һандаргаагдаха. Энэ Бурхандал адли абарха ондоо бурхан байхагүй, – гэжэ тунхаглаба[+].

30Тиигээд хаан Шадраах, Мэшаах болон Абээд-Нэгоодо Вавилоон соо үшөө үндэр тушаалнуудые үршөөгөө бэлэй.


Навуходоносорой аймшагтай зүүдэн

31Навуходоносор хаан дэлхэй дээрэ ажаһуудаг бүхы арадуудта, обогуудта болон бүлээлингүүдтэ иигэжэ дуулгана:

– Амгалан тайбаниие, үнэр баян болохыетнай хүсэнэб![+] 32Дээдэ Бурханай харуулһан дүлгэ тэмдэгүүд,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүд[†] тушаа таанадта хөөрэхэ хүсэлэнтэйб.

33Дүлгэ тэмдэгүүдынь ямар агууехэб!
Гайхамшагта үзэгдэлнүүдынь хэды шангаб!
Бурханай хан түрэ хэтэ мүнхэдөө оршохо,
засаг зонхилолтонь үеһөө үедэ үргэлжэлхэ![+]

#### 4

1Би, Навуходоносор хаан, гэртээ амар амгалан, ордон соогоо баян бардам ажаһуужа байгааб. 2Теэд нэгэ зүүдэ хаража, һүрдэн сошобоб; унтажа байхадаа хараһан зүйлни намайе айлгаба[+]. 3Зүүдыем тайлбарилхыень Вавилооной[†] бүхы сэсэн мэргэшүүлые урдамни асарха тухай захирбаб. 4Тиихэдэм эльбэ жэльбэтэйшүүл, үзэлшэд, мэргэшүүл халдейшүүд,[†] зурхайшад ерэбэ. Би тэдээндэ зүүдэеэ хөөрэбэб, харин тэдэ зүүдыем тайлбарилжа шадабагүй[+].

5Тииһээр одоо Даниил (минии бурханай[†] нэрээр тэрэниие үшөө Бэлтэшаццаар гээд нэрлэдэг) ерэбэ. Бурханай нангин[†] һүлдэ тэрээндэ халин оронхой, би тэрээндэ өөрынгөө зүүдэ хөөрэжэ үгэбэб:[+]

6– Үзэлшэдэй ахамад болохо Бэлтэшаццаар! Шамда Бурханай нангин һүлдэ бии, ямаршье нюуса бэлэхэнээр элирүүлдэгши гээд би мэдэнэб. Минии хараһан зүүдэ, удхыень тайлбарилжа үгыш.

7Унтаридаа нойрсон байхадаа би иимэ зүүдэ харааб:

Газар дэлхэйн дунда үндэр гэгшын модоной ургажа байхые харааб[+].
8Тэрэ урга ургаһаар, томо боло болоһоор
огторгой тулама үндэр болобо.
Газар дэлхэйн алишье хаяаһаа тэрэниие харамаар бэлэй.
9Һаглагар гоё набша намаатай,
бултанай хүртэхөөр олон жэмэс эдеэтэй,
ан арьяатан һүүдэртэнь амардаг, жэгүүртэ шубууд намаа соонь уурхайлдаг,
амитай бүхы юумэн тэрээнһээл эдеэ хоолоо олодог һэн.

10Унтаридаа нойрсожо байхадаа үшөө иимэ юумэ харабаб: огторгойһоо Нангин Харуулшан буужа, 11шангаар айладхаба:

Энэ модо отолон унагаагты,
мүшэр һалаануудынь сабшан һалгаагты,
набша намааень гүбеэд, алим жэмэсыень һэжэрэн унагаагты.
Ан арьяатан дороһоонь тэрьедэн ошог лэ,
шубуу шонхор набша сооһоонь ниидэн дэгдэг лэ.
12Гансал үндэһэниинь түмэр, гуулин гэнжэтэй, газар соо үлэг,
хээрын ногоон соо байг.
Шүүдэр тэрээн дээрэ унажа,
ан гүрөөлтэй хамта газарай ногоон соо байг лэ.
13Ухааниинь балартажа,
хүнэй бэшэ, амитанай ухаатай тэрэ болохо.
Иигэжэ долоон жэл үнгэрхэ.
14Энэ захиралта гэбэл, Харуулшадай шиидхэбэри,
Нангин гэгээнүүдэй айладхал!
Амиды бүхы зон мэдэн байг лэ:
хүн түрэлтэнэй хан түрэнүүдые Дээдэ Бурхан зонхилдог,
Өөрын дураар хэндэшье хан түрэ үгэдэг,
эгээл дорой хүнииешье хан шэрээдэ заларуулжа магад[+].

15Иимэ зүүдэ би, Навуходоносор хаан, харабалби. Хан түрымни сэсэн мэргэн нэгэшье хүн тэрэниием тайлбарилжа шаданагүй. Харин шамда арюун Бурханай һүлдэ халин оронхой, тиимэһээ, Бэлтэшаццаар, ши зүүдыем тайлбарилжа шадахаш, хэлыш удхыень[+].


Даниил Навуходоносорто зүүдыень тайлбарилжа үгэнэ

16Даниил, тэрэ мүн лэ Бэлтэшаццаар гэжэ нэрэтэй, нэгэ хэды саг соо зог татан зогсобо, юуб гэхэдэ, айдаһаниинь хүрөө бшуу. Хаан:

– Бэлтэшаццаар! Энэ зүүдэнһээ, тайлбариһаань бү айгыш даа, – гэбэ.

Бэлтэшаццаар:

– Эзэн[†] хаамни! Таниие үзэн ядагшад иимэ зүүдэ үзэһэй, дайсадтатнай иимэ тайлбари тудаһай![+]

17Танай хараһан модон мантан, гаһар, огторгой тулама үндэр, дэлхэйдэ хаагууршье харагдамаар бэлэй. 18Тэрэ үдхэн набша намаатай, бултанай хоолломоор алим жэмэстэй, доронь ан гүрөөл амидаржа, набша соонь жэгүүртэн уурхайлжа байгаа. 19Тэрэ болбол, үндэр түрэлтэ хаан, та болонот. Та агууехэт, хүсэ шадалтайт. Һүр жабхалантнай огтормой тулама, засаг зонхилолтотнай газар дэлхэйн хаяа хүрэтэр үргэлжэлнэ[+].

20Нангин Харуулшанай огторгойһоо буужа, «модо отолжо, үгы хэгты, гансал түгсүүл үндэһэтэйнь хамта түмэр, гуулин гэнжэтэй, газарта, хээрэ ногоон соо үлөөгты. Тэрээн дээрэ шүүдэр унажа, ан арьяатантай хамта долоон жэлэй туршада байг» гэжэ айладхаһые та, үндэр түрэлтэ хаан, дуулаһан байнат. 21Энэ хадаа танда ямар үйлэ хуби Дээдэ Бурхан тодорхойлооб гэжэ харуулна гээшэл, минии эзэн хаан. 22Зоной дунда бэшэ, хээрын ан гүрөөлэй дунда амидархат. Малдал адли үбһэ ногоогоор хооллохот, шүүдэр дээрэтнай унан байха. Иигэжэ долоон жэл үнгэржэ, Дээдэ Бурхан лэ хүн түрэлтэнэй хан түрэнүүдые зонхилдог, һанаһан хүндөө тэдэниие үгэдэг гэжэ ойлгохот. 23Түгсүүл үндэһэтэйнь хамта үлөөхэ гэжэ захирһаниинь хадаа Огторгойн засаг зонхилолто ойлгоһонойтнай удаа хан түрэтнай танда бусаагдаха гэһэн удхатай.

24Тиимэһээ, үндэр түрэлтэ хаан, минии зүбшэл заабари шагнажа хайрлыт: нүгэлөө[†] һайн хэрэгүүдээр, гэмтэ ябадалнуудаа үгытэй ядуу зондо энэрэл хайра үзүүлһэнээрээ арюудхыт. Тиибэл, амгалан байдалтнай үргэлжэлжэ магад[+].


Навуходоносор Бурханда магтаал дуудана

25Навуходоносор хаантай эдэ бүгэдэ үнэхөөрөө тохёолдоо бэлэй.

26Арбан хоёр һарын үнгэрһэнэй удаа тэрэ Вавилоондохи ордон соогуураа алхалжа ябаба.

27– Энэл даа, агууехэ Вавилоон, – гээд хаан үгүүлбэ. – Өөрын хүсэ шадалаар, алдар солын болон нэрэ хүндын тула би энэ хаанта хото байгуулааб.

28Дууһан хэлэжэ үрдеэдүй байтарнь тэнгэриһээ иимэ абяан дуулдаба:

– Навуходоносор хаан, шагныш! Хан түрэшни шинии бэшэ болобо. 29Зоной дунда бэшэ, ан гүрөөлтэй хамта байхаш. Малдал үбһэ ногоогоор хооллохош. Иигэжэ долоон жэлэй үнгэрхэдэ, хүн түрэлтэнэй хан түрые Дээдэ Бурхан зонхилдог, һанаһаараа хэн нэгэндэ үгэдэг гэжэ ойлгохош.

30Эдэ бүгэдэ тэрэ дары Навуходоносор хаантай тохёолдожо, тэрэ зоной дунда байхаяа болибо, малдал адли үбһэ ногоогоор хооллодог, бэень шүүдэртэ угаагдадаг болобо. Бүргэдэй үдэ һодондол адляар үһэниинь ургажа, шубуунай һабартал хюмһаниинь болобо.

31Саг үнгэрбэ. Би, Навуходоносор хаан, огторгой өөдэ харабаб – иигээд ухаамни һөөргөө намда бусаа бэлэй. Дээдэ Бурханиие үреэбэб, Хэтэ мүнхэдөө Оршогшые магтан алдаршуулбаб:

Тэрэнэй засаг зонхилолтонь – хэтэ мүнхэдөө,
хан түрэнь үеһөө үедэ үргэлжэлхэ[+].
32Газар дэлхэй дээрэ амидарагшад юуншье бэшэ.
Өөрын һанаһаар лэ Тэрэ огторгойн сэрэгтэй,
газарай зонтой юумэ хэхэ.
Хэншье гартань һөөргэдэжэ шадахагүй,
«Яанабта?!» гэжэ хэлэхэгүй[+].

33Тэрэ дары ухаамни һөөргөө намда бусажа, хаан соломни, нэрэ хүндэмни, һүр жабхалан һэргээ бэлэй. Түшэмэл ноёд, зүбшэгшэдни намайгаа мэдэржэ, дахин би хаан болобоб, хүсэ шадални бүри ехэ болоо[+]. 34Мүнөө хадаа би, Навуходоносор хаан, Хаан Тэнгэридэ алдар соло түүрээнэб, нэрэ хүндынь дээрэ үргэнэб, магтан дууланаб:

Хэһэн хэрэгынь үнэн,
ябадалынь үнэн шударгы.
Бардам зониие Тэрэл номгоруулха шадалтай.

#### 5


Бэлшаццаар хаанай хэһэн найр

1Нэгэтэ Бэлшаццаар хаан мянган түшэмэлнүүдээ урижа, ехэ найр хээд, үзэмэй дараһан архи уужа байба[+]. 2Халамгай болоод, Бэлшаццаар Иерусалимай[†] Һүмэһөө[†] Навуходоносор эсэгынь асарагша алта, мүнгэн хундагануудые өөрөө, түшэмэлнүүдэйнь, һамгадайнь, бага һамгадайнь уухын тула асархыень захирба[+]. 3Иерусалимдахи Бурханай[†] нангин[†] ордонһоо асарагдаһан алтан домбо, хундагануудые асархадань, хаан, түшэмэлнүүдынь, һамгадынь, бага һамгадынь тэдээн сооһоо үзэмэй дараһан архи уужа эхилбэ. 4Үзэмэй дараһан архи уужа байгаад, тэдэ алтан, мүнгэн, гуулин, түмэр, модон болон шулуун бурхадаа магтан байба[+].

5Гэнтэ хүнэй гар бии боложо, хаанай ордоной сагаан шохойгоор будаһан хана дээрэ, дэнгэй саана юушьеб бэшэжэ эхилбэ. Хаан бэшэжэ байһан гар хараад, 6нюур шарайнь хубилжа, ехээр айжа, шүрбэһэ шандааһаниинь шэшэржэ, үбдэгүүдынь бэе бэеэ сохижо эхилбэ[+]. 7Үзэлшэдые, мэргэшүүл халдейшүүдые,[†] зурхайшадые дуудаха тухай хаан шангаар хашхаран захиржа, Вавилооной[†] сэсэн мэргэшүүлдэ хандан, иигэжэ хэлэбэ:

– Хэн энэ бэшээшые уншажа, намда тайлбарилнаб – тэрэ улаан хубсаһа үмдэдэг болохо, алтан зүүдхэл хүзүүндэнь үмдэгдэхэ, тиигээд тэрэ хан түрэ соо засагай талаар гурбадахи хүн болохо![+]

8Хаанай сэсэн мэргэшүүл орожо хараба, гэбэшье бэшээшые уншажа, удхыень хаанда ойлгуулха хүн олдобогүй[+]. 9Тиихэдэнь Бэлшаццаар хаан ехэ айжа, нюур шарайнь хубилжа, түшэмэлнүүдыньшье хүлгэжэ эхилбэ.

10Хаанай болон түшэмэлнүүдэйнь юун гэжэ хэлсэжэ байһые дуулаад, найрай боложо байгша газарта хатан[*] ерэбэ. Тэрэ:

– Хаамни, мүнхэ байхатнай болтогой![†] Айха, нюур шарайгаа хубилгахатнай дэмы[+]. 11Бурханай нангин һүлдэтэй нэгэ хүн хаан түрэ[†] соотнай ажаһуудаг. Эсэгынтнай зонхилжо байгаа үе сагта тэрэ һаруул ухаатайгаа, һонор бэрхэеэ, бурхадтал адли сэсэн мэргэнээ гэршэлээ бэлэй. Навуходоносор хаан, танай үбгэ эсэгэ, өөрөө тэрэниие эльбэ жэльбэтэйшүүлэй, үзэлшэдэй, мэргэшүүл халдейшүүдэй, зурхайшадай ахамадаар томилһон юм[+]. 12Хаанай Бэлтэшаццаар гэжэ ондоогоор нэрлэһэн тэрэ Даниил угаа шанга һүлдэтэй, эрдэмтэй, зүүдэ тайлбарилха, нюуса зүйл ойлгуулха, хүрмөөтэй юумэ тайлаха ухаатай һэн. Одоол Даниилые дуудагты, тэрэл тайлбарилжа үгэхэ, – гэбэ[+].


Даниил далда удхатай бэшэгые тайлбарилна

13Иигэжэ Даниилые хаан руу асарба. Хаан тэрээндэ:

– Минии эсэгын, хаанай, Иудаһаа[†] асарагша зоной нэгэн Даниил гэгшэ ши мүн гүш? 14Шамда Бурханай һүлдэ халин оронхой гээд, һаруул ухаатайеш, һонор бэрхыеш, сэсэн мэргэнииеш би дуулаһан байнаб. 15Зай, юун бэ гэхэдэ, энэ бэшээшые уншахын, удхынь тайлбарилхын тула өөр тээшээ сэсэн мэргэшүүлые, үзэлшэдые асаруулаа һэм. Теэд тэдэ энээниие тайлбарилжа шаданагүй. 16Харин шамайе иимэ юумэ тайлбарилжа шададаг, хүрмэлдэһэн юумэ тайладаг гээд дуулаһан байнаб. Зай, энэ бэшээшые уншажа, удхыень намда ойлгуулжа шадаа гээшэ һааш, шамда улаан хубсаһа үмдэхүүлхэ, хүзүүндэш алтан зүүдхэл зүүхэ, тиигээд засагай талаар хан түрэ соо гурбадахи хүн болохош, – гэбэ ха.

17Даниил хаанда:

– Бэлэг-сэлэг шамдаа үлэг, шагнал ондоо зондо үгөөрэй. Бэшээшые би шамда миинтээр уншажа, удхыень тайлбарилжа үгэхэб[+]. 18Үндэр түрэлтэ хаан! Навуходоносор эсэгэдэшни Дээдэ Бурхан хан түрэ, һүр жабхалан, нэрэ хүндэ, алдар суу үршөөһэн гээшэ. 19Тэрэнэй үгэһэн һүр жабхалангай урда бүхы арадууд, обогууд, бүлээлингүүд шэшэрэн-айн байгаа бэлэй. Хаан һанаһаараа хүниие саазалжа, амиды үлөөжэ, дээшэнь дэбжүүлжэ, доошонь буулгажа байгаа. 20Теэд тэрэ бардам, дээрэлхүү боложо, хан шэрээһээ унагаагдаа, бүхы алдар суугаа алдаа бэлэйл[+]. 21Тэрэ зоной дунда амидархаяа болижо, ухааниинь балартан, ан арьяатан мэтэ болоод, зэрлиг элжэгэнүүдтэй байдаг, малдал адли үбһэ ногоогоор хооллодог, бэеынь шүүдэр угаадаг – юрэдөө, хүн түрэлтэнэй хан түрэнүүдые Дээдэ Бурхан зонхилдог, Өөрын дураар хэн нэгэниие хан шэрээдэ Тэрэл һуулгадаг гэжэ ойлготороо тэрэ иимэ байдалда байгаа[+]. 22Харин ши, тэрэнэй хүбүүн Бэлшаццаар, энээниие мэдэһэншье һаа, бардамлажа байнаш. 23Огторгойн Эзэнэй[†] урдаһаа һөөргэдэбэш: нангин ордонһоонь асарагдаһан амһартануудые шам руу асарба, түшэмэлнүүдтэеэ, һамгадтаяа, бага һамгадтаяа хамта тэдэ хундагануудһаа үзэмэй дараһан архи уубаш, тиигээд юушье харадаггүй, дууладаггүй, ойлгодоггүй мүнгэн, алтан, гуулин, түмэр, модон болон шулуун бурхадаа магтан-түүрээн байбаш. Харин ами наһа, хуби заяаеш зонхилон байдаг Бурханиие ши алдаршуулнагүйш[+]. 24Тиимэһээл Тэрээнһээ энэ гар эльгээгдэжэ, эдэ үгэнүүд бэшэгдэбэ.

25Юун гэжэ бэшээтэйб гэбэл:

Мене Мене Текел Парсин.

26Удхань юун бэ гэбэл: Мене – «Шинии хааншалха сагые Бурхан тооложо, эсэс табяа»; 27Текел – «Шэгнүүр дээрэ шэгнэгдэжэ, ши хүнгэнши гээд элирбэ»;[+] 28Перес[*] – «Хаан түрэшни хубаарилагдан, Мидиин болон Персиин[†] зондо үгтэбэ».


Бэлшаццаар Даниилые дээгүүр үргэбэ

29Бэлшаццаарай захиралтаар Даниилда улаан хубсаһа үмдэхүүлбэ, алтан зүүдхэл хүзүүндэнь зүүбэ, тиигээд хан түрэ соо засагай талаар гурбадахи хүн гэжэ айладхаба.

30Тэрэл һүни халдейшүүдэй хаан Бэлшаццаар алуулаа бэлэй. 31Мидиин Даарий гэгшэ хаан болоо бэлэй. Тиихэдэ тэрэ жаран хоёр наһатай байгаа[+].

#### 6


Даниил арсалангуудтай нүхэ руу хаягдаба

1Даарий улас түрын бүхы нютагуудаар зуун хорин ноёдые томилбо. 2Тэдэ гурбан түшэмэлнүүдтэ, тэдэнэй нэгэн Даниил, элидхэн тоосодог һэн. Иигэжэ хаан бэеэ зобоодоггүй бэлэй.

3Даниил бусад түшэмэл, ноёдто орходоо дээрэ гээд элирбэ, юуб гэхэдэ, тэрэ шанга зоригтой һэн. Тиимэһээ хаан тэрэниие бүхы хан түрэ зонхилдог байхаар табиха гэжэ һанажа байгаа[+]. 4Тиихэдэнь түшэмэлнүүд болон ноёд Даниилай хойноһоо хинажа, улас түрэ хүтэлбэрилхэдөө ямар муу юумэ хэдэгыень бэдэрхэ һанаатай байба ха. Теэд тэдэ иимэ юумэ олобогүй, юуб гэхэдэ, тэрэ үнэн сэхэ, ямаршье өө мөөгүй, гэмгүй бэлэй[+].

5Тэдэ зон иигэжэ хоорондоо хөөрэлдэбэ ха:

– Даниилые зэмэлхэ юумэ олохогүймнай ха даа. Бурханайнгаа[†] хуули ёһо сахин дүүргэдэгтэнь олоогүй һаа, бэшэ хаанашье олохогүйбди.

6Тиигээд эдэ түшэмэл, ноёд хаанда ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Үндэр түрэлтэ Даарий хаан! Хэтэ мүнхэдөө оршохотнай болтогой![†][+] 7Хаан түрын бүхы түшэмэлнүүд, эрхилэгшэд, ноёд, зүбшэгшэд, нютагай ноёд хоорондоо хэлсэжэ, иигэжэ шиидхэбэ: үндэр түрэлтэ хаан, танһаа бэшэ ондоо хүндэ, үгышье һаа, бурханда хэн нэгэн энэ гушан үдэр соо нэгэтэ зальбаран гуйжа байгаа гээшэ һаа, арсаланай нүхэн руу хаюулагдаха ёһотой. Энээн тушаа хаанай зарлиг, хорилго тунхаглагдаг лэ. 8Үндэр түрэлтэ хаан, иимэ хорилго баталыт даа, гар табин зарлиг гаргыт! Мидиин болон Персиин[†] хуули мэтэ тэрэ хубилгагдахагүй, һэлгэгдэхэгүй байг лэ![+]

9Даарий хаан зүбшөөжэ, зарлиг гаргаба. 10Даниил иимэ зарлигай гараһан тушаа мэдэһэншье һаа, гэртээ ошоходоо урданайхидал адляар үдэртөө гурба дахин үбдэглэн, өөрын Бурханда зальбардаг, магтаал үргэдэг байба. Мүргэдэг дээдэ таһалгынь сонхонууд Иерусалим[†] руу харанхай, нээгдэнхэй байдаг һэн[+]. 11Бурхандаа мүргэжэ байха үеыень һамбаашалан, тэдэ зон Даниилда бултадаа ерэжэ, зальбаржа байһыень хараба. 12Тиигээд тэдэ хаанда ерэжэ, хорилго тухайнь һануулба:

– Гушан үдэрэй туршада нэгэтэ хэн нэгэн танһаа бэшэ ондоо хүндэ гү, али бурханда зальбаран мүргэжэ байгаа һаань, тэрэниие арсаланай нүхэн руу хаяха гэһэн зарлиг та гаргаа бэшэ аалта?

Хаан:

– Тиимэ даа. Энэ зарлиг хадаа Мидиин болон Персиин хубилгагдахагүй хуули гээшэл! – гэжэ харюусаба.

13Тиихэдэнь тэдэ хаанда:

– Иудаһаа[†] баряанда абтаһан зоной нэгэн болохо Даниил танииешье, хаан, танай зарлигыешье тооногүй: зальбаралнуудаа[†] тэрэ үдэртөө гурба дахин уншажа байнал, – гэбэ[+].

14Энээниие дуулахадаа, хаан угаа голхоржо, Даниилые абарха гэжэ шиидэбэ. Абарха арга тэрэ наранай оротор бэдэрээ бэлэй. 15Харин тэдэ зон дахин хаанда ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Мидиин болон Персиин хуулиин ёһоор, хаанай ямаршье хорюул, зарлиг болюулжа болохогүй гэжэ та һайн мэдэнэт.

16Тиихэдэнь хаан Даниилые асаржа, арсаланай нүхэн руу хаяхыень захирба. Тэрэ Даниилда:

– Саг үргэлжэ шүтэдэг Бурханшни шамайе абархань болтогой! – гэбэ.

17Шулуун асарагдажа, нүхэнэй амһар бүглэбэ. Хаан нүхые өөрынгөө болон түшэмэлнүүдэйнгээ тамгануудаар тамгалба. Иигэжэ Даниилай тушаа хэрэг тэрэл зандаа бүтэхэ ёһотой байгаа[+].

18Хаан ордон руугаа ошожо, унтаха гэхэдээ унтажа ядаба, эдеэ хоолшье барибагүй, зугаа наадашье шагнабагүй.


Даниилай гайхамшагта аршалалга

19Үүрэй толоной задаржа байхада тэрэ эртэ үглөөгүүр бодожо, арсаланай нүхэн руу яаралтай ошобо. 20Нүхэндэ дүтэлхэдөө тэрэ сошон-мэгдэн иигэжэ Даниилые дуудаба:

– Амиды Бурханай богоол болохо Даниил! Саг үргэлжэ зальбардаг Бурханшни шамайе арсалануудһаа абаржа шадаа гээшэ гү?!

21Даниилай иимэ абяан дуулдашаба:

– Үндэр түрэлтэ хаан, хэтэ мүнхэдөө амиды мэндэ оршохотнай болтогой![+] 22Бурхамни тэнгэриин Эльгээмэлээ эльгэжэ, Тэрэ арсалануудай ама таглаал! Тэдэ намайе яагаашьегүй! Юуб гэхэдэ, би Бурханай урда нүгэлтэй[†] бэшэб, үндэр түрэлтэ хаан, танайшье урда ямаршье гэм зэмэ хээгүйб.

23Хаан угаа ехээр баярлажа, Даниилые нүхэнһөө гаргаха гэжэ захирба. Тэрэниие нүхэнһөө гаргахадань, ямаршье шарха шулгархайгүй гэжэ элирбэ. Бурхандаа этигэдэг байһанайнгаа түлөө тэрэ бүрин бүтэн гарасалдаа гээшэл[+].

24Тиигээд хаан Даниилые гэмнэгшэ тэдэ зониие асархыень захирба. Тэдэ асарагдажа, үхи хүүгэдтэеэ, һамгадтаяа хамта арсаланай нүхэн руу шэдүүлэгдэбэ. Нүхэнэй оёорто хүрөөгүйдэнь арсаланууд тэдэниие таһа татаа бэлэй[+].

25Энээнэй удаа Даарий хаан иигэжэ бэшэн тунхаглаба:

– Дэлхэйн бүхы арадуудта, обогуудта, бүлээлингүүдтэ. Амар амгалан, баян байдал танда оршохонь болтогой![+] 26Минии зарлиг иимэ: хан түрымни алишье газар нютагай улад зон Даниилай Бурханһаа айн-шэшэрэн байг лэ.

Тэрэ болбол амиды мэндэ, диилдэхэгүй Бурхан мүн,
хааншалалгань хэтэ мүнхэ,
зонхилолгонь заха хизааргүй[+].
27Тэрэ абардаг, аршалдаг,
огторгой, газар дээрэ
дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] хэдэг.
Даниилые Тэрэ арсалануудһаа абараал[+].

28Иигэжэ Даниил Даариин, мүн Персиин Киирэй хааншалалгын үенүүдтэ урагшатай һайн ажаһуугаа[+].

#### 7


Даниил үзэгдэлдээ дүрбэн амитадые хараба

1Вавилооной[†] хаан Бэлшаццаарай зонхилолтын нэгэдэхи жэлэй ябажа байхада Даниил зүүдэндээ нэгэтэ үзэгдэл[†] хараба. Тиигээд тэрэ зүүдэеэ бэшэжэ абаа бэлэй[+].

2Даниил иигэжэ хөөрэнэ:

– Һүниндөө иимэ үзэгдэл зүүдэн соогоо харааб – тэнгис далай дээрэ дүрбэн зүгһөө һалхи шуурган үлеэн-һүүен байба[+]. 3Бэе бэеһээ об ондоо дүрбэн амитан тэнгис далай сооһоо гарашабал даа![+]

4Түрүүшын амитан бүргэдтэл адли далитай, гэбэшье түхэлөөрөө арсаланда адли. Хараһаар байтарни, далинуудынь хуулагдан абтаба. Тиигээд тэрэ үргэгдөөд, хүндэл адли хүл дээрээ табигдаба, хүнэй ухаан бодол тэрээндэ үгтэбэ.

5Хоёрдохи амитан хойто хүлнүүд дээрээ зогсоод байһан баабгайдал адли һэн. Амандань, шүдэнүүдэйнь хоорондуур гурбан яһан харагдаа бэлэй. «Добтолжо, зоргоороо мяха эди!» гэжэ тэрээндэ хэлэгдээ һэн.

6Үшөө нэгэ амитаниие харабаб – тэрэ ирбэстэл адли һэн, нюрган дээрээ дүрбэн далитай, дүрбэн тархитай, засаг зонхилолтотой бэлэй[+].

7Удаань һүниин үзэгдэлдөө дүрбэдэхи амитаниие харабаб: угаа аймшагтай, һүрөөтэй, ехэ хүсэтэй, мантан түмэр шүдэтэй һэн. Тэрэ бүхы юумэ үрэбхижэ, удара татажа, үлөөшые дэбһэжэ байгаа. Бусад амитадһаа тэрэ нэгэл ондоохон, арбан эбэртэй һэн[+]. 8Минии хараһаар байтар тэдэ эбэрнүүдэй хажуугаар нэгэ багахан эбэр ургажа, хуушан гурбан эбэр ходоро татагдажа, һуурииень тэрэ шэнэ эбэр эзэлбэ. Тэрэ эбэр хүндэл адли нюдэтэй, дээрэлхүүгээр дуугарагша аматай бэлэй[+].


Угаа үндэр наһатай

9Удаань минии харахада

хан шэрээнүүд табигдажа,
Угаа үндэр наһатай Нэгэн шэрээ дээрэ һууба.
Хубсаһаниинь саһан мэтэ сагаан,
үһэниинь сэбэр нооһон мэтэ,
шэрээниинь дүрэлзэжэ байһан галдал,
мөөрнүүдынь – аһажа байгааша гал бэлэй[+].
10Тэрээнһээ гал дүлэн гол мэтэ урдажа байгаа.
Мянганай мянган Тэрээндэ алба хэжэ,
түмэнэй түмэн урдань зогсожо байгаа.
Шүүбэрилэгшэд һуужа,
номууд нээгдэбэ[+].

11Эбэрэй аманһаа гараһан бардам үгэнүүдһээ эхилээд, тэрэ амитанай алуулагдаһые, бэеынь һалажа, галдагдаһые би бултыень хараа һэм[+]. 12Бусад амитадһаа засаг зонхилолтонь абтагдаад, ямар нэгэн болзор болотор ами наһаниинь үлөөгдөө бэлэй.

13Һүниин үзэгдэлнүүд соогоо би мүн лэ иимэ юумэ харааб:

тэнгэриин үүлэнүүдтэй хамта хүн түрэлхитэнэй хүбүүндэл адли хэншьеб ябажа,
дүтэлхэдэнь, Үндэр наһатайда тэрэниие асарба[+].
14Засаг, соло, хан түрэ Тэрээндэ үгтэжэ, бүхы яһатад, арадууд, обогууд тэрэнэй засаг мэдэрээ.
Зонхилолтонь – хэтэ мүнхын, хэзээшье дууһахагүй,
хан түрэнь һандархагүй бүхэ[+].


Үзэгдэлнүүдые тайлбарилга

15Би, Даниил, угаа шэшэрбэб, эдэ үзэгдэлнүүд намайе ехэ һүрдүүлбэ[+]. 16Зогсожо байгааша нэгэндэ дүтэлжэ, эдэ бүгэдын ямар удхатай байһые асуубаб. Тэрэ намда энэ харааша юумэнэйм удхые тайлбарилжа, ойлгуулжа үгэбэ:

17– Эдэ мантан дүрбэн амитад хадаа газар дэлхэйн хаашуул болоно. 18Харин удаань хан түрэ Дээдын дээдэ Бурханай[†] гэгээшүүлдэ үгтэхэ. Иигэжэ тэдэ хэтэ мүнхэдөө зонхилон байха[+].

19-20Тиихэдэнь бусадһаа ондоо, угаа аймшагтай, түмэр шүдэтэй, зэд һабартай, бүхы юумэ үрэбхижэ, һандаргаажа, үлөөшые дэбһэжэ байгша тэрэ дүрбэдэхи амитан тушаа тайлбарилан үгэхыень, мүн тиихэдэ тархи дээрэхи арбан эбэр гээшэ юун бэ, гурбан эбэрэй унахада һууридань ургааша, нюдэдтэй, аматай, дээрэлхүүгээр дуугарагша, бусад эбэрнүүдһээ томошог тэрэ үнөөхи эбэр гээшэ юун бэ гэжэ тайлбарилжа үгэхыень гуйгаа һэм. 21Тэрэ эбэрэй гэгээшүүлэй урдаһаа байлдаа хэхые, диилэжэ байхыень би хараһан байнаб[+]. 22Гэбэшье Үндэр наһатай ерэжэ, Дээдын дээдэ Бурханай гэгээшүүлэй үнэн зүбынь элиржэ, тэдэ гэгээшүүлэй засаг бариха саг мандаба.

23Минии асуудалда тэрэ иигэжэ харюу үгэбэ:

– Дүрбэдэхи амитан гэбэл, бусад хан түрэнүүдтэ орходоо ондоохон, дэлхэй дээрэхи бүхы юумэ залгижа, дэбһэжэ, һандаргаажа байха дүрбэдэхи хаан түрэ[†] бии болохо гэһэн удхатай[+]. 24Арбан эбэр хадаа энэ хан түрэ соо арбан хаашуул бии болохо, удаань тэдээнһээ ондоо үшөө нэгэ хаан мүндэлжэ, гурбан хаашуулые диилэхэ. 25Дээдын дээдэ Бурханай урдаһаа һөөргэдэн тэрэ үгэ хэлэдэг болохо, Тэрэнэй гэгээшүүлые харшалха, һайндэрнүүдые, Хуули ёһые үгы хэхэеэ һэдэхэ. Гэгээшүүл тэрэнэй мэдэл доро нэгэ сагай, хоёр сагай, хахад сагай хугасаанууд соо байха[*]. 26Харин Шүүбэрилэгшэд шэрээ дээрэ һуухадаа, засаг түлөөлгыень абаха. Иигэжэ тэрэ хюдагдажа, эсэслэн үгы хэгдэхэ. 27Дээдэ Бурханай гэгээшүүлэй арад түмэндэ хан түрэ, засаг түлөөлгэ, огторгой доро байгша бүхы хан түрэнүүдэй һүр жабхалан үгтэхэ. Тэрэнэй хааншалалга хэтэ мүнхэдөө оршохо, ямаршье засагтан тэрэнэй засаг мэдэржэ, хэлэһэн юумыень хэжэ байха[+].

28Эндэ хөөрөөн түгэсэнэ.

Би, Даниил, угаа һүрдэжэ, шэгни хубилан байгаа һэн. Эдэ бүгэдые сэдьхэлдээ хадуун абаа бэлэйб[+].

#### 8


Хуса тэхэ хоёр үзэгдэлдэ харагдана

1[*] Бэлшаццаар хаанай гурбадахи жэлээ зонхилжо байһан сагта би, Даниил, урид хараһанда үзэгдэлдөө[†] нэмэлтэ үшөө нэгэ үзэгдэл үзэн харабаб[+].

2Элаам газар нютагта оршодог Сүүзэ гэдэг хэрэм соо байнаб гээд үзэгдэл харабаб. Улай гэдэг уһан татуурай хажууда байна хэбэртэйб[+]. 3Харахадам, нэгэ хуса эрье дээрэ байна. Тэрэ хоёр эбэртэй, нэгэ эбэрынь хожом ургаһаншье һаа, нүгөөдэһөө ута. 4Тэрэ хусын баруун, хойто, урда зүгүүдые эбэрээрээ мүргэжэ байһые харабаб, амиды хэншье урдаһаань тулажа, бэеэ абаржа шаданагүй, зоргоороо тэрэ юумэ хэжэ, бүри хүсэтэй боложол байба.

5Энээн тушаа бодолгото болоһоор байтараа баруун зүгһөө бүхы газар эзэлэн, гэбэшье газарта хүрэнгүй нэгэ тэхын ябажа байһые харабаб. Нюдэдэйнь хоорондо угаа мантан эбэр ёдойно. 6Уур сухалаар бушаганан, эрье дээрэ зогсожо байгааша эбэртэй хуса руу тэрэ шэглэжэ, 7дүтэ болоходоо бүри сухалдажа, хусые мүргэн, хоёр эбэрынь хухалжархиба. Хуса тэрээндэ эсэргүүсэхэ хүсэгүй бэлэй. Тиимэһээ тэрэ хусые газарта унагаан, дэбһэбэ. Хусые абарха хэншье олдоогүй һэн[+]. 8Тэхэ угаа ехэ хүсэ шандааһатай болобо. Тиихэдэнь мантан эбэрынь хухаржа, орондонь дүрбэн зүг руу хараһан дүрбэн эбэр ургаба[+]. 9Нэгэ эбэр дээрэнь үшөө нэгэ эбэрхэн бии боложо, урга ургаһаар урда, хойто, мүн Алдар солын орон нютаг[*] руу һархайн бодобо[+]. 10Огторгойн түмэн сэрэг хүрэтэр тэрэ ургажа, зарим сэрэг, мүшэдые газар руу унагаан, дэбһэбэ[+]. 11Түмэн сэрэгэй удамарша хүрэтэршье тэрэ тобойн үндыжэ, үдэр бүриин үргэлыень болюулба, нангин[†] газарыень бузарлаба[+]. 12Үдэр бүриин үргэлтэй хамта сэрэг тэрээндэ доромжолуулба. Үнэн зүбые газар руу унагаахадаа тэрэ угаа бэрхэ болоо бэлэй.

13Нэгэ гэгээнэй нүгөөдэ гэгээнһээ иигэжэ асуужа байһые дуулаа бэлэйб:

– Үдэр бүриин үргэл, мүн тиихэдэ доромжолго, дээрмэдэлгэ доро байгааша нангин газар, сэрэг тушаа үзэгдэл удаан үргэлжэлхэ гээшэ гү[+]?

14Тэрэнь иигэжэ харюусаба:

– Хоёр мянган гурбан зуун үдэшэ, үглөө. Удаань нангин газар дахин һэргээгдэхэ.


Габриһээл Даниилда энэ үзэгдэлые тайлбарилжа үгэнэ

15Энэ үзэгдэл харахадаа би, Даниил, удхыень ойлгохоёо һанаа бэлэйб. Тиихэдэм хүндэл адли хэн нэгэн урдамни бии болобо. 16Уһан татуур Улай дээгүүр иимэ абяан дуулдаба:

– Габриһээл! Энэ үзэгдэлые тэрээндэ ойлгуула[+].

17Минии зогсожо байгааша тэрэ газар руу тэрэ дүтэлбэ. Дүтэлхэдэнь, би угаа айжа, доошоо унаа бэлэйб. Тэрэ намда иигэжэ айладхаба:

– Хүнэй хүбүүн, мэдэжэ бай: энэ хадаа һүүлшын саг тушаа үзэгдэл гээшэ[+].

18Намда иигэжэ хэлэжэ байхадань, би мэдээгүй юумэн доошоо харанхай газар дээрэ хэбтээб. Тэрэ намда хүрэжэ, дахин байһан газартам табиба[+]. 19Тиигээд иигэжэ айладхаба:

– Һүүлшын саг хугасаа соо, уур хилэнгэй үдэрнүүдтэ, эсэстэ юун болохоб гэжэ шамда харуулхам[+].

20Хоёр эбэртэй хуса хараа бэлэйш – эдэ хадаа Мидиин болон Персиин[†] хаашуул болоно. 21Һаглагар тэхэ хадаа Грециин хаан, нюдэдэйнь хоорондо байгааша мантан эбэр – түрүүшын хааниинь[+]. 22Эбэр хухаржа, орондонь дүрбэн эбэр ургаа бэлэй: энэ болбол тус арадһаа дүрбэн хаан түрэ[†] гараха гэһэн удхатай. Гэбэшье тэдэ түрүүшын хаанда орходоо дан тиимэ хүсэтэй байхагүй.

23Хааншалалгынь эсэстэ гэмтэ ябадал угаа дэлгэрхэ. Тиихэдэ эшэхэ нюургүй, угаа муу һанаатай хаан элирэн гараха. 24Тэрэ хүсэтэй байха, гэбэшье түрүүшын хаанда дан хүрэхэгүй. Угаа ехэ һандарал, хооһорол тэрэ үйлэдэхэ, энэ талаар ехэ бэрхэ байха. Хүсэ шадалтайшуулые, гэгээшүүлэй арад түмэниие тэрэ хюдахал[+]. 25Муу юумэ түсэблэхэдөө бэрхэ тэрээндэ хара һанаанай талаар хэншье зэргэсэхэгүй, тиигээд угаа бардамлаха. Олон зониие хүлеэгдээгүй үедэ һалгааха, тиигээд Эзэнһээ[†] ехэ Эзэндэ эсэргүүсэн бодохо. Тэрэ сохигдон үгы хэгдэхэ, гэбэшье хүнэй гараар тиимэ юумэн бүтэхэ бэшэ[+].

26Үдэшэ, үглөө тушаа зүгнэлгэ зүб, гэбэшье тэрээниие ши нюугаад бай, юуб гэхэдэ, тэрэ холын холо саг тушаа юм[+].

27Би, Даниил, угаа ехээр эсэжэ, хэдэн үдэр үбшэн хэбтээ һэм. Удаань бодожо, дахин хаанда албаяа үргэлжэлүүлээб. Энэ үзэгдэлһөө ехээр һүрдэжэ, удхыень ойлгонгүй байгаа бэлэйб.

#### 9


Даниил Израиль тушаа зальбарна

1Мидиин Ахашвероошой хүбүүн Даарий гэгшэ Вавилооной[†] хан түрэ тиихэдэ түрүүшын жэлдэ зонхилжо байгаа[*][+]. 2Түрүүшын жэлээ хааншалжа байхадань би, Даниил, Бурханай[†] ном уншажа, Эзэнэй[†] Ерэмияа лүндэншэндэ[†] айладхаһан үгэнүүдһээ Иерусалим[†] далан жэлэй туршада һандархай зандаа байха гэжэ ойлгобоб[+].

3-4Тиигээд масаг[†] барин, таар үмдэжэ, үнэһэ шорой дээрээ адхан, Эзэн Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө зальбаран мүргэжэ, өөрынгөө нүгэл[†] мэдэрэн, иигэжэ гуйгааб:

– Агууехэ, һүрөөтэ Эзэн! Танда дуратай, ёһо гуримуудыетнай сахидаг зонтой хэлсээгээ хододоо сахин байнат[+][+]. 5Харин бидэ нүгэлтэйбди, гэм хээбди, буруугаар юумэ үйлэдөөбди, үсэрэлдөөбди, ёһо гуримуудыетнай, хуули ёһонуудыетнай хазагайруулаабди[+]. 6Танай нэрэһээ хаашуулдамнай, түшэмэл ноёдтомнай, бүхы арад түмэндэмнай айладхал буулгажа байһан үнэн зарасанарайтнай – лүндэншэдэй үгэ дуулаагүйбди[+]. 7Эзэн, Та зүбта, харин бидэ мүнөө эшхэбтэр байдалда оронхой, нэрээ хухаранхай байнабди – Иудын, Иерусалимай болон Израилиин хан түрын бүхы улад зон: Танһаа буруу харахадамнай холо, ойрошье орон нютагуудаар Танай сасааша хүнүүд. 8Эзэмнай! Нүгэл Танай урда хэһэндээ бидэ бултадаа, хаашуулнайшье, түшэмэл ноёднай, үбгэ эсэгэнэрнайшье, нэрээ хухараабди. 9Эзэн Бурхамнай маанадые энэрэл хайраараа орхингүй, хүлисэг лэ. Бидэ урдаһаань эсэргүүсээбди,[+] 10Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулаагүйбди, Өөрын богоол – лүндэншэдөөр дамжуулһан хуули ёһонуудыень хазагайруулаабди. 11Израилиин хүн бүхэн Танай хуули ёһо дэбһэжэ, үгыетнай дуулангүй буруу хараа, тиимэһээл Бурханай үнэн зараса Моисейн[†] хуули ёһо соо бэшээтэй тэрэ хараал[†] шэрээл, муухай ёро манай толгой дээрэ буугаал. Бурханай урда иимэ ехэ нүгэлтэй гээшэлди[+]. 12Огторгой доро үзэгдөө-харагдаагүй, харин мүнөө Иерусалимтай тохёолдогшо тэрэ ехэ гай тодхор маанад дээрэ буулгажа, маанад болон удамаршад[†] тушаамнай айладхалаа тэрэ бэелүүлээл[+]. 13Моисейн хуули ёһо соо бэшээтэй тэрэ гай тодхор бидэнтэй тохёолдоошье һаань, бидэ гуйжа Эзэн Бурхандаа хандабагүйбди, нүгэл хэхэеэ болибогүйбди, үнэн зүбыень мэдэрбэгүйбди[+]. 14Гай тодхор бидэндэ эльгэхэеэ, буулгахаяа Эзэн удаарбагүй. Эзэн Бурханай хэһэн бүхы үйлэ хэрэгүүдынь зүб, харин бидэл үгыень дуулаагүйбди[+].

15Эзэн Бурхамнай, агууехэ хүсөөрөө Өөрын арад түмэниие Египедэй орон нютагһаа гаргаат, мүнөөшье хүрэтэрөө алдар солотнай гэрэл мэтэ толорно. Харин бидэ нүгэлтэйбди, буруу юумэ хээбди[+]. 16Эзэмнай! Та зүбта, гэбэшье уур сухалаа, хилэнгээ Иерусалим хотоһоо, нангин[†] хада уулаһаа зайлуулыт. Манай болон үбгэ эсэгэнэрэймнай гэм зэмэй түлөө Иерусалим ба Танай арад түмэн тойроод байгааша арадуудта баһуулна[+]. 17Бурхамнай! Мүнөө богоолойнгоо зальбаралые,[†] гуйлтые анхарыт! Өөрын нэрэ хүндые хаража, һандаргагдаһан нангин үргөө руугаа хайраяа шэглүүлыт, Эзэмнай![+] 18Бурхамнай, шагныт, Танай нэрээр нэрлэгдэһэн хотын хэр хооһороод байһые харыт! Бидэ Танда гуйжа хандахадаа өөрын үнэн зүб байһанда түшэглэнэ бэшэбди, харин Танай агууехэ энэрэл хайрада найданабди![+] 19Эзэмнай, маанадые шагныт! Эзэмнай, хүлисыт! Эзэмнай, анхарыт! Энэ болбол Танай нэрэ зүүгшэ хото, мүн Танай арад түмэн, тиимэһээ Өөрын нэрэ хүндые хаража, гуйлтыемнай дүүргыт, бү удаарыт![+]


Дала дахин үргэлжэлхэ долоон жэлнүүд тухай нюуса

20Иигэжэ би дуугаржа, мүргэн зальбаржа, өөрын болон арад түмэн Израилиингаа нүгэл наманшалжа, Бурханайнгаа нангин хада уула тушаа гуйлта Эзэн Бурхандаа үргэжэ байбаб[+]. 21Иигэжэ мүргэжэ байхадамни урид үзэгдэлдөө[†] минии харагша Габриһээл ниидэн ерэжэ, урдамни бии болобо. Энэ болбол үдэшын үргэлэй үедэ бэлэй[+]. 22Тэрэ намда ухаа заажа, иигэжэ хэлэбэ:

– Даниил! Би шамда ойлгодог эрдэм дамжуулхаяа ерээб. 23Шинии мүргэн зальбаржа эхилхэдэ, зарлиг гараа һэн. Тиигээд шэлэжэ абтаһан шамда тэрэниие дуулгахаяа ерээб. Тэрэ зарлигые ойлго, үзэгдэлые таажа аба[+]. 24Эсэргүүсэһэн ябадал мартагдахын, нүгэл арюудхагдахын, гэм зэм амасагдахын тула, үнэн зүб ябадалай хэтэ мүнхэдөө мандахын, үзэгдэл болон лүндэн дээрэ тамга табигдахын тула, Нангинай нангин[†] газарай арюудхагдан тоһологдохын тула дала дахин долоон хоног үнгэрхэ ёһотой. Иимэ сагай хугасаа соо арад зонтнай, нангин хототнай нүгэлөө амасаха гээд Бурхан тодорхойлоо[+].

25Иерусалим хотые дахин бариха тухай зарлигай гараһаар оливын тоһоор арюудхан шэлэгдэһэн удамаршын тодортор долоо дахин долоон хоног, удаань үшөө жаран хоёр долоон хоног үнгэрхэ гээд мэдэжэ, ойлгожо бай. Тиигээд хотын талмай, хотые тойроод малтадаг бүһэлүүр нүхэн дахин һэргээгдэхэ, гэбэшье эдэ бүгэдэ гай гасалантай жэлдэ хэгдэхэ. 26Жаран хоёр долоон хоногой үнгэрхэдэ, шэлэгдэһэн удамарша алуулагдаха, хэншье тэрээнтэй үлэхэгүй. Удаань хариин удамарша сэрэгээрээ үер мэтэ ерэжэ, хото болон нангин үргөөе һандарган һүйдхэхэ, дайн дажарай дүүрэтэр гай һандарал үргэлжэлхэ[+]. 27Тэрэ олонтой нэгэ долоон хоногой туршада хэлсээ баталха. Удаань хахад долоон хоногой һүүлээр мяхан болон талхан үргэл[†] болюулха. Һандаргаашын эсэс болотор жэгшүүритэ муухай һандарал, хооһорол үргэлжэлхэ. Тэрэнэй эсэсынь урид тодорхойлогдоһон бэлэй[+].

#### 10


Даниилда Бурханай эльгээмэл үзэгдэнэ

1Персиин[†] хаан Киирэй гурбадахи жэлээ зонхилжо байхада Бэлтэшаццаар гэжэ нэрэ зүүдэг Даниилда үзэгдэл[†] – үнэн зүб мэдээсэл болон агууехэ ашаан – харагдаһан байна. Даниил тэрэ айладхал ойлгобо, үзэгдэлдөө харахадаа, тэрэниие ойлгоо бэлэй[+].

2Тэрэ үедэ би, Даниил, гурбан долоон хоногой туршада уй гашуудалда абтанхай байгаа һэм[*]. 3Амтатай эдеэ эдеэгүйб, мяха, үзэмэй дараһан архи амандаа хүргөөгүйб, энэ гурбан долоон хоногой туршада тоһо бэедээ түрхеэгүйб.

4Жэлэй түрүүшын һарын[*] хорин дүрбэдэхи үдэр би агууехэ Тигр голой эрьедэ байгааб[+]. 5Харахадам, улһан хубсаһа үмдэнхэй, Упаазай шэжэр алтан бүһэ бүһэлэнхэй нэгэ хүн зогсожо байба[+]. 6Бэень биндарьяа шулуун мэтэ, шарайнь сахилгаандал, нюдэдынь дүрэжэ байһан галдал, гар ба хүлынь үрэгдөөтэй гуулиндал, абяа дууниинь түмэн зоной абяан мэтэ бэлэй[+].

7Би, Даниил, гансаараал энэ үзэгдэлые харааб. Намтай байгааша зон энэ үзэгдэлые хараагүй, гэбэшье угаа ехээр айжа, хоргодон тэрьедээ һэн[+]. 8Би гансаараа үлэжэ, энэ агууехэ үзэгдэл хараа һэм. Тэнхээ тамиргүй болоод, шэг шарайм хубилан сухиижа, хүсэ шадалгүй болоо бэлэйб. 9Тэрэнэй абяа дууламсаараа би мэдээ табижа, нюураараа газар шаан унаа һэм[+]. 10Тиихэдэм намда нэгэ гар хүрэжэ, дээшэнь болгобо: би шэшэрэн үбдэг дээрээ, гараараа газар тулган зогсобоб[+].

11Тэрэ намда:

– Бурханай[†] шэлэгшэ Даниил! Минии шамда хэлэхэ гэжэ байгааша үгэнүүдые ойлгоорой. Дээшээ бодо, юуб гэхэдэ, би шам руу эльгээгдэнхэйб, – гэбэ.

Тиигэжэ хэлэхэдэнь, би шэшэрһээр дээшээ бодобоб[+].

12Тэрэ намда:

– Даниил, бү ай. Юумэ ойлгожо абахаар, Бурханайнгаа урда һүгэдэн байхаар эрмэлзэдэг болоһоор түрүүшын үдэрһөөшни эхилэн гуйлташни Бурханаар дуулдагдаа. Шинии үгэнүүдэйл түлөө би энэ мүнөө ерээд байнаб[+]. 13Персиин хаан хорин нэгэн үдэрэй туршада намда эсэргүүсээ. Персиин хаашуулай урда байхадам, эгээл хүсэтэй Бурханай Эльгээмэл сахюусан Михаээл[*] намда туһалхаяа ерээ бэлэй[+]. 14Сагай үнгэрхэдэ шинии арад түмэнтэй юун тохёолдохо байһан тухай шамда ойлгуулхаяа би мүнөө ерээб. Юуб гэхэдэ, энэ үзэгдэл ерээдүй саг тушаа юм, – гэбэ[+].

15Иимэ үгэнүүдые намда хэлэжэ байхадань би газар руу хараад, абяагүй зогсоо һэм. 16Хүн шэнги дүрсэтэй хэн нэгэн минии уралда хүрэбэ. Тиихэдэнь би дуугаржа шадаха боложо, урдамни зогсоошо тэрээндэ хандан:

– Эзэмни! Үзэгдэл үзэхэдөө намда угаа үбшэнтэй, ямаршье тэнхээ тамиргүй болоо һэм[+]. 17Эзэн[†] танайнгаа богоол болохо би тантай хөөрэлдэжэ шадаха гээшэ гүб? Ямаршье хүсэгүйлби, амяа арай гэжэ абажа байнаб, – гэбэб.

18Тиихэдэм хүнэй дүрэтэй хэн нэгэн намда дахин хүрэжэ, намайе шадалтай болгобо. 19Тэрэ:

– Бурханай шэлэгшэ хүн, бү ай! Амар тэниглэн бай, зоригтой, зоригтой бай! – гэбэ. Иигэжэ хэлэхэдэнь би хүсэ тэнхээтэй боложо:

– Эзэмни, дуугарыт! Намда тэнхээ тамир бусаагаалта, – гэбэб[+].

20-21Тиихэдэм тэрэ:

– Минии шам руу юунэй түлөө ерэһые ойлгожо байна гүш? Үнэн бэшэгтэ[*] юун гэжэ бэшээтэйе би шамда дуулгахаб. Мүнөө би һөөргэлжэ, Персиин удамаршатай дайлалдахаб. Дүүргэхэдэм, Грециин удамарша бии болохо. Танай сахюусан Михаээлһээ бэшэ хэншье намда туһалнагүй[+].

#### 11

1Мидиин хүн Даарий гэгшын зонхилжо эхилһэн түрүүшын жэлһээ хойшо би тэрэниие зоригжуулжа, хамгаалжа байгааб[+].


Хойто зүгэй ба Урда зүгэй хаашуул

2Мүнөө би шамда үнэниие айладхахам. Персидэ[†] үшөө гурбан хаашуул тодоржо, удаань тэдээнһээ үлүү ехэ баялигтай дүрбэдэхи хаан тодорон гараха. Тэрэ бүри баян бардам болоходоо Грециин хан түрэтэй хүсэ шадалаа туршалсахаа һэдэхэ[+].

3Тиихэдэ хүсэ шадалтай нэгэ хаан тодоржо, үргэн ехэ газар эзэмдэхэ, дураараа юумэ үйлэдэхэ[+]. 4Харин гэнтэ хан түрэнь һандаржа, дүрбэн хуби болон таһарха, уг удамданьшье хүртэхэгүй, урдынхидаал адли шанга засаг тэндэнь байхагүй. Хан түрэнь иигэжэ бутаржа, хариин зондо үгтэхэ.

5Урда зүгэй хаан ехэ хүсэ шадалтай болохо. Тиигээд тэрэнэй нэгэ жанжин тэрээнһээ үлүү хүсэтэй боложо, тэрээнһээ үшөө ехэ газар дайдатай болохо.

6Хэдэн жэл үнгэрхэ. Эб тушаа хэлсээ баталхын тула урда зүгэй хаанай басаган хойто зүгэй хаанда хадамлуулагдаха. Харин тэрэ засаг зонхилолтоёо гээхэ, иигэжэ тэрэ өөрөө, нүхэрынь, үхи хүүгэдынь, тэдэнэй тала баригшад бултадаа алуулха.

7Тииһээр тэрэ алуулагша хатанай түрэлэй нэгэ хүн урда хан түрын удамарша болохо. Тэрэ хойто зүгэй хаанай сэрэгтэ добтолжо, хана хэрэмүүдынь эзэмдэн абажа, илаха. 8Шүтөөнүүдынь, шудхамал хүрэгүүдынь, алта, мүнгэн амһартануудынь тэрэ эзэмдэжэ, Египет[†] руу абаашаха. Тиигээд хэдэн жэл соо хойто хаанда тэрэ хамаархахагүй. 9Удаань хойто зүгэй хаан урда хан түрэдэ добтолхо, гэбэшье һөөргэлхэ баатай болохо.

10Хойто зүгэй хаанай хүбүүд дайнда бэлдэжэ, асари ехэ сэрэг суглуулан бүридхэхэ. Тэрэ сэрэг үер мэтэ урдажа, урда зүгэй хан түрын хэрэм ханануудта добтолхо[+]. 11Урда зүгэй хаан ехэ уурлажа, хойто зүгэй хаантай дайлалдаха. Хойто зүгэй хаан ехэ сэрэг суглуулаашье һаа, диилдэхэ[+]. 12Хэдэн мянгаад сэрэгые хюдаһандаа урда зүгэй хаан ехэ бардамлан байха. Гэбэшье бэшэ тэрэ илалта туйлахагүй. 13Юуб гэхэдэ, хойто зүгэй хаан урдынхиһаа үшөө ехэ сэрэг суглуулжа, хэдэн жэлэй үнгэрһэнэй удаа олон, һайн гэгшын зэбсэгтэй сэрэгтэй добтолон орохо.

14Тэрэ үе сагта олохон зон урда зүгэй хаанай урдаһаа буһалгаалан бодохо. Шинии арад түмэнэй буһалгаата зон үзэгдэл[†] бэелүүлхэ гэжэ мүн лэ эсэргүүсэн бодохо, гэбэшье биража шадангүй унаха.

15Хойто зүгэй хаанай сэрэг ерэжэ, бүһэлэлтын обоо бодхожо, бүхэлэгдэһэн хотые эзэмдэн абаха. Урда зүгэй хан түрын сэрэг, эгээл эрхим сэрэгыньшье, тэдээндэ эсэргүүсэжэ шадахагүй[+]. 16Ерэгшэ хойто зүгэй хаан зоргоороо хэрэг үйлэдэхэ, хэншье тэрээндэ эсэргүүсэжэ шадахагүй. Нангин[†] газар дээрэ тэрэ үргөөгөө табижа, дууһан эзэмдэн байха[+]. 17Тэрэ бүхы хан түрын эзэн[†] болохоёо эрмэлзэжэ, дайсантай хэлсээ баталан, басагаяа тэрээндэ хадамлуулха. Гэбэшье түсэбынь бүтэхэгүй, ямаршье үрэ гарахагүй. 18Удаань хойто зүгэй хаан далайн эрьеэр ажаһуудаг олон арадуудые диилэн, газарынь эзэмдэн абаха. Харин нэгэ сэрэгэй ноён тэрэниие бута сохижо, бардамлаха сагынь болюулха. 19Тэрэ һөөргөө өөрын орон нютаг, хана хэрэмүүд руугаа шэглэхэ, гэбэшье аян замдань тэрээндэ дайсан добтолжо, һамна сохихо, иигэжэ тэрэ һэегүй үгы болохо[+].

20Хан шэрээдэнь ондоо хүн заларжа, хан түрэ соогуураа ясаг татабари суглуулха зорилготойгоор хүниие эльгээхэ. Хэдэн үдэр үнгэрхэдэ тэрэшье хаан дайн дажарта бэшэ, буһалгаанай үедэ бэшэ, нюуса аргаар үгы хэгдэхэ.


Хойто зүгэй худалша хуурмаг хаан

21Хаан болохо ямаршье эрхэгүй, жэгшүүрилтэ муу хүн тэрэнэй орондо заларан гараха. Тэрэ гэнтэ бии боложо, мэхэ гохын аргаар хаан болохо. 22Тэрэнэй урдаһаа эсэргүүсэһэн лэ хүн, хэдэн байлдаануудта илалта туйлаһан сэрэгшэдшье, Хэлсээнэй[†] удамаршаншье өөрөө байг, адли хосорхо юм. 23Хэлсээ баталаашье һаа, тэрэ бусад арадуудые мэхэлхэ, багахан арадтай байгаашье хадаа тэрэ хүсэ шадалтай байха. 24Эгээл баян орон нютагууд руу тэрэ гэнтэ орожо, үбгэ эсэгэнэрэйнь хэнэйшье хээгүй юумэ тэндэ эрхилхэ. Дээрмэдэн абаһан эд зөөри, олзо, баялигые тэрэ өөрын хүнүүдэй дунда тараажа, хэрэмүүдтэ добтолхо тушаа түсэблэн байха, теэд тэрэнэй саг удахагүй дууһаха.

25Бүхы хүсэеэ, зоригоо шангадан, ехэ сэрэг бүридхөөд, тэрэ урда зүгэй хаанай урдаһаа добтолхо. Урда зүгэй хаан агууехэ, угаа хүсэтэй сэрэгээрээ урдаһаань тулаха, гэбэшье мэхэ гоходо орожо, диилдэхэ. 26Хамта эдеэ хоол барижа байгаашадынь тэрэниие һалгааха. Сэрэгынь ехэ үертэ абтаһандал үгы болохо, олон зониинь алуулха. 27Хоёр хаашуул нэгэ шэрээгэй саана һуужа, хөөрэлдэбэшье, сэдьхэлдээ хүн бүхэниинь нүгөөдын урдаһаа хара һанаа һанажа, худал хэлэжэ байхадаа, һанаһанаа хэнииньшье абахагүй. Иимэ саг үшөөл ерээдүй байна бшуу. 28Хойто зүгэй хаан баян гэгшын олзотой гэртээ хариха замдаа нангин хэлсээнэй шажан мүргэл[†] үгы хэхэ гэжэ һанаад, хэрэг үйлэдэхэ, удаань гэртээ бусаха.

29Түсэблэһэн сагта тэрэ дахин урда зүгтэ добтолхо, гэбэшье урданайхидал адли юумэн бэшэ үзэгдэхэгүй. 30Тиишээ Киттиимэй онгосонууд ерэхэ, тиихэдэнь тэрэ айжа, һөөргэлхэ.

Тэрэ нангин хэлсээнэй шажан мүргэлдэ уурлажа, үгы хэхэ талаар хэрэг ябуулха. Энэ шажанһаа буруу харагшадай зүбшэл заабари даган, 31нангин үргөө руу сэрэг ябуулха. Тиихэдэнь тэрэ сэрэг нангин үргөөе бузарлаха, үдэр бүриин үргэл болюулха, хооһон болгохо[+]. 32Нангин хэлсээндэ урбагшадые тэрэ билдагууша үгөөр өөртөө татана, харин Бурханаа[†] шүтэгшэд шанга боложо, урдаһаань һөөргэдэхэ. 33Арадай сэсэн мэргэшүүл олохон зондо зүб юумэ зааха. Энээнэйнгээ түлөө тэдэ нэгэ хэды сагай туршада хэһээлтэ амасан байха: заримань алуулха, шатаагдаха, баряанда туугдаха, дээрмэдүүлхэ[+]. 34Зобожо байха үедөө тэдэ багахан туһаламжада хүртэхэ, олохон зон тэдээнтэй хамтарха, гэбэшье үнэнхэ зүрхэнһөө тиихэ бэшэ. 35Сэсэн мэргэшүүлэй заримань зоболон амасаха, иимэ аргаар тэдэ арюудхагдаха, сагааруулагдаха, Бурханай тогтооһон саг болотор энэ үргэлжэлхэ.

36Харин хаан зоргоороо юумэ үйлэдэхэ. Тэрэ бардамлажа, ехэрхэжэ, бүхы бурхадһаа дээрэб гэжэ өөрыгөө тоолодог болохо, бурхадай ехэ Бурхан тушаа дуулдаагүй муу юумэ хэлэдэг болохо. Тэрэ иигэжэ амжажа байтараа хилэнсэгтэ үдэртэ энэнь дүүрэхэ: болохо юумэн болохоороол болохо[+]. 37Тэрэ үбгэ эсэгэнэрэйнгээ, эхэнэрнүүдэй бурхадые, юрэдөө, ямаршье бурхадые тоохогүй, гансал өөрыгөө тэдээнһээшье дээрэб гээд тоолодог байха. 38Хэрэм ханануудай бурхандал тэрэ мүргэдэг байха. Үбгэ эсэгэнэрэйнгээ мэдэхэгүй энэ бурханиие алта, мүнгөөр, үнэтэ шулуунуудаар, элдэб баян бэлэгүүдээр тэрэ хүндэлдэг байха. 39Хариин энэ бурханда шүтэдэг зоной хүсөөр тэрэ хана хэрэмүүдээ аршалха. Өөрынь засаг түлөөлгэ мэдэрэгшэдтэ тэрэ агууехэ хүндэ үзүүлхэ, олон зон дээрэ засаглаха эрхэ, шагнал болгон газар үгэхэ.

40Бурханай тодорхойлһон сагай эсэс болоходо урда зүгэй хаан тэрээндэ добтолхо. Теэд хойто зүгэй хаан дайшалхы тэргэнүүдээрээ,[†] морин сэрэгээрээ, олон онгосоороо шуурган мэтэ тэрээнэй урдаһаа шуумайха. Тэрэ үер мэтэ олон орон нютагуудаар гаража, 41нангин газар руу орожо, олон зон алуулагдаха. Гансал Эдоом,[†] Моһааб,[†] Аммооной олохон зон амиды мэндэ үлэхэ[+]. 42Хойто зүгэй хаан олохон орон нютагууд руу, тэрэ тоодо Египет руу, добтолон орохо. 43Нөөсэлэгдэһэн алта, мүнгэ, Египедэй бүхы баялиг гартаа абаха, Ливиин болон Эфиопиин зон хүл доронь мүлхин байха[+].

44Харин зүүн болон хойто зүгүүдһээ мэдээнүүд тэрэнэй һанаа зобоожо, угаа ехээр хилгэнтэн, олон түмэниие хюдаха, усадхаха зорилготойгоор тэрэ тиишээ шэглэхэ. 45Тэрэ далайн болон нангин үргөөгэй оршодог хада уулын хоорондо хаанта майхангуудаа татаха.

Теэд эсэсынь ерэжэ, хэншье тэрээндэ туһалхагүй.

#### 12


Сагай эсэс тухай

1Тэрэ үедэ арадайтнай аршалагша сахюусан Михаээл заларан бии болохо. Хүн түрэлтэнэй үдэжэ эхилһэн сагһаа хойшо харагдаа-үзэгдөөгүй хүндэ үе тиихэдэ тохёолдохо. Харин Бурханай[†] ном соо бэшээтэй танай арадай бүхы зон абарагдаха[+].

2Газарай шорой соо
унтажа байгааша зоной олонхинь
тиихэдэ нойрһоо һэрихэл:
заримань хэтэ мүнхэ ами наһатай болохо,
нүгөөшүүл хэтэ мүнхэдөө нэрээ хухарха, хүндэгүй болохо[+].
3Сэсэн ухаатайшуул
тэнгэриин мандалай туяа гэрэлдэл яларха,
зүб шударга хэрэгүүдтэ зониие һургагшад
огторгойн одод мэтэ
хододоо, мүнхэдөө яларха![+]

4Ши, Даниил, эдэ үгэнүүдые ном соо хадагалжа, тамгалаад, энэ дэлхэйн дүүрэтэр нюугаад байгаарай. Олон зон юумэ ойлгохоёо һэдэжэ, тэрэниие бэдэрхэл[+].


Даниилай һүүлшын үзэгдэл

5Минии, Даниилай, харахада, үшөө хоёр хүн зогсожо байна. Хоюулаа тэдэ голой ондо ондоо эрьенүүд дээрэ. 6Голой урасхал өөдэ байгааша, улһан хубсаһа үмдэгшэ нэгэндээ нүгөөдэнь хандажа:

– Энэ гайхамшагта хэрэгүүд хэзээ дүүрэхэ гээшэб? – гэжэ асууба[+].

7Голой урасхал өөдэ байгааша, улһан хубсаһа үмдөөшэ тэрэ нэгэн хоёр гараа тэнгэри өөдэ һунгаад, иигэжэ хэлэбэ:

– Хэтэ мүнхын Бурханай нэрээр тангаригланаб: гурбан жэлэй үнгэрхэдэ, нангин[†] арад түмэнэй хүсэ шадалай дууһахада энэ дүүрэхэ.

8Би энээниие дуулабашье, ойлгобогүйб. Тиимэһээ:

– Эзэмни, энэ бүгэдын удаа юун болохо гээшэб? – гэжэ асуубаб.

9Тэрэ:

– Яба, Даниил! Эдэ үгэнүүд нюуса, эсэсэй болотор нюултатай байха ёһотой. 10Олон зон арюудхагдажа, сагааруулагдажа, туршалга гараха, харин хилэнсэгтэ зон муу муухай хэрэгүүдээ үргэлжэлүүлжэ, энээниие ойлгохогүй. Гансал сэсэн мэргэшүүл ойлгохо[+].

11Үдэр бүриин үргэл болюулһанай, һандаралай мандажа эхилһэнэй удаа нэгэ мянга хоёр зуун ерэн үдэр үнгэрхэ[+]. 12Нэгэ мянга гурбан зуун гушан табан үдэрэй үнгэрхые тэсэбэритэйгээр хүлеэгшэд Бурханай магтаалда хүртэхэ.

13Ши өөрынгөө замаар эсэс хүрэтэрөө ябахаараа яба! Нүгшэжэ амархаш, удаань сагай эсэстэ шагналаа абахаяа дахин бодон һэргэхэш, – гэбэ[+].

### Һошээ

#### Һошээ

Һошээ


Һошээ лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]


#### Һошээ лүндэншын ном


Һошээ лүндэншын ном

Һошээ хадаа лүндэншэ Амоосһоо нэгэ бага һүүлдэ, манай ээрын урдахи VIII зуун жэлэй хоёрдохи хубида Бурханай үгэ Израилиин арад түмэндэ айладажа эхилһэн бэлэй. Энэ үедэ хойто хан түрэ Израиль (эгээл томо обогойнь нэрээр тэрэниие мүн Эпрааим гэжэ нэрлэдэг байгаа) хүшэр хүндэ байдалда оронхой байгаа (Хаан түрэнүүд тухай 4-дэхи ном 14:23–17:23). Нюуса хэлсээн, буһалгаануудай үедэ хэдэн хаашуул удаа дараалан алуулаад байгаа. Ассириин импери ябан-ошон Израилиин орон нютагай ехэнхи хубииень эзэмдээд байгаа бэлэй. Орон нютагта үнэн зүб бэшэ байдал манданхай, арад зон Ханаһаанай бурхадта, тэрээнһээ байтагай Эзэнэй дүрсэ гэжэ тоолодог хоёр алтан тугалай дүрсэнүүдтэ һүгэдэн мүргэжэ байгаа.

Израилиин арадай оюун ухаанай байдалые үбгэ-һамганай урбалтатай Һошээ сасуулна. Өөрынь наһанда иимэ юумэн үзэгдэһэн гэжэ ойлгомоор. Эзэнэй болон Тэрэнэй шэлэһэн арад түмэнэй харилсаан болбол бэе бэедээ дуратай хоёрой харилсаандал адли байха ёһотой, харин арад түмэн янхан эхэнэртэл адли ябадалтай. Бусад бурхад ба хүршэ гүрэнүүд Израилиин нюуса амарагтал адли, Израиль Эзэндэ тэдээнтэй урбана.

Нүгэлөө мэдэржэ, үнэнхэ зүрхэнһөө Эзэндэ дурлахые, Тэрээнтэй Хэлсээгээ һэргээхые Һошээ израильшуудые уряална. Гэбэшье арад түмэн үгыень дуулабагүй. Иигэжэ эсэстэнь муу юумэн болоно: хойто зүгэй хан түрын ниислэл хото Самариие Ассириин сэрэг һандаргана, үй түмэн зон баряанда туугдан абаашагдаа (манай ээрын урдахи 722-721 онууд).

#### 1

1Уззияа, Ётаам, Ахааз, Хэзэкияа гэгшэдэй Иудын хаашуул, Ехоһаашай хүбүүн Еробоһаамай Израилиин хаан байха үе сагта Бээриигэй хүбүүн Һошээдэ Эзэнэй[†] дамжуулһан үгэнүүд эдэ мүн[+].


Забхай ябадалтай Гоомэр һамган болбол урбагша Израилиин дүрэ мүн

2Эзэн Һошээдэ анха түрүүн айладхажа эхилхэдээ, иигэжэ захирһан байна:

– Энэ арад зон янхан эхэнэртэл адли угаа ехээр забхайран, Намһаа хадуураад байна. Яба, өөртөө забхай, үнэн шударга[†] бэшэ эхэнэрые һамга болгон аба. Иимэрхүүл хүүгэдтэй болохош[+].

3Һошээ ошоод, Диблааһимай басаган Гоомэрые һамга абаба. Гоомэр хээлитэй боложо, тэрээндэ хүбүү түрэбэ. 4Эзэн Һошээдэ хандан:

– Тэрээндэ Езрээл[*] гэжэ нэрэ үгэ. Юуб гэхэдэ, Езрээлдэ Еһүү хаанай хэһэн алалга-хюдалгын түлөө Би өөрынь үринэрые удахагүй үгы хэхэб![*][+] 5Тэрэ үдэр Езрээлэй нюрууда Израилиин хүсэтэ сэрэгые бута сохихоб, – гэбэ[+].

6Удаань һамганиинь дахин хээлитэй боложо, басага түрэбэ. Эзэн Һошээдэ:

– Басагандаа Ло-Рухамаа[*] гэжэ нэрэ үгэ. Юуб гэхэдэ, Израилиин уладые Би бэшэ хайрлажа, хүлисэжэ байхагүйб[+]. 7Харин Иудын арад зониие хайрлахаб. Би, Эзэн Бурханиинь,[†] тэдэниие абархаб. Гэбэшье дайн дажар – һурша номо, һэлмэ, морин сэрэг эндэ хэрэглэхэгүйб[+].

8Ло-Рухамаае хүхэнһөө гаргаһанай удаа һамганиинь дахин хээлитэй боложо, үшөө нэгэ хүбүү түрэбэ. 9Эзэн Һошээдэ айладхаба:

– Тэрээндэ Ло-Аммии[*] гэжэ нэрэ үгэ. Юуб гэбэл, Израилиин арад зон Минии бэшэ, Би тэдэнэй Бурхан бэшэб.


Нэгэдэһэн Израилиин хаан ороной һэргээгдэхэ тухай лүндэн табилга

10Гэбэшье Израилиин арад зоной тоо далайн элһэн мэтэ хэмжэжэ тоолохын аргагүй болохо. Таанад Минии арад бэшэт гэжэ хэлэгдэһэн эгээл тэрэ һууринда тэдэнэр амиды Бурханай үхибүүд гэжэ нэрлүүлхэ[+]. 11Иудын болон Израилиин улад зон хамтаржа, өөһэдтөө нэгэ удамаршые шэлэжэ табиха, өөрын газар уһанда бусаха. Энэ болбол Езрээлэй агууехэ үдэр болохо![+]

#### 2

1Аха дүүнэртээ «минии арад зон», эгэшэнэртээ «хайрада хүртэнхэй» гээд хэлэгты[+].


Эзэн Өөрын забхай һамган Израильтай заргалдана

2Эхэеэ зэмэлэн урдаһаань тулагты, зэмэлэгты!
Тэрэ минии һамган бэшэ, Би тэрэнэй нүхэр бэшэ болооб.
Тэрэ забхай ябадалаа болюулжа, урбахаяа бэшэ болиг лэ![+]
3Үгы һаань, Би тэрэниие анха мүндэлһэн үдэртэнь адляар
шараа нюсэгэлжэ, газаашань гаргахаб.
Сүл губидал адли үрэжэлгүй хооһон болгожо,
ангаан-хатаан алахаб[+].
4Үри хүүгэдыеньшье хайрлахагүйб,
юуб гэбэл, тэдэ забхай ябадалай үринэр гээшэл[+].

5Эхэнь забхай зальхай ябадал гаргаа, хэбэл соогоо шэрээшэнь нэрэеэ гутаагаа. Юуб гэбэл, тэрэ «Эдеэ хоол ба унда, нооһо ба маалинга, оливын тоһо ба үзэмэй дараһан архи үгэдэг амарагуудайнгаа хойноһоо ошохом» гэжэ хэлээ бэлэйл. 6Тиимэһээнь Би харгыдань адаалхай һөөгүүдые байгуулжа, түбэд ушаруулхаб, зүргэ замаа олохогүйн, гарахагүйн тула хорёо хашаа бодхоохоб. 7Тэрэ амарагуудайнгаа хойноһоо гүйхэ, гэбэшье хүсэхэгүй. Тэрэ тэдэнээ бэдэрхэ, гэбэшье олохогүй. Тиигээд тэрэ иигэжэ хэлэхэ: «Өөрынгөө түрүүшын үбгэндэ бусахам, юуб гэхэдэ, тиихэдэ мүнөөндэм орходоо намда һайн байгаа бэлэйл»[+]. 8Минии тэрээндэ эдеэ хоол, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо үгэдэгые, алта мүнгыень олошоруулһыем тэрэ огто мэдэхэгүй байгаал! Үнгэрхэдөө, тэрэ алта мүнгөөр Баалай[†] дүрсэ шудхаа бэлэйл![+] 9Тиимэһээ тэрэнэй эгээл хэрэглэжэ байгаа сагта эдеэ хоолоо, үзэмэй дараһан архияа тэрээнһээ Би һөөргэнь хуряан абахаб. Бэеэ халхалан хушажа байгааша нооһо, маалингыень Өөртөө бусаан абахаб.

10Амарагуудайнь хараһаар байтар тэрэниие шараа нюсэгэлхэб. Хэнииньшье тэрэниие аршалжа шадахагүй![+] 11Баяр зугааень – жэл бүриин болон һара бүриин һайндэрнүүдыень, амаралтын үдэрэй һайндэрые, юрэдөө, бүхы сэнгэл зугааень үгы хэхэб[+]. 12«Амарагуудайм бэлэглэһэн зүйл» гэжэ тэрэнэй харуулжа хэлэдэг үзэмэй модоной болон инжирын[†] мүшэрнүүдые хооһолхоб. Ан арьяатан тэдэниие һандааха[+]. 13Баал бурхадуудта уталга ууюулжа, һиихэ болон элдэб зүүдхэлнүүдээр бэеэ шэмэглэн, амарагуудайнгаа хойноһоо гүйжэ, Намайе мартан орхижо байһанайнь түлөө Би тэрэниие хэһээхэб. Энэ болбол Би, Эзэн,[†] айладхаа мүн![+]


Эзэн Өөрын арадтай эбтэй болохо

14Зай, иигэжэ Би тэрэниие зэлүүд хооһон газар руу дахуулан абаашаад, уриханаар хандан тэрээндэ үгэ хэлэхэб[+]. 15Тэрээндэ үзэмэй модоной сэсэрлигыень бусаахаб, найдуулгын тэмдэг болгон Һанаа Зобориин Нюрууе үгэхэб. Тиихэдэм тэрэ тэндэ эдир залуу наһандаал шэнги, Египедэй газар дайдаһаа гараһан үдэртөөл адли, дуу дуулан байхал. 16Тэрэ үдэр тэрэ Намайе «Минии Үбгэн» гэжэ нэрлэжэ, «Минии Ноён» гэжэ нэрлэхэеэ болёод байха. 17Тэрэ хэзээдэшье бэшэ Баалай[*] нэрэ дурдахагүй – Би иимэ хэрэг ябуулхаб[+].

18Тэрэ үедэ Би талын ан гүрөөлтэй, огторгойн жэгүүртэнтэй, мүлхидэг амитадтай холбоо харилсаа тогтоожо, тэдэ Минии арад түмэндэ һаад түбэг ушаруулхагүй. Номо һаадаг, эритэ һэлмэ, дайн дажар тэрэ газарта ушархагүй, иигэжэ тэдэ амгалан тайбан ажаһууха[+].

19Израиль,[†] шамайе хэтэ мүнхэдөө Өөрын һамган болгохоб, Би шамда үнэн сэхые, шударга зүбые, хайра дурые, энэрхы сэдьхэл бэлэглэхэб[+]. 20Би хэтэ мүнхэдөө шамда үнэн сэхэ байхаб. Тиигээд ши Намайе Эзэн гээд мэдэрхэш[+].

21Тэрэ үдэр Би газар дэлхэйдэ бороо эльгэхыень огторгойдо захирхаб. 22Езрээлэй газарта таряа талха, үзэм, олива ургуулхаб. 23Энэ арадые газар дэлхэйдэ олошоруулан үдүүлхэб, «Юрөөл хэшэггүй» гээд урдандаа нэрлэгдэдэг арад зондо нигүүлэсхы абари зан үзүүлхэб, «Минии бэшэ» гээд нэрлэдэг арад зоноо «Минии арад түмэн» гээд хэлэдэг болохоб, тиихэдэм тэдэ Намайе «Та манай Бурхан»[†] гээд хэлэхэл[+].

#### 3


Һошээ һамгантаяа эблэрнэ

1Эзэн[†] намда иигэжэ айладхаба:

– Израилиин улад зоной ондоо бурхад руу эрьежэ, үзэмтэй боободо дуратай болодогшье һаань, Эзэн тэдээндэ дуратай байдаг. Энээндэл адли ши дахин ябаад, һальхай ябадалтай болобошье, өөрын нүхэртөө хайрлуулһан эхэнэртэ дурла.

2Тиимэһээ би арбан табан шээкэл мүнгөөр, нэгэ хахад хоомэр арбай таряагаар иимэ эхэнэрые худалдан абабаб[+]. 3Тэрээндэ иигэжэ хэлээ бэлэйб:

– Ши олон хоногто намтай байхаш. Забхай ябадал бү гарга, ондоо эрэтэй бү бай. Би баһа шамда үнэн шударга[†] байхаб. 4Ушар юуб гэхэдэ, Израилиин улад зон олон хоногой туршада хаангүй, ноёнгүй, тахилгүй, арюун баханагүй, эфодгүй,[†] гэрэй онгонгүй[†] үлэхэ болоно. 5Энээнэй удаа Израилиин арад эрьежэ, өөһэдын Эзэн Бурханиие,[†] өөһэдын Давид[†] хааниие шүтэн-хүндэлэн байдаг болохо. Эсэсэй үдэрнүүдтэ Эзэндэ болон Тэрэнэй һайн һайхан оршом руу тэдэ шэшэрэн ерэхэ болоно[+].

#### 4


Эзэн Израильтай заргалдана

1Израилиин арад зон, Эзэнэй[†] үгэ соносогты! Энэ газарта этигэмжэтэ байдал, энэрхы сэдьхэл, Намайе, Бурханиие,[†] мэдэхэеэ һанаһан эрмэлзэл үгы гээд, Эзэн энэ газарай улад зониие гэмнэн, урдаһаань зарга болоод байна[+]. 2Хараал,[†] мэхэ гохо, алалта, хулгай ба забхай зальхай ябадал угаа дэлгэрээ. Шуһа урасхуулха ябадал хойно хойноһоо болоно. 3Энээнэй түлөө тус газар хэнэйшье амидархын аргагүй хооһон сүл губи болохо. Дээрэнь ажаһуугааша бүхы амитад – хээрын ан гүрөөл, жэгүүртэн, үнгэрхэдөө, загаһадшье бултадаа хосорхо туйлдаа хүрэхэ[+].


Эзэн санаартадые гэмнэнэ

4Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Харин хэнииешье бү зэмэлэгты, хэндэшье донгодолго бү үгэгты. Би санаартадые гэмнэнэб. 5Ши болон лүндэншэд үдэр, һүнигүй бүдэржэ, унан алдахат. Абяа аниргүй болгон эхыеш усадхахаб! 6Намайе мэдэрхэеэ татагалзаа хадаа арад түмэмни усадхагдаха. Таанад, санаартад, Намайе мэдэрхэеэ арсажа, һургаалым[†] мартан хэрэгсээгээгүй бэлэйт. Тиимэһээ Би таанадые хэрэгсээхэгүйб, хүбүүдыеш санаартадни гэжэ тоохогүйб, мартахаб[+]. 7Санаартад олошорхо бүри урдаһаам нүгэл[†] шэбэлээ бүри олоор үйлэдэжэ байна. Би тэдэнэй алдар солые эшэмхэй муу байдалаар һэлгэхэб. 8Арадайм нүгэл шэбэл үйлэдэхэдэ, тэдэ баяжажа байна. Бүри ехээр нүгэл хэг лэ гээд тэдэ сэдьхэнэ[+]. 9Арад зониие яажа хэһээнэбиб, тон тиимээр санаартадые хэһээхэб. Хэһэн үйлэ хэрэгэйнь хэмээр тэдээндэ хэһээлтэ амасуулхаб[+]. 10Тэдэ эдеэлээшье һаа, садахагүй, ондоо бурхадта мүргэбэшье, хүбүүдтэй болохогүй. Ушар гэбэл, тэдэ Намһаа буруу хараа шуу[+].

11Арад түмэн ондоо бурхадта зальбарна, ухааень манаруулха шэнэ аргануудые бэдэрнэ[+]. 12Минии арад түмэн модон онгонһоо[†] зүбшэл заабари асуужа байна! Тэдэ Намһаа буруу хаража, ондоо бурхадта мүргэжэ, янхан эхэнэртэл адли, забхай зальхай хэрэгүүдые эрхилнэ[+]. 13Хада уулануудай болон гүбээнүүдэй орой дээгүүр тэдэ тахил үргэнэ, һүүдэртэ, һалбагар мүшэр, набшатай модод доро уталгануудые ууюулна. Иимэ жэшээ хараад, басагад болон бэреэдтнай янхан ябадал гаргана[+]. 14Зальхай забхай ябадалтай басагад, бэреэдыетнай усадхахаяа Би үшөө хүлеэхэм, юуб гэбэл, таанад өөһэдөө янхан ябадалтайт, хариин бурхадта мүргэн, тахил үргэнэт. Тэнэг мунхаг иимэ арад хадаа таанад усадхагдахат![+]

15Израилиин улад зон, таанад ондоо бурхадай хойноһоо ябанат. Нүгэл хэжэ ябаа хадаа ябаад, Иудын зониие бү дахуулагты! Гилгаал болон Бэт-Аавэн руу ябажа мүргэхэеэ болигты! Амиды Эзэнэй нэрээр хуурмаг тангариг үргэхэеэ болигты![+] 16Израилиин улад үсэд үнеэндэл адли болоо. Уужам бэлшээри дээрэ номхон хурьгадые харюулһандал адляар Би тэдэниие харууһалжа, адуулжа байха аалби?! 17Израилиин арад зониие онгонууд эльбэ жэльбэ дороо оруулаа. Орхиё тэрэ зандань! 18Шал һогтуу боложо, тэдэ забхай зальхай ябадал гаргана. Эшхэбтэр муухай байдалда тэдэ дуратай. 19Һалхиндал адляар тэдэ оро һэегүй үлеэгдэн үгы хэгдэхэ. Ондоо бурхадта тахил үргэжэ байһандаа тэдэ эшэжэ эхилхэ[+].

#### 5

1Санаартад, энээниие шагныта! Израилиин улад зон, соносогты! Хаанай гэр бүлэ, шэхээ табигты! Таанадые шүүн, заргада оруулхань! Ушар юуб гэхэдэ, таанад Мицпаада болон Табоорто улад зондо занга табижа байгаат[+]. 2Тэдэ забхайрһанай гүнзэгы нүхэндэ унаа. Тиимэһээ Би бултыень хэһээхэб[+]. 3Израиль,[†] Би шам тушаа бүхы юумэ мэдэнэб. Ши Намһаа буруу хаража, ондоо бурхадта мүргэжэ байнаш.

4Хэжэ байгаа хэрэгүүдынь Бурхандаа[†] дахин тэдэнэй эрьен ерэхые табинагүй. Онгонуудта[†] мүргэхэ гээшэнь досоонь байһан зандаа, Эзэниие[†] тэдэ мэдэнэгүй[+]. 5Израилиин зоной дээрэлхүү зан өөһэдтэнь мууе хэнэ. Хэһэн нүгэлһөө[†] боложо Израиль бүдэрэн унаха, Иудашье[†] тэрээнтэй хамта унаха[+]. 6Эзэндэ хони, үхэр тахил болгон үргэхэеэ тэдэ ошохо, Эзэниие бэдэрхэ, теэд олохогүй. Эзэн тэдээнһээ холодоо[+]. 7Эзэндэ тэдэ урбаа, үхи хүүгэдынь өөрынь бэшэ. Тиимэһээ мүнөө тэдэ газар уһантаяа хамта һандаргаагдахань.


Израиль Иуда хоёр хоорондоо дайлалдана

8Гибаада үхэр бүреэгээр үлеэжэ, һэргылһэн дохёо үгэгты! Рамаада бүреэ дуугаргагты! Бэньямиинэй зон, Бэт-Аавэндэ добтолгын тэмдэг үгэгты![+] 9Хэһээлтын үдэр Израилиин газар үрэжэлгүй, амигүй хооһон болохо! Энээниие хэхэб гэжэ Израилиин обог бүхэндэ дуулганаб!

10Иудын ноёд Израилиин газар уһанай хилын тэмдэгүүдые хүдэлгэжэ, газар өөһэдтөө хулгайлан абана. Тэдээндэ уурлажа, уур хилэнгээ уһан мэтэ тэдээн дээрэ адхахаб[+]. 11Израиль гайтай ехэ сохилто абанхай. Ондоо бурхадта мүргэһэнэйнь аша энэл даа! 12Израилиие хибэн мэтэ химэлэн һалгаахаб, Иудые модоной хорхой мэтэ эдин үгы хэхэб!

13Израиль үбшэ хабшангаа ойлгоходоо, Иуда шарха ярануудаа харахадаа, Ассири руу ошожо, асари ехэ хүсэ шадалтай хаанһаа туһа эрибэ. Теэд тэрэ танай шарха, үбшэнгые эдэгээжэ шадахагүй[+]. 14Арсаландал адляар Би Израилиин арадта, Иудын уладта добтолон орохоб. Тэдэниие таһа татан, шэрэн абаашажа байхадам, хэншье тэдэниие Намһаа абаржа шадахагүй![+] 15Тэдэнэй өөрынгөө гэм мэдэржэ, Намайе бэдэржэ эхилтэр Би тэдээн тушаа мартаад, огтолон орхёод байхаб[+].

#### 6


Израильшууд гэмшэнэ

1Арад зон зоболон гасаландаа ядажа, иигэжэ хэлэжэ эхилхэ: «Эзэндээ[†] бусая! Тэрэ бидэниие дайраа, тиигээ хадаа аргалжа шадаха; Тэрэ маанадые шархатуулаа, тиигэбэл, шархануудыемнай эдэгээхэ[+]. 2Хоёр үдэрэй удаа Тэрэ маанадые амидыруулха, гурбадахи үдэрынь бидэ бодожо эхилхэбди, тиигээд Тэрэнэй хажууда ажамидаран байхабди[+]. 3Зай, иигээд Эзэниие мэдэхэеэ эрмэлзэдэг болоё. Тэрэнэй залархань үүрэй толон мэтэ яг сагтаа, газар дайдые уһалдаг бороо мэтэ Тэрэ заларжа, маанадые һэргээхэл».


Израильшууд Эзэнтэй баталһан хэлсээгээ эбдэбэ

4Харин Эзэн иигэжэ үгүүлбэ:

– Израиль[†] болон Иуда,[†] таанадта Би юу хэхэбиб? Танай үнэн шударга[†] байдал үглөөнэй манан, түргөөр хатадаг шүүдэр мэтэ[+]. 5Тиимэһээ Би лүндэншэдөөр дамжуулан, айладхал үгөөрөө таанадые усадхан байгааб. Тиимэһээ Минии шүүбэри шиидхэбэри задаран байгаа үүрэй толон мэтэ яларжа байгаа[+]. 6Намда тахил тахихын орондо бусад зондо үршөөл хайратай байхатнай Намда хэрэгтэй. Намда түгэс шатаалта үргэл[†] асархын орондо Намайе мэдэдэг зон байхатнай хэрэгтэй[+].

7Адаамдал адли таанад хэлсээ эбдэжэ, Намда урбаат. 8Галаад[†] хадаа муу зоноор, алууршадаар дүүрэнхэй хото мүн[+]. 9Хүниие агнан отожо аладаг дээрмэшэдтэл санаартадай бүлэг Шэхээм руу ошодог харгы зам дээрэ зониие алажа, муу муухай хэрэг үйлэдэдэг[+]. 10Би Израиль соо жэгтэй муухай юумэ харанаб: арад зомни онгонуудта[†] мүргэжэ байнал!

11Иудын арад зон, танайшье хюдуулха саг ерэхэ. Израилиин арад түмэнөө баряанһаа Би бусаахаб[+].

#### 7

1Израилиин арад түмэниие аргалжа байхадаа, тэдэнэй гэмтэ ябадалнуудые хараа бэлэйб. Хулгайшан хулгайлхаяа орожо байна, дээрмэшэн үйлсэнүүдээр дээрмэшэлэн ябана. 2Муу муухай хэрэгүүдыень Минии бултыень һанажа байһые тэдэ мэдэнэгүй. Теэд нүгэл[†] шэбэлынь тэдэниие тойроод байнал, Би мүнөө эли хаража-үзэжэ байнаб.


Хаанай ордонойхиной нүгэл хилэнсэ

3Мэхэ гохо гаргажа, тэдэ хааниие болон түшэмэлнүүдые хүхеэнэ. 4Хилээмэ баридаг хүнэй талха худхаад, тэрэнээ болгохын тула пеэшэ түлеэд, саашань түлихэеэ болиһондол, тэдэ Намда урбаха ябадалаар дүүрэшэнхэй. 5Хаанай һайндэрэй үедэ тэдэ хаан болон түшэмэлнүүдые шал һогтуу, үзэмэй дараһан архиһаа уймар болгодог. 6Тэдэнэй мэхэ гохо пеэшэндэл адли аһан носоно. Бүхэли һүниндөө уур хилэнгынь ууяжа байһан аад, үглөөгүүр дүлэлзэн ехээр носошохо юм.

7Уур хилэнгээр дүүрэнхэй тэдэ удамаршадаа[†] алана. Хаашуулынь алуулаад, алдалан унана, теэд хэнииньшье Нам руу туһа эрин ханданагүй[+].


Израильшуудта гай гасалан тудаха

8Израилиин арад зон хүсэд болгоогүй хилээмэндэл адли болоо. Тэдэ хариин арадуудтай холилдоо[+]. 9Хариин арад зон хүсэ шадалынь һалгаажа байна. Теэд тэдэ ойлгоногүй. Тэдэнэй үһэн сайшоо, теэд тэдэ тэрэнээ мэдэнэгүй[+]. 10Израилиин арад зониие доромжолжо байна, теэд тэдэ Намда, Эзэн[†] Бурхандаа,[†] ханданагүй, туһа эринэгүй[+]. 11Израиль[†] тэнэг гулабхаадал иишэ-тиишээ ниидэжэ, Египет[†] болон Ассириин хоорондуур һэнжэлзэжэ байна[+]. 12Ябажа эхилхэдэнь, Би тэдээндэ гүльмэ губшуур хаяжа, жэгүүртэниие тэнгэриһээ унагааһандал хүмэрюулхэб! Энээн тушаа тэдэ бултадаа дуулаа: Би тэдэниие хэһээхэб![+]

13Намһаа холодоһондоо тэдэ гай зоболон амасаха, Намһаа буруу хараһандаа тэдэ хосорхо! Минии тэдэниие абаржа байхада тэдэ Нам тушаа худал хэлэжэ байгаа. 14Тэдэ Намда үнэнхэ зүрхэнһөө хандажа байгаа бэшэ, орон дэбисхэр дээрээ гансал хашхаралдан байгаа. Тэдэ гансал эдеэ хоолой, үзэмэй дараһан архиин түлөө сугларна, харин Намһаа холо болон байна[+]. 15Би тэдээндэ ухаа заагаашьеб, шадалтай болгоошьеб, харин тэдэ Минии урдаһаа муу юумэ һанаашархан байгаа. 16Тэдэ Намһаа бүри холодоо. Гажанхай һурша номдол ямаршье аша туһагүй тэдэ болоо. Дээрэлхүү үгэнүүдые хэлэһэндээ удамаршадынь һэлмээр сабшагдан хосорхо. Тиихэдэнь Египедэй зон тэдэниие наадалан энеэлдэхэ[+].

#### 8


Израиль Бүтээгшэеэ мартаба

1Аюулай дохёо үгэгты! Минии арад түмэн Намтай баталһан хэлсээгээ эбдээ, һургаалыем[†] тообогүй. Тиимэһээ Минии газар буланда дайсад бүргэд мэтэ добтолон шуумайха[+]. 2Гэбэшье тэдэ Нам руу хандан: «Бурхамнай, бидэ Таниие хүндэлнэбди, бидэ, Израиль,[†] – Танай арад түмэн», – гэлдэхэ[+]. 3Тэдэ һайн юумэ тоогоогүй шуу. Дайсан тэдэниие мүрдэн-гүрдэн байха.

4Намһаа асуунгүй, тэдэ хаашуулые өөһэдтөө табяа; Намда мэдүүлэнгүй түшэмэлнүүдые табяа; алта мүнгөөрөө тэдэ өөһэдтөө онгонуудые[†] дархалаа, – эдэ бүгэдэһөөл тэдэ хосорхо[+]. 5Тугалай дүрсэтэй алтан онгонһоош боложо Би шамда ехэ уурланаб, Самари![†] Хэзээ таанад онгон шүтээнүүдһээ бэеэ сэбэрлэхэбта?![+] 6Онгониие Израилиин арад зон дархалаа, уран дархан тэрэниие шудхаа, тиимэһээ тэрэ бурхан[†] бэшэ шуу. Самариин тугал онгон бута һүрэхэ! 7Орооһоной орондо хооһон һалхи тариһандаа таанад хуй һалхи хуряажа абахат! Таряан ургахагүй, ямаршье үрэжэлгүй, хооһон таряан байха. Теэд нэгэ тэды таряанай ургабал, хариин зон тэрэниие хуряан абахал![+] 8Израиль ондоо арадуудай хоорондо холилдон үгы болоо. Хэндэшье хэрэггүй, эбдэрхэй тогоон мэтэ тэрэ ондоо арадуудай дунда байхал[+]. 9Үсэрхүү зэрлиг элжэгэн мэтэ болоод, Израилиин арад зон өөһэдөө өөһэдыгөө мэдэн ябана. Тэдэ туһа эрин Ассири руу ябаа, нюуса амарагуудтаа түлбэри үгэдэгтэл тэдэ түлбэреэр нүхэсэл эреэ[+]. 10Ондоо арадуудта бэлэг-сэлэг үгэн, нүхэсөөшье һаань, Би тэдэниие хамта суглуулаад, усадхахаб. Хаанай, түшэмэлнүүдэй хүндэ дарлалтаһаа тэдэ һаяар зобожо-тулижа эхилхэ.

11Нүгэл[†] үйлэдэхэеэ Израилиин арад зон олон гэгшын үргэлэй шэрээнүүдые[†] баряа, олон нүгэл хээ. 12Өөрын арад түмэндэ һургаалнуудаа тодорхойгоор бэшээб, теэд һургаалым хариин гээд тэдэ тоолоол. 13Таанад Намда тахил үргэхэеэ мяха асараад, тэрэнээ эдижэ байнат. Теэд Би, Эзэн,[†] энээндэ дурагүйб. Мүнөө Би тэдэнэй нүгэлнүүдые һанажа, энээнэйнь түлөө тэдэниие хэһээхэм. Би таанадые Египет[†] руу һөөргэнь бусаахаб![+]

14Израилиин арад түмэн, Би таанадые байгуулааб, харин таанад Намайе мартаат. Иудын улад зон, таанар олон ордон байшангуудые, бүхэлэгдэһэн олон хотонуудые баряат. Теэд Би хотонууд руутнай гал түймэр эльгээхэб, тиихэдэм байшангуудтнай дууһан шатаха[+].

#### 9


Хэһэн хэрэгүүдэйнгээ хэмээр харюусаха саг ерэбэ

1Израилиин арад зон, ондоо арадуудтал һайндэрнүүдые хэжэ, сэнгэжэ байхаяа болигты! Таанад өөрын Бурханһаа[†] холодожо, Тэрээндэ шүтэхэеэ болёод байнат. Орооһо сохидог газарта та янхан эхэнэртэл, мүнгэ абаха дуратайт[+]. 2Теэд һаяын сагта таанад хилээмэгүй, оливын тоһогүй болохот, үзэмэй дараһан архитнайшье дууһахал. 3Эзэнэй[†] үршөөһэн газарһаа тэдэ гаран ошохо баатай болохо, Эпрааим һөөргөө Египет[†] руу бусаха, Ассиридэ сээртэй хоол эдин байха[+]. 4Хариин газарта тэдэ Эзэндэ архяар үргэл хэдэггүй, бусадшье тахил үргэдэггүй байха. Эдеэ хоолынь ямбада эдиһэн хоолдол, эдиһэн лэ хүниие хорлохо. Хилээмэнь гансал үл залгахын тула, Эзэнэй нангин үргөө[†] руу хэзээдэшье оруулагдахагүй[+]. 5Эзэниие магтан дуулаһан һайндэрнүүдэй үедэ таанад юу хэхэбта? 6Аюул боложо, арад зоной тэрьедэн гүйхэдэ, Египедэй зон тэдэниие суглуулаад, Мээмпис хүдөөлүүлхэ! Үнэтэ мүнгэн хэрэгсэлнүүдынь болон гэрнүүдынь адаалхай һөөгүүдээр дүүрэн ургашанхай, хаясаанай болоод байха.

7Израиль,[†] саг ерэбэ! Хэһэн хэрэгүүдэйнгээ хэмээр харюусаха сагшни ерэбэл! Ши энээнээ мэдэрхэш. «Энэ лүндэншэ тэнэг, галзуурһан энэ ухаа муутай» гэжэ ши хэлэнэш. Шинии нүгэл[†] шэбэл угаа ехэ байһан дээрэһээ улад зоншни намайе ехэ үзэн ядана[+]. 8Бурханай лүндэншэн[†] Эпрааимые харууһалхаяа оролдоо, теэд Эпрааимай бүхы замда урьха табигданхай, тиин Эпрааимай Бурханай нангин[†] үргөө соо зэбүүрхэл эсэргүүсэл оршоно[+]. 9Гибаада үйлэдэһэн хэрэгтээл адляар, тэдэ забхай зальхай ябадалда сүм ороол! Бурхан тэдэнэй нүгэл тушаа һанажа, хэһээлтэ амасуулха даа[+].


Бурханай хэһээлтэнүүд

10Эзэн иигэжэ айладана:

– Израилиие анха түрүүн Минии олоходо, тэрэ сүл губида үзэмэй модондол, инжирэй[†] модондо түрүүшын жэмэс мэтэ байгаа бэлэйл. Теэд тэрэ Пэһоорой Баалда[†] эрьен ошожо, жэгшүүритэй муухай онгонуудта[†] дуратай боложо, мүргэжэ эхилээ, тиигээд тэдээндээ адли болоо[+]. 11Израилиин алдар соло шубуундал адли ниидэн ошохо, үхи хүүгэдшье түрэхөө болихо, һамгадшье хээлитэй болохогүй. 12Хүүгэдээ тэдэнэй үндылгөөшье һаань, буляан абахаб! Би тэдээнһээ буруу харахаб, тиихэдэм тэдэ гай гашуудалда орохо даа!

13Израиль, шамайе харахадам, ши һайхан газарта түбхинэнхэй байгааш, теэд мүнөө ши хүүгэдээ алуулха тээшэнь хүтэлэн ябанаш[+]. 14Эзэн, тэдээндэ иимэ юумэ үршөөгыт – һамгадыень үхибүү тогтоодоггүй умайтай, үхибүү тэжээжэ шадахагүй хүхэтэй болгыт!

15Эзэн иигэжэ айладхана: «Бүхы муу муухай хэрэгүүдынь Гилгаалда эхилээ бэлэй. Тэндэ Би тэдэниие үзэн ядажа эхилээ һэм. Минии үргөөһөө тэдэниие намнан гаргахаб, тэдээндэ бэшэ дуратай байхаяа болёоб, удамаршадынь[†] Минии урдаһаа буһалгаалаашад болоно[+]. 16Үндэһөөрөө хатаһан ургамалдал адли Израиль болоо, бэшэ үри хүүгэдые түрэхэгүй. Угаа ехээр хүсэн түрөөшье һаань, Би тэрэ үнэтэ үхибүүень усадхахаб!»

17Минии Бурхан тэдээнһээ буруу хараха, юуб гэхэдэ, тэдэ үгыень дуулаагүй. Тиигээд тэдэ ондоо арадуудай дунда тэнэжэ-түгэншэлжэ ябаха[+].

#### 10


Эзэн Израилиин хаан орониие эсэстэнь хүргэнэ

1Израиль[†] хадаа угаа олон жэмэстэй һаглагар уһан үзэмэй модон мэтэ. Гэбэшье тэрэ хэды олон жэмэстэйб, тэды ехээр үргэлэй шэрээнүүдые[†] олошоруулна. Газар дайдань хэды ехэ үрэжэлтэйб, тэды ехээр тэрэ мүргэдэг модонуудаа шэмэглэнэ[+]. 2Урбадаг зүрхэ сэдьхэлтэйшүүл хэһээгдэхэ. Бурхан[†] тэдэнэй үргэлэй шэрээнүүдые һандаргаха, мүргэдэг модонуудыень бута сохихо.

3Эдэ зон удахагүй иигэжэ хэлсэхэ: «Эзэнһээшье[†] бидэ айгаагүйбди. Хаанһаашье айхагүйбди, тэрэ маанадта юу хэжэрхихэб даа». 4Дэмы хооһон үгэнүүдые тэдэ хэлэнэ, хэлсээ баталхадаа хуурмаг тангариг үргэнэ. Таряалангай хажуугаар бии болодог хоротой зэрлиг ургамалдал адляар зарга шүүбэри энээнэйнь түлөө бии болохо.

5Бэт-Аавэндэ шудхаһан алтан бухынгаа түлөө Самариин[†] арад түмэн шэшэрэлдэн айха, бархиралдаха. Онгоноор[†] омогорходог санаартад тэрээн тушаа гашуудажа эхилхэ. Юуб гэхэдэ, ялагар толон тэрэ онгонһоо бэшэ гарахаяа болихо[+]. 6Тэрэ онгон Ассири руу хаанда бэлэг болгон абаашагдаха. Израиль иигэжэ эшхэбтэр байдалда орохо юм. 7Уһанай хөөһэн мэтээр Самариин хаан үгы болохо. 8Израилиин нүгэл[†] – зоной хариин бурхадта мүргэдэг Авээнэй обоонууд үгы хэгдэхэ. Тэндэхи үргэлэй шэрээнүүд дээрэ адаалхай һөөгүүд ургажа эхилхэ, тэдэ шэрээнүүд «Маанадые хушыт» гэжэ хада улануудта, «маанад дээрэ уныт» гэжэ гүбээнүүдтэ хандаха[+].


Израилиин бүхы хэрэмүүд һандаргагдаха

9Эзэн иигэжэ айладана:

– Гибаада нүгэл хэһэнһээ бүри ехээр Израилиин зон нүгэл үйлэдэжэ эхилээ. Гибаада урдаһаатнай эхилһэн дайн таанадые юундэшье һургаагүй![+] 10Дураараа Би тэдэниие хэһээхэб. Бусад арадууд урдаһаань тулаха, дабхар гэм хэһэнэй түлөө тэдэ баригдаха.

11Таряа сохихо ажалда һурамхи гунжан үнеэн мэтэ Израиль. Би Өөрөө һайхан хүзүүн дээрэнь хөөмэгшэ тохохоб, хүндэ ажалда хүдэлүүлхэб. Иудые газар хахалха, Яковые борнойлхо ажалда зарахаб[+]. 12Шэнэ газар хахалжа, үнэн сэхын ургамал тарибал, энэрэл хайра хуряан абахат. Эзэндэ эрьежэ, Тэрэниие бэдэрээ һаатнай, залархадаа, Тэрэ бороо мэтээр үнэн сэхые таанад дээрэ адхахал[+]. 13Таанад муу муухайе ургуулан байгаат, үнэн шударга[†] бэшые хуряажа абанат. Худал хуурмагаар ургуулагша эдеэгээ эдин байнат. Юуб гэбэл, таанад дайшалхы тэргэнүүдтээ,[†] олон сэрэгшэдтээ найдаһан байгаат[+]. 14Хүл үймөөн арад зонойтнай дунда үзэгдэжэ, дайн дажарай нэгэ үдэр Бэт-Арбээлые Шалмаанай һандаргаһандал, эхын хүүгэдтэеэ хамта алуулһандал, танай хэрэм хотонууд һандаргагдаха[+]. 15Бэт-Ээлэй арад зон, иимэл юумэн таанадтай тохёолдохол даа, юуб гэхэдэ, таанад жэгшүүритэй муу муухай хэрэгүүдые хэнэт. Үүр сайжа байхада Израилиин хаан алуулха.

#### 11


Израилиин үшөө үхибүүн байхада, Би тэрэниие хайрлан энхэрээб

1Эзэн[†] иигэжэ айладхана:

Израилиин эдир залуу байхада Би тэрээндэ дуратай бэлэйб,
тиигээд Египедһээ Би Өөрынгөө Хүбүүе дуудааб[+].
2Теэд Минии дуудаха бүри
тэрэ Намһаа буруу хаража байгаа.
Минии арад түмэн Баалнуудта[†] үргэл үргэжэ,
онгонуудта[†] уталга ууюулжа байгаа бэлэй.
3Би Израилиин арад түмэниие Өөрын гар дээрэ абаад,
хүлдэ оруулан һургаа бэлэйб.
Теэд тэдэ Намайе арагалжа байна гэжэ ойлгоогүй[+].
4Хүн шэнгеэр, эелдэр зөөлэнөөр тэдээнтэй хөөрэлдэжэ,
амыень ангайлгажа, эдеэ хоол үгэдэг һэм[+].

5Намда бусахын орондо тэдэ Египедтэ этигэнэ, тиимэһээ мүнөө Ассири тэдэниие хааншалан байха. 6Дайн дажар хотонуудынь дайража, хаалгануудынь унагааха, муу муухай һанаатай байһанайнгаа түлөө тэдэ хосорхо. 7Тэдэ Намһаа буруу хараһан зандаа. Тэдэ шангабди гээд һанана, теэд энэнь туһагүй.

8Израиль,[†] Би шамтай юу хэхэбиб,
яагаад шамда урбахабиб?
Адмаада яагаад хандаа һэнбиб,
Цэбоһиимдо юу хээ һэнбиб, тон тиимээр шамтай хандаха гүб?
Иимэ юумэ хэхыем сэдьхэлни тэбшээнэ,
Би тэдэниие угаа ехээр хайрланаб!
9Уур сухал дундаа иимэ юумэ хэхэгүйб,
Израилиин арад түмэниие усадхахагүйб,
юуб гэбэл, Би хүн бэшэ, таанадай дунда арюун Бурхан[†] гээшэб!
Би хото руу орохогүйб![+]

10Минии арад түмэн хойноһоом дахан ябаха. Арсаландал Би архиран, дайсадынь һүрдөөхэб. Минии арад зон баруун зүгһөө шэшэрэлдэн бусаха[+]. 11Тэдэ шубуудтал адли хөөрсэгэнэн-шэшэрэн, Египедһээ, тагтаануудтал Ассириин газарһаа бусаха. Тиихэдэнь Би тэдэниие гэр руунь оруулан һуурижуулхаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]


Эзэн Яковай, Эпрааимай болон Иудын үри һадаһадтай заргалдана

12Эзэн иигэжэ айладхана: «Израилиин улад Намайе тойруулан худал хуурмаг үгэ, мэхэ гохо дэлгэнэ. Иуда[†] Минии, арюун Бурханай, урдаһаа һөөргэдөө.

#### 12

1Израилиин арад зон бүхэли үдэрөө хэндэшье хэрэггүй ажал хэнэ. Худал хуурмаг ябадал, хархис муухай хэрэгүүд үдэр бүри олошорно. Ассиритэй тэдэ хэлсээ батална, Египет[†] руу оливын тоһо абаашана»[+].

2Иудын улад зониие Эзэн[†] гэмнэжэ, зарга шүүбэридэ оруулха. Тэрэ мүн лэ Яковай үринэрые хэһэн хэрэгүүдэйнь хэмээр гэмыень амасуулха. 3Яков эхын умайда үшөө байхадаа ахаяа мэхэлээ. Тиигээд томо болоходоо, Бурханай[†] урдаһаа тулаба[+]. 4Бэт-Ээлдэ тэрэ Бурханай Эльгээмэлтэй тулалдажа, диилээ һэн. Бурханһаа үреэл эрижэ, тэрэ уйлан-хайлан байгаа бэлэй. Тиихэдэнь Бурхан маанадта зарлигаа айладхаа һэн[+]. 5Энэ хадаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан мүн, ой ухаанда хадуугдаха нэрэнь Эзэн мүн![+] 6Тиимэһээ ши Бурхандаа буса. Үнэн сэхэ, шударга бай, Бурхандаа хододоо найда![+]

7Эзэн иигэжэ айладана: «Ханаһаанай[†] зондол адли, Израилиин арад худал шэгнүүрээр зониие мэхэлхэ дуратай байна[+]. 8Бидэ баямди, олон зөөритэйб, тиигээд хэншье намайе нүгэл[†] хэжэ, эдэ бүгэдые үбэршэлөө гэжэ хэлэжэ шадахагүй гээд тэдэ хэлэнэ[+]. 9Теэд Би, Египедһээ эхилэн таанадые дахуулан байгааша Эзэн Бурхантнай, сүл губида таанадай байрлаһандал адляар, майхангуудта таанадые байрлуулхаб.

10Би лүндэншэдтэ айладхаа бэлэйб, үзэгдэлнүүдые[†] олоор үзүүлээб, лүндэншэдөөр дамжуулан, арадта һэргылтэнүүдые эльгээгээб. 11Галаад[†] угаа нүгэлтэй болоо, энэ һандаралаар дүүрэхэ. Гилгаалда буруудые үргэл болгон үүсэлээ, теэд үргэлэй тэдэ шэрээнүүд таряалангай хажуугаар байгша шулуун мэтэ һандаргагдан хаа-хаанагүй хаягдаха»[+]. 12Яков Араамай талмайнууд руу тэрьедэн ошожо, һамга абахын тула хони адуулан байгаа[+]. 13Египедтэхи богоол ядуу байдалһаа Израилиин арад түмэниие абархын тула Эзэн лүндэншөө эльгээгээ, лүндэншөөр дамжан, арадаа харууһалаа һэн[+]. 14Израилиин арад зон Эзэниие угаа уурлуулаа, аламаар хэрэгүүдые хээ. Тиимэһээ Эзэн доромжолһонойнь түлөө өөһэдыень усадхаха[+].

#### 13


Израиль, ши усадхагдааш, – хэн Минии урдаһаа гаража, шамда туһалхаб?

1Эпрааимай обогой зоной үгэ хэлэхэдэ, бусад обогуудай улад зон шэшэрэлдэн айжа байдаг бэлэй. Эпрааимайхид бусадта хүндэтэй һэн. Теэд тэдэ Баалда[†] шүтэжэ, нүгэл[†] үйлэдэжэ, хосоржо байна[+]. 2Мүнөө тэдэ нүгэлөө бүри олошоруулба: дархашуулай гараар өөһэдын тухайлһанай ёһоор мүнгэн онгонуудые[†] урлуулба. Тиигээд тэдэ эдэ онгонуудта тахил үргэгты гэжэ хэлэнэ[+]. 3Энээнэйнгээ түлөө тэдэ үглөөнэй манан, түргэн хатадаг шүүдэр, таряа сохиходо гарадаг мэхиинэ, соргоор бааяһан утаан мэтэ үгы болохо![+]

4Теэд Би, Эзэн[†] Бурхантнай,[†] Египедэй газар дайдаһаа таанарые абарааб. Таанад Намһаа бэшэ ондоо бурхадта мүргэхэ ёһогүйт. Намһаа бэшэ ондоо бурхан таанадые абархагүй[+]. 5Хатаһан хуурай газарта Би таанад тушаа һанаагаа табин байгааб[+]. 6Үрэжэлтэй һайн газар олоходоо, таанад садхалан боложо, бардамлажа эхилээт, тиигээд Намайе мартаат[+]. 7Арсалан мэтэ Би таанадта добтолхоб! Ирбэс мэтэ таанадые амадан, харгы замдатнай хэбтэхэб[+]. 8Гүлгэдөө алдаһан эмэ баабгайдал тэдээн руу добтолхоб, яһа ууһыетнай хухалан удара татахаб, эмэ арсаландал залгихаб, хээрын амитад тэдэниие таһа татахал[+].

9Израиль,[†] ши өөрыгөө һалгаалши даа! Намайе түшэг тулгуубарим гэжэ ойлгоогүйш. 10Хааниие болон удамаршадые[†] эреэ бэлэйш, теэд тэдэ яагаад улад зонииеш абаржа шадахаб?![+] 11Уур сухал дундаа Би таанадта хааниие үгөө һэм, бушаганаһан сухалайнгаа үедэ тэрэниие танһаа таһалан абааб[+].

12Израилиин зоной нүгэл болон гэмынь хэмһээ ехэ болоо, тиигээд бүрин бүтэн зандаа хадагалаатай байна. 13Эхын умайһаа гарахаяа арсажа байгааша үхибүүндэл Израиль тэнэг хонгор байна. Теэд тэрэ гэмээ амасаха[+]. 14Үхэлэй оронһоо[†] таанадые Би абархагүйб, үхэлһөө мултаруулхагүйб. Ай, Үхэл, зоболонгуудшни хаанаб? Үхэл, хадхуураараа зониие хадхан алыш, бултыень усадхыш! Би энээн тушаа оройдоошье халаглахагүйб[+]. 15Бусад обогуудта орходоо Эпрааим үнэр олоншье хадаа, зүүн зүгһөө бодоһон һалхинда, сүл губиһаа Минии эльгээһэн һалхинда тэрэнэй үрэжэл хаташаха, булагынь шэргэхэ. Би үнэтэ сэнтэй юумэ нөөсэлһэн һангыень хооһолхоб[+].

#### 14


Израиль, Эзэн Бурхандаа эрьеыш!

1Минии урдаһаа буһалгаалһанайнгаа түлөө Самари[†] усадхагдаха. Улад зониинь һэлмээр сабшагдаха, нарай нялхануудынь тэһэ хаюулагдаха, хээлитэй эхэнэрнүүдынь хаха зүһэгдэхэ[+].

2Израилиин улад зон, Эзэн[†] Бурхандаа[†] эрьеыт! Нүгэл[†] шэбэлтнай таанадые бүдэрүүлэн унагаажа байна[+]. 3Эзэндээ эрьежэ, үгэнүүдээ зорюулан, иигэжэ хэлыт: «Нүгэлымнай арюудхыт, зальбаралыемнай[†] дуулыт! Найдуулһанайнгаа ёһоор, бидэ Таниие магтан байхалди[+]. 4Ассири маанадые абархагүй, дайнай моридто һуугаашье һаа, абарагдахагүйбди. Манай бурхад гэжэ онгонуудые[†] бэшэ нэрлэхэгүйбди. Эзэмнай! Үншэн хэнзэ маанартаа энэрэл хайраяа бэлэглыт!»[+]


Эзэн Израилиие дахин һалбаруулан мандуулха, элбэг дэлбэгээр үршөөхэ

5Эзэн иигэжэ айладхана:

Өөрын арадые һөөргэнь бусаахаб,
үнэнхэ зүрхэнһөө тэдэндэ дурлахаб.
Би тэдээндэ бэшэ уурлахагүйб.
6Хатаһан газарые уһалһан бороодол адли
Би Израильда[†] болохоб.
Тиихэдэм тэрэ сарнай сэсэгтэл һалбаржа,
Ливаанай[†] үнэтэ мододтол бүхэ үндэһэтэй болохо[+].
7Мүшэрынь һаглагар-саглагар боложо,
оливадал адли һайхан болохо,
Ливаанай үнэтэ хушадал адли анхилма үнэр хангалтуулха.
8Минии хамгаалалта доро тэдэ дахин ажаһуудаг болохо,
үрэжэл ехэтэй таряандал,
жэмэс олон уһан үзэмэй модондол,
Ливаанай үзэмэй дараһан архидал адли алдар суутай болон байха.
9Израилиин улад зон онгонуудта бэшэ мүргэхэгүй.
Би тэдэнэй гуйлтануудыень дуулажа,
тэдээн тушаа һанаа табин байхаб.
Жэлэй дүрбэн сагта ногоорон байдаг модондол,
Би тэдэниие аршалан хамгаалан байхаб,
үршөөл хайраяа бэлэглэхэб.


Түгэсхэл

10Энээниие ойлгохо сэсэн мэргэн ухаатай хэн байнаб? Энээниие мэдэхэ ухаан түгэлдэр хэн бииб? Эзэнэй харгы зам зүб. Залан сэхэ һайн зон тэрэ харгыгаарнь ябадаг, харин нүгэлтэйшүүл бүдэрэн унадаг юм[+].

### Ёһээл

#### Ёһээл

Ёһээл


Ёһээл лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]


#### Ёһээл лүндэншын ном


Ёһээл лүндэншын ном

Номойнгоо түрүүшын хоёр бүлэгтэ лүндэншэ Ёһээл ган гасуурай үедэ орон нютагта тохёолдоһон таршаа шумуулай аймшагтай гайе зураглана. Тэрэнэй сасуулһанай ёһоор, энэ таршаа шумуул хадаа Бурханай эльгэһэн дайсанай сэрэг, замдаа бүхы юумэ тэрэ усадхана. Ассириин гү, али ондоо дайсанай сэрэг ара таладаа нэгэшье ногоон ургамал үлөөдэггүй үй түмэн хорхой шумуул мэтээр зураглагдана. Нүгэлөө мэдэржэ, Өөр руунь эрьехыень, харилсаагаа һэргээхыень Бурхан Израилиин арад түмэниие уряална, лүндэншэ уряаень дамжуулна.

Таршаа шумуулай аюул хадаа Бурханай шүүхын агууехэ үдэрэй урда болохо угаа багахан тодхор. Өөрынь шэлэһэн арад түмэндэ мууе хэһэнэйнь түлөө бүхы арадуудые Эзэн тэрэ агууехэ үдэр шиидхэжэ, шүүжэ, үһөөгөө абаха. Гэмтэд хэһээгдэхэ, Бурханай арад түмэн баян дэлгэр үреэл үршөөлдэ хүртэхэ.

#### 1

1Пэтүһээлэй хүбүүн Ёһээлдэ Эзэнэй[†] айладаһан үгэ.


Һалаһан ургаса тухай гашуудал

2Аха захатан,[†] энээниие соносогты. Энэ газарта оршон һуугшад, бултадаа Намайе шагнагты. Таанарай гү, али үбгэ эсэгэнэрэйтнай үедэ иимэрхүү ябадал болоо гү? 3Энээн тухай таанар хүүгэдтээ хэлэжэ, тэдэ саашаа өөрын үхи хүбүүдтэ дамжуулан, тэдэнэй хүүгэд удаадахи үедөө дамжуулаг[+]. 4Төөлүүрэй үлөөһэн юумэ һүрэг таршаа шумуул эдеэ, таршаа шумуулай үлөөһэниие үтэ хорхой эдеэ[+]. 5Таанадай аманһаа һалгагдаһан шэхэрлиг үзэмэй дараһан архинай түлөө, үзэмэй дараһан архи уугша бүгэдэн бархиран гашуудагты. Танай хужарлан уудаг ундан үгы болоо[+]. 6Тоолошогүй олон, ехэ хүсэтэй үндэһэтэн Минии орон нютаг эзэлэн абаба. Шүдэнүүдынь арсаланай һоёо шүдэнүүд мэтэ, үргэниинь эмэ арсаланайхида адли[+]. 7Тэдэ минии уһан үзэмэй һөөгүүдые һүйдхэжэ, удамбар жэмэсэй модонуудые һалгааба. Холтоһыень хуулаһан нюсэгэн мүшэрнүүд сайран харагдана. 8Удархай самса нэмэрһэн эхэнэртэ адли эдир залуу үеынгөө нүхэрэй түлөө орилон уйлагты. 9Эзэнэй үргөөһөө үргэлэй эдеэн болон үзэмэй дараһан архи таһалдажа, Эзэнэй үйлэ бүтээдэг санаартад гашуудаба. 10Таряалан хооһоржо, газар гашуудана. Тариһан таряан һалажа, үзэмэй дараһан архи шэргэбэ, олива модоной шэнэ тоһон хатаба[+]. 11Таряашад, гашуудагты, уһан үзэм ургуулагшад бархирагты, таряалангай шэниисэ, ешмээн усадхагдаа[+]. 12Уһан үзэмэй һөөг, удамбар жэмэстэ модон хаташоо. Анар жэмэс, дала модон, алима жэмэсэй модон болон талын бүхы модод хубхайран хатаба. Хүн зоной баяр, хүхюу байдал үсөөрөө[+]. 13Санаартан,[†] гашуудалай хубсаһа нэмэрэн уйлагты. Үргэлэй шэрээдэ[†] үйлэ бүтээгшэд орилогты. Гашуудалай таар хубсаһа үмдөөд, һүниие үнгэргэгты. Ушарынь хадаа Бурханай[†] үргөөдэ эдеэн үргэл, үргэлэй үзэмэй дараһан архи үгы болоо[+]. 14Масаг[†] сахилга тунхаглагты, ёһололой суглаа зарлагты. Ахамад болон орон нютагай хамаг зониие Эзэн Бурханай үргөөдэ суглуулжа, Эзэндэ зальбарагты[+]. 15Тэрэ үдэр гасалантай! Эзэнэй үдэр ойрохон байна. Тэрэ үдэр Түгэс Хүсэтэһөө хэһээлтэ ерэхэ[+]. 16Хараһаар байтарнай хоол хүнэһэн һалгагдажа, Бурханай Һүмэдэ[†] баясхаланта үгэ хүүр замхаба[+]. 17Тариһан таряан хүрьһэнһөө бултайнгүй хаташоо. Орооһоной амбарнууд хаягдажа һандараа. 18Үргүүлхэ туйлдаа хүрэһэн адагуусанай шэмхэхэ ногоон үгы болобо. Хонин хоол олохо шадалгүй хосоржо байна. 19Эзэн манай, Танда хандан туһа эринэм. Хээрын бэлшээри галда абтажа, талын модые дүлэн үрэбхибэ[+]. 20Зэрлиг ан арьяатан Танда баһал хандана. Ушарынь хадаа гол горхонууд уһаяа татажа, хээрын ногоон галда абтаба[+].

#### 2


Эзэнэй үдэр: барагар бүрхэг болон шэг харанхы үдэр

1Сиондо[†] бүреэгээ үлеэжэ, Минии нангин[†] уулада түгшүүрил зарлагты. Эзэнэй[†] үдэр ерэжэ байһан тула хамаг зон шэшэрэгты. Үнэхөөр тэрэ үдэр дүтэлөө[+]. 2Тэрэ бүрхэг харанхы үдэр уулын оройгоор үүрэй туяагай сасарһан мэтэ амаргүй олон ба агуу хүсэтэй арад түмэн таража байна. Тэрээнтэй тэнсэхэ юумэн урданшье байгаагүй, хойшодоошье олон үедэ байхагүй[+]. 3Тэдэ хойноо шатаһан газар үлөөнэ. Ерэхэһээнь урид Эдээмэй сэсэрлиг[†] шэнги байгаа һаа, арадань хооһон губи болодог. Тэдээнһээ тэрьелхэ арга огто үгы[+]. 4Тэдэ бэеэрээ морин шэнги түхэлтэй, морин сэрэг шэнги һүрөөтэйгөөр орожо ерэдэг[+]. 5Хадын оройгоор дайшалхы тэргэнүүд[†] мэтэ наяраа түерөөтэйгөөр дабшана. Галда тас-няс дүрэһэн һолоомо мэтэ шууяатайгаар байлдаанда орохоор хододоо бэлэн арад бэлэй. 6Тэдэнэй урда хүнүүд шэшэрэн һалганадаг, шэг шарайнь хүхэ сагаан болодог[+]. 7Тэдэ хүсэтэ эрэшүүл мэтэ түргэн гүйлдэн, сэрэгшэд мэтэ хана өөдэ абирдаг. Шуумгай түргэн урагшаа дабхидаг, хэнииньшье өөрын замһаа хадуурдаггүй[+]. 8Тэдэ түлхисэлдэн дарасалданагүй, хүн бүхэниинь өөрын үүргэтэй. Нэгэнэйгээ унабал, дайшалхы жагсаалынь һандардаггүй. 9Хотодо дүтэлхэдөө, хэрэмэй ханада абиран гаража, гэрнүүдэй сонхоор хулгайшан мэтэ шурган ороно[+]. 10Тэдэнэй урда газар хотойжо, тэнгэри һалганажа, һара наран харанхыдажа, одо мүшэнэй гэрэл бүхэнэ[+]. 11Эзэн Өөрын сэрэгэй урда дуугаа үгэхэ. Юундэб гэхэдэ, тэрэнэй сэрэг ехэ олон, захирал бэелүүлэгшэнь аргагүй хүсэтэй бэлэй. Эзэнэй үдэр һүр ехэтэй ба аймшагтай. Хэн тэрэ үдэрые тэсэжэ шадахаб[+]?


Гэмээ мэдэрэн наманшалхые, масаг сахихые уряална

12Эзэн айладхажа байна. «Мүнөө нүгэлтэ[†] таанадай уйлаха саг ерээ. Масаг[†] барижа, уйлажа, гашуудажа, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Нам тээшэ эрьегты[+]. 13Таанад хубсаһаяа бэшэ, зүрхэ сэдьхэлээ удар татагты!» Одоол өөһэдын Эзэн Бурхан[†] тээшэ эрьегты. Тэрэ хадаа нигүүлэсхы хайра үршөөлтэй, уурлахадаа удаан, тэсэбэритэй, муудашье зөөлэн хандадаг[+]. 14Эзэн бодолоо хубилган, хэһээлтэ зайлуулжа магад. Тэрэ зөөлэржэ, танда үршөөл хайра хүртөөхэл. Тиихэдэнь Эзэндэ зорюулһан талхан ба ундан үргэлөө хэжэ болохот[+]. 15Сиондо бүреэ үлеэгты. Масаг барилгын суглаа зарлагты[+]. 16Арад түмэнөө суглуулжа, аха захатанаа[†] уригты. Бүхы хүүгэдые, нялхануудые асаруулагты. Гэрлэхээ байһан залуушуулые унталгын үргөөһөө гаргагты[+]. 17Эзэнэй зарасанар, санаартад Һүмын үүдэнэй танхим болон үргэлэй шэрээгэй[†] хоорондо уйлалдаг. Тэдэ бүгэдэ зальбаран хэлэг:

– Эзэн манай, арад түмэнөө хайрлыт. Бусад угсаатанай доромжодо тэрэниие бү үгыт. Яахадаа бусад угсаатан «Эдэнэйш Бурхан хаана юун бэ? гэжэ хэлсэхэ болооб?» гэжэ хэлэг[+]. 18Удаань Эзэн Өөрын газар тухай һанаата боложо, Өөрын арад түмэниие хайрлаха болоно[+].


Эзэн Өөрын арад түмэндэ дахин элбэг дэлбэг юумэ үршөөхэ

19Эзэн Өөрын арад түмэндэ хандан хэлэхэл: «Би таанарта орооһо таряа, шэнэ ургасын үзэмэй дараһан архи болон олива модоной тоһо эльгээхэ гэжэ байнаб. Таанадта хамаг юумэн элбэг болохо. Бусад үндэһэтэнэй доромжодо таанадые үгэхэгүйб. 20Хойто зүгһөө ерэһэн угсаатаниие таанадһаа холодуулхаб. Тэдэниие сүл хооһон дайда руу ябуулхаб. Заримашуулынь Дабһата далай тээшэ, нүгөөдүүлынь Дундада далай руу талииха. Эдэ зон ехэ хоро хүргөө, тииһэнэйнгээ түлөө харюусаха. Үхэһэн хүнүүдтэл тэдэ үжэжэ, үмхэй муухай үнэр гутажа захалха»[+]. 21Газар, түбэгшөөлөө орхи, баярла, сэнгэ. Ушарынь хадаа Эзэн агуу үйлэ хэһэн бэлэй[+]. 22Талын ан гүрөөһэд, бү айгты. Бэлшээри ногооржо, олива модон үрэ жэмэсээ үгэхэ, удамбарай жэмэсэй, уһан үзэмэй модонууд ургаса асарха[+]. 23Сионой хүбүүд, хүхюутэй байгты, танай Бурхан, Эзэн бороо үршөөбэ. Урдынхидаал адли хабаршье намаршье хура бороо асаржал байха[+]. 24Таряа сохидог газарта орооһон обоо элбэг болохо, уһан үзэмэй торхо һабанууд шэнэ ургасын үзэмэй дараһан архяар билтарха. 25Минии эльгээһэн сэрэг – таршаа шумуулай, үтэ хорхойн болон төөлүүрэй эдижэ дууһаһан зоболонто жэлнүүдэй түлөө ашаар харюулхаб[+]. 26Таанар эдихэ юумээр элбэг, гэдэһэ садхалан боложо, гайхамшаг ашата үйлэ бүтээһэн Эзэнэй, танай Бурханай соло дуудан магтахат. Энээнһээ хойшо Минии арад эшэгүүритэ доромжодо орохогүй. 27[•]Иигэжэ таанад Намайе Израилиин дунда байхыем харахат, таанадай гансахан Бурхан, Эзэн мүн гэжэ ойлгохот[+].


Би Өөрын Һүлдөөрөө хүн бүхэниие нэбтэрүүлхэб

28Би Өөрын Һүлдөөрөө хүн бүхэниие нэбтэрүүлхэб. Таанадай хүбүүд басагад зүн бэлиг мэдэдэг болохо, үбгэд хүгшэдтнай зүүдэ зүүдэлхэ, залуушуултнай үзэгдэл[†] үзэжэ захалха[+]. 29Тэдэ үдэрнүүдтэ Би богоол шэбэгшые Һүлдөөрөө нэбтэрүүлхэб. 30Би тэнгэри болон газарта гайхамшагта тэмдэгүүдые – шуһа, гал дүлэ, бөөн хара утаа үзүүлхэб[+]. 31Эзэнэй агууехэ алдарта үдэрэй ерэхын урда тээ наран балартаха, һара шуһан улаан болохо[+]. 32Эзэнэй нэрэ дуудаһан хүн бүхэн абарагдаха. Ушарынь хадаа Сион хада дээрэ, Иерусалим[†] хотодо абаралга[†] бууха гэжэ Эзэн хэлэнэ. Абарагдагшадай дунда Эзэнэй дуудаһан бусадшье зон байха[+].

#### 3


Ёшапаадай хүндыдэ болохо агууехэ зарга шүүбэри

1«Харагты, Иуда[†] ба Иерусалимай[†] хуби һэргээхэ тэрэ үедэ, тэдэ үдэрнүүдтэ[+] 2Би бүхы үндэһэтэниие суглуулан, Ёшапаадай хүндыдэ асархаб. Тиигээд Би Өөрын угай түлөө, Минии арадые ондоо угсаатанай дунда тараан үлдэжэ, Минии газар хубааһанайнь түлөө заргалан, тэдэ арадуудай хэрэг шүүхэб[+]. 3Минии арад тухай тэдэ жээрэб хаяжа байгаа: хүбүүдые янхан эхэнэрнүүдэй түлөө үгэдэг, басагадые үзэмэй дараһан архи уухын түлөө худалдадаг байгаа[+]. 4Тиир, Сидоон ба Пилиштын[†] тойрог Минии хубида юун бэ даа! Таанад үһөө абаха гэжэ байна гүт? Тэрэ үһөөетнай һөөргэнь тархи дээрэтнай буулгахаб[+]. 5Таанад Минии алта мүнгые абаат. Таанад Минии үнэтэ эрдэниие өөрын һүмэнүүдтэ[†] оруулаат[+]. 6Таанад Иудын ба Иерусалимай хүбүүдые газар нютагһаань зайлуулхын тулада грек угсаатанда худалдаат. 7Харахат, танай худалдаһан газарһаа тэдэниие бодхоожо, таанадай толгой дээрэ харюуень бусааха гэжэ байнаб. 8Би таанадай хүбүүд басагадые Иудын арадта худалдахаб, тэдэ дам саашань холын сэбаа угсаатанда худалдаха». Эзэн[†] энээниие айладхаа[+].

9Арад үндэһэтэнэй дунда энээниие тунхагла, дайнда бэлдэ. Эрэлхэг хүсэтэй дорюун эрэшүүлые бодхоогты. Бүхы сэрэгшэд тулалдахын түлөө суглараг. 10Анзаһануудаа һэлмэ, хадуурнуудаа жада болгон дабтагты. Ахир дорой хүн «Би хүсэтэйб», – гэжэ хэлэг![+] 11Тойронхи бүхы арад угсаатан яаран ерэжэ, тэндэ сугларагты. Эзэн, Та хүсэтэнөө буулгагты. 12«Ёшапаадай хүндыдэ арад угсаатаниие ерүүлэгты. Хамаг угсаатаниие шүүхын тулада Би тэндэ һуухаб[+]. 13Хадуурнуудаа гаргагты, таряан эдеэшээ. Үзэмэй архиин шахуурганууд дүүрэнхэй, ерээд гэшхэгты. Тэдэнэй муу ябадалынь олиггүй ехэ ушарһаа торхонууд саглажа байна»[+]. 14Шиидхэлэй хүндыдэ зон бөөгнэржэ байна. Ушарынь хадаа Эзэн шиидхэлэй хүндыдэ ойрохон байна[+]. 15Һара наран харанхыдажа, ододой гэрэл бүхэхэ[+]. 16Эзэн Сионһоо[†] нэерэн, Иерусалимһаа дуугаа шангадхаха. Газар тэнгэри шэшэрхэ. Гэбэшье Эзэн арад түмэнэйгөө хорохо газар, Израилиин хүбүүдэй бата тулга болохо[+]. 17«Тиихэдэ таанад Намайе Өөрын нангин[†] уулада оршодог таанадай Бурхан,[†] Эзэн мүн гэжэ мэдэхэ болохот. Иерусалим арюун боложо, хойто үедэ хари хүнүүд тэрэниие дайран үнгэрхэеэ болихо[+].


Ерээдүйн һүр жабхалан болон Израилиин мандалга

18Тэрэ үдэр хада уулаһаа үзэмэй дараһан архи дуһалжа, гүбээнүүдһээ һүн урдаха, Иудын бүхы горхонууд уһаар дүүрэхэ. Эзэнэй үргөөһөө булаг орьёлон, Шиттиимэй хүндые уһалхал[+]. 19Иудын хүбүүдые харшалан, орон нютагтань гэмгүй зоной шуһа урадхуулһанай түлөө Египет[†] һүнэһэн газар, Эдоом[†] хооһон дайда болохо[+]. 20Харин Иуда эгүүридэ мүнхэ байха, Иерусалимда бүхы үедэ хүн амидаран нютаглаха[+]. 21Би харюугаа абаагүй шуһанайнь харюу тэдээнһээ нэхэхэб». Ушарынь хадаа Эзэн Сиондо оршодог болохо[+].

### Амоос

#### Амоос

Амоос


Амоос лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]


#### Амоос лүндэншын ном


Амоос лүндэншын ном

Үгэ хүүрнүүдэйнь тусгаар ном бүридүүлһэн түрүүшын лүндэншэ болбол Амоос мүн. Бурханай зарлиг тунхаглажа байха үедэнь еврей арад хоёр гүрэн болон хубааранхай байгаа. Урда зүгтэ Иудын хан түрэ, ниислэл хотонь Иерусалим һэн. Хойто зүгтэ Израилиин хан түрэ, ниислэл хотонь Самари, шажан мүргэлэй түб хотонь Бэтээл бэлэй.

Амоос өөрөө Иудын хан түрын Бэйт-Лэхээм хотын хажуудахи Тэкооһа нютагай малшан байгаа. Манай ээрын урдахи VIII зуун жэлдэ тэрэ амидараа. Израильшуудһаа Бурханай юу хүлеэжэ байгаашые тунхаглахын тула Бурхан тэрээниие хойто хан түрэ руу эльгээнэ. Олон бурхадта һүгэдэн мүргэлгэ, үнэн шударга болон нигүүлэсхы байдал сахихаһаа арсалга гэхэ мэтэ олон нүгэл арад зон үйлэдөө.

Оршон тойрон һуугаа арадуудые гэмнэлгээр ном эхилнэ, удаань Израиль тушаа хөөрэнэ (1-2-дохи бүлэгүүд); энээнэй удаа Израилиин арад түмэнэй нүгэл хэһэн тушаа тодорхой хөөрөөн ба Бурханай шүүбэрилхэ үдэрэй мандаха тухай зүгнэлгэ (3-6-дахи бүлэгүүд); Израилиин саашанхи хуби заяа харуулхын тула Бурханай Амоосто үзүүлһэн үзэгдэлнүүд (7-9-дэхи бүлэгүүд). Эзэнэй юу айладаһые мэдэхэеэ һанадаггүй, гансал өөрынгөө засаг түлөөлгые дээгүүр тоолодог санаартан Амацияагай ба Еробоһаам хаанай хандаса 7-дохи бүлэгтэ тусхай һуури эзэлнэ.

Эсэсэй эсэстэ Израилиин арад түмэн Амоосой һэргылэлтэнүүдые хараадаа абанагүй. Үрэ дүнгынь гэбэл, манай ээрын урдахи 722 ондо Ассириин хаан орон Самари хотые эзэмдэн абана, олон тоото израильшуудые элдэб гүрэнүүдээр сасан тараана.

#### 1

1Тэкооһада хони үүсхэбэрилэгшэ Амоосой үгэнүүд гэбэл, энэ. Газарай хүдэлхын хоёр жэлэй урда тээ, Уззияагай Иудын хаан, Ехоһаашай хүбүүн Еробоһаамай Израилиин хаан байха үе сагта Эзэн[†] тэрээндэ Израиль[†] тушаа үзэгдэл[†] харуулһан юм[+]. 2Амоос иигэжэ хэлээ:

Сион[†] хадаһаа Эзэн
арсаландал архирха,
Иерусалимһаа[†] хоолойнь
ханхинан нижаганаха.
Хонидой бэлшээринүүд
хуурай болон гашуудаха,
Кармээл хадын орой
шарлан-харлан хатаха[+].


Эзэн Дамааскые шүүбэрилэн хэһээнэ

3Эзэн иигэжэ айладхаа:
Дамааскын улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Хурса түмэрөөр Галаадые[†]
хуха жэжэлэн татаһандань,[+]
4Хазаһээлэй ордон руу гал эльгэхэб,
Бэн-Һадаадай хэрэмүүд галда дүрэхэ![+]
5Дамааск хотын хаалга эбдэхэб,
Аавэн нюруугай уладые хюдахаб,
Бэт-Ээдэнэй удамаршые һалгаахаб!
Араамай арад зон баряанда
сүлэгдэн Киир руу туугдаха[+].


Эзэн пилиштүүдые шүүбэрилэн хэһээнэ

6Эзэн иигэжэ айладхаа:
Гаазай улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Бүгэдэ улад зониием
баряанда туужа абаашаад,
Эдоомдо[†] богоолшолгодо дамжуулһандань[+]
7Гаазай хана руу гал эльгэхэб,
хэрэмүүдынь галда дүрэхэ!
8Ашдоод, Ашхэлооной удамаршадые[†]
усадхан үгы хэхэб,
Экроон руу гараа далайжа,
даран-сохин һалгаахаб,
Пилиштын[†] үлөөшэ зон хосорхо! –
гэжэ Эзэн Бурхан[†] соносхоо[+].


Эзэн Тиирые шүүбэрилэн хэһээнэ

9Эзэн иигэжэ айладхаа:
Тиирэй улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Аха дүүнэрэй хэлсээ мартаад,
баряанда байгша бүгэдэ зониие
Эдоомдо богоолшолгодо дамжуулһандань[+]
10Тиирэй хана руу гал эльгэхэб,
хэрэмүүдынь галда дүрэхэ!


Эзэн Эдоомые шүүбэрилэн хэһээнэ

11Эзэн иигэжэ айладхаа:
Эдоомой улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Һэлмэ гартаа далайнхай,
аха дүүгээ намнаһанайнь,
түрэл гэжэ хайрлаагүйнь,
хододоо уур сухалтай
хэрзэгы ааша гаргажа,
хилэнсэглэн байһанайнь түлөө[+]
12Тэмаан руу гал эльгэхэб,
Боцраагай хэрэмүүд галда дүрэхэ!


Эзэн Аммооной уладые шүүбэрилэн хэһээнэ

13Эзэн иигэжэ айладхаа:
Аммоон улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Хилэеэ үргэдхэхын тула
хээлитэй эхэнэрнүүдэй гэдэһые
Галаадта сүйжэ байһандань[+]
14Раббаагай ханада гал табихаб!
Байлдаата үдэр хашхараан дундуур,
шуургата үдэр һалхин дундуур
хэрэмүүдынь галда дүрэхэ![+]
15Хааниинь сүлэлгэдэ туугдаха.
Түшэмэл ноёдыньшье тэрээнтэй хамта
туугдан баряанда ошохо![+]

#### 2


Эзэн Моһаабые шүүбэрилэн хэһээнэ

1Эзэн[†] иигэжэ айладхаа:

Моһаабай[†] улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Эдоомой[†] хаанай яһа шатаажа,
избёосхо болгоһондонь,[+]
2Моһааб руу гал эльгэхэб,
Кэриһоодой хэрэмүүд галда дүрэхэ!
Байлдаанай шаг шууяан дунда,
бүреэгэй дуутай хамта Моһааб хосорхо![+]
3Энэ орон нютагай удамаршые хюдахаб,
тэрээнтэй хамта бүхы түшэмэлынь усадхахаб!


Эзэн Иудын уладые шүүбэрилэн хэһээнэ

4Эзэн иигэжэ айладхаа:
Иудын улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб.
Һургаалыем[†] буруушаажа,
хуули ёһонуудыем сахяагүйнь түлөө,
эсэгэнэрэйнь дагадаг онгонуудай[†]
замһаань тэдэниие хадууруулһанай түлөө[+]
5Иуда[†] руу гал эльгэхэб,
Иерусалимай[†] хэрэмүүд галда дүрэхэ![+]


Эзэн Израилиие шүүбэрилэн хэһээнэ

6Эзэн иигэжэ айладхаа:
Израилиин улад зон гэмээ нэмээһээр.
Шиидхэһэнээ Би болюулхагүйб!
Гэмгүй хүниие мүнгөөр, үгырһэн нэгэниие нэгэ паар шаахайгаар
худалдажа байгаал![+]
7Үгытэй хооһон зониие газарай хумхаа тооһон руу шэдэнэ,
туһагүй ядуу зониие харгы замһаань хадууруулна.
Нангин[†] нэрыем бузарлан,
эсэгэ хүбүүн хоёр нэгэ залуу эхэнэртэй унтана[+].
8Үри шэриинь түлөө бариса боложо абтаһан
хубсаһан дээрэ үргэлэй шэрээгэй[†] дэргэдэ хэбтэжэ,
бурхадайнгаа гэртэ тэдэ торгуулагдаһан нэгэнэй үзэмэй дараһан архи уужа байнал!
9Харин Би тэдэнэй түлөө эмоор угсаатаниие усадхаа бэлэйб.
Хуша модон мэтэ тэдэнэр үндэршье һаань,
сарса модон мэтэ хүсэтэй байгаашье һаань,
Би тэдэниие оройһоонь эхилээд, үндэһэн хүрэтэрынь усадхааб[+].
10Египедэй орон нютагһаа таанадые Би гаргаа бэлэйб,
дүшэн жэлэй туршада сүл губяар хүтэлэн ябааб.
Эмоор зоной газар уһые таанадай эзэмшэлгэдэ дамжуулхын тула[+].
11Таанарай зарим хүбүүдые лүндэншэд,
зарим залуушуулыетнай өөрыгөө Эзэндэ зорюуланхай болгооб.
Тиимэ бэшэ аал, израильшууд?![†]
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]
12Харин таанар өөрыгөө Эзэндэ зорюуланхай зондо үзэмэй дараһан архи уулгажа,
«Лүндэн бү табигты» гэжэ
лүндэншэдтэ захиран, амыень таглан байгаат.
13Хараарайт, таряанай боолтоор дүүрэн
ашаатай тэргэ мэтэ болгон,
таанарые дарахаб, хүдэлжэ шадахаяа болихот.
14Эгээл хурдан хүнэй хурдань мөхөжэ,
эгээл хүсэтэй хүнэй хүсэнь буураха,
эрэлхэг зоригтойшье амияа абаржа шадахагүй[+].
15Һурша ном татаха хүншье
байрадаа тогтожо шадахагүй,
хүл хурданшье тэрьедэжэ үрдихэгүй,
моритой хүншье амияа абаржа шадахагүйл.
16Сэрэгшэдэй дундаһаа эгээл зоригтойньшье
тэрэ үдэр нюсэгэн тэрьедэхэ юм.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

#### 3


Израилиие шэлэн абаа, мүн хэһээхэ

1Израилиин улад зон, таанар тухай, Египедһээ гаргаһан бүхы обогууд тухай, Эзэнэй[†] айладхал дуулагты![+]

2Дэлхэйн обогуудһаа гансал таанадые мэдэржэ байгааб.
Тиимэһээ бүхы гэмэйтнай түлөө таанадыел шиидхэн асуухаб[+].


Лүндэншэн Эзэнэй тэрээндэ нээһэн юумые айладхадаг

3Хоёр хүн уулзахаяа болзолдоогүй байжа хамта алхална юм аал?!
4Ямаршье олзогүй байһан аад, арсалан ой соо архирдаг юм гү?!
Ямаршье юумэ баряагүй аад, залуу арсалан нүхэн сооһоо архирха аал?!
5Урьха соо ямаршье хоолой байхагүйдэ шубуун газарта байгаа урьха руу унан орохо юм аал?!
Юунэйшье тэндэ ороогүй байтар урьха газарһаа үргэгдэхэ юм аал?!
6Хото соо бүреэ үлеэхэдэ, зон шэшэрэлдэхэгүй юм гү?!
Хото соо гай тодхор тохёолдобол, тэрэниие Эзэн хэһэн бэшэ юм гү?![+]

7Үнэн дээрээ Эзэн Бурхан[†] зарасанартаа, лүндэншэдтээ, нюусаяа нээгээгүйдээ юушье хэдэггүй[+].

8Арсаланай архирхада хэн айхагүйб?!
Эзэн Бурханай айладхахада хэн лүндэн табингүй байхаб?![+]


Эзэн шүүбэрилэн хэһээнэ

9Ашдоодой болон Египедэй хэрэмүүд соо тунхаглыта!
«Самариин[†] хаданууд дээрэ сугларагты!
Тэрээн соо боложо байгаа угаа
ехэ худхаляа үймөө, дарлалтые харыт!» – гэжэ хэлыта![+]

10Үнэн зүбөөр яажа ажаһуухые тэдэ мэдэдэггүй,
хэрэмүүд соогоо гансал хүсэрхэл,
дээрмэшэлгээр баялиг суглуулаа! –
гэжэ Эзэн айладхана[+].

11Тиимэһээ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:
«Дайсан бүхы орон нютагые бүһэлхэ,
хүсэ шадалыетнай бууруулха,
хэрэм хотонуудтнай дээрмэшэлэгдэхэ!»[+]

12Эзэн иигэжэ айладана:

Хонишон арсалангай аманһаа хоёр хүл ба шэхэнэй таһархайе буляан абадаг мэтэ Самарида оршогшо израильшуудһаа[†] гансал ороной булан ба диванай торгон үлэхэл!

13Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ тунхаглажа байна:
Шагнагты, Яковай гэрые һэргылэгты!
14Юуб гэбэл, Израилиие гэм зэмынь түлөө шиидхэхэ үдэртөө
Би мүн лэ Бэт-Ээлэй үргэлэй шэрээнүүдыешье[†] шиидхэхэб,
үргэлэй шэрээгэй эбэрнүүд таһа татагдажа, газарта унахал![+]
15Үбэлэй, зунайшье ордонгуудые сохин һандаахаб,
заанай яһаар баригдаһан ордонгуудые, мантан томо ордонгуудые үгы хэхэб!
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн![+]

#### 4

1Самариин[†] эхэнэрнүүд, таанад тобир тарган үнеэнүүд мэтэт!
Таанар ядуу зониие дарлажа,
үгытэйшүүлые харшалан даран байнат!
Үбгэдтөө «Үзэмэй дараһан архи асар! Уухамнай!» гэжэ хэлэнэт[+].

2Эзэн[†] Бурхан[†] арюун сэбэр нэрээрээ тангариглаа:
Үзөөрэйгты, ээлжээнтнай ерэхэ даа,
таанарые дэгээгээр, үхи хүүгэдыетнай хахууляар
татан шэрэн абаашаха![+]
3Таанар хэрэм ханын сүмэрхэйгөөр гаргуулжа,
нэгэ нэгээр шэрэгдэн, Һармоон руу хаягдаха болонот!
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглаа мүн![+]


Нүгэл үйлэдэгшэд тахил тахижал байг – эдэ тахилнуудынь Эзэндэ таалагдахагүй

4Бэт-Ээл руу ерэжэ, гэм хэгты!
Гилгаалда гэм зэмээ олошоруулагты!
Үглөө бүри үргэлнүүдээ асаржа,
гурбан үдэрэй нэгэ удаа арбанай нэгэ хубиие[†] үргэн байгыт![+]

5Эһэһэн талхаар талархалай үргэл үргэгты,
һайн дуранай үргэлнүүд[†] тухайгаа шангаар хашхаран тунхаглыт.
Израилиин улад зон, таанад энээндэ дуратай бэшэ аалта?!
гэжэ Эзэн Бурхан айладхажа байна. –[+]
6Энээнэй түлөө Би танай хотонуудаар үлэсхэлэн хооһон байдал тохёолдуулааб,
хүдөө нютагуудаартнай шэмхэшье таряан үлөөгүй.
Теэд таанар Нам руу эрьеэгүйт!
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

7Үшөө гэбэл, ургаса хуряаха үе саг болотор гурбан һарын үлөөд байхада Би таанарһаа бороо татаад байгааб. Нэгэ хото руу бороо ябуулжа, нүгөө хото руунь бороо ябуулангүй байгааб. Нэгэ газарта бороо орожо байхада, нүгөө газарта бороо оронгүй, хатаа бэлэй[+]. 8Хоёр-гурбан хотонуудай улад зон уһа бэдэрэн, хүршэ хото руу ябаад үзөө, теэд тэндэшье уһан элбэг байгаагүй. Теэд таанар Нам руу эрьеэгүйт. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!

9Би таанарай ургасые хуурай һалхи, үбшэ хабшаар нэрбүүлээб. Сэсэрлигүүдыетнай, уһан үзэмэй сэсэрлигүүдые, чидүүн болон оливын мододыетнай хорхой эдижэ байгаа. Теэд таанар Нам руу эрьеэгүйт! Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

10Египедтэ үйлэдэһэндэл адляар Би таанад руу гай гамшиг эльгээгээб. Залуу зонииетнай Би һэлмээр сабшан усадхааб. Дайсад моридыетнай абаашаа. Үхэһэн сэрэгшэдэйтнай һэенүүдһээ үмхэй муухай үнэр танар хотон хүреэнүүдээртнай[†] таража, таанад тэрээгээр амилан байгаат. Теэд таанар Нам руу эрьеэгүйт. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

11Содом болон Гоморрые һандаргааһандаа адляар Би таанад руу тон тиимэ һандарал эльгээгээб. Таанар гал дүлэнһөө шүүрэн абагданхай сусал мэтэ байгаат. Теэд таанар Нам руу эрьеэгүйт. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн![+]

12Тиимэһээ, Израиль,[†] Би шамда нэгэ юумэ эдюулхэб даа! Тиимэһээ Минии шамда иимээр хандаха байһанда, Израиль, бэлдэн бай, өөрын Бурханиие угтаарай!


Бурханай һүр жабхалан

13Хараарайгты, хада уулые бии болгожо, һалхи бүтээдэг,
Өөрын бодол түсэбые зондо мэдүүлдэг,
үүрэй туяае харанхы болгожо,
дэлхэйн үндэр газарнуудые гэшхэн ябадаг
Нэгэн гэбэл, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн![+]

#### 5


Эзэн Израиль тушаа гашуудана

1Эдэ үгэнүүдые шагныта! Израильшууд,[†] хүдөөлүүлгын дуу таанад дээрэ дуулан байнаб.

2Израилиин охин унагаагдаа,
өөдөө бодожо бэшэ шадахагүй.
Газар дэбисхэр дээрээ тэрэ шэдүүлээ,
хэншье тэрэниие бодхоохогүй![+]

3Эзэн[†] Бурхан[†] иигэжэ айладана:
Израилиин ямар нэгэн хото
мянган сэрэгшые байлдаанда табибал,
тэрэнэй оройдоол зууниинь һөөргөө бусаха;
зуун сэрэгшые байлдаанда табяа һаань,
арбаниинь лэ амиды бусаха!


Эзэндэ эрьегты – тиигэбэл, амиды мэндэ үлэхэт!

4Эзэн израильшуудта иигэжэ айладана:
Нам руу эрьебэл, амиды мэндэ үлэхэт![+]
5Бэт-Ээл руу бү эрьегты!
Гилгаал ошохо хэрэггүй.
Бэһээр-Шээбэ[†] руу бү ошогты!
Гилгаалай улад зон баряанда туугдаха,
Бэт-Ээлдэ гай тодхор тохёолдохо![+]

6Эзэндэ эрьегты,
тиигэбэл, амиды мэндэ үлэхэт!
Үгы һаатнай, Тэрэ гал дүлэн мэтэ
Иосифой гэр бүлэдэ добтолхо,
иигэжэ Бэт-Ээл шатажа һалаха,
хэншье тэрэ галые унтараажа шадахагүй![+]

7Зүб хуулиие шаралза үбһэн болгогшо,
үнэн шударгые газардуулагша таанар!


Тэрэнэй нэрэ алдар Эзэн мүн!

8Зургаан мүшэд, Ориониие байгуулагша,
бүдэг гэрэлые үглөөнэй туяа,
үдэрые харанхы һүни болгогшо,
далайн уһанда захиран дуудажа,
бүхы дэлхэйгээр тараан урдахуулагша гэбэл, Эзэн мүн![+]

9Шэрүүн зоригтойдоо Тэрэ үхэл эльгэдэг,
иигэжэ хана хэрэм дотор үхэл шурган ородог.


Муу юумэ бэшэ, һайе үйлэдэгты, тиигэбэл, амиды мэндэ үлэхэт

10Шүүхын газарта гэмнэгшые тэдэ үзэн ядадаг,
үнэн зүб тунхаглаашадые тоодоггүй[+].

11Үгытэй ядуу зониие татабаряар зобоожо хооһоруулнат,
таряаень алба татабари гэжэ абанат.

Энээнэй түлөө таанартай юун тохёолдохоб гэбэл:
шулуу сабшан гэр барихат,
гэбэшье тэндэ ажаһуухагүйт.
Уһан үзэмэй сэсэрлиг һуулгахат,
харин үзэмэй дараһан архи уухагүйт![+]

12Гэмтэ хэрэг хэды олоор хэһыетнай,
нүгэл[†] шэбэлэйтнай угаа хүндые мэдэнэм.
Зэмэгүй хүниие харшалнат, эдилгэ абанат,
ядуу зониие буруу шүүбэрилнэт[+].

13Тиимэһээл үнгэрхэдөө сэсэн мэргэнэйшье тээлмэрдэн,
дуугаржа шадахаяа болимоор саг ерэхэнь!
Хатуу саг эрьехэнь!

14Муу юумэ бэшэ, һайе үйлэдэгты,
тиигэбэл, амиды мэндэ үлэхэт.
Тиигэбэлтнай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан
таанадай хэлээшээр, таанадтай хамта байхал!
15Муу муухайе зайлуулагты, һайнда дурлагты,
зарга шүүхэдэ зүб шударга ёһо гурим бата һуурижуулагты!
Тиигэбэлтнай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан
Иосифой үри таһардаһанай үлдөөсые
хайрлан үлөөжэ магад[+].

16Тиимэһээ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладана:
Бүхы талмайнуудаар хүдөөлүүлгын гашуудал,
бүхы гудамжануудаар «гай тодхор тудалдаа!» гэһэн ёолоонууд дуулдаха.
Гашуудалай ёһололдо ажалшадые,
хүдөөлгэндэ уйлагша эхэнэрнүүдые дуудаха![+]
17Таанарай дундуур Минии үнгэрэн гарахада,
уһан үзэмэй сэсэрлигүүдтэ уйлаан-бархираан эхилхэ[+].


Эзэнэй үдэр – туяа гэрэл бэшэ, харанхы бшуу

18Эзэниие бараалхаха үдэр тухай һанаашархагшад азагүй!
Таанарта юундэ Эзэнэй үдэр хэрэгтэйб?
Тэрэ туяа гэрэл бэшэ, харанхы бшуу[+].

19Хүнэй арсаланһаа зугадан гүйжэ байхада
урдаһаань баабгай дайралдаһандал,
гэр руу гүйжэ ороод, ханада гараараа хүрэхэдэнь,
могой тэрэниие хадхаһандал,
20Эзэнэй үдэр тон тиимэ, тэрэ гэрэл туяа бэшэ,
харанхы, шэб харанхы мүн!


Нүгэл үйлэдэгшэдэй Бурханда мүргэлгэ Эзэндэ жэрхэдэһэтэй

21Танай һайндэрнүүдые үзэн яданаб, жэрхэнэб,
баярайтнай үргэлэй утаа үнэрдэхөө һананагүйб![+]
22Түгэс шатаалта үргэлнүүдые[†] Намда үргэнэт,
теэд Би таанарай үргэл тоохогүйб.
Эрхим малаа үүсэлнэт,
теэд Би энээниие харахаашье һананагүйб.
23Дуу дуулаһан өөрын шууяанһаа Намайе зайсуулыт,
морин хуурайтнай абяа шагнахаа һананагүйб.
24Энээнэй орондо зүб хуули үргэн мүрэн мэтэ дэлгэрэг лэ,
шэргэдэггүй урасхалдал үнэн шударга[†] урдаг лэ!

25«Израилиин арад зон, таанар дүшэн жэлэй туршада сүл губяар нүүжэ ябахадаа, амитадые гаргаад, Намда үргэл үргэдэг байгаа аалта?![+] 26Саккуут хаанай болон Кайбаан одон-бурханай дүрсэнүүдые өөһэдтөө дархалан абажа ябаат. 27Тиимэһээ Би таанадые Дамааскһаа сааша баряанда туун абаашахаб!» – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан айладана[+].

#### 6


Бардам зантай, хашалгүй амархан һуугааша Израильда гай тодхор тохёолдохо

1Арадай удамаршад,[†] бүхы Израилиин түшэг тулгуубари таанадта,

Сион[†] уула дээрэ хашалгүй байгаашадта,
Самариин[†] гүбээ дээр амархан һуугаашадта гай тодхор тохёолдохо![+]
2Калнээ ошоод харыта,
агууехэ Хамаат руушье ошыт,
Пилиштын[†] Гаат руушье ябаарайт, –
эдэ хан түрэнүүдһээ таанад хүсэтэй аалта?![+]
3Гай гасалангай үдэр холодуулан,
болзорынь хойшо татан байха һанаатайт.
Теэд гансал хүсэрхэл мандахые ойртуулнат.
4Заанай яһаар бүтээгдэһэн шэрээнүүд дээр
хэбтэн һагад һуужа,
зөөлэн үнжэгэн мяхатай хурьга,
тарган, тобир тугал зооглон байнат.
5Морин хуурай дууряан доро,
Давидһаа[†] муу бэшэ хүгжэмшэд аялга дуу дуулана.
6Иосифой уг удамай һалажа байгаа тухай
түр зуурханшье һанаа зобонгүй,
тахилай аягаһаа үзэмэй дараһан архи уужа,
эрхим гүгэл[†] түрхинхэй һуунат.
7Тиимэһээ таанад эгээл түрүүн туугдахат.
Тэндэ хэбтэжэ байха арга таанадта олдохогүй!

8Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] Бурхан[†] Өөрөөрөө тангариглажа, иигэжэ айладана:

Яковай бардам зан Намда жэгшүүритэй,
бүхэлэлтэнүүдыень үзэн яданаб.
Хотые бүхы ажаһуугшадтайнь хамта
дайсадай гарта дамжуулхаб![+]

9Ямар нэгэн гэртэ арбаханшье зон үлөө һаа, тэдэшье хосорхо. 10Түрэлэй хэн нэгэн наһа барагшые хүдөөлүүлхэеэ, шарилынь занданшуулхаа ерэхэ. Нүгшэһэн бэе гэрһээ гаргажа байхадаа Тэрэ иигэжэ асууха: «Үшөө хэн байнаб?» Тэрэнь харюусаха: «Хэншьегүй». Тиихэдэнь тэрэ иигэжэ хэлэхэ: «Ааляар! Эзэниие дурдаагүй һаа, дээрэ».

11Удахагүй Эзэн ордонгуудта һандарал болохые,
гэрнүүдтэ һандархай болохые захирха.

12Хабсагайгаар морин соёрхо гү?!
Далайн уһа сар хүллэн хахалдаг юм гү?!
Тэрээн мэтэ таанад зүб хуулиие хорон,
зүб шударгые шаралза болгонот.

13Ло-Дэбаарта баясан бахархажа, «Карнааһим өөһэдөө эзэлэн абажа шадаабди!» гэлдэнэт. 14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладана: «Израильшууд,[†] таанадые Лэбоо-Хамаатһаа Арабаагай нюруу хүрэтэр хашан үлдэхэ арадые удахагүй таанад руу ябуулхам!»

#### 7


Таршаа шумуул, гал бороо болон хүнгэн сагаан түмэртэй гурбан үзэгдэл

1Эзэн[†] Бурхан[†] намда иимэ үзэгдэл[†] үзүүлбэ: үбһэ сабшалгын удаа, хожом тариһан ургасын эдеэшэхэдэ таршаа шумуулые Тэрэ бии болгоно хэбэртэй[+]. 2Таршаа шумуул дэлхэйн бүхы ургамал эдижэ һалгаахадань, би иигэжэ зальбарааб: «Эзэн Бурхан, үршөөгыт! Яковай үри һадаһан амиды мэндэ үлэхэ гээшэ гү? Тэдэ угаа үсөөн шуу». 3Эзэн шиидхэбэреэ хубилгажа, «Иимэ юумэн болохогүй!» – гэжэ айладхаа[+].

4Эзэн Бурхан намда иимэ юумэ үзүүлээ: Тэрэ гал бороо дуудана хэбэртэй. Тэнгис далай дүрэлзэбэ, хубинь шатажа дууһаба. 5Би иигэжэ зальбарбаб: «Эзэн Бурхан, иимэ юумэ бү хыт. Яковай үри һадаһан амиды мэндэ үлэхэ юм аал?!» 6Эзэн шиидхэбэреэ хубилгаба. «Энэшье болохогүй» – гэжэ Эзэн Бурхан айладаа бэлэй.

7Тэрэ намда иимэ үзэгдэл үзүүлбэ: Эзэн Өөрөө хүнгэн сагаан түмэр ханын дэргэдэ байна, гартань хүнгэн сагаан түмэр. 8Эзэн намһаа:

– Юу хаража байнаш, Амоос? – гэжэ асууба.

– Хүнгэн сагаан түмэр, – гэбэб.

– Өөрын арад түмэн Израилиие удахагүй хүнгэн сагаан түмэр мэтэ болгохоб! Би тэдэниие дахин хүлисэхэеэ болёоб[+].

9Исаагай нангин[†] зүйлнүүд үгырэн-хооһорон байха, Израилиин нангин юумэнүүд һандарал болохо. Еробоһаамай бүлын урдаһаа һэлмэеэ һугалан далайхаб! – гэбэ[+].


Амоос болон Бэт-Ээлэй санаартан Амацияа

10Бэт-Ээлэй санаартан[†] Амацияа Израилиин хаан Еробоһаамда иигэжэ дамжуулба:

– Израильшуудай[†] дунда буһалгаа шинии урдаһаа хэхэеэ Амоос бэлдэжэ байна. Орон нютаг тэрэнэй үгэ хүүр шагнаха дурагүй болонхой[+]. 11«Еробоһаам һэлмээр сабшагдаха, Израиль хариин газар руу баряанда ошохо», – гэжэ Амоос хэлэжэ байна[+].

12Амацияа Амоосдо:

– Зүгнэгшэ, энэ дары Иуда[†] руу яба! Тэндэ зүгнэжэ, хоолоо оложо бай![+] 13Бэт-Ээлдэ лүндэн бэшэ бү таби! Энэ болбол хаанай нангин газар, улас түрын нангин үргөө, – гэбэ[+].

14Амоос Амацияада:

– Лүндэншэ бэшэб, лүндэшын угайшье бэшэб. Мал харууһалжа, шикмаа модо ургуулжа байдаг хүмби[+]. 15Теэд Эзэн намайе хонидһоомни таһалжа, «арад түмэн Израильдам лүндэн таби» гэжэ захираа. 16Мүнөө ши Эзэнэй айладхал шагна! «Израильда лүндэн бү таби, Исаагай гэр бүлэдэ бү тунхагла» гэнэш[+].

17Тиимэһээ Эзэн иимэ айладал дуулгана:
«Һамганшни янхан эхэнэр болохо,
үхи хүүгэдшни һэлмээр усадхагдаха,
газар хэмжэгшэ газарыеш бусадта хубаан тарааха,
өөрөө ши нангин бэшэ газарта хосорхош.
Израиль баряанда хариин дайда руу туугдаха!»

#### 8


Эдеэшэһэн жэмэстэй араг үзэгдэл соо харагдаба

1Эзэн[†] Бурхан[†] намда иимэ үзэгдэл[†] үзүүлбэ: эдеэшэһэн жэмэс араг соо байна хэбэртэй[+]. 2Тэрэ:

– Юу харанаш, Амоос? – гэжэ асууба.

– Эдеэшэһэн жэмэс араг соо байна, – гэжэ харюусабаб.

– Минии арад түмэн Израилиин хэһээлтэ амасаха сагынь тулаа! Би бэшэ тэдэниие хүлисэхэгүйб, – гэжэ Эзэн намда айладаа бэлэй[+].

3Тиигэбэл, ордоной хүхюу дуунууд
сурхирса уйлаха абяан боложо хубилха.
Хэды олон үхэһэн бэе хаа-хаанагүй хаяатайб!
Ааляарыт!


Гай тодхор амасаха, Эзэнэй үгэнүүдые дэмы бэдэрхэ үдэрнүүд ерэнэ

4Ядуу зониие харшалаашад, үгытэйшүүлые усадхаагшад, шагнагты! 5Таанад иигэжэ хэлэнэт:

Һарын шэнэ хэзээ үнгэрхэ гээшэб? Хилээмэ худалдаха байгаалди.
Амаралтын үдэр хэзээ дууһахаб? Таряа талха худалдаха байгаабди.
Хэмжэдэг амһарта бага болгохобди, үнэ сэн дээшэнь бодхоохобди,
хэмжүүр шулуу һэлгээд, буруу хэмжэн мэхэлхэбди![+]
6Ядуу хооһон хүниие мүнгөөр,
үгытэй хүниие хоёр паар шаахайгаар худалдан абахабди!
Мэхиинэшье худалдажа шадахалди![+]

7Яковай омогорхолоор Эзэн тангариглаа:
хэрэгүүдынь хэтэ мүнхэдөө мартахагүйб!
8Иихэдэнь газар яагаад доһолхогүйб даа?!
Бүхы зониинь гашуудан байхал!
Эрьеһээ халиһан Нил мүрэн мэтэ газар дээшээ хэлбэлзээд,
Египедэй Нилдэл адли һөөргөө номгорхо[+].

9Тиихэдэнь гэгээн[†] сагаан үдэр нарые хиртүүлхэб,
үдэрэй тэгэн дунда харанхые газарта буулгахаб![+]
10Һайндэрнүүдыетнай – гашуудал,
дуунуудыетнай хүдөөлүүлгын уйлаан болгохоб.
Таар таһардаһанда бүгэдые хубсалуулхаб,
хүн бүхэн толгойгоо хюһаха.
Ори ганса хүбүүн тухайгаа гашуудаһантай адли ехэ гашуудал болохо,
үдэр бүхэн гай гашуудалай үдэр болохо[+].

11Удахагүй Би энэ орон нютаг руу үлэсхэлэн хооһые эльгэхэб.
Хоол эдихэеэ үлдөөд байһан бэшэ,
унда уухаяа ангаад байһан бэшэ,
Минии, Эзэнэй, айладхал жүрөөдэһэн байдал болохо! –
гэжэ Эзэн Бурхан айладана[+].
12Тиихэдээ зон Эзэнэй үгэ бэдэрэн,
өмнө далайһаа өрнө далай руу,
умара зүгһөө дорно зүг руу ябаха,
түгэншэлхэ, теэд олохогүй.

13Удаань залуу, һайхан хүбүүд, басагадшье
ехээр ангаһандаа хүсэгүй болон унаха.
14Самариин[†] нүгэлөөр[†] тангариглагша хүн,
«Даан, бурханаартнай тангаригланаб», үгышье һаа,
«Бэһээр-Шээбэ[†] руу ошоһон харгы замаар тангаригланаб» гэгшэд
бүдэрэн унаха, бэшэ бодохогүй[+].

#### 9


Үргэлэй шэрээ дээрэ зогсоһон Эзэн Бурхан үзэгдэлдэ харагдаба

1Эзэн[†] Бурханиие[†] хараа һэм. Үргэлэй шэрээ[†] дээрэ зогсоод, Тэрэ айладаа:

Богоһын доһолтор баханын дээрэһээ сохи!
Зоной толгой дээрэ Һүмэ[†] унаг лэ!
Амиды үлэгшэдые һэлмээр усадхахаб,
хэншье Намһаа зугадан тэрьедэжэ шадахагүй,
хэншье амиды үлэхэгүй![+]
2Үхэлэй орон[†] руу хороошье һаань,
тэндэшье тэдэниие олохоб.
Огторгой руу дэгдээшье һаань,
тэндэшье мүн лэ хүрэхэб[+].
3Кармээл уулын орой дээр хороошье һаань,
оложо, тэдэниие барихаб.
Далайн оёорто Намһаа хоргодоошье һаань,
могой эльгэжэ хадхуулхаб[+].
4Дайсан тэдэниие баряанда абаашаба гэлэй,
сэрэг хойноһоонь эльгээхэдэм, һэлмээр тэдэ усадхагдаха,
жаргал бэшэ, гай тодхор тэдээндэ ушаруулхаяа
харасаа тэдээн руу шэглүүлхэб.


Бурханай һүр жабхалан

5Түмэн Сэрэгтэ Эзэн газарта халта хүрэбэл,
тэрэнь гуйбалзаха, ажаһуугшадынь бултадаа гашуудаха.
Нил мүрэн мэтэ газар дээшээ хэлбэлзээд,
Египедэй Нилдэл адли һөөргөө номгорхо[+].

6Огторгой руу гэшхүүр байгуулааша,
газар дэлхэйдэ Өөрын үргөө бата һуурижуулагша
далайн уһа дууһан суглуулжа,
газар дайдаар адхан тараагша Нэгэнэй нэрэ – Эзэн![+]


Израиль бусад арадуудһаа юугээрээ дээрэб?

7Эзэн иигэжэ айладана:
Израильшууд,[†] таанар Намда Күүшэй зондол адлит.
Египедһээ израильшуудые, Каптоорһоо Пилиштын[†] арадые,
Киирһээ араамшуудые асараа һэм[+].

8Би, Эзэн Бурхан, Өөрын харасаа
энэ нүгэлтэ[†] хан түрэ руу шэглүүлбэб!
Газарай хүрьһэнһөө энэ хан түрые үгы хэхэб,
гэбэшье Яковай гэр бүлэ усадхахагүйб.
9Захиржа, Израилиие бүхы арадуудай дундуур сасахаб,
һагшуураар һагшаһандал, нэгэшье шулуу үлөөнгүй һагшахаб[+].
10«Гай тодхор болохогүй,
маанадта тэрэ хүрэхэгүй» гэжэ
арад түмэнэйм дундаһаа хэлээшэ нүгэлтэд
бултадаа һэлмээр сабшагдаха![+]


Израиль ерээдүй сагта һэргээн бодхоогдохо, һалбаран мандаха

11Тиихэдэнь Би Давидай[†] унаһан майханиие дахин бодхоохоб,
ханын соорхойнуудые бүглэхэб,
һандарһые дахин бүрин бүтэн болгохоб,
урдандань адляар заһабарилхаб[+].
12Эдоомой[†] үлдөөсэ зонһоо болон бусадһаа газар буляан абажа,
арад түмэндөө дамжуулхаб.
Бусад угсаатан бултадаа Минии хүнүүд болохоор дуудуулһан гээшэ!
Эдэ бүгэдые бултыень үйлэдэдэг Би, Эзэн, айладажа байнам!
13Эзэн айладана:
Газар элдүүрилжэ үрдеэгүйдэнь ургаса хуряаха саг ерэхэ,
уһан үзэмэй модо тарижа байхада,
жэмэс шахаха, үзэмэй дараһан архи үйлэдбэрилхэ саг мүндэлхэ.
Үзэмэй дараһан архи хадаһаа урдаха, гүбээнүүд зөөлэн жэмэс болохо!
Удахагүй иимэ саг ерэхэ[+].
14Өөрын арад түмэн Израильда урданайнь һалбарал бусаахаб:
хооһорһон хотонуудые тэдэ дахин шэнээр барижа, зониие байрлуулха;
уһан үзэмэй модо һуулгажа, үзэмэй дараһан архи ууха;
сэсэрлиг ургуулжа, жэмэс эдихэл![+]
15Түрэл дайдадань өөһэдыень батаар һуурижуулхаб,
тиихэдэм, тэдээндэ үршөөһэн газарһаам хэншье
тэдэниие һуга татан гаргажа шадахагүй!

Иигэжэ танай Эзэн Бурхан айладана гээшэ.

### Авдии

#### Авдии

Авдии


Авдии лүндэншын ном

[1]


#### Авдии лүндэншын ном


Авдии лүндэншын ном

Энэ хуряангы лүндэн манай ээрын урдахи 586 ондо Вавилооной сэрэгэй Иерусалимые һандаргаһанай удаа бэшэгдэһэн ха гээд таамагламаар. Шэлэн абаһан арад түмэнэйнь урдаһаа Эдоомой арад нүгэл хэхэдэнь, Бурхан тэдэниие хэһээхэ гэжэ Авдии тунхаглажа байгаа. Эдоомшууд хадаа израильшуудта түрэл арад, израильшуудай элинсэг Яковай аха Эсаавһаа уг гарбалтай мүн. Хоёр арад хүршэ һуудаг байгаа. Израильшуудтай гай тодхорой тохёолдоходо, эдоомшууд баярлажа, израильшуудай газар уһа, зөөри хогшолые буляан абахаар һэдээ бэлэй.

Үнэхөөрөө тон тиимээр үйлэ хэрэгүүд эрьеэ. Израильшууд орон нютагаа бусаа, эдоомшууд Шэнэ Хэлсээнэй үе хүрэтэр үгы боложо, гансал орон нютагайнь нэрэ үлэнхэй юм. Эдоомшууд бусад арадуудай дунда тунажа, шэнгэжэ, холилдожо үгы болоо, иигээд тусгаар арад мэтээр үлэжэ шадаагүй.

#### 1


Бурханай Эдоомые шүүн хэһээлгэ

1[•]Эзэн[†] Бурханай[†] Эдоом[†] тухай иигэжэ айладхаһые лүндэншэ Авдии үзэгдэл[†] соогоо иигэжэ дуулаһан-хараһан байна:

Бидэ Эзэнһээ иимэ мэдээ дуулаабди –
үндэһэ яһатадта Эзэн элшэн[†] эльгээнхэй,
«Бодогты! Эдоомой урдаһаа
байлдаа үүдхэе!», – гэжэ соносхоо[+].

2Үзөөрэй, Эдоом, Би шамайе
арадуудай дунда тоогдохоор бэшэ
ахир бага болгохоб.
Шамайе булта шоо үзэхэ.
3Бардам заншни шамда һаад, тушаан болоо.
Хабсагайн хабшуул нүхэндэ хорожо,
хадын үндэртэ байра байдал түхеэрээд,
«Намайе хэншье газарта буулгажа
шадахагүй» гэжэ бодонош.

4Бүргэд шэнги үндэртэ,
одо мүшэдэй дунда уурхайгаа түхеэрээшье һааш,
тэндэһээш Би шамайе доошонь унагаахаб! –
гэжэ Эзэн Бурхан айладана[+].

5Һүниндөө хулгай хэгшэд, дээрмэшэд
шамда орожо ерэбэл,
хэрэгтэйл юумэеэ дураараа
шамһаа абан ошохо бэшэ гү?
Уһан жэмэс суглуулагшад шамда ерэбэл,
нэгэ хэдышье жэмэс түүнгүй үлөөхэ бэшэ гү?
Харин дайсадшни шамайе
дууһан аршаад ошохол!
6Эсаавай зөөри нэгжэгдээ,
нюуса дарасань буляагдаа!

7Шамтай холбоотой хамаг зон
хилэ руу шамайе шахажа,
эбтэй нүхэдшни мэхэлжэ,
хүсөөрөө шамайе диилэхэ.
Шамда хүндэлүүлдэг зон
урьха шамда табиха,
Тэрээниие ши ойлгохошгүйш!

8Эзэн айладажа байна:
«Тэрэ үдэр Би мэргэдые Эдоомдо,
ухаатаниие Эсаавай уулада усадхахаб.
9Тэмаанай эрэлхэгүүд зоригоо алдаха,
Эсаавай хадада хамаг зон хюдагдаха[+].
10Ши Яков дүүгээ харшалһанай түлөө
муу сууда гарахаш, хэтэ мүнхэдөө хосорхош.
11Хариин сэрэгшэдэй баялигыень тоножо,
хариин зоной хаалгаарнь орожо,
Иерусалим[†] тухай жээрэб хаяжа байхадань,
хажуу тээһээ хабаагүй хаража зогсоходоо,
ши тэдэнэй нэгэн болоо гээшэш![+]
12Өөрын дүүгэй золгүй тэрэ үдэр бардамлаха бэшэ,
Иудын зоной һүйдхэлтэ үдэр баясаха бэшэ,
тэдэнэй зоболонгой үдэр энеэжэ байха бэшэ байгааш[+].
13Минии арад түмэнэй гай гамшагай үдэр
тэрэнэй хаалгаарнь орожо,
зоболонгыень хоролхон хараха,
хогшол зөөридэнь гар хүрэхэ,[+]
14тэрьелэгшэдые харгын уулзуурта отожо алаха,
үлэгшэдыень тэрэ зоболонто үдэр
дайсанай гарта барижа үгэхэ ёһогүй һэнши».


Эзэнэй үдэр

15Ушарынь хадаа Эзэнэй үдэр
бүхы үндэһэ яһатанда ойртожо байна:
«Шинии үйлэдэһэн үйлэ шам дээрэ үйлэдэгдэхэ.
Шинии хэһэн хэрэг тархи дээрэш бууха[+].

16Минии арюун хадада шуһа адхаһантайш адли
бусад арадууд шинии шуһа адхахал.
Тэдэ уужа залгяад,
урдань оршожо байгаагүй мэтэ үгы болохол[+].

17Гэбэшье Сион[†] уулада зондо абарал ерэжэ,
тэрэ уула арюун болохо.
Яковай удам өөрын зөөри эзэмшэхэ[+].

18Удаань Яковай удам гал боложо,
Иосифой удам дүлэн болохо,
Эсаавай удам һолоомо шэнгеэр соробхилхо.
Эсаавай уг удамһаа нэгэшье хүнэй
амиды үлэхэгүй болотор
тэдэниие галда шатааха», –
гэжэ Эзэн айладаа[+].

19Урда зүгэй зон Эсаавай уулануудые эзэмшэхэ, далайн нюрууда ажаһуудаг зон Пилиштые[†] эзэмдэхэ. Тэдэ Эпрааимай ба Самариин[†] газар нютаг эзэмшэхэ. Бэньямиинэй обог Галаадые[†] эзэмшэхэ. 20Халаахада ажаһуудаг израильшууд[†] Зарэпаат хүрэтэр Ханаһаанай[†] газар эзэлхэ. Иерусалимһаа гаража, Сэпараадта һууха баатай болоһон зон Нээгэбэй хотонуудые эзэмшэн абаха[+]. 21Илагшад Сион уула ерэжэ, Эсаавай уулын зониие шүүбэрилхэ, хан түрэ Эзэнэй болохо[+].

### Иона

#### Иона

Иона


Иона лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Иона лүндэншын ном


Иона лүндэншын ном

Ионын ном хадаа лүндэншэ болохо дурагүй, энээндэ бии шадалаараа эсэргүүсэдэг лүндэншэ тухай хөөрэнэ. Үйлэ хэрэгүүд манай ээрын урдахи VIII зуун жэлдэ болоно. Ассириин империин хэрзэгы шэрүүн Нинэвээ хото руу ошожо, тэрэ хотын ажаһуугшадые хэһээ гэжэ Бурхан Ионые эльгээнэ. Израильшуудай дайсад – Нинэвээгэй ажаһуугшад Бурханай хүлисэлдэ бү хүртэг лэ гэжэ Иона хүсэжэ байгаа. Юрэдөө, тэрэ Нинэвээһээ тад ондоо зүг руу шэглэнэ.

Гайхалтай һонин үйлэнүүдэй болоһоной удаа Иона Эзэнэй үгэ дууладаг, этигэдэг болоно, харин Нинэвээгэй зоной Бурханһаа хүлисэл абаһанда ехэ голхорно. Теэд Эзэн хадаа Өөрынь айладал дууладаг, Һургаалыень сахидаг бүхы зондо үршөөл хайраяа үзүүлдэгээ Ионада элирхэйлнэ, нүгэлтэниие усадхахаа һанадаггүй, тэдэнэй нүгэлөө мэдэрэн, Өөртэнь эрьехыень хүсэдэгөө харуулна. Эзэн болбол ганса Израилиин арад түмэнэй Бурхан бэшэ, бүхы дэлхэйн, тэрэ тоодо ан гүрөөлэй, ургамалай, амигүй аймагай, Бурхан мүн. Бүхы зүйл Тэрэнэй засаг доро юм. Тэрэ бүхы юумэн тушаа һанаагаа табидаг.

Шэнэ Хэлсээниие абажа харабал, Өөрын нүгшэлгэ болон амидыралгые тайлбарилхын тула Иисүүс Ионын түүхэ дурдана. Мүн нүгэлтэн нүгэлөө саглашагүй мэдэрэн, һайн хэрэгүүдые үйлэдэхөөр эрмэлзэһэнэй жэшээ гээд Иисүүс Нинэвээгэй зониие тоолоно мүн.

#### 1


Лүндэншэн Эзэнэй үгэ дуулангүй хэһээлтэдэ хүртэнэ

1Амиттайн хүбүүн Ионада Эзэнэй[†] үгэ дуулдаба:[+]

2– Агуу хото Нинэвээ[†] руу зорин ошо, тэндэ номнол буулга, ушарынь гэхэдэ, тэдэ муу юумэ хэнэ гэжэ Би дуулааб[+].

3Иона Эзэнһээ зугадан, Таршииш ошохоёо зорибо, Яафада хүрэжэ ерэбэ, Таршииш тээшэ тамарха онгосо бэдэржэ олобо, түлбэрииень сүм түлэбэ, онгосо руу оробо, Таршиишта Эзэнһээ хорохо зорилготойгоор бултантай хамта тамаралгада гараба[+]. 4Эзэн далай дээрэ үзэгдөөгүй шанга һалхи шуурга буулгаба, далай дээрэ болоһон тэрэ һалхи шуурганһаа онгосо шэнгэхэ туйлдаа хүрэбэ[+]. 5Онгосошод айхын ехээр айба, тиигээд тэдэнэр өөр өөһэдынгөө бурхадые дуудажа эхилбэд, онгосоёо хүнгэн болгохын тула абажа ябаһан ашаагаа далай руу хаяжа эхилбэ.

Тэрэнэй тээ урдахана Иона онгосын трюм руу буужа, тэндэ хэбтээд, бүхөөр унташаба[+]. 6Онгосын дарга тэрээндэ ерээд:

– Ши юундэ унтажа хэбтэнэбши? Бодо, өөрынгөө Бурханда[†] хандан мүргыш; тиигэбэлшни, Бурхан маниие анхаран, амиды мэндэ үлөөхэ аалам, – гэбэ[+].

7Онгосошод бэе бэедээ иигэжэ хэлэжэ эхилбэд:

– Хэнһээ боложо энэ зоболон манай толгой дээрэ буубаб гэжэ мэдэхын тула жээрэб хаяя.

Тиигээд жээрэб хаяба, тэрэнь Ионада тудалдаба[+]. 8Тэдэ Ионада:

– Манда хэлэжэ үгыш, хэнэй, юу хэһэн нүгэлэй[†] түлөө иимэ бэрхэшээл манда тудалдаба гээшэб? Юу хэдэгбши, хаанаһаа ябанабши, шинии орон нютаг хаанаб, ямар арадай таһардаһан гээшэбши? – гэжэ хандаба. 9Тэрэ тэдээндэ:

– Би еврейби. Уһан далайе, газар дайдые байгуулагша тэнгэриин Эзэндэ шүтэдэг хүнби, – гэбэ[+]. 10Онгосошод угаа ехээр айба. Тэдэ Ионада:

– Юунэй түлөө энэниие хэбэбши? – гэлдэбэ, юуб гэхэдэ, Эзэнһээ тэрьедэжэ ябанаб гэжэ Иона тэдээндэ хэлээ бшуу. 11Тиигээд онгосошод тэрээндэ:

– Далайн номгорхын тула бидэ шамайе яаха болонобибди? Далай бүри дошхоржо байна шуу, – гэжэ асууба. 12Тиихэдэнь тэрэ тэдээндэ:

– Намайе баряад, далай руу хаягты. Тиихэдэтнай танай хажуугаар далай номгорхо. Намһаа боложо таанадтай иимэ агуу шуурган тохёолдобо гэжэ би мэдэнэб, – гэбэ.

13Далайн эрьедэ хүрэхын тула эдэ зоной бүхы хүсөө гарган һэлюурдээшье һаань, тэдэнэй урдаһаа далай улам дошхорһон зандаа байба. 14Тиихэдэнь тэдэнэр Эзэниие дуудан, иигэжэ зальбарба:

– Эзэн, Танда мүргэнэбди, тэрэ хүнэй түлөө хосорхо ёһогүйбди, мүн тэрэнэй шуһа маанадта тохохо ёһогүйт; Та, Эзэн, һанаһанаал Өөрөө хэнэт![+]

15Тэдэ Ионые баряад, далай руу хаяжархиба. Далай намдан номгорбо[+]. 16Тэдэ хүнүүд Эзэнһээ угаа ехээр һүрдэн айжа, Эзэндэ үргэл үргэбэд, тангаригаа үгэбэд[+].

#### 2


Иона абарга загаһанай хото сооһоо Эзэндэ зальбарна

1Эзэн[†] абарга загаһанда хандажа, Ионые залгихыень захирба. Иона энэ загаһанай хото соо гурбан үдэр, гурбан һүни байба[+]. 2Иона абарга загаһанай досооһоо Эзэндээ зальбарба:

3Гашуудалайнгаа хэмгүй ехэдэ Эзэнээ дуудабаб,
Тэрэ намайе анхарбал;
үхэлэй оронһоо[†] би хашхархаб,
Та минии гуйлтые дуулабат[+].
4Та намайе гүн руу, далайн оёор руу оруулбат,
урасхалта долгид намайе хүреэлөөл,
Танай уһан, Танай долгид нам дээгүүр үнгэрнэл[+].
5Удаань би иигэжэ хэлэбэб:
Би Танай үмэгшэлгэһөө зайсуулагдааб,
гэбэшье би Танай нангин[†] Ордон дахинаа харахалби!
6Сэдьхэлыем уһан эзэмдээл, гүн уһан баринал намайе;
далайн замаг толгойем боонол[+].
7Далай соохи уулын хормой хүрэтэр буубалби,
газар бата хаалтаараа намайе хэтэдээ хаагаа;
Та, Эзэн Бурхамни, ами наһыем үргэн гаргыт нүхэнһөө!
8Үхэхэ туйлдаа хүрэжэ байхадаа,
Таниие – Эзэнээ дурсааб,
Танда, нангин Ордондотнай минии гуйлта хүрөөл[+].
9Хооһон шэнжэтэй, хуурмаг бурхадта шүтэгшэд
өөрынгөө Энэрилтые орхёол[+].
10Харин би Танда магтаалай дээжые хүргэн мүргэнэлби,
найдуулһанаа би заатагүй дүүргэхэб:
абарални Эзэнһээ ерэхэл![+]

11Эзэн абарга загаһанда захирба, тиихэдэнь тэрэ Ионые газар дээрэ гарган гулдижархиба.

#### 3


Иона Нинэвээ хотынхидые гэмээ наманшалхыень уряална

1Эзэнэй[†] Ионада хоёрдохиёо айладаһан үгэ:

2– Агуу хото Нинэвээ[†] руу зорин ошо, Минии шамда айладаашые тэндэ номнохош[+].

3Эзэнэй айладаһанай ёһоор Иона түхеэрээд, Нинэвээ ошобо.

Бурханда[†] агуу хото Нинэвээ байгаа, хэмжээниинь гэбэл, гурбан хоногой туршада алхаад гаталхаар бэлэй. 4Иона нэгэ үдэрэй туршада хото соогуур ябаха үедөө номнол буулган иигэжэ хэлэбэ:

– Дүшэн хоногой үнгэрхэдэ Нинэвээ һандаргагдаха!

5Нинэвээ хотынхид Эзэндэ этигэбэ, масаг[†] соносхобо, багашуулһаа эхилээд, бүхы зон шэрүүн бүдөөр оёгдоһон гашуудалай хубсаһа үмдэбэ[+]. 6Энэ хэрэг Нинэвээгэй хаанда дуулдаба, тэрэ өөрынгөө хан шэрээһээ бодобо, үмдэжэ ябаһан хубсаһаяа тайлаад, гашуудалай шэрүүн бүд хубсаһа үмдөөд, шандаруу дээрээ һууба[+]. 7Тэрэ хаанай болон түшэмэлнүүдэй үмэнэһөө Нинэвээдэ зарлиг болгон иигэжэ соносхохые захирба:

«Зон, тиихэдэ бодо ба жэжэ мал юумэ эдихэгүй, бэлшээридэ гарахагүй, уһа уухагүй. 8Зон гашуудалай шэрүүн бүд хубсаһа үмдэг, мүн мал иимэ бүдөөр хушагдаг, Бурханда хандан, бии шадалаараа зальбараг, хүн бүхэн гэмтэ ябадал, буруу хэрэгүүдые хэхэеэ болиг[+]. 9Хэн мэдэбэб, Бурхан үршөөжэ, Өөрынгөө һүрөөтэ уур сухалые манһаа зайсуулжа, бидэ хосорхогүйл ааламди»[+].

10Бурхан тэдэнэй хэрэгүүдые хараба. Харата муухай замһаа тэдэнэй холодоходо, Бурхан хайрлажа, тэдэниие хэһээхэ гэһэнээ болюулба[+].

#### 4


Ионын сухалдаан

1Иона энээниие тэсэжэ ядан, зүрхэниинь шэмшэрэн уйлажа эхилбэ. 2Тэрэ Эзэндэ[†] иигэжэ зальбарба: «Оо, Эзэн, үшөө орон нютагтаа байхадаа одоо энээн тухай хэлээ бэшэ һэн гүб? Хамаг һайниие хүсэгшэ, нигүүсэхы, хүлеэсэ ехэтэй, олониие үршөөгшэ Танай, Бурханай,[†] гай тодхор тухай голхорхые мэдээд, энэл ушарһаа Таршииш руу зугадаа һэм[+]. 3Мүнөө, Эзэн, һүнэһыем намһаа зайлуулыт, амиды ябанхаар үхэһэмни дээрэл»[+].

4Тиихэдэнь Эзэн иигэжэ айладаба: «Энэ тиимэ ехээр шамайе голхоруулба гээшэ гү?»

5Иона тэрэ хотоһоо гараад, зүүн таладань һууба, тиигээд тэрэ өөртөө һарабша барижа, тэрэнэй һүүдэр доро һуугаад, энэ хотодо юун бологшо ааб гэжэ хүлеэбэ. 6Толгойень һүүдэрлэхыень, тэрэнэй голхоролые номгоруулхын тула Эзэн һөөг ургуулба, тэрэнь Ионаһаа үндэр болобо; Иона энэ һөөгтэ олиггүй ехээр баярлаба.

7Эзэнэй заяаһанай ёһоор үглөөдэрынь үүрээр тэрэ һөөгынь хорхойдо химэлүүлээд хаташаба. 8Наранай гарамсаар Эзэн зүүн зүгһөө халуун һалхи үлеэлгүүлбэ. Халуун наран хайра гамгүйгөөр Ионын толгойе шаража эхилбэ. Иона тэнхээ тамираа алдахадаа, бэедээ үхэл эрин иигэжэ хэлэбэ:

– Амиды ябанхаар үхэһэмни дээрэ.

9Бурхан Ионаһаа иигэжэ асууба: «Энэ ургамалай түлөө ши юундэ иимэ ехээр голхорбобши?» Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Үнэн дээрээ үхэхэ болотороо ехээр голхорооб.

10Тиихэдэнь Эзэн иигэжэ айладаба:

– Ши тэрэниие таряагүй, тэрэниие ургуулаагүй аад, нэгэ һүниин туршада ургаһан, мүн нэгэ һүниин туршада хосорһон энэ һөөгэй түлөө голхорбош. 11Зүүн, баруунаашье, зүб, буруугаашье мэдэхэгүй зуун хори мянга гаран зонтой агууехэ хото Нинэвээе,[†] олон үхэр малые Намһаа бэшэ хэн хайрлаха байгааб?!

### Михей

#### Михей

Михей


Михей лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]


#### Михей лүндэншын ном


Михей лүндэншын ном

Михей лүндэншэ манай ээрын урдахи VIII зуун жэлэй хоёрдохи хахадта Израилиин арад зондо лүндэн табидаг байгаа. Тэрэ Исай лүндэншын үе сагта ажаһуугаа, тэрэнэй шабишье байжа магад. Тэрэ үе сагта агууехэ Ассириин империин сэрэг еврей арадай хоёр хан түрэдэ – Израильда ба Иудада аюул һүйдхэхээр занажа байгаа.

Еврейнүүдэй нүгэл хэһэнэй түлөө Бурхан Самари хотые хэһээһэндэл адляар Иерусалимые хэһээхэ, улад зонииень усадхаха, баряанда туун абаашаха гэжэ Михей лүндэн айладаа бэлэй. Албатан зоноо дарлан байһандань удамаршадыень, үнэн сэхэ бэшэ байһандань юрын зониие, худалаар зониие һатааруулжа байһандань лүндэншэдые тэрэ гэмнэнэ. Бүхы гай тодхорой шалтагаан гэбэл, ори ганса Эзэндэ һүгэдэхын орондо хооһон дүрсэнүүдтэ, онгонуудта мүргэлгэ болоно.

Бурханай шүүхэ тухай үгэнүүд (:1–2:11; 3:1-12; 6:1–7:7) найдал бадаргааһан абарал тухай үгэнүүдээр һэлгэгдэнэ (2:12-13; 4:1–5:15; 7:8-20). Давид хаанай уг удам дайсадаа дараха, даагаа һүүлдэхэ, тэрэ үе сагта арад зон бүхы муу муухайһаа сэбэрлэгдээд, арюун болоод байха, тиимэ үдэр мандаха (5-дахи бүлэг).

#### 1

1Ётаам, Ахааз болон Хэзэкияа гэгшэдэй Иудын хаашуул байха үе сагта Морээшэт хотын Михейдэ Эзэн[†] айладхал буулгажа, Самари[†] болон Иерусалим[†] хотонууд тушаа үзэгдэл[†] харуулһан байна[+].


Эзэн Израиль болон Иудые шүүн хэһээнэ

2Бүхы арадууд, шагныта!
Дэлхэй дээрэ байгаашад, бултадаа анхарыт!
Таанадай урдаһаа Эзэн гэршэ болохонь!
Тэрэ огторгойдохи Өөрын нангин[†] ордонһоо таанадые гэмнэхэнь![+]
3Зай, иигэжэ Тэрэ һууриһаа хүдэлжэ, уруудан,
дэлхэйн үндэр орьёлнуудта гэшхэхэнь[+].
4Галһаа зулын тоһоной хайладагтал,
хаданууд Тэрээн доро хайлахал.
Эгсэ газарһаа унадаг уһандал,
нюруу хүндынүүд үгы болохол[+].
5Энэ бүгэдэ Яковай үринэрэй үгэ дууладаггүй,
Израилиин зоной нүгэлтэй[†] байһанһаа болохонь.

Яковай үринэрэй үгэ дууладаггүйнь хэнһээ гараа болоно бэ?
Самариһаал юм бэшэ гү?!
Иудын газар дайдада обоонуудаар тахил үргэдэгынь
хэнһээ үүсхэлэн гарааб? Иерусалимһаал ха юм!
6Эзэн иигэжэ айладхаа: «Энээнэйнь түлөө
Би Самариие задагай хээрэ газарта
обоолоотой һандархай шулуун,
уһан үзэм һуулгаха газар болгохоб.
Нюруу газар руу шулууень адхахаб,
һуурииень эли гаргахаб.
7Бүхы шүтээнүүдынь тэһэ биса сохигдохо,
янхан ябадалай ордоной түлбэри бэлэгүүд галда шатаагдаха.
Бүхы хүрэгүүдынь Би хаясаанай болгохоб.
Юу гэбэл, эдэ бүгэдые Самари янхан забхайралгын түлбэриһөө
түлэн суглуулжа байгаа,
дайсадынь янхан хэрэгтэ тэдэниие шэглүүлэг лэ»[+].


Лүндэншын гомдол

8Энээнһээ боложо, би гашуудахаб, сурхирса уйлахаб,
хүл нюсэгэн, шараа нюсэгэн ябахаб,
айһандаа сүүбэн шоно мэтэ улижа,
айран тэмээн хяруул мэтэ хашхаран байхаб[+].
9Самариин шархань эдэгэшэгүй, Иудадашье[†] энэнь хүрөө,
арад зоноймни ажаһуудаг Иерусалимай хаалганууд хүрэтэршье ерээ[+].

10Гаадай улад зоной энээн тушаа мэдэхэгүйн тула шангаар бү хашхаралдагты!
Бэт-Лэапраагай улад зон, угаа ехэ гай тодхорто дарагдан, шорой соо хүльбэрыт[+].
11Шапиирайхид, шараа нюсэгэн,
эшхэбтэр юумэд ябаха замаараа ябыта!
Цаһанаанайхид гаран ошожо шадахагүй.
Бэт-Ээцэлынхидэй сурхирса уйлажа байха абяан дуулдажа,
тэндэ хорохо арга байхагүй гээд таанад ойлгохот.
12Мароодой улад зон хэзээ һайн байдал тогтохоб гэжэ хүлеэжэ,
тэсэжэ ядан бэеэ зангидана,
юуб гэбэл, Эзэнһээ Иерусалимай хаалганууд руу
гай тодхор буужа ерээл[+].
13Лахиишдэ ажаһуугшад, дайшалхы тэргэнүүдтэ[†] моридоо хүллэгты!
Таанад Израилиин хэрэгүүдые даган, Иерусалимые нүгэлдэ оруулаат[+].
14Мүнөө таанад Морээшэт-Гаат руу хахасалгын бэлэгүүдые эльгээхэт.
Ахзиибэй хото һууринууд Израилиин хаашуулые мэхэлжэ, туһалхагүй[+].
15Марэшаагай ажаһуугшад, Эзэн таанад руу эзэмдэгшэ нэгэниие асарха.
Израилиин алдарта хаан Адуллаамай агы нүхэн руу ошожо,
хоргодохо баатай болохол[+].
16Иудын улад зон, баяр баясхалантнай болохо хүбүүд тухайгаа гашуудан үһөө тайрагты,
хөөбэрлэжэ байгаа бүргэд мэтэ халзан өөһэдыгөө болгогты,
юуб гэбэл, хүүгэдтнай таанадһаа таһаран, сүлэлгэ руу туугдаха[+].

#### 2


Баяд ноёдые шүүмжэлгэ

1Орондоо хэбтээд, муу муухай юумэ түсэблэн байгаашад ямар жэгшүүритэйб!
Үүрэй сайхада түсэблөөшэ юумэеэ тэдэ хэжэ эхилнэ,
юуб гэбэл, энээниие хэхээр тэдэ хүсэтэй[+].
2Тэдэ таряаланда һанаашархабал, хүсэ хэрэглэн, буляажа абана,
гэр байрада обтобол, саб байса абана, хүниие, гэр хогшолыень,
уг залгамжалан дамжуулдаг зөөри зөөшыень хуряажа абана юм[+].
3Тиимэһээ Эзэн[†] иигэжэ айладхана:
Анхарагты, Би таанадта нэгэ гай тодхор тохёолдуулха гэжэ байнаб.
Тэрэ таанадай хүзүүн дээрэ тудаад, һалахаар бэшэ байха.
Энэ муу сагта таанад бардам сэхээр ябажа шадахаяа болихот.
4Тэрэ сагай ерэхэдэ, таанадтай тохёолдоһон ушарые
гай тодхорой жэшээ болгон зон хөөрэлдэжэ,
иимэ гашуудалтай дуу дуулахал:
«Бидэ дууһан усадхагдаабди! Манай газар дайда урбагшадта үгтэбэл!
Маанадта һөөргөө бусахаа болёол!»
5Эзэнэй зарлаһан суглаанда байлсаха,
газар дайда хубаарилгын жээрэб таталгын болоходо,
татаха хүн танай талаһаа нэгэшье байхагүй.

6Зон намда иигэжэ хэлэбэ:
«Огтолон бү хөөрэ! Бидэ эшхэбтэр байдалда орохо дурагүйбди, тиимэһээ бү хөөрэ!»[+]
7Яковай үринэр! Таанарта хэлэгдээгүй юм һэн гү?
Эзэн тэсэбэригүй гэжэ гү?
Эдэ болбол Тэрэнэй үйлэ хэрэгүүд гү?
Зүб шударгаар хэрэг эрхилэгшэдэ Тэрэ «Һайн» гэжэ айладанагүй юм гү?
8Эзэн иигэжэ айладхана:
Урдань Минии байгааша арад түмэн таанад
дайсан мэтээр урдаһаам һөөргэдэн бодобот.
Аажам тайбан үнгэржэ байгааша зоной,
дайн дажарһаа бусажа байгшадай гадар, доторшье хубсаһыень буляажа абажа байнат.
9Зохидхон гэрнүүдтэнь һанаашархан,
арадайм эхэнэрнүүдые тэрэ гэрнүүдһээ үлдэжэ гарганат,
Минии үреэлые үхи хүүгэдһээнь хэмэ мүнхэдөө буляан абанат.
10Бодожо, эндэһээ ябагты. Энэ газарта амгалан тайбан таһалдаа.
Таанадай хэһэн нүгэл[†] энэ газарые аймшагтай һандаралда хүргөө[+].
11Һалхин мэтэ хүн, таанадай һанаае худалаар тэгшэлжэ,
«үзэмэй дараһан архи тухай болон үшөө дахин үзэмэй дараһан архи тухай!»
гэжэ хэлэжэ байгааша хүн һанаандатнай таараха байгаа.

12Би, Эзэн, Яковай уг удамые бултыень, амиды мэндэ үлөөшэ Израилиин улад зониие
хамталан суглуулхаб гэжэ үгэеэ үгэнэб.
Хонишон хонидоо хашаа руу оруулжа, суг болгодог.
Тэрээндэл адли, Би арадаа хамтаруулхаб. Тиихэдэм тэдэ угаа олон болон шууяхал.
13Би тэдэниие дахуулан, хана хэрэмүүдые хамха сохин гарахаб.
Тэдэ бута сохин, хаалгануудаар гараад үнгэрхэ.
Би, тэдэнэй хаан, урдань ябажа, дахуулан абаашахаб![+]

#### 3


Зохихогүй удамаршад, лүндэншэд, санаартад

1Би иигэжэ хэлэбэб:
Яковай гэр бүлын толгойлогшод, Израилиин удамаршад,[†] шагныта!
Зүб, бурууе таанар мэдэнэбди гэжэ һананат[+].
2Теэд таанар һайн юумэ үзэн ядадагта, муу муухайда дуратайт.
Минии арад зоной арһа хуулажа, яһанһаань мяхыень һалгаанат.
3Арадайм мяха эдижэ, арһыень хуулажа,
яһыень эбдэн, бутаргаад, мяхыень хэршэн тогоон руу хэнэт[+].
4Таанад Эзэнһээ[†] туһа эрин хашхаралдахат,
теэд Эзэн таанадые дуулахагүй,
муу муухайе үйлэдэн байгаа сагтатнай
Тэрэ таанарһаа буруу харан байха[+].

5Эдилгэ үгэдэг зондо амгалан тайбаниие худал найдуулжа,
эдилгэ үгэдэггүй зондо дайн дажар болохо гэжэ
һүрдөөжэ байгааша худалша лүндэншэд арад зониием мэхэлнэ.
Эзэн эдэ лүндэншэдтэ иигэжэ айладхана:[+]
6– Таанадта һүниин харанхы бууха, лүндэн табижа шадахагүйт,
Таанадые шэб харанхы тойрохо, абарал буулгажа шадахагүйт.
Лүндэншэд дээрэхи наран хорон орохо, тэдэнэй оршожо байһан үдэр бүрхэхэ[+].
7Үзэлшэд эшэжэ эхилхэ, мэргэшэд аягүй байдалда орохо.
Бурханһаа[†] харюу абахагүй тэдэ бултадаа амаа хаажа эхилхэ[+].

8Харин намда Эзэн хүсэ шадал болон һүр һүлдэ дүүрэн үршөөгөө.
Тиимэһээ шударга ёһо, эрэ зоригтой би
Яковай удамда гэм зэмэ үйлэдэһэн тухайнь, Израилиин улад зондо нүгэл[†] тухайнь сэхэ хэлэхэб![+]

9Израилиин удамаршад, Яковай гэр бүлын толгойлогшод, энээниие шагныта!
Таанад шударга ёһые үзэн ядадаг, сэхэ юумэ гажаадагта.
10Бурханай хото Иерусалимай[†] үндэһэ һуури
алалга-хюдалга дээрэ болон үнэн шударга[†] бэшэ зүйл дээрэ табижа байнат[+].

11Бэлэг абажа, удамаршадынь сүүд үйлэдэнэ,
түлбэри абажа, санаартадынь һургаал[†] заана,
мүнгэ абажа, лүндэншэдынь лүндэн табина.
Тэдэ бүгэдэ «Эзэн бидэнтэй хамта!
Гай тодхор бидэнтэй болохогүй!» гэлдэн, Эзэндэ түшэглэнэ[+].
12Тиимэһээ таанадһаа боложо, Сион[†] таряалангай талмай мэтэ хахалагдаха,
Иерусалим обоолоотой һандархай шулуун болохо,
Һүмын мүнөө байгааша газар ой модоной ургадаг гүбээ болохо![+]

#### 4


Израилиин амгалан тайбан ерээдүй

1[•]Һүүлшын үдэрнүүдтэ иимэ юумэн болохо:
Эзэнэй[†] Һүмын оршодог хада
бусад хадануудһаа эгээл үндэр болохо,
толгойнуудһаа эгээл үндэрынь болон тодорхо.
Арад түмэн тэрээн руу урдан хүүехэл.
2Тиигээд олон арадууд ошожо, иигэжэ хэлэхэ:
«Эзэнэй хада руу,
Яковай Бурханай[†] Һүмэ[†] тээшээ үгсэн ошоё.
Юу хэхыемнай Бурхан һургаха,
зааһан замаарнь ябахабди».
Юуб гэбэл, Һургаал[†] Сионһоо[†] гараха,
Эзэнэй үгэ – Иерусалимһаа.[†][+]
3Олон арадуудай хоорондохи арсалдаае Тэрэ болюулха,
холын холо байдаг, хүсэ шадалтай үндэһэтэдые шүүбэрилхэ.
Тэдэ һэлмэнүүдээ анзаһанай шүдэн болгон,
жадануудаа хадуур болгон дабтаха.
Үндэһэтэн нүгөө үндэһэтэнэй урдаһаа
һэлмэ бэшэ далайхагүй,
дайнай эрдэм шудалхаяа болихо[+].
4Хүн бүхэн үзэмэй модоной гү, али инжирэй[†] өөрын модон доро
энхэ тайбан ажаһуужа, хэншье тэдэниие хүлгөөжэ байхагүй.
Юуб гэбэл, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн энээниие айладхаа мүн[+].
5Арад бүхэн өөрын бурхадта мүргэдэг,
харин бидэ өөрын Эзэн Бурхандаа хэтэ мүнхэдөө мүргэн, шүтэн ябахабди[+].

6Эзэн иигэжэ айладхана: «Тэрэ үдэрэй болоходо,
хэһээлтэ амасуулһан зониие – сүлэлгэдэ байгаашадые,
эрэмдэг дохолон болоошодые – хамта суглуулхаб[+].
7Тэрэ дохолон һалга, холуур тараагдаһан зониие
хүсэтэй шанга арадай эхи табигшад болгохоб.
Энэ сагһаа эхилэн, хэтэ мүнхэдөө Сион хада уулаһаа
Би тэдэниие хааншалан зонхилон байхаб».

8Хонишондол Эзэнэй арад зоноо адаглан харадаг газар –
Иерусалимдахи Сион хада уула,
ши дахин зонхилон-захиран байдаг болохош.
9Иерусалим, юундэ иимэ шангаар хашхарнаш?
Хаан шамда үгы юм аал? Зүблэгшэшни хайшаа үгы болооб?
Түрэжэ байгаа эхэнэртэл, юундэ ши иигэжэ зобожо байнабши[+]?
10Иерусалимай арад зон, үхибүү түрэжэ байгаа эхэнэртэл үбдэжэ, зобожо байгты!
Юуб гэхэдэ, мүнөө таанар хотоһоо гаргагдан, Вавилоон[†] руу сүлэлгэдэ туугдахат.
Теэд тэндэ абарагдахат, дайсадһаатнай Эзэн таанадые абарха[+].
11Харин мүнөө таанад руу добтолхоор олон арадууд сугларжа,
«Иерусалимай бузарлагдаад байхыень харахамнай болтогой!»[†] – гэжэ хэлэжэ байна.
12Теэд тэдэ Эзэнэй һанаа бодол мэдэнэгүй,
таряанай тоог дээрэ боолтологдоһон таряа мэтээр
Эзэнэй тэдэниие суглуулжа, юу түсэблэһыень ойлгоногүй[+].

13Эзэн иигэжэ айладхана: «Иерусалимай арад зон,
бодожо, дайсадаа бута сохигты!
Би таанадые түмэр эбэртэй, гуулин туруутай буха мэтэ болгохоб!
Эдэ арадуудые бута сохижо, үнэн зүб бэшээр олзолһон баялигуудыень
Намда, бүхэдэлхэйн Эзэндэ, зорюулан үргэхэт»[+].

#### 5


Һайн мэдээсэл

1Сэрэгэй бүлэгүүдэй хото!
Сэрэгээ суглуулан,
дайлалдахада зохистойгоор таби!
Дайсад бидэниие бүһэлөөл!
Тэдэ Израилиин удамаршые
хасар руунь һабаа модоор сохихо.
2«Эпраата гэдэг Бэтлэһээм,
Иудын мянгаад һууринуудай эгээл
бага һууринь ши гээшэш», –
гэжэ Эзэн[†] айладхана.
Гэбэшье шинии улад зонһоо
Эзэн нэгые шэлэжэ,
бүхы Израилиин удамаршаар табиха.
Тэрэ хүнэй угынь урдын
урда сагһаа эшэ үндэһэтэй[+].

3Зай, тэрэ удамаршын түрэтэр
Эзэн Израилиие орхёод байха.
Харин түрэхэдэнь,
сүлэлгэдэ байгааша аха дүүнэрынь
Израилиин улад зондоо бусаха.
4Удамарша заларжа,
Эзэнһээ абаһан хүсөөрөө болон
Эзэн Бурханайнгаа[†] нэрын һүр жабхалангаар
арад түмэниие зонхилон байха.
Тэрэнэй арад аюулгүй байдалда ажамидаран байха,
юуб гэбэл, дэлхэйн бүхы арадууд
агууехыень мэдэрэнхэй байха юм[+].
5Амгалан тайбан байдал тогтохо.
Ассириин сэрэгэй манай газар уһанда ерэжэ,
манай хамгаалалтые гэшхэн гарахадань,
бидэ урдаһаань тулахаар хэдэн шанга
удамаршые эльгээхэбди[+].
6Нимроодой газар Ассириие
тэдэ һэлмын хүсөөр даран абаха.
Ассириин сэрэгэй манай газар
дайдада добтолон ороходо
тэдэл маанадые абарха болоно.

7Амиды мэндэ үлөөшэ Яковай үри һадаһад
олон арадуудай дунда Эзэнһээ
үршөөгдэһэн шүүдэр мэтэ байха.
Ургамал ногоон дээрэ орохо
бороо мэтэ тэдэ байхал.
Тэдэ хүнһөө дулдыдахагүй,
Бурханһаал дулдыдаха юм.
8Арадуудай, үндэһэ яһатанай дунда байгааша Яковай үри һадаһад
ой тайгын, талын ан амитадай дунда байгааша арсалан мэтэ,
дэбһэжэ, уража байха, хэншье тэрээнһээ абаржа шадахагүй.
9Израиль[†] дайсадаа бүримүһэн усадхаха.

10Эзэн иигэжэ айладана: «Тэрэ үдэр Би моридыеш,
дайшалхы тэргэнүүдыеш[†] усадхахаб[+].
11Газар дайдыншни хото һууринуудые үгы хэхэб,
бүхы бүхэлэлтэнүүдыеш унагаан һандаргаахаб[+].
12Эльбэ жэльбэтэйшүүлые, үзэлшэ зурхайшадые
шинии хажууһаа үгы хэхэб[+].
13Хүрэг онгонуудыеш,[†] мүргэдэг баханануудыеш хажууһаашни усадхахаб,
тиихэдэм өөрынгөө хэһэн бүтээлнүүдтэ һүгэдэн мүргэхэеэ болихош[+].
14Ашэраа[†] бурханда мүргэдэг модон баханануудыеш үгы хэжэ,
хотонуудыеш усадхахаб[+].
15Минии үгэ дууладаггүй арадуудта уур хилэгнэн, үһөөгөө абахаб!»

#### 6


Израильда Эзэнэй гомдол

1Арад түмэндөө Эзэнэй[†] айладхаһые дуулыта!
«Бодожо, хада уулануудай урда хэрэгээ мэдүүлыт!
Толгойнууд дуу хоолойетнай шагнаг лэ!» – гэжэ Тэрэ тунхаглана.
2Хада ууланууд, дэлхэйн хатуу үндэһэ һуури,
Эзэнэй зарга шүүбэри хэхые шагныта!
Эзэн арад түмэнөө шүүбэрилнэ, Израильтай[†] Тэрэ тэмсэжэ байна[+].
3Эзэн иигэжэ айладхана: «Арад түмэмни!
Би таанарта юу хээбиб, яажа зобоогообиб? Харюуса Намда![+]
4Египедэй газар дайдаһаа, богоол байдалһаа
шамайе абаран гаргаа һэм. Шамайе дахуулан ябахыень
Моисей,[†] Аһароон[†] болон Мириамые эльгээгээ һэм[+].
5Минии арад түмэн! Моһаабай[†] хаан Балаагай юу хэхэеэ түсэблэжэ байһые,
Бэһоорой хүбүүн Балаһаамай тэрээндэ юун гэжэ харюусаһые,
Шиттиимһээ Гилгаал хүрэтэр юун боложо байһые һаныш даа.
Минии зүб хэрэгүүдые ойлгохын тула эдэ бүгэдые һана!»[+]

6Огторгойн Эзэн Бурхандаа[†] мүргэхэеэ ошоходоо, Би юу абаад ошохобиб?
Түгэс шатаалта үргэл[†] хэхэеэ нэгэ наһатай тугал абаад урдань ошохо гүб[+]?
7Теэд Эзэндэ хэдэн мянган хуса, гол мэтэ дууһашагүй оливын тоһо абаад ошоошье һаам,
Тэрээндэ энэ һайшаагдаха гү?
Нүгэлөө[†] наманшалхаяа ууган хүбүүгээ үргэхэ гүб[+]?
8Үгы. Һайн хэрэг гээшэ юун бэ гэжэ Эзэн бидэндэ, зондо, иигэжэ айладхана:
«Үнэн шударга[†] байха, саг үргэлжэ дура хайраяа элирхэйлжэ байха,
Бурханайнгаа үгэ дуулажал ябаха»[+].

9Эзэнһээ айха гээшэ сэсэн ухаан юм.
Эзэн Иерусалимда[†] иигэжэ хандана:
«Хотын улад зон болон Иерусалимай хүтэлбэрилэгшэд, Намайе соносогты!
10Хорон муу зоной гэрнүүдтэ буруу мүрөөр олоһон баялигынь байна.
Минии үзэн ядадаг юумэ – худал хэмжүүрнүүдые тэдэ хэрэглэнэ[+].
11Худал хэмжүүртэй, мэхэшэ зониие яагаад Би хүлисэхэбиб?![+]
12Ушар юуб гэхэдэ, хотын баяшуул хүсэрхэл хаа-хаанагүй хэрэглэнэ, ажаһуугшадынь худал хэлэнэ[+].
13Тиимэһээ Би һандарал, үгырэл асаран, шамайе, хото, нүгэлэйшни түлөө хэһээхэб.
14Ши эдибэшье, садахагүйш, досоошни хооһон байха.
Юумэ хадагалха гэжэ оролдобошье, хадагалжа шадахагүйш.
Хадагалһан юумыеш һэлмээр сабшан үгы хэхэб![+]
15Таряа тарибашье, хадахагүйш.
Оливын тоһо даран гаргабашье, хэрэглэжэ шадахагүйш.
Үзэмэй шүүһэ дарабашье, үзэмэй дараһан архи уухагүйш[+].
16Омрии хаанай болон Ахаабай бүлынхидэй үйлэ жэшээ даган,
зүблэлөөрнь[†] ябанаш, тиимэһээ Би шамда гай һандарал ушаруулжа,
ажаһуугшадыеш шоодбори болгохоб.
Арад түмэнэйм жэгшүүритэй эшхэбтэр байдал таанад дээрэл бууха»[+].

#### 7


Израилиин урма зоригоо мохолго

1Ямар гасалантай гээшэбиб даа! Жэмэс түүжэ, үзэм хуряажа байһанай удаа
нэгэшье жэмэс оложо эдиһэйб гэжэ бэдэрһэн,
харин юушье олоогүй хүндэл адлиб![+]
2Бурханда[†] үнэн сэхэ зон энэ газар дээрэ үгы болоо.
Зоной дунда зүб шударга хүн байхагүй.
Шуһа урасхуулхаяа хүн бүхэн худал хэрэглэнэ,
аха дүүнэртээ урьха занга табина[+].
3Муу муухай хэрэгүүдые хэхэдээ гарнуудынь һурамхи.
Дарга эдилгэ абана, шүүгшэ хахуули абажа шүүбэри хэнэ.
Хүндэтэй зон зоргоороо хэхэ юумэеэ хэжэ, хэрэг муудхаана[+].
4Тэдэнэй эгээл эрхимынь болон зүб шударгань адаалхай һөөг мэтэ хэндэшье хэрэггүй.
Лүндэншэдөөр дамжуулан һэргылһэн тэрэ үдэр –
Эзэнэй[†] заларан, арад зониие хэһээхэ үдэр болохонь.
Тиимэһээ мүнөө тэдэ зон хүл алдан үймэжэ байна[+].
5Дүтын хүндөө бү этигэгты, нүхэртөө бү найдагты.
Һамга, үбгэндөөшье хэлэхэеэ тэбшэгты[+].
6Хүбүүниинь эсэгэдээ тоомсоргүй хандана.
Басаганиинь эхынгээ урдаһаа һөөргэдэнэ.
Бэринь хадам эхынгээ урдаһаа бодоно.
Нэгэ гэрэй гэшүүд хоорондоо харша дайсад байха[+].
7Харин би намайе абардаг Эзэн Бурхандаа найдан байхаб.
Бурхамни намайе дуулажа, абархал[+].
8Минии дайсан, намһаа боложо бү баяса!
Би хэды унаашье һаа, бодохоб.
Харанхыда хэды байгаашье һаам, Эзэн минии гэрэл юм[+].


Бурханда Израилиин найдалга

9Би Тэрэнэй урдаһаа нүгэл[†] хэһэн тула хэрэгыем Тэрэнэй шиидхэтэр,
намайе шүүтэрнь Эзэнэй уур хилэн тэсэн ябахаб.
Тэрэ намайе гэрэлдэ гаргаха. Тиигээд би үнэн зүбыень хараха болоноб[+].
10Дайсамни энээниие хараад, эшэн улайха.
«Эзэн Бурхантнай хаана гээшэб?» – гэжэ асуужа тэрэ байгаа бэлэйл.
Гудамжануудаар гэшхэгдэдэг шабартал адляар тэрэнэй гэшхэгдэн,
доромжолуулагдан байгаашые би харахаб[+].
11Иерусалимай[†] улад зон, хотын ханануудые заһабарилха үдэр ерэхэнь.
Энэ сагта танай хилэнүүд үргэдхэгдэхэ.
12Ассириһээ, Египедһээ, Вавилоонһоо[†] улад зон энэ үдэр таанад руу ерэхэл[+].
13Гэбэшье тэрэ газар дайда хадаа ажаһуугшадайнгаа
нүгэл үйлэдэһэнэй түлөө эзэгүйрхэ, хооһорхо.

14Өөрынгөө арад түмэниие дахуулан ябыт, Эзэн!
Өөрын уг залгамжалгын хуби зониие хони харюулдаг мэтээр очирто баягаараа харюулан байгыт!
Тэдэ зон ой модон соо амяараа ажаһууна,
теэд эртэ урда сагтал адляар, тэдэ үрэжэлтэ Башаан болон Галаадта[†] ажаһууг лэ![+]
15Египедһээ гараад ябахадамнай харуулһан гайхамшагта үзэгдэлнүүдээ[†]
бидэндэ харуулыт, Эзэн![+]
16Энээниие бусад арадууд хаража,
ядуухан сэрэгтэй байһандаа эшэжэ, юушье хэлэхэ, дуулахаяа шадахагүй, зог татаха[+].
17Тэдэ шорой тооһондо могой, нүхэ һүбэһөө газарай хорхой мэтэ мүлхин гараха,
Эзэн Бурханһаамнай айн шэшэрэлдэхэ[+].

18Тандал адли нэгэшье Бурхан байхагүй.
Та Өөрынгөө уг залгамжалгын хубида –
Өөрын арадһаа амиды мэндэ үлэһэн маанарта нүгэлыемнай хүлисэнэт.
Та хэтэ мүнхэдөө уурлажа байдаггүйт, хайрлаха, энэрэл үзүүлхэ дуратайт[+].
19Та дахин маанадаа хайрлахат, гэм зэмыемнай арюудхахат.
Нүгэлыемнай далайн оёор руу хаяхат[+].
20Эртэ урда сагта манай элинсэг хулинсагта тангариглан найдуулһанаа бэелүүлжэ,
Яковай болон Абраһаамай[†] үри һадаһадта – Өөрын арад зондо
Та үнэн сэхэеэ, үршөөл хайраяа бэлэглэхэт[+].

### Наум

#### Наум

Наум


Наум лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]


#### Наум лүндэншын ном


Наум лүндэншын ном

Энэ богонихон ном Ассириин хаан ороной ниислэл хото Нинэвээгэй усадхагдаха тухай лүндэн табилгада зорюулагданхай. Манай ээрын урдахи IX зуун жэлһээ эхилэн, Ассири Дүтын Дурна зүгэй олон бага гүрэнүүдые эзэмдэжэ, шэрүүн дарлалта доро байлгадаг бэлэй. Манай ээрын урдахи VIII зуун жэлэй эсэстэ улад зоноо Ассириин сэрэгээр баряанда туулгуулһан Израильшье, иимэ табиланһаа арай-шамай зайлаһан Иудын хан түрэшье тэдэнэй тоодо бии һэн (Хаан түрэнүүд тухай 4-дэхи ном, 18-19-дэхи бүлэгүүдые үзөөрэй). Манай ээрын урдахи 612 ондо Нинэвээшье өөрын ээлжээгээр Вавилооной болон Мидиин сэрэгтэ диилдээ һэн. Энэ ном соо эдэ үйлэнүүд тушаа лүндэн табигдаа.

Дэлхэйн хүсэтэй, шадалтай шанга энэ хото, улад зониинь гэнтэ ахир, ямаршье туһагүй һула болошобо. Бусад арадуудые ехэ дарлажа, Бүтээгшэ Эзэниие мэдэрхэеэ татагалзаһан энэ хэрзэгы муухай гүрэниие Бурхан иигэжэ хэһээгээ, энэ болбол арадуудай, гүрэнүүдэй ээлжээтэ дайн бэшэ, Бурханай түсэб гэжэ лүндэншэ Наум тунхаглана.

#### 1

1Элкоошой Наумай Нинэвээ[†] тушаа буулгаһан лүндэн, үзэһэн үзэгдэлэй[†] ном гэбэл, энэ[+].


Бурханай һүр жабхаланай магтаал

2Эзэн[†] хадаа жүтөөрхэгшэ, үһөөгөө абадаг Бурхан[†] юм.
Эзэн хадаа үһөөрхэгшэ, уур хилэнгэй Эзэн мүн.
Эзэн дайсадһаа үһөөгөө абадаг, тэдэнэйл урдаһаа хилгэнэдэг юм[+].
3Эзэн абаһаар уурлажа байдаггүй, тэсэбэритэй,
гэбэшье Тэрэ гэмтэдые хэһээлтэгүй оройдоошье орхидоггүй.
Тэрэ агууехэ хүсэ шадалтай.

Һалхи шуурган, хуй соогуур харгы замынь,
хүл дороһоонь үүлэн, тооһон бушаганадаг[+].
4Тэрэнэй зэмэлхэдэнь, далай хатадаг, бүхы голнууд шэргэдэг.
Башаан болон Кармээл хатажа эхилдэг,
Ливаанай[†] набша намаа ганхадаг[+].
5Хаданууд урдань шэшэрдэг, гүбээнүүд үгы болошодог.
Газар дэлхэй Тэрэнэй урда доһолдог,
оршолон юртэмсэ ба досоонь оршон ажаһуугшад бултадаа шэшэрэлдэдэг[+].
6Тэрэнэй зэбүүрхэн байхада хэн амиды мэндэ байжа шадахаб?
Шатан дүрэлзэжэ байгаа уурыень хэн тэсэхэб?
Уур хилэнгынь гал мэтэ дэлгэржэ,
хада ууланууд урдань нуран унанал[+].

7Эзэн болбол ашата һайн.
Гай зоболоной сагта бата бүхэлэлтэ мэтээр Тэрэ зониие аршалдаг.
Өөртэнь этигэн найдадаг зондоо Тэрэ һанаагаа табин харгалзадаг[+].
8Халин урсаһан үерэй уһан мэтэ Тэрэ дайсадаа харанхы руу намнан, дууһан усадхаха[+].


Ассиридэ эсэргүү лүндэн

9Таанар Эзэнэй урдаһаа юу һэдэхэбта?
Тэрэ таанадые үгы хэхэл.
Бэшэ хэзээдэшье дахин амиды мэндэ байхагүйлта.
10Орёосолдоһон адаалхай һөөг ба хуурай һолоомо мэтэ
таанар архиншадтал шатан үхэхэт![+]

11Эзэнэй урдаһаа муу юумэ һэдэһэн нэгэн, зохихогүй зүблөө үгэгшэнь таанарһаа үдэн гараа. 12Эзэн иигэжэ айладхаа: «Тэдэ түгэс хүсэтэй, угаа олоншье һаа, тэдэ һандаргагдажа, үгы болохо. Минии арад түмэн, таанадые Би зобоожо байгааб. Харин саашадаа зобоохогүйб. 13Мүнөө Би таанарай хүзүүн дээрэ байгааша хөөмэгшые бута сохин эбдэхэб, таанарые хүлин байгаа аргамжануудые таһалхаб!»[+]

14Ассири, шам тушаа Эзэн иимэ захирал буулгана: «Нэрыеш зүүхэ үри һадаһад бэшэ байхагүй. Бурхадайш гэрһээ шүтээн болон шудхамал хүрэгыеш абан хаяхаб. Би шамда хүүр булаша бэлэдхэхэб, юуб гэбэл, ши жэгшүүритэй муухайш!»[+] 15Харыт, һайн мэдээ асардаг, амар амгаланиие соносхогшо хада уула дээрэ ерээд байнал! Оо, Иуда,[†] найр наадануудаа тэмдэглэн, тангаригуудаа бэелүүлэ. Юуб гэбэл, зохисгүй нэгэн шамаар гаража ябахагүй – тэрэ бүримүһэн усадхагдаа[+].

#### 2


Нинэвээ хотын хосоролой үзэгдэл

1Тараан бутаргадаг нэгэн шамда добтолхоор ерэжэ байна.
Цайзаа хамгаала! Харгы замые хаража бай!
Шандааһаяа шангала, хүсэ шадалаа нөөсэлэ!
2Яков болон Израиль[†] дайсадтаа хухалуулһан
үзэмэй модоной модондол адли.
Харин Эзэн[†] тэдэнэй алдар солые бусааха[+].

3Дайсанай баатар сэрэг улаан бамбайтай, шад улаан хубсаһатай.
Байлдаанда бэлдэхэ үдэр дайшалхы тэргэнүүдэй[†] түмэр
гал дүлэн мэтэ ялалзана, жаданууд ой модондол найгалзана[+].
4Дайшалхы тэргэнүүдынь үйлсэнүүдээр галзууржа урилдан,
талмайнуудаар зэрлиг мэтэ соёрно.
Тэдэ гал дүлэн, сахилгаан мэтэ ялаганана.
5Шилдэг сэрэгшэдынь бүдэрэн яаража захиралтаар гүйлдэнэ,
хотын хэрэм хана руу шуумайжа, хамгаалалта бэлдэнэ[+].
6Голой хаалганууд нээгдэжэ, ордон үгы болоно[+].
7Бүхы юумэн шиидэгдээ. Хатан нюсэгэлэгдэжэ, сүлэлгэдэ туугдаха,
шэбэгшэнэрынь гашуудан сээжээ сохихо,
тагтаагай дуугардагтал ёололдохо[+].

8Нинэвээ[†] байгуулагдаһан сагһаа хойшо
уһа табидаг сөөрэмдэл адли бэлэй.
Улад зон гүйн гаражал байна.
«Зогсогты! Зогсогты!» – гэхэдэ, хэншье һөөргөө эрьенэгүй.

9Мүнгэ алта дээрмэшэлэгты! Элдэб үнэтэ хэрэгсэлнүүдэй нөөсэ дууһашагүй.

10Теэд Нинэвээ дууһан дээрмэшэлэгдээ, хооһороо, сүйдхэгдээ.
Айн һүрдэһэндөө зонойнь зүрхэн хайлажа,
үбдэгүүд шэшэржэ, хүсэ шадалынь бууража,
нюур шарайнь сухиигаа[+].
11Энэ хототой юун тохёолдооб?
Арсалангуудай нүхэнтэй жэшэбэл, залуу арсалангууд тэрэ газараар
сүлөө сэнгэжэ ябадаг, эрэ, эмэ арсалангууд гүлгэнтэеэ хамта
аюулгүй амидардаг мэтэ бэлэйл[+].
12Гүлгэдөө болон эмэ арсаланаа дүүрэн садхаахын тула олзоёо таһа татан алажа,
байдаг нүхэеэ тэрэ мяхаар дүүргэгшэ арсаландал адли һэн тэдэ[+].

13«Харагты даа, Би таанадые хэһээхэб! – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана. – Дайшалхы тэргэнүүдыетнай гал дүлэндэ шатаахаб, һэлмээр сабшан, үхи хүүгэдыетнай усадхахаб, олзо оршыетнай хүрьһэтэ дэлхэйһээ үгы хэхэб. Дэлхэйн арадуудые баадхажа, занажа байдаг элшэнэрэйтнай[†] абяа дуун бэшэ дуулдахаяа болихо»[+].

#### 3


Нинэвээдэ эсэргүү шиидхэбэри

1Худал болон дээрмэшэлгээр дүүрэнхэй шуһата хотодо
гай тодхор буугаа! Дээрмэшэлгэ тэндэһээ һаланагүй[+].
2Ташуурай дуун, мөөр сахаригуудай эрьелдэхэ абяан,
моридой соёроон, дайшалхы тэргэнүүдэй[†] түргэн дабшаха абяан дуулдана.
3Моритой зон шуумайжа, һэлмэнүүд ялалзажа, жаданууд туяарна.
Үхэгшэд олон, обоо хүбөө хүүрнүүд.
Тоо томшогүй олон хүүрнүүдтэ сэрэг бүдэржэ байна[+].
4Эдэ бүгэдэ Нинэвээ[†] хотын янхан забхай ябадалһаа, эльбэ жэльбэ хэрэглэн,
арадуудые урьха зангадаа оруулжа байһанһаань болоо[+].

5– Үзөөрэй даа, Би шамайе хэһээхэб! – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] айладхана.
Хормойеш нюур хүрэтэршни шуужа, арадуудта шинии нюсэгэн бэе,
хаан түрэнүүдтэ[†] эшхэбтэр юумыеш харуулхаб![+]
6Би шам руу бузар муухай юумэ шэдэн эльгэжэ, олоной шоодбори болгохоб,
жэгшүүритэй эшхэбтэр байдалда шамайе оруулхаб.
7Шамайе харамсаараа хүн бүхэн шамһаа холодон гүйжэ,
«Нинэвээ дээрмэдэ орожо хооһороо! Хэн тэрээн тушаа гашуудан байхаб?
Хэн тэрэниие аргадан тайшаруулхаб?» гэхэ[+].


Нинэвээ хотын эсэс

8Нинэвээ, Нил мүрэнөөр хамгаалалта хээд байгаа Но-Аммоон хотоһоо хамгаалалтам дээрэ гэжэ тоолоно гүш[+]? 9Заха хизааргүй хүсэ шадалтай Эфиопи болон Египедые тэрэ хото зонхилон байгаа, Пүүт болон Ливи тэрэнэй туһамаршад бэлэйл[+]. 10Теэд тэрэшье сүлэлгэ руу туугдан ошоо, баряанда ябаа. Нарай нялхануудыньшье гудамжануудай уулзуур дээрэ тэһэ биса сохюулжа алуулаа, хаанай уг удам зониинь үнэ сэн хаюулан, худалдагдаа, бүхы түшэмэлнүүдынь гэнжэлэгдээ[+].

11Нинэвээ, ши тон лэ тиимээр шал һогтожо, дайсанһаа яажа хоргодохоёо бэдэрхэш[+]. 12Эдеэшэһэн жэмэстэй инжир[†] модондол адли бүхэлэлтэнүүдшни! Халта һэгсэрхэдэ, тэдэ залгихаар бэлэн хүнэй аман руу сэхэ унахал! 13Үзөөрэй, сэрэгшэдшни һамгадтал адли, газар дайдыншни хаалганууд дайсанай урда үргэнөөр сэлигдэхэ, шэбхэнүүдшни гал дүлэндэ шатан һалаха[+]. 14Бүһэлэлтэдэ орохоёо мэдэжэ, уһа удхан бэлдэ! Бүхэлэлтэеэ бэхижүүлэ! Шабарта ябажа, шабар зууража, хирпиисэ шатаан бүтээхэ зуухануудаа заһабарила!

15Теэд энэ ямаршье туһагүй, юуб гэхэдэ, тэндэ ши гал дүлэндэ шатахаш, һэлмэдэ сабшагдахаш, бүхы ургаса таршаа шумуулда дууһан эдигдэдэгтэл, ши оро һэегүй үгы болохош. 16Огторгойн ододһоо олон наймаашадтай болоош. Теэд тэдэ даляа дэбин бэлдээд ниидэжэ арилдаг таршаа шумуулнуудтал үгы болохо. 17Хаанта бүлын гэшүүдшни болон түшэмэлнүүдшни хүйтэн үдэр ханын забһараар шэбээлдэг таршаа шумуул мэтэ. Харин наранай гарахада, тэдэ ниидэн үгы боложо, хайшаашье ошоһыень мэдэхын арагагүй.

18Ассириин хаан! Түшэмэл, удамаршадшни[†] мүнхэ нойроор нойрсонхой. Арад түмэншни хада уулаар таранхай, тэдэниие суглуулха хүн байхагүй. 19Шархыеш эдэгээхэ эм дом байхагүй, яра шархаш угаа үбшэнтэй. Шамтай ушарһан гай гасалан тушаа дуулаһан лэ хүн бүхэн баясажа, альгаа ташаха! Юуб гэхэдэ, шинии муу муухай хэрэгүүд бүхы зониие дайраа![+]

### Аввакуум

#### Аввакуум

Аввакуум


Аввакуум лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]


#### Аввакуум лүндэншын ном


Аввакуум лүндэншын ном

Лүндэншэ Аввакуум элдэб орёо асуудалнууд тушаа бодомжолно: дэлхэйн түүхэдэ олон янзын гэмтэ хэрэг, хүсэрхэлгэнүүд бии, Өөрын арад түмэндэ Бурхан эдэ бүгэдын тохёолдохые зүбшөөгөө, Тэрэ зүб гээшэ гү гэхэ мэтэ.

1-2-дохи бүлэгүүдтэ энэ асуудалаар Аввакуум Бурхантай хөөрэлдэнэ, эдэ бүгэдэ манай ээрын урдахи VII зуун жэлэй эсэсэй үйлэ хэрэгүүдэй үедэ болоно. Еврей арадай хойто Израиль хан түрэ дайсадаар үгы хэгдэнхэй, гансал урда Иудын хан түрэ үшөө бүтэн зандаа байгаа. Тэрэшье олон нүгэл шэбэлээр, гэмтэ хэрэгүүдээр дүүрэнхэй байгаа, тиимэһээ гадаа талаһаа нэбтэрэн орохо гай тодхор орохо ёһоороо ороно, тохёолдоно.

Тэрэ үе сагта халдейшуудай хүтэлбэри доро Вавилоон гүрэн хүсэндөө орожо байба. Вавилооншууд агууехэ Ассиириин сэрэг бута сохёод, Дүтын Дурна зүгтэ эзэрхэн орожо, Иудын хан түрэдэ дүтэлжэ байба. Тэрэ үеын Дүтын Дорно зүгэй бусад арадуудтал, вавилооншууд онгонуудта мүргэдэг, бардамладаг, Эзэнһээ түбэгшөөдэггүй бэлэй. Вавилооншуудай засаглалга манай ээрын урдахи 539 он хүрэтэр үргэлжэлөө, тэрэ ондо персүүд тэдэниие эзэмдэн абаа һэн.

Энэ номой гурбадахи бүлэг – Псалмануудай номдо байгша дуулалда адли псалма юм. Бүлэгэй эхиндэ нэрэ, бүлэгэй түгэсхэлдэ яажа энэ дуулалые гүйсэдхэхэб гэһэн заабари бии, энэ ушараар гурбадахи бүлэгые псалма гэжэ нэрлэлтэй. Аянгын дуун дунда Өөрын арад түмэндэ туһалхаяа ерэжэ байгааша хүсэтэй шанга сэрэгшэ мэтээр Бурхан энэ дуулал соо зураглагданхай. Синай хада дээрэ Бурханай заларһан үзэгдэл («Египедһээ гаралга» номые үзөөрэй) энэ псалмын дүрэнүүдтэй адлирхуу.

#### 1

1Энэ хадаа лүндэншэ Аввакуумда[*] Эзэнэй[†] үзүүлһэн үзэгдэл.[†][+]


Лүндэншын түрүүшын гомдол

2Эзэн, би хэды болотор туһаламжа эрин дуудажа, Та хэды болотор соносонгүй байха юмта? Би хүсэрхэлгэ тухай Танда хэды болотор орилон байбашье, Та абархагүй юмта[+]? 3Юундэ Та намда гэм бурууе үзүүлжэ, юундэ бузар муухайе харуулнат? Хэрзэгы ааша болон хүсэрхэл урдамни үзэгдэнэ, хуули хазагайруулха, добтолон орохо ябадал бүри олошорон байнал. 4Тиимэһээл хуули сахигданагүй, үнэн шударга[†] зарга шүүбэри гэжэ үгы. Юуб гэбэл, муу муухай зон зүб үнэн зониие диилэн байна, иигэжэл үнэн шударга зарга шүүбэри гажана[+].


Эзэнэй харюу

5Эзэн иигэжэ арад түмэндөө айладхаа: «Арадуудай дундуур харагты, анхаралтай үзэгты, гайхагты! Таанадта дуулгаашье һаа, танай үнэншэхөөр бэшэ Агууехэ үйлэ хэрэг эдэ үдэрнүүдтэ Би бүтээхэмни[+]. 6Өөрын бэшэ газар уһа эзэмдэхэеэ дэлхэйн энгээр ябааша Вавилооной[†] хэрзэгы, дошхон арадые Би бодхоохоб[+]. 7Тэрэ ехэ һүрдэмөөр, аймшагтай. Тэдэ өөрөө өөһэдтөө хуули ёһо, засаг журам зохёодог. 8Хүлэгүүдынь ирбэсһээ хурдан, үдэшэ гарадаг үлэн шоноһоошье түргэн. Мори унаһан сэрэгынь алас холоһоо гүйдэлөөрөө ерэжэ байна, олзо руугаа шуумайгша бүргэд мэтэ ниидэн ерэнэ[+]. 9Тэдэ бии хүсөөрөө урагшаа шармайн, дээрмэшэлхэеэ ерэнэ. Баряанда абааша зониинь элһэн мэтэ тоо томшогүй. 10Хаашуулые тэдэ доромжолно, захирагшадые наадална. Бүхэлэлтэ бүхэниие тэдэ шооложо, шулуу обоолон, тэрэниие эзэлнэ. 11Һалхин мэтэ тэдэ үнгэржэ, хүсэ шадалдаа найданхай, гансал хүсые бурхан[†] мэтээр шүтэнхэй ябана».


Лүндэншын хоёрдохи гомдол

12Эзэмни, Та эртэ урда сагһаа хойшо Бурхан бэлэйт. Та минии нангин[†] болон мүнхэ Бурхан мүн. Эзэмни, Хамгаалагшамни, Та маанадые хэһээхыень тэдэниие асараат[+]. 13Муу муухай юумэ, харшалалта хаража байдаггүйт. Теэд мүнөө юундэ муу муухай зониие хаража, үнэн шударга хүниие гэмтэй хүнэй диилэжэ байхадань абяа аниргүй байнабта[+]? 14Загаһанда гү, али хүтэлхэ удамаршагүй мүлхидэг амитандал адляар юундэ зондо ханданабта? 15Дайсан тэдэниие дэгээгээр гоходон татажа, губшуураар шүүрдэн барижа, баярлан-хүхин байнал[+]. 16Тэрэ губшууртаа мүргэжэ, үргэл үргэжэ байна, юуб гэхэдэ, губшуурынь тэрэниие эрхим хоолоор хангана шуу. 17Тэрэ хайра гамгүйгөөр губшуураа татажал, арадуудые хюдажал байха юм аал?!

#### 2


Эзэнэй хоёрдохи харюу

1Би манаанай үндэр самхаг руу абиран гаража, Эзэнэй[†] намда харюусахые хүлеэн, гомдолоо юун гэжэ ойлгуулхаяа бодон зогсобоб[+]. 2Эзэн намда иимэ харюу үгэбэ:

– Үзэгдэлые[†] бэшээд аба. Уншагшын бэлэхэнээр уншахын тула шулуун хабтаһанууд дээрэ элихэнээр бэшэ[+]. 3Тогтоогдоһон саг тушаа үзэгдэл юм. Теэд тэрэнэй удаараашье һаань, хүлеэгөөрэй, заабол бэелдэхэ. Тэрэ болюулагдахагүй, заабол ерэхэ[+]. 4Зай, бардам зантай хэн нэгэниие Би тоохогүйб. Үнэн сэдьхэлтэн этигэл[†] һүзэгэйнгөөл ашаар амидарха[+].

5Ехэрхэг зантай хүн эһээгдэжэ байгааша үзэмэй дараһан архидал оройдоошье тогтохогүй. Тэрэ үхэлэй орон[†] мэтэ эдихэ дура хүсэлөө бүри ехэ болгожо, үхэлдэл адли садахагүй, бүхы арадуудые даран дарлан байха һанаатай[+].


Дарлагшадта заналтанууд

6Дарлагша арадуудынь бултадаа тэрээн тушаа ябаган зугаа, наадалһан дуу дуулаха: «Өөрын бэшэ зөөреэр өөрыгөө баяжуулдаг хүн удаанай гү? Үри зээли арадууд дээрэ тохожо, тэрэ бэеэ зобооно!»[+]

7Шинии дарлалта доро байгаашад гэнтэ урдаһааш бодожо, шамайе һэжэржэ эхилхэл. Дээрмэшэд добтолжо, ши тэдэнэй хүнэһэн болохолши. 8Олон арадуудые дээрмэшэлһэнэйш түлөө бусад бүхы арад түмэн урдаһааш тулан, хүнэй шуһа урасхуулһан, орон нютагыень, хото һууринуудыень, ажаһуугшадыень хооһоруулан һүйдхүүлһэнэйш түлөө шамайе хэһээн дээрмэшэлхэ[+].

9Өөрын гэр байрада хуули бусаар эд зөөри суглуулааша, гэнэ усалһаа болгоомжолон, үндэр газарта гэр уурхайгаа түхеэрээшэ хэн нэгэн абарагдахагүй![+] 10Олон арадуудые усадхажа, нүгэл[†] үйлэдөөш. Иигэжэ гэр бүлэдөө ши гай тодхор татабаш. 11Нээрэһээ хана хэрэмһээ шулуунууд хашхаржа, модон байшангай хүндэлэбшэнүүд иимэ зондо иигэжэ харюусаха:[+] 12«Шуһа урасхуулан хото баригша, хүсэрхэлөөр һуури табигша абарагдахагүй!»[+] 13Зай, арад үндэһэтэнэй бүхы шадалаа эршэдэн ажаллаһаниинь гал дүлэндэ хосорхо, дэмы һалаха гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тогтоогоо бэшэ аал[+]?

14Юуб гэбэл, уһан далайе дүүргэдэгтэл, газар дэлхэй хадаа
Эзэнэй алдар тухай мэдэсээр дүүрэнхэй байха[+].

15Дүтын хүндэ муу муухай юумэ хүсэн, унда барижа, тэрэниие доромжолхо, баһахаяа һогтоогшо ши абарагдахагүйш![+] 16Алдар солын орондо ши эшэмхэй муу байдал амжахаш. Мүнөө ши уужа-һогтожо, өөрыгөө эшхэбтэр байдалда оруулхаш. Эзэн эшхэбтэр байдалай ундатай аяга шамда бариха![+] 17Ливаанай[†] ой модо хайра гамгүй усадхааш. Ан амитадые, улад зониие хюдааш, орон нютагуудые хооһоруулааш, һандаргааш. Энээнэй түлөө ши зэмээ амасахаш.


Вавилооной хүсэгүй онгонууд

18Шүтээниие хүнэй һиилэн бүтээһэн хойно тэрэнэй ашаг туһа юун байхаб даа. Энээниие бүтээгшэ хүн гар бүтээлдээ этигэн найдаал ааб даа, теэд худал хуурмагые заадаг, дуугаржа шадахагүй хэмэл хүрэгүүдһээ ямар туһа байхаб[+]? 19Модоной тайрадаһанда хандан «һэри!» гэжэ, дүлии шулуунда «бодо!» гэжэ хэлэдэг хүн абарагдахагүй. Тэдэ яагаад багша боложо шадахаб? Харыт, тэрэ алта мүнгөөр шэмэглэгдэнхэй, теэд ямаршье амисхал тэрээндэ байхагүй[+].

20Эзэн нангин Һүмэ[†] соогоо оршоно. Бүхы дэлхэй Тэрэнэй урда дуугүй байхань болтогой![†][+]

#### 3


Аввакуумай Эзэндэ этигэл найдал

1Аввакуум лүндэншын зальбарал-гашуудал[†] дуун:

2Эзэн![†] Тан тухай мэдээ дуулаад, би һүрдэн айжа байнам.
Эзэн! Манай энэ үе сагта гайхамшагта хэрэгүүдээ бүтээгыт!
Уур хилэнтэй байгаа сагтаа үршөөл тухайгаа бү мартыт!

3Тэмаанһаа болон Параан хадаһаа
Арюун Бурхан[†] заларжа байна.
Тэрэнэй һүр жабхалан тэнгэри дүүрэн хушаа,
дэлхэй Тэрэнэй алдар солоор дүүрэн байна.
4Тэрэнэй туяа наранай гэрэл мэтэ,
гарһаань туяанууд сасаран байна.
Тэндэл хүсэ шадалынь хоноотой[+].
5Урдань тахал үбшэн ябана,
хойноһоонь һүйдхэлтэй хамшаг дахана.
6Тэрэнэй зогсоходо, дэлхэй доһолбо.
Харахадань, арадууд шэшэрбэ.
Мүнхэ хада ууланууд хамхарба,
эртэ урдын толгойнууд унаба.
Эдэ хадаа Тэрэнэй эртэ урда сагта сэнгэдэг зүргэ замууд бэлэйл[+].
7Кушаан болон Мидианай майхангуудай
айһандаа шэшэрэн байхые хараа һэм[+].
8Моридоо унаад, абаралай тэргэнүүдтээ залараад ерэһэнтнай
гол мүрэнүүдтэ сухалдаһандаа, үгышье һаа,
далайда уурлаһандаа гэжэ гү[+]?
9Годли табихаар бэлэн болгожо,
Та һурша номоо татаат.
Газар дэлхэйе гол мүрэнүүдээр хахалан хубаабат.
10Хада ууланууд Таниие хараад, доһолон шэшэрбэ,
аадар бороо адхарба.
Газарай гүнэй уһан шууяжа,
долгидынь үндэртэ хүрэн шааяба[+].
11Харбаатай годлинуудайтнай туяа гэрэлдэ,
ялалзаһан жадануудайтнай туяанда гайхан,[+]
12уур сухалтай газар дэлхэйгээр Та алхалжа,
зэбүүрхэн арадуудые дэбһэнэт.
13Өөрын арад түмэнэй абарал болон,
шэлэжэ тоһолон ёһолһон хаанаа абархын тула
Та гаража ерээ бэлэйт.
Нүгэлтэй[†] муу арадай удамаршые Та сохижо,
дууһан нюсэгэлэн орхинот.
14Түшэмэлнүүдынь шуурган мэтэ нам руу дугташан,
хүсэгүйе һэмээхэн үгы хэхэмнай гэжэ баярлан,
намайе хюдахаяа һанаба.
Теэд Та удамаршынь өөрынь жадаар нэбтэ хадхабат.
15Та моридоороо далай тэнгисээр,
ехэ уһанай долгин дээгүүр зам гарган ябабат[+].

16Тэрээн тухай дуулахадаа, досоомни доһолбо,
урални шэшэрбэ, яһамни үбдэбэ,
зогсоһон газартаа би һалганабаб.
Теэд арад зониием сүйдхүүлһэн дээрмэшэндэ
һүнэхэ сагай ерэхые би тэсэбэритэйгээр хүлеэхэ ёһотойб[+].

17Инжир[†] модоной сэсэглээшьегүй,
үзэмэй модоной үрэ жэмэс үгөөшьегүй,
чидун модоной ургаашьегүй,
таряаланда юуншье ургаагүй,
хашаанда хонигүй, һарабша доро үхэргүй болоошье һаань,
18би Эзэндэ баясан байхаб,
юуб гэхэдэ, Тэрэ минии Абарагша[†] Бурхан мүн![+]
19Эзэн Бурхан – минии хүсэ шадал.
Тэрэ хүлыем һогооной хүл мэтэ болгожо,
үндэр газарнуудаар намайе ябуулхал!


Дуунай бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэдэ: хүбшэргэйтэ зэмсэгэй дууряалга доро[+].

### Цэпаанияа

#### Цэпаанияа

Цэпаанияа


Цэпаанияа лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]


#### Цэпаанияа лүндэншын ном


Цэпаанияа лүндэншын ном

Цэпаанияа лүндэншэ Эзэнэй айладал Иудын хан түрын улад зондо манай ээрын урдахи VI зуун жэлэй хоёрдохи хахадта хүргэжэ байһан гээшэ. Ёшияа хаанай шажан мүргэлэй талаар хубилалтануудые хэжэ байһанай (Хаан түрэнүүд тухай 4-дэхи ном, 22-23) урда жэлнүүдтэ гээд ойлгомоор. Номой гол сэдэб хадаа Амоос лүндэншын зүгнэһэн Эзэнэй шүүхын үдэр. Энэ аймшагтай үдэрэй болоходонь, Өөрэйнь үгэ дууладаггүй бүхы зониие, тэрэ тоодо Иудын хан түрые болон хүршэ арадуудые, Эзэн хэһээхэ гэжэ Цэпаанияа лүндэн табиһан байна. Энэ үдэрэй болоходо, дэлхэйн түүхэ дууһаха бэшэ, нүгэл үйлэдэхэ ба Бурханай үгэ дуулахагүй ушарнууд үгы болохо, Бурханай арад түмэн бодотоор арюудхагдаха юм.

Арад зонойнгоо нүгэлэй түлөө Иерусалим хэһээлтэ амасаха, тиигээд удаань хото һэргээгдэхэ, тэрээн соо номгон даруу зантай, үнэн шударга зон ажаһууха. Тиигэжэ Иерусалимда арад зоной амидарал баяраар, нэрэ хүндөөр билтаран байха, Эзэн Өөрөө тэдэнэй дунда хааншалха.

#### 1

1Хэзэкияагай дүшэ, Амарияагай гуша, Гэдаалияагай аша, Күшиигэй хүбүүн Цэпаанияа гэгшэдэ Иудын хаан, Аммооной хүбүүн Ёшияагай амиды мэндэ байха үедэ Эзэнэй[†] айладхаһан захяа гэбэл, энэ[+].


Эзэнэй үдэр, уур хилэнгэй үдэр ойртоо

2Эзэн иигэжэ айладаа:

– Энэ хүрьһэтэ дэлхэй дээрэһээ бүхы юумэ дууһан усадхахаб. 3Улад зониие, мал, огторгойн жэгүүртэниие, далайн загаһадые усадхахаб. Газарай хүрьһэн дээрэһээ зониие үгы хэхэдэм, муу муухай зон бүдэрдэг зүйлнүүдтэеэ хамта һалаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн![+] 4Иудын болон Иерусалимай[†] бүхы ажаһуугшадые усадхахаяа гараа һунгахаб. Баалда[†] мүргэдэг зүйлнүүдэй бүхы үлдөөсые энэ газарһаа үгы хэхэб, шүтээнэй санаартад тушаа һануулха юушье үлөөхэгүйб[+]. 5Гэрэй хушалта дээрэһээ огторгойн одо мүшэдтэ зальбарагшадые, Минии нэрээр тангариг үргэжэ байтараа Милхоом бурхандаа[†] эрьежэ, тэрэнэй нэрээр тангариглажа байгшадые,[+] 6Намһаа буруу харагшадые, Намайе бэдэрээгүй, һурагшалан Нам руу ерээгүй зониие усадхахаб.

7Эзэнэй зарга шүүбэриин үдэр дүтэлөө, тиимэһээ Эзэн Бурханай хажууда абяа аниргүй байгты! Өөрын арад түмэнөөр тахил хэхэеэ Эзэн бэлдээд байна, Иудые һандарган дээрмэшэлхээр ямар дайсадые урихаб гэжэ Тэрэ тодорхойлоо[+]. 8Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Тахил үргэхэ үдэрөө Би түшэмэлнүүдые, хаанай хүбүүдые, хариин ёһо заншалнуудые сахидаг зониие усадхахаб[+]. 9Шүтээн онгонуудта[†] мүргэгшэдые бултыень[*], Минии нангин[†] үргөө хулгайлһан, дээрмэшэлһэн олзоороо дүүргэгшэдые усадхахаб. 10Тэрэ үдэр Иерусалимай Загаһанай хаалгануудай хажууда болон нүгөө хаалгануудай дэргэдэ орилоон хашхаралдаан болохо, гүбээнүүдһээ шанга һандаралгын абяан дуулдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн![+] 11Хотын доодо шатада ажаһуугааша зон, шангаар бархирыта! Юуб гэбэл, аралжаа наймаа эрхилэгшэд, мүнгэ хэмжээшэд бултадаа хюдагдаха! 12Тэрэ сагта Би дэн абаад, Иерусалимые нэгжэн харахаб. Сайн шаара мэтэ үлдөөсөөрөө сэдьхэлээ ханаад һуугааша, «Эзэн һайншье, муушье юумэ хэдэггүй» гэжэ һанажа байгааша зониие Би хэһээхэб[+]. 13Тиигээд тэдэнэй баялиг дайсанай олзо болохо, гэр байшангуудынь эзэгүйрэн хооһорхо. Гэр баряашье һаа, тэдэ тэндэ ажаһуухагүй, үзэмэй модоной сэсэрлиг һуулгаашье һаа, үзэмэй дараһан архи тэдэ уухагүй[+].

14Эзэнэй агууехэ үдэр ойртоо! Ойртоод, угаа хурдан ерэжэ байна. Эзэнэй үдэрэй абяан лэ! Баатар сэрэгшэшье тэндэ сурхирса уйлахал! 15Энэ үдэр хадаа уур хилэнгэй үдэр, бэрхэшээл, зоболонгой үдэр, һандарал, эзэгүйрэлгын үдэр, хаб харанхы, бүрэнхын үдэр, үүлэтэ, бүрхэг харанхын үдэр болохол[+]. 16Энэ хадаа бүхэлэгдэһэн хотонуудта болон үндэр самхагуудта добтолон орогшо сэрэгэй үхэр бүреэгэй дуугарһан болон шанга хашхараанай үдэр болохо юм.

17Эзэн иигэжэ айладана: «Зониие хашан зобооходом, тэдэ һохор мэтэ тэмтэрэн ябадаг болохо. Тэдэ Минии урдаһаа нүгэл[†] хээ, тиимэһээ шуһаниинь уһан мэтэ адхагдаха, үхэһэн бэень шабааһан мэтэ шобторогдохо»[+].

18Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэрэй[†] мандахада, алта мүнгэншье тэдэниие абаржа шадахагүй. Бүхы дэлхэй Тэрэнэй уур хилэнгэй гал дүлэн соо дууһан шатаха. Ушарынь гэбэл, дэлхэйн бүхы ажаһуугшадые Тэрэ гэнтэ дүрэлзэһэн уур хилэнгээр хюдаха юм![+]

#### 2


Абарагдаха гэбэл, Эзэниие бэдэрэгты

1Өөрыгөө хаража үзыт, бэеэ барижа шадахагүй улад зон, өөһэдыгөө шэмхэжэ абыта![+] 2Мэхиинэ мэтээр һалхинда туугдан хиидэхэ үдэрэйтнай ерэхын урда тээ, Эзэнэй[†] гал дүлэн мэтэ уур хилэнсэгэй таанад руу хүрэтэр 3үрдижэ, дэлхэйн юрын улад зон, Эзэнэй үгэ дуулыта, тогтоол хуулинуудыень сахижа, үнэн зүб хэрэгүүдые хэгты, даруу номгон байгты. Тиигэбэл, Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр[†] таанад амиды үлэжэ магадгүйт[+].


Эзэн пилиштын газар дайдые шүүн хэһээнэ

4Гаазада хэншье үлэхэгүй, Ашхэлооншье хооһорхо. Гэгээн[†] сагаан үдэр дунда Ашдоодой улад зон гэрһээ үлдүүлхэ, Экроонойшье зон үлдэн гаргуулха. 5Далайн эрьеэр ажаһуудаг хэрээдэй зон, таанарта гай гасалан ушарха! Пилиштын[†] Ханаһаан[†] һуури, Эзэн шамайе буруушааһан зарлигаа буулгаа! Тэрэ таанарые хюдаха, нэгэшье хүн амиды үлэхэгүй[+]. 6Иигэжэ далайн эрьеын газар дайда хонидой бэлшээри, малай байра болохо[+]. 7Сүлэлгэдэ байжа амиды мэндэ гарасалдаһан Иудын зоной үлдөөсэ энэ газарта байрлажа, малаа тэндэ адуулха, Ашхэлооной гэрнүүдтэ амаран унтаха. Эзэн Бурханиинь[†] тэдээн тушаа һанаагаа табижа, сүлэлгэһөө бусааха.


Эзэн Моһаабай болон Аммооной улад зониие шүүн хэһээнэ

8Эзэн иигэжэ айладхана: «Минии арад түмэниие Моһаабай[†] болон Аммооной улад зоной баһажа байхые, хараахые, нютагыетнай эзэмдэхэмнай гэжэ байгаад бардамлахыень Би дуулааб[+]. 9Тиимэһээ Би, Израилиин Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан, Өөрөөрөө тангаригланаб! Содом болон Гоморродол адли Моһааб болон Аммоон һандаргагдаха! Халаахай һөөгүүдэй ургадаг газар, дабһанай нүхэ уурхай, сүл губи тэдэ хэтэдээ болохо! Арад түмэнэйм үлдөөсэ зон тэдэ газарые угай газар гэжэ олзолон абаха!»[+]

10Энэ болбол Моһаабтай болон Аммоонтой юундэ ушарааб гэбэл, тэдэнэй бардамлаһандань, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй арад түмэниие шоо үзэн баһаһанайнь түлөө![+] 11Эзэн тэдээндэ угаа аймшагтай болохо. Юуб гэхэдэ, Тэрэ дэлхэйн бурхадые ямаршье хүндэгүй бологохо, арад бүхэн байдаг газарһаа Тэрээндэ зальбаран мүргэдэг болохо[+].


Эзэн Эфиопиин арад зониие шүүн хэһээнэ

12Эзэн Эфиопиин арад зониие һэлмээр сабшан усадхаха[+].


Эзэн Ассириин улад зониие шүүн хэһээнэ

13Тэрэ гараа хойто зүг руу һунгажа, Ассири үгы хэхэ. Нинэвээ[†] хотые эзэгүйрүүлэн, сүл губи мэтэ болгон хатааха[+]. 14Тэндэ мал һүрэг, элдэб ан амитад бэлшэхэ, шара шубуун һандархай шулуунууд соо байрлажа, сонхоорнь һүхирэн байха. Үүдэнэй бахананууд дээр мүн лэ һандарал үзэгдэхэ, юуб гэхэдэ, үнэтэ хуша модон бүреэһэниинь үгы болохо[+]. 15Аюулгүй оршогшо, баяр зугаатай байгша, «бил гээшэб, намһаа ондоо һайхан хото байхагүй» гэжэ досоогоо бардамлажа байгааша хото иимэ болохо! Ан арьяатанай байра, һандаралай үүр тэрэл! Хажуугаарнь үнгэрөөшэ хүн бүхэн шоо үзэн, гараараа занган гараха[+].

#### 3


Иерусалимда гай гасалан тудаха!

1Тэршээ, бузар муухай хэрэгүүдтэй, дарладаг хотодо гай гасалан тудаха![+] 2Тэрэ үгэ дууланагүй, заабари хүлеэн абанагүй, Эзэндэ[†] этигэнэгүй, өөрын Бурханһаа[†] туһа эрин, ойртохоо һананагүй. 3Түшэмэлнүүдынь архирагша арсалангуудтал, шүүгшэдынь шонодол адли: үдэшэлэн тэдэ добтолбол, үглөө болотор нэгэшье яһа үлөөдэггүй хомхойнууд юм[+]. 4Лүндэншэдынь бодолгүй, урбагша зон; санаартадынь арюун нангин[†] зүйл бузарлагша, һургаал[†] хуули дэбһэгшэд[+]. 5Эзэн хотын дотор зүб шударга хэрэг эрхилнэ, буруу юумэ хэдэггүй, үүр сайхада, үглөө бүри Тэрэ заабол зарга шүүбэри үйлэдэнэ. Теэд шударга бэшэ зон эшэхэ гээшые мэдэдэггүй[+].

6Эзэн иигэжэ айладхана:

– Арадуудые усадхааб, буланта самхагуудыень дууһан һандаргааб. Гудамжануудаарнь хэншье ябанагүй: иигэжэ Би хооһолооб! Хотонуудынь хооһороо: нэгэшье хүн тэндэ ажаһуунагүй. 7«Үнэхөөр Намайе хүндэлөөд байгаарайгты, заабаринуудые дуулажа, сахин байгты, тиигэбэл, байратнай һандаргагдахагүй, таанад тушаа Минии түсэблэһэн гай тодхор танда хүрэхэгүй!» – гэжэ айладхаа бэлэйб. Теэд тэдэ заабол муу муухай хэрэг хэхэеэ оролдодог байба. 8Тиимэһээ Намайе хүлеэгты! Минии ерэхэ үдэр хүрэтэр! Арадуудые суглуулжа, хан түрэнүүдые дуудажа, уур сухалаа, уур хилэнсэгэйнгээ бүхы гал дүлэн тэдээн дээрэ адхахаб! Иигэжэ Би зарга шүүбэри ябуулхаб, иигэжэ Минии уур сухалай гал дүлэндэ бүхы дэлхэй шатаха![+]


Израилиин үлөөшэ зон гэмтэ ябадал бэшэ үйлэдэхэгүй

9Удаань Би арадуудай үгэ хүүр хубилгахаб, тиихэдэм тэдэ гансал Намда мүргэн зальбаржа, бултадаа Намдал алба хэн байха[+]. 10Эфиопиин гол горходые гаталан, Минии тараагдаһан арад түмэн, Минии үнэнхэ мүргэлшэд[†] Намда үргэлнүүдые асарха. 11Тэрэ үе сагай ерэхэдэ, таанар, Минии арад түмэн, урдаһаам буһалгаалан хэрэг ябуулхагүйт, эшхэбтэр юумэ хэхэгүйт. Үгы һаатнай, Би таанарай дундаһаа бардам, дээрэлхүү зантай зониие зайлуулхаб, Минии арюун нангин хада уула дээрэ таанар бардамлан ябахаа болихот[+]. 12Харин юрын, даруу зантай зониие үлөөхэб, тиихэдэм тэдэ Намда зальбаран байха[+]. 13Израилиин үлдөөсэ зон буруу хэрэг үйлэдэхэгүй, худал хэлэхэгүй, мэхэ гохо хэрэглэхэгүй. Тэдэ эдеэ хоолоо барин, амаран, аюулгүй амгалан амидарха[+].


Сионой басаган, дуугаа дуула! Израилиин зон, баяртайгаар хашхаралдыт!

14Сионой басаган,[†] дуугаа дуула! Израилиин зон, баяртайгаар хашхаралдыт!
Иерусалим,[†] үнэнхэ зүрхэнһөө баясан, сэнгэн байгаарай![+]
15Эзэн шам тушаа шиидхэбэреэ болюулаа! Дайсадыеш зайлуулаа!
Израилиин хаан, Эзэн таанартай хамта!
Саашадаа таанар юунһээшье айхагүйт[+].
16Тэрэ үдэрэй ерэхэдэ, Сион[†] хададахи Иерусалим хотодо:
«Бү ай! Айһандаа гартнай бэшэ бү һуладаг!» – гэжэ хэлэгдэхэ.
17Эзэн Бурхантнай таанартай хамта. Тэрэ таанадые абарха баатар хүсэтэй.
Тэрэ таанар тушаа баясан хүхихэ, хайра дуран соогоо аалихан,
таанар тушаа баяртай зугаалан сэнгэхэ[+].
18Эзэн иигэжэ айладхаа:
«Танай гашуудал дууһаха,
һайндэрлэхэ аргатай болохот.
19Хараарайгты даа, тэрэ сагай ерэхэдэ дарлагшадыетнай Би суглуулхаб,
дохолон эрэмдэгүүдые абархаб, тараһан арадаа суглуулхаб,
тиигээд шоо үзэжэ байһан энэ газартань тэдэниие хүндэтэй,
нэрэ түрэтэй зон болгохоб[+].
20Тэрэ сагай мандахада таанарые суглуулан асархаб,
хараһаар байтартнай сүлэлгэһөө таанадые бусаахаб,
тиигээд дэлхэйн арадуудай дунда хүндэ ямбатай,
нэрэ түрэтэй болгохоб!»
Эзэн иигэжэ айладаал![+]

### Хаггай

#### Хаггай

Хаггай


Хаггай лүндэншын ном

[1]

[2]


#### Хаггай лүндэншын ном


Хаггай лүндэншын ном

Энэ багахан ном соо оройдоол дүрбэн лүндэн бии. Тэдэ хэзээ, ямар ушараар тунхаглагдааб гэжэ бидэ тон һайнаар мэдэнэбди. Манай ээрын урдахи 586 ондо Иерусалимдахи Эзэнэй һүмые Вавилооной сэрэг үгы хээ һэн. Манай ээрын урдахи 539 ондо Персүүд Вавилоониие диилэжэ, манай ээрын урдахи 537 ондо Персиин хаан Киир баряанһаа орон нютагаа бусахыень еврейнүүдтэ зүбшөөжэ, еврейнүүд нютагаа бусаад, Бурхандаа гэжэ шэнэ Һүмэ барижа эхилбэ. Гэбэшье мүнгэ зөөринь хүрэбэгүй, хүршэ арадууд һаалта хэжэ эхилбэ, иигэжэ ажалынь замхаа бэлэй.

Манай ээрын урдахи 520 ондо, Персиин империдэ улас түрын хүлгөөнэй боложо байхада, Бурхан Өөрын лүндэншэ Хаггайгаар дамжуулан, Һүмын барилга дахин эхилхыень еврей арадта мэдээ эльгээнэ. Хаггай хадаа Захарияа лүндэншын үе сагта амидараа. Арад зон Хаггайн үгэ дуулажа, барилга дахин ябуулжа эхилнэ, Бурхан тэдээндэ Өөрын үреэл эльгэхэеэ найдуулна. Иудын засаглагша, еврейнүүдэй Давид хаанай уг удам Зэрубабээлые энэ барилга толгойлхые, агууехэ хэрэгүүдые үйлэдэхыень Бурхан шэлэн абаа.

#### 1


Иерусалимай Һүмые шэнэлэн барихые Эзэн захирна

1Персиин[†] агууехэ хаан Даариин хаан шэрээ эзэлһэн сагһаа хойшо хоёрдохи жэлэй зургаадахи һарын түрүүшын үдэр Эзэн[†] Хаггай лүндэншэдэ хандан, Иудын захирагша, Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээлдэ ба ахамад санаарта Ёцадаагай хүбүүн Иисүүстэ айладхалыень дамжуулхые захирба[+]. 2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхаһан байна: «Минии Һүмэ[†] бариха саг үшөө ерээдүй гэжэ энэ арад түмэн хэлэжэ байна».

3Тиигээд Эзэн Хаггай лүндэншөөр иигэжэ дамжуулан айладаа:

4– Һүмын эзэгүйрэн хооһороод байхада гоёогдоһон гэрнүүдтээ таанад өөһэдөө байха сагтай аалта[+]?

5Мүнөө Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, иигэжэ айладханаб: Өөрынгөө хэһэн үйлэ хэрэгүүд тухай бодомжолжо үзэгты! 6Таанар ехээр тарибашье, бага ургаса хуряанат. Эдеэлээшье һаа, саданагүйт. Уугаашье һаа, һогтоногүйт. Хубсалаашье һаа, дулаасанагүйт! Олоһон мүнгэнтнай хахархай хармаанда ороод лэ үгы болоно[+].

7Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, иигэжэ айладханаб: Өөрынгөө хэһэн үйлэ хэрэгүүд тухай бодомжолжо үзэгты! 8Хада өөдэ гаража, модо отолон, Һүмэ барижа эхилэгты! Би тэрээндэ сэдьхэлээ ханан, тэрээн соо магтуулан, Өөртөө мүргүүлэн байхаб. 9Ехэ юумэ хүлеэнэт, теэд бага юумэн болоно. Гэртээ асарһан юумыетнай Би хумхаа тооһон болгохоб. «Ямар ушарһаа?» – гээд асуухадатнай, Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, иигэжэ харюу үгэхэб: «Хүн бүхэнтнай өөрын гэр шэмэглэн сүлөөгүй ажаллана, харин Минии Гэр хооһон, һандархай байна. Энээнэй түлөө!» 10Энээнэйл түлөө таанарта тэнгэри шүүдэр, аадар үгэнэгүй, газар үрэжэл үгэнэгүй[+]. 11Ган гасуурые Би дуудааб! Газар руу – хадануудта, таряалангуудта, үзэмэй модоной сэсэрлигтэ, оливын мододто, – юрэдөө, газарай ургуулдаг бүхы юумэндэ, хүн зондо, мал адууһанда, хүнэй хэдэг бүхы ажалда[+].


Һүмые шэнэлэн бариха ажал эхилбэ

12Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээл, Ёцадаагай хүбүүн Иисүүс болон бусад арад түмэн Хаггай лүндэншые Эзэн Бурханаар[†] эльгээгдэһэн мүн гэжэ мэдэржэ, Эзэн Бурханайнгаа Хаггай лүндэншөөр дамжуулһан үгэ дуулаба. Тиигээд тэдэ Эзэнһээ айжа, Тэрэниие хүндэлжэ эхилбэ[+]. 13Эзэнэй мэдээсэгшэ Хаггай айладхалынь арад түмэндэ дамжуулба: «Би таанадтай байхаб, энэ Минии найдуулга мүн гэжэ Эзэн айладхана!»[+]

14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурханайнгаа Һүмэ соо ажал хэхыень Иудын захирагша, Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээлдэ ба ахамад санаарта Ёцадаагай хүбүүн Иисүүстэ болон баряанһаа бусаһан үлдөөсэ арад зондо Эзэн һүр һүлдыень хүдэлгүүлбэ. Тиигээд тэдэ ерэжэ, Һүмэ заһабарилжа эхилбэ. 15Энэ хадаа агууехэ хаан Даариин хаан шэрээдэ заларһаар хоёрдохи жэлэй зургаадахи һарын хорин дүрбэдэхи үдэр болоо бэлэй.

#### 2


Шэнэ Һүмэ урдынхидаа орходоо бүри баян, үлүү ехэ алдар суутай байха

1Долоодохи һарын хорин нэгэдэхи үдэр Эзэн[†] Хаггай лүндэншэдэ иигэжэ айладхаба:[+]

2– Иудын захирагша, Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээлдэ, ахамад санаарта Ёцадаагай хүбүүн Иисүүстэ ба баряанһаа бусааша арад зондо иимэ захяа дамжуулыш даа:[+] 3«Энэ Һүмые урданайнь алдар солын үедэ үзөөшэ, таанарай дунда үлөөшэ хэн байнаб? Мүнөө энэ Һүмэ[†] таанарта ямараар харагданаб? Юуншье бэшэ гээд таанарта үзэгдэнэ бэшэ аал[+]? 4Гэбэшье Зэрубабээл зоригтой бай, Ёцадаагай хүбүүн Иисүүс, ахамад санаартан,[†] зоригтой бай! Энэ ороной улад зон, зоригтой байгты! Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, таанартай хамта байнаб. Ажал хэгты, туһалхаб[+]. 5Египедһээ гаража байхадатнай таанартай баталһан Минии хэлсээн[†] ба Минии Һүлдэ таанадтай хамта байна, бү айгты![+] 6Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана: Һаяар Би тэнгэри болон газарые, далай болон хуурай газарые һэгсэрхэб![+] 7Бүхы арадуудые һэгсэрхэб! Тэдэнэй баялиг эндэ асаруулагдаха. Тиигээд Минии алдар солын гэрэл энэ һүмые дууһан гэрэлтүүлхэ. 8Бүхы алта мүнгэн Минии юм[+]. 9Шэнэ Һүмэ хуушан Һүмэдэ орходоо бүри алдар суутай байха гэжэ Би найдуулнаб. Энэ газарай улад зондо амгалан тайбан байдал Би үршөөхэб. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!»


Нангин болон бузарлагдаһан зүйл тухай

10Даариин хаан шэрээдэ заларһаар хоёрдохи жэл, юһэдэхи һара, хорин дүрбэдэхи үдэр ябажа байхада Эзэн Хаггай лүндэншөөр дамжуулан айладхал буулгаа бэлэй. 11Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладаа:

– Һургаал[†] тухай лүндэншэдһөө иигэжэ асуугыш даа: 12Хэрбээ хэн нэгэн арюудхагдаһан мяха хубсаһанайнгаа хуняаһанда абаад ябажа байтараа тэрээгээрээ хилээмэндэ, болоһон эдеэндэ, үзэмэй дараһан архида, оливын тоһондо,[†] юрэдөө, ямаршье хоолдо хүрэбэл, тэрэнь арюун болохо гү?

Санаартад харюусаба:

– Үгы.

13Хаггай асууба:

– Хэрбээ хүүртэ хүрэжэ бузартаһан хүн эдэ бүгэдын али нэгэндэ хүрэбэл, тэрэ нь бузартаха гү?

Санаартад харюусаба:

– Бузартаха[+].

14Хаггай харюудань иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ арад зон иимэл даа. Минии харахада тэдэ иимэ, – гэжэ Эзэн тунхаглажа байна. – Тэдэнэй хэһэн юумэн булта тиимэ. Тэдэ юу үргэнэб, тэрэнь бузартай[+].


Энэ сагһаа хойшо Эзэн иудынхидэй таряалан болон сэсэрлигүүдые үреэбэ

15Мүнөө юун таанадтай болоһые ойлгожо шадаха гүт? Минии ордоной заһабарилгын ажалай үшөө эхилээдүйдэ 16хорин боолто таряа абахаар хэн нэгэнэй ерэхэдэ, тэндэ оройдоол арбан боолто байдаг; үзэмэй дараһан архиин торхоһоо хэн нэгэнэй табин һуулга абахаяа ерэхэдэ, тэндэ оройдоол хорин һуулга байдаг бэлэй. 17Би таанарые болон хэрэг ажалыетнай халуун һалхи, мүндэрөөр сохин байгааб, теэд таанар үшөөл һанаа ороогүйт, Нам руу эрьеэгүйт[+]. 18Минии ордоной һуури мүнөөдэр дууһан табигдаа. Саашадаа юун болохоб гэжэ анхарыт[+]. 19Амбаар соо үрэ бии гээшэ гү? Үзэмэй жэмэс, инжирэй[†] модон, анар, чидун модон мүнөө болотор үрэ үгөөгүй байгаа. Харин мүнөөдэрһөө эхилэн Би таанадые үреэхэб.[†][+]


Зэрубабээл – Эзэнэй богоол

20Тэрэл үдэртөө, тэрэ һарын хорин дүрбэдэхи үдэр, Эзэн Хаггайда хоёрдохёо хандажа, иигэжэ дамжуулба:

21– Иудын захирагша Зэрубабээлдэ иигэжэ хэлэ: тэнгэри, газарые Эзэн доһолгоохонь,[+] 22хан түрэнүүдые үгы хэхэнь, арадуудай хан түрэнүүдэй хүсэ шадалынь бууруулхань. Дайшалхы тэргэнүүдые[†] хүмэрюулжэ, жолоошодыень унагаахань. Морин сэрэгшэд бэе бэеэ һэлмээр сабшан усадхаха[+]. 23Энэ болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана мүн! Шалтиээлэй хүбүүн Зэрубабээл, тэрэ үдэр Эзэн шамайе, Өөрын богоолые, шэлэн абажа, Өөрын нэрэһээ зонхилдог болгохо. Энэ хадаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладаа мүн![+]

### Захарияа

#### Захарияа

Захарияа


Захарияа лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]


#### Захарияа лүндэншын ном


Захарияа лүндэншын ном

Хаггай лүндэншын үе сагта, манай ээрын урдахи 520-518 онуудта, Захарияа лүндэншэ Бурханай үгэ Вавилооной баряанһаа нютагаа бусагша еврейнүүдтэ дамжуулан тунхаглажа байгаа. Захарияагай ном Хаггайн номдо орходоо томо, удхаараа орёо. Тэрэ үе сагта Давид хаанай удам Зэрубабээлэй ба ахамад санаарта Иисүүсэй ударидалга доро арад зон ханамжатайгаар ажал эрхилжэ, һандаргагдаһан Бурханай Һүмэ дахин барижа, һэргээжэ эхилбэ. Захарияа лүндэншэ Хаггайтай хамта Бурханай харгалзалга тухай арад түмэндэ һануулжа, урма зориг бадараажа байгаа.

Номые хоёр гол хубида хубаажа болохо: 1) 1-8-дахи бүлэгүүдтэ найман үзэгдэл зураглагдана, тэдээнтэй холбоотой Бурханай найдуулганууд, һэргылгэнүүд тухай хэлэгдэнэ. Тэдэ найдуулга, һэргылгэнүүдые Бурхан Захарияагаар дамжуулан айладаа. Эдэ үзэгдэлнүүд гол түлэб Иерусалимые болон Һүмэ дахин барин бодхоохо, Израилиин арад түмэниие нүгэлһөө арюудхаха, энэ арад түмэнэй ерээдүйн һайхан амидарал тухай юм. Эдэ бүлэгүүдтэ олон орёо дүрсэнүүд дайралдана, урданай лүндэншэдэй үгэнүүд дурдагдана; 2) дайсадаа Бурханай шүүхэ тухай, үнэн шударгые болон энхэ тайбаниие тогтоохын тула Тэрэнэй шэлэгшэ хаанай заларха тухай лүндэнгүүд 9-14-дэхи бүлэгүүдтэ суглуулагданхай.

#### 1


Оршол

1Даариин Персиин[†] хаан боложо үргэмжэлэгдэһөөр хоёрдохи жэлэй наймадахи һарада Иддоогой аша Бэрэхияагай хүбүүн, лүндэншэн[†] Захарияада Эзэн[†] үгэ айладхаба:[+]

2– Танай үбгэ эсэгэнэртэ Би, Эзэн, ехэтэ хилэнлэһэн гээшэб. 3Гэбэшье тэдэндээ хэлэлши:

Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
иигэжэ айладажа байна:
Нам руу эрьегты,
тиигэбэл Би таанар руу эрьехэб[+].

4«Нүгэлтэ[†] харгыһаа, хилэнсэгтэ үйлэ хэрэгүүдһээ зайлагты», – гэжэ урданай лүндэншэд таанарай үбгэ эсэгэнэртэ хэлэдэг байгаашье һаань, тэдэ Намайе дуулаагүй, үгыем анхараагүй. Тиимэрхүү үбгэ эсэгэнэртээ адляар бү байгты гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+].

5– Танай эсэгэнэр хаанаб мүнөө? Лүндэншэдшье хэтэдэ һууха аал? 6Минии богоол болохо лүндэншэдтэ һургаал[†] болгон дамжуулһан Минии үгэнүүд, Минии гаргаһан шиидхэбэринүүд танай эсэгэ элинсэгүүдтэ бэелээгүй гэжэ байгаа гү? Тэдэ хэлэгшэ бэлэй: «Ябаһан харгыемнай, хэһэн хэрэгыемнай Эзэн яажа сэгнээ һэм, тиимээр лэ үйлэ бүтээгээ», – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тунхаглаба гэбэ[+].


Нэгэдэхи үзэгдэл: Моритой хүнүүд

7Даариин хаан боложо үргэмжэлэгдэһөөр хоёрдохи жэлэй шэбаат һарын[*] хорин дүрбэнэй үдэртэ Иддоогой аша, Бэрэхияагай хүбүүн лүндэншэ Захарияада Эзэнэй үгэ бууба:

8– Энэ һүни үзэгдэл[†] харабаб: миртын һөөгүүдэй дунда хонхосог соо зээрдэ мори унаһан хүн зогсоно, ара тээнь зээрдэ, алаг, сагаан морид байна[+]. 9«Эдэ юун морид гээшэб?» гэжэ би асуубаб. Намтай хөөрэлдэжэ байһан Эльгээмэл: «Эдэнэй юу хэжэ байһые би шамда харуулхаб» – гэбэ. 10Мирт мододой дунда зогсоошо нэгэн: «Дэлхэй эрьеэд ерэхыень Эзэнэй эльгээгшэд мүн» гэбэ. 11Миртын хажууда зогсоһон Эзэнэй Эльгээмэлдэ тэдэ харюу үгэбэ: «Газар дэлхэйе тойрожо ерээбди. Бүхы амитан зон ан бун, ажана тэгшэ һууна».

12Удаань Эзэнэй Эльгээмэл хэлэбэ: «Түмэн Сэрэгтэ Эзэн! Хэзээ болотор Иерусалимда,[†] Иудын хотонуудта үршөөл хайраяа хүртөөнгүй байха юмта, аяар далан жэл соо тэдээндэ уурланалта»[+]. 13Гэхэдэнь намтай ярилдажа байһан Эльгээмэлдэ Эзэн һанааень заһан, урихан үгэнүүдые айладаба. 14Намтай хөөрэлдэжэ байһан тэнгэриин мүнөөхи Эльгээмэл намда хандан үгүүлбэ:

– Иигэжэ зарлагты:

Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладажа байна:
Би Иерусалим болон Сионой[†] түлөө һанаан болоод байнам[+].
15Амар тайбан һууһан арадуудта Би маша ехээр уурлажа байнаб.
Сухалаа номгоруулхадам, тэдэнэй хоро шараниинь бусална[+].
16Иерусалим тээшэ эрьежэ хайраяа хүртөөнэм,
тэрэ хото соо Минии үргөө бодохо.
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй зарлигаар Иерусалим дээгүүр газар хэмжэлгын зурлаа татагдаха[+].

17Үшөө иигэжэ зарлаарай:

Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладаа:
Минии хотонууд хүгжэн һалбарха.
Эзэн Сиониие дахяад тайбшаруулжа,
Иерусалимые дахин шэлэхэ[+].


Хоёрдохи үзэгдэл: Эбэрнүүд болон дархашуул

18Толгойгоо дээшэнь үргэхэдэм, дүрбэн эбэр харагдаба. 19Намтай хөөрэлдэһэн Эльгээмэлдэ хандан асуубаб:

– Энэ юун бэ?

Тэрэ харюусаба:

– Иуда,[†] Израиль[†] болон Иерусалимые һандарган тарааһан эбэрнүүд гээшэ[+].

20Удаань Эзэн намда дүрбэн дархашуулые үзүүлбэ. 21Би асуубаб:

– Эдэ юу хэхэеэ ерээб?

Тэрэ иигэжэ ойлгуулба:

– Эдэ эбэрнүүд Иудын орон нютагые һандарган тараагаа, хэншье тархияа үргэхэ шадалгүй болонхой, харин дархашуул Иудын урдаһаа бодожо, сүйд татаһан үндэһэтэдэй эбэрынь хуха сохижо, һүр һүлдынь дараха гэжэ ябана.

#### 2


Гурбадахи үзэгдэл: Газар хэмжэлгэ

1Дахяад толгойгоо үргэжэ харахадам, гартаа хэмжүүрэй ооһор бариһан хүн ябаба[+].

2– Хайшаа зорибош? – гэжэ асуухадам.

– Иерусалим[†] хотые хэмжэжэ, ута үргэнииень мэдэжэ абахам – гэбэ[+]. 3Намтай хөөрэлдэһэн Эльгээмэлэй ябахадань, нүгөөдэ Эльгээмэл урдаһаань ерэбэ. 4Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Түргэн ошожо тэрэ залууда хэлэл даа:

Иерусалимда зон малынь олошорһон ушарһаа
оршон тойронхи газараар таран һууха,
хана хэрэмгүй һуурин мэтэ болохо[+].
5Эзэн[†] айладажа байна:
«Тэрэ хотые хүреэлһэн галта хана болохоб,
тэрэнэй дунда алдар соломни дэлгэрхэ» гээ[+].
6«Һүүе! Һүүе! Хойто зүгэй оронһоо бодон тэрьелэгты!
Ушарынь хадаа Би таанарые
тэнгэриин дүрбэн һалхин мэтэ
сасан тарааһан байгааб» гээ[+].
7«Һэй, Сион,[†] Вавилооной[†] үхинтэй
хамта байрлаһан таанар тэндэһээ зайлагты» гээ[+].
8«Таанадые дээрмэдэһэн арадуудта
Тэрэ намайе алдар солын тулада эльгээгээ,
танай ойро хүрэбэл, Тэрэнэй нюдэнэй сэсэгыдэ хүрэһэнтэй адли» гээ[+].
9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана:
«Мутараа тэдээндэ далайхадам,
богоолнуудайнгаа олзо болохол даа».
Тиихэдэнь намайе Түмэн Сэрэгтэ Эзэн эльгээгээ гэжэ таанад мэдэхэт[+].


Иерусалим хото руу бусаха тухай уряал

10Сионой үхин, баярлан дуулыш:
Дундатнай оршохом гэжэ Эзэн айладанал[+].

11Тэрэ үдэр Эзэн руу олон арадууд ерэхэ, тэдэ Эзэнэй арад болохо; дундатнай Эзэн ерэжэ ажаһууха, тиихэдэм Түмэн Сэрэгтэ Эзэн намайе эльгээгээ гэжэ мэдэхэт[+]. 12Тиигэжэ Эзэн Иерусалимые Өөрын онсо хото болгохо. Тиигэжэ нангин[†] газарта Эзэн Иудын орон нютагые Өөрымни хуби гээд эзэмшэхэ[+].

13Эзэнэй урда хамаг амитан анираа хатаг!
Өөрын нангин үргөөһөө тэрэ гаража байна.

#### 3


Дүрбэдэхи үзэгдэл: ахамад санаартан ба эрлиг дайсан

1Тэрэ Эзэнэй[†] Эльгээмэлэй үмэнэ зогсожо байһан ахамад санаартан[†] Иисүүсые намда харуулба, баруун таладань тэрээнтэй тэмсэдэг эрлигые[†] баһа зааба[+]. 2Эзэн эрлиг дайсанда айладаба:

– Эзэн шамайе буруушаажа байна. Үнэхөөр Иерусалимые[†] шэлэһэн Эзэн шамайе буруушаана! Энэ хүн галһаа абтаһан сусалда адли бэшэ гү?![+]

3Иисүүс муухай болоһон хубсаһа үмдэнхэй, Эльгээмэлэй урда зогсобо. 4Эльгээмэл урдань зогсогшодто хэлэбэ:

– Иисүүсэй муухай хубсаһыень тайлагты.

Өөртэнь хэлэбэ:

– Харыт, иигэжэ Би гэмытнай сагааруулбаб, жабхалангай хубсаһаар хубсалуулхаб[+].

5Удаань иигэжэ хэлэбэ:

– Тэрэнэй толгойдо сэбэр орёолто үмдэхүүлэгты.

Эльгээмэлэй зогсоод хаража байхадань, сэбэр орёолто толгойдонь орёобо, жабхалангай хубсаһа бэедэнь үмдэхүүлбэ[+]. 6Эльгээмэл Иисүүсые һэргылэн:

7Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ зарлиг болобо:
Ши Минии замаар ябажа, Минии үйлэ бүтээ.
Тиигэбэл Минии гэр захирхаш, Минии албатанай харуул болохош.
Эндэ зогсогшодой дунда сүлөөтэй ябаха эрхэ шамда соёрхохоб.
8Шагнал даа, ахамад санаарта ши Иисүүс,
шинии урда һуужа байһан ахамад санаартан мүн лэ дуулажа байг.
Эдэ зон үзэгдэл[†] шэнжын гэршэ болохо.
Би Өөрынгөө богоолые, Өөрын Һалаа эндэ асаржа харуулхам.
9Иисүүсэй урда энэ шулуу табинаб.
Тэрэ шулуун долоон нюдэтэй. Би тэрээн дээрэ хандалга бэшэг һиилэхэб.
Энэ газарай нүгэл[†] хилэнсэгые үгы хэһэн үдэр ерэхэ гэжэ бэшээтэй байха[+].
10Тэрэ үдэр хүнүүд бэе бэеэ уһан үзэм, инжир[†] модонууд доро һуулгахаар уриха.
Иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана[+].

#### 4


Табадахи үзэгдэл: Алтан дэн ба оливын модон

1Намтай хөөрэлдэгшэ тэнгэриин Эльгээмэл һөөргөө ерээд, бүхэ нойрһоо һэреэһэн мэтэ намайе дорюун болгобо[+].

2– Юу харанаш? – гэжэ тэрэ намһаа асууба.

– Сула алтаар хэһэн дэнгэй табюур, тэрээн дээрэ томо аяга байна, аяга дээрэ долоон сүгсэ, тус тустаа долоон голтой[+]. 3Хоёр олива байна, нэгэниинь аягын баруун талада, нүгөөдэнь зүүн таладань табяатай, – гэжэ харюусабаб[+].

4Удаань би тэнгэриин Эльгээмэлһээ:

– Энэ юун бэ? – гэжэ асуубаб.

5Тэнгэриин Эльгээмэл намда:

– Энэ юун гэжэ мэдэхэгүй аалши? – гэбэ.

Би:

– Эрхим ноён минии, би хаанаһаа мэдэхэбиб даа, – гэбэб.

6Тэнгэриин Эльгээмэл намда иигэжэ ойлгуулба:

– Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй[†] Зэрубабээлдэ
хандаһан иимэ үгэнүүд гээшэ:
Шинии туһа болбол эрхэ мэдэлээр бэшэ, хүсэ шадалаар бэшэ,
Минии Һүлдөөр ерэхэ[+].
7Асари хада, Зэрубабээлэй урда ши хэмши?
Ши тэгшэ тала гээшэш.
Һүмын оройн шулуу дээшэнь гаргажа табихадань,
арад зон «Эзэнэй үгэһэн аша буян энэл» гэжэ соло дуудаха[+].

8Эзэн намда иигэжэ зарлигтаа:
9– Зэрубабээлэй гарнууд энэ гэрэй һуури табиһан гээшэ.
Тэдэ гарнууд лэ эсэстэнь хүргэг.
Тиихэдэнь Түмэн Сэрэгтэ Эзэн намайе таанарта эльгээгээ гэжэ мэдэхэт[+].
10Долоон дэн тухай хэлээ һэмнайб.
Эдэ хадаа Эзэнэй хамаг дэлхэйе шобто харадаг нюдэд гээшэ.

Зэрубабээлэй гарта байһан тэгшэлүүр тээшэ
баяртайгаар хаража байһан энэ үдэрые хэн шухала бэшэ гэжэ хэлэхэб даа, – гэжэ Эльгээмэл хэлэбэ[+].

11Би тэрээнһээ дахяад асуубаб:

– Дэнгэй хажууда табяатай жэмэсэй хоёр модон ямар удхатайб? 12Хоёр алтан сорго соогуур алтан мэтэ тоһо бэеһээ гаргажа байһан модоной хоёр һалаа ямар удхатай болоноб?

13– Тэрээниие мэдэхэгүй аалши? – гэбэ тэрэ.

– Эзэмни, би хаанаһаа мэдэхэбиб? – гэбэб. 14Тэрэ хэлэбэ:

– Бүхы дэлхэйн Эзэндэ алба хэхэ гэжэ магнайдаа оливын нангин[†] тоһо түрхюулһэн хоёр хүбүүд гээшэ. Тэдэ бол Эзэнэй хоёр талаар зогсодог[+].

#### 5


Зургаадахи үзэгдэл: Ниидэжэ ябаһан хуйламал бэшэг

1Дээшээ харахадам, хуйламал бэшэг ниидэжэ ябаба[+].

2– Юу харанаш? – гэжэ Эльгээмэл асууба.

– Ниидэжэ ябаһан хуйламал бэшэг харанаб. Утаараа хорин тохой, үргэниинь арбан тохой, – гэжэ харюу үгэбэб.

3Эльгээмэл намда иигэжэ хэлэбэ:

– Энэ хадаа бүхы газар дэлхэйдэ бууһан хараал[†] гээшэ. Хулгай хэһэн хамаг амитан һүнэхэ гэжэ нэгэ таладань бэшээтэй, худалаар тангариг үгэһэн хүншье баһал һүнөөгдэхэ гэжэ нүгөө таладань бэшээтэй[+].

4Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] иигэжэ айладаа:

Би тэрэниие хулгайшанай гэртэ ба Минии нэрээр хуурмаг тангариглагшын гэртэ ябуулааб.
Тэндэ нэбтэрэн орожо өөрыень һүнөөхэ, модо шулууеньшье усадхаха[+].


Долоодохи үзэгдэл: хэмжүүрэй амһарта соохи эхэнэр

5Намтай хөөрэлдэһэн Эльгээмэл гараад намда хэлэбэ:

– Дахяад дээшээ харал даа, юун дүтэлнэ гээшэб?

6– Би мэдэнэгүйлби, – гэжэ би хэлэбэб.

– Энэ нэгэ эфаагай багтамжатай хэмжүүрэй ехэ амһарта гээшэ. Зоной нүгэл[†] хэмжэдэг амһарта, – гэбэ тэрэ.

7Туулган хабхагай үргэгдэхэдэ, амһарта соо һуужа байгааша нэгэ эхэнэр харагдаба. 8Эльгээмэл: «Энэ эхэнэр хадаа хилэнсэтэ байдалай дүлгэ тэмдэг»,[†] – гээд, эхэнэрые амһартын оёор руу шулуу шэдэһэндэл хаяжа, туулган хабхагаар бүглэбэ.

9Дахин дээшээ харахадам, далитай хоёр эхэнэр харагдаба. Тэдэнэй хилэн шубуунай дали шэнги далинууд һалхи татуулан эшхэрбэ. Тэдэ амһартые үргэжэ, газар тэнгэриин хоорондуур шуумайба. 10Намтай дуугаралсагша Эльгээмэлһээ асуубаб:

– Хайшань тэрэ амһарта абаашабаб?

11Тэрэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Шинаар орондо тэрээндэ һүмэ[†] бариха юм. Бэлэн болоходонь, тэрэ эхэнэртэй амһарта һууридань һуулгаха.

#### 6


Наймадахи үзэгдэл: дайшалхы тэргэнүүд

1Дахяад дээшээ харахадам, хоёр хадын хоорондохи хабшалһаа дүрбэн дайшалхы тэргэ[†] гаража ябаба. Тэдэ хадануудынь үргэлжэ зэд байба[+]. 2Түрүүшын тэргэдэнь хүсэ ехэтэ зээрдэ морид хүллөөтэй, нүгөө тэргэдэнь хара морид, 3гурбадахи тэргэдэнь сагаан, дүрбэдэхи тэргэдэ алаг морид оруулагданхай ябаба[+]. 4Намтай хөөрэлдэжэ байһан Эльгээмэлһээ асуубаб:

– Эзэн[†] минии, энэ баһа юун гээшэб?

5– Дүрбэн һалхин гээшэ. Тэдэ хамаг юртэмсын Эзэнэй урда гараад байна[+]. 6Хара морид хойто зүг руу шэглэнхэй, хойноһоонь сагаан морид ябана, алаг морид үдын наранай орон тээшэ ошохо, – гэжэ Эльгээмэл харюусаба.

7Хүсэтэн газар дэлхэйе һэтэ гараха гэжэ тэгүүлэн байба. «Ябагты, газар дэлхэйгээр аялагты» гэжэ Эльгээмэлэй хэлэхэдэнь, газар дэлхэйгээр ябаба. 8Удаань Тэрэ намда хандан үгүүлбэ: «Хара даа, хойто зүгэй орондо ябагшадынь хойто зүгэй орондо хандаһан Минии сухал номгоруулба».


Ахамад санаарта ба Абарагша

9Эзэн намда зарлиг болобо:

10– Вавилоондо[†] баряанда байһанаа Хэлдай, Тобияа ба Едаяа гэгшэд ерээд байна. Тэдээнһээ алта мүнгэ абаад, Цэпаанияагай хүбүүн Ёшияагай гэртэ тэрэ дары ошо. Тэдэ булта Вавилоонһоо бусаа мүн. 11Титим алта мүнгөөр урлажа, Ёцадаагай хүбүүн, ахамад санаартан[†] Иисүүсэй толгой дээрэ таби[+]. 12Тэрээндэ иигэжэ хэлэ:

Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладажа байна:
Тэрэ эрын нэрэ – Угай түлөөлэгшэ.
Түлөөлэгшын угайнь һалаа урган олошоржо,
Эзэнэй Һүмэ[†] бүтээхэ[+].
13Тиимэ, Эзэнэй Һүмэ бариха хүн Тэрэ юм.
Тэрэ алдар солодо хүртэжэ, шэрээ зонхилон һууха.
Санаартан[†] өөрын шэрээдэ һууха.
Хоорондоо эбтэй эетэй байха.

14Титимынь Һээлэмдэ ба Тобияада, Едаяада болон Цэпаанияагай хүбүүн Хээнэй аша габьяа тухай һануулан, Эзэнэй Һүмэдэ үлэхэ. 15Хаана холоһоо хамаг зон ерэжэ, Эзэнэй Һүмэ бодхоолгодо хабаадалсаха. Тиигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн намайе танда эльгээгээ гэжэ мэдэхэт. Хэрбээ өөрын Эзэнэй үгэ түгэс дуулан дагабалтнай, эдэ бүгэдэ хүсэхэл даа[+].

#### 7


Иерусалим тухай гашуудал

1Даариин Персиин[†] хаан шэрээдэ заларһанай удаа дүрбэдэхи жэлдэ юһэдэхи хислээб һарын дүрбэндэ Эзэн[†] Захарияада айладхал буулгаа[+]. 2Тэрэ үе сагта Бэт-Ээлэй зон Эзэнэй талархал гуйжа, Шарээцэр, Рээгэм-Мээлэх гэгшэдые хүнүүдтэйнь хамта зальбархыень эльгээгээд байгаа. 3Тэдэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үргөөгэй санаартан[†] болон лүндэншэдһээ асууба: «Бидэ Һүмын һандарһан ушараар олон жэлдэ гашуудаһан заншалаараа табадахи һарада гашуудан уйлаха гүбди?»

4Түмэн Сэрэгтэ Эзэн намда, Захарияада, айладаба:

5– Энэ орон нютагай бүхы арад түмэндэ ба санаартанда хэлэ: «Таанар иигэжэ далан жэлэй туршада табадахи, долоодохи һарануудта масаг[†] барин гашуудахадаа, үнэхөөрөө Минии түлөө масаглана гээшэ гүт[+]? 6Эдихэ уухадаа өөрынгөөл аша туһын түлөө оролдоо бэшэ юм гүт?» 7Эзэн бүри үни Иерусалимда[†] дүүрэн зон ажаһуужа, тэрэ хотын хүгжэн һалбаржа байха сагта урданай лүндэншэдөөр дамжуулан энээнииел айладаа бэшэ юм гү? Хотые тойроод, сүл губидахи урда орондо, хадын баруун хормойдо, доро газарта амитан зоной олоороо һуужа байхада, тунхаглаһан үгэнь иимэ бэшэ аал?

8Тиигээд Эзэнэй Захарияада айладаһан үгэ иимэ:

9– Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:
Үнэн шударга[†] ёһо дэлгэрүүлэн, хүн бүхэн хажуудахи хүндээ
аха дүү мэтэ энэрхы, хайрлаха сэдьхэлээр хандагты[+].
10Бэлбэһэн болон үншэдые, ерүүл хүниие болон ядуушуулые бү дарлагты.
Зүрхэ сэдьхэлдээ нэгэ нэгэндээ муу юумэ түсэблэжэ болохогүй[+].

11Гэбэшье тэдэ Эзэнэй үгэдэ анхарангүй, шэхээ бүтүүлээд байгаа бэлэй. 12Тэдэ зүрхэ сэдьхэлээ шулуун хатуу болгоһон ушарһаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй Өөрын Һүлдөөр эртын эшэ үзүүлэгшэ лүндэншэдөөр дамжуулһан хуули заабари болон үгэнүүдые дуулаагүй. Тиихэдэнь Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй айхабтар ехэ уур хилэнсэг хүдэлбэ[+].

13«Минии дуудахада, тэдэ дуулаагүй һэн. Тэрээн шэнги харюудань тэдэнэй дуудахада, Би дуулахагүйб[+]. 14Тэдэниие һалхи шуургантай хамта хари зоной дунда тараан сасаахаб, харин өөһэдэйнь газар нютаг эзэгүй болон хооһоржо, хойшо урагшаа нэгэшье хүн ябахагүй. Тэдэ өөһэдөө һайхан орон нютагаа хооһон губи болгобо», – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхаа[+].

#### 8


Иерусалим хото абаралгын хараа бодомжо

1Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] намда дахяад айладхаба.

2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладал буулгаа:
«Би Сионой[†] түлөө ехэ уурлажа байнам,
асари ехэ уур хилэнсэмни хүдэлөөд байна»[+].
3Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:
«Би Сион руу эрьежэ, Иерусалимай[†] дунда оршохом.
Тиигээд Иерусалимые Үнэнэй Хото гээд нэрлэхэ,
Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй хадые Нангин[†] хада уула гэжэ дуудадаг болохо»[+].
4Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:
Үбгэд хүгшэд Иерусалимай гудамжаар ажаһуудаг болохо.
Зон ута наһа наһалжа, тулгуур дулды тэдээндэ хэрэгтэй болохо.
5Хотын гудамжада наадажа байһан үхи хүүгэд олон болохо.
6Арад түмэнһөө үлэһэн хүнүүдэй нюдэндэ эдэ үдэрнүүд ехэ гайхал түрүүлээ хадаа
Минии мэлмыдэ баһал гайхалтай гээшэ гү?
гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна.
7Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:
«Харагты, Би Өөрын арад түмэниие наранай мандаха газарһаа ба
наранай шэнгэхэ газарһаа абарха гэжэ байнаб[+].
8Би тэдэниие һөөргэнь асаржа, Иерусалимда байрлуулхаб.
Тэдэ Минии арад түмэн боложо, Би үнэн сэхэ Бурханиинь[†] болохоб»[+].
9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:
«Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үргөөгэй һууриин табигдаһан үдэрһөө хойшо
лүндэншэдэй аманһаа тунхаглагдаһан эдэ үгэнүүдые
эдэ үдэрнүүдтэ шагнажа байһан таанар
Һүмын баригдажа дууһатар хүсэ шадалтай байгты[+].
10Энээнһээ урагша ажал хэдэг хүндэ, хүлһэлжэ абаһан малай түлөө
ямаршье түлөөһэн гэжэ байгаагүй.
Ороһон гараһан хүндэ амаргүй, дайсантай һэн хойно амгалан бэшэ байгаа.
Би бүхы хүнүүдые хоорондонь нэгэ нэгэндэнь эсэргүү табиһан байгааб.
11Харин мүнөө Би эдэ үлэгшэ хүнүүдтэ урдынхиһаа ондоогоор хандахаб»
гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана.
12«Үрэ таряан амархан ургана.
Уһан үзэм жэмэслэжэ, газар үрэ ургамалаа дэлгээжэ,
тэнгэри уһа шүүдэрээ буулгаха.
Энэ бүхы зүйлые үлэһэн зондо эблүүлжэ үгэнэб[+].
13Арадуудай дунда Иудын удам, Израилиин уг удам хараал[†] боложо байһые
Би үреэл болгожо, таанарые абархаб.
Бү айгты, шандааһаяа шангадхан хүсэ шадалаа элсүүлэгты».

14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана: «Таанарай үбгэ эсэгэнэрэй Минии сухал хүргэхэ үедэ
Би тэдэниие һүнөөхэ гэжэ һанаа һэмби.
15Харин мүнөө Иерусалимда, Иудын уг удамда һайн хэрэг үйлэдэхэ гэжэ
эдэ үдэрнүүдтэ шиидээб. Ушар тиимэһээ бү айгты[+].

16Таанарай хэхэ юумэн иимэ. Нэгэ нэгэндээ үнэниие хэлэгты.
Үнэн сэхээр хэрэг шүүгты. Шүүлгэтнай амар амгалангай түлөө байгуужаг[+].
17Хаяа хадхажа һуудаг хүршэнэрэй урдаһаа
хорото мууе бү һанаашалагты. Худал тангариг бү үгэгты.
Иимэшүү юумэ Би үзэн ядадагби». Иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладаа[+].
18Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй намда айладаһаниинь иимэ.

19Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладажа байна:
Дүрбэдэхи, табадахи, долоодохи, арбадахи һарануудта
гашуудалай масагай[†] үдэрнүүд таанарта бии.
Гашуудалай эдэ үдэрнүүд Иудын уг удамда баяр баясхалантай,
хүхюутэй һайхан һайндэрнүүд болог.
Гансал үнэниие, амар амгалангые хайрлагты.

20Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладажа байна:
Арад түмэн, олон хотонуудһаа зон Иерусалимда ерэхэ.
21Элдэб хотонуудай зон бэе бэетэеэ уулзажа:
«Эзэнэй талархал гуйжа, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие бэдэржэ хамта ябая» гэхэдэнь,
Би тантай баһа ябахам гэлдэхэ зон олдохо[+].
22Олон тоото арад үндэһэтэд Иерусалимда Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие бэдэрхэеэ ерэхэл.
Тэдэ Эзэндэ һүгэдэн мүргэхэеэ ерэхэ[+].
23Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана:
Тэдэ үдэрнүүдтэ ондоо хэлэн дээрэ дуугардаг арбан зон
нэгэ иудей хүндэ ерэжэ, хубсаһанһаань татан хэлэхэ:
«Бурхан тантай гэжэ дуулаабди. Бидэниие өөһэдтөө абыт»[+].

#### 9


Найдуулһан шэнэ орон нютаг

1Хадраах нютаг ба Дамааск хото тухай Эзэнэй[†] айладхал бууба.
Эзэнэй нюдэн хамаг зондо, илангаяа Израилиин обогуудта ханданхай[+].
2Тиир, Сидоон шэнги Хадраах оронтой хилэ нэгэтэй Хамаат тээшэ
Тэрэнэй нюдэн баһал хандана.
3Тиир бата бэхи хэрэм бодхоогоод, шорой мэтэ ехэ мүнгэ,
гудамжын шабар мэтэ алта элбэгээр суглууланхай[+].
4Гэбэшье Эзэн эд баялигыень абажа, далай руу хаяжа,
хотонь галда шатаагдаха[+].
5Ашхэлоон энээниие хараад һүрдэхэ,
Гааза болон Экрооной зон айн шэшэрэлдэхэ,
тэдэнэй найдалынь таһарха.
Гаазада хааниинь һүнэхэ, Ашхэлоондо хүнүүд байхаяа болихо.
6Ашдоодто эсэгэеэ мэдэхэгүй эрлиизүүд хариһаа ерэжэ һуурижаха.
Пилиштүүдэй[†] бардамые усадхахаб.
7Тэдэ шуһатай мяха болон бузартай бусад хоол эдихэеэ болихо.
Амиды үлэһэн пилиштүүд Минии арадай хуби,
Иудын нэгэ үе залгалаа болохо.
Экрооной зон евүүсүүд шэнги Минии арад түмэнэй хуби болохо[+].
8Орон соогуур сэрэг зон һүндэлхэеэ болихо,
ямаршье дарлагшад дээгүүрнь ябахагүй.
Би энээниие алдангүй хаража байхаб, үргөөгөө Өөрөө хамгаалхаб.

9Сионой басаган,[†] баярлыш!
Иерусалим[†] үхин, илалтын баяр тэмдэглыш!
Харыш, номгон даруу шинии хаан эмэ элжэгэ зайдаланхай,
тэрэнэй унага – даагыень зайдаланхай, шамда заларжа ерэнэ[+].

10Энэ хаан тунхаглана: «Эпрааимай дайшалхы тэргэнүүдые[†] бута сохихоб,
Иерусалимда моритониие таһа татахаб. Дайнай һурша номо усадхагдаха».
Энэ хаан энхэ тайбаниие тунхаглажа, Тэрэнэй эзэрхэл
далайһаа далай хүрэтэр, Евфрадай заха хүрэтэр оршохо[+].


Сүлэлгэһөө мултаралга

11Би шинии арадые уһагүй нүхэнһөө сүлөөлнэб,
юундэб гэхэдэ, манай хэрээ хэлсээн[†] шуһаар баталагдаа[+].
12Шорондо һуугшад, гэртээ ябагты!
Найдаха найдабари танда бии, Би таанадта бусанам[+].
13Иудые Би Өөрын номо болгон татажа, Эпрааимые һурша болгохоб.
Сионой[†] хүбүүдые илдэ болгон далайжа,
грек угсаатанда эсэргүү бодхооноб[+].
14Эзэн тэдэнэй дээрэ үзэгдэн, Тэрэнэй сахилгаан һомон шэнги харбаха.
Эзэн бүреэгээ үлеэжэ, хүсэтэ шуурган шэнги дабшаха[+].
15Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тэдэниие хамгаална.
Сэрэгшэд шулуу шэдэжэ, дайсанаа унагаана.
Тахилай тогооной үзэмэй дараһан архяар дүүрэһэн мэтэ шуһан урдаха.
16Тэдэ үдэрнүүдтэ малшанай һүрэгөө аршалһандал Эзэн арад түмэнөө абарха.
Титимэй эрдэни шулуун мэтэ тэдэ Эзэнэй нютагта ялалзаха[+].
17Үршөөл хайрань ямар ехэб даа.
Үрэжэлтэ таряан долгисохо, шэнэ үзэмэй сэсэрлиг салгидаха, хүбүүд басагад баясан хүгжэхэ!

#### 10


Иудын ба Израилиин сүлөөрэл

1Хабартаа Эзэнһээ[†] бороо гуйгты.
Эзэнэй хайраар аадарай үүлэн бии боложо, бороо орохо.
Хүн бүхэнэй таряалан дээрэ таряан ургаха[+].
2Онгонууд[†] ерээдүй саг тушаа таамаглана.
Мэдэлшэбди гэдэгүүд худал үзэгдэл[†] хаража, хуурмаг зүүдэ үзэнэ.
Тэрэнь ямаршье ашагүй.
Тиимэһээ хүнүүд хонин мэтэ төөрин, туһа эрин хашхаралдана.
Теэд тэдэниие дахуулха хонишон байхагүй[+].
3Эзэн иигэжэ айладана:
«Эдэ хонин һүрэг адуулаашадта аргагүй сухални хүрөөд байна.
Минии һүрэгэй түлөө харюусалга тэдээндэ даалгаа бэлэйб».
Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Иудын уг удамда Өөрын һүрэгтэ хандаһан шэнги һанаагаа зобожо,
тэдэниие тулалдаанда ороһон һүрөөтэ морин шэнги болгоно[+].
4Углуугай шулуун, майханай гадаһан, тулалдаанай номо, сэрэг зонхилогшод –
бултадаа эдэ Иудын оронһоо ерэхэ юм[+].
5Тэдэ гудамжын тооһондо дайсанаа дэбһэн гэшхэхэ шадалтай.
Байлдаанда ороходоо, морито сэрэгые бута сохихо,
юуб гэхэдэ, Эзэн тэдээнтэй суг хамта оролсохо[+].
6«Би Иудын удамда тэнхээ оруулжа, Иосифой үри һадаһанда дайсанаа илаха шадалтай болгохоб.
Би тэдэниие хайрлаһан ушарһаа гэртэнь бусаахаб.
Би тэдэниие голон орхёогүй мэтэ байхаб. Юуб гэхэдэ би тэдэнэй Эзэн Бурхан[†] болоноб».
7Эпрааим хүсэрхэг эрэ боложо, үзэмэй дараһан архи ууһан мэтэ баясаха.
Хүүгэдынь энээниие харахадаа хүхижэ, тэдэнэй зүрхэ сэдьхэлые Эзэн баярлан хөөрүүлхэ[+].
8«Би тэдээндэ дохёо үгэжэ, нэгэ газарта суглуулхаб,
юундэб гэхэдэ, тэдэниие түлөөһөөр бусаагааб.
Тэдэ урданайхи шэнги тоо томшогүй олон болохо[+].
9Тэдэниие Би холын оронуудта тараагаашье һаам,
тэндэ Намайе ходо һанажа байхал.
Тэдэ хамта тэндэ амидарһан хүүгэдтэеэ гэртээ бусажа ерэхэ.
10Би тэдэниие Египедһээ болон Ассириин газарһаа бусаан асаржа,
Галаадай[†] газарта, хүршэ Ливаан[†] орондо түбхинүүлхэб.
Тэндэшье газарынь багадажа болохо»[+].
11Бурханай тэдэниие Египедһээ гаргаһан сагтал адли,
үндэр уһан хана урдань хажуу тээшээ эбхэрэн зайлажа,
зоболонгой далай гаталһан сагай үедэ шэнги
Ассириин бардамыень номгоруулан, Египедэй шадал хүсэ буурааха[+].
12Эзэн Өөрын арад түмэниие һэргээн, тэдэ Тэрэнэй нэрэ доро ажаһууха болоно.
Эзэн тиигэжэ айладхана.

#### 11

1Ливаан,[†] хаалгаяа нээ. Хуша модыеш гал үрэбхиг[+].
2Агар зандан уйлаха, юуб гэхэдэ хуша модон хосороо.
Башаанай сарса модон уйлаха, үдхэн ой усадхагдаа[+].
3Тунга ногоон бэлшээри халсаржа, малшадай уйлаха дуулдана.
Иорданай[†] һүр жабхалан һүйдхэгдэжэ, залуу арсалангуудай хэрхирхэнь соностоно[+].


Һайн һанаата хонишон

4Эзэн[†] Бурхамни иигэжэ айладхана:

– Нядалагдаха үйлэ руунь һүрэг малаа харюулагты. 5Адуулагшадынь эзэд ба мүнгэ олзо намнаашадта адли. Эзэдынь малаа алажархёод, хэһээлтэгүй үлэнэ. Хони худалдагшадынь «Эзэндэ магтаал соло дуудая! Би баяжааб» гэлсэнэ[+]. 6Би тэндэ һуудаг зониие энэрхэгүйб гэжэ Эзэн тунхаглаад, «Би хүн бүхэниие хүршынь гарта, хаанай дарлалтада унагаанаб. Тэдэнэй орон газараа һандаргаажа байхадань абархагүйб» гэнэ[+].

7Нядалхаар илгагдаһан, хариин наймаашадта хабаатай хонин һүрэг Би харюулдаг болобоб. Өөртөө хоёр дулды абабаб. Нэгыень Үршөөл гэжэ дуудаад, нүгөөдыень Нэгэдэлгэ гэжэ нэрлэбэб. 8Би нэгэ һарын туршада гурбан хонишодые үлдэбэб. Ушарынь хадаа тэдэниие тэсэжэ байха Минии тэсэбэри дууһаа бэлэй, тэдэшье үзэн ядадаг болобо. 9Би хэлэбэб: «Таанадые бэшэ адуулхагүйб. Үхэхэтнай үхүүжэг, хюдуулхатнай хюдуулуужаг, үлэгшэдынь бэе бэеынгээ мяха эдюужэг»[+].

10Удаань Би бүхы арадуудтай баталһан Өөрын хэлсээ һалгабаб гэжэ харуулхын тулада Үршөөл гэжэ дулдыгаа хухалбаб. 11Иигэжэ Эзэнэй арадуудтай баталһан Хэрээ хүсөө алдаба. Намайе хаража байһан хонин һүрэг энэ хадаа Эзэнһээ бууһан үйлэ гэжэ ойлгоо.

12Би тэдээндэ хэлэбэб: «Таанар зохихо гэжэ һанаа һаа, Намда хүлһэ түлэгты. Хэрэггүй гэжэ һанаа һаатнай, хэрэггүй юм ааб даа».

Тиихэдэм гушан хэсэг сагаан мүнгэ түлэбэ[+]. 13Эзэн иигэжэ айладаба:

– Намайе үнэлэн сэгнэһэн гайхамшагта түлбэрииень Һүмын мүнгэ хадагалдаг һаба руу хая.

Би гушан хэсэг мүнгэн шээкэл абажа, Эзэнэй үргөө дотор түмэршэндэ шэдэбэб[+]. 14Удаань би Иуда[†] болон Израилиин хоорондо аха дүүгэй харилсаан һалаба гэжэ харуулхын тула Нэгэдэл гэжэ дулдые хоёр болгожо хухалбаб.

15Эзэн намда айладаба:

– Тэнэг хонишоной хэрэгсэлые өөртөө дахин аба. 16Юуб гэхэдэ, энэ газарта би ондоо хонишониие табихамни. Тэрэ хадаа

үхэжэ байһан хонин тухай һанаа зобохогүй,
үгы болоһониие бэдэрхэгүй, үбшэнтэниие эмшэлхэгүй,
элүүртэниие эдеэлүүлхэгүй һэн тула
тарган хониной мяха эдижэ, гансал турууень үлөөхэ[+].
17Һүрэгөө орхиһон адуулагша хараалда[†] хүртүүжэг.
Тэрэнэй гар болон баруун нюдэн дээрэнь эритэ илдэ буулгагты.
Гарынь бүхэлеэрээ хатажа, баруун нюдэниинь огто харахаяа болюужаг![+]

#### 12


Иерусалимай һэргэлгэ

1Үзэл: Израиль[†] тухай Эзэнэй[†] үгэ. Тэнгэри дэлгэжэ, дэлхэйн һуури табиһан, хүнэй һүнэһэ һүлдэ доторынь бии болгоһон Эзэн тунхаглажа байна:[+] 2«Үзэгты, Би Иерусалимые[†] тойронхи арад түмэнэйнь хоротой аяга болгохоб. Иерусалимые бүһэлэн дайлаха сагта энэнь Иудада[†] эсэргүү байха болоно[+]. 3Тэрэ үдэр Би Иерусалимые шулуун шэнги бэхи бүхэ болгохоб. Тэрэниие дайлан абаха гэһэн хүнүүд хуу бэртэхэ. Дэлхэйн бүхы үндэһэтэн Иерусалимда эсэргүүсэн сугларха.

4Тэрэ үдэр Би хүлэг моридыень, морин сэрэгыень галзуу үбшөөр сохихоб.
Бүхы арадуудай моридые нюдэ һохор болгохоб, харин Минии нюдэн нээлтэтэй байха.
Би Иудын уг удамые харгалзан хаража байхаб», – гэжэ Эзэн айладана[+].

5Иудын ахамад тэргүүтэн зоной сэдьхэлдэ дали ургуулха. Иерусалимда оршон һуугшад «Эзэн танай хүсэтэ Бурхан,[†] Түмэн Сэрэгтэ Эзэн бидэндэ хүсэтэ туһа болоо» гэлдэхэ. 6Тэрэ үдэр Би Иудын тэргүүтэниие зэргэлһэн модон соохи галта түүдэг мэтэ болгохоб, тэдэ тойроһон арадуудые таряанай хуурай һолоомо галдаһан шэнги шатааха. Тэдэ баруун зүүн талын арадуудые илажа, Иерусалимда оршон һуугшад амгалан амилха[+]. 7Давидай[†] удамай алдар, Иерусалимда һуугшадай суу алдар Иудаһаа үлүү байхагүйн тулада Эзэн түрүүн Иудын майхануудые абарха.

8Тэрэ үдэр Эзэн Иерусалимда оршон һуугшадые хамгаална. Тэдэнэй дорой нэгэниинь Давид мэтэ боложо, Давидай гэр Бурхан мэтэ, тэдэнэй үмэнэ Эзэнэй тэнгэриин Эльгээмэл мэтэ байха болоно. 9Тэрэ үдэр Би Иерусалимда эсэргүү ерэһэн бүхы арад үндэһэтэниие усадхахаб.

10Давидай гэр, Иерусалимай зон сэдьхэл даруу номгон болохо, гэмээ наманшалан, нигүүлсэлтэ бодолоор хамаг зондо хандаха гэжэ оролдохо. Өөһэдөө жадаараа сүм хадхаһан хүнөө, Намайе тэдэ хараха, ууган хүбүүнэйнгөө түлөө гашуудажа байһан мэтэ гашуудаха[+]. 11Тэрэ үдэр Иерусалимда асари ехэ гашуудал Мэгиддооной талада Һадаад-Риммоон тухай арад зоной уйлаһан мэтэ болохо[+]. 12Орон нютаг бүхыдөө, уг угаараа шаналан гашуудаха:

Давидай ураг садан амяараа, һамгадтаяа хамта;
Натаанай ураг садан амяараа, һамгадтаяа хамта;
13Левиин ураг түрэл гэрээрээ, һамгадтаяа хамта;
Шимэйн ураг түрэл амяараа, һамгадтаяа хамта;
14үлэһэн бүхы угууд амяараа, һамгадтаяа хамта.

#### 13


Онгонууд болон худал лүндэншэдһээ сүлөөрэлгэ

1Тэрэ үдэр Давидай[†] гэр бүлынхидтэ, Иерусалимай[†] оршон һуугшадта шэнэ булаг урдаха. Тэрэ булаг нүгэл[†] наманшалхын ба бузар арилгахын түлөө дэлбэрхэ[+].

2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] иигэжэ айладхана:

– Тэрэ үдэр Би онгон[†] шүтөөнүүдые үгы хэхэб. Тэдэ саашадаа дурсагдахагүй. Худал үзэл тунхагладаг лүндэншэдые болон бузар һүнэһэ газарай нюрууһаа зайлуулхаб[+]. 3Хэрбээ хэн нэгэн худал үзэл үзүүлбэл, тэрэ хэһээгдэхэ. Түрэһэн эхэ эсэгэньшье «Эзэнэй нэрээр худалаар хэлэнэш, ушар тиимэһээ ши үхэхэ ёһотойш» гэхэ[+].

4Мүн тэрэ үдэр лүндэншэд өөһэдын үзэл үзэлгэһөө эшэжэ, мэхэлхын тула үмдэдэг шэрүүн нэмэргэеэ үмдэхэгүй,[+] 5харин «Би лүндэншэн[†] бэшэ, хара багаһаа газарай ажал хэжэ ябаһан хүм» гэлдэхэ. 6Ямар нэгэ хүнэй «Тиигэбэл, бэедэшни байһан эдэ шарханууд хаанаһаа гээшэб?» гэжэ асуухада, «Хархис үзэлтэ онгонуудта сохюулаа һэмби», – гэжэ тэрэ харюусаха.

7Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:
Эритэ илдэ, Минии хони адуулагшада, Намда дүтын болохо хүндэ
эсэргүү бодон таһа сабшыш! Хонишонииень дайража һалгаахадаш,
һүрэг хонидынь тарашаха. Би мутараа хорхойдо хорогүй хурьгадта эсэргүү эрьюулхэм[+].
8Энэ дэлхэйн зоной гурбанай хоёр хубинь хюдагдан хосорхо.
Гурбанай нэгэ хубинь үлэхэ.
9Үлэгшэ эдэ зон Минии туршалгада оролсохо. Мүнгэ хайлуулдаг гал дундуур тэдэниие гарган туршахаб.
Алта тунгаадаг шэнги тэдэниие тунгаажа сэбэрлэхэб.
Тиихэдэ тэдэ Намайе дуудаха.
Би харюудань «Энэ Минии арад түмэн», – гэжэ айладхахаб.
«Эзэн болбол манай Бурхан»,[†] – гэжэ тэдэ хэлэхэ[+].

#### 14


Иерусалим хотын түгэс мандал

1Эзэнэй[†] үдэр дүтэлжэ байна. Таанарһаа буляан абтаһан олзо хото соотнай хубаагдаха[+].
2«Би Иерусалимда[†] эсэргүүсэхын тула бүхы үндэһэтэниие суглуулхам.
Тэдэ хотые эзэлжэ, гэрнүүдые тонохо, эхэнэрнүүдые хүсэрхэн,
хахад зонииень сүлэлгэдэ туужа абаашаха. Үсөөхэн лэ зон хото соо үлэхэ»[+].
3Удаань Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тулалдаанай үдэртэ дайладаг шэнгеэрээ тэдэ арад үндэһэтэдтэ эсэргүү дайгаар орохо.

4Тэрэ Иерусалимһаа зүүн тээшэ оршодог Элеон хада[†] гэшхэхэ, тэрэ уула зүүнһээ баруун тээшээ хахаржа, уулын нэгэ талань хойшоо, нүгөө талань урагшаа нүүхэ[+]. 5«Минии уулын хүндыгөөр таанар зугадаха болонот, уулын хүнды Ацээлдэ хүрэхэ юм. Иудын хаан Уззияагай байха үедэ газарай хүдэлэлгэһөө тэрьелһэн шэнги тэрьелхэт».

Тиин минии Бурхан[†] болохо Эзэн заларха,
Тэрээнтэй хамта хамаг гэгээн[†] сэрэгынь ерэхэ[+].
6Тэрэ үдэр гэрэл гэгээгүй боложо, одо мүшэд унтарха.
7Үдэршье бэшэ, һүнишье бэшэ, гансал Эзэндэ танигдаха юрэ бусын үдэр байха.
Үдэшын лэ сагта гэрэлтэй болохо[+].
8Тэрэ үдэр амидаралта уһан Иерусалимһаа урдан гаража,
хахад уһаниинь зүүн зүгэй далайда, хахад уһаниинь баруун зүгэй тэнгис далай тээшэ урдаха.
Урасхалынь үбэл, зун таһалгаряагүй урдаха[+].
9Тэрэ үдэр Эзэн бүхы дэлхэйн хаан боложо,
Эзэн ганса, Тэрэнэй нэрэнь ганса байха[+].

10Тэрэ үдэр Иерусалимай үмэнэ оршоһон Гээбэһээ Риммоон хүрэтэр газар тала болон хубилбашье, Иерусалим үндын һэргэхэ, Бэньямиинэй хаалгаһаа нэгэдэхи хаалгын газарай углуугай хаалга хүрэтэр, Хананээлэй шулуун барилгаһаа хаанай уһан үзэмэй шахуур хүрэтэр баригдан бодохо[+]. 11Хүнүүд тэндэ амидарха, хараал[†] тунахагүй, дайсан ерэхэгүй, Иерусалим аюулгүй оршохо.

12Иерусалимда эсэргүү дай үүдхэһэн арад түмэниие Эзэн хэһээхэ. Тэдэнэй хүл дээрээ ябаһаар байтарынь, мяхан бэень шалзаржа, нюдэниинь улхархайдаа, хэлэниинь аман соогоо үжэжэ эхилхэ. 13-15Иимэ гай гамшаг дайсанай дунда һүжэрэн дэлгэрхэ. Мүн тэрээндэ адли аймшагтай үбшэн бүхы мори, лууста, тэмээн, элжэгэндэ тудажа сохихо. Тэрэ үдэртэ арад түмэндэ аргагүй ехэ сэдьхэлэй үймөөн һандарал Эзэнһээ буужа, нэгэниинь нүгөөдэдөө эсэргүү гараа далайха. Иудын арад Иерусалимда дайтаха. Тойронхи бүхы үндэһэтэнэй эд баялиг болохо алта мүнгэн, хубсаһа хунар ехээр суглуулагдаха[+].

16Иерусалимда дайгаар ороһон бүхы үндэһэтэдһөө үлэһэн хүнүүд жэл бүри эндэ ерэжэ, Хаанда, Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ, мүргэн, Майханай һайндэрые тэмдэглэдэг болохо[+]. 17Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ мүргэхэеэ Иерусалим хотодо ерээгүй аймаг угсаатанай газарта хура бороо орохогүй[+]. 18Хэрбээ Египедэй аймаг угсаатан ерээгүй һаа, газар дээрэнь бороо баһал орохогүй. Майханай һайндэрые тэмдэглэхэеэ ерэдэггүй арад үндэһэтэниие Эзэнэй сохихо гай гамшаг энэ юм. 19Майхан баярые тэмдэглэхэеэ ерэдэггүй бүхы арад угсаатанай ба Египедэй нүгэлынь[†] иигэжэ хэһээгдэхэ болоно.

20Эдэ үдэрнүүдтэ бүхы юумэн Эзэндэ хабаатай, моридой хонхонуудшье дээрэ «Эзэнэй арюун» гэжэ һиилэгдэһэн байха болоно. Эзэнэй үргөө соохи эдеэнэй тогоонууд үргэлэй шэрээгэй[†] үмэнэ табяатай аяганууд мэтэ болохо[+]. 21Иерусалим болон Иудада[†] эдеэнэй хамаг тогоонууд Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй арюун зүйл болохо. Тахил үргэгшэ бүхэн тэдэниие абажа, эдеэ шанаха аргатай. Тиигээд Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үргөөдэ хариин наймаашад байхаяа болихо[+].

### Малаахи

#### Малаахи

Малаахи


Малаахи лүндэншын ном

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Малаахи лүндэншын ном


Малаахи лүндэншын ном

Малаахи гэжэ нэрын удха бол «минии элшэ, минии эльгээмэл» мүн. Энэ хадаа далда удхатай нэрэ байжа магад. Номой хэзээ бэшэгдэһэниинь мэдэгдээгүй, гэбэшье лүндэншэдэй арбан хоёр бага номой эгээл һүүлдэнь бэшэгдэһэн ном гэжэ таамагламаар.

Израилиин арад зоной зарим хубиин Вавилооной баряанһаа бусаад, Иерусалимда Һүмэ дахин баригдаад байгаашье һаань, Израилиин арад зоной амидарал тиимэ үнэн зүб гэхын аргагүй бэлэй. Зон хайша хэрэгээр, ёһын тэдыдэ Бурханда алба хэжэ, Бурхан бидэниие харгалзална гү, али үгы гү гэжэ ойлгожо ядажа, жэншэдгүй Һургаал сахингүй, өөрын үдэр бүриин хэрэгүүдтэ сагаа һалгажа байгаа.

Малаахиин гол зорилго – Эзэнэй агууехэ дуран тухай һануулха, Бурханай болон Израилиин хоорондо баталһан Хэлсээндэ үнэн сэхэ байхые улад зониие уряалха гээшэ болоно. Эзэн заларан ерэхынгээ урда тээ Өөртэнь харгы зам бэлдэхыень элшэеэ эльгээхэ гэжэ Малаахи хэлэнэ. Эзэнэй заларан ерэлгэ ямар байхаб гэжэ ой ухаандаашье зураглахын аргагүй, харин тэрэ заларалгань энэ дэлхэйдэ бүхы юумэ хубилгаха мүн. Иисүүсэй Өөрын арад түмэндэ заларан ерэлгые бэлдэгшэ Уһаар Арюудхагша Иоаннай үйлэ хэрэгүүд тушаа Шэнэ Хэлсээн соо зураглагдана, энэ хадаа Малаахиин лүндэн табилгатай сэхэ холбоотойнь дамжаггүй.

#### 1


Би Яковые энхэрэн хайрланаб, харин Эсаавые үзэн яданаб

1Эзэн[†] лүндэншэ Малаахида дамжуулан, Израилиин арад түмэндэ хандаа бэлэй. Тэрэ хандалгань энэ. 2«Хайра дурамни таанад тээшэ эрьенхэй» гэжэ Эзэн айладхана. Гэбэшье таанар «Танай дура үршөөл ямар юумэнһээ эли болохо жэшээтэйб?» гэжэ асуудаг байнат. Эзэн энээндэ харюусана:

– Эсаав Яков хоёр аха дүү болоно. Гэбэшье Минии сэдьхэл Яков тээшэ эрьенхэй[+]. 3Харин Эсаавые үзэн ядажа, хадата орон нютагыень хооһон болгооб. Мүнөө тэндэнь губиин сүүбэн шононууд амидардаг[+]. 4«Бидэ сохигдоошье һаа, бусажа ерээд хото балгааһануудаа һэргээн бодхоохобди» гэжэ эдоомуудай[†] хэлэхэдэ, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана. «Бодхоохо һаа, бодхоожо байг, харин Би тэрээнииень һандаргахаб. Эдоом гээшэ ёро муута орон нютаг, Эзэнэй зэбүүрхэл хэтэдээ шэнгээһэн арад түмэн гэжэ тэрэниие нэрлэхэ»[+]. 5Таанад энээниие нюдөөрөө үзэжэ, «Эзэн Израилиин хизаарта үргэмжэлэгдэхэ болтогой»[†] гэжэ хэлэнэт.


Санаартадай нүгэл: тэдэ Эзэнэй урда һүгэдэн бэшэрэнэгүй

6Минии нэрэ дарадаг санаартад, «Хүбүүниинь эсэгээ, зараса эзэнээ хүндэлдэг. Би эсэгэтнай болодог юм һаа, Намайе хүндэлһэнтнай алин гээшэб?» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн таанадта айладхажа байна. Харин таанад «Бидэ Танай нэрэ яажа доройтуулаабибди?» гэжэ асуудагта[+]. 7Таанар бузартай талха Минии үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэжэ байгаад, «Бидэ Танай нэрэ яажа доройтуулаабибди?» гэнэт. Иихэдээ таанар «Эзэнэй шэрээ бузарлагдаха болтогой» гэжэ хэлэнэт[+]. 8Таанар һохор мал тахил болгон үргэжэ байхадаа, энэ муу бэшэ гэнэ гүт? Таанад дохолон болон үбшэн хони мал үргэжэ байхадаа, энэ муу бэшэ гэнэ гүт? Энээниие удамаршадаа[†] абаашажа үгэгты. Тэрэ юун гэгшэ ааб? гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 9«Тэрэниие бидэндэ нигүүлэсхы сэдьхэлээр хандуулхын тулада таанар санаартад Бурханда[†] зальбарагты. Таанадай иимэрхүү үргэлтэй байхада Тэрэ хүлеэн абаха гү?» – иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана. 10«Минии үргэлэй шэрээ дээрэ гал носоожо байнхаар хэн нэгэнтнай хаалгаяа хааха байгаа. Би таанадта дураа гутажа байнаб, таанадай гарһаа үргэлытнай абахагүйб» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+].

11«Наранай гараад ородог газар хүрэтэр нэмжыһэн дэлхэйдэ Минии нэрэ үргэмжэлэгдэхэ. Газар бүхэндэ Минии нэрэдэ арюун сэбэр үргэл үргэдэг, уталга санзай[†] ууюулдаг болохо». Тиигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладаба[+]. 12Харин таанад «Эзэнэй үргэлэй шэрээ бузарлагдаа, үргэлэй эдеэн, үрэ жэмэсынь жэрхэмээр» гэжэ хэлэхэдээ, тэрэниие бузарлажа байнат. 13Таанадта энэ шэрээдэ байһан хоол таагүй, «ямар зоболонтой юм бэ» гэжэ хэлээд, зэбүүсэнгүй һэжэглэнэт. Һүүлээрнь үргэл гэжэ хулгайн, дохолон дорой, үбшэн мал асарнат. Тэрэнииетнай Би танай гарһаа абаха болоно гүб? 14Хонин һүрэгтэнь һайн хусын байхада, тэрэниие үргэхэб гэжэ тангариглаһан аад, Эзэндэ асархадаа, үбшэн малаар андалдаад үргэлдэ асардаг хуурмаг зон хараалда[†] хүртэг. Ушарынь хадаа Би агууехэ Хаанби, арад үндэһэтэд Минии нэрэһээ һүрдэдэг! Иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана[+].

#### 2

1Таанад санаартад, энэ хадаа захяа заабари гээшэ, анхаран шагнагты[+]. 2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] айладажа байна: «Хэрбээ таанад хэлэһыем шагнахагүй, Минии нэрэ хүндэлхын тулада энээниие сэдьхэлдээ хүлеэн абахагүй һаатнай, Би хэһээлтэ буулгахаб. Минии алдар нэрэ үргөөгүй байбал, танай абаһан үреэл һөөргэ сухаряад хараал[†] болохо. Ушарынь хадаа таанад Минии нэрэ хүндэлнэгүйт[+].

3Хаража байгты, би таанадай уг удамуудые хэһээхэб. Найрай үедэ санаартад үргэл хэһэн малай гэдэһэ дотор, шабааһа шээһэ хаядаг. Танай нюурта шабааһыень нялажа, тэрэ хог шабааһантай адли таниие гаргажа хаяха[+]. 4Левийтэй баталһан хэрээ хэлсээ үргэлжэлүүлхын тулада Минии һургаал[†] заабари ябуулһаниие таанад мэдэжэ байгты», – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 5– Би Левийтэй хэлсээ баталхадаа, ами наһа ба энхэ амгаланиие үршөөжэ, айха түбэгшөөхэ зүйл болгожо үгөө һэм. Тиимэһээ тэрэ Намайе хүндэлэн, Минии нэрэһээ айдаг байгаа. 6Тэрэ үнэн һургаал хэдэг байгаа, үнэн шударга[†] бэшэ юумэн тэрэнэй аманһаа унаагүй. Тэрэ Намтай суг энхэ амгаланда эрмэлзэн, үнэн шударга замаар алхажа, олониие гэм нүгэлһөө[†] зайлуулаа[+]. 7Санаартан[†] Бурханай[†] һургаал хамгаалха, тэрэнэй аманһаа гараһан заабари үгые хүнүүд бэдэрхэ ёһотой. Ушарынь хадаа тэрэ Эзэнэй элшэ болоно[+]. 8Харин таанад, санаартад, харгыһаа хадууржа, зониие бүдэрүүлжэ, нүгэл хүүлэжэ байнат. Таанад Минии Левийтэй баталһан хэлсээ эбдэжэ байһан зонта, – гэжэ Эзэн хэлэнэ,[+] 9– Тиигэжэ таанад Минии зам сахинагүйт, харин заабари элдэбээр тайлбарилан гуйбуулжа байнат. Тэрээнэйтнай түлөө Би таанадые арад түмэнэй урда хүндэгүй болгожо, баһамжалуулхаб[+].


Хариин бурханай үхинтэй гэрлэлгэ буруушаагдана

10Бидэ булта нэгэ эсэгэтэй бэшэ гүбди? Нэгэ Бурхан бидэниие бүтээгээ. Яахадаа аха дүүнэр бэе бэедээ урбан, үбгэ эсэгэнэрэймнай Бурхантай баталһан хэлсээ эбдэхэ болооб[+]? 11Иуда[†] эсэргүү бодол гаргажа, Израильда[†] болон Иерусалимда[†] жэгшүүритэ үйлэ хэгдэбэ. Тэрэ Эзэниие шүтэдэг газарые бузарлажа, хариин бурханай үхинтэй гэрлээ[+]. 12Иимэ үйлэ хэдэг уладые, Эзэндэ үргэл хэдышье хээ һаань, Эзэн Яковай майханһаа зайлуулха.


Залуугайнгаа хани халуун нүхэртэ бү урба

13Таанар Эзэнэй үргэлэй шэрээ[†] нулимсаар, уйлаан ёологоор бүтээдэг, тиимэһээ Тэрэ саашадаа үргэлыетнай харанашьегүй, танай гарһаа талархалтайгаар абахашьегүй байна. 14«Юундэ Эзэн манай үргэл абанагүйб?» гэжэ асуужа болохот. Юундэб гэхэдэ, Эзэн шинии нүгэл хэлгын гэршэ болоно. Өөрынгөө һамгые мэхэлхыеш хараһан байна. Ши залуудаа тэрэ һамга абаа һэнши. Тэрэ шинии хани халуун нүхэр байгаа, хожомынь заяата эхэнэршни болоо. Эзэн тэрээнэй гэршэ болоно. 15Үбгэн һамган хоёр хадаа бэе хүсэл ниилүүлжэ, нэгэ сэдьхэлтэй, һүнэһэ һүлдэтэй боложо, үри удамтай болог гэжэ Бурхан хүсөө. Тиигэбэл һүнэһэндөө анхаралаа таби. Залуудаа абаһан эхэнэртээ хара һанаа һанаашалжа бү бай. 16Ушарынь хадаа Би һамганһаа һалахые, эрэшүүлэй хүсэрхэлые үзэн ядадагби, – гэжэ Эзэн, Израилиин Бурхан айладажа байна. «Өөрын һүнэһөөр өөрыгөө хамгаалжа, этигэлдээ[†] урбажа бү байгты» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладана[+].


Эзээн зарга шүүлгэ хэхэеэ ерэхэ

17Таанар өөрын үгөөр Эзэниие ядараагаат. «Муу юумэ үйлэдэһэн хүн бүхэн Эзэнэй мэлмыдэ һайн, Тэрэ тэдэниие өөгшөөдэг» гэжэ гү, али «Үнэн шударга ёһын Бурхан хаана байнаб?» гэжэ хэлэжэ байхадаа, Эзэнэй уур хүргэнэт[+].

#### 3

1«Харагты, шинии ябаха харгы бэлдэхыень би уридшалан Өөрынгөө Эльгээмэлые ябуулнаб. Таанарай бэдэрдэг Эзэн[†] гэнтэ Өөрын Һүмэдэ[†] ерэхэ болоно. Таанарай баярлан хүлеэһэн хэлсээнэй[†] Эльгээмэл, харагты, Тэрэ ерэжэ байна» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 2«Гэбэшье Тэрэнэй ерэхэ үдэр хэн тэсэжэ гарахаб? Тэрэнэй үзэгдэхэдэ хэн зогсожо шадахаб? Тэрэ арюудхагша гал мэтэ, сэбэрлэгшэ сабан шэнги юм[+]. 3Тэрэ мүнгэ хайлуулан сэбэрлэһэн мэтэ һуужа, Левиин хүбүүдые сэбэрлэхэ болоно. Тэрэ тэдэниие алта мүнгэн хайлуулһан шэнги үнэн шударга[†] байдалда оруулжа, Эзэндэ тахил үргэхэ болоно[+]. 4Тиин Иудын ба Иерусалимай[†] үргэл эртын үдэрнүүдтэ, урдын жэлнүүдтэ шэнги Эзэнэй нюдэндэ дулаан, урин болохо. 5Удаань шүүлгэ хэхэеэ Би таанарта ойртохо болоноб. Би мэргэлдэг хүнүүдтэ, садарлагшадта, хэрэг шүүлгэдэ хуурмагаар тангариглагшадта, хүлһэнэй ажалшадые луйбардагшадта, бэлбэһэн эхэнэрнүүдые ба үншэн хүүгэдые дарлагшадта, ерүүл хүнүүдые харшалагшадта болон Намһаа нарилан айдаггүй хүнүүдтэ эсэргүү гэршэ болохоб», – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+].


Зөөриингөө арбанай нэгэ хубиие Эзэндээ үргэхэеэ бү мартагты

6«Юуб гэхэдэ, хубилдаггүй Эзэнби, тиимэһээ Яковай хүбүүд һүнэхэгүй[+]. 7Анханһаа таанад минии хуули сахяагүйт. Танай үбгэ эсэгэнэршье Минии захяа заабари сахихаяа болёо һэн. Нам тээшэ бусажа ерэгты, Бишье таанадта бусажа ерэхэб» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна. «Бидэ яажа бусан ерэхэ болонобибди?» гэжэ таанад асуужа болохот. 8Хүнүүд Бурханиие[†] мэхэлхэ ёһогүй. Гэбэшье таанад Намайе мэхэлжэ байнат. «Яахадаа Таниие мэхэлһэн болонобибди?» гэнэт. Таанад бүхы зөөриингөө арбанай нэгэ хубиие[†] үгэхэ, мүн Намда онсо үргэл хэхэ ёһотой байгаат. 9Тиигэжэ танай үндэһэтэн бүхэлидөө Намайе мэхэлжэ байгаа хадаа хараалда[†] ороһон байнат. Иигэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 10«Минии үргөөдэ зөөриингөө арбанай нэгэ хубиие асаржа ерэгты. Тиигэжэ Намайе туршагты. Би таанадай түлөө тэнгэриин сонхо нээжэ, эбигээл үршөөл халитар хүртөөхэб» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 11«Ургасыетнай хорхой шумуул эдихээ болихо, үзэмэй модон жэмэсээ унагаахагүй» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна. 12«Нютаг оронтнай баяртай хүүртэй болохо, бүхы үндэһэ яһатан таанадые үреэлдэ хүртэһэн гэжэ дуудаха болоно» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна.


Үнэн шударга зондо шагнал

13«Таанарай үгэ Минии урдаһаа эсэргүү бардам байгаа» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна. Гэбэшье таанар «Бидэ Танда эсэргүү юу хэлээ һэмбибди?» гэнэт. 14«Бурханда үйлэ бүтээхэ гээшэ ашаггүй. Тэрэнэй һургаал[†] сахижа, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үмэнэ гашуудан ябахань ямар ашаг үрэ үгэхэ гээшэб[+]? 15Мүнөө ехэрхүү бардам хүнүүдые үреэлдэ хүртэһэн гэжэ хэлэнэ. Муу үйлэ хэгшэд урда гарана. Тэдэ Бурханиие туршажа, нүгэл[†] үйлэдэнэ, харин Бурхан тэдэниие хэһээнэгүй» гэдэг[+]. 16Бурханһаа хэмшээрхэдэг хүнүүдэй бэе бэетэйгээ хөөрэлдэхэдэ, Эзэн анхаралаа табин шагнадаг. Эзэндэ һүгэдэдэг болон Тэрэнэй нэрэ үнэлдэг хүнүүдэй түлөө дурдалгын ном Тэрэнэй урда бэшэгдээ бэлэй[+]. 17«Өөрын эзэмшэлһэн орон байгуулхадам, тэдэ Минии байха болоно. Өөртэнь үйлэ бүтээдэг хүниие үршөөдэгтэй адли Би тэдэниие үршөөхэб» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна[+]. 18Тиихэдэ таанар дахяад Намда ерэхэт, һайн муугай, зүб буруугай хоорондохи илгаа, Бурханда һүгэдэдэг үнэн шударга хүнэй ба нүгэл үйлэдэгшын хоорондохи илгаа ойлгохот[+].

#### 4

1«Харагты, хэрэг шүүлгын үдэр ерэхэнь гээшэ, тэрэ халааһан зууха шэнги халуун байха. Омог бардам хүнүүд хуу хэһээгдэхэ, муу үйлэ хэгшэд һолоомон шэнги шатаха. Тэдэнһээ мүшэршье, үндэһэншье үлэхэгүй», – гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн[†] айладажа байна[+]. 2«Гэбэшье Минии нэрын урда һүгэдэдэг хүнүүдэй түлөө үнэн шударгын наран мандажа, эдэгээгшэ туяа гийгүүлхэл. Таанад хашаанһаа гүйжэ гараһан тугал шэнги сүлөөтэй хүхюу харайлдахат[+]. 3Таанад нүгэлтэниие[†] гэшхэн гарахат, Минии томилһон үдэр хүлэйтнай ула дорохи тоборог болохо» гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладажа байна.

4«Минии зараса Моисейн[†] Һургаал[†] һанагты. Хорээб[†] хада дээрэ Минии тэрээндэ тушааһан тогтоол, зарлигуудые һанагты. Энэ хадаа бүхы Израильда[†] хэгдэһэн хэрээ захяа гээшэ[+].


Эзэнэй үдэрэй урда тээ заларан ерэхэ Элияа лүндэншэн

5Харагты, Эзэнэй агууехэ, һүрөөтэ үдэр ерэхэһээнь урид Би лүндэншэн[†] Элияае таанарта эльгээнэб[+]. 6Тэрэ эсэгэнэрэй сэдьхэл хүүгэдтэнь, хүүгэдэй сэдьхэл эсэгэ тээшэнь эрьюулхэ. Үгы гэбэл, Би ерэжэ, энэ нютаг орониие хараалда[†] хүртөөхэб»[+].

## Шэнэ Хэлсээн

### Шэнэ Хэлсээн

Шэнэ Хэлсээн


Матвей

Марк

Лука

Иоанн

Хэрэгүүд

Яковай хандалга

Пётрой 1-дэхи хандалга

Пётрой 2-дохи хандалга

Иоаннай 1-дэхи хандалга

Иоаннай 2-дохи хандалга

Иоаннай 3-дахи хандалга

Иудын хандалга

Римэйхиндэ

Коринфынхидтэ 1-дэхи

Коринфынхидтэ 2-дохи

Галаадуудта

Эфесэйхиндэ

Филиппынхидтэ

Колоссынхидтэ

Фессалоникиинхидтэ 1-дэхи

Фессалоникиинхидтэ 2-дохи

Тимофейдэ 1-дэхи

Тимофейдэ 2-дохи

Тидтэ

Филимондо

Еврейнүүдтэ

Гэршэлгэ


### Матвей

#### Матвей

Матвей


Матвейн дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### Матвейн дуулгаһан Һайн Мэдээсэл


Матвейн дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

Христиан шажанай уламжалалай дагуу энэ Һайн Мэдээсэлые татабари хуряагша Левийн Матвей зохёожо бэшээ. Иисүүс Христоос тэрэниие хамта ябахыень дуудажа, арбан хоёр элшэнэрэйнгээ нэгэн болгоо.

Өөрын Һайн Мэдээсэлые Матвей ехэбшэлэн христиан шажаниие хүлеэжэ абаһан еврей уншагшадта зорюулжа бэшэнэ. Тиин Назаредэй Иисүүс еврей арадай үбгэ эсэгэ Абраһаамай, мүн израилиин хаан Давидай сэхэ залгамжалагшань байна гэжэ харуулһан угай бэшэгһээ номоо бэшэжэ захална. Олон ушарта Хуушан Хэлсээнһээ хэһэгүүдые оруулжа бэшэхэдээ, Иисүүсэй заларан ерэхэ тухай еврей лүндэншэдэй уридшалан айладаһан эгээл тэрэ Бурханай һунгажа табиһан Хаан болон Абарагша байһые Матвей баталан харуулна.

Матвей Иисүүсэй айладхал ба һургаал заабаринуудта ехэхэн анхарал хандуулна (ойролсоогоор, бүхы номой дүрбэнэй нэгэ хубиие эзэлнэ), тэдэнь хөөрөөнүүдээр дагуулагдана. Тэрэнэй ном соо баһа бусад Һайн Мэдээсэлнүүд соо дайралдадаггүй арбан һургаалта үгэнүүд үгтэнэ. Бурханай Хуулиие Иисүүсэй яажа тайлбарилжа, мүн Хаан орон тухай һургажа байһыень Матвей харуулна. Тиихэдэ Бурханай Хуули, мүн лүндэншэдэй уридшалан айладаһан абаралнуудые Иисүүсэй бэелүүлһэниинь бүри шухала юм, тиин тэдэ абаралнууд соо израилиин арадай түүхэ хамагай үндэр түбшэндэ хүрэнэ.

Хөөрөөнүүдэй дунда Иисүүсэй айладхалнууд табан сэдэбтэй суглуулбаринууд боложо хубаарна:

Огторгойн Хаан орон тухай хада дээрэ айладхагдаһан номнол (5-7 бүлэгүүд);

арбан хоёр элшэнэртэ үгтэһэн һургаал заабаринууд (10 бүлэг);

Огторгойн Хаан орон тухай һургаалта үгэнүүд (13 бүлэг);

яажа Христоосой шаби байха тухай һургаал заабаринууд (18 бүлэг);

дэлхэй дээрэ ерээдүй сагта юун болохоб гэһэн уридшалан айладхагдаһан зүгнэлтэнүүд (24-25 бүлэгүүд).

#### 1


(Лк 3:23-28)

1[•]Абраһаамай[†] үри һадаһан болохо Давидай үри һадаһан[†] Иисүүс Христоосой[†] уг гарбалынь[†] иимэ:[+]

2Абраһаам болбол Исаагай эсэгэ, Исаак – Яковай эсэгэ, Яков – Иудын ба тэрэнэй аха дүүнэрэй эсэгэ байгаа[+]. 3Иуда[†] болбол Тамаар гэдэг эхэнэрһээ Пээрэц Зээрах хоёр хүбүүтэй байгаа. Пээрэц – Хэцроон хүбүүтэй, Хэцроон – Араам гэдэг хүбүүтэй,[+] 4Араам – Амминадааб хүбүүтэй, Амминадааб – Нахшоон хүбүүтэй, Нахшоон – Салмоон хүбүүтэй байгаа[+]. 5Салмоон болбол Рахааб гэдэг эхэнэрһээ Бооһаз хүбүүтэй болоо. Бооһаз Рүүт хоёрһоо Обээд хүбүүн түрөө. Обээдһээ Ишай хүбүүн түрөө[+]. 6-11Ишайн уг тэрэнэй хүбүүн Давид[†] хаан залгамжалаа.

Давидай сагһаа эхилээд, Вавилоон[†] руу сүлэгдэһэн саг хүрэтэр Иисүүсэй элинсэг үбгэ эсэгэнэрынь иимэ: Давидай уг Соломоон[†] залгамжалаа. Соломооной эхэнь түрүүн Урияа гэдэг хүнэй һамганиинь һэн. Соломоонһоо Рэхобаам хүбүүн, Рэхобаамһаа – Абияа, Абияаһаа – Асаа, Асааһаа – Ёшапаат, Ёшапаадһаа – Иораам, Иораамһаа – Уззияа, Уззияаһаа – Ётаам, Ётаамһаа – Ахааз, Ахаазһаа – Хэзэкияа, Хэзэкияаһаа – Мэнашшээ, Мэнашшээһээ – Аммоон, Аммоонһоо – Ёшияа түрөө. Ёшияаһаа Ехонияа болон тэрэнэй аха дүүнэрынь түрэһэн юм[+][+][+][+].

12Вавилоон руу хүсөөр нүүлгэгдэһэнһэйнь хойшо Ехонияаһаа Шалтиээл гараа, Шалтиээлһээ Зэрубабээл,[+] 13Зэрубабээлһээ – Абиһууд, Абиһуудһаа – Элиакиим, Элиакиимһаа – Азоор, 14Азоорһоо – Цадоок, Цадоокһоо – Ахиим, Ахиимһаа – Элиһүүд, 15Элиһүүдһээ – Эльазаар, Эльазаарһаа – Маттаан, Маттаанһаа – Яков, 16Яковһаа Мариятай һууһан Иосиф түрөө. Марияһаа Бурханай[†] табисуурта гэжэ алдаршаһан Иисүүс хүбүүн түрөө[+]. 17Иигээд, Абраһаамһаа Давид хүрэтэр арбан дүрбэн үе болоно. Мүн Давидһаа эхилээд, Вавилоондо нүүлгэгдэһэн саг болотор арбан дүрбэн үе, Вавилоондо нүүлгэгдэһэнһээ хойшо Бурханай табисууртын түрэтэр баһал арбан дүрбэн үе болоно.


Иисүүсэй түрэһэн тухай

18[•]Бурханай табисуурта Иисүүс Христоосой түрэһэн түүхэ иимэ: Мария эжынь хадагаа табиһан Иосиф нүхэртэйгөө гэрлэхынгээ урда Арюун Һүлдэһөө[†] хээлитэй болоһоноо мэдэрбэ[+]. 19Мариягай Иосиф нүхэрынь үнэн шударга[†] хүн байжа, зоной урда басаганай нэрэ муугаар хэлүүлэн бузарлахагүйн тула түрэ хуримаа шэмээгүйхэн болюулха гэжэ шиидэбэ[+]. 20Тиигэжэ бодоод, Иосифой дууран хэбтэхэдэнь, Бурханай Эльгээмэл зүүдэндэнь үзэгдөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Давидай үри һадаһан Иосиф, Мариягай түрэхэ хүбүүн Арюун Һүлдэһөө бүрилдэһэн юм. Тиимэһээ ши тэрэниие һамган болгожо абахаяа бү ай. 21Тэрэшни хүбүү түрэхэ, Тэрээндэ Иисүүс[*] гэжэ нэрэ үгэхэш, юундэб гэбэл, Тэрэ арад зоноо нүгэл[†] хилэнсэгһээ абарха[+].

22Тиигэжэл Эзэнэй[†] лүндэншөөрөө иигэжэ дамжуулжа айладхаһаниинь бүтэбэ даа:[+]

23«Басаган хээлитэй болоод, хүбүү түрэхэ, Тэрээниие Эммануил гэжэ нэрлэхэ», энэ нэрэнь Бурхан бидэнтэй хамта гэһэн удхатай. 24Иосиф нойрһоо һэреэд, Бурханай Эльгээмэлэй захирһан ёһоор Мариятайгаа гэрлэжэ һууба. 25Хүбүүнэйнгээ түрэтэр Иосиф һамгантайгаа хамта унтаагүй һэн. Хүбүүндээ тэрэ Иисүүс гэжэ нэрэ үгөө һэн.

#### 2


(Лк 2:1-7)


Зүүн зүгэй сэсэшүүл Иисүүстэ мүргэбэ

1Иисүүс болбол Иудейн Бэтлэһээм хотодо Ирод хаанай зонхилжо байха үедэ түрэбэ. Тэрэ үедэ зүүн зүгһөө Иерусалим[†] хотодо сэсэшүүл ерээд,[+] 2хүнүүдһээ иигэжэ асууба:

– Иудейн хаан болохоор заяагдажа түрэһэн үхибүүн хаанаб?
Бидэ тэрээнэй одоной зүүн зүгтэ мандахые хараад,
тэрээндэ мүргэхэеэ ерээбди[+].

3Энээниие дуулаад, Ирод хаан, тэрээнтэй хамта бүхы Иерусалимай зон һанаата болобо. 4Тиигээд Ирод бүхы ахамад санаартаниие,[†] Хуули заадаг багшанарые[†] суглуулаад:

– Бурханай[†] табисуурта Христоос хаана түрэхэ[†] ёһотой байгааб? – гэжэ тэдэнһээ һураба. 5Тэдэнь иимэ харюу үгэбэ:

– Иудейн Бэтлэһээмдэ түрэхэ ёһотой байгаа, лүндэншын иигэжэ бэшэһэн ёһоор:

6«Иудейн орон дайдын Бэтлэһээм хото,
ши Иудын мэдэлэй бусад шухала хотонуудһаа
юугээрээшье дутанагүйш, юундэб гэхэдэ,
Минии Израилиин арад зониие хүтэлхэ
ехэ ударидагша шамһаа мүндэлэн гараха»[+].

7Тиихэдэнь Ирод зүн зүгһөө ерэһэн сэсэшүүлые нюусаар дуудаад, одоной мандаһан саг тэдэнһээ мэдэжэ абаба. 8Тиигээд тэдэниие Бэтлэһээм эльгээхэ зуураа:

– Ошоод, тэрэ хүбүүе һайнаар бэдэрэгты. Тэрэниие олоод, намда дуулгаарайгты. Би баһа ошожо тэрээндэ мүргэхэ һанаатайб, – гэжэ хэлэбэ.

9-10Тэдэнь хаанай хэлэһэн үгэ шагнаад, замдаа мордобо. Зүүн зүгтэ хараһан одоёо дахин харахадаа тэдэнэр угаа ехээр баярлаба. Тэрэ одон тэдэниие хүтэлэн, урдань ябажа, һүүлэй һүүлдэ хүбүүнэй байһан газарта асараад тогтошобо. 11Сэсэшүүл гэртэ ороод, хүбүүнэй Мария эхэтэйгээ байхыень хараба, тиигээд газар хүрэтэр дохин Тэрээндэ мүргэбэ. Асарһан бэлэгүүдээ дэлгэжэ, хүбүүндэ алта мүнгэ, сан санзай,[†] һайхан үнэртэй ургамалай тоһо үргэбэ[+].

12Тэдэ зүүдэндээ Иродтэ бусажа бү ошогты гэһэн һэргылэмжэ Бурханһаа абаһан хадаа, ондоо харгыгаар түрэл нютагаа бусаба[+].


Египет руу зугадаһан тухай

13Тэдэ сэсэшүүлэй ябаһан хойно Бурханай Эльгээмэл Иосифой зүүдэндэ үзэгдөөд, иигэжэ хэлэбэ:

– Ирод энэ хүбүүе алахаяа һанаашалаад, бэдэржэ орохонь. Тиимэһээ ши бушуухан бодоод, хүбүүгээ эхэтэйнь абажа, Египет[†] руу тэрьедэ. Тиигээд минии шамда дуулгатар тэндээ байгаарай.

14Иосиф үхибүүгээ эхэтэйнь абажа, тэрэл һүниндөө Египет ябаба. 15Тэдэнэр Иродэй үхэтэрнь тэндэ байгаа. Тиигэжэл Эзэнэй[†] лүндэншөөрөө дамжуулан: «Египедһээ Би Өөрынгөө Хүбүүе дуудааб», – гэжэ айладхаһаниинь бүтэбэ даа[+].


Үхибүүдые алаха тухай Иродэй үгэһэн захиралта

16Сэсэшүүлдэ мэхэлүүлһэнээ мэдэрхэдээ, Ирод аргагүй ехээр сухалдаба. Тиигээд Бэтлэһээм хото болон тэрэниие оршон тойроһон нютагуудай хоёр наһанһаа доошо хүбүүдые алагты гэһэн захиралтатайгаар сэрэгшэдээ эльгээбэ. Үхибүүнэй наһа Ирод сэсэшүүлһээ мэдэжэ абаһан сагаар багсааһан байна.

17Тиигэжэл Ерэмияа лүндэншын айладхаһан ёһоор Эзэнэй найдуулһаниинь бүтэбэ даа:[+]

18«Угаа гашуудан уйлаха абяан
Рамаада[*] дуулдана.
Рахээл хюдуулһан үхибүүдээ шаналан уйлана,
һанааень заһахын аргагүйл»[+].


Египедһээ бусалга

19Иродэй үхэһэн хойно Египедтэ байһан Иосифой зүүдэндэ Бурханай Эльгээмэл үзэгдөөд:

20– Ши бодоод, хүбүүгээ эхэтэйнь абажа, Израиль[†] нютагаа бусажа ошо. Хүбүүнэй ами хороохоёо һанагшад мүнөө хосороо, – гэжэ хэлэбэ.

21Иосиф үхибүүгээ эхэтэйнь абажа, Израиль нютагаа бусаба. 22Иродэй орондо Архелай хүбүүниинь Иудейдэ хаан болоо гэжэ дуулаад, Иосиф тиишэ ошохоёо айгаа. Харин Иосиф зүүдэндээ дахин зүблэл[†] абаад, Галилейн[†] можо зүглэбэ. 23Тэндэ Иосиф гэр бүлэтэйгөө Назарет хотодо түбхинэн нютагжаба. Тиигэжэл «Тэрэ Назаредэй гэжэ нэрлүүлхэ» гээд лүндэншэдэй айладхаһаниинь тудаа[+].

#### 3


(Мк 1:1-8; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28)

1[•]Тэрэ сагта Уһаар Арюудхагша Иоанн Иудейн сүл губи ерээд, номнол хэхэдээ, иигэжэ хэлэбэ:[+]

2– Бурханай[†] хаан түрэ[†] һаяар мандахань, тиимэһээ нүгэл[†] үйлэдэхэеэ болёод, Бурханда хандагты[+].

3Иоанн тухай лүндэншэ Исай иигэжэ хэлээ:

«Эзэнэй[†] ябаха замыень бэлдэгты,
алхаха харгыень дардам сэхэ болгогты гэжэ
хэн бэ даа сүл губида хашхарба»[+].

4Иоанн тэмээнэй нооһон хубсаһа үмдэдэг, һур бэһэ бэһэлээд ябадаг бэлэй. Тэрэ таршаагаар, зэрлиг зүгын балаар хооллодог байгаа[+]. 5Тиихэдэ Иерусалимайхид,[†] Иудей можын хамаг зон, Иордан[†] гол тойрон һуугшад булта тэрээндэ ошобо. 6Тэдэ зон нүгэл шэбэлнүүдээ мэдэрэн гэмшэбэ, тиин Иоанн тэдэниие Иордан голдо шунгуулан уһаар арюудхаба[+].

7Уһанда арюудхуулхаяа олон фарисейнүүдэй,[†] саддукейнэрэй[*] ерэжэ ябахые хараад, Иоанн тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хорото могойн таһардаһад! Бурханай буулгаха хэһээлтэһээ иигээд хулжахыетнай таанарта хэн заагааб[+]? 8Таанар буянтай һайн юумэ бүтээжэ, Бурханда хандаһанаа харуулагты. 9Үбгэ эсэгэмнай Абраһаам[†] юм гэжэ өөһэд тухайгаа бү бодогты, юундэб гэхэдэ, Бурхан энэ хэбтэһэн шулуугааршье Абраһаамда үри хүүгэдые бүтээжэ шадаха юм гэжэ танда хэлэхэ байнаб[+]. 10Модо үндэһөөрнь таһа сабшаха алма һүхэ бэлэн байна: һайн үрэ жэмэс үгэдэггүй алишье модон таһа сабшагдаад, галда хаягдаха[+]. 11Нүгэлөө гэмшэһыетнай баталан би таанадые уһаар арюудханаб, теэд минии хойноһоо Заларан Ерэгшэ таанадые Арюун Һүлдэ[†] гал хоёроор арюудхаха. Тэрэ намда орходоо агууехэ. Би Тэрэнэй гуталыеньшье абажа ябаха эрхэгүйб[+]. 12Тэрэ таряагаа сэбэрлэхээр хүрзэеэ гартаа адхаад байна: таряагаа суглуулжа амбаартаа хадагалха, харин мэхиинэ һолоомыень залиршагүй галда шатааха[+].


Иисүүсые уһаар арюудхаба

13[•]Тэрэ сагта Иисүүс Иоаннһаа уһан арюудхалда хүртэхэеэ Галилейһээ[†] Иордан голдо ерэбэ. 14Тиихэдэнь Иоанн Иисүүсэй һанал хубилгаха зорилготойгоор:

– Би Танһаа уһан арюудхалда хүртэхэ ёһотойлби, тиигэн гэһээ Та намда ерэбэ гүт? – гэбэ.

15Теэд Иисүүс тэрээндэ:

– Мүнөө энээниие хэе, бидэ иигэжэл Бурханай эрхэ хүсэл бүтээхэбди, – гэбэ. Тиихэдэнь Иоанн зүбшөөбэ. 16Уһаар арюудхууламсаараа Иисүүс уһанһаа гараба. Тиихэдэнь Тэрээндэ огторгой сэлигдэн нээгдэбэ, гулабхаагай дүрсэтэйгөөр Бурханай Һүлдын дээрэнь буухые Тэрэ хараба[+].

17– Энэ Минии хайрата Хүбүүмни гээшэ, сэдьхэлыемни баярлуулна, – гэһэн абяан огторгойһоо дуулдаба[+].

#### 4


(Мк 1:12-13; Лк 4:1-13)

1[•]Удаань Һүлдэ Иисүүсые альбан шолмосоор[†] һорюулха туршуулхаяа сүл губи руу хүтэлжэ абаашаба. 2Иисүүс дүшэн үдэр, дүшэн һүни масаглаад,[†] һүүлдэнь гэдэһэниинь аргагүй ехээр үлдэбэ[+]. 3Тиихэдэнь һоригшо шолмос тэрээндэ ерээд:

– Хэрбээ Та Бурханай Хүбүүн[†] юм һаа, эдэ шулуунуудта хилээмэн болохыень захирагты, – гэбэ[+].

4Тиихэдэнь Иисүүс:

– «Хүн ганса хилээмээр амидардаггүй, харин Бурханай[†] хэлэһэн үгын ашаар амиды ябадаг», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ, – гэжэ харюусаба[+].

5Һүүлдэнь шолмос Иисүүсые нангин Иерусалим[†] хото абаашажа, Һүмын орой дээрэ байлгаба[+].

6– Хэрбээ Та Бурханай Хүбүүн юм һаа, эндэһээ доошоо һүрыт. Тиигэбэлтнай, «Бурхан Эльгээмэлнүүдтээ Танай тушаа захиралта үгэхэ, шулуунда торожо унахагүйнтнай тула тэдэ Таниие гар дээрээ үргөөд ябаха», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ ха юм, – гэжэ шолмос Иисүүстэ хэлэбэ[+].

7Тиихэдэнь Иисүүс:

– Эзэн[†] Бурханаа бү турша гээд баһа тэндэ бэшээтэй юм, – гэжэ шолмосто харюусаба[+].

8Иисүүсые шолмос дахин үндэр гэгшын хада дээрэ абажа гараад, дэлхэйн бүхы хаан оронуудые, тэдэнэй һүр жабхалангые харуулна.

9– Хэрбээ хүлдэм унажа мүргөө һаатнай, би эдэ бүгэдые Танда үгэхэб! – гэжэ Тэрээндэ шолмос хэлэбэ.

10Тиихэдэнь Иисүүс шолмосто:

– Ай, сатана! Намһаа зайла! «Ши Эзэн Бурхандаал шүтэжэ, гансал Тэрээндэ алба хэжэ бай!» – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ, – гэжэ харюусаба[+]. 11Тиихэдэнь шолмос Иисүүсые орхижо ошобо, харин Бурханай Эльгээмэлнүүд Тэрээндэ туһалхаяа ерэбэ[+].


Иисүүс Галилей можодо ажалаа хэжэ эхилбэ

12[•]Иоанные түрмэдэ хаагаа гэжэ дуулаад, Иисүүс Галилей[†] можо ошобо[+]. 13Теэд Назарет хотодоо байхын орондо, Тэрэ Капернаум хотодо һуурижаба. Тэрэ хото Галилей далайн хажууда, Зэбүлүүн ба Напталиим обогуудай газарта оршожо байгаа[+]. 14Тиигэжэл лүндэншэ Исайгаар дамжуулан Бурханай айладхаһаниинь бүтэбэ даа:[+]

15«Зэбүлүүн болон Напталиимай газар дайда,
нуурай шадархи харгын дэргэдэхи газарнууд,
Иордан[†] мүрэнэй нүгөө бэеын һуури,
мүн хариин зоной ажаһуудаг Галилей гэдэг газар дайда,
16харанхы мунхагта һуугаашад
тон ехэ гэрэл туяа үзэбэ!
Үхэлэй ороной[†] һүүдэртэ һуугаашадта
гэрэл туяа сасарба!»[+]

17Тэрэ сагһаа хойшо Иисүүс:

– Нүгэл[†] үйлэдэхэеэ болижо, Бурханда хандагты, Бурханай хаан түрэ[†] мандаха дүтэлөө, – гээд номножо эхилбэ.


Иисүүс түрүүшын дүрбэн шабинараа шэлэбэ

18[•]Иисүүс нэгэтэ Галилей далайн хажуугаар ябажа ябахадаа, аха дүү хоёрые хараба. Тэдэ загаһашадай нэгэнь Пётр гэжэ ара нэрэтэй Симон, нүгөөдэнь тэрэнэй Андрей гэдэг ахань байгаа. Тэдэ хоёр загаһашад гүльмэеэ далайда хаяжа байба[+].

19– Таанар хойноһоомни ябагты, загаһа барихын орондо хүнүүдые яажа Намда хандуулхые һургахаб, – гэжэ Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ[+]. 20Тиигэхэдэнь тэдэнэр дары гүльмэеэ орхёод, Иисүүсэй хойноһоо ябаба[+].

21Тэндэһээ саашалжа ябатараа Иисүүс Зэбэдэйн хүбүүдые, Яков Иоанн хоёрые хараба. Аха дүү хоёр Зэбэдэй эсэгэтэеэ хамта онгосодо һуугаад, гүльмэеэ заһажа байгаа. Иисүүс тэдэниие хамта ябалсахаарнь дуудаба. 22Тэдэнь дары эсэгэеэ онгосотойнь орхижо, Иисүүстэй ябаба.


Иисүүс һургана, номноно, үбшэ хабшанһаа эдэгээнэ

23[•]Иисүүс бүхы Галилей можоор ябажа, мүргэлэй[†] гэрнүүд соо арад зониие һургаба, Бурханай хаан түрэ тухай Һайн мэдээсэл[†] номнобо, элдэб янзын үбшэ хабшатай хүнүүдые эмнэн эдэгээбэ[+]. 24Иисүүс тухай алдар бүхы Сири ороноор хаа хаанагүй тараба. Тиимэһээ Тэрээндэ ехээр үбдэжэ зобожо байһан, досоогоо ада шүдхэртэй[†] болоһон, унадаг, саа үбшэнтэй, мүн бусадшье элдэб янзын үбшэ хабшантай зон олоор ерэбэ, Иисүүс тэдэниие бултыень эдэгээбэ[+]. 25Галилей можоһоо, Арбан хото можоһоо, Иерусалимһаа, Иудей можоһоо, Иордан голой саада бэеһээ ерэһэн үй түмэн зон Иисүүсые дахажа ябаба[+].

#### 5


(Мк 3:7-12; Лк 6:17-19)


Хада дээрэ айладхагдаһан номнол

1Олон зоной хажуудань сугларһаниие харахадаа, Иисүүс хада дээрэ гаража, тэндэ һууба, тойроод шабинарынь сугларба. 2Иисүүс тэдэ зониие һургажа эхилбэ.


Үнэн бодото жаргал

3[•]Бурханай[†] Һүлдөөр дуталдагшад, жаргалтайл,
Огторгойн хаан түрэ[†] тэдэнэй ха юм[+].
4Гуниглан уйлаашад жаргалтайл,
Бурхан тэдэнэй һанаае амаруулхал[+].
5Даруу номгон зон жаргалтайл,
тэдэнэр дэлхэйе залгамжалхал[+].
6Үнэн зүбые угаа ехээр хүсэгшэд жаргалтайл,
тэдэнэр һанаһандаа хүрэхэл[+].
7Бусад зониие хайрлаашад жаргалтайл,
тэдэниие өөһэдыень хайрлахал[+].
8Арюун сэдьхэлтэн жаргалтайл,
тэдэнэр Бурханиие үзэхэл[+].
9Амгалан байдал найруулагшад жаргалтайл,
Бурхан тэдэниие үхибүүдни гэжэ нэрлэхэл[+].
10Бурханай эрхэ хүсэлөөр ажаһууһанайнгаа түлөө хашуулагшад жаргалтайл,
Огторгойн хаан түрэ тэдэнэй ха юм.
11Минии түлөө доромжолуулһан, хашуулжа намнуулһан, элдэбээр хардуулһан байбал, таанад жаргалтайт[+].
12Баярлажа, хүхижэ ябагты!
Тэнгэридэ таанадта агууехэ шагнал бэлдээтэй байна.
Эртэ урда ажамидарһан лүндэншэдые баһал иигэжэ хашажа үлдэжэ байһан юм[+].


Дабһан ба гэрэл туяа тухай

13[•]Таанад газар дэлхэйн зоной дабһан хужарынь гээшэт. Хэрбээ дабһанай амтаяа гээгээ һаань, тэрэниие яажа дахин гашуун болгохоб? Амтагүй дабһан юундээшье хэрэггүй болоод, миил хаягдажа, хүнэй хүлдэ гэшхүүлхэ зэргэтэйл.

14Таанад газар дэлхэйн зоной гэрэл туяа гээшэт. Хада дээрэ бодхоогдоһон хото хоргодожо шадахагүйл[+]. 15Зула аһаагаад, хэншье тэрэнээ амһарта доро табидаггүй, харин гэртэ байһан зониие бултыень гэрэлтүүлжэ байхын тула зулын табюур дээрэ бадараадаг юм[+]. 16Энээндэл адляар танай гэрэл туяа улад зоной урда гэрэлтэжэ байхань болтогой,[†] тиигэбэл дэмбэрэлтэ һайхан хэрэгүүдыетнай зон хараад, тэнгэридэхи Эсэгэдэтнай магтаал соло дуудахал[+].


Моисейн Хуули тухай

17Моисейн[†] Хуули гү, али лүндэншэдэй бэшээшые болюулхаяа Намайе ерээ гэжэ бү бодогты. Би эдээниие болюулхаяа бэшэ, харин үнэн дээрэнь бүтээхэеэ ерээб[+]. 18Газар тэнгэри хоёрой байгаал сагта, Хуулиин багаханшье зүйл, бишыханшье үзэгынь үгы болохогүй гэжэ таанадта баталан хэлэнэб. Досоонь бэшээтэй бүхы юумэнүүд заабол бэелхэ зэргэтэй юм[+]. 19Тиин Хуулиин тон эгээлэй заабариие эбдэһэн, улад зониие тиимэ юумэндэ һургаһан хүн Огторгойн хаан орон дотор тон бирагүй хүн байха. Зүгөөр эдэ заабаринуудые сахидаг, улад зониие тиимэ юумэндэ һургадаг хүн Огторгойн хаан орон дотор агууехэ хүн байха[+]. 20Хэрбээ таанар Бурхантай баталһан Хэлсээе Хуули заадаг багшанарһаа,[†] фарисейнүүдһээ[†] үлүү һайнаар дүүргэдэггүй һаа, Огторгойн хаан орондо орохогүйт гэжэ баталан хэлэнэб[+].


Уур сухал тухай

21«Хүниие бү ала, алууршан зарга шүүбэридэ үгтэхэ», – гэжэ эртэ урда сагта хүнүүдэй хэлэдэгые таанар дуулаһан бэзэт[+]. 22Хүндэ дэмы уурлаһан хүн зарга шүүбэридэ орохо зэргэтэй гэжэ Би мүнөө таанадта хэлэнэб. Хүниие «рака»[*] гэһэн хүн Зүблэлэй[†] гэшүүдэй заргада үгтэхэ ёһотой; хүниие «тэнэг» гэһэн хүн гал тамада[†] унаха ёһотой гэжэ Би таанадта хэлэнэб[+].

23Хэрбээ ши үргэлэй шэрээгэй[†] хажууда үргэл хэхэеэ байхадаа, хүнэй шамда гомдолтой байһые һанаандаа оруулбал, 24үргэлэй шэрээгэй хажууда үргэлөө орхи. Тиигээд бушуухан ошожо, тэрэ хүнтэеэ эбтэй боло, тиигэһэн лэ хойноо үргэл мүргэлөө[†] хээрэй.

25Хэрбээ хэн нэгэн шинии урдаһаа зарга барижа, шамайе зарга шүүбэридэ абаашажа байбал, зарга шүүгшын мэдэлдэ ороогүйдөө, замдаа хэрэгээ түргэхэн шиидхэхые оролдо. Тиигээгүй һааш, шамайе зарга шүүбэридэ үгэхэ, зарга шүүгшэ шамайе түрмын харуулшанда тушааха, харин харуулшан шамайе түрмэдэ һуулгаха[+]. 26Үри шэриеэ дууһан, һүүлшын хашарһан хүрэтэр түлөөгүй һаа, ши тэндэһээ гарахагүйш гэжэ шамда баталан хэлэнэб.


Эрэдээ гү, али эхэнэртээ урбаха тухай

27«Ханидаа бү урба», – гэжэ эртэ урда сагта хүнүүдэй хэлэдэгые таанар дуулаһан бэзэт[+]. 28Харин би мүнөө иигэжэ хэлэхэ байнаб: ондоо эхэнэр тээшэ хараад, тэрээнтэй ниилэхэ һанаатай байһан алишье хүн һанал бодолдоо тэрэ эхэнэртэй хурисалдан, өөрынгөө һамганда урбаба гээшэ[+]. 29Хэрбээ баруун нюдэнэйшни шамайе нүгэлдэ[†] оруулаа һаа, тэрэнээ һуга татаад хая. Бүрин эрхэтэнтэйгээ гал тама руу хаюуланхаар, гансахан эрхэтэнгүй ябабалшни шамда дээрэ байха. 30Хэрбээ баруун гарайшни шамайе нүгэлдэ оруулаа һаа, тэрэнээ таһа сабшаад хая. Бүрин бүтэн эрхэтэнтэйгээ гал тамада орожо хосоронхаар, гансахан лэ мүсыншни хосорбол, шамда дээрэ байха[+].


Ханиһаа һалаха тухай

31[•]Һамганһаа һалажа байһан эрэ бүхэн һалаха тухай гэршэлгэ[†] һамгандаа бэшэжэ үгэхэ ёһотой гэжэ баһа хэлэгдэһэн байдаг[+]. 32Харин Би мүнөө таанадта иигэжэ хэлэхэб: өөртэнь урбаагүй эхэнэрһээ бусад шалтагаануудаар һалаһан алишье эрэ һамгаяа урбалтада түлхинэ; мүн тиимэ эхэнэрээр һамга хэһэн хүн баһал урбагша болоно[+].


Тангариг тухай

33«Эзэндэ[†] үгэһэн тангаригаа бү эбдэ, тэрэнээ сахижа яба», – гэжэ эртэ урда сагһаа хүнүүдтэ хэлэдэгые таанар баһа дуулаа һэн бэзэт[+]. 34Харин Би мүнөө танда иигэжэ хэлэхэб: найдуулга үгэхэдөө огто бү тангаригла, огторгой тэнгэреэршье бү тангаригла, юундэб гэбэл, огторгой хадаа Бурханай һуудаг шэрээ гээшэ[+]. 35Газар дэлхэйгээршье бү тангаригла, юундэб гэбэл, газар дэлхэй Бурханай хүлэйнь түшэг гээшэ. Иерусалимааршье[†] бү тангаригла, юундэб гэбэл, Иерусалим агууехэ Хаанай хото гээшэ[+]. 36Өөрынгөө толгойгооршье бү тангаригла, юундэб гэхэдэ, гансаханшье үһэеэ сагаан болгожо гү, али хара болгожо шадахагүйш. 37Зүгөөр, найдуулгаа үгэхэдөө, «зай, зай», али «үгы, үгы» гэжэл хэлэ. Энээнһээ үлүү үгэ муу мэхэтэй шолмосһоо[†] гарадаг[+].


Үһөөгөө абаха тухай

38[•]«Нюдэнэй түлөө нюдөөр, шүдэнэй түлөө шүдөөр» гэжэ хэлэдэгые таанар дуулаа ёһотойт[+]. 39Харин Би мүнөө танда иигэжэ хэлэхэб: хоротоноор бү үһөөрхэлдэ. Хэрбээ баруун хасарыешни хүнэй альгадабал, тэрэ хүндэ зүүн хасараа табижа үгэ[+]. 40Хэрбээ хэн нэгэнэй шамтай заргалдаад, самсыешни буляаха һанаатай байбалнь, ши тэрээндэ дэгэлээ тайлажа үгэ. 41Хэрбээ нютагыешни эзэлһэн сэрэгшэд шамайе нэгэ модоной зайда юумыень шэрэжэ абаашахыешни хүсөөр баалабалнь,[†] ши тэдэнэй юумэ хоёр модоной зайда абаашажа үгөөрэй. 42Шамһаа юумэ эриһэн хүндэ үгэ, шамһаа юумэ урьһаар абаха гээ һаань, буруу бү хараарай[+].


Дайсадтаа дуратай байха тухай

43«Дүтынгөө хүндэ дуратай бай, дайсанаа үзэн яда» гэжэ хэлэдэгые таанад дуулаа бэзэт[+]. 44Харин Би мүнөө танда иигэжэ хэлэхэб: дайсадтаа дуратай байгты, таниие хашагшадай түлөө зальбаржа байгты[+]. 45Тиигээ һаа, огторгойдо байгша Эсэгэдээл адли бэеэ абажа ябадаг болохот. Юундэб гэбэл, Эсэгэтнай өөрынгөө муушуулдашье, һайшуулдашье нара гэрэлтүүлнэ, мүн зүбтэндэшье, буруутандашье хура бороо оруулна[+]. 46Хэрбээ өөһэдыетнай энхэрдэг зонииел хайрлажа байбалтнай, Бурхан яагаад таанадые шагнаха юм? Алба татаашадшье тиидэг бэшэ аал? 47Баһа хэрбээ гансал өөрынгөө нүхэдые мэндэшэлжэ ябабал, таанад үлэмжэ һайн ямар юумэ хэнэ гээшэбта? Мүн бусад арадуудшье баһал тиидэг бэшэ аал? 48Тиимэһээ эрхим түгэс Огторгойн Эсэгэдээл адли таанадшье эрхим һайн байгты[+].

#### 6


(Лк 6:27-28, 32-36)


Үгытэйшүүлдэ бадар үгэхэ тухай

1Хүнүүдтэ харагдаха мэдэгдэхын лэ тула зондо туһа хүргэжэ бү байгты. Тиигээ һаа, Огторгойдохи Эсэгэһээ шагналда хүртэхэгүйт[+]. 2Тиин үгытэйшүүлдэ бадар үгэхэдөө, тэрээн тухайгаа бүхы хото хүдөөгөөр бү донгодо. Хоёр нюуртан лэ тиигэжэ бэеэ магтуулхын тула мүргэлэй[†] гэрээр дүүрэн, газаагууршье тунхагладаг ха юм. Тэдэнэр өөһэдынгөө шагнал энэ дээрээл абажа байна гэжэ танда үнэниие хэлэнэб[+]. 3Үгытэйшүүлдэ бадар үргэхэдөө, тэрээн тухайгаа хани нүхэдтөөшье бү мэдүүлэ. 4Үргэл хэхэдээ, нюусаар хэжэ бай. Тиигэбэлшни нюуса юумэ хаража, мэдэжэ байдаг шинии Эсэгэ ашыеш заатагүй харюулха.


Зальбарха тухай

5[•]Зальбархадаа, ши хоёр нюуртанда адли бү боло. Тэдэнэр улад зондо үзэгдэхэ харагдахын тула мүргэлэй гэртэ бодоод, гудамжын булангуудаар зогсоод зальбаран мүргэхэ дуратай байдаг. Тэдэнэр өөһэдынгөө шагнал энэ дээрээл абажа байна гэжэ танда үнэниие хэлэнэб[+]. 6Харин ши зальбархадаа, өөрынгөө таһалгада орожо, үүдээ хаагаад, шамтай далда газарта байһан Эсэгэдээ зальбараарай. Тиигэбэлшни, нюуса юумэ хаража, мэдэжэ байдаг шинии Эсэгэ ашыешни заатагүй харюулхал[+]. 7Зальбархадаа, ши онгондо[†] мүргэгшэ хүнүүдтэл адляар дэмы үгэнүүдые бү шаша. Тэдэ үлүү үгэтэн олон табые шашахадаа, онгонуудтаа дуулдахабди гэжэ һанадаг ха юм[+]. 8Тэдэ зониие бү һажаагты: эрихэ гуйхыншни урда тээ Эсэгэшни шамда хэрэгтэй юумэнүүд тухай мэдээд байдаг ха юм. 9Иигээд зальбаржа байгаарай:

Тэнгэридэ оршодог Эсэгэмнай!
Нангин[†] нэрэтнай алдаршахань болтогой.[†]
10Хаан түрэтнай[†] мандахань болтогой,
тэнгэри огторгойтойл адляар
газар дэлхэй дээрэшье
эрхэ хүсэлтнай бэелхэнь болтогой![+]
11Ажамидаралаймнай хоол мүнөөдэр мандаа хайрлыт![+]
12Манда муу юумэ хэгшэдые манай хүлисэдэгтэл адляар,
маанадай буруу хэрэгүүдые хүлисыт даа.
13Горидолго хорхойтуулгада маниие бү оруулыт даа,
муу мэхэтэй шолмосһоо[†] аршалжа байгыт даа!
Хаан түрэ, хүсэ шадал, алдар соло мүнхэдөө Танай ха юм. Болтогой![*][+]

14Хэрбээ ондоо хүнүүдэй танда хэһэн муу юумэнүүдые хүлисэжэ байбалтнай, тэнгэридэ оршодог Эсэгэтнайшье таниие хүлисэхэл[+]. 15Хэрбээ бусадые танай хүлисэхэгүй байбал, огторгойдо оршодог Эсэгэтнай баһа танай буруу ябадалнуудые хүлисэхэгүйл[+].


Масаглаха тухай

16Масаглахадаа,[†] хоёр нюуртан мэтээр гунигтай шарай харуулхаяа бү оролдогты. Тэдэнэр масаглаһанаа хүн бүхэндэ мэдүүлхын тула уйдхартай барагар шарай үзүүлдэг юм. Тэдэнэр өөһэдынгөө шагнал энэ дээрээл абажа байна гэжэ танда үнэниие хэлэнэб[+]. 17Хоол барингүй ябахадаа, ши үһэеэ һамнаад[*], нюураа угаа. 18Тиигэбэлшни, масаглаһан тухайшни бусад зон мэдэхэгүй. Харин шамтай далда газарта байһан Эсэгэшни мэдэжэ байха. Тиин нюуса юумэ мэдэжэ байдаг Эсэгэшни ашыеш заатагүй харюулха.


Тэнгэридэхи баялиг тухай

19[•]Газар дэлхэй дээрэ баялиг зөөри өөртөө бү суглуулагты, тэрэнииетнай хүйр хорхой, жэбэ жонхо эдижэ магадгүй, хулгайшад шургажа ороод, хулуужа магадгүй[+]. 20Харин баялигаа тэнгэридэ суглуулагты, тэндэ хибэн хорхойшье, жэбэ жонхошье эдихэгүй, хулгайшадшье шургажа ороод хулуухагүй[+]. 21Ушарынь хэлэбэл, эрдэни баялигайтнай байһан газарта сэдьхэл бодолтнайшье байдаг бшуу.


Бэеын гэрэл тухай

22Нюдэн болбол бэеын гэрэл болоно. Нюдэнэйшни арюун гэрэлтэй байгаа һаа, бүхы бэешни гэрэлтэй гэгээн байха. 23Хэрбээ нюдэнэйшни харасын сэбэр бэшэ юм һаа, бүхы бэешни харанхы бүрэнхы байхал. Теэд досоохи гэрэлэйшни харанхы юм һаа, харанхынь өөрөө ямар бад балай байлтай гээшэб?


Бурхан ба эд зөөри тухай

24Хэншье хоёр эзэндэ[†] зарагдажа шадахагүй: нэгэн гэбэл, таанад нэгэ эзэндээ дурагүй, нүгөөдэдөө дуратай байхалта; али үгышье һаа, нэгэ эзэндээ дуратайгаар, нүгөөдэдөө дурагүйгөөр ажаллаха бшуут. Таанад Бурханда[†] болон эд зөөридэ нэгэ зэргэ алба хэжэ шадахагүйлта[+].


Юрын ажабайдал тухай һанамжа

25Тиимэһээл таанадта иигэжэ хэлэхэб: амиды ябахын тула юу эдихэ уухабибди, бэедээ юу үмдэхэ тухай һанаагаа огто бү зобоогты. Амимнай эдеэ хоолһоо шухала бэшэ аал? Бэемнай хубсаһа хунарһаа шухала бэшэ аал[+]? 26Огторгойгоор ниидэдэг шубуудые ажаглан харыт: тэдэнэр юумэ таридаггүй, хададаггүй, амбаарта үрэһэ таряа суглуулжа хадагалдаггүйл. Зүгөөр, танай Огторгойн Эсэгэ тэдэниие тэжээдэг ха юм. Таанар тэдэ шубуудта орходоо үлүү шухала бэшэ аалта[+]? 27Таанадай хэнтнай шадалаараа оролдоод, тохоногойшье шэнээн ургажа шадахаб?

28Баһа хубсаһа хунар тухай һанаагаа юундэ зобонобта? Хээрэдэ сэсэгүүдэй яажа ургадагые харыт: тэдэ ажал хэдэггүйл, өөһэдтөө утаһа ээрэжэ хубсаһа оёдоггүйл. 29Алдар суутай Соломооншье[†] аргагүй ехэ эд баялигтай байһаншье һаа, эдэ сэсэгүүд шэнги тиимэ гоёор хубсалдаггүй һэн гэжэ би танда хэлэнэб[+]. 30Мүнөөдэр эндэ ургажа байгаад, үглөөдэрынь, магад, галда шатаагдажашье болохо хээрэ ургаһан алишье ногоое Бурхан үзэсхэлэнтэ гоёор шэмэглэдэг юм. Харин таанадые Бурхан тэрэ ногоонһоо һураггүй ехээр анхараа бэзэ, этигэл[†] багатан![+]

31Тиимэһээ «Бидэ юу эдихэмнай гээшэб?», али «Юу уухамнай гээшэб?» али «Юу үмдэхэмнай гээшэб?» гэжэ өөһэдһөөн бү асуугты, һанаагаа бү зобогты. 32Юундэб гэбэл, Бурханиие мэдэхэгүй хүнүүд лэ иимэ асуултануудаар һанал бодолоо бүрин эзэлүүлдэг гээшэ. Эдэ бүгэдэ юумэнүүдэй таанадта хэрэгтэй байһые Огторгойн Эсэгэтнай һайн мэдэжэ байна бшуу. 33Түрүүшээр Бурханай хаан түрые, Бурханай үнэн зүбые бэдэрэгты, тиигээ һаатнай, бусад бүгэдэ юумэнүүд танда үгтэхэ[+]. 34Тиимэһээ үглөөдэрэйнгөө тухай һанаагаа бү зобогты, юундэб гэбэл, үглөөдэртнай өөрөө өөр тухайгаа һанаагаа зобохол: үдэр бүхэндэ һанаагаа зобохо юумэниинь олон байдаг лэ.

#### 7


(Лк 6:37-38, 41-42)

1[•]Бусадые бү шүүбэрилэн зэмэлэгты, тиигэбэл Бурхан[†] таанадые шүүбэрилэн зэмэлхэгүйл[+]. 2Ушарынь хэлэбэл, бусадые яажа зэмэлнэбта, тиигэжэл Бурхан таанадые зэмэлхэ, ямар хэмжээгээр хэмжэнэбта, тиимэл хэмжээгээр танда хэмжэжэ үгэхэ[+]. 3Нүхэрэйнгөө нюдэндэ байһан гэшүүһэ хараад, өөрынгөө нюдэндэ байһан модо юундэ обёорногүйбши? 4Үгышье һаа, нюдэндэшни модоной орожо тороод байхада, ши нүхэртөө: «Байза, би шинии нюдэндэ ороод байһан гэшүүһэ гаргаһууб», – гэжэ яагаад хэлэхэбши? 5Хоёр нюуртан! Түрүүшээр өөрынгөө нюдэнэй модо гарга, тиигээ һаа, нүхэрэйнгөө нюдэнэй гэшүүһэ яажа гаргахые мэдэхэлши.

6Нангин[†] юумэ нохойдо бү хаягты, тэдэ эрьеэд лэ өөртэтнай добтолхол. Субад эрдэни гахайн урда бү сасагты, тэдэ тэрэнииетнай миин лэ хүлөөрөө гэшхэхэл[+].


Тоншогты – таанадта нээжэ үгэхэ

7[•]Тиимэһээ эригты, тиихэдэтнай танда үгэхэ; бэдэрэгты, тиихэдээ олохот; үүдэ тоншогты – танда нээхэ. 8Юундэб гэбэл, эриһэн алишье хүн абадаг, бэдэрһэн хүн олодог, тоншоһон хүндэ үүдэ нээжэ үгэдэг[+]. 9Хилээмэ эриһэн хүбүүндээ гартань шулуу барюулха эсэгэ таанарай дунда олдохо аал? 10Мүн загаһа эрихэдэнь, могой үгэхэ хүн байха аал? 11Хэрбээ нүгэл[†] шэбэлтэй таанадай үхибүүдтээ һайн юумэ үгэжэ шададаг байхадатнай, Огторгойн Эсэгэтнай эрижэ байһан хүндэ бүришье бэлэнээр һайн һайханиие үршөөхэ бэшэ аал[+]?

12Бусад хүнүүд танда ямараар хандаһайб гэжэ һананабта, тон тэрээндэл адляар таанад өөһэдөө хүнүүдтэ хандагты: энэ болбол Моисейн[†] Хуулиин ба лүндэншэдэй һургаалай[†] гол удхань мүн[+].


Уйтахан хаалга тухай

13[•]Уйтахан хаалгаар орогты: юундэб гэбэл, тамада хүргэдэг хаалгань үргэн, харгынь уужам юм, тиин тэрээгээр олон лэ зон ябадаг. 14Ажамидаралда хүргэдэг хаалгань уйтахан, харгынь нариихан, бэрхэ юм, тэрээниие олоошо зон үсөөн байдаг[+].


Модон үрэ жэмэсээрээ танигдаха

15[•]Хуурмаг лүндэншэдһөө болгоомжолжо байгты. Тэдэнэр гадаада талаһаа хонид байһан хэбэр үзүүлэн таанадта ерэбэшье, досоогоо арьяатан шоно мэтэ байха[+]. 16Тэдэниие таанад хэһэн хэрэгүүдэйнь үрэ дүнгөөр танихат. Үүргэнэ модон үзэм жэмэс үгэдэггүй, үргэһэтэй буртаг үбһэн амтан жэмэс ургуулдаггүй[+]. 17Тэрээндэл адляар, алишье һайн модон һайн үрэ жэмэс үгэдэг, муу модон муу үрэ жэмэс үгэдэг[+]. 18Һайн модон муу үрэ жэмэс ургуулжа шадахагүй, муу модон һайн үрэ жэмэс ургуулжа шадахагүй. 19Һайн үрэ жэмэс үгэдэггүй алишье модые таһа сабшаад, галда хаядаг юм[+]. 20Тиимэһээл таанар хуурмаг лүндэншэдые хэрэгүүдээрнь танихат.


Хуурмаг шабинар

21«Эзэн![†] Эзэн!» гэжэ Намда хэлэгшэ хүн бүхэн Бурханай хаан орондо орохогүй, зүгөөр тэнгэридэ байгша Эсэгымни эрхэ хүсэл бүтээдэг лэ хүнүүд тиишээ орохо юм[+]. 22Зарга шүүбэриин Үдэрэй болоходо, олон зон Намда: «Эзэн! Эзэн! Танай алдар нэрэһээл бидэ номнодог һэмди. Баһа Танай алдар нэрээр бидэ ада шүдхэрнүүдые[†] намнажа гаргадаг һэмди, Танай алдар нэрээр гайхамшагтай хэрэгүүдые бүтээдэг һэмди», – гэжэ хэлэхэл[+]. 23Тиихэдэнь Би одоо: «Би хэзээшье таанадтай танил байгаагүйб. Холо бологты Намһаа, нүгэлтэ зон», – гэжэ харюусахалби[+].


Хоёр барилгашан тухай

24[•]Минии хэлэһэн энэ һургаалые шагнажа бэелүүлдэг алишье хүниие Би шулуун һуури дээрэ гэрээ бариһан, бодомжотой сэсэн хүнтэй адлишаахаб. 25Аадар бороо адхараад, уһа мүрэнүүд үерлэбэ, шанга һалхин буугаад, тэрэ гэрые дайраба. Харин шулуун һуури дээрэ бодхоогдоһон гэр унажа һандараагүй.

26Харин һургаалыем шагнаад, бэелүүлдэггүй хүн бүхэн элһэн дээрэ гэрээ бариһан бодомжолгүй тэнэг хүнтэй адли юм. 27Аадар бороо адхараад, уһа мүрэнүүд үерлэбэ, шанга һалхин буугаад, энэ гэрые дайраа. Тиихэдэнь тэрэ гэр бутаржа, аймшагтайгаар һандаран унаба[+].


Иисүүсэй эрхэ засаг тухай

28Иисүүсэй иигэжэ һургажа дүүргэхэдэ, үй түмэн зон тэрэнэй һургаалда гайхажа байба. 29Юундэб гэбэл, Иисүүс Хуули заадаг багшанарта,[†] фарисейнүүдтэ[†] адляар бэшэ, харин эрхэ засаг баригшада адляар улад зониие һургажа байгаа[+].

#### 8


(Мк 1:40-44; Лк 5:12-14)

1[•]Хада дээрэһээ Иисүүсэй буухадань, тэрэнэй хойноһоо олон зон дахажа ябаба. 2Гэнтэ һэлхэ бузар үбшэнтэй нэгэ хүн ойртоод, Иисүүсэй хүлдэнь мүргэжэ:

– Эзэн,[†] аа! Хэрбээ Та хүсэбэл, намайе арюудхан эдэгээжэ шадахат, – гэбэ[+].

3Иисүүс гараа һарбайжа, тэрэ хүндэ хүрөөд абаха зуураа:

– Эдэгээхэ хүсэлтэйб, арюун болыш даа, – гэбэ. Тиихэдэнь тэрэ хүн һэлхэ бузар үбшэнһөө дары арюудхагдан эдэгэбэ. 4Иисүүс тэрэ хүндэ:

– Энээн тухай ши хэндэшье бү хэлэ. Зүгөөр санаартада ошожо, бэеэ үзүүлэ. Тиигээд эдэгэһэнээ бултанда гэршэлхын тула ши Моисейн[†] зарлигай ёһоор үргэл хээрэй, – гэбэ[+].


Иисүүс зуунай даргын зарасые эдэгээбэ

5[•]Иисүүсэй Капернаум хото орожо байхадань, зуунай нэгэ дарга Тэрээндэ ойртожо, туһалхыень гуйба:

6– Эзэн, аа! Минии зараса саа үбшэндэ даруулагдаад, гэртээ тулижа хэбтэнэ, – гэбэ.

7– Зай, Би ошоод, тэрээнииешни эдэгээхэб, – гэжэ Иисүүс харюусаба. 8Тиихэдэнь зуунай дарга иигэжэ хэлэбэ:

– Ай, эзэн! Таниие гэртээ урижа оруулхаар бэшэ ахир дорой амитанби. Гансал зарлигаа буулгажа хайрлыт даа, тиигэбэлтнай зарасамни эдэгэшэхэл[+]. 9Ушарынь хэлэбэл, бишье баһал дээрээ ноёдтой, мүн мэдэлдээ сэрэгшэдтэй хүнби. Тэдэнэйнгээ нэгэндэнь: «Ошо» гэхэдэм ошодог, нүгөөдэдэнь: «Ерэ» гэхэдэм ерэдэг, зарасадаа: «Тэрээниие хэ» гэхэдэм хэдэг юм.

10Иисүүс энээниие дуулаад, ехээр гайхаба, тиигээд хойноһоонь ябаһан зондо:

– Би израильшуудайшье[†] дунда иимэ һүзэг этигэлтэй[†] хүниие үзөөгүйб гэжэ таанадта үнэниие хэлэнэб, – гэбэ[+]. 11– Тэрээнһээ гадна зүүн, баруун зүгһөө олон зон ерэжэ, Огторгойн хаан орондо Абраһаамтай,[†] Исаагтай, Яковтай зэргэлээд, найрай шэрээдэ һууха[+]. 12Харин хаан орондо орохо ёһотой байгаад, орохоёо арсаһан хүнүүд харанхы бүрэнхыдэ хаягдаад, уйлаха бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха[+].

13Тиигээд Иисүүс зуунай даргада:

– Ши гэртээ хари, шинии этигэдэгэй ёһоор лэ болохо, – гэжэ хэлэбэ. Тиигэжэ хэлэхэтэйнь сасуу зуунай даргын зараса эдэгэшэһэн байгаа[+].


Иисүүс олон зониие эдэгээбэ

14[•]Иисүүс Пётрой гэртэ ороод, тэрэнэй хадам эхын халууржа хэбтэхые хараба[+]. 15Эхэнэрэй гарта халта хүрөөд абахадань, халууниинь буураба. Тиигээд Пётрой хадам эхэнь хэбтэриһээ бодожо, айлшанаа хүндэлбэ[+].

16Үдэшэ болоходо, ада шүдхэртэ[†] барюулһан олон хүнүүдые Тэрээндэ асарба. Иисүүс гансал үгын хүсөөр ада шүдхэрнүүдые намнажа гаргаба, хамаг үбшэн зониие эдэгээбэ. 17«Харин Тэрэ манай ядарал зоболонгые Өөр дээрээ үргэлжэ, үбшэ хабшыемнай абажа ябаа», – гээд Исай лүндэншын хэлэһэниинь бүтэбэ даа[+].


Иисүүстэй хамта ябахаяа һанаһан хүнүүд тухай

18[•]Иисүүс хажуудань олон зоной сугларшаһые харахадаа, шабинартаа далайн нүгөө бэедэ тамаржа ошохыень захирба[+]. 19Нэгэ Хуули заадаг багша[†] Иисүүстэ дүтэлөөд:

– Багша! Танай хаанашье ошоо һаа, би һалангүй дахаад ябахаб, – гэбэ.

20Тиихэдэнь Иисүүс тэрээндэ:

– Араата үнэгэн орохо нүхэтэй, тэнгэриин шубуун хонохо уургайтай юм, харин Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн толгойгоо табижа амарха газаргүйл, – гэжэ хэлэбэ.

21Иисүүсэй ондоо нэгэ шабинь тэрээндэ:

– Эзэн, аа! Түрүүшээр гэртээ харижа, эсэгэеэ хүдөөлөөд ерэхыемни, табиит даа, – гэбэ.

22Теэд Иисүүс тэрээндэ:

– Намтай яба. Хосорһон зон өөһэдөө үхөөшэдөө хүдөөлүүлэг лэ, – гэжэ харюусаба.


Иисүүс һалхи номгоруулна

23[•]Тэндэһээ хүдэлэн Иисүүс онгосодо һууба, шабинарыньшье хойноһоонь орожо һуулсаба. 24Гэнтэ далай ехээр долгилжо, долгинууд онгосыень хушан, шэнгээн алдаба. Тэрэ үедэ Иисүүс унтажа байгаа. 25Шабинарынь хажуудань ерээд, һэреэжэ:

– Ай, багша! Абарыт, хосорхомнайл, – гэлдэбэ.

26– Таанад юундэ иигэтэрээ айгаабта? Һүзэг этигэлээр хомор байнат даа, – гэжэ Иисүүс тэдэндээ хэлэбэ. Тиигээд хүл дээрээ бодожо, дошхон һалхинда, далайн долгинуудта зогсохыень захирба. Тиихэдэнь оршон тойрон огто аалин намдуу болошобо[+].

27Онгосо соо байһан улад гайхалдажа:

– Һалхииешье, далайешье мэдэлдээ оруулаад байдаг энэ хэн гээшэб? – гэлдэбэ.


Иисүүс ада шүдхэртэ барюулһан хоёр хүниие эдэгээбэ

28[•]Далайн нүгөө бэедэ оршодог Гадаара хотын шадар тамаржа ерээд, замаар ябатарнь, ада шүдхэртэ барюулһан хоёр хүн үхэһэн хүнүүдые хүдөөлүүлдэг агы нүхэн сооһоо гаража, Иисүүстэ ойртобо. Тэдэ хоёрой ехэл галзуу гайтай хадань, тэрэ харгыгаар хэншье ябахаяа зүрхэлдэггүй байгаа. 29Тиигээд тэдэ галзуу амитад:

– Ай, Бурханай Хүбүүн,[†] Та маанадтай юу хэхэ һанаатайбта? Та маниие сагһаа урид хэһээхэеэ иишэ ерэбэ гүт? – гэжэ хашхаралдаба[+].

30Тэндэһээ холохон һүрэг ехэ гахайнууд бэлшэжэ байба.

31– Хэрбээ маниие энэ хүнүүдэй бэеһээ намнажа гаргаха гээ һаа, тэрэ гахайн һүрэгтэ ошохыемнай зүбшөөгыт, – гэжэ ада шүдхэрнүүд Иисүүсые гуйба.

32– Ошогты, – гэжэ Иисүүсэй хэлэхэдэнь, ада шүдхэрнүүд үнөөхи хоёрой бэеһээнь гараад, гахайн һүрэгтэ оробо. Тиихэдэнь бүхы гахайн һүрэг хабсагайн хүбөөһөө далай руу һүрэжэ, үхэбэ.

33Гахай манаашад тэндэһээ гүйлдэжэ, хото ошоод, ушарһан бүхы юумэн тухай, мүн ада шүдхэртэ барюулһан хүнүүдтэй юу тохёолдоһон тухай хөөрэбэ. 34Тиихэдэнь хотын хамаг зон Иисүүсые угтахаяа гараба. Тэрэниие хараад, нютагһаань гаража ошохыень гуйба[+].

#### 9


(Мк 2:1-12; Лк 5:18-26)

1[•]Тиигээд Иисүүс онгосодо һуугаад, һөөргөө ажаһуудаг хото руугаа тамаржа ерэбэ[+]. 2Хэдэн хүн тэрээндэ саа үбшэндэ дайруулһан нэгэ хүниие шэрдэгтэйнь тэлээд асарба. Иисүүс тэдэ зоной аргагүй ехэ этигэлтэй[†] байһыень хараад, саа үбшэнтэндэ хандан:

– Ши, хүбүүн, зоригоо бү алда! Нүгэлнүүдшни[†] хүлисэгдэбэ, – гэжэ хэлэбэ[+].

3Тиихэдэнь Хуули заадаг зарим багшанар:

– Энэшни Бурханиие[†] доромжолжо байнал, – гээд досоогоо һанаба[+]. 4Тэдэнэй һанал бодол мэдэжэ байһан Иисүүс хэлэбэ:

– Таанар юундэ иимэ харата һанал сэдьхэлдээ түрүүлбэт? 5«Нүгэлнүүдшни хүлисэгдэбэ» гэхэдэ гү, али «бодоод яба» гэжэ хэлэхэдэ бэлэн гү? 6Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй газар дэлхэй дээрэ нүгэл шэбэлнүүдые хүлисэхэ эрхэтэй байһые таанарай мэдэжэ байхын тула Би таанадта баталжа харуулхаб. – Тиигээд Иисүүс үбшэн хүндэ: – Хүл дээрээ бодоод, дэбисхэрээ абажа, гэртээ хари, – гэжэ хэлэбэ. 7Тиихэдэнь үнөөхи хүн бодоод, гэртээ ябаба. 8Улад зон энээниие хараад айн һүрдэбэ, хүн түрэлхитэндэ иимэ ехэ эрхэ засаг хайрлаһанайнь түлөө Бурханиие магтан алдаршуулба.


Иисүүс Матвейе шэлэжэ абаба

9[•]Тэндэһээ саашаа ябажа ябатараа, Иисүүс Матвей гэдэг алба татагшын татабари суглуулдаг газартаа һуухые хараад:

– Хойноһоомни яба, – гэжэ хэлэбэ. Тиихэдэнь Матвей бодоод, хойноһоонь ябаба.

10Хожомынь Иисүүсэй шабинартайгаа хамта Матвейндэ хоол барижа байхадань, алба татагшад,[†] нүгэл хэгшэд олоороо ерэжэ, тэдэнээр хамта хоол бариба. 11Зарим фарисейнүүд[†] энээниие хараад, Иисүүсэй шабинарта:

– Юундэ танай багша алба татагшадтай, нүгэл хэгшэдтэй хамта эдинэ, ууна гээшэб? – гэбэ[+].

12Иисүүс тэдэнэй хэлэһые дуулаад, иигэжэ харюусаба:

– Элүүр уладта эмшэн хэрэггүй, харин үбшэн хүнүүдтэ хэрэгтэй юм. 13Таанад ошожо, «Намда тахил тахихын орондо бусад зондо үршөөл хайратай байхыетнай хүсэнэб» гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэһэн үгын удха мэдэжэ абагты. Би үнэн сэдьхэлтэниие бэшэ, харин нүгэл хэгшэдые дуудахаяа ерээ хүнби[+].


Масаглаха тухай асуудал

14[•]Иоаннай шабинарынь Иисүүстэ ерээд:

– Бидэ, мүн фарисейнүүд ходо масагладагбди,[†] харин Танай шабинар юундэ огто масагладаггүйб? – гэжэ һураба[+].

15Тиихэдэнь Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Түрэ хуримай айлшад хүрьгэн хүбүүнтэйгээ хамта байха сагтаа гуниглаха аал? Үгыл даа! Зүгөөр хүрьгэн хүбүүнтэй хахасуулха үдэрэй ерэхэдэнь, тэдэ айлшад масаглахал[+].

16Хэншье хуушан хубсаһанда шэнэ бүдөөр халааһа табидаггүй бшуу. Тиигэбэлнь шэнэ табиһан халааһан хуушан хубсаһые удара татажа, хахархайень улам ехэ болгохол. 17Мүн баһа һая үзэмэй дараһан архияа хуушан туламда хэдэггүйл. Тиигээ һаа, арһан тулам хахараад, үзэмэй дараһан архинь адхархал, арһан тулам хэрэгһээ гарахал. Теэд һая нэрэһэн архияа шэнэ арһан туламда хэхэдэ, алинииншье бүтэн зандаа байхал.


Наһа бараһан басаган ба үбшэн эхэнэр тухай

18[•]Тиигэжэ хэлэжэ байтарнь, нэгэ дарга ерээд, Иисүүсэй хүлдэ мүргэжэ:

– Басагамни һаяхан наһа барашабал. Манда ерэжэ, тэрээндэмни гараараа хүрөө һаатнай, басагамни амидырхал, – гэбэ.

19Тиихэдэнь Иисүүс шабинартайгаа бодоод, тэрэ хүнтэй хамта ябаба.

20Арбан хоёр жэл соо шуһа гоожоод тогтодоггүй үбшэнгөөр зобожо байһан нэгэ эхэнэр Иисүүсэй араһаа ерэжэ, хубсаһандань халта гараараа хүрэбэ[+]. 21Юундэ тиигээб гэхэдэ, «Хубсаһандань халта хүрөөд абаал һаа, эдэгэхэб» гэжэ тэрэ эхэнэр досоогоо этигэжэ байгаа бшуу[+].

22Иисүүс эрьежэ, тэрэ эхэнэрые хараад:

– Басаган, ши зоригтой бай! Этигэлшни шамайе абараа, – гэбэ. Тэрэ дороо эхэнэр эдэгэшэбэ[+].

23Даргын гэртэ ороод, Иисүүс наһа барагшые шаналха[†] хүгжэмшэдэй болон улад зоной бахардан үймэлдэжэ байхые хараба.

24– Эндэһээ гарагты. Энэ басаган үхөөгүй, миил унтажа байна, – гэхэдэнь, Иисүүсые улад зон наада барин энеэлдэбэ[+]. 25Улад зоной газаашаа гарахадань, Иисүүс басаганай хэбтэһэн таһалгада орожо, гарһаань баряад, бодоходонь туһалба[+]. 26Энэ ушар тухай һураг суу тэрэ орон дайдаар хаа хаанагүй тараба.


Иисүүс хоёр һохор хүниие эмшэлбэ

27Иисүүсэй тэндэһээ ябажа ябахада, хойноһоонь хоёр һохор хүн дахажа:

– Давидай үри һадаһан,[†] Иисүүс, маниие үршөөгыт! – гэжэ хашхаралдаба[+].

28Тиигээд Иисүүсэй гэртэ ороходонь, үнөөхи хоёр хүн тэрээндэ дүтэлбэ. Иисүүс тэдэнһээ:

– Таанарые элүүр болгохо аргатайдамни этигэнэ гүт? – гэжэ һураба. Тэдэнь:

– Тиимэ даа, Эзэн![†] – гэжэ харюусаба.

29Тиигэхэдэнь Иисүүс тэдэ хоёрой нюдые гараараа хүрөөд:

– Таанарай этигэһэнэй ёһоор лэ болог, – гэжэ хэлэбэ[+]. 30Тиин тэдэ хоёрой нюдэниинь харадаг болошобо. Иисүүс тэдэ хоёрто:

– Энээн тухай хэндэшье бү хэлэгты, – гэжэ һайнаар захиба[+].

31Харин тэдэнь гэрһээ гараад лэ, Иисүүс тухай бүхы орон дайдаар соносхобо[+].


Иисүүс хэлэ амагүй хүниие эдэгээбэ

32Тэдэ хоёрой гаража байха үедэ ада шүдхэртэ[†] барюулһан хэлэ амагүй нэгэ хүниие Иисүүстэ асарба. 33Ада шүдхэрэй гарахада, хэлэ амагүй хүн юумэ хэлэдэг болобо. Улад зон гайхалдажа:

– Израильда[†] иимэ мэтын юумэн хэзээшье үзэгдөөгүйл, – гэлсэбэ. 34Харин фарисейнүүд:

– Энэтнай ада шүдхэрнүүдэй ноёной хүсөөр лэ ада шүдхэрнүүдые дарана, – гэбэ[+].


Иисүүс сугларһан уладые хайрлаба

35Иисүүс бүхы хото турануудаар, хүдөө нютагуудаар ябажа, мүргэлэй[†] гэрнүүдтэ хүнүүдые һургаба, Бурханай хаан түрэ[†] тухай Һайн мэдээсэл[†] номнобо, ямаршье үбшэ хабшатай, гай ядаралтай зониие аргалан эдэгээбэ. 36Олон мянган зониие харахадаа, Иисүүс тэдэниие хайрлаба. Тэдэ зон ядаршаһан, эндэ тэндэ тарашаһан хонишонгүй хонидтол мэтэ байгаа бшуу[+]. 37Тиимэһээ Иисүүс шабинартаа иигэжэ хэлэбэ:

– Ургаса ехэ байна, теэд тэрэниие суглуулха хүнүүдынь үсөөн лэ. 38Тиимэһээ ургасаяа суглуулха хүдэлмэрилэгшэдые ябуулхыень Ургасын Эзэндэ зальбарагты[+].

#### 10


(Мк 3:15-19; Лк 6:14-16; Хэр 1:13)

1[•]Иисүүс Өөрынгөө арбан хоёр шабинарые дуудаад, ада шүдхэрнүүдые[†] намнажа гаргаха, ямаршье үбшэн хабшанһаа, ядаралһаа хүнүүдые эдэгээхэ эрхэ тэдээндээ үгэбэ. 2Арбан хоёр элшэнэрэйнь[†] нэрэнүүд иимэ: түрүүшынхинь Пётр гэжэ нэрлүүлһэн Симон, тиигээд тэрэнэй дүү Андрей, Яков ба Иоанн гэдэг Зэбэдэйн хоёр хүбүүд, 3Филипп Варфоломей хоёр, Фома ба алба татагша[†] Матвей, Алфейн Яков, Фаддей гэжэ нэрлүүлһэн Леввей, 4Симон Кананит[*], мүн хожомынь Иисүүстэ урбаһан Иуда[†] Искариот гэгшэд болоно.


Арбан хоёр элшэнэрэй зорилго тухай

5Эдэ арбан хоёр шабинараа эльгээхэдээ, Иисүүс тэдээндээ иигэжэ захиба:

– Бусад арадуудта бү ошогты, самаряан хотонуудаар бү орогты. 6Гансал Израилиин арадта ошогты, тэдэ төөригдэһэн һүрэг хонидто адли бшуу[+]. 7Таанар ошожо, Огторгойн хаан түрын мандахань ойртоо гэжэ номногты[+]. 8Үбшэн хүнүүдые эдэгээгты, үхэһэн хүнүүдые амидыруулагты, һэлхэ бузар үбшэнтэниие арюудхагты, ада шүдхэрнүүдые намнажа гаргагты. Таанад түлөөһэгүй абаһанаа түлөөһэгүй үгэжэ байгты[+]. 9Өөһэдтөө алта мүнгэшье, зэд садшье абажа бү гарагты. 10Харгыда туулмаг сүүмхэшье, һэлгэхэ хубсаһашье, гуталшье, тулга таягшье бү абагты. Юундэб гэхэдэ, хүдэлмэрилэгшые хэрэгтэй юумээрнь хангаха зэргэтэй юм[+]. 11Ямаршье хотодо, хүдөө нютагта ороходоо, таанадые гэртээ байлгаха дуратай зохид һайн хүниие оложо, тэрэнэйдэ зогсогты, тиигээд тэрэ нютагһаа гаража ошотороо тэндээл байгты. 12Гэртэ ороходоо: «Амгалан мэндэ һуухатнай болтогой»,[†] – гэжэ амаршалжа байгты. 13Хэрбээ тэрэ айлай таанадые угтажа абабал, танай хүсэһэн амгалан тайбантнай тэрэ гэртэ тогтожо үлдэг лэ. Хэрбээ тэрэ айлай таанадые угтажа абахагүй байбалнь, амгалан тайбаниие хүсэһэн үреэлтнай таанадтаа бусаг. 14Ямар нэгэн айлай гү, али хотынхидой таанадые угтажа абаха дурагүй һаань, үгы һаа, таанадай хэлэһые шагнаха дурагүй һаань, тэрэ гэрһээ гү, али хотоһоо гаража ошогты, хүлдэтнай халдаһан тооһыень һэжэржэ өөһэдтэнь орхигты[+]. 15Зарга шүүбэриин Үдэрэй болоходо тэрэ хотын зониие Бурхан[†] Содом, Гоморро хотынхидһоо бүри үлүү аймшагтай хэһээлтэдэ хүртөөхэ гэжэ таанарта үнэниие хэлэнэб[+].


Хашалга зоболонгууд тухай һэргылнэ

16[•]Һүрэг шононууд руу хонидые тууһан мэтээр Би таанадые эльгээнэб. Тиимэһээ таанар могой мэтэ сэсэн, гулабхаа мэтэ эгээлэй даруу байгты[+]. 17Таанадые зарга шүүбэриин газарта абаашажа тушааха гү, али үгы һаа мүргэлэй[†] гэрнүүд соо сохихо наншаха хүнүүдһээ бэеэ һэргылжэ ябагты. 18Минии түлөө таанарые захирагшадай, мүн хаашуулай урда байлгабал, тэдэндэ, мүн бусад арадуудта Нам тухай хэлэхэт[+]. 19Таниие барижа тушаахадань, юу хэлэхэ, яажа хэлэхэ тухайгаа һанаагаа бү зобооройгты. Тэрэ сагтаа хэлэхэ үгэнүүдтнай таанадта үршөөгдэхэ. 20Тиихэдэ, таанар өөһэдөө хэлэхэгүйт, харин танай Эсэгын Һүлдэ танаар хэлүүлхэ[+].

21Аха дүүнэр бэе бэеэ, эсэгэнь хүбүүгээ үхэлдэ үгэхэ; баһа үхибүүдынь эхэ эсэгынгээ урдаһаа үһөөрхэн бодожо, тэдэнээ алаха[+]. 22Минии түлөө таанадые булта үзэн ядаха; зүгөөр эсэстэнь хүрэтэр тэсэжэ гараһаниинь абарагдаха[+]. 23Таанарые нэгэ хотодо хашажа мүрдэбэлнь, ондоо хото руу зугадажа ошогты. Ушарынь хэлэбэл, Израилиин бүхы хотонуудаар таанарай ябажа үрдеэгүй байтар Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн заларжа ерэхэ гэжэ Би таанадта баталан хэлэнэб[+].

24Шабинь багшаһаа үлүү байхагүй, мүн барлагынь өөрынгөө эзэнһээ[†] дээгүүр байхагүй[+]. 25Шабинь багшынгаа зэргэ болобол, барлагынь эзэнэйгээ зэргэ болобол, болохо даа. Хэрбээ гэрэй эзэниие Бээлзэбүүл[†] гэжэ шолмосой[†] нэрээр нэрлэбэл, тэрэнэй гэртэхиниие бүришье муухайгаар нэрлэхэ бэшэ гү[+]?


Хэнһээ айха хэрэгтэйб?

26Тиин тэдэ зонһоо бү айгты: эли болохогүй ямаршье далда юумэн байдаггүй, мэдээжэ болохогүй нюуса юумэн байдаггүй[+].

27Харанхыда таанарта хэлэһыемни гэрэлтэйдэ дабтажа хэлэхэ ёһотойт. Шэхэндэтнай шэбэнэжэ хэлэһыемни гэрэй оройһоо айладхаха ёһотойт. 28Хүнэй бэе һүнөөгөөд, һүнэһыень һүнөөхэ хүсэ шадалгүй хүнүүдһээ бү айгты, зүгөөр хүнэй һүнэһыеньшье, бэеыеньшье гал тамада[†] хаяжа һүнөөхэ аргатай Бурханһаал айжа һүрдэжэ ябагты[+]. 29Хоёр борбилоое хашарһа мүнгөөр худалдадаг. Гэбэшье нэгэшье бишыхан борбилоо Бурханай зүбшөөлгүйгөөр газарта унахагүйл. 30Харин таанадые абажа үзэбэл, толгойнтнай үһэншье хүрэтэрөө тоолоотой бшуу. 31Тиимэһээ бү айгты: таанар олон борбилоонуудһаа үнэтэй сэнтэйт[+].


Бурханай табисууртые угтажа абаха, Тэрээнһээ арсаха тухай

32Улад зоной урда Минии мэдэлдэ байнаб гэжэ айладхаһан хүн бүхэниие Бишье Огторгойдо оршодог Эсэгынгээ урда Минии гэжэ гэршэлхэб[+]. 33Харин улад зоной урда Намһаа арсаһан хүн бүхэнһөө Бишье Огторгойдо оршодог Эсэгынгээ урда арсахалби[+].


Амгалан байдал бэшэ, харин һэлмэ асарааб

34[•]Газар дэлхэй дээрэ амгалан байдал тогтоохоёо ерээ гэжэ Нам тухай бү һанагты. Би амгалан байдал бэшэ, харин һэлмэ абажа ерээб[+]. 35Би хүбүүдые эсэгэнэрэйнь урдаһаа, басагадые эжынэрэйнь урдаһаа, бэридые хадам эхэнэрэйнь урдаһаа бодхоохоёо ерээб. 36Нэгэ гэрэй гэшүүд хоорондоо харша дайсад байха[+]. 37Эсэгэдээ гү, али эхэдээ Намһаа үлүү ехээр дуратай байһан алишье хүн Минии шабиин зэргэдэ хүртэхэ эрхэгүй. Мүн баһа хүбүүндээ гү, али басагандаа Намһаа үлүү ехээр дуратай алишье хүн Минии шабиин зэргэдэ хүртэхэ эрхэгүй. 38Өөрын хэрээһэеэ абаад, хойноһоомни ябаагүй хүн Минии шабиин нэрэ зэргэдэ хүртэхэгүй[+]. 39Ами наһаяа гамнагша тэрэнээ алдаха, харин ами наһаяа Минии түлөө үгэһэн хүн тэрэнээ алмаха[+].


Шагнал

40Таанарые угтажа абаһан хүн Намайе угтажа абана. Намайе угтажа абаһан хүн Намайе эльгээһэн Эсэгые угтажа абана[+]. 41Лүндэншые лүндэншэ байһанайнь түлөө угтажа абаһан хүн тэрэ лүндэншэтэй адли шагналда хүртэхэ. Баһа үнэн сэдьхэлтэниие үнэн сэдьхэлтэй байһан хадань угтажа абаһан хүн тэрэ үнэн сэдьхэлтэнтэй адли шагналда хүртэхэ[+]. 42Баһа хамагай бага шабидамни гансал шабимни байһанайнь түлөө аяга хүйтэн уһа үгэһэн хүн өөрынгөө шагнал заабол абаха гэжэ Би таанадта баталан хэлэнэб[+].

#### 11


(Лк 7:18-35; Лк 16:16)

1[•]Арбан хоёр шабинартаа эдэ заабаринуудые үгэһэн хойноо Иисүүс тэрэ газарһаа хүдэлжэ, улад зониие хото турануудаар ябажа һургаба.

2Түрмэдэ хаалтатай Уһаар Арюудхагша Иоанн Христоосой бүтээжэ байһан хэрэгүүд тухай дуулаад, хоёр шабинараа[+] 3иигэжэ асуухыень тэрээндэ эльгээбэ:

– Ерэхэ ёһотойнь Та гээшэ гүт, али бидэ ондоое хүлеэхэ ёһотой гүбди?

4-5Тиихэдэнь Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Һохор хүнүүдэй дахин харадаг болоһые, дохолон хүнүүдэй ябадаг болоһые, арһанай халдабарита үбшэнтэй хүнүүдэй арюудхагдаһые, дүлии хүнүүдэй һонор болоһые, үхэһэн хүнүүдэй үндын бодоһые, үгытэй хүнүүдэй Бурханай[†] хаан түрэ[†] тухай номнол дуулаһые, хаража байһанаа, мүн дуулажа байһанаа Иоаннда ошожо хэлэгты[+]. 6Нам тушаа һэжэг түрөөгүй хүн жаргалтай юм[+].

7Иоаннай шабинарай ябахадань, Иисүүс Иоанн тухай улад зондо иигэжэ хэлэбэ:

– Иоаннда сүл губи руу ошоходоо, ямархан юумэ харахаяа найдаабта? Һалхинда найгалзажа байһан хулһа харахаяа гү[+]? 8Таанар юу үзэхэеэ тиишэ ошообта? Зөөлэн хубсаһа үмдөөд ябаһан хүниие гү? Теэд зөөлэн хубсаһа үмдөөд ябадаг хүнүүд хаанай үргөөдэ ажаһуунал. 9Таанар юу үзэхэеэ тиишэ ошообта? Лүндэншые гү? Тиимэ даа, тиихэдэ таанад лүндэншэһөө дээгүүр хүниие хараалта[†] гэжэ таанарта хэлэнэб[+]. 10Иоанн тухай Нангин[†] Бэшэг соо: «Шинии ябаха харгы бэлдэхыень Би түрүүндэшни Өөрынгөө Эльгээмэлые ябуулнаб гэжэ Бурхан хэлэнэ», – гээд бэшээтэй юм[+]. 11Уһаар Арюудхагша Иоаннһаа агууехэ хүн эхын умайһаа түрөөгүй юм гэжэ баталан таанадта хэлэнэб. Тиимэшье һаа, Огторгойн хаан ороной мэдэлдэ һуугшадай эгээлэй багань тэрээнһээ агууехэ юм даа[+]. 12Уһаар Арюудхагша Иоаннай мэдээсэлээ номноһон үдэрнүүдһээ эхилээд, мүнөөдэр болотор Огторгойн хаан орон һүр хүсэ нэмэнэ, тиин хүсэ шадал гаргаһан зон энээниие туйлана[+]. 13Иоаннай ажамидарха үе саг хүрэтэр юунэй болохо тухай лүндэншэдэй номууд соо болон Моисейн[†] Хуули соо бүрин хэлэгдээтэй юм. 14Хэрбээ таанад тэдэ номуудта этигэжэ байбал, мэдэгты: Иоанн болбол ерэхэ ёһотой гэжэ уридшалан хэлэгдэһэн Элияа гээшэ[+]. 15Шэхэтэй юм һаа, анхарагты![+]

16Мүнөө, энэ оршон үеын зониие хэнтэй жэшэхэбиб? Эдэнэр газаа һууһан үхибүүдтэ адли. Нэгэ бүлэгынь нүгөө бүлэгтөө иигэжэ хашхарна:

17«Бидэнэй жэмбүүрээр наадахада,
таанар хатараагүйт.
Бидэнэй гунигтай дуу дуулахада,
таанар бархираагүйт».

18Иоаннай ерээд, масагладаг,[†] үзэмэй дараһан архи амсадаггүй байхадань, хүн бүхэн: «Ада шүдхэртэ[†] барюулһан хүн» гэлсээ[+]. 19Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерээд, юумэ эдидэг, үзэмэй дараһан архи болгодог байхадань, хүн бүхэн: «Харагты даа! Энэтнай эдимэр, архиншан, алба татаашадай, нүгэл[†] хэгшэдэй нүхэр» гэлсэбэ. Тиигэбэшье Бурханай сэсэн мэргэниинь хэрэгүүдэйнь үрэ дүнгөөр баталагдадаг юм[+].


Этигэл һүзэггүй хотонууд тухай

20[•]Иисүүсэй гайхамшагта хэрэгүүдээ үлэмжэ олоор бүтээһэн хотонуудта зоной нүгэл үйлэдэхэеэ болижо, Бурханда хандахагүйдэнь, Иисүүс тэдэниие зэмэлэн хэлэбэ:

21– Хоразиин хотынхид, таанад уй гашуудал үзэхэт! Бэтсаидаа хотынхид, таанад баһал уй гашуудал үзэхэт! Хэрбээ танай хотонуудта бүтээһэн гайхамшагта хэрэгүүдээ Тиир Сидоон хотонуудта үзүүлһэн байбални, тэдэ хотын зон үни гэһээр Бурханда хандаха һэн. Тэдэнэр хахархай хубсаһа үмдэжэ, тархи дээрээ үнэһэ адхажа, нүгэлнүүдээ гэмшэһэнээ баталха бэлэй[+]. 22Зарга шүүбэриин Үдэрэй болоходо Бурхан Тиир, Сидоон хотынхидто таанадта орходоо бүри үршөөл хайратайгаар хандаха гэжэ баталан хэлэнэб[+]. 23Капернаум хотынхид, таанад огторгойдо алдаршаха һанаатай байна гүт? Таанад тамын оёорто унахат. Хэрбээ танай хотодо бүтээһэн гайхамшагта хэрэгүүдээ Содомдо харуулһан байбални, тэрэ хотынхид гэмээ наманшалаад, хотонь мүнөөшье хүрэтэр бүтэн байха бэлэй[+]. 24Зарга шүүбэриин Үдэрэй болоходо, Бурхан Содом хотынхидто таанадта орходоо үлүү үршөөл хайратайгаар хандаха гэжэ танда баталан хэлэнэб[+].


Намда ерэжэ, һанаагаа амарагты

25[•]Баһа тэрэ сагта Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Газар тэнгэриин Эзэн,[†] Эсэгэмни! Сэсэн мэргэн, эрдэм номтой зонһоо далдалан нюуһан юумэеэ эгээлэй юрын зондо нээжэ элирүүлһэнэйтнай түлөө Танда баяр баясхалан хүргэнэб[+]. 26Зүб даа, Эсэгэмни! Та иимэл юумэнэй болохые хүсэжэ байгаа ха юмта. 27Бүхы юумые Эсэгэмни Намда үгөө. Эсэгэһээ ондоо хэншье Хүбүүе мэдэхэгүй, мүн Хүбүүнһээ, баһа Хүбүүнэй дуулгаһан хүнүүдһээ ондоо хэншье Эсэгые мэдэхэгүй[+].

28Хүшэр хүндэ ашаанда даруулжа ядарһан зон булта Намда ерэгты, Би танай һанаа амаруулхаб[+]. 29Минии хазаар абажа өөһэдыгөө хазаарлагты, Намһаа һуража абагты, ушарынь юуб гэбэл, Би даруу, номгон сэдьхэлтэйб, тиин таанад һанаагаа амархат[+]. 30Минии таанадта үгэхэ хазаар хашар бэшэ юм даа, таанадта ашаха ашаан хүнгэн юм даа[+].

#### 12


(Мк 2:23-28; Лк 6:1-5)

1[•]Нэгэ субботын[*] үдэр Иисүүс шабинартайгаа таряалангаар ябаба. Шабинарынь гэдэһэ үлдөөд ябаһан дээрэһээ таряанай залаа таһалан эдижэ байгаа[+]. 2Фарисейнүүд[†] энээниие хараад:

– Үгы, харыт, шабинартнай субботодо[†] хэжэ болохогүй юумэ хэнэл, – гэжэ Иисүүстэ хэлэбэ[+].

3Тиихэдэнь Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Давид[†] хаанай хамта ябалсагшадтайгаа үлэсхэлэн ябахадаа юу хэһэн тухайнь таанар уншаагүй аалта[+]? 4Давид Бурханай[†] гэртэ ороод, хамта ябаһан хүнүүдтэйгээ үргэлэй хилээмэ абажа эдеэ һэн. Харин Хуулиин ёһоор Давидшье, тэрээнтэй хамта ябалсагшадшье тэрэ хилээмэ эдихэ ёһогүй байгаа, гансал санаартан[†] тэрэниие эдихэ эрхэтэй бэлэй[+]. 5Мүн суббото бүхэндэ Һүмэ[†] соо алба хэжэ байһан санаартан субботын үдэрэй тогтоол эбдэнэ гэжэ Моисейн[†] Хуули соо хэлэгдэһые таанар уншаагүй аалта? Тиигэһэншье мүртөө тэдэнэр зэмэгүй гээшэ гү[+]? 6Зүгөөр Һүмэдэ ороходоо агууехэ юумэн эндэ байна гэжэ танда хэлэнэб[+]. 7Хэрбээ таанар: «Намда тахил тахихын орондо бусад зондо үршөөл хайратай байхыетнай хүсэнэб» гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэһэн үгын үнэн удха мэдэжэ байбал, зэмэгүй зониие буруушаахагүй һэнта[+]. 8Ушарынь хэлэбэл, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн субботыншье Эзэн[†] мүн.


Хатаһан гартай хүн тухай

9[•]Иисүүс тэндэһээ ябажа, мүргэлэй[†] гэртэ оробо. 10Тэндэнь нэгэ хатаһан гартай хүн байба. Буруу юумэ хэһэнэйнь түлөө Иисүүсые зэмэлхэ һанаатайшуул тэрээнһээ:

– Субботодо хүниие эмшэлхэнь зүб гү? – гэжэ һураба[+].

11Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Танай хэнтнай нэгэ хонитой аад, тэрэнэйнгээ субботын үдэр гүнзэгы нүхэ руу унашабалынь, тэрэнээ дээшэнь татажа гаргахагүйб? 12Тиихэдэ хүн гээшэмнай хониндо ороходоо бүри үнэ сэнтэй юм. Тиимэһээ субботын үдэр һайн юумэ бүтээхэнь зүб даа[+].

13Тиигээд Иисүүс нүгөө хатаһан гартай хүндэ:

– Гараа һарбай, – гэбэ. Тэрэнь гараа һарбайба; тиин хатаһан гарынь нүгөө гартайгаа адли һайн болошобо[+]. 14Харин фарисейнүүд мүргэлэй гэрһээ гаража ошоод, Иисүүсые яажа алаха тухай зүбшэн хэлсэбэ.


Шэлэгдэжэ абтаһан Бурханай зараса

15Зүгөөр Иисүүс тэдэнэй хэлсээн[†] тухай мэдээд, тэндэһээ гаража ошобо. Хойноһоонь олон зон дахажа ябаба. Иисүүс үбшэн хабшантай байһан зониие бултыень эмшэлэн эдэгээгээд, 16Бурханай табисуурта байһыемни нэгэшье хүндэ бү мэдүүлэгты гэжэ улад зондо захирба[+]. 17Иигэжэл лүндэншэ Исайгаар дамжуулан Бурханай найдуулһаниинь бүтэбэ даа:[+]

18«Энэ болбол Минии шэлэжэ абаһан зараса,
сэдьхэлдэмни таарама инаг хайрата Хүбүүмни гээшэ.
Арюун Һүлдэеэ[†] тэрээндэ хайрлахаб,
Тэрэ бүхы арадуудта Зарга шүүбэри тухаймни айладхаха.
19Тэрэ арсалдахагүй, хашхархагүй,
гудамжануудта шангаар хүрхирхэгүй,
20хухарһан хулһые таһа татахагүй,
залиржа байһан дэн унтараахагүй.
Үнэн зүб зарга шүүбэри илалтада хүргэхэ,
21тиин бүхы арадууд Тэрээндэ найдажа байха».


Иисүүс ба шолмос тухай

22[•]Нэгэтэ хүнүүд ада шүдхэртэ[†] барюулһан дээрэһээ һохор, хэлэ амагүй хүниие Иисүүстэ асарба. Иисүүс тэрэ хүниие эдэгээбэ: тэрэ юумэ хэлэдэг, харадаг болобо. 23Тиихэдэнь хамаг зон гайхажа:

– Энэмнай найдуулагдаһан Давидай үри һадаһан[†] бэшэ гү? – гэлсэбэ[+].

24Теэд фарисейнүүд энээниие дуулаад:

– Энэтнай Бээлзэбүүлэй,[†] ада шүдхэрнүүдэй ноёной хүсөөр лэ ада шүдхэрнүүдые дарана, – гэжэ хэлэбэ[+].

25Тэдэ фарисейнүүдэй һанал бодол мэдэжэ байһан Иисүүс тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэдэн бүлэг боложо хубааралдаад, хоорондоо хёморолдоһон алишье хаан орон хооһорон, бутаран һалаха. Баһа хоорондоо хубааралдажа хёморолдоһон алишье хото, үгы һаа гэр бүлэ мүн лэ бутаран һалаха. 26Хэрбээ шолмосой[†] хаан оронойхин хоорондоо хубааралдаад, хёморолдожо барисалдажа байбал, хаан орониинь хэр удаан тогтоборитой бүтэн байхаб? 27Хэрбээ Би танай хэлэһэн ёһоор Бээлзэбүүлэй хүсөөр ада шүдхэрнүүдые хүнэй бэеһээ зайлуулдаг байбал, танай шабинар хэнэй хүсөөр тэдэниие намнажа гаргадаг гээшэб? Шабинарайтнай хэжэ байһан хэрэгүүд буруу байһыетнай баталха[+]. 28Хэрбээ Бурханай Арюун Һүлдөөр ада шүдхэрнүүдые дарадаг һаамни, тэрэ Бурханай хаан түрын эндэтнай тогтоод байһые баталха. 29Ямар хүн бар хүсэтэй хүнэй гэртэ ороод, түрүүн эзэнииень хүлижэ уяагүй һаа, эд зөөрииень тоножо гаргахаб? Эзэнииень хүлиһэн хойноол гэр барааень дээрмэдэхэ бшуу[+].

30Минии тала баряагүй хүн Намда эсэргүү гээшэ. Намтай хамта ургаса суглуулаагүй хүн тэрэ ургасые үрижэ һалгаана гээшэ[+]. 31Тиимэһээл Би таанарта иигэжэ хэлэхэ байнаб: ямаршье харата үгэ хэлэһэн, али нүгэлтэ[†] хэрэг үйлэдэһэн хүн бүхэн хүлисэгдэхэ; харин Арюун Һүлдые хараажа муушалһан хүн хүлисэгдэхэгүй[+]. 32Тиихэдэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүндэ харша юумэ хэлэһэн хүн бүхэн хүлисэгдэхэ; харин Арюун Һүлдэдэ харша юумэ хэлэһэн хүн энэшье наһандаа, мүн хэтэ заяандаашье хүлисэгдэхэгүй.


Модон ба тэрэнэй үрэ жэмэс тухай

33Һайн модон һайн үрэ жэмэс үгэдэг, муу модон муу үрэ жэмэс асардаг. Модоной шанарынь тэрэнэй үрэ жэмэсээрнь танигдадаг юм[+]. 34Ай, хорото могойн түрэлтэн! Таанар хара һанаатайшуул аад, һайн юумэ яажа хэлэхэбта? Ушарынь юуб гэбэл, зүрхэ сэдьхэлдэ байһан юумэн хэлэнэй үзүүртэ гарадаг ха юм[+]. 35Һайн хүн үнэтэ баялиг сооһоо һайнииень гаргадаг, харин хара һанаатай хүн харата дорой суглуулбариһаа мууень гаргадаг[+]. 36Зарга шүүбэриин болохо Үдэр таанад хэзээшьеб дэмы шашаһан үгэ бүхэнэйнгөө түлөө тоосоо хэжэ харюусахат гэжэ таанарта баталан хэлэнэб[+]. 37Тиигэжэ таанад өөһэдынгөө үгэнүүдһээ боложо зүбтэнэй тоодо гү, али үгы һаа, буруутаһан зэмэтэнэй тоодо орохот[+].


Гайхамшагта дүлгэ тэмдэг харуулха тухай эрилтэ табина

38[•]Тиигээд зарим Хуули заадаг багшанар[†] болон фарисейнүүд:

– Багша аа! Манда нэгэ гайхамшагта дүлгэ тэмдэг[†] үзүүлхыетнай хүсэнэбди, – гэбэ[+].

39Тиихэдэнь Иисүүс тэдэндэ харюусаба:

– Харата муухай, забхай оршон үеын зон, гайхамшагта дүлгэ тэмдэг харахаяа һанаба гүт? Теэд Иона лүндэншэтэй ушарһан гайхамшагта дүлгэ тэмдэгһээ ондоо дүлгэ тэмдэг таанадта үгтэхэгүй[+]. 40Яажа Иона халим загаһанай гэдэһэн дотор гурбан үдэр, гурбан һүни үнгэргөө һэм, тон тиигэжэл Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн гурбан үдэр, гурбан һүни соо газарай гүндэ оршохо[+]. 41Зарга Шүүбэри болохо Үдэр Нинэвээ[†] хотынхид тус үеынхидтэй бодожо, таанадые буруушааха. Ионын номнол шагнаад, тэдэнэр нүгэлһөөн зайлажа, Бурханда хандаһан байгаа бшуу. Теэд эндэ байгаашань Ионаһоо бүри шухала нэгэн байна гэжэ таанадта хэлэнэб[+]. 42Зарга шүүбэриин болохо Үдэр Урда зүгэй хатан бодожо, таанадые буруушаан гэмнэхэ. Тэрэ хатан Соломоон[†] хаанай сэсэн үгые шагнахаяа газарай мухарһаа ерэһэн байгаа бшуу. Теэд мүнөө эндэ Соломоонһоо бүри шухала нэгэн байна[+].


Хорото ада шүдхэрэй бусажа ерэһэн тухай

43[•]Хүнэй бэеһээ гараһан ада шүдхэр уһагүй сүл губяар тэнэжэ, амар заяа бэдэрээд, олохогүйдөө: 44«Байһан гэртээ бусахам даа», – гэдэг. Бусажа ерэхэдэнь, гэрынь эзэлэгдээгүй, хамагдаһан, сэбэрлэгдэһэн байдаг. 45Тиигээд тэрэ ада шүдхэр өөрһөөн һураггүй хоротой ондоо долоон ада шүдхэрые абажа ерэдэг. Тэдэнь үнөөхи гэртэнь орожо байрладаг. Тиигэхэдэнь тэрэ хүниинь урдынхидаа орходоо бүри ехээр тамаа үзэдэг. Тон энээндэл адляар энэ оршон үеын зон иимэ дорой байдалтай болохо, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Иисүүсэй эжы ба аха дүүнэрынь

46[•]Иисүүсэй иимэ мэтээр улад зониие һургажа байха үедэнь Тэрэнэй эжы, дүүнэрынь Тэрээнтэеэ хөөрэлдэхэ һанаатай ерээд, гэрэй газаа зогсобо[+]. 47Тиимэһээ нэгэ хүн Иисүүстэ:

– Харыт даа, эжытнай, дүүнэртнай газаа зогсоно. Тантайгаа хөөрэлдэхэ һанаатай байна, – гэбэ.

48Иисүүс тэрэ хэлэһэн хүндэ:

– Эжымни хэн бэ, аха дүүнэрни хэд бэ? – гэжэ хэлэбэ. 49Тиигээд шабинар тээшээ гараараа заагаад:

– Хара даа, эжымни, аха дүүнэрни эдэ гээшэ. 50Огторгойдо оршодог Эсэгымни эрхэ хүсэл бүтээгшэд Минии аха дүүнэр, эгэшэ дүүнэр, эжымни гээшэ, – гэбэ[+].

#### 13


(Мк 4:1-9; Лк 8:4-8)

1[•]Иисүүс тэрэ үдэртөө гэрһээ гараад, далайн эрьедэ ошожо һууба. 2Хажуудань хара мянган зоной суглархада, Иисүүс онгосодо һууха болобо, тиихэдэнь улад зон бүгэдөөрөө далайн эрьедэ зогсобо. 3Тэрэ һургаалта[†] үгэнүүдые хөөрэн, улад зониие олон юумэндэ һургаба:

– Нэгэ таряашан таряа тарихаяа гараба. 4Үрэһэеэ сасахадань, зариманиинь харгын хажууда унаба, тэдэнииень шубууд ерэжэ тоншобо. 5Зарим үрэһэниинь хүрьһэ багатай, шулуутай газарта унаба, тиигээд нимгэн хүрьһэтэй газарһаа түргэн бултайба. 6Харин наранай гарахада, гүнзэгы үндэһэлөөгүй зүлгэ ногоон уршыгаад хаташаба. 7Баһа зарим үрэһэнүүд үүргэнэ соо унажа, хөөгтэ даруулагдаба[+]. 8Зарим үрэһэниинь үрэжэлтэй газарта унажа, һайн ургаса үгэбэ: нэгэ зариманиинь тариһанһаа зуу дахин ехэ, нүгөөдүүлынь жара дахин ехэ, бусадынь гуша дахин ехэ үрэ үгэбэ. 9Шэхэтэй юм һаа, анхарагты![+]


Һургаалта үгэнүүдэй зорилго

10[•]Шабинарынь Иисүүстэ дүтэлжэ:

– Та юундэ улад зондо таамаг удхатай һургаалта үгэнүүдые хэлэнэбта? – гэжэ һураба.

11Тиихэдэнь Иисүүс иигэжэ харюусаба:

– Огторгойн хаан түрэ[†] тухай гүн нюусанууд таанадтал тайлбарилагдана[+]. 12Ушарынь юуб гэбэл, юумэтэй байһан хүндэ нэмэгдэжэ үгтэхэ, тиимэһээ тэрэ хүн улам арьбажаха. Юумэгүй байһан хүнһөө һүүлшын юумэниинь абтаха[+]. 13Юундэ тэдэндэ таамаг удхатай һургаалта үгэнүүдые хэлэнэбиб гэбэл, тэдэнэр хаража байһанаа обёорногүй, шагнажа байһанаа дууланагүй, юумэ ойлгоногүй[+]. 14Тиихэдээ Исай лүндэншын тэдэн тухай уридшалан хэлэһэн ёһоор болоно:

«Хэдышье шагнаад, ойлгохогүйт;
хэдышье шэртэжэ хараад, юумэ обёорхогүйт.
15Энэ арадай сэдьхэлынь мохоороо,
шэхэнь таглараа,
нюдэнь анигдаа.
Тиимэһээ тэдэ нюдөөрөө юумэ харанагүй,
шэхээрээ дууланагүй,
ухаагаараа юумэ ойлгоногүй,
тэдэниие аргалжа эдэгээхымни тула
Намда ханданагүй»[+].

16Харин таанад аза жаргалтайт: нюдэнтнай харана, шэхэтнай дуулана[+]. 17Олон лүндэншэд, Бурханай[†] хүнүүд таанадай хаража байһан юумэ харахые ехээр хүсэбэшье, хараагүй, таанадай дуулажа байһан юумэ дуулаха дуратай байгаад, дуулажа шадаагүй гэжэ таанадта баталан хэлэнэб[+].


Таряашан тухай һургаалта үгын удхые Иисүүс тайлбарилна

18[•]Мүнөө таанар таряашан тухай һургаалта үгын удха ушарые шагнагты. 19Бурханай хаан түрэ тухай мэдээсэл шагнаад, юумэ ойлгоогүй хүнүүд – харгын хажууда сасагдаһан үрэһэндэ адли юм. Тэдээндэ шолмос[†] ерээд, сэдьхэл зүрхэндэнь таригдаһые абаад арилдаг. 20Шулуутай газарта унаһан үрэһэн гээшэнь мэдээсэл шагнаад, тэрэниие гансата баяртайгаар хүлеэн абаһан хүнүүд тухай хэлэгдэнэ. 21Зүгөөр тэрэ мэдээсэл сэдьхэлдэнь гүнзэгы үндэһэлөөгүй ушарһаа удаан тогтодоггүй: мэдээсэлэй түлөө зоболонгой тохёолдоо һаань, али мүрдэжэ намнажа эхилээ һаань, тэрэниие удангүй орхижорхидог[+]. 22Үүргэнэ соо унаһан үрэһэн гээшэнь иимэ удхатай: хэн нэгэн мэдээсэл дуулажа абабашье, энэ ажамидаралайнгаа түлөө оролдолгонь, эд зөөридэ обтолгонь мэдээсэлые даражархидаг, тиин тэрэ мэдээсэл ямаршье үрэ дүнгүй байдаг[+]. 23Үрэжэлтэй хүрьһэндэ таригдаашань иимэ удхатай: мэдээсэл шагнаад, тэрэниие ойлгоһон хүнүүд аша үрэ ехэтэй юм – тэдэнэй нэгэ зариманиинь тариһанһаа зуу дахин ехэ, нүгөөдүүлынь жара дахин ехэ, баһа бусадынь гуша дахин ехэ үрэжэлтэй байдаг[+].


Таряан дундуур ургаһан буртаг үбһэн тухай һургаалта үгэ

24Иисүүс ондоо һургаалта үгэ тэдэндэ хэлэбэ:

– Огторгойн хаан түрэ иимэ нэгэ ушартай адлишаажа болохо: Нэгэ хүн таряаландаа һайн үрэһэ тариба гэхэ. 25Хүнүүдэй унтахада, дайсаниинь ерээд, шэниисынь хоорондуур буртаг үбһэ таряад ябашоо ха. 26Таряалангайнь ногоорон, эдеэшэжэ эхилхэдэ, буртаг үбһэншье бултайжа харагдаба. 27Гэрэй эзэндэ[†] зарасанарынь ерээд: «Эзэн аа! Та таряаландаа һайн үрэһэ таряа бэшэ һэн гүт? Теэд хаанаһаа тэндэтнай буртаг үбһэн ургааб?» – гэбэ. 28«Дайсан хүн тиимэ юумэ хээ», – гэжэ эзэниинь тэдээндээ хэлэбэ. Тиихэдэнь зарасанарынь: «Хүсэбэлтнай, бидэ ошожо буртаг үбһэ түүхэбди», – гэбэ. 29Зүгөөр гэрэй эзэн иигэжэ харюусаба: «Үгы, буртаг үбһэ түүхэдээ, тэрээнтэй хамта шэниисын таряа түүлсэжэ болохот. 30Таряа хуряалгын болотор али алинииньшье ургажа байг. Ургаса хуряаха хаһада таряа хуряагшадта түрүүн буртаг үбһыень суглуулжа боогоод, галдахыень захихаб, тиигэһэн хойнонь шэниисэ суглуулжа, амбаартамни хадагалхые захихаб»[+].


Горчицын үрэһэн тухай һургаалта үгэ

31[•]Иисүүс баһа ондоо һургаалта үгэ дурадхан хэлэбэ:

– Огторгойн хаан түрэ иимэ ушартай адлишаажа болохо: Нэгэ хүн таряаландаа горчицын үрэһэ тариба гэхэ. 32Тэрэ үрэһэн бусад хүрэнгэнүүдэй захада эгээн жэжэхэншье һаа, ургахадаа, ямаршье ургамалһаа ехэ модон боложо ургадаг. Тиихэдэнь тэнгэриин шубууд ниидэжэ ерээд, мүшэр соонь уургайгаа түхеэрдэг[+].


Эһээбэри тухай һургаалта үгэ

33Иисүүс тэдэндэ ондоо һургаалта үгэ хэлэбэ:

– Огторгойн хаан түрэ эһээбэритэй сасуулжа болохо: нэгэ эхэнэр багахан эһээбэри абажа, гурбан хэмжүүрэй гурилтай худхажа эһэтэрынь эдьхэбэ[+].


Иисүүсэй һургаалта үгэ хэрэглэһэнэй ушар

34Иисүүс эдэ бүгэдые улад зондо һургаалта үгэнүүдээр зураглажа байгаа, һургаалта үгэнүүдые хэрэглэнгүй юумэ хөөрэдэггүй бэлэй. 35«Амаа нээхэдээ һургаалта үгэнүүдые хэлэхэб, юртэмсын бүтээгдэхэһээ нааша нюуса байһан бүхы юумэнүүдые тайлбарилхаб», – гэжэ лүндэншын хэлэһэниинь бүтэжэ байгаа[+].


Буртаг үбһэн тухай һургаалта үгын удхые тайлбарилна

36Иисүүсэй улад зониие табяад, гэртэ ороходонь, тэрээндэ шабинарынь дүтэлжэ:

– Таряалан дээрэхи буртаг үбһэн тухай һургаалта үгын удха манда тайлбарилжа үгыт, – гэбэ.

37Тиихэдэнь Иисүүс харюусаба:

– Һайн үрэһэ таригшань Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн гээшэ. 38Таряалан гээшэнь газар дэлхэй мүн. Һайн үрэһэниинь Бурханай хаан ороной хүнүүд, харин буртаг үбһэниинь шолмосой хүнүүд мүн[+]. 39Буртаг үбһэ тариһан дайсан гээшэнь альбан шолмос гээшэ. Хадалан – хамаг юумэнэй эсэсынь, тиин таряа хадагшад – Бурханай Эльгээмэлнүүд гээшэ[+]. 40Буртаг үбһэ түүжэ галда шатааһантай тон адли юумэн хамаг юумэнэй эсэстэ болохо: 41Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Эльгээмэлнүүдээ ябуулха, тэдэнь хаан орон соонь бүхы буруу ябадалтаниие болон бусад зониие нүгэлдэ[†] оруулагшадые суглуулха,[+] 42тиигээд тэдэниие гал дүлэ руу хаяха. Тэндэ хүнүүд бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха[+]. 43Харин үнэн сэдьхэлтэн Эсэгынгээ хаан түрэ соо нарандал адляар яларха. Шэхэтэй юм һаа, анхарагты![+]


Далда хадагалагдаһан баялиг тухай һургаалта үгэ

44Огторгойн хаан түрэ баһа иимэ юумэндэ адли: Нэгэ хүн таряалан соо хадагалагдаһан баялиг эрдэни олоод, тэрэнээ һөөргэнь нюуба. Олзодоо аргагүй ехээр баярлаһан хүн бүхы зөөриеэ наймаалаад, үнөөхи таряалан худалдажа абаба.


Үнэтэй субад эрдэни тухай һургаалта үгэ

45Огторгойн хаан түрэ баһа үнэтэй субад эрдэни бэдэрһэн наймаашанай 46дээдэ зэргын субад эрдэни олоод, бүхы зөөриеэ наймаалан, тэрэниие худалдажа абаһантай адли юм.


Губшуур тухай һургаалта үгэ

47Баһа Огторгойн хаан түрэ иимэ юумэндэ адли: Загаһашад губшуураа далайда хаяжа, элдэб түрэлэй загаһа бариба гэе[+]. 48Тиигээд дүүрэшэһэн губшуураа эрьедэ татажа гаргамсаараа загаһа илгажа оробо: һайн загаһыень үлөөгөөд, муунуудыень хаяба[+]. 49Хамаг юумэнэй эсэстэ эгээл тиимэ юумэн болохо: Бурханай Эльгээмэлнүүд ерэжэ, нүгэл хэгшэдые үнэн сэдьхэлтэнэй дундаһаа илгаха,[+] 50тиигээд тэдэ нүгэл хэгшэдые галтай пеэшэн руу хаяха: тэндэ хүнүүд бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха[+].


Шэнэ болон урданай баялиг тухай

51Иисүүс шабинарһаа:

– Эдэ бүгэдые таанар ойлгобо гүт? – гэжэ һураба. Тиихэдэнь шабинарынь:

– Ойлгообди! – гэжэ харюусаба.

52Иисүүс тэдэндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Огторгойн хаан түрэ дахаһан алишье Хуули заадаг багша[†] эрдэни баялигайнгаа санһаа шэнэшье, мүн урданайшье баялигуудые абажа хэрэглэдэг эзэндэ адли юм.


Нютагтаа лүндэншэ нэрэ хүндэтэй болодоггүй

53[•]Эдэ һургаалта үгэнүүдээ түгэсхөөд, Иисүүс тэрэ нютагһаа гаража, 54Өөрынгөө түрэл хото ерэбэ. Тиигээд мүргэлэй[†] гэр соо зониие һургаба.

– Иимэ сэсэн ухаан, гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээхэ хүсэ Тэрэ хаанаһаа абанаб? – гэжэ Тэрэниие шагнаһан зон гайхалсаба[+].

55– Үгы, энэмнай дарханай хүбүүн бэшэ һэн гү? Эхэнь Мария бэшэ һэн гү? Яков, Иосиф, Симон, Иуда[†] гэгшэд дүүнэрынь бэшэ һэн гү[+]? 56Дүү басагадынь бултадаа эндэ ажамидардаг бэшэ һэн гү? Яажа Тэрэ эдэ бүгэдые бүтээнэ гээшэб?

57Тиигэжэ зон тэрэнэй талаар һэжэглэбэ. Иисүүс тэдэндэ:

– Лүндэншэдые нютагынхидһаань, гэр бүлэһөөнь бусад зон булта хүндэлжэ ябадаг юм, – гэжэ хэлэбэ[+].

58Улад зоной этигэл[†] һүзэггүй байһан туладань, Иисүүс нютагтаа гайхамшагта хэрэгүүдые ехээр бүтээбэгүй.

#### 14


(Мк 6:14-29; Лк 9:7-9)

1[•]Тэрэ үедэ Галилей[†] можын Ирод захирагша Иисүүс тухай һураг дуулаад:

2– Энэ Уһаар Арюудхагша Иоанн байна. Тэрэ амидыраа, тиимэһээл гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээнэ, – гэжэ албатандаа хэлэбэ[+].

3Урдань Ирод Филипп дүүгэйнгээ Иродиада һамганһаа боложо Иоанные барижа хүлеэд, түрмэдэ хаахыень захирһан байгаа[+]. 4Юундэб гэхэдэ, Иоанн: «Ши Иродиадатай һууха ёһогүйш», – гэжэ Иродтэ хэлэһэн байгаа[+]. 5Ирод Иоанные алахаяа һанабашье, улад зонһоо айгаа, шалтагааниинь гэхэдэ, Иоанн лүндэншэн[†] гэжэ тоологдодог байгаа[+].

6Иродэй түрэһэн үдэрэй найрта Иродиадын басаганиинь айлшадай урда хатаржа, Иродтэ ехээр һайшаагдаба. 7Тиимэһээ басаганай ямаршье эриһэн юумые үгэхэб гэжэ Ирод амалба[+]. 8Эхынгээ һургаһан ёһоор басаган:

– Мүнөө эндэ Уһаар Арюудхагша Иоаннай толгойе табаг дээрэ табяад намда үгэ! – гэжэ хэлэбэ.

9Тиихэдэнь Ирод хаан һанаата болобошье, бүхы айлшадай урда үгөө үгэһэн тула басаганай хүсэл дүүргэгты гэжэ захирба. 10Тиимэһээ түрмэ соо Иоаннай толгойе таһа сабшаба. 11Тиигээд толгойень табаг дээрэ табяад, басаганда асараа, тэрэнь эхэдээ абаашажа үгөө. 12Иоаннай шабинарынь шарилыень абажа хүдөөлүүлээ бэлэй. Тиигээд энээн тухай Иисүүстэ ошожо дуулгаа һэн[+].


Иисүүс таба мянган хүниие садхааба

13[•]Иисүүс Иоанн тухай дуулаад, байһан газарһаа гансаараа онгосоор тамаржа эзэгүй зэлүүд газарта ошобо. Энээн тухай улад зон дуулаад, тура хотонуудһаа гаража, хойноһоонь ябагаар ошобо. 14Иисүүс онгосоһоо буухадаа олон зоной сугларһые хараад, тэдэниие хайрлан, үбшэнтэнииень аргалжа эдэгээбэ. 15Үдэшэ болоходо, шабинарынь Иисүүстэ ерэжэ:

– Энэ эзэгүй газар байна, тиигээдшье орой болоо. Хүдөө тосхонуудта ошожо, эдихэ юумэ худалдажа абахыень сугларһан зониие табиит, – гэбэ. 16Зүгөөр Иисүүс тэдэндэ:

– Улад зоной ошоһоной хэрэггүй, таанад тэдэндэ эдихэ юумэ үгэгты, – гэжэ хэлэбэ[+]. 17Тиихэдэнь шабинарынь:

– Бидэ оройдоол табахан монсогор хилээмэтэй, хоёр загаһатай байнабди, – гэжэ харюусаба.

18– Тэдэнээ иишэнь Намда абажа ерэгты, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. 19Тэрэ улад зондо ногоон дээрэ һуухыень дурадхаба. Тиигээд табан хилээмэ, хоёр загаһа абажа, тэнгэри өөдэ шэртэн, Бурханда[†] баяр баясхалан хүргэбэ. Удаань хилээмэ хухалжа, шабинартаа үгэбэ, тэдэнь улад зондо дам тарааба. 20Хүнүүд булта эдеэлжэ садаа. Үлөөдэһыень суглуулхадань, арбан хоёр түрсүүг болоо һэн. 21Эхэнэрнүүдһээ, үхибүүдһээ гадна тэндэ табан мянга шахуу эрэшүүл эдеэлһэн байба[+].


Иисүүсэй уһан дээгүүр ябалга

22[•]Тиигээд Иисүүс шабинараа онгосодо һуулгажа, нуурай нүгөө бэедэ өөрһөөнь түрүүлэн тамархыень захирба. Харин өөрөө улад зоной таратар үлөө һэн. 23Зоной тарахада, Иисүүс гансаараа хада өөдөө зальбархаяа гараба. Үдэшэндөөшье Тэрэ тэндэ гансаараа байгаа[+]. 24Эгээл тэрэ үедэ шабинарайнь тамаржа байһан онгосо далайн тэгэндэ хүрөөд, урдаһаань һалхинай үлеэхэдэ, долгиндо сохюулжа байба. 25Үүр сайхын урдахана[*] Иисүүс далайн уһан дээгүүр ябаад, шабинартаа ошоо. 26Шабинарынь тэрэнэй уһан дээгүүр ябаһыень хараад, ехээр мэгдэжэ:

– Энэ хии үзэгдэл,[†] – гэжэ айһандаа хашхаралдаба[+]. 27Зүгөөр Иисүүс тэдэндэ:

– Зоригтой байгты. Энэ Биб, бү айгты, – гэбэ. 28Пётр тэрээндэ:

– Эзэн[†] аа, хэрбээ энэ үнэхөөрөө Та юм һаа, намайе уһан дээгүүр ябаад, Танда ерэхыемни захирыт, – гэбэ.

29Тиихэдэнь Иисүүс:

– Ерэ, – гэбэ. Пётр онгосоһоо гараад, багшынгаа урдаһаа уһан дээгүүр ябаба. 30Теэд шанга һалхинай үлеэхэдэ айгаад, уһанда шэнгэжэ эхилбэ.

– Эзэн! Намайе абарыт, – гэжэ тэрэ хашхарба. 31Иисүүс тэрэ дороо гараа һарбайжа, Пётрые дүнгэн баряад:

– Ямар бирагүй һүзэгтэйбши! Юундэ һэжэглэбэш? – гэбэ[+].

32Тэдэ хоёрой онгосодо һуухатайнь сасуу һалхин намдаба. 33Онгосодо байһан шабинарынь Иисүүстэ мүргэжэ:

– Та үнэхөөрөөл Бурханай Хүбүүн[†] байнат, – гэлдэбэ[+].


Иисүүс Гэннэсарээдтэ үбшэнтэниие эдэгээбэ

34Иисүүс шабинартайгаа далай гаталжа, Гэннэсарээдэй газарта хүрэжэ ерэбэ[+]. 35Тэндэхи зон Иисүүсые таняад, бүхы оршон тойронхи газарта хүнүүдые эльгээжэ, хамаг үбшэнтэниие Тэрээндэ асаржа байгаа.

36Хубсаһандатнай халташье хүрэхые зүбшөөгыт даа гэжэ тэдэ Иисүүсые гуйба. Тиин хубсаһандань гараараа хүрөөд абаһан бүхы хүнүүд эдэгэшэдэг бэлэй.

#### 15


(Мк 7:1-23)

1[•]Тиигээд Иерусалимһаа[†] хэдэн Хуули заадаг багшанар,[†] фарисейнүүд[†] Иисүүстэ ерэжэ:

2– Шабинартнай юундэ үбгэ эсэгэнэрэймнай заншалнуудые баримталнагүйб? Тэдэнэртнай эдихынгээ урда тээ гараа угаанагүйл, – гэлдэбэ[+].

3Иисүүс тэдээндэ иигэжэ харюусаба:

– Тиихэдээ юундэ таанар Бурханай[†] захяа заабари дүүргэнгүй, өөһэдынгөө ёһо гуримые баримталнабта[+]? 4«Аба эжы хоёроо хүндэлэ», – гэжэ Бурхан заабарилаа бэшэ һэн гү? Мүн баһа «Аба эжы хоёроо муушалһан хүн үхэлдэ хүртэхэ» гээ бэшэ һэн гү[+]? 5Харин таанар эхэ эсэгэдээ үгэжэ туһалха аргатай байһан юумэеэ: «Би Бурханда үргөөб» гэжэ хэлэбэл, 6эхэ эсэгэеэ хүндэлхэ хэрэггүй гэжэ заанат. Тиигэжэ таанар Бурханай захяа заабари сахингүй, өөһэдынгөө тогтооһон ёһо заншалаар һэлгэнэт. 7Хоёр нюуртан! Таанар тухай лүндэншэ Исай үнэн сохомые уридшалан хэлээ һэн лэ:[+]

8«Энэ улад зон хэлэ амаараа Намайе хүндэлнэ,
харин зүрхэ сэдьхэлдээ Нам тухай огто бодоногүй.
9Хүнүүдэй зохёоһон ёһо гуримуудта һургажа байхадаа,
тэдэ дэмы Намда мүргэнэ даа»[+].


Ямар юумэнүүд хүниие бузарланаб?

10Иисүүс улад зониие дуудаад:

– Хэлэһыемни шагнажа, ойлгохые хэшээгты! 11Амандатнай орожо байһан эдеэн таниие бузарладаггүй, харин аманһаатнай гаража байһан муухай үгэнүүд таниие бузарладаг, – гэжэ хэлэбэ[+].

12Тиихэдэнь шабинарынь Иисүүстэ ойртоод:

– Хэлэһэн үгэнүүдтнай фарисейнүүдэй һанаанда таарабагүй гэжэ мэдэнэ гүт? – гэжэ һураба.

13Иисүүс иигэжэ харюусаба:

– Тэнгэридэ байгша Эсэгымни таряагүй ямаршье ургамал үндэһэтэйгөө хамта абтажа хаягдаха[+]. 14Тэдэн тухай һанаагаа огто бү зобогты. Тэдэнэр һохор хүнүүдэй һохор ударидагшад мүн; теэд һохор хүн һохорые хүтэлжэ ябабал, хоюулаа нүхэ руу унаха юм[+].

15– Хүниие бузарладаг юумэнүүд тухай хөөрэһэнөө маанадта тайлбарилжа үгыт даа, – гэжэ Пётр гуйба.

16– Хэлэһыемни хэнтнайшье мүнөө болотор ойлгоогүй гээшэ гү? 17Ойлгоногүй аалта, амандаа хэһэн эдеэтнай хотондотнай ороод, һүүлдэнь бэеһээтнай гарадаг. 18Харин аманһаатнай гараһан үгэнүүд зүрхэ сэдьхэлһэйтнай гарадаг; тэдэтнай таанадые бузарладаг ха юм[+]. 19Ушарынь юуб гэбэл, зүрхэнһөөтнай хара һаналнууд түрөөд, таанадые алаха, эрэдээ гү, али эхэнэртээ урбаха, забхай зальхай ябадал гаргаха, хулгай хэхэ, бусадые хардаха, муушалха гэхэ мэтын дорой хэрэгүүдтэ түлхидэг юм[+]. 20Эдэ бүхы ябадалнууд таанадые бузарладаг. Зүгөөр угаагдаагүй гараараа юумэ эдихэдээ, таанад бэеэ бузарладаггүйт.


Эхэнэрэй һүзэг этигэл тухай

21[•]Иисүүс байһан газарһаа хүдэлжэ, Тиир Сидоон хотонуудай шадархи газар дайдада хүрэжэ ерэбэ[+]. 22Тэндэ ажаһуудаг нэгэ хананей эхэнэр Иисүүстэ ерэжэ:

– Эзэн,[†] Давидай үри һадаһан,[†] намайе хайрлажа үршөөгыт! Басагамни ада шүдхэртэ[†] барюулаад, аймшагтай зобожо байна, – гэжэ орилбо[+].

23Теэд Иисүүс тэрэ эхэнэртэ юушье хэлэбэгүй. Тиихэдэнь Тэрэнэй шабинарынь дүтэлжэ:

– Энэ эхэнэрые ябуулыт, хойноһоомнай дахаад лэ, хашхараад лэ һаланагүйл, – гэжэ гуйба.

24– Би имагтал Израилиин төөрижэ хосорһон хонидто эльгээгдэһэн байгааб, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

25Харин тэрэ эхэнэр бүри ойртоод, Иисүүсэй урда дохин мүргэжэ:

– Эзэн! Намда туһалыт, – гэжэ гуйба.

26– Хүүгэдэй эдихэ хоол абаад, нохойнуудта хаяхань зохихогүй юм, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ харюусаба[+].

27Тиигэхэдэнь тэрэ эхэнэрынь:

– Зүб даа, Эзэн! Теэд эзэдэй шэрээһээ унаһан бутархай нохойнуудшье эдидэг бшуу, – гэжэ урдаһаань хэлэбэ.

28Тиихэдэнь Иисүүс тэрээндэ:

– Ай, эхэнэр! Шинии һүзэг ехэ байна! Һанаһан хүсэһэн юумэншни бүтэхэ! – гэжэ харюусаба. Эгээл тэрэ үедэ эхэнэрэй басаганиинь эдэгэшэбэ.


Иисүүс олон зониие эдэгээбэ

29[•]Тэндэһээ Иисүүс Галилей[†] далайн шадар ерэбэ. Һүүлдэнь нэгэ гүбээ дээрэ гаража һууба. 30Тэрээндэ олон зон ерэжэ байгаа. Дохолон, һохор, хэлэгүй, бэртэһэн, мүн бусадшье элдэб янзын үбшэнтэй зониие Иисүүстэ асаржа, хүлэйнь дэргэдэ һуулгаба. Тэдэ үбшэн зониие Иисүүс бултыень эдэгээбэ[+]. 31Тиин хэлэгүй байһан зоной хэлэхые, бэртэһэн хүнүүдэй эдэгэхые, дохолонуудай ябахые, һохорнуудай хараатай болоһые хараһан зон аргагүй ехээр гайхаа бэлэй. Тиигээд Израилиин Бурханда алдар соло дуудаа һэн.


Иисүүс дүрбэ мянган хүниие садхааба

32Иисүүс шабинараа дуудажа:

– Би эдэ зониие хайрланаб. Тэдэ Намтай гурбан үдэр байлсаа, теэд мүнөө эдихэ юумэгүй болоод байна. Эдэниие үлэн хооһоор табиха дурагүй байнаб. Гэртээ бусаха замдаа эдэ һуларжа ядархал, – гэбэ[+]. 33Теэд шабинарынь:

– Теэд эзэгүй хооһон энэ газарта эдэ олон зониие бултыень садхааха хилээмэ бидэ хаанаһаа абахабибди? – гэжэ урдаһаань һураба[+].

34– Таанадта хэды шэнээн хилээмэ байнаб? – гэжэ Иисүүсэй һурахада, тэдэнь:

– Долоон хилээмэн, хэдэхэн загаһан бии, – гэжэ харюусаба.

35Иисүүс улад зониие һуухыень захирба. 36Тиигээд байгаа долоон хилээмэ, загаһа абажа, Бурханда баяр баясхалан хүргэбэ, тэдэнииень хухалан, шабинартаа үгэбэ, шабинарынь улад зондо дам тараажа үгөө һэн. 37Хүн бүхэн дураараа эдижэ садаад, үшөө тиихэдэ эдеэнэй үлөөдэһэн долоон түрсүүгээр дүүрэн болоо. 38Эхэнэрнүүдһээ, үхибүүдһээ гадна дүрбэн мянган эрэшүүл эдеэлжэ садаһан байгаа[+].

39Иисүүс улад зониие табяад, онгосодо һуужа, далайгаар тамаран, Магаддаан хотын шадархи газар дайдада хүрэжэ ерэбэ.

#### 16


(Мк 8:11-13; Лк 12:54-56)

1[•]Хэдэн фарисейнүүд,[†] саддукейнэр Иисүүсые туршаха зорилготойгоор Тэрээндэ ойртобо. Тиигээд гайхамшагта дүлгэ тэмдэг[†] харуулхыень дурадхаба[+]. 2Иисүүс тэдэндэ харюусаба:

– Үдэшэндөө огторгойн барагар улаан байбалнь, таанад: «Үглөөдэр сэлмэг байха» гэдэгта. 3Харин үглөөгүүр огторгойн барагар улаан, бүрхэг байбалнь, таанад: «Мүнөөдэр бороо орохонь» гэдэгта. Хоёр нюуртан! Таанад огторгой хараад, ямар үдэрэй болохые мэдэдэг аад, харин мүнөө сагай дүлгэ тэмдэгүүдые тайлбарилха аргагүй байнат. 4Харата муухай, забхай оршон үеын зон, гайхамшагта дүлгэ тэмдэг харахаяа һанаба гүт? Теэд Иона лүндэншэтэй ушарһан гайхамшагта дүлгэ тэмдэгһээ ондоо дүлгэ тэмдэг таанадта үгтэхэгүй.

Тиигээд Иисүүс тэдэнһээ холодобо[+].


Фарисейнүүдэй болон саддукейнэрэй эһээбэри

5[•]Далайн нүгөө эрьедэ тамаржа гарахадаа, шабинарынь хилээмэ абахаяа мартаһан байба. 6Иисүүс тэдээндэ айладхаба:

– Һэргэлэн байгты! Фарисей, саддукейнэрэй эһээбэриһээ болгоомжолжо байгты[+].

7Шабинарынь өөһэд хоорондоо:

– Маанадай хилээмэ абаагүйдэмнай тиигэжэ хэлээ ёһотой, – гэлсэбэ.

8Энээниие Иисүүс мэдээд, тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Этигэл[†] багатан, таанар хилээмэ абаагүйбди гэжэ юундэ хоорондоо хэлсээбта[+]? 9Таанад мүнөө болотор ойлгобогүй гээшэ гүт? Табан хилээмээр табан мянган хүнэй садаһан тухай, үшөө тиихэдэ хэдэн түрсүүг үлөөдэһэнэй сугларһан тухай таанар һананагүй аалта[+]? 10Долоон хилээмээр дүрбэн мянган хүнэй садаһан тухай, үшөө тиихэдэ хэдэн түрсүүг үлөөдэһэнэй сугларһан тухай мартаа аалта[+]? 11Хилээмэн тухай таанарта хэлээгүй байһыемни мүнөө болотор ойлгоногүй гүт? Фарисейнүүдэй, саддукейнэрэй эһээбэриһээ һэргылжэ байгты!

12Һүүлэй һүүлдэ шабинарынь хилээмэнэй эһээбэриһээ бэшэ, харин фарисейнүүдэй, саддукейнэрэй һургаалһаа[†] һэргылэгты гэжэ хэлэһыень ойлгобо.


Пётр Иисүүсые Бурханай табисуурта гэжэ айладхана

13[•]Иисүүс Филиппэй Кесари хотын хажууда ерээд байхадаа, Өөрын шабинарһаа:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн тухай хүнүүд юун гэнэб? – гэжэ һураба.

14– Зарим хүнүүд Таниие Уһаар Арюудхагша Иоанн гэнэ, бусадынь Элияа гэжэ һанана, баһа нүгөөдүүлынь Ерэмияа гү, али ондоо лүндэншэдэй нэгэн гэлсэнэ, – гэжэ тэдэнь харюусаба[+].

15– Теэд таанар Намайе хэн гэжэ һананабта? – гэжэ Иисүүс тэдэнһээ һураба.

16– Та Бурханай[†] табисууртат, Амиды Бурханай Хүбүүнта,[†] – гэжэ Симон Пётр харюусаба[+].

17Тиихэдэнь Иисүүс:

– Ионын хүбүүн Симон, ши золтойш! Энэ үнэн зүбые шамда хүнэй һанаан нээгээ бэшэ, харин тэнгэридэ оршодог Минии Эсэгэ тайлбарилаа[+]. 18Тиимэһээ Би шамда хэлэнэб: ши, Пётр[*] – шулуун гээшэш, тиин Би энэ шулуун дээрэ Өөрынгөө һүзэглэгшэдэй бүлгэмые[†] бодхоохоб, тэрэнииемни үхэлшье өөрөө диилэхэгүй[+]. 19Огторгойн хаан ороной түлхюурые Би шамда үгэхэб. Тиин газар дээрэ хориһон юумэншни огторгой дээрэ хоригдохо; газар дээрэ зүбшөөһэн юумэншни огторгой дээрэ зүбшөөгдэхэ, – гэбэ[+]. 20Тиигээд Бурханай табисуурта байһан тухайнь хэндэшье хэлэхэгүйень Иисүүс шабинартаа захирба[+].


Иисүүс зобохо, үхэхэ тухайгаа хэлэнэ

21[•]Тэрэ сагһаа эхилээд, Иисүүс өөртэйнь юунэй ушарха тухай шабинартаа хэлэдэг болобо.

– Би Иерусалим[†] ошохо ёһотойб, тэндэ ахамадһаа, түрүү санаартанһаа,[†] Хуули заадаг багшанарһаа[†] боложо ехэ зоболон эдлэхэб. Би алуулхаб, тиигээд гурбан үдэрһөө амидырхаб, – гэдэг байба[+]. 22Тиихэдэнь Пётр тэрэниие хажуу тээшэнь дуудажа абаашаад:

– Эзэн,[†] үгы даа! Тиимэ юумэн Тантай хэзээшье болохогүйнь болтогой![†] – гэжэ зогсоожо байгаа.

23Иисүүс Пётрто хандан:

– Холо боло Намһаа, сатана! Ши Намда һаад хэнэш. Шинии һанал бодолнуудшни Бурханһаа үршөөгдэнэ бэшэ, харин хүн шанарһаашни бүрилдэнэ, – гэбэ[+]. 24Тиигээд Иисүүс Өөрынгөө шабинарта хэлэбэ:

– Намтай ябалсаха дуратай хүн өөр тухайгаа бодохоёо болёод, үдэр бүхэн хэрээһэеэ үргэлөөд[*], хойноһоомни яба[+]. 25Ами наһаяа гамнаха һанаатайшуултнай тэрэнээ алдаха; харин Минии түлөө амияа үгэһэнтнай тэрэнээ алмаха[+]. 26Хэрбээ таанад бүхы дэлхэйе олзолоод, ами һүнэһэеэ алдабалтнай, танда ашагтай гү? Үгыл даа! Таанад ямаршье юумэ түлөөд, ами һүнэһэеэ бусаажа шадахагүйлта[+]. 27Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Эсэгынгээ алдар соо Эльгээмэлнүүдтэйгээ хамта һаяар ерэхэл, тиигээд хэһэн хэрэгэйнь хэмээр хүн бүхэниие шиидхэхэл[+]. 28Эндэ байгшадай зариман Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй хаан түрэеэ[†] баряад заларжа ерэхые үзөөгүйдөө үхэхэгүй гэжэ таанадта баталан хэлэнэб[+].

#### 17


(Мк 9:2-13; Лк 9:28-36)

1[•]Зургаан хоногой үнгэрхэдэ, Иисүүс Пётрые, Яков Иоанн хоёр аха дүүнэрые абажа, хүнүүдэй нюдэнһөө далда байдаг үндэр хада өөдэ гараба[+]. 2Тэндэ Иисүүс шабинарайнгаа урда эрид хубилба: нюурынь наран шэнгеэр ялараа, хубсаһаниинь туяа мэтэ һаргама сагаан болоо[+]. 3Гэнтэ тэрээнтэй хөөрэлдэжэ байһан Моисей[†] Элияа хоёр бии болооо[+]. 4Пётр Иисүүстэ:

– Эзэн![†] Эндэ байхадамнай манда ямар һайн гээшэб! Хэрбээ хүсэбэлтнай, эндэ гурбан майхан бодхоохобди: нэгыень Танда, нэгыень Моисейдэ, үшөө нэгыень Элияада, – гэбэ.

5Тиигэжэ хэлэжэ байтарнь ялагар үүлэнэй һүүдэр тэдэниие хушаба, үүлэнһээ:

– Энэ Минии инаг хайрата Хүбүүмни юм, сэдьхэлэймни урма охин юм; үгыень дуулажа байгты, – гэһэн абяан дуулдаба[+].

6Энэ абяае дуулахадаа, шабинарынь ехээр айжа, уруугаа хаража газарта унаба. 7Зүгөөр Иисүүс дүтэлжэ, тэдэниие гараараа хүрөөд:

– Бодогты, бү айгты, – гээ. 8Тэдэнэй өөдөө харахадань, Иисүүсһээ ондоо хэншье тэдэндэ харагдабагүй.

9Шабинартаяа хадаһаа буужа ябахадаа, Иисүүс:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй үхөөд амидыртар, энэ үзэһэнөө хэндэшье бү хөөрэгты, – гэжэ тэдээндээ захирба[+].

10– Хуули заадаг багшанар[†] юундэ Бурханай[†] табисуурта Христоосой ерэхын урда тээ Элияа лүндэншэ ерэхэ ёһотой гэдэг бэ? – гэжэ шабинарынь Иисүүсһээ асууба. 11Тиихэдэнь Иисүүс:

– Үнэхөөрөө Элияа түрүүн ерэжэ, бүхы юумые бэлэн болгохо ёһотой[+]. 12Гэбэшье Элияа заларжа ерээ, харин хүнүүд тэрээниие таняагүй, дура зоргоороо тэрээнтэй болоо гэжэ танда хэлэхэ байнаб. Эгээл тиигэжэ тэдэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие зобоохо юм, – гэжэ харюусаа[+].

13Тиихэдэнь Уһаар Арюудхагша Иоанн тухай Тэрэ хэлэнэ гэжэ шабинарынь ойлгобо[+].


Ада шүдхэртэ барюулһан хүбүүе эдэгээбэ

14[•]Иисүүсэй шабинартайгаа улад зондо бусажа ерэхэдэнь, Тэрээндэ нэгэ хүн ойртоод, урдань үбдэг дээрээ һүгэдэн:

15– Эзэн! Минии хүбүүе үршөөжэ хайрлыт. Тэрэмни таталзажа унадаг, ада шүдхэрэй[†] хэрзэгыгээр добтолходо, гал, уһа руу ходо һүрэдэг. 16Би тэрэнээ Танай шабинарташье асарааб, теэд тэдэ эдэгээжэ шадаагүй, – гэжэ хэлэбэ.

17– Этигэл[†] һүзэггүй, забхай ябадалтай зон аа! Үшөө хэды шэнээн таанадтай байхабиб? Үшөө хэды болотор таанадые тэбшэхэбиб? Хүбүүгээ наашань Намда абаад ерэ, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. 18Иисүүсэй ада шүдхэртэ захирхадань, тэрэнь хүбүүнэй бэе сооһоо гараба, хүбүүн тэрэ дары эдэгэшэбэ[+].

19Хожомынь шабинарынь Иисүүстэ гансаараа байхадань дүтэлжэ:

– Яахадаа бидэ тэрэ ада шүдхэрые даража шадабагүй гээшэбибди? – гэжэ һурабад.

20-21Иисүүс тэдэндэ харюусаба:

– Таанарай этигэл багадаһанһаа болоно. Хэрбээ таанад горчицын жэжэхэн үрэһэнэйшье шэнээхэн этигэлтэй байжа, энэ хадада хандан: «Эндэһээ хүдэлжэ тиишээ боло» гээ һаатнай, хада тиишэлхэ юм. Таанар юушье хэжэ шадаха һэнта гэжэ танда баталан хэлэнэб[*][+].


Иисүүс дахин үхэхэ тухайгаа хэлэнэ

22-23[•]Бүхы шабинарайнгаа Галилейдэ[†] суглараад байхада, Иисүүс тэдээндээ Өөр тухайгаа:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдэй гарта тушаагдахань, тиигээд Тэрэ алуулаад, гурбадахи үдэртөө амидырха, – гэжэ хэлэбэ. Шабинарынь бултадаа ехээр гашуудаба[+].


Бурхан Һүмэдэ алба татабари түлэхэ тухай

24Иисүүсэй шабинартайгаа Капернаумда ерэхэдэнь, Һүмын алба татабари суглуулагшад Пётрто ойртоод:

– Багшатнай Һүмэдэ[†] алба татабари түлэхэ гү? – гэжэ һураба[+].

25– Түлэнгүй яахаб, – гэжэ Пётр хэлээ.

Тиигээд Пётрой гэртэ ороходонь, Иисүүс түрүүлэн:

– Симон, ши юун гэжэ һананабши? Энэ дэлхэйн хаашуул хэнһээ түлөөһэ, алба татабари абадаг бэ? Өөһэдынгөө албатанһаа гү, али хариин зонһоо абадаг гү? – гэжэ һураба.

26Пётр тэрээндэ:

– Хариин зонһоо абадаг, – гэжэ харюусаа. Иисүүс тиигэхэдэнь:

– Тиимэһээ албатан зондонь түлэхэ хэрэггүй гэһэн удхатай бэшэ аал? 27Зүгөөр Бидэ эдэ зониие сухалдуулхагүйбди. Тиимэһээ ши далайн эрьедэ ошожо, загаһа хахуулида. Хахуулидашни ороһон түрүүшын загаһа абаад, амандань мүнгэ[*] олохош. Тэрэниие абаад, алба татагшадта[†] Минии түлөө, өөрынгөөшье түлөө үгөөрэй, – гээ һэн[+].

#### 18


(Мк 9:33-37, 43-47; Лк 9:46-48; 17:1-2)

1[•]Тэрэ үедэ шабинарынь ерээд:

– Огторгойн хаан түрэдэ[†] хэниинь агууехэб? – гэжэ Иисүүсһээ һураба. 2Тиихэдэнь Иисүүс нэгэ үхибүүе дуудажа, шабинарайнгаа дунда байлгаад, 3хэлэбэ:

– Хэрбээ таанар хубилжа, үхибүүдтэ адли болоогүй һаа, Огторгойн хаан орондо орохогүйт гэжэ баталан хэлэнэб[+]. 4Энэ үхибүүндэ адли хэн номгон даруу болоноб, тэрэ Огторгойн хаан орондо үлэмжэ ехэнь гээшэ. 5Минии нэрээр иимэ нэгэ үхибүүе тогтоожо абаһан хүн Намайе тогтоожо абаһан болоно[+].


Нүгэл шэбэлдэ түлхилгэ

6Зүгөөр Намда этигэгшэ эдэ юрын зоной нэгыеньшье нүгэл[†] хилэнсэдэ хэн нэгэн түлхибэл, тэрээн дээрэ аймшагтай хэһээлтэ бууха. Тэрэ хүнэй хүзүүндээ тээрмын шулуу уяад, далайн гүн руу орожо шэнгэбэлнь, тэрээндэ өөртэнь дээрэ байха һэн. 7Хүнүүдые нүгэл хилэнсэдэ түлхидэг юумэнүүдһээ боложо, газар дэлхэйдэ уй гашуудал тулгарна. Зүгөөр хүнүүдые нүгэл хилэнсэдэ түлхидэг юумэнүүд ходо олдоод лэ байха, тиигээд нүгэл хилэнсэдэ түлхигшэ аймшагтай уй гашуудал үзэхэ[+]. 8Хэрбээ гарайшни гү, али хүлэйшни нүгэлдэ шамайе оруулаа һаань, тэдэнээ таһа сабшаад хая, хоёр гартайгаа, хоёр хүлтэйгөө залиршагүй галай тамада[†] хаягданхаар, гаргүйгөөр гү, али хүлгүйгөөр хэтэдээ амиды ябабалшни дээрэ[+]. 9Хэрбээ нюдэнэйшни нүгэлдэ шамайе оруулаа һаа, тэрэнээ һуга татаад хая. Хоёр нюдэтэйгөө галай тама руу хаюуланхаар, үрөөһэн нюдэтэйгөө хэтэдээ амиды ябабалшни дээрэ[+].


Үгы болоһон хонин тухай һургаалта үгэ

10-11[•]Таанад эдэ багашуулай нэгыеньшье доогуур бү харагты, тэдэнэй тэнгэридэ оршогшо һахюуһан – Эльгээмэлнүүдынь – Минии Эсэгын шарайе хододоо тэнгэридэ хаража байдаг юм гэжэ танда хэлэнэб[*]. 12Таанар юун гэжэ һананабта? Зуун хонитой нэгэ хүн ганса хонинойгоо төөреэ һаань, ерэн юһэн хонидоо хада дээрэ орхёод, төөриһэн ганса хониёо бэдэржэ ошохогүй аал? 13Тиигээд тэрээнээ олоходоо, үнөөхи хүн төөреэгүй ерэ юһэн хонидойнгоо тушаа бэшэ, харин олоһон ганса хонинойнгоо тушаа аргагүй ехээр баярлаха гэжэ танда үнэниие хэлэнэб. 14Энээндэл тон адляар, тэнгэридэ оршогшо танай Эсэгэ эдэ багашуулай нэгыеньшье алдаха дурагүй байна[+].


Хэн нэгэнэй нүгэлдэ оролго

15[•]Хэрбээ һүзэглэгшэ аха дүүнэрэйшни нэгэн шамда харша нүгэлтэ юумэ хээ һаань, тэрээндээ ошожо, гансаарандань буруу байһыень заажа үгэ. Хэрбээ тэрэ хэлэһыешни дуулабал, ши һүзэглэгшэ аха дүүгээ һөөргэнь бусаабаш[+]. 16Хэрбээ шагнахаяа арсабалнь, үшөө нэгэ хоёр хүниие абаад ошо: ямаршье гэмнэлгэ хоёр гурбан хүнэй гэршэлгээр[†] баталагдаха[+]. 17Тэдэнииешье дуулахаяа арсабалнь, һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] дуулга. Хэрбээ һүзэглэгшэдэй бүлгэмые дуулахаяа арсабалнь, ши тэрэ хүндэ ондоо яһатанай хүндэ гү, али алба татаашада хандаһандал адляар хандажа бай[+].


Зүбшөөлгэ ба хорилго

18Газар дээрэ хориһон юумэнтнай огторгой дээрэ хоригдохо; газар дээрэ зүбшөөһэн юумэнтнай огторгой дээрэ зүбшөөгдэхэ гэжэ таанарта үнэниие хэлэнэб. 19Тэрээнһээ гадна, хэрбээ таанадай хоёртнай газар дэлхэй дээрэ үгэеэ ойлголсоод, ямаршье юумэ эреэ һаатнай, эреэшыетнай Огторгойдо оршодог Минии Эсэгэ танда үгэхэ гэжэ хэлэхэ байнаб[+]. 20Ушарынь юуб гэхэдэ, хоёр гү, али гурбан хүн Минии нэрээр хаана сугларнаб, тэндэнь Би хоорондонь байхаб.


Хайрагүй зараса тухай һургаалта үгэ

21Тиихэдэнь Пётр Иисүүстэ ойртоод:

– Эзэн![†] Намда харша нүгэл үйлэдэгшэ аха дүүгээ би хэды дахин хүлисэхэ ёһотой болонобиб? Долоо дахин гү? – гэжэ һураба[+].

22Иисүүс тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Долоо дахин бэшэ, харин долоон удаа дала дахин гэнэб. 23Ушарынь хэлэбэл, Огторгойн хаан түрэ өөрынгөө зарасанартай тоосоо хэхэеэ һанаһан хаанда адлишуу юм. 24Тоосожо эхилхэдэнь, тэрээндэ арба мянган талаант мүнгэ[*] үритэй хүниие абажа ерэбэ. 25Үриеэ түлэхэ юумэгүй байхадань, эзэн хаан тэрэниие, тэрэнэй һамгыень, үхибүүдыень, мүн эдлэжэ байһан бүхы зөөрииень худалдаад, үриень түлүүлхые захирба[+]. 26Тиихэдэнь барлаг хаанай хүлдэнь унажа, «Эзэн хаан! Намайе хүлеэжэ хайрлыт, би үриеэ танда дууһыень түлэхэлби», – гэжэ гуйба. 27Эзэн хаан барлагые хайрлажа, үриень хүлисөөд, гэртэнь табиба. 28Тэрэ зараса газаашаа гаража ябатараа, өөртэнь зуун динари[*] үритэй нэгэ нүхэртэйгөө уулзаба. Тиигээд тэрэнээ һабардажа баряад: «Үриеэ намда түлэ» гэжэ байгаад, хоолойень бахалуурдаба. 29Тиихэдэнь нүхэрынь хүлдэнь унан: «Намайе хүлеэжэ хайрлыт, би танда үриеэ дууһыень түлэхэлби», – гэжэ ехэтэ гуйба. 30Теэд түрүүшын зараса хүлеэхэеэ арсаба. Тэрээнһээ гадна, үриеэ түлэтэрынь нүхэрөө түрмэдэ һуулгаба[+]. 31Энэниие бусад зарасанарынь хараад, урмаа хухаржа, эзэн хаандаа ерэжэ хөөрэбэ. 32Тиихэдэнь эзэн хаан түрүүшын зарасаа дуудуулжа асараад: «Хэрэггүй нобшын зараса! Намайе гуйхадашни, би үриешни дууһан хүлисөө бэлэйб. 33Шамайе минии хайрлаһандал адляар, шишье нүхэрөө хайрлаха ёһотой байгаа бэшэ гүш?» – гэжэ сухалтайгаар хэлэбэ. 34Тиигээд уурлаһан эзэн хаан бүхы үриеэ түлэтэрнь тэрэниие түрмын тамалагшадта тушааба.

35Хэрбээ һүзэглэгшэ аха дүүгээ үнэн зүрхэнһөө хүлисөөгүй һаатнай, Огторгойдо оршогшо Эсэгэмни танда баһал тиигэжэ хандаха, – гэбэ Иисүүс[+].

#### 19


(Мк 10:1-12)

1[•]Иигэжэ һургаһанайнгаа һүүлээр Иисүүс Галилейһээ[†] гаража, Иордан[†] голой саада бэеын Иудейн можо хүрэжэ ерэбэ. 2Хойноһоонь олон хүн дахажа ябаа, тиин Иисүүс тэдэнэй үбшэн зонииень бултыень аргалба.

3Хэдэн фарисейнүүд[†] Иисүүстэ ойртожо, Тэрэниие туршаха һанаатайгаар:

– Хүн ямаршье шалтагаанаар һамганһаа һалаха эрхэтэй гү? – гэжэ һураба.

4Иисүүс харюусаба:

– Бүтээгшэ түрүүшээр эрэ эмэ хоёрые бүтээгөө гэжэ таанар уншаагүй аалта[+]? 5Тиигээд: «Эрэ хүн эхэ эсэгэеэ орхёод, һамгантайгаа нэгэдэхэ, тиин тэрэ хоёр ганса бэе болон эблэрхэ» гэжэ хэлээ юм[+]. 6Тиихэлээрээ тэдэ хоёр болбол хоёр бэшэ, харин нэгэ бэе гээшэ. Тиимэһээ Бурханай[†] нэгэдүүлһэн юумые хүн хубааха ёһогүй[+].

7Урдаһаань фарисейнүүд:

– Тиигээ һаа, юундэ Моисей[†] һалаха тухай гэршэлгэ[†] һамгандаа үгөөд лэ, тэрээнһээ һалажа болохо гэһэн зүбшөөл үгөөб? – гэжэ Иисүүсһээ һураба[+]. 8Иисүүс тэдэндэ:

– Шулуун сэдьхэлтэй байһан хадатнай һамганһаа һалаха зүбшөөл Моисей таанарта үгөө; теэд Бурхан анханһаа тиигэжэ заяагаагүй юм. 9Зүгөөр Би таанарта иигэжэ хэлэхэб: өөртэнь урбаагүй һамганһаа һалаад, ондоо эхэнэртэй гэрлэһэн хүн бүхэн урбагша болоно, – гэжэ хэлээ[+].

10Шабинарынь тэрээндэ:

– Хэрбээ хүн һамганайнгаа урда тиимэ уялгатай байбалнь, юрэдөө һамга абангүй байбал дээрэ бэшэ гү, – гэжэ хэлэбэ.

11Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаа:

– Энэнь хүн бүхэндэ хамаатай бэшэ, гансал Бурханай заяаһан хүнүүдтэ хамаатай юм[+]. 12Яахадааб гэхэдэ, хүнүүд элдэб янзын шалтагаанаар һамга абадаггүй: зариман түрэхэһөөн зэмдэг дутагдалтай байдаг, бусадые хүнүүд тиимэ болгожорхидог, үшөө зариман Огторгойн хаан ороной аша туһада һамга абадаггүй. Зүгөөр энээниие ойлгожо абаха арга бэлигтэй хүнүүд ойлгожо абаха ёһотой.


Иисүүс балшар үхибүүдые адислана

13[•]Иисүүсэй гарһаа адис абуулжа, зальбаралдань[†] хүртөөхын тула зарим хүнүүд Тэрээндэ үхибүүдээ асарба. Гэбэшье шабинарынь тэдэ зондо дурагүйгөөр дуугаржа байгаа. 14Теэд Иисүүс:

– Үхибүүдые наашань табигты, Намда ерэхэдэнь һаалта бү хэгты, ушарынь юуб гэбэл, эдэ үхибүүдтэл адли зон Огторгойн хаан түрын мэдэлдэ юм, – гэжэ хэлээ[+].

15Иисүүс үхибүүдые гараараа адислаад, тэндэһээ ябаа һэн.


Залуу баян хүн

16[•]Хэншьеб нэгэтэ Иисүүстэ ерэжэ:

– Эрхим багша! Мүнхын амидаралда хүртэхын тула би ямар буянтай юумэ хэхэ ёһотойбиб? – гэжэ һураба[+].

17– Юундэ Намайе эрхим гэбэш? Гансал Бурхан эрхим гээшэ. Хэрбээ мүнхын амидаралда хүртэхэеэ һанабал, Тэрэнэй захяа заабаринуудые сахижа бай, – гэжэ Иисүүс тэрэ хүндэ харюусаба[+].

18– Ямар захяа заабаринуудые? – гэжэ нүгөөдэнь асууба.

Тиихэдэнь Иисүүс:

– Бү ала, ханидаа бү урба, хулгай бү хэ, бусад тухай худал юумэ бү хэлэ, 19эхэ эсэгэеэ хүндэлэ, баһа өөртөө дуратай байдагтал адляар дүтынгөө хүндэ дуратай бай, – гэжэ тоолон хэлэбэ[+].

20– Эдэ захяа заабаринуудые бултыень би эдир наһанһаа сахижа ябадаг хүнби. Энээнһээ гадна би юу хэхэ ёһотойбиб? – гэжэ залуу хүбүүн һураба[+]. 21Иисүүс тэрээндэ:

– Хэрбээ эрхим түгэс байха гэбэл, ошожо зөөри зөөшэеэ бултыень худалдаад, мүнгыень үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэ, тиигээ һаа, тэнгэри дээрэ баялиг зөөритэй болохош. Тиигээд Намда ерэжэ, хойноһоомни ябаарай, – гэбэ[+].

22Энээниие дуулахадаа залуу хүбүүн уйдхартайгаар саашалба, ушарынь юуб гэхэдэ, тэрэ хүбүүн аргагүй ехэ эд зөөритэй һэн.

23Иисүүс шабинартаа:

– Баян хүнэй Огторгойн хаан орондо орохонь ехэл бэрхэтэйл байха даа[+]. 24Баян хүнэй Бурханай хаан орондо орохоһоонь бэлээр зүүнэй һүбөөр тэмээн ороод гарахал гэжэ таанарта дабтан хэлэхэб, – гээ бэлэй.

25Энээниие дуулаад, шабинарынь ехээр гайхалдан:

– Тиигэхэдээ хэн абарагдаха аргатайб? – гэлсэбэ.

26Иисүүс тэдэнээ шэртэн хараад:

– Хүнүүд өөһэдыгөө абаржа шадахагүй, харин Бурхан юушье хэхэ аргатай, – гэбэ[+].

27Тиихэдэнь Пётр:

– Бидэ хамаг юумэеэ орхёод, Таниие дахаабди. Бидэ юундэ хүртэхэбибди? – гэжэ Иисүүсһээ һураба[+].

28Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй Өөрынгөө алдарта Хаан шэрээдэ һуухадань, Намайе дахажа ябаһан таанад баһа арбан хоёр хаан шэрээдэ һуужа, Израилиин арбан хоёр угсаатаниие шүүбэрилхэт гэжэ баталан таанадта хэлэнэб[+]. 29Баһа Минии түлөө гэр байраяа гү, аха дүүнэрээ гү, эгэшэ дүүнэрээ гү, аба эжыгээ гү, һамга үхибүүдээ гү, али эдлэжэ байһан газараа орхиһон хүн бүхэн зуу дахин ехэ юумэ абаха, үшөө тиихэдэ мүнхын амидаралда хүртэхэ[+]. 30Зүгөөр мүнөө түрүү зэргэдэ байгшадай олониинь һүүл хабида орохо, тиихэдэ мүнөө һүүл зэргэдэ байһанай олониинь түрүүлэн гараха[+].

#### 20


(Мк 10:17-31; Лк 18:18-30)


Үзэмэй сэсэрлигтэ хүдэлдэг хүнүүд тухай һургаалта үгэ

1– Огторгойн хаан түрэ[†] иимэрхүү юм: Нэгэ хүн үзэмэйнгөө сэсэрлигтэ ажалшадые хүлһэлхэеэ гэрһээ эртэ үглөөгүүр гаража ошобо. 2Тиигээд үдэрэй нэгэ динари түлэхөөр хүлһэншэдтэеэ хэлсээд, тэдэниие ажаллахыень сэсэрлигтээ эльгээбэ. 3Тэрэл үглөөгүүр юһэн сагай багта тэрэ наймаа хэдэг газар ошожо, тэндэ ямаршье ажалгүй хэдэн хүнүүдэй байхые хараба. 4Эзэн[†] тэдэндэ хандажа: «Таанаршье минии үзэмэй сэсэрлигтэ ошожо ажаллагты, хүлһыетнай таанарта зүбөөр үгэхэб», – гэхэдэнь, 5тэдэ хүнүүд ажаллахаяа ошобо. Тэрэ хүн үдэрэй хахадта, мүн үдэрэй гурбан сагта дахин наймаанай газар ошожо, баһал ажалгүй хүнүүдые хүлһэлбэ. 6Һүүлэй һүүлдэ табан сагай багаар гарахадаа, үшөө хэдэн хүнэй зугаатай зогсохые хараба, тиигээд тэдээндэ хандажа: «Таанад юундэ ямаршье юумэ хэнгүй бүхэли үдэр эндэ зогсонобта?» – гэжэ асууба. 7Тэдэнь: «Маниие хэншье хүлһэлөөгүйл», – гэжэ харюусабад. Тиихэдэнь тэрэ хүн: «Зай, тиимэ һаа, таанад минии үзэмэй сэсэрлигтэ ошожо ажаллагты», – гэжэ хүнүүдтэ хэлэбэ. 8Үдэшэ болоходо, үзэмэй сэсэрлигэй эзэн эрхилэгшэдээ хандажа: «Ши хүдэлмэришэдые дуудажа, һүүлдэ ажаллахаяа гараһан хүнүүдһээ эхилээд, түрүүшээр гараһан хүнүүдээр түгэсэн, ажалайнь хүлһэ түлэ», – гэбэ[+]. 9Табан сагта хүдэлхэеэ гараһан хүнүүд нэгэ-нэгэ динари ажалай хүлһэ абаба. 10Тиимэһээ түрүүн ажаллажа эхилһэн хүнүүд: «Үлүү ехэ мүнгэ абахабди», – гэжэ һанаа, теэд тэдэ баһал нэгэ-нэгэ динари ажалай хүлһэ абаба. 11Тэдэ хүлһэеэ абаад, гэрэй эзэнэй урдаһаа гэмэрэлдэбэ. 12«Һүүлдэ ерэһэн эдэ хүнүүд оройдоол нэгэ саг ажалаа, харин та эдэндэ бүхэли үдэр бүгшэм халуунда зобожо хүдэлһэн бидэндэл адли мүнгэ түлэбэт», – гэбэ. 13Гэрэй эзэн тэдэнэй нэгэндэнь иигэжэ хэлэбэ: «Нүхэр! Би шамайе мэхэлээгүйлби, нэгэ динари ажалай хүлһэ абахаш гэжэ ши бидэ хоёр зүбшөө бэшэ һэн гүбди? 14Ши өөрынгөө ажалай хүлһэ абаад яба. Һүүлдэ хүлһэлһэн энэ хүндэ би шамда түлэһэнтэй адли мүнгэ үгэхэ һанаатайб. 15Өөрынгөө мүнгэтэй би дуратай юумэеэ хэхэ эрхэтэй бэшэ гүб? Али минии гар бардам байһанда ши атаархахаяа һанаба гүш?»

16Тон тиигэжэл адагай һүүлдэ байгшад түрүү зэргэдэ гараха, тиин түрүү зэргэдэ байгшад адагай һүүлшын болохо[+].


Иисүүс үхэхэ тухайгаа гурбадахияа хэлэнэ

17[•]Иисүүс Иерусалим[†] ошохо замдаа арбан хоёр шабинараа хажуу тээшэнь дуудаад:

18– Мүнөө бидэ Иерусалим орохомнай. Тэндэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие түрүү санаартанай,[†] Хуули заадаг багшанарай[†] гарта тушааха. Тэдэнэр Хүбүүе гэмнэн, үхэлэй саазада хүртөөхэ гэжэ шиидэхэ. 19Тиигээд Тэрээниие хариин зоной гарта тушааха. Тэдэнь Тэрээниие доромжолон наада бариха, сохихо, хэрээһэндэ[†] хадаха. Тиигэбэшье Хүбүүн үхөөд, гурбадахи үдэртөө амидырха, – гэбэ[+].


Зэбэдэйн хүбүүдэй эхын гуйлта

20[•]Зэбэдэйн хүбүүдэй эхэнь хүбүүдтэеэ хамта Иисүүстэ ерээд, урдань дохин мүргэжэ, Тэрээнэй үршөөл гуйба[+].

21– Ши юу хүсэнэбши? – гэжэ Иисүүс тэрэ эхэнэрһээ асууба.

Тэрэнь Иисүүстэ:

– Та Хаан шэрээдээ һуухадаа, эдэ хоёр хүбүүдэймни нэгыень баруун таладаа, нүгөөдыень зүүн таладаа һуулгажа хайрлыт даа, – гэбэ[+].

22Иисүүс харюудань:

– Таанад юун тухай гуйжа байһанаа үнэхөөрөө ойлгоногүйт. Минии амсаха ёһотой зоболонгой аягаһаа таанад уужа амсажа шадаха аалта? – гэбэ.

Тиихэдэнь Яков Иоанн хоёр:

– Шадахабди, – гэжэ тэрээндэ харюусаба[+].

23Иисүүс тэдэндэ:

– Үнэхөөрөө таанад Минии зоболонгой аягаһаа амсахат. Теэд баруун таладамни, зүүн таладамни һууха хүнүүдые һунгахань Минии мэдэлдэ бэшэ юм. Эдэ һууринуудта Минии Эсэгын табиһан хүнүүд һууха, – гэжэ хэлэбэ.

24Бусад арбан шабинарынь энээн тухай дуулахадаа, аха дүү хоёрто сухалаа ехээр хүрэбэ. 25Тиимэһээ Иисүүс тэдэниие дуудажа:

– Хариин захирагшад өөһэдынгөө арад зониие зонхилхо дуратай байдаг, мүн түшэмэл һайдуудыньшье албатанаа захирха бүрин засагтай байдаг гэжэ таанар мэдэнэт. 26Харин таанад тэдэндэл адляар бэеэ абажа бү ябагты. Агууехэ болохо һанаатай хүнтнай бусадайнгаа бултанайнь зараса болохо ёһотой[+]. 27Али таанарай дунда түрүү зэргэдэ гараха һанаатай хүнтнай бусадайнгаа бултанайнь барлаг болохо ёһотой. 28Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдые зарахаяа ерээ бэшэ, харин бусад уладта алба хэхэеэ, мүн үнэтэ ами наһанайнгаа сэнгээр олон хүнүүдые абархаяа ерээ, – гэбэ[+].


Иисүүс хоёр һохор хүниие эдэгээбэ

29[•]Иисүүсэй шабинартайгаа Ерихоонһоо гаража ябахада, тэдэнэй хойноһоо үй түмэн зон дахажа ябаба[+]. 30Тэрэ үедэ харгын захада һууһан хоёр һохор хүн хажуугаарнь Иисүүсэй гаража ябаһан тухай дуулаад:

– Эзэн, Давидай үри һадаһан,[†] маниие үршөөжэ хайрлыт! – гэжэ хашхаралдаба[+]. 31Улад зоной тэдэ хоёрто дуугүй бологты гэбэшье, тэдэ хоёрынь бүри шангаар:

– Эзэн, Давидай үри һадаһан! Маниие үршөөн хайрлыт, – гэжэ хашхаралдаба.

32Иисүүс зогсожо, тэдэниие дуудаад:

– Таанад Намһаа юу хүсэнэбта? – гэжэ һураба.

33Тэдэ хоёрынь:

– Эзэн! Хараатай болохые хүсэнэбди, – гэжэ харюусаба.

34Иисүүс тэдэниие хайрлажа, нюдэдтэнь халта хүрөөд абаба. Тэрэ дороо нюдэдынь харадаг боложо, тэдэ хоёр Иисүүсэй хойноһоо ябаба[+].

#### 21


(Мк 11:1-10; Лк 19:28-38; Ин 12:12-15)

1[•]Иисүүс шабинартайгаа Иерусалимда[†] ойртожо ерээд, Элеон хадын хаяада оршодог Бэтпагээ тосхон ошобо. Иисүүс түрүүлэн тиишэнь хоёр шабияа эльгээхэ зуураа[+] 2тэдээндээ иигэжэ захиба:

– Сэхэ урдатнай байһан тосхон ошогты. Тэндэ орохотойгоо сасуу нэгэ залуу элжэгэнэй эхэтэеэ суг уяатай байхые олохот. Тэдэниие уяаһаань тайлаад, Намда асарагты. 3Таанарта хэн нэгэнэй юумэ хэлээ һаань, «Эдэнэр Эзэндэ[†] хэрэгтэй» гэжэ харюусаарайт, тиихэдэтнай элжэгэнүүдые абажа ябахыетнай дары зүбшөөхэ.

4Иигэжэл лүндэншөөр дамжуулан Бурханай[†] найдуулһан бүгэдэ юумэнүүд бүтэбэ даа:[+]

5«Номгон даруу шинии Хаан
эмэ элжэгэ зайдаланхай,
тэрэнэй унага – даагыень зайдаланхай,
шамда дүтэлжэ ябана гээд
Сионой басаганда[†][*] дуулгаарайгты».

6Шабинарынь ошоод, Иисүүсэй захиһан ёһоор хэбэ: 7элжэгые даагатайнь асаржа, нюрган дээрэнь хубсаһаяа дэбдеэд, Иисүүсые унуулба. 8Үй түмэн зон ябаха харгы дээгүүрнь хубсаһаяа дэбдибэ, зарим зон мүшэрнүүдые отолоод, харгы дээгүүрнь табиба[+]. 9Урдуурнь ябаһан зон, мүн хойноһоонь дахагшад:

– Давидай үри һадаһан[†] алдар солотой байһай!
Эзэнэй нэрээр заларан Ерэгшэ
үршөөл хайратай байһай!
Дээдын тэнгэридэ оршоһон Бурханда алдар соло! – гэжэ шанга шангаар хашхаралдаба[+].

10Иисүүсэй Иерусалимда ороходонь, бүхы хото шэбээгэйхин хүлгэнэжэ:

– Энэ Хэн бэ? – гэлдэбэ.

11– Энэ Иисүүс алдартай Галилейн[†] Назаредэй лүндэншэн[†] мүн, – гэжэ улад зон харюусажа байгаа[+].


Иисүүсэй Һүмэ ошолго

12[•]Иисүүс Һүмэ[†] ошожо, тэндэ хонжоо наймаа хэгшэдые, юумэ худалдажа абагшадые бултыень намнажа гаргаба. Мүнгэ һолигшодой шэрээнүүдые, гулабхаа худалдагшадай һандалинуудые хүмэрюулбэ[+]. 13Тиигээд тэдэндэ:

– Минии гэр мүргэлэй[†] гэр гээд нэрлэгдэхэ гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг. Харин таанад энэ гэр дээрмэшэдэй шэбээлдэг үүр болгожорхёот, – гэбэ[+].

14Һүмэдэ Иисүүстэ һохор дохолон хүнүүд ерэбэ, Иисүүс тэдэниие эдэгээбэ. 15Иисүүсэй бүтээһэн гайхамшагта хэрэгүүдые хараад, мүн Һүмэ дотор:

– Давидай үри һадаһан алдар солотой байһай! – гэжэ үхибүүдэй шанга шангаар хашхаралдахые дуулаад, түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар[†] сухалаа хүрэжэ:[+]

16– Эдэнэй юу хэлэжэ байхые дуулана гүт? – гэжэ Иисүүсһээ асууба.

– Дуулангүй яахаб! Теэд: «Үхибүүдэй, нарай нялха хүүгэдэй аманһаа Та Өөртөө магтаал дуудуулхат» гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байһые таанад хэзээшье уншаагүй аалта? – гэжэ Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ[+].

17Иисүүс тэдэниие орхёод, Иерусалимһаа гаража, Бэтаани тосхон ошожо хоноо һэн[+].


Иисүүс үрэ жэмэсгүй боди модо хараалдаа хүртөөбэ

18[•]Хойто үглөөгүүрнь һөөргөө хото руу ошожо ябахадань, Иисүүсэй гэдэһэниинь үлдэбэ[+]. 19Харгын захада нэгэ боди модоной[†] ургажа байхые хараад, хажуудань ошобо, теэд тэндэнь набшаһадһаа бэшэ ямаршье жэмэс олдобогүй. Тиимэһээ Иисүүс тэрэ модондо хандажа:

– Энээнһээ хойшо шамһаа ямаршье жэмэс гарахагүй, – гэжэ хэлээ. Тэрэ дороо модон хаташаба[+]. 20Энээниие шабинарынь хараад:

– Боди модон хайшан гээд иимэ амархан хаташаба гээшэб? – гэжэ гайхалсаба. 21Иисүүс:

– Хэрбээ таанар ямаршье һэжэггүй, бүрин этигэл[†] һүзэгтэй байбал, Минии энэ боди модонтой хэһэнтэй адли юумэ, мүн бүришье ехэ юумэ бүтээхэ аргатай байхат гэжэ таанадта баталан хэлэнэб. Энэ уулада хандан: «Эндэһээ хүдэлөөд, далай руу һүрэ» гээ һаатнай, тиимэ юумэн болохо[+]. 22Зальбаржа байхадаа этигэл һүзэгтэй байбал, ямаршье эриһэн юумэнтнай танда үгтэхэ, – гэжэ шабинартаа хэлээ бэлэй[+].


Иисүүсэй эрхэ засаг тухай асуудал

23[•]Һүмэдэ Иисүүсэй дахин ерээд һургажа байхадань, түрүү санаартан, улад зоной ахамадууд Тэрээндэ ойртожо:

– Та иимэ юумэ хэхэ ямар эрхэтэйбта? Иимэ эрхэ засаг Танда хэн үгөөб? – гэжэ асууба[+]. 24Иисүүс:

– Бишье таанадһаа нэгэ юумэ һурахамни. Хэрбээ Намда харюу үгэбэлтнай, Бишье иимэ юумэ хэхэ ямар эрхэтэй байһанаа таанарта хэлэхэб. 25Уһаар арюудхаха эрхэ Иоаннда Бурхан үгөө юм гү, али хүнүүд гү? – гэжэ урдаһаань һураба.

Түрүү санаартан, ахамадууд өөһэд хоорондоо зүбшэлдэн:

– Хэрбээ Бурханһаа тиимэ эрхэ үгтөө гэбэлнай, тиигэбэл яахадаа Иоаннда этигэдэггүй байгаабта гэхэл[+]. 26Хэрбээ хүнүүд үгөө гээ һаамнай, зон маниие яахаб бү мэдэе, аймшагтай юумэ болохо, – гэлдэбэ, юундэб гэбэл, хүн зон бултадаа Иоанные лүндэншэн гэжэ тоолодог байгаа[+]. 27Тиимэһээ тэдэнэр Иисүүстэ:

– Бидэ мэдэнэгүйбди, – гэжэ харюусаа һэн. Тиихэдэнь Иисүүс:

– Эдэ юумэнүүдые хэхэ эрхэ Намда хэнэй үгэһые Би баһа хэлэхэгүйб, – гэжэ тэдэндэ хэлээ һэн.


Хоёр хүбүүд тухай һургаалта үгэ

28– Би таанадта хоёр хүбүүдтэй байһан нэгэ хүн тухай һургаалта[†] үгэ хөөрэһүүб. Һүүлдэнь таанад һанал бодолоороо хубаалдаарайт. Эсэгэнь ехэ хүбүүндээ ойртожо: «Хүбүүн аа! Мүнөөдэр үзэмэй сэсэрлигтэ ошожо ажаллыш даа», – гэбэ. 29Теэд тэрэ хүбүүниинь: «Ажаллаха дурагүй байнаб», – гэжэ харюусаба. Зүгөөр хожомынь буруу байһанаа ойлгоод, ажаллахаяа ошобо. 30Тиигээд үнөөхи хүн бага хүбүүндээ ойртожо, баһал үзэмэй сэсэрлигтэ ошожо ажаллахыень хэлэбэ. Тэрэнь: «Эзэн, би ошохоб», – гэһэн аад, ошобогүй. 31Эдэ хоёр хүбүүдэй алиниинь эсэгынгээ хүсэһэниие дүүргээб? – гэжэ Иисүүсэй һурахадань, Тэрээндэ:

– Ехэ хүбүүниинь, – гэжэ харюусаба.

Тиихэдэнь Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Алба татаашад, мүн янхан эмэнүүд таанарай түрүүндэ Бурханай хаан орондо орохо гэжэ үнэниие хэлэнэб. 32Ушарынь хэлэбэл, Иоанн танда Бурханай зүб зам заажа үгөө, теэд таанар тэрээндэ этигээгүйт, харин алба татаашад, янхан эмэнүүд тэрээндэ этигээ. Тиин таанар энээниие хараадшье, удаань гэмшэжэ Иоаннда этигээгүйт[+].


Үзэмэй сэсэрлиг хүлһөөр абаһан хүнүүд тухай

33[•]– Үшөө иимэ нэгэ һургаалта үгэ шагнагты, – гэжэ Иисүүс түрүү санаартанда, ахамадуудта хэлэбэ. – Нэгэ хүн үзэмэй сэсэрлиг таряад, тойруулжа хүреэлбэ, тиигээд сэсэрлиг соогоо үзэмэй шүүһэ шахажа байхаар нүхэ малтаба, харуулай үндэр башни бариба, тиигээд тэрэнээ үзэмшэдтэ хүлһэлөөд, аянда мордобо[+]. 34Жэмэс түүхэ сагай болоходо сэсэрлигэй эзэн үрэ жэмэсэй ургасаһаа минии хубиие абажа ерэгты гэжэ үзэмшэдтэ барлагуудаа эльгээбэ. 35Тиихэдэнь үзэмшэд эзэнэй барлагуудые бариһан бэеэрээ нэгыень зада сохибо, нүгөөдыень алаба, үшөө нэгыень шулуугаар үхэтэрынь шэдэбэ[+]. 36Эзэн түрүүшынхиһээ олон барлагуудые дахин эльгээбэ; тэдэнтэйнь үзэмшэд мүн урдынхидаал адли юумэ үйлэдөө бэлэй. 37Һүүлэй һүүлдэ эзэн хүбүүемни тэдэ хүндэлхэ аабза гэжэ һанан, өөрынгөө хүбүүе үзэмшэдтэ эльгээбэ ха[+]. 38Теэд үзэмшэд хүбүүень хараад, өөһэд хоорондоо: «Энэ хүбүүн эсэгынгээ эд зөөри залгамжалха. Энээниие алая, тиигэбэл бүхы зөөринь манай болохо», – гэлдэбэ[+]. 39Тиигээд тэрэ хүбүүень барижа, үзэмэй сэсэрлигһээ гаргаад, алажархёо бэлэй[+].

40Зай, тиихэлээрээ үзэмэй сэсэрлигэй эзэн ерээд, тэдэ үзэмшэдые яаха болоноб? – гэжэ Иисүүс һураба.

41– Харатай тэдэ үзэмшэдые эзэн зобоожо алаха, тиигээд үзэм жэмэсэй ургасаһаа эзэнэй хубииень саг соонь түүжэ эзэндэнь асардаг ондоо үзэмшэдтэ сэсэрлигээ хүлһэлэн даалгаха, – гэжэ Иисүүстэ харюусаба[+].

42Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– «Хэрэгсээнгүй барилгашадай голожо хаяһан шулуун гэрэй гол шухала тулга шулуун болоо. Энээниие Эзэн бүтээгээ. Манай нюдэндэ гайхалтай юумэн болоо», – гэжэ Нангин Бэшэгтэ хэлэгдэһые таанар хэзээшье уншаагүй аалта[+]? 43-44Тиимэһээ танда хэлэхэ байнаб, Бурханай хаан түрэ[†] таанарһаа абтаад, тэрэнэй эрхэ хүсэл дүүргэдэг зондо үгтэхэ[*][+].

45Түрүү санаартад, фарисейнүүд[†] Иисүүсэй хөөрэһэн һургаалта үгэнүүдые дуулахадаа, өөһэд тухайнь хэлэжэ байна гэжэ ойлгобо.

46Тиимэһээ Иисүүсые барижа хэһээхэеэ хүсэбэ, теэд улад зонһоо айба, юундэб гэбэл, зон Тэрэниие лүндэншэ гэжэ тоолодог байгаа[+].

#### 22


(Лк 14:16-24)

1[•]Иисүүс хүнүүдтэ баһа һургаалта[†] үгэнүүдээр иигэжэ хэлэбэ:[+]

2– Огторгойн хаан түрэ[†] болбол нэгэ хаанай хүбүүндээ түрэ хуримай найр хэһэнтэй адлишуу юм[+]. 3Хаан зарасанараа эльгээжэ, урилгатай айлшадаа түрэ хуримай найрта хүрэжэ ерэхыень дуудаба, теэд тэдэнь ерэхэ дурагүй байба. 4«Найрай хоол мүнөө бэлэн болоо; шахамалнууд гаргаатай, бүхы юумэн түхеэрээтэй байна; түрэдэ хүрэжэ ерэгты», – гэһэн мэдээсэлтэйгээр хаан дахин ондоо зарасанараа урилгатай айлшадта эльгээбэ. 5Теэд урилгатай хүнүүдынь ямаршье анхарал хандуулбагүй: зариманиинь өөһэдынгөө таряаланда гараба, нүгөөдүүлынь наймаа хэхэеэ ошобо, 6бусадынь хаанай зарасанарые барижа сохибо, тиигээд алаба[+]. 7Хаан энээн тухай дуулахадаа уурлаад, сэрэгээ эльгээжэ, тэдэ алууршадые хюдаба, хото шэбээнүүдыень шатаажа усадхаба[+]. 8Тиигээд хаан зарасанартаа: «Түрэ найр хэхэдэ бүхы юумэн бэлэн болоо, теэд урилгатай байһан айлшад иигэжэ хүндэлхөөр бэшэ байшаба[+]. 9Тиимэһээ харгын бэлшэртэ гараад, дайралдаһан хүн бүхэниие түрэ найрта уригты», – гэбэ. 10Тиин зарасанар гудамжануудта гаража, дайралдаһан муушье, һайншье һанаатай зониие бултыень суглуулба; тиигээд түрэ найр боложо байһан гэр айлшадаар дүүрэшэбэ. 11Хаан айлшадые харахаяа гэртэ ороходоо, тэндэ хуримай дэгэл үмдөөгүй нэгэ хүниие хараад, 12тэрээндэ хандажа: «Нүхэр! Ши хуримай дэгэлгүйгөөр иишээ хайшан гээд орообши?» – гэжэ һураба. Теэд нүгөө хүниинь юушье дуугарбагүй. 13Хаан зарасанартаа: «Энээнэй гар хүлыень хүлеэд, газаашань харанхыда абаашажа хаягты: тэндэ хүнүүд бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха», – гэжэ хэлэбэ[+]. 14Уряалаар ерээшэд олоншье һаа, шэлэгдэн абтаашад үсөөн юм, – гэжэ Иисүүс хөөрөөгөө түгэсхэбэ.


Алба татабари тухай асуудал

15[•]Тиихэдэнь фарисейнүүд[†] суглараад, Тэрэниие үгэ алдуулжа гэмнэхэ тухай өөһэд хоорондоо хэлсэбэ[+]. 16Фарисейнүүд өөрынгөө шабинарые Иродэй талынхидтай хамта Иисүүстэ эльгээжэ:

– Багша аа! Та үнэн сэхые хэлэдэгта, Бурханай[†] бодото замаар ябахые һургадагта, хэнэйшье урда билдагуушалдаггүйт, юуб гэбэл, нюур харадаггүйт гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 17Тиимэһээ юун гэжэ һанажа байһанаа манда хэлэжэ үгыт: Римэй хаанда[†] алба татабари түлэхэмнай зүб гү, али буруу гү? – гэжэ һуруулба[+].

18Тиихэдэнь Иисүүс тэдэнэй муу мэхые мэдэжэ байгаад:

– Хоёр нюуртан! Таанар юундэ Намайе туршанабта[+]? 19Алба татабари түлэхэдэ хэрэглэдэг нэгэ мүнгэ Намда асаржа харуулагтыл даа, – гэхэдэнь, нүгөөдүүлынь нэгэ динари мүнгэ асаржа үгэбэ. 20Тиихэдэнь Иисүүс: – Эндэ хэнэй дүрсэ зураатай, хэнэй нэрэ бэшээтэй байнаб? – гэжэ һураба.

21– Хаанай, – гэжэ нүгөөдүүлэйнь харюусахада, Иисүүс:

– Тиимэһээ хаанай юумые хаандань, Бурханай юумые Бурханда үгэгты, – гэжэ тэдэндэ хэлэбэ[+]. 22Иимэ харюу дуулахадаа, үнөөхи зон ехээр гайхалдажа, Иисүүсые орхёод саашалба.


Амидыралга тухай асуудал

23[•]Хүнүүд үхөөд амидырдаггүй гэжэ тоолодог саддукейнэрэй зариманиинь тэрэл үдэр Иисүүстэ ерээд, иигэжэ асууба:[+]

24– Багша аа! Хэрбээ һамга абаһан хүн үхи хүүгэдгүй гээгдэшоо һаа, тэрэнэй дүүнь бэлбэһэн эхэнэртэйнь һууха ёһотой, тиигээд тэдэнһээ гараһан үхибүүн нүгшэһэн ахынь үхибүүн гэжэ тоологдохо зэргэтэй гэжэ Моисей[†] манда захяа һэн[+]. 25Зай, долоон аха дүүнэр эндэ ажаһуугаа гэе. Тэдэнэй ахань һамга абаад, үхибүүдтэй болонгүйгөөр наһа бараа гэхэ, тиин бэлбэһэн эхэнэрынь дүүдэнь үлэбэ гэхэ; 26ахадаал тон адляар, хоёрдохишье, гурбадахишье саашалан долоодохишье дүүнь үхибүүтэй болонгүй наһанһаа нүгшөө бололтой. 27Һүүлэй һүүлдэ тэдэнэй һамганииньшье наһа бараба. 28Теэд Бурханай үхэһэн хүнүүдые амидыруулхада тэрэ эхэнэр долоон аха дүүнэрэй алинайнь һамган байхаб? Тэдэ долоон аха дүүнэр булта тэрэ эхэнэрые һамга абаа ха юм.

29Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Таанад Нангин[†] Бэшэгэй юун гэжэ һургадагые, Бурханай һүр хүсые мэдэдэггүй туладаа эндүүржэ байнат. 30Үхэһэн хүнүүдые Бурханай амидыруулхада, тэдэ огторгойдо оршодог Бурханай Эльгээмэлнүүдтэл адли байха, тиимэһээ һамгашье абахагүй, хадамдашье гарахагүй. 31-32Теэд үхөөшэдэй амидырха тухай Бурханай таанарта:

«Би Абраһаамай[†] Бурхан, Исаагай Бурхан, Яковай Бурханби», – гэжэ хэлэһые уншаагүй аалта? Бурхан болбол үхэһэн хүнүүдэй бэшэ, харин амиды хүнүүдэй Бурхан юм[+].

33Иисүүсэй һургаалнуудые шагнажа байһан улад зон тэрээндэнь ехэл гайхалдажа байгаа.


Эгээн шухала захяа заабари

34[•]Иисүүс саддукейнэрые абяа аниргүй болгожорхёо гэжэ фарисейнэр дуулаад, сугларба. 35Тэдэнэй дундаһаа нэгэ Хуули заадаг багша[†] Иисүүсые туршажа:

36– Багша аа! Хуули тогтоолой ямар захяа заабаринь эгээн шухала бэ? – гэжэ һураба.

37Иисүүс тэрээндэ:

– Ши бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, бүхы амин һүлдөөрөө, бүхы ухаан бодолоороо Эзэн[†] Бурхандаа дуратай бай, – гэжэ харюусаба[+]. 38– Энэ болбол нэгэдэхи, эгээн шухала захяа заабари мүн. 39«Өөртөө дуратай байдагтал адляар дүтынгөө хүндэ дуратай бай» гэһэн хоёрдохи шухала захяа заабари түрүүшынхидээ адлишуу юм[+]. 40Моисейн Хуулиин бүхы зүйлнүүд, лүндэншэдэй номууд эдэ хоёр захяа заабари соо тобшологдон баталагдадаг юм[+].


Давидай үри һадаһан тухай асуудал

41[•]Зарим фарисейнүүдэй суглархадань, Иисүүс тэдэнһээ:

42– Бурханай табисуурта тухай таанар юун гэжэ һананат? Тэрэ хэнэй удам байхаб? – гэжэ һураба. Тэдэнь:

– Давид[†] хаанай үри һадаһан байха, – гэжэ харюусаба[+].

43Иисүүс тэдэндэ:

– Тиигэбэл, юундэ Давид хаан Арюун Һүлдын нүлөөдэ абтан Бурханай табисууртые Эзэн гэжэ нэрлээб:

44«Бузар дайсадыеш хүл дорош дэбһүүлэн табитарни
баруун гар таладам һуугаарай гэжэ
Эзэн минии Эзэндэ хэлээ» гээ юм[+].

45Хэрбээ Давид Бурханай табисууртые Эзэмни гэжэ нэрлэбэл, юундэ Бурханай табисуурта тэрэнэй үри болохоб?

46Тиихэдэнь хэншье Иисүүстэ харюу үгэжэ шадахагүй байба. Тэрэ үдэрһөө хойшо Тэрээнһээ юумэ һурахаяа хэншье зүрхэлбэгүй[+].

#### 23


(Мк 12:38-40; Лк 11:37-52; 20:45-47)

1[•]Иисүүс улад зондо, Өөрынгөө шабинарта 2иигэжэ хэлэбэ:

– Хуули заадаг багшанар,[†] фарисейнүүд[†] Моисейн[†] Хуули тайлбарилжа байдаг. 3Тиимэһээ таанад һургаһан бүхы юумэнүүдыень дүүргэжэ, хэ гэһыень хэжэ байгты; харин тэдэнэй хэһэн юумэ бү хээрэйгты, юуб гэхэдэ, тэдэнэр хэлэһэн номноһоноо хэрэг дээрэ бүтээдэггүй юм[+]. 4Тэдэнэр даашагүй, хүндэ хүшэр ашаа хүнүүдэй мүрэ дээрэ хүлижэ табяад, харин тэрэ ашаагаа байраһаа хүдэлгэжэ зөөхэдэнь ганса хургаараашье хүдэлгэдэггүй юм. 5Зүгөөр хүнүүдтэ юумэ хэжэ байһан хэбэр үзүүлхэ гэжэ бүхы шадалаараа оролдодог. Нангин[†] Бэшэг сооһоо мүрнүүдые бүд дээрэ олоор бэшээд, духаяа боодог, гартаа уядаг, Бурханда[†] зорюулаатай байһыень харуулһан дэгэлдэнь оёотой сасагуудынь бусад зонойхиһоо ута унжагар байдаг, Нангин Бэшэг сооһоо буулгажа абтаһан мүрнүүдые хадагалжа ябадаг арһан туламуудынь ехэл томо байдаг[+]. 6Мүн түрэ найрта эгээн хүндэтэй һуури эзэлхэ, мүргэлэй[†] гэр соо урдуур һууха дуратай байдаг[+]. 7Баһа тэдэнэр олон зоной дунда мэндэшэлүүлхэ, «Рабби! Рабби!» гэжэ нэрлүүлхэ дуратай. 8Теэд таанарай хэншье багша гэжэ өөрыгөө нэрлүүлхэ ёһогүй, юундэб гэбэл, таанар ори ганса багшатайт, тиин таанад бултадаа аха дүүнэр гээшэт[+]. 9Баһа газар дэлхэй дээрэ хэнииешье эсэгэ гэжэ бү нэрлэгты, юундэб гэхэдэ, таанар огторгойдо оршодог ори ганса Эсэгэтэйт[+]. 10Баһа «һургагша» гэжэ өөһэдыгөө бү нэрлэгты, юундэб гэбэл, гансал Бурханай табисуурта Христоос танай һургагша юм. 11Танай дунда агууехэтнай бусадайнгаа зараса болохо ёһотой[+]. 12Бэеэ дээгүүр үргэһэн хүн дарагдаха; харин өөрыгөө даруу абаһан хүн үргэгдэхэ бшуу[+].

13-14Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал зоболон үзэхэт! Хоёр нюурта таанад! Огторгойн хаан орониие хүнүүдһээ хаажа, өөһэдөөшье тэндэ ороногүйт, орохо дуратайшуулыешье тиишэнь табинагүйт[*][+]. 15Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал зоболон үзэхэт! Хоёр нюурта таанад! Нэгэшье хүниие өөрын шаби болгохын тула уһан далайешье, орон нютагуудыешье тойрон гаталдагта; тиигээд тиимэ шаби олоод, тэрээниие өөрһөөн долоон доро тамада орохо амитан болгодогта. 16Һохор балай хүтэлэгшэд, таанад гашуудал зоболон үзэхэт! Таанад: «Хэрбээ али нэгэн хүн Һүмөөр тангариглаа һаа, тангаригынь хүсэнгүй; харин Һүмэдэ[†] байһан алтаар тангариглаа һаа, тангаригынь хүсэн түгэлдэр», – гэжэ һурганат[+]. 17Ай, һохор тэнэгүүд! Алиниинь шухал бэ: алтань гү, али алта арюудхагша Һүмэнь гү[+]? 18Мүн таанад: «Хэрбээ али нэгэн хүнэй үргэлэй шэрээгээр[†] тангариглаа һаа, тангаригынь хүсэнгүй, харин тэрэ шэрээ дээрэ табиһан үргэлөөр тангариглаа һаа, тангаригынь хүсэн түгэлдэр», – гэжэ һурганат. 19Ай, һохор тэнэгүүд! Алиниинь шухалаб: үргэлынь гү, али үргэл арюудхагша шэрээнь гү[+]? 20Тиимэһээ үргэлэй шэрээгээр тангариглагша болбол тэрэ шэрээгээр, мүн тэрээн дээрэ байһан бүхы юумээр тангариглана гээшэ. 21Баһа Һүмөөр тангариглагша болбол тэрээгээр, мүн доторнь оршогшо Бурханаар тангариглана гээшэ[+]. 22Баһа огторгойгоор тангариглагша болбол Бурханай шэрээгээр, тэрэ шэрээдэ һуугшаар тангариглана гээшэ[+].

23Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Хоёр нюуртан! Таанар Бурханда ургасынгаа – халуун үбһэ, укроп, тмин гэхэ мэтын ургамалнуудай – арбанай нэгэ хуби[†] үгэнэт, харин Хуулиин эгээл шухала зүйлнүүд болохо зарга шүүбэри, үршөөл хайра, этигэл[†] найдабари тоонгүй орхибот. Эдэ зүйлнүүдые таанад баримталха ёһотой байгаат, мүн арбанайнгаа нэгэ хубиие Бурхандаа үгэжэл байха ёһотойт[+]. 24Һохор балай хүтэлэгшэд, таанар унданһаа боргооһо шүүжэ гаргаад, харин тэмээ залгидагта! 25Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Хоёр нюуртан! Таанар аяга табагай газаахииень аршажа арилгадагта, харин тэдэнэй досоонь хулгай, шуналаар олоһон юумэнүүд байдаг. 26Һохор балай фарисей! Түрүүшээр аяга табагай досоохииень сэбэрлэ, тиигээ һаашни, газаахиньшье сэбэрлэгдэхэ.

27Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Хоёр нюуртан! Таанар сагаан будагаар шэрдэһэн агы нүхэн хуурсагуудта адлит: газаа талаһаа гоё һайханаар харагдаашье һаа, досоогоо үхэһэн хүнэй яһануудаар, элдэб бузарнуудаар дүүрэшэһэн байдаг[+]. 28Тэрээндэл адли таанаршье газаа талаһаа үнэн сэхэ хүнүүд мэтэ харагдаашье һаа, досоотнай гансал билдагуушалга, харатай юумэнүүд дүүрэн бии.

29Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Хоёр нюурта таанад! Лүндэншэдтэ үзэсхэлэнтэ гоё субаргануудые баринат, үнэн зүбтэнэй шулуун хүшөөнүүдые шэмэглэнэт. 30Тиихэдээ: «Хэрбээ бидэ үбгэ эсэгэнэрэйнгээ ажамидарха үе сагта ажаһуубал, лүндэншэдэй шуһа адхалсахагүй һэмди», – гэжэ айладханат[+]. 31Тиихэдээ таанар лүндэншэдые алагшадай үри хүүгэдынь байһанаа баталан гэршэлнэт. 32Зай, тиигэбэл үбгэ эсэгэнэрэйнгээ эхилһэн юумэ түгэсхэгты. 33Могойнууд, хорото могойн таһардаһад! Таанар тамада хаягдаха хэһээлтэһээ яажа хулжархые бодонобта[+]? 34Мүнөө Би таанарта лүндэншэдые, сэсэн мэргэшүүлые, Хуули заадаг багшанарые эльгээхэмни. Харин таанар тэдэнэймни заримыень алахат, хэрээһэндэ[†] хадажа саазалхат, нүгөөдүүлыень мүргэлэй гэрнүүдтэ сохихот, нэгэ хотоһоо нүгөөдэ хото руу мүрдэн намнахат[+]. 35Тиимэһээ газар дээрэ адхарһан зэмэгүй хүнүүдэй шуһан – зэмэгүй Аабэлэй шуһанһаа эхилээд, Һүмэ тахилай шэрээ хоёрой хоорондо таанарта алуулһан Барахиинай Захарияа хүбүүнэй шуһан хүрэтэрөө – таанарһаа нэхэгдэхэ[+]. 36Эдэ бүхы алагдаһан хүнүүдэй түлөө хэһээлтэ энэ үе сагай хүнүүд дээрэ бууха гэжэ таанарта үнэниие хэлэнэб.


Иисүүс Иерусалимые хайрлана

37[•]– Ай Иерусалим,[†] Иерусалим, шинии хүнүүд лүндэншэдые аладаг, шамда эльгээһэн Бурханай мэдээсэгшэдые шулуудадаг! Даража дэгжээһэн дальбараануудаа дали дороо суглуулдаг шубуундал адляар шинии үри хүүгэдые суглуулха гэжэ Би хэды һэдээ зүдхөө гээшэбиб. Теэд ши Намайе зүбшөөгөөгүйш![+] 38Тиимэһээ хооһон Һүмэшни мүнөө шамдаа үлөө. 39«Эзэнэй[†] нэрээр заларан Ерэгшэ үршөөл буянтай!» – гэжэ хэлэтэрээ Намайе дахин харахагүйш гэжэ шамда хэлэнэб[+].

#### 24


(Мк 13:1-13; Лк 21:5-19)

1[•]Иисүүс Һүмэһөө[†] гараад ябаба. Тиихэ үедэ шабинарынь Тэрэнэй анхарал Һүмын барилгануудта хандуулха зорилготойгоор хажуудань ерэбэ. 2Иисүүс шабинартаа:

– Эдэ бүгэдые харана гүт? Энэ һууринда ганса шулууншье үлэхэгүй; баран һандаргагдаха гэжэ танда хэлэнэб, – гэбэ[+].


Тудаха бэрхэшээл зоболонгууд тухай һэргылэмжэ

3Хожомынь Иисүүсэй Элеон хада[†] дээрэ гараад һуухадань, шабинарынь Тэрээндэ ерээд:

– Эдэ бүхы юумэн хэзээ болохоб, хэлэжэ үгыт. Танай заларжа ерэхэдэ, газар дэлхэйн хосорходо ямар дүлгэ тэмдэгүүд[†] харуулагдахаб? – гэжэ асууба.

4Иисүүс тэдэндэ харюусаба:

– Хэн нэгэнэй мэхэдэ орохоһоо болгоомжолжо байгты[+]. 5Юуб гэхэдэ, олон хүнүүд Минии нэрые зүүжэ ерэхэ: «Би Бурханай[†] табисууртаб», – гэжэ өөһэд тухайгаа гэршэлхэ, тиигэжэ олонииетнай мэхэдээ оруулха[+]. 6Мүн байлдаанууд тухай, дайн сэрэг тухай һураг дуулахат, теэд бү айгаарайгты. Тиимэрхүү юумэнүүд болохо ёһотой. Зүгөөр энэнь үшөөл эсэс бэшэ байха[+]. 7Нэгэ арад нүгөө арадтаа добтолон орохо, хаан оронууд хоорондоо хёморолдон тэмсэхэ, эндэ тэндэ үлэсхэлэн зоболон, үхэл тахал дэлгэрхэ, газар ехээр хүдэлхэ[+]. 8Зүгөөр эдэ бүхэн бэрхэшээл зоболонгуудай эхииень лэ табиха. 9Тэрэ үедэ таанарые барижа хааха, тамалха, алаха. Минии түлөө таанадые бүхы арадууд үзэн ядаха[+]. 10Тиихэдэ олониинь һүзэгһөө арсаха, бэе бэедээ урбаха, бэе бэеэ үзэн ядаха[+]. 11Баһа олон хуурмаг лүндэншэд бии болохо, олон уладай толгой эрьюулэн мэхэдээ оруулха[+]. 12Тиигэжэ нүгэл[†] шэбэлэй элбэгжэн дэлгэрхэдэ, олон зоной хайра дуран хүйтэрхэ. 13Зүгөөр эсэстэнь хүрэтэр тэсэжэ гараһаниинь абарагдаха[+]. 14Бурханай хаан түрэ[†] тухай Һайн мэдээсэлэй[†] бүхы газар дэлхэйгээр, бүхы арадуудта гэршэлэгдэн номногдоһон хойно эсэс болохо[+].


Нангин газарта аймшагтай юумэнүүд болохо

15[•]– Даниил лүндэншын хэлэһэнэй ёһоор, нэгэтэ нангин[†] газарта хооһоролго һүйдхэлдэ хүргэдэг «жэрхэштэй юумэнэй» байхые үзэхэт. Эдэ мүрнүүдые уншажа байһан хүн бүхэн ушар удхыень ойлгохыень хэшээг лэ[+]. 16Тиихэдэ Иудейдэ байһан хүнүүд хада гүбээ рүү тэрьедээрэйгты. 17Гэрэй орой дээрэ байһан зон гэрһээн юумэ абахаяа доошоо бү буугаарайт[+]. 18Хээрэ талада ябаһан зон хубсаһа хунараа абахаяа гэртээ бү бусаарайт. 19Тэдэ үдэрнүүдтэ хээлитэй, хүхөөр үхибүүдтэй эхэнэрнүүдтэ ехэл гай зоболон тудаха[+]. 20Таанарай зугадаха саг үбэлэй хүйтэндэ гү, али субботын үдэртэ бү тудаһай гэжэ Бурхандаа зальбарагты. 21Юундэб гэхэдэ, тэрэ үдэрнүүдтэ газар дэлхэйн бүтээгдэхэһээ нааша мүнөөнэй үе саг болотор үзэгдөөгүй, дахинаашье үзэгдэхэгүй аймшагтай гай зоболон болохо[+]. 22Хэрбээ тэдэ зоболонто үдэрнүүдэй тоое Бурханай үсөөрүүлээгүй һаа, хэншье абарагдахагүй һэн. Зүгөөр шэлэжэ абаһан хүнүүдэйнгээ аша туһада Бурхан тэдэ үдэрнүүдэй тоо үсөөрүүлхэ юм[+].

23Хэрбээ тэрэ сагта: «Бурханай табисуурта Христоос эндэ байна», али «тэндэ байна» гэжэ таанарта хэн нэгэнэй хэлээ һаа, бү этигээрэйгты[+]. 24Өөһэдыгөө Бурханай табисуурта гү, али лүндэншэн[†] гэжэ нэрлэһэн олон мэхэшэд бии болохо. Тэдэ аргатайл һаа, Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүдыешье өөрынгөө мэхэдэ оруулхын тула элдэб янзын гайхамшагта тэмдэгүүдые, эди шэди харуулха[+]. 25Болохо бүхы юумые Би таанадта эртэнһээ һэргылжэ хэлэбэб[+].

26Хэрбээ танда: «Харыт, Тэрэ сүл губида байна» гэжэ хүнүүдэй хэлэбэл, тиишэ бү ошооройт; үгы һаа, «Харыт, Тэрэ эндэ хоргодоно» гээ һаань, бү этигээрэйт. 27Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн ерэхэдээ, зүүн зүгһөө баруун хизаар хүрэтэр ялагас гэһэн сахилгаан шэнгеэр гэрэлтэн үзэгдэхэ бшуу[+]. 28Үхэһэн бэеын хэбтэһэн газарта бүргэд шубууд сугларха[+].


Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй заларан ерэлгэ

29[•]– Тиигээд зоболонто тэдэ үдэрнүүдэй үнгэрһэн хойно гэнтэ наран балартаха, һарашье гэрэлтэхэеэ болихо, одо мүшэдшье тэнгэриһээ унаха, тэнгэриин хүсэнүүдшье тэнсүүриеэ алдаха[+]. 30Тиихэдэ тэнгэридэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй бэлгэ тэмдэг үзэгдэхэ. Тэрэ сагта газар дэлхэйн бүхы угсаатан Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй тэнгэриин үүлэн дээрэ тамаран, агуу хүсэтэйгөөр, алдар солотойгоор буужа ерэхые харахадаа бархиралдаха[+]. 31Шанга дуутай бүреэгэй дуугархада, Тэрэ Өөрынгөө Эльгээмэлнүүдые замби түбиин дүрбэн хизаарта эльгээхэ, тэдэнь Тэрэнэй шэлэжэ абаһан хүнүүдые огторгойн нэгэ захаһаа нүгөө заха хүрэтэр суглуулха[+].


Боди модонһоо юумэ һуража абаха тухай

32[•]– Боди модонһоо[†] жэшээ абагты: тэрэнэй һалаа мүшэрнүүдэй зөөлэрөөд, набша намаагайнь һалбархада, зун ойртобо гэжэ мэдэдэгта. 33Тон тиигэжэл Минии түрүүн хэлэһэн юумэнүүдэй болохые үзэхэдөө, саг дүхэжэ байна, бүри ойртоо гэжэ мэдэхэт. 34Мүнөө ажамидаржа байһан хүнүүдэй бултанайнь үхэжэ үрдеэгүй байхада Минии таанадта хэлэһэн бүхэн тохёолдохо гэжэ таанадта баталан хэлэнэб[+]. 35Огторгой тэнгэри, газар дэлхэйшье һүнэн һалаха, харин Минии хэлэһэн үгэнүүд мүнхэ оршохо[+].


Ямар үдэр, хэды сагта ерэхые хэншье мэдэхэгүй

36[•]– Тэрэ Үдэрэй, тэрэ сагай болзор хэншье мэдэхэгүй, тэнгэридэ оршодог Бурханай Эльгээмэлнүүдшье мэдэхэгүй, Хүбүүн Өөрөөшье мэдэхэгүй. Гансал Эсэгэ Бурхан тэрэниие мэдэхэ юм[+]. 37Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй заларжа ерэхэдэ Ной гэгшын үедэ болоһонтой адли гай гасалан ушарха[+]. 38Уһан галабай эрьехын урда тээхи үдэрнүүдтэ Нойн томо корабльда орожо һууха үдэр хүрэтэр хүнүүд эдеэлжэ, уужа, һамга абажа, хадамда гаража байгаа. 39Уһан галабай эрьежэ, бултыень шэнгээжэ хосороотор хүнүүд юунэй боложо байһые огто мэдээгүй. Эгээл тиимэ юумэн Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерэхэдэ болохо[+]. 40Тэрэ сагта таряалан дээрэ ажаллажа байһан хоёр хүнэй нэгыень абарха, нүгөөдыень орхихо[+]. 41Сугтаа таряа тээрмэдэжэ байһан хоёр эхэнэрэй нэгыень абарха, нүгөөдыень орхихо. 42Тиимэһээ һэргэлэн байгты, Эзэнэйнгээ[†] али сагта заларжа ерэхые таанар мэдэнэгүй ха юмта[+]. 43Хэрбээ гэрэй эзэн хулгайшанай хэдыдэ орожо ерэхые мэдэжэ байбал, һэргэлэн байжа, хулгайшаниие гэртээ шургуулан оруулхагүй һэн бэзэ гэжэ таанар һайн мэдэнэт[+]. 44Тиимэһээ таанаршье ходо бэлэн байгты, юундэб гэбэл, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүлеэгөөгүй сагтатнай хүрэжэ ерэхэ юм[+].


Найдабаритай ба найдабаригүй зарасанар

45[•]– Тиигэхэдээ этигэл[†] найдабаритай, ухаантай зарасань хэн бэ? Бусад зарасанараа даалгажа, эдеэ хоолыень сагтань үгэжэ байхаар гэрэй эзэн хэниие томилхо гээшэб? 46Эзэнэйнгээ бусажа ерэхэдэ, үүргэеэ һайнаар дүүргэжэ байһан зараса аза жаргалтай даа![+] 47Тиимэ зарасаа эзэн гэр буусынгаа эрхилэгшээр табиха гэжэ танда баталан хэлэхэ байнаб. 48Хэрбээ муу зараса дайралдабал: «Эзэмни һаяар ерэхэгүй», – гэжэ бодоод,[+] 49өөрынгөө зараса нүхэдые сохижо наншажа, архиншадаар хамта эдижэ, уужа байгаа һаа, 50тэрэ зарасын хүлеэгөөгүй үдэртэ, һанаагүй сагта эзэниинь орожо ерэхэ. 51Тиигээд эзэн тэрэ зарасаяа зада сохёод, билдагуушадые хэһээдэг хэһээлтэдэ оруулха: тэндэнь хүнүүд бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха[+].

#### 25


(Лк 12:42-48)


Арбан басагад тухай һургаалта үгэ

1– Тэрэ үедэ Огторгойн хаан түрэ[†] иимэ ушартай адлишуу байха: Нэгэтэ арбан басагад өөһэд өөһэдынгөө зула баряад, хүрьгэн хүбүүе угтахаяа газаашаа гараба гэхэ[+]. 2Тэдэнэй табаниинь сэсэн, табаниинь бодомжогүй тэнэг байгаа һэн гэлэй. 3Бодомжогүй басагадынь зулаяа абаад, тоһо абаагүй. 4Сэсэн басагадынь зулатаяа хамта амһарта соо тоһо абажа гаралсаа. 5Тиигээд хүрьгэн хүбүүнэй удаархада, тэдэ басагад һажажа байһанаа унташаба[+]. 6Һүниин тэн болоходо: «Зай, хүрьгэн хүбүүн эндэ ерэжэ ябана, тэрэнээ угтахаяа гарагты», – гэжэ хэншьеб шангаар дуугарба. 7Тиихэдэнь арбан басагад булта бодожо, өөһэд өөһэдынгөө зула заһажа оробо. 8Тэнэг басагадынь сэсэн басагадтаа хандажа: «Өөһэдынгөө тоһонһоо манда үгэлсыт, зуламнай унтархаяа байна», – гэбэ. 9Тиихэдэнь сэсэн басагадынь: «Манда байһан тоһо бултандамнай хүрэхэгүй, тиимэһээ таанар наймаашадта ошоод, өөһэдтөө тоһо худалдажа абагты», – гэжэ харюусаба. 10Бодомжогүй басагадай тоһо худалдажа абахаяа ошоходонь, хүрьгэн хүбүүн ерэбэ. Зүгөөр бэлэн байһан сэсэн басагадынь хүрьгэн хүбүүнтэй хамта түрэ найрта ошобо, тиин үүдэнүүдыньшье хаагдаба[+]. 11Удаань нүгөөдэ басагад ерээд: «Эзэн![†] Эзэн! Манда үүдээ нээгыт», – гэжэ хашхаралдаба[+]. 12Теэд хүрьгэн хүбүүн: «Үгы даа, би таанарые танихагүйб», – гэжэ харюусаба[+].

13Тиигээд Иисүүс түгэсхэлдэнь:

– Тиимэһээ таанар ходо һэргэг байгты, юундэб гэбэл, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерэхэ үдэрыешье, сагыешье мэдэнэгүй ха юмта, – гэжэ шабинартаа хэлэбэ[+].


Гурбан зараса тухай һургаалта үгэ

14[•]– Тэрэ үедэ Огторгойн хаан түрэ иимэ ушартай адлишуу байха: Нэгэ гэрэй эзэн холын аянда гарахынгаа урда тээ зарасанараа дуудажа, тэдэндээ зөөри хогшолоо даалгаба. 15Эзэн зарасанарайнгаа абьяас шадабари мэдэжэ байгаад, хүн бүридэнь шадал абьяасайнь зэргээр мүнгэ үгэбэ: нэгэндэнь табан мянган алтан мүнгэ, нүгөөдэдэнь хоёр мянган алтан мүнгэ, гурбадахидань нэгэ мянган алтан мүнгэ барюулба. Тиигээд аяндаа мордобо. 16Табан мянган алтан мүнгэ абаһан түрүүшын зарасань мүнгэеэ ашагтайгаар эрьесэдэ оруулжа, үшөө табан мянган алтан мүнгэнэй ашаг олзотой болобо. 17Тэрээндэл тон адляар хоёр мянган алтан мүнгэ абаһан зарасань мүнгэеэ эрьесэдэ оруулаад, үшөө хоёр мянган алтан мүнгэнэй ашаг олзо олобо. 18Харин нэгэ мянган алтан мүнгэ абаһан зарасань эзэнэйгээ мүнгэ газарта булажа нюуба.

19Нилээд удаан сагай үнгэрһэн хойно эзэн гэртээ бусажа ерээд, зарасанартайгаа тоосоо хэбэ[+]. 20Табан мянган алтан мүнгэ абаһан зарасань абаһан мүнгэтэеэ хамта үшөө ондоо табан мянган алтан мүнгэ абажа ерээд: «Эзэн аа! Та намда табан мянган алтан мүнгэ үгөө бэлэйт. Би тэрээгээртнай үшөө табан мянган алтан мүнгэ олооб», – гэжэ хэлэбэ. 21Эзэниинь тэрээндэ: «Ехэ һайн! Ши бэрхэ, найдабаритай зараса байнаш! Бага юумэ эрхилхэдээ ши найдабаритай байбаш, тиимэһээ би шамда бүришье ехэ юумэ даалгахамни! Орожо, эзэнтэйгээ хамта баярла», – гэбэ[+]. 22Мүн хоёр мянган алтан мүнгэ абаһан хүниинь ерэжэ: «Эзэн аа! Та намда хоёр мянган алтан мүнгэ үгөө бэлэйт, би тэрээгээртнай үшөө хоёр мянгые олооб», – гэжэ хэлэбэ. 23Эзэниинь тэрээндэ: «Ехэ һайн! Ши бэрхэ, найдабаритай зараса байнаш! Бага юумэ эрхилхэдээ ши найдабаритай байбаш, тиимэһээ би шамда бүришье ехэ юумэ даалгахамни! Орожо, эзэнтэйгээ хамта баярла», – гэбэ. 24Мүн нэгэ мянган алтан мүнгэ абаһан зараса ерэжэ: «Эзэн аа! Би таниие шэрүүн хатуу хүн гэжэ мэдэнэб. Та таряагүй байһан газарһаа хуряадагта, үрэһэ сасаагүй байһан газарһаа ургаса суглуулдагта. 25Айһандаа би танай үгэһэн мянган алтан мүнгэ газарта булажа нюугааб. Энэ мүнгэнтнай байна», – гэбэ. 26Эзэниинь тэрээндэ: «Хара һанаатай, залхуу зараса! Ши намайе таряагүй байһан газарһаа хуряадаг, үрэһэ сасаагүй байһан газарһаа ургаса суглуулдаг гэжэ мэдэжэ байгааш, тиимэ гү[+]? 27Тиимэһээ ши минии мүнгэ ядахадаа наймаашадта үгэжэ эрьесэдэ оруулха байгааш, тиигээ һаашни, би бусажа ерэхэдээ мүнгэеэ нэмэритэйгээр абаха бэлэйб», – гэбэ. 28Тиигээд эзэн: «Энээнһээ мүнгыень абаад, арбан мянган алтан мүнгэтэй хүндэ үгэгты. 29Ушарынь хэлэбэл, юумэтэй хүндэ үшөө ехэ юумэн үгтэхэ, тиимэ хүн бүри элбэг дэлбэг юумэтэй байха; харин юумэгүй байһан хүнһөө һүүлшынхинь абтаха[+]. 30Харин энэ хэндээш хэрэггүй зарасые газаашань, шэб харанхыда абаашаад хаягты: тэндэ хүнүүд бархиралдаха, шүдөө хабиралдаха», – гэбэ[+].


Һүүлшын зарга шүүбэри

31– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн алдар солотойгоор бүхы Эльгээмэлнүүдтэйгээ хамта ерэхэдээ, Өөрынгөө алдарта шэрээдэ һууха[+]. 32Бүхы арадуудые Тэрэнэй урда суглуулха. Тиихэдэнь хонишоной хонидые ямаануудһаа илгадагтал адляар Тэрэ хүнүүдые бэе бэеһээнь илгажа, хоёр бүлэг болгожо хубааха[+]. 33Тиигээд хонидые баруун таладаа, харин ямаануудые зүүн таладаа байлгаха. 34Тиигээд хаан Тэрэнэй баруун талада байгаашадта хандажа: «Минии Эсэгын үршөөл хайрада хүртэгшэ таанад ерэжэ, юртэмсэ дэлхэйн бии болохоһоо нааша таанарта бэлдэгдэһэн хаан түрэ халан абагты[+]. 35Минии үлэн хооһон ябахада, таанар Намда эдихэ юумэ үгөөт; ундаа хүрөөд ябахадамни, ууха юумэ үгөөт; аяншалжа ябахадамни, Намайе гэртээ угтажа абаат;[+] 36нюсэгэн байхадамни, үмдэхэ хубсаһа хунар үгөөт; үбшэн байхадамни, хойноһоомни харууһалаат; түрмэдэ һуухадамни, Намтай уулзахаяа ерээт», – гэжэ үнэн зүбтэндэ хэлэхэ[+]. 37Тиихэдэнь үнэн зүбтэн Тэрээндэ: «Эзэн! Хэзээ бидэ Таниие үлэн хооһон ябаһыетнай хараад, эдихэ юумэ үгөөбибди? Али хэзээ ундаа хүрөөд ябахадатнай, ууха юумэ үгөөбибди? 38Хэзээ Танай аяншалжа ябахада, бидэ Таниие гэртээ угтажа абаабибди? Али нюсэгэн байхадатнай, үмдэхэ хубсаһа хунар үгөөбибди? 39Хэзээ Танай үбдөөд байхада гү, али түрмэдэ һуухадатнай гү, бидэ Тантай уулзахаяа ошообибди?» – гэжэ һураха. 40Тиихэдэнь хаан: «Эгээлэй юрын Минии дахагшадай нэгэндэнь тиимэ һайн юумэ хэхэдээ, таанад Намдашье һайниие хээ гээшэт», – гэжэ харюусаха[+].

41Тиигээд хаан Тэрэнэй зүүн талада байгаашадта хандан: «Бурханай[†] хараалда[†] хүртэгшэ таанад, Намһаа холо бологты! Шолмосто,[†] мүн тэрэнэй эльгээмэлнүүдтэ бэлдээтэй хэтэ заяанай гал тамада[†] ошогты![+] 42Минии үлэн хооһон ябахада, Намда эдихэ юумэ һарбайгаагүй һэнта; ундаа хүрөөд ябахадамни, ууха юумэ үгөөгүй һэнта; 43аяншалжа ябахадамни, гэртээ угтажа абаагүй һэнта; нюсэгэн байхадамни, үмдэхэ хубсаһа хунар үгөөгүй һэнта; үбдөөд байхадамни, түрмэдэ һуухадамни, Намтай уулзахаяа ерээгүй һэнта», – гэжэ буруутаһан зондо хэлэхэ. 44Тиихэдэнь тэдэнь: «Эзэн! Хэзээ бидэ Таниие үлэн хооһон, ундаа хүрөөд ябахые, аяншалжа ябахые, нюсэгэн байхые, үбдэхые, түрмэдэ һуухые хараад, Танда туһалаагүй гээшэбибди?» – гэжэ хаанһаа һураха. 45Тиихэдэнь хаан тэдэндэ: «Тон эгээлэй юрын хүнүүдэймни нэгэндэньшье тиимэ туһа хүргэхэеэ арсахадаа, таанар Намдашье туһалхаяа арсаба гээшэт», – гэжэ харюусаха[+]. 46Тиигээд тэдэ буруутаһан зон хэтэ заяандаа хэһээгдэхэ, харин Бурханай һайшаалда хүртэһэн зон мүнхын амидаралда хүртэхэ[+].

#### 26


(Мк 14:1-2; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

1[•]Иисүүс эдэ бүхы һургаалнуудаа[†] номножо дүүргээд, Өөрынгөө шабинарта хандан:

2– Хоёр хоноод, Паасхын һайндэр болохо гэжэ мэдэнэт, тиихэдэ Хүн түрэлтэнэй Хүбүүниие[†] хэрээһэндэ[†] хадажа саазалха, – гэжэ хэлэбэ[+].

3Тэрэ сагта түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар,[†] улад зоной ахамадууд Кайафа гэдэг ахамад санаартын ордондо сугларба. 4Тэдэ Иисүүсые мэхэдээ оруулжа бариха, тиигээд алаха тухай зүбшөө бэлэй. 5Теэд улад зоной дунда буһалгаанай үүсхэгдэхэгүйн тула һайндэртэ тиимэ юумэ хэхэгүй гэжэ хэлсээ һэн.


Бэтаанида Иисүүсые хангалтай ургамалай шүүһээр түрхинэ

6[•]Иисүүсэй Бэтаанида һэлхэ үбшэндэ[†] дайруулһан Симонэй гэртэ хоол барижа байхадань,[+] 7нэгэ эхэнэр домбо соо ехэ үнэтэй һайхан хангалтай тоһо абажа ерээд, Иисүүсэй толгой дээрэнь адхаба. 8Иисүүсэй шабинар энээниие хараад, сухалаа хүрэжэ:

– Юундэ иимэ гарза гаргана гээшэб? – гэжэ дураа гутаба.

9– Энэ тоһыень ехэ үнэтэйгөөр худалдаад, мүнгыень үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэхэ байгаабди, – гэлсэбэ тэдэ.

10Теэд Иисүүс шабинарайгаа хэлэжэ байһые мэдэжэ байгаад, тэдэндээ хандан:

– Энэ эхэнэрые юундэ түбэгшөөлгэбэт? Тэрэ намда ехэл һайн юумэ хэбэл. 11Үгытэй ядуушуул хододоо таанартай байхал, харин Би таанартай ходо байхагүйб[+]. 12Энэ эхэнэр Нам дээрэ тоһо адхахадаа, бэеымни хүдөөлүүлгэдэ бэлдэбэ гээшэ[+]. 13Һайн Мэдээсэлэй[†] бүхы газар дэлхэйгээр хаа хаанагүй номногдоходо, энэ эхэнэрэй хэһэн хэрэг тухай хүнүүд дурсан һанажа байха, хэлэжэ байха гэжэ Би таанадта баталнаб, – гэбэ[+].


Иудын урбалга

14[•]Тэрэ хирэдэ, арбан хоёр шабинарайнь нэгэн болохо Искариодой Иуда[†] түрүү санаартанда ошоод:[+]

15– Иисүүсые таанадта барижа үгэбэлни, таанар намда юу үгэхэбта? – гэжэ һураба. Тиихэдэнь түрүү санаартан Иудада гушан сагаан мүнгэ тоолоод үгэбэ[+]. 16Иуда тэрэ сагһаа хойшо Иисүүсые барижа үгэхэ таарамжатай нүхэсэл харгалзадаг болоо.


Иисүүс шабинартаяа хамта Паасхын хоол барина

17[•]Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрэй[†] түрүүшын үдэртэ шабинарынь Иисүүстэ ерээд:

– Паасхын хоол Танда хаана бэлдэхыемнай Та хүсэхэ байнабта? – гэжэ һураба.

18– Тиимэ нэгэ хүндэ хото ошоод: «Минии саг ойртобо, Би шабинартаяа хамта Паасхын хоол гэртэшни барихамни гэжэ багшамнай хэлэнэ», – гээд хэлээрэйгты, – гэжэ Иисүүс шабинартаа захиба.

19Шабинарынь Иисүүсэй хэлэһэн ёһоор боложо, Паасхын хоол бэлдэбэ.

20Үдэшэ болоходо, Иисүүс арбан хоёр шабинартаяа хамта хоол барихаяа һууба. 21Эдеэлжэ байха үедөө Иисүүс:

– Таанарай нэгэнтнай Намайе барижа үгэхэнь, Би баталан хэлэнэб, – гэбэ[+].

22Тиихэдэнь шабинарынь ехэл уйдажа, хойно хойноһоон багшаһаа:

– Эзэн,[†] би бэшэ аабзаб? – гэжэ һураба.

23– Намтай хамта энэ табаг соо хилээмэеэ дүрэһэн хүн Намайе барижа үгэхэ, – гэжэ Иисүүс тэдээндэ харюусаба. 24– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэһэнэй ёһоор үхэхэ. Харин Тэрээниие барижа үгэһэн хүн аймшагтай гай зоболон амсаха: тэрэ хүнэй юрэдөө түрөөгүй һаань, өөртэнь һураггүй дээрэ байха һэн[+].

25Мүн Иисүүсые барижа үгэхэеэ байһан Иудашье:

– Рабби, би бэшэ аабзаб? – гэжэ һураба. Иисүүс тэрээндэ:

– Ши өөрөө тиигэжэ хэлэбэш, – гэжэ харюусаба.


Эзэнэй үдэшын хоол

26[•]Хоол бариха үедөө Иисүүс гартаа хилээмэ абаад, Бурханда[†] баяр баясхалан хүргөөд, тэрэнээ хухалаад, шабинартаа хубаажа үгэхэ зуураа:

– Энээниие абаад эдигты – энэ Минии бэе гээшэ, – гэбэ[+].

27Тиигээд аяга абаад, Бурханда баяр баясхалан хүргөөд, шабинартаа үгэбэ.

– Эндэһээ таанад булта уугты. 28Энэ болбол олон хүнүүдэй нүгэл[†] шэбэлнүүдые хүлисүүлхын тулада адхарха Минии шуһан гээшэ, тиин энэ шуһаар Бурхан хүнүүдтэй Шэнэ Хэлсээ батална[+]. 29Энээнһээ хойшо Минии Эсэгын хаан орондо таанартай хамта шэнэ[*] үзэмэй дараһан архи амсаха үдэрэй болотор Би үзэмэй архи уухагүйб гэжэ таанарта хэлэхэб, – гэбэ. 30Тиигээд тэдэнэр магтаал дуу дуулаһаар Элеон хада[†] дээрэ гараба[+].


Иисүүс Пётрой арсаха тухай хэлэнэ

31[•]Тэрэ үедэ Иисүүс шабинартаа:

– Энэл һүниндөө таанар бултадаа Намһаа арсажа холодохот, ушарынь гэбэл:

«Хонишонииень дайража һалгаахадамни,
һүрэг хонидынь тарашаха», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

32Харин амидырһан хойноо Би таанадай түрүүндэ Галилейдэ[†] ошоод байхаб, – гэбэ[+].

33– Бултанай Таниие орхёошье һаань, Би Танһаа хэзээшье арсахагүйб, – гэжэ Пётр Тэрээндэ хэлэбэ.

34– Энэ һүни эрэ тахяагай дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа гэжэ баталан хэлэнэб, – гээд Иисүүс Пётрто хэлэбэ.

35Пётр урдаһаань:

– Тантай хамта үхэхэшье болобол, би Танһаа арсахагүйб, – гэбэ. Бусадшье шабинарынь бултадаа тиимэ юумэ хэлэбэ[+].


Иисүүс Гефсимани сэсэрлиг соо зальбарна

36[•]Удаань Иисүүс шабинартайгаа хамта Гефсимани гэдэг газарта ерээд, тэдэндээ:

– Минии тэндэ ошожо зальбараад ерэтэр эндээ һуужа байгты, – гэжэ хэлэбэ.

37Иисүүс Пётрые, Зэбэдэйн хоёр хүбүүдые абажа ошобо. Тэрэ ехэл гашуудажа, ехэл һанаагаа зобожо,[+] 38абажа гараһан шабинартаа:

– Минии ами һүнэһэн туйлай ехээр уйдажа, үхэһэндэл адли байнаб. Таанар эндэ Намтай хамта һэргэг байгты, – гэбэ[+].

39Тиигээд тээ хажуу тээшээ ошожо, уруугаа харан газар дээрэ хэбтээд:

– Эсэгэмни! Хэрбээ арга бии һаа, энэ аягаһаа амсуулангүй, иимэ ехэ зоболон намһаа зайлуулыт даа. Гэбэшье Минии дура хүсэлөөр бэшэ, харин Танай эрхэ хүсэлөөр болог лэ, – гэжэ зальбарба[+].

40Удаань шабинартаа бусажа ерэхэдэнь, тэдэнь унтажа байба. Тиимэһээ Тэрэ Пётрто хандан:

– Таанар гансаханшье саг соо унтангүй, Намтай һэргэлэн байлсаха аргагүй гээшэ гүт? 41Хорхойтуулгада абтахагүйн тула таанад һэргэг байгты, зальбарагты: сэдьхэл дорюуншье һаа, бэе ахир һула бшуу, – гэжэ хэлэбэ[+].

42Иисүүс дахин хажуу тээшээ ошожо:

– Эсэгэмни! Хэрбээ энэ аягаһаа амсуулангүй, энэ зоболон Намһаа зайлуулха аргагүй һаа, Танай дура хүсэлөөр болог лэ, – гэжэ зальбарба[+]. 43Тэрэнэй шабинартаа ерэхэдэнь, тэдэнь баһал унтажа байба. Тэдэнэй нюдэниинь анилдаад нээгдэжэ үгэнгүй байгаа бшуу.

44Иисүүс дахин тэдэнээ орхижо, хажуу тээшээ ошоод, түрүүн зальбарһандаал адляар гурбадахияа зальбарба. 45Тиигээд Тэрэ шабинартаа ерээд:

– Таанад үшөөл унтажа, амаржа байна гүт? Зай, иигээд Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй нүгэл үйлэдэгшэдэй гарта тушаагдаха саг ерэбэ даа[+]. 46Бодогты, ябаябди: Намда урбагша тээ тэрэ ойртожо ябана, – гэжэ хэлэбэ.


Иисүүсые бариба

47[•]Иисүүсэй иигэжэ хэлэжэ байтарнь, арбан хоёр шабинарайнь нэгэн болохо Иуда ерэбэ. Тэрээнтэй хамта түрүү санаартанай, улад зоной ахамадуудай, Хуули заадаг багшанарай эльгээһэн һэлмэ, шиидам һаднаг бариһан олон зон байба[+]. 48Урбагша хамта ябаһан зондоо ямар дохёо тэмдэг үгэхэ тухайгаа хэлсэжэ:

– Минии таалан мэндэшэлхэ хүн танда хэрэгтэй хүн гээшэ, тэрэниие баряарайгты, – гэбэ.

49Иуда сэхэ Иисүүстэ дүтэлэн ерэжэ:

– Рабби, амар мэндэ! – гэмсээрээ Тэрээниие таалаба.

50Иисүүс тэрээндэ:

– Нүхэр, ши һанаашалһан юумэеэ гүйсэдхэ[*], – гэбэ.

Тиихэдэнь ерэһэн хүнүүд ойртожо, Иисүүсые барижа, харуул дооро абаба.

51Иисүүстэй байлсаһан нэгэ хүн һэлмэеэ гаргажа далайгаад, ахамад санаартын зарасын шэхые таһа сабшаба[+]. 52Тиихэдэнь Иисүүс шабидаа:

– Һэлмэеэ байрандань бусаажа хэ. Һэлмэ баригшад булта һэлмэһээ хосорхо юм[+]. 53Мүнөө Эсэгэһээ туһаламжа гуйхатаймни сасуу Намда Эльгээмэлнүүдэй арбан хоёр сэрэгһээ үлүү ехэ сэрэг тэрэ дороо ябуулха аргатай гэжэ мэдэнэгүй аалши? 54Теэд тиимэ юумэ гуйбални, Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байһан зүйлнүүд яажа бүтэхэб? – гэжэ хэлэбэ.

55Тиигээд Иисүүс зэбсэгтэй ерэһэн улад зондо хандажа:

– Таанар дээрмэшэниие барихаяа гараһандал һэлмэ, шиидам һаднагтайгаар Намайе барихаяа ерэбэ гүт? Теэд үдэр бүхэн таанадые Һүмэ[†] соо һургахадамни Намайе барижа хаадаггүй бэлэйлта, – гэбэ[+]. 56Эдэ бүгэдэ Нангин Бэшэг соо лүндэншэдэй бэшэһэн мүрнүүдэй бэелхын тула болоо.

Тиихэдэнь Иисүүсэй шабинарынь булта Тэрэнээ орхёод, зугадаба[+].


Иисүүс Зүблэлэй гэшүүдэй урда зогсоно

57[•]Иисүүсые барижа абаһан хүнүүд Тэрээниие Кайафа гэдэг ахамад санаартын гэртэ хүтэлжэ абаашаба. Тэндэнь Хуули заадаг багшанар, ахамадууд суглараад байгаа. 58Пётр зай баряад, ахамад санаартын хорёо хүрэтэр Иисүүсэй хойноһоо гэтэн ябаа. Тиигээд хорёо соо орожо, юунэй болохые харахаяа харуулшадаар хамта һуулсаба. 59Түрүү санаартан, ахамадууд, Зүблэлэй[†] гэшүүд булта Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөхэ һанаатай байгаа. Тиимэһээ тэдэнэр Иисүүсые гэмнэхэ хуурмаг гэршэ баримта бэдэрбэ, 60теэд олон худал гэршэнэрэй ерээд, Тэрээн тухай худал юумэ хэлэбэшье, хэрэгтэйнүүдые олобогүй. Һүүлэй һүүлдэ хардаха хоёр гэршэнэр ерээд:[+]

61– «Би Һүмые бута буулгаад, гурбан үдэр соо дахин бодхоожо шадахаб» гэжэ Тэрэнэй хэлэхые дуулаа һэмди, – гэбэд[+].

62Тиихэдэнь ахамад санаарта бодожо, Иисүүстэ хандан:

– Ши юундэ харюусанагүйбши? Шамайе зэмэлһэн гэршэлгэнүүдые[†] дууланагүй гүш? – гэжэ һураба[+].

63Теэд Иисүүс юумэ дуугарбагүй. Тиихэдэнь ахамад санаарта Тэрээндэ:

– Амиды Бурханай урда тангариглан ши манда хэлэжэ үгэ, ши Бурханай табисуурта, Бурханай Хүбүүниинь[†] гүш? – гэжэ хэлэбэ[+].

64Иисүүс тэрээндэ:

– Ши тиигэжэ хэлээш. Харин би та бүхэндэ иигэжэ хэлэхэб:

Мэнэ гэһээр таанад
Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүе
Һүр хүсэтэй Бурханай
баруун талада һуухыень,
тэнгэриин үүлэнүүд дээрэ
тамаран ерэхыень үзэхэт, – гэбэ[+].

65Тиихэдэнь ахамад санаарта хубсаһаяа шуу татаад:

– Энэтнай Бурханиие доромжолжо байна! Бидэндэ үшөө ямар гэршэ хэрэгтэйб? Мүнөө һая энээнэй Бурханиие доромжолхыень дуулабат![+] 66Таанад юун гэжэ һананабта? – гэхэдэнь,

– Энэшни зэмэтэй, үхэлэй саазада хүртэхэ ёһотой, – гэжэ булта харюусаба[+].

67Тиигээд тэдэнэр Иисүүсэй нюур руунь нёлбобо, нюдаргаараа сохибо, зариман Тэрэнэй хасарые альгадажа байгаад:[+]

68– Бурханай табисуурта Христоос, манда абарал буулгыш! Шамайе хэн сохёоб гэжэ манда хэлэжэ үгыш! – гэбэ.


Пётр Иисүүсһээ арсаба

69[•]Пётрой газаа хорёодо һуухадань, нэгэ зараса һамган тэрээндэ ерэжэ:

– Ши баһал Галилейн Иисүүстэй хамта байлсаа һэнши, – гэбэ.

70Теэд Пётр:

– Шинии юун тухай хэлэжэ байһыешни би огто мэдэнэгүйб, – гээд бүгэдын урда мэлзэбэ. 71Баһа хорёогой үүдээр Пётрой гаража ябахадань, ондоо зараса һамган тэрээниие хараад:

– Энэ хүн баһа Назаредэй Иисүүстэй ябалсаа һэн, – гэжэ тэндэ байһан хүнүүдтэ хэлэбэ.

72– Би тэрэ хүниие огто танихагүйб, – гэжэ Пётр тангариглан мэлзэбэ.

73Нэгэ хэды болоод, тэндэ байһан хэдэн хүн Пётрто дүтэлжэ:

– Нээрээл ши тэдэнэй нэгэниинь байнаш, тиигээд аялга дууншни шамайе Галилейһээш гэжэ элирхэйлнэ, – гэбэ.

74– Энэ хүниие би огто мэдэхэгүйб, – гэжэ Пётр Бурханиие дурдажа байгаад тангариглаба.

Эгээл тэрэ үедэ гэнтэ эрэ тахяа дуугарба. 75Тиихэдэнь Пётр «Эрэ тахяагай дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа», – гэжэ Иисүүсэй хэлэһые һанажархиба. Тиигээд тэндэһээ гараад, гунигтайгаар уйлаба[+].

#### 27


(Мк 15:1; Лк 23:1; Ин 18:28)

1[•]Үүр сайха үеэр хамаг түрүү санаартан,[†] улад зоной ахамадууд сугларжа, Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөхэ гэжэ зүбшэн шиидэбэ. 2Иисүүсые тэдэ гэнжээр хүлеэд, Пиладта[*] абаашажа тушааба[+].


Иудын хосоролго

3[•]Иисүүстэ урбаһан Иуда[†] Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөхэнь гэжэ дуулахадаа, буруу хэрэг үйлэдэһэнөө мэдэрэн гэмшэжэ, түрүү санаартанда, улад зоной ахамадуудта гушан сагаан мүнгыень бусаажа асараад:

4– Гэм зэмэгүй хүниие барижа үхэлэй саазада хүртүүлхэдээ би нүгэл[†] үйлэдэбэб, – гэбэ.

Нүгөөдүүлынь:

– Тэрэшни манда ямар хамаатай юм? Шиниил хэрэг ха юм, – гэжэ харюусаа һэн.

5Иуда асарһан мүнгэеэ Һүмэ[†] соо хаяад, газаашаа гаража, боожо үхэбэ[+]. 6Түрүү санаартан хаяһан мүнгыень суглуулаад:

– Энэ мүнгые хүнэй ами хороохо зорилготойгоор түлөө, тиимэһээ энээниие Һүмын һанда табиха хэрэггүй, – гэжэ хэлсэбэ[+]. 7Тиигэжэ зүбшэлдэһэн хойноо тэдэнэр мүнгөөрнь шабар амһарта хэдэг нэгэ хүнһөө газар худалдажа абахаар болобо. Тэрэ газар дээрэнь нүгшэһэн хариин зониие хүдөөлүүлжэ байха гэжэ шиидээ бэлэй. 8Тиимэһээ тэрэ газарые хүнүүд мүнөө хүрэтэр «Шуһан талмай» гэжэ нэрлэдэг.

9Тиигэжэ Ерэмияа лүндэншын иигэжэ хэлэһэниинь бүтөө: «Израилиин зоной Тэрэнэй түлөө түлэһэн гушан хэсэг сагаан мүнгэ абаад,[+] 10тэрээгээрнь шабар амһарта хэдэг нэгэ хүнһөө газар худалдажа абаа. Тиигэжэ Эзэн[†] намда захираа»[+].


Пилат Иисүүсые мүшхэнэ

11[•]Иисүүсые Римэй засаглагша Пиладай урда асаржа байлгаба. Тэрэ захирагша Иисүүсһээ:

– Ши еврейнүүдэй[†] хаан гүш? – гэжэ һураба.

– Ши тиигэжэ хэлэнэш, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+]. 12Теэд түрүү санаартанай, ахамадуудай Иисүүсые зэмэлхэдэнь, Тэрэ харюу үгэбэгүй.

13Тиихэдэнь Пилат:

– Шамайе иимэ олон хэрэгүүдтэ гэмнэжэ байһые Ши дууланагүй гүш? – гэбэ[+]. 14Теэд Иисүүс харюудань юушье хэлэбэгүй, тиихэдэнь Пилат аргагүй ехээр гайхаа һэн.


Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөбэ

15[•]Паасхын һайндэрэй болоходо, захирагша улад зоной таби гэһэн хаалтада һуугшадай нэгыень сүлөөдэ табидаг заншалтай байгаа. 16Тэрэ сагта улад зондо һайн мэдээжэ Иисүүс Бараббаа гэдэг хүн түрмэдэ һуугаа. 17Тиин улад зоной суглархадань, Пилат тэдэнһээ:

– Таанар ямар хүниие сүлөөдэ табюулха дуратай байнабта: Иисүүс Бараббаае гү, али Бурханай[†] табисуурта Христоос гэжэ алдаршаһан Иисүүсые гү? – гэжэ һураба. 18Иисүүстэ атаархажа байһан дээрэһээ еврейнүүдэй захирагшад Тэрээние барижа асараа гэжэ Пилат һайн мэдэжэ байгаа[+].

19Пиладай зарга шүүбэри хэдэг газарта һуухадань, тэрэнэй һамганиинь:

– Тэрэ ямаршье гэм зэмэгүй хүндэ муу юумэ бү хэ! Мүнөө һүни Тэрэниие зүүдэндээ харааб, тиин Тэрэнэй түлөө аргагүй һанаагаа зобооб, – гэһэн мэдээсэлтэйгээр хүниие ябуулба.

20Гэбэшье түрүү санаартан, ахамадууд Бараббаае сүлөөдэ табихыень, харин Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөхыень гуйгты гэжэ улад зониие идхаба[+]. 21Пилат улад зонһоо:

– Эдэ хоёрой хэнииень танда табихабиб? – гэжэ дахин асууба.

– Бараббаае, – гэжэ зон харюусаба.

22Пилат тэдэнһээ:

– Бурханай табисуурта Христоос гэжэ алдаршаһан Иисүүсые би яаха болонобиб? – гэжэ һураба.

– Тэрээниие хэрээһэндэ[†] хада! – гэжэ улад зон бүгэдэ харюусажа байгаа.

23– Ямар гэмтэй юумэ Тэрэ хээб? – гэжэ Пиладай һурахадань,

улад зон харюудань:

– Тэрээниие хэрээһэндэ хада! – гэжэ бүри шангаар гааралдан хашхарба[+]. 24Юушье хэхэ аргагүй байһанаа хараад, теэдшье буһалгаан үймөөнэй үүсхэгдэхэ гэжэ байһые ойлгоходоо, Пилат уһа абаад, улад зоной урда гараа угаагаад:

– Энэ хүнэй үхэлдэ би ямаршье зэмэгүйб; энэ таанадай үйлэдэһэн хэрэг, – гэжэ хэлэбэ[+].

25– Тэрээнэй үхэлдэ бидэ, манай үри хүүгэд зэмэтэй байха, – гэжэ улад зон баран харюусаба[+].

26Тиихэдэнь Пилат тэдэндэ Бараббаае табиба, харин Иисүүсые сохёод, хэрээһэндэ хадахыень захирба[+].


Сэрэгшэд Иисүүсые шоолоно

27[•]Тиихэдэнь Пиладай сэрэгшэд Иисүүсые ордоной хэрэмэй хорёодо абаашаба. Тэндэнь олон сэрэгшэд суглараад байгаа. 28Тэдэ Иисүүсэй хубсаһа тайлажа хаяад, Тэрээндэ улаан суба үмдэхүүлбэ, 29тиигээд үүргэнээр гүрлөө гүрэжэ, толгойдонь үмдэхүүлбэ, баруун гартань модон таяга барюулба. Тиин тэдэнэр Иисүүсэй урда үбдэглэн һуугаад:

– Еврейнүүдэй хаан мандаха болтогой![†] – гэхэ мэтээр Тэрээниие шооложо байгаа. 30Тиигээд Тэрээниие нёлбобо, таягынь абаад, тархи түрүүень сохибо[+]. 31Тиигэжэ Иисүүсые ханатараа баһаад, удаань үнөөхи улаан субыень тайлажа хаяа. Тиигээд Өөрынь хубсаһа үмдэхүүлээд, хэрээһэндэ хадахаяа абаашаа һэн.


Иисүүсые хэрээһэндэ хадаба

32[•]Замдаа тэдэ Хэрээн нютагай Симон гэдэг хүнтэй тааралдаад, Иисүүсэй хэрээһэ үргэлөөд ябахыень баалаба.[†] 33Тэдэнэр «Хохимой» (еврей хэлээр «Голгофо») гэдэг газарта хүрэжэ ерээ. 34Тэндэ Иисүүстэ гашуун юумэнтэй холиһон үзэмэй дараһан архи уухыень үгэхэдэнь, Иисүүс тэрээнииень амсаад, уубагүй[+]. 35Сэрэгшэд Иисүүсые хэрээһэндэ хадаад, жээрэб татажа, хубсаһыень дундаа хубаагаа һэн[+]. 36Тиигээд тэндээ һуугаад, Иисүүсые харууһалжа байгаа. 37Иисүүсэй толгойн дээрэхэнэ тэдэ «Энэ еврейнүүдэй хаан Иисүүс» гэжэ хэрээһэндэ хадуулһан шалтагаанииень харуулһан модон хабтагай үлгэбэ. 38Тиихэдэ Иисүүстэй хамта хоёр дээрмэшэдые: нэгыень баруун таладань, нүгөөдыень зүүн тээнь хэрээһэндэ хадаба.

39Хажуугаарнь үнгэрһэн зон толгойгоо һэжэржэ, Иисүүсые шоглон:[+]

40– Һүмые һандаргаад, гурбан үдэр соо бодхоохоб гээ бэлэйт! Хэрбээ Та Бурханай Хүбүүн[†] юм һаа, Өөрыгөө абарыт! Хэрээһэнһээ буугыт, – гэжэ байба[+]. 41Тон тиигэжэл түрүү санаартан, Хуули заадаг багшанар,[†] ахамадууд, фарисейнүүд[†] Иисүүсые шооложо:

42– Бусадые абардаг аад, харин Өөрыгөө абаржа шаданагүйл! Хэрбээ энэ Израилиин Хаан юм һаа, мүнөө хэрээһэнһээ бууг лэ! Тиигэбэлнь бидэ Тэрээндэ этигэхэбди[+]. 43Тэрэ Бурханда найдадаг байгаа, Өөрыгөө Бурханай Хүбүүнби гэжэ нэрлээ. Зай, тиигэбэл, Бурханда хэрэгтэй юм һаань, Бурхан Тэрээниие абараг лэ! – гэлдэбэ.

44Мүн Иисүүстэй хамта хэрээһэндэ хадуулһан дээрмэшэдшье Тэрээниие шоглон баһажа байгаа.


Иисүүс амяа табиба

45[•]Хахад үдэрһөө гурбан саг хүрэтэр бүхы газар дэлхэй шэб харанхыда хушагдаба. 46Гурбан сагай багта Иисүүс:

– Элии, Элии! Лема сабахтани? (Бурхамни, Бурхамни! Юундэ Намайе орхибот?) – гэжэ шангаар хашхарба[+].

47Тэндэ зогсожо байһан зарим зон хэлэһыень дуулаад:

– Тэрэ Элияае дуудана, – гэлсэбэ. 48Тэдэнэй нэгэниинь дары гүйжэ ошомсоороо, бамбагар юумэ абажа, дээрэнь уксус нэбтэртэрынь адхаад, тэрэнээ тулуурай үзүүртэ табяад, Иисүүстэ уухыень үгэбэ[+].

49Харин бусад зон:

– Байза, Элияа Тэрээниие абархаяа ерэгшэ аа гү, харая, – гэлдэбэ.

50Иисүүс дахин шангаар хашхараад, амяа табиба.

51Тиихэдэнь Һүмэдэ Хамагай Нангин[†] газарта ороходо үлгөөтэй байһан хүшэгэ дээрэһээ доошоо шууража, хоёр боложо хахарба, газар хүдэлбэ, шулуунууд хамхарба,[+] 52мүн агы нүхэн хуурсагууд нээгдэжэ, наһа бараһан хутагтанууд олоороо амидырба[+]. 53Иисүүсэй амидырһан хойно тэдэнэр агы нүхэн хуурсагуудһаа гаража, нангин[†] Иерусалим[†] хото ороо, тэндэ тэдэниие олон хүн хараһан байгаа[+].

54Тиихэдэ зуунай дарга, мүн тэрээнтэй хамта Иисүүсые һахилсагша сэрэгшэд газарай хүдэлхые, мүн бусадшье болоһон үзэгдэлнүүдые[†] хараад, ехэ айн һүрдэжэ:

– Тэрэ үнэхөөрөө Бурханай Хүбүүн байгаа, – гэлсэбэ.

55Галилейһээ[†] Иисүүсые дахажа ерэһэн, Тэрээндэ туһалжа байһан олон эхэнэр баһа тээ холохоно зогсоод хаража байгаа. 56Тэдэнэй дунда Магдалай Мария, мүн Яков Ёшияа хоёрой эхэ Мария, баһа Зэбэдэйн хүбүүдэй эжынь байлсаа[+].


Иисүүсые хүдөөлүүлгэ

57[•]Үдэшэ болоходо Иисүүсэй шабинь байһан Иосиф гэдэг баян хүн Аримафейһээ хүрэжэ ерээ. 58Тэрэ хүн Пиладта ерээд, Иисүүсэй шарилые үгэхыень гуйба. Тиихэдэнь Пилат Иисүүсэй шарилые Иосифто үгэхыень захираа һэн. 59Иосиф шарилыень абаад, сэбэр бүдөөр орёогоод, 60хабсагайда түнхинэжэ бэлдэһэн шэнэ агы нүхэн соо Тэрээниие хадагалба, агы нүхэнэй амһар томо шулуугаар хаагаад ябаба[+]. 61Тэрэ сагта Магдалай Мария нүгөө Мариятай хамта агы нүхэн хуурсагайн тушаа һуугаа бэлэй.

62Хойто үдэрынь, субботодо[†] түрүү санаартан, фарисейнүүд Пиладтай уулзажа:

63– Ноён аа! Тэрэ мэхэшэнэй үшөө амиды байхадаа: «Гурбан үдэрһөө амидырхаб», – гэжэ хэлэһые һанабабди[+]. 64Тиимэһээ гурбан хоног үнгэртэр агы нүхыень һахиха захиралта үгыт. Тиигээгүй һаатнай, Тэрэнэй шабинар һүниндөө ошожо, бэеынь хулуужа магадгүй, харин улад зондо «Тэрэ амидыраа» гэжэ хэлэхэдээ болохо. Тиигэбэлнь, энэ һүүлшын мэхэ түрүүшынхиһээ аймшагтай байха, – гэбэд.

65– Харуулшадые абагты. Ошожо, өөһэдынгөө мэдэхээр һахижа харуулжа байгты, – гэжэ Пилат тэдэндэ хэлэбэ.

66Тиимэһээ тэдэ агы нүхэ таглаһан шулууе тамгалаад, хажуудань харуул табиба[+].

#### 28


(Мк 16:1-8; Лк 24:1-12; Ин 20:1-18)

1[•]Субботын үнгэрһэн хойно, гарагай нэгэнэй үглөөгүүрнь үүр сайхын үеэр Магдалай Мария нүгөө Мариятай хамта Иисүүсэй хэбтэһэн агы нүхэн хуурсагые харахаяа ерээ һэн[+]. 2Гэнтэ тэндэнь газар аймшагтайгаар хүдэлбэ, тиин Эзэнэй[†] Эльгээмэл огторгойһоо бууба. Тэрэ агы нүхэ хааһан шулууе хажуу тээшэнь үмхирүүлээд, дээрэнь һууба[+]. 3Тэрэнэй шэг шарайнь сахилгаандал мэтэ, хубсаһаниинь саһан шэнги сагаан байгаа[+]. 4Харуулшад тэрээнһээ аргагүй ехээр айжа шэшэрэлдэн, үхэһэн хүнүүд шэнги болошобо[+].

5Бурханай[†] Эльгээмэл эхэнэрнүүдтэ хандан: – Бү айгты. Таанар хэрээһэндэ[†] хадуулһан Иисүүсые бэдэрнэт гэжэ би мэдэнэб. 6Тэрэтнай эндэ үгы! Өөрынгөө хэлээшээр Тэрэтнай амидыраа. Ороод, шарилайнь хэбтэһэн газарые харагты. 7Мүнөө түргэхэн ошожо, шабинартань Тэрэнэй амидырһан тухай хэлэгты. Тэрэ таанадһаа түрүүн Галилей[†] ошохо, тэндэ Тэрэниие харахат гэжэ дуулгагты. Зай, би таанарта энээниие дуулгааб, – гэбэ[+].

8Тиимэһээ эхэнэрнүүд айһаншье, нүгөө талаһаа баярлаһаншье юумэд яаралтайгаар агы нүхэнһөө гаража, Тэрэнэй шабинартань энэ мэдээсэл дуулгахаяа гүйлдэбэ. 9Замдань гэнтэ тэдэнтэй Иисүүс тааралдажа: – Амар мэндэ, – гэжэ тэдэниие мэндэшэлбэ. Тиихэдэнь эхэнэрнүүд Иисүүстэ ойртоод, хүлһөөнь барижа, Тэрээндэ мүргэбэ[+]. 10Тиихэдэнь Иисүүс: – Бү айгты. Аха дүүнэрни болохо шабинартам ошожо, Галилейдэ ерэхыень хэлэгты, тэдэ Намтай тэндэ уулзаха, – гэбэ[+].


Харуулшад болоһон ушар тухай хөөрэбэ

11Эхэнэрнүүдэй үшөө замдаа ябахадань, харуулшадай зариманиинь хото орожо, болоһон бүхы юумэнүүд тухай түрүү санаартанда[†] дуулгаба. 12Түрүү санаартан ахамадуудтай уулзажа, зүблөө хээд, сэрэгшэдтэ ехэ мүнгэ үгэжэ: 13– Һүниндөө унтажа байхадамнай Иисүүсэй шабинар ерээд, шарилыень хулуугаа гэжэ хүнүүдтэ хэлэхэ ёһотойт. 14Хэрбээ засаглагшын энээн тухай юумэ дуулабал, бидэ тэрээнтэй уулзажа энэ хэрэг аргалхабди, тиимэһээ таанадта зобохо хэрэггүй, – гэбэ.

15Харуулшад мүнгэ абаад, түрүү санаартанай зааһан ёһоор бүхы юумэ хэбэ. Тиигэжэ тэдэнэй худал хөөрөөн мүнөө хүрэтэр еврейнүүдэй[†] дунда дэлгэрэнхэй.


Агууехэ захяа айладалга

16[•]Арбан нэгэн шабинарынь Иисүүсэй хэлэһэн ёһоор Галилей ошожо, тэндэ хада дээрэ гараа бэлэй. 17Тиигээд Иисүүсые харахадаа, Тэрээндэ дохин мүргэбэ, зүгөөр тэдэнэй зариманиинь бүрин этигэнгүй байгаа[+]. 18Тиигээд Иисүүс тэдэндэ ойртоод:

– Тэнгэридэшье, газар дээрэшье бүрин эрхэ засаг Намда үгтэбэ![+] 19Зай, ошожо, бүхы арадуудта Минии һургаал[†] айладхагты, Эсэгын, Хүбүүнэй, Арюун Һүлдын нэрээр тэдэниие уһаар арюудхагты[+]. 20Таанарта Минии захиһан бүхы юумэнүүдые сахижа байхыень тэдэниие һургагты. Би таанадтай хамаг юумэнэй эсэс хүрэтэр хододоо хамта байхаб[+].

### Марк

#### Марк

Марк


Маркын дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Маркын дуулгаһан Һайн Мэдээсэл


Маркын дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

Христиан шажанай уламжалалай дагуу энэ номые Барнаабай аша Иоанн Марк зохёожо бэшээ. Тэрэ гол элшэнэрэй тоодо ородоггүй, гэхэтэй зэргэ түрүүн Павелтай, һүүлдэнь Пётртой хамта Рим хотодо Иисүүс тухай номножо байгаа.

Дүрбэн Һайн Мэдээсэлнүүдэй дунда энэ эгээн богони Һайн Мэдээсэл болоно. Энэ мэдээсэл хамагай түрүүндэ бэшэгдээ, тиихэдэ Матвей Лука хоёр Һайн Мэдээсэлнүүдээ бэшэхэдээ, энэ номые ашаглажа бэшээ гэжэ оршон үеын олон шэнжэлэгшэд тоолодог. Энэ ном соо онсо хэһэгүүдые тусгаарлахада хүшэр, гэхэтэй сасуу гол шухала хэһэгынь 8-дахи бүлэг соо Иисүүсэй ерээдүй зоболонгууд тухай уридшалан айладхагдаһан лүндэнгүүдһээ бүридэнэ.

Марк Иисүүсэй һургаал айладхалнуудта бэшэ, харин Тэрэнэй үйлэ хэрэгүүдтэ, гол түлэб Иисүүсэй дэлхэй дээрэ амидарһан һүүлшын долоон хоногто, Иерусалимда хэһэн үйлэ хэрэгүүдтэ гол анхаралаа хандуулна. Үбшэн, зоболон, мүн үхэлые үшөө Өөрын аминһаа нүгшэхын урда тээ Иисүүсэй яажа илажа дабаһые Марк харуулна. Эдэ бүгэдэ хэрэгүүд Тэрэнэй үнэндөө Бурханай Хүбүүн байһые батална. Тиихэтэй хамта Марк Иисүүсэй түрэһэн тухай, Тэрэнэй амидырһан хойно болоһон үйлэ хэрэгүүд тухай зурагланагүй.

Марк элдэб үндэһэ яһанай уншагшадта хандана, грек хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн ном соогоо тэрэ үедэ Палестинада хөөрэлдэдэг араам хэлэн дээрэ үгүүлэлнүүдые, мүн римэй түшэмэл ба сэрэгшэдэй хэрэглэдэг латин үгэнүүдые оруулжа бэшэнэ.

#### 1


(Мт 3:1-12; Лк 3:2-16; Ин 1:19-28)

1[•]Энэ болбол Бурханай Хүбүүн[†] Иисүүс Христоос[†] тухай Һайн Мэдээсэл[†] юм[+]. 2Тэрэнь Исай лүндэншын ном соо Бурханай[†] иигэжэ айладаһанай ёһоор эхилнэ: «Шинии ябаха харгы бэлдэхыень Би түрүүндэшни Эльгээмэлээ ябуулнаб»,[+] 3баһа «Эзэнэй[†] ябаха замыень бэлдэгты,

алхаха харгыень дардам сэхэ болгогты гэжэ
хэн бэ даа сүл губида хашхарба»[+].

4Сүл губида Уһаар Арюудхагша Иоанн бии боложо:

– Нүгэл[†] шэбэлнүүдээ хүлисүүлхын тула Бурханда хандан, уһаар арюудхуулагты, – гэжэ айладхаба[+]. 5Иудейн можоһоо, Иерусалимһаа[†] олон зон Иоанные шагнахаяа ошобо. Тэдэнэр нүгэл шэбэлнүүдээ мэдэрэн гэмшэбэ, тиин Иоанн тэдэниие Иордан[†] голдо шунгуулан уһаар арюудхаба[+].

6Иоанн тэмээнэй нооһон хубсаһа үмдөөд, һур бэһэ бэһэлээд ябадаг, таршаагаар ба зэрлиг зүгын балаар хооллодог бэлэй[+].

7– Хойноһоомни ерэхэ Хүн намда орходоо аргагүй ехэ һүр жабхалантай юм. Би бүгтыгөөд, Тэрэнэй гуталайнь ооһорыешье тайлаха эрхэгүйб. 8Би таанадые уһаар арюудханаб, харин Тэрэ таанадые Арюун Һүлдөөр арюудхаха юм, – гээд Иоанн номнодог бэлэй[+].


Иисүүсые уһаар арюудхалга

9[•]Уданшьегүй тэдэ үдэрнүүдтэ Галилей[†] можын Назарет хотоһоо Иисүүсэй ерэхэдэнь, Иоанн Тэрэниие Иордан голдо шунгуулан уһаар арюудхаба[+]. 10Уһанһаа гарахатайгаа сасуу Иисүүс огторгойн нээгдэхые, Арюун Һүлдын гулабхаагай дүрсэтэйгөөр дээрэнь буухые хараба[+].

11– Ши хайрата Хүбүүмниш, сэдьхэлыемни баярлуулнаш, – гэһэн абяан тэнгэриһээ дуулдаба[+].

12Тиигэмсээрнь Һүлдэ Иисүүсые сүл губи руу ябуулба. 13Тэндэ Иисүүс дүшэн үдэрэй туршада шолмосоор[†] туршуулан, зэрлиг ан арьяатанаар хамта байлсаа, зүгөөр Бурханай Эльгээмэлнүүд Тэрээндэ туһалжа байгаа[+].


Иисүүс дүрбэн загаһашадые дуудана

14[•]Иоанные барижа түрмэдэ хааһан хойнонь Иисүүс Галилей можо ерэжэ, Бурханай Һайн Мэдээсэл номнобо[+].

15– Таарамжатай саг ерэбэ! Бурханай хаан түрэ[†] мандаха дүтэлөө. Нүгэл шэбэлээ орхижо, Һайн Мэдээсэлдэ этигэгты! – гэжэ Тэрэ айладхаба[+].

16Нэгэтэ Галилей далайн хажуугаар ябахадаа, тэрэ Симон ба Андрей гэдэг тэрэнэй ахые хараба. Тэдэ хоёр загаһашад гүльмэеэ далайда хаяжа байгаа[+].

17– Намтай ябалсагты, Би таанадые загаһа барихын орондо хүнүүдые Намда хандуулхада һургахаб, – гэжэ Иисүүс тэдэ хоёрто хэлэбэ[+]. 18Тэдэнэр дары гүльмэеэ орхёод, Иисүүсэй хойноһоо ябаба[+].

19Тэндэһээ саашалжа ябатараа, Тэрэ Зэбэдэйн хүбүүдые, Яков ба Иоанн гэдэг аха дүүнэрэй онгосо соо һуугаад, гүльмэеэ заһажа байхыень харамсаараа, 20дуудаба. Тэдэнь Зэбэдэй эсэгэеэ хүдэлмэришэдтэйнь хамта онгосодонь орхёод, Иисүүстэй ябаба.


Ада шүдхэртэ дайруулһан хүн

21[•]Иисүүс шабинартайгаа хамта Капернаум хото ерэжэ, субботын болоходо мүргэлэй[†] гэртэ орожо, хүн зониие һургаба[+]. 22Тэрэнэй һургаал[†] шагнаһан хүнүүд булта ехээр гайхадаг һэн, юундэб гэхэдэ, тэрэ Хуули заадаг багшанарта[†] адляар бэшэ, харин эрхэ засаг баригшада адляар улад зониие һургажа байгаа[+].

23Тэрэ мүргэлэй гэртэ ада шүдхэртэ[†] барюулһан хүн орожо:

24– Назаредэй Иисүүс, Та бидэниие яаха гээбта? Та маниие хосороохоёо ерээ гүт? Би Таниие мэдэхэб, Та Бурханай Арюун Хүбүүнта, – гээд хашхарба[+].

25– Абяа аниргүй болоод, энэ хүнһөө гара! – гэжэ Иисүүс шангаар ада шүдхэртэ захирба.

26Тиигэхэдэнь ада шүдхэр үнөөхи хүнөө ехээр орилуулан, шангаар хашхараад, бэеһээнь гаража арилба[+]. 27Хүн зон булта аргагүй ехээр гайхажа, бэе бэедээ:

– Энэ юун бэ? Һүр хүсэтэй шэнэ һургаал байнал! Яаһан ехэ эрхэ засагтайб? Ада шүдхэрнүүдшье Тэрэнэй үгэ дууланал, – гэлдэбэ[+].

28Уданшьегүй Иисүүс тухай һураг бүхы Галилейн можоор хаа хаанагүй тараба.


Иисүүс олон хүнүүдые аргалан эдэгээбэ

29Иисүүс Яков Иоанн хоёр шабинартайгаа хамта мүргэлэй гэрһээ гараад, Симон Андрей хоёройдо ошобо. 30Иисүүсэй ерэхэдэ Симонэй хадам эжын ехэ халууржа хэбтэбэ[+]. 31Иисүүс тэрэ эхэнэрэй хажууда ерэжэ, гарһаань баряад бодхообо. Тиихэдэнь халууниинь бууража, эхэнэр айлшадаа хүндэлжэ оробо[+].

32Үдэшэлэн, наранай ороходошье, Иисүүстэ үбшэн зониие, ада шүдхэрнүүдтэ барюулһан хүнүүдые асаржал байгаа. 33Хотын зон бултадаа шахуу гэрэй үүдэндэ сугларба. 34Иисүүс элдэб үбшэнтэй олон зониие эдэгээбэ, олон ада шүдхэрнүүдые намнажа гаргаба. Тэрэнэй Бурханай табисуурта байһыень ада шүдхэрнүүдэй мэдэжэ байһан хадань, юумэ хэлэхыень тэдээндэ Тэрэ хорибо[+].


Иисүүс Галилейн можоор номноно

35[•]Иисүүс хойто үглөөнь хара үүрээр бодоод, гэрһээн гаража нэгэ эзэгүй газарта ошоод, Бурханда зальбарба[+]. 36Тиихэдэнь Симон ба Тэрээнтэй ябаһан зон хойноһоонь гаража бэдэрбэ. 37Һүүлдэнь Тэрээниие олоод:

– Бүхы зон Таниие бэдэрнэл, – гэбэ.

38– Дүтэ оршодог ондоо тосхонуудаар ябая, Би тэндэхи зондо баһал номнохо ёһотой хүм, тиимэ зорилготойгоор иишэ ерээб, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

39Тиигэжэ Тэрэ бүхы Галилей можын мүргэлэй гэрнүүд соо һургаалаа номножо, ада шүдхэрнүүдые даража байгаа.


Иисүүс үбшэнтэй хүниие аргалан эдэгээбэ

40[•]Иисүүстэ арһанай бузар үбшэнтэй хүн ерэжэ, үбдэглэн урдань унаад, Тэрэниие гуйба:

– Хэрбээ Та хүсэбэл, намайе арюудхан эдэгээхэ аргатайт[+].

41Иисүүс тэрэ хүниие хайрлаад, гараа һарбайжа тэрээндэ хүрөөд:

– Эдэгээхэ хүсэлтэйб, арюун болыш даа, – гэбэ. 42Тэрэ дары арһанайнь бузар үбшэниинь арилжа, үнөөхи хүмнай арюун сэбэр болобо[+]. 43Тиигээд эмнүүлһэн хүндөө хэлэбэ:[+]

44– Энээн тухай ши хэндэшье бү хэлээрэй. Зүгөөр санаартада сэхэ ошожо, бэеэ үзүүлэ, тиигээд аргалуулһанаа хүн бүхэндэ гэршэлхын тула ши Моисейн[†] зарлигай ёһоор үргэл хээрэй[+].

45Зүгөөр үнөөхи хүниинь гараад, эмнүүлһэн тухайгаа хүн бүхэндэ хөөрэбэ. Тиимэһээ Иисүүсэй энэ хотодо үзэгдэхэ байхын аргагүй болоходо, Тэрэ хотоһоо гаража эзэгүй газарта ошоо һэн. Тиигэбэшье хүн зон Тэрээндэ газар бүхэнһөө ерэжэ байгаа[+].

#### 2


(Мт 9:2-8; Лк 5:18-26)

1[•]Хэдэн үдэрэй удаа Иисүүсэй Капернаум бусажа ерэхэдэнь, гэртээ байһан тухайнь һураг дары тараба[+]. 2Удангүй хүн зон олоороо сугларжа, гэртэньшье, газаа үүдэндэшье багтахаар бэшэ болоо һэн. Иисүүсэй сугларһан зондо номножо байхада, 3дүрбэн хүн саа үбшэнтэй хүниие тэлээд ерэбэ. 4Хүн зоной угаа олон байһанһаа боложо, тэрэ үбшэн хүниие Иисүүсэй хажууда асарха арга бэдэрхэ болобо. Тиигээд тэрэ хүнүүд Иисүүсэй байһан газарай тушаа гэрэй хушалта задалжа, нүхэ гаргаад, үбшэн хүниие шэрдэгтэйнь доошонь буулгаба[+]. 5Иисүүс тэдэ хүнүүдэй аргагүй ехэ этигэлтэй[†] байһыень харахадаа, саа үбшэнтэндэ хандан:

– Хүбүүмни, нүгэлнүүдшни[†] хүлисэгдэбэ, – гэбэ[+].

6Тэндэ һууһан Хуули заадаг зарим багшанар досоогоо:

7– Юугээ Тэрэ хэлэнэб? Бурханиие[†] доромжолнол! Ганса Бурханһаа ондоо хэн хүнэй нүгэл хүлисэдэг юм? – гэжэ бодожо байгаа[+].

8Тиигэжэ бодожо байхыень Иисүүс гансата мэдээд:

– Юундэ тиигэжэ сэдьхэлдээ бодобот? – гэжэ асууба. 9– Саа үбшэнтэй хүндэ «Нүгэлнүүдшни хүлисэгдэбэ» гэхэдэ бэлэн гү, али «Бодоод, дэбисхэрээ абаад яба» гэжэ хэлэхэдэмни бэлэн гү? 10Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй газар дэлхэй дээрэхи нүгэл шэбэлнүүдые хүлисэхэ эрхэтэй байһые Би таанадта баталан харуулхаб.

Тиигээд саа үбшэнтэй хүндэ хандан:

11– Шамда хэлэнэб, бодоод, дэбисхэрээ абаад, гэртээ хари, – гэбэ.

12Бүхы хүнүүдэй хараһаар байтар үнөөхи үбшэн хүн бодоод, дэбисхэрээ абаад, гаража ябаба. Улад зон бултадаа айхабтар ехээр гайхалдан:

– Бидэ иимэрхүү юумэ нэгэтэшье үзөөгүйбди, – гэлдэн, Бурханиие магтаба.


Иисүүс Матвей Левийе шэлэжэ абаба

13[•]Иисүүс дахин Галилей[†] далайн эрьедэ ошобо. Ехэ олон зоной сугларан ерэхэдэ, Иисүүс тэдэниие һургаба. 14Нэгэтэ гансаараа ябатараа, татабари суглуулдаг Алфейн Левий хүбүүнэй ажаллахыень хараад:

– Хойноһоомни яба, – гэбэ. Тиихэдэнь Левий бодоод, хойноһоонь ябаба.

15Хожомынь Иисүүсэй шабинартайгаа хамта Левииндэ хоол барижа байхадань, Тэрэниие олоороо дахажа ябадаг алба татагшад,[†] бусадшье нүгэл хэгшэд олоороо тэндэ сугларба. 16Хуули заадаг зарим багшанар ба фарисейнүүд[†][*] Иисүүсэй нүгэл хэгшэдтэй ба алба татагшадтай хамта эдеэлжэ байхыень харахадаа:

– Юундэ багшатнай иимэ зоноор хамта эдеэлнэб? – гэжэ шабинарһаань һураба[+].

17Иисүүс тэрэнииень дуулахадаа:

– Элүүр хүндэ эмшэн хэрэггүй, харин үбшэн зондо хэрэгтэй. Би үнэн сэдьхэлтэниие бэшэ, харин нүгэл хэгшэдые нүгэлөө гэмшэхыень дуудахаяа ерээб, – гэжэ хэлэбэ[+].


Масаг сахиха тухай асуудал

18[•]Иоаннай шабинарай, мүн фарисейнүүдэй масаглажа[†] байха үедэ зарим хүнүүд Иисүүстэ ерээд:

– Иоаннай, мүн фарисейнүүдэй шабинар масаг сахина, юундэ Танай шабинар масагланагүйб? – гэжэ асууба[+].

19Иисүүс адлихан жэшээ дурадхан, иигэжэ тэдэндэ харюусаба:

– Түрэ хуримда ерэһэн айлшад хүрьгэн хүбүүнтэй байхадаа, масаг сахиха аал? Үгыл даа! Хүрьгэн хүбүүнтэй байха сагтаа тэдэнэр масаглахагүйл[+]. 20Зүгөөр хүрьгэн хүбүүниие тэдэнһээ абаад ябаха үдэрэй ерэхэдэнь, тэдэ айлшад масаглахал[+].

21– Хэншье хуушан хубсаһанда шэнэ бүдөөр халааһа табидаггүй бшуу, тиимэ халааһан хуушан хубсаһые удара татахал, хахархайень улам ехэ болгохол. 22Хэншье һая нэрэһэн үзэмэй архияа хуушан туламда хэдэггүйл, тиигээ һаа, тэрэ архинь эһээд, хуушан туламаа хахалжа, архиньшье, туламыньшье хэндээшье хэрэггүй болохол. Тиимэһээ һая нэрэһэн үзэмэй архи шэнэ туламда хэхэ хэрэгтэй юм.


Суббото тухай асуудал

23Нэгэ субботодо[†][*] Иисүүс шабинартайгаа таряалангаар ябаба. Шабинарынь таряанай залаа таһалан үйрүүлээд, эдибэ[+]. 24Зарим фарисейнүүд Иисүүстэ:

– Үгы, харыт, шабинартнай субботодо хэжэ болохогүй юумэ хэнэл, – гэбэ[+].

25– Давид[†] хаанай хамта ябалсагшадтайгаа үлэсхэлэн ябахадаа юу хэһэн тухайнь таанар хэзээшье уншаагүй аалта[+]? 26Тэрэ ушар Абиатаарай ахамад санаарта байхада тохёолдоо юм. Давид Бурханай гэртэ ороод, үргэлэй хилээмэ абажа эдеэд, суг ябаһан хүнүүдтээ үгэһэн байна. Харин санаартанһаа[†] ондоо хэншье тэрэ хилээмэ эдихэ эрхэгүй һэн, – гэжэ Иисүүс тэдэндэ харюусаба[+].

27Түгэсхэлдэнь Иисүүс тэдэ фарисейнүүдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хүн гээшэмнай субботын тулада бэшэ, харин суббото хүнэй туһада зохёогдоо юм[+]. 28Тиимэһээ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн субботыншье Эзэн[†] мүн.

#### 3


(Мт 12:9-14; Лк 6:6-11)

1[•]Иисүүсэй дахинаа мүргэлэй[†] гэртэ ошоходонь, тэндэ хатаһан гартай хүн байба[+]. 2Баһа буруу юумэ хэһэнэйнь түлөө Иисүүсые зэмэлхэ һанаатайшуулшье байжа, үбшэн хүниие субботодо[†] аргална аа гү гэжэ Тэрэниие ажаглан хаража байбад[+].

3– Бодоод, хүн зоной урда гара! – гээд Иисүүс хатаһан гартай хүндэ хэлэбэ. 4Тиигээд хүн зонһоо: – Субботодо бидэ һайн юумэ бүтээхэ ёһотой гүбди, али харата юумэ үйлэдэхэ гү? Хүнэй ами наһые абарха гү, али һүнөөхэ гү? – гэжэ һураа бэлэй.

Тиигэхэдэнь хүн зон абяа аниргүй байгаа һэн[+]. 5Иисүүс тэдэниие сухалтайгаар хараад, зүрхэ сэдьхэлэйнь мохооршоһондо уйдан гашуудажа, үбшэн хүндэ хандан:

– Гараа һарбай, – гэбэ. Үбшэн хүнэй гараа һарбайхадань, хатаһан гарынь эдэгэшэһэн байба[+]. 6Фарисейнүүд[†] мүргэлэй гэрһээ гараад, дары Иродэй талынхидаар уулзажа, Иисүүсые яажа алаха тухайгаа зүбшэн хэлсэбэ.


Далайн хажууда олон зон сугларба

7Иисүүсэй шабинартайгаа хамта далайн эрьедэ ошоходонь, Тэрэниие үй түмэн зон дахажа ябаа. Тэдэ зон Галилей,[†] Иудей можонуудһаа,[+] 8Иерусалим[†] хотоһоо, Идумейһээ, Иордан[†] голой саада бэеһээ, Тиир, Сидоон хотонуудай оршон тойронһоо сугларһан байгаа. Тэдэнэр булта Иисүүсэй бүтээһэн хэрэгүүд тухайнь дуулаад, Тэрээндэ ерэбэ. 9Иисүүс эдэ үй түмэн зондо шахуулжа, низа даруулшахагүйн тула онгосо бэлдээд байхыень шабинартаа захиба. 10Тэрэнэй ехэ олон хүнүүдые эдэгээһэн хадань үбшэн хүнүүд Тэрээндэ гараараа хүрөөд абаха һанаатайгаар Тэрэнэй зүг руу түлхилсэжэ байгаа[+]. 11Досоогоо ада шүдхэртэй[†] хүнүүд Иисүүсые харахадаа, урдань һүгэдэн унаад:

– Та Бурханай Хүбүүн[†] мүн, – гэжэ хашхаралдадаг байгаа[+]. 12Бурханай[†] табисуурта байһыемни нэгэшье хүндэ бү мэдүүлэгты гэжэ Иисүүс ада шүдхэрнүүдтэ хатуугаар захирдаг һэн[+].


Иисүүс арбан хоёр элшэнэрээ шэлэжэ абаба

13[•]Иисүүс хэдэн шабинартайгаа хада өөдэ гараба. 14Тэдэнэйнгээ дундаһаа Иисүүс арбан хоёрыень шэлэжэ абаад, элшэнэрээр[†] томилоо бэлэй. Тэдэнь Иисүүстэй хамта ябалсахаһаа гадна Һайн Мэдээсэл[†] дэлгэрүүлхэ уялгатай, 15ада шүдхэрнүүдые үлдэхэ эрхэ засагтай байгаа. 16Арбан хоёрой нэгэнь Симон байгаа, Иисүүс тэрэниие Пётр гэжэ нэрлээ[+]. 17Баһа Яков ба Иоанн гэдэг Зэбэдэйн хоёр хүбүүд байлсаа. Иисүүс тэдэ хоёрто тэнгэриин дуунай хүбүүд гэһэн удхатай «Боанэргээс» гэһэн нэрэ алдар үгэбэ[+]. 18Элшэнэрэй тоодо Андрей, Филипп, Варфоломей, Матвей, Фома, Алфейн Яков хүбүүн, Фаддей, Симон Кананит[*],[+] 19һүүлдэнь Иисүүстэ урбаһан Иуда[†] Искариот байгаа[+].


Иисүүс ба ада шүдхэрнүүдэй ноён Бээлзэбүүл

20[•]Иисүүсэй гэртээ ерэхэдэнь, баһал хүн зон олоороо сугларжа, Тэрэ шабинартаяа эдеэлхэшье забгүй болобо[+]. 21Тэрээн тухай Иисүүсэй түрэлхидынь дуулахадаа, ухааниинь муудаа гэжэ бодоод, Тэрэнээ хүсөөр асархаяа ошобо[+].

22Иерусалим хотоһоо ерэһэн Хуули заадаг багшанар:[†]

– Энэ хүн Бээлзэбүүлэй,[†] ада шүдхэрнүүдэй ноёной мэдэлдэ байна! Бээлзэбүүлэй аша туһаар ада шүдхэрнүүдыешье үлдэнэ! – гэжэ хэлсэбэ[+].

23Тиихэдэнь Иисүүс тэдэ багшанарые дуудаад, һургаалта[†] үгэнүүдые хэлэбэ:

– Бодоод үзыт, сатана яажа өөрыгөө үлдэхэ юм? 24Хубааралдаад, хоорондоо дайлалдажа байһан хаан орон удаан байнгүй бутарха. 25Хубааралдаад, хоорондоо арсалдажа байһан гэр бүлэ удаан байнгүй һалаха. 26Хэрбээ шолмосой[†] хаан оронойхин хоорондоо хубааралдаад, хёморолдожо барисалдажа байбал, хаан орониинь удангүй хосорхо юм. 27Бар хүсэтэй хүнэй гэртэ ороод, түрүүн эзэнииень[†] хүлижэ уяагүй һаа, хэншье эд зөөрииень тоножо шадахагүйл. Эзэнииень хүлиһэн хойноол гэр барааень дээрмэдэхэ бшуу[+]. 28Хүнэй үйлэдэһэн нүгэл[†] шэбэлнүүдэй, хэлэһэн харата үгэнүүдэй хэдышье ехэ хара нүгэлтэй байбалнь, Бурхан тэдэниие хүлисэхэ юм, 29харин Арюун Һүлдые муудхаһан хүниие Бурхан хэзээдэшье хүлисэхэгүй, нүгэл шэбэлынь тэрэ хүниие хэтэ заяандаа дахажа ябаха гэжэ таанадта үнэн зүбые хэлэнэб[+].

30Досоогоо ада шүдхэртэй байна гэжэ Хуули заадаг багшанарай хэлсэдэг хадань, Иисүүс иимэ юумэ хөөрэһэн ушартай юм.


Иисүүсэй эжы болон дүүнэрынь

31[•]Иисүүстэ Тэрэнэй эжы, дүүнэрынь ерэбэ. Тэдэнэр газаа байгаад, гэр руу хүниие эльгээбэ[+]. 32Иисүүсые тойроод һууһан олон зон:

– Харагты даа, эжытнай, дүүнэртнай ерээд, Таниие хүлеэнэ, – гэлдэбэ. 33Тиигэхэдэнь Иисүүс:

– Минии эжы хэн бэ? Минии аха дүүнэр хэд бэ? – гэжэ урдаһаань һураба. 34Тиигээд тойроод һууһан зониие шэртээд: – Эдэ Минии эжы, Минии аха дүүнэр гээшэ. 35Бурханай эрхэ хүсэлые дүүргэжэ байһан хүн бүхэн лэ Минии аха дүүнэр, эгэшэ дүүнэр, эжымни гээшэ, – гэбэ[+].

#### 4


(Мт 13:1-9; Лк 8:4-8)

1[•]Иисүүс Галилей[†] далайн дэргэдэ хүн зониие дахин һургаба. Тойроод олон мянган зоной суглархада, Иисүүс онгосодо һууха болобо. Онгосонь далайн уһанда, харин хүн зон эрье дээрэ зогсожо байгаа һэн. 2Тиигээд Иисүүс һургаалта[†] үгэнүүдые хэрэглэн, арад зондо ухаа зааба:

3– Шагнагты даа! Нэгэ таряашан таряа тарихаяа гараба. 4Үрэһэеэ сасахадань, зариманиинь харгын хажууда унаба, тэдэнииень шубууд ерэжэ тоншобо. 5Зарим үрэһэниинь хүрьһэ багатай, шулуутай газарта унаба, тиигээд нимгэн хүрьһэтэй газарһаа түргэн бултайба. 6Харин наранай гарахада, гүнзэгы үндэһэлөөгүй зүлгэ ногоон уршыгаад хатажа байгаа. 7Баһа зарим үрэһэнүүд үүргэнэ соо унажа, хөөгтэ даруулаад, ургаса үгэжэ шадабагүй[+]. 8Зарим үрэһэниинь үрэжэлтэй газарта унажа, ехэ һайн ургаса үгэбэ: тариһанда орходоо гуша, жара, али зуу дахин ехэ ургаса абтагдаба.

9Тиигээд Иисүүс:

– Шэхэтэй юм һаа, анхарагты, – гэбэ[+].


Һургаалта үгэнүүдэй зорилго

10[•]Зоной тарахада Иисүүсэй арбан хоёр элшэнэр,[†] үшөө нэгэ хэды хүн Тэрээнтэй үлөөд, хөөрэһэн һургаалта үгэнүүдээ тайлбарилжа үгэхыень гуйба. 11Иисүүс тэдэндэ:

– Бурханай[†] хаан түрэ[†] тухай гүн нюусанууд таанадтал тайлбарилагдана, харин танһаа гадуур байһан зондо Би һургаалта үгэнүүдээр хөөрэнэ гээшэб[+]. 12Тиимэһээ:

«Тэдэнэр хараба, шэртэбэшье,
юумэ обёорхогүй.
Тэдэнэр сонособо, шагнабашье,
юумэ ойлгохогүй.
Хэрбээ юумэ обёордог, ойлгодог һаа,
тэдэ Бурханда хандаха байгаа,
харин Бурхан тэдэниие хүлисэхэ һэн»[+].


Таряашан тухай һургаалта үгэнүүдээ Иисүүс тайлбарилжа үгэнэ

13Удаань Иисүүс һураба:

– Эдэ һургаалта үгэнүүдые таанад ойлгоногүй аалта? Тиихэдээ бусад һургаалта үгэнүүдые яажа ойлгохотнай гээшэб? 14Тайлбарилан хэлэбэл, тарилгашан Бурханай үгэ тарина гээшэ[+]. 15Бурханай үгэ дуулабашье, тэрээндэ гүйсэд һаналаа табяагүй хүндэ шолмос[†] ерээд, сэдьхэл зүрхэндэнь һуурижаагүй үгэ абаад арилшадаг – харгын хажууда таригдаһан үрэһэн тон энээндэл адли юм. 16Шулуутай газарта таригдаһан үрэһэн тухай хэлэбэл, иимэ: али нэгэ хүн үгэ шагнаад, тэрээниие абаһаар лэ баяртайгаар сахина, 17зүгөөр тэрэ үгэ сэдьхэлдэнь гүнзэгыгөөр үндэһэлөөгүйдөө, удаан тогтоногүй. Үгэһөө боложо бэрхэшээлэй тудаа һаань, али мүрдэлгэ зоболонгуудай дайраа һаань, энэ хүн айһан һүрдэһэндөө Бурханай үгэһөө тэрэ дороо арсаха[+]. 18Үүргэнэ соо унаһан үрэһэн тухай удхалбал, иимэ байна: хэн нэгэн Бурханай үгэ шагнабашье, 19энэ оршолонгой байдалда дашууран абтаһандаа, баялиг зөөридэ, тэрэ мэтын элдэб юумэнүүдтэ шунаһандаа үгын удха ойлгодоггүй, тиимэһээ тэрэ үгэ ямаршье үрэгүй байдаг[+]. 20Үрэжэлтэй хүрьһэндэ ургаһан үрэһэн иимэ удхатай: Бурханай үгэ шагнаад, тэрэниие хэшээлтэйгээр сахижа байһан хүнүүд саашадаа аша туһатай юм. Нэгэ зариманиинь зуу дахин, нүгөөдүүлынь жара дахин, бусадынь гуша дахин үлүү үрэ дүн асардаг[+].


Зулын гэрэл

21[•]Иисүүс үргэлжэлүүлбэ:

– Таанад зула аһаагаад, тэрэнээ ямар нэгэн амһартаар бүглэдэггүйт, али орон дороо табидаггүйт. Харин тэрэнээ үндэр табюур дээрэ табидаг ха юмта[+]. 22Ямаршье нюуса заабол эли болодог, ямаршье далда юумэн заабол мэдэгдэдэг юм[+]. 23Тиимэһээ шэхэтэй юм һаа, анхарагты[+].

24Дуулажа байһан юумэеэ анхаралтайгаар шагнагты! Ямар хэмжээгээр хэмжэнэбта, тэрэл хэмжээгээр, үшөө нэмээдшье Бурхан таанадта хэмжэжэ үгэхэ[*][+]. 25Ушарынь юуб гэбэл, юумэтэй байһан хүндэ нэмэгдэжэ үгтэхэ. Юумэгүй байһан хүнһөө һүүлшын юумэниинь абтаха[+].


Ургажа байһан үрэһэн тухай һургаалта үгэнүүд

26Иисүүс үргэлжэлүүлэн хэлэбэ:

– Бурханай хаан түрэ ямархан бэ? Бодоод үзэгты, нэгэ хүн газарта үрэһэ тарина, 27тиигээд һүниндөө унтана, үдэртөө бодоод ябана, зүгөөр үрэһэниинь ургажал байна. Теэд хайшан гээд ургажа байһыень тэрэ хүн мэдэнэгүй. 28Газар өөрөө үрэһыень ургуулна бшуу. Түрүүшээр ногоониинь бултайна, тиигээд залаална, хожомынь залаагаар дүүрэн орооһо таряан бии боложо эдеэшэнэ. 29Тиин ургасын эдеэшэхэдэ хуряалгын саг боложо, үнөөхи хүн хадуураа баряад хадахаяа гарадаг юм[+].


Горчицын үрэһэн тухай һургаалта үгэнүүд

30[•]Иисүүс иигээд үүргэлжэлүүлбэ:

– Зай, Бурханай хаан түрэ юунтэй адлиб? Ямар һургаалта үгэнүүдээр тэрэниие тайлбарилжа болохоб? 31Бурханай хаан түрэ болбол газарта һуулгагдаһан горчицын үрэһэнтэй адли юм. Тэрэ үрэһэн бусад хүрэнгэнүүдэй захада эгээн жэжэхэншье һаа,[+] 32ургахадаа, ямаршье ургамалһаа ехэ модон боложо ургадаг, тэнгэриин шубуудай уурхайгаа заһажа боломоор һаглагар томо һалаануудые үгэдэг[+].

33Хүнүүдтэй хөөрэлдэхэдөө Иисүүс бусадшье олон һургаалта үгэнүүдые хэрэглэжэ байгаа, тиихэдэ тэдэнэй ойлгожо абаха аргаар һургадаг байгаа. 34Тэдэ зондо Иисүүс гансал һургаалта үгэнүүдээр хэлэдэг бэлэй. Харин шабинартайгаа үлэхэдөө Тэрэ бүхы юумэ тайлбарилжа үгэдэг һэн.


Иисүүс шуурга номгоруулна

35[•]Тэрэл үдэшэлэн Иисүүс шабинартаа:

– Далайн нүгөө эрьедэ гараябди, – гэжэ дурадхаба[+]. 36Тиигээд шабинартайгаа хүн зониие орхёод, онгосоороо далай гаталба. Баһа ондоошье онгосонууд хойноһоонь тамарба. 37Гэнтэ ехэ һалхин буужа, онгосонь далайн долгиндо сохюулаад, арайл шэнгээгүйхэн, уһаар дүүрэшэбэ[+]. 38Энэ үедэ Иисүүс тархи дороо юумэ дэрлээд онгосын һүүл хабида унтажа байгаа. Шабинарынь багшаяа һэрюулэн:

– Багша! Бидэнэй үхэхэеэ байхада, Танда хамаагүй гээшэ гү? – гэлдэбэ.

39Иисүүс бодоод, һалхи саража, долгинуудта захирба:

– Аалин бологты, намдагты! – гэжэ захирба. Тэрэ дороо һалхин намдажа, далай долгилхоёо болижо, оршон тойрон огто аалин намдуу болошобо[+]. 40Тиигээд Иисүүс шабинартаа хандажа:

– Таанад юундэ иигэтэрээ айбабта? Этигэл[†] һүзэггүй байна гүт? – гэбэ.

41Тэдэнь ехээр айн һүрдэһэн хадаа өөһэд дундаа:

– Һалхииешье, далайешье мэдэлдээ оруулаад байдаг Энэ хүмнай хэн гээшэб? – гэжэ бодолгото болобо.

#### 5


(Мт 8:28-34; Лк 8:26-37)

1[•]Иисүүс шабинартайгаа Галилей[†] далай гаталаад, Гераса хотын шадар ерэбэ. 2Тэрэнэй онгосоһоо буухатайнь сасуу досоогоо ада шүдхэртэй[†] нэгэ хүн агы нүхэн хуурсагуудһаа шамдуухан гаража ерэбэ. 3Тэрэ хүнэй агы нүхэн хуурсагуудта байрладаг хадань, хэншье тэрэниие хүлин барижа шададаггүй бэлэй. 4Тэрэнэй гар хүл оло дахин гэнжээр хүлибэшье, тэрэ гэнжэнүүдые таһа татадаг, түмэр шүдэрнүүдые эбдэдэг байгаа. Хэншье тэрэниие диилэжэ мэдэлдээ абажа шададаггүй бэлэй. 5Тэрэ хүн үдэр һүнигүй хада уулаар гү, али агы нүхэн хуурсагуудаар тэнэжэ, хашхаржа, бэеэрээ шулуу нэшэжэ байдаг һэн.

6Тэрэ хүн Иисүүсые холоһоо хараһаар хажуудань гүйжэ ерээд, хүлдэнь унажа:

7– Иисүүс, Дээдэ Бурханай Хүбүүн,[†] би Танда ямар хамаатай хүнбиб? Намайе бү зобоогыт даа гэжэ Бурханай[†] нэрээр гуйнаб! – гэжэ байгаад бархирба[+]. 8Тиигэжэ бархирһанайнь ушар гэбэл, Иисүүс тэрэ хүндэ ороһон ада шүдхэрнүүдтэ:

– Энэ хүнһөө зайлагты! – гэжэ захирһан байгаа. 9Тиигээд Иисүүс: – Нэрэшни хэн бэ? – гэжэ һураба.

– Үй түмэн гэжэ нэрэтэйб, юундэб гэхэдэ, бидэ угаа олонбди, – гэжэ үнөөхи хүниинь харюусаба.

10– Энэ орон нютагһаа ада шүдхэрнүүдые бү үлдыт даа, – гэжэ тэрэ дахин дахин Иисүүсые гуйба. 11Тэрэ үедэ хадын хаяагаар һүрэг гахай бэлшэжэ байгаа.

12– Маанадые энэ гахайн һүрэгтэ эльгээгыт даа, гахайнууд соо орохыемнай зүбшөөгыт даа, – гэжэ ада шүдхэрнүүд Иисүүсые гуйба. 13Иисүүсэй зүбшөөхэдэ, ада шүдхэрнүүд үнөөхи хүнһөө гараад, гахайнууд руу оробо. Тиин хоёр мянган тооной шахуу гахайн һүрэг эгсэ эрьеһээ далай руу һүрэжэ шэнгэшоо бэлэй.

14Гахай манаашад хото хүдөөгөөр ябаад, энэ ушар тухай зондо дуулгаба. Тиигээд хүн зон юунэй болоһые харахаяа тэрэ газарта ерэбэ. 15Тэдэнэй Иисүүстэ ерэхэдэнь, үй түмэн ада шүдхэрнүүдтэ барюулаатай байһан хүн хубсалаад, элүүр ухаантай һууба, тиимэһээ хүн зон ехээр айжа һүрдэбэ. 16Ада шүдхэрнүүдтэ барюулаатай байһан хүнтэй, гахайн һүрэгтэй юунэй болоһые хараһан зон суглараашадта хөөрэжэ үгэбэ. 17Тиихэдэнь зон Иисүүсые нютагһаань гаража ошохыень гуйба[+].

18Иисүүсэй онгосодоо һуужа байхадань, урдань досоогоо ада шүдхэрнүүдтэй байһан хүн суг ябалсахаар зүбшөөл гуйба. 19Теэд Иисүүс зүбшөөбэгүй, харин:

– Гэртээ харижа, шамда Эзэнэй[†] хэды ехэ юумэ бүтээһэн тухай, үршөөл хайратай байһан тухай гэртэхиндээ хөөрэжэ үгэ, – гээ һэн[+].

20Тиимэһээ тэрэ хүн Арбан хотын оршон тойроноор ябажа, тэрээндэ Иисүүсэй хэды ехэ юумэ бүтээһэн тухай хүн бүхэндэ хөөрэбэ. Энэ ушар тухай дуулаһан лэ хүн ехээр гайхажа ханаба[+].


Үхэһэн басаган ба үбшэн эхэнэр

21[•]Иисүүс онгосоороо дахин Галилейн далай гаталжа, нүгөө эрьедэнь гараба. Тэндэнь Тэрэниие тойроод олон зон суглараа бэлэй. 22Мүргэлэй[†] гэрэй дарганарай нэгэн болохо Яһиир гэжэ нэрэтэй хүн тиишэ ерээ. Иисүүсые хараад, тэрэ хүлдэнь унажа,[+] 23ехээр гуйжа оробо:

– Үхимни үхэхэеэ хэбтэнэ. Ошожо, адислыт даа, тиигээ һаатнай эдэгэхэ, амиды ябахал. 24Иисүүс тэрэ хүнтэй гэртэнь ошобо. Хойноһоонь үнөөхил олон зон дахасалдан, эндэ тэндэһээнь түрисэлдэн ябаба.

25Тэрэ зоной дунда арбан хоёр жэлэй турша соо шуһа гоожоод тогтодоггүй үбшэнтэй нэгэ эхэнэр ябалсаа[+]. 26Тэрэ эхэнэр олон эмшэдээр ябажа, бүхы алта мүнгэеэ бараһаншье һаа, оройдоо һайжараагүй, харин бүри муудажал байгаа. 27Иисүүс тухай дуулахадаа, тэрэ улад зоноор түрисэлдэн Иисүүсэй араһаа дүтэлөөд, мэдүүлэнгүйгөөр хубсаһандань халта хүрэбэ. 28Иисүүсэй хубсаһандань халташье хүрөө һаа эдэгэхэб гэжэ тэрэ этигэжэ байгаа[+]. 29Тиигэхэтэйнь сасуу үнэхөөрөө шуһаниинь гарахаяа болижо, тэрэ эдэгэһэнээ мэдэрбэ. 30Тэрэ үедэ Иисүүс хүсэ шадалайнгаа буураһые ойлгобо.

– Хэн Намайе хүрөөб? – гэжэ Тэрэ асууба[+]. 31Багшынгаа юун тухай һураһыень ойлгоогүй шабинарынь:

– Таниие тойроод байһан зон эндэ тэндэһээтнай түринэл. «Хэн Намайе хүрөөб» гэжэ юундэ асуугаа юмта? – гэбэ.

32Тиихэдэнь Иисүүс хубсаһандань хүрэһэн хүниие харахаяа тойрон шэртэбэ. 33Үнөөхи эхэнэр өөртэйнь юунэй ушарһые тухайлаад, айһан һүрдэһэн, шэшэрһэн юумэ Иисүүстэ дүтэлэн, урдань һүгэдэн унажа, сэхыень хэлэбэ.

34– Басаган, этигэлшни[†] шамайе абараа. Ши амгалан тайбан, элүүр энхэ, үбшэ хабшангүй ябыш даа, – гэжэ Иисүүс эхэнэртэ хэлэбэ[+].

35Тиигэжэ байтарнь мүргэлэй гэрэй даргада хэдэн хүн ерэжэ:

– Басагантнай наһа бараа, та багшые бү тухашаруулыт, – гэжэ хэлэбэ. 36Зүгөөр Иисүүс хэлээшыень тоонгүй:

– Бү ай. Этигээд лэ бай, – гэжэ Яһиирта хэлэбэ.

37Тиигээд Пётр, Яков, тэрэнэй Иоанн дүү гурбанһаа ондоо хэндэшье хойноһоонь ябахые Иисүүс зүбшөөбэгүй[+]. 38Тэдэ мүргэлэй гэрэй даргында ерээд, зоной хөөрсэгэнэхые, бахардан үймэхые, шангаар уйлалдахые, бархиралдахые хараба. 39Иисүүс гэртэ ороод:

– Юундэ иитэрээ бархиралдана гээшэбта? Басаган үхөөгүй, миин лэ унтажа байна, – гэбэ[+]. 40Тиигэхэдэнь тойроод байһан улад зон Иисүүсые наада барин энеэлдэбэ.

Иисүүс бүгэдэ зониие гаргаад, үнөөхи басаганай аба эжытэй, гурбан шабинартайгаа басаганай хэбтэһэн таһалгада оробо. 41Тиигээд басаганай гарһаань баряад:

– Талита кум! – гэбэ (энэнь: «Басаган, бодо!» – гэһэн удхатай)[+]. 42Басаган тэрэ дороо бодоод, таһалгаараа ябаба. Тэрэ арбан хоёр наһатай байгаа. Энэ ушарай гэршэ болоһон зон ехэ гайхажа ханаба. 43Иисүүс энээн тухай нэгэшье хүндэ бү дуулгагты гэжэ захираа һэн. Тиигээд:

– Басаганда эдихэ юумэ үгэгты, – гэбэ[+].

#### 6


(Мт 13:54-58; Лк 4:16-30)

1[•]Тэндэһээ Иисүүс шабинартайгаа хамта түрэһэн хотодоо бусажа ерэбэ[+]. 2Тэрэ суббото[†] болоходо хүн зониие һургахаяа мүргэлэй[†] гэртэ ошобо. Тэрэниие шагнаһан олон зон гайхалдажа:

– Яажа эдэ бүхэниие Энэмнай бүтээнэ гээшэб? Иимэ гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээхэ сэсэн ухаан, хүсэ шадал Тэрээндэ хаанаһаа заяагдаа гээшэб[+]? 3Үгы, Энэмнай дархан бэшэ һэн гү? Мариягай хүбүүниинь, Яковай, Ёшияагай, Иудын, Симонэй ахань бэшэ һэн гү? Дүү басагадынь энэ хотодо маанадаар ажаһууна бэшэ аал? – гэлсэбэ. Тиигэжэ зон Тэрэнэй талаар һэжэглэбэ[+].

4Харин Иисүүс тэдэндэ:

– Лүндэншэдые нютагайхидһаань, түрэлхидһөөнь, гэр бүлэһөөнь бусад зон булта хүндэлжэ ябадаг юм, – гэжэ хэлэбэ[+]. 5Иимэл ушарһаа Иисүүс нютагтаа гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээхэ аргагүй боложо, үсөөхэн лэ үбшэнтэниие адислан эдэгээбэ. 6Иисүүс нютагайнгаа зоной этигэл[†] һүзэггүй байхыень гайхан мэдэрбэ.


Иисүүс арбан хоёр элшэнэртээ захяа заабари үгэнэ

Иисүүс оршон тойрон тосхонуудаар ябажа, зониие һургаба. 7[•]Тэрэ арбан хоёр шабинараа дуудаад, ада шүдхэрнүүдые[†] дараха эрхэ засаг олгон, хоёр хоёроорнь иишэ тиишэнь эльгээбэ[+]. 8Тиигэхэ зуураа тэдэндээ иимэ захяа үгэбэ:

– Замдаа гансал тулга таягтай гараарайгты. Эдихэ юумэшье, туулмаг сүүмхэшье, алта мүнгэшье абаад ябаха хэрэггүй. 9Сандаали үмдөөд ябагты, һэлгэхэ хубсаһа абаад ябаха хэрэггүй. 10Ямар нэгэн гэртэ уригдаһан байбал, хотоһоо гаража ошотороо тэрэл айлдаа байха ёһотойт. 11Хэрбээ ямар нэгэ нютагта таанадые угтажа абаха дурагүй гү, али хэлэһыетнай дуулаха дурагүй байбал, хүлдэтнай халдаһан тооһо һэжэрэн дурагүйлхэһэнөө мэдүүлээд, тэрэ нютагһаа гаража ошогты[+].

12Тиихэдэнь элшэнэр[†] замда мордожо, нүгэлөө[†] орхёод, Бурханда[†] хандагты гэжэ хүн бүхэндэ номнобо[+]. 13Тэдэнэр ада шүдхэрнүүдые олоор гаргажа, үбшэн зониие олива тоһоор түрхеэд, эдэгээбэ[+].


Уһаар Арюудхагша Иоанн нүгшэбэ

14[•]Иисүүс тухай һураг хаа хаанагүй таража, Иродойшье һонорто хүрэбэ. Зарим хүнүүд:

– Энэ Уһаар Арюудхагша Иоанн амидыраад, иимэ гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээнэ, – гэлсэбэ[+]. 15Нүгөө зариман:

– Энэ Элияа байна, – гэбэ. Үшөө нүгөөдүүлынь:

– Эртэ урда үеын лүндэншэдтэл адли лүндэншэн[†] хаш, – гэлсэбэ[+]. 16Харин Ирод энээн тухай дуулахадаа:

– Энэ намда толгойгоо таһа сабшуулһан Иоанн амидыраа, – гэжэ хэлэбэ. 17-18Ушарынь хэлэбэл, Ирод Филипп дүүгэйнгээ Иродиада һамгатай һууһан байгаа. Тиихэдэнь Иоанн:

– Ши дүүгэйнгээ һамгатай гэрлэхэ ёһогүйш, – гэжэ Иродтэ хэлээ һэн. Тиимэһээл Ирод Иродиадын һайшаалда хүртэхын тула Иоанные түрмэдэ һуулгаһан байгаа[+].

19Иродиада Иоаннда ехээр хороо бусалжа, тэрэниие алахаяа һанаба, гансал Иродһээ боложо хүсэлөө бэелүүлхэ аргагүй байгаа. 20Иоаннай эрхим һайн, гэгээн[†] хүн байһыень ойлгоод, Ирод тэрээнһээ айдаг, мүн хамгаалдаг бэлэй. Иоаннай хэлэһэн үгэнүүдэй һанааень зобоодогшье һаань, Ирод тэрэниие шагнаха дуратай байгаа, шагнадагшье һэн.

21Одоошье Иродиадада таарамжатай саг тудаба. Ирод түрэһэн үдэртөө дашарамдуулан, бүхы түшэмэлнүүд, сэрэгэй дарганар, Галилейн[†] нэрэ хүндэтэй хүнүүдые суглуулаад, ехэ найр хэбэ[+]. 22Тэндэ Иродиадын басаган хатаржа, Иродтэ, айлшадтань ехээр һайшаагдаба. Тиимэһээ Ирод тэрээндэ:

– Дуратай юумэеэ эри, хүсэһэн лэ юумыешни үгэхэб! – гэбэ. 23– Эриһэн лэ юумыешни үгэхэб, хаан оронойнгоо хахадыеньшье үгэхэдэ бэлэнби, – гэжэ Ирод тангариглаһан байгаа[+].

24Басаган эжыдээ ошожо:

– Юу эрихэбиб? – гэжэ һураба.

– Уһаар Арюудхагша Иоаннай толгой эри, – гэжэ эхэнь харюусаба. 25Басаган һөөргөө хаанда түргэхэн ошожо:

– Уһаар Арюудхагша Иоаннай толгой табаг дээрэ табяад, намда энэ гэһээр үгэхыешни хүсэнэб, – гэбэ.

26Ирод хаан һанаата болобошье, бүхы айлшадай урда үгөө үгэһэн тула басаганай хүсэл дүүргэнгүй байха аргагүй байба. 27Ирод тэрэ дороо харуулайнгаа сэрэгшэдэ түрмэдэ байһан Иоаннай толгой таһа сабшаад, абаад ерэхыень захирба. 28Тэрэ сэрэгшэнь Иоаннай толгойе табаг дээрэ табяад, басаганда асаржа үгэбэ, тэрэнииень басаган эхэдээ үгэбэ. 29Иоаннай шабинарынь энээниие дуулаад, бэеыень агы нүхэн хуурсагта абаашажа хүдөөлүүлбэ[+].


Иисүүс табан хилээмээр таба мянган хүниие садхааба

30[•]Элшэнэр Иисүүстээ бусажа ерээд, юу хэһэнээ, улад зондо юу зааһанаа хөөрэбэ[+]. 31Ехэ олон зоной ерэжэ ошожол байһан хада Иисүүс элшэнэртэйгээ эдихэ уухашье сүлөөгүй байгаа. Тиимэһээ Тэрэ шабинартаа:

– Эзэгүй газарта ошожо, нэгэ бага амарая, – гэжэ дурадхаба[+]. 32Тиигээд тэдэнэр онгосоор тамаржа эзэгүй зэлүүд газарта ошобо. 33Теэд олон зон тэдэнэй тамаржа ябахые хараад, хайшаа ошохыень багсаажа байгаа. Тиимэһээ элдэб хотын зон Иисүүсэй ба шабинарайнь урда гаража нуурай эрьеэр гүйлдэбэ.

34Иисүүс онгосоһоо буухадаа, тэндэ олон зоной сугларһые хараба, хонишонгүй хонидтол мэтэ байһан тэдэниие хайрлан, олон юумэнүүдтэ һургажа эхилбэ[+]. 35Үдэшэ болоходо шабинарынь багшадаа ойртоод:

– Мүнөө орой болошоо, энэ эзэгүй газар байна. 36Тиимэһээ хажуугаархи тосхон, отогуудаар ябажа, эдихэ юумэ худалдажа абахыень эдэ зоноо табиит даа, – гэбэ.

37– Таанад өөһэдөө эдэндэ эдихэ юумэ үгэгты, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

– Эдэ зониие эдеэлүүлхын тула хоёр зуун динари[*] мүнгөөр хилээмэ худалдажа абахамнай гээшэ гү? – гэжэ шабинарынь гайхаба[+].

38– Хэды хилээмэтэй байнабта, хараад ерэгты, – гэбэ Иисүүс. Тэдэнь ошожо хараад:

– Табан монсогор хилээмэтэй, хоёр багахан загаһатай байнабди, – гэжэ дуулгаба. 39Тиигэхэдэнь Иисүүс эдэ зоноо бүлэг бүлэгөөр хубаагаад, зүлгэ ногоон дээрэ һуулгагты гэжэ шабинартаа захирба. 40Хүн зон зуу зуугаар, али таби табяар хубааралдан, бүлэгүүд болон һуубад. 41Тиигээд Иисүүс үнөөхи табан монсогор хилээмэеэ, хоёр загаһаяа абаад, тэнгэри өөдэ шэртэн, Бурханда баяр баясхалан хүргэбэ. Хилээмэеэ хухалан, хүн зондо хүртөөжэ хубаахыень шабинартаа үгэбэ. Удаань хоёр загаһаяа хухалжа, хүн зондо хүртүүлбэ. 42Хүнүүд булта эдеэлжэ садаа. 43Тиигээд үлөөдэһыень суглуулхадань, арбан хоёр түрсүүгээр дүүрэн хилээмэнэй, загаһанай үлөөдэһэ сугларба. 44Хамта дээрээ эдеэлһэн зоной тоодо табан мянга шахуу ганса эрэшүүл байлсаа бшуу.


Иисүүс уһан дээгүүр ябана

45[•]Тиигээд Иисүүс шабинараа онгосодо һуулгажа, нуурай нүгөө бэедэ оршоһон Бэтсаидаа хото руу Өөрһөөнь түрүүлэн тамархыень захирба. Харин Өөрөө улад зоной таратар үлөө бэлэй[+]. 46Зоной тарахада Иисүүс хада өөдөө зальбархаяа гараба[+]. 47Үдэшэ болоходо Тэрэ үнөөхи газартаал гансаараа байба, харин шабинарынь онгосоороо далайн тэгэндэ хүрэжэ байгаа. 48Урдаһаань үлеэһэн һалхинтай тулалдажа байһан шабинараа харахадаа, Иисүүс һүниин дүрбэдэхи харуулай үеэр[*] уһан дээгүүр ябаад, шабинартаа ошобо. 49Тэрэнэй уһан дээгүүр ябаһыень хараһан шабинарынь сошожо, хии үзэгдэл[†] гэжэ һанаад, айһандаа хашхаралдаба,[+] 50ухаа алдаба. Зүгөөр Иисүүс тэдэндэ:

– Зоригтой байгты. Энэ Биб, бү айгты, – гэбэ. 51Тиигээд Иисүүсэй шабинарайнгаа онгосодо һуухатайнь сасуу һалхин намдаба. Харин шабинарынь гайхахын ехээр гайхаба. 52Тэдэнэр хилээмэнтэй бүтээһэн гайхамшагта хэрэгэй үнэн удхые ойлгоогүй, ухаан бодолынь үшөөл баларшаг байгаа бшуу[+].


Иисүүс Гэннэсарээдэй газарта үбшэн зониие эдэгээнэ

53Иисүүс шабинартайгаа далайе гаталжа, Гэннэсарээдэй газарта хүрэжэ ерээд, онгосоо эрье дээрэ гаргаба[+]. 54Онгосоһоо буухатайнь сасуу тэндэхи улад зон Иисүүсые таниба. 55Тиигээд оршон тойронхи бүхы нютагуудаар гүйжэ, Иисүүсэй хаана байһыень дуулахадаал, тиишэнь үбшэн зониие дэбисхэртэйнь асаржа байгаа[+]. 56Иисүүсэй хаанашье ябахада, хото хүдөөдэшье байхада, хүнүүд үбшэн зониие асаржа, хубсаһандатнай халташье хүрэхые зүбшөөгыт даа гэжэ гуйдаг байгаа. Тиин хубсаһандань гараараа хүрөөд абаһан бүхы хүнүүд эдэгэшэдэг бэлэй[+].

#### 7


(Мт 15:1-20)

1[•]Иерусалимһаа[†] хэдэн фарисейнүүд,[†] Хуули заадаг зарим багшанар ерээд, Иисүүсые тойрон сугларба. 2Иисүүсэй зарим шабинарай гараа гуримай ёһоор угаангүй эдеэлжэ байхые тэдэ обёорбо. 3Фарисейнүүд, бусадшье бүхы еврейнүүд[†] хуушан заншалнуудаа наринаар сахижа, гар угаалгын тусхай ёһололгүйгөөр эдеэ хоолдо хүрэдэггүй байгаа[+]. 4Худалдаа наймаанай газарһаа юумэ асараад, өөһэдыгөө угаажа арюудхаагүй һаа, тэдэ эдидэггүй байгаа. Мүн тэдэ аяга шанагаа, амһарта табагаа, забьяануудаа, һандали һуудалнуудаа оро дэрээ угааха гэхэ мэтын ондоошье заншал гуримуудые сахидаг бэлэй[+].

5Тиимэһээ фарисейнүүд, Хуули заадаг багшанар[†] Иисүүстэ хандан:

– Шабинартнай юундэ үбгэ эсэгэнэрэймнай зааһан заншалнуудые сахинагүйб? Тэдэтнай яахадаа гараа угаангүйгөөр эдеэлнэб? – гэбэ[+]. 6Иисүүс харюудань хэлэбэ:

– Хоёр нюуртан! Таанар тухай лүндэншэ Исай үнэн сохомые уридшалан хэлээ һэн лэ:

«Энэ улад зон хэлэ амаараа Намайе хүндэлнэ,
харин зүрхэ сэдьхэлдээ Нам тухай огто бодоногүй[+].
7Хүнүүдэй зохёоһон ёһо гуримуудта һургажа байхадаа,
тэдэ дэмы Намда мүргэнэ даа»[+].

8Таанад Бурханай[†] захяа заабаринуудһаа арсаад, хүнэй зааһан ёһо гуримуудые сахибат. 9Таанад Бурханай захяа заабаринуудые гурим заншалнуудаараа арга мэхэтэйгээр һэлгэжэ шададаг байнат. 10«Аба эжы хоёроо хүндэлэ», «Аба эжы хоёроо муушалһан хүн үхэлдэ хүртэхэ ёһотой» гэжэ Моисейгээр[†] дамжуулан Бурхан хэлэһэн байгаа[+]. 11Харин таанад эхэ эсэгэдээ туһалха юумэтэй байгаад, «Энэшни Корбан», ондоогоор хэлэбэл, Бурханда үргөөтэй юм гэхэнь зүб гэжэ зониие һургахадаа, 12аба эжыдээ ямаршье туһа бү хүргэгты гэжэ һурганат. 13Тиигэжэл таанад Бурханай захяа заабариие өөһэдынгөө тогтооһон ёһо заншалаар һэлгэнэт, тиин үшөөшье олон иимэрхүү юумэнүүдые таанад үйлэдэжэ байдагта.


Ямар юумэнүүд хүниие бузарланаб?

14Иисүүс дахин улад зониие Өөртөө дуудажа хэлэбэ:

– Хүн бүхэн хэлэһыемни шагнажа, ойлгохые хэшээгты! 15-16Гаднаһаа досоотнай орожо байһан юумэн таниие бузарладаггүй. Харин досооһоотнай гаража байһан юумэн таниие бузарладаг[*][+].

17Иисүүсэй улад зониие орхёод гэртэ ороходонь, хэлэһэнээ манда тайлбарилжа үгыт гэжэ шабинарынь гуйба.

18– Хэлэһыемни хэнтнайшье мүнөө болотор ойлгоогүй гээшэ гү? Гаднаһаа зосоотнай ороһон ямаршье юумэн үнэндөө таанадые бузарлажа шадахагүй, 19юундэб гэхэдэ, тэрэ юумэн танай зүрхэндэ ороно бэшэ, харин танай хотондо ороод, һүүлдэнь бэеһээтнай гаргагдадаг ха юм. (Иигэжэ хэлэхэдээ Иисүүс ямаршье эдеэ хоолые эдихэдэ зохихо юм гэжэ батална гээшэ.)[+]

20Тиигээд Иисүүс үргэлжэлүүлбэ:

– Досооһоотнай гарадаг юумэн таанадые бузарладаг[+]. 21Досоотнай, һанаа зүрхэндэтнай нүгэлтэ[†] хүсэлэнгүүд түрэжэ, таанадые ташаяангы ябадалда хүргэдэг, хулгай хүүлэдэг, алаха хюдаха,[+] 22эрэдээ гү, али эхэнэртээ урбаха тээшэ түлхидэг, хомхой сэдьхэлтэй, хара һанаатай болгодог, худал хуурмаг, зальхай ябадал, атаа жүтөө түрүүлдэг, хэрүүл ама, бардам зан, тэнэг ааша гаргадаг. 23Эдэ бүхы нүгэлтэ юумэнүүд досооһоотнай гараад, таанадые бузарладаг юм.


Эхэнэрэй һүзэг

24[•]Иисүүс Галилейһээ[†] гаража, Тиир хотын шадар ерэжэ, нэгэ гэртэ зогсобо. Эндэ ерэһэн тухайгаа хүнүүдтэ мэдүүлхэ дурагүй байбашье, танигдангүй байжа шадабагүй[+]. 25Ада шүдхэртэ[†] барюулһан басаганай эхэнь Иисүүс тухай дуулаад, Тэрээндэ ерэжэ, хүлдэнь унаба. 26Еврей-бэшэ тэрэ эхэнэр Сириин Финики гэжэ газарһаа гарбалтай байгаа. Басагыемни бариһан ада шүдхэрые гаргажа үгыт даа гэжэ тэрэ эхэнэр Иисүүсые гуйба[+]. 27Харин Иисүүс тэрэ эхэнэртэ:

– Нэн түрүүн үхибүүдые садхааха хэрэгтэй. Тэдэнэй эдихэ хоол абаад, нохойнуудта хаяхань зохихогүй юм[*], – гэбэ[+].

28– Тиимэшьел даа, Эзэн,[†] теэд шэрээһээ унаһан үхибүүдэй үлөөдэһые нохойнуудшье эдидэг ха юм, – гэжэ үнөөхи эхэнэрынь харюусаба.

29– Зүб даа энэ харюушни. Ши гэртээ хари, басаганайшни досооһоо ада шүдхэр гаража тонилоо, – гэжэ Иисүүс эхэнэртэ хэлэбэ. 30Гэртээ ерээд, тэрэ эхэнэр басаганайгаа орон дээрээ хэбтэхыень хараба; досоохи ада шүдхэрынь гаража ошоһон байба.


Иисүүс хэлэгүй дүлии хүниие эдэгээбэ

31Тиирэй шадархи газарһаа гараад, Иисүүс Сидоон хотоор дайраад, Галилей далай тээшэ зүглэбэ. Замдаа Тэрэ Арбан хото гэжэ нэрэтэй арбан хотын хажуугаар үнгэрбэ[+]. 32Хэдэн хүн Тэрээндэ дүлии, арай шамай дуугардаг хүниие асаржа, дээрэнь гараа табижа адислыт даа гэжэ Иисүүсые гуйба[+]. 33Иисүүс тэрэниие гансаарыень зонһоо зайсуулаад, шэхэнүүдтэнь хургануудаа хэбэ, тиигээд тэдээн дээрээ нёлбоод, хэлэндэнь халта хүрэбэ[+]. 34Тиигээд огторгой өөдэ хаража, ехэтэ һанаа алдаад:

– Эффата! (энэнь «Нээгдыш!» гэһэн удхатай) – гээд үнөөхи хүндөө хэлэбэ. 35Тиигэмсээрнь тэрэ хүн дары дууладаг, ямаршье бэрхэшээлгүй хэлэдэг болошобо.

36– Хэһэн юумэн тухаймни хэндэшье бү дуулгаарайгты, – гэжэ Иисүүс зондо захирба. Теэд Тэрэнэй хорихо тумань, зон бүришье ехээр энэ ушар тухай хэлсэжэ байгаа[+]. 37Дуулаһан зон булта аргагүй ехээр гайхалдаба:

– Иисүүс ямаршье юумые һайнаар хэнэ. Дүлии зониие дууладаг болгоно, хэлэгүй зониие дуугардаг болгоно.

#### 8


(Мт 15:32-39)

1[•]Дахин тэдэ үдэрнүүдтэ ехэ олон зон Иисүүсые тойроод сугларба. Зоной эдихэ юумэгүй болоходо, Иисүүс шабинараа дуудажа хэлэбэ:

2– Би эдэ зониие хайрланаб. Тэдэ Намтай гурбан үдэр байлсаа, теэд мүнөө эдихэ юумэгүй болоод байна[+]. 3Тэдэнэй зариманиинь холоһоо ерээ. Тиимэһээ үлэн хооһон гэртэнь табибални, тэдэ замдаа һуларжа ядаржа магадгүй.

4– Теэд эзэгүй хооһон энэ газарта эдэ зониие бултыень садхааха хилээмэ хүн хаанаһаа олохоб? – гэжэ шабинарынь асууба[+].

5– Таанадта хэды шэнээн хилээмэ байнаб? – гэбэ Иисүүс.

– Долоон жэжэхэн монсогор хилээмэн байна, – гэлдэбэ шабинарынь. 6Иисүүс улад зониие һуухыень захирба. Тиигээд байгаа долоон хилээмэ абаад, Бурханда[†] баяр баясхалан хүргэбэ. Хилээмэеэ хухалан, хүн зондо хүртөөжэ хубаахыень шабинартаа үгэбэ. Шабинарынь хубааба. 7Үшөө тэдэ хэдыхэн загаһатай һэн. Иисүүс тэдэнэй түлөө Бурханда баясхалан хүргөөд, тэрэ загаһа хубаажа үгэхыень шабинартаа захиба. 8-9Дүн хамтадаа дүрбэн мянган шахуу ганса эрэшүүл дураараа эдижэ садаа, үшөө тиихэдэ эдеэнэй үлөөдэһэн долоон түрсүүгээр дүүрэн суглараа. Иисүүс хүн зоноо тараагаад, 10шабинартайгаа хамта онгосодо һуужа, Далманутаагай газар нютаг руу тамарба.


Тэнгэриһээ баталагдаһан гайхамшагта тэмдэг

11[•]Хэдэн фарисейнүүд[†] Иисүүстэ ерэжэ, үгөөр буляасалдаба. Тиигээд Тэрэниие туршахаяа һэдэжэ, тэнгэриһээ баталагдаһан гайхамшагта дүлгэ тэмдэг[†] харуулыт даа гэбэ[+]. 12Иисүүс хүндөөр һанаа алдажа:

– Оршон үеын зон яахадаа гайхамшагта дүлгэ тэмдэг харуулхые шаарданаб? Зүб даа, ямаршье тиимэ юумэн тэдэ зондо харуулагдахагүй, – гэжэ хэлээ һэн. 13Тиигэмсээрээ Тэрэ фарисейнүүдые орхёод, дахин онгосодоо һуугаад, далайн нүгөө эрье руу тамарба.


Фарисейнүүдэй ба Иродэй эһээбэри

14[•]Шабинарынь хилээмэ абахаяа мартаһан байба, тиимэһээ онгосодонь оройдоол гансахан монсогор хилээмэн байгаа.

15– Һэргэг байгты! Фарисейнүүдэй, Иродэй эһээбэриһээ болгоомжолжо ябагты, – гэжэ Иисүүс шабинараа һэргылбэ[+].

16– Маанадта хилээмэнэй үгы байһан дээрэһээ тиигэжэ хэлээ ёһотой, – гэжэ шабинарынь өөһэд хоорондоо тухайлба. 17Юун тухай хэлсэжэ байһыень мэдээд, Иисүүс тэдэндээ хэлэбэ:

– Таанар хилээмэ абаагүйбди гэжэ юундэ хоорондоо хэлсээбта? Мүнөө болотор мэдэбэ, ойлгобогүй гээшэ гүт? Ухаан бодолтнай тиимэ мунхаг байна гээшэ гү[+]? 18-19Нюдэтэй байгаад, харанагүй гээшэ гүт? Шэхэтэй аад лэ, дууланагүй гээшэ гүт? Табахан монсогор хилээмэ табан мянган хүндэ хубаажа үгэхэдэмни, хэды түрсүүгээр дүүрэн үлөөдэһэ суглуулһанаа һананагүй аалта?

– Арбан хоёр түрсүүг, – гэжэ шабинарынь харюусаба[+][+].

20– Тиигээд долоон хилээмэ дүрбэн мянган хүндэ хубаахадамни, хэды түрсүүгээр дүүрэн үлөөдэһэ суглуулаа һэмта? – гэжэ Иисүүс һураба.

– Долоон түрсүүг, – гэжэ шабинарынь харюусаба[+].

21– Теэд юун тухай хэлэһыемни мүнөөшье болотор ойлгоногүй гээшэ гүт? – гэжэ Иисүүс дахин һураба.


Бэтсаидаа хотодо Иисүүс һохор хүниие эмнэбэ

22Иисүүсэй шабинартайгаа Бэтсаидаа хото ерэхэдэнь, хэдэн хүн тэрээндэ һохор хүниие хүтэлжэ асараад, адис хүртүүлэн эдэгээхыень гуйба[+]. 23Иисүүс тэрэ һохор хүниие гарһаань барижа, тосхонһоо хүтэлэн гаргаба. Тиигээд нюдэндэнь нёлбоод, дээрэнь гараа табин адислаад:

– Зай, юумэ харана гүш? – гэжэ һураба[+]. 24Тэрэнь иишэ тиишээ хараад:

– Хүнүүдые харанаб, теэд тэдэ тойроод ябаһан мододтол адли үзэгдэнэ, – гэжэ хэлэбэ.

25Иисүүс дахин нюдэндэнь гараараа хүрэбэ. Тиигэхэтэйнь сасуу үнөөхи хүн хараатай болобо; нюдэнь эдэгэжэ, тэрэ бүхы юумэ эли тодоор харадаг болобо.

26– Зай, ши гэртээ хари, тосхондо бү ороорой, – гэжэ захин, Иисүүс тэрэ хүниие ябуулба.


Иисүүс гээшэмнай хэн бэ?

27[•]Иисүүс шабинартайгаа Филиппэй Кесари хотын хажуудахи тосхонуудта ошобо.

– Хүнүүд Намайе хэн гэжэ һананаб? – гэжэ Иисүүс шабинарһаа замдаа ябахадаа асууба.

28– Зариманиинь Уһаар Арюудхагша Иоанн байнат, нүгөөдүүлынь Элияа гээшэт, үшөө бусадынь лүндэншэдэй нэгэниинь байнат гэжэ хэлсэнэ, – гээд шабинарынь харюусаба[+].

29– Теэд таанар Намайе хэн гэжэ һананабта? – гээд Иисүүс һураба.

– Та Бурханай табисууртат, – гэжэ Пётр харюусаба[+].

30– Хэн байһан тухаймни хэндэшье ама бү гарагты, – гэжэ Иисүүс шабинартаа захирба[+].


Иисүүс зобохо, алуулха тухайгаа хэлэнэ

31[•]Иисүүс Өөртэйнь юу болохо тухай шабинартаа хөөрэжэ эхилбэ:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн аргагүй ехээр зобохо, ахамадууд, ахамад санаарта болон Хуули заадаг багшанар[†] Тэрээнһээ арсаха. Тэрээниие алаха, теэд гурбадахи үдэртөө Тэрэ амидырха[+]. 32Тиигэжэ Иисүүс шабинартаа тон эли тодоор хэлэжэ байгаа. Тиимэһээ Пётр Тэрэниие хажуу тээшэнь дуудажа абаашаад, иигэжэ хэлэхэеэ болиит гэбэ[+]. 33Харин Иисүүс шабинар тээшээ эрьен хараад, Пётрые зэмэлэн:

– Холо боло Намһаа, сатана! Шинии һанал бодолнуудшни Бурханһаа үршөөгдэнэ бэшэ, харин хүн шанарһаашни бүрилдэнэ! – гэбэ[+]. 34Удаань Иисүүс улад зониие, шабинараа дуудаад хэлэбэ:

– Намтай ябалсаха дуратай хүн өөр тухайгаа бодохоёо болёод, үдэр бүхэн хэрээһэеэ үргэлөөд[*], хойноһоомни яба[+]. 35Ушарынь хэлэбэл, ами наһаяа абарха һанаатай хүн тэрэнээ алдаха, харин Минии түлөө, мүн Һайн Мэдээсэлэй[†] түлөө ами наһаяа үгэбэл, абарагдаха[+]. 36Хэрбээ танай бүхы дэлхэйе олзолоод, ами һүнэһэеэ алдабалтнай, танда ашагтай гү? Үгыл даа![+] 37Таанад ямаршье юумэ түлөөд, ами һүнэһэеэ бусаажа шадахагүйлта[+]. 38Хэрбээ забхай, нүгэлтэ[†] энэ дэлхэйн зоной дунда байхадаа Намһаа, Минии һургаалһаа[†] эшэбэлтнай, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Эсэгынгээ алдартай Бурханай Эльгээмэлнүүдтэй хамта ерэхэдээ, таанадһаа эшэхэл[+].

#### 9


(Мт 16:21-28; Лк 9:22-27)

1– Эндэ байгшадай зариманиинь һүр хүсэтэй Бурханай[†] хаан түрэ[†] үзөөгүйдөө үхэхэгүй гэжэ таанарта үнэниие хэлэнэб, – гэбэ Иисүүс[+].


Иисүүсэй бодото һүр хүсэн

2[•]Зургаан хоногой үнгэрхэдэ, Иисүүс Пётрые, Яков Иоанн хоёр аха дүүнэрые абажа, үндэр хада өөдэ гараба. Тэндэ Иисүүс шабинарайнгаа урда эрид хубилба[+]. 3Хубсаһаниинь туяа мэтэ һаргама сагаан болоо, газар дэлхэй дээрэ ямаршье будаг тиигэжэ сагааруулжа шадахагүйл[+]. 4Иисүүстэй хөөрэлдэжэ байһан Моисей[†] Элияа хоёр бии болобо[+]. 5Тиихэ зуура Пётр Иисүүстэ:

– Рабби! Эндэ байхадамнай манда ямар һайн гээшэб. Гурбан майхан бодхоое: нэгыень Танда, нэгыень Моисейдэ, үшөө нэгыень Элияада, – гэбэ. 6Пётр юушье хэлэһэнээ мэдэнгүй тиигэжэ хэлээ бшуу, юундэб гэхэдэ, шабинар ехээр айн һүрдэһэн байгаа. 7Тиигэжэ байтарнь үүлэн бии боложо, тэдэниие хушаад, тэндэһээнь иимэ абяан дуулдаба:

– Энэ Минии инаг хайрата Хүбүүмни юм, үгыень дуулажа байгты[+].

8Шабинарайнь тойроод харан гэхэдэнь, Иисүүсһээ ондоо хэншье үгы байба.

9Хадаһаа буужа ябахадаа Иисүүс шабинартаа:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй үхөөд амидыртар энэ үзэһэн хараһанаа хэндэшье бү хэлээрэйгты, – гэжэ захирба[+]. 10Шабинарынь энэ нюуса хадагалжа ябаа, теэд «үхөөд амидырхань» ямар удхатайб гэжэ бэе бэеһээн һурадаг байгаа.

11– Хуули заадаг багшанар[†] юундэ Бурханай табисуурта Христоосой ерэхын урда тээ Элияа лүндэншэ ерэхэ ёһотой гэдэг бэ? – гэжэ шабинарынь Иисүүсһээ асууба. 12Иисүүс харюусаба:

– Үнэхөөрөө Элияа түрүүн ерэжэ, бүхы юумэ бэлдэхэ ёһотой. Тиихэдээ юундэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн ехээр зобохо, Тэрээнһээ арсаха юм гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг бэ[+]? 13Элияа ерээ, тиин Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэнэй ёһоор хүнүүд дура зоргоороо тэрээнтэй болоо гэжэ таанадта хэлэнэб[+].


Иисүүс досоогоо ада шүдхэртэй хүбүүе эдэгээбэ

14[•]Иисүүсэй гурбан шабинартайгаа хамта бусад шабинартаа ерэхэдэнь, тэдэнииень ехэ олон зон тойроод, Хуули заадаг багшанарай тэдээнтэйнь арсалдажа байхань харагдаба. 15Иисүүсые харахадаа улад зон ехээр гайхалдажа, Тэрэниие мэндэшэлхэ гэжэ гүйлдэбэ.

16– Таанад эдэнтэй юун тухай арсалданабта? – гэжэ Иисүүс шабинарһаа асууба. 17Улад зоной дундаһаа нэгэ хүн харюусаба:

– Багша, би Танда хүбүүгээ абажа ерээб. Тэрэнииемни ада шүдхэр[†] дараад, хэлэгүй болгоод байна[+]. 18Ада шүдхэр добтолходоол хүбүүемни газараар мухарюулна, аманһаань хөөһэ бурана, шүдэнь хабирна, бэень хүшэлдэнэ. Тэрэ ада шүдхэрые намнажа үгыт гээд шабинарыетнай гуйхадамни, тэдэтнай оролдоод шадабагүй.

19Иисүүс улад зондо хандан:

– Этигэл[†] һүзэггүй зон аа! Үшөө хэды шэнээн таанадтай байхабиб? Үшөө хэды болотор таанадые тэсэжэ тэбшэжэ байхабиб? Тэрэ хүбүүе Намда асарагты! – гэжэ хэлэбэ. 20Хүбүүе асарба. Иисүүсые харамсаараа ада шүдхэр хүбүүе таталзуулан һалагануулба. Хүбүүнэй аманһаа хөөһэ буран, тэрэ газараар мухариба[+].

21– Үнинэй иимэ болоо һэн гү? – гэжэ Иисүүс хүбүүнэй эсэгэһээ һураба. Тэрэнь:

– Багаһаал тиимэ һэн. 22Ада шүдхэр хүбүүемни оло дахин галда, уһанда шэдээд, алахаяа забдаа. Маанадые хайрлажа, шадахал һаа, туһалыт даа! – гэжэ гуйба[+].

23– Юундэ «шадахал һаа» гэбэш? Этигэл һүзэгтэй һаашни, хүсэһэн лэ юумэншни бүтэхэ юм! – гэжэ Иисүүс харюусаба[+]. 24Тиигэхэтэйнь сасуу хүбүүнэй эсэгэ:

– Би этигэнэб! Бүри ехэ этигэл һүзэг хайрлан туһалыт! – гэжэ хашхарба. 25Улад зоной үшөө олоор сугларжа байхые харахадаа, Иисүүс ада шүдхэртэ захирба:

– Хэлэгүй, дүлии ада шүдхэр! Би шамда захирнаб: энэ хүбүүнһээ гара, хойшодоо тэрээндэ бү оро!

26Ада шүдхэр хашхараад, хүбүүе ехээр һалагануулан, досооһоонь гараба. Хүбүүн үхэшэһэн шэнги байба, хүнүүд:

– Тэрэ үхэшөө, – гэлдэбэ[+]. 27Харин Иисүүс гарһаань баряад, хүл дээрээ бодоходонь туһалба[+]. 28Һүүлдэ Иисүүсэй шабинартайгаа гэртээ ерээд, гансаараа байхадань, тэдэнь:

– Яахадаа бидэ тэрэ ада шүдхэр даража шадаагүйбибди? – гэжэ асууба.

29– Иимэрхүү ада шүдхэрнүүдые имагтал зальбаралаар[†] даража болохо юм, – гэжэ Иисүүс харюусаба.


Иисүүс дахин үхэхэ тухайгаа хэлэнэ

30[•]Иисүүс шабинартайгаа тэндэһээ гараад, Галилейе[†] үнгэржэ ябаба. Хаана ябаһанаа хүнүүдтэ мэдүүлхэгүй гэжэ Тэрэ оролдоо. 31Ушарынь юуб гэбэл, Тэрэ шабинараа һургажа байгаа.

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдэй гарта тушаагдахань, тиигээд Тэрэ алуулаад, гурбадахи үдэртөө амидырха, – гэжэ хэлэбэ[+]. 32Гэбэшье шабинарынь хэлэһэн үгэнүүдэйнь удха ойлгобогүй, тиин һурахаяашье зүрхэлбэгүй[+].


Эгээн ехэнь хэн гээшэб?

33[•]Иисүүс шабинартайгаа гэртээ Капернаум хото ерэбэ. Гэртээ ороод Тэрэ:

– Хэлэгты даа, таанад замдаа юун тухай арсалдаабта? – гэжэ шабинарһаа һураба[+]. 34Хоорондоо хэмнай агууехэб гэжэ арсалдаһан байгаа, тиимэһээ багшынгаа урда шэмээгүй байба. 35Иисүүс һуугаад, арбан хоёр шабинараа дуудаад:

– Хүндэтэй газарта һууха дуратай хүн һүүл хабида байха, бусадай зараса болохо, – гэбэ[+]. 36Тиигээд Иисүүс нэгэ үхибүүе шабинарайнгаа дунда байлгаад, тэрэниие тэбэреэд хэлэбэ:[+] 37– Минии нэрээр иимэ нэгэ үхибүүе тогтоожо абаһан хүн Намайе тогтоожо абаһан болоно. Тиихэдэ Намайе тогтоожо абаһан хүн Намайе иишэ эльгээһэн Бурханиие тогтоожо абана гээшэ[+].


Манда эсэргүүсээгүй зон манай талада юм

38– Багша, Танай нэрээр ада шүдхэрнүүдые дарадаг хүниие бидэ хараабди. Тэрэ хүн маанадаар суг ябалсаагүй, тиимэһээ бидэ тэрэниие хорёобди, – гэжэ Иоанн хэлэбэ[+]. 39Иисүүс шабинартаа хэлэбэ:

– Тэрэниие хорихо гэжэ бү оролдогты. Минии нэрээр гайхамшагта үйлэ бүтээһэн хүн тэрэ дороо Намайе муудхажа шадахагүй. 40Танда эсэргүүсээгүй хүн танай талада байна[+]. 41Бурханай табисууртын шабинар хадатнай таанадта аяга уһа хэжэ үгэһэн хүн өөрынгөө шагнал заабол абаха гэжэ Би баталнаб[+].

42Зүгөөр Намда этигэгшэ эдэ багашуулай нэгыеньшье нүгэл[†] хилэнсэдэ түлхиһэн хүн дээрэ аймшагтай хэһээлтэ бууха. Тэрэ хүнэй хүзүүндээ тээрмын шулуу уюулаад, далайн оёорто хаюулбалнь, тэрээндэ өөртэнь дээрэ байха һэн[+]. 43-44Хэрбээ гарайшни шамайе нүгэлдэ оруулаа һаань, тэрэнээ таһа сабшаад хая. Хоёр гартайгаа залирдаггүй гал тамада[†] орожо хосоронхаар, ганса гартайгаар мүнхын амидарал амсабалшни шамда дээрэ байха[*][+]. 45-46Хэрбээ хүлэйшни шамайе нүгэлдэ оруулаа һаань, тэрэнээ таһа сабшаад хая. Хоёр хүлтэйгөө гал тамада орожо хосоронхаар, ганса хүлтэйгөө амиды ябаһан дээрэ[*]. 47Хэрбээ нюдэнэйшни шамайе нүгэлдэ оруулаа һаань, тэрэнээ һуга тата. Хоёр нюдэтэйгөө гал тама руу хаюуланхаар, үрөөһэн нюдэтэйгөө Бурханай хаан түрэдэ ороболшни шамда дээрэ[+]. 48Гал тама соо нүгэлтэдые эдидэг үтэ хорхойнууд хэзээшье үхэдэггүй, галыньшье залирдаггүй. 49Ямаршье тахил яажа дабһаар дабһалуулан арюудхагдадаг бэ, тон тиигэжэл хүн бүхэн галаар туршуулан арюудхагдаха. 50Дабһан болбол һайн юумэн гээшэ, теэд амтаяа гээгээ һаань, яажа дахин гашуун болгохобта? Таанад досоогоо дабһатай байгты, хоорондоо эбтэй эетэй ажамидарагты[+].

#### 10


(Мт 19:1-9)

1[•]Иисүүс тэндэхи газарһаа гараад, Иордан[†] голой нүгөө талада оршодог Иудей можо ерэбэ. Дахяад лэ ехэ олон зон Тэрээндэ ерэжэ, Иисүүс тэдэниие урдынхидаал адляар һургаба. 2Хэдэн фарисейнүүд[†] тэндэнь ерээд, Иисүүсые үгэдэнь торгоохо һанаатайгаар:

– Хэлыт даа, Хуулиин ёһоор үбгэн һамганһаа һалаха эрхэтэй гү? – гэжэ һураба. 3Урдаһаань Иисүүс:

– Моисей[†] таанадта юун гэжэ захяа һэн бэ? – гэжэ һураба.

4– Һалаха тухай гэршэлгэ[†] һамгандаа үгөөд, һалажа болохо гээд Моисей захяа һэн, – гэжэ фарисейнүүд харюусаба[+]. 5Тиихэдэнь Иисүүс хэлэбэ:

– Шулуун сэдьхэлтэй байһан хадатнай Моисей тиимэ ёһо заншал таанадта тогтоогоо юм. 6Тиихэдэ юртэмсэ дэлхэй зохёон бүтээхэдээ, Бурхан[†] нэн түрүүн эрэ эмэ хоёрые бүтээгөө юм[+]. 7Тиимэһээл эрэ хүн эхэ эсэгэеэ орхёод, һамгантайгаа нэгэдэхэ,[+] 8тиин тэрэ хоёр ганса бэе болон эблэрхэ гэжэ хэлээ юм. Тиихэлээрээ тэдэ хоёр болбол хоёр бэшэ, харин нэгэ бэе гээшэ. 9Тиимэһээ Бурханай нэгэдүүлһэн юумэ хүн хубааха ёһогүй[+].

10Һүүлдэнь гэртээ ерээд байхадаа шабинарынь үнөөхи һургаһан юумэн тухайнь һураба.

11– Һамганһаа һалаад, ондоо эхэнэртэй һууһан хүн түрүүшынгээ һамганда урбаба гээшэ. 12Тон тиигэжэл нүхэрһөө һалаад, ондоо эрэтэй һууһан эхэнэр түрүүшынгээ нүхэртэ урбаба гээшэ, – гэжэ Иисүүс тайлбарилба[+].


Иисүүс үхибүүдые адислана

13[•]Зарим хүнүүд үхибүүдээ адиста хүртүүлхэеэ Иисүүстэ асарба. Зүгөөр шабинарынь тэдэ үхибүүдые багшадаа ойртуулбагүй. 14Тиигэхыень хараад, Иисүүс уурлажа:

– Үхибүүдые наашань табигты, Намда ерэхэдэнь һаалта бү хэгты. Эдэ үхибүүдтэл адли зон Бурханай хаан түрын мэдэлдэ юм. 15Эдэ үхибүүд мэтээр Бурханай хаан орониие тогтоон абаагүй хүн тэндэ хэзээшье орожо шадахагүй гэжэ баталан хэлэнэб, – гэбэ[+]. 16Тиигээд Иисүүс үхибүүдые тэбэреэд, адислаба[+].


Баян хүн

17[•]Иисүүсэй харгыда ябахада нэгэ хүн Тэрээндэ гүйжэ ерээд, үбдэг дээрээ һүгэдэн унажа:

– Эрхим багша! Мүнхын амидаралда хүртэхын тула би юу хэхэ ёһотойбиб? – гэжэ һураба[+]. 18Иисүүс харюудань хэлэбэ:

– Юундэ Намайе эрхим гэбэш? Имагтал Бурхан эрхим гээшэ[+]. 19Ши захяа заабаринуудые мэдэнэ ха юмши. «Бү ала, ханидаа бү урба, хулгай бү хэ, бусад тухай худал юумэ бү хэлэ, хүниие мэхэлжэ, юумыень бү аба. Эхэ эсэгэеэ хүндэлэ»[+].

20– Багша аа, эдэ захяа заабаринуудые бултыень би эдир наһанһаа сахижа ябадаг хүнби, – гэжэ үнөөхи хүниинь хэлэбэ[+]. 21Иисүүс тэрэ хүниие шэртэжэ, һайшаан хэлэбэ:

– Шамда нэгэл юумэн дутана: ошожо зөөри зөөшэеэ бултыень худалдаад, мүнгыень үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэ, тиигээ һаа, тэнгэри дээрэ баялиг зөөритэй болохош. Тиигээд Намда ерэжэ, хажуудамни ябаарай[+].

22Тиигэжэ хэлэхыень дуулахадаа, үнөөхи хүнэй шарайнь хубилба. Тэрэ уйдхартайгаар саашалба, ушарынь юуб гэхэдэ, тэрэ хүбүүн аргагүй ехэ эд зөөритэй байгаа. 23Иисүүс тойрожо хараад:

– Баян хүнүүдэй Бурханай хаан орондо орохонь бэрхэтэйл байха даа! – гэжэ шабинартаа хэлэбэ[+]. 24Эдэ үгэнүүдыень дуулахадаа, шабинарынь сошолдон гайхалдаба. Харин Иисүүс дабтажа:

– Үхибүүдни, Бурханай хаан орондо орохонь бэрхэтэйл байха даа! 25Баян хүнэй Бурханай хаан орондо орохоһоонь бэлээр зүүнэй һүбөөр тэмээн ороод гарахал, – гэжэ хэлэбэ.

26Шабинарынь бүришье ехээр гайхалдан:

– Тиихэдээ хэн абарагдаха аргатайб? – гэжэ бэе бэеһээн һураба. 27Иисүүс тэдэнээ шэртэн хараад:

– Хүнүүд өөһэдыгөө абаржа шадахагүй, харин юушье хэхэ аргатай Бурхан тэдэниие абаржа шадаха, – гэбэ[+]. 28Тиигэхэдэнь Пётр:

– Бидэ хамаг юумэеэ орхёод, Таниие дахаабди, һаныт, – гэбэ[+].

29– Минии тулада, Һайн Мэдээсэлэй[†] аша туһада гэрээ гү, аха дүүнэрээ гү, эгэшэ дүүнэрээ гү, аба эжыгээ гү, һамга үхибүүдээ гү, али эдлэжэ байһан газараа орхиһон хүн[+] 30энэ дэлхэйдэ бүришье ехэ юумэндэ хүртэхэ гэжэ Би баталнаб. Тэдэнэр зуу дахин олон гэрнүүдтэй, аха дүүнэртэй, эгэшэ дүүнэртэй, эжынэртэй, үхибүүдтэй, эдлэхэ газартай байха, хашалга мүрдэлгэнүүдыешье өөр дээрээ мэдэрхэ, тиин ерээдүйдэ мүнхын ажамидаралтай болохо[+]. 31Зүгөөр мүнөө түрүү зэргэдэ байгшадай олониинь һүүл зэргэдэ орохо, тиихэдэ мүнөө һүүл зэргэдэ байһанай олониинь түрүүлэн гараха[+].


Иисүүс үхэхэ тухайгаа гурбадахияа хэлэнэ

32[•]Иисүүс шабинартайгаа Иерусалим[†] руу зорибо. Тэрэ айһан зобоһон шабинарайнгаа урдань алхалба, харин тэдэнэй хойноһоо баһа айшаһан хүн зон һубарилдан ябаба. Нэгэ һабаандаа Иисүүс арбан хоёр шабинараа хажуу тээшэнь абаашаад, Өөртэйнь юу ушарха тухай хөөрэжэ үгэбэ.

33– Мүнөө бидэ Иерусалим орохомнай. Тэндэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие түрүү санаартанай,[†] Хуули заадаг багшанарай[†] гарта тушааха. Тэдэнэр Хүбүүе гэмнэн, үхэлэй саазада хүртөөхэ гэжэ шиидээд, бусад арадай гарта тушааха. 34Тэдэнь Тэрэниие баһаха, нёлбохо, сохихо, хожомынь алаха. Зүгөөр Хүбүүн гурбадахи үдэртөө амидырха[+].


Яков Иоанн хоёрой гуйлта

35[•]Яков Иоанн гэдэг Зэбэдэйн хоёр хүбүүд Иисүүстэ ерэжэ:

– Багша аа, бидэ Таниие нэгэ юумэн тухай гуйхамнай, – гэбэ[+].

36– Юун тухай гуйнабта? – гэжэ Иисүүс һураба.

37– Алдарта хаан түрынгөө шэрээдэ һуухадаа, бидэ хоёрой нэгыемнай баруун таладаа, нүгөөдыемнай зүүн таладаа һуулгажа хайрлыт даа, – гэжэ тэдэ Иисүүсһээ гуйба[+].

38– Таанад юун тухай гуйжа байһанаа үнэхөөрөө ойлгоногүйт. Минии амсаха ёһотой зоболонгой аягаһаа таанад уужа амсажа шадаха аалта? Минии хүртэхэ ёһотой зоболонто уһан арюудхалгада[†] таанад хүртэжэ шадаха аалта? – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].

39– Шадахабди, – гэжэ Яков Иоанн хоёр харюусаба.

– Үнэхөөрөө таанад Минии зоболонгой аягаһаа амсахат, Минии хүртэхэ уһан арюудхалгада хүртэлсэхэт[+]. 40Теэд баруун таладамни, зүүн таладамни һууха хүнүүдые һунгахань Минии мэдэлдэ бэшэ. Тэдэ һууринуудта Бурханай табиһан хүнүүд һууха, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

41Бусад арбан шабинарынь энээн тухай дуулахадаа, Яков Иоанн хоёрто сухалаа ехээр хүрэбэ. 42Тиимэһээ Иисүүс тэдэниие дуудаад хэлэбэ:

– Арад зоной захирагшад гэжэ нэрлэгдэдэг хариинхид тойроошо арад зоноо зонхилхо дуратай байдаг, мүн түшэмэд һайдуудыньшье албатанаа захирха бүрин засагтай байдаг. 43Харин таанад тэдэндэл адляар бэеэ абажа бү ябагты. Агууехэ болохо һанаатай хүнтнай бусадайнгаа бултанайнь зараса болохо ёһотой[+]. 44Али түрүү зэргэдэ гараха һанаатай хүнтнай бусадайнгаа барлаг болохо ёһотой. 45Ушарынь юуб гэхэдэ, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдые зарахаяа ерээ бэшэ, харин бусад уладта алба хэхэеэ, мүн үнэтэ ами наһанайнгаа сэнгээр олон хүнүүдые абархаяа ерээ[+].


Иисүүс һохор Бартимейе эдэгээбэ

46[•]Иисүүс шабинартайгаа Ерихоон хото ерэбэ. Хожом хотоһоо ехэ олон зоноор үдэшэлүүлэн гаража ябахадань, харгын хажууда Тимейн Бартимей гэдэг һохор хүбүүн юумэ гуйраншалжа һууба[+]. 47Хажуугаарнь Назаредэй Иисүүс үнгэрнэ гэжэ дуулахадаа, тэрэ:

– Давидай үри һадаһан,[†] Иисүүс! Намайе үршөөжэ хайрлыт даа! – гэжэ хашхарба[+]. 48Олохон зон тэрээндэ дуугүй бай гэжэ зандарба, теэд тэрэнь бүришье шангаар:

– Давидай үри һадаһан, намайе үршөөн хайрлыт даа! – гэжэ хашхарба. 49Иисүүс зогсоод:

– Дуудагты тэрэниие! – гэбэ. Тэрэ һохор хүниие хүнүүд дуудан:

– Бү ай! Бодо, Тэрэ шамайе дуудана, – гэбэд. 50Бартимей һүрэн бодохотойгоо зэргэ гадар хубсаһаа тайлажа хаяад, Иисүүстэ ерэбэ.

51– Шамда юу хэжэ туһалхабиб? – гэжэ Иисүүс тэрээнһээ һураба.

– Багша, намайе харадаг болгыт даа, – гэжэ Бартимей харюусаба.

52– Яба даа, этигэлшни[†] шамайе элүүр мэндэ болгобо, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. Һохор хүниинь тэрэ дороо харадаг боложо, Иисүүсэй хойноһоо ябаба[+].

#### 11


(Мт 21:1-9; Лк 19:28-38; Ин 12:12-15)

1[•]Иисүүс шабинартайгаа Иерусалимда,[†] Элеон хадын хаяада оршодог Бэтпагээ ба Бэтаани тосхонуудта ойртоод, тиишэнь хоёр шабияа эльгээбэ[+].

2– Урдатнай байһан тосхон ошогты. Тэндэ оромсоороо хүн амитанай оройдоо унаагүй залуу элжэгэнэй уяатай байхые харахат. Тэрэниие уяаһаань тайлаад, наашань хүтэлжэ асарагты. 3Хэрбээ таанарһаа: «Юу хэжэ байнабта?» – гэжэ һураа һаань, «Энэ элжэгэн Эзэндэ[†] хэрэгтэй болоо», – гэжэ харюусаарайт, тиихэдэтнай тэрэ элжэгэ абажа ябахыетнай дары зүбшөөхэ.

4Шабинарынь ошожо, гудамжада нэгэ гэрэй хажууда уяатай залуу элжэгэ олоод, тэрэниие уяаһаань тайлаба. 5Тэндэ байһан зон:

– Таанад юундэ энэ элжэгэ сэргэһээнь тайлабабта? – гэжэ һураба. 6Шабинар Иисүүсэй захиһан ёһоор харюусаба, тиихэдэнь хүнүүд тэдэниие табиба. 7Шабинар тэрэ элжэгэ асаржа, нюрган дээрэнь хубсаһаяа дэбдибэ, тиигээд Иисүүс тэрээниие унаба. 8Олон зон Иисүүсэй ябаха харгы дээгүүрнь хубсаһаяа дэбдибэ, зарим зон мүшэрнүүдые отолоод, харгы дээгүүрнь хаяба[+]. 9Урдань ябаһан, хойноһоонь дахаһан зон булта:

– Бурханда[†] алдар соло!
Эзэнэй нэрээр заларан Ерэгшэ
үршөөл хайратай байһай!
10Манай үбгэ эсэгэ Давид[†] хаанай мандуулһан хаан түрэ[†]
алдар солотой байһай!
Дээдын тэнгэридэ оршоһон Бурханда алдар соло! – гэжэ шанга шангаар хашхаралдаба[+].

11Иерусалимда ороод, Иисүүс Һүмэ[†] ошожо, досоонь байһан бүхы юумэ анхаралтайгаар хараба. Тиигээд орой болошоһон дээрэһээ арбан хоёр элшэнэрээрээ[†] хамта Тэрэ Бэтаани руу бусажа ошобо.


Иисүүс боди модо хараалдаа хүртөөбэ

12[•]Хойто үдэрынь шабинартайгаа Бэтааниһаа гараад ябахадань, Иисүүсэй гэдэһэниинь үлдэбэ[+]. 13Тэрэ холоһоо набшаһадаар бүрхөөгөөтэй боди модо хараад, тэндэнь эдихээр юумэн олдоно аа гү гэжэ харахаяа ошобо. Теэд модондонь набшаһадһаа бэшэ юушье байбагүй, ушарынь юуб гэбэл, боди модоной[†] үрэ жэмэс үгэхэ саг болоогүй байгаа[*][+]. 14Тиимэһээ Иисүүс тэрэ модондо:

– Хойшодоо энэ модонһоо хүн хэзээдэшье жэмэс бү эдиһэй! – гэжэ хэлэбэ. Тиигэжэ хэлэхыень шабинарынь дуулаһан байгаа.


Иисүүс Һүмэ ошобо

15[•]Иисүүс шабинартайгаа Иерусалим ерэхэдээ Һүмэ оробо. Тэндэһээ наймаашадые, юумэ худалдажа абагшадые намнажа оробо, мүнгэ танга һолигшодой шэрээнүүдые, гулабхаа худалдагшадай һандалинуудые хүмэрюулбэ[+]. 16Тиигээд худалдаа наймаанай ямаршье юумэ Һүмэ соо абажа ябахые хорибо.

17– «Минии гэр бүхы арадуудай мүргэл зальбаралай[†] гэр гэжэ нэрлэгдэхэ», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг. Харин таанад энэ гэр дээрмэшэдэй шэбээлдэг үүр болгожорхёот, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].

18Тиигэжэ хэлэхыень түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар[†] дуулаад, Тэрэниие хюдаха арга бэдэрбэ. Юундэб гэбэл, бүхы зон Тэрэнэй һургаал[†] гайхан анхаржа байгаа, тиимэһээл тэдэнэр Иисүүсһээ айжа байгаа[+]. 19Үдэшэ болоходо Иисүүс шабинартайгаа хотоһоо гаража ошобо[+].


Боди модонһоо абаһан хэшээл

20[•]Хойто үглөөгүүрынь боди модоной хажуугаар үнгэрхэдөө, шабинарынь тэрэ модоной үндэһэндөө хүрэтэр хаташоод байхые хараба. 21Пётр урдань Иисүүсэй тэрэ модондо юумэ хэлэжэ байһыень һанаад:

– Рабби, харыт! Танай хараалда[†] хүртэһэн модон хаташоод байнал, – гэжэ багшадаа хэлэбэ. 22Иисүүс харюудань хэлэбэ:

– Бурханда һүзэгтэй байгты! 23Хэрбээ Бурханда һүзэгтэй, зүрхэ сэдьхэлдээ ямаршье һэжэг маргалтагүй һаа, уулада хандан: «Эндэһээ хүдэлөөд, далай руу һүрэ» гээ һаатнай, захирһан бүхэнтнай бүтэхэ гэжэ Би баталан хэлэнэб[+]. 24Тиимэһээ Бурханда зальбаржа юумэ гуйхадаа, ямаршье эриһэн юумэеэ заабол абахаб гэһэн этигэлтэй[†] байгты, тиигэбэл тэрэ юумэеэ абахат[+]. 25-26Баһа таанад зальбаржа байхадаа, хэн нэгэндэ гомдолтой һаа, тэрэ хүнөө хүлисэгты. Тиигэбэл тэнгэридэ оршодог Эсэгэтнайшье танай нүгэлые[†] хүлисэхэ[*][+].


Иисүүсэй эрхэ засаг тухай асуудал

27[•]Иисүүс шабинартайгаа дахин Иерусалим ерэбэ. Һүмөөр ябахадань, Тэрээндэ түрүү санаартан, ахамадууд, Хуули заадаг багшанар ойртобо.

28– Та иимэ юумэ хэхэ ямар эрхэтэйбта? Иимэ эрхэ засаг Танда хэн үгөөб? – гэжэ һурабад[+]. 29Иисүүс:

– Бишье таанадһаа нэгэ юумэ һурахамни. Хэрбээ харюу үгэбэлтнай, иимэ юумэ хэхэ ямар эрхэтэй байһанаа таанарта хэлэхэб. 30Хэлыт даа, уһаар арюудхаха эрхэ Иоаннда Бурхан үгөө гү, али хүнүүд гү? – гэжэ урдаһаань асууба[+]. 31Нүгөөдүүлынь хоорондоо шэбэнэлдэбэ:

– Хэрбээ Бурханһаа тиимэ эрхэ үгтөө гэбэлнай, тиигэбэл юундэ Иоаннда этигэдэггүй байгаабта гэхэл[+]. 32Нүгөө талаһаа, хүн зон булта Иоанные лүндэншэн[†] гэжэ тоолодог. Тиимэһээ уһаар арюудхаха эрхэ тэрээндэ юрэ хүнүүд үгөө гэхын аргагүйбди.

Тэдэнэр хүн зонһоо айжа байгаа ха юм[+]. 33Тиимэһээ тэдэнэр Иисүүстэ:

– Бидэ мэдэнэгүйбди, – гэжэ харюусаба. Тиихэдэнь Иисүүс:

– Эдэ юумэнүүдые хэхэ эрхэ Намда хэнэй үгэһые Би баһа хэлэхэгүйб! – гэбэ.

#### 12


(Мт 21:33-46; Лк 20:9-19)

1[•]Тиигээд Иисүүс тэдэндэ иимэ һургаалта[†] үгэнүүдые хөөрэбэ:

– Нэгэ хүн үзэмэй сэсэрлиг таряад, тойруулжа хүреэлбэ, тиигээд сэсэрлиг соогоо үзэмэй шүүһэ шахажа байхаар нүхэ малтаба, харуулай үндэр самхаг бариба, тиигээд тэрэнээ үзэмшэдтэ хүлһэлөөд, аянда мордобо[+]. 2Жэмэсэй эдеэшэхэ багта үзэмэй ургасаһаа өөрынь хуби абажа ерэхээр тэрэ эзэн[†] үзэмшэдтэ зарасаяа эльгээбэ. 3Теэд үзэмшэд зарасыень барижа зада сохёод, һөөргэнь хооһоор бусаагаа һэн. 4Тиигэхэдэнь эзэн ондоо зарасаяа ябуулаа; теэд үзэмшэд тэрэнэй тархи хаха сохёод, баһажа баһажа ябуулба ха. 5Эзэнэй дахин ондоо зарасаяа эльгээхэдэ, тэрэнииень үзэмшэд алажархёо һэн. Сэсэрлигэй эзэн хойно хойноһоонь зарасанараа ябуулжал байгаа; харин үзэмшэд тэдэнэй зарим нэгыень зада сохиһоор, нүгөөдыень алаһаар лэ байгаа[+]. 6Һүүлэй һүүлдэ эзэн хүбүүемни тэдэ хүндэлхэ аабза гэжэ һанан, үзэмшэдтэ ори ганса инаг хайрата хүбүүгээ ябуулба[+]. 7Теэд үзэмшэд: «Энэ хүбүүн эсэгынгээ эд зөөри залгамжалха. Энээниие алая, тиигэбэл бүхы зөөринь манай болохо», – гэжэ өөһэд хоорондоо хэлсэбэ[+]. 8Тиигээд тэрэ хүбүүень барижа алаад, бэеыень үзэмэй сэсэрлигһээ гаргажа хаяба[+].

9Зай, тиихэлээрээ үзэмэй сэсэрлигэй эзэн тэдэ үзэмшэдые яаха болоноб? – гэжэ Иисүүс һураба.

– Эзэн ерээд, тэдэ үзэмшэдые алаха, тиигээд ондоо үзэмшэдтэ сэсэрлигээ даалгаха[+]. 10-11«Хэрэггүй гэжэ барилгашадай голожо хаяһан шулууниинь гэрэй гол шухала тулга шулууниинь болоо: энээниие Эзэн бүтээгээ, тиин манда ехэл үзэсхэлэнтэ гоёор харагдана», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байхые таанар хэзээшье уншаагүй аалта[+]?

12Иисүүсэй хэлэһэн һургаалта үгэнүүдые дуулаад, түрүү санаартан[†] ба фарисейнүүд[†] өөһэд тухайнь хэлэжэ байна гэжэ ойлгобо. Тиимэһээ Иисүүсые барижа хэһээхэеэ хүсэбэ, теэд улад зонһоо айжа, Тэрэниие хүрэбэгүй[+].


Алба татабари тухай асуудал

13[•]Һүүлдэнь тэдэ тушаалтан Иисүүсые үгөөрнь торгоожо хардахын тула Тэрээндэ хэдэн фарисейнүүдые, Иродэй талын хэдэн хүнтэй ябуулба[+]. 14Тэдэнь Иисүүстэ ерээд:

– Багша аа! Та үнэн сэхэт, Бурханай[†] бодото замаар ябахые һургадагта, хэнэйшье урда билдагуушалдаггүйт, юуб гэбэл, нюур харадаггүйт гэжэ бидэ мэдэнэбди. Тиимэһээ манда хэлыт, Римэй хаанда[†] алба татабари түлэхэнь зүб гү, али буруу гү? – гэжэ асууба[+]. 15Иисүүс тэдэнэй муу мэхые мэдээд:

– Таанар юундэ Намайе туршабат? Нэгэ динари Намда асаржа харуулагтыл даа, – гэбэ[+]. 16Нүгөөдүүлынь нэгэ динари асаржа үгэбэ.

– Эндэ хэнэй дүрсэ зураатай, хэнэй нэрэ бэшээтэй байнаб? – гэжэ Иисүүс һураба.

– Римэй хаанай, – гэжэ тэдэнь харюусаба.

17– Тиимэһээ хаанай юумэ хаандань, Бурханай юумэ Бурханда үгэгты, – гэжэ Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ. Энээниие дуулахадаа, тэдэ зон Иисүүсэй сэсэн ухаанда гайхалдаба[+].


Үхөөд амидырха тухай асуудал

18[•]Хүнүүд үхөөд амидырдаггүй гэжэ тоолодог саддукейнэрэй зариманиинь Иисүүстэ ерэжэ хэлэбэ:[+]

19– Багша аа, үхибүүгүй ахынгаа наһанһаа нүгшэхэдэ, тэрэнэй дүүнь бэлбэһэн эхэнэртэйнь һууха ёһотой, тиигээд тэдэнһээ гараһан үхибүүн нүгшэһэн ахынь үхибүүн гэжэ тоологдохо зэргэтэй гэжэ Моисей[†] манда бэшэһэн байдаг[+]. 20Зай, долоон аха дүүнэр байгаа гэе. Тэдэнэй ахань һамга абаад, үхибүүтэй болонгүйгөөр наһа бараба. 21Дүүнь ахынгаа һамгантай һуугаад, баһал үхибүүтэй болонгүйгөөр наһа барашаба. Гурбадахиньшье тиимэл табилантай байгаа. 22Тиигэжэл долоон аха дүүнэр бултадаа үнөөхи эхэнэрые һамга болгон абаад лэ, үхибүүтэй болонгүйгөөр хойно хойноһоо наһанһаа нүгшэжэ байгаа. Һүүлэй һүүлдэ тэдэнэй һамганииньшье наһа бараба. 23Теэд Бурханай үхэһэн хүнүүдые амидыруулхада тэрэ эхэнэр хэнэйнь һамган байхаб? Һүүлэй һүүлдэ тэрэ долоон аха дүүнэртэй бултантайнь һууһан байна ха юм.

24Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Таанад Нангин Бэшэгэй юун гэжэ һургадагые, Бурханай һүр хүсэ мэдэдэггүй тула эндүүржэ байнат. 25Бурханай хүнүүдые амидыруулхада, тэдэ зон Бурханай Эльгээмэлнүүдтэл адли байха, тиин һамгашье абахагүй, хадамдашье гарахагүй. 26Зай, саашань үргэлжэлүүлбэл, үхэһэн зоной амидырха тухай таанад Моисейн номдо уншаагүй аалта? Шатажа байһан һөөг бургааһан сооһоо Бурхан Моисейдэ: «Би Абраһаамай[†] Бурхан, Исаагай Бурхан, Яковай Бурханби», – гэжэ хэлээ һэн[+]. 27Бурхан болбол үхэһэн хүнүүдэй бэшэ, харин амиды хүнүүдэй Бурхан юм. Тиимэһээ таанад саддукейнэр огто эндүүржэ байнат.


Эгээн шухала захяа заабари

28[•]Иисүүсэй саддукейнэртэй арсалдажа байхада нэгэ Хуули заадаг багша[†] ерэбэ. Тэрэ Иисүүсэй бодомжотой харюу үгэхые дуулаад, Тэрээнһээ:

– Бүхы захяа заабаринуудай эгээн шухалань алинь бэ? – гэжэ һураба. 29Иисүүс харюусаба:

– Эгээн шухала захяа заабари иимэ: «Израилиин арад, манай Эзэн Бурхан ори ганса Эзэн юм. 30Ши Эзэн Бурхандаа бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, бүхы амин һүлдөөрөө, бүхы ухаан бодолоороо, байһан хүсэ шадалаараа дуратай бай»[+]. 31Хоёрдохи эгээн шухала захяа заабари иимэ: «Дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай бай». Эдэ хоёрһоо үлэмжэ шухала захяа заабари үгы юм[+].

32Хуули заадаг багша Иисүүстэ хэлэбэ:

– Багша аа, Бурхан ори ганса юм, Тэрээнһээ ондоо Бурхан үгы гэжэ хэлэхэдээ Та тон зүб хэлэнэт[+]. 33Тиин Эзэн Бурхандаа бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, бүхы амин һүлдөөрөө, бүхы ухаан бодолоороо, байһан хүсэ шадалаараа дуратай бай; дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай бай гэхэдээ Та баһал тон зүб хэлэнэт. Эдэ захяа заабаринууд маанадай үргэхэ аргатай бүхы түгэс шатаалта үргэлнүүдһээ,[†] бүхы тахил бэлэгүүдһээ шухала юм[+].

34Хуули заадаг багшын иигэжэ бодомжотойгоор харюусахада, Иисүүс тэрээндэ:

– Та Бурханай хаан түрэһөө[†] холо бэшэ байнат, – гэбэ. Тиигэхэһээнь хойшо Иисүүсһээ юумэ һурахаяа хэншье зүрхэлбэгүй[+].


Бурханай табисуурта хэнэй үри һадаһан бэ?

35[•]Һүмэ[†] соо зониие һургажа байхадаа Иисүүс һураба:

– Бурханай табисуурта болбол Давидай үри һадаһан[†] байха гэжэ Хуули заадаг багшанар юундэ хэлэдэг бэ[+]? 36«Бузар дайсадыеш хүл дорош дэбһүүлэн табитарни баруун гар таладам һуугаарай гэжэ Эзэн минии Эзэндэ айладхаба», – гээд Арюун Һүлдөөр урмашуулагдаһан Давид[†] айладхаба[+]. 37Тиихэлээрээ, хэрбээ Давид өөрөө Бурханай табисууртые Эзэмни гэжэ нэрлээ хадаа, яажа Бурханай табисуурта Давидай үри болохоб?

Тэндэ байһан олон зон Иисүүсые ехэ ханалгатайгаар шагнаба[+].


Иисүүс зониие Хуули заадаг багшанарһаа һэргылнэ

38[•]Тэдэниие һурган Иисүүс үргэлжэлүүлбэ:

– Хуули заадаг багшанарһаа бэеэ һэргылжэ ябагты. Тэдэнэр ута суба үмдөөд ябаха, олон зоной дунда мэндэшэлүүлхэ дуратай байдаг. 39Мүн мүргэлэй[†] гэртэ урдуур һууха, түрэ найрташье эгээн хүндэтэй һуури эзэлхэ дуратай байдаг[+]. 40Тэдэнэр бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй зөөри һэшхэлгүйгөөр үбэртэлдэг, олоной нюдэн дээрэ удаан мүргөөшэ болодог. Тиимэрхүү зон хатуу хэһээлтэдэ хүртэхэ даа.


Бэлбэһэн эхэнэрэй үргэл

41[•]Иисүүс Һүмын үргэлэй сангай хажууда һуугаад, хүн зоной мүнгэ үргэхыень ажаглан хаража байба. Олон баяшуул ехэ мүнгэ үргэбэ[+]. 42Харин нэгэ үгытэй бэлбэһэн эхэнэр ерэжэ, хоёр жэжэ мүнгэ табиба. 43Иисүүс шабинараа дуудаад:

– Энэ үгытэй бэлбэһэн эхэнэр хэнһээш ехэ үргэл һанда үргэбэ. 44Нүгөө зон бултадаа үлүү гараһан юумэеэ үргөө, харин энэ эхэнэр үгытэй ядуу байбашье, хоолойгоо тэжээхэ бии үгы юумэеэ дууһан үргэбэ, – гэжэ хэлээ һэн[+].

#### 13


(Мт 24:1-14; Лк 21:5-19)

1[•]Иисүүсэй Һүмэһөө[†] гаража ябахада, нэгэ шабинь:

– Багша аа, харалта даа, ямар үзэсхэлэнтэ гоё шулуунууд, байшангууд гээшэб! – гэбэ.

2– Эдэ томо байшангуудые харана гүш? Энэ һууринда ганса шулууншье үлэхэгүй, хуу баран һандаргагдаха, – гэжэ Иисүүс харюудань хэлэбэ[+].

3Удаань Иисүүсэй Элеон хада[†] дээрэ, Һүмын тушаа һуухада Тэрээндэ Пётр, Яков, Иоанн ба Андрей дүрбэн ерэжэ:

4– Танай хэлээшэ бүхы юумэн хэзээ болохоб? Тэрэнэй болохын урда ямар дүлгэ тэмдэгүүд[†] харуулагдахаб? – гэжэ асууба.

5– Хэн нэгэнэй мэхэдэ орохоһоо болгоомжолжо байгты[+]. 6Юуб гэхэдэ, олон хүнүүд Минии нэрэ зүүжэ ерэхэ: «Би Бурханай[†] табисууртаб», – гэжэ өөһэд тухайгаа гэршэлхэ, тиигэжэ олонииетнай мэхэдээ оруулха[+]. 7Мүн байлдаанууд тухай, дайн сэрэг тухай һураг дуулабал, бү айгаарайгты. Тиимэрхүү юумэнүүд болохо ёһотой. Зүгөөр энэнь үшөөл эсэс бэшэ байха[+]. 8Нэгэ арад нүгөө арадтаа добтолон орохо, хаан оронууд хоорондоо хёморолдон тэмсэхэ; эндэ тэндэ газар хүдэлхэ, үлэсхэлэн зоболон, үхэл тахал тохёолдохо. Зүгөөр эдэ бүхэн бэрхэшээл зоболонгуудай эхииень лэ табиха[+]. 9Таанад өөһэдөө һэргэг байха ёһотойт. Таанадые зарга шүүбэриин газарта абаашажа тушааха, мүргэлэй[†] гэр соо сохихо. Минии түлөө таанад захирагшадай, хаашуулай урда зогсоод, һүзэг тухайгаа хэлэхэт[+]. 10Тиин юумэнэй эсэс болохын урда Һайн Мэдээсэл[†] хамаг оршолонгоор бүхы арадуудта номногдохо[+]. 11Таанадые барижа тушаахадань, юу хэлэхэ тухай эртэнһээ һанаагаа бү зобооройгты. Сагай ерэхэдэ хэрэгтэй зүб үгэнүүд һанаандатнай орохо. Зүгөөр таанад өөрһөө хэлэхэгүйт, харин Арюун Һүлдын хайрлаһан үгэнүүдые дабтахат[+]. 12Аха дүүнэр, эгэшэ дүүнэр бэе бэеэ тушаажа алуулха, эсэгэнь үхибүүдээ баһал тушаажа алуулха; үхибүүдынь эхэ эсэгынгээ урдаһаа үһөөрхэн бодоод, тэдэнээ алаха[+]. 13Минии түлөө таанадые булта үзэн ядаха; зүгөөр эсэстэнь хүрэтэр тэсэжэ гараһаниинь абарагдаха[+].


Бурханда жэрхэдэһэтэй хүн

14[•]– Нэгэтэ таанад тиимэ юумэнэй байха ёһогүй газарта хооһоролго һүйдхэлдэ хүргэдэг «жэрхэдэһэтэй юумэнэй» байхые үзэхэт. Эдэ мүрнүүдые уншажа байһан хүн бүхэн ушар удхыень ойлгохые хэшээг лэ. Тиихэдэ Иудейдэ байһан хүнүүд хада гүбээ руу тэрьедээрэйгты. Уншажа байһан хүн бүхэн энээниие зүбөөр ойлгохые оролдохо ёһотой. Тиихэ үедэ Иудейдэ ажаһуудаг һаа, хада гүбээнүүд өөдэ гүйжэ гара[+]. 15Гэрэй орой дээрэ байһан зон гэрһээн юумэ абахаяа доошоо бү буугаарайт[+]. 16Хээрэ талада ябаһан зон хубсаһа хунараа абахаяа гэртээ бү бусаарайт. 17Тэдэ үдэрнүүдтэ хээлитэй, хүхөөр үхибүүдтэй эхэнэрнүүдтэ ехэл гай зоболон тудаха[+]. 18Таанарай зугадаха саг үбэлэй хүйтэндэ бү тудаһай гэжэ Бурхандаа зальбарагты. 19Газар дэлхэй Бурханай зохёон бүтээхэһээ нааша мүнөөнэй үе саг болотор үзэгдөөгүй, дахинаашье үзэгдэхэгүй аймшагтай гай зоболон болохо[+]. 20Хэрбээ Эзэн[†] тэдэ аймшагтай үдэрнүүдэй тоое үсөөрүүлээгүй һаа, хэншье абарагдахагүй һэн. Зүгөөр шэлэжэ абаһан хүнүүдэйнгээ аша туһада Эзэн тэдэ үдэрнүүдэй тоо үсөөрүүлхэ юм[+]. 21Хэрбээ тэрэ сагта: «Бурханай табисуурта Христоос эндэ байна», али «тэндэ байна» гэжэ таанарта хэн нэгэнэй хэлээ һаа, бү этигээрэйгты[+]. 22Өөһэдыгөө Бурханай табисуурта гү, али лүндэншэн[†] гэжэ нэрлэһэн олон мэхэшэд бии болохо. Тэдэ аргатайл һаа, Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүдыешье өөрынгөө мэхэдэ оруулхын тула элдэб янзын гайхамшагта тэмдэгүүдые, эди шэди харуулха[+]. 23Тиимэһээ таанад һэргэг байгты. Болохо бүхы юумые Би таанадта эртэнһээ һэргылжэ хэлэбэб[+].


Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй заларан ерэлгэ

24[•]– Тиигээд зоболонто тэдэ үдэрнүүдэй үнгэрһэн хойно наран балартаха, һарашье гэрэлтэхэеэ болихо,[+] 25одо мүшэдшье тэнгэриһээ унаха, тэнгэриин хүсэнүүдшье тэнсүүриеэ алдаха[+]. 26Тэрэ үедэ үүлэн дундуур Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй һүр хүсэтэйгөөр, алдар солотойгоор ерэжэ ябахань хүнүүдтэ үзэгдэхэ[+]. 27Тиигээд Тэрэ Бурханай шэлэжэ абаһан зониие суглуулхын тула газар дэлхэйн заха хизаарһаа огторгойн заха хизаар хүрэтэр Эльгээмэлнүүдээ ябуулха[+].


Боди модон дээрэ харуулагдаһан жэшээ

28[•]– Боди модонһоо[†] жэшээ абагты: тэрэнэй һалаа мүшэрнүүдэй зөөлэрөөд, набша намаагайнь һалбархада, зун ойртобо гэжэ мэдэдэгта. 29Тон тиигэжэл Минии түрүүн хэлэһэн юумэнүүдэй болохые үзэхэдөө, саг дүхэжэ байна, бүри ойртоо гэжэ мэдэхэт. 30Мүнөө ажамидаржа байһан хүнүүдэй бултанайнь үхэжэ үрдеэгүй байхада Минии таанадта хэлэһэн бүгэдэ юумэн тохёолдохо гэжэ таанадта баталан хэлэнэб[+]. 31Огторгой тэнгэри, газар дэлхэйшье һүнэн һалаха, харин Минии хэлэһэн үгэнүүд мүнхэ оршохо[+].


Тэрэ Үдэрэй, тэрэ сагай хэзээ ерэхые хэншье мэдэхэгүй

32[•]– Тэрэ Үдэрэй, тэрэ сагай болзор хэншье мэдэхэгүй, тэнгэридэ оршодог Бурханай Эльгээмэлнүүдшье мэдэхэгүй, Хүбүүн Өөрөөшье мэдэхэгүй. Гансал Эсэгэ Бурхан тэрэниие мэдэхэ[+]. 33Тиимэһээ һэргэг байгты, юундэб гэбэл, тэрэ үдэрэй, тэрэ сагай хэзээ ерэхые таанад мэдэнэгүй ха юмта[+]. 34Бүхы юумэеэ зарасанартаа даалгаад, холын аянда гараһан хүнтэй энэ байдал сасуулмаар юм. Тэрэ хүн зараса бүхэндөө даабари үгөөд, үүдэнэй харуулшанда һэргэг байхыень захидаг[+]. 35Тиимэһээ һэргэлэн байгты! Таанад гэрэй эзэнэй хэзээ бусажа ерэхыень мэдэнэгүй ха юмта. Тэрэ үдэшэндөөшье, али һүниин тэн багааршье, али эрэ тахяагай дуугархадашье, али үүр сайлганааршье, ямаршье сагта ерэжэ магадгүй[+]. 36Харин гэнтэ ерэхэдэнь, таанад унтажа һажажа бү байгаарайт[+]. 37«Һэргэг байгты» гэжэ таанадта хэлэһэнээ Би мүн бултанда хэлэнэб.

#### 14


(Мт 26:2-5; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

1[•]Хоёр хоноод Паасхын һайндэр, ондоогоор хэлэбэл Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр[†] болохо байгаа. Түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар[†] Иисүүсые мэхэдээ оруулжа бариха, тиигээд алаха арга бэдэрбэ[+]. 2Теэд улад зоной дунда буһалгаанай үүсхэгдэхэгүйн тула һайндэртэ тиимэ юумэ хэхэгүй гэжэ хэлсэбэ.


Иисүүс Бэтаанида

3[•]Иисүүсэй Бэтаанида һэлхэ үбшэндэ[†] дайруулһан Симонэй гэртэ хоол барижа байхадань, нэгэ эхэнэр тон үнэтэй домбо соо һайхан хангалтай тоһо барижа оробо. Тэрэ тоһон ехэл үндэр сэнтэй һэн. Эхэнэр домбынгоо амһарынь нээгээд, Иисүүсэй толгой дээрэ тоһоёо адхаба[+]. 4Тиихэдэнь зарим айлшад дураа гутажа:

– Юу гээшын ехэ тоһо гарзална гээшэб? 5Энэ тоһо бидэ гурбан зуун динаряар худалдаад, мүнгыень үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэхэ байгаабди, – гэжэ тэрэ эхэнэрые зэмэлбэ. 6Харин Иисүүс тэдэ зондо хэлэбэ:

– Болигты даа! Юундэ энэ эхэнэрые аягүй байдалда оруулнабта? Энэ Намда ехэл һайн юумэ хээ гээшэ. 7Үгытэй ядуушуул хододоо таанартай байхал, таанад дуратайл сагтаа тэдэндэ туһалха аргатай байхат. Харин Би таанартай ходо байхагүйб[+]. 8Энэ эхэнэр шадаха зэргээрээл оролдоо: Минии бэеые хүдөөлүүлгэдэ бэлдэн тоһоор түрхеэ[+]. 9Һайн Мэдээсэлэй[†] бүхы газар дэлхэйгээр хаа хаанагүй номногдоходо, энэ эхэнэрэй хэһэн хэрэг тухай хүнүүд дурсан һанажа байха, хэлэжэ байха гэжэ Би таанадта баталнаб[+].


Иуда ба түрүү санаартан

10[•]Арбан хоёр шабинарайнь нэгэн болохо Искариодой Иуда[†] түрүү санаартанда ошожо, Иисүүсые барихада таанадта туһалхаб гэбэ[+]. 11Түрүү санаартан Иудын хэлэһые ехэ дуратайгаар шагнажа, шамда мүнгэ үгэхэбди гэжэ амалба. Тиимэһээ Иуда Иисүүсые барижа үгэхэ таарамжатай нүхэсэл харгалзадаг болоо.


Иисүүс шабинартайгаа Паасхын хоол барина

12[•]Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрэй түрүүшын үдэр болобо. Тэрэ үдэр Паасхын хурьга гаргаад байхада, шабинарынь Иисүүсһээ:

– Паасхын хоол хаана бэлдэхэбибди? – гэжэ һураба[+]. 13Иисүүс хоёр шабидаа:

– Таанад хото ошогты, тэндэ домбо соо уһа абажа ябаһан хүнтэй уулзахат, тэрэниие дахаад ябаарайт. 14Тэрэ хүнэй ороһон гэртэ ороод, гэрэй эзэндэ:[†] «Багшамнай шамда эльгээгээ. Шабинартаяа хамта Паасхын хоол ямар таһалгада барихабибди?» – гэхэт. 15Тэрэтнай танда ехэ уужам, зохидоор түхеэрэгдэһэн таһалга дээдэ дабхарта харуулжа үгэхэ. Тэндэл шэрээгээ заһагты, – гэжэ хэлэбэ.

16Хоёр шабинарынь хото орожо, Иисүүсэй хэлэһэн бүхы юумые оложо, Паасхын хоол бэлдэбэ. 17Үдэшэ болоходо Иисүүс арбан хоёр шабинартайгаа ерэбэ. 18Шэрээдэ һуугаад, хоол барижа байха зуураа Иисүүс:

– Намтай хамта эдеэлһэн нэгэнтнай Намайе барижа үгэхэнь, Би баталан хэлэнэб, – гэбэ[+]. 19Тиихэдэнь шабинарынь һанаагаа ехээр зобожо:

– Би бэшэ аабзаб? – гэжэ Иисүүсһээ хойно хойноһоон һуража оробо. 20Иисүүс:

– Намтай хамта нэгэ табагта хилээмээ дүрэжэ эдигшэ та арбан хоёрой нэгэнь юм. 21Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэһэнэй ёһоор үхэхэ. Харин Тэрээниие барижа үгэһэн хүн аймшагтай гай зоболон амсаха: тэрэ хүнэй юрэдөө түрөөгүй һаань, өөртэнь һураггүй дээрэ байха һэн, – гэжэ хэлэбэ[+].


Эзэнэй үдэшын хоол

22[•]Хоол бариха үедөө Иисүүс гартаа хилээмэ абаад, Бурханда[†] баяр баясхалан хүргөөд, тэрэнээ хухалаад, шабинартаа үгэхэ зуураа хэлэбэ:

– Энээниие абаад эдигты. Энэ Минии бэе гээшэ[+].

23Тиигээд үзэмэй дараһан архитай аяга абаад, Бурханда баяр баясхалан хүргөөд, шабинартаа үгэбэ. Шабинарынь булта тэрэ аягаһаань амсаба.

24– Энэ болбол олоной түлөө адхарха Минии шуһан гээшэ, тиин энэ шуһаар Бурхан хүнүүдтэй Шэнэ Хэлсээ батална[+]. 25Бурханай хаан түрэдэ[†] шэнэ үзэмэй дараһан архи ууха үдэрэй болотор Би архи уухагүйб, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. 26Тиигээд тэдэнэр магтаал дуу дуулаһаар Элеон хада[†] дээрэ гараба[+].


Иисүүс Пётрой Өөрһөөнь арсаха тухай уридшалан хэлэнэ

27[•]Иисүүс шабинартаа иигэжэ хэлэбэ:

– Энэл һүниндөө таанар бултадаа Намһаа арсажа холодохот, ушарынь гэбэл:

«Хонишонииень дайража һалгаахадамни,
һүрэг хонидынь тарашаха» гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

28Харин амидырһан хойноо Би таанадай түрүүндэ Галилейдэ[†] ошохоб[+].

29– Бултанай Таниие орхёошье һаань, би Танһаа хэзээшье арсахагүйб, – гэжэ Пётр Тэрээндэ хэлэбэ.

30– Энэ һүни эрэ тахяагай хоёр дахин дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа гэжэ баталан хэлэнэб, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

31– Тантай хамта үхэхэшье болобол, би Танһаа арсахагүйб, – гэжэ Пётр бүришье хатуугаар хэлэбэ. Бусадшье шабинарынь булта баһал тиигэжэ хэлэбэ.


Иисүүс Гефсимани сэсэрлиг соо зальбарна

32[•]Иисүүс шабинартайгаа Гефсимани гэдэг газарта ерээд:

– Минии зальбараад ерэтэр таанад эндээ һуужа байгты, – гэжэ шабинартаа хэлэбэ. 33Тэрэ Пётр, Яков, Иоанн гурбые абажа ошобо. Тэрэ ехэл уйдхар гашуудалтай, ехэл һанаагаа зобоһон юумэн[+] 34шабинартаа: – Минии ами һүнэһэн туйлай ехээр уйдажа, үхэһэндэл адли байнаб. Таанар эндэ Намтай хамта һэргэг байгты, – гэбэ[+].

35-36Тиигээд тээ хажуу тээшээ ошожо, үбдэг дээрээ һуугаад, зальбарба:

– Аба, Эсэгэмни! Та ямаршье юумэ хэхэ аргатайт! Энэ аягаһаа амсуулангүй, иимэ ехэ зоболон Намһаа зайлуулыт даа. Тиигэбэшье Минии хүсэлөөр бэшэ, харин Танайхяар болог[+][+]. 37Удаань шабинартаа бусажа ерэхэдэнь, тэдэнь унтажа байба. Тэрэ Пётрто:

– Симон, ши унтана гүш? Гансаханшье саг соо унтангүй байха аргагүй гүш? – гэбэ. 38Тиигээд бултандань: – Хорхойтуулгада абтахагүйн тула таанад һэргэг байгты, зальбарагты: сэдьхэл дорюуншье һаа, бэе махабад ахир һула бшуу, – гэжэ хэлэбэ[+].

39Иисүүс дахин хажуу тээшээ ошожо, урданайгаа үгэнүүдые дабтан зальбарба. 40Тиигээд шабинартаа ерэхэдэнь, тэдэнь баһал унтажа байгаа. Тэдэнэй нюдэниинь анилдаад нээгдэжэ үгэнгүй, тэдэ юу хэлэхэеэшье мэдэнгүй байгаа. 41Иисүүс гурбадахияа ерэхэдээ шабинартаа хэлэбэ:

– Таанад үшөөл унтажа, амаржа байна гүт? Зай, болоо! Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй нүгэл[†] үйлэдэгшэдэй гарта тушаагдаха сагынь ерээ![+] 42Бодогты, ябаябди! Намда урбагша дүтэлжэ байна.


Иисүүсые барижа тушааба

43[•]Иисүүсэй үшөө хэлэжэ байхадань, арбан хоёр шабинарайнь нэгэн болохо Иуда бии болобо. Тэрээнтэй хамта түрүү санаартанай, ахамадуудай, Хуули заадаг багшанарай эльгээһэн һэлмэ, шиидам һаднаг бариһан олон зон байба[+]. 44Урбагша хамта ябаһан зондоо ямар дохёо тэмдэг үгэхэ тухайгаа хэлсэжэ:

– Минии таалан мэндэшэлхэ хүн танда хэрэгтэй хүн гээшэ, Тэрэниие барижа, харуул доро абаарайгты, – гэбэ. 45Иуда сэхэ Иисүүстэ ойртожо:

– Рабби! – гэмсээрээ Тэрээниие таалаба. 46Үнөөхи хүнүүд Иисүүсые барижа, харуул дооро абаба. 47Тэндэ зэргэлээд байгшадай нэгэн һэлмэеэ гаргаад, ахамад санаартын зарасын шэхые таһа сабшажархёо[+]. 48Иисүүс тэдэ хүнүүдтэ хандан:

– Таанар дээрмэшэниие барихаяа гараһандал һэлмэ, шиидам һаднагтайгаар Намайе барихаяа ерэбэ гүт? 49Теэд үдэр бүхэн таанадые Һүмэ[†] соо һургахадамни Намайе барижа хаадаггүй бэлэйлта. Зүгөөр Нангин Бэшэгэй үгэнүүд хүсэлдэг лэ даа, – гэбэ[+]. 50Шабинарынь булта Иисүүсые орхёод, иишэ тиишээ зугадаба[+]. 51Нюсэгэн бэеэ хушалгаар орёогоод ябаһан тэдэнэй нэгэнь Иисүүсэй хойноһоо ябаа. Тэрэ хүбүүе бариха гэхэдэнь, 52тэрэ нэмэрһэн хушалгаа намнагшадайнгаа гарта үлээгөөд, нюсэгөөр тэндэһээ гүйбэ.


Иисүүс Зүблэлэй гэшүүдэй урда

53[•]Иисүүсые ахамад санаартында абаашаба. Тэндэнь түрүү санаартан, ахамадууд, Хуули заадаг багшанар булта суглараад байгаа. 54Пётр зай баряад ахамад санаартын хорёо хүрэтэр Иисүүсэй хойноһоо гэтэн ерэбэ. Тиигээд хорёо соо орожо, харуулшадтай хамта галай хажууда дулаасажа һууба. 55Түрүү санаартан, дээдын Зүблэлэй[†] гэшүүд булта Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөхэ һанаатай байгаа. Тиимэһээ тэдэнэр Иисүүсые гэмнэхэ гэршэ баримта бэдэрбэ, теэд юуншье олдобогүй. 56Олон худалша гэршэнэрэй хардажа гэршэлхэдэнь, тэдэ гэршэлгэнүүдынь[†] хоорондоо харша байба[+]. 57Һүүлдэнь хардахаяа ерэһэн хэдэн гэршэнэр бодоод:

58– Маанадай бариһан Һүмэ бута буулгаад, гурбан үдэр соо ямаршье хүнэй туһагүйгөөр шэнэ Һүмэ бодхохоб гэжэ Тэрэнэй хэлэһыень дуулаа һэмди, – гэжэ хэлэбэ[+]. 59Теэд энэ гэршэлгэньшье баримтагүй байгаа бэлэй.

60Ахамад санаарта Зүблэлэй гэшүүдэй урда байгаад:

– Та юундэ харюусанагүйбта? Таниие зэмэлһэн гэршэлгэнүүдые дууланагүй гүт? – гэжэ Иисүүсһээ асууба[+]. 61Харин Иисүүс ямаршье харюу үгэнгүй, дуугүй байба. Тиихэдэнь ахамад санаарта Тэрээндэ дахин хандан:

– Та магтаалта Бурханай Хүбүүн,[†] Бурханай табисуурта гүт? – гэжэ һураба[+].

62– Тиимэб. Һаяар Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй Һүр хүсэтэй Бурханай баруун талада һуухыень, тэнгэриин үүлэнүүд дээгүүр заларан ерэхыень үзэхэт, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ[+]. 63Тиихэдэнь ахамад санаарта уурлаһандаа хубсаһаяа шуу татажа:

– Бидэндэ үшөө ямар гэршэ хэрэгтэйб[+]? 64Бурханиие доромжолхыень дуулаа бэзэт! Таанад юун гэжэ һананабта? – гэжэ Зүблэлэй гэшүүдһээ һураба.

– Үхэлэй саазада хүртэхэ ёһотой, – гэжэ булта Тэрэниие гэмнэбэ[+]. 65Тиигээд зариманиинь Иисүүсые нёлбожо оробо, нюдыень боогоод, нюдаргаараа шаан:

– Таниие хэн сохёоб, хэлэгты даа! – гэлдэбэ. Удаань харуулшад Тэрэнэй хасарые альгадаба[+].


Пётрой арсалга

66[•]Пётрой хорёо соо байхадань, ахамад санаартын нэгэ зараса һамган тэндэнь ерэжэ, 67түүдэгэй хажууда дулаасажа байһан Пётрые анхаралтайгаар хараад:

– Ши баһал Назаредэй Иисүүстэй хамта байлсаа һэнши, – гэбэ.

68– Шинии юун тухай хэлэжэ байһыешни би ойлгоногүйб, – гээд Пётр мэлзэбэ. Тиигээд хорёогой үүдээр гаража байхадань, эрэ тахяа дуугарба. 69Тэрэ зараса эхэнэр Пётрые дахин хараад, тэндэ байһан зондо:

– Энэл Назаредэй Иисүүстэй хамта ябагшадай нэгэн байна, – гэжэ дабтаба. 70Пётр дахин мэлзэбэ.

Нэгэ хэды болоод, тэндэ зогсогшод Пётрто дүтэлжэ:

– Ёһоороо ши тэдэнэй нэгэниинь байнаш, юундэб гэхэдэ, ши баһал Галилейһээ байнаш, – гэлдэбэд. 71Тиигэхэдэнь Пётр:

– Тэрэ хүниие би мэдэхэгүйб, – гээд, Бурханиие дурдажа байгаад тангариглаба. 72Тэрэ үедэнь эрэ тахяа хоёрдохиёо дуугарба.

– Эрэ тахяагай хоёр дахин дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа, – гэжэ Иисүүсэй хэлэһэниинь Пётрой һанаанда оробо. Тиимэһээ тэрэ һанаагаараа унажа, уйлаба[+].

#### 15


(Мт 27:1-2, 11-14; Лк 23:1-5; Ин 18:28-38)

1[•]Үүр сайха үеэр түрүү санаартан,[†] ахамадууд, Хуули заадаг багшанар[†] яаралтайгаар Зүблэлэй[†] гэшүүдтэй уулзажа хуралдаба. Тэдэ Иисүүсые хүлижэ, Пиладта[*] абаашажа тушаагаа[+].

2– Та еврейнүүдэй[†] хаан гүт? – гэжэ Пилат Иисүүсһээ асууба.

– Та тиигэжэ хэлэнэт, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+]. 3Түрүү санаартан Иисүүстэ олон зэмэ тохожо байгаа. 4Тиимэһээ Пилат:

– Та харюу үгэхэгүй гүт? Таниие иимэ олон хэрэгүүдтэ гэмнэжэ байһые Та дууланагүй гүт? – гэжэ хэлэбэ[+]. 5Харин Иисүүс харюу үгэнгүй Пиладые гайхуулба[+].


Иисүүсые үхэлэй саазада хүртүүлбэ

6[•]Паасхын һайндэрөөр Пилат хаалтада һуугшадай нэгыень зоной дурадхалаар сүлөөдэ табидаг заншалтай байгаа. 7Тэрэ үедэ Бараббаа гэдэг хүн түрмэдэ һуугаа. Хотодо үймөөнэй болоходо тэрэниие үшөө хэдэн үймүүлэгшэдтэй хамта алуур һүйдхэл гаргаһанайнь түлөө барижа хааһан байгаа. 8Улад зон сугларжа, урданайнгаа заншалаар хаалтада һууһан нэгэ хүниие табихыень Пиладһаа гуйба.

9– Еврейнүүдэй хааниие танда табихыемни хүсэнэ гүт? – гэжэ Пилат тэдэнһээ һураба. 10Иисүүстэ атаархажа байһан дээрэһээ түрүү санаартан Тэрээние барижа асараа гэжэ Пилат һайн ойлгожо байгаа бшуу[+]. 11Теэд түрүү санаартан Бараббаае табихыень Пиладһаа гуйгты гэжэ улад зониие идхаба[+].

12– Еврейнүүдэй хаан гэжэ таанадай нэрлэдэг хүниие би яаха болонобиб? – гэжэ Пилат улад зонһоо асууба.

13– Тэрэниие хэрээһэндэ[†] хада! – гэжэ зон хашхарба.

14– Ямар гэмтэй юумэ Тэрэ хээб? – гэжэ Пиладай һурахадань, улад зон харюудань:

– Тэрээниие хэрээһэндэ хада! – гэжэ бүри шангаар, гааралдан хашхарба[+]. 15Пилат улад зоной һайшаалда хүртэхэеэ һанажа, тэдэндэ Бараббаае табиба, харин Иисүүсые сохёод, хэрээһэндэ хадахыень захирба[+].


Сэрэгшэд Иисүүсые баһаба

16[•]Сэрэгшэд Иисүүсые Пиладай ордоной хэрэмэй хорёодо абаашажа, тиишэнь бүхы бүлэг сэрэгшэдээ дуудаба. 17Тэдэ Иисүүстэ улаан суба үмдэхүүлбэ, үүргэнээр гүрлөө гүрэжэ, толгойдонь углаба. 18Тиигээд Тэрэниие баһажа:

– Еврейнүүдэй хаан мандаха болтогой![†] – гэжэ байгаад хашхарба. 19Тиигээд сэрэгшэд Тэрэнэй тархи түрүүень таягаар сохижо, урдаһаань нёлбожо, мүн үбдэг дээрээ унан дохибо[+]. 20Тиигэжэ сэрэгшэд Иисүүсые ханатараа баһаад, удаань үнөөхи улаан субыень тайлаба. Тиигээд Өөрынь хубсаһа үмдэхүүлээд, хэрээһэндэ хадахаяа абаашаа һэн.


Иисүүсые хэрээһэндэ хадаба

21[•]Харгыдаа тэдэнэр хээрэһээ гэртээ бусажа ябаһан Хэрээн нютагай Симон гэдэг хүнтэй уулзаба. Сэрэгшэд тэрэниие Иисүүсэй хэрээһэ үргэлөөд ябахыень баалаба.[†] (Симон болбол Александр Рүүф хоёрой эсэгэ байгаа.)[+] 22Сэрэгшэд Иисүүсые «Хохимой» (еврей хэлээр «Голгофо») гэдэг газарта асараа. 23Тиигээд үбшэнэй мэдэрэл алдуулдаг эмтэй холиһон үзэмэй дараһан архи уухыень үгэхэдэнь, Иисүүс уубагүй. 24Удаань сэрэгшэд Иисүүсые хэрээһэндэ хадаад, жээрэб татажа, хубсаһыень дундаа хубаажа абаа[+]. 25Тэрэниие хэрээһэндэ хадахада үглөөнэй юһэн саг боложо байгаа. 26Юундэ хэрээһэн дээрэ хадуулааб гэжэ тайлбарилһан модон хабтагай дээрэнь «Еврейнүүдэй хаан» гэжэ бэшээтэй байба. 27-28Иисүүстэй хамта үшөө хоёр хоротониие саазалба: нэгыень баруун таладань, нүгөөдыень зүүн таладань хэрээһэндэ хадаба[*]. 29Хажуугаарнь үнгэрһэн зон толгойгоо һэжэржэ, Иисүүсые шоолон:

– Зай, Та Һүмые һандаргаад, гурбан үдэр соо бодхоохоб гээ бэлэйт[+]. 30Та түрүүн хэрээһэнһээ буужа, Өөрыгөө абарыт! – гэжэ хашхаралдаба. 31Тон тиигэжэл Иисүүсые түрүү санаартан, Хуули заадаг багшанар шоолон, бэе бэедээ:

– Бусадые абардаг аад, харин Өөрыгөө абаржа шаданагүйл[+]. 32Хэрбээ Израилиин хаан, Бурханай[†] табисуурта юм һаа, хэрээһэнһээ бууг лэ! Тиигэбэл бидэ нюдөөрөө хараад, этигэхэбди, – гэлдэжэ байба. Мүн Иисүүстэй хамта хэрээһэндэ хадуулһан дээрмэшэдшье Тэрээниие шоглон баһаба[+].


Иисүүс наһа бараба

33[•]Хахад үдэрэй багһаа үдэрэй гурбан саг болотор бүхы газар дэлхэй шэб харанхыда хушагдаба. 34Гурбан сагай багаар Иисүүс:

– Элои! Элои! Лема сабахтани? (Бурхамни, Бурхамни! Юундэ Намайе орхибот?) – гэжэ шангаар хашхарба[+]. 35Хажуудань зогсожо байһан зарим зон хэлэһыень дуулаад:

– Шагныта, Тэрэ Элияае дуудана! – гэлдэбэ. 36Тэдэнэй нэгэниинь гүйжэ ошоод, бамбагар юумэн дээрэ уксус адхаад, тэрэнээ тулуурай үзүүртэ табяад, Иисүүстэ уухыень үгэхэ зуураа:

– Хүлеэгты, Элияа Тэрээниие хэрээһэнһээнь буулгахаяа ерэгшэ аа гү, харая! – гэбэ[+]. 37Иисүүс шанга абяа гаргаад, амяа табиба.

38Тиихэдэнь Һүмэ[†] соо Хамагай Нангин[†] газарта ороходо үлгөөтэй хүшэгэ дээрэһээ доошоо шууража, хоёр боложо хахарба[+]. 39Иисүүсэй сэхэ урдань зогсожо байһан зуунай дарга Тэрэнэй хашхараад, амяа табихыень харахадаа:

– Энэ хүн үнэхөөрөө Бурханай Хүбүүн[†] байгаа, – гэбэ. 40-41Тээ холохоно зогсоод эдэ бүгэдые хэдэн эхэнэрнүүд хаража байгаа. Тэдэ Иисүүстэй хамта Иерусалим[†] ерэһэн юм. Тэдэ үшөө энэ ушарай тохёолдохын урда, Иисүүсэй Галилейдэ[†] байхада Тэрэниие дахажа ябадаг, Тэрээндэ туһаламжа үзүүлдэг һэн. Тэдэнэй дунда Магдалай Мария, балшар Яков Ёшияа хоёрой эхэ Мария ба Саломия гэгшэд байлсаба[+].


Иисүүсые хүдөөлүүлбэ

42[•]Тиихэдэ субботын урдахи үдэшэ бэлэй. Тиимэһээ еврейнүүд энэ нангин[†] үдэртэ бэлдэжэ байгаа. 43Аримафейн Иосиф гэдэг хүн Пиладта орохоёо зүрхэлжэ, тэрээнһээ Иисүүсэй бэе үгэхыень эрибэ. Иосиф өөрөө дээдын Зүблэлэй ехэ хүндэтэ гэшүүниинь һэн, тиин тэрэ Бурханай хаан түрын мандахые хүлеэжэ байгаа. 44Иисүүсэй тиимэ түргөөр үхэһэн тухай дуулаад, Пилат гайхаба. Тиигээд зуунай нэгэ даргые дуудаад, Иисүүс хэзээ үхөөб гэжэ һураба. 45Пилат тэрэ даргые шагнаад, Иисүүсэй бэе абахыень Иосифто зүбшөөбэ. 46Иосиф нарин улһаар нэхэһэн бүд худалдажа абаа. Удаань Иисүүсэй бэе хэрээһэн дээрэһээ буулгаад, бүдөөр орёогоод, хабсагайда түнхинэгдэһэн агы нүхэн соо хадагалаа һэн. Тиигээд агы нүхэнэй амһартые томо шулуугаар хааба[+]. 47Иисүүсэй бэеын хаана хадаглагдахые Магдалай Мария, Ёшияагай эхэ Мария гэгшэд ажаглан хаража байгаа.

#### 16


(Мт 28:1-8; Лк 24:1-10; Ин 20:1-18)

1[•]Субботын үнгэрһэн хойно Магдалай Мария, Саломия, Яковай эхэ Мария гэгшэд Иисүүсэй бэе түрхихөөр хангалтай зүйлнүүдые худалдажа абаба[+]. 2Субботын хойто үдэрэй эртэ үглөөгүүр нара гарахын урда тээхэнэ агы нүхэн хуурсагта ошобо. 3Замдаа тэдэнэр:

– Агы нүхэ хааһан шулууе хэн бидэндэ хажуу тээшэнь үмхирүүлжэ үгэхэб? – гэжэ бэе бэеһээ һуража байгаа[+]. 4Зүгөөр, ерэжэ харахадань, асари томо тэрэ шулуун хажуу тээшээ болгогдоһон байба. 5Тэдэнэр агы соо ороод, үүдэнэй баруун талада саб сагаан хубсаһатай залуу хүнэй[*] һуухые харабад. Эхэнэрнүүдэй айн мэгдэхэдэ, 6тэрэ хүн:

– Бү айгты! Таанад хэрээһэндэ[†] хадуулһан Назаредэй Иисүүсые бэдэрнэт гэжэ би мэдэнэб. Тэрэтнай эндэ үгы, амидыраа. Энэ бэеыень табиһан газар харыт. 7Мүнөө шабинартань, илангаяа Пётрто ошожо: «Таанадта хэлэһэнэйнгээ ёһоор, Тэрэ түрүүн Галилей[†] ошохо, тэндэ Тэрэниие харахат», – гэжэ дуулгагты[+].

8Эхэнэрнүүд агы сооһоо айхабтар ехээр сошоһон һүрдэһэн юумэд гүйлдэжэ гарабад. Тон ехээр мэгдэһэн дээрэһээ тэдэ хэндэшье юумэ дуулгабагүй[*].


Иисүүс Магдалай Марияда ерэбэ

9[•]Субботын хойто үдэрэй эртэ үглөөгүүр Иисүүс амидыраад, анха түрүүн Магдалай Марияда ерэбэ. Урдань Иисүүс тэрэ эхэнэр сооһоо долоон ада шүдхэрые[†] намнажа гаргаһан байгаа[+]. 10Мария Иисүүстэй хамта ябалсаһан шаналжа, уйлажа байһан хүнүүдтэ ошожо, 11Иисүүсэй амидырһан тухай, өөрөө Тэрэниие хараһан тухайгаа хөөрэбэ. Гэбэшье тэдэнь үнэншэбэгүй[+].


Иисүүс хоёр шабидаа ерэбэ

12Удаань Иисүүс ондоо шарай шарайлаад, хотоһоо гараад ябаһан хоёр шабидаа ерээ. 13Тэдэнь бусажа ерээд, ушарһан бүгэдые нүгөө шабинартаа хөөрэбэ, харин тэдэнь этигэбэгүй.


Иисүүс арбан нэгэн шабинартаа ерэбэ

14Һүүлдэнь Иисүүс үдэшын хоол барижа байһан арбан нэгэн шабинартаа ерэбэ. Амидырһан хойнонь хараһан зондо үнэншэжэ үгэнгүй зүрюутэһэнэйнь түлөө, этигэлгүй[†] байһанайнь түлөө шабинараа Тэрэ харааба. 15Тиигээд тэдэндээ иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы газар дэлхэйгээр ябажа, хүн бүхэндэ Һайн Мэдээсэл[†] номногты[+]. 16Намда этигэһэн, уһан арюудхалгада[†] хүртэһэн хүн бүхэн абарагдаха. Харин Намда этигэхэеэ арсаһан хүн бүхэн гэмнэгдэхэ[+]. 17Намда этигэһэн хүн бүхэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээхэ аргатай байха. Минии нэрээр тэдэ ада шүдхэрнүүдые намнажа гаргаха, танигдахагүй хэлэнүүдээр дуугарха[+]. 18Тэдэ могойнуудые барибашье, хоро уубашье, өөһэдыгөө гэмтээхэгүй. Мүн гараа үбшэн зон дээрэ табяад, тэдэниие эдэгээжэ байха[+].


Иисүүс тэнгэридэ дэгдэбэ

19Эдэ бүгэдые шабинартаа хэлээд, Эзэн[†] Иисүүс тэнгэридэ дэгдэжэ, Бурханай[†] баруун таладань һууба[+]. 20Тиигээд шабинарынь хаа хаанагүй ябажа, эндэ тэндэ номножо байба. Эзэн тэдэндэ хамһалсажа, хэлэһэн үгэнүүдэйнь үнэн зүб байһые гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдээр баталдаг байгаа[+].

### Лука

#### Лука

Лука


Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл


Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

Христиан шажанай уламжалалай дагуу энэ номые Павел элшэнэй замай нүхэдэй нэгэн Лука эмшэн зохёожо бэшээ. Тэрэ Иисүүсэй гол шухал ушар ябадалнуудай гэршэшье бэшэ һэн, израилиин арадай дундаһаашье түрэжэ гараагүй хүн юм. Тиибэшье тэрэ Христоосой амидарал болон үйлэ хэрэгүүд тухай хараһан үзэһэн зонһоо ехэ нягта наринаар һураглан мэдэжэ, еврей бэшэ христиан шажанай уншагшадта үнэн гэршэлгэнүүдые нэгэдхэн суглуулха гэжэ оролдоо. Тэрэ Һайн Мэдээсэлээ Матвей Марк хоёрой һүүлдэ бэшэһэн байгаа. Тэрэ Иисүүсэй амидаралые тэрэ саг үеын түүхын ушар ябадалнуудтай зэргэсүүлэн харана. Тиигэжэ тэрэ христиан шажан түүхын бата һуурин дээрэ үндэһэлнэ гэжэ заана.

Лука уран грек хэлэ мэдэдэг элдэб үндэһэ яһанай уншагшадта хандана, тэрэ өөрөө грек хэлые эрхим һайнаар гадарлана. Тэрэ хуушан хэлсээнэй псаломуудта адлишууг урмашуулга түрүүлдэг магтаалнуудые дуудана (нэгэдэхи бүлэгтэ), энэнь һайн мэдээсэлнүүд соо үгтэһэн ори ганса уран яруу найруулгатай хэһэгүүд мүн. Ном соонь яруу уранаар айладхагдаһан һургаалта үгэнүүдые дэлгэрэнгыгээр номноходо (14-16 бүлэгүүдые харагты), мүн энэ номой арбан бүлэгүүд соо Иисүүсэй Иерусалим ошохо замые үргэнөөр зураглахада (9:51–19:27) тэрэ тусгай анхарал хандуулна.

Үгытэй ба газарлагдаһан зониие Бурханай анхарһан, Христоосто алба хэһэн эхэнэрнүүдтэ, алишье үндэһэ яһанай зоной Бурханай хаан орондо орохо боломжотой байһан ябадалнуудта Лука баһал тусгай анхарал хандуулна.

Иисүүсэй тэнгэридэ дэгдэһэнһээ хойшо христиан шажанай яажа дэлгэржэ байһан тухай, мүн эртын христиан шажанай бүлгэмэй амидарал тухай хөөрэһэн «Элшэнэрэй үйлэ хэрэгүүд» гэжэ номые баһа Лука бэшээ.

#### 1

1Эрхим хүндэтэ Теофил! Манай дунда болоһон ушар ябадалнууд тухай туужа олон зон бэшэхэ гэжэ һэдэнэ. 2Эхинһээнь байлсаһан, болоһон бүгэдые хараһан зоной маанадта хөөрэһые тэдэ нүхэд буулгажа бэшэнэ. 3-4Бишье баһа болоһон бүгэдые эхинһээнь нарин нягтаар шудалаад, шамда номногдоһон һургаалай[†] сохом үнэниие мэдэжэ байхыншни тула тохёолдоһон бүгэдые үнэн байдалаарнь хойно хойноһоонь дараалан шамда бэшэжэ дамжуулха гэжэ шиидэбэб[+].


Уһаар Арюудхагша Иоаннай мүндэлэлгэ айладхагдаба

5Иудейн орон нютагые Ирод хаанай зонхилжо байхада Захарияа ба Елизавета гэжэ нэрэтэй үбгэ һамга хоёр ажаһуугаа: үбгэниинь Абияа бүлэгэй санаартан,[†] тиин һамганиинь Аарон гэжэ ахамад санаартанай[†] үри һадаһан мүн байгаа[+]. 6Тэдэ хоюулан Бурханай[†] хүсэл бодото дээрэнь бэелүүлэн, Хуулиин захяа заабаринуудые жэншэдгүй һайханаар сахидаг һэн[+]. 7Елизавета һамганиинь анханай үригүй байжа, тэдэ хоёр үндэр наһа наһалтараа үхибүүгүй байгаа[+].

8-9Нэгэтэ Захарияа санаартанай Бурханда алба хэхэ уялгата үдэрэй ерэхэдэ, тэрээндэ жээрэбээр Эзэнэй[†] Һүмэ[†] соо орожо, сан табиха ехэ үршөөл тудаба[+][+]. 10Сан санзай[†] уталгын тэрэ үедэ үй түмэн зон Һүмын хорёо соо мүргэжэ байба[+]. 11Харин Һүмэ дотор сан табидаг шэрээгэй баруун таладань гэнтэ Бурханай Эльгээмэл бии болобо[+]. 12Тэрэниие хараад, Захарияа мэгдэбэ, айба. 13Харин Эльгээмэл хэлэбэ:

– Захарияа, бү ай, шинии зальбаралые[†] Бурхан дуулаа, Елизавета һамганшни шамда хүбүү түрэхэ. Хүбүүгээ Иоанн гэжэ нэрлэхэш[+]. 14Ши ехээр баярлаха, хүхихэш, тиин үшөөшье олон бусад зон хүбүүнэйшни түрэһэндэ баярлаха, 15юундэб гэхэдэ, хүбүүншни Бурханай нюдэндэ агууехэ хүн байха: үзэмэй дараһан архи амсахагүй, бүри эхынгээ умайда байхадаа Арюун Һүлдэ[†] тогтоожо абаха,[+] 16Израилиин олон зониие өөһэдынь Бурхан болохо Эзэндэ һөөргэнь бусаажа хандуулха. 17Хүбүүншни Эзэнэй урда Элияадал адли һүр хүсөөр, һүнэһэ һүлдөөр дүүрэн ерэхэ. Тиигэжэ үбгэ эсэгэнэрые үри хүүгэдтэйнь эблэрүүлхэ, өөрынхеэрээ ябадаг хүнүүдые Бурханай эрхэ хүсэл бэелүүлхэ тээшэнь тэгүүлхэ. Иигэжэ арад зониие Эзэнтэй уулзуулхада бэлэн болгожо байха[+].

18– Би үбгэрөөб, һамгамнишье наһатай болонхой. Тиимэһээ хэлэһэн үгэнүүдтнай хүсэлдэхэ гэжэ би яагаад мэдэхэ гээшэбиб? – гэжэ Захарияа Эльгээмэлһээ асууба[+].

19– Би болбол Бурханай ойро оршодог Габриһээл гээшэб. Энэ һайн мэдээсэл[†] дуулгахыемни Бурхан намайе шамда эльгээгээ юм[+]. 20Сагайнгаа ерэхэдэ хүсэлдэхэ эдэ үгэнүүдтэмни этигээгүй юм хадаа, эдэ бүгэдын тохёолдохо үдэр болотор ши аниргүй, дуугаржа шадахагүй ябахаш, – гэжэ Эльгээмэл айладаба.

21Тэрэ үедэ арад зон Захарияагай гарахые хүлеэжэ, Һүмэ соо яагаа удаан болоноб гэжэ гайхажа байгаа һэн. 22Тэрэнэй Һүмэһөө гараад, дуугаржа шадахагүй байхыень харахадаа, Һүмэ соо хий үзэгдэл[†] хараа байна гэжэ зон ойлгобо. Хэлэгүй болоһон Захарияа гар хургаараа заажа байгаад зонтой ойлголсобо. 23Албаяа хэжэ дүүргээд, Захарияа гэртээ хариба. 24Уданшьегүй тэрэнэй Елизавета һамганиинь хээлитэй болоод, табан һарын туршада гэрһээн гарабагүй.

25– Одоошье Эзэн намайе үршөөгөө, хүн зоной хэлэ аманһаа хамгаалаа, – гэжэ тэрэ эхэнэр өөртөө хэлэжэ байба[+].

26Елизаветын зургаадахи һарадаа ябахада, Бурхан Габриһээл гэдэг Эльгээмэлээ Галилейн[†] Назарет хотодо ажаһуудаг[+] 27Мария басаганда эльгээбэ. Тэрэ басаган Давид[†] хаанай үри һадаһан болохо Иосиф гэжэ хүнтэй хуби заяагаа холбохоо байгаа. 28Бурханай Эльгээмэл Марияда ерээд:

– Амар мэндэ, аза жаргалтай басаган! Эзэн шамтай байна, шамайе буян хэшэгтээ[†] элбэг дэлбэгээр хүртөөбэ! – гэжэ хэлэбэ[+]. 29Иимэ юумэ дуулахадаа, Мария ехээр мэгдэжэ сошобо, юун гэбэ гээшэб гэжэ бодобо.

30– Бү ай, Мария, ши Бурханай буян хэшэгтэ хүртэбэш. 31Ши хүндэ болохош, хүбүү түрэхэш, тэрээндээ Иисүүс гэжэ нэрэ үгэхэш[+]. 32Тэрэшни агууехэ хүн болохо, Дээдэ Бурханай Хүбүүн[†] гэжэ нэршэхэ. Эзэн Бурхан хүбүүешни үбгэ эсэгэ Давидтайнь адли хаан болгохо[+]. 33Тиигэжэ Тэрэ Яковай үри һадаһадые хэтын хэтэдэ захирха, Тэрэнэй хаан түрэ[†] хэзээш һүнэхэгүй, – гэжэ Эльгээмэл хэлэбэ[+].

34– Минии хадамда гараагүй байхада яажа тиимэ юумэн болохоб? – гэжэ Мария асууба.

35Эльгээмэл харюусаба:

– Арюун Һүлдэ шам дээрэ бууха, Дээдэ Бурханай хүсэн шамайе хушаха. Тиимэһээл түрэхэ нангин[†] үришни Бурханай Хүбүүн гэжэ нэрлэгдэхэ[+]. 36Тиихэдэ шинии түрэл садан Елизавета наһатай болоошье һаа, баһал хүбүүтэй болохо гэжэ байна. Үригүй гэжэ хэлүүлдэг байһан аад, мүнөө зургаадахи һара дээрээ ябана. 37Бурханай хэжэ шадахагүй юумэн үгы ха юм[+].

38– Эзэн Бурханай мэдэлдэ ха юмбиб даа. Хэлэһэнтнай бэелхэнь болтогой![†] – гэжэ Мария хэлэбэ. Тиигээд Эльгээмэл басаганһаа холодобо.

39Удангүй Мария яаралтайгаар харгыда гаража, хадалиг Иудей уласай хото хүрөөд, 40Захарияагай гэртэ орожо, Елизаветые мэндэшэлбэ. 41Мариягай мэндэеэ хэлэхэтэйнь адли Елизаветын хэбэлдэ байһан үхибүүн тэршэлээд абаа һэн ха. Тэрэ дороо Елизавета Арюун Һүлдөөр дүүрэбэ, 42тиигээд шангаар хэлэбэ:

– Ши бусад эхэнэрнүүдһээ үлүү ехээр Бурханай үршөөлдэ хүртэбэш, мүн хэбэл соо хэбтэһэн үришни үршөөлдэ хүртэбэ! 43Минии Эзэнэймни эжы, иимэ һайнаар намда орожо ерэһэндэшни би баяртай байнаб. 44Шинии мэндэшэлгэ дуулахатаймни сасуу, хүбүүмни хэбэл соом баясажа тэршэлээл. 45Эзэн Бурханай айладхаһан үгэ бэелхэ гэжэ этигэһэн ши амар жаргалтайш!

46Тиихэдэнь Мария иигэжэ үгэлбэ:

– Би үнэнхэ сэдьхэлһээ
Эзэнээ алдаршуулан магтанаб,[+]
47Бурхан тухай, намайе Абарагша[†] тухай сэдьхэн,
һүр һүлдэмни урма баяраар халина[+].
48Ахир жаахан намайе Бурхан хаража,
агуу эбигээл хайрадаа хүртөөбэ.
Бүхы угсаата зон энээнһээ хойшо намайе
амар жаргалтай эхэнэр гэжэ
нэрлэдэг болохонь гээшэл[+].
49Түгэс Хүсэтэ Бурхан
туйлай ехэ хэрэг намда бүтээгээл,
Тэрэнэй алдар нэрэнь арюун нангин лэ![+]
50Өөртэнь бэшэрдэг, этигэдэг зониие
үршөөл хайрадаа Тэрэ
үеын үедэ хүртөөжэ байдаг лэ![+]
51Тэрэ агуу хүсэтэ гараа һунган,
ехэрхүү һайзгайнарые һарнюулаа[+].
52Засаг баригшадые хаан шэрээһээнь буулгаад,
доромжологдоһон даруу зониие дээшэнь үргөө[+].
53Үлэсхэлэн үгытэйшүүлдэ
элбэг дэлбэг юумэ үгөөд,
дээрэлхүү баяшуулые
гар хооһон ябуулаал[+].
54Үбгэ эсэгэнэртэмнай амалһанаа
Тэрэ гүйсэд бэелүүлээл,
Израиль[†] зарасадаа аша туһатай байгаал,[+]
55манай үдэрнүүд хүрэтэр мартангүй
Абраһаамда[†] болон тэрэнэй үри һадаһадтань
үеын үедэ үршөөл хайраа хайрлажа байгаал!

56Мария гурба һара шахуу Елизаветэтэй хамта байгаад, гэртээ харяа бэлэй.


Уһаар Арюудхагша Иоаннай түрэһэн түүхэ

57Елизаветын хүнгэрхэ саг ерэжэ, тэрэ хүбүү түрэбэ. 58Эзэнэй Елизаветэдэ хүртөөһэн эбигээл хайра арьбажаа гэжэ дуулахадаа, хүршэнэрынь, түрэл саданиинь тэрээнтэй хамта ехэтэ баярлаба.

59Түрэһөөр наймадахи үдэртэнь нарай хүбүүнэй бэлгэ отолуулха ёһололдо зон сугларжа, тэрээндэ Захарияа гэжэ эсэгынь нэрэ үгэхэ гэлсэбэ[+]. 60Тиихэдэнь эхэнь:

– Үгы, хүбүүндээ Иоанн гэжэ нэрэ үгэхэбди, – гэбэ.

61– Түрэл саданайтнай дунда тиимэ нэрэтэй хүн оройдоо үгыл, – гэжэ Елизаветэдэ хэлэбэд. 62Тиигээд хэн гэжэ нэрэ хүбүүндээ үгэхэбши гэжэ эсэгэһээнь гараараа заажа харуулжа байгаад асуухадань, 63Захарияа багахан хабтагай асаруулаад, «Хүбүүнэймни нэрэ – Иоанн!» гэжэ бэшэбэ. Зон булта гайхаа һэн. 64Тэрэ дары Захарияагай аман нээгдэжэ, хэлэниинь табигдажа, тэрэ Бурханиие магтажа оробо. 65Энэ ушарһан гайхамшагта үйлэ хэрэг тухай һураг бүхы Иудейн хадалиг улас соогуур таража, хажуугаарнь ажаһуудаг хүршэ зон булта айн һүрдэбэ. 66Дуулаһан зон энээниие сэдьхэлдээ бүхөөр хадуужа:

– Энэ хүбүүн хэн юун болохо хаб? – гэлдэбэ. Үнэхөөрөөшье Иоаннай хажууда Эзэнэй оршожо байһань эли байба.


Захарияа Эзэнэй абарал буулгана

67Нарай хүбүүнэй эсэгэ Захарияа Арюун Һүлдөөр дүүрэжэ, иимэ лүндэн табиба:

68– Израилиин Бурхан болохо
Эзэндэ алдар соло дуудаял!
Аюул тодхорһоо абархаяа
Тэрэ арадтаа ерээ[+].
69Зараса Давидайнгаа үри һадаһадһаа
манда һүр хүсэтэй Абарагшые үгөөл[+].
70-71Дайсадһаатнай, таниие үзэн ядагша
бүхы зонһоо абархаб гэжэ
Тэрэ эртэ урдын сагта
арюун лүндэншэдөөрөө дамжуулан,[+]
72үбгэ эсэгэнэртэтнай найдуулһан ёһоор
таанадые үршөөл хайрада хүртөөхэб,
мүн Өөрынгөө нангин хэлсээ,[+]
73танай үбгэ эсэгэ Абраһаамда үгэһэн
тангаригаа һанан байхаб,[+]
74дайсадайтнай гарһаа мулталан абархаб гээ.
Тиимэһээ бидэ айлтагүйгөөр Эзэндээ алба хэжэ,
75наһан туршадаа арюун һайханаар,
боди сэдьхэлээр Тэрээндэ
мүргэл хэжэ ябаха заяатайбди.
76Тиин ши, жаахан хүбүүмни,
Дээдэ Бурханай лүндэншэ гэжэ нэрлэгдэхэш,
Эзэнэй урдань ябажа,
заларха замыень бэлдэхэш[+].
77Нүгэлөө[†] арилгажа абарагдахат гэжэ
Бурханай арадта ши айладхахаш[+].
78Бурхамнай гүн ехэ хайраараа
огторгойһоо шараһан Гэгээн Наран мэтээр[+]
79үхэлэй харанхы һүүдэртэ хушагдаһан маанадые гэрэлтүүлхэ,
энхэ тайбанай замаар хүтэлэн,
алхам бүхэнииемнай шэглүүлхэ[+].

80Хүбүүхэн боргожон бэежэжэ, сэдьхэл зоригынь хатуужажа байба. Израилиин арадта айладхаха сагайнгаа ерэтэр тэрэ хүбүүн сүл губида байба[+].

#### 2


(Мт 1:18-25)

1[•]Тэрэ үедэ Римэй хаан[†] Август гэгшэ орон дайдынгаа бүхы зоной тоо бүридхэхэ гэһэн зарлиг гаргаба һэн ха[+]. 2Тэрэнь Сири уласые Квириниин зонхилжо байха үедэ хэгдэһэн хүн зоной анха түрүүшын тоо бүридхэл бэлэй. 3Хүн зон булта нэрээ бэшүүлхэеэ өөһэдынгөө түрэһэн хото ошожо байгаа. 4Давидай[†] обогһоо уг гарбалтай[†] Иосиф гэгшэ Галилейн[†] Назарет хотоһоо гаража, Давид хаанай тоонто нютаг болохо Иудейн Бэтлэһээм хото руу мүн лэ нэрээ бэшүүлхэеэ ошобо[+]. 5Тиихэдээ үхибүү түрэхөө байһан, һамганиинь болохо Мариятайгаа хамта ошобо. 6Бэтлэһээмдэ ерээд байхадань, Мариягай хүнгэрхэ сагынь ерэжэ, 7тэрэ ууган хүбүүгээ түрөө һэн. Тэрэнээ мансылаад, малай эдюур соо абаашажа табиба, юундэб гэхэдэ, зоной буудаг газарта тэдээндэ һуури хүртөөгүй һэн.


Малшад

8Тэрэ сагта Бэтлэһээмһээ холо бэшэ талада малшад һүниндөө малаа манажа хонодог һэн ха. 9Тэдээндэ гэнтэ Бурханай[†] Эльгээмэл буужа, Эзэн[†] Бурханай алдарай[†] гэрэлэй туяархада, малшад айхын ехээр айн һүрдэбэ[+]. 10Эльгээмэл тэдээндэ хэлэбэ:

– Бү айгты! Би бүхы арад зониие ехэтэ баясуулха һайн мэдээсэл[†] таанадта дуулгахаяа ерээб: 11мүнөөдэр Давид хаанай хотодо танай Абарагша[†] түрэбэ, Бурханай табисуурта Эзэн мүндэлбэ[+]. 12Тэрэниие иимэ дүлгэ тэмдэгээр[†] танихат: мансытай Тэрэ Хүбүүхэнэй малай эдюур соо хэбтэхые харахат[+].

13-14Гэнтэ дээрэһээ үй түмэн Бурханай Эльгээмэлнүүд буужа:

– Дээдын огторгойдо Бурхан алдаршаһай!
Бурханай хайра дура татадаг хүн бүхэн
газар дэлхэй дээрэ амгалан тэнюун ажаһууһай! – гэжэ Бурханда магтаал соло дуудаба[+][+].

15Эльгээмэлнүүдэй огторгойдоо бусахадань:

– Бэтлэһээм хото ошожо, энэ ушарһан бүхэниие хараял, Эзэнэй хэлээшыень үзэел! – гэжэ малшад бэе бэедээ хэлэбэ. 16Тиигээд тэдэнэр яаралтайгаар хото ошожо, Мария Иосиф хоёрые, мүн малай эдюур соо хэбтэһэн Хүбүүхэниие хараба. 17Иисүүсые хараад, тэдэ малшад Энэ Хүбүүн тухай Эльгээмэлэй хэлээшые зондо хөөрэбэ. 18Малшадай хэлэһэн юумэ дуулаһан хүнүүд булта гайхажа байгаа. 19Тиин Мария эдэ үгэнүүдыень сэдьхэл зүрхэндөө бүхөөр хадуужа, һанажа дурдажа ябадаг һэн[+]. 20Малшад Эльгээмэлэй дуулгаһые нюдөөрөө хараһанайнгаа, шэхээрээ дуулаһанайнгаа түлөө Бурханда алдар соло дуулан, магтан гэртээ харибад.


Хүбүүндэ Иисүүс гэжэ нэрэ үгэбэ

21Хүбүүхэнэй түрэһөөр найман үдэрэй үнгэрһэн хойно бэлгэ отолуулха ёһололой болоходо, эхынь хээлитэй болохын урда тээ Эльгээмэлэй айладхаһан ёһоор нарай нялхада Иисүүс гэжэ нэрэ үгтөө һэн[+].


Симеон Эзэндэ магтаал соло дуудана

22-24Моисейн[†] Хуулида бэшэгдэһэнэй ёһоор: «Эхын хээлиһээ гараһан ууган хүбүүдээ Эзэн Бурханда зорюулха ёһотой». Тиихэдээ хоёр түүтэй шубуу гү, али хоёр залуу тагтаа тахил болгон үргэхэ зэргэтэй. Тиин Моисейн Хуулиин ёһоор арюудхалгын ёһолол[†] хэхэ болзор Мария Иосиф хоёртошье тудаба. Тэдэ хоёр Иисүүс хүбүүгээ Эзэндэ зорюулха гэжэ Иерусалим[†] абажа ерэбэ[+][+][+].

25Боди һайхан сэдьхэлтэй, Бурханда бэшэрэн һүгэдэдэг, Арюун Һүлдэдэ[†] хүртэһэн Симеон гэжэ хүн Иерусалим хотодо ажаһуугаа. Тэрэ хүн Израилиин абарагдахые хүлеэжэ байгаа[+]. 26«Эзэн Христоосые хараагүйдөө ши үхэхэгүйш!» – гэжэ Арюун Һүлдөөр Симеондо элирхэйлэгдэһэн байгаа. 27Арюун Һүлдөөр хүтэлэгдэн, Симеоной Һүмэ[†] соо ороод байхада, эхэ эсэгэ хоёр Хуулида заагдаһан ёһо бүтээхэ гэжэ нялха Иисүүс хүбүүгээ асарба. 28Симеон Тэрэ хүбүүень гар дээрээ абажа, Бурханда баяр баясхалан хүргэбэ:

29– Эзэмни, Та амалһанаа дүүргэбэт,
богоол намайгаа мүнхэдөө амархыемни
мүнөө табижа байнат.
30Эльгээһэн Абарагшыетнай би нюдөөрөө үзэбэб[+].
31Бусад арадуудшье булта Тэрэ Абарагшыетнай харахал:
32Тэрэтнай бүхы угсаатаниие гэгээрүүлхэ
гэрэл болохол,
Израилиинтнай арадта алдар соло асархал.

33Иисүүс тухай Симеоной хэлэһэн эдэ үгэнүүдые дуулахадаа, Иосиф Мария хоёр ехээр гайхаба. 34Симеон тэдэ хоёрые адислаад, Иисүүсэй эхэ Марияда хэлэбэ:

– Израильда[†] олониие унагаажа һүнөөхын, мүн олониие һэргээжэ абархын тула Бурхан энэ Хүбүүниие шэлэжэ абаа. Энэ Хүбүүн һэргылһэн һүлдэ тэмдэг болохо. Олон зон Энээниие буруушаажа, 35сэдьхэл һаналаа элирхэйлхэ. Мүн шиниишье зүрхэ сэдьхэлые уйдхар зоболон хурса жадаар хадхаһандал адляар зобоохо[+].

36Һүмэ соо Ашээр обогой Фануил гэдэг хүнэй удам болохо Анна лүндэншэн[†] байгаа. Тэрэ наян дүрбэтэй хүгшэн залуудаа хадамда гарабашье, долоон жэл нүхэртэеэ һуугаад, һүүлдэнь бэлбэһэн боложо үлөө. 37Мүнөө тэрэ үдэр һүнигүй Бурханда мүргэжэ, масаг[†] сахижа, Һүмэһөө холододоггүй һэн[+]. 38Энэшье үедэ эндэ ерэжэ, Бурханда магтаал соло дуудажа, Иерусалимай эрхэ сүлөөтэй болохые хүлеэжэ найдажа байһан хүн бүхэндэ Иисүүс нялха тухай хөөрэжэ үгэбэ.


Назарет хото руугаа хариба

39Эзэнэй Хуулида тогтоогдоһон бүхы юумые хэжэ дүүргээд, Мария Иосиф хоёр Галилейн Назарет хото гэртээ бусажа ерэбэ[+]. 40Хүбүүхэн боргожон бэежэжэ, һүбэлгэн, хурса ухаатай, Бурханай буян хэшэгтэй[†] үхибүүн ургажа байба.


Иисүүс Һүмэ соо

41Жэл бүри Паасхын һайндэртэ Иисүүсэй аба эжынь Иерусалим ошодог байгаа[+]. 42Хүбүүнэйнгээ арбан хоёртойдо тэдэ жэл бүри һайндэртэ ошодог заншалаараа Иерусалим ошобо. 43Һайндэрэй дүүрэхэдэ Иисүүс Иерусалимда үлэбэ, гэбэшье гэртээ бусажа ябаһан түрэлхидынь хүбүүнэйнгээ үлэшэһые ойлгоогүй бэлэй[+]. 44Хүбүүмнай суг ябаһан хүнүүдээрээ ябаа юм ааб даа гэжэ һанаад, бүхэли үдэртөө замда ябаһанайнгаа һүүлээр түрэл гарал болон танил хүнүүдэйнгээ дунда Тэрэнэйнгээ үгы байхые ойлгожо, 45бэдэрхэеэ һөөргөө Иерусалим бусаа һэн. 46Хэдэн хоног бэдэрээд, гурбадахи үдэртөө Иисүүс хүбүүгээ Һүмэ соо олобо. Тэрэнь багшанарай дунда һуушанхай, номнолынь шагнажа, Өөрөө тэдэнһээ юумэ һуража байгаа. 47Өөртэнь табигдаһан асуудалнуудта хурса тодо харюу үгэхыень шагнаад, Һүмэ соо байгшад булта сэсэн ухаатайень гайхажа байба.

48Хүбүүгээ хараад, Иосиф Мария хоёр ехэтэ гайхаба.

– Хүбүүмни, юундэ бидэниие иигэжэ зобообош? Эсэгэ бидэ хоёршни шамайгаа үгы болгоод, һанаагаа зобоһон, бэдэрһэн гээшэмнай! – гэжэ эхэнь хэлэбэ.

49– Юундэ Намайе бэдэрээ зомта? Намайе Эсэгынгээ гэртэ байха ёһотой гэжэ мэдэхэгүй аалта? – гэжэ хүбүүниинь харюусаба. 50Түрэлхидынь хүбүүнэйнгээ хэлэһэн үгэнүүдэй үнэн удха ойлгобогүй[+].

51Иисүүс аба эжытэйгээ Назарет хотодоо бусажа ерээд, үгөөрнь байба. Мария эхэнь тэрэ болоһон ушар мартахагүйгөөр ой ухаандаа хадуун абаа[+]. 52Харин Иисүүс сэсэн ухаагаараа, энэрхы сэдьхэлээрээ Бурхандашье, хүн зондошье һайшаагдан үдэжэ, ехэ боложо байгаа һэн[+].

#### 3


(Мт 3:1-12; Мк 1:2-8; Ин 1:19-28)

1[•]Тибери хаанай арбан табадахи жэлээ Римэй хаан[†] орон захиржа байхадань, Израилиин Иудей можо Понтий Пилат,[†] Галилей[†] можо Ирод, Итурия болон Трахониит орон нютагуудые Иродэй дүү Филипп, Абилэнээ можо Лисаний гэгшэд зонхилжо байгаа[+]. 2Анна болон Кайафа гэгшэд ахамад санаартан[†] байгаа. Тэрэл үедэ Захарияагай Иоанн хүбүүнэй сүл губида байхадань, Бурхан[†] тэрээндэ зарлигаа мэдүүлбэ[+]. 3Тиимэһээ Иоанн Иордан[†] голой оршон тойрон газар дайдаар ябажа:

– Нүгэл[†] шэбэлнүүдээ хүлисүүлхын тула Бурханда хандан, уһаар арюудхуулагты, – гэжэ айладхаба. 4-6Исай лүндэншын ном соо Иоанн тухай иигэжэ бэшээтэй байдаг:

«Эзэнэй[†] ябаха замыень бэлдэгты,
алхаха харгыень дардам сэхэ болгогты:
жалга бүхэн жэгдэрхэ,
хада гүбээ бүхэн набтар болохо зэргэтэй,
хотирхой нугархай харгы сэхэ болохо,
ялхитай болдогтой зүргэ тэгшэ болохо ёһотой!
Бүгэдэ хүн түрэлхитэн
Бурханай абаралые үзэхэ гэжэ
хэн бэ даа сүл губида хашхарба»[+].

7Тиин уһаар арюудхуулхаяа ерэһэн олон зондо Иоанн хэлэбэ:

– Хорото могойн таһардаһад! Бурханай буулгаха хэһээлтэһээ иигээд хулжахыетнай таанарта хэн заагааб[+]? 8Таанар буянтай һайн хэрэгүүдые бүтээжэ, Бурханда хандаһанаа харуулагты. Үбгэ эсэгэмнай Абраһаам[†] юм гэжэ өөһэд тухайгаа бү бодогты, юундэб гэхэдэ, Бурхан энэ хэбтэһэн шулуугааршье Абраһаамда үри хүүгэдые бүтээжэ шадаха гэжэ танда хэлэхэ байнаб[+]. 9Модо үндэһөөрнь таһа сабшаха алма һүхэ бэлэн байна: һайн үрэ жэмэс үгэдэггүй алишье модон таһа сабшагдаад, галда хаягдаха[+].

10– Тиихэдээ бидэ юу хэхэ ёһотойбибди? – гэжэ арад зон Иоаннһаа асууба[+].

11– Хоёр самсатай хүн нэгыень самсагүй хүндэ үгэг, эдихэ, ууха юумэтэй хүн бусадтай хубаалдаг, – гэжэ тэрэ харюусаба[+].

12Алба татабари суглуулагшад уһаар арюудхуулхаяа Иоаннда ерэжэ:

– Багша аа! Бидэ юу хэхэ ёһотойбибди? – гэжэ тэрээнһээ һураба.

13– Албатан зонһоо тогтоогдоһонһоо үлүү түлэбэри бү нэхэгты! – гэжэ Иоанн тэдээндэ хэлэбэ.

14– Харин бидэ юу хэхэ ёһотой болонобибди? – гэжэ сэрэгшэд мүн лэ асууба.

– Хүн зоной юумэ бү дээрмэдэгты, бү буляагты, салин хүлһөөрөөл ажамидарагты! – гэжэ Иоанн харюусаба[+].

15– Энэмнай Христоос Өөрөө бэшэ аа гү? – гэжэ зон Иоанн тухай гайхалдажа, найдан хүлеэһээр байба[+]. 16Тиихэдэнь Иоанн бултанда хандажа хэлэбэ:

– Би таанарые уһаар арюудханаб. Харин намтай жэшээлхэгүй дээгүүр Хүн иишэ ерэнэ. Би Тэрэнэй гуталайнь ооһорыешье тайлаха эрхэгүйб. Тэрэ ерэхэдээ таанадые Арюун Һүлдэ[†] гал хоёроор арюудхаха[+]. 17Тэрэ таряагаа сэбэрлэхээр хүрзэеэ гартаа адхаад байна: таряагаа суглуулжа Өөрынгөө амбаарта хадагалха, харин мэхиинэ һолоомыень залиршагүй галда шатааха[+].

18Иоанн үшөөшье олон арга янзаар Һайн Мэдээсэл[†] зондо номножо, ажамидаралаа хубилгахыень идхажа һургажа байба. 19Ирод хааниие дүүгэйнгээ һамган Иродиадатай һууһанайнь түлөө, мүн олон ондоо нүгэлтэ ябадал хэһэнэйнь түлөө Иоанн тэрэниие элишэлэн зэмэлбэ. 20Һүүлэй һүүлдэ Ирод хаан Иоанные түрмэдэ хаажа, бүришье аймшагтай нүгэл үйлэдэбэ[+].


Иисүүсые уһаар арюудхаба

21[•]Бүхы арад зоной уһаар арюудхуулжа байхада, мүн Иисүүсшье уһаар арюудхуулба. Тэрэнэй Бурханда зальбархада, огторгой нээгдэжэ,[+] 22гулабхаагай дүрсэтэйгөөр Арюун Һүлдэ Тэрээндэ бууба.

– Ши Минии хайрата Хүбүүмниш, сэдьхэлыемни баярлуулнаш, – гэһэн абяан огторгойһоо дуулдаба[+].


Иисүүсэй элинсэг үбгэ эсэгэнэр

23[•]Иисүүс һургаалаа[†] номножо эхилхэдээ гушаадтай ябаа. Хүнүүд Иисүүсые Иосифой хүбүүн гэжэ һанадаг байба. Иосиф болбол Элияагай хүбүүн байгаа,[+] 24Элияа – Маттаадай, Маттаат – Левиин, Левий – Мэлхиин, Мэлхий – Янайын, Янай – Иосифой хүбүүн, 25Иосиф – Мататиасай, Мататиас – Амоосой, Амоос – Наумай, Наум – Эслиин, Эслий – Нагайын хүбүүн, 26Нагай – Маатай, Маат – Мататиасай, Мататиас – Семеинэй, Семеин – Иосэхэй, Иосэх – Ёдаагай хүбүүн, 27Ёдаа – Иоанамай, Иоанам – Рэсаагай, Рэсаа – Зэрубабээлэй, Зэрубабээл – Шалтиээлэй, Шалтиээл – Нириин хүбүүн,[+] 28Нирий – Мэлхийн, Мэлхий – Аддиин, Аддии – Косаамай, Косаам – Элмадаамай, Элмадаам – Ээрэй хүбүүн, 29Ээр – Ёшуһаагай, Ёшуһаа – Элиээзэрэй, Элиээзэр – Иоримой, Иорим – Маттаадай, Маттаат – Левиин хүбүүн, 30Левий – Симеоной, Симеон – Иудын, Иуда[†] – Иосифой, Иосиф – Ионанай, Ионан – Элиакиимай хүбүүн байгаа, 31Элиакиим – Мелейын, Мелей – Мэннаагай, Мэннаа – Мататаагай, Мататаа – Натаанай, Натаан – Давидай[†] хүбүүн,[+] 32Давид – Ишайн, Ишай – Обээдэй, Обээд – Бооһазай, Бооһаз – Салмооной, Салмоон – Нахшооной хүбүүн,[+] 33Нахшоон – Амминадаабай, Амминадааб – Адмиинай, Адмиин – Арниин, Арнии – Хэцрооной, Хэцроон – Пээрэцэй, Пээрэц – Иудын хүбүүн,[+] 34Иуда – Яковай, Яков – Исаагай, Исаак – Абраһаамай, Абраһаам – Тээраагай, Тээраа – Нахоорой хүбүүн,[+] 35Нахоор – Сэрүүгэй, Сэрүүг – Рэһүүгэй, Рэһүү – Пээлэгэй, Пээлэг – Ээбэрэй, Ээбэр – Шээлахэй хүбүүн, 36Шээлах – Кайнанай, Кайнан – Арпахшаадай, Арпахшаад – Шээмэй, Шээм – Нойн, Ной – Лаамэхэй хүбүүн, 37Лаамэх – Мэтүшээлахын, Мэтүшээлах – Эноохой, Эноох – Ярээдэй, Ярээд – Маһалалээлэй, Маһалалээл – Хэнаанай хүбүүн, 38Хэнаан – Эноошой, Эноош – Шээдэй, Шээт – Адаамай, Адаам болбол Бурханай хүбүүн[†] байгаа[+].

#### 4


(Мт 4:1-11; Мк 1:12-13)

1[•]Иисүүс Иордан[†] мүрэнһөө Арюун Һүлдөөр дүүрэн бусаба. Һүлдэ Тэрэниие сүл губи руу хүтэлжэ абаашаба. 2Тэндэ Иисүүсые дүшэн хоногой туршада шолмос[†] хорхойтуулан туршаба. Тэдэ бүхы үдэрнүүдтэ Иисүүс юушье эдингүй ябаа, һүүлдэнь гэдэһэниинь аргагүй ехээр үлдөө һэн[+].

3– Та Бурханай Хүбүүн[†] юм һаа, хилээмэн боло гэжэ энэ шулуунда захирагты даа, – гэжэ шолмос Иисүүстэ хэлэбэ.

4– Хүн ганса хилээмээр амидардаггүй, харин Бурханай[†] үгын ашаар амиды ябадаг гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ, – гэжэ Иисүүс шолмосто харюусаба[+].

5Шолмос Тэрэниие үндэр дээрэ гаргажа, юртэмсын бүхы хаан оронуудые саг зуура харуулба.

6– Эдэ хаан түрэнүүдэй[†] хамаг эрхэ засагые, хамаг эрдэни баялигые би Танда үгэхэб. Эдэ бүгэдэ минии гарта үгтэнхэй, тиин би дуратайл хүндөө тэрэниие үгэхэ эрхэтэйб[+]. 7Хэрбээ хүлдэм унажа мүргөө һаатнай, эдэ бүгэдэ Танай болохо, – гэжэ шолмос хэлэбэ.

8– Эзэн[†] Бурхандаа шүтэжэ, гансал Тэрээндэ алба хэгты гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй байдаг, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

9Һүүлэй һүүлдэ шолмос Иисүүсые Иерусалим[†] хото абаашажа, Һүмын орой дээрэ байлгаад:

– Хэрбээ Та үнэхөөрөө Бурханай Хүбүүн юм һаа, эндэһээ доошоо һүрэгты! 10Таниие аршалан хамгаалхые Тэрэ Өөрынгөө Эльгээмэлнүүдтэ захирха,[+] 11мүн шулуунда бүдэржэ унахагүйнтнай тула тэдэ Таниие гар дээрээ үргөөд ябаха гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй ха юм, – гэжэ шолмос хэлэбэ. 12Иисүүс харюудань:

– Эзэн Бурханаа бү турша гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байдаг, – гэжэ шолмосто хэлэбэ[+]. 13Элдэб янзаар хорхойтуулан туршажа ядаад, шолмос Иисүүсые ойро зуура орхижо ошобо.


Иисүүс ажалдаа оробо

14[•]Һүүлдэнь Арюун Һүлдын хүсөөр дүүрэһэн Иисүүс Галилейдээ[†] бусажа ерэбэ. Тэрээн тухай мэдээсэл бүхы орон нютагаарнь хаа хаанагүй тараба. 15Иисүүс мүргэлэй[†] гэртэ хүн зондо һургаалаа[†] номножо, бүгэдэ зоной магтаалда хүртэжэ байгаа[+].


Назаредэй зон Иисүүсые буруушааба

16Иисүүс үдэжэ хүмүүжэһэн Назарет хотоёо бусажа, заншалта ёһоороо субботодо[†] мүргэлэй гэртэ орожо, Нангин Бэшэг сооһоо хэһэг уншахаяа зоной урда зогсобо[+]. 17Тэрээндэ Исай лүндэншын ном үгтэбэ. Иисүүс тэрэ ном нээжэ уншаба:

18«Эзэнэй Арюун Һүлдэ[†] досоомни оршобо.
Тэрэ намайе шэлэн,
үгытэй зондо һайн мэдээ дэлгэрүүлхыемни,
Хаалтада, баряанда байгшадта
эрхэ сүлөө айладхахыемни,
һохор зониие хараатай болгохыемни,
хашуулан дарлуулһан зониие сүлөөдэ табихыемни
Эзэн эльгээгээ юм[+].
19Эзэнэй Өөрынгөө арад түмэндэ үршөөлөө хайрлаха таарамжатай сагай ерэһэн тушаа
Минии тунхаглахые Намайе эльгээгээ».

20Иисүүс номоо хаажа, мүргэлэй гэрэй нэгэ туһалагшада бусаажа үгөөд, һууба. Мүргэлэй гэр соо байһан хүнүүд булта Тэрээн тээшэ хараһаар байгаа.

21– Энэ номһоо Минии уншаһан, таанадай дуулаһан зүйл бүхэн мүнөөдэр бэелжэ байна, – гэжэ Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ.

22Бүгэдэ зон Иисүүс тухай хэлсэбэ, уран һайхан үгэнүүдтэнь гайхалсан:

– Энэмнай Иосифой хүбүүн бэшэ аал? – гэлдэбэ. 23Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Эмшэн, түрүүн өөрыгөө һайнаар аргалжа эдэгээ гэдэг үгэ таанад Намда хэлэхэ һанаатайт гэжэ мэдэнэб. Капернаум хотодо гайхамшагта үйлэ хэрэг бүтээһэн тухаймни таанад дуулаат. Тиимэл гайхамшаг хэрэг мүнөө эндээ, түрэһэн нютагтаа бүтээ гэхэтнай гээбы[+]. 24Таанадта үнэн зүрхэнһөө хэлэхэ байнаб: ямаршье лүндэншые түрэһэн нютагтань тоодоггүй юм![+] 25Таанадта нэгэ иимэ ушар хөөрэһүү: лүндэншэ Элияагай ажамидарха үедэ Израильда[†] олон бэлбэһэн эхэнэрнүүд байгаа, тиихэдэ гурбан жэл хахад хура бороо оронгүй, ехэ ган боложо, хүнүүд хаа хаанагүй айхабтар ехэ үлэсхэлэндэ нэрбэгдэһэн юм[+]. 26Теэд тэдэнэй нэгэндэшье Элияа эльгээгдээгүй, харин гансал Сидоон нютагай Зарэпаат хотын бэлбэһэн эхэнэртэ тэрэ эльгээгдээ бшуу[+]. 27Элишаа лүндэншын ажамидарха үедэ Израильда һэлхэ бузар үбшэнтэн олон байгаа, теэд тэдэнэй нэгэнэйньшье арюудхагдан эдэгээгүй байхада, Сири уласай Наамаан лэ гансаараа эдэгэһэн байгаа[+].

28Мүргэлэй гэр соо байһан зон Иисүүсэй иимэ юумэ хэлэһые дуулахадаа, уур хилэнсэдэ абтажа, 29һууриһаан һүрэн бодоод, Иисүүсые хотоһоо шэрэжэ гаргаад, хадын орой дээрэ гаргаба. Назарет хото тэрэ хада дээрэ бодхоогдоһон байгаа. Тиигээд зон Иисүүсые хада дээрэһээ түлхижэ унагаахаяа һэдэбэ, 30харин Иисүүс тэдэнэй дундуур хаха эсхэн гаража, Өөрынгөө харгыгаар ябашаба[+].


Ада шүдхэртэ барюулһан хүн

31[•]Тиигээд Тэрэ Галилей можын Капернаум хото ошожо, суббото бүхэндэ тэндэхи зониие һургадаг болобо[+]. 32Тэрэнэй һургаал шагнаһан хүнүүд булта ехээр гайхадаг һэн, юундэб гэхэдэ, һургаалынь хүнэй зүрхэ сэдьхэл аргагүй татажа байгаа бшуу[+]. 33Мүргэлэй гэр соо ада шүдхэртэ[†] барюулһан нэгэ хүн байжа:

34– Һэ-ээ! Назаредэй Иисүүс, Та бидэниие яаха гээбта? Та маниие үгы хэхэеэ ерээ гүт? Би Таниие мэдэхэб: Та Бурханай Арюун Хүбүүнта! – гэжэ шангаар хашхарба[+].

35– Абяа аниргүй болоод, энэ хүнһөө гара! – гэжэ Иисүүс ада шүдхэртэ захирба. Ада шүдхэр тэрэ хүниие зоной дунда унагаагаад, халташ гэмтээнгүй, бэеһээнь гаража арилба[+].

36Тэндэ байгшад булта ехээр гайхалдажа, бэе бэедээ:

– Энэмнай ямархан һургаал гээшэб? Яаһан ехэ эрхэ засагтай, шэдитэ хүсэтэй Хүн гээшэб? Ада шүдхэрые гара гэхэдэнь, тэрэнь гаража ябашабал! – гэлсэбэ. 37Тиигээд лэ Иисүүс тухай һураг оршон тойронхи нютагуудаар дэлгэрэн тараба.


Иисүүс олон зониие эдэгээбэ

38[•]Мүргэлэй гэрһээ гараад, Иисүүс Симонэй гэртэ оробо. Тэндэ Симонэй хадам эхэ халууржа байгаа. Тэрэниие аргалжа эдэгээхыень Иисүүсые гуйба ха[+]. 39Иисүүс тэрэ үбшэн эхэнэртэ дүтэлжэ, халуунда бэеһээнь гара гэжэ захирба. Халууниинь бууража, эхэнэр дары бодоод, айлшадаа хүндэлжэ ороо һэн.

40Наранай орохо багта элдэб үбшэндэ нэрбэгдэһэн бүхы зоболонтодые түрэлхидынь Иисүүстэ асараа һэн. Иисүүс үбшэн хүн бүхэнэй дээрэнь гараа табяад лэ эдэгээжэ байгаа. 41Олон хүнүүдэй досооһоо ада шүдхэрнүүд гарахадаа, хашха хуугай табилдан:

– Та Бурханай хүбүүнта, – гэлдэбэ. Ада шүдхэрнүүд Тэрэнэй Бурханай табисуурта байһые мэдээ бшуу. Харин Иисүүс энээн тухай хэлэхыень тэдэниие хорижо байгаа[+].


Иисүүс Иудейдэ номноно

42[•]Хойто үдэрынь Иисүүс гэрһээн гаража, нэгэ эзэгүй газарта ошобо. Хүн зон Тэрэниие бэдэржэ олоод, өөһэдһөөн табиха дурагүй хажуудаа барижа байлгаба[+].

43– Би ондоошье хотонуудаар ябажа, Бурханай хаан түрэ тухай һайн мэдээсэл[†] дэлгэрүүлхэ ёһотой хүм. Бурхан Намайе энэ хэрэгээр лэ эльгээгээ юм! – гэжэ Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ[+]. 44Тиигээд Иисүүс Иудей можын мүргэлэй гэрнүүд соо һургаалаа номнобо.

#### 5


(Мт 4:18-22; Мк 1:16-20; Ин 1:40-42)

1[•]Нэгэтэ хүн зон олоороо Иисүүсые тойроод, шахасалдан, Бурханай[†] үгэ номнохыень шагнаба. Иисүүс тиихэдэ Гэннэсарээт далайн эрьедэ зогсожо байгаа[+]. 2Далайн эрьедэ хоёр онгосын байхые Иисүүс хараба. Загаһашад эрье дээрэ гаража, гүльмэеэ угаажа заһана. 3Тэдэ хоёр онгосын нэгэниинь Симонэй байгаа. Иисүүс тэрэ онгосодо һуужа:

– Эрьеһээ нэгэ бага холо болоё, – гэжэ Симондэ хэлэбэ. Тиигээд онгосоһоо арад зониие һургаба.

4Иисүүс һургаалаа[†] дүүргээд:

– Гүнзэгы газарта ошожо, загаһа баридаг губшуураа хаягты, – гэжэ Симондэ хэлэбэ[+].

5– Багша аа, бидэ бүхэли һүниндөө загаһашалаад, юушье баряагүйбди. Теэд Танай хэлээ хада губшуураа хаяһуул даа, – гэжэ Симон харюусаба. 6Загаһашад губшуураа хаяжа, аргагүй ехэ загаһа бариба. Даажа ядаһан губшуурынь таһаржа хахаржа байба. 7Тиигээд тэдэнэр нүгөө онгосынхидоо даллан, ерэжэ туһалхыень дуудаба. Тэдэнь ерэжэ, хоёр онгосоёо загаһаар дүүргэбэ. Тиихэдэнь онгосонуудынь уһанда шэнгэхэһээ нааша болоо бэлэй. 8Иимэ олзотой болоһон Симон Пётр Иисүүсэй урда үбдэглэн һэхэрэн һүгэдэжэ:

– Эзэн[†] аа, намайе орхижо ошогты! Би нүгэлтэй[†] хүнби, – гэжэ хэлэбэ[+].

9Иимэ ехэ загаһа бариһандаа Симон болон тэрээнтэй ябаһан бүхы хүнүүд, 10мүн тэрэшэлэн Зэбэдэйн хүбүүд, Симонэй нүхэд Яков Иоанн хоёр гайхажа һүрдэжэ байбад.

– Бү ай, ши энээнһээ хойшо загаһа барихын орондо хүнүүдые Намда хандуулдаг болохош, – гэжэ Иисүүс Симондэ хэлэбэ[+]. 11Онгосоёо эрье дээрэ гаргаад, загаһашад бүхы юумэеэ тэндээ орхижо, Иисүүсэй хойноһоо ябабад.


Иисүүс үбшэн хүниие эдэгээнэ

12[•]Иисүүсэй нэгэ хотодо ошоод байхадань, арһанай халдабарита үбшэнтэй хүн ерэбэ. Иисүүсые хараһаар, урдань газар мүргэн унажа:

– Эзэн, аа! Хэрбээ Та хүсэбэл, намайе арюудхан эдэгээжэ шадахат, – гэжэ гуйба[+]. 13Иисүүс тэрээндэ гараараа халта хүрэжэ:

– Эдэгээхэ хүсэлтэйб, арюун болыш даа, – гэбэ. Тэрэ дороо арһанай халдабарита үбшэниинь эдэгэшэбэ.

14– Энээн тухай хэндэшье бү дуулгаарай. Зүгөөр санаартанда[†] ошожо, бэеэ үзүүлээрэй, тиигээд эдэгэһэнээ бултанда гэршэлхын тула ши Моисейн[†] зарлигай ёһоор үргэл хээрэй, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].

15Тиибэшье Иисүүс тухай мэдээсэл бүри холуур таража, арад зон бүри олоороо Тэрэниие шагнахаяа, үбшэнөө аргалуулхаяа ерэжэл, ерэжэл байба. 16Харин Иисүүс Өөрөө үе үе болоод лэ эзэгүй газарта ошожо, Бурханда мүргэдэг бэлэй[+].


Иисүүс саа үбшэнтэниие эдэгээнэ

17[•]Нэгэтэ Галилей[†] болон Иудей можын бүхы нютагуудһаа, Иерусалимһаа[†] ерэһэн фарисейнүүдэй[†][*] болон Хуули заадаг багшанарай[†] суглараад һуухада, Иисүүс хүнүүдые һургажа байба. Бурханһаа үгтэһэн шэдитэ хүсөөр Иисүүс ямаршье үбшэн эдэгээжэ шадаха байгаа[+]. 18Энэ үедэ саа үбшэндэ дайруулһан нэгэ хүниие шэрдэгтэйнь тэлээд абажа ерэбэ. Үбшэнтэниие гэртэ оруулжа, Иисүүсэй урда табиха гэбэ. 19Теэд хара мянган зоной дундуур оруулха аргагүй байжа, гэрэй орой дээрэ гаража, хушалтыень задалаад, гараһан нүхөөр үбшэнтэнөө шэрдэгтэйнь Иисүүсэй урда доошонь буулгаба. 20Тэдэнэй аргагүй ехэ этигэлтэй[†] байһыень хаража:

– Нүгэлнүүдшни хүлисэгдэбэ, нүхэрни, – гэжэ Иисүүс тэрэ хүндэ айладхаба[+].

21Хуули заадаг багшанар болон фарисейнүүд хоорондоо зүбшэжэ:

– Энэмнай хэн гээшэб? Бурханиие доромжолжо байнал. Ганса Бурханһаа ондоо хэн хүнэй нүгэл хүлисэдэг юм? – гэлдэбэ[+]. 22Иисүүс тэдэнэй юун тухай бодожо байхые мэдээд:

– Юундэ тиигэжэ сэдьхэлдээ бодобот? 23«Нүгэлнүүдшни хүлисэгдэбэ» гэхэдэ бэлэн гү, али «Бодоод яба!» гэхэдэ гү? 24Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй газар дэлхэй дээрэ нүгэл шэбэлнүүдые хүлисэхэ эрхэтэй байһые таанар мүнөө мэдэхэт, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. Тиигээд саа үбшэнтэй хүндэ хандан:

– Бодоод, дэбисхэрээ абаад, гэртээ хари, – гэбэ. 25Тэрэнь хүнүүдэй хараһаар байтар бодоод, хэбтэһэн шэрдэгээ абажа, Бурханиие магтан зальбарһаар гэртээ хариба. 26Хүн зон булта гайхан сошожо, Бурханаа алдаршуулан:

– Гайхалтай юумэ энэ үдэр үзэбэбди даа! – гэжэ айн һүрдэн үгэлбэд.


Иисүүс Матвей Левийе шэлэжэ абана

27[•]Энээнэй һүүлээр Иисүүс газаашаа гарахадаа, алба татааша Левий гэгшын татабари суглуулдаг газартаа һуухыень хараад:

– Хойноһоомни яба, – гэбэ. 28Тэрэнь бодожо, бүхы юумэеэ орхёод, Иисүүсэй хойноһоо ябаба.

29Левий Иисүүсые гэртээ урижа, ехэ һайнаар хүндэлбэ. Тэндэнь Иисүүстэй хамта алба татагшад,[†] мүн бусадшье олон хүнүүд һуулсаа[+].

30– Юундэ таанад алба татаашадтай, нүгэл хэгшэдтэй хамта эдеэлжэ, ундалжа һуунабта? – гэжэ фарисейнүүд болон Хуули заадаг багшанар Иисүүсэй шабинарта хандажа, гэмэр-гутар гэлдэбэ[+].

31– Элүүр уладта эмшэн хэрэггүй, харин үбшэн хүнүүдтэ хэрэгтэй юм. 32Бурханда хандахыень би үнэн сэдьхэлтэниие бэшэ, харин нүгэл хэгшэдые дуудахаяа ерээ хүнби! – гэжэ Иисүүс тэдээндэ харюусаба[+].


Масаг сахиха тухай асуудал

33[•]– Иоаннайшье, фарисейнүүдэйшье шабинар үргэлжэ масаг[†] сахижа, Бурхандаа мүргэжэ байдаг лэ, харин Танай шабинар эдихэ, уухыел мэдэнэл, – гэжэ фарисейнүүд ба Хуули заадаг багшанар Иисүүстэ хэлэбэ[+]. 34Тиихэдэнь Иисүүс тэдээндэ харюусаба:

– Таанар түрэ хурим дээрэ найрлажа байһан айлшадые хүрьгэн хүбүүнэй байха сагта масаг сахигты гэжэ баадхаха аалта[+]? 35Зүгөөр хүрьгэн хүбүүниие тэдэнһээ абаад ябаха үдэрэй ерэхэдэнь, тэдэ айлшад масаглахал[+].

36Иисүүс тэдээндэ иимэ һургаалта үгэнүүдые хэлэбэ:

– Хэншье хуушан хубсаһанда шэнэ бүдөөр халааһа табидаггүй бшуу. Тиигэхэ болоо һаа, шэнэ хубсаһаа хахалжа хаяад, хуушандааш тааруулжа шадахагүйл. 37Һая нэрэһэн үзэмэй дараһан архияа хуушан туламда хэдэггүйл, хээ һаань, тэрэ архинь эһээд, хуушан туламаа хахалжа, архиньшье, туламыньшье хэндээшье хэрэггүй болохол. 38Шэнэ үзэмэй дараһан архиие шэнэ хүхүүртэл юулэхэ ёһотой. 39Хуушан архи уужа үзэһэн хүн шэнэ архи амталха дурагүй байдаг, юундэб гэхэдэ, «хуушан архинь дээрэ» гэдэг ха юм.

#### 6


(Мт 12:1-8; Мк 2:23-28)

1[•]Нэгэ субботодо[†][*] Иисүүс шабинартайгаа таряалангаар үнгэржэ ябаа. Шабинарынь таряанай залаа таһалан, альган дээрээ үйрүүлээд, орооһыень эдибэ[+].

2– Субботодо хэжэ болохогүй юумэ юундэ хэнэбта? – гэжэ фарисейнүүдэй[†] зариманиинь хэлэбэ[+]. 3Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаа һэн:

– Давид[†] хаанай хамта ябалсагшадтайгаа үлэсхэлэн ябахадаа юу хэһэн тухайнь таанар уншаагүй аалта[+]? 4Давид хаан Бурханай[†] гэртэ ороод, үргэлэй хилээмэ абажа эдеэд, суг ябаһан хүнүүдтээ үгэһэн байна. Харин санаартанһаа[†] ондоо хэншье тэрэ хилээмэ эдихэ эрхэгүй байгаа[+]. 5Саашань Иисүүс: – Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн субботыншье Эзэн[†] мүн, – гэжэ нэмэбэ.


Гар хатанхай хүн

6Иисүүс баһа нэгэ субботодо мүргэлэй[†] гэртэ орожо, һургаалаа[†] номнобо. Тэндэ баруун гараа хатанхай нэгэ хүн байгаа[+]. 7Субботодо хатаһан гартай хүниие эмшэлэгшэ аа гү гэжэ Иисүүсые зэмэлхэ һанаатай Хуули заадаг багшанар[†] болон фарисейнүүд Тэрэниие гэтэн ажаглажа байбад[+]. 8Иисүүс тэдэнэй хара һанаае мэдэжэ, хатаһан гартай хүндэ хандан:

– Бодоод, эндэ хүнүүдэй урда гаража зогсо! – гэжэ хэлэбэ. Тэрэнь бодоод, зоной урда зогсобо. 9Иисүүс үнөөхи Хуули заадаг багшанарта болон фарисейнүүдтэ хандажа:

– Субботодо бидэ һайн юумэ хэхэ гү, али муу юумэ үйлэдэхэ ёһотой гүбди? Хүнэй ами абарха гү, али һүнөөхэ ёһотой гүбди? Таанад юун гэхэ байнат? – гэжэ асууба[+]. 10Тиигээд Иисүүс тэдэниие бултыень шэртэн хаража, гараа хатанхай хүндэ:

– Гараа һарбай! – гэбэ. Тэрэнэйнь гараа һарбайхада, гарынь эдэгэшэһэн байба[+]. 11Тиихэдэ Хуули заадаг багшанар ба фарисейнүүд галзууралдан, энэ Иисүүсые яахамнайб гэжэ хоорондоо зүбшэбэ.


Иисүүс арбан хоёр элшэнэрээ шэлэжэ абаа

12[•]Тухайлбал, тэрэл үедэ Иисүүс хадын оройдо гаража, бүхэли һүниндөө Бурхандаа мүргэбэ. 13Үглөөгүүрынь Иисүүс шабинараа дуудажа, тэдэнэйнгээ дундаһаа арбан хоёрыень шэлэжэ, элшэнэрээр[†] томилбо. 14Тэдэнь хэд бэ гэхэдэ, Симон (Иисүүс тэрэниие Пётр гэжэ нэрлээ), Андрей (Симон ба Андрей хоёр аха дүүнэр байгаа), Яков, Иоанн, Филипп, Варфоломей,[+] 15Матвей, Фома, Алфейн Яков хүбүүн, зелотуудай[*] бүлгэмэй гэшүүн Симон,[+] 16Яковай Иуда[†] хүбүүн, мүн хожомынь урбаһан Иуда Искариот гэгшэд болоно[+].


Иисүүс һургана, номноно, эмшэлнэ

17[•]Иисүүс шабинартайгаа хамта хада дээрэһээ буужа, тэгшэ талада тогтобо. Тэндэнь олон шабинарынь, мүн бүхы Иудей можоһоо, Иерусалимһаа,[†] далайн эрьедэ оршодог Тиир, Сидоон хотонуудһаа тоогүй олон зон сугларба. 18Тэдэ зон Иисүүсэй номнол шагнахаяа, үбшэнһөө аргалуулхаяа ерээ. Мүн ада шүдхэрнүүдтэ[†] баригдаһан хүнүүдшье ерэжэ аргалуулба. 19Тэдэ зон Иисүүстэ гараараа халта хүрэхые оролдоно, юундэб гэхэдэ, Тэрээнһээ шэдитэ хүсэн сасаржа, хүн бүхэниие эдэгээжэ байгаа бшуу[+].


Баяр жаргал ба уйдхар гашуудалнууд

20Иисүүс шабинар тээшээ хараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Бурханай Һүлдые угаа хүсэгшэд, жаргалтайт,
Бурханай хаан түрэ[†] танай ха юм[+].
21Мүнөө үлэсхэлэн байгшад, жаргалтайт,
таанад элбэг дэлбэг эдихэ юумэтэй байхат.
Мүнөө уйлаашад жаргалтайт,
таанад баярладаг, хүхидэг болохот[+].

22Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнһээ боложо таанадые хүнүүдэй үзэн ядажа, доромжолоошье һаань, мүргэлэй гэрһээ намнаашье һаань, үнэн нэрыетнай гутаагаашье һаань, таанад жаргалтайт[+]. 23Мүнөө таанарые үзэн ядагшадай үбгэ эсэгэнэрыньшье урдань лүндэншэдтэ баһал иимэ муугаар хандадаг байһан юм. Тиимэһээ таанадые тиигэжэ доромжолжо, дарамталжа байбалнь, ехэл баясагты, хүхижэ һүрэжэ байгты! Тэнгэридэ таанад агууехэ шагналда хүртэхэ бшуут![+]

24Зүгөөр, таанар баяшуул, гашуудал зоболон үзэхэт,
таанад жаргалаа хүсэд эдлэжэ бараа ха юмта[+].
25Мүнөө дуран соогоо садхалан байгаашад,
таанар үлэн хооһон ябажа, гашуудал зоболон үзэхэт.
Мүнөө энеэлдэжэ ханяалдажа байгаашад,
уйлаха бархирха сагтнай ерэжэ, зобохот[+].

26Таанадые бүхы хүнүүдэй аргагүй ехээр магтажа байбалнь, таанар уй гашуудал үзэхэт! Таанадые магтаашадай эсэгэнэрынь хуурмаг лүндэншэдые баһал тиигэжэ магтадаг байгаа бшуу[+].


Дайсадтаа дуратай байгты

27[•]– Намайе шагнажа байгшад, таанадта иигэжэ хэлэнэб: дайсадтаа дуратай байгты, таниие үзэн ядагшадта һайниие хэгты, 28таниие хараалай[†] муухайгаар хараагшадые юрөөгты, таниие доромжологшодой түлөө зальбарагты[+]. 29Нэгэ хасарыетнай альгадаһан хүндэ нүгөө хасараа табижа үгэгты, дэгэлыетнай буляажа абаһан хүндэ самсаяа тайлажа үгэгты[+]. 30Танһаа юумэ эриһэн хүндэ хэрэгтэйень үгэгты, юумыетнай абаа һаань, һөөргэнь бү нэхэгты[+]. 31Бусад хүнүүд танда ямараар хандаһайб гэжэ һананабта, тон тэрээндэл адляар таанад өөһэдөө хүнүүдтэ хандагты[+]. 32Таанадта хайра дуратай зонииел хайрлажа байбалтнай, Бурхан таниие магтаха аал? Нүгэлтэншье[†] өөһэдыень энхэрэн талархадаг хүнүүдтэ дуратай байдаг ха юм. 33Тандал һайниие хэһэн хүнүүдтэ һайниие хэдэг һаатнай, Бурхан тэрэнэйтнай түлөө танда талархаха аал? Нүгэлтэншье өөһэдтэнь һайн хүнүүдтэ һайнаар хандадаг ха юм! 34Бусаажа үгэхэ гэжэ найдаһан хүндөөл юумэ урьһалдаг һаатнай, Бурхан тэрэнэйтнай түлөө танда талархаха аал? Нүгэлтэншье бэе бэедээ юумэ зээлеэр үгэлсэхэдөө, һөөргэнь тэрэнээ бүхэлеэр бусаажа абахаар үгэдэг ха юм. 35Харин таанад дайсадаа энхэрэгты, һайниие хэгты, харюудань юушье хүлеэнгүй урьһаар үгэгты. Тэрэнэйнгээ түлөө агууехэ шагналда хүртэхэт, Дээдэ Бурханай үхибүүд байхат. Ашые харюулдаггүй, муу һанаатай хүнүүдтэшье Бурхан энэрхы һайн байдаг бшуу[+]. 36Эсэгынтнай танаа энхэржэ хайрлажа ябадагтал адляар таанадшье бусад зониие энхэржэ хайрлажа ябагты[+].


Бусад зониие бү шүүбэрилэн зэмэлэгты

37[•]– Бусад зониие бү шүүбэрилэн зэмэлэгты, тиигэбэл Бурхан таанадые шүүбэрилэн зэмэлхэгүй. Бусадые бү муушалагты, тиихэдээ өөһэдөө муушалуулхагүйт. Бусадые хүлисэжэ байгты, тиихэдэтнай Бурхан таанадые хүлисэхэ[+]. 38Бусад зондо юумэ үгэдэг байбалтнай, Бурханшье таанадта үгэжэ байха. Үгэһэн юумэнтнай элбэг дэлбэгээр, хэмжээнһээ үлүүгээр, обогор болоод, хормойдотнай дүүрэн бусажа ерэхэ. Хүндэ ямар хэмжээгээр юумэ үгэнэт, тиимэл хэмжээгээр Бурхан өөһэдтэтнай үгэхэ[+].

39Иисүүс тэдээндээ иимэ һургаалта үгэнүүдые хэлэбэ:

– Һохор хүн һохор хүниие хүтэлэн ябажа шадаха аал? Хоюулаа нүхэ руу унаха бэшэ гү[+]? 40Шабинь багшаһаа үлүү байхагүй, харин эрдэмдэ һурахадаал, багшынгаа зэргэ боложо шадаха[+]. 41Нүхэрэйнгөө нюдэндэ байһан гэшүүһэ хараад, өөрынгөө нюдэндэ байһан модо юундэ обёорногүйбши? 42Өөрынгөө нюдэндэ байһан модо харахагүй аад лэ: «Байза, би шинии нюдэндэ ороод байһан гэшүүһэ гаргаһууб», – гэжэ яажа хэлэхэ болонош? Хоёр нюуртан! Түрүүшээр өөрынгөө нюдэнэй модо гарга, тиигээ һаа, нүхэрэйнгөө нюдэнэй гэшүүһэ яажа гаргахые мэдэхэлши.


Модон болон тэрэнэй үрэ жэмэс

43[•]– Һайн модондо муу үрэ жэмэс ургадаггүй, харин муу модонһоо һайн үрэ жэмэс гарадаггүй. 44Модоной шанарынь үрэ жэмэсээрнь мэдэгдэдэг! Үүргэнэ модондо үзэм жэмэс ургадаггүй, үрмэдэһэ һөөгһөө үзэм жэмэс гарадаггүй. 45Һайн хүн сэдьхэлэйнгээ үнэтэ баялиг сооһоо һайнииень гаргадаг, харин хара һанаатай хүн харата дорой сэдьхэлэйнгээ суглуулбариһаа мууень гаргадаг. Зүрхэ сэдьхэлдэ байһан юумэн хэлэнэй үзүүртэ гарадаг ха юм[+].


Хоёр барилгашан

46[•]– Минии зааһанай ёһоор һайн юумэ үйлэдэхэгүй аад, юунэйхиие Эзэн, Эзэн гэжэ Намайе нэрлэнэбта[+]? 47Намда ерэжэ, һургаалыемни шагнажа бэелүүлдэг хүн хэндэ адлиб гэжэ таанадта хэлэжэ үгэһүү. 48Жэшээнь, нэгэ хүн газар гүнзэгыгөөр малтажа, гэрэйнгээ һуури шулуун дээрэ табиба гэе. Ехэ үер боложо, тэрэ гэртэнь уһан эбхэрэн ерэбэшье, һууриһаань хүдэлгэхэгүй, юундэб гэхэдэ, тэрэ гэр һайнаар баригдаһан байна. Һургаалыемни шагнажа, бэелүүлжэ байһан хүн тиимэ гэр баригшада адли[+]. 49Харин һургаалыем шагнаад, бэелүүлдэггүй хүн гэрээ шулуун һууригүйгөөр газар дээрэ бариһан хүнтэй адли юм. Уһанай эбхэрэн ерэхэдэ, тэрэ гэрынь дары бутаржа, аймшагтайгаар һандаран унаба.

#### 7


Римэй сэрэгшын этигэл


(Мт 8:5-13)

1[•]Эдэ бүгэдые хүн зондо хэлэһэн хойноо Иисүүс Капернаум хото ошобо. 2Тэрэ хотодо зуунай нэгэ даргын эгээн шухала хэрэгтэй зарасань хүндөөр үбшэлөөд, үхэхөө хэбтэбэ ха. 3Тэрэ дарга Иисүүс тухай дуулахадаа, «Манайда ерэжэ, зарасыемни абарыт даа» гэһэн гуйлтатайгаар Тэрээндэ еврейнүүдэй[†] ахамадуудые эльгээгээ һэн. 4Ахамадууд Иисүүстэ ерэжэ:

– Энэ хүмнай туһа хүргэмөөр һайн хүн юм[+]. 5Энэ хүн арад зондомнай дуратай, манда өөрөө мүргэлэй[†] гэр барижа үгөө юм, – гэжэ ехэтэ гуйба. 6Тиимэһээ Иисүүс тэдээнтэй ошолсобо. Гэртэнь дүтэлжэ ябахадань, зуунай дарга урдаһаань нүхэдөө эльгээжэ:

– Эзэн,[†] бэеэ бү зобоогты даа. Би Таниие гэртээ оруулхаар бэшэ дорой амитанби. 7Тиимэһээ би өөрөө Танда ошохоёо зүрхэлөөгүйб. Гансал зарлигаа буулгажа хайрлыта, тиибэлтнай зарасамни эдэгэшэхэл[+]. 8Ушарынь хэлэбэл, бишье баһал дээрээ ноёдтой, мүн мэдэлдээ сэрэгшэдтэй хүнби. Тэдэнэйнгээ нэгэндэнь: «Ошо» гэхэдэм ошодог, нүгөөдэдэнь: «Ерэ» гэхэдэм ерэдэг, зарасадаа: «Тэрээниие хэ» гэхэдэм хэдэг юм.

9Иисүүс энээниие дуулаад, ехээр гайхаба. Тиигээд дахажа ябаһан олон зон тээшэ эрьежэ:

– Би израильшуудайшье[†] дунда иимэ һүзэг этигэлтэй[†] хүниие үзөөгүйб, – гэбэ. 10Даргын эльгээһэн хүнүүдэй һөөргөө бусажа ошоходонь, зараса эдэгэшоод байгаа һэн.


Иисүүс бэлбэһэн эхэнэрэй хүбүүе бодхооно

11Удангүй Иисүүс Наин хото ошоо һэн. Тэрээниие шабинарынь, мүн зон олоороо дахажа ябаа. 12Хотын хаалгада хүрэхэдэнь, олон зон наһа бараһан хүниие хүдөөлүүлжэ ябаба. Тэрэнь бэлбэһэн эхын ори ганса хүбүүн байгаа. 13Иисүүс эхыень харахадаа, аргагүй ехээр хайрлажа:

– Бү уйла, – гэжэ хэлэбэ[+]. 14Тиигээд хажуудань ошожо, тэлүүрэйнь ойро хүрэбэ. Тэлэжэ ябаһан хүнүүд зогсоодхибо. Иисүүс наһа бараһан хүндэ:

– Залуу хүбүүн, бодо! – гэжэ хэлэбэ[+]. 15Наһа барагшань тэлүүр дээрээ һуугаад, юумэ хэлэжэ эхилээ һэн. Иисүүс тэрэ хүбүүе эхэдэнь абаашажа үгэбэ[+].

16Хүн зон бүгэдэ айн һүрдэбэ, Бурханиие[†] алдаршуулан магтаба:

– Агууехэ лүндэншэ манай дунда мүндэлбэл, арад зондоо туһалхаяа Бурхан морилжо ерэбэл, – гэлдэбэ[+].

17Иисүүс тухай энэ мэдээсэл бүхы Иудей уласаар, оршон тойронхи газар нютагуудаар тараба.


Уһаар Арюудхагша Иоаннай асуудал

18[•]Энэ ушар тухай Иоаннда шабинарынь дуулгаба. 19Иоанн хоёр шабияа дуудажа:

– Ерэхэ ёһотойнь Та гээшэ гүт, али бидэ ондоо хүниие хүлеэхэ ёһотой гүбди гээд һуража ерэгты, – гэжэ тэдэнээ Иисүүстэ эльгээбэ[+]. 20Тэдэнь Иисүүстэ ерээд:

– Бурханһаа заларжа ерэхэ ёһотойнь Та гээшэ гүт, али бидэ ондоо хүниие хүлеэхэ гүбди гээд мэдэжэ ерэхыемнай Уһаар Арюудхагша Иоанн Танда эльгээгээ, – гэжэ хэлэбэ. 21Эгээл энэ үедэ Иисүүс олон хүнүүдые үбшэ хабшанһаань эдэгээбэ, ада шүдхэрнүүдһээнь[†] сүлөөлбэ, олон һохор хүниие хараатай болгобо. 22Иисүүс Иоаннай шабинарта хандажа:

– Һохор хүнүүдэй дахин харадаг болоһые, дохолон хүнүүдэй ябадаг болоһые, арһанай халдабарита үбшэнтэй хүнүүдэй арюудхагдаһые, дүлии хүнүүдэй һонор болоһые, үхэһэн хүнүүдэй үндын бодоһые, үгытэй хүнүүдэй Бурханай хаан түрэ[†] тухай номнол дуулаһые, хараһанаа, мүн дуулаһанаа Иоаннда ошожо хэлэгты[+]. 23Нам тушаа һэжэг түрөөгүй хүн жаргалтай, – гэжэ хэлэбэ[+].

24Иоаннай шабинарай ябаһан хойно Иисүүс арад зондоо Иоанн тухай хэлэжэ оробо:

– Иоаннда сүл губи руу ошоходоо, ямархан юумэ харахаяа найдаабта? Һалхинда найгалзажа байһан хулһа харахаяа гү[+]? 25Таанар юу үзэхэеэ тиишэ ошообта? Зөөлэн хубсаһа үмдөөд ябаһан хүниие гү? Теэд ялагар салагар, үзэсхэлэн һайханаар хубсалһан хүнүүд хаанай ордонуудтал ажаһуудаг ха юм. 26Таанар юу үзэхэеэ тиишэ ошообта? Лүндэншые гү? Тиимэ даа, тиихэдэ таанад лүндэншэһөө дээгүүр хүниие хараалта[†] гэжэ таанарта хэлэнэб[+]. 27Нангин[†] Бэшэг соо: «Харагты, Шинии ябаха харгы бэлдэхыень Би түрүүндэшни Өөрынгөө Эльгээмэлые ябуулнаб», – гэжэ Бурхан Иоанн тухай хэлэнэ[+]. 28Иоаннһаа агууехэ хүн эхын умайһаа түрөөгүй юм. Зүгөөр Бурханай хаан орондо байгшадай эгээлэй багань Иоаннһаа ехэ юм[+].

29Иоаннай һургаһан ёһоор уһаар арюудхуулһан бүхы зон, тэрэнэй тоодо алба татаашадшье, Иисүүсэй хэлээшые шагнаад, Бурханиие алдаршуулба[+]. 30Харин Иоаннай һургаһанай ёһоор уһаар арюудхуулхаһаа арсаһан фарисейнүүд[†] болон Хуули заадаг багшанар[†] Бурханай айладхаһан зарлигые дуулаха дурагүй байба.

31Иисүүс үргэлжэлүүлэн хэлэбэ:

– Зай, энэ оршон үеын зониие хэнтэй жэшээлтэйб, юрэдөө, эдэнэр хэдтэй адли гээшэб? 32Эдэнэр газаа һууһан үхибүүдэй:

«Бидэнэй жэмбүүрээр наадахада,
таанар хатараагүйт.
Бидэнэй гунигтай дуу дуулахада,
таанар уйлаагүйт», – гэжэ
бэе бэедээ хэлэһэндэл адли юм.

33Иоаннай хилээмэ эдидэггүй, үзэмэй дараһан архи уудаггүй байхадань, таанар тэрэниие «ада шүдхэртэ барюулһан хүн» гэбэт[+]. 34Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерээд, юумэ эдидэг, үзэмэй дараһан архи балгадаг байхадань, таанар «Харыт, Энэмнай эдимэр, архиншан, алба татаашадай, нүгэл[†] хэгшэдэй нүхэрынь байнал» гэбэт[+]. 35Тиигэбэшье Бурханай сэсэн мэргэниинь үри хүүгэдээрнь баталагдадаг юм.


Симон гэдэг фарисейн гэртэ

36[•]Нэгэ фарисей Иисүүсые үдын хоолдо гэртээ уриба. Иисүүс гэртэнь орожо, хоол барихаяа һууба. 37Хотын зоной дунда нүгэлтэй гэжэ суурхаһан нэгэ эхэнэр Иисүүсые фарисейндэ хоол барина гэжэ дуулаад, шабар домбо соо һайхан хангалтай тоһо абажа ерээ. 38Тиигээд Иисүүсэй ара талада хүлдэнь һуугаад, уйлажа байгаад, нюдэнэйнгөө нулимсаар хүлыень угааба, толгойнгоо үһөөр аршан, таалан, һайхан хангалтай тоһо хүлдэнь түрхибэ. 39Гэртээ Иисүүсые уриһан фарисей иигэжэ байһыень хараад:

– Энэ хүн үнэхөөрөө лүндэншэ байгаа һаа, хүлыень ямар эхэнэрэй хүрэжэ байһые мэдэхэл һэн даа; нүгэлтэй эхэнэр байна гэжэ тухайлхал һэн даа, – гэжэ зосоогоо бодобо[+]. 40Теэд Иисүүс тэрээндэ:

– Симон, би шамда нэгэ юумэ хөөрэһүү, – гэбэ.

– Хөөрыт даа, багша, – гэжэ Симон харюусаба.

41– Нэгэ хүн хоёр хүндэ мүнгэ урьһалаа һэн ха: нэгэндэнь – табан зуун динари[*], нүгөөдэдэнь – табин динари[+]. 42Тэдэ хоёрой үриеэ бусааха аргагүй байһыень ойлгоод, мүнгэ урьһалагша хоюулыень хүлисөө һэн. Үриень хүлисэгшэдэ тэдэ хоёрой алиниинь үлүү ехээр энхэрхэ байнаб? – гэжэ Иисүүс һураба[+].

43– Ехэ үритэй байжа хүлисүүлһэн хүниинь ааб даа гэжэ һананаб, – гэжэ Симон харюусаба.

– Зүб хэлэнэш, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ. 44Тиигээд эхэнэр тээшэ эрьелдэн, Симондэ хэлэбэ:

– Энэ эхэнэрые харана гүш? Танайда ороходом, ши хүл угааха уһа үгөөгүйш, харин энэ эхэнэр нюдэнэйнгөө нулимсаар хүлыем угаагаад, үһөөрөө аршаа. 45Ши Намайе таалаагүйш, харин энэ эхэнэр танайда орохоһоом хойшо хүлыем таһалгаряагүй таалажа байгаа. 46Ши толгойем оливай тоһооршье түрхеэгүйш, харин энэ эхэнэр үнэтэй хангалтай ургамалай тоһоор хүлыем түрхеэ[+]. 47Энэ эхэнэрэй хэһэн олон нүгэлынь хүлисэгдөө. Тиимэһээл энэ Намайе иимэ ехээр энхэржэ хайрлажа байна. Зүгөөр багаар хүлисүүлэгшэд бирагүйхэн энхэрэл хайра үзүүлдэг юм.

48Тиигээд Иисүүс эхэнэртэ:

– Нүгэлшни хүлисэгдэбэ, – гэжэ хэлэбэ[+]. 49Бэшэ айлшадынь доро дороо:

– Нүгэл хүлисэжэ байдаг энэ хүмнай Хэн гээшэб? – гэжэ бодобо.

50– Этигэлшни шамайе абарба, амгалан мэндэ ябыш даа, – гэжэ Иисүүс үнөөхи эхэнэртэ хэлэбэ[+].

#### 8


(Мт 26:6-13; Мк 14:3-9; Ин 12:1-8)


Иисүүстэ туһалдаг эхэнэрнүүд

1Удаань Иисүүс хото турануудаар, хүдөө нютагуудаар ябажа, Бурханай[†] хаан түрэ[†] тухай Һайн мэдээсэл[†] номнобо. Тэрээнтэй хамта арбан хоёр шабинарынь ябалсаа[+]. 2Мүн Иисүүсээр үбшэ хабшангаа эдэгээлгүүлһэн, ада шүдхэрнүүдээ[†] намнуулһан хэдэн эхэнэрнүүд Тэрээнтэй ябалсаа гэбэл: бэеһээн долоон ада шүдхэр гаргуулһан Магдалай Мария,[+] 3Ирод хаанай түшэмэл Хузаа гэгшын Иоанна һамган, Сусанна болон бусад олон хүнүүд ябалсаба. Тэдэ эхэнэрнүүд Иисүүсые, шабинарыень тэдхэжэ байгаа[+].


Таряашан тухай һургаалта үгэ

4[•]Нэгэтэ хото бүхэнһөө хүн зоной олоороо суглархада Иисүүс иимэ һургаалта[†] үгэнүүдые хэлэбэ: 5– Нэгэ таряашан таряа тарихаяа гараба. Үрэһэеэ сасахадань, зариманиинь харгын хажууда унажа гэшхүүлбэ, шубууд тэдэнииень тоншобо гэхэ. 6Зарим үрэһэниинь шулуутай газар унажа, бултайгааш һаа, шииг нойтогүйдэжэ, гандашаба. 7Бэшэ зарим үрэһэниинь үүргэнын дундуур унажа, тэндэнь ехээр ургаһан буртаг үбһэндэ даруулшаба[+]. 8Зарим үрэһэниинь үрэжэлтэй газарта унажа бултайгаад, һайн ургаса үгэбэ: тариһан үрэһэнһөөнь зуу дахин ехэ ургаса гараба. Түгэсхэлдэнь Иисүүс:

– Шэхэтэй юм һаа, анхарагты, – гэһэн үгэнүүдээр хөөрөөгөө дүүргэбэ[+].


Һургаалта үгэнүүдэй зорилго

9[•]– Энэ һургаалта үгэнүүдтнай ямар удхатайб? – гэжэ шабинарынь Иисүүсһээ һурабад.

10– Бурханай хаан түрэ тухай гүн нюусанууд таанадтал тайлбарилагдана, харин бусад хүнүүдтэ һургаалта үгэнүүдээр лэ хэлэгдэнэ. Тиимэһээ тэдэнэр хаража, шагнажа байһан мүртөө үнэн удхыень ойлгодоггүй[+].

11Эдэ һургаалта үгэнүүдэй удха иимэ: үрэһэн гээшэнь Бурханай үгэ мүн[+]. 12Харгын хажууда унаһан үрэһэн гээшэнь – Бурханай номнол үгэнүүдые шагнагшад мүн, теэд удаань шолмос[†] ерэжэ, ойлгоһон юумыень сэдьхэлһээнь ходолжо абаашана, тиихэдэнь тэдэ хүнүүд этигэхэеэ болижо, абарагдахагүй болоно. 13Шулуутай газарта унаһан үрэһэн гээшэнь – номнол үгэнүүдые шагнаад, тэрэниие ойлгожо баярлабашье, тэрэ үгын сэдьхэлдэнь гүнзэгы үндэһэлөөгүй ушарһаа тиимэ хүнүүд саг зуура һүзэглэбэшье, хатуу бэрхэ сагай ерэхэдэ һүзэглэхэеэ болишодог[+]. 14Үүргэнэ соо унаһан үрэһэн гээшэнь – номнол үгэнүүдые шагнабашье, урдынхидаал адли хубиингаа хэрэгтэ дашуурһаар, эд зөөриин барлаг болоһоор, бэеэ жаргуулха шуналда абтаһаар ямаршье аша үрэ асарангүй һалагшад тухай хэлэгдэнэ[+]. 15Үрэжэлтэй газарта унаһан үрэһэн гээшэнь – номнол үгэнүүдые шагнажа, сэдьхэлдээ бүхөөр хадагалжа, тэсэбэритэй ябажа, аша үрэ асарагшад тухай хэлэгдэнэ[+].


Гэрэл туяа

16Зула аһаагаад, хэншье тэрэнээ амһартаар бүглэдэггүй, орон дороо табидаггүй, харин ороһон хүнэй гэрэлыень харахын тула табюур дээрэ табидаг[+]. 17Эгээл тэрээн шэнги элидэ гараагүй далда юумэн байхагүй, мэдээжэ болоогүй нюуса байхагүй[+]. 18Таанар анхаралтайгаар шагнагты! Ушарынь юуб гэбэл, юумэтэй байһан хүндэ нэмэгдэжэ үгтэхэ. Юумэгүй байһан хүнһөө өөртэнь бии гэжэ һанаһан һүүлшын юумэнииньшье абтаха[+].


Иисүүсэй эжы, аха дүүнэр

19[•]Иисүүстэ Тэрэнэй эжы, дүүнэрынь ерэбэ. Хара мянган зоной байһан дээрэһээ Өөртэнь ойртожо шадабагүй[+].

20– Эжытнай, дүүнэртнай Тантай уулзахаяа ерээд, газаа байна, – гэжэ хүнүүд Иисүүстэ дуулгаба.

21– Бурханай үгэ шагнажа, тэрэ үгөөр ябагшад хадаа Минии эжымни, аха дүүнэрни гээшэ, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].


Иисүүс далайн шуурга номгоруулна

22[•]Нэгэтэ Иисүүс шабинартаяа онгосодо һууба.

– Далайн нүгөө эрьедэ гараябди, – гэжэ Тэрэ хэлээ. Тиигээд тэдэнэр эрьеһээ холодобо[+]. 23Онгосоор тамарха зуураа Иисүүс унташаба. Гэнтэ ехэ шанга һалхин буужа, онгосо руунь уһан орожо, шэнгэхэ аюул тохёолдоо һэн ха. 24Шабинарынь Иисүүсые һэреэжэ:

– Багша! Багша! Уһанда шэнгэжэ хосорхоёо байналди! – гэбэд. Иисүүс һэреэд, дошхорһон һалхиие, долгитоһон уһые хорибо. Тиихэдэнь далай аалин номгон болошобо[+].

25– Таанарай этигэлтнай[†] яабаб? – гэжэ Иисүүс шабинарһаа һураба. Тэдэнь ехээр гайхаһан, һүрдэһэн амитад:

– Энэ һалхи, уһанда захиралта үгэжэ, мэдэлдээ оруулдагнай Хэн гээшэб? – гэжэ хоорондоо хэлсэбэ.


Иисүүс ада шүдхэрнүүдтэ барюулһан хүниие эдэгээбэ

26[•]Тэдэнэр онгосоороо Галилей[†] далайн нүгөө эрьедэ оршодог Гэрасаа хотын тушаа тамаржа ерэбэ. 27Иисүүсэй онгосоһоо буужа эрье дээрэ гарахада, досоогоо ада шүдхэрнүүдтэй хотын нэгэ хүн дайралдаба. Тэрэ хүн үнинэй хубсаһа хунар үмдэхэеэ, гэртэ байхаяа болёод, агы соохи үхээриин газарта байрладаг һэн ха. 28Иисүүсые хараһаар тэрэ хүн хашха хуугай табяад, хүлдэнь унажа:

– Иисүүс, Дээдэ Бурханай Хүбүүн,[†] би Танда ямар хамаатай хүнбиб? Намайе бү зобоогыт даа, ехэтэ гуйнаб! – гэжэ ори дуу табиба[+]. 29Юундэ тиигээб гэхэдэ, Иисүүс тэрэ хүн сооһоо үтэр гара гэжэ ада шүдхэртэ захираа бшуу. Тэрэ хүнэй досоонь ада шүдхэр оло дахин шэгэжэ ородог байгаа. Хүнүүд тэрэ зоболонтые хүлеэдшье, гэнжэдэ һуулгаадшье, харууһалаадшье ядалсаа һэн. Досоонь ороһон ада шүдхэр гэнжыень таһа татаад, тэрээниие эзэгүй хооһон газарта намнажа абаашадаг байгаа.

30– Нэрэшни хэн бэ? – гэжэ Иисүүс тэрээнһээ һураба.

– Үй түмэн, – гэжэ тэрэ харюусаба. Юундэб гэхэдэ, тоогүй олон ада шүдхэрнүүд тэрэ хүнэй досоонь орожо байрлаа бшуу.

31– Маниие тамын оёоргүй нүхэ руу оро гэжэ бү баалыт[†] даа, – гэжэ ада шүдхэрнүүд Иисүүсые гуйжа оробо. 32Ехэ һүрэг гахай хадада бэлшэжэ ябаа.

– Тэдэ гахайнуудта шэгэжэ орохыемнай зүбшөөгыт даа, – гэжэ ада шүдхэрнүүд Иисүүсые гуйба. Иисүүс зүбшөөгөө һэн. 33Хүнэй бэеһээ гараад, ада шүдхэрнүүд гахайнууд руу оробо. Гахайн һүрэг гүйлдэжэ, эгсэ эрье дээрэһээ далай руу һүрэжэ, уһанда шэнгэшэбэ.

34Гахай адуулагшад тиимэ юумэ хараад, тэндэһээ гүйлдэжэ, хото хүдөөгөөр үзэһэнөө хөөрэбэ. 35Юунэй болоһые харахаяа хүн зон ерэхэдээ, ада шүдхэрөө гаргуулжа, элүүр ухаантай, эдэгэһэн хүнэй хубсаһа хунараа үмдэнхэй, Иисүүсэй хүлдэ һуухые хараад, айн һүрдэбэ[+]. 36Досоогоо ада шүдхэртэй хүнэй яажа эдэгэхые хараһан хүнүүд ерэһэн зонтой һониноороо хубаалсаба. 37Тэнсэлгүйгөөр айн һүрдэһэн Гэрасаагай бүхы зон Иисүүсые нютагһаань гаража ябахые гуйба. Иисүүс онгосодоо һуужа, Галилейдээ бусаба[+]. 38Досооһоо ада шүдхэрнүүдээ гаргуулһан үнөөхи хүниинь суг ябалсахаар зүбшөөл гуйба. Теэд Иисүүс тэрэниие абангүй:

39– Гэртээ хари, Бурханай хэды ехэ юумэ бүтээһэн тухай зондо хөөрэ, – гэжэ хэлэбэ. Тэрэ хүн Иисүүстэ аргалуулһан тухайгаа бүхы хотоор ябажа хөөрэбэ[+].


Амяа табижа байһан басаган ба үбшэн эхэнэр

40[•]Иисүүсэй бусажа ерэхэдэнь, үнинэй хүлеэжэ байһан арад зон Тэрэниие баяртайгаар угтаба. 41Нэгэ Яһиир гэжэ нэрэтэй мүргэлэй[†] гэрэй дарга Иисүүстэ ерээ һэн. Тэрэ хүн Иисүүсэй хүлдэ унан мүргэжэ:

– Манайда морилжо хайрлыт даа, – гэжэ гуйба[+]. 42Юундэ тиигээб гэхэдэ, тэрэнэй арбан хоёртойхон ори ганса басаганиинь ехээр үбшэлөөд, үхэхэ туйлдаа хүрэһэн байгаа.

Иисүүсэй тэрэ айлда ошожо ябахада, тойроод хүн зон олошорбо. 43Нэгэ эхэнэр арбан хоёр жэлдэ шуһа гоожоод тогтодоггүй ушарһаа ехээр зобожо байгаа. Эмшэдтэ аргалуулжа, хамаг зөөри зөөшэеэ бараашье һаа, тэрэ эдэгээгүй ябаа[+]. 44Тэрэ эхэнэр Иисүүсэй араһаа ерэжэ, хубсаһандань гараараа халта хүрэбэ ха. Тэрэ дороол шуһаниинь тогтошобо[+].

45– Хэн Намайе хүрөөб? – гэжэ Иисүүс һураба. Тэндэ байһан хүнүүдэй би хүрөөгүйб гэжэ хэлэхэдэнь, Иисүүстэй суг ябаһан Пётр болон бусад шабинарынь:

– Таниие тойроод байһан зон эндэ тэндэһээтнай түринэл. «Хэн Намайе хүрөөб» гэжэ юундэ асуугаа юмта? – гэбэ.

46– Үгы даа, нэгэл хүн Намайе хүрөө. Бэеһээмни элшэ хүсэнэй гарахые мэдэрээб, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+]. 47Нюужа шадахагүйгөө ойлгоһон тэрэ эхэнэр Иисүүсэй ойро шэшэрэн ерэжэ, хүлдэнь унаад, Иисүүстэ юундэ хүрэһэнөө, хайшан гэжэ тэрэ дороо эдэгэһэнээ бүхы зондо дуулгаба.

48– Басаган, этигэлшни шамайе абараа. Амгалан тайбан ябаарай, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].

49Иисүүсэй иигэжэ хэлэжэ байхада, мүргэлэй гэрэй даргада нэгэ хүн ерэжэ:

– Басаганшни наһа барашабал даа. Багшые үшөө зобоогоод яахабши даа, – гэбэ ха. 50Харин ерэһэн хүнэй хэлэһые дуулаһан Иисүүс:

– Бү ай. Этигээд лэ бай, басаганшни элүүр мэндэ байха, – гэжэ Яһиирта хэлэбэ. 51Тэрэ айлда ерэжэ, сугтаа ябаһан хүнүүдһээ гансал Пётр, Иоанн, Яков болон тэрэ басаганай эхэ эсэгэ хоёрто орохыень зүбшөөгөөд, ондоо нэгэшье хүниие оруулбагүй[+]. 52Зон булта басагые алдаһандаа шаналжа, үбсүүгээ альгадан уйлалдажа байгаа.

– Бү бархиралдагты. Энэ басаган наһа бараа бэшэ, миин лэ унтажа байна, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+]. 53Басагые үхэшөө гэжэ мэдэжэ байһан зон Иисүүсые наада барин энеэлдэбэ. 54Иисүүс үнөөхи басагые гарһаань баряад:

– Басаган, бодо даа! – гэжэ шангаар хэлэбэ[+]. 55Басаган амидыржа, тэрэ дороо бодобо. Басагаяа эдеэлүүлхыень Иисүүс захиба. 56Басаганай аба эжы хоёр гайхахын ехээр гайхаа һэн. Зүгөөр энэ болоһон ушар тухай хэндэшье бү хэлэгты гэжэ Иисүүс захиба[+].

#### 9


(Мт 10:9-14; Мк 6:7-13)

1[•]Иисүүс арбан хоёр шабияа дуудажа, бүхы ада шүдхэрнүүдые[†] даран гаргаха, үбшэнүүдые аргалха хүсэ шадабари, эрхэ засаг тэдэндээ олгобо[+]. 2Удаань Бурханай[†] хаан түрэ[†] тухай номнохыень, үбшэнтэниие эдэгээхыень тэдэнээ эльгээбэ.

3– Харгыдаа тулга таягшье, туулмаг сүүмхэшье, эдихэ юумэшье, алта мүнгэшье, һэлгэхэ хубсаһашье, бүри юушье бү абагты. 4Шэнэ газар ерээд, ямар айлда буунабта, тэрэ нютагһаа гаража ошотороо тэрэл айлдаа байгты. 5Харин таанадые хүн зоной хүлеэжэ абахагүй байбалнь, хотоһоонь гарахадаа, хүлдэтнай халдаһан тооһо һэжэрэн дурагүйлхэһэнөө мэдүүлээрэйгты, – гээд Иисүүс захиба[+]. 6Тиин шабинарынь хүдөө нютагуудаар ябажа, Һайн Мэдээсэл[†] номнобо, ябаһан газартаал үбшэнтэниие эдэгээбэ[+].


Иродэй мэгдэлгэ

7[•]Боложо байһан эдэ ушарнууд тухай дуулаад, Ирод хаан ехэл сошожо мэгдэбэ, юундэб гэхэдэ, нэгэ зариман Иоанн үхэһэнөө амидыраа гэжэ хэлсээ[+]. 8Нүгөө зариман Элияа ерээ гэлдээ, баһа бусад зониинь эртэ урдын лүндэншэдэй нэгэн амидыраа гэжэ хэлсээ[+].

9– Би Иоаннай тархи таһалуулаа бэлэйлби. Теэд хүн зоной анхарал иигэжэ татажа байһан энэ хэн гээшэб? – гэжэ Ирод хэлээд, Иисүүстэй уулзахаяа һанаа һэн ха[+].


Иисүүс таба мянган хүниие эдеэлүүлжэ садхааба

10[•]Элшэнэр[†] Иисүүстэ бусажа ерээд, юу хэһэн тухайгаа хөөрэбэ. Иисүүс тэдэнээ дахуулжа, бусадһаа холодон, Бэтсаидаа хото ошобо[+]. 11Теэд зон хайшаа ошоһыень мэдээд, хойноһоонь дахабад. Иисүүс тэдэниие һайнаар угтажа, Бурханай хаан түрэ тухай айладхаба, бэе муутайшуулые аргалжа эдэгээбэ.

12Нара орохо сагта арбан хоёр шабинарынь Иисүүстэ ерэжэ:

– Бидэ мүнөө эзэгүй сүл газарта байнабди, дахажа ябаһан эдэ олон зоноо хажуугаархи тосхон, хүдөө нютаг руу эльгээгыт, тэндэ хонохо, эдеэлхэ газараа олог лэ, – гэбэд.

13– Таанад өөһэдөө эдэ зондо эдихэ юумэ үгэгты, – гэжэ Иисүүс шабинартаа хэлэбэ.

– Бидэ оройдоол табан монсогор хилээмэтэй, хоёр загаһатай байнабди. Эдэ зондо эдихэ юумэ худалдажа абаагүй һаа, бултандань хүртэхэгүйл, – гэжэ тэдэнь харюусаба[+]. 14Табан мянга шахуу ганса эрэшүүл тэндэ байлсаа бшуу.

– Эдэ зониие таби-табин хүнөөр бүлэглүүлэн һуулгагты! – гэжэ Иисүүс шабинартаа хэлэбэ. 15Тэдэнь бүхы зониие бүлэг бүлэгөөрнь таһалжа һуулгаба. 16Иисүүс тэрэ табан монсогор хилээмэ, хоёр загаһа абаад, тэнгэри өөдэ шэртэн, Бурханда баяр баясхалан хүргөөд, хилээмэ загаһаяа хухалаад, зондо хубаахыень шабинартаа дамжуулба. 17Хүнүүд булта эдеэлжэ садаа. Үлөөдэһыень суглуулхадань, арбан хоёр түрсүүг болоо һэн.


Иисүүс гээшэмнай Хэн бэ?

18[•]Нэгэтэ Иисүүсэй гансаараа Бурханда зальбаржа байхада, шабинарынь ерэбэ.

– Намайе арад зон хэн гэжэ һананаб? – гэжэ Иисүүс тэдэнһээ һураба.

19– Зариман Таниие Уһаар Арюудхагша Иоанн гэлсэнэ, нүгөө зариман Элияа гэлсэнэ, харин бусадынь эртэ урдын лүндэншэдэй нэгэниинь амидыраа гэжэ һанана, – гээд шабинарынь харюусаба[+].

20– Таанар Намайе хэн гэжэ һананабта? – гэжэ Иисүүс һураба.

– Бурханай табисууртат, – гэжэ Пётр харюусаба[+].


Иисүүс зобохо, үхэхэ тухайгаа хэлэнэ

21[•]– Энээн тухай хэндэшье ама бү гарагты, – гэжэ Иисүүс шабинартаа хатуугаар захиба. 22Тиигээд үшөө хэлэбэ: – Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн аргагүй ехээр зобохо, ахамадууд, ахамад санаартан[†] болон Хуули заадаг багшанар[†] Тэрээнһээ арсаха, алаха, харин гурбадахи үдэртөө Тэрэ амидырха[+].

23Тиигээд Иисүүс бүхы хүнүүдтэ хандажа хэлэбэ:

– Намтай ябалсаха дуратай хүн өөр тухайгаа бодохоёо болёод, үдэр бүхэн хэрээһэеэ үргэлөөд[*], хойноһоомни яба[+]. 24Ушарынь хэлэбэл, ами наһаяа абарха һанаатай хүн тэрэнээ алдаха, харин Минии түлөө ами наһаяа үгэбэл, тэрэнээ абарха. 25Хүн бүхы дэлхэйе олзолоод, харин ами бэеэ һүнөөһэн гү, али гэмтээһэн байбал, ямар ашаг олзотой байхаб даа[+]? 26Намһаа, Минии һургаалһаа[†] эшэбэлтнай, Би, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хожом Өөрынгөө, Эсэгынгээ, мүн Бурханай Эльгээмэлнүүдэй алдар нэрэ нэрлүүлэн, энэ дэлхэйдэ ерэхэдээ, таанадһаа Өөрөөшье эшэхэб[+]. 27Эндэ байгшадай зариман Бурханай хаан түрэ үзөөгүйдөө үхэхэгүй гэжэ таанадта үнэн зүрхэнһөө хэлэнэб![+]


Иисүүсэй бодото алдар

28[•]Иигэжэ хэлэһэнэйнгээ һүүлээр найма хоноод, Иисүүс Пётр, Иоанн, Яков гурбые абаад, Бурхандаа зальбархаяа хадын оройдо гараба[+]. 29Мүргэжэ байхадань, Иисүүсэй шэг шарай гэнтэ хубилжа, хубсаһаниинь ялалзан, һаргама сагаан болоо[+]. 30Гэнтэ Иисүүстэй хөөрэлдэжэ байһан хоёр хүн харагдаба. Тэдэ Моисей[†] Элияа хоёр байгаа[+]. 31Тэнгэриин алдараар толорон бии болоһон тэдэ хоёр Иерусалимда[†] Иисүүсэй нүгшэлэй ямар удхатай байха тухай хэлээ. 32Пётр болон нүгөө хоёрынь бүхөөр унтажа байһанаа гэнтэ һэрин гэхэдээ, Иисүүсэй һүр жабхаланта байдалые, мүн хажуудань хоёр хүнэй зогсохые хараба. 33Тэдэ хоёрой Иисүүстэй хахасажа байхада:

– Багша! Эндэ байхадамнай манда ямар һайн гээшэб! Гурбан майхан бодхоое, нэгыень Танда, нэгыень Моисейдэ, үшөө нэгыень Элияада, – гэжэ Пётр юун гэжэ байһанаа өөрөөш мэдэнгүй дуугаржархиба. 34Тиигэжэ Пётрой хэлэһээр байтарынь үүлэн буужа, тэдэниие һүүдэрээрээ хушаба. Үүлэндэ хушагдахадаа, тэдэнэр айжа абаба.

35– Энэ Минии шэлэжэ абаһан Хүбүүн юм! Тэрэнэй үгөөр ябагты! – гэжэ абяан үүлэн сооһоо хэлэбэ[+]. 36Тэрэ абяанай дуулдахаяа болиходонь, Иисүүс гансаараа байба. Пётр, Иоанн, Яков гурбан тиихэдэ хараһан үзэһэнөө нюужа, хэндэшье хэлэбэгүй.


Иисүүс ада шүдхэртэ барюулһан хүбүүе эдэгээбэ

37[•]Үглөөдэрынь Иисүүсэй гурбан шабитаяа хадаһаа буухада, тэдэниие ехэ олон зон угтажа байгаа. 38Зоной дундаһаа гэнтэ нэгэ хүн Иисүүстэ хандажа хашхарба:

– Багша аа, минии хүбүүе үзэжэ үгыт даа, би Таниие ехэтэ гуйнаб. Энэ ори ганса хүбүүмни юумэл! 39Ада шүдхэрэй добтолходо, хүбүүмни гэнтэ хашхаран хуугайлна, шүрбэһэниинь таталдажа, амаараа хөөһэ бурана, шадал тэнхээнь барагдажа, ехээр ядарһанайнь лэ һүүлээр тэрэ ада шүдхэр тэрэниие орхижо ошоно. 40Тэрэ ада шүдхэрые намнажа үгыт гээд шабинарыетнай гуйхадамни, тэдэтнай оролдоод шадабагүй.

41– Этигэл[†] һүзэггүй, забхай ябадалтай зон аа! Үшөө хэды шэнээн таанадтай байхабиб? Үшөө хэды болотор таанадые тэсэжэ байхабиб? Хүбүүгээ абаад ерэ! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ. 42Хүбүүнэй дүтэлжэ ябахада, шэгэһэн ада шүдхэр тэрэниие газарта унагаагаад, шүрбэһыень таталдуулжа оробо. Харин Иисүүс ада шүдхэрые хорижо, хүбүүе эдэгээгээд, эсэгэдэнь тушааба[+]. 43[•]Бурханай агууехэ хүсэ шадалые хараһан бүгэдэ зон гайхалдаа һэн.


Иисүүс дахин үхэхэ тухайгаа хэлэнэ

Иисүүсэй бүтээһэн шэдитэ үйлэ хэрэгүүдтэ хүн зоной гайхан ханажа байхада:

44– Хэлэхэ юумыемни бүхөөр хадуужа абагты: Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдэй гарта тушаагдахань, – гэжэ Иисүүс шабинартаа хэлэбэ[+]. 45Теэд шабинарынь хэлэһэн үгэнүүдэйнь удха ойлгобогүй, юундэб гэхэдэ, үнэн удха тэдэнһээ далдалаатай байгаа бшуу. Тиигээдшье тайлбарилан багшаһаа һурахаяа зүрхэлбэгүй[+].


Хэн агууехэб?

46[•]Тиигэжэ байтараа, хэмнай агууехэб гэжэ шабинарынь доро дороо бодобо. 47Тэдэнэйнгээ һанал бодол мэдэһэн Иисүүс нэгэ үхибүүе абажа, хажуудаа байлгаад, 48иигэжэ хэлэбэ:

– Минии нэрээр энэ үхибүүе хүлеэжэ абаһан хүн Намайе хүлеэжэ абаһан болоно, Намайе хүлеэжэ абаһан хүн Намайе иишэ эльгээһэн Бурханиие хүлеэжэ абаһан болоно. Юундэб гэхэдэ, таанадай эгээн даруу номгонтнай эгээл агууехэтнай гээшэ[+].


Иисүүсэй талада, мүн тэрээндэ эсэргүү талада байһан зон

49– Багша аа, Танай нэрээр ада шүдхэрнүүдые дарадаг хүниие бидэ хараабди. Тиин маанадаар суг ябалсаагүй хадань бидэ тэрэниие хорёобди, – гэжэ Иоанн хэлэбэ[+].

50– Хорихо гэжэ бү оролдогты! Танда эсэргүүсээгүй хүн танай талада байна, – гэжэ Иисүүс Иоаннда болон бусад шабинартаа хэлэбэ[+].


Самаряан тосхонойхид Иисүүсые угтажа абахаяа арсаба

51Тэнгэридэ абтаха сагайнгаа ойртожо байхада Иисүүс Иерусалим ошохо гэжэ хатуугаар шиидэбэ[+]. 52Түрүүлэн Тэрэ хэдэн түлөөлэгшэдөө хэрэгтэй бүхы юумэ бэлдэжэ байхаарнь самаряан тосхон эльгээбэ[+]. 53Теэд Иисүүсэй Иерусалим ошожо байһые мэдэһэн тосхонойхид Тэрэниие угтажа абахаяа арсаа бэлэй. 54Тиихэдэнь Яков Иоанн хоёр шабинарынь:

– Эзэн[†] аа, тэнгэриһээ гал буулгажа[*], эдэ зониие бултыень шатаахамнай гү? – гэжэ багшаһаа һураба[+]. 55Тиихэдэнь Иисүүс эрьен хаража, тэдэниие хорибо[*]. 56Тиигээд тэдэ ондоо тосхон ошоо бэлэй.


Иисүүсые дахаха дуратай байһан гурбан хүн

57[•]Замда ябахадань нэгэ хүн Иисүүстэ:

– Танай хаанашье ошоо һаа, би һалангүй дахаад ябахаб, – гэжэ хэлэбэ.

58– Араата үнэгэн орохо нүхэтэй, тэнгэриин шубуун хонохо уургайтай юм, харин Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн толгойгоо табижа амарха газаргүйл, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ.

59Үшөө нэгэ хүндэ Иисүүс:

– Намайе дахажа яба, – гэбэ.

– Эзэн, аа! Түрүүшээр гэртээ харижа, эсэгэеэ хүдөөлүүлээд ерэхыемни табиит даа, – гэжэ тэрэнь урдаһаань хэлэбэ.

60– Үхэһэн хүнүүд өөһэдөө үхөөшэдөө хүдөөлүүлэг лэ. Харин ши ябажа, Бурханай хаан түрэ тухай номно, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ.

61– Эзэн аа, би Таниие дахахал байнаб. Теэд түрүүн гэр бүлынхидтэеэ баяраа хэлсээд ерэхыемни зүбшөөгыт, – гэжэ баһа нэгэ хүн хэлэбэ[+].

62– Газар хахалхаяа анзаһа бариһан аад, гэдэргээ хаража сухариһан хүн Бурханай хаан түрэдэ хэрэггүй, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ.

#### 10


(Мт 10:7-16)

1[•]Тэрэнэйнгээ һүүлээр Иисүүс үшөө далан хоёр хүниие шэлэжэ абаад[*], Өөрынгөө ошохо гэһэн хото хүдөө руу хоёр хоёроор эльгээхэдээ, иигэжэ захиба:

2– Ургаса ехэ байна, теэд тэрэниие суглуулха хүнүүдынь үсөөн лэ. Тиимэһээ ургасаяа суглуулха хүдэлмэрилэгшэдые ябуулхыень Ургасын Эзэндэ[†] зальбарагты[+]. 3Ябагты даа! Һүрэг шононууд руу хурьгадые тууһан мэтэл таанадые эльгээнэб[+]. 4Мүнгэншье, туламшье, гуталшье бү абажа ябагты, харгыдаа хүниие мэндэшэлжэ сагаа бү гээгты[+]. 5Ямаршье айлда ороходоо, анха түрүүн: «Танай гэр бүлынхид амгалан тайбан һуухатнай болтогой!»[†] – гэжэ юрөөгөөрэйгты. 6Хэрбээ тэндэ амгалан тайбаниие хүсэдэг хүнүүдэй ажамидардаг юм һаань, танай юрөөһэн амгалан тайбантнай тэдэн дээрэ тогтохо; харин амгалан тайбаниие хүсэдэггүй зоной байбалнь, тэрэтнай таанартаа бусаха. 7Бууһан айлдаал хоножо, үгэһэн юумыень эдижэ, уужа байгты: хүдэлмэрилэгшэ ажалайнгаа түлөөһэ абаха эрхэтэй бшуу. Айлнуудые һэлгэжэ бү гүйгты[+]. 8Тиигээд али нэгэн хотодо ороходотнай, хүн зоной таанадые угтажа абабал, үгэһэн юумыень эдигты[+]. 9Тэндэхи үбшэнтэниие эдэгээгты, тиигээд: «Бурханай[†] хаан түрэ[†] эндэтнай мандаха дүтэлөө», – гэжэ зондо хэлэжэ ябагты[+]. 10Али нэгэн хотодо ороходотнай, тэндэхи зоной таанадые угтажа абаха дурагүй байбалнь, гудамжада гараад: 11«Таанадые һэргылэн, хүлдэмнай халдаһан хотынтнай тооһыешье гүбижэ таанадта орхинобди. Зүгөөр Бурханай хаан түрэ мандаха дүтэлөө гэжэ мэдэгты!» – гээрэйгты[+]. 12Зарга шүүбэриин болохо Үдэр таниие угтажа абаагүй хотынхид Содом хотынхидһоо бүри үлүү аймшагтай хэһээлтэдэ хүртэхэ. Зүгөөр Содом хотынхидые ямар аймшагтайгаар хэһээхэб гэжэ бодоод үзэгты[+].


Һүзэггүй хото

13[•]Хоразиин хотынхид, таанад уй гашуудал үзэхэт! Бэтсаидаа хотынхид, таанад уй гашуудал үзэхэт! Хэрбээ танай хотонуудта бүтээһэн гайхамшагта хэрэгүүдээ Тиир Сидоон хотонуудта үзүүлһэн байбални, тэдэ хотын зон үни гэһээр Бурханда хандаха һэн. Тэдэнэр хахархай хубсаһа үмдэжэ, тархи дээрээ үнэһэ адхажа нүгэлнүүдээ[†] гэмшэһэнээ баталха бэлэй[+]. 14Тиин Зарга шүүбэриин болохо Үдэр Бурхан Тиир, Сидоон хотынхидтэ таанадта орходоо бүри үршөөл хайратайгаар хандахал[+]. 15Капернаум хотынхид, таанад огторгойдо алдаршаха һанаатай байна гүт? Таанад тамын оёорто унахат![+]

16Түлөөлэгшэдни, таанадые шагнажа байһан хүнүүд Намайешье шагнана, таанадые буруушааһан хүнүүд Намайешье буруушаана. Харин Намайе буруушааһан хүнүүд Намайе иишэ эльгээһэн Бурханиие буруушаана, – гэжэ хэлэбэ[+].


Далан хоёр түлөөлэгшэд бусажа ерэбэ

17Далан хоёр түлөөлэгшэдынь хото хүдөөгөөр ябаһанаа ехэ баяртай бусажа ерээд:

– Эзэн аа, Танай нэрэһээ захирхадамнай ада шүдхэрнүүдшье[†] үгыемнай дуулана, – гэжэ хэлэбэд[+]. 18Тиихэдэнь Иисүүс тэдээндээ хэлэбэ:

– Тэнгэриһээ сатанагай сахилгаан мэтээр доошоо унаһые Би хараһан байнаб[+]. 19Шагнагты даа, могой болон хорото абаахайнуудые, мүн хамаг дайсадай хүсые дараха засаг таанадта барюулааб. Тиимэһээ таанадта ямаршье хүсэн хоро хэжэ шадахагүй[+]. 20Таанад ада шүдхэрнүүдые мэдэлдээ оруулһандаа бэшэ, харин нэрэеэ тэнгэридэ бэшүүлһэндээ баярлагты![+]


Иисүүс Эсэгэдээ баяр баясхалан хүргэнэ

21[•]Энэ үедэ Арюун Һүлдын Иисүүсые баяраар дүүргэхэдэ, Тэрэ:

– Газар тэнгэриин Эзэн, Эсэгэмни! Сэсэн мэргэн, эрдэм номтой зонһоо далдалан нюуһан юумэеэ эгээлэй юрын зондо нээжэ элирүүлһэнэйтнай түлөө Танда баяр баясхалан хүргэнэб. Зүб даа, Эсэгэмни, Та иимэл юумэнэй болохые хүсэжэ байгаа ха юмта[+]. 22Бүхы юумэ Эсэгэмни Намда үгөө. Эсэгэһээ ондоо хэншье Хүбүүе мэдэхэгүй, мүн Хүбүүнһээ, баһа Хүбүүнэй дуулгаһан хүнүүдһээ ондоо хэншье Эсэгые мэдэхэгүй, – гэжэ айладхаба[+].

23Тиигээд Иисүүс шабинартаа аминдань хандан хэлэбэ:

– Таанадай хаража байһан юумые хараһан хүн аза жаргалтай[+]. 24Олон лүндэншэд, хаашуул таанадай хаража байһан юумые харахые ехээр хүсэбэшье, хараагүй, таанадай дуулажа байһан юумые дуулаха дуратай байгаад, дуулажа шадаагүй гэжэ таанадта хэлэнэб[+].


Энэрхы сэдьхэлтэй самаряан хүн

25Нэгэ Хуули заадаг багша[†] һууриһаа бодожо, Иисүүсые туршаха хүсэлтэйгөөр:

– Багша аа, мүнхэ амидаралтай байхын тула би юу хэхэ ёһотойбиб? – гэжэ асууба[+].

26– Хуули соо юун гэжэ бэшээтэй байдаг бэ? Тэрэниие яажа ойлгодогбта? – гэжэ Иисүүс урдаһаань һураба.

27– «Эзэн Бурхандаа бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ, бүхы амин һүлдөөрөө, бүхы хүсэ шадалаараа, бүхы ухаан бодолоороо дуратай бай», баһа «Дүтын хүндөө өөртөөл адли дуратай бай» гэжэ тэндэ бэшээтэй байдаг, – гэжэ тэрэнь харюусаба[+].

28– Ши зүб харюусабаш. Эдэ заабаринуудые дүүргэжэ ябаа һаа, ши мүнхэ амидаралтай байхаш, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ[+]. 29Харин Хуули заадаг багша бэеэ сагааруулхые оролдон:

– Дүтымни хүн хэн болоноб? – гэжэ Иисүүсһээ һураба. 30Иисүүс тэрэ дороо харюусаба:

– Нэгэ хүн Иерусалимһаа[†] Ерихоон хото руу ошожо ябаба ха. Харгыдаа тэрэ дээрмэшэдтэ баригдашаба гэхэ. Дээрмэшэд байһан юумыень буляажа абаад, зада сохёод, арай амиды голтой юумые орхёод зугадаба. 31Тушаан боложо нэгэ санаартан[†] тэрэ харгыгаар ябаа. Гэбэшье тэрэниие хараад, хажуугаарнь гарашаба. 32Баһа нэгэ левит хүн тэрэ газартань ерэжэ, хэбтэһэн хүниие хараад, хажуугаарнь гарашаба[+]. 33Мүн тэрэл харгыгаар ябаһан нэгэ самаряан хүн гэмтэгшые хараад, хажуудань ерээд, аргагүй ехээр хайрлаба[+]. 34Шархыень улаан архяар угаагаад, тоһо түрхин уяба, элжэгэндээ һуулгажа, зоной буудаг газарта абаашаад, тэрэ хүнөө харууһалжа хонобо[+]. 35Хойто үдэрынь айлшадай буудаг газарай эзэндэ хоёр динари мүнгэ үгөөд, «Энэ хүниие харууһалжа байгаарай, үлүү гаргаша гаргаа һааш, бусаха замдаа түлэхэб», – гэбэ. 36Тиигээд Иисүүс нүгөө Хуули заадаг багшаһаа:

– Юун гэжэ һананаш, эдэ гурбанай хэниинь дээрмэшэдтэ сохюулһан хүндэ эгээн ойро дүтэ болоноб? – гэжэ һураба.

37– Хайрлажа, амиинь абарһан хүн, – гэжэ нүгөөдынь харюусаба.

– Шишье тиимэ юумэ хэжэ ябаарай! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ.


Марфа Мария хоёр

38Замда ябажа байхадаа Иисүүс шабинартаяа нэгэ тосхондо хүрэбэ. Марфа гэжэ нэрэтэй нэгэ эхэнэр Тэрэниие гэртээ оруулжа хүндэлөө[+]. 39Тэрэ эхэнэрэй Мария дүүнь Эзэнэй хүлдэнь һуугаад, хэлэһэн үгыень шагнаба[+]. 40Харин Марфа айлшанаа хүндэлхэ гэжэ туха сүлөөгүй хүдэлнэ. Тиигээд Иисүүстэ дүтэлжэ:

– Эзэн аа, энэ минии дүүгэй хамаг ажалаа нам дээрэ хаяад байхыень харанагүй гүт? Эгэшэдээ туһала гэжэ дүүдэм хэлыт, – гэбэ.

41– Марфа, нүхэрни, ши дан олон юумэндэ һанаагаа табижа, хаанааш хүрэнэгүйш[+]. 42Харин нэгэл юумэндэ гол һанаагаа табиха хэрэгтэй. Мария дүүшни дэмбэрэлтэ һайхан хэрэг шэлэнхэй, тэрэнииень хэншье болюулжа шадахагүй, – гэжэ Иисүүс айладхаба[+].

#### 11


(Мт 6:9-13; 7:7-11)

1[•]Нэгэтэ хаанашьеб Иисүүсэй зальбаржа дүүргэһэнэй һүүлээр:

– Эзэн[†] аа, Иоаннай шабинараа һургаһан шэнгеэр Бурханда[†] яажа зальбархые манда заажа хайрлыт, – гэжэ шабинарайнь нэгэн гуйба[+]. 2Иисүүс шабинартаа хэлэбэ:

– Бурхандаа иигэжэ мүргэгты:

Эсэгэмнай! Нангин[†] нэрэтнай алдаршахань болтогой.[†]
Хаан түрэтнай[†] мандахань болтогой,
3ажамидаралаймнай хоол
үдэр бүхэндэ мандаа үгэжэ байгаарайт[+].
4Манда мууе хэһэн алибаа хүниие
манай хүлисэдэгтэл адляар
бидэнэйшье нүгэл[†] хилэнсые хүлисыт даа.
Горидолго хорхойтуулгада маниие бү оруулыт даа![+]

5Иисүүс тэдээндээ хэлэбэ:

– Танай нэгэн хани нүхэртэй байгаа һэн гэлэй. Һүниин тэндэ та нүхэртөө ошожо: «Ханимни, намдаа гурбан монсогор хилээмэ зээлеэр үгыш, 6харгыдаа ябаһан нэгэ нүхэрэйнгөө орожо ерэхэдэ, табиха юумэгүй байбаб», – гэбэт гэлэй. 7Тиихэдэтнай нүхэртнай үүдэнэйнгээ саанаһаа: «Хүндэ хашаргаан бү гарга: үүдэмни бүхөөр шэбхэдээтэй, үхибүүдни намтаяа унтаридаа оронхой; бодожо шамда хилээмэ үгэхэ аргамгүй», – гэжэ танда харюусаба гэлэй. 8Тиигээд тэрэ нүхэртнай һэшхэлээрээ боложо, хилээмэ үгөөгүйшье һаа, эреэд һалахагүйдэтнай бодожо, эреэшыетнай дууһан үгэхэ баатай болохо гэжэ таанадта хэлэхэ байнаб. 9Тиимэһээ эригты, тиихэдэтнай танда үгэхэл; бэдэрэгты, тиихэдээ олохот; үүдэ тоншогты, тиихэдэтнай танда нээхэ. 10Юундэб гэбэл, эриһэн алишье хүн абадаг, бэдэрһэн хүн олодог, тоншоһон хүндэ үүдэ нээжэ үгэдэг[+]. 11Хүбүүнэйнгээ загаһа эрихэдэнь, могой барюулха эсэгэ таанарай дунда байха аал?[*] 12Үгышье һаа, хүбүүнэйнгээ үндэгэ эрихэдэ, тэрээндээ хорото абаахай үгэхэ эсэгэ байха аал? 13Хэрбээ нүгэл шэбэлтэй таанадай үхибүүдтээ һайн юумэ үгэжэ шададаг байхадатнай, Огторгойн Эсэгэ гуйһан хүн бүхэндэ Арюун Һүлдэеэ[†] бүришье дуратайгаар үршөөхэл![+]


Иисүүс ба Бээлзэбүүл

14[•]Иисүүс нэгэ хүндэ шэгэһэн хэлэгүй ада шүдхэрые[†] бэеһээнь зайлуулба. Ада шүдхэрэй гарахада, тэрэ хүн дуугардаг болошобо. Улад зон ехэтэ гайхалдаба:

15– Иисүүс Бээлзэбүүлэй,[†] ада шүдхэрнүүдэй ноёной хүсөөр лэ ада шүдхэрнүүдые дарана, – гэжэ тэдэнэй зариман хэлэбэ[+]. 16Нүгөөдэ зариманиинь Иисүүсые туршажа, Бурханай заяаһан хүн байһанаа тэнгэриһээ баталагдаһан гайхамшагта дүлгэ тэмдэг[†] харуулыт даа гэбэ[+]. 17Тэдэнэй бодол тааһан Иисүүс хэлэбэ:

– Хэдэн бүлэг боложо хубааралдаад, хоорондоо хёморолдоһон алишье хаан орон хооһорон, бутаран һалаха. Тиин нэгэ гэр бүлын гэшүүдынь эбээ таһаран хэрэлдэбэл, тэрэ гэр бүлэ һалаха, һарниха болоно. 18Хэрбээ шолмосой[†] хаан оронойхин өөһэдынгөө урдаһаа эсэргүүсэн бодобол, хаан орониинь хэр удаан тогтоборитой бүтэн байхаб? Харин таанад шүдхэрнүүдэй Бээлзэбүүл ноёной хүсөөр ада шүдхэрнүүдые хүнэй бэеһээ зайлуулна гэжэ Нам тухай хэлсэнэт. 19Хэрбээ Би танай хэлэһэн ёһоор Бээлзэбүүлэй хүсөөр ада шүдхэрнүүдые хүнэй бэеһээ зайлуулдаг байбал, танай шабинар хэнэй хүсөөр тэдэниие намнажа гаргадаг гээшэб? Шабинарайтнай хэжэ байһан хэрэгүүд буруу байһыетнай баталха![+] 20Хэрбээ Бурханай хүсөөр ада шүдхэрнүүдые дарадаг һаамни, тэрэ Бурханай хаан түрын эндэтнай тогтоод байһые баталха.

21Хэрбээ нэгэ хүсэтэй хүнэй буу зэбсэг барижа, ордон гэрээ хамгаалаа һаань, зөөри зөөшэнь бүтэн байха. 22Бүри хүсэтэй хүн тэрээндэ добтолжо ороод, тэрэниие диилээ һаа, бүхы найдалынь болохо буу зэбсэгыень буляаха, зөөрииень олзолхо байна[+].

23Минии тала баряагүй хүн Намда эсэргүү гээшэ. Намтай хамта ургаса суглуулаагүй хүн тэрэ ургасые үрижэ һалгаана[+].


Ада шүдхэрэй бусалган

24Хүнэй бэеһээ гараһан ада шүдхэр уһагүй сүл губяар тэнэжэ, амар заяа бэдэрээд, олохогүйдөө: «Байһан гэртээ бусахам», – гэдэг. 25Бусажа ерэхэдэнь, хуушан гэрэйнь бог хамагдаһан, сэбэрлэгдэһэн байдаг. 26Тиигээд тэрэ ада шүдхэр ябажа, өөрһөөн һураггүй хоротой долоон ада шүдхэр абаад, һөөргөө тэндэ шэгэн орожо байрладаг. Тиигэхэдэнь тэрэ хүниинь урдынхидаа орходоо бүри ехээр тамаа үзэдэг, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Үнэн бодото жаргал

27Иимэ юумэ хэлэжэ байхадань, зоной дундаһаа нэгэ эхэнэр:

– Хэбэл соогоо Таниие абажа ябаһан, хүхөөрөө тэжээһэн эхэ жаргалтай! – гэжэ хоолойгоо шангадхан дуугарба[+].

28– Бурханай үгэ шагнаад, тэрэниие наринаар сахидаг хүнүүд үлүү ехэ жаргалтай! – гэжэ Иисүүс харюудань хэлэбэ[+].


Бурханай харуулһан дүлгэ тэмдэг

29[•]Тиигээд зоной улам олоор сугларжа эхилхэдэ, Иисүүс иигэжэ айладхаба:

– Оршон үеын зон муу мэхэтэйшүүл байна. Тэдэнэр Бурханһаа дүлгэ тэмдэг харуула гэнэ. Теэд Иона лүндэншэтэй ушарһан гайхамшагта дүлгэ тэмдэгһээ ондоо дүлгэ тэмдэг тэдэндэ үгтэхэгүй. 30Иона лүндэншын Нинэвээ[†] хотынхидтэ дүлгэ тэмдэг болоһондол адляар Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн энэ үеынхидтэ дүлгэ тэмдэг болохо юм. 31Зарга шүүбэриин болохо Үдэр Урда зүгэй хатан энэ үеын хүнүүдтэй хамта бодожо, тэдэниие буруушааха. Тэрэ хатан Соломоон[†] хаанай сэсэн үгые шагнахаяа газарай мухарһаа ерэһэн байгаа бшуу. Теэд мүнөө эндэ Соломоонһоо бүри шухала нэгэн байна[+]. 32Зарга Шүүбэри болохо Үдэр Нинэвээ хотынхид тус үеынхидтэй бодожо, тэдэниие буруушааха. Ионын номнол шагнаад, тэдэнэр нүгэлһөөн зайлажа, Бурханда хандаһан байгаа бшуу. Теэд эндэ байгаашань Ионаһоо бүри шухала нэгэн байна![+]


Бэеын гэрэл туяа

33[•]Зула аһаагаад, хэншье тэрэнээ далда газар табидаггүй, али амһартаар хабхалдаггүй, харин ороһон хүнэй гэрэлыень харахын тула үндэр табюур дээрэ табидаг![+] 34Нюдэн болбол бэеын гэрэл, дэн юм. Нюдэнэйшни арюун гэрэлтэй байгаа һаа, бүхы бэешни гэрэлтэй гэгээн байха; харин нюдэнэйшни бүрхэг һаа, бүхы бэешни хабхартан байха. 35Тиимэһээ досоохи гэрэл туяагаа балартуулхагүй гэжэ оролдо! 36Хэрбээ бүхы бэешни һаруултаад, тэрээн соошни нэгэшье харлаһан газарай үгы һаань, хамаг бэешни зулын ялагар гэрэлээр гэрэлтүүлэгдэһэн шэнги, зосоо газаагүй гэрэлтэн толорхол.


Иисүүс фарисейнүүдые ба Хуули заадаг багшанарые гэмнэнэ

37[•]Иисүүсэй хэлэжэ дүүргэхэдэ, нэгэ фарисей хоол барихыень уриба. Иисүүс гэртэнь орожо һууба. 38Хоол барихынгаа урда тээ гараа угаахагүйдэнь фарисей ехээр гайхаба[+]. 39Тиихэдэнь Иисүүс тэрээндэ иигэжэ хэлээ:

– Фарисейнүүд,[†] таанар аяга, табагай газаахииень аршажа арилгадагта, харин досоогоо таанад эд хүрэнгэдэ шуналтай, нүгэлтэй байнат. 40Тэнэг мунхаг амитад! Юумэнэй газаа тала бүтээһэн Бурхан дотор талыеньшье бүтээгээ бэшэ гү? 41Зүгөөр аяга табаг соогоо байһан юумэнһээ үгытэйшүүлтэй хубаалсажа үгэлсэжэ байбал, таанадые газаа досоогүй арюун сэбэр болоо гэжэ Бурхан тоолохо һэн! 42Фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Ургуулһан хангалта ургамалай, мүн огородойнгоо эдеэнэй арбанайнь нэгэл хубиие[†] Бурханда үргэдэгта, харин тэрээнтэй зэргэ хүнүүдые хууранат, Бурханда дурагүй байнат. Тиихэдэ таанад бусад зондо үнэн зүбөөр хандаха, мүн арбанайнгаа нэгэ хубиие Бурхандаа үгэжэ байха ёһотойт[+]. 43Фарисейнүүд, таанад гашуудал үзэхэт! Мүргэлэй[†] гэртэ урдуур һууха дуратайт, олон зоной дунда мэндэшэлүүлхэ дуратайт[+]. 44Таанад гашуудал үзэхэт! Таанад ямаршье тэмдэггүй хүүр мэтэт, хүнүүд гэшхэһэнээш мэдэнгүй дээгүүртнай ябадаг![+]

45– Багша аа, иигэжэ хэлэхэдээ, Та манииешье доромжолнот! – гэжэ Хуули заадаг багшанарай[†] нэгэн Иисүүстэ хэлэбэ. 46Харин Иисүүс:

– Хуули заадаг багшанар, таанадшье гашуудал үзэхэт. Хүнүүдтэ даашагүй ашаа үргэлүүлээд, тэрэ ашаагаа зөөхэдэнь хүндэ туһалха гэжэ хургаараашье хүдэлгэдэггүйт! 47Таанад гашуудал үзэхэт! Таанад үбгэ эсэгэнэрэйнгээ алаһан лүндэншэдтэ үзэсхэлэнтэ гоё субаргануудые баринат. 48Тиигэхэдээ таанад үбгэ эсэгэнэрэйнгээ харата хэрэг зүбшөөһэнөө харуулнат, үгы һаа, тэдэнэйнгээ алаһан лүндэншэдтэ субаргануудые барихагүй байгаат[+]. 49Бүхы юумые уридшалан мэдэдэг Бурхан танай нүгэлтэ хэрэгүүд тухай: «Лүндэншэдые болон мэдээсэгшэдые тэдээндэ эльгээхэб, зүгөөр тэдэнэймни заримыень алаха, заримыень намнаха», – гэжэ хэлэһэн байгаа[+]. 50Тиин дэлхэйн анха бии болохоһоо хойшо бүхы лүндэншэдэй адхарһан шуһан энэ оршон үеын угсаатанһаа нэхэгдэхэ:[+] 51Аабэлэй шуһанһаа эхилээд, үргэлэй шэрээ[†] ба Нангин Газарай хоорондо һүнөөгдэһэн Захарияагай шуһан хүрэтэр нэхэгдэхэ. Тиимэ даа, бүхы тэрэ адхарһан шуһанай түлөө энэ үеын зон хэһээлтэдэ орохо! 52Хуули заадаг багшанар, таанад гашуудал үзэхэт! Таанад эрдэм ухаанай ордондо орохо үүдэнэй түлхюур абаһан аад, тэндэ өөһэдөөшье ороогүйт, орохо гэһэн хүнүүдтэшье һаалта хээт, – гэжэ зэмэлбэ.

53Иисүүсэй тэрэ гэрһээ гаража ошоходонь, Хуули заадаг багшанар болон фарисейнүүд Иисүүсые ехэ шэрүүнээр шүүмжэлжэ оробо, тэрэ сагһаа хойшо олон табан юумэ һуража, 54буруу юумэ хэлүүлжэ бариха арга боломжонуудые бэдэрдэг болобо[+].

#### 12


(Мт 10:26-27)

1Тоолошогүй олон зоной сугларжа, бэе бэеэ дарахаһаа нааша шахасалдаха үедэнь Иисүүс түрүүн шабинартаа хэлэжэ эхилбэ:

– Нюур сахидаг фарисейнүүдэй[†] эһээбэриһээ болгоомжолжо ябагты. Тэдэ һургаалаараа[†] зоной толгой эрьюулдэг[+]. 2Эли болохогүй ямаршье далда юумэн байдаггүй, мэдээжэ болохогүй нюуса юумэн байдаггүй[+]. 3Тиимэһээ танай харанхыда хэлэһэн юумэнтнай гэрэлтэй гэгээтэйдэ дуулдахал, хаалгатай таһалгада шэбэнэн хэлэһэн үгэтнай гэрэй оройһоо ханхинахал.


Хэнһээ айха хэрэгтэйб

4[•]Хани нүхэд аа, хүнэй бэе һүнөөгөөд, ондоо юумэ хэжэ шадахагүй хүнүүдһээ бү айгты[+]. 5Зүгөөр хэнһээ айжа байхыетнай таанадтаа заажа үгэһүү: хүнэй ами һүнөөгөөд, һүнэһыень гал тамада[†] хаяха эрхэ засагтай Бурханһаал[†] айгты. Үнэхөөрөө, гансал Бурханһаа айжа байха ёһотойт![+]

6Табан борбилоое хоёрхон лэ зоосоор худалдадаг бэшэ аал? Тиихэдэ тэдэнэй нэгыеньшье Бурхан анхаралгүй орхидоггүй. 7Зүгөөр танай толгойнтнай үһэншье хүрэтэрөө тоолоотой бшуу. Тиимэһээ бү айгты: таанад олон борбилоонуудһаа үнэтэйт[+].


Христоосые шүтэлгэ ба буруушаалга

8Улад зоной урда Минии мэдэлдэ байнаб гэжэ айладхаһан хүнүүдые Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Бурханай Эльгээмэлнүүдэй урда баһал Намайе дахагша гэжэ нэрлэхэл[+]. 9Харин зоной урда Намһаа арсаһан хүн бүхэнһөө Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Эльгээмэлнүүдэй дунда баһа арсахал[+]. 10Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн тухай муугаар хэлэһэн хүн бүхэн хүлисэгдэхэ. Харин Арюун Һүлдые муудхаһан хүнэй нүгэл[†] хүлисэгдэхэгүй[+]. 11Таанадые мүргэлэй[†] гэртэ гү, али засаг баригшадай гү, али ноёдой урда мүшхэхөөр асарбалынь, яажа бэеэ үмөөрхэ, юун гэжэ хэлэхэ тухайгаа һанаагаа огто бү зобогты. 12Тэрэ сагтаа Арюун Һүлдэ[†] юу хэлэхыетнай танда заажа үгэхэ[+].


Тэнэг баян хүн

13[•]– Багша аа, эсэгынгээ орхиһон зөөри дүүтэеэ хубаалда гэжэ ахадам хэлэжэ үгыт, – гэжэ зоной дундаһаа нэгэн гуйба.

14– Нүхэр аа, та хоёрой зарга шиидхэхэ, зөөри зөөшыетнай хубааха эрхэ Намда хэн үгөө юм бэ? – гэжэ Иисүүс тэрээндэ харюусаад, бултанда хандан:

15– Алибаа юумэндэ шунахаһаа өөһэдыгөө һэргылжэ, болгоомжолжо ябагты. Хүнэй жэнхэни ами наһан эд зөөриһөө дулдыдадаг бэшэ, тиихэдэ хэды шэнээн баян бардам байһантнай ямаршье хамаагүй юм[+].

16Иисүүс иимэ ушар хөөрэбэ:

– Нэгэ баянай газар дээрэ аргагүй һайн ургаса ургаба. 17«Яаха болоо гээшэбиб, ургасаяа хадагалха газар үгылби», – гэжэ тэрэ досоогоо бодобо. 18«Ай, юу хэхэеэ мэдэнэб: хуушан амбаарнуудаа задалжа хаяад, орондонь шэнэ томонуудые барижа, бүхы таряагаа хуряажа, тэндээ адхахаб, мүн бусадшье эд зөөриеэ хадагалхаб. 19Зай, тиигээд өөртөө: Азатай хүн байнаб! Олон жэл соо өөрыгөө хангаха эд зөөритэйб. Мүнөө юундэш һанаагаа зобонгүй, эдижэ, уужа, хүхижэ, сэнгэжэ байхаб, – гэжэ хэлэхэб»[+]. 20Харин Бурхан тэрээндэ: «Тэнэг амитан! Энэ һүниндөөл амииешни хороохоёо байна, тиихэдэнь суглуулһан зөөришни хэндэ хүртэхэб?» – гэжэ хэлэбэ[+].

21Хөөрөөнэйнгөө түгэсхэлдэ Иисүүс:

– Эрдэни баялиг Бурханай урда бэшэ, харин өөрынгөө үбэртэ суглуулдаг хүн болгон иимэ хойшолонтой, – гэжэ хэлэбэ[+].


Бурханда найдагты

22Иисүүс шабинараа иигэжэ һургаба:

– Амиды ябахын тула юу эдихэ, бэедээ юу үмдэхэ тухай һанаагаа огто бү зобоогты[+]. 23Амимнай эдеэ хоолһоо шухала юм. Бэемнай хубсаһа хунарһаа шухала юм. 24Хирээнүүдые хараад үзэгты: тэдэ таряа таридаггүй, хададаггүй, хадагалха газаршьегүй, амбааршьегүй, гэбэшье тэдэниие Бурхан тэжээдэг. Таанад шубуудта орходоо үнэтэй сэнтэйлта![+] 25Таанадай хэнтнай шадалаараа оролдоод, тохоногойшье шэнээн ургажа шадахаб? 26Теэд иимэ эгэл юумэ бүтээхэ аргагүй аад, ондоо юумэнүүдтэ яагаад һанаагаа табихатнайб? 27Хээрэдэ сэсэгүүдэй ургахые хараад үзэгты: тэдэ ажал хэдэггүй, утаһа ээрэжэ өөртөө хубсаһа оёдоггүй. Алдар суутай Соломооншье[†] аргагүй ехэ эд баялигтай байһаншье һаа, эдэ сэсэгүүд шэнги тиимэ гоёор хубсалдаггүй һэн гэжэ Би танда хэлэнэб[+]. 28Мүнөөдэр эндэ ургажа байгаад, үглөөдэрынь, магад, галда шатаагдажашье болохо хээрэ ургаһан алишье ногоо Бурхан үзэсхэлэнтэ гоёор шэмэглэдэг юм. Харин таанадые Бурхан тэрэ ногоонһоо һураггүй ехээр анхараа бэзэ, этигэл[†] багатан![+] 29Тиимэһээ таанад эдихэ, ууха юумэндээ һаналаа бүрин бү табигты. 30Энэ дэлхэйн зон лэ иимэ юумэнүүдээр һанал бодолоо бүрин эзэлүүлдэг юм. Таанад тиимэ зониие бү һажаагты. Эдэ бүгэдэ юумэнэй таанадта хэрэгтэй байһые Эсэгэтнай һайн мэдэдэг юм. 31Тиимэһээ таанад анха түрүүн Бурханай хаан түрэ[†] тухай бодожо байгты, тиигээ һаатнай хэрэгтэй бусад юумэнүүд танда үгтэхэл[+].


Тэнгэри дээрэхи эрдэни баялиг

32Шабинарни, багахан һүрэг таанар, бү айгты! Эсэгэтнай танда Бурханай хаан орониие дуратайгаар үршөөхэ бшуу[+]. 33Байһан юумэеэ худалдажа, мүнгынь бадар болгон үгытэйшүүлдэ хубаагты! Үмхирхэгүй дараанаа, барагдашагүй баялигаа тэнгэридэ хадагалагты, тэндэ хулгайшаншье ойронь хүрэхэгүй, хибэн хорхойшье химэлхэгүй[+]. 34Тиигэхэдэ баялигайтнай байһан газарта зүрхэ сэдьхэлтнайшье оршохо бшуу.


Этигэлтэй ба этигэлгүй зарасанар

35[•]Хубсалаад, зулаа бадараагаад, хододоо бэлэн байхатнай болтогой.[†] 36Тиигэбэл таанад түрэ хуримһаа бусажа ерэхэ эзэнээ[†] хүлеэжэ байһан зарасанар мэтэ бэлэн байхат. Тэдэнэр эзэнэйнгээ ерээд, үүдэ тоншохотойнь адли дороо нээгээдхидэг[+]. 37Эзэнэйнгээ ерэхэдэ, һэргэлэн байһан зарасанар жаргалтай! Үнэн зүрхэнһөө таанадтаа хэлэнэб: эзэниинь дэгэлээ тайлаад, зарасанараа шэрээдэ һуулгажа, өөрөө тэдэнээ хүндэлхэ. 38Эзэнэйнгээ хахад һүнишье, үүр сайхашье багаар ерэхэдэнь, хүл дээрээ бэлэн байһан зарасанар жаргалтай! 39Хэрбээ гэрэй эзэн хулгайшанай хэдыдэ орожо ерэхые мэдэжэ байбал, һэргэлэн байжа, хулгайшаниие гэртээ шургуулан оруулхагүй һэн бэзэ гэжэ таанар һайн мэдэнэт[+]. 40Таанадшье бэлэн байха ёһотойт, юундэб гэхэдэ, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүлеэгөөгүй сагтатнай хүрэжэ ерэхэ.

41– Эзэн аа, энэ һургаалта үгэнүүдээ гансал манда хөөрэнэ гүт, али бүгэдэндэ гү? – гэжэ Пётр һураба.

42– Тиигэхэдээ этигэл найдабаритай, ухаантай зарасань хэн бэ? Гэрэйнгээ эрхилэгшээр табяад, бусад зарасанараа даалгажа, эдеэ хоол сагтань үгэжэ байхаар гэрэй эзэн хэниие томилхо гээшэб? 43Эзэнэйнгээ бусажа ерэхэдэ, үүргэеэ һайнаар дүүргэжэ байһан зараса аза жаргалтай даа![+] 44Тиимэ зарасаа эзэн гэр буусынгаа эрхилэгшээр табиха гэжэ танда баталан хэлэхэ байнаб. 45Хэрбээ тэрэ зараса: «Эзэмни һаяар ерэхэгүй», – гэжэ бодоод, зараса хүбүүд, басагадаа сохижо наншажа, эдижэ, уужа, архидажа байгаа һаа,[+] 46тэрэ зарасын хүлеэгөөгүй үдэртэ, һанаагүй сагта эзэниинь орожо ерээд, тэрэнээ зада сохёод, этигэлгүй зонтой хамта хэһээхэ байна. 47Эзэнэйнгээ юу хүсэжэ байһые мэдэжэ байгаад, тэрэнииень дүүргээгүй, бэлэн бэшэ байһан зараса ехээр сохюулжа хэһээгдэхэ. 48Харин үүргэ уялгаа мэдээгүй дээрэһээ буруу юумэ хэһэн барлаг багаар сохюулха. Бурхан хэндэ ехэ үршөөл хайратай байнаб, тэрэ хүнһөө һайн алба хэхые хүлеэжэ байна, харин хэндэ үлүү ехээр үршөөлөө хайрланаб, тэрээнһээ бүришье үлүү һайн алба хэхые хүлеэжэ байна[+].


Энхэ тайбан бэшэ, харин эб таһаралга асараа

49[•]Би газар дэлхэйдэ гал асарааб, тэрэмни бадарһай гэжэ ехэ хүсэнэб! 50Үхэлдэ шунгуулаад гараха ёһотой хүм, тэрэнэйнгээ бэелүүлэгдэхые Би хүлеэжэ ядан, ехэтэ зобоноб![+] 51Газар дэлхэй дээрэ амгалан байдал тогтоохоёо ерээ гэжэ таанад Нам тухай һанана гүт? Үгы даа! Би зоной эбынь таһалхаяа ерээб![+] 52Энээнһээ хойшо нэгэ гэртэ байдаг табан хүн хоёр бүлэг боложо таһараад, гурбаниинь хоёройнгоо урдаһаа, хоёрынь гурбанайнгаа урдаһаа орохо. 53Эсэгэнь хүбүүнэйнгээ урдаһаа, хүбүүниинь эсэгынгээ урдаһаа; эхэнь басаганайнгаа урдаһаа, басаганиинь эхынгээ урдаһаа; хадам эхэнь бэриингээ урдаһаа, бэринь хадам эхынгээ урдаһаа эсэргүүсэхэ[+].


Саг мэдэхэ тухай

54[•]Иисүүс арад зондо хэлэбэ:

– Баруун тээһээ үүлэнэй гарахада: «Бороо орохонь», – гэжэ таанад хэлэдэгта. Теэд, нээрээшье, бороо ородог. 55Урдаһаа һалхинай үлеэхэдэ: «Ааяма халуун болохонь», – гэдэгта. Нээрээшье, ехэ халуун болодог. 56Хоёр нюуртан аа! Таанад газар тэнгэри хоёрой шарай танижа, саг агаарыень уридшалан хэлэдэг аад, яахадаа энэ оршон сагай дүлгэ тэмдэгүүдые[†] мэдэнэгүйбта? 57Ямар үнэн зүб юумэ хэхэ ёһотой байһанаа яахадаа өөһэдөө ойлгоногүйбта? 58Хүнэй шамайе ямаршьеб юумэнэй түлөө гэмнээд, зарга шүүгшэдэ абаашажа байбал, тэрэ асуудалаа харгыдаа шиидэжэ, хаахые оролдо. Тиигээгүй һааш, тэрэшни шамайе зарга шүүгшэдэ шэрэжэ абаашаха; харин зарга шүүгшэ шамайе түрмын харуулшанда тушааха, харин харуулшан шамайе түрмэдэ һуулгаха[+]. 59Үри шэриеэ дууһан, һүүлшын хашарһан хүрэтэр түлөөгүй һаа, ши тэндэһээ гарахагүйш гэжэ мэдэжэ бай.

#### 13


(Мт 16:2-3; 5:25-26)


Нүгэлөө орхижо, Бурхандаа дахин хандагты

1Эгээл тэрэ үедэ хүнүүд Иисүүстэ мэдээсэл асарба. Галилейн[†] хэдэн хүнэй Һүмэ[†] соо үргэл хэжэ байхадань, Пилат тэдэ хүнүүдэй ами хорообо гэжэ ерэһэн зон Иисүүстэ дуулгаба[+]. 2Тиихэдэнь Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Тэдэ галилейнхид бүхы можынгоо зонһоо эгээл ехэ нүгэлтэй[†] байһан дээрэһээ хохидоо гэжэ һанана гүт[+]? 3Тиимэ бэшэ даа! Харин таанад Бурханда[†] хандан, эрид хубилаагүй һаа, бултадаа тэдээн шэнгеэр хосорхот гэжэ мэдэгты! 4Үгышье һаа, унаһан Шилоамай аранга самхагта даруулжа үхэһэн арбан найман хүниие Иерусалимай[†] бүхы зонһоо үлүү ехэ нүгэлтэй байгаа гэжэ һанана аалта[+]? 5Тиимэ бэшэ даа! Теэд хэрбээ таанад Бурханда хандан, эрид хубилаагүй һаа, булта эгээл тиигэжэ хосорхот!


Жэмэсгүй боди модон тухай һургаалта үгэ

6Тиигээд Иисүүс иимэ һургаалта[†] үгэнүүдые хөөрэбэ:

– Нэгэ хүн үзэмэй сэсэрлиг соогоо боди модо тариһан байгаа. Жэмэс түүхэеэ ерэхэдэнь, тэрэ модониинь хооһон байба ха[+]. 7«Гурбан жэл соо энэ модонһоо жэмэс хүлеэгөөб, теэд жэмэс урганагүйл. Энэ модо тайража хая, юунэйхиие газар муудхажа байха юм», – гэжэ үзэмшэндөө хэлэбэ[+]. 8Тэрэнь: «Эзэмни, энээнээ үшөө нэгэ жэл байлгагты, би һайса эдлүүрилхэб, үтэгжүүлхэб. 9Магад, ерэхэ жэл үрэ жэмэс үгэхэ аалам? Үгөөгүй һаань, тайража хаяна бэзэт!» – гэжэ хэлэбэ.


Иисүүс субботын үдэр үбшэн эхэнэрые эдэгээбэ

10Иисүүс субботодо[†] мүргэлэй[†] гэр соо арад зониие һургажа байба[+]. 11Тэндэ арбан найман жэл соо ада шүдхэртэ[†] барюулагдаһан, үбшэлжэ, тэнхээ тамиргүй болонхой, бэеэ сэхэлжэ шадахаяа болитороо һориишоһон нэгэ эхэнэр байба. 12Иисүүс тэрэниие хараһаар дуудажа:

– Ши, эхэнэр, эдэгэжэ элүүр болобош! – гэбэ, 13тиигээд гараараа бэедэнь хүрөөдхибэ. Тиихэтэйнь сасуу тэрэ эхэнэр бэеэ сэхэлжэ, Бурханда магтаал соло дуудаба[+].

14Тиихэдэнь мүргэлэй гэрэй ахалагша субботодо үбшэнтэниие аргалба гэжэ Иисүүстэ дураа гутан:

– Ажал хэхэ зургаан үдэр бии ха юм. Аргалуулхаяа тэрэл үдэрнүүдтэ ерэжэ байгты, субботодо бэшэ, – гэжэ зондо хэлэбэ[+]. 15Харин Эзэн[†] тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

– Хоёр нюуртан! Хүн бүхэнтнай субботодо сараа гү, али элжэгэеэ уяаһаань тайлажа, уһалхаяа абаашадаг бэшэ гү[+]? 16Сатанада баригдажа, арбан найман жэлдэ иитэрээ зобоһон Абраһаамай[†] удам энэ басагые субботодо үбшэнэй һабарһаа сүлөөлхэ ёһотой бэшэ гү?

17Иисүүсэй иигэжэ хэлэхэдэ, Тэрэниие буруушаагшад эшэн аягүйрхэбэ, харин бусад зон барандаа баярлан, Иисүүсэй һайн һайхан хэрэгүүдые магтан алдаршуулба[+].


Горчицын үрэһэн, мүн эһээбэри тухай һургаалта үгэ

18[•]Тиигээд Иисүүс асууба:

– Бурханай хаан түрэ[†] юунтэй адлиб, тэрээниие ямар юумэнтэй сасуулхаар бэ? 19Тэрэ хаан түрэ хадаа нэгэ хүнэй горчицын үрэһэ абажа, сэсэрлиг соогоо һуулгаһанда адли юм. Тэрэ үрэһэниинь ургажа, үндэр томо модон болоод, мүшэр бүхэндэнь тэнгэриин шубууд уургайгаа түхеэрээ[+].

20Бурханай хаан түрые үшөө юунтэй сасуулалтайб? 21Бурханай хаан түрые эһээбэритэй сасуулжа болохо: нэгэ эхэнэр багахан эһээбэри абажа, гурбан хэмжүүрэй гурилтай худхажа эһэтэрынь эдьхэбэ[+].


Уйтахан үүдэн

22[•]Иисүүс Иерусалим ошохо замдаа хото хүдөөгөөр ябажа, хүн зоной дунда һургаалаа номнобо. 23Нэгэ хүн Иисүүстэ хандажа:

– Эзэн аа, абарагдаха хүнүүд үсөөн гэдэг үнэн гү? – гэбэ. Иисүүс тэрээндэ иигэжэ харюусаба:

24– Бурханай хаан түрэдэ орохо хаалга уйтахан. Тэрээгээр орохоор зүдхэгты. Олохон хүн орохо гэжэ оролдоошье һаа, орожо шадахагүй. 25Гэрэй эзэнэй бодожо үүдэеэ хаахадань, таанад газаа тээнь зогсон, үүдыень тоншожо: «Эзэн! Эзэн! Манда үүдээ нээгыт», – гэжэ хэлэхэт. «Хаанахи зомта, би таанадые танинагүйб», – гэжэ тэрэ танда харюусаха[+]. 26Тиихэдэнь таанад: «Тантай хамта бидэ эдеэлжэ, ундалжа байгаалди, та манай гудамжануудта һургаалаа номнодог бэлэйлта», – гэжэ хэлэжэ эхилхэт. 27«Таанадые мэдэнэгүйб, хаанаһаа ерээ зомта. Намһаа холо бологты, таанад булта харата юумэ үйлэдэдэг уладта!» – гэжэ тэрэ таанадта харюусаха[+]. 28Абраһаам, Исаак, Яков болон бусад бүхы лүндэншэдэй Бурханай хаан орондо байхыень харахадаа, мүн өөһэдыетнай тиишэнь оруулангүй намнахада, таанад уйлаха бархиралдаха, шүдөө хабиралдахат[+]. 29Тиин дэлхэйн дүрбэн зүг, найман хизаарһаа хүнүүд ерэжэ, Бурханай хаан орондохи найрай шэрээдэ һууха[+]. 30Тиигэхэдэ мүнөө адагай захада байһан хүнүүд түрүү зэргэдэ гараха, мүнөө түрүү байһан хүнүүд адаг һүүлшын болохо, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Иисүүс Иерусалим хотынхидые хайрлана

31[•]Энэ үедэ хэдэн фарисейнүүд[†] Иисүүстэ дүтэлжэ:

– Энэ дороо эндэһээ гаража ошогты, таниие Ирод алахаяа түсэблэжэ байна, – гэжэ дуулгаба[+]. 32Тиихэдэнь Иисүүс хэлэбэ:

– Таанад ошожо, мүнөөдэр үглөөдэр хоёр Иисүүс ада шүдхэрнүүдые үбшэнтэнэй бэеһээ зайлуулжа, эдэгээхэ ёһотойб, тиигээд нүгөөдэрынь ажалаа дүүргэхэб гэнэ гээд, тэрэ мэхэшэ үнэгэндэ хэлэгты. 33Зүгөөр Би мүнөөдэршье, үглөөдэршье, нүгөөдэршье харгы замдаа ябахаб. Лүндэншэниие[†] Иерусалимһаа ондоо тээ алаха ёһогүй юм.

34Ай Иерусалим, Иерусалим, шинии хүнүүд лүндэншэдые аладаг, шамда эльгээһэн Бурханай мэдээсэгшэдые шулуудадаг! Даража дэгжээһэн дальбараануудаа дали дороо суглуулдаг шубуундал адляар шинии үри хүүгэдые суглуулха гэжэ Би хэды тэгүүлээ, зүдхөө гээшэбиб. Теэд ши Намайе зүбшөөгөөгүйш[+]. 35Тиимэһээ хооһон Һүмэшни мүнөө шамдаа үлөө. «Эзэнэй нэрээр заларан Ерэгшэ үршөөл буянтай!» – гэжэ хэлэтэрээ Намайе дахин харахагүйш гэжэ шамда хэлэнэб[+].

#### 14


(Мт 23:37-39)


Иисүүс үбшэнтэниие эдэгээбэ

1Субботодо[†] фарисейнүүдэй[†] хүндэтэй нэгэ даргында хоол барихаяа Иисүүсэй ерэхэдэ, фарисейнүүд хойноһоонь ажаглан хаража һуубад[+]. 2Нэгэ хабадашаһан хүл гартай хүн орожо, урдань зогсобо. 3Хуули заадаг багшанарта[†] болон фарисейнүүдтэ Иисүүс хандажа:

– Манай Хуулиин ёһоор субботодо хүниие аргалжа болохо бэлэй гү, али үгы гү? – гэжэ асууба[+]. 4Тэдэнэр абяа гарабагүй. Иисүүс үбшэнтэниие гараараа хүрөөд, эдэгээжэрхибэ.

5– Танай хэнтнай хүбүүнэйгээ гү, али сарайгаа худаг[†] руу унашабалынь, субботошье һаань, тэрэ дороо татажа гаргахагүйб? – гэжэ Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ[+]. 6Тэдэнь тороод, юуншье гэжэ хэлэжэ шадабагүй.


Даруу номгон байха, айлшадые угтажа абаха тухай

7Уряалаар ерэһэн хүнүүдэй дээгүүр һуурида һуухыень хараад, Иисүүс иимэ һургаалта[†] үгэ хөөрэбэ:[+]

8– Шамайе хэн нэгэнэй түрэ найрта урихада, дан дээгүүр гаража бү һуу, юундэб гэхэдэ, уряалаар ерэһэн хүнүүдэй дунда шамһаа хүндэтэй хүн байжа болохо[+]. 9Тиигээд шамайе болон тэрэ хүниие уриһан гэрэй эзэн[†] ерээд: «Энэ һуурида тэрэниие һуулгыш даа», – гэхэдээ болохо. Тиихэдэнь ши аягүйрхэһөөр адагай захын һуурида ошожо һуухаш. 10Уряалаар ошоходоо, эгээн һүүлшын һуурида һуудаг байгаарай. Тиихэдэшни шамайе уриһан эзэн хараад: «Хани нүхэрни, дээшээ гаража һуу», – гэжэ урихадань, найрай зоной дунда ехэ хүндэтэй хүн гэжэ мэдэгдэхэш. 11Ушарынь юуб гэхэдэ, өөрыгөө дээгүүр абхуулһан хүн доошоо даруулагдаха, харин даруу доогуур хүн дээшээ үргэгдэхэ бшуу[+].

12Гэртээ уриһан фарисейдэ Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Үдын гү, али үдэшын хоол бэлдээд, хани нүхэдөө, аха дүүнэрээ, түрэл саданараа, баян хүршэнэрөө бү ури. Юуб гэхэдэ, тэдэшни хожомынь шамайгаа урижа, харюу үгэхэ болоно. 13Зүгөөр найрай шэрээ татахадаа, үгытэйшүүлые, үбшэн үлбэр, һохор дохолон хүнүүдые ури. 14Тэдэ ядуу зон ашыеш харюулжа шадахагүй. Гэбэшье Бурхан[†] шамда буян хэшэгээ[†] хайрлаха, тиигээд захяа заабарииень дүүргэжэ ябадаг хүнүүдээ амидыруулхадаа, шамайе шагналда хүртөөхэл[+].


Найрай шэрээ тухай һургаалта үгэ

15[•]Сугтаа хоол барижа байһан нэгэ хүн Иисүүсэй хөөрэжэ байһые дуулаад:

– Бурханай хаан орондо хоол бариха хүнүүд аза жаргалтай! – гэжэ хэлэбэ[+]. 16Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ:

– Нэгэ хүн аргагүй томо найрай шэрээ заһаад, олон айлшадые уриба ха. 17Шэрээдэ һууха сагай ерэхэдэ, уриһан айлшадтаа барлагаа эльгээжэ, «Хоол бэлэн болоо, морилжо хайрлагты», – гэжэ захюулба гэхэ. 18Урилгатай хүнүүдынь булта хоорондоо хэлсэһэн юумэндэл, ерэхэ аргагүй байһандаа хүлисэл гуйжа: «Би газар худалдажа абаад, тэрэнээ ошожо хараагүйдэм аргагүй. Намайе хүлисэхыетнай гуйнаб», – гэжэ нэгэниинь захюулба. 19«Би табан паара сар худалдажа абаад, тэдэнээ ажаллуулжа туршахам, намайе хүлисэжэ хайрла», – гэжэ нүгөөдэхинь захюулба. 20«Би һаял һамга абабаб, тиимэһээ ошожо шадахагүй байнаб», – гэжэ гурбадахинь захюулба[+]. 21Барлагынь ерэхэдээ, айлшадай ерэхэ аргагүй байһан тухай эзэндээ дуулгаба. Тиихэдэнь сухалаа хүрэһэн эзэн: «Түргэхэн хотын гудамжада гараад, үгытэйшүүлые, эрэмдэг үбшэнтэниие, һохор дохолон зониие дуудажа асара», – гэжэ барлагтаа хэлэбэ. 22«Эзэмни, хэлэһэн ёһоортнай хамаг юумэ хэбэб, теэд үшөөшье олон һуури сүлөө байна», – гэжэ барлагынь хэлэбэ. 23«Ши хотоһоо гараад, харгыгаар ябаһан, хото хорёондоо байһан хүнүүдые аргадажа, гэрэймни дүүрэтэр зониие абажа ерэ. 24Уряалтай байһан хүнүүдэй хэнииньшье манайда хоол барихагүй!» – гэжэ эзэниинь барлагтаа хэлэбэ.


Иисүүсэй шаби болохын үнэ сэн

25[•]Иисүүстэй хамта олон хүн ябаа һэн. Иисүүс тэдэ зондо хандажа, иигэжэ хэлэбэ:

26– Намда ерэһэн хүнүүд эхэ эсэгэһээ, һамга үхибүүдһээ, аха дүүнэрһээ, ами наһанһаа үлүү ехээр лэ Намда дуратай һаа, шабинарни болохо аргатай[+]. 27Хэрээһээ үргэлөөд[*], Намтай ябалсаагүй хүн Минии шаби боложо шадахагүй[+]. 28Жэшээнь, таанадай хэн нэгэн үндэр гэр бариха һанаатай байбал, түрүүн һуугаад, хэды шэнээн гаргаша гаргахаб гэжэ тооложо үзөөд, барилгаяа дүүргэжэ шадаха үгы байһанаа бодогты. 29Тиигээгүй һаа, һуурииень табяад, самхагаа саашань барижа дүүргэхэ шадалгүй байхыетнай зон хараад: 30«Шимнай барилга эхилээд, дүүргэжэ шадахагүй хүн байбалши», – гэжэ энеэдэ наадан болгохо бшуу. 31Үгышье һаа, нэгэ хаан нүгөөдэ хаанда дайгаар орохынгоо урда тээ арбан мянган сэрэгтэйгээ добтолоо һаа, хори мянган сэрэгтэй дайсаниие диилэхэ гүб гэжэ уридшалан һуужа һайн бодохо бэшэ гү? 32Хэрбээ диилэжэ шадахагүйгөө ойлгоо һаа, нүгөөдэдөө өөрынгөө элшэн[†] һайдуудые эльгээжэ, эб найрамдал тухай гуйха болоно бшуу. 33Энэ мэтээр таанадай хэнтнайшье бии байһан хамаг юумэнһээ арсаагүй һаа, Минии шаби боложо шадахагүй.


Хэрэггүй дабһан

34Дабһан болбол һайн юумэн гээшэ, зүгөөр дабһанай амтаяа гээгээ һаань, яажа дахин гашуун болгохобта[+]? 35Тиимэ дабһан хэндэшье хэрэггүйл, угайдхадаа тэрээгээр газараашье үтэгжүүлхэгүйлши. Тэрэниие миил хаяжархихал! Шэхэтэй юм һаа, анхаран шагныта![+]

#### 15


(Мт 18:12-14)

1[•]Нэгэтэ Иисүүсэй һургаалыень[†] шагнахаяа алба татаашад болон нүгэлтэн[†] олоороо ерэбэ.

2– Иисүүс нүгэлтэнтэй нүхэрлэжэ, тэдэнээр хамта эдеэлжэ байна, – гэжэ фарисейнүүд[†] болон Хуули заадаг багшанар[†] шоо үзэбэд[+]. 3Тиимэһээ Иисүүс тэдэндэ нэгэ иимэ һургаалта үгэ хөөрэжэ үгэбэ:

4– Зуун хонитой аад, нэгэнэйнь үгы болошоходо, таанадай хэнтнай ерэн юһэн хониёо хээрэ орхёод, үгы болоһон ганса хониёо бэдэржэ ошохогүйб[+]? 5Тэрээнээ олоходоо, тон ехээр баярлажа, ара нюргандаа үргэлөөд, гэртээ асархат. 6Тиин хани нүхэдөө, хүршэнэрөө суглуулаад: «Намтай хамта баярлагты. Би үгы болоһон хониёо оложо асарбаб!» – гэжэ хэлэхэлта[+]. 7Тэрээн шэнги нүгэл хээгүй ерэ юһэн сэхэ сэбэр ябадалтан тушаа бэшэ, харин нүгэл хэгшэ нэгэ хүнэй Бурханда[†] хандан, эрид хубилхые харахадаа, тэнгэридэ баяр баясхалан болохол гэжэ таанарта үнэниие хэлэнэб[+].


Үгы болоһон мүнгэн

8Үгышье һаа, арбан сагаан мүнгэтэй нэгэ эхэнэр ганса сагаан мүнгэеэ үгы болгожорхёо һаа, дэнгээ носоожо, гэрээ хамажа, ехэл нарибшалан бэдэржэ олодог бэшэ аал? 9Мүнгэеэ олоһон эхэнэр хани басагадаа, хүршэ эхэнэрнүүдээ суглуулжа: «Намтай баярлалсагты, би үгы болоһон мүнгэеэ олооб», – гэжэ хэлэхэл. 10Эгээл энээн шэнги нэгэшье хүнэй Бурханда хандабал, Бурханай Эльгээмэлнүүд баярлаха юм.


Төөриһэн хүбүүн

11Иисүүс саашань хэлэбэ:

– Хоёр хүбүүтэй нэгэ хүн байгаа һэн ха. 12«Аба, минии хубита зөөри намда үгыт», – гэжэ бага хүбүүниинь эсэгэдээ хэлэбэ гэлэй. Эсэгэнь гэр буусаяа хүбүүдтээ хубааба[+]. 13Нэгэ хэды хоноод, бага хүбүүниинь хубита зөөриеэ абаад, холын газарта ошожо, ехээр һэбхиржэ, зөөриеэ үрижэрхибэ. 14Зөөригүй болоод байхадань, тэрэ хари газартань ехэ үлэсхэлэн зуд боложо, үнөөхи хүбүүн ядарба. 15Тиигээд тэрэ ороной нэгэ хүнэйдэ ажалда ороходонь, гэрэй эзэн[†] тэрэниие гахайгаа адуулуулхаар хээрэ тала руу эльгээгээ бэлэй. 16Гахайн эдеэ эдилсэжэ, гэдэһээ дүүргэхэ дуратай байхадань, тиимэшье эдеэ тэрээндэ хүн үгэдэггүй бэлэй. 17Хүбүүн ухаа орожо, досоогоо бодобо: «Түрэһэн эсэгымни хэды олон зарасанарай элбэг дэлбэг эдеэ хоолтой байхадань, би эндэ туража үхэхэеэ байнаб. 18Эсэгэдээ ошоод: „Абамни, би Бурханай, мүн танайнгаа урда нүгэл үргэлбэб[+]. 19Танай хүбүүн гэжэ нэрлэгдэхээр бэшэ муу амитанби. Зарасаяа зараһандаал намайе зарагты“, – гээд хэлэхэб». 20Тиигээд тэрэ хүбүүн удангүй эсэгэдээ бусажа ерэбэ. Эсэгэнь хүбүүгээ холоһоо хараад хайрлажа, урдаһаань гүйжэ ошоод, тэбэрин таалаба. 21«Абамни, би Бурханай, мүн танайгаа урда нүгэл үргэлбэб. Хүбүүнтнай гэжэ тоологдохо эрхэгүйб», – гэжэ хүбүүниинь хэлэбэ. 22Эсэгэнь барлагуудтаа: «Түргэхэн эгээ һайн хубсаһа асараад, хүбүүндэм үмдэхүүлэгты, хургандань үнэтэ шулуутай бэһэлиг зүүлгэгты, хүлдэнь гутал үмдэхүүлэгты[+]. 23Тиигээд шахамал буруу асаржа гаргагты, найрлаха хүхихэбди. 24Энэ хүбүүмни үхэшэһэн аад, амидыраа ха юм, үгы болошоһон аад, олдоо ха юм», – гэбэ. Тиигээд лэ хүбүүнэйнгээ бусажа ерэһые тэмдэглэн, хүхижэ сэнгэжэ эхилбэ[+]. 25Тэрэ үедэ ехэ хүбүүниинь хээрэ ажал хэжэ байгаа. Гэртээ бусажа ерэхэдээ, хүгжэм хатарай хүнхинэжэ байхые дуулаба. 26Тиигээд нэгэ зарасаяа дуудажа: «Энэмнай юун боложо байнаб?» – гэжэ һураба. 27«Дүү хүбүүнтнай бусажа ерээ, тиимэһээ эсэгэтнай хүбүүнэйнгээ амиды мэндэ ерэһэндэ баярлан, шахамал буруугаа гаргаа», – гэжэ зарасань харюусаба. 28Ахань сухалаа хүрэжэ, гэртээ оробогүй. Эсэгэнь гаража, тэрэнээ аргадаба. 29Ехэ хүбүүниинь эсэгэдээ иигэбэ: «Би хэды олон жэл танда барлаг шэнги ажал хээ гээшэбиб, захяа заабариһаатнай нэгэтэш гаража үзөөгүйб. Та адагай захын эшэгэшье гаргажа, хани нүхэдөөрни найрлуулаагүйт. 30Харин энэ хүбүүнэйнгээ янхан һамгадаар орёолдожо, үгэһэн зөөрииетнай үреэд ерэхэдэнь, та шахамал буруугаа гаргажа угтаат»[+].

31Тиихэдэнь эсэгэнь ехэ хүбүүндээ хэлэбэ: «Хүбүүмни, ши ходо намтаяа эндээ байна ха юмши, минии бүхы зөөри шинии ха юм. 32Харин дүү хүбүүншни үхэһэн аад, амидыржа, үгы болоһон аад, олдожо ерээ бшуу. Тиимэһээ бидэ баярлаха, сэнгэхэ ёһотойбди».

#### 16


Һэшхэлгүй эрхилэгшэ

1Өөрынгөө шабинарта Иисүүс иимэ юумэ хөөрэбэ:

– Нэгэ баян хүн гэрэй хэрэг эрхилэгшэтэй байгаа һэн ха. Зөөрииешни ехээр үрижэ байна гэжэ тэрэ эзэндэ[†] эрхилэгшэ тухайнь хүнүүд дуулгаба гэхэ. 2Гэрэй эзэн эрхилэгшэеэ дуудаад: «Шам тухай юун гэнэб? Эрхилжэ байһан ажал хэрэг тухайгаа бүрин тоосоо хэ, саашадаа шамайе эрхилэгшын тушаалһаашни халахаб», – гэбэ. 3Тэрэ эрхилэгшэ иигэжэ бодобо: «Яахамни гээшэб? Эзэмни ажалһаамни халаха гэжэ байнал. Хүрзөөр газар малтаха аргамгүй, гуйраншалхам эшхэбтэр. 4Зай, юу хэхэеэ би мэдэнэб! Ажалһаа халагдаһан хойноо гэртээ дуудажа ажаллуулха нүхэдтэй яажа болохоёо мэдэнэб». 5Тиигээд эзэндэнь үритэй хүнүүдые ганса гансаарнь дуудаад: «Минии эзэндэ ши хэдые үритэйбши?» – гэжэ түрүүшынхиһээнь һураба. 6«Зуун торхо ургамалай тоһо», – гэжэ тэрэнь харюусаба. «Энэ үри тухай саарһаяа абаад, табиие үритэйб гэжэ шэнээр бэшэ», – гэжэ эрхилэгшэ хэлэбэ.

7Нүгөө үритэй хүндэ хандажа: «Ши хэдые үритэйбши?» – гэбэ. «Мянган мэшээг шэниисэ», – гэжэ тэрэнь харюусаба. «Тэрэ саарһаяа абаад, найман зууе үритэйб гэжэ шэнээр бэшэ», – гэжэ эрхилэгшэ хэлэбэ. 8Һүүлэй һүүлдэ эзэниинь һэшхэлгүй эрхилэгшэеэ арга мэхэтэй ябадал гаргабаш гэжэ магтаба. Юундэб гэхэдэ, энэ оршолонгой зон гэрэл туяагай зондо орходоо арга хурга ехэтэй байдаг бшуу[+]. 9Харин таанадта, шабинарни, Би хэлэхэ байнаб: энэ дэлхэйдэхи зөөри баялигаараа өөһэдтөө нүхэдые оложо байгты. Тиигэбэл хооһорон наһа барахадатнай, таанадые диваажанай орондо угтажа абаха. 10Багахан юумэндэ үнэн сэхэ хүн, ехэшье юумэндэ үнэн сэхэ байдаг, харин багахан юумэндэ мэхэ гаргаһан хүн ехэшье юумэндэ мэхэшэн зандаа байдаг[+]. 11Тиимэһээ хэрбээ таанадай энэ дэлхэйн эд зөөриие эрхилхэдээ үнэн сэхэ бэшэ байбалтнай, хэн танда бодото баялигые даалгахаб даа[+]? 12Тиин хэрбээ хүнэй юумэндэ үнэн сэхэ хандажа шадаагүй һаатнай, хэн танда өөрынхииетнай даалгажа үгэхэб даа?

13Ямаршье зараса хоёр эзэндэ зарагдажа шадахагүй: нэгэн гэбэл, таанад нэгэ эзэндээ дурагүй, нүгөөдэдөө дуратай байхалта; али үгышье һаа, нэгэ эзэндээ дуратайгаар, нүгөөдэдөө дурагүйгөөр ажаллаха бшуут. Таанад Бурханда[†] болон эд зөөридэ нэгэ зэргэ алба хэжэ шадахагүйлта![+]


Баян байнхаар Бурханай захяа заабари дүүргэжэ байхань бүри шухала юм

14[•]Энэ хэлээшыень фарисейнүүд[†] дуулаба. Тэдэ алта мүнгэндэ ехэл дуратай хадаа Иисүүсые наада бариба[+]. 15Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Таанад зоной урда Бурханай захяа заабари дүүргэдэг хэбэр үзүүлдэгта, харин Бурхан танай досоохиие нэбтэ хаража байна. Хүнүүдэй ехэ шухала гэжэ тоолодог юумэнүүд Бурханай урда юуншье бэшэ ха юм[+]. 16Уһаар Арюудхагша Иоаннай ерэтэр Моисейн[†] Хуули болон лүндэншэдэй номууд хүсэн түгэлдэр байгаа, гэбэшье мүнөө Бурханай хаан түрэ[†] тухай мэдээсэлэй айладхагдаһанһаа хойшо, хүн бүхэн тиишэ орохо гэжэ нилээд хүсэ шармай гаргана[+]. 17Газар тэнгэри хоёр амархан һүнэхэ, харин Хуулиин багаханшье зүйл хосорхогүй[+].

18Һамганһаа һалаад, ондоо эхэнэртэй һууһан хүн түрүүшынгээ һамганда урбаба гээшэ. Мүн үбгэнһөө һалаһан эхэнэрээр һамга хэһэн хүн баһал түрүүшынгээ нүхэртэ урбаба гээшэ[+].


Лазарь болон баян хүн

19Нэгэ баян хүн байгаа гэхэ. Магнал торгон хубсаһа үмдэдэг, мүн үдэр бүхэндэ ялагар тологор найр зугаа хэдэг байгаа. 20Яра түүхэйдэ барюулшанхай Лазарь гэжэ нэгэ ядуу гуйраншые баянай хаалгынь хажууда асардаг бэлэй. 21Тэрэ гуйранша баянай эдеэнэй үлөөдэһөөр хоолойгоо тэжээхэ дуратай байгаа. Нохойнуудшье ерэжэ, тэрэнэй яра шархые долёодог һэн. 22Тииһээр байтар тэрэ үгытэй баарһан үхэбэ гэхэ. Бурханай Эльгээмэлнүүд тэрэниие тэнгэридэ абаашажа, Абраһаамай[†] хажууда һуулгаба ха. Мүнөөхи баяншье наһанһаа нүгшэжэ, тэрэниие хүдөөлүүлээ һэн[+]. 23Тэрэ баян тамын оёорто хаягдаад зобожо байхадаа, дээшээ хаража, Абраһаамые, мүн хажуудань Лазариие холоһоо анхарба[+]. 24«Ай, Абраһаам, үбгэ эсэгэмни, намайе үршөөн хайрлажа, Лазариие намда эльгээгыт; хурганайнгаа үзүүртэ уһа дүрэжэ, халуун галда хайруулан тулижа байһан минии хэлые норгог лэ. Би энэ гал соо аргагүй ехээр тулижа байнаб», – гэжэ тамада һууһан баяниинь бии шадалаараа хашхарба[+]. 25«Хүүгэмни, наһан соогоо хамаг баяр жаргал эдлэһэнээ, харин Лазариин хара муу байдал үзэһыень һаныш. Мүнөө тэрэшни эндэ амаруулагдаба, харин ши зоболон эдлэжэ байнаш. 26Гэбэ яабашье эндэһээ шамда ошохо гэгшэдэй хүрэхын аргагүй, тэндэһээ манда ерэхэ гэгшэдэй ерэхын аргагүй оёоргүй гүнзэгы ганга жалга хоорондомнай байна», – гэжэ Абраһаам хэлэбэ. 27Тиихэдэнь тамын амитан: «Тиигэбэл Абраһаам, үбгэ эсэгэмни, та Лазариие абындамни эльгээжэ хайрлыт даа. 28Тэндэмни табан дүүмни үлэһэн юм: тэдэнииемни нам шэнги тамын газарта орохогүйень һэргылэг лэ», – гэбэ. 29Тиихэдэнь: «Дүүнэртэшни Моисейн болон лүндэншэдэй һэргылэмжэ бии ха юм: тэдэнэйнгээ хэлэһые дүүнэршни дуулажа байг лэ», – гэжэ Абраһаам хэлэбэ[+]. 30«Үгы даа, Абраһаам, үбгэ эсэгэмни, наһанһаа нүгшэһэн хүнэй дүүнэртэм ошоо һаань, тэдэнэр Бурхандаа хандан, хубилха байгаа», – гэжэ тамада байгша баяниинь хэлэбэ. 31«Моисейн болон лүндэншэдэй заабариие анхардаггүй юм һаа, нүгшэһэн хүнэй амидыржа ошоошье һаань, тэдэшни үнэншэхэ этигэхэгүй байна даа», – гэжэ Абраһаам тэрээндэ хэлэбэ[+].

#### 17


(Мт 18:6-7, 15, 21-22; Мк 9:42)

1[•]Иисүүс шабинартаа хэлэбэ:

– Хүнэй хорхойтожо, нүгэл[†] хэхэ юумэн олон байдаг. Зүгөөр нүгэл хүүлэгшэ уй гашуудал үзэхэ![+] 2Эдэ багашуулай нэгыеньшье нүгэл хилэнсэдэ түлхиһэн хүндэ хүзүүндээ тээрмын шулуу уюулаад, далайн оёорто хаюулбалнь, өөртэнь дээрэ байха һэн[+]. 3Тиимэһээ өөрыгөө анхаржа байгты! Хэрбээ аха дүүнэрэйшни нэгэн шамда муу юумэ хээ һаань, тэрээнээ буруушаа; хэрбээ зэмэеэ мэдэрээ һаань, хүлисэ[+]. 4Үдэртөө долоо дахин шамда муу юумэ хээд, долоо дахин ерэжэ: «Зэмэтэйб, хүлисэ», – гээ һаань, тэрэнээ хүлисэ[+].


Этигэл һүзэг

5– Эзэн[†] аа, манай этигэл[†] һүзэгые ехэ болгожо үгыт даа! – гэжэ Иисүүсэй элшэнэр[†] хэлэбэ[+]. 6Иисүүс харюусаба:

– Хэрбээ таанад горчицын жэжэхэн үрэһэнэй шэнээхэншье этигэлтэй байгаад, боди модондо:[†] «Үндэһөөрөө газарһаа һугаржа, далай соо һуурижан урга!» – гэжэ хандабалтнай, тэрэ модон үгыетнай дуулаха[+].


Зарасын дүүргэхэ үүргэ

7Жэшээнь, газар хахалдаг гү, али мал адуулдаг барлагтай байгаад, тэрэнэйнгээ хээрэ талаһаа ерэхэдэ: «Наашаа һуужа үтэр хоол бари!» – гэжэ таанарай хэн нэгэнтнай хэлэхэ аал? 8Үгыл даа! Тиихынгээ орондо: «Намда эдеэ хоол бэлдэ. Эдеэлжэ байхадамни, захиралтануудыемни дүүргэхэдэ бэлэн бай. Намайе эдеэлүүлһэнэй удаа өөрөө эдихэ уухаш!» – гэжэ барлагтаа хэлэхэ бэшэ гүт? 9Тиигээд бүхы заабаринуудые дүүргэһэнэйнгөө түлөө тэрэ барлаг баяр баясхалангай үгэнүүдые дуулаха аал? 10Тэрээн шэнги таанадшье Бурханай[†] заабари дүүргээд: «Бидэ миил барлагууд гээшэбди, хэхэл ёһотой юумэеэ хээбди», – гэжэ хэлэхэ ёһотойт!


Иисүүс арбан хүниие эдэгээбэ

11Иерусалим[†] ошожо ябахадаа, Иисүүс Самари[†] Галилей[†] хоёрой хилэ зубшан ябаба. 12Нэгэ тосхондо ороходонь, һэлхэ бузар үбшэндэ дайруулһан арбан хүн Иисүүстэй уулзаба. Тээ холохон байгаад:[+]

13– Иисүүс багша аа! Маниие абаржа хайрлыт даа! – гэжэ шангаар хашхаралдаба. 14Тэдэниие хараад:

– Таанад ошожо, санаартанда[†] элүүр мэндэеэ үзүүлэгты! – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

Тэдэнь замдаа ябатараа эдэгэшэбэ[+]. 15Нэгэниинь эдэгэһэнээ гэнтэ мэдээд, шангаар Бурханай нэрэ алдаршуулан, һөөргөө бусаба. 16Тиигээд Иисүүсэй хүлдэ мүргэн унажа, баяр баясхалан хүргэбэ. Тэрэ самаряан хүн байгаа[+].

17– Арбан хүн эдэгээ бэшэ гүт? Бэшэ юһэншни хаанаб? 18Бурханда магтаал соло дуудахаяа энэ самаряанһаа ондоо нэгэшье хүн бусажа ерээгүй гээшэ гү? – гэжэ Иисүүс һураба. 19Тиигээд эдэгэһэн хүндөө: – Хүл дээрээ бодожо, гэртээ хари! Этигэлшни шамайе абараа! – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Бурханай хаан түрэ ойро байна

20[•]– Бурханай хаан орон хэзээ мандахаб? – гэжэ фарисейнүүдэй[†] асуухада, Иисүүс иигэжэ харюусаба:

– Бурханай хаан орон эли харагдаһаар ерэхэгүй[+]. 21«Эндэ байна, тэндэ байна», – гэжэ хүнүүд хэлэхэгүй. Юундэб гэхэдэ, Бурханай хаан түрэ[†] досоотнай оршоно бшуу.

22Иисүүс шабинартаа хэлэбэ:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй нэгэшье үдэрые хараһайб гэжэ хүсэхэ саг мэнэ гэһээр ерэхэ, теэд харахагүйт[+]. 23«Тэндэ байна, эндэ байна», – гэжэ зарим зоной хэлэхэдэнь, таанад бү ошооройгты, бү бэдэрээрэйгты[+]. 24Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн ерэхэдээ, тэнгэриин нэгэ хизаарһаа нүгөө хизаар хүрэтэр ялагас гэһэн сахилгаан шэнгеэр гэрэлтэн үзэгдэхэ бшуу. 25Теэд түрүүн Тэрэ ехэл зоболон амсаха, оршон үеын зон Тэрээнһээ арсаха[+]. 26Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй заларан ерэхэ тэрэ үдэрнүүдтэ Ной гэгшын үедэ болоһонтой адли гай гасалан ушарха:[+] 27Нойн томо корабльда орожо һууха үдэр хүрэтэр хүнүүд эдеэлжэ, уужа, һамга абажа, хадамда гаража байгаа. Харин тиигэжэ байтар галаб эрьежэ, уһан аюул болоод, амитай юумэн хуу хосороо һэн[+]. 28Эгээл тиимэ юумэн баһа Лоот гэгшын үедэ болоо агша һэн: хүнүүд эдеэлжэ, ундалжа, юумэ худалдан абажа, наймаа хэжэ, таряа, жэмэс тарижа, гэр бараагаа барижа байгаа, 29тиихэдэ Лоот гэгшын Содом хотоһоо гараһан үдэр тэнгэриһээ хүхэр бороо орожо, гал дүлэн боложо, хамаг амитай юумые шатаагаа бэлэй[+]. 30Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй газарта бууха үдэр эгээл тиимэ юумэн болохо! 31Тэрэ үдэр гэрэй орой дээрэ байһан хүн хогшол зөөриеэ абарха гэжэ гэртээ орохо ёһогүй; мүн хээрэ талада ябаһан хүн һөөргөө гэртээ бусаха ёһогүй[+]. 32Лоодой һамгые һанагты![+] 33Ами наһаяа абарха гэжэ оролдоһон хүн ами наһаяа алдаха, ами наһаяа үргэһэн хүн тэрэнээ тэхэрюулэн абарха[+]. 34Тэрэ үдэр нэгэ орон дээрэ унтаһан хоёр хүнэй нэгыень абарха, нүгөөдыень орхихо. 35-36Таряа татажа байһан хоёр эхэнэрэй нэгыень абарха, нүгөөдыень орхихо[*].

37– Багша аа! Иимэ юумэн хаана болохоб? – гэжэ шабинарынь Иисүүсһээ һураба.

– Үхэһэн бэеын хэбтэһэн газарта бүргэд шубууд сугларха, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

#### 18


(Мт 24:23-51)


Бэлбэһэн эхэнэр болон зарга шиидхэгшэ тухай һургаалта үгэ

1Һанаа үнөөндөө дарагдаһанай хэрэггүй, саг үргэлжэ Бурхандаа[†] зальбаржа ябаха ёһотой гэжэ ойлгуулхын тула Иисүүс иимэ һургаалта[†] үгэ шабинартаа хөөрэбэ:[+]

2– Нэгэ хотодо зарга шиидхэгшэ ажаһуугаа һэн ха. Тэрэ Бурханһаашье айдаггүй, хүнүүдһээшье эшэдэг гайхадаггүй бэлэй. 3Тус хотын нэгэ бэлбэһэн эхэнэр тэрэ заргашада ерэжэ: «Намда туһалыт, заргыемни зүбөөр шиидхэжэ үгыт!» – гэдэг гэлэй. 4Заргаша туһалха дурагүй байжа, нилээд удаан саг үнгэргэбэ. «Би Бурханһааш айдаггүйб, хүнһөөшье эшэдэг гайхадаггүйб. 5Зүгөөр намайе энэ эхэнэрэй ходол хашараажа байхагүйнь тула туһалха болоо хаб. Тиигээгүй һаамни, энэшни бүри голдомни орохол!» – гэжэ һүүлэй һүүлдэ бодобо.

6Хуурмаг заргашын хэлээшые хаража бодожо үзыт. 7Тэрэнэй тиигэжэ байхадань, Бурхан шэлэжэ абаһан зонойгоо үдэр һүнигүй туһаламжа гуйхадань, бүришье һайнаар харгалзаха хамгаалха бэшэ гү? Тэдэндээ анхаралаа табиха бэшэ гү[+]? 8Бурхан тэдэнэй хэрэгүүдые үнэн зүб руунь түргөөр шиидхэн, туһалха гэжэ танда хэлэнэб. Теэд Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерэхэдэ, газар дээрэ тиимэ һүзэгтэй хүн байха гү[+]?


Фарисей ба алба татааша тухай һургаалта үгэ

9Өөһэд тухайгаа Бурханай эрхэ мэдэлые дүүргэнэбди гэжэ тоолоод, бусадые доромжолдог зарим хүнүүдтэ Иисүүс иимэ һургаалта үгэ хөөрэбэ:[+]

10– Хоёр хүн мүргэхэеэ Һүмэ[†] руу оробо ха. Нэгэниинь фарисей, нүгөөдэхинь алба татааша байгаа[+]. 11Фарисейнь досоогоо иигэжэ зальбарба: «Бурхан, Танда ехэ баяр баясхалан хүргэнэб! Би болбол эд зөөридэ шуналтай, хуурмаг, забхай бусад зондо адли бэшэб, мүн тээ тэндэ зогсоһон алба татаашадашье адли бэшэб[+]. 12Долоон хоногтоо хоёр дахин масагладагби,[†] олзынгоо арбанай нэгэ хубиие[†] Тандаа үргэдэгби»[+]. 13Харин тээ холохоно зогсоһон алба татаашань нюдэеэ тэнгэри өөдэ шэглүүлхэеэшье зүрхэлбэгүй, харин үбсүүгээ шаажа байгаад: «Бурхан, нүгэлтэ[†] намайе үршөөн хайрлыт!» – гэжэ зальбарба[+]. 14Алба татааша фарисей хоёрой гэртээ харихадань, Бурхан тэдэ хоёрһоо алба татаашыень сагааруулаа гэжэ танда хэлэхэ байнаб. Өөрыгөө дээгүүр абхуулһан хүн доошоо даруулагдаха, харин даруу доогуур хүн дээшээ үргэгдэхэ бшуу[+].


Иисүүс үхибүүдые адистаа хүртөөнэ

15[•]Зарим хүнүүд үхибүүдээ адиста хүртүүлхэеэ Иисүүстэ асарба. Шабинарынь тэдэниие хараад, багшадаа ойртуулбагүй. 16Харин Иисүүс үхибүүдые Өөртөө дуудажа, шабинартаа хэлэбэ:

– Үхибүүдые наашань табигты, Намда ерэхэдэнь һаалта бү хэгты. Иимэ зон Бурханай хаан түрын мэдэлдэ юм. 17Эдэ үхибүүд мэтээр Бурханай хаан орониие хүлеэн абаагүй хүн тэндэ хэзээшье орожо шадахагүй гэжэ баталан хэлэнэб[+].


Баян, мүн үнэ сэнтэй хүн

18[•]– Эрхим багша! Мүнхын амидаралда хүртэхын тула би юу хэхэ ёһотойбиб? – гэжэ нэгэ дарга Иисүүсһээ һураба[+]. 19Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ:

– Юундэ Намайе эрхим гэбэш? Имагтал Бурхан эрхим гээшэ[+]. 20«Ханидаа бү урба, бү ала, хулгай бү хэ, бусад тухай худал юумэ бү хэлэ, эхэ эсэгэеэ хүндэлэ» гэһэн Бурханай захяа заабаринуудые мэдэхэ ха юмши, – гэбэ[+].

21– Эдэ захяа заабаринуудые бултыень би эдир наһанһаа сахижа ябадаг хүнби, – гэжэ нүгөөдэхинь харюусаба[+]. 22Энэ харюуень дуулаад, Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ:

– Үшөөл нэгэ юумэн шамда дутана: зөөри зөөшэеэ бултыень худалдаад, мүнгыень үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэ, тиигээ һаа, тэнгэри дээрэ баялиг зөөритэй болохош. Тиигээд Намда ерэжэ, хажуудамни ябаарай[+].

23Иисүүсэй хэлэһые дуулаад, нүгөөдэхинь ехэ һанаата болобо, юундэб гэхэдэ, ехэ баян хүн байгаа бшуу.

24Тэрэнэй гашуудал ойлгоод, Иисүүс хэлэбэ:

– Баян хүнүүдэй Бурханай хаан орондо орохонь бэрхэтэйл байха даа[+]. 25Баян хүнэй Бурханай хаан орондо орохоһоонь бэлээр зүүнэй һүбөөр тэмээн ороод гарахал.

26– Тиигэхэдээ хэн абарагдаха аргатайб? – гэжэ шагнажа байгшад Иисүүсһээ асууба.

27– Хүнэй хэжэ шадахагүй юумэ Бурхан хэхэ аргатай, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

28– Харин бидэ яахабибди? Бидэ хамаг юумэеэ орхёод, Таниие дахаабди, – гэжэ Пётр хэлэбэ[+].

29– Тиимэ даа, Бурханай хаан орондо орохын тула гэр бараагаа, аба эжыгээ, аха дүүнэрээ, эгэшэ дүүнэрээ, һамга үхибүүдээ орхиһон хүн бүхэн[+] 30энэ наһандаа хэдэ дахин ехэ юумэндэ хүртэхэ, ерээдүйн үедэ мүнхэ наһа наһалха гэжэ үнэниие хэлэнэб, – гэжэ Иисүүс харюусаба.


Иисүүс үхэхэ тухайгаа гурбадахияа хэлэнэ

31[•]Арбан хоёр ойрын шабинараа хажуу тээшэнь абаашаад, Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Мүнөө бидэ Иерусалим[†] орохомнай. Эндэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн тухай лүндэншэдэй бэшэһэн бүхы хэрэгүүд бэелхэ. 32Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие хариин зоной гарта тушааха, тэдэнь Тэрэниие баһаха, доромжолхо, нёлбохо, 33үшөө сохихо, хожомынь алаха. Зүгөөр Хүбүүн гурбадахи үдэртөө амидырха[+].

34Шабинарынь хэлээшыень оройдоо ойлгобогүй. Үгынь удха орёо далда байжа, юуншье тухай багшынгаа хэлэһыень ойлгожо шадабагүй[+].


Иисүүс һохор гуйраншые эдэгээбэ

35[•]Иисүүсэй Ерихоондо дүтэлхэдэнь, харгын хажууда нэгэ һохор хүн гуйраншалжа һууба[+]. 36Хажуугаарнь хүнүүдэй ябахые дуулаад:

– Энэ юун зон бэ? – гэжэ һураба.

37– Назаредэй Иисүүс ябана, – гэжэ тэрээндэ дуулгаба. 38Тиихэдэнь һохор хүн:

– Давидай үри һадаһан[†] Иисүүс, намайе үршөөжэ хайрлыт! – гэжэ хашхарба[+]. 39Иисүүсэй урда ябаһан хүнүүд абяагүй боло гэжэ тэрэ һохорые зандарба, теэд тэрэнь:

– Давидай үри һадаһан Иисүүс, намайе үршөөжэ хайрлыт! – гэжэ бүри шангаар хашхарба. 40Тиихэдэнь Иисүүс тогтожо:

– Тэрэниие Намда асарагты! – гэбэ. Тэрэ һохорой Иисүүсэй ойро ерэхэдэнь: 41– Шамда юу хэжэ туһалхабиб? – гэжэ Иисүүс асууба.

– Ай, Эзэн![†] Намайе харадаг болгыт даа! – гэжэ тэрэ гуйгаа хаш.

42– Хара даа! Этигэлшни[†] шамайе абараа, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ[+]. 43Һохор хүниинь тэрэ дороо харадаг боложо, Бурханиие алдаршуулан, Иисүүсэй хойноһоо ябалсаба. Һохор хүнэй хараатай болохые хараһан бүхы зон Бурханиие магтан алдаршуулба.

#### 19


(Мт 20:29-34; Мк 10:46-52)


Иисүүс Закхей хоёр

1Иисүүс Ерихоон хото ороод, гудамжаар ябаа[+]. 2Тэрэ хотодо алба татагшадай[†] дарга Закхей гэжэ ехэ баян хүн ажаһуугаа. 3Тэрэ Иисүүсые хэн юм ааб гэжэ харахаяа ехэтэ хүсэжэ, набтар бэетэй байһан дээрэһээ хүн зоной араһаа яашье хаража ядаба. 4Закхей баян гүйдэлөөр зоной урда ороод, һалаархуу модондо абиржа гараба. Иисүүс энэ харгыгаар лэ хажуугаарнь гараха байгаа. 5Иисүүс хажуугаарнь үнгэрхэдөө, өөдөө хаража:

– Закхей, модонһоо түргөөр буу! Би мүнөө танайда орохо ёһотойб, – гэбэ. 6Закхей тэрэ дороо модонһоо буужа, ехэл баяртайгаар Иисүүсые гэртээ оруулжа хүндэлбэ. 7Тиихэдэнь зон булта:

– Иисүүс нүгэлтэй[†] хүнэйдэ орожо айлшалхань гээшэ гү? – гэжэ дураа гутаба[+].

8– Эзэн[†] аа! Би хахад зөөриеэ үгытэйшүүлдэ хубаажа үгэхэм. Хэрбээ зарим хүнүүдһээ татари буруу нэхэжэ абаһан байгаа һаа, тэрэнээ дүрбэ нугалан бусаахаб, – гэжэ Закхей Иисүүсэй урда зогсон хэлэбэ[+].

9– Шишье Абраһаамай[†] жэнхэни үри һадаһан байнаш. Мүнөөдэр шинии гэр бүлэ абарагдаба[+]. 10Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хосорһон хүнүүдые бэдэржэ абархын тула ерээ юм, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ.


Арбан зараса тухай һургаалта үгэ

11[•]Иисүүс үшөө нэгэ һургаалта[†] үгэ шагнажа байһан зондо хөөрэбэ. Тэрэ Иерусалимда[†] дүтэ ерэшэнхэй байгаа, тиимэһээ хүнүүд Бурханай[†] хаан түрэ[†] һаядаа оршохо гэжэ һанажа байгаа һэн[+]. 12Иисүүс хөөрэбэ:

– Нэгэ дээгүүр уг изагууртан хаан шэрээ эзэлхэ эрхэдэ хүртэжэ ерэхын тулада холын орон худар мордобо ха. 13Ябаха дээрээ арбан барлагуудаа дуудаад, хүн бүхэндэнь мүнгэ үгэжэ: «Минии бусажа ерэтэр энээниие мүнгэнэй эрьесэдэ оруулжа байгаарайгты», – гээ һэн. 14Харин албата зониинь тэрээниие үзэн ядадаг ушарһаа: «Энэ хүниие хаанаар табиха дурагүйбди», – гэжэ хэлэхыень элшэн[†] сайдые хойноһоонь эльгээбэ гэхэ[+]. 15Хаан шэрээ эзэлхэ эрхэтэй болоһон хаан бусажа ерэһээр мүнгэ үгэһэн барлагуудаа дуудажа, хэн хэды шэнээн олзо олооб гэжэ һонирхобо. 16Түрүүшынь барлаг ерэжэ: «Эзэмни, үгэһэн мүнгыетнай арба дахин ехэ болгооб», – гэжэ хэлэбэ. 17«Һайнаар ашаглабаш, бэрхэ барлаг байнаш. Багахан юумэндэ үнэн сэхэ байһанайш түлөө шамайе арбан хотын захирагшаар табинаб», – гэжэ эзэн хаан хэлэбэ[+]. 18Хоёрдохи барлагынь ерэжэ: «Эзэмни, үгэһэн мүнгыетнай таба дахин ехэ болгооб», – гэбэ. 19«Ши табан хото зонхилжо байхаш», – гэжэ эзэниинь хэлэбэ. 20Удаадахи барлагынь ерэжэ: «Эзэмни, танай үгэһэн энэ мүнгэ бүдтэ орёогоод, наринаар хадагалжа байгааб. 21Шэрүүн хүн хадатнай танһаа айгааб. Та өөрын бэшэ юумэ абадаг, таряагүй байһан газарһаа хуряадагта», – гэжэ хэлэбэ. 22Эзэниинь тэрээндэ хэлэбэ: «Хара мэхэтэй барлаг, хэлэһэн үгыншни ёһоор шамайе хэһээхэб! Өөрын бэшэ юумэ абадаг, өөрөө таряагүй ургаса хададаг шэрүүн хүн гэжэ намайе мэдэжэ байгааш[+]. 23Үгэһэн мүнгыем юундэ эрьесэдэ оруулаагүйбши? Тиигэбэл би бусажа ерэхэдээ мүнгэеэ түрсэтэйгөөр абаха бэлэйб». 24Тиигээд хажуудань байһан зондо хандажа: «Энээнһээ мүнгыень абаад, арба дахин ехэ болгоһон хүндэ үгэгты», – гэбэ. 25«Эзэмнай, теэд тэрэтнай ехэ мүнгэтэйл», – гэжэ тэдэнь хэлэбэ. 26«Юумэтэй хүндэ үшөө ехэ юумэн үгтэхэ. Юумэгүй байһан хүнһөө һүүлшын юумэниинь абтаха гэжэ танда хэлэнэб[+]. 27Намайе хаан болгохо дурагүй байһан дайсадыемни асаржа, хараһаар байтарни хюдажа алагты», – гэжэ эзэн хэлэбэ[+].


Иисүүс Иерусалим ороно

28[•]Һургаалта үгэнүүдээ хөөрөөд, Иисүүс саашаа, Иерусалим тээшэ ябаба. 29Элеон хадын хаяада оршодог Бэтпагээ ба Бэтаани тосхонуудта дүтэлөөд, Тэрэ хоёр шабияа түрүүлэн эльгээжэ:[+]

30– Урдамнай байгааша тосхон ошоод, тэрэнэй захада хүн амитанай оройдоо унаагүй нэгэ элжэгэнэй уяатай байхые харахат. Тэрэниие уяаһаань тайлаад, наашань хүтэлжэ асарагты. 31Хэрбээ хэн нэгэнэй: «Юундэ уяаһаань тайланабта?» – гэжэ асуугаа һаань: «Энэ элжэгэн Эзэндэ хэрэгтэй болоо», – гэжэ хэлээрэйгты, – гэжэ Иисүүс захиба.

32Шабинарынь ошоод, багшынгаа хэлэһэнэй ёһоор тэрэ элжэгэ олобо. 33Тэрэниие сэргэһээнь тайлажа байхадань:

– Таанад юундэ энэ элжэгэ сэргэһээнь тайланабта? – гэжэ эзэниинь һураба ха.

34– Манай Эзэндэ хэрэгтэй болоо, – гэжэ шабинарынь харюусаба. 35Тиигээд тэрэ элжэгэ Иисүүстэ асаржа, нюрган дээрэнь хубсаһаяа дэбдеэд, багшаяа унуулба. 36Иисүүсэй элжэгэ унаад ябахада, зон ябаха харгы дээрэнь хубсаһаяа дэбдибэ[+].

37Иисүүсэй Элеон хадаһаа[†] бууха замдаа ябахадань, олон тоото шабинарынь булта харуулһан, үзэһэн гайхалтай хэрэгүүдэй түлөө Бурхан багшадаа магтаал соло дуудаба:

38– Эзэнэй нэрээр заларан ерэһэн
Хаан үршөөл хайратай байһай!
Тэнгэридэ амгалан байдал оршоһой,
Бурхан алдаршахань болтогой![†]

– гэжэ шанга шангаар хашхаралдаба[+].

39– Багша аа, эдэ шабинартаа абяагүй болохыень захирыт! – гэжэ зоной дундаһаа фарисейнүүдэй[†] зариман Иисүүстэ хандаба[+].

40– Шабинараймни абяагүй болоо һаа, харгы дээрэхи шулуунууд хашхаралдаха, – гэжэ Иисүүс тэдээндэ харюусаба[+].


Иисүүс Иерусалимай зон тухай шанална

41Иисүүс Иерусалимда ойртожо, хотын харагдахада, хүн зонииень хайрлаһандаа бархиржа:[+]

42– Хотын зон, амгалан байдалда юун хүргэхэб гэжэ энэ үдэр ойлгодог һайт! Теэд тэрэтнай мүнөө танай нюдэнһөө далда байна даа[+]. 43Хожом нэгэтэ дайсадтнай добтолжо, хотыетнай тала талаһаань бүһэлэн, газар хүреэгөөр хүреэлхэ,[+] 44тиигээд өөһэдыетнай, үри хүүгэдыетнай хюдажа, хотыетнай һандаргажа, үнэһэн тоборог болгохо. Юундэб гэхэдэ, Бурханай шамайе абарха гэжэ ерэһэн саг мэдэнгүй бшууш, – гэжэ хэлэбэ[+].


Иисүүс Һүмэ соо

45[•]Һүмэдэ[†] орожо, Иисүүс тэндэ хонжоо наймаа хэгшэдые, юумэ худалдажа абагшадые намнажа гаргахадаа:

46– Нангин[†] Бэшэг соо Бурхан: «Минии гэр мүргэлэй[†] гэр байха ёһотой», – гэжэ хэлэнэ. Харин таанад энэ гэрые дээрмэшэдэй шэбээлдэг үүр болгожорхёот! – гэжэ зэмэлбэ[+].

47Иисүүс үдэр бүри Һүмэ руу ерэжэ, һургаалаа номнодог байгаа. Түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар,[†] ахамадууд хамтаржа, Иисүүсые алаха гэлсээ. 48Теэд бүхы арад зоной нэгэшье үгыень алдангүй Иисүүсэй һургаалые шагнадаг байхада, тэдэнэр яажаш ядаба.

#### 20


(Мт 21:23-27; Мк 11:27-33)

1[•]Нэгэтэ Һүмэ[†] соо зондо һургаалаа[†] номножо, Һайн Мэдээсэл[†] айладхажа байхадань, түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар,[†] ахамадууд ерэжэ:

2– Хэлэгты даа, Та иимэ юумэ хэхэ ямар эрхэтэйбта? Иимэ эрхэ засаг Танда хэн үгөөб? – гэжэ Иисүүсһээ һураба[+].

3– Бишье таанадһаа нэгэ юумэ һурахамни. Хэлэжэ үгэгты даа, 4Уһаар арюудхаха эрхэ Иоаннда Бурхан[†] үгөө гү, али хүнүүд гү? – гэжэ Иисүүс урдаһаань асууба[+]. 5Тэдэнэр хоорондоо зүбшэжэ оробо:

– Зай, юун гэжэ хэлэхэбибди? Хэрбээ Бурханһаа тиимэ эрхэ үгтөө гэбэлнай, тиигэбэл яахадаа Иоаннда этигэдэггүй байгаабта гэхэл[+]. 6Хүнүүд үгөө гээ һаамнай, Иоанные лүндэншэ гэжэ этигэдэг бүхы энэ арад маниие шулуугаар шэдэжэ алаха[+].

7Тиигээд лэ тэдэнэр:

– Уһаар арюудхаха эрхэ Иоаннда хэнэй үгэһые бидэ мэдэнэгүйбди, – гэжэ харюусаба. 8Тиихэдэнь Иисүүс:

– Эдэ юумэнүүдые хэхэ эрхэ Намда хэнэй үгэһые Би баһа хэлэхэгүйб! – гэжэ тэдэндэ хэлэбэ.


Үзэмэй сэсэрлиг хүлһэлһэн үзэмшэд тухай һургаалта үгэ

9[•]Тиигээд Иисүүс иимэ һургаалта үгэ арад зондо хөөрэбэ:

– Нэгэ хүн үзэмэй сэсэрлиг таряад, тойруулжа хүреэлбэ, тиигээд тэрэнээ үзэмшэдтэ хүлһэлөөд, удаан хугасаагаар аянда мордобо[+]. 10Жэмэсэй эдеэшэхэ багта үзэмэй ургасаһаа өөрынь хуби абажа ерэхээр тэрэ хүн үзэмшэдтэ барлагаа эльгээбэ. Теэд үзэмшэд барлагыень зада сохёод, һөөргэнь хооһоор бусааба. 11Сэсэрлигэй эзэн[†] хоёрдохи барлагаа үзэмшэдтэ эльгээбэ. Теэд тэдэнь барлагыень баһа сохижо, баһажа доромжолжо байгаад, юушье үгэнгүй табяа һэн. 12Эзэн гурбадахи барлагаа үзэмшэдтэ эльгээбэ, үзэмшэд тэрэнииень шулга нюлга сохёод, һөөргэнь намнажархиба[+]. 13Үзэмэй сэсэрлигэй эзэн бодолгото болоод: «Яаха болоо гээшэбиб? Хайрата хүбүүгээ эльгээхэ юм байна. Хүбүүемни тэдэ хүндэлхэ бэзэ», – гэжэ шиидэбэ[+]. 14Теэд үзэмшэд хүбүүень хараад, өөһэд хоорондоо зүбшэжэ оробо. «Энэ хүбүүн эсэгынгээ эд зөөри залгамжалха. Энээниие алая, тиигэбэл бүхы зөөринь манай болохо», – гэлсэбэ[+]. 15Тиигээд тэдэнэр хүбүүень үзэмэй сэсэрлигһээ гаргажа алажархиба. Тиихэдэнь үзэмэй сэсэрлигэй эзэн тэдэ үзэмшэдые яаха болоноб[+]? 16Эзэн ерээд, тэдэ үзэмшэдые алаха, тиигээд ондоо үзэмшэдтэ сэсэрлигээ даалгаха.

Хэлэхыень шагнаһан хүнүүд:

– Үгы даа, тиимэ юумэн болохогүй! – гэлдэбэ[+]. 17Иисүүс тэндэ байгшадые хараад, иигэбэ:

– Нангин[†] Бэшэг соо: «Хэрэггүй гэжэ барилгашадай голожо хаяһан шулууниинь гэрэй гол шухала тулга шулууниинь болоо» гэһэн үгэнүүд ямар удхатайб[+]? 18Тэрэ шулууе мүргэжэ унаһан хүн хаха бута унаха, тэрэ шулуун хүнэй дээрэ унаа һаа, тэрэниие низа дараха[+].


Алба татабари тухай асуудал

19[•]Хуули заадаг багшанар ба ахамад санаартан[†] Иисүүс маниие хадхажа, энэ һургаалта үгэ хөөрэбэ гэжэ ойлгоод, тэрэ дороо Тэрэниие барижа абаха гэһэн аад, улад зонһоо айба. 20Иисүүсэй хойноһоо тагнуул табижа, үнэн сэдьхэлтэд мэтээр бэеэ харуулжа, Иисүүсые үгэ алдуулан гэнэдхээжэ баряад, Римэй захирагшын эрхэ засагта Тэрэниие тушааха зорилготойгоор өөһэдынгөө хэдэн хүнүүдые тэдэ эльгээбэ[+]. 21Тэдэнь билдагуушалан:

– Багша аа! Та бодото үнэниие хэлэдэгта, нюур харадаггүйт, Бурханай бодото замаар ябахые һургадагта гэжэ бидэ мэдэнэбди. 22Бидэ Римэй хаанда[†] алба татабари түлэхэ ёһотой гүбди, али үгы гү? – гэжэ асуубад[+].

23Иисүүс тэдэнэй муу мэхые мэдээд:[+]

24– Намда динари мүнгэ харуулагты, тэрээн дээрэ хэнэй дүрэ зураатай, хэнэй нэрэ бэшээтэй байнаб? – гэжэ һураба.

– Римэй хаанай, – гэжэ тэдэнь харюусаба.

25– Тиигээ һаа, хаанай юумые хаандань, Бурханай юумые Бурханда үгэгты, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+]. 26Арад зоной урда буруу юумэ хэлүүлэн барижа ядан, тэдэ тагнуулшад аниргүй болобо, үшөө асуудалдань тиимэ сэсэн, хурса харюу үгэхэдэнь, ехээр гайхалдаба.


Үхөөд, амидырха тухай асуудал

27[•]Хүнүүд үхөөд амидырдаггүй гэжэ тоолодог саддукейнэрэй зариманиинь Иисүүстэ ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:[+]

28– Багша аа, үхибүүгүй ахынгаа наһанһаа нүгшэхэдэ, тэрэнэй дүүнь бэлбэһэн эхэнэртэйнь һууха ёһотой, тиигээд тэдэнһээ гараһан үхибүүн нүгшэһэн ахынь үхибүүн гэжэ тоологдохо зэргэтэй гэжэ Моисей[†] манда бэшэһэн байдаг[+]. 29Зай, долоон аха дүүнэр байгаа гэе. Тэдэнэй ахань һамга абаад, үхибүүтэй болонгүй үхэшэбэ ха. 30Хоёрдохинь ахынгаа һамгатай һуугаад, үхибүүтэй болонгүй морилбо. 31Гурбадахи дүүнь, мүн бэшэ дүүнэрынь һубарин тэрэ һамгыень абаад, баһа үхибүүтэй болонгүй, үхэшэбэд. 32Һүүлэй һүүлдэ тэдэнэй һамганииньшье наһа бараа. 33Теэд Бурханай үхэһэн хүнүүдые амидыруулхада, тэрэ эхэнэр долоон аха дүүнэртэй һууһан хадаа, хэнэйнь һамган болохоб?

34Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ:

– Энэ оршон үеын зон һамга абана, хадамда гарана. 35Харин Бурханай амидыруулгада хүртэхэ заяатайшуул һамгашье абахагүй, хадамдашье гарахагүй[+]. 36Тэдэнэр Бурханай Эльгээмэлнүүдтэл адли болоод, хэзээшье үхэхэгүй мүнхэ байха, юундэб гэбэл, тэдэнэр үхөөд амидырха бшуу. 37Тиин Моисейшье шатажа байһан һөөг модон тухай туужа соогоо үхэһэн хүнүүдэй амидырха тухай батална. Ушарынь юуб гэбэл, Моисей Эзэниие Абраһаамай[†] Бурхан, Исаагай Бурхан, мүн Яковай Бурхан гэжэ нэрлэнэ ха юм[+]. 38Бурхан болбол үхэһэн хүнүүдэй бэшэ, харин амиды хүнүүдэй Бурхан мүн. Тэрээндэ бүгэдөөрөө амиды юм.

39Иисүүсэй иигэжэ хэлэхэдэ, Хуули заадаг зарим багшанар:

– Багша аа, Та ехэ һайнаар хэлэжэ үгэбэт! – гэлдэбэ. 40Тиин саашань юумэ һурахаяа хэншье зүрхэлбэгүй[+].


Бурханай табисуурта тухай асуудал

41[•]Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Бурханай табисууртые Давид[†] хаанай үри һадаһан гэжэ юундэ хэлсэдэг гээшэб[+]? 42-43Давид хаан өөрөө Магтаал дуунуудайнгаа ном соо:

«Бузар дайсадыеш
хүл дорош дэбһүүлэн табитарни,
баруун таладам һуугаарай гэжэ
Эзэн минии Эзэндэ хэлээ» – гэжэ бэшэнэ[+].

44Зай, Давид хаан Бурханай табисууртые Эзэмни гэжэ нэрлэбэл, юундэ Тэрэ Давидай үри болохоб? – гэжэ Иисүүс асууба.


Иисүүс Хуули заадаг багшанарһаа һэргылнэ

45Бүхы зоной шагнажа байхадань, Иисүүс шабинартаа захиба:

46– Хуули заадаг багшанарһаа бэеэ һэргылжэ ябаарайгты! Тэдэнэр ута суба үмдөөд ябаха, олон зоной дунда мэндэшэлүүлхэ дуратай, мүргэлэй[†] гэртэ урдуур һууха, түрэ найрташье эгээн хүндэтэй һуури эзэлхэ дуратай байдаг[+]. 47Тэдэнэр бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй зөөри һэшхэлгүйгөөр үбэртэлдэг, олоной нюдэн дээрэ удаан мүргөөшэ болодог. Тиимэрхүү зон хатуу хэһээлтэдэ хүртэхэ даа.

#### 21


(Мк 12:41-44)

1[•]Иисүүс тойрожо харахадаа, зарим баяшуулай үргэлнүүдээ Һүмын үргэлэй санда табижа байхые хараба[+]. 2Нэгэ бэлбэһэн ядуу эхэнэрэй хоёр жэжэ мүнгэ тэндэ табихые хараад, 3Иисүүс хэлэбэ:

– Энэ үгытэй ядуу бэлбэһэн эхэнэр хэнһээш ехэ үргэл үргэбэ. 4Бусад зоной үлүү гараһан юумэеэ асаржа санда табихадань, энэ эхэнэр үгытэй ядуу байбашье, хоолойгоо тэжээхэ бии үгы юумэеэ дууһан үргэбэ[+].


Һүмын һандаралга

5[•]Гоё һайхан үнэтэ шулуугаар, үргэлэй юумээр шэмэглэгдэһэн Һүмэ[†] тухай зарим хүнүүдэй хөөрэлдэхэдэ:

6– Эндэ үзэжэ байһан юумэнһээтнай хожом нэгэтэ ганса шулууншье үлэхэгүй, хуу баран һандаргагдаха, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Зоболон гашуудал, хашан мүрдэлгэ

7– Багша аа, тиимэ юумэн хэзээ болохоб? Тэрэнэй болохын урда ямар дүлгэ тэмдэгүүд[†] харуулагдахаб? – гэжэ Иисүүсһээ асуубад. 8Иисүүс хэлэбэ:

– Һэргэлэн байгты, хүнэй мэхэдэ бү орогты. Юуб гэхэдэ, олон хүнүүд Минии нэрые зүүжэ ерэхэ: «Би Бурханай[†] табисууртаб», – гэжэ өөһэд тухайгаа гэршэлхэ, «Зарга шүүбэриин саг ойртобо», – гэжэ Минии нэрэһээ хэлэхэ. Тэдэнэй үгэдэ бү этигэгты![+] 9Дайн тухай гү, али буһалгаан тухай дуулахадаа бү айгаарайгты: тиимэрхүү юумэнүүд эхиндэнь болохо ёһотой, зүгөөр тэрэ дары юумэнэй эсэс болохогүй.

10Иисүүс саашань үргэлжэлүүлбэ:

– Нэгэ арад нүгөө арадтаа добтолон орохо, хаан оронууд хоорондоо хёморолдон тэмсэхэ[+]. 11Аймшагтайгаар газар хүдэлхэ, зарим газарта үхэл тахал, үлэсхэлэн зоболон дэлгэрхэ. Һүртэй үзэгдэлнүүд,[†] муу ёрото тэмдэгүүд тэнгэридэ үзэгдэхэ[+]. 12Зүгөөр, эдэ бүхы юумэнүүдэй болохын урда тээ таанадые Намтай холбоотой байһанайтнай түлөө барижа хааха, хашан мүрдэхэ. Таанадые мүргэлэй[†] гэртэ гэмнэхэ, түрмэдэ хааха. Таанадые хаашуулда болон зонхилогшодто абаашажа мүшхүүлхэ[+]. 13Харин энэтнай таанадай Һайн Мэдээсэл[†] айладхахынтнай тушаан болохо. 14Тиигээд өөһэдыгөө хамгаалжа юу хэлэхэ тухай эртэнһээ һанаагаа бү зобооройгты. 15Юу хэлэхые мэдэхэ ухаа Би таанадта үршөөхэб. Танай хэлэһэн юумые нэгэшье дайсантнай буруушаажа гү, али һөөргэдэжэ шадахагүй[+]. 16Тэрэ үедэ аба эжытнай, аха дүүнэртнай, түрэл һаданартнай, хани нүхэдтнай таанадта урбаха. Заримантнай алуулха. 17Минии түлөө таанадые булта үзэн ядаха. 18Гэбэшье тархиинтнай нэгэшье үһэн унахагүй[+]. 19Намда үнэн сэхэ байһанайнгаа ашаар таанад абарагдахат.


Иерусалим һандаргагдаха

20[•]– Иерусалимай[†] хариин сэрэгүүдээр хүреэлөөтэй байхые харахадаа, һандаржа һалаха сагынь ерээ гэжэ мэдээрэйгты. 21Тиихэдэ Иудейдэ байһан хүнүүд хада гүбээ рүү тэрьедээрэйгты. Хотодо байгшад бултадаа тэндэһээ зугадажа гараарайгты. Хүдөө тосхонуудта байһан хүнүүд тэрэ хотодо бү орооройгты. 22Юундэб гэхэдэ, Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэһэн ёһоор тэрэ «Хэһээлтын үдэрнүүд» байха юм. 23Тэдэ үдэрнүүдтэ хээлитэй, хүхөөр үхибүүдтэй эхэнэрнүүдтэ ехэл гай зоболон тудаха. Газар дэлхэй дээрэ хаа-хаанагүй хүнүүд гайтайгаар зобохо, аймшагтай хэһээлтэдэ орохо[+]. 24Зарим зон һэлмээр таһа сабшуулха, нүгөө зариманиинь хариин гүрэнүүдтэ богоол болон абаашагдаха. Бусад арадуудай захирха үе сагай дүүрэтэр хариин зон Иерусалимые гэшхэжэ дэбһэжэ байха[+].


Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй ерэлгэ

25[•]– Тиихэдэ нара һаратай, одо мүшэдтэй ойлгогдохогүй юумэнүүд болохо, газар дэлхэй дээрэхи хүн зон эжэ эхиеэ алдаха, уһан далай оёороороо долгилжо, аймшагтай үер халиха. 26Тиигээд гай оһол болохонь гэжэ айһан зон ухаа мэдээгээ алдаха, юундэб гэхэдэ, тэнгэриин хүсэнүүдшье тэнсүүриеэ алдаха бшуу. 27Эгээл тэрэ үедэ үүлэ дамжан Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй агуу хүсэтэйгөөр, алдар солотойгоор газарта буужа ябахань харагдаха[+]. 28Эдэ бүгэдэ юумэнүүдэй бэелжэ эхилхэдэ таанад хүл дээрээ бодожо, толгойгоо үргөөрэйгты, юундэб гэхэдэ, абарагдаха сагтнай ерэбэ гээшэ.


Боди модонһоо абтаһан үльгэр жэшээ

29[•]Удаань Иисүүс тэдэндэ иимэ һургаалта[†] үгэ хөөрэбэ:

– Таанад боди модон[†] болон ондоо олон мододые хараад үзэгты. 30Модоной набша намаагайнь һалбархада, зунай саг дүтэлбэ гэжэ мэдэдэгта. 31Тон тиигэжэл Минии түрүүн хэлэһэн юумэнүүдэй болохые үзэхэдөө, Бурханай хаан түрын мандахань бүри ойртоо гэжэ мэдэхэт. 32Мүнөө ажамидаржа байһан хүнүүдэй бултанайнь үхэжэ үрдеэгүй байхада, Минии таанадта хэлэһэн бүхы юумэн тохёолдохо гэжэ баталан хэлэнэб[+]. 33Огторгой тэнгэри, газар дэлхэйшье һүнэн һалаха, харин Минии хэлэһэн үгэнүүд мүнхэ оршохо[+].


Һэргэлэн байгты

34Хүлеэгээгүй байтартнай занга мэтээр тэрэ сагай гэнтэ дээрэтнай буужа таанадые барихагүйн тула үзэмэй дараһан архида шунангүй, хубиингаа хэрэгтэ дашуурангүй, бэеэ эртэнһээ бэлдэжэ байгаарайгты[+]. 35Ушарынь юуб гэбэл, газар дэлхэй дээрэ ажамидарһан хүн амитанда бултандань тэрэ саг гэтэн гэнтэ ерэхэ бшуу. 36Тэрэ сагта тохёолдохо хамаг аюул дабажа гарахын тула, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй урда зохистой байхын тула үргэлжэ зальбаржа, һэргэг хёрхо байгты![+]

37Иисүүс үдэртөө Һүмэ соо һургаалаа номнодог, һүүлээрнь Элеон хадада[†] гаража, һүниеэ үнгэргэдэг байгаа[+]. 38Тиигээд эртэ үглөөнһөө хамаг зон һургаалыень шагнахаяа Һүмэ соо суглардаг байгаа.

#### 22


(Мт 26:2-5; Мк 14:1-2; Ин 11:45-53)

1[•]Эһээбэригүй Хилээмэнэй Һайндэр, ондоогоор хэлэбэл Паасхын һайндэр дүтэлжэ байгаа[+]. 2Түрүү санаартан,[†] Хуули заадаг багшанар[†] арад зонһоо айжа байһан дээрэһээ Иисүүсые нюусаар алаха арга бэдэржэ байба.


Иуда Иисүүсые барижа үгэхөөр болоно

3Арбан хоёр шабинарайнь нэгэн Искариот гэгдэдэг Иудын досоо сатана ороһон байгаа[+]. 4Тиимэһээ тэрэ Иисүүсые хайшан гэжэ барижа үгэхэ тухайгаа түрүү санаартан болон харуулай дарганартай зүбшэхэеэ ошобо ха. 5Тэдэнь ерэһэндэнь ехээр баярлажа, Иудада[†] мүнгэ үгэхэбди гэжэ амалба. 6Тиигээд тэрэ Иисүүсые хүнэй үгыдэ барижа үгэхэб гэжэ үгэеэ үгөөд, таарамжатай нүхэсэл харгалзадаг болоо[+].


Шабинар һайндэрэй шэрээ заһана

7[•]Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр[†] боложо, Һүмэдэ[†] Паасхын хурьга гаргаба[+].

8– Ошожо, хамта эдихэ Паасхын хоол бэлдэгты, – гэһэн даабаритайгаар Иисүүс Пётр Иоанн хоёр шабияа эльгээбэ.

9– Хоол хаана бэлдэхэбибди? – гэжэ һурахадань, 10Иисүүс хэлэбэ:

– Иерусалим[†] ороходотнай, домбо соо уһа абажа ябаһан хүн дайралдаха, тэрэниие дахаад ябаарайт. Тэрэ хүнэй ороһон гэртэ ороод: 11«Багшамнай шамда эльгээгээ. Шабинартаяа хамта Паасхын хоол ямар таһалгада барихабибди?» – гэжэ гэрэй эзэнһээ[†] асуугаарайгты. 12Тэрэтнай танда ехэ уужам, зохидоор түхеэрэгдэһэн таһалга дээдэ дабхарта харуулжа үгэхэ. Тэндэл шэрээгээ заһагты.

13Хоёр шабинь ошожо, Иисүүсэй хэлэһэн бүхы юумые оложо, Паасхын хоол бэлдэбэ.


Эзэнэй Үдэшын хоол

14[•]Һайндэрлэхэ саг ерэжэ, Иисүүс арбан хоёр элшэнэртэйгээ[†] хоол барихаяа һууба. 15Иисүүс шабинартаа хэлэбэ:

– Ехэ зоболондо орохынгоо урда тээ Паасхын энэ хоол таанартаяа барихые Би тон ехээр хүсэһэн байнаб. 16Юуб гэхэдэ, Бурханай[†] хаан ороной оршотор Би Паасхын хоол дахин барихагүйб гэжэ хэлэхэ байнаб[+].

17Иисүүс аяга абажа, Бурханда баяр баясхалан хүргөөд:

– Таанад энээниие хубаагаад уужархигты. 18Энээнһээ хойшо Бурханай хаан ороной оршотор үзэмэй дараһан архи уухагүйб гэжэ таанадтаа хэлэхэ байнаб.

19Иисүүс зүһэм хилээмэ абаад, Бурханда баяр баясхалан хүргөөд, хилээмэеэ хухалаад, шабинартаа хубаажа үгэхэ зуураа:

– Энэ танай түлөө үргэл болохо бэемни гээшэ. Намайе дурсан энээние эдижэ байгаарайгты, – гэжэ хэлэбэ[+]. 20Хоол бариһанайнгаа һүүлдэ Иисүүс үзэмэй дараһан архитай аяга абаад хэлэбэ:

– Энэ аяга болбол танай түлөө адхарха Минии шуһаар баталагдаһан шэнэ хэлсээн[†] гээшэ[+]. 21Намайе барижа үгэхэ хүн энэ шэрээдэ Намтай хамта һууна[+]. 22Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн уридшалан заяагдаһан ёһоор ами наһаа үгэхэнь, зүгөөр Тэрэниие барижа үгэһэн хүн аймшагтай гай зоболон амсаха[+].

23Шабинарынь:

– Хэмнай багшадаа урбахань гээшэб? – гэжэ бэе бэеһээн һураба.


Хэмнай агууехэб гэһэн зүрилдөөн

24[•]Тэдэнэр эгээн агууехэмнай хэн бэ гэжэ хоорондоо арсалдажа оробо. 25Иисүүс хэлэбэ:

– Бусад арадуудай хаашуул албатанаа зонхилжо байдаг, һүр хүсэтэй засаглагшад өөһэдыгөө улад зоной нүхэр гэжэ нэрлэдэг. 26Харин таанад тэдэниие бү һажаагты: таанадай агууехэтнай эгэл юрын хүн байха ёһотой; хүтэлэгшэтнай зарасада адли байха ёһотой[+]. 27Хүнүүд хэниие дээгүүр гэжэ тоолодог бэ, хоол барижа байһан хүниие гү, али тэрээндэ заруулжа байһан хүниие гү? Хоол барижа байһан хүниие шухала гэжэ бододог бэзэ даа! Харин Би танай дунда зарасада мэтэ байнаб[+]. 28Таанад булта Минии зоболон амсахада Намтай байһан хүнүүд болонот[+]. 29Хаандал адли захирха эрхэ Эсэгымни Намда үгэһэндэл адли Бишье таанадта хаандал адли захиржа байха эрхэ үгэнэб[+]. 30Таанад хаан орондомни шэрээдэ һуугаад, Намтай эдижэ, уужа байхат. Таанад хаан шэрээдэ һуугаад, Израилиин арбан хоёр угсаатаниие шүүбэрилхэт[+].


Иисүүс Пётрой арсаха тухай уридшалан хэлэнэ

31[•]Тиигээд Иисүүс хэлэбэ:

– Симон аа, Симон, шагна даа намайе! Таряашанай орооһо һагшан мэхиинэһээ илгадагтал адляар шолмос[†] хүн бүхэнииетнай туршажа шалгаха эрхэ өөртөө шаардаба[+]. 32Гэбэшье, Симон, һүзэгэйншни буурахагүйн тула Би зальбарааб. Тиигээд ши Намдаа бусажа ерэхэдээ, аха дүүнэрээ зоригжуулан батадхаарай![+]

33– Эзэмни, би Тантай хамта түрмэдэшье орохоор, ами бэеэшье үгэхөөр бэлэнби! – гэжэ Пётр Иисүүстэ харюусаба[+].

34– Пётр, шамда хэлэнэб, энэ үдэр эрэ тахяагай дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.


Туулмаг, сумаа, һэлмэ

35– Таанадые туулмаг сумаагүйгөөр, гуталгүйгөөр зондо номнохыетнай эльгээхэдэмни, юумээр дуталдаа һэн гүт? – гэжэ Иисүүс шабинарһаа һураба.

– Юугээршье дуталдаагүй һэмди! – гэжэ тэдэнь харюусаба[+].

36– Харин мүнөө туулмагтай хүн туулмагаа, сумаатай хүн сумаагаа абагты. Хубсаһа хунараа худалдаад, һэлмэ худалдажа абагты. 37Юундэб гэхэдэ, Нангин[†] Бэшэг соо: «Тэрэниие гэмтэн гэжэ тоолоо», – гэжэ Нам тухай бэшэгдэһэн үгэ бэелхэнь гэжэ танда хэлэнэб, – гээд Иисүүс хэлэбэ[+].

38– Эзэн, эндээ хоёр һэлмэтэй байнабди, – гэжэ шабинарынь хэлэбэ.

– Тэрэтнай болохо, – гэжэ Иисүүс харюусаба.


Иисүүс Элеон хада дээрэ зальбарна

39[•]Иисүүс хотоһоо заншалта ёһоороо Элеон хадада[†] гараба. Шабинарыньшье хамта ябалсаа. 40Хада дээрэ гараад:

– Хорхойтуулгада абтахагүйн тула зальбарагты! – гэжэ шабинартаа хэлэбэ[+].

41Тиигээд Иисүүс шэдэһэн шулуунай хүрэхэ зайда тэдэнһээ холодожо, үбдэглэн һуугаад, Бурхандаа мүргэбэ:

42– Эсэгэ Бурхамни, хэрбээ хүсэбэл, энэ аягаһаа амсуулангүй, иимэ ехэ зоболон Намһаа зайлуулыт даа! Гэбэшье энэ Минии мэдэхэ хэрэг бэшэ, Өөрынтнай эрхэ хүсэлөөр болог лэ[+].

43Тэнгэриһээ Бурханай Эльгээмэл ерэжэ, зоригынь үргэбэ[+]. 44Иисүүс дабашагүй гашуудалда абтажа, улам ехээр зальбарба; хүлһэниинь шуһанай дуһал мэтээр газарта дуһаба.

45Мүргэлөө[†] дүүргээд, хүл дээрээ бодожо, шабинартаа бусажа ерэхэдэнь, тэдэнь ехээр уйдаһандаа унташанхай байгаа.

46– Юундэ унтанабта? Бодогты! Хорхойтуулгада абтахагүйн тула зальбарагты! – гэбэ.


Иисүүсые бариба

47[•]Иисүүсэй иигэжэ хэлэжэ байтарнь, арбан хоёр шабинарайнь нэгэн болохо Иудын хүтэлбэри доро хүнүүд ерэбэ. Иудын Иисүүсые таалаха гэжэ дүтэлхэдэнь,[+] 48Иисүүс тэрээнһээ:

– Иуда аа! Ши Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие таалан барижа үгэнэ аалши? – гэжэ һураба.

49Хажуудань байһан шабинарынь юунэй болохоо байһые ойлгоод:

– Эзэн аа! Эдээниие һэлмээрээ сабшахамнай гү? – гэжэ асууба[+]. 50Нэгэ шабинь добтолон, ахамад санаартын зарасын баруун шэхые һэлмээрээ таһа сабшажархиба.

51– Болигты, хүрөө! – гэжэ Иисүүс хэлээд, зарасын шэхые гараараа хүрөөд эдэгээбэ.

52Ойронь ерэһэн түрүү санаартанда, Һүмын харуулай дарганарта, ахамадуудта хандажа, Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– Таанар дээрмэшэниие барихаяа гараһандал һэлмэ, шиидам һаднагтайгаар Намайе барихаяа ерэбэ гүт? 53Теэд үдэр бүхэн таанадтай хамта Һүмэ соо байхадамни Намайе бариха гэжэ забдаагүй һэнта. Харин мүнөө харанхы хара хүсэнэй эзэрхэхэдэ, танай саг ерээ[+].


Пётр Иисүүсһээ арсаба

54[•]Иисүүсые барижа, ахамад санаартын гэртэ абаашаба. Пётр зай баряад хойноһоонь гэтэн ябаа. 55Гэрэй хашаа соо ехэ түүдэг носоожо, зарасанарай тойроод һуухадань, Пётр тэдэнэй дунда һуулсаба. 56Нэгэ зараса эхэнэр галай хажууда һууһан Пётрые анхаралтайгаар хараад, һайнаар шэртэһэнэйнгээ удаа:

– Энэ хүн баһа Иисүүстэй суг ябадаг һэмнай, – гэжэ хэлэбэ. 57Пётр буруушаажа:

– Эхэнэр аа, би Тэрэниие мэдэхэшьегүйб! – гэжэ хэлэбэ. 58Удангүй ондоо нэгэ хүн Пётрые хараад:

– Ши тэдэнэй нэгэн ха юмши, – гэжэ хэлэбэ. Тиихэдэнь:

– Эрэ хүн аа, би тэдэнэй нэгэн бэшэб! – гэжэ Пётр мэлзэбэ. 59Нэгэ сагай үнгэрһэн хойно ондоо нэгэ хүн:

– Нээрээшье, энэ хүн Тэрээнтэй ябаа һэн. Тиигээдшье Галилейн[†] хүн байна, – гэжэ һалан һандангүй хэлэжэ оробо.

60– Эрэ хүн аа, юун тухай хэлэнэш? Би шамайе ойлгоногүйб! – гэжэ Пётр хэлэбэ. Иигэжэ хэлэхэтэйнь адли эрэ тахяа донгодобо.

61Эзэн эрьежэ, Пётр тээшэ хараад абаба. Тиихэдэнь: «Эрэ тахяагай дуугархаһаань урда ши Намһаа гурба дахин арсахалши даа», – гэжэ хэлэһыень Пётр һанаандаа оруулаадхиба[+]. 62Тиигээд тэндэһээ гараад, гунигтайгаар уйлаба.


Иисүүсые наада бариба, сохибо

63[•]Иисүүсые харууһалжа байһан хүнүүд Тэрэниие наада бариба, тиигээд сохибо[+]. 64Тэрэнэй нюдыень боогоод, нюурыень альгадан:

– Таниие хэн сохёоб, хэлэгтыл даа! – гэлдэбэ. 65Тэрэ мэтээр Иисүүсые нилээд удаан наадалба, шоолобо, доромжолбо.


Иисүүсые Зүблэлэй гэшүүд мүшхэнэ

66[•]Тиигээд үүр сайха үеэр ахамадууд, түрүү санаартан, Хуули заадаг багшанар сугларжа, зүблөө хэбэ. Тэрэ Зүблэлэй[†] гэшүүдтэ Иисүүсые асарба.

67– Манда хэлэ даа, Та Бурханай табисуурта гүт? – гэжэ тэдэ һурабад.

– Танда хэлээшье һаам, таанад этигэхэгүйт. 68Юумэ һураашье һаам, таанад харюусахагүйт. 69Зүгөөр энэ сагһаа хойшо Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн Һүр жабхаланта Бурханай баруун талада һууха, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

70– Тиихэдээ Та Бурханай Хүбүүн[†] гүт? – гэжэ булта асууба.

– Хэн байһыемни таанад өөһэдөө хэлэнэт, – гэжэ Иисүүс тэдээндэ харюусаба.

71– Манда үшөө ямар гэршэлгэ[†] хэрэгтэй юм? Бидэ өөһэдөө хэлэһыень булта дуулаабди, – гэжэ тэдэнэр хэлэбэ[+].

#### 23


(Мт 27:11-14; Мк 15:1-5; Ин 18:28-37)

1[•]Зүблэлэй[†] гэшүүд булта бодожо, Иисүүсые Пиладта абаашаад,[+]

2– Энэ хүн арад зонииемнай үймүүлнэ, худхуулна, Римэй хаанда[†] алба татабари түлэхые хорино, Өөрыгөө Бурханай[†] табисууртаб гэжэ нэрлэнэ, – гэжэ Тэрэниие зэмэлбэ[+].

3– Та еврейнүүдэй[†] хаан гүт? – гэжэ Пилат Иисүүсһээ һураба.

– Та тиигэжэ хэлэнэт, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ харюусаба[+].

4– Энэ хүниие зэмэлхээр ямаршье баримта олоногүйб, – гэжэ Пилат түрүү санаартанда[†] ба арад зондо хэлэбэ[+].

5– Энэтнай хүн зониие үймүүлхэ, хүлгөөхэ үгэ Галилейһээ[†] эхилээд, эндэ хүрэтэр бүхы Иудей соогуур тараажа ябана, – гэжэ тэдэнь үсэдөөр хэлэбэ.


Иисүүс Иродэй урда

6Иигэжэ хэлэхыень шагнаад:

– Энэ хүнтнай Галилейн юм гү? – гэжэ Пилат һураба. 7Иисүүсые Иродэй захирдаг можоһоо ерэһэн хүн байна гэжэ мэдэхэдээ, Ирод хаандань эльгээбэ. Эгээл тэрэ үедэ Ирод өөрөө Иерусалим[†] ерээд байгаа[+]. 8Иисүүсые харахадаа, Ирод аргагүй баярлаба, юундэб гэхэдэ, урдань Тэрээн тухай дуулаһан, Тэрэниие хараһайб гэжэ үнинэй хүсэдэг һэн. Ямар нэгэн гайхамшагша хэрэг бүтээхыень үзэхэ гэжэ найдадаг байгаа[+]. 9Ирод Тэрээнһээ олон юумэ асууба, теэд Иисүүс тэрээндэ харюу үгэбэгүй. 10Хажуудань байһан түрүү санаартан ба Хуули заадаг багшанар[†] Иисүүсые хатуугаар зэмэлжэл байба. 11Ирод сэрэгшэдтэеэ хамта Иисүүсые баһан доромжолоод, хаанай хубсаһа үмдэхүүлжэ, Пиладта һөөргэнь эльгээбэ. 12Энээнэй урда тээ хоорондоо дайсан харша байһан Ирод Пилат хоёр тэрэ үдэрһөө ехэ хани нүхэд болоо бэлэй.


Иисүүсые үхэлэй саазада хүртөөбэ

13[•]Пилат түрүү санаартаниие, ноёдые, арад зониие дуудажа хэлэбэ:

14– Израилиин зониие үймүүлжэ ябана гэжэ зэмэлэн, таанад Энэ Хүниие намда асарбат. Харин би танай хараһаар байтар мүрдэлгэ хэхэдээ, танай тохоһон тиимэ зэмэтэй байһыень тодоруулбагүйб. 15Тиихэдэ Ирод хааншье зэмыень олонгүй, Энээниие намда эльгээгээ. Энэ хүн саазада хүртэхөөр ямаршье муу юумэ хээгүй. 16-17Тиимэ хадань, Энэ Хүниие хэһээгээд, табихаб, – гэжэ Пилат хэлэбэ[*]. 18Теэд бүхы зон:

– Энээниие саазалагты, харин Бараббаае бидэндэ табигты! – гэжэ хашхаралдаба. 19Иерусалимда буһалгаан үүсхээд, хүнүүдые алаһанайнь түлөө Бараббаае шорондо хааһан байгаа. 20Иисүүсые табиха хүсэлэнтэй Пилат дахяад зондо хандажа, үгэ хэлэбэ.

21– Тэрээниие хэрээһэндэ[†] хада, хэрээһэндэ хада! – гэжэ тэдэнь хашхаралдаба.

22– Ямар гэмтэй юумэ Тэрэ хээб? Саазада хүртэхөөр гэмтэй байһыень би тодоруулаагүйлби. Тиимэһээ Энээниие хэһээгээд лэ табихаб, – гэжэ Пилат гурбадахияа тэдээндэ хэлэбэ. 23Гэбэшье тэндэ байһан зон Иисүүсые хэрээһэндэ хадажа алаха ёһотой гэһэн эрилтэ табижа, шангаар хашхаралдаба. Саашадаа тэдэнэй хашхаралдаан улам шангадажа байба. 24Тиимэһээ Пилат тэдэнэй эрилтые дүүргэхэ гэжэ шиидэбэ. 25Буһалгаа татажа, хүнүүдые алаһанай түлөө түрмэдэ һууһан Бараббаа гэгшые Пилат зоной шаардаһан ёһоор табиба, харин Иисүүсые тэдэ зоной хүсэһэн ёһоор саазада хүртөөхэ болобо.


Иисүүсые хэрээһэндэ хадаба

26[•]Иисүүсые сэрэгшэдэй абаад ябахадань, замдань Хэрээн нютагай Симон гэжэ хүн хээрэ ажаллаад бусажа ябаа. Тэрээндэ хэрээһэ үргэлүүлээд, Иисүүсэй хойноһоо ябуулба.

27Иисүүсэй хойноһоо тоолошогүй олон зон дахажа, эхэнэрнүүдынь Тэрээниие хайрлаһандаа үбсүүгээ шаан уйлалдаба. 28Иисүүс тэдээн тээшэ эрьен, иигэжэ хэлэбэ:

– Иерусалимай эхэнэрнүүд, Намайе хайрлажа бү уйлалдагты; өөһэдыгөө хайрлажа, үхибүүдээ хайрлажа бархиралдагты. 29«Хэбэлдээ үри бүрилдүүлээгүй, үхибүү түрөөгүй, хүхөө хүхүүлжэ үзөөгүй эхэнэрнүүд амар жаргалтай!» – гэхэ саг ойртожо байна[+]. 30Тиимэ сагай ерэхэдэ: «Маанад дээрэ уныт» гэжэ хада уулануудта, «Маанадые хушыт» гэжэ гүбээнүүдтэ хүнүүд хандаха[+]. 31Зэмэгүй хүнтэй тиимэ юумэнэй боложо байхада зэмэтэй хүнтэй юун болохоб гэжэ һананат[+]?

32Иисүүстэй хамта үшөө хоёр хүниие – хоёр гэмтэниие саазалхаяа абаашаа. 33«Хохимой» гэдэг газарта ерээд, Тэрэниие хэрээһэндэ хадаба, харин нүгөө гэмтэдэй нэгыень баруун таладань, нүгөөдыень зүүн таладань хэрээһэндэ хадажархиба.

34– Эсэгэ Бурхамни, эдэниие хүлисыт. Эдэ юуш хэжэ байһанаа өөһэдөө мэдэнэгүй, – гэжэ Иисүүс зальбарба.

Харин саазалагшад жээрэб татажа, хубсаһыень дундаа хубаажа абаба[+]. 35Арад зоной хаража байтар еврейнүүдэй ноёд:

– Бурханай табисуурта юм һаа, бусадые абарһандаал адли Өөрыгөө абарыт! – гэжэ доромжолон хэлэбэ[+]. 36Сэрэгшэдшье элдэбээр баһажа, уксус үгэхэ зуураа:

37– Хэрбээ Та еврейнүүдэй хаан юм һаа, Өөрыгөө абарыт! – гэлдэбэ.

38Иисүүсэй дээрэнь «Энэ еврейнүүдэй хаан» гэжэ грек, рим[†], еврей хэлэнүүдээр бэшэгдэһэн хабтагай үлгөөтэй байгаа һэн.

39– Та Бурханай табисуурта бэшэ аалта? Өөрыгөөшье, манииешье абарыт! – гэжэ хэрээһэндэ хадуулһан гэмтэнэй нэгэн Иисүүсые шоглон баһаба. 40Харин нүгөөдэхинь тэрэ нүхэрөө зэмэлэн:

– Өөрөө саазалуулжа байһан аад, иигэжэ дуугархаяа Бурханһаа айнагүй аалши? 41Ехэ гэм хэһэн маниие зүб иигэжэ хэһээжэ байна, харин энэ Иисүүс ямаршье муу юумэ хээгүй, – гэбэ[+]. 42Тиигээд Иисүүстэ хандажа:

– Иисүүс аа, Та Хаан шэрээдээ һуухадаа намайе һанажа байгаарайт, – гэжэ тэрэ хэлэбэ.

43– Мүнөөдэр ши Намтай диваажан орондо ошолсохош гэжэ шамда үнэниие хэлэнэб! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ харюусаба.


Иисүүс ами табиба

44[•]Хахад үдэр боложо байгаа. Гэнтэ бүхы газар дэлхэй дээрэ үдын гурбан саг болотор шэб харанхы болошобо:[+] 45наран хиртэшэбэ. Тиигээд Һүмэдэ[†] хоёр хүшэгын нэгэниинь тэг дундуураа шуу хахарба[+].

46– Эсэгэмни, Танай мэдэлдэ һүнэһөө ябуулнаб! – гэжэ Иисүүс шангаар үгэлэн, ами табиба[+].

47Эдэ бүгэдые хараһан зуунай дарга Бурханиие алдаршуулан магтаад:

– Энэ хүн үнэхөөрөө үнэн сэдьхэлтэн байгаал даа, – гэбэ. 48Аймшагтай үзэсхэлэн һонирхон харахаяа эндэ сугларһан бүхы зон болоһон бүгэдые хаража сошолдон, үбсүүгээ шаажа уйлалдаһаар гэр гэртээ тарабад[+]. 49Иисүүсые таниха, мэдэхэ зон, Галилейһээ Тэрэниие дахажа ерэһэн эхэнэрнүүд тээ холохоно зогсоод, хаража байгаа һэн[+].


Иисүүсые хүдөөлүүлбэ

50-51[•]Тэндэ баһа Иудей можын Аримафей хотын Иосиф гэдэг хүн байба. Тэрэ үнэн сэхэ, сагаан сэдьхэлтэй хүн Бурханай хаан ороной мандахые ехэл хүлеэжэ байгаа. Тэрэ баһа Зүблэлэй гэшүүн аад, Зүблэлэй гаргаһан шиидхэбэриие, үйлэдэһэн хара хэрэгые яашье зүбшөөжэ шадахагүй байба. 52Тэрэ Пиладта ошожо, Иисүүсэй бэе үгэхыень гуйба. 53Тиигээд хэрээһэнһээ Иисүүсэй шарилые буулгажа, бүдөөр орёогоод, хабсагайда түнхигдэһэн, урдань хэнэйшье хэбтээгүй агы нүхэндэ абаашажа хадагалаа һэн[+]. 54Тэрэ үдэр болбол субботын бэлэдхэл үдэр, пятница байгаа.

55Галилейһээ Иисүүстэй ерэлсэһэн эхэнэрнүүд Иосифой мүрөөр ошожо, түнхинэгдэһэн агы нүхэ, Иисүүсэй шарилые тэндэ хадаглахые хараба. 56Тиигээд тэдэнэр гэртээ харижа, элдэб янзын хангалтай ургамалай тоһо бэлдэбэ.

Теэд субботодо[†] тэдэнэр Хуулида заагдаһан ёһоор амарба[+].

#### 24


(Мт 28:1-8; Мк 16:1-8; Ин 20:1-8)

1[•]Субботын хойто үдэрэй эртэ үглөөгүүр тэдэ эхэнэрнүүд бэлдэһэн хангалтай тоһоёо абаад, агы нүхэн хуурсагта ошобо. 2Агы нүхэнэй амһарые бүтүүлһэн үхэр шулуун хажуу тээшээ болгогдоһон байба. 3Ороходонь, Эзэн[†] Иисүүсэй шарил байбагүй. 4Эхэнэрнүүдэй гайхалдажа, юушье гэжэ сэдьхэхэеэ болёод байтар, ялалзама сагаан хубсаһатай хоёр хүн бии болобо[+]. 5Эхэнэрнүүдэй айн һүрдэжэ, уруугаа харан зогсоходо, тэдэ хоёр хэлэбэ:

– Амиды хүниие юундэ үхэһэнүүдэй дунда бэдэрээбта? 6Тэрэтнай эндэ үгы, Тэрэтнай амидыраа. Бүри Галилейдэ[†] байхадаа таанадта юун гэжэ хэлэһыень һанагты. 7«Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн нүгэлтэ[†] хүнүүдэй гарта тушаагдаад, хэрээһэндэ[†] хадуулха, тиигээд гурбадахи үдэртөө амидырха», – гэжэ Тэрэ хэлээ һэмнай[+].

8Тиигэхэдэнь эхэнэрнүүд Иисүүсэй хэлэһэн үгые һанаандаа оруулба[+].

9-10Магдалай Мария, Иоанна, Яковай эхэ Мария болон бусад хэдэн эхэнэрнүүд агы нүхэн хуурсагта ошоһон байгаа. Тэдэнэр агыһаа бусаһаар үзэһэн хараһан юумэеэ Иисүүсэй арбан нэгэн дүтын шабинартань, мүн бусад олон зондо дуулгаба[+]. 11Һамгад дэмы юумэ шашана гээд, тэдэнь үнэншэбэгүй[+]. 12Зүгөөр Пётр һууриһаа бодоод, агы нүхэн тээшэ гүйжэ ошобо. Тонгойгоод харахадань, орёоһон бүдэнь лэ байба. Ямар һонин юумэн болооб гэжэ гайхаһаар тэрэ гэртээ бусаба.


Иисүүс хоёр шабинартаа харагдаба

13[•]Тэрэл үдэр Иисүүсэй хоёр шабинарынь Иерусалимһаа[†] арбан хоёр модоной зайтай Эммаус тосхон ошобо. 14Тэдэ хоёр болоһон ябадалнууд тухай бодожо, хоорондоо хөөрэлдэжэ ябаа. 15Иигэжэ дуугаралсажа, зүбшэжэ ябахадань, Иисүүс Өөрөө хажуудань ерэжэ, тэдэнтэй хамта ябалсаба. 16Зүгөөр тэдэ шабинарай нюдэниинь бүрэглөөд, тэдэ Тэрэниие танибагүй[+].

17– Энэ юун тухай замдаа хөөрэлдэжэ ябанабта? – гэжэ Иисүүс тэдээнһээ һураба. Уй гашуудалда дарагдаад ябаһан тэдэ хоёрынь зогсобо.

18– Эдэ үдэрнүүдтэ Иерусалимда болоһон ушарнууд тухай Тал гансаараа дуулаагүй ябана гүт? – гэжэ тэдэ хоёрой Клеопа гэдэгынь Иисүүсһээ һураба[+].

19– Ямар ушарнууд юм? – гэжэ харгынь хани урдаһаань асууба. Тиихэдэнь тэдэнэр иигэжэ хөөрэбэ:

– Эдэ бүхы ушарнууд Назаредэй Иисүүстэй тохёолдоо. Бүтээһэн үйлэ хэрэгүүдээрээ, айладхаһан юумэнүүдээрээ Тэрэ Бурханда[†] болон зондо таатай, һүр хүсэтэй лүндэншэ байһанаа харуулаа. 20Тиигээд манай түрүү санаартан,[†] ноёд дарганар Тэрэниие барижа, үхэлэй саазада хүртөөжэ, хэрээһэндэ хадаа[+]. 21Харин Тэрэ Израилиин арад түмэниие Римэй хаанай[†] дарлалтаһаа сүлөөлхэ гэжэ бидэ найдадаг байгаабди. Тиин тэрэ бүгэдын болоһоор гурбадахи үдэр ябажа байна. 22Манай хэдэн эхэнэрнүүд бидэниие ехэтэ гайхуулба: үглөөгүүр эртэ хүдөөлүүлһэн агыдань ошожо харахадань, 23Иисүүсэй шарил агы нүхэн хуурсагтаа байбагүй. Тэндэ Бурханай хоёр Эльгээмэлынь эхэнэрнүүдтэ үзэгдэжэ, «Иисүүс амиды!» – гэжэ хэлэһэн байгаа. 24Бидэнэй зариманай шулуун хуурсагтань ошожо харахада, эхэнэрнүүдэй хэлээшэ үнэн байба. Харин Өөрыень хараагүйбди.

25– Лүндэншэдэй уридшалан айладхаһан бүхы юумэндэ этигэхэ талаар мохоо модохир, тэнэг амитад аа! 26Алдаршахынгаа урда тээ Бурханай табисуурта иимэ зоболон үзэхэ ёһотой гэжэ мэдээгүй аалта? – гэжэ Иисүүс тэдээндэ хэлэбэ[+]. 27Тиигээд Моисейһээ[†] эхилээд, бүхы лүндэншэдэй Өөр тухайнь Нангин[†] Бэшэг соо хэлэһэн зүйлнүүдые тэдэ хоёрто тайлбарилжа үгэбэ[+].

28Тэдэнэр зориһон тосхондоо хүрэжэ ерэбэ. Иисүүсэй саашаа ябаха гэһэн хэбэр үзүүлхэдэнь, 29нүгөө хоёрынь:

– Орой боложо, нара орохоёо байна, бидэнтэй үлыт, – гэжэ Иисүүсые аргадаба. Иисүүс тэдэнээр үлэжэ, айлда оролсобо. 30Тэдэнтэй хамта эдеэлхэеэ һуухадаа, Иисүүс хилээмэ гартаа абажа зальбараад, хухалжа нүгөө хоёртоо үгэбэ[+]. 31Бүрэглэһэн нюдэниинь һаял нээгдэжэ, тэдэ хоёр багшаяа таниба. Тэрэ дороо Иисүүс харагдахаяа болишоо һэн.

32– Харгыдамнай багшын дуугаржа ябахада, Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһые нээн тайлбарилхадань, зүрхэ сэдьхэлнай хүлгөө бэшэ һэн гү? – гэжэ бэе бэедээ хэлэбэ. 33Түргэн сугларжа тэдэ хоёр Иерусалимаа бусаба.

Ерэхэдэнь, арбан нэгэн элшэнэр,[†] мүн бусадшье хамта ябалсагшад суглараад байба.

34– Эзэн үнэхөөрөө амидыраад, Симондэ үзэгдөө, – гэжэ бүлэг зон орожо ерэһэн хоёрто хөөрэбэ[+]. 35Ээлжээндээ тэдэ хоёр харгыда ябахадань юунэй болоһон тухай, хилээмэ хухалжа үгэхэдэнь лэ Иисүүсые таниһан тухайгаа хөөрэбэ.


Иисүүс шабинартаа ерэбэ

36[•]Иигэжэ хөөрэжэ байхадань, Иисүүс Өөрөө хажуудань бии боложо:

– Амгалан тайбаниие таанадта айладханаб! – гэжэ хэлэбэ. 37Хии үзэгдэл[†] харанабди гэжэ бодоһон шабинарынь ехээр сошожо, айн һүрдэбэ[+].

38– Юундэ маргаба сошобот? Сэдьхэл зүрхэндэтнай юундэ һэжэг уурхайлбаб? 39Энэ гарым, хүлым харыт. Би Өөрөөлби. Намайе баряад үзэгты, бодото бэеэрээ байхыем харыт: хии үзэгдэл һаа, бэе махабадгүй, яһагүй байха һэм, – гэжэ хэлэбэ[+]. 40Тиигээд Иисүүс тэдээндээ гар хүлөө харуулба. 41Шабинарайнгаа ехээр баярлажа, үшөөл этигэжэ ядан, гайхалсажа байхада:

– Эндэтнай ямар нэгэ эдихэ юумэн байна гү? – гэжэ Иисүүс һураа[+]. 42Шабинарынь Тэрээндээ нэгэ хэршэмэг сонгооһон загаһа үгөө. 43Тэрээнииень абаад, Иисүүс хараһаар байтарнь эдижэрхибэ.

44Һүүлээрнь Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Нам тухай Моисейн Хуули соо, лүндэншэдэй номууд соо, Бурханай магтаалнууд соо бэшэгдэһэн бүхы юумэн бэелхэ гэжэ Би таанадтаяа байхадаа хэлээ һэнби. Тиимэл юумэн болоо.

45Тиигээд Иисүүс Нангин Бэшэгэй удха ойлгожо абаха ухаа тэдэндээ үршөөгөө бэлэй[+].

46– Бурханай табисуурта алуулха, тиигээд гурбадахи үдэртөө дахин амидырха[+]. 47Тиигээд нүгэлөө хүлисүүлхынь тула бүхы арадуудта Бурханда хандагты гэһэн мэдээсэл Тэрэнэй нэрээр номногдохо ёһотой. Таанад Иерусалимһаа эхилээд, 48тэрэ болоһон бүхы хэрэгүүд тухай айладхаха ёһотойт[+]. 49Эсэгынгээ таанадта үгэхэб гэжэ найдуулһан юумые Би мүнөө дамжуулан таанадта үгэнэб. Харин таанад Иерусалимдаал байгаад, дээрэһээ үршөөгдэхэ ехэ хүсэ шадалда хүртэтэрөө хүлеэгты, – гэжэ Иисүүс тэдээндэ айладхаба[+].


Иисүүс тэнгэридээ дэгдэн бусаба

50[•]Тиигээд Иисүүс шабинараа хотоһоо гаргажа, Бэтаани хүрэтэр абаашаад, гараа үргэжэ, тэдэнээ адислаба[+]. 51Тиигэжэ буян хэшэгтээ[†] хүртөөһэнэйнь һүүлдэ Иисүүсые тэнгэри өөдэ дэгдүүлэн абаа. 52Тэрэнэй һүүлдэ шабинарынь Иисүүстэ дохижо мүргөөд, хизааргүй ехэ баяртайнууд Иерусалимаа бусаба[+]. 53Саг үргэлжэ Бурхандаа баяр баясхалан хүргэн тэдэ Һүмэ[†] соо байдаг бэлэй[+].

### Иоанн

#### Иоанн

Иоанн


Иоаннай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### Иоаннай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл


Иоаннай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл

Христиан шажанай уламжалалай дагуу энэ Һайн Мэдээсэлые Иисүүсэй эгээн ойро дүтын шаби Иоанн элшэн зохёожо бэшээ. Иисүүс тэрэ элшэниие үлүү ехээр энхэрэн хайрладаг бэлэй. Арбан хоёр элшэнэрэй дундаһаа тэрэ гансаараал Христоосто һүзэгтэй байһан ушараар алуулаагүй, ута наһа наһалаа һэн. Энэ Һайн мэдээсэл бусад Һайн мэдээсэлнүүдэй һүүлдэ бэшэгдээ.

Иоанн энэ номоо бэшэхэдээ, бусад Һайн мэдээсэлнүүдтэ айладхагдаагүй үлэһэн зүйлнүүдые нүхэн зураглаха, мүн Иисүүстэ һүзэглэдэг бусад зондо Иисүүс шэнэ амидарал олгодог Бурханай Хүбүүн байна гэжэ харуулха зорилготойгоор номоо бэшээ. Энэ Һайн мэдээсэл соо бусад мэдээсэлнүүдтэ орходоо ойлгоходо бүри хүшэр шажанай ойлгосонууд болон уран яруу найрагай дүрсэнүүд олоор дайралдадаг. Иоанн Иисүүсэй амидаралай үйлэ ябадалнуудые болоһон сагайнь ээлжээ дараалан хөөрэхэ гэжэ оролдоногүй. Иоаннай ном соо Иисүүсэй үгэ хүүр гол һуури эзэлнэ, гэхэтэй зэргэ эндэнь бусад Һайн мэдээсэлнүүдтэ үгтэһэн богонихон оньһон үгэнүүд үгы, нэгэшье һургаалта үгэ дайралданагүй. Тиихэдэ Иоанн Иисүүсэй эгээн ойро дүтын шабинартаа үлөөһэн шажанай орёо удхатай һургаал заабаринуудые бэшэжэ үлөөнэ.

Һайн мэдээсэлые дүрбэн хуби болгон хубаамаар:

хүн түрэлхитэниие абархын тула хүнэй бэе бэелжэ түрэһэн Иисүүс – Өөрөө Бурхан байна гэжэ эли тодоор хэлэгдэһэн оролто үгэ (1:1-18); Иисүүсэй бүтээһэн долоон гайхамшагта үйлэ хэрэгүүд, тэдэнь Иисүүсэй бурханай мүн шанартай байһыень, Тэрэнэй хэрэг зорилтыень батална (1:19–12:50); Иисүүсэй дэлхэй дээрэ үнгэргэһэн һүүлшын үдэрнүүдые, Тэрэнэй хэрээһэн дээрэ саазалалга ба амидыралга дэлгэрэнгыгээр айладхана (13-20 бүлэгүүд); түгэсхэл: амидырһан Иисүүс шабинартайгаа хөөрэлдэнэ (21 бүлэг).

#### 1


Үгэ хадаа хүн боложо түрөө

1Эхинэй эхиндэ Үгэ[*] байһан юм. Тэрэ болбол Бурхантай[†] хамта байгаа. Тэрэ хадаа Бурхан мүн байгаа[+]. 2Үгэ болбол эхинэй эхиндэ Бурхантай хамта байгаа. 3-4Бүхы юумэн Үгөөр лэ бүтээгдээ, нэгэшье бүтээгдэһэн юумэн Тэрээнгүйгөөр бүтээгүй. Тэрэ Өөрөө бүхы амидаралай эхин мүн. Амидарал гээшэ бүхы хүнүүдые гэрэлтүүлдэг Гэрэл туяа мүн[+][+]. 5Гэрэл туяа болбол шэг харанхы соогуур сасаран гэрэлтэдэг, тиин шэг харанхы Гэрэл туяае һүнөөжэ шадахагүй.

6Иоанн гэжэ нэрэтэй хүниие Бурхан эльгээһэн байна[+]. 7Гэрэл туяагай ерэхэ тухай гэршэлхэеэ Иоанн ерээ. Тэрэнэй гэршэлэлгын ашаар бүхы хүнүүд гэрэл туяада этигэхэ ёһотой байгаа[+]. 8Иоанн өөрөө Гэрэл туяа бэшэ һэн. Тэрэ Гэрэл туяагай гэршэнь һэн. 9Бүхы хүнүүдые гэрэлтүүлдэг жэнхэни Гэрэл туяа юртэмсэ дэлхэйдэ ерэдэг бэлэй[+]. 10Тэрэ хадаа юртэмсэ дэлхэй соо байгаа, юртэмсэ дэлхэй Тэрээгээр зохёон бүтээгдэһэншье һаа, Тэрээниие дэлхэйнхид танибагүй. 11Гэрэл туяагай Өөһэдынхидтөө ерэхэдэнь, Өөһэдынхинь Тэрэнээ угтан абаагүй[+]. 12Теэд Гэрэл туяае угтан абагшадта, Тэрээнэй алдар нэрэдэ этигэгшэдтэ Бурханай үхибүүд болохо эрхэ Тэрэ үршөөгөө[+]. 13Тэдэ хүнэй хүсэл дуранһаа, эрын хүсэлэнһөө бүрилдөөгүй, харин Бурханһаа түрөө[+].

14Үгэ хадаа хүн боложо түрөөд, бидэнэй дунда амидаржа байгаа. Эсэгэ Бурханай ори ганса Хүбүүниинь үршөөл хайрын ба үнэн зүйлэй бэелэл байжа, бидэндэ һүр шадалаа харуулаа[+]. 15Тэрээниие гэршэлэн Иоанн:

– Минии хойноһоо ябагша Намһаа нилээдгүй шухала, ушарынь гэхэдэ, Намһаа урда байгаа гэжэ хэлэхэдээ, би энэ Хүн тухай хэлээ һэм, – гэжэ айладхаа[+].

16Тэрэ Өөрынгөө хизааргүй ехэ, урданайхиһаа үлүү ехэ буян хэшэгтэ[†] маниие хүртүүлээ. 17Бурхан Моисейгээр[†] дамжуулан Хуули үгөө, харин Иисүүс Христоосоор[†] дамжан, үршөөл хайра, үнэн зүйл үгтөө[+]. 18Бурханиие хэншье, хэзээдэшье хараагүй. Бурхантай нэгэн хамта, Эсэгэдээ ойро дүтэ ори ганса Хүбүүниинь лэ Бурханиие юртэмсэ дэлхэйдэ харуулаа[+].


Уһаар Арюудхагша Иоаннай гэршэлэлгэ

19[•]«Ши хэн гээшэбши?» гэжэ Иоаннһаа һураад ерэхыень еврейнүүдэй[†] ахамадууд Иерусалимһаа[†] санаартаниие[†] болон левидүүдые[†][*] эльгээбэ. 20Тиихэдэнь Иоанн:

– Би Бурханай табисуурта бэшэб, – гэжэ гэршэлэн сэхэ харюусаба[+].

21– Тиихэдээ ши хэн гээшэбши? Элияа гүш? – гэжэ тэдэнь һураба.

– Бэшэб.

– Ерэхэ ёһотой тэрэ лүндэншэ гүш?

– Бэшэб[+].

22– Тиихэдээ ши хэн болонобши? Шинии хэн байһые мэдээд ерэхыемнай эльгээһэн хүнүүдтэ бидэ харюу үгэхэ ёһотойбди. Ши өөр тухайгаа хэн байнаб гэжэ бодонош?

23– Минии тухай лүндэншэ Исай иигэжэ бэшээ һэн:

«Эзэндэ[†] сэхэ зам гаргажа үгэгты гэжэ
хэн бэ даа сүл губида хашхарба»[+].

24Эдэ һурагшалааша хүнүүдые фарисейнүүд[†][*] эльгээһэн байгаа.

25– Ши Бурханай табисуурта бэшэ, Элияа бэшэ, тэрэ лүндэншэ бэшэ аад, юундэ хүнүүдые уһаар арюудханабши? – гэжэ тэдэ һурана.

26– Би уһаар лэ арюудханаб. Теэд хэн гээшэб гэжэ таанарай мэдэхэгүй Хүн танай дунда бии. 27Минии хойноһоо Заларан ерэгшын гуталайнь ооһорыешье тайлаха эрхэгүйб, – гэжэ Иоанн харюусаба.

28Энэ бүхы ушар Иордан[†] мүрэнэй саада бэедэ оршодог Бэтаани тосхондо болоо һэн. Тэндэ Иоанн хүнүүдые уһаар арюудхадаг байгаа.

29Хойто үдэрынь урдаһаань Иисүүсэй ерэжэ ябахые хараад, Иоанн иигэжэ хэлэбэ:

– Энэл хадаа Бурханда үргэгдэхэ Хурьган мүн. Энэл хадаа газар дэлхэйн бүхы хүнүүдэй хэһэн нүгэл[†] хилэнсые Өөр дээрээ даажа абаха![+] 30«Минии хойноһоо ябагша намһаа нилээдгүй шухала, ушарынь гэхэдэ, намһаа урда байгаа», – гэжэ минии хэлэһэн Хүн – Энэ. 31Бурханай табисуурта хэнэй байһые би өөрөөшье мэдэхэгүй байгааб, теэд Тэрээниие бүхы израильшуудта[†] танюулхын тула би зониие уһаар арюудхахаяа ерээб[+].

32Эдэ үгэнүүдээ Иоанн иигэжэ гэршэлэн хэлэбэ:

– Гулабхаагай дүрсэтэйгөөр тэнгэриһээ Арюун Һүлдын Тэрэнэй дээрэ буун тогтохые би хараа һэм[+]. 33Би Тэрэниие мэдэхэгүй байгааб, теэд Бурхан уһаар лэ арюудхахыемни намайе эльгээхэдээ иигэжэ хэлэһэн юм: «Арюун Һүлдэ[†] хэнэй дээрэ буужа тогтохые харанаш, Тэрэл хүнүүдые Арюун Һүлдөөр арюудхаха»[+]. 34Би эдэ бүгэдые хараа һэм, тиин Энэ Бурханай Хүбүүн[†] мүн гэжэ би гэршэлнэб.


Иисүүсэй түрүүшын шабинар

35Хойто үдэрынь Иоанн баһал тэрэ һууридаа хоёр шабинартаяа хамта ерээд байба[+]. 36Хажуугаарнь Иисүүсэй гаража ябахые хараад, Иоанн:

– Харагты, Энэл Бурханда үргэгдэхэ Хурьган мүн! – гэжэ хэлэбэ[+].

37Иоаннай хоёр шабинар тэдэ үгэнүүдыень дуулаад, Иисүүсэй хойноһоо ошобо. 38Иисүүс эрьежэ, хойноһоонь тэдэнэй дахажа ябахые хараад:

– Таанарта юун хэрэгтэйб? – гэжэ һураба.

– Рабби аа (еврей хэлэн дээрэ «багша» гэһэн удхатай), Та хаана байдагбта? – гэжэ тэдэнь урдаһаань асууба[+].

39– Намтай ябалсагты, өөһэдөө харахат, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

Энэнь үдэрэй дүрбэн саг багаар һэн. Тэдэнь Иисүүстэй хамта ошолсожо, хаана байдагыень хараба, тиигээд тэрэ үдэртөө Иисүүсэйдэ байба. 40Иоаннай хэлэхые дуулаад, Иисүүсэй хойноһоо ябалсаһан хоёрой нэгэниинь Симон Пётрой дүү Андрей байгаа[+]. 41Андрей өөрынгөө аха Симониие бэдэржэ олоод:

– Бидэ Бурханай табисууртые олообди, – гэбэ («Бурханай табисуурта» – грек хэлэн дээрэ «Христоос»)[+].

42Андрей Симониие Иисүүстэ асаржа харуулба. Иисүүс тэрэниие анхаралтайгаар шэртэн хараад:

– Ши Иоаннай хүбүүн Симон байнаш. Теэд шамайе Кефа гэжэ нэрлэдэг болохо («шулуун» гэһэн удхатай, грек хэлэн дээрэ болбол «Пётр»), – гэбэ[+].

43Хойто үдэрынь Иисүүс Галилейн[†] нютаг ошохо гэжэ шиидэбэ. Харгыдаа тэрэ Филипптэй ушараад:

– Минии хойноһоо яба! – гэбэ.

44Филипп болбол Андрей Пётр хоёрой ажаһуудаг Бэтсаидаа гэжэ хотын хүн байгаа[+]. 45Филипп гээшэнь Натанаилые бэдэржэ олоод, тэрээндэ:

– Моисейн Хуули дотор, мүн лүндэншэдэй бэшэгүүд соо дурдагдаһан Хүниие олообди. Энэ хадаа Назарет хотын Иосифой хүбүүн Иисүүс гээшэ, – гэбэ[+].

46– Назаредһээ гэнэ гүш? Теэд Назарет сооһоо ямар нэгэн һайн юумэн гараха аал? – гэжэ Натанаил буруушаан хэлэбэ.

– Ошоёбди, ши өөрөө харахаш, – гэжэ Филипп тэрээндэ дурадхаба.

47Урдаһаань Натанаилай ерэжэ ябахые Иисүүс хараад:

– Хуурмаг мэхэгүй, жэнхэни Израилиин хүн байна, – гэбэ[+].

48– Та намайе хаанаһаа мэдэнэбта? – гэжэ Натанаил асууба.

– Филиппэй шамайе дуудахаһаань урда боди модоной[†] һүүдэртэ һуухыешни Би хараа һэм, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

49– Рабби аа! Та ёһоороол Бурханай Хүбүүн, Израилиин Хаан байнат! – гэжэ Натанаил дуугарба[+].

50– Шамайе боди модоной һүүдэртэ һуухыешни хараа һэм гэхэдэмнил Намда этигэбэш. Бай даа, энээнһээ бүришье ехэ юумэ үзэхэш, – гэбэ Иисүүс. 51Тиин үргэлжэлүүлэн:

– Тэнгэриин яажа нээгдэхые, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүндэ Бурханай Эльгээмэлнүүдэй буухые, тэндэһээ дээшээ тэнгэри өөдэ дэгдэжэ байхые харахат гээд таанарта үнэниие хэлэнэб[+].

#### 2


(Мт 4:18-22; Мк 1:16-20; Лк 5:2-11)


Каанада болоһон түрэ найр

1Хоёр хоногой удаа Галилей[†] можын Каана хотодо түрэ найр болобо. Тэндэ Иисүүсэй эжынь байлсаа[+]. 2Мүн Иисүүсшье шабинартаяа түрэдэ уригдаһан байна. 3Үзэмэй дараһан архиин дууһахада, Иисүүсэй эжынь хүбүүндээ:

– Эдэмнай архигүй болоод байнал, – гэбэ.

4– Эжымни, эндэ Минии хэрэг юуб даа? Сагни үшөө ерээгүй, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

5– Энээнэйл хэхэ гэһэн юумэ хэгты, – гэжэ эхэнь зарасанарта хэлэбэ.

6Тэндэнь еврейнүүдэй[†] арюудхалай заншал сахилгада хэрэглэгдэдэг зургаан томо уһанай шулуун тогоонууд табяатай байгаа. Тогоон бүридэнь наян литрһээ зуун хорин литр хүрэтэр багтадаг һэн[+].

7– Тогоонуудаа уһаар дүүргэгты, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

Зарасанарынь тогоонуудые уһаар дүүргэбэ.

8– Зай, энээнһээ удхаад, түрэ найрые хүтэлэгшэдэ абаашагты, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

Тэдэнь абаашаба. 9Хүтэлэгшэнь үзэмэй архи болошоһон уһанһаа амсаад үзэбэ. Иимэ үзэмэй дараһан архи хаанаһаа бии болооб гэжэ тэрэ хүн мэдээгүй, гансал уһа удхаһан зарасанар лэ энээн тухай мэдэжэ байгаа. Найрай хүтэлэгшэнь хүрьгэн хүбүүе дуудаад, 10тэрээндэ:

– Хүн бүхэн түрүүшээр һайн үзэмэй дараһан архияа аягалаад, айлшадайнгаа һогтоходо муушаг архи табидаг. Харин ши һайн архияа мүнөө болотор хадагалаад байбаш, – гэбэ.

11Иигэжэ Иисүүс Галилей можын Каана хотодо гайхамшаг үзэгдэлнүүдэйнгээ[†] эхи табиба. Иигэжэ Иисүүс Өөрынгөө алдарые харуулһан, тиин шабинарынь Тэрээндэ этигэһэн юм.

12Энэ ушарай удаа Иисүүс эжытэеэ, аха дүүнэртэеэ, шабинартаяа хамта Капернаум ошоо. Тэндэ хэдэн үдэр байгаа һэн[+].


Һүмые арюудхалга

13[•]Еврейнүүдэй Паасхын[*] һайндэрэй болохонь ойртожо байхада, Иисүүс Иерусалим[†] ошобо[+]. 14Һүмын хорёодо наймаашадай сар, хони, гулабхаа гэхэ мэтые худалдажа байхыень, нүгөөдэ зариманайнь мүнгэ танга андалдажа байхыень Тэрэ хараба. 15Аргамжаар ута ташуур минаа хээд, Иисүүс тэдэ наймаашадые хони малтайнь хамта бултыень Һүмын хорёоһоо намнажа гаргаба, мүнгэ һолигшодой шэрээнүүдые хүмэрюулхэдэнь, тэдэнэй мүнгэ алтань иишэ тиишээ бутаран унаба. 16Гулабхаа наймаалагшадта Иисүүс:

– Эдэнээ эндэһээ абаашагты! Минии Эсэгын Гэр наймаанай газар бү болгогты! – гэбэ[+].

17Нангин[†] Бэшэг соо: «Танай Гэртэ дуратай байһамни Намайе дүлэн мэтээр бадараана!» – гэжэ бэшээтэй байһые Иисүүсэй шабинар һанаба[+].

18Теэд энэ үедэнь еврейнүүдэй ахамадууд оросолдон:

– Иимэ юумэ хэхэ эрхэтэй байһанаа гэршэлэн, Та ямар гайхамшагта үзэгдэлнүүдые харуулхабта? – гэжэ асууба[+].

19– Энэ Һүмэ[†] һандаргагты, тиигээд Би энээниие гурбан үдэр соо дахин бодхоохоб, – гэжэ Иисүүс еврейнүүдэй ахамадуудта хэлэбэ[+].

20– Энэ Һүмэ дүшэн зургаан жэлэй туршада баригдаа, харин Та гурбан үдэр соо барихаб гэнэ гүт?! – гэжэ еврейнүүдэй ахамадууд хэлэбэ.

21Һүмэ тухай хэлэхэдээ, Иисүүс Өөрынгөө бэе тухай хэлэһэн байгаа. 22Иисүүсэй амидырһан хойно Тэрэнэй һурагшад эдэ үгэнүүдыень һанаад, эдэ үгэнүүдтэнь болон Нангин Бэшэг соо баһа энэ ушар тухай бэшээтэй байһанда этигэбэ[+].


Иисүүс бүхы хүнүүдые мэдэнэ

23Паасхын һайндэрэй үедэ Иерусалимда Иисүүсэй үзүүлһэн гайхамшаг үзэгдэлнүүдые олон хүнүүд хараад, Тэрээндэ этигээ[+]. 24Теэд Иисүүс хэндэшье найдадаггүй һэн, ушарынь хадаа, Тэрэ болбол бүхы хүнүүдые мэдэдэг байгаа. 25Иисүүстэ ондоо хүнүүдэй хэлэһэнээр хүн тухай тухайлха хэрэггүй бэлэй, юундэб гэбэл, хүнэй сэдьхэл бодол Тэрэ Өөрөө мэдэдэг һэн.

#### 3


(Мт 21:12-13; Мк 11:15-17; Лк 19:45-46)


Иисүүстэ Никодим ерэбэ

1Еврейнүүдэй[†] ахамадай нэгэн болохо Никодим гэжэ фарисей байгаа[+]. 2Тэрэ нэгэ һүни Иисүүстэ ерээд:

– Рабби, Та Бурханай[†] эльгээһэн багшат гэжэ бидэ мэдэнэбди. Хэрбээ Бурханай үршөөгөөгүй һаа, Та иимэ гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] харуулжа шадахагүй һэнта, – гэжэ хэлээ һэн.

3– Дахин түрэһэн лэ хүн Бурханай хаан орониие үзэхэ гэжэ Би шамда үнэниие хэлэнэб! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ харюусаба.

4– Наһаяа хүсэһэн хүн яагаад дахин түрэхэ юм? Тиимэ хүн эхын умайда дахин орожо, хоёрдохиёо түрэхэгүй бшуу, – гэжэ Никодим Тэрээндэ хэлэбэ.

5– Би шамда үнэниие хэлэнэб: уһанһаа, Һүлдэһөө түрэһэн хүн лэ Бурханай хаан орондо орожо шадаха![+] 6Хүнэй бэеһээ түрэһэн юумэн бэе махабад мүн, имагтал Һүлдэһөө Һүлдэ түрэдэг. 7«Таанар дахин түрэхэ ёһотойт», – гэжэ Минии хэлэхэдэ бү гайхаарайт. 8Һалхин дуратайл газартаа һалхилдаг[*]. Һалхинай һалхилхые мэдэбэшье, хэзээ, хайшаа үлеэхыень таанар мэдэдэггүйт, Арюун Һүлдэһөө[†] түрөөшэд энээндэл адли юм.

9– Тиимэ юумэн ушарха аргатай аал? – гэжэ Никодим һураба.

10– Ши Израилиин багша аад, энээниие мэдэнэгүй аалши? – гэжэ Иисүүс харюудань хэлэбэ. – 11Бидэ өөһэдынгөө мэдэхэ, хараһан үзэһэн юумэн тухайгаал гэршэлнэбди гэжэ үнэн зүбые хэлэнэб, харин таанар бидэнэй гэршэ баримта буруушаанат. 12Газар дээрэхи юумэн тухай Минии хэлэхэдэ Намда этигэхэгүй аад, тэнгэриин юумэн тухай хэлэхэдэмни яагаад таанар этигэхэбта даа? 13Тэнгэриһээ буужа ерэһэн Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнһээ ондоо хэншье Тэнгэридэ гаража үзөөгүй ха юм[+]. 14Моисей[†] сүл губяар ябахадаа, зэдээр бүтээһэн могой өөдэнь үргөө юм[*], тэрээндэл адляар Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн өөдөө үргэгдэхэ ёһотой[+]. 15Тиигэбэл Тэрээндэ этигэдэг хүн бүхэн мүнхэ ами наһатай байха. 16Бурхан дэлхэйн хүнүүдтэ тон ехээр дурлаһандаа Өөрынгөө ори ганса Хүбүүе үргэл болгожо үгөө. Энэ Хүбүүндэ этигэдэг хүн бүхэн хосоронгүй, мүнхэ ами наһатай байха[+]. 17Бурхан дэлхэйнхидые зэмэлхын тула бэшэ, харин тэдэниие абархын тула Хүбүүгээ газарта эльгээгээ[+]. 18Тэрэ Хүбүүндэнь этигэдэг хүн гэмнүүлхэгүй, харин этигэдэггүй хүн мүнөөшье гэмнүүлээд байна, тиимэ хүн Бурханай ганса Хүбүүндэ этигээгүй бшуу[+]. 19Гэмнэлгын удхань иимэ: газар дэлхэйдэ Гэрэл туяагай ерэхэдэнь, хүнүүд шэг харанхы байдалда Гэрэл туяаһаа үлүү ехээр дурлаа, ушарынь гэхэдэ, хүнүүдэй үйлэ хэрэг муу муухай ха юм[+]. 20Муу юумэ хэдэг хүн гэрэл туяа үзэн ядадаг, муу муухай үйлэ хэрэгни элирэн мэдэгдэхэ гэжэ айгаад, гэрэл туяада ошодоггүй юм[+]. 21Харин үнэн сэхээр ажаһуудаг хүн гэрэл туяа тээшэ эрмэлзэнэ, тэрэнэй үйлэ хэрэгынь Бурханай урда хэгдэнэ гэжэ элирнэ бшуу.


Иисүүс болон Уһаар Арюудхагша Иоанн

22Удаань Иисүүс шабинартаяа хамта Иудей ошожо, тэндэ хэдэн сагай туршада хүнүүдые уһаар арюудхан байба[+]. 23Харин Иоанн тэрэ үедэ Шалээмэй хажуудахи Эноон голой уһаар арюудхажа байгаа. Тэрэ газарта уһан ехэ элбэг байһан юм. Хүнүүд Иоаннда ерэжэ, уһаар арюудхуулдаг һэн. 24Энэнь Иоаннай түрмэдэ хаагдахын урдахана болоһон ушар[+]. 25Нэгэтэ Иоаннай шабинар еврейнүүдэй арюудхалгын заншал тухай нэгэ еврейтэй арсалдаба[+]. 26Тэдэ Иоаннда ерээд:

– Рабби аа, Иорданай[†] саада бэедэ байхадаа нэгэ Хүн тухай хэлэһэнээ һанана гүт? Тэрэтнай баһал уһаар арюудханал, хүнүүд Тэрээндэ булта ошонол! – гэбэд[+].

27– Тэнгэриин үршөөгөөгүй юумэ хэншье абажа шадахагүй, – гэжэ Иоанн харюусаба. –[+] 28Таанар өөһэдөө «Би Бурханай табисуурта бэшэб, би миин лэ Тэрээнһээ урда эльгээгдэһэн байнаб», – гэжэ минии хэлэһэнэй гэршэнэрта[+]. 29Гэрлэхэ басагые гэртээ асарһан хүн тэрэ басаганай нүхэрынь гээшэ. Гэрлэхэ хүнэй хажууда зогсожо байһан дүтынь нүхэр хүбүүниинь тэрэнэй хэлээшые шагнан баясадаг. Тиин намдашье тиимэ ехэ баяр баясхалан тудаа[+]. 30Гэрлэхэ хүбүүнэй алдаршаха саг ерээ. Харин минии саг дүүрэжэ байна.

31Дээдын тэнгэриһээ ерэгшэ газарайхидһаа бултанһаань дээгүүр. Дэлхэйн хүн замби түбиһээ байжа, газарайхяар лэ хэлэдэг. Харин дээдын тэнгэриһээ Ерэгшэ бултанһаа дээгүүр юм. 32Тэрэ нюдөөрөө хараһанаа, шэхээрээ дуулаһанаа Өөрөө гэршэлэн хэлэнэ, теэд Тэрэнэй гэршэ баримтада хэншье этигэнэгүй. 33Тэрээндэ этигэһэн хүн Бурханай үнэн зүб байдагыень гэршэлнэ[+]. 34Бурханай эльгээгшэ Бурханай үгэ номноно, юундэб гэбэл, Бурхан Тэрээндэ Арюун Һүлдэ хизааргүй ехээр үршөөнэ. 35Эсэгэ Бурхан болбол Хүбүүндээ дуратай байжа, бүхы юумэ Тэрээнэйнгээ мэдэлдэ үгөө[+]. 36Бурханай Хүбүүндэ[†] этигэдэг хүн хэтэ мүнхын ажамидаралда хүртэхэ, харин энэ Хүбүүниие буруушааһан хүн хэтын амидарал үзэхэгүй, Бурханай уур сухал хододоо хүргэжэ байха[+].

#### 4


Иисүүс ба самаряан эхэнэр

1-3Иисүүс Иоаннһаашье олон шабинартай боложо, Иоаннһаашье олон хүнүүдые уһаар арюудхана гэжэ фарисейнүүд[†] дуулаба. (Үнэхөөрөө Иисүүс Өөрөө хэнииешье уһаар арюудхадаггүй, харин Тэрэнэй шабинарынь арюудхадаг байгаа.) Иисүүс энээниие мэдээд, Иудейһээ гаража, һөөргөө Галилейдэ[†] ошобо[+][+]. 4Тэрэнэй харгы Самариин[†] газар дайдаар ошоһон байна[+]. 5Тиин Сихар гэжэ нэрэтэй самаряан хотодо Иисүүс хүрэжэ ерэбэ. Тэрэ хотонь Иосиф гэжэ хүбүүндээ Яковай үгэһэн хубита газарһаа холо бэшэ оршодог һэн[+]. 6Тэндэнь Яковай худаг[†] байдаг һэн ха. Иисүүс харгыдаа эсээд, тэрэ худагай хажууда ерэжэ, амархаяа һууба. Тиихэдэ хахад үдэр боложо байгаа.

7Худагһаа уһа удхахаяа самаряан эхэнэр ерэбэ.

– Намда уһа уулгажа хайрлыт, – гэжэ Иисүүс тэрэ эхэнэртэ хандаба. 8(Тэрэ үедэ Иисүүсэй шабинар эдихэ юумэ худалдажа абахаяа хото ошоһон байгаа.)

9– Иихэдээ хайшаа юм бэ? Та еврей хүн аад, самаряан эхэнэрһээ уһа эринэ гүт? – гэжэ тэрэнь Иисүүстэ гайхан хэлэбэ. (Ушарынь гэхэдэ, еврейнүүд[†] самаряануудтай нэгэ амһартаһаа юумэ уудаг эдидэггүй һэн.)

10– Бурханай[†] юу үршөөдэгые, шамһаа уһа эриһэн хүнэй Хэн байһые мэдэжэ байгаа һаа, ши өөрөө Тэрэниие гуйха бэлэйш, тиихэдэшни Тэрэ шамда амидаралта уһа үгэхэ һэн, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

11– Эзэмни аа, энэ худаг гүнзэгыл, харин Та уһа удхаха хүнэггүйлта. Тиигээд амидаралта уһа хаанаһаа олохобта? 12Манай үбгэ эсэгэ Яковай манда орхиһон энэ худагһаа тэрэ өөрөөшье, тэрэнэй хүбүүдыньшье, мал адууһанииньшье уудаг һэн лэ. Та Яковһаа дээгүүр хүн гүт?

13– Энэ уһа ууһан хүн дахин ундаа хүрэхэ. 14Харин Минии үгэхэ уһа ууһан хүн хэзээдэшье ундаа хүрэхэгүй. Минии үгэхэ уһан тэрэ хүнэй досоо булаг болон дэлгэржэ, мүнхын амидарал олгохо[+].

15– Эзэмни аа, намда тиимэ уһа үгыт даа, тиигээ һаатнай, би ундаа хүрэхэеэ болижо, иишэ уһанда ерэхэеэ болихолби.

16– Ошожо, үбгэеэ наашань дуудаад ерэ, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

17– Би нүхэргүйб, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

– Нүхэргүйб гэжэ ши зүб хэлээш. 18Ши таба дахин хадамда гарааш, мүнөө шамтай һуугша хүн үбгэншни бэшэ. Ши үнэн зүбөө хэлээш, – гэбэ Иисүүс.

19Тиихэдэнь эхэнэр:

– Эзэмни аа, Танай лүндэншэ байһые би ойлгожо байнаб, – гэжэ Иисүүстэ хэлэбэ. –[+] 20Манай үбгэ эсэгэнэр энэ хада дээрэ гаража Бурханда мүргэдэг һэн, тиихэдэ таанар гансал Иерусалимда[†] Бурханда мүргэхэ газар бии гэнэлта[+].

21– Эхэнэр аа, Намда этигэлши:[†] таанад Эсэгэ Бурхандаа энэ хада дээрэшье гаража, Иерусалимдашье ошожо мүргэхэгүйт, тиимэ саг ерэжэ байна. 22Хэндэ һүзэглэн мүргэдэгөө таанад мэдэнэгүйт, харин бидэ хэндэ һүзэглэн мүргэжэ байдагаа мэдэнэбди: юртэмсэ дэлхэйн абаралга[†] еврейнүүдһээ ерэхэ[+]. 23Бурханай Һүлдын үнэн зүбэй һургаһан ёһоор Эсэгэ Бурханда үнэн зүбөөр һүгэдэн мүргэхэ саг ерэжэ байна, ерээдшье байна! Энэнь үнэн бодото һүгэдэлгэ мүн. Эсэгэ Бурхан Өөрыень иигэжэл хүндэлхые хүсэнэ[+]. 24Бурхан болбол Һүлдэ мүн; тиин Бурханиие үнэн дээрээ хүндэлхэнь Һүлдын үнэн зүбэй һургаһан ёһоор Тэрээндэ һүгэдэн мүргэхэ болоно[+].

25– Бурханай табисуурта (ондоогоор хэлэбэл Христоос) ерэхэ, тиигээд бүгэдые манда ойлгуулха гэжэ мэдэнэб, – гэжэ эхэнэр хэлэбэ[+].

26– Тэрэшни Биб, шамтай мүнөө хөөрэлдэгшэ, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

27Энэ үедэ Тэрэнэй шабинар бусажа ерэбэ. Иисүүсэй самаряан эхэнэртэй хөөрэлдэжэ байхада ехээр гайхалдабашье, юумэ асуубагүй. 28Тэрэ эхэнэрынь домбоёо хаяжа, хото ошожо, хүнүүдтэ:

29– Наһаараа хэһэн бүхы юумэнүүд тухаймни намда хэлэжэ үгэһэн Хүниие таанар ошожо харагты. Магад, Тэрэ Бурханай табисуурта аалам? – гэжэ дуулгаба.

30Тэдэ хүнүүд хотоһоо гаража, Иисүүстэ ошобо. 31Энэ үедэ шабинарынь:

– Рабби аа, эдеэлэгты! – гэжэ гуйба.

32– Эдихэ юумэн Намда бии, тэрээн тухаймни таанад мэдэнэгүйт, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

33– Магад, Энээндэмнай хэн нэгэн эдихэ юумэ асараа гү даа? – гэжэ шабинарынь өөһэд хоорондоо хөөрэлдэбэ.

34– Намайе эльгээһэн Бурханай хүсэл дурыень бэелүүлэн, Намда даалгаһан ажалыень түгэсхэхэ – Минии хоол мүн, – гэжэ Иисүүс тэдэндээ ойлгуулба. –[+] 35«Үшөө дүрбэн һараһаа таряа хуряаха саг ерэхэ» гэжэ таанар хэлэдэг бэшэ гүт? Харин мүнөө нюдөө нээгээд, таряалангай газар тээшэ харагты даа: талха таряан эдеэшэжэ, хадаха хуряахаар бэлэн болоод, халюуран сайран байна лэ[+]. 36Таряа хадагша өөрынгөө түлөөһэ абадаг, мүнхэ амидаралай тула ургаса хуряадаг юм, тиин таряа таригшашье, таряа хадагшашье адли баясадаг байна[+]. 37«Нэгэниинь таридаг, нүгөөдэнь хададаг» гэһэн оньһон үгэ мүнөө баталагдаба гээшэ. 38Таанарай урдань ажаллаагүй, бусадай хэһэн ажалай үрэ дүндэ хүртэхынтнай тула таряа хадахыетнай Би эльгээнэб.

39«Тэрэ хүн наһаараа хэһэн бүхы юумэнүүд тухаймни намда хэлэжэ үгөө» гэһэн эхэнэрэй ашаар, энэ хотын олон тоото самаряан зон Иисүүстэ этигэбэ. 40Самаряанууд Иисүүстэ ерэжэ, маанадтай үлыт даа гэжэ гуйба. Иисүүс тэндэ хоёр үдэрөөр үлэбэ. 41Самаряануудтай хөөрэлдэхэдэнь, Иисүүстэ бүри олон хүн этигэбэ.

42– Бидэ Танай хэлэһэнээр тухайлна бэшэбди, харин энэ Хүнэй хэлэһые өөһэдөө шагнаад байхадаа, энэ Хүн үнэхөөрөөл дэлхэйн зоной Абарагша байна гэжэ одоол мэдээбди, – гэжэ тэрэ эхэнэртэ самаряанууд хэлэбэд[+].


Түшэмэлэй хүбүүе абарба

43Хоёр хоноод, Иисүүс тэндэһээ Галилей ошобо. 44«Лүндэншые түрэһэн нютагтань хүндэлдэггүй», – гэжэ Иисүүс Өөрөө хэлээ һэн[+]. 45Галилейдэ ерэхэдэнь, галилейнхин баяртайгаар угтаба, юундэб гэхэдэ, Иерусалимда болоһон найрта хабаадалсажа, тэндэ Иисүүсэй бүтээһэн бүхы гайхамшаг хэрэгүүдые хараһан байгаа бшуу[+].

46Иисүүс Галилейн Каанада дахин ерэбэ. Түрүүн энэ һуурида юрын уһа үзэмэй дараһан архи болгоо һэн. Капернаумда ажаһуудаг нэгэ түшэмэлэй хүбүүниинь ехээр үбдэжэ байгаа[+]. 47Иисүүс Иудейһээ Галилейдэ бусаа гэжэ дуулаһаар, тэрэ түшэмэл Иисүүстэ ерэжэ:

– Капернаумда ерэжэ, үхэхэеэ байһан хүбүүем аргалыт даа, – гэжэ гуйба.

48– Гайхамшаг дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] хэрэгүүдые үзөөгүй һаа, хэнтнайшье этигэхэгүйл! – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

49– Эзэмни! Хүбүүнэймни наһа бараагүйдэ Капернаум ошоёл даа! – гэбэ түшэмэл.

50– Гэртээ хари, хүбүүншни амиды мэндэ байха, – гэбэ Иисүүс.

Тиихэдэнь тэрэ хүн Иисүүсэй хэлэһэн үгэнүүдтэ этигэжэ, замдаа мордобо. 51Бүри харгыдаа ябахадань, түшэмэлые зарасанарынь угтажа, хүбүүншни элүүр мэндэ болоо гэжэ дуулгаба.

52– Хүбүүнэймни бэень хэды сагта бараг болооб? – гэжэ тэрэ асууба.

– Үсэгэлдэр, үдэрэй нэгэ сагта халууниинь буураа, – гэжэ тэдэ харюусаба.

53«Хүбүүншни амиды мэндэ байха», – гэжэ Иисүүсэй хэлэһэн эгээл тэрэ сагта хүбүүмни эдэгээ гэжэ эсэгэнь мэдэрбэ. Тиигэжэ түшэмэл өөрөөшье, тэрэнэй гэртэхиньшье Иисүүстэ этигэбэ[+].

54Энэ Иудейһээ Галилейдэ ерэхэдээ Иисүүсэй харуулһан хоёрдохи гайхамшаг хэрэг мүн[+].

#### 5


Хониной сөөрэмэй хажууда эдэгээбэ

1Удаань еврейнүүдэй[†] һайндэр болобо. Иисүүс Иерусалим[†] ошоо бэлэй. 2-4Еврей хэлээр Бэтзатаа гэжэ нэрэтэй томо сөөрэм бии һэн, тэрэнь Иерусалимдахи Хониной хаалгын хажууда байгаа. Тэрэ сөөрэмэй хажууда табан һарабшанууд доро олон үбшэн зон хэбтээ. Тэдэнь һохор, дохолон, саа үбшэнтэн бэлэй[*][+]. 5Гушан найман жэл соо үбдэжэ байһан нэгэ хүн тэдэнэй дунда бии һэн. 6Иисүүс тэрэ хүнэй хэбтэхые харахадаа, иимэ удаан үбдэжэ байһыень мэдээд:

– Ши элүүр мэндэ болохоёо һанана гүш? – гэжэ асууба.

7Үбшэн хүниинь:

– Эзэмни, уһанай салгидахада нэгэшье хүн намайе сөөрэмдэ шунгуулхагүйл. Уһанда орохоёо ошомсоорни, намһаа урда ондоо хүн орошонол, – гэжэ харюусаба.

8– Ши бодо, дэбисхэрээ абаад яба, – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ[+].

9Үбшэн хүниинь тэрэ дороо элүүр боложо, дэбисхэрээ абаад ябаба.

Тиихэдэ субботын, еврейнүүдэй амаралтын үдэр һэн. 10Еврейнүүдэй ахамадууд аргалуулһан хүндэ хандан:

– Мүнөөдэр суббото.[†] Ши дэбдихэрээ абажа ябаха ёһогүйш! – гэбэд[+].

11– Намайе эдэгээһэн хүн «дэбисхэрээ абаад яба» гээ һэн, – гэжэ тэрэнь харюусаба.

12– «Дэбисхэрээ абаад яба» гээд шамда хэлэһэн Хүн Хэн гээшэб? – гэжэ тэдэнь һураба.

13Теэд аргалуулһан хүниинь Тэрэниие мэдэхэгүй байгаа, юундэб гэбэл, Иисүүс тэндэ байһан олон зоной дундуур далда орожо ошоһон байгаа. 14Хожомынь Иисүүс тэрэ хүниие Һүмэ[†] соо олоод:

– Зай, одоо ши элүүр мэндэ болобош. Саашадаа бүри муу юумэн болохогүйн тула ондоо нүгэл[†] бү хэ, – гэбэ.

15Тиихэдэнь тэрэ хүн ахамадуудта һөөргөө ошожо, намайе Иисүүс эдэгээгээ гэжэ дуулгаба. 16Иимэ юумэ субботодо хэһэнэйнь түлөө еврейнүүдэй ахамадууд Иисүүсые мүрдэжэ захалба[+].

17Теэд Иисүүс тэдэндэ:

– Минии Эсэгэ хододоо ажаллажа байдаг, Бишье баһал ажалланаб, – гэжэ харюусаба.

18Тиихэдэнь еврейнүүдэй ахамадууд Иисүүсые алаха гэжэ бүри ехээр оролдобо: хорюултай байһан субботын үдэр ажаллахаһаа гадна, Бурханиие[†] Эсэгэмни гэхэдээ, Өөрыгөө Бурхантай зэргэсүүлбэ гэлдэбэ[+].


Иисүүстэ Бурханай үршөөһэн эрхэ байна

19Теэд Иисүүс тэдэндэ харюусаба:

– Би таанарта үнэниие хэлэнэб: Хүбүүниинь Өөрынгөө дураар юушье хэжэ шадахагүй. Эсэгэнь хайшан гээд хэнэб, тэрээнииень хараад лэ Хүбүүниинь хэдэг. Эсэгэнь юу хэнэб, тиимэл юумэ Хүбүүниинь хэдэг. 20Юундэб гэбэл, Эсэгэнь Хүбүүндээ дуратай ушарһаа Өөрынгөө хэдэг бүхы юумэ Хүбүүндээ харуулдаг юм. Эсэгэнь Тэрээндэ бүришье ехэ гайхамшаг дүлгэ тэмдэг[†] харуулха байна, таанар бултадаа үшөөл гайхахат[+]. 21Эсэгэнь үхэһэн хүнүүдые амидыруулдаг, тиин Хүбүүнииньшье дуратайл хүнүүдээ амидыруулдаг[+]. 22-23Эсэгэнь хэнииешье шүүбэрилдэггүй. Эсэгыень хүндэлдэгтэл адляар Хүбүүень бултанай хүндэлжэ байхын тула зарга шүүбэри хэхэ бүхы эрхэеэ Тэрэ Хүбүүндээ дамжуулан үгөө. Хүбүүе хүндэлөөгүй һаа, эльгээһэн Эсэгыеньшье баһал хүндэлнэгүй гээшэ[+][+].

24Би таанарта үнэниие хэлэнэб: Минии үгэ дуулаһан хүн, Намайе эльгээгшэ Эсэгэдэ этигэдэг хүн хэтэ мүнхэдөө амиды ябаха. Тиимэ хүн гэмнүүлхэгүй, тиимэ хүн үхэлһөө абарагдан, амидырха[+]. 25Би таанарта үнэниие хэлэнэб: Бурханай Хүбүүнэй[†] хэлэһые наһа бараһан хүнүүдэй дуулаад, амидырха саг ерэжэ байна, мүнөө ерээдшье байна[+]. 26Эсэгэнь мүнхэдөө амидаралгын шанартай, тиин Хүбүүгээшье Тэрэнь иимэ шанартай болгоо[+]. 27Зарга шүүбэри хэхэ эрхэ засагые Эсэгэнь Хүбүүндээ үгөө, ушарынь гэбэл, Хүбүүниинь Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн мүн[+]. 28Таанар энээндэ бү гайхаарайт. Юундэб гэбэл, үхэһэн хүнүүд бултадаа дахин амидыраад, Хүбүүнэй дууень дуулажа,[+] 29үхээриингээ газарһаа гараха – һайн юумэ хэһэн хүнүүд амиды мэндэ ябаха, муу юумэ хэһэн хүнүүд гэмнүүлхэ[+]. 30Би Өөрынгөө дура зоргоор юушье хэжэ шадахагүйб. Эсэгынгээл хэлээшээр шүүбэрилнэб, тиин Минии зарга шүүбэри – үнэн зүб юм, ушарынь гэбэл, Би Өөрынгөө дураар юумэ хэнэ бэшэб, харин Намайе эльгээгшэ Эсэгын дура хүсэлөөр болоноб[+].


Иисүүс тухай гэршэнүүд

31Хэрбээ Өөр тухайгаа Өөрөө хэлээ һаамни, Минии гэршэнүүд үнэн зүб бэшэ байха һэн[+]. 32Зүгөөр Намайе гэршэлдэг нэгэ гэршэ бии. Нам тухай тэрэнэй гэршэлэн хэлэдэг бүхы үгэнүүд үнэн зүб гэжэ би мэдэнэб. 33Таанар өөһэдынгөө хүнүүдые Иоаннда эльгээгээ һэнта, тиин тэрэ хүн үнэн зүб гэршэ баримта үгөө һэн[+]. 34Теэд хүнүүдые Өөрынгөө гэршэ болгохо гэжэ оролдоһоноймни хэрэг Намда үгы, харин таанарайл абарагдахын түлөө тэдэниие гэршэ болгон баринаб. 35Иоанн болбол ялагар һаруул дэн мэтэ байгаа. Тэрэнэй гэрэл туяагай хажууда таанар ойр зуура баясаха хүсэлэнтэй байгаат[+]. 36Харин Иоаннайхиһаашье ехэ Нам тухай гэршэ бии юм. Эсэгэһээмни үгтэһэн гайхамшаг хэрэгүүдые бүтээһэмни Намайе Эсэгэмни эльгээгээ гэжэ гэршэлнэ![+] 37Намайе эльгээһэн Эсэгэ тиигэжэ Нам тухай Өөрөө гэршэлнэ. Эсэгымни үгэ хэлэхые таанар хэзээдэшье дуулаа шагнаагүйт, Өөрыень таанар хэзээдэшье хаража үзөөгүйт. 38Тэрэнэй хэлэһэн үгые таанар зүрхэ сэдьхэлдээ хадуужа ябанагүйт, юундэб гэбэл, Тэрэнэй эльгээһэн Нэгэндэ таанар этигэнэгүйт. 39Мүнхын амидарал олохобди гэжэ этигэн, таанар Нангин[†] Бэшэгые оролдосотойгоор шудалнат. Теэд Нангин Бэшэгтэшье Нам тухай гэршэлэн хэлэгдэнэ![+] 40Тиибэшье Намда ерэжэ, мүнхын амидаралда хүртэхэ дурагүй байналта.

41Хүнүүдэй магтаал Намда хэрэггүй[+]. 42Би таанарые һайса мэдэнэб: таанар Бурханда дуратай бэшэт! 43Би Өөрынгөө Эсэгын дура хүсэлөөр ерээб – теэд таанар Намайе хүлеэжэ абанагүйт. Харин нэрэ хүндэдэ дуратай ондоо хүнэй өөрынгөө хүсэлөөр ерэхэдэнь, таанар тэрэниие хүлеэн абахат![+] 44Таанар бэе бэедээ магтуулхаяа ехээр хүсэнэт, харин Бурханай магтаалда хүртэхэ гэжэ оролдоногүйт! Таанартал адли хүнүүд Намда этигэхэ аал[+]? 45Эсэгынгээ урда таанарые зэмэлхэеэ ерээ гэжэ Намайе бү һанагты. Таанарые Моисей[†] зэмэлхэ, харин таанар Моисейдэ найдадаг ха юмта. 46Хэрбээ таанар Моисейн үгэдэ үнэншөө һаа, Миниишье үгэдэ үнэншэхэ ёһотой байгаалта, юундэб гэбэл, Нам тухай Моисей бэшээ юм[+]. 47Теэд Моисейн бэшэһэн үгэнүүдтэ үнэншөөгүй аад, таанар Минии хэлэһэн үгэдэ этигэхэ аалта?

#### 6


(Мт 14:13-21; Мк 6:32-44; Лк 9:10-17)

1[•]Энээнэй һүүлдэ Иисүүс Галилейн[†] гэхэ гү, али Тибериадай нуурай нүгөө эрьедэ гараба. 2Хойноһоонь олон зон дахалдаба, юундэб гэхэдэ, үбшэн хүнүүдые гайхамшаг аргаар Иисүүсэй эмнэн эдэгээхые үзэһэн хараһан байна бшуу. 3Иисүүс шабинартаяа хамта хада дээрэ гаража һууба. 4Еврейнүүдэй[†] Паасхын һайндэр болохонь ойртожо байгаа[+]. 5Иисүүс урдаһаань олон зоной ерэжэ ябахые хараад, Филипптэ хандан:

– Эдэ зониие эдеэлүүлхэ хилээмэ хаанаһаа худалдажа абахамнайб? – гэжэ хэлэбэ[+]. 6Иисүүс юу хэхэеэ мэдэжэ байгаад, Филиппые туршан тиигэжэ хэлээ бшуу.

7– Хоёр зуун динари[*] мүнгөөр хилээмэ худалдажа абаад, зүһэм зүһэмөөршье хубаагаа һаа, бултанда хүртэхэгүйл, – гэжэ Филипп харюусаба.

8Шабинарайнь нэгэн, Симон Пётрой дүү Андрей:[+]

9– Эндэ байһан нэгэ хүбүүндэ таба монсогор ешмээн хилээмэн, хатааһан хоёр загаһа бии. Теэд иимэ олон хүндэ энэнь яажа хүртэхэб даа? – гэжэ хэлэбэ.

10– Хүнүүдые һуулгагты, – гэжэ Иисүүс захирба.

Тэрэ газартань үдхэн ногоон ургажа байгаа. Тэндэнь табан мянга шахуу ганса эрэшүүл байлсаа. 11Иисүүс хилээмыень абаад, Бурханда[†] баясхалан хүргэжэ, тэндэ һуугшадта хубаан үгэбэ. Мүн загаһыень баһал хүн бүхэндэ дураарнь хубаажа үгэбэ[+]. 12Хүнүүдэй эдеэлжэ садахадань, Иисүүс:

– Үлөөшэ хилээмэеэ бултыень суглуулагты, юушье бү орхигты, – гэжэ шабинартаа хэлэбэ.

13Таба монсогор ешмээн хилээмэнһээнь үлэһэн зүһэмүүдые арбан хоёр түрсүүг дүүрэтэр шабинарынь суглуулба. 14Иисүүсэй хэһэн иимэ гайхамшаг хэрэгүүдые хараад:

– Энэмнай дэлхэйн зондо ерэхэ ушартай байһан ёһоороол тэрэ Лүндэншэ байна! – гэжэ хүнүүд хэлсэбэ[+].

15Эдэ хүнүүд Намайе барижа, баалалтаар[†] хаан болгожо табихаяа байна гэжэ ойлгоод, Иисүүс гансаараа дахин хада өөдэ гараба.


Иисүүс уһан дээгүүр ябана

16[•]Үдэшэ болоходо Иисүүсэй шабинарынь нуурай эрьедэ ошобо. 17Онгосодо һуугаад, нуурай нүгөө бэедэ оршодог Капернаум хото тамаран ошобо. Харанхы болобошье, Иисүүс үшөө ерээдүй байгаа. 18Тэрэ үедэ шанга һалхин боложо, нуур ехээр долгилбо. 19Нуурай эрьеһээ таба-зургаан модо газарта онгосоороо тамаржа ошоод, шабинарынь Иисүүсэйнгээ нуурай уһан дээгүүр алхалан, онгосодонь дүтэлжэ ябахые хараба. Тэдэн ехээр айжа мэгдэбэ.

20– Энэ Биб, бү айгты! – гэбэ Иисүүс. 21Шабинарынь Иисүүсые онгосодоо һуулгаха һанаатай байба, теэд онгосонь тэрэ дороо зориһон эрьедээ хүрэжэ ерэшэбэ.


Иисүүс – Амидаралай хилээмэн мүн

22Нүгөөдэрынь нуурай саана үлэһэн хүнүүд үсэгэлдэр гансахан лэ онгосо байгаа бэлэй гэжэ һанаба. Теэд Иисүүс шабинартайгаа хамта тэрэ онгосодо һуугаагүй, һурагшадынь амяараа тамаран ошоо гэжэ тэдэ зон мэдэжэ байгаа. 23Тиихэдэ Тибериадаһаа зон хэдэн онгосонуудта һуугаад, Эзэнэй[†] Бурханда баясхалан хүргэһэнэй һүүлдэ олошоруулагдаһан хилээмэ зоной эдиһэн газарта тамаран ерэбэ. 24Теэд тэндэнь Иисүүсшье, шабинарыньшье байбагүй, тиимэһээ тэндэ байһан зон онгосонуудта һуугаад, Иисүүсые бэдэржэ, Капернаум руу тамаран ошобо. 25Нуурай нүгөө эрьедэ тэдэнэр тамаран ерэжэ, Иисүүсые олоод:

– Багша аа, Та хэзээ иишэ ерэһэн байбат? – гэжэ асууба.

26Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Таанар гайхамшаг дүлгэ тэмдэгүүдые[†] үзэһэн хараһанһаа бэшэ, харин хилээмэ эдижэ садаһан дээрэһээл Намайе бэдэрнэт гэжэ таанадта үнэн зүбые хэлэнэб. 27Теэд таанар саг зуурын эдеэндэ һаналаа бү табигты, харин мүнхын амидарал олгодог эдеэндэ һаналаа табигты. Тиимэ амидаралые таанарта Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн үгэхэ, Бурхан Эсэгэ Тэрээндэ эрхэ засагаа үршөөгөө юм[+].

28– Бурханай заабари бэелүүлхын тула бидэ юу хэхэ ёһотойбибди? – гэжэ тэдэнь асууба.

29– Бурханай эльгээһэн хүндэ таанар этигэгты, тиихэдээл Бурханай хэрэгые бүтээһэн болохот, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

30– Теэд ямар дүлгэ тэмдэгыетнай хараад, бидэ Танда этигэхэ болонобди? Та юу хэхэбта? – гэжэ тэдэ асууба. –[+] 31Манай үбгэ эсэгэнэр сүл губида ябахадаа, манна[*] эдидэг байгаа. «Тэнгэриһээ тэдээндэ хилээмэн үгтөө», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшэгдэнхэй[+].

32Тиихэдэнь Иисүүс:

– Би таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: Бурханай хилээмэ таанарта Моисей[†] үгөөгүй, тиимэ ёһотой хилээмэ Минии Эсэгэ Бурхан таанарта үгэдэг. 33Юундэб гэбэл, Бурханай хилээмэн[†] Тэнгэриһээ буужа ерээд, энэ дэлхэйн зондо ажамидарал үгэгшэ мүн, – гэжэ харюусаба.

34– Эзэн аа, бидэндэ тиимэ хилээмэ хододоо үгэжэ байгыт! – гэжэ тэдэнь хэлэбэ[+].

35– Би Өөрөө ажамидаралай хилээмэн гээшэб. Намда ерэдэг хүн хэзээдэшье үлэн хооһон байхагүй, Намда этигэдэг хүн хэзээдэшье ундаа хүрэхэгүй[+]. 36Теэд энээниие өөһэдөө үзэһэн хараһаншье һаа, этигэнэгүйт гэжэ таанарта хэлээ һэм. 37Минии Эсэгын Намда үгэһэн хүн бүхэн Намда ерэхэ. Намда ерэһэн хүниие Би намнахагүйб[+]. 38Юундэб гэхэдэ, Өөрынгөө дураар юумэ хэхэеэ Би тэнгэриһээ буужа ерээ бэшэб, харин Намайе эльгээһэн Эсэгын дура хүсэлые бэелүүлхэеэ ерээб[+]. 39Намайе эльгээһэн Эсэгын дура хүсэлынь иимэ: Тэрэнэй Намда үгэһэн хүнүүдэй нэгыеньшье хосороонгүйгөөр, һүүлшын Үдэртэ бүгэдые амидыруулха[+]. 40Юундэб гэбэл, Минии Эсэгын дура хүсэлынь иимэ: Бурханай Хүбүүе харадаг, Тэрээндэ этигэдэг хүн бүхэн мүнхэ наһатай байха. Тиин һүүлшын Үдэр Би тэдэниие амидыруулхаб[+].

41Би Тэнгэриһээ буужа ерэһэн хилээмэн гээшэб, – гэжэ Иисүүсэй хэлэхэдэнь, тэндэ сугларагшадай дунда гэмэрэлдээн болобо.

42– Энэмнай Иосифой хүбүүн Иисүүс ха юм? Тиимэ бэшэ аал? Бидэ Тэрэнэй эсэгыеньшье, эхыеньшье мэдэхэбди. Теэд «Би тэнгэриһээ буужа ерээб», – гэжэ энэ юундэ хэлэнэб? – гэлдэбэ тэдэнь[+].

43– Таанар бү гэмэрэлдэгты. 44Минии Эсэгэ хэниие Намда ерүүлнэб, тэрэл хүн Намда ерэжэ шадаха. Иимэ хүниие һүүлшын Үдэртэ Би амидыруулхаб[+]. 45«Бүхы хүнүүдые Бурхан һургаха», – гэжэ лүндэншэд бэшэһэн байна. Эсэгын үгэ дуулажа, Тэрэнэй һургаал[†] ойлгожо абаһан хүн Намда ерэхэ[+]. 46Теэд Эсэгые хэншье хараагүй юм. Тэрэниие Бурханһаа Ерэгшэл гансаараа хараа[+]. 47Таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: Намда этигэдэг хүн мүнхэ наһанда хүртөөд байна. 48Би ажамидаралай хилээмэн гээшэб. 49Таанарай үбгэ эсэгэнэр сүл губида ябахадаа, ман эдибэшье, үхэһэн байна. 50Харин тэнгэриһээ буужа ерэһэн хилээмэһээ эдиһэн хүн хэзээдэшье үхэдэггүй. 51Би Тэнгэриһээ буужа ерэһэн амиды хилээмэн гээшэб. Энэ хилээмые эдиһэн хүн мүнхэ наһатай болохо. Тэрэ хүндэ Минии үгэхэ хилээмэн хадаа Минии бэемни гээшэ, тиин энэ бэеэ бүхы дэлхэйн ажамидаралай түлөө Би үгэнэб[+].

52Тиихэдэнь еврейнүүдэй хоорондо гани халуун арсалдаан болобо:

– Энэ хүн хайшан гээд өөрынгөө бэеые манда эдюулхэнь гээшэб?!

53Иисүүс харюусаба:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэйл бэе эдидэг һаа, Тэрэнэйл шуһа уудаг һаа, амидаралгын шанартай байхат гэжэ таанарта үнэн зүбые хэлэнэб[+]. 54Минии бэе эдидэг, Минии шуһа уудаг хүн мүнхэ наһатай болобо – тиин тэрэ хүниие Би һүүлшын Үдэртэ амидыруулхаб. 55Минии бэе хадаа ёһотой эдеэн гээшэ, Минии шуһа хадаа ёһотой унда гээшэ. 56Минии бэе эдидэг хүн, Минии шуһа уудаг хүн Минии досоомни байна, Би баһал тэрэнэй досоонь байнаб[+]. 57Намайе эльгээһэн Эсэгэмни мүнхэдөө амидаралгын шанартай юм. Тэрэ Минии амидаралай эхин болоно. Энээндэл адли, Би Намайе эдидэг хүнэй амидаралай эхин байхаб. 58Тэнгэриһээ бууһан хилээмэн – энэ байна. Үбгэ эсэгэнэрэйтнай эдеэд үхэһэн хилээмэн иимэ бэшэ һэн. Харин энэ хилээмэ эдидэг хүн мүнхэ наһатай байна.

59Капернаумай мүргэлэй[†] гэр соо һургаалаа номноходоо, Иисүүс тиигэжэ хэлэдэг һэн.


Зарим шабинарынь Иисүүсые орхёод арилба

60Эдэ үгэнүүдые шагнаһан олон шабинарынь:

– Энэнь жэгтэй һонин һургаал байнал! Шагнахыншье аргагүйл! – гэлсэбэ.

61Тэрэнэй үгэнүүд шабинарайнь дура гутааба гэжэ мэдээд, Иисүүс тэдэндээ иигэжэ хэлэбэ:

– Эдэ үгэнүүдни таанад соо һэжэг түрүүлнэ гү? 62Теэд Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй түрүүшээр байһан орондоо дэгдэн бусахые харахадаа, юун гэхэбта[+]? 63Ажамидарал гансал Һүлдэһөө эхи абадаг, харин хүнэй бэе эндэ юушье хэжэ шадахагүй. Таанадта Минии хэлэһэн үгэнүүд хадаа Һүлдэ, Ажамидарал гээшэ[+]. 64Теэд заримантнай Намда этигэнэгүйл.

Хэн Тэрээндэ этигэнэгүйб, хэн Тэрээниие барижа үгэхэб гэжэ Иисүүс анханһаа мэдээд байгаа[+]. 65Иисүүс саашань үргэлжэлүүлэн хэлэбэ:

– Эсэгымни үршөөлгүйгөөр хэншье Намда ерэжэ шадахагүй гэжэ би таанадта хэлээ һэнби.

66Энээнһээ хойшо Иисүүсэй олон шабинарынь Тэрэниие орхёод, саашадаа Тэрээнтэй ябалсаагүй. 67Өөрын арбан хоёр шабиһаа Иисүүс һураба:

– Магад, таанаршье Намайе орхихо һанаатай гүт?

68– Эзэн аа, бидэ ондоо хэндэ ошохомнай гээшэб? Тандал мүнхэ наһа олгодог үгэнүүд байна ха юм. 69Та Бурханай Арюун Хүбүүнта гэжэ бидэ этигэнэбди, мэдэнэбди, – гэжэ Симон Пётр харюусаба[+].

70– Би Өөрөөл Арбан хоёр таанадые шэлэжэ абаа бэшэ һэн гүб! Теэд таанадай нэгэн шолмос[†] байна! – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

71Иигэжэ Симон Искариодой хүбүүн Иуда[†] тухай Иисүүс хэлэһэн байна. Тэрэ Арбан хоёрой нэгэниинь байһан аад, һүүлээрнь Иисүүсые барижа үгэхэ[+].

#### 7


(Мт 14:22-33; Мк 6:45-51)


Иисүүс ба тэрэнэй аха дүүнэр

1Удаань Иисүүс Галилейгээр[†] ябаба. Иудейдэ ошохогүй гэжэ Тэрэ шиидэбэ, юундэб гэхэдэ, Иудейн ахамадууд Тэрэниие алаха һанаатай байгаа[+]. 2Еврейнүүдэй[†] Отог урса табилгын һайндэрэй найр болохоёо байба[+]. 3Аха дүүнэрынь Иисүүстэ хэлэбэ:

– Та эндэһээ гараад, Иудей ошогты! Танай бүтээдэг гайхамшаг хэрэгүүдые тэндэ ажаһуудаг һурагшадтнай хараг лэ[+]. 4Өөрынгөө үйлэ хэрэгые нюусаар хэдэг хүн алдар сууда гарахагүй бшуу. Харин Танай тиимэ гайхамшаг үйлэ хэрэгүүд тухайтнай бүхы дэлхэйн зон мэдэг лэ!

5Иисүүсэй аха дүүнэрыньшье Тэрээндээ этигэдэггүй байгаа. 6Иисүүс аха дүүнэртээ иигэжэ харюусаба:

– Минии саг үшөөл ерээдүй байна. Таанарта ямаршье саг таараха[+]. 7Дэлхэйн хүнүүд таанарта дурагүйлхэхэгүй, харин Намда тэдэ дурагүйлхэдэг, тэдэ хүнүүдэй үйлэ хэрэгэйнь ёро муутай байһые Би гэршэлэн харуулна ха юмбиб[+]. 8Таанар һайндэртөө ошогты. Би тэрэ найрта ошохогүйб, Минии саг үшөө ерээдүй байна.

9Иисүүс тиигэжэ хэлээд, Галилейдэ үлэбэ.


Иисүүс найр дээрэ

10Аха дүүнэрэйнгээ һайндэртэ ябаһан хойно Иисүүс баһа тиишэ бэеэ мэдүүлэнгүй ошобо. 11Еврейнүүдэй ахамадууд найрай үедэ Иисүүсые бэдэрбэ, хаана байнаб гэжэ һурагшалба. 12Иисүүс тухай ехэ арсалдаан улад зоной дунда болобо. Зарим нэгэниинь: «Энэ һайн хүн», – гэлдэбэ. Нүгөө зариманиинь: «Үгы, энэ хүн улад зониие мэхэлнэ», – гэжэ буруушааба. 13Теэд засагаархидһаа айжа, Иисүүс тухай сэхэ руунь хэншье хэлээгүй[+].

14Һайндэрэй хахад сагынь үнгэршэхэдэ Иисүүс Һүмэ[†] соо бии боложо, һургаалаа[†] номнобо. 15Еврейнүүдэй ахамадууд гайхалсан:

– Энэ хүн хаанашье һураагүй аад, иимэ ехэ юумэ хаанаһаа мэдэнэб? – гэлсэбэ.

16Иисүүс харюусаба:

– Энэ Минии бэшэ, харин Намайе эльгээһэн Бурханай[†] һургаал юм[+]. 17Тэрэнэй дура хүсэл дүүргэхэ һанаатай хүн һаа, энэ Бурханай һургаал гээшэ гү, али Би Өөрэһөөн хэлэжэ байна гүб гэжэ мэдэдэг болохо. 18Өөрэһөөн хэлэһэн хүн өөрыгөө магтуулхаяа оролдоно, харин Намайе эльгээһэн Бурханиие алдаршуулхаяа оролдогшо үнэн зүбые хэлэнэ, тэрэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ худал юумэн байхагүй[+]. 19Моисей[†] таанарта Хуули үгөө бэшэ аал? Теэд таанарай хэнтнайшье тэрэ Хуули сахинагүйл! Юундэ таанар Намайе алахаяа һананабта[+]?

20– Та досоогоо ада шүдхэртэй[†] байнат! Хэн Таниие алахаяа байнаб? – гэжэ зон харюусаба[+].

21Иисүүс харюудань иигэжэ хэлэбэ:

– Би нэгэл гайхамшаг хэрэг хэбэб, тиихэдэмни таанар бултадаа ехээр гайхалдаалта. 22Бишыхан хүбүүдэйнгөө бэлгэ отолуулха ёһо заншал таанарта Моисей захяа һэн (үнэндөө Мойсейһээ урда, үбгэ эсэгэнэр тиигэжэ захяа), тиигээд таанар субботодошье[†] отолуулна ха юмта. 23Моисейн Хуули эбдэхэгүй гэжэ хүниие субботодо отолуулжа байхадаа, субботодо хүнэй бэеые сүм эдэгээхэдэмни таанар Намда яахадаа ехээр сухалданабта[+]? 24Таанар гадаада талыень обёороод лэ, халирхайгаар бү шиидхэгты, харин үнэн зүб шиидхэбэри гаргагты![+]

25Иерусалимда[†] байгшадай зариманиинь иигэжэ хэлэбэ:

– Энэл хүниие засаг баригшад алахаяа һанана бэшэ аал? 26Теэд харыта, Энэ хүн һургаалаа нюунгүй сэхэ номнонол. Хэншье Тэрэниие хориногүйл… Энэ хүн үнэхөөрөө Бурханай табисуурта байна гэжэ, магад, засагаархиншье ойлгоо хаяа? 27Теэд Энэ хүн хаанаһааб гэжэ бидэ мэдэнэбди. Харин Бурханай табисууртын ерэхэдэ, Тэрэ хаанаһааб гэжэ хэншье мэдэхэгүйл[+].

28Тиихэдэнь Иисүүс һургаалаа Һүмэ дотор номножо байгаад:

– Таанар Намайе мэдэнэ гүт? Минии хаанаһаа ерэһэн тухай баһа мэдэнэ гүт? Би Өөрэһөөн ерээ бэшэб. Намайе эльгээгшэдэ этигэжэ болохо, зүгөөр таанар Тэрээниие мэдэхэгүйт. 29Харин Би Тэрээниие мэдэхэб, ушарынь нэрлэбэл, Би Тэрээнһээ ерээб, Намайе Тэрэ эльгээгээ, – гэжэ шангаар дуугарба[+].

30Тиигэжэ хэлэхэдэнь Иисүүсые засагаархин барижа хаахаяа һанаба, теэд хэншье Тэрээнэй ойро хүрэбэгүй, юундэб гэхэдэ, Тэрэнэй сагынь үшөө ерээдүй байгаа[+]. 31Теэд олон юрын зон Тэрээндэ этигэһэн байна.

– Бурханай табисуурта ерэхэдээ, Энэ хүнһөө үлүү ехэ дүлгэ тэмдэг[†] харуулжа шадаха аал? – гэжэ тэдэ зон хэлсэбэ[+].

32Иисүүс тухай арад зоной дунда арсалдаанай боложо байхые фарисейнүүд[†] дуулаба. Түрүү санаартан[†] ба фарисейнүүд Тэрэниие барижа хаагты гэжэ Һүмын харуулшадые эльгээбэ. 33Иисүүс тэрэ үедэ:

– Үшөө нэгэ заа таанартай суг байлсахамни, тиигээд Намайе эльгээһэн Эсэгэдээ ошохоб[+]. 34Таанар Намайе бэдэрхэт, теэд олохогүйт; Минии байха газарта ерэжэ шадахагүйт, – гэжэ хэлэбэ[+].

35Тиихэдэнь еврейнүүд өөһэд дундаа хөөрэлдэбэ:

– Үгы, бидэнэй Тэрэниие олохогүй ямар газарта Энэмнай ошохоёо түхеэрбэб? Али грегүүдэй дунда тарашоод байһан манай улад зондо ошожо, грегүүдые һургахаяа һанаба гү? 36«Таанар Намайе бэдэрхэт, теэд олохогүйт», «Минии байха газарта таанар ошожо шадахагүйт» гэхэдээ, ямар удхатайгаар Тэрэ хэлэбэб?


Амидаралта уһан

37Иисүүс һайндэрэй һүүлшын эгээл ехэ үдэрынь зондо иигэжэ айладхаба:

– Ангаһан хүн Намда ерээд, ундаа харяаг![+] 38Намда этигэдэг хүн тухай Нангин[†] Бэшэг соо «Тэрэнэй зүрхэнһөө амидаралта урадхал уһан урдаха» гэжэ бэшэгдэнхэй[+].

39Иисүүс тиигэжэ хэлэхэдээ, Арюун Һүлдэ[†] тухай хэлэбэ гээшэ: Иисүүстэ этигэһэн хүнүүд хожомынь Арюун Һүлдэтэй болохо ёһотой байгаа. Тэрэ үедэ Арюун Һүлдэ үшөө үгтөөдүй һэн, юундэб гэхэдэ, Иисүүс алдар солодо хүртөөгүй байгаа[+].

40Сугларһан зоной зариман Иисүүсэй үгэнүүдые шагнаад:

– Энэмнай хүнүүдтэ ерэхэ ёһотой тэрэ Лүндэншэ байнал! – гэлсэбэ[+]. 41Нүгөөдэ зариманиинь:

– Энэмнай Бурханай табисуурта байнал! – гэлсэбэ.

– Теэд Бурханай табисуурта Галилейһээ ерэхэ аал? – гэжэ бэшэ зариманиинь буруушааба. – 42Бурханай табисуурта болбол Давидай үри һадаһан[†] мүн, Давидай[†] түрэһэн Бэтлэһээм хотоһоо ерэхэ ёһотой гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй ха юм[+].

43Тиин зон Иисүүс тухай арсалдан, тэдэнэй һаналнуудынь тудалдаба[+]. 44Зариманиинь Иисүүсые барижа тушаахаяашье һанаба, теэд Тэрээндэ хэншье гар хүрэбэгүй.

45Һүмын харуулшадай түрүү санаартанда, фарисейнүүдтэ бусажа ерэхэдэнь:

– Юундэ таанар Тэрээниие наашань асараагүйбта? – гэжэ һураба.

46– Энэ хүндэ адляар нэгэшье хүн хэзээдэшье номноогүйл! – гэжэ харуулшад харюусаба.

47– Тэрэ хүн иихэдээ таанарыешье мэхэлбэ гү? – гэжэ фарисейнүүд харуулшадһаа асууба. – 48Теэд ахамадуудай дундаһаа гү, али фарисейнүүдэй дундаһаа нэгэшье хүн Тэрээндэ этигээ аал[+]? 49Хуули мэдэдэггүй харанхы мунхаг зон лэ Тэрээндэ этигэбэ гээшэ, тэдэ зон Бурханай хараалда[†] хүртөө!

50Нэгэтэ Иисүүстэй ерэжэ уулзаһан тэдэнэй нэгэн болохо Никодим бэшэндээ иигэжэ хэлэбэ:[+]

51– Хүниие гэмнэхэ гээ һаа, түрүүн тэрэ хүнэй хэлэһые шагнангүйгөөр, зэмыень тодоруулангүйгөөр шиидхэбэри гаргахые манай Хуули зүбшөөдэг юм гү[+]?

52– Зай, ши тиихэдээ баһал Галилейһээ хаяаш? Ши өөрөө Нангин Бэшэг шудала, тиибэл Галилейһээ нэгэшье лүндэншэ гарахагүй гэжэ өөрөө мэдэхэш, – гэжэ тэдэнь харюусаба[+].


Иисүүс ба эрэдээ урбаһан эхэнэр

53Удаань бултадаа гэр гэртээ хариба.

#### 8

1Иисүүс Элеон хада[†] дээрэ гараһан байна. 2Эртэ үглөөгүүр Иисүүсэй дахин Һүмэ[†] ерэхэдэ, бүхы зоной Тэрээндэ ерэхэдэнь, Иисүүс номнол айладхаба. 3Тиихэ үедэнь Хуули заадаг багшанар[†] ба фарисейнүүд[†] өөрынгөө эрэдэ урбаһан нэгэ эхэнэрые Иисүүстэ асарба. Тэрэ эхэнэрые зоной урда байлгаад, 4Иисүүстэ хандан:

– Багша аа, энэ эхэнэрые эрэдээ урбажа байхадань, бидэ балшыса баряабди, – гэбэд. – 5Иимэшүүлые шулуугаар шэдэжэ хэһээхэ ёһотой гэжэ Моисей[†] өөрынгөө Хуули дотор захяа һэн. Харин Та юу гэжэ хэлэхэбта[+]?

6Хуули заадаг багшанар ба фарисейнүүд юундэ тиигэжэ асуугааб гэбэл, Иисүүсые туршан үгэ алдуулаад, хожомынь гэмнэхэеэ һанаһан байгаа бшуу. Теэд Иисүүс доошоо тонгойгоод, хургаараа юушьеб газар дээрэ бэшэжэ байба[+]. 7Тэдэнь юумэ асуугаад һалабагүй, тиихэдэнь Иисүүс толгойгоо үргөөд, тэдэндэ хандажа:

– Таанарай хэнтнай нүгэл[†] хэзээдэшье хээгүйб, тэрэ хүнтнай энэ эхэнэрые түрүүн шулуудаг лэ! – гэбэ[+].

8Тиигээд Иисүүс дахин уруугаа хараад, газар дээрэ юумэ бэшэһэнээ үргэлжэлүүлбэ. 9Иисүүсэй тиигэжэ хэлэхыень дуулаад, тэндэ сугларһан зон хойно хойноһоо һубарилдан тараба, эгээн ехэ наһатайшуулынь түрүүн гаража ошоо. Удаань Иисүүс эхэнэртэй хоюулан лэ үлэбэ. 10Иисүүс толгойгоо өөдэнь үргөөд, эхэнэрһээ:

– Эхэнэр аа, бэшэ зон хаанаб? Шамайе хэншье зэмэлээгүй гү? – гэжэ асууба.

11– Хэншье зэмэлээгүй даа, Эзэн[†] аа, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

– Баһа Бишье шамайе зэмэлнэгүйб. Яба, дахин нүгэл бү хэ, – гэбэ Иисүүс.[*][+]


Иисүүс болбол дэлхэйе гэрэлтүүлэгшэ Гэрэл туяа мүн

12Иисүүс дахин тэдэнтэй хөөрэлдэбэ:

– Би дэлхэйе гэрэлтүүлэгшэ Гэрэл туяа гээшэб. Минии хойноһоо дахаһан хүн харанхы соогуур төөрижэ ябахагүй, харин амидарал олгодог гэрэл туяатай болохо[+].

13– Та Өөр тухайгаа Өөрөө гэршэлэн хэлэнэт. Тиимэһээ Танай гэршэлгэ[†] үнэн бэшэ, – гэжэ фарисейнүүд хэлэбэ[+].

14Иисүүс харюусаба:

– Хэрбээ Өөр тухайгаа Минии Өөрөөшье хэлээ һаамни, Минии үгэнүүдтэ этигэхэдэ болохо, юундэб гэбэл, Би хаанаһаа ерэһэнээ, хайшаа ошохо байһанаа мэдэнэб, харин таанар Минии хаанаһаа ерэһые, хайшаа ошохыемни мэдэнэгүйт[+]. 15Таанар хүнүүдтэл адли шүүбэрилнэт, харин Би хэнииешье шүүбэрилнэгүйб[+]. 16Теэд хүниие шүүбэрилбэлни, Минии зарга шүүбэри үнэн зүб байха һэн, юундэб гэхэдэ, Би гансаараа шүүбэрилнэ бэшэб, Намайе эльгээһэн Эсэгэмни Намтай хамта байна[+]. 17Тиин хоёр хүнэй гэршэлгэ үнэн зүб юм гээд таанарай Хуули дотор бэшээтэй[+]. 18Бидэ болбол хоёр гэршэбди: Намайе эльгээһэн Эсэгэ бидэ хоёр Минии тухай гэршэлнэбди[+].

19– Теэд Танай эсэгэ хаанаб? – гэжэ тэдэ һураба.

– Таанар Намайешье, Минии Эсэгыешье мэдэнэгүйт. Хэрбээ таанар Намайе мэдээ һаа, Минии Эсэгыешье мэдэхэ һэнта, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

20Һүмэдэ мүнгэ алта үргэдэг газарай хажууда зогсон номножо байхадаа, Иисүүс тиигэжэ хэлээ һэн. Хэншье Тэрээниие барижа тушаагаагүй, ушарынь нэрлэбэл, Тэрэнэй сагынь үшөө ерээдүй байгаа[+].


«Минии ошохо газарта таанар ошожо шадахагүйт»

21Иисүүс баһа иигэжэ хэлээ:

– Би һаяар ябахамни. Таанар Намайе бэдэрхэт, теэд нүгэлтэйгөө үхэхэт. Минии ошохо газарта таанар ошожо шадахагүйт[+].

22– «Минии ошохо газарта таанар ошожо шадахагүйт» гээшэнь ямар удхатайб? Али Энэмнай бэеэ хорложо үхэхэеэ һанаба гү? – гэжэ еврейнүүдэй[†] ахамадууд хөөрэлдэбэ.

23– Таанар доодо дэлхэйн ха юмта, харин Би дээрэһээ ерээб. Таанар энэ дэлхэйн хүнүүд гээшэт, Би энэ дэлхэйн бэшэб[+]. 24«Таанар нүгэлнүүдтэйгөө үхэхэт!» гэжэ Би таанарта хэлээб. «Би байгааб, байнашьеб»[*] гэхэдэмни үнэншөөгүй һаа, бултадаа нүгэлтэйгөө үхэхэт! – гэжэ Иисүүс харюусаба.

25– Тиихэдээ Та хэн гээшэбта? – гэжэ тэдэ асууба.

– Би хододоо Өөрыгөө хэн гээд нэрлэдэг һэнбиб, Тэрэл гээшэб, – гэжэ Иисүүс харюусаба. – 26Таанар тухай хэлэхэ, таанарые гэршэлэн зэмэлхэ олон юумэн Намда бии, теэд Намайе эльгээһэн Эсэгэһээ дуулаһанаал энэ дэлхэйнхидтэ хэлэнэб, харин Намайе эльгээгшэ үнэн зүб юм[+].

27Эсэгэ тухайгаа Тэрэ хэлэнэ гэжэ ахамадууд ойлгобогүй. 28Иисүүс үргэлжэлүүлэн:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие таанарай дээшэнь дэгдүүлхэдэ, Минии «Би» байһые, Өөрынгөө дураар юушье хэдэггүй байһые, Эсэгынгээл һургаһан ёһоор хэлэдэг байһыем таанар ойлгохот[+]. 29Намайе эльгээгшэ ходо Намтай, Тэрэ Намайе гансаарыемни орхёогүй, юундэб гэбэл, Би Тэрэнэйнгээл дура хүсэлые бэелүүлнэб, – гэбэ[+].

30Иисүүсэй иигэжэ хэлэхэдэ, Тэрээндэ олон зон этигэбэ[+].


Бурханай үхибүүд гү, али шолмосой үхибүүд гү?

31Удаань Иисүүс Тэрээндэ этигэһэн еврейнүүдтэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хэрбээ таанар Минии һургаалай[†] ёһоор ябаа һаа, үнэхөөрөөл Минии шабинар болохот. 32Тиихэдээ таанар үнэн зүйлые ойлгохот, үнэн зүйл таанарые сүлөөлхэ[+].

33– Бидэнэр Абраһаамай[†] үри һадаһад гээшэбди, хэзээдэшье хэнэйшье барлагууд байгаагүйбди! «Таанар эрхэ сүлөөтэй болохот» гэхэдээ Та ямар юумэн тухай хэлэнэбта? – гэжэ тэдэнь һураба[+].

34Иисүүс тэдэндэ иигэжэ харюусаба:

– Би таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: нүгэл хэгшэ хүн бүхэн нүгэлэй барлагынь мүн[+]. 35Барлаг болбол гэр бүлэ соо үни байдаггүй, харин хүбүүниинь хододоо гэр бүлэдөө үлэдэг[+]. 36Таанарта Хүбүүнэй эрхэ сүлөө үгөөл һаа, таанар үнэхөөрөөл сүлөөтэй хүнүүд болохот. 37Таанар Абраһаамай үри һадаһад гээшэт гэжэ Би мэдэнэб, теэд таанар Намайе алаха һанаатайт, юундэб гэхэдэ, Минии үгэнүүд таанарай зүрхэ сэдьхэлдэ байра олоногүй бшуу[+]. 38Би Өөрынгөө Эсэгындэ юу хараһан, үзэһэн тухайгаа таанарта хэлэнэб, харин таанар өөрынгөө эсэгэһээ дуулаһан юумэеэ хэнэт.

39– Манай үбгэ эсэгэ Абраһаам юм! – гэжэ тэдэ харюусаба. Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ:

– Үнэхөөрөө Абраһаамай үри һадаһан байгаа һаа, таанар Абраһаамдал адли хэрэгүүдые бүтээхэ һэнта[+]. 40Харин таанар Намайе алахаяа һананалта, Бурханһаа[†] дуулаһан үнэн зүйл таанарта хэлэһэн хүниие алахаяа һананалта! Теэд Абраһаам иимэ юумэ хэдэг байгаа гү?! 41Үгы даа, таанар өөрынгөөл эсэгэдэ адли юумэ хэнэт!

– Бидэ нүгэл хилэнсэдэ түрөө бэшэбди! Манай ори ганса эсэгэ – Бурхан юм! – гэлсэбэ тэдэ[+].

42Иисүүс тэдээндэ харюусаба:

– Хэрбээ Бурхан таанарай эсэгэ байгаа һаа, таанар Намда дуратай байха һэнта, юундэб гэбэл, Би Бурханһаа иишээ ерээб, Бурхандаа бусахаб. Би Өөрһөөн ерээгүйлби – Намайе Бурхан эльгээгээл! 43Юундэ таанар Минии хэлэһэн үгые ойлгохо, дуулаха шадалгүй байнабта![+] 44Таанарай эсэгэ шолмос,[†] тиимэһээ эсэгынгээ бүхы дура хүсэлыень бэелүүлхэ зорилготойт. Танай эсэгэ анханһаа нааша хүнүүдые аладаг, үнэн зүйлые үзэжэ ядадаг байһан, ушарынь хэлэбэл, тэрээндэтнай үнэн зүйл гэжэ байгаагүйл. Худал юумэ хэлэхэдээ, тэрэтнай өөрынгөө түрэлхи хэлэн дээрэ дуугардаг һэн, юундэб гэбэл, худалша, худал юумэ үүдхэгшэ байһан байна[+]. 45Харин үнэн зүб юумэ Минии хэлэхэдэ, таанар Намда этигэнэгүйт. 46Нүгэл хээ гэжэ Намайе таанарай хэнтнай гэршэлэн харуулжа шадахаб? Минии үнэн зүб юумэ хэлэхэдэ, таанар юундэ Намда этигэнэгүйбта? 47Бурханай мэдэлдэ байгша болбол Бурханай хэлэһэн үгэнүүдые дуулаха ёһотой. Таанар Намайе дууланагүйт, юундэб гэхэдэ, Бурханай мэдэлдэ бэшэ байнат.


Иисүүс ба Абраһаам

48Еврейнүүд Иисүүстэ иимэ харюу үгэбэ:

– Таниие ада шүдхэртэ[†] барюулһан самаряан хүн гэжэ бидэ зүб хэлсэдэг байнабди[+].

49– Би ада шүдхэртэ барюулаагүйб: Би Өөрынгөө эсэгые хүндэлнэб, харин таанар Минии нэрэ гутаанат[+]. 50Би Өөртөө алдар соло бэдэрнэгүйб, теэд Намда алдар соло бэдэрэгшэ ондоо Нэгэн бии, Тэрэл шиидхэнэ[+]. 51Таанарта үнэн сэхэ хэлэнэб: Минии һургаалаар ябадаг хүнүүд хэзээдэшье үхэхэгүй![+]

52– Та ада шүдхэртэ барюулһан хүн байнат гэжэ одоол бидэ лаб мэдэбэбди, – гэлдэбэд, – Абраһаам наһа баранхай, мүн баһа лүндэншэдшье нүгшэнхэй. Харин Та «минии һургаалаар ябадаг хүнүүд хэзээдэшье үхэхэгүй» гэнэт. 53Наһа бараһан манай үбгэ эсэгэ Абраһаамһаа Та ехэ гээшэ гүт? Али наһаяа дүүрэһэн лүндэншэдһөө ехэ гээшэ гүт? Та хэнби гэжэ Өөр тухайгаа һананабта?

54– Хэрбээ Би Өөрөө Өөрыгөө алдаршуулжа байгаа һаа, Минии алдар нэрэ юуншье бэшэ. Теэд Намайе Минии Эсэгэ алдаршуулна, таанар Тэрээниие өөһэдымнай Бурхан гэжэ нэрлэнэт![+] 55Теэд таанар Минии Эсэгые мэдэнэгүйт, харин Би Тэрэниие мэдэнэб. Хэрбээ Би Тэрэниие мэдэхэгүйб гээ һаа, Би таанартайл адли худалша болохо һэм. Теэд Би Тэрэниие мэдэхэб, Тэрэнэй хэлэдэг үгэнүүдые бэелүүлнэб[+]. 56Танай үбгэ эсэгэ Абраһаам Минии ерэхэ үдэрые харахаб гэжэ һанахадаа баярладаг бэлэй, тиин ерэһэн үдэрыемни хараад, баяртай золтой байгаа һэн![+]

57– Та табиншье наһа хүрөөгүй аад, Абраһаамые хараһан болоно гүт?! – гэжэ еврейнүүд жэгшэбэ.

58– Таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: Би Абраһаамай үшөө түрөөдүйдэ байгааб, байнашьеб[*], – гэжэ Иисүүс харюусаба.

59Тиихэдэнь еврейнүүд Иисүүсые шулуудажа алаха гэжэ шулуунуудые бариба. Теэд Иисүүс тэдэнһээ зайлажа, Һүмэһөө гаража ошобо[+].

#### 9


Түрэхэһөө һохор хүниие Иисүүс эдэгээбэ

1Энэ ушарай дараа Иисүүс ябажа ябатараа түрэхэһөө һохор хүниие хараба.

2– Багша аа, энэ хүн яахадаа һохор түрөө гээшэб? Хэниинь нүгэл[†] хэһэн байгааб: энэ өөрөө гү, али энээнэй эхэ эсэгэнь гү? – гэжэ Тэрэнэй шабинарынь һураба[+].

3– Энэ хүн өөрөөшье, эхэ эсэгэньшье нүгэл хээгүй, – гэжэ Иисүүс харюусаба. Тиин үргэлжэлүүлэн:

– Тэрээнэй аргалуулһан ябадалаар Бурханай[†] хаба хүсэ элирхэйлэгдэхын тула тэрэ һохор байгаа. 4Намайе эльгээһэн Эсэгын хэрэгүүдые үдэр байхада бүтээхэ ёһотойбди. Мэнэ гэһээр һүни болохоёо байна, харанхыда хэншье юумэ хэжэ шадахагүй[+]. 5Дэлхэй дээрэ байха сагтаа Би энэ дэлхэйн гэрэл туяань гээшэб[+].

6Иигэжэ хэлээд, Иисүүс газарта нёлбобо. Нёлбоһоо шоройтой худхажа, тэрэ шабараараа һохор хүнэй нюдые түрхибэ[+].

7– Иигээд Шилоам сөөрэмдэ ошожо нюураа угаа, – гэжэ Иисүүс тэрэ һохор хүндэ хэлэбэ (Шилоам гэжэ үгэ «Эльгээгдэһэн» гэһэн удхатай).

Һохор хүниинь ошожо нюураа угаагаад, юумэ харадаг болоод, ерэбэ[+]. 8Хүршэнэрынь, юумэ ходо гуйраншалжа һуухыень харадаг зон:

– Энэл хүн юумэ бадаржа һуудаг бэшэ һэн гү? – гэлсэбэ.

9– Тиимэл даа, тэрэл хүн, – гэжэ нүгөө зариманиинь харюусаба.

– Бэшэ, энэмнай миин лэ тэрээндэ адли хүн байна, – гэжэ үшөө нүгөөдүүлынь буруушааба.

– Үнэхөөрөө энэ би байнаб, – гэжэ тэрэ хүниинь хэлэбэ.

10– Теэд ши яагаад харадаг болоо гээшэбши? – гэжэ тэдэ хүнүүд урдаһаань һураба.

11– Иисүүс гэжэ нэрэтэй нэгэ хүн шабар худхажа, тэрэ шабараараа нюдыемни түрхеэд, «Шилоамда ошожо нюураа угаа» гээ. Би тиихэдэнь тэндэ ошожо нюураа угаагаад, юумэ харадаг болооб, – гэбэ.

12– Тэрэ хүн хаанаб? – гэжэ тэдэнь асууба.

– Би мэдэнэгүйб, – гэжэ аргалуулһан хүн харюусаба.

13Урдань һохор байһан тэрэ хүниие фарисейнүүдтэ[†] асарба. 14Иисүүс амаралтын субботын үдэр шоройгоор шабар худхажа, тэрэ шабараараа һохор хүниие аргалһан байгаа[+]. 15Хайшан гээд юумэ харадаг болоош гэжэ фарисейнүүд тэрээнһээ баһа асуужа оробо.

– Тэрэ хүн нюдыемни шабараар шабаа, би нюураа угаагаад, мүнөө юумэ харанаб, – гэжэ аргалуулһан хүниинь харюусаба.

16– Энэ хүн Бурханһаа заяагдаһан байха ёһогүй, юундэб гэбэл, субботые тооногүй, – гэжэ зарим фарисейнүүд мэдүүлбэ.

– Теэд нүгэлтэн һаа, энэ хүн иимэ гайхамшаг хэрэгүүдые бүтээхэ һэн гү? – гэжэ нүгөө зариманиинь буруушааба.

Тиин фарисейнүүд өөһэд хоорондоо арсалдан хубааралдаба[+]. 17Аргалуулһан хүнһөө тэдэ дахин һураба:

– Тэрэ шамайе харадаг болгоо. Юун гэжэ Тэрээн тухай һананабши?

– Лүндэншэ гэжэ һананаб, – гэжэ нүгөөдынь харюусаба[+].

18Еврейнүүдэй[†] ахамадууд һохор хүн харадаг болобо гэжэ юрэдөө этигэбэгүй. Тиигээд тэдэ юумэ харадаг болоһон хүнэй эхэ эсэгые ерүүлжэ, 19– Энэ танай хүбүүн түрэлэй һохор гэнэт. Теэд мүнөө хүбүүнтнай хайшан гээд юумэ харадаг болооб? – гэжэ асууба.

20-21– Энэ манай хүбүүн һохор түрэһэн юм. Теэд хайшан гээд харадаг болооб, хэн энээнииемнай хараатай болгооб гэжэ бидэ мэдэнэгүйбди. Өөрһөөнь һурагты. Хүбүүмнай наһаяа хүсөө, өөрөө хэлэжэ шадаха, – гэжэ эхэ эсэгэ хоёрынь харюусаба.

22Хүбүүнэй түрэлхидынь юундэ тиигэжэ харюусааб гэбэл, еврейнүүдэй ахамадуудһаа айгаа. Ушарынь хэлэбэл, Иисүүсые Бурханай табисуурта гэжэ тоолодог хүн бүхэниие мүргэлэй[†] гэртэ оруулхагүй гэһэн шиидхэбэри тэдэ ахамадууд гаргаад байгаа[+]. 23Тиимэһээ: «Хүбүүмнай наһаа хүсөө, өөрһөөнь һурагты», – гэжэ түрэлхидынь хэлэһэн байна.

24Тиин һохор түрэһэн хүниие хоёрдохиёо дуудажа асараад:

– Үнэн сэхэ руунь хэлэхэб гэжэ ши Бурханда тангаригаа үгэ! Манай мэдэһээр, Тэрэтнай нүгэлтэн, – гэжэ еврейнүүдэй ахамадууд хэлэбэ[+].

25– Нүгэлтэн юм гү, али үгы гү – мэдэнэгүйб. Харин би һохор байһанаа мүнөө харадаг болооб гэжэл мэдэнэб, – гээд тэрэнь харюусаба.

26– Тэрэ хүн шамда юу хээб? Хайшан гээд шамайе харадаг болгооб, – гэжэ дахин тэдэ һураба.

27– Би таанарта хэлээ һэнби, теэд таанар шагнаагүйлта. Яагаад дахин намаар хэлүүлхэеэ һананабта? Магад, Тэрэнэй шабинарынь болохо һанаатай байна гүт? – гэжэ тэрэнь харюусаба.

28– Ши Тэрэнэй шабинь байнаш! Харин бидэ Моисейн[†] шабинар гээшэбди! – гэжэ еврейнүүдэй ахамадууд бадашаба.

29– Бурхан болбол Моисейтэй хөөрэлдэдэг байһан гэжэ бидэ мэдэнэбди. Харин Энэ хүн хаанаһаа бии болооб гэжэ мэдэнэгүйбди[+].

30– Ямар жэгтэй юм гээшэб! Тэрэнэй хаанаһаа ерэһые таанар мэдэнэгүйлта, харин Тэрэ хүн намайе юумэ харадаг болгоол, – гэжэ аргалуулһан хүниинь харюусан, саашань үргэлжэлүүлбэ:

31– Теэд Бурхан нүгэлтэнэй хэлэһые дууладаггүй, харин Бурханиие хүндэлдэг, дура хүсэлыень бэелүүлдэг хүнүүдые дууладаг гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 32Һохор түрэһэн хүниие харадаг болгоо гэжэ эртэ урданһаашье нааша дуулдаагүй. 33Хэрбээ Тэрэ хүн Бурханһаа заяагдаагүй һаа, иимэ юумэ хэжэ шадахагүй һэн!

34Тиихэдэнь еврейнүүдэй ахамадууд:

– Ши түрэхынгөө нүгэлтэй аад, маанадые һургаха һанаатай гүш, – гэжэ тэрэ хүниие хараагаад, мүргэлэй гэрһээ намнажархиба.

35Аргалуулһан хүниие намнаба гэжэ дуулаад, Иисүүс тэрэниие бэдэржэ олоод:

– Ши Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүндэ этигэнэ гүш? – гэжэ асууба.

36– Эзэн[†] аа, этигэхым тула Тэрэ хэн гээшэб гэжэ намда хэлыт даа, – гээд аргалуулһан хүниинь харюусаба.

37– Ши Тэрээниие харааш. Тэрэ хүн мүнөө шамтай хөөрэлдэнэ, – гэбэ Иисүүс[+].

38– Эзэн аа, этигэнэб! – гэжэ тэрэнь харюусаад, Иисүүсэй урда үбдэглэн һүгэдэбэ.

39– Зарга шүүбэри хэхэеэ Би энэ дэлхэйдэ ерээб. Тиихэдээ юумэ харадаггүй хүнүүд харадаг болохо, юумэ харадаг хүнүүд һохор болохо, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

40Иисүүсэй хажууда байһан фарисейнүүд:

– Теэд Та бидэниие һохор гэжэ тоолоногүй бэзэт? – гэжэ асууба[+].

41– Үнэхөөрөө һохор байгаа һаа, таанар зэмэгүй байха һэнта. Теэд таанар юумэ харанабди гэнэт. Иимэ ушарһаа таанар зэмэтэй зандаа үлэнэт, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

#### 10


Иисүүс шударгуу һайн адуулагша

1– Хониной хорёодо үүдээрнь оронгүй, ондоо тээгүүр шурган ородог хүн хадаа хулгайшан, дээрмэшэн гээшэ гэжэ үнэниие таанарта хэлэнэб. 2Үүдээрнь ородог хүн хонин һүрэгэй адуулагшань мүн. 3Харуулшан тэрээндэ хониной байрын үүдэ нээжэ үгэдэг. Хонидынь тэрэнэйнгээ дууень дууладаг, адуулагшань хонидоо нэрэ нэрээрнь дуудаад, газаашань гаргадаг. 4Хонидоо бултыень байраһаань гаргаад, хонишон хонидойнгоо урда ябадаг, харин хонидынь хонишоноо дуугаарнь танижа, хойноһоонь дахадаг. 5Ондоо хүнэй хойноһоо хонидынь дахахагүй, тэрэ хүнһөө зугадажа арилшадаг, юундэб гэхэдэ, ондоо хүнэй дууниинь танигданагүй бшуу.

6Иимэ һургаалта[†] үгэнүүдые Иисүүс фарисейнүүдэй[†] урдаһаа хэлэбэ, теэд тэдэнь ойлгобогүй[+].

7Иисүүс үргэлжэлүүлбэ:

– Таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: хонидой байрын үүдэ гээшэнь Биб. 8Намһаа түрүүн ерээшэд бултадаа хулгайшад, дээрмэшэд байгаа. Теэд хонид тэдэнэй үгэ дуулаагүй. 9Үүдэ гээшэнь Биб. Хэн энэ үүдээр ороноб, тэрэ хүн абарагдаха. Тэрэ хүн үүдээр орожо, һүүлдэ газаашаа гараад, өөрынгөө бэлшээри олохо[+]. 10Харин хулгайшан гансал хулуухаяа, алахаяа, һандаргаха хюдахаяа ерэдэг. Харин би хүнүүдэй амидархын тула, тэрээнһээ гадна, хүнүүдэй юрын амидаралһаа үлүү амидаралда хүртэхынь тула эндэ ерээб.

11Би шударгуу һайн адуулагшаб, шударгуу һайн адуулагшань хонидоо абархын тула ами наһаяа үгэдэг[+]. 12Харин хүлһэншэн хадаа хони адуулагша бэшэ, тэдэ хонид тэрэнэй бэшэ. Тиимэһээ хүлһэншэн хонидтонь орохоёо ябаһан шонын дүтэлжэ байхые харахадаа, хонидоо орхёод зугададаг. Тиихэдэнь шоно хонидыень бариха, хонид иишэ тиишээ гүйлдэжэ тараха[+]. 13Тэрэ хүн хони адуулагша бэшэ, харин хүлһэншэн гээшэ, тиимэһээ хонидто һанаагаа зобоногүй[+]. 14Би хадаа шударгуу һайн адуулагшаб. Би Өөрын хонидые мэдэдэгби, Минии хонидшье Намайгаа мэдэдэг. 15Эсэгэмни Намайгаа мэдэдэгтэл адли, Бишье Эсэгэеэ мэдэдэгби. Би Өөрын хонидой түлөө ами наһаяа үгэнэб[+]. 16Энэ хорёо соохи хонидһоо гадна, мүн ондоошье хонид Намда бии. Тэдэниие Би баһа иишэнь асарха ёһотойб. Тэдэ хонид Минии үгэ дуулаха, тиихэдээ нэгэл һүрэг хонид байха, нэгэл хонишон байха![+]

17Дахин амидырхынгаа тула Би ами наһаяа үгэхэб, тиимэһээ Эсэгэмни Намда дуратай юм[+]. 18Минии ами наһые хэншье хороохогүй, харин Би Өөрөө ами наһаяа үгэхэб. Би ами наһаяа үгэхэ эрхэтэйб, Би ами наһаяа һөөргэнь абаха эрхэ засагтайб. Эсэгэмни Намда тиигэжэ захяа юм[+].

19Иигэжэ хэлэхэдэнь, еврейнүүд[†] хоорондоо дахин асатаба[+].

20– Энэтнай досоогоо ада шүдхэртэй[†] болоод, дэмыржэ байна. Таанар Энээниие юундэ шагнанабта? – гэжэ олониинь хэлэбэ[+].

21– Энэ досоогоо ада шүдхэртэй хүнэй үгэнүүд бэшэ. Ада шүдхэр һохор хүнүүдые харадаг болгожо шадаха һэн аал? – гээд нүгөөдүүлынь буруушааба[+].


«Эсэгэ бидэ хоёр нэгэбди»

22Үбэл ерээ. Һүмэ[†] Шэнэлэлгын һайндэр Иерусалимда[†] тэмдэглэжэ байба. 23Һүмын хорёодо Соломооной[†] бахананууд гэгдэдэг һарабшатай газарта Иисүүс сэнгэжэ ябаа[+]. 24Тэрэниие тойроод еврейнүүд сугларжа:

– Та хэды болотор бидэнэй тэсэбэри туршаха һанаатайбта? Хэрбээ Та Бурханай[†] табисуурта һаа, манда сэхэ хэлыт, – гэлдэбэ[+].

25– Би таанарта хэлээ һэм, теэд таанар Намда этигэнэгүйт. Эсэгынгээ нэрэһээ Минии бэелүүлдэг хэрэгүүд Минии гэршэ болоно[+]. 26Теэд таанар Намда этигэнэгүйт, таанар Минии хонид бэшэ ха юмта. 27Минии хонид үгыемни дууладаг, Бишье тэдэнээ мэдэхэб, тэдэмни Минии хойноһоо дахажа ябана. 28Би тэдэндэ мүнхэ наһа үгэнэб, тэдэ хэзээшье хосорхогүй, тэдэниие Намһаа хэншье буляажа абахагүй[+]. 29Тэдэниие Намда үгэһэн Эсэгэмни бултанһаа холо дээгүүр юм. Минии хонидые Эсэгэһээмни хэншье буляажа шадахагүй. 30Эсэгэ бидэ хоёр нэгэн хамтабди[+].

31Тиихэдэнь еврейнүүд Иисүүсые алаха гэжэ дахин шулуунуудые бариба[+].

32– Эсэгынгээ хүсөөр Би таанарта ехэ олон һайн юумэнүүдые харуулааб. Тэдэ юумэнүүдэймни алинайнь түлөө Намайе шулуудажа алаха һанаатайт? – гэжэ Иисүүс һураба.

33– Бидэ Таниие һайн юумэ хэһэнэйтнай түлөө бэшэ, харин Бурханиие доромжолһонойтнай түлөө шулуудажа алахабди! Та юрын хүн аад, Өөрыгөө Бурханби гэжэ айладханат[+].

34Иисүүс харюусаба:

– «Таанад – бурхад гээшэт гэжэ Би хэлээб», – гээд танай Хуули соо бэшээтэй бэшэ гү[+]? 35Хэдүүдтэ Бурхан Өөрынгөө үгэ хэлээб, тэдые Хуулитнай бурханууд гэжэ нэрлэнэ, тиихэдэ Нангин[†] Бэшэг соо худал юумэн байха ёһогүй. 36Харин Намайе Эсэгэмни Өөртөө зорюулан, энэ дэлхэйдэ эльгээгээ юм. Тиимэһээ «Би Бурханай Хүбүүнби»[†] гэхэдэмни, «Та Бурханиие доромжолнот» гэжэ таанар Намда юундэ хэлэнэт?![+] 37Эсэгынгээ хэрэг Би бүтээнэ бэшэ гүб? Юундэ таанар Намда этигэнэгүйбта? 38Эсэгынгээ хэрэгүүдые бэелүүлжэ байха үедөө хэлэһэн үгэнүүдтэмни этигээгүй һаа, Минии бүтээдэг хэрэгүүдтэ этигэгты! Тиихэдээ Эсэгэмни Минии досоо байна, Би Эсэгынгээ досоо байнаб гэжэ таанар мэдэхэт, мэдэжэшье байхат[+].

39Еврейнүүд Иисүүсые дахин барихаяа һэдэбэ, зүгөөр Иисүүс тэдэндэ баригдабагүй[+].

40Тиигээд Иисүүс Иорданай[†] нүгөө эрьедэ ошоо. Урдань тэрэ газарта Иоанн хүнүүдые уһаар арюудхаһан байна. Тэндэ Иисүүс ойро зуура тогтобо[+]. 41Тэрээндэ олон зон ерэһэн байна.

– Иоанн нэгэшье гайхамшаг хэрэг бүтээгээгүй һэн, теэд Иисүүс тухай хэлэһэн бүхэниинь зүб байна, – гэлсэбэ[+]. 42Тэндэ ерэһэн олон хүнүүд Иисүүстэ этигэбэ[+].

#### 11


Лазарь нүгшэбэ

1Мария Марфа эгэшэ дүүнэртэеэ Бэтаани тосхондо суг һуудаг Лазарь гэжэ нэрэтэй нэгэ хүн үбдэбэ[+]. 2Мария Эзэнэй[†] хүлдэ һайхан үнэртэй ургамалай шүүһэ түрхеэд, толгойнгоо үһөөр хүлыень аршаһан эхэнэр мүн[*]. Мариягай Лазарь гэжэ дүү хүбүүниинь үбдэһэн байгаа[+]. 3Эгэшэ дүү хоёрынь:

– Эзэн аа, Танай энхэрлэн хайрладаг хүнтнай үбдөөд байна, – гэжэ Иисүүстэ дуулгаба. 4Тиигэжэ дуулаад:

– Энэ үбшэн Лазариие үхүүлхын тула бэшэ, харин Бурханиие[†] алдаршуулхын тула, тиин Бурханай Хүбүүнэй[†] алдар солоёо элирхэйлхын тула болоо, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

5Марфа, Мария, Лазарь гурбанда Иисүүс дуратай байгаа. 6Теэд Лазариин үбдэжэ байһан тухай дуулабашье, Иисүүс аяар хоёр үдэрэй туршада байһан газарһаа хүдэлбэгүй. 7Удаань Иисүүс шабинартаа:

– Гэдэргээ Иудейдээ бусая, – гэбэ.

8– Багша аа, һаяхан Иудейн зон Таниие шулуудажа алахаяа һэдээ бэлэй, харин Та дахин тиишэ ошохоёо һанаба гүт? – гэжэ шабинарынь асууба[+].

9Иисүүс тэдэндээ иигэжэ хэлэбэ:

– Нэгэ үдэр соо арбан хоёр час бэзэ? Үдэр ябаһан хүн бүдэржэ унахагүй, дэлхэй һаруул байна бшуу[+]. 10Харин һүни ябаһан хүн бүдэрэн унаха, юундэб гэбэл, дэлхэй гэрэлгүй байна бшуу. –[+] 11Иисүүс саашань үргэлжэлүүлбэ:

– Манай нүхэр Лазарь унтана, Би һэреэхэеэ ошохомни[+].

12– Эзэн аа! Хэрбээ Лазариин унтажа байбалнь, тэрэнэй бэень һайн болохо хаяа, – гэжэ Иисүүстэ шабинарынь хэлэбэ.

13Лазарь унтана гэхэдээ, наһа бараа гэһэн удхатайгаар Иисүүс хэлээ, харин шабинарынь Тэрэ миин лэ нойрсоно гэжэ һанаа бшуу. 14Тиихэдэнь шабинартаа хандан:

– Лазарь наһа бараа, – гэжэ Иисүүс сэхыень хэлэбэ. – 15Теэд тэндэ байлсаагүйдөө таанарай түлөө баярланаб – таанар Намда түргөөр этигэхэт. Зай, Лазарьта ошоё!

16Эхир гэжэ ара нэрэтэй Фома хүбүүн:

– Хамта ошолсоё, хамта үхэнэ бэзэбди! – гэжэ бэшэ шабинартаа хэлэбэ[+].


Иисүүс Лазариие амидыруулба

17Лазарь аяар дүрбэн үдэрэй саада тээ нүгшөөд, агы нүхэндэ хэбтэнэ гэжэ Иисүүс Бэтаанида ерээд мэдэбэ. 18Бэтаани гээшэнь Иерусалимһаа[†] холо бэшэ, гурбан модо шахуу газарта байгаа. 19Дүүгэйнгээ наһа барахада уйдан гашуудажа байһан Марфа Мария хоёрой һанаа заһахаяа олон еврейнүүд[†] тэдэнэйдэ ошобо. 20Иисүүс ерэнэ гэжэ дуулаад, Марфа угтахаяа гараба. Мария гэртээ үлэбэ.

21-22– Эзэн аа! Хэрбээ Танай эндэ байгаа һаа, ахамни наһа барахагүй бэлэй! Теэд Танай гуйһан бүхы юумые Бурхан мүнөөшье Танда үгэхэ гэжэ би мэдэнэб, – гэжэ Иисүүстэ Марфа хэлэбэ.

23– Шинии аха дахин амидырха, – гэбэ Иисүүс.

24– Амидыралгын үедэ, һүүлшын Үдэртэ ахамни бодохо гэжэ би мэдэнэб, – гээд Марфа харюусаба[+].

25– Би хадаа Амидыралга гээшэб, Ами наһан гээшэб. Намда этигэдэг хүн үхөөшье һаа, амиды болохо[+]. 26Намда этигэлтэй[†] амидарһан ямаршье хүн хэзээдэшье үхэхэгүй. Ши энээндэ этигэнэ гүш[+]?

27– Этигэнэб даа, Эзэн! Та Бурханай табисууртат, энэ дэлхэйдэ ерэхэ ёһотой Бурханай Хүбүүнта гэжэ би этигэнэб[+].

28Тиигэжэ хэлээд, Марфа Мария эгэшэдээ ошожо һэмээхэнээр:

– Багша эндэ ерээд байна, шамайе ерэ гэнэ, – гэбэ.

29Эгэшэнь түргэн бодожо, Иисүүстэ ошобо. 30Иисүүс тиихэдэ тосхондо үшөө хүрөөгүй, Марфын угтаһан газарта зогсожо байгаа. 31Гэртэнь Мариягай һанаа заһажа байһан еврейнүүд эхэнэрэй түргэхэн бодожо, газаашаа гарахые обёорон, энэмнай дүүгэйнгээ хүдөөлүүлһэн агы нүхэнэй хажууда уйлахаяа ошобо гэжэ һанаад, хойноһоонь ошолсобо. 32Мария Иисүүсэй байһан газарта ерэхэдээ, хүлдэнь һүгэдэн унажа:

– Эзэн аа! Хэрбээ Танай эндэ байгаа һаа, дүүмни наһа барахагүй бэлэй! – гэбэ.

33Мариягай, мүн Мариятай хамта ерэлсэһэн еврейнүүдэй уйлажа байхые хараад, Иисүүс айхабтар ехээр гашуудан гуниглаба.

34– Таанар тэрэниие хаана хүдөөлөөбта? – гэбэ.

– Эзэн аа, ошоё, бидэ харуулхабди, – гэжэ харюусабад. 35Иисүүс уйлашаба[+].

36– Харыт, Иисүүс тэрээндэ ямар ехэ дуратай байгааб! – гэлдэбэ еврейнүүд.

37Тэдэнэй зариманиинь бэе бэедээ:

– Һохор хүниие Иисүүс харадаг болгоо һэн. Лазариие амиды байлгажа шадахагүй байгаа аал? – гэбэ[+].

38Иисүүс бүри ехээр сэдьхэлээ хүдэлгэн, шулуугаар бүглөөтэй агы нүхэндэ дүтэлбэ[+].

39– Шулууень эндэһээ абагты! – гэбэ Иисүүс.

– Эзэн аа! Үнэр орошоод байна ёһотой. Аяар дүрбэн үдэр эндэ хүдөөлүүлээтэй байнал, – гэжэ наһа барагшын эгэшэ Марфа хэлэбэ.

40– Хэрбээ шүтэжэ ябаа һаа, Бурханай алдар[†] солые үзэхэш гээд шамда Би хэлээ бэшэ һэн гү? – гэжэ Иисүүс Марфада харюусаба.

41Шулууень зайлуулба. Иисүүс Тэнгэри өөдэ хараад:

– Эсэгэ аа, Намайе дуулаһандатнай баясхалан хүргэнэб[+]. 42Та Намайе хододоо дуулажа байдагта гэжэ Би мэдэнэб. Намайе Та эльгээгээт гэжэ эндэ зогсогшо хүнүүдэй этигэхынь тула Би тиигэжэ хэлээб! – гэжэ[+] 43Иисүүс хэлээд:

– Лазарь, тэндэһээ гаража ерэ! – гэжэ шангаар захирба[+].

44Наһа бараһан хүниинь агы нүхэн сооһоо гаража ерэбэ. Хүдөөлүүлхэдээ орёодог бүдөөр хүл гарнуудынь орёогдонхой, нюурынь баһал бүдөөр боолгоотой байгаа.

– Боолтыень тайлагты, һаадгүй ябаад ошог! – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].


Фарисейнүүд Иисүүсые алаха гэжэ нюусаар хэлсэбэ

45[•]Марияда ерэһэн еврейнүүдэй олониинь Иисүүсэй юу бүтээһыень хараад, Тэрээндэ этигэбэ[+]. 46Гэбэшье зариманиинь фарисейнүүдтэ[†] ошожо, Иисүүсэй юу хэһэн тухайнь дуулгаба.

47Түрүү санаартан[†] ба фарисейнүүд Дээдын Зүблэл[†] зарлаба.

– Зай, яахамнай гээшэб? Энэ хүн олон янзын дүлгэ тэмдэгүүдые[†] харуулна. 48Иимэ юумэ саашадаашье харуулха арга Тэрээндэ олгоо һаамнай, бултадаа Тэрээндэ этигэдэг болохонь. Тиихэдэнь Римэйхид ерээд, Һүмыемнай, бүхы зонииемнай үгы хэхэл, – гэжэ тэдэ хэлсэбэ.

49Энэ жэлдэ ахамад санаарта байһан Кайафа:

50– Таанар юушье ойлгоногүйт! Хэрбээ бүхы еврей зоной түлөө гансал хүнэй үхөө һаа, таанарта дээрэ байха гэжэ өөһэдөө ойлгоногүй гүт? – гэжэ тэдэндэ хэлэбэ[+].

51Кайафа өөрэһөөн тиигэжэ хэлээ бэшэ, харин энэ жэлдэ ахамад санаарта байхадаа уридшалан мэдээд: Иисүүс хүнүүдэй түлөө үхэхэ гээ бэлэй[+]. 52Гансашье еврей зоной түлөө бэшэ, харин дэлхэй дээгүүр эндэ тэндэ бутаран тарашаһан Бурханай бүхы үхибүүдые суглуулан нэгэдхэхын түлөө үхэхэ[+]. 53Тиин тэрэ үдэрһөө хойшо ахамад санаарта ба фарисейнүүд Иисүүсые яажа алахамнайб гэжэ бододог болобо[+].

54Тиимэ ушарһаа Иисүүс еврейнүүдэй дунда Өөрыгөө мэдүүлэнгүйгөөр ябадаг болоо. Сүл губиин хажууда оршоһон Эпрааим хотодо ошожо, шабинартайгаа хамта байба.

55Еврейнүүдэй Паасха[†] ойртожо байгаа. Һайндэрэй урдахана арюудхуулдаг заншалаа сахижа, орон нютагайнь олон зон Иерусалим ерэбэ[+]. 56Һүмэ[†] дотор сугларһан хүнүүд Иисүүсые бэдэрэн, өөһэд дундаа:

– Таанар юун гэжэ бодонобта? Һайндэртэ ерэхэгүй гү? – гэжэ хөөрэлдэбэ. 57Түрүү санаартан болон фарисейнүүд:

– Иисүүсые барижа хаахымнай тула, Тэрэнэй хаана байһые мэдэһэн хүн бүхэн бидэндэ дуулгаха ёһотой, – гэһэн захиралта гаргаба[+].

#### 12


(Мт 26:6-13; Мк 14:3-9; Лк 7:37-39)

1[•]Паасхын болохоһоо зургаан хоногой урда Иисүүс Бэтаанида ерэбэ. Лазариин һууһан эгээл тэрэ нютагта Иисүүс анхан ерэжэ, үхөөд байхадань амидыруулаа бэлэй[+]. 2Тэндэхид Иисүүсые хүндэлхэеэ хоол бэлдээд, угтамжа хэбэ. Марфа эдеэ аягалаба, тиин Лазарь Иисүүстэй болон бусад айлшадтай хамта хоол бариба[+]. 3Тэрэ үедэ Мария тон үнэтэй, һайхан хангалтай нард ургамалай тоһо домбо соо асараад, Иисүүсэй хүлые тэрэ тоһоор түрхибэ. Удаань, Иисүүсые угаа ехээр хүндэлдэг байһанаа гэршэлэн, хүлыень толгойнгоо үһөөр аршаба. Тоһоной һайхан үнэр бүхы гэрээр хангалтаба[+]. 4Тиихэдэнь Иисүүсэй шабинарай нэгэниинь – Иуда[†] Искариот (удаань Иисүүсые барижа үгэһэн урбагша):

5– Энэ тоһыень гурбан зуун динаряар худалдаад, юундэ үгытэйшүүлдэ мүнгыень хубаажа үгөөгүй гээшэб? – гэжэ хэлэбэ. 6(Иуда үгытэйшүүлдэ һанаагаа зобоод тиигэжэ хэлээгүй, харин тэрэ хулгайшан байгаа: тэрээндэ даалгагдаһан хамтын мүнгэнһөө олон ушарта өөрынгөө хэрэглэмжэдэ гаргашалдаг байгаа.)[+]

7– Марияе бү һаатуулагты! Намайе хүдөөлүүлхэ үдэртэ зорюулан энэ тоһо хадагалжа байгаа, – гэжэ Иисүүс харюусаба. – 8Үгытэй ядуушуул хододоо таанартай байхал, харин Би таанартай хододоо байхагүйб[+].

9Тэрэ үедэ еврейнүүд[†] Иисүүсэй тэндэ байһые мэдээд олоороо сугларба. Гансашье Иисүүсые харахаяа бэшэ, харин Тэрэнэй амидыруулһан Лазариие харахаяа тэдэ ерээ[+]. 10Тиихэдэл түрүү санаартан[†] Лазарииешье алаха гэжэ шиидэһэн байгаа. 11Юундэб гэбэл, Лазариие амидыруулһандань олон еврейнүүд Иисүүстэ ерэдэг, Тэрээндэ шүтэдэг болоо бшуу.


Иисүүс Иерусалим ерэбэ

12[•]Хойто үдэрынь Паасхын найрта хабаадалсагша зон Иисүүсэй Иерусалимда[†] дүтэлжэ ябаһан тухай дуулаад байба. 13Тэдэ зон пальма модоной мүшэрнүүдые баряад, Иисүүсые угтахаяа гараа. Тэдэ иигэжэ хашхаралдабад:

– Бурханда[†] алдар соло!
Эзэнэй[†] нэрээр заларан Ерэгшэ
үреэл магтаалда хүртэһэй!
Израилиин Хаан үреэл магтаалда хүртэһэй![+]

14Иисүүс бэдэржэ олдоһон залуу элжэгэ дээрэ һууба ха. Иигэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байһан мүрнүүд бодото дээрээ бэелбэ:

15«Сионой басаган[†][*], ши бү ай! Харыш!
Тээ тэрэ шинии Хаан залуу элжэгэ унаад,
шамда дүтэлжэ ябана!»[+]

16Түрүүшээр шабинарынь юушье ойлгобогүй, харин Иисүүсэй алдар солын элирхэдэ, лүндэншэдэй уридшалан хэлээшээр болобо гэжэ ойлгобод[+]. 17Иисүүсэй үхэһэн Лазариие агы нүхэнһөөнь дуудан амидыруулхада байһан хүнүүд энэ ушар тухай хөөрэлдэһөөр байгаа. 18Гайхамшаг хэрэг бүтээһэн хүн Энэ байна гэжэ мэдэхэдээ, олон зон Иисүүсые угтахаяа гараа. 19Зүгөөр фарисейнүүд[†] өөһэд дундаа хөөрэлдэбэ:

– Харана гүт, бидэ юушье хэхэ аргагүй байнабди, зон бултадаа Тэрэниие дахажа ябанал![+]


Иисүүс нүгшэхэ тухайгаа хэлэнэ

20Бурханда мүргэхэеэ найрта ерэһэн зоной дунда грегүүдшье бии һэн. 21Тэдэнэр Галилейн[†] Бэтсаидааһаа гараһан Филиппдэ ошожо:

– Манай эзэн аа, бидэнэр Иисүүстэй уулзаха һанаатайбди, – гэжэ гуйба[+].

22Филипп энээн тухай Андрейдэ дуулгаба, тиигээд хоюулаа Иисүүстэ ошожо хэлэбэ.

23Иисүүс харюусаба:

– Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй алдар соло элирхэ саг ерэбэ![+] 24Таанарта үнэниие хэлэнэб: шэниисын орооһон газарта унаад хосороогүй һаа, миин лэ гансахан орооһон зандаа үлэхэ, харин тэрэ орооһон хосорходоо, ехэ ургаса асарха[+]. 25Ами наһаяа гамнадаг хүн ами наһаяа алдана, харин энэ дэлхэйдэ байхадаа ами наһаяа хайрлан гамнадаггүй хүн мүнхэ наһатай болохо[+]. 26Намда алба хэдэг хүн Минии хойноһоо дахаад ябаг! Минии байһан лэ газарта Минии зараса байлсаха. Намда алба хэдэг хүниие Минии Эсэгэ хүндэлхэ. 27Мүнөө сэдьхэлни ехээр зобоно! Юушье гэжэ хэлэхэбиб даа? «Эсэгэ аа! Намайе энэ зоболонто сагһаа абарыт даа!» – гэхэ гүб? Теэд Би энэл зоболонто сагай түлөө ерээ ха юмбиб![+] 28Эсэгэ аа, Өөрынгөө нэрые алдаршуулыт!

Тиигэхэдэнь тэнгэриһээ:

– Би алдаршуулааб, бүришье ехээр алдаршуулхаб! – гэһэн абяан дуулдаба[+].

29Тэндэ байһан зон булта дуулаба. Нэгэ заримань тэнгэри дуугараа, нүгөөдүүлынь – Бурханай Эльгээмэл Иисүүстэ юумэ хэлээ гэлсэбэ[+]. 30Иисүүс иигэжэ харюусаба:

– Энэ дуун Минии тула бэшэ, харин таанарай тула тэнгэриһээ дуулдаба![+] 31Иигээд энэ дэлхэйе шүүбэрилхэ саг тулажа ерээ, мүнөө энэ дэлхэйн Ноёниинь һэегүй намнуулха![+] 32Зүгөөр Би газарһаа дээшээ дэгдээгдэхэдээ бүхы зониие Өөртөө хабаадуулхаб![+]

33Иисүүс иигэжэ хэлэхэдээ, ямар үхэлөөр үхэхэ байһанаа мэдүүлбэ гээшэ[+].

34Улад зон Тэрээндэ хэлэбэ:

– Бурханай табисуурта хэтэ мүнхэдөө амиды ябаха гэжэ Хуули соо бэшээтэй гэжэ бидэ дуулаа һэмди. Харин Та юундэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн дээшээ дэгдээгдэхэ гэжэ хэлэбэт? Тиигээд тэрэ Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнтнай хэн юм[+]?

35Иисүүс тэдээндэ иигэбэ:

– Гэрэл туяагай таанартай хамта байха саг бага үлөө. Шэг балай харанхы таанадые хушаагүйдэ, гэрэл туяагай байһан дээрэнь ябажа ябыт даа. Харанхы соогуур ябадаг хүн хайшаашье ошохоёо мэдэдэггүй бшуу[+]. 36Харин мүнөө дээрээ таанарта гэрэл туяагай толоржо байхадань, гэрэл туяада этигэгты – тиигэбэл, гэрэл туяагай хүбүүдынь болохот!

Эдэ үгэнүүдые хэлээд, Иисүүс тэдэнһээ зайлажа, далда оробо[+].


Еврейнүүд этигэбэгүй

37Тиимэ олон дүлгэ тэмдэгүүдые[†] Иисүүсэй харуулбашье, зон этигэбэгүй. 38«Эзэн аа, бидэнэй хэлэһэн үгэнүүдтэ хэн этигээ юм?

Эзэн Бурханай эршэ хүсэ хэндэ нээгдэн элирүүлэгдээ юм?» – гэжэ
Исай лүндэншын хэлэһэн үгэнүүд хүсэлдэбэ бшуу[+].

39Юундэ тэдэ этигэжэ шадахагүйб гэжэ Исай ондоо газарта иигээд тайлбарилһан байна:

40«Бурхан тэдэ хүнүүдые һохор болгоо,
ухааень балартуулаа.
Тиимэһээ тэдэ нюдөөрөө юумэ харанагүй,
ухаагаараа юумэ ойлгоногүй.
Тиигээгүй һаа, Намда тэдэ хандаха һэн,
Би тэдэниие аргалжа эдэгээхэ һэм»[+].

41Исай юундэ тиигэжэ хэлээб гэбэл, Иисүүсэй хүсэ шадалые үзэһэн, хараһан байгаа[+]. 42Ахамадуудайшье дунда Иисүүстэ этигэһэн хүн үсөөн бэшэ һэн, харин энээн тухайгаа сэхэ хэлэхэеэ фарисейнүүдһээ түбэгшөөдэг, мүргэлэй[†] гэрһээ намнуулхабди гэжэ айдаг байгаа[+]. 43Хүнүүдэй магтаалда хүртэхэнь Бурханай һайшаалда хүртэхэһөө дээрэ гэжэ тэдэ һанаһан байна[+].


Этигэхэ болон буруушааха тухай

44Иисүүс шангаар дуугарба:

– Намда этигэдэг хүн Намда этигэнэ бэшэ, харин Намайе Эльгээгшэдэ этигэнэ[+]. 45Намайе харадаг хүн Намайе харана бэшэ, харин Намайе эльгээһэн Эсэгые харана[+]. 46Би Гэрэл туяа гээшэб, тиин Намда этигэдэг хүн бүхэнэй шэг харанхы соо үлэшэхэгүйн тула Би энэ дэлхэйнхидтэ ерээб[+]. 47Минии хэлэһэн үгэнүүдые шагнаад, тэдэнииемни сахидаггүй хүниие Би шүүбэрилхэгүйб: Би энэ дэлхэйе шүүбэрилхэеэ бэшэ, харин абархаяа ерээб[+]. 48Намайе буруушааһан, Минии үгэ дуулаха дурагүй хүндэ заргаша бии, тэрэ хүниие Минии хэлэһэн үгэ һүүлшын Үдэртэ буруушаан гэмнэхэ![+] 49Би Өөрһөө хэлэнэгүйб, ушарынь гэхэдэ, Намайе эльгээһэн Эсэгэ юу хэлэхэб, яагаад номнохоб гэһэн захяа Намда үгөө юм. 50Тэрэ захяань мүнхэ наһа олгохо гэжэ Би мэдэнэб. Тиимэһээ Минии хэлэһэн бүхы юумэн Эсэгымни хэлэ гэжэ захиһан лэ юумэн гээшэ.

#### 13


(Мт 21:4-9; Мк 11:7-10; Лк 19:35-38)


Иисүүс шабинарайгаа хүл угааба

1Иимэ ушар Паасхын һайндэрэй урдахана болоо һэн. Энэ дэлхэйе орхёод, Эсэгэдээ бусаха сагни ерэбэ гэжэ Иисүүс мэдэжэ байгаа. Энэ дэлхэйдэ үлэхэ шабинартаа Тэрэ аргагүй дуратай һэн. Мүнөө тэрэнээ Иисүүс тон элеэр харуулба[+]. 2Үдэшэлэн шабинартайгаа хамта хоол барихаяа байба. Симон Искариодой Иуда[†] гэжэ хүбүүндэ шолмос[†] Иисүүстэ урбаха гэһэн һанал бодол идхан түрүүлбэ[+]. 3Эсэгэмни бүхы юумэ Намда үгөө, Би Бурханһаа[†] ерээб, мүнөө иигээд һөөргөө бусахамни гэжэ Иисус мэдэжэ байгаа[+]. 4Тэрэ шэрээгэй саанаһаа бодожо, гадар хубсаһаа тайлаад, аршуул абажа бэһэлбэ. 5Удаань хүнэг соо уһа хээд, шабинарайгаа хүл угаажа, бэһэлһэн аршуулаараа хүлыень аршажа эхилбэ[+]. 6Симон Пётрто Иисүүс ошобо.

– Эзэн[†] аа! Та минии хүл угаахаяа һанаба гүт? – гэбэ Пётр.

7– Минии юу хэжэ байһые ши ойлгоногүйш. Һүүлдэ ойлгохош, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

8– Минии хүл угаахатнай гү? Яабашье угаалгахагүйб!

– Хэрбээ шамайе угаагаагүй һаамни, ши хойшодоо минии бэшэш[+].

9– Эзэн аа! Тиигээ һаа, хүлыемни угаахаһаа гадна, мүн гарыемни, толгойемни угаагыт! – гэжэ Пётр хэлэбэ.

10– Угаагдаһан хүнэй хүлыень лэ угааха хэрэгтэй – тэрэ хүн арюун сэбэр байна ха юм. Мүн таанаршье арюун сэбэр хүнүүд гээшэт, зүгөөр бултадаа арюун сэбэр бэшэт, – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

11Өөрыень хэн барижа үгэхэб гэжэ Иисүүс мэдэжэ байгаа, тиимэһээ «Бултадаа арюун сэбэр бэшэт» гэжэ Тэрэ хэлээ[+].

12Шабинарайгаа хүл угааһанай удаа хубсаһаа үмдөөд, тохоногоороо дэрэ тулан һуужа, Тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Минии таанарта юу хэһэн тухай мэдэнэ гүт? 13Таанар Намайе багша, Эзэн гэжэ нэрлэнэт, энэ зүб – Би үнэндөө тиимэб[+]. 14Тиин Эзэн, багша байһан аад, Би таанарай хүл угаагааб, тиимэһээ таанаршье бэе бэеынгээ хүл угааха ёһотойт[+]. 15Намдал адли юумэ хэжэ байхынтнай тула Би таанарта жэшээ харуулбаб[+]. 16Би үнэн зүбые хэлэнэб: зараса өөрынгөө эзэнһээ ехэ бэшэ, Эльгээмэл эльгээгшэһээ ехэ бэшэ юм[+]. 17Энэ мэдэжэ абаһан юумэеэ бэелүүлээ һаа, таанар аза жаргалтай байхат[+].


Иисүүстэ урбаха хүн тухай

18[•]Бултанайтнай тухай Би хэлэнэгүйб, хэдыетнай шэлэжэ абаһанаа мэдэнэб. Теэд «Намтай хамта хилээмэ эдижэ байһан хүн Минии урдаһаа эсэргүүсэбэ» гэһэн Нангин[†] Бэшэгэй үгэнүүд бодото дээрээ хүсэлдэг лэ даа[+]. 19Би таанарта энэ үйлэ хэрэгэй болохоһоо урда хэлэжэ байнаб. Харин бэелхэдэнь, Намайе «Би байна» гэжэ таанар этигэхэт[+].

20Таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: Минии эльгээһэн хүниие угтажа абаһан хүн Намайе угтажа абана гээшэ, Намайе угтажа абаһан хүн Намайе эльгээһэн Эсэгые угтажа абана гээшэ[+].

21Тиигээд, Иисүүс ехэ һанаагаа зобожо хэлэбэ:

– Таанарай нэгэнтнай Намайе барижа үгэхэнь, Би үнэхөөрөө баталгаатай хэлэнэб[+].

22Хэн тухаймнай хэлэнэ гээшэб гэжэ ойлгожо ядан, шабинарань урда урдаһаан харалсаба. 23Иисүүстэй зэргэлээд, тэрэнэй дуратай шабинь толгойгоо сээжэдэнь налаад һуугаа[+]. 24Энэ хэн тухай хэлэнэб гэжэ Иисүүсһээ һурахыень, Симон Пётр тэрэ шабида дохёо тэмдэг үгэбэ. 25Тэрэнь Иисүүстэ хандан:

– Эзэн аа, тэрэ урбагша хэн гээшэб? – гэжэ асууба.

26– Табаг соо хилээмэ дэбтээгээд, Намда урбаха нэгэндэтнай үгэхэб, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

Тиигээд Иисүүс зүһэм хилээмэ табаг соо дэбтээгээд, Симон Искариодой Иудада үгэбэ. 27Хилээмэ абахатай сасуу, Иудын досоо сатана ороодхибо.

– Хэхэ гэжэ һанаһан юумэеэ үтэр хэ, – гээд Иудада Иисүүс хэлэбэ.

28Юундэ Иисүүсэй тиигэжэ хэлэһыень шэрээдэ һуугшадай хэнииньшье ойлгобогүй. 29Хамтын мүнгэ Иудын барижа байһан тула «Һайндэртэ хэрэгтэй юумэ бидэндэ худалдажа аба» гэжэ тэрээндэ Иисүүс хэлээ гээшэ ха, али үгышье һаа, үгытэй зондо юумэ абажа үгэхыень захяа ха гэжэ зариманиинь бодобо[+]. 30Иуда хилээмэеэ абаад, тэрэ дороо газаашаа гараба. Һүни болоод байгаа.


Шэнэ захяа заабари

31Иудын газаа гараһан хойно Иисүүс хэлэбэ:

– Одоол мүнөө Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй алдаршаха саг ерэбэ, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй алдар солонь Бурханай алдар[†] соло гээшэ[+]. 32Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй алдар солонь Бурханай алдар солые элирүүлбэл, Бурханшье Өөрөө Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүниие алдаршуулха. Бурхан энээниие мэнэ гэһээр бүтээхэ[+]. 33Үхибүүдни, таанартай суг хамта байха сагни бага үлөө. Таанар Намайе бэдэрхэт, теэд еврейнүүдэй[†] ахамадуудта хэлэһэндэл адляар, Би таанарташье мүнөө хэлэхэмни: «Минии ошохо газарта таанар ерэжэ шадахагүйт»[+]. 34Би таанарта шэнэ захяа заабари үгэнэб: бэе бэедээ дуратай байгты. Би таанарта дуратай байгааб, тэрээндэл адляар таанаршье бэе бэедээ дуратай байгты[+]. 35Хэрбээ таанадай бэе бэедээ дуратай байгаа һаа, Минии шабинар гэжэ хүнүүд барандаа мэдэхэ.


Пётрой арсаха тухай Иисүүс уридшалан хэлэбэ

36[•]– Эзэн аа, Та хайшаа ошохотнайб? – гэжэ Симон Пётр Иисүүсһээ һураба.

– Мүнөө дээрээ ши минии хойноһоо ябажа шадахагүйш, теэд хожомшог хойноһоомни ерэхэш, – гэжэ Иисүүс харюусаба.

37– Эзэн аа! Би мүнөө Танай хойноһоо юундэ ошожо шадахагүй хүнбиб? Танай түлөө үхэхэшье болобол, би бэлэн байналби![+]

38– Минии түлөө үхэхэб гэнэ гүш? Эрэ тахяагай дуугархаһаань урда ши намһаа гурба дахин арсахалши гэжэ баталгаатай хэлэнэб! – гээд Иисүүс харюусаба[+].

#### 14


(Мт 26:33-35; Мк 14:29-31; Лк 22:33-34)


Иисүүс болбол Эсэгэ Бурханда ошохо харгы зам мүн

1– Таанар һанаагаа бү зобогты! Бурханда[†] шүтэжэ байгаад, мүн Намда шүтэгты![+] 2Минии Эсэгын гэртэ байха таһалганууд олон юм. Тиимэ бэшэ һаань, Би таанарта хэлэхэ һэм. Би таанарай байха байра бэлдэхэеэ ошохомни. 3Ошожо, таанарта байра бэлдэхэб; Минии байдаг газарта Намтай суг байлсахынтнай тула Би һөөргөө бусажа ерээд, таанарые абаашахаб[+]. 4Минии хайшаа ошохо зам мэдэнэт, – гэжэ Иисүүс хэлэбэ.

5– Эзэн[†] аа, Танай хайшаа ошохыетнай мэдэнэгүйлди. Ошохо замыетнай бидэ яажа мэдэхэбибди? – гэжэ Фома буруушаан хэлэбэ[+].

6– Би болбол Харгы зам гээшэб, Үнэн зүйл, Ажамидарал гээшэб. Намаар дамжан ошоогүй хүн Эсэгэдэ хүрэжэ шадахагүй[+]. 7Таанар Намайе мэдэхэ һаа, Эсэгыемнишье мэдэнэт. Энээнһээ хойшо Тэрэниие мэдэдэг болобот, нюдөөрөөшье харабат! – гэжэ Иисүүс харюусаба.

8– Эзэн аа! Эсэгэеэ бидэндэ харуулыт, ондоо юушье манда хэрэггүй, – гэжэ Филипп хэлэбэ[+].

9– Филипп, ши Намайе мэдэнэгүй гүш? Би таанартай хамта иимэ удаан саг соо байналби! Намайе хараһан хүн Эсэгыемнишье хараба гээшэ. Харин ши юундэ «Эсэгэеэ бидэндэ харуулыт» гэнэбши[+]? 10Би Эсэгэ соогоо байнаб, Эсэгэмни Минии досоо байдаг гэжэ ши этигэнэгүй гүш? Теэд таанарта хэлэдэг үгэнүүдээ Би Өөрһөө хэлэнэгүйб, тэрэ Минии досоо оршодог Эсэгэмни ажаллана[+]. 11Би Эсэгынгээ досоо байнаб, Эсэгэмни Минии досоо байна гэхэдэмни этигэгты. Хэрбээ эдэ үгэнүүдтэмни этигээгүй һаа, бүтээдэг хэрэгүүдыемни хараад этигэгты[+]. 12Би таанарта үнэниие хэлэнэб: Намда этигэдэг хүн Минии хэдэг лэ хэрэгүүдые бүтээхэ, бүришье ехэ юумэ хэжэ шадаха, юундэб гэбэл, Би Эсэгэдээ ошохомни[+]. 13Минии нэрэ дурдажа, юу гуйхабта, Би бүгэдыень бүтээхэб, тиигэжэ Хүбүүнэйнгээ ашаар Эсэгэнь алдаршаха. 14Хэрбээ Минии нэрэ дурдажа, Намайе гуйгаа һаатнай, Би бултыень бүтээхэб[+].


Арюун Һүлдын эльгээгдэхэ тухай

15– Хэрбээ таанар Намда дуратай һаа, Минии захяа заабариие дүүргэхэт[+]. 16Тиихэдэ Би Эсэгэеэ гуйхаб, тэрэм таанарта ондоо Туһалагшые үгэхэ, Тэрэ хододоо таанартай хамта байха[+]. 17Туһалагша болбол Үнэн зүйлэй Һүлдэ мүн, тэрэ Һүлдые дэлхэйн зон абажа шадахагүй, юундэб гэбэл, Тэрэниие харанагүй, мэдэнэгүй бшуу. Харин таанар Тэрэниие мэдэнэт, Тэрэ таанартай мүнөө байна, ерээдүйдэшье досоотнай байха[+]. 18Би таанадые үншэн үрөөһэнөөр үлөөхэгүйб, Би ерэхэб. 19Үшөө нэгэ хэды болоод, дэлхэйнхид Намайе харахагүй, харин таанар Намайе хаража, үзэжэ байхат; Би амиды байнаб, тиимэһээ таанаршье баһа амиды байхат[+]. 20Би Өөрын Эсэгэ соо байнаб, таанар Минии досоо байнат, Би таанарай досоо байнаб – энээн тухай таанар тэрэ үдэр мэдэхэт. 21Минии захиһан захяа заабариие хэн дүүргэнэб, тэрэ Намда дуратай гээшэ. Хэн Намда дуратайб, тэрээндэ Минии Эсэгэшье дуратай байха. Баһа Бишье тэрэ хүндэ дуратай байхаб, Би Өөрыгөө тэрээндэ үзүүлхэб[+].

22Тиихэдэнь Иуда[†] (Искариот бэшэ) хэлэбэ:

– Эзэн аа! Юундэ Та бүхы дэлхэйнхидтэ бэшэ, харин гансал бидэндэ Өөрыгөө үзүүлхэеэ һананабта[+]?

23Иисүүс харюусаба:

– Намда дуратай хүн Минии һургадаг ёһоор ябаха, тиихэдэнь Минии Эсэгэ тэрээндэ дуратай байха. Бидэ Эсэгэтэеэ хамта тэрэ хүндэ ерэжэ, тэрээнтэй байхабди[+]. 24Намда дурагүй хүн Минии үгөөр ябахагүй. Харин таанарай соносодог үгэнүүд Минии хэлэһэн үгэнүүд бэшэ, харин Намайе эльгээһэн Эсэгын үгэнүүд гээшэ.

25Таанартай суг хамта байһан дээрэһээл энэ бүгэдые хэлэбэб. 26Минии аша туһада Эсэгэмни таанарта Туһалагшые, Арюун Һүлдые эльгээхэ. Тэрэ Арюун Һүлдэ[†] таанарые али бүхы юумэндэ һургаха, Минии хэлэһэн юумэ баран һануулха[+]. 27Би таанарые амгалан тайбанда орхёод ябахамни, Өөрын амгалан тайбаниие таанарта үгэнэб. Минии үгэхэ энхэ тайбан энэ дэлхэйн зоной энхэ тайбанда адли бэшэ. Таанар һанаа сэдьхэлээ бү зобоогты! Бү айгты![+] 28«Би таанарһаа холодон ошохомни, теэд дахин һөөргөө бусахаб» гэхыемни дуулаа һэнта. Хэрбээ таанар Намда дуратай һаа, Минии Эсэгэдээ ошохо байһанда баярлахат, юундэб гэбэл, Минии Эсэгэ Намһаа нилээд дээгүүр юм[+]. 29Эдэ бүхы юумэнэй тохёолдоходо, таанарай Намда этигэхын тула энээн тухай уридшалан хэлэнэб![+] 30Би таанартай ииһээр ондоо хөөрэлдэхэгүйб: энэ дэлхэйн Ноёниинь ойртожо байна. Би тэрэнэй мэдэлдэ бэшэб[+]. 31Теэд Эсэгэдээ Минии дуратай байһые дэлхэйн зон мэдэхэ ёһотой. Тиимэ ушарһаал Би Эсэгынгээ захиһан бүхы юумые дүүргэнэб. Зай, бодогты, мүнөө эндэһээ ябая!

#### 15


Иисүүс үзэмэй модоной бодото эшэ һалаа мүн

1– Би үзэмэй модоной бодото эшэ һалаа гээшэб, харин Эсэгэмни үзэмшэн юм, – гэжэ Иисүүс хэлээ. –[+] 2Үзэм жэмэс үгэдэггүй алишье мүшэрыемни Эсэгэмни отолжо хаяад, ехэ ургаса гарахын тула үрэжэл һайтай мүшэрнүүдыемни сэбэрлэн үлээдэг юм[+]. 3Минии дуулгаһан Үгын ашаар таанар сэбэр болобот[+]. 4Би таанарай досоо байнаб, тэрээндэл адляар таанар Минии досоо байгты. Мүшэр өөрөө үрэ жэмэс асаржа шададаггүй, үрэжэл үгэхын тула мүшэр эшэ һалаагай хубинь байха ёһотой. Тон тиимээр таанар Минии досоо байгаагүй һаа, үрэ жэмэс асаржа шадахагүйт[+]. 5Би болбол эшэ һалааб, таанар мүшэрнүүдни гээшэт. Хэн нэгэнэй Минии досоо оршобол, Би баһа тэрэнэй досоо оршохоб, тиихэдээ тэрэ хүн тон ехэ үрэжэлтэй байха. Намгүйгөөр таанар юушье хэжэ шадахагүйт[+]. 6Минии досоо оршодоггүй хүн үзэмэй сэсэрлиг сооһоо хаягдажа, хаташаһан мүшэрнүүд шэнги байха. Тиимэ мүшэрнүүд суглуулагдан, гал руу хаягдан, галдагдаха[+]. 7Хэрбээ таанадай Минии досоо оршожо, Минии үгэнүүдэй таанарай досоо оршобол, юушье эрибэлтнай, Бурхан[†] бултыень таанарта үгэхэ[+]. 8Минии Эсэгын алдаршахын тула таанар ехэ ургаса асархат, Минии шабинар болохот.

9Эсэгымни Намда дуратай байдагтал адляар, Бишье таанарта дуратайб. Хайра дуран соомни оршожо байгты![+] 10Минии захяа заабариие сахин дүүргэжэ байбал, хайра дуран соомни оршожо байхат. Тон тиигэжэл Бишье Эсэгынгээ захяа заабариие сахин дүүргэжэ, хайра дуран соонь оршожо байдагби. 11Минии баяр жаргалые хубаалсахынтнай тула, энэ баяр жаргалай бүрин түгэс байхын тула Би эдэ бүгэдые хэлэнэб[+]. 12Минии таанарта үгэхэ захяа заабари иимэ: Минии таанарта дуратай байһандал адляар таанар бэе бэедээ дуратай байгты[+]. 13Хани нүхэдэйнгөө түлөө ами наһаяа үгэхэһөө үлүү ехэ дуран дэлхэй дээрэ байхагүй[+]. 14Минии захяа заабари сахин дүүргээ һаа, таанар Минии хани нүхэд болонот[+]. 15Саашадаа таанадые Минии зарасанар гэжэ нэрлэхэгүйб, зараса гээшэ эзэнэйгээ[†] юу хэдэгые мэдэнэгүй бшуу. Би таанарые хани нүхэдни гэжэ нэрлэнэб: Эсэгэһээ мэдэжэ абаһан бүхы юумэеэ дуулгабаб[+]. 16Таанар Намайе шэлэжэ абаагүйт, харин Би таанадые шэлэжэ абааб, хүнүүдтэ ошожо, саг үргэлжын үрэжэл асархыетнай заяагааб. Тиин таанарай Минии нэрэһээ эриһэн, хүсэһэн бүхы юумыетнай Эсэгэмни үгэхэ[+]. 17Бэе бэедээ дуратай байгты гэжэ Би таанарта захинаб[+].


Дэлхэйн зоной зэбүүрхэхэ тухай

18– Хэрбээ дэлхэйн зоной таанарта зэбүүрхэн дурагүйтэдэг байгаа һаань, Намдашье урид дурагүйтэдэг байгаа гэжэ мэдэжэ байгты[+]. 19Хэрбээ таанар энэ дэлхэйн зонтой адли байгаа һаатнай, энэ дэлхэйн хүнүүд өөһэдынхимнай гэжэ тоолоод, таанарта дуратай байха һэн. Теэд таанар эдэ хүнүүдтэй нэгэн бэшэт, юундэб гэбэл, Би таанарые шэлэжэ абахадаа, энэ дэлхэйн зонуудһаа илгааб, тиимэһээл эдэ зон таниие үзэн ядана[+]. 20«Зараса болбол өөрынгөө эзэнһээ ехэ бэшэ» гэжэ хэлэһыемни һанана гүт? Намайе харшалаа, тиин таанарыешье харшалха. Минии үгэ дуулаа, тиин таанарайшье үгэ дуулаха[+]. 21Намһаа боложо таанарые намнаха, юундэб гэбэл, Намайе хэн эльгээгээб гэжэ тэдэ мэдэнэгүй. 22Хэрбээ эдэ зондо Минии ерэжэ, хөөрэлдөөгүй һаа, тэдэ нүгэл[†] хилэнсэггүй байха һэн, харин мүнөө тэдэнэр нүгэлнүүдэйнгөө түлөө хүлисэл гуйжа шадахагүй[+]. 23Намда зэбүүрхэн дурагүйтэгшэ Минии Эсэгыешье үзэн ядана[+]. 24Хэрбээ ондоо хүнэй урда хээгүй гайхамшаг хэрэгүүдые тэдэндэ харуулаагүй һаамни, тэдэ зэмэгүй байха һэн. Теэд мүнөө тэдэнэр гайхамшаг хэрэгүүдыемни өөһэдөө хараһан, үзэһэн аад, Намдашье, Минии Эсэгэдэшье зэбүүрхэн дурагүйтэдэг болоо[+]. 25Иимэл байха ёһотой һэн даа. «Ямаршье шалтаггүй Намда зэбүүрхэнэ» гэжэ тэдэнэй Хуули соо бэшээтэй байһаниинь бүтэбэ гээшэ[+].

26Минии эльгээһэн Туһалагша Эсэгэһээмни ерэхэдээ, Минии тухай гэршэлхэ. Тэрэ болбол Эсэгэһээмни эхи абаһан үнэн зүбые хэлэдэг Һүлдэ болоно[+]. 27Мүн таанаршье Минии гэршэ болохот, ушарынь хэлэбэл, эгээл эхинһээ Намтай суг байгаа ха юмта[+].

#### 16

1Этигэлээ[†] гээхэгүйнтнай тула эдэ бүгэдые хэлэнэб. 2Таанадые мүргэлэй[†] гэрһээ намнаха; энээнһээ гадна, таанарые алаха хюдахадаа Бурханда[†] алба хэнэбди гэжэ һанаха саг ерэхэ[+]. 3Тиимэ юумэ яахадаа хэгдэхэб гэбэл, Эсэгыемшье, Намайешье тэдэнэр мэдэнэгүй бшуу[+]. 4Тэдэнэй эзэрхэхэ сагай ерэхэдэ, энээн тухай Минии хэлээшые һанахынтнай тула эдэ бүгэдые хэлэбэб. Би түрүүн энээн тухай таанарта хэлээгүй һэм, юундэб гэбэл, таанадаар хамта байгааб[+].


Арюун Һүлдэ

5– Мүнөө Намайе эльгээгшэдэ ошохомни. Теэд «Та хайшаа ошохотнайб?» гэжэ таанарай хэнтнайшье Намһаа һуранагүй[+]. 6Гэбэшье, Минии хэлэһэн үгэнүүд таанадай зүрхэ сэдьхэлдэ ехэ уйдхар гашуудал түрүүлбэ. 7Теэд Би таанарта үнэниие хэлэнэб: Минии Эсэгэдээ ошоо һаамни, таанадта дээрэ байха. Хэрбээ Минии ошоогүй һаа, Туһалагшатнай ерэхэгүй, харин Би ошожо, Туһалагшые эльгээхэб[+]. 8Нүгэл[†] шэбэл, үнэн зүб, зарга шүүбэри гэдэг юун бэ гэжэ дэлхэйн зондо тэрэ Туһалагша ерэхэдээ харуулха. 9Харуулха нүгэл шэбэлынь юун бэ гэбэл – дэлхэйн зон Намда этигэнэгүй[+]. 10Харуулха үнэн зүбынь Минии талада юм, ушарынь хэлэбэл, Би һөөргөө Эсэгэдээ бусахамни, тиин таанар Намайе ондоо харахагүйт. 11Харуулха зарга шүүбэринь юун бэ гэбэл – энэ дэлхэйн Ноён гэмнүүлээд байна[+].

12Би үшөө олон юумэ хэлэхэ һэм, теэд таанар мүнөөдөө ойлгохогүйт. 13Үнэн зүйлэй Арюун Һүлдэ[†] ерэхэдээ, үнэн зүйлые дууһыень таанарта ойлгуулха. Арюун Һүлдэ Өөрһөө хэлэхэгүй, зүбхэн лэ Өөрөө дуулаһан юумэеэ дамжуулан хэлэхэ, ерээдүй сагта юун болохоб гэжэ таанарта дуулгаха[+]. 14Арюун Һүлдэ Намайе алдаршуулха, Тэрэнэй дуулгаһан юумэн таанадта Намһаа дамжуулагдаха. 15Эсэгэдэмни байһан бүгэдэ үнэн зүйл Минии юм. Тиимэ ушарһаал, Арюун Һүлдын дуулгаһан юумэн таанадта Намһаа дамжан ошохо гэжэ хэлээб[+].


Зоболон ба жаргал

16– Һаяар иигээд таанар Намайе ондоо харахагүйт, тиибэшье нэгэ хэды болоод, Намайе дахин харахат[+].

17Тиихэдэнь зарим шабинарынь өөһэд дундаа хөөрэлдэбэ:

– Энэмнай ямар удхатайгаар хэлэнэб? «Һаяар иигээд таанар Намайе ондоо харахагүйт, тиибэшье нэгэ хэды болоод, Намайе дахин харахат» гэнэл. «Ушарынь гэхэдэ, Би һөөргөө Эсэгэдээ бусахамни» гэжэ баһа хэлэнэл. 18«Һаяар иигээд» гэхэдээ юун гэнэб? Тэрэнэй юун тухай хэлэһые бидэ ойлгоногүйлди.

19Шабинарынь юу һурахаяа һанааб гэжэ урид мэдээд, Иисүүс иигэжэ хэлэбэ:

– «Һаяар иигээд таанар Намайе ондоо харахагүйт, тиибэшье нэгэ хэды болоод, Намайе дахин харахат гэхэдээ Энэмнай ямар удхатайгаар хэлэнэб?» гэжэ таанар бэе бэеһээ асуунат. 20Таанарта үнэн зүбые хэлэнэб: уйлахат, гашуудахат, харин дэлхэйн зон баярлаха, хүхихэ. Түрүүшээр уйдхар гашуудалда абтахат, теэд удаань баярлахат[+]. 21Эхэнэр хүн үхибүү түрэхэ сагай ерэхэдэ, үбдэдэг, зободог, теэд үхибүүгэй түрэхэдэ, дэлхэйдэ хүн түрэбэ гэжэ баярлахадаа, үбдэһэн зобоһоноо мартадаг[+]. 22Тэрээндэл адляар мүнөө таанадшье уйданат, харин дахин таанараа харахадамни зүрхэ сэдьхэлтнай баяраар дүүрэхэ, тэрэ баясхалангыетнай хэншье бууруулжа шадахагүй[+]. 23Тэрэ үдэр таанар Намһаа юушье асуухагүйт. Үнэн зүбые хэлэнэб: Минии нэрэ дурдан эриһэн бүхы юумыетнай Эсэгэмни таанадта үгэхэ[+]. 24Минии нэрэ дурдажа, таанар юушье үшөө эреэгүйт. Эрибэл абахат, тиигээд баяр баясхалангаар дүүрэхэт![+]

25Энээн тухай Би һургаалта[†] үгэнүүдээр таанадта хэлээб, теэд Эсэгэ тухайгаа һургаалта үгэнүүдээр бэшэ, харин сэхэ хэлэхэ сагни ерэжэ байна[+]. 26Тэрэ үдэр Минии нэрэ дурдажа, Эсэгыемни гуйхат. Таанарай тула Би Эсэгэеэ гуйхаб гэнэгүйб. 27Эсэгэмни Өөрөө таанарта дуратай, юундэб гэбэл, таанар Намда дуратайт, Намайе Бурханһаа ерээ гэжэ этигэнэт[+]. 28Би эндэ Эсэгэһээ ерээб, мүнөө энэ дэлхэйе орхёод, Эсэгэдээ бусахамни[+].

29– Одоо мүнөө Та һургаалта үгэнүүдээр бэшэ, харин сэхэ хэлэнэт, – гэжэ шабинарынь Иисүүстэ хэлэбэ. – 30Та бүхы юумэ мэдэнэт, Танһаа асуухаһаашье урда мэдэнэт гэжэ бидэ ойлгобобди. Тиимэһээ Та Бурханһаа ерээт гэжэ этигэнэбди[+].

31– Одоо этигэбэ гүт? 32Шагнагты даа, Намайе орхёод гэр гэртээ гүйлдэн тараха сагтнай ерэжэ байна. Теэд Би гансаараа бэшэб, Минии Эсэгэ Намтай хамта юм[+]. 33Минии досоо амгалан тайбан олохынтнай тула эдэ бүгэдые Би таанарта хэлээб. Энэ дэлхэйдэ гашуудал зоболонтой ушархат, теэд сүхэршэгүй зоригтой байгты. Би энэ дэлхэйе илааб! – гэжэ Иисүүс харюусаба[+].

#### 17


Иисүүс Бурханда зальбарна

1Эдэ үгэнүүдэйнгөө һүүлээр Иисүүс тэнгэри өөдэ хараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Эсэгэ аа! Сагни ерэбэ. Хүбүүнэйтнай Танай нэрэ алдаршуулхын тула, Хүбүүгээ алдаршуулыт[+]. 2Бүхы хүнүүдые зонхилхо эрхэ засаг Хүбүүндээ олгоһон хадатнай Хүбүүнтнай өөртэнь даалгаһан бүхы хүнүүдтэ хэтэ мүнхын амидарал олгохо[+]. 3Хэтэ мүнхын амидарал гээшэ ори ганса үнэн бодото Бурхан[†] бологшо Таниие, мүн Танай эльгээһэн Иисүүс Христоосые[†] мэдэхэ гэһэн удхатай. 4Намда даалгаһан ажал хэрэгыетнай бэелүүлэн, Би Таниие газар дээрэ суурхуулан нэрлүүлээб. 5Эсэгэмни аа, юртэмсэ дэлхэйн үшөө бии болоодүйдэ, Тантайгаа суг байхадаа суурхаһан Минии алдар солоор Намайгаа мүнөө Өөртэйгөө хамта суурхуулыт[+].

6Дэлхэйн зонһоо илгажа Намда үгэһэн хүнүүдтэ Би Танай нэрэ нээбэб. Эдэ Танай хүнүүд гээшэ, эдэниие Та намда үгөөт. Эдэ хүнүүд Танай үгын ёһоор ажаһууна. 7Намда Танай үгэһэн бүхы юумэн Танай юм гэжэ одоол тэдэ ойлгоо. 8Намда Танай дамжуулан үгэһэн үгэнүүдые Би тэдэндэ дамжуулбаб, эдэ үгэнүүдыетнай тогтоон абаа, тиин Намайе Танһаа ерээ гэжэ үнэхөөрөө ойлгоо, Намайе Та эльгээгээт гэжэ этигээ[+]. 9Тэдэнэй тула Би зальбаран гуйнаб, бүхы дэлхэйнхидэй тула зальбаран гуйнагүйб, харин Намда Танай үгэгшэдэй тула зальбаран гуйнаб, юундэб гэбэл, тэдэнэр Танай мэдэлдэ байдаг[+]. 10Ушарынь гэбэл, Намда байһан бүгэдэ Танай юм, Танда байһан юумэ бүхэн Минии юм. Тэдэнэй ашаар Би алдаршабаб[+]. 11Энэ дэлхэйдэ саашадаа байхаяа болёоб, Тандаа бусажа ошохомни, харин эдэмни дэлхэйдэ үлэхэнь. Гэгээн нангин[†] Эсэгэмни аа! Өөрынтнай нэрэ солын тулада, Намда Танай үгэһэн эдэ хүнүүдые, Та Бидэ хоёртол нэгэн адли байхынь тула абаран үлөөгыт даа[+]. 12Тэдэнтэй сугтаа байхадаа, Танай Намда үгэһэн нэрэ солын ашаар Би Өөрөө хамгаалан хаража ябааб. Би тэдэниие хамгаалааб: хэнииньшье хосороогүй, харин хосорхо ёһотой байһан нэгэниинь лэ һалаа, юундэб гэхэдэ, иигэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй үгэнүүд хүсэлдэн бэелүүлэгдэбэ гээшэ[+]. 13Мүнөө Би Тандаа бусахамни. Теэд Минии баяр баясхалангые эдэнэймни Намтай хубаалдахын тула, газар дэлхэйдэ байһан дээрээ эдэ бүгэдые хэлэнэб[+]. 14Танай Үгые Би шабинартаа дамжуулааб, тиихэдэмни дэлхэйн зон тэдэндэ зэбүүрхэн дурагүйлхөө, тэдэнэр Намдал адли энэ дэлхэйн зоноор нэгэн бэшэ ха юм[+]. 15Энэ дэлхэйһээ тэдэниие абахыетнай Би гуйнагүйб, харин аюулта хоротонһоо абархыетнай гуйнаб[+]. 16Тэдэнэр, Намда адли, энэ дэлхэйн зоноор нэгэн бэшэ ха юм. 17Үнэн зүйлэй ашаар эдэниие Өөрын болгыт, үнэн зүйл гээшэ Танай Үгэ мүн[+]. 18Дэлхэйн зондо Намайе Танай эльгээһэндэл адли, Би тэдэниие баһал энэ дэлхэйн зондо эльгээгээб[+]. 19Үнэн зүйлэй хүсөөр эдэниие Танай болгохын тула, Би Өөрыгөө Танда зорюулааб.

20Теэд гансал эдэнэй тула Таниие гуйна бэшэб, мүн Минии тухай эдэнэймни хэлэһэн үгын ашаар Намда этигэгшэдэйшье тула гуйнаб. 21Эдэнэр бултадаа нэгэн хамта байг лэ, Та Минии досоо байнат, Би Танай досоо байнаб, тэрээндэл адли, тэдэнэр бидэнэй досоо байг лэ. Тиихэдээ Намайе Та эльгээгээт гэжэ дэлхэйн зон этигэхэ. 22Та бидэ хоёртол адляар, тэдэнэй нэгэн хамта байхын тула, Танай Намда үгэһэн алдар солые Би тэдэндэ үгөөб[+]. 23Тэдэнэй бүрин нэгэн хамта байхын тула Би тэдэнэй досоо байнаб, Та Минии досоо байнат. Та Намайе эльгээгээт, Танай Намда дуратай байдагтал адляар, эдэндэ дуратайт гэжэ дэлхэйн зон мэдэг лэ. 24Эсэгэмни аа! Танай үгэһэн хүнүүдэй Намтай хамта Минии ошохо газарта байхыень хүсэнэб. Юртэмсэ дэлхэйн бии болохоһоо урда Та Намда дуратай байжа, Намда олгоһон алдар солыетнай тэдэнэр хараг лэ[+]. 25Үнэн сэхэ Эсэгэмни аа! Дэлхэйн зон Таниие мэдэнэгүй. Теэд Би Таниие мэдэнэб, Намайе Та эльгээгээт гэжэ тэдэ мэдэнэ[+]. 26Танай Намда дурладагтал адли дуран тэдэнэй досоо байхын тула, мүн тэдэнэй досоо Минии байхын тула, Би тэдэндэ Танай нэрые нээгээб, нээжэшье үгэхэб[+].

#### 18


(Мт 26:47-56; Мк 14:43-50; Лк 22:47-53)

1[•]Иигэжэ хэлэһэнэйнгээ һүүлээр Иисүүс шабинартаяа хамта Кидроон голой саада бэедэ байһан сэсэрлиг тээшэ шэглэн зорибо. Тэдэ бүгэдөөрөө сэсэрлиг руу ошобо[+]. 2Урбагша Иуда[†] энэ газарые мэдэхэ байгаа, Иисүүс шабинартаяа хамта тэндэ ходо суглардаг һэн[+]. 3Иуда Римэй бүлэг сэрэгшэдые, мүн түрүү санаартанай,[†] фарисейнүүдэй[†] эльгээһэн Һүмын харуулшадые абаад, баһа сэсэрлиг руу ерэбэ; тэдэнэр бултадаа буу зэбсэг, гэрэл шиидам, гал түүдэгүүдые гартаа барижа ябаа[+]. 4Иисүүс Өөртэйнь ямар юумэ тохёолдохые уридшалан мэдэжэ байһанһаа, урдаһаань гаража:

– Таанар хэниие бэдэрнэбта? – гэжэ һураба[+].

5– Назаредэй Иисүүсые бэдэрнэбди, – гэжэ тэдэнь харюусаба.

– Энэ Биб, – гэбэ Иисүүс.

Иуда урбагша баһал тэдэнтэй хамта байлсаа. 6«Энэ Биб» гэжэ Иисүүсэй хэлэмсээр, тэдэнь гэдэргээ сухарин, газарта унашабад.

7– Таанар хэниие бэдэрнэбта? – гэжэ Иисүүс дахин тэдэнһээ асууба.

– Назаредэй Иисүүсые бэдэрнэбди, – гэжэ тэдэнь харюусаба.

8– Энэ Биб гэжэ таанарта хэлээ хамнайб. Хэрбээ таанарта Би хэрэгтэй һаа, эдэ хүнүүдые табигты, – гэбэ Иисүүс. 9Тэрэ юундэ тиигэжэ хэлээб гэбэл:

«Намда Танай үгэһэн хүнүүдэй
нэгэнииньшье хосороогүй», – гэжэ Иисүүсэй хэлэһэн үгэнүүд хүсэлдэн бэелүүлэгдэхэ ёһотой байгаа[+].

10Һэлмэтэй байһан Симон Пётр һэлмэеэ гаргаһан бэеэрээ ахамад санаартын зарасын баруун шэхые таһа сабшаба. Тэрэ зарасань Малх гэжэ нэрэтэй һэн[+].

11– Һэлмэеэ хуйдань хэ! Иимэ хуби заяа Эсэгэмни Намда үгөө. Энээнһээ Би арсаха аалби? – гэжэ Пётрто Иисүүс хэлэбэ[+].


Ахамад санаарта мүшхэбэ

12[•]Тиихэдэнь Римэй сэрэгшэд даргатаяа хамта, мүн ахамад санаартын болон фарисейнүүдэй эльгээһэн Һүмын харуулшад Иисүүсые барижа хүлибэ. 13Тэрээниие түрүүн тэрэ жэлдэ ахамад санаарта байһан Кайафа гэгшын хадам эсэгэнь болохо Аннада абаашаба[+]. 14Бүхы еврей зоной орондо гансал хүн хосороо һаа дээрэ байха гэжэ еврейнүүдэй[†] ахамадуудта зүбшэл үгэһэн хүниинь эгээл тэрэ Кайафа байгаа[+].


Пётрой арсалга

15Иисүүсэй хойноһоо Симон Пётр, баһа нэгэ шабинь дахажа ябаа. Тэрэ шабинь ахамад санаартатай танил байһан дээрэһээ ахамад санаартын буусада Иисүүстэй хамта оробо. 16[•]Харин Пётр бартаагай саана үлэбэ. Удаань ахамад санаартатай танил шабинь газаа гаража, бартаагай үүдэ һахидаг зараса эхэнэртэй хөөрэлдөөд, Пётрые хорёо соо оруулба.

17– Ши энэ хүнэй шабинь хаяаш? – гэжэ зараса эхэнэрынь Пётрто хэлэбэ.

– Бэшэб даа, – гэжэ Пётр харюусаа.

18Газаа хүйтэн байгаа. Зарасанар болон Һүмын харуулшад гал түүдэг носоогоод, хажуудань дулаасажа һуугаа. Мүн Пётршье тэдэнэй хажууда зогсоод, дулаасажа байгаа. 19[•]Тэрэ үедэнь ахамад санаарта Иисүүсэй шабинар тухай, Тэрэнэй һургаал[†] номнол тухай Иисүүсһээ асуулта абажа байба.

20– Би бүгэдэ зоной урда сэхэ хэлэдэг һэнби. Би мүргэлэй[†] гэрнүүд соо ба Һүмэ[†] соо хододоо һургаалаа номногшо һэм. Тэндэ бүхы еврейнүүд ерэдэг һэн, – гэжэ Иисүүс харюусаба. – Нюуса юумэ Би огто хэлээгүйб[+]. 21Юундэ таанар Намайе мүрдэжэ мүшхэжэ байнабта? Юу хэлэһэн тухаймни Минии шагнагшадһаа һурыт, юун гэжэ хэлэһыемни тэдэ мэдэхэл.

22Иигэжэ хэлэхэдэнь, Иисүүсэй хажууда зогсожо байһан харуулшадай нэгэниинь Тэрэнэй нюурыень альгадаад:

– Ахамад санаартын урдаһаа юундэ иигэжэ дуугарнабта! – гэжэ зандаран хэлэбэ[+].

23– Хэрбээ али-нэгэн буруу юумэ Минии хэлээ һаа, ямар юумэниинь бурууб гэжэ Намда хэлыш. Хэрбээ үнэн зүб юумэ хэлээ һаамни, ши Намайе юундэ сохибош, – гэбэ Иисүүс.

24Тиихэдэнь Анна Иисүүсые хүлеэтэй зандань ахамад санаарта Кайафада эльгээбэ[*]. 25Симон Пётр газаа дулаасажа байба.

– Ши баһа Иисүүсэй шабинь хаяаш? – гэжэ тэрээндэ хэлэбэд.

– Бэшэб, – гэжэ Пётр харюусаба.

26– Сэсэрлиг соо шамайел Иисүүстэй хамта би хараа бэшэ һэн аалби? – гэжэ ахамад санаартын зарасанарай нэгэн асууба. Тэрэ зарасын түрэл болохо хүнэй шэхэ Пётр һэлмээрээ таһа сабшаһан байгаа[+].

27– Би шабинь бэшэб, – гэжэ Пётр баһа мэлзэбэ. Тиигэмсээрнь эрэ тахяа дуугарба[+].


Иисүүс Пиладай урда зогсоно

28[•]Эртэ үглөөгүүр еврейнүүд Иисүүсые удамаршын[*] ордондо Кайафаһаа асарба. Бэеэ бузарлахагүйн тула тэдэ римэй засаглагшын ордондо оробогүй, тэндэ ороо һаа, тэдээндэ Паасхын зоог барижа болохогүй байгаа[+]. 29Тиимэһээ удамарша Пилат[*] өөрөө гараба.

– Энэ хүниие таанар юун гэжэ зэмэлнэбта? – гээд асууба[+].

30– Хэрбээ гэм хээгүй һаань, бидэ Энээниие танда асархагүй һэмди, – гээд тэдэнь харюусаба.

31– Һөөргэнь абаашаад, өөһэдынгөө хуулиин ёһоор шүүбэрилэгты, – гэбэ Пилат.

– Римэй засагаархин хүниие саазалха эрхэ бидэндэ олгоногүй, – гэжэ тэдэнь арсаба.

32Иигэжэ ямар үхэлөөр үхэхэ тухайгаа Иисүүсэй хэлэһэн үгэнүүд хүсэлдэн бэелүүлэгдэбэ[+]. 33Пилат ордондоо дахин ороод, Иисүүсые дуудажа:

– Та еврейнүүдэй хаан гүт? – гэжэ асууба[+].

34– Нам тухай та өөрөө тиигэжэ һанаба гүт, али ондоо хүнүүд танда тиигэжэ хэлээ гү? – гээд Иисүүс һураба.

35– Би еврей аалби? Танай Өөрынтнай нютагаархин, түрүү санаартан Таниие намда асаржа тушаагаа. Ямар тиимэ муу юумэ хээбта? – гэбэ Пилат.

36Иисүүс харюусаба:

– Минии хаан түрэ[†] энэ дэлхэй дээрэхи засаг түрэдэл адли бэшэ. Хэрбээ Минии хаан түрэ энэ дэлхэйн байбал, Минии албатан Намайе еврейнүүдэй ахамадуудай гарта оруулхагүй гэжэ оролдохо һэн. Минии мэдэлэй хаан түрэ энэ дэлхэйн бэшэ[+].

37– Тиихэдээ Та яабашье һаа, хаан боложо таарана гүт? – гэжэ Пилат асууба.

– Та өөрөө Намайе Хаан гэнэт. Би үнэн зүйлые гэршэлхын тула түрэһэн, дэлхэйдэ ерэһэн байнаб. Үнэн зүйлые баримталагшад бултадаа Минии хэлэһые дуулана, – гэбэ Иисүүс[+].

38– Үнэн зүйл гэжэ юун бэ? – гээд Пилат асууба.


Иисүүсые саазалха шиидхэбэри гаргабад

Пилат дахин еврейнүүдтэй уулзахаяа гаража:

– Би энэ Хүндэ зэмэ тохохо ямаршье баримта олоногүйб, – гэбэ. –[+] 39Таанадай баримталдаг ёһо заншалаар Паасхын үедэ би нэгэ хүниие саазаһаа сүлөөлжэ үгэдэгби. Еврейнүүдэй хааниие табихыемни хүсэнэ гүт[+]?

40– Үгы! Тэрээниие бэшэ! Бараббаае бидэндэ таби! – гээд тэдэнь хашхаралдаба. Харин Бараббаа гэдэгынь үймүүлэгшэ байгаа.

#### 19


(Мт 27:15-31; Мк 15:6-20; Лк 23:13-25)

1[•]Тиихэдэнь Пилат Иисүүсые ташуурдагты гэжэ захирба. 2Сэрэгшэдынь үүргэнээр гүрлөө гүрэжэ, толгой дээрэнь табиба, Тэрээндэ улаан суба үмдэхүүлбэ. 3Иисүүстэ дүтэлжэ ерээд:

– «Еврейнүүдэй[†] хаан» мандаха болтогой![†] – гэлдэн, Иисүүсэй нюур альгадабад.

4Пилат дахин гаража, еврейнүүдтэ хандан:

– Тэрэниие таанадта харуулхамни. Таанар мэдэжэ байгты: би энэ Хүндэ зэмэ тохохо ямаршье баримта олоногүйб, – гэбэ[+].

5Тиихэдэнь Иисүүс ордон сооһоо гаража ерэбэ, хадхууртай үбһэн гүрлөө толгой дээрэнь табигданхай, улаан суба үмэдхүүлэнхэй байба.

– Тэрэ Хүн энэ байна! – гэбэ Пилат.

6Теэд түрүү санаартан,[†] харуулшад Иисүүсые хараад:

– Хэрээһэндэ[†] хада, хэрээһэндэ хада! – гэжэ хашхаралдаба.

– Өөһэдөө барижа, хэрээһэндэ хадагты! Би зэмэлхэ юумэ олоногүйб, – гэжэ Пилат хэлэбэ.

7– Манай Хуулиин ёһоор энэ Хүн үхэхэ ёһотой, юундэб гэхэдэ, Өөрыгөө Бурханай Хүбүүнби[†] гэжэ айладхана, – гэжэ еврейнүүд харюусаба[+].

8Пилат энээниие дуулаад, бүри ехээр айшаба. 9Дахин ордондоо ороод:

– Та хаанаһаабта? – гэжэ Иисүүсһээ һураба.

Теэд Иисүүс харюусабагүй[+].

10Тиихэдэнь Пилат:

– Намтай хөөрэлдэхэ дурагүй байна гүт? Би Таниие табюулхашье эрхэтэйб, саазалуулхашье эрхэтэйб, энээн тухай мэдэнэгүй гүт? – гэбэ.

11– Хэрбээ дээрэһээ тиимэ эрхэ танда үгтөөгүй һаа, та Намайе заяандаашье мэдэлдээ абажа шадахагүй һэнта. Тиимэһээ Намайе танда тушааһан хүнэй нүгэлынь[†] бүришье ехэ юм[+].

12Тиигэжэ хэлэхэдэнь, Пилат Иисүүсые хаалтаһаа сүлөөлхэ гэжэ оролдоо. Теэд еврейнүүд:

– Хэрбээ та Энээниие табяа һаа, Римэй хаанай[†] нүхэр бэшэт! Өөрыгөө хаан гээшэб гэдэг хүн императорай урдаһаа эсэргүүсэн тэмсэнэ гээшэ! – гэжэ хашхаралдаба[+].

13Пилат иимэ үгэнүүдые дуулахадаа, Иисүүсые ордон сооһоо гаргаһан бэеэрээ, заргашын һуудаг сандалида һууба. Энэнь «Шулуугаар дэбдигдэһэн газар» (еврей хэлээр «Габбатаа») гэжэ нэрэтэй. 14Энэ ушар Паасхын һайндэрэй урдахана, зургаан гарагай хахад үдэрэй багаар болоо.

– Харагты даа, энэ таанарай Хаан! – гэжэ Пилат еврейнүүдтэ хандан хэлэбэ.

15– Үгы болог! Тонилог саашаа! Энээниие саазала! – гэжэ тэдэнь хашхаралдаба.

– Таанарай Хааниие саазалхамни гү? – гэжэ Пилат асууба.

– Римэй хаанһаа бэшэ ондоо хаан маанадта байхагүй! – гэжэ түрүү санаартан харюусаба[+].

16Тиихэдэнь лэ Иисүүсые хэрээһэндэ хадажа саазалхыень Пилат зүбшөөһэн байна. Тэдэ Иисүүсые харуулда дамжуулба.


Иисүүсые хэрээһэндэ хадажа саазалба

Тиихэдэнь тэдэ Иисүүсые туужа абаашаба. 17[•]«Хохимой» (еврей хэлээр «Голгофо») гэжэ нэрэтэй газар хүрэтэр Иисүүс хэрээһэеэ бэе дээрээ үргэлөөд ябаха ёһотой байгаа. 18Тэндэ Иисүүсые хэрээһэндэ хадаад, һүүлдэнь хэрээһые бодхообо. Тэрээнтэй хамта үшөө хоёр хүниие: нэгыень баруун тээнь, нүгөөдыень зүүн тээнь, Иисүүсые дундань хэрээһэн дээрэ үргэбэ. 19Хабтагай модо бэлдээд, хэрээһэн дээрэнь хадаха гэжэ Пилат захирба. Тэрэ хабтагай дээрэнь: «Назаредэй Иисүүс, еврейнүүдэй хаан» гэжэ бэшээтэй байгаа. 20Тэрэниие олон еврейнүүд уншаа, юундэб гэбэл, Иисүүсэй саазалуулһан газарынь хотоһоо холо бэшэ һэн, тэрэнь еврей, лата, грек хэлэнүүдээр бэшээтэй байгаа[+]. 21Еврейнүүдэй түрүү санаартан Пиладта иигэжэ хэлэһэн байнад:

– «Еврейнүүдэй хаан» гэжэ бү бэшэгты! «Энэ хүн Өөрыгөө еврейнүүдэй хаан гэдэг һэн» гэжэ бэшэгты.

22– Юун гэжэ бэшээбиб, тэрээгээрээл байг, – гэжэ Пилат харюусаба.

23Сэрэгшэд Иисүүсые хэрээһэндэ хадажа саазалаад, Тэрэнэй субые абажа, сэрэгшэдэй тоогоор – дүрбэн хэһэг болгожо, өөһэд хоорондоо хубааба. Зүйдэлгүйгөөр нэхэгдэһэн субыень баһа абаба.

24– Энээнииень бү шуулая, жээрэб хаяад, хэндэмнай туданаб, тэрэ хүн абаха, – гэжэ өөһэд дундаа сэрэгшэд хэлсэбэ. «Хубсаһыем хоорондоо хубаагаад абаа, хубсаһыем жээрэблэн абаа» гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй үгэнүүд хүсэлдэн бэелүүлэгдэбэ. Сэрэгшэд тиимэл юумэ хээ[+].

25Иисүүсэй хэрээһэнэй хажууда Тэрэнэй эжы, нагаса эжынь, Клопаасай һамган Мария, мүн Магдалай Мария гэгшэд зогсожо байгаа[+]. 26Иисүүс эжыгээ, эжынгээ хажууда зогсоһон Өөрынгөө дуратай шабиие хараад, эжыдээ:

– Эжымни, энэ танай хүбүүн гээшэ, – гэжэ хэлэбэ[+]. 27Удаань шабидаа:

– Энэ шинии эжы гээшэ, – гэбэ.

Хожомынь тэрэ шабинь Иисүүсэй эжые гэртээ асаржа байлгаа.


Иисүүс нүгшэбэ

28[•]Болохо юумэн боложо дүүрэхын заха үзэгдэхые Иисүүс ойлгожо, Нангин Бэшэг соо бэшэгдэһэн мүрнүүдые хүсэлдүүлэн:

– Ундам хүрэнэ! – гэбэ[+].

29Тэндэ дүүрэн домбо соо уксус байба. Сэрэгшэд бамбагар юумэн дээрэ тэрэ уксусһээ адхаад, тэрэнээ эссооб ургамалай мүшэр дээрэ табяад, Иисүүсэй уралда ойртуулба. 30Иисүүс тэрэ уксусыень амсаад:

– Бүтэбэ даа! – гэжэ хэлэбэ. Тиин тархяа тонгойлгон, ами табиба.

31Тиихэдэ пятница, субботодо[†] бэлдэхэ үдэр байгаа. Саазалуулһан хүнүүдэй бэеые субботын үдэр үлгөөтэй зандань байлгахагүй гэжэ еврейнүүдэй ахамадууд оролдоо. Теэдшье тэрэ субботодо Паасхын ехэ һайндэр тудаа. Иимэ ушарһаа, саазалуулагшадай шэлбыень хуха сохёод, бэеыень хэрээһэнһээнь абхуулыт гэжэ еврейнүүдэй ахамадууд Пиладые гуйба[+]. 32Сэрэгшэд ерэжэ, Иисүүстэй хамта саазалуулһан нэгэ хүнэйнь шэлбые хухалба, удаань хоёрдохи хүнэйхииень хухалба. 33Тиигээд Иисүүсэй хажууда ерээд харахадань, тэрэ үхэшэһэн байба, тиимэһээ шэлбыень хухалбагүй. 34Гэбэшье нэгэ сэрэгшэнь Тэрэнэй һүбээе жадаараа сүмэ хадхаба. Тиигэмсээрнь тэндэһээнь шуһан ба уһан гоожобо[+]. 35Таанарайшье үнэншэхын тула бараниие өөрынгөө нюдөөр хараһан хүн энээн тухай хөөрөө бэлэй. Тэрэ хүнэй гэршэлэн харуулһаниинь үнэн зүб юм, үнэн зүб юумэ хэлэнэб гэжэ тэрэ хүн мэдэнэ[+]. 36Тэрэнэй гансаханшье яһаниинь хухархагүй гэһэн Нангин Бэшэгэй үгэнүүд хүсэлдэн бэелүүлэгдэбэ[+]. 37Сүм хадхаһан хүнөө тэдэ хараха гэжэ Нангин Бэшэгэй баһа ондоо тээ хэлэгдэнэ[+].


Иисүүсые хүдөөлүүлбэ

38[•]Аримафейн Иосиф гэдэг хүн ерэжэ, Иисүүсэй бэеые абаашаха зүбшөөл Пиладһаа гуйба. Иосиф еврейнүүдэй засагаархинһаа айжа байһан дээрэһээ, Иисүүсэй нюуса шабинь байгаа. Пилат тэрээндэ зүбшөөлөө үгэбэ. Иосиф Иисүүсэй бэеые абаашаба[+]. 39Нэгэтэ һүни Иисүүстэ ерэһэн Никодим мүнөө баһа ерэлсэбэ. Никодим зуугаад һүүнтэ[*] һайхан үнэртэй смирна ба алой ургамалнуудай шүүһэ асарба[+]. 40Тэдэ хоёр Иисүүсэй бэе һайхан хангалтай шүүһэндэ дэбтээһэн бүдөөр орёобо (еврейнүүд тиигэжэ хүдөөлүүлдэг заншалтай байгаа)[+]. 41Иисүүсэй саазалуулһан һууриһаа холо бэшэ сэсэрлиг бии һэн, тэндэнь урдань хэнэйшье хэбтээгүй шэнэ агы нүхэн түхеэрэгдээд байгаа[+]. 42Паасхын бэлэдхэл үдэр, пятница байһан тула, мүн шэнэ агы нүхэн дүтэхэн байһан дээрэһээ, Иисүүсые тэрэ агы нүхэндэ хадаглаба.

#### 20


(Мт 28:1-10; Мк 16:1-8; Лк 24:1-12)

1[•]Субботын хойто үдэрэй эртэ үглөөгүүр, газаа харанхы байхада, Магдалай Мария агы нүхэндэ дүтэлэн ерэхэдээ, тэрэнэй амһарыень хаагаад байһан шулуунайнь хажуу тээшээ болгогдоод байхые обёорон хараба[+]. 2Магдалай Мария Симон Пётрто, мүн Иисүүсэй дуратай байһан нүгөөдэ шабидань гүйжэ ошоод:

– Эзэнэй[†] шарилые агы нүхэнһөөнь абаашаһан байна, хайшань абаашаһыень бидэ мэдэнэгүйбди, – гэжэ тэдэндэ дуулгаба[+].

3Пётр ба нүгөөдэ шабинь агы нүхэн тээшэ ошобо. 4Хоюулаа гүйбэшье, нүгөөдэ шабинь Пётрһоо хурдан байһан дээрэһээ, агы нүхэнэй хажууда түрүүн гүйжэ ерээ. 5Тонгойгоод харахадань, тэндэ Иисүүсые хүдөөлүүлхэдээ орёоһон бүдэнь лэ байба. Теэд агы нүхэ руу тэрэ оробогүй. 6Хойноһоонь Симон Пётр гүйжэ ерээд, агы соонь ороходоо, бүдэй хэбтэхые хараба. 7Мүн толгойень бооһон бүд тэндэ байба. Теэд толгойень бооһон бүд бэеыень орёоһон бүдтэй хамта бэшэ, харин байһан байрадаа монсогойлоотой, амяараа хэбтээ. 8Агы нүхэндэ түрүүн гүйжэ ерэһэн нүгөөдэ шабинь баһа тэндэ ороод, тиимэ юумэ харахадаа, этигэбэ. 9Теэд Иисүүс үхөөд амидырха гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байһан зүйлые тэдэ шабинарынь үшөөл ойлгонгүй байгаа[+]. 10Тэдэ гэртээ бусаба.


Магдалай Мария Иисүүсые хараба

11[•]Мария агы нүхэнэй хажууда зогсоод уйлаба. Уйлажа байгаад, агы нүхэ руу тонгойжо харахадаа, 12иимэ юумэ обёорбо: Иисүүсэй бэеын хэбтэһэн газарта Бурханай[†] хоёр Эльгээмэл сагаан хубсаһа үмдэнхэй һууба – нэгэниинь толгой таладань, нүгөөдэнь – хүлзүүр таладань һууба[+].

13– Эхэнэр аа, ши юундэ уйланабши? – гэжэ тэдэ хоёрынь асууба.

– Багшымни шарилые агы нүхэн сооһоонь абаашаһан байна, хайшань абаашаһыень би мэдэнэгүйлби, – гэжэ Мария харюусаба.

14Тиигэжэ хэлээд, гэдэргээ эрьежэ харахадань, урдань Иисүүс зогсожо байба. Теэд Мария Тэрэниие танибагүй[+].

15– Эхэнэр аа, ши юундэ уйланабши? Хэниие бэдэрнэбши? – гэбэ Иисүүс.

Энэнь сэсэрлиг таригша байна гэжэ һанаад, Мария тэрээндэ:

– Эзэмни аа, хэрбээ Тэрэнэй шарилые та абаашаа һаа, хаана орхёобта – хэлыт, би Тэрэнииень абаашахамни, – гэбэ[+].

16– Мария! – гэбэ Иисүүс.

Мария гэдэргээ эрьен хараад:

– Раббуни! – гэжэ еврей хэлэн дээрэ хашхараад абаба (энэнь «багша» гэһэн удхатай үгэ).

17– Намайе бү бари! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ. – Би Эсэгэдээ үшөө бусаагүй байнаб. Минии аха дүүнэртэ ошоод, «Би Өөрынгөө, мүн таанарай Эсэгэдэ, Өөрынгөө, мүн таанарай Бурханда бусанаб», – гэжэ хэлэ[+].

18Магдалай Мария шабинартань ерээд:

– Би Эзэниие харааб! – гэбэ.

Тиигээд Иисүүсэй хэлэһэн үгэнүүдые тэдэндэ дамжуулан дуулгаба.


Шабинарынь амидырһан Иисүүстэй уулзаба

19[•]Тэрэл үдэрэйнгөө үдэшэ, ондоогоор хэлэхэдэ, гарагай нэгэнэй үдэшэ шабинарынь суглараад, еврейнүүдэй[†] ахамадуудһаа айжа, үүдээ шэбхэдээд һууба. Тэрэ үедэнь Иисүүс орожо, тэдэнэй дунда зогсоод:

– Амгалан тайбаниие таанадта айладханаб! – гэбэ.

20Тиигээд тэдээндээ гар, һүбээгээ харуулба. Шабинарынь Эзэнээ хараад, ехэ баярлаба.

21– Таанарта амгалан тайбан! – гэжэ Иисүүс дабтан мэндэшэлбэ. – Намайе Эсэгэмни эльгээгээ, баһа Бишье таанараа эльгээнэб[+].

22Тиигэжэ хэлэмсээрээ, Иисүүс тэдэн тээшээ үлеэгээд:

Арюун Һүлдые тогтоон абагты![+]
23Хэнэй нүгэлые[†] хүлисэнэбта,
тэрэнэй нүгэлынь хүлисэгдэхэ,
хэнэйхииень хүлисэнэгүйбта,
тэрэнэй нүгэлынь хүлисэгдэхэгүй, – гэжэ хэлэбэ[+].


Фома Иисүүсые хараба

24Иисүүсэй ерэхэдэ, арбан хоёр шабиинь нэгэн Фома (далда нэрэнь – Эхир) тэдэнтэй байлсаагүй һэн[+].

25– Эзэниие бидэ хараабди! – гэжэ Фомада бэшэ шабинарынь хэлэбэ.

– Тэрэнэй гарта хадааһаар хадаһанай шарха хараадүйдөө, тэрэ шарха руунь хургаяа хэжэ үзөөдүйдөө, һүбээгэйнь шархые гараараа барижа үзөөдүйдөө, би этигэхэгүйб! – гэжэ Фома харюусаба.

26Долоо хоноод, Иисүүсэй шабинарынь дахин сугларба, мүнөө тэдэнтэй хамта Фомашье байлсаа. Үүдэнь хаалтатай байгаа. Иисүүс орожо ерээд, тэдэнэй урда зогсон:

– Таанарта амгалан тайбан! – гэбэ. 27Удаань Фомада хандажа:

– Хургаяа үгэ! Энэ Минии гарые барижа үзэ. Гараа һарбайгаад, һүбээгэйм шарха руу хэ! Юумэндэ һэжэг түрэхэеэ боли, этигэжэ яба! – гэбэ.

28– Эзэмни, Бурхамни! – гэжэ Фома хашхараад абаба[+].

29– Ши Намайе харахадаал этигэбэш. Теэд Намайе хараагүй аад, этигэһэн хүнүүд жаргалтай! – гэжэ Иисүүс тэрээндэ хэлэбэ[+].

30Мүн баһа ондоошье Иисүүсэй бүтээһэн олон тоото гайхамшаг дүлгэ тэмдэгүүдые[†] Тэрэнэй шабинарынь хараһан байна. Энээн тухай энэ ном соо бэшэгдэбэгүй[+]. 31Теэд Иисүүс болбол Бурханай табисуурта, Бурханай Хүбүүн[†] гэжэ таанарай этигэхын түлөө, Иисүүстэ этигэдэгэйнгээ ашаар амиды ябахынтнай түлөө энэ бүхы юумэн бэшэгдэбэ гээшэ[+].

#### 21


(Мт 28:16-20; Мк 16:14-18; Лк 24:36-49)


Долоон шабинь Иисүүстэй уулзаба

1Энээнэй удаа Тибериада нуурай[*] хажууда байһан шабинартаа Иисүүс дахин Өөрыгөө үзүүлбэ. Энэ ушар иигээд болоһон байна[+]. 2Симон Пётр, Эхир гэжэ ара нэрэтэй Фома, Галилейн[†] Каанаһаа гарбалтай Натанаил, Зэбэдэйн хүбүүд, Иисүүсэй ондоо хоёр шабинар бултадаа сугларба[+].

3– Би загаһа барихаяа ошохомни, – гэжэ Симон Пётр тэдэндэ хэлээ.

– Бидэшье шамтай ошолсохомнай, – гэжэ бэшэниинь хэлэбэ.

Тэдэнэр онгосодо һуугаад, нуураар тамарба, теэд тэрэ һүни нэгэшье загаһа барибагүй. 4Үүр сайжа эхилхэдэ Иисүүс нуурай эрьедэ зогсожо байба. Теэд шабинарынь Иисүүсые танибагүй[+].

5– Хүбүүд, загаһа бариба гүт? – гэжэ Иисүүс тэдэнһээ асууба.

– Баряагүйбди, – гэжэ тэдэнь харюусаба[+].

6– Губшуураа онгосынгоо баруун тээнь хаягты, тиигээ һаа, барихат, – гэбэ Иисүүс.

Тэдэнь гүльмэеэ хаяба, тиихэдэнь гүльмэ соонь татажа гаргахын аргагүй олон загаһа орошоод байба[+].

7– Энэ Эзэн[†] байна! – гэжэ Иисүүсэй дуратай шабинь Пётрто хэлэбэ.

Энэ Эзэн байна гэжэ дуулахадаа, Симон Пётр гадар хубсаһаа үмдөөд, уһа руу һүрэбэ. Энээнэй түрүүн Симон Пётр загаһа барихаяа гадар хубсаһаа тайлаад байгаа[+]. 8Нүгөөдэ шабинарынь загаһатай гүльмэеэ хойноһоо шэрээд, онгосоороо эрье тээшэ тамарба. Нуурайнь эрье холо бэшэ һэн – хоёр зуугаад тохой байгаа. 9Уһанай эрьедэ гарахадаа, носожо байһан улаан сог, дээрэнь загаһа, хажуудань хилээмэ байхые шабинарынь хараба.

10– Мүнөө бариһан загаһанһаа үшөө нэгэ хэдые асарагты, – гэжэ Иисүүс тэдэндэ хэлэбэ.

11Симон Пётр уһанай эрьедэ гараад, гүльмэеэ татажа гаргаба, тэндэнь зуун табин гурбан томо гэгшын загаһа дүүрэн ороод байба. Тиимэ олон загаһа ороод байбашье, гүльмэнь таһарбагүй.

12– Үглөөнэй хоол барихаяа һуугты, – гэбэ Иисүүс.

Та хэн гээшэбта гэжэ Тэрээнһээ асуухаяа шабинарай хэнииньшье зүрхэлбэгүй. Энэмнай Эзэн байна гэжэ тэдэнь мэдээ ха юм. 13Иисүүс хажуудань ерэжэ, хилээмэ абаад, тэдэндээ хубааба, мүн загаһа хубаажа үгэбэ. 14Амидырһанайнгаа һүүлдэ шабинартаа Иисүүсэй гурбадахияа Өөрыгөө үзүүлхэдэнь, тиимэ ушар болоо һэн[+].


Иисүүс Пётр хоёр

15Тэдэнэй эдеэлһэн хойно Иисүүс Симон Пётрто хандан:

– Иоаннай хүбүүн Симон, ши Намда эдэнһээ бүри ехээр дуратай гүш? – гэжэ асууба.

– Тиимэ даа, Эзэн, Танда минии дуратайе Та мэдэнэ ха юмта, – гэжэ Пётр харюусаба.

– Минии хурьгадые харууһалжа бай, – гэбэ Иисүүс. 16Тэрээнһээ хоёрдохиёо:

– Иоаннай хүбүүн Симон, ши Намда дуратай гүш? – гэжэ һураба.

– Тиимэ даа, Эзэн, Танда минии дуратайе Та мэдэнэ ха юмта, – гэжэ Пётр харюусаба.

– Минии хонидые харууһалжа бай[+].

17Иисүүс тэрээнһээ гурбадахияа:

– Иоаннай хүбүүн Симон, ши Намда дуратай гүш? – гэжэ һураба.

Намда дуратай гүш гэжэ Иисүүсэй гурбадахияа һурахадань, Пётрой досоо уйдхартай байба.

– Эзэн, Та бултыень мэдэнэт. Танда минии дуратайе мэдэнэ ха юмта, – гэжэ Иисүүстэ Пётр харюусаба.

Иисүүс тэрээндэ:

– Минии хонидые харууһалжа бай. 18Шамда үнэн зүбые хэлэнэб: залуу ябахадаа бүһэеэ ши өөрөө бүһэлөөд, дуратай тээшээ ошодог байгааш. Харин үтэлхэдэшни гарыешни уяад, шинии ошохо дурагүй газарта шамайе хүтэлөөд абаашаха, – гэжэ хэлэбэ.

19Иигээд хэлэхэдээ, Пётр ямар үхэлөөр үхэжэ Бурханиие[†] алдаршуулхаб гэжэ Иисүүс ойлгуулһан байгаа. Тиигээд:

– Минии хойноһоо дахаад яба! – гэжэ Пётрто хэлэбэ[+].


Иисүүс ба Тэрэнэй дуратай шабинь

20Пётрой гэдэргээ эрьеэд харахадань, Иисүүсэй дуратай шабинь Пётрой арада ябаба. Һүүлшын үдэшэ хоол барижа байха үедэ эгээл тэрэ шабинь Иисүүсэй сээжэдэ толгойгоо налаад һуужа байһанаа: «Эзэн аа! Таниие хэн барижа үгэхэеэ байнаб?» – гэжэ һураа бэлэй[+]. 21Пётр тэрэ шабииень хараад, Иисүүсһээ:

– Эзэн аа, энэмнай яахань гээшэб? – гэжэ һураба.

22– Һөөргөө бусажа ерэтэрни энэ шабиингаа амиды байхые Минии хүсөөшье һаамни, шамда ямар хэрэг байнаб? Ши Минии хойноһоо дахаад яба! – гэжэ Иисүүс хэлэбэ[+].

23Тиимэл ушарһаа тэрэ шабинь үхэхэгүй гэһэн һураг бэшэнүүдэйнь дунда тараба. Теэд үхэхэгүй гэжэ Иисүүс хэлээгүй, харин: «Һөөргөө бусажа ерэтэрни энэ шабиингаа амиды байхые Минии хүсөөшье һаамни, шамда ямар хэрэг байнаб?» – гэжэ хэлээ һэн.

24Тэрэл шабинь энээн тухай хөөрэһэн, эдэ бүгэдые бэшэһэн байна. Тэрэ шабиинь энэ гэршэ баримта үнэн юм гэжэ бидэ мэдэнэбди[+].

25Иисүүс үшөөшье олон хэрэгүүдые бүтээгээ. Хэрбээ эдэ бүгэдыень тодорхойгоор бэшээ һаа, тиимэ олон номууд бүхы дэлхэйдэшье багтахагүй һэн гэжэ һананаб[+].

### Хэрэгүүд

#### Хэрэгүүд

Хэрэгүүд


Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд


Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд

Христиан шажанай уламжалалай дагуу энэ номые Павел элшэнэй замай нүхэр Лука эмшэн Һайн мэдээсэлэйнгээ үргэлжэлэл болгон зохёожо бэшээ. Энэ ном соонь христиан шажанай бүлгэм Римэй хаан орондо яажа анхан бии боложо, һүүлдэнь нэбтэрэн дэлгэрээб гэжэ хөөрэгдэнэ.

Номой түрүүшын хуби соонь (1-7-дохи бүлэгүүд) Христоосой элшэнэрэй номнолгын үрэ дүндэ Иерусалим, Иудея болон Самарида һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй анханай яажа үсэн олошорһые харуулагдана (манай үеын 30-дахи онууд). Хоёрдохи хуби соонь (8-28-дахи бүлэгүүд) Һайн мэдээсэлэй яажа Палестинын хилэ дабажа Рим хүрэтэр нэбтэрэн дэлгэрһэн тухай, христиан шажаниие элдэб үндэһэ яһанай зоной хүлеэн абажа эхилһэн тухай айладхагдана. Иисүүстэ һүзэгтэй Иерусалимай зон дээрэ Табидахи үдэртэ бууһан Арюун Һүлдэ түрүүн айладхагдаһан бүхы ушар ябадалнуудай үедэ христиан шажанай бүлгэмые хүтэлжэ, бэхижүүлжэ байба.

Энэ үедэ христиан шажаниие бусад арадуудта ехэбшэлэн Павел номноо. Залуу ябахадаа, тэрэ шажанай эбсэшэгүй дайсан һэн. Павел Дүтын Дорнодой нютаг ороноор аяншалан, Христоос тухай номнобо, тиин Европо руу хүрэжэ ерэхэдэнь, тэрэнэй үнэн шударга туһалагшань болоһон Лука замайнь нүхэр боложо ябаа.

Императорой зарга шүүбэридэ орохын тула Павелэй Рим ерэһэн ушар дээрэ энэ ном түгэсэнэ. Христиан шажанай эртэнэй түүхэшэдэй дуулгаһанаар, Павел зарга шүүбэридэ ороһонойнгоо удаа сүлөөдэ табигдаад, Римһээ баруун зүг руу һайн мэдээсэл тарааба. Гэбэшье хэдэн жэлэй үнгэрһэн хойно римэй засаг захиргаан тэрэниие дахин түрмэдэ хаагаад, христиан шажаниие айладхаһан ябадалайнь түлөө саазада хүртөөбэ.

#### 1

1-2Хүндэтэ Теофил! Иисүүсэй хэрэгүүдээ бүтээжэ эхилһэн сагһаа тэнгэри өөдэ дэгдэхэ саг хүрэтэрөө юу хэжэ, юундэ хүнүүдые һургажа байһан тухайнь би түрүүшынгээ ном соо бэшээ һэнби. Тэнгэри өөдэ дэгдэхынгээ урда тээ Иисүүс Арюун Һүлдын хүсөөр шэлэжэ абаһан элшэнэртээ[†] захяа үгөө[+]. 3Хэрээһэндэ[†] хадагдажа зоболон эдлэһэнэйнгээ удаа дүшэн хоногой туршада Тэрэ Өөрынгөө амиды байһые баталан, элшэнэртээ оло дахин ерээ. Элшэнэрынь Тэрэниие харадаг, тиихэдэ Иисүүс тэдэндээ Бурханай[†] хаан орон тухай хөөрэдэг һэн[+]. 4Нэгэтэ элшэнэрээрээ хамта байхадаа, Иисүүс захяа болгон хэлэбэ:

– Иерусалимда[†] байгты. Минии түрүүн хэлэһэнээр Эсэгымни таанадта үгэхэб гэжэ найдуулһан юумые хүлеэжэ байгты[+]. 5Иоанн уһаар арюудхаа, харин таанад һаядаа Арюун Һүлдөөр арюудхадаг болохот[+].


Иисүүсэй дэгдэлгэ

6Элшэнэр суглараад, Иисүүстэ хандан:

– Эзэн[†] аа, Та тиихэдээ Израилиин хаан орониие сүлөөлжэ, захирха эрхыень бусаахатнай гү? – гэбэ[+].

7– Таанарта Эсэгын эрхэ мэдэлээр тогтоогдоһон саг болзорой ерэхые мэдэхэ хэрэггүй[+]. 8Гэбэшье Арюун Һүлдын танай дээрэ буухада, таанад хүсэтэй боложо, Иерусалимай, бүхы Иудейн болон Самариин[†] нютагуудһаа эхилээд, газарай заха хизаар хүрэтэр Минии гэршэнэр болохот, – гэжэ харюусаба[+].

9Тиигэһээр Иисүүс элшэнэрэйнгээ хаража байтар тэнгэри өөдэ дэгдэжэ захалба, тииһээр үүлэндэ халхалуулба[+].

10Дэгдэхыень хаража, тэнгэри өөдэ шэртэжэ байһан элшэнэрэй хажууда сагаан хубсаһатай хоёр хүн гэнтэ бии болобо[+].

11– Галилейнхид![†] Юугээ тэнгэри өөдэ шэртэн зогсоо хүмта? Таанадһаа үргэгдэжэ абтаһан Иисүүс хараһаар байтар тэнгэридэ дэгдэһэндээл тон адляар бусажа ерэхэ, – гэжэ тэдэ хоёр хэлэбэ[+].


Матвийе һунгаба

12Тиигээд элшэнэр хотоһоо нэгэ модоной газарта оршодог Элеон хадаһаа[†] буужа, Иерусалимдаа бусаба[+]. 13Гэртээ ерэжэ, өөһэдынгөө байрладаг дээдэ дабхарай таһалгада оробод. Элшэнэрэй нэрэнүүдынь гэбэл, Пётр, Иоанн, Яков, Андрей, Филипп, Фома, Варфоломей, Матвей, Алфейн хүбүүн Яков, Симон Зелот, Яковай хүбүүн Иуда[†] болоно[+]. 14Тэдэнэр Иисүүсэй эхэ Мариятай, аха дүүнэртэйнь болон бусад эхэнэрнүүдтэй хамта сугларжа, ходо һанал сэдьхэлээрээ нэгэдэн зальбардаг байгаа[+].

15Хэдэн хоногой удаа зуун хорёод һүзэглэгшэдэй суглараад байхада Пётр бодожо хэлэбэ:

16– Аха дүүнэрни, аа! Искариодой Иудын хуби заяан тухай Арюун Һүлдын Давидаар[†] уридшалан хэлүүлһэн Нангин[†] Бэшэгэй мүрнүүд үнэн дээрээ бэелхэ ёһотой һэн. Иисүүсые бэдэрһэн зондо Иуда байһан газарыень заажа үгөө[+]. 17Иуда бидэнтэй хамта Бурханда алба хэхээр һунгагдаһан хадаа бидэнэй нэгэн байгаа[+].

18(Тэрэ хүн өөрын хара хэрэгээр олоһон мүнгөөрөө газар худалдажа абаа. Тиигээд тэндээ толгойгоо сохин унажа, ехээр гэмтээ: гүзээниинь хахаржа, бүхы гэдэһэ доторынь гарашаба. 19Энээн тухай бүхы Иерусалимай зон дуулажа, тэрэ газарые өөрынгөө хэлэн дээрэ «Акэл-Дамаа» гэжэ нэрлээ, тэрэнь «Шуһата газар» гэһэн удхатай.)[+]

20Энээн тухай «Бурханай дуунуудай ном» соо:

«Тэрэнэй гэр байрань хооһорог,
тэндэнь хэншье ажаһуухаа болиг», – гэжэ бэшэгдэнхэй.
Үшөө ондоо газарта:
«Тэрэнэй һуури ондоо хүн эзэлэг лэ», – гэжэ бэшээтэй байдаг[+].

21-22Тиимэһээ Иудые ондоо хүн һэлгэхэ ёһотой. Тэрэ хүн Иоаннай уһаар арюудхахаһаа эхилээд, Иисүүсэй тэнгэри өөдэ дэгдэһэн саг хүрэтэр үргэлжэ маанадтай хамта Эзэн Иисүүсые дахажа ябаһан хүнүүдэй нэгэн, Тэрэнэй амидыралгын гэршэнэрэй нэгэн байха ёһотой[+].

23Юст гэжэ ара нэрэтэй Иосиф (тэрэниие баһа Баршаббаа гэжэ нэрлэдэг һэн) ба Матвий хоёрые һунгаха гэһэн дурадхал оробо[+].

24-25– Эзэн, аа! Та хүнүүдэй һанал бодолые мэдэнэт. Тиимэһээ байха ёһотой газартаа ошохын тула албаяа хэхэеэ болиһон Иудын орондо алба хэжэ, элшэн болохыень эдэ хоёрой хэниие шэлэжэ абаһанаа бидэндэ харуулыт, – гэжэ суглараашад зальбарба[+].

26Жээрэб татахадань, Матвийда тудаа. Тиин Матвий арбан нэгэн элшэнэрээр хамтаран, арбан хоёрдохи элшэн болобо[+].

#### 2


Арюун Һүлдын буулга

1Тэдэнэр булта нэгэ газарта Табидахи үдэрэй һайндэртэ[†] сугларба[+]. 2Гэнтэ шанга һалхинай бууһандал мэтэ ехэ шууяан тэнгэриһээ дуулдаад, элшэнэрэй[†] байһан гэрые дүүргэбэ. 3Галай дүлэн мэтэ юумэнэй соробхилхые булта харабад. Тэдэ дүлэнүүд хубааралдан, хүн бүхэнэй дээрэ тогтошобо[+]. 4Тиихэдэнь булта Арюун Һүлдөөр дүүрэн, Һүлдын хүсөөр элдэб хэлэнүүд дээрэ дуугаралдаба[+].

5Тэрэ үедэ Иерусалимда[†] дэлхэйн элдэб оронуудһаа Бурханда[†] шүтэдэг еврейнүүд[†] ерээд байгаа. 6Тэдэ булта шууяа дуулаад, олоороо сугларжа, нютагайнгаа хэлэн дээрэ элшэнэрэй дуугархые дуулахадаа, сошолдобод.

7– Энэ дуугаржа байһан хүнүүд булта Галилейнхид[†] бэшэ аал? – гэжэ тэдэ гайхалдан бэе бэеһээ һурабад. – 8Тиихэдээ манай түрэл нютагай аялга дээрэ дуугархыень бидэ яагаад дууланабибди? Бидэнэй дунда 9Парфиин, Мидиин, Элаамай, Месопотамиин, Иудейн, Каппадокиин, Понтын, Асиин, 10Фригиин, Памфилиин, Египедэй болон Хэрээн хотын хажуудахи Ливиин оршон тойронхи нютагуудһаа, Римһээ уг гарбалтай[†] 11еврейнүүд болон бусад арадай дундаһаа еврейнүүдэй шажанда оруулагдаһан зон, криидүүд болон араабууд бии. Тиигээд Бурханай агууехэ хэрэгүүд тухай нютагаймнай хэлэнүүд дээрэ тэдэ хүнүүдэй дуугархые дууланабди![+]

12Гайхалаа баран:

– Энэ юун болоноб? – гэжэ ором дүрэмыень оложо ядаһан тэдэнэр бэе бэеһээ һуража байбад.

13Харин нүгөөдүүлынь тэдэниие наада барин:

– Ай, эдэ һогтоо байна! – гэлдэбэ[+].

14Тиигээд Пётр нүгөө арбан нэгэн элшэнэртэйгээ хамта бодожо, сугларааша зондо хандан, шангаар айладхаба:

– Иудейнүүд, аа! Иерусалимынхид, аа! Хэлэһыемни шагнагты даа. 15Эдэ хүнүүдые һогтуу гэжэ дэмы һананат. Мүнөө үглөөнэй юһэн лэ саг боложо байна. 16Эндэ боложо байһан бүхы юумэн тухай Ёһээл лүндэншэн[†] уридшалан иигэжэ айладаа һэн:[+]

17«Иимэл юумэн һүүлшын үдэрнүүдтэ болохо
гэжэ Бурхан хэлэнэ:
Би Өөрын Һүлдөөрөө хүн бүхэниие нэбтэрүүлхэб,
таанадай хүбүүд басагад зүн бэлигээр мэдэдэг болохо,
залуушуултнай үзэгдэл[†] үзэжэ захалха,
үбгэд хүгшэдтнай зүүдэ зүүдэлхэ[+].
18Тэдэ үдэрнүүдтэ Би богоол шэбэгшые
Һүлдөөрөө нэбтэрүүлхэб,
тиин тэдэ зүн бэлигээр мэдэдэг болохо.
19Дээдэхи огторгойдо юрэ бусын үзэгдэлнүүдые,
доодохи газар түбидэ гайхамшагта тэмдэгүүдые:
шуһа, гал дүлэ, бөөн хара утаа үзүүлхэб[+].
20Эзэнэй[†] агууехэ алдарта үдэрэй
ерэхын урда тээ
наран балартаха,
һара шуһан улаан болохо[+].
21Эзэнэй нэрэ дуудаһан
хүн бүхэн абарагдаха»[+].

22Израилиин зон, намайе шагнагты! Бурхан Назаредэй Иисүүсээр агууехэ хэрэгүүдые, гайхамшагта үзэгдэлнүүдые ба тэмдэгүүдые бүтээлгэн, Тэрэниие эльгээһэн тухайгаа таанадта гэршэлээ. Эдэ бүхэн танай дунда ушараа. Тиимэһээ таанад өөһэдөө энээн тухай мэдэнэт[+]. 23Бурханай үни баталһан түсэбэй ёһоор танай гарта үгтэһэн Иисүүсые хуули эбдэгшэдэй гараар хэрээһэндэ[†] хадажа алаат[+]. 24Гэбэшье Бурхан Тэрэниие үхэлэй зоболонһоо аршалан амидыруулаа, үхэл Тэрэниие һабартаа барижа шадахагүй байгаа бшуу[+]. 25Давид[†] Тэрээн тухай иигэжэ хэлэнэ:

«Би Эзэниие үргэлжэ урдаа харанаб:
хажуудам байгаа сагта
ганхан унахагүйб[+].
26-27Тиимэһээ зүрхэ сэдьхэлни баяраар халяа,
хэлэ амамни дорюун болоо,
бэемни хүсэл найдалаар дүүрээ,
юундэб гэхэдэ, Та һүнэһэ һүлдыемни
үхэлэй орондо[†] орхихогүйт,
Өөрынгөө шударгы Зарасые
шалзараажа үмхирүүлхэгүйт[+].
28Амидаралай зам намда заажа үгөөт,
Өөрынгөө хажууда байлгажа,
Та баяраар намайгаа дүүргэхэт»[+].

29Аха дүүнэрни! Таанадта сэхэ хэлэһүүб: манай үбгэ эсэгэ Давид наһа бараад хүдөөлүүлээ, тэрэниие хадаглаһан агы нүхэн мүнөө болотор хэбээрээ байдаг[+]. 30Давидай хаан шэрээдэ үри һадаһыень һуулгахаб гэжэ Бурханай үгэһэн тангаригые Давид лүндэншэ байһан дээрэһээ мэдэжэ байгаа[+]. 31Тиимэһээ Бурханай юу хэхые мэдэжэ байгаад, Бурханай табисууртын амидырха тухай тэрэ иигэжэ хэлээ:

Бурхан һүнэһэ һүлдыень
үхэлэй орондо орхёогүй,
Тэрэнэй бэе агы нүхэндэ
шалзаржа үмхирөөгүй[+].

32Бурхан Иисүүсые амидыруулаа, тиин бидэ булта энэ ушарай гэршэнэр болонобди. 33Иисүүс Эсэгынгээ баруун талада дэгдүүлэн, найдуулһан Арюун Һүлдэдэнь[†] хүртэбэ, тиигээд Тэрэ Һүлдөөрөө бидэниие нэбтэрүүлээ. Мүнөө таанад энээниие харанат, дууланат[+]. 34-35Давид тэнгэри өөдэ дэгдээгүйшье һаа, иигэжэ дуулгаа:

«Бузар дайсадыеш хүл дорош
дэбһүүлэн табитарни
баруун гар таладам һуугаарай гэжэ
Эзэн минии Эзэндэ хэлээ»[+].

36Тиимэ ушарһаа таанадай саазалһан Иисүүсые Бурхан Өөрөө Эзэн болон Бурханай табисуурта болгожо табяа. Израилиин бүхы зон, энээниие хадуужа абагты.

37Иимэ юумэ дуулаһан хүнүүд зүрхэеэ доһолгон:

– Аха дүүнэр аа, бидэ яаха болообибди? – гэжэ Пётрһоо, мүн бусадшье элшэнэрһээ һураба[+].

38– Нүгэл[†] хэхэеэ болигты. Нүгэлыетнай Бурханай хүлисэхын тула хүн бүхэн Иисүүс Христоосой[†] нэрэ алдараар уһаар арюудхуулаг. Тиихэдээ таанад Бурханай үршөөһэн Арюун Һүлдэдэ хүртэхэт[+]. 39Танда, танай хүүгэдтэ болон Эзэнэй, манай Бурханай Өөртөө уряалһан, холууршье байһан хүн бүхэндэ Бурхан найдуулга үгөө, – гэжэ Пётр тэдээндэ харюусаба[+].

40Мүн ондоошье олон үгэнүүдээр Пётр тэдэниие һэргылэн идхаба:

– Энэ забхай ябадалтан дээрэ бууха Бурханай хэһээлтэһээ яажа бэеэ абархаяа бодогты.

41Пётрой үгэдэ этигэһэн хүнүүд уһан арюудхалгада[†] хүртэжэ, гурбан мянга тухай хүнөөр һүзэглэгшэдэй тоо нэмэгдэбэ. 42Тэдэ зон элшэнэрэй һургаал[†] шагнадаг, бэе бэетэйгээ һайнаар харилсадаг, хамта хоол баридаг, зальбардаг бэлэй.


Һүзэглэгшэдэй амидарал

43Элшэнэр олон гайхамшагта хэрэгүүдые болон дүлгэ тэмдэгүүдые[†] харуулжа байгаа. Тиимэһээ хүн бүхэн ехэтэ һүрдэн бэшэрбэ. 44Һүзэглэгшэд байһан юумээрээ хоорондоо хубаалдадаг, бэе бэедээ һайнаар хандадаг һэн[+]. 45Тэдэнэр зөөри зөөшэеэ худалдажа, хүн бүхэндэ хэрэглэхэ зэргээрнь юумэ хубаажа үгэдэг болоо. 46Тэдэнэр үдэр бүри һанал нэгэдэн Һүмэдэ[†] сугларжа, гэр бүхэндэ хамта хоол баридаг, баяр баясхалангаар дүүрэн, сэдьхэл тэнюун хоолоо барижа, 47Бурханаа алдаршуулан, бүхы зондо һайшаагдажа байгаа. Тиихэдэ Эзэн абарагдаһан зоной тоо үдэрһөө үдэртэ олошоруулба.

#### 3


Дохолон хүниие эдэгээбэ

1Нэгэтэ Пётр Иоанн хоёр Һүмэ[†] руу ошожо ябаа. Тиихэдэ үдын гурбан саг, хурал болохо саг һэн. 2Һүмын «Үзэсхэлэнтэ» гэгдэдэг хаалгын хажууда түрэхэһөөн дохолон хүниие үдэр бүри асаржа һуулгадаг байгаа. Тэрэ хүн Һүмэ руу ерэһэн зонһоо юумэ гуйраншалдаг һэн[+]. 3Һүмэ руу орохоёо байһан Пётр Иоанн хоёрые хараһаар тэрэ дохолон хүн тэдээнһээ баһа юумэ гуйба. 4Үнөөхи хоёрынь тэрэниие шэртэжэ:

– Наашаа хара! – гэжэ тэрээндэ Пётр хэлэбэ.

5Үнөөхи гуйраншань юумэ үгэхэнь гэжэ горидон, тэдээн тээшэ хараба. 6Харин Пётр тэрээндэ:

– Алта мүнгэн намда үгы, гэбэшье намда байгаа юумээ би шамда үгэхэб. Бодоод яба гэжэ Назаредэй Иисүүс Христоосой[†] нэрэ алдараар захирнаб! – гээд хэлэбэ[+].

7Пётр тэрэниие баруун гарһаань баряад, өөдөө бодоходонь туһалба. Дохолон хүнэй хүлдэ тэнхээ шадал орожо, тэрэ хүл дээрээ һуга харайн бодоод, ябажа эхилбэ[+]. 8Тиигээд баярлаһандаа дэбхэрэн, Бурханиие[†] алдаршуулан, Һүмэ руу Пётр Иоанн хоёртой хамта оробо[+]. 9Тэрэ хүнэй хүлөөрөө ябажа, Бурханиие алдаршуулжа байхые бүхы зон хараба. 10Һүмын «Үзэсхэлэнтэ» хаалгын хажууда һуудаг гуйраншые танихадаа, тэрээнтэй юунэй ушарһые мэдэхэдээ, сугларһан зон ехэ гайхалдаба.


Пётр һүмэ соо үгэ хэлэнэ

11Тэрэ хүнэй Пётр Иоанн хоёрһоо һалан һандангүй ябахада, ехээр гайхалдаһан зон Соломооной[†] бахананууд һууринда гүйлдэжэ ерээд, тэдэнэрые тойрошобо[+]. 12Пётр хэлэбэ:

– Израильшууд![†] Энээниие хараад яатараа гайхабат? Өөһэдынгөө хүсэ шадалаар, һүзэгөөрөө энэ хүниие ябадаг болгоһон мэтэ таанад юундэ бидэниие иитэрээ шэртэнэбта? 13Абраһаамай,[†] Исаагай, Яковай Бурхан, манай үбгэ эсэгэнэрэй Бурхан Өөрын зараса Иисүүсые алдаршуулаа. Таанад Иисүүстэ урбаат, Тэрэниие Пиладай сүлөөлэн табиха гэхэдэнь, таанад арсаат[+]. 14Бурханай хүнһөө, үнэн сэдьхэлтэнһээ арсажа, харин алууршые табиит гэжэ таанад гуйгаат[+]. 15Таанар Амидарал бүтээгшые алабат, харин Бурхан Тэрэниие амидыруулаа. Бидэ тэдэ үйлэ хэрэгүүдэй гэршэнэрбди. 16Таанадай һайн мэдэхэ, таниха дохолон хүниие Иисүүсэй нэрэ алдарай хүсэн эдэгээгээ. Иимэ гайхалтай юумэн Иисүүсэй нэрэ алдарта этигэһэнһээ болоо. Энэ хүн Иисүүстэ этигэжэ, таанадай хараһаар байтар аргалагдаба.

17Гэбэшье, аха дүүнэрни, таанадай, танай захирагшадай үйлэдэһэн юумые мэдэхэгүй байһан дээрэһээл тэрэ буруу ябадал хээт гэжэ би мэдэнэб[+]. 18Бурханай табисуурта зоболон эдлэхэ гэжэ Бурханай лүндэншэдэй үнинэй уридшалан хэлэһэниинь бүтэбэ даа. 19Нүгэл[†] шэбэлээ Бурханаар хүлисүүлхэ гэбэл, таанад нүгэл хэхэеэ болижо, Бурханда хандагты. 20Тиигээ һаа, Эзэн[†] таанадта Арюун Һүлдын хүсэ олгохо. Эзэн таанадта заяагдаһан Бурханай табисуурта Иисүүсые эльгээхэ. 21Гэгээн[†] лүндэншэдөөрөө үни гэхэдэ дамжуулан найдуулһан ёһоороо Бурханай бүхы юумые шэнэлүүлтэр Христоос тэнгэридэ оршохо ёһотой[+]. 22«Таанадай дундаһаа намдал адли лүндэншые Эзэн Бурхантнай элирүүлэн гаргаха. Таанад хэлэһэн үгэ бүхэнииень дуулаха ёһотойт[+]. 23Тэрэ Лүндэншын үгэ дуулаагүй хүн арад зонһоо тусгаарлагдан һүнөөгдэхэ», – гэжэ Моисей[†] хэлээ һэн[+]. 24Самуил, мүн тэрэнэй удаадахи олон лүндэншэд энэ үдэрнүүд тухай уридшалан айладхаа юм[+]. 25Таанад лүндэншэдэй үри һадаһад гээшэт, тиин танай үбгэ эсэгэнэрэй Бурхантай баталһан хэлсээндэ[†] баһа хабаатай болонот. «Шинии уг удамаар дамжан бүхы дэлхэйн арадууд буян хэшэгтэ[†] хүртэхэ», – гэжэ Бурхан Абраһаамда айладаа[+]. 26Хүн бүхэнииетнай муу муухай хэрэгүүдһээ зайсуулжа, буян хэшэгтээ хүртөөхын тула Бурхан Зарасаяа амидыруулаад, Тэрэнээ анха түрүүн таанадта эльгээгээ юм.

#### 4


Пётр Иоанн хоёр Зүблэлэй гэшүүдэй урда

1Пётр Иоанн хоёрой иигэжэ зонтой хөөрэлдэжэ байтар, тэдээндэ санаартан,[†] Һүмын харуулай дарга, үшөө саддукейнэр ерэбэд[+]. 2Тэдэ элшэнэрэй[†] хүнүүдые һургажа, Иисүүсэй жэшээ дээрэ үхэһэн хүнүүдэй амидырха тухай айладхажа байхада, ехэ дураа гутаба. 3Тэдэ Пётр Иоанн хоёрые баряад, үглөө болотор түрмэдэ хааба, юуб гэбэл, орой болошоод байгаа[+]. 4Тиибэшье элшэнэрые шагнаһан хүнүүдэй олониинь тэдээндэ этигэжэ, һүзэглэгшэдэй тоо ниитэдээ табан мянга шахуу хүн болобо.

5Хойто үдэрынь иудейнүүдэй[†] захирагшад, ахамадууд болон Хуули заадаг багшанар[†] Иерусалимда[†] сугларба. 6Тэндэ ахамад санаарта Анна, Кайафа, Иоанн, Александр мүн олон тоото түрүү санаартанай түрэлхид байлсаба[+]. 7Тэдэнэр Пётр Иоанн хоёрые урдаа байлгажа:

– Ямар хүсэ шадалаар, хэнэй нэрэ алдараар энэ хэрэг үйлэдэбэт? – гэжэ һураба[+].

8Тиихэдэнь Пётр Арюун Һүлдөөр дүүрээд, тэдээндэ иигэжэ хэлэбэ:

– Захирагшад, ахамадууд, аа![+] 9Үбшэн хүндэ һайн юумэ хэһэнэймнай түлөө, тэрэниие яажа аргалһан тухаймнай мүнөөдэр эндэ мүшхэбэ гүт[+]? 10Назаредэй Иисүүс Христоосой[†] нэрэ алдараар энэ хүн мүнөө элүүр мэндэ болоод, урдатнай зогсоно гэжэ таанад булта, бүхы Израилиин зон мэдэжэ байгты. Таанар Иисүүс Христоосые хэрээһэндэ[†] хадаат, харин Бурхан[†] Тэрэниие амидыруулаа. 11Тэрэ болбол –

«таанадай, барилгашадай голожо хаяһан шулуун аад,
гэрэй гол шухала тулга шулуун болоо»[+].

12Ондоо нэгэшье хүн таниие абархагүй, бидэниие абаржа шадаха ондоо хүниие энэ дэлхэйдэ Бурхан үгөөгүй[+].

13Зоригтой дорюун Пётр Иоанн хоёрые эрдэм номгүй юрын хүнүүд байна гэжэ ойлгоходоо, Зүблэлэй[†] гэшүүд түрүүшээр ехээр гайхалсажа, һүүлээрнь Иисүүстэй ябаһан хүнүүд байна гэжэ ажаглан тэмдэглэбэд. 14Тэрэ хоёрой хажууда аргалһан хүнииень хараад, тэдэнэр хэлэхэ юумэеэ олобогүй[+]. 15Зүблэлэй гэшүүд элшэнэрые эндэһээ гарагты гэжэ захиран, хоорондоо зүблөө зарлаба.

16– Эдэ хүнүүдые бидэ яаха гээшэбибди? Иимэ гайхамшагта хэрэг эдэнэр бүтээгөө гэжэ бүхы Иерусалимай зон ойлгоо, тиимэһээ бидэ бүтээһэн хэрэгыень үгысхэжэ яашье шадахагүйбди. 17Гэбэшье арад зоной дунда энэ бүхэн саашадаа тарахагүйн тула, Иисүүс тухай хүнүүдтэ дахин юумэ бү хэлэгты гэжэ тэдээндэ захирая, – гэлдэбэ.

18Пётр Иоанн хоёрые дахин дуудажа асараад, Иисүүсэй нэрэ алдараар юумэ бү хэлэгты, һургаал[†] бү номногты гэжэ элшэнэртэ захирба. 19Гэбэшье Пётр Иоанн хоёр:

– Таанадай үгэ Бурханай үгэһөө үлүү һайнаар дуулажа байгаа һаа, бидэ Бурханай урда зүб юумэ хэхэ гүбди? Өөһэдөө бодоод үзэгты даа[+]. 20Бидэ хараһан дуулаһан юумэн тухайгаа хөөрэнгүй байжа шадахагүйбди, – гэжэ харюусаба.

21Занаһан, зааһанайнгаа удаа зүблөө зарлагшад элшэнэрые табиба. Болоһон үйлэ хэрэгэй түлөө бүхы зоной Бурханиие алдаршуулжа байхадань, элшэнэрые хэһээжэ шадахагүй байһанаа Зүблэлэй гэшүүд ойлгоо[+]. 22Гайхамшагта аргаар эдэгэһэн тэрэ хүн дүшэ гаран наһа наһалһан байгаа бшуу.


Һүзэглэгшэдэй зальбаралга

23Сүлөөдэ гараад, Пётр Иоанн хоёр өөһэдынхидтөө ерэжэ, түрүү санаартанай болон ахамадуудай хэлэһые хөөрэжэ үгэбэд. 24Хэлэһыень дуулахадаа, тэдэ булта шангаар Бурханда хандан зальбарба: «Дээдэ огторгой, газар, далай, досоонь байгааша бүхы юумэ Бүтээгшэ, Эзэмнай,[+] 25Та, Арюун Һүлдын ашаар, зарасаараа, манай үбгэ эсэгэ Давидаар[†] дамжуулан айладхаат:

Юундэ үндэһэ яһатан буһалгаалжа,
арад түмэнүүд дэмы юумэ һанаашалнаб?
26Газарай хаашуул, засаглагшад
хоорондоо үгэсэлдэн хэлсэжэ,
Эзэнэй[†] болон Бурханай табисууртын
урдаһаа эсэргүүсэн бодобо[+].

27Нээрээшье Ирод ба Понтий Пилат[†] хоёр Израилиин арад зонтой болон бусад арадуудтай энэ хотодо үгэсэлдэн, Танай табисуурта, нангин[†] Зараса Иисүүсэй урдаһаа эбээ нэгэдхэбэ[+]. 28Танай эрхэ засагаар, Танай хүсэлөөр урдань шиидэгдэһэн юумые тэдэнэр бэелүүлхэеэ хамтарба. 29Эзэн, эдэнэй заналта дуулаад, Үгыетнай айлтагүйгөөр номнохо арга мүнөө зарасанартаа олгыт даа[+]. 30Танай гэгээн зараса Иисүүсэй нэрэ алдараар хүнүүдые аршалан эдэгээжэ, гайхамшаг хэрэгүүдые болон тэмдэгүүдые үзүүлхымнай тула һүр хүсөө харуулыт даа».

31Иигэжэ зальбарһанайнь һүүлдэ сугларһан байрадань газар хүдэлжэ, тэдэнэр булта Арюун Һүлдөөр дүүрээд, Бурханай Үгэ айлтагүйгөөр номножо оробо[+].


Һүзэглэгшэд зөөриеэ хубаалдана

32Һүзэглэгшэд булта нэгэ һанал бодолтой һэн. Тэдэнэй хэнииньшье хубита зөөри зөөшэеэ минии гэдэггүй, байһан бүхы юумээрээ бэе бэетэйгээ хубаалдадаг һэн[+]. 33Эзэн Иисүүсэй амидырһан тухай элшэнэр улам эршэтэйгээр гэршэлбэ, тиихэдэнь Бурхан тэдэниие үршөөл хайрадаа элбэг дэлбэгээр хүртөөжэ байба. 34-35Тэдэнэй дунда юумээр дуталдаһан хүнүүд үгы һэн. Гэр байратай, газартай зон зөөри зөөшэеэ худалдажа, ороһон олзоёо элшэнэртэ асаржа үгэдэг һэн. Тиин элшэнэр тэрэ мүнгыень юумээр дуталдаһан хүнүүдтэ хубаажа үгэдэг бэлэй[+]. 36Жэшээлхэдэ, элшэнэрэй дунда Барнааба гэһэн алдартай («һанаа амаруулагша» гэжэ оршуулагдана), Кипрһээ уг гарбалтай[†] Иосиф гэдэг левит хүн,[+] 37өөрынгөө таряалан газарые худалдаад, мүнгыень элшэнэртэ асаржа үгөө.

#### 5


Анания Сапфира хоёр

1Анания гэжэ нэрэтэй хүн Сапфира һамгатаяа хоюулан таряалан газараа худалдаад, 2хоорондоо зүбшэжэ, олзынгоо нэгэ хубииень өөртөө орхёод, үлэһыень элшэнэртэ[†] асаржа үгэбэ. 3Пётр:

– Анания, таряалан газараа худалдаад, олоһон олзынгоо хубиие юундэ нюужа, Арюун Һүлдэдэ[†] худалаар хэлээбши? Иихэдээ яатараа сатана шинии зүрхые эзэлээ юм? 4Худалдахыншни урда тээ тэрэ таряалан газар шинии байгаа бэшэ гү? Тэрэ газараа худалдаһанайшье һүүлдэ мүнгэниинь баһа шинии мэдэлдэ байгаа бэшэ гү? Тиигэһэн хойно яагаад иимэ юумэ хэхэ гэһэн бодол өөрынгөө сэдьхэлдэ түрүүлбэш? Ши хүнүүдтэ худал юумэ хэлээ бэшэ, харин Бурханда[†] худал юумэ хэлээш[+].

5Эдэ үгэнүүдые дуулахадаа Анания амяа табин унаба. Болоһон ушар тухай дуулаһан хүнүүд бултадаа аргагүй ехээр айн һүрдэбэ. 6Залуу һүзэглэгшэд ерэжэ, тэрэ үхэһэн хүниие бүдөөр орёогоод, газаашань гаргажа хүдөөлүүлбэ. 7Юунэйшье болоһые мэдээгүй тэрэ хүнэй һамганиинь гурбан сагай үнгэрһэн хойно орожо ерээ. 8Пётр тэрээнһээ:

– Хэлыш даа, таанад таряалан газараа тэды мүнгөөр худалдаа гүт? – гэжэ һураба.

– Тиимэ, тэды мүнгөөр, – гэжэ тэрэ эхэнэр харюусаба.

9– Эзэнэй[†] Һүлдые та хоёр яагаад туршаха гэбэт? Нүхэрыешни хүдөөлүүлһэн хүнүүд үүдэндэ дүтэлнэ, тэдэ шамайешье абажа гаргаха, – гэжэ Пётр тэрэ эхэнэртэ хэлэбэ.

10Тэрэ эхэнэрынь удангүй хүлдэнь унажа, амяа табиба. Газааһаа ороһон залуу һүзэглэгшэд тэрэнэй наһа бараһые хараад, гэрһээ гаргаад, нүхэрэйнь хажууда хүдөөлүүлбэ. 11Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэйхин[†] бултадаа, мүн энээн тухай дуулаһан бүхы хүнүүд аргагүй ехээр айн һүрдэбэ.


Гайхамшагта үзэгдэлнүүд ба дүлгэ тэмдэгүүд

12Элшэнэрэй гараар хүн зоной дунда олон гайхамшагта үзэгдэлнүүд[†] болон дүлгэ тэмдэгүүд[†] бүтээгдэдэг байгаа. Һүзэглэгшэд булта Соломооной[†] бахананууд гэдэг хушалтатай газарта һаналаа нэгэдүүлэн суглардаг һэн[+]. 13Бусад зон тэдэнээр нэгэдэхэеэ зүрхэлдэггүй байбашье, һүзэглэгшэдые ехэтэ хүндэлжэ байгаа. 14Бүри олон эхэнэрнүүд, эрэшүүл Эзэндэ этигэжэ, һүзэглэгшэдэй тоо олошоржол байба. 15Хажуугаар үнгэрһэн Пётрой һүүдэрэйньшье үбшэн хүн дээрэ тудахынь тула үбшэнтэниие дэбисхэртэйнь газаашань гаргажа табидаг байгаа[+]. 16Иерусалимай[†] оршон тойронхи хотонуудһаа зон олоороо үбшэн хүнүүдые, ада шүдхэртэ[†] барюулһан зониие хүтэлжэ асардаг бэлэй. Тиин тэдэнь булта аргалуулан эдэгэшэдэг һэн.


Элшэнэрэй зоболон

17Тиихэдэнь ахамад санаарта, мүн тэрээндэ хамаатай саддукей бүлэгэй хүнүүд хоро шараяа бусалаад,[+] 18элшэнэрые барижа, хотын түрмэдэ хааба[+]. 19Гэбэшье Эзэнэй Эльгээмэл һүниндөө түрмын үүдэ нээжэ, элшэнэрые сүлөөдэ гаргаба. Тиихэдээ тэрэ Эльгээмэл:[+]

20– Ябагты, Һүмэ[†] соо орожо, шэнэ Амидарал тухай бултыень зондо хөөрэжэ үгэгты, – гэжэ хэлэбэ.

21Элшэнэр тэрэнэй үгэ дуулажа, эртэ үглөөгүүр Һүмэ соо ороод, зондо номнобо.

Ахамад санаарта өөрынгөө хүнүүдтэй ерээд, Зүблэлэй[†] гэшүүдые болон Израилиин зоной бүхы ахамадуудые суглуулаад, элшэнэрые түрмэһөө абаад ерэхыень хүнүүдые эльгээбэ ха. 22Теэд албатан түрмэдэ ороод, хэнииешье олобогүй. Бусажа ерээд:

23– Бидэнэй ошоходо түрмын үүдэн бүхөөр шэбхэдээтэй, хаалгын хажууда харуул табигданхай байгаа. Гэбэшье хаалга нээжэ ороходомнай досоонь хэншье байбагүй, – гэжэ мэдүүлбэ.

24Эдэ үгэнүүдые соносоһон Һүмын харуулай дарга болон түрүү санаартад юун болоһые ойлгожо ядан, гайхалдаба. 25Тэрэ үедэ хэншьеб орожо:

– Шагныт ээ, таанадай түрмэдэ хааһан хүнүүд мүнөө Һүмэ дотор зониие һурган номноно, – гэбэ.

26Тиихэдэнь Һүмын харуулай дарга албатанаараа суг ошожо, арад зондо шулуудуулхаһаа айн, хүсэ шадал хэрэглэнгүйгөөр элшэнэрые абажа ерэбэ[+].

27Тэдэ элшэнэрые Зүблэлэй гэшүүдэй урда асаржа байлгаба. Ахамад санаарта тэдэнһээ:[+]

28– Иисүүсэй нэрэ алдараар номнохыетнай бидэ хорёо бэшэ һэн гүбди? Харин таанад өөһэдынгөө һургаалые[†] бүхы Иерусалимаар номноод, үшөө Иисүүсэй адхарһан шуһые манһаа нэхэхэ һанаатай байна гүт? – гэжэ һураба[+].

29– Бидэ анха түрүүн хүнүүдэй бэшэ, харин Бурханай үгэ дуулаха ёһотойбди![+] 30Таанадай модон хэрээһэндэ[†] хадажа саазалһан Иисүүсые манай үбгэ эсэгэнэрэй Бурхан амидыруулаа. 31Израилиин зоной нүгэл[†] хэхэеэ болижо, нүгэлөө хүлисүүлхын тула Бурхан Тэрэниие Өөрын баруун талада Ударидагша болон Абарагша[†] болгон һуулгаа. 32Бидэнэр өөһэдөөшье, Арюун Һүлдэшье эдэ бүхэнэй гэршэнэрбди. Бурхан үгыень дууладаг хүн бүхэндэ Арюун Һүлдые үгэдэг юм, – гэжэ Пётр болон бусад элшэнэр харюусаба[+].

33Зүблэлэй гэшүүд хэлэһыень дуулахадаа хиирэн гааража, элшэнэрые алаха гэбэ[+]. 34Тиихэдэ зоной дунда ехэ хүндэтэй Хуули заадаг багша,[†] Гамалиһээл гэжэ нэрэтэй фарисей хүн Зүблэлэй гэшүүдэй урда зогсобо. Тэрэ элшэнэрые ойро зуура гаргахыень захирба,[+] 35тиигээд Зүблэлэй гэшүүдтэ хандаба:

– Израильшууд![†] Эдэ хүнүүдтэй юу хэхэ байһанаа түрүүн һайн бодожо үзэгты. 36Һаяар Тэүдаа гэжэ нэрэтэй нэгэ хүн тодороод, өөрыгөө агууехэб гэжэ нэрлэхэдэнь, тэрэниие дүрбэн зуугаад хүн дахаа. Гэбэшье тэрэнэй алуулхада, дахалдагшадынь булта зугадан таража, юуншье үлөөгүй. 37Һүүлдэнь, зоной тоо бүридхэжэ байха үедэ, Галилейн[†] Иуда[†] бии боложо, хойноһоонь нилээд олон хүн дахаа. Тэрэнэй алуулхада, дахалдагшадынь булта таража хосороо[+]. 38Тиимэһээ мүнөө би эдэ уладые орхигты гэжэ зүблэхэ байнаб! Эдэниие табигты! Хэрбээ тэдэнэй зорилго, үйлэ хэрэгынь хүнһөө эхитэй юм бол, тэрэнь хосорон һалаха[+]. 39Хэрбээ энэ зорилго, үйлэ хэрэгынь Бурханһаа байбал, таанад эдэ хүнүүдые зогсоожо шадахагүйт, харин Бурханай урдаһаа эсэргүүсэн тэмсэгшэд болохот! Зүблэлэй гэшүүд тэрэнэй үгэ дуулаба[+]. 40Тиигээд элшэнэрые дуудажа оруулаад, ташуурдаад, Иисүүсэй нэрэ алдараар номнохыень хорёод табиба. 41Иисүүсэй нэрэ алдарай түлөө иигэжэ доромжолуулан зобохонь зохистой гэжэ тоолоһон элшэнэр баяртайгаар Зүблэлэй суглаанһаа гаража ошобод[+]. 42Үдэр бүхэн Һүмэдэ гү, али айлаар ябажа тэдэнэр Иисүүс Христоос[†] тухай Һайн Мэдээсэлые[†] номножо байгаа.

#### 6


Долоон туһалагшад

1Шабинарай тоо олошорон нэмэгдэхэ тэрэ үдэрнүүдтэ грек хэлэтэй еврейнүүд[†] нютагайнгаа еврейнүүдтэ гэмэрэлдэбэ, юундэб гэхэдэ, үдэр бүхэн хубаагдадаг хоол тэдэнэй бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэ хүртэдэггүй байгаа[+]. 2Тиихэдэ арбан хоёр элшэнэр[†] бүхы шабинараа суглуулжа хэлэбэ:

– Бурханай[†] үгэ номнохоёо мартажа, эдеэ хоолой, алта мүнгэнэй асуудалнуудые шиидхэжэ байбалнай зохихогүй. 3Аха дүүнэр, Арюун Һүлдөөр дүүрэһэн, сэсэн ухаатай долоон эрэшүүлые өөһэдынгөө дундаһаа шэлэжэ абагты. Тиихэдэтнай бидэ энэ хэрэгые тэдэндэ даалгахабди,[+] 4харин өөһэдөө Бурханай үгэ номножо, зальбаран амидархабди.

5Энэ дурадхалые бүхы һүзэглэгшэд дэмжэжэ, этигэлтэй,[†] Арюун Һүлдөөр дүүрэһэн Стефан, Филипп, Прохор, Никанор, Тимон, Пармээные, ондоо яһатануудай дундаһаа һүзэглэһэн Антиохой Николайе шэлэжэ абабад[+]. 6Тиигээд тэдэниие элшэнэрэй урда байлгахадань, элшэнэр зальбаржа, тэдэниие гараараа адислаба[+].

7Бурханай үгэ хаа хаанагүй дэлгэрэн таража, Иерусалимда[†] шабинарай тоо ехэ олошоржо байгаа. Тиихэдэ санаартанай[†] дундаһаашье олон хүн һүзэглэжэ байгаа[+].


Стефаниие бариба

8Бурханай үршөөл, хүсэ шадалда хүртэһэн Стефан арад зоной дунда гайхамшагта үзэгдэлнүүдые,[†] дүлгэ тэмдэгүүдые[†] бүтээжэ байгаа. 9«Сүлөөлэгшэд» гэгдэдэг мүргэлэй[†] гэрэй Хэрээн, Александриһаа уг гарбалтай[†] хүнүүд, баһа Килики, Асиһаа уг гарбалтай хүнүүд Стефантай арсалдажа оробод. 10Гэбэшье Арюун Һүлдын болон сэсэн ухаанай хүсөөр Стефанай хэлэжэ байһан юумые буруушааха тэдэ аргагүй байгаа[+]. 11«Моисейе,[†] Бурханиие доромжолһон үгэнүүдые Стефанай хэлэхые дуулаа һэмди», – гэжэ хэлэхыень хэдэн хүнүүдые тэдэ доохонуур тухирба[+]. 12Тиигэжэ тэдэ ахамадууд, Хуули заадаг багшанар[†] олон хүнүүдые тэрээндэ эсэргүү һанаатай болгобо. Һүүлдэ тэдэ Стефанда добтолжо, тэрэниие баряад, Зүблэлэй[†] гэшүүдтэ асарба. 13Тиигээд хуурмаг гэршэнэрые гаргажа:

– Энэ хүн манай гэгээн[†] Һүмэ,[†] Хуулиие үргэлжэ муудхажа байдаг[+]. 14Назаредэй Иисүүс манай Һүмэ һандаргажа, Моисейн бидэндэ дамжуулжа үгэһэн бүхы ёһо гурим хубилгаха гэхыень бидэ өөһэдөө дуулаа һэмди, – гэжэ хэлүүлбэ[+].

15Зүблэлэй гэшүүдэй анхаралтайгаар Стефаниие шэртэхэдэнь, тэрэнэй шарай Бурханай Эльгээмэлэй шарайдал адляар үзэгдэбэ.

#### 7


Стефанай Зүблэлэй гэшүүдтэ хэлэһэн үгэ

1– Энэ үнэхөөрөө тиимэ гү? – гэжэ ахамад санаарта Стефанһаа һураба.

2– Аха дүүнэрни, үбгэ эсэгэнэрни, намайе шагнагты! Манай үбгэн эсэгэ Абраһаамай[†] Харраан хото нүүхын урда тээ, Месопотамида байхадань, алдарта Бурхан[†] тэрээндэ ерэжэ,[+] 3«Энэ орон нютагаа, түрэлхидөө орхижо, Минии зааһан газарта ошо» гэжэ хэлээ һэн[+]. 4Тиихэдэнь тэрэ Халдейн орон нютагһаа гаража, Харраанда нютагжаа. Эсэгынь наһа бараһан хойно Бурхан тэрэниие таанадай мүнөө ажаһуудаг газарта нүүлгэһэн байна[+]. 5Гэбэшье тэрэ нютагые, тэрэ нютагай хэһэгыешье эзэмдэжэ байхаарнь Бурхан Абраһаамда үгөөгүй. Гэхэтэй сасуу тэрэ газарые үгэхэб, удаань үри һадаһадайнь эзэмшэжэ байхыень үгэхэб гэжэ Бурхан найдуулаа. Абраһаамай үхибүүдгүй байха үедэ Бурхан тэрэниие тиигэжэ найдуулаа[+]. 6«Шинии үри һадаһад хариин газарта нүүхэ, дүрбэн зуугаад жэлэй туршада богоол болон дарлуулха[+]. 7Гэбэшье Би тэрэ дарлагша үндэһэ яһатаниие ехэ шэрүүнээр шиидхэхэб», – гэжэ Бурхан хэлээ. «Һүүлдэ тэрэ һууриһаа нүүгээд, энэ һууринда ерээд, Намда мүргэжэ байха», – гэжэ Бурхан баһа хэлээ[+]. 8Абраһаамтай хэлсэһэнээ баталан, Бурхан бэлгээ отолуулха заншал тогтообо. Абраһаам Исаак хүбүүтэй болоходоо, наймадахи үдэртэнь тэрэнэйнгээ бэлгэ отолуулаа, Исаак Яковай бэлгэ отолуулаа, тиин Яков манай арбан хоёр үбгэ эсэгэнэрэй бэлгэ отолуулһан түүхэтэй[+].

9Үбгэ эсэгэнэрнай Иосифто атаархажа, тэрэниие барлаг болгон Египедтэ худалдаа. Гэбэшье Бурхан тэрэниие орхёогүй,[+] 10ямаршье гай аюулһаа абаржа байгаа. Тиигээд тэрээндэ сэсэн ухаа үршөөжэ, Египедэй хаан[†] фараондо һайшаалгаа. Тиимэһээ хаан Иосифые Египедэй болон бүхы хаанай ордоной эрхилэгшээр табяа һэн[+]. 11Тэрэ үедэ Египет,[†] Ханаһаан[†] оронуудта ехэ гай зоболон асарһан үлэн хооһон байдал тохёолдобо. Манай үбгэ эсэгэнэртэшье эдихэ юумэ олдохоёо болёод байгаа. 12Египедтэ талха таряа байна гэжэ дуулахадаа, Яков манай үбгэ эсэгэнэрые тиишэнь түрүүшынхиеэ эльгээгээ һэн[+]. 13Хоёрдохиёо ерэхэдэнь, Иосиф аха дүүнэртээ өөр тухайгаа сэхыень хэлээ, фараоншье тэрэнэй гэр бүлэ тухай мэдээ[+]. 14Тиигээд Иосиф Яков эсэгэеэ, далан табан хүнһөө бүридэһэн гэр бүлэеэ уриһан захяа эльгээгээ[+]. 15Урилга абаһан Яков Египет руу нүүгээ һэн. Тэндэ тэрэ өөрөөшье, манай үбгэ эсэгэнэршье наһа бараа[+]. 16Тэдэнэй шарилые Абраһаамай мүнгөөр Хамоорой хүбүүдһээ Шэхээмдэ худалдажа абаһан агы нүхэн соо хүдөөлүүлээ бэлэй[+].

17Бурханай Абраһаамда найдуулһан үгын хүсэлдэхэ сагай ойртожо байхада, манай яһатан Египедтэ тэнжэжэ, хүн зонойнь тоо олошоржо байгаа[+]. 18Тиимэ байдал Иосифые мэдэхэгүй шэнэ фараоной Египедэй хаан шэрээдэ һуутар үргэлжэлөө[+]. 19Тэрэ хаан манай арад зониие мэхэлдэг, шэрүүнээр дарладаг, үбгэ эсэгэнэрыемнай нарай үхибүүдээ гэрһээн гаргажа хаяхыень бааладаг,[†] тиин хаягдаһан үхибүүд үхэжэ хосордог һэн[+].

20Тэрэ үедэ сэбэр һайхан Моисей[†] хүбүүн түрэһэн түүхэтэй. Гурбан һара хүрэтэрнь тэрэниие эсэгынь гэртэ тэнжүүлээ[+]. 21Моисейе гэрһээн гаргажа орхиходонь, тэрэниие фараоной басаган үргэжэ абаад, өөрынгөө хүбүүндэл хүмүүжүүлээ[+]. 22Моисей Египедэй эрдэм ухааниие бүгэдыень шудалжа, уран һайханаар үгэ хэлэдэг, шадамар бэрхэ ажалша хүн болоо һэн.

23Моисей дүшэн наһатайдаа аха дүүнэрээ, Израилиин хүбүүдые харахаяа һанаба. 24Нэгэтэ египет хүнэй еврей хүниие доромжолон сохихые хараад, тэрэ оролсожо, египет хүниие хэһээн алаба[+]. 25Бурхан тэрэнэй ашаар еврейнүүдтэ[†] абарал үгэнэ гэжэ аха дүүнэрынь ойлгохо бэзэ гээд Моисей найдаа. Зүгөөр тэдэнь ойлгобогүй. 26Хойто үдэрынь хоёр еврейнүүдэй өөһэд хоорондоо хэрэлдэжэ байхые тэрэ хараад, тэдэниие эбтэй болгохо һанаатайгаар: «Үгы, шагныт, таанад аха дүүнэр ха юмта! Юундэ бэе бэеэ гомодхоонобта?», – гэбэ. 27Гэбэшье нэгэ шуһанайнгаа хүниие сохижо байһан нүгөөдэн хэрүүлхэн, Моисейе түлхеэд: «Хэн таниие манай дээрэ ноён болгооб, зарга шиидхэгшээр табяаб? 28Үсэгэлдэр египет хүниие алаһандаал адли намайе алахаяа һанаа гүт?» – гэжэ хэлэбэ[+]. 29Моисей хэлэһыень дуулахадаа орон нютагһаа зугадажа, Мидианда нютагжаба. Тэндээ хоёр хүбүүтэй болоо һэн[+].

30Дүшэн жэлэй үнгэрһэн хойно Синай[†] хадын хаяада оршодог губида гал дүлөөр соробхилжо байһан үүргэнын һөөг сооһоо Бурханай Эльгээмэл Моисейдэ үзэгдэбэ[+]. 31Иимэ юумэ хараад, Моисей ехээр гайхан, лаб харахаяа тэрээндэ дүтэлхэдэнь, Эзэнэй[†] дуу соностобо: 32«Би шинии үбгэ эсэгэнэрэй, Абраһаамай, Исаагай, Яковай Бурханби». Моисей айн шэшэржэ, Тэрээн тээшэ харахаяашье зүрхэлбэгүй[+]. 33Эзэн тэрээндэ: «Гуталаа тайла, юуб гэхэдэ, зогсоһон һууриш нангин[†] газар гээшэ[+]. 34Би Минии арадай Египедтэ зобожо байхыень харааб, гэнэн ёолохые дуулааб, тиимэһээ тэдэниие аршалан сүлөөлхын тула газар дэлхэйдэ буужа ерээб. Ши яба, Би шамайе Египет эльгээнэб», – гэжэ хэлэбэ[+].

35«Хэн таниие манай дээрэ ноён болгооб, зарга шиидхэгшээр табяаб?» гэжэ еврейнүүдтэ буруушаалгаһан эгээл тэрэ Моисейе Бурхан ударидагша болон абарагшаар[†] томилон эльгээгээ юм. Шатажа байһан үүргэнын галда бии болоһон Эльгээмэлэй гараар Бурхан тиимэ юумэ хээ[+]. 36Египедэй нютагаар, Улаан далайн шадар, мүн сүл губяар дүшэн жэлэй туршада ябахадаа, тэрэ гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээн, юрэ бусын дүлгэ тэмдэгүүдые[†] харуулан, арад зоноо Египедһээ гаргаа һэн[+].

37Моисей израильшуудта:[†] «Таанадай дундаһаа намдал адли лүндэншые Эзэн Бурхантнай элирүүлэн гаргаха», – гэжэ хэлээ бэлэй[+]. 38Моисей израилиин арадтай сүл губида хамта ябахадаа, өөртэйнь болон манай үбгэ эсэгэнэртэй Синай хада дээрэ хөөрэлдэһэн Эльгээмэлтэй уулзажа, амиды үгэнүүдые хүлеэн абаад, бидэндэ дамжуулан үгөө[+].

39Гэбэшье манай үбгэ эсэгэнэр тэрэнэй үгэ дуулаха дурагүй байгаа. Тэдэнэр Моисейе буруушаажа, Египет руугаа бусахые хүсөө[+]. 40«Бидэниие хүтэлжэ ябаха бурхадые бүтээжэ үгыт. Бидэниие Египедһээ гаргаһан Моисейтэй юунэй тохёолдоһые бидэ мэдэнэгүйбди», – гэжэ тэдэнэр Аарондо хэлэбэд[+]. 41Тиигээд тэдэнэр бухын дүрсэтэй онгон[†] хээд, тэрээндээ үргэл үргэжэ, гараараа бүтээһэн юумэндээ һүгэдэн, найр хэбэ[+]. 42Тиихэдэнь Бурхан тэдэниие буруу хаража, лүндэншэдэй номууд соо бэшэгдэһэн ёһоор огторгойн одо мүшэдтэ мүргэхэдэнь һаалта хээгүй:

«Израилиин арад зон!
Таанар дүшэн жэлэй туршада сүл губяар нүүжэ ябахадаа,
амитадые гаргаад,
Намда үргэл үргэдэг байгаа аалта[+]?
43Моолохой[†] Майханиие,
Рефан-одон бурханай дүрсые, шүтөөнүүдые
мүргэжэ байхаар абажа ябаа бэшэ гүт?
Тиимэһээ Би таанадые Вавилоонһоо[†] сааша баряанда туун абаашахаб»[+].

44Сүл губида ябаһан манай үбгэ эсэгэнэр Гэршэлгын майхантай[†] байгаа. Тэрэ майханиие Бурханай хэ гэхэдэ, Моисей харуулһан маягаарнь бүтээгээ[+]. 45Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй хүтэлбэри доро манай үбгэ эсэгэнэр энэ майханиие Бурханай намнажа гаргаһан ондоо үндэһэ яһатанай газарта асараа бэлэй. Энэ майхан Давид[†] хаанай үдэрнүүд хүрэтэр тэрэл газартаа байгаа[+]. 46Бурхан Давидта дуратай һэн. Давид Яковай Бурханда мүргэлэй[†] гэр бариха зүбшөөл Бурханһаа һураба[+]. 47Гэбэшье тэрэ Бурханай гэр Соломоон[†] баряа юм[+].

48Теэд хүнүүдэй бариһан гэртэ Дээдэ Бурхан ажаһуудаггүй. Лүндэншэ энээн тухай иигэжэ хэлэнэ:[+]

49«Огторгой – Минии сэнтии,
газар – хүлэймни гэшхүүр.
Тиигээд хаана таанад Намда үргөө барижа шадахабта даа.
Минии амарха таарамжатай газар хаана байнаб? – гэжэ Эзэн һураба.
50Эдэ бүгэдые Би Өөрөө бүтээгээ бэшэ гүб?»[+]

51Бурханай һургаал[†] дуулаха дурагүй, мэдэлдэнь байдаггүй зүрюу зон! Таанад өөһэдынгөө үбгэ эсэгэнэртэл адли Арюун Һүлдэдэ[†] ходо эсэргүүсэнэт[+]. 52Танай үбгэ эсэгэнэртнай лүндэншэдэй хэниие хашан мүрдөөгүйб? Үнэн сэдьхэлтэнэй ерэхэ тухай урда айладхаһан хүнүүдые тэдэ алаа, харин таанад мүнөө тэрэ Үнэн сэдьхэлтэндэ урбажа, тэрэниие алабат[+]. 53Бурханай Эльгээмэлнүүдээр дамжуулан таанадта үгтэһэн Хуули абаһан аад, тэрэнииень сахибагүйт[+].


Стефаниие шулуудана

54Эдэ бүхэниие дуулахадаа Зүблэлэй[†] гэшүүд хоро шараяа бусалжа, шүдөө хабиралдабад[+]. 55Харин Арюун Һүлдөөр дүүрэһэн Стефан огторгой өөдэ шэртэхэдээ, Бурханай алдарые,[†] Бурханай баруун талада Иисүүсэй байхыень хараба[+].

56– Харагты! Огторгой нээгдэбэ. Бурханай баруун талада Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнэй зогсожо байхые би мүнөө харанаб! – гэжэ Стефан хэлэбэ[+].

57Оог хашхараа табин, шэхэеэ бүтүүлжэ, тэдэ булта Стефанда добтолбо, 58тэрэниие хотоһоо гаргаад, шулуудаба. Гэршэнэр өөһэдынгөө субые тайлаад, Саул[†] гэжэ нэрэтэй хүбүүнэй хүлдэнь орхибо[+]. 59Стефаниие шулуугаар шэдэжэ байхадань:

– Эзэн Иисүүс, һүлдыемни абыт даа! – гэжэ тэрэ гуйба[+].

60Тэрэ үбдэг дээрээ һэхэрэн һуугаад:

– Эзэн аа, эдэнэй энэ нүгэлыень[†] хүлисыт даа, – гэжэ шангаар хашхарба. Иигэжэ хэлээд, Стефан амяа табяа[+].

#### 8

1Стефаниие алаһан хэрэг Саулда[†] ехэ һайшаагдаба.


Саул һүзэглэгшэдэй бүлгэмые хашан мүрдэнэ

Энэ үдэрһөө хойшо Иерусалимда[†] һүзэглэгшэдые ехээр хашан мүрдэдэг болобо. Тиимэһээ элшэнэр[†] лэ хотодо үлөөд, бусад һүзэглэгшэд булта Иудейн ба Самариин[†] нютагуудаар тараба[+]. 2Бурханда[†] һүзэглэдэг зарим зон Стефаниие хүдөөлүүлхэдээ шаналан уйлаа һэн.

3Харин Саул һүзэглэгшэдэй бүлгэмые[†] һүйдхэдэг, гэрһээ гэртэ сүмэрэн орожо, эрэшүүл, эхэнэрнүүдые шэрэн гаргажа, түрмэдэ хаадаг байгаа[+].


Филипп Самариин нютагта номноно

4Тэрьедэһэн хүнүүд бүхы ороноор таража, Һайн Мэдээсэл[†] номноно[+]. 5Филипп Самариин нэгэ хото ороод, тэндэ Бурханай табисуурта тухай номноно[+]. 6Сугларһан олон зон Филиппэй хэлэһэн үгэнүүдые анхаралтайгаар шагнажа, бүтээһэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдыень хаража байба. 7Олон ада шүдхэрнүүдынь[†] оог хашхараа табин гаража, олон саа үбшэнтэн болон дохолон хүнүүд эдэгэбэ[+]. 8Тиимэһээ тэрэ хотодо ехэ баяр тудаа.

9Тэрэ хотодо эльбэ шэдиеэ харуулжа, бүхы самариин зониие гайхуулдаг Симон гэжэ нэрэтэй хүн ажаһуугаа. Тэрэ өөрыгөө агууехэб гэдэг, 10тиин зон ехэ багагүй тэрэниие анхаран, «энэмнай Агууехэ гэгдэдэг Бурханай хүсэн», – гэжэ хөөрэлдэгшэ һэн. 11Симон олон жэлэй туршада эльбэ шэдеэрээ зониие тон ехээр гайхуулжа байһан тула тэрэниие хүнүүд анхаралтайгаар шагнадаг һэн. 12Гэбэшье тэдэ хүнүүд Бурханай хаан орон болон Иисүүс Христоосой[†] нэрэ алдар тухай айладхаһан Филипптэ этигээд, эхэнэрнүүдтэйгээ, эрэшүүлтэйгээ булта уһаар арюудхуулба. 13Симоншье өөрөө этигээд, уһаар арюудхуулаа. Филиппэй хойноһоо тэрэ хаа хаанагүй дахажа, тэрэнэй бүтээжэ байһан гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдыень, дүлгэ тэмдэгүүдыень[†] харахадаа, ехэтэ гайхадаг һэн[+].

14Самариин зон Бурханай үгэ хүлеэжэ абаа гэжэ Иерусалимда байһан элшэнэр дуулахадаа, Пётр Иоанн хоёрые тэдээндэ эльгээбэ[+]. 15Тэдэ хоёр Самари хүрэжэ ерээд, Арюун Һүлдэ[†] эдэ зондо үгтэһэй гэжэ зальбарба[+]. 16Юуб гэхэдэ, тэдэнэй хэндэшье үшөө Арюун Һүлдэ үгтөөгүй, тэдэ Эзэн[†] Иисүүсэй нэрэ алдараар миин лэ уһаар арюудхуулһан байгаа[+]. 17Пётр Иоанн хоёрой гараараа адислахадань, тэдэнь Арюун Һүлдые тогтоон абаба[+].

18Арюун Һүлдын үгтэжэ байхые Симон харахадаа, элшэнэртэ мүнгэ асаржа:

19– Минии гараараа хүрэһэн хүн бүхэн Арюун Һүлдые тогтоон абажа байхын тула намда баһа иимэ хүсэ шэди олгожо хайрлыт даа, – гэжэ гуйба.

20– Ши мүнгэтэйгөө суг хосоро! Бурханай үршөөһэн бэлэгые мүнгөөр худалдаад абахаяа һанаа гүш? – гэбэ Пётр. – 21Манай хэрэгтэ ши хубишье, эрхэшье үгыш, юундэб гэхэдэ, шинии зүрхэ сэдьхэлшни Бурханай урда сэбэр бэшэ. 22Иимэ нүгэл[†] хэхэеэ болижо, һанал бодолыешни хүлисэхыень Эзэниие гуй[+]. 23Атаа жүтөөндэ, нүгэл шэбэлдэ баригданхай байхыешни би харанаб.

24Тиихэдэ Симон:

– Хэлэһэн бүхы юумэнтнай намтай ушархагүйн тула та минии түлөө Эзэндэ зальбарыт даа, – гэжэ Пётрые гуйба[+].

25Һургаал[†] номнолоо гэршэлэлгэнүүдээрээ баталан, Эзэнэй үгые айладхан, элшэнэр Иерусалимаа бусаба. Замдаа тэдэ Самариин олохон тосхон нютагуудаар ябажа, хүн зондо Һайн Мэдээсэл дуулгаба[+].


Филипп болон эфиоп түшэмэл

26Бурханай Эльгээмэл Филипптэ:

– Бодоод, урагшаа яба. Иерусалимһаа Гааза ошоһон эзэгүй харгы дээрэ гара, – гэбэ[+].

27Филипп түхеэрээд гараба. Энэ үедэ эфиопой кандагай (али хатанай) түшэмэл, хатанай бүхы баялиг зөөриие сахигша, ордондо албалагша эфиоп хүнтэй тэрэ ушарба. Энэ хүн Иерусалимда мүргэл[†] хээд,[+] 28мүнөө ута тэргэ дээрээ һуугаад, лүндэншэ Исайн бэшэһые уншан, гэртээ бусажа ябаа. 29Арюун Һүлдэ Филипптэ:

– Тэргэдэ дүтэлөөд, хажуудань яба, – гэжэ хэлэбэ[+].

30Тиигээд Филипп тэргэдэ гүйжэ ошоод, тэндэ һууһан хүнэй лүндэншэ Исайн ном уншажа байхыень дуулаба.

– Уншажа байһан юумэеэ та ойлгоно гүт? – гэжэ Филипп тэрээнһээ һураба.

31– Нэгэшье хүнэй намда тайлбарилжа үгэнгүй байхада, би хаанаһаа ойлгохобиб? – гэжэ тэрэнь харюусаба.

Тиигээд Филиппые тэргэ дээрэ зэргэлээд һуухыень эфиоп уриба[+]. 32Тэрэнэй уншажа байһан номой хэһэг иимэ:

«Үүсэлгэдэ абаашагдажа байһан хониндол адли,
нооһо хиргагшын урда байһан хурьгандал адли
Тэрэ абяа гараагүй.
33Зүб зарга шүүбэри хэхэ эрхэ олгонгүй
Тэрэниие доромжолбо.
Теэд Тэрэнэй үри һадаһад тухай хэн хэлэхэб?
Газар түбидэ Тэрэнэй ами наһан таһалагдаа»[+].

34– Хэлыт даа намда, энэ хэн тухай лүндэншэ хэлэнэб, өөр тухайгаа гү, али ондоо хүн тухай гү? – гэжэ түшэмэл Филиппһээ һураба.

35Филипп Нангин[†] Бэшэгэй энэ хэһэгые түрүүн тайлбарилаад, һүүлдэнь Иисүүс тухай Һайн Мэдээсэл бултыень тэрээндэ дуулгаба[+]. 36-37Замаа үргэлжэлүүлһээр тэдэнэр уһатай газарта хүрэжэ ерэбэд.

– Энэ уһан байнал. Уһаар арюудхуулхадамни намда юун һаалта болоноб? – гэбэ түшэмэл[*].

38Түшэмэл Филипп хоёр уһанда оробо, Филипп эфиопые уһаар арюудхаба. 39Тэдэ хоёрой уһанһаа гарахадань, Эзэнэй Һүлдэ түшэмэл дээрэ тогтобо, харин Филиппые Бурханай Эльгээмэл дээшэнь дэгдээбэ. Түшэмэл тэрэниие ондоо хараагүй, гэбэшье ехэ баяртайгаар замаа саашань үргэлжэлүүлбэ[+]. 40Харин Филипп Ашдоодто бии боложо, оршон тойронхи нютагуудаар ябажа, Һайн Мэдээсэл бүхы хотонуудаар номнон, Кесари хүрэжэ ерэбэ[+].

#### 9


Эзэн Саулда хандаба

1Саул[†] урдынхидаал адляар Эзэнэй[†] шабинарые алахаб гэжэ заналта хэжэ байба. Тэрэ ахамад санаартада ерэжэ,[+] 2Дамааскын мүргэлэй[†] гэрнүүдтэ бэшэг бэшэжэ үгэхыень гуйба. Тэрэ бэшэгэй ёһоор Эзэнэй зам баримталһан эхэнэр, эрэшүүлые барижа, Иерусалим[†] туужа абаашаха эрхэ Саулда үгтэбэ.

3Дамааскда дүтэлжэ ябахадань, гэнтэ Саулые тэнгэриһээ туяа гэрэлтүүлбэ[+]. 4Газарта унаад, тэрэ:

– Саул, Саул, юундэ ши Намайе хашан мүрдэнэбши? – гэһэн абяа дуулаба.

5– Эзэмни, Та хэн гээшэбта? – гэжэ Саул һураба.

– Шамда хашуулан мүрдүүлэгшэ Иисүүс гээшэлби даа, – гэжэ Эзэн харюусаба. – Мүнөө бодоод, хото ошо, тэндэ юу хэхэ тухайшни шамда хэлэгдэхэ.

6– Эзэн аа, иигэхэдээ би яаха болонобиб? – гэжэ ехээр айн һүрдэһэн Саул асууба.

– Мүнөө бодоод хото ошо, юу хэхэ тухайшни тэндэ шамда хэлэгдэхэ, – гэжэ Эзэн харюусаба[*].

7Саулай замайнь нүхэд абяа аниргүй болоод зогсобо, тэдэнэр абяа дуулаһаншье һаа, хэнииешье харабагүй[+]. 8Саулай бодожо нюдөө нээхэдэнь, нюдэниинь юумэ харахаяа болишоод байба. Тэрэниие гарһаань хүтэлөөд, Дамааск хото асарба. 9Тэрэ гурбан хоногой туршада юушье харангүй, юумэ эдингүй, уунгүй байба.

10Дамааск хотодо Анания гэжэ нэрэтэй шаби бии һэн. Эзэн тэрээндэ үзэгдэжэ:

– Анания! – гээд дуудаба.

– Би энэ байнаб, Эзэн! – гээд Анания харюусаба[+].

11– Бодоод, Сэхэ гэжэ гудамжа бэдэржэ ошо. Тэндэ Иудын гэртэ Саул гэжэ нэрэтэй Тарс хотын хүниие бэдэржэ олоорой. Мүнөө тэрэ зальбаржа байна,[+] 12Анания гэжэ нэрэтэй хүн гэртэнь ороод, тэрэниие хараатай болгохын тула гараа дээрэнь табиба гэһэн үзэгдэл[†] хараба, – гээд Эзэн тэрээндэ хэлэбэ.

13– Эзэн, аа! Танда һүзэглэдэг Иерусалимынхидта энэ хүн хэды ехэ хоро хүргөөб гэжэ би мэдэнэб. Энэ хүн тухай би олон хүнүүдһээ дуулаа һэнби. 14Мүнөөшье тэрэ Танай нэрэ алдарта һүзэглэгшэдые барижа хааха эрхэ түрүү санаартадһаа абаад иишэ ерээ, – гэжэ Анания харюусаба.

15Гэбэшье Эзэн Ананияда:

– Ошо! Би тэрэниие Намда алба хэхээр шэлэжэ абааб. Тэрэ Минии нэрэ алдар тухай бүхы арадуудта, хаашуулда, Израилиин зондо дуулгаха[+]. 16Минии түлөө аргагүй ехэ зоболон эдлэхыень Би Өөрөө тэрээндэ харуулхаб, – гэжэ хэлэбэ[+].

17Анания тэрэ гэртэ ороод, Саулай дээрэ гараа табин хэлэбэ:

– Саул дүүмни, харгыда ябахадашни шамда үзэгдэһэн Эзэн Иисүүс шамайе дахин хараатай болгожо, Арюун Һүлдөөр дүүргэхын тула намайе иишэнь эльгээгээ[+].

18Тэрэ дороо Саулай нюдэнһөө ямар нэгэн хашарһандал мэтэ юумэн унажа, тэрэ дахин хараатай болобо. Тиигээд уһаар арюудхуулаад, 19эдеэлээд, тэнхээ тамир оробо.


Саул Дамааскда номноно

Саул шабинартай хамта хэдэн үдэр Дамааскда байхадаа,[+] 20Иисүүс болбол Бурханай Хүбүүн[†] гэжэ мүргэлэй гэрнүүдтэ номнодог болобо. 21Тэрэниие шагнаһан зон булта ехээр гайхалдан:

– Үгы, энэ хүмнай Иисүүсэй нэрэ алдарта һүзэглэгшэ зониие Иерусалимда гайтайгаар хашан мүрдэдэг бэшэ һэн гү? Тэдэниие баряад, түрүү санаартадта туужа абаашахаяа иишээ ерээ бэшэ һэн гү? – гэжэ хоорондоо хэлсэбэд[+].

22Гэбэшье Иисүүс гээшэмнай Бурханай[†] табисуурта гэжэ Саул улам эршэтэйгээр баталан гэршэлжэ, Дамааскда ажаһуудаг еврейнүүдые[†] мухардуулдаг һэн[+].

23Хэдэн үдэрэй үнгэрһэн хойно еврейнүүд тэрэниие алаха гэжэ шиидэбэ,[+] 24харин Саул тэдэнэй нюуса хэлсээн[†] тухай мэдэбэ. Тэрэниие алаха гэһэн еврейнүүд үдэр һүнигүй хотын үүдэнэй хажууда тэрэниие гэтэн һахижа байгаа. 25Харин шабинар һүниндөө Саулые түрсүүг соо һуулгаад, ханада хэгдэһэн нүхөөр газаашань буулгаа бэлэй[+].


Саул Иерусалим ерэбэ

26Иерусалим ерээд, Саул шабинартай ниилэхэеэ һанаа, харин тэдэнь Саул үнэн дээрээ шаби байна гэжэ этигэжэ ядан, тэрээнһээ айжа байгаа. 27Гэбэшье тэрэниие Барнааба дэмжэжэ, элшэнэртэ[†] асараад, Саулай харгыдаа Эзэниие хараһан, Эзэнэй тэрээнтэй хөөрэлдэһэн, тиихэдэ ямар зоригтойгоор Саул Дамааскда Иисүүсэй нэрэ алдарые номноһон тухайнь хөөрэжэ үгэбэ[+]. 28Тиигэжэ Саул шабинартай хамтараад, Иерусалимаар ябажа, Эзэн тухай айлтагүйгөөр номнодог болобо. 29Нэгэтэ тэрэ грек хэлэтэй еврейнүүдтэй хөөрэлдэхэдөө үгөө ойлголсобогүй. Тиимэһээ тэдэнь Саулые алаха гэжэ шиидэбэ[+]. 30Энээн тухай мэдэһэн шабинар тэрэниие Кесари абаашаад, тэндэһээ Тарс ябуулба[+].

31Тэрэ үедэ бүхы Иудейн, Галилейн,[†] Самариин[†] нютагуудай һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ[†] энхэ тайбан мандажа, Арюун Һүлдын хүсөөр тэдэ бэхижэжэ, олошоржо, Эзэнэй урда һүгэдэжэ байгаа.


Пётр Лидда болон Яафа хотонуудта

32Пётр бүхы хото нютагуудаар ябаад, Лиддада ажаһуудаг Бурханай хүнүүдтэ хүрэжэ ерэбэ. 33Тэндэ саа үбшэн хүрөөд, найман жэлэй туршада хэбтэриин болоод байһан Эней гэжэ хүнтэй Пётр уулзаба.

34– Эней, шамайе Иисүүс Христоос[†] аргална. Өөдөө бодоод, дэбдихэрээ хумижархи, – гэжэ Пётр тэрэ хүндэ хэлэбэ.

Үбшэн хүниинь тэрэ дороо бодобо[+]. 35Энэ бүхэниие хараһан Лидда ба Шароон хотонуудай зон Эзэндэ этигэбэ ха.

36Яафа хотодо Табитаа гэжэ нэрэтэй нэгэ шаби басаган ажаһуугаа. (Табитаа гээшэнь «Зээрэн» гэһэн удхатай) Тэрэ басаган хүнүүдтэ һайе хэдэг, ядарһан дуталдаһан зондо туһалдаг байгаа[+]. 37Тэдэ үдэрнүүдтэ Табитаа үбдэжэ, наһа бараа. Тэрэнэй бэеые угаажа, дээдэ дабхарай таһалгада табиба. 38Тэрэ үедэ Пётр элшэн Лиддада ерээд байгаа. Лидда хотын Яафаһоо холо бэшэ хадань һүзэглэгшэд түргэхэн манда хүрэжэ ерыт даа гэһэн гуйлтатайгаар хоёр хүниие Пётрто эльгээбэ. 39Пётр дары тэдэнтэй ошолсобо. Тэрэнэй ерэхэтэй сасуу дээдэ дабхарай таһалгада хүргэбэ. Тэндэ сугларһан бэлбэһэн эхэнэрнүүд Пётрые тойрожо, уйлалдан, тэрээндэ Газель басаганай амиды ябахадаа нэхэжэ оёһон олон суба болон элдэб янзын хубсаһануудые харуулба. 40Пётр тэдэниие бултыень таһалгаһаа гаргаад, үбдэг дээрээ һуугаад зальбарба, тиигээд наһа бараһан басаган тээшэ хараад:

– Табитаа, бодо, – гэбэ.

Тэрэнь нюдөө нээжэ, Пётрые хараһаар бодобо[+]. 41Пётр тэрээндэ гараа үгэжэ, бодоходонь туһалан, Бурханай хүнүүдые болон бэлбэһэн эхэнэрнүүдые дуудажа, амиды Табитаае тэдэндэ харуулба[+]. 42Энэ ушар тухай Яафын зон булта дуулаад, Эзэндэ олоороо һүзэглэбэ. 43Пётр үшөө нилээн Яафадо Симон гэжэ арһа элдэгшэ хүнэйдэ байрлаба.

#### 10


Пётр Корнелий хоёр

1Кесарида Корнелий гэжэ нэрэтэй Италиин сэрэгэй зуунай дарга байгаа. 2Тэрэ гэр бүлөөрөө Бурханда[†] һүзэглэдэг, Тэрээнһээ айн һүгэдэдэг, ядажа тулижа ябаһан зондо үргэл бадар ехээр асардаг, Бурханда үргэлжэ зальбардаг һэн[+]. 3Нэгэтэ үдын гурбан саг багаар үзэгдэл[†] харагдаба. Бурханай Эльгээмэл орожо:

– Корнелий, – гэжэ дуудахыень элеэр дуулаба[+].

4Корнелий тэрэниие айн шэртэжэ:

– Юун болооб даа, Эзэмни? – гэжэ асууба.

– Шинии зальбарал[†] болон хэһэн буяншни Бурханда хүрөө. Тэрэ шамайе һанана, – гээд Эльгээмэл Корнелидэ хэлэбэ. –[+] 5Мүнөө дээрээ Яафа руу хүнүүдые эльгээ, Пётр гэжэ нэрэтэй Симониие дуудуула. 6Тэрэ мүнөө арһа элдэгшэ Симонэйдэ далайн хажуудахи гэртэ айлшална[+].

7Эльгээмэлэй ябаһан хойно Корнелий хоёр зарасаяа, үнэн сэдьхэлтэ сэрэгэй нэгэ туһалагшаяа дуудажа, 8ушарһан бүхэниие тэдээндэ хөөрөөд, Яафа руу эльгээбэ.

9Үглөөдэрынь, үдын багта тэдэнэрэй хотодо ойртожо байхада, Пётр Бурханда зальбархаяа гэрэй орой дээрэ гараба[+]. 10Тэрэнэй гэдэһэниинь ехээр үлдэжэ, тэрэ эдеэлхэеэ һанаба. Эдеэнэй бэлдэгдэжэ байхада, Пётр үзэгдэл хараба: 11огторгой нээгдэжэ, тэндэһээ дүрбэн үзүүрһээнь баряад газарта буулгагдажа байһан бүд хараба. 12Бүд дээрэ элдэб янзын дүрбэн хүлтэй амитадые, газар дэлхэйн мүлхигшэдые, тэнгэриин шубуудые хараба. 13Абяан гаража:

– Бодо, Пётр. Дуратай юумээ гаргаад эди, – гэжэ Пётрто хэлэбэ.

14– Үгы даа, яабашье эдихэгүйб, Эзэн.[†] Би сэбэр бэшэ, бузар юумэндэ нэгэшье ама хүрөөгүй һэнби, – гэжэ Пётр харюусаба[+].

15Абяан хоёрдохиёо гаража:

– Бурханай сэбэрлэһэн юумые бузар бү гэ, – гэжэ Пётрто хэлэбэ[+].

16Энэнь гурба дахин дабтагдаба, тиигээд бүдэнь огторгой өөдэ татагдан абтаба.

17Хараһан үзэгдэлэйнгөө удхыень Пётрой тайлбарилжа ядан, гайхан һуухадань, Корнелиин эльгээһэн хүнүүд Симонэй гэрые оложо, үүдэнэйнь хажууда зогсобо. 18Пётр гэжэ нэрлэгдэдэг Симон эндэ байрлана гү гэжэ тэдэ шангаар һурабад.

19Хараһан үзэгдэл тухайгаа Пётрой бодомжолжо байхада, Арюун Һүлдэ[†] тэрээндэ:

– Симон, гурбан хүн шамайе бэдэрнэ, харана гүш[+]? 20Тэдэниие Би Өөрөө шамда эльгээгээ хүнби. Тиимэһээ энэ бэеэрээ доошоо буужа, татагалзангүй тэдэнтэй яба, – гэжэ хэлэбэ.

21Пётр доошоо буугаад, ерэһэн уладһаа:

– Бэдэрһэн хүнтнай би гээшэб. Ямар хэрэгээр таанад иишэ ерээбта? – гэжэ һураба.

22– Бидэниие зуунай дарга Корнелий эльгээгээ. Тэрэ үнэн сэдьхэлтэн, Бурханда һүзэглэдэг хүн, тэрэниие бүхы еврей зон ехээр хүндэлдэг. Хэлэһэн юумыетнай Корнелиин шагнахын тула Бурханай Эльгээмэл тэрэниие танда эльгээжэ, таниие гэртээ дуудажа асархыень захираа, – гэжэ харюусабад[+].

23Пётр тэдэниие гэртэ оруулжа айлшалуулба. Хойто үдэрынь Пётр түхеэрээд, ерэһэн зонтой хамта замда мордобо. Хажуудань хэдэн һүзэглэгшэд Яафаһоо нүхэр болон ошолсобод.

24Хойто үдэрынь Кесари хото хүрэжэ ерэбэ. Корнелий бүхы түрэлхидөө, хани нүхэдөө суглуулаад, хүлеэжэ байгаа. 25Пётрой орохотой сасуу Корнелий тэрэниие угтан, хүлдэнь мүргэн унаба[+].

26– Бодыш даа, – гэжэ Пётр тэрэниие бодхообо. – Бишни юрын хүн гээшэб[+].

27Пётр Корнелитэй хөөрэлдэһөөр гэртэнь орожо, сугларһан олон зонтой уулзаба.

28– Манай Хуулиин ёһоор еврей хүн ондоо яһатанаар харилсаха, гэртэнь орохо эрхэгүй гэжэ таанад һайн мэдэнэт. Теэд Бурхан намда ямаршье хүниие сэбэр бэшэ, бузар гэжэ тооложо болохогүй байһые харуулба[+]. 29Тиимэһээ хойноһоомни эльгээхэдэтнай, би арсангүй ерээб. Ямар хэрэгээр таанад намайе дуудаабта гэжэ би мүнөө һураха һанаатайб, – гэжэ Пётр тэдэндэ хандан хэлэбэ.

30– Гурбан үдэрэй урда тээ эгээл энэ сагта, үдын гурбан сагай багаар би гэртээ Бурханда зальбаржа байгаа һэнби. Гэнтэ ялалзаһан хубсаһатай хүн урдамни зогсоод: 31«Корнелий, шинии зальбарал болон хэһэн буяншни Бурханда хүрөө. Тэрэ шамайе һанаандаа барижа байна. 32Яафа руу хүнүүдые эльгээ, Пётр гэжэ нэрэтэй Симониие дуудуула. Тэрэ мүнөө арһа элдэгшэ Симонэйдэ далайн хажуудахи гэртэ байна», – гэжэ хэлээ. 33Тиигээд би тэрэ дороо хойноһоотнай эльгээгээ һэнби. Танай ерэһэнтнай ехэ һайн гээшэ. Мүнөө бидэ булта Бурханай урда зогсожо, Эзэнэй танда хэлэ гэжэ захирһан бүхэниие танһаа дуулахаяа эндэ суглараабди.


Пётрой хэлэһэн үгэ

34– Бурхан яһа илгадаггүй гэжэ би одоол үнэн дээрээ ойлгооб, – гээд Пётр хэлэбэ. –[+] 35Бурхан Тэрээндэ һүгэдэгшэ, үнэн сэхээр амидарагша ямаршье яһатанай хүниие хүлеэн абадаг[+]. 36Амгалан байдал тухай номнолые Бурхан Иисүүс Христоосоор[†] дамжуулан, бүхы Израилиин зондо айладхаа. Иисүүс Христоос хүн бүхэнэй Эзэн гээшэ[+]. 37Иоаннай уһаар арюудхуулагты гэжэ хүнүүдые уряалһанһаа хойшо Галилейһээ[†] эхилэн, бүхы Иудей соогуур юунэй болоһые таанад өөһэдөө һайн мэдэнэт[+]. 38Назаредэй Иисүүсые Арюун Һүлдөөр болон хүсэ шадалаар Бурханай дүүргэхэдэнь, Тэрэ хаа хаанагүй ябажа, буянтай хэрэгүүдые үйлэдэжэ, шолмосто[†] баригдаһан хүн бүхэниие эдэгээжэ байһыень таанад баһа мэдэнэт. Бурхан Тэрээнтэй хамта байгаа бшуу[+]. 39Бидэ Иудейн орон нютагта болон Иерусалимда[†] Иисүүсэй бүтээһэн бүхы хэрэгүүдэйнь гэршэнэрбди. Тэрэниие модон хэрээһэндэ[†] хадажа саазалаа. 40Гэбэшье Бурхан Тэрэниие гурбадахи үдэртэнь амидыруулаа, хүнүүдтэ үзэгдэхэ арга олгоо. 41Харин бүхы хүнүүдтэ бэшэ, ганса Бурханай шэлэжэ абаһан гэршэнэртэ, бидэндэ Өөрыгөө Тэрэ үзүүлээ. Тэрэнэй амидырһан хойно бидэ Тэрээнтэй хамта эдижэ уужа ябаабди. 42Үхэһэн ба амиды хүнүүдэй Зарга шүүгшэ, Бурханай табисуурта гэжэ Тэрээн тухай гэршэлхыемнай, хүнүүдтэ Һайн Мэдээсэл[†] номнохыемнай Тэрэ бидэндэ захяа[+]. 43Тэрээндэ этигэһэн хүн бүхэндэ нэрэ алдарайнь хүсөөр нүгэлынь[†] хүлисэгдэхэ гэжэ бүхы лүндэншэд гэршэлнэ[+].


Бусад арадууд Арюун Һүлдые тогтоон абана

44Пётрой үшөө хэлэжэ байха үедэ һургаал[†] шагнажа байһан хүн бүхэндэ Арюун Һүлдэ бууба. 45Тиимэһээ Арюун Һүлдын бусад арадта үгтэһэн ябадалда Пётртой ерэһэн еврей һүзэглэгшэд ехэ гайхалдаба. 46Элдэб янзын хэлэнүүд дээрэ Бурханиие магтахые тэдэ дуулаба ха юм[+].

47– Эдэ хүнүүд бидэндэл адляар Арюун Һүлдые тогтоон абаа. Тиимэһээ мүнөө эдэнэй уһаар арюудхуулхада юун һаалта болохоб? – гэжэ Пётр хэлэбэ[+].

48Иисүүс Христоосой нэрэ алдараар уһаар арюудхуулхыень Пётр тэдэндэ захирба. Тиигээд һүзэглэгшэд Пётрые тэдэнтэй хамта хэдэн үдэр байлсахыень гуйба[+].

#### 11


Иерусалимай һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ Пётрой хэлэһэн үгэ

1Бусад арадууд Бурханай[†] үгые баһа мэдэбэ гэжэ Иудейн ороноор эндэ тэндэ байһан элшэнэр[†] болон һүзэглэгшэд дуулаба. 2Тиимэһээ Пётрой Иерусалим[†] ерэхэдэнь, еврей һүзэглэгшэд тэрэниие зэмэлэн:[+]

3– Та бэлгээ отолуулаагүй хүнүүдэй гэртэ оробот, тэрээнһээ гадна тэдэнтэй хамта хоол барибат, – гэжэ гэмэрэлдэбэ[+].

4Пётр тохёолдоһон ушарые тэдэндэ эхинһээнь ойлгуулан хөөрэбэ:

5– Яафада Бурханда зальбаржа байхадаа би зальбаралдаа[†] бүрин абтан, үзэгдэл[†] хараа һэнби. Дүрбэн үзүүрһээнь баряад огторгойһоо доошоо буулгагдажа байһан ехэ бүд мэтэ юумые би харааб. Тэрэ бүд байһан газартамни бууба[+]. 6Шагаажа, досоонь юун байнаб гэжэ харахадамни, тэндэ элдэб янзын дүрбэн хүлтэй амитад, зэрлиг ангууд, мүлхигшэд, тэнгэриин шубууд байба. 7Удаань: «Бодо, Пётр. Дуратай юумээ гаргаад эди», – гэжэ намда хандажа хэлэһые дуулааб. 8«Үгы даа, яабашье эдихэгүйб, Эзэн.[†] Би нэгэтэшье сэбэр бэшэ, бузар юумэндэ ама хүрөөгүй һэнби», – гэжэ би харюусабаб. 9Огторгойһоо абяан хоёрдохиёо гаража: «Бурханай сэбэрлэһэн юумые бузар бү гэ», – гэбэ[+]. 10Энэнь гурба дахин дабтагдаад, тиигээд тэрэ бүд огторгой өөдэ татагдан абтаа һэн. 11Эгээл тэрэ сагта айлшалжа байһан гэрэймни урда Кесариһаа минии хойноһоо эльгээгдэһэн гурбан хүн зогсожо байба. 12Татагалзангүй тэдэнтэй ошо гэжэ намда Арюун Һүлдэ[†] хэлээ. Намтай энэ зургаан һүзэглэгшэд баһа ошолсоо, бидэ сугтаа тэрэ хүнэй гэртэ ороо һэмди[+]. 13Тэрэ хүн бидэндэ Бурханай Эльгээмэлые гэртээ хараһан тухайгаа, мүн тэрэнэй: «Яафа руу хүнүүдые эльгээ, Пётр гэжэ нэрэтэй Симониие дуудуула[+]. 14Тэрэ шамайе, гэрынхидыешни абарха мэдээсэл шамда хөөрэжэ үгэхэ», – гэһыень хэлэбэ. 15Минии хөөрэжэ эхилхэтэй сасуу бидэндэ урдань буудагтал тон адляар тэдээндэ Арюун Һүлдэ буугаа[+]. 16Тиихэдэ би «Иоанн уһаар арюудхаа, харин таанад Арюун Һүлдөөр арюудхагдахат», – гэжэ Эзэнэй хэлэһые һанаандаа оруулааб[+]. 17Эзэн Иисүүс Христоосто[†] этигэхэдэмнай бидэндэ үгтэһэн буян хэшэгтэл[†] тон адли буян хэшэгые Бурхан тэдэндэ хайрлаа. Тиихэдэ Бурханда һаалта хэхэ би хэн гээшэбиб[+]?

18Эдэ үгэнүүдые дуулахадаа еврей һүзэглэгшэд Пётрые буруушаахаяа болижо:

– Тиихэдээ Бурхан бусад арадуудташье нүгэл[†] хэхэеэ болихо арга олгожо, Амидарал үгэбэ! – гэжэ хэлэн, Бурханиие алдаршуулба.


Антиох хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм

19Стефанай наһа бараһан сагһаа хойшо хашалга мүрдэлгэнүүдһээ зугадаһан һүзэглэгшэд Финики, Кипр, Антиох ерэжэ, һургаалаа[†] гансал еврейнүүдтэ[†] номножо байба[+]. 20Тэдэнэй дунда Кипрһээ, Хэрээнһээ уг гарбалтай[†] хүнүүд байһан тула тэдэнэр Антиох ошожо, Эзэн Иисүүс тухай Һайн Мэдээсэлые[†] грегүүдтэшье номнобо. 21Эзэн тэдэнээр байлсажа, ехэ олон зон Тэрээндэ һүзэглэн хандаба.

22Энээн тухай һураг Иерусалимай һүзэглэгшэдэй бүлгэм[†] дуулаад, Антиох руу Барнаабые эльгээбэ[+]. 23Барнааба Антиох хүрэжэ ерэхэдээ, Бурханай үршөөһэн буян хэшэгые өөрөө хаража, ехээр баярлаба. Тиигээд бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Эзэндэ үнэн сэхэ байхыень хүн зониие уряалаа. 24Барнааба Арюун Һүлдөөр болон этигэлээр[†] дүүрэһэн һайн хүн байгаа, тиимэһээ Эзэндэ үшөө олон зон һүзэглэбэ[+].

25Барнааба Саулые[†] бэдэрхэеэ Тарс ошожо олоод,[+] 26Антиох абажа ерэбэ. Тэдэнэр бүтэн жэл соо һүзэглэгшэдэй бүлгэмтэй байжа, хоюулан ехэ олон зониие һургаба. Тиихэдэ Антиохдо шабинарые анха түрүүшынхиеэ «христианууд» гэжэ нэрлэдэг болоо.

27Тэдэ үдэрнүүдтэ Иерусалимһаа Антиохдо хэдэн лүндэншэд ерээ[+]. 28Агааб гэжэ нэрэтэй тэдэнэй нэгэн бодожо, бүхы газар дэлхэйдэ ехэ үлэсхэлэн болохо гэжэ Арюун Һүлдын ашаар уридшалан хэлэбэ. Тиимэ үлэсхэлэн Клавдий хаанай захирха үедэ болоо һэн[+]. 29Тиихэдэ шабинар Иудейдэ ажаһуудаг аха дүүнэртээ шадаха зэргээрээ туһалха, юумэ эльгээхэ гэжэ шиидэбэ. 30Шиидэһэнээ хүсэлдүүлэн, Барнааба Саул хоёроор бүлгэмэй хүтэлэгшэдтэ өөһэдынгөө мүнгэн туһаламжа дамжуулба.

#### 12


Яковые алаба

1Эгээл тэрэ үедэ Ирод хаан һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] зарим хүнүүдые хашан мүрдэжэ захалба. 2Хаан Иоаннай аха Яковай тархииень сабшагты гэжэ захирба[+]. 3Энэнь еврейнүүдтэ[†] һайшаагдаба гэжэ мэдэхэдээ, баһа Пётрые барижа хааба. Энэ ушар Эһээлтэгүй Хилээмэнэй һайндэртэ тохёолдоһон байна[+]. 4Ирод Пётрые түрмэдэ хаагаад, дүрбэ дүрбэн сэрэгшэдһээ бүридэһэн дүрбэн халаанай харуулаар харууһалуулба. Тиигээд Паасхын һайндэрэй үнгэрхэтэй сасуу тэрэниие улад зоной урда шүүбэрилхэ гэжэ шиидэбэ[+]. 5Пётрые түрмэдэ барижа байхадань, һүзэглэгшэдэй бүлгэм тэрэнэй түлөө үргэлжэ Бурханда[†] зальбаржа байгаа[+].


Пётрые түрмэһөө гаргаба

6Иродэй Пётрые улад зоной урда шүүбэрилхэ гэһэн үдэрэй урда һүни Пётр хоёр сэрэгшэдэй хоорондо дабхар гэнжээр хүлеэтэй унтажа байгаа. Тиихэдэ түрмын үүдэнэй хажууда үшөө харуул табигданхай байба. 7Гэнтэ Эзэнэй[†] Эльгээмэл бии боложо, Пётрой байһан газарта гэрэл туяа сасарба. Эльгээмэл Пётрые түлхин һэреэжэ:

– Түргөөр бодо! – гэбэ.

Тиихэдэ Пётрой гарһаа гэнжэнүүдынь мултаран унаба[+].

8– Бүһэеэ бүһэлэ, гуталаа үмдэ, – гэжэ Эльгээмэл хэлэбэ.

Пётр үгынь дуулажа, хэлэһыень дүүргэбэ.

– Субаа нэмэрээд, хойноһоомни яба, – гэжэ Эльгээмэл баһа хэлэбэ.

9Эльгээмэлэй хэжэ байгаашань үнэхөөрөө юм гү, али үгы гү гэжэ ойлгожо ядан, хии үзэгдэл[†] харана хаб гэжэ бодон, Пётр хойноһоонь гаража ябаба. 10Тэдэнэр хоёр харуулай хажуугаар үнгэржэ, хото ошоһон түмэр үүдэндэ хүрэжэ ерэбэ. Үүдэн урдань өөрөө нээгдэбэ. Тэдэнэр үүдээр гараад, саашаа ябаба. Нэгэ гудамжа үнгэрһэнэй һүүлээр Эзэнэй Эльгээмэл гэнтэ харагдахаяа болишоо[+].

11Пётр мэдээ ороходоо:

– Эзэн Өөрын Эльгээмэлые эльгээн, намайе Иродэй гарһаа мултаруулба, еврей зоной хүлеэжэ байһан саазаһаа аршалба. Энэнииень би мүнөөл һайн ойлгобоб, – гэжэ өөртөө хэлэбэ[+].

12Пётр энээниие ойлгоходоо, Марк гэдэг Иоаннай эхэ Мариягай гэртэ хүрэжэ ерэбэ. Тэндэ олон хүн суглараад, Бурханда зальбаржа байба[+]. 13Пётрой үүдэ тоншоходо, Рода гэжэ нэрэтэй зараса эхэнэр үүдэндэ ойртоо. 14Пётрой дуу танихадаа тэрэ эхэнэр тон ехээр баярлажа, үүдээшье нээхэеэ мартаад, Пётр үүдэндэ зогсоно гэжэ дуулгахаяа гүйжэ ошобо.

15– Ай, ухааншни муудаа ха, – гэжэ бусад зон Родада хэлэбэ.

Гэбэшье тэрэ эхэнэрэй өөрынхёорөөл болоод һалахагүйдэнь, тэдэ:

– Пётрой Эльгээмэл байгаа ёһотой, – гэжэ буруушаабад[+].

16Харин Пётр һалангүй үүдэ тоншожо байгаа. Үүдэ нээхэдэ гэртэ байһан хүнүүд Пётрые харахадаа угаа ехээр гайхалдаба. 17Шэмээгүй бологты гэжэ Пётр гараараа харуулаад, Эзэнэй яажа тэрэниие түрмэһөө гаргаһан тухай хөөрэжэ үгэбэ.

– Яковта, аха дүүнэртэ энээн тухай дуулгагты, – гэжэ Пётр хэлээд, тэдэниие орхёод, ондоо тээшээ ошобо[+].

18Пётртой юун ушарааб гэһэн хүл хөөрсэгэнөөн үүр сайхада сэрэгшэдэй дунда болобо. 19Иродшье Пётрые бэдэрүүлээд олобогүй. Тэрэ харуулшадые һайса мүшхэжэ саазалхыень захираад, өөрөө Иудейһээ Кесари ошожо, тэндээ үлэбэ.


Иродэй үхэл

20Ирод хаан Тиир, Сидоон хотынхидтэ тон ехээр сухалдаба. Тиимэһээ тэдэнь өөһэд хоорондоо хэлсэжэ, хаанай ордоной захирагша Блаастые бэе тээшээ татаад, тэрээнтэй сугтаа хаанда ошожо, эб найрамдал тогтоохо тухай гуйба. Юундэб гэхэдэ, Тиир, Сидоон хотынхид Иродэй газарһаа эдеэ хоолоор хангагдадаг бэлэй.

21Хүнүүдтэй уулзахаар тогтоогдоһон үдэр Ирод хаан субаа нэмэржэ, хаан шэрээдээ һуугаад, зоной урда юумэ хэлэжэ оробо.

22– Энэмнай хүн хэлэнэ бэшэ, Бурхан хэлэнэ! – гэжэ улад зон шангаар хашхаралдаба.

23Бурханай алдар[†] соло дуудангүй байһанайнь түлөө Эзэнэй Эльгээмэл Иродые гэнтын үбшэнгөөр дайража, Ирод хаан үтэ хорхойдо барюулан үхэбэ[+].

24Тиихэдэ Бурханай Мэдээсэл хаа хаанагүй таража байгаа[+]. 25Барнааба Саул[†] хоёр даалгагдаһан хэрэгүүдээ бүтээжэ, Марк гэдэг Иоанные абаад, һөөргөө Иерусалим[†] ерэбэ[+].

#### 13


Барнааба Саул хоёрые Һайн Мэдээсэл номнохыень эльгээбэ

1Антиохой һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] зарим лүндэншэд, багшанар: Барнааба, Нигер гэһэн ара нэрэтэй Симеон, Хэрээн хотын Лукий, Саул,[†] бага байхадаа хаанай хүбүүн Иродтэй хүмүүжүүлэгдэһэн Мэнааһэм гэгшэд бии һэн[+].

2Нэгэтэ тэдэнэй Эзэндэ[†] алба хэжэ, масаглажа[†] байхада Арюун Һүлдэ[†] тэдээндэ:

– Ямар үүргэ даалган Барнааба Саул хоёрые дуудаа һэнби, тэрэ хэрэгыемни бүтээхыень тэдэ хоёрые Намда табигты, – гэжэ хэлэбэ[+].

3Масаглажа, мүргэл зальбаралаа[†] дүүргэһэн хойноо тэдэ зон үнөөхи хоёрые гараараа адислан табиба.


Кипр аралда

4Арюун Һүлдын нүлөөгөөр харгы замда гараһан Барнааба Саул хоёр Селевки хүрэжэ ерээд, тэндэһээ Кипр аралда тамаран ошобо. 5Саламин хүрэжэ ерээд, тэдэнэр мүргэлэй гэрнүүдтэ Бурханай[†] Үгэ номнобо. Тиихэдэ тэдэнтэй Иоанн ябалсажа, туһалжа байгаа[+].

6Бүхы Кипр аралые гаталан, тэдэ Пафос хото хүрэжэ ерэбэд. Тэндэ Бар-Иисус гэжэ нэрэтэй эльбэшэ, хуурмаг лүндэншэ еврей хүнтэй уулзаба[+]. 7Бар-Иисус аралые захирагша Сергий Павел гэдэг эрдэм ухаа ехэтэй хүнэй нүхэрынь һэн. Сергий Павел гээшэнь Бурханай үгэ дуулаха дуратай байжа, Барнааба Саул хоёрые өөртөө дуудаба. 8Теэд Элиим гэжэ (энэнь тэрэнэй грек нэрэ) эльбэшэн захирагшын этигэхэдэ һаалта хэжэ, шабинарта эсэргүүсэбэ. 9Саул (ондоогоор Павел) Арюун Һүлдөөр дүүрэн, Элиим тээшэ анхаралтайгаар шэртэн хараад:[+]

10– Ши, худал хуурмагай бэелэл, шолмосой[†] хүбүүн, али бүхы үнэн юумэнэй дайсан! Эзэнэй арюун сэхэ замые саашадаашье хазагайруулжа ябахаб гэжэ һанана гүш? 11Мүнөө Эзэнэй гар шам дээрэ зогсоо. Ши һохор боложо, хэдэн сагай туршада наранай гэрэл үзэхэгүйш, – гэжэ хэлэбэ.

Тэрэ дороо Элиимые боро хараан бүрхөөн хушажа, хүтэлжэ ябаха хүниие бэдэрэн, тэрэ иишэ тиишээ тэмтэрбэ. 12Ушарһан бүхэниие хараһан захирагша ехээр гайхан, Эзэн тухай һургаалда[†] этигээ һэн.


Писидиин Антиохдо

13Павел замайнгаа нүхэдтэй Пафосһаа тамаржа гараад, Памфилиин нютагай Пээргэ хото хүрэжэ ерэбэ. Тэндэ Иоанн тэдэниие орхёод, Иерусалимаа[†] бусажа ошоо һэн[+]. 14Харин үлэһэн нүхэдынь Пээргэһээ Писидиин Антиох зорижо ерээд, субботын үдэр мүргэлэй гэртэ орожо һуубад. 15Хуулиин, лүндэншэдэй номһоо хэһэгүүдые уншаһанай хойно мүргэлэй гэрэй ахамадууд:

– Аха дүүнэр, хүн зониие урмашуулхаар юумэн танда байгаа һаа, хэлыт даа, – гэжэ айлшадта хандаба[+].

16Павел өөдөө бодожо, шэмээгүй бологты гэжэ гараараа харуулаад:

– Израильшууд,[†] Бурханиие хүндэлэгшэд, шагныт даа! 17Израилиин арад зоной Бурхан манай үбгэ эсэгэнэрые шэлэжэ абаад, хариин газарта, Египедтэ ажаһуухадань, тэдэниие агууехэ үндэһэн болгоо. Тиигээд хүсэн түгэлдэр гараараа Бурхан тэдэниие Египедһээ гаргажа,[+] 18дүшэн жэлэй туршада сүл губида тэдэнтэй тэсэбэритэй байгаа[+]. 19Ханаһаанай[†] газар нютагта долоон үндэһэтэниие тэрэ һүнөөгөөд, газарыень манай үбгэ эсэгэнэртэ эзэлжэ байхаарнь үгөө һэн[+]. 20Иигэжэ дүрбэн зуун табин жэл үнгэрөө.

Тэрэнэй удаа Бурхан заргашадые үгөө. Заргашад лүндэншэ Самуилай үе саг хүрэтэр захираа. 21Һүүлдэ хааниие манда үгыт гэжэ израильшуудай гуйхадань, Бурхан тэдэндэ Бэньямиинэй угсаатанай Киишэй Саул хүбүүе үгэбэ, тиин тэрэнь дүшэн жэлэй туршада хаан шэрээдэ һууба[+]. 22Тэрэниие тушаалһаань халажа, Бурхан Давидые[†] израильшуудай хаан болгожо табяа. Тиин тэрээн тухай Бурхан: «Би Ишайн хүбүүн Давидые оложо абааб, тэрэ минии һанаа сэдьхэлдэ таарама байна, тэрэ захиралтануудыемни бултыень дүүргэхэ», – гэжэ хэлээ юм[+]. 23Бурхан найдуулһан ёһоороо Давидай үри һадаһан[†] болохо Абарагша[†] Иисүүсые Израильда эльгээгээ. 24Тэрэнэй заларан ерэхые Иоанн уридшалан айладхажа, нүгэл[†] үйлэдэхэеэ болёод, уһаар арюудхахыень бүхы Израилиин зониие уряалаа[+]. 25Ажалаа түгэсхэхэ хирэдээ Иоанн: «Намайе хэн гэжэ һананабта? Би таанадай хүлеэһэн хүн бэшэлби. Таанадай хүлеэһэн Нэгэн минии хойноһоо заларжа ябана, тиин би Тэрэнэй гуталайнь ооһорыешье тайлаха эрхэгүйб!» – гэжэ хэлээ һэн[+].

26Аха дүүнэрни! Абраһаамай[†] үри һадаһад, Бурханиие хүндэлэгшэд, абаралга тухай энэ мэдээсэл бидэндэ эльгээгдэһэн байна. 27Иерусалимда ажаһуугшад ба захирагшад Бурханай табисууртые таняагүй, Тэрэниие гэмнээд, суббото[†] бүхэндэ уншадаг лүндэншэдэй ном соо бэшэгдэһые бүтээгээ[+]. 28Тэрэниие саазалха нэгэшье баримта олонгүй, тэдэ зон Иисүүсые саазала гэжэ Пиладые баалаа.[†][+] 29Тиигэжэ тэдэнэр Иисүүс тухай Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй зүйл бүхэниие бэелүүлбэ. Тэдэнэр Иисүүсые хэрээһэнһээ[†] буулгажа, агы нүхэндэ хүдөөлүүлээ һэн[+]. 30Гэбэшье Бурхан Тэрэниие амидыруулаа[+]. 31Галилейһээ[†] Иерусалим хүрэтэр Тэрээнтэй хамта ерэлсэһэн хүнүүдтэ олон үдэрэй туршада Тэрэ үзэгдөө, тиимэһээ тэдэнь мүнөө хүнүүдтэ Иисүүс тухай баталан гэршэлнэ[+]. 32Харин бидэ манай үбгэ эсэгэнэртэ үгтэһэн үгэ бүтэбэл даа гэжэ Һайн Мэдээсэлые[†] айладхажа байнабди[+]. 33Бурхан Иисүүсые амидыруулхадаа, бидэндэ, тэдэнэй үри хүүгэдтэ найдуулһанаа бүтээгөө. Энээн тухай «Бурханай дуунай номой» хоёрдохи дуун соо иигэжэ бэшэгдэнхэй:

«Ши Минии хүбүүнши,
мүнөөдэр Би эсэгэшни болооб».

34Бурханай Тэрэниие амидыруулһан, гутаан үмхирүүлээгүй тухай:

«Давидта найдуулһан үреэлнүүдээ
Би таанадай дунда бэелүүлхэб», – гэжэ бэшээтэй байдаг[+].
35Тиимэһээ Нангин Бэшэгэй ондоо газарта:
«Та Өөрын шударгы Зарасые
шалзараажа үмхирүүлхэгүйт», – гэжэ хэлэгдэнэ[+].

36Давид бүхы наһаараа Бурханай уг зорилгые бүтээжэ, һүүлдэ наһа барахадаа үбгэ эсэгэнэртэйгээ суг хүдөөлүүлэгдөө, бэень эсэстээ шалзаран үмхирөө[+]. 37Харин Бурханай амидыруулһан Нэгэн шалзаран үмхирхэгүй. 38-39Тиимэһээ, аха дүүнэрни, Иисүүсээр дамжуулан, Бурхан таанадта нүгэл хүлисэхэ тухай айладхаа гэжэ мэдэгты. Моисейн[†] Хуули сахяадшье хүлисүүлхэ аргагүй нүгэлнүүдые Иисүүстэ этигэдэг хүн бүхэндэ Иисүүсэй хүсөөр тэрэ нүгэлнүүдынь хүлисэгдэбэ[+][+]. 40Лүндэншэдэй иигэжэ хэлэһэн үгэнүүд таанадтай тохёолдохогүйн тула таанад һэргэг байгты:[+]

41«Харагты даа, шоглон гасаалагшад,
гайхалдагты, хосорогты!
Таанадта дуулгаашье һаа,
танай үнэншэхөөр бэшэ
Агууехэ үйлэ хэрэг
эдэ үдэрнүүдтэ
Би бүтээхэмни».

42Павел Барнааба хоёрой мүргэлэй гэрһээ гаража байхада, һая хөөрэһэн юумэеэ ерэхэ субботодо үргэлжэлүүлэн хэлэхыень хүнүүд гуйба. 43Сугларһан зоной таража эхилхэдэ, еврейнүүд[†] болон еврейнүүдэй шажанда этигэһэн олон хүнүүд Павел Барнааба хоёрые дахаба, харин тэдэ хоёрынь саашадаашье Бурханай үршөөл хайрада амидархыень тэдэ зониие идхан һургаба[+].

44Нүгөө субботодо бүхы хотын зон тооной Эзэнэй Мэдээсэл шагнахаяа сугларба. 45Еврейнүүд иимэ олон зониие харахадаа, ехээр атаархажа, Павелые муудхан, тэрээнтэй арсалдаба[+]. 46Павел Барнааба хоёр зоригтойгоор иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ Бурханай үгэ анха түрүүн таанадта соносхохо ёһотой байгаабди. Харин энэ үгые таанадай буруушаажа, мүнхын амидаралда хүртэхөөр бэшэбди гэжэ өөһэд тухайгаа һанаа юм һаатнай, бидэ мүнөө бусад арадуудта ошохомнай[+]. 47Эзэн бидэндэ:

«Газар түбиин заха хизаар хүрэтэр
абаралга асархыншни тула
Би шамайе бусад арадуудай
гэрэл туяа болгон табяаб», – гэжэ захяа һэн[+].

48Хэлэһыень дуулахадаа, бусад арадууд ехээр баярлажа, Эзэнэй үгые алдаршуулба, тиигээд мүнхэ ажамидархаар шэлэгдэһэн хүнүүд булта һүзэглэбэ ха.

49Бурханай үгэ энэ орон нютагаар хаа хаанагүй дэлгэрэн тараа. 50Гэбэшье еврейнүүд хотын түрүү хүнүүдые болон Бурханда һүзэглэһэн хүндэтэ эхэнэрнүүдые Павел Барнааба хоёрто эсэргүү һанаатай болгобо. Тэдэ хоёрые хашан мүрдэжэ, нютагһаан намнаба[+]. 51Тиихэдэнь Павел Барнааба хоёр хүлдөө халдаһан тооһо гүбижэ, Икоони руу ошобо[+]. 52Тэрэ үедэ Антиохдо байһан шабинар баяр баясхалангаар, Арюун Һүлдөөр дүүрээд байба[+].

#### 14


Икоони хотодо

1Павел Барнааба хоёрой Икоонидо мүргэлэй[†] гэртэ орожо, этигэл[†] түрүүлмээр хөөрэхэдэнь, еврейнүүд[†] болон бусад арадууд олоороо этигэбэ[+]. 2Харин этигээгүй еврейнүүд еврей-бэшэнүүдэй һанаа бодолыень һамааруулжа, тэдэниие һүзэглэһэн аха дүүнэртээ эсрэг һанаатай болгобо. 3Гэбэшье Павел Барнааба хоёр нилээд удаан саг соо тэндэ байжа, Эзэн[†] тухай зоригтойгоор номнобо. Харин Эзэн Өөрынгөө талаһаа Бурханай[†] үршөөл хайра тухай номнолыень баталан, тэдэндэ гайхамшагта хэрэгүүдые болон дүлгэ тэмдэгүүдые[†] үзүүлхэ арга олгожо байба[+]. 4Хотынхидой һанаа бодолынь хубааржа, зарим нэгэниинь еврейнүүдые, нүгөө зариманиинь элшэнэрые[†] дэмжэдэг болобо[+].

5Бусад арадууд, еврейнүүд хотын захирагшадтай хэлсэжэ, тэдэниие шулуудаха һанаатай байна гэжэ элшэнэр дуулахадаа, 6Ликаони руу тэрьедэжэ, Листра ба Дээрбэ хотонуудта, мүн оршон тойронхи нютагуудта[+] 7Һайн Мэдээсэлые[†] тунхаглаба.


Павел Барнааба хоёр Листра ба Дээрбэ хотонуудта

8Листрада түрэхынгөө хүл муутай, хэзээдэшье хүлөөрөө гэшхэжэ ябаагүй, һуумгай хүн ажаһуугаа[+]. 9Нэгэтэ тэрэнэй Павелай номнол шагнажа һуухадань, Павел тэрэниие анхаралтайгаар шэртэжэ, эдэгэхээр ехэ этигэлтэй байхыень хараад:[+]

10– Хүл дээрээ бодо! – гэжэ шангаар ооглобо.

Үнөөхинь хүл дээрээ һүрэн бодоод ябашаба[+]. 11Павелай юу бүтээһые харахадаа, улад зон өөһэдынгөө ликаон хэлэн дээрэ:

– Хүнэй бэе бэелжэ маанадта бурхад бууба, – гэжэ һүхирэлдэбэд[+].

12Тэдэ зон Барнаабые Зевс гэжэ, Павелые ехээр юумэ хэлэдэг байһанайнь түлөө Һэрмээс гэжэ нэрлэбэд. 13Хотоһоо холо бэшэ Зевсын һүмэ[†] оршодог байгаа. Зевсын тахилшан зоноор хамта бухануудые, баглаа сэсэгүүдые тэдэндэ үргэл болгон бариха һанаатай байгаа[+].

14Барнааба Павел хоёр энээн тухай дуулахадаа, хубсаһа хунараа шуу татажа, зондо гүйжэ ошоод, тэдэниие хорин хашхаралдабад:[+]

15– Хүнүүд, юу хэжэ байнабта? Бидэ таанадтал адли юрын хүнүүд гээшэбди! Таанадай онгонуудһаа[†] зайсажа, дээдэ огторгой, газар, далай, досоонь байгааша бүхы юумэ бүтээһэн Амиды Бурханда һүгэдэн хандахынтнай тула бидэ таанадта Һайн Мэдээсэл асараабди[+]. 16Үндэһэ яһатануудта өөһэдынгөө замаар ябахыень Бурхан урдань буруушаадаггүй һэн[+]. 17Тэрэ үедэ Бурхан дэмбэрэлтэ хэрэгүүдые бүтээн, Өөр тухайгаа гэршэлжэ, тэнгэриһээ хура бороо, үрэжэлтэ сагай уларил хайрлажа, эдеэ хоолоор хангажа, зүрхэ сэдьхэлыетнай баяр баясхалангаар дүүргэдэг байгаа[+].

18Павел Барнааба хоёр иимэ хүүрээрээ тахил тахиха һанаатай зониие арай гэжэ зогсообо.

19Һүүлдэ Антиох, Икоониһоо еврейнүүд ерэжэ, хотынхидые элшэнэрэй урдаһаа эсэргүүсүүлбэ. Тиигээд Павелые шулуудажа, тэрэниие үхөө гэжэ һанаад, хотоһоо шэрэжэ гаргаад хаяба[+]. 20Павелые тойрон шабинарайнь зогсоходо, тэрэ бодожо, хото руу оробо. Хойто үдэрынь тэрэ Барнаабатай хамта Дээрбэ ошобо.


Сириин Антиох бусажа ерэлгэ

21Тэдэ Дээрбэдэ Һайн Мэдээсэл номножо, олон хүниие Эзэндэ хандуулба. Һүүлдэнь Листра, Икоони, Писидиин Антиох хотонуудые эрьежэ, 22ябаһан газартаа шабинараа урмашуулан, зоригжуулан, этигэлээ алдангүй, харин бэхижүүлжэ байхыень уряалба. Бурханай хаан орондо орохынгоо урда тээ таанад аргагүй ехэ зоболон дабахат гэжэ тэдэ хэлэбэ[+]. 23Павел Барнааба хоёр һүзэглэгшэдэй бүлгэм[†] бүхэндэ хүтэлэгшэдые томилжо, масаглаад,[†] зальбараад, этигэһэн Эзэндэнь тэдэ һүзэглэгшэдые даалгаба[+].

24Тэдэнэр Писидиин можоор ябажа, Памфилиин можо хүрэжэ ерэбэд. 25Тиигээд Бурханай Үгэ Пээргэдэ номноод, удаань Аттали хото зорибо. 26Мүнөө тэдэ Атталиһаа Антиох руу бусажа тамарба. Түрүүн Антиохдо байхадань, ажалаа ябуулхадань Бурханай үршөөл хайра оршохо болтогой[†] гэжэ зальбаран, Павел Барнааба хоёрые ябуулаа бэлэй. Мүнөө тэдэнэр үнөөхи ажалаа бүтээгөөд, бусажа ерэбэд[+].

27Антиохдо ерээд, бүхы һүзэглэгшэдые суглуулжа, Бурханай юу бүтээлгэһыень болон Тэрэнэй бусад арадуудта этигэлэй үүдэ нээжэ үгэһыень тэдэнэр хөөрэжэ үгэбэ. 28Тиигээд шабинартай хамта нилээд удаан байлсаба.

#### 15


Иерусалимда болоһон суглаан

1Иудейһээ Антиохдо хэдэн хүн ерээд, «Моисейн[†] захиһан ёһоор бэлгээ отолуулаагүй һаа, таанад абарагдахагүйт», – гэжэ һүзэглэгшэдые һургаба[+]. 2Энэ асуудалай талаар Павел Барнааба хоёр тэдэнтэй нилээд заргалдаба, арсалдаба. Тиимэһээ энэ асуудалые элшэнэртэй[†] ба бүлгэмэй хүтэлэгшэдтэй зүбшөөд ерэхыень Павел Барнааба хоёрые хэдэн һүзэглэгшэдтэй хамта Иерусалим[†] эльгээхэ гэжэ шиидэбэ[+]. 3Антиохой һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] эльгээһэн зон Финикиин ба Самариин[†] нютагуудаар ябахадаа, бусад арадуудай Бурханда[†] яажа хандаһан тухай хөөрэжэ байба, тиихэдэнь бүхы һүзэглэгшэд угаа ехээр баярлажа байба. 4Иерусалимда ерэхэдэнь, тэдэниие һүзэглэгшэдэй бүлгэм, элшэнэр, бүлгэмэй хүтэлэгшэд уриба. Хүрэжэ ерэһэн зон Бурханай тэдэнээр бүтээлгэһэн бүгэдые хөөрэжэ үгөө. 5Иисүүстэ этигэһэн фарисейнүүдэй[†] дундаһаа хэдэн хүн үгэ хэлэхэдээ:

– Еврей-бэшэнүүд бэлгээ баһа отолуулха ёһотой, Моисейн Хуули сахихыень тэдэниие уялгаха хэрэгтэй, – гэжэ баадхабад.

6Элшэнэр, бүлгэмэй хүтэлэгшэд энэ асуудалаар зүбшэн хэлсэхэ гэжэ сугларба. 7Арсалдаан гараһаар нилээд удаан сагай үнгэрһэн хойно Пётр бодожо:

– Аха дүүнэрни! – гэбэ. – Бусад арадуудай дунда Һайн Мэдээсэл[†] номнон этигэл[†] түрүүлхымни тула Бурхан үни гэһээр намайе таанадай дундаһаа шэлэжэ абаа һэн гэжэ һайн мэдэнэт[+]. 8Хүнүүдэй һанал бодол мэдэдэг Бурхан бидэндэ үгэһэндөөл адляар тэдэндэ Арюун Һүлдэ[†] үгэхэдөө, Өөрынгөө үршөөл хайра баһа бусад арадуудта хайрлаба гээшэ[+]. 9Бурхан маанадай болон бусад арадуудай хоорондо ямаршье илгаа гарганагүй, юундэб гэхэдэ, тэдэнэй зүрхэ сэдьхэл этигэлээр арюудхагдаа[+]. 10Тиигээд үбгэ эсэгэнэртэмнайшье, маанадташье даагдахагүй хүндэ ашаае шабинарай хүзүүндэ тээхэеэ оролдон, Бурханиие мүнөө юундэ туршаа юмта[+]. 11Бидэ гансал Эзэн[†] Иисүүсэй үршөөл хайраар абарагдаабди гэжэ этигэнэбди, тиин тэдэшье баһа Иисүүсэй үршөөл хайраар абарагдаа[+].

12Сугларһан зон абяагүй болоод, ямар гайхамшагта дүлгэ тэмдэгүүдые,[†] үйлэ хэрэгүүдые Бурхан Павел Барнааба хоёрой гараар бусад арадуудай дунда бүтээгөө юм гэжэ тэдэ хоёрой хөөрэһые шагнаба. 13Тэдэнэй хөөрэжэ дүүргэхэдэ, Яков хэлэжэ эхилбэ:

– Аха дүүнэрни, намайе шагныт![+] 14Бурханай Өөрын нэрэ алдараар анха түрүүшынхиеэ бусад арадуудай дундаһаа хүнүүдые шэлэжэ абаһан тухай Симон бидэндэ хөөрэжэ үгөө. 15Лүндэншэдэйшье үгэнүүд эдэ бүхэниие тобшолно:

16«Тэрэнэй һүүлдэ Би бусажа ерээд,
Давидай[†] унаһан майханиие дахин бодхоохоб.
Һандаран һалаад байһан тэрэниие бодхоожо,
дахин шэнээр һэргээхэб.
17-18Тиихэдэ Минии хүнүүд болохоор
дуудуулһан бусад яһатан
болон ондоошье улад зон
Эзэниие бэдэрхэ.
Эртэ урда сагһаа энээн тухай дуулгаһан
Эзэн иигэжэ хэлэнэ»[+].

19Тиимэһээ Бурханда хандажа байһан еврей-бэшэ хүниие бидэ хорихо, зобоохо ёһогүйбди гэжэ тоолоноб. 20Харин онгонуудта[†] үргэжэ бузарлагдаһан хоол барихыень, забхайрхыень, боожо алаһан амитадай мяха, шуһа амсахыень хориһон бэшэг бэшэжэ, тэдээндэ эльгээхэ ёһотойбди[+]. 21Юундэб гэхэдэ, Моисейн Хуули эртэ урда сагһаа хото бүхэндэ номногдожо, мүргэлэй[†] гэрнүүдтэ суббото[†] бүхэндэ уншагдана ха юм.


Бусад арадуудай дундаһаа һүзэглэһэн зондо эльгээгдэһэн бэшэг

22Тиигээд элшэнэр, бүлгэмэй хүтэлэгшэд һүзэглэгшэдтэйгөө хамта хэдэн хүниие өөһэдынгөө дундаһаа шэлэжэ абаад, Павел Барнааба хоёртой Антиох руу эльгээхэ гэжэ шиидэбэ. Тэдэ һүзэглэгшэдэй дундаһаа нэрэ хүндэтэй Баршаббаа гэжэ ара нэрэтэй Иудые, мүн Силые шэлэжэ абаад,[+] 23тэдэнэй дамжуулха ёһотой иимэ бэшэг бэшэбэд: «Элшэнэр, Иерусалимай бүлгэмэй хүтэлэгшэд болон бүхы һүзэглэгшэд Антиох, Сири, Киликидэ ажаһуудаг бусад арадуудай дундаһаа Христоосто һүзэглэһэн зониие амаршална. 24Зарим һүзэглэгшэднай манһаа абаагүй захиралтаар һанал бодолыетнай һамааруулна, таанадые зобооно гэжэ бидэ дуулаабди[+]. 25-26Тиимэһээ манай Эзэн Иисүүс Христоосто[†] алба хэжэ өөрынгөө ами наһые хайрладаггүй, манда ехэ зохистой Барнааба Павел хоёртой хэдэн хүнүүдые шэлэжэ эльгээхэ гэжэ бидэ зүбшэбэбди. 27Иуда[†] Сила хоёрые, эдэ бүгэдые таанадта тайлбарилжа үгэхыень эльгээнэбди. 28-29Онгонуудта үргэжэ бузарлагдаһан хоол, боожо алаһан амитадай шуһа, мяха амсангүй, забхайрангүй байгаарайгты. Энээнһээ гадна ондоо захиралта таанадта үгэхэгүй гэжэ Арюун Һүлдэ болон бидэнэр шиидэбэбди. Дээрэ дурдагдаһан юумэнүүдые сахижа байбал, бүхы юумэн һайн байха. Баяртай!»[+]

30Антиох хүрэжэ ерээд, эльгээгдэһэн хүнүүдынь һүзэглэгшэдэй бүлгэм суглуулаад, үнөөхи бэшэгээ дамжуулжа үгэбэ. 31Энэ урмашуулһан бэшэг уншаад, зон угаа ехээр баярлаа. 32Иуда Сила хоёр лүндэншэд байһан туладаа үгэ хэлэжэ, һүзэглэгшэдые зоригжуулан урмашуулба[+]. 33-34Тиигээд тэдэ хоёр хэдэн сагай туршада Антиохдо байба, һүүлдэнь һүзэглэгшэ аха дүүнэрынь тэдэниие үреэгөөд, элшэнэртэ һөөргэнь ябуулба[*].

35Павел Барнааба хоёр Антиохдо үлэбэ. Тэдэ бусад олон һүзэглэгшэдөөр хамта улад зониие һургажа, Эзэнэй Һайн Мэдээсэл номножо байбад[+].


Павел Барнааба хоёр хахасабад

36Нэгэ хэды сагай үнгэрхэдэ Павел Барнаабада:

– Эзэнэй Үгэ ямар хотонуудта номноо һэмди, тэдэ хотонуудаар ябаад, тэндэ ажаһууһан аха дүүнэрээ эрьеэд, хэрэгүүдынь ямархан бэ гэжэ харая, – гэһэн дурадхал оруулба.

37Барнааба болбол Марк гэжэ нэрэтэй Иоанные абажа ябалсаха һанаатай байгаа[+]. 38Гэбэшье Памфилида тэдэниие хаяжа, хэрэгыень бүтээлсэхэеэ арсаһан Маркые Павел абажа ябаха дурагүй байгаа[+]. 39Энээн дээрэһээ Павел Барнааба хоёр зүрилдөөд хахасабад. Барнааба Маркые дахуулаад, Кипр арал руу тамаран ошобо. 40Харин Павел Силые замай нүхэр болгон абаба. Аха дүүнэрынь тэдэниие Эзэнэй үршөөл хайрада даалгажа табяа һэн[+]. 41Тэдэ Сириин, Киликиин хотонуудаар аха дүүнэрээ батадхан ябабад.

#### 16


Тимофей Павел Саул хоёртой нэгэдэбэ

1Павел Дээрбэ ошоод, удаань Листра хүрэжэ ерэбэ. Тэндэ Эзэндэ[†] һүзэглэдэг еврей эхэтэй, грек эсэгэтэй Тимофей гэжэ нэгэ шаби ажаһуугаа[+]. 2Тэрээн тухай Листра Икоони хотонуудта ажаһуудаг һүзэглэгшэд һайнаар хэлэдэг һэн. 3Павел тэрэниие хажуудаа абажа ябаха һанаатай байгаа. Тимофейн эсэгэнь грек хүн гэжэ мэдэдэг энэ нютагай еврейнүүдэй[†] аша туһада тэрэ хүбүүнэй бэлгэ отолуулба[+]. 4Павел Тимофей хоёр нэгэ хотоһоо нүгөө хото орожо, Иерусалимдахи[†] элшэнэрэй,[†] мүн бүлгэмэй хүтэлэгшэдэй тогтооһон ёһо гуримые сахижа байхыень зониие уряалба[+]. 5Һүзэглэгшэ аха дүүнэрэй этигэл[†] бүри бэхижэжэ, үдэрһөө үдэртэ һүзэглэгшэдэй тоо олошоржол байба[+].


Павелай хараһан үзэгдэл

6Арюун Һүлдэ[†] Асида Бурханай[†] үгэ бү номногты гэһэн тула тэдэ бүхы Фригиин болон Галаадай[†] можонуудаар ябаба ха[+]. 7Тэдэнэй Мисси можын хилэдэ хүрэжэ ерээд, Битиини орохоёо байхадань, Иисүүсэй Һүлдэ тиишээ орохыень зүбшөөбэгүй[+]. 8Тиимэһээ тэдэ Миссиие үнгэржэ, Троадада ерэбэд[+]. 9Македониин эрэ урдань зогсожо: «Македони ерэжэ, манда туһалыт даа!» – гэһэн үзэгдэл[†] Павел тэрэ һүниндөө хараба. 10Энэ үзэгдэлэй һүүлдэ Бурхан бидэниие Һайн Мэдээсэл[†] номнохыемнай дуудаба гэжэ тухайлан, тэрэ бэеэрээ Македони ошохоёо түхеэрбэбди.


Лидия Иисүүс Христоосто һүзэглэбэ

11Иигэжэ бидэ Троадаһаа тамаржа гараад, сэхэ Самофраки аралда, хойто үдэрынь Неаполь портдо тамаржа ерээбди. 12Тэндэһээ Македониин нэгэ аймагай түб хотодо, римэй колониин Филипп хото хүрэжэ ерээбди. Энэ хотодо бидэ хэдэн үдэр хоноо һэмди[+]. 13Бидэ субботодо[†] хотын үүдээр гадагшаа гаража, еврейнүүдэй зальбардаг газарай һуури бэдэрэн, голой эрье зубшажа ябаа һэмди. Тэндэ бидэ сугларһан эхэнэрнүүдээр һуужа хөөрэлдэбэбди. 14Тэдэ эхэнэрнүүдэй дунда Тиатир хотын Лидия гэжэ нэрэтэй, улаан бүд наймаалдаг Бурханда һүзэглэдэг эхэнэр бидэниие шагнажа байгаа. Эзэн Павелай хэлэжэ байһан үгэнүүдые энэ эхэнэрэй дуулажа абахын тула оюун ухааень нээбэ[+]. 15Тэрэ эхэнэр гэр бүлөөрөө уһаар арюудхуулба, һүүлдэ бидэниие гэртээ уриба. «Эзэндэ түгэс этигэлтэй гэжэ таанад үнэн дээрээ нам тухай бодожо байгаа һаа, минии гэртэ ерэжэ байрлагты», – гэжэ тэрэ хэлээд, бидэниие үгэдөө оруулба[+].


Павел Сила хоёр түрмэ соо

16Нэгэтэ мүргэлэй[†] газар ошожо ябахадаа бидэ ерээдүйе уридшалан хэлэдэг һүлдэдэ барюулһан зараса эхэнэртэй уулзаабди. Тэрэ эхэнэр хүнэй саашадахи хуби заяа хэлэжэ үгөөд, өөрынгөө эзэдтэ ехэхэн мүнгэ асардаг байгаа. 17Тэрэ эхэнэр Павелые болон маанадые дахажа:

– Эдэ зон Дээдэ Бурханай зарасанар гээшэ. Эдэ таанадта абаралгын зам тухай айладхана, – гэжэ ооглон һүхирдэг бэлэй[+].

18Тэрэ эхэнэр олон үдэрэй үргэлжэдэ иимэ маягаар һүхиржэ байгаа. Һүүлэй һүүлдэ Павел тэсэбэриеэ алдаад, гэдэргээ хаража, тэрэ һүлдэдэ хандан:

– Иисүүс Христоосой[†] нэрээр энэ эхэнэрһээ гара гэжэ шамда захирнаб, – гэбэ.

Тэрэ һүлдэнь дары гаража талиигаа бэлэй[+]. 19Харин мүнгэ олохо найдабарияа гээһэн тэрэ зараса эхэнэрэй эзэд Павел Сила хоёрые барижа, хотын талмай руу захирагшадта абаашаба. 20Захирагшадта тэдэниие асараад:

– Эдэ еврейнүүд манай хото үймүүлнэ, 21римэй эрхэтэн маанадай сахиха ёһогүй, гүйсэдхэхэ аргагүй ёһо заншалнуудые айладхан, сахигты гэжэ баадхана, – гэжэ хэлэбэ[+].

22Тиимэһээ сугларһан олон зон Сила Павел хоёрой урдаһаа үһөөрхэн бодобо. Захирагшад тэдэ хоёрой хубсаһа хуулан хаяжа, модоор тэдэниие хэһээгты гэжэ захирба[+]. 23Тэдэниие зада сохёод, түрмэдэ хаагаад, һайнаар һахижа байхыень түрмын харуулшада захирбад. 24Иимэ захиралта абаһан харуулшан тэдэ хоёрые доторхи түрмэдэ оруулжа, хүлнүүдыень хулуудада һуулгаба[+].

25Һүниин тэн багаар Павел Сила хоёрой Бурханда зальбаржа, Бурханиие алдаршуулһан дуунуудые дуулажа байхадань, хаалтада байһан бусад зон тэдэниие шагнажа байгаа[+]. 26Гэнтэ газар ехээр хүдэлжэ, түрмын байра иишэ тиишээ найгалзан хэлбэлзэбэ. Тэрэ дороо түрмын бүхы үүдэнүүд нээгдэжэ, хаалтада байһан зоной гэнжэнүүдынь мултаран унаба[+]. 27Түрмын харуулшан һэрижэ, нээлтэтэй түрмын үүдэнүүдые харахадаа, хаалтын зон тэрьедэбэ гэжэ һанаад, бэеэ хорлохо һанаатайгаар һэлмээ һугалба[+].

28– Бэеэ бү хороо! Бидэ булта эндэ байна ха юмбибди, – гэжэ Павел шангаар хашхарба.

29Харуулшан гал асархые гуйгаад, түрмэдэ гүйжэ ороод, шэшэрһэн барһан Павел Сила хоёрой хүлдэ дохин унажа:[+]

30– Эзэдни, абарагдахын тула би юу хэхэ ёһотой гээшэбиб? – гэжэ тэдэ хоёрые гаргаха зуураа һураба[+].

31– Эзэн Иисүүстэ этигэ, тиигэбэл ши өөрөө, шинии гэр бүлэ абарагдаха, – гэжэ тэдэ харюусаба[+].

32Үнөөхи харуулшанда, тэрэнэй гэр бүлэдэ Павел Сила хоёр Эзэнэй үгэ номнобо. 33Орой һүни харуулшан тэдэниие түрмэһөө гаргажа, шархануудыень угаагаад, гэр бүлөөрөө уһаар арюудхуулба[+]. 34Тэрэ харуулшан Павел Сила хоёрые гэртээ асаржа, урдань хоол табиба. Бурханда һүзэглэһэндөө бүхы гэр бүлөөрөө баяртай байбад[+].

35Хойто үдэрынь римэй захирагшад тэрэ хүнүүдые таби гэһэн захиралтатайгаар сэрэгшэдээ эльгээбэ. 36Харуулшан захиралтыень Павелда дамжуулба:

– Захирагшад таанадые табиха гэһэн захиралта үгэбэ. Мүнөө эндэһээ гаража ошоходотнай болохо.

37– Римэй эрхэтэн маанадые зарга шүүбэригүй зоной урда модоор хэһээжэ, түрмэдэ хаяһан аад, мүнөө нюусаар намнаха һанаатай байна гү? Үгы даа! Өөһэдөө ерэжэ, бидэниие эндэһээ гаргаг! – гэжэ Павел харуулшанда хэлэбэ[+].

38Сэрэгшэд Павелай хэлэһые захирагшадта дамжуулба. Тэдэнь Павел Сила хоёрой римэй эрхэтэн байһыень мэдэхэдээ, айжа һүрдэбэ. 39Захирагшад ерэжэ хүлисэл гуйгаад, түрмэһөө гаргаад, хотоһоо гаража ошохыень гуйба[+]. 40Павел Сила хоёр түрмэһөө гараад, Лидиягайда ошобо. Тэндэ аха дүүнэртэйгөө уулзажа, тэдэнээ урмашуулаад, хотоһоо гаража ошобод[+].

#### 17


Павел Сила хоёр Фессалоники хотодо

1Павел Сила хоёр Амфиполь, Аполлони хотонуудые дамжан, Фессалоникидэ хүрэжэ ерэбэ. Тэндэ мүргэлэй[†] гэр бии һэн[+]. 2Павел урдынгаа заншалаар тиишэ орожо, гурбан субботын туршада Нангин[†] Бэшэгһээ жэшээнүүдые дурдан,[+] 3Бурханай[†] табисууртын ехэ зоболон дабажа, һүүлдэнь амидырха ёһотой байһан тухай зондо айладхаба. «Энэ Иисүүс эгээл Бурханай заяаһан Абарагша[†] мүн», – гэжэ тобшолол гаргаба[+]. 4Мүргэлэй гэртэ байһан хүнүүдэй зариманиинь этигэжэ, Павел Сила хоёртой нэгэдэбэ. Тэдэнһээ гадна ори ганса Бурханиие хүндэлдэг олон тоото грегүүд, нэрэ хүндэтэй эхэнэрнүүд Эзэндэ[†] һүзэглөө.

5Гэбэшье еврейнүүд[†] атаархан, гудамжын үгытэй зоной дундаһаа хэдэн хара һанаатай хүнүүдые шэлэжэ, олон зониие суглуулаад, хотынхидой дунда үймөө татаба. Тэдэ зон Павел Сила хоёрые олоод, зоной урда шиидхэхын тула Ясооной гэртэ сүмэрэн оробо[+]. 6Тэдэ хоёрые оложо ядахадаа, тэдэнэр Ясоониие, баһа хэдэн һүзэглэгшэдые хотын захирагшадта шэрэжэ абаашаад:

– Эдэ түби дэлхэйе үймүүлһэн зон, мүнөө манай хотодо ерээд байна, – гэжэ хашхаралдаба. 7– Ясоон тэдэниие гэртээ байрлуулаа. Ондоо хүниие, Иисүүсые хаан гэжэ нэрлэхэдээ, тэдэнэр римэй хаанай[†] зарлигые буруушаана[+].

8Эдэ бүхэниие дуулахадаа, хотын захирагшадшье, юрын зоншье айн һүрдэбэ. 9Ясооной, бусад һүзэглэгшэдэй барюулга орхиходонь лэ тэдэниие табяа һэн.


Павел Сила хоёр Бээрэ хотодо

10Һүни болохотой сасуу һүзэглэгшэд Павел Сила хоёрые Бээрэ хото руу ябуулба. Тэндэ хүрэжэ ерээд, тэдэ хоёр мүргэлэй гэртэ ошобо. 11Энэ хотын зон Фессалоникиинхидтэ орходоо Бурханай үгэ үлүү ехээр шагнаха дуратай байжа, номнол анхаралтайгаар хүлеэн абаад, Павел Сила хоёрой хэлэһэниинь үнэн гү гэжэ мэдэхын тула Нангин Бэшэгые үдэр бүхэн шудалжа байба. 12Тиигэжэ тэдэ зоной олониинь этигэбэ. Тэдэнэй дунда олон нэрэ хүндэтэ грек эхэнэрнүүд, эрэшүүл байгаа. 13Гэбэшье Фессалоникидэ ажаһуудаг еврейнүүд Бурханай үгэ Бээрэдэшье Павел номноно гэжэ дуулахадаа, баһа тиишэ ошожо, зониие үймүүлэн хүлгөөбэ. 14Һүзэглэгшэд дары Павелые далай хүргэжэ ошобо, харин Сила Тимофей хоёрынь Бээрэдэ үлэбэ. 15Павелые үдэшэһэн хүнүүд тэрэниие Афины хүргөөд, Сила Тимофей хоёр аргатай байбал, түргөөр ерэг гэһэн Павелай захиралта абамсаараа, һөөргөө бусаба.


Павел Афины хотодо

16Павел тэрэ хоёроо Афиныдэ хүлеэжэ байхадаа, хотоор дүүрэн бодхоогдоһон онгонуудые[†] хаража гашуудаба[+]. 17Тэрэ мүргэлэй гэртэ еврейнүүдтэй болон бусад арадуудай дундаһаа Бурханда һүзэглэһэн зонтой, мүн талмай дээрэ уулзаһан хүн бүхэнтэй үдэр бүри хөөрэлдэдэг байгаа. 18Эпикур болон стоик[*] һургаалай[†] гүн ухаантанууд тэрээнтэй уулзажа:

– Энэ дэмы шашагша юу хэлэхэ һанаатайб? – гэжэ нэгэ зариманиинь хэлэжэ байба.

– Үгы, энэшни хариин бурхадууд тухай номноно ха, – гэжэ нүгөөдүүлынь хэлэбэ.

Юундэ тиигэжэ хэлсээб гэхэдэ, Павел Иисүүс тухай, Тэрэнэй амидыралга тухай номноо. 19Гүн ухаантанууд Павелые Ареопаг хүтэлжэ абаашаад:

– Танай номноһон шэнэ һургаал маанадта шагнажа болохо гү? – гэжэ һурабад. –[+] 20Та нэгэл жэгтэй һонин юумэ һонорто дуулганат. Тиимэһээ энэ юун ааб гэжэ бидэ мэдэхэ һанаатайбди.

21Афины хотынхид, тэндэ ажаһуугша хариин зон шэнэ үзэлнүүдые шагнан, тэдэниие зүбшэн хэлсэһээр лэ сүлөө сагаа үнгэргэдэг байгаа.

22Павел Ареопагай дунда зогсожо:

– Афинынхин, таанарай аргагүй һүзэгтэй зон байхые би ажаглажа байнаб. 23Юундэб гэхэдэ, танай мүргэл шүтөөнүүдые хаража байхадаа, «мэдэгдээгүй Бурханда» гэжэ бэшээтэй үргэлэй шэрээ[†] би оложо харааб. Танай мэдээгүй аад, шүтэжэ мүргэжэ байһан эгээл тэрэ Бурхан тухай би номножо байнаб. 24Юртэмсэ дэлхэйе, тэрээн дээрэ оршодог хамаг юумэ бүтээһэн Бурхан газар тэнгэриин Эзэн юм, гараар бодхоогдоһон һүмэдэ[†] амидардаггүй юм[+]. 25Хүнэй ямаршье туһаламжа Бурханда хэрэггүй. Тэрэ Өөрөө амитай бүхы юумэндэ ами наһа, амисхал, бүгэдые үгэнэ[+]. 26Бүхы дэлхэйгээр нютагжахынь тула амидарха саг болзорыень болон байрлаха хилэ хизаарыень тогтоон, ори ганса хүнһөө бүхы хүн түрэлхитэниие Тэрэ бүтээгөө[+]. 27Бурхан хүн бүхэнһөөмнай холо бэшэ гэжэ мэдэрэн, Тэрэниие бэдэржэ олохын тула эдэ бүгэдые зохёогоо юм. 28«Бидэнэр Бурханай ашаар амидаржа, хүдэлжэ, ажаһуужа байнабди». Танай шүлэгшэдэй зариманиинь баһал: «Бидэ Тэрэнэй угсаатан гээшэбди», – гэжэ хэлээ бэлэй[+].

29Хэрбээ бидэ Бурханай угсаатан һаа, Бурхан гээшэмнай хүнэй һанаашалгаар алтаар, али мүнгөөр, али шулуугаар дүрсэлһэн уран бүтээлэй урлалга гэжэ бодохо ёһогүйбди[+]. 30Бурханиие мэдээгүй сагта Бурхан эдэ бүгэдые хүнүүдтэ хүлисэдэг байгаа. Харин мүнөө хаа хаанагүй ажаһуудаг зониие нүгэл[†] үйлэдэхэеэ болихыень Бурхан захирна,[+] 31юундэб гэхэдэ, Бурхан юртэмсэ дэлхэйе үнэн зүб зарга шиидхэбэреэр шүүхэ үдэрөө тогтоогоо, тиин Зарга шүүгшэеэ Тэрэ томилон табяа. Тэрэниие Бурхан амидыруулжа, бүхы хүнүүдтэ гэршэ баримта болгон үгөө[+].

32Үхэһэн хүнүүдые амидыруулһан тухай дуулахадаа, нэгэ зарим зон ташаганаса энеэлдэбэ, нүгөө зариманиинь:

– Бидэ таниие үшөө дахин шагнуужамди, – гэлдэбэ.

33Тиихэдэнь Павел тэдэниие орхижо ошоо. 34Гэбэшье хэдэн хүн Эзэндэ этигэжэ, Павелай шабинар болобо. Тэдэнэй дунда Ареопагай гэшүүн Дионисий, Дамариида гэжэ нэрэтэй эхэнэр болон бусадшье зон байгаа.

#### 18


Павел Коринф хотодо

1Эдэ бүхэнэй һүүлдэ Павел Афины хотоһоо Коринф хүрэжэ ерэбэ. 2Тэндэ Павел Понтһоо уг гарбалтай[†] Ааквила гэдэг еврейтэй, тэрэнэй Прискиилла һамгатай уулзаба. Клавдий хаанай бүхы еврейнүүдтэ[†] Римые орхижо ошохыень захирһан хада, тэдэ һая Италиһаа ерэһэн байба. Павел тэдэнэйдэ айлшалба[+]. 3Нэгэ ажал урлалгатай дээрэһээ хамта хүдэлбэ. Тэдэнэр майхануудые хэдэг байгаа. 4Павел еврейнүүдыешье, грегүүдыешье этигүүлхэеэ оролдон, суббото[†] бүхэн мүргэлэй[†] гэртэ номнодог һэн[+].

5Сила Тимофей хоёрой Македониһоо ерэхэдэнь, Павел Һайн Мэдээсэл[†] номнолгодо өөрыгөө бүрин зорюулжа, Иисүүс гээшэмнай Бурханай[†] табисуурта гэжэ еврейнүүдтэ баталан гэршэлжэ байгаа[+]. 6Теэд тэдэ зоной арсалдажа, хэрүүл татахадань, Павел өөрынгөө хубсаһа гүбеэд:

– Бурханай абаралгаһаа[†] арсажа байһандаа таанад өөһэдөө зэмэтэйт. Би зэмэгүйб, тиин мүнөө бусад арадуудта ошохомни, – гэжэ хэлэбэ[+].

7Тэдэ зониие орхижо, Павел Бурханда һүзэглэдэг Титий Юст гэдэг хүнэй гэртэ ошобо. Энэ хүнэй гэрынь мүргэлэй гэрэй хажууда һэн. 8Криисп гэжэ нэрэтэй мүргэлэй гэрэй дарга бүхы гэр бүлөөрөө Эзэндэ[†] баһа этигээд байгаа. Номнол дуулаһан олон коринфууд этигэжэ, уһаар арюудхуулба[+].

9Нэгэтэ һүни Эзэн Павелай үзэгдэлдэ[†] орожо, хэлэбэ:

– Бү ай, саг үргэлжэ номножо бай. 10Би шамтай байнаб, хэншье шамда хоро хүргэхэгүй, энэ хотодо Минии хүнүүд олон бшуу.

11Тиимэһээ Павел тэндэ жэл хахад соо Бурханай үгэ номнобо.

12Ахайя можын захирагшаар Галлиониие табихада, еврейнүүд хоорондоо үгэсэлдөөд, Павелай урдаһаа бодожо, тэрэниие сүүдлэхэеэ шэрэжэ асарба.

13– Энэ хүн манай Хуулида хэлэгдээгүй ёһоор Бурханда мүргэгты гэжэ хүнүүдые үгэдөө оруулжа байна, – гэлдэбэ тэдэ.

14Павелай амаа нээжэ үрдеэгүй байтар, Галлион еврейнүүдтэ хандажа:

– Ай, еврейнүүд, хэрбээ ямар нэгэн гэмтэ ябадал гү, али муу үйлэ тухай хэлэбэлтнай, би таанадые шагнаха байгааб. 15Харин үгэнүүдһээ, нэрэ алдарһаа боложо, өөһэдынгөө Хуулиин асуудалнуудаар арсалдаа юм бол, өөһэдөө шиидхэгты. Энэ асуудалаар танай заргаша байха аргамгүй, – гэбэ[+].

16Тиигэжэ хэлээд, Галлион заргын газарһаа тэдэ еврейнүүдые намнажархиба. 17Харин тэдэнь мүргэлэй гэрэй дарга Сосфендэ добтолон орожо, зарга шиидхэдэг газарай урда тээ тэрэниие зада наншаба. Гэбэшье Галлион эдэ бүгэдые ойндоо абаагүй.


Павел Антиох бусажа ерэбэ

18Павел үшөө олон үдэр тэндэ байгаад, удаань аха дүүнэртэйгөө хахасан, Прискиилла Ааквила хоёрые абаад, Сириин орон тамаржа ошобо. Хэзээ нэгэтэ үгэһэн дашаа тангаригайнь болзор дүүрэжэ, Павел Кенхрейдэ үһэеэ абхуулаа[+]. 19Эфестэ[†] тамаржа ерэхэдээ, Павел нүхэдөө орхёод, мүргэлэй гэртэ ошожо, еврейнүүдтэй хөөрэлдэбэ[+]. 20Тэрэниие үлыт даа гэжэ еврейнүүдэй гуйхадань, тэрэ зүбшөөбэгүй.

21– Ойртожо байгаа һайндэрые би заатагүй Иерусалимда[†] үнгэргэхэ ёһотойб. Хэрбээ Бурханай хүсэбэл, би таанадта дахин бусажа ерэхэб, – гэжэ хэлээд, тэдэнтэй хахасан, Эфесһээ тамаран ошобо[+].

22Тэрэ Кесари хүрэжэ ерээд, саашаа Иерусалим зорибо. Тэндэ һүзэглэгшэ зонтой уулзаад, Антиох ошобо. 23Хэдэн сагай туршада Антиохдо байгаад, Павел замаа саашань үргэлжэлүүлэн, бүхы Галаадай[†] болон Фригиин нютагуудаар ябажа, шабинарай этигэлые[†] батадхан бэхижүүлбэ[+].


Аполлос гэдэг хүн Эфес ба Коринф хотонуудта

24Александриһаа уг гарбалтай Аполлос гэдэг еврей хүн Эфестэ бии болобо. Тэрэ ехэ уран хэлэтэй, Нангин[†] Бэшэг һайн мэдэдэг һэн[+]. 25Аполлос Эзэн тухай һургаалые[†] дуулаһан байгаа. Гансал Иоаннай уһан арюудхалга[†] мэдэжэ байһаншье мүртөө ехэ оролдосотойгоор, үнэн зүбөөр Иисүүс тухай хөөрэдэг һэн[+]. 26Тэрэ хүн мүргэлэй гэртэ зоригтойгоор номножо эхилбэ. Прискиилла Ааквила хоёр тэрэниие шагнаад, гэртээ урижа, Бурханай зам тухай тэрээндэ бүри тодорхойгоор хөөрэжэ үгэбэ[+]. 27Тэрэнэй Ахайя ошохо гэжэ шиидэхэдэ, угтажа абахыень гуйһан бэшэг һүзэглэгшэд тэндэхи шабинарта бэшэбэ. Ахайя ерээд, Бурханай үршөөлөөр һүзэглэһэн зондо Аполлос ехэ туһалба[+]. 28Юуб гэхэдэ, тэрэ олон зоной дунда еврейнүүдтэй заргалдан, тэдэниие буруушаажа, Нангин Бэшэгһээ хэһэгүүдые хэрэглэн, Иисүүс гээшэмнай Бурханай табисуурта мүн гэжэ баталба[+].

#### 19


Павел Эфестэ

1Аполлосой Коринфда байха үедэ Павел Галаадай[†] ба Фригиин газар дайдые дабан, Эфес[†] хүрэжэ ерэхэдээ, хэдэн шабинартай уулзаба[+]. 2Тэдэнтэй хөөрэлдэжэ байхадаа Павел:

– Һүзэглэхэдөө таанад Арюун Һүлдые тогтоон абаа һэн гүт? – гэжэ һураба.

– Бидэ Арюун Һүлдэ[†] тухай ойро наашашье дуулаагүй байнабди, – гэбэ тэдэнь.

3– Тиихэдээ таанад ямар уһан арюудхалда хүртэбэт?

– Иоаннай уһан арюудхалда хүртөөбди[+].

4– Хүнүүдэй нүгэл[†] хэхэеэ болихын тула Иоанн уһаар арюудхаа. Тиихэдээ хойноһоомни заларжа ябаа хүндэ, ондоогоор хэлэбэл Иисүүстэ, таанад этигэхэ ёһотойт гэжэ Иоанн хүнүүдтэ хэлэдэг байгаа, – гэжэ Павел хэлэбэ[+].

5Энээн тухай мэдэхэдээ, шабинар Эзэн[†] Иисүүсэй нэрэ алдараар уһан арюудхалда хүртэбэ[+]. 6-7Павелай арбан хоёр оршом шабинар дээрэ гараа табихадань, Арюун Һүлдэ буужа, тэдэ элдэб хэлэнүүд дээрэ дуугаржа, номножо эхилбэ[+].

8Павел гурбан һарын үргэлжэдэ мүргэлэй[†] гэртэ ерэжэ, заргалдан, Бурханай[†] хаан орон тухай зоригтойгоор хөөрэжэ, баталан һургажа байба[+]. 9Зарим хүнүүдэй зүрюу зан гаргажа, этигэхэ дурагүй байхадань, Эзэнэй замые зоной дунда хардажа эхилхэдэнь, Павел шабинартайгаа тэдэниие орхижо ошобо. Тиигээд Павел Тиранн гэдэг хүнэй һургуулида үдэр бүри номнодог болобо. 10Тиигэжэ хоёр жэлэй туршада Аси[†] можодо ажаһуудаг еврейнүүдшье,[†] грегүүдшье Эзэн тухай соносожо байба.


Скевын хүбүүд

11Бурхан Павелай гараар олон гайхамшагта хэрэгүүдые бүтээбэ. 12Павелай нюурай аршуул гү, али хормойбшо үбшэн зондо асархадань, тэдэнь эдэгэжэ, ада шүдхэрнүүд[†] бэеһээнь гаража, тонилон ошодог байгаа[+]. 13Тиихэдэ ада шүдхэрнүүдые дарадаг зарим еврей тэнүүлшэд ада шүдхэртэ барюулһан хүниие аргалхадаа, Эзэн Иисүүсэй нэрэ дурдадаг болобо. «Павелай номножо байһан Иисүүсэй нэрээр таанадта захирнаб», – гэжэ тэдэ хэлэдэг байгаа[+].

14Еврейнүүдэй ахамад санаарта Скевын долоон хүбүүд баһал тиигэжэ захирба. 15Гэбэшье ада шүдхэр тэдэндэ: «Би Иисүүсые мэдэнэб, Павелыешье би танинаб. Харин таанад хэд гээшэбта?» – гэбэ[+]. 16Тиигээд ада шүдхэртэй хүнэй тэдэндэ добтолжо, бултыень наншахада, тэдэнь шармай нюсэгэн, шархатаһан барһад гэрһээ зугадан гүйлдэбэ.

17Энэ ушар тухай Эфестэ ажаһуудаг еврейнүүд, еврей-бэшэнэр баран сонособо. Тэдэ булта айн һүрдэжэ, Эзэн Иисүүсэй нэрэ хүндэлжэ эхилбэ. 18Һүзэглэһэн зоной олонхинь хэһэн элдэб шэбшэлгынгээ муу ёрые мэдэрэн, тэрээн тухайгаа зондо хөөрэжэ үгэбэ[+]. 19Эльбэ жэльбэ хэрэглэдэг зарим зон номуудаа асаржа, зоной урда галда шатааба. Тэдэ номуудай сэнгыень тоолоходо, тэдэнь таби мянган мүнгэнэй сэнтэй байшаба.

20Иимэл хүсэ эршэтэйгээр Эзэнэй үгэ таража, олон хүнүүд һүзэглэжэ байба[+].


Эфестэ болоһон үймөөн

21Эдэ ябадалнуудай һүүлдэ Павел Македониин ба Ахайяын нютагуудаар ябажа, Иерусалим[†] ошохо гэжэ шиидэбэ.

– Удаань би Рим[†] хүрэхэ ёһотойб, – гэжэ Павел хэлэбэ[+].

22Тэрэ Тимофей Эрааст хоёр туһалагшадаа Македони эльгээжэ, өөрөө халта зуура Аси можодо үлэбэ[+].

23Тэрэ үедэ Эзэнэй замһаа боложо ехэхэн арсалдаан гараба. 24Мүнгөөр урлагша Дэмээтрэ гэдэг хүн Артемидын һүмын мүнгэн дүрсэнүүдые бүтээдэг һэн. Тэрэнэй ашаар бусадшье олон урладаг зон бага бэшэ олзо олодог бэлэй. 25Дэмээтрэ тэдэниие, мүн ондоошье урлагшадые суглуулаад:

– Эрэшүүл аа, энэ урлал ажалһаа манай ажабайдал дулдыдана гэжэ таанад һайн мэдэнэт. 26Павелай гансашье Эфестэ бэшэ, харин бүхы Асида номнолоороо олон зоной тархи эрьюулһыень таанад хаража дуулажа байгаа бэзэт. Гараар бүтээгдэһэн юумэн бурхан байжа шадахагүй гэжэ тэрэ хэлэнэ[+]. 27Энээнһээ боложо манай урлал ажал хэндэшье хэрэггүй болохоһоо гадна, агууехэ бурхан Артемидыншье һүмэ[†] хэрэггүй болохо аюул тохёолдохоёо байна. Тиигэбэл бүхы Асиин болон юртэмсын шүтэжэ байһан бурханай һүр жабхалангынь буураха бшуу, – гэжэ хэлэбэ.

28Хэлэһыень дуулаһан зон хоро шараяа ехээр бусалжа:

– Эфесэй Артемида алдаршаһай! – гэжэ хашхаралдаба.

29Хотынхид үймөө татажа, Павелай замай нүхэд болохо Македониин Гай Аристарх хоёрые театр руу шэрэбэ[+]. 30Павелай өөрөө тэдэ зоной урда гараха гэхэдэнь, шабинарынь табибагүй. 31Аси можын зарим захирагшад Павелай нүхэд байһан дээрэһээ театр ошохыень һэргылэн хүнүүдые эльгээгээ. 32Театрта сугларһан зоной зариманиинь һүхиржэ, нүгөөдүүлынь хашхарба. Суглаанай эмхи гуримгүй үнгэржэ байхада, тэндэ байһан зоной олонхинь юундэ сугларһанаашье ойлгонгүй байба. 33Тиимэһээ сугларһан зоной зариманиинь Александр гэжэ нэрэтэй хүндэ юу боложо байһые тайлбарила гэһэн эрилтэ табиба. Александрые еврейнүүд өөһэдынгөө дундаһаа түлхижэ урагшань гаргаба. Тэрэ шэмээгүй бологты гэжэ гараараа харуулаад, бэеэ сагааруулха һанаатай байхадань, 34тэрэниие еврей байна гэжэ мэдэхэдээ, зон нэгэн дуугаар: «Агууехэ Эфесэй Артемида алдаршаһай», – гэжэ хоёр сагай туршада зогсонгүй хашхаралдаба.

35Һүүлэй һүүлдэ хотын захирагшадай нэгэн зониие номгоруулжа:

– Эфесэй эрхэтэн! – гэжэ хандаба. – Эфес агууехэ бурхан Артемидын һүмые, огторгойһоо унаһан нангин[†] шулууе хамгаалан сахигша хото гэжэ мэдэхэгүй хүн олдохо аал? 36Энэ арсашагүй баримта юм, тиимэһээ таанад номгоржо, үймэлдэхэ шууялдахаяа болигты. 37Таанадай иишэнь шэрэжэ асарһан зон һүмэ дээрмэдээгүй, тиихэдэ Артемида бурханииемнайшье муудхаагүй ха юм. 38Хэрбээ Дэмээтрэ болон тэрээнтэй ерэһэн урлагшадай хэн нэгэниие зэмэлээ һаань, заргашада гү, али захирагшадта гэмнэлгэ нэхэбэритэйгээ хандаг лэ. 39Хэрбээ бүри шухала юумэ нэхэбэлтнай, хэрэгтнай хуулиин ёһоор зарлагдаһан эрхэтэнэй суглаан дээрэ шиидхэгдэхэ. 40Үгы һаа, бидэниие үймөө татаа гэжэ зэмэлхэдээ болохо, юундэб гэбэл, мүнөөдэр юундэ эндэ сугларһанаа бидэ тайлбарилжа шадахагүйбди, юугээршье өөһэдыгөө сагааруулха аргагүйбди. Иигэжэ хэлээд, тэрэ захирагша сугларһан зониие тарааба.

#### 20


Павел Македони болон Ахайя руу ошобо

1Үймөөнэй үнгэрһэн хойно Павел шабинараа суглуулжа зоригжуулаад, тэдэнтэйгээ хахасажа, Македони ошобо[+]. 2Македониин газараар ябахадаа, Павел һүзэглэгшэ зонтой оло дахин хөөрэлдэжэ, тэдэниие зоригжуулжа байба. Һүүлэй һүүлдэ тэрэ Эллада[*] хүрэжэ ерээд, 3тэндэ гурбан һара байба. Элладаһаа Сири тамаран ошохо һанаатай байхадань, еврейнүүд[†] эсэргүү нюуса хэлсээ зохёобо гэжэ мэдэхэдээ, Павел дахин Македонёор ябаад, һөөргөө бусаха гэжэ шиидэбэ[+]. 4Тэрэниие харгыдань Бээрэдэ түрэһэн Пиррэй Сопатр хүбүүн, Фессалоникиин Аристарх ба Секунд хоёр, Дээрбэһээ уг гарбалтай[†] Гай, Тимофей болон Асиһаа уг гарбалтай Тихик, Трофим гэгшэд дахажа ябаа[+]. 5Тэдэнэр урдамнай орожо, бидэниие Троадада хүлеэжэ байгаа[+]. 6Харин бидэ Эһээбэригүй Хилээмэн гэдэг һайндэрэй үнгэрһэн хойно Филиппһээ тамаран гаража, табан үдэрэй удаа Троада хүрөөд, тэндэ долоон хоног байгаабди[+].


Павел һүүлшынхиеэ Троадада байна

7Субботын хойто үдэр бидэ бултадаа үдэшын хоол барихаяа суглараабди. Хойто үдэрынь ябахаяа түхеэржэ байһан дээрэһээ Павел шабинартайгаа удаан саг соо, һүниин тэн болотор хөөрэлдөө[+]. 8Бидэнэй сугларһан дээдэ дабхарай таһалга соо олон дэн аһаалгаатай байгаа. 9Ээвтих гэжэ залуу хүбүүн сонхын табсан дээрэ һууба. Павелай ехэ удаан номножо байхада тэрэ хүбүүн нойртоо диилдэжэ, гурбадахи дабхарай сонхоһоо унашаба. Шабинарайнь гүйжэ ошоходо, тэрэ үхэшэһэн байгаа[+]. 10Гэбэшье Павел доошоо буугаад, дээрэнь тонгойжо, хүбүүе шангаар тэбэрибэ. «Һанаагаа бү зобогты, тэрэ амиды», – гэжэ Павел хэлэбэ[+]. 11Бусажа дээшээ гараад, хилээмэ хухалжа эдеэд, Павел үүр сайтар номнобо. Тиигээд гаража ябаа һэн. 12Харин үнөөхи хүбүүнэй амидырхадань, бултадаа ехэ баяртайнууд гэртэнь абаашаа һэн.


Павел Троадаһаа Милет руу аяншалба

13Бидэ Павелые хүлеэнгүй, корабльда һуужа, Асс тамарбабди. Тэндэ Павелые корабльдаа тодожо абаха ёһотой байгаабди. Павел Асс хүрэтэр ябагаар ошохо гэжэ шиидэһэн байгаа. 14Тэрэниие Асста тодожо, корабльдаа һуулгаад, бидэ Мителен тамарбабди. 15Мителенһээ гараад, хойто үдэрынь бидэ Хиос тамаржа ерээбди. Тэндэһээ гаража нэгэ хоноод, Самос руу хүрөөбди. Тиигээд Самосһоо гаража нэгэ хоноод, Милет хүрэжэ ерээбди. 16Павел Асида удаан болохогүйн тула, Эфес[†] руу зогсонгүй тамарха гэжэ шиидэбэ. Арга байбал, Табидахи үдэрэй һайндэрые[†] Иерусалимда[†] угтаха һанаатай тэрэ ехэл яаралтай ябаба[+].


Павел Эфесэй бүлгэмэй хүтэлэгшэдтэй хөөрэлдэнэ

17Милет хотодо байхадаа, Павел Эфесэй бүлгэмэй хүтэлэгшэдэй хойноһоо хүнүүдые Эфес руу эльгээбэ ха. 18Тэдэнэй хүрэжэ ерэхэдэ Павел иигэжэ хэлэбэ:

– Асиин газарта ерэһэн түрүүшынгээ үдэрһөө хойшо таанадтай үргэлжэ байһыемни өөһэдөө мэдэнэт[+]. 19Даруу зантайгаар, нулимсаа гоожуулан, еврейнүүдһээ, тэдэнэй зохёоһон нюуса хэлсээнүүдһээ[†] боложо, хүндэ хүшэр бэрхэшээлнүүдтэ орожо байгаад, Эзэндэ[†] яажа алба хэжэ байһыемни таанад баһа мэдэнэт. 20Зонойшье дунда, гэрээршье ябаад һургахадаа, таанадта туһатай юумэ огто нюудаггүй бэлэйб. 21Би еврейнүүдыешье, ондоо яһатанииешье нүгэл[†] хэхэеэ болижо, Бурханда[†] хандахыень, манай Эзэн Иисүүстэ этигэхыень гуйдаг бэлэйб. 22Харин мүнөө би Арюун Һүлдын захиралта дүүргэн, Иерусалим ошоноб, юун намайе тэндэ хүлеэжэ байһые би мэдэнэгүйб. 23Гэбэшье ямаршье хотодо хүрэжэ ерэхэдэмни, хаанашье байхадамни, намайе түрмэ зоболон хоёр хүлеэнэ гэжэ Арюун Һүлдэ[†] хэлэдэг[+]. 24Харин би ами наһаяа оройдоошье хайрланагүйб. Бурханай үршөөл хайра тухай Һайн Мэдээсэл[†] айладхажа бай гэжэ Эзэнэй намда даалгаһан үүргэ гүйсэдхэн, ябаха ёһотой замаараа ябажа түгэсхэбэлни һайн гээшэ[+].

25Бурханай хаан орон тухай номножо байһан намайе таанад дахин харахагүйт гэжэ би мүнөө мэдэнэб. 26Тиимэһээ хэн нэгэнэйтнай абарагдаагүй һаа, би огто зэмэгүйб гэжэ хэлэнэб[+]. 27Юундэб гэхэдэ, Бурханай эрхэ хүсэлые таанадта мэдүүлхэдээ, би юушье нюугаагүйб. 28Арюун Һүлдын харууһалжа байхаар таанадта даалгаһан һүрэгөө, өөһэдыгөө анхаржа байгты. Һүзэглэгшэ хүнүүдһээ бүридэһэн һүрэгөө харууһалжа байгты, юуб гэхэдэ, Бурхан энэ һүрэг хүбүүнэйнгээ шуһанай сэнгээр олоо юм[+]. 29Минии ябаһан хойно таанадта хэрзэгы шононууд ерэжэ, һүрэгыетнай хайрлахагүй гэжэ би мэдэнэб[+]. 30Өөһэдынтнайшье дундаһаа буруу номногшод гаража, шабинарыемни дахуулха[+]. 31Тиимэһээ гурбан жэл соо үдэр һүнигүй нулимсаа дуһаан, таанадай хүн бүхэнииетнай һургажа байһыемни һанан, һэргэг байгты[+].

32Би таанадые Бурханда, Бурханай үршөөл хайра тухай һургаалда[†] даалганаб. Бурханай үршөөл хайра тухай һургаал таанадые үлүү һайн һургажа магадгүй. Һүзэглэгшэ зондо бэлдээтэй зөөри зөөшэһөө тэрэ һургаал таанадта баһа үгэхэ[+]. 33Би алта мүнгэ, хубсаһа хунар өөртөө олзолхоёо огто һанаагүйб[+]. 34Хара хүлһөөрөө өөрыгөө, замынгаа нүхэдые тэжээдэг байһыемни мэдэнэт[+]. 35Тиигэжэ би таанадта яажа хүдэлхэб, ядуу һула зондо туһалхаб гэһэн жэшээ харуулааб. «Үгэхэнь абахаһаа бүри жаргалтай», – гэжэ Иисүүсэй хэлэһые һанажа ябагты[+].

36Иигэжэ хэлээд, Павел үбдэглэн һуугаад, бусад зоноор хамта зальбарба[+]. 37Булта айхабтар ехээр уйлалдан, Павелые тэбэрижэ таалабад. 38Намайе дахин харахагүйт гэжэ хэлэһэн туладань тэдэ ехээр гуниглажа байгаа. Удаань тэдэнэр булта Павелые корабль хүрэтэр үдэшэбэ.

#### 21


Павел Иерусалим ошобо

1Бидэ Эфесэй[†] бүлгэмэй хүтэлэгшэдтэй хахасаһаар Коос арал тамаржа ерээбди, тиигээд хойто үдэрынь Родос арал хүрэжэ, тэндэһээ Патара хото тамараабди. 2Патарада бидэ Финики ошохо корабль оложо һуубабди. 3Кипр аралые зүүн таладаа орхижо, Сири тээшэ тамарбабди, тиигээд корабльнай ашаагаа буулгахаяа Тииртэ зогсобо. 4Тииртэ бидэ шабинарые оложо, тэдэнтэй долоо хонообди. Тэдэ шабинар Павелые Иерусалим[†] бү ошыт даа гэжэ гуйба, юундэб гэхэдэ, Арюун Һүлдэ[†] тэдэндэ тиигэжэ захиһан байна[+]. 5Долоон хоногой үнгэрхэдэ замдаа гарахадамнай, һүзэглэгшэд эхэнэр үхибүүдээрээ хамта бидэниие корабль хүрэтэрнай үдэшэбэ. Эрье дээрэ бидэ үбдэглэн һуужа зальбараад,[+] 6хахасажа, корабльдаа һуубабди, һүзэглэгшэд гэртээ бусаба.

7Тиир хотоһоо бидэ Птолемаида хүрэтэр тамаржа ерээд, эрье дээрэнь буужа, һүзэглэгшэ аха дүүнэртээ айлшалан, тэдэнэйдээ нэгэ хоноо һэмди. 8Хойто үдэрынь бидэ Кесари хүрэжэ, Һайн Мэдээсэл[†] номнодог долоон туһалагшадай нэгэн болохо Филиппэй гэртэ зогсобобди[+]. 9Тэрэ хадамда гараагүй дүрбэн басагатай һэн. Басагадынь булта лүндэншэд байгаа[+]. 10Тэрэнэйдэ хэдэн үдэр байһанаймнай һүүлээр Агааб гэжэ нэрэтэй лүндэншэн[†] Иудейһээ ерээ[+]. 11Агааб манай байһан газарта ерэжэ, Павелай бүһэ абажа, хүл гараа хүлеэд:

– «Энэ бүһын эзэниие[†] еврейнүүд[†] Иерусалимда иигэжэ хүлеэд, бусад арадуудта тушааха» гэжэ Арюун Һүлдэ соносхоно, – гэбэ[+].

12Энээниие дуулахадаа бидэшье, эндэхи һүзэглэгшэдшье бултадаа Павелые Иерусалим бү ошыт даа гэжэ гуйбабди[+]. 13Тиихэдэмнай Павел:

– Үгы, яана гээшэбта? Юундэ уйлалдажа бархиралдажа, минии зүрхэ сэдьхэлые зобоонобта? Би Иерусалим ошоод, хүлюулхэһээ гадна, Эзэн Иисүүсэй нэрэ алдарай түлөө үхэхэеэшье бэлэнби, – гэжэ харюусаба[+].

14Павелые үгэдөө оруулха аргагүй байһанаа ойлгоходоо, бидэ аргадахаяа болижо:

– Эзэнэй эрхэ мэдэлээр лэ болог даа! – гэлсэбэбди.

15Хэдэн үдэрэй үнгэрхэдэ бидэ харгыдаа түхеэржэ, Иерусалим тээшэ ябаабди. 16Бидэнэрээр хамта Кесариһаа хэдэн шабинар ябалсаа һэн. Тэдэнэр бидэниие Кипрһээ уг гарбалтай,[†] түрүүшын шабинарай нэгэн болохо Мнасон гэжэ хүнэйдэ абаашаха байгаа. Бидэ тэрэнэйдэ зогсохо түсэбтэй һэмди.


Павел Яковтай уулзана

17Иерусалим хүрэжэ ерэхэдэмнай, аха дүүнэрнай бидэниие ехэ халуун дотоноор угтажа абаа.

18Хойто үдэрынь Павел мантай суг Яковта ошобо. Ошоһон газартамнай бүлгэмэй хүтэлэгшэдшье булта суглараа ха[+]. 19Тэдэниие мэндэшэлээд, бусад арадуудай дунда Бурханай[†] тэрээгээр хүүлэһэн юумэнүүд тухай Павел тодорхойгоор хөөрэжэ үгэбэ. 20Шагнаһан хойноо сугларагшад Бурханиие магтан алдаршуулба, һүүлдэнь:

– Павел аха, олон мянган еврейнүүдэй этигэжэ, Хуули ханамжатай һайнаар сахижа байһые та харана гүт[+]? 21Тэдэ зон тан тухай: «Тэрэ бусад арадуудай дунда ажаһуудаг еврейнүүдые Моисейн[†] Хуулиһаа холодуулан, хүбүүдээ бү отолуулагты, ёһо гуримуудаа бү сахигты гэжэ һургана», – гээд хэлсэнэ[+]. 22Яаха гээшэб? Хүн зон ерэһэн тухайтнай заатагүй дуулаха. 23Тиимэһээ манай хэ гэһэн юумые хыт даа. Бурханда тангариг үгэһэн дүрбэн хүн эндэ бии[+]. 24Тэдэнэрээр хамта ошожо, заншалай ёһоор өөрыгөө арюудхагты, тиигээд үһөө абхуулха мүнгэ тэдэндэ үгөөрэйгты. Тиигэбэл таниие Хуули сахина, тан тухай дэмы юумэ шашалдана гэжэ булта ойлгохо[+]. 25Бусад арадуудай дундаһаа Христоосто һүзэглэһэн зон тухай хэлэбэл, тэдэ бидэнэй урда бэшэһэн захиралтые дүүргэхэ ёһотой: онгонуудта[†] үргэжэ бузарлагдаһан боожо алаһан амитадай шуһа, мяха амсангүй, забхайрангүй байгаарайгты[+].

26Хойто үдэрынь Павел тэдэ дүрбэн хүнүүдээр хамта өөрыгөө арюудхаха, арюудхалгын ёһололой[†] дууһаха үдэрые дуулгаха гэжэ һүмэ[†] руу оробо. Тэрэ үдэр тэдэ зон өөһэдынгөө түлөө үргэл хэхэ ёһотой байгаа[+].


Павелые Һүмэ соо бариба

27Үлэһэн долоон үдэрэй үнгэржэ байхада, Аси[†] можын еврейнүүд Павелые һүмэ соо харахадаа, зониие үймүүлжэ, тэрэниие бариба.

28– Израильшууд![†] Туһалыт! – гэжэ һүхирэлдэбэ. – Энэл хүн манай улад зон, Хуули, газар доромжолһон һургаал[†] хүн бүхэндэ хаа хаанагүй номноно. Мүнөө грегүүдые һүмэдэ асаржа, нангин[†] газар бузарлаа![+]

29Юундэ тиигээб гэбэл, урдань тэдэ зон хотодо Павелые Эфесэй Трофимтай хараһан байгаа, тиимэһээ Павел тэрээниие дахуулаад, һүмэ руу асараа гэжэ бодобо[+].

30Хөөрсэгэнэһэн хотын зон булта гүйлдэжэ ерээд, Павелые барижа, һүмэ сооһоо шэрэн гаргаба. Тэрэнэй хойноһоо һүмын үүдэ хааба. 31Тэдэ зоной Павелые алахаяа забдажа байхада, бүхы Иерусалим үймэжэ байна гэжэ түмэнэй даргада дуулгаба. 32Тэрэ дарга удангүй зуунай дарганартай, сэрэгшэдтэйгээ хамта тиишээ ошобо. Түмэнэй даргые сэрэгшэдтэйнь харахадаа, улад зон Павелые наншахаяа болибо. 33Түмэнэй дарга тэдэндэ дүтэлжэ, Павелые дабхар гэнжээр хүлихыень захираад, һүүлдэ тэрэнэй хэн байһан, юу хэһэн тухай һураашалба[+]. 34Зон элдэб юумэ хашхаржа байба, гэбэшье шууяатай байһан дээрэһээ тэрэ дарга юушье ойлгобогүй. Тиимэһээ тэрэ Павелые хэрэм руу туужа абаашаад, тэндэ хаахыень захирба[+]. 35Павелай гэшхүүрэй дээдэ табсан дээрэ гараад байхадань, зон бүри ехээр гааралдан дошхорбо, сэрэгшэд тэрэниие гар дээрээ үргөөд ябаха баатай болобо. 36Олон зон хойноһоонь дахалдан:

– Энээниие алагты! – гэжэ хашхаралдаба.


Павел өөрыгөө үмэглэнэ

37Хэрэмдэ оруулхынь урда тээ Павел түмэнэй даргада хандажа:

– Танда юумэ хэлэжэ болохо гү? – гэжэ грек хэлэн дээрэ һураба.

– Та грек хэлэ мэдэхэ гүт? – гэжэ урдаһаань түмэнэй дарга һураба. – 38Тиихэдээ та һая үймөө татажа, өөрынгөө хойноһоо сүл губи руу дүрбэн мянган алууршадые дахуулжа ошоһон египет[†] хүн гүт?

39– Би еврей хүнби, – гэжэ Павел буруушааба, – Килики ороной Тарс гэдэг түб хотын эрхэтэн хүнби. Эдэ зонтой хөөрэлдэхыемни зүбшөөгыт даа, – гэжэ тэрэ гуйба[+]. 40Дарга зүбшөөбэ. Павел гэшхүүрэй дээдэ табсан дээрэ зогсоод, аалин бологты гэжэ гараараа зондо харуулба. Булта аниргүй боложо, Павел еврей хэлэн дээрэ үгэ хэлэбэ:

#### 22

1– Аха дүүнэр, эсэгэнэр! Минии үмэглэлгын үгэ мүнөө шагнажа хайрлыт!

2Павелай еврей хэлэн дээрэ хэлэжэ байхые дуулахадаа, тэдэ зон бүри намдаба.

3– Би Килики ороной Тарс хотодо түрэһэн еврей хүнби. Тэрэ хотодо Гамалиһээлэй хүтэлбэри доро үбгэ эсэгэнэрэй Хуули ехэ нягтаар сахижа хүмүүжүүлэгдэһэн хүнби. Би таанадтал адли Бурханай[†] урда бүхы үүргэнүүдээ оролдосотойгоор дүүргэдэг һэнби[+]. 4Эзэнэй[†] Замаар ябаһан зониие үхэтэрнь хашан мүрдэжэ, эрэшүүл, эхэнэрнүүдые барижа, түрмэдэ хаадаг байгааб[+]. 5Минии хэлэһые ахамад санаарташье, Зүблэлэй[†] гэшүүдшье баталха. Тэдэнһээ би бэшэг абаад, Христоосто һүзэглэдэг тэндэхи зониие барижа хүлеэд, Иерусалим[†] хэһээхыень абажа ерэхээр аха дүүнэртээ Дамааск ошохо гэжэ гараа һэм[+].


Павел Христоосто һүзэглэһэн тухайгаа хөөрэнэ

6– Гэбэшье үдын багта, Дамааскһаа холо бэшэ ябахадамни, ялагар туяа тэнгэриһээ сасаран, намайе гэрэлтүүлээ[+]. 7Би газарта унажа: «Саул,[†] Саул, юундэ ши Намайе хашан мүрдэнэбши?» – гэһэн абяа дуулааб. 8«Эзэмни, үгы Та хэн гээшэбта?» – гэжэ би һурабаб. «Шамда хашуулан мүрдүүлэгшэ Назаредэй Иисүүс гээшэлби даа», – гэжэ Тэрэ харюусаба. 9Замаймни нүхэд гэрэл туяа харабашье, намда хандаһан абяа дуулаагүй. 10«Эзэн, тиихэдээ би яаха болонобиб?» – гэжэ һурабаб. «Мүнөө дээрээ ши бодоод, Дамааск ошо. Юу хэхэ тухайшни тэндэ шамда хэлэгдэхэ», – гэжэ Эзэн намда харюусаа. 11Тэрэ гэрэл туяагай толондо юумэ харахаяа болёод байхадамни, намтай ябаһан хүнүүд гарһаамни хүтэлжэ, Дамааск хүргэжэ асараа.

12Тэндэ Хуули хэшээлтэйгээр сахидаг Анания гэжэ хүн намда ерээ. Тэрэ хүниие Дамааскын бүхы еврейнүүд[†] ехэ хүндэлдэг юм[+]. 13Тэрэ намда ерэжэ, хажуудамни зогсоод: «Саул, нүхэрни, нюдэншни харадаг болог лэ!» – гэжэ хэлээ һэн. Тэрэ дороо би хараатай боложо, тэрэниие харааб. 14«Манай үбгэ эсэгэнэрэй Бурхан эрхэ хүсэлөө шамда мэдүүлхын тула Үнэн сэдьхэлтэниие шамда харуулхын тула, Тэрэнэй абяа дуулахыншни тула шамайе шэлэжэ абаа, – гэжэ Анания үргэлжэлүүлбэ. – 15Юундэб гэхэдэ, ши хараһан дуулаһан бүхэнөө бүхы зондо дуулган, Эзэн тухай гэршэлхэ ёһотойш[+]. 16Тиихэдээ юундэ удааржа байнабши? Бодоод, Эзэнэй нэрэ алдарые дуудан, уһаар арюудхуулаад, нүгэл[†] шэбэлээ арилга»[+].

17Иерусалим бусажа ерээд, һүмэ[†] соо зальбаржа байхадаа, би үзэгдэлдөө[†][+] 18Эзэниие харааб. «Энэ дороо түргэхэн Иерусалимые орхижо ошо, юундэб гэхэдэ, энэ хотодо Нам тухай гэршэлхэдэшни этигэхэгүй», – гэжэ Тэрэ хэлээ. 19«Эзэн аа! – гэжэ би үгэлбэб, – мүргэлэй[†] гэрнүүдээр ябажа, Танда һүзэглэдэг зониие барижа, түрмэдэ хаажа, сохижо байһан тухаймни тэдэ мэдэнэ ха юм. 20Мүн Танай гэршэ Стефанай шуһа адхархада би хажуудань байгааб, тэрэнэй алууршадай тала барин, хубсаһануудыень харууһалжа байгааб»[+]. 21Тиихэдэ Тэрэ намда: «Яба, Би шамайе эндэһээ холо бусад арадуудта эльгээхэмни», – гэжэ хэлэбэ.


Павел түмэнэй дарга хоёр

22Эдэ үгэнүүдээ хэлэтэрынь хүнүүд тэрэниие шагнажа байһанаа, мүнөө шаг шууяа табижа:

– Иимэ хүн газар дээрэ ябаха ёһогүй. Энэ хүн амиды ябаха ёһогүй! – гэжэ хашхаралдаба.

23Тэдэнэй иигэжэ хашхаралдажа, хубсаһаяа шуура татажа, шорой сасажа байхада, 24түмэнэй дарга Павелые хэрэмдэ туужа абаашаад, яахадаа зон иигэжэ хашхаралдааб гэжэ мэдэхын тула «тэрэниие ташуурдагты» гэһэн захиралта үгэбэ. 25Павелые баханада уяжа хүлихэдэнь, хажуудань байһан зуунай даргада хандан:

– Таанар римэй эрхэтэниие зарга шүүбэригүйгөөр ташуурдаха эрхэтэй гүт? – гэжэ Павел асууба[+].

26Энээниие дуулахадаа, зуунай дарга түмэнэй даргада ошожо:

– Үгы, та юу хэхэеэ байнабта? Энэ хүнтнай римэй эрхэтэн байнал, – гэбэ.

27Тиихэдэнь түмэнэй дарга Павелда ойртожо:

– Хэлыш даа, ши үнэхөөрөө римэй эрхэтэн гүш? – гэжэ һураба.

– Тиимэ, – гэжэ Павел харюусаба.

28– Би ехэ мүнгэ түлэжэ римэй эрхэтэн болоо һэнби, – гэжэ түмэнэй дарга хэлэбэ.

– Харин би түрэхэһөө римэй эрхэтэнби, – гэбэ Павел.

29Павелые ташуурдаха ёһотой байһан сэрэгшэд түргэхэн холо болобо. Харин түмэнэй дарга римэй эрхэтэниие гэнжээр хүлибэб гэжэ мэдэхэдээ, ехээр айн һүрдэбэ.


Павел Зүблэлэй гэшүүдэй урда

30Хойто үдэрынь Павелые юунэй түлөө еврейнүүд зэмэлнэб гэжэ тодорхойлхо һанаатай түмэнэй дарга тэрэнэй гэнжыень тайлажа, түрүү санаартадай болон Зүблэлэй гэшүүдэй суглархые захиржа, Павелые тэдэнэй урда байлгаба.

#### 23

1Павел Зүблэлэй[†] гэшүүдые шэртэн хараад:

– Аха дүүнэр! Бүхы наһаараа энэ үдэр хүрэтэр би Бурханда[†] үнэн сэхээр алба хээб, – гэжэ хэлэбэ[+].

2Анания гэжэ нэрэтэй ахамад санаарта хажуудань байһан зондо нюур амыень альгадагты гэжэ захирба[+].

3– Ай, сагаанаар будагдаһан хана, шамайе Бурхан сохихо, – гэжэ тэрээндэ Павел хэлэбэ. – Хуулиин ёһоор намайе шиидхэхэ гэжэ эндэ һууһан аад лэ, намайе сохигты гэжэ захирхадаа Хуули эбдэбэш[+].

4– Ши Бурханай ахамад санаартые доромжолнош, – гэжэ хажуудань байһан хүнүүд хэлэбэ[+].

5– Аха дүүнэр, энэ хүн ахамад санаарта гэжэ би мэдээгүйлби, – гэжэ Павел харюусаба. – «Арадайнгаа удамаршые хараажа бү бай», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй юм[+].

6Зүблэлэй гэшүүдэй нэгэ зариманиинь саддукейнэр, нүгөөдүүлынь фарисейнүүд[†] байна гэжэ харахадаа, Павел шангаар ооглобо:

– Аха дүүнэрни, би фарисейнүүдэй хүбүүнби, өөрөө фарисей хүнби. Үхэһэн зон амидырха гэһэн найдалтай байһанаймни түлөө намайе шүүбэрилжэ байна[+].

7Иигэжэ хэлэһэнэйнь һүүлээр фарисейнэр ба саддукейнэр хоорондоо арсалдажа, сугларһан зоной һаналнуудынь хубаарба. 8Ушарынь юуб гэхэдэ, саддукейнэр үхэһэн хүнүүд амидырдаггүй, Бурханай Эльгээмэлнүүдшье, һүлдэшье үгы гэжэ баталдаг, харин фарисейнүүд эдэ бүгэдэ бии гэжэ тоолодог байгаа[+]. 9Шанга хүхирэлдөөн боложо, фарисейнүүдэй дундаһаа хэдэн Хуули заадаг багшанар[†] бодоод:

– Энэ хүниие гэмнэхээр нэгэшье юумэ олоногүйбди. Энэ хүнтэй Һүлдэ гү, али Бурханай Эльгээмэл хөөрэлдэһэн байхадаа болохо, – гэжэ хэлэбэ[+].

10Арсалдаанай улам шангадахада, Зүблэлэй гэшүүд Павелые таһара удара татана аа гү гэжэ түмэнэй дарга айгаад, сэрэгшэдтэй суглаанай таһалга руу ороод, Павелые абажа, хэрэм туужа абаашахыень захирба. 11Хойто һүнинь Эзэн[†] Павелай урда бии боложо: «Зоригтой бай! Иерусалимда[†] Нам тухай гэршэлһэндээл адляар, ши мүнөө Рим[†] хотодо гэршэлхэш», – гэбэ[+].


Павелые алаха гэһэн нюуса хэлсээн

12Хойто үдэрынь еврейнүүд[†] хоорондоо хэлсээ үүдхэн сугларжа, Павелые алаагүй һаа, юумэ эдихэ уухагүйбди гэжэ тангариглаба. 13Энэ хэлсээе дүшэ гаран зон үүдхэһэн байгаа. 14Тэдэнэр түрүү санаартадта болон ахамадуудта ерээд:

– Павелые алаагүй һаа, юушье амсахагүйбди гэжэ тангариглаабди. 15Мүнөө таанар, мүн Зүблэлэй гэшүүд Павелай хэрэгые дахин шалгажа хараха һанаатайбди гэһэн хэбэр үзүүлэн, түмэнэй даргада хүнүүдые эльгээжэ, тэрэниие асаруулагты. Бидэ бэлэн байхабди, иишэ орохоһоонь урда тэрэниие алахабди, – гэбэ.

16Гэбэшье энэ хэлсээн[†] тухай Павелай эгэшын хүбүүн мэдээд, хэрэм ерэжэ, Павелда дуулгаба. 17Тиихэдэ Павел зуунай даргые дуудуулаад:

– Энэ хүбүүн түмэнэй даргада юушьеб дуулгаха һанаатай байна. Энээниие тэрээндэ хүргэжэ үгыт, – гэбэ.

18Зуунай дарга хүбүүниие түмэнэй даргада хүргэжэ:

– Хаалтада байһан Павел намайе дуудажа, энэ хүбүүн танда юушьеб дуулгаха һанаатай гэжэ хэлээд, энээниие танда асархыемни гуйгаа, – гэжэ элидхэбэ.

19Түмэнэй дарга тэрэ хүбүүе гарһаань хүтэлжэ хажуу тээшэнь абаашаад:

– Зай, намда юу дуулгахаяа байнабши, – гэжэ һураба.

20– Павелые Зүблэлэй гэшүүдтэ абаашахые танһаа гуйха тухай еврейнүүд хоорондоо үгэсэн хэлсэбэд, – гэжэ хүбүүн харюусаба. – Тэдэ Павелай хэрэгые дахин шалгажа хараха һанаатайбди гэһэн хэбэр үзүүлхэ. 21Гэбэшье та тэдэнэй үгэдэ бү этигээрэйгты. Павелые алаагүй һаа, юумэ эдихэ уухагүйбди гэжэ тангариглаһан дүшэ гаран хүн тэрэниие һахин хүлеэжэ байха. Тэдэ мүнөөшье бэлэн байна, гансал танай захиралта хүлеэнэ.

22– Намда хөөрэһэн юумэеэ ши хэндэшье бү хэлээрэй, – гэжэ түмэнэй дарга хүбүүндэ хэлээд, тэрэниие табиба.


Павелые Феликс захирагшада эльгээбэ

23Тиигээд түмэнэй дарга хоёр зуутаниие дуудажа:

– Хоёр зуун сэрэгшэдые, далан морин сэрэгшэдые ба хоёр зуун жадашадые бэлдэгты. Тэдэнэр үдэшын юһэн сагта Кесари ошохо ёһотой. 24Павелда моридые бэлдээд, захирагша Феликсдэ тэрэниие бүтэн бүрин зандань хүргэжэ үгэгты, – гэбэ[+].

25Түмэнэй дарга Феликсдэ иимэ бэшэг бэшээ: 26«Эрхим хүндэтэ захирагша Феликс, таниие би, Клавдий Лисий амаршалнаб. 27Энэ хүниие еврейнүүд баряад, алаха гээ. Тэрэ римэй эрхэтэн байна гэжэ мэдэхэдээ, би бүлэг сэрэгшэдтэйгээ тэрэниие абарааб[+]. 28Юундэ тэрэниие зэмэлнэб гэжэ тодоруулха һанаатайгаар тэрэниие Зүблэлэй гэшүүдтэ асараа һэнби[+]. 29Амииень хороохоор, али түрмэдэ хаахаар нэгэшье муу юумэ хээгүй, харин тэдэнэй Хуулиин арсалдаатай асуудалай түлөө тэрэниие зэмэлжэ байна гэжэ би элирүүлбэб[+]. 30Энэ хүнэй урдаһаа нюуса хэлсээн үүдхэгдэжэ байна гэһэн мэдээсэл абамсаараа, энээниие танда эльгээжэ, харин гэмнэгшэдтэнь өөрынгөө гэмнэлгые танда хэлэхыень захирбаб»[+].

31Абаһан захиралтынгаа ёһоор сэрэгшэд Павелые һүниндөө Антипатри хүргэбэ. 32Хойто үдэрынь морин сэрэгшэдые Павелтай ябуулаад, сэрэгшэд өөһэдөө хэрэмээ бусажа ерэбэ. 33Харин морин сэрэгшэд Кесари хүрэжэ ерээд, захирагшада Павелые, түмэнэй даргын бэшэг дамжуулжа үгэбэ. 34Захирагша абаһан бэшэгээ уншаад, ямар можоһообши гэжэ Павелһаа һураба. Килики можоһоо гэжэ мэдэхэдээ:[+]

35– Шинии гэмнэгшэдэй иишэ хүрэжэ ерэхэдэ би хэрэгыешни шагнуужамби, – гэжэ тэрэ хэлэбэ.

Тиигээд захирагша Павелые Иродэй ордондо харуул доро байлгаха гэһэн захиралта үгэбэ.

#### 24


Еврейнүүд Павелые зэмэлнэ

1Табан үдэрэй үнгэрһэн хойно ахамад санаарта Анания хэдэн ахамадуудтай, Тертулл гэдэг үмэглэгшэтэй хүрэжэ ерэбэ. Тэдэ Павелда тохожо байгаа гэмнэлгэеэ захирагшада мэдүүлбэ[+]. 2Павелые дуудуулжа асархадань, Тертулл тэрэниие гэмнэн, захирагшада хандаба:

– Эрхим хүндэтэ Феликс! Танай ашаар бидэ энхэ тайбан ажаһуунабди, оюун ухаанайтнай хүсөөр энэ арад түмэнэй дунда хэгдэһэн ехэ хубилалтануудыетнай 3бидэ хэзээшье, ямаршье талаһаань һайшаадагбди, баярладагбди. 4Юумэ удаан хэлэжэ таниие хашараахаяа хүсэнэгүйб. Манай богони хөөрөөе шагнажа хайрлыт даа гэжэ гуйнаб. 5Энэ хүн Назорейн шажанай бүлгэм толгойлжо, хёмороо татадаг хүн юм, юртэмсэ дэлхэйгээр хаа хаанагүй ажаһуудаг еврейнүүдэй[†] дунда үймөө татаа юм[+]. 6-7Энэ хүн Һүмыешье бузарлаха һанаатай байгаа, теэд бидэ энээниие барижа үрдеэбди[*][+]. 8Энээниие өөрөө мүшхэжэ, манай гэмнэлгын зүбые баталха байхат.

9Тертуллай хэлэһэниинь үнэн гэжэ еврейнүүдшье баталан, тэрэниие дэмжэбэ.


Павел Феликсын урда өөрыгөө үмэглэнэ

10Захирагшын Павелда дохёо тэмдэг үгэхэдэнь, тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

– Та олон жэлэй үргэлжэдэ манай арадай зарга шүүгшэ байгаат гэжэ мэдэдэг ушарһаа би өөрыгөө гүйсэд үмэглэхэб. 11Арбан хоёр үдэрэй урда тээхэнэ мүргэл[†] хэхэеэ Иерусалим[†] ерэһыемни та өөрөө лаблаха байхат. 12Намайе Һүмэдэ[†] хэн нэгэнтэй арсалдажа, мүргэлэй гэртэ, али ондоо газарта үймөө татажа байхыемни хэншье хараагүй. 13Намда тохожо байгаа зэмэ эдэ зон өөһэдөөшье баримталан харуулжа шадахагүй. 14Буруу шажанай бүлгэм гэжэ эдэ зоной нэрлэдэг Зам баримталжа байһан дээрэһээл би үбгэ эсэгэнэрэйнгээ Бурханиие[†] хүндэлнэб гэжэ танда мэдүүлнэб. Моисейн[†] Хуулида болон лүндэншэдэй номууд соо бэшэгдэһэн бүхы юумэндэ би этигэнэб. 15Эдэ зоной Бурханда найдадагтал адляар би баһал үнэн сэдьхэлтэншье, бусадшье зон амидырха гэжэ найдадаг хүнби[+]. 16Тиимэһээ би Бурханайшье, хүнүүдэйшье урда арюун һайн сэдьхэлтэй байха гэжэ ходо оролдодогби[+].

17Иерусалимда олон жэл ерэнгүй байгаад, һаяар би арадтаа мүнгэнэй туһаламжа хүргэхэеэ, үргэл асархаяа ерээ һэм[+]. 18Эдэ зон намайе һүмэ соо бэеэ арюудхажа байхадамни хараа. Тэрэ үедэ хажуудамни олон зоншье байгаагүй, үймэлдөөншье болоогүй һэн[+]. 19Харин хэдэхэн Асиин еврейнүүд лэ… Хэрбээ тэдэ зон намайе зэмэлхэ шалтагаантай байбал, урдатнай зогсожо, намайе зэмэлхэ ёһотойл. 20Зүблэлэй[†] гэшүүдэй урда зогсоходомни ямар гэмтэ ябадалда хабаатай байһыемни тодоруулһанаа эдэ зон өөһэдөө хэлэжэ үгэг лэ. 21Тэдэнэй урда зогсожо байхадаа: «Үхэһэн зон амидырха гэһэн найдалтай байһанаймни түлөө таанад намайе мүнөөдэр шүүбэрилнэт!» – гэжэ хэлэһэнэймни түлөө үһөөрхэһэн байжа магадгүй[+].

22Эзэнэй[†] Зам тухай хэнһээшье һайн мэдэжэ байһан Феликс хэрэгэй шиидхэбэриеэ хойшолуулан:

– Түмэнэй дарга Лисиин иишэ хүрэжэ ерэхэдэ би танай хэрэг шиидхэхэб, – гэжэ хэлэбэ.

23Павелые хатуу бэшэ харуул доро байлгагты, нүхэдэйнь туһалхада һаад бү хэгты гэжэ Феликс зуунай даргада захирба.


Павел Феликс болон Друзиилла хоёрой урда

24Хэдэн үдэрэй үнгэрһэн хойно Феликс Друзиилла һамгатаяа (тэрэнь еврей эхэнэр) ерэжэ, Павелые дуудажа асаруулаад, Христоос Иисүүстэ һүзэглэдэг тухайгаа хөөрэхыень шагнаба. 25Теэд Павелай үнэн зүб ажамидарха, бэеэ бариха тухай, ерээдүй зарга шүүбэри тухай хөөрэхэдэнь, Феликс айгаад:

– Зай, иигээд мүнөөдэр болоо. Яба. Сүлөө саг гарабал, би шамайе дуудуужаб, – гэжэ хэлэбэ[+].

26Тиихэдэ Павел мүнгэ үгэнэ аа гү гэжэ найдан, Феликс хойноһоонь оло дахин эльгээжэ, тэрээнтэй хөөрэлдэдэг байгаа.

27Хоёр жэлэй үнгэрһэн хойно Феликсын орондо захирагшын тушаалда Поркий Фест оробо. Феликс еврейнүүдэй һайшаалда хүртэхын тула Павелые харуул доро үлөөбэ.

#### 25


Павел римэй хаанай зарга шүүбэри шаардана

1Албан тушаалда ороһоор гурба хоноод, Фест захирагша Кесариһаа Иерусалим[†] ошобо. 2Түрүү санаартад, хотын нэрэ хүндэтэй зон Павелые Фестын урда гэмнэбэ, 3тиин тэрэнэй талаһаа һайн хандалга хүлеэжэ, Павелые Иерусалим асарха зүбшөөл гуйба. Юундэ тиигээб гэхэдэ, тэдэнэр Павелые харгыдань алаха гэжэ хэлсэһэн байгаа[+]. 4Гэбэшье Павел Кесарииин түрмэдэ харуул доро үлэхэ, би өөрөөшье мэнэ гэһээр тиишээ ошохо һанаатайб гэжэ Фест харюусаба.

5– Таанадай ахамадууд намтай ябалсаг. Хэрбээ тэрэ хүнэй буруу юумэ хэһэн байбалнь, тэрэниие тэндэ ошоод зэмэлээрэйт, – гэжэ Фест хэлэбэ.

6Иерусалимда арба шахуу үдэр байгаад, Фест Кесари руугаа бусаба. Хойто үдэрынь тэрэ заргашын шэрээдэ һуугаад, Павелые асархыень захирба. 7Павелай ерэхэтэй сасуу Иерусалимһаа ерэһэн еврейнүүд[†] тэрэниие тойрожо, гэршэлэн баталхын аргагүй олон зэмэ тэрээндэ тохобо.

8– Би еврейнүүдэй Хуулиин, Һүмын, римэй хаанайшье[†] урда зэмэгүйб, – гэжэ Павел өөрыгөө үмөөрбэ.

9Фест еврейнүүдэй һайшаалда хүртэхэ һанаатай:

– Иерусалим ошожо, тэндэ хэрэгээ намаар шиидхүүлхэеэ хүсэнэ гүш? – гэжэ Павелһаа һураба.

10– Би римэй хаанай зарга шүүбэридэ ороод байнаб, тиимэһээ минии хэрэг эндэ шиидхэхэ ёһотой, – гэжэ Павел харюусаба. – Би еврейнүүдтэ ямаршье муу юумэ хээгүйб гэжэ та өөрөө һайн мэдэнэт[+]. 11Хэрбээ хуули бусын юумэ хэһэн, саазада хүртэмөөр юумэ үйлэдэһэн байбал, би үхэхэдэшье бэлэнби. Хэрбээ эдэнэй намда тохоһон зэмэдэ хабаагүй һаамни, хэншье намайе эдэнэй гарта үгэхэ эрхэгүй. Би римэй хаанай зарга шүүбэри шаарданаб.

12Тиихэдэнь Фест зүблэлтэйгөө[†] зүбшөөд:

– Ши римэй хаанай зарга шүүбэри шаардаба гүш? Римэй хаанда ошохош, – гэбэ[+].


Павел Агрииппа хаанай урда

13Хэдэн үдэрэй үнгэрһэн хойно Агрииппа хаан Бэрниикэтэй Фесдтэ айлшаар Кесари ерэбэ. 14Тэдэнэй нэгэ хэды хоноһон хойно Фест Агрииппа хаанда Павелай хэрэг тухай хөөрэбэ:

– Феликсын хаалтада байлгаһан нэгэ хүн эндэ бии. 15Иерусалим ошоходомни түрүү санаартад болон еврейнүүдэй ахамадууд тэрэниие зэмэлжэ, тэрэнэй талаар гэмнэлгын шиидхэбэри гаргахыемни шаардаа. 16Тиихэдэ гэмнэгдэһэн хүниие зэмэлһэн хүнүүдтэйнь уулзуулангүй, зэмэлэгдэжэ байһан ушараар өөрыгөө үмэглэхэ арга олгонгүй хэһээхэнь римэй эрхэтэнэй заншал ёһоор бэшэ гэжэ би харюусаа һэм. 17Тэдэ зоной намтай иишэ ерэхэдэнь, би хэрэгыень хойшолуулангүй, хойто үдэрынь заргашын шэрээдэ һуугаад, тэрэ зэмэлүүлһэн хүниие асарагты гэжэ захирааб. 18Зэмэлэгшэд гэмнэһэн хүнтэйгөө уулзахадаа, тэрээндэ тохохо гэжэ минии һанаһан ямаршье зэмэ тохоогүй. 19Харин тэдэ өөһэдынгөө шажанай талаар, Павелай амиды гэжэ баталан хэлэдэг Иисүүс гэдэг үхэһэн хүн тухай асуудалаар арсалдаа[+]. 20Яажа энэ асуудалаар мүрдэлгэ хэхэб гэжэ гайхан, Иерусалим ошожо, тэндэ намаар хэрэгээ шиидхүүлхэ дуратай гүш гэжэ би Павелһаа һурааб. 21Тиигээд тэрэнэй римэй хаанай зарга шүүбэри шаардахадань, римэй хаанда ябуулха арга олоторни тэрэниие хаалтада байлгагты гэжэ би захирааб.

22– Би баһа тэрэниие шагнаха һанаатайб, – гэжэ Фестдэ Агрииппа хэлэбэ.

– Үглөө та шагнаарайт, – гэжэ нүгөөдынь харюусаба.

23Хойто үдэрынь Агрииппа Бэрниикэ хоёр ялалзаһан талалзаһан юумэд суглаанай таһалга руу түмэнэй дарганартай, хотын изагууртантай хамта оробо. Тиигээд Фестын захиралтаар Павелые оруулба.

24– Агрииппа хаан, эндэ сугларһан бүхы зон! Энэ хүниие амиды ябаха ёһогүй гэжэ Иерусалимайшье, эндэхишье еврейнүүд гэмнэн, олоороо намда хандаа[+]. 25Өөрынгөө талаһаа энэ хүн саазада хүртэхөөр нэгэшье муу юумэ хээгүй байна гэһэн тобшолол хээб. Тиигээд энэ хүнэй римэй хаанай зарга шүүбэри шаардаһан ушарһаа би тэрэниие римэй хаанда эльгээхэ гэжэ шиидээб[+]. 26Гэбэшье римэй хаанда юу бэшэхэеэ һайн ойлгожо ядан, мүрдэлгэ хээд, юу бэшэхэеэ ойлгохын тула би энэ хүниие, Агрииппа хаан, урдатнай байлгааб. 27Юундэ тиигээб гэхэдэ, хаалтада һууһан хүнэй зэмыень заангүйгөөр эльгээхэнь бодолгүй хэрэг гэжэ би һананаб.

#### 26


Павел өөрыгөө хамгаална

1Үмэглэлтын үгөө хэлэхыеш зүбшөөнэбди, – гэжэ Павелда Агрииппа хэлэбэ. Тиихэдэнь Павел гараа үргөөд, өөрыгөө хамгаалан иигэжэ хэлэбэ:[+]

2– Агрииппа хаан! Еврейнүүдэй[†] намда тохожо байгаа зэмэдэ хабаагүйб гэжэ мүнөөдэр танай урда өөрыгөө үмэглэжэ байһандаа би хуби заяатайб гэжэ бодоноб. 3Та еврейнүүдэй ёһо заншалыешье, арсалдаан гаргадаг асуудалнуудыешье һайн мэдэнэт. Тиимэһээ намайе тэсэбэритэйгээр шагнахыетнай гуйнаб.

4Минии ажамидарал эдир залуу наһанһаа эхилэн еврейнүүдэй дунда мэдээжэ. Би түрүүн өөрынгөө арад зоной дунда, һүүлдэнь Иерусалимда[†] ажаһуугааб[+]. 5Эдэ еврейнүүд үнинэй намайе мэдэхэ, тиимэһээ дуратай һаа, манай шажанай эгээл хатуу журамтай фарисей бүлгэмэй гэшүүн байһан тухаймни баталжа үгэхэ[+]. 6Бурханай[†] үбгэ эсэгэнэртэмнай найдуулһан юумэндэ мүнөөшье этигэжэ байһан дээрэһээ би танай урда шүүлгэн зогсоноб. 7Тиихэдэ манай арбан хоёр угсаатаншье энэ найдуулга бүтэхэ гэжэ этигэһээр лэ үдэр һүнигүй Бурханда алба хэдэг байгаа. Хаан, энэ бүхэнэйл түлөө намайе еврейнүүд зэмэлнэ[+]. 8Үхэһэн зониие Бурхан амидыруулха аргагүй гэжэ таанар яахадаа һананабта[+]?

9Би өөрөөшье Назаредэй Иисүүсэй нэрэ алдарай урдаһаа шадалаараа тэмсэхэ ёһотойб гэжэ һанадаг байгааб[+]. 10Иерусалимда би тиимэ ажал урдань гүйсэдхэжэ байгааб. Түрүү санаартадай үгэһэн эрхээр би Христоосто һүзэглэдэг олон зониие түрмэдэ хаагааб. Тиихэдэ хэн нэгэниие саазалха тухай асуудалай шиидхэгдэхэдэ, би ходо саазада хүртүүлхэ гэжэ хэлэдэг байгааб[+]. 11Тиин мүргэлэй[†] гэр бүхэндэ Иисүүсһээ арсахыень баадхан, һүзэглэгшэдые хэһээдэг һэм. Би тэдээндэ айхабтар ехээр хоро шараяа бусалан, хариин хото нютагуудааршье ябажа, тэдэниие мүрдэн мүшхэдэг байгааб[+].


Павел Христоосто һүзэглэһэн тухайгаа хөөрэнэ

12Нэгэтэ би түрүү санаартадһаа һүзэглэгшэдые хэһээхэ эрхэ болон зүбшөөл абажа, Дамааск ошооб[+]. 13Хаан, үдэ багта намайе, мүн замаймни нүхэдые тэнгэриһээ сасаран гэрэлтүүлһэн, наранһаа үлүү ялагар гэрэл туяа би харабаб. 14Бидэ булта газарта унажа, намда еврей хэлэн дээрэ: «Саул,[†] Саул, юундэ ши намайе хашан мүрдэнэбши? Ташуурай урдаһаа зүдхэһэн зүрюу бухадал адляар ши өөрыгөө зобоонош!» – гэһэн абяа дуулааб. 15«Эзэмни, үгы та хэн гээшэбта?» – гэжэ би һурабаб. «Шамда хашуулан мүрдүүлэгшэ Иисүүс гээшэб, – гэжэ Эзэн[†] харюусаа. – 16Мүнөө ши хүл дээрээ бодо. Шамайе өөрын зараса болгохын тула, мүнөөдэр хараһан үзэһэн, мүн ерээдүйдэ Минии харуулха бүхы юумэнэй гэршэ болохыншни тула Би шамда үзэгдөөб. 17-18Би шамайе еврейнүүдһээ, мүн бусад арадуудһаа абархаб. Мүнөө тэдэнэй нюдыень нээжэ, харанхы мунхагһаа гэрэл туяада шэглүүлхыншни тула, сатанагай эрхэ мэдэлһээ Бурханай эрхэ мэдэлдэ оруулхыншни тула, мүн Намда этигэн тэдэнэй нүгэл[†] шэбэлээ хүлисүүлжэ, Бурханай арад зоной дунда өөрынгөө һуури эзэлхынь тула Би шамайе тэдэндэ эльгээнэб»[+].


Павел ажал тухайгаа хөөрэнэ

19Агрииппа хаан, энээнһээ боложо би тэнгэридэ үзэгдэһые буруушаангүй, 20түрүүн Дамааскынхидтэ, һүүлдэнь Иерусалимай зондо, удаань бүхы Иудейн орон нютагайхинда, һүүлэй һүүлдэ бусад яһатанда нүгэл хэхэеэ болигты, тэрэнээ бодото хэрэгүүдээрээ баталжа, Бурханда хандагты гэжэ уряалааб[+]. 21Энээнэй түлөө еврей зон намайе Һүмэ[†] соо барижа алаха гээ[+]. 22Гэбэшье Бурханай туһаламжаар би энэ саг хүрэтэр сухаришагүй зогсоноб, юрыншье, нэрэ хүндэтэйшье зондо гэршэлнэб. Лүндэншэдэй болон Моисейн[†] уридшалан хэлэһэндэ нэмэжэ би нэгэшье үлүү юумэ хэлээгүйб. 23Харин Бурханай табисуурта ехэ зоболон эдлэжэ, үхэһэн зоной дундаһаа эгээн түрүүн амидыржа, манайшье арад зондо, бусад арадуудташье абаралга[†] тухай хөөрэхэ гэжэ тэдэнэй бэшэһые хэлэһэн байгааб[+].

24Иигэжэ Павелай өөрыгөө үмэглэжэ байхада Фест:

– Павел, шинии ухааншни муудаа! Ши ехэ эрдэм номһоо боложо үбэштэйрөөш, – гэжэ шангаар хашхарба.

25– Эрхим хүндэтэ Фест, би үбэштэйрөөгүйб, – гэжэ Павел буруушааба. – Би үнэн зүб, сэсэн удхатай үгэнүүдые хэлэнэб. 26Хаанда иимэ зоригтойгоор хандажа байнаб. Хааншье энээниие мэдэнэ. Эдэ бүхэниие хаан анхарангүй орхихогүй гэжэ би этигэнэб, юундэб гэхэдэ, энэ бүхэн ямар нэгэн харанхы буланда ушараа бэшэ ха юм. 27Агрииппа хаан, та лүндэншэдтэ этигэнэ ха юмта? Этигэнэт гэжэ мэдэнэб!

28– Ушаргүй түргөөр намайе христоос шажанда хандуулха һанаатай гүш! – гэжэ Агрииппа Павелда хэлэбэ.

29– Түргөөр гү, түргөөр бэшэ гү, гэбэшье гансал та бэшэ, харин мүнөөдэр намайе шагнажа байгаашад булта (энэ гэнжэнүүдһээ гадна) намдал адли болохыень би Бурханда зальбарнаб, – гэжэ Павел харюусаба[+].

30Хаан өөдөө бодобо, хойноһоонь захирагша, Бэрниикэ, бусадшье улад бодобо. 31Таһалгаһаа гараад, тэдэ бэе бэедээ:

– Энэ хүн саазалуулхаар гү, али түрмэдэ һуухаар нэгэшье муу юумэ хээгүй байна, – гэлдэбэ[+].

32– Римэй хаанай[†] зарга шүүбэри шаардаагүй һаань, энэ хүниие сүлөөдэ табижа болохо һэн, – гэжэ Агрииппа хаан Фестдэ хэлэбэ[+].

#### 27


Павел Рим руу тамарба

1Бидэнэй Итали тамарха гэжэ шиидэһэн хойно Павелые хаалтада байһан үшөө хэдэн хүнүүдтэй римэй хаанай[†] түмэнэй Юлий гэдэг зуунай даргада даалгаба[+]. 2Асиин эрье зубшан тамарха ёһотой Адрамиттиһаа ерэһэн корабльда бидэ һуугаад тамарбабди. Маанадай дунда Фессалоникиһаа уг гарбалтай[†] Аристарх гэжэ македон хүн байлсаа[+]. 3Хойто үдэрынь бидэ Сидоон хотодо зогсообди, Юлий Павелда ехэ уян хандажа, нүхэдтэйгөө уулзан, хэрэгтэй юумэ абажа ерэхыень зүбшөөбэ. 4Сидоонһоо гараад, бидэ Кипр аралай хажуугаар һалхинһаа хоргодон тамараабди, юундэб гэхэдэ, һалхин урдаһаамнай үлеэжэ байгаа.

5Бидэ Килики, Памфили аралнуудые тамаран үнгэржэ, далай гаталаад, Лики нютагай Миры хотодо зогсообди. 6Тэндэ зуунай дарга Итали тамаржа ошохо гэһэн Александриин корабль бэдэржэ олоод, бидэниие һуулгаа[+]. 7Бидэ хэдэн үдэр ехэ удаан тамаржа, һүүлэй һүүлдэ арайл гэжэ Книид хото хүрөөбди. Бидэнэй тамарха зүгһөө һалхин үлеэжэ, һалхинһаа хоргодон, бидэ Салмоонэ хушууе үнгэрөөд, Криит аралые урда зүгһөөнь тойрон тамараа һэмди. 8Криидэй эрье зубшан арай шамай тамарһаар бидэ Ласея хотын ойро оршодог «Номгон гавань» гэжэ нэрэтэй газарта хүрөөбди.

9Бидэ ехэ саг гээжэ, Масаглалгын[†] Үдэрэй үнгэрһэн тула саашадаа тамархань ехэ аюултай боложо байгаа.

10– Нүхэд, минии һаналаар саашадахи тамаралга ехэ аюултай байжа магадгүй, ганса ашаа корабль хоёрнай аюулда орохо бэшэ, маанадшье аюул оһолдо орожо магадгүйбди, – гэжэ Павел аргадаба.

11Харин зуунай дарга кораблиин эзэнэй,[†] корабль хүтэлэгшын үгэ дуулаад лэ, Павелай хэлэһые анхарбагүй. 12Кораблиин тогтоһон газар үбэлжэхэдэ таарахагүй байһан дээрэһээ ехэнхи зон эндэһээ гаража, арга байбал урда баруун ба хойто баруун талаһаа нээлтэтэй Криит аралай Финик пристаньда тамаржа ошоод, тэндэ үбэлжэе гэһэн дурадхал оруулба.


Далайн шуурган

13Урдаһаань аалин һалхинай үлеэхэдэ, тэдэнэр тухайлаашань бэелхэ гэжэ бодоод, бархагуудаа дээшэнь татажа абаад, Криит аралай эрье зубшан тамарба. 14Гэбэшье удангүй аралай саанаһаа «Зүүн хойто зүгэй» гэжэ нэрэшэһэн айхабтар шанга һалхин буужа, зогсонгүй үлеэбэ[+]. 15Корабль һалхинда абтажа, бидэ һалхинай урдаһаа юушье хэхэ аргагүй байбабди. Тиимэһээ бидэ оролдохоёо болижо, корабльнай һалхинда туугдаба. 16Клавда гэжэ нэгэ аралай хажуугаар үнгэрэн гарахадаа, кораблиингаа онгосые бидэ арай гэжэ бүтэн үлөөбэбди. 17Тэрэ онгосо кораблиингаа табсан дээрэ гаргаад, һүүлдэнь таталгаар бүһэлэн уяабди. Сиртай гэдэг харьялтай мүргэлдэнэ[†] гүбди гэжэ айгаад, морягууд бархагаа хаяжа, һалхинда туулгаһан онгосомнай саашаа гүйбэ. 18Һалхи шуурган улам шангаржа байһан дээрэһээ бидэ ашаанайнгаа заримыень хаябабди,[+] 19үшөө нэгэ хоноод, кораблиингаа түхеэрэлгые уһа руу хаяабди. 20Нилээд олон үдэр огторгойдо нараншье, одо мүшэдшье харагдабагүй. Шуурганай яажашье зогсохогүйдэ бидэ абарагдахабди гэжэ найдахаяашье болёобди.

21Хүнүүд үнинэй эдеэлхэеэшье болибо. Тиихэдэ Павел тэдэнэй урда гараад, иигэжэ хэлэбэ:

– Нүхэд, минии үгэ дуулажа, Криит арал дээрэ үлэхэ байгаабди. Тиигээ һаа, бидэ иимэ гай оһолдо орохогүй һэмди, иимэ ехэ гарзашье гарахагүй байгаа. 22Харин мүнөө зоригоо бү алдагты гэжэ уряалнаб. Хэншье хосорхогүй, гансал корабльнай хосорон һалаха. 23Эрхэ мэдэлдэнь байдаг, минии шүтэдэг Бурхан[†] үнгэрһэн һүни Эльгээмэлээ намда эльгээгээ[+]. 24Тэрэ Бурханай Эльгээмэл: «Павел бү ай! Ши римэй хаанай урда зогсохо ёһотойш, тиимэһээ Бурхан шинии аша туһада замайншни нүхэдтэ ами наһа үршөөн хайрлана», – гэжэ хэлээ[+]. 25Нүхэд, тиимэһээ зоригтой байгты! Би Бурханда этигэнэб! Тэрэнэй хэлэһэн ёһоор хамаг юумэн болохо. 26Корабльнай ямаршьеб даа аралда заатагүй туугдажа ерэхэ[+].

27Дундада далайда арбан дүрбэдэхи һүниеэ долгиндо туугдан дабшажа байхадамнай, һүниин тэн багаар матросууд гэнтэ газарта дүтэлжэ байһанаа мэдэрбэ. 28Уһанай гүнзэгые хэмжэжэ үзэхэдэнь, гушан зургаан метр шахуу байба, нэгэ хэды болоод дахин хэмжэжэ үзэхэдэнь, хорин долоон метр гүнзэгы харуулба. 29Уһан дорохи хада корабляараа мүргэнэ гүбди гэжэ айн, тэдэ түргэхэн үдэр болоһой гэжэ зальбарһаар корабльһаа дүрбэн бархаг хаяба. 30Морягууд корабльһаа тэрьедэхэ гэжэ шиидээд, хушуун талаһаа бархагуудые бүхэлжэ уяха һанаатайбди гэһэн хэбэр үзүүлжэ, бага онгосо уһанда буулгаба.

31– Хэрбээ эдэ зоной корабль дээрээ үлөөгүй һаа, таанад бэеэ абаржа шадахагүйт, – гэжэ Павел зуунай даргада болон сэрэгшэдтэ хэлэбэ.

32Тиихэдэнь сэрэгшэд бага онгосые барижа байһан аргамжануудые таһа сабшажа, онгосонь далайда шэнгэбэ.

33Үүр сайхын урда тээ Павел хүнүүдые эдеэлыт даа гэжэ аргадаба:

– Таанад арбан дүрбэн үдэр найдан хүлеэһээр огто эдеэлбэгүйт, амандаашье юумэ абабагүйт. 34Тиимэһээ бэеэ абархын тула эдеэлыт даа гэжэ таанадые гуйнаб. Та бүхэнэй тархиһаа нэгэшье үһэн унахагүй![+]

35Иигэжэ хэлээд, Павел хилээмэ абажа, бултанай байхада Бурханда баясхалан хүргэн зальбаржа, хилээмэеэ хухалан эдижэ оробо[+]. 36Булта урма зориг орожо, баһа хоол бариба. 37Корабль дээрэ бидэ ниитэдээ хоёр зуун далан зургаан хүн байгаабди. 38Эдеэлжэ садаад, тэдэ зон таряа талхаа уһа руу хаяжа, корабляа хүнгэлбэ.


Кораблиин хосоролго

39Үдэр болоходо морягууд танигдахагүй хуурай газар хараба. Элһэн эрьетэй далайн тохой обёороод, тиишэнь корабляа оруулжа, тэндэ зогсожо туршая гэжэ тэдэ шиидэбэ. 40Бархагуудаа таһалжа далайда орхихотойгоо сасуу тэдэ жолоодогшо һэльбүүрнүүдые бариһан аргамжануудаа тайлаад, һалхинда туугдахын тула далбагаа татан, эрьедэ дүтэлжэ байба. 41Гэбэшье тэдэ хушуурһан элһэн газарта тээгдэжэ, корабль элһэндэ шаагдаад, хүдэлхэгүйгөөр байшаба, харин далайн эбхэрээн кораблиин хойто талые сохижо, бутаргажа захалба.

42Тиихэдэнь хаалтын зон эрьедэ гараад зугадана гү гэжэ айһан сэрэгшэд тэдэниие алаха гэжэ шиидэбэ. 43Гэбэшье зуунай дарга Павелые абарха һанаатай, сэрэгшэдэй һанаашалһанаа бэелүүлхэдэнь һаалта хэбэ. Зуунай дарга тамаржа шадаха хүн бүхэндэ түрүүн уһанда һүрэхыень,[+] 44харин үлэһэн зониие эрье хүрэтэр модон дээрэ гү, али кораблиин хэлтэрхэй дээрэ тамаржа ошохыень захирба. Тиигэжэ булта хуурай газар дээрэ бүтэн бүрин гараба.

#### 28


Павел Мальта аралда

1Маанадай бэеэ абарһан арал Мальта гэжэ нэрэтэй байһыень мэдэбэбди. 2Тэндэхи зон бидэниие угаа һайнаар угтаа. Бороо орожо, ехэ хүйтэн байһан хадань тэдэнэр түүдэг аһаажа, бултыемнай дуудаба. 3Павелай тэбэри бургааһа түүжэ асараад, түүдэг руу хаяжа байхадань, хорото могой гартань аһашаба. Тэрэ могой халуун галһаа тэрьелжэ, түүдэгэй бөөн бургааһан сооһоо мүлхижэ гараа бшуу. 4Гартань аһашоод байһан могойе харахадаа Мальтын зон бэе бэедээ:

– Энэ хүн алууршан байгаа ёһотой. Далайһаа абарагдаһаншье һаа, Үһөөгөө абалгын бурхан[†] энээниие амиды орхиногүй, – гэлдэбэ. 5Харин Павел өөртөө ямаршье гэм хүргэнгүй тэрэ могойе галда һэжэрэн хаяба[+]. 6Павелай хабдахые гү, али гэнтэ амигүй унахыень зон хүлеэбэ. Ехэ удаан хүлеэжэ, Павелтай муу юумэнэй тохёолдонгүй байһыень харахадаа, һанамжаяа хубилган, энэмнай ямар нэгэн бурхан байна гэлсэбэд[+].

7Тэндэһээ холо бэшэ Публий гэжэ нэрэтэй аралай захирагшын гэр буусань оршодог байгаа. Тэрэ бидэниие ехэ дулаанаар угтаа, бидэ тэрэнэйдэ гурбан үдэр айлшалаа һэмди. 8Эгээл энэ үедэ Публиин эсэгэнь гэдэһэнэй үбшэнһөө зобон, халууржа хэбтээ. Павел таһалгадань орожо зальбараад, тэрэниие гараараа адислан эдэгээбэ[+]. 9Энээнэй һүүлдэ үбшэн байһан аралай бусад зон Павелда ерэжэ, өөһэдыгөө эмнэлүүлдэг болоо. 10Тамаржа ябахаяа байхадамнай, тэдэ зон хүндэлһэнэй тэмдэг үзүүлэн, бидэндэ ехэ бэлэг асаржа, бүхы шухала юумээр маниие хангаба.


Мальтаһаа Рим аяншалга

11Гурбан һара үнгэрһэн хойно энэ аралда үбэлжэһэн Александриин «Диоскуры» гэжэ корабльда һуужа, бидэ саашаа тамараабди[+]. 12Сиракуз хото ерэжэ, гурбан үдэрөөр зогсоод, 13тэндэһээ гараад, Реги хото тамаран хүрэбэбди. Хойто үдэрынь урда зүгһөө һалхин үлеэбэ, тиимэһээ хоёр хоноод бидэ Путеол портдо хүрөөбди. 14Тэндэ һүзэглэгшэ аха дүүнэртэйгөө уулзажа, гуйһан ёһоорнь долоон хоног айлшалбабди. Тиигэжэ бидэ Рим[†] хүрэбэбди. 15Тэндэхи һүзэглэгшэ аха дүүнэрнай бидэнэр тухай дуулахадаа, урдаһаамнай угтан гараба. Нэгэ зариманиинь Ааппиин талбай гэжэ, нүгөөдүүлынь Айлшадай гурбан буудал гэжэ газарта хүрэжэ ерэбэд. Тэдэниие харахадаа, Павел Бурханда баясхалан хүргэжэ, урмашаба.


Рим хотодо

16Павелай Рим ерэхэдэнь, харууһалжа байһан сэрэгшэтэйнь хамта тусгаар газарта байрлаха зүбшөөл үгтэһэн байгаа.

17Гурбан үдэрэй үнгэрһэн хойно Павел эндэхи нютагай еврей бүлгэмэй хүндэтэй хүнүүдые өөртөө уриба. Тэдэнэй ерэхэдэнь, Павел иигэжэ хэлэбэ:

– Аха дүүнэрни! Арад зондоо эсэргүү гү, али үбгэ эсэгэнэрэйнгээ ёһо заншал буруушааһан ямаршье муу юумэ хээгүй байхадамни намайе Иерусалимда[†] барижа, римэйхинэй гарта тушаагаа. 18Тэдэ намайе мүшхэжэ, саазалхаар юумэ хээгүй хадамни, табиха һанаатай байгаа[+]. 19Еврейнүүдэй[†] арсажа байһан дээрэһээ би римэй хаанай[†] зарга шүүбэри шаардаха баатай болооб. Гэбэшье би арад зоноо зэмэлхын тула энэ бүхэниие хээ бэшэб. 20Энэ талаар уулзажа хөөрэлдэхын тула би таанадые өөртөө дуудааб. Юуб гэхэдэ, Израилиин зоной найдажа байһан хүнэй түлөө би гэнжэлүүлээд ябанаб.

21– Бидэ танда хабаатай ямаршье бэшэг Иудейһээ абаагүйбди, аха дүүнэрэймнай хэнииньшье тэндэһээ ерэжэ тан тухай мэдээсэл, муу юумэ дуулгаагүй. 22Гэбэшье өөрынтнай һанамжа бидэ дуулаха дуратай байнабди, юуб гэхэдэ, һүзэглэгшэдэй энэ бүлгэм хаа хаанагүй арсалдаа гаргадаг гэжэл бидэ мэдэнэбди.

23Павелтай хэлсэжэ тогтооһон үдэр тэрэнэй байрада ехэ олон зон сугларба. Үглөөнһөө үдэшэ орой болотор Павел Бурханай хаан орон тухай номнобо. Иисүүс тухай хэлэһэн үгэнүүдэйнгөө үнэн зүб байһыень Моисейн[†] Хуулиин ба лүндэншэдэй гэршэнүүдээр баталаа[+]. 24Нэгэ зарим шагнагшадынь тэрэнэй үгэдэ этигэбэ, нүгөө зариманиинь этигэбэгүй. 25Нэгэ һаналда ерэнгүй таража эхилхэдэнь, Павел тэдэниие иимэ үгэнүүдээр үдэшэбэ:

– Арюун Һүлдэ[†] лүндэншэ Исайгаар дамжуулан манай үбгэ эсэгэнэртэ сохом үгэнүүдые хэлээ:[+]

26«Хэды дуулаһаншье һаа, таанад юумэ ойлгохогүйт,
хэды хараһаншье һаа, юумэ обёорхогүйт
гэжэ тэрэ арадта ошожо хэлэ.
27Энэ арадай сэдьхэлынь мохоороо,
шэхэнь таглараа,
нюдэнь анигдаа.
Тиимэһээ тэдэ нюдөөрөө юумэ харанагүй,
шэхээрээ дууланагүй,
ухаагаараа юумэ ойлгоногүй,
тэдэниие аргалжа эдэгээхымни тула
Намда ханданагүй»[+].

28-29Абаралга[†] тухай энэ Бурханай Мэдээсэл бусад арадуудта эльгээгдээ гэжэ таанад мэдэгты. Тиигээд тэдэл дуулаха[*][+].

30Аяар хоёр жэл соо Павел хүлһэлжэ байрлаһан байрадаа ерэһэн хүн бүхэниие угтажа абадаг һэн. 31Тэрэ Бурханай хаан орон тухай номножо, Эзэн[†] Иисүүс Христоос[†] тухай зоригтойгоор һургажа байгаа. Хэншье тэрээндэ һаалта хэдэггүй һэн[+].

### Яковай хандалга

#### Яковай хандалга

Яковай хандалга


Яковай бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Яковай бэшэһэн хандалга


Яковай бэшэһэн хандалга

Шэнэ Хэлсээнэй номууд соо Яков гэжэ нэрэтэй олон зон дайралдана, энэ хандалгые Иисүүсэй дүтын түрэл, Иерусалимдахи христиан бүлгэмэй хүтэлбэрилэгшэ бэшээ гэжэ ойлгомоор.

Урдань иудейнүүдэй шажан шүтэдэг байһанаа мүнөө христиан шажантай болоһон зондо зорюулан, Яков энэ хандалгые бэшээ. Тиимэһээ тэдээндэ танил, дадал Хуушан Хэлсээнэй дүрсэнүүдые, жэшээнүүдые тэрэ хэрэглэнэ. Шажан этигэлээ бодотоор элирхэйлхэнь бэрхэшээлтэй зондо тэрэ хандана. Баян ба үгытэй, хоб ба хардалга, тэсэбэри, зальбаралга тухай асуудалнуудые ойлгуулан, христиан һүзэгтэй зон үдэр бүриин амидаралда яажа бэеэ абаад ябаха зэргэтэйб гэжэ тэрэ хөөрэнэ. Бурханиие шүтэлгэ бодото хэрэгүүдээр баталагдаагүй һаа, иимэ этигэл абархагүй – Яковай гол бодолынь иимэ. Бурханда үнэхөөр этигэһэн хүн Бурханда таатай хэрэгүүдые заабол бүтээдэг гэжэ тэрэ уншагшадта ойлгуулна.

#### 1


Һүзэг этигэл болон ухаан бодол

1Бүхы газар дэлхэйгээр тараһан арбан хоёр угсаата Бурханай[†] зон, таанадые Бурханай болон Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] Яков зараса мэндэшэлнэ[+].

2Аха дүүнэрни, элдэб олон бэрхэшээл зоболонгуудые үзэхэдөө, өөһэдыгөө жаргалтайбди гэжэ тоологты[+]. 3Һүзэгэйтнай туршагдахада, тэсэбэритэй болонобди гэжэ өөһэдөө мэдэнэ гүбта даа[+]. 4Эрхим түгэс, алишье талаһаа болбосон, дутагдал эрэмдэггүй байхын тула таанад ямаршье юумые эсэс хүрэтэрнь тэсэжэ гараха ёһотойт[+]. 5Хэрбээ хэн нэгэнэйтнай сэсэн ухаагаар дуталдабалнь, тэрэ тиимэ сэсэн ухаае таанадта хайрладаг Эзэн Бурханиие гуйг лэ, Эзэн Бурхан хүн бүхэндэ гуйһанииень элбэг дэлбэгээр, гэмэрэлтэгүй үгэдэг ха юм[+]. 6Зүгөөр Бурханиие гуйхадаа, һүзэгтэйгөөр, маргангүй гуйгты. Маргаһан хүн далайн долгинуудай һалхинда иишэ тиишээ туугдаһантай адли гүб даа[+]. 7-8Тиимэһээл һанаа бодолоо хубилгадаг, хэжэ байһандаа гүйсэд этигэдэггүй хүн Эзэнһээ ямаршье юумэ абахаб гэжэ бү найдаг[+].


Үгытэй болон баян хүнүүд

9Бурханай үгытэй һүзэглэгшые дээгүүр үргэһэндэ тэрэ хүн баярлажа байг[+]. 10Баяншье хүниие Бурханай доошонь дарахадань, тэрэ хүн баярлажа байг, юуб гэбэл, тэрэ уданшьегүй талын сэсэгтэл һүнэхэ ха юм. 11Наран шангаар шаража, сэсэг ногоое хатаана, һалбарһан сэсэгэй үнгэнь буурана. Энээндэл адляар баян хүн өөрынгөө замаар ябахадаа, хосорон һаладаг[+].


Хорхойтуулгаар туршалга

12Туршалгануудые дабажа гараһан хүн жаргалтай, юуб гэбэл, туршалгануудые дабахадаа, тэрэ хүн Бурханай Өөртэнь дуратай зондо найдуулһан мүнхын амидаралда хүртэнэ[+]. 13Хорхойтуулгада ороходоо, «Бурхан намайе хорхойтуулна» гэжэ бү хэлээрэйт, юундэб гэбэл, Бурханиие харатай юумээр хорхойтуулдаггүй, тиин Тэрэ Өөрөөшье хүнүүдые хорхойтуулдаггүй. 14Харин хүн бүхэн өөрынгөө нүгэлтэ[†] хүсэлэнгүүдтэ хүтэлүүлэн, альбандань орон, хорхойтуулгада абтадаг. 15Харата хүсэлэнгүүднай бүрилдэһөөр нүгэл түрүүлнэ, харин нүгэлнай ехэ боложо халихадаа, үхэл түрүүлнэ[+]. 16Хайрата нүхэдни, өөһэдыгөө бү мэхэлүүлэгты[+]. 17Бүхы үлзытэй, эгээн эрхим бэлэгүүд дээрэһээ, тэнгэриин одо мүшэдые, нара һарые бүтээһэн, хэзээдэшье хубилдаггүй, тэдэ ододто адли һүүдэр хэзээшье татадаггүй Бурханһаа үгтэдэг[+]. 18Бурхан Өөрынгөө һайн дураар үнэн зүб мэдээсэлэй ашаар бүхы зохёон бүтээгдэһэн юумэнүүдэйнгээ дээжэнь болгохын тула маанадые мүндэлүүлээ[+].


Бурханай үгэ дуулалга, тэрэниие баримталга

19Тиимэһээл, инаг хайрата аха дүүнэрни, шагнахадаа, шамдуухан, хэлэхэдээ, уурлахадаа, яаралгүй байгты[+]. 20Таанад уурлаха сухалдахадаа, Бурханай хүсэһэн дэмбэрэлтэй юумэнүүдые бүтээжэ шадахагүйт. 21Элдэб янзын забхай зальхай, нүгэлтэ юумэнүүдые үйлэдэхэеэ болёод, зүрхэ сэдьхэлдэтнай һуулгагдаһан, таанадые абарха аргатай мэдээсэлые зосоогоо тогтоожо байгаарайгты[+]. 22Тэрэ мэдээсэлые гансал шагнан, өөһэдыгөө мэхэлнэгүй, ажамидаралдаа хэрэгжүүлжэ байгаарайгты[+]. 23Тэрэ үгые шагнаад, харин ажамидаралдаа хэрэглээгүй хүнүүд өөһэдыгөө толидо хараад, дүрэмни бодото гэжэ үзэһэн хүнүүдтэл адли. 24Тэдэнэр өөһэдыгөө толидо харахаяа болихотойгоо сасуу ямар дүрэтэй байһанаа мартажархидаг. 25Хүнүүдые эрхэ сүлөөтэй болгодог эрхим түгэс хуули та бүгэдын мэдэржэ, анхаржа байбалтнай, шагнаад, һүүлээрнь мартадаггүй, ажамидаралдаа хэрэглэдэг байбалтнай, ажамидаралтнай үлзы буянтай байхал[+]. 26Хэн нэгэнтнай һүзэг һүлдэтэйб гэжэ өөр тухайгаа һанана гү? Хэрбээ таанад хэлэ амаа татажа шададаггүй һаа, һүзэг һүлдэтнай дэмы хооһон гээшэ, таанад миин лэ өөһэдыгөө мэхэлнэт[+]. 27Үншэн үхибүүдтэ, бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэ туһалха, юрын байдалаар өөрыгөө бузарлахаһаа болгоомжолхонь лэ Эсэгэ Бурханда һайшаагдадаг һүзэг һүлдэ мүн[+].

#### 2


Хүнүүдые илгаха хэрэггүй

1Аха дүүнэрни, манай алдарта Эзэн[†] Иисүүс Христоосто[†] һүзэглэдэг хадаа хүнүүдые нюураарнь илгаха ёһогүйт[+]. 2Танай суглаанда алтан бэһэлигтэй, баян хубсаһатай хүн, мүн элэһэн хубсаһа үмдэһэн үгытэй хүн орожо ерэбэ гэе. 3Та баян хубсаһатай хүниие ехээр хүндэлжэ: «Танда эндэ һуубалтнай дээрэ», – гэжэ хэлээд, харин үгытэй хүндэ: «Ши тээ тэндэхэнэ хүл дээрээ зогсо», али үгы һаа, «минии хүлөөр эндэ шала дээрэ һуу», – гэжэ хэлэбэлтнай, 4сэдьхэлдээ хүнүүдые илгадаг, муу һанаатай зарга шүүгшэ байһыетнай харуулха бэшэ гү?

5Хайрата аха дүүнэрни, шагнагты даа: Бурхан[†] үгытэйшүүлые һүзэгөөрөө баян бардам байхыень, Өөртэнь дуратай хүнүүдтэ үгэхэб гэжэ найдуулһан хаан оронойнгоо залгамжалагшад болохыень шэлэжэ абаа бэшэ һэн гү[+]? 6Харин таанар үгытэй хүниие гомдохообот! Тиихэдээ таанадые баяшуул лэ хашажа мүрдэжэ, зарга шүүбэридэ оруулдаг бэшэ аал? 7Таанадта үгтэһэн Эзэнэй алдар нэрые тэдэнэр лэ муулан муудхана бэшэ аал?

8«Бусад зондо өөртөөл адли дуратай бай», – гээд Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй Хуули сахижа байдаг һаа, таанад зүб юумэ хэнэт[+]. 9Харин хүнүүдые нюураарнь, гадаада шэнжээрнь илгадаг байбал, таанад нүгэл[†] абанат, тиигээд Хуулида заагдаһан ёһоор хуули эбдэгшэд болонот[+]. 10Хэрбээ хэн нэгэн Хуулиин зүйл бүхэниие сахижа байгаад, нэгыеньшье эбдэһэн байбал, Хуулиин бүхы зүйлнүүдые эбдэһэн болоно[+]. 11Ушарынь юуб гэбэл, «Ханидаа бү урба» гэжэ хэлэһэн лэ нэгэн «Бү ала» гэжэ хэлэһэн байгаа. Тиимэһээ хурисалтай үйлэ хээгүй аад, хүниие алабал, таанад Хуули эбдэһэн хүн болонот[+]. 12Маанадые эрхэ сүлөөтэй болгохо хуулиин зарга шүүбэридэ орохо хүсэлтэй хүнүүдтэ зохихоор юумэ хэлэжэ, хэжэ ябагты[+]. 13Ушарынь хэлэбэл, үршөөл хайра үзүүлдэггүй хүниие Бурхан үршөөл хайрагүйгөөр шүүбэрилхэ; тиихэдэ үршөөл хайра зарга шүүбэриһээ дээгүүр үргэгдэхэ[+].


Һүзэг этигэл ба үйлэ хэрэгүүд

14Аха дүүнэрни, этигэл[†] һүзэгтэй байһанаа гэршэлхэ ямаршье юумэ хэдэггүй аад, этигэл һүзэгтэйб гэжэ хэлэдэгынь ямар аша туһатай юм бэ? Тиимэ этигэл һүзэг таанадые абарха аал? 15Хубсаһа хунаргүй, эдихэ хоолгүй аха дүүнэр байгаа гэе. 16Тиигээд хэн нэгэнэйтнай тэдэндэ хэрэгтэй юумэ үгэнгүй, зүгөөр: «Би таанадта һайн һайханиие хүсэнэб, таанад дулаасагты, эдеэлэгты», – гэжэ хэлэһэниинь ямар аша туһатай юм бэ[+]? 17Этигэл һүзэгшье баһал тиимэ: үйлэ хэрэгүүдээр баталагдаагүй һаа, тиимэ этигэл һүзэг дэмы хооһон юм.

18Хэн нэгэн зүбшөөнгүй: «Дэмбэрэлтэй хэрэгүүдые бүтээншьегүй этигэл һүзэгтэй байжа болохол», – гэжэ хэлэхэ. «Дэмбэрэлтэй хэрэгүүдые бүтээнгүй, өөрынгөө этигэл һүзэгые харуула. Тиихэдэ би хэрэгүүдээрээ этигэл һүзэгөө харуулхаб», – гэһэн харюу би үгэхэб[+]. 19Бурхан ори ганса юм гэжэ ши этигэнэш. Тэрэшни һайн. Ада шүдхэрнүүдшье[†] баһа тиимэ этигэлтэй байһан дээрэһээ айн һүрдэн һалаганадаг[+]. 20Тэнэг амитан, үйлэ хэрэгүүдээр баталагдаагүй этигэл һүзэгэй дэмы хооһон байһыень ши мэдэхэ хүсэлтэй аалши? 21Манай үбгэ эсэгэ Абраһаам[†] Исаак хүбүүгээ үргэлэй газарта тахил болгон үргэжэ, тэрэ хэрэгээрээ үнэн сэдьхэлтэй байһанаа баталаа бэшэ гү[+]? 22Харагты даа, тэрэнэй этигэл һүзэгынь хэрэгүүдтэнь хамһалсажа, тиигээд хэрэгэйнь ашаар этигэл һүзэгынь эрхим түгэс болоо[+]. 23«Абраһаам Бурханда этигэбэ, тиигэхэдэнь Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолобо», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн юумэн бэелбэ даа. Тиигэжэ Абраһаам Бурханай нүхэр гэжэ нэрлэгдэбэ[+]. 24Харана гүт, хүн гансал этигэл һүзэгөөрөө бэшэ, харин хэһэн хэрэгүүдээрээ Бурханай урда үнэн зүб болоно.

25Янхан эмэ Рахаабтай тон тиимэ юумэн ушараа һэн. Тэрэ израилиин тагнуулшадые гэртээ оруулжа хүндэлөөд, ондоо харгыгаар тэрьедэхэдэнь туһалаа. Тиигэжэ тэрэ өөрынгөө хэрэгүүдээр Бурханай урда үнэн зүб гэжэ тоологдоо[+].

26Тиимэһээл, һүнэһэгүй бэеын амигүй байдагтал тон адляар үйлэ хэрэгээр баталагдаагүй этигэл һүзэг дэмы хооһон байдаг.

#### 3


Хэлэн

1Аха дүүнэрни, таанад бүгэдөөрөө багшанар болохо гэжэ бү оролдогты, бидэ багшанар бүри шэрүүн зарга шүүбэридэ орохобди гэжэ таанад мэдэнэ ха юмта[+]. 2Бидэ булта олон нүгэл[†] шэбэл хэдэгбди. Тиихэдээ хэлэ амаараа нүгэл хэдэггүй хүн эрхим түгэс гээшэ, тэрэ хүн өөрыгөө хазаарлажа шадаха[+]. 3Бидэ мори жолоодохын тулада хазаарладагбди, тиигээд лэ тэрэниие дуратай тээшээ ябуулха аргатай байдагбди[+]. 4Али үгышье һаа, далайн онгосонуудые хараад үзэгты: тэдэнэр абарга томо, айхабтар шанга һалхинда туугдадагшье һаа, багахан жолоогоор хүтэлүүлэгдэн, жолоодогшын һанаһан лэ зүг руу ябадаг. 5Хэлэн тон тиимэ: бишыхан эрхэтэн аад лэ, тэрэ агууехэ юумэнүүд тухай айладхадаг.

Хараад үзэгты, галай багахан дүлөөр ямар ехэ ой модон шатаагдадаг бэ. 6Хэлэн гал дүлэнтэй адли, бэеын ондоо бүхы эрхэтэнүүдые бузарладаг нүгэлтэ хүсэн юм, тиигээд хүнэй бүхы амидаралые тамын оёорһоо дүүежэ байһан гал дүлөөр шатаадаг[+]. 7Бидэ хүнүүд шубуудые, мүлхигшэдые, далайн амитадые, бусадшье элдэб янзын амитадые номгоруулха аргатайбди, номгоруулһаншье байгаабди. 8Теэд нэгэшье хүн хэлээ номгоруулжа шадаагүй. Тэрэмнай үхэлэй хоро сасадаг баригдашагүй хорон юм[+]. 9-10Бидэ хэлээрээ магтаалшье, хараалшье[†] хэлэдэгбди. Бидэ хэлээрээ Эсэгэдээ болон манай Эзэндэ[†] баяр баясхалан хүргэнэбди, Бурхантай[†] адли байхаар бүтээгдэһэн хүнүүдые хараалда хүртөөнэбди. Тиимэ юумэн байха ёһогүй[+]. 11Нэгэ булагһаа нэгэ зэргэ амтатай болон гашуун уһан дэлбэрхэ аргатай аал? 12Аха дүүнэрни, боди модонһоо[†] олива гараха аал, үгы һаа, үзэмэй модонһоо боди модоной жэмэс гараха аал? Тэрээндэл адляар гашуун уһатай булагһаа амтатай уһан урдаха аал?


Дээрэһээ үршөөгдэһэн ухаан бодол

13Танай хэнтнай сэсэн ухаатайб, юумэ ойлгодог бэ? Тэрэнээ үнэн зүбөөр ажамидаран, дарууханаар болон бодолтойгоор үлзытэй үйлэ хэрэгүүдые бүтээн гэршэлэгты[+]. 14Теэд сэдьхэлдээ хорон атаархалтай, ганса бэеэ бододог аад, сэсэн ухаатайб гэжэ һайрхан, худал юумэ хэлэн, үнэн зүбые бү далдалагты. 15Тиимэ ухаан дээдэ тэнгэриһээ үгтэнэ бэшэ, харин энэ дэлхэйһээ, ганса бэеэ бодоһонһоо, ада шүдхэрһөө[†] эхитэй ухаан юм[+]. 16Хүнүүдэй атаа жүтөөндэ абтаһан, ганса бэеэ бодоһон ушарта эмхи журамгүй байдал, элдэб янзын нүгэл шэбэл тохёолдодог. 17Харин дээрэһээ үгтэдэг ухаан маанадые арюун сэбэр, эб найрамдалтай, номгон даруу, энэрхы сэдьхэлтэй, үршөөл хайратай, аша туһатай, хүнэй нюур харадаггүй, үнэн сэхэ болохо тээшэ хүтэлдэг. 18Эб найрамдал найруулагшад эб найрамдалай үрэ тарихадаа, үнэн зүбэй ургаса хададаг юм[+].

#### 4


Бурханай мэдэлдэ байгты

1Юундэ таанад бэе бэедээ үһөөрхэлдэнэ, хоорондоо арсалданабта? Тэдэтнай танай бэеые мэдэлдээ абахын тула оролдодог хүсэлэнгүүдһээ болоно бэшэ гү[+]? 2Таанад ямар нэгэн юумэтэй болохые хүсэнэт, теэд тиимэ юумэтэй боложо шаданагүйт, тиимэһээ таанад алахадашье бэлэн байнат. Юумэнүүдтэй байхые угаа ехээр хүсэнэт, теэд тэдэ юумэнүүдтэй болохо аргагүй байһанһаа хэрүүл ама гарганат, үһөөрхэнэт. Хүсэһэн юумэнүүдээ Бурханһаа[†] гуйгаагүй хадаа таанад тэдэнээ абанагүйт. 3Тиихэдэ гуйхадаашье, тэдэ юумэнүүдээ абанагүйт, юундэб гэхэдэ, таанад һайн һайханай тула бэшэ, харин өөрынгөө хүсэлэнгүүдые хангахын тула гуйнат[+]. 4Бурханда урбагша зон, энэ оршолон дэлхэйдэ дуратай байхадаа таанад Бурханай дайсад болонот гэжэ мэдэнэгүй аалта? Тиин энэ оршолон дэлхэйтэй нүхэсэхэеэ һанабал, Бурханай дайсан болонот[+]. 5«Зосоомнай оршоһон һүлдын үнэн сэхэ байхые Бурхан хүсэнэ», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо дэмы хэлэгдээгүй юм[+]. 6Тиихэдэ Бурхан маанадые бүришье элбэг дэлбэгээр үршөөл хайрадаа хүртөөнэ. «Омог бардам зониие Бурхан буруушаана, харин номгон даруу зониие үршөөл хайрадаа хүртөөнэ», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй[+].

7Тиимэһээ Бурханай мэдэлдэ байгты. Шолмосто[†] эсэргүүсэгты, тиигэбэлтнай тэрэ таанадһаа зайлаха[+]. 8Бурханда дүтэлэгты, тиихэдэтнай Тэрэ танда ойртохо. Нүгэлтэн,[†] ажамидаралаа арюудхагты; билдагуушад, зүрхэ сэдьхэлээ арюудхагты[+]. 9Гашуудагты, бархирагты, гэгэн уйлагты. Энеэлдэхэеэ болёод, уйлалдагты. Баярлахын орондо гашуудажа байгты. 10Бурханай урда номгон даруу байгты, тиин Тэрэ таанадые дээшэнь үргэхэл[+].


Бэе бэеэ бү шүүмжэлэгты

11Аха дүүнэр, бэе бэеэ бү шүүмжэлэгты. Һүзэглэгшэ нүхэрөө шүүмжэлхэдээ, али зэмэлхэдээ, таанад Хуули шүүмжэлнэ, зэмэлнэ гээшэт. Зүгөөр Хуули зэмэлхэдээ, таанад Хуули сахигша бэшэ, харин Хуули шүүбэрилэгшэ болобо гээшэт[+]. 12Гансал Бурхан Хуули үгэдэг ба шүүбэрилдэг юм. Гансал Тэрэ абарха, али үгы һаа, һүнөөхэ аргатай. Харин ши ондоо хүниие зэмэлхэдээ, өөрыгөө хэн гэжэ тоолобош[+]?


Ехэрхүү зан бү гаргагты

13Зай, «Мүнөөдэр гү, али үглөөдэр тэрэ хото ошохобди, тэндэ нэгэ жэл соо худалдаа наймаа хээд, ехэхэн алта мүнгэ олохобди», – гэжэ хэлэдэг таанад мүнөө намайе шагнагты. 14Үглөөдэр таанадтай юу тохёолдохые таанад мэдэнэгүйлта. Таанад халта зуура уняараад, һүүлээрнь үгы болошодог утаа ууралтай адлит[+]. 15«Эзэнэй[†] хүсэбэл, бидэ амиды байхабди, тиимэ юумэ, али ондоо юумэ хэхэбди», – гэжэ хэлэжэ байхын орондо[+] 16таанад бардам зангаараа бүдүүрхэнэт, теэд тиигэжэ бүдүүрхэхэнь буруу юм.

17Бидэ үлзытэй юумэ бүтээхэ ёһотой байһанаа мэдэжэ байгаад, хэдэггүй байбал, нүгэл үйлэдэнэбди[+].

#### 5


Баяшуулда һэргылэмжэ

1Баяшуул, мүнөө таанад намайе шагнагты! Таанад орилон бархирагты, гэгэн уйлагты, тархи дээрэтнай гай гасалан буухаяа байна[+]. 2Баялиг зөөритнай үмхирөө, хубсаһа хунартнай хибэндэ эдюулээ[+]. 3Алта мүнгэнтнай жэбэдэ даруулаа, тиин тэрэ жэбэ таниие зэмэлхэ, бэеыетнай галда мэтэ шатаажархиха. Таанад зөөри зөөшэеэ эдэ һүүлшын үдэрнүүдтэ дэмы суглуулнат[+]. 4Таряалан дээрэтнай ажаллаһан хүдэлмэришэдтэ хүлһыень түлэхэеэ таанад арсабат, харин мүнөө тэдэнэй түлэгдөөгүй салингынь таанадые зэмэлэн хашхарна. Һүр жабхаланта Эзэн[†] ургасыетнай хадаһан хүдэлмэришэдэй гэгэхые дуулаа[+]. 5Эндэ, газар дэлхэй дээрэ байхадаа, таанад гансал өөһэдынгөө гэдэһэ дүүргэхэ ба нааршаан сагаа үнгэргэхэ тухайл бододог байгаат. Харин мүнөө таанад гаргахаяа хүтэлэгдэһэн шахамал буруундал адли байнат[+]. 6Таанадта эсэргүүсээшьегүй үнэн сэдьхэлтэниие таанад зэмэлжэ алаат.


Тэсэбэритэй, сагаан сэдьхэлтэй байгты

7Зай, аха дүүнэр, Эзэнэй заларан ерэтэр тэсэбэритэй байгты. Таряашаниие хараад үзыт, тэрэ газарһаа ургаса абахын тула ехэл тэсэбэритэйгээр намарай болон хабарай бороо хүлеэдэг[+]. 8Таанадшье тэдэ таряашанда адли ехэ тэсэбэритэй байгты, зоригоо бү алдагты. Эзэнэй заларжа ерэхэ үдэр ойртоод байна[+].

9Аха дүүнэр, бэе бэедээ гомдохол бү баригты, тиигэбэл таанад гэмнүүлхэгүйт; Заргаша Бурхан[†] үүдэнэй саана зогсоно[+]. 10Эзэнэй нэрээр айладхажа байһан лүндэншэдые һанагты. Бэрхэшээл зоболондо ороходоо, тэдэнэй ехэл тэсэбэритэй байдагые жэшээ болгон һажаажа байгты[+]. 11Аргагүй ехэ тэсэбэриинь түлөө бидэ тэдэ зониие жаргалтай гэжэ тоолодогбди. Таанад Иоовой ямар тэсэбэритэй байһые, Эзэнэй һүүлэй һүүлдэ тэрээниие буян хэшэгтээ[†] хүртөөһые һаныт. Эзэн үршөөл хайратай, энэрхы сэдьхэлтэй дээрэһээ тиигэжэ туһалаа[+].

12Аха дүүнэрни, гол шухала юумэ хэлэхэмни: тэнгэреэршье, газар дэлхэйгээршье, ондоошье юумээр бү тангариглагты. Харин гэмнүүлхэгүйн тула «тиимэ» гээ һаа, зүбшөөгты, «үгы» гээ һаа, үгы гэһээрээ байгты[+]. 13Зоболон бэрхэшээлдэ оробол, таанад зальбарагты. Баяртай хүхюутэй ябабал, Бурханиие магтаһан дуунуудые дуулагты[+]. 14Хэн нэгэнэйтнай үбдөө һаа, һүзэглэгшэдэй бүлгэмһөө[†] хүтэлэгшэдые дуудагты. Тэдэнэр Эзэнэй нэрэ алдарые дуудан, үбшэн хүнэй толгойдо оливай тоһо түрхеэд, хажуудань зальбарха[+]. 15Этигэл[†] һүзэгтэйгөөр зальбархада, үбшэн хүн эдэгэхэ, Эзэн тэрэниие хүл дээрэнь бодхоохо. Тэрэ хүнэй нүгэл[†] үйлэдэһэн байбалынь, нүгэлынь хүлисэгдэхэ[+]. 16Эдэгэхэ гэбэл, бэе бэедээ нүгэлөө хөөрөөд, бэе бэеынгээ түлөө зальбарагты: үнэн сэдьхэлтэнэй зальбаралга[†] ехэ юумэ хэхэ аргатай[+]. 17Элияа маанадтал адли хүн байгаад, бороо бү ороһой гэжэ ханалтайгаар зальбаран мүргөө, тиин бороо гурба хахад жэл соо ороогүй[+]. 18Бороо ороһой гэжэ тэрэ дахин зальбаран мүргэбэ, тиихэдэнь огторгойһоо газар дээрэ бороо адхаржа, ургаса гараа[+].

19Аха дүүнэрни! Хэрбээ хүнэй зүб замһаа хадуурхада, хэн нэгэн тэрэниие сэхэ харгыдань оруулбал,[+] 20нүгэлтэниие буруу харгыһаань холодуулһан хүн тэрэниие үхэлһөө аршалжа, тэрэнэй олон нүгэлынь хүлисүүлбэ гэжэ мэдэг[+].

### Пётрой 1-дэхи хандалга

#### Пётрой 1-дэхи хандалга

Пётрой 1-дэхи хандалга


Пётрой бэшэһэн түрүүшын хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Пётрой бэшэһэн түрүүшын хандалга


Пётрой бэшэһэн түрүүшын хандалга

Иисүүс Христоосой шаби Пётр түрүүшынгээ хандалга Римдэ байхадаа бэшээ гэжэ таамагламаар. Энэ хандалга бэшэхэдэнь тэрээндэ нарин бэшэгэй талаар туһамаршан Силуан туһалаа. Павелай номнолой үрэ дүндэ Азиин (мүнөөнэй Турциин) хойто хубида бии болоһон христиан бүлгэмүүдтэ энэ хандалга зорюулагданхай.

Тэрэ үе сагта христиан шажантай зондо, тэдэнэй сахидаг байра байдалда ниитэ зон муугаар хандажа байгаа: этигэл шажанайнь түлөө тэдэниие зон доромжолдог, баһадаг бэлэй. Хэды болотор иигэжэ баһуулхабибди, магад, этигэхэеэ болихо, шажанаа һэлгэхэ хэрэгтэй гэхэ мэтээр сэдьхэхэ үешье оло дахин тудаа ааб даа. Иисүүстэл адли, таанад һүзэг этигэлэйнгээ түлөө, өөр маягтай амидаралайнгаа түлөө гай зоболон дабаха тэсэбэритэй байха ёһотойт гэжэ Пётр Христоосто һүзэглэгшэдтэ һануулна. Этигэл һүзэгэйнь түлөө Эзэн заабол тэдэниие шагнаха, иимэ найдал хадаа амидаралдань ушарһан бүхы бэрхэшээл, аюулнуудые дабан гараха хүсэ тэдээндэ үршөөхэ мүн.

#### 1


Амаршалга

1Понт, Галаат, Каппадоки, Аси[†], Битиини нютагуудаар таража һууһан ерүүл зон, Бурханай[†] шэлэжэ абаһан хүнүүд, таанадые Иисүүс Христоосой[†] Пётр элшэн[†] амаршална[+]. 2Иисүүс Христоосой үгэ дуулажа, шуһаарнь сэбэрлүүлхын[*] тула таанад Эсэгэ Бурханай эрхэ мэдэлээр шэлэгдэжэ абтаһан байгаат, Тэрэнэй Арюун Һүлдын ашаар арюудхагдаат. Бурханай үршөөл хайра, амгалан тайбан та бүхэнтэй элбэг дэлбэг байхань болтогой.[†][+]


Амиды найдал

3Манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой Эсэгэ Бурханда баяр хүргэе! Үхэһэн Иисүүс Христоосые амидыруулхадаа, Бурхан агууехэ үршөөл хайраараа шэнэ амидарал бидэндэ үршөөгөө. Тиин маанадые амиды найдалаараа дүүргээ,[+] 4тиимэһээ Бурханай Өөрынгөө хүнүүдтэ үгэхөөр хадагалжа байһан элбэг дэлбэг буян хэшэгтэ[†] хүртэхэбди гэжэ бидэ найданабди. Тэрэ буян хэшэг таанадта тэнгэри дээрэ хадагалагдана, тэрэ үмхирхэгүй, һүнэхэгүй, бузарлагдахагүй[+]. 5Бурханай хүсэн этигэл[†] һүзэгэйтнай ашаар сагай эсэстэ абаралгада[†] хүртэтэртнай таанадые һахижа байна[+]. 6Тиимэһээ энээндэ баясажа байгты. Мүнөө түр зуура элдэб янзын туршалгануудһаа зобожо тулижашье байбал, баясажа байгты[+]. 7Юундэб гэхэдэ, тэдэ зоболонгууд танай һүзэг бодото гү гэжэ туршана, батална гээшэ. Галда шатажа үгы болодог алтаншье галаар туршагдадаг, зүгөөр танай һүзэг алтанһаа үлүү үнэтэй, тиимэһээл тэрэнэйтнай үнэн байһыень заабол туршаха, баталха хэрэгтэй. Тиигээд лэ таанад Иисүүс Христоосой заларан ерэхэ Үдэр магтаалда, алдар солодо, нэрэ түрэдэ хүртэхэт[+]. 8Тэрэниие хараагүйшье һаа, таанад Тэрээндэ дуратайт; мүнөө Тэрэниие харангүйшье байхадаа, Тэрээндэ этигэнэт. Тиимэһээ таанад үгэнүүдээр дамжуулхын аргагүй, гайхалтай баяраар баясанат,[+] 9юундэб гэхэдэ, өөрыгөө абарха һүзэгэйнгөө зорилгодо хүрэжэ байнат.

10Таанадта үгтэхэ Бурханай иимэ буян хэшэг тухай энэ абаралгада хабаатай, бүхы юумэнүүдые шудалжа, шүүбэрилжэ байһан лүндэншэд уридшалан хэлээ юм[+]. 11Ямар сагта, яажа тэрэ буян хэшэгэй үгтэхые лүндэншэд досоогоо байһан Христоосой Һүлдын зааһан сагаар тодоруулха гэжэ оролдоо. Тиихэдээл Христоос зоболонгуудые дабажа гараад, һүүлдэнь алдаршаха гэжэ Һүлдэ уридшалан хэлээ[+]. 12Өөһэдынгөө аша туһада бэшэ, харин һүзэглэгшэ таанадай аша туһада тэдэнэр алба хэнэ гэжэ Бурхан тэдэ лүндэншэдтэ элирхэйлээ, тиимэһээ тэнгэриһээ эльгээгдэһэн Арюун Һүлдын дамжуулһан Һайн Мэдээсэлые[†] айладхаһан хүнүүдые таанад мүнөө сонособот. Тэрэ нюусые Эльгээмэлнүүдшье мэдэхэ хүсэлтэй байна[+].


Арюун нангин байгты

13Тиимэһээ һэргэлэн байгты, оюун ухаагаараа хүдэлхэдэ бэлэн байгты. Иисүүс Христоосой ерэхэ Үдэр таанадта үгтэхэ буян хэшэгтэ аргагүй ехээр найдажа байгты[+]. 14Бурханиие мэдэхэгүй байһан үе сагтаа ажамидаралыетнай хүтэлдэг байһан хүсэлэнгүүдые дахангүй, Бурханай мэдэлдэ байгты[+]. 15Таанадые дуудаһан Бурханай арюун нангин[†] байдагтал адляар, алишье талаһаа арюун нангин байгты[+]. 16«Таанад арюун нангин байгты, юуб гэбэл, Би арюун нангинби», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

17Нюур харангүй, бүхы хүнүүдые хэһэн хэрэгүүдэйнь хэмжээгээр шүүбэрилдэг Бурханиие таанад Эсэгэмнай гэжэ нэрлэнэт, тиимэһээ эндэ, энэ дэлхэйдэ байха үдэрнүүдээ Тэрээндэ һүгэдэн үнгэргыт даа[+]. 18Үбгэ эсэгэнэрһээ залгамжалһан удхагүй хооһон ажамидаралһаа таанад үмхирдэг мүнгэ алтаар абтаагүйт,[+] 19харин бэеын дутагдалгүй, сэбэр Хурьганай, Христоосой үнэтэй сэнтэй шуһаар худалдажа абтагдаат. 20Юртэмсэ дэлхэйн зохёон бүтээгдэхэһээ урда таанадайл аша туһада Бурхан Христоосые шэлэжэ абаа, үе сагай дүүрэжэ байхада Тэрэниие элирхэйлэн харуулаа[+]. 21Тэрэнэйл аша туһаар таанад Бурханда этигэнэт. Бурхан Тэрэниие үхөөд байхадань амидыруулаа, алдаршуулаа, тиимэһээл таанад Бурханда һүзэглэнэт, найданат.

22Үнэн зүбые дахажа, Бурханда һүзэглэдэг аха дүүнэртээ үнэн зүрхэнһөө дуратай байхын тула таанад сэдьхэлээ арюудхабат. Тиимэһээ бүхы һанал бодолоороо бэе бэедээ дуратай байгты[+]. 23Юундэб гэхэдэ, таанад үмхирдэг үрэһөө бэшэ, харин үмхирдэггүй үрэһөө дахин түрөөт. Тэрэ үрэ болбол амиды Бурханай бодото Үгэ мүн[+].

24«Бүхы зон үбһэ ногоон мэтэ,
гоё һайханиинь хээрын сэсэг мэтэ удахагүй,
набша намаа хатан хагдардаг, сэсэгынь унадаг.
25Гэхэтэй хамта Эзэнэй Үгэ
хэтэ мүнхэдөө оршохо», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ.

Энэ Эзэнэй Үгэ таанадта номногдоһон Һайн Мэдээсэл мүн[+].

#### 2


Амиды шулуун болон Бурханай хүнүүд

1Худалаар хэлэхэеэ, нүгэл[†] хэхэеэ болигты, хүнэй нюур бү харагты, хүндэ бү атаархагты, худалаар бү гэршэлэгты[+]. 2Һая түрэһэн үхибүүд яажа һүндэ дуратай байдаг бэ, тэдэндэл адляар таанадшье Бурханай[†] Үгэдэ дуратай байгты. Тэрэнэй ашаар таанад ургахат, абарагдахат[+]. 3«Эзэнэй[†] ашатай байһые таанад мэдэрээт», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

4Хүнүүдэй голоһон, зүгөөр Бурханай шэлэжэ абаһан, Бурханай нюдэндэ үнэтэй сэнтэй байдаг амиды шулуунда – Эзэндэ – ерэгты[+]. 5Таанад амиды шулуунуудта адли Бурханда ерэгты, тиигээд Бурхан таанадһаа һүмэ[†] бодхоохо, тиигээд тэрэ һүмэдөө таанад гэгээн санаартан[†] болоод, Иисүүс Христоосоор[†] дамжуулан, Арюун Һүлдэһөө[†] Бурханда һайшаагдаха оюун ухаанай үргэл асаржа байгты[+]. 6Нангин Бэшэг соо: «Бата найдамтай, шэлэгдэжэ абтаһан, эрдэни шулуу Сион[†] дээрэ мүнөө Би табинаб; Тэрээндэ һүзэглэһэн хүн хэзээдэшье урмаа хухархагүй», – гэжэ хэлэгдэнэ[+]. 7Тиимэһээ һүзэглэгшэ таанадта Христоос агууехэ баялиг болоно, харин һүзэглэдэггүй хүнүүдтэ тэрэ «барилгашадай голожо хаяһан шулуун» аад, гол шухала,[+] 8хүнүүдэй бүдэрдэг шулуун, хүнүүдэй торожо унадаг шулуун болоо. Һайн Мэдээсэлдэ[†] этигэдэггүйл хадаа тэдэнэр бүдэржэ байна. Тэдэнэр тиимэ табилантай[+].

9Тиихэдэ таанад шэлэгдэжэ абтаһан угсаатан гээшэт, Хаанай санаартад, нангин арад, Бурханай хүнүүд болонот, шэб харанхыһаа таанадые гайхалтай гэрэл туяадаа дуудаһан Бурханай агууехэ үйлэ хэрэгүүд тухай номнохоор шэлэгдэһэн хүнүүд гээшэт[+].

10Урдань таанад Бурханай хүнүүд бэшэ һэнта,
зүгөөр мүнөө таанад Тэрэнэй хүнүүдта.
Урдань таанад Бурханай үршөөл хайрые мэдэхэгүй һэнта,
мүнөө таанад Тэрэнэй үршөөл хайрада хүртэбэт[+].


Һүзэглэгшэдэй баримталха дүримүүд

11Хүндэтэ аха дүүнэрни, энэ дэлхэйдэ таанад хариин, ерүүл хүнүүд хадаа танай ухаан бодолые һамааруулдаг нүгэлтэ хүсэлэнгүүдһээ холодожо,[+] 12бусад арадуудай дунда өөһэдыгөө һайн абажа ябагты гэжэ гуйнаб. Тиигэбэлтнай, мүнөө таанадые нүгэл хэгшэд гэжэ хардажа байһан зон таанадай дэмбэрэлтэй хэрэгүүдые харахадаа, Бурханай газар дэлхэй руу хүнүүдые шалгахаяа ерэхэдэнь, Тэрэниие алдаршуулха[+].

13Эзэнэй түлөө засаг захиргаанай үгэ дуулажа байгты: дээдэ засаг захиргааниие түлөөлһэн хаанай мэдэлдэ байгты,[+] 14хуули эбдэһэн хүнүүдые хэһээхын тула, үлзытэй хэрэгүүдые бүтээһэн хүнүүдые урмашуулхын тула хаанай табиһан захирагшадай үгэ дуулажа байгты[+]. 15Бидэ үлзытэйл хэрэгүүдые бүтээжэ, хэрэггүй юумэ шашадаг тэнэг хүнүүдэй амыень хааха ёһотойбди. Бурхан тэрэнииел хүсэдэг. 16Эрхэ сүлөөтэй хүнүүдтэл адляар ажамидарагты. Зүгөөр элдэб янзын нүгэлнүүдээ нюухын тула тэрэ эрхэ сүлөөгөө бү хэрэглэгты. Таанад Бурханай зарасанарта адляар ажамидарагты[+]. 17Хүн бүхэниие хүндэлжэ байгты. Һүзэглэгшэ бүлгэмдөө дуратай байгты. Бурханһаа айн һүрдэгты, хааниие хүндэлжэ ябагты[+].


Зарасанарай баримталха дүримүүд

18Зарасанар, эзэдээ хүндэлжэ, үгыень дуулажа байгты. Гансал һайн аашатай, зөөлэн зантай эзэдээ бэшэ, харин шэрүүншье зантай эзэдээ дуулажа байгты[+]. 19Бурханай дура хүсэлые мэдэрһэн дээрэһээ гэм зэмэгүй зобожо, гай гасалан дабажа байһан хүниие Бурхан буян хэшэгтээ[†] хүртөөхэ[+]. 20Зэмэтэй байһандаа сохюулаад лэ, тэсэжэ ябабалтнай, тэрэтнай таанадта аша туһатай байха аал? Харин үлзытэй хэрэгүүдые бүтээжэ байхадаа тэсэбэритэйгээр зоболон дабажа байбалтнай, Бурхан таанадые һайшааха.

21Тиимэ тэсэбэритэй байхынтнай тула Бурхан таанадые дуудаа, тиихэдэ Христоос Өөрыень һажаажа байхынтнай тула таанадай түлөө зоболон эдлэжэ, таанадта жэшээ харуулаа[+]. 22Тэрэ ямаршье нүгэл хээгүй, Тэрэнэй худал юумэ хэлэжэ байхыень нэгэшье хүн дуулаагүй[+]. 23Тэрэниие доромжолжо байхада, Тэрэ доромжолһон харюу үгөөгүй, Тэрэ зобожо байхадаа, зобоогшодойнгоо урдаһаа занаагүй, зүгөөр Тэрэ Өөрыгөө үнэн сэхэ Заргашын гарта үгөө[+]. 24Бидэнэй нүгэл шэбэлһээ зайсажа, үнэн зүбөөр амидархымнай тула Иисүүс Өөр дээрээ нүгэл шэбэлыемнай даажа абаа, модон дээрэ үргэгдөө: Тэрэнэй шархаар таанад аршалагдан эдэгээт[+]. 25Таанад төөриһэн хонид мэтэ адуулагшагүй ябаат, мүнөө Адуулагшадаа, харууһалагшадаа таанад бусажа ерээт[+].

#### 3


Эхэнэрнүүдэй баримталха дүримүүд

1-2Эхэнэрнүүд, таанад баһал нүхэдэйнгээ мэдэлдэ байгты; хэрбээ тэдэнэрэй дунда Бурханай[†] Үгэдэ этигэдэггүй хүнэй байбал, эхэнэрэйнгээ арюун сэбэр, һүзэгтэй ажамидаралые хараад, этигэхэл. Тиихэдэ таанадта юумэ хэлэжэ байхын хэрэг үгы[+]. 3Гоё һайхан болохын тула таанад өөһэдыгөө гадна талаһаа шэмэглэжэ, үһэеэ гоёожо гү, али алтан зүүдхэлнүүдые зүүжэ гү, али зөөлэн хубсаһа үмдэжэ бү байгты. 4Харин Бурханда аргагүй һайшаагдадаг сэдьхэлэй даруу ба зөөлэн занһаа гараһан үнэн бодото мүнхын гоёолтоор өөһэдыгөө шэмэглэгты[+]. 5Урдань Бурханда найдадаг эхэнэрнүүд өөһэдыгөө тиигэжэл шэмэглэдэг, нүхэдэйнгээ үгэ дууладаг байгаа. 6Сарра тиигэжэл Абраһаамай[†] үгэ дууладаг, тэрэнээ эзэмни гэжэ нэрлэдэг һэн. Дэмбэрэлтэ хэрэгүүдые бүтээжэ, ямаршье юумэнһээ айдаггүй байбал, таанадшье баһал Саррын басагад гээшэт[+].

7Эрэшүүл, таанадшье һамгадаа хүндэлжэ, ойлгожо байгты, тэдэтнай таанадта орходоо һуланууд ха юм. Тиихэдэ тэдэтнай таанадтайл адлихан Бурханай ажамидаралай шагналда хүртэхэ. Бурханай үгын ёһоор эхэнэрнүүдтээ хандажа байбалтнай, ямаршье юумэн зальбархадатнай һаалта болохогүй[+].


Һүзэглэгшэдэй баримталха үшөө хэдэн дүримүүд

8Түгэсхэлдэнь хэлэхэдэ, таанад булта нэгэ һанал бодолтой, адляар юумэндэ хандажа байгты, бэе бэедээ аха дүүнэдтэл адли дуратай, бэе бэеэ хайрлажа, даруухан ажамидарагты[+]. 9Таанадта муу юумэ хэхэдэнь, харюудань муу юумэ бү хэгты; таанадые хараахадань, урдаһаань бү хараагты. Харин буян хэшэгтээ[†] хүртөөхын тула Бурхан таанадые уряалан дуудаа гэжэ мэдэн, дэмбэрэлтэ хэрэгүүдые бүтээжэ, һайн үгөөр үреэжэ байгты[+].

10«Танай дундаһаа хэн амиды байха,
жаргалтай үдэрнүүдые үзэхэ һанаатайб?
Тэрэ хүн муу үгэнүүдһээ хэлээ тэбшэн бариг,
худал хуурмаг яряанһаа амаа хизаарлаг.
11Тэрэ хүн дорой юумэнһээ буруу хаража,
һайн һайханиие үйлэдэг,
эб эеые бэдэрэн һэдэжэ,
энхэ тайбан байдалые найруулжа байг.
12Эзэн[†] үнэн сэдьхэлтэниие хаража байдаг,
тэдэнэй зальбаралнуудые[†] дуулажа байдаг,
харин муу юумэ үйлэдэгшэдые Тэрэ буруушаадаг», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

13Дэмбэрэлтэй юумэ бүтээхэеэ һэдэбэлтнай, хэн таанадта һаалта болохоб? 14Зүб юумэ хэжэ байһанайнгаа түлөө зоболон гаталжа байбалтнай, Бурхан ашыетнай харюулхал! Хэнһээшье бү айгты, һанаагаа бү зобогты[+]. 15Харин зүрхэ сэдьхэлдээ Эзэн Христоосые аргагүй хүндэлжэ ябагты. Ямаршье хүнэй ажамидаралайтнай найдал тухай һурабалнь, хэзээшье харюу үгэхэдэ бэлэн байгты[+]. 16Тиихэдээ дарууханаар, хүндэлһэнөө харуулан, харюусаарайт. Һэшхэлтнай арюун сэбэр байг, тиигэбэл Христоосто һүзэглэдэг танай ашатай ажамидаралые хардадаг хүнүүд өөһэдынгөө хэлэһэн үгэнүүдһээ эшэхэл[+]. 17Бурханай хүсэлөөр нүгэл[†] хэжэ байһанайнгаа түлөө бэшэ, харин дэмбэрэлтэ хэрэгүүдые бүтээжэ байһанайнгаа түлөө зобожо байһань дээрэ[+].

18Бидэниие Бурханда хандуулхын тула Христоос манай нүгэл шэбэлэй түлөө нэгэтэ зоболон эдлээ. Тэрэ үнэн сэдьхэлтэн хара һанаатай зоной түлөө бэеэ һүнөөлгэжэ, һүлдөөрөө амидыраа[+]. 19Тиигээд һүлдөөрөө хаалтада байһан һүлдэнүүдтэ ошожо номноо[+]. 20Нойн томо корабль барижа дүүргэхые Бурханай ехэ тэсэбэритэйгээр хүлеэжэ байха үе сагта тэдэ һүлдэнүүд мэдэлдэнь байхаяа арсаа бэлэй. Нойн бариһан корабльда үсөөн хүн, хамтадаа найман хүн уһанһаа абарагдаһан юм. 21Тиигэжэ уһанһаа абарагдаһаниинь мүнөө бидэниие абаржа байдаг уһан арюудхалай бэлгэ тэмдэг болоо. Уһан арюудхалга[†] бэеын муухайе арилгана бэшэ, харин Иисүүс Христоосой[†] амидыралгын ашаар һайн һайхан сэдьхэл үршөөхыень Бурханһаа гуйна[+]. 22Христоос тэнгэридэ дэгдээд, бүхы Эльгээмэлнүүдые, тэнгэриин бүхы захиргаан, хүсэнүүдые эрхилэн, Бурханай баруун таладань оршоно[+].

#### 4


Бурханай тулада амидаралга

1Христоос махабад бэеэрээ зоболон эдлээ, тиимэһээ таанадшье тиигэжэ зобохоор бэлэн байха ёһотойт, юундэб гэхэдэ, зобожо байһан хүн нүгэл[†] хэхэеэ болидог. Христоосой түлөө зобохые хүсэхэдөө, таанад нүгэл хэхэеэ болиһоноо баталнат[+]. 2Энэ сагһаа эхилээд, газар дэлхэй дээрэ үнгэргэхэ үдэрнүүдтээ хүнэй хүсэлэнгүүдые дахаха бэшэ, харин Бурханай[†] дура хүсэлөөр ажамидарха ёһотойт[+]. 3Урдань таанад бусад арадуудай хэхэ дуратай юумэнүүдые хэжэ, нилээн саг үнгэргөөт. Зохихогүй юумэнүүдые үйлэдэжэ, зальхайржа, архидажа, һогтуу хүнүүдээр ниилэжэ, найрлажа, онгонуудта[†] жэрхэдэһэтэйгээр мүргэжэ байгаат. 4Мүнөө тэдэнээр ниилэн зальхайрха, забхайрхаяа болиходотнай, тэдэтнай ехээр гайхалдана, тиимэһээл таанадые доромжолно[+]. 5Гэхэтэй хамта амиды ба үхэһэн хүнүүдые һаядаа шүүхэ Бурханай урда тэдэнэр үйлэдэһэн бүхы юумэнүүдэйнгээ түлөө харюусаха[+]. 6Тиимэһээл Христоос Һайн Мэдээсэлые[†] үхэһэн хүнүүдтэ баһа номноо гээшэ. Тэдэнэр махабад бэеэрээ хүн бүхэндэл адли зарга шүүбэридэ үгтэхэ, харин һүлдөөрөө тэдэнэр Бурхандал адляар амидарха боломжотой юм.

7Бүхы юумэнэй эсэс ойртожо байна. Тиимэһээ һэргэлэн байгты, бэеэ баригты, тиигэбэл зальбарха аргатай байхат[+]. 8Нэн түрүүн үнэн зүрхэнһөө бэе бэедээ дуратай байгты, юундэб гэхэдэ, дуран олон нүгэлнүүдые хүлисэн арилгадаг[+]. 9Бэе бэеэ гэртээ айлшалуулхадаа, элдэбээр бү гэмэрэлдэгты[+]. 10Хүн бүхэнтнай Бурханһаа абьяастай, тиин тэрэ олон янзын абьяаснуудаа ухаатайгаар, бэе бэедээ аша туһатайгаар хэрэглэжэ байгыт даа[+].

11Номножо байһан хүн
Бурханай Мэдээсэлые номножо байг лэ;
алба хэжэ байһан хүн
Бурханай үршөөһэн хүсэ шадалаар
өөрыгөө бэхижүүлжэ байг лэ.
Бүхы юумэнүүд Иисүүс Христоосоор[†] дамжан,
Бурханиие алдаршуулжа байг лэ!
Бурхан хэтын хэтэдэ алдар солотой,
хүсэ шадалтай байхань болтогой![†]
Зобоходоо баясажа байгты[+].

12Хүндэтэ аха дүүнэрни, зоболонто туршалгануудай тохёолдобол, бү гайхаарайт, гайхалтай юумэн гэжэ бү бодооройт[+]. 13Зүгөөр, Христоосой зоболонгуудые хубаалсажа байһандаа баясажа байгаарайт, Тэрэнэй һүр жабхалантайгаар ерэхэ Үдэрнь таанад баясахат, хүхихэт[+]. 14Христоосой нэрэ алдарай түлөө таанадые хүнүүдэй доромжолболнь, таанад жаргалтайт. Ушарынь хэлэбэл, алдар солын Һүлдэ, Бурханай Һүлдэ таанад соо оршоно гээшэ[+]. 15Алууршан, хулгайшан, хүнэй хэрэгүүдтэ оролсодог, хуули эбдэһэн хүн байһанһаа боложо хэнтнайшье зоболон эдлэхэгүйнь болтогой. 16Гэхэтэй сасуу христиан шажанай түлөө зоболон эдлэбэл, бү эшэгты, тиимэ хубитай байһандаа Бурханиие алдаршуулжа байгты[+].

17Зарга шүүбэриин эхилхэ саг дүтэлөөд байна. Тиихэдэ Бурханай хүнүүд хамагай түрүүн зарга шүүбэридэ орохо. Хэрбээ заргаяа бидэнһээ эхилбэл, Бурханда һүзэглэхэеэ арсаһан хүнүүд ямар хойшолонтой байхань гээшэб[+]?

18«Һайн хүнүүдэй абарагдахань хүшэр байхада,
һүзэггүй, нүгэлтэй зон яахань гээшэб?» – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

19Тиимэһээ Бурханай дура хүсэлөөр зоболон эдлэжэ байһан хүнүүд үнэн сэхэ Бүтээгшэдэ өөһэдыгөө бүрин бүтэн даалгаг лэ, дэмбэрэлтэ хэрэгүүдые бүтээжэ байг лэ[+].

#### 5


Бүлгэмэй хүтэлэгшэдтэ үгтэһэн заабари

1Мүнөө би танай һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] хүтэлэгшэдтэ ханданаб. Би өөрөө бүлгэмэй хүтэлэгшэб, Христоосой зобохыень хараа һэнби, һаядаа элирхэйлэгдэхэ Тэрэнэй алдарые хубаалсахаб[+]. 2Таанадта даалгагдаһан Бурханай[†] һүрэгые адуулжа байгты. Баалалтаар[†] хэжэ байһан мэтэ бэшэ, харин сэдьхэлээрээ энэ хэрэгые бүтээжэ байгты. Олзо олохо зорилготойгоор бэшэ, харин оролдосотойгоор алба хэжэ байгты[+]. 3Таанадта даалгагдаһан хүнүүдые захирха гэжэ бү оролдогты, харин тэдэндээ һайн жэшээ харуулжа байгты[+]. 4Тиигэбэл, таанад эгээн ехэ Адуулагшын ерэхэдэ, һүнэшэгүй алдарай шагналда хүртэхэт[+].

5Залуушуул, таанад баһал бүлгэмэй хүтэлэгшэдэй үгөөр байгты. Бэе бэедээ булта номгон даруугаар хандагты. «Бурхан омог зантай зониие буруушаадаг, харин даруу номгон зондо үршөөлтэйгөөр хандадаг», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 6Тиимэһээ һүр хүсэтэй Бурханай урда даруухан байгты, тиигэбэлтнай, сагай ерэхэдэ, Бурхан таанадые дээшэнь үргэхэл. 7Бүхы бэрхэшээлнүүдээ Бурханда даалгагты, Тэрэ хойноһоотнай хаража байха[+].

8Һэргэлэн байгты, бү һажагты. Танай дайсан болохо шолмос[†] эдихэ зууха хүниие бэдэржэ байһан арсалан мэтэ хүрхиржэ ябана[+]. 9Бата һүзэгтэй зогсогты, шолмосто бү абтагты; бүхы дэлхэйгээр аха дүүнэртнай тиимэл зоболонгуудые дабажа байна гэжэ мэдэгты[+]. 10Зүгөөр танай зоболонгууд һаядаа дууһаха. Иисүүс Христоостой[†] нэгэдүүлэн, мүнхэ алдараараа хубаалсахын тула таанадые дуудаһан, элдэб үршөөлнүүдэй эхин болохо Бурхан таанадые заһаха, бэхижүүлхэ, хүсэ шадалтай болгохо, батадхаха[+]. 11Тэрэ хэтын хэтэдэ захиржа байг лэ. Болтогой![†][*][+]

12Христоосой шударгы һүзэглэгшэ Силуанай туһаламжаар би таанадта энэ богонихон бэшэг бэшээб. Таанадые урмашуулха ба Бурханай буян хэшэгые[†] дамжуулха зорилготойгоор бэшээб. Энэ буян хэшэгые хатуу баримталжа байгты[+].

13Таанадтал адли шэлэгдэжэ абтаһан Вавилоондохи[†] эгэшэтнай, Марк хүбүүмни баһа мэндые хүргэнэ[+]. 14Бэе бэеэ энэрэл хайратайгаар таалан амаршалагты. Христоостой нэгэн хамта та бүхэн энхэ тайбан байхатнай болтогой[+].

### Пётрой 2-дохи хандалга

#### Пётрой 2-дохи хандалга

Пётрой 2-дохи хандалга


Пётрой бэшэһэн хоёрдохи хандалга

[1]

[2]

[3]


#### Пётрой бэшэһэн хоёрдохи хандалга


Пётрой бэшэһэн хоёрдохи хандалга

Пётрой бэшэһэн хоёрдохи хандалга – Шэнэ Хэлсээнэй һүүлшын номуудай нэгэн мүн. Удхаараа тэрэ Иудын хандалгада дүтэрхүү.

Тэрэ үе сагта христиан бүлгэмүүдэй дунда худал номнолшод элирээ. Тэдэ Христоосто этигэдэг зониие нүгэл хэхыень түлхидэг, тухирдаг бэлэй. Дахин дэлхэй дээрэ бусажа мүндэлхэб гэһэн Эзэн Бурханай найдуулгада тэдэ этигэдэггүй һэн. Һүзэг этигэлыень бууруулха юумэндэ, иимэ мэтын зондо этигэхэ хэрэггүй гэжэ Пётр христиан шажантаниие уряална. Христоосто этигэдэг зон саашадаашье Бурханда таатай ажабайдалаа ябуулха ёһотой, Эзэндэ бүхы сэдьхэлээрээ найдаха хэрэгтэй.

Иисүүсэй шаби Пётр император Нерооной үе сагта, Иисүүсэй нүгөө шаби Павелтай ойролсоо сагта (манай ээрын 66-дахи ондо), һүзэгэйнгөө түлөө саазалуулаа. Энээн тушаа эртэ урдын түүхэшэд бэшэнэ.

#### 1


Амаршалга

1Манай Бурхан[†] ба Абарагша[†] болохо Иисүүс Христоосой[†] үршөөһэн үнэн сэдьхэлэй ашаар маанадтал адли һүзэгтэй болоһон хүнүүд, таанадта Иисүүс Христоосой зараса болон элшэн[†] Симон Пётр бэшэнэ[+].

2Манай Бурхан ба Эзэн[†] Иисүүсые мэдэһэнэйтнай ашаар Бурханай үршөөл хайра, амгалан тайбан та бүхэнтэй элбэг дэлбэг байхань болтогой![†][+]


Бурханай хүнүүдые дуудалга, шэлэн абалга

3Бурханай эрхэ мэдэлээр ажамидаржа байхымнай тула Тэрэниие мэдэһэнэймнай ашаар Иисүүсһээ эхитэй Бурханай хүсэн бүхы хэрэгтэй юумые маанадта үгөө. Бурхан алдараараа болон буян хэшэгээрээ[†] хубаалсахын тула бидэниие дуудаа, 4тэдэнэйнгээ ашаар бидэндэ ехэ үнэтэй, агууехэ найдуулга үгөө. Энэ дэлхэйн хүсэлэнгүүдтэй холбоотой үхэлые дабажа, Бурханай ажамидаралаар ажаһуухынтнай тула энэ найдуулга үгтөө[+].

5-7Тиимэһээл таанад дэмбэрэлтэ хэрэгүүдээрээ һүзэгөө бэхижүүлхые бүхы хүсэ шадалаараа оролдогты, дэмбэрэлтэ хэрэгүүдһээ гадна эрдэм ухаантай байхые, эрдэм ухаантай байхаһаа гадна бэеэ бариха аргатай, бэеэ барихаһаа гадна тэсэбэритэй байхые, тэсэбэритэй байхаһаа гадна Бурханда өөрыгөө зорюулан ажамидархые, Бурханда өөрыгөө зорюулан ажамидархаһаа гадна аха дүүнэрэй найрамдалтай, аха дүүнэрэй найрамдалһаа гадна хайра дуратай байхые бүхы хүсэ шадалаараа оролдожо байгты[+][+]. 8Иимэ аша үлзытэй шанарнуудаа бэхижүүлжэ байбалтнай, манай Эзэн Иисүүс Христоосые мэдэрхэдэ тэдэтнай таанадые үрэ дүнгүй, аша туһагүй байлгахагүйл[+]. 9Харин иимэ шанаргүй хүнүүд холо харадаггүй һохорнууд юм: урданайгаа нүгэлнүүдһээ[†] аршалагдаһанаа мартажархидаг[+]. 10Тиимэһээл, аха дүүнэр, Бурханда дуудуулһанаа, шэлэгдэжэ абтаһанаа баталхые һайса оролдогты. Тиигэбэл таанад зүб замһаа хадуурхагүйт[+]. 11Манай Эзэн, Абарагша Иисүүс Христоосой мүнхын хаан орондо орохо бүрин эрхэ таанадта үгтэхэл[+].

12Эдэ бүгэдые мэдээд, үгтэһэн үнэн зүбые хатуу баримталжа байбалтнайшье, би эдые таанадта дахин дахин һануулжа байхаб[+]. 13Амиды ябаха хаһадаа үргэлжэ һануулжа байхань зүб гэжэ бодоноб. 14Ушарынь юуб гэбэл, энэ һүмэеэ[†] орхихо сагни ойртоо гэжэ мэдэнэб, манай Эзэн Иисүүс Христоосшье тиигэжэ намда хэлээ[+]. 15Үхэһэншье хойномни алишье сагта эдэ бүгэдые һанажа байхынтнай тула би бүхы хүсэ шадалаа үгэхэб.

16Манай Эзэн Иисүүс Христоосой ерэхэ тухай хэлэхэдээ, бидэ хэн нэгэнэй зохёоһон үльгэрнүүдые дабтаагүйбди. Бидэ өөһэдөө Тэрэнэй һүр жабхалангые үзэһэн гэршэнэр гээшэбди[+]. 17«Энэ Минии инаг хайрата Хүбүүмни, сэдьхэлэймни урма охин» гэжэ Бурханай Агууехэ Алдарай дуугай һонортонь хүрэхэтэйнь зэргэ Бурхан Эсэгэһээ нэрэ түрэдэ, алдар солодо хүртэхэдэнь, бидэ байлсаа һэмди[+]. 18Тэрээнтэй хамта нангин[†] хада дээрэ байхадаа, тэнгэриһээ бууһан энэ Бурханай дууе бидэ өөһэдөө дуулаа һэмди. 19Тиимэһээ таанад лүндэншэдэй айладхаһан юумэнүүдтэ бүришье ехээр этигэжэ байгты. Үдэр мандаад, үглөөнэй толон зүрхэ сэдьхэлдэтнай бадарха үе саг болотор харанхы газарта аһажа байһан зуладал адли лүндэншэдэй үгэнүүдтэ анхаралаа хандуулбал, таанад зүб юумэ хэхэт[+]. 20Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн лүндэншэдэй үгэнүүдые хүн өөрөө тайлбарилжа шадахагүй гэжэ таанад нэн түрүүн һанажа байгты. 21Юундэб гэхэдэ, нэгэшье лүндэншэ өөрынгөө дура хүсэлөөр уридшалан хэлээгүй, харин Арюун Һүлдөөр хүтэлүүлэгдэн, Бурханай үгэ айладхадаг байгаа[+].

#### 2


Хуурмаг һургагшанар

1Урдань израильшуудай[†] дунда хуурмаг лүндэншэдэй элирдэгтэл адляар таанадай дунда хуурмаг һургагшад байха. Тэдэнэр зүб замһаа хадууруулдаг хуурмаг һургаалнуудые[†] нюусаар асарха, тэдэниие эрхэ сүлөөтэй болгоһон Эзэнһээ[†] арсаха, тиигэжэ тэдэнэр өөһэдтөө түргэн хосорол олохо[+]. 2Олон хүнүүд тэдэнэрэй бузар хэрэгүүдые һажааха, тиигэжэ Үнэн бодото зам муушалха шалтаг тэдэнэр бусад зондо үгэхэ. 3Тэдэ хомхой хуурмаг һургагшад, зохёоһон үльгэрнүүдээ таанадта хөөрөөд, нилээн олзо өөһэдтөө олохо. Гэхэтэй сасуу хэһэн хэрэгүүдэйнь түлөө хэһээлтэ үни гэһээр бэлэн хүлеэжэ байна, тэдэнэй үхэлынь удахагүй[+].

4Эльгээмэлнүүдэйшье нүгэл[†] үйлэдэхэдэ, Бурхан[†] тэдэниие хайрлаагүй, Зарга шүүбэриин Үдэрэй ерэтэр тэдэниие тамада хэтын харанхыда хүлеэд барижа байгаа[+]. 5Бурхан урдын хүнүүдыешье хайрлаагүй, дорой ябадалтай зониие уһан галабаар һүйдхөө. Тиихэдэ Бурханда үнэн зүбөөр хандаха тухай һургадаг Нойе, тэрээнтэй хамта үшөө долоон хүнэй амиие үлээгөө[+]. 6Дорой ябадалтай зониие һэргылэн, Бурхан Содом ба Гоморро[†] хотынхидые гэмнээд, үнэһэ болгон усадхаа[+]. 7Зүгөөр Тэрэ зальхай забхай хүнүүдэй дунда арай шамай тэсэжэ байһан үнэн сэдьхэлтэй Лоодые абараа[+]. 8Тэрэ үнэн сэдьхэлтэн тэдэ зоноор ажамидархадаа, нүгэлтэ үйлэ хэрэгүүдыень харахадаа, дуулахадаа, үдэр бүхэн аргагүй ехээр тулижа байгаа[+]. 9Үнэн сэдьхэлтэй зониие туршалгануудһаа яажа аршалхые, муу муухай ябадал гаргагшадые Зарга шүүбэриин Үдэрэй хэһээлтэ хүрэтэр яажа һахижа байхые Эзэн мэдэхэ гэжэ урда хэлэгдэһэн харуулна[+]. 10Илангаяа энэнь бэеынгээ харата хүсэлэнгүүдэй мэдэлдэ байдаг, Бурханай эрхэ засагые тоодоггүй хүнүүдтэ хабаатай.

Тэдэ убайгүй, һэшхэлгүй хуурмаг һургагшанар огторгойншье хүсэнүүдые доромжолхоёо айдаггүй[+]. 11Эдэ хуурмаг һургагшадта орходоо нилээн хүсэтэй, һүр жабхалантай Эльгээмэлнүүдшье тэдэ огторгойн хүсэнүүдые доромжолдоггүй, Эзэнэй урда тэдэниие зэмэлдэггүй. 12Харин эдэ хүнүүд гансал зүнгөөрөө мэдэдэг, баригдажа алуулхын тула түрэдэг зэрлиг амитадтал адли: ухаагаараа ойлгохо аргагүй юумэнүүдээ хардадаг, тиимэһээ тэдэ зэрлиг амитадтал адли үхэхэ[+]. 13Тэдэнэр хүнүүдтэ хүргэһэн хороо амсана. Үдэр дунда найрлаха, архидаха, һамгадаар орёолдохонь зохистой гэжэ тоолодог. Тиимэһээ таанадтай хамта хоол барихадаа, тэдэнэр өөһэдынгөө худал хуурмаг ябадалаар сэдьхэл ханажа, танай нэрэ түрые унагаадаг, бузарладаг. 14Тэдэнэй нюдэдынь ташаяан хүсэлэнгөөр дүүрэнхэй, тэдэ нүгэл хэжэ бэеэ ханахагүй. Тулгагүй ахир хүнүүдыел зангадаа оруулдаг. Сэдьхэлынь хомхолзожо һуршанхай. Тэдэнэр үхэхэл табилантай юм. 15Тэдэ сэхэ замһаа хадуураад, төөришэбэ; буруу юумэ хэжэ, мүнгэндэ шунашаһан Бэһоорой Балаһаам хүбүүнэй замаар ябаба[+]. 16Гэбэшье Балаһаамай нүгэлынь элирүүлэн шүүмжэлэгдээ: хэлэгүй элжэгэнь хүндэл адли дуугаржа, лүндэншын тэнэг юумэ хэхэ гэжэ байхадань зогсоогоо[+].

17Тэдэ хүнүүд хатаһан булагуудта, шуурганда туугдаһан үүлэнүүдтэл адли дэмы юм: Бурхан тэдэндэ хаб харанхыда газар бэлдээд байна[+]. 18Бардам хооһон үгэнүүдые хэлэн, тэдэнэр буруу замаар ябаһан хүнүүдһээ арай шамай холодоһон хүнүүдые бэеын хурисалай, зальхайралай зангада оруулдаг[+]. 19Өөһэдөө үхэлэй барлагууд байһан мүртөө мэхэдээ оруулһан хүнүүдтэ эрхэ сүлөө амалдаг. Бидэниие ямар юумэн иланаб, бидэ тэрэ юумэнэй барлагууд болонобди[+]. 20Манай Эзэн, Абарагша[†] Иисүүс Христоосые[†] мэдээд, энэ дэлхэйн бузарнуудһаа мултаржа шадаһан аад, һүүлдэнь дахин тэдэ хүсэнүүдтэ баригдажа илагдаһан хүнүүд һүүлэй һүүлдэ түрүүшынхиһээ бүри муу нүхэсэлдэ ороно[+]. 21Үнэн сэдьхэлтэнэй замые мэдээд, өөһэдтэнь даалгагдаһан Бурханай нангин[†] захяа заабариие сахихаяа болинхаар, тэдэ хүнүүдэй тэрэ замые юрэдөө мэдэнгүй байһань холо дээрэ байгаа[+]. 22«Нохой бөөлжэһэндөө бусажа ошодог», «Угаагдаһан гахай һөөргөө шабар шабхайда хүльбэрхэеэ ошодог» гэһэн бодото оньһон үгэнүүд тэдэ хүнүүдэй тушаа хэлэгдэнэ[+].

#### 3


Эзэнэй хоёрдохиёо заларан ерэлгэ

1Хайрата аха дүүнэрни, таанадта хоёрдохиёо бэшэнэб. Түрүүн бэшэһэн юумэнүүдээ һануулан, зосоотнай арюун һанал бодолнуудые түрүүлхэ гэжэ оролдобоб[+]. 2Гэгээн[†] лүндэншэдэй хэлэһэн үгэнүүдые, элшэнэрэйтнай[†] таанадта дамжуулһан Эзэнэй[†] ба Абарагшын захяа заабариие һануулха хүсэлтэй байгааб[+]. 3Нэн түрүүн таанад һүүлшын үдэрнүүдтэ хүсэлэнгүүдэйнгээ мэдэлдэ байдаг хүнүүд ерэхэ гэжэ мэдэхэ ёһотойт. Тэдэнэр таанадые наада барин, 4«Ерэхэб гэжэ үгөө таанадта үгөө бэшэ һэн гү? Тиигээд хаанаб Тэрэтнай? Үбгэ эсэгэнэрнайшье наһа бараа, теэд бүхы юумэн юртэмсэ дэлхэйн бүтээгдэһэнһээ хойшо тэрэл хэбээрээ байнал!» – гэжэ хэлэхэ[+]. 5-6Эртэ урда сагта Бурханай[†] Өөрынгөө үгөөр огторгой бүтээһэниие, уһые хумяад, ба уһа тойруулаад, хуурай газар бии болгоһониие, тэрэ уһанһаа боложо тэрэ үеын газар дэлхэй уһан галабта абтаад һүнөөгдэһэниие тэдэнэр зорюута анхарангүй байна[+][+]. 7Харин мүнөө оршожо байһан огторгой дэлхэй хоёр галда һүнөөлгэхын тула тэрэл Бурханай үгөөр хадагалагдана. Тэдэнэр Бурханиие буруушааһан хүнүүдэй шүүбэрилүүлжэ хосорхо Зарга шүүбэриин үдэрэй ерэтэр хадагалагдажа байха. 8Хайрата аха дүүнэрни, Эзэндэ нэгэ үдэр мянган жэлнүүдтэ адли, тиин мянган жэлнүүд нэгэ үдэртэл адли. Энээниие бү мартаарайгты[+]. 9Эзэн найдуулһан юумэеэ бэелүүлхэеэ яаранагүй гэжэ зарим хүнүүд һанадаг. Үнэндөө болбол Тэрэ маанадай нэгэшье хүнэй хосоронгүй, нүгэлөө[†] мэдэрэн гэмшэхыемнай тэсэбэритэйгээр хүлеэнэ[+].

10Гэхэтэй сасуу Эзэнэй Үдэр хулгайшандал адли һанамсаргүй байхада ерэхэ. Тэрэ Үдэр огторгой шангаар дуугаран үгы болохо, огторгойдо байһан нара, һара, одо мүшэд шатажа һүнэхэ, газар дэлхэй болон дээрэнь оршоһон бүхы юумэнүүд галда шатан усадхагдаха[+]. 11Эдэ бүхы юумэнүүдэй иимэ аргаар һүнэжэ байхада, таанад ямархан хүнүүд байха ёһотойбта? Таанад гэгээн амидаралтай, өөһэдыгөө Бурханда зорюулһан байха ёһотойт,[+] 12огторгойн шатажа һүнэхэ, огторгойдо байһан нара, һара, одо мүшэдэй галда хайлаха Бурханай тэрэ Үдэрые хүлеэжэ, тэрэ үдэрые ойртуулхын тула бүхы шадалаараа оролдохо ёһотойт[+]. 13Тиихэдэ бидэ Бурханай найдуулһан ёһоор ажамидарха шэнэ огторгой ба шэнэ газар дэлхэй хүлеэжэ байнабди[+].

14Тиимэһээ, хайрата аха дүүнэрни, тэрэ Үдэрые хүлеэжэ байхадаа, Бурханай урда ямаршье бузаргүй, арюун сэбэр байхые, Бурхантай энхэ тайбан оршожо байхые оролдыт даа[+]. 15Бидэндэ абарагдаха боломжо үгэн, манай Эзэн аргагүй удаан хүлеэнэ гэжэ бодогты. Тон тиигэжэл хайрата Павел аха Бурханай хайрлаһан ухаанай хүсөөр таанадта бэшээ бэлэй[+]. 16Павел хандалга бүхэндөө энээн тухай хэлэнэ. Тэрэнэй хандалганууд соо ойлгоходо хүшэр юумэнүүд баһа бии, тэрэнииень үндэһэ һууригүй, харанхы мунхаг хүнүүд Нангин Бэшэгэй ондоошье номуудтал адли буруугаар, хазагайруулан тайлбарилдаг. Тиигэжэ тэдэ зон өөһэдтөө үхэл бэдэрнэ[+].

17Хайрата аха дүүнэрни, таанад энээн тухай мэдэн, болгоомжотой байгты, Бурханиие буруушааһан эдэ хүнүүдтэл адли үндэһэ һууригүй зон бү бологты. 18Зүгөөр, манай Эзэн ба Абарагша[†] Иисүүс Христоосые[†] саашадаашье мэдэржэ, үршөөл хайрадань хүртэжэ байгты. Тэрэ мүнөөшье, хэтын хэтэдэшье алдар солотой байһай! Болтогой![†][+]

### Иоаннай 1-дэхи хандалга

#### Иоаннай 1-дэхи хандалга

Иоаннай 1-дэхи хандалга


Иоаннай бэшэһэн нэгэдэхи хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Иоаннай бэшэһэн нэгэдэхи хандалга


Иоаннай бэшэһэн нэгэдэхи хандалга

Иоаннай бэшэһэн хандалганууд удхаараа, бэшэлгын маягаараа тэрэнэй бэшэһэн Һайн Мэдээсэлнүүдтэ адлишуу. Манай ээрын нэгэдэхи зуун жэлэй эсэстэ Иисүүс Христоос болон христиан шажан тушаа худал хуурмаг номнолнууд үргэнөөр дэлгэрээд байгаа. Эдэ хандалганууд эгээл иимэ нүхэсэлдэ бэшэгдээ.

Түрүүшын хандалга соогоо Иоанн христиан шажанай бодото һургаалые тайлбарилна: Бурхан зондо Өөрын хайра дурые элирхэйлэн, хүн боложо түрөөд, маанадай түлөө ами наһаяа үргөө; үнэхөөр христиан һүзэглэгшэд Иисүүстэй нягта холбоотой, хайра дурыень ойлгодог, бусад зонтой хубаалдадаг.

#### 1


Амидаралгын Үгэ

1Бидэ амидаралгын Үгэ[*] тухай иигэжэ мэдээсэнэбди: анханһаа нааша амидаралгын Үгэ оршожо байгаа, бидэ тэрэ Үгэ соносообди, нюдөөрөө хараабди, гараараа хүрэжэ үзөөбди[+]. 2Тэрэ Амидарал бидэндэ харуулагдаа, тэрэ Амидаралые хараабди. Тэрэ Амидаралга тухай гэршэлнэбди. Хэтэ мүнхын тэрэ амидарал Эсэгэтэй хамта байжа, бидэндэ үзүүлэгдээ гээд бидэ таанарта мэдээсэнэбди[+]. 3Бидэнтэй таанарай харилсахын тула хараһан, дуулаһан юумэеэ бидэ таанарта мэдээсэнэбди. Харин бидэнэр Эсэгэ Бурхантай,[†] Тэрэнэй хүбүүн Иисүүс Христоостой[†] харилсанабди[+]. 4Ехэтэ баясахынгаа тула бидэ энээн тухай бэшэнэбди[+].


Бурхан хадаа гэрэл туяа мүн

5Тэрээнһээ дуулаһан мэдээсэлээ бидэ таанарташье дуулганабди: Бурхан хадаа гэрэл туяа мүн, харанхы ямаршье юумэн Бурханда байдаггүй![+] 6«Бидэ Бурхантай харилсанабди», – гэжэ хэлээд, урдынхяараал нүгэлэй[†] харанхы соо һуугаа һаа, бидэ худалаар хэлэһэн болонобди, үнэн зүб бэшээр ажаһууна гээшэбди[+]. 7Хэрбээ Бурхандал адляар гэрэл туяа соо байгаа һаа, хоорондоо бидэ эбтэйбди, тиин Бурханай Хүбүүн[†] Иисүүсэй шуһаниинь маниие ямаршье нүгэл шэбэлһээ арюудхан сэбэрлэнэ[+].

8Нүгэл хилэнсэ хээгүйбди гээ һаа, бидэ өөһэдыгөө мэхэлнэбди. Энэнь манда үнэн зүб юумэн үгы гэһэн удхатай болоно[+]. 9Хэрбээ нүгэл шэбэл хэһэнээ мэдэрээ һаамнай, үнэншэ зүб Бурхан нүгэл шэбэл хэһыемнай хүлисэхэ, бүхы муу юумэнһээ маниие арюудхан сэбэрлэхэ[+]. 10«Бидэ нүгэл хээгүйбди», – гэжэ хэлээ һаа, Бурханиие бидэ худалша мэтээр харуулнабди, тиин Бурханай Үгэ бидэнтэй байнагүй[+].

#### 2


Христоос маниие Хамгаалагша мүн

1Үхибүүдни, саашадаа нүгэл[†] шэбэл хэхэгүйнтнай тула би энээниие бэшэнэб. Хэрбээ хэн нэгэнэй нүгэл хээ һаа, Эсэгэ Бурханай[†] урда маниие Хамгаалагша, үнэн сэдьхэлтэ Иисүүс Христоос[†] бии[+]. 2Бидэнэй хэһэн нүгэлэй, гансашье бидэнэй бэшэ, харин бүхы дэлхэйнхидэй хэһэн нүгэлэйнь түлөө Иисүүс Өөрыгөө үргэл болгоо[+].

3Бурханай захяа заабариие сахидаг болоходоол, Бурханиие бидэ мэдэнэбди гэжэ лаб найдахабди[+]. 4Бурханай захяа заабариие сахидаггүй аад, «Бурханиие би мэдэнэб», – гэжэ хэлэдэг хүн худалша гээшэ, үнэн юумэн тэрэ хүндэ үгы![+] 5Бурханай үгэ дуулагша хүн Бурханда үнэн сэдьхэлһээ дуратай байна. Бурхантай нэгэн хамта байһанаа бидэ иигэжэл мэдэхэ болонобди[+]. 6Бурхантай нэгэн хамта байнаб гэгшэ Иисүүстэл адляар ажаһууха ёһотой.


Шэнэ захяа заабари

7Инаг хайрата нүхэдни, минии бэшэжэ байһан юумэн шэнэ захяа заабари бэшэ, хуушан захяа заабари юм. Энэ захяа заабариие таанар анханһаа хойшо мэдэнэт. Тэрэ хуушан захяа заабари – бидэнэй дуулаһан мэдээсэл гээшэ[+]. 8Гэхэтэй хамта, минии бэшэжэ байһан юумэн шэнэшье захяа заабари мүн. Энэ захяа заабари үнэн зүб юм гэжэ Христоосойшье, таанарайшье ажабайдал харуулна. Нүгэлэй харанхы һүнэн хосорно, ёһотой гэрэл туяа сасаран гэрэлтэнэ![+] 9Би гэрэл туяа соо байнаб гэдэг аад, өөрынгөө аха дүүдэ дурагүй хүн мүнөө болотор нүгэлэй харанхыда байна[+]. 10Аха дүүдээ дуратай хүн гэрэл туяа соо ябана. Тэрэ хүн өөрынгөө аяг зангаар дүтынгөө хүниие нүгэлдэ оруулха ушар шалтагааниинь болохогүй[+]. 11Аха дүүдээ дурагүй хүн нүгэлэй харанхы соо ябана, тэрэ хүн хайшаа тэмтэржэ ябаһанаа мэдэнэгүй, яахадааб гэбэл, тэрэ хүниие нүгэлэй харанхы һохор болгоно.

12Үхибүүдни, би таанадта хандажа бэшэнэб: таанарай хэһэн нүгэл хилэнсэтнай Христоосой алдар нэрын аша туһада хүлисэгдэбэ[+]. 13Эсэгэнэр, би таанадта хандажа бэшэнэб: анханһаа хойшо оршожо байдаг Бурханиие таанар мэдэнэт. Залуушуул, би таанадта хандажа бэшэнэб: таанар шолмосые[†] диилээт[+]. 14Үхибүүд, би таанадта бэшэбэб: таанар Эсэгэ Бурханиие мэдэбэт. Эсэгэнэр, би таанадта бэшэбэб: анханһаа хойшо оршожо байдаг Бурханиие таанар мэдэбэт. Залуушуул, би таанадта бэшэнэб: таанар ехэ хаба шадалтайт, Бурханай Үгэ таанартай байна, тиимэһээ таанар шолмосые диилээт. 15Оршолон юртэмсэдэ бү дурлагты, оршолон юртэмсын юумэндэ бү дурлагты. Оршолон юртэмсэдэ дурлаа һаа, Эсэгэ Бурханда дурагүйт[+]. 16Ушарынь гэбэл, оршолон юртэмсын бүхы юумэнүүд: нүгэл шэбэлые хэхэ шунал, нюдэнэй хүсэл шунал, омог бардам зан Эсэгэ Бурханһаа заяагдаагүй, харин оршолон юртэмсэһөө бии болоо. 17Харин оршолон юртэмсэ энэ дэлхэйдэ һайшаагдадаг бүхы юумэнтэй хамта һүнэн һалаха. Эсэгэ Бурханай дура хүсэлые сахин бэелүүлэгшэл хэтэ мүнхэдөө амиды ябаха[+].


Христоосой дайсан

18Үхибүүд, һүүлшын саг ерэбэ! Христоосой дайсан ерэхэ ёһотой гэжэ таанар дуулаһан байхат. Тиин Христоосой дайсад мүнөө олон болонхой. Иихэдээ һүүлшын саг ерэбэ гэжэ мэдэнэбди[+]. 19Христоосой дайсад маниие орхёод ябаа һэн, тэдэниие манай хүнүүд байгаа гэхын аргагүй. Хэрбээ манай хүнүүд байгаа һаа, тэдэнэр бидэнтэй суг үлэхэ һэн. Теэд бидэниие орхёод ошоһон ушарынь тодоруулбал, тэдэ манай хүнүүд бэшэ һэн[+]. 20Таанарта Арюун Һүлдэ[†] Бурханһаа үгтөө, тиимэһээ таанар бүхы юумэ мэдэнэт[+]. 21Таанар үнэн зүбые мэдэнэгүйт гэжэ би таанадта бэшээгүйб. Үгы даа, таанадта иигэжэ бэшээ һэм: таанар үнэн зүбые мэдэнэт, тиин ямаршье худал юумэн үнэн юумэнһээ тад ондоо байдаг гэжэ бэшээб. 22Худалша гээшэмнай хэн гээшэб? Иисүүсые Бурханай табисуурта Христоос гэжэ тоолодоггүй хүн худалша мүн. Христоосой дайсан хадаа Эсэгэ Бурханай, Тэрэнэй Хүбүүнэй байһые арсагша юм[+]. 23Хүбүүндэнь этигэдэггүй һаа, Эсэгэгүй байна гэһэн удхатай. Хүбүүндэнь этигэдэг хүн Эсэгэтэйнь хамта байна[+]. 24Анха түрүүн юун гэжэ дуулаа һэмта, тэрээндээл этигэжэ байгты! Хэрбээ энээндэ саашадаа этигэжэ байгаа һаа, таанар Хүбүүнтэйнь, Эсэгэтэйнь хамта байхат[+]. 25Христоос бидэндэ мүнхын Амидарал үгэхэб гэжэ найдуулаа! 26Эдэ бүгэдые таанарые мэхэлхэеэ һанагшад тухай бэшэбэб[+]. 27Бурханай таанадта үгэһэн Арюун Һүлдэ сэдьхэлдэтнай байна, тиимэһээ таанарые хэн нэгэнэй һургаһанай хэрэгынь үгы. Арюун Һүлдэ үнэн зүб юумэ хэлэнэ, худал юумэ хэлэнэгүй, тиигэжэ таанарые бүхы юумэндэ һургана. Арюун Һүлдын һургаһан ёһоор таанар Христоостой нэгэн хамта байгты[+].


Бурханай үхибүүд

28Үхибүүд, мүнөө таанар Христоостой нэгэн хамта байгты. Тиигээ һаа, Тэрэнэй бусажа ерэхэдэнь, бидэ айхые мэдэхэгүйбди, эшэхэгүйбди[+]. 29Христоосые үнэн сэдьхэлтэй гэжэ мэдэдэгта, тиимэһээ үнэн сэдьхэлээрнь байдаг хүн Бурханһаа түрэһэн хүн гэжэ таанар баһа мэдэнэт[+].

#### 3

1Хараад үзыт, Эсэгэ Бурхан[†] маанадта ямар ехэ дуратай байгааб! Бидэнэр Бурханай үхибүүд гэжэ нэрлэгдэнэбди. Үнэхөөрөөшье тиимэбди! Газар дэлхэйнхид бидэниие Бурханай үхибүүд гэжэ мэдэнэгүй, юундэб гэбэл, Бурханиие тэдэ мэдэнэгүй бшуу[+]. 2Инаг хайрата аха дүүнэрни, бидэ мүнөө Бурханай үхибүүд гээшэбди, теэд саашадаа ямар болохомнай үшөөл мэдэгдэнэгүй. Христоосой ерэхэдэ, Тэрээндэл адли болохобди гэжэ ойлгонобди, юундэб гэбэл, бидэ Тэрэниие үнэн бодото зандань харахабди[+]. 3Христоосто иимэ этигэл[†] найдабаритай һаа, алишье хүн өөрыгөө арюудхана, ушарынь гэбэл, Христоос арюун сэбэр байгаа[+].

4Нүгэл[†] үйлэдэгшэ хүн бүхэн гэмтэ ябадал гаргана; нүгэл хилэнсэ болбол гэмтэ ябадал мүн. 5Христоос Өөрөө нүгэл хээгүй аад, хүнүүдые хэһэн нүгэлһөөнь сүлөөлхэеэ ерээ гэжэ таанар мэдэнэт[+]. 6Тэрээнтэй нэгэн хамта байгшад нүгэл хэдэггүй. Нүгэл хэгшэд Христоосые хараагүй, мэдэрээгүй[+].

7Үхибүүд аа, хэншье таанарые зүб харгыһаатнай бү хадууруулаг! Үнэн зүб юумэ хэгшэ Христоостол адли үнэн зүб байгты[+]. 8Нүгэл шэбэл хэгшэ шолмосһоо[†] болоно, юундэб гэбэл, шолмос анханһаа хойшо нүгэл хилэнсэ үйлэдэдэг. Тиимэһээ шолмосой үйлэ уршагые үгы хэхын тула Бурханай Хүбүүн[†] ерээ[+]. 9Бурханһаа мүндэлэн гарагша нүгэл хэдэггүй, яахадааб гэхэдэ, Тэрэ Бурханай үршөөһэн шэнэ амидаралай ёһоор ажаһууна. Тэрэ хүн ондоо нүгэл хэхэгүй, ушарынь гэхэдэ, Тэрэ Бурханһаа мүндэлөө[+]. 10Бурханай үхибүүд шолмосой үхибүүд хоёр хоорондоо иимэ илгаатай: үнэн зүб юумэ хэдэггүй хүнүүд, өөрынгөө ахада дурагүй хүнүүд адли – Бурханай бэшэ юм[+].


Бэе бэедээ дуратай байгты

11Бидэ бэе бэедээ дуратай байха ёһотойбди гэһэн мэдээсэл таанар анханһаа хойшо дуулаат[+]. 12Бидэнэр Хаяан шэнги байха ёһогүйбди. Хаяан хадаа шолмосой түрэлэй байжа, дүүгээ алаа. Юундэ тиигээб гэхэдэ, Хаяанай үйлэ хэрэгынь харатай байгаа, харин дүүгэйнь хэрэг үнэн зүб байгаа[+]. 13Аха дүүнэрни, таанарта газар дэлхэйнхид дурагүй байна гэжэ бү гайхагты[+]. 14Үхөөд, амидыраат гэжэ бидэ мэдэнэбди, ушарынь хадаа, аха дүүнэртээ бидэ дуратайбди. Аха дүүнэртээ дурагүй хүнүүд үхэһэн зандаа үлэнэ[+]. 15Аха дүүгээ үзэн ядагша алууршан гээшэ. Харин ямаршье алууршан мүнхын амидаралда хүртэдэггүй гэжэ таанар мэдэнэт[+].

16Өөрынгөө ами наһые бидэнэй түлөө Христоосой үгэһыень дуран гэжэ бидэ ойлгонобди. Тиин бидэшье аха дүүнэрэйнгээ түлөө ами наһаяа үгэхэ ёһотойбди[+]. 17Энэ дэлхэйдэ юумээр дутадаггүй баян һуудаг хүн аад, аханар дүүнэрэйнгээ үгытэй ядуу һуухадань һанаагаа зободоггүй хүн: Бурханда дуратайб гэжэ яагаад хэлэжэ шадаха гээшэб[+]? 18Үхибүүдни, иигэжэ дэмы хооһон ама хэлээрээ дурлаһан хэбэр үзүүлээд бү байя, харин үнэхөөрөө дуратай байһанаа үнэн бодото хэрэгээрээ харуулая![+]


Бурханай урда этигэл зоригтой байха

19-20Үнэн бодото хэрэгтэ хабаатай байһанаа, Бурханай урда этигэл зоригтой байһанаа яажа мэдэхэбибди. Хэрбээ маниие зүрхэ сэдьхэлнай зэмэлээ һаа, Бурхан бидэнэй зүрхэ сэдьхэлһээ ехэ, бүгэдые мэдэгшэ гэжэ бидэ ойлгонобди.

21Инаг хайрата аха дүүнэрни, хэрбээ зүрхэ сэдьхэлнай маниие зэмэлээгүй һаань, Бурханай урда этигэл зоригтой байхабди[+]. 22Тиин бүхы эриһэн юумэеэ Бурханһаа абанабди, юундэб гэбэл, Тэрэнэй захяа заабариие бэелүүлэн сахинабди, Тэрээндэ һайшаагдаха юумэ хэнэбди[+]. 23Бурханай захяа заабаринь иимэ: Бурханай Хүбүүн Иисүүс Христоосто[†] этигэхэ, Иисүүс Христоосой захиһан ёһоор бэе бэедээ дуратай байха[+]. 24Бурханай захяа заабариие сахигшад Тэрээнтэй нэгэн хамта байна, Бурхан тэдэнтэй нэгэн хамта байна. Иигэжэл Бурханай бидэнтэй нэгэн хамта байдагые бидэ мэдэхэ аргатайбди, бидэндэ Бурханай заяаһан Арюун Һүлдын ашаар мэдэхэ аргатайбди[+].

#### 4


Бурханай Һүлдэ, Бурханай дайсанай һүлдэ

1Инаг хайрата аха дүүнэрни, али бүхы һүлдэнүүдтэ бү этигэгты, Бурханһаа[†] эльгээгдэһэн һүлдэнүүд гү гэжэ шалгагты, юундэб гэбэл, худал хуурмаг лүндэншэд газар дэлхэй дээрэ олон болошонхой[+]. 2Бурханай һүлдые иигээд мэдэхэт: Иисүүс Христоос[†] хүн боложо, газарта ерээ гэдэг һүлдэ бүхэн Бурханай Һүлдэ мүн[+]. 3Иисүүсые хүн боложо, газарта ерээгүй гэдэг һүлдэ Бурханай бэшэ, харин Христоосой дайсанай һүлдэ гээшэ. Тиимэ һүлдэ тухай таанар дуулаат, тэрэ һүлдэ газар дэлхэйдэ ерэхэ гэжэ таанар мэдэнэт, тэрэнь дэлхэйдэ ерээд байна[+].

4Үхибүүд, таанар Бурханһаат, тиимэһээ худал хуурмаг лүндэншэдые диилээт, яахадааб гэбэл, таанарай досоо байдаг Бурхан газар дэлхэйдэ байдаг шолмосһоо[†] ехэ юм. 5Тэдэ хуурмаг лүндэншэд газар дэлхэйнхин мүн, юундэб гэбэл, тэдэнэр газар дэлхэйнхинэй хэлээр дуугаралсана, газар дэлхэйнхин тэдэ лүндэншэдэй хэлэһые шагнана[+]. 6Харин бидэнэр Бурханай хүнүүдбди. Тиимэһээ Бурханиие мэдэгшэнь бидэниие шагнана, Бурханай бэшэ хүн шагнанагүй. Иигэжэл бидэ үнэн зүбэй һүлдые худал хуурмагай һүлдэһөө илгаруулан мэдэнэбди[+].


Бурхан гээшэ дуран мүн

7Инаг хайрата аха дүүнэрни, бэе бэедээ дуратай байябди, юундэб гэбэл, хайра дуран Бурханһаа заяагдаһан юм. Али бүхы хайра дуратай зон Бурханһаа түрөө, Бурханиие мэдэнэ[+]. 8Хайра дурагүй хүн Бурханиие мэдэнэгүй, яахадааб гэхэдэ, Бурхан гээшэ дуран мүн. 9Бидэндэ дуратай байдагаа Бурхан иигэжэ харуулаа: Хүбүүгээрнь дамжан бидэнэй мүнхэдөө амиды ябахын тула Бурхан ори ганса Хүбүүгээ газар дэлхэйдэ эльгээгээ[+]. 10Дуран гээшэ иимэ: Бурханда бидэ дурлаагүйбди, Бурхан Өөрөө бидэндэ дурлажа, бидэнэй хэһэн нүгэлэй[†] түлөө үргэл болгон, Өөрынгөө Хүбүүе эльгээгээ[+].

11Инаг хайрата аха дүүнэрни, Бурханай иимэ ехээр манда дурлаһан хадань бидэшье бэе бэедээ дуратай байха ёһотойбди. 12Бурханиие хэншье хэзээшье хараагүй. Теэд бидэнэй бэе бэедээ дуратай байбал, Бурхан бидэнтэй нэгэн хамта байна гээшэ. Бурханай дураниинь бидэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ тон ехэ юм[+]. 13Бурхан бидэнтэй нэгэн хамта байна гү, бидэ Бурхантай нэгэн хамта байна гүбди гэжэ маанадта Бурханай заяаһан Арюун Һүлдөөрнь мэдэнэбди[+]. 14Эсэгэ Бурхан газар дэлхэйе Абарагша[†] болгон, Хүбүүгээ эльгээгээ гэжэ бидэ хараабди, гэршэлэн баталнабди[+]. 15Иисүүс болбол Бурханай Хүбүүн[†] гэжэ мэдэрдэг хүн Бурхантай нэгэн хамта байна, Бурхан тэрэ хүнтэй нэгэн хамта байна[+]. 16Бидэндэ Бурхан дуратай гэжэ мэдээд, бидэ тэрэ дурандань этигэн найданабди.

Бурхан болбол дуран гээшэ. Хайра дуратай хүн Бурхантай нэгэн хамта байдаг, Бурхан тэрэ хүнтэй нэгэн хамта байдаг, Бурхан тэрэ хүнэй досоонь байдаг. 17Энээгээрээ дуран бидэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ тон ехэ байна. Тиимэһээ Зарга шүүбэриин болохо Үдэрые бидэ айнгүйгөөр угтахабди, юундэб гэбэл, энэ дэлхэйдэ бидэнэр Христоостол адляар ажаһуунабди[+]. 18Дуран айхые мэдэдэггүй: ёһотой дуран айлтые зайлуулдаг, яахадааб гэбэл, айха гээшэ хэһээлтэтэй холбоотой, тиигээд хэн айнаб, тэрэ хүн дуранай эрхим шанарые туйлаагүй гээшэ.

19Бидэ Бурханда дуратайбди, юундэб гэбэл, бидэндэ түрүүшээр Бурхан дурлаа. 20«Би Бурханда дуратайб» гэдэг аад, өөрынгөө аха дүүдэ дурагүй хүн худалша гээшэ. Аха дүүгээ хаража байгаад, тэрээндээ дурагүй хүн Бурханиие хараагүй аад, Бурханда дурлахагүй бшуу[+]. 21Бидэндэ Бурхан иимэ захяа заабари үгөө: Бурханда дуратай хүн аха дүүдээшье дуратай байха ёһотой[+].

#### 5


Бурханда этигэдэг хүн оршолонто дэлхэйе диилэнэ

1Иисүүс Бурханай[†] табисуурта мүн гэжэ этигэдэг хүн бүхэниие Бурхан бүрилдүүлээ. Эсэгэ Бурханда дуратай хүн Бурханай үхибүүдтэшье дуратай[+]. 2Бурханай үхибүүдтэ дуратай байһанаа иигэжэ мэдэнэбди: Бурханда дуратай һаа, Тэрэнэй захяа заабарииень сахинабди[+]. 3Бурханай захяа заабариие сахихадаа, Бурханда бидэ дуратай байнабди. Бурханай захяа заабаринь хүшэр хүндэ бэшэ[+]. 4Бурханһаа түрэһэн хүн оршолонто дэлхэйе диилэгшэ юм. Бидэнэй этигэл[†] найдабари болбол илалта мүн. Тэрэ этигэлэйнгээ ашаар бидэ оршолонто дэлхэйе диилэнэбди[+]. 5Иисүүс Бурханай Хүбүүн[†] гэжэ этигэдэг хүн лэ дэлхэйе илагша юм[+].

6Тэрэ бидэндэ уһа шуһан хоёрой ашаар ерээ. Тэрэмнай Иисүүс Христоос[†] мүн. Иисүүс уһанһаа гадна, уһа шуһан хоёртой хамта ерээ. Энээниие Арюун Һүлдэ[†] гэршэлнэ, яахадааб гэбэл, Арюун Һүлдэ үнэн бодото зүйл мүн[+]. 7Тэнгэридэ гурбан гэршэ бии бшуу[*]: 8Газар дээрэ һүлдэ, уһан, шуһан гурбан гэршэлнэ. 9Бидэ хүнэй гэршэлһыел хараадаа абанабди, харин Бурханай гэршэлгэ[†] хүнэй гэршэлгэһээ холо шухала юм. Энэ Бурханай Өөрынь гэршэлгэ мүн: Бурхан Өөрынгөө Хүбүүн тухай гэршэлнэ[+]. 10Бурханай Хүбүүндэ этигэдэг хүнэй зүрхэ сэдьхэлдэнь энэ гэршэлгэнь байна. Харин Бурханда этигэдэггүй хүн Бурханиие худалша мэтэ харуулна, ушарынь гэбэл, Бурханай Өөрынгөө Хүбүүн тухай гэршэлхэдэнь, тэрэ хүн этигээгүй[+]. 11Иимэ гэршэлгэ байгаа: Бурхан бидэндэ хэтэ мүнхын амидарал олгоо. Бурханай Хүбүүн хэтэ мүнхын амидаралай эхин мүн[+]. 12Бурханай Хүбүүнтэй хүндэ мүнхын амидарал үршөөгдэхэ, Бурханай Хүбүүнгүй байһан хүндэ тиимэ амидарал үгтэхэгүй.


Хэтэ мүнхын амидарал

13Таанадта хэтэ мүнхын амидаралай үршөөгдэһые мэдэжэ байхынтнай тула Бурханай Хүбүүнэй алдар нэрэдэ этигэгшэ таанарта хандан, эдэ бүгэдые би бэшэбэб[+]. 14Тиимэһээл Бурханай урда этигэл зоригтой байхабди. Бурханай дура хүсэлөөр бидэнэй юушье эреэ һаа, Бурхан дуулана. Энээндэ бидэ этигэн найданабди[+]. 15Юу эриһыемнай Бурханай дуулажа байһые мэдэжэ байһан туладаа, Бурханһаа эриһэн бүхы юумые бидэ абахабди гэжэ мэдэнэбди.

16Хэрбээ ахань үхэлдэ хүргэдэггүй нүгэл[†] хэнэ гэжэ мэдэжэ, хаража байһан хүн Бурханда мүргэг, тиихэдэнь Бурхан тэрээниие амиды байлгаха. Үхэлдэ хүргэдэггүй нүгэл хэһэн хүн тухай эндэ би хэлэжэ байнаб. Харин үхэлдэ хүргэдэг нүгэл гэжэ бии. Тиимэ нүгэл хэгшэдэй түлөө зальбарха ёһотой гэжэ би эндэ хэлэнэгүйб[+]. 17Үнэн бэшэ алишье үйлэ нүгэл гээшэ, теэд үхэлдэ хүргэдэггүй нүгэл гэжэ бии.

18Бурханһаа түрэһэн хүн бүхэн нүгэл хэгшэгүй гэжэ бидэ мэдэнэбди: Бурханһаа түрэһэн хүниие Бурханай Хүбүүн хаража аршалжа байдаг. Шолмос[†] тэрэ хүндэ муу юумэ хэжэ шадахагүй[+]. 19Бидэ Бурханай үхибүүдбди, бүхы газар дэлхэйнхид шолмосой эрхэ мэдэлдэ байна гэжэ мэдэнэбди[+]. 20Ёһотой Бурханиие бидэнэй танидаг болохын тула маанадта Бурханай Хүбүүн ерэжэ ойлгуулаа гээд бидэ мэдэнэбди. Бидэ Бурхантай нэгэн хамта, Тэрэнэй Иисүүс Христоостой нэгэн хамта байнабди. Иисүүс Христоос хадаа ёһотой Бурхан гээшэ, хэтэ мүнхын амидарал гээшэ[+].

21Үхибүүд, өөһэдыгөө хуурмаг бурхадһаа һэргылжэ ябагты[+].

### Иоаннай 2-дохи хандалга

#### Иоаннай 2-дохи хандалга

Иоаннай 2-дохи хандалга


Иоаннай бэшэһэн хоёрдохи хандалга

[1]


#### Иоаннай бэшэһэн хоёрдохи хандалга


Иоаннай бэшэһэн хоёрдохи хандалга

Энэ хандалга болбол нэгэ христиан бүлгэмдэ болон тэрэнэй гэшүүдтэ зорюулагдана. Зохёолшо өөрыгөө «ахалагша» гээд нэрлэжэ, өөрын нэрэ хүндые, бусад һүзэгтэниие һургаха эрхэеэ онсо тэмдэглэнэ.

Түрүүшын хандалгадаал тон адляар, Иоанн үнэн сэхэ байдал ба хайра дура сахин ажаһуухые идхана. Мүн тэрэ Иисүүс Христоос тухай буруу номнолһоо холо байхые һэргылнэ.

#### 1


Амаршалга

1Һүзэглэгшэ бүлгэмэй ахалагшаһаа – Бурханай[†] шэлэжэ олоһон Хатанда. Танда, танай үхибүүдтэ би үнэхөөрөө дуратайб. Гансашье би бэшэ, мүн үнэн зүб юумые мэдэһэн бүхы хүнүүд таанадта дуратай[+]. 2Юундэб гэбэл, Бурханай үнэн зүбынь бидэнтэй байна. Тэрэ үнэн зүбынь хододоо маанадтай хамта байлсаха. 3Үнэн зүбөөр, бэе бэедээ дуратайгаар ажаһуугша бидэндэ Эсэгэ Бурханай, Тэрэнэй Хүбүүн Иисүүс Христоосой[†] дураниинь, үршөөл хайрань, энхэ тайбан байдалынь үршөөгдэхэ[+].


Бурханай үнэн зүбынь, Тэрэнэй дуран

4Эсэгэ Бурханһаа бидэнэй зааһан заабаряар, үнэн зүбөөр ажаһуугшадые шинии үхибүүдэй дунда олоод, би ехэ баярлааб[+]. 5Бэе бэедээ дуратай байял даа гэжэ одоо би шамайе, хүндэтэ Хатан, гуйнаб. Мүнөө минии бэшэжэ байһан юумэн шэнэ захяа заабари бэшэ. Энэ заабариие бидэ анханһаа хойшо абаабди![+] 6Эсэгэ Бурханай захяа заабаряар бидэнэй һуугаа һаа, тэрэмнайл дуран гээшэ. Энэмнайл анханһаа хойшо таанарай дуулагша захяа заабари мүн, тиин энэ захяа заабариие сахиха ёһотойбди[+].

7Юундэб гэбэл, олон тоото мэхэшэд дэлхэйдэ ерэбэ. Иисүүс Христоосые хүн боложо газарта ерэһые тэдэ мэдэрнэгүй. Тиимэ хүнүүд мэхэшэд, Христоосой дайсад гээшэ[+]. 8Тиимэһээ бэеэ нарин нягтаар абажа ябагты, юунэй түлөө бидэнэй ажаллаһые миин бү хосороогты, теэд ажалайнгаа түлөөһые хүсэд дүүрэнээр абаха гэжэ оролдогты[+]. 9Христоосой һургаалһаа[†] холодон, тэрэ һургаалые дахадаггүй хүн Бурхангүйгөөр ажаһууна. Харин Христоосой һургаалые баримталан сахигша Эсэгэ Бурхантай, Тэрэнэй Хүбүүнтэй нэгэн хамта байна[+]. 10Хэрбээ Христоосой һургаалгүйгөөр танда хэн нэгэнэй ерээ һаа, тэрэ хүниие гэртээ бү оруулагты, тэрээнтэй бү мэндэшэлэлсэгты[+]. 11Тэрээнтэй мэндэшэлэлсэһэн хүн тэрэнэй хорото муухай хэрэгтэ өөрөө хабаадалсаһан болоно.


Түгэсхэл

12Таанарта бэшэхэ гэһэн юумэн намда олон бии. Теэд саарһа, бэхэ хэрэглэжэ бэшэхые хүсэнэгүйб. Би өөрөө ерээд, таанартай хөөрэлдэхэб гэжэ найданаб. Тиихэдэл бидэнэй баяр баясхалан хүсэд дүүрэн болохо[+]. 13Бурханай шэлэжэ олоһон эгэшыншни үхибүүд шамда мэндые хүргэнэ.

### Иоаннай 3-дахи хандалга

#### Иоаннай 3-дахи хандалга

Иоаннай 3-дахи хандалга


Иоаннай бэшэһэн гурбадахи хандалга

[1]


#### Иоаннай бэшэһэн гурбадахи хандалга


Иоаннай бэшэһэн гурбадахи хандалга

Хоёрдохи хандалгадал адли, Иоанн гурбадахи хандалга соогоо өөрыгөө «ахалагша» гээд нэрлэнэ. Тэрэ энэ хандалгые нэгэ христиан бүлэгэй гэшүүн Гай гэгшэдэ зорюулаа. Иоанн тэрэниие хайра дура элирүүлһэнэйнь түлөө магтана, манай мэдэхэгүй Диотрээп гэжэ нэгэ хүнэй хангалтагүй ябадал тушаа дуулган һэргылнэ.

#### 1

1Һүзэглэгшэ бүлгэмэй ахалагшаһаа – инаг дуратай Гайда! Би шамда үнэн сэдьхэлһээ дуратайб[+]. 2Минии инаг хайрата дүү, шинии сэдьхэл һанаанай сэбэр һайхан байдагтал адляар, шинии ажабайдал баһал һайн байһай. Шинии бэе хододоо элүүр мэндэ байһай. Эдэ бүгэдын түлөө Бурханда[†] мүргэнэб. 3Бодото зүб хэрэгтэ ши үнэн сэхэ зандаа байнаш гэжэ дуулахадаа, би ехэ баярлааб. Энэ һониниие намда ерэһэн аха дүүнэр дуулгаа. 4Минии үхибүүд бодото зүб хэрэгтэ үнэн сэхэ зандаа гэжэ дуулахадаа, энээнһээ бүри ехэ баяр баясхалан намда байдаггүй[+].


Гай гэгшые магталга

5Инаг хайрата дүүмни, аха дүүнэрэйнгээ түлөө, харгы замда ябагшадай түлөө шинии бүтээдэг али бүхы ажал хэрэгшни шинии үнэн сэхэ байдагые батална[+]. 6Шинии дуратай байһые аха дүүнэршни һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] урда гэршэлээ. Бурханай зохидшоомо харгы замаа тэдэ аяншадайнгаа үргэлжэлүүлхэдэ туһалыш даа. 7Тэдэ хүнүүд Христоосой алдар нэрын лэ түлөө харгы замда ябаа, бусад арадуудһаа тэдэ туһаламжа абангүй гараа. 8Үнэн бодото ябадалай түлөө хамта ажаллахынь тула тиимэ хүнүүдые һайшаан дэмжэхэ ёһотойбди[+].


Иоанн Диотрээпые буруушаана, Дэмээтрые һайшаана

9Һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ тобшо тэды бэшэг бэшээб, теэд ноёрхохо дуратай Диотрээп маниие тооногүй. 10Хэрбэеэ ерэхэ аргатай болоо һаа, тэрэнэй хэдэг бузар муухай үйлэ хэрэгые, бидэн тухай тэрэнэй тараадаг шал худал хардалгануудые би тэрээндэ һануулхаб. Тиин Диотрээп энээгээр һанаагаа ханаагүй: аха дүүнэрыемнай өөрөө тэрэ угтажа абанагүй, бусадайшье угтажа абаха гэхэдэнь, һаалта хэнэ. Хэтэрхэдээ, аха дүүнэрыемнай һүзэгтэнэй бүлгэмһөө үлдэжэ гаргана.

11Инаг хайрата дүүмни, муу юумэ хэгшэдые бү дахаарай, һайн юумэ хэгшэдые һажаажа ябаарай. Һайн юумэ хэгшэд Бурханай хүнүүд гээшэ. Харин муу юумэ хэгшэд Бурханиие хараа үзөөгүй юм[+]. 12Дэмээтрэ тухай бултадаа имагтал һайн юумэ хэлэнэ. Үнэн зүб ушар энээниие мүн лэ гэршэлнэ. Бидэшье баһа тиигэжэл хэлэнэбди, бидэнэй хэлэһэн гэршэ үгэнүүд үнэн зүб байдаг гэжэ ши мэдэнэш[+].


Түгэсхэл

13Шамда бэшэхэ гэһэн юумэн намда олон бии, теэд бэхэ, гуурһа хэрэглэжэ бэшэхые хүсэнэгүйб[+]. 14Һаядаа шамтай нюур нюураараа уулзахабди гэжэ найданаб, тиихэдээ хөөрэлдэхэбди. 15Энхэ амгалан байгаарай. Нүхэдшни шамда амар мэндые хүргэнэ. Шишье хажуудахи нүхэдөө нэрэ нэрээрнь дурдажа, маанадһаа мэндые хүргөөрэй.

### Иудын хандалга

#### Иудын хандалга

Иудын хандалга


Иудын бэшэһэн хандалга

[1]


#### Иудын бэшэһэн хандалга


Иудын бэшэһэн хандалга

Иуда гэжэ нэрэ тэрэ үе сагта ехэ дэлгэрэнхэй бэлэй. Энэ хандалгын зохёолшо Иерусалимдахи христиан нэгэ бүлэгэй хүтэлбэрилэгшэ Яковай бага дүү байһан гэжэ таамагламаар. Тэдэ хоюулаа Иисүүс Христоосой дүтын түрэлнүүд һэн.

Иуда энэ хандалга соо Христоосой һургаал хазагайруулдаг, нүгэл үйлэдэдэг хуурмаг номнолшодһоо христиан бүлгэмүүдые һэргылнэ. Иуда христиан һүзэглэгшэдые Эзэндэ үнэн сэхэ зандаа үлэхыень, бэеэ зүбөөр абажа ябахыень уряална.

Иудын бэшэһэн хандалга хадаа Пётрой бэшэһэн хандалгада угаа адлирхуу. Хэниинь хандалгаяа түрүүн бэшээб гэжэ ойлгохын аргагүй. Хандалгануудаа бэшэхэдээ, эдэ хоёр зохёолшод нэгэ эхэ бэшэгые хэрэглэһэн байжа магадгүй.

Һонирхолтойнь, Библиин бүридэлгэдэ ороогүй, гэбэшье тэрэ үеын еврейнүүдэй дунда мэдээжэ ба хүндэтэй номуудые (апокрифуудые) Иуда Пётртол адли дурдана.

#### 1


Амаршалга

1Эсэгэ Бурханай[†] хайра дурада хүртэһэн, Иисүүс Христоосой[†] харьяалда байһан Бурханай дуудаһан хүнүүд аа, таанадые Иисүүс Христоосой зараса, Яковай дүү Иуда[†] амаршална[+]. 2Үршөөл хайра, энхэ тайбан ба хайра дуран таанадай дунда оршожо байг лэ![+]


Хуурмаг һургагшадһаа һэргылнэ

3Хүндэтэ аха дүүнэрни, бидэ бүгэдын абарагдаха тухай би бэшэхэ һанаатай байгааб. Тиихэ зуураа Бурханай зондо нэгэтэ, гэхэдэ хэтын хэтэдэ үгтэһэн һүзэгэй түлөө таанад тэмсэхэ ёһотойт гэжэ уряалан бэшэхэ хэрэгтэй гэжэ тоолоноб[+]. 4Өөһэдынгөө харата хэрэгүүдые сагааруулха зорилготойгоор Бурханаймнай буян хэшэг[†] тухай һургаалые[†] хазагайруулдаг, буруу болгодог, манай Захирагша болон Эзэн[†] Иисүүс Христоосые буруушаадаг һүзэг шүтөөнгүй зарим хүнүүд бидэнэй дунда шургажа ороо. Тэдэ зон хэһээлтэдэ орохо гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо эртэ урдын сагһаа хойшо бэшээтэй байдаг[+].

5Эзэнэй Өөрынгөө арадые Египедһээ гаргажа абарһан тухайнь, тиигээд Тэрээндэ һүзэглэдэггүй зониие үгы хэһэн тухайнь һанагты[+]. 6Эрхэ түрэеэ алдаад, байраяа орхиһон эльгээмэлнүүдые Бурхан харанхыда хэтын хэтэдэ гэнжээр хүлиһэн тухайнь һанагты. Тэдэ Эльгээмэлнүүд агууехэ үдэр зарга шүүбэридэ оротороо тэндэ байха[+]. 7Тэдээндэл адли зальхай ябадалтай Содом, Гоморро хотынхидой, хажуудахи хотонуудайнь зоной залиршагүй хэтын галда шатан, аймшагтай саазада хүртэһэн тухай һанагты. Таанадай эдэ бүхэниие мэдэжэ байһаншье һаа, би һануулжа хэлээб[+].

8Тэдэнэй хэһээлтэ хүн бүхэндэ һэргылэмжэ болоно. Тэдэ зондол адли өөһэдынгөө үзэгдэлнүүдые[†] баримталан, хуурмаг һургагшад бэеэ бузарлуулна, засаг буруушаана, огторгойн хүсэнүүдые муушална[+]. 9Гэхэтэй сасуу Михаээл гэдэг ахалагша Эльгээмэлшье Моисейн[†] бэе тухай шолмостой[†] арсалдахадаа, хорото үгөөр тэрэниие зэмэлжэ шадаагүй, тэрэ гансал: «Эзэн шамайе хориг лэ!» – гэжэ хэлээ[+]. 10Харин тэдэ хуурмаг һургагшад ойлгохогүй юумэнүүдээ хорото үгэнүүдээр хараажа, хэлэгүй малдал мэтэ зүнгөөрөө мэдэдэг юумэнүүдээрээ өөһэдыгөө хосорооно[+]. 11Тэдэнэр Хаяанай замаар ябана, Балаһаамда адли алта мүнгэндэ шунан, зониие буруудхана, Коорахта адли зүрюу зан гаргаад, хосорно. Тэдэнэр гай зоболон амсахал[+]. 12Тэдэ зон бузарта адли. Таанарай аха дүүнэрээрээ хамта хоол барихада, тэдэнэр өөһэд тухайгаал бодон, эшэхэ нюургүйгөөр гүзээгээ дүүргэн, таанадые бузарладаг. Тэдэнэр һалхинда туугдаһан бороогүй үүлэнүүд юм. Тэдэнэр үндэһэтэйгөө абтажа хаягдаһан, голоороо хаташаһан, намартаашье үрэжэлгүй модод юм[+]. 13Тэдэнэй бузар хэрэгүүд дошхон далайн долгиной хөөһэн мэтэ эли. Тэдэ мүнхын харанхыда байха табилантай, төөриһэн одод мэтэ[+]. 14Тэдэнэр тухай Адаамай долоодохи үеын үри һадаһан болохо Эноох иигэжэ уридшалан айладаа: «Тоогүй олон гэгээнүүдтэйгээ хамта Эзэн ерэнэ[+]. 15Бүхы хүнүүдые шүүхэеэ, харата хэрэгүүдэйнь түлөө, Өөрыень буруушаажа хэлэһэн зүрюу үгэнүүдэйнь түлөө Бурханда һүзэглэдэггүй нүгэлтэниие[†] шүүмжэлэн элирүүлхэеэ ерэнэ». 16Тэдэнэр бүхы юумэндэ дурагүйсэһэн гэмэрэлдэгшэд, тэдэнэр ташаяангы хүсэлэнгүүдээ дахажа ажамидардаг, ёһорхуу омог үгэнүүдээр өөһэдыгөө магтадаг, алта мүнгэндэ шуналтайгаар билдагуушалдаг[+].


Нүхэдөө һэргылнэ, захяа үгэнэ

17Хүндэтэ аха дүүнэрни, манай Эзэн Иисүүс Христоосой элшэнэрэй[†] уридшалан хэлэһые һанажа ябагты[+]. 18Һүүлэй үедэ харатай хүсэлэнгүүдээ хангадаг, таанадые наада баридаг хүнүүд бии болохо гэжэ тэдэнэр таанадта хэлэдэг һэн. 19Тиимэ зонһоо боложо хүнүүд эбээ таһалдаг, тэдэ зон бэеынгээ хүсэлэнгүүдтэ хүтэлүүлэн, Арюун Һүлдэгүй[†] ажамидардаг[+]. 20-21Харин таанад, хүндэтэ аха дүүнэрни, Эзэн Иисүүс Христоосой хизааргүй үршөөлөөрөө таанадта мүнхын амидарал үгэхыень хүлеэжэ байхадаа, өөһэдыгөө нангин һүзэг дээрэ һуурижуулан ургуулжа байгты. Арюун Һүлдын урмашуулгаар зальбаржа, Бурханда дуратай байгты[+][+]. 22Хэлбэлзэһэн зониие үршөөхые хэшээгты. 23Хүнүүдые хэһээлтын галһаа аршалжа байгты. Бусад зониие үршөөжэ хайрлагты, тиибэшье тэдэнһээ болгоомжолжо, нүгэлөөр бузарлуулагдаһан хубсаһанһаань жэрхэжэ байгты[+].


Баяр хүргэжэ зальбарна

24Таанадые нүгэлдэ унахаһаатнай аршалжа, Өөрынгөө Алдарай урда тээ хирэгүй сэбэр, баяртай байлгажа шадаха,[+] 25Эзэн Иисүүс Христоосоор дамжан бидэниие абарһан ори ганса Бурханда анханһаа эхилээд, мүнөө саг болотор хэтын хэтэдэ алдар соло, һүр жабхалан, хаан түрэ,[†] эрхэ засаг байһай! Болтогой![†]

### Римэйхиндэ

#### Римэйхиндэ

Римэйхиндэ


Павелай Римэйхиндэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Павелай Римэйхиндэ бэшэһэн хандалга


Павелай Римэйхиндэ бэшэһэн хандалга

Энэ хандалгын, мүн бусадшье Шэнэ Хэлсээндэ ороһон олон хандалгануудай зохёолшонь еврей яһанай болбосоролтой фарисей, Павел гэжэ нэрэтэй хүн мүн. Амидырһан Христоосой Өөрэйнь тэрээндэ үзэгдэһэнэй хойно тэрэ христиан һүзэгтэй болоо.

Павелэй энэ хандалга бэшэхэ үедэ христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэм Римдэ эмхидхэгдэһээр хэдэн жэл боложо байгаа. Тэрэ өөрөө Римдэ урдань ошожо байгаагүй, гэбэшье һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй зарим гэшүүдтэйнь танил һэн. Павел хандалгаяа Фива гэжэ нэрэтэй һүзэглэгшэ эхэнэрээр Рим дамжуулаа. Энэ хандалгын эхинэй хубиинь гол сэдэб (1-11-дэхи бүлэгүүд): хүн түрэлхитэнэй нүгэл шэбэлэйнь түлөө дээрэнь бууха ёһотой хэһээлтэһээ Иисүүсэй үхэлэй ашаар яажа Бурхан хүнүүдые абарнаб гэһэн Һайн Мэдээсэл болоно. Иисүүс Христоос тухай Мэдээсэлдэ этигэхэдэнь Бурхан хүнэй нүгэлые сагааруулна, Өөртэйгөө эблэрүүлнэ, үхибүүн болгон үргэжэ абана, Арюун Һүлдэеэ хайрлана. Моисейн Хуули эдэ ашатай зүйлнүүдые үгэхэ аргагүй, ушарынь гэбэл, хүн бүхэн энэ хуулида харша нүгэлтэ ябадал үйлэдөө. Иудейнүүд өөрын уг гарбалда, мүн Хуулида найдаха аргагүй болоо. Гансал Христоосто һүзэгтэй болоһониинь алишье хүниие Бурханай урда арюун сэбэр болгоно.

Хандалгын хоёрдохи хуби соо (12:1–15:13) Павел уншагшадтаа христиан шажантан бэе бэедээ хайра дуратай, хүндэтхэл үзүүлэн ажамидарха ёһотой байһан тухайнь һануулна. Түгэсхэлдэнь (15:14–16:27) Павел һаядаа Рим ошохо һанаатай байһан тухайгаа бэшэнэ, һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй гэшүүдтэ мэндые дамжуулна.

#### 1


Павелай амаршалга

1-2Бурханай[†] хайра дурада хүртэһэн, Тэрэнэй нангин[†] арадынь байхаар дуудуулагдаһан Римэй бүгэдэ зон, таанадта Иисүүс Христоосой[†] зараса, элшэнгээр[†] һунгагдаһан Павел бэшэнэ. Манай Эсэгэ Бурхан ба Эзэн[†] Иисүүс Христоос таанадта хайраяа болон амгалан тайбаниие үршөөг лэ![+]

3-7Бурхан Һайн Мэдээсэл[†] номнохыемни намайе шэлэжэ абаа. Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэнэй ёһоор Бурхан тэрэ Һайн Мэдээсэлые урдань лүндэншэдөөрөө дамжуулан амалаа. Тэрэ Мэдээсэлынь Бурханай Хүбүүн,[†] манай Эзэн Иисүүс Христоос тухай. Иисүүс хүнэй бэе бэелхэдээ Давидай үри һадаһан[†] боложо түрөө. Харин Тэрэнэй һүр хүсэтэй Бурханай Хүбүүн байһыень, үхөөд амидырхадань Арюун Һүлдэ[†] харуулаа. Бүхы яһатаниие, тиихэдэ Иисүүс Христоосой дуудаһан таанадые һүзэгтэй, мэдэлдэ оросотой болгохын тула Бурхан Хүбүүгээрээ дамжан, Тэрэнэй аша туһада намайе элшэн болгон үршөөгөө[+][+][+].

8Бүхы газар дэлхэйнхидэй танай этигэл[†] һүзэг тухай дуулажа байһандань би Иисүүс Христоосоор дамжуулан та бүхэнэй түлөө нэн түрүүн Бурханда баяр баясхалан хүргэнэб[+]. 9-10Зальбарха бүхэндөө таанад тухай дурдажа, таанадтай хэзээшьеб уулзуулхыень гуйдаг байһыемни Бурхан мэдэхэ. Би Хүбүүн тухайнь Һайн Мэдээсэл номнон, үнэн зүрхэнһөө Тэрээндэ алба хэнэб[+][+]. 11Би таанадтай уулзажа, Бурханай Һүлдын үршөөһэн аша буянгаар хубаалсахаяа аргагүй ехээр хүсэжэ байнаб. Тиигэбэл һүзэгтнай бэхижэхэ байгаа. 12Этигэл һүзэгөөрөө бидэ бэе бэеэ урмашуулха байгаалди.

13Аха дүүнэр, таанадта ошохо гэжэ минии оло дахин түлэблэһые мэдэжэ байха ёһотойт. Гэхэдэ, нэгэл юумэн намда ходо һаалта ушаруулдаг һэн. Бусад арадуудай дунда хүнүүдые Христоосто хандуулдагтайгаал адляар таанадайшье дунда үрэ дүнтэйгөөр ажаллахаяа хүсөөб[+]. 14-15Хүнүүд хүмүүжүүлэгдэһэн гү, али хүмүүжүүлэгдээгүй гү, эрдэм ухаантай гү, али ном болбосоролгүй байна гү, илгаагүй юм. Би хүн бүхэндэ Һайн Мэдээсэлые номнохо ёһотой хүм. Тиимэл ушарһаа би Римдэ һууһан таанадташье ошожо номнохые аргагүй ехээр хүсэнэб[+].


Һайн Мэдээсэлэй һүр хүсэн

16Һайн Мэдээсэл тухай номнохоёо би эшэнэгүйб. Ушарынь юуб гэхэдэ, тэрэ һүзэглэһэн хүн бүхэниие, нэн түрүүн еврейнүүдые,[†] тиихэдэ баһал бусад арадуудые абарха Бурханай һүр хүсэн юм[+]. 17Гансал һүзэгэй ашаар хүнүүдые Бурханай үнэн сэдьхэлтэн болгодогынь Һайн Мэдээсэл соо элеэр харуулагдана. «Үнэн сэдьхэлтэн һүзэгэйнгөөл ашаар амидарха», – гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй[+].


Хүн түрэлхитэн гэмтэй

18Нүгэлтэ[†] болон бузар муухай юумэнүүдые үйлэдэжэ, үнэн зүбые даража байһан хүнүүдтэ ехэ уур сухалтай байһанаа Бурхан тэнгэриһээ харуулна[+]. 19Бурхан тухай мэдэжэ болохо бүхы юумэнүүдые тэдэ зон мэдэнэ, юундэб гэхэдэ, бултандань Бурхан Өөрыгөө элирүүлэн харуулаа[+]. 20Бурханай харагдадаггүй мүнхэ һүр хүсэн болон Бурханай мүн шанарынь газар дэлхэйн бүтээгдэхэһээ эхилэн Тэрэнэй бүхы бүтээһэн юумэнүүдые хаража үзэһэнэй ашаар эли ойлгогдоно. Тиимэһээл үнөөхи зондо өөһэдыгөө хамгаалха юумэн байхагүй[+]. 21Тэдэнэр Бурханиие мэдэһэншье һаа, Бурханда алдар соло дуудаагүй, баяр баясхаланшье хүргөөгүй. Тэдэнэй һанал бодолынь удхагүй хооһон боложо, тэнэг зүрхэ сэдьхэлынь харанхыда хушагдаба[+]. 22Тэдэнэр өөһэд тухайгаа ухаантайбди гэнэ, үнэн дээрээ тэдэнэр үбэштэй тэнэгүүд юм[+]. 23Тэдэнэр алдарта, мүнхэ Бурханда һүгэдэхын орондо һүнэн һалаха хүнүүдтэ гү, али шубуудта, амитадта, мүлхигшэдтэ адли онгонуудта[†] шүтэнэ[+].

24Тиимэһээ Бурхан тэдэ зониие өөһэдэйнь замаар ябуулаа. Тэдэнэр хэхэ дуратай юумэеэ хээ, бузар муухай һанал бодолнуудынь эшэхээр юумэнүүдые хүүлэн, бэеыень бузарлуулжа байгаа[+]. 25Тэдэнэр Бурхан тухай үнэн зүбые худал хуурмагаар һэлгээ, тиигээд хэтын хэтэдэ магтаал солотой байха Бүтээгшэ Бурханда шүтэхын орондо Бурханай бүтээһэн юумэнүүдтэ шүтэнэ[+].

26Тиигэхэдэнь өөһэдынгөө хүсэлэнгүүдые дахан ажамидархадань Бурхан тэдэндэ һаалта хээгүй. Тэдэнэй эхэнэрнүүдыньшье дэлхэйн жама ёһоор хурисалда орохоёо болёод, юрэ бусын аргаар хурисалда ородог болобо[+]. 27Эрэшүүлшье тон тиигэжэл ябадаг болоо. Тэдэнэр эхэнэрнүүдтэй унтахаяа болёод, эрэ хүнтэй унтахые аргагүй ехээр хүсэдэг болоо. Тиигэжэ эрэшүүл бэе бэетэйгээ жэрхэдэһэтэй юумэ худхана, тиигээд һүүлэй һүүлдэ буруу ябадалнуудайнгаа түлөө хэһээлтэдэ хүртэнэ[+]. 28Тэдэ зоной Бурхан тухай бодожо байхаяа арсаһан хадань тэдэнэй тэнэг хооһон ухаан бодолойнгоо хүсэлэнгөөр ябахадань Бурхан һаалта хээгүй. Тиимэһээл тэдэ зон хэхэ ёһогүй юумэнүүдые хэнэ. 29Тиимэһээл тэдэнэр нүгэл шэбэлдэ унаһан, зальхай забхай ябадалтай, алта мүнгэндэ шунаһан, хара һанаатай зон. Тэдэнэр атаархадаг, аладаг, хэрүүл ама гаргадаг, худалаар хэлэдэг, харата ааша гаргадаг, хүниие хардадаг, 30хоблодог, Бурханда дурагүй байдаг, хүниие доромжолдог, өөрөөрөө омогорходог, һайрхадаг, муу муухай юумые ходо һанаашалжа байдаг, аба эжынгээ үгэ дууладаггүй. 31Тэдэнэр тэнэг хооһон, хэлэһэн үгэдөө хүрэдэггүй, хүниие үршөөхэ, хайрлаха гэжэ мэдэдэггүй[+]. 32Тиимэ юумэ үйлэдэжэ байһан хүн бүхэн үхэлдэ хүртэхэ табилантай гэжэ Бурханай хэлэһые мэдэжэ байһаншье һаа, тэдэнэр нүгэлтэ юумэ хэжэл байдаг, үшөө тиихэдэ бусад зониие тиимэ юумэ үйлэдүүлхэдэ түлхидэг[+].

#### 2


Бурханай зарга шүүбэри

1Заримантнай буруу юумэ хэжэ байһан зониие шүүбэрилдэг. Зүгөөр тиигэжэ байһандатнай таанадта ямаршье хүлисэл байхагүй. Бусад зониие зэмэлхэдээ, таанад өөһэдыгөө зэмэлнэт, ушарынь юуб гэхэдэ, таанад үнөөхил зонтойгоо адли буруу юумэ хэһэн гэмтэй болонот[+]. 2Тиимэ мэтын юумэнүүдые үйлэдэжэ байһан хүнүүдые гэмнэн шүүбэрилжэ байһан Бурхан[†] үнэн зүб юм гэжэ бидэ мэдэнэбди. 3Гэмнэжэ байһан хүнүүдтэйгээл тон адли юумэ үйлэдэжэ байхадаа, таанад Бурханай хэһээлтэдэ хүртэхэгүйбди гэжэ үнэхөөрөө һанана гүт? 4Али таанад Бурханай агууехэ үршөөл хайра, хүлисэл, тэсэбэри тооногүй аалта? Таанадые Өөртөө хандуулхын тула Бурхан танда үршөөл хайратай байна гэжэ мэдэнэгүй аалта[+]? 5Харин таанад зүрюутэжэ, Бурханда хандахаяа арсанат. Тиигэжэ Тэрэнэй уур сухалаа элирүүлхэ, газар дэлхэйнхидые гэмнэн шүүбэрилхэ үдэр хүрэтэр таанад өөһэдтөө бүрил муу хэһээлтэ бэлдэжэ байнат[+]. 6Бурхан хүн бүхэнииемнай хэһэн хэрэгүүдээрнь шиидхэхэ юм[+]. 7Һайн һайхан хэрэгүүдые бүтээжэ ябадаг, алдар соло, нэрэ түрэ, һүнэшэгүй ажамидарал бэдэржэ байдаг зондо Бурхан мүнхын амидарал үршөөхэ. 8Харин өөһэд тухайгаал бододог, үнэн зүбые буруушаадаг, тиихэдэ буруу хэрэг үйлэдэхэ дуратай зондо Бурхан уур сухалаа, хоро шараяа харуулха. 9Харата бузар юумэ үйлэдэжэ байһан хүн бүхэндэ, нэн түрүүн еврей хүндэ, баһа ондоошье яһатанай хүндэ зоболон ба бэрхэшээл тудаха[+]. 10Харин һайн һайхан юумэ бүтээжэ байһан хүн бүхэндэ, нэн түрүүн еврей хүндэ, баһа ондоошье яһатанай хүндэ Бурхан алдар соло, нэрэ түрэ, амгалан байдал үршөөхэ[+]. 11Бурхан яһа илгадаггүй![+]

12Бусад арадуудта Моисейн[†] Хуули байгаагүй. Тэдэнэр Хуулигүйгөөр нүгэл шэбэл хээ, тиимэһээ Хуулигүйгөөр хосорхо. Еврейнүүд[†] Хуулитай байгаа. Тэдэнэр Хуули мэдэжэ байгаад, нүгэл[†] шэбэлээ хээ, тиин Хуулиин ёһоор гэмнүүлэн шүүлгэхэ[+]. 13Хуули юрэ шагнажа байһан хүнүүд бэшэ, харин тэрэниие сахижа байһан хүнүүд Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байха[+]. 14Бусад арадуудай зарим хүнүүд Хуулигүй байһаншье һаа, Хуулиин заабаринуудые зүнгөөрөө мэдэн сахижа байдаг. Тиимэһээ тэдэнэр Хуулигүй байһаншье һаа, сэдьхэл дотороо хуулитай байһанаа харуулна. 15Тэдэнэр өөрынгөө үйлэ хэрэгүүдээр Хуулиин эрилтэнүүдэй зүрхэ сэдьхэлдэнь бэшээтэй байһые харуулна. Тэдэнэй һэшхэлшье тэрэ ушар гэршэлнэ: заримдаа һанал бодолнуудынь тэдэниие зэмэлнэ, заримдаа хамгаална[+]. 16Тон энээндэл адляар номноһон Һайн Мэдээсэлэймни[†] ёһоор тэрэ Үдэр Иисүүс Христоосой[†] ашаар бүхы хүнүүдэй нюуса бодолгонуудыень Бурхан гэмнэн шүүхэ.


Еврейнүүд болон Хуули

17Заримантнай өөһэдыгөө еврейби гэжэ нэрлэнэ, Хуулида найдана, Бурханаар бахархана[+]. 18Өөһэдыгөө яажа абажа ябабалтнай Бурхан һайшаахаб гэжэ мэдэнэт, Хуули шудалан, үнэн зүбые илгадаг болобот. 19Һохор хүнүүдэй хүтэлэгшэдынь, харанхыда ябагшадай гэрэл туяань гээшэбди гэжэ өөһэд тухайгаа бата этигэлтэй[†] байнат[+]. 20Хуули соо эрдэм ухаанай ба үнэн зүйлэй байхада таанад тэнэг зондо заабарилха, залуушуулые һургаха аргатайбди гэжэ бодонот. 21Бусадые һургадаг аад лэ, юундэ өөһэдөө һуранагүйбта? Хулгай хэжэ болохогүй гэжэ номножо байгаад, өөһэдөө хулгай хэнгүй байдаг аалта[+]? 22Гэрлэхэдээ, нүхэртөө үнэн сэхэ байха хэрэгтэй гэжэ хүнүүдтэ хэлээд, өөһэдөө үнэн сэхэ байдаг аалта? Таанад онгонуудые[†] үзэжэ яданат, үшөө тиихэдэ һүмэнүүдые[†] тононот[+]. 23Таанад Хуулитай байһандаа бахарханат, гэхэтэй сасуу Хуули сахингүй, Бурханай нэрэ гутаанат. 24«Еврей таанадһаа боложо бусад арадууд Бурханиие муудхана», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+].

25Бэлгээ отолуулһан ушарта Хуули сахижа байбалтнай, тэрэ отолуулга танда аша туһатай юм. Хэрбээ Хуули сахидаггүй байбал, отолуулаагүй зонһоо таанад юугээрээшье дээрэ бэшэт[+]. 26Хэрбээ отолуулаагүй хүнэй Хуулиин тогтоолнуудые сахижа байгаа һаа, Бурхан тэрэниие отолуулһантай адляар бодохо бэшэ аал[+]? 27Тиимэһээ хэзээшье отолуулаагүй Хуули сахидаг хүн бүхэн еврейнүүдые гэмнэхэ бэшэ аал? Таанад отолуулһан байнат, Хуулитай байнат, гэхэдэ таанад тэрэ Хуули сахинагүйт[+]. 28Гадна талаһаа еврейдэл адляар ажамидарһантнай, отолуулһан байдалтнай таанадые жэнхэни еврейнүүд болгоногүй[+]. 29Жэнхэни еврей болбол гансал махабад бэеэ отолуулһан бэшэ, харин зүрхэ сэдьхэлэйнгээ гүн соо отолуулһан байха ёһотой. Энэнь Хуулиин тогтоолнуудай бэшэ, харин Арюун Һүлдын ажал юм. Тиимэ хүн уладай магтаалда бэшэ, харин Бурханай магтаалда хүртэхые хүсэдэг[+].

#### 3

1Еврей байхада юугээрээ һайн юм? Отолуулһан байхада ямар аша туһатай юм[+]? 2Алишье талаһаа һайн, илангаяа еврейнүүдтэ[†] Бурханай[†] һургаалай[†] даалгагдаһаниинь шухала юм[+]. 3Үнэн дээрээ тэдэнэй зариманиинь тэрэ һургаалда этигээгүй. Тиин тэдэнэй этигэл[†] һүзэггүй байхада Бурхан найдабаригүй байха аал[+]? 4Үгыл даа. Хүн бүхэнэй худал хуурмаг юумэ хэлэжэ байбашье, Бурхан үнэн зүбые хэлэдэг.

«Хэлэһэнтнай үнэн зүб байһыетнай баталха,
зарга шүүбэриин болоходо, Та илажа гарахат», –
гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо Бурхан тухай хэлэгдэнэ[+].

5Хэрбээ Бурханай үнэн зүб байһые нүгэлтэ[†] хэрэгүүднай элирүүлжэ байбал, бидэ юун гэжэ хэлэхэбибди? Уур сухалаа хүрөөд, маанадые хэһээжэ байһан Бурхан буруу юумэ хэнэ аал? (Энэ оршолонгой зон тиигэжэ һурадаг.) 6Үгыл даа. Бурхан үнэн зүб бэшэ һаа, газар дэлхэйнхидые яажа шүүбэрилхэб?

7«Хэрбээ манай буруу ябадал Бурханай үнэн сэхэ байһые харуулан, Тэрээндэ агууехэ алдар соло олгожо байбалнь, юундэ Бурхан мүнөө болотор маанадые нүгэлтэн гэжэ нэрлэнэб»,[+] 8үшөө «Нүгэлтэ юумэ үйлэдэжэ байя, тиигэбэл тэрэмнай һайн үрэ дүнтэй байха», – гэлдэнэт гэжэ зарим зон маанадые зэмэлнэ. Зүгөөр Бурхан тэдэниие үнэн зүб зарга шүүбэридэ оруулха[+].


Хэншье үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдохогүй

9Зай, хэлэһэн бүхы юумэмнай ямар удхатайб? Бидэ еврейнүүд бусад яһатанда орходоо һайн нүхэсэлдэ байна гүбди? Үгыл даа. Еврейнүүд бусад яһатанай зондол тон адляар нүгэл шэбэлдэ хүтэлүүлэгдэдэг гэжэ би һаяхан хэлээ һэнби[+]. 10Нангин Бэшэг соо иигэжэ хэлэгдэнэ:

«Үнэн сэдьхэлтэй хүн нэгэшье үгы,
Бурханда һайшаагдаха хүн нэгэшье үгы,
11юумэ ойлгодог, Бурханиие бэдэрдэг хүн
нэгэшье үгы.
12Бүхы зон хамта замһаа хадуураа,
булта хэндээшье хэрэггүй болоо.
Һайн хэрэг хэдэг хүн байхагүй,
нэгэшье үгы[+].
13Ама хоолойнь үхэлэй зам руу татадаг,
хэлэниинь худал хуурмаг юумэ үгүүлхэдээ бэрхэ.
Хэлэндэнь могойн хадхуурта адли хорон байдаг[+].
14Амандань – хараал,[†] хорон үгэ оршодог[+].
15Тэдэнэр гэмтээхэ, алахадаа түргэн юм.
16Гэшхэһэн газартаал тэдэнэр һүйдхэл һүнэлгэ асардаг.
17Энхэ тайбан байдал тэдэ найруулжа шадахагүй[+].
18Бурханһаа айха гээшэ тэдээндэ байхагүй»[+].

19Хүн түрэлхитэнэй өөрыгөө сагааруулхаяа болихын тула, бүхы газар дэлхэйнхидые Бурханай зарга шүүбэридэ оруулхын тула Хуули соо хэлэгдэһэн бүхы юумэнүүд Хуулиин мэдэлдэ байһан хүнүүдтэ хандуулаатай гэжэ бидэ мэдэнэбди. 20Юундэб гэхэдэ, Хуулиин тогтоолнуудые дүүргэжэ байһанаараа нэгэшье хүн Бурханда һайшаагдахагүй. Хуули болбол маанадай нүгэлтэй байһые мэдэрүүлхэ зорилготой юм[+].


Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байлга

21Харин мүнөө Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байха арга зам харуулагдаба. Тэрээн тухай Моисейн[†] Хуулиин ба лүндэншэдэй гэршэлһэншье байбалнь, тэрэ арга зам Хуулида ямаршье хабаагүй юм[+]. 22Иисүүс Христоосто[†] һүзэглэһэн этигэл һүзэгэйнь ашаар Бурхан хүн бүхэниие, ямаршье илгаагүйгөөр, үнэн сэдьхэлтэнэй тоондо оруулна. 23Ушарынь юуб гэхэдэ, хүн бүхэн нүгэл шэбэл хээд, Бурханай алдарта[†] хүртэнэгүй[+]. 24Зүгөөр маанадые сүлөөлһэн Иисүүс Христоосой ашаар бидэ Бурханай аша буянда хүртэн, үнэн сэдьхэлтэй болонобди[+]. 25-26Бурхан маанадтай эбтэй эетэй болохын тула Христоосые тахил болгон эльгээгээ. Тиимэһээ бидэ Тэрээндэ һүзэглэһэнэйнгөө ашаар Бурхантай эблэрнэбди. Бурхан урдань тэсэбэритэй, нүгэлтэнүүдые тоонгүй байһанаараа үнэн зүб байһанаа харуулба. Баһа Иисүүстэ һүзэглэһэн зониие үнэн сэдьхэлтэй гэжэ тоолоходоо, Бурхан үнэн зүб байһанаа харуулна[+]. 27Зай, тиихэдээ юугээрээ бахархахамнайб? Юугээршье бахархалтагүй. Хуули сахиһанаараа үнэн сэдьхэлтэнэй тоодо ороо гүбди? Үгыл даа. Һүзэгэйнгөө ашаар үнэн сэдьхэлтэн болообди[+]. 28Ушарынь юуб гэхэдэ, хүн Хуулиин тогтоолнуудые дүүргэһэнээрээ бэшэ, харин һүзэгэйнгөө ашаар Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй болодог гэжэ бидэ тоолонобди[+]. 29Али Бурхан гансал еврейнүүдэй Бурхан гү? Тэрэ баһал бусад арадуудай Бурхан бэшэ аал? Тиимэл даа,[+] 30Бурхан ори ганса ушарһаа бүхы арадуудай Бурхан мүн. Тиин Бурхан бусад арадуудые еврейнүүдтэй тон адляар һүзэгэйнь ашаар Өөрынгөө урда үнэн сэдьхэлтэй байлгадаг[+]. 31Тиихэдээ бидэ һүзэгөөрөө Хуули хүсэгүй болгоно гүбди? Үгыл даа, бидэ Хуули бүришье хүсэн түгэлдэр болгонобди[+].

#### 4


Абраһаам үльгэр жэшээ мүн

1Зай, өөрынгөө үбгэ эсэгэ Абраһаам[†] тухай юун гэжэ хэлэхэбибди? 2Хэрбээ тэрэ хэһэн хэрэгүүдээрээ Бурханай[†] урда үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдобол, бахархаха юумэтэй байха. Гэхэтэй сасуу Абраһаам тэрэ хэрэгүүдээрээ Бурханай урда хэзээшье бахархажа шадахагүй. 3«Абраһаам Бурханда этигэбэ, Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолобо», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 4Хүдэлмэришэндэ түлэгдэһэн мүнгэн болбол бэлэг бэшэ юм. Тэрэ мүнгые хүн хүлһөөрөө олоно. 5Хүнүүд хэһэн юумээрээ бэшэ, харин һүзэгөөрөө Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдохо[+]. 6Хэһэн хэрэгүүдтэйнь холбонгүй хүниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ Бурханай тоолоходонь, тиимэ хүниие Давид[†] аза жаргалтай гэжэ нэрлэбэ[+].

7«Гэмынь хүлисэгдэһэн болон
нүгэлынь[†] наманшалагдаһан хүнүүд жаргалтай,
8гэмтэй гэжэ Эзэнэй[†] тоолодоггүй
тиимэ хүн жаргалтай»[+].

9Үнөөхи Давидай хэлээшэ аза жаргал гансал отолуулһан зондо хабаатай аал? Үгыл даа. Тэрэнь отолуулаагүйшье зондо адлихан хабаатай. «Абраһаам Бурханда этигэбэ, Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолобо», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһые бидэ дурдаа һэмди[+]. 10Тэрэнь хэзээ ушарһан байгааб? Абраһаамай отолуулһанһаа урда гү, али отолуулһан хойнонь гү? Отолуулһанайнь хойно бэшэ, харин отолуулхынь урда тээ ушараа. 11Абраһаам һүзэгэйнгөө түлөө үшөө отолуулхынгаа урда тээ үнэн сэдьхэлтэнэй тоодо ороод, тэрэнээ баталан отолуулаа. Тиигэжэл Абраһаам отолуулаагүй аад, Бурханда һүзэглэһэнэйнгөө ашаар үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдоһон бүхы һүзэглэгшэдэй эсэгэнь болоо[+]. 12Тэрэнэй отолуулхынгаа урда тээ Бурханда һүзэглэдэгтэйнь адляар һүзэглэдэг отолуулһаншье хүн бүхэнэй эсэгэнь болоо.


Һүзэглэгшэдтэ Бурханай үгэһэн найдуулга

13Бурхан Абраһаамда, тэрэнэй үри һадаһадта газар дэлхэйе залгамжалан абахаш гэһэн найдуулга үгөө. Абраһаамай Хуули сахижа байһандань бэшэ, харин Бурханда һүзэглөөд, үнэн сэдьхэлтэй болоһон хадань тэрэ найдуулга үгтөө[+]. 14Хэрбээ тэрэ найдуулгын Хуули сахиһанай түлөө үгтэһэн байбалнь, этигэл[†] һүзэг юуншье бэшэ, найдуулга ямаршье үрэ дүнгүй байха һэн[+]. 15Хуули эбдэхэдэ Бурханай уур сухалынь хүрэдэг. Харин Хуулиин үгы байбал, тэрэниие эбдэхын аргагүй юм[+].

16Тиимэһээ найдуулга этигэл һүзэг дээрэ үндэһэлнэ, тиин Абраһаамай бүхы үри һадаһадта, гансашье Хуули сахидаг бэшэ, харин Абраһаамдал адляар һүзэглэһэн хүн бүхэндэ Бурханай агууехэ үршөөл хайраар тэрэ найдуулгань батаар үгтэбэ. Абраһаам бултанаймнай эсэгэ[+]. 17Нангин Бэшэг соо: «Би шамайе үнэр олон арад зоной элинсэг эсэгэ болгооб», – гэжэ хэлээтэй байдаг. Үхэһэн юумые амидыруулдаг, байхагүй юумые захиралтаараа бии болгодог Бурханда һүзэглэһэн Абраһаам манай эсэгэ юм[+]. 18Найдаха шалтагаанайшье үгы байхада, Абраһаам этигээ, найдаа, тиимэһээ «үнэр олон арад зоной элинсэг эсэгэ» болоо, Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн ёһоор үри һадаһадынь одо мүшэдтэл адли тоогүй олон байха[+]. 19Тэрэ үедэ Абраһаам зуун наһа шахажа байгаа, зүгөөр үхэхын наана болоһон бэе тухайгаа, үри хүүгэдые түрэхэ сагайнь үнгэрһэн Сарра тухайгаа бодоходоо, тэрэнэй этигэл һүзэгынь һулараагүй[+]. 20Абраһаам Бурханай найдуулгые һэжэглээгүй, Тэрээндэ бата этигэжэ байгаа, тиин һүзэгынь бүришье ехэ болоо. Тэрээгээрээ Абраһаам Бурханиие алдаршуулаа. 21Бурхан найдуулһан юумэеэ дүүргэхэ аргатай гэжэ Абраһаам бата этигэлтэй байгаа. 22Тиимэһээл Абраһаам һүзэгэйнгөө ашаар «үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдобо»[+]. 23«Үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдоо», – гэдэгынь гансал Абраһаамда хабаатай бэшэ. 24Тэрэнь баһал манай Эзэн Иисүүс Христоосые[†] амидыруулһан Бурханда һүзэглөөд, үнэн сэдьхэлтэнэй тоодо ороһон маанадта хабаатай[+]. 25Бурхан манай нүгэл шэбэлэй түлөө Иисүүсые үхэлдэ үгөөд, үнэн сэдьхэлтэй байхымнай тула һүүлдэнь Тэрэниие амидыруулаа юм[+].

#### 5


Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байлга

1Мүнөө бидэ һүзэгэйнгөө ашаар Бурханай[†] урда үнэн сэдьхэлтэй болообди, тиин манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосоор[†] дамжан Бурхантай эбээ нэгэдхээбди[+]. 2Христоос баһа һүзэгэймнай ашаар маанадые мүнөө манай оршожо байһан Бурханай үршөөл хайрада хүтэлэн асараа. Тиимэһээ Бурханай алдарта[†] хүртэхэбди гэжэ найдан, баяр жаргалтай байнабди[+]. 3Бидэ зобожо байһандаа баһа баяр жаргалтай байнабди, юундэб гэхэдэ, зоболон бэрхэшээлнүүд тэсэбэри тэнхээтэй болгодог,[+] 4харин тэсэбэри тэнхээтэй байхада, Бурхан һайшаадаг, тиихэдэ Бурханай һайшаал найдабари түрүүлдэг, 5тиимэһээ тэрэ найдабари маанадай урма хухалхагүй. Эдэ бүхы юумэнүүд Бурханай маанадта хайрлаһан Арюун Һүлдэһөө,[†] Тэрэнэй зүрхэ сэдьхэлдэмнай бүрилдүүлдэг хайра дуранһаа эхитэй юм[+].

6Христоос нүгэлтэй[†] маанадай түлөө ахир һула байха сагтамнай Бурханай тогтооһон болзорто үхэлдэ хүртөө. 7Үнэн сэдьхэлтэнэй түлөө үхэхые хүн үнэндөө хүсэдэггүй, тиихэдэ эрхим һайн хүнэй түлөө үхэхые хэншьеб хүсэһэн байжа магадгүй. 8Харин манай үшөө нүгэлтэй байхада Бурхан маанадай түлөө Христоосые үхэлдэ хүртөөгөөд, манда аргагүй ехэ дуратай байһанаа баталаа[+].

9Христоосой адхарһан шуһанай ашаар бидэ мүнөө Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй болоод, Бурханай хэһээлтэһээ заатагүй абарагдахабди[+]. 10Хэрбээ Бурханай дайсадынь байхадамнайшье Тэрэ Өөрынгөө Хүбүүнэй үхэлөөр маанадтай эбээ нэгэдхээ юм һаа, мүнөө эбтэй эетэй байхадамнай, Тэрэ Хүбүүнэйнгээ аминай ашаар маанадые хэһээлтэһээ заабол абарха бэшэ аал[+]. 11Бурханай маанадтай эб найрамдал тогтоохоор Эзэн Иисүүс Христоосые эльгээһэн ушарта бидэ аргагүй баяртай байнабди.


Адаам Христоос хоёр

12Нүгэл нэгэ хүнөөр дамжан газар дэлхэйдэ буугаа, тиигээд тэрэ нүгэл үшөө үхэл дахуулан асараа. Тиимэһээ хүн бүхэнэй нүгэлтэй байһан хадань, хүн түрэлхитэнэй дунда үхэл тараа[+]. 13Хуулиин үгтэхэһөөшье урда газар дэлхэй дээрэ нүгэл байгаа. Зүгөөр Хуулиин үгы байхада нүгэлшье тоогдодоггүй[+]. 14Адаамай үе сагһаа эхилээд, Моисейн[†] үе саг хүрэтэр бүхы хүн түрэлхитэниие, тэдэнэй тоодо Бурханай захиралтые Адаамай эбдэһэндэл адляар зүршөөгүй байһан хүнүүдыешье үхэл мэдэлдээ абаад байгаа.

Адаам болбол һүүлдэнь ерэһэн Христоосой анханай жэшээ мүн[+]. 15Гэхэтэй сасуу Бурханай элбэг дэлбэгээр үршөөһэн бэлэгынь Адаамай нүгэлтэй адли бэшэ. Тэрэ нүгэл бусад зондо үхэл асараа. Харин гансал Иисүүс Христоосой олон зондо асарһан Бурханай буян хэшэгтэ[†] бэлэг бүришье һүр жабхалантай байгаа[+]. 16Адаамай нүгэлэй ба Бурханай бэлэгэй хоорондо тон ехэ илгаа байна. Үнөөхи нүгэл хэһээлтэдэ хүтэлжэ байгаа. Харин Бурханай үршөөл бэлэгынь олон нүгэл шэбэлнүүдыемнай хүлисүүлэн, маанадые үнэн зүб болгоно[+]. 17Ганса хүнэй нүгэлөөр дамжан, тэрэ ганса хүнһөө боложо, үхэл захиржа байгаа. Гэхэтэй сасуу ганса хүнэй, Иисүүс Христоосой бүтээһэн үрэ дүн бүришье агууехэ юм. Бурханай элбэг үршөөл бэлэгээр үнэн зүб болоһон хүн бүхэн Иисүүс Христоосой ашаар ажамидаржа, захиржа байха[+]. 18Тиимэһээ нэгэ нүгэлэй бүхы хүнүүдые гэмнэн буруудхажа байхада, үнэн зүб нэгэ хэрэгэй ашаар хүн бүхэн үнэн сэдьхэлтэй болоно, ами наһанда хүртэнэ[+]. 19Нэгэ хүнэй Бурханай мэдэлһээ гарахада яажа бүхы хүнүүд нүгэлтэнүүд болоо һэм, тон тиигэжэл нэгэ хүнэй Бурханай мэдэлдэ байһанай ашаар хүнүүд булта үнэн сэдьхэлтэй болохо[+].

20Нүгэл шэбэлые элеэр харуулхын тула Хуули үгтөө. Зүгөөр нүгэл шэбэлэй ехэ элбэг байһан газарта Бурханай үршөөл хайрашье бүри элбэг дэлбэг үгтэжэ байгаа[+]. 21Хүн бүхэниие нүгэлэй хүтэлэн үхэлдэ хүргэдэг байһантайл тон адляар Бурханай үршөөл хайра маанадые хүтэлэн, үнэн сэдьхэлтэй болгодог, манай Эзэн Иисүүс Христоосой ашаар мүнхын амидаралда хүргэдэг[+].

#### 6


Нүгэлэй эрхэ мэдэлһээ мултараад, Христоосой эрхэ мэдэлдэ байлга

1Зай, яахабибди? Бурханай[†] үршөөл хайрын дэлгэржэ байхын тула саашадаашье нүгэл[†] шэбэл хэжэл байхамнай гү? 2Үгыл даа. Нүгэлэй талаар үхөөд, эрхэ мэдэлһээнь мултарһан хадаа яажа саашадаашье нүгэл хэжэ ажамидархабибди[+]? 3Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэн уһаар арюудхагдахадаа, бидэ Тэрэнэй үхэлыешье хубаалсан, Тэрээнтэй нэгэдээбди гэжэ мэдэнэгүй аалта? 4Уһаар арюудхуулхадаа, бидэ Христоостой хамта үхөөд хүдөөлүүлэгдөөбди. Тиимэһээ Эсэгынь алдарта һүр хүсэнэй Христоосые амидыруулһандал адляар бидэшье ажамидаралай шэнэ зүргөөр ябахабди[+].

5Хэрбээ бидэ Иисүүстэй үхэлыень хубаалсан нэгэдэһэн байбал, Тэрээнтэй хамта баһа амидыруулагдахабди[+]. 6Нүгэлтэ бэемнай саашадаа маанадые нүгэлэй барлаг болгохогүйн тула урданаймнай байдал Христоостой хамта хэрээһэн[†] дээрэ хадагдан һүнэгдөө гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 7Хүн үхэхэдөө, нүгэлэй мэдэлһээ мултарна[+]. 8Христоостой хамта үхэһэн хадаа бидэ Тэрээнтэйл хамта амидархабди гэжэ этигэнэбди[+]. 9Ушарынь юуб гэбэл, Христоос үхөөд амидыруулагдаа, тиигээд дахин үхэхэгүй, юундэб гэбэл, үхэл Тэрээн дээрэ ондоо ямаршье эрхэ засаггүй[+]. 10Христоос нэгэл дахин манай нүгэлнүүдэй түлөө үхөөд, мүнөө Бурханай түлөө ажамидарна[+]. 11Тиимэһээ таанадшье нүгэлэй талаар үхөөбди, харин Иисүүс Христоосой үгэһэн амяар Бурханай түлөө ажамидарнабди гэжэ өөһэд тухайгаа бодохо ёһотойт.

12Бэеынгээ хүсэлэнгүүдые дахахагүйн тула хүүртэ бэеэ нүгэлэй мэдэлдэ бү байлгагты. Һүүлэй һүүлдэ бэетнай һүнэн хосорхо, тиимэһээ тэрэнэй хүсэлэнгүүдые дахажа бү ябагты[+]. 13Бэеынгээ алишье эрхэтэниие нүгэлдэ хүтэлхэ хуурмаг ябадалай зэбсэг бү болгогты. Зүгөөр үхөөд амидырһан зондол адляар өөһэдыгөө Бурханда зорюулан, бэеынгээ алишье эрхэтэниие Бурханай хэрэглэхэ зүб ябадалай зэбсэг болгогты[+]. 14Нүгэл танай ажамидаралые захирха ёһогүй. Таанад Хууляар бэшэ, харин Бурханай үршөөл хайраар ажамидарна ха юмта.

15Зай, тиигээд яахамнайб? Хууляар бэшэ, харин Бурханай үршөөл хайраар захирагдан ябаа хадаа нүгэл шэбэлээ саашадаашье үйлэдэхэмнай гээшэ гү? Үгыл даа! 16Хэнэй үгэ дууланат, тэрэнэйл барлагынь болонот гэжэ таанад мэдэнэгүй аалта? Таанад нүгэлэй барлагынь байбал, үхэлдэ хүртэхэт, зүгөөр Бурханай үгөөр байдаг барлагынь байбал, үнэн сэдьхэлтэй болохот[+]. 17Бурханда баяр баясхалан хүргэе! Таанад нэгэ үедэ нүгэлэй барлагууд байһан аад, номногдоһон һургаалай[†] үнэн зүбые бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ дуулажа абаат. 18Тиин нүгэлэй мэдэлһээ мултараад, таанад зүб юумэнэй барлагууд болобот[+]. 19Таанадай үшөөл гүйсэд болбосороогүй хадатнай би юрын жэшээнүүдые хэрэглэнэб. Урдань таанад бузар муухай юумэнүүдые үйлэдэхэ зорилготойгоор бэеынгээ эрхэтэнүүдые нүгэлэй барлаг болгоһон байгаат. Харин мүнөө бэеынгээ бүхы эрхэтэнүүдые үлзытэй хэрэгүүдые бүтээжэ байхаарнь зүб юумэнэй барлагууд болгогты.

20Нүгэлэй барлагууд байхадаа таанад зүб юумэндэ ямаршье хабаагүй байгаат. 21Урдань үйлэдэдэг хэрэгүүдһээ таанад юу оложо абабат? Мүнөө тэдэ хэрэгүүдһээ эшэжэ улайхаһаа бэшэ ондоо юумэн үгы, тэдэтнай таанадые үхэлдэ хүтэлжэ байгаа. 22Мүнөө таанад нүгэл шэбэлһээ сүлөөлэгдөөд, Бурханай барлагууд болобот. Тэрэнэй үрэ дүндэнь таанад арюун гэгээн[†] болобот, мүнхын амидаралда хүртэбэт[+]. 23Хэһэн нүгэл шэбэлэйтнай түлөөһэниинь үхэл юм. Харин манай Эзэн[†] Иисүүс Христоостой нэгэдэн мүнхэ амидархань Бурханай үршөөл бэлэг юм[+].

#### 7


Гэрлэлгэһээ жэшээ дурдая

1Аха дүүнэрни, таанад Хуули ойлгонот, тиимэһээ Хуули гансал амиды хүнүүдые захиржа шадаха гэжэ мэдэнэт. 2Жэшээлбэл, хуулиин ёһоор хадамтай эхэнэр нүхэрэйнгөө амиды байха үедэл нүхэртэйгөө холбоотой; хэрбээ нүхэрынгөө наһа барабалнь, тэрэ эхэнэр гэрлэлгын Хуулиһаа сүлөөлэгдэнэ[+]. 3Тиимэһээ нүхэрэйнгөө амиды байха сагта ондоо хүнтэй ханилбалнь, тэрэ эхэнэр эрэдээ урбагша гэжэ нэрлэгдэхэ, харин нүхэрэйнь нүгшэһэн байбал, тэрэ эхэнэр хуулиин ёһоор сүлөөтэй болоод, ондоо хүнтэй һугаашье һаа, эрэдээ урбагша гэжэ тоологдохогүй[+]. 4Аха дүүнэрни, таанадай нүхэсэл тон тиимэ. Таанад мүнөө Христоосой бэеын эрхэтэн болоод, Хуулитай холбоогоо таһалбат. Мүнөө таанад Бурханда[†] алба хэжэ аша туһатай байхын тула үхөөд амидырһан Христоосой хүнүүд болобот[+]. 5Энэ дэлхэйн жама ёһоор ажамидархадамнай Хуули бэеымнай нүгэлтэ[†] хүсэлэнгүүдые һэргээдэг байгаа, бидэ булта үхэхэ хойшолонтой байгаабди. 6Харин мүнөө бидэ урдань маанадые хүлеэд байһан Хуулиин талаар үхөөд, эрхэ мэдэлһээнь мултараабди. Саашадаа бидэ бэшэгдэһэн Хуули сахижа, хуушан аргаар алба хэхэгүйбди, харин шэнэ аргаар Һүлдын мэдэлдэ байгаад, Бурханда алба хэхэбди[+].


Хуули ба нүгэл

7Зай, тиигээд Хуули өөрөө нүгэлтэй гэжэ хэлэхэмнай гү? Үгыл даа! Зүгөөр Хуулиин үгы байбал, би нүгэл гээшэ юун бэ гэжэ мэдэхэгүй һэнби. «Хүнэй юумэндэ бү һанаарха», – гэжэ Хуулиин хэлээгүй һаа, би тиигэжэ һанаархахань нүгэл гэжэ мэдэхэгүй һэм[+]. 8Зүгөөр нүгэл тэрэ захяа заабариин ашаар элдэб янзын харата хүсэлэнгүүдые зосоомни түрүүлээ. Нүгэл Хуулигүйгөөр ямаршье хүсэнгүй[+]. 9Урдань Хуули мэдэхэгүй байхадаа би амиды ябааб, теэд энэ захяа заабариие дуулахадаа, зосоомни нүгэл бүрилдэбэ, 10тиигээд би хосорооб. Тиигэжэ амидарал асарха ёһотой байһан захяа заабари намда үхэл асараа[+]. 11Нүгэл энэ захяа заабариие өөрын зэбсэг мэтэ ашаглан, намайе мэхэлээ, тиигээд алаа.

12Тиибэ яабашье Хуули өөрөө нангин,[†] захяа заабаринуудынь баһа нангин, үнэн зүб, дэмбэрэлтэй юм[+]. 13Зай, тиихэдээ үлзы дэмбэрэлтэй юумэн намда үхэл асараа гү? Үгыл даа, нүгэл үхэлые асараа. Үнэн байдалаа элирүүлхын тула нүгэл үлзы дэмбэрэлтэй юумые хэрэглэн, зосоомни үхэл түрүүлээ. Тиимэһээ захяа заабариин ашаар нүгэлэй бүришье аймшагтай, бүришье бузар булай байһаниинь харуулагдаа.

14Хуули оюун сэдьхэлтэй холбоотой, харин би бэе махабадтаа хүлюулээд, нүгэлэй богоолынь болон худалдагдаһан байгааб гэжэ би мэдэнэб. 15Би юу хэжэ байһанаашье ойлгоногүйб, юундэб гэхэдэ, би хэхэ дуратай юумэеэ хэнэгүйб, харин хэхэ дурагүй байһан юумэеэ үйлэдэжэ байнаб[+]. 16Хэхэ дурагүй юумэеэ хэжэ байхадаа, би Хуулиин үнэн зүб байһые баталнаб[+]. 17Тиимэһээ үнэндөө болбол би бэшэ, харин зосоомни оршожо байһан нүгэл тиимэ юумэ үйлэдэнэ. 18Үлзы дэмбэрэлтэй юумэн зосоомни, бэе соомни оршоногүй гэжэ би мэдэнэб. Үлзы дэмбэрэлтэй юумэ бүтээхэ хүсэлтэй байдагшье һаа, үнэндөө бүтээжэ шададаггүй хүм[+]. 19Хэхэ дуратай байһан үлзы дэмбэрэлтэй юумые хэнэгүйб, харин орондонь хэхэ дурагүй байһан харатай муухай юумые үйлэдэнэб[+]. 20Хэрбээ хэхэ дурагүй байһан юумэеэ хэжэ байгаа юм хадаа би өөрөө тиимэ юумэ хэнэгүйб, харин зосоомни оршожо байһан нүгэл тиимэ юумэ үйлэдэнэ.

21Тиимэһээ үлзы дэмбэрэлтэй юумэ бүтээхэ дуратай байхадамни, харата һаналнууд намда һаалта болодог заншалтай. 22Зүрхэ сэдьхэлдээ би Бурханай Хуули дэмжэжэ байна ха юмбиб[+]. 23Харин бэеымни эрхэтэнүүдые хүдэлгэдэг ёһон ухаан бодолоймни дэмжэдэг хуулита ёһонтой тулалдадаг юм. Бэе соомни хүдэлдэг нүгэлэй ёһон намайе богоолшолоод байна[+]. 24Ямар азагүй хүн гээшэбиб! Үхэлдэ хүргэжэ байһан энэ бэеһээмни хэн намайе аршалхань гээшэб? 25Бурханда баяр баясхалан хүргэнэб, Тэрэ манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] ашаар аршалха.

Зай, иигээд би бэеэрээ нүгэлэй хуулида, харин ухаан бодолоороо Бурханай Хуулида алба хэдэг хүнби.

#### 8


Һүлдын хүсөөр ажамидаралга

1Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэн һууһан хүнүүд мүнөө зэмэлэгдэхэгүй. 2Ушарынь юуб гэбэл, Иисүүс Христоостой хамта ажамидаруулжа байһан Һүлдын хуули намайе нүгэлэй[†] ба үхэлэй хуулиһаа сүлөөлөө[+]. 3Манай нүгэлтэ мүн шанарһаа боложо Хуулиин бүтээжэ шадаагүй юумые Бурхан[†] бүтээбэ. Тэрэ Хүбүүгээ нүгэлтэ маанадтайл адли бэетэйгээр нүгэлнүүдэймнай түлөө тахил болгон эльгээжэ, бэеэрнь манай нүгэлнүүдые гэмнэн шүүбэрилээ[+]. 4Өөһэдынгөө хүсэлэнгүүдые дахангүй, харин Һүлдые дахан ажамидардаг маанад соо Хуулиин шаардаһан нангин[†] зүйл бүтэхын тула Бурхан тиигээ[+]. 5Нүгэлтэ шанарай хүсэлэнгүүдые дахан ажамидардаг хүнүүдэй ухаан бодолынь нүгэлтэ шанарай хүсэлэнгүүдэй мэдэлдэ байдаг. Харин Һүлдын хэлэһэн ёһоор ажамидардаг хүнүүдэй ухаан бодолынь Һүлдын эрхэ мэдэлээр болодог юм[+]. 6Нүгэлтэ мүн шанарай мэдэлдэ байһань үхэлдэ хүргэдэг, харин Һүлдын мэдэлдэ байһань амидарал ба энхэ тайбан найруулдаг. 7Хүнүүд бэеынгээ мэдэлдэ байхадаа, Бурханай дайсадынь байдаг, ушарынь хэлэбэл, тэдэнэр Бурханай хуулиие сахинагүй, сахижа шадахашьегүй[+]. 8Нүгэлтэ мүн шанарайнгаа хүсэлэнгөөр ажамидарһан хүнүүд Бурханда таатай байжа шадахагүй.

9Таанад нүгэлтэ мүн шанарайгаа хүсэлэнгүүдые даханагүйт, тиин зосоотнай Бурханай Һүлдын оршожо байхадань, Һүлдын эрхэ хүсэлөөр ажамидарнат. Зосоогоо Христоосой Һүлдэгүй хүн Тэрэнэй бэшэ[+]. 10Хэрбээ зосоотнай Христоосой оршожо байбал, нүгэл шэбэлһээ боложо бэеынтнай һүнэхэдэ, Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байһан ашаартнай һүнэһэ һүлдэтнай амиды байха. 11Иисүүсые үхэхэдэнь амидыруулһан Бурханай Һүлдын зосоотнай оршожо байхадань, Христоосые Амидыруулагша зосоотнай оршожо байһан Һүлдөөрөө таанадайшье үхэлтэ бэедэ ами үршөөхэл[+].

12Тиимэһээл, аха дүүнэрни, бидэ нүгэлтэ мүн шанар байдалайнгаа хүсэлэнгүүдые дахан ажамидарха ёһогүйбди. 13Тиигэжэ ажамидараа хадаа үхэхэт, харин Һүлдөөрөө нүгэлтэ хэрэгүүдээ һүнөөжэ байбал, амиды байхат[+]. 14Бурханай Һүлдөөр хүтэлүүлэгдэһэн хүнүүд Бурханай үхибүүдынь гээшэ[+]. 15Бурханай Һүлдэ таанадые Тэрээнһээ айжа байдаг барлаг болгоогүй, харин Бурханай үхибүүдынь болгоо, тиин Һүлдын хүсөөр бидэ Бурханиие: «Аба, Эсэгэмнай!» – гэжэ нэрлэдэгбди[+]. 16Бурханай Һүлдэ манай һүнэһэ һүлдэтэй ниилэн, маанадые Бурханай үхибүүд гэжэ батална[+]. 17Бидэ Тэрэнэй үхибүүдынь хадаа Өөрын хүнүүдтэ хадагалажа байһан буян хэшэгэйнь[†] залгамжалагшад гээшэбди, баһа Христоосто бэлдээтэй юумые Христоостой хамта залгамжалхабди. Христоосой зоболонгуудые хубаалсаа юм хадаа, Тэрэнэй алдарташье хүртэлсэхэбди[+].


Бурханай хүнүүдэй ерээдүйн алдар

18Мүнөөнэй сагта зобожо байһамнай ерээдүйдэ маанадта үгтэхэ алдарай хажууда юуншье бэшэ гэжэ бодоноб[+]. 19Бүтээгдэһэн бүхы юумэнүүд Бурханай Өөрын үхибүүдые элирүүлэн харуулхыень аргагүй ехээр хүлеэжэ байна. 20Бүтээгдэһэн бүхы юумэнүүд өөһэдынгөө дура зоргоор бэшэ, харин Бурханай эрхэ хүсэлөөр зорилгоёо бэелүүлээгүй[+]. 21Тэдэ өөһэдөө үхэлтэ богоолшолгоһоо нэгэ сагта мултаржа, Бурханай үхибүүдэй һүр жабхаланта эрхэ сүлөөе хубаалсаха гэжэ Бурхан түлэблэжэ байгаа. 22Мүнөөнэйшье саг хүрэтэр бүтээгдэһэн бүхы юумэнүүд үхибүү түрэхэдөө үбдэжэ байһан эхэнэртэл адляар үбдэн ёолоно гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 23Гансашье бүтээгдэһэн бүхы юумэнүүд ёолоно бэшэ, харин Бурханай түрүүшын үршөөл бэлэгтэ, Һүлдэдэнь хүртэһэн бидэшье Бурханай маанадые үхибүүдынь болгохые, бэеыемнай сүлөөлхые хүлеэжэ байхадаа, баһал зосоогоо ёолонобди[+]. 24Ушарынь хэлэбэл, бидэ иимэ найдалтай болоод абарагдаһан байгаабди. Хэрбээ маанадай найдажа байһан юумэеэ хаража байбалнай, тэрэмнай бодото найдал бэшэ байха һэн. Хаража байһан юумэндээ яажа найдалтайб[+]? 25Харин хараагүй юумэндээ найдахадаа бидэ ехэл тэсэбэритэйгээр хүлеэдэгбди.

26Маанадай шадал тэнхээгүй байхада маанадта Һүлдэ туһалдаг. Яажа зальбарха хэрэгтэйб гэжэ мэдэхэгүй байхадамнай Һүлдэ тайлбарилхын аргагүй ёолоогоор манай түлөө зальбардаг. 27Харин зүрхэ сэдьхэлыемнай соо харадаг Бурхан Һүлдын һанал бодолые мэдэжэ байдаг юм. Һүлдэ Бурханай эрхэ хүсэлөөр лэ Тэрэнэй арадай түлөө Тэрээниие гуйна ха юм[+].

28Бурханда дуратай, Тэрэнэй эрхэ хүсэлөөр дуудуулагдаһан хүнүүдэй бүхы юумэнүүдтэнь Бурхан урагшатай байдаг. 29Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүд Хүбүүндэнь адли байха табилантай, тиин Хүбүүниинь олон һүзэглэгшэ аха дүүнэрэй дунда ууган Хүбүүниинь байха[+]. 30Бурхан шэлэжэ абаһан хүнүүдээ дуудаа, дуудаһан хүнүүдээ үнэн сэдьхэлтэй болгоо, үнэн сэдьхэлтэнгүүдые алдар солодоо хүртөөгөө[+].


Бурханай хайра дуран

31Эдэ бүхэн тухай бидэ юун гэжэ хэлэхэбибди? Хэрбээ Бурханай манай талада байбал, маанадта эсэргүүсэһэн хүн байха аал[+]? 32Бурхан Өөрын Хүбүүниие хайрлангүй, бидэнэй бултанаймнай түлөө үргөө. Бурхан маанадта Хүбүүгээ үгэжэ байхадаа, бусадшье бүхы юумэнүүдээ элбэгээр үгэхэ бэшэ гү[+]? 33Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүдые хэн гэмнэхэб? Бурхан Өөрөө тэдэниие зэмэгүй гээл[+]. 34Тиихэдээ хэн тэдэниие зэмэлхэб? Үхөөд, тиигээд амидыраад, Бурханай баруун талада һууһан, маанадай түлөө гуйлта үргэжэ байһан Христоос Иисүүс тэдэниие гэмнэхэгүйл![+] 35Тиихэдээ юун бидэниие Христоосой хайра дураһаа холодуулхаб? Зоболонгууд, бэрхэшээлнүүд гү, хашалга мүрдэлгэнүүд гү, али үлбэр үлэсхэлэн, ядуу тулюур байдал гү, аюул оһол гү, али үхэл холодуулха гү[+]?

36«Танай түлөө бидэниие үдэр бүри алана,
үүсэлэн гаргуулха хонид мэтэ болообди», –

гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 37Эдэ бүхы ушарнуудта бидэ маанадта дуратай байһан Христоосой ашаар илалта туйлан гаранабди[+]. 38Амиды гүбди, али үхэнэ гүбди, юуншье бидэниие Бурханай хайра дуранһаа хаһаахагүйл. Эльгээмэлнүүдшье, бусад огторгойн хүсэнүүдшье, оршон үеын юумэнүүдшье, ерээдүй сагай юумэнүүдшье,[+] 39дээдын хүсэнүүдшье, доодын хүсэнүүдшье, бүтээгдэһэн бүхы юумэнүүдшье манай Эзэн[†] Христоос Иисүүс соо оршоһон Бурханай хайра дуранһаа маанадые холодуулжа шадахагүй гэжэ бата этигэнэб.

#### 9


Бурхан болон тэрэнэй арад

1Христоосто һүзэглэдэг би үнэн зүбые хэлэнэб, худалаар хэлэнэгүйб. Тиин Арюун Һүлдэшье,[†] һэшхэлнишье минии хэлэһые үнэн гэжэ гэршэлнэ[+]. 2Би угаа ехээр гашууданаб, зүрхэ сэдьхэлни зогсонгүй үбдэнэ. 3Өөрынгөө арадые абархын түлөө Бурханай[†] хараалда[†] хүртөөд, Христоосһоо холодуулхадашье би бэлэнби[+]. 4Тэдэ израильшууд[†] Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүд юм. Бурхан тэдэндэ алдараа харуулаа, тэдэнтэй хэлсээ баталаа, тэдэндэ Хуули, тиигээд шүтэлгын Һүмэ[†] ба найдуулгаа үгөө. 5Тэдэнэр агууехэ үбгэ эсэгэнэртэй, тиихэдэ Бурханай табисуурта бэеэрээ баһал тэдэнтэй нэгэ яһанай хүн юм. Бүхы юумые захиржа байһан Бурхан хэтын хэтэдэ магтаал солотой байһай гэжэ би зальбарнаб! Болтогой![†]

6Бурхан амалһан юумэеэ дүүргээгүй гэжэ хэлэхын аргагүй. Һүүлэй һүүлдэ Израилиин арад зон бултадаа Бурханай бодото хүнүүд бэшэ[+]. 7Тиин Абраһаамай[†] үри һадаһад бултадаа Бурханай үхибүүд бэшэ. «Исаагаар дамжан, ши Минии үгэхэб гэһэн үри хүүгэдтэй болохош», – гэжэ Бурхан Абраһаамда хэлээ[+]. 8Ондоогоор хэлэбэл, юрын аргаар түрэһэн үхибүүд[*] Бурханай үхибүүд бэшэ. Бурханай найдуулһанай ёһоор лэ түрэһэн үхибүүд бодото үри һадаһад гэжэ тоологдодог[+]. 9«Хойто жэл энэл сагтаа Би дахин ерэхэб, тиихэдэмни Сарра хүбүүтэй болоод байха», – гэжэ хэлэһэниинь Бурханай найдуулһан үгэ байгаа[+].

10Энээнһээ гадна Рэбээккаа ба манай үбгэ эсэгэ Исаагай хоёр хүбүүтэй болоходо, тиимэ юумэн баһа тохёолдоо һэн[+]. 11-12Үшөө тэдэ хоёрой түрөөгүй, һайн гү, али муу юумэ хээгүй байхадань, «Ахань дүүгэйнгээ зараса болохо», – гээд Эзэн[†] Рэбээккаада хэлээ. Тиигэжэ хэлэхэдээ, Эзэн хүнүүдэй хэрэгүүдээр бэшэ, харин Өөрынгөө эрхэ хүсэлөөр шэлэжэ байһанаа харуулаа[+]. 13«Би Яковые һайшаанаб, харин Эсаавые үзэн яданаб», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+].

14Зай, тиихэдээ Бурхан үнэн зүб бэшэ гэжэ хэлэхэмнай гү? Үгыл даа![+] 15Тэрэ Моисейдэ:[†] «Хэниие үршөөлдэ хүртөөхэ гэбэл, хүртөөхэб, хэниие хайрлаха гэбэл, хайрлахаб», – гэжэ хэлээ[+]. 16Тиимэһээ бүхы юумэн бидэ хүнэй хүсэһэнһөө гү, али хэһэнһээ бэшэ, харин Бурханайл үршөөһэнһөө дулдыдана. 17«Өөрын хүсэ шадал шамда харуулжа, Өөрын нэрэ соло бүхы дэлхэйгээр суурхуулхын тула Би шамайе хаанаар табяа хүм», – гэжэ Эзэн Египедэй фараондо[†] Нангин Бэшэг соо хэлэнэ[+]. 18Тиимэһээ Бурхан дуратайл хүнөө үршөөнэ, дуратайл хүнөө зүрюу болгоно.

19«Тиигэбэл Бурхан юундэ хүниие зэмэлнэб? Бурханай эрхэ хүсэлдэ хэн эсэргүүсэхэ аргатайб?» – гэжэ хэн нэгэн намһаа һураха[+]. 20Ай, нүхэр, Бурханда үсэрхэжэ байхаар ши хэн гээшэбши? Бүтээлынь тэрэниие бүтээгшэдэ: «Юундэ намайе иигэжэ бүтээгээбта?» – гэжэ хэлэхэ аал[+]? 21Домбонуудые бүтээдэг хүн нэгэл адли шабарһаа тусгай хэрэглэлэй домбо ба үдэр бүхэн хэрэглэгдэдэг юрын домбо бүтээхэ эрхэтэй бэшэ аал[+]?

22Бурхан уур сухалаа харуулхаяа, һүр жабхалангаа элирүүлхэеэ һанаа, гэхэдэ, хосорхо заяатай хүнүүдтэ тэрэ ехэл тэсэбэритэйгээр хандана[+]. 23Бурхан алдартаа хүртөөхэ гэжэ бэлдээд байһан үршөөлтэ хүнүүдтээ баһал элбэг дэлбэг алдараа элирүүлхэеэ хүсэнэ. 24Бидэ гансал еврейнүүдэй[†] дундаһаа бэшэ, харин бусадшье арадуудай дундаһаа шэлэгдэжэ абтаһан хүнүүд гээшэбди[+]. 25Тон тиигэжэл Эзэн Һошээгэй ном соо хэлэнэ: «Минии арад бэшэшье һаань,

Би тэдэниие Өөрын арад болгохоб.
Дурагүй байһан яһатандаа
Би хайра дуратай болохоб»[+].
26«Таанад Минии арад бэшэт гэжэ хэлэгдэһэн
эгээл тэрэ һууринда тэдэнэр
Амиды Бурханай үхибүүд гэжэ нэрлүүлхэ»[+].

27-28«Эзэн зарга шүүбэреэ газар дэлхэй дээрэ шуумгайгаар ябуулха. Тиимэһээ Израилиин арад зоной далайн элһэндэл адли тоогүй олон байгаашье һаань, тэдэнэй үсөөниинь абарагдаха», – гэжэ Израилиин арад тухай Исай лүндэншэн[†] айладхаа[+]. 29«Хэрбээ Һүр хүсэтэй Эзэн маанадта энэ жаахан үлэгдэл үлөөгөөгүй һаань, бидэ Содомдол адли һүнөөгдэхэ, Гоморродол адли усадхагдаха байгаабди», – гэжэ баһал Исай лүндэншэн уридшалан хэлэнэ[+].


Израиль болон Һайн Мэдээсэл

30Зай, юун гэжэ хэлэхэбибди? Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байхые оролдоогүй бусад арадууд һүзэгэйнгөө ашаар үнэн сэдьхэлтэй болоо[+]. 31Харин Хуули сахин үнэн сэдьхэлтэй болохые зориһон Израилиин арад зон үнэн сэдьхэлтэй болоогүй[+]. 32Юундэ болоогүйб? Юуб гэбэл, тэдэнэр этигэл[†] һүзэгтөө бэшэ, харин хэрэгүүдтээ найдаа. Тиимэһээ «бүдэрдэг шулуунда» тэдэнэр бүдэрөө. 33Бурхан Нангин Бэшэг соо тон тиигэжэ хэлэнэ: «Хара даа! Би Сион[†] дээрэ хүнүүдэй бүдэрдэг шулуун, хүнүүдэй торожо унадаг шулуун табинаб. Харин Тэрээндэ һүзэглэһэн хүн хэзээдэшье урмаа хухархагүй»[+].

#### 10

1Аха дүүнэр! Израилиин арад зоной абарагдахые би бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ хүсэнэб, тэрээн тухай Бурханда[†] зальбарнаб. 2Тэдэнэр Бурханда һүгэдэдэг гэжэ гэршэлнэб, гэхэтэй сасуу тэдэнэй хайра дуран үнэн зүб мэдэрэл дээрэ оршоногүй[+]. 3Тэдэнэр Бурханай урда яажа үнэн сэдьхэлтэй байхые мэдэнгүй, өөһэдынхеэрээ болоод, Бурханай мэдэлһээнь гаран, үнэн сэдьхэлтэй болгодог Бурханай замһаа хадуурна[+]. 4Ушарынь хэлэбэл, һүзэглэһэн хүн бүхэнэй үнэн сэдьхэлтэй болохын тула Христоос Хуулиин зорилго бэелүүлнэ[+].


Һүзэглэгшэдэй абаралга

5Хуули сахин үнэн сэдьхэлтэй болохо тухай: «Хуулиин зүйл бүхэнииел сахижа ябаһан хүн амиды ябаха», – гэжэ Моисей[†] бэшээ[+]. 6Харин һүзэгэйнгөө ашаар үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоологдодог зондо хэлэгдэнэ: «Христоосые өөһэдтөө буулгахаяа тэнгэри өөдэ хэн гарахаб гэжэ өөрэһөөн һураһанай хэрэггүй»[+]. 7Али «Христоосые үхэлһөө бодхоохын тула үхэлэй доодо орондо бууһанай хэрэггүй»[+].

8Юундэб гэбэл, «Бурханай үгэ шамтай хамта байна, хэлэ амандашни, зүрхэ сэдьхэлдэшни оршоно». Эгээл тэрэ мэдээсэлые бидэ таанадта номнонобди[+]. 9Хэрбээ Иисүүсые Эзэн[†] гэжэ айладхаад, Бурхан Тэрэниие амидыруулаа гэжэ зүрхэ сэдьхэлээрээ этигэжэ байбал, ши абарагдахаш[+]. 10Зүрхэ сэдьхэлээрээ һүзэглэһэнэйнгөө ашаар бидэ үнэн сэдьхэлтэн болонобди, хэлэ амаараа айладхан, абарагданабди. 11«Тэрээндэ һүзэглэһэн хүн урмаа хухархагүй», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 12Еврей хүн гү, али ондоо яһанай хүн гү, ямаршье илгаагүй юм. Эзэн хүн бүхэндэ ори ганса юм, тиин Тэрээндэ хандаһан хүн бүхэниие Тэрэ элбэг дэлбэгээр үршөөлдөө хүртөөдэг[+]. 13«Эзэнэй нэрэ дуудаһан хүн бүхэн абарагдаха», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+].

14Тиигээд Тэрээндэ һүзэглөөгүй хүнүүд яажа Тэрэниие гуйн дуудахаб? Тиихэдэ Тэрээн тухай соносоогүй аад, яажа һүзэглэхэб? Тиихэдэ номногшо хүнэй үгы байбал, яажа мэдээсэлые соносохоб[+]? 15Тиихэдэ номногшодые ябуулаагүй һаа, яажа мэдээсэлые номнолтойб? «Һайн Мэдээсэл[†] дэлгэрүүлэгшын алхамууд хэды дэмбэрэлтэйб», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 16Гэхэтэй сасуу Һайн Мэдээсэлдэ булта этигээгүй. «Эзэн аа, бидэнэй хэлэһэн үгэнүүдтэ хэн этигээ юм?» – гэжэ Исай лүндэншэн[†] хэлэнэ[+]. 17Тиимэһээ һүзэгтэй болохын тула хүн мэдээсэл дуулаха ёһотой, тиин мэдээсэлэй үгтэхын тула Христоос тухай номногдохо ёһотой[+].

18Израилиин арад зон мэдээсэл соносоогүй аал гэжэ би асуунаб. Юундэ соносохогүйб,

«Тэдэнэй хэлээшэнь бүхы газар дэлхэйгээр тараа,
тэдэнэй үгэнүүдынь газар дэлхэйн заха хизаар хүрөө», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+].

19Израилиин арад ойлгоо гү, али үгы гү гэжэ би дахин асуунаб. Моисей өөрөө энээндэ Эзэнэй нэрэһээ харюу үгөө:

«Тиимэһээ Би арад боложо бүрилдөөдүй уладаар
тэдэниие атаархуулжа,
тэнэг зоноор тэдэнэй уур сухал хүргэхэб»[+].
20«Намайе бэдэрээгүйшүүлдэ Өөрыгөө олуулааб.
Намайе гуйгаагүй зондо
Би Өөрыгөө элирхэйлээб», – гэжэ Исайшье Бурханай нэрэһээ зоригтой хатуугаар айладхана.

21«Үгэ дууладаггүй, үһэрхүү зүрюу арадта Эзэн бүхэли үдэрөө гараа һунган байгаа», – гэжэ Исай Израилиин арад тухай хэлэнэ[+].

#### 11


Израильда үгтэһэн Бурханай үршөөл хайра

1Зай, тиихэдээ Бурхан[†] Өөрын арадһаа арсаба гү гэжэ би һуранаб. Үгыл даа! Би өөрөөшье Израилиин хүн, Абраһаамай[†] үри һадаһан, Бэньямиинэй обогой хүмби[+]. 2Эхинһээ нааша шэлэжэ абаһан арадһаа Бурхан арсаагүй. Нангин[†] Бэшэг соо Израилиин арадые зэмэлэн, Элияагай Бурханда хандаһые һананагүй аалта[+]? 3Тэрэ: «Эзэн,[†] тэдэнэр Танай лүндэншэдые алаа, тахил үргэдэг үргэлэй шэрээнүүдые[†] һандаргаа, би гансаараа үлөөб, харин намайешье алахаяа һэдэнэ», – гээ һэн[+]. 4Бурхан харюудань юун гэжэ хэлээ һэм? «Хуурмаг бурхан Баалда[†] һүгэдөөгүй долоо мянган хүниие Би Өөртөө үлөөгөөб»[+]. 5Мүнөөнэйшье сагта тон тиимэ: Бурханай үршөөл хайраар шэлэгдэжэ абтаһан хүнүүд үшөөл бии[+]. 6Тэрэ хүнүүдые хэһэн хэрэгүүдээрнь бэшэ, харин үршөөл хайраараа шэлэжэ абадаг. Тиимэ бэшэ һаа, Тэрэнэй үршөөл хайра бодото бэшэ байха һэн.

7Зай, юун болоноб? Израилиин арад зон бэдэрһэн юумэеэ олоогүй. Зүгөөр үсөөхэн лэ Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүд бэдэрээшэеэ олоо, харин бусад зониинь Бурханай уряалые анхараагүй[+]. 8Нангин Бэшэг соо хэлэһэнэй ёһоор: «Бурхан тэдэнэй сэдьхэлые мэдэрэлгүй болгоо, тиин тэдэнэр мүнөөдэршье болотор хараха гү, али дуулаха аргагүй байна»[+].

9«Эдеэнэй шэрээнь
тэдэндэ занга, урьха болог,
бүдэржэ унагааг, хэһээлтэдэ оруулаг!
10Тэдэ хаража шадахаа болиг,
нюдэниинь балартаг!
Бэрхэшээл зоболонгуудта дарагдан,
хэтын хэтэдэ тахииг лэ!» – гэжэ Давид[†] бэшэнэ[+].

11Тиигэбэл еврейнүүд[†] дахин хэзээшье һэргэжэ бодохогүйгөөр бүдэржэ унаа гү гэжэ би һуранаб. Үгыл даа! Тэдэнэй нүгэл[†] шэбэлдэ унахада, атаархалынь хүргэжэ байхаар бусад арадууд абаралда хүртөө. 12Еврейнүүдэй нүгэлһөө боложо газар дэлхэйнхид элбэг дэлбэгээр буян хэшэгтэ[†] хүртөө, тэдэнэй оюун сэдьхэлэй ядуу байһанһаа бусад арадууд баян бардамаар буян хэшэгтэ хүртөө. Тиихэдэ еврейнүүдэй Бурханда хандабалнь, буян хэшэг бүришье элбэг дэлбэгээр үгтэхэ бэшэ аал.


Бусад арадуудай абаралга

13Бусад арадууд, мүнөө би таанадта ханданаб. Бусад арадуудай элшэнээр[†] ажаллажа байһандаа би бахархажа байхаб[+]. 14Тиигэжэ өөрынгөө яһанай аха дүүнэрэй дунда атаархал түрүүлжэ, заримыеньшье абаржа магадгүйб. 15Тэдэнһээ арсахадаа, Бурхан бусад арадуудтай эбгүй байһанаа эбтэй эетэй болоо. Харин Бурханай еврейнүүдые ойртуулбалнь, юун болохоб? Тиигэбэл үхэһэн хүнүүдэй амидырһантай адли байха![+]

16Хэрбээ дээжынь Бурханда зорюулаатай байбал, үлэһэнииньшье арюун сэбэр байхал. Хэрбээ модоной үндэһэниинь Бурханда зорюулаатай байбал, эшэ һалаануудыньшье баһа арюун сэбэр байха[+]. 17Һуулгагдаһан модоной зарим һалаануудыень таһалаад, орондонь зэрлиг оливай һалаануудые һуурижуулба ха. Бусад арадуудай түлөөлэгшэ таанад эгээл тэрэ зэрлиг оливай модотой адлит, мүнөө таанад үндэһэндэ, шэмэ шүүһэндэ баһа хабаатай болобот[+]. 18Тиимэһээ таанад үнөөхи һалаануудта адляар таһалагдажа хаягдаһан хүнүүдые доогуур бү харагты. Яахадаа таанад хамараа дээгүүр үргэбэбта? Таанад миин лэ һалаанууд ха юмта, таанад үндэһэ тэнжүүлэн баринагүйт, харин үндэһэн таанадые тэнжүүлэн барина.

19«Минии һуурижахын лэ тула һалаанууд таһалагдаа», – гээд таанад хэлэхэт. 20Тэрэтнай зүб. Тэдэнэр һүзэггүй байһан хадаа таһаржа унаа, харин таанад һүзэгөөрөөл тэрэ һууринда няагдабат. Тиимэһээ тэрээгүүрээ бү бахархагты, зүгөөр айжа һүрдэжэ байгты. 21Бурхан жэнхэни һалаанууд болохо еврейнүүдыешье хайрлаагүй, тиихэдэ Тэрээндэ үһэрхэбэлтнай, Тэрэ таанадые бүришье хайрлахагүй[+]. 22Бурхан ямар үршөөл хайратай, ямар уур сухалтай байдаг бэ гэжэ таанад эндэһээ харабат. Бурхан Өөртэнь үһэрхэһэн зондо уур сухалтайгаар, зүгөөр Тэрэнэй үршөөл хайрада байһан танда үршөөл хайратайгаар хандадаг. Тэрэнэй үршөөл хайрадань оршоогүй һаатнай, таанадые баһал таһалжа хаяха. 23Харин үнөөхи һүзэггүй еврейнүүд хубилбал, дахин һууриндаа байрлуулагдаха. Бурхан тэдэниие бусаажа һууриндань байрлуулха арга хүсэтэй юм. 24Бусад арадууд, таанад зэрлиг оливай һалаа набшаһадта адлит. Хэрбээ өөһэдынгөө зэрлиг модонһоо таһалагдаад, ондоо таримал оливай модондо һуурижуулагдадаг байхадань, таримал модоной һалаада адли еврейнүүдые түрэл һууриндань һуулгахада Бурханда бүришье амархан бэшэ гү?


Бүхы зондо үзүүлһэн Бурханай үршөөл

25Аха дүүнэр, өөһэдыгөө сэсэн ухаатайбди гэжэ бодожо байхагүйнтнай тула энэ нюуса үнэниие таанадта мэдүүлхэ һанаатайб. Израилиин зарим зон хододоо тиимэ зүрюу байхагүй, тэдэнэр шэлэгдэһэн бусад арадуудай бүрин Бурханда ерэтэр лэ тиимэ байха. 26Тиигэжэ Израилиин бүхы арад зон абарагдаха.

«Сион[†] хадаһаа Абарагша[†] ерэхэ,
Яковай үри һадаһадһаа нүгэл шэбэлые зайсуулха[+].
27Тэдэнэй нүгэл шэбэлыень зайсуулаад,
Би тэдэнтэй энэ хэлсээ баталхаб», – гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй байдаг.

28Бусад арадууд таанадай аша туһада Һайн Мэдээсэлые[†] буруушааһан еврейнүүд Бурханай дайсадынь болоо. Харин Бурханай шэлэжэ абаһанай, үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн найдуулгын ашаар тэдэнэр Бурханай нүхэдынь юм[+]. 29Ушарынь юуб гэбэл, Бурхан шэлэжэ абаһан, буян хэшэгтээ хүртөөһэн хүнүүд тухайгаа һаналаа хубилгадаггүй. 30Бусад арад таанадай урдань Бурханай үгэ дууладаггүй байһантайтнайл адляар мүнөө еврейнүүд баһа Бурханай үгэ дууладаггүй. Тэрээнһээнь боложо таанад Бурханай үршөөл хайрада хүртэбэт[+]. 31Тон тиигэжэл танай хүртэһэн үршөөл хайрада хүртэхын тула еврейнүүд Бурханай үгэ дууланагүй. 32Үршөөл хайраяа бултанда хайрлахын тула Бурхан бүхы хүнүүдые үсэд зүрюу ябадалай барлагууд болгоо.

33Хэн Бурханай баян бардамые, сэсэн ухааниие, мэдэрэл ойлгосые хэмжэхэ аргатайб? Хэн Тэрэнэй шиидхэбэриие тайлбарилжа шадахаб? Хэн Тэрэнэй харгы замые ойлгохоб[+]?

34Эзэнэй һанал бодолые хэн мэдэрээб?
Хэн Тэрээндэ заабарилжа, зүбшэл үгэжэ байхаб[+]?
35Бусаажа үгэхэ уялгатайгаар
Эзэндэ юумэ зээлидэһэн хүн байха аал[+]?

36Бүхы юумые Тэрэ бүтээгээ, бүхы юумэн Тэрэнэй ашаар ба Тэрэнэй тулада оршоно ха юм. Бурхан хэтын хэтэдэ алдар солотой байһай! Болтогой.[†][+]

#### 12


Бурханда алба хэн амидаралга

1Зай, аха дүүнэрни, Бурханай[†] үршөөл хайраар өөһэдыгөө арюун сэбэр, таатай, амиды үргэл болгон Бурханда асарагты гэжэ гуйнаб. Тиигэбэл, тэрэтнай танай бодото алба болохо[+]. 2Энэ дэлхэйн зондо адли бү байгты, харин ухаан бодолоо шэнэлүүлэн, өөһэдыгөө бүрин хубилгагты. Тиигэбэл таанад Бурханай эрхэ мэдэлые: Тэрээндэ таалагдама, зохистой, эрхим түгэс байхые мэдэжэ байхат[+].

3Бурханай намда үршөөһэн абьяас бэлигэй ашаар таанадай хүн бүхэндэ хэлэнэб: байһанһаан үлүү ехээр өөр тухайгаа бү һанажа байгты. Зүгөөр Бурханай шамда үгэһэн этигэл[†] һүзэгэй хэмжээгээр өөр тухайгаа дарууханаар бодомжолжо байгты[+]. 4Манай ганса бэедэ олон эрхэтэнүүд байна, тиин бэеын эрхэтэн бүхэн ондо ондоо зорилготой юм[+]. 5Тон тиигэжэл бидэ олоншье байһан мүртөө бултадаа Христоостой хамта нэгэ бэе болонобди, тиин бидэ нэгэ бэеын ондо ондоо эрхэтэнүүдтэл адли бэе бэетэйгээ холбоотойбди[+]. 6Тиимэһээ Бурханай маанадта хайрлаһан элдэб янзын абьяас бэлигүүдээ хэрэглэнэбди. Хэрбээ Бурханай хэлэһые дамжуулха абьяас бэлигтэй байгаа һаа, һүзэгэйнгөө хэмжээгээр лэ хүргэхэ ёһотойбди[+]. 7Бусад зондо алба хэхэ табилантай һаа, алба хэхэ ёһотойбди; һургаха табилантай һаа, һургаха ёһотойбди;[+] 8бусадые урмашуулха табилантай һаа, урмашуулха ёһотойбди. Бусадтай хубаалсажа байгаа һаа, бардам баянаар хубаалсагты; хүтэлэгшэ юм һаа, бүхы хүсэ шадалаараа захиржа байгты; буян үйлэдэбэл, баяртайгаар буян үйлэдэгты[+].

9Хүнүүдтэ үнэн зүрхэнһөө дуратай байгты; нүгэлтэ[†] юумэнүүдһээ зайсагты; үлзы дэмбэрэлтэй юумэндэ эрмэлзэжэ байгты[+]. 10Бэе бэедээ аха дүүнэртэйл адляар дуратай байгты, бусад зониие өөрһөөн дээгүүр хүндэлэгты[+]. 11Эзэндэ[†] урматайгаар, оролдосотойгоор алба хэжэ байгты. 12Найдалаараа урмашажа, зоболон бэрхэшээлнүүдтэ тэсэбэритэй байжа, саг үргэлжэ зальбаржа байгты[+]. 13Дуталдажа байһан һүзэглэгшэдтэй хубаалсажа, аяншадые гэртээ оруулан хүндэлжэ байгты[+].

14Таанадые хашан мүрдэжэ байһан хүнүүдые үреэжэ, хараалгүйгөөр[†] үреэжэ байгты[+]. 15Баяр жаргалтай байһан зонтой баярлажа, уйлажа гашуудажа байһан зонтой гашуудажа байгты[+]. 16Хоорондоо нэгэ һанал бодолтой һуугты. Омогорхол бахархалгүйгөөр юрын хүнүүдтэй нүхэсэгты. Өөһэд тухайгаа сэсэн ухаантайбди гэжэ бү бодогты[+].

17Таанадта муу юумэ хэһэн хүндэ харюудань муу юумэ бү хэгты. Харин хүн бүхэнэй һайн гэжэ бододог юумэ бүтээхэеэ оролдогты[+]. 18Хүн бүхэнтэй эбтэй эетэй байхые хэшээжэ, бүхы шадалаараа шармайгты[+]. 19Аха дүүнэр, үһөөгөө абахые бү һэдэгты, харин Бурханай уур сухалда тэрэнээ даалгагты. «Би үһөөгөө абахаб, Би харюулхаб гэжэ Эзэн хэлэнэ», – гээд Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 20«Үлэсхэлэн дайсанда эдеэ үгэ, ангаа һаань, ундалуула. Иихэдээ ши тэрэнэй толгой дээрэ шатажа байһан нүүрһэ обоолнош», – гэжэ Нангин Бэшэг соо баһа хэлэгдэнэ[+]. 21Харатай муу юумэн шамайе бү илаг, харин орондонь ши харатай муу юумые үлзытэй хэрэгээр илажа бай.

#### 13


Засаг захиргаанай урда дүүргэхэ уялганууд

1Хүн бүхэн засаг баригшадай үгэ дуулаха ёһотой, ушарынь юуб гэбэл, ганса Бурханай[†] зүбшөөлөөр лэ хүндэ засаг бариха эрхэ үгтэдэг юм, тиин мүнөөнэй засаг баригшадые Бурхан лэ табиһан болоно[+]. 2Засаг захиргаанай урдаһаа эсэргүүсэһэн хүн Бурханай тогтоолдо эсэргүүсэнэ, тиимэһээ тэрэ хэһээлтэдэ орохо. 3Засаг захиргаан һайн юумэ бүтээжэ байһан зондо бэшэ, харин харата муухай юумэ үйлэдэжэ байһан зондо аймшагтай байдаг. Засаг захиргаанһаа айхын хэрэггүй: һайн юумэл бүтээжэ байгаарай, тиигэбэл засаг захиргаанай магтаалда хүртэхэш. 4Тэдэнэршни шинии аша туһада ажаллажа байһан Бурханай зарасанар ха юм. Хэрбээ харата муухай юумэ үйлэдэжэ байбал, тэдээнһээ айжа бай, тэдэшни хэһээхээр бодото хүсэ шадалтай юм. Тэдэ засаг баригшадшни харата муухай юумэ үйлэдэжэ байһан зониие хэһээдэг Бурханай зарасанар юм[+]. 5Тиимэһээл ши гансал хэһээлтэһээ айгаад бэшэ, харин зүб юумэ хэнэб гэжэ һэшхэлээрээ ойлгон, засаг баригшадай мэдэлдэ байха ёһотойш.

6Засаг баригшад Бурханай ажал хэхэ уялгатай, тиимэһээл таанад тэдэндэ татабари түлэнэт. 7Үгэхэ ёһотой юумэеэ бүхы хүнүүдтэ үгэжэ байгты: татабари үгэхэ ёһотой болбол, татабаряа үгэгты; алба түлэхэ ёһотой болбол, албаяа түлэгты; һүрдэхэ ёһотой болбол, һүрдэгты; хүндэлэл үзүүлхэ ёһотой болбол, хүндэлэл үзүүлэгты[+].


Хайра дуран

8Хэндэшье үритэй байха ёһогүйт, зүгөөр бэе бэедээ дуратай байхатнай гансал үри шэритнай байха ёһотой. Ондоо хүндэ дуратай байхадаа, хүн Хуулиин зүйлнүүдые гүйсэдхэбэ гээшэ[+]. 9«Ханидаа бү урба; бү ала; хулгай бү хэ; хүнэй юумэндэ бү һанаарха» гэһэн захяа заабаринууд болон бусадшье олон заабаринууд «Дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай бай» гэһэн гансал захяа заабари соо тобшологдоно[+]. 10Хэрбээ таанад бусад зондо дуратай һаа, тэдэ зондоо хэзээшье муу юумэ хэхэгүйт. Хайра дуратай байхань Хуулиин зүйлнүүдые гүйсэдхэхэтэй адли юм[+].

11Ямар сагай ерээд байһые таанад мэдэнэ ха юмта: нойрһоо һэрихэ сагтнай болоо, анхан этигэһэн хаһада орходоо абарагдаха сагтнай бүри ойртоо[+]. 12Һүни үнгэрөөд, үдэр болохонь ойртобо. Харанхы мунхагта хабаатай юумэнүүдые хэхэеэ болёод, зэр зэбсэг баряад, гэрэл туяа соо тулалдахаяа бэлэн байял![+] 13Үдэрэй гэрэл туяада ажамидаржа байһан зондо зохихоор өөһэдыгөө абажа ябаял: забхай найр наада хэнгүй, архидангүй, ташаяаралдангүй, зальхайралдангүй, хэрүүл ама гаргангүй, атаархалдангүй байжа үзэел[+]. 14Харин Эзэн[†] Иисүүс Христоосые[†] хуяг дуулгадал адли үмдэел, нүгэлтэ[†] мүн шанар байдалаа анхархаяа, хүсэлэнгүүдыень хангахаяа болиёл[+].

#### 14


Ондоо хүнүүдые бү шүүбэрилэ

1Этигэл[†] һүзэгөөр һула хүнүүдые хүндэлжэ байгты, һанамжанууд тухайнь тэдэнтэй бү арсалдагты[+]. 2Зарим хүнүүдэй һүзэгынь ямаршье юумэ эдихые зүбшөөдэг, харин һүзэгөөр һула хүнүүд гансал ургамал эдидэг[+]. 3Ямаршье юумэ эдидэг хүн нүгөөдэ эдидэггүй хүнөө доогуур бү хараг; тиин гансал ургамал эдидэг хүн үнөөхи ямаршье юумэ эдидэг хүнөө бү шүүбэрилэг, Бурхан[†] тэрэ хүниие һайшаагаад байна ха юм[+]. 4Ондоо хүнэй зарасые шүүбэрилжэ байхаар ши хэн гээшэбши? Тэрэ хүнэйшни эзэниинь[†] лэ зарасынгаа зүб гү, али буруу байһыень мэдэхэ. Тэрэ зүб байха, юундэб гэбэл, Эзэн тэрэниие зүб байлгаха арга хүсэтэй юм[+].

5Зарим хүнүүд нэгэ үдэрые бусад үдэрнүүдтэ орходоо шухала гэжэ тоолоод, тусгайгаар тэмдэглэдэг, тиихэдэнь нүгөө зарим хүнүүд үдэрнүүдые хоорондонь илгадаггүй. Хүн бүхэмнай хэжэ бодожо байһанайнгаа ушар шалтагынь ойлгожо байг[+]. 6Нэгэ үдэрые бусад үдэрнүүдтэ орходоо шухала тусхай гэжэ тоолодог хүн Эзэнэй алдарай ашада тиигэнэ. Ямаршье юумэ эдидэг хүн Эзэнэй алдарта эдинэ, тэрэ эдеэнэйгээ түлөө Бурханда баяр талархалаа хүргэнэ. Зарим юумэнүүдые эдидэггүй хүн Эзэнэй алдарта тиигэнэ, тэрэ хүн Бурханда баяр талархалаа хүргэдэг[+]. 7Бидэ ганса бэеэ бодон ажамидардаггүйбди, али ганса бэеэ бодон үхэдэггүйбди[+]. 8Ажамидархадаа, бидэ Эзэниие бодон ажамидарнабди, үхэхэдөө, бидэ Эзэниие бодон үхэнэбди. Тиимэһээ амидарна гүбди, али үхэнэ гүбди, бидэ Эзэнэйл хүмди[+]. 9Амиды ба үхэһэн хүнүүдэй Эзэн байхын тула Христоос үхөөд амидыраа[+]. 10Тиихэдээ ши юундэ һүзэглэгшэ аха дүүгээ шүүбэрилээ хүмши? Али яахадаа ши һүзэглэгшэ аха дүүгээ доогуур хараа хүмши? Бидэ бултадаал Бурханай зарга шүүбэридэ орохо ха юмбибди[+].

11«Яһатан бүхэн урдамни мүргэхэ,
ямаршье хэлэтэй хүн Намайе Бурхан гэжэ айладхаха,
баталан тангаригланаб гэжэ
Эзэн хэлэнэ», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+].

12Хүн бүхэмнай өөрынгөө үйлэ ябадалай түлөө Бурханай урда тоосохо юм[+].


Бусад зониие бү доройтуула

13Зай, бэе бэеэ шүүбэрилхэ шүүмжэлхэеэ болиёл даа. Харин бусад зониие бүдэрүүлхэ гү, али нүгэл[†] шэбэлдэ унагааха юумэ хэхэгүй гэжэ оролдожо байял[+]. 14Ямаршье хоол барижа болохо гэжэ Эзэн Иисүүс намда бата этигэл үгөө. Хэрбээ таанад зарим эдихэ юумээ бузартай гэжэ тоолоо һаа, тэрэ эдеэнтнай танда бузартай байха[+]. 15Хэрбээ эдижэ байһан юумээрээ ши ондоо хүниие гомдохооболшни, ши хайра дураар хүтэлүүлэгдэнэгүйш. Эдижэ байһан хоолоороо ши тэрэ хүниие доройтуулан бү хосороо. Тэрэ хүнэйшни түлөө Христоос Өөрынгөө амиие үргөө[+]. 16Шинии һайн гэжэ бодожо байһан юумэнүүдые хүнүүд бү шүүбэрилэг. 17Ушарынь юуб гэбэл, Бурханай хаан орон эдихэ, ууха тухай бэшэ, харин Арюун Һүлдэһөө[†] эхи абадаг үнэн сэдьхэл, энхэ тайбан, баяр жаргал тухай юм[+]. 18Таанад тиимэ маягаар Христоосто алба хэжэ байбал, Бурханда таатай ба хүн зондо хүндэтэй байхат.

19Тиимэһээл бидэ энхэ тайбаниие найруулдаг, бэе бэеынгээ һүзэг бэхижүүлдэг юумэнүүдтэ зорижо байха ёһотойбди[+]. 20Эдеэ хоолһоо боложо Бурханай хэһэн юумэ бү һандарга. Ямаршье хоол барижа болохо, гэхэтэй сасуу ондоо хүниие нүгэл шэбэлдэ унагааха шалтаг болохо юумэ эдихэнь буруу юм[+]. 21Бусад һүзэглэгшэдые доройтон унагааха шалтаг болохо ямаршье юумэ хэнгүй, мяха эдингүй, үзэмэй дараһан архи уунгүй байхань зүб шуу. 22Эдэ мэтэ һанамжануудаа зосоогоо баряад, Бурхандаал мэдүүлээд бай. Эдиһэн ууһан юумээрээ һэшхэлдээ гэмнүүлээгүй хүн жаргалтай байна! 23Харин эдижэ байһан юумэн тухайгаа һэжэглэһэн хүниие Бурхан тэрэ юумээ эдижэ байхадань гэмнэдэг, юундэб гэбэл, тэрэ хүн һүзэгэйнгөө ёһоор болоногүй ха юм. Тиин һүзэгэй ёһоор хэгдэдэггүй юумэнүүд булта нүгэлтэй юм.

#### 15


Ганса бэе тухайгаа бү бодогты, бусадта аша туһатай байгты

1Бата һүзэгтэй бидэнэр ганса бэе тухайгаа бодохо ёһогүйбди, харин һүзэгөөр бирагүйхэн зониие дэмжэхэ ёһотойбди[+]. 2Бусад һүзэглэгшэдэй эрхим һайн байхын түлөө, һүзэгынь бата бэхи болгохын тула бидэ булта тэдэндэ аша туһатай юумэ хэхэ ёһотойбди[+]. 3Юундэб гэбэл, Христоосшье ганса бэеэ бодожо байгаагүй. Харин: «Таниие доромжолһон баһалтанууд Нам дээрэ буугаа», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшэгдэһэнэй ёһоор болоо[+]. 4Нангин Бэшэг соо хэлээтэй бүхы юумэнүүд маанадта найдал үгэхэ зуураа һургаха, тэсэбэритэй болгохо, урмашуулха зорилготойгоор бэшээтэй[+]. 5Маанадые тэсэбэритэй байлгадаг, урмашуулдаг Бурхан[†] Христоос Иисүүсэй жэшээгээр таанадые нэгэ һанал бодолтой байлгаһай[+]. 6Тиигэбэл таанад бултадаа нэгэ дуугаар Бурханда, манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] Эсэгэдэ алдар соло дуудахат.


Һайн Мэдээсэл еврейнүүдтэ болон бусад арадуудта үгтөө

7Христоосой таанадые хүндэлдэг байһандал адляар таанадшье бэе бэеэ хүндэлжэ, Бурханда магтаал соло дуудажа байгты. 8Бурханай үбгэ эсэгэнэртэ үгэһэн найдуулгын бүтэһые харуулан, Христоос еврейнүүдэй[†] зарасань болон ерээ гэжэ би хэлэнэб. 9Баһа бусад арадуудай үршөөл хайрынь түлөө Бурханда магтаал соло дуудажа байхын тула Христоос ерээ.

«Энээнэйтнай түлөө үндэһэтэдэй хоорондо
Таниие магтан дуулан байхаб,
Танай нэрэ алдарта магтаалнуудые дуулахаб, Эзэн»,
– гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+].

10«Бусад яһатад, Бурханай арадтай хамта баярлагты», – гэжэ баһа бэшээтэй байдаг[+].

11«Бүхы үндэһэтэд, Эзэниие магтагты!
Бүхы арадууд, Тэрэниие үргэмжэлэгты!» – гэжэ баһа бэшээтэй байдаг[+].
12«Ишайн үри һадаһан бии болохо,
Тэрэ бусад арадые захирхаяа ерэхэ,
харин тэдэнэрынь Тэрээндэ найдажа байха», – гэжэ баһа Исай хэлэнэ[+].

13Найдал үршөөдэг Бурхан һүзэгэйтнай ашаар таанадые бүтэн баяр жаргалаар ба амгалан байдалаар дүүргэг лэ, тиигэжэ Арюун Һүлдын хүсөөр этигэл[†] найдалтнай нэмэгдэжэ байг лэ.


Павелай сэхыень бэшэһэнэй шалтагаан

14Аха дүүнэрни, таанад эрхим һайнта, элдэб янзын эрдэм мэдэрэлтэйт, бэе бэеэ һургаха аргатайт гэжэ би хатуу этигэлтэйб. 15Энэ бэшэг соогоо зарим юумэнүүдые һануулхадаа, би сэхыень хэлээб. Бурханай үршөөл хайраар би 16бусад арадуудай аша туһада Христоос Иисүүсэй зараса болооб. Бусад арадые Арюун Һүлдын ашаар Бурханда зохистой арюун нангин үргэл болгохын тула би Бурханай Һайн Мэдээсэлые[†] номнон, санаартанай[†] ажал ябуулнаб[+]. 17Иисүүс Христоосой ашаар Бурханда алба хэжэ байһанаараа би бахархаха аргатайб. 18-19Бусад арадуудые Бурханай мэдэлдэ оруулхын тула Христоос гайхамшагта тэмдэгүүдээр ба үйлэ хэрэгүүдээр, Бурханай Һүлдын хүсэ шадалаар намаар юу хэлүүлээ, хүүлээ һэм, тэрээн лэ тухай би хөөрэхэеэ зүрхэлхэб. Аяншалжа ябахадаа, би Иерусалимһаа[†] Иллирик хүрэтэр хаа хаанагүй Христоос тухай Һайн Мэдээсэл тунхаглажа байгааб[+]. 20Тиихэдээ би ондоо хүнэй татаһан һуури дээрэ барихагүйн тула Христоос тухай хүнүүдэй огто дуулаагүй нютагуудаар номнохо гэжэ оролдооб[+]. 21Нангин Бэшэгэй хэлэһэн ёһоор:

«Тэрээн тухай мэдээсэлгүй байһан хүнүүд хараха,
Тэрээн тухай юумэ дуулаагүй хүнүүд ойлгохо»[+].


Павел Рим ошохые түлэблэнэ

22Таанадта оло дахин ошохо гэхэдэмни, энэ ажални намайе табидаггүй байгаа[+]. 23Харин мүнөө эдэ нютагуудта ажалаа дүүргэһэн, олон жэлэй туршада таанадтай ошожо уулзаха һанаатай байһан хадаа[+] 24Испани ошохо замдаа таанадтай уулзахаб. Тиигээд хэдэн сагай туршада таанадтайгаа уулзан баярлахаб, һүүлдэнь замаа үргэлжэлүүлхэдэмни туһалхат гэжэ найданаб. 25-26Харин мүнөө би Македониин ба Ахайяын һүзэглэгшэдэй һайн дураараа суглуулһан алта мүнгэ дуталдажа байһан Бурханай хүнүүдтэ хубаажа үгэхөөр Иерусалим ошоноб[+][+]. 27Тэдэ һүзэглэгшэд туһалха гэһэн шиидхэбэри өөһэдөө гаргаа. Гэхэтэй зэргэ үнэн бодолоороо тэдэнэр туһалха ёһотойшье юм. Хэрбээ еврейнүүд оюун сэдьхэлэй буян хэшэгээрээ[†] бусад арадуудтай хубаалдаһан байбал, бусад арадуудшье алта мүнгэнэй буян хэшэгээрээ еврейнүүдтэ туһалха ёһотой юм[+]. 28Тэдэндэ суглуулагдаһан алта мүнгэ хүргэхэ ажалаа бүтээгээд, би таанадаа дайран, Испани руу ябахаб. 29Таанадта ерэхэдээ, би Христоосой буян хэшэгээр таанадтай элбэг дэлбэгээр хубаалсахаб гэжэ мэдэнэб.

30Аха дүүнэр, намтай хамта минии түлөө Бурханда ханалгатайгаар зальбаржа байгыт даа гэжэ гуйнаб. Бидэ манай Эзэн Иисүүс Христоосто нэгэ адли һүзэгтэй, Һүлдын үршөөдэг нэгэ адли хайра дуратай ха юмбибди. 31Иудейн һүзэггүй зонһоо Бурхан намайе аршалһай, Иерусалимда хэхэ ажални тэндэхи Бурханай зондо һайшаагдаһай гэжэ зальбарыт даа[+]. 32Тиигэбэл би, Бурханай хүсөө һаа, таанадта баяр жаргалтай ерэхэб, таанадтайгаа уулзаад, һанаагаа амархаб[+]. 33Амгалан байдал үршөөдэг Бурхан та бүхэнтэй оршожо байхань болтогой![†][+]

#### 16


Хүнүүдые амаршална

1Кенхрейын һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] хүдэлдэг Фива эгэшэтэй таанадые танилсуулхамни[+]. 2Тэрэниие Бурханай[†] хүнүүдтэ зохихо ёһоор Эзэнэй[†] нэрээр угтажа абаарайгты, хэрэгүүдтэнь өөһэдынгөө зүгһөө шадалаараа хамһалсажа байгаарайгты. Тэрэ эхэнэр намдашье, бусадшье олон зондо ехэ туһа хүргөө юм[+]. 3Ааквила Прискиилла хоёрто намһаа мэндэ дамжуулаарайгты. Тэдэнэр намтай хамта Христоос Иисүүстэ алба хэхэһээ гадна[+] 4минии түлөө ами наһанай аюул оһолдошье орожо байгаа. Гансашье би бэшэ, харин еврей-бэшэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд бултадаа тэдээндэ баяр баясхалан хүргэнэ. 5Тэдэнэй гэртэ суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ амар мэндые хүргөөрэйгты.

Аси[†] можын Христоосто һүзэглэгшэдэй түрүүшын хүниинь байһан инаг хайрата Эпэнээт нүхэртэмни мэндые дамжуулаарайгты[+]. 6Таанадай аша туһада аргагүй ехээр хүдэлжэ байһан Марияда амар мэндые хүргөөрэйгты. 7Намтай хамта түрмэдэ һууһан манай яһанай Андроник Юния хоёрто мэндые дамжуулаарайгты. Тэдэ хоёр элшэнэрэй[†] дунда мэдээжэ, намһаа урда Христоосто һүзэглэһэн түүхэтэй юм.

8Эзэндэ һүзэглэһэн дүүгэй хубида намда ехэл инаг хайрата Амплиадта мэндые дамжуулаарайгты. 9Маанадаар хамта Христоосто алба хэдэг Урбанда, минии инаг хайратай Стахида амар мэндэ хүргөөрэйгты. 10Туршалгануудые дабахадаа, Христоосто үнэн сэхэ байһанаа баталһан Апэллээстэ мэндые дамжуулаарайгты. Аристобулай гэр бүлэдэ амар мэндэ айладхаарайгты. 11Минии яһанай Иродиондо, Христоосто һүзэглэдэг Наркисай гэр бүлынхидтэ амар мэндые дуулгаарайгты.

12Эзэндэ алба хэжэ байһан Трюфана Трюфоса хоёрто, Эзэнэй аша туһада аргагүй ехэ ажал бүтээһэн инаг хайрата Персидэдэ[†] мэндые дамжуулаарайгты. 13Эзэнэй шэлэжэ абаһан Рүүфтэ, намда хүбүүндээл адли хандадаг тэрэнэй эжыдэ мэндыемни дамжуулаарайгты[+]. 14Асинкрит, Флегонт, Һэрмээс, Патроб, Һэрмаа болон тэдэнтэй байһан бусад һүзэглэгшэ аха дүүнэртэ мэндыемни дамжуулаарайт. 15Филолог Юлия хоёрто, Нерейдэ, тэрэнэй дүү басаганда, Олимпда, тэдэнтэй хамта байһан Бурханай бүхы хүнүүдтэ мэндыемни дамжуулаарайгты.

16Бэе бэеэ таалажа амаршалаарайгты. Христоосой һүзэглэгшэдэй бүхы бүлгэмүүд таанадта мэндэеэ дамжуулна[+].


Түгэсхэлэй захибари

17Аха дүүнэр, таанадай һуража абаһан бүхы юумые буруушаан, бэрхэшээл зоболон тулгаруулдаг, һүзэглэгшэдэй бүлгэмые хоорондонь хубаадаг хүнүүдһээ болгоомжолжо байгты гэжэ гуйнаб. Таанад тиимэ зонһоо зайсажа байгты[+]. 18Тэдэ зон тиимэ юумэ хэхэдээ, манай Эзэн Христоосто бэшэ, харин өөрынгөө гэдэһэ ходоодо алба хэнэ. Тэдэнэр уран гоё үгэ хүүрээрээ гэнэн гэдэргэ зонииел зангадаа оруулдаг[+]. 19Эзэнэй мэдэлдэ бүрин байдагыетнай хүн бүхэн мэдэхэ, тиимэһээ би таанадай түлөө баярлажа байдаг хүнби. Һайн һайхан юумые ойлгожо байгаад, нүгэлтэ[†] муухай юумэнһээ зайсажа байһайт гэжэ хүсэнэб[+]. 20Маанадта амгалан байдал үршөөдэг Бурхан удангүй сатанае танай ула доро оруулан һүнөөхэ.

Манай Эзэн Иисүүсэй үршөөл хайра таанадтай оршожо байхань болтогой![†][+]

21Намтай хамта хүдэлдэг Тимофей, баһа манай яһатанай хамаатан Лукий, Ясоон, Сосипатр гэгшэд таанадта мэндые дамжуулна[+].

22Энэ бэшэгые саарһан дээрэ буулгаһан һүзэглэгшэ Тертий би баһа таанадта амар мэндые дамжуулнаб.

23-24Гэртээ намайе айлшалуулһан, һүзэглэгшэдэй бүлгэмые суглуулдаг Гай таанадта мэндые дамжуулна. Хотын мүнгэнэй һан эрхилэгшэ Эрааст, Кварт дүүмнай таанадта баһа мэндые дамжуулна[*][+].


Түгэсхэлэй зальбаралга

25Бурханда магтаал соло дуудая! Тэрэ болбол Иисүүс Христоос[†] тухай минии номноһон Һайн Мэдээсэлэй[†] ёһоор танай һүзэгые бэхижүүлхэ аргатай. Урдань тэрэ Һайн Мэдээсэл үни удаан саг соо далда нюуса байгаа[+]. 26Харин мүнөө тэрэ үнэн зүбые лүндэншэдэй бэшэгүүд нээгээ; бүхы хүнүүдэй һүзэглэжэ, үгыень дуулажа байхын тула мүнхэ Бурхан захиралтаараа бүхы арадуудта тэрэниие мэдүүлээ[+]. 27Ори ганса, сэсэн мэргэн Бурхан Иисүүс Христоосой ашаар хэтын хэтэдэ алдар солотой байхань болтогой![+]

### Коринфынхидтэ 1-дэхи

#### Коринфынхидтэ 1-дэхи

Коринфынхидтэ 1-дэхи


Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга


Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

Коринф хото эртын Грециин соёлой, улас түрын болон эдын засагай шухала түб байба. Павел анха удаагаа Һайн Мэдээсэлые тэрэ хотодо хоёрдохи шажан дэлгэрүүлгын аяншалгын үедэ номноо һэн. Павел Коринфһаа ябаһан хойноо тэрэ хотын шэнэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмтэй бэшэлсэжэ эхилээ. Энэ Хандалга бэшэхынгээ урда тээ Павел Шэнэ Хэлсээнэй ном соо ороогүй ондоо бэшэг коринфынхидтэ эльгээһэн түүхэтэй. Коринфын һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй дотор үсөөн бэшэ бэрхэшээлнүүд элирэгдээ: Павелэй тэдэнһээ ошоһон хойно коринфын һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй олон гэшүүдынь христиан һүзэглэгшэдтэ зохимоор амидараагүй. Тэрээнһээ гадна зарим гэшүүдынь Павелэй номножо байһан һургаалнуудай үнэн зүб байһыень, мүн Павелэй нэрэ хүндэтэй байһые буруушааба.

Хандалгын нэгэдэхэ хуби соо (1-6-дахи бүлэгүүд) Павел уншагшадаа хоорондоо хубааралдахаһаа һэргылнэ, һүзэгтэй байхыень, һайнаар бэеэ абажа ябахыень һургана. Удаань (7:1–16:4) Павел коринфынхидэй бэшэг соогоо асууһан зарим хубиин асуудалнуудта харюултануудые үгэнэ: эрэшүүл ба эхэнэрнүүдэй хоорондохи харилсаан, онгон шүтөөнүүдтэ үргэгдэһэн хоол, хилээмэ хухалан хубаарилга, оюун сэдьхэлэй абьяас бэлигүүд, бэеын амидыралга, Иерусалимда һууһан христиан һүзэглэгшэдтэ суглуулха эд зөөриин туһаламжа тухай бэшэнэ. Һүзэглэгшэдэй ажамидаралда гол шухала зүйл байһан хайра дуранда магтаал соло дуулаһан 13-дахи бүлэг хандалгын жэнхэни эрдэни болоно.

Түгэсхэлдэнь (16:5-24) Павел өөрын түсэбүүд тухай бэшэнэ, амар мэндые дамжуулна.

#### 1


Павелай амаршалга

1-2Коринф хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм,[†] Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэн Бурханда[†] зорюулагдаһан зон, Бурханай хүнүүд болохоор дуудуулагдаһан зон, манай Эзэн Иисүүс Христоосто, тэдэнэй болон манай Эзэндэ[†] газар бүхэндэ зальбарагша бүгэдэ зон, Бурханай эрхэ мэдэлээр Христоос Иисүүсэй элшэн[†] болохоор дуудуулагдаһан Павел, мүн һүзэглэгшэ Сосфен таанадта бэшэнэ[+]. 3Манай Эсэгэ Бурхан ба Эзэн Иисүүс Христоос таанадта хайраяа болон амгалан тайбаниие үршөөг лэ!

4Та бүхэнэй түлөө, Христоос Иисүүсээр дамжуулан таанадта үгтэһэн абьяас бэлигүүдэй түлөө би Бурханда үргэлжэ баяр баясхалан хүргэдэгби. 5Христоостой нэгэдэхэдээ, таанад алишье талаһаа баяжабат, зондо Бурханай мэдээсэл дуулгахадаашье, тэрэниие ойлгоходоошье эрхим һайн болобот[+]. 6Тиигэжэ Христоос тухай гэршэлһэнэймнай үнэн зүб байһаниинь таанадта баталагдаба. 7Тиимэһээ манай Эзэн Иисүүс Христоосой ерэхые хүлеэхэ үедээ таанад ямаршье абьяас бэлигээр дуталданагүйт[+]. 8Манай Эзэн Иисүүс Христоосой ерэхэ үдэр ямаршье гэмгүй байхынтнай тула Тэрэ таанадые һүүл хүрэтэрнь батадхажа байхал[+]. 9Өөрынгөө Хүбүүтэй, манай Эзэн Иисүүс Христоостой харилсахаар таанадые дуудаһан Бурхан найдабаритай юм[+].


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй хубааралга

10Аха дүүнэр, хоорондоо хубааралдажа байхагүйн тула һаналаа нэгэдүүлжэ байгты, нэгэ һанал бодолтой, нэгэ зорилготой байгты гэжэ Манай Эзэн Иисүүс Христоосой нэрэ түрөөр та бүхэндэ гуйн ханданаб[+]. 11Юундэ тиигэжэ хэлэнэбиб гэхэдэ, та аха дүүнэрэй хоорондо арсалдаан гарана гэжэ намда Хлоягай гэр бүлынхид дуулгаа[+]. 12Таанад бэе бэедээ иигэнэт: нэгэ заримантнай «Бидэ Павелые даханабди», нүгөөдэтнай «Бидэ Аполлосые даханабди», үшөө нүгөөдэтнай «Бидэ Пётрые даханабди», заримантнай «Бидэ Христоосые даханабди» гэлдэнэ[+]. 13Тиихэдээ Христоос хубаараа гү? Тиихэдээ Павел таанадай түлөө хэрээһэн[†] дээрэ саазалуулагдаа гү? Али Павелай нэрэ алдараар таанад уһаар арюудхагдаа гүт[+]?

14Криисп Гай хоёрһоо ондоо бэшэ хэнииетнайшье уһаар арюудхаагүй байһандаа би Бурханда баяр хүргэнэб[+]. 15Минии нэрэ алдараар уһаар арюудхагдааб гэжэ нэгэнтнайшье хэлэхэ аргагүй. 16Ай, мартааб, үшөө Стефанай гэр бүлые уһаар арюудхаа һэм. Үшөө хэниие уһаар арюудхаһанаа мүнөө һананагүйб[+]. 17Христоос намайе уһаар арюудхахын тула эльгээгээ бэшэ, харин сэсэрхэһэн уран үгэнүүдые хэрэглэнгүйгөөр Һайн Мэдээсэл[†] номнохыемни эльгээгээ. Хэрбээ сэсэрхэһэн уран үгэнүүдые хэрэглэбэлни, Христоосой үхэл удхагүй дэмы болохо һэн[+].


Христоос болбол Бурханай һүр хүсэ, эрхэ засаг мүн

18Христоосой хэрээһэн дээрэ үхэһэн тухай мэдээсэл хосорогшодто ямаршье удхагүй тэнэг юм, харин абарагдажа байһан бидэндэ тэрэ мэдээсэл Бурханай һүр хүсэн болоно[+]. 19Нангин[†] Бэшэг соо: «Сэсэн мэргэшүүлэй ухаан һүнөөхэб, ухаатай зоной ухаан бодолыень буруушаахаб», – гэжэ хэлэгдэнэ[+]. 20Тиимэһээ сэсэн мэргэн зон хаанаб? Али эрдэмтэйшүүл хаанаб? Али энэ дэлхэйн уран арсалдагшад хаанаб? Энэ дэлхэйн сэсэн мэргэнэй тэнэг байһыень Бурхан харуулаа бэшэ аал[+]?

21Энэ дэлхэйн зоной өөһэдынгөө ухаагаар Бурханиие мэдэрхын аргагүй байхыень Бурхан Өөрөө оюун ухаагаараа заяагаа, тиигээд «тэнэг» гэгдэдэг мэдээсэлээр һүзэглэгшэ зониие абарха гэжэ шиидээ. 22Хэрбээ иудейнүүд[†] гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдээр юумэнүүдэй баталагдахые хүлеэдэг байбалнь, бусад арадууд сэсэн мэргэнээр юумэнүүдэй баталагдахые хүлеэдэг юм[+]. 23Харин бидэ саазалуулагдаһан Христоос тухай, еврейнүүдэй дурые гутаадаг, бусад арадуудта, ямаршье удхагүй байдаг мэдээсэлые номнонобди[+]. 24Харин еврейнүүдэйшье, бусад арадуудайшье дундаһаа Бурханай дуудаһан хүнүүдтэ энэ мэдээсэл – Бурханай һүр хүсэн, Бурханай оюун ухаан болохо Христоос гээшэ[+]. 25Бурханай тэнэг гэжэ һанагдадаг юумэнь хүнүүдэй ухаанһаа сэсэн юм, Бурханай бирагүй һула гэжэ һанагдадаг юумэнь хүнүүдэй хүсэ шадалһаа хүсэтэй юм.


Бурхан яажа шэлэжэ абадаг бэ?

26Аха дүүнэр, Бурханай таанадые дуудахада таанад ямар байһанаа һаныт: хүнүүдэй хэмжээгээр харабал, үсөөнтнайл сэсэн ухаантай, хэдыхэнтнайл һүр хүсэтэй, хэдыхэнтнайл дээгүүр уг изагууртай байгаа. 27Тиимэһээ Бурхан энэ дэлхэйн сэсэн мэргэниие номгоруулхын тула ямаршье удхагүй гэжэ тоологдодог юумэнүүдые шэлэжэ абаа, энэ дэлхэйн һүр хүсые сарахын тула хүнүүдэй дундаһаа ахир һула гэжэ тоологдодогуудыень шэлэжэ абаа. 28Бурхан энэ дэлхэй дээрэ шухала гэжэ тоологдодог юумые болюулхын тула хүнүүдэй дундаһаа ямаршье уг изагуургүй, дарлагдаһануудыень шэлэжэ абаа[+]. 29Эдэ бүхэн Бурханай урда нэгэшье хүн һайрхахагүй гэһэн удхатай[+]. 30Юуб гэбэл, Бурхан лэ таанадые Христоос Иисүүстэй нэгэдүүлээ, Христоосые манай сэсэн ухаан болгоо. Христоосой ашаар бидэ үнэн сэдьхэлтэнгүүд, Бурханай нангин хүнүүд, сүлөөтэй хүнүүд болообди[+]. 31«Һайрхагша нэгэн Эзэнэй бүтээһэн лэ юумээр һайрхаг лэ», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэнэй ёһоор бүхы юумэн бүтэжэ байг лэ[+].

#### 2


Христоос ба хэрээһэн тухай мэдээсэл

1Аха дүүнэр, Бурханай[†] гэршэлгые номнохоёо таанадта ерэхэдээ, би уран гоё үгэнүүдые гү, али агууехэ ухаа хэрэглээгүй һэнби[+]. 2Таанадтай байха хаһадаа би Иисүүс Христоосһоо,[†] илангаяа Тэрэнэй хэрээһэн[†] дээрэ үхэһэн ушарһаа бэшэ бүхы юумые мартахань дээрэ гэжэ бодооб[+]. 3Тиимэһээ таанадта ерэхэдээ, би һуларшаһан, ехэл һүрдэһэн амитан байгааб,[+] 4үгэнүүдээ хэлэхэдээ, номноходоо, би уран үгэнүүдые хэрэглэн идхаагүйб, харин Бурханай Һүлдын һүр хүсэн хэлэһыемни баталан идхажа байгаа[+]. 5Тиимэһээ танай һүзэг хүнүүдэй сэсэн ухаанһаа эхи татана бэшэ, харин Бурханай һүр хүсэн дээрэ һуурижана[+].


Бурханһаа үгтэһэн сэсэн ухаан

6Зүгөөр сэсэн ухаан тухай мэдээсэлые би һүзэгөөрөө болбосон хүнүүдтэ номнодогби. Гэхэдээ тэрэ сэсэн ухаан энэ дэлхэйн бэшэ, эрхэ засагаа алдадаг энэ дэлхэйе захирагшадай бэшэ[+]. 7Минии номнодог сэсэн ухаан хүнүүдһээ далда хадагалагдаһан Бурханай нюуса ухаан юм, гэхэтэй зэргэ Бурхан манай магтаал солотой байхын тула газар дэлхэйн үшөө бүтээгдээгүй байхада тэрэ ухаа заяагаа юм[+]. 8Тэрэ сэсэн ухаае энэ дэлхэйн захирагшадай нэгэньшье мэдэрээгүй. Хэрбээ мэдэрһэн байбал, тэдэ алдарта Эзэниие[†] саазалхагүй һэн[+]. 9Яаба тиибэшье, Нангин[†] Бэшэг соо иигэжэ бэшээтэй байдаг:

«Нэгэшье хүнэй хараагүй, дуулаагүй,
тиимэ юумэн болохо гэжэ
нэгэшье хүнэй ойндоо оруулаагүй байһан юумые
Бурхан Өөртэнь дуратай хүнүүдтэ бэлдээд байна»[+].

10Тэрэ нюусаа Бурхан бидэндэ бүхы юумые харадаг, далда байһан Бурханайшье зорилгые харадаг Һүлдынгөө ашаар нээгээ[+]. 11Гансал зосоомнай оршодог һүлдэ бидэн тухай хамагые мэдэдэг бэшэ аал? Тон тиигэжэл ганса Бурханай Һүлдэ Бурхан тухай хамагые мэдэдэг[+]. 12Бидэ энэ дэлхэйн зондол адляар бодомжолхогүйн тула энэ дэлхэйн һүлдые тогтоожо абаагүй хүмди, зүгөөр Бурханай эльгээһэн Һүлдые тогтоожо абаа хүмди, тиимэһээ Бурханай маанадта үршөөһэн бүхы юумые мэдэхэбди[+].

13Тиимэһээ бидэ хүнүүдэй сэсэн ухаанай һургаһан үгэнүүдээр дуугарнагүйбди, харин Һүлдын һургаһан үгэнүүдээр дуугарнабди. Тиигэжэл бидэ Һүлдые тогтоожо абаһан хүнүүдтэ оюун сэдьхэлэй үнэн зүбые Һүлдын үршөөһэн үгэнүүдээр тайлбарилнабди[+]. 14Зүгөөр Һүлдые тогтоожо абаагүй хүн Бурханай Һүлдын үгэһэн абьяас бэлигүүдые абажа шадахагүй. Тиимэ хүн тэдэ абьяас бэлигүүдые ойлгохогүй, тэдэниие ямаршье удхагүй гэжэ тоолохо. Ушарынь юуб гэхэдэ, тэдэ юумэнүүдые гансал оюун сэдьхэлээрээ ойлгожо болохо[+]. 15Тиихэдэ Һүлдэтэй хүн ямаршье юумые шүүбэрилхэ аргатай, харин тиимэ хүниие гансал Бурхан шүүбэрилхэ аргатай. 16«Эзэнэй һанал бодолые хэн мэдэрээб? Хэн Тэрээндэ заабарилжа байгааб?» гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй байдаг. Гэхэтэй зэргэ бидэ Христоосой һанал бодолые мэдэнэбди[+].

#### 3


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй дотороо хубааралга

1Аха дүүнэр, Һүлдэ тогтооһон хүнүүдтэл адляар таанадта хандан хэлэхэ аргагүй байгааб, харин энэ дэлхэйн хүнүүдтэл, Христоосто һүзэглэһэнөөрөө нарай үхибүүд байһан хүнүүдтэл мэтэ хандан хэлээб. 2Таанадай хатуу юумэ эдижэ шадахагүй байһан хада би таанадые һүөөр тэжээгээб. Зүгөөр, мүнөөшье таанад хатуу юумэ эдижэ шадахагүйт[+]. 3Ушарынь юуб гэхэдэ, таанад үшөөл энэ дэлхэйн хүнүүдэй жама ёһоор ажамидарнат. Бэе бэедээ атаархалдадаг, хоорондоо арсалдадаг байһантнай таанадай энэ дэлхэйн хүнүүдэй заншалаар бэеэ абажа ябадаг энэ дэлхэйн хүнүүд байһыетнай харуулна бэшэ аал[+]? 4Нэгэнтнай «Бидэ Павелые даханабди», нүгөөдэтнай «Бидэ Аполлосые даханабди» гэжэ байхадаа, таанад энэ дэлхэйн хүнүүд бэшэ аалта?

5Эсэсэй эсэстэ Аполлос гэдэгтнай хэн бэ? Тиихэдэ Павел гэдэгтнай хэн бэ? Бидэ таанадай Христоосто һүзэглэхэдэ туһалһан юрэ Бурханай[†] зарасанар гээшэбди. Бидэ Эзэнэй[†] хүн бүхэндэмнай үгэһэн ажалыел бүтээгээбди:[+] 6Би үрэнүүдые тариһан, Аполлос уһалһан, харин Бурхан ургуулһан байгаа[+]. 7Тиимэһээ тариһан, уһалһан хүнүүдынь ямаршье хабаагүй, зүгөөр ургуулһан Бурхан гол шухала юм[+]. 8Тариһан, уһалһан хүнүүдэй хоорондо ямаршье илгаа үгы, Бурхан хүн бүхэниие хэһэн ажалайнь зэргээр шагнаха[+]. 9Бидэ Бурханай түлөө хамтаран ажаллагшад гээшэбди, харин таанад – Бурханай таряалан гээшэт. Тиихэдээ таанад баһа Бурханай барилга гээшэт[+]. 10Бурханай намда үгэһэн абьяас бэлиг хэрэглэн, би сэсэн барилгашандал мэтэ барилгын һуури татааб, үшөө ондоо хүн тэрэ һуурин дээрэ байра барина. Гэхэтэй сасуу хүн бүхэн яажа барижа байһанаа анхарха ёһотой[+]. 11Бурхан гансал Иисүүс Христоосые[†] һуури болгон табяа, тиимэһээ ондоо ямаршье һуури табигдаха аргагүй[+]. 12Зарим хүнүүд энэ һуурин дээрэ алта мүнгэ гү, али эрдэни шулуунуудые хэрэглэн бариха; нүгөө зарим хүнүүд модо гү, али үбһэ һолоомо хэрэглэн бариха. 13Тиихэдэ хүн бүхэнэй ажалай шанарынь Христоосой ерэхэ Үдэр мэдэгдэхэ. Тэрэ Үдэр хүн бүхэнэй ажалые гал дүлэн элирүүлхэ, гал дүлэн тэрэниие туршаха, тиигээд бодото шанарыень харуулха[+]. 14Һуурин дээрэ баригдаһан, гал дүлые тулажа гараһан хүнэй ажал байбал, барилгашань шагналаа абаха. 15Хэрбээ хүнэй ажалынь галда шатабал, тэрэ хүн гарзада орохо, тиигэбэшье тэрэ хүн өөрөө абарагдаха, галда шатахаһаа абарагдаха гэжэ хэлэхэдэ болохо[+].

16Таанад Бурханай һүмэ[†] гээшэт, зосоотнай Бурханай Һүлдэ оршоно гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта[+]? 17Бурханай һүмэ нангин[†] юм, таанад өөһэдөө Бурханай һүмэ гээшэт. Тиимэһээ Бурханай һүмые һандаргаһан хүн бүхэниие Бурхан хэһээхэ[+].

18Таанад өөһэдыгөө бү мэхэлэгты. Хэрбээ таанадай хэн нэгэн энэ дэлхэйн шатада өөрыгөө сэсэн мэргэнби гэжэ тоолоболнь, үнэндөө сэсэн мэргэн болохын тула тэнэг болохо ёһотой. 19Энэ дэлхэйн сэсэн мэргэн гэжэ тоологдодог юумэнүүд Бурханай урда ямаршье удхагүй юумэнүүд юм. «Бурхан мэргэн ухаатайшуулые мэхэ гохоорнь баридаг», – гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 20«Сэсэн мэргэн хүнүүдэй һанал бодолынь хооһон дэмы гэжэ Эзэн мэдэхэ», – гээд Нангин Бэшэгэй ондоо газартань хэлэгдэнэ[+]. 21Тиимэһээ хэнтнайшье ямар нэгэн бүлгэмэй гэшүүнби гэжэ бү омогорхог, юуб гэбэл, бүхы юумэн таанадай: 22Павел, Аполлос, Пётр, энэ газар дэлхэй, амин, үхэл, оршон үе, ерээдүй сагшье илгаагүй таанадай, 23тиихэдэ таанад Христоосойт, тиин Христоос Бурханай юм[+].

#### 4


Христоосой элшэнэр

1Бурханай[†] нюуса тайлбарилжа байхаар табигдаһан юрэ Христоосой зарасанар байһыемнай таанад ойлгохо ёһотойт. 2Тиимэ зарасанар булта эзэндээ[†] үнэн шударга[†] байха ёһотой. 3Таанадай гү, али ондоо хүнүүдэй намайе шүүмжэлхэ шүүбэрилхэнь намда ямаршье хамаагүй, би өөрөөшье өөрыгөө шүүбэрилдэггүйб. 4Сэдьхэлни арюуншье һаа, үнэхөөрөө ямаршье гэмгүй байһамни энээгээр баталагданагүй, юундэб гэбэл, гансал Эзэн минии заргаша мүн[+]. 5Тиимэһээ тогтоогдоһон сагай болоогүйдэ хэнииешье бү шүүбэрилэ. Эзэн ерэхэдээ, шэб харанхыда хоргодоһон юумэнүүдые гэрэлтүүлхэ, хүнүүдэй далда һанаа зорилгые элирүүлхэ, тиихэдэ хүн бүхэн хэһэн зэргээрээ Бурханайл магтаалда хүртэхэ[+].

6Аха дүүнэр, таанадайл аша туһада би эдэ бүхэниие Аполлос бидэ хоёрой жэшээ дээрэ харуулбаб. Хүн бүхэнтнай Бурханай һургаалые[†] гүйсэдхэжэ байһай гэжэ хүсэнэб. Хэнтнайшье нэгэ хүнөө хүндэлөөд, нүгөөдэеэ баһаад бү ябаһай[+]. 7Хэн таанадые бусадһаа дээгүүр табяаб? Таанадта байһан бүхы юумые Бурхан лэ таанадта үгөө бэшэ аал? Тиихэдээ танда байһан бүхы юумэнүүд дээрэһээ үгтэһэн бэлэг бэшэ мэтээр бодон, яахадаа ямбархаа хүмта[+]?

8Зай, тиихэдээ таанад бэеэ ханаба гүт? Баяжаба гүт? Таанад бидэнгүй хаанууд болообди гэжэ һананат. Үнэхөөрөө таанадай хаан шэрээдэ һуухые хүсэнэб, тиигэбэл бидэшье таанадтай хамта захирха һэмди[+]. 9Бүлэг зоной урда үхэхэ табилантай зондол адли Бурхан элшэнэр[†] бидэндэ хамагай һүүлэй һууринуудые үгөө гэжэ намда һанагдадаг. Эльгээмэлнүүдэйшье, хүнүүдэйшье, бүхы юртэмсэ дэлхэйн урда үзэсхэлэн болоо ха юмбибди[+]. 10Бидэ Христоосой түлөө тэнэг болообди, зүгөөр таанад Христоостой хамтаран сэсэн мэргэн болобот! Бидэ ахир һулабди, тиихэдэ таанад хүсэтэй болобот! Бидэнэй нэрые гутаагаа, харин таанад алдар солодо хүртэбэт![+] 11Мүнөө болотор бидэ үлэн хооһон, амаа ангажа, үмхирһэн хахарһан хубсаһатай ябанабди, маанадые сохино, бидэ нэгэ газарһаа нүгөө газарта тэнэжэ ябанабди[+]. 12Бидэ хүшэр хүндэ ажал хэжэ хүлһөө гоожуулнабди. Маанадые хараалда[†] хүртөөхэдэ, бидэ үреэнэбди, маанадые хашан мүрдэхэдэ, бидэ тэсэбэритэй байнабди,[+] 13маанадые хардахадань, бидэ энхэргэн үгэнүүдээр харюусанабди. Бидэ энэ дэлхэйн хаягдал гээшэбди, бидэ мүнөө болотор газарай хог болоод байнабди.

14Эшээхэ улайлгаха зорилготойгоор энээниие таанадта бэшэнэ бэшэб, харин инаг хайрата үхибүүдээ һургаһандал адляар таанадта ухаа заанаб[+]. 15Яажа Христоостой ажамидархаб гэжэ таанадые һургадаг үй түмэн хүтэлэгшэд байхаданьшье, таанадта гансал эсэгэ байна. Христоос Иисүүстэй нэгэдэхэдэтнай би таанадта Һайн Мэдээсэлые[†] хүргэн, эсэгэтнай болооб[+]. 16Тиимэһээ намайе һажаажа ябагты гэжэ таанадые ехэтэ гуйнаб[+]. 17Тиимэл зорилготойгоор Эзэндэ үнэн сэхэ Тимофейе таанадта эльгээнэб. Тэрээндэ би Хүбүүндээл адли дуратай хүнби. Хаанашье ябахадаа, һүзэглэгшэдэй бүхы бүлгэмүүдые һургадаг байһан тухаймни – Христоос Иисүүстэй нэгэдэһэн ажамидаралдаа баримталдаг юумэнүүд тухаймни – таанадта тэрэ һануулха[+].

18Таанадые би эрьежэ ошохогүйб гэжэ бодон заримантнай хамараа үргэшэбэ. 19Гэбэшье Эзэнэй үршөөбэл, би һаядаа таанадта ошохоб, тиигээд тэрэ хамараа үргэһэн зоной хэлэһэн юумэнүүдыень бэшэ, харин оюун ухаанайнь хүсые туршажа мэдэхэб[+]. 20Ушарынь гэхэдэ, Бурханай хаан орондо үгэнүүд бэшэ, харин һүр хүсэн шухала[+]. 21Минии таанадта ташууртай ерэхыемни хүсэнэ гүт, али энхэргэн зөөлэн, хайра дурын һүлдэтэй ерэхыемни хүлеэнэ гүт[+]?

#### 5


Таанадай дунда забхай зон байха ёһогүй

1Таанадай дунда забхайралга ушарна, нэгэнтнай хойто эхэтэйгээ орёолдоно гэһэн һураг минии һонорто хүрэбэ. Тиимэ бузар забхайралга бусад арадуудайшье дунда ушараа гэжэ дуулдаагүй[+]. 2Харин тиихэдэ таанад омогорхолдобот! Орондонь таанад гашуудаха байгаат, тиимэ бузар юумэ хэһэн хүниие өөһэдһөө холодуулха ёһотой байгаат. 3-5Танай хажууда байгаагүйшье һаа, һанал бодолоороо таанадтай хамта байнаб. Тиигээд таанадтай хамта байһан мэтэл би манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] нэрээр тэрэ бузар булай юумэ хэһэн хүниие гэмнэбэб. Таанад суглархадаа, һанал бодолоороо тантай байхадамни, манай Эзэн Иисүүсэй һүр хүсэнэй маанадтай оршохо сагта тэрэ бузар булайе сатанада гардуулан, махабад бэеыень һүнөөлгэхэ ёһотойт. Тиигэжэ тэрэ хүнэй һүнэһэ һүлдэ Эзэнэй ерэхэ Үдэр абарагдаха[+][+].

6Таанадай омогорхолдожо байһантнай буруу. Багахан эһээбэри бүхы эдьхүүр эһээдэг гэдэгые таанад мэдэхэгүй аалта[+]? 7Таанад шэнэ эдьхүүр байхын тула хуушан нүгэлтэ[†] эһээбэриһээ өөһэдыгөө арилгагты. Тиигэбэшье таанад эһээбэригүй арюунта, юундэб гэбэл, манай Паасхын хурьган болохо Христоос тахил болгон үргэгдөө юм[+]. 8Паасхынгаа Һайндэрые нүгэл шэбэлтэй ба худал хуурмагтай хуушан эһээбэреэр эдьхэһэн хилээмэнтэй бэшэ, харин ямаршье эһээбэригүй, арюун сэбэр, үнэн зүб хилээмэтэйгээр тэмдэглэе[+].

9Забхай зоноор бү харилсагты гэжэ би бэшэг соогоо бэшээ һэнби[+]. 10Зүгөөр, юрэнь забхай, алта мүнгэндэ шунаһан зоноор, дээрмэшэдээр, онгонуудта[†] шүтэдэг зоноор огто бү харилсагты гэһэн удхаар бү ойлгооройт, тэдэ зонһоо зугадабал таанад энэ дэлхэйһээ огто гаража ошохо байгаат. 11Харин өөрыгөө Христоосто һүзэглэдэг хүн гэжэ нэрлэжэ байһан мүртөө забхай ябадалтай, али алта мүнгэндэ шунахай, али онгонуудта шүтэдэг, али хорон хэлэтэй, али архинша, али хулгайшан зонтой бү харилсагты гэһэн удхатайгаар бэшээб. Тиимэ хүнүүдээр хамта хоолшье эдихэ хэрэггүй[+].

12-13Гаднын хүнүүдые гэмнээд яахабиб даа. Бурхан[†] тэдэниие шиидхэхэ. Харин өөһэдынгөө бүлэгэй хүнүүдые бидэ зэмэлхэ ёһотойбди. «Өөһэдынгөө дундаһаа муу юумэ үйлэдэгшые арилгагты», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй юм[+].

#### 6


Һүзэглэгшэд хоорондоо заргалдаха ёһогүй

1Та, һүзэглэгшэд, хоорондоо заргалдахадаа, яахадаа Бурханай[†] хүнүүдтэ ошонгүй, харин һүзэггүй зоноор заргаяа шиидхүүлнэбта[+]? 2Бурханай хүнүүд энэ дэлхэйн зониие шиидхэхэ гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта? Хэрбээ таанад энэ дэлхэйн зониие шиидхэхэ ушартай аад, жэжэ асуудалнуудаар шиидхэбэри гаргаха аргагүй аалта[+]? 3Бидэ эльгээмэлнүүдтэшье шиидхэбэри гаргахабди гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта? Тиихэдэ энэ дэлхэйн хэрэгүүдые бүришье бэлээр шиидхэхэ бэшэ аалта? 4Харин таанад заргалдаанай хэрэгүүдые шиидхэхэдээ, һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] ямаршье хабаагүй хүниие яахадаа заргашанаар табижа, тэрээндэ заргаяа үргэнэбта? 5Ай, эшхэбтэр юумэ байна! Һүзэглэгшэдэй хоорондохи арсалдаае шиидхэхэ аргатай сэсэн ухаантай нэгэшье хүн таанадай дунда олдобогүй гээшэ гү[+]? 6Харин тиихэдэ һүзэглэгшэ хүн һүзэглэгшэ аха дүүгэйнгээ урдаһаа зарга барижа, үшөө тиихэдэ һүзэггүй зоноор асуудалаа шиидхүүлжэ байна.

7Хоорондоо заргалдаһан ушартнай таанадай илагдаһые харуулна. Гомдохуулһан, мэхэлүүлһэн байбалтнай дээрэ байха бэшэ һэн гү[+]? 8Тиигэхын орондо таанад өөһэдөө бэе бэеэ, һүзэглэгшэ аха дүүнэрээ гомдохоонот, мэхэлнэт. 9Харата хэрэг үйлэдэгшэд Бурханай хаан орониие залгамжалхагүй гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта? Бү эндүүрэгты: забхайралдагшад, онгонуудта[†] шүтэгшэд, нүхэртөө, али эхэнэртээ урбагшад, эрэшүүлтэй гүйлдэдэг эрэ хүнүүд,[+] 10хулгайшад, алта мүнгэндэ шунагшад, архиншад, хардагшад, мэхэшэд, эдэнэй али нэгэньшье Бурханай хаан орониие залгамжалхагүй[+]. 11Танай заримантнай урдань тиимэл нүгэлтэн[†] байгаа. Гэхэдээ таанад нүгэлнүүдһээ арилгагдаһан, Бурханда зорюулагдаһан, Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] ба манай Бурханай Һүлдын ашаар Бурханай урда сагааруулагдаат[+].


Эзэндэ зорюулһан бэе

12Бидэ ямаршье юумэ хэхэ эрхэтэйбди гэжэ зарим хүнүүд хэлэхэ, теэд бүхы юумэн таанадта аша туһатай бэшэ. Би ямаршье юумэ хэхэ эрхэтэйб гэжэ хэлэхэб, теэд би алишье юумэнэй барлагынь болохогүйб[+]. 13Эдеэн ходоододол орохын тула байдаг, харин ходоодо хоол барихын тула юм гэжэ зарим хүнүүд хэлэхэ. Гэхэдэ Бурхан али алинииеньшье үгы болгохо. Махабад бэе ташаяан хурисалай тулада бүтээгдээ бэшэ, харин Эзэндэ алба хэхээр бүтээгдээ, тон тиигэжэл Эзэншье бэеые хаража анхаржа байдаг. 14Бурхан Эзэниие амидыруулаа, тиин бидэнииешье һүр хүсөөрөө амидыруулха.

15Танай бэе Христоосой бэеын хэһэгынь юм гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта? Тиихэдээ би Христоосой бэеын хэһэгые абажа, янханай бэеын хэһэг болгохо аалби? Үгыл даа![+] 16Янхан эмэтэй ниилэһэн хүн тэрээнтэй нэгэ бэе болоно гэжэ таанад мэдэхэгүй аалта? «Хоёр хүн ганса бэе болон эблэрхэ», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо элеэр бэшээтэй[+]. 17Харин Эзэнтэй ниилэһэн хүн һүнэһэ һүлдөөрөө Тэрээнтэй нэгэдэдэг[+].

18Ташаяан хурисалһаа зайсажа байгты. Хүнэй үйлэдэдэг бусад нүгэлнүүд бэеые ехэ гэмдэ оруулдаггүй, харин янхаржа байһан хүн өөрынгөө бэеые ехэл гэмдэ оруулна[+]. 19Бэетнай Бурханһаа таанадта үгтэһэн зосоотнай оршодог Арюун Һүлдын һүмэ[†] юм гэжэ мэдэхэгүй аалта? Таанад өөһэдынгөө дураар бэшэт, Бурханай мэдэлдэ байнат[+]. 20Бурхан таанадые үнэтэй сэнгээр худалдажа абаа. Тиимэһээ бэеэрээ Бурханиие алдаршуулжа байгты[+].

#### 7


Гэрлэлгэ тухай

1Таанадай намда бэшэһэн юумэн тухай хэлэбэл, эрэ хүнэй һамга абаагүй һаань һайн юм. 2Гэхэтэй сасуу ташаяан хурисалһаа бэеэ һэргылхын тула хүн бүхэн һамгантай байха, эхэнэр хүн нүхэртэй байха ёһотой. 3Эрэ хүн һамганайнгаа урда өөрынгөө уялга гүйсэд дүүргэхэ албатай, тиин эхэнэршье нүхэрэйнгөө урда өөрынгөө уялга гүйсэд дүүргэхэ албатай[+]. 4Эхэнэр хүн өөрынгөө бэеын эзэн[†] бэшэ, нүхэрынь һамганайнгаа бэеын эзэн гээшэ, тон тиигэжэл эрэ хүн өөрынгөө бэеын эзэн бэшэ, һамганиинь нүхэрэйнгөө бэеын эзэн гээшэ. 5Бэе бэетэйгээ инаглан харилсажа байгты, зальбаржа сагаа үнгэргэхэ гэжэ хоюулан зүбшэһэн сагтаа инаглан харилсахаяа болигты, тиигээд бэеэ барижа шадахагүй байхадатнай сатанагай таанадые хорхойтуулхагүйн тула дахин бэе бэедээ няалдагты[+]. 6Энээниие би таанадта заабаришална бэшэб, харин зүбшөөрэн хэлэнэб[+]. 7Хүн бүхэн намдал адли һамгагүй байһай гэжэ би хүсэнэб, гэхэтэй сасуу хүн бүхэн Бурханһаа[†] өөрын тусгай абьяас бэлигтэй юм, нэгэ хүн иимэ абьяастай, нүгөө хүн тиимэ абьяастай[+].

8Намдал адли саашадаа гансаараа байбалтнай һайн гэжэ би гэрлээгүй хүнүүдтэ, бэлбэһэн хүнүүдтэ хэлэхэ байнаб. 9Харин тэдэ хүнүүдэй бэеэ бариха аргагүй байбал, гэрлэгты гэжэ хэлэхэб. Хүсэлэнгөөр бэеэ туляахын орондо гэрлэһэниинь дээрэ[+]. 10Гэрлэһэн хүнүүдтэ өөрһөө бэшэ, харин Эзэнһээ иимэ заабари буулганаб: эхэнэр хүн нүхэрһөө һалаха ёһогүй[+]. 11Хэрбээ нүхэрһөө һалабал, дахин хадамда гараха ёһогүй, али үгы һаа, нүхэртэйгөө эблэрхэ ёһотой. Эрэ хүн һамгаяа орхихо ёһогүй[+].

12Бусад зондо өөрһөөн (Эзэнэй заабари бэшэ) хэлэнэб: Христоосто һүзэглэдэг хүн һүзэггүй һамгантай байбал, тэрэ һамганайнь нүхэртэйгөө һууха дуратай байбал, нүхэрынь тэрэ һамгаяа орхихо ёһогүй[+]. 13Тон тиигэжэл Христоосто һүзэглэдэг эхэнэр һүзэггүй нүхэртэй байгаад, тэрэ нүхэрэйнь һамгантайгаа һууха дуратай байбал, тэрэ эхэнэр нүхэрөө орхихо ёһогүй. 14Юундэб гэхэдэ, һүзэглэдэггүй эрэ һүзэглэдэг һамганайнгаа ашаар арюудхагдана, тон тиигэжэл һүзэглэдэггүй эхэнэр һүзэглэдэг нүхэрэйнгөө ашаар Бурханай урда арюудхагдана. Тиигээгүй һаа, тэдэнэй үхибүүдынь сэбэр бэшэ байха һэн, үнэндөө болбол тэдэ үхибүүд Бурханай урда арюун сэбэр юм[+]. 15Һүзэглэдэггүй хүн һүзэглэдэг ханиһаан һалаха хүсэлтэй байбал, һалаг лэ. Тиимэ ушарта һүзэглэдэг ханинь, эхэнэршье хүн байг, эрэшье хүн байг, дураараа болог. Бурхан бидэниие энхэ тайбан ажамидархымнай түлөө дуудаа юм. 16Христоосто һүзэглэдэг эхэнэр, нүхэрөө абарха магадгүй байһанаа ши мэдэнэ гүш? Али Христоосто һүзэглэдэг эрэ, һамганаа абарха магадгүй байһанаа ши мэдэнэ гүш[+]?

17Эзэнэй табилангаар хүн бүхэнтнай ажамидаржа байг лэ, Бурханай таанадые дуудахада ямар байгаа һэмта, тиимээрээл үлөөрэйгты. Тиигэжэл би бүхы һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ[†] заабарилдагби. 18Бэлгээ отолуулһан хүниие Бурханай дуудабалнь, тэрэ хүн отолуулһан мүрнүүдээ зайлуулха гэжэ бү оролдог, отолуулаагүй хүниие Бурханай дуудабалнь, тэрэ хүн отолуулха ёһогүй[+]. 19Отолуулһан байна гү, али отолуулаагүй гү, ямаршье илгаагүй, гансал Бурханай захяа заабаринуудые дүүргэжэ байһаниинь шухала юм[+]. 20Бурханай таанадые дуудахада ямар байдалтай һэмта, тэрэл хэбээрээ хүн бүхэнтнай үлэхэ ёһотой. 21Бурханай дуудахада барлаг байһан хүн һанаагаа бү зобоорой. Хэрбээ эрхэ сүлөөтэй болохо аргатай байбал, тэрэ арга боломжоёо ашаглаарай. 22Юундэб гэхэдэ, Эзэнээр дуудуулагдаһан барлаг Эзэнэй эрхэ сүлөөтэй хүниинь гээшэ, тон тиигэжэл Христоосоор дуудуулагдаһан эрхэ сүлөөтэй хүн Тэрэнэй барлагынь гээшэ[+]. 23Бурхан таанадые худалдажа абаа, тиимэһээ хүнүүдэй барлагууд бү бологты[+]. 24Аха дүүнэр, Бурханай таанадые дуудахада ямар байгаа һэмта, тэрэл хэбээрээ хүн бүхэнтнай Бурханай урда үлэхэ ёһотой.


Гэрлээгүй зон

25Хадамда гараагүй басагадай талаар Эзэнһээ намда ямаршье заабари үгтөөгүй, гэхэтэй сасуу Эзэнэй үршөөл хайраар найдабаритай байһан хубидаа би өөрынгөө һанал бодолоор таанадтай хубаалсаха һанаатайб[+].

26Энэ нүхэсэлэй талаар бодоходоо, хүн ямар байгааб, тиигээд лэ байбалнь дээрэ гэжэ бодоноб. 27Һамгатай һаа, тэрээнһээ һалаха шалтагаан бү бэдэрэ. Һамгагүй һаа, һамга бү бэдэрэ. 28Һамга абаашье һаа, ши нүгэл[†] шэбэлдэ унахагүйш, хадамгүй басаганшье хадамда гарабал, нүгэл шэбэлдэ унахагүй. Гэрлэһэн хүнүүдтэ үдэр бүхэн бэрхэшээлнүүд тулгардаг юм, тиин би таанадые тэдэ бэрхэшээлнүүдһээ һэргылнэб.

29Аха дүүнэр, би таанадта иимэ удхатайгаар хэлэнэб: саг багал үлэнэ, тиимэһээ гэрлэһэн хүнүүд гэрлээгүй хүнүүдтэл адли ажамидарха ёһотой. 30Уйлажа байһан хүнүүд гашуудал амсаагүй хүнүүдтэл адляар, баярлажа байһан хүнүүд жаргал амсаагүй хүнүүдтэл адляар, юумэ худалдажа абаһан хүнүүд зөөри зөөшэгүй хүнүүдтэл адляар ажамидарха ёһотой[+]. 31Энэ дэлхэйн баялигуудые хэрэглэжэ байһан хүнүүд энэ дэлхэйн баялигуудта шуналгүй хүнүүдтэл адляар ажамидарха ёһотой, юундэб гэхэдэ, оршон үеын һүнэхэ сагынь ойртоно[+].

32Ямаршье тухашаралгүй амидарһайт гэжэ таанадта хүсэнэб. Гэрлээгүй хүн Эзэндэ һайшаагдаха гэжэ Эзэнэй ажалда бүхы һанал бодолоо хандуулдаг[+]. 33Харин гэрлэһэн хүн эхэнэртээ һайшаагдахын тула энэ дэлхэйн юумэнүүдтэ һанаагаа табидаг, 34тиигэжэ тэрэ хоёр ондоо тээшээ татагдадаг. Хадамда гараагүй эхэнэр гү, али басаган бэеэ, һүнэһэ һүлдэеэ дууһан Эзэндэ зорюулжа, хамаг һаналаа Эзэнэй ажалда хандуулдаг. Харин хадамда гараһан эхэнэр нүхэртөө һайшаагдахын тула энэ дэлхэйн юумэнүүдтэ һаналаа табидаг.

35Таанадые дарамталха зорилготойгоор бэшэ, харин үнэн зүб ба хэрэгтэй юумые дүүргэжэ, өөһэдыгөө Эзэндэ гүйсэд зорюулан алба хэхыетнай хүсэн, танай аша туһада би эдэ бүгэдые таанадта хэлэнэб.

36Гэрлэхэб гэжэ үгөө үгэһэн хүн һамганиинь болохо басаганайнгаа энэ наһандаа хадамгүй байхань аягүй гэжэ тоолоод, заабол гэрлэхэ хэрэгтэй гэжэ бодобол, өөрынгөө дураар болог. Һамга абахадаа, тэрэ хүн ямаршье нүгэл хэнэгүй. 37Харин тиимэ юумэ хэхэ ямаршье хашалтагүйгөөр һамга абахагүйб гэжэ досоогоо хатуугаар шиидэһэн, өөрынгөө хүсэлые гүйсэд мэдэлдээ абаһан, юу хэхэеэ һанаандаа шиидээд байһан эрэ хүндэ һамга абангүй байбалнь һайн юм. 38Тиимэһээ гэрлэхэ басагаяа һамга абаһан хүн һайн юумэ хэнэ, гэхэтэй сасуу һамга абаагүй хүн бүришье һайн юумэ хэнэ гээшэ[+].

39Хадамтай эхэнэр нүхэрэйнгөө элүүр мэндэ байха сагта нүхэртэйгөө холбоотой. Харин нүхэрэйнь нүгшэбэл, тэрэ эхэнэр сүлөөтэй боложо, дуратай хүндөө дахин хадамда гараха эрхэтэй, гэхэтэй сасуу тэрэ хүниинь заабол Христоосто һүзэглэдэг хүн байха ёһотой[+]. 40Хэрбээ тэрэ эхэнэр дахин хадамда гарангүй байбал бүри жаргалтай байха. Энэ миниил һанал юм, гэхэдэ бишье баһа Бурханай Һүлдэтэй байнаб гэжэ өөр тухайгаа бодоноб.

#### 8


Онгонуудта үргэгдэһэн хоол

1Мүнөө онгонуудта[†] үргэгдэһэн эдеэн тухай асуудалаар хөөрэлдэе. Бидэ булта мэдэлгэтэйбди гэжэ тэдэнэй хэлээшэ үнэн зүб юм. Гэхэдэ тиимэ мэдэлгэ хүниие омог бардам болгодог, харин хайра дуран бэхижүүлдэг юм[+]. 2Ехэ юумэ мэдэнэб гэжэ бодоһон хүн үнэндөө болбол юушье мэдэдэггүй[+]. 3Тиихэдэ Бурханда[†] дуратай хүниие Бурхан мэдэхэ[+]. 4Онгонуудта үргэгдэһэн хоол бариха тухай хэлэбэл, онгонууд юуншье бэшэ, зүбхэн ори ганса Бурхан бии юм гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 5Тэнгэри дээрэ гү, али газар дээрэ бурхад гэжэ нэрлэгдэдэг юумэнүүдэй байбашье, олон түрэлэй бурхадай, эзэдэй байбашье, 6бидэндэ ори гансал Эсэгэ Бурхан, ори ганса Эзэн[†] Иисүүс Христоос[†] бии. Эсэгэ Бурхан бүхы юумые бүтээгээ, бидэ Тэрэнэй ашаар ажамидарнабди; бүхы юумэн Эзэн Иисүүс Христоосой ашаар бүтээгдээ, бидэ Тэрэнэй ашаар ажамидарнабди[+].

7Энэ үнэн юумые зарим зон мэдэдэггүй. Зариман мүнөө болотор онгонуудта үргэгдэһэн хоол эдихые онгонуудые тахиһантай адляар урдынхяараа сэдьхэдэг. Тиин тэрэ эдеэ амсан, бирагүйхэн һэшхэлээ бузарлуулдаг[+]. 8Эдеэ хоол бидэниие Бурханда ойртуулдаггүй, тиимэһээ тэрэ эдеэ амсаагүй һаа, бидэ юушье алдахагүйбди, тэрэ эдеэ амсаа һаа, бидэ юушье олохогүйбди[+].

9Гэхэтэй сасуу танай алишье хоол шэлэхэ эрхэтэй байһантнай бирагүйхэн һүзэгтэй зониие нүгэлдэ[†] бү оруулуужа. 10Тиимэ бирагүйхэн һүзэгтэн онгонуудта шүтэдэг газарта юумэ мэдэрһэн шинии эдеэлхыешни хараад, онгонуудта үргэгдэһэн эдеэ амсахаяа һанахагүй гү гэжэ бодоод үзөөрэй[+]. 11Тиигэжэ мэдэлгэһээшни боложо ахир һүзэгтэй аха дүүшни хосорхол. Харин Христоос тэрэнэй түлөө ами наһаяа үргөө юм[+]. 12Тиигэжэ таанад һүзэглэгшэ аха дүүгэйнгээ урда нүгэл абахадаа, бирагүйхэн һэшхэлыень доройтуулжа, Христоосой урда нүгэл хэнэт. 13Тиимэһээ аха дүүемни эдеэн нүгэлдэ оруулха байбал, аха дүүгээ нүгэлдэ оруулхагүйн тула би дахин хэзээшье мяха эдихэгүйб[+].

#### 9


Элшэнэрэй эрхэ

1Би эрхэ сүлөөтэй хүн бэшэ аалби? Би элшэн[†] бэшэ аалби? Манай Эзэн Иисүүс Христоосые[†] би хараа бэшэ аалби? Таанад Эзэнэй[†] түлөө ажалһанаймни үрэ дүн бэшэ аалта[+]? 2Бусад зон намайе элшэн гэжэ тоолоогүйшье һаа, таанадта би элшэнби, юундэб гэхэдэ, танай Эзэнтэй оршоһон ажамидарал Эзэнэй элшэн байһыемни батална.

3Хүнүүдэй намайе шүүмжэлхэдэ, би иигэжэ өөрыгөө хамгаалдагби: 4Али хэһэн ажалайнгаа түлөө бидэ эдихэ, ууха эрхэгүй гээшэ гүбди[+]? 5Али бусад элшэнэрые, Эзэнэй дүүнэрые, Пётрые һажаан, һүзэглэгшэ һамгаяа замай хани болгон абажа ябаха эрхэгүй аалди[+]? 6Али гансал Барнааба бидэ хоёр ажамидархын тула ажаллаха ёһотой гүбди[+]? 7Сэрэгшэд өөһэдынгөө түлөө түлэжэ алба хэдэг аал? Али үзэм тарилгашан өөрынгөө сэсэрлигэй үзэмһөө амсадаггүй аал? Һүрэг малаа адуулдаг ямар хүн малайнгаа һүнһөө уудаггүйб[+]?

8Эдэ юрын жэшээнүүдээр би өөрыгөө хизаарлахагүйб, Хуули соошье баһал тиимэ юумэнүүд тухай хэлэгдэнэ. 9«Таряа тээрмэдэжэ байһан сарай эдихэдэнь һаалта бү хэ», – гээд Моисейн[†] Хуули соо бэшээтэй байдаг. Бурхан[†] сарнуудта һанаагаа зобоно гү[+]? 10Али үнэндөө бидэниие бодожо хэлэнэ гү? Зүб даа, энэ бидэндэ зорюулан бэшээтэй. Хахалжа, али хадажа байһан алишье хүн хүдэлмэриингөө эсэстэнь хубияа абаха найдалтайгаар лэ ажаллаха ёһотой[+]. 11Бидэ таанад соо оюун сэдьхэлэй үрэһэ таряабди. Тиигээд харюудань таанадһаа энэ дэлхэйн юумэнүүдые абабалнай буруу хэрэг гү[+]? 12Хэрбээ бусад зоной таанадһаа дэмжэлгэ хүлеэхэ эрхэтэй байхадань, бидэ бүришье ехэ эрхэтэй бэшэ аалди?

Тиигэбэшье бидэ энэ эрхэеэ хэрэглээгүйбди. Орондонь бидэ Христоос тухай Һайн Мэдээсэл[†] ямаршье уршаг бэрхэшээлгүй тараахын тула бүхы юумые тэсэбэритэйгээр дабанабди. 13Һүмэдэ[†] алба хэгшэдэй Һүмэһөө эдеэ хоолоо олодогые, тиин тахилай газарта ажаллагшадай тахилай юумэнһээ хубаалсажа абадагые таанад мэдэхэгүй аалта[+]? 14Тон тиигэжэл номнолгоороо хоолойгоо тэжээжэ байхыень Эзэн Һайн Мэдээсэл номногшодто захираа юм[+].

15Гэхэтэй зэргэ би энэ дурдаһан эрхэнүүдээ нэгэтэшье хэрэглээгүй һэнби, тиин эрхэеэ мэдүүлхын тулашье энэ бүхэниие мүнөө бэшэнэгүйб. Тиигээ һаа, үхэбэлни дээрэ. Хэншье минии хүлһөөрөө олоһон магтаалые хооһон үгэ болгожо шадахагүй[+]. 16Тиигээдшье гансал Һайн Мэдээсэлые номножо байһанаараа би омогорхохо эрхэгүйб. Энэ минии уялга мүн. Һайн Мэдээсэлые номноогүй һаа, гай оһол толгой дээрэмни буухал[+]. 17Хэрбээ би ажалаа һайн дураараа хэжэ байбал, шагналда хүртэхэ байгааб; гэхэдэ би Бурханай намда даалгаһан албые дүүргэнэб[+]. 18Тиихэдээ би ямар шагналда хүртэхэбиб? Түлөөһэгүйгөөр Һайн Мэдээсэл номножо байһамни, номногшынгоо эрхэнүүдые мэдүүлэнгүй ажаллажа байһамни минии шагнал гээшэ[+].

19Эрхэ сүлөөтэй хүн байһан аад, би боломжоороо олон хүнүүдые олохын тула өөрыгөө хүн бүхэнэй барлаг болгооб[+]. 20Иудейнүүдтэй[†] байхадаа, би иудейнүүдые татахын тула иудейнүүдтэл адляар өөрыгөө абажа ябааб. Би өөрөө Моисейн Хуулиин мэдэлдэ бэшэшье һаа, тэрэ Хуулиин мэдэлдэ байһан хүнүүдые татахын тула өөрөө тэрэ Хуулиин мэдэлдэ байһанда адляар ажамидаржа байгааб[+]. 21Хуулигүй бусад арадуудай дунда байхадаа, би тэдэниие татахын тула Хуулигүй бусад арадай түлөөлэгшэдэл адляар байгааб. Тиихэдээ би Бурханай Хуулиин мэдэлһээ гараагүйб, Христоосой Хуули баримталжа байгааб[+]. 22Бирагүйхэн һүзэгтэй зоной дунда байхадаа, тэдэниие татахын тула бирагүйхэн һүзэгтэнүүдэй нэгэниинь шэнги болоод ябааб. Хүнүүдэй заримыеньшье шадаха зэргээрээ абархын тула би бүхы хүнүүдтэ бүхы юумэн болооб[+]. 23Эдэ бүгэдые би Һайн Мэдээсэлэй түлөө, тэрэнэй адис хэшэгтэ хүртэхын түлөө хэжэ байгааб. 24Урилдаанда хабаадалсагшадай бултанайнь нэгэниинь лэ шагналда хүртэдэг гэжэ таанад һайн мэдэнэт. Тиимэһээ шагналда хүртэхын тула гүйгты[+]. 25Урилдагшад мүнхэ оршодоггүй титимээр титимнүүлхын түлөө бултадаа хатуу журам баримталдаг, харин бидэ мүнхэдөө оршодог шагналай түлөө урилданабди[+]. 26Тиимэһээ би зорилгодоо хүрэхын тула сэхэ гүйнэб, тиимэһээ би хүсэеэ дэмы бууруулдаггүй барилдаашан мэтэ барилданаб. 27Бусад зондо номножо байгаад, өөрөө хаһуулхагүйн тула бэеэ ехээр һорижо, дадаажа, бүрин мэдэлдээ оруулнаб.

#### 10


Маанадта үгтэһэн һэргылэмжэ

1Аха дүүнэр, Моисейе[†] дахажа ябаһан үбгэ эсэгэнэртэймнай юунэй болоһые би таанадта һануулха һанаатайб. Тэдэниие бултыень үүлэн хамгаалжа ябаа, тэдэнэр бултадаа Улаан далайе аюулгүй гаталаа[+]. 2Үүлэн соо, далай соо тэдэнэр Моисейтэй нэгэдэн, «уһаар арюудхагдаа». 3Тэдэнэр булта нэгэ адли гайхамшагтай эдеэ эдижэ,[+] 4нэгэ адли гайхамшагтай унда уужа байгаа. Тэдэнтэй хамта ябаһан гайхамшагтай хабсагайһаа тэдэ уужа байгаа. Тэрэ хабсагай болбол Христоос Өөрөө мүн һэн. 5Тиигэбэшье тэдэнэй олониинь Бурханда[†] һайшаагдаагүй, тиимэһээ тэдэнэр сүл губида хосороо[+].

6Үбгэ эсэгэнэрэйнгээ нүгэлтэ[†] ябадалнуудые дабтаха дураа хүрэхэгүйн тула эдэ бүхэн бидэндэ һэргылэмжэ болоно[+]. 7Тэдэнэй зариманиие һажаажа онгонуудта[†] бү шүтэгты. «Хүн зон эдихэ, уухаяа һууба, найрлажа нааршаажа оробо», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 8Тэдэнэй зариманиинь янхараад, нэгэ үдэр соо хорин гурбан мянган хүн үхөө. Тиимэһээ бидэ тэдээндэл адли янхарха ёһогүйбди[+]. 9Тэдэнэй зариманиинь Христоосые туршаад, хорото могойнуудта хадхуулан үхөө. Тиимэһээ бидэ тэдэндэл адли Эзэниие[†] туршаха ёһогүйбди[+]. 10Тэдэнэй зариманиинь гэмэрэлдээд, Үхэлэй Эльгээмэлээр амяа һүнөөлгөө. Тиимэһээ бидэ тэдэндэл адли гэмэрэлдэхэ ёһогүйбди[+].

11Тэдэ гай гасалангууд бусад зониие һэргылхын тула үбгэ эсэгэнэртэймнай тохёолдоо, тиин бүхы юумэнэй эсэсэйнь ерэхэ сагта ажамидарһан бидэниие һэргылхын тула бэшэгдээ[+].

12Тиимэһээ батаар зогсоноб гэжэ өөр тухайгаа бодожо байһан хүн унашахагүйн тула болгоомжотой байг[+]. 13Таанадай дабаһан ямаршье туршалганууд юрэ хүнүүдтэ тулгардаг бэрхэшээлнүүд юм. Гэхэтэй сасуу Бурхан амалһан юумэеэ дүүргэжэ, даахын аргагүй туршалгануудые таанадта тулгаруулхагүй, тиигээд туршахадаа, тэсэжэ гараха хүсэ шадал таанадта үгэхэ[+].


Онгонуудта бү шүтэгты

14Тиимэһээ, инаг хайрата аха дүүнэрни, онгонуудта шүтэхэһөө зайсажа байгты[+]. 15Би таанадые бодомжолхо аргатай хүнүүд гэжэ тоолон хэлэнэб, тиимэһээ хэлэһэн юумэнүүд тухаймни өөһэдөө бодооройгты. 16Бурханда баяр хүргэдэг, Тэрэнэй үхэлые дурасаһан аягаһаа уухадаа, бидэ Христоосой шуһанда хабаатай болонобди. Хилээмэ хухалаад эдихэдээ, бидэ Христоосой бэедэ хабаатай болонобди[+]. 17Хилээмэн ори ганса юм, тиимэһээ ори ганса хилээмэ хубаалсажа байхадаа, бидэ олоороо ганса бэе гээшэбди[+].

18Үргэлэй юумые эдижэ байһан израильшуудые[†] хараад үзэгты, тэдэнэр үргэлэй газарта Бурханда алба хэхэдэ хабаадалсана бэшэ гү[+]? 19Онгонууд гү, али онгонуудта үргэгдэһэн юумэнүүд үнэндөө ямар нэгэн ушартай юм гэжэ хэлэхэ һанаатай гүб[+]? 20Үгыл даа, бусад арадуудай онгонуудта үргэдэг юумэнүүд Бурханда бэшэ, харин ада шүдхэрнүүдтэ[†] зорюулаатай гэжэ би хэлэхэ һанаатайб. Тиимэһээ таанадай ада шүдхэрнүүдтэй нэгэдэхые хүсэнэгүйб[+]. 21Таанад Эзэнэй аягаһаа ба ада шүдхэрэй аягаһаа нэгэ зэргэ уужа шадахагүйт, Эзэнэй шэрээдэ ба ада шүдхэрэй шэрээдэ нэгэ зэргэ хоол барижа шадахагүйт[+]. 22Али бидэ Эзэнэй уур сухал хүргэхэмнай гү? Өөһэдыгөө Тэрээнһээ хүсэтэйбди гэжэ тоолоно гүбди[+]?


Һүзэглэгшэдэй эрхэ сүлөө

23Бидэ ямаршье юумэ хэхэ эрхэтэйбди гэжэ зарим хүнүүд хэлэдэг, гэхэтэй сасуу бүхы юумэн һайн бэшэ. «Бидэ ямаршье юумэ хэхэ эрхэтэйбди», гэхэтэй сасуу бүхы юумэн аша туһатай бэшэ[+]. 24Нэгэнтнайшье өөрынгөө һайн һайханай түлөө бү оролдог, харин бусадай аша тулада оролдожо байг[+].

25Худалдаа наймаанай газарһаа абаһан ямаршье юумэн тухайгаа һанаагаа зобонгүй, асуултагүйгөөр эдижэ байгты[+]. 26«Дэлхэй болон тэрээн дээрэ байгааша хамаг зүйл Эзэнэй», – гэжэ Нангин Бэшэг соо бэшээтэй[+].

27Хэрбээ һүзэглэдэггүй хүнэй таанадые урихада, таанад ошохо гэжэ шиидэбэл, һанаагаа зобонгүй, ямаршье асуултагүйгөөр урдатнай табиһан бүхы юумэнүүдые эдижэ байгты[+]. 28Харин хэн нэгэнэй: «Энэ эдеэн онгонуудта үргэгдөөтэй», – гэжэ таанадта хэлэбэлнь, тэрэ хэлэһэн хүнэй аша туһада, бусадай һанаае зобоохогүйн тула тэрэ эдеэнһээ бү амсаарайт. 29Би танай һэшхэл тухай бэшэ, харин бусад зоной һэшхэл тухай бодон хэлэнэб. Минии эрхэ сүлөө бусад зоной һэшхэлээр бү шүүмжэлэгдэһэй гэжэ хүсэнэб. 30Хэрбээ үгтэһэн хоолой түлөө Бурханда баяраа хүргэбэлни, баяр хүргэһэн эдеэнэймни түлөө яахадаа намайе хүн шүүмжэлхэб[+]? 31Тиихэдээ эдинэ гүт, али ууна гүт, али ямаршьеб даа ондоо юумэ хэнэ гүт, бүхы юумые Бурханай алдарай[†] түлөө хэжэ байгты[+]. 32Иудейнүүдтэшье,[†] бусад арадай зондошье, Бурханай һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэшье[†] ямаршье гомдохол түрүүлэнгүй ажамидарагты[+]. 33Ямаршье юумэ хэхэдээ, би өөрынгөө аша туһада бэшэ, харин бүхы хүнүүдэй абарагдахын тула, тэдэнэй аша туһада оролдодогби[+].

#### 11

1Христоосые һажаажа байһандамни адли, таанад намайе һажаажа байгты[+].


Бурхан бүхы юумэнэй толгойлогшо мүн

2Намайе ходо һанажа, дамжуулһан һургаалнуудыемни[†] баримталжа байһанайтнай түлөө би таанадые магтанаб. 3Христоос бүхы эрэшүүлэй толгойлогшо, нүхэр һамганайнгаа толгойлогшо, тиин Бурхан[†] Христоосой толгойлогшо байһые ойлгоһойт гэжэ хүсэнэб[+]. 4Тиимэһээ толгойгоо хушаад зальбарһан, али үгы һаа, Бурханай мэдээсэл элирүүлһэн алишье эрэ толгойгоо гутаана. 5Толгойгоо хушангүй зальбарһан, али үгы һаа, Бурханай мэдээсэл элирүүлһэн алишье эхэнэр толгойгоо гутаана, юундэб гэхэдэ, тиимэ эхэнэрэй ба үһэеэ хюһаһан эхэнэрэй хоорондо ямаршье илгаа үгы юм[+]. 6Толгойгоо хушаха дурагүй эхэнэр үһэеэ хюһажа хаяг. Тиигэжэ эхэнэр тайрагдаһан үһэтэй, али хюһагдаһан толгойтой ябахаяа эшэбэл, толгойгоо юумээр хушаг лэ[+]. 7Эрэ хүн Бурханай дүрэ алдар һаргажа байгаа хадаа толгойгоо хушангүй ябаха эрхэтэй. Тиихэдэ эхэнэр хүн нүхэрэйнгөө алдар һаргана[+]. 8Юундэб гэхэдэ, эрэ хүн эхэнэрһээ бүтээгдээгүй, харин эхэнэр хүн эрэ хүнһөө бүтээгдээ[+]. 9Тиихэдэ эрэ хүн эхэнэрэй тула бэшэ, харин эхэнэр хүн эрэ хүнэй тулада бүтээгдээ[+]. 10Энэ ушарһаа, үшөө тиихэдэ Эльгээмэлнүүдһээ боложо эхэнэр хүн толгой дээрээ эрхэ засагай тэмдэгтэй байха ёһотой. 11Эзэнтэй[†] нэгэдэһэн манай ажамидаралда эхэнэр хүн эрэ хүнһөө дулдыдана, эрэ хүн эхэнэр хүнһөө дулдыдана[+]. 12Ушарынь юуб гэхэдэ, яажа эхэнэр хүн эрэ хүнһөө бүтээгдэһэн байгааб, тон тиигэжэл эрэ хүн эхэнэр хүнһөө түрэдэг, тиин бүхы юумэн Бурханһаа юм.

13Өөһэдөө бодожо үзыт, олон зоной дунда эхэнэр хүнэй толгойгоо хушангүй Бурханда зальбархань зохид аал? 14Эрэ хүн ута үһэ табихадаа, өөрыгөө гутаадаг гэжэ оршолон һургана бэшэ аал? 15Харин ута үһэн эхэнэрэй гоёолтонь болоно, толгойгоо хушахынь тула үгтэнэ[+]. 16Хэн нэгэнэй энэ асуудалаар арсалдаха һанаатай байбал, бидэшье, Бурханай һүзэглэгшэдэй бүлгэмшье[†] ондоо тиимэ ёһо заншал үгы юм гэжэ хэлэхэб.


Үдэшын хоол

17Мүргэлдэ[†] суглархадаа, таанад аша туһа хүргэхын орондо хоро хүргэнэт, тиимэһээ саашадахи заабаринуудые үгэхэдөө, би таанадые магтахагүйб. 18Нэн түрүүн, танай бүлгэм суглархадаа, хоорондоо хубаарана гэжэ би дуулааб, нэгэ талаараа тиимэл байха гэжэ би бодоноб[+]. 19Зүб, үнэн бодото хүнүүдэй элирүүлэгдэхын тула таанадай дунда элдэб һанал бодолнууд байха ёһотой[+]. 20Тиигэжэ бүлгэмөөрөө суглархадаа, таанад Эзэнэй Үдэшын хоол тэмдэглэнэгүйт. 21Юундэб гэхэдэ, хүн бүхэнтнай бусадһаа түрүүн эдеэ хоолоо барина, тиимэһээ заримантнай үлэн хооһон үлэнэ, нүгөө заримантнай амаараа гаратар эдеэлээд, мэдээгээ алдатараа ууна. 22Таанад эдижэ, уужа байхаар гэргүй юм гүт? Али таанад Бурханай һүзэглэгшэдэй бүлгэмые тоонгүй, дуталдаһан зониие доромжолно гүт? Энээн тухай юу гэхыемни хүлеэнэбта? Таанадые магтаха ёһотой гүб? Үгы даа, энээнэй түлөө магтахагүйб![+]

23Би Эзэнһээ абаһан һургаалаа таанадта дамжуулһан байгааб: Эзэн Иисүүстэ урбаһан һүни Тэрэ хилээмэ абаад,[+] 24Бурханда баяр баясхалан хүргөөд, хилээмэеэ хухалаад: «Энэ танай түлөө үргэл болохо бэемни гээшэ. Намайе дурсан энээниие эдижэ байгаарайгты», – гэжэ хэлээ[+]. 25Һүүлээрнь аяга абаад: «Энэ аяга болбол Минии шуһаар баталагдаһан Бурханай шэнэ хэлсээн[†] гээшэ. Ямаршье сагта уухадаа, Минии дурасхаалда уужа байгаарайт», – гэжэ хэлээ[+]. 26Энэ хилээмэ эдихэ, энэ аягаһаа ууха бүхэндөө таанад Эзэнэй ерэтэр Тэрэнэй үхэл тухай айладхажа байнат. 27Эзэнэй хилээмэ эдихэдээ, аягаһаань уухадаа, өөрыгөө доогуур абажа ябаһан хүн Эзэнэй бэеын ба шуһанай урда зэмэтэй байха[+]. 28Тиимэһээ хүн бүхэнтнай түрүүн өөрыгөө шалгаг, тэрэнэй һүүлдэ хилээмэнһээ эдижэ, аягаһаа ууг. 29Хилээмэнһээ эдихэдээ, аягаһаа уухадаа, Эзэнэй бэеын удха мэдэрээгүй һаа, таанад эдиһэн, ууһанаараа өөһэдыгөө гэмнэнэт. 30Тиимэ ушарһаа олонтнай үбшэн ядуу, ахир һула байна, заримантнай үхэбэ. 31Хэрбээ бидэ түрүүн өөһэдыгөө шалгабал, Бурханай заргада орохогүй байгаабди. 32Харин бидэ Эзэнэй заргада ороод, хэһээлтэдэнь хүртэжэ байнабди, тиимэһээ энэ дэлхэйн зоноор хамта зэмэлэгдэхэгүйбди[+].

33Тиимэһээ, аха дүүнэрни, Эзэнэй Үдэшын хоолдо суглархадаа, бэе бэеэ хүлеэжэ байгты. 34Суглархадаа, Бурханай заргада орохогүйнтнай тулада үлэн хооһон байһан зонтнай гэртээ эдеэлжэ байг. Бусад асуудалнуудые таанадта ерэхэдээ тайлбарилжа үгэхэб.

#### 12


Арюун Һүлдэһөө үгтэһэн абьяас бэлигүүд

1Аха дүүнэр, мүнөө Арюун Һүлдэһөө[†] үгтэһэн абьяас бэлигүүд тухай үнэниие таанадта мэдүүлхэ һанаатайб[+]. 2Һүзэглөөгүй байхадатнай таанадые оло дахин төөрюулдэг, дуугүй онгонуудта[†] шүтэхэдэ түлхидэг байгаа гэжэ мэдэнэт[+]. 3Бурханай[†] Һүлдөөр хүтэлүүлһэн ямаршье хүн: «Иисүүс хараалда[†] хүртэг лэ», – гэхэгүйл, тон тиигэжэл Арюун Һүлдөөр хүтэлүүлһэн хүнһөө ондоо ямаршье хүн: «Иисүүс болбол Эзэн»,[†] – гэхэгүйл гэжэ таанадта дуулганаб[+].

4Оюун сэдьхэлэй абьяас бэлигүүд элдэб янзын байдаг, тиин тэдэниие бултыень гансал Арюун Һүлдэ үршөөдэг[+]. 5Элдэб янзын албанууд бии, гэхэтэй сасуу гансал Эзэндэ алба хэдэг юм[+]. 6Элдэб янзын абьяастайгаар албаяа хэжэ болохо, гэхэтэй сасуу нэгэл Бурхан хүн бүхэндэ тусхай ажал хэхэдэнь абьяас бэлиг хайрладаг[+]. 7Арюун Һүлдэ хүн соо оршоходоо, бултанайл аша туһада ямар нэгэн абьяас бэлигээр элирхэйлэгдэдэг. 8Зарим хүнүүдтэ Һүлдэ сэсэн мэргэн үгэ хайрладаг, нүгөө зариманда тусгай мэдэлгэ хайрладаг. 9Хэһэг хүнүүдтэ Һүлдэ агууехэ һүзэг хайрлана, нүгөө хэһэг хүнүүдтэ үбшэн зониие эмнэхэ хүсэ шадал олгоно[+]. 10Тиигээд нэгэ хүнүүдтэ гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээхэ хүсэ шадал үгэнэ, нүгөөдүүлдэ Бурханай мэдээсэл тайлбарилха абьяас хайрлана, үшөө нүгөөдүүлдэ али мэдээсэл үнэхөөрөө Бурханһааб, али Бурханһаа бэшэ гү гэжэ илгаруулха абьяас олгоно, зарим хүнүүдтэ элдэб янзын танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугарха бэлиг хайрлана, үшөө зариманда тэрэ хэлэһэн юумыень тайлбарилжа үгэхэ абьяас олгодог[+]. 11Эдэ онсо абьяас бэлигүүдые гансал Һүлдэ хүн бүхэндэ Өөрынгөө дураар хайрладаг юм.

12Христоос олон эрхэтэнһээ бүридэһэн нэгэ бэедэ адли; бэеын эрхэтэнүүд олоншье һаа, тэдэнэр нэгэ бэе бүрилдүүлдэг[+]. 13Бидэшье булта иудейнүүд[†] гүбди, али бусад арадууд гү, барлагууд гүбди, али эрхэ сүлөөтэй гү, нэгэл Һүлдөөр нэгэ бэе болон уһаар арюудхуулаабди, зүрхэ сэдьхэлдэмнай нэгэл Һүлдэ үгтөө[+].

14Бэешье өөрөө нэгэ эрхэтэнһээ бэшэ, харин олон эрхэтэнүүдһээ бүридэдэг. 15«Би гар бэшэб, тиимэһээ бэедэ ямаршье хамаагүйб», – гэжэ хүлэй хэлэбэшье, тэрэ бэеын эрхэтэн байхаяа болихо аал? 16«Би нюдэн бэшэб, тиимэһээ бэедэ ямаршье хамаагүйб», – гэжэ шэхэнэй хэлэбэшье, тэрэ бэеын эрхэтэн байхаяа болихо аал? 17Хэрбээ бүхы бэе ганса нюдэн байбал, тэрэ яажа дуулаха байгааб? Хэрбээ бүхы бэе ганса шэхэн байбал, тэрэ яажа юумэ үнэрдэхэ байгааб? 18Гэхэтэй зэргэ Бурхан бүхы эрхэтэнүүдые бэе соо Өөрынгөө дураар байрлуулаа. 19Хэрбээ булта нэгэ адли эрхэтэн байбал, бэе байхагүй һэн. 20Харин олон эрхэтэн, гэхэдээ нэгэ бэе байна.

21Тиимэһээ нюдэн «Ши намда хэрэггүйш» гэжэ гарта хэлэхэ аргагүй, али үгы һаа, толгой «Ши намда хэрэггүйш» гэжэ хүлдэ хэлэхэ аргагүй. 22Ахир һула гэжэ һанагдадаг эрхэтэд бидэндэ бүришье хэрэгтэй байдаг. 23Тиимэ хүндэгүй гэжэ тоолодог эрхэтэнүүдые бидэ бүри ехээр анхардагбди, тиихэдэ эшхэбтэр гэжэ тоолодог эрхэтэнүүдые тусхайгаар анхардагбди. 24Бэеымнай зохид гэжэ һанагдадаг эрхэтэнүүд тусхай анхарал татадаггүй. Бурхан бэеыемнай зохёоходоо, нэрэ хүндэгүй эрхэтэнүүдтэ хамагһаа үлүү хүндэтхэл үзүүлэн бүтээгээ юм. 25Тиимэһээл бэе соо ямаршье илгарал хубаарал үгы, харин олон янзын эрхэтэнүүд бултадаа бэе бэеэ анхаржа байха ёһотой. 26Тиигээд лэ нэгэ эрхэтэнэй зобоходо, нүгөө эрхэтэд бултадаа зободог, нэгэ эрхэтэнэй магтуулхада, бусад эрхэтэд бултадаа баярладаг[+].

27Таанад булта Христоосой бэе гээшэт, харин ганса гансаараа Тэрэнэй эрхэтэд гээшэт[+]. 28Һүзэглэгшэдэй бүлгэм[†] соо Бурхан хүн бүхэниие байрадань байлгаба: анха түрүүн, элшэнэрые,[†] хоёрдохи һуурида Бурханай мэдээсэл элирүүлэгшэдые, гурбадахи һуурида һургагшадые, тиигээд гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээдэг зониие, хойноһоонь үбшэн хүнүүдые аргалан эдэгээдэг, бусад зондо туһалдаг, бусадые ударидадаг, элдэб танигдахагүй хэлэн дээрэ дуугардаг абьяастай хүнүүдые табяа[+]. 29Тэдэнэр бултадаа элшэнэр, али Бурханай мэдээсэл элирүүлэгшэд, али һургагшад бэшэ. Хүн бүхэн гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээдэггүй, 30тон тиигэжэл хүн бүхэн үбшэнүүдһээ аргалха абьяастай байдаггүй, элдэб танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугардаггүй, тэрэ хэлэһэн юумэнүүдыень тайлбарилдаггүй. 31Тиимэһээ таанад бүришье агууехэ абьяас бэлигүүдтэ хүртэхые хүсэжэ байгты. Харин мүнөө би таанадта эрхим һайн зам харуулхаб[+].

#### 13


Хайра дуран хамаг юумэнһээ шухала

1Хэрбээ би хүнүүдэй гү, али Эльгээмэлнүүдэй хэлэн дээрэ дуугардаг аад, харин хайра дурагүй байгаа һаа, би ханхинаһан зэд, хонгирһон сан гээшэб. 2Абарал буулгаха абьяастай, бүхы нюусануудтай болон мэдэсэтэй, хада уулануудые һууряарнь һэлгэхэ ехэ һүзэгтэй аад, хайра дурагүй юм һаа, би юуншье бэшэб[+]. 3Зөөри зөөшэеэ бултыень тараажа, ами бэеэ тахил болгон шатаалгаһан аад, хайра дурагүй юм һаа, ямаршье ашаг олзо намда тэрээнһээ байхагүйл.

4Хайра дуратай хүн тэсэбэритэй, энэрхы сэдьхэлтэй, атаархадаггүй, һайрхадаггүй, бүдүүрхэдэггүй, дээрэлхэдэггүй юм. 5Хайра дуратай хүн бадашадаггүй, өөртөө олзо бэдэрдэггүй, абаһаар сухалдадаггүй, муу юумэ һанаандаа баряад байдаггүй. 6Хайра дуратай хүн нүгэл[†] шэбэлдэ баярладаггүй, харин үнэн зүбтэ баярладаг. 7Хайра дуратай хүн хэзээшье орхидоггүй, ходо этигэдэг, найдадаг, бүхы юумэ тэсэбэритэйгээр дабадаг.

8Хайра дуран мүнхэ. Уридшалан хэлэгдэһэн үгэнүүд байбашье, үнгэржэ ошохо, элдэб хэлэнүүд байбашье, һүнэхэ, мэдэсэ байбашье, үгы болохо. 9Юундэб гэхэдэ, бидэ юумые гүйсэд мэдэхэгүйбди, Бурханай[†] мэдээсэлшье гүйсэд элирүүлэгдэдэггүй. 10Харин бүрин бүтэн юумэнэй ерэхэдэ, бүрин түгэс бэшэ юумэнүүд һүнэхэ.

11Үхибүүн байхадаа, би үхибүүндэл адли дуугардаг, үхибүүндэл адли бодомжолдог байгааб, харин ехэ болоходоо, үхибүүн шанараа орхёоб[+]. 12Мүнөө бидэ Бурханиие бүүдэг гэрэлэй һүүдэртэ адли харанабди, харин һүүлдэнь Тэрээнтэй сэхэ харилсахабди. Мүнөө юумэ гүйсэд мэдэнэгүйб, харин һүүлдэ Бурханай намайе мэдэһэндэл адляар би юумые бүрин түгэс мэдэдэг болохоб[+].

13Тиибэ яабашье, би һүзэгтэй, найдалтай, хайра дуратай байнаб. Эдэ гурбанай тон шухалань хайра дуран юм.

#### 14


Бурханай мэдээсэл элирүүлхэ, танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугарха абьяас бэлигүүд

1Таанад хайра дураяа дэлгэрүүлжэ байгты. Оюун сэдьхэлэй абьяастай байхые, илангаяа Бурханай[†] мэдээсэл элирүүлхэ абьяастай байхые хүсэжэ байгты[+]. 2Танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугаржа байһан хүнүүд бусад хүнүүдтэ бэшэ, харин Бурханда хандан дуугарна, тиимэһээ хэншье тэдэниие ойлгоногүй, тэдэ Арюун Һүлдын хүсөөр нюуса үнэн зүйлые айладхана. 3Харин Бурханай мэдээсэлые зондо элирүүлһэн хүнүүд тэдэ зониие һургана, урмашуулна, һанааень заһана. 4Танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугардаг хүнүүд өөһэдыгөө һургана, харин Бурханай мэдээсэл элирүүлһэн хүнүүд һүзэглэгшэдэй бүхы бүлгэмые һургана.

5Тиимэһээ танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугарһайт гэжэ би та бүхэндэ хүсэнэб, гэхэтэй сасуу Бурханай мэдээсэл элирүүлхэ абьяастай байһайт гэжэ би бүришье ехээр хүсэнэб. Юундэб гэхэдэ, мэдээсэл элирүүлһэн хүн танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугаржа байһан хүнһөө бүри шухала, зүгөөр һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] һургаал[†] дамжуулхын тула танигдахагүй хэлэн дээрэ хэлэһэн юумэеэ тайлбарилха аргатай хүниие би энэ тоодо оруулнагүйб[+]. 6Тиимэһээ, аха дүүнэр, мүнөө таанадта ошоходоо, би танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугараад, харин Бурханай намда нээһэн мэдээсэл гү, али мэдэлгэ гү, али буулгагдаһан абарал гү, али һургаал заабари асараагүй һаа, таанадта ямар аша туһатай байхабиб?

7Хүгжэм гаргадаг жэмбүүр ба ятага хоёрые абаад үзэе, тэдэнэй хүгжэмүүдэйнь илгаа эли тодо бэшэ байбалнь, бидэ жэмбүүр дээрэ наадаһые, ятага дээрэ наадаһые илгахагүй һэмди. 8Дохёо үгэдэг бүреэгэй тодо бэшэ абяануудые гаргадаг байбалнь, хэн тулалдаанда бэлдэхэ байгааб[+]? 9Тон тиигэжэл танай хэлэһэн юумэн ойлгосотой бэшэ байбал, хэн таанадые ойлгохоб? Таанад миин лэ агаар доһолгохот. 10Дэлхэй дээрэ элдэб янзын олон хэлэнүүд бии, гэхэдэ тэдэнэй дунда удхагүй нэгэшье хэлэн үгы. 11Хүнэй хэлэжэ байһан юумэнэй удхыень ойлгохогүй һаа, би тэрэ хүндэ хариин хүн болоноб, тиин тэрэшье хүн намда хариин хүн болоно. 12Таанад оюун сэдьхэлэй абьяас бэлигтэй байхые хүсэжэ байгаа юм хадаа, һүзэглэгшэдэй бүлгэмые бэхижүүлхэ абьяас бэлигүүдтэ элбэгээр хүртэхэеэ оролдогты.

13Тиимэһээ танигдахагүй хэлэн дээрэ дуугардаг хүн хэлэһэн юумэеэ тайлбарилжа шадаха абьяастай байха тухай зальбаржа байг. 14Ушарынь юуб гэхэдэ, танигдахагүй хэлэн дээрэ зальбархадамни һүнэһэ һүлдэмни зальбаржа байбашье, ухаан бодолдомни ямаршье аша туһагүй байдаг. 15Тиигэхэдээ би яаха болонобиб? Би һүнэһэ һүлдөөрөө зальбархаб, гэхэтэй сасуу ухаан бодолоороошье баһа зальбархаб; би һүнэһэ һүлдөөрөө дуу дуулахаб, гэхэтэй сасуу ухаан бодолоороошье дуу дуулахаб[+]. 16Хэрбээ шинии һүнэһэ һүлдөөрөө Бурханда баясхалан хүргэжэ байбалшни, хэлэһэн юумыешни ойлгохогүй байһан юрын хүн хайшан гээд шинии баясхаланда «болтогой»[†] гэжэ хэлэхэб[+]. 17Үлэмжэ һайнаар Бурханда баясхалан хүргэһэншье сагтаа, бусад зондо ямаршье туһагүй байхалши.

18Таанадай дундаһаа хэнһээшье үлүү ехээр танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугаржа байһандаа Бурханда баяр хүргэнэб. 19Тиихэдээ һүзэглэгшэдэй бүлгэм соо байхадаа бусад зониие һургахын тула танигдахагүй хэлэн дээрэ олон мянган үгэнүүдые хэлэнхаар ойлгомжотой табан лэ үгэ хэлэхэнь дээрэ гэжэ тоолодогби.

20Аха дүүнэр, таанад үхибүүдтэл адляар бодомжолхоёо болигты. Нүгэл[†] шэбэлэй талаар зэмэгүй хүүгэд байгты, харин бодомжолходоо, наһаяа хүсэһэн хүнүүд байгты[+]. 21«Танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ шулганаһан хариин зоноор дамжуулан Би арад зондоо хэлэхэб, теэд тиихэдэмнишье тэдэ Намайе дуулахагүйл гэжэ Эзэн[†] хэлэнэ», – гээд Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 22Тиимэһээ танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугарха абьяас һүзэглэгшэдэй аша туһада бэшэ, харин һүзэглэдэггүй хүнүүдтэ дүлгэ тэмдэг[†] болодог, тиин Бурханай мэдээсэл элирүүлхэ абьяас һүзэглэдэггүй хүнүүдэй аша туһада бэшэ, харин һүзэглэдэг зоной аша туһада юм[+].

23Хэрбээ һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй бүгэдөөрөө суглараад, хүн бүхэнэйнь танигдахагүй хэлэн дээрэ дуугаржа эхилхэдэ, юрын гү, али һүзэглэдэггүй хүн орожо ерэбэл, таанадые галзуураад байна гэхэгүй аал[+]? 24Хэрбээ хүн бүхэнэй Бурханай үгэ номножо байхада, юрын гү, али һүзэглэдэггүй хүн орожо ерэбэл, дуулаһан юумэнүүдынь тэрэнэй нүгэлнүүдые шүүмжэлэн элирүүлхэ, гэмнэхэ. 25Тэрэ хүнэй һанал бодолойнь нюусанууд эли боложо, тэрэ һүгэдэн Бурханай урда унажа, «Үнэхөөрөө Бурхан таанадай дунда байна», – гээд айладхаха[+].

26Тиигээд юун гэжэ хэлэхэбиб, аха дүүнэр? Танай суглархада, нэгэнтнай Бурханай дуунуудтай, нүгөөдэтнай һургаалтай, үшөө нүгөөдэтнай Бурханай нээжэ үгэһэн мэдээсэлтэй, заримантнай танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ үгтэһэн мэдээсэлтэй, нүгөө заримантнай хэлэгдэһэн юумэнэй тайлбарилгатай байдаг. Эдэ бүгэдэ булта һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй аша туһада юм[+]. 27Хэрбээ хэн нэгэнэй танигдахагүй хэлэн дээрэ дуугаржа эхилбэлнь, хоёр гү, али дээдэ захань гурбан хүн хойно хойноһоон ээлжэлээд хэлэхэ ёһотой, тиин үшөө нэгэ хүн хэлэгдэһэн юумые тайлбарилжа байха ёһотой. 28Харин тайлбарилжа үгэхэ хүнэй үгы байбал, танигдахагүй хэлэн дээрэ дуугарагша абяа гарангүй, гансал өөртөө ба Бурханда хандан зосоогоо дуугарха ёһотой. 29Хоёр гү, али гурбан хүн Бурханай мэдээсэл элирүүлэг, харин бусад зон хэлэһэн тухайнь бодомжолжо байг[+]. 30Хэрбээ суглаан дээрэ һууһан хүнэй Бурханһаа мэдээсэл абабал, дуугаржа байһан нүгөө хүниинь дуугүй болог. 31Таанад булта ээлжэ ээлжээгээр Бурханай мэдээсэл элирүүлхэ, бултанаа һургаха, урмашуулха аргатайт. 32Бурханай мэдээсэл элирүүлхэ абьяас тэрэл хүнэй мэдэлдэ байха ёһотой юм. 33Ушарынь юуб гэхэдэ, Бурхан эмхи гуримгүй бэшэ, харин энхэ тайбанай эхин юм.

Һүзэглэгшэдэй бүхы бүлгэмүүд соо Бурханай хүнүүдэй бэеэ абаад ябадаг ёһоор 34эхэнэр хүнүүд суглаан дээрэ дуугүй байха ёһотой. Тэдэнэр юумэ дуугарха эрхэгүй, Моисейн[†] Хуули соо хэлэгдэһэнэй ёһоор үгөөр байха ёһотой[+]. 35Хэрбээ тэдэнэр юумэ һураха гэбэл, гэртээ нүхэрһөөн һуража байг. Эхэнэр хүнэй һүзэглэгшэдэй суглаан дээрэ дуугархань ехэ эшхэбтэр.

36Али Бурханай үгэ таанадай досоо түрэбэ гү? Али тэрэ үгэ гансал таанадта хүрэбэ гү? 37Хэрбээ хэн нэгэн өөрыгөө Бурханай мэдээсэл элирүүлэгшэб, али оюун сэдьхэлэй абьяастайб гэжэ тоолобол, минии таанадта бэшэһэн юумэн Эзэнэй захяа заабари мүн гэжэ мэдэрхэ ёһотой. 38Хэрбээ тэрэ хүнэй энээндэ анхаралаа хандуулаагүй һаань, таанадшье тэрэ хүниие бү анхарагты.

39Тиимэһээ, аха дүүнэрни, Бурханай мэдээсэл элирүүлхые аргагүй ехээр хүсэжэ байгты, танигдахагүй хэлэнүүд дээрэ дуугархые бү хоригты[+]. 40Бүхы юумэн ёһо гуримаараал ябаха ёһотой[+].

#### 15


Христоос үхэлые илаба

1Мүнөө, аха дүүнэр, минии таанадта номноһон, таанадай тогтоожо абаһан, һүзэгэйтнай һуури табиһан Һайн Мэдээсэл[†] таанадта һануулхамни. 2Тэрэнэй ашаар таанад абарагдаат. Минии номноһон Мэдээсэл хатуугаар баримталжа байһан ушарта таанад абарагдабат, үгы юм һаа, дэмы һүзэглэһэн байгаат[+].

3Нангин[†] Бэшэг соо уридшалан хэлэгдэһэнэй ёһоор Христоос манай нүгэлэй[†] түлөө үхөө гэһэн эгээн шухала зүйлые би өөрөө тогтоожо абаад, һүүлдэнь таанадта дамжуулааб[+]. 4Тэндэл уридшалан хэлэгдэһэнэй ёһоор Христоос хүдөөлүүлэгдөөд, гурбадахи үдэртөө амидыруулагдаа,[+] 5тиигээд Пётрто, һүүлдэнь арбан хоёр шабинартаа бултандань үзэгдөө[+]. 6Тиигээд Тэрэ табан зуугаад шахуу һүзэглэгшэдтэ нэгэ зэргэ үзэгдөө. Тэдэ һүзэглэгшэдэй олониинь мүнөөшье хүрэтэр амиды мэндэ, харин зариманиинь наһа бараа. 7Тиигээд Тэрэ Яковта, удаань элшэнэртэ[†] бултандань үзэгдөө[+].

8Хамагай һүүлдэ Тэрэ намдашье үзэгдөө. Би дутуу гараһан үхибүүндэ адли хүнби[+]. 9Элшэнэрэй эгээн «багань» гээшэб, элшэн гэжэ нэрлэгдэхэшье эрхэгүй байгааб, юундэб гэхэдэ, би һүзэглэгшэдэй бүлгэмые[†] хашан мүрдэдэг һэмби[+]. 10Гэхэтэй сасуу би Бурханай[†] үршөөл хайраар мүнөөнэй нүхэсэлдэ байнаб, тиин тэрэ үршөөл хайрань дэмы үнгэрөөгүй. Би өөрынгөө хүсэ шадалаар бэшэ, харин досоомни ажаллажа байһан Бурханай үршөөл хайраар бусад элшэнэрһээ үлүү ехэ хүдэлжэ байгааб[+]. 11Тиимэһээ бишье, тэдэшье, бидэ булта илгаагүй Мэдээсэлые номнонобди, үрэ дүндэнь таанад һүзэглэбэт.


Үхөөд амидырха тухай

12Христоос үхөөд амидыруулагдаа гэжэ номноходомнай заримантнай юундэ үхэһэн хүнүүд амидырхагүй гэнэб[+]? 13Хэрбээ үхэһэн хүнэй амидырха аргагүй һаань, Христоосшье амидырхагүй байгаал. 14Хэрбээ Христоос үхөөд, амидыраагүй һаа, маанадай номноһон дэмы, таанадай һүзэглэһэн дэмы юм. 15Харин үхэһэн хүнүүд амидырдаггүй һаа, бидэ Бурханай Христоосые амидыруулаагүй байхадань амидыруулаа гэжэ хэлэхэдээ, Бурхан тухай худалаар гэршэлһэн болонобди. 16Ушарынь юуб гэхэдэ, хэрбээ үхэһэн хүнүүд амидырдаггүй һаа, Христоосшье амидыруулагдаагүй гээшэ. 17Хэрбээ Христоосой амидыруулагдаагүй һаа, танай этигэл[†] һүзэг дэмы, таанад нүгэл шэбэлтэйгээ үлэнэт[+]. 18Тиихэдээ Христоосто һүзэглөөд үхэһэн хүнүүд баһал хосороо гэжэ ойлгожо болохо[+]. 19Хэрбээ бидэ гансал энэ амидаралдаа Христоосто найдажа байбал, бидэ бүхы дэлхэй дээрэ эгээл аза хубигүй зон гээшэбди.

20Зүгөөр Христоосой үхөөд амидыруулагдаһаниинь үнэн зүб юм. Үхөөд амидыруулагдаха зондо энэнь баталамжа юм[+]. 21Нэгэ хүнөөр дамжан үхэл тудаба, тон тиигэжэл нэгэ хүнөөр дамжан үхэлһөө амидыралга тудаха[+]. 22Хүнүүд булта Адаамтай холбоотой байһан дээрэһээ яажа үхэдэг бэ, тон тиигэжэл булта Христоостой холбоотой байһан дээрэһээ амидыруулагдаха. 23Гэхэдээ хүн бүхэн өөрынгөө ээлжээгээр, хамагай түрүүн Христоос, тиигээд Тэрэнэй ерэхэдэ, бүхы Тэрэнэй хүнүүд амидыруулагдаха[+]. 24Тиигээд бүхы юумэнэй эсэс ерэхэ, Христоос бүхы хүсэнүүдые, замбуулинай бүхы засаг захиргааниие, засаглагша захирагшадые илаад, хаан түрые Эсэгэ Бурханда барюулха[+]. 25Христоос бүхы дайсадаа ула дороо оруултараа захирха[+]. 26Һүүлшынь дайсан болохо үхэл усадхагдаха. 27«Бурхан ула доронь бүгэдые оруулаа», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ, зүгөөр тэрэ «бүхы юумэнэй» тоодо Христоосой ула доро бүгэдые оруулһан Бурхан Өөрөө ороногүй гэжэ ойлгосотой бэзэ даа[+]. 28Христоос бүхы юумэнүүдые захирхадаа, бүхы юумые мэдэлдэнь оруулһан Бурханай мэдэлдэ Өөрөө орохо, тиигээд Бурхан хамаг юумые бүрин захиржа байха[+].

29Хэрбээ амидыралгын үгы юм һаань, үхэһэн хүнүүдэй түлөө уһаар арюудхуулһан зон яахань гээшэб? Хэрбээ үхэһэн хүнүүдэй юрэдөө амидырдаггүй һаань, яахадаа хүнүүд тэдэнэй түлөө уһаар арюудхуулнаб? 30Бидэшье юундэ аюул оһолтой үргэлжэ нюураараа туланабибди[+]? 31Аха дүүнэр, би үдэр бүхэн үхэлтэй нюураараа туланаб. Манай Эзэн[†] Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэн ажамидаралтнай минии омогорхол байһан дээрэһээнь, би энээн тухай айладханаб[+]. 32Хэрбээ би юрэ хүн шанараараа бодоод, «ан арьяатануудтай» Эфес[†] хотодо тулалдабал, намда ямар аша туһа байгааб? Хэрбээ үхэһэн хүнүүдэй амидырдаггүй һаа, хүнүүдэй хэлээшээр «үглөөдэр үхэхэмнай магадгүй, тиимэһээ мүнөө эдеэлэе, ууял»[+].

33Таанад бү эндүүржэ ябагты. «Муу ханинар һайн сэдьхэлтэй хүниие доройтуулдаг». 34Ой ухаандаа орогты, нүгэл хэхэеэ болигты. Заримантнай Бурханиие мэдэхэгүй, тиин эшэжэ зобожо байхаартнай энээниие хэлэнэб[+].


Үмхирэн хосордог ба үмхирдэггүй мүнхэ бэе

35«Яажа үхэһэн хүнүүд амидырдаг бэ? Ямар бэетэй байха бэ?» – гээд хэн нэгэн асуужа магадгүй[+]. 36Ямар тэнэг гээшэбта! Үрэһэ тарихадашни тэрэ үрэһэншни хосороогүй һаа, амидыран ургахагүйл[+]. 37Таряа гү, али ямаршьеб ондоо үрэһэ тарихадаа, ши бүтэн ургамал бэшэ, зүгөөр үрэһэ һуулганаш. 38Харин Бурхан Өөрын дураар тэрэ үрэһэндэ бэе хайрлана, тиин үрэһэ бүхэндэ өөрынь тусхай бэе хайрлана.

39Бэенүүд ондо ондоо түхэл маягтай: хүнүүд нэгэ түрэлэй бэетэй, амитад ондоо түрэлэй бэетэй, шубууд баһа ондоо бэетэй, загаһад үшөө ондоо бэетэй байдаг.

40Тиихэдэ огторгойн бэенүүд ба газар дэлхэйн бэенүүд байдаг. Газар дэлхэйн бэенүүдэй үзэсхэлэниинь огторгойн бэенүүдэй үзэсхэлэнһээ илгаатай. 41Наранай ялалзаан нэгэ, һарын ялалзаан ондоо, одо мүшэдэйшье ялалзаан баһа ондоо, тиихэдэ одо мүшэд бэе бэеһээ баһа толонгоороо илгардаг.

42Тон тиимэл юумэн үхэһэн хүнүүдэй амидырхада болохо: бэе үхэл соо таригдаад амидырхадаа, үмхирдэггүй мүнхэ болохо[+]. 43Һуулгагдахадаа, тэрэ нэрэ түрэгүй, ахир һула байха, харин амидырхадаа, алдартай, һүр хүсэтэй байха. 44Һуулгагдахадаа, юрэ махабад бэе байгаад, амидырхадаа, оюун сэдьхэлэй бэе байха. Юрэ махабад бэе байбал, оюун сэдьхэлэй бэешье байха. 45«Түрүүшын хүн, Адаам, амитай болоо, харин һүүлшын Адаам ами хайрладаг Һүлдэ юм», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 46Анха түрүүн оюун сэдьхэлтэй бэшэ, харин юрэ махабад бэетэй ерэхэ, хожомынь оюун сэдьхэлэй һүлдэтэй ерэхэ. 47Түрүүшын Адаам газар хүрьһэнһөө бүтээгдэһэн газар дэлхэйн хүн юм, харин һүүлшын Адаам тэнгэриһээ юм[+]. 48Газар дэлхэйн хүнүүд газар хүрьһэнһөө бүтээгдэһэн үнөөхи хүндэ адли, харин тэнгэриин хүнүүд тэнгэриһээ ерэһэн нүгөө хүндэ адли. 49Газар хүрьһэнһөө бүтээгдэһэн хүнэй түхэл шанартай ябадагтаал адляар, бидэ баһа Тэнгэриин хүнэй түхэл шанартай ябахалди[+].

50Махабад бэе шуһан хоёрһоо бүтээгдэһэн юумэн Бурханай хаан түрые залгамжалха аргагүй, үмхиржэ хосордог юумэн үмхирдэггүй мүнхэ юумые залгамжалха аргагүй гэжэл би таанадта хэлэхэ һанаатайб.

51-52Зай, би таанадта үнэн зүб нюуса нээнэб: бидэ булта үхэхэгүйбди, гэхэтэй сасуу бүреэгэй һүүлшынхиеэ дуугархада, бидэ булта нюдэнэй сабшаха зуура гэнтэ хубилгагдахабди. Бүреэгэй дуугархада, үхэһэн хүнүүд хэтын хэтэдэ үхэхэгүйгөөр амидыруулагдаха, тиин бидэшье хубилгагдахабди[+][+]. 53Тиигэжэ үмхирэн хосордог юумэн үмхирдэггүй мүнхэ боложо хубилха ёһотой, үхэлэй юумэн үхэдэггүй юумэн боложо хубилха ёһотой[+]. 54Үмхирэн хосордог юумэнэй мүнхэ боложо хубилхада, үхэлэй юумэнэй үхэдэггүй боложо хубилхада, «Үхэл хосорбо, илалта туйлагдаба», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн юумэн бэелхэ[+].

55«Ай, Үхэл, илалташни хаанаб?
Ай, Үхэл, хадхууршни хаанаб?»[+]

56Үхэлэй хадхуурай хорон нүгэл шэбэл соо, нүгэл шэбэлэй хүсэн Хуули соо[+]. 57Харин манай Эзэн Иисүүс Христоосой ашаар маанадта илалта хайрлаһан Бурханда баяр баясхалан хүргэел![+]

58Тиимэһээ, инаг хайрата аха дүүнэрни, Эзэнэй түлөө хэһэн ямаршье ажалтнай дэмы бэшэ гэжэ мэдэн, Эзэнэй ажалда өөһэдыгөө бүрин зорюулагты, нугаршагүй, бата хатуу байгты.

#### 16


Һүзэглэгшэ аха дүүнэртэ үзүүлхэ туһаламжа

1Мүнөө дуталдажа байһан Иудей можын Бурханай[†] хүнүүдтэ алта мүнгэ суглуулжа туһалха талаар хэлэһүүб. Галаадай[†] һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ[†] юу хэхыень захяа һэнби. Таанадшье тэрэ захяа дүүргэгты[+]. 2Воскресени бүхэндэ булта шадалайгаа зэргээр оролгоһоон мүнгэ гаргаад, тэрэнээ хадагалжа байг. Тиигэбэлтнай, ерэхэдэмни, алта мүнгэ суглуулха хэрэг гарахагүй[+]. 3Би ерэхэдээ, шэлэжэ абаһан хүнүүдтэтнай бэшэгээ үгөөд, бэлэгүүдтэйнь Иерусалим[†] ябуулхаб[+]. 4Хэрбээ тэдэнтэй суг ябалсаха хэрэгтэй байбал, хамта ябуужаб.


Һүүлшын заабаринууд

5Би Македонёор дайраад, һүүлээрнь таанадта ерэхэб. Македонёор дайраха ёһотой хүнби[+]. 6Нэгэ хэды саг соо таанадтай байхаб, үбэлжэжэшье магадгүйб, һүүлээрнь таанад намайе замдамни суглуулаарайт. 7Би таанадтай халта уулзаад лэ хахасахаяа һананагүйб. Хэрбээ Эзэнэй[†] үршөөбэл, таанадтайгаа удаан байһайб гэжэ хүсэнэб.

8Эндэ Эфестэ[†] би Табидахи үдэрэй һайндэр[†] болотор байхаб[+]. 9Эндэ эсэргүүсэгшэдэй олон байгаашье һаань, агууехэ шухала хэрэг бэелүүлхэ боломжо гараад байна.

10Хэрбээ Тимофейн таанадта ошобол, танай дунда айлта зоболтогүй байха тухайнь бодооройт, тэрэ намдал адли Эзэнэй аша туһада ажаллана[+]. 11Хэншье тэрэниие доогуур бү хараг. Тэрэнэй намда бусажа ерэхэ замайнь амгалан байха тухай бодон, тэрэниие үдэшөөрэйт. Би тэрэниие һүзэглэгшэ аха дүүнэртэйгээ ерэхыень хүлеэнэб.

12Мүнөө манай һүзэглэгшэ нүхэр Аполлос тухай хэлэһүүб. Би тэрэниие таанадта һүзэглэгшэ аха дүүнэрээр хамта ошохыень ехэл гуйһан байгааб. Теэд тэрэ мүнөө таанадта ошохо аргагүй байна, гэхэдэ боломжо гарабал, тэрэ таанадта заабол ошохо[+].

13Һэргэг байгты. Һүзэгөө алдангүй, зоригтой, хатуу байгты[+]. 14Ямаршье юумэ хэхэдээ, дуратайгаар хэжэ байгты[+].

15Таанад Стефан ба тэрэнэй гэр бүлэ тухай мэдэнэт, тэдэнэр Ахайяын зоной дундаһаа анха түрүүн Эзэндэ һүзэглэһэн, Бурханай хүнүүдэй алба хэхэдэ өөһэдыгөө бүрин зорюулаа юм. Аха дүүнэрни,[+] 16тиимэл хүнүүдэй ба тэдэнтэй ажаллажа, алба хэжэ байһан хүнүүдэй хүтэлбэри доро ябагты гэжэ таанадые гуйнаб[+].

17Стефан, Фортунат, Ахаик гурбанай ерэһэндэ би аргагүй ехээр баярланаб, тэдэнтэй байхадаа, таанадай үгы байһые ойлгонгүй үнгэрбэб. 18Тэдэнэр намайешье, таанадыешье баярлуулаа. Тиимэ зониие хүндэлжэ байгты.

19Аси[†] можын һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд таанадта мэндые хүргэнэ. Ааквила Прискиилла хоёр, тэдэнэй гэртэ суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэм таанадта Эзэндэ һүзэглэгшэдэй халуун мэндые хүргэнэ[+]. 20Таанадта эндэхи һүзэглэгшэ аха дүүнэр булта мэндые хүргэнэ. Бэе бэеэ арюун дотоноор таалажа мэндэшэлээрэйт[+].

21Энэ мүрнүүдые өөрын гараар бэшэнэб: Павел таанадта амар мэндые хүргэнэ[+]. 22Эзэндэ дурагүй байһан хүнэй толгой дээрэ хараал[†] бууг. Манай Эзэн, ерыт даа![+]

23Эзэн Иисүүсэй үршөөл хайра таанадтай байһай! 24Минии хайра дуран Иисүүс Христоос[†] соо та бүхэнтэй оршохонь болтогой![†]

### Коринфынхидтэ 2-дохи

#### Коринфынхидтэ 2-дохи

Коринфынхидтэ 2-дохи


Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга


Павелай Коринфынхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

Коринфын һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандуулһан Павелэй һургаал заабаринууд, гуйлтанууд зохихо хэмжээнэй үрэ дүнтэй байба. Нүгэл шэбэл үйлэдэһэн олон коринфынхин нүгэлөө гэмшэжэ, Павелтэй эбээ нэгэдэхэ гэжэ оролдоо. Гэбэшье зарим улад Павелэй нэрэ хүндын эсрэг һэдэбэ. Тиимэһээ Павел Македонидо байхадаа тэдэндэ үшөө нэгэ хандалга эльгээжэ, дахин Коринф ошохоёо түхеэрбэ.

Энэ хандалгань Павелэй бэшэгүүдэй дотор эгээн муу системэтэй, ёһо дүрим баримталаагүй бэшэг. Энэнь Павелые буһалгааһан хүсэтэй һаналнуудһаа дулдыдаһан байжа магадгүй. Зарим шүүмжэлэгшэд энэ хандалга хожомынь хоорондоо эблүүлэгдэһэн Павелэй коринфынхиндэ тустаа бэшэһэн хоёр гурбан бэшэгүүдһээ бүридэнэ гэжэ тоолодог.

Ямаршье ушарта, энэ хандалгые гурбан гол хэһэг болгон хубаамаар:

Павелэй Коринфын һүзэглэгшэдэй бүлгэмтэй эбтэй болоһондоо баярлажа байһан ябадал, Христоосой элшэн болоод зүдхэжэ байһанаа зураглан бэшэһэниинь (1-7-дохи бүлэгүүд);

Иерусалимай үгытэй христиан һүзэглэгшэдтэ өөрын эд зөөреэрээ бардам туһаламжа үзүүлхэ тухай коринфынхиниие идхан заабарилга (8-9-дэхи бүлэгүүд);

хуурмаг багшанарай хардалга зэмэлэлтэһээ бэеэ хамгаална, тэдэндэ бү этигэгты гэжэ коринфынхидые уряална (10-13-дахи бүлэгүүд).

#### 1

1Коринф хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм,[†] Ахайяын нютагта байһан Бурханай[†] бүхы хүнүүд, таанадые Бурханай эрхэ мэдэлээр Христоос Иисүүсэй элшэн[†] болохоор дуудуулагдаһан Павел болон һүзэглэгшэ Тимофей мэндэшэлнэ[+]. 2Манай Эсэгэ Бурхан ба Эзэн[†] Иисүүс Христоос[†] таанадта үршөөл хайра, амгалан тайбаниие хайрлаг лэ!

3Үршөөл буян хайрладаг Эсэгэ, элдэб янзын ушарта һанаа заһадаг Бурхан, манай Эзэн Иисүүс Христоосой Эсэгэ Бурхан үреэл магтаалда хүртэжэ байг лэ[+]. 4Элдэб янзын бэрхэшээлнүүдэй тудабал, Тэрэ манай һанаа заһадаг, тиимэһээ ондоо зоной элдэб янзын бэрхэшээлнүүдтэ ороходонь, Бурханай маанадай һанаа заһадагтал адляар бидэшье тэдэ зоной һанаа заһаха аргатай байдагбди. 5Христоосой олон зоболонгуудые хубаалсаха тума бидэ Христоосой ашаар Бурханай туһаламжа бүри ехээр абанабди[+]. 6Зоболон эдлэжэ байхадаа, бидэ таанадай аша туһада, таанадыел абархын тула зобонобди, Бурхан маанадай һанаа амаруулһандал адляар таанадай һанаа амаруулна, тиихэдээ маанадай дабажа байһан зоболонгуудые тэсэжэ гарахынтнай тула таанадай һанаа амаруулна[+]. 7Тиимэһээ бидэ таанадта бата найданабди, зоболонгуудыемнай хубаалсахадаа, таанад маанадтал адли һанаагаа амарнат гэжэ мэдэнэбди.

8Аха дүүнэр, Асиин можодо бидэнтэй ушарһан бэрхэшээл зоболонгууд тухай таанадта һануулха һанаатайбди. Тиихэдэ бидэ һанаагаараа аргагүй ехээр унажа, доройтожо, амиды үлэхэбди гэжэ найдахаяашье болёод байгаабди[+]. 9Һалаабди гэжэ һанаабди. Тэрэ ушарһаа бидэ өөһэдтөө найдангүй, харин үхэһэн хүнүүдые амидыруулдаг Бурхандал ганса найдаха хэрэгтэй гэжэ ойлгообди[+]. 10Тиимэһээл Тэрэ бидэниие тиимэ аюул үхэлһөө абараа, абаржашье байха. Тэрээндэл ганса найданабди, ерээдүйдэ дахин абархал,[+] 11бидэнэй түлөө уншажа байһан зальбаралнуудтнай[†] туһалнал. Тиимэһээ маанадта аша туһатай байһанайнь түлөө олон зон Бурханда баяр баясхалан хүргэхэл[+].


Павелай түсэбүүдынь хубилна

12Энэ дэлхэйдэ байхадаа, илангаяа таанадтай харилсахадаа, бидэ Бурханһаа үгтэһэн үнэн сэхэ, арюун сэбэр ажамидаралтай байгаабди, һэшхэл бодолнайшье тэрэниие батална, тиимэһээл бидэ ехэл бахархадагбди. Бидэ хүнэй сэсэн ухаагаар бэшэ, харин Бурханай үршөөлөөр тиигэжэ ажамидараабди[+]. 13-14Таанадай уншаха, ойлгохо аргатай юумэнүүдыел бидэ бэшэнэбди. Мүнөө бидэниие бага зэргээр ойлгожо байгаашье һаатнай, хожомынь гүйсэд ойлгодог болохот гэһэн найдалтай байнаб, тиин Эзэн Иисүүсэй ерэхэ Үдэр таанад маанадаар бахархахат, харин бидэ таанадаар бахархахабди[+].

15Эдэ бүхы юумэнүүдтэ хатуу этигэлтэй[†] байһан хадаа хоёрдохиёо буян хэшэгтэ[†] хүртэхынтнай тула би түрүүн таанадта ошохые түсэблэжэ байгааб[+]. 16Таанадта дайраад Македони ошохо, тиигээд тэндэһээ бусаха замдаа дахин таанадтай уулзаха һанаатай һэм. Тиигэхэдэмни саашаа Иудей руу ябаха замдамни намайе бэлдэжэ үгэхэт гэжэ найдааб[+]. 17Энэ түсэбүүдни һэбхи ябадал болоо гээшэ гү? Нэгэ хэлэхэдээ «тиимэ», нүгөө хэлэхэдээ «үгы» гэжэ хэлэдэг найдабаригүй хүн гээшэ гүб? 18Бурханай бата найдабаритай байдагтал адляар минии «тиимэ» гэһэмни «үгы» бэшэ, харин тиимэ байдаг[+]. 19Ушарынь юуб гэхэдэ, Силуан, Тимофей бидэ гурбанай таанадта номноһон Бурханай Хүбүүн[†] Иисүүс Христоос «тиимэ» гэхэдээ, «үгы» гэһэн удхатайгаар хэлэдэггүй. Тэрэ Өөрөө Бурханай «тиимэ» мүн[+]. 20Тэрэ Бурханай бүхы найдуулгануудайнь «тиимэ» гээшэ. Тиимэһээл Христоосоор дамжуулан бидэ «Болтогой»[†] гэжэ Бурханай алдарта[†] айладхаабди[+]. 21Бурхан Өөрөө Христоосые та бидэнэй бата һуури болгожо табяа, бидэниие илган шэлэжэ абаа, 22бидэн дээрэ тамгаа дараа, бидэндэ үгэхэ бүхы юумэнүүдэйнгээ бэлгэ тэмдэг болгон Арюун Һүлдые хайрлаа[+].

23Би Бурханиие гэршэ болгожо дууданаб, Тэрэ минии һанал бодолые мэдэхэ. Таанадые хайрлаһандаа би таанадта Коринф ошохогүй гэжэ шиидээ һэнби[+]. 24Юундэ һүзэглэжэ байхыетнай зааха гэжэ оролдоогүйбди, хатуу һүзэгтэй байһыетнай бидэ мэдэнэбди. Жаргалтай байхынтнайл түлөө бидэ таанадаар хамта хүдэлнэбди.

#### 2

1Тиимэһээ гашуудхагүйнтнай тула би дахин таанадта ошохогүйб гэжэ шиидээб. 2Хэрбээ таанадые дахин гомдохооболни, намайе баярлуулха хүн танай дунда дахин олдохогүйл[+]. 3Дахин ошоод, намайе баярлуулха ёһотой хүнүүдһээ гашуудаха дурагүй байһандаал би түрүүн бэшэһэн байгааб. Минии баяртай байхада таанадшье булта баяртай байдагта гэһэн хатуу этигэлтэй[†] байнаб. 4Гашуудан голхорхынтнай тула бэшэ, харин аргагүй ехээр дуратай байһанаа мэдүүлхын тула би ехэл һанаа зобон, ехэл нулимсаа гоожуулан, таанадта бэшээб[+].


Гомдохоогшые хүлисэгты

5Хэрбээ хэн нэгэн намайе гомдохообол, тэрэ хүн намһаа үлүү ехээр таанадые бултыетнай гомдохоогоо гэжэ хэлэбэл хэтэрүүлхэгүйб. 6Тиимэ хүниие хэһэн аргаарнь лэ олонхинойтнай хэһээбэл, болохо[+]. 7Зүгөөр тэрэ нүхэрөө аргагүй ехээр уйдажа, сэдьхэлээрээ унахагүйнь тула хүлисөөд, һанааень заһабалтнай, таанадта дээрэ байха. 8Үнэн дээрээ тэрээндээ дуратай байһанаа мэдүүлхыетнай таанадһаа гуйнаб. 9Туршалгануудые хэр дабахатнай гээшэб, хэлэһэн юумэнүүдыемни ходо дүүргэхэтнай гү гэжэ харахын лэ тула би бэшээ хүнби. 10Хэрбээ хэһэн муу юумэнэйнь түлөө хүниие хүлисэбэлтнай, бишье тэрэниие хүлисэнэб. Христоосой урда таанадай аша туһада хүлисэхэ ёһотой бүхы юумые би хүлисэнэб. 11Тиигэбэл сатана маанадые мэхэлжэ шадахагүй. Бидэ булта тэрэнэй һанал бодолыень һайн мэдэнэ ха юмди[+].

12Христоос тухай һайн мэдээсэл[†] номнохоёо Троада хото ерэхэдэмни, Эзэн[†] бүхы хэрэгүүдтэмни урагшатай байгаа[+]. 13Гэхэтэй сасуу, тэндэ Тит дүүгээ оложо ядахадаа, би ехээр һанаа зобооб. Тиимэһээ тэндэхи зондо баярлаһанаа мэдүүлээд, Македони ошооб[+]. 14Христоостой хамтарһан маанадые илалтада хүргэжэ байдаг Бурханда[†] баяр баясхалан хүргэнэб. Бурхан баһал Христоос тухай мэдээе хангалтай хоншуу үнэртэл адляар хаа хаанагүй маанадаар дамжуулан тараадаг[+]. 15Ушарынь юуб гэхэдэ, бидэ абарагдажа болон хосоржо байһан зоной дунда Бурханай һанаашалһанаар Христоосой хангалынь болонобди[+]. 16Хосорһон зондо тэрэ хангал бузар үнэртэй байжа, үхэлдэ хүргэдэг, харин абарагдаһан зондо тэрэ хангал һайхан үнэртэй байдаг, амидарал үршөөдэг. Тиимэһээ хэн иимэ үүргэ гүйсэдхэхөөр бэлэн бэ? 17Бидэ Бурханай мэдээсэл номнон өөһэдтөө олзо олодог хүнүүдтэл адли бэшэбди. Бидэ үнэн шударгаар[†] ажалдагбди. Юундэб гэбэл, Бурхан бидэниие эльгээгээ, Бурхан манай гэршэ, тиин бидэ Христоосой зарасанарбди.

#### 3


Шэнэ Хэлсээнэй зараса

1Бидэ дахин өөһэдыгөө таанадта танилсуулха болоно гүбди? Али зарим хүнүүдтэ адляар бидэ өөһэд дундаа зүбшөөһэн танилсуулгын бэшэгүүдые харуулха ёһотой гүбди[+]? 2Таанад өөһэдөө бүхы хүнүүдтэ уншаха ойлгохоор манай сэдьхэлдэ бэшэгдэһэн бэшэг гээшэт. 3Христоосой Өөрөө энэ бэшэг бэшээд маанадаар дамжуулһаниинь эли байна. Энэ бэшэг бэхээр бэшэ, харин амиды Бурханай[†] Һүлдөөр бэшээтэй, шулуун хабтагайнууд дээрэ бэшэ, харин хүнүүдэй сэдьхэлдэнь бэшээтэй[+].

4Бидэ эдэ бүхэн үнэн зүб байна гэжэ Бурханай урда Христоосой ашаар бата этигэлтэй[†] байнабди. 5Энэ ажал бүтээхэ аргатайбди гэжэ бидэ өөрынгөө нэрэһээ баталха эрхэгүйбди. Бурхан лэ бидэндэ тиимэ арга боломжо үгэдэг. 6Тэрэл Бурхан бэшээтэй Хуули дээрэ бэшэ, харин Арюун Һүлдэ[†] дээрэ һуури татаһан Шэнэ Хэлсээнэй[†] зарасанар байха боломжо бидэндэ олгоо. Юундэб гэхэдэ, Хуули үхэл асардаг, харин Һүлдэ амидарал үршөөдэг[+].

7Шулуун хабтагайнууд дээрэ үзэгүүдээр Хуули һиилэхэдэнь, тэндэнь Бурханай алдар[†] толороо, Израилиин арадай харахын аргагүй һаргама гэрэлээр Моисейн[†] нюурынь гэрэлтээ. Үхэл асардаг Хуули хүсэндөө байхадаа иимэ ехэ алдар үзүүлдэг байбал,[+] 8Һүлдэһөө эхитэй юумэн бүришье ехэ алдартай байха бэшэ аал? 9Гэмнэлгэдэ хүргэжэ байһан юумэнэй алдартай байбал, үнэн зүб тээшэ хүтэлһэн ябадал бүришье ехэ алдартай байха бэшэ аал? 10Анхан алдартай байһан юумые мүнөөнэй тон һаргама алдартай сасуулбал, тэрэ ямаршье алдаргүй гэжэ хэлэхэдэ болохо. 11Саг зуура оршодог юумэнэй алдартай байбал, хэтын хэтэдэ оршодог юумэн бүришье ехэ алдартай байха бэшэ аал?

12Иимэ эрхим һайн найдалгатай байхадаа бидэ ехэл зоригтой байнабди. 13Ойр зуурын һүр жабхалангай буурахые Израилиин арадай харахагүйн тула бидэ нюураа бүдөөр хааһан Моисейдэл адли бэшэбди. 14Үнэхөөрөө тэдэ зоной ухаан бодолынь хаалтатай байгаа. Манайшье үдэрнүүд хүрэтэр Хуушан Хэлсээе уншахадань, үнөөхи хушалтань абтаагүй байна. Гансал Христоос тэрэ хушалтые абаха аргатай[+]. 15Мүнөөдэршье, тэдэнэй ямаршье сагта Моисейн Хуули уншахадань, зүрхэ сэдьхэлынь үшөөл хаалтатай байдаг. 16Зүгөөр тэрэ хушалта хүнэй Эзэндэ[†] хандаһан лэ сагтань абтажа хаягдадаг[+]. 17Эзэн – Һүлдэ мүн, тиин Эзэнэй Һүлдын оршожо байһан газарта эрхэ сүлөө бии[+]. 18Тиимэһээ бидэ булта халхалагдаагүй нюураараа Эзэнэй алдарые харанабди. Эзэнэй Һүлдэ Эзэнэй алдарта бүри ойртуулан маанадые хубилгана[+].

#### 4


Шабар домбо соо байһан баялиг

1Бурханай[†] үршөөл хайраар бидэ иимэ ажал хэнэбди, тиихэдээ урмаа хухарнагүйбди[+]. 2Бидэ нюужа байхаар эшхэбтэр хэрэгүүдые хэхэеэ болёобди, хүниие мэхэлхэ хуурахаяа гү, али Бурханай үгэ хазагайруулхаяа оролдоногүйбди. Үнэн зүб тухай айладхажа байһыемнай Бурхан гэршэлхэ. Тиимэһээ маанадта этигэжэ найдажа болохо юм[+]. 3Хэрбээ манай номножо байһан Һайн Мэдээсэл[†] далда байгаа һаа, тэрэ гансал хосоржо байһан зондо далда байха[+]. 4Һүзэглэдэггүй зоной ухаан бодолыень энэ дэлхэйе захиржа байһан нүгэлтэ[†] бурхан харанхы мунхагаар хушаа, тиимэһээ тэдэ балар һохор зон Бурханай дүрэнь болохо Христоосой алдар тухай һайн мэдээсэлһээ сасарһан гэрэл туяае хараха аргагүй байгаа[+]. 5Бидэ өөһэдыгөө айладханагүйбди, харин Иисүүс Христоосые[†] Эзэн[†] гэжэ, бидэ Иисүүсэй аша туһада танай зарасанарбди гэжэ номнонобди[+]. 6«Гэрэл туяагай харанхыһаа гэрэлтэхэнь болтогой»,[†] – гэжэ Бурхан хэлээ. Мүнөө тэрэл Бурхан манай сэдьхэлдэ гэрэлтэжэ, Христоосто оршожо байһан Бурханай алдарай[†] мэдээгээр бидэниие гэгээрүүлээ[+].

7Бидэ энэ баялиг хадагалһан шабар домбонуудта адли хүмди. Тиимэһээ бодото һүр хүсэн маанадһаа бэшэ, харин Бурханһаа эхи абадаг[+]. 8Бидэ оло дахин хашуулан зобонобди, гэхэтэй сасуу дарагдаагүйбди. Юу хэхэеэ мэдэхэеэшье болёод байхадаа, бидэнэр урмаа хухардаггүйбди[+]. 9Бидэниие мүрдэбэшье, бидэ нүхэдгүй үлэдэггүйбди. Даруулбашье, бидэ үхөөгүйбди[+]. 10-11Иисүүсэй амидаралай маанад соо элирхэйлэгдэхын тула бидэ Тэрэнэй түлөө үдэр бүхэн үхэлтэй ушардагбди. Иисүүсэй амидарал манай богони гэнэн амидаралда харагдажа байхын тула бидэ амиды зон Тэрэнэй түлөө үхэлтэй ходо ушардагбди[+][+]. 12Энэнь үхэл маанад соо, харин амидарал таанад соо ажаллана гэһэн удхатай юм.

13«Би хэлээшье һаа, этигэһэн зандааб», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг. Бидэ тэрэл һүзэгэй һүлдэтэй байжа һүзэглэһэндөө хэлэнэбди[+]. 14Эзэн Иисүүсые амидыруулһан Бурхан Иисүүстэй хамта бидэниие амидыруулха, тиигээд та бидэниие Өөрынгөө урда байлгаха гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 15Эдэ бүхэн таанадай аша туһада хэгдээ. Тиигэжэл бүри олон зоной Бурханиие магтажа, алдарыень дуудаһан ушарһаань Бурханай үршөөл хайра элбэгжэжэл байха.


Һүзэг этигэлээрээ амидаралга

16Иимэһээл бидэ хэзээшье урмаа хухардаггүйбди. Бэемнай хуушаржа байбашье, досоогоо үдэрһөө үдэртэ бидэ шэнэлнэбди[+]. 17Тиимэ ойро зуурын бэрхэшээл зоболонгууд маанадта угаа ехэ мүнхын алдар асардаг[+]. 18Харагдадаг юумэнүүд саг лэ зуура оршодог, харин харагдадаггүй юумэнүүд хэтын хэтэдэ оршодог. Тиимэһээл бидэ харагдадаг юумэнүүдтэ бэшэ, харин харагдадаггүй юумэнүүдтэ анхаралаа хандуулнабди[+].

#### 5

1Энэ дэлхэйн майхан – манай бэе – һүнэн һандарбал, Бурхан[†] бултандамнай хүнэй гараар бодхоогдоогүй, тэнгэридэ хэтын хэтэдэ оршожо байха гэр үгэхэ гэжэ бидэ мэдэнэбди. 2Тэрэ тэнгэриингээ гэртэ ажамидарха дуратай байһан дээрэһээ бидэ энэ дэлхэйдэ байха сагтаа ёолонобди[+]. 3Бидэ тэрэ гэрээ хубсаһандал адляар өөр дээрээ нэмэрээд, нюсэгэн байхагүйе хүсэнэбди[+]. 4Энэ бэеын майханда ажамидарха сагтаа бидэ дарлалтада ороод байһантай адли ёолонобди. Өөһэдынгөө бэе орхихо дуратай байһандаа бэшэ, харин тэнгэриин амидаралда хүртэхэ дуратай байһандаа тиигэжэ ёолонобди. Тиигэжэ үхэлые амидарал залгиха. 5Бурхан бидэниие эгээл тэрэ хубилалгада бэлдээд, хэхэ юумэеэ баталан маанадта Өөрын Һүлдые үгөө[+]. 6Тиимэһээ бидэ ходо урма зоригтой байдагбди.

Бэе соогоо байха сагтаал бидэ Эзэнһээ[†] холо байһанаа мэдэнэбди. 7Бидэ хаража байһан юумэндэ бэшэ, харин һүзэг этигэлдэ[†] найдан ажамидарнабди[+]. 8Бидэ зоригтой байнабди, эдэ бэенүүдээ орхёод, Эзэнтэй гэртэнь байха дуратай байнабди. 9Тиимэһээ эндэхи гэртээ байха сагтаашье, Бурханай тэнгэриин гэртэ байха үедөөшье бидэ бүхы хүсэ шадалаараа Тэрээндэ һайшаагдаха гэжэ оролдодогбди[+]. 10Газар дэлхэй дээрэ ябахадаа муу, һайн юумэ хэһэнэйнгээ түлөө шүүлгэхын тула бидэ булта Христоосой зарга шүүбэридэ орохо ёһотойбди[+].


Бурхантай эбээ нэгэдэлгэ

11Эзэнһээ айн һүрдэхэнь ямар удхатайб гэжэ мэдэжэ байгаад, бидэ бусад зониие Тэрээндэ хандахаар идхаха гэжэ оролдонобди. Бурхан бидэниие бүрин мэдэхэ, тиин таанадшье бидэниие ямархан хүнүүд байһыемнай һайн мэдэнэт гэһэн найдалтай байнаб[+]. 12Дахин өөһэдыгөө таанадта танилсуулха гэжэ бидэ бодоногүйбди. Харин маанадаар омогорхохо шалтаг таанадта үгэнэбди. Тиимэһээ таанад хүнүүдэй зосоохи байдалаар бэшэ, харин газаахи түхэл шэнжээр омогорходог хүнүүдтэ харюу үгэжэ шададаг байхат[+]. 13Хэрбээ хэн нэгэнэй бидэниие ухаагаараа балартаа гэжэ һанабал, бидэ Бурханай аша туһада тиигээбди. Хэрбээ һаруул бодолтой байбал, таанадай аша туһада тиимэ байдагбди[+]. 14Маанадые Христоосой хайра дуран захирна, тиин хүн бүхэнэй түлөө нэгэ хүнэй үхэбэл, тэрэ үхэлыень хүн бүхэн хубаалсана гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 15Бүхы хүнүүдэй түлөө Тэрэ үхөө. Тиимэһээ амиды байһан хүнүүд өөһэдынгөө түлөө ажамидарха бэшэ, харин тэдэнэй түлөө үхөөд, амидырһан Христоосойл түлөө ажамидарха ёһотой[+].

16Тиимэһээ бидэ энэ сагһаа эхилээд, хэнииешье энэ дэлхэйн заргаар бү шиидхэе. Нэгэтэ бидэ Христоосые энэ дэлхэйн заргаар шиидхэһэн байгаабди, мүнөө тиигэхэеэ болёобди. 17Христоостой нэгэдэһэн хүн бүхэн шэнэ хүнүүд гээшэ: урданай юумэнүүд һүнэгдөөд, бүхы юумэн шэнэдхэгдэбэ[+]. 18Эдэ бүхы юумэнүүдые Бурхан бүтээгээ. Тэрэ маанадтай эбээ нэгэдхүүлхын тула Христоосые эльгээгээ, тиин эб нэгэдхүүлхэ тухай номнохые маанадта даалгаа[+]. 19Бурхан Христоос соо оршожо, энэ дэлхэйн зонтой эбээ нэгэдхээ, нүгэлнүүдыень[†] хүлисөө. Тиигээд эб нэгэдхэхэ тухай мэдээсэлээ маанадта даалгаа[+].

20Бидэ Христоосой бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэд мүн, тиин Бурхан бидэнэрээр дамжан таанадта хандана. Бурхантай эбээ нэгэдхэгты гэжэ бидэ Христоосой нэрээр таанадые гуйнабди[+]. 21Бурхан маанадай түлөө ямаршье нүгэлгүй байһан Христоосто манай нүгэлнүүдые ашаа. Тиигэжэ бидэ Христоостой нэгэдэн, Бурханда зохистой болообди[+].

#### 6

1Бурханай[†] буян хэшэгые[†] дэмы бү абагты гэжэ бидэ Бурхантай хамта ажаллажа байһан ушарһаа таанадые гуйнабди[+].

2«Таарамжатай сагай ерэхэдэ,
Би шамайе дуулаа хүм,
абарха үдэрэй ерэхэдэ,
Би шамда туһалаа хүм», – гэжэ Бурхан хэлээ.
Эгээл тэрэ саг болзор болобо, шамайе абарха тэрэ үдэр ерэбэ[+].

3Ямаршье зондо бэрхэшээлнүүдые ушаруулхаяа бидэ оролдоногүйбди, тиимэһээ хэжэ байһан ажалдамнай алдуу дутагдал олохо шалтаг бидэ хэндэшье үгэнэгүйбди. 4Ямаршье юумэ хэхэдээ, бидэ тохёолдоһон бэрхэшээл зоболонгуудые, дутагдал дундануудые, хүшэр байдалые даруу номгоноор дабажа гаран, өөһэдыгөө Бурханай үнэн зарасанар гэжэ харуулнабди[+]. 5Бидэ сохюулһан, түрмэдэ һууһан, һүрэг зондо дайруулһан байгаабди. Бидэ аргагүй ехээр ажалладаг, амаралта нойргүй, эдеэ хоолгүй ябадаг һэмди. 6Бидэ арюун сэбэр, мэдэлгэтэй, тэсэбэритэй, үршөөл буянтай байдагбди. Арюун Һүлдэ[†] маанадтай оршодог, тиин хайра дуран үнэн зүрхэнһөөмнай гарадаг. 7Бидэ үнэн зүбые хэлэдэгбди, Бурханай һүр хүсэн манаар дамжан ажалладаг. Үнэн сэдьхэлнай – манай добтолхошье, бэеэ хамгаалхашье хуяг дуулга мүн[+]. 8Бидэ нэрэ хүндэтэйшье, нэрэ хүндэгүйшье ябаабди, магтаалдашье, хараалдашье[†] хүртэжэ байгаабди. Үнэн зүбые хэлэжэ байхадаа, бидэ худалшад гэжэ тоологдодог һэмди[+]. 9Хүнүүдтэ танигдахагүй шэнги аад лэ, хүн бүхэндэ мэдээжэбди. Үхэжэ байһан шэнги үзэгдэһэн аад лэ, мүнөөшье болотор амиды байнабди. Хэһээлгэжэ байһаншье һаа, үхэлэй саазада хүртөөгүйбди[+]. 10Зобожо байһаншье һаа, бидэ ходо баяртай байдагбди; үгытэй ядуушье һаа, олон хүнүүдые баян болгодогбди; ямаршье юумэгүй байһан шэнги аад, үнэндөө бидэ бүхы юумэнэй эзэдынь гээшэбди[+].

11Коринфынхид, бидэ таанадта сэхыень хэлэнэбди, зүрхэ сэдьхэлнай нээлтэтэй байна. 12Манай зүрхэ сэдьхэл таанадта хаалтатай бэшэ, харин танай зүрхэ сэдьхэл маанадта хаалтатай байна. 13Маанадай таанадта хандажа байһандал адляар таанад маанадта хандагты, зүрхэ сэдьхэлээ маанадта нээгты гэжэ үхибүүдтээ хэлэһэндэл адляар таанадта хэлэнэб[+].


Амиды Бурханай Һүмэ

14Эзэндэ[†] һүзэглэдэггүй зониие бү һажаагты. Зүб юумэн буруу юумэнтэй хамта байжа шадаха аал? Яажа гэрэл туяа шэб харанхытай хамта байхаб[+]? 15Яажа Христоос шолмостой[†] эбтэй эетэй байжа шадахаб? Яажа һүзэгтэй зон һүзэггүй зонтой эблэржэ шадахаб[+]? 16Яажа Бурханай Һүмэ[†] онгонуудта[†] хамаатай байхаб? Бидэл амиды Бурханай Һүмэ гээшэбди. Бурхан Өөрөө иигэжэ хэлээ:

«Өөрынгөө хүнүүдэй дунда Би гэр бодхоохоб,
тиигээд тэдэнэйнгээ дунда оршожо байхаб,
тэдэнэйнгээ Бурханиинь байхаб,
харин тэдэнэр Минии арад болохо»[+].
17«Тиимэһээ тэдэ һүзэггүй зоной
оршолониие орхижо,
тэдэ зонһоо холодогты.
Бузар юумэндэ бү хүрэгты,
тиигэбэл Би таанадые һайшаахаб[+].
18Би танай Эсэгэтнай болохоб,
таанад Минии хүбүүд басагад болохот гэжэ
түгэс хүсэтэй Эзэн хэлэнэ»[+].

#### 7

1Нүхэдни, Бурхан[†] эдэ найдуулгануудаа маанадта үгөө. Тиимэһээ бэеыемнай, һүнэһэ һүлдыемнай бузарладаг юумэнүүдһээ өөһэдыгөө сэбэрлэел, Бурханда һүгэдэн, гүйсэд арюун байял[+].


Павел баярлана

2Маанадта дуратай байһанаа харуулыт даа. Бидэ хэнииешье мэхэлээгүйбди, хэнииешье дээрмэдэн хооһолоогүйбди, хэн дээрэшье баяжаха гэжэ оролдоогүйбди[+]. 3Таанадые зэмэлхэ һанаатайгаар энээниие хэлэнэ бэшэб. Амидышье, үхэһэншье байбалнай илгаагүй таанад хододоо манай зүрхэ сэдьхэл соо байнат гэжэ түрүүн би хэлээ һэнби[+]. 4Би таанадта аргагүй ехээр найданаб, таанадаар аргагүй ехээр омогорхожо байнаб. Бүхы бэрхэшээл зоболонгуудтаа би ехэл урма зоригтой, аргагүй баяр жаргалтай байнаб[+].

5Юундэб гэхэдэ, Македонишье ерээд, бидэ амархые мэдээгүй һэмди. Тэндэ маанадтай элдэб янзын бэрхэшээлнүүд ушараа, бидэ дайсадтайгаа тулалдажа, досоогоо айн һүрдөөбди[+]. 6Харин сэдьхэлээрээ унаһан зониие урмашуулдаг Бурхан маанадта Титые эльгээжэ урмашуулаа[+]. 7Бидэ гансал тэрэнэй ерэхэдэ баярлаа бэшэбди, харин таанадай тэрэниие урмашуулһан тухай дуулаад, аргагүй баярлаа хүмди. Таанадай намайе аргагүй ехээр харахые хүсэжэ, уйдажа шаналжа байһан тухай, намайе ехээр анхаржа, бодожо байһан тухай Тит хөөрөө. Тиимэһээ би бүришье ехээр баярлааб.

8Минии бэшэгэй таанадые уйдуулһаншье байбал, би халагланагүйб. Түрүүн халаглаһан байгааб, тиигээд тэрэ бэшэгни таанадые ойро зуурал уйдуулаа гэжэ харабаб[+]. 9Мүнөө би таанадые уйдуулһандаа баярлана бэшэб, харин тэрэ уйдхарай таанадые Бурханда хандуулһанда баярланаб. Тэрэ уйдхарыетнай Бурхан ашаглаа, тиин бидэ таанадта ямаршье гэм хүргөөгүйбди. 10Бурханай ашаглаһан уйдхар зүрхэ сэдьхэлые хубилган абаралгада[†] хүтэлдэг, тиин энээн тухай халаглахын хэрэггүй. Харин юрын уйдхар үхэл асардаг юм[+]. 11Бурхан танай уйдхартай юу хээб, харыт: таанад ехэл оролдосотой болоот, гэм зэмэгүй байһанаа тон нарин нягтаар хамгаалдаг болоот, ямар уур сухалтай байбат, ямараар гайхажа ханабат, ямар хэшээл оролдосотой болобот, буруутаһан зониие хэһээхэдэ бэлэн болобот! Энэ хэрэгтэ алишье талаһаа алдуу дутагдал гаргангүй өөһэдыгөө харуулбат.

12Тиимэһээ би тэрэ бэшэгээ бэшэһэншье байбал, доромжолһон хүнэй гү, али доромжолуулһан хүнэй тулада бэшээгүй хүнби, харин маанадта хэды анхарал хандуулжа байһыетнай Бурханай урда таанадта тайлбарилхын тула бэшээ хүнби[+]. 13Эдэ бүхы ябадалаар бидэ ехэл урмашаабди.

Энэ урмандамнай нэмэжэ, Тит өөрынгөө баяраар бидэниие үшөө ехээр баярлуулаа. Таанад булта Титэй һанал бодолые заһаһан байнат. 14Би тэрэнэй урда таанадаар бахархааб, тиин таанадшье намайе эшээжэ улайлгаагүйт. Бидэ таанадта ходо үнэн зүбые хэлэдэгбди, тон тиигэжэл мүнөө Титэй урда таанадаар бахархаһан ябадални үнэн зүб юм. 15Захяа заабаринуудыень дүүргэхэдэ бултанайтнай бэлэн байдагые, хүндэлэн тэрэниие угтажа абадагые һанан, тэрэ таанадта бүрил ойро дотно болоно. 16Таанадта бүрин найдажа болохо байһандаа би ехэл баяр жаргалтай байнаб.

#### 8


Иерусалимай һүзэглэгшэдтэ туһаламжа

1Аха дүүнэрнай, Бурханай[†] үршөөл хайра Македониин һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ[†] ямар юумэ бүтээһые таанадта дуулганабди. 2Тэдэнэр бэрхэшээл зоболонгуудаар ехэтэ туршуулһаншье һаа, аргагүй ехэ баяртай байдаг. Тэдэнэр үгытэй ядуушье һаа, үгэхэдөө аргагүй баян бардам юм[+]. 3Тэдэнэр шадаха зэргээрээ, бүри шадахаһаа үлүү ехээр үгөө гэжэ би гэршэлнэб. Өөһэдынгөө һайн дураар тиигээ[+]. 4Иерусалимай[†] һүзэглэгшэдтэ туһалха һанаатайгаар тэдэнэр маанадые аргагүй ехээр гуйһан байна[+]. 5Тэдэнһээ хүлеэжэ найдажа байһанһаамнай үлүү юумэ тэдэнэр хээ. Тэдэнэр өөһэдыгөө түрүүн Эзэндэ[†] үргэбэ, һүүлдэнь Бурханай эрхэ хүсэлөөр маанадташье үргэбэ. 6Тиимэһээ бидэ танайда хэжэ эхилһэн буянта ажалые түрүүн түгэсыш даа гэжэ Титые гуйбабди[+]. 7Таанад һүзэг этигэлээрээ,[†] үгэ хүүрээрээ, мэдэлгээрээ, оролдосоороо, маанадта хандуулһан хайра дураараа аргагүй баян бардам хүнүүд гээшэт. Тиимэһээ энэшье үлзы һайн ажалаа хэнһээшье үлүү һайнаар дүүргэхыетнай хүсэнэбди[+].

8Би таанадые захирнагүйб, гэхэтэй сасуу бусад зоной аргагүй ехээр туһалха дуратай байһые харуулан, хайра дурантнай гүнзэгы аа гү гэжэ туршанаб[+]. 9Таанад манай Эзэн Иисүүс Христоосой[†] үршөөл хайрые мэдэнэт. Тэрэ баян байһан аад, танай аша туһада үгытэй ядуу болоо. Өөрынгөө үгытэй ядуу байдалаар Тэрэ таанадые баяжуулаа[+].

10Таанадтай һаналаараа хубаалсахамни. Үнгэрһэн жэл эхилһэн юумэеэ мүнөө дүүргэбэлтнай, һайн лэ байха һэн. Таанад гансал хэхэдээ бэшэ, харин хэхэ гэжэ шиидэхэдээшье эхи табигшад һэнта[+]. 11Харин мүнөө ажалаа гүйсэдхэгты. Шадаха зэргээрээ туһаламжа хүргэбэл, үгэхэл гэжэ байһанаа үгэбэт гэжэ баталхат. 12Туһалхые аргагүй хүсэжэ байбал, өөһэдтөө байхагүй юумэнһээ бэшэ, харин байһан юумэнһээ үгэхэт гэжэ Бурхан хүлеэнэ ха юм[+].

13Би танай ажамидарал хүшэр хүндэ болгон, бусад зоной ажамидарал хүнгэлхэ гэжэ оролдоногүйб, харин нэгэ жэгдэ байлгахын тула тиигэнэб. 14Мүнөө сагта таанадта элбэг дэлбэг байһан юумэн дуталдажа байһан зониие дэмжэхэ, харюудань тэдэ зон үлүү юумэтэй болоходоо, дуталдахадатнай, таанадтай хубаалсаха. Тиигэжэ булта нэгэ жэгдэ байха[+]. 15«Ехые суглуулһан хүн үлүү юумэгүй байгаа, багые суглуулһан хүн дутагдалгүй байгаа», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+].


Тит ба тэрээнтэй хамта ажаллагшад

16Бидэндэл адляар таанадта һанаагаа табиха боломжо Тидтэ олгоһон Бурханда баяр баясхалан хүргэнэб. 17Тэрэ гансал манай гуйлтаар бэшэ, харин таанад тухай аргагүй бодожо байһан ушарһаа өөрынгөө һайн дураар таанадта ошохо гэжэ шиидээ. 18Тэрээнтэй хамта бидэ Һайн Мэдээсэл[†] номноһонойнгоо түлөө бүхы һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ магтаалда хүртэжэ байһан һүзэглэгшэ дүүгээ ябуулнабди. 19Тэрээнһээ гадна һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд тэрэ хүниие замаймнай нүхэр боложо, буянта хэрэгээ бүтээхэдэмнай маанадта туһалхаар һунган табяа юм. Энэ ажалаа бидэ Эзэнэй алдарай тулада ба Иерусалимда ажамидардаг Тэрэнэй хүнүүдтэ аргагүй ехээр туһалха дуратай байһанаа баталан дүүргэнэбди.

20Маанадта даалгаһан элбэг баян үргэлэй түлөө хэншье маанадые шүүмжэлхэгүйн тула бидэ тэрэниие эльгээнэбди. 21Ушарынь хэлэхэдэ, бидэ гансал Бурханай урда бэшэ, харин хүнүүдэй урда үнэн зүб юумэ хэхэ гэжэ оролдонобди.

22Үнөөхи хоёр дүүнэрһээ гадна бидэ оло дахин туршуулһан, таанадта аргагүй этигэжэ байһан дээрэһээ тон ехээр туһалха дуратай үшөө нэгэ дүүгээ ябуулнабди. 23Тит тухай хэлэбэл, тэрэ минии нүхэр, намтай хамта таанадта туһалдаг юм. Тэрээнтэй ябаһан нүгөө һүзэглэгшэ дүүнэр тухай хэлэбэл, тэдэнэр һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдэй түлөөлэгшэд, Христоосые алдаршуулагшад гээшэ. 24Тиимэһээ һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдэй мэдэжэ байхаарнь тэдэндэ өөһэдын энэрэл хайрые харуулагты, манай бахархал байһанаа баталагты[+].

#### 9


Юумээр дуталдаһан һүзэглэгшэдтэ туһаламжа

1Иерусалимда[†] ажаһуудаг Бурханай[†] хүнүүдтэ туһалха, дэмжэхэ тухай дахин һануулха хэрэггүй байха[+]. 2Туһалха дуратай байһан тухайтнай би мэдэнэб, тиин Македониин зоной урда би таанадаар бахархаа хүм. «Ахайяын һүзэглэгшэд үнгэрһэн жэлһээ хойшо туһаламжа үзүүлхэдэ бэлэн байна», – гэжэ би хэлээ хүнби. Тиигэжэ танай зүдхэмжэ тэдэнэй олонииень үргэл хэхэдэ баһал нүлөөлөө. 3Тиигэжэл таанадые магтаһан үгэнүүдни хооһон үгэнүүд байшахагүйн тула би һүзэглэгшэ дүүнэрээ таанадта ябуулааб. Харин минии хэлээшээр туһаламжынгаа мүнгэ бэлдээд байгаарайгты[+]. 4Зүгөөр Македониин зоной ошоходо, тэрэтнай бэлэн байха ёһотой. Үгы һаа, бидэшье, үшөө ехээр таанадшье эшэхэ улайха болохолта. 5Тиимэһээ эдэ һүзэглэгшэ дүүнэрэй намһаа урда ошоод, амалһан үргэлыетнай эртэнһээ бэлдээд байбалнь таатай гэжэ бодооб. Тиигэбэл үргэл туһаламжатнай ерэхэдэмни бэлэн болоод, мүнгөө харамнангүй, һайн дураараа элбэг дэлбэгээр үргэһыетнай гэршэлхэл.

6Багаар тариһан хүн бага ургаса абаха, ехээр тариһан хүн ехэ ургаса абаха гэжэ таанадта һануулжа хэлэнэб[+]. 7Хүн бүхэнтнай дурагүйгөөр гү, али баалалтаар[†] юумэ бү үргэг, харин һанаандаа шиидэһэн зэргээр лэ үгэг. Бурхан баяртайгаар үгэжэ байһан хүндэ дуратай байдаг юм[+]. 8Бурхан таанадта хэрэгтэй юумэнһээ үлүүшье үгэжэ шадаха, тиимэһээ хододоо өөһэдтэтнай хүрэхэ, үшөө элдэб янзын буянтай хэрэгүүдые бүтээхэдэ хүрэхэ юумэтэй байхат[+].

9«Тэрэ үгытэй дуталдаһан зондо
элбэг дэлбэгээр тараажа үгөө,
зүб шударгань
хэтын хэтэдэ оршохо», – гэжэ
Нангин[†] Бэшэг соо Бурхан тухай бэшээтэй байдаг[+].

10Тариха таряа, эдихэ хилээмэ үгэдэг Бурхан таанадта хэрэгтэй таряа, мүн бардам гарһаатнай баян ургаса үгэхэ. 11Тиигээд таанадай ямаршье юумэ үгэхэдэ бардам гартай байхынтнай тула Тэрэ таанадые бүхы юумээр баяжуулжа байха, тиимэһээ маанадай бадар хубаахада, олон зон Бурханда баяр баясхалан хүргэхэ[+]. 12Юундэб гэхэдэ, энэ буянтай албатнай гансал Иерусалимда ажаһуудаг Бурханай хүнүүдэй дутагдалнуудые хангадаг бэшэ, харин олоной дунда Бурханда баяр баясхалан хүргэхэ дурыень халяадаг. 13Таанадай Христоос тухай мэдээсэлые баримталжа байһые, тэрэнээ баталан өөһэдтэйнь болон бусад зонтой бардам хубаалсажа байһые хараһандаа тэдэ Бурханиие алдаршуулна[+]. 14Тиимэһээ таанадаар дамжан, Бурханай бүтээһэн үршөөл хайрын түлөө тэдэ зон таанадта ехэ һайнаар хандажа, хойноһоотнай зальбаржа байдаг юм. 15Үнэлшэгүй бэлэгэйнь түлөө Бурханда баяр баясхалан хүргэел!

#### 10


Павел Христоосой түлөө хэжэ байһан ажалаа хамгаална

1Хамта байхадаа, даруу номгон, холодоходоо, хатуу шэрүүн гүүлэгдэдэг би Павел таанадые Христоостой адли даруу номгон, энхэргэн зөөлэн зангаар гуйнаб[+]. 2Таанадта ошоходоо, хатуу шэрүүн үгэнүүдые хэрэглэхэгүй байхыемни хэшээгээрэйгты. Зүгөөр маанад тухай өөдэгүй һула зон гэдэг нобшонуудта би заабол хатуу шэрүүн үгэеэ хэлэхэб[+]. 3-4Бидэ энэ дэлхэйдэ ажамидаржа байбашье, тулалдаанда хэрэглэдэг буу зэбсэгүүдые хубиингаа ашагта хэрэглэдэггүйбди. Бидэ тэдэ зэбсэгүүдэй хүсэ Бурханай[†] аша туһада хэрэглэнэбди: хэрэмнүүдые һандаргадагбди, ама хэрүүл зогсоодогбди,[+] 5Бурханиие мэдэрхэдэ һаалта болоһон элдэб янзын бэрхэшээлнүүдые усадхадагбди, Христоосой мэдэлдэ оруулхын тула бүхы һанал бодолнуудые эзэлдэгбди. 6Тиигээд Христоосой мэдэлдэ бүрин ороходотнай, Тэрэнэй захяануудые зүршэһэн ябадалнуудыетнай бултыень хорин хэһээжэ байхабди.

7Таанад юумэнүүд тухай гансал гадаада талаарнь тухайлнат. Христоосой мэдэлдэ байнаб гэһэн бата этигэлтэй[†] хүн өөртэйнь тон адляар Христоосой мэдэлдэ бидэнэйшье байһые мэдэрхэ ёһотой[+]. 8Таанадые һандарган хосороохын тула бэшэ, харин һэргээн бодхоохын тула Эзэнэй[†] маанадта үгэһэн эрхэ засаг тухай хэтэрхэй ехээр бахархабашье, би эсэсэй эсэстэ ходо үнэн зүбые хэлэжэ байхаб[+]. 9Тиихэдэ гансал бэшэг соогоо таанадые айлганаб гэжэ бү бодооройгты. 10«Павелай бэшэгүүд хатуу, шэрүүн байдаг, харин маанадтай байхадаа тэрэ өөрөө зөөлэн, үгэнүүдыньшье энхэргэн байдаг», – гэжэ таанадай зариман хэлээ[+]. 11Тиигэжэ хэлэһэн хүнүүд иимэ юумэ ойлгохо ёһотой: таанадтай байхадаашье би бэшэгтээ бэшэһэн зангаараал байхаб.

12Өөһэдыгөө магтан танилсуулдаг зонтой бидэ бэеэ зэргэсүүлхэеэ гү, али сасуулхаяа зүрхэлхэгүйбди. Тэдэнэр ямар тэнэгүүд гээшэб! Тэдэнэр өөһэдыгөө өөһэдынгөө хэмжүүрээр хэмжэнэ, өөһэдынгөө зарга шүүбэреэр шүүбэрилнэ. 13Зүгөөр бидэ Бурханай маанадта тогтооһон хэмжээе хэтэрүүлнэгүйгөөр бэеэ магтахабди. Тэрэ тогтоогдоһон хэмжээндэ танай дунда ажаллахамнай баһа оролсоно. 14Тиимэһээ Христоос тухай Һайн Мэдээсэлтэй[†] таанадта ерэхэдээ, бидэ маанадай ажаллажа байха ёһотой хилые зүршөөгүй хүмди. 15Тиигээд бидэ Бурханай маанадта тогтооһон хилын саана ажаллажа байһан бусад зоной ажалаар һайрханагүйбди. Харин танай һүзэгэй бэхижэхэдэ, таанад Бурханай тогтооһон хэмжээе хэтэрүүлэнгүй маанадые магтахат гэжэ найданабди. 16Тиигэжэ бидэ ондоо хүнэй хэһэн ажалаар омогорхонгүй, таанадһаа гадуур бусадшье оронуудаар Һайн Мэдээсэлые номнохо аргатай байхабди.

17«Бахархагша нэгэн Эзэнэй бүтээһэн лэ юумээр бахархаг лэ!» – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 18Өөрыгөө магтаһан хүн бэшэ, харин Эзэнэй магтаалда хүртэһэн лэ хүн үнэхөөрөө һайшаагдана[+].

#### 11


Павел, мүн хуурмаг элшэнэр

1Тэнэг зан гаргахадамни тэсэбэритэй байһайт гэжэ хүсэнэб. Хэрэг дээрээ тиимэл байдаг ха юмта даа[+]. 2Би Бурхандал[†] адляар таанадта һанаагаа табинаб. Таанадые хүнэй гар хүрөөгүй, арюун басагандал мэтэ гансал хүндэ, Христоосто хадамда үгэхэ гэжэ үгөө үгэһэн байнаб[+]. 3Могой мэхэ гохо гарган, Евые яажа мэхэлээ һэм, тон тиигэжэл таанад мэхэлүүлээд, Христоосто үнэн сэхэ, арюун сэбэр һанал бодолнуудаа хубилгана гүт гэжэ би айнаб[+]. 4Хэрбээ хэн нэгэнэй таанадта маанадай номноһонһоо ондоо Иисүүсые номнобол, али маанадһаа тогтоожо абаһанһаа илгаатай ондоо һүлдые, һайн мэдээсэлые[†] үгэбэл, таанад тэдэнииень амархан абахаар байнат[+].

5Тэдэ «агууехэ элшэнэр»[†] гэгдэдэг зонһоо би юугээрээшье дутанагүйб гэжэ бодоноб[+]. 6Би уран гоё хэлэтэй бэшэб, гэхэтэй сасуу эрдэм мэдэлгэтэйб. Таанад өөһэдөөшье энээниие элдэб ушарнуудһаа тухайлһан мэдэһэн байнат[+].

7Таанадые дээшэнь үргэхын тула өөрыгөө доошонь даража байхадаа, Бурханай Һайн Мэдээсэлые түлөөһэгүйгөөр номноходоо, би буруу юумэ хээ гүб[+]? 8Ондоо һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдые[†] дээрмэдэн, тэдэнһээ түлөөһэ абажа байгаад, би таанадта алба хэжэ байгааб. 9Хамта байхадаа, мүнгөөр дуталдаха сагтаашье таанадта ашаан болодоггүй һэм. Македониһоо ерэһэн һүзэглэгшэд намда хэрэгтэй юумэ асаржа үгөө һэн. Урдань таанадые дарамталхагүй гэжэ оролдодог хэбээрээл саашадаашье байхаб[+]. 10Энэ бахархалыемни Ахайяын нэгэшье хүн буляажа шадахагүй гэжэ зосоомни оршодог Христоосой үнэн зүбөөр баталан хэлэнэб[+]. 11Таанадта дурагүй байһандаа иимэ юумэ хэлэнэ гүб? Таанадта аргагүй ехээр дуратай байһыемни Бурхан мэдэхэ.

12Тэдэ бусад «элшэнэрэй» маанадтайл адли юумэ хэнэбди гэжэ бахархаха боломжогүй байхын тула мүнөө хэжэ байһан юумэеэл хэжэ байхаб. 13Тэдэ худалша ажалшад, хуурмаг элшэнэр Христоосой бодото элшэнэр байһан хэбэр үзүүлдэг[+]. 14Эндэ гайхалтай юумэн үгы: сатана өөрөөшье гэрэл туяагай Эльгээмэлэй дүрэ дүрсэлэн мэхэлдэг ха юм[+]. 15Тиимэһээ тэрэнэй зарасанарай үнэн зүбэй зарасанарай дүрэ дүрсэлэн, тэдээндэл адляар харагдахада, ямаршье гайхамаар юумэн үгы. Эсэстээ тэдэнэр хэһэн юумэнүүдэйнгээл үрэ дүнгые абаха[+].


Христоосой түлөө Павелай зоболго

16Хэншье намайе тэнэг байна гэжэ бү бодуужа гээд дахин дабтанаб. Харин тиигэжэ бодоо һаа, тэнэгтэхэ, бага зэргэ өөрөөрөө бахархаха боломжо үгыт даа[+]. 17Тиигэжэ бахархахадаа, би Эзэнэй[†] һанаһанаар бахархаагүй байһамни мэдээжэ, харин үнэхөөрөө тэнэг байһандал хэлэнэб. 18Олон зон уг гарбалаараа[†] бахархадаг, тиин бишье тиигэжэл бахархахамни[+]. 19Таанад өөһэдөө ехэл сэсэн ухаантай, тиин тэнэг үбэштэй зондо ехэл тэсэбэритэй байдаг ха юмта![+] 20Таанадые богоолшолходо, али ашаглахада, али мэхэлхэдэ, али дээрэһээтнай харахада, али нюурыетнай альгадахада, таанад үнэндөө тэсэбэритэй байдагта[+]. 21Тиигэжэ өөһэдыгөө абажа ябадаг зөөлэн һуланууд байгаабди гэжэ эшэжэ хэлэнэб!

Хэрбээ бусадай өөһэдөөрөө бахархахаяа зүрхэлбэл, бишье зүрхэлнэб. Тиихэдээ минии тэнэг байһамни мэдээжэ. 22Тэдэнэр еврейнүүдбди[†] гэнэ гү? Тиин бишье тиимэ хүмби. Тэдэнэр израильшууд[†] гү? Тиин бишье тиимэ хүмби. Тэдэнэр Абраһаамай[†] үри һадаһад гү? Тиин бишье тиимэб[+]. 23Тэдэнэр Христоосой зарасанар гү? Тиихэдэ би тэдэнһээ үлүү һайн зарасань гээшэб. Тиигэжэ үбэштэйрһэндэл хэлэһэмни мэдээжэ. Би тэдэ зонһоо үлүү ехээр ажаллажа, бүри оло дахин түрмэдэ орооб, тоогүй оло дахин ташуурдуулан хэһээлгээд, үхэн алдааби[+]. 24Иудейнүүд намайе табан удаа гушан юһэ дахин ташуурдаа. 25Гурба дахин намайе модоор сохёо, нэгэтэ һайса шулуудаа. Гурба дахин би кораблиин хүмэрилгэдэ орооб, нэгэтэ би нэгэ үдэрэй, нэгэ һүниин туршада далайн уһан соо байгааб[+]. 26Оло дахин аяншалхадаа, би аюул оһолдо орожо байгааб: мүрэнүүдые гаталхадаа, дээрмэшэдтэй дайралдахадаа, өөрын яһатан зонтой һуухадаа, бусад яһатанаар байхадаа, хотодо ябахадаа, сүл губида ябахадаа, далайгаар тамархадаа, хуурмаг һүзэгтэнтэй уулзахадаа, аюул оһолдо орожо байгааб[+]. 27Би ажаллажа, тулин зүдэржэ, нойро зүүдэгүйшье ябааб, үлэн хооһон, эдихэ хоолгүй, ууха ундагүйшье байгааб, хүйтэн нойтондо, нюсэгэн салдаганшье ябааб[+]. 28Бусад юумэнүүдые тоолонгүй хэлэбэл, би бүхы һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ һанаагаа табиха үдэр бүриин үүргэтэй хүм. 29Хэн нэгэнэй һулархада, бишье һуларһан шэнги байдагби. Хэн нэгэнэй хорхойтолгодо абтан нүгэл[†] үйлэдэхэдэ, бишье тэрэнэй түлөө сухалдадагби[+].

30Хэрбээ бахархаха ёһотой байбал, минии һула байһыемни харуулһан юумэнүүдээр бахархахаб. 31Бурхан болон Эзэн Иисүүсэй Эсэгэ хэтын хэтэдэ үреэл магтаалда хүртэжэ байһай: хэзээшье худалаар хэлэдэггүй байһыемни Тэрэ мэдэхэ. 32Дамааскда байхадамни, Арээт хаанай захирагшань намайе барихын тула хотын хаалгые һахяа[+]. 33Харин намайе ханада хэгдэһэн нүхөөр түрсүүг соо һуулгаад доошонь буулгаа юм. Тиигэжэ би зугадааб.

#### 12


Павелай хараһан үзэгдэл

1Һайрхахада ямаршье ашаг туһагүй байбашье, би һайрхаха ёһотойб. Зүгөөр мүнөө Эзэнэй[†] элирүүлһэн үзэгдэл[†] ба гэршэлгэнүүд[†] тухай хэлэхэмни[+]. 2Арбан дүрбэн жэлэй саада тээ дээдын гурбадахи тэнгэридэ дэгдүүлэгдэһэн Христоосто һүзэглэгшэ хүниие би мэдэхэб. (Үнэхөөрөө тэрэ дэгдүүлэгдэһэн байгаа гү, али үзэгдэл хараа гү, би мэдэнэгүйб, гансал Бурхан[†] тэрэниие мэдэхэ.) 3Түрүүн хэлээшээрни тэрэ хүн үнэхөөрөө дэгдүүлэгдэһэн байгаа гү, али үзэгдэл хараа гү, би мэдэнэгүйб, гансал Бурхан тэрэниие мэдэхэ. 4Зүгөөр тэрэ Диваажинда дэгдүүлэгдээд, тэндэ дуулгажа болохогүй хэзээшье хэлэгдээгүй юумэнүүдые соносоо гэжэ би мэдэнэб. 5Тиимэһээ би тэрэ хүнөөр бахархахамни, харин өөрынгөө ахир һула байһанһаа бэшэ юумээр бахархахагүйб. 6-7Хэрбээ бахархахаяа һанабал, би тэнэг бэшэ байха һэнби, ушарынь юуб гэбэл, би үнэн зүбые хэлэхэ һэнби. Харин би бахархахагүйб, юундэб гэбэл, минии хараһан олон үзэгдэлнүүдээр бэшэ, харин хэжэ байһан юумэнүүдээрни, хэлэжэ байһан үгэнүүдээрни хүнүүд нам тухай тухайлһай гэжэ бодоноб.

Агууехэ үзэгдэлнүүдые хараһанаараа бахархажа, дээгүүр үргэгдэхэгүймни тула бэендэмни үбшэнтэй хадхуур хадхаатай: сатанагай эльгээмэлдэл намайе хадхажа туляадаг юм[+]. 8Би энээн тухай Эзэндэ гурба дахин зальбарааб, тэрэ хадхуурые намһаа абажа хаяхыень гуйгааб. 9«Минии үршөөл хайрал шамда яһала хангалтатай хүрэхэ, һүр хүсэн ахир һула байхада аргагүй һайнаар элирэн харагдадаг юм», – гэжэ Тэрэ намда харюусаа. Тиимэһээ би Христоосой хүсэ шадалаар дүүрэхын тулада ахир һула байһанаараа бахархаха ехэл дуратай байнаб[+]. 10Христоосой түлөө ахир һула байхадаа, доромжолуулхадаа, юумээр дутажа ябахадаа, хашуулан мүрдүүлхэдээ, зүдэржэ зобожо ябахадаа, би баяртай байдаг хүнби. Ушарынь юуб гэбэл, һулахан байхадаа би хүсэ шадалтай байдагби[+].

11Би өөрыгөө тэнэг болгооб, зүгөөр тиигэһэмни таанадай зэмэ юм. Таанад нам тухай һайн үгэнүүдые хэлэхэ ёһотой байгаат. Би хэншье бэшэшье һаа, тэдэ «дээдын элшэнэрһээ»[†] юугээрээшье дутанагүйб[+]. 12Танай дунда байхадаа, би бодото элшэн байһанаа баталан үсэд сухаришагүй байгааб, олон гайхамшагта үзэгдэлнүүдые, үйлэ хэрэгүүдые бүтээгээб[+]. 13Намда мүнгөөр туһалаагүйһөө гадна таанад бусад һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдһээ[†] юугээр доро байгаабта? Таанадта ашаан болоогүй тэрэ гэмыемни хүлисөөрэйт даа[+].


Павел Коринфын һүзэглэгшэдтэй гурбадахияа уулзана

14Гурбадахияа таанадтай ошожо уулзахаяа би бэлэн байнаб, тиихэдээ ашаан болохогүйб. Би алта мүнгэндэтнай һанаарханагүйб, харин өөһэдыетнай бэдэрнэб. Үхибүүд аба эжыдээ алта мүнгэ суглуулха бэшэ, харин аба эжынь үхибүүдтээ суглуулжа байха ёһотой[+]. 15Би өөрыгөө, намда байһан юумээ дууһан баяртайгаар таанадай түлөө үрихэ байнаб. Минии таанадта аргагүй ехээр дуратай байхада таанад намда багаар дуратай байха аалта[+]?

16Таанадта ашаан болоогүйб, тэрэ тон зүб, гэхэтэй сасуу мэхэ гохо гарган, хууран таанадые гартаа оруулааб гэжэ хэлэхэдээ болохот[+]. 17Таанадта ябуулһан хүнүүдэй гараар таанадһаа ашаг олзо олодог һэн гүб? 18Таанадта Титэй ошохые гуйгаа һэнби, тэрээнтэй хамта нэгэ һүзэглэгшэ дүүгээ ябуулааб. Тит таанадһаа ашаг олзо олоо гү? Тит бидэ хоёр нэгэ һүлдөөр хүтэлүүлэн, нэгэ замаар ябадаг һэмди[+].

19Таанадай урда бэеэ хамгаалнабди гэжэ ман тухай таанад саг үргэлжэ бодонот гэжэ би мэдэнэб. Бидэ Бурханай урда Христоосой маанадһаа дуулаха дуратай юумыел хэлэнэбди. Инаг хайрата аха дүүнэрни, маанадай бэшэжэ байһан юумэнүүд таанадайл аша туһада бэшэгдэнэ[+]. 20Таанадта ошоходоо, бидэ бэе бэедээ урмаа хухарна гүбди гэжэ һэргылнэб. Таанадай дунда хэрүүл ама, атаа жүтөө, уур сухал, хэрэлдээ, хардалга, хоблолго, омогорхолго, журамгүй байдал гараагүй аабза гэжэ айнаб. 21Дахинаа таанадта ошоходомни, таанадай урда намайе Бурхамни эшээхэгүй аал, тиин урдань нүгэл[†] шэбэлдэ унаад, хэһэн бузар муухай ябадалнуудаа, зальхайралга забхайралгаяа, ташаяан хурисалаа орхижо гэмшээгүй хүнүүд тухай би шаналан уйлахагүй аалби гэжэ айн болгоомжолноб[+].

#### 13

1Мүнөө гурбадахияа таанадтай уулзахаар ошожо байнаб. «Ямаршье гэмнэлгэ хоёр гурбан хүнэй гэршэлгээр[†] баталагдаха зэргэтэй», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+]. 2Дахин ерэхэдээ, би урдань нүгэл[†] шэбэл үйлэдэһэн зониие, бусадшье зониие үршөөхэ хүлисэхэгүйб. Хоёрдохиёо таанадта ошоходоо, би тиигэжэ һэргылээ һэнби. Мүнөөшье таанадай дунда үгы байхадаа дахин дабтанаб. 3Намаар дамжуулан Христоос хэлэнэ гү гэһэн баталалга таанад бэдэрнэт. Тиихэдэ таанадтай харилсахадаа Христоосой хүсэн һулараагүй, зүгөөр Тэрэ таанадай дунда хүсэ шадалаа элирүүлнэ. 4Хэрээһэн[†] дээрэ хадуулан саазалуулхадаа, Тэрэ һула байбашье, Бурханай[†] хүсэ шадалаар амиды ябаа. Тэрээнтэй нэгэдэхэдээ, бидэ ахир һуланууд байнабди, тиин Тэрээнтэй хамта Бурханай хүсэ шадалаар амиды ябахыемнай таанад харахат[+].


Һүүлшын һэргылэмжэнүүд, мэндэшэлгэнүүд

5Һүзэгтэй һууна гүт гэжэ өөһэдыгөө шалгагты, туршагты. Иисүүс Христоос[†] досоотнай байна гэжэ ойлгоногүй аалта? Ойлгоогүй һаа, таанад шалгалта үгөөгүй гээшэт. 6Харин маанадай шалгалта үгэһэн тухай мэдэнэт гэһэн найдалтайб. 7Буруу юумэ бү үйлэдэһэйт гэжэ бидэ Бурханда зальбарнабди. Шалгалтаяа баряабди гэжэ харуулхын тула зальбарнагүйбди, харин маанадай шалгалтаяа үгөөгүйшье һаа, таанадай үнэн зүб юумэ бүтээжэ ябахын тула тиигэжэ зальбарнабди. 8Бидэ үнэн зүбэй урдаһаа юушье хэжэ шадахагүйбди, харин бүхы юумые үнэн зүбэйл түлөө хэнэбди. 9Маанадай ахир һула байхада, харин таанадай хүсэтэй байхада, бидэ баярладагбди. Тиигээд баһал таанадай заһархын түлөө бидэ зальбарнабди[+]. 10Таанадта ошоходоо, хатуу шэрүүнээр хандахагүйн тула, таанадтай байхагүйдөө би эдэ бүхэниие бэшэнэб. Һүүлэй һүүлдэ Эзэнэй[†] намда үгэһэн эрхэ засаг таанадые бутарган унагаахын тула бэшэ, харин һэргээн бодхоохын тула үгтөө юм[+].

11Мүнөө, аха дүүнэрни, баяртай! Заһарха гэжэ оролдожо, хэлэһэн юумэнүүдыемни анхаржа, хоорондоо эбтэй эетэй, энхэ тайбан байгыт даа. Хайра дуран ба энхэ тайбан үршөөдэг Бурхан таанадтай оршожо байһай![+]

12Бэе бэеэ арюунаар таалажа мэндэшэлээрэйт. Бурханай хүнүүд булта таанадта амар мэндые дамжуулна[+].

13Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра, Бурханай хайра дуран та бүхэнтэй оршохонь болтогой,[†] Арюун Һүлдэ[†] та бүхэниие нэгэдхэжэ байхань болтогой!

### Галаадуудта

#### Галаадуудта

Галаадуудта


Павелай Галаадуудта бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелай Галаадуудта бэшэһэн хандалга


Павелай Галаадуудта бэшэһэн хандалга

Галаат можын христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдые (оршон үеын Турциин түб хэсэг) Павел түрүүшын шажан дэлгэрүүлгын аяншалгын үедэ манай үеын 40-өөд онуудай һүүл хаһада бүридүүлэн байгуулаа.

Павелэй Галаат можоһоо ябаһан хойно удангүй тэрэ гэнэн һүзэглэгшэдтэ ондоо багшанар, ондоо һургагшад ерэбэ. Тэдэ Бурханай абаралда хүртэхын тула һүзэглэгшэдые Моисейн Хуули баримталха, бэлгын үзүүр отолуулха ёһо заншалаа һэргээхэ хэрэгтэй гэжэ баадхаба. Тэдэ Христоос тухай Һайн Мэдээсэлые Павелэй номнохо, тайлбарилха эрхэтэй байһые зүбшөөбэгүй. Энээн тухай дуулахадаа, Павел аргагүй ехээр урмаа хухаржа, энэ хуурмаг һургаалтай тулалдахын тула Галаадай шэнэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ бэшэг ябуулна.

Энэ Хандалга хэдэн хубиһаа бүридэнэ:

Яажа Христоосой элшэн болоһон тухайгаа Павел хөөрэнэ (1-2-дохи бүлэгүүд);

Бурханай хүнүүдые Хуули сахижа байһанай түлөө бэшэ, харин Иисүүс Христоосто һүзэглэһэнэй ашаар абарна гэжэ батална (3:1–5:15-дохи);

Һайн Мэдээсэлэй аша туһаар Арюун Һүлдын болон хайра дурын хүтэлэлгэ доро амидарха тухай бэшэнэ (5:16–6:10);

түгэсхэл (6:11-18-дахи бүлэгүүд).

#### 1

1Нэгэ хүнэй гү, али хэдэн хүнүүдэй эрхэ мэдэлээр бэшэ, харин Иисүүс Христоосой,[†] Тэрэниие амидыруулһан Эсэгэ Бурханай[†] мэдэлээр шэлэгдээд, элшэнгээр[†] табигдаһан Павелһаа,[+] 2тиин тэрээнтэй хамта байгааша һүзэглэгшэдһөө Галаат можын һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†][+] 3Эсэгэ Бурханһаа болон манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосһоо амар мэндые хүргэнэбди. 4Христоос болбол манай Эсэгэ Бурханай эрхэ мэдэлээр бидэниие нүгэл[†] шэбэлһээ, оршон үеын хорото муу байдалһаа аршалан сүлөөлхын түлөө ами бэеэ үргэл болгожо үгөө[+]. 5Эсэгэ Бурханда хэтын хэтэдэ алдар соло! Болтогой.[†]


Гансал Һайн Мэдээсэлые баримталха ёһотойт

6Агууехэ үршөөл хайраараа таанадые дуудаһан Христоосһоо иимэ түргөөр холодожо, ондоо һургаал[†] номнолдо хулжан ороходотнай би ехэ шаналнаб[+]. 7Христоосой һургаалһаа ондоо үнэн зүб һургаал үгы юм! Харин таанадые үймүүлжэ, Христоосой һургаалые буруудхаха һанаатай хүнүүд лэ бии[+]. 8Таанадта урдань номногдоһон һургаалһаа ондоо һургаалые зааһан хүн бүхэн, бишье бай, али тэнгэриһээ бууһан Эльгээмэлшье бай, булта хатуу хэһээлтэдэ хүртэг лэ[+]. 9Таанадай хүлеэжэ абаһан һургаалда эсэргүүсэн зүршэһэн юумэндэ һургаһан хүн бүхэн хатуу хэһээлтэдэ хүртэг гэжэ би һаяхан хэлээ һэм, мүнөөшье дахин дабтанаб.

10Иигэжэ хэлэхэдээ би хүнүүдэй һайшаалда хүртэхэеэ оролдоно гүб, али Бурханай һайшаалда гү? Иихэдээ хүнүүдэй һанаанда һайн болохоёо оролдоно гүб? Хэрбээ би хүнүүдэй урда хойгуур гүйдэг байгаа һаа, Христоосой зараса байхагүй һэм[+].


Павелай элшэн болоһон тухай

11Аха дүүнэрни, минии таанадта номноһон Һайн Мэдээсэл[†] хүнүүдээр дамжан ерээгүй юм гэжэ мэдэгты. 12Би тэрэниие хүнүүдһээ дуулаагүйб, нэгэшье хүн намайе тэрээндэ һургаагүй, харин Иисүүс Христоос тэрэниие намда нээгээ[+].

13Урдань иудейн ёһо гуримые бодотоор сахин ажамидаржа ябаһан тухаймни таанад дуулаа ёһотойт. Би Христоосто һүзэглэдэг зониие гайтайгаар хашан мүрдэдэг, һандарган хосороодог һэм[+]. 14Би үбгэ эсэгэнэрэйнгээ ёһо гуримуудые наринаар сахидаг, шажанайнгаа хуули ёһые өөрынгөө үетэнһөө үлүү һайнаар гүйсэдхэдэг бэлэйб[+]. 15Үшөө эхынгээ умайда байхадамни Бурхан агууехэ үршөөл хайраараа намайе шэлэжэ абаад,[+] 16Хүбүүн тухайгаа үнэн зүбые нээгээд, бусад арадуудта Христоос тухай номнохыемни захираа. Тиихэдэ би ямаршье хүнһөө зүблэл[†] һураагүйб. 17Намһаа урда элшэнэрээр табигдаһан зонтой уулзахаяашье би Иерусалим[†] ошоогүй һэм. Харин Аравиин газар нютагаар ябаад, һүүлдэнь Дамааск хото бусажа ерээ һэнби[+].

18Гурбан жэлэй үнгэрһэн хойно би Пётртой уулзахаяа Иерусалим ошооб. Тэндэ тэрээнтэй арбан дүрбэн үдэр байлсаа һэм[+]. 19Иисүүсэй дүү хүбүүн Яковһаа бэшэ ондоо элшэнэрые би хараагүйб[+]. 20Таанадта минии бэшэжэ байһан бүхы юумэн үнэн зүб юм гэжэ Бурхан мэдэнэ[+].

21Һүүлдэнь би Сириин, Киликиин нютагуудаар ябааб. 22Иудейн орон нютагта ажаһуудаг Христоосто һүзэглэгшэ бүлгэмүүд намайе нюураарни танихагүй байгаа. 23Урдань тэдэниие хашан мүрдэдэг, һургаалыень һандарган һалгаадаг хүн байһан аад, мүнөө тэрэ һургаалые номнодог гэжэл тэдэ нам тухай соносоо[+]. 24Намтай ушарһан ябадалда баярлан, тэдэ һүзэглэгшэд Бурханиие алдаршуулаа.

#### 2


Павел ба Иерусалимай элшэнэр

1Арбан дүрбэн жэлэй үнгэрһэн хойно би Барнааба Тит хоёрые абажа, дахин Иерусалим[†] ерээб[+]. 2Бурханай[†] хүсэһэн хадань би иишээ ерээ һэм. Дэмы юумэ хэжэ байгаагүйгөө тодорхойлхын тула би бусад арадуудта номнодог һургаалаа[†] эгээн хүндэтэ багшанарта баһа хөөрөөб[+]. 3Юун гэжэ һананат? Замаймни нүхэр Тит гэдэг грек хүбүүе бэлгээ отолуула гэжэ хэншье баалаагүй.[†][+] 4Гансал худал хуурмаг һүзэгтэн энээн тухай шаардаа. Иисүүс Христоосой[†] бидэндэ үгэһэн эрхэ сүлөө тухай тэдэнэр мэдэжэ, бидэниие дахин дарлаха һанаатайгаар тагнуулшад мэтэ мэхэ гохо гарган, бидэнэй дунда нюусаар шурган ороо бэлэй[+]. 5Харин бидэ һургаалай бодото удхые хэбээрнь таанадта дамжуулхын тула тэдэнэй үгэдэ ойро зуурашье ороогүй һэмди.

6-9Харин Яков, Кефа (Пётр), Иоанн гэдэг эгээн хүндэтэ багшанар тухай хэлэбэл, урдань тэдэнэй ямар хүнүүд байһаниинь намда хамаагүй, юуб гэхэдэ, Бурхан хүниие яһаарнь илгадаггүй. Тэдэнэр Һайн Мэдээсэл[†] номнохыемни намайе зүбшөөгөө. Тэдэ нэрэ хүндэтэй зон бидэнтэй нэгэ ажал хэрэг бүтээжэ байһанаа баталан, Барнааба бидэ хоёрой гарые бариба, Бурханһаа үршөөл хайра бидэндэ үгтэһые зүбшөөбэ. Тиигээд бидэ бусад арадуудые, харин тэдэ еврейнүүдые[†] һургахань зүбтэй гэжэ тоолобо. Юундэ тиигээб гэбэл, еврейнүүдтэ номнохо үүргэ Пётрто Бурханһаа үгтэһэндэл адли бусад арадуудые һургаха үүргэ намда үгтөөд байһые тэдэнэр хараа. Яажа Пётр Бурханай хүсөөр элшэн болгогдоод, еврейнүүдтэ номнодог бэ, тон тиигэжэл бишье Бурханай хүсөөр элшэн[†] болгогдоод, бусад арадуудые һургадаг болооб[+][+][+]. 10Тэдэ элшэнэр Иерусалимай ядуу һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] анхаралаа хандуулхыемнай бидэнһээ гуйгаа. Тиимэһээ би энээндэ һаналаа табижа, тэдэ зондо туһалдаг байгааб[+].


Павел Пётрые Антиохто шүүмжэлбэ

11Пётрой Антиох ерэхэдэнь, би тэрэниие шүүмжэлээб, юундэб гэхэдэ, тэрэ өөрыгөө доогуур абажа ябаа[+]. 12Яковай хүнүүдэй Антиох ерэхын урда тээ Пётр бусад арадуудай дундаһаа Христоосто һүзэглэһэн зоноор хамта хоол баридаг һэн. Теэд Яковай зоной ерэхэдэ, еврейнүүдһээ айжа, бусад арадуудай дундаһаа һүзэглэһэн зонһоо гэнтэ холодоод, суг эдеэлэлсэхэеэ болибо[+]. 13Тон тиигэжэл бусад еврей һүзэглэгшэд, тэдэнэй тоодо Барнаабашье зүб харгыһаа хадууржа, нюур харадаг болоо.

14Пётр үнэн зүб һургаалай ёһоор бэеэ абажа ябанагүй гэжэ мэдэхэдээ, би хүн зоной дунда: «Ши еврей хүн аад, бусад арадуудай дунда еврейнүүдэй ёһо гуримаар бэшэ, харин бусад арадуудай гуримаар бэеэ абажа ябаһан аад, яахадаа тэдэниие еврейнүүдэй ёһо гуримаар ябахыень баалаа хүмши», – гэжэ тэрээндэ сэхэ хэлэбэб[+].


Хүн Хуули сахиһаараа бэшэ, харин этигэлээрээ абарагдаха

15Бидэшье түрэхэһөө еврейнүүд гээшэбди. Нүгэлтэ[†] бусад арад бэшэ ха юмбибди. 16Теэд нэгэшье хүн Хуули сахижа өөрыгөө хамгаалхагүй, харин Иисүүс Христоосто этигэжэ абарагдаха гэжэ бидэ мэдэнэбди. Хуули сахижа «нэгэшье хүн абарагдахагүй» байһан дээрэһээ бидэ Хуули сахяад бэшэ, харин Иисүүс Христоосто найдан абарагдахабди гэжэ Иисүүс Христоосто этигээбди[+]. 17Хэрбээ бидэ Христоостой нэгэдэн өөһэдыгөө сүлөөлхэ гэжэ байтараа, Хуули сахин нүгэл хэнэбди гэжэ баһа мэдэрбэл, Христоос нүгэл хэлгэдэ хамһалсагша болоно гү? Үгы даа! 18Хэрбээ би гараараа һандарган һалгааһан юумэеэ дахин һэргээн бодхообол, үнэхөөрөө нүгэлтэн болохоб. 19-20Хуули гээшэ үхэлһөө ондоо юумэ намда үгэжэ шадахагүй хадаа ажамидаралдамни ямаршье удхагүй юм. Тиимэһээ би Бурханай түлөө амидарнаб. Мүнөө би өөрөө амидарна бэшэб, харин Христоос зосоомни амидарна. Намда хайра дуратай байжа, минии түлөө Өөрыгөө үргэһэн Бурханай Хүбүүндэ[†] һүзэглэдэг дээрэһээ би мүнөө амиды ябанаб. Би Христоостой хамта хэрээһэндэ[†] хадуулааб[+][+]. 21Бурханай үршөөл хайраһаа би арсанагүйб. Хэрбээ гансал Хуули сахижа аршалагдаха аргатай байбал, Христоос дэмы наһа бараһан болоно.

#### 3


Этигэл һүзэгтэй байха гү, али Хуули сахиха гү?

1Ай, мунхаг тэнэг галаадууд![†] Хэн таниие эльбэдэбэ гээшэб? Минии номноходо хэрээһэндэ[†] саазалагдаһан Христоосые таанад нюдөөрөө хаража байһандал байгаа бэшэ һэн гүт? 2Таанад Хуули сахижа байһан дээрэһээ гү, али Христоосто этигэһэн дээрэһээ Арюун Һүлдэдэ[†] хүртэбэ гүт гэжэ би таанадһаа һураха һанаатайб[+]. 3Арюун Һүлдөөр дахуулжа ябаһан аад, мүнөө махабад бэедээ татуулаа гүт? Тиихэдээ таанад иимэ балар мунхаг хүнүүд гээшэ гүт? 4Али таанадтай ушарһан бүхы юумэн дэмы үнгэрөө гү? Дэмы үнгэрөөгүйл байгаа даа![+] 5Хуули сахиһандатнай бэшэ, харин Христоосто этигэһэндэтнай Бурхан[†] таанадта Арюун Һүлдые хайрлажа, гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые бүтээгээ юм[+].

6Энээндэл адляар Абраһаамай[†] Бурханда этигэхэдэ, Бурхан тэрэниие үнэн сэдьхэлтэн гэжэ тоолобо[+]. 7Абраһаамдал адли Бурханда һүзэглэдэг зон Абраһаамай үри һадаһад гэжэ таанар мэдэжэ байгты. 8Арадуудые этигэлээрнь[†] Бурхан аршалан сүлөөлхэ гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо үни гэһээр тунхаглагдаа. Тэндэ Абраһаамда: «Бурхан шамаар дамжуулан, бүхы арадуудые абарха», – гэжэ хэлэгдээ[+]. 9Тиимэһээ Бурханда һүзэглэһэн зон Абраһаамтай хамта үршөөгдэхэ.

10Харин Хуули сахижа аршалагдахаб гэжэ һанаһан хүн бүхэн хэһээгдэхэ. Юундэб гэхэдэ, «Хуулиин зүйл бүхэниие үргэлжэ гүйсэдхэжэ байгаагүй хүн бүхэн хэһээгдэхэ», – гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлээтэй байдаг[+]. 11Хуули сахижа байһанаараа хэншье Бурханай абарал үршөөлдэ хүртэхэгүй, юундэб гэхэдэ, Нангин Бэшэгтэ: «Үнэн сэдьхэлтэн этигэл һүзэгэйнгөөл ашаар амидарха», – гэжэ бэшэгдэнхэй[+]. 12Хуули гээшэмнай һүгэдэлгэ бэшэ, тиимэһээ тэндэ: «Хуулиин зүйл бүхэнииел сахижа ябаһан хүн амиды ябаха», – гэжэ хэлэгдэнэ[+].

13Дээрэмнай бууха ёһотой байһан Хуулиин хэһээлтэһээ бидэниие Христоос аршалжа, тэрэ хэһээлтые Өөр дээрээ даажа абаа. Тиимэһээ Хуули соо баһа иигэжэ бэшэгдээтэй: «Модондо үлгөөтэй хүн хараалда[†] хүртөө»[+]. 14Иисүүс Христоосоор[†] дамжан найдуулагдаһан Арюун Һүлдые этигэлээрээ тогтоожо абахынь тула Абраһаамай үршөөл хайра мүнөө бүхы арадуудта үгтөө[+].


Бурханай найдуулга ба Хуули

15Аха дүүнэрни! Юрэ хэлэбэл, хүнэйшье бэшээд орхиһон һүүлшын захяае хэншье хубилгажа шадахагүй юм. 16Харин Абраһаамда, тэрэнэй үридэ Бурхан найдуулга үгөө. Үри хүүгэдтэш гэжэ хэлэгдээгүй, харин үридэшни гэжэ нэгэл хүн тухай хэлэгдээ, тиин тэрэ нэгэнь – Христоос гээшэ[+]. 17Христоос тухай хэлсээе Бурханай баталһан сагһаа дүрбэн зуун гушан жэл үнгэрһэн хойно бии болоһон Хуули энэ хэлсээе болюулха аргагүй, тиимэһээ Бурханай найдуулгань хүсэндөө үлэбэ гэжэ би хэлэнэб[+]. 18Юундэб гэхэдэ, хэрбээ уг залгамжалга Хуулиин ёһоор үгтэдэг һаа, найдалга хэрэггүй байгаа. Гэбэшье Бурхан Абраһаамые найдуулһан ёһоороо шагналдаа хүртөөгөө юм[+].

19Юундэ Хуули үгтэһэн байгааб? Абраһаамай үри һадаһан ерэхэ гэжэ Бурханай найдуулһан саг хүрэтэр гэмтэ ябадал юун бэ гэжэ ойлгожо байхын тула энэ Хуули үгтөө. Энэ Хуули хүнүүдтэ Эльгээмэлээр болон зууршалагшаар дамжуулан үгтөө[+]. 20Теэд Бурхан ори ганса! Тэрэ зууршалагшые хэрэглэдэггүй[+].

21Иихэдээ Хуули Бурханай найдуулга буруушаана гү? Үгы даа! Хэрбээ Хуули хүниие абарха аргатай байбал, Хуули гүйсэд сахидаг хүн бүхэн үнэн сэдьхэлтэн болохо һэн. 22Гэбэшье хүн бүхэн нүгэл[†] шэбэлдэ унаад байна гэжэ Нангин Бэшэг соо хэлэгдэнэ. Энэ бэшэгдэһэн бүхэнэй ушарынь гэхэдэ, Иисүүс Христоосто һүзэглэһэн бүхы зон этигэлээрээ Бурханай найдуулһые хүлеэжэ абаха[+].

23Этигэлэй сагай ерээдүйдэ, этигэл һүзэгэй бидэндэ нээгдэтэр бидэ Хуулиин эрхэ мэдэлдэ байгаабди. 24Иихэдээ Хуули гээшэмнай этигэл һүзэгөөрнай абардаг Христоосто этигэхыемнай бидэниие бэлдэһэн шэрүүн һургагша байгаа[+]. 25Тиимэһээ этигэлэй сагай ерэхэдэ, бидэ энэ шэрүүн һургагшын мэдэлһээ мултаран гараабди.

26Мүнөө таанад булта Иисүүс Христоосто һүзэглэһэн этигэлээрээ Бурханай үхибүүд гээшэт[+]. 27Иисүүс Христоосой нэрэ алдараар уһаар арюудхуулһан зон, таанад булта Иисүүс Христоостой нэгэдэбэт[+]. 28Тиимэһээ мүнөө еврейнүүд,[†] бусад арадуудшье илгаагүй, барлагууд, сүлөөтэйшүүлшье илгаагүй, эрэшүүл, эхэнэрнүүдшье илгаагүй. Таанад булта мүнөө нэгэн адли боложо, Иисүүс Христоостой нэгэдэбэт[+]. 29Хэрбээ Христоостой нэгэдэбэл, таанад Абраһаамай үри һадаһад гээшэт, тиигээд Абраһаамда найдуулһан бүхэниие залгамжалан абахат[+].

#### 4


Таанар зарасанар бэшэ, харин Бурханай үхибүүд гээшэт

1Уг залгамжалагша балшар үхибүүн ябахадаа бүхы юумэнэй эзэн[†] байбашье, зарасаһаа юугээрээшье илгардаггүй. 2Тиимэһээ Эсэгын тогтооһон саг болзор хүрэтэр тэрэ үхибүүн даалгагдаһан хүнүүдэй болон гэрэй захирагшын харууһа доро байдаг. 3Бидэшье бага балшар наһандаа энэ дэлхэйн эмхи гуримгүй хүсэнүүдэй мэдэлдэ байгаабди. 4-5Харин саг болзорой ерэхэдэ, эхэнэрһээ түрэһэн Хүбүүгээ Бурхан[†] эльгээбэ. Хуулиин эрхэ мэдэлдэ байһан хүнүүдые абархын тула, Бурханай найдуулһан юумэнэй уг залгамжалагшад болгохын тула түлөөһэ үгэжэ, эльгээһэн Тэрэ Хүбүүниинь Хуулиин ёһоор ажамидаржа байгаа[+][+]. 6Таанадай Бурханай уг залгамжалагшад болоһон хадатнай, Бурхан таанадта: «Аба, Эсэгэ», – гэжэ ооглоһон Хүбүүнэйнгээ Һүлдые эльгээгээ. 7Иихэдээ ши зараса бэшэ, харин Христоосоор дамжан, Бурханай хүбүүниинь,[†] уг залгамжалагшань болобош.


Павел галаадуудта һанаагаа зобоно

8Урдань таанад Бурханиие мэдэхэгүй ушарһаа үнэн дээрээ бурхад бэшэ «бурхадуудта» алба хэжэ байгаат[+]. 9Мүнөө таанад Бурханиие мэдэһэн аад лэ, тодорхойлон хэлэбэл, Бурханай таанадые мэдэһэн хойно таанад яагаад һүр хүсэгүй, ахир тулюур хүсэнүүдтэ дахин бусабат, тиигээд тэдэндэ алба хэхэеэ һанабат[+]? 10Таанад шажанай тусхай һайндэрнүүдые тэмдэглэн үнгэргэнэт[+]. 11Таанадые дэмы һурган номножо ябаа гүб гэжэ би һанаагаа зобоноб[+].

12Аха дүүнэрни, намдал адли Хуулиин мэдэлһээ мултаран гарыт гэжэ би гуйнаб, юундэб гэхэдэ, би Хуулиин мэдэлһээ гаран, таанадтал адли хүн болоо һэнби. Таанад намайе огто гомдоогоогүйт. 13Үбшэн ядуу байхадаа анха түрүүшынхиеэ таанадта һургаал[†] номноһыемни таанад һанана ёһотойт[+]. 14Үбшэн ядуу байхадамни таанад һэжэглэнгүй, намайе өөһэдһөө түлхингүй, Бурханай Эльгээмэл мэтэ, Иисүүс Христоостол[†] адляар угтажа абаа бэлэйт[+]. 15Урматнай хосороо гээшэ гү? Тэрэ үедэ таанар нюдөөшье хайрлангүй, таһа татажа гаргаад, намда үгэхөөр бэлэн байгаа һэнта гэжэ би гэршэлнэб. 16Таанадта үнэн зүбые номноһон хэрэгээрээ дайсантнай болобо гүб?

17Тэдэ хүнүүд таанарта муу һанана, таанад тухай һанаагаа зобоһон хэбэр үзүүлхэ гэһэн хара һанаатай байна. Тэдэнэр бидэнэй эб таһалаад, анхаралыетнай өөһэдтөө хандуулха һанаатай. 18Гансашье минии таанадтай суг байха сагта бэшэ, мүн бусадшье үедэ нам тухай һонирхожо байбалтнай ехэ һайн байгаа. 19Үхибүүдни, амидаралтнай Христоосоор халин дүүрэхын тула би түрэжэ байһан эхэнэртэл адли зобоноб. 20Мүнөө таанадай дунда байбал, таанадтай ондоохоноор хөөрэлдэхэ байгааб, харин эндэһээ таанадтай юу хэхэеэ ойлгохоёо болёод байнаб.


Һагаар Сарра хоёр болбол хоёр хэлсээнүүдтэл адли

21Хуули сахихые һанаһан таанар мүнөө намда хэлэгты, таанад Хуулиин юу гэһые дуулаагүй гүт? 22Абраһаам[†] хоёр хүбүүтэй байгаа: нэгыень зараса эхэнэр түрөө, нүгөөдыень сүлөөтэй эхэнэр түрөө гэжэ тэрэ Хуули соо бэшээтэй[+]. 23Зараса эхэнэрһээ гараһан хүбүүниинь хүнүүдэй шиидхэбэреэр түрөө, харин сүлөөтэй эхэнэрһээ гараһан хүбүүниинь Бурханай найдуулһан ёһоор түрөө[+]. 24Энэ ушар гүнзэгы удхатай юм: эдэ хоёр эхэнэрнүүд хоёр хэлсээнүүдтэл[†] адли бшуу. Синай[†] хада дээрэ үгтэһэн нэгэдэхи хэлсээниинь Хуули дээрэ үндэһэлнэ. Энэ хэлсээн зараса Һагаардал адли, барлагуудай хэлсээн юм[+]. 25Һагаар гэжэ Аравида оршодог Синай хада нэрлэдэг. Энэнь дарлалта доро байһан мүнөө үеын Иерусалим[†] хотые бүхы хүн амитантайнь тэмдэглэдэг. 26Харин тэнгэриин Иерусалим эрхэ сүлөөтэй юм. Тэрэ Иерусалим бидэнэй эхэ гээшэ[+]. 27Тэрээн тухай Нангин[†] Бэшэг соо иигэжэ хэлэгдэнэ:

«Үхибүү түрөөгүй, үри хүүгэдгүй эхэнэр,
хүхин баясыш!
Үхибүү түрэхын зоболон мэдэрээгүй эхэнэр,
хүхииш, баярлыш!
Юуб гэхэдэ, хадамда гараагүй эхэнэр
хадамтай эхэнэртэ орходоо
тоогүй олон үхибүүтэй байха»[+].

28Аха дүүнэрни, таанад баһа Исаагтал адли Бурханай найдуулһан ёһоор түрөөт[+]. 29Тиихэдэ хүнүүдэй хэлсээгээр түрэһэн хүбүүн Бурханай найдуулгаар түрэһэн хүбүүе яажа хашан мүрдөө һэм, тиигэжэл мүнөө таанадыешье мүрдэнэ[+]. 30Нангин Бэшэг соо энээн тухай: «Барлаг эхэнэрые хүбүүнтэйнь хамта намна! Барлагай хүбүүн сүлөөтэй эхэнэрэй хүбүүнтэй хамта уг залгамжалхагүй», – гэжэ бэшэгдэнхэй[+]. 31Тиимэһээ, аха дүүнэрни, бидэ зараса эхэнэрэй бэшэ, харин сүлөөтэй эхэнэрэй үхибүүд гээшэбди.

#### 5


Эрхэ сүлөөдэ ажамидарагты

1Христоосой үршөөһэн эрхэ сүлөөдэ ажамидарагты, дахин барлагууд бү бологты[+].

2Хэрбээ бэлгээ отолуулбалтнай, Христоос таанадта ямаршье аша туһа хүргэхэгүй гэжэ би Павел таанадта хэлэнэб[+]. 3Харин бэлгээ отолуулһан хүн бүхэн Хуулиин бүхы зүйлнүүдые гүйсэдхэхэ ёһотой болоно гэжэ баталан гэршэлнэб[+]. 4Хуули сахин өөһэдыгөө абарха һанаатайшуул Христоосһоо хулжаржа, Бурханай[†] үршөөл хайраһаа арсана гээшэ[+]. 5Харин бидэ Бурханай үршөөл хайрада хүртэжэ, өөһэдынгөө этигэлээр[†] абарагдахабди гэжэ найданабди[+]. 6Иисүүс Христоосой[†] ашаар абарагдаха һанаатай байбал, бэлгээ отолуулаа гүбди, али отолуулаагүй гүбди – ямаршье илгаагүй юм, гансал хайра дура үгэдэг этигэл шухала юм[+].

7Таанад һайнаар эхилээ бэлэйт, теэд саашадаашье үнэн зүбые баримталхадатнай хэн таанадта һаалта хэбэб[+]? 8Иимэ буруу һанал бодолнуудые урдань таанадые дуудаһан Бурхан таанадта идхуулаа бэшэ. 9Багахан эһээбэри бүхы эдьхүүрые эһээдэг[+]. 10Гэхэтэй сасуу таанад зүбөөр бодомжолжо байхат гэһэн найдалга Бурхан намда үгэнэ. Харин таанадые зүб харгыһаа хадууруулһан хүн, хэншье байг, илгаагүй зэмэлэгдэхэ[+].

11Аха дүүнэрни, хэрбээ бэлгээ отолуулга аша туһатай гэжэ минии айладабал, намайе хашан мүрдэхэгүй байгаа. Тиигэбэл Иисүүс Христоосой хэрээһэн[†] тухай һургаал[†] би номнохогүй һэм, зонойшье дунда үймөөн болохогүй һэн[+]. 12Танай дунда үймөө татадаг зон таанадһаа холодобол һайн байгаа.

13Аха дүүнэрни, Бурхан таанадые эрхэ сүлөөдэ дуудаа. Энэ эрхэ сүлөөтнай хүсэлэнгүүдээ хангахын тулада муу юумэ үйлэдэхэ харгыда таанадые гансал бү түлхиг. Таанад бэе бэедээ дуратай байгты, бэе бэедээ туһалжа байгты[+]. 14Юундэб гэхэдэ, Хуулиин бүхы зүйлнүүд: «Дүтынгөө хүндэ өөртөөл адли дуратай бай», – гэһэн энэ захяа заабари соо тобшологдоно[+]. 15Харин бэе бэеэ таһара удара таталсажа, эдилсэжэ байһаар таанар өөһэдыгөө сүм хюдажа бү һалгаажархигты.


Арюун Һүлдын үрэ дүн, мүн бэеын хүсэлэнгүүд

16Һүлдын һургаһан ёһоор ажамидарагты, тиигэбэл муу муухай ябадал гаргахагүйт гэжэ би хэлэнэб[+]. 17Юуб гэхэдэ, бэеымнай һанаашалһан юумэн Һүлдынхиһөө тад ондоо, тиин Һүлдын һанаашалһан юумэн бэеынхиһээ тад илгаатай. Тиимэһээ таанад һанаһан юумэеэ олон ушарта хэдэггүй бшуут[+]. 18Хэрбээ таанадые Һүлдэ хүтэлжэ ябабал, Хуули таанадта хэрэггүй[+].

19Бэеын хүсэлэнгүүд иимэ: эрэдээ гү, али эхэнэртээ урбаха, забхай зальхай, һамуу һэбхи ябадал гаргаха,[+] 20онгонуудта[†] мүргэхэ, эльбэ жадха хэхэ, зэбүүрхэхэ, хэрүүл ама гаргаха, атаархаха, уурлаха, дээрэлхүү зантай байха, арсалдаха ба хэрэлдэхэ, буруу үзэл номнохо,[+] 21жүтөөрхэхэ, архидаха ба аашалха гэхэ мэтын буруу ябадалнууд. Иимэ муу юумэ үйлэдэжэ байгаа хүнүүд Бурханай хаан орондо уг залгамжалан орожо шадахагүй гэжэ урда хэлэһэнээ би дахин дабтанаб[+].

22Арюун Һүлдын үрэ дүн болбол иимэ: хайра дуран, баяр, энхэ тайбан, тэсэбэри, һайн һанаан, ниигүүлэсхы сэдьхэл, үнэн сэхэ ябадал,[+] 23номгон даруу зан. Иимэ зондо Хуули хэрэггүй[+]. 24Өөһэдыгөө Христоос Иисүүстэ зорюулһан хүнүүд махабад бэеэ хорхойтолготойнь, хурисал ташаяантайнь хэрээһэндэ хадаа[+]. 25Хэрбээ бидэ Арюун Һүлдөөр ажамидаржа байбал, Һүлдын һургаһан ёһоор лэ ябаял. 26Ехээрхүү дээрэлхүү зан гаргангүй, бэе бэедээ өөдэрхэн хэрүүлхэнгүй, атаархангүй ябаял даа[+].

#### 6


Бэе бэеынгээ ашаа бэрхэшээл хубаалсажа, бэе бэедээ туһалжа байгты

1Аха дүүнэрни, хэрбээ хэн нэгэнэй нүгэл[†] хээ һаа, Һүлдын һургаһан ёһоор ажамидардаг таанад иимэ хүниие даруу зангаараа заһажа байгты. Тиихэдэ нүгэл шэбэл хэжэрхихэгүйн тулада өөһэдыгөө анхарагты[+]. 2Христоосой үгэһэн «хуули» иимэ: бэе бэеынгээ ашаа бэрхэшээлые хубаалсажа, бэе бэедээ туһалжа байгты[+]. 3Хэрбээ хэн нэгэн оройдоо хэншье бэшэ аад, бэеэ дээгүүр абабал, тэрэ хүн өөрыгөө дэмы мэхэлнэ[+]. 4Тиимэһээ хүн бүхэн бүтээһэн хэрэгүүдэйнгээ зэргээр өөрыгөө үнэлжэ байг. Тиигэбэл тэрэ хүн бэеэ бэшэнтэй сасуулангүй, ажал амжалтануудаараа омогорхожо байха. 5Юуб гэхэдэ, хүн бүхэн өөрынгөө ашаа бэрхэшээлые өөр дээрээ абажа ябаха[+].

6Бурханай[†] һургаал[†] заалгаһан хүн һурган хүмүүжүүлэгшэтэйгөө бүхы эд зөөреэрөө хубаалсаг[+].

7Бурханиие мэхэлхэ аргагүй юм. Тиимэһээ бү эндүүрэгты. Хүн тариһанаал хададаг[+]. 8Бэеынгээ хүсэлэнгүүдые хангажа байдаг хүн үхэл олохо, харин Арюун Һүлдын тулада оролдодог хүндэ Арюун Һүлдэ[†] мүнхын амидарал олгохо[+]. 9Тиимэһээ эсэхэ сусахые мэдэнгүйгөөр һайн юумэ хэжэ ябагты. Гэдэргээ сухаряагүй һаа, бидэ саг болзортонь ургасаа хуряахабди[+]. 10Арга боломжотой байхадаа бүхы хүнүүдтэ, илангаяа өөрынгөө бүлгэмэй һүзэглэгшэдтэ үлүү ехээр һайниие хэжэ ябагты[+].


Түгэсхэлэй һэргылэлгэ ба амаршалга

11Энэ хандалгаяа таанадта ямар томо үзэгүүдээр бэшэһыемни харагтыл даа[+]. 12Хүнүүдтэ һайшаагдаха дуратай зон бэлгээ отолуулхыетнай баадхана, тиихэдээ тэдэнэр Христоосой хэрээһэнэй[†] түлөө хашуулха мүрдүүлхэ дурагүй байна. 13Тэдэ өөһэдөө отолуулһан мүртөө Хуули сахидаггүй, харин өөһэдыгөө магтуулхын тула таанадые отолуулха һанаатай байна. 14Харин би юугээршье һайрхахаяа һананагүйб, гансал манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] хэрээһээр һайрханаб. Минии урда энэ хэрээһэн дээрэ бүхы дэлхэйн омогорхол хадагдаа, тиихэдэ би өөрөөшье энэ дэлхэйн омогорхолой урда хэрээһэн дээрэ хадагдаад байнаб[+]. 15Отолуулһан гү, али отолуулаагүй гү – тэрэнь ямаршье хамаагүй. Шэнэ хүн бии боложо мүндэлһэниинь лэ шухала юм[+]. 16Энэ гурим сахидаг хүн бүхэн, Израилиин Бурханай хүнүүд энхэ тайбанда, үршөөл хайрада оршохонь болтогой![†][+]

17Саашадаа хэншье намда зоболон бү асараг, юуб гэхэдэ, би Иисүүсэй шархануудые бэе дээрээ абажа ябанаб.

18Аха дүүнэрни, манай Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайрань таанадтай оршожо байг лэ! Болтогой!

### Эфесэйхиндэ

#### Эфесэйхиндэ

Эфесэйхиндэ


Павелай Эфесэйхиндэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелай Эфесэйхиндэ бэшэһэн хандалга


Павелай Эфесэйхиндэ бэшэһэн хандалга

Павел элшэн энэ хандалгые түрмэдэ һуужа байхадаа Филиппын, Колоссын һүзэглэгшэдтэ, Филимондо бэшэһэн хандалгануудтайгаа хамта зохёожо бэшээ.

Эфес – римэй Аси можын гол түб хото мүн (оршон үеын Турциин далайн баруун бэе). Павел эндэ Һайн Мэдээсэл номножо, шэнэ христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй бүридэн байгуулагдахада туһалжа хоёр жэл гаруй үнгэргөө бэлэй.

Энэ Хандалгые хоёр гол хуби болгон хубаажа боломоор:

Түрүүшын хэһэг соо (1-3-дахи бүлэгүүд) Павел уншагшадаа Иисүүс Христоос соо бэелэгдэһэн Бурханай нюуса түлэблэлтэй танилсуулан һургана. Һайн Мэдээсэл, мүн Тэрээндэ этигэлгэ алишье арадай ямаршье зониие абарна, эблэрүүлнэ.

Хоёрдохи хэһэг соо (4-6-дахи бүлэгүүд) Павел һүзэглэгшэдые яажа энэ абаралай замда эбтэй эетэй, хайра дуратай, арюун сэбэрээр амидарха тухай заабарилан һургана.

Энэ хандалга соо оршоһон бодолгонууд Колоссы хотын һүзэглэгшэдтэ бэшэһэн хандалга соо үгтэһэн бодолгонуудтай адлишуу, гэхэтэй сасуу энэ бэшэг соо зэбүүрхэһэн харша зонтой ямаршье арсалдаан үгы.

#### 1

1Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэн Эфес[†] хотын һүзэгтэй Бурханай[†] хүнүүд, Бурханай эрхэ мэдэлээр Иисүүс Христоосой элшэн[†] болоһон Павел таанадые амаршална. 2Бурхан Эсэгэһээ болон манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосһоо үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие таанадта хүсэнэб.


Бурханда баяр баясхалантай байлга

3Манай Эзэн Иисүүс Христоосой Эсэгэ болохо Бурханда магтаал соло дуудаял! Маанадай Христоостой нэгэдэһэн ушарһаа дээдын тэнгэриһээ оюун ухаанда хабаатай буян хэшэг[†] Тэрэ маанадта хайрлаа[+]. 4Бурханай урда арюун ба зэмдэггүй байхымнай тула Тэрэ бидэниие Христоостой нэгэдхэн Өөрын болгожо, газар дэлхэйн бүтээгдэхэһээ урда шэлэжэ абаа. Бурхан бидэндэ дуратай байжа,[+] 5Өөрынгөө һайн дураар, эрхэ хүсэлөөр Иисүүс Христоосоор дамжан бидэниие Өөрын үхибүүд болгохо гэжэ заяагаа[+]. 6Инаг хайрата Хүбүүнэйнгээ ашаар маанадые буян хэшэгтээ элбэг дэлбэг хүртөөһэнэйнь түлөө Бурханиие алдаршуулаял. 7-8Тэрэ агууехэ буян хэшэгтээ маанадые элбэг дэлбэгээр хүртөөгөө. Тэрэнэйнь ашаар бидэ Хүбүүнтэйнь нэгэдээд, шуһанайнь сэнгээр сүлөөтэй боложо, нүгэлнүүдээ[†] хүлисүүлээбди. Тэрэ сэсэн ухаагаараа, оюун мэдэлээрээ[+] 9зориһон юумээ бүтээгээ, Христоосоор дамжан бүтээхэ гэжэ анханһаа шиидэһэн Өөрынгөө эрхэ мэдэлэй нюусые бидэндэ нээгээ[+]. 10Һанаашалһан юумэеэ Бурхан хэрэгтэй сагта бэелүүлхэ, тиин Христоос огторгойн ба дэлхэйн бүхы юумые эблүүлэн нэгэдүүлхэ[+].

11Бурхан Өөрынгөө зорилгоор, заяаһан ёһоороо маанадые Христоостой нэгэдхүүлэн Өөрын арад болгон шэлэжэ абаа. 12Христоосто найдаһан түрүүшын хүнүүдэй дунда байһан хадаа Тэрэнээр алдаршуулжа байял!

13Таанадшье баһа өөрынгөө абаралга[†] тухай үнэн зүб Бурханай үгэ дуулаад, Христоосто этигээт, тиин Бурхан Арюун Һүлдэеэ[†] таанадта үгэн, Өөрынгөө тамга таанад дээрэ дараба[+]. 14Бурханай Өөрынгөө хүнүүдтэ найдуулһан бүхэниие маанадай абаха тухай тэрэ Һүлдэнь батална, тиин Бурханай Өөрынгөө хүнүүдые бодото сүлөөтэй болгохо тухай баһа батална. Бидэ Тэрэнэй алдар солые дуудаха бахархалынь байял!


Павелай зальбаралга

15Тиимэһээ таанадай Эзэн Иисүүстэ һүзэглэжэ, Бурханай хүнүүдые бүгэдыень энхэржэ хайрлажа ябадаг тухай дуулахадаа,[+] 16би зальбархадаа, таанадые һанан, таанадай түлөө үргэлжэ Бурханда баяр баясхалан хүргэжэ байдагби. 17Манай Эзэн Иисүүс Христоосой Бурхан, алдарай Эсэгэ Өөрыень таанадай мэдэрхынтнай тулада сэсэн ухаан үршөөдэг Һүлдые таанадта хайрлаг лэ. 18-19Бурханай таанадые дуудахада таанадта үгтэһэн найдабариин ямар байдагые, Өөһэдынгөө хүнүүдтэ Тэрэнэй үгэхэб гэһэн найдуулгын элбэг дэлбэг байдагые, Тэрээндэ этигэһэн бидэн соо хүдэлжэ байһан хүсэ шадалынь аргагүй ехэ байдагые мэдэжэ байхынтнай тулада оюун ухаанайтнай нюдые Тэрэ нээжэ үгэг лэ[+]. 20Тэрэл хүсэ шадалаараа Бурхан Христоосой үхэхэдэнь амидыруулаад, дээдын огторгойдо баруун таладаа[+] 21захирагшад, ноёд, эзэд, элдэб хүсэнүүдэй дээгүүр һуулгаба. Бурхан Тэрэниие мүнөөнэйшье сагта, ерээдүйдэшье бүхы нэрэ түрэнүүдэй дээгүүр үргэн табиба[+]. 22Бүхы юумые хүлдэнь хаяжа мэдэлдэнь оруулаад, бүхы юумэнэй Эзэн байһан хадань һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] хүтэлэгшөөр томилоо[+]. 23Һүзэглэгшэдэй бүлгэм Христоосой бэень гээшэ, бүтээгдэһэн бүхы юумые Өөрөөрөө дүүргэдэг Тэрэниие һүзэглэгшэдэй бүлгэм бүрин түгэс болгоно[+].

#### 2


Үхэлһөө амидыруулга тээшэ

1Урдань таанад өөһэдынгөө муу муухай хэрэгүүдһээ болон нүгэл[†] шэбэлһээ боложо үхэһэн амитад байгаат[+]. 2Тиихэдэ таанад газар дэлхэйн нүгэл шэбэлтэ замаар ябажа, Бурханай[†] мэдэлдэ байдаггүй хүнүүдые мүнөөшье захиржа байдаг һүлдын, хара хүсэнүүдэй ноёной мэдэлдэ байгаат[+]. 3Бидэ булта тэдэ зондол адли мүн шанарайнгаа жама ёһоор амидаран, өөһэдын бэеын ба һанал бодолой хүсэлэнгүүдые ханган, хүн бүхэндэл адли Бурханай уур сухал хүргэжэ байгаабди[+].

4Харин үршөөл хайраар элбэг Бурхан бидэндэ аргагүй ехээр дуратай байжа,[+] 5нүгэл шэбэлһээ боложо үхэһэн бидэниие Христоостой хамта амидыруулаа. Таанад Бурханай үршөөл хайраар абарагдабат[+]. 6Бурхан бидэниие Иисүүстэй хамта амидыруулаад, Тэрэнэй хажууда дээдын огторгойдо һуулгаа[+]. 7Иигэжэ Бурхан Иисүүсээр дамжуулан маанадта тон ехээр дуратай байһанаа, аргагүй ехэ үршөөл хайраа ерээдүй сагуудта харуулаа. 8Этигэл[†] һүзэгэйтнай ашаар таанадые Бурханай үршөөл хайра абараа. Тиин тэрэ этигэл һүзэгтнай өөһэдһөөтнай бэшэ, харин Бурханай үршөөһэн бэлэг гээшэ[+]. 9Тэрэ болбол танай оролдолгын үрэ дүн бэшэ, тиимэһээ хэншье өөрыгөө магтахые бү һануужа[+]. 10Ямар байнабди, тиимээр Бурхан бидэниие бүтээгөө, бидэниие Иисүүс Христоостой[†] нэгэдүүлэн һайн һайхан хэрэгүүдые хэдэг заншалтай байхыемнай анханһаа түлэблэн бүтээгөө[+].


Христоостой нэгэдэлгэ

11Таанад түрэхын еврей-бэшэнүүд байгаат, өөһэдыгөө отолуулһан (бэеын эрхэтэниие гараараа отолхо гэһэн удхатай) гэжэ нэрлэдэг еврейнүүд[†] таанадые «отолуулаагүй» гэжэ нэрлэдэг байгаа, урдань хэд байһанаа бү мартагты,[+] 12тиихэдэ таанад Христоосгүй амидараат. Таанад Бурханай шэлэһэн Израилиин арадай тоодо ородоггүй һэнта. Бурханай Өөрынгөө хүнүүдтэ үгэһэн найдуулгада, Тэрэнэй Хэлсээндэ[†] таанад ямаршье хабаагүй һэнта. Таанад энэ газар дэлхэй дээрэ найдалгагүй, Бурхангүй амидаржа байгаа һэнта[+]. 13Харин мүнөө Иисүүс Христоостой нэгэдээд, урдань Бурханһаа холо байһан хүнүүд Христоосой шуһаар Тэрээндэ ойртобот[+]. 14Христоос Өөрөө еврейнүүдые болон бусад арадуудые нэгэ арад болгон, бидэндэ энхэ тайбаниие асараа. Тэрэ маанадые хубаажа, эбыемнай таһалжа байһан ханые Өөрөөрөө эбдээ[+]. 15Тэрэ хоёр арадһаа Өөртэйгөө хамта нэгэ шэнэ арад нэгэдүүлэн бүтээжэ, энхэ тайбаниие мандуулхын тула Моисейн[†] Хуули тогтоолнуудтайнь болон дүримүүдтэйнь хүсэнгүй болгоо[+]. 16Христоос хэрээһэн[†] дээрэ үхэхэдөө, тэдэнэй үһөө хиһаае усадхаад, нэгэ бэе соо хоёр арадые эблүүлээд, тэдэниие һөөргэнь Бурханда асараа[+]. 17Христоос ерэжэ бүхы хүнүүдтэ, Бурханһаа холо байһан бусад арадуудташье, Бурханай ойро байһан еврейнүүдтэшье энхэ тайбан тухай Һайн Мэдээсэл[†] номноо[+]. 18Еврейнүүдшье, ондоо яһатаншье, бидэ булта Христоосой ашаар нэгэ Һүлдөөр Эсэгэдэ ойртохо аргатайбди.

19Тиимэһээ таанад, еврей бэшэ зон, хариин гү, али ерүүл зон бэшэт, харин Бурханай хүнүүдтэй нэгэ хотын зон гээшэт, Бурханай бүлын гэшүүд гээшэт[+]. 20Таанад элшэнэрэй[†] ба лүндэншэдэй табиһан һуури дээрэ бодхоогдоот. Тэрэ һууриин түшэг тулгуурынь Иисүүс Христоос Өөрөө гээшэ[+]. 21Тэрэ Өөрөөрөө байшангые холбожо бүхэлөөд, Эзэндэ[†] зорюулагдаһан Һүмэ[†] болгон дээшэнь бодхоно[+]. 22Христоостой нэгэдэн, таанадшье баһа Һүлдын ашаар Бурханай байдаг байра болохын тулада бодхоогдожо байнат[+].

#### 3


Павел бусад арадуудай дунда ажаллана

1Тиимэл шалтагаанаар би, Павел, еврей бэшэ таанадай түлөө Иисүүс Христоосһоо[†] боложо хаалтада һуунаб[+]. 2Бурхан[†] Өөрынгөө үршөөл хайраар танай аша туһада энэ ажал хэхыемни намда даалгаа гэжэ таанад сохом мэдэнэ ёһотойт[+]. 3Бурхан нюусаяа намда нээжэ үгөө. Энээн тухай би түрүүн тобшохоноор бэшэһэн байгааб[+]. 4Тэрэ бэшэгыемни уншаад, Христоос тухай нюусые яажа ойлгожо байһыемни таанад мэдэжэ абахат. 5Энэ нюусые урданай хүнүүдтэ нээдэггүй байгаа, харин мүнөө Бурхан Арюун Һүлдөөрөө дамжуулан гэгээн[†] элшэнэртээ[†] ба лүндэншэдтэ тэрэ нюусаа нээгээ. 6Тэрэнь бусад арадууд Һайн Мэдээсэлэй[†] ашаар баһал Бурханай үршөөлдэ хүртэхэ, тэдэнэр баһал нэгэ бэеын эрхэтэн болохо, Бурханай Иисүүс Христоосоор дамжуулһан найдуулга баһа тэдэндэ үгтэхэ гэһэн удхатай юм[+].

7Бурханай хүсэ шадалай нүлөөгөөр намда үгтэһэн тусгай үршөөлөөр би Һайн Мэдээсэлэй зарасань болооб[+]. 8-10Ой ухаандаа оруулхын аргагүй ехэ Христоосой баялиг тухай Һайн Мэдээсэлые бусад арадуудта номнохые, Бурханай нюусын яажа бэелхэ тухай бүхы хүнүүдтэ харуулхые Бурханай хүнүүдэй эгээл багань байһан намда Бурхан хайрлаа. Үнгэрһэн сагуудта хамаг юумые Бүтээгшэ Бурхан нюусаяа хадагалжа байгаа. Тиин мүнөөнэй үе сагта Тэрэ Өөрынгөө оюун ухааниие һүзэглэгшэдэй бүлгэмөөр[†] дамжуулан тэнгэриин захирагшадта, огторгойн хүсэнүүдтэ элдэб янза хэбээрнь харуулаа[+][+][+]. 11Замбуулин дэлхэйе бүтээхэһээ урда түлэблэжэ байһан юумэеэ Бурхан манай Эзэн[†] Иисүүс Христоосой ашаар бэелүүлээ. 12Христоостой нэгэдэһэн, Тэрээндэ этигэжэ һүзэглэжэ байһанаараа бидэ зоригтойгоор, найдамжатайгаар Бурханда ойртожо байнабди[+]. 13Тиимэһээ минии тулижа, зобожо байһанда урмаа бү хухарагты гэжэ би таанадые гуйнаб. Минии зоболон танай аша туһада юм[+].


Христоосой дуран

14Эсэгэдээ би үбдэгөө бохиилгон мүргэнэб. 15Тэнгэри дээрэшье, газар дэлхэйдэшье байһан бүхы изагуур угсаатан Эсэгэһээ эхитэй. 16Досоогоо хүсэ шадалтай болохынтнай тула Һүлдөөрөө дамжуулан алдарайнгаа баялигһаа таанадтай хубаалсахыень би Бурханиие гуйнаб[+]. 17Танай һүзэгэй ашаар зүрхэ сэдьхэлдэтнай Христоос һууришаһай, инаг дуран танай үндэһэ, һуури болоһой гэжэ би баһал зальбарнаб[+]. 18Тиигэбэл таанад Бурханай хүнүүдээр хамта Христоосой хайра дуранай хизааргүй ехэ үргэн, ута байһые, аргагүй үндэр, гүнзэгы байһые тухайлха аргатай болохот. 19Тэрэ гүйсэд мэдэрхын аргагүй байһан хайра дурые таанад мэдэрдэг болохот. Тиигээд таанад алишье талаһаа Бурхандал адли эрхим түгэс болоһойт гэжэ би зальбарнаб[+].

20Досоомнай хүсэ шадалаа ажаллуулжа, бидэнэй гуйжа хүсэхэ гү, али һанажа бодохоһоо үлүү юумые бүтээхэ аргатай Бурхан алдаршаһай[+]. 21Бурхан һүзэглэгшэдэй бүлгэмөөр болон Иисүүс Христоосоор дамжан хэтын хэтэдэ, үеһөө үедэ алдар солотой байг лэ! Болтогой![†][+]

#### 4


Христоосой бэеын эрхэтэнүүдэй эблэрэлгэ

1Эзэндэ[†] алба хэжэ байһан дээрэһээ хаалтада һууһан би Бурханай[†] таанадта даалгаһан уялгада зохистойгоор амидарагты гэжэ ехэтэ гуйнаб[+]. 2Ходо даруу, номгон, тэсэбэритэй байгты. Бэе бэедээ тэсэбэритэйгээр хандажа, өөһэдынгөө хайра дурые харуулжа байгты[+]. 3Арюун Һүлдын таанадта хайрлаһан, энхэ тайбанаар таанадые холбоһон нэгэдэлые сахиха гэжэ бүхы хүсэ шадалаараа оролдогты[+]. 4Бурханай таанадые дуудаһан найдуулгын гансал хадань таанад нэгэ бэе гээшэт, нэгэ Арюун Һүлдэтэй[†] байнат[+]. 5Гансал Эзэн, гансал һүзэг этигэл,[†] гансал уһан арюудхалга[†] бии[+]. 6Бүхы юумэн дээгүүр, бүхы юумэн соо болон бүхы юумээр дамжан ажаллажа байһан гансал Бурхан – бүхы хүнүүдэй Эсэгэ бии юм[+].

7Христоосой маанадта үгэхэ гэжэ шиидэһэн хэмжээгээр хүн бүхэмнай онсо абьяас бэлигтэ хүртэбэ[+]. 8Тиимэһээ Нангин[†] Бэшэг соо иигэжэ бэшээтэй: «Тэрэ үндэр газарта дабшан гараа, баряанда зониие абаа, хүнүүдые бэлэгтэ хүртөөгөө»[+]. 9«Үндэр газарта дабшан гараа» гэдэгынь баһа ямар удхатай юм? Урдань Тэрэнэй газарай доодо үнсэгтэ бууһыень харуулна бэшэ гү[+]? 10Газарай доодо үнсэгтэ бууһан Нэгэн замбуулиниие Өөрөөрөө дүүргэхын тула тэнгэриһээ дээгүүр дэгдэһэн лэ Нэгэн бэшэ аал[+]? 11Тэрэл хүнүүдые абьяас бэлигтээ хүртөөбэ, хэһэг зониие элшэнэр[†] болгожо табиба, үшөө хэһэг зониие лүндэншэд болгожо табиба, зарим зониие Һайн Мэдээсэл[†] номнохыень табиба, бусадые һүзэглэгшэдэй хүтэлэгшэдөөр, багшанараар томилбо[+]. 12Тэрэ Бурханай хүнүүдые Бурханда алба хэхэ ажалда бэлдэхын тула, Христоосой бэеые бодхоохын тула тиигээ[+]. 13Тиимэһээ бидэ бултадаа нэгэ этигэл һүзэгтэй болохо, Бурханай Хүбүүниие[†] мэдэрхэ ёһотойбди. Бидэ Христоосой хүсэд болбосорһон хэмжээндэ хүрэн, хүсэд болбосорһон хүнүүд болохо ёһотойбди[+]. 14Тиин бидэ уһанай долгиндо, али һалхинай һэршэгэнэлгэдэ абтаһан юумэндэл ямаршье һургаалда[†] абтан хэлбэлзэдэг, хүнэй мэхэ гоходо орожо, ехэ шадамараар мэхэлүүлдэг балшар хүүгэд байхаяа болиёл[+]. 15Тиигэхын орондо хайра дураар дүүрэжэ, үнэн сэхые хэлэжэ байбал, бидэ толгой болохо Христоосто алишье талаһаа ойртон ургахабди[+]. 16Христоосой хүтэлбэри доро бэеын эрхэтэнүүд бүхэ зангилаагаар холбогдонхой байһанһаа боложо бэе өөрөө бүрин бүтэн байна. Эрхэтэн бүхэн өөрынгөө хэхэ ёһотой үүргые дүүргээд, бүхы бэе хайра дурын ашаар ургажа, өөрыгөө бүрилдүүлнэ.


Хуушан амидаралһаа шэнэ амидарал руу шэглэхэ

17-18Дэмы хооһон бодолтой, оюун ухааниинь балартаһан ондоо яһатанда адли бэеэ абажа ябахаяа болигты гэжэ би таанадые Эзэнэй нэрээр гуйнаб. Сэдьхэл зүрхэниинь шулуундал адли шэрүүн байжа, Бурханиие мэдэрхэ гэжэ огто хүсэхэгүй байһан дээрэһээ тэдэнэр Бурханай хайрлажа байһан амидаралһаа хасагдаба[+][+]. 19Һэшхэлээ бүрин алдан, тэдэнэр ямаршье хэмжээ ханалые мэдэнгүй хуули буса юумэ үйлэдэжэ, өөһэдыгөө ташаяангы хүсэлэнгүүдэй мэдэлдэ үгөө[+].

20Христоос тухай һургахадаа таанадта тиимэ юумэ заагаагүй юм. 21Таанад Тэрээн тухай дуулаат, Тэрээнһээ һуража абаат. Тэрэ болбол үнэн зүб юм. 22Тэрээнһээ иимэ юумэндэ һураат: хуурмаг хүсэлэнгүүдээрээ өөһэдыгөө һүнөөн, урданайхяараа амидархаяа болигты[+]. 23Зүрхэ сэдьхэлтнай, һанал бодолтнай хубилан шэнэрхэ ёһотой[+]. 24Бурханай дүрые һажааһан үнэн сэдьхэлтэй, арюун гэгээн амидаралтай шэнэ хүн боложо хубилагты[+].

25Тиимэһээ худал юумэ хэлэхэеэ болёод, дүтынгөө хүндэ хүн бүхэнтнай үнэниие хэлэжэ байг, ушарынь хэлэхэдэ, бидэ бултадаа нэгэ бэеын эрхэтэнүүд гээшэбди[+]. 26Уур сухалда абтаһаншье һаа, нүгэл[†] шэбэл бү үйлэдэгты, наранай орохоһоо урда уур сухалтнай бууран намдаг[+]. 27Шолмосто[†] шургажа орохо боломжо бү үгэгты[+]. 28Юумэ хулуудаг байбал, дахин юумэ хулуухаяа болёод, гараараа аша туһатай юумэ хэжэ, дутажа зүдэржэ байһан хүнүүдтэй юумээрээ хубаалдажа, үнэн зүбые баримталан амидаржа байгты[+]. 29Хорото үгэнүүд аманһаатнай бү гараг. Шагнажа байһан хүнүүдтэ хэрэгтэй, һүзэгыень бэхижүүлхэ аргатай, аша туһатайл үгэнүүдые хэлэжэ байгты[+]. 30Ойртожо байгаа тэрэ Үдэр таанадай сүлөөтэй болохые баталан, Бурхан таанад дээрэ Арюун Һүлдын тамга табяа. Тиимэһээ Арюун Һүлдые бү гуниглуулагты[+]. 31Гомдохо голхорхоёо, хорон үгэнүүдые хэрэглэхэеэ, уур сухалаа хүрэхэеэ, хэрүүл гаргахаяа, хардахаяа, бусадшье эдэ мэтын харата муухай юумэ үүсхэхэеэ огтолон болигты[+]. 32Харин бэе бэеэ энхэрэн, хайрлажа ябагты, Бурханай Христоосоор дамжан таанадые хүлисэһэндэл адляар бэе бэеэ хүлисэжэ байгты[+].

#### 5


Гэрэл туяа соо амидаралга

1Бурханай[†] инаг хайрата үхибүүдынь юм хадаа Бурханиие һажаан ажамидархые оролдогты[+]. 2Христоосой бидэндэ дуратай байгаад, ами наһаяа хангалтай, Бурханда таатай тахил болгон маанадай түлөө үгэһэндэл адляар хайра дуранай жама ёһоор амидарагты[+].

3Таанад Бурханай хүнүүд юм хадаа зальхайралга, бэлиндэлгэ, али хомхойролго гэхэ мэтын юумэнүүд тухай өөһэд хоорондоо хэлэхэ, хүндэхэшье ёһогүйт[+]. 4Уйгарлажа, дэмы юумэ шашажа, бузар муухай үгэ дуугаржа ябахань таанадта зохихогүй. Бурханда баясхалан хүргэжэ байбал, таараха[+]. 5Зальхайржа, бэлиндэжэ, али алта мүнгэндэ шунашаһан ямаршье хүн (алта мүнгэндэ шунаһан байдал онгондо[†] мүргэһэндэл адли) Христоосой болон Бурханай хаан орониие залгамжалхагүй юм гэжэ таанад мэдэхэ ёһотойт[+].

6Хооһон үгэтэй хүнэй мэхэ гоходо бү орогты, ушарынь гэхэдэ, Бурхан тиимэ юумэнүүдэй түлөө үгыень дууладаггүй хүнүүд дээрэ уур сухалаа буулгаха[+]. 7Тиимэһээ тэрэ хүнүүдээр орёолдохо огто хэрэггүй[+]. 8Урдань таанад өөһэдөө харанхы мунхагта байгаат, харин Эзэнэй[†] хүнүүд болоходоо, гэрэл туяада байдаг болоот. Тиимэһээ таанад гэрэл туяагай хүнүүдтэ адляар амидарха ёһотойт[+]. 9Гэрэл туяа таанадые һайн һайхан, гэнэн сэхэ, үнэн сэдьхэлтэй болгодог. 10Эзэндэ һайшаагдадаг юумые мэдэхэ гэжэ оролдогты[+]. 11Харанхы мунхагай үрэ дүнгэй хэрэгүүдтэ ямаршье хабаагүй байгты, тэрэ хэрэгүүдые гэрэл туяада гаргажа элирүүлжэ байгты[+]. 12Нюусаар хэгдэжэ байһан тэрэ хэрэгүүд тухай хэлэхэдэшье эшхэбтэр юм. 13Элирүүлэгдэжэ байһан юумэнэй гэрэл туяадал гарахадань, бүхы юумэн эли болодог[+]. 14Гэрэл туяагай ашаар элирүүлэгдэһэн бүхы юумэн гэрэл туяа болоно. Тиимэһээ иигэжэ хэлэдэг байха:

«Унтажа байһан хүн, һэри, амидыра,
Христоос шамайе гэрэлтүүлхэ»[+].

15Тиимэһээ өөһэдынгөө алхамуудые бодомжолжо үзөөд хэжэ байгты. Тэнэг хүнүүдтэл адли бэшэ, харин сэсэн хүнүүдтэл адли өөһэдыгөө абажа ябагты[+]. 16Гараһан боломжо бүхэнөө ашаглан, дэмбэрэлтэй һайхан юумэ бүтээжэ байгты, юундэб гэхэдэ, мүнөөнэй саг ехэл муу үе саг юм. 17Бодолгүй һэбхи ябахын орондо Эзэнэй эрхэ хүсэлые ойлгохо гэжэ шармайгты[+]. 18Таанадые гансал уруунь татаха аргатай үзэмэй дараһан архи һогтотороо уунгүй, орондонь өөһэдыгөө Һүлдөөр дүүргэгты[+]. 19Бурханай дуунуудаар, магтаалта дуунуудаар, Һүлдын хайрлаһан дуунуудаар бэе бэеэ урмашуулжа байгты. Үнэн зүрхэнһөө Эзэниие алдаршуулан дуулажа, магтажа ябагты[+]. 20Манай Эзэн Иисүүс Христоосой[†] нэрээр Эсэгэ Бурханда бүхы юумэнэй түлөө үргэлжэ баяр баясхалан хүргэжэ байгты[+].


Үбгэн һамган хоёр

21[•]Христоосые бэшэрэн, бэе бэеынгээ үгэ дуулагты. 22Эхэнэрнүүд, Эзэнэй үгөөр ябадагтал адляар нүхэрэйнгөө үгэ дуулажа байгты[+]. 23Ушарынь юуб гэхэдэ, яажа Христоос һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй,[†] Өөрынгөө бэеын толгойлогшо болон Абарагша[†] байнаб, тон тиигэжэл үбгэниинь һамганайнгаа толгойлогшонь юм[+]. 24Тиин һүзэглэшэдэй бүлгэм яажа Христоосой мэдэлдэ байдаг бэ, тон тиигэжэл һамгад үбгэдэйнгөө мэдэлдэ бүримүһэн байха ёһотой.

25Эрэшүүл, Христоос яажа һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ дуратай байжа, тэрэнэй түлөө ами наһаяа үгөө һэм, тон тиигэжэл таанад һамгадтаа дуратай байгты[+]. 26Һайн мэдээсэл[†] номнон, уһаар мэтэ үгөөрөө сэбэрлэн, һүзэглэгшэдэй бүлгэмые Бурханда зорюулхын тула Христоос ами наһаяа үгөө[+]. 27Һүзэглэгшэдэй бүлгэмые Тэрэ Өөрынгөө урда ямаршье гэм бузаргүй, дутуу дутагдалгүй үзэсхэлэнтэ гоё байлгахаяа һанаа[+]. 28Тон тиигэжэл нүхэд өөһэдынгөө бэедэ дуратай байһандал адляар һамгадтаа дуратай байха ёһотой. Һамгандаа дуратай эрэ өөртөө дуратай гэһэн үгэ. 29Өөрынгөө бэе үзэжэ ядаһан хүн хэзээдэшье байгаагүй. Зүгөөр Христоосой Өөрынгөө һүзэглэгшэдэй бүлгэмые анхарһандал адляар хүн бэеэ эдюулжэ, бөөмэйлжэ ябадаг. 30Юундэб гэхэдэ, бидэнэр Христоосой бэеын эрхэтэнүүд гээшэбди[+]. 31«Тиимэһээл эрэ хүн эхэ эсэгэеэ орхёод, һамгантайгаа нэгэдэхэ, тиин тэрэ хоёр ганса бэе болон эблэрхэ»[+]. 32Эдэ бүхэндэ агууехэ нюуса далдалаатай. Христоос болон Тэрэнэй һүзэглэгшэдэй бүлгэм тушаа би хэлэнэб. 33Гэхэдэ энэ бүхэн таанадташье хабаатай: ямаршье эрэ өөртөө дуратай байһандал адляар һамгандаа дуратай байха ёһотой, тиин ямаршье эхэнэр нүхэрөө хүндэлжэ ябаха ёһотой[+].

#### 6


Үхибүүд болон тэдэнэй түрэлхид

1Үхибүүд, таанад Эзэнэй[†] юм хадаа аба эжынгээ үгэ дуулажа байгты. Энэ танай уялга мүн[+]. 2-3«Аба эжыгээ хүндэлжэ яба» гэһэн түрүүшын захяа заабариие: «Тиигэбэл шамда ехэ һайн байха, газар дэлхэйдэ ши ута наһа наһалхаш» гэһэн найдуулга дахадаг[+]. 4Аба эжынэрынь, үхибүүдээ уурлуулан урмыень бү хухалагты, зүгөөр Эзэн тухай заажа, заабаришалжа, тэдэнээ хүмүүжүүлжэ байгты[+].


Барлагууд болон тэдэнэй эзэд

5Барлагууд, Христоосой үгэ дуулажа байһандал адляар газар дэлхэйдэхи эзэдээ үнэн зүрхэнһөө хүндэлжэ, айн бэшэрэн, үгыень дуулажа байгты[+]. 6Һайшаалдань хүртэхын тула тэдэнэйнгээ гансал хаража байхадань бү тиигэжэ байгаарайгты, харин Христоосой барлагуудтал адляар Бурханай[†] хүсэһэн юумые үнэн зүрхэнһөө хэжэ байгаарайгты[+]. 7Юрын хүндэ бэшэ, харин Эзэндэл шэнгеэр эзэдтээ баяртайгаар алба хэжэ байгаарайт. 8Барлаг гүт, али эрхэ сүлөөтэй хүн гүт, Эзэн илгаагүйгөөр һайн юумэ хэһэнэйтнай түлөө ашыетнай харюулха гэжэ һанажа байгаарайгты[+].

9Эзэд, таанад барлагуудтаа баһал тиигэжэ хандагты, хэрзэгы хатуу ааша бү гаргагты. Таанад өөһэдөө тэдэнтэй хамта тэнгэридэ хүн бүхэндэ адляар хандадаг нэгэ Эзэнтэй байһанаа мэдэнэ ха юмта[+].


Харата хүсэнүүдэй урдаһаа тэмсэлгэ

10Эсэстэнь иигэжэ хэлэһүү: Эзэнэй һүр хүсөөр бэхижэгты. 11Шолмосой[†] мэхэ гохоһоо өөһэдыгөө хамгаалжа байхын тула Бурханай үгэһэн хуяг дуулга бүрин үмдэгты[+]. 12Ушарынь юуб гэбэл, бидэ хүнүүдэй урдаһаа бэшэ, харин замбуулинай харата хүсэнүүд, захирагшад, эрхэ засагууд, энэ харанхы мунхаг үеын замбуулинай хүсэнүүдэй урдаһаа тэмсэнэбди[+]. 13Тиимэһээ Бурханай үгэжэ байһан хуяг дуулга үмдэгты. Тиигэбэл харата үдэрэй ерэхэдэ, таанад өөһэдыгөө дайсадһаа хамгаалха аргатай байхат; байлдаанда сухаришагүй зогсохот.

14Бэлэн байгты! Үнэн сэхэ ябадалаараа һур бэһэндэл адляар бэеэ бэһэлжэ байгты, үнэн сэдьхэлээрээ хуягтал адляар өөһэдыгөө хамгаалжа байгты[+]. 15Энхэ тайбан тухай һайн мэдээсэлые[†] дуулгаха хүсэлтнай гуталдал адли бэлэн байг[+]. 16Ходо этигэл[†] һүзэгэй бамбай халхабшатай ябагты, тиигэбэл таанад Харата Нэгэнэй галта һомо годлинуудыень зогсоохо аргатай байхат[+]. 17Абаралгые дуулгадал адляар, Бурханай үгые Һүлдын үгэжэ байһан һэлмэдэл адляар абагты[+]. 18Таанад Һүлдөөр хүтэлүүлэн, ямаршье ушарта элдэб янзын зальбарал[†] гуйлтануудые үдэр һүнигүй Бурханда үргэжэ байгты. Тиимэһээ һэргэлэн байжа, Бурханай бүхы хүнүүдэй түлөө ханамжатайгаар зальбаржа байгты[+]. 19Һайн Мэдээсэл тухай нюуса зоригтойгоор тайлбарилан элирүүлхэдэмни Бурханай намда хэрэгтэй үгэнүүдые үгэжэ байхын тула минии түлөө баһа зальбаржа байгты[+]. 20Тэрэ Һайн Мэдээсэл номноходоо ёһоорнь хэлэжэ байха зоригтой байхымни тула баһа зальбаржа байгты. Би, Бурханай элшэн,[†] мүнөө тэрэ Мэдээсэл номноһонойнгоо түлөө түрмэдэ һуунаб[+].


Һүүлшын амаршалганууд

21[•]Ажал хэрэгүүд тухаймни, хэр байһан тухаймни мэдээсэл, нам тухай бүхы һонинуудые таанадта манай инаг хайрата дүү, Эзэнэй үнэн сэхэ албатан Тихик дуулгаха[+]. 22Би Тихигые таанадта манай ажабайдал тухай дуулгахыень, таанадые урмашуулхыень ябуулааб[+].

23Эсэгэ Бурхан болон Эзэн Иисүүс Христоос[†] бүхы һүзэглэгшэ аха дүүнэртэ амгалан байдал, хайра дуран, этигэл һүзэг үршөөжэ байһай! 24Манай Эзэн Иисүүс Христоосто һүнэшэгүй хайра дураар дуратай хүн бүхэн үршөөл хайратай байһай!

### Филиппынхидтэ

#### Филиппынхидтэ

Филиппынхидтэ


Павелай Филиппынхидтэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелай Филиппынхидтэ бэшэһэн хандалга


Павелай Филиппынхидтэ бэшэһэн хандалга

Римэй Македониин можодо Филипп эгээн шухала хотонуудай нэгэн байгаа (оршон үеын Греци болон Македониин хойто зүг). Эгээл энэ һууринда Павел Һайн мэдээсэлые Европодо номножо эхилээ.

Энэ хандалгые Павел түрмэдэ һуухадаа бэшээ. Тэндэнь нэгэдхэһэн нэгэ бодолго үгышье һаа, уншагшадта Павелэй шарайе бусад олон бэшэгүүдһээнь үлүү һайнаар элирүүлэн харуулна. Павел алишье хүшэр ушар ябадалнуудта баярлана, тэрэнэй сүлөөлэлгэ Һайн Мэдээсэлые бүри үргэнөөр дэлгэрүүлхэдэ туһатай байна. Павел зоболонгуудтаа Иисүүстэ һажаана, уншагшадаашье тиигэжэ байхыень уряална, филиппын зониие эбтэй эетэй байхыень заабарилна, хайра дуратай байһанайнь түлөө, мүн элбэг дэлбэг бэлэгүүдэйнь түлөө тэдэндэ талархан баярлаһанаа мэдүүлнэ. Энэ бэшэг соо Христоосой алдар солые дуудаһан шажанай магтаал үгтэнэ (2:5-11-дэхи), Бурхан байһан Тэрэ хүн түрэлхитэниие абархын тула Өөрыгөө барлагай түбшэн хүрэтэр дарана.

#### 1

1Филипп хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм,[†] танай хүтэлэгшэд болон танай туһалагшад, таанадта Иисүүс Христоосой[†] зарасанар болохо Павел Тимофей хоёр бэшэнэ[+]. 2Манай Эсэгэ Бурхан[†] болон Эзэн[†] Иисүүс Христоос таанадые үршөөл хайрадаа хүртөөжэ, амгалан тайбан байлгахань болтогой![†]


Павел филиппынхидэй түлөө зальбарна

3Таанадые һанаха бүхэндөө би Бурхандаа баяр баясхалан хүргэжэ байдагби[+]. 4Тиин та бүгэдын түлөө зальбарха бүхэндөө би баяр жаргалтайгаар зальбардаг хүнби, 5юундэб гэхэдэ, таанад Һайн Мэдээсэл[†] дэлгэрүүлхэдэмни анха түрүүшын үдэрһөө эхилэн мүнөө болотор намда туһалжа хамһалсажа байгаат[+]. 6Тиихэдэ таанадай дунда үлзы һайхан үйлэ хэрэг бүтээжэ эхилһэн Бурхан Иисүүс Христоосой заларан ерэхэ үдэр хүрэтэр тэрэ хэрэгээ залируулангүй бүтээжэл байха гэһэн хатуу этигэлтэй[†] байнаб[+]. 7Таанад хододоо минии зүрхэ сэдьхэл соо оршонот! Тиимэһээл иигэжэ таанадта һанаагаа табижа байдагни зүб юм. Түрмэдэшье байхадамни, Һайн Мэдээсэлые хамгаалха, хатуугаар баталха эрхэ сүлөөтэйшье байхадамни, та бүгэдэ намда Бурханай даалгаһан ажалда хабаадалсажа туһалжа ябадаг һэнта[+]. 8Иисүүс Христоосой таанадта хайра дуратай байдагтал тон адляар миниишье та бүхэндэ хайра дуратай байһые Бурхан мэдэнэ[+].

9Бурханда, бэе бэедээ бүри ехээр дуратай байһайт, үнэн зүб юун бэ гэжэ бүри һайнаар мэдэрһэйт, сэдьхэһэйт гэжэ би зальбарнаб[+]. 10Тиигэбэл таанад үнэн зүбые шэлэхэ аргатай байхат. Тиигээд Иисүүс Христоосой заларжа ерэхэ үдэр таанад арюун сэбэр, ямаршье гэмгүй байхат. 11Хэһэн бүхы үйлэ хэрэгүүдтнай Иисүүс Христоосой нүлөөгөөр үнэндөө һайн һайхан байхал. Тиигэжэл Бурхан алдаршаха, Тэрээндэ магтаал соло дуудаха.


Христоосто алба хэжэ ажамидарха тухай

12Аха дүүнэрни, намтай ушарһан бүхы юумэн Һайн Мэдээсэлэй бүри амжалтатайгаар дэлгэрхэдэ үнэхөөрөө аша туһатай байгаа гэжэ мэдэгты. 13Христоосто алба хэдэг байһанһаа боложо түрмэдэ ороһон тухаймни бүхы ордоной харуулшад болон бусадшье эндэ байһан зон мэдэдэг болоо[+]. 14Түрмэдэ һууһан ябадални һүзэглэгшэдэй олоной һүзэг бүри бэхижүүлбэ, тэдэнэр бүри зоригтойгоор, айлтагүйгөөр Бурханай мэдээсэл номножо захалба[+].

15Тиихэдээ нэгэ зариманиинь манда атаархаһан, маанадтай арсалдаһан шалтагаанһаа Христоос тухай номноно, харин нүгөө зариманиинь һайн дураараа, туһалхаяа хүсэжэ байһан дээрэһээ номноно[+]. 16Һайн дураараа номногшод Бурханай намда Һайн Мэдээсэл хамгаалха үүргэ даалгаһыень мэдэнэ ха юм. 17Харин намда атаархаһан номногшод Христоос тухай үнэн зүрхэнһөө айладханагүй. Тэдэ намайе түрмэдэ бүри ехээр зобоолгохо зорилготойгоор лэ номноно.

18Зай, яахаб даа. Христоос тухай үнэн зүрхэнһөөшье һургахада, үнэн зүрхэнһөөн номноһон хэбэр үзүүлэншье һургахада, би адлил баясанаб. Саашадаашье баясажа байхаб. 19Ушарынь гэхэдэ, танай зальбаралай[†] ашаар, Иисүүс Христоосой Һүлдын туһаламжаар би сүлөөдэ гарахаб гэжэ һайн мэдэнэб[+]. 20Үүргэеэ дүүргэхэдээ, эшэхэ улайхаар юумэ хэхэгүйб, харин хэтын хэтэдэ, илангаяа энэ сагта зоригтой байхаб, тиин ямаршье юумэ хэхэдээ, амиды байна гүб, али үхэхэ гүб, илгаагүй, Христоосые алдаршуулхаб гэжэ бүхы һанал бодолоороо хүсэжэ, найдажа байнаб[+]. 21Минии ажамидаралай зорилго – Христоос гээшэ. Харин минии үхэл бүришье ехэ аша туһа асарха. 22Тиихэдэ амиды ябахадаашье үрэ дүнтэй ажал хэхэ аргатай хүм. Тиимэһээ алинииень шэлэхэ ёһотойгоо мэдэнэгүйб. 23Тэрэ хоёр зүг хоюулан намайе өөр тээшээ татана. Үхөөд, Христоостой суг байхые аргагүй ехээр хүсэнэб. Энэнь ушаргүй һайн шэлэлтэ юм[+]. 24Харин амиды мэндэ ябабални, таанадта үлүү шухала хэрэгтэй. 25Би энээниие һайн мэдэнэб, тиимэһээ таанадтайгаа үлэхэб, һүзэгэйтнай нэмэгдэн бэхижэхэдэ, баяр жаргал асархада та бүгэдэнтэйгөө байжа туһалхаб. 26Тиигээд дахин таанадта ошоходомни, намаар бахархаха бүришье һайн шалтагаан таанадта олгогдохо[*].

27Эдэ бүгэдэндэ нэмэжэ хэлэбэл, таанад Христоос тухай Һайн Мэдээсэлэй һургаһан ёһоор амидарха ёһотойт. Тиимэһээ таанадта ошоно гүб, али ошонгүй байна гүб, таанад булта нэгэ зорилготой, Һайн Мэдээсэлэй һүзэгэй түлөө һанал нэгэн тэмсэнэт гэжэ дуулаһайб[+]. 28Дайсадһаа хэзээдэшье бү айгты, хододоо зоригтой зүрхэтэй байгты, тиигээ һаа, тэдэнэй хосорхые, харин өөһэдынгөө абарагдахые харуулхат. Бурхан таанадта тэрэ абаралга[†] үршөөхэ. 29Ушарынь хэлэбэл, таанад Христоосто гансал һүзэглэн алба хэхэ бэшэ, харин Тэрэнэй түлөө зоболон амсан үүргээ бэелүүлхэ табилантайт[+]. 30Мүнөө таанад намтай хамта тэмсээндэ хабаадалсагты. Тиимэ байлдаанда минии урдань тулалдажа байһые хараа һэнта, мүнөөшье тулалдажа байһан тухаймни дууланат[+].

#### 2


Христоос номгон даруу, тиихэдээ агууехэ

1Христоос таанадые урмашуулжа, хайра дурань һанааетнай заһадаг, Һүлдэ таанадые нэгэдхэдэг юм бол, таанадай бэе бэеэ анхаржа, хайрлажа ябадаг юм бол, 2таанад нэгэ һанал бодолтой, бэе бэедээ хайра дуратай, һанал нэгэн, бодол нэгэн байжа, намайе бүрин баярлуулыт даа[+]. 3Юумэ хэхэдээ, өөр тухайгаал бү бодогты, али хүнэй магтаалда хүртэхын лэ тула бү оролдогты. Зүгөөр даруу номгон байгты, бусад зониие өөрһөө дээгүүр бодожо байгты[+]. 4Гансал өөһэдынгөө бэшэ, харин бусадайнгаа һайн һайханай түлөө һаналаа табижа байгты[+]. 5Таанад Иисүүс Христоостол[†] адли һанал бодол түрүүлэгты:

6Тэрэ анханһаа Бурханай[†] шанартай аад,
Бурхантай нэгэ зиндаада байха ёһотойб гэжэ
Өөр тухайгаа бодоогүй[+].
7Харин орондонь хамаг эрхэ түрэеэ
Тэрэ дуратайгаар орхёод,
зарасын дүрсэ дүрсэлжэ,
маанадтал адли болон,
хүн түхэлтэй мүндэлбэ[+].
8Тэрэ номгон даруу байгаа,
үхэн үхэтэрөө, хэрээһэн[†] дээрэ үхэтэрөө
Бурханай үгэ дууладаг байгаа[+].
9Тиимэһээ Бурхан Тэрэниие дээгүүр үргэжэ,
бусад алдарнуудһаа ушаргүй үндэр нэрэ
түрэдэ хүртөөбэ[+].
10Тиимэһээл Иисүүсэй алдарта нэрэ түрэдэ
дээдэ огторгойн, газар дэлхэйн,
доодо тамын амитан бүхэн
мүргэн һүгэдэхэ,[+]
11тиигээд Эсэгэ Бурханай алдар[†] солодо,
Иисүүс Христоос болбол Эзэн[†] юм гэжэ
хүн бүхэн айладхажа байха.


Энэ дэлхэйн гэрэл туяа болохот

12Инаг хайрата нүхэдни, таанадтайгаа суг байхадамни, үгыемни ходо дууладаг һэнта. Теэд мүнөө хажуудатнай үгы байхадамни, бүришье һайнаар үгыемни дуулажа байха ёһотойт. Гүйсэд абарагдахын тула һүрдэн һүгэдэн ажаллажа байгты. 13Ушарынь гэхэдэ, Бурхан Өөрөө сэдьхэлдэтнай хүсэлнүүдые бадараадаг, хэхэ ёһотой юумэеэ хэжэ байха тээшэ таанадые хүтэлдэг[+].

14-16Ямаршье гэмгүй, арюун сэбэр, эрхим һайн Бурханай үхибүүдынь байхын тула таанад юушье хэхэдээ, бү гэмэрэлдэгты, арсалдаа бү гаргагты. Забхай зальхай, нүгэл[†] шэбэлтэй зоной дунда амидархадаа амидарал хайрладаг мэдээсэлые хатуугаар баримталан, таанад тэдэ зоной дунда тэнгэридэ гэрэлтэжэ байһан одо мүшэдтэл адли яларан толоржо байха ёһотойт. Тиигэбэлтнай, Христоосой заларан ерэхэ үдэр би таанадаар бахархан омогорхохо шалтагаантай байхаб, бүхы оролдолгонуудни, үйлэ хэрэгүүдни дэмы үнгэрөөгүй гэжэ мэдэхэлби[+][+].

17Танай этигэл[†] һүзэгтнай, албантнай Бурханда үргэгдэһэн үргэлдэ адли юм. Тэрэ үргэлтэйтнай хамта миниишье шуһан үргэл болон адхарха ёһотой байжа магадгүй. Тиигэбэл би та бүхэнтэй хамта баярлажа байнаб[+]. 18Тон тиигэжэл таанадшье намтай суг баярлаха ёһотойт.


Тимофей Эпапродиит хоёр

19Таанад тухай мэдээ дуулажа, өөрыгөө урмашуулха һанаатайб. Тиимэһээ Эзэн Иисүүсэй эрхэ мэдэлээр таанадта һаядаа Тимофейе эльгээхэб гэжэ найданаб[+]. 20Минии хажууда Тимофейһээ ондоо хэншье тиигэжэ ехээр таанадта һаналаа табижа ябадаггүй. 21Бусад зон бүгэдөөрөө Иисүүс Христоосто һайшаагдаха юумэ бүтээхэ тухай огто бодонгүй, өөрынгөө амидаралай түлөө оролдожо ябадаг[+]. 22Тимофейн үнэн шударгуу байһанаа баталһыень, тэрэ бидэ хоёрой эсэгэ хүбүүн хоёртол адляар хамта Һайн Мэдээсэл[†] дэлгэрүүлхын түлөө хүдэлжэ байһые таанад өөһэдөө мэдэнэт[+]. 23Намтай юунэй ушарха тухай мэдэхэтэйгээ сасуу би таанадта тэрэниие эльгээхэб гэжэ найданаб. 24Би өөрөөшье Эзэнэй эрхэ мэдэлээр һаядаа таанадта ошохоб гэһэн бата этигэлтэйб.

25Намда туһалхаар таанадай эльгээһэн, намтай хамта эндэ ажаллажа, тэмсэжэ байһан манай һүзэглэгшэ дүү Эпапродиитые бусаажа таанадта ябуулха хэрэгтэй гэжэ би бодобоб[+]. 26Тэрэ та бүгэдые харахаяа аргагүй ехээр хүсөө, өөрынь үбдэһэн тухай таанадай дуулаһанда тон ехээр шаналаа. 27Тэрэ үнэхөөрөө үбдэжэ, үхэхэеэ байгаа. Гэбэшье Бурхан тэрэниие хайрлан үршөөгөө; намайешье баһа үшөө ехэ гашуудал зоболондо дарагдахаһаа хамгаалан үршөөгөө. 28Тэрэниие хараад, таанад дахин баясахат, тиигээд бишье голхорхоёо болихоб гэһэн бодолтойгоор тэрэниие таанадта бушуухан ябуулбаб. 29Эзэнэй тэрэ һүзэглэгшые баяртайгаар угтажа абагты. Тэрээндэл адли хүнүүдые бултыень хүндэтэйгөөр угтажа байгты[+]. 30Эпапродиит Христоосой түлөө ажаллажа байхадаа үхэлэй хажууда байгаа, таанадай хэхэ аргагүй юумэ намда хэжэ, тэрэ ами наһаяа хайрлаагүй.

#### 3


Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байлга

1Аха дүүнэрни, Эзэнтэй[†] нэгэдэһэндээ баяр жаргалтай байгты гэжэ түгэсхэлдөө хэлэхэ байнаб. Урда бэшэһэн юумээ дахин дабтахадамни намда хүндэ бэшэ, харин таанадта аша туһатай юм[+]. 2Нохойнуудтал адли өөһэдыгөө абажа ябадаг зонһоо бэеэ һэргылэгты, нүгэл[†] шэбэл үйлэдэдэгшэдһөө һэргылжэ байгты, бэлгээ отолуулагты гэжэ баадхадаг зонһоо һэргылжэ байгты[+]. 3Тэдэнэр бэшэ, харин бидэнэр жэнхэни «отолуулга»[*] хэһэн зон гээшэбди, юуб гэбэл, бидэ Бурханай[†] Һүлдын ашаар Бурханда мүргэжэ, Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэндээ бахархан баясанабди. Бидэ бэеын эрхэтэнэй отолуулха ёһололдо найданагүйбди[+]. 4Гэхэтэй зэргэ би тиимэ мэтын юумэндэ найдаха аргатай байгааб. Хэрбээ бэеын эрхэтэниие отолуулха ёһололдо найдаха һанаатайшуулай байбалнь, би хэнһээшье үлүү тиигэжэ найдаха шалтагаантай хүнби[+]. 5Би түрэһөөр наймадахи үдэртөө бэлгээ отолуулаа һэм. Би болбол Израилиин уг изагууртай, Бэньямиинэй обогой жэнхэни еврей хүнби. Моисейн[†] Хуули хэшээлтэйгээр сахидаг фарисей байхадаа,[+] 6би һүзэглэгшэдые гайтайгаар хашан мүрдэдэг һэнби. Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй байхын тула би Хуулиин бүхы заабаринуудые сахижа, ямаршье гэмнэмээр юумэ хээгүйб[+]. 7Урдань ехэ хэрэгтэй, шухала гэжэ тоолодог байһан юумэнүүдээ мүнөө, Христоосһоо боложо, хэрэггүй хооһон гэжэ тоолоноб. 8Бүри үнэтэй сэнтэй юумэнһээ, минии Эзэн Иисүүс Христоосые мэдэрхэһээ гадна бусад бүхы юумэнүүдые би хэрэггүй ба дэмы хооһон гэжэ тоолоноб. Христоосһоо боложо би бүхы юумэнһээ арсааб. Христоосые оложо, Тэрээнтэй сүм нэгэдэхын тула би бусад бүхы юумые юун дээрэшье тоолоногүйб[+]. 9Тиимэһээ би Хуули сахижа байһанаараа бэшэ, харин Христоосто һүзэгтэй байһанаараа Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэн болоноб. Бурхан этигэл[†] һүзэгөөрнь лэ хүниие үнэн сэдьхэлтэнэй тоодо оруулдаг[+]. 10Христоосые, Тэрэниие амидыруулһан хүсые мэдэрхэ гэжэ хүсэнэб. Тэрээндэл адляар зобохо, Тэрээндэл адляар үхэхэ дуратай байнаб,[+] 11тиигэбэл би өөрөө үхөөд амидырха байгааб.


Зорилго эрмэлзэлдээ хүрэлгэ

12Би зорилго эрмэлзэлдээ хүрөөб, хэхэ ёһотой юумэеэ бүгэдыень хээб, эрхим түгэс болооб гэнэгүйб. Гэхэдээ Иисүүс Христоос намайе ямар шагналда хүртөөхөөр Өөртөө татаа һэм, тэрэ шагналыень абаха гэжэ би оролдоноб[+]. 13Аха дүүнэрни, тэрэ шагналыень абааб гэжэ би үнэхөөрөө һананагүйб. Яаба тиибэшье, би үнгэрһэн юумэеэ мартажа, ерээдүй юумэндээ хүрэхэ гэжэ бүхы шадалаараа шармайнаб. 14Тиимэһээ би мүнхын амидаралай шагналые абахаар сэхэ зорижо ябанаб. Тэрэ амидаралда Бурхан намайе Иисүүс Христоосоор дамжуулан дуудаа[+].

15Оюун сэдьхэлээрээ болбосон хүн бүхэмнай иимэл һанал бодолтой байха ёһотой. Хэрбээ зариманайтнай ондоо һанал бодолтой байбал, Бурхан тэрэнииетнай эли болгожо харуулхал[+]. 16Яабашье бидэ мүнөө ойлгожо абаһан гуримаа саашадаашье баримталха ёһотойбди.

17Аха дүүнэрни, намайе һажаажа байгты. Манай таанадта харуулһан жэшээ даган ажамидардаг хүнүүдые хаража, дуряажа байгты[+]. 18Олон хүнүүд Христоосой хэрээһэндэ[†] хадуулжа үхэһэн ябадалда эсэргүүсэһэн дайсад мэтэ ажамидардаг гэжэ би таанадта урдань оло дахин хэлээ һэм, мүнөөшье нулимсаа гарган дабтанаб. 19Бэе махабадайнь хүсэлэнгүүд тэдэнэй бурханиинь юм. Тэдэ эшэжэ байха ёһотой юумээрээ бахархана, энэл дэлхэйн юумэнүүд тухай тэдэ бододог. Тиимэһээ тэдэ тамада орожо хосорхол![+] 20Харин бидэнэр тэнгэриин харьяалай хүнүүд гээшэбди, бидэ тэнгэриһээ өөһэдынгөө Абарагша,[†] Эзэн Иисүүс Христоосой ерэхые аргагүй ехээр хүлеэнэбди[+]. 21Бүхы юумые Өөрын эрхэ мэдэлдэ оруулха аргатай хүсэ шадалаараа Тэрэ манай ахир һулахан бэенүүдые хубилгажа, Өөрынгөө алдарта бэетэй адлихан болгохо[+].

#### 4


Павел һүзэглэгшэдые зоригжуулна

1Инаг хайрата аха дүүнэрни, би таанадые ехэл үгылжэ байнаб. Таанад намайе баяр жаргалаар дүүргэнэт, таанадаар би омогорхоноб. Инаг хайрата аха дүүнэрни, иигэжэл Эзэндэ[†] үнэн сэхэ байгты.

2Эводии Синтихи, та хоёр һамгад хоорондоо хэрүүл хэхэеэ болигты гэжэ ехэл гуйнаб, та хоёр Эзэнэй мэдэлдэ байнат[+]. 3Шишье, үнэн сэхэ хүдэлмэрилэгшэмни, баһа тэдэ эхэнэрнүүдтэ туһалаарай. Тэдэнэр намтай, Клементтэй болон бусадшье һүзэглэгшэдтэй хамта Һайн Мэдээсэлые[†] эдэбхитэйгээр дэлгэрүүлээ юм. Тэдэ зоной нэрэнүүдынь мүнөө Бурханай[†] номдо бэшэгдээ[+].

4Эзэнтэй нэгэдэһэндээ ходо баясажа байгты. Баясагты гэжэ би дахин хэлэнэб[+]. 5Хүн бүхэндэ номгон даруугаар хандажа байгты. Эзэн удангүй заларан ерэхэ[+]. 6Юундэшье һанаагаа бү зобогты, зальбарха бүхэндөө Бурханда баясхалан хүргөөд, хэрэгтэй юумэеэ гуйжа байгты[+]. 7Тиигэбэл Бурхан таанадта хүнэй гүйсэд ойлгохын аргагүй амгалан тайбан байдал үршөөхэ, тиин тэрэ амгалан байдал зүрхэ сэдьхэлыетнай, һанал бодолыетнай Иисүүс Христоосой[†] ашаар сахижа байха[+].

8Аха дүүнэрни, таанад һанал бодолдоо үнэн зүб, шулуун сэхэ, һайн һайхан, арюун сэбэр, илдам налгай, магтаалда хүрэмөөр юумэнүүд тухай сэдьхэжэ ябагты гэжэ түгэсхэлдөө захиха байнаб. 9Минии хэлэжэ, юумэ хэжэ байхада намһаа һуража, ойлгожо абаһан бүгэдые бэелүүлжэ байгты. Тиигэбэл зүрхэ сэдьхэлдэмнай, һанал бодолдомнай амгалан байдал үршөөдэг Бурхан манай дунда оршожо байхал[+].


Туһалһанай түлөө баяр хүргэнэ

10Мүнөө дахин намда һаналаа табижа байхадатнай Эзэнтэй нэгэдэһэн минии амидаралда ехэ баяр боложо байна. Таанад урдань нам тухай бододоггүй байгаат гэнэгүйб, урдань таанад намайе анхаржа байһанаа харуулха арга боломжогүй байгаат. 11Юумээр дуталдаһандаа тиигэжэ хэлээгүйб, би байһан юумээрээл сэдьхэл хананги байжа һурашаһан хүнби[+]. 12Би дутуу дундашье, элбэг баяншье байдалда амидаржа шадахаб. Бүхы юумэндэ һурааб, ямаршье сагта, хаанашье садхалан гүб, али үлдэнэ гүб, элбэг дэлбэг юумэтэй гүб, али дутуу дунда ябана гүб, илгаагүй, һанаа дүүрэн ябадагби[+]. 13Христоосой намда үршөөжэ байһан хүсэ шадалаар би ямаршье байдалые дабаха аргатайб[+].

14Тиигэбэшье, гай бэрхэшээлдэ ороод байхадамни намда туһалхадаа, ехэл һайн хэрэг бүтээгээт[+]. 15Македониһоо гараад, Һайн Мэдээсэл номножо эхилхэдэмни, гансал танай һүзэглэгшэдэй бүлгэм[†] намда туһалжа, гансал танай бүлгэм минии олзо гарзые хубаалсажа ябадаг байһые таанад, филиппынхид, һайн мэдэнэт. 16Фессалоники хотодошье байхадамни таанад хэдэн удаа намда хэрэгтэй юумэ эльгээгээ һэнта[+]. 17Таанадһаа юумэ абаха зорилготойгоор энээниие хэлэнэ бэшэб, харин таанадай шагналда нэмэри болохо юумые хараха һанаатайгаар хэлэнэб[+]. 18Би таанадай эльгээһэн бүхы юумые абааб – тэдэ бүхэн намда хангалтай хүрөө. Таанадай үгэһэн бүхы бэлэгүүдые Эпапродиит намда асаржа үгөө, мүнөө хэрэгтэй бүхы юумэн намда байна. Хоншуу хангалтай уталга Бурханда ехэ таарамжатай зохид байдагтал адли тэрэ танай бэлэгүүд баясуулна[+]. 19Бурхамни Иисүүс Христоосой ашаар Өөрын элбэг дэлбэг баялигһаа таанадта хэрэгтэй бүхэниие үршөөһэй гэжэ би зальбарнаб[+]. 20Манай Эсэгэ Бурхан хэтын хэтэдэ алдар солотой байһай! Болтогой![†]


Түгэсхэлэй үгэнүүд

21Иисүүс Христоосой мэдэлдэ байһан Бурханай хүнүүдтэ минии мэндые дамжуулаарайгты. Намтай хамта байһан һүзэглэгшэд таанадта амар мэндые хүргэнэ[+]. 22Эндэ байһан Бурханай хүнүүд булта, илангаяа хаанай ордондо ажал хэгшэд таанадта мэндые хүргэнэ[+].

23Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра та бүгэдэнтэй оршожо байг лэ.

### Колоссынхидтэ

#### Колоссынхидтэ

Колоссынхидтэ


Павелай Колоссынхидтэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелай Колоссынхидтэ бэшэһэн хандалга


Павелай Колоссынхидтэ бэшэһэн хандалга

Энэ хандалгаа Павел түрмэдэ һуухадаа бэшээ. Павел өөрөө Колоссы хотын христиан һүзэглэгшэдые мэдэхэгүй һэн, энэ бүлгэмые Һайн Мэдээсэлэй ондоо номногшо бүридүүлэн байгуулаа юм. Сэдэб агуулгаараа энэ хандалга Эфес хотын һүзэглэгшэдтэ бэшэһэн хандалгатай ехэл адлишуу.

Колоссы хото Фриги можодо оршобо (оршон үеын Турциин баруун хэсэгтэ), тэндэнь элдэб янзын буруу номнолтоной шүтөөнүүд дэлгэрэнхэй һэн. Эндэхи нютагай христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ баһал христиан һүзэгтэй эбсэшэгүй хуурмаг һургаалнууд нэбтэрэн оробо. Зарим зон абарагдахын тула үсөөхэн лэ сэсэн зоной мэдэжэ байһан онсо мэдэлгэ хэрэгтэй гэжэ һургаба. Бурханда һайшаагдахын тула хамаг эд хүрэнгэһөө сүлөөтэй боложо, тусгай ёһололнуудые гүйсэдхэхэ хэрэгтэй гэжэ тэдэ һургаба.

Энэ хуурмаг һургаал тухай мэдэхэдээ, Павел Колоссын христиан һүзэгтэниие Иисүүс Христоосто этигэһэн үнэн һүзэгтэнь батадхахын тула энэ хандалга бэшээ. Хүнүүдые Бурхантай эблэрүүлжэ байһан Иисүүс Христоосой үйлэ хэрэг, үхэлгэ болон амидыралга тухай Һайн Мэдээсэл лэ үнэн бодото сэсэн ухаан гээшэ гэжэ Павел харуулна. Тиимэһээл христиан һүзэглэгшэд шажанай ёһолол гүйсэдхэлгын талада тиимэ ехэ анхарал хандуулха ёһогүй, тэдэ Бурханда һүзэгтэй байха, мүн бэе бэедээ хайра дуратай байха талые анхарха ёһотой.

#### 1


Амаршалга

1-2Аха дүүнэр, Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэн Колоссы хотын һүзэгтэй Бурханай[†] хүнүүд, Бурханай эрхэ мэдэлээр Христоос Иисүүсэй элшэн[†] болоһон би Павел ба манай дүү Тимофей таанадые амаршалнабди.

Бурхан Эсэгэһээ таанадта үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие айладханабди[*][+].


Павел баясхалан хүргэн зальбарна

3-4Иисүүс Христоосто этигэдэг, Бурханай бүхы зондо дуратай байдаг тухайтнай бидэ дуулаа һэмди. Тиимэһээ та бүхэнэй түлөө зальбархадаа, бидэ Эзэн[†] Иисүүс Христоосой Эсэгэ Бурханда ходо баясхалан хүргэжэ байдагбди[+]. 5Үнэн зүб үгые, Һайн Мэдээсэлые[†] анхан таанадта номноходомнай, таанад найдалга тухай дуулаа һэнта. Бурханай тэнгэри дээрэ бэлдээд байһан юумэндэ найдажа байһан дээрэһээ таанад һүзэглэнэт, дуратай байнат[+]. 6Һайн Мэдээсэл бүхы замби түбеэр һайнаар дэлгэржэ, үрэ дүн асаржа байна. Бурханай буян хэшэг[†] тухай анха дуулаад, үнэн ушарынь мэдэхэдэтнай тэрэ таанадай дунда баһа һайнаар дэлгэржэ байгаа[+]. 7Бидэнтэй хамта хүдэлдэг, бидэнэй аша туһада Христоосто этигэл[†] найдалтайгаар алба хэдэг инаг хайрата Эпапраасһаа Бурханай үршөөл хайра тухай мэдээт[+]. 8Таанадта үгэжэ байһан Арюун Һүлдын хайра дуран тухай тэрэ бидэндэ дуулгаа.

9Тиимэһээ бидэ таанад тухай дуулаһан үдэрһөө эхилжэ үргэлжэ таанадай түлөө зальбарнабди. Һүлдын үгэдэг гүн ухаан, ойлгосо таанадтай байха тухайнь, тиигэхэдэ Бурханай дура хүсэлөө таанадта харуулжа байха тухайнь бидэ Бурханиие гуйдагбди[+]. 10Тиигэбэл таанад Эзэнэй хүсэһэн ёһоор ажамидаржа, Тэрээндэ һайшаагдаха юумые хэжэ байхат. Таанад дэмбэрэлтэй хэрэгүүдые бүтээжэ, Бурханиие бүрил һайн мэдэрдэг болохо һэнта[+]. 11-12Тэрэнэй алдарта хүсэ шадалаар бэхижэн, таанад аргагүй ехэ тэнхээ тэсэбэритэй болохот. Тиимэһээ тэнгэриин гэрэл туяада Өөрынгөө һунгаһан хүнүүдтэ бэлдээд байһан юумые хубаалсаха эрхэ таанадта үгэһэн Эсэгэ Бурхандаа баяртайгаар баясхалан хүргэгты[+].


Христоос ба Тэрэнэй ажал

13Бурхан бидэниие харанхы мунхагай хүсэнһөө аршалжа, инаг хайрата Хүбүүнэйнгээ эрхэ засагта оруулаа[+]. 14Тэрэ Хүбүүниинь бидэнэй нүгэлнүүдые[†] хүлисөөд, бидэниие эрхэ сүлөөтэй болгоо[+].

15Харагдадаггүй Бурханиие бидэ
Христоос соо хараха аргатайбди.
Христоос Бурханай ууган Хүбүүн мүн,
Тэрэ бүтээгдэһэн бүхы юумэнэй дээгүүр юм[+].
16Газар дэлхэй, тэнгэри огторгой дээрэхи
харагдадагшье, харагдадаггүйшье юумэнүүдые,
тэдэнэй тоодо хаануудые, эзэдые,
засаглагшадые, захирагшадые
Бурхан Тэрэнэй ашаар бүтээгээ.
Бүхы юумые Тэрэнэй ашаар,
бүхы юумые Тэрэнэй тулада
Бурхан бүтээгээ[+].
17Бүхы юумэнүүдэй бүтээгдэхэһээ урда
Христоос байгаа,
тиимэһээл Тэрэнэй ашаар
бүхы юумэн оршоно.
18Тэрэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] толгойнь юм,
һүзэглэгшэдэй бүлгэм Тэрэнэй бэень юм.
Тэрэ тус бэеын амидаралай эхин болоно.
Бүхы юумэнүүдэй дээгүүр байхын тула
Тэрэ ууган Хүбүүн үхөөд,
хамагай түрүүндэ амидыруулагдаа.
Тэрэ хамаг юумэнэй түрүүндэ юм[+].
19Бурхан бүхы шанарнуудаа
Хүбүүндээ шэнгээхэ дуратайл байгаа[+].
20Хүбүүнэйнгээ ашаар бүхы юртэмсэтэй
Бурхан эблэрхэ һанаатай байгаа.
Хэрээһэндэ[†] хадуулаад үхэһэн Хүбүүнэйнгээ шуһаар
Бурхан энхэ тайбаниие тогтоожо,
газар дэлхэй болон тэнгэри огторгой дээрэхи
бүхы юумэнүүдтэй эбээ нэгэдхүүлээ[+].

21Нүгэлтэ юумэнүүдые һанаашалжа, үйлэдэжэ байһан дээрэһээ хэзээ нэгэн сагта таанад Бурханһаа холо байгаат, Тэрэнэй дайсадынь байгаат[+]. 22Харин мүнөө Өөрынгөө урда таанадые нангин,[†] арюун сэбэр, гэмгүй байлгахын тула Хүбүүнэйнгээ үхэлөөр Бурхан таанадтай эбээ нэгэдхүүлбэ[+]. 23Тиимэһээ таанад хатуу ба сухаришагүй һүзэглэжэ байха ёһотойт, Һайн Мэдээсэлые шагнажа этигэһэн найдабарияа алдаха ёһогүйт. Ушарынь юуб гэхэдэ, би Павел газар дэлхэй дээрэ бүхы амитадта номногдоһон тэрэ Һайн Мэдээсэлэй зарасань болооб[+].


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй албатан Павелай ажал

24Мүнөө би таанадай түлөө зоболон эдлэжэ байхадаа жаргалтай байнаб, ушарынь ямар бэ гэхэдэ, Христоосой бэень болохо һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөө би Христоостол адляар зобоноб, тиихэдээ дутуу зоболонгуудые хүсэлдүүлжэ байнаб[+]. 25-26Бурхан намайе һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй алба хэгшээр табяад, таанадай һайн һайханай түлөө Бурханай үгые гүйсэд номнохо ажал даалгаа. Тэрэ Бурханай үгэ үнгэрһэн үе сагта хүн түрэлхитэнһөө далда байгаа, харин мүнөө Бурханай зондо элирхэйлэгдээ[+][+]. 27Энэ нюусаяа Бурхан Өөрынгөө хүнүүдтэ мэдүүлхэ гэжэ түсэблэнэ, гэхэтэй сасуу энэ үнэтэй ба алдарта нюусань бүхы хүнүүдтэ юм. Тэрэ нюусань – Христоос таанадай досоо гэһэн удхатай, таанад Бурханай алдарые[†] хубаалсахат гэһэн удхатай[+]. 28Тиимэһээ бидэ Христоосые хүн бүхэндэ номнонобди. Иисүүс Христоостой нэгэдэһэн хүн бүхэниие Бурханай урда байлгахын тула бидэ бүхы ухаан бодолоороо тэдэниие һурганабди, идханабди. 29Тэрэ бүхэнэй тулада би Христоосой үгэжэ байһан, минии зосоо ажаллажа байһан агуу хүсые ашаглан оролдосотойгоор зүдхэнэб[+].

#### 2

1Таанадай, Лаодики хотынхидой болон намайе нюураарни танихагүйшье хүнүүдэй түлөө эршэтэйгээр минии ажаллажа байһан тухай мэдэжэ байхыетнай хүсэнэб. 2Тэдэниие урмашуулхын, хайра дураарнь нэгэдүүлхын тула, үнэн зүб ойлгосо үгэдэг баталаатай баялигаар элбэг байлгахын тула би тиигэжэ хүдэлнэб. Тиигэжэл тэдэ зон Бурханай[†] нюусые, Христоосые мэдэхэ[+]. 3Христоос болбол Бурханай мэргэн ухаанай болон мэдэрэлгын баялигые нээхэ түлхюур юм[+].

4Хэдышье һайн гэжэ һанагдаһан хуурмаг үгэнүүдээр таанадые хэнэйшье хорхойтуулхагүйн, һамааруулхагүйн тула эдэ бүгэдые хэлэжэ байнаб[+]. 5Би бэеэрээ таанадай хажууда байгаашьегүй һаа, һанал бодолоороо таанадтай хамта байнаб, тиин Христоосто этигэһэн һүзэгэйтнай бата хатуу байһыень, хоорондоо эбтэй эетэй байхыетнай хараад баясанаб[+].


Христоос жэнхэни ажамидарал үршөөнэ

6Христоос Иисүүсые Эзэн[†] гэжэ тооложо байһандаал адли Тэрээнтэй хамта ажамидаржа байгты[+]. 7Таанадые һургаһан ёһоор Тэрээн соо үндэһэеэ гүнзэгы табигты, Тэрэниие һуури болгон ажамидаралаа зохёогты, бүри ехээр Тэрээндэ һүзэглэжэ байгты. Тиигэхэтэйгээ сасуу Бурханда ходо баяр хүргэжэ байгты[+].

8Христоосһоо бэшэ, харин замбуулиниие захирһан хүсэнүүдһээ[*], хүнүүдэй хөөрэдэг үльгэрнүүдһээ эхи абадаг дэмы хооһон, хуурмаг үгэнүүдэй эльбэдэ абтаад, богоолшолуулхаһаа һэргылэгты[+]. 9Христоосой бэе соо Бурханай бүхы шанарнууд бүрин оршоно[+]. 10Тэрээнтэй нэгэдэхэдээ, таанадайшье ажамидарал эрхим түгэс шанартай болоо. Христоос ямаршье засаглагшадһаа, захирагшадһаа дээгүүр юм[+].

11Христоостой нэгэдэхэдээ, таанад отолуулһан байгаат, зүгөөр хүнүүдэй отолуулдаг аргаар бэшэ, харин Христоосоор отолуулһан байгаат. Энэ отолуулга таанадые нүгэлтэ[†] хэрэгүүдые хүүлэдэг заншалнуудһаатнай сүлөөлһэн удхатай[+]. 12Таанад уһаар арюудхагдахадаа, Христоостой хамта үхөөт, тиихэдээл Тэрэниие амидыруулһан Бурханай хүсэндэ этигэжэ, Христоостой хамта амидыруулагдаат[+]. 13Таанад нүгэл хэдэг, отолуулаагүй, Бурханай хүнүүд бэшэ байһан дээрэһээ урдань үхэһэн хүнүүдтэл адли байгаат. Харин Бурхан таанадые мүнөө Христоостой хамта амидыруулаа. Бурхан бидэнэй бүхы нүгэлнүүдые хүлисөө[+]. 14Нүгэлнүүднай маанадые Бурханда үритэйшүүл болгоо. Хуулиин ёһоор бидэнэй түлэхэ ёһотой үри шэриин тэмдэглэлнүүдые Тэрэ арилгаба. Манай үри шэри ба нүгэлнүүдые Тэрэ хэрээһэн[†] дээрэ саазалуулагдан түлэбэ[+]. 15Тиигэжэ Христоосой ашаар Бурхан захирагша ба засаглагша хүсэнүүдые дараа, тиигээд илалта туйлахадаа, тэдэ хүсэнүүдые баряанда абтаһан зондол адляар бүхы арадай урда ябуулаа[+].

16Иигэхэдээ эдижэ, уужа байһан юумэнһээтнай боложо гү, али ямар нэгэн һайндэрэй, Шэнэ Һарын һайндэрэй гү, али субботын үдэрэй түлөө хэншье таанадые бү зэмэлэг[+]. 17Тэдэ юумэнүүд ерээдүй алдарай – Христоосой бэеын – һүүдэрынь лэ гээшэ[+]. 18Үзэл үзэдэг хадаа бусад хүнүүдһээ дээгүүрби гэдэг хүнүүд, даруу зантай байһан хэбэр үзүүлдэг хүнүүд, Эльгээмэлнүүдтэ шүтэдэг хүнүүд шагналыетнай бү буляаг лэ. Тиимэ хүнүүд ехэ ухаатайб гэжэ дэмы һайрхана. Үнэндөө тэдэнэр тэнэгүүд юм. 19Тэдэнэр бэеын толгой болохо Христоосто найданагүй. Гэхэтэй сасуу бэе толгойн, Христоосой хиналта доро ургажа, Тэрэнэй бүридэл болон барисаагаар холбогдуулан эблэрэн, Бурханайл дураар ургадаг юм[+].

20-21Таанад Христоостой үхөөд, энэ замбуулиниие захирһан хүсэнүүдһээ сүлөөлэгдэбэт. Тиихэдээ яагаад таанад энэ дэлхэйн харьяалда байһандал адли ажамидарна гээшэбта? Яагаад таанад: «Гар бү хүрэ», «Амтыень бү үзэ», «Барижа бү үзэ» гэхэ мэтын тогтоолнуудые сахина гээшэбта[+][+]? 22Тэрэ мэтын юумэнүүд хэрэглэгдэһэнэйнгээ һүүлээр хэрэггүй болодог. Эдэ тогтоолнууд хүнүүдэйл зохёоһон дүримүүд ба һургаалнууд[†] гээшэ[+]. 23Тиимэ тогтоолнуудые баримталхада сэсэн юумэ хэһэнтэйл адляар бодогдодог. Гэхэтэй сасуу Бурханда бүри ехээр дуратай, даруу зантай, бэеэ баридаг болоһон шэнги байдаг. Үнэндээ тэдэ тогтоолнууд хүнэй хүсэлэнгүүдые мэдэлдээ абаха аргагүй.

#### 3


Христоостой нэгэдэн шэнээр ажамидаралга

1Таанад Христоостой амидыруулагдаһан хадаа Бурханай[†] баруун талада хаан шэрээдэ һууһан Христоосой оршодог тэнгэридэхи юумэнүүдтэ зүдхэгты[+]. 2Эндэ, газар дэлхэйдэ байһан юумэнүүдтэ бэшэ, харин тэндэ, тэнгэридэ байһан юумэнүүдтэ һаналаа табижа байгты. 3Таанад Христоостой үхэһэн байгаат, тиимэһээ аминтнай Бурханай урда Христоостой хамта хоргодуулагдаад байна[+]. 4Танай бодото амидарал болбол Христоос гээшэ, тиин Тэрэнэй ерэхэдэ, таанадшье Тэрээнтэй хамта алдартань хүртэлсэн ерэхэт[+].

5Таанад досоотнай хүдэлдэг дэлхэйн хүсэлэнгүүдые: эрэдээ гү, али эхэнэртээ урбалта, забхайралга, шунал, нүгэлтэ[†] хүсэлэнгүүд, онгонуудта[†] шүтэхэтэй сасуулагдама хомхойрол гэхэ мэтын юумэнүүдые һүнөөхэ ёһотойт[+]. 6Тиимэ юумэнүүдые үйлэдэдэг, мэдэлдэнь ородоггүй хүнүүдые Бурхан хэһээхэ[+]. 7Таанад өөһэдөөшье тэдэ зоной дунда амидаржа байхадаа тиимэ хүсэлэнгүүдэй мэдэлдэ байгаат[+].

8Харин мүнөө таанад уурлахаяа, галзуугаар сухалдахаяа, хорлохоёо, Бурханиие муушалхаяа, муухай үгэнүүдые хэлэхэеэ, эдэ мэтын муухай юумэнүүдые үйлэдэхэеэ болигты[+]. 9Бэе бэедээ худал юумэ хэлэхэеэ болигты, таанад урданайгаа ажамидаралые заншалнуудтайнь хамта орхёо гээшэт[+]. 10Таанад шэнэ хүнүүд болобот. Таанадта Өөрыгөө бүрин мэдүүлхын тула Бурхан, Бүтээгшэ тиимэ хүнүүдые бүрил Өөртөө адли болгон шэнэдхэдэг[+]. 11Эсэстээ грегүүдэй болон иудейнүүдэй[†] хоорондо, отолуулһан болон отолуулаагүй хүнүүдэй хоорондо, хариин болон зэрлиг зоной хоорондо, барлагуудай болон сүлөөтэй хүнүүдэй хоорондо ямаршье илгаа үгы юм, гансал Христоос бии, тиин бүхы юумэн Христоос, бүхы юумэн соо Христоос байха[+].

12Таанад гэгээн[†] хүнүүд гээшэт. Бурхан таанадта дуратай, таанадые Өөртөө шэлэжэ абаа. Тиимэһээ таанад бэе бэеэ хайрлажа, бэе бэедээ һайнаар хандажа байгты, номгон, даруу зантай, тэсэбэритэй байгты[+]. 13Таанад бэе бэеэ ойлгожо байгты, тиимэһээ хэн нэгэнэйтнай нүгөөдэдөө гомдолтой байбалнь, гомдохооһон хүнөө хүлисэжэ байгты. Эзэнэй[†] таанадые хүлисэһэндэл адли таанад бэе бэеэ хүлисэжэ байха ёһотойт[+]. 14Энээнһээ гадна үшөө бэе бэедээ дуратай байгты. Хайра дуран бүхы һүзэглэгшэдые холбодог, тиигэжэ тэдэнэр бодотоор нэгэдэдэг юм[+]. 15Христоосой хайрлажа байһан энхэ тайбан таанадай зүрхэ сэдьхэлые хүтэлжэ байг лэ. Бурхан энхэ тайбанай тулада таанадые дуудажа, нэгэ бэе болгон нэгэдхээ. Үргэлжэ баяр хүргэжэ байгты[+]. 16Христоосой һургаал[†] ажамидаралайтнай гол хүтэлэгшэнь болог лэ. Бэе бэеэ ухаатайгаар, бодомжотойгоор һургажа, заабарилжа байгты. Бурханда баяр хүргэн, псаломууд, магтаалнууд, арюун нангин дуунуудые дуулажа байгты[+]. 17Ямаршье юумые Эзэн Иисүүсэй нэрэ алдарай түлөө хэжэ, али хэлэжэ байгты, Тэрэнээр дамжуулан Эсэгэ Бурхандаа баяр хүргэгты[+].


Шэнэ ажамидаралдаа сахиха зарим дүримүүд

18[•]Эхэнэрнүүд, үбгэдэйнгөө эрхэ мэдэлдэ байгты. Эзэндэ һүзэглэдэг зон тиигэжэл өөһэдыгөө абажа ябаха ёһотой[+].

19Эрэшүүл, һамгадтаа дуратай байгты. Тэдээндээ шэрүүнээр бү хандагты[+].

20Үхибүүд, эхэ эсэгынгээ үгэ ходо дуулажа ябагты. Эзэн тиимэ ябадалые һайшаадаг[+].

21Эсэгэнэр, үхибүүдэйнгээ сухалыень бү хүргэгты, тиигэбэлтнай тэдэтнай урмаа хухарха.

22Барлагууд, эзэдэйнгээ үгэ ходо дуулагты. Билдагуушадтал адли эзэдэйнгээ гансал хаража байхадань бэшэ, харин тэдээндэ һайшаагдаха юумэ гэнэн зүрхэнһөөн, Бурханда һүгэдэн, ходо хэжэ байгты[+]. 23Ямаршье юумэ хэхэдээ, эзэдынгээ магтаалда хүртэхын тула бэшэ, харин Эзэнэй һайшаалда хүртэхын тула үнэн зүрхэнһөө зүдхэжэ байгаарайт. 24Эзэнэй Өөрынгөө хүнүүдтэ бэлдээд байһан юумые Тэрээнһээ залгамжалан абахат гэжэ мэдэжэ байгты. Таанад бодото Эзэн Христоосто алба хэнэ гээшэт[+]. 25Гэмтэ юумэ хэһэн хүн бүхэн өөрынгөө буруугай зэргээр лэ абаха. Бурхан хүн бүхэниие нэрэ түрөөрнь бэшэ, харин үйлэ хэрэгүүдээрнь лэ шиидхэдэг юм[+].

#### 4

1Эзэд, өөһэдынгөө барлагуудта үнэн сэхээр хандагты. Таанад өөһэдөө тэнгэридэ Эзэнтэй[†] байһанаа мэдэнэт.


Һүүлшын заабари

2Үргэлжэ Бурханда[†] баяр хүргэн зальбарагты, зальбархадаа, һэргэлэн байгты[+]. 3Христоос тухай нюусые тайлбарилхадамнай, Бурханай үгые дэлгэрүүлхэдэмнай, Бурханай бидэндэ һайн боломжо үгэжэ байхынь тулада, таанад бидэнэйшье түлөө баһа зальбаржа байгты. Христоос тухай номноһонойнгоо түлөө би мүнөө түрмэдэ һуунаб[+]. 4Тэрэ нюусые номноходоо, шадаха зэргээрээ ойлгосотойгоор хэлэжэ байхымни тула зальбаржа байгты.

5Сагаа гээнгүй, һүзэглэдэггүй зондо туһа хүргэжэ байгаарайт, тэдэндэ ехэл ухаамсараар хандаарайт[+]. 6Хэлэхэдээ, таанад зохисохо болон һонирхохо юумэ ходо хэлэжэ байха, тиин хүн бүхэндэ яажа зүб харюу үгэхые мэдэжэ байха ёһотойт[+].


Һүүлшын амаршалга

7[•]Бидэнээр хамта Эзэндэ алба хэдэг үнэн сэхэ, инаг хайрата манай дүү Тихик нам тухай таанадта дуулгаха[+]. 8Бидэнэй яажа ажамидаржа байһан тухай таанад дуулаад, урмашахынтнай тула би тэрэниие таанадта ябуулаа һэм[+]. 9Тихиктэй хамта таанадай нэгэн болоһон, манай найдалтай болон инаг хайрата дүү Онисим ябалсаа. Тэдэнэр эндэ боложо байһан бүхы юумые таанадта хөөрэжэ үгэхэ[+].

10Намтай хамта түрмэдэ һууһан Аристарх, Барнаабай аша хүбүүн Марк таанадта мэндые хүргэнэ. Маркын таанадта ошоболнь, тэрэниие угтажа абаха захиралта таанадта үгтэһэн байна[+]. 11Иуст гэжэ нэрлэгдэдэг Иисүүс таанадта баһа мэндые хүргэнэ. Эдэ гурбан Бурханай эрхэ засагай мандахын тула намтай хамта хүдэлжэ байһан еврей һүзэглэгшэд юм, тиин тэдэ намда ехэл аша туһатай байгаа[+]. 12Иисүүс Христоосой[†] зараса, таанадай үшөө нэгэн болохо Эпапраас таанадта баһа амар мэндые хүргэнэ. Тэрэ таанадай эрхим түгэс боложо, Бурханай эрхэ хүсэлые бүрин мэдэжэ байхын тула таанадай түлөө үргэлжэ Бурханда зальбардаг юм[+]. 13Таанадай болон Лаодики, Һээраапол хотодо байһан хүнүүдэй түлөө тэрэнэй ехэл эршэтэйгээр ажаллажа байдагыень би өөрөө баталжа шадахаб. 14Манай эрхим хүндэтэ Лука эмшэ ба Дэмаас хоёр таанадта мэндые хүргэнэ[+].

15Лаодики хотын һүзэглэгшэдтэ, Ниимпада, тэрэнэй гэртэ суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ[†] бидэнһээ мэндые дамжуулаарайт[+]. 16Таанад энэ хандалгые уншаад, һүүлдэнь Лаодикиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ баһа уншуулаарайт. Тиихэтэй сасуу Лаодикиин һүзэглэгшэдтэ минии эльгээһэн хандалгые таанад уншаарайт[+]. 17«Эзэнэй даалгаһан ажалые бүтээгээрэй», – гэжэ Архипда хэлээрэйт[+].

18Павел таанадые амаршална гэжэ би өөрын гараар бэшэнэб. Гэнжэнүүдээр хүлеэтэй байһан тухаймни һанажа байгаарайгты.

Бурханай үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байхань болтогой.[†][+]

### Фессалоникиинхидтэ 1-дэхи

#### Фессалоникиинхидтэ 1-дэхи

Фессалоникиинхидтэ 1-дэхи


Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга


Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

Павелэй Һайн Мэдээсэл номножо байһан Македони можын ниислэл хотынь Фессалоники байгаа. Энэ хото (Салоники) мүнөөшье Грециин хойто зүгтэ оршоно. Өөртэнь зэбүүрхэгшэ уладһаа боложо Павел Фессалоники хотоһоо гаража ошоһонойнгоо һүүлдэ тэрэ хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэмые анхархаяа болёогүй. Тэрэ Фессалоникиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй ямар нүхэсэлдэ байһыень хаража мэдэжэ ерэхээр өөрын туһалагша Коринф хотын Тимофейе тиишэнь эльгээнэ. Тимофей һайн мэдээсэлнүүдтэй бусажа ерээ: христиан һүзэглэгшэдые хотодо мүрдэжэ байбашье, тэдэ Христоосто этигэһэн һүзэгөө бата баримтална.

Тиибэшье Павел тэдэнэй һүзэгые бэхижүүлхэ, нүгэл шэбэлтэй амидаралаа дабажа гарахадань нүлөө үзүүлхэ, өөр тухайнь түрэһэн һэжэгые арилгаха хэрэгтэй гэжэ тоолобо. Ойро дүтын түрэлхидөө алдаад гуниглажа байһан зониие урмашуулхын тула Павел Христоосой хоёрдохиёо заларан ерэхэ тухай, мүн үхэһэн зоной амидырха тухай дэлгэрэнгыгээр хэлэнэ.

#### 1


Амаршалга

1Фессалоники хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм,[†] таанадые Павел, Силуан, Тимофей гурбан амаршална. Эсэгэ Бурхан[†] ба Эзэн[†] Иисүүс Христоос[†] таанадта үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие үршөөг лэ![+]


Фессалоники хотынхидой һүзэг ба ажамидарал

2Та бүхэнэй түлөө бидэ Бурханда ходо баясхалан хүргэжэ, та бүхэниие үргэлжэ зальбаралдаа[†] дурданабди[+]. 3Эсэгэ Бурханай урда тээ этигэл[†] һүзэгөө хэрэг дээрээ бэелүүлдэг байһыетнай, хайра дуран ажалыетнай бэхижүүлдэг байһыень, Эзэн Иисүүс Христоосто бэхи батаар найдажа байдагыетнай бидэ үргэлжэ һанадагбди. 4Аха дүүнэрни, Бурхан таанадта дуратай, таанадые шэлэжэ абаа гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 5Һайн Мэдээсэлые[†] таанадта асархадаа, бидэ ганса үгэнүүдые хэрэглээ бэшэ, үшөө Арюун Һүлдын хүсэ хэрэглээбди. Һайн Мэдээсэлэй үнэн зүб байһыень харуулаабди. Таанадай дунда байхадаа, танай аша туһада яажа амидаржа байһыемнай таанад мэдэнэт[+].

6Таанад маанадта болон Эзэндэ һажаан ажамидаржа эхилээ һэнта. Ехэ зобожо байһаншье һаа, Бурханай үгые таанад баяртайгаар угтажа абаа һэнта. Энэ баярые таанадта Арюун Һүлдэ[†] олгоно[+]. 7Тиигэжэ таанад Македонидо ба Ахайяда амидарһан бүхы һүзэглэгшэдтэ жэшээ харуулбат. 8Таанад Македонидо ба Ахайяда ганса Бурханай үгэ тараагаа бэшэт, үшөө таанадай Бурханда һүзэглэдэг тухай мэдээсэл хаа хаанагүй тараа. Тиимэһээ дахин дурдаһанай хэрэггүй. 9-10Маанадай таанадта ошоходо, таанадай яажа бидэниие угтажа абаһан тухай, онгонуудаа[†] орхижо, Бурханда хандаһан тухайтнай булта хөөрэлдэнэ. Үнэн зүб ба амиды Бурханда алба хэхэ һанаатайгаар, маанад дээрэ ерээдүйдэ бууха ёһотой Бурханай уур сухалһаа аршалжа байһан, үхөөд амидырһан Христоосой тэнгэриһээ буужа ерэхые хүлеэхэ һанаатайгаар таанад Бурханда хандаат[+][+].

#### 2


Павел Фессалоники хотодо ажаллана

1Аха дүүнэрни, бидэнэй таанадта ерэһэн хэрэг дэмы үнгэрөөгүй гэжэ таанад өөһэдөө мэдэнэт. 2Филипп хотодо байхадамнай ямар муугаар бидэндэ хандажа, бидэниие баһажа доромжолһыень таанад мэдэнэт. Манда эсэргүүсэһэн зоной олон байһаншье һаань, Һайн Мэдээсэлые[†] номнохо зориг бидэндэ Бурхан[†] үгөө юм[+]. 3Манай таанадта номножо байгаа һургаалда[†] алдуушье үгы, булхайтай ушар шалтагааншьегүй, бидэ хэнииешье мэхэлхэ гэжэ оролдоногүйбди[+]. 4Бурхан бидэниие туршаад, Һайн Мэдээсэл номнохыемнай даалгаа. Тиимэһээ номноходоо, бидэ хүнүүдтэ һайшаагдаха гэжэ оролдодоггүйбди, харин бидэнэй һанал бодолые туршажа байдаг Бурханда һайшаагдаха гэжэ оролдодогбди[+]. 5Бидэ энхэргэн үгэнүүдые хэлэхэеэ таанадта ерээгүйбди, хомхолзоһон сэдьхэлээ нюужа уран үгэнүүдые хэлэжэ байгаагүйбди гэжэ таанад яһала һайн мэдэнэт. Бурхан манай гэршэ юм![+] 6Бидэ хэнэйшье, таанадайшье, бэшэшье зоной магтаалда хүртэхые оролдоногүйбди[+]. 7Бидэ Христоосой элшэд юм хадаа таанадһаа мүнгэнэй туһаламжа абаха аргатай байгаабди. Зүгөөр бидэ үхибүүдтээ һаналаа табижа байдаг эхэнэр шэнги таанадтай ехэл зөөлэн байгаабди. 8Таанадта дуратай дээрэһээ бидэ Бурханай Һайн Мэдээсэлээр хубаалсахаһаа гадна ами наһаараа хубаалсахада бэлэн байгаабди. Бидэ таанадта ехэл дуратайбди[+]. 9Аха дүүнэрни, яажа ажаллажа, эсэжэ сусажа байһан тухаймнай таанад һанана байхат. Таанадта ямаршье бэрхэшээл ушаруулхагүй гэжэ бидэ таанадта Бурханай Һайн Мэдээсэлые үдэр һүнигүй номнодог һэмди[+].

10Та һүзэглэгшэдтэ бидэ арюун һайханаар, үнэн сэхээр хандадаг һэмди. Бидэниие зэмэлхээр юумэн үгы. Таанад өөһэдөөшье, Бурханшье тэрэниие гэршэлхэ. 11Эхэ эсэгэ хоёрой үхибүүдтээ хандадагтал адляар бидэ та бүхэндэ хандажа байгаабди[+]. 12Хаан түрөөрөө ба алдар солоороо хубаалсаха гэжэ таанадые дуудаһан Бурханда һайшаагдаха амидаралаар амидархыетнай бидэ гуйжа, идхажа, аргадажа байгаабди[+].

13Бурханда үргэлжэ баясхалан хүргэжэ байха ондоошье шалтагаан бидэндэ бии. Таанадта Бурханай үгэ асархадамнай, таанад Тэрэниие хүнүүдэй үгэдэл бэшэ, харин Бурханай үгэдэл шагнажа, угтажа абаа һэнта.

Тэрэ үнэхөөрөө Бурханай үгэ байгаа, та һүзэглэгшэдэй дунда ажаллажа байгаа[+]. 14-15Аха дүүнэрни, Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэн Иудейн һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэй[†] ямар юумэн ушараа һэм, тон тиимэ юумэн таанадтайшье ушараа. Урдань лүндэншэдые алажа байһандаал адли мүнөө тэдэ Эзэн[†] Иисүүс Христоосые алаа, бидэниие хашажа мүрдэжэ байһан Иудейн зонһоо боложо, тэдэ зоной зобоһондол адли таанад баһа өөһэдынгөө хотынхидто мүрдүүлэн зобоот. Тэдэ Иудейн зон Бурханда ехэл жэрхэдэһэтэй байна. Хүн бүхэндэ үһөөрхэнэ[+][+]. 16Бусад арадуудай абарагдахын тулада Бурханай үгэ номноходомнай тэдэ баһал һаалта хэнэ. Тиигэжэ Иудейн зон хэһэн нүгэлнүүдэй[†] хүсэлдүүлбэ. Одоол мүнөө Бурхан тэдэниие хэһээхэнь даа[+].


Павел дахин Фессалоники ошохо хүсэлтэй

17Аха дүүнэрни, таанадтай саг зуура хахасаад байхадаа таанадаа ехэл үгылөөбди, таанадтай дахин уулзахаяа ехэл һэдээбди. Зүгөөр һанал бодолоороо ходо таанадтайгаа байгаабди[+]. 18Таанадта ошохоёо эрмэлзээбди. Би өөрөө таанадта ошохоёо хэдэ дахин зүдхөөб, зүгөөр сатана бидэндэ һаалта хэжэ байгаа[+]. 19Һүүлэй һүүлдэ таанад лэ манай найдабари, манай баяр, манай Эзэн Иисүүсэй ерэхэдэ илаһандаа бахархаха шалтагаамнай болонот[+]. 20Таанад үнэхөөрөө манай бахархал, манай баяр болонот.

#### 3

1-3Һүүлэй һүүлдэ бидэ тэсэхэ аргагүй болообди. Тиимэһээ Христоос тухай Һайн Мэдээсэл[†] номнон бидэнтэй Бурханда[†] алба хэжэ байһан Тимофей дүүгээ таанадта эльгээгээд, өөһэдөө Афины хотодо үлэхэ гэжэ шиидээ һэмди. Хэнэйтнайшье хашалга мүрдэлгэнүүдһээ айн сухарихагүйн тула таанадые бата бэхи болгохо, һүзэгыетнай урмашуулха зорилготойгоор бидэ Тимофейе ябуулаа һэмди. Тиимэ хашалга мүрдэлгэнүүдые Бурханай бидэндэ заяаһые таанад өөһэдөөшье мэдэнэт[+][+][+]. 4Түрүүн таанадтай хамта байхадаа хашуулан мүрдүүлхэбди гэжэ бидэ уридшалан хэлээ һэмди. Тон тиимэл юумэн ушараа. 5Саашадаа тэсэхэ аргагүй байһандаа, һүзэг тухайтнай мэдэжэ ерэхээрнь Тимофейе эльгээгээбди. Шолмос[†] таанадые хорхойтуулаашье һаань, бүхы манай ажал дэмы үнгэрөөгүйл байха гэһэн этигэлтэйбди.[†][+]

6Мүнөө Тимофей бусажа ерээ, танай һүзэг ба дуран тухай һайн мэдээсэл асараа. Таанад бидэниие ходо һайнаар дурданат, таанадые харахаяа ехээр хүсэдэгтэмнайл адляар таанадшье бидэниие харахаяа ехэл хүсэнэт гэжэ тэрэ дуулгаа[+]. 7Аха дүүнэрни, зоболонтой, дутагдалтай ажамидаржа байхадамнай таанад бидэниие һүзэгөөрөө урмашуулбат. 8Эзэнтэй[†] нэгэдэһэн амидаралаа бата бэхеэр сахижа байхадатнай бидэ мүнөө жэнхэни амидарбабди. 9Таанадай бидэндэ асарһан бүхы баярай түлөө бидэ яажа Бурханда гүйсэд баясхалан хүргэхэбибди? 10Таанадтай уулзаха, этигэл һүзэгтэтнай дутажа байһан юумые үгэхэ хүсэлтэйгөөр бидэ үдэр һүнигүй Бурханиие үнэн зүрхэнһөө гуйнабди[+].

11Таанадта ошохо харгыемнай Эсэгэ Бурхан Өөрөө, манай Эзэн Иисүүс бэлдэжэ үгэг лэ[+]. 12Таанадта аргагүй ехэ дуратай байдагтамнайл адляар бэе бэедээ болон бусад зондо дуратай байхыетнай Эзэн таанадта үршөөг лэ[+]. 13Тиигэбэл Эзэн Иисүүсэй Өөрынгөө хүнүүдтэй ерэхэдэнь, Эсэгэ Бурханай урда нүгэлгүй,[†] арюун сэбэр байхынтнай тула Эзэн таанадые бэхижүүлхэ[+].

#### 4


Бурханда һайшаагдаха ажамидарал

1Аха дүүнэрни, Бурханда[†] һайшаагдадаг ажамидарал ямар байдаг бэ гэжэ таанад бидэнһээ һураа бэлэйт. Мүнөөшье таанад тиимэ ажамидаралтай байнат. Тиин саашадаашье тиигэжэл ажамидарагты гэжэ бидэ мүнөө Эзэн[†] Иисүүсэй нэрээр таанадые гуйха, аргадаха байнабди[+]. 2Эзэн Иисүүсэй эрхэ мэдэлээр бидэнэй таанадта үгэһэн захяа заабаринуудые өөһэдөө мэдэжэ байнат. 3Бурхан таанадые забхай бэшэ, харин гэгээн[†] хүнүүд байхыетнай хүсэнэ[+]. 4Хүн бүхэнтнай бэеэ арюун нангин ба сэбэрээр абажа ябаха ёһотой. 5Бурханиие мэдэхэгүй бусад арадуудта адли зальхай забхай хүсэлэнгүүдтэ бү абтагты[+]. 6Тиимэһээ таанадай хэншье Христоосто һүзэглэгшэ ондоо хүндэ муу юумэ хэхэ, мэхэлэн барашхаа ёһогүй. Тиимэ юумэ хэһэн зониие Эзэн хэһээхэ гэжэ бидэ уридшье хэлээ һэмди, мүнөөшье хатуугаар һэргылнэбди. 7Бурхан бидэниие забхайралдахыемнай бэшэ, харин арюун гэгээнээр амидархыемнай уряалаа юм[+]. 8Тиимэһээ энэ һургаал[†] буруушааһан хүн болбол хүниие буруушаана бэшэ, харин таанадта Арюун Һүлдэеэ[†] үршөөжэ байгаа Бурханиие буруушаана.

9Бэе бэедээ дуратай байгты гэжэ бэшэхэ хэрэггүй байха. Бэе бэедээ дуратай байхые Бурхан таанадта заажа үгөө[+]. 10Таанад Македонидо ажаһуугаа бүхы һүзэглэгшэдтэ дуратайт. Аха дүүнэрнай, бүришье ехээр бэе бэедээ дуратай байгты гэжэ таанадые гуйнабди. 11Бидэнэй түрүүн хэлэһэн ёһоор таанад даруухан ажамидарха, өөрынгөө ажал хэхэ, өөһэдөө бэеэ тэжээхэ зорилго табигты[+]. 12Тиигэжэл таанад һүзэггүй хүнүүдэй дунда хүндэтэй байхат, юугээршье дуталдахагүйт[+].


Һүзэглэгшэдэй этигэл найдабари

13Аха дүүнэрни, этигэл[†] найдабаригүй байһан хүнүүдтэй адли гашуудахагүйнтнай тула наһа бараһан хүнүүд тухай үнэнииень мэдэжэ байхыетнай бидэ хүсэнэбди[+]. 14Иисүүс үхөөд амидыраа гэжэ бидэ этигэнэбди. Тиимэһээ Тэрээндэ һүзэгтэй наһа бараһан хүнүүдые Бурхан Иисүүстэй хамта хүтэлжэ ерэхэ гэжэ бидэ этигэнэбди[+].

15Мүнөө бидэ таанадта Эзэнэй һургаал номнонобди: Эзэнэй ерэхэдэ, амиды байгаа бидэ үхэһэн хүнүүдһээ түрүүн Тэрээнтэй уулзахагүйбди[+]. 16Айладхаһан абяанай гарахада, Бурханай ахалагша Эльгээмэлэй дуу дуулдахада, Бурханай бүреэгэй дуугархада, Эзэн Өөрөө тэнгэриһээ доошоо бууха. Эдэ бүхэнэй болохын урда тээ Христоосто һүзэгтэйгөөр наһа бараһан зон амидырха[+]. 17Тиигээд амиды байһан бидэнэр тэдэ үхэһэн хүнүүдтэй хамта Эзэниие угтахаяа агаарта үүлэн дээрэ дэгдэхэбди. Тиигээд Эзэнтэй ходол хамта байхабди[+]. 18Иигэжэл, эдэ үгэнүүдээр бэе бэеэ урмашуулжа байгты.

#### 5

1Аха дүүнэрни, эдэ бүхэнэй ушарха саг, болзор тухай таанадта бэшэһэнэй хэрэггүй[+]. 2Эзэн[†] ерэхэдээ, һүниндөө гэтэжэ ороһон хулгайшандал хүлеэгөөгүй байхада ерэхэ гэжэ таанад өөһэдөө яһала һайн мэдэнэт[+]. 3Хүнүүдэй «Амгалан тайбан, аюулгүй һуунабди» гэжэ байхада, тэдэниие гэнтэ һүйдхэхэ. Тэрэ һүйдхэл болбол түрэхөө байһан эхэнэрэй үбдэдэг мэтэ гэнтэ эхилхэ, тиимэһээ хүнүүд тэрээнһээ зайлажа шадахагүй[+]. 4Харин таанад, аха дүүнэрни, харанхы бүрэнхы соо һуунагүйт. Тиимэһээ тэрэ Үдэр болбол хулгайшан мэтэ хүлеэгөөгүй байхадатнай ерэхэ ёһогүй[+]. 5Таанад булта гэрэл туяа бэдэрһэн, үдэрэй харьяалай хүнүүд гээшэт. Бидэ болбол һүниин, харанхы бүрэнхыгэй хүнүүд бэшэбди[+]. 6Тиимэһээ бидэ бэшэ зондо адли унтаха ёһогүйбди. Бидэ һэргэлэн, эрүүл байха ёһотойбди[+]. 7Юундэб гэхэдэ, һүниндөөл хүнүүд унтадаг, һүниндөөл хүнүүд һогтотороо уудаг. 8Гэхэдээ бидэ үдэрэй харьяалай хүнүүд хадаа эрүүл байха ёһотойбди. Бидэ һүзэг ба дуран хоёроо хуяг мэтэ үмдэжэ, абарагдаха найдалгаа дуулга мэтэ углаад байха ёһотойбди[+]. 9Бурхан[†] хэһээхын тула бэшэ, харин Эзэн Иисүүс Христоосой[†] туһаар абархын тула бидэниие шэлэжэ абаа юм[+]. 10Иисүүс бидэнэй орондо үхөө, тиимэһээ Тэрэнэй ерэхэдэ, бидэ амиды гүбди, наһа бараа гүбди, Тэрээнтэй хамта амидарха ёһотойбди[+]. 11Тиимэһээ таанад бэе бэеэ урмашуулдаг, бэе бэедээ туһалдаг заншалаа үргэлжэлүүлжэл байгты.


Һүүлшын захяа заабари ба амаршалга

12Аха дүүнэрни, таанадай дунда ажаллажа, Бурханда һайшаагдаха ажамидаралда таанадые хүтэлжэ, һургажа байһан хүнүүдые хүндэлжэ байгты гэжэ бидэ гуйнабди[+]. 13Хэжэ байһан ажалайнь түлөө тэдэнээ хүндэлжэ, тэдээндээ дуратай байгты. Өөһэд хоорондоо эбтэй эетэй байгты[+].

14Аха дүүнэрни, залхуу хүнүүдтэ ухаан заагты, зориггүй хүнүүдые урмашуулжа байгты, һулахан хүнүүдтэ дэмжэлгэ үзүүлэгты, хүн бүхэндэ ехэ тэсэбэритэй хандажа байгты гэжэ бидэ баһа гуйнабди[+]. 15Таанадта муу юумэ хэхэдэнь, харюудань муу юумэ бү хэгты, харин бэе бэедээ, хүн бүхэндэ ходо һайн юумэ хэхые оролдогты[+].

16Ходо баяртай байгты[+]. 17Ходо зальбаржа ябагты[+]. 18Ямаршье нүхэсэлдэ бүхы юумэнэй түлөө бүгэдэндэ баясхалан хүргэжэ байгты. Иисүүс Христоосой харуулһан ёһоор тиимэ юумэ хэжэ байхыетнай Бурхан таанадһаа хүсэнэ[+].

19Арюун Һүлдынгөө гэрэлыень бү унтараагты[+]. 20Уридшалан хэлэгдэһэн юумэнүүдые бү доромжологты. 21Бүхы юумые шалгажа үзөөд, һайнииень баримталжа ябагты[+]. 22Элдэб гэмтэ ябадалнуудые хэнгүй байхые хэшээгты.

23Бидэндэ амгалан тайбаниие үршөөжэ байһан Бурхан таанадые бүримүһэн арюун гэгээн[†] болгог, Эзэн Иисүүс Христоосой ерэтэр танай һанал бодол, һүнэһэ һүлдэ, махабад бэе бүрин бүтэнөөрөө ямаршье зэмдэг дутагдалгүй хадагалагдажа байг[+]. 24Таанадые дуудаһан Бурхан найдабаритай ушарһаа тэрэ бүхэниие бэелүүлхэ[+].

25Аха дүүнэрни, бидэнэй түлөө баһа зальбаржа байгты[+].

26Бүхы һүзэглэгшэдые арюунаар таалан амаршалагты[+]. 27Бүхы һүзэглэгшэдтэ энэ бэшэгые уншажа үгэгты гэжэ би Эзэнэй нэрээр гуйнаб[+].

28Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байхань болтогой.[†]

### Фессалоникиинхидтэ 2-дохи

#### Фессалоникиинхидтэ 2-дохи

Фессалоникиинхидтэ 2-дохи


Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

[1]

[2]

[3]


#### Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга


Павелай Фессалоникиинхидтэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

Павел энэ хандалгые Фессалоникиин һүзэглэгшэдтэ бэшэһэн түрүүшын хандалгынгаа хойноһоо удангүй бэшээ ёһотой.

Фессалоникиин христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй зарим гэшүүд Христоосой хоёрдохиёо заларан ерэхэ тухай Павелэй һургаалые буруугаар ойлгобо. Тэдэнэй һанаа һамааруулһан Павелэй нэрэһээ гэгдэһэн ондоошье хуурмаг бэшэг тэдэ абаһан байжа магадгүй. Ямаршье нүхэсэлдэ тэдэ галаб эрьехэнь гэжэ һанаагаа бүри ехээр зободог болобо, тэдэ Христоос удангүй бусажа ерэхэнь гэжэ бодоо. Энэ хоёрдохи Хандалга соонь Христоосой хоёрдохиёо заларан ерэхын урда тээ зарим тусгай дүлгэ тэмдэгүүд үзэгдэхэ гэжэ дуулгагдана. Тиимэһээ христиан һүзэглэгшэд тэсэбэритэй байха ёһотой, һаядаа Христоосой заларан ерэхэ ябадал бүхы юрын үйлэ хэрэгүүдые ямаршье удхагүй болгоно гэжэ тоолохо ёһогүй.

#### 1


Амаршалга

1Эсэгэ Бурхан[†] болон Эзэн[†] Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэһэн Фессалоники хотын һүзэглэгшэдэй бүлгэм,[†] таанадые Павел, Силуан, Тимофей гурбан амаршална[+]. 2Эсэгэ Бурхан болон Эзэн Иисүүс Христоос таанадта үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие үршөөг лэ!


Христоосой ерэхэдэ болохо зарга шүүбэри

3Аха дүүнэрни, таанадай түлөө бидэ үргэлжэ Бурханда баясхалан хүргэжэ байха ёһотойбди. Юундэб гэхэдэ, таанад бүри эршэтэйгээр Бурханда һүзэглэжэ байнат, бүри ехээр бэе бэеэ хайрланат[+]. 4Тиимэһээ бидэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдэй урда таанадаар омогорхонобди. Бүхы хашалан мүрдэлгэнүүдтэ, зоболонгуудта һүзэг этигэлээ[†] алдангүй таанадай тэсэбэритэй байһандатнай омогорхонобди[+].

5Эдэ бүхэн Бурханай зарга шүүбэриин үнэн зүб байһыень батална. Саашадаа таанад Бурханай хаан орондо орохо эрхэтэй болохот, юундэб гэхэдэ, тэрэнэй түлөө зобожо байнат[+]. 6Бурханай урда үнэн зүб юумэ бүтэхэнь болтогой:[†] таанадые зобоожо байһан хүнүүд зобохо,[+] 7-8харин зобожо байһан таанад, мүн бидэ, баясахабди. Эзэн Иисүүсэй һүр хүсэтэй Эльгээмэлнүүдтэйгээ тэнгэридэ аһажа байһан гал соо харагдахадань, Бурхан эдэ бүхэниие бэелүүлхэ. Бурханиие буруушааһан хүнүүдые, Һайн Мэдээсэлыень[†] баримталдаггүй хүнүүдые Эзэн Иисүүс хэһээхэ[+][+]. 9Эзэнэй ерэхэ тэрэ үдэр тэдэ зон Эзэнһээ, Тэрэнэй алдарта һүр хүсэнһөө амяарлагдаад, хэтын хэтэдэ хэһээгдэн зобохо[+]. 10Эзэнэй тэрэ үдэр ерэхэдэнь, гэгээн[†] арадынь, бүхы һүзэглэгшэдынь Тэрэниие хүндэлхэ, Тэрээндэ алдар соло дуудаха. Бидэнэй номноһон һургаалда[†] этигэһэн ушарһаа таанадшье баһа тэрэ зоной дунда байлсахат[+]. 11Тиимэһээл бидэ таанадай түлөө ходо зальбаржа байдагбди. Зохистой ажамидархынтнай тула Бурхан таанадые дуудаа. Тиин тэрэ ажамидаралые Бурхан таанадта үршөөг лэ. Дэмбэрэлтэй юумэ бүтээхэ гэһэн хүсэлэнгүүдыетнай Бурхан Өөрынгөө хүсөөр бэелүүлэг лэ, этигэлтэйгээр хэжэ байһан хэрэгүүдыетнай эсэстэнь хүргэг лэ[+]. 12Манай Бурхан болон Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайраар Эзэн Иисүүс Христоосой нэрэнь таанадай ажамидарһан аргаар алдар суутай болохо, таанад баһа Эзэнтэй хамта алдар суутай байхат.

#### 2


Бурханай дайсан

1Эзэн[†] Иисүүс Христоосой[†] ерэхэ болон бидэнэй Тэрээнтэй хамта байха суглаан тухай хэлэбэл, аха дүүнэрни,[+] 2Эзэнэй үдэр ерээ гэхэдэ, таанад бэлээр ухаан бодолоороо мэгдэжэ, һанаагаа бү зобооройт гэжэ гуйнаб. Тэрэ үдэр ерээ гэжэ бидэниие уридшалан хэлээ, али номноо, али үгы һаа, бэшэг соогоо бэшээ гэжэ таанад бодожо магадгүйт. 3Таанадые хэншье, ямаршье аргаар бү мэхэлэг. Бурханда[†] эсэргүүсэһэн һүүлшын үймөөнэй болотор, һүйдхэл асардаг харата хүнэй элиртэр тэрэ Үдэр ерэхэгүй[+]. 4Бурханда, нангин[†] гэжэ нэрлэгдэдэг бүхы юумэндэ тэрэ хүн эсэргүүсэхэ, тэдэ бүхэнэй дээгүүр өөрыгөө табиха. Тиихэдээ тэрэ бүри Һүмэдэ[†] һуугаад, өөрыгөө Бурханби гэжэ баталан хэлэхэ[+].

5Таанадтай хамта байхадаа, би эдэ бүхэн тухай хөөрэжэ байгаа һэм, һанана гүт? 6Харата хүнэй ерэхэдэнь ямар юумэн һаалта болоноб гэжэ таанад өөһэдөө мэдэнэт. Тэрэ томилогдоһон сагтаал ерэхэ. 7Бурханай дайсан нюусаар ажаллана, гэхэдээ тэрэниие халхалжа байһан хүсэн түрүүн буураха ёһотой[+]. 8Тиигээд Бурханай дайсан элирхэ, харин Эзэн Иисүүс ерэхэдээ, тэрэниие аманайнгаа амисхалаар алаха, Өөрынгөө һаргама ялагар байдалаар тэрэниие һүнөөхэ[+]. 9Бурханай дайсан шолмосой[†] хүсэ барижа ерэхэ, тиигээд элдэб янзын хуурмаг гайхамшагта үзэгдэлнүүдые,[†] дүлгэ тэмдэгүүдые[†] үзүүлжэ,[+] 10үхэлдэ хүртэхэ хүнүүдтэ элдэб янзын мэхэ гохо хэрэглэхэ. Өөһэдыгөө абаран, үнэн зүб юумэндэ этигээгүй, дурлаагүй зон үхэхэ[+]. 11Тэрэнэйнь түлөө Бурхан тэдэ зониие эндүүрүүлхэ аргатай хүсэ эльгээхэ, тиигээд тэдэ зон хуурмаг юумэндэ этигэжэ байха[+]. 12Һүүлдэнь үнэн зүб юумэндэ этигээгүй, харин нүгэлтэ[†] юумэ үйлэдэхэ дуратай байһан хүн бүхэн буруушаагдаха.


Таанад абарагдахаар шэлэгдэһэн байгаат

13Эзэндэ инаг хайрата байһан аха дүүнэрни, бидэ таанадай түлөө үргэлжэ Бурханда баясхалан хүргэжэ байха ёһотойбди. Таанадай Арюун Һүлдын хүсөөр Бурханай хүнүүд боложо, үнэн зүб юумэндэ этигэһэн һүзэгөөрөө абарагдахынтнай тула Бурхан таанадые эхинһээ нааша шэлэжэ абаа[+]. 14Бидэнэй таанадта номноһон Һайн Мэдээсэлэй[†] ашаар абарагдахынтнай тула Бурхан таанадые дуудаа. Эзэн Иисүүс Христоосой алдарые хубаалсахаар Тэрэ таанадые дуудаа[+]. 15Тиимэһээ, аха дүүнэрни, бидэнэй номноһон ба бэшэһэн һургаалнуудые[†] баримталжа, бата бэхи байгты[+].

16Маанадта дуратай, хайра үршөөлөөрөө маанадые хэтын хэтэдэ урмашуулдаг, бата найдабари үршөөдэг Эсэгэ Бурхамнай болон манай Эзэн Иисүүс Христоос Өөрөө[+] 17һанааетнай заһажа, үлзытэй үйлэ ходо бүтээжэ, хэлэжэ байхыетнай таанадые зоригжуулаг лэ[+].

#### 3


Бидэнэй түлөө зальбаржа байгты

1Аха дүүнэрни, түгэсхэлдэнь иимэ юумэн хэлэхэ байнаб: Эзэнэй[†] һургаал[†] таанадай дунда яажа таража байнаб, тон тиигэжэл саашадаа таража, алдаршажа байхын тула таанад бидэнэй түлөө зальбаржа байгты[+]. 2Бидэниие нүгэлтэ,[†] хуурмаг хүнүүдһээ зайсуулжа байхыень баһа Бурханда[†] зальбаржа байгты. Хүн бүхэн Бурханай Үгэдэ үнэн сэхэ байдаггүй[+].

3Гэхэдэ Эзэн найдабаритай. Тиимэһээ Тэрэ таанадые зоригжуулжа, шолмосһоо[†] аршалжа байха[+]. 4Таанад бидэнэй захирһан юумые хэхэт, саашадаашье хэжэ байхат гэһэн хатуу этигэл[†] Эзэн бидэндэ үгэнэ.

5Бурханай хайра дурые мэдэрүүлжэ, Христоосой ерэхые хүлеэхэ тэсэбэри Эзэн таанадта үршөөг лэ[+].


Ажаллаха уялга

6Аха дүүнэрни, бидэнэй үгэһэн захяа заабариие сахидаггүй, журам замбараагүй һүзэглэгшэдһөө зайсажа байгты гэжэ Эзэн Иисүүс Христоосой[†] нэрэ алдараар таанадтаа захирнабди[+]. 7Бидэнэйл хэһэн юумые һажаажа хэхэ ёһотойгоо таанад өөһэдөөшье һайн ойлгонот. Таанадтай хамта байхадаа, бидэ журам сахидаг һэмди[+]. 8Бидэ хэнээшье туһаламжые түлөөһэгүй абадаггүйбди. Таанадай хэндэшье ашаан болохогүй гэжэ бидэ үдэр һүнигүй ажалладаг һэмди[+]. 9Туһаламжа эрихэ эрхэгүй байһандаа бидэ тиигээ бэшэбди, харин таанадта һажаажа байха жэшээ харуулхын тула тиигэжэ ажаллажа байгаабди[+]. 10Бидэ таанадаар суг байхадаа, «Ажаллаха дурагүй хүн эдихэ ёһогүй» гэжэ хэлэдэг һэмди[+].

11Таанадай дунда журам сахидаггүй, юушье хэдэггүй, гансал ондоо хүнүүдэй хэрэгтэ оролсожо байдаг хүнүүд бии гэжэ дуулаһан ушарһаа эдэ бүхэниие хэлэнэбди[+]. 12Тэдэ зониие дарууханаар амидаржа, өөһэдөө ажаллажа, өөһэдыгөө тэжээжэ байхыень Эзэн Иисүүс Христоосой нэрэ алдараар бидэ уряалжа, идхажа байнабди.

13Аха дүүнэрни, таанад ходол үлзытэй юумэ бүтээжэ ябагты[+]. 14Энэ бэшэг соогоо захиһан үгэнүүдыемнай дуулаха дурагүй хүнүүд байжа магадгүй. Тиигэбэл таанад тэдэ хүнүүдэй эшэжэ улайхын тула тэдэниие ажаглажа байгаад, тэдэнээр харилсангүй байгаарайт. 15Тиихэдээ тэдэндэ дайсадта адли бү хандаарайт, харин аха дүүнэрээ һургажа байһандал ухаан заажа байгаарайт[+].


Һүүлшын Үгэнүүд

16Амгалан тайбанай эхин болохо Эзэн Өөрөө таанадта хододоо бүхы юумэндэ амгалан тайбаниие үршөөжэ байг лэ. Эзэн та бүхэнтэй оршожо байг лэ[+].

17Өөрын гараар би энээниие бэшэнэб: Павел таанадые амаршална. Иимэ арга бүхы хандалгануудаймни бэлгэ тэмдэг болодог. Иигэжэл би бэшэдэг хүм[+].

18Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байг лэ.

### Тимофейдэ 1-дэхи

#### Тимофейдэ 1-дэхи

Тимофейдэ 1-дэхи


Павелай Тимофейдэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелай Тимофейдэ бэшэһэн түрүүшын хандалга


Павелай Тимофейдэ бэшэһэн түрүүшын хандалга

Энэ Хандалга һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ бэшэ, харин тусгай хүндэ хандаһан бэшэгүүдэй эхи табина. Тимофей еврей эхэтэй, грек эсэгэтэй гэр бүлэдэ түрөө. Тэрэ Павелэй эгээн найдабаритай туһалагшадайнь нэгэн болоо, Һайн Мэдээсэл дэлгэрүүлһэн аяншалгануудта олон жэлэй туршада тэрэнэй замайнь нүхэр болоод ябаа. Энэ хандалга соогоо Павел залуу зүдхэлтэнөө урмашуулна, христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмые яажа һайнаар анхаржа байхаб гэһэн һургаал заабари үгэнэ.

Хандалгые хоёр хуби болгон хубаажа боломоор. Түрүүшын хуби соо (1-3-дахи бүлэгүүд) Павел хуурмаг һургаалтай барисалдаха хэрэгтэй гэжэ түрүүн Тимофейые һэргылнэ. Удаань тэрэ христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ оршохо ёһотой ёһо гурим тухай, илангаяа Бурханда шүтэхэ талаар тусгай хөөрэнэ. Баһа һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй хүтэлэгшэд ямар байха ёһотойб, тэдэнэй туһалагшадынь ямар байха ёһотойб гэжэ заабарилна. Хоёрдохи хуби соонь (4-6-дахи бүлэгүүд) Павел Христоосто этигэдэг һүзэгэй жэшээ харуулжа байхыень, мүн һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй гэшүүдые зүбөөр һургахада өөрыгөө зорюулхые Тимофейдэ заабарилна. Тэрэ баһа һүзэглэгшэдэй олон янзын бүлэгүүдтэй холбогдуулан (наһатай зон, залуушуул, бэлбэһэн эхэнэр, эрэшүүл, барлагууд) Тимофейдэ зүблэл үгэнэ.

#### 1


Амаршалга

1-2Этигэл[†] һүзэгөөрөө үнэн сэхэ хүбүүн Тимофейни, шамайе би Павел амаршалнаб. Би манай Абарагша[†] Бурханай[†] ба манай этигэл найдал болоһон Эзэн Христоос Иисүүсэй захиралтаар Христоос Иисүүсэй элшэн[†] болоһон хүнби. Бурхан Эсэгэ болон манай Эзэн[†] Иисүүс Христоос[†] шамда һайн һайханиие, үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие үршөөг лэ[+][+].


Хуурмаг һургаалһаа һэргылнэ

3Македони ошоходоо, би шамайе Эфестэ[†] үлэхыешни гуйгаа һэнби. Зарим хүнүүд тэндэ хуурмаг юумэндэ һургана, ши тэдэниие зогсоохо ёһотойш. 4Арсалдаан лэ гаргадаг үльгэрнүүдээ, дууһашагүй угай бэшэгүүдээ хөөрэхэеэ болигты гэжэ тэдээндэ захираарай. Һүзэгынь Бурханай түлэблэһэнтэй таарахагүй байһаниинь мэдээжэ[+]. 5Һүзэглэгшэдэй бэе бэедээ дуратай байхые урмашуулхань тэрэ захиралтын зорилго болоно. Тиимэ хайра дуран үнэн зүрхэнһөө, арюун сэбэр һанаанһаа, бодото һүзэг этигэлһээ эхи абадаг[+]. 6Зарим хүнүүд сэхэ замһаа буруу замда ороод, дэмы юумэ шашана[+]. 7Тэдэнэр Бурханай хуулиин һургагшад байха һанаатай аад, өөһэдынгөө хэлэһэншье юумэ, баталһаншье юумэеэ ойлгоногүй.

8Хуули хэрэглэхэ ёһотой аргаар лэ хэрэглэбэл, һайн үрэ дүнтэй байдаг гэжэ бидэ мэдэнэбди[+]. 9Хуули гээшэмнай үнэн сэдьхэлтэндэ зорюулагдаһан бэшэ, харин хуули эбдэдэг, Бурханай мэдэлдэ оросогүй зондо, Бурханда шүтэдэггүй, нүгэл[†] хэгшэ зондо, Бурханииешье, нангин[†] юумэнүүдыешье тоодоггүй зондо, эсэгэ эхэеэ алаһан хүнүүдтэ, алууршадта,[+] 10зальхай ба ташаяан[*] ябадалтай зондо, хүнүүдые хулуудаг, худал юумэ хэлэдэг, хуурмаг гэршэлгэ[†] үгэдэг зондо, үнэн зүб һургаалда[†] зохихогүй элдэб юумэ хэдэг зондо зорюулагданхай гэжэ һанажа байха хэрэгтэй. 11Һайн Мэдээсэлэй[†] үнэн зүб һургаалые намда алдарта ба үршөөлтэ Бурхан айладхажа байхыемни даалгаһан байна[+].


Бурханай үршөөл хайрын түлөө баясхалан хүргэнэб

12Намда ажаллаха хүсэ шадал үгэһэн Эзэн Христоос Иисүүстэ би баясхалан хүргэнэб. Намайе найдабаритай гэжэ тоолоод, Өөртэнь алба хэхыемни табиһандань баясхалан хүргэнэб[+]. 13Урдань би Тэрэниие доромжолжо, хашан мүрдэжэ, гомдохоожо байгааб. Гэхэдээ һүзэггүй ябахадаа би тиимэ юумэ хээб. Юу хэжэ байһанаа ойлгоногүй байһандамни, Бурхан намайе хүлисөө[+]. 14Эзэн Иисүүс Христоосой ашаар намда буян хэшэгээ[†] хайрлаа. Тиигэжэ би Эзэндэ һүзэглэдэг, Тэрээндэ ба Тэрэнэй хүнүүдтэ дуратай болоо хүм[+]. 15Иисүүс Христоос нүгэлтэдые абархаяа газар дэлхэйдэ ерээ гэдэгынь үнэн зүб юм, тиигэжэ хэлэһэндэ этигэжэ боломоор юм. Би болбол тэдэ нүгэлтэдэй эгээн мууниинь байгааб[+]. 16Бурхан намайе үршөөл хайрадаа хүртөөгөө. Ушарынь юуб гэбэл, нүгэлтэдэй мууниинь байһан намда Христоос Иисүүс ехэл тэсэбэритэй байгаа. Хүн зон Тэрээндэ һүзэглэжэ, һүүлдэнь мүнхын амидаралда хүртэхынь тулада Христоос тиимэ тэсэбэри үзүүлээ. 17Хэтэдээ амиды, нюдэндэ харагдадаггүй мүнхын Хаан, ори ганса Бурхан хэтын хэтэдэ хүндэтэй, алдар солотой байг лэ. Болтогой![†]

18Тимофей хүбүүмни, түрүүн шам тухай уридшалан хэлэгдэһэнэй ёһоор би шамдаа иимэ юумэ даалганаб. Һайн тэмсэхын тула тэдэ уридшалан хэлэгдэһэн үгэнүүдые зэбсэгтэ мэтэ ашаглаарай,[+] 19тиихэдэ һүзэгөө хадагалжа, һэшхэлтэй байгаарай. Зарим хүнүүд һэшхэлээрээ болонгүй, һүзэгөө алдаа. 20Тэдэнэй дунда Именей ба Александр байна. Бурханиие доромжолхоёо болихынь тула би тэдэниие сатанагай гарта үгэжэ хэһээгээб[+].

#### 2


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй зальбаралга

1-2Бурханда[†] һүгэдэн, үнэн зүбөөр өөһэдыгөө абажа, аажам тэнюун, амгалан тайбан ажамидархын тула бүхы зоной, бүхы хаануудай, бүхы зонхилжо захиржа байгаа хүнүүдэй түлөө таанар Бурханда зальбарагты, гуйлта үргэгты, мүргэгты, баясхалан хүргэгты гэжэ нэн түрүүн таанадые гуйнаб[+]. 3-4Хүн бүхэн абарагдажа, үнэн зүбые мэдэрэг гэжэ хүсэһэн манай Абарагша[†] Бурханда эдэ бүхэн һайшаагдаха, таатай байха[+][+]. 5-6Ушарынь юуб гэхэдэ, Бурхан ори ганса юм. Тиихэдэ Бурханай болон хүнүүдэй хоорондо гансал зууршалагша бии. Тэрэнь бүхы хүн түрэлтэниие абарха гэжэ Өөрыгөө үргэл болгоһон Христоос Иисүүс гэдэг Хүн мүн. Бурхан Өөрынгөө тогтооһон сагта Тэрээниие харуулаа[+][+]. 7Тиимэһээ һүзэг ба хайра дурын үгэ айладхахаар һургагша ба элшэнээр[†] табигдан, би бусад арадуудта эльгээгдэһэн байгааб. Би худал юумэ хэлэнэгүйб, үнэниие хэлэнэб[+].

8Бурханда өөрыгөө зорюулһан хүн бүхэнэй ямаршье газарта уур сухалгүйгөөр, хэрүүлгүйгөөр гараа өөдэнь һарбайгаад, зальбаржа байхыень хүсэнэб. 9Эхэнэрнүүдшье хубсаһа хунартаа бодолтойгоор хандажа, даруухан, зохидоор хубсалжа байг. Үһэеэ гоёохо, алтан зүүдхэлээр гү, али эрдэни субадаар гү, али үнэтэй хубсаһаар өөһэдыгөө шэмэглэхэеэ оролдонгүй,[+] 10харин шажан Бурханда зорюулһан эхэнэрнүүдтэл зохихо үлзытэй һайхан үйлэ хэрэгүүдээр өөһэдыгөө шэмэглэжэ байхыень хүсэжэ байнаб. 11Эхэнэр хүн абяагүй, номгоноор юумэндэ һуража байха ёһотой[+]. 12Эхэнэрэй үбгэеэ һургахыень гү, али тэрээндээ захирхыень би хориноб. Эхэнэр хүн дуугүй байха ёһотой[+]. 13Юундэб гэхэдэ, түрүүн Адаам, һүүлдэнь Ева[†] бүтээгдээ[+]. 14Тиихэдээ могой Адаамые мэхэлээгүй, харин эхэнэрыень лэ мэхэлээ, тиигэжэл эхэнэрынь Бурханай хуулиие эбдээ[+]. 15Гэхэтэй сасуу эхэнэр хүн Бурханда һүзэглэжэ, бусад зондо дуратай, арюун нангин[†] ажамидаралтай байбал, үхибүү түрэжэ, абарагдаха.

#### 3


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй хүтэлэгшэд

1Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] хүтэлэгшэ болохые һанаһан хүн дэмбэрэлтэ һайхан хэрэг һанаашалаа гэдэгынь үнэн гээшэ[+]. 2Гэхэтэй сасуу һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй хүтэлэгшэ ямаршье гэмгүй, гансал һамгатай[*], ухаансар, бэеэ баридаг, ехэ томоотой, аяншадые угтажа абадаг, хүнүүдые һургаха абьяастай,[+] 3архиншан бэшэ, дошхон зангүй, номгон даруу зантай, эб найрамдалда дуратай, алта мүнгэ тоодоггүй,[+] 4гэр бүлэдөө һанаагаа табидаг хүн байха ёһотой, тэрэнэй үхибүүдынь үгыень дууладаг, хүндэлдэг байха ёһотой. 5Гэр бүлэдөө һанаагаа табидаггүй хүн яажа Бурханай[†] һүзэглэгшэдэй бүлгэмые анхаржа шадахаб. 6Тэрэ хүн Эзэндэ[†] һаял һүзэглэһэн зоной дундаһаа табигдаха ёһогүй, тиигээ һаа, тэрэ хамараа дээшэнь үргөөд, һүүлдэнь шолмостой[†] хамта буруушаагдажа магадгүй. 7Тиихэдээ муугаар хэлүүлхэгүйн тула, шолмосой һабарта орохогүйн тула тэрэ хүн һүзэглэгшэдэйнгөө бүлгэмһөө гадна зоной дунда хүндэтэй байха ёһотой[+].


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй туһалагшад

8Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй туһалагшад баһал һайхан зантай, билдагуушалдаггүй хүнүүд байха ёһотой. Тэдэ үзэмэй дараһан архинда болон алта мүнгэндэ шунахай бэшэ,[+] 9һүзэгэйнгөө элирүүлһэн үнэн зүбые һэшхэлтэйгээр баримталха ёһотой. 10Тиимэ хүнүүдые түрүүн туршаад, тэдэнэй шалгалтаяа бариһан хойнонь алба хэхэ эрхэ тэдэндэ даалгажа болохо. 11Тэдэнэй һамгадыньшье[*] һайхан зантай, хоб-жэб зөөдэггүй, архинша бэшэ, ямаршье юумэндэ этигэл[†] найдабаритай байха ёһотой[+]. 12Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй туһалагша гансал һамгатай байха[*], үхибүүдтээ, гэр бүлэдөө һанаагаа табижа байха ёһотой. 13Ажалаа һайн хэжэ байһан туһалагшад нэрэ түрэтэй болохо, Христоос Иисүүстэ найдаһан һүзэг тухайгаа зоригтойгоор хэлэхэ аргатай байха.


Һүзэг этигэлэймнай элирүүлһэн үнэн зүб

14Энэ бэшэгээ бэшэжэ һуухадаа, шамда һаядаа ошохоб, шамтай уулзахаб гэжэ найданаб. 15Хэрбээ минии һаатабал, үнэн зүбэй тулга ба түшэг болохо амиды Бурханай һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ, али Бурханай гэртэ яажа бидэ өөһэдыгөө абажа ябаха ёһотойбибди гэжэ энэ бэшэг сооһоо мэдэжэ байхаш. 16Һүзэг этигэлэймнай элирүүлһэн үнэн зүбынь үнэхөөрөө агууехэ юм:

Хүнэй дүрсэ дүрсэлэн Бурхан ерээ,
Тэрэнэй үнэн зүб байһыень Арюун Һүлдэ[†] харуулаа,
Тэрэ Өөрыгөө Эльгээмэлнүүдтэ харуулаа.
Арадуудай дунда Тэрээн тухай номноо,
бүхы газар дэлхэйн зон Тэрээндэ этигээ,
тиигээд Тэрэ тэнгэридэ дэгдээ[+].

#### 4


Хуурмаг һургагшад тухай һургаал

1Һүүлшын үдэрнүүдтэ зарим хүнүүд һүзэгөө алдаха, ада шүдхэрнүүдэй[†] альбанда орохо, шолмосой[†] һургаалые[†] анхарха гээд Арюун Һүлдэ[†] элеэр хэлэнэ[+]. 2Тэрэ хуурмаг һургаал халуун түмэртэ хайруулжа, һэшхэлээ алдаһан билдагууша худалшадай оролдолгоор тараха. 3Тэдэ зон гэрлэхые, зарим юумэ эдихые хорихо. Зүгөөр Бурхан[†] тэрэ эдеэ хоолые баясхалан хүргэһэн зальбаралай[†] һүүлдэ һүзэглэгшэдтэ, үнэн зүбые мэдэрһэн хүнүүдтэ эдихыень бүтээгөө[+]. 4Бурханай бүтээһэн бүхы юумэн һайн, тиимэһээ ямаршье юумэнһээ арсангүй, харин баясхалангай зальбарал хүргэн абаха ёһотойбди[+]. 5Ушарынь гэхэдэ, Бурханай үгөөр, зальбаралаар тэдэ юумэнүүд арюудхагдана[+].


Иисүүс Христоосой һайн албатан

6Иимэ заабаринуудые һүзэглэгшэдтэ үгэжэ байбал, өөрыгөө зорюулһан үнэн зүб һургаалаар ба һүзэгэй үгэнүүдээр һанал бодолоо дүүргэжэ, ши Христоос Иисүүсэй һайн албатан болохош. 7Бурханиие буруушааһан үльгэр зугаануудһаа холодожо, Бурханай мэдэлдэ байжа һура[+]. 8Бэеын һорилго бага зэргэ туһатай, гэхэдэ оюун ухаанай дадалга алишье сагта туһатай, ушарынь хэлэбэл, тэрэ эндэ газар дэлхэй дээрэшье, ерээдүйдэ тэнгэридэшье амидарал найдуулна. 9Минии хэлэһэн үнэн зүб юм, тэрээндэ этигэжэ болохо[+]. 10Амиды Бурханда найдажа байһан хадаа бидэ тэмсэжэ, хүндэ ажал хэжэ байнабди. Ушарынь юуб гэхэдэ, амиды Бурхан бүхы хүнүүдэй, илангаяа һүзэглэгшэдэй Абарагша[†] мүн[+].

11Эдэ бүхэниие хүнүүдтэ захи, эдэ бүхэндэ хүнүүдые һурга. 12Залуухан байнаш гээд шамда хайхарамжагүйгөөр бү хандаг. Ши хэлэһэн үгөөрөө, амидаралаараа, хайра дураараа, һүзэгөөрөө, арюун сэбэрээрээ һүзэглэгшэдтэ жэшээ харуулжа байгаарай[+]. 13Шамда ошоторни, ши хүнүүдтэ Нангин[†] Бэшэг уншажа, номножо, тайлбарилжа байгаарай. 14Бүлгэмэй хүтэлэгшэдэй уридшалан хэлээд, дээрэшни гараа табихадань, шамда абьяас бэлиг үгтөө. Тэрэ абьяас бэлигээ хэрэглэжэ байгаарай[+]. 15Хүн бүхэндэ амжалтануудайшни элеэр харагдажа байхынь тула ши эдэ үүргэнүүдээ дүүргэжэ бай, өөрыгөө бүрин тэдэндэ зорюула. 16Ажабайдалдаа, һургажа байһан юумэндээ анхаралаа хандуула. Тиигэжэ байбал, ши өөрыгөөшье, өөрынгөө шагнагшадыешье абархаш[+].

#### 5


Һүзэглэгшэдэй уялганууд

1Наһатай хүнүүдтэ хатуу үгэ бү хэлэ, харин эсэгэдээл адляар хандажа бай. Шамһаа залуу хүбүүдтэ өөрынгөө дүүнэртэл адли ханда,[+] 2эгэшэ хүндэ эжыдээл адляар ханда, өөрһөөн дүү басагадта дүү басагандаал адли сэхэ сэбэрээр хандажа байгаарай.

3Үнэхөөр гансаардажа байһан бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэ хүндэлһэнөө мэдүүлжэ байгаарай. 4Хэрбээ бэлбэһэн эхэнэр үхибүүдтэй, үгы һаа, аша зээнэртэй байбал, тэдэнь шажанай ёһоор анха түрүүн гэр бүлэдөө дүүргэхэ ёһотой уялгануудаа дүүргэг. Тиигэжэ тэдэнэр аба эжынгээ, хүгшэн аба эжынгээ ашыень харюулха. Энэнь Бурханда[†] һайшаагдаха[+]. 5Хойноһоонь хараха хүнгүй, үнэндөө бэлбэһэн эхэнэр хүн гансал Бурханда найдажа, үдэр һүнигүй Тэрэниие гуйжа, Тэрээндэ зальбаржа байдаг. 6Харин хүсэлэнгүүдээ хангажа байдаг бэлбэһэн эхэнэр амилжа байһаншье мүртөө үхэһэнтэй адли юм[+]. 7Бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй бусад зондо зэмэлүүлхэгүйн тула үгэһэн захяануудыемни тэдээндэ һануулжа байгаарай. 8Өөрынгөө аба эжыдэ, илангаяа гэр бүлэдөө һанаагаа табидаггүй хүн һүзэгһөө арсаба, тиимэ хүн һүзэглэдэггүй хүнһөө доро гээшэ.

9Бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй тоодо жаран наһа хүрөөгүй бэлбэһэн эхэнэрнүүдые бү оруула. Жара наһа гараһан үнэхөөрөө бэлбэһэн эхэнэр нэгэл дахин хадамда гараһан, 10дэмбэрэлтэй хэрэгүүдээрээ суутай байха ёһотой: үхибүүдээ һайн хүмүүжүүлһэн, аяншадые гэртээ амаруулжа байһан, бусад һүзэглэгшэдэй урда өөрынгөө уялгануудые дүүргэжэ, зобожо байһан зондо туһалжа, өөрыгөө үлзытэй һайхан хэрэгүүдтэ зорюулжа байха ёһотой[+].

11-12Залуу бэлбэһэн эхэнэрнүүдые энэ тоодоо бү оруулаарай. Тэдэ хүсэлэнгүүдээ даган, хадамда гарахые хүсэхэдөө, анхан үгэһэн үгэһөөн арсаад, Христоосһоо холододог. 13Тиигэхэтэйгээ сасуу тэдэнэр айлаар зайжа, юумэ хэнгүй байжа һурашадаг. Тэдэнэр гансашье юумэ хэдэггүй бэшэ, үшөө үргэеэ бэлюудэдэг, хүнэй хэрэгтэ оролсодог, хэлэжэ болохогүй юумэнүүдые шашадаг юм[+]. 14Тиимэһээ залуу бэлбэһэн эхэнэрнүүд хадамда гараад, үхибүүдые түрөөд, гэрээ хараад, манай дайсадта бидэниие муулаха шалтагаан олгонгүй байхыень би хүсэжэ байнаб[+]. 15Юундэб гэхэдэ, зарим бэлбэһэн эхэнэрнүүд буруу замда ороод, сатанае дахана. 16Хэрбээ Христоосто һүзэглэгшэ эхэнэрэй түрэлхидэй дунда бэлбэһэн эхэнэрнүүд байбал, тэдэниие һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] ашаан болгонгүй, өөһэдөө тэдээндээ анхаралаа хандуулха ёһотой. Һүзэглэгшэдэй бүлгэм ори гансаараа үлэһэн бэлбэһэн эхэнэрнүүдтэл анхаралаа хандуулха ёһотой.

17Һайн хэрэг бүтээжэ байгаа хүтэлэгшэд, аргагүй оролдосотойгоор номножо, һургажа байһан хүнүүд дабхар шагнал абаха эрхэтэй[+]. 18«Таряа тээрмэдэжэ байһан сарай эдихэдэнь һаалта бү хэ», «Хүдэлмэришэн шагналаа абаха эрхэтэй» гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 19Хүтэлэгшые зэмэлһэн үгэнүүдые хоёр гурбан гэршэнэрэй баталха аргатайл байбал шагна[+]. 20Бусад зоной айжа байхын тула нүгэл[†] хэгшэдые олоной дунда шүүмжэлэн элирүүлэ[+].

21Ямаршье юумэ хэхэдээ, хүнүүдые илгангүй, нюур харангүй, эдэл үгэһэн заабаринуудыемни сахижа байхыешни Бурханай, Христоос Иисүүсэй ба шэлэгдэһэн Эльгээмэлнүүдэй урда би шамайе гуйнаб. 22Эзэндэ[†] өөһэдыгөө зорюулан алба хэхэ һанаатай хүнүүдые гараараа адислахаяа бү яара. Хүнүүдэй нүгэлдэ бү оролсо, өөрыгөө арюун сэбэрээр абажа яба[+].

23Ганса уһа бү уу. Үбдэжэ байһан хотоёо, үргэлжэ хүдэлдэг үлбэр үбшэнгүүдээ хүнгэлхын тула бага зэргэ үзэмэй дараһан архи уужа бай[+].

24Зарим хүнүүдэй нүгэлнүүдынь эли харагдажа, гэмнэлгэдэ сэхэ хүтэлдэг. Харин нүгөө зариманай нүгэлнүүдынь һүүлдэ элиржэ гарадаг. 25Тон тэрээндэл адли һайн хэрэгүүдэй зариманиинь мүнөө эли байна, зүгөөр эли бэшэ байһаниинь һүүлдэ элирэн гараха.

#### 6

1Бурханай[†] нэрэ алдарые, манай һургаалые[†] хүнүүдэй муулахагүйн тула дарлалтада байһан барлагууд эзэдээ алишье талаһаань хүндэлжэ байха ёһотой[+]. 2Христоосто һүзэглэдэг эзэнэй[†] богоолшолгодо байһан барлаг нэгэ һүзэгтэй эзэнтэй байһан ушарһаа эзэндээ хайхарамжагүйгөөр хандаха ёһогүй. Тэрээнһээ гадна, һүзэгтэй, Бурханай хайра дурада хүртэһэн хүндэ алба хэжэ байһандаа бүришье оролдосотойгоор ажаллаха ёһотой.


Хуурмаг һургаал ба жэнхэни баялиг

Ши тиигэжэл хүнүүдые һургажа, идхажа байгаарай[+]. 3Ондоо юумэндэ һургажа байһан, Эзэн Иисүүс Христоосой[†] үнэн үгые болон манай шажанай һургаалые баримталангүй байһан хүн[+] 4юушье мэдэхэгүй омог зантай хүн гээшэ. Тиимэ хүн арсалдаа гаргажа, үгэ буляалдажа һурашанхай. Тэдэнь атаа жүтөөн, хэрүүл ама, хорон үгэ ба хуурмаг һэжэг түрүүлдэг[+]. 5Тиимэ хүнүүд үнэн зүбһөө холодоһон, балартаһан ухаантай хүнүүдээр дэмы заргалдажа байдаг. Тэдэнэр зөөри баялигтайл болохын тула Бурханда шүтэдэг гэжэ бододог[*][+].

6Бурханда һүгэдэхэ, бии юумээрээ сэдьхэл дүүрэн байха маанадай асари ехэ баялиг гээшэ[+]. 7Газар дэлхэйдэ бидэ юушье асараагүйбди, тиин эндэһээ юушье абажа ябаха аргагүйбди[+]. 8Тиимэһээ эдеэ хоол, хубсаһа хунар байбал, бидэндэ хангалтай бэшэ гү[+]? 9Харин баяжахаяа һанаһан хүнүүд хорхойтолгодо абтажа, тэдэниие гай зоболондо ба үхэлдэ хүргэдэг олон тэнэг ба хорото хүсэлэнгүүдэй һабарта ородог гээшэ[+]. 10Хамаг муу муухай юумэн алта мүнгэндэ шунаһанһаа болодог. Алта мүнгэндэ шунаад, зарим хүнүүд этигэлээ[†] алдаа, өөһэдыгөө тон ехээр туляагаа[+].


Павел зүбшэл үгэнэ

11Харин ши, Бурханай хүн, эдэ бүхэнһөө болгоомжоло. Ши Бурханай урда үнэн сэдьхэлтэй бай, Бурханай эрхэ хүсэлые гүйсэдхэ, Тэрээндэ һүзэглэжэ, хайра дура сэдьхэлдээ бадараа, тэсэбэритэй, номгон даруу зантай бай[+]. 12Христоосто һүзэглэн, ажамидаралдаа илалта туйлажа бай. Мүнхын амидаралай дээдын шагналда хүртэхэеэ зори. «Христоос болбол Эзэн гээшэ» гэжэ гэршэнэрэй урда хэлэхэдэшни, Бурхан шамайе мүнхын амидаралда дуудаа[+]. 13-14Бүхы юумэндэ ами хайрлажа байһан Бурханай урда, Понтий Пиладта һүзэгөө баталжа хэлэһэн Христоос Иисүүсэй урда Эзэн Иисүүс Христоосой ерэхэ үдэр хүрэтэр гэмнүүлхэгүйн тула заабариие үнэн сэхээр сахижа байхыешни би шамда захинаб[+]. 15Ори ганса Захирагша, хаануудай Хаан, эзэдэй Эзэн болохо үршөөлтэ Бурхан хэрэгтэй сагта Христоосой ерэхые харуулха[+]. 16Бурхан гансаараал мүнхэ юм, Тэрэ хэнээшье хүрэхэгүй гэрэл туяада байдаг. Нэгэшье хүн Тэрэниие хаража үзөөгүй, хаража шадахашьегүй. Тэрээндэ нэрэ хүндэ ба мүнхын һүр хүсэ байг лэ. Болтогой![†]

17Баян хүнүүдэй зөөри зөөшөөрөө бүдүүрхэхэгүйень, иимэ мэтын найдабаригүй баялигта найдахагүйень захира, зүгөөр аяшаажа байха юумэ элбэг дэлбэгээр маанадта үршөөжэ байдаг амиды Бурханда найдажа байхыень заабаришалжа бай[+]. 18Дэмбэрэлтэ һайхан юумэ хэжэ, үлзы һайхан хэрэгүүдээрээ баяжажа, бардам гартай, бусад хүнүүдтэй юумээрээ хубаалсахада бэлэн байхыень заабаришалжа бай[+]. 19Тиигэжэл ерэдүйдэ мүнхын амидаралай бата һуури болохо баялигые тэдэ өөһэдтөө суглуулха.

20Тимофей, шамда даалгаһан юумые сахижа бай. Хэрэггүй хооһон үгэнүүдһээ, «эрдэм ухаан» гэжэ зарим хүнүүдэй худалаар нэрлэһэн, Бурханиие буруушааһан арсалдаанһаа зайсажа бай[+]. 21Зарим хүнүүд тиимэ «эрдэм ухаантайбди» гээд, һүзэгөө алдаа.

Бурханай үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байг лэ[+].

### Тимофейдэ 2-дохи

#### Тимофейдэ 2-дохи

Тимофейдэ 2-дохи


Павелай Тимофейдэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелай Тимофейдэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга


Павелай Тимофейдэ бэшэһэн хоёрдохи хандалга

Тимофейдэ бэшэһэн хоёрдохи хандалгань Шэнэ Хэлсээндэ ороһон Павелэй хандалгануудай һүүлшын нэгэн байгаа ёһотой. Хандалга соогоо Павел дахин үнэн шударга Тимофей туһалагшадаа хандана. Бэрхэшээлтэй хүшэр нүхэсэлдэ ороод байбашье, Павел тэрэниие бүхы наһанайнь туршада дэмжэжэ байһан Бурханда алдар соло дуудана. Павел үхэлһөө айнагүй, тэрэ хэтын хэтэдэ Христоостой хамта оршохо гэһэн бата этигэлтэй байна. Гэбэшье тэрэ христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ һанаагаа табина, Иисүүстэ һүзэглэжэ байһанайнгаа түлөө ерээдүйдэ хашуулан мүрдүүлхэ гэжэ мэдэнэ ха юм. Тиимэһээ тэрэ Тимофейе (тэрээнтэй хамта бүхы христиан һүзэглэгшэдые) зоболонгуудайшье тудаха үедэшье Христоосто сухаришагүй үнэн шударга байхыень захин заабарилна.

#### 1

1-2Инаг хайрата Тимофей хүбүүмни, шамда би Павел бэшэнэб. Би Бурханай[†] эрхэ мэдэлээр элшэнгээр[†] һунгагдаад, маанадта Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэхэдэмнай найдуулагдаһан амидарал тухай номнохоёо эльгээгдэһэн байгааб. Эсэгэ Бурхан болон манай Эзэн[†] Иисүүс Христоос шамда һайн һайханиие, үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие үршөөг лэ[+][+].


Павел баяр хүргэнэ, урмашуулна

3Үбгэ эсэгэнэрэйнгээ мүргэдэг Бурханда би үнэн зүрхэнһөө алба хэжэ, үдэр һүнигүй Тэрээндээ зальбархадаа, үргэлжэ шамайе дурдан, баяр хүргэжэ байдагби[+]. 4Дуһааһан нулимсануудыешни һанаад, шамтай уулзаха гэжэ ехээр лэ хүсэнэб. Тиигэбэл, би баяраар дүүрэхэ һэнби. 5Үнэн зүрхэнһөө Бурханда һүзэглэдэг байһыешни би һананаб. Лоида хүгшэн эжышни, Эвниикэ эхэшни үнэн зүрхэнһөө һүзэглэдэг бэлэй. Шишье баһал тиимэ һүзэгтэйш гэжэ би этигэнэб[+]. 6Тиимэһээ гараа дээрэшни табихадамни, шамда Бурханһаа үгтэһэн абьяас бэлиг зосоошни бадаржал байг лэ[+]. 7Бурханай үршөөһэн Арюун Һүлдэ[†] бидэниие аймхай болгодог бэшэ, харин хүсэ шадалаар, хайра дураар дүүргэдэг, бэеэ барижа ябаха шадал үгэдэг[+].

8Тиимэһээ манай Эзэн Иисүүс Христоос тухай гэршэлхэеэ бү айгаарай, Христоосой түлөө түрмэдэ һуужа байһан намһаа бү эшэжэ, улайжа байгаарай. Харин Бурханай үгэһэн хүсэ шадалаар Һайн Мэдээсэлэй[†] түлөө зоболонгуудые дабажа гараарай[+]. 9Бурхан хэһэн хэрэгүүдэймнай түлөө бидэниие абараа бэшэ, харин Өөрынгөө һайн хүсэлөөр ба үршөөл хайраар бидэниие абаржа, нангин[†] арад болгохоёо дуудаа. Бурхан сагай урадхалай эхи абахаһаа урда бидэндэ Иисүүс Христоосой ашаар Өөрынгөө үршөөлые хайрлаа[+]. 10Харин мүнөө манай Абарагша[†] Иисүүс Христоосой ерэхэдэнь, тэрэ үршөөлынь эли болоо. Христоос Иисүүс үхэлые туйлажа, Һайн Мэдээсэлэй ашаар бүхы хүнүүдтэ мүнхын амидарал үршөөгөө[+].

11Һайн Мэдээсэл номнохымни тула Бурхан намайе элшэн ба һургагша болгон табяа[+]. 12Тиимэһээ би иигэжэ тулижа зобожо байнаб, зүгөөр би эшэжэ улайнагүйб. Ушарынь юуб гэхэдэ, хэндэ һүзэглэжэ байһанаа би мэдэнэб, намда даалгаһан юумэеэ[*] тэрэ Үдэр болотор Иисүүс Христоос хадагалжа шадаха гэһэн этигэлтэйб.[†][+] 13Минии шамда хөөрэһэн үнэн зүб һургаалые[†] хатуугаар баримталжа ябаарай. Тэрэ һургаал шамда жэшээ боложо байг. Иисүүс Христоостой нэгэдэхэдээ олоһон һүзэг, хайра дураяа бадараажа ябаарай. 14Шамда даалгагдаһан үлзытэй һайхан зүйлнүүдые сэдьхэлдэмнай оршоһон Арюун Һүлдын хүсэ шадалаар хадагалжа байгаарай[+].

15Аси[†] можын бүхы зон, тэдэнэй тоодо Фигелл ба Һэрмогээн хоёр намайе орхижо ошоо гэжэ ши мэдэнэш[+]. 16Гэхэтэй сасуу оло дахин һанааемни заһажа байһанайнь түлөө Эзэн Онисифорой гэр бүлэдэ үршөөл хайраа харуулһай даа. Түрмэдэ һуужа байна гээд тэрэ намһаа эшэжэ зобожо байгаагүй,[+] 17харин Рим[†] ерээд, намайе ехэл удаан бэдэржэ олоо. 18Эзэн ерэхэ Үдэртөө тэрээндэ үршөөл хайраа хайрлаһай даа! Эфестэшье[†] байхадаа, тэрэнэй намда ехэл туһа хүргэжэ байһыень ши һайнаар мэдэнэш.

#### 2


Иисүүс Христоосой үнэн сэхэ сэрэгшэ

1Хүбүүмни, Иисүүс Христоосой[†] хайрлаһан үршөөл хайраарнь бэхижэжэ бай. 2Олон гэршэнэрэй хажууда хүнүүдые һургаха шадабаритай, этигэлтэй[†] зондо намһаа дуулажа абаһан һургаалаа[†] дамжуулаарай.

3Иисүүс Христоосой үнэн сэхэ сэрэгшэдэл адляар зоболонгуудые дабажа байгаарай[+]. 4Алба хэжэ байһан сэрэгшэ ахалагшадаа һайшаагдахын тула юрын ажамидаралтай холбоотой хэрэгүүдтэ оролсодоггүй. 5Урилдаанда хабаадажа байһан тамиршан дүримүүдые баримталаагүй һаа, шагналда хүртэдэггүй[+]. 6Хүндэ ажал хэжэ байһан таряашан гараһан ургасаһаа түрүүн өөрөө амсаха ёһотой[+]. 7Хэлэһэн юумэнүүд тухаймни бодомжолжо байгаарай. Эзэн[†] шамда эдэ бүгэдые ойлгохо ухаан үршөөхэ.

8Минии номноһон Һайн Мэдээсэлэй[†] ёһоор үхөөд амидырһан Давидай үри һадаһан[†] болохо Иисүүс Христоосые һанажа байгаарай[+]. 9Тэрэл Һайн Мэдээсэлэй түлөө би зобожо, үшөө тиихэдэ дээрмэшэндэл мэтэ гэнжээр хүлеэтэй байнаб. Зүгөөр Бурханай[†] үгые гэнжээр хүлихэ аргагүй[+]. 10Бурханай шэлэжэ абаһан хүнүүдэй Иисүүс Христоосой ашаар абарагдан, мүнхын алдарта хүртэхын тула би эдэ зоболонгуудые дабажа байнаб[+]. 11Иигэжэ хэлэһэн үнэн зүб юм:

«Хэрбээ бидэ Тэрээнтэй хамта үхэһэн байбал,
Тэрээнтэйл хамта амидархабди[+].
12Хэрбээ бидэ зоболонгуудые дабажа байбал,
Тэрээнтэйл хамта зонхилхобди.
Хэрбээ бидэ Тэрээнһээ арсабал,
Тэрэ баһал бидэнһээ арсаха[+].
13Амалһан юумэеэ дүүргэдэггүй байхадамнай,
Тэрэ айладхаһан лэ юумэеэ ходо дүүргэдэг,
ушарынь тайлбарилжа хэлэбэл,
Тэрэ Өөрыгөө хубилгаха аргагүй юм»[+].


Һайн хүдэлмэришэн

14Хэлэһэн эдэ бүгэдыемни шагнагшадтаа һануулжа байгаарай. Үгэнүүд тухай арсалдахаяа болигты гэжэ Эзэниие гэршэ болгон захиржа байгаарай. Тиимэ арсалдаан шагнагшадта ямаршье туһагүй, тэдэнэй һүзэг алдуулдаг[+]. 15Һайн албатан байнаш гэһэн Бурханай магтаалда хүртэхын тула һайнаар ажаллажа байгаарай. Хэжэ байһан ажалһаа эшэжэ зобохогүйн тула Бурханай үгые үнэн зүбөөр һургажа байгаарай. 16Хүнүүдые Бурханһаа холодуулдаг, Бурханиие буруушааһан тэнэг шашалдаанһаа зайсажа байгаарай[+]. 17Тиимэ шашалдаан болбол махабад бэеэр таража байһан эдеэртэй яра шархада адли. Именей Филит хоёр тиимэ дэмы юумэндэ һургажа байна[+]. 18Тэдэ үнэн зүб замһаа хадуурба, бидэ һүзэглэгшэд амидыраабди гэжэ хэлэн, зарим һүзэглэгшэдэй этигэл һүзэгые алдуулна[+]. 19Тиигэбэшье Бурханай татаһан бата һуури хүдэлөөгүй. «Эзэн Өөрынгөө хүнүүдые мэдэхэ», «Эзэнэй харьяалда орооб гэжэ хэлэһэн хүн нүгэлтэ[†] хэрэгүүдые хэхэеэ болихо ёһотой» гэһэн үгэнүүдтэй тамга тэрэ татагдаһан һууриндань табигданхай байна[+].

20Томо гэртэ элдэб янзын амһартанууд байдаг: зариманиинь мүнгөөр гү, али алтаар хэгдэнхэй, нүгөө зариманиинь модоор гү, али шабараар бүтээгдэнхэй; нэгэ заримыень тусхай ушарнуудта хэрэглэдэг, нүгөө заримыень үдэр бүхэн хэрэглэдэг[+]. 21Хүнүүдшье баһал тиимэ. Зарим хүнүүд нүгэл хэхэеэ болижо, арюун сэбэр болоод, тусхай хүнүүд болодог. Тэдэнэй ажамидарал Бүтээгшэдэ таатай арюун гэгээн[†] байдаг, тэдэ ямаршье һайн һайхан хэрэгүүдые хэхэдэ бэлэн байдаг. 22Залуугай ташаяанһаа зугадажа, Эзэндэ үнэн зүрхэнһөө зальбаржа байһан зоноор хамта үнэн зүбые баримталжа, һүзэглэжэ, хайра дуратай, амгалан тайбан байгаарай[+]. 23Тэнэг, мунхаг хэрүүлһээ зайсажа байгаарай. Тэрээнһээл шэрүүн арсалдаан гарадаг гэжэ ши мэдэнэ ха юмши[+]. 24Эзэнэй зараса, ши хэрүүл гаргангүй, харин уринаар хүн бүхэндэ хандажа, тэсэбэритэй һайн һургагша байха ёһотойш. 25Шамда эсэргүүсэһэн хүнүүдые Бурхан нүгэл үйлэдэхыень болюулжа, Өөртөө хандуулха, үнэн зүбые мэдэрхэ боломжо үгэхэ магадалтай юм хадань ши тэдэ зониие ехэл дарууханаар заһажа байгаарай[+]. 26Тиигэжэ тэдэнэр шолмосой[†] эрхэ мэдэлдэ байһанаа мэдэржэ, һабарһаань мултаран тэрьедэхэ[+].

#### 3


Һүүлшын Үдэрнүүд

1Һүүлшын Үдэрнүүдтэ ехэл хүшэр байха гэжэ мэдэжэ байгаарай[+]. 2Хүнүүд бэеэ дээгүүр абанхай, алта мүнгэндэ шунанхай, омог бардам зантай, хорон үгэтэй, эхэ эсэгынгээ үгые дууладаггүй, хүнэй аша туһые харюулдаггүй, Бурханда[†] шүтэдэггүй,[+] 3эбсэшэгүй ябадалтай, хүниие хардадаг, бэеэ баридаггүй, дошхон хэрзэгы зантай, һайн юумэндэ дурагүй,[+] 4урбадаг, убайгүй ябадалтай, маадагар зантай, Бурханда шүтэнхаар, нааршаахань дээрэ гэжэ тоолодог, 5Бурханда һүзэглэһэн хэбэр үзүүлээд, үнэн дээрээ сэдьхэлдээ ямаршье һүзэггүй хүнүүд байха. Тиимэ хүнүүдһээ зайсажа байгаарай. 6Тэдэнэй зариманиинь айлаар ябажа, элдэб янзын ташаяан хүсэлэнгүүдтэ хүтэлүүлэн, нүгэл[†] абаһан, һуража байдагшье һаа, 7үнэн зүбые мэдэрдэггүй тэнэг эхэнэрнүүдэй толгойень эрьюулдэг. 8Янээс Ямбрээс[*] хоёрой Моисейдэ[†] эсэргүүсэдэг байһандал тон адляар тэдэ зон зүбөөр сэдьхэхэеэ болёод, һүзэгөө алдаад, үнэн зүбэй урдаһаа эсэргүүсэбэ гээшэ. 9Тиимэһээ тэдэ зон холо ошохогүй, хүн бүхэн тэдэнэй тэнэг байһые мэдэрхэ. Тиимэл юумэн Ианний Имбравий хоёртой болоо һэн[+].


Һүүлшын заабаринууд

10Зүгөөр ши минии һургаалые[†] баримталбаш, намдал адли ажамидарнаш, намдал адли зорилготой, һүзэгтэй, хайра дуратай байнаш, намдал адли шиираг тэсэбэритэй байнаш. 11Антиох, Икоони, Листра хотонуудта мүрдүүлдэг, зободог байһандамнил адли ши баһа мүрдүүлнэш, зоболон эдлэнэш. Тэдэ зоболонгуудые би дабажа гараа хүнби, Эзэн[†] тэдэнһээ намайе аршалаа[+]. 12Иисүүс Христоостой[†] нэгэдэн, Бурханда һүзэглэн амидарха һанаатай хүн бүхэндэ тиимэ зоболонгууд тудаха[+]. 13Харин хара һанаатай, мэхэшэ зон бусад зониие эндүүрүүлхэ, өөһэдөөшье эндүүрэн бүри муу муухай юумэ үйлэдэжэл байха[+]. 14Харин ши һуража абаһан үнэн зүб юумэндэ хатуу этигэжэ, тэрэнээ бэелүүлжэ байгаарай. Шамайе хэнэй һургажа байһые ши мэдэнэш, 15шинии үхибүүн байха сагһаа мэдэдэг Нангин[†] Бэшэг шамайе һургажа, сэсэн ухаатай болгоно. Тиин тэрэ ухаан Иисүүс Христоосто этигэһэн һүзэгэйшни ашаар шамайе абарна[+]. 16Нангин Бэшэгэй номуудынь бултадаа Бурханай урмашуулгаар бэшэгдээ, тиимэһээ тэдэ булта үнэн зүб юумэндэ һургадаг, алдуунуудые шүүмжэлэн элирүүлдэг, заһадаг, үнэн сэдьхэлтэйгээр ажамидархые заабарилдаг[+]. 17Тиимэһээл Бурханда алба хэһэн хүн бүхэн ямаршье буянтай һайхан хэрэгүүдые хэхэдэ бэлэн байха[+].

#### 4

1Иисүүс Христоос[†] хаан ороноо захирхаяа ерэхэдээ, үхэһэн ба амиды хүнүүдые бултыень шүүхэ. Тиимэһээ Бурханай,[†] Христоосой урда[+] 2Бурханай үгэ номногты гэжэ захинаб. Хүнүүдэй дуулаха дуратай, дурагүйшье байбалнь, сухарингүй номнохо ёһотойш. Буруу хэһэн юумэнүүдыень заажа, нүгэлнүүдыень[†] шүүмжэлэн элирүүлэ. Гэхэтэй сасуу тэрэ хүнүүдые урмашуулжа, тэсэбэритэйгээр һурга[+]. 3Ушарынь юуб гэхэдэ, хүнүүд зүйтэй һургаал[†] дуулахаяа болёод, шагнаха дуратай юумыень хэлэдэг багшанарые өөрынгөө дураар шэлэдэг саг ерэхэ. 4Тэдэнэр үнэн зүб юумэ шагнахаяа болижо, хооһон үльгэр зугаа шагнадаг болохо. 5Харин ши ямаршье ушарта бэеэ барижа, зоболонгуудые дабажа, Һайн Мэдээсэл[†] дэлгэрүүлхэ ажалаа бүтээжэ, Бурханай зарасын дүүргэхэ ёһотой уялга гүйсэдхэжэ байгаарай[+].

6Минии ами наһан үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэгдэхэнь, ами наһанаймни түгэсэхэ саг ерээ[+]. 7Бүхын барилдаанда би һайн барилдааб, урилдаанай тэмсээндэ гүйжэ дүүргээб, этигэл[†] һүзэгөө алдаагүйб[+]. 8Тиимэһээ үнэн сэхэ Заргаша, Эзэн[†] тэрэ үдэр намда үгэхэ шагналаа мүнөө бэлдээд байна. Тэрэ шагнал гансал намда үгэхэ бэшэ, харин Тэрэнэй ерэхые хүлеэжэ байһан бүхы зондо үгэхэ[+].


Онсо үгэнүүд

9Намда түргэхэн хүрэжэ ерэхые бодоорой. 10Дэмаас энэ оршолон дэлхэйдэ татагдажа, намайе орхёод, Фессалоники руу ябаа. Крээск Галаадай[†] можо, Тит Далмаадын можо ошобод[+]. 11Гансал Лука намтай хамта байна. Ши Маркые дахуулжа ерээрэй, тэрэ ажалдамни туһатай байха[+]. 12Тихикые би Эфес[†] ябуулааб[+]. 13Ши ерэхэдээ, Троада хотодо Каарпында орхиһон субыемни, хуйламал бэшэгүүдыемни, илангаяа арһан хуйламал бэшэгүүдыемни абажа ерээрэй[+].

14Түмэр дархан[*] Александр намда ехэл муу юумэ хээ һэн. Эзэн хэһэн зэргээрнь тэрээндэ харюулаг лэ[+]. 15Шишье тэрээнһээ болгоомжолжо байгаарай, тэрэ манай үгын урдаһаа ехэл эсэргүүсээ.

16Түрүүшынхиеэ өөрыгөө хамгаалхадамни булта намайе орхижо ошоо һэн. Тэдэ зониие Эзэн бү зэмэлэг лэ. 17Тэрэ үедэ Эзэн намтай байжа, намайе зоригжуулаа. Тиимэһээ би Бурханай үгэ бусад арадуудай бултанайнь дуулахаар гүйсэд номнохо шадалтай байгааб. Бурхан намайе үхэлэй һабарһаа аршалаа[+]. 18Эзэн намайе муу юумэнһээ аршалан, тэнгэриингээ хаан орондо гэм зэмэгүйгөөр оруулха. Тэрэ хэтын хэтэдэ алдар солотой байхань болтогой.[†]


Һүүлшын амаршалга

19Прискиилла, Ааквила болон Онисифорой гэр бүлэдэ мэндые дамжуулаарай[+]. 20Эрааст Коринфда үлэбэ. Трофимые үбшэн байһан хадань би Милет хотодо орхёоб[+]. 21Үбэл болотор ерэхэ гэжэ оролдоорой.

Эвбүүл, Пүүд, Лиин, Клавдий болон бэшэшье һүзэглэгшэд булта шамда мэндые дамжуулна.

22Эзэн шамтай байхань болтогой.

Бурханай үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байг лэ. Болтогой.

### Тидтэ

#### Тидтэ

Тидтэ


Павелай Тидтэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]


#### Павелай Тидтэ бэшэһэн хандалга


Павелай Тидтэ бэшэһэн хандалга

Тит хадаа Павелай дүтын туһалагша. Павелай Коринфда христиан бүлгэмтэй эблэрэлгэдэ тэрэ шухала үүргэ дүүргээ. Павел тэрэниие Криит арал дээрэ шэнэ христиан бүлгэмэй хүтэлэгшөөр томилоо. Энэ хандалга соо гурбан гол зүйл тухай хэлэгдэнэ:

Христиан бүлгэмэй хүтэлэгшэ ямар байха зэргэтэйб; элдэб олон ниитын бүлэгүүдэй зон нэгэ бүлгэм соо нэгэдэхэдээ, яажа бэеэ абажа ябаха ёһотойб; Иисүүс Христоос тухай номнол яагаад дэлгэрүүлхэ хэрэгтэйб.

#### 1

1-4Этигэл[†] һүзэгөөрөө намтай нэгэдэһэн үнэн сэхэ Тит хүбүүмни, шамда Бурханай[†] зараса, Иисүүс Христоосой[†] элшэн[†] Павел бэшэнэ. Бурхан Эсэгэ болон манай Абарагша[†] Иисүүс Христоос шамда үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие үршөөг лэ.

Бурхан намайе шэлэжэ абаад, һунгаһан хүнүүдэйнгээ һүзэгые дэмжүүлхээр, шажанаймнай һургадаг үнэн зүйлдэ тэдэниие хүтэлүүлхээр намайе эльгээгээ. Энэ үнэн зүйл мүнхын амидаралда найдаха гол түшэг болоно. Худал юумэ хэлэдэггүй Бурхан мүнхын тэрэ амидаралые анханһаа нааша бидэндэ найдуулжа, тогтооһон сагтаа тэрэнээ Өөрынгөө һургаалда[†] нээгээ. Тэрэ һургаалынь намда үгтэжэ, манай Абарагша Бурханай захиралтаар би тэрэнииень номноноб[+][+][+].


Титэй Криидтэ хэхэ ажал

5Хэхэ хэрэгтэй юумэнүүдээ бүтээгээд, хото бүхэндэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] хүтэлэгшэдые томилхоор шамайе Криидтэ орхиһон байгааб. Захиһан юумэнүүдыемни бү мартаарай:[+] 6хүтэлэгшэ хүн ямаршье гэмгүй, гансал һамгатай байха ёһотой, харин үхибүүдынь хүнэй үгөөр байдаг, өөһэдыгөө һайнаар абажа ябадаг, Христоосто һүзэглэдэг байха ёһотой[+]. 7Ушарынь юуб гэхэдэ, һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй хүтэлэгшэ Бурханда алба хэдэг, Тэрэнэй эрхилэгшэ ушарһаа ямаршье гэмгүй байха зэргэтэй. Тэрэ омог бардам зан гаргадаггүй, уур сухалаа хүрэдэггүй, архидадаггүй, дошхордоггүй, алта мүнгэндэ шуналгүй,[+] 8мүн аяншадые гэртээ угтажа абадаг, һайн юумэндэ дуратай, ехэ томоотой, үнэниие баримталдаг, арюун ябадалтай, үнэн сэдьхэлтэй, бэеэ баридаг хүн байха ёһотой. 9Тэрэ хүн зүб һургаалтай зүрилдэдэггүй, найдабаритай үгые хатуу баримталха ёһотой. Тиигэжэл тэрэ хүтэлэгшэ үнэн зүйтэй һургаалаар ондоо хүнүүдые урмашуулжа, һургаалда эсэргүү байһан хүнүүдэй бурууе элирүүлэн харуулха аргатай байха.

10Юундэб гэбэл, хүнэй мэдэлдэ оросогүй, хооһон үгэтэй, худалша зон, илангаяа һүзэглэгшэ еврейнүүдэй[†] дунда олон бии[+]. 11Тэдэнэй амые хааха хэрэгтэй: тэдэ мүнгэ олохо гэһэн эшхэбтэр зорилготойгоор хэрэггүй юумэндэ һургана, гэр бүлэнүүдые Христоосһоо холодуулна[+]. 12Криидүүдэй дундаһаа нэгэ шүлэгшэн: «Криидүүд булта худалшад, зэрлиг арьяатан, залхуу, эдимэр хүнүүд», – гэжэ хэлэһэн байгаа. 13-14Тэрэ хэлэһэниинь үнэн. Тиимэһээ саашадаа иудейнүүдэй үльгэрнүүдые шагнангүй, үнэн зүбые буруушаадаг хүнүүдэй тогтоолые анхарангүй, бодолтой һүзэгтэй байхынь тула ши тэдэниие хатуу шэрүүнээр шүүмжэлэн элирүүлжэ байгаарай[+][+]. 15Арюун сэбэр хүнүүдтэ бүхы юумэн арюун сэбэр байдаг. Харин бузарлагдаһан болон һүзэггүй хүнүүдтэ ямаршье арюун сэбэр юумэн үгы, тэдэнэй һанал бодолынь, һэшхэлынь бузарлагдаад байна[+]. 16Тэдэнэр Бурханиие мэдэнэбди гэдэг, харин үйлэ хэрэгүүдынь Бурханиие мэдэхэгүй байһыень харуулна. Тэдэ хүнүүд Бурханда жэрхэдэһэтэй байна. Тэдэнэр мэдэлдэ оросогүй, ямаршье һайн юумэ хэжэ шадахагүй хүнүүд юм[+].

#### 2


Үнэн бодото һургаал

1Харин ши үнэн бодото һургаалые[†] номножо байгаарай. 2Һургаалай ёһоор наһатай эрэшүүлые эрүүл бодолтой, түбшэн зантай, арюун ябадалтай, хатуу һүзэгтэй, хайра дуратай, тэсэбэритэй байхыень һургажа байгаарай. 3Наһатай эхэнэрнүүдые Бурханиие[†] хүндэлдэг хүнүүдтэл адляар ажамидаржа байхыень һургаарай. Тэдэнэр хүниие бү хардаг, үзэмэй дараһан архинда бү орог, һайн юумэндэ һургажа байг,[+] 4залуу эхэнэрнүүдые нүхэдтөө, үхибүүдтээ дуратай байхыень һургаг, 5бэеэ баридаг, арюун сэбэр ябадалтай байхыень, гэрээ һайнаар хаража, нүхэдэйнгөө үгөөр ябахыень баһа заабаришалжа байг. Тиигэжэ Бурханай үгэ муушалха шалтаг тэдэ хэндэшье бү олгог[+].

6Залуу хүбүүдые баһал бэеэ барижа байхыень идхан заажа ябаарай[+]. 7Ши өөрөө һайн хэрэгүүдээрээ алишье юумэндэ жэшээ харуулжа байха ёһотойш. Һургажа байхадаа, үнэн сэхэ, томоотой байгаарай[+]. 8Шамайе хүнэй буруушаахагүйн тула бодомжолжо үзөөд хэлэжэ бай. Тиигэбэл дайсаднай эшээд, маанад тухай муу юумэ хэлэжэ шадахагүй[+].

9Барлагуудые эзэдэйнгээ үгэ дуулажа, ямаршье ушарта тэдэнэйнгээ һайшаалда хүртэхэ гэжэ оролдохыень, урдаһаань зүршэн дуугарангүй,[+] 10юумыень хулуунгүй, харин гүйсэд үнэн сэхэ байхыень һургаарай. Тэдэнэр ямаршье юумэ хэхэдээ, Абарагша[†] Бурханаймнай һургаалда туһатай юумэ хэжэ байха ёһотой.

11Ушарынь юуб гэбэл, хүн бүхэниие абарха ушартай Бурхан үршөөл хайраа элирүүлбэ[+]. 12Тэрэ үршөөл хайрань маанадые энэ оршолон дэлхэйдэ ажамидархадаа бурхангүй амидаралаа, дэлхэйдэхи забхайралаа орхихыемнай, бэеэ барижа байхыемнай, үнэн сэдьхэлтэй, Бурханда шударга байхыемнай һургана[+]. 13Манай агууехэ Бурханай, Абарагша Иисүүс Христоосой[†] алдарай элирхэ тэрэ үршөөлтэй Үдэртэ найдан, тэрэ Үдэрые хүлеэжэ байнабди[+]. 14Христоос маанадые бузар муухай нүгэлнүүдһээмнай[†] аршалан, мэдэлдэнь байдаг, үлзытэй хэрэгүүдые хэхэ гэжэ зүдхэдэг сэбэр арад болгохын тула Өөрыгөө бидэнэй түлөө үргөө[+].

15Эдэ юумэнүүдтэ һургажа, бүхы эрхэ засагаа хэрэглэн, шагнагшадаа зоригжуулжа, шүүмжэлэн элирүүлжэ байгаарай. Шамайе хэншье доогуур бү хараг[+].

#### 3


Христиан һүзэглэгшэд өөһэдыгөө ямараар абажа ябахаб

1Засаглагша болон захирагшадай үгыень дуулажа, эрхэ мэдэлдэнь байхые, ямаршье сагта дэмбэрэлтэ һайхан хэрэгүүдые хэхээр бэлэн байхые һүзэглэгшэ зондо һануулжа байгаарай[+]. 2Хүниие хардажа бү хэлэгты, харин эбтэй эетэй, амгалан тайбан байгты, хүн бүхэндэ ходо дарууханаар хандагты гэжэ тэдэндэ баһал хэлэжэ байгаарай[+]. 3Бидэшье өөһэдөө урдань баһал тэнэг, үгэ дууладаггүй, эндүүржэ ябадаг һэмди. Ташаяан хүсэлэнгүүдэй болон элдэб янзын сэдьхэлээ ханалгын мэдэлдэ байгаабди. Бидэ атаархалдан, хара һанаатайгаар амидардаг, бэе бэеэ үзэн ядадаг һэмди[+]. 4Харин манай Абарагша,[†] Бурхан[†] аша буянгаа, хайра дураяа үршөөжэ, 5бидэниие абараа. Хэһэн дэмбэрэлтэй хэрэгүүдэймнай ашаар бэшэ, харин Өөрынгөө үршөөл хайраар Арюун Һүлдын ашаар Бурхан бидэниие арюудхан угаажа, шэнээр түрүүлжэ, шэнэ амидарал хайрлажа, бидэниие абараа[+]. 6-7Бурханай үршөөл хайраар сагааруулагдажа, найдажа байһан мүнхын амидарал залгамжалхын тула Бурхан манай Абарагша Иисүүс Христоосоор[†] дамжуулан, Арюун Һүлдэ[†] маанадта элбэг дэлбэгээр үршөөгөө[+][+]. 8Энэ хэлээшэмнай үнэн. Үлзытэй хэрэгүүдые оролдосотойгоор бүтээжэ байхыень Бурханда һүзэглэһэн хүнүүдые ши идхан һургажа байгаарай. Иимэ хэрэгүүд зондо ехэл аша туһатай, һайн[+]. 9Тэнэг арсалдаануудһаа, уг гарбал[†] ба Хуули тухай хэрүүл, заргалдаанһаа зайлажа байгаарай. Тэдэ болбол аша туһагүй, дэмы юм[+]. 10Хэрүүл татагшадта хоёр дахин ухаа заагаад, удаань тэдэнһээ холодожо байгаарай[+]. 11Тиимэ хүнүүд буруу замда оробо, тиин нүгэлнүүдынь[†] тэдэнэй зэмэтэй байһыень гэршэлнэ гэжэ мэдэнэ ха юмши.


Һүүлшын захяа

12Шамда Артемые гү, али Тихикые эльгээхэдэмни, ши түргэхэн намда Никополь хото хүрэжэ ерэхые бодоорой. Би тэндэ үбэлжэхэ гэжэ шиидээб[+]. 13Зинаа үмэглэгшэ Аполлос хоёрой аян замаа үргэлжэлүүлхэдэнь, юугээршье дутаангүй ябуулхые шадалаараа оролдоорой[+]. 14Манай хүнүүд өөһэдтөө шухала хэрэгтэй юумэ хэжэ, буянтай һайхан хэрэгүүдые бүтээн, сагаа үнгэргэжэ һураха ёһотой. Тэдэнэр удхагүй дэмыгээр ажамидарха ёһогүй[+].

15Намтай байһан зон булта шамда амар мэндые хүргэнэ. Һүзэглэгшэ нүхэдтэмнай амар мэндыемнай дамжуулаарай.

Бурханай үршөөл хайра та бүгэдэндэ үгтэхэнь болтогой.[†]

### Филимондо

#### Филимондо

Филимондо


Павелай Филимондо бэшэһэн хандалга

[1]


#### Павелай Филимондо бэшэһэн хандалга


Павелай Филимондо бэшэһэн хандалга

Павел энэ хандалгые түрмэдэ һуухадаа бэшээ. Онисим гэжэ бодхуул богоолтой Павел Римдэ танилсаһан түүхэтэй. Павелһаа Һайн мэдээ дуулахадаа, Онисим Христоосто мүргэдэг болоо. Оносимдо шэрүүн хэһээлтын аюул занажа байбашье, тэрэ өөрын эзэн Филимондо бусаха ёһотой гэжэ Павел тоолобо. Онисимой эзэн Филимон христиан һүзэглэгшэ, Колоссы хотын хажууда (мүнөө Турциин баруун зүг) ажаһуугаа. Павел тэрэниие һайн мэдэхэ һэн.

Онисимые хүлисэхыень, нэгэ мүргэлтэй аха-дүү мэтээр бэе бэедээ хандахыень Павел Филимониие гуйна; тэрэ Онисимые Рим руу бусаахыень хүсэнэ, гэбэшье һүүлшын шиидхэбэри Филимон өөрөө гаргаха ёһотой. Павел богоолшолго тухай Римэй тогтоолнуудые буруушаанагүй, харин христиан һүзэглэгшэдтэ аха-дүүгэй хайра дуран иимэ тогтоолнуудһаа бүри шухала гэжэ ойлгуулна.

#### 1


Амаршалга

1-3Бидэнтэй хамта хүдэлдэг эрхим хүндэтэ Филимон, Иисүүс Христоосой[†] түлөө түрмэдэ һууһан Павел ба һүзэглэгшэ Тимофей хоёр шамда бэшэнэ. Манай Бурхан[†] Эсэгэһээ болон Эзэн[†] Иисүүс Христоосһоо үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие айладханабди. Гэртэшни суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ,[†] хүндэтэ Апфии дүүдэмнай, бидэнтэй хамта алба хэдэг Архипта мэндые хүргөөрэй[+][+].


Филимоной хайра дуран ба һүзэг этигэл

4Зальбаралга[†] бүхэндөө шамайе дурдажа, Бурхандаа баясхалан хүргэжэ байдагби[+]. 5Бурханай бүхы зондо эльгэтэй байһан тухайшни, Эзэн Иисүүс Христоосто һүзэглэжэ байһан тухайшни дуулажа байдагби. 6Бидэ хоёр һүзэглэгшэдэй хани нүхэсэл Иисүүс Христоостой нэгэдэһэн манай амидаралда үршөөл бүхэнэй гүнзэгы удхые мэдэрхэдэшни туһалха тухай зальбаржа байдаг хүнби[+]. 7Хүндэтэ дүүмни, хайра дураншни намайе ехэтэ баясуулаа, аргагүй урмашуулаа. Ши бүхы һүзэглэгшэдэй сэдьхэлыень амаруулааш.


Онисимай түлөө гуйлта

8Тиимэһээ би Христоосоор ахашни болоһон ушараар хэхэ ёһотой юумэеэ хэ гэжэ захирха эрхэтэйшье һаа,[+] 9шамда эльгэтэй ушарһаа шамайе зүбхэн гуйнаб. Мүнөө Иисүүс Христоосой түлөө түрмэдэ һууһан би Павел гуйжа байнаб. 10Христоосто этигээд, намаар заалгажа хүбүүмни болоһон Онисимай түлөө би шамайе гуйнаб. Түрмэдэ һууха үедөө би тэрээндэ ухаа заадаг эсэгэнь болооб[+]. 11Урдань Онисим шамда ямаршье аша туһагүй байгаа, харин мүнөө сагта тэрэ шамдашье, намдашье хэрэгтэй юм.

12Мүнөө би тэрэниие шамда гэдэргэнь ябуулнаб. Би тэрээндэ аргагүй дуратайб, ши тэрэниие һайнаар угтажа абаарай. 13Һайн Мэдээсэлые[†] номноһонойнгоо түлөө түрмэдэ һуухадаа, шинии орондо намда туһалжа байхаарнь тэрэниие хажуудаа байлгаха дуратайл байгааб. 14Гэхэдээ би шинии зүбшөөлгүйгөөр юумэ шиидэхэеэ хүсөөгүйб. Баалалтагүйгөөр,[†] харин өөрынгөө һайн дураар һайн хэрэг бүтээбэлшни намда һайшаагдаха һэн.

15Шамтай ходо байхын тула Онисим саг зуура шамһаа ондоо тээшээ ошоһон байжа магадгүй. 16Мүнөө тэрэ ганса барлаг бэшэ, харин барлагһаа үлүү ехэ: тэрэ хайрата дүү гээшэ. Мүнөө би тэрээниие ехэл һайшаанаб. Харин хүн байһан хубидаа, Эзэнээр дүүшни гэжэ нэрлэгдэһэн хубидаа тэрэ шамда бүришье хайратай байхал[+].

17Ши намайе нүхэрни гэжэ һанажа байбал, намайе угтажа байһантай адляар лэ тэрэниие угтажа абаарай. 18Хэрбээ тэрэ шамда ямар нэгэ муу юумэ хэжэ, юумэ үритэй байбалнь, үриень намда тоогоорой. 19Тэрэ үриень түлэхэб гэжэ би, Павел, өөрынгөө гараар бэшэжэ байнаб. Ши өөрөө ами наһаараа намда үритэй һэнши гэжэ би шамда һануулнагүйб[+]. 20Хайрата дүүмни, Христоосоор дүүмни гэжэ нэрлэгдэһэн хадаа Эзэнэй түлөө энэ үлзытэй һайн хэрэг бүтээжэ, тэрээгээрээ намайе баярлуулаарай, һаналыемни тэгшэлүүлээрэй даа.

21Хэлэһэн юумыемни хэхэш гэһэн этигэлтэйгээр[†] эдэ бүхэниие шамда бэшэнэб. Хэлэһэнһээмни үлүүшье юумэ хэжэ болохош гэжэ би мэдэнэб. 22Тиихэ зуураа намда нэгэ таһалга бэлдэжэ байгаарай. Та бүхэнэй зальбаралые Бурхан дуулажа, намайе таанадта эльгээхэ гэжэ би найданаб.


Һүүлшын амаршалга

23Иисүүс Христоосой түлөө намтай суг түрмэдэ һуужа байһан Эпапраас, намтай хамта хүдэлжэ байһан[+] 24Марк, Аристарх, Дэмаас, Луканар шамда мэндые хүргэжэ байна[+].

25Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байхань болтогой.[†]

### Еврейнүүдтэ

#### Еврейнүүдтэ

Еврейнүүдтэ


Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга


Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга

Энэ хандалгын зохёолшон өөр тухайгаа юушье бэшээгүй, тиимэһээ эртэ урдын сагһаа хойшо зохёолшонь хэн бэ гэһэн арсалдаан мүнөөшье болотор замханагүй. Зарим зон энэ хандалгые Павел бэшээ гэнэ, заримашуул тус хандалгын бэшэлгын маяг Павелай бусад хандалгануудта адли бэшэ гэжэ тоолоно. Павел өөрөө бэшээгүйшье һаа, тэрэнэй дүтын хүнүүд, жэшээнь, Барнааба гү, али Аполлос бэшэжэ магад гээд таамагламаар.

Шажанай, этигэлэй талаар энэ орёо удхатай хүдэлмэри еврей арадай христиан һүзэглэгшэдтэ зорюулагданхай. Еврей арадай христиан һүзэглэгшэдэй бүлгэм Римдэ гү, Иерусалимда гү, Александриидэ гү, али үшөө ондоо хотодо, юрэдөө, хаана байрладаг байгааб гэжэ хүсэд ойлгохын аргагүй. Зохёолшын гол зорилго болбол еврей арадай хүсэл найдал, Хуушан Хэлсээнэй лүндэн, зүгнэлнүүд Иисүүс Христоосдол шэнгэн бэелүүлэгдэнхэй. Тэрэ хадаа зүбхэн лүндэншэн, али санаартан бэшэ, Бурханай Хүбүүн, Өөрын бэе тахил болгожо үргэһэн, ямаршье нүгэл, өө-мөөгүй санаартан мүн. Энэ үргэл хадаа Өөртэнь этигэһэн зониие хэтэ мүнхэдөө нүгэл шэбэлһээ арюудхаа. Тиимэһээ еврей арадай христиан һүзэглэгшэд шэрүүн дарлалтын үедэшье Христоосто этигэн мүргэхэһөө арсаха ёһогүй.

Тус хандалгын жэнхэни субад эрдэни гэбэл, энэ хандалгын 11-дэхи бүлэг болоно. Энэ бүлэг соо этигэл тухай хэлэгдэнэ. Этигэл хадаа зарим үүсхэлнүүдые дэмжэлгэ гү, али ёһололнуудые сахилга бэшэ, Бурханда түгэс зорюулан үргэһэн ами наһан ба Бурханда үдэр бүриин найдалга болоно. Иисүүс Христоосой урда тээхи үе сагта Хуушан Хэлсээнэй олон баатарнуудай жэшээ дээрэ үндэһэлэн, зохёолшон энээниие батална.

#### 1


Хүбүүгээрээ дамжуулһан Бурханай Үгэ

1Урдандаа Бурхан[†] лүндэншэдөөр дамжуулжа элдэб аргаар, олон удаа манай үбгэ эсэгэнэртэ үгэ хэлэдэг байгаа. 2Харин һүүлшын эдэ үдэрнүүдтэ Тэрэ Хүбүүгээрээ дамжуулан бидэндэ хэлэнэ. Бурхан Хүбүүнэйнгээ ашаар замбуулин дэлхэйе бүтээжэ, бүхы юумые залгамжалхаар Тэрэнээл һунгаа[+].

3Бурханай алдарай[†] туяа сасаруулан,
Бурханай шанар шэнжэтэй байжа,
Тэрэ бүхы замбуулин дэлхэйе
Өөрын үгын хүсөөр баридаг.
Бидэниие нүгэлнүүдһээмнай[†] арилгаад,
огторгой дээрэ һүр жабхаланта Бурханай
баруун талада һуугаа[+].
4Бурханай Хүбүүнэй[†] нэрэ түрэ
Эльгээмэлнүүдэй нэрэ түрэһөө аргагүй шухала,
тиин Хүбүүн Өөрөөшье Эльгээмэлнүүдһээ холо дээгүүр юм[+].


Бурханай Хүбүүн Эльгээмэлнүүдһээ дээгүүр

5«Ши Минии Хүбүүмниш. Мүнөөдэр Би Шинии Эсэгэшни болооб», – гэжэ Бурхан Өөрынгөө Эльгээмэлнүүдэй нэгэндэньшье хэлээ аал? «Би Тэрэнэй Эсэгэнь болохоб, Тэрэ Минии Хүбүүн болохо», – гэжэ Бурхан нэгэшье Эльгээмэл тухай хэлээ аал[+]? 6Тиихэдэ Бурхан Өөрынгөө ууган Хүбүүе дэлхэй руу эльгээхэдээ: «Бурханай бүхы Эльгээмэлнүүд Тэрээндэ мүргэхэнь болтогой»,[†] – гэжэ хэлээ[+]. 7Харин Эльгээмэлнүүд тухай: «Ши һалхиие Өөрын Эльгээмэл, галай дүлэ Өөрын зараса болгонош», – гэжэ Бурхан хэлээ[+]. 8Гэхэдэ Хүбүүн тухайгаа Бурхан: «Хан шэрээшни Бурханай шэрээ мэтэ, хэтэ мүнхэдөө оршохо. Хаанта баягшни – зүб шударга ёһын баяг. 9Ши үнэн зүбтэ дуратайш, муу юумэ үзэн яданаш. Энээнэй түлөө Бурхан, Шинии Бурхан, хажуудашни байһан хэнииешье баярай тоһоор тоһодоогүй, харин гансал Шамайе тоһодон ёһолоол!», – гэжэ айладаа[+].

10Тэрэ үшөө иигэжэ айладхаа: «Ши, Эзэн,[†] анха түрүүн газар дэлхэйе бүтээгээш, Өөрын гараар огторгойе байгуулааш. 11Тэдэ һүнэхэ, харин Ши үлэхэш. Тэдэ юумэнүүдшни хубсаһан мэтэ үмхирхэ. 12Ши тэдэниие хубсаһандал адли эбхэхэш, хубсаһандал мэтэ һэлгэхэш. Харин Ши Өөрөө хододоо хэбээрээ байхаш, тиин үдэрнүүдшни дууһахагүй»[+].

13Бурхан Өөрынгөө Эльгээмэлнүүдэй нэгэндэньшье: «Бузар дайсадыеш хүл дорош дэбһүүлэн табитарни баруун гар таладам һуугаарай», – гэжэ хэлээгүй[+]. 14Тиихэдээ Эльгээмэлнүүд хэд гээшэб? Тэдэ Бурханда алба хэжэ, абарагдаха ёһотой хүнүүдтэ туһалхаар Бурханай эльгээһэн һүлдэнүүд гээшэ[+].

#### 2


Абаралгын агуу һүр жабхалан

1Тиимэһээ урасхалда абтахагүйн тула бидэ дуулажа абаһан юумэеэ хатуугаар сахижа байха ёһотойбди. 2Манай үбгэ эсэгэнэртэ Эльгээмэлнүүдээр дамжуулан хэлэгдэһэн Бурханай[†] үгэ үнэн зүб байгаа. Тиин тэрэ үгые баримталаагүй, али дуулаагүй хүн хүртэхэ ёһотойл хэһээлтэдэ хүртэдэг байгаа. 3Тиимэ агууехэ абаралгые тоонгүй, бидэ хэһээлтэһээ яажа зугадаха гээшэбибди? Эзэн[†] энэ абаралга[†] тухай анхан Өөрөө айладхаа. Тэрэниие дуулаһан хүнүүд абаралга болбол үнэн гэжэ бидэндэ баталан хэлээ. 4Бурхан тэрэ гэршэлгэдэ[†] элдэб янзын гайхамшагта үзэгдэлнүүдые[†] болон дүлгэ тэмдэгүүдые[†] нэмэн харуулжа, Өөрынгөө һайн дураар Арюун Һүлдэ[†] хайрлаа[+].

5Бидэнэй дурдаһан шэнэ газар дэлхэйе захиржа байхаар Бурхан Эльгээмэлнүүдые табяагүй юм[+]. 6Харин Нангин[†] Бэшэгэй нэгэ газарта: «Хүн гээшэ юун бэ, яагаад Тэрэниие Ши һананабши? Хүнэй хүбүүн юун бэ, яагаад Ши Тэрэниие анхарнабши? 7Ойро зуура Тэрэниие Ши Эльгээмэлнүүдһээ доогуур табяаш, алдар солоор ба нэрэ хүндөөр титимлээш. 8Ула доронь бүгэдые оруулааш», – гэжэ бэшээтэй байдаг.

Бурхан «ула доронь бүгэдые оруулаа» гэхэдээ, хүнэй мэдэлдэ хамаг юумэ үгөө гэһэн удхатай. Тиихэдэ бидэ хүнэй бүхы юумэ мэдэлдээ оруулаад байһыень үшөөл харанагүйбди[+]. 9Харин ойро зуура Эльгээмэлнүүдһээ доогуур табигдаад, Бурханай үршөөл хайраар бүхы хүнүүдэй түлөө үхэһэн Иисүүсые бидэ харанабди. Үхэлые дабажа гараад, алдар солодо ба нэрэ түрэдэ Тэрэнэй хүртэһые бидэ мүнөө харанабди[+]. 10Бурхан бүхы юумэ бүтээгөө, бүхы юумэн Тэрэнэй тула оршодог. Тэрэ олон үхибүүдые алдар солодоо хүртөөхэ һанаатай байгаа. Тиимэһээ хүнүүдые абаралгада Хүтэлэгшэ Иисүүсые Бурхан зоболон дабуулаад, эрхим түгэс болгоо[+].

11Арюудхагша ба арюудхагдаһан бүхы хүнүүд нэгэ Эсэгэтэй. Тиимэһээ Иисүүс тэдэниие аха дүүнэрни гэжэ нэрлэхэеэ эшэдэггүй[+]. 12Иисүүс: «Би аха дүүнэртээ Танай нэрые хэлэхэб, сугларагшадай дунда Таниие магтахаб», – гэжэ Бурханда хэлээ[+].

13Тэрэ үшөө: «Би Тэрээндэ этигэнэб, Тэрээндэл найданаб», «Бурханай Намда даалгаһан үхибүүдтэй Би мүнөө эндэ байнаб», – гэжэ хэлээ[+].

14Үхибүүдэй махабад бэе ба шуһанһаа бүридэһэн хадань Иисүүс Өөрөө тэдэнтэйл адли хүн болоо. Үхэлые эрхэ мэдэлдээ абаад байһан шолмосые[†] Өөрынгөө үхэлөөр хүсэгүй болгохын тула,[+] 15үхэлһөө айжа бүхы наһаараа барлагууд байһан хүнүүдые сүлөөлхын тула Тэрэ тиимэ юумэ бүтээгээ. 16Эзэн үнэндөө Эльгээмэлнүүдые дэмжэнэ бэшэ, харин Абраһаамай[†] удамые дэмжэнэ. 17Найдабаритай ба үршөөл хайратай Ахамад Санаарта болоод, бүхы хүнүүдэй нүгэлнүүдыень[†] хүлисүүлхын тула Бурханда алба хэжэ байхадаа, Өөрынгөө аха дүүнэртэй адли болохо ёһотой байгаа[+]. 18Тэрэ Өөрөө туршуулжа, зоболон эдлэһэн ушарһаа мүнөө туршалгада ороһон хүнүүдтэ туһалха аргатай юм[+].

#### 3


Иисүүс Моисейһээ дээгүүр юм

1Бурханай[†] баһал Өөртөө дуудаһан арюун гэгээн[†] аха дүүнэрни! Баримталжа байһан һүзэгэймнай Ахамад Санаарта болгогдон эльгээгдэһэн Иисүүс тухай һанажа байгты. 2Бурханай гэртэ ажаллахадаа Моисей[†] ямар үнэн сэхэ, шударга байгааб, тон тиигэжэл Иисүүс энэ ажал хэхыень шэлэһэн Бурхандаа үнэн сэхэ байгаа[+]. 3Гэр бариһан хүн гэрһээ үлүү нэрэ түрэдэ хүртэдэг. Тон тиигэжэл Иисүүсшье Моисейһээ үлүү ехэ алдар солодо хүртэхэ ёһотой. 4Бүхы гэрнүүдые ямар нэгэн хүн баряа, харин бүхы юумые Бурхан баряа. 5Моисей Бурханай гэртэ зарасадал адли найдабаритай байхадаа, Бурханай ерээдүйдэ хэлэхэ юумые гэршэлэн хэлэхэ ёһотой байгаа[+]. 6Харин Христоос тэрээндэ орходоо Бурханай гэртэ байһан Хүбүүндэл адли найдабаритай. Өөһэдынгөө этигэжэ байһан зориг ба найдабари хадагалжа байбал, бидэ Тэрэнэй гэрынь болохобди.

7-11«Үбгэ эсэгэнэртнай сүл губида ябахадаа дүшэн жэл соо Минии хэрэгүүдые хаража байһаншье һаа, Намайе тэндэ шалгаба, туршаба. Тиимэһээ Би тэрэ үеынхидтэ сухалдажа: „Тэдэнэр ходо эндүүржэ ябадаг, харгы замаарни ябадаггүй“, – гэжэ айладааб. Тиимэһээ Би уур сухалдаа „тэдэниие амаруулха гэһэн газартаа хэзээшье оруулхагүйб“ гэжэ тангариглааб. Тиимэһээ таанад мүнөөдэр Бурханай дуу дуулахадаа, Бурханай урдаһаа үймөө татаһан үбгэ эсэгэнэртээл адли үсэд зан бү гаргагты», – гэжэ Арюун Һүлдэ[†] хэлэнэ[+].

12Аха дүүнэрни, амиды Бурханһаа холодохогүйн тула таанад булта нүгэлгүй,[†] этигэлтэй[†] байхые оролдожо байгты. 13Таанадай хэн нэгэнэй нүгэлөөр хорхойтуулагдан дошхорхогүйн тула, Нангин Бэшэг соо бэшээтэй «мүнөөдэр» гэдэг үгын маанадта хандажа байхада, та бэе бэеэ үдэр бүхэндэ урмашуулжа байха ёһотойт. 14Хэрбээ бидэ эхилһэн амидаралаа һүүл болоторнь хатуугаар баримталжа байбал, Христоосто хабаатай болонобди.

15Нангин Бэшэг соо: «Таанад мүнөөдэр Бурханай дуу дуулахадаа, Бурханай урдаһаа үймөө татаһан үбгэ эсэгэнэртээл адли үсэд зан бү гаргагты», – гэжэ бэшээтэй[+]. 16Бурханай дуу дуулаһаншье һаа, урдаһаань үймөө татаһан хүнүүд хэд байгааб? Тэдэнэр булта Моисейн хүтэлбэри доро Египедһээ гараһан хүнүүд байгаа[+]. 17Ямар хүнүүдтэ Бурхан дүшэн жэлэй туршада сухалдажа байгааб? Нүгэлдэ унажа, сүл губида үхэһэн хүнүүдтэ бэшэ аал[+]? 18«Амаруулха гэһэн орондоо тэдэниие хэзээшье оруулхагүйб», – гэжэ Бурхан тангариглахадаа, хэд тухай хэлээб? Урдаһаань үймөө татаһан хүнүүд тухай айладаа[+]. 19Этигэл һүзэггүй байһанайнгаа түлөө тэдэ хүнүүдэй Бурханай амаруулха гэһэн орондо орожо шадахагүй байһыень бидэ харабабди[+].

#### 4

1Тэрэ найдуулһан амаралтадань хүртэнгүй үлэшэхэгүйн тула бидэ булта болгоомжотой байха ёһотойбди[+]. 2Сүл губяар ябаһан зондол тон адли бидэ Һайн Мэдээсэл[†] дуулаабди. Тэдэнэр Бурханай[†] үгые дуулаһаншье һаа, һайн болоогүй. Ушарынь хэлэхэдэ, тэдэ Бурханай үгые шагнажа байхадаа, тэрэ үгыень этигэл[†] һүзэгтэйгээр тогтоожо абаагүй. 3Харин бидэ, һүзэглэһэн хүнүүд, Бурханай найдуулһан амаралтадань хүртэжэ байнабди. Тэрээн тухай «Би уур сухалдаа тэдэниие амаруулха гэһэн газартаа хэзээшье оруулхагүйб гэжэ тангариглааб», – гэжэ Тэрэ Өөрөө хэлээ.

Газар дэлхэйе бүтээхэ сагһаа хойшо Тэрэ ажалаа гүйсэдхэһэншье һаа, тиигэжэ хэлээ[+]. 4Нангин[†] Бэшэг соо долоодохи үдэр тухай иигэжэ бэшээтэй: «Хэжэ байгаа ажалаа Бурхан долоодохи үдэртөө дүүргэжэ, хэжэ байгаа бүхы ажалнуудһаа долоодохи үдэртөө Бурхан амарба»[+]. 5«Тэдэниие амаруулха гэһэн газартаа хэзээшье оруулхагүйб», – гэжэ тэндэ баһа бэшээтэй байдаг[+]. 6Һайн Мэдээсэл түрүүн дуулаһан хүнүүд этигэлгүй байһан хадаа амаралтада хүртөөгүй. Тэрэ амаралтада хүртөөгүй зон үшөөшье байна[+]. 7«Мүнөөдэр» гэгдэдэг ондоо үдэрые Бурханай шэлэһыень тэрэ харуулна. Нилээд сагай үнгэрһэн хойно Тэрэнэй Давидаар[†] дамжуулан хэлэһэниинь Нангин Бэшэг соо үгтэнхэй: «Таанад мүнөөдэр Бурханай дуу дуулахадаа, үсэд зан бү гаргагты»[+].

8Хэрбээ Бурханай найдуулһан амаралтые Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй үгэбэл, Бурхан тэрэнэй һүүлдэ ондоо үдэр тухай хэлэхэгүй һэн[+]. 9Гэхэтэй сасуу Бурхан Өөрынгөө хүнүүдтэ субботын амаралтын үдэрые амалаа. 10Бурханай найдуулһан амаралтада хүртэһэн хүнүүд Өөрынгөө хэрэгүүдһээ амаржа байһан Бурхандал адли баһал хэрэгүүдһээ амаржа байха. 11Этигэлгүй байһанайнгаа тула унаһан тэдэ хүнүүдтэл адли нэгэмнайшье унангүй, тиимэ амаралтада хүртэхын тула бүхы шадалаараа шармайе.

12Бурханай үгэ амиды ба хүсэтэй юм, хоёр талаһаан хурсалуулагдаһан ямаршье эриһээ хурса. Тэрэнь һүнэһэ һүлдэ хоёрой уулзалта, бүридэл болон уураг тархи, алишье юумэн хүрэтэр хүрэдэг. Тэрэ зүрхэнэй хүсэлэн ба бодолнуудые шиидхэжэ байдаг[+]. 13Бурханһаа далда, нюуса юумэн гэжэ үгы. Харин бүхы юумэн Тэрэнэй харасада элиржэ, нээгдэдэг. Тиин бидэ булта Тэрээндэ өөһэд тухайгаа тоосоо хэхэ ёһотойбди[+].


Иисүүс бодото Ахамад Санаарта

14Бидэ Бурханай дэргэдэ байһан Бурханай Хүбүүн[†] Иисүүс гэдэг агууехэ Ахамад Санаартатайбди. Тиимэһээ өөһэдынгөө шүтэжэ байгаа һүзэг этигэлые хатуугаар сахижа ябаял[+]. 15Манай Ахамад Санаарта бидэнэй ядаруу тулюур байдал тухай һанаагаа зобонгүй ябажа шадахагүй. Тэрэ бидэндэл тон адли бүхы талаһаа туршуулбашье, нэгэшье нүгэл[†] хээгүй[+]. 16Тиин бидэ зоригжожо, буян хэшэгтэй[†] Бурханай хаан шэрээдэ ойртожо үзэел даа. Бидэ маанадтал туһа болохо хэмжээгээр тэндэ үршөөл хайрада хүртэжэ, буян хэшэг олохобди[+].

#### 5

1Хүнүүдэй дундаһаа шэлэгдэжэ абтаһан ямаршье ахамад санаарта хүнүүдэйл аша туһада Бурханда[†] алба хэхээр табигдадаг. Тэрэ санаарта хүнэй нүгэлые[†] хүлисүүлхэ гэжэ Бурханда тахил тахидаг, үргэл асардаг[+]. 2Тэрэ өөрөө олон дутагдалнуудтай ушарһаа эндүүржэ, алдуу хэжэ байһан хүнүүдые хүлисэдэг[+]. 3Тиимэһээ тэрэ ахамад санаарта гансал хүнэй хэһэн нүгэлнүүдэй түлөө бэшэ, харин өөрынгөө нүгэлнүүдэй түлөө баһал үргэл үргэхэ ёһотой[+]. 4Хүн өөртөө ахамад санаартын нэрэ хүндые олгодоггүй, харин Аарондол адли Бурханай уряалаар ахамад санаарта болодог[+]. 5Тон тиигэжэл ахамад санаартын нэрэ хүндые Христоос Өөрөө Өөртөө зүүгээгүй, харин «Ши Минии Хүбүүмниш. Мүнөөдэр Би Шинии Эсэгэшни болооб» гэһэн Бурхан Тэрээндэ ахамад санаартын нэрэ түрые үгөө[+]. 6Нангин[†] Бэшэг соо нүгөө газарта Бурхан: «Мэлхицээдэгтэ адляар Ши хэтын хэтэдэ санаарта байхаш», – гэжэ хэлэнэ[+]. 7Дэлхэй дээрэ амидархадаа, Тэрэниие абарха аргатай Бурханда Иисүүс шангаар хүхирэн, нулимсаа гоожуулан зальбараа, Тэрэниие гуйгаа. Иисүүсэй номгон, үнэр шударга байһан хада Бурхан Тэрэниие дуулаа[+]. 8Бурханай Хүбүүншье[†] һаа, зоболонгуудые дабан, Тэрэ Бурханай мэдэлдэ байжа һураа[+]. 9Эрхим түгэс болоходоо, Тэрэ үгыень дууладаг бүхы хүнүүдэй мүнхын абаралгын эхиниинь болоо[+]. 10Тиигээд Мэлхицээдэгтэ адляар Бурхан Тэрэниие ахамад санаарта болгожо табяа.


Этигэлээ батадхалга

11Энэ талаар бидэ олон юумэ хэлэхэ байгаабди, гэхэтэй хамта таанадай ойлгосо доройтоһон тула тайлбарилжа үгэхэмнай ехэл бэрхэшээлтэй байна[+]. 12Саг хугасаагаар багсаахада, таанад багшанар болоод байха байгаат, харин Бурханай Үгын түрүүшын хэшээлнүүдые таанадта дахин дабтаха хэрэгтэй болоод байна. Хатуу хоол барихын орондо таанад һүөөр ундалха болонот[+]. 13Һүөөр тэжээлгэжэ байһан хүн бүхэн үнэн зүбые, буруугай ушарые илгаха туршалгагүй үхибүүн гээшэ. 14Хатуу хоол бэеэ хүсэһэн хүнүүдэй эдеэн юм. Тэдэ хүнүүд туршалга дадалгатай ушарһаа һайн, муу хоёрые илгаха аргатай байдаг[+].

#### 6

1-2Христоосой һургаалай[†] түрүүшын хэшээлнүүдые хойноо орхижо, урагшаа дабшаял. Үхэлдэ хүргэдэг хэрэгүүдээ орхижо, Бурханда[†] һүзэглэхэ, уһаар арюудхаха болон гараараа адислаха тухай, үхэһэн хүнүүдэй амидырха, хэтын зарга шүүбэри тухай һургаалай һуури дахин табиха хэрэггүй[+][+]. 3Бурханай зүбшөөбэл, бидэ энэниие бэелүүлхэбди.

4Һүзэг этигэлээ[†] алдаһан хүнүүд яажа дахин гэм хэхэеэ болёод, Бурханда хандахаб? Тэдэнэр нэгэ үедэ Бурханай гэрэл туяада ябаа, тэнгэриин бэлэг абажа, Арюун Һүлдые тогтоожо абаа[+]. 5Тэдэнэр өөһэдынгөө туршалгаһаа Бурханай үгэ һайн гэжэ мэдээ, ерээдүйн зуун жэлнүүдэй хүсэ шадал мэдэжэ абаа. 6Тиибэшье тэдэнэр һүзэг этигэлээ алдаа. Тэдэниие дахин нүгэлһөөнь[†] Бурханда хандуулха аргагүй юм. Юундэб гэхэдэ, тэдэнэр Бурханай Хүбүүе дахин хэрээһэндэ[†] хадажа, Тэрэниие хүнүүдэй урда гутааха.

7Оло дахин орожо байһан бороогой уһаар уһалагдаад, эдлэжэ байгаа эзэдтээ аша туһатай ургаса үгэжэ байһан газар Бурханай үршөөлдэ хүртэнэ. 8Харин тиихэдэ хашаг болон буртаг үбһэ ургуулһан газар юундэшье хэрэггүй, Бурханай хараалда[†] арай хүртөөгүй, галда шатаагдаха хойшолонтой байдаг[+].

9Инаг хайрата нүхэдни, маанадай иигэжэ хатуугаар хэлэжэ байһаншье һаа, таанад үлүү һайн нүхэсэлдэ байнат, тиимэһээ абарагдахат гэжэ найданабди. 10Бурхан болбол найдабаритай үнэн сэхэ юм. Тэрэ хэһэн хэрэгүүдыетнай, бусад һүзэглэгшэдтэ туһалһан, мүнөөшье туһалан, Өөртэнь үзүүлһэн хайра дурыетнай мартахагүй[+]. 11Таанадай найдажа байһан юумэнэй үнэн зүб байхын тулада таанадай хүн бүхэн эсэстэ хүрэтэрөө зүдхэмжэтэй байһай гэжэ хүсэнэбди[+]. 12Таанадые залхуурангүй, һүзэг этигэлтэй, тэсэбэритэй байгаад, Бурханай найдуулһан юумые хүлеэжэ абадаг хүнүүдтэл адли байхыетнай хүсэнэбди[+].


Бурханай агууехэ найдуулга

13Бурхан Абраһаамые[†] найдуулхадаа, найдуулһанаа бэелүүлхэб гэһэн дашаа тангариг үгөө. Өөрһөөнь дээгүүр хүнэй үгы юм хада Бурхан Өөрынгөө нэрээр тангариглаа[+]. 14«Би шамайе үршөөл хайрадаа хүртөөхэб, олон үри һадаһадые шамда хайрлахаб гэһэн үгөө үгэнэб», – гэжэ Бурхан Абраһаамда айладхаа[+]. 15Абраһаам ехэл тэсэбэритэй байжа, Бурханай найдуулһанда хүртөө. 16Бидэ тангариглахадаа, өөһэдһөө дээгүүр юумээр тангаригладагбди, тиин тангариг ямаршье арсалдаа заргалдаае үгы хэдэг[+]. 17Найдуулһан юумыень абаха ёһотой байһан хүнүүдтэ эрхэ хүсэлөө хубилгахагүй байһанаа элеэр харуулхын тулада Бурхан найдуулгаа тангаригаараа баталаа[+]. 18Бурханай худалаар хэлэжэ болохогүй, хубилдаггүй хоёр юумэн бии. Тиимэһээ бидэ урдамнай оршожо байһан найдуулга хатуугаар адхаад, ехэтэ урмашажа, Бурхантай хамтархадаа хоргодохо газар олобобди[+]. 19Тэрэ найдалга манай амиин бархагтал мэтэ. Тэрэ найдалга аюулгүй, бата, тэнгэриин Һүмын хүшэгэй саагуур досоонь ородог[+]. 20Тиихэдэ Иисүүс бидэнэй аша туһада урдамнай тиишээ ороод, Мэлхицээдэгтэ адли хэтын хэтэдэ ахамад санаарта болоо[+].

#### 7


Христоос хэтэдээ бодото ахамад санаарта

1Мэлхицээдэг болбол Шалээмэй хаан, Дээдэ Бурханай[†] санаарта байгаа. Абраһаамай[†] дүрбэн хаашуулые дараад, дайнһаа бусажа ябахадань, Мэлхицээдэг тэрээнтэй ушаржа, үршөөл хайрадаа хүртөөгөө бэлэй. 2Тиин Абраһаам байһан юумэнэйгээ арбанай нэгэ хубиие[†] Мэлхицээдэгтэ үгөө. Мэлхицээдэгэй нэрынь нэгэ удха болбол «үнэн сэдьхэлэй хаан»; тиихэдэ Шалээмэй хаан байһан хадань тэрэнэй нэрэ үшөө «энхэ тайбанай хаан» гэһэн удхатай[+]. 3Тэрэ эхэ эсэгэгүй, угай бэшэггүй; тэрэнэй түрэһэн гү, али үхэһэн тухай гэршэлгэ[†] байдаггүй. Тэрэ Бурханай Хүбүүндэ[†] тон адли, хэтэдээ санаарта байха.

4Тэрэнэй агууехэ байһые таанар харагты. Манай үбгэ эсэгэ Абраһаам дайнда олзолһон бүхы юумэнэйнгээ арбанай нэгэ хубиие тэрээндэ үгөө. 5Санаартадаар табигдаһан Левиин үри һадаһад Хуулиин ёһоор баһал Абраһаамай үри һадаһад байһан өөрынгөө аха дүүнэрһээ, Израилиин арад түмэнэй олзын арбанай нэгэ хубиие суглуулха эрхэтэй[+]. 6Мэлхицээдэг болбол Левиин үри һадаһан бэшэшье һаа, Абраһаамһаа арбанай нэгэ хубииень абаад, Бурханай найдуулгада хүртэһэн тэрэ Абраһаамые үршөөл хайрадаа хүртөөгөө[+]. 7Үршөөлдөө хүртөөжэ байһан хүнэй үршөөгдэжэ байһан хүнһөө үлүү дээгүүр байһаниинь арсашагүй. 8Эндэ арбанай нэгэ хубиие суглуулжа байдаг санаартад үхэлтэ хүнүүд юм, харин тэндэ арбанай нэгэ хубиие абаһан Мэлхицээдэг амиды гэжэ гэршэлэгдээтэй. 9Абраһаамай арбанай нэгэ хубиие түлэхэдэ, Левийшье (үри һадаһадынь арбанай нэгэ хубиие суглуулдаг) өөрөө баһал түлөөһэ үгэһэн болоно. 10Мэлхицээдэгэй Абраһаамтай уулзахада, Левий үшөө түрөөгүй, харин үбгэ эсэгэ Абраһаамайнгаа досоонь байгаа гэжэ хэлэмээр.

11Израилиин арадта үгтэһэн Хуулиин ёһоор левидүүд[†] санаартан[†] болоо. Хэрбээ левидүүд түгэс түгэлдэр санаартад байбал, Аароной табиһанаар бэшэ, харин Мэлхицээдэгэй заяаһанаар ондоо санаартын гаража ерэхын хэрэг үгы һэн даа. 12Санаарталгын ээлжэлгэ хубилбал, Хуулииншье тогтоолнууд хубилгагдаха ёһотой байдаг. 13Бидэнэй дурдаһан Эзэн[†] ондоо обогой хүн байгаа, тиин обогойнь нэгэшье хүн санаартын алба гүйсэдхээгүй. 14Эзэн болбол Иудын обогой гэжэ һайн мэдээжэ. Санаартад тухай асуудал хүндэхэдөө, Моисей[†] энэ обог тухай юушье хэлээгүй[+].

15Мэлхицээдэгтэл адли ондоо санаартын бии болоһониинь эндэһээ бүри элеэр харагдана. 16Тэрэ Хуулиин ёһоор гү, али тогтоолоор бэшэ, харин дууһашагүй амидаралай хүсөөр санаарта болоо. 17«Мэлхицээдэгтэ адли Ши хэтын хэтэдэ санаарта байхаш», – гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо хэлэгдэнэ[+]. 18Хуушан тогтоол бирагүй, аша туһагүй байһан дээрэһээ мүнөө хүсэгүй болгогдонхой[+]. 19Моисейн Хуули ямаршье юумые эрхим түгэс болгоогүй. Тиимэһээ маанадай Бурханда ойртохын тула мүнөө бүри һайн найдуулга үгтэнэ[+].

20Тиихэдэ үшөө Бурханай тангариг үгтөө. Ондоо хүнүүдэй санаарта болоходо, Бурхан тиимэ тангариг үгөөгүй һэн. 21Харин Иисүүс болбол Бурханай Тэрээндэ үгэһэн тангаригай ёһоор санаарта болоо: «Эзэн „Ши хэтын хэтэдэ санаарта байхаш“ гээд тангариглаа, тиин айладхаһан үгөө бусаажа абахагүй»[+].

22Энэ илгаа Иисүүсые баһал бүри һайн хэлсээнэй[†] найдабари болгоно[+].

23Ондоошье илгаа: бусад санаартад үхэдэг ушарһаа ехэ олон байгаа. 24Харин Иисүүсэй мүнхэ амидаржа байһан хадань Тэрэнэй санаартын албан баһа мүнхэ юм. 25Тиимэһээ зониие үргэлжэ абаржа байха аргатай Тэрэ санаарта хэтын хэтэдэ амиды байжа, Тэрээгүүр дамжан Бурханда ерэһэн хүнүүдэй түлөө Бурханай урда гуйдаг[+].

26Үнэндөө Иисүүс маанадтал хэрэгтэй Ахамад Санаарта юм. Тэрэ болбол арюун гэгээн; харата хэрэгүүдые үйлэдөөгүй, нүгэл[†] шэбэлдэ унаагүй; нүгэлтэ зонһоо илгаруулагдаад, тэнгэридэ дэгдүүлэгдээ[+]. 27Ондоо ахамад санаартадтал адли түрүүн өөрынгөө нүгэлнүүдэй түлөө, һүүлдэнь арад зоной нүгэлнүүдэй түлөө үдэр бүхэн үргэл асарха Тэрээндэ хэрэггүй. Тэрэ нэгэтэ, тиихэдэ хэтын хэтэдэ Өөрыгөө үргэл болгон үргөө[+]. 28Моисейн Хуули дутагдалнуудтай хүнүүдые ахамад санаартаар табидаг, харин Хуулиин һүүлдэ үгтэһэн Бурханай тангариг хододоо эрхим түгэс Хүбүүниие ахамад санаартаар табяа[+].

#### 8


Христоос болбол Шэнэ Хэлсээнэй дамжуулагша ба Ахамад Санаарта

1Хэлэжэ байһан юумэнэймнай гол удха: бидэ тэнгэридэ Үндэр дээдэ түрэлтын баруун талада һууһан Ахамад Санаартатайбди[+]. 2Тэрэ болбол хүнүүдэй гараар бариһан бэшэ, харин Эзэнэй[†] бодхооһон бодото майханда, хамагай нангин[†] газарта ахамад санаартынгаа үүргэ гүйсэдхэжэ байна[+].

3Ямаршье ахамад санаарта Бурханда[†] үргэл асархаар, тахил тахихаар табигдадаг, тиин манайшье Ахамад Санаарта үргэхэ юумэтэй байха ёһотой[+]. 4Хэрбээ Тэрэмнай газар дэлхэй дээрэ байбал, санаарташье бэшэ байха һэн, юундэб гэхэдэ, газар дэлхэйн санаартад Хуулиин ёһоор лэ үргэлнүүдые асардаг. 5Тэдэ санаартад ажалаа хэхэдээ, үнэн дээрээ тэнгэриин юумые һажаана, тэнгэриин юумэнэй һүүдэрынь лэ болоно. Тиимэл юумэн Моисейтэй[†] тохёолдоо. Тэрэнэй майханаа татаха гэжэ байхада, Бурхан тэрээндэ: «Хада дээрэ шамда яажа харуулаа һэмбиб, тон тиимээр жэншэдгүй наринаар бүтээхэ ёһотойш», – гэжэ айладхаа[+]. 6Үлүү һайн найдуулга дээрэ үндэһэлһэн Бурханай болон Тэрэнэй хүнүүдэй хоорондохи Иисүүсээр дамжаһан хэлсээн[†] хэды ехэ һайн гээшэб. Тон тиигэжэл Иисүүстэ мүнөө тэдэ санаартадта орходоо бүри эрхим түгэс албан тушаал үгтөө[+].

7Хэрбээ түрүүшын хэлсээн дутагдалгүй байбал, хоёрдохи хэлсээнэй хэрэггүй байха һэн даа[+]. 8Зүгөөр Бурхан арадаа зэмэлэн, иигэжэ айладаба: «Үзэгты, Израилиин болон Иудын үри һадаһадтай Минии шэнэ хэлсээ баталха үдэрнүүд дүтэлнэ гээд Эзэн хэлэнэ[+]. 9Энэ хэлсээн тэдэнэрэй үбгэ эсэгэнэрые гарһаань хүтэлэн Египедһээ гаргаха гэһэн үдэр тэдэнтэй баталһан хэлсээндэл адли бэшэ байха. Үбгэ эсэгэнэрынь Минии хэлсээе сахидаггүй байгаа, тиимэһээ Би тэдэниие тоохоёо болёоб. 10Тэдэ үдэрнүүдэй һүүлдэ Израилиин арадтай баталха хэлсээн иимэ: Өөрын хуулинуудые тэдэнэй һанал бодолдо хадуулгахаб, зүрхэ сэдьхэлдэнь бэшэхэб. Би тэдэнэй Бурхан, тэдэ Минии арад түмэн болохо гэжэ Эзэн хэлэнэ[+]. 11Тэдэнэй хэнииньшье Эзэниие мэдэ гэжэ нүхэдөө гү, али аха дүүнэрээ һургахагүй, юундэб гэхэдэ, тэдэ багаһаа томо хүрэтэрөө бултадаа Намайе мэдэжэ байха[+]. 12Би тэдэнэй зэмые хүлисэжэ, нүгэл[†] тухайнь дахин дурдахагүйб».


Христоос эрхим түгэс тахил мүн

13Шэнэ хэлсээн[†] тухай хэлэхэдээ Бурхан түрүүшын хэлсээнэй хуушарһые харуулаа, тиихэдэ хуушаржа ба үмхиржэ байһан юумэн мэнэ гэһээр лэ һүнэн һаладаг.

#### 9


Газар дэлхэйн ба тэнгэриин нангин газар

1Түрүүшын хэлсээн[†] мүргэл[†] тухай тогтоолтой, мүргэлөө хэхэ нангин[†] газартай байгаа[+]. 2Майханай нэгэдэхи таһалгые Нангин Газар гэжэ нэрлэдэг бэлэй. Досоонь зула, шэрээ дээрэ Бурханда[†] үргэгдэһэн хилээмэн табяатай һэн[+]. 3Хоёрдохи хүшэгэй саана Хамагай Нангин[†] Газар байгаа[+]. 4Досоонь алтан шэрээ дээрэ утадаг сан хүжэ, алишье талаһаан алтаар хушагдаһан Хэлсээнэй ханза,[†] тэрээн соо маннатай[*] алтан домбо, набшалжа байһан Аароной таяг, захяа заабари һиилэгдэнхэй шулуун хабтагайнууд байгаа[+]. 5Ханзын хаабариин, абаралгын газарай дээгүүр херүүбүүд[†] бии һэн. Мүнөө дээрээ энээн тухай тодорхойгоор хэлэһэнэй хэрэггүй[+].

6Энэ бүхэн ямар ёһо гуримтай байбаб гэбэл, санаартад үдэр бүхэн өөһэдынгөө алба хэхэеэ майханай гадаада таһалгада ородог байгаа, 7харин майханай дотоодо таһалгада жэлдээ нэгэл дахин гансал ахамад санаарта ородог бэлэй. Ахамад санаарта ороходоо, өөрынгөө түлөө, арад зоной нүгэл[†] хэжэ байнабди гэжэ мэдэрэнгүй хэжэ байһан нүгэлнүүдэйнь түлөө Бурханда үргэхэ шуһа абажа ородог байгаа[+]. 8Майханай гадаада таһалгын байха үедэ Хамагай Нангин газарта орохо харгы хаалгаатай байнал гэжэ Арюун Һүлдэ[†] элеэр харуулна[+]. 9Энэ болбол мүнөөнэй үе сагые зураглаһан бэлгэ тэмдэг болоно. Бурханда үргэгдэжэ байһан үргэлнүүд мүргэл хэжэ байһан хүниие гүйсэд абарха аргагүй гэһэн удхатай[+]. 10Энэнь Бурханай шэнэ тогтоол зарлаха үе саг хүрэтэр эдихэ, ууха, янза бүриин арюудхалга[†] сэбэрлэлгын гадна талын заншалнуудтай холбоотой шухала бэшэ юумэнүүд байгаа[+].

11Харин Христоос ерээдүйн һайн һайханай Ахамад Санаарта болон ерээ. Тэрэнэй алба хэжэ байһан майхан бүри ехэ, улам һайхан, тэрэ майхан хүнүүдэй гараар бүтээгдээгүй, тиимэһээ зохёон бүтээгдэһэн энэ газар дэлхэйн хубинь бэшэ[+]. 12Христоос майханда нэгэтэ ороходоол Хамагай Нангин газарта хэтын хэтэдэ ороо, тиин Тэрэ тэхын гү, али буха буруугай шуһа тахил болгон абажа ороогүй, харин Өөрынгөө аминай ба шуһанай сэнгээр нүгэлнүүдыемнай арилгаа. 13Хэрбээ бузарлагдаһан хүнүүд дээрэ тэхын гү, али бухын шуһа, шатааһан үнеэнэй үнэһэ сасахадань, тэрэ хүнүүдэй бузарынь арилгагдадаг юм бол,[+] 14Христоосой шуһан бузарнуудыень бүрин түгэс арилгадаг. Тэрэ мүнхын Һүлдөөр дамжуулан Өөрыгөө Бурханда үргөө. Тэрэнэй шуһань сэдьхэлыемнай үхэлдэ хүргэдэг хэрэгүүдһээ арилгаад, амиды Бурханда алба хэхэ аргатай болгохо[+].

15Бурханай уряалһан хүнүүд Бурханай найдуулһан мүнхын үршөөлдэ хүртэхэ. Христоос түрүүшын хэлсээнэй хүсэн түгэлдэр байхадань хүнүүдые үйлэдэһэн нүгэлнүүдһээнь сүлөөлөөд, Шэнэ хэлсээ баталха боломжо олгобо[+].

16Эдэ хүрэнгэ залгамжалхын тула һүүлшын захяа үгтэдэг. Тиимэ һүүлшын захяа байбал, тэрэ захяа орхиһон хүнэй үхэл баталһан гэршэлгэ[†] хэрэгтэй. 17Һүүлшын захяа орхиһон хүнэй амиды байбал, тэрэ захяань юуншье бэшэ, харин тэрэ хүнэй үхэһэн лэ хойно һүүлшын захяа хүсэндөө ородог. 18Тиимэһээл адхарһан шуһаар баһа түрүүшын хэлсээн баталагдаа. 19Моисей[†] түрүүн бүхы арад зондо захяа заабаринуудые Хуулиин ёһоор тайлбарилан айладхаад, тиигээд бухануудай ба тэхэнүүдэй шуһые уһантай худхаад, эссообой мүшэрөөр ба улайлгаһан нооһоор тэрэ шуһаараа Хуулиин ном болон бүхы арад зониие сасаба ха[+]. 20«Эзэнэй[†] танда сахиха гэжэ захиһан хэлсээнэй шуһан энэ мүн», – гэжэ Моисей хэлэбэ[+]. 21Моисей тон тиигэжэл Майханиие болон мүргэлдэ хэрэглэгдэдэг амһартануудые шуһаар сасаа[+]. 22Үнэндөө Хуулиин ёһоор бүхы юумэн шуһаар лэ арюудхагдадаг, тиимэһээ шуһа адхаруулангүй нүгэл сагааруулжа болоогүй һэн[+].

23Тэнгэридэхи юумые дуряаһан юумэнүүд тиигэжэ арюудхагдаха ёһотой байгаа. Тиигэхэдэ бодото тэнгэриин юумэн бүри һайн тахилаар арюудхагдаха ёһотой[+]. 24Бодото юумые һажаан хүнэй гараар бүтээһэн Нангин Газарта Христоос ороогүй. Тэрэ мүнөө манай орондо Бурханай урда зогсохын тулада тэнгэридэ өөртэнь ороо[+]. 25Тиихэдэ иудейн ахамад санаартын Хамагай Нангин газарта жэл болгон ондоо амитанай шуһа абаад ородогтол адляар Өөрыгөө оло дахин тахил болгожо байхаар Христоос тэнгэридэ ороогүй. 26Тиигээгүй һаа, Тэрэ газар дэлхэйн зохёон бүтээгдэхэһээ эхилээд, оло дахин зобохо бэлэй. Үе сагай эсэстээ хүрэжэ байхада Тэрэ Өөрыгөө тахил болгон үргөөд, нүгэлые усадхахаар нэгэтэл, гэхэдэ хэтын хэтэдэ ерээ[+]. 27Хүн бүхэн нэгэтэ үхөөд лэ, удаань зарга шүүбэридэ орохо ёһотой[+]. 28Тон тиигэжэл Христоос олон зоной нүгэлнүүдые хүлисүүлхээр Өөрыгөө нэгэтэ үргэл болгон асараа. Тэрэ хоёрдохиёо нүгэлнүүдые арилгахаяа бэшэ, харин Тэрэниие хүлеэжэ байһан зониие абархаяа ерэхэ[+].

#### 10

1Иудейн Хуули болбол бодото юумэнүүдэй тон зүб хэбынь бэшэ, харин һайн юумэнүүдэй һүүдэрынь лэ гээшэ. Жэлһээ жэлдэ, хододоо нэгэ адли амитадые тахил болгон үргэжэ, Бурханда[†] ерэжэ байһан хүнүүдые Хуули яажа эрхим һайн болгохоб[+]. 2Хэрбээ Бурханда мүргэл[†] хэжэ байһан хүнүүдэй нүгэлнүүдынь[†] үнэхөөрөө хүлисэгдэһэн байбал, тэдэ хүнүүд нүгэлтэйбди гэжэ өөһэдыгөө тоолохоёо болёод, тахил үргэхэеэ болихо һэн. 3-4Бухануудай болон тэхэнүүдэй шуһа хүнүүдэй нүгэлнүүдые хэзээдэшье арилгажа шадахагүй. Тиимэһээ тэдэниие жэл бүри үргэл болгожо асардаг. Тиигээд тэдэ тахилнууд хүнүүдтэ нүгэлнүүдыень һануулаад байдаг[+].

5Тиимэһээ Христоос энэ газар дэлхэйдэ ерэхэдээ, Бурханда иигэжэ хэлээ:

– Үргэл болон бэлэгүүдые хүсэнэгүйт. Тиихэдэ Намда махабад бэе олгоот[+]. 6Түгэс шатаалта үргэл[†] болон нүгэл сагааруулгын үргэлнүүд[†] Таниие баярлуулаагүй[+]. 7Тиигээд Би удаань хэлээб: «Харыт, Би ерээб. Нам тушаа хуйламал ном соо бэшээтэй. Бурхамни, Танай хүсэл бэелүүлхэ һанаатайб».

8«Тахил, үргэлнүүдые, үргэлэй шэрээ[†] дээрэ үргэгдэһэн түгэс шатаалта үргэлнүүдые, нүгэлнүүдээ арилгахын тула тахигдаһан тахилнуудыешье Та абаха дурагүй байгаат, тэдэниие һайшаагаагүйт», – гэжэ Тэрэ түрүүн айладаба. Эдэ бүхы тахилнуудые Хуулиин ёһоор үргэдэг байһаншье хадань, Тэрэ тиигэжэ айладаа. 9«Ай, Бурхамни, Танай эрхэ хүсэлые бэелүүлхэеэ Би ерэнэб», – гэжэ удаань Тэрэ хэлэбэ. Тиихэдээ Бурхан бүхы хуушан тахилнуудые болюулжа, орондонь Христоосые тахил болгон табина. 10Иисүүс Христоосой[†] Бурханай эрхэ хүсэл бэелүүлэн, Өөрынгөө бэеые нэгэтэ болон хэтын хэтэдэ үргэл болгон асарһан хадань бидэ булта нүгэлнүүдһээн мултаран арюудхагдаабди[+].

11Хэдышье иудейн санаартадай үдэр бүхэн өөрынгөө алба гүйсэдхэн, нэгэ адли юумэеэ оло дахин тахил болгон асардаг байхадань, тэдэ тахилнуудынь нүгэлнүүдые хэзээшье арилгажа шададаггүй[+]. 12Христоос болбол нүгэлнүүдэй түлөө нэгэ тахил тахяад, хэтын хэтэдэ Бурханай баруун талада һуугаа[+]. 13Тэрэ мүнөө дайсадыень хүлэйнь ула доро Бурханай оруулхыень хүлеэнэ[+]. 14Нүгэлнүүдээ арилгажа байһан хүнүүдые Христоос нэгэ үргэлөөрөө хэтын хэтэдэ эрхим түгэс болгоо.

15Арюун Һүлдэшье[†] энээн тухай бидэндэ гэршэлэн хэлэнэ:

16– Тэдэ үдэрнүүдэй һүүлдэ тэдэнтэй баталха хэлсээн[†] иимэ: Өөрын хуулинуудые тэдэнэй һанал бодолдо хадуулгахаб, зүрхэ сэдьхэлдэнь бэшэхэб гэжэ Эзэн[†] хэлэнэ. 17Би тэдэнэй зэмые хүлисэжэ, нүгэл тухайнь дахин дурдахагүйб[+]. 18Нүгэлнүүдэй хүлисэгдэһэн хойно тэдэнэй түлөө дахин үргэл хэхэ хэрэггүй.


Бурханай хажуудань ябаял

19Аха дүүнэрни, Иисүүсэй үхэлэй ашаар бидэ Нангин[†] Газарта орохо дүүрэн эрхэтэйбди[+]. 20Тэрэ болбол хүшэгэй саагуур – Өөрын бэеэр – бидэндэ шэнэ, мүнхын амидаралда хүргэдэг харгы зам нээгээ[+]. 21Бидэ Бурханай гэр хараха агууехэ санаартатайбди. 22Тиимэһээ үнэн сэдьхэлтэйгээр, дүүрэн һүзэг этигэлтэйгээр,[†] бузар һанал бодолнуудһаан сэбэрлэгдэһэн зүрхэ сэдьхэлтэйгээр, сэбэр уһаар угаагдаһан бэетэйгээр Бурханай ойро ошоёл[+]. 23Бурхан найдуулһанаа дүүргэхэ гэжэ этигэлтэй һаа, этигэжэ байһан тэрэ найдуулгаяа бата баримталан ябаял[+]. 24Хүнүүдэй бэе бэедээ анхарал табижа, бэе бэедээ инаг хайраяа харуулхадань, дэмбэрэлтэй һайхан юумэ хэхэдэнь туһалжа байял. 25Маанадай зариман суглаагаа хаяжа ошодог заншалтай. Тиигэхэеэ болёод, орондонь Эзэнэй ерэхэ Үдэрэй ойртохо туһамынь бэе бэеэ бүри ехээр зоригжуулжа, урмашуулжа байял[+].

26Үнэн зүбые мэдэрһэн хойноо бидэнэй зорюута нүгэл хэжэ ороболнай нүгэлнүүдые арилгаха тахил дахин бидэндэ байхагүйл[+]. 27Тиимэһээ зарга шүүбэриин болохые, Бурханда эсэргүүсэһэн хүнүүдые һүнөөхэ дошхон галые аймшагтайгаар хүлеэхэмнай үлэнэ[+]. 28Моисейн[†] Хуули буруушааһан хүн хоёр гурбан хүнэй гэршэлбэл, ямаршье үршөөл хайрагүйгөөр үхэлөөр хэһээгдэдэг[+]. 29Зүгөөр Бурханай Хүбүүндэ[†] зэбүүрхэдэг, өөһэдыень нүгэлнүүдһээнь арилгаһан Бурханай хэлсээнэй шуһые нангин гэжэ тоодоггүй хүнүүд, үршөөл хайрын Һүлдые доромжолдог хүнүүд тэрээнһээ долоон доро хэһээлтэдэ хүртэхэ ёһотой![+] 30«Би үһөөгөө абахаб, Би харюулхаб», баһа «Эзэн арад зоноо шүүхэ», – гэжэ хэлэгшые бидэ мэдэнэбди[+]. 31Амиды Бурханай гартань орохонь аймшагтай![+]

32Таанадтай урдань юунэй тохёолдоһые һанаандаа оруулагты. Бурханай гэрэл туяагай таанадые гэрэлтүүлхэдэ, таанад зоболонгуудые дабан, агууехэ баатаршалга гаргабат. 33Таанадые урдань хүнүүд гомдохоодог, доромжолдог бэлэй, тиимэһээ тон тиигэжэ доромжолуулжа байһан хүнүүдые таанад хамгаалхада бэлэн байдаг бэлэйт. 34Таанад түрмэдэ һууһан хүнүүдэй зоболонгые хубаалсадаг, зөөри зөөшыетнай буляажа абахадань, баяртай байдаг һэнта, юундэб гэхэдэ, таанад тэнгэридэ хэтэдээ оршодог бүри һайн зөөри зөөшэтэй байһанаа мэдэжэ байгаат[+]. 35Зоригоо бү алдагты, тиигэбэл агууехэ шагналда хүртэхэт. 36Бурханай эрхэ хүсэлые бэелүүлэн, найдуулһан юумыень абаха гэбэл, таанад тэсэбэритэй байха ёһотойт. 37Үшөө нэгэ хэды болоод, удангүй һаатангүй Заларан ерэгшэ ерэхэл. 38Үнэн сэдьхэлтэн этигэл һүзэгэйнгөөл ашаар амидарха, хэрбээ хэн нэгэнэй таталзабалнь, Би тэрэниие һайшаахагүйб[+].

39Бидэ татагалзан хосорогшод бэшэбди. Харин һүзэг этигэлтэй зомди, абарагдахабди.

#### 11


Һүзэг этигэл

1Һүзэг этигэлтэй[†] байхань найдажа байһан юумэндээ бата һаналтай байха, нюдөөрөө харадаггүй юумэнүүдтэ найдажа байха гээшэ[+]. 2Һүзэг этигэлээрээ манай үбгэ эсэгэнэр Бурханай[†] һайшаалда хүртөө.

3Һүзэг этигэлээрээ бидэ Бурханай үгөөр замбуулин зохёон бүтээгдээ гэжэ мэдэрнэбди, тиимэһээл нюдэндэмнай харагдадаг юумэнүүд харагдадаггүй юумэнүүдһээ бии болоо юм[+].

4Һүзэг этигэлээрээ Аабэл Хаяанһаа үлүү һайн үргэл Бурханда асараа. Бурхан Өөрөө тэрэнэй үргэлые һайшаажа, һүзэг этигэлээрнь Аабэлые үнэн сэдьхэлтэн гэжэ һайшаагаа. Аабэлэй үхэһэншье һаа, этигэл һүзэгынь мүнөө хүрэтэр маанадые һургана[+].

5Һүзэг этигэлэйнгээ ашаар Эноох үхэлтэй уулзаагүй. Үнэндөө Бурхан тэрэниие дээшэнь Өөртөө дэгдээгээ, хэншье Эноохые оложо шадаагүй. Дэгдүүлхынгээ урда тээ Эноох Бурханай һайшаалда хүртөө гэжэ Нангин[†] Бэшэг соо бэшээтэй байдаг[+]. 6Һүзэг этигэлгүй хүнүүдэй хэнииньшье Бурханай һайшаалда хүртэжэ шадахагүй: Бурханда ерэжэ байһан хүн Бурхан бии, Тэрэниие бэдэржэ байһан хүнүүдэй ашыень тэрэ харюулха гэжэ һүзэглэжэ байха ёһотой.

7Ерээдүйдэ тохёолдохо уһан галаб тухай хэнэйшье уридшалан мэдээгүй байхада Ной этигэл һүзэгөөрөө Бурханһаа һэргылэмжэ абаад, Бурханай үгөөр байжа, өөрыгөө болон өөрынгөө гэр бүлые абарха корабль баряа. Эсэстэнь, газар дэлхэйнхид гэмнэгдээд, Ной этигэл һүзэгөөрөө Бурханһаа үнэн сэдьхэлтэнэй залгаламша болобо[+].

8Бурханай үгэхэб гэжэ найдуулһан нютаг руу ошо гэжэ Бурханай уряалхада Абраһаам[†] этигэл һүзэгөөрөө үгыень дуулаа. Хайшаашье ошохо байһанаа мэдэнгүй, тэрэ өөрынгөө орон нютагые орхижо ошоо[+]. 9Бурханай үгэхэб гэжэ найдуулһан орон нютагта тэрэ баһал Бурханай найдуулгада хүртэһэн Исаак Яков хоёртойгоо этигэл һүзэгөөрөө хариин хүндэл майханууд соо амидардаг һэн[+]. 10Бурханай зохёон бодхооһон бата һууритай хотые Абраһаам хүлеэжэ байгаа[+].

11Абраһаамай ехэ наһатай болоод, Саррын үхибүү түрэдэггүй байһаншье хада, тэдэнэр этигэл һүзэгөөрөө үхибүүтэй болоо. Бурхан найдуулһанаа бэелүүлхэ гэжэ Абраһаам ехэ этигэжэ байгаа[+]. 12Үхэхын наана болоод байһан ганса Абраһаамһаа огторгойн мүшэдтэл адли, далайн эрьеын элһэндэл адли тоогүй олон үри һадаһад түрөө[+].

13Тэдэ булта этигэл һүзэгтэйгөөр наһа бараа. Тэдэнэр Бурханай найдуулһан юумэндэ хүртэнгүй үхэһэншье һаа, тэрэ найдуулгыень холоһоо хаража баясадаг, өөһэд тухайгаа бидэ газар дэлхэй дээрэ хариин хүнүүд, ерүүл хүнүүд гээшэбди гэжэ хэлэдэг бэлэй[+]. 14Тиигэжэ хэлэдэг хүнүүд өөрынгөө орон нютагые бэдэржэ байнабди гэжэ элеэр харуулна. 15Өөһэдынгөө орхижо ошоһон орон нютаг тухай тэдэнэр һанадаг байбал, һөөргөө бусажа ошохо аргатай байха һэн. 16Харин тэдэнэр үлүү һайн, тэнгэриин орон нютагта зорижо байба. Тиимэһээ Бурхан тэдэнэй Бурханби гэхэдээ тэдэнһээ эшэдэггүй: Бурхан тэдэ зондо хото бэлдээд байна[+].

17Бурханай Абраһаамые туршахадань, этигэл һүзэгөөрөө тэрэ Исаак хүбүүгээ тахил болгон үргөө. Бурхан Абраһаамда найдуулга үгөө, тиимэһээ Абраһаам ганса хүбүүгээ тахил болгон үргэхэдэ бэлэн байгаа[+]. 18«Исаагаар дамжан, ши Минии үгэхэб гэһэн үри хүүгэдтэй болохош», – гэжэ Бурхан тэрээндэ хэлэбэ. 19Исаагай үхэбэлнь, Бурхан тэрэниие амидыруулха аргатай гэжэ Абраһаам һанаа, тиин Абраһаам Исаагые үхэлһөө бусаажа абаа гэжэ хэлэхэдэ болохо[+].

20Исаак ерээдүйдэ этигэн, Яков Эсаав хоёрые буян хэшэгтээ[†] хүртөөгөө[+].

21Яков наһа барахынгаа урда тээ этигэл һүзэгтэйгөөр Иосифой хүбүүдые бултыень буян хэшэгтээ хүртөөгөөд, таягаа тулан, Бурханда мүргөө[+].

22Иосиф наһа барахадаа, этигэл һүзэгэйнгөө ашаар Израилиин арад Египедые орхижо ошохо гэжэ айладаба, ябахадаа, яһыень абаад ябаха тухай захидал орхибо[+].

23Этигэл һүзэгтэйгөөр Моисейн[†] аба эжынь хүбүүгээ түрэхэһөөнь эхилжэ гурбан һара хоргодуулжа байба. Бурханай тэдэндэ гайхалтай үхибүү хайрлаһыень хараад, тэдэ хаанай захиралтатай зүрилдэхэеэ айгаагүй[+]. 24Моисей наһаяа хүсэхэдөө, этигэл һүзэгөөрөө фараоной[†] басаганай хүбүүн гэжэ нэрлүүлхэеэ арсаба[+]. 25Тэрэ богони хугасаанда нүгэлтэй[†] амидаралтай байжа аяшаахын орондо Бурханай арадтай зобохонь дээрэ гэжэ тоолобо[+]. 26Христоосой түлөө зобохо гээшэ бүхы Египедэй баялигһаа үлүү ехэ баялиг гэжэ Моисей бодожо байгаа, ушарынь гэхэдэ, тэрэ ерээдүйдэ үгтэхэ шагналаа хаража байгаа[+]. 27Тэрэ этигэл һүзэгөөрөө хаанай уур сухалһаа айнгүй, Египедые орхёо һэн. Нюдэндэ харагдадаггүй Бурханиие хаража байһандал тэрэ бата хатуу байгаа[+]. 28Этигэл һүзэгөөрөө тэрэ Паасхын баярые тогтоогоод, үхэлэй Эльгээмэлэй израильшуудай[†] ууган хүбүүдтэнь хүрэнгүй үнгэрхын тула шуһаар үүдээ сасахыень арад зондоо захираа[+].

29Этигэл һүзэгөөрөө израильшууд Улаан далайе хуурай газар мэтэл гаталба, харин египедэй сэрэгшэдэй тон тиимээр гаталхаяа һэдэхэдэнь, уһан хана тэдэниие хушаба[+].

30Израильшууд долоон үдэрэй туршада Ерихоониие тойрожо ябаад, этигэл һүзэгөөрөө ханануудыень унагаагаа[+]. 31Янхан эмэ Рахааб этигэл һүзэгөөрөө израилиин тагнуулшадые һайнаар угтан абаһандаал Бурханай үгые дуулаагүй хүнүүдтэй хамта хосороогүй[+].

32Үшөө юун тухай хэлэхэбиб? Гидоон, Бараак, Самсоон, Иптаа, Давид,[†] Самуил, бусадшье лүндэншэд тухай хөөрэхэдэмни саг хүрэхэгүй[+]. 33Тэдэнэр этигэл һүзэгөөрөө хаан оронуудые дайлан диилэдэг, үнэн зүб юумэ хэдэг, Бурханай найдуулһан юумэндэ хүртэдэг, арсалангуудай амыень хаадаг,[+] 34галзуу гал унтараадаг, жадын эриһээ зайсадаг, һулахан бирагүй байгаад, шадалтай болодог, байлдаанда бүхэ байдаг, хариин сэрэгүүдые дарадаг бэлэй[+]. 35Эхэнэрнүүдэй этигэл һүзэгэйнь ашаар үхэһэн түрэлхидыень амидыруулдаг байгаа.

Нүгөө зариман бүри һайн амидаралда хүртэхын тулада сүлөөлэлгэһөө арсан, тамалуулагдан үхөө[+]. 36Зарим хүнүүд доромжолуулаад, сохюулаад, баһа гэнжэндэ хүлюулээд, түрмэдэ һуугаа[+]. 37Нүгөөдүүлынь шулуугаар шэдэдэг, хюрөөгөөр хоёр болгон таһалдаг, жадаар хадхан аладаг бэлэй. Тэдэнэр хониной гү, али ямаанай арһаар бэеэ орёогоод, дуталдан, мүрдүүлэн, гомдохуулан тэнэдэг байгаа[+]. 38Бүхы газар дэлхэйн хүнүүд тэдэнэй хаананьшье хүрэхэгүй! Гэхэдэ тэдэнэр сүл губяар болон хада уулаар тэнэжэ ябаа, агы нүхэнүүдтэ болон жалгануудта амидаржа байгаа[+].

39Этигэл һүзэгөөрөө тэдэнэр булта Бурханай һайшаалда хүртэһэншье һаа, Бурханай найдуулһан юумэндэ хүртөөгүй юм. 40Ушарынь юун бэ гэхэдэ, Бурхан бидэндэ үлүү һайн юумэ бэлдээд байна. Бидэнтэйл хамта тэдэниие эрхим түгэс болгохонь Бурханай зорилго мүн[+].

#### 12


Эзэн Бурхан манай Эсэгэ мүн

1Маниие тойроод үүлэндэл мэтэ олон гэршэнэр байна. Тиимэһээ бидэ замдамнай һаатуулжа байһан бүхы юумэнүүдһээ, тиихэдэ бидэниие амарханаар хүлижэрхидэг нүгэлһөө[†] сүлөөлэгдэжэ, урдамнай байһан, бидэндэ заяагдаһан замаар ябаял[+]. 2Һүзэг этигэлэймнай[†] эхи татаһан, тэрэнииемнай түгэс түгэлдэр болгоһон Иисүүсые шэртэжэ байял. Ерээдүйдэ үзэгдэхэ баярай түлөө Тэрэ Өөрыгөө гутаалгахаяа айнгүй, хэрээһэндэ[†] хадуулжа үхөөд, Бурханай[†] баруун талада һуугаа[+].

3Нүгэлтэнүүдэй зүгһөө Тэрэ аргагүй ехэ зэбүүрхэл үзэжэ, хэды ехэ зоболон дабажа гарааб гэжэ бодожо үзыт. Тиимэһээ таанад урмаа бү хухарагты[+]. 4Нүгэлтэй эсэргүүсэн тэмсэжэ байхадаа, таанад үшөө үхэтэрөө тулалдаагүй ябанат[+]. 5Бурханай таанадые, Өөһэдынгөө хүбүүдые, урмашуулан иигэжэ хэлэһые таанад мартаа аалта? «Хүбүүмни, Эзэн[†] Бурханай шамда юумэ захижа байхадань, анхаралаа хандуулаарай, шамайе шүүмжэлэн элирүүлхэдэнь, урмаа хухарангүй байгаарай»[+]. 6Ушарынь гэхэдэ, Эзэн Бурхан Өөртэнь хайратай баһан хүнөөл хэһээдэг, Өөрынгөө хүбүүн гэжэ тоолоһон хүнөөл сохидог.

7Журамтай болохын тула хэһээхэдэнь тэсэбэритэй байгты, Бурхан таанадые Өөрынгөө хүбүүд гэжэ тоолоно ха юм. Эсэгынгээ хэһээлтэдэ ороогүй ямар нэгэн хүбүүн олдохо аал[+]? 8Бүхы үхибүүдтэнь лэ адли хэһээгдээгүй һаа, таанад бодото хүбүүдынь бэшэт, тиимэһээ энэ ушарта Бурхан танай хуулита эсэгэ бэшэ. 9Газар дэлхэйдэхи эсэгэнэрэйнгээ маанадые хэһээхэдэ бидэ тэдэниие хүндэлдэг һэмди. Тиимэһээ бидэ тэнгэриин Эсэгынгээ мэдэлдэнь бүрин байха ёһотойбди. 10Газар дэлхэйдэхи эсэгэнэрнай маанадые газар дэлхэйдэхи ажамидаралаймнай түлөө өөһэдынгөө дураар хэһээдэг байгаа, харин Бурхан бидэнэй аша туһада, арюун нангин[†] юумэндээ хүртөөхын тула бидэниие хэһээнэ гээшэ[+]. 11Хэһээлгэжэ байха үедөө бидэ баярладаггүй, харин уйдадаг зантайбди. Тиин һүүлдэнь тэрэ хэһээлтэ ухаантай болоһон хүнүүдтэ үнэн сэдьхэлтэнэй амидаралай амгалан үрэ дүн асардаг.


Захяа ба һэргылэмжэнүүд

12Эсэһэн гарнуудаа дээшэнь дэен һунгагты, һуларһан үбдэгүүдээ бэхижүүлэгты[+]. 13Дохолон хүлтнай гэмтэнгүй, бүри эдэгэжэ байхын тулада таанад сэхэ замаар ябажа байгты[+].

14Хүн бүхэнтэй эбтэй эетэй байхые, арюун амидаралтай һуухые оролдожо байг, тиигээгүй хүнүүд Эзэн Бурханиие харахагүй[+]. 15Хэн нэгэнэй Бурханай үршөөл хайраһаа хаһагдан үлэшэхэгүйень ойлгожо байгты. Хэн нэгэнэй хорото ургамалдал адли гэм хүргэжэ, олон хүнүүдые бузарлажа байхагүйень обёоржо байгты[+]. 16Ууган хүбүүнэй эрхые нэгэ бариха хоолоор худалдажархидаг забхай, тиихэдэ Бурханһаа холодоһон Эсаавтай адли хүн таанадай дунда бү байг[+]. 17Тэрэ эсэгынгээ буян хэшэгтэ[†] хүртэхэ дуратай байбашье, нулимсаа гарган, алдуугаа заһаха гэжэ оролдобошье, хэһэн алдуугаа заһажа шадаагүй, тиимэһээл эсэгэнь тэрэниие угтажа абаагүй гэжэ таанад мэдэнэт[+].

18Израилиин арадтал адли аһажа байһан галтай Синай[†] хадада, харанхыда, боро хараанда, шуурганда,[+] 19бүреэгэй дуугархада, дуунуудай шууяандашье таанад ерээгүйт. Хүнүүд тэрэ дуу дуулахадаа, ондоо нэгэшье үгэ хэлэнгүй байхыень гуйжа байгаа,[+] 20ушарынь ямар бэ гэхэдэ, «Ан амитаншье энэ хадын хаяае гэшхэбэл, үхэтэрөө шулуудуулха» гэжэ хэлэхэдэнь, тэдэ хүнүүд тэсэхэ аргагүй байгаа[+]. 21Энэ үзэгдэлэй[†] ехэл һүртэй байһан хадань, Моисейшье:[†] «Би айн һүрдэжэ, һалагананаб», – гээ[+].

22Таанад Сион[†] хадада, амиды Бурханай хотодо, тэнгэриин Иерусалимда,[†] үй түмэн Эльгээмэлнүүдэй баярай суглаанда ерээт[+]. 23Нэрэнүүдынь тэнгэридэ бэшэгдэһэн Бурханай эгээн түрүүшын һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] гэшүүдынь болон таанад ерээт. Таанад бүхы хүнүүдэй Зарга шүүгшэ болохо Бурханда, эрхим түгэс болоһон үнэн сэдьхэлтэнүүдэй һүлдэнүүдтэнь ерээт[+]. 24Таанад Аабэлэй сасаһан шуһанда орходоо бүри һайн юумэнүүдые үгэхөөр найдуулан Шэнэ Хэлсээе баталһан Иисүүсэй сасагдаһан шуһанда ерээт[+].

25Эзэнэй айладахадань, шагнахагүйбди гэжэ бү арсаарайгты. Тэрэнэй газар дэлхэй дээрэ айладахадань, шагнангүй Өөрыень буруушааһан хүнүүд хэһээлтэһээ мултараагүй. Харин тэнгэриһээ айладахадань, арсабал, хэһээлтэһээ бүришье мултархагүйбди[+]. 26Урдань Тэрэнэй абяан газар дэлхэйе хүдэлгөө, харин мүнөө Тэрэ: «Үшөө дахин Би ганса газарые бэшэ, огторгой тэнгэриие хэлбэлзүүлхэб», – гэжэ үгөө[+]. 27Тэрэ айладаһаниинь бүтээгдэһэн юумэнүүд сооһоо хубилгаха аргагүй юумэнүүдынь үлэжэ, харин хубилгагдаха юумэнүүдынь һүнэн хосорхо гэһые тайлбарилна[+].

28Хубилгаха аргагүй хаан орониие эзэлээд, бидэ баяр баясхалангаар дүүрэн байял. Бурханда хүндэтэйгөөр хандан, һүгэдэн, Тэрээндэ һайшаагдамаар алба хэжэ байял[+]. 29Ушарынь гэхэдэ, манай Бурхан үнэхөөрөө һүнөөдэг гал дүлэн гээшэ[+].

#### 13


Бурханда яажа һайшаагдахаб

1Христоосой һүзэглэгшэдтэл бэе бэедээ эльгэтэй байгты[+]. 2Аяншадые гэртээ угтан оруулхаяа бү мартагты. Тиигэжэ зарим хүнүүд өөһэдөөшье мэдэнгүй Эльгээмэлнүүдые гэртээ айлшалуулһан байна[+]. 3Түрмэдэ һууһан хүнүүд тухай тэдэнтэй суг хаагдаһан мэтэл һанажа байгты. Зобожо байһан хүнүүдтэй адли зоболсон, тэдэниие һанажа байгты[+].

4Гэр бүлэ алишье талаһаа үнэн сэхэ байг, үбгэн һамган хоёр бэе бэедээ шударга байг. Бурхан[†] забхай ба ташаяаралдадаг зониие гэмнэхэ[+].

5Алта мүнгэндэ шунангүй, бии юумээрээ сэдьхэл дүүрэн байгты. Ушарынь гэхэдэ, «Би шамайе хэзээшье орхихогүйб, би шамайе хэзээшье хаяхагүйб», – гэжэ Бурхан айладаа[+]. 6Тиимэһээ: «Бурхан минии туһалагша, би айхагүйб. Хүн намда юу хэжэ шадахаб?» – гэжэ бидэ зоригтойгоор хэлэхэбди[+].

7Таанадта Бурханай үгэ хэлэдэг байһан хүтэлэгшэдөө һанажа байгты. Тэдэнэй яажа амидаржа, яажа наһа бараһыень хараад, этигэл[†] һүзэгыень һажаагты[+]. 8Тэрэ этигэл һүзэгынь болохо Иисүүс Христоос[†] үсэгэлдэр, мүнөөдэршье, хэтын хэтэдэ хубилхагүй[+]. 9Тиимэһээ элдэб янзын һургаалнуудһаа[†] зайсан, үнэн зүб замаар ябагты. Эдеэ хоол тухай гуримуудые сахихые бү оролдогты, тэдэ гуримууд тэдэниие сахиһан хүнүүдтэ ямаршье аша туһагүй байгаа, харин Бурханай хайра үршөөлөөр сэдьхэл зүрхэнтнай бэхижэбэл һайн гээшэ[+].

10Майханда алба хэжэ байһан санаартад үргэлэй шэрээ[†] дээрэһээ манай үргэһэн юумэнһээ абажа эдихэ эрхэгүй. 11Ушарынь юун бэ гэхэдэ, ахамад санаарта амитадай шуһые нүгэлнүүдэй[†] түлөө үргэхэеэ Хамагай Нангин[†] газарта абажа ородог, тиихэдэнь амитадай бэенүүдые отогһоо гаргаад шатаадаг[+]. 12Тиимэһээ Иисүүсшье арад зоноо шуһаараа арюудхахын тула хотоһоо гаргуулан саазалуулаа[+]. 13Бидэшье Тэрэниие угтан, хотоһоо гаража, доромжолуулгыень хубаалсаял[+]. 14Бидэ газар дэлхэй дээрэ хододоо оршодог хотогүйбди, бидэ ерээдүйн хото бэдэрнэбди. 15Тиимэһээ Иисүүсээр дамжуулан магтаалай үргэл Бурханда хододоо асаржа байял, Тэрэниие Эзэн[†] гэжэ зүбшөөн үреэлөөрөө үргэл асаржа байял[+]. 16Һайниие хэжэ, бэе бэедээ туһалхые бү мартагты. Энэнь Бурханда һайшаагдадаг үргэл гээшэ[+].

17Өөһэдынгөө хүтэлэгшэдэй мэдэлдэ байгты, захиралтануудыень дүүргэжэ байгты. Тэдэнэр һүүлдэнь алба хэһэн тухайгаа Бурханай урда тоосоо хэхэ ёһотой ушарһаа танай һүнэһэ һүлдэдэ үргэлжэ һанаагаа табидаг. Хэрбээ таанадай хүтэлэгшэдэйнгөө үгөөр байбалтнай, тэдэнэр баяртайгаар ажалаа хэхэ, үгы болбол, тэдэнэр гунигтайгаар үүргэеэ дүүргэжэ байха, тиимэ ажалынь таанадта ашаг туһагүйл.

18Үргэлжэ зүб юумые хэхэ гэжэ оролдон, арюун сэдьхэлтэй байнабди гэжэ бидэ өөһэд тухайгаа найданабди. Тиимэһээ бидэнэй түлөө зальбаржал байгты[+]. 19Илангаяа, таанадта түргэн бусажа ошохымни түлөө бүри һайса зальбархыетнай гуйнаб.


Түгэсхэлэй зальбаралга

20-21Өөрынгөө шуһанай сэнгээр мүнхын хэлсээе оложо абаһан хонидой агууехэ Адуулагшые, Манай Эзэн Иисүүсые Бурхан амидыруулаа. Тэрэнэй эрхэ хүсэлыень таанадай бэелүүлхын тула Бурхан таанадые хэрэгтэй һайн һайхан юумээр хангаг лэ, тиин Өөртэнь һайшаагдадаг юумые Иисүүс Христоосоор дамжуулан таанад соо бүтээг лэ. Христоосто хэтын хэтэдэ алдар соло! Болтогой![†][+]


Түгэсхэлэй үгэнүүд

22Аха дүүнэрни, энэ урмашуулха зорилготой хандалга би тобшохоноор бэшээб, тиимэһээ тэсэбэритэйгээр шагнажа хайрлыт даа. 23Манай дүү Тимофей түрмэһөө гараа гэжэ мэдэжэ байгты. Хэрбээ тэрэнэй һаяар хүрэжэ ерэбэлнь, би тэрээнтэй хамта таанадаа эрьехэб[+].

24Өөһэдынгөө бүлгэмүүдэй хүтэлэгшэдтэ болон Бурханай хүнүүдтэ бултандань бидэнһээ мэндые дамжуулаарайгты. Италиин һүзэглэгшэд таанадта баһал мэндые дамжуулна.

25Та бүхэнтэй Бурханай үршөөл хайра оршохонь болтогой.

### Гэршэлгэ

#### Гэршэлгэ

Гэршэлгэ


Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ


Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ

Энэ номой зохёолшон хэн бэ гэһэн арсалдаан эртэ урда сагһаа эхилээд, мүнөөшье хүрэтэр үргэлжэлнэ. Зарим зон энэ номые 4-дэхи Һайн Мэдээсэлэй ба гурбан хандалгын зохёолшон, Бурханай шаби Иоанн бэшээ гэжэ тоолоно. Гэбэшье бэшэлгын түхэл маягаараа энэ ном тэдээнһээ илгарна. Зохёолшон Иоанн гэжэ адли нэрэтэйшье, христиан бүлгэмэй удамаршадай нэгэн байгаашье һаа, ондоо хүн бололтой гээд таамагламаар. Зохёолшон энэ номые Патмос гэжэ арал руу сүлэлгэдэ эльгээгдэхэдээ бэшэнэ. Энэ хадаа манай ээрын 90-ээд онууд, христиан шажантаниие хэрзэгы хатуугаар мүрдэдэг Домициан императорай үе саг гэжэ багсаамаар.

Нэн түрүүн энэ ном Бага Азиин (мүнөө үеын Турциин) христиан шажанай бүлгэмүүдтэ зорюулагданхай. Ерээдүй сагта юун болохо байһан тухай харюу тэрэ зобоһон зондо үгэнэ: Иисүүс Христоос дэлхэй дээрэ дахин мүндэлхэ, Бурханай болон Тэрэнэй арад түмэнэй урдаһаа буһалгаалан бодогшодые Тэрэ эсэслэн дараха, Өөртэнь үнэн сэхэ зондо хэтэ мүнхын шагнал үршөөхэ. Тус ном баһа христиан бүлгэмүүд руу шурган орогшо худал номнолшодһоо һэргылнэ.

Хуушан Хэлсээнэй лүндэншэд дэлхэйн түүхын ямар аргаар түгэсэхэ тухай, һайн зүйл мууе эсэслэн яажа илаха тушаа уран һайхан, хадуугдама дүрсэнүүдэй аргаар найруулан хөөрэдэг бэлэй. Энэ ном бол тэдэ лүндэншэдэй заншал даган үргэлжэлүүлнэ. Шэнэ Хэлсээнэй номуудай дунда энэ ном ойлгоходо эгээл орёо удхатай ном байжа магадгүй. Юуб гэхэдэ, тэрээн соо ирагуу найрагай олон дүрсэнүүд, ерээдүй сагта бэелүүлэгдэхэ зүгнэлгэ, лүндэнгүүд угаа олон дайралдана.

#### 1


Энэ ном соо юун тухай хэлэгдэнэб

1Һаяар юун болохоёо байнаб гэжэ бүгэдыень зарасанартаа харуулхын тула, Иисүүс Христоосой[†] гэршэлгые Бурхан[†] Тэрээндэ даалгаа. Христоос Өөрынгөө зараса Иоаннда Эльгээмэлые ябуулжа, энээн тухай соносхоо[+]. 2Иоанн хараһан үзэһэнөө бултыень үнэн зүб гэжэ баталба. Энэнь Бурханай үгэ, Иисүүс Христоосой гэршэлгэ[†] мүн[+]. 3Энэ ном дотор бэшээтэй Бурханай хэлэһэн үгэнүүдые уншадаг, шагнадаг ба сахидаг хүнүүд жаргалтай, юуб гэхэдэ, саг ойртожо байна[+].


Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдые мэндэшэлгэ

4Аси[†] можын һүзэглэгшэдэй долоон бүлгэмүүдтэ би Иоанн ханданаб. Бурхан бии, байһаншье, байхашье юм. Бурханһаа, Тэрэнэй хаан шэрээгэй урдахи долоон Һүлдэнүүдһээ,[+] 5мүн үнэн бодото Гэршэ байһан, үхөөд, анха түрүүн амидырһан, газар дэлхэйн хаашуулай Эзэн[†] бологшо Иисүүс Христоосһоо таанадта амгалан байдал, буян хэшэг[†] үршөөгдэнэ. Иисүүс Христоос манда дуратай, тиимэһээ Өөрынгөө шуһа адхажа, бидэниие нүгэлһөөмнай[†] сүлөөлөө. 6Иисүүс Христоос бидэниие хаан түрэ[†] дотор нэгэдүүлээд, Эсэгэ Бурхандаа алба хэдэг санаартаниинь[†] болгоо. Иисүүс Христоосто хэтэ мүнхын алдар соло, эршэ хүсэн байхань болтогой![†][+] 7Хаража байгты: үүлэн соогуур Тэрэ ерэхэ. Бүхы хүнүүд, мүн жадаар хадхаашадшье Тэрээниие хараха. Газар дэлхэйн бүхы арадууд Тэрээниие шаналан хайрлаха. Үнэхөөрөө тиихэ. Болтогой![+] 8«Би хадаа Альфа, Омега[*] гээшэб!» – гэжэ Эзэн Бурхан хэлэнэ. Тэрэ хододоо байгаа, байнашье, байхашье, Хамагые зонхилогшо мүн.


Амидырһан Иисүүсые Иоанн хараба

9Би Иисүүсэй шаби, Иоанн ахатнай гээшэб. Бурханай хаан түрын эрхэтэн мүн туладаа би таанартал адляар зобон тулижа, тэбшэн тэсэжэ байнаб. Бурханай үгэ номноһонойнгоо, Иисүүсые гэршэлһэнэйнгээ түлөө би Патмос гэжэ олтирогто сүлэгдөө һэм[+]. 10Эзэнэй үдэр би Арюун Һүлдын нүлөөдэ абтабаб – ара тээмни бүдүүн дуутай бүреэ шэнги юумэнэй хүнхинэтэр дуугархые дуулабаб[+]. 11Тэрэ абяан намда иигэжэ хэлэбэ:

– Хаража байһан юумэеэ ном соо бэшээд, Эфесэй,[†] Смирнын, Пээргэмэй, Тиатирай, Сардисай, Филадельфиин, Лаодикиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ[†] эльгээлши.

12Намтай хэн хөөрэлдэнэб гэжэ һонирхон гэдэргээ эрьехэдээ, алтан долоон дэнгүүдые харабаб[+]. 13Долоон дэнгүүдэй дундань Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүнтэй адлирхуу Хүнэй зогсохые харааб. Тэрэ болбол уужам ута хубсаһатай, сээжээрээ бооһон алтан бэһэтэй һэн[+]. 14Тэрэнэй үһэниинь сагаанаар будаһан нооһондли, саһан шэнги саб сагаан, нюдэниинь дүлэтэн носожо байһан гал шэнги байгаа[+]. 15Хүлнүүдынь шатама халуун пеэшэндэ халаажа улайлгаһан зэд шэнги, хоолойнь хүүюур уһан мэтэ хүнхинэжэ байгаа һэн[+]. 16Тэрэ хүн баруун гартаа долоон одонуудые баринхай, хоёр тээшээ хурса эритэй элдэ аманһаань бултайнхай, шарайнь шатама шанга гэрэлтэй наран шэнги байгаа[+]. 17Тэрэниие харамсаараа, би үхэһэн шэнгеэр хүлэйнь хажууда унашабаб. Тиихэдэмни Тэрэ баруун гараа мүрэ дээрэмни табяад, намда иигэжэ хэлэбэ:

– Бү ай; Би хадаа Түрүүшынхинь, Һүүлшынхинь гээшэб,[+] 18Би амидыб; үхөөд байһанаа мүнөө хэтэ мүнхэдөө амиды ябахаб; үхэлэй ба үхэлэй ороной[†] түлхюурнүүдынь Намда бии[+]. 19Ши юу хараабши, мүнөө ямар юумэн боложо байнаб, хожом юун болохоб – энээн тухай ши бэшээрэй. 20Минии гартаа баряад байхые шинии хараһан долоон одонуудай, алтан долоон дэнгүүдэй нюусань иимэ: долоон одонууд һүзэглэгшэдэй долоон бүлгэмүүдэй Эльгээмэлнүүд мүн, шинии хараһан долоон дэнгүүд һүзэглэгшэдэй долоон бүлгэмүүд мүн гээшэ.

#### 2


Эфесэй һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

1Эфесэй[†] һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] түлөөлэгшэдэ иигэжэ бэшээрэй: «Баруун гартаа долоон одонуудые баряад, алтан долоон дэнгүүдэй дундуур ябагша иигэжэ хэлэнэ:[+] 2танай бүтээһэн үйлэ хэрэгые, танай хэһэн ажалые, танай тэсэбэриие Би мэдэнэб. Хара һанаатанда таанад тон дурагүйт гэжэ мэдэнэб, Иисүүсэй элшэд бэшэ аад, элшэнэрынь[†] гээшэбди гээд өөһэдыгөө тоологшодые шалгажа үзөөд, тэдэнэр хадаа худалшад, мэхэшэд мүн гэжэ элирүүлһыетнай Би мэдэнэб;[+] 3таанад ехэ бэрхэшээлнүүдые гаталаат, тэсэбэритэй байнат, Минии нэрэ хүндын түлөө эсэшэ сусашагүйгөөр ажаллаат гэжэ мэдэнэб. 4Теэд анха түрүүшынхидээл адляар Намда дурагүй болоһондотнай таанадые зэмэлнэб[+]. 5Хаанаһаа бууһанаа һанажа, нүгэл[†] хэхэеэ болиит, анханайнгаа хэрэгүүдые бүтээгыт. Нүгэл хэхэеэ болёогүй һаатнай, ерээд, танай дэнгые абаад ябашахаб. 6Зүгөөр, николаидуудай үйлэ хэрэгүүдтэ дураа гутан зэбүүрхэдэгтнай һайн гээшэ. Бишье тэдэндэ дураа гутагшаб. 7Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ! Бурханай сэсэрлигтэ[†] ургадаг мүнхэ амидаралай модоной жэмэсые амталха эрхэ илаашада үгэхэб»[+].


Смирнын һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

8Смирнын һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөөлэгшэдэ иигэжэ бэшээрэй: «Үхөөд байһанаа амидырһаниинь, Түрүүшынхи, Һүүлшынхинь гээшэб:[+] 9танай зоболон гашуудалые, үгытэй ядуу байһыетнай мэдэнэб, – үнэндөө таанад баянта! Мүн еврейнүүд[†] бэшэ аад, еврейнүүдбди гэгшэдэй таанадые хардаашадые Би мэдэнэб, юундэб гэбэл, тэдэнэр сатанагай мэдэл доро сугларһан улад гээшэ[+]. 10Зобохо тулихаяа байнабди гэжэ бү айгаарайгты. Туршажа үзэхэеэ заримыетнай шолмос[†] түрмэдэ хааха, арбаад хоног соо тамалуулхат. Теэд үхэн үхэтэрөө үнэн сэхэ байгаарайгты, Би танда мүнхын амидарал үршөөхэб![+] 11Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ! Илаашые хоёрдохиёо һүнөөхэгүй»[+].


Пээргэмэй һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

12Пээргэмэй һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөөлэгшэдэ бэшээрэй: «Хоёр тээһээ хурса эритэй һэлмэтэ иигэжэ хэлэнэ:[+] 13таанад сатанагай хаан шэрээгэй газарта байдагта гэжэ Би мэдэнэб. Зүгөөр таанад Намда үнэн сэхээр хандадагта, сатанагай байдаг газартатнай Минии үнэн сэхэ гэршэ Антипын алуулһан үдэрнүүдтэшье Намһаа арсаагүйт. 14Теэд таанадые зэмэлхэ зарим юумэн Намда бии: Балаһаамай[*] һургаалые[†] баримталагша хүнүүд таанарай дунда байдаг. Балаһаам хадаа Израилиин зониие нүгэл шэбэлдэ оруулха, хуурмаг бурхануудта[†] үргэһэн эдеэнһээ амсуулха, зальхай һамуу ябадалтай болгохо тухай Балаак хааниие һургаа һэн[+]. 15Мүн баһа николаидуудай һургаалые баримталагшадшье таанадай дунда бии[+]. 16Нүгэл хэхэеэ болигты! Тиигээгүй һаатнай, удангүй таанадта ерээд, аманһаамни гарагша эритэ һэлмээр николаидуудай һургаал баримталагшадтай тэмсэхэб[+]. 17Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ! Илагшада Би далда хадагалаатай манна эдеэ үгэхэб, сагаан шулуу үгэхэб. Шулуун дээрэнь шэнэ нэрэ бэшээтэй байха, тиин шулуу абагшаһаа ондоо хэншье тэрэ нэрые мэдэхэгүй»[+].


Тиатирай һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

18Тиатирай һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөөлэгшэдэ бэшээрэй: «Носожо байһан гал дүлэн шэнги ялалзама нюдэтэй, халуун пеэшэн соо халаажа улайлгаһан зэд шэнги хүлнүүдтэй Бурханай Хүбүүн[†] иигэжэ хэлэнэ:[+] 19танай бүтээһэн хэрэгые, танай дуратай байһые, алба хэһые, этигэл[†] найдабариие, тэсэбэри зоригые мэдэнэб, мүнөө бүтээгшэ үйлэ хэрэгтнай урдынхиһаа бүри ехэ юм гэжэ мэдэнэб. 20Теэд таанадые зэмэлхэ зарим юумэн Намда бии: өөрыгөө лүндэншэ гээд тоолодог Изээбэл[*] һамгые таанад зүбшөөнэт; тэрэ һамган өөрынгөө һургаал заабариие номножо, Минии зарасанарай тархи толгой эрьюулнэ, тэдэниием зальхай һамуу ябадалтай болгоно, худал бурхануудта үргэһэн хоол эдюулжэ һургана[+]. 21Нүгэл шэбэл үйлэдэхэеэ болихынь тула тэрэ эхэнэртэ саг гаргажа үгөөб, теэд нүгэл шэбэлээ тэрэ орхихо дурагүй байна[+]. 22Тиимэһээ Би тэрэ һамганда үбшэн зоболон асаруулхаб, хэрбээ нүгэл үйлэдэхэеэ болёогүй һаань, тэрэ эмэтэй гүйлдэгшэдые туйлай ехэ уйдхар гашуудалда оруулхаб. 23Тэрэ гэргэнэй үхибүүдые үхүүлхэб. Тиихэдэмни хүнэй зүрхэ сэдьхэлые, һанал бодолые сүм мэдэдэг байна, тиин хүн бүхэндэ хэһэн үйлэ хэрэгэйнь зэргээр хүртөөхэ байна гэжэ Намайе һүзэглэгшэдэй бүхы бүлгэмүүд ойлгохо[+]. 24Тиатирда байгша бусад бүхы таанадта, энэ һургаал заабариие баримталдаггүй ба сатанагай гүн нюуса гэдэгыень мэдэдэггүйшүүлдэ иигэжэ хэлэнэб: үшөө ондоо бэрхэшээлнүүдые таанадта эльгээхэгүйб. 25Теэд мүнөө таанадта бии байһан юумэеэ Минии ерэтэр баряад байгты[+]. 26-28Минии бүхы зарлигые эсэстэнь хүрэтэр бэелүүлдэг илагшын эрхэ мэдэлдэнь арадуудые үгэхэб. Бишье баһал тиигэжэ Өөрынгөө Эсэгэһээ засаг түрые абаа һэм. Илагша тэрэ хүн тэдэ арадуудые түмэр таягаараа захиргаалан зонхилжо байха; тэдэ зон шабар амһартануудтал адляар хяа бута сохюулха. Тэрэ илагшада үглөөнэй одые үгэхэб[+]. 29Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлээшые шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ!»[+]

#### 3


Сардисай һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

1Сардисай һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй[†] түлөөлэгшэдэ иигэжэ бэшээрэй: «Бурханай[†] долоон Һүлдын, мүн долоон одонуудай Эзэн[†] иигэжэ хэлэнэ: танай бүтээһэн үйлэ хэрэгые мэдэнэб; таанад амиды гэжэ тоологдонот, үнэхөөрөө таанад үхөөд байнат[+]. 2Һэргэлэн байгты; үлөөшэ юумэеэ хуу барандаа хосороодүйдэнь бэхижүүлэгты, юуб гэбэл, үйлэ хэрэгүүдтнай Бурханаймни урда хүсэд дүүргэгдээгүй гэжэ Би һананаб. 3Таанад юу абаа, юу дуулаа һэмта, тэрэнээ сахин хадагалжа байгты, нүгэл[†] хэхэеэ болигты! Хэрбээ һэргэлэн байгаагүй һаатнай, Би таанадта хулгайшан шэнгеэр гэнтэ ерэхэб, хэдыдэ ерэһыемни мэдэхэгүйт[+]. 4Теэд өөһэдынгөө хубсаһа бузарлаагүй хэдэн хүнүүд Сардистатнай бии, тэдэтнай сагаан хубсаһа үмдөөд, Намтай хамта ябалсаха, юундэб гэбэл, этигэл[†] найдабарида тэдэ хүрэнэ[+]. 5Илагша баһал сагаан хүбсаһа үмдэхэ; тэрэнэй нэрые амидаралай номһоо Би хэзээшье зуража хаяхагүйб, тэрэ хүн Минии юм гэжэ Өөрынгөө Эсэгын урда, Бурханай Эльгээмэлнүүдэй урда айладхахаб[+]. 6Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ!»[+]


Филадельфиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмдэ хандалга

7Филадельфиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөөлэгшэдэ бэшээрэй: «Нээгээ һаа, хэнэйшье хаажа шадахагүй, хаагаа һаа, хэнэйшье нээжэ шадахагүй Давидай[†] оньһон түлхюуртэй Нангин[†] Үнэн сэдьхэлтэн иигэжэ хэлэнэ:[+] 8танай бүтээһэн үйлэ хэрэгые мэдэнэб, – тиин Би урда тээхи үүдыетнай нээбэб, тэрэниие хэншье хаажа шадахагүй, юундэб гэхэдэ, таанад хүсэ багатайшье һаа, Минии һургаал[†] сахинат, Минии һургаалһаа арсаагүйт. 9Хаража байгаарайт! Өөһэдыгөө еврейнүүд[†] гэжэ тоолодог аад, сатанагай мэдэлдэ байһан уладые танда асараад, хүлдэтнай унан дохихыень баадхахаб. Үнэхөөрөө тэдэнэр еврейнүүд бэшэ, худалаар хэлэнэ. Мүн танда дуратай байһыемни тэдэ улад мэдэхэ[+]. 10Тэсэбэритэй байха тухай Минии зарлиг заабариие сахиһан туладатнай, газар дэлхэйнхидые туршажа үзэхэеэ бүхы юртэмсэдэ тохёолдохоёо байгаа гай аюулай үедэ Би таанадые хамгаалан үлөөхэб[+]. 11Иигээд удангүй ерэхэб. Илалтынтнай аша үрые хэнэйшье абажа ябашахагүйн тула бии байһан юумэеэ шангаар баряад байгаарайт[+]. 12Илагшые Би Өөрынгөө Бурханай Һүмэ[†] доторхи бахана тулгань болгохоб, тиин тэрэ илагша хэтэ заяандаа тэндэ үлэхэ. Бурханайгаа нэрые, Минии Бурханай үршөөлөөр тэнгэриһээ бууха Бурханайгаа хотын, шэнэ Иерусалимай[†] нэрые, мүн Өөрынгөө шэнэ нэрые тэрэ Һүмын бахана дээрэ бэшэхэб[+]. 13Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ»[+].


Лаодикиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ хандалга

14Лаодикиин һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй түлөөлэгшэдэ иигэжэ бэшээрэй:

– Болтогой[†] гэжэ нэрэтэй үнэн бодото найдабаритай Гэршэ, Бурханай бүтээлэй Эхиниинь иигэжэ хэлэнэ:[+] 15«Танай бүтээһэн үйлэ хэрэгые мэдэнэб. Таанад хүйтэншье бэшэт, халууншье бэшэт. Ай даа, нэгэн гэбэл хүйтэн, али үгы һаа, халуун байбалтнай, һайн бэлэй даа! 16Теэд таанад хүйтэншье бэшэ, халууншье бэшэ, харин юрэл миин дулаан байнат. Би таанадые аман сооһоо нёлбоһо гаргаһандал адляар, Өөрһөө холуур намнахамни. 17Юундэб гэхэдэ, „Би баяжааб, ехэ зөөритэй болооб, юугээршье дутанагүйб!“ – гэнэт. Теэд ямаршье зол хубигүй, үгытэй ядуу, баарһан, һохор балай, нюсэгэн болоод байһанаа мэдэнэгүйт![+] 18Баян болохын тула галаар арюудхагдаһан алта Намһаа худалдажа абахыетнай зүблэнэб, шарбай нюсэгэн бэеэ харуулжа ябахагүйн тула сагаан хубсаһа Намһаа абажа үмдэгты, юумэ харадаг болохын тула нюдэнэй эм абажа, нюдэндөө түрхигты[+]. 19Дуратай хүнүүдээ Би элишэлэн шүүмжэлдэг, хэһээдэгби. Тиимэһээ таанад хэшээл оролдолго гаргагты, нүгэл хэхэеэ болигты[+]. 20Энэ Би үүдэнэй хажууда ерээд, үүдэ тоншожо байнаб. Минии абяа дуулаад, үүдэ нээһэн хүнэйдэ орожо, хамта эдеэлхэб, тэрэ хүн Намтай суг эдеэлхэ[+]. 21Би илажа гараад, Өөрынгөө Эсэгэтэй хамта хаан шэрээдэнь һуугааб, тэрээндэл адляар, Намтай хамта Минии хаан шэрээдэ һууха эрхые Би илагшада олгохоб[+]. 22Һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдтэ Арюун Һүлдын иигэжэ хэлэһэниие шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ!»[+]

#### 4


Тэнгэри дээрэхи Бурханда һүгэдэлгэ

1Тэрэнэй удаа би тэнгэри өөдэ шэртэхэдээ, тэнгэриин үүдэнэй онгорхой байхые обёорбоб. Тиин бүреэгэй дуугарһандал адли абяа дуулабаб. Түрүүн хандаһан абяан намда иигэжэ хэлэбэ:

– Өөдөө гара. Тиигээд юунэй болохые шамда хөөрэхэб[+].

2Удангүй би Арюун Һүлдын нүлөөдэ абтажа, өөдөө дэгдэшэбэб. Тиин тэнгэридэ хаан шэрээ урдамни байба, дээрэнь Хэншьеб һуужа һууба[+]. 3Хаан шэрээ дээрэ тэрэ Һуугаашань үнэтэ хас шулуун, мана шулуун шэнгеэр толоржо байба. Хаан шэрээень тойроод, номин шулуун мэтээр һолонго ялалзан татажа байба[+]. 4Энэ хаан шэрээе тойроод, баһа хорин дүрбэн хаан шэрээнүүд байгаа. Тэдэ хаан шэрээнүүд дээрэ хорин дүрбэн ахамадууд һуугаа. Эдэ ахамадууд сагаан хубсаһа үмдэнхэй, толгойдонь алтан титим малгайнууд табяатай[+]. 5Хаан шэрээһээнь сахилгаан сахилжа, тэнгэриин дуун нэрьежэ, шанга шууяан гаража байба. Хаан шэрээгэй урда долоон зула носоно. Эдэнь Бурханай[†] долоон Һүлдэ мүн бэлэй[+]. 6Баһа хаан шэрээгэй урда болор мэтэ сэбэр тунгалаг шэл далай шэнги юумэн байба.

Хаан шэрээгэй дүрбэн буланда дүрбэн амитад байба. Тэдэ амитад урдаһаашье, хойноһоошье тон олон нюдэтэй һэн[+]. 7Түрүүшынь амитан арсалантай адлишуу, хоёрдохинь залуу буха шэнги, гурбадахинь нюураараа хүн мэтэ, харин дүрбэдэхинь ниидэжэ байһан бүргэд шэнги бэлэй[+]. 8Эдэ дүрбэн амитад тус бүридөө зургаа зургаан далитай һэн. Далинуудайнь дээгүүршье, доогууршье олон нюдэд байгаа. Тэдэ дүрбэн амитад эсэн сусангүй, үдэр һүнигүй иигэжэ ходо дабтагша һэн:

– Хамагые зонхилогшо арюун нангин,[†] арюун нангин, арюун нангин Эзэн[†] Бурхан түрүүншье байгаа, мүнөөшье байна, саашадаашье байхал![+]

9Хаан шэрээ дээрэ Һуугаашада – хэтэ мүнхэдөө Амидарагшада алдар соло, нэрэ түрэ, баяр баясхалангаа тэдэ амитадай хүргэхэдэнь, 10хорин дүрбэн ахамадууд хаан шэрээ дээрэ Һуугаашын урда тээ унан һүгэдэн мүргэхэ, хэтэ мүнхэ Амидарагшын урда доро дохин мүргэхэ, тиин хаан шэрээгэйнь урда титим малгайнуудаа табяад, иигэжэ хэлэхэ:

11– Манай Эзэн Бурхан, Та али бүхы алдар солодо, нэрэ хүндэдэ, засаг түрэдэ хүртэмөөр байнат! Бүхы юумэн Танаар бүтээгдээ, Танай хүсэл зоригоор байгуулагдаа[+].

#### 5


Ном бэшэг, Үргэлэй Хурьган

1Тиигээд долоон тамгаар тамгалан хаагаатай, дотор, гадаргүй бэшээтэй номые хаан шэрээдэ Һуугаашын баруун гартань харабаб[+]. 2Түгэлдэр хүсэтэ Эльгээмэлые харабаб.

– Хэн тамгыень эбдэжэ, энэ ном нээжэ шадахаб? – гэжэ тэрэ Эльгээмэл шангаар дуугарба. 3Теэд тэнгэридэшье, газар дээрэшье, газар дорошье энэ номые нээжэ, хаража шадаха хэншье байбагүй. 4Энэ номые зүйтэйгөөр нээгээд, уншажа шадаха, угайдхадаа үзэжэ хаража шадаха нэгэшье хүнэй олдоогүйдэнь би ехээр гашуудан уйлааб.

5– Бү уйла! Харалши! Илаашань Иудын угай, Давидай үри һадаһан[†] болохо Арсалан тээ тэрэ байна. Долоон тамгыень эбдэжэ, энэ номые Тэрэл нээжэ шадаха, – гэжэ нэгэ ахамадынь намда хэлэбэ[+].

6Харан гэхэдэмни хаан шэрээгэй урда дүрбэн амитадай, мүн ахамадуудай урда тахил болгогдон табигдаһан янзатай Үргэлэй Хурьган[†] зогсожо байба. Тэрэ Хурьган долоон эбэртэй, долоон нюдэтэй. Эдэнь бүхы газар дэлхэйдэ Бурханай[†] эльгээһэн долоон һүлдэнь байгаа[+]. 7Үргэлэй Хурьган хаан шэрээдэ дүтэлэн ерэжэ, тэндэ Һуугаашын баруун гарһаань ном абаба. 8Номые Тэрэнэй абахадань, дүрбэн амитад, хорин дүрбэн ахамадууд Үргэлэй Хурьганай урда һүгэдэн, доро дохибо. Тэдэнэр тус бүридөө нэгэ нэгэ ятагануудые, хүжэ санзай[†] дүүрэтэр хэһэн алтан аягануудые гартаа баряад байгаа. Эдэ бүгэдэнь Бурханай зоной бүтээдэг мүргэл зальбаралынь[†] мүн бэлэй[+]. 9Тиин тэдэнэр иимэ шэнэ дуу дуулаба: Та энэ ном абажа, тамгыень эбдэжэ тайлаха эрхэтэйт, Та үргэл болгогдожо алуулаад, Өөрынгөө улаан шуһанай сэнгээр али бүхы угсаатаниие, элдэб янзын хэлэтэй зониие, бүхы уг изагууртаниие, үндэһэ яһатаниие Бурханда абажа үгөөт[+]. 10Та манай Бурханай аша туһада тэдэ хүнүүдые санаартад, хаашуул болгоот – тэдэнэр газар дэлхэйн зониие зонхилжо байха![+] 11Хаан шэрээе, амитадые, ахамадуудые тойроод, олон Эльгээмэлнүүдэй дуугаржа байхые би харааб, шагнааб. Тэдэнэр үй түмэн, тоо томшогүй олон байгаа[+]. 12Тэдэ шанга шангаар иигэжэ хашхаралдаа: Тахил болгогдожо табигдаһан Үргэлэй Хурьган засаг түрэ, зөөри баялиг, сэсэн бодол, хүсэ шадал, нэрэ түрэ, алдар соло, магтаал юрөөлдэ хүртэхэ эрхэтэй[+]. 13Тэнгэри, газар дээрэ, газар доро, далайда байһан бүхы амитадай иигэжэ хэлсэхые би дуулааб:

– Хаан шэрээ дээрэ Һуугаашада, мүн Үргэлэй Хурьганда хэтэ мүнхын магтаал юрөөл, нэрэ хүндэ, алдар соло, хуули засаг олгогдохонь болтогой![†][+]

14Дүрбэн амитадынь:

– Болтогой! – гэбэд. Ахамадуудынь газарта дохин унажа, һүгэдэн мүргэбэ[+].

#### 6


Түрүүшын зургаан тамга тайлбарилба

1Долоон тамгын түрүүшынхииень Үргэлэй Хурьганай[†] эбдэхые би харааб, тиигээд: «Наашаа ерэ!» – гэжэ түрүүшын амитанайнь тэнгэри дуугарһандал адляар хүнхинэмэ шангаар хэлэхые дуулааб[+]. 2Сагаан мори харабаб. Гартаа ном бариһан хүн тэрэ мори унаад ябаба. Толгойдоо үмдэхэ титим малгай абаһан тэрэ хүн илагша мэтээр гаража, илалта туйлахаяа ябаба[+]. 3Хоёрдохи тамгыень Үргэлэй Хурьганай тайлахада: «Наашаа ерэ!» – гэжэ хоёрдохи амитанайнь хэлэхые дуулабаб. 4Тиихэдэнь ондоо, гал улаан зээрдэ морин гараба. Мори унаһан тэрэ хүндэ газар дайда дээрэхи амгалан тайбан байдалые эбдэжэ, дэлхэйн зоной бэе бэеэ алалсалгын эрхэ засаг олгогдобо. Тэрээндэ томо гэгшын һэлмэ үгтөө[+]. 5Гурбадахи тамгыень Үргэлэй Хурьганай тайлахада: «Наашаа ерэ!» – гэжэ гурбадахи амитанайнь хэлэхые дуулабаб. Харан гэхэдэмни, хара мори унаһан хүн гартаа шэгнүүр баринхай байба. 6Тиигээд дүрбэн амитанай зүгһөө иимэ абяанай гарахые дуулабаб: «Нэгэ хэмжээ шэниисын түлөө бүхэли үдэр ажаллаха, гурбан хэмжээ ешмээнэй түлөө бүхэли үдэр ажаллаха! Теэд оливай модо үзэмэй модо хоёрые бү гутаа!»[+] 7Дүрбэдэхи тамгыень Үргэлэй Хурьганай тайлахада: «Наашаа ерэ!» – гэжэ дүрбэдэхи амитанайнь хэлэхые дуулабаб. 8Харан гэхэдэмни, сунхигар сагаабтар морин байба. Дээрэнь Үхэл һууба, тэрэниие дахаад, Үхэлэй орон[†] ябаба. Газар дэлхэйдэ һуугаашадай дүрбэнэй нэгэ хубиие һэлмэ жадаар, үлэсхэлэн хооһон байдалаар, үбшэн тахалаар, ан арьяатанаар алуулха хюдуулха эрхэ засаг Үхэлдэ, Үхэлэй орондо олгогдобо[+]. 9Табадахи тамгыень Үргэлэй Хурьганай тайлахадань, Бурханай[†] Үгын түлөө, гэршэ болоһонойнгоо түлөө алуулагшадай һүнэһэ һүлдэнүүдые тахилай шэрээ[†] доро харабаб[+]. 10«Нангин[†] гэгээн, хамагые зонхилогшо үнэн бодото Эзэн[†] Бурхан аа! Газар дэлхэй дээрэ бидэниие алаашадые гэмнэнгүй, хэһээнгүй хэды болотор хүлеэхэбта!» – гэжэ тэдэ алуулагшад шанга шангаар хашхаралдаба[+]. 11Тэдэнэй хүн бүхэндэнь сагаан хубсаһа үгтэбэ. Тэдэ алуулагшадта: «Христоосто алба хэһэн тусгаар тооной аха дүүнэрэйтнай алуултар таанар үшөө нэгэ бага амаржа байгты. Тэдэтнай таанартал адляар алуулха», – гэжэ хэлэгдэбэ[+]. 12Зургаадахи тамгыень Үргэлэй Хурьганай тайлахадань, харан гэхэдэмни, газар ехээр хүдэлбэ; наран гээшэ үхэһэн хүнүүдэй хойноһоо шаналан уйлаашадай хара хубсаһандал адли баларташоод, һара гээшэ шуһан улаан болошоод байба[+]. 13Аргагүй шанга һалхинай болоходо, боди модоной[†] эдеэшээдүй үрэ жэмэсүүдэй хиидэн унадагтал адляар, огторгойн одо мүшэд газарта унашаба[+]. 14Огторгой тэнгэри гээшэ орёоһон саарһан мэтээр монсогойршобо, бүхы хада ууланууд, арал олтирогууд өөһэдынгөө һууринуудһаа хүдэлшэбэ[+]. 15Газар дэлхэйн хаашуулшье, дээгүүр тушаалтай дарганаршье, сэрэгэй ноёдшье, баяшуулшье, засаг баригшадшье, барлаг богоолнуудшье, юрын хүнүүдшье агы нүхэнүүдтэ, хада уулын хабшалда орожо хоргодобо[+]. 16Тэдэ хүнүүд хада, хабсагайнуудта хандан, иигэжэ гуйба:

– Дээрэмнай унажа, хаан шэрээдэ Һуугшаһаа, Үргэлэй Хурьганай уур сухалһаа абарыт![+]

17Эдэ Хоёрой айхабтар ехэ уур сухалай үдэр хүрэжэ ерэбэ, тиин тэрэ ехэ уур сухалыень хэн тэсэжэ шадахаб[+]?

#### 7

1Тэрэнэй һүүлээр газар дэлхэйн дүрбэн буланда дүрбэн Эльгээмэлнүүдэй зогсожо байхые харабаб. Тэдэ Эльгээмэлнүүд газар дайда руу, уһан далай руу, ой модо руу һалхилхагүйн тула дэлхэйн дүрбэн һалхиие халхалан барижа байгаа[+]. 2Гартаа амиды Бурханай[†] тамга баряад, зүүн зүгһөө ерэжэ ябаһан баһа нэгэ Эльгээмэлые харабаб. Тэрэ Эльгээмэлынь газар дайдада, уһан далайда гэм хоро хүргэхэ эрхэтэй дүрбэн Эльгээмэлнүүдтэ хандан, иигэжэ шангаар хашхарба: 3«Бурханай бүхы албатанай магнай духадань тамга даража тэмдэглээдүйдэмнай газар дайдадашье, уһан далайдашье, ой модондошье гэм бү хэгты»[+]. 4Хэды хүн духадаа тамга табюулааб гэжэ хэлсэхые дуулааб. Израилиин бүхы угсаата зоной зуун дүшэн дүрбэн мянган хүниинь тамга даруулаа: 5Иудын угсаатанһаа арбан хоёр мянган хүн, Рэүбээнэй угсаатанһаа баһал арбан хоёр мянга, Гаадай угсаатанһаа арбан хоёр мянга, 6Ашээрэй угсаатанһаа арбан хоёр мянган хүн, Напталиигай угсаатанһаа арбан хоёр мянга, Мэнашшээгэй угсаатанһаа арбан хоёр мянга, 7Симеоной угсаатанһаа арбан хоёр мянга, Левиин угсаатанһаа арбан хоёр мянган хүн, Иссахаарай угсаатанһаа арбан хоёр мянга, 8Зэбүлүүнэй угсаатанһаа арбан хоёр мянга, Иосифой угсаатанһаа арбан хоёр мянга, Бэньямиинэй угсаатанһаа арбан хоёр мянган хүн духадаа тамга даруулаа.


Тоолошогүй олон хүнүүд

9Тэрэнэй удаа харахадамни, тооложо барагдашагүй олон зон урдамни үзэгдэбэ. Тэдэ зоной дунда бүхы үндэһэ яһатан, арадууд, угсаатан, янза бүриин хэлэтэй хүнүүд ерээд байгаа һэн. Тэдэ зон хаан шэрээгэй урда, Үргэлэй Хурьганай[†] урда зогсобо. Тэдэнэр сагаан хубсаһа үмдэнхэй, гартаа пальма модоной мүшэрнүүдые баринхай[+]. 10Тэдэ иигэжэ хашхаралдана: «Хаан шэрээдэ Һуугааша манай Бурхан, мүн Үргэлэй Хурьганда абаралга».[†][+] 11Хаан шэрээе, ахамадуудые, дүрбэн амитадые тойроод, бүхы Эльгээмэлнүүд зогсожо байба. Тэдэнэр хаан шэрээгэй урда уруугаа хаража бултадаа унаад, Бурханда мүргэбэд[+]. 12Тиихэ зуураа, тэдэ иигэжэ хэлээ: «Болтогой![†] Манай Бурханда магтаал соло, сэсэн бодол, баяр баясхалан, нэрэ хүндэ, эрхэ засаг, хүсэ шадал хэтын хэтэдэ үршөөгдөө! Болтогой!»[+] 13Тиигээд нэгэ ахамадынь: «Сагаан хубсаһа үмдөөд байһан ямар хүнүүд гээшэб? Тэдэ хаанаһаа ерээб?» – гэжэ намһаа һураа. 14«Ноён аа, та мэдэнэт», – гэжэ харюусааб. Тиихэдэмни намда тэрэ иигэжэ хэлэбэ: «Эдэ хүнүүд гайтай ехэ гасалан зоболон үзэжэ ерэгшэд мүн. Эдэнэр хубсаһа хунараа Үргэлэй Хурьганай шуһанда угаажа, сагаан болгобо[+]. 15Тиимэһээ эдэ хүнүүд Бурханай хаан шэрээгэй урда зогсоод, Тэрэнэй һүмэ[†] дотор үдэр һүнигүй Тэрээндэ алба хэнэ. Тиин хаан шэрээдэ Һуугааша эдэ хүнүүдые хамгаалха. 16Тэдэ хүнүүд саашадаа үлэн хооһоор ябахагүй, ундаа хүрэжэ зобохогүй, ааяма шанга наранда шаруулхагүй, бүгшэм халуунһаа боложо ядархагүй[+]. 17Юундэб гэхэдэ, хаан шэрээгэй урда зогсожо байгааша Үргэлэй Хурьган тэдэ хүнүүдэй адуулагша эзэниинь[†] боложо, мүнхэдөө амидаралай уһанда тэдэниие залан абаашаха. Эдэ хүнүүдэй нюдэнэй нулимсые Бурхан Өөрөө аршаха»[+].

#### 8


Долоодохи тамгыень тайлаба

1Долоодохи тамгыень Үргэлэй Хурьганай[†] тайлахадань, хахад сагай туршада огторгой тэнгэридэ абяа шэмээгүй болошобо[+]. 2Тиигээд Бурханай[†] урда долоон Эльгээмэлнүүдэйнь зогсожо байхые харабаб. Тэдэ Эльгээмэлнүүдтэ долоон бүреэнүүд үгтэбэ[+]. 3Удаань баһа нэгэ Эльгээмэл дүтэлэн ерээд, үргэлэй шэрээгэй[†] хажууда зогсобо. Тэрэ Эльгээмэл гартаа алтан бойпуур баринхай. Бурханай бүхы хүнүүдэй мүргэлтэй[†] нэгэдүүлхын тула, хаан шэрээгэй урдахи тахилай алтан шэрээ дээрэ табяад утахынь тула обоо собоо хүжэ санзай[†] тэрэ Эльгээмэлдэ үгтэбэ[+]. 4Хүжэ санзайн утааниинь Бурханай хүнүүдэй мүргэлтэй хамта Эльгээмэлэй гартаа баряад байһан бойпуур сооһоо өөдөө дэгдэбэ[+]. 5Удаань тэрэ Эльгээмэлынь бойпуур абажа, үргэлэй шэрээһээ залаһан галаар бойпуураа дүүргээд, газарта хаяжархиба. Тиихэдэнь газар дэлхэйдэ огторгойһоо дуун нэрьебэ, тэнгэри нижаганаса дуугарба, ехээр сахилгаан сахилба, газар хүдэлбэ[+].


Бүреэнүүдые дуугаргаба

6Долоон бүреэнүүдые баряад байһан долоон Эльгээмэлнүүд бүреэгээ дуугаргахаяа бэлдэбэд. 7Түрүүшын Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, шуһатай холисолдоһон мүндэр оробо, гал дүлэн гараба, тиихэдэнь газар дэлхэйн гурбанай нэгэ хубинь, ой модоной гурбанай нэгэ хубинь, бүхы үбһэ ногоон шаташаба[+]. 8Хоёрдохи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, дүрэжэ байһан мантан томо хада шэнги юумэн далайда унашаба. Тиихэдэнь далайн гурбанай нэгэ хубинь шуһан болошобо[+]. 9Далайда байһан амиды бүхы юумэнүүдэй гурбанай нэгэ хубинь үхэшэбэ, далайн бүхы онгосонуудай гурбанай нэгэ хубинь хосоршобо[+]. 10Гурбадахи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, дүлэн шэнгеэр носожо байһан угаа томо одо мүшэн огторгойһоо ерэжэ гол мүрэнүүдэй, уһа горхонуудай гурбанай нэгэ хуби дээрэ унашаба[+]. 11Тэрэ одо мүшэн Тобшо Үрмэдэһэн гэжэ нэрэтэй. Уһа мүрэнэй гурбанай нэгэ хубинь үрмэдэһэндэл адли гашуун боложо, иимэ уһа уугаад, хүн түрэлхитэнэй гурбанай нэгэ хубинь үхөө бэлэй[+]. 12Дүрбэдэхи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, наран, һара, одо мүшэд гэмтэжэ, гурбанай нэгэ хуби саг соо гэрэл туяа үгэхэеэ болибо. Наран үдэрэй гурбанай нэгэ хуби саг соо гэрэл туяа үгэхэеэ болёод, һара ба одо мүшэд һүниин гурбанай нэгэ хуби саг соо гэрэл туяа үгэхэеэ болёод байба[+]. 13Зогсоод хаража байтарни, огторгойдо нэгэ бүргэд ниидэн, иигэжэ шангаар дуугарба: «Газар дэлхэйдэ һуугшадта гайтай ехэ уйдхар гашуудал тохёолдохонь, бусад гурбан Эльгээмэлнүүд бүреэгээ дуугаргахаяа байна».

#### 9

1Табадахи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, огторгой дээрэһээ одо мүшэдэй газарта унаад байхые обёорон харабаб. Газарай оёоргүй гүнзэгы нүхэ руу орохо түлхюур тэрэ одо мүшэндэ үгтөө[+]. 2Газарай тэрэ оёоргүй гүнзэгы нүхэнэй үүдые одо мүшэнэй нээхэдэнь, тэндэһээнь аргагүй томо пеэшэн сооһоо гараһан шэнги бөөн хара утаан дэгдэн гараба. Тэрэ утаанһаань боложо, огторгой тэнгэри, нараншье бүрүүл харанхы болошобо. 3Хара утаан сооһоо таршаа шумуул бии боложо, газарта унаба. Тэрэ таршаа шумуул газар дэлхэйн хорото абаахайнуудтал адли ехэ эрхэ засаг үгтөө[+]. 4Теэд үбһэ ногоондошье, ургамал модонуудташье хоро хүргэхэгүйт, харин духадаа Бурханай[†] тамгагүйл хүнүүдтэ хоро хүргэхэт гэжэ тэдэ таршаа шумуулда хэлэгдээ[+]. 5Мүн тиимэ хүнүүдые алахагүйт, харин таба һара соо миил үбэдхөөжэ зобоохот гэжэ тэдэ таршаа шумуулда захигдаа. Тэрэ үбшэниинь хүниие хорото абаахайн хадхаһандал адли ехэ үбшэнтэй. 6Тиихэ үедэнь хүнүүд зобоходоо үхэлөө бэдэрхэ, теэд үхэлынь олдохогүй, үхэхэ гэжэ ехэ оролдохо, теэд үхэлынь тэдэндэ ерэхэгүй[+]. 7Тэдэ таршаа шумуул хараха янзада дайлалдахаяа байһан морид шэнги. Таршаануудай толгойнуудтань алтан титим малгайнуудтал адлишуу юумэн үмдөөтэй, тэдэнэй нюур шарайнуудынь хүнэйхидэл адлинууд[+]. 8Таршаануудай толгойнуудай үһэниинь эхэнэр хүнэй үһэндэл адли, шүдэнүүд гээшэнь арсаланай һоёонуудтал адлирхуу[+]. 9Тэдэ таршаанууд дээгүүрээ түмэр шэнги хуягтай, тэдэнэй ниидэхэдэ далинуудайнь хииганаан гээшэ олон тоото мори тэргээр дайн байлдаанда наяргалдан түергэлдэн орожо байһандал үзэгдөө[+]. 10Тэдэ таршаануудай һүүлнүүдынь хорото абаахайнуудайхидал адли, таршаануудай һүүлнүүдтэнь хадхуурнууд бии; таршаанууд тэдэ хадхуурнуудаараа таба һарын туршада хүнүүдые хадхажа зобоохо эрхэ засагтай байгаа. 11Тэдэ таршаануудай хааниинь оёоргүй гүнзэгы нүхэнэй эльгээмэл мүн; тэрэ эльгээмэлынь еврей хэлээр Аваддон, грек хэлээр Аполлион (оршуулбал: «Һүнөөгшэ») гэжэ нэрэтэй.

12Нэгэ аюул зоболонгой үнгэрхэдэ, хойноһоонь баһа хоёр ехэ гашуудал зоболон ерэхэ ёһотой байгаа[+].

13Зургаадахи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, Бурханай урдахи тахилай алтан шэрээгэй дүрбэн булангай эбэрнүүдһээ абяа дуулабаб[+]. 14Томо бүреэ бариһан зургаадахи Эльгээмэлдэ тэрэ абяан иигэжэ хэлэбэ:

«Агууехэ Евфрат мүрэнэй шадар хүлеэтэй дүрбэн Эльгээмэлнүүдые таби»[+]. 15Тиихэдэнь хүн зоной гурбанай нэгэ хубиие алаха хюдаха эгээл тэрэ саг, үдэрөө, һара, жэлээ хүлеэжэ, бэлэн болоод байһан тэдэ дүрбэн Эльгээмэлнүүд табигдаба[+]. 16Хамта дээрээ тэндэнь хоёр зуун сая морин сэрэгшэд байна гэлсэхые дуулааб. 17Эдэ моринуудай, унаад ябаһан хүнүүдэйнь иимэ байхые харааб: сэрэгшэдынь гал улаан, миндаргадал адли сэнхир, хүхэртэл адли шара хуягуудые үмдэнхэй. Моридойнь тархи толгой арсаланайхидал адли. Моридой аман сооһоо гал, утаан, хүхэр гаража байгаа. 18Үхэлэй аюулта гал, утаан, хүхэр гурбан зүйлнүүд моридой аманһаа гараад, хүн зоной гурбанай нэгэ хубиие алаа, хюдаа һэн. 19Юундэб гэбэл, моридойнь хүсэ шадал тэдэнэй амандань, һүүлнүүдтэнь байгаа. Тэдэнэй һүүлнүүдынь тархи толгойнуудтай могойнуудай түхэлтэй, тиимэ һүүлнүүдээрээ хүн зониие хорложо алана. 20Иимэ ехэ аюул зоболондо орожо үхөөгүй үлэһэн хүнүүд өөһэдынгөө нүгэлтэ[†] хара хэрэгүүдые үйлэдэжэл байгаа. Тэдэнэр алта мүнгөөр, гуули зэдээр, шулуу модоор хэгдэһэн худал хуурмаг шүтөөнүүдтэ, ада шүдхэрнүүдтэ[†] урдынхидаал адляар һүгэдэн мүргэһөөр байгаа. Харин тиихэдэ тэдэ хуурмаг шүтөөнүүдынь юумэ үзэжэ харажашье, дуулажа шагнажашье, ябажа хүдэлжэшье шадахагүй[+]. 21Бусад үлэһэниинь хүнүүдые аладаг, хюдадаг, эльбэ шэди үйлэдэдэг, забхай зальхай ябадал гаргадаг, хулгай худал хэдэг ябадалаа орхёогүй байһаар[+].

#### 10


Гартаа багахан ном бариһан Эльгээмэл

1Удаань үүлэ нэмэрһэн бата хүсэтэй ондоо нэгэ Эльгээмэлэй тэнгэриһээ буужа ябахые харабаб. Толгой дээгүүрнь һолонго татанхай, нюур шарайнь наран шэнги, хоёр хүлынь гал баханануудтал адли[+]. 2Дэлгээтэй багахан ном тэрэнэй гарта байба. Тиигээд баруун хүлөө далай дээрэ, зүүн хүлөө газар дээрэ табиба[+]. 3Тиигээд Эльгээмэл арсаланай хэрхирһэндэл шангаар хашхарба. Тиихэдэнь долоон аянганууд өөһэдынгөө абяагаар дуугаралдаба[+]. 4Тиигэжэ дуугаралдахадань, юумэ бэшэхэеэ бэлдээд байгааб, теэд: «Долоон аянгануудай хэлээшые бү бэшэ, нюугаад бай», – гэжэ тэнгэри дээрэһээ хэлэхые дуулабаб[+].

5Далай дээрэ, газар дээрэ байхыень минии хараһан Эльгээмэл баруун гараа огторгой өөдэ үргэбэ. 6Огторгой тэнгэриие, газар дэлхэйе, уһан далайе, тэндэхи бүхы юумэнүүдые заяаһан хэтэ мүнхэдөө Амидаран мандагшын алдар нэрээр тэрэ Эльгээмэл иигэжэ тангариглан хэлэбэ: «Саашадаа удааруулагдахагүй. 7Теэд долоодохи Эльгээмэлэй бүреэгээ дуугаргахадань, Бурханай[†] нюуса түсэб бүрин бэелүүлэгдэхэ. Бурхан энэ түсэб тухай Өөрынгөө зарасанар-лүндэншэдтэ урид мэдээсэһэн байгаа»[+]. 8Удаань тэнгэриһээ дуулдаһан абяан дахин намда хандажа: «Далай газар хоёрой дээрэ зогсожо байһан Эльгээмэлһээ дэлгээтэй ном ошожо аба», – гэбэ.

9Би тэрэ Эльгээмэлдэ ошожо, дэлгээтэй номыень эрибэб. Тэрэ намда иигэжэ хэлэбэ: «Энэ ном абаад эдижэрхи. Хото гэдэһэндэшни гашуун байха, теэд аман соошни зүгын бал шэнги амтатай байха»[+]. 10Эльгээмэлэй гарһаа номыень абаад эдижэрхибэб. Аман доторни ороходоо, зүгын бал шэнги амтатай байһанаа, харин тэрэ номоо эдихэдэмни, хото гэдэһэн соомни ехэ гашуун байгаа. 11Тиигээд Эльгээмэл намда иигэжэ айладхаа: «Ши олон ондоо арадууд, үндэһэ яһатан, элдэб янзын хэлэтэй зон, хаашуул тухай урид мэдэжэ, дахин саашадаа абарал буулгадаг болохош».

#### 11


Хоёр гэршэнэр

1Газар хэмжэдэг модон шэнги таяг намда үгөөд, иигэжэ хэлэбэд: «Ши өөдөө бодоод, Һүмэ,[†] тахилай шэрээ[†] хоёрые хэмжэ, тиигээд энэ Һүмэ дотор хэр олон хүнүүд Бурханда[†] мүргэнэб гэжэ тооло[+]. 2Теэд Һүмын гадаада хорёое бү тоололсо, бү хэмжэ, юуб гэбэл, тэрэ хорёонь бусад арадуудай мэдэлдэ үгтэнхэй. Тэдэ хүнүүд нангин[†] хотые дүшэн хоёр һарын туршада хүлөөрөө гэшхэжэ дэбһэжэ ябаха[+]. 3Би хоёр гэршэнэрээ эльгээхэб: тэдэмни уйдхар гашуудалай хубсаһа үмдөөд, мянга хоёр зуун жаран үдэр соо Бурханай үгэ айладхажа ябаха». 4Эдэ лүндэншэд газарай Эзэнэй[†] урдахи хоёр дэн, хоёр олива модон мүн гээшэ[+]. 5Эдэ хоёр лүндэншэдые хорлохоёо һанаа һаань, тэдэ хоёрой аманһаа гал дүлэн гаража, дайсадыень үгы хэжэрхидэг байна. Эдэ хоёрто хоро хэхэеэ һанагшад үхэн хосорхо үйлэтэй[+]. 6Тэдэ хоёрой Бурханай үгэ айладхажа байха бүхы үдэрнүүдтэнь хура бороогой орохогүйн тула тэдэндэ огторгойе хаажархиха эрхэ засаг үгтэхэ; уһа мүрэнүүдые шуһан болгожорхихо, газар дэлхэйдэ өөһэдынгөө дура зоргоор гай аюул тохёолдуулха эрхэ засаг үгтэхэ[+]. 7Тэдэ хоёр лүндэншэдэй гэршэлгэеэ[†] хэжэ дүүргэхэдэнь, оёоргүй нүхэн сооһоо ан арьяатан гаража ерээд, тэдэ хоёртой дайлалдан, алаха хюдаха[+]. 8Тэдэнэй үхэһэн бэень Содом гү, али Египедтэл адли муу суутай хотонуудай нэгэ тон ехэ хотын гудамжада хэбтэхэ. Тэрэ хотодо мүн тэдэнэй Эзэн хэрээһэндэ[†] хадагдажа саазалуулаа[+]. 9Али бүхы арадууд, угсаатан, элдэб янзын хэлэтэй зон, бүхы үндэһэ яһатан тэдэ хоёрой үхэһэн бэеые гурба хахад үдэрэй туршада һонишоон хаража байгаа, хүдөөлүүлхыень зүбшөөнгүй байлгаа[+]. 10Газар дэлхэйдэ һуудаг хүнүүд хүхилдэн баясажа, найр зугаа хэнэ, бэе бэедээ бэлэг сэлэгүүдые барина, юундэб гэбэл, эдэ хоёр лүндэншэд газар дэлхэй дээрэ һуугшадые тамалан хэһээдэг байгаа. 11Теэд гурба хахад үдэрэй үнгэрхэдэ тэдэ хоёрой досоонь амидарал үгэдэг Бурханай һүлдэ орожо, мүнөөхи хоёрынь хүл дээрээ бодошобо, тиихэдэнь тэндэ хаража байһан хүнүүд айхын ехээр айжа мэгдэбэ[+]. 12«Наашаа дэгдэгты!» гэжэ тэнгэри дээрэһээ шангаар дуугарха абяан лүндэншэдтэ дуулдаба. Тиин дайсадайнгаа хараһаар байтарынь, лүндэншэд үүлэнэй дээгүүр тэнгэри өөдэ дэгдэшэбэ[+]. 13Тэрэ үедэнь газар ехээр хүдэлжэ, хотын арбанай нэгэ хубинь[†] һандарба. Долоон мянган хүн газарай хүдэлөөнһөө боложо үхэбэ, бэшэниинь айжа мэгдээд, тэнгэриин Бурханиие алдаршуулан магтаба[+]. 14Хоёрдохи гай аюул үнгэрбэ. Тиигээд гурбадахи гай аюул дүтэлшэбэ![+]


Долоодохи бүреэ

15Долоодохи Эльгээмэл бүреэгээ дуугаргаба. Тиихэдэнь тэнгэридэ иигэжэ шангаар дуугарха абяанууд дуулдаба:

– Дэлхэйн засаг түрэ Эзэн Бурханаймнай, Тэрэнэй Табисууртын засаг түрэ болоо. Тэрэ засаг түрые Бурхан хэтэ мүнхэдөө барижа байха[+].

16Бурханай урдахи хаан шэрээ дээрэ һууһан хорин дүрбэн ахамадууд Бурханай урда нюураараа уруугаа хаража газарта унаад, һүгэдэн мүргэбэ[+]. 17Тэдэ иигэжэ хэлэбэ:

– Хододоо байһан, мүнөөшье байгаа Хамагые зонхилогшо Бурхан, Танда баяр баясхалан хүргэнэбди, Та агууехэ һүр хүсэеэ харуулжа, Хаан болобот[+].

18Бусад арадууд уур сухалаа хүрэбэ, баһа Ташье уур сухалаа хүрэбэт – үхэһэн хүнүүдые шүүбэрилхэ сагтнай, Танай зарасанар-лүндэншэдтэ, Танай арюун нангин арадта, Танай алдар нэрые хүндэлдэг юрыншье, засаг баридагшье хүнүүдтэ шагнал хайра үршөөхэ сагтнай, газар дайда усадхан хосороогшодые үгы хэхэ сагтнай хүрэжэ ерэбэ[+]. 19Тэнгэри дээрэхи Һүмэ тайлдан нээгдэжэ, Тэрэнэй Хэлсээнэй[†] ханзынь Һүмэ дотор харагдаба. Тиин гал ехэ сахилгаан сахилба, оог шууяан болобо, тэнгэриин дуун нэрьебэ, газар хүдэлбэ, мүндэр ехээр оробо[+].

#### 12


Эхэнэр луу хоёр тухай

1Тиин тэнгэри дээрэ гайхамшаг дүлгэ тэмдэг[†] үзэгдэбэ: нараар хубсаһа хэжэ үмдэһэн эхэнэр; тэрэнэй хүл доронь һара, толгойдонь – арбан хоёр одо мүшэтэй титим малгай[+].

2Хүл хүндэ байһан тэрэ эхэнэр түрэхын урдахана тохёолдодог үбшэнһөө зобожо хашхарна. 3Тэнгэридэ баһа ондоо нэгэ дүлгэ тэмдэг бии болобо: долоон толгойтой, арбан эбэртэй, толгойнууд дээрээ долоон титимтэй томо гэгшын улаан луу харагдаба[+]. 4Тэрэнь одо мүшэдэй гурбанай нэгэ хубиие һүүлээрээ хамаад, тэнгэриһээ газарта хаяба. Үхибүүнэй түрэмсөөр залгижархихаяа бэлдээд, нарайлха эхэнэрэй урда луу зогсожо байба[+]. 5Нарайлха эхэнэр хүбүү түрэбэ. Тэрэнь бүхы арадуудые түмэр таягаараа ударидан зонхилжо байха юм. Тэрэ хүбүүниинь Бурханда,[†] Бурханай хаан шэрээдэ дэгдүүлэн абаашагдаба[+].

6Харин эхэнэр сүл губи руу тэрьелжэ ошобо. Тэндэ эхэнэрэй байха байрые Бурхан түхеэрээ һэн. Мянга хоёр зуун жаран үдэрэй турша соо тэрэ байрадань эхэнэрые харууһалжа байха[+].

7Харин тэнгэри дээрэ дайн сэрэг боложо байгаа: Михаээл[*] өөрынгөө эльгээмэлнүүдтэй суг луугай урдаһаа тэмсэн дайлалдаа. Луу өөрынгөө Эльгээмэлнүүдтэй хамта дайлалдаа[+]. 8Теэд луу Эльгээмэлнүүдтэйгээ диилдэжэ, тэнгэридэ байха һуури байраяа алдаа. 9Юртэмсэ дэлхэйн бүхы зониие мэхэлжэ хууража байһан шолмос,[†] сатана гэжэ нэрэтэй ехэ үнинэй Могой бологшо луу тэнгэриһээ газарта шэдүүлһэн, тэрээнтэйгээ хамта эльгээмэлнүүдыньшье шэдүүлһэн юм[+]. 10Тэнгэри дээрэһээ шангаар хэлэһэн иимэ үгэнүүдые би дуулаа һэм:

– Одоошье Бурханай хүнүүдэй абарагдаха саг ерэбэ. Одоошье манай Бурхан засаг түрые абаад, хаан болохо. Тиин Бурханай Табисуурта бүхы дэлхэйе ударидан зонхилжо байха. Юуб гэбэл, бидэнэй аха дүүнэрые Бурханаймнай урда үдэр һүнигүй гэмнэгшэ газар руу шэдүүлэн унаба[+]. 11Манай аха дүүнэр Үргэлэй Хурьганай[†] шуһаар, мүн гэршэлһэн үгөөрөө тэрэ гэмнэгшые илаа. Аха дүүнэрнай ами наһаа гамнаагүй, үхэлһөө айгаагүй[+]. 12Огторгой тэнгэри, тэндэ байгшад бултадаа баясан хүхигты! Газар дэлхэйнхидтэ, уһан далайнхидта гашуудал зоболон болохонь! Айхабтар ехэ уур сухалтай шолмос танда бууба: хаһа сагынь бага үлөө гэжэ тэрэ шолмос ойлгоо[+].

13Луу газарта шэдүүлһэнээ мэдээд, хүбүү түрэһэн эхэнэрые хойноһоонь мүшхэн намнаба. 14Болзоото сүл губи газартаа лууда баригдангүй ниидэжэ ошохынь тула тэрэ эхэнэртэ бүргэд шубуунай аргагүй томо хоёр дали үгтэбэ. Гурба хахад жэл соо тэрэ эхэнэрые харууһалжа байха юм[+]. 15Далай ехэ уһанда абтажа тэрэ эхэнэрэй урдашахынь тула тэрэнэй хойноһоонь луу хадаа гол мүрэн шэнги ехэ уһа аман сооһоо гаргажархиба. 16Теэд эхэнэртэ газар туһалаа: луугай гаргаһан уһа мүрэниие газар амаа ангайлгаад уужархиба. 17Тиихэдэнь луу тэрэ эхэнэртэ ехээр сухалдан хэрүүлхэжэ, эхэнэрэй бусад үхибүүдтэй дайлалдахаяа ошобо. Тэдэ үхибүүдынь Бурханай захяа заабариие дүүргэжэ, Иисүүсэй үнэн зүб һургаалые[†] үнэн сэхээр сахидаг һэн[+]. 18Тэрэ луу далайн эрьедэ зогсожо байгаа.

#### 13


Хоёр арьяатан

1Далай сооһоо арбан эбэртэй, долоон толгойтой арьяатанай гаража ябахые харааб. Эбэрнүүд дээрэнь арбан титим табяатай, толгой дээрэнь Бурханиие[†] доромжолһон нэрэнүүд бэшээтэй[+]. 2Минии хараһан арьяатан болбол эрбэдэй түхэлтэй, хүлнүүдынь баабгайнхитай адлишуу, аманиинь арсаланайхи шэнги. Тэрэ арьяатанда луу өрынгөө хаба шадал, хаан шэрээ, тон ехэ түрэ засаг үгэбэ[+]. 3Арьяатанай нэгэ толгойнь үхэлэй ехээр шархатаһан байбашье, эдэгэжэ, газар дэлхэйн хүнүүд бултадаа гайхалдан, тэрэ арьяатанай хойноһоо дахаба. 4Тэдэ хүнүүд арьяатанда засаг үгэһэн луугай урда һүгэдэн мүргөөд, мүн арьяатанда һүгэдэн мүргэхэ зуураа, иигэжэ хэлэбэ: «Энэ арьяатантай тэнсэхэ амитад олдохо аал? Энээнтэй дайлалдажа шадаха хүн амитан байха аал?»

5Өөрыгөө магтаха, Бурханиие доромжолхо эрхэ засаг тэрэ арьяатанда үгтэһэн байна. Дүшэн хоёр һара соо тиимэ юумэ хэжэ байха эрхэ тэрээндэ олгогдоһон юм[+]. 6Бурханиие муушалхаяа, Тэрэнэй алдар нэрые, майхан байрые, тэнгэридэ һуугшадые муушалхаяа тэрэ арьяатан амаа ангайлгаба. 7Бурханай табисуурта арад зоной урдаһаа тэмсэжэ, тэрэ зониие илаха эрхэ засаг тус арьяатанда үгтэнхэй. Алишье угсаатаниие, арадуудые, элдэб янзын хэлэтэй зониие, бүхы яһатан үндэһэтэниие захиран зонхилжо байха эрхэ засаг тэрэ арьяатанда үгтэнхэй[+]. 8Үргэлэй Хурьганай[†] тэмдэглэдэг амидаралай ном соо нэрэнүүдэйнь бэшэгдээгүй бүхы газар дайдын зон тэрэ арьяатанда һүгэдэн мүргэхэ. Үргэлэй Хурьган тахил болгогдон Бурханда үргэгдэхэ гэжэ газар дэлхэйн бүтээгдэхэһээ түрүүн хараалагдаа.[†][+] 9Шэхэтэй юм һаа, шагнаг лэ![+] 10Барисада абтаха хубитай хүн барисада абтаха. Һэлмээр сабшуулжа үхэхэ хубитай хүн һэлмээр сабшуулжа үхэхэ. Бурханай табисуурта арад зон хатуу зоригтой, үнэн шударгы байха ёһотой гэжэ эдэ үгэнүүдһээ элирнэ бшуу![+]

11Удаань газар дороһоо гаража ябаһан ондоо арьяатаниие харабаб. Тэрэнь Үргэлэй Хурьгандал адли хоёр эбэртэй байгаа, теэд луу шэнгеэр дуугараа. 12Энэ арьяатаниинь үхэтэрөө шархатуулаад эдэгэһэн нэгэдэхи арьяатанда мүргэгты гэжэ газар дэлхэйн бүхы зониие баадхана. Хоёрдохи арьяатаниинь нэгэдэхи арьяатанай нэрээр, тэрэнэй эрхэ засагые хэрэглэн, тиимэ юумэ хэнэ. 13Хоёрдохи арьяатаниинь гайхамшаг ехэ дүлгэ тэмдэгүүдые[†] үйлэдэнэ: хүнүүдэй хараһаар байтар тэнгэри дээрэһээ газар уруу гал дүлэ буулгана[+]. 14Тиин энэнь нэгэдэхи арьяатанай нэрээр гайхамшаг ехэ дүлгэ тэмдэгүүдые харуулжа, газар дэлхэйн зониие мэхэлнэ. Һэлмээр сабшуулаад амидырһан арьяатанай нэрэ хүндэдэ тэрэнэй хүрэг дүрсэ хэгты гэжэ газар дэлхэйн зондо хоёрдохи арьяатан захиралта үгэбэ[+]. 15Нэгэдэхи арьяатанай хүрэг дүрсые амидыруулха эрхэ, тэрэ хүрэг дүрсыень юумэ хэлэжэ шададаг болгохо эрхэ, нэгэдэхи арьяатанай хүрэг дүрсэдэ һүгэдэн мүргэдэггүй хүнүүдые алаха эрхэ хоёрдохи арьяатанда үгтөө[+]. 16Энэ хоёрдохи арьяатан бүхы хүнүүдые: юрыншье, засаг баридагшье, баяншье, үгытэйшье уладые, эрхэ сүлөөтэйшье зониие, богоол барлагуудыешье баруун гартаа гү, али духа магнайдаа тамга табюулха гэжэ баадхана. 17Тамгагүй һаа, хэншье юумэ наймаалха, худалдажа абаха эрхэгүй. Тамга гээшэнь арьяатанай нэрэ гү, али тэрэнэй нэрын тоо мүн.

18Иихэдээ мэргэн бодолтой ябахые уряална: ухаансар хүниинь арьяатанай тоое бодожо гаргаг лэ. Энэ тоонь, хүнэйхидэл адли, зургаан зуун жаран зургаа юм.

#### 14


Үргэлэй Хурьган болон Тэрэнэй абарһан зон

1Би иимэ юумэ харааб: Сион[†] хада дээрэ Үргэлэй Хурьган[†] зогсоно, Тэрээнтэй хамта зуун дүшэн дүрбэн мянган хүнүүдэй духада Үргэлэй Хурьганай нэрэ, Тэрэнэй Эсэгын нэрэ бэшээтэй[+]. 2Уһан хүүюур шэнги, тэнгэриин дуун шэнги абяан огторгойһоо дуулдаба. Намда тэрэ абяан ятагаар наадахадаа, ятагашадай наададаг дуундал адляар һанагдаба[+]. 3Тэдэнэр хаан шэрээгэй урда, дүрбэн амитадай болон ахамадуудай урда байгаад, магтаал дуу зэдэлүүлнэ. Газар дэлхэйһээ сүлөөлэгдэһэн зуун дүшэн дүрбэн мянган тэдэ хүнүүдһээ бэшэ ондоо хэншье эдэ дуунуудые дуулажа шадаагүй[+]. 4Тэдэ хүнүүд эхэнэрнүүдээр орёоһолдон бэеэ бузарлаагүй, гэр бүлэ болоогүй зандаа үлөө, Үргэлэй Хурьганай ошоһон тээшэ дахажа ябаа. Гансал тэдэ хүнүүд газар дэлхэйһээ абтан абарагдаа. Тэдэнэр Бурханда[†] болон Хурьганда үргэһэн түрүүшын ургасын дээжэ мэтэ[+]. 5Тэдэнэр хэзээдэшье худал хуурмаг үгэ хэлэдэггүй, гэм зэмэгүй байһан юм[+].

6Газар дэлхэй дээрэ һуугшадта, али бүхы арадуудта, угсаатанда, элдэб янзын хэлэтэй зондо, бүхы үндэһэ яһатанда хэтэ мүнхын Һайн Мэдээсэл[†] дуулгахын тула үшөө нэгэ Эльгээмэлэй огторгойдо элин ниидэжэ ябахые би удаань харааб. 7«Бурханһаа айжа түбэгшөөжэ байгыт! Тэрэнэй алдар солые суурхуулан магтажа байгыт! Юуб гэбэл, Бурханай зарга шүүбэри хэхэ сагынь ерээд байнал! Огторгой тэнгэриие, газар дайдые, далай мүрэнүүдые Бүтээгшын урда һүгэдэн мүргыт!»

8Дары хойноһоонь баһа ондоо, хоёрдохи Эльгээмэл иигэжэ хашхаран ниидэжэ ябаа: «Бүхы арад үндэһэтэниие забхайралайнгаа бузар архи уулгажа хорлоһон агуу ниислэл Вавилоон[†] хото хосороо, хосороо!»[+] 9Тэдэнэй хойноһоо баһа ондоо, гурбадахи Эльгээмэл шанга шангаар иигэжэ хашхаран ооглобо: «Арьяатанда, тэрэнэй хүрэг дүрсэдэ мүргэн һүгэдэжэ, духадаа гү, али баруун гартаа тамгатай байгаа һаа,[+] 10Бурханай уур сухалай аягаһаа Тэрэнэй уур сухалай холисогүй сэбэр үзэмэй дараһан архи ууха, тэдэ хүнүүдые арюун нангин[†] Эльгээмэлнүүдэй урда, Үргэлэй Хурьганай урда асараад, гал түймэр руу, хүхэрэй хүхэ дүлэн руу хаяжа, тамалан хэһээхэ[+]. 11Тэдэниие зобоогшо галай хара утаан хэтын хэтэдэ өөдөө хөөрэн дэгдэхэ, тиин арьяатанда, тэрэнэй хүрэг дүрсэдэ һүгэдэн мүргэгшэдтэ, тэрэнэй нэрэтэй тамгатайшуулда үдэр һүнигүй амар заяа үзүүлэгдэхэгүй»[+].

12Бурханай табисуурта зон, Бурханай захяа заабари сахижа, Иисүүстэ үнэн сэхэ ябадаг хүнүүд тэсэбэритэй шанга байха ёһотой гэжэ эдэ үгэнүүдһээ элирнэ бшуу![+] 13Удаань огторгойһоо иигэжэ дуугарха абяа дуулааб: «Буулгажа бэшээд аба: энэ сагһаа эхилэн Эзэндэ[†] үнэн сэхэ байжа наһа бараһан хүнүүд ямар жаргалтайб даа!» «Тиимэл даа, тэдэнэр хүндэ хүшэр ажалһаа одоол сүлөөржэ амархань, юундэб гэбэл, тэдэнэй бүтээһэн буянтай һайхан хэрэгүүдынь хойноһоонь ябалсана гэжэ Арюун Һүлдэ[†] хэлэнэ»[+].


Ургаса

14Иимэ юумэ харааб: сагаан үүлэн, тэрэнэй дээрэнь Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүндэ адлирхуу хүн һууна. Толгой дээрэнь алтан титим, гартаа хурса хадуур баринхай[+]. 15Һүмэ[†] сооһоо баһа нэгэ Эльгээмэл гараад, үүлэн дээрэ Һуугшада хандан, иигэжэ шангаар ооглон дуугарба: «Хадуураа наашань эльгээгты, тиигээд таряагаа хадагты! Газар дээрэ ургаса таряан эдеэшээ – хуряаха саг ерээ!»[+]

16Үүлэн дээрэ Һуугаашань хадуураа газар уруу шэдэбэ. Тиихэдэнь газар дээрэхи таряан хадагдашаба[+]. 17Ондоо нэгэ Эльгээмэл тэнгэриин Һүмэ сооһоо гараба, баһал хурса хадуур гартаа баринхай. 18Гал гуламта даажа байһан баһа нэгэ Эльгээмэл Һүмын үргэлэй газарһаа гараба. Хурса хадууртай Эльгээмэлдэ хандан, тэрэнь иигэжэ хашхарба: «Хурса хадуураа абаад яба, тиигээд газар дээрэ ургадаг үзэмэй модоной жэмэсүүдые хада, тэдэнь эдеэшээд байна».

19Тэрэ Эльгээмэлынь хадуураа газар уруу шэдэжэ, газарай үзэмэй баглаануудые отолоод, үзэмэй шүүһэ шахадаг, Бурханай уур сухалай томо тогоо худар шэдэжэрхибэ[+]. 20Хотын гадна оршоһон томо тогоон соо үзэмэй баглаа жэмэсүүдые низа тэһэ дэбһэбэ, тиихэдэнь тогооной халитар улаан шуһан урдажа, мориной хазаарта хүрэмөөр гурбан зуун хараа модоной зайда халин тарашаба.

#### 15


Һүүлшын долоон гай аюулнууд

1Удаань баһа нэгэ аргагүй ехэ, гайхамшаг дүлгэ тэмдэг:[†] һүүлшын долоон гай аюултай долоон Эльгээмэлнүүдые тэнгэри дээрэ харабаб. Юундэ һүүлшын гай аюул юм гэбэл, Бурханай[†] уур сухалынь эдэнээр түгэсөө[+]. 2Галтай холиһон шэл далай шэнги юумэ харабаб. Энэ шэл далайн хажууда арьяатаниие, тэрэнэй хүрэг дүрсые, арьяатанай нэрын тоое илаашад байна. Тэдэнэр тус бүридөө Бурханай ятага баряад зогсоно[+]. 3Тиихэ зуураа, Бурханай зараса Моисейн[†] дууе, Үргэлэй Хурьганай[†] иимэ дууе дууланад: Танай бүтээһэн хэрэг аргагүй ехэл, гайхалтай һайхан лэ, Хамагые зонхилогшо Дээдэ Бурхан! Арадуудай Хаан! Танай хэрэгүүд үнэхөөр зүб, үнэн сэхэ лэ![+] 4Хэн Танһаа айхагүйб даа, Эзэн[†] Бурхан, Танай нэрэ солые хэн алдаршуулан магтахагүйб даа?! Гансал Та нангин[†] гэгээнта! Бүхы арадууд Танай урда һүгэдэн унажа мүргэхэл. Юундэб гэбэл, Танай үнэн зүб хэрэгые бултадаа үзөө хараа[+].

5Удаань иимэ юумэ харааб: тэнгэри дээрэ Гэршэлгын Майханай[†] Хамагай Нангин[†] газарынь нээгдэбэ[+]. 6Тэндэһээ долоон гай аюултай долоон Эльгээмэлнүүд гараба. Тэдэнэр сэбэрхэн, ялагар нарин улһаар оёһон хубсаһа үмдэнхэй, сээжээрээ алтан бэһэ бэһэлэнхэй байба[+]. 7Дүрбэн амитадай нэгэниинь долоон Эльгээгдэмэлнүүдтэ хэтэ мүнхэ оршодог Бурханай угаа ехэ уур сухалай долоон алтан аягануудые барюулба[+]. 8Һүмэнь[†] Бурханай Алдар[†] солын, тэрэнэй Хүсэ шадалай утаагаар дүүрэшэбэ, тиин долоон Эльгээмэлнүүдэй долоон гай аюулай дууһан зайлатар Һүмэдэ хэншье орожо шадаагүй[+].

#### 16


Бурханай уур сухалай долоон аяга

1Удаань долоон Эльгээмэлнүүдтэ хандан, Һүмэ[†] доторһоо шангаар иигэжэ хэлэхые дуулааб: «Эндэһээ ошожо, Бурханай[†] уур сухалай долоон аяга соохиие газарта адхагты!»[+]

2Нэгэдэхи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие газарта адхаба, тиигэмсээрнь арьяатанай тамгатай хүнүүдэй ба арьяатанай дүрсэдэ һүгэдэн мүргэгшэдэй бэедэнь бузар муухай эдеэрэтэй шарханууд гарашаба[+]. 3Хоёрдохи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие далайда адхаба, далай тиихэдэнь үхэһэн хүнүүдэй шуһан шэнги боложо, далайн амитад бултадаа хосорон һалашаба[+].

4Гурбадахи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие гал мүрэн, уһа горхо руу адхаба, тиихэдэнь гол мүрэнүүд, уһа горхонууд улаан шуһан болошобо[+]. 5Уһа мүрэнүүдэй Эльгээмэлэй иигэжэ хэлэхыень дуулабаб: мүнөөнэйшье, урданайшье арюун гэгээн[†] Бурхан, Та, зүбөөр иигэжэ шиидхээт:[+] 6Тэдэнэр Бурханай арадай, лүндэншэдэй улаан шуһа адхаруулаа, тиихэдэнь Та тэдэндэ шуһа уулгажа, тэдэнэй гэмые зүб амсуулаат![+] 7Тахилай шэрээгэй[†] хажууһаа иигэжэ хэлэхыень би дуулааб: «Тиимэ даа, Хамагые зонхилогшо Эзэн[†] Бурхан, Танай гаргаһан шиидхэбэринүүд үнэн зүб!»[+]

8Дүрбэдэхи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие нара руу адхаба, тиихэдэнь хүнүүдые шатааха эрхэ наранда үгтөө. 9Аргагүй халуун болоходонь, хүнүүд шататараа халуудажа байгаа. Иимэ ехэ гай аюул даажа байһан Бурханай нэрые хүнүүд хараалай[†] муугаар хараагаа һэн. Теэд тэдэ хүнүүд гэм хэхэеэ болёогүй, Бурханиие магтаагүй[+].

10Табадахи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие арьяатанай хаан шэрээ руу адхаба, тиихэдэнь арьяатанай засаг түрэ соо балай харанхы болошобо. Тэнсэлгүй үбшэнтэй байһан туладань тэндэхи хүнүүд хэлээ хазажа байбад[+]. 11Тиин үбшэн зоболон, яра шарха асарһанайнь түлөө тэдэнэр Тэнгэриин Бурханиие хараалай муугаар хараажа байгаа. Теэд тэдэ хүнүүд гэм хэхэеэ болёогүй.

12Зургаадахи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие асари ехэ Евфрат мүрэн руу адхаба. Тиихэдэнь тэрэ мүрэн хатажа, Зүүн зүгэй хаашуулай хуурай газараар ябаха харгы гаргагдашаба[+]. 13Луугай аман сооһоо, арьяатанай аман сооһоо, худал хуурмаг лүндэншын аман сооһоо бахын түхэлтэй гурбан һүнэһэ һүлдэнүүдэй гаража байхые харабаб[+]. 14Эдэ болбол дүлгэ тэмдэг[†] үйлэдэдэг ада шүдхэрнүүдэй[†] һүнэһэ һүлдэнүүд мүн: Хамагые зонхилогшо Бурханай агууехэ Үдэртэ дайлалдахыень бүхы замбуулин дайдын хаашуулые суглуулхаяа тэдэ ошожо ябаа[+].

15Обёоржо байгты!
Би хулгайшан шэнгеэр
гэб гэнтэ орожо ерэхэб. Хубсаһаа бэлдээд,
һэргэлэн байһан хүн жаргалтай:
тэрэ хүн улад зоной дунда
салдаган нюсэгөөр гаража, нэрээ гутаахагүйл[+].

16Тиин гурбан һүнэһэ һүлдэнүүдынь еврей хэлээр Армагедон гэжэ нэрэтэй газарта бүхы хаануудые суглуулба.

17Долоодохи Эльгээмэл өөрынгөө аяга соохиие агаар руу сасан адхаба. Тиихэдэнь «Бүтэбэ даа!» – гэһэн шанга абяан Һүмын хаан шэрээгэй зүгһөө дуулдаба. 18Сахилгаан сахилгаалба, ооглоон хашхараан болохонь дуулдаба, тэнгэри дуугарба, газар хүдэлбэ. Дэлхэй дээрэ хүн амитанай бии болохоһоо нааша тиимэ ехээр газар хүдэлөөгүй юм[+]. 19Аргагүй томо хото гурбан хуби боложо бутаран һандаршаба, бусад арадуудай хотонууд хяа бута һүрэн унашаба. Агуу ниислэл Вавилоон[†] тухай Бурхан һанажа, аргагүй ехэ уур сухалайнгаа аягатай үзэмэй дараһан архиие тэрэ ниислэлдэ уулгаба[+]. 20Ольторог аралнууд баран булта тэрьелшэбэ, хада уулануудшье олдохоёо болишобо[+]. 21Огторгой тэнгэриһээ нэгэ талаант жэнтэй абарга томо мүндэр хүнүүд дээрэ унаба. Теэд аргагүй томо мүндэр оруулжа, аюул тодхор асарһанайнь түлөө Бурханиие хүнүүд хараалай муугаар харааба. Юундэб гэбэл, айхабтар ехэ гай аюул тохёолдоо бшуу[+].

#### 17


Янхан эмэ арьяатан хоёр

1Долоон аягатай долоон Эльгээмэлнүүдэй нэгэниинь ерээд, намтай хөөрэлдэжэ эхилбэ: «Наашаа ерэ даа, олон гол мүрэнүүдэй эрьедэ һуугша аргагүй забхай Янхан эмые ямар хатуу шанга хэһээлтэдэ оруулха байһыень шамда харуулхамни[+]. 2Газар дэлхэйн хаашуул тэрэ янхантай холбоорилдон забхайрдаг, газар дэлхэйнхид тэрэ эмын зальхайралай архиие һогтосороо уудаг байгаа»[+].

3Удаань тэрэ Эльгээмэл Арюун Һүлдэтэй[†] болгогдоһон намайе сүл губида асарба. Бурханиие[†] доромжолһон нэрэнүүдэй бэшээтэй, улаан арьяатанай дээрэ һуужа байһан эхэнэрые харабаб. Тэрэ арьяатан долоон толгойтой, арбан эбэртэй һэн[+]. 4Тэрэ эхэнэр улаабтар хүхэ ба шад улаан бүдөөр оёһон хубсаһатай, шэжэр алта, эрдэниин шулуу, һубад һубһа ялалзуулан зүүгээд байба. Гартаа алтан хундага баринхай. Тэрэ хундага соонь янхан эмын һамуу зальхай ябадалай жэрхэштэй муухай, бузар булай юумэнүүд хэгдээд байгаа. 5Духа дээрэнь нюуса удхатайгаар иигэжэ бэшээтэй: «Агуу ниислэл Вавилоон[†] – газар дэлхэйн янхан эмэнүүдэй жэрхэштэй муухай юумэнүүдэй эхэ». 6Бурханай арад зоной шуһа, Иисүүсэй гэршэнэрэй шуһа уугаад, тэрэ эхэнэрэй һогтошоод байхые харахадаа, гайхахын ехээр гайхабаб[+].

7Эльгээмэл иигэжэ намда хэлэбэ: «Ши юундэ гайхаабши? Эхэнэрэй нюусые, тэрэ эхэнэрэй унажа ябагша долоон толгойтой, арбан эбэртэй арьяатанай нюусые, шамда тайлбарилан хэлэжэ үгэхэб. 8Шинии хараһан арьяатан бии байһанаа, мүнөө үгы болонхой. Оёоргүй гүнзэгы нүхэн сооһоо һаяар гаража ерэхэ, теэд тэрэ хосорон һалаха. Дэлхэйн бүтээгдэхэһээ нааша угай дэбтэртэ бэшэгдээгүй газар дэлхэйнхид тэрэ арьяатаниие харахадаа, хүхихэ баярлаха, ушарынь гэбэл, бии байһанаа, үгы болоод, дахин бии болохо арьяатаниие хараха[+]. 9Эндэ сэсэн ухаан бодол хэрэгтэй. Долоон толгой гээшэнь эхэнэрэй һуугша долоон добо гүбээнүүдынь мүн. Тэдэ долоон гүбээнүүдынь мүн баһа долоон хаанууд гээшэ. 10Тэдэ хаануудай табаниинь хосоронхой, нэгэниинь бии, нүгөөдэхинь үшөө ерээдүй, ерэхэдээшье удаан байхагүй. 11Бии байһанаа, үгы болоһон арьяатан наймадахи хааниинь болоно; энэнь түрүүшын долоон хаануудай нэгэниинь тиин хосорон һалаха тээшээ боложо байна. 12Шинии хараһан арбан эбэрнүүд хадаа хаан түрые үшөөл абаагүй арбан хаанууд гээшэ, теэд тэдэнэр арьяатантай хамта нэгэ сагай турша соо хаанай засаг түрэ абаад байха[+]. 13Тэдэнэр хаба шадалаа, засаг түрэеэ арьяатанда үгэхэ гэһэн гансал зорилготой. 14Тэдэ хаанууд Үргэлэй Хурьганай[†] урдаһаа дайлалдаха, тиин Үргэлэй Хурьган Тэрэнэй урижа асарагшадтай, Тэрэнэй шэлэжэ абагшадтай, Тэрээндэ үнэн шударгы байгшадтай хамта тэмсэжэ тэдэниие диилэхэ. Юуб гэбэл, Үргэлэй Хурьган эзэдүүдэй Эзэн,[†] хаануудай Хаан мүн»[+].

15Эльгээмэл намда иигэжэ хэлээ: «Янхан эмын һуугша гол мүрэнүүд хадаа элдэб янзын арадууд, улад зон, үндэһэ яһатан, янза бүриин хэлэтэй зон гээшэ. 16Шинии хараһан эдэ арбан эбэрнүүд, мүн арьяатан тэрэ Янхан эмые үзэн ядажа зэбүүрхэхэ, тэрэниие үгырүүлэн хооһоруулха, салдаган нюсэгөөр үлөөхэ, тэрэ эмые эдижэрхихэ, тиигээд галда шатааха[+]. 17Юундэб гэбэл, Бурхан номнол үгэнүүдыень бэелүүлэгдэтэр табиһан зорилгыень бэелүүлхэ хүсэл арбан хаануудай зүрхэ сэдьхэлдэ хадуун оруулаа. Бурханай хүсэл иимэ: тэдэ хаанууд хоорондоо зүбшөөд, хаанай засаг түрые арьяатанда үгэхэ. 18Шинии хараһан эхэнэр болбол газар дэлхэйн хаануудые зонхилогшо агууехэ ниислэл мүн гээшэ».

#### 18


Вавилоониие хэһээлгэ

1Тэрэнэй удаа иимэ юумэ харабаб: аргагүй ехэ эрхэ засагтай ондоо нэгэ Эльгээмэл тэнгэриһээ буужа байба, тиин газар дайда тэрэнэй алдар солоор гэрэлтэн толоршобо[+]. 2Тэрэ Эльгээмэл бардаастай шангаар иигэжэ хашхарба:

– Агуу ниислэл Вавилоон[†] һалаа, һалаа! Энэ ниислэл ада шүдхэрнүүдэй[†] шэбээлдэг газар, элдэб эсын боохолдойнуудай обооролдодог үүр, элдэб эсын бузар шубуудай суглардаг үүр, элдэб эсын бузар булай, жэрхэштэй муухай арьяатадай шэбээлдэг газар болошоо[+]. 3Юундэб гэхэдэ, ниислэл Вавилоон забхайралайнгаа бузар архяар бүхы арадуудые һогтоогоо, тиин газар дэлхэйн хаашуул тэрээнтэй холбоорилдоо, наймаашад хонжоошодшье үлүүсэ һайн байдалдань дашууран орожо, хэтэртэрээ баяжаа[+].

4Тэнгэриһээ иигэжэ хэлэһэн ондоо абяан намда дуулдаа:

– Энэ ниислэлэй нүгэл[†] шэбэлынь таанарта нүлөөлхэгүйн тула, гай аюулынь таанарые дайрахагүйн тула, арад зомни тэрэ хотые орхиит[+]. 5Юундэб гэбэл, тэрэнэй нүгэл шэбэлынь огторгой тэнгэридэ туласараа обооршоод байна, тиин тэрэ ниислэлэй хэһэн гэмтэ ябадалые Бурхан[†] һанаандаа оруулба[+]. 6Тэрэ ниислэлые хэһэн үйлэйнь хэмжээгээр хэһээгты, хэһэн үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө хоёр дахин хатуугаар хэһээгты, хоёр дахин хатуу үзэмэй дараһан архи тэрэнэй аяга руу хэгты![+] 7Өөрыгөө тэрэ хэды ехээр магтуулаа гээшэб, хэды ехэ баялиг соо умбаа гээшэб, тэды ехэ ядарал зоболон, уйдхар гашуудал тэрээндэ асарагты! Юундэб гэбэл, тэрэ ниислэл иигэжэ досоогоо һанаа: «Би хатан шэнги һайн һуунаб, би бэлбэһэн эхэнэр бэшэб, уйдхар гашуудалые үзэхэгүйб!»[+] 8Тиимэһээ али бүхы гай аюулнууд: үхэл хосорол, гай гашуудал, үлэсхэлэн зоболон тэрэ эмэдэ гэнтэ буужа ерэхэ даа! Тэрэниие галда шатааха, ушарынь гэбэл, тэрэниие шүүбэрилхэ Эзэн[†] Бурхан угаа хүсэтэй юм[+].

9Тэрэ ниислэлэй шатахада гараһан гал түймэрэй утаа уняар харахадаа, зальхайралга, баялиг соогуур дураараа хүльбэрэлдэжэ ябаһан газар дайдын хаашуул тэрэ ниислэлые шаналжа уйлаха гашуудаха[+]. 10Тиин хаашуул холо зогсон тэрээниие хараад, ядарал зоболонһоонь үхэтэрөө айжа, иигэжэ хэлэхэ:

– Аргагүй хүсэтэй, агуу ниислэл Вавилоон, аймшагтай ехэ гашуудал зоболон шамда тудаба – зарга шүүбэридэ шаамайе үгэжэ хэһээхэ саг гэб гэнтэ ерэбэ!

11Наймаашад хонжоошодшье тэрэ хотые шаналан уйлана, гашуудан зобоно, ушарынь гэбэл, тэдэнэй эд бараае хэншье худалдажа абахагүй. 12Тэдэнэй обоо собоо алта, мүнгые, үнэтэ шулуунуудые, һубад һубһые, нарин улһые, шад улаан бүдөөр, дардам торгоор, үнэтэй улаабтар бүдөөр оёһон хубсаһыень, хоншуухан үнэртэй модонуудые, заанай яһаар хэһэн бүтээлнүүдые, үнэтэ модоор, гуули, түмэрөөр, гантиг шулуугаар хэһэн амһартануудыень ондоо хэншье саашадаа абахагүйл. 13Эдеэ амтатай болгодог зүйлнүүдыень, һайхан үнэртэй ургамалай шүүһыень, хүжэ санзайень,[†] либанон гэдэг уталгыень, үзэмэй дараһан архииень, оливай тоһыень, хурабшаадхан сагаан гурилыень, шэниисэ таряаень, үхэр, хони, моринуудыень, ута тэргэнүүдыень, барлагуудыень, сэрэгэй баряанда олзологдоһон хүнүүдыень ондоо хэншье саашадаа абахагүйл. 14Шинии сэдьхэн шунажа байдаг юумэнүүдшни үгы болошобо, шинии бүхы алдар соло, үнэтэ баялигшни хосорон һалаа. Ондоо тэдэшни хэзээш бусажа ерэхэгүй!

15Эдэ бүхы эд бараануудые худалдажа, тэһэ баяжаһан наймаашад тэрэ ниислэлые холоһоо хараад, ядарал зоболонһоонь үхэтэрөө айһандаа, уйлан, гэгэн, 16иигэжэ хэлэхэ:

– Нарин гэгшын улһаар, алта мүнгөөр, үнгэтэ шулуу, һубадаар толоржо байһан үнэтэй сэнтэй улаан бүд хубсаһа үмдэһэн агуу ниислэл, шамда гашуудал зоболон тудаба! 17Тиимэ ехэ баялиг зөөри гэб гэнтэ һалашабал!

Тиин бүхы капитанууд, уһан далайгаар тамарагшад, морягууд, далайн албанда ябажа, амидарагша бүхы хүнүүд холо зогсоод,[+] 18ниислэл хотын шатаха дүрэхэдэ гараһан утаа уняарые харахадаа, орилон шашхан, иигэжэ хэлэхэ: «Агуу ниислэлтэй жэшэмээр хото байха гү?»[+] 19Тиин тэдэ зон тархи дээрээ үнэһэ адхан, уйлалдан гэгэлдэн иигэжэ хашхаралдаха: «Агуу ниислэл, шамда айхабтар ехэ гашуудал зоболон тудаба! Далайда онгосотой байһан хүнүүд ниислэл хотын баялигаар тэһэ баяжаа. Харин тэрэ хото гэб гэнтэ хооһон сүл губи болошоо![+] 20Огторгой тэнгэри, Бурханай хүнүүд, элшэд, лүндэншэд, энээндэ хүхин баясыт! Таанарай түлөө тэрэ ниислэлые Бурхан хэһээгээл!»[+]

21Удаань баатар ехэ хүсэтэй Эльгээмэл тээрмын шулуунай зэргын томо гэгшын шулуу үргэжэ, далай руу шэдэхэ зуураа, иигэжэ үгүүлбэ: «Агуу ниислэл Вавилоониие иимэл хүсэтэйгөөр холо шэдэжэ хаяхань! Энэ ниислэл саашадаа оршохоёо болёо![+] 22Хүгжэмэй дуугархань дахин дуулдахагүй, ятага, жэмбүүршэдэйшье, бүреэ дуугаргагшадайшье хүгжэм дуун дахин дуулдахагүй. Гар дархашуулшье, урлалгын ажалшье саашадаа эндэ хэхэгүй. Тээрмын шулуунай эрьелдэн түерхые ондоо хэншье дуулахагүй[+]. 23Дэнгэй гэрэлые хотодо ондоо хэншье харахагүй. Гэрлэхэеэ байгаа хүбүүн басаган хоёрой хөөрэлдэжэ зугаалхые ондоо хэншье дуулахагүй. Юундэб гэбэл, шинии наймаашад газар дэлхэйн амбан һайдууд байгаа, шинии үйлэдэн хэдэг байһан эльбэ жадханууд али бүхы арад зониие мэхэлээ[+]. 24Бурханай хүнүүдэй, лүндэншэдэй, газар дэлхэйдэ амидаржа ябахадаа алуулһан зоной шуһа адхарһанда энэ хото зэмэтэй!»[+]

#### 19


Тэнгэри дээрэхи баяр

1Тэрэнэй удаа аргагүй олоороо хүнүүдэй суглараад, дүүелдэн шууялдан байһан шэнгеэр иигэжэ хашхаралдаха абяан намда тэнгэри дээрэһээ дуулдаба:

– Бурханда[†] магтаал соло! Манай Бурханда абарал, алдар соло, хүсэ шадал байна![+] 2Ушарынь хэлэбэл, Тэрэнэй шиидхэбэринүүд үнэн зүб юм! Бүхы газар дэлхэйнхидые зальхайруулһанайнь түлөө аргагүй забхай Янхан эмые Бурхан шүүбэрилэн гэмнээ! Зарасанарайнь шуһа адхаруулһанайнь түлөө Янхан эмые Бурхан хэһээгээ![+]

3Тиин тэдэ дахин ооглон хашхаралдаа:

– Бурханда магтаал соло! Янхан эмые шатаахада гараһан утаан хэтын хэтэдэ дэгдэжэ байна![+] 4Хорин дүрбэн ахамадууд, дүрбэн амитад ерэжэ, хаан шэрээдээ һууһан Бурханай урда һунан унаад, һүгэдэн мүргэхэ зуураа: «Болтогой![†] Бурханда магтаал соло!» – гэжэ хэлэбэд[+].


Үргэлэй Хурьганай түрэ найр

5Хаан шэрээгэй зүгһөө иигэжэ хэлэхэ абяан дуулдаба:

– Бурханай бүхы зарасанар, Бурханиие хүндэлдэг бүхы хүнүүд, юрыншье хүнүүд, засаг баридагшье хүнүүд, манай Бурханиие магтыт![+]

6Аргагүй олоороо хүнүүдэй суглараад дүүелдэжэ байһан шэнги гү, али уһан хүүюурэй шууяжа, шангаар тэнгэри дуугаржа байһан шэнги иимэ абяан намда дуулдаба:

– Бурханда магтаал соло! Хамагые зонхилогшо Эзэн[†] Бурхамнай засаг түрөө абаба![+] 7Бидэ баярлахабди, хүхихэбди, Тэрэниие магтан, алдар сууень дуудахабди, ушарынь хадаа Үргэлэй Хурьганай[†] түрэ болохонь! Хадамда ошохо басаганиинь бэлэн болоод, Тэрэнээ хүлеэжэ байна:[+] 8Басагандань нарин улһаар оёһон ялагар, сэбэр хубсаһан үгтэнхэй. Нарин улһан гээшэнь Бурханай арад зоной үнэн зүб үйлэ хэрэг гэһэн удхатай[+].

9Удаань намда Эльгээмэл иигэжэ хэлэбэ: «Буулгажа бэшээд аба! Үргэлэй Хурьганай түрэ найрта урилга абагшад жаргалтай! Энэ Бурханай хэлэһэн ёһотойл үнэн зүб үгэнүүд гээшэ!»

10Би газарта һунан хэбтэжэ, хүлдэнь мүргөөб. Теэд тэрэ намда хэлэбэ: «Иимэ юумэ бү хээрэй, мэдэжэ бай! Би Иисүүс тухай гэршэлдэг шамтайл адли, шинии аха дүүнэртэл адли зарасань гээшэб! Бурханда һүгэдэн мүргэ! Иисүүс тухай гэршэлэгшэд лүндэншэдые урмашуулдаг һүлдэтэй»[+].


Сагаан мори унаһан хүн

11Тиин сэлеэтэй байһан тэнгэри харабаб – тэндэ сагаан мори унаһан хүн байба. Мори унаашань Үнэн зүб, Сэхэ шударгы гэжэ нэрэтэй. Тэрэ һуугаашань зарга шүүбэриие, дайн сэрэгые үнэн зүбөөр хэгшэ юм[+]. 12Тэрэнэй нюдэдынь гал дүлэн шэнги ялалзана, толгой дээрэнь олон тоото титимүүд байна. Бэе дээрэнь нэрэнь бэшээтэй, тэрэнииень Өөрһөөнь бэшэ хэншье мэдэнэгүй[+]. 13Шуһан соо шиихажа норгоһон суба нэмэрэнхэй; Тэрэнэй нэрэнь – Бурханай Үгэ юм[+]. 14Тэнгэри дээрэхи сэрэгшэд сагаан моринуудые унаад, нарин сагаан улһаар оёһон сэбэрхэн хубсаһа үмдөөд, хойноһоонь дахажа ябанад. 15Арадуудые илан дарахын тула амандаа хурса һэлмэтэй; Тэрэнь бүхы арадуудые түмэр таягаараа ударидан зонхилжо байха. Тэрэ Хамагые зонхилогшо Бурханай ехэ уур сухалай томо тогоон соо үзэмэй жэмэсые низа тэһэ дэбһэнэ[+]. 16Тэрэнэй суба дээрэ, гуя дээрэ иигэжэ бэшээтэй: хаашуулай Хаан, эзэдүүдэй Эзэн[+]. 17Нара дээрэ зогсожо байһан Эльгээмэлые би харааб. Огторгой доохонуур ниидэжэ ябаһан бүхы шубуудта хандан, тэрэ Эльгээмэл иигэжэ шангаар хашхаржа байба: «Бурханай ехэ эдеэ хоол барихаяа эндэ сугларагты![+] 18Хаашуулай, сэрэгэй дарганарай, хүсэ ехэтэ хүнүүдэй мяха, моринуудай, тэдэниие унаад ябагшадай мяха, сүлөө ажалтанай, барлаг богоолнуудай мяха, багашуул, ехэшүүлэй мяха эдихэт»[+]. 19Сагаан мори унаад ябагшын, Тэрэнэй сэрэгшэдэй урдаһаа тэмсэн дайлалдахаяа арьяатанай, газар дэлхэйн хаашуулай, тэдэнэй сэрэгүүдэй суглараад байхые би харааб[+]. 20Арьяатаниие шүүрэн бариба, тэрээнэй урда элдэб дүлгэ тэмдэг[†] харуулжа, арьяатанай тамга табяад, тэрэнэй хүрэг дүрсэдэ һүгэдэн мүргүүлжэ байһан хуурмаг лүндэншые арьяатантай хамта шүүрэн бариба. Тэдэ хоёрые хоюулыень дүрэжэ байһан хүхэртэй нуур худар амидыгаар шэдэбэ[+]. 21Бэшэниинь сагаан мори унаад ябагшын аман соохи һэлмээр сабшуулжа алуулһан байна. Тэдэнэй мяхые бүхы шубуу шонхорнууд эдижэ садаба[+].

#### 20


Мянган жэл

1Тэнгэриһээ буужа ябаһан Эльгээмэлые харабаб. Оёоргүй гүнзэгы нүхэнэй түлхюур тэрээндэ байгаа. Гартаа аргагүй томо гэнжэ баринхай[+]. 2Ехэ үнинэй могой, шолмос,[†] сатана байһан лууе Эльгээмэл барижа ерээд, мянган жэлдэ мултархагүй бүхөөр гэнжэлэн хүлижэрхибэ[+]. 3Тэрэ лууе Эльгээмэл оёоргүй гүнзэгы нүхэ руу шэдэжэ хаагаад, нүхыень тамгалжархиба. Мянган жэлэй дууһатар тэрэ луу арадуудые саашадаа мэхэлхэ аргагүй болоо. Тэрэ болзоройнь үнгэрхэдэ, луу ойро зуурахана сүлөөлэгдэхэ[+].

4Зарга шүүбэри хэхэ эрхэтэй хүнүүдэй һууһан хаан шэрээнүүдые харабаб, мүн Иисүүс тухай, Бурханай[†] Үгэ тухай гэршэлһэнэйнгээ түлөө толгойгоо таһа сабшуулаашадай һүнэһэнүүдые, арьяатанда, тэрэнэй хүрэг дүрсэдэ һүгэдэн мүргөөгүйшүүлэй, духадаа гү, али гартаа тэрэ арьяатанай тамга табюулаагүйшүүлэй һүнэһэнүүдые би харабаб. Тэдэнэр дахин амидыруулагдажа, мянган жэл соо Христоостой хамта зонхилжо байгаа[+]. 5Бусад үхөөшэдынь мянган жэлэй үнгэртэр һөөргөө амидыруулагдаагүй һэн. Энэ анха түрүүшын амидыралга мүн байгаа. 6Түрүүшын амидыруулгын үедэ дахин амидырагдаха хүнүүд жаргалтай. Тэдэнэр Бурханай хүнүүд мүн. Тэдэнэр хоёрдохиёо үхэхэгүй. Тэдэнэр Бурханай, Христоосой санаартадынь болохо, мянган жэлэй туршада Иисүүстэй хамта засаг түрэ барижа байха[+].

7Мянган жэлэй үнгэрхэдэ сатана түрмэһөө табигдаха. 8Тиигээд сатана арадуудые мэхэлхэеэ ошохо, дайн сэрэг үүдхэхын тула дэлхэйн бүхы дүрбэн зүгүүдээр ябаха, гоог, магоог гэжэ арадуудта ошохо. Далайн эрьеын элһэ хайр мэтэ үй түмэн хүнүүдые сатана гулидхан суглуулха[+]. 9Тэдэнэр бүхы газар дайдые алхалан гаража, Бурханай зоной байрлаһан газарые, тэрэ зоной эгээн дуратай хотые хүреэлхэ. Теэд тэрэ үедэнь тэнгэри дээрэһээ гал буужа ерээд, бултыень шатаажархиха[+]. 10Тэдэ зониие мэхэлэгшэ шолмос дүрэжэ байһан дүүрэн хүхэртэй нуур худар хаюулаа һэн. Түрүүн тэрэ нуур руу арьяатан, хуурмаг лүндэншэ хоёр шэдүүлээ. Тэдэниие хэтын хэтэдэ, үдэр һүнигүй тэндэ зобоожо туляажа байха юм[+].


Һүүлшын зарга шүүбэри

11Тиигээд би сагаан үнгэтэй асари томо хаан шэрээе, тэрэ шэрээ дээрэ Һуугшые харабаб. Шэрээдэ Һуугшын байһан ушарһаа газар тэнгэри хоёр тэрьелэн далда орошобо: тэрэ хоёрой һууха һуури байгаагүй[+]. 12Үхөөшэдые, багашуулые, ехэшүүлые хаан шэрээгэй урда зогсожо байхыень би харабаб. Номууд нээлгээтэй байба. Удаань баһа нэгэ ном – амидаралай ном дэлгэгдэбэ. Үхөөшэд тэдэнэй өөһэдынь үйлэ хэрэгэй ёһоор, мүн номуудта бэшээтэй байһан ёһоор шиидхүүлээ[+]. 13Бии байһан үхөөшэдөө далай үгөө, бии байһан үхөөшэдөө үхэл, үхэлэй орон[†] хоёр үгөө, тиин үхөөшэн бүхэниие тэрэнэй хэһэн үйлэ хэрэгэйнь хэмжээгээр шиидхээ[+]. 14Удаань үхэл, үхэлэй орон хоёрые гал дүлэтэ нуур руу хаяһан байна. Энэнь хоёрдохи үхэл – гал дүлэтэ нуур мүн байһан юм. 15Амидаралай ном соо бэшэгдээгүйшүүлые гал дүлэтэ нуур худар шэдээ һэн[+].

#### 21


Шэнэ тэнгэри, шэнэ газар

1Тиигээд би шэнэ тэнгэри, шэнэ газар хоёрые харабаб. Түрүүшын тэнгэри, түрүүшын газар хоёр хэтэ заяанда үгы болоо, далайшье хосороо[+]. 2Нангин[†] Хотые – шэнэ Иерусалимые[†] би харааб. Хадамда гарахаяа нүхэр хүбүүгээ хүлеэжэ байһан шэнэ Иерусалим гоёнхой юумэ тэнгэриһээ, Бурханһаа[†] буужа ябаба[+]. 3Хаан шэрээгэй тэндэһээ шангаар иигэжэ хэлэхые дуулабаб: «Харалши, энэ Бурханай майхан гээшэ. Хүнүүдшье тэрэ майханда байна, Бурхан хододоо тэдэнтэй байха! Тэдэ хүнүүд Тэрэнэй арад зониинь болохо, Бурхан Өөрөөшье тэдэ хүнүүдтэй хамта ажаһууха, тэдэнэй Бурханиинь болохо[+]. 4Бурхан тэдэ хүнүүдэй нюдэнһөө гараһан дуһал нулимса бүхэниие аршаха. Үхэлгэ хосоролгошье саашадаа байхагүй, уйдхар гашуудал, орилолдоон бархиралдаан, үбдэлгэ хабдалгашье саашадаа байхагүй, ушарынь гэбэл, урданай бүхы юумэн урдажа ошоо»[+].

5Хаан шэрээдэ Һуугша иигэжэ хэлээ: «Харалши, Би баран шэнэ юумэ хэнэб!» Тиигээд Тэрэ иигэжэ хэлэбэ: «Буулгажа бэшээд аба, эдэ үгэнүүдтэ этигэхэдэ болохо, юундэб гэбэл, эдэ бүхы үгэнүүд үнэн зүб юм»[+]. 6Намда тэрэ хэлэбэ:

– Бүтэбэ! Би Альфа, Омега гээшэб, Түрүүшынхинь, Һүүлшынхинь гээшэб. Ундаа хүрэһэн хүндэ амидаралай булагай уһанһаа миинтэ уулгахаб[+]. 7Илагша бүхы эдэ юумэнүүдые Намһаа абаха. Би тэрэнэй Бурханиинь болохоб, тэрэ Минии хүбүүмни болохо[+]. 8Аймхай дүүлэгэрнүүд, Иисүүстэ һүзэглэдэггүй хүнүүд, бузар муухай нүгэл[†] хэгшэд, алууршад дээрмэшэд, зальхай ябадалтан, эльбэ хэгшэд, онгондо[†] шүтэгшэд, элдэб худалшад гал, хүхэрөөр дүлэтэн носогшо нуур руу хаюулха. Энэнь хоёрдохи үхэлгэ мүн[+].

9Удаань гай аюулай һүүлшын долоон дүүрэн аягатай долоон Эльгээмэлэй нэгэниинь ерэжэ, намтай хөөрэлдэбэ: «Харалши даа, би шамда бэриеэ – Үргэлэй Хурьганай[†] һамгые үзүүлхэб!» – гэбэ[+]. 10Тиин Арюун Һүлдөөр намайе аргагүй үндэр хада дээрэ абаашаад, тэнгэри дээрэһээ Бурханһаа доошоо буужа ябаһан Арюун нангин Иерусалим хотые намда харуулба[+]. 11Тэрэ хотонь Бурханай алдар[†] солоор толорон гэрэлтэжэ байба. Тэрэ гэрэл туяань болор мэтын сэбэр тунгалаг хас шулуун шэнги үнэтэй шухаг шулуунуудтал адляар ялалзажа байгаа[+]. 12Иерусалим хотые тойроод арбан хоёр хаалгатай үндэр гэгшын хананууд байба. Хаалгануудайнь хажууда – арбан хоёр Эльгээмэлнүүд, хаалганууд дээрэнь Израилиин арбан хоёр угсаатанай нэрэнүүд бэшээтэй. 13Гурбан хаалгань зүүн тээшээ, гурбаниинь – хойшоо, гурбаниинь – урагшаа, гурбаниинь – баруун тээшээ харанхай[+]. 14Хотын хана арбан хоёр шулуутай һуури дээрэ табяатай, тэдэнэй дээгүүр Бурханай Хурьганай арбан хоёр элшэдэй нэрэнүүд бэшээтэй[+].

15Намтай хөөрэлдэһэн Эльгээмэл хотые, тэрэнэй хаалгануудые, ханануудые хэмжэхын тула алтан таяг баряад ябаа[+]. 16Тэрэ хото болбол ута үргэнөөрөө адли, тэбхэрхэн хэмжээнэй байгаа. Эльгээмэлэй өөрынгөө таягаар хото хэмжэхэдэнь, утаашаа хоёр мянга дүрбэн зуун модо байба, үргэниинь, үндэрынь утатайгаа адли байба[+]. 17Эльгээмэлэй хотын хана хэмжэхэдэнь, үндэрынь зуун дүшэн дүрбэн тохой байба. Эльгээмэл хүнэй хэмжэдэг хэмжүүрые хэрэглээ һэн. 18Ханань хас шулуугаар, харин хотонь нэбтэ харагдадаг шэл шэнги сэбэр алтаар баригданхай. 19Хотын ханын һууринуудынь элдэб янзын эрдэни шулуунуудаар хэгдэһэн: нэгэ һууринь хас шулуугаар, хоёрдохи һууринь – миндарга шулуугаар, гурбадахинь – халтар манаар, дүрбэдэхинь – номин шулуугаар хэгдэнхэй[+]. 20Табадахи һууринь – сардониксаар, зургаадахинь – мана шулуугаар, долоодохинь – хризолидаар, наймадахинь – бериллээр, юһэдэхинь – бэгтэ болор шулуугаар, арбадахинь – хризопразаар, арбан нэгэдэхинь – оюун шулуугаар, арбан хоёрдохинь – аметистээр хэгдэнхэй. 21Арбан хоёр хаалгануудынь арбан хоёр һубадаар, хаалга болгониинь үргэлжэ хүжэ һубадаар хэгдээтэй. Хотын гол гудамжань шэл шэнги нэбтэ харагдажа байдаг сула алтаар хэгдэнхэй.

22Хото соо Һүмэ[†] би хараагүйб. Тэрэнэй Һүмэнь – Хамагые зонхилогшо Эзэн[†] Бурхан Өөрөө, мүн Үргэлэй Хурьган мүн[+]. 23Хотын һаруул гэрэлтэй байхын тула нара, һарашье хэрэггүй байгаа, юундэб гэбэл, Бурханай алдар солонь хотые гэрэлтүүлээ. Хурьган Тэрэнэй дэнгынь мүн[+]. 24Арадууд тэрэ хотын гэрэл туяа соо ябаха, газар дэлхэйн хаашуул өөһэдынгөө баялиг зөөриие тэрээндэ асаржа үгэхэ[+]. 25Хотын хаалганууд бүхэли үдэртөө суургалагдангүй, нээлгэтэй байха, ушарынь гэбэл, тэндэ һүни болохогүй[+]. 26Арадуудай нэрэ солые, баялиг зөөриие тэрэ хотодо асарха. 27Бузарлагдаһан ямаршье юумэн тэрэ хотодо орохогүй, гутамшаг муухай юумэ хэгшэд, мэхэ гохо гаргагшад тэрэ хотодо орохогүй. Үргэлэй Хурьганай амидаралай ном дэбтэртэ нэрээ бэшүүлһэн хүнүүд лэ тиишэ оруулагдаха[+].

#### 22


Амидаралгын гол мүрэн

1Болор мэтэ ялалзаһан амидаралгын уһанай гол мүрэниие удаань намда Эльгээмэл харуулаа. Тэрэ гол мүрэн Бурханай[†] болон Үргэлэй Хурьганай[†] хаан шэрээгэй дороһоо урдан гарадаг[+]. 2Тиигээд эгээн ехэ гудамжынь дундуур урдагша юм. Мүрэнэй хоёр эрьеэрнь амидаралгын модон ургадаг, тэрэ модон һара бүри ургаса үгэхэ зуураа, жэлдээ арбан хоёр дахин үрэ жэмэс асардаг, тэрэ модоной набшаһануудынь арадуудые аргалжа эдэгээхэдэ туһалдаг[+]. 3Бурханай хараалда[†] хүрэмөөр муу юумэн тэндэ хэзээдэшье болохогүй. Бурханай ба Үргэлэй Хурьганай хаан шэрээ тэрэ хотодо байха. Бурханай зарасанар тэрээндэ алба хэхэ байна. 4Зарасанарынь тэрэнэй нюурые хараха, тэрэнэй нэрэнь тэдэнэй магнайда байха[+]. 5Тэндэнь дахин һүни болохогүй, тэдэндэ дэнгэйшье гэрэл, наранайшье туяа ондоо хэрэггүй, юуб гэбэл, тэдэниие Эзэн[†] Бурхан гэрэлтүүлхэ. Тиин тэдэнэр хэтын хэтэдэ хаан түрэ[†] засаг барижа байха[+].


Иисүүсэй ерэлгэ

6Эльгээмэл намда иигэжэ айладхаа: «Эдэ үгэнүүдтэ этигэхэдэ болохо, эдэ үгэнүүд үнэн зүб юм. Лүндэншэдтэ Өөрынгөө һүлдые үгэгшэ Эзэн Бурхан һаяар ямар юумэнэй болохые Өөрынгөө зарасанарта харуулхынь тула Эльгээмэлээ ябуулаа»[+].

7«Иигээд лэ Би һаяар ерэхэб! Энэ номой уридшалан хэлэһые сахин бэелүүлэгшэ жаргалтайл!»[+]

8Би, Иоанн энээниие дуулааб, харааб. Энэниие дуулаад, хараад байхадаа, эдэ бүгэдые намда харуулһан Эльгээмэлэй хүлдэнь унажа, һүгэдэн мүргөөб[+]. 9Теэд Эльгээмэл намда иигэжэ хэлээ: «Боли даа, иимэ юумэ бү хэ! Би шам шэнгил, шинии лүндэншэд – аха дүүнэр шэнгил, энэ номой үгэнүүдые сахин бэелүүлэгшэдтэйл адли зарасаб. Ши Бурханда һүгэдэн мүргэ!»

10Намда тэрэ иигэжэ хэлээ: «Энэ номой уридшалан хэлэһэн үгэнүүдые бү суургалан тамгалаарай! Саг бүри дүтэлөөд байна[+]. 11Муу хүн муу юумэеэ хэжэ үргэлжэлүүлэг! Жэрхэмшэг муухай хүн тэрэл муухай юумэеэ хэг, һайн хүн һайе хэжэл байг, арюун гэгээн[†] хүн тэрэл зандаа арюун ябаг»[+].

12«Иигээд Би һаядаа ерэхэб! Хүн болгониие хэһэн хэрэгэйнь зэргээр шагнаха, хэһээхын тула шагналаа, хэһээлтэеэ Өөртөө абажа ябанаб[+]. 13Би Альфа, Омега гээшэб, Түрүүшынхинь, Һүүлшынхинь, Эхиниинь, Эсэсынь гээшэб»[+].

14Хубсаһаа сэбэрлэгшэд жаргалтай! Тэдэнэр амидаралай модондо хүртэлсэхэ эрхэтэй, тэдэнэр хаалгын үүдээр хотодо орохо эрхэтэй[+]. 15Теэд нохосууд, эди шэдитэн, зальхай забхай ябадалтан, алуурша этэгээдүүд, онгонуудта[†] шүтэгшэд, худал хуурмаг ябадалда дуратайшуул, тиимэ юумэ хэгшэд – хотын гадаа тээ үлэхэ[+].

16Иимэ гэршэлгые таанадта һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүдэй[†] дамжуулхынь тула Өөрынгөө Эльгээмэлые Би, Иисүүс, ябуулааб. Би Давидай[†] Үндэһэ, Һалааниинь гээшэб. Би үүрэй ялагар одон гээшэб[+]. 17Арюун Һүлдэшье,[†] хадамай басаганшье: «Ерэ!» – гэнэд. Шагнажа байгаашашье: «Ерэ!» – гэг. Ундаа ехээр хүрэгшэдшье ерэг! Амидаралгын уһа абаха дуратайшуул ерэжэ, тэрэ уһа миинтэ абаг лэ![+]


Түгэсхэл

18Энэ номой уридшалан хэлэһэн үгэнүүдые шагнагша бүхэндэ иигэжэ дуулганаб: эдэ үгэнүүдтэ ямар нэгэн юумэ хэн нэмэлтэ оруулнаб, энэ ном соо бэшээтэй гай аюулые Бурхан нэмэжэ, бүри ехэ болгохо[+]. 19Энэ номой уридшалан хэлэгдэһэн үгэнүүд сооһоо ямар нэгэн юумэ хаһажа хаяа болболынь, тэрэнэй амидаралай модоной үрэ жэмэс эдихэ эрхые, Нангин Хотодо орохо эрхые Бурхан хаһаха. Энэ модон ба энэ хото тухай энэ ном соо бэшээтэй.

20Энээниие гэршэлэн баталагша иигэжэ айладана: «Тиимэ даа, Би һаядаа ерэхэб!» Болтогой,[†] Эзэн Иисүүс, заларжа ерэ![+]

21Эзэн Иисүүсэй үршөөл хайрань бултанда хүртэхэ!

## Үгэ тайлбарилгын толи

### Үгэ тайлбарилгын толи

Үгэ тайлбарилгын толи


А

Б

В

Г

Д

Е

З

И

Л

М

Н

О

Ө

П

Р

С

Т

У

Ү

Ф

Х

Һ

Ш

Э


Үгэ тайлбарилгын толи

### Абаралга, Абарагша

Абаралга, Абарагша

Библи соо «абаралга» гэжэ үгэ гол түлэб Бурханай ямар нэгэн хүндэ гү, али бүхы арадта туһалхые, дайсадһаа, үбшэнһөө, аюулһаа зайлуулхые элирхэйлнэ. Тиимэһээ Бурханиие Абарагша гэжэ нэрлэдэг. Абаралга гээшэ үшөө нүгэлэй даралтаһаа мултаралга, мүнхэ наһатай бололго гэһэн удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоос Абарагша гэжэ нэрлэгдэнэ, юундэб гэхэдэ, Тэрэнэй хэрээһэн дээрэ наһа баража, удаань амидырһан ушар нүгэлэй болон үхэлэй даралтаһаа зондо абарал үршөөһэн тэмдэг мүн. Хүн хадаа Христоосто һүзэглэһэнөөрөө энэ абаралда хүртэдэг юм.

### Абраһаам

Абраһаам

Бурхан еврей арадһаа Абрамые шэлэжэ, тэрээнтэй Хэлсээ баталаа. Юрэдөө, тэрэ Бурхантай Хэлсээ баталагша түрүүшын хүн, еврей угсаатанай аха заха болоно юм.

Түрүүшээр тэрэ Абрам гэжэ нэрэтэй байгаа, удаань Бурхан Абраһаам гэжэ нэрэ тэрээндэ үршөөгөө бэлэй. Бурхан нүүдэл байдалтай Абраһаамда «Түрэл нютагһаа гаража ошо, холын Ханаһаан орон нютаг руу нүүжэ, тэндэ байдаг боло» гэжэ захирһан, «далайн элһэн мэтэ тоо томшогүй олон үри һадаһадайшни газар дайда тэрэ болохо» гэжэ найдуулһан байна. Абраһаам Сарра һамгантаяа хамта Исаак гэжэ хүбүүтэй болохоёо ехэ удаан хүлеэгөө, олон бэрхэшээл дабажа гараа. Исаагһаа гадна Абраһаам Саррын шэбэгшэ эхэнэр Һагаарһаа Ишмаһээл гэжэ үшөө нэгэ ондоо хүбүүтэй бэлэй. Тэрэ үшөөшье бусад үхибүүдтэй байһан юм. Исаагай хүбүүн Яков Израилиин арбан хоёр обогой эхи табигша мүн. Абраһаам хадаа Бурханда түгэс үнэн сэхэ, ямаршье хүндэ ушар, хүнэй һанамжалхын аргагүй бэрхэшээлнүүдые гаталжа, Бурханай захяа заабари бүримүһэн гүйсэдхэлгын жэшээ мүн гэжэ Библи соо зураглагданхай.

### Агууехэ Ирод хаан

Агууехэ Ирод хаан

Христоосой мүндэлхын урда тээхи 40 онһоо эхилэн 4 он хүрэтэр Палестиные зонхилһон Иудейн хаан. Ирод хаан хадаа Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа Вифлеемэй нарай хүүгэдые хюдаха гэһэн захиралта үгэгшэ мүн.

### Ада шүдхэр, муу һүлдэ

Ада шүдхэр, муу һүлдэ

Шолмосой хүтэлбэри доро байгааша һүнэһэн. Ада шүдхэрнүүд энэ дэлхэй дээрэ эдэбхитэй ажал ябуулна, жэшээнь, хүнэй бэе руу шурган ороод, тэрэниие дууһан хүтэлбэрилжэ шадаха гээд зон тэдээнһээ айдаг байгаа. Гэбэшье Бурхан энэ оршолонгой дээдын засаг баридаг ушарһаа Бурханай хүсөөр Иисүүс зониие ада шүдхэрнүүдһээ сүлөөлдэг, мүн Өөрынгөө шабинарые ада шүдхэр үлдэн гаргаха эрхэ засагтай болгоо бэлэй.

### Алба татагша

Алба татагша

Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Римэй хаанта гүрэнэй һан руу Палестинаһаа алба татагша гэхэ гү, али татабари суглуулагша хүн, нютаг зоной дундаһаа томилогдоһон түшэмэл. Римэй засаг баряашад түбһөө холо байдаг газарнуудта алба татахыень түрээсэлэгшэдые (хүлһөөр газар эдлэгшэдые) албалһан, тэдэнь алба татагшадаар мүнгэ зөөри суглуулдаг байгаа. Түрээсэлэгшэ Римэй һан руу эртэнһээ хэлсээтэй мүнгэ үгэхэ ёһотой һэн. Түрээсэлэгшэд болон татабари суглуулагшад баяжаха зорилготойгоор татабари дээшэнь болгожо, үлөөшыень өөһэдтөө абадаг байгаа. Тиимэһээ алба татагшадта зон ехэ дурагүй, тэдэниие үзэн ядадаг байһан, үшөө тэдэнэй Римэй эртэ урдын шажанай засагтай холбоотой байһандань бүришье дураа гутадаг һэн. Тиимэһээ «алба татагша» гэжэ үгэ «нүгэлшэн» гэжэ үгэтэй адли удхатайгаар тоологдодог байгаа. Тиибэшье Иисүүс алба татагшадта һайнаар хандадаг һэн. Тэдэнэй нэгэн Матвей, Лукагай Һайн Мэдээсэл соо Левий гээд нэрлэгдэнэ, Иисүүсэй шаби болоһон юм.

### Аллилуйя

Аллилуйя

Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ «Бурханиие магтагты» гэһэн удхатай, шангаар үгүүлэгдэдэг үгэ. Энэ үгэ урданай еврейнүүдэй зальбарал болон дуунууд соо оло дахин дайралдадаг байһан юм.

### Амгалан байдалай түлөө үргэл

Амгалан байдалай түлөө үргэл

Энэ үргэл хэхэдээ, зон Бурхантай үнэн сэхэ харилсаагаа тогтоохын болон Тэрээнтэй һайн болоһондоо ба харилсаагаа һэргээһэндээ баясахын түлөө үргэдэг юм. Малай үүсэлэгдэһэнэй удаа тэрэнэй хубинь үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдажа, нүгөө хубинь үргэл хэһэн хүндэ, тэрэнэй гэр бүлэдэ, тиихэдэ санаартадта үгтэдэг бэлэй.

### Анаагшууд

Анаагшууд

Ханаһаанай орон нютагта израильшуудай ерэхын урда тээ тэндэ байгша арадуудай нэгэн мүн. Анаагшууд абарга баатарнуудай үри һадаһад байжа, аргагүй ехэ хүсэтэй, үндэр хүнүүд байһан гэжэ зураглагдана.

### Араам хэлэн

Араам хэлэн

Эртэ урдын еврей, нэгэ тэды хубида араб хэлэнүүдтэ түрэл хэлэн. Христоосой мүндэлһэн үе сагай урда тээхи VI зуун жэлдэ Дүтын Дурна зүгэй бүхы нютагуудта гадаада харилсаан, худалдаа наймаан гол түлэб энэ хэлэн дээрэ ябуулагдадаг байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим номуудай хубинуудынь араам хэлэн дээрэ бэшээтэй.

### Арбанай нэгэ хуби

Арбанай нэгэ хуби

Ургасын арбанай нэгэ хуби Эзэндэ үргэгдэдэг бэлэй. Бодото байдалаар абажа харабал, энэ хубиие амбаар соо хадагалдаг, санаартанай болон левидүүдэй эдеэ хоолдо шэглүүлдэг бэлэй. Зарим ушарта малые арбанай нэгэ хуби болгон үгэнгүй, энэ малай сэнгээр тэнсүү мүнгэ левидүүдтэ үгэжэ, түлэн абаха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта фарисейнүүд ургасын арбанай нэгэ хуби тухай ойлгосые үргэдхэжэ, бүхы олзо зөөриин арбанай нэгэ хуби болгон, эдеэ хоолдо амта үгэдэг ногоонһоошье хуби үгтэхэ ёһотой гэжэ хэлэдэг байгаа.

### Арюудхалга

Арюудхалга

Шажанай эгээ шухала ёһололнуудай нэгэн. Хүниие уһанда шунгуулха гээшэ тэрэниие арюудхаха, Бурханда зорюулха гэһэн удхатай мүн. Шэнэ Хэлсээн соо уһаар арюудхалгын хоёр янза тухай хэлэгдэнэ. Нэн түрүүн Арюудхагша Иоанн нүгэлөө сагааруулха, Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэһэн хүнүүдые арюудхадаг байгаа. Һүүлээрнь Иисүүс Өөрөө Иордан мүрэн соо Иоаннда арюудхуулаа, тиин Арюун Һүлдэ Бурхан тэнгэриһээ Тэрээндэ буугаа. Энэ сагһаа эхилжэ, Иисүүсэй Бурханай табисуурта боложо алба хэлгэнь эхилээ. Иисүүс Христоосой наһа бараад амидырһанай удаа уһаар арюудхалга гүнзэгы удхатай болоо: хүн урданайнгаа нүгэлтэ ажамидаралһаа арсажа, Христоостой нэгэдэн, шэнэ ажамидаралтай болохоёо амидырна. Шэнэ Хэлсээн соо «Иисүүсэй арюун байһантай адли хэрээһэ зүүлгэ» тухай далда удхатайгаар хэлэгдэхэдээ, Иисүүсэй зоболондо хүнэй хабаатайе, тиихэдэ «Һүлдөөр хэрээһэлгэ» гээшэ Арюун Һүлдын хүн дээрэ буухые хэлэнэ.

### Арюудхалгын ёһолол

Арюудхалгын ёһолол

Бурханда үргэл хэжэ, хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө гэмээ наманшалга, бэеэ арюудхалга. Энэ үйлэ хэрэг хадаа Бурхан болон үргэл хэжэ гуйһан хүнэй хоорондохи харилсаа һэргээдэг юм. «Гэмээ сагааруулха» гэжэ ойлгосотой тааруулан хэрэглэгдэдэг еврей үгэ «хушаха» гү, али «хушалта» гэжэ удхатай. Тиихэдэ энэ үгэ үшөө мүнгэ түлэжэ богоолто байдалһаа гү, али баряанһаа хүниие гү, али бүхы арадые сүлөөлхэ гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой Өөрыгөө үргэл болгон наһа бараһан ушар Тэрээндэ аргагүй ехээр һүзэглэһэн хүнүүдые нүгэл болон үхэлэй эрхэ мэдэлһээ сүлөөлһэн байна.

### Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн

Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн

Майхан һүмэ (һүүлээрнь Һүмэ) соо тусхай тахил дээрэ табигдадаг дабһагүй арбан хоёр лепёошхо. Еврей хэлэн дээрэ тэдэ лехем паним гү, али лехем хапаним гэжэ нэрэтэй, удхалбал, «Бурханай үмэнэ хилээмэн», юундэб гэхэдэ, нангин Һүмэ соо Бурхан Өөрөө оршодог, тиимэһээ хилээмэн нангин мүн. Тахил дээрээ хилээмэн дүүрэн долоон үдэр байдаг, һүүлээрнь шэнэ арбан хоёр лепёошхоор һэлгэдэг юм. Хилээмэнэй тусхай тахил дээрэһээ абтагдахадань, тэрэниие гансал санаартад эдихэ эрхэтэй байһан юм.

### Арюун Һүлдэ

Арюун Һүлдэ

Руах гэжэ еврей болон пнеума гэжэ грек үгэнүүд «амисхаал, һэбшээн, һүлдэ» гэжэ адли удхатай. Бурханай Һүлдэ гээшэ амидарал үршөөдэг, ами наһа дүнгэдэг, туһалдаг, бүхы юумые бүтээдэг хүсэн гэжэ Хуушан Хэлсээн соо зураглагдана. Тэрээнһээ гадна Һүлдэ гээшэ хүниие ухаатай, талаан бэлигтэй болгодог, Бурханда һүзэглэхыень уряалдаг. Бурханай Һүлдэ хадаа тусхай алба ябуулхыень Израилиин зарга шүүгшэдые, лүндэншэд болон хаашуулые уряалдаг бэлэй. Тиихэдэ энэ Һүлдэ Библи соо Эзэнэй Һүлдэ, Арюун Һүлдэ гэжэ нэрлэгдэнэ. Эсэгэ, Хүбүүндэшье үгтэһэн Бурханай шэнжэнүүд Бурханай Һүлдэдэшье бии. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, Иисүүсэй эхын умай соо ами олоһониинь хүнэй хабаагүй, гансал Арюун Һүлдын оролсоһонһоо болоно. Иисүүсые арюудхалгын ёһололой үедэ Арюун Һүлдэ онсо ондоогоор тэрээн дээрэ буугаа. Тиихэдэ Иисүүсэй үгөө үгэһэнэй ёһоор, Табидахи үдэрэй һайндэрэй үедэ Бурханай Һүлдэ шабинартань бууһан байна. Бурханай Һүлдын хүсөөр хүн гээшэ шэнэ амидаралда һэргэн бодоно, Бурханай үхибүүниинь болоно. Һүлдэ болбол һүзэглэгшэ зоной Һүмэдэ мүргэхын онсо бэлиг тэдээндэ үгэнэ. Һүлдын үрэ дүн гэхэдэ, иимэ: дуран, баяр, энхэ тайбан, тэсэбэри, номгон һайхан сэдьхэл, хайрлаха сэдьхэл, этигэл, номгон абари зан болон бэеэ барилга. Тиихэдэ «Һүлдэ» гэжэ үгэ хүнэй досоохи һүлдэ, сэдьхэлэй шанар тодорхойлно. Энэ үгөөр шажанай һүлдэ амитад нэрлэгдэдэг (жэшээнь, Бурханай Эльгээмэл, ада шүдхэрнүүд). Энэ үгэ далда удхатайгаар хэрэглэгдэхэдээ, мэдэлшэн болон хэлэлгые («лүндэнэй һүлдэ»), хүнэй тэнхээгүй байдалые («үбшэн, хүсэгүйн һүлдэ») нэрлэжэ хэрэглэгдэнэ.

### Аси

Аси

Римэй нэгэ хуби нютаг байһан, мүнөө үеын Бага Азиин (Турциин) газар. Энэ хуби нютагай түб хотонь Ефес (мүнөө сагай үгүүлбэреэр – Эфес) байгаа. Дэлхэйн Ази түби гэжэ нэрэ энэ хуби нютагай нэрэһээ гараһан юм. Гэбэшье эдэ хоёр нэрэ холихо хэрэггүй.

### Ассиири

Ассиири

Мүнөөнэй Ирак гүрэнэй дэбисхэр дээрэ оршодог байһан, Нинэвээ гэжэ түб хототой хүсэ ехэтэ урданай хаанта гүрэн мүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 722 ондо ассиириинхид Израилиин Хойто хаан түрэ эзэлжэ, олон израильшуудые баряанда абаһан байна. Израильшуудай хэдышье дурагүй байгаа һаань, һүүлээрнь тэдэнэй орон нютаг руу Ассиириин хаанта гүрэнэй ондоо газарнуудһаа зон асарагдажа байрлуулагдаа. Израилиин орон нютагые дайлан эзэлһэнэй удаа ерүүл зон үлэһэн израильшуудтай гэрлэжэ, холилдоһон байна. Ассиириинхид Иудын орон нютагта (Урда хаан түрэдэ) добтолон ороһон байна, зүгөөр илажа шадаагүй. Һүүлдэнь Нинэвээ хото Бурханай хэһээлтэдэ орожо, булимтарагшадаар бута һандаргаагдаһан юм.

### Аха захатан, удамаршад

Аха захатан, удамаршад

Анхандаа аха захатан гэжэ гэр бүлын, обогой, угай эгээ аха зониие нэрлэдэг байгаа. Һүүлээрнь еврей арадай болон зарим бүлгэмэй ударидагшадые удамаршад гээд нэрлэдэг болоо. Зарга хэрэгүүдые шиидхэхэдэнь өөртэнь туһалдаг байхын тула Моисей далан удамаршые томилоо бэлэй. Израильшуудай баряанһаа бусажа ерэһэнэй удаа удамаршадай хуулита зиндаа тусхай удхатай болоо. Мүргэлэй гэрнүүд соо долоон аха захатанай зүблэл байдаг, тэдэ мүргэлэй гэрэй даргада туһалдаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, христиан удамаршад (пресвитернүүд) һүмэ ударидадаг байһан юм.

### Ахамад санаартан

Ахамад санаартан

Аһарооной угай ахамад гү, али дээдэ санаартан. Һургаалай ёһоор, зарим ёһо гурим гансал тэрэ бүтээдэг байһан юм. Тодорхойлбол, жэлдээ нэгэ дахин Нангинай Нангин руу гансал тэрэ орохо эрхэтэй байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ нүлөө ехэтэй иудей бүлэг санаартад ахамад санаартад гэжэ нэрэтэй һэн.

### Аһароон

Аһароон

Моисейн аха, Левиин обогой хүн байгаа. Бурхан Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Һургаал үршөөхэдөө, Аһароониие түрүүшын санаартанаар томилһон байна. Бурхан хадаа санаартадай уялгануудые Өөрөө тодорхойлжо, гансал Аһарооной уг удам тэдэниие дүүргэжэ байха ёһотой гэжэ зарлигтаа һэн. «Мэлхицээдэгэй хэргэмээр» Иисүүс Христоосой ахамад санаартан байхань Аһарооной ахамад санаартан байһанһаа үлүү түгэс гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо онсологдонхой.

### Ашэраа

Ашэраа

Баян ургасын һүлдэ, Ханаһаанай бурхан. Эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэ Ашэраада һүгэдэдэг газарнуудаар энэ бурханай дүрсэ һиилэһэн модон бахананууд һуулгаатай байгаа. Ашэраа хадаа Илүү гү, али Баалай (гол бурханай) һамган ба «бүхы бурхадай эхэ» гээд зарим домогуудта зураглагдана. Финикиин Тиир ба Сидоон гэжэ түб хотонуудта тэрэ гол бурхан гээд тоологдодог бэлэй.

### Баал

Баал

Израильшуудай Палестина руу ерэхэһээ урид тэндэ ажаһуугша ханаһаан арад энэ бурханда шүтэдэг байһан юм. Энэ үгын анхан удха – «ноён, эзэн».

Энэ орон нютагта үлэһэн нютагай зоной үгэдэ орожо, израильшууд Баалда шүтэхэ гэжэ оло дахин һэдээ бэлэй. Тиимэ юумэнэй болоходонь, Бурханай урдаһаа эгээ шанга гэмтэ хэрэг хэгдэбэ гэжэ тоологдодог байгаа.

### Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл

Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл

Шолмосой, Бурханда эсэргүүсэгшын, ада шүдхэрнүүдэй ударидагшын нэгэ нэрэ. Эртэ урдын шажантай Ханаһаан арадуудай мүргэдэг байһан Баал бурхантай энэ нэрэ холбоотой байжа магад.

### Бага һамган

Бага һамган

Эрэ хүнэй дэрэ хубаалдахын тула гэртээ оруулһан эхэнэр. Тэрэ эхэнэр өөрын эрхэтэй байгаа. Зиндаагаараа тэрэ шэбэгшэ эхэнэрһээ дээрэ, харин һамганһаань доогуур бэлэй.

### Болтогой

Болтогой

Хуушан еврей хэлэн дээрэ «амен» гэжэ үгэ «үнэхөөр», «үнэн», «болтогой» гэһэн удхатай. Гол түлэб зальбаралай түгэсхэлдэ хэрэглэгдэдэг юм. Энэ үгын һуури «һэжэглэлтэгүй» гэһэн еврей үгын удхатай. «Амен» гэжэ үгөөр шажанай номнол гү, али зальбаралые эхилжэ гү, али түгэсэжэ болохо. Хүнэй зальбархада, «амен» гэжэ харюусаһан хүн хэлэгшын бүхы үгэнүүдые дэмжэнэб гэжэ мэдүүлнэ юм.

### Буруу номнолтон

Буруу номнолтон

Эртэ урдын израильшууд бусад арадые буруу номнолтон гэхэ гү, али эртэ урдын шажантай зон гэжэ нэрлэдэг байгаа. Юундэб гэхэдэ, гансал еврейнүүд нэгэ Бурханда мүргэдэг, зүгөөр бусад арад олон бурхадые шүтэдэг бэлэй. Тиимэһээ эдэ буруу номнолтон үнэн сэхэ Бурханай болон Тэрэнэй шэлэһэн Израилиин арадай дайсад болоно гэжэ тэдэ тоолодог байгаа.

### Бурхан

Бурхан

Энэ дэлхэйн нэгэдэмэл, буянта, Түгэс Хүсэтэ Бүтээгшэ болон энэ дэлхэйн Эзэн мүн. Хэндэшье, юундэшье диилдэхэгүй, Өөрынгөө буянтай ба сүлөөтэй хүсэлөө бэелүүлэн, Бурхан энэ дэлхэй дээрэ үдэр бүри үйлэ хэрэгүүдээ ябуулна. Бурханһаа ходо хүртэжэ байдаг буян хэшэгэйнгээ түлөө хүн гээшэ Өөртэнь дуратай болон шүтэжэ байхыень Тэрэ хүлеэнэ.

### Бурханай алдар

Бурханай алдар

Эдэ үгэнүүд Бурханай нэрэ соло болон Бурханһаа ошотоһон ялагар туяа тодорхойлно. Библи соо Бурханай алдар гээшэ Бурханда мүргэдэг газар дүүргэдэг, хүнэй хаража шадахагүй үүлэн гү, али яларһан туяа юм гээд харуулагдана. Иисүүс Христоосой ажамидаралда Бурханай алдар онсо нүлөөтэй: Иисүүсэй мүндэлһэн ушарта, Тэрэнэй хэһэн гайхамшаг хэрэгүүдтэ, хэрээһэн дээрэ Тэрэнэй наһа баралга болон амидыралгада.

### Бурханай хүбүүн

Бурханай хүбүүн

Хуушан Хэлсээн соо зарим ушарнуудта Бурханай бии болгоһон, Тэрээндэ мэдэлтэй амитад (Эльгээмэлнүүд, һүлдэ) «Бурханай хүбүүд» гэжэ нэрэтэй. Тэрээнһээ гадна Израилиин арад, зарим хаашуулынь Бурханай хүбүүд гэжэ нэрэтэй. Зүгөөр Шэнэ Хэлсээнэй зохёолшод Иисүүс Христоосые Бурханай хүбүүн гэнэ. Энэ хадаа Тэрэнэй Бурханай табисууртын зиндаатай, тиихэдэ үшөө Тэрэнэй Бурхан Эсэгэһээ мүндэлһыень болон Тэрээнтэй холбоотой байһыень элирхэйлнэ. Христоосто һүзэглэдэг хүнүүд Тэрэнэй Бурхан Эсэгын хүбүүн байһандань хабаатай болоно, тиин Бурханай үхибүүд болоно.

### Бурханай һүмэ, Һүмэ

Бурханай һүмэ, Һүмэ

Бурханда гү, али бурхадта мүргэдэг газар. Һүмэ соо зоной зальбаран мүргэдэг Бурхан тусхай аргаар тэндэ байрладаг гэжэ тоологдодог байгаа. Энэ ушарһаа һүмэ хадаа ямар нэгэ тусгаар Бурханай «гэр» гээд һанагдамаар. Библи соо «һүмэ» гэжэ үгэ хадаа Соломоон хаанай үе сагһаа эхилэн Израилиин арад түмэнэй Бурханда мүргэдэг түб болоһон Иерусалимай Һүмые тодорхойлно. Энэ толи соо «Һүмэ» гэжэ томо үзэгөөр эхилэн бэшэгдээтэй үгэ Иерусалимдахи һүмые тодорхойлно. Моисейн үе сагһаа эхилээд израильшуудай урдань Бурхандаа шүтэн мүргэдэг Майхан һүмын орондо Соломоон хаан Иерусалимда түрүүшын Һүмэ бариһан гээшэ. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 586 ондо Соломооной Һүмые Вавилооной сэрэг һандаргажа, бүхы сэнтэй зүйлыень Вавилоон руу абаашаһан байна. Израилиин арадай Вавилооной баряанда байхада, Эзэкээл лүндэншэн Бурханһаа үзэгдэл абажа, тэрээн соогоо шэнэ Һүмэ хараа. Вавилооной баряанһаа зарим еврейнүүдэй мултаржа бусахадань, Христоосой мүндэлхын урда тээхи 520–515 онуудта Һүмэ шэнээр баригдаа бэлэй. Һүмэ шэнээр барилга Хаггай болон Захарияа лүндэншэдэй дэмжэлгэ доро ябуулагдаа. Шэнээр баригдаһан Һүмэ Христоосой мүндэлхын урдахи II зуун жэлдэ грегүүдээр бузарлагдаа һэн, гэбэшье еврейнүүд һүүлдэнь тэрэнээ һөөргэнь бусаажа абаад, шэнээр арюудхаһан байна. Һүүлээрнь Агууехэ Ирод (тэрэ Христоосой мүндэлхын урдахи 40 онһоо 4 он болотор засаг түрэ зонхилоо) Һүмые ондоо болгон, үргэдхэһэн байна. Һүмэ хадаа Израилиин бүхы ажабайдалай түб байгаа: гансал эндэ үргэл хэжэ болохо, эндэ шажанай шухала һайндэрнүүдые – Паасхын, Табин үдэрэй, Майхангуудай һайндэр – тэмдэглэхэеэ бүхы нютагуудһаа, тиихэдэ хари гүрэнүүдһээшье иудейнүүд ерэдэг һэн. Һүмын гол таһалга Нангинай Нангин гэжэ нэрэтэй, тэндэ Хэлсээнэй ханза байдаг байгаа. Тэрээн руу жэлдээ нэгэ дахин тусхай мүргэл хэхэеэ гансал ахамад санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ таһалга нангин һүмэһөө томо хүшэгөөр амяарлагданхай байгаа. Тэрээн руу юрын зон орохо эрхэгүй һэн, тэдэ Һүмын газаа Бурханда мүргэдэг байгаа. Һүмын газаа байдаг галерейнүүд соо элдэб ажал хэдэг олон зон суглардаг һэн. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо Һүмэ Римэй сэрэгээр дууһан һандаргагдаад, тэрэ сагһаа хойшо һэргээн баригдаагүй. Иисүүс энээниие уридшалан мэдэжэ, зондо хэлэһэн гэхэ.

### Буян хэшэг

Буян хэшэг

Шэнэ Хэлсээн соохи шажанай сурталай гол ойлгосонуудай нэгэн. Ямар нэгэн хүндэ габьяагайнь түлөө Бурханай үршөөһэн бэшэ, харин Өөрын дураар үгэһэн буянта бэлэг гэһэн удхатай үгэ мүн. Энэ байдал буян хэшэгые Һургаалһаа илгана. Һургаал Бурхан болон хүнэй, зоной хоорондохи харилсаа гуримшуулна, үнэн зүб заршамаар хүн бүхэн юу үйлэдөөб, тэрээнээл абадаг. Нэгэ гү, али бүлэг зоной ажабайдалда болоһон олон ондоо ушар хэрэгүүдтэ буян хэшэг гэжэ ойлгосо хэрэглэмээр; дээдын буян хэшэг гээшэ Христоосто үнэн сэхээр шүтэһэн һүзэглэгшэдтэ үгтэһэн Бурхантай хамта мүнхэ ажамидарал мүн.

### Бүреэнүүдэй һайндэр

Бүреэнүүдэй һайндэр

Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоогоор ефаним нэрэтэй) түрүүшын үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Һайндэр намарай эхиндэ тудадаг. Энэ үдэр израильшууд өөрынгөө ажал хэрэгүүдһээ амардаг. Нангин суглаанууд болодог, тэндэ бүреэнүүдые үлеэдэг, үргэгдэхэ ёһотой үргэл үргэгдэдэг юм.

### Бэлгэ отололгын ёһолол

Бэлгэ отололгын ёһолол

Эрэ зоной, хүбүүдэй бэлгэ отололго. Бурханай Абраһаамда үгэһэн захяагаар еврей хүбүүн бүхэн түрэһэнэйнгөө удаа наймадахи үдэртэ бэлгэеэ отолуулдаг заншалтай һэн. Иисүүсэй үедэ тэрэл үдэртэнь үхибүүндэ нэрэ үгтэнэ. Бэлгэ отололго хадаа хүн өөрынгөө гэр бүлэтэй Бурханай арадай нэгэ хубинь болобо, Бурханай Һургаалай ёһоор ябадаг байха гэһэн Бурхан болон Абраһаамай үри һадаһадай хоорондохи Хэлсээнэй тэмдэг мүн. Бэлгэ отололго гээшэ Израилиин арадта хабаатай байһанай тэмдэг, еврейнүүд ехэнхидээ «отолуулагдаһан» гэгдэдэг, харин эртэ урдын шажантай, нэгэдэмэл Бурхангүй бусад арад – «отолуулагдаагүй» гэгдэдэг байһан юм.

### Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн

Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн

Энэ ойлгосо Библи соо хэрэглэгдэхэдээ, эртэ урдын шажантай арадта, жэшээлбэл, хүбүүдэйнь болон эрэшүүлэйнь бэлгэ отолхо ёһо гуримгүй байһан пилиштүүдтэ хабаатайгаар хэлэгдэдэг. Тиихэдэ энэ үгэ «отолуулаагүй зүрхэн», «отолуулаагүй шэхэн» г. м. үгэнүүдтэй хамта хэрэглэгдэхэдээ, Бурханда һүзэггүй хүнүүдые тодорхойлно.

### Бэһээр-Шээбэ, худаг

Бэһээр-Шээбэ, худаг

Борооной болон хүрьһэн дорохи уһа суглуулдаг томо худаг гү, али һаба, уһа нөөсэлдэг газар. Худаг барихын тула газарта томо, гүнзэгы нүхэ малтаад, тэрэнээ шулуугаар тойруулжа табидаг, хабсагайн шулуу сабшажа, тэрээн соо һаба хэдэг байгаа. Тэрэ һабын амһарта уйтанаар хээд, хабхагаар хаадаг һэн. Гүнзэгы бэшэ худаг сооһоо уһа домбоор, харин гүнзэгы худагһаа уһа һабаар дээшэнь гаргадаг байһан юм. Худаг руу муухай юумэнэй, амитадай орохогүйн тула тэрээниие хабтагай шулуугаар хаадаг, уйтахан нүхэ орхидог байһан (тэрэ нүхэн баһа шулуугаар хаагдадаг байгаа). Борооной уһа суглуулдаг худагай уһан газарай хүрьһэн дорохи уһанда орходоо муу шанартай байгаа.

### Вавилоон

Вавилоон

Дүтын Дурна зүгэй эгээ томо хото, урданай угаа хүсэ ехэтэ хаанта гүрэнэй түб байгаа. Тэрэ хоёр томо мүрэнэй хоорондохи нюруу газарта, мүнөө үеын урда Ирагай дэбисхэр дээрэ байһан юм. Вавилоон хотодо олон ондоо бурхадта һүгэдэдэг бэлэй. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586-дахи ондо вавилонойхид Иудын (Урда) хаан түрэдэ дайгаар орожо диилээд, Иерусалим хото ба Эзэнэй нангин Һүмэ һандаргаад, Вавилооной хаан түрэдэ байдаг болгохоор олон иудейнүүдые баряандаа абаһан байна. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Вавилоон хото һандаргагданхай байгаа. «Вавилоон» гэжэ үгэ шолмосой хаанта засаг гэһэн удхатай. Эртэ урдын олон шажангуудай, мүн элдэб һальхай ябадалай түб болоһон, Иерусалимые дайгаар эзэлһэн, шэнэ асари томо хаанта гүрэнэй түб хото Римые тэрээнтэй адлидхадаг гэжэ таамагламаар.

### Гал тама

Гал тама

Геенна гэжэ грек үгэ ге-хинном – Һинноомой хүнды гэжэ еврей үгэһөө гарбалтай, хүнды, набтар, нюруу газар гэһэн удхатай. Энэ газар Иерусалимһаа зүүн-урда зүгтэ оршодог. Урдандаа тэндэ Баалда болон Моолохто үргэл хэгдэдэг, заримдаа хүниие алан үргэдэг байһан юм. Иудын хаан Һошээ эдэ үргэлнүүдые хоридог, гэбэшье эртэ урдын шажанай ёһололнууд дахин һэргэдэг бэлэй. Дайсад Иерусалимай зониие энэ хүнды соо алаад, хүдөөлүүлэнгүй үлөөхэ гэжэ Ерэмияа лүндэншэ урид мэдэжэ хэлэһэн байна. Үнэн шударга зоной хараһаар байтар нүгэлтэнэй хэһээгдэхэ газар тухай Исай лүндэншэ хэлэхэдээ, энэ хүнды тухай хэлэһэн байжа болоо. Тэрэ хүнды нүгэлшэдые үрэбхихэ гал болон хорхойгоор дүүрэн байха. Тиимэһээ нүгэлтэниие хэһээхэ зорилготой, унтардаггүй галтай тусхай газар гэжэ энэ гал тамые тоолодог болоо, иимэл удхатайгаар энэ үгэ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Эсэсэй эсэстэ бүгэдын амидырһанай ба Зарга шүүбэриин һүүлээр нүгэлтэй зон гал тама руу хаягдаха мүн.

### Галаад

Галаад

Махиирай хүбүүн, Мэнашшээгэй аша. Тэрээнһээ гадна Мэнашшээгэй, Гаад, Рэүбээн обогуудай эзэлдэг байһан Иорданһаа зүүлжээ хадата газар Галаад гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ газар хадаа Израилиин газар дайдын нэгэ хуби байһан юм.

### Галилей

Галилей

Гэм хэһэн зоной хорохо Кээдэш гэжэ хотые тойроод байгааша орон нютаг, Израилиин хойто зүгтэ оршодог, Иссахаар, Напталии, Зэбүлүүн болон Ашээр обогуудай угай газар. Вавилооной баряанай үе сагта тэндэ үлэгшэ еврейнүүд ондоо шажантай ерүүл зонтой, удаань араам, финики, грек ерүүл хүнүүдтэй холилдоо, тиимэһээ энэ нютагые буруу номнолтоной нютаг гэжэ тоолодог байгаа. Иисүүс Христоос газар дэлхэй дээрэхи амидаралайнгаа ехэнхи сагта Галилейдэ ажаһуужа, зониие һургажа, ехэ ном дэлгэрүүлжэ байһан гээшэ.

### Гуулин далай

Гуулин далай

Һүмын хашаа соо табяатай, уһатай, гуулин томо һаба тиимэ нэрэтэй байһан юм. Санаартан тэрээн соо гар, хүлөө угаадаг бэлэй.

### Гүгэл

Гүгэл

Хомор ургамалай хатаагдаһан дабирхай, тэрээниие галдахада хоншуу утаан гарадаг. Гүгэл ехэ үнэтэй байһан юм. Гүгэлэй, занданай дабирхай урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Иерусалимай Һүмэ соо бадаржа байдаг бэлэй. Энэ хадаа үргэлэй нэгэ янза гэжэ тоологдодог байһан байгаа. Санзайнуудай ондоо нэрэнь фимиам болоно.

### Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ

Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ

Бурхан Өөрынгөө хүсэл олон ондоо аргаар элирхэйлнэ, харуулна, дуулгана: тэнгэриин аянга дуугаар, мэдээ асарагшадаар, лүндэншэдөөр, хии үзэгдэлөөр, Нангин Бэшэгээр. Ииигэжэ Бурханай Өөрынгөө хүсэл нээһэн, харуулһан, дуулгаһан энэ бүхы арга Гэршэлгэ гэжэ нэрэтэй.

### Гэм зэм хүлисэлгын үргэл

Гэм зэм хүлисэлгын үргэл

Бурханай гү, али ондоо хүнэй урдаһаа нүгэл хэһэн хүнэй гэм зэмыень хүлисэлгын, сагааруулхын тула хэгдэдэг үргэл мүн.

### Давид

Давид

Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн малшан, Бурханай шэлэһэн, Саулай удаа Израилиин хоёрдохи хаан, Израилиин эгээ мэдээжэ хаан мүн. Тэрэ Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 1000 он багаар хаан шэрээдэ залараа, Израилиие асари томо гүрэн, Иерусалим хотые гүрэнэй түб болгоо. Давид шадамар сэрэгшэн, тиихэдэ агуу шүлэгшэн байһан, Бурханда зорюулһан дуунуудай – Хуушан Хэлсээндэхи Псаалмануудай ном зохёогшодой нэгэн юм. Давид Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө алба хээ, энээнииень Бурхан сэгнэжэ, шагнал болгон, гансал Давидай үри һадаһад Израилиин хаан шэрээдэ уг залгамжалан һууха гэжэ үгөө үгэһэн байна. Давидай һүүлээр хаан шэрээндэ Соломоон хүбүүниинь залараа бэлэй. Бүхы оршолон дэлхэйе үнэн сэхээр ударидаха Бурханай табисуурта (грек хэлэн дээрэ «Христоос») Давидай угһаа гараха гэжэ Израилиин лүндэншэд уридшалан хэлэһэн байдаг. Тиимэһээ Иисүүсые Давидай Хүбүүн (Үри) гэжэ нэрлэдэг.

### Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан

Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан

Иудейнүүд Бурханай табисуурта Давидай үри һадаһан байха ёһотой гэжэ үнэншэдэг байһанһаа Бурханай табисууртые (Христоосые) Давидай хүбүүн гэжэ нэрлэдэг байһан юм.

### Давидай хото

Давидай хото

Эртэ урдын Иерусалимай нэгэ хуби. Анхандаа энэ нютагта иевүүс арад ажаһуугаа, Давид хаан тэдэниие диилээд, энэ нютагта Сион хадын ташаланда хэрэм бариһан юм. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо Давидай түрэһэн Вифлеем хото Давидай хото гэжэ нэрлэгдэнэ.

### Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ

Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ

Мориндо хүллөөтэй хоёр мөөртэй тэргэ. Хүниие зөөхэдэ, мүн байлдаануудта хэрэглэдэг байгаа. Римэй хаанта засагта хото болон холын хүдөө газар холбодог һайн харгынуудай бии болоходо иимэ зөөхэ тэргэнүүд үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болоо бэлэй. Зониие болон ашаа зөөхэ хүндэ тэргэнүүдшье бии һэн. Тэдэ ябахадаа удаан бэлэй. Тэдээнһээ түргэн хоёр мөөртэй тэргэнүүд гансал хүнүүдые зөөдэг байгаа. Тиихэдэ шуудан (почто) зөөдэг тусхай тэргэнүүд бии бэлэй.

### Дүлгэ тэмдэг

Дүлгэ тэмдэг

Алибаа юумэ гэршэлхын, этигэл бэхижүүлхын, ерээдүйе мэдүүлхын тула Бурхан ямар нэгэ үйлэ, зүйл харуулдаг гэхэ гү, али тэмдэг үгэдэг бэлэй. Бурхан Иисүүс Христоосоор олон һүлдэ тэмдэг харуулһан байна.

### Ева

Ева

Түрүүшын эхэнэр, Адаамай һамган. Еврей хэлэн дээрэ тэрэнэй нэрэ Хавва, удхань болбол амидарал. Адаам ба Евын Бурханай сэсэрлиг соо ажаһууха үедэ могой Евые идхажа, Бурханай Һургаал эбдүүлнэ. Удаань Ева Адаамыешье нүгэлдэ оруулна. Энээнэй түлөө тэдэ сэсэрлигһээ үлдүүлээ. Тэдэнэй хүбүүд гэбэл, Хаяан, Абээл, Шээт, мүн бусад нэрлэгдээгүй үхибүүд бэлэй.

### Египет

Египет

Палестинын баруун-урда талада оршодог гүрэн. Тэндэ урда сагта еврейнүүд дүрбэн зуун жэлэй туршада ажамидараа, египетшүүдтэ ехээр хашуулагдажа эхилхэдэнь, Бурхан тэдэниие сүлөөдэ гаргаһан байна («Египедһээ гаралга» гэжэ ном хара).

### Захяа заабари мэдэдэг хүн

Захяа заабари мэдэдэг хүн

Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн Һургаалые ехэ һайнаар мэдэхэ хүн. Тэрэ Һургаал буулган бэшэдэг, тэрээниие үзэдэг, тайлбарилдаг ба ажабайдалда хэрэглэхыень заадаг, тиихэдэ Һургаал сахиха тухай арад зониие хододоо һэргылдэг бэлэй. Тиимэ хүнүүд иудей арад зон соо аргагүй хүндэтэй болон ехэ эрхэ засагтай байгаа. Тиибэшье тэдэнэй зохёоһон гуримууд болон тэдэниие сахиха журам үнэн дээрээ юрын иудейнүүдтэ хүндын хүндэ дарлалта болоһон байна. Иимэл хуули ном соо бэшэн зохёожо, тэрээнээл һайн мэдэдэг хүнүүдэй ябадал Иисүүс элирүүлэн харуулаа юм.

### Зүблэл

Зүблэл

Римэй засагай байха үедэ иудей арадай дээдын шажанай болон зарга шүүбэриин эрхэтэд байһан юм. Иерусалимай агууехэ Зүблэл далан нэгэн гэшүүнтэй байгаа: санаартад, хуулишад, фарисейнүүд болон ондоо үндэр тушаалтад. Энэ зүблэл иудей арадые римшүүдэй урда түлөөлдэг, тиихэдэ дээдэ зарга шүүбэриин үүргэ дүүргэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ зүблэлэй шухала тогтоолнууд Римэй засагаар баталагдадаг һэн. 23 гэшүүнтэй багашье зүблэлнүүд байһан юм. Иимэ зүблэлнүүд Иудын бүхы хотонуудта байжа, нютагай шажанай гү, али зарга шүүбэриин захиргаан байһан гээшэ.

### Иерусалим

Иерусалим

Эртэ урда сагта иевүүсшүүдэй хото Иевүүс гээд мэдээжэ бэлэй. Давид болон Соломооной засаг бариха үедэ Израилиин түб хото болоо. Энэ хото Иудын хадануудай ташалангуудта, Дабһата далайн баруун эрьеһээ 25 км зайтай газарта оршодог. Соломооной наһа бараһанай удаа тэрэ Урда хаан түрын – Иудын түб хото болоо. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 586 ондо тэрэ вавилооншуудаар дууһан һандаргагдаа. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 538 онһоо эхилэн, 445 он болотор тэрэ һэргээн бодхоогдоо. Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 332 оной һүүлээр тэрэ ёһотой грек хото болоһон, Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 63 ондо Римэй сэрэгтэ эзэлэгдэһэн байна. Иисүүс Христоос Иерусалимай һандаргагдаха тухай уридшалан хэлээ, юундэб гэхэдэ, ажаһуугшадынь Тэрэниие Бурханай табисуурта гэжэ тоогоогүй. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо иудейнүүдэй Римтэй дайлалдахада, хото дахин дууһан һандаргагдаһан, һүүлээрнь һэргээн бодхоогдоһон байна. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо ерээдүйн Тэнгэриин Иерусалим тухай – Бурханһаа эхилэн, газар тээшэ бууһан хото тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ хото дотор Бурханай арад Бурхантай хамта хэтэ мүнхэ ажамидарха юм.

### Израилиин арбан хоёр обог

Израилиин арбан хоёр обог

Яковай (һүүлээрнь тэрэ Израиль гэжэ нэрэтэй болоо бэлэй) хүбүүд, 12 обогой эхи табигшад гэбэл, – Рэүбээн, Шимоон, Леви, Иуда, Зэбүлүүн, Иссахар, Даан, Гаад, Ашээр, Напталии, үшөө тиихэдэ Эпрааим ба Мэнашшээ. Эпрааим Мэнашшээ хоёр Яковай эгээ дуратай Иосиф хүбүүнэйнь хүбүүд байһан юм. Обог бүхэн хэдэн уг ба бүлэнүүдтэ хубаардаг байгаа. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 722 ондо Израилиин хаан түрые Ассиириин, Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Иудын хаан түрые Вавилооной бута сохиһоной удаа ехэнхи обогууд үгы болоһон байна, зүгөөр ерээдүйдэ Израилиин бүхы арад һэргэн, анхан байһан хэмдээ орохо гэжэ лүндэншэд хэлэһэн байдаг. Сагай эсэстэ Израилиин арбан хоёр обогые зарга шүүбэридэ оруулхат гэжэ Иисүүс Христоос Өөрынгөө шабинарта үгөө үгэһэн байна. Шэнэ Иерусалимай хаалтанууд дээрэ Израилиин арбан хоёр обогой нэрэнүүд бэшэгдэхэ, хотын бартаанууд тэдэнэй нэрээр нэрлэгдэхэ юм.

### Израиль

Израиль

«Израиль» гэжэ нэрэ Бурхан Яковта, тэрэнэй Өөртэйнь Пэнүһээлдэ тэмсэжэ байхадань үгэһэн байна. Арбан хоёр обог болохо Яковай үри һадаһад Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арад гэжэ нэрэтэй. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй удаа хойно байдаг арбан обог урда зүгтэ байһан Иуда болон Бэньямиинэй обогуудһаа таһаржа, Хойто хаанта засаг гэжэ нэрэтэй хаан түрэ бии болгоһон юм. Хойто хаан түрэ өөрын хаашуултай байһан, һүүлээрнь Самари гэжэ түб хототой болоһон байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим хубинуудта «Израиль» гэжэ үгэ гансал хойто обогуудтай, Хойто хаан түрэтэй холбоотой байдаг. Шэнэ Хэлсээн соо «Израиль» гэжэ үгые гол түлэб Израилиин арадта, тиихэдэ Израилиин газар дайда, Палестинада хабаатайгаар ойлгодог юм.

### Иисүүс Христоос

Иисүүс Христоос

Еврей хэлэнһээ оршуулхада машиах, тиихэдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ «христоос», «юрөөлэй тоһо түрхюулһэн, юрөөгшэ» гэһэн удхатай. Эртэ урдын Израильда Бурханай алба хаахыень шэлэһэн санаартадые, лүндэншэдые, хаашуулые алба хэхыень толгойдонь оливын тоһо түрхидэг байгаа. Бурхан израильшуудта Бурханай табисууртые – Израилиин арадые абарха, газар дээрэхи бүхы арадуудые зонхилхо Хааниие эльгээхэб гэжэ лүндэншэдөөр үгөө үгэһэн байна. Иисүүсэй үе сагта ерэхэ гэжэ найдуулагдаһан Бурханай табисууртын ерэхые иудейнүүд ехэ хүлеэһэн байна. Тэрэ хариин газарай булимтарагшадһаа – римшүүдһээ тэдэниие сүлөөлхэ, тиин Израилиин нэрэ соло һэргээхэ гэжэ тэдэ найдаа. Сүлөөлэгшэ, Бурханай табисуурта, Иисүүс Христоос энээнһээ гадна үшөө ехэ юумэ хээ. Тэрэ бүхы хүн зониие үхэлэй болон нүгэлэй баряанһаа сүлөөлөө, Тэрээгээр Бурхан хүнүүдтэй шэнэ, мүнхэ хэлсээ баталаа.

### Инжир, боди модон

Инжир, боди модон

Палестинада элбэгээр ургадаг, жэмэстэй һаглагар модон. Тэрэнэй жэмэс (инжир) аргагүй амтатай, эдеэтэй, тиимэһээ тэрэ модон амгалан болон баян ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болодог байгаа. Мүн энэ модон Израилиин арадай һүлдэ тэмдэг байһан юм.

### Иордан

Иордан

Хэннээрэдэй нуур болон Дабһата далай холбоһон мүрэн. Тэрэ Палестинын зүүн зүгэй хилээр урдадаг байгаа. Ханаһаан орохынгоо урда тээ израильшууд энэ голые гаталһан байна. Шэнэ Хэлсээн соо Арюудхагша Иоанн тэрээндэ ерэһэн зониие, тиихэдэ Иисүүс Христоосые Иорданда арюудхаһан бэлэй.

### Ирод Агрииппа I

Ирод Агрииппа I

Агууехэ Иродой аша, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 41-44 онуудта Палестиные зонхилон һуугаа, христиан шажантаниие шэрүүнээр мүрдэдэг байгаа.

### Ирод Агрииппа II

Ирод Агрииппа II

Ирод Агрииппа I гэжэ хүнэй хүбүүн, тэрэнэй урда Христоосой шаби Павел үгэ хэлэһэн бэлэй. Христоосой мүндэл һэнэй хойно 70 он хүрэтэр Палестинын элдэб хуби нютагуудые зонхилон байгаа, удаань Рим руу ошоо һэн.

### Ирод Антипа

Ирод Антипа

Агууехэ Ирод хаанай хүбүүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 4-дэхи онһоо эхилэн, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 39-дэхи он хүрэтэр Галилейн орон нютагые зонхилһон юм. Хуули бусаар гэрлэһэнэйнь түлөө тэрэниие Иоанн Арюудхагша гэмнэһэн, тиихэдэнь Ирод Антипа Иоанн Арюудхагшые усадхаха тухай захиралта үгөө бэлэй. Понтий Пилат Иисүүс Христоосые шүүхэ үедээ Иисүүсые үнинэй хараха гэһэн, гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдэйнь гэршэ болохоёо һанаһан Ирод Антипада тэрэниие эльгээгээ, харин Иисүүс тэрээнтэй хөөрэлдэхэеэ арсаа, тиихэдэнь Ирод Антипа тэрэниие доромжолоод, һөөргэнь эльгээгээ һэн.

### Ирод Архелай

Ирод Архелай

Агууехэ Иродой ууган хүбүүн. Тэрээндэ эсэгэнь хан түрэ дамжуулхаб гэжэ найдуулһан юм, гэбэшье эсэгынь наһа барахада, Римэй император Август Архелайе хаан болгохоёо арсажа, «арадай удамарша» гэжэ нэрэ зэргэ олгуулһан, Самаари, Иудын хан түрэ ба Идумей нютаг үгэһэн байна. Ирод Архелай хадаа иудейнүүдые болон самарянуудые угаа хэрзэгыгээр даран зонхилоо.

### Иуда

Иуда

1. Яковай 12 хүбүүдэй нэгэн ба Иудын обогой эхи заха табигша. Тэрэнэй уг изагууртан иудейнүүд гэжэ нэрэтэй болоо. Израилиин агууехэ хаан Давид болон тэрэнэй хүбүүн Соломоон Иудын обогой бэлэй. Соломоон хаанай наһа бараһанай удаа хойто зүгтэхи обогуудай урда зүгэй (Иуда болон Бэньямиинэй) обогуудһаа таһараад байхада, тэрэ хоёр обог Урда хаан түрэ – Иудын хан түрэ бии болгоһон юм. Урда хаан түрэдэ Давидай үри һадаһад болохо хаашуул байһан, харин түб хотонь анханайхяараал Иерусалим бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг болоо. Иисүүс Христоосшье Иудын обогой байгаа. Тэрэ Давид хаандал адли Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн байна.

2. Библи уншахада, олон ондоо зон Иуда гэжэ нэрэтэй байгаа гэжэ ойлгонобди. Тодорхойлбол, Иуда Искариот – Христоосто урбаһан шабинь.

### Иудейнүүд, еврейнүүд

Иудейнүүд, еврейнүүд

Иудей. Энэ үгэ Яковай хүбүүн Иудын обогто хабаатай хүнүүдэй нэрэ мүн. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Урда хаан түрэ Иуда Вавилоондо эзэлэгдээд, арад зониинь баряанда абтаа. Баряанда байһан үедэ, мүн һүүлээрнь «иудей» гэжэ үгөөр Иудын хаан түрын арадые болон Израилиин ямаршье обогой хүнүүдые нэрлэдэг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг байгаа. Һайн Мэдээсэл соо «иудей» гэжэ үгөөр үшөө еврей арадай ударидагшадые нэрлэдэг байһан юм.

### Левидүүд

Левидүүд

Яковай гурбадахи хүбүүн Левиин үри һадаһад. Моисейн үе сагта Бурхан Левиин обогһоо гараһан Аһарооной үри һадаһадые Өөрынь санаартан болгохоор шэлэһэн байна. Левиин бусад ондоо уг удам (ехэнхидээ тэдэниие левидүүд гэдэг) Майхан һүмэ соо хүдэлжэ, санаартадта туһалха ёһотой байгаа. Израилиин обогууд сооһоо эдлэхэ газаргүй ганса энэ обог байһан, юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ажал хадаа нэн түрүүн Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соо алба хэхэ ажал байгаа. Ондоо обогой еврейнүүд энэ ажал хэхэ эрхэгүй. Тэрээнһээ гадна левидүүд Һургаалай номуудые үзэдэг, зондо багшалдаг байһан юм. Левидүүдтэ газарай орондо Израилиин ондоо обогуудай газар дээрэхи хото болон таряалангууд үгтэнхэй байгаа.

### Ливаан

Ливаан

Аршаантай уһаараа, хушатай ойгоороо мэдээжэ болоһон хойто Палестинадахи хадын шэлэ (мүнөө үедэхи Ливаан гүрэн). Энэ хадаа Сириин эгээ үндэр (далайн хэмһээ дээгүүр 3000 метрһээ үлүү үндэртэй) хаданууд, тэдэ Дундада далайн эрьедэхи Тиирһээ Арваада хүрэтэр 170 модоной зайда үргэлжэлнэ. Соломоон хаан өөрынгөө хэрэм болон Һүмэ Ливаанай хуша болон бусад модоор бариһан бэлэй.

### Лүндэншэн

Лүндэншэн

Бурханай хүсэл зондо дуулгахын, Гэршэлгыень хүнүүдтэ дамжуулхын тула Бурханай түлөөлһэн хүн. Арюун Һүлдын нүлөө доро лүндэншэд ерээдүйн үйлэ хэрэгүүд тухай хэлэдэг, хүнүүдые нүгэлөө наманшалан, Бурханда һүзэгтэй болгохын тула Бурханай захяа хүргэгшэ ба һургагша болодог байһан юм. Элии шэнги түрүүшын лүндэншэд (эртэ урдын сагта тэдэниие уридшалан мэдэдэг хүнүүд гэдэг байһан) онгондо орохо аргатай, гайхалтай үйлэ хэрэгүүдые хэдэг байгаа. Самуил лүндэншэн зарга шүүгшэшье байгаа. Ерэмияа ба Эзэкээл гэдэг һүүлэй лүндэншэд Бурханһаа мэдээсэл ехэнхидээ хии үзэгдэл болон зүүдэн соогоо хараад, һүүлээрнь Бурханай эльгээһые хүнүүдтэ дамжуулдаг байһан юм. Лүндэншэд оршолон дэлхэйдэ Бурханай табисууртын заларан ерэхэ тухай хэлэдэг байгаа. Самуил, Натаан, Элии, Элишаа гэхэ мэтэ лүндэншэд тухай Хуушан Хэлсээнэй номууд соо хэлэгдэнэ. Исай гү, али Амоос лүндэншэд өөһэдынгөө лүндэн тухай бэшэгүүдые орхиһон байна; Хуушан Хэлсээнэй эдэ номууд тэдэнэй нэрэтэй. Шэнэ Хэлсээнэйшье үедэ лүндэншэд байһан юм.

### Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан

Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан

Нүүдэл байдалтай арадта тааруу, хуряагдадаг, тойроод хорёотой, томо майхантай адли түхэлтэй нангин һүмэ. Газаань үргэлэй шэрээ, Гуулин далай байдаг байгаа, тэрэ үшөө Суглаанай майхан гэжэ нэрлэгдэдэг. Майхан һүмэ хадаа санаартадай туһаар израильшуудай Бурхантай уулзадаг газар байһан юм. Майхан һүмэ дотор хоёр таһалга байгаа: нангин һүмэ, Нангинай нангин. Нангин һүмэ соо шэрээ табяатай, тэрээн дээрэ хилээмэн болон үргэл хэхэдэ хэрэгтэй зүйлнүүд, тиихэдэ дэн болон санзай бадаруулха тахил табяатай байдаг байгаа. Бурханай зарлигаар израильшууд Майхан һүмэ бүтээгээд, сүл губяар ябахадаа абаад ябадаг байгаа. Майхан һүмэ соо Хэлсээнэй ханза хадагалаатай һэн. Юрэнхы дээрээ Майхан һүмэ гээшэ Израилиин газарта байһан Бурханай гэр мүн. Майхан һүмэ соо израильшууд Бурханда мүргэдэг, тэндэ үдэр бүхэндэ, Соломооной Иерусалимда Һүмэ баритарнь, үргэл хэдэг байгаа. Юрын израильшууд Майхан һүмын газаа суглардаг байһан, харин нангин һүмэ руу гансал санаартад орохо эрхэтэй байгаа; тиихэдэ Нангинай нангин руу жэлдээ нэгэ дахин ганса ахамад санаартан ородог һэн. Майхан һүмэ соо Бурхан тусхай аргаар оршоно гэжэ израильшууд этигэдэг байгаа. Соломооной үе сагта Майхан һүмэ зөөгдэдэггүй, Иерусалимдал байдаг һэн. Һүүлээрнь тэрэниие шулуун болон модоор баригдаһан Һүмэ һэлгээ юм.

### Майхангуудай һайндэр

Майхангуудай һайндэр

Иудей арадай һайндэр. Һайндэрэй болоходо, израильшууд өөрынгөө гэр орхижо, ургаса хуряаха үедэ таряалан дээрэ табигдадаг, мүшэрнүүдээр хэгдэһэн балгаан, майханууд соо долоон хоног байжа, хэрэгтэй үргэлнүүдээ үргэдэг байһан юм. Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоо нэрэнь ефаним), Арюудхалгын үдэрэй һүүлдэ 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байһан гээшэ. Тус һайндэр орооһо хадаһанай болон жэмэс суглуулһанай удаа, үзэмэй жэмэс суглуулхын үедэ, намарай бороогой урда тээ үнгэргэгдэдэг, тиимэһээ «Үрэ жэмэс хуряалгын һайндэр» гү, али «Шэниисын түрүүшын ургасын һайндэр» гэгдэдэдэг. Египедһээ Ханаһаан хүрэтэр сүл губяар ябаһанаа, майхангууд соо байһанаа израильшууд Һайндэрэй долоон хоногой туршада дурсан һанадаг юм. Тиихэдэ израильшууд Бурхандаа ургасын түлөө баяраа мэдүүлдэг байгаа. Энэ һайндэрэй еврей нэрэ – Суккот.

### Малхи-Цээдэк

Малхи-Цээдэк

Шалээмэй хаан ба санаартан. Абраһаам дайнай олзоһоо арбанай нэгэ хубиие тэрээндэ дамжуулан үгөө бэлэй, удаань Малхи-Цээдэк Абраһаамые үреэһэн юм. Христоосой ахамад санаартан байгааша хэргэмынь Малхи-Цээдэгэй ахамад санаартан байһантай адляар Еврейнүүдтэ бэшэһэн Хандалга соо зэргэсүүлэгдэнэ.

### Масаг

Масаг

Библи соо энэ үгэ хадаа шажан мүргэлэй, хубиин гү, али бүхы бүлгэмэй ажабайдалтай холбоотой шалтагаанһаа нэгэ хэды сагай туршада (ехэнхидээ нэгэ үдэр) юушье эдингүй, заримдаа юушье уунгүй байха үдэр гэһэн удхатай. Масаглахын гол зорилго хадаа номгоролоо гү, али гашуудалтай юумэнэй болоходо ехэ уйдхараа Бурханай урда харуулха, али туршалтын болоходо, нүгэл арилгаха тухай Бурханһаа туһа эрихэ гээшэ болоно. Үнэн масаглалга бол үнэн сэхые, хүнүүдэй хоорондохи харилсаа һайжаруулха, туһалха сэдьхэлтэй болгон һэргээхэ ёһотой гэжэ лүндэншэд һануулдаг байгаа. Зарим үдэрнүүдтэ, жэшээнь, жэл бүриин Арюудхалгын үдэртэ, бүхы иудейнүүд нүгэлыень арилгаха тухай Бурханиие гуйхадаа, масаг бариха ёһотой байгаа. Зарим иудейнүүд, нэн түрүүн фарисейнүүд, үшөө нэмэлтэ масаг сахидаг бэлэй. Тиихэдэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмшье хэрэгтэй болоо һаань, али нэгэн ушараар масаг бариха аргатай байгаа юм.

### Мидиин улас

Мидиин улас

Мидиин улас – һүрөөтэй хаанта гүрэн, мүнөө үеын Иранай баруун хойто талада оршодог байгаа. Христоосой түрэхын урда тээхи 612 ондо мидүүд Ассириин түб хото Нинэвээе һандаргаа. Тэрээнэй һүүлээр мидүүд перснүүдтэй сугтаа Персиин хаанта гүрэнэй засаг баригшад болоһон байна, тиимэһээ гүрэнэй хуулинууд «мидүүд болон перснүүдэй хуулинууд» гэжэ нэрэтэй байһан юм. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 330 ондо Александр Македонский Мидиие дайлан абаа. Мидүүд тэрэнэй һүүлээр Сиритэй нэгэдээ, саашадаа Паарфиин засаг доро ороо.

### Моисей

Моисей

Левиин обогһоо Бурханай шэлэжэ абаһан хүн. Тэрэ израильшуудые Египедтэхи богоолто байдалһаа гаргаһан юм. Моисей сүл губяар ябажа байха үедөө тэдэнэй ударидагша болон лүндэншэ байгаа. Тэрэ израильшуудай сахиха ёһотой, Бурханһаа үгтэһэн Һургаал тэдээндэ дамжуулаа. Моисейн номууд гү, али Һургаал (Тора) гэжэ нэрлэгдэһэн Библиин түрүүшын табан ном соо Һургаалай гол ёһонууд тухай хэлэгдэнэ. Моисей Жаргалай орон – Ханаһаан руу орожо шадангүй наһа бараа, гэбэшье тэрэ газараа холоһоо хараһан байна. Моисей болбол иудейнүүдтэ угаа үндэр нэрэ солото Израилиин лүндэншэн болон һүзэг шажанай багша болоно.

### Моолох

Моолох

Аммоонуудай гол бурхан, үшөө Милх гэжэ нэрэтэй. Моолохто шүтэхэдөө хүнүүд үргэл хэдэг байгаа, зарим ушарта өөһэдынгөө үхибүүдые үргэл болгодог һэн. Бурханай хэдышье хатуугаар хориходонь, израильшууд Моолохто Иерусалимай хажуудахи Һинноомой хүндыдэ үхибүүдээр үргэл хэдэг байһан юм.

### Моһааб

Моһааб

Лоот болон Лоодой ехэ басаганай хүбүүн бэлэй. Моһаабай үри һадаһад моһааб арад гэжэ нэрэтэй, Дабһата далайһаа зүүлжээ, үндэр, үрэжэлтэ Моһааб гэжэ орон нютагта ажаһуудаг байгаа. Моһааб арадай гол бурханиинь Хамоос бэлэй. Тэрээнһээ гадна тэдэ Бааһал-Пэһоорто һүзэглэдэг байгаа, тэрэнь, моһаабшуудай һанаһаар, хадын оройнуудта байрладаг. Моһааб хэлэн еврей хэлэндэ дүтэрхы һэн. Моһаабшууд Израилиин дайсад байһан, Израилиин лүндэншэд тэдэниие ходо шүүмжэлдэг байгаа.

### Мүргэлэй гэр

Мүргэлэй гэр

Сугтаа зальбархын, Нангин Бэшэг номуудые уншахын болон шажанай ёһо гурим үзэхын тула үнгэргэгдэдэг иудейнүүдэй суглаан; тиимэ суглаа хэдэг гэр. Мүргэлэй гэрнүүд хадаа иудейнүүдэй Вавилооной баряанда байхадань бии боложо эхилһэн, һүүлээрнь тэдэнэй нютагтаа бусаад байхадань, хаа-хаанагүй тараһан байна. Мүргэлэй гэр соохи суглаанай үедэ юрын хабаадагша хүн Нангин Бэшэгэй хуби уншаха аргатай, һүүлээрнь суглараад байһан хүнүүдтэ уншаһанаа тодорхойлхо гү, али һургаал хэлэхэ аргатай байгаа. Һүмэдэ орходоо мүргэлэй гэр соо үргэл үргэгдэдэггүй һэн. Иудейнүүдэй ажаһуудаг ямаршье хотодо нэгэшье һаа, мүргэлэй гэр заатагүй байһан гээшэ.

### Мүргэл, зальбарал

Мүргэл, зальбарал

Бурханда һайниие хүргэжэ (магтаал үргэжэ) гү, али гуйжа (гуйлта хэлэжэ) хандалга. Хуушан Хэлсээн болон Шэнэ Хэлсээн болбол хоёр янзын зальбаралтай: хубиин, ганса нэгэ хүнэй Бурханда өөрынгөө үгөөр хандажа, Тэрээндээ һайниие хэлэжэ магтаһан гү, али туһа эрижэ гуйһан зальбарал; бүлгэмэй, тусхай газарта (Һүмэ гү, али мүргэлэй гэр соо) заншалта, бултанай мэдэхэ аргаар хэгдэһэн мүргэл. Зүгөөр ном дахажа уншаһан мүргэлдэ орходоо ехэнхидээ өөрынгөө үгөөр хэлэгдэһэн зальбарал Библи соо дайралдадаг. Зальбаралнуудые согсолһон тусхай ном бии, Псаалманууд гэжэ нэрэтэй. Хүнэй хубидаа болон бүхы бүлгэмэй уншалгада хэрэглэгдэдэг олон ондоо зальбаралнууд тэрээн соо байдаг.

### Нангин Бэшэг

Нангин Бэшэг

Шэнэ Хэлсээн соо Хуушан Хэлсээнэй номуудые иигэжэ нэрлэдэг. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдээд байхада, христиан шажантан тэрээндэ Нангин Бэшэг гэжэ ойлгосо оруулһан юм.

### Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин

Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин

Алтан дэн, үргэлэй алтан шэрээ, арюудхагдаһан хилээмэнэй байдаг Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соохи таһалга. Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын эгээ нангин сэнтэй хуби соо Хэлсээнэй ханза оршодог байгаа. Энэ газар хадаа Нангинай нангин гэжэ нэрэтэй байһан юм. Нангинай нангин газар Нангин Һүмэһөө хүшэгөөр илгаатай байгаа. Һургаалай ёһоор, санаартан Нангин Һүмэ руу үглөөгүүр болон үдэшэ үргэлэй шэрээ дээрэ занданай дабирхай, гүгэл бадараахаяа ородог байгаа. Нангин һүмэ руу гансал санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ удхаараа нангин һүмэ Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог байгаа. Нангинай нангин һүмэ болбол Бурханай оршодог тэнгэриин Һүмэтэй адли зураглан табигданхай юм гэжэ һүзэг этигэл бии һэн. Тодорхойлбол, Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга соо Иисүүс Христоос Өөрыгөө үргэл болгоходоо, һүзэгтэйшүүлые тэнгэриин нангин һүмэ руу оруулаа гэжэ хэлэгдэһэн юм. Соломооной бариһан Һүмэ соо Нангинай нангин газарта херүүбүүдэй дүрсэнүүд байдаг байгаа. Һургаалай ёһоор, гансал ахамад санаартан Нангинай нангин руу орохо эрхэтэй һэн, тиихэдээ жэлдээ нэгэл дахин, Арюудхалгын үдэртэ бүхы арадай нүгэл наманшалхаяа ородог байгаа.

### Нангин, гэгээн

Нангин, гэгээн

Библи соо «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгэ «илгаатай, юрын юумэнһээ тад ондоо, энэ дэлхэйдэ хабаатай бэшэ, тиимэһээ өйронь хүрэшэгүй юумэн» гэһэн удхатай. Энэ нэн түрүүн Бурханда хабаатай. Хуушан Хэлсээн соо энэ үгэ гансал Бурханай зүйлнүүдтэ хабаатайгаар хэрэглэгдэнэ: Майхан һүмэдэ, Һүмэдэ, мүргэлдэ хэрэглэгдэхэ юумэнүүдтэ. Хүнүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгөөр Бурханда һүзэгтэй, шүтэдэг хүнүүдые нэрлэдэг (Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арадые, Шэнэ Хэлсээн соо Һүмые). Хүнүүдшье, юумэншье Нангинда ойро хүрэжэ арюудхагдаха аргатай. Тиин тэдэ бузартай юумэндэ хүрөөгүй, харилсаагүй байбал, нангин зандаа үлэхэ. Бузартаһан хүнүүд, зүйлнүүд Бурханда мүргэхын гү, али мүргэлдэ хэрэглэгдэхын урда арюудхалгын ёһо гурим гараха болоно.

### Нинэвээ

Нинэвээ

Израильшуудай дайсан байгаа, һүр жабхаланта, хайрагүй шэрүүн Асиириин хаанта засагай түб хото. Энэ хото руу Бурхан Иона лүндэншые эльгээһэн юм: нүгэлдэ орошоһон арадта гэмээ наманшалаагүй һаа, усадхагдахат гэжэ тэрэ мэдүүлхэ ёһотой байгаа. Ионын лүндэн табиһанай удаа Нинэвээгэй арад гэмээ наманшалаа, Бурхан тэдэниие хайрлаа. Һүүлээрнь олон жэл үнгэрһэнэй удаа, Христоосой мүндэлхын урда тээхи ондо маадайшууд энэ хото дайгаар абажа, һандаргаһан байна.

### Номшо хүн, Хуули заадаг багша

Номшо хүн, Хуули заадаг багша

Библиин ондо ондоо номуудые болон хуйламал бэшэг соохи Һургаал (Тора) буулган бэшэдэг, тиихэдэ тэдэниие тайлбарилдаг хүн. Эзраагай үе сагһаа эхилжэ, бэшээшэд хадаа Иудын хаан түрэ соо тусхай үүргэтэй хүнүүд байһан бэлэй. Иисүүсэй үе сагта Нангин Бэшэг мэдэдэг ба тайлбарилдаг хүнүүд гүүлэжэ, аргагүй ехэ хүндэтэй байһан гээшэ. Иисүүс Өөрынь шабинар болоһон бэшээшэд тухай хэлэхэдээ, тэдэ «хуушарһан болон шэнэ» эрдэни ухаатай гэжэ хэлэһэн гэдэг. Тиибэшье, Тэрэ хирэ болоод лэ тэдэнэй Һургаал тайлбарилхые, харахада буянша һүзэгтэй шэнги аад, мүнгэндэ дуратайе, дороо нойтонииень шүүмжэлдэг байгаа.

### Нүгэл

Нүгэл

Бурханай Һургаалда үсэрхэл, Тэрэнэй захяа заабари эбдэхэ, үгэ дуулахагүй ушарнууд хадаа нүгэл болоно. Нүгэл хэһэн хүн нүгэлөө арилгахын тула үргэл хэхэ ёһотой гэжэ Хуушан Хэлсээн соо хэлэгдэнэ.

### Нүгэл сагааруулгын үргэл

Нүгэл сагааруулгын үргэл

Энэ үргэлэй гол үүргэнь – бузарһаа бэеэ болон оюун сэдьхэлээ сэбэрлэлгэ.

### Олива модоной жэмэс

Олива модоной жэмэс

Палестинада олоороо ургадаг, үндэрынь 10 метр хүрэдэг мүнхэ ногоон модон. Тэрээн дээрэ маслинанууд (оливанууд) ургадаг. Эдеэшэһэн маслинануудһаа тоһо даража гаргадаг, тэрэниие эдижэ гү, али бэедээ түрхижэ, дэнгэй тоһон болгожо хэрэглэдэг байгаа.

### Оливын тоһон

Оливын тоһон

Оливануудые даража-шахажа тоһо гаргадаг. Эртын Израильда оливын тоһон олон ушарта хэрэглэгдэдэг байгаа: тэрээгээр дэнгээ аһаадаг, тиихэдэ шарха болон арһанай үбшэ эдэгээдэг, шадалтай зон тоһоной эгээ шанартайень бэедээ түрхидэг, арюун болгохын тула энэ тоһо шажанай хэрэгсэлнүүдтэ дуһаадаг, мүн хаан шэрээдэ хэн нэгэниие заларуулхын гү, али санаартан, лүндэншэ болгохын тула толгойдонь энэ тоһо түрхидэг бэлэй. Оливын тоһон хадаа Майхан һүмэ соо, һүүлдэнь Һүмэ гэрэлтүүлхын тула хэрэглэгдэдэг, тиихэдэ үргэл болон үргэгдэдэг байһан юм.

### Онгон

Онгон

Модоор гү, али шулуугаар хэгдэһэн шүтөөн; зоной шүтэдэг ямар нэгэн бурханай хүрэг гү, али зураг.

### Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад

Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад

Үзэмэй дараһан архи, мүн бусад мунхаруулха унда уухагүйб, үһөө, һахалаа абахагүйб, тиихэдэ ямаршье үхэһэн хүндэ, түрэлэймнишье хүнэй байгаа һаа, дүтэлхэгүйб гэжэ тангариглаһан, гансал Бурханда алба хэхэеэ өөрыгөө зорюулһан хүн. Хэрбээ хэн нэгэнэй тиимэ хүнэй хажууда наһа барабал, тэрэ 7 хоног соо бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Тиигээд тэрэ өөрыгөө Бурханда зорюулха сагаа шэнээр эхилхэ ёһотой байһан, юундэб гэхэдэ урдахи сагынь бузартаба бшуу. Шахаа тангаригайнь сагай түгэсэхэдэ, энэ хүн үргэл үргэдэг, Майхан һүмэ, Һүмэ руу орохынгоо урда тээ үһөө хюһан абадаг байгаа. Тиигэжэ бэеэ зорюулга гээшэ тэрэнэй өөрын гү, али түрэхэдэнь эхынь үргэһэн тангаригһаа дулдыдаһан байха – Самсооной ушартай адли. Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд гэжэ ном соо уншахада, Павелай Иерусалимда ерэхэдэнь, Яков тэрээндэ дүрбэн хүнэй шахаа тангаригай сагай түгэсэхэдэ үргэл үргэлгын гарзые өөр дээрээ даажа абахыень дурадхаа магад.

### Паасха

Паасха

Еврейнүүдэй Египедэй баряанһаа сүлөөлэгдэһэн тухай хабартаа һайндэрлэгдэдэг иудейнүүдэй гол һайндэрнүүдэй нэгэн. Паасхын һайндэр еврей литын түрүүшын авиив һарын (үшөө нисаан гэжэ нэрэтэй) арбан дүрбэнэй үдэрэй үдэшэ тэмдэглэгдэдэг. Хабартаа үдэр ба һүниин тэнсэһэнэй һүүлээр энэ һайндэр болодог юм. Израильшууд хадаа Египедэй баряанһаа тэдэниие Бурханай сүлөөлһые, Египедһээ гараха үдэрэй урда һүни үргэл болгон үргэгдэһэн хурьганай шуһаар ууган үхибүүдэйнгээ абарагдаһые тэрэ үдэшэ һанан-дурсан байдаг юм. Хурьга (эшэгэ) үргэл болгон үргэхэдөө, бүхэлеэрнь булажа болгодог, тиихэдээ тэрэнэй үе мүсын нэгэшье яһа хухалжа болохогүй байгаа. Һайндэртэ хоол барихадаа эшэгэ эдидэг байһан гээшэ. Энэ һайндэрэй үдэшын хоолой хуби болон гашуун ногоон болон дабһагүй хилээмэн эдигдэдэг байһан юм. Пэсах гэжэ еврей үгөөр, ондоогоор, паасха гэжэ үгөөр үргэгдэхэ эшэгэ нэрлэдэг байһан юм. Эндэһээ һайндэрэй нэрэ бүрилдэн гараһан гээшэ. «Пэсах» гэжэ үйлэ үгэ «һүрэжэ гараха» гээд оршуулагдана. Египедһээ гаража, богоолто байдалһаа сүлөө болоһон тухайгаа һанажа байхын тула жэл бүри Паасха һайндэрлэгдэхэ ёһотой. Һүмын баригдаһанай удаа үргэл болохо эшэгэ гансал тэрээн соо үргэхэ ёһо зүбшөөгдэһэн байна. Ямаршье ондоо арадай хүн, ерүүл хүн болон хүлһэншэ сэрэгшэн Паасхын хоолдо хүртэхэдэ байлсаха ёһогүй байгаа. Израилиин болон ондоо гүрэнүүдэй иудейнүүд Паасхын үедэ Бурханда мүргэхэеэ Иерусалим руу ерэдэг һэн. Паасхын һүүлээр Эһээбэригүй талханай Һайндэр долоон үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээндэхи Иоаннһаа Һайн Мэдээсэл соо Иисүүс нисаан һарын 14-дэ, Паасхын урда тээхэнэ хэрээһэн дээрэ хадагдажа наһа бараһан байна, тиихэдээ Паасхын үргэл болохо хурьгандал Тэрэнэй нэгэшье яһан хухалагдаагүй. Павел лүндэншэн Христоос Паасхын үргэл хурьган шэнги үргэгдөө гэжэ зааһан байна. Бурхан Иисүүсэй наһа бараһан хойно тэрэниие амидыруулаа, тиимэһээ христиан шажантанда Паасха гээшэ гансашье Христоосой наһа бараһан тухай һануулга бэшэ, үшөө Тэрэнэй амидырһанай удхатай һайндэр мүн.

### Перси

Перси

Вавилооной хаанта гүрэнэй унаһанай удаа орондонь мандаһан, тэрээнһээ үшөө үргэн газартай, һүрөөтэй хаанта гүрэн. Грециһээ Египет, Түб Ази хүрэтэр, Израилиин газар оруулан, Перси бүхы энэ ехэ газарые дайгаар эзэлһэн байгаа. Заримдаа Мидиин-Персиин хаанта гүрэн гэжэ тэрэниие нэрлэдэг, юундэб гэхэдэ, мидүүд Перси зонхилдог хоёрдохи арад байһан юм. Персиин хуулинуудыньшье «маадайшуулай болон перснүүдэй хуули» гэжэ нэрэтэй байһан юм.

### Пилишт, пилиштүүд

Пилишт, пилиштүүд

Гарбалынь мэдэгдэдэггүй, тухайлхада, эртэ урдын Ханаһаан руу Каптоор (Криит) гэжэ аралһаа ерэһэн арад. Христоосой мүндэлхын урда тээхи XII зуун жэлдэ пилиштүүд Ханаһаанай эрьеын баруун урда тээ байдаг дүрбэн хото – Гааза, Ашхэлоон, Ашдоод, Гээт – булимтаржа абаад, табадахи Экроон гэжэ хото байгуулаа. Тэдэ Ханаһаанда ажаһуудаг арадһаа ондоо байгаа. Заримдаа пилиштүүдые «отлуулаагүй» гэжэ нэрлэдэг байгаа, юундэб гэхэдэ, тэдэ Дүтын Дурна зүгэй арадуудай үнгэргэдэг энэ заншалта ёһолол хэдэггүй байһан юм. Пилиштүүд зүүн зүгэй газарнуудые булимтаран абаһаар, тэдэ Ханаһаанай зүүн-хойто зүгһөө баруун зүг рүү шэглэгшэ израильшуудтай уулзажа, дай үүдхээ. Тиин пилиштүүд Израилиин гол дайсадай нэгэн болоо, Давид хаанай тэдэниие бута сохиторнь энэ байдал үргэлжэлөө.

### Понтий Пилат

Понтий Пилат

Римэй нэгэ можын засаг баригша. Иисүүс Христоосой саазалагдаха үедэ Иудейн можо засагладаг байһан (Христоосой түрэһэн сагай 26-36 онуудта). Засаг түрын бүхы зургаанууд тэрээнэй мэдэлдэ байгаа, тэрээнэй баталамжагүй нэгэшье заргын шиидхэбэри абтадаггүй бэлэй. Тэрэ еврей арадай ударидагшадта муугаар хандадаг һэн, гэбэшье буһалгаанай болохогүйн тула тэрэ тэдээнэй эрилтэ дүүргэхэ баатай болодог байгаа.

### Псаалманууд

Псаалманууд

Хуушан Хэлсээн соо суглуулаатай еврей арадай шажанай 150 дуун – Псаалманууд гээшэ. Энэ номые Давиид хаанай нэрэтэй холбодог, юундэб гэхэдэ, түүхэ соо хэлэгдэһээр псаалмануудай олонхииень тэрэ өөрөө бэшэһэн байна. Ондоо маанинууд, псаалманууд Соломооной, Асаапай, Эмаанай хүбүүдэй нэрэнүүдтэй холбоотой. Зарим псаалманууд Бурханиие алдаршуулдаг болон үршөөлэйнь түлөө Тэрээндэ баяр хүргэдэг, нүгөөдэнь туһа эриһэн гуйлтатай байдаг, ондоо псаалманууд һургаал заабаритай байдаг. Урда сагһаа эхилэн, һүзэгтэн олон ондоо псаалмануудые зальбаралгын болон хуралнуудай үедэ уншадаг байһан юм. Иерусалимай Һүмэ соо тэдээниие хоорой дуунтай болон хүгжэмтэй суг уншан дууладаг байгаа. Псаалмануудай гурбан хубиин нэгэ хубинь олон ондоо хүгжэмэй хүбшэргэйтэ зэбсэгүүдтэй – псалтерий (тэрээнэй нэрэһээ «Псалтирь» гэжэ Хуушан Хэлсээнэй нэгэ номой нэрэ үдэн гараа), ятага, лиирэ, тиихэдэ үлеэдэг хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – флейтэ (орган) болон сохидог хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – тимпан, кимвал, цитра – суг хамта дуулан уншагдадаг байһан юм. Эртын Һүмэ соо псаалманууд зальбарал болон хэрэглэгдэдэг байгаа.

### Рим

Рим

Шэнэ Хэлсээн соо харуулаатай үе сагта Рим хото Дундада далайе тойроод байһан олон гэгшын гүрэнүүдые, тэдэнэй тоодо Палестиные мэдэлдээ оруулһан, императортай, асари томо гүрэнэй түб хото байһан гээшэ. Палестинада, тиихэдэ Римэй мэдэлдэ байһан ондоошье гүрэнүүдтэ римшүүд өөрынгөө сэрэг баридаг, тиигээд ямаршье эсэргүүсэл хатуугаар дарадаг байһан гэхэ. Тиихэ зуураа нэгэдэмэл хаанта гүрэндэ хабаатай байдал эдын засаг хүгжөөгөө, гүрэнэй хубинуудай соёлой харилсаа эрхилээ. Римэй эрхэтэд (тэдэнэй тоодо Павел лүндэншэн) хаанта гүрэнэй дэбисхэр дээрэ тусхай эрхэтэй байһан: жэшээлхэдэ, зарга шүүлгын үедэ тэдэниие император өөрөө шүүг гэжэ эрилтэ табиха аргатай байһан юм.

### Римэй хаан

Римэй хаан

Римэй хаанта засагай дээдын засаг түрэ баригша. Можо бүхэнэй (жэшээлбэл, Пилат ба Ирод) эрхэтэ ноёд, хаашуул булта тэрэнэй мэдэлдэ байһан. Дээдын засаг түрэ баригшадые үшөө кесарь гэхэдээ, уг залгамжалалгада эхи табиһан Юлий Цезариин нэрээр хэлэдэг – тэрэ үедэ нэрэнь кесарь гээд үгүүлэгдэдэг байһан.

### Рэпаиимүүд

Рэпаиимүүд

Ханаһаанай газар дайдые Израилиин арадай дайгаар эзэлхын урда тээ тэндэ ажаһуугша арад мүн. Тэдэ анаагтай адли үндэр хүнүүд байһан юм. Хуушан Хэлсээн соо үхэһэн хүнүүдэй хаанта засагта байдаг һүлдэнүүдые энэл рэпаиим гэжэ үгөөр нэрлэнэ.

### Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн

Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн

Тусхай эдеэн, израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синайн сүл губяар дүшэн жэл соо ябахада, Бурханай тэдээндэ үгэдэг байһан «Бурхан тэнгэриин хилээмэн». Будаа гээшэ монсогор, хатуу сагаан орооһонтой адли байгаа. Тэрээниие булахада, шанахада болохо байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо будаа дэлхэйдэ ажамидарал үгэдэг Бурхан тэнгэриин бодото хилээмэнтэй адли бэшээр харуулаатай. Энэ хилээмэн – Иисүүс Христоос Өөрөө гээшэ.

### Саддукейнүүд

Саддукейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй иудейнүүдэй шажанай шухала бүлгэмүүдэй нэгэн. Дээдын Зүблэлэй олонхи гэшүүд, түрүүшын санаартад, тэдээндэ дүтэ хүнүүд саддукейнүүд байһан юм. Фарисейнүүдтэ ороходоо, тэдэ гансал Табан номой нэрэ хүндые сэгнэдэг, аман түүхэнүүдтэ этигэдэггүй, лүндэншэдэй номуудта үнэншэдэггүй байһан гээшэ. Тэрэ тоодо тэдэ наһа бараһан бүхы зон Бурханай зарга шүүлгын үдэр Бурханай урда байхаяа амидырха гээшые арсадаг байгаа.

### Самари

Самари

Галилейн урда тээ, Иудейн хойто зүгтэ байратай Палестинын нэгэ можо. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй һүүлдэ Израиль гэжэ нэрэтэй Хойто хаан түрые Самари гэдэг байгаа, тиин Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 885–874 онуудта зонхилһон Амвриин үе сагта тэрэ Хойто хаан түрын түб хото Самари гэжэ нэрэтэй байгаа. Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 722 ондо энэ хаан түрэ унажа, Самари Ассиириин хаанта гүрэнэй харгалзалга доро ороо, ондоо гүрэнүүдһээ нютаг урилагшадые Самари руу эльгээгээ. Гүрэндэ үлөөшэ еврейнүүд болон нютаг урилагшад хамта дээрээ самарянууд гэгдэдэг байгаа.

Самаряанууд иудейнүүдтэ адляар Моисейн Һургаал хүндэлдэг байбашье, олон юумыень ондоогоор ойлгодог байһан, тусхайлбал, Бурханда Иерусалимда мүргэнгүй, Гаризиим гэжэ хада дээрэ мүргэдэг байгаа. Иудейнүүд болон самаряанууд бэе бэеэ үнэн һүзэгтэ урбагша гэжэ тоолоһон дээрэһээ бэе бэетэйгээ харилсадаггүй байһан юм. Иудейнүүдэй һүүлээр самаряанууд Һайн Мэдээсэл абаһан түрүүшын арад байгаа. Римэй ударидалга доро байхадаа Самари Иуда болон Галилей хоёр можотой сугтаа түбһөө холо байратай Палестина гэжэ нэрэтэй газар болоһон юм. Стефанай тулижа үхэһэнэй һүүлдэ Иисүүс Христоосой шабинар Самари руу ябажа, тэндэ лүндэн табидаг болоо. Тиин Самариин дэбисхэр дээрэ түрүүшын христиан бүлгэмүүд эндэ бии болоһон байна.

### Санаартан

Санаартан

Майхан һүмэ соо ба Иерусалимай Һүмэ соо шажанай ёһо гурим болон мүргэл үнгэргэхэ тусхай эрхэтэй хүн. Моисейн Һургаалай ёһоор Израильда санаартан болохо аргатай хүнүүд гээшэ Моисейн аха, Бурханаар санаартан болохо гэжэ шэлэгдэһэн, гансал Аһарооной үри һадаһад болоно. Санаартад мүргэл хэхэ, үргэл үргэхэ, шажанай ёһо гуримуудые болон ёһолол хэхэ уялгатай байгаа. Алба хэхэдэнь тэдээндэ левидүүд туһалдаг байгаа. Гансал санаартад Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын нангин һүмэ орохо аргатай байһан. Санаартад 12 бүлэг боложо хубаараад, хойно хойноһоо албаяа хэдэг бэлэй. Санаартадые ахамад санаартан ударидадаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо Бурхан үнэн сэхэтэнүүдтэ шэнэ сагай ерэхэдэ тэдэ Өөрынь санаартад болохо гэжэ үгөө үгэнэ.

### Санзай

Санзай

Энэ санзай мододһоо суглуулагдаһан дабирхай болоно, тэрэниие Һүмэ соо галдаад, Бурханда үргэл болгон хоншуу үнэр гаргадаг байгаа.

### Синай

Синай

Синай хада (заримдаа Хорээб гэгдэдэг байһан), тэрэ Синайн хахад аралда (мүнөөнэй Египедтэ) оршодог, тэндэ Бурхан Израилиин арадтай Хэлсээ баталаа, тэдэ эндэ Моисейгээр Һургаал дамжуулаа. Моисей бэшэгдэһэн Арбан һургаалтай хабта шулуунуудые (Хэлсээнэй хабта шулуунууд гэгдэдэг) абахын тула Синай хада дээрэ гараа. Энэл хада дээрэ Бурхан лүндэншэ Элиидэ намдуу һэбшээн болон үзэгдөө.

### Сион

Сион

Иерусалим хотын оршодог гүбээнүүдэй нэгэн. Тиимэһээ энэ нэрэ ехэнхи ушарта Иерусалимай нэрэ боложо хэрэглэгдэдэг байһан, зүгөөр юрэнхы дээрээ – тэнгэриин Иерусалим хото тэмдэглэдэг һэн, тэрээн соо һахил хүртэһэн зон Бурхантай мүнхэ ажамидарха ёһотой байгаа. Сион Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог һэн. Гүбээ дээрэ баряатай Һүмэ заримдаа Сион хада гэжэ нэрлэгдэдэг байһан юм.

### Сионой Басаган

Сионой Басаган

Иерусалим (тэрэнэй тэг дундань Сион хада оршодог) болон тэрэ хотын ажаһуугшадые иигэжэ уран һайханаар нэрлэдэг бэлэй.

### Смирнэ

Смирнэ

1. Смирнэ (грек хэлэнһээ миро, тодорхойлбол, «хоншуутай тоһон»), Эфес хотоһоо 55 км хойшоо байдаг, Бага Азиин баруун эрьедэхи далайн тохой соо холо оршодог хото. Смирнэ хото эолиин колони болон баригдаһан байха, һүүлээрнь анхан һууриһаа нэгэ хэды километр хажуу тээ Лисимахаар (Христоосой түрэхын урда тээхи 361-281 онууд) шэнэлэгдэһэн. Шэнэ хото тэрэ зуураа Бага Азиин эгээ баян хотонуудай нэгэн болоһон, римшүүдэй засаглаха үедэшье өөрын удхатайгаар үлөө. Римэй засаглалгын үедэ Смирнэ хотодо олон иудейнүүд ажаһуужа, тэрэ хотын ажахы болон түрэ засагай эрхилэлгэдэ ехэхэн нүлөө үзүүлдэг байһан юм. Смирнэ хотын христианууд Константинай засаг бариха хүрэтэр хашуулдаг, мүрдүүлдэг байгаа. Энэ хотодо христиан һүмын барилга Павелай Эфес хотодо лүндэн табижа байха үетэй холбоотой байжа магад.

2. Араавиһаа Зүүн Энэдхэг руу абаашагдадаг, үүргэнэтэй модонһоо (Cistus ereticus) абтадаг хоншуу зүйл. Эртэ урда сагһаа эхилжэ, смирнэ худалдаа наймаанай нэгэ зүйл байһан, үхэһэн хүнүүдэй бэе арюудхаха хоншуугай бүридэлдэ, тиин Хуушан Хэлсээн соо оло дахин дурдагдана. Тэрэ хаан болон түшэмэлнүүдтэ хүндын тэмдэг болон барюулагдадаг үнэтэй сэнтэй бэлэгүүдэй бүридэлдэшье ородог байгаа.

### Содом ба Гоморро

Содом ба Гоморро

Ажаһуугшадайнь нүгэлнүүдэй түлөө Бурханай тэнгэриһээ галаар һүнөөһэн эртэ урдын Ханаһаанай хотонууд.

### Соломоон

Соломоон

Давид хаанай хүбүүн. Эсэгынгээ һүүлээр Израилиин хаан байһан (Христоосой мүндэлхын урда тээхи 10-дахи зуун жэл). Тэрээнэй зонхилхо үеын ерэхэдэ, дайн дажар дүүрээд, Израилиин хаанта засаг һайн хүгжөөд байһан юм. Соломоон сэсэн ухаатайгаараа болон баян байһаараа мэдээжэ болоо; Тэрэ Иерусалимда түрүүшын Һүмэ баряа. Соломооной хаан байхада Израиль һүр хүсэтэй болон нэрэ солотой болоо. Бурханай һахил доро Соломооной хааншалга энхэ тайбанаар болон амгаланаар үнгэрөө. Тиибэшье тэрэ мүнгэнэй татабари дээшэнь болгоо, сэрэгээ, тиихэдэ һамгадаа, дэрэ хубаадаг эхэнэрнүүдээ олошоруулаа. Наһатай болоод байхадаа Соломоон һамгадайнгаа үгэдэ орожо, ондоо бурхадта һүзэглэдэг болоо. Бурхан энээнэйнь түлөө тэрэниие хэһээгээ, Соломооной наһа бараһанай һүүлдэ Израилиин хоёр хубида хубааралгые болюулаагүй. Хуушан Хэлсээнэй зарим номууд Соломооной нэрэтэй холбоотой: Соломоон хаанай һургаал, Экклезиастын ном, Соломооной Дуунай Дуун.

### Суббото

Суббото

Еврей арадай тоололгоор долоон хоногой эгээл һүүлшын үдэр – суббото, израильшуудай нангин үдэр. Моисейн дамжуулһан Һургаалай ёһоор, энэ үдэр болбол дууһан Бурханда зорюулагдаха ёһотой, тиимэһээ энэ үдэр ажал хэхэ хорюултай. Наранай жарган орожо, боро хараанай эхилхэтэй хамта еврей арадай үдэр эхилдэг. Тиимэһээ субботын үдэр бол пятницын үдэшэ наранай шэнгэһэн сагһаа эхилээд, субботын наранай шэнгэтэр үргэлжэлдэг. Еврей арадай мүргэлэй гэрнүүдэй – синагогонуудай бии болоходо, иудейшүүд тэндэ субботын үдэр сугларжа, Һургаалай номуудые уншадаг, зальбардаг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ фарисейнүүд субботын үдэр үйлэдэхэ хорюултай хэрэгүүдые нарибшалан тооложо бэшээд, эдэ заабаринуудые жэншэдгүй сахихые зониие уряалан байгаа. Иисүүс Христоос хадаа суббото тухай ёһо заабариие фарисейнүүдһээ ондоогоор ойлгодог бэлэй. Тэрэ бол һайн хэрэгүүдые субботын үдэршье үйлэдэхэдэ болохо гэжэ хэлэдэг һэн. Тиимэһээ Тэрэ зониие субботын үдэршье аргалдаг, хүнүүдэй ажабайдалда ба хэрэгтэй зүйлнүүдтэнь анхаралтай байха хэрэгтэй гэжэ һэргылдэг бэлэй.

### Сээртэй ба сээргүй

Сээртэй ба сээргүй

Хуушан Хэлсээн соо эдэ үгэнүүд гол түлэб ёһолол хэхэдээ сэбэр байлгада хабаатай. Моисейн Һургаалай ёһоор израильшууд сээртэй ба сээргүй, арюун ба бузартайе илгаруулха ёһотой байгаа. Зарим амитад, шубууд болон загаһад, юумэнүүд, эдеэнэй янза сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог байгаа, тиихэдэ энэ үгэ хүндэшье хабаатай байһан. Тодорхойлбол, хүн сэбэр бэшэ эдеэ эдеэгүй һаа, нойтон хамуу үбшэнтэй амиды гү, али үхэһэн хүнэй бэедэ хүрөөгүй һаа, шуһатай шархагүй һаа, сэбэр гэгдэдэг байгаа. Эхэнэр хүн һарынхиингаа ерээд байхада гү, али түрэһэнэйнгөө удаа сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог һэн. Нойтон хамуу үбшэнтэй гү, али ондоо үбшэнтэй хүнүүд сэбэр бэшэ, бузартай гэгдэдэг байгаа. Сэбэр бэшэ, бузартай хүнүүд шажанай ёһололнуудта хабаадаха эрхэгүй, тиихэдэ сэбэр юумэндэ хүрэхэ эрхэгүй байһан. Бэеэ сэбэрлэхын тула хүн тусхай ёһолол гараха ёһотой байһан. Тодорхойлбол, сэбэрлэгдэхын түлөө үргэл үргэгдэдэг байгаа, хүниие эсообоор, хоншуу үнэртэй ногоон ургамалаар сүршэдэг байгаа; тиихэдэ хүн бэеэ угааха, хубсаа угааха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо ёһололой сэбэр байлга гээшэдэ хандаса ондоо болоно. Иисүүс Христоос хүнэй сэдьхэлээ нүгэлһөөн сэбэрлээгүй һаань, гадаада бэеын сэбэрлэл ямаршье удхагүй гэжэ Өөрынгөө һургаал соо хэлэнэ. Христоосой амидырһанай һүүлдэ Пётр лүндэншэнэй Бурханһаа абаһан шэнэ тайлбари соо Тэрэнээр сэбэрлэгдэһэн юумые сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоолохогүй, юундэб гэхэдэ бии болгогдоһон юумэнүүд удхаараа сэбэр бэшэ байха ёһогүй юм гэжэ хэлэгдэнэ.

### Тайган түшэмэл

Тайган түшэмэл

Эртэ урда сагта олонхи арадуудай хаашуулай һамгадые заһуулһан зарасанууд харадаг байһан (еврейнүүдтэ иимэ заншал байгаагүй). Заримдаа хаашуулай хажууда тэдэ ехэ нэрэ хүндэтэй боложо, дээдын тушаал эзэлдэг байгаа. Тиимэһээ «заһуулһан, эмнюулһэн зараса» гэжэ үгэ «ордоной түшэмэл» гэжэ үгэтэй адли удхатай болодог байгаа.

### Талхан үргэл

Талхан үргэл

Амитанаар болон ондоо эдеэгээр үргэлнүүдэй илгаань ямар бэ гэхэдэ, ондоо эдеэгээр үргэлэй хэгдэхэдэ, амитан нэрмэгдэдэггүй байһан. Талхаар үргэлэй гол удхань бэлэг барилга болоно: ехэнхидээ Бурханда (болон санаартадта) һайн ургасынгаа түлөө баяр хүргэһэн бэлэг байгаа. Талхаар үргэл соо, һанаад үзэхэдэ, тоһон болон занданай дабирхай соо дабһа нэмэжэ холигдоһон миин орооһон, тиихэдэ шарагдаһан орооһон гү, али нюдэгдэһэн ба булагдаһан орооһон ородог байһан.

### Тахилай обоонууд

Тахилай обоонууд

Гүбээнүүдэй оройдо, зарим ушарта томо модонууд доро гү, али хүнды соо түхеэрэгдэһэн Ханаһаан шажанай тахилай обоонууд. Тэндэ Астарта гэжэ эхэнэр бурханда мүргэхэ бахананууд бодхоогдожо, тэндэ үргэл хэгдэдэг байһан юм. Газараа шэнэлэн, үрэжэл һайтай болгохын тула тэндэл янхан ябадал элбэг дэлгэрэнхэй байгаа. Бурхан лүндэншэдөөрөө дамжуулан, иимэ үйлэ хэрэгүүдые ехэ буруушаадаг юм.

### Тиир ба Сидоон

Тиир ба Сидоон

Тиир болон Сидоон хотонуудай газарнууд дээрэ, Дундада далайн эрьеэр байһан Финики хаан түрэ. Мүнөө сагта энэ Ливаанай газар.

### Тоһо түрхихэ, тоһодохо

Тоһо түрхихэ, тоһодохо

Шажанай тусхай ёһо гурим хэжэ – толгой дээрэнь оливын тоһо түрхижэ, хүниие гү, али хэрэгсэл Бурханда алба хэхын тула шэлэн абалга. Тусхай харюусалгатай даабари дүүргэхэ санаартан гү, али хаан болохо Бурханай шэлэһэн хүнэй магнай нангин тоһоор түрхидэг байһан юм. Зарим ушарта лүндэншэдэйшье магнай нангин тоһоор түрхигдэдэг байгаа. Тиихэдэ оливын тоһоор үргэлэй шэрээ, Майхан һүмые арюудхадаг байгаа. «Магнай нангин тоһоор түрхилгэ» гээшын далда удхань хүнүүдэй Һүмэдэ ороходоо тэдэнэй Бурханһаа абаһан шэлэлгэ болон Бурханда алба хэхын тулада тэдээндэ дээрэһээ үршөөл гэһэн удхатай.

### Түгэс шатаалта үргэл

Түгэс шатаалта үргэл

Энэ үргэлэй нэгэ тусхай янза мүн, үргэл хэгдэхэдээ нэрмэгдэһэн амитан бүхэлёорөө үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдадаг байһан. Одноо үргэлнүүдтэ үргэлэй хубинь лэ шатаагдажа, үлөөшэнь эдигдэдэг байһан. Гал түлигдэжэ, тэрэ үргэлые утаан болгодог байгаа. Бүхэлёор шатаагдаһан үргэлэй хангалтай үнэр тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, Бурханиие зохидшоодог байгаа.

### Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Иудейнүүдэй шухала һайндэрнүүдэй нэгэн, еврей хэлэн дээрэ шавуот гэжэ нэрэтэй. Еврей литын гурбадахи сиван һарада тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэниисэ хадаһанай удаа долоон долоон хоногой (седьмицын) һүүлээр гү, али түрүүшын таряанай боолто. Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэртэ асарагдаһанһаа табидахи үдэртэ энэ һайндэр үнгэргэгдэдэг байгаа. Хүнүүд Бурханда олон ондоо үргэл, тэрэ тоодо хилээмээр үргэл, орооһонһоо түрүүшын ургасын дээжээр үргэл хэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үеын ерэхэдэ, энэ һайндэр Табидахи үдэрэй (Пятидесятницын) һайндэр гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ һайндэрэй үдэртэ Иисүүс Христоосой шабинарта Арюун Һүлдэ бууһан байна.

### Урим ба туммим

Урим ба туммим

Бурханай хүсэл мэдэхын тула хэрэглэгдэдэг шулуунууд. Тэдэ хоёр юумэн түрүүшын санаартанай үбсүүндэ үлгөөтэй байдаг дүрбэн булантай хайрсагхан соо байдаг байгаа, тэрээниие үшөө «зарга шүүлгын хайрсагхан» гэдэг һэн. Энэ хоёр шулуугаар жээрэб шэдэдэг байгаа ха гэжэ тоологдодог, нэгэниинь «тиимэ, болохо», нүгөөдэнь – «үгы, болохогүй» гэжэ удхатай байгаа.

### Үзэгдэл

Үзэгдэл

Хүнэй унтажа байхада гү, али онгондо ороходонь харагдадаг юумэн гү, али үзэгдэл. Хүн (ехэнхидээ лүндэншэн) үзэгдэл соогоо хараһан шэнэ зүйл тухайгаа гол түлэб хүнүүдтэ хөөрэхэ ёһотой байһан.

Хуушан Хэлсээн соо харуулаатай Бурханаар эльгээгдэһэн үзэгдэлнүүд тухай лүндэншэдэй бэшэһэн номууд соо хөөрэгдэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй номууд соо Бурхан үзэгдэлнүүдээр зальбаралнуудта харюу үгэнэ, тиихэдэ элшэд болон шабинартаа юуб даа хэхыень даалгана, тэдэниие заабарилна, һургажа хэлэнэ.

### Үнэн шударга

Үнэн шударга

Хуушан хэлсээн соо гансал Бурханда найдадаг, Тэрээнтэйгээ Хэлсээндэ үнэн сэхэ, Бурханай бүхы заабари заатагүйгөөр дүүргэдэг, Тэрээнэйл үгэ дууладаг хүн дээрэ харуулаатай шанарнуудта хүртэһэн хүн гэжэ тоологдодог байһан. Тиимэ хүн «Бурханай үгөөр ябадаг», тиихэдэ ондоо хүнүүдтэй харилсахадаа гансал ёһо гуримда тааруугаар харилсадаг байгаа. Энэ бүгэдэ тиимэ хүниие Бурханай урда сагааруулдаг байһан гээшэ. Үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал – Бурхан шанарай нэгэн. Тэрээн тушаа хэлэхэ болоо һаа, Тэрээнэй үйлэ хэрэг үнэн сэхэ болон үнэн зүб, тиимэһээ Тэрээнэй Өөрынгөө тангариг болон Хэлсээндээ үнэн сэхэ байһыень харуулна. Бурхан һахил хүртэһэн хадаа Тэрээнэй хойноһоо дахаһан хүнүүдые абарна ба сагааруулна. Шэнэ Хэлсээн соо үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал ехэнхидээ хүнэй Бурханда һүзэглэдэг болон найдадаг байһантайнь тааруулан харуулагдана. Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэжэ хүнэй өөрөө үнэн шударга, сэхэ, зүб байдалтай болохо эрмэлзэлтэй байгаашье һаань, Бурханай хүнэй бүхы нүгэлыень хүлисэбэлнь ба тэрээниие сагааруулбалнь, тэрэ ёһотой һахил хүртэһэн болохо байна.

### Үргэл үргэлгэ

Үргэл үргэлгэ

Моисейн Һургаалай ёһоор, израильшууд Бурханда үргэл болгон амитадые үргэдэг байһан: тэдэнээ гаргаад, һүүлээрнь нэгэ хубиинь гү, али бүхэлеэр үргэлэй шэрээ дээрэ шатаадаг байһан, үлөөшыень (хэрбээ үлэбэлнь) хүнүүд эдихэ аргатай байгаа. Мойсейн үе сагһаа эхилээд, үргэлнүүд нэгэл газарта – урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Һүмэ соо – үргэгдэхэ ёһотой, тиихэдэ ехэнхи ушарта тэрэ үргэлнүүдые санаартад лэ хэхэ ёһотой гэжэ Бурхан эрилтэ табиһан байна. Амитадһаа гадна үргэл болгон хилээмэ, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо, шэнэ ургасынгаа дээжэ үргэхэдэ болохо байгаа.

Олон ондоо янза үргэлнүүд байгаа, янза бүхэн өөрын удхатай: нүгэлөө сагааруулхын, Бурхандаа буянта хэрэгэйнь түлөө, масагай, миин өөрынгөө һанаагаар баяраа хүргэхын түлөө хэгдэдэг – иимэ үргэлнүүд Бурхан болон хүнэй суг хоолдо хүртэбэ гэһэн һүлдэ удхатай байгаа.

Тэрээнһээ гадна санаартан болон левидүүд израильшуудай Бурханда үргэл гэжэ асарһан эдеэ хоолһоо өөрынгөө эдишэ абадаг бэлэй. Христоосой хэрээһэн дээрэ наһа бараһан ушар дэлхэйн бүхы арадуудай нүгэлэй түлөө үргэгдэһэн үргэл гээшэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо харуулагдана.

### Үргэлэй хурьган

Үргэлэй хурьган

Тахил болгон хурьга үргэдэг заншал эртэ урдын сагһаа хойшо мэдээжэ бэлэй. Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Бурханай үршөөһэн Һургаалай ёһоор, санаартад нангин Һүмэ соо үглөө, үдэшэ бүри, мүн Паасхын, бусад һайндэрнүүдэй үедэ ба тусхай ушараар Бурханда тахил болгон хурьгадые үргэдэг байгаа. Үргэлэй хурьганай шуһан хадаа зониие Бурхантай эблэрүүлдэг, иимэ тахилай аргаар Бурхан израильшуудай нүгэл хүлисэдэг һэн. Арюудхагша Иоанн Иисүүсые Бурханай хурьган гээд нэрлэхэдээ, бүхы дэлхэйн нүгэлэй түлөө тэрэ тахил болгон үргэгдэхэ гэжэ уридшалан хэлэһэн гэхэ.

### Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ

Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ

Утаараа нэгэ тохой (хахад метр) үргэнөөрөө нэгэ, үндэрөөрөө хоёр тохойн хэмжээтэй ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдэдэг байгаа. Тэрээнэй дээдэ болон хажуу тээхи талануудынь алтаар хушаатай, харин табагынь алтан сахариг баглаатай байгаа. Үргэлэй шэрээ нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байһан. Тэрэ газаа, хүшэгын хажуудахи Хэлсээнэй бэшэгтэй ханзын хажууда байдаг һэн. Бурханай санзай тэрээн дээрэ хангалтуулжа, санаартан уншалгаа хэдэг байгаа. Үргэлэй зэд шэрээ мүн лэ ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдээд, зэдээр хушагдадаг байгаа. Хэмжээнүүдынь: утаараа табан, үргэнөөрөө табан, үндэрөөрөө гурбан тохой. Тахилай табагай углуунууд тэдээнтэй нэгэ бүхэли болоод байһан эбэрнүүдээр гоёогдодог байгаа. Нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байгаа. Тэрэ Майхан һүмын газаа байдаг байгаа, тэрээн дээрэ санаартан уншалгаа ябуулдаг бэлэй.

### Үреэхэ, юрөөхэ

Үреэхэ, юрөөхэ

Ямар нэгэн хүндэ буян хэшэг үршөөхэ гэһэн удхатай үгэ. Бурхан хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, хүниие үреэхэдөө, тэрээндэ ямар бэ даа һайниие, жэшээлбэл, амжалта, энхэ тайбан байдал, олон үри хүүгэдые, ажамидарал бэлэглэнэ. Хэндэ буян хэшэг үршөөхэеэ, хэниие үреэхэеэ Бурхан Өөрөө шиидэдэг. Хэрбээ нэгэ хүн нүгөө хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, тэрэниие үреэхэдөө, һайниие тэрээндэ хүсэнэ.

Абраһаам, Исаак болон Яков гэжэ нэрэтэй дээдын санаартадай хүүгэдтээ буян хэшэг үреэхэдэнь, тэдэнэй үгэ жаргалтай ерээдүй тухайнь лүндэн, уридшалан айлдахалга бэлэй. Хүн гээшэ Бурханда буян хэшэг үршөөхэдөө, Бурханиие үреэхэдөө, Тэрэниие алдаршуулна, Тэрээндэ баяраа хүргэнэ. Иисүүс дэгдэхынгээ урда тээ үхибүүдтэ болон Өөрынгөө шабинарта буян хэшэг үршөөһэн, тэдэниие үреэһэн байна. Христоосой шабинар Бурханай буян хэшэг тарааха хүнүүд болоно гээшэ, тиихэдээ тэдэнэй үреэл дайсад болон харшалагшадташье хүртэхэ юм. Буян хэшэг үршөөхэ, үреэхэ гээшэ харааха гэжэ үгэдэ харша удхатай.

### Үхэлэй орон

Үхэлэй орон

Наһа барахадаа бүхы зон – үнэн зүб ба нүгэлтэншье – газарай гүн соо оршодог Үхэлэй орон руу уруудан буудаг гэжэ тэрэ холын үе сагта Дүтын Дурна зүгэй олохон арадууд тоолодог байгаа. Еврейн Библи соо энэ түби шеол, грек хэлэн дээрэ хадес гэжэ нэрлэгдэнэ. Мүнөө үеын шажан шудлалын эрдэмэй «тамын орон» гэжэ ойлгосо энээнһээ ондоо. Нүгшэһэн уладай һүнэһэн Үхэлэй орон соо унтажа байһантай адли, «элинсэг хулинсагуудтаа ябаа» гэжэ тоологдодог байгаа ха. Хүн бүхэн нүгшэһэнэйнгөө удаа газар дээрэхи ажамидарал тухайгаа тоосоо бариха, тиихэдэ нүгэлтэй хүнүүд хэһээгдэхэ, зүгөөр буянтай зондо жаргал үршөөгдэхэ гэжэ иудейнүүд этигэдэг байһан байгаа. Манай ээрын урдахи гурбадахи зуун жэлһээ эхилээд Христоосой мүндэлһэн үе саг хүрэтэр үргэлжэлһэн түүхэ энээн тухай гэршэлнэ. Шэнэ Хэлсээниие абажа харабал, Иисүүс үхэл дабажа гарана. Иигэжэ Тэрэнэй илалта Үхэлэй орон тухай ойлгосодо нүлөө үзүүлээ, юундэб гэхэдэ Тэрэ нүгшэһэн болон амиды зоной Бурхан болоо мүн гэжэ зураглагдана.

Галабай эрьехэдэ, тэдэ бүгэдөөрөө амидырха, тиигээд нүгэлтэй зон тусхай бэлдээтэй газарта хэһээгдэдэг байха, Шэнэ Хэлсээн соо тэрэ газар «геенна» гэжэ нэрлэгдэнэ.

Тамын, хэһээлтын, хосоролтын газар мүнөө үеын шажан һургаалай ёһоор буряадаар «тама» гэгдэдэг.

### Фараон, Египедэй хаан

Фараон, Египедэй хаан

Эртэ урдын Египедтэ засаг түрэ баригшые (хааниие) энэ үгөөр нэрлэдэг байһан юм. Тэдэнэй нэгэниинь Яковой хүбүүн Иосифто һайнаар хандадаг, нүгөөдэнь израильшуудые тэдэнэй Египедһээ гарахынь урда тээ хатуу шэрүүнээр дарладаг байһан бэлэй.

### Фарисейнүүд

Фарисейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй, иудейнүүдэй шажанай гол бүлгэмүүдэй нэгэн. Фарисейнүүдэй түлөөлэгшэд Синедрион руу ородог байһан. Сайдукейнүүдтэ орходоо, фарисейнүүд гансашье Моисейн Һургаалай бэшэ, үшөө олон тоото аман домогуудай эрилтэнүүдые аргагүй наринаар дүүргэдэг байгаа. Тэрээнһээ гадна Бурханай зарга шүүлгын үдэрэй ерэхэдэ, үхэһэн бүхы хүнүүд Бурханай урда зогсохоёо амидырха гэжэ тэдэ тоолодог һэн. Тэдэ ёһололнуудаа сэбэрээр, нягтаар үнгэргэдэг байһан, тиин арад зон соо аргагүй хүндэтэй байһан, тиихэдэ бидэ һүзэгтэй, хатуу шанга зантай зонбди гэжэ өөһэдөөрөө омогорходог байгаа. Шажанай журам тиимэ шанга бэшэ, эрилтэ һулатайгаар сахидаг хүнүүдтэ фарисейнүүд дээрэлхүүгээр хандадаг байгаа. Иисүүс фарисейнүүдэй һургаал сэхээр һажааха гү, али тэрэниие дахахаһаа һэргылдэг байгаа, юундэб гэхэдэ фарисейнүүд ехэнхидээ Моисейн Һургаалнуудые бэелүүлхэдээ гадаада, харагдаатай таладань лэ анхаралаа хандуулдаг байһан байна. Христоосто һүзэглэхынгөө урда тээ Павел лүндэншэн фарисей байһан юм.

### Хаан түрэ

Хаан түрэ

«Хаан түрэ» гэжэ үгэ хоёр гол удхатай: «хаанай засаг» болон «хаанай эзэмдэдэг газар». Библи соохи «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ нэн түрүүн Бурханай энэ дэлхэй дээрэ хизааргүй засагтай байһые харуулна. Тиихэдэ тэрэ холбоо үгэ Бурхан болон Тэрэниие өөрынгөө Хаан гэжэ абаһан хүнүүдэй харилсаан тухай хэлэнэ. Бурханай хаан түрэ тухай лүндэншэд хэлэһэн байгаа. Иудейнүүдэй ерэхэ Бурханай табисууртые Бурханай Хаан гэжэ хүлеэдэг байһан дээрэһээнь, Тэрэнэй хаанта засаг Бурханай хаан түрэтэй сэхэ холбогдодог байһан. Тиимэ Хаан түрын мандаха тухай Арюудхагша Иоанн хэлэһэн юм. Иисүүс Христоос Тэрэнэй ерэхэдэ хүн зондо «хүрэһэн» Бурханай хаан түрэ тухай лүндэн хэлэхэдээ, тэрэ Хаан түрэ руу гансал оюун сэдьхэлтэй болохо гэжэ аргагүй ехэ оролдосо гаргаһан лэ хүнүүд орохо аргатай гэһэн байна. Иисүүс Христоосой амидырһанай һүүлдэ лүндэншэдэй һургаалнууд соо Бурханай хаан түрэ «Арюун Һүлдэтэй үнэн һүзэг, энхэ тайбан болон баяр» юм гэжэ хэлэгдэнэ. Юрэнхы дээрээ Бурханай хаан түрэ газар дэлхэй дээрэ Христоосой ерэхэдэнь оршохо юм: урданай оршон хадаа шэнэ оршоноор һэлгэгдэн үгы болохо, тэндэ Бурхан бүхы юумэн соо байха. «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ ехэнхидээ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Матвейн Дуулгаһан Һайн Мэдээсэл «Бурханай хаан түрэ» гэжэ үгын орондо оло дахин «Тэнгэриин Хаан түрэ» гэжэ үгэ хэрэглэнэ, юундэб гэхэдэ тэрэнэй Һайн Мэдээсэл гол түлэб Бурханай нэрэ миин хэрэглэдэггүй иудейнүүдтэ захиһан удхатай.

### Халдейшүүд

Халдейшүүд

Вавилооной хаанта засагай газар дээрэ һуурижаһан арадуудай нэгэн, тэдэ засаг баригшадшье байгаа. Энэ үгэ ехэнхидээ Вавилооной хаанта засагай бүхы арадай нэрэ болон хэрэглэгдэдэг.

### Ханаһаан

Ханаһаан

Хаамай хүбүүн байһан Нойн ашануудай нэгэнэй нэрэ, тиихэдэ тэрэнэй үри һадаһадай (хананейнүүдэй) ажаһуудаг байһан Дундада далай болон Иордан мүрэнэй дунда байдаг газарай нэрэ. Бурхан Абраһаамда болон тэрэнэй үри һадаһадта энэ газар эзэмдэхыень үгэхэб гэжэ үгөө үгэһэн байна. Сагай ябахада, аалиханаар Ханаһаан израильшуудаар эзэлэгдэһэн байна.

### Хараал

Хараал

Бурханай нэрэтэй эблэршэгүй, Тэрээнэй нэрээр һүнөөгдэхэ юумэнүүд: дайнай дүүрэхэдэ баряанда абаһан хүнүүд, адуу мал, олзоборилһон юумэнүүд; тэдэ бүхы дээрээ Бурханда үргэл болон үргэгдэхэ ёһотой байгаа. Тэрээнһээ гадна Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн эблэршэгүй, һүнөөгдэхэ юумэн болбол Һайн Мэдээсэл буруугаар тайлбарилһан зон болон Иисүүс Христоосто этигээгүй хүнүүд, тэдэниие Бурханһаа һалгаан холодуулха хэрэг гээшэ хараалда хүртөөхэ гэжэ удхатай гээд хэлэһэн юм.

### Херүүб, херүүбүүд

Херүүб, херүүбүүд

Библи соо Бурханда тусхай дүтэ тэнгэриин амитад херүүбүүд гэжэ нэрэтэй. Израильшууд херүүбүүдые ой ухаандаа тухайлхадаа, тэдэ хаан шэрээ дээрэ һууһан Бурхантай тэргэдэ хүллүүлһэн, далитай мантан томо амитад гэжэ һанадаг байгаа. Тиимэ тула хоёр алтан херүүбүүд Бурханай хаан шэрээгэй һүлдэ гэжэ һанагдадаг байһан, израильшуудай нангин эрдэни болохо Хэлсээнэй ханзын хабхаг дээрэ хээтэй байһан юм. Тиихэдэ тэдэнэй хоёр алтан дүрсэ Соломооной Һүмэ соо байдаг байгаа.

### Хиннээрэт нуур

Хиннээрэт нуур

Иордан мүрэнһөө урдажа гарагша, Галилей нютагта байдаг сэбэр уһатай томо нуур. Энэ нуур Библи соо ондо ондоогоор нэрлээтэй байдаг – Гэннэсарээт нуур, Хиннээрэт, Тибериада далай. Тэрэ нуур олон янзын загаһатай, тэндэ ёһотой шуурган болодог, тиимэһээ ехэнхи ушарнуудта далай гэжэ нэрлэгдэдэг.

### Хорээб

Хорээб

Харагты: Синай хада тухай.

### Хотон хүреэн

Хотон хүреэн

Сүл губяар ябахадаа, Израилиин бүхы арбан хоёр обогой майхангуудаа татаад табиһан томо газар.

### Христоос шажантан

Христоос шажантан

Иисүүс Христоосые Абарагшамни гэжэ тоолодог, Тэрэнэй Һургаалаар ажамидархаяа оролдодог, Иисүүс Христоосой Һургаал баримталагша болон Тэрэнэй шаби. Христоосой шабинар «христоос шажантан» гэжэ үгөөр түрүүшынхеэ Сириин Антиохия соо нэрлэгдээ. Шэнэ Хэлсээн соо энэ үгын гурба дахин хэрэглэгдээшье һаань, удаань тэрэ бүгэдын хэрэглэдэг үгэ болоһон юм.

### Хуушан Хэлсээн

Хуушан Хэлсээн

Израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синай хадын оройдо Бурханай тэдээнтэй баталһан Хэлсээн юм. Гол хубинь – Һургаал. Энэ Хэлсээн тухай, тиихэдэ израильшууд яажа тэрээниие сахидаг байгааб гэжэ «Хуушан Хэлсээн» гэһэн нэрэтэй номуудай согсолбори соо хэлэгдэнэ. Энэ согсолбори олон зуун жэлнүүдэй хугасаа соо ондо ондоо хүнүүдээр бэшэгдэһэн, Шэнэ Хэлсээнтэй хамта христиан шажантанай Библи болоно.

### Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн

Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн

Еврей бен-адам, араам бар-энош гэжэ үгэнүүд сэхээр «хүнэй хүбүүн» гээд оршуулагдадаг, «хүн», «үхэдэг хүн» гэжэ удхатай. Жэшээлбэл, Бурхан Эзэкээл лүндэншэдэ хандахадаа, тэрэниие хүн түрэлтэнэй хүбүүн гэнэ. Даниил лүндэншэн Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн гэжэ ерэхэ Бурханай табисууртые нэрлэнэ, Тэрээндэ Бурхан бүхы арадууд дээрэ мүнхэ засаг үгэхэ байһан. Һайн Мэдээсэл соо Даниилай лүндэнһөө уламжалан Иисүүс Христоос Өөрыгөө байд гээд лэ Хүн түрэлтэнэй Хүбүүмби гэнэ.

### Хэлсээн

Хэлсээн

Хүнүүдэй хоорондо гү, али Бурхан болон хүн хоёрой хоорондохи хэлсээн. Хоёрдохи ушартань гол түлэб Бурхан найдуулга үгэдэг, тиихэдэнь хүн журам, хуули дүүргэхэеэ зүбшөөдэг; хэлсээн нэгэшье талын байжа болохо (Бурхан үгэеэ үгэдэг). Зарим ушарта хэлсээгээ баталхын тула үргэл үргэгдэдэг байһан юм. Бурханай хүнүүдтэй баталһан Хэлсээн Библиин гол һуури эзэлнэ. Синай хадын оройдо Бурхан Моисейгээр дамжуулан, бүхы еврей арадтай Хэлсээ баталаа. Бурхан еврейнүүдые үреэжэ, бүхы дайсадһаа хамгаалжа байхаб гэжэ үгэеэ үгэнэ, тиихэдэ еврей арад Һургаал соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, өөһэдөө Тэрээндээ үнэн сэхэ байха, Тэрэнэй хүсэл дүүргэхэ ёһотой байгаа. Хэлсээнэй баталагдаһан, тэрээниие яажа дүүргэжэ байһан тухай номуудай согсолборитой адли, энэ хэлсээн Хуушан Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Лүндэншэд Бурхан болон зоной хоорондо шэнэ хэлсээн баталагдаха гэжэ уридшалан хэлэһэн байдаг. Тэрэ Хэлсээн Иисүүс Христоосой наһа баралга болон амидыралгаар баталагдаа юм гэжэ Һайн Мэдээсэл соо хэлээтэй. Энэ Хэлсээн тухай Шэнэ Хэлсээнэй номууд хөөрэнэ. Мүнөө үе сагта Бурханай арад гээшэ Христоосто үнэн сэхэ һүзэгтэй ямаршье үндэһэ яһанай хүнүүд болоно.

### Хэлсээнэй ханза

Хэлсээнэй ханза

Израильшуудай эгээ шухала эрдэни: модоор хэгдэнхэй, алтаар бүрхөөгдэнхэй ханза. Синай хада дээрэ Израилиин арадтай Бурхан хэлсээ баталхадаа, 10 һургаал бэшээтэй хоёр хабта шулуу Моисейдэ үгөө бэлэй. Тэрэ хоёр хабта шулуун Хэлсээнэй ханза соо хадагалагдадаг. Ханзын хабхаг дээрэ алталаатай, далинуудаа дэлиһэн хоёр херүүбэй дүрсэ байдаг. Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ хабхагынь каппорет, тодорхойлбол, «даралта, хушалта; нүгэлөө наманшалга (бэеэ арюудхалга)» гэжэ нэрэтэй байгаа. Ханза Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын Нангинай нангин газарта оршодог.

### Хэмоош

Хэмоош

Моһаабуудай һүзэглэдэг байһан эртэ урдын шажанай бурхан.

### Хэрмоон хада

Хэрмоон хада

Израилиин хойто зүгтэ байдаг хамагай үндэр хада.

### Хэрээһэн

Хэрээһэн

Римэй хаанта түрэдэ, Иисүүс Христоосой үедэ эгээ хүндэ гэмтэ хэрэг үйлэдэһэн хүнүүдые саазалхадаа хэрэглэгдэдэг арга хэрэгсэл. Тэрэ ямар түхэлтэй байгааб гэхэдэ: сэхэ углуунуудтайгаар хадагдаһан хүнлэлэн модотой газарта зоогдооһон бахана байгаа. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүнүүдые тэрэ хэрээһэндэ уяад гү, али хадаад, тулижа үхэхыень орхидог байһан. Иигэжэ саазалагдаха гээшэ айхабтар аймшагтайда, тиихэдэ эшхэбтэртэ тоологдодог байһан. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүн саазалалгын газар руу хэрээһэнэйнгээ хүндэлэн модо өөрөө абаашаха ёһотой байгаа. Энэ хадаа «өөрынгөө хэрээһэ абаад ябаха» гэжэ ород үгын анхан удха болоно. Иисүүсэй хэрээһэндэ үлгэгдэжэ наһа бараһанай удаа хэрээһэн гээшэ Тэрэнээр олгогдоһон абаралгын болон ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болоо юм.

### Һайн дуранай үргэл

Һайн дуранай үргэл

Хүнэй Һүмэдэ ерэхэдэ һайн һанаагаараа, өөрынгөө дураар үргэһэн орооһон, тоһон, үзэмэй дараһан архи гү, али мүнгэн.

### Һайн Мэдээсэл

Һайн Мэдээсэл

Эвангелион гэжэ грек үгэ бүхы һайн мэдээсэлдэ хабаатай, жэшээлбэл, дайнай дарагдаһан, илалтын мандаһан, энхэ тайбанай оршоһон гү, али хаан түрын уг залгамжалагшын түрэһэн тухай мэдээсэлые энэ үгөөр дамжуулмаар. Энэ оршолон дэлхэй дээрэ Бурханай табисууртын (грек хэлэн дээрэ – Христоосой), мүндэлэн түрэһэн тухай мэдээсэлые Бурхан Өөрын эльгээмэлнүүдээр дамжуулан, арад зондо дуулгаһан байна. Тэрэнэй мүндэлхэ тухай үлэ мэдэг тэмдэгүүдые Хуушан Хэлсээн соо оломоор. Бурханай хаан түрэ, Бурханай арад зондо дуратай тухай Һайн Мэдээсэлые Иисүүс Христоос Өөрөө тунхаглаһан байна. Энэ дуранайнгаа түлөө Бурханай хүбүүн, Абарагша Иисүүс наһа бараа, зүгөөр Бурхан Тэрэниие амидыруулаа. Иисүүс Христоосой мүндэлһэн, зоной түлөө Тэрэнэй оролдоһон, Һургаал үршөөһэн, хэрээһэн дээрэ наһа бараһан, һүүлээрнь амидырһан тухай Һайн Мэдээсэл христиан шажанай гол үндэһэн һуури болоо мүн. Христоосой газар дэлхэй дээрэ ажаһууһан, наһа бараһан, амидырһан тухай хөөрэгшэ Шэнэ Хэлсээнэй түрүүшын дүрбэн номые һүүлээрнь Һайн Мэдээсэл гэжэ нэрлэдэг болоо бэлэй.

### Һургаал

Һургаал

Тора гэжэ эртэ урдын еврей үгэ. Һургаал гээшэ Бурханай Өөрын арадһаа ямар ажамидарал болон Өөртэнь шүтэлгэ хүлеэһэн тухайнь һургаал болоно. Тэрэ Һургаал Израилиин арадта Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн юм. Хуушан Хэлсээн соо энэ Һургаал болон тэрэниие үршөөһэнэй түүхэ Табан ном (Библиин түрүүшын табан ном) соо хэлэгдээтэй, зарим ушарта тэрэ ном Һургаал гээд нэрлэгдэдэг. Һургаал соо израильшуудай шажанай болон юрэ бусын ажабайдал эрхилхэдэнь, тодо заабаринууд үгтэһэн, тиихэдэ тэдэнэй яажа бэеэ абаад ябаха тухай гурим журамууд тогтоогдоһон байна. Шэнэ Хэлсээн соо Павел хадаа зон гээшэ Һургаалай бүхы заабари сахижа шададаггүй, зониие хэһэн нүгэлэйнь түлөө хэһээлтэһээ Һургаал абархагүй гэжэ хэлэнэ. Тиимэһээ Шэнэ Хэлсээн соо Һургаал болбол буян хэшэгтэ эсэргүү удхатай хэрэглэгдэнэ.

### Һүзэглэгшэдэй бүлгэм

Һүзэглэгшэдэй бүлгэм

Грек хэлэнһээ экклесиа гэжэ үгэ оршуулбал, «суглаан» гэжэ удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэглэгшэдэй бүлгэм Һүмэ гэжэ нэрэтэй. Тиихэдэ нэгэ нютагта ажаһуудаг, Бурханда мүргэхэеэ, Нангин Бэшэг уншахаяа болон харилсахаяа суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд һүмэнүүд гэжэ нэрэтэй.

### Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө

Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө

Эзэндэ зальбардаг гэр. Эндэ тусхай аргаар Эзэн Өөрөө оршодог гэжэ тоологдодог байгаа. Тиимэһээ Иерусалимай Һүмые Эзэнэй нангин Үргөө гэжэ мүн лэ нэрлэдэг бэлэй.

### Һэлхэ үбшэн

Һэлхэ үбшэн

Библи соо ямаршье халдабарита арһанай үбшэн иимэ нэрэтэй, юундэб гэхэдэ цараат гэжэ ехэнхидээ «һэлхэ үбшэн» гээд оршуулагдадаг эртэ урдын еврей үгэ бол олон ондоо арһанай үбшэ тэмдэглэдэг байһан юм. Хуушан Хэлсээнэй эрилтээр иимэрхүү үбшэнтэй хүнүүд бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Арһанай һэлхэ үбшэнтэй зониие бүлгэмһөө гаргадаг, ябуулдаг, ондоо хүнүүдтэй суг байлгадаггүй байһан юм. Юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ондоо хүнүүдтэ үбшэеэ халдаахагүйн тула, үбшэн хүнэй ойронь хүрэхэдөө, ондоо хүнүүд бузартай болохогүйн тула энэ заршам сахигдадаг бэлэй. Һэлхэ үбшэнгөөр үбшэлһэн хүниие санаартан үнэн дээрээ тэрэ бүримүһэн эдэгэбэ гэжэ гэршэлбэл, тэрэ хүн һөөргөө бүлгэм руугаа орохо аргатай байгаа.

### Шаналха, гэмээ мэдэрхэ

Шаналха, гэмээ мэдэрхэ

Энэ хадаа гэмтэйгээ, нүгэлтэй байһанаа мэдэрэлгэ, Бурханда һайшаагдаагүй урданайнгаа ажамидаралһаа арсалга болоно. Шув гэжэ еврей үгэ «орохо», «бусаха» гэһэн удхатай, гэмээ наманшалгада тааруулхада хүнэй бурханда бүхы һанаагаараа орохо, ондоо бурхадта һүзэглэхэеэ, нүгэл хэхэеэ арсаха гэһэн удхатай. Гэмээ сагааруулха нихам гэжэ еврей үгэтэй холбоотой, тэрэ «гэмтэйгээ мэдэрхэ», «шаналха» гэжэ удхатай, юундэб гэхэдэ гэмээ мэдэрэлгэ хүнэй би зүбби гэхэеэ болихоһоо, нүгэлтэ ажамидаралһаан арсалгаһаа эхилнэ. Энэ үйлэ хэрэг хэхэдээ хүнүүд масагладаг, бархирдаг, үмдөөд байһан хубсаһаяа удара, шуу татадаг, хара үнгэтэй таар хубсаһа үмдэдэг, үбсүүгээ шаадаг байһан. Гэмээ сагааруулжа байһан хүн бултан нүгэлэйнгөө түлөө Бурханһаа хүлисэл гуйна, саашадаа ганса Бурханай хүсэлөөр ябахаб, алдуунуудаа нэгэшье дабтахагүйб гэжэ хатуу тангариг үгэнэ.

Шэнэ Хэлсээн соо метанойа «ухаанай хубилалта» гэһэн удхатай грек үгэ хэрэглэгдэнэ, тиимэһээ гэмээ сагааруулгын үедэ хэгдэһэн үйлэ хэрэгүүдһээ гадна үшөө нүгэлтэ һанал бодолһоон арсажа, ухаан бодолоороо, сэдьхэлээрээ бүрин түгэс Бурханда оронхойб гэжэ харуулна. Библи соо гэмээ сагааруулга тухай олон һургаалнуудай жэшээ байха, тодорхойлбол, Иеремиин, Ёһээлэй болон Ионын, тиихэдэ Арюудхагша Иоаннай гэмээ наманшалга тухай һургаалнууд, Иисүүс Христоосой болон лүндэншэдэй номнолнууд соо мүн лэ үргэлжэлнэ.

### Шолмос

Шолмос

Эртэ урдын грек диаболос гэжэ үгэ «гэмнэгшэ, хардагша» гэһэн удхатай. Муу һүнэһэдэй толгойлогшо ба Бурханай дайсан юм. Библи соо ондоо нэрэнүүдтэй – шолмос, Бээлзэбүүл, мэхэшэн (ислам заншалаар иблис гүүлэдэг), луу. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо сагай эсэстэ шолмос заатагүй диилдэхэ, һүнөөгдэн үгы болохо гэжэ хэлэгдэнэ.

### Шухуурга

Шухуурга

Виноград дарахын тула хабсагай соо сабшагдан хэгдэһэн һаба. Шухуурга ехэнхидээ дороо нүхэтэй байһан, дарагдаһан жэмэсэй шүүһэн тэрэ нүхөөр доошоо, баһа хабсагай соо хээтэй багахан һаба руу урдажа ородог байгаа. Виноградай багса гол түлэб нюсэгэн хүлөөрөө дарадаг байгаа.

### Шэнгэн зүйлөөр үргэл

Шэнгэн зүйлөөр үргэл

Шэнгэн зүйлнүүдээр үргэл хэхэдээ, үргэлэй шэрээ дээрэ адхажа байгаад, үзэмэй дараһан архи гү, али тоһо үргэдэг байһан. Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн һайн мэдээсэл тараахада өөрынгөө үхэл иимэ үргэлтэй зэргэсүүлнэ.

### Шэнэ Хэлсээн

Шэнэ Хэлсээн

1. Лүндэншэдэй хэлэһээр, Бурханай Израилиин арадтай хэлсээн шэнэдхэгдэхэ байһан юм. Иигэжэ уридшалан хэлэһэниинь бүтөө, Бурхан Иисүүс Христоосоор арадтай шэнэ хэлсээ баталаа. Шэнэ Хэлсээн дэлхэйн бүхы арадтай баталагдаа, тиин Иисүүс Христоосто һүзэглэдэг хүн бүхэн энэ хэлсээндэ орохо аргатай.

2. Һайн Мэдээсэл, Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд, Бэшэһэн хандалганууд болон Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ дүрбэн номуудай суглуулбари Шэнэ Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Энэ ном олон ондоо авторнуудтай, нэгэдэхи зуун жэлһээ эхилээд, Христоосой түрэхэ саг болотор бэшэгдэһэн, Хуушан Хэлсээнтэй хамта Библи болоно.

### Эдоом

Эдоом

1. Улаан шара үһэтэй байһанайнь түлөө, тиихэдэ өөрынгөө ууган хүбүүнэй эрхэ улааншаг үнгэтэй улаан зармын шүлөөр худалдаһанайнь түлөө Эсаавта үгтэһэн ара нэрэ.

2. Эдоом гэжэ үгэ Эсаавай үри һадаһадай, тиин үшөө тэдэнэй газарай нэрэ.

3. Эдоом гэжэ можо Сеир хаданууд дунда оршодог байгаа, хойто хилэнь Заред гэжэ мүрэн, урда хилэ элирүүлхэнь хүндэ, тиибэшье Елаф болон Ецион-Гавер гол түлэб Эдоомдо оруулагдадаг. Халак гэжэ хадаар (Малаан хада) Израильтай хилэтэй байһан юм. Эдоом Дабһата далайһаа эхилээд Акаба гэжэ далайн тохой хүрэтэр нэмжыһэн Араб гэжэ хүндын хоёр талаар байдаг байгаа. Эндэ, Арабта эртэ урдан сагай галта уулын гал хаяһанай ашаар газарһаа халуун булагууд олон байгаа. Эдоомой гурбан талаһаа сул губяар хүреэлөөтэй байһан дээрэһээ эдомшууд газараа үргэдхэхын тула хойшоо ябаһан, тиин Иудын обогтой дайлалдаһан юм.

### Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг

Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг

Эхин гэжэ ном соохи хүнэй бии болоһон тухай хөөрөөн соо аргагүй гоё сэсэрлиг зураглагдана, тэндэ түрүүшын хүнүүд Бурхантай харилсажа байна. Энэ сэсэрлиг Эдээм, сэсэрлиг, диваажан гэжэ нэрлэгдэнэ. Адаам Ева хоёр Бурханай үгэ дуулаагүй, тиигээд тэдэ диваажанһаа намнуулаа, тиин хүндэ ажал хэжэ, үбшэн хабшанда абтажа, үхэлэй засаг доро ажамидарха болоо. Лүндэншэдэй заримдаа хэлэһээрнь, галабай эрьехын урда тээ Израилиин газар диваажанай сэсэрлигтэй адли болохо, бүхы амитад дундаа эбтэй байдаг болохо. Шэнэ Хэлсээн соо Христоос энэ сэсэрлиг тухай хэлэхэдээ, амгалан ехэ жаргалтай, гуниг гашуудалгүй ажамидаралда болон Бурхантай мүнхэ харилсаантай байдалда бусан эрьехэ тухай хэлэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Эдээмэй сэсэрлиг гээшэ нүгэлгүй хүнүүдэй наһа бараһанай удаадахи байдалые амгалан ехэ жаргалантайгаар, галабай эрьехэдэ тэдэнэй амидырхаяа хүлеэжэ байһаар зураглагдана.

### Эзэн

Эзэн

Бурхан Моисей болон израильшуудтай анха удаа уулзахадаа Өөрыгөө нэрлэһэн нэрэнь – («Яхве») заншалта болон олон оршуулганууд соо Эзэн гээд хэрэглэгдэдэг. Энэ еврей үгын зүб үгүүлбэри мэдэгдэнэгүй. Хүндэтэй, засаг баригша хүнүүдтэ «эзэн» гэжэ зарим үедэ хандажа болохо.

### Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр

Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр

Бурханай Өөрынгөө арад абархын тула Израилиин дайсадые хэһээхэ үдэр гэжэ эртэ урдын израильшууд энэ үдэрые тоолодог байһан. Харин һүүлээрнь энэ үдэрэй удха ондоо болоһон байна, энэ үдэр Бурхан хүн зоной түүхэдэ оролсохо, дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ лүндэншэдэй лүндэн соо хэлэгдээтэй. Бурхан энэ үдэр Иисүүс Христоосой аргаар үйлэдэжэ, бүхы дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэнэ. Энэ үдэр һүүлшын үдэр гү, али сүүдэй, зарга шүүлгын үдэр гэжэ нэрэтэй.

### Элеон хада

Элеон хада

Иерусалимай зүүн ханын хажууда байдаг үндэр бэшэ хада; тэрэ хадаһаа бүхы хото угаа һайханаар харагдадаг байгаа. Үшөө Тоһото хада гэжэ нэрлэгдэдэг һэн. Хадын хажууда оливын мододой ургадаг Гефсеманай сэсэрлиг байгаа. Энэл газарта Библиин түүхын олон ушар болоо юм: жэшээлбэл, Эзэкээл Бурханай алдар солын хото дээгүүр ошохые эндэһээ хараһан, энэ газарһаа Бурханай Зарга шүүлгын үдэрэй үйлэ хэрэгүүд эхилхэ гэжэ Захарияа лүндэн табиһан, Христоос галабай эрьехэ тухай эндэ хэлэһэн, эндэһээ тэнгэридэ дэгдэһэн байна.

### Эллгээмэл, Бурханай элшэ

Эллгээмэл, Бурханай элшэ

Бурханда алба хэдэг, зарлигыень зондо дамжуулдаг, туһалдаг ба Бурханай хүсэл айладхадаг онсо маягтай туһамаршан. «Мэдээ асарагша» гэһэн удхатай эртэ урдын еврей малах, грек ангелос гэжэ үгэнүүдһээ үндэһэтэй мүн. Энэ үгэ зарим ушарта хүнүүдтэ хандуулан хэрэглэгдэдэг байгаа. Ехэ нэрэ хүндэтэй зарим элшэнэр Библи соо Михаээл, Габриһээл гэжэ хүнэй нэрэнүүдтэй байна. Бурханай элшэнэрэй заримань Бурханай урдаһаа буһалгаалжа, үгыень дуулахаяа болижо, эрлиг шолмосой тала бариһан байдаг. Тэдэниие доройтон унагша элшэнэр гэжэ нэрлэдэг юм.

### Элшэн

Элшэн

Хуушан грек хэлэн дээрэ энэ үгэ «элшэн», «мэдээ асарагша» гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой элшэ, Тэрэнэй Өөрөө шэлэжэ, Үнэн Үгэ тунхаглахыень эльгээһэн элшэн гээд Евангели соо энэ үгын удха ойлгуулагдана.

Бурханай элшэ гэһэн нэрэ зэргэ ехэ харюусалга хүндэ тоходог, гэхэтэй хамта Бурханай элшэн гээшэ аргагүй хүндэтэй хүн байгаа: Христоос Тэнгэридэ Хаан, Бурханай элшэн газар дээрэ Тэрэнэй бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэнь мүн. Христоосой газар дээрэ ажаһууха үедэ Тэрээнтэй суг аяншалалсаһан дүтын арбан хоёр шабинь Бурханай элшэнэр гэжэ нэн түрүүн нэрлэгдэхэ зэргэтэй. Христоосой наһа бараад, амидырһанай удаа Христоосой дуудагша Павел өөрыгөө Бурханай элшэб гэжэ нэрлэдэг болоһон юм. Үнэн Үгэ тараадаг ондоошье номнолшод, жэшээнь, Барнааба, мүн лэ Бурханай элшэнэр гэжэ нэрлэгдэдэг байжа магадгүй.

### Эрлиг, шолмос

Эрлиг, шолмос

Бурханай дайсаниие, болон Тэрээндэ алба хэгшэдые эрлиг гэжэ нэрлэдэг, тиибэшье «эсэргүүсэгшэ» гү, али «шүүмжэлэгшэ» гэжэ үгэ – сүүдтэ зэмэлдэг хүн гээшэ. Бурханда эсэргүүсэгшэ болон ада шүдхэрнүүдэй толгойлогшо хадаа шолмос болон ада шүдхэрнүүд хүнүүдые мэхэлдэг, Бурханда ерэхэдэнь һаалта хэдэг, тэдэниие үхэл руу татадаг. Бурханай урдаһаа буһалгаалһан хүнүүд эрлигэй үгэдэ ороһон байдаг. Шолмосой дууһан диилдэхэ, һүнөөгдэхэ сагынь ерэхэ юм гэжэ Гэршэлгэ гэжэ ном соо хэлэгдэнэ. Библи соохи ондоо нэрэнүүдынь – ороолон, эрлиг, шолмос, Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл, луу.

### Эртэ урдын грек хэлэн

Эртэ урдын грек хэлэн

Александр Македонскиин дайнуудай удаа грек хэлэн болбол Дундада далайн зүүн талаар ажаһуудаг арадуудай хоорондоо харилсаха хэлэн болоһон байна. Эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүдһээ Хуушан Хэлсээн грек хэлэн дээрэ оршуулагдаа. Шэнэ Хэлсээн хадаа олон хүнүүдэй уншаха аргатай байхын тула грек хэлэн дээрэ бэшээтэй.

### Эртэ урдын еврей хэлэн

Эртэ урдын еврей хэлэн

Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Вавилооной баряанда туугдан ошохоһоо урид израильшуудай диилэнхы хубинь энэ хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг байһан юм. Тэрээн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй олонхи номууд бэшээтэй, гэбэшье баряанһаа бусаһан еврейнүүдэй олонхинь тэдээндэ түрэл арам хэлэн дээрэ ярилсадаг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдэхэ үе сагта еврейнүүд гол түлэб арам хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг, харин ондоо арадтай харилсахадаа, ехэнхи ушарта эртын грек хэлэ хэрэглэдэг байгаа.

### Эсооб

Эсооб

Зохид хоншуу үнэртэй ногоон ургамал. Арюудхалгын ёһололой үедэ эсообые уһан гү, али шуһан руу хээд, тэрээгээр хүндэ сүршэдэг байгаа.

### Этигэл

Этигэл

Бурханда этигэл, Тэрээнэй хэлэһэн юумэн заатагүй бүтэхэ гэжэ лаб найдал, Бурханай хүсэл бэедээ абалга, Тэрээнэй хэлэһээр бүхы наһаараа ябалга. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэг гээшэ Тэрэниие Бурхамни болон Абарагшамни гэжэ бэедээ даажа абалга болоно.

### Эфес

Эфес

Бага Азиин баруун эрье дээрэ оршодог, Лидия гэжэ гүрэнэй угаа томо хото. Анханһаа Эфес хадаа грек хото байһан, һүүлээрнь Римэй ударидалга доро ороходоо, Римэй эгээ баян Аси можын түб хото болоһон байна. Эфес Римэй хаанта гүрэнэй соёлой, политикын, экономикын түбүүдэй нэгэн байһан, эртэ урда сагта дэлхэйн долоон гайхамшагуудай нэгэн гэжэ тоологдодог Артемидын ордоноор суурхаһан мүн. Энэ хотодо гол түлэб грегүүд болон эллинизмын үеын Бага Азиин олон ондоо арадууд ажаһуудаг байһан, тиибэшье тэндэ иудейнүүд яһала олоор байгаа, тэдэнэй олонхинь Христоосто һүзэгтэй һэн.

### Эфод

Эфод

Шажанай ёһолол хэхэдээ, санаартанай үмдэдэг хамсыгүй хубсаһан. Жэшээлбэл, Бурханай зарлиг мэдэхын тула энэ хубсаһа үмдэдэг байгаа. Зарга шүүгшэдэй ном соо гэрэй онгонуудтай (терафимуудтай) хамта хэлэгдэнэ – тиихэдээ онгоной хубсаһан тухай хэлэгдэжэ магад.

### Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Еврей литын түрүүшын авиив һарын (ондоо нэрэнь нисаан) 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байгаа. Энэ һайндэр Паасхын һүүлээр эхилдэг байһан. Долоон үдэрэй хугасаа соо израильшууд Бурханай тэдэниие Египедһээ яаралтайгаар гаргаһые һанадаг байгаа. Гэртээ эһээбэритэй эдеэ, тиихэдэ эһээбэреэр бариһан хилээмэшье барижа болохогүй. Долоон үдэрэй туршада израильшууд гансал эһээбэригүй хилээмэ эдидэг байгаа. Һайндэрэй түрүүшын болон һүүлшын үдэртэ эгээл хүндэтэй суглаанууд болодог, үргэл хэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Паасхын болон Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрнүүд нэгэ һайндэр гэжэ тоологдодог байһан гээшэ.

## Хабсаралта

### Хабсаралта

Хабсаралта


УГ ГАРБАЛ

Урданай эхэ бэшэгүү

Эртын Палестинын нуга нюруунууд

Эртэ урдын оршолон

Египедһээ Ханаһаан руу

Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

Израиль болон Иудын хаан оронууд

Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

Иисүүс Христоосой үеын Палестина

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)


Хабсаралта

### УГ ГАРБАЛ

УГ ГАРБАЛ

### Урданай эхэ бэшэгүү

Урданай эхэ бэшэгүү

Ленинградай кодекс (Codex Leningradensis), эртын еврей хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй масоредэй эхэ бэшэг, м. э. 1000 оной ойролсоо. Иона лүндэншын Номой хэһэг

Эртын еврей хэлэн дээрэхи Кумраанай эхэ бэшэгүүдэй нэгэн, м. э. Урдахи 100 жэлэй ойролсоо. Исай лүндэншын Номой хэһэг

Септуагинта, эртын грек хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй оршуулга, м. э. 200 оной ойролсоо. Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй Номой хэһэг

52-дохи папирус, эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 125 он. Иоаннын дуулгаһан Һайн Мэдээсэлэй хэһэг

Синайн кодекс (Codex Sinaiticus), эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 340 оной ойролсоо. Матвейн дуулгаһанҺайн Мэдээсэлэй хэһэг

### Эртын Палестинын нуга нюруунууд

Эртын Палестинын нуга нюруунууд

### Эртэ урдын оршолон

Эртэ урдын оршолон

### Египедһээ Ханаһаан руу

Египедһээ Ханаһаан руу

### Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

### Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

### Израиль болон Иудын хаан оронууд

Израиль болон Иудын хаан оронууд

### Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

### Иисүүс Христоосой үеын Палестина

Иисүүс Христоосой үеын Палестина

### Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

### Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

### Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

### Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

### Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

### Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

Абаралга, Абарагша - Библи соо «абаралга» гэжэ үгэ гол түлэб Бурханай ямар нэгэн хүндэ гү, али бүхы арадта туһалхые, дайсадһаа, үбшэнһөө, аюулһаа зайлуулхые элирхэйлнэ. Тиимэһээ Бурханиие Абарагша гэжэ нэрлэдэг. Абаралга гээшэ үшөө нүгэлэй даралтаһаа мултаралга, мүнхэ наһатай бололго гэһэн удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоос Абарагша гэжэ нэрлэгдэнэ, юундэб гэхэдэ, Тэрэнэй хэрээһэн дээрэ наһа баража, удаань амидырһан ушар нүгэлэй болон үхэлэй даралтаһаа зондо абарал үршөөһэн тэмдэг мүн. Хүн хадаа Христоосто һүзэглэһэнөөрөө энэ абаралда хүртэдэг юм.

Абраһаам - Бурхан еврей арадһаа Абрамые шэлэжэ, тэрээнтэй Хэлсээ баталаа. Юрэдөө, тэрэ Бурхантай Хэлсээ баталагша түрүүшын хүн, еврей угсаатанай аха заха болоно юм.

Түрүүшээр тэрэ Абрам гэжэ нэрэтэй байгаа, удаань Бурхан Абраһаам гэжэ нэрэ тэрээндэ үршөөгөө бэлэй. Бурхан нүүдэл байдалтай Абраһаамда «Түрэл нютагһаа гаража ошо, холын Ханаһаан орон нютаг руу нүүжэ, тэндэ байдаг боло» гэжэ захирһан, «далайн элһэн мэтэ тоо томшогүй олон үри һадаһадайшни газар дайда тэрэ болохо» гэжэ найдуулһан байна. Абраһаам Сарра һамгантаяа хамта Исаак гэжэ хүбүүтэй болохоёо ехэ удаан хүлеэгөө, олон бэрхэшээл дабажа гараа. Исаагһаа гадна Абраһаам Саррын шэбэгшэ эхэнэр Һагаарһаа Ишмаһээл гэжэ үшөө нэгэ ондоо хүбүүтэй бэлэй. Тэрэ үшөөшье бусад үхибүүдтэй байһан юм. Исаагай хүбүүн Яков Израилиин арбан хоёр обогой эхи табигша мүн. Абраһаам хадаа Бурханда түгэс үнэн сэхэ, ямаршье хүндэ ушар, хүнэй һанамжалхын аргагүй бэрхэшээлнүүдые гаталжа, Бурханай захяа заабари бүримүһэн гүйсэдхэлгын жэшээ мүн гэжэ Библи соо зураглагданхай.

Ада шүдхэр, муу һүлдэ - Шолмосой хүтэлбэри доро байгааша һүнэһэн. Ада шүдхэрнүүд энэ дэлхэй дээрэ эдэбхитэй ажал ябуулна, жэшээнь, хүнэй бэе руу шурган ороод, тэрэниие дууһан хүтэлбэрилжэ шадаха гээд зон тэдээнһээ айдаг байгаа. Гэбэшье Бурхан энэ оршолонгой дээдын засаг баридаг ушарһаа Бурханай хүсөөр Иисүүс зониие ада шүдхэрнүүдһээ сүлөөлдэг, мүн Өөрынгөө шабинарые ада шүдхэр үлдэн гаргаха эрхэ засагтай болгоо бэлэй.

Алба татагша - Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Римэй хаанта гүрэнэй һан руу Палестинаһаа алба татагша гэхэ гү, али татабари суглуулагша хүн, нютаг зоной дундаһаа томилогдоһон түшэмэл. Римэй засаг баряашад түбһөө холо байдаг газарнуудта алба татахыень түрээсэлэгшэдые (хүлһөөр газар эдлэгшэдые) албалһан, тэдэнь алба татагшадаар мүнгэ зөөри суглуулдаг байгаа. Түрээсэлэгшэ Римэй һан руу эртэнһээ хэлсээтэй мүнгэ үгэхэ ёһотой һэн. Түрээсэлэгшэд болон татабари суглуулагшад баяжаха зорилготойгоор татабари дээшэнь болгожо, үлөөшыень өөһэдтөө абадаг байгаа. Тиимэһээ алба татагшадта зон ехэ дурагүй, тэдэниие үзэн ядадаг байһан, үшөө тэдэнэй Римэй эртэ урдын шажанай засагтай холбоотой байһандань бүришье дураа гутадаг һэн. Тиимэһээ «алба татагша» гэжэ үгэ «нүгэлшэн» гэжэ үгэтэй адли удхатайгаар тоологдодог байгаа. Тиибэшье Иисүүс алба татагшадта һайнаар хандадаг һэн. Тэдэнэй нэгэн Матвей, Лукагай Һайн Мэдээсэл соо Левий гээд нэрлэгдэнэ, Иисүүсэй шаби болоһон юм.

Амгалан байдалай түлөө үргэл - Энэ үргэл хэхэдээ, зон Бурхантай үнэн сэхэ харилсаагаа тогтоохын болон Тэрээнтэй һайн болоһондоо ба харилсаагаа һэргээһэндээ баясахын түлөө үргэдэг юм. Малай үүсэлэгдэһэнэй удаа тэрэнэй хубинь үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдажа, нүгөө хубинь үргэл хэһэн хүндэ, тэрэнэй гэр бүлэдэ, тиихэдэ санаартадта үгтэдэг бэлэй.

Арбанай нэгэ хуби - Ургасын арбанай нэгэ хуби Эзэндэ үргэгдэдэг бэлэй. Бодото байдалаар абажа харабал, энэ хубиие амбаар соо хадагалдаг, санаартанай болон левидүүдэй эдеэ хоолдо шэглүүлдэг бэлэй. Зарим ушарта малые арбанай нэгэ хуби болгон үгэнгүй, энэ малай сэнгээр тэнсүү мүнгэ левидүүдтэ үгэжэ, түлэн абаха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта фарисейнүүд ургасын арбанай нэгэ хуби тухай ойлгосые үргэдхэжэ, бүхы олзо зөөриин арбанай нэгэ хуби болгон, эдеэ хоолдо амта үгэдэг ногоонһоошье хуби үгтэхэ ёһотой гэжэ хэлэдэг байгаа.

Арюудхалга - Шажанай эгээ шухала ёһололнуудай нэгэн. Хүниие уһанда шунгуулха гээшэ тэрэниие арюудхаха, Бурханда зорюулха гэһэн удхатай мүн. Шэнэ Хэлсээн соо уһаар арюудхалгын хоёр янза тухай хэлэгдэнэ. Нэн түрүүн Арюудхагша Иоанн нүгэлөө сагааруулха, Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэһэн хүнүүдые арюудхадаг байгаа. Һүүлээрнь Иисүүс Өөрөө Иордан мүрэн соо Иоаннда арюудхуулаа, тиин Арюун Һүлдэ Бурхан тэнгэриһээ Тэрээндэ буугаа. Энэ сагһаа эхилжэ, Иисүүсэй Бурханай табисуурта боложо алба хэлгэнь эхилээ. Иисүүс Христоосой наһа бараад амидырһанай удаа уһаар арюудхалга гүнзэгы удхатай болоо: хүн урданайнгаа нүгэлтэ ажамидаралһаа арсажа, Христоостой нэгэдэн, шэнэ ажамидаралтай болохоёо амидырна. Шэнэ Хэлсээн соо «Иисүүсэй арюун байһантай адли хэрээһэ зүүлгэ» тухай далда удхатайгаар хэлэгдэхэдээ, Иисүүсэй зоболондо хүнэй хабаатайе, тиихэдэ «Һүлдөөр хэрээһэлгэ» гээшэ Арюун Һүлдын хүн дээрэ буухые хэлэнэ.

Арюудхалгын ёһолол - Бурханда үргэл хэжэ, хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө гэмээ наманшалга, бэеэ арюудхалга. Энэ үйлэ хэрэг хадаа Бурхан болон үргэл хэжэ гуйһан хүнэй хоорондохи харилсаа һэргээдэг юм. «Гэмээ сагааруулха» гэжэ ойлгосотой тааруулан хэрэглэгдэдэг еврей үгэ «хушаха» гү, али «хушалта» гэжэ удхатай. Тиихэдэ энэ үгэ үшөө мүнгэ түлэжэ богоолто байдалһаа гү, али баряанһаа хүниие гү, али бүхы арадые сүлөөлхэ гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой Өөрыгөө үргэл болгон наһа бараһан ушар Тэрээндэ аргагүй ехээр һүзэглэһэн хүнүүдые нүгэл болон үхэлэй эрхэ мэдэлһээ сүлөөлһэн байна.

Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн - Майхан һүмэ (һүүлээрнь Һүмэ) соо тусхай тахил дээрэ табигдадаг дабһагүй арбан хоёр лепёошхо. Еврей хэлэн дээрэ тэдэ лехем паним гү, али лехем хапаним гэжэ нэрэтэй, удхалбал, «Бурханай үмэнэ хилээмэн», юундэб гэхэдэ, нангин Һүмэ соо Бурхан Өөрөө оршодог, тиимэһээ хилээмэн нангин мүн. Тахил дээрээ хилээмэн дүүрэн долоон үдэр байдаг, һүүлээрнь шэнэ арбан хоёр лепёошхоор һэлгэдэг юм. Хилээмэнэй тусхай тахил дээрэһээ абтагдахадань, тэрэниие гансал санаартад эдихэ эрхэтэй байһан юм.

Арюун Һүлдэ - Руах гэжэ еврей болон пнеума гэжэ грек үгэнүүд «амисхаал, һэбшээн, һүлдэ» гэжэ адли удхатай. Бурханай Һүлдэ гээшэ амидарал үршөөдэг, ами наһа дүнгэдэг, туһалдаг, бүхы юумые бүтээдэг хүсэн гэжэ Хуушан Хэлсээн соо зураглагдана. Тэрээнһээ гадна Һүлдэ гээшэ хүниие ухаатай, талаан бэлигтэй болгодог, Бурханда һүзэглэхыень уряалдаг. Бурханай Һүлдэ хадаа тусхай алба ябуулхыень Израилиин зарга шүүгшэдые, лүндэншэд болон хаашуулые уряалдаг бэлэй. Тиихэдэ энэ Һүлдэ Библи соо Эзэнэй Һүлдэ, Арюун Һүлдэ гэжэ нэрлэгдэнэ. Эсэгэ, Хүбүүндэшье үгтэһэн Бурханай шэнжэнүүд Бурханай Һүлдэдэшье бии. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, Иисүүсэй эхын умай соо ами олоһониинь хүнэй хабаагүй, гансал Арюун Һүлдын оролсоһонһоо болоно. Иисүүсые арюудхалгын ёһололой үедэ Арюун Һүлдэ онсо ондоогоор тэрээн дээрэ буугаа. Тиихэдэ Иисүүсэй үгөө үгэһэнэй ёһоор, Табидахи үдэрэй һайндэрэй үедэ Бурханай Һүлдэ шабинартань бууһан байна. Бурханай Һүлдын хүсөөр хүн гээшэ шэнэ амидаралда һэргэн бодоно, Бурханай үхибүүниинь болоно. Һүлдэ болбол һүзэглэгшэ зоной Һүмэдэ мүргэхын онсо бэлиг тэдээндэ үгэнэ. Һүлдын үрэ дүн гэхэдэ, иимэ: дуран, баяр, энхэ тайбан, тэсэбэри, номгон һайхан сэдьхэл, хайрлаха сэдьхэл, этигэл, номгон абари зан болон бэеэ барилга. Тиихэдэ «Һүлдэ» гэжэ үгэ хүнэй досоохи һүлдэ, сэдьхэлэй шанар тодорхойлно. Энэ үгөөр шажанай һүлдэ амитад нэрлэгдэдэг (жэшээнь, Бурханай Эльгээмэл, ада шүдхэрнүүд). Энэ үгэ далда удхатайгаар хэрэглэгдэхэдээ, мэдэлшэн болон хэлэлгые («лүндэнэй һүлдэ»), хүнэй тэнхээгүй байдалые («үбшэн, хүсэгүйн һүлдэ») нэрлэжэ хэрэглэгдэнэ.

Аси - Римэй нэгэ хуби нютаг байһан, мүнөө үеын Бага Азиин (Турциин) газар. Энэ хуби нютагай түб хотонь Ефес (мүнөө сагай үгүүлбэреэр – Эфес) байгаа. Дэлхэйн Ази түби гэжэ нэрэ энэ хуби нютагай нэрэһээ гараһан юм. Гэбэшье эдэ хоёр нэрэ холихо хэрэггүй.

Аха захатан, удамаршад - Анхандаа аха захатан гэжэ гэр бүлын, обогой, угай эгээ аха зониие нэрлэдэг байгаа. Һүүлээрнь еврей арадай болон зарим бүлгэмэй ударидагшадые удамаршад гээд нэрлэдэг болоо. Зарга хэрэгүүдые шиидхэхэдэнь өөртэнь туһалдаг байхын тула Моисей далан удамаршые томилоо бэлэй. Израильшуудай баряанһаа бусажа ерэһэнэй удаа удамаршадай хуулита зиндаа тусхай удхатай болоо. Мүргэлэй гэрнүүд соо долоон аха захатанай зүблэл байдаг, тэдэ мүргэлэй гэрэй даргада туһалдаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, христиан удамаршад (пресвитернүүд) һүмэ ударидадаг байһан юм.

Ахамад санаартан - Аһарооной угай ахамад гү, али дээдэ санаартан. Һургаалай ёһоор, зарим ёһо гурим гансал тэрэ бүтээдэг байһан юм. Тодорхойлбол, жэлдээ нэгэ дахин Нангинай Нангин руу гансал тэрэ орохо эрхэтэй байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ нүлөө ехэтэй иудей бүлэг санаартад ахамад санаартад гэжэ нэрэтэй һэн.

Аһароон - Моисейн аха, Левиин обогой хүн байгаа. Бурхан Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Һургаал үршөөхэдөө, Аһароониие түрүүшын санаартанаар томилһон байна. Бурхан хадаа санаартадай уялгануудые Өөрөө тодорхойлжо, гансал Аһарооной уг удам тэдэниие дүүргэжэ байха ёһотой гэжэ зарлигтаа һэн. «Мэлхицээдэгэй хэргэмээр» Иисүүс Христоосой ахамад санаартан байхань Аһарооной ахамад санаартан байһанһаа үлүү түгэс гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо онсологдонхой.

Ашэраа - Баян ургасын һүлдэ, Ханаһаанай бурхан. Эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэ Ашэраада һүгэдэдэг газарнуудаар энэ бурханай дүрсэ һиилэһэн модон бахананууд һуулгаатай байгаа. Ашэраа хадаа Илүү гү, али Баалай (гол бурханай) һамган ба «бүхы бурхадай эхэ» гээд зарим домогуудта зураглагдана. Финикиин Тиир ба Сидоон гэжэ түб хотонуудта тэрэ гол бурхан гээд тоологдодог бэлэй.

Баал - Израильшуудай Палестина руу ерэхэһээ урид тэндэ ажаһуугша ханаһаан арад энэ бурханда шүтэдэг байһан юм. Энэ үгын анхан удха – «ноён, эзэн».

Энэ орон нютагта үлэһэн нютагай зоной үгэдэ орожо, израильшууд Баалда шүтэхэ гэжэ оло дахин һэдээ бэлэй. Тиимэ юумэнэй болоходонь, Бурханай урдаһаа эгээ шанга гэмтэ хэрэг хэгдэбэ гэжэ тоологдодог байгаа.

Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл - Шолмосой, Бурханда эсэргүүсэгшын, ада шүдхэрнүүдэй ударидагшын нэгэ нэрэ. Эртэ урдын шажантай Ханаһаан арадуудай мүргэдэг байһан Баал бурхантай энэ нэрэ холбоотой байжа магад.

Бага һамган - Эрэ хүнэй дэрэ хубаалдахын тула гэртээ оруулһан эхэнэр. Тэрэ эхэнэр өөрын эрхэтэй байгаа. Зиндаагаараа тэрэ шэбэгшэ эхэнэрһээ дээрэ, харин һамганһаань доогуур бэлэй.

Болтогой - Хуушан еврей хэлэн дээрэ «амен» гэжэ үгэ «үнэхөөр», «үнэн», «болтогой» гэһэн удхатай. Гол түлэб зальбаралай түгэсхэлдэ хэрэглэгдэдэг юм. Энэ үгын һуури «һэжэглэлтэгүй» гэһэн еврей үгын удхатай. «Амен» гэжэ үгөөр шажанай номнол гү, али зальбаралые эхилжэ гү, али түгэсэжэ болохо. Хүнэй зальбархада, «амен» гэжэ харюусаһан хүн хэлэгшын бүхы үгэнүүдые дэмжэнэб гэжэ мэдүүлнэ юм.

Буруу номнолтон - Эртэ урдын израильшууд бусад арадые буруу номнолтон гэхэ гү, али эртэ урдын шажантай зон гэжэ нэрлэдэг байгаа. Юундэб гэхэдэ, гансал еврейнүүд нэгэ Бурханда мүргэдэг, зүгөөр бусад арад олон бурхадые шүтэдэг бэлэй. Тиимэһээ эдэ буруу номнолтон үнэн сэхэ Бурханай болон Тэрэнэй шэлэһэн Израилиин арадай дайсад болоно гэжэ тэдэ тоолодог байгаа.

Бурхан - Энэ дэлхэйн нэгэдэмэл, буянта, Түгэс Хүсэтэ Бүтээгшэ болон энэ дэлхэйн Эзэн мүн. Хэндэшье, юундэшье диилдэхэгүй, Өөрынгөө буянтай ба сүлөөтэй хүсэлөө бэелүүлэн, Бурхан энэ дэлхэй дээрэ үдэр бүри үйлэ хэрэгүүдээ ябуулна. Бурханһаа ходо хүртэжэ байдаг буян хэшэгэйнгээ түлөө хүн гээшэ Өөртэнь дуратай болон шүтэжэ байхыень Тэрэ хүлеэнэ.

Бурханай алдар - Эдэ үгэнүүд Бурханай нэрэ соло болон Бурханһаа ошотоһон ялагар туяа тодорхойлно. Библи соо Бурханай алдар гээшэ Бурханда мүргэдэг газар дүүргэдэг, хүнэй хаража шадахагүй үүлэн гү, али яларһан туяа юм гээд харуулагдана. Иисүүс Христоосой ажамидаралда Бурханай алдар онсо нүлөөтэй: Иисүүсэй мүндэлһэн ушарта, Тэрэнэй хэһэн гайхамшаг хэрэгүүдтэ, хэрээһэн дээрэ Тэрэнэй наһа баралга болон амидыралгада.

Бурханай хүбүүн - Хуушан Хэлсээн соо зарим ушарнуудта Бурханай бии болгоһон, Тэрээндэ мэдэлтэй амитад (Эльгээмэлнүүд, һүлдэ) «Бурханай хүбүүд» гэжэ нэрэтэй. Тэрээнһээ гадна Израилиин арад, зарим хаашуулынь Бурханай хүбүүд гэжэ нэрэтэй. Зүгөөр Шэнэ Хэлсээнэй зохёолшод Иисүүс Христоосые Бурханай хүбүүн гэнэ. Энэ хадаа Тэрэнэй Бурханай табисууртын зиндаатай, тиихэдэ үшөө Тэрэнэй Бурхан Эсэгэһээ мүндэлһыень болон Тэрээнтэй холбоотой байһыень элирхэйлнэ. Христоосто һүзэглэдэг хүнүүд Тэрэнэй Бурхан Эсэгын хүбүүн байһандань хабаатай болоно, тиин Бурханай үхибүүд болоно.

Буян хэшэг - Шэнэ Хэлсээн соохи шажанай сурталай гол ойлгосонуудай нэгэн. Ямар нэгэн хүндэ габьяагайнь түлөө Бурханай үршөөһэн бэшэ, харин Өөрын дураар үгэһэн буянта бэлэг гэһэн удхатай үгэ мүн. Энэ байдал буян хэшэгые Һургаалһаа илгана. Һургаал Бурхан болон хүнэй, зоной хоорондохи харилсаа гуримшуулна, үнэн зүб заршамаар хүн бүхэн юу үйлэдөөб, тэрээнээл абадаг. Нэгэ гү, али бүлэг зоной ажабайдалда болоһон олон ондоо ушар хэрэгүүдтэ буян хэшэг гэжэ ойлгосо хэрэглэмээр; дээдын буян хэшэг гээшэ Христоосто үнэн сэхээр шүтэһэн һүзэглэгшэдтэ үгтэһэн Бурхантай хамта мүнхэ ажамидарал мүн.

Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн - Энэ ойлгосо Библи соо хэрэглэгдэхэдээ, эртэ урдын шажантай арадта, жэшээлбэл, хүбүүдэйнь болон эрэшүүлэйнь бэлгэ отолхо ёһо гуримгүй байһан пилиштүүдтэ хабаатайгаар хэлэгдэдэг. Тиихэдэ энэ үгэ «отолуулаагүй зүрхэн», «отолуулаагүй шэхэн» г. м. үгэнүүдтэй хамта хэрэглэгдэхэдээ, Бурханда һүзэггүй хүнүүдые тодорхойлно.

Бэһээр-Шээбэ, худаг - Борооной болон хүрьһэн дорохи уһа суглуулдаг томо худаг гү, али һаба, уһа нөөсэлдэг газар. Худаг барихын тула газарта томо, гүнзэгы нүхэ малтаад, тэрэнээ шулуугаар тойруулжа табидаг, хабсагайн шулуу сабшажа, тэрээн соо һаба хэдэг байгаа. Тэрэ һабын амһарта уйтанаар хээд, хабхагаар хаадаг һэн. Гүнзэгы бэшэ худаг сооһоо уһа домбоор, харин гүнзэгы худагһаа уһа һабаар дээшэнь гаргадаг байһан юм. Худаг руу муухай юумэнэй, амитадай орохогүйн тула тэрээниие хабтагай шулуугаар хаадаг, уйтахан нүхэ орхидог байһан (тэрэ нүхэн баһа шулуугаар хаагдадаг байгаа). Борооной уһа суглуулдаг худагай уһан газарай хүрьһэн дорохи уһанда орходоо муу шанартай байгаа.

Вавилоон - Дүтын Дурна зүгэй эгээ томо хото, урданай угаа хүсэ ехэтэ хаанта гүрэнэй түб байгаа. Тэрэ хоёр томо мүрэнэй хоорондохи нюруу газарта, мүнөө үеын урда Ирагай дэбисхэр дээрэ байһан юм. Вавилоон хотодо олон ондоо бурхадта һүгэдэдэг бэлэй. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586-дахи ондо вавилонойхид Иудын (Урда) хаан түрэдэ дайгаар орожо диилээд, Иерусалим хото ба Эзэнэй нангин Һүмэ һандаргаад, Вавилооной хаан түрэдэ байдаг болгохоор олон иудейнүүдые баряандаа абаһан байна. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Вавилоон хото һандаргагданхай байгаа. «Вавилоон» гэжэ үгэ шолмосой хаанта засаг гэһэн удхатай. Эртэ урдын олон шажангуудай, мүн элдэб һальхай ябадалай түб болоһон, Иерусалимые дайгаар эзэлһэн, шэнэ асари томо хаанта гүрэнэй түб хото Римые тэрээнтэй адлидхадаг гэжэ таамагламаар.

Гал тама - Геенна гэжэ грек үгэ ге-хинном – Һинноомой хүнды гэжэ еврей үгэһөө гарбалтай, хүнды, набтар, нюруу газар гэһэн удхатай. Энэ газар Иерусалимһаа зүүн-урда зүгтэ оршодог. Урдандаа тэндэ Баалда болон Моолохто үргэл хэгдэдэг, заримдаа хүниие алан үргэдэг байһан юм. Иудын хаан Һошээ эдэ үргэлнүүдые хоридог, гэбэшье эртэ урдын шажанай ёһололнууд дахин һэргэдэг бэлэй. Дайсад Иерусалимай зониие энэ хүнды соо алаад, хүдөөлүүлэнгүй үлөөхэ гэжэ Ерэмияа лүндэншэ урид мэдэжэ хэлэһэн байна. Үнэн шударга зоной хараһаар байтар нүгэлтэнэй хэһээгдэхэ газар тухай Исай лүндэншэ хэлэхэдээ, энэ хүнды тухай хэлэһэн байжа болоо. Тэрэ хүнды нүгэлшэдые үрэбхихэ гал болон хорхойгоор дүүрэн байха. Тиимэһээ нүгэлтэниие хэһээхэ зорилготой, унтардаггүй галтай тусхай газар гэжэ энэ гал тамые тоолодог болоо, иимэл удхатайгаар энэ үгэ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Эсэсэй эсэстэ бүгэдын амидырһанай ба Зарга шүүбэриин һүүлээр нүгэлтэй зон гал тама руу хаягдаха мүн.

Галаад - Махиирай хүбүүн, Мэнашшээгэй аша. Тэрээнһээ гадна Мэнашшээгэй, Гаад, Рэүбээн обогуудай эзэлдэг байһан Иорданһаа зүүлжээ хадата газар Галаад гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ газар хадаа Израилиин газар дайдын нэгэ хуби байһан юм.

Галилей - Гэм хэһэн зоной хорохо Кээдэш гэжэ хотые тойроод байгааша орон нютаг, Израилиин хойто зүгтэ оршодог, Иссахаар, Напталии, Зэбүлүүн болон Ашээр обогуудай угай газар. Вавилооной баряанай үе сагта тэндэ үлэгшэ еврейнүүд ондоо шажантай ерүүл зонтой, удаань араам, финики, грек ерүүл хүнүүдтэй холилдоо, тиимэһээ энэ нютагые буруу номнолтоной нютаг гэжэ тоолодог байгаа. Иисүүс Христоос газар дэлхэй дээрэхи амидаралайнгаа ехэнхи сагта Галилейдэ ажаһуужа, зониие һургажа, ехэ ном дэлгэрүүлжэ байһан гээшэ.

Гуулин далай - Һүмын хашаа соо табяатай, уһатай, гуулин томо һаба тиимэ нэрэтэй байһан юм. Санаартан тэрээн соо гар, хүлөө угаадаг бэлэй.

Гүгэл - Хомор ургамалай хатаагдаһан дабирхай, тэрээниие галдахада хоншуу утаан гарадаг. Гүгэл ехэ үнэтэй байһан юм. Гүгэлэй, занданай дабирхай урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Иерусалимай Һүмэ соо бадаржа байдаг бэлэй. Энэ хадаа үргэлэй нэгэ янза гэжэ тоологдодог байһан байгаа. Санзайнуудай ондоо нэрэнь фимиам болоно.

Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ - Бурхан Өөрынгөө хүсэл олон ондоо аргаар элирхэйлнэ, харуулна, дуулгана: тэнгэриин аянга дуугаар, мэдээ асарагшадаар, лүндэншэдөөр, хии үзэгдэлөөр, Нангин Бэшэгээр. Ииигэжэ Бурханай Өөрынгөө хүсэл нээһэн, харуулһан, дуулгаһан энэ бүхы арга Гэршэлгэ гэжэ нэрэтэй.

Давид - Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн малшан, Бурханай шэлэһэн, Саулай удаа Израилиин хоёрдохи хаан, Израилиин эгээ мэдээжэ хаан мүн. Тэрэ Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 1000 он багаар хаан шэрээдэ залараа, Израилиие асари томо гүрэн, Иерусалим хотые гүрэнэй түб болгоо. Давид шадамар сэрэгшэн, тиихэдэ агуу шүлэгшэн байһан, Бурханда зорюулһан дуунуудай – Хуушан Хэлсээндэхи Псаалмануудай ном зохёогшодой нэгэн юм. Давид Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө алба хээ, энээнииень Бурхан сэгнэжэ, шагнал болгон, гансал Давидай үри һадаһад Израилиин хаан шэрээдэ уг залгамжалан һууха гэжэ үгөө үгэһэн байна. Давидай һүүлээр хаан шэрээндэ Соломоон хүбүүниинь залараа бэлэй. Бүхы оршолон дэлхэйе үнэн сэхээр ударидаха Бурханай табисуурта (грек хэлэн дээрэ «Христоос») Давидай угһаа гараха гэжэ Израилиин лүндэншэд уридшалан хэлэһэн байдаг. Тиимэһээ Иисүүсые Давидай Хүбүүн (Үри) гэжэ нэрлэдэг.

Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан - Иудейнүүд Бурханай табисуурта Давидай үри һадаһан байха ёһотой гэжэ үнэншэдэг байһанһаа Бурханай табисууртые (Христоосые) Давидай хүбүүн гэжэ нэрлэдэг байһан юм.

Давидай хото - Эртэ урдын Иерусалимай нэгэ хуби. Анхандаа энэ нютагта иевүүс арад ажаһуугаа, Давид хаан тэдэниие диилээд, энэ нютагта Сион хадын ташаланда хэрэм бариһан юм. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо Давидай түрэһэн Вифлеем хото Давидай хото гэжэ нэрлэгдэнэ.

Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ - Мориндо хүллөөтэй хоёр мөөртэй тэргэ. Хүниие зөөхэдэ, мүн байлдаануудта хэрэглэдэг байгаа. Римэй хаанта засагта хото болон холын хүдөө газар холбодог һайн харгынуудай бии болоходо иимэ зөөхэ тэргэнүүд үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болоо бэлэй. Зониие болон ашаа зөөхэ хүндэ тэргэнүүдшье бии һэн. Тэдэ ябахадаа удаан бэлэй. Тэдээнһээ түргэн хоёр мөөртэй тэргэнүүд гансал хүнүүдые зөөдэг байгаа. Тиихэдэ шуудан (почто) зөөдэг тусхай тэргэнүүд бии бэлэй.

Дүлгэ тэмдэг - Алибаа юумэ гэршэлхын, этигэл бэхижүүлхын, ерээдүйе мэдүүлхын тула Бурхан ямар нэгэ үйлэ, зүйл харуулдаг гэхэ гү, али тэмдэг үгэдэг бэлэй. Бурхан Иисүүс Христоосоор олон һүлдэ тэмдэг харуулһан байна.

Ева - Түрүүшын эхэнэр, Адаамай һамган. Еврей хэлэн дээрэ тэрэнэй нэрэ Хавва, удхань болбол амидарал. Адаам ба Евын Бурханай сэсэрлиг соо ажаһууха үедэ могой Евые идхажа, Бурханай Һургаал эбдүүлнэ. Удаань Ева Адаамыешье нүгэлдэ оруулна. Энээнэй түлөө тэдэ сэсэрлигһээ үлдүүлээ. Тэдэнэй хүбүүд гэбэл, Хаяан, Абээл, Шээт, мүн бусад нэрлэгдээгүй үхибүүд бэлэй.

Египет - Палестинын баруун-урда талада оршодог гүрэн. Тэндэ урда сагта еврейнүүд дүрбэн зуун жэлэй туршада ажамидараа, египетшүүдтэ ехээр хашуулагдажа эхилхэдэнь, Бурхан тэдэниие сүлөөдэ гаргаһан байна («Египедһээ гаралга» гэжэ ном хара).

Зүблэл - Римэй засагай байха үедэ иудей арадай дээдын шажанай болон зарга шүүбэриин эрхэтэд байһан юм. Иерусалимай агууехэ Зүблэл далан нэгэн гэшүүнтэй байгаа: санаартад, хуулишад, фарисейнүүд болон ондоо үндэр тушаалтад. Энэ зүблэл иудей арадые римшүүдэй урда түлөөлдэг, тиихэдэ дээдэ зарга шүүбэриин үүргэ дүүргэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ зүблэлэй шухала тогтоолнууд Римэй засагаар баталагдадаг һэн. 23 гэшүүнтэй багашье зүблэлнүүд байһан юм. Иимэ зүблэлнүүд Иудын бүхы хотонуудта байжа, нютагай шажанай гү, али зарга шүүбэриин захиргаан байһан гээшэ.

Иерусалим - Эртэ урда сагта иевүүсшүүдэй хото Иевүүс гээд мэдээжэ бэлэй. Давид болон Соломооной засаг бариха үедэ Израилиин түб хото болоо. Энэ хото Иудын хадануудай ташалангуудта, Дабһата далайн баруун эрьеһээ 25 км зайтай газарта оршодог. Соломооной наһа бараһанай удаа тэрэ Урда хаан түрын – Иудын түб хото болоо. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 586 ондо тэрэ вавилооншуудаар дууһан һандаргагдаа. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 538 онһоо эхилэн, 445 он болотор тэрэ һэргээн бодхоогдоо. Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 332 оной һүүлээр тэрэ ёһотой грек хото болоһон, Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 63 ондо Римэй сэрэгтэ эзэлэгдэһэн байна. Иисүүс Христоос Иерусалимай һандаргагдаха тухай уридшалан хэлээ, юундэб гэхэдэ, ажаһуугшадынь Тэрэниие Бурханай табисуурта гэжэ тоогоогүй. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо иудейнүүдэй Римтэй дайлалдахада, хото дахин дууһан һандаргагдаһан, һүүлээрнь һэргээн бодхоогдоһон байна. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо ерээдүйн Тэнгэриин Иерусалим тухай – Бурханһаа эхилэн, газар тээшэ бууһан хото тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ хото дотор Бурханай арад Бурхантай хамта хэтэ мүнхэ ажамидарха юм.

Израилиин арбан хоёр обог - Яковай (һүүлээрнь тэрэ Израиль гэжэ нэрэтэй болоо бэлэй) хүбүүд, 12 обогой эхи табигшад гэбэл, – Рэүбээн, Шимоон, Леви, Иуда, Зэбүлүүн, Иссахар, Даан, Гаад, Ашээр, Напталии, үшөө тиихэдэ Эпрааим ба Мэнашшээ. Эпрааим Мэнашшээ хоёр Яковай эгээ дуратай Иосиф хүбүүнэйнь хүбүүд байһан юм. Обог бүхэн хэдэн уг ба бүлэнүүдтэ хубаардаг байгаа. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 722 ондо Израилиин хаан түрые Ассиириин, Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Иудын хаан түрые Вавилооной бута сохиһоной удаа ехэнхи обогууд үгы болоһон байна, зүгөөр ерээдүйдэ Израилиин бүхы арад һэргэн, анхан байһан хэмдээ орохо гэжэ лүндэншэд хэлэһэн байдаг. Сагай эсэстэ Израилиин арбан хоёр обогые зарга шүүбэридэ оруулхат гэжэ Иисүүс Христоос Өөрынгөө шабинарта үгөө үгэһэн байна. Шэнэ Иерусалимай хаалтанууд дээрэ Израилиин арбан хоёр обогой нэрэнүүд бэшэгдэхэ, хотын бартаанууд тэдэнэй нэрээр нэрлэгдэхэ юм.

Израиль «Израиль» гэжэ нэрэ Бурхан Яковта, тэрэнэй Өөртэйнь Пэнүһээлдэ тэмсэжэ байхадань үгэһэн байна. Арбан хоёр обог болохо Яковай үри һадаһад Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арад гэжэ нэрэтэй. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй удаа хойно байдаг арбан обог урда зүгтэ байһан Иуда болон Бэньямиинэй обогуудһаа таһаржа, Хойто хаанта засаг гэжэ нэрэтэй хаан түрэ бии болгоһон юм. Хойто хаан түрэ өөрын хаашуултай байһан, һүүлээрнь Самари гэжэ түб хототой болоһон байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим хубинуудта «Израиль» гэжэ үгэ гансал хойто обогуудтай, Хойто хаан түрэтэй холбоотой байдаг. Шэнэ Хэлсээн соо «Израиль» гэжэ үгые гол түлэб Израилиин арадта, тиихэдэ Израилиин газар дайда, Палестинада хабаатайгаар ойлгодог юм.

Иисүүс Христоос - Еврей хэлэнһээ оршуулхада машиах, тиихэдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ «христоос», «юрөөлэй тоһо түрхюулһэн, юрөөгшэ» гэһэн удхатай. Эртэ урдын Израильда Бурханай алба хаахыень шэлэһэн санаартадые, лүндэншэдые, хаашуулые алба хэхыень толгойдонь оливын тоһо түрхидэг байгаа. Бурхан израильшуудта Бурханай табисууртые – Израилиин арадые абарха, газар дээрэхи бүхы арадуудые зонхилхо Хааниие эльгээхэб гэжэ лүндэншэдөөр үгөө үгэһэн байна. Иисүүсэй үе сагта ерэхэ гэжэ найдуулагдаһан Бурханай табисууртын ерэхые иудейнүүд ехэ хүлеэһэн байна. Тэрэ хариин газарай булимтарагшадһаа – римшүүдһээ тэдэниие сүлөөлхэ, тиин Израилиин нэрэ соло һэргээхэ гэжэ тэдэ найдаа. Сүлөөлэгшэ, Бурханай табисуурта, Иисүүс Христоос энээнһээ гадна үшөө ехэ юумэ хээ. Тэрэ бүхы хүн зониие үхэлэй болон нүгэлэй баряанһаа сүлөөлөө, Тэрээгээр Бурхан хүнүүдтэй шэнэ, мүнхэ хэлсээ баталаа.

Инжир, боди модон - Палестинада элбэгээр ургадаг, жэмэстэй һаглагар модон. Тэрэнэй жэмэс (инжир) аргагүй амтатай, эдеэтэй, тиимэһээ тэрэ модон амгалан болон баян ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болодог байгаа. Мүн энэ модон Израилиин арадай һүлдэ тэмдэг байһан юм.

Иордан - Хэннээрэдэй нуур болон Дабһата далай холбоһон мүрэн. Тэрэ Палестинын зүүн зүгэй хилээр урдадаг байгаа. Ханаһаан орохынгоо урда тээ израильшууд энэ голые гаталһан байна. Шэнэ Хэлсээн соо Арюудхагша Иоанн тэрээндэ ерэһэн зониие, тиихэдэ Иисүүс Христоосые Иорданда арюудхаһан бэлэй.

Иуда - 1. Яковай 12 хүбүүдэй нэгэн ба Иудын обогой эхи заха табигша. Тэрэнэй уг изагууртан иудейнүүд гэжэ нэрэтэй болоо. Израилиин агууехэ хаан Давид болон тэрэнэй хүбүүн Соломоон Иудын обогой бэлэй. Соломоон хаанай наһа бараһанай удаа хойто зүгтэхи обогуудай урда зүгэй (Иуда болон Бэньямиинэй) обогуудһаа таһараад байхада, тэрэ хоёр обог Урда хаан түрэ – Иудын хан түрэ бии болгоһон юм. Урда хаан түрэдэ Давидай үри һадаһад болохо хаашуул байһан, харин түб хотонь анханайхяараал Иерусалим бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг болоо. Иисүүс Христоосшье Иудын обогой байгаа. Тэрэ Давид хаандал адли Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн байна.

2. Библи уншахада, олон ондоо зон Иуда гэжэ нэрэтэй байгаа гэжэ ойлгонобди. Тодорхойлбол, Иуда Искариот – Христоосто урбаһан шабинь.

Иудейнүүд, еврейнүүд - Иудей. Энэ үгэ Яковай хүбүүн Иудын обогто хабаатай хүнүүдэй нэрэ мүн. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Урда хаан түрэ Иуда Вавилоондо эзэлэгдээд, арад зониинь баряанда абтаа. Баряанда байһан үедэ, мүн һүүлээрнь «иудей» гэжэ үгөөр Иудын хаан түрын арадые болон Израилиин ямаршье обогой хүнүүдые нэрлэдэг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг байгаа. Һайн Мэдээсэл соо «иудей» гэжэ үгөөр үшөө еврей арадай ударидагшадые нэрлэдэг байһан юм.

Левидүүд - Яковай гурбадахи хүбүүн Левиин үри һадаһад. Моисейн үе сагта Бурхан Левиин обогһоо гараһан Аһарооной үри һадаһадые Өөрынь санаартан болгохоор шэлэһэн байна. Левиин бусад ондоо уг удам (ехэнхидээ тэдэниие левидүүд гэдэг) Майхан һүмэ соо хүдэлжэ, санаартадта туһалха ёһотой байгаа. Израилиин обогууд сооһоо эдлэхэ газаргүй ганса энэ обог байһан, юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ажал хадаа нэн түрүүн Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соо алба хэхэ ажал байгаа. Ондоо обогой еврейнүүд энэ ажал хэхэ эрхэгүй. Тэрээнһээ гадна левидүүд Һургаалай номуудые үзэдэг, зондо багшалдаг байһан юм. Левидүүдтэ газарай орондо Израилиин ондоо обогуудай газар дээрэхи хото болон таряалангууд үгтэнхэй байгаа.

Ливаан - Аршаантай уһаараа, хушатай ойгоороо мэдээжэ болоһон хойто Палестинадахи хадын шэлэ (мүнөө үедэхи Ливаан гүрэн). Энэ хадаа Сириин эгээ үндэр (далайн хэмһээ дээгүүр 3000 метрһээ үлүү үндэртэй) хаданууд, тэдэ Дундада далайн эрьедэхи Тиирһээ Арваада хүрэтэр 170 модоной зайда үргэлжэлнэ. Соломоон хаан өөрынгөө хэрэм болон Һүмэ Ливаанай хуша болон бусад модоор бариһан бэлэй.

Лүндэншэн - Бурханай хүсэл зондо дуулгахын, Гэршэлгыень хүнүүдтэ дамжуулхын тула Бурханай түлөөлһэн хүн. Арюун Һүлдын нүлөө доро лүндэншэд ерээдүйн үйлэ хэрэгүүд тухай хэлэдэг, хүнүүдые нүгэлөө наманшалан, Бурханда һүзэгтэй болгохын тула Бурханай захяа хүргэгшэ ба һургагша болодог байһан юм. Элии шэнги түрүүшын лүндэншэд (эртэ урдын сагта тэдэниие уридшалан мэдэдэг хүнүүд гэдэг байһан) онгондо орохо аргатай, гайхалтай үйлэ хэрэгүүдые хэдэг байгаа. Самуил лүндэншэн зарга шүүгшэшье байгаа. Ерэмияа ба Эзэкээл гэдэг һүүлэй лүндэншэд Бурханһаа мэдээсэл ехэнхидээ хии үзэгдэл болон зүүдэн соогоо хараад, һүүлээрнь Бурханай эльгээһые хүнүүдтэ дамжуулдаг байһан юм. Лүндэншэд оршолон дэлхэйдэ Бурханай табисууртын заларан ерэхэ тухай хэлэдэг байгаа. Самуил, Натаан, Элии, Элишаа гэхэ мэтэ лүндэншэд тухай Хуушан Хэлсээнэй номууд соо хэлэгдэнэ. Исай гү, али Амоос лүндэншэд өөһэдынгөө лүндэн тухай бэшэгүүдые орхиһон байна; Хуушан Хэлсээнэй эдэ номууд тэдэнэй нэрэтэй. Шэнэ Хэлсээнэйшье үедэ лүндэншэд байһан юм.

Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан - Нүүдэл байдалтай арадта тааруу, хуряагдадаг, тойроод хорёотой, томо майхантай адли түхэлтэй нангин һүмэ. Газаань үргэлэй шэрээ, Гуулин далай байдаг байгаа, тэрэ үшөө Суглаанай майхан гэжэ нэрлэгдэдэг. Майхан һүмэ хадаа санаартадай туһаар израильшуудай Бурхантай уулзадаг газар байһан юм. Майхан һүмэ дотор хоёр таһалга байгаа: нангин һүмэ, Нангинай нангин. Нангин һүмэ соо шэрээ табяатай, тэрээн дээрэ хилээмэн болон үргэл хэхэдэ хэрэгтэй зүйлнүүд, тиихэдэ дэн болон санзай бадаруулха тахил табяатай байдаг байгаа. Бурханай зарлигаар израильшууд Майхан һүмэ бүтээгээд, сүл губяар ябахадаа абаад ябадаг байгаа. Майхан һүмэ соо Хэлсээнэй ханза хадагалаатай һэн. Юрэнхы дээрээ Майхан һүмэ гээшэ Израилиин газарта байһан Бурханай гэр мүн. Майхан һүмэ соо израильшууд Бурханда мүргэдэг, тэндэ үдэр бүхэндэ, Соломооной Иерусалимда Һүмэ баритарнь, үргэл хэдэг байгаа. Юрын израильшууд Майхан һүмын газаа суглардаг байһан, харин нангин һүмэ руу гансал санаартад орохо эрхэтэй байгаа; тиихэдэ Нангинай нангин руу жэлдээ нэгэ дахин ганса ахамад санаартан ородог һэн. Майхан һүмэ соо Бурхан тусхай аргаар оршоно гэжэ израильшууд этигэдэг байгаа. Соломооной үе сагта Майхан һүмэ зөөгдэдэггүй, Иерусалимдал байдаг һэн. Һүүлээрнь тэрэниие шулуун болон модоор баригдаһан Һүмэ һэлгээ юм.

Майхангуудай һайндэр - Иудей арадай һайндэр. Һайндэрэй болоходо, израильшууд өөрынгөө гэр орхижо, ургаса хуряаха үедэ таряалан дээрэ табигдадаг, мүшэрнүүдээр хэгдэһэн балгаан, майханууд соо долоон хоног байжа, хэрэгтэй үргэлнүүдээ үргэдэг байһан юм. Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоо нэрэнь ефаним), Арюудхалгын үдэрэй һүүлдэ 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байһан гээшэ. Тус һайндэр орооһо хадаһанай болон жэмэс суглуулһанай удаа, үзэмэй жэмэс суглуулхын үедэ, намарай бороогой урда тээ үнгэргэгдэдэг, тиимэһээ «Үрэ жэмэс хуряалгын һайндэр» гү, али «Шэниисын түрүүшын ургасын һайндэр» гэгдэдэдэг. Египедһээ Ханаһаан хүрэтэр сүл губяар ябаһанаа, майхангууд соо байһанаа израильшууд Һайндэрэй долоон хоногой туршада дурсан һанадаг юм. Тиихэдэ израильшууд Бурхандаа ургасын түлөө баяраа мэдүүлдэг байгаа. Энэ һайндэрэй еврей нэрэ – Суккот.

Масаг - Библи соо энэ үгэ хадаа шажан мүргэлэй, хубиин гү, али бүхы бүлгэмэй ажабайдалтай холбоотой шалтагаанһаа нэгэ хэды сагай туршада (ехэнхидээ нэгэ үдэр) юушье эдингүй, заримдаа юушье уунгүй байха үдэр гэһэн удхатай. Масаглахын гол зорилго хадаа номгоролоо гү, али гашуудалтай юумэнэй болоходо ехэ уйдхараа Бурханай урда харуулха, али туршалтын болоходо, нүгэл арилгаха тухай Бурханһаа туһа эрихэ гээшэ болоно. Үнэн масаглалга бол үнэн сэхые, хүнүүдэй хоорондохи харилсаа һайжаруулха, туһалха сэдьхэлтэй болгон һэргээхэ ёһотой гэжэ лүндэншэд һануулдаг байгаа. Зарим үдэрнүүдтэ, жэшээнь, жэл бүриин Арюудхалгын үдэртэ, бүхы иудейнүүд нүгэлыень арилгаха тухай Бурханиие гуйхадаа, масаг бариха ёһотой байгаа. Зарим иудейнүүд, нэн түрүүн фарисейнүүд, үшөө нэмэлтэ масаг сахидаг бэлэй. Тиихэдэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмшье хэрэгтэй болоо һаань, али нэгэн ушараар масаг бариха аргатай байгаа юм.

Мидиин улас - Мидиин улас – һүрөөтэй хаанта гүрэн, мүнөө үеын Иранай баруун хойто талада оршодог байгаа. Христоосой түрэхын урда тээхи 612 ондо мидүүд Ассириин түб хото Нинэвээе һандаргаа. Тэрээнэй һүүлээр мидүүд перснүүдтэй сугтаа Персиин хаанта гүрэнэй засаг баригшад болоһон байна, тиимэһээ гүрэнэй хуулинууд «мидүүд болон перснүүдэй хуулинууд» гэжэ нэрэтэй байһан юм. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 330 ондо Александр Македонский Мидиие дайлан абаа. Мидүүд тэрэнэй һүүлээр Сиритэй нэгэдээ, саашадаа Паарфиин засаг доро ороо.

Моисей - Левиин обогһоо Бурханай шэлэжэ абаһан хүн. Тэрэ израильшуудые Египедтэхи богоолто байдалһаа гаргаһан юм. Моисей сүл губяар ябажа байха үедөө тэдэнэй ударидагша болон лүндэншэ байгаа. Тэрэ израильшуудай сахиха ёһотой, Бурханһаа үгтэһэн Һургаал тэдээндэ дамжуулаа. Моисейн номууд гү, али Һургаал (Тора) гэжэ нэрлэгдэһэн Библиин түрүүшын табан ном соо Һургаалай гол ёһонууд тухай хэлэгдэнэ. Моисей Жаргалай орон – Ханаһаан руу орожо шадангүй наһа бараа, гэбэшье тэрэ газараа холоһоо хараһан байна. Моисей болбол иудейнүүдтэ угаа үндэр нэрэ солото Израилиин лүндэншэн болон һүзэг шажанай багша болоно.

Моолох - Аммоонуудай гол бурхан, үшөө Милх гэжэ нэрэтэй. Моолохто шүтэхэдөө хүнүүд үргэл хэдэг байгаа, зарим ушарта өөһэдынгөө үхибүүдые үргэл болгодог һэн. Бурханай хэдышье хатуугаар хориходонь, израильшууд Моолохто Иерусалимай хажуудахи Һинноомой хүндыдэ үхибүүдээр үргэл хэдэг байһан юм.

Моһааб - Лоот болон Лоодой ехэ басаганай хүбүүн бэлэй. Моһаабай үри һадаһад моһааб арад гэжэ нэрэтэй, Дабһата далайһаа зүүлжээ, үндэр, үрэжэлтэ Моһааб гэжэ орон нютагта ажаһуудаг байгаа. Моһааб арадай гол бурханиинь Хамоос бэлэй. Тэрээнһээ гадна тэдэ Бааһал-Пэһоорто һүзэглэдэг байгаа, тэрэнь, моһаабшуудай һанаһаар, хадын оройнуудта байрладаг. Моһааб хэлэн еврей хэлэндэ дүтэрхы һэн. Моһаабшууд Израилиин дайсад байһан, Израилиин лүндэншэд тэдэниие ходо шүүмжэлдэг байгаа.

Мүргэл, зальбарал - Бурханда һайниие хүргэжэ (магтаал үргэжэ) гү, али гуйжа (гуйлта хэлэжэ) хандалга. Хуушан Хэлсээн болон Шэнэ Хэлсээн болбол хоёр янзын зальбаралтай: хубиин, ганса нэгэ хүнэй Бурханда өөрынгөө үгөөр хандажа, Тэрээндээ һайниие хэлэжэ магтаһан гү, али туһа эрижэ гуйһан зальбарал; бүлгэмэй, тусхай газарта (Һүмэ гү, али мүргэлэй гэр соо) заншалта, бултанай мэдэхэ аргаар хэгдэһэн мүргэл. Зүгөөр ном дахажа уншаһан мүргэлдэ орходоо ехэнхидээ өөрынгөө үгөөр хэлэгдэһэн зальбарал Библи соо дайралдадаг. Зальбаралнуудые согсолһон тусхай ном бии, Псаалманууд гэжэ нэрэтэй. Хүнэй хубидаа болон бүхы бүлгэмэй уншалгада хэрэглэгдэдэг олон ондоо зальбаралнууд тэрээн соо байдаг.

Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин - Алтан дэн, үргэлэй алтан шэрээ, арюудхагдаһан хилээмэнэй байдаг Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соохи таһалга. Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын эгээ нангин сэнтэй хуби соо Хэлсээнэй ханза оршодог байгаа. Энэ газар хадаа Нангинай нангин гэжэ нэрэтэй байһан юм. Нангинай нангин газар Нангин Һүмэһөө хүшэгөөр илгаатай байгаа. Һургаалай ёһоор, санаартан Нангин Һүмэ руу үглөөгүүр болон үдэшэ үргэлэй шэрээ дээрэ занданай дабирхай, гүгэл бадараахаяа ородог байгаа. Нангин һүмэ руу гансал санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ удхаараа нангин һүмэ Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог байгаа. Нангинай нангин һүмэ болбол Бурханай оршодог тэнгэриин Һүмэтэй адли зураглан табигданхай юм гэжэ һүзэг этигэл бии һэн. Тодорхойлбол, Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга соо Иисүүс Христоос Өөрыгөө үргэл болгоходоо, һүзэгтэйшүүлые тэнгэриин нангин һүмэ руу оруулаа гэжэ хэлэгдэһэн юм. Соломооной бариһан Һүмэ соо Нангинай нангин газарта херүүбүүдэй дүрсэнүүд байдаг байгаа. Һургаалай ёһоор, гансал ахамад санаартан Нангинай нангин руу орохо эрхэтэй һэн, тиихэдээ жэлдээ нэгэл дахин, Арюудхалгын үдэртэ бүхы арадай нүгэл наманшалхаяа ородог байгаа.

Нангин, гэгээн - Библи соо «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгэ «илгаатай, юрын юумэнһээ тад ондоо, энэ дэлхэйдэ хабаатай бэшэ, тиимэһээ өйронь хүрэшэгүй юумэн» гэһэн удхатай. Энэ нэн түрүүн Бурханда хабаатай. Хуушан Хэлсээн соо энэ үгэ гансал Бурханай зүйлнүүдтэ хабаатайгаар хэрэглэгдэнэ: Майхан һүмэдэ, Һүмэдэ, мүргэлдэ хэрэглэгдэхэ юумэнүүдтэ. Хүнүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгөөр Бурханда һүзэгтэй, шүтэдэг хүнүүдые нэрлэдэг (Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арадые, Шэнэ Хэлсээн соо Һүмые). Хүнүүдшье, юумэншье Нангинда ойро хүрэжэ арюудхагдаха аргатай. Тиин тэдэ бузартай юумэндэ хүрөөгүй, харилсаагүй байбал, нангин зандаа үлэхэ. Бузартаһан хүнүүд, зүйлнүүд Бурханда мүргэхын гү, али мүргэлдэ хэрэглэгдэхын урда арюудхалгын ёһо гурим гараха болоно.

Нинэвээ - Израильшуудай дайсан байгаа, һүр жабхаланта, хайрагүй шэрүүн Асиириин хаанта засагай түб хото. Энэ хото руу Бурхан Иона лүндэншые эльгээһэн юм: нүгэлдэ орошоһон арадта гэмээ наманшалаагүй һаа, усадхагдахат гэжэ тэрэ мэдүүлхэ ёһотой байгаа. Ионын лүндэн табиһанай удаа Нинэвээгэй арад гэмээ наманшалаа, Бурхан тэдэниие хайрлаа. Һүүлээрнь олон жэл үнгэрһэнэй удаа, Христоосой мүндэлхын урда тээхи ондо маадайшууд энэ хото дайгаар абажа, һандаргаһан байна.

Номшо хүн, Хуули заадаг багша - Библиин ондо ондоо номуудые болон хуйламал бэшэг соохи Һургаал (Тора) буулган бэшэдэг, тиихэдэ тэдэниие тайлбарилдаг хүн. Эзраагай үе сагһаа эхилжэ, бэшээшэд хадаа Иудын хаан түрэ соо тусхай үүргэтэй хүнүүд байһан бэлэй. Иисүүсэй үе сагта Нангин Бэшэг мэдэдэг ба тайлбарилдаг хүнүүд гүүлэжэ, аргагүй ехэ хүндэтэй байһан гээшэ. Иисүүс Өөрынь шабинар болоһон бэшээшэд тухай хэлэхэдээ, тэдэ «хуушарһан болон шэнэ» эрдэни ухаатай гэжэ хэлэһэн гэдэг. Тиибэшье, Тэрэ хирэ болоод лэ тэдэнэй Һургаал тайлбарилхые, харахада буянша һүзэгтэй шэнги аад, мүнгэндэ дуратайе, дороо нойтонииень шүүмжэлдэг байгаа.

Нүгэл - Бурханай Һургаалда үсэрхэл, Тэрэнэй захяа заабари эбдэхэ, үгэ дуулахагүй ушарнууд хадаа нүгэл болоно. Нүгэл хэһэн хүн нүгэлөө арилгахын тула үргэл хэхэ ёһотой гэжэ Хуушан Хэлсээн соо хэлэгдэнэ.

Нүгэл сагааруулгын үргэл - Энэ үргэлэй гол үүргэнь – бузарһаа бэеэ болон оюун сэдьхэлээ сэбэрлэлгэ.

Оливын тоһон - Оливануудые даража-шахажа тоһо гаргадаг. Эртын Израильда оливын тоһон олон ушарта хэрэглэгдэдэг байгаа: тэрээгээр дэнгээ аһаадаг, тиихэдэ шарха болон арһанай үбшэ эдэгээдэг, шадалтай зон тоһоной эгээ шанартайень бэедээ түрхидэг, арюун болгохын тула энэ тоһо шажанай хэрэгсэлнүүдтэ дуһаадаг, мүн хаан шэрээдэ хэн нэгэниие заларуулхын гү, али санаартан, лүндэншэ болгохын тула толгойдонь энэ тоһо түрхидэг бэлэй. Оливын тоһон хадаа Майхан һүмэ соо, һүүлдэнь Һүмэ гэрэлтүүлхын тула хэрэглэгдэдэг, тиихэдэ үргэл болон үргэгдэдэг байһан юм.

Онгон - Модоор гү, али шулуугаар хэгдэһэн шүтөөн; зоной шүтэдэг ямар нэгэн бурханай хүрэг гү, али зураг.

Паасха - Еврейнүүдэй Египедэй баряанһаа сүлөөлэгдэһэн тухай хабартаа һайндэрлэгдэдэг иудейнүүдэй гол һайндэрнүүдэй нэгэн. Паасхын һайндэр еврей литын түрүүшын авиив һарын (үшөө нисаан гэжэ нэрэтэй) арбан дүрбэнэй үдэрэй үдэшэ тэмдэглэгдэдэг. Хабартаа үдэр ба һүниин тэнсэһэнэй һүүлээр энэ һайндэр болодог юм. Израильшууд хадаа Египедэй баряанһаа тэдэниие Бурханай сүлөөлһые, Египедһээ гараха үдэрэй урда һүни үргэл болгон үргэгдэһэн хурьганай шуһаар ууган үхибүүдэйнгээ абарагдаһые тэрэ үдэшэ һанан-дурсан байдаг юм. Хурьга (эшэгэ) үргэл болгон үргэхэдөө, бүхэлеэрнь булажа болгодог, тиихэдээ тэрэнэй үе мүсын нэгэшье яһа хухалжа болохогүй байгаа. Һайндэртэ хоол барихадаа эшэгэ эдидэг байһан гээшэ. Энэ һайндэрэй үдэшын хоолой хуби болон гашуун ногоон болон дабһагүй хилээмэн эдигдэдэг байһан юм. Пэсах гэжэ еврей үгөөр, ондоогоор, паасха гэжэ үгөөр үргэгдэхэ эшэгэ нэрлэдэг байһан юм. Эндэһээ һайндэрэй нэрэ бүрилдэн гараһан гээшэ. «Пэсах» гэжэ үйлэ үгэ «һүрэжэ гараха» гээд оршуулагдана. Египедһээ гаража, богоолто байдалһаа сүлөө болоһон тухайгаа һанажа байхын тула жэл бүри Паасха һайндэрлэгдэхэ ёһотой. Һүмын баригдаһанай удаа үргэл болохо эшэгэ гансал тэрээн соо үргэхэ ёһо зүбшөөгдэһэн байна. Ямаршье ондоо арадай хүн, ерүүл хүн болон хүлһэншэ сэрэгшэн Паасхын хоолдо хүртэхэдэ байлсаха ёһогүй байгаа. Израилиин болон ондоо гүрэнүүдэй иудейнүүд Паасхын үедэ Бурханда мүргэхэеэ Иерусалим руу ерэдэг һэн. Паасхын һүүлээр Эһээбэригүй талханай Һайндэр долоон үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээндэхи Иоаннһаа Һайн Мэдээсэл соо Иисүүс нисаан һарын 14-дэ, Паасхын урда тээхэнэ хэрээһэн дээрэ хадагдажа наһа бараһан байна, тиихэдээ Паасхын үргэл болохо хурьгандал Тэрэнэй нэгэшье яһан хухалагдаагүй. Павел лүндэншэн Христоос Паасхын үргэл хурьган шэнги үргэгдөө гэжэ зааһан байна. Бурхан Иисүүсэй наһа бараһан хойно тэрэниие амидыруулаа, тиимэһээ христиан шажантанда Паасха гээшэ гансашье Христоосой наһа бараһан тухай һануулга бэшэ, үшөө Тэрэнэй амидырһанай удхатай һайндэр мүн.

Перси - Вавилооной хаанта гүрэнэй унаһанай удаа орондонь мандаһан, тэрээнһээ үшөө үргэн газартай, һүрөөтэй хаанта гүрэн. Грециһээ Египет, Түб Ази хүрэтэр, Израилиин газар оруулан, Перси бүхы энэ ехэ газарые дайгаар эзэлһэн байгаа. Заримдаа Мидиин-Персиин хаанта гүрэн гэжэ тэрэниие нэрлэдэг, юундэб гэхэдэ, мидүүд Перси зонхилдог хоёрдохи арад байһан юм. Персиин хуулинуудыньшье «маадайшуулай болон перснүүдэй хуули» гэжэ нэрэтэй байһан юм.

Пилишт, пилиштүүд - Гарбалынь мэдэгдэдэггүй, тухайлхада, эртэ урдын Ханаһаан руу Каптоор (Криит) гэжэ аралһаа ерэһэн арад. Христоосой мүндэлхын урда тээхи XII зуун жэлдэ пилиштүүд Ханаһаанай эрьеын баруун урда тээ байдаг дүрбэн хото – Гааза, Ашхэлоон, Ашдоод, Гээт – булимтаржа абаад, табадахи Экроон гэжэ хото байгуулаа. Тэдэ Ханаһаанда ажаһуудаг арадһаа ондоо байгаа. Заримдаа пилиштүүдые «отлуулаагүй» гэжэ нэрлэдэг байгаа, юундэб гэхэдэ, тэдэ Дүтын Дурна зүгэй арадуудай үнгэргэдэг энэ заншалта ёһолол хэдэггүй байһан юм. Пилиштүүд зүүн зүгэй газарнуудые булимтаран абаһаар, тэдэ Ханаһаанай зүүн-хойто зүгһөө баруун зүг рүү шэглэгшэ израильшуудтай уулзажа, дай үүдхээ. Тиин пилиштүүд Израилиин гол дайсадай нэгэн болоо, Давид хаанай тэдэниие бута сохиторнь энэ байдал үргэлжэлөө.

Понтий Пилат - Римэй нэгэ можын засаг баригша. Иисүүс Христоосой саазалагдаха үедэ Иудейн можо засагладаг байһан (Христоосой түрэһэн сагай 26-36 онуудта). Засаг түрын бүхы зургаанууд тэрээнэй мэдэлдэ байгаа, тэрээнэй баталамжагүй нэгэшье заргын шиидхэбэри абтадаггүй бэлэй. Тэрэ еврей арадай ударидагшадта муугаар хандадаг һэн, гэбэшье буһалгаанай болохогүйн тула тэрэ тэдээнэй эрилтэ дүүргэхэ баатай болодог байгаа.

Рим - Шэнэ Хэлсээн соо харуулаатай үе сагта Рим хото Дундада далайе тойроод байһан олон гэгшын гүрэнүүдые, тэдэнэй тоодо Палестиные мэдэлдээ оруулһан, императортай, асари томо гүрэнэй түб хото байһан гээшэ. Палестинада, тиихэдэ Римэй мэдэлдэ байһан ондоошье гүрэнүүдтэ римшүүд өөрынгөө сэрэг баридаг, тиигээд ямаршье эсэргүүсэл хатуугаар дарадаг байһан гэхэ. Тиихэ зуураа нэгэдэмэл хаанта гүрэндэ хабаатай байдал эдын засаг хүгжөөгөө, гүрэнэй хубинуудай соёлой харилсаа эрхилээ. Римэй эрхэтэд (тэдэнэй тоодо Павел лүндэншэн) хаанта гүрэнэй дэбисхэр дээрэ тусхай эрхэтэй байһан: жэшээлхэдэ, зарга шүүлгын үедэ тэдэниие император өөрөө шүүг гэжэ эрилтэ табиха аргатай байһан юм.

Римэй хаан - Римэй хаанта засагай дээдын засаг түрэ баригша. Можо бүхэнэй (жэшээлбэл, Пилат ба Ирод) эрхэтэ ноёд, хаашуул булта тэрэнэй мэдэлдэ байһан. Дээдын засаг түрэ баригшадые үшөө кесарь гэхэдээ, уг залгамжалалгада эхи табиһан Юлий Цезариин нэрээр хэлэдэг – тэрэ үедэ нэрэнь кесарь гээд үгүүлэгдэдэг байһан.

Рэпаиимүүд - Ханаһаанай газар дайдые Израилиин арадай дайгаар эзэлхын урда тээ тэндэ ажаһуугша арад мүн. Тэдэ анаагтай адли үндэр хүнүүд байһан юм. Хуушан Хэлсээн соо үхэһэн хүнүүдэй хаанта засагта байдаг һүлдэнүүдые энэл рэпаиим гэжэ үгөөр нэрлэнэ.

Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн - Тусхай эдеэн, израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синайн сүл губяар дүшэн жэл соо ябахада, Бурханай тэдээндэ үгэдэг байһан «Бурхан тэнгэриин хилээмэн». Будаа гээшэ монсогор, хатуу сагаан орооһонтой адли байгаа. Тэрээниие булахада, шанахада болохо байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо будаа дэлхэйдэ ажамидарал үгэдэг Бурхан тэнгэриин бодото хилээмэнтэй адли бэшээр харуулаатай. Энэ хилээмэн – Иисүүс Христоос Өөрөө гээшэ.

Самари - Галилейн урда тээ, Иудейн хойто зүгтэ байратай Палестинын нэгэ можо. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй һүүлдэ Израиль гэжэ нэрэтэй Хойто хаан түрые Самари гэдэг байгаа, тиин Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 885–874 онуудта зонхилһон Амвриин үе сагта тэрэ Хойто хаан түрын түб хото Самари гэжэ нэрэтэй байгаа. Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 722 ондо энэ хаан түрэ унажа, Самари Ассиириин хаанта гүрэнэй харгалзалга доро ороо, ондоо гүрэнүүдһээ нютаг урилагшадые Самари руу эльгээгээ. Гүрэндэ үлөөшэ еврейнүүд болон нютаг урилагшад хамта дээрээ самарянууд гэгдэдэг байгаа.

Самаряанууд иудейнүүдтэ адляар Моисейн Һургаал хүндэлдэг байбашье, олон юумыень ондоогоор ойлгодог байһан, тусхайлбал, Бурханда Иерусалимда мүргэнгүй, Гаризиим гэжэ хада дээрэ мүргэдэг байгаа. Иудейнүүд болон самаряанууд бэе бэеэ үнэн һүзэгтэ урбагша гэжэ тоолоһон дээрэһээ бэе бэетэйгээ харилсадаггүй байһан юм. Иудейнүүдэй һүүлээр самаряанууд Һайн Мэдээсэл абаһан түрүүшын арад байгаа. Римэй ударидалга доро байхадаа Самари Иуда болон Галилей хоёр можотой сугтаа түбһөө холо байратай Палестина гэжэ нэрэтэй газар болоһон юм. Стефанай тулижа үхэһэнэй һүүлдэ Иисүүс Христоосой шабинар Самари руу ябажа, тэндэ лүндэн табидаг болоо. Тиин Самариин дэбисхэр дээрэ түрүүшын христиан бүлгэмүүд эндэ бии болоһон байна.

Санаартан - Майхан һүмэ соо ба Иерусалимай Һүмэ соо шажанай ёһо гурим болон мүргэл үнгэргэхэ тусхай эрхэтэй хүн. Моисейн Һургаалай ёһоор Израильда санаартан болохо аргатай хүнүүд гээшэ Моисейн аха, Бурханаар санаартан болохо гэжэ шэлэгдэһэн, гансал Аһарооной үри һадаһад болоно. Санаартад мүргэл хэхэ, үргэл үргэхэ, шажанай ёһо гуримуудые болон ёһолол хэхэ уялгатай байгаа. Алба хэхэдэнь тэдээндэ левидүүд туһалдаг байгаа. Гансал санаартад Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын нангин һүмэ орохо аргатай байһан. Санаартад 12 бүлэг боложо хубаараад, хойно хойноһоо албаяа хэдэг бэлэй. Санаартадые ахамад санаартан ударидадаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо Бурхан үнэн сэхэтэнүүдтэ шэнэ сагай ерэхэдэ тэдэ Өөрынь санаартад болохо гэжэ үгөө үгэнэ.

Санзай - Энэ санзай мододһоо суглуулагдаһан дабирхай болоно, тэрэниие Һүмэ соо галдаад, Бурханда үргэл болгон хоншуу үнэр гаргадаг байгаа.

Синай - Синай хада (заримдаа Хорээб гэгдэдэг байһан), тэрэ Синайн хахад аралда (мүнөөнэй Египедтэ) оршодог, тэндэ Бурхан Израилиин арадтай Хэлсээ баталаа, тэдэ эндэ Моисейгээр Һургаал дамжуулаа. Моисей бэшэгдэһэн Арбан һургаалтай хабта шулуунуудые (Хэлсээнэй хабта шулуунууд гэгдэдэг) абахын тула Синай хада дээрэ гараа. Энэл хада дээрэ Бурхан лүндэншэ Элиидэ намдуу һэбшээн болон үзэгдөө.

Сион - Иерусалим хотын оршодог гүбээнүүдэй нэгэн. Тиимэһээ энэ нэрэ ехэнхи ушарта Иерусалимай нэрэ боложо хэрэглэгдэдэг байһан, зүгөөр юрэнхы дээрээ – тэнгэриин Иерусалим хото тэмдэглэдэг һэн, тэрээн соо һахил хүртэһэн зон Бурхантай мүнхэ ажамидарха ёһотой байгаа. Сион Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог һэн. Гүбээ дээрэ баряатай Һүмэ заримдаа Сион хада гэжэ нэрлэгдэдэг байһан юм.

Сионой Басаган - Иерусалим (тэрэнэй тэг дундань Сион хада оршодог) болон тэрэ хотын ажаһуугшадые иигэжэ уран һайханаар нэрлэдэг бэлэй.

Содом ба Гоморро - Ажаһуугшадайнь нүгэлнүүдэй түлөө Бурханай тэнгэриһээ галаар һүнөөһэн эртэ урдын Ханаһаанай хотонууд.

Соломоон - Давид хаанай хүбүүн. Эсэгынгээ һүүлээр Израилиин хаан байһан (Христоосой мүндэлхын урда тээхи 10-дахи зуун жэл). Тэрээнэй зонхилхо үеын ерэхэдэ, дайн дажар дүүрээд, Израилиин хаанта засаг һайн хүгжөөд байһан юм. Соломоон сэсэн ухаатайгаараа болон баян байһаараа мэдээжэ болоо; Тэрэ Иерусалимда түрүүшын Һүмэ баряа. Соломооной хаан байхада Израиль һүр хүсэтэй болон нэрэ солотой болоо. Бурханай һахил доро Соломооной хааншалга энхэ тайбанаар болон амгаланаар үнгэрөө. Тиибэшье тэрэ мүнгэнэй татабари дээшэнь болгоо, сэрэгээ, тиихэдэ һамгадаа, дэрэ хубаадаг эхэнэрнүүдээ олошоруулаа. Наһатай болоод байхадаа Соломоон һамгадайнгаа үгэдэ орожо, ондоо бурхадта һүзэглэдэг болоо. Бурхан энээнэйнь түлөө тэрэниие хэһээгээ, Соломооной наһа бараһанай һүүлдэ Израилиин хоёр хубида хубааралгые болюулаагүй. Хуушан Хэлсээнэй зарим номууд Соломооной нэрэтэй холбоотой: Соломоон хаанай һургаал, Экклезиастын ном, Соломооной Дуунай Дуун.

Суббото - Еврей арадай тоололгоор долоон хоногой эгээл һүүлшын үдэр – суббото, израильшуудай нангин үдэр. Моисейн дамжуулһан Һургаалай ёһоор, энэ үдэр болбол дууһан Бурханда зорюулагдаха ёһотой, тиимэһээ энэ үдэр ажал хэхэ хорюултай. Наранай жарган орожо, боро хараанай эхилхэтэй хамта еврей арадай үдэр эхилдэг. Тиимэһээ субботын үдэр бол пятницын үдэшэ наранай шэнгэһэн сагһаа эхилээд, субботын наранай шэнгэтэр үргэлжэлдэг. Еврей арадай мүргэлэй гэрнүүдэй – синагогонуудай бии болоходо, иудейшүүд тэндэ субботын үдэр сугларжа, Һургаалай номуудые уншадаг, зальбардаг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ фарисейнүүд субботын үдэр үйлэдэхэ хорюултай хэрэгүүдые нарибшалан тооложо бэшээд, эдэ заабаринуудые жэншэдгүй сахихые зониие уряалан байгаа. Иисүүс Христоос хадаа суббото тухай ёһо заабариие фарисейнүүдһээ ондоогоор ойлгодог бэлэй. Тэрэ бол һайн хэрэгүүдые субботын үдэршье үйлэдэхэдэ болохо гэжэ хэлэдэг һэн. Тиимэһээ Тэрэ зониие субботын үдэршье аргалдаг, хүнүүдэй ажабайдалда ба хэрэгтэй зүйлнүүдтэнь анхаралтай байха хэрэгтэй гэжэ һэргылдэг бэлэй.

Тайган түшэмэл - Эртэ урда сагта олонхи арадуудай хаашуулай һамгадые заһуулһан зарасанууд харадаг байһан (еврейнүүдтэ иимэ заншал байгаагүй). Заримдаа хаашуулай хажууда тэдэ ехэ нэрэ хүндэтэй боложо, дээдын тушаал эзэлдэг байгаа. Тиимэһээ «заһуулһан, эмнюулһэн зараса» гэжэ үгэ «ордоной түшэмэл» гэжэ үгэтэй адли удхатай болодог байгаа.

Талхан үргэл - Амитанаар болон ондоо эдеэгээр үргэлнүүдэй илгаань ямар бэ гэхэдэ, ондоо эдеэгээр үргэлэй хэгдэхэдэ, амитан нэрмэгдэдэггүй байһан. Талхаар үргэлэй гол удхань бэлэг барилга болоно: ехэнхидээ Бурханда (болон санаартадта) һайн ургасынгаа түлөө баяр хүргэһэн бэлэг байгаа. Талхаар үргэл соо, һанаад үзэхэдэ, тоһон болон занданай дабирхай соо дабһа нэмэжэ холигдоһон миин орооһон, тиихэдэ шарагдаһан орооһон гү, али нюдэгдэһэн ба булагдаһан орооһон ородог байһан.

Тиир ба Сидоон - Тиир болон Сидоон хотонуудай газарнууд дээрэ, Дундада далайн эрьеэр байһан Финики хаан түрэ. Мүнөө сагта энэ Ливаанай газар.

Тоһо түрхихэ, тоһодохо - Шажанай тусхай ёһо гурим хэжэ – толгой дээрэнь оливын тоһо түрхижэ, хүниие гү, али хэрэгсэл Бурханда алба хэхын тула шэлэн абалга. Тусхай харюусалгатай даабари дүүргэхэ санаартан гү, али хаан болохо Бурханай шэлэһэн хүнэй магнай нангин тоһоор түрхидэг байһан юм. Зарим ушарта лүндэншэдэйшье магнай нангин тоһоор түрхигдэдэг байгаа. Тиихэдэ оливын тоһоор үргэлэй шэрээ, Майхан һүмые арюудхадаг байгаа. «Магнай нангин тоһоор түрхилгэ» гээшын далда удхань хүнүүдэй Һүмэдэ ороходоо тэдэнэй Бурханһаа абаһан шэлэлгэ болон Бурханда алба хэхын тулада тэдээндэ дээрэһээ үршөөл гэһэн удхатай.

Түгэс шатаалта үргэл - Энэ үргэлэй нэгэ тусхай янза мүн, үргэл хэгдэхэдээ нэрмэгдэһэн амитан бүхэлёорөө үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдадаг байһан. Одноо үргэлнүүдтэ үргэлэй хубинь лэ шатаагдажа, үлөөшэнь эдигдэдэг байһан. Гал түлигдэжэ, тэрэ үргэлые утаан болгодог байгаа. Бүхэлёор шатаагдаһан үргэлэй хангалтай үнэр тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, Бурханиие зохидшоодог байгаа.

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр - Иудейнүүдэй шухала һайндэрнүүдэй нэгэн, еврей хэлэн дээрэ шавуот гэжэ нэрэтэй. Еврей литын гурбадахи сиван һарада тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэниисэ хадаһанай удаа долоон долоон хоногой (седьмицын) һүүлээр гү, али түрүүшын таряанай боолто. Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэртэ асарагдаһанһаа табидахи үдэртэ энэ һайндэр үнгэргэгдэдэг байгаа. Хүнүүд Бурханда олон ондоо үргэл, тэрэ тоодо хилээмээр үргэл, орооһонһоо түрүүшын ургасын дээжээр үргэл хэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үеын ерэхэдэ, энэ һайндэр Табидахи үдэрэй (Пятидесятницын) һайндэр гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ һайндэрэй үдэртэ Иисүүс Христоосой шабинарта Арюун Һүлдэ бууһан байна.

Урим ба туммим - Бурханай хүсэл мэдэхын тула хэрэглэгдэдэг шулуунууд. Тэдэ хоёр юумэн түрүүшын санаартанай үбсүүндэ үлгөөтэй байдаг дүрбэн булантай хайрсагхан соо байдаг байгаа, тэрээниие үшөө «зарга шүүлгын хайрсагхан» гэдэг һэн. Энэ хоёр шулуугаар жээрэб шэдэдэг байгаа ха гэжэ тоологдодог, нэгэниинь «тиимэ, болохо», нүгөөдэнь – «үгы, болохогүй» гэжэ удхатай байгаа.

Үзэгдэл - Хүнэй унтажа байхада гү, али онгондо ороходонь харагдадаг юумэн гү, али үзэгдэл. Хүн (ехэнхидээ лүндэншэн) үзэгдэл соогоо хараһан шэнэ зүйл тухайгаа гол түлэб хүнүүдтэ хөөрэхэ ёһотой байһан.

Хуушан Хэлсээн соо харуулаатай Бурханаар эльгээгдэһэн үзэгдэлнүүд тухай лүндэншэдэй бэшэһэн номууд соо хөөрэгдэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй номууд соо Бурхан үзэгдэлнүүдээр зальбаралнуудта харюу үгэнэ, тиихэдэ элшэд болон шабинартаа юуб даа хэхыень даалгана, тэдэниие заабарилна, һургажа хэлэнэ.

Үнэн шударга - Хуушан хэлсээн соо гансал Бурханда найдадаг, Тэрээнтэйгээ Хэлсээндэ үнэн сэхэ, Бурханай бүхы заабари заатагүйгөөр дүүргэдэг, Тэрээнэйл үгэ дууладаг хүн дээрэ харуулаатай шанарнуудта хүртэһэн хүн гэжэ тоологдодог байһан. Тиимэ хүн «Бурханай үгөөр ябадаг», тиихэдэ ондоо хүнүүдтэй харилсахадаа гансал ёһо гуримда тааруугаар харилсадаг байгаа. Энэ бүгэдэ тиимэ хүниие Бурханай урда сагааруулдаг байһан гээшэ. Үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал – Бурхан шанарай нэгэн. Тэрээн тушаа хэлэхэ болоо һаа, Тэрээнэй үйлэ хэрэг үнэн сэхэ болон үнэн зүб, тиимэһээ Тэрээнэй Өөрынгөө тангариг болон Хэлсээндээ үнэн сэхэ байһыень харуулна. Бурхан һахил хүртэһэн хадаа Тэрээнэй хойноһоо дахаһан хүнүүдые абарна ба сагааруулна. Шэнэ Хэлсээн соо үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал ехэнхидээ хүнэй Бурханда һүзэглэдэг болон найдадаг байһантайнь тааруулан харуулагдана. Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэжэ хүнэй өөрөө үнэн шударга, сэхэ, зүб байдалтай болохо эрмэлзэлтэй байгаашье һаань, Бурханай хүнэй бүхы нүгэлыень хүлисэбэлнь ба тэрээниие сагааруулбалнь, тэрэ ёһотой һахил хүртэһэн болохо байна.

Үргэлэй хурьган - Тахил болгон хурьга үргэдэг заншал эртэ урдын сагһаа хойшо мэдээжэ бэлэй. Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Бурханай үршөөһэн Һургаалай ёһоор, санаартад нангин Һүмэ соо үглөө, үдэшэ бүри, мүн Паасхын, бусад һайндэрнүүдэй үедэ ба тусхай ушараар Бурханда тахил болгон хурьгадые үргэдэг байгаа. Үргэлэй хурьганай шуһан хадаа зониие Бурхантай эблэрүүлдэг, иимэ тахилай аргаар Бурхан израильшуудай нүгэл хүлисэдэг һэн. Арюудхагша Иоанн Иисүүсые Бурханай хурьган гээд нэрлэхэдээ, бүхы дэлхэйн нүгэлэй түлөө тэрэ тахил болгон үргэгдэхэ гэжэ уридшалан хэлэһэн гэхэ.

Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ - Утаараа нэгэ тохой (хахад метр) үргэнөөрөө нэгэ, үндэрөөрөө хоёр тохойн хэмжээтэй ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдэдэг байгаа. Тэрээнэй дээдэ болон хажуу тээхи талануудынь алтаар хушаатай, харин табагынь алтан сахариг баглаатай байгаа. Үргэлэй шэрээ нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байһан. Тэрэ газаа, хүшэгын хажуудахи Хэлсээнэй бэшэгтэй ханзын хажууда байдаг һэн. Бурханай санзай тэрээн дээрэ хангалтуулжа, санаартан уншалгаа хэдэг байгаа. Үргэлэй зэд шэрээ мүн лэ ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдээд, зэдээр хушагдадаг байгаа. Хэмжээнүүдынь: утаараа табан, үргэнөөрөө табан, үндэрөөрөө гурбан тохой. Тахилай табагай углуунууд тэдээнтэй нэгэ бүхэли болоод байһан эбэрнүүдээр гоёогдодог байгаа. Нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байгаа. Тэрэ Майхан һүмын газаа байдаг байгаа, тэрээн дээрэ санаартан уншалгаа ябуулдаг бэлэй.

Үреэхэ, юрөөхэ - Ямар нэгэн хүндэ буян хэшэг үршөөхэ гэһэн удхатай үгэ. Бурхан хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, хүниие үреэхэдөө, тэрээндэ ямар бэ даа һайниие, жэшээлбэл, амжалта, энхэ тайбан байдал, олон үри хүүгэдые, ажамидарал бэлэглэнэ. Хэндэ буян хэшэг үршөөхэеэ, хэниие үреэхэеэ Бурхан Өөрөө шиидэдэг. Хэрбээ нэгэ хүн нүгөө хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, тэрэниие үреэхэдөө, һайниие тэрээндэ хүсэнэ.

Абраһаам, Исаак болон Яков гэжэ нэрэтэй дээдын санаартадай хүүгэдтээ буян хэшэг үреэхэдэнь, тэдэнэй үгэ жаргалтай ерээдүй тухайнь лүндэн, уридшалан айлдахалга бэлэй. Хүн гээшэ Бурханда буян хэшэг үршөөхэдөө, Бурханиие үреэхэдөө, Тэрэниие алдаршуулна, Тэрээндэ баяраа хүргэнэ. Иисүүс дэгдэхынгээ урда тээ үхибүүдтэ болон Өөрынгөө шабинарта буян хэшэг үршөөһэн, тэдэниие үреэһэн байна. Христоосой шабинар Бурханай буян хэшэг тарааха хүнүүд болоно гээшэ, тиихэдээ тэдэнэй үреэл дайсад болон харшалагшадташье хүртэхэ юм. Буян хэшэг үршөөхэ, үреэхэ гээшэ харааха гэжэ үгэдэ харша удхатай.

Үхэлэй орон - Наһа барахадаа бүхы зон – үнэн зүб ба нүгэлтэншье – газарай гүн соо оршодог Үхэлэй орон руу уруудан буудаг гэжэ тэрэ холын үе сагта Дүтын Дурна зүгэй олохон арадууд тоолодог байгаа. Еврейн Библи соо энэ түби шеол, грек хэлэн дээрэ хадес гэжэ нэрлэгдэнэ. Мүнөө үеын шажан шудлалын эрдэмэй «тамын орон» гэжэ ойлгосо энээнһээ ондоо. Нүгшэһэн уладай һүнэһэн Үхэлэй орон соо унтажа байһантай адли, «элинсэг хулинсагуудтаа ябаа» гэжэ тоологдодог байгаа ха. Хүн бүхэн нүгшэһэнэйнгөө удаа газар дээрэхи ажамидарал тухайгаа тоосоо бариха, тиихэдэ нүгэлтэй хүнүүд хэһээгдэхэ, зүгөөр буянтай зондо жаргал үршөөгдэхэ гэжэ иудейнүүд этигэдэг байһан байгаа. Манай ээрын урдахи гурбадахи зуун жэлһээ эхилээд Христоосой мүндэлһэн үе саг хүрэтэр үргэлжэлһэн түүхэ энээн тухай гэршэлнэ. Шэнэ Хэлсээниие абажа харабал, Иисүүс үхэл дабажа гарана. Иигэжэ Тэрэнэй илалта Үхэлэй орон тухай ойлгосодо нүлөө үзүүлээ, юундэб гэхэдэ Тэрэ нүгшэһэн болон амиды зоной Бурхан болоо мүн гэжэ зураглагдана.

Галабай эрьехэдэ, тэдэ бүгэдөөрөө амидырха, тиигээд нүгэлтэй зон тусхай бэлдээтэй газарта хэһээгдэдэг байха, Шэнэ Хэлсээн соо тэрэ газар «геенна» гэжэ нэрлэгдэнэ.

Тамын, хэһээлтын, хосоролтын газар мүнөө үеын шажан һургаалай ёһоор буряадаар «тама» гэгдэдэг.

Фараон, Египедэй хаан - Эртэ урдын Египедтэ засаг түрэ баригшые (хааниие) энэ үгөөр нэрлэдэг байһан юм. Тэдэнэй нэгэниинь Яковой хүбүүн Иосифто һайнаар хандадаг, нүгөөдэнь израильшуудые тэдэнэй Египедһээ гарахынь урда тээ хатуу шэрүүнээр дарладаг байһан бэлэй.

Фарисейнүүд - Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй, иудейнүүдэй шажанай гол бүлгэмүүдэй нэгэн. Фарисейнүүдэй түлөөлэгшэд Синедрион руу ородог байһан. Сайдукейнүүдтэ орходоо, фарисейнүүд гансашье Моисейн Һургаалай бэшэ, үшөө олон тоото аман домогуудай эрилтэнүүдые аргагүй наринаар дүүргэдэг байгаа. Тэрээнһээ гадна Бурханай зарга шүүлгын үдэрэй ерэхэдэ, үхэһэн бүхы хүнүүд Бурханай урда зогсохоёо амидырха гэжэ тэдэ тоолодог һэн. Тэдэ ёһололнуудаа сэбэрээр, нягтаар үнгэргэдэг байһан, тиин арад зон соо аргагүй хүндэтэй байһан, тиихэдэ бидэ һүзэгтэй, хатуу шанга зантай зонбди гэжэ өөһэдөөрөө омогорходог байгаа. Шажанай журам тиимэ шанга бэшэ, эрилтэ һулатайгаар сахидаг хүнүүдтэ фарисейнүүд дээрэлхүүгээр хандадаг байгаа. Иисүүс фарисейнүүдэй һургаал сэхээр һажааха гү, али тэрэниие дахахаһаа һэргылдэг байгаа, юундэб гэхэдэ фарисейнүүд ехэнхидээ Моисейн Һургаалнуудые бэелүүлхэдээ гадаада, харагдаатай таладань лэ анхаралаа хандуулдаг байһан байна. Христоосто һүзэглэхынгөө урда тээ Павел лүндэншэн фарисей байһан юм.

Хаан түрэ «Хаан түрэ» гэжэ үгэ хоёр гол удхатай: «хаанай засаг» болон «хаанай эзэмдэдэг газар». Библи соохи «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ нэн түрүүн Бурханай энэ дэлхэй дээрэ хизааргүй засагтай байһые харуулна. Тиихэдэ тэрэ холбоо үгэ Бурхан болон Тэрэниие өөрынгөө Хаан гэжэ абаһан хүнүүдэй харилсаан тухай хэлэнэ. Бурханай хаан түрэ тухай лүндэншэд хэлэһэн байгаа. Иудейнүүдэй ерэхэ Бурханай табисууртые Бурханай Хаан гэжэ хүлеэдэг байһан дээрэһээнь, Тэрэнэй хаанта засаг Бурханай хаан түрэтэй сэхэ холбогдодог байһан. Тиимэ Хаан түрын мандаха тухай Арюудхагша Иоанн хэлэһэн юм. Иисүүс Христоос Тэрэнэй ерэхэдэ хүн зондо «хүрэһэн» Бурханай хаан түрэ тухай лүндэн хэлэхэдээ, тэрэ Хаан түрэ руу гансал оюун сэдьхэлтэй болохо гэжэ аргагүй ехэ оролдосо гаргаһан лэ хүнүүд орохо аргатай гэһэн байна. Иисүүс Христоосой амидырһанай һүүлдэ лүндэншэдэй һургаалнууд соо Бурханай хаан түрэ «Арюун Һүлдэтэй үнэн һүзэг, энхэ тайбан болон баяр» юм гэжэ хэлэгдэнэ. Юрэнхы дээрээ Бурханай хаан түрэ газар дэлхэй дээрэ Христоосой ерэхэдэнь оршохо юм: урданай оршон хадаа шэнэ оршоноор һэлгэгдэн үгы болохо, тэндэ Бурхан бүхы юумэн соо байха. «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ ехэнхидээ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Матвейн Дуулгаһан Һайн Мэдээсэл «Бурханай хаан түрэ» гэжэ үгын орондо оло дахин «Тэнгэриин Хаан түрэ» гэжэ үгэ хэрэглэнэ, юундэб гэхэдэ тэрэнэй Һайн Мэдээсэл гол түлэб Бурханай нэрэ миин хэрэглэдэггүй иудейнүүдтэ захиһан удхатай.

Халдейшүүд - Вавилооной хаанта засагай газар дээрэ һуурижаһан арадуудай нэгэн, тэдэ засаг баригшадшье байгаа. Энэ үгэ ехэнхидээ Вавилооной хаанта засагай бүхы арадай нэрэ болон хэрэглэгдэдэг.

Ханаһаан - Хаамай хүбүүн байһан Нойн ашануудай нэгэнэй нэрэ, тиихэдэ тэрэнэй үри һадаһадай (хананейнүүдэй) ажаһуудаг байһан Дундада далай болон Иордан мүрэнэй дунда байдаг газарай нэрэ. Бурхан Абраһаамда болон тэрэнэй үри һадаһадта энэ газар эзэмдэхыень үгэхэб гэжэ үгөө үгэһэн байна. Сагай ябахада, аалиханаар Ханаһаан израильшуудаар эзэлэгдэһэн байна.

Хараал - Бурханай нэрэтэй эблэршэгүй, Тэрээнэй нэрээр һүнөөгдэхэ юумэнүүд: дайнай дүүрэхэдэ баряанда абаһан хүнүүд, адуу мал, олзоборилһон юумэнүүд; тэдэ бүхы дээрээ Бурханда үргэл болон үргэгдэхэ ёһотой байгаа. Тэрээнһээ гадна Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн эблэршэгүй, һүнөөгдэхэ юумэн болбол Һайн Мэдээсэл буруугаар тайлбарилһан зон болон Иисүүс Христоосто этигээгүй хүнүүд, тэдэниие Бурханһаа һалгаан холодуулха хэрэг гээшэ хараалда хүртөөхэ гэжэ удхатай гээд хэлэһэн юм.

Херүүб, херүүбүүд - Библи соо Бурханда тусхай дүтэ тэнгэриин амитад херүүбүүд гэжэ нэрэтэй. Израильшууд херүүбүүдые ой ухаандаа тухайлхадаа, тэдэ хаан шэрээ дээрэ һууһан Бурхантай тэргэдэ хүллүүлһэн, далитай мантан томо амитад гэжэ һанадаг байгаа. Тиимэ тула хоёр алтан херүүбүүд Бурханай хаан шэрээгэй һүлдэ гэжэ һанагдадаг байһан, израильшуудай нангин эрдэни болохо Хэлсээнэй ханзын хабхаг дээрэ хээтэй байһан юм. Тиихэдэ тэдэнэй хоёр алтан дүрсэ Соломооной Һүмэ соо байдаг байгаа.

Хиннээрэт нуур - Иордан мүрэнһөө урдажа гарагша, Галилей нютагта байдаг сэбэр уһатай томо нуур. Энэ нуур Библи соо ондо ондоогоор нэрлээтэй байдаг – Гэннэсарээт нуур, Хиннээрэт, Тибериада далай. Тэрэ нуур олон янзын загаһатай, тэндэ ёһотой шуурган болодог, тиимэһээ ехэнхи ушарнуудта далай гэжэ нэрлэгдэдэг.

Хорээб - Харагты: Синай хада тухай.

Хотон хүреэн - Сүл губяар ябахадаа, Израилиин бүхы арбан хоёр обогой майхангуудаа татаад табиһан томо газар.

Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн - Еврей бен-адам, араам бар-энош гэжэ үгэнүүд сэхээр «хүнэй хүбүүн» гээд оршуулагдадаг, «хүн», «үхэдэг хүн» гэжэ удхатай. Жэшээлбэл, Бурхан Эзэкээл лүндэншэдэ хандахадаа, тэрэниие хүн түрэлтэнэй хүбүүн гэнэ. Даниил лүндэншэн Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн гэжэ ерэхэ Бурханай табисууртые нэрлэнэ, Тэрээндэ Бурхан бүхы арадууд дээрэ мүнхэ засаг үгэхэ байһан. Һайн Мэдээсэл соо Даниилай лүндэнһөө уламжалан Иисүүс Христоос Өөрыгөө байд гээд лэ Хүн түрэлтэнэй Хүбүүмби гэнэ.

Хэлсээн - Хүнүүдэй хоорондо гү, али Бурхан болон хүн хоёрой хоорондохи хэлсээн. Хоёрдохи ушартань гол түлэб Бурхан найдуулга үгэдэг, тиихэдэнь хүн журам, хуули дүүргэхэеэ зүбшөөдэг; хэлсээн нэгэшье талын байжа болохо (Бурхан үгэеэ үгэдэг). Зарим ушарта хэлсээгээ баталхын тула үргэл үргэгдэдэг байһан юм. Бурханай хүнүүдтэй баталһан Хэлсээн Библиин гол һуури эзэлнэ. Синай хадын оройдо Бурхан Моисейгээр дамжуулан, бүхы еврей арадтай Хэлсээ баталаа. Бурхан еврейнүүдые үреэжэ, бүхы дайсадһаа хамгаалжа байхаб гэжэ үгэеэ үгэнэ, тиихэдэ еврей арад Һургаал соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, өөһэдөө Тэрээндээ үнэн сэхэ байха, Тэрэнэй хүсэл дүүргэхэ ёһотой байгаа. Хэлсээнэй баталагдаһан, тэрээниие яажа дүүргэжэ байһан тухай номуудай согсолборитой адли, энэ хэлсээн Хуушан Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Лүндэншэд Бурхан болон зоной хоорондо шэнэ хэлсээн баталагдаха гэжэ уридшалан хэлэһэн байдаг. Тэрэ Хэлсээн Иисүүс Христоосой наһа баралга болон амидыралгаар баталагдаа юм гэжэ Һайн Мэдээсэл соо хэлээтэй. Энэ Хэлсээн тухай Шэнэ Хэлсээнэй номууд хөөрэнэ. Мүнөө үе сагта Бурханай арад гээшэ Христоосто үнэн сэхэ һүзэгтэй ямаршье үндэһэ яһанай хүнүүд болоно.

Хэлсээнэй ханза - Израильшуудай эгээ шухала эрдэни: модоор хэгдэнхэй, алтаар бүрхөөгдэнхэй ханза. Синай хада дээрэ Израилиин арадтай Бурхан хэлсээ баталхадаа, 10 һургаал бэшээтэй хоёр хабта шулуу Моисейдэ үгөө бэлэй. Тэрэ хоёр хабта шулуун Хэлсээнэй ханза соо хадагалагдадаг. Ханзын хабхаг дээрэ алталаатай, далинуудаа дэлиһэн хоёр херүүбэй дүрсэ байдаг. Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ хабхагынь каппорет, тодорхойлбол, «даралта, хушалта; нүгэлөө наманшалга (бэеэ арюудхалга)» гэжэ нэрэтэй байгаа. Ханза Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын Нангинай нангин газарта оршодог.

Хэмоош - Моһаабуудай һүзэглэдэг байһан эртэ урдын шажанай бурхан.

Хэрмоон хада - Израилиин хойто зүгтэ байдаг хамагай үндэр хада.

Хэрээһэн - Римэй хаанта түрэдэ, Иисүүс Христоосой үедэ эгээ хүндэ гэмтэ хэрэг үйлэдэһэн хүнүүдые саазалхадаа хэрэглэгдэдэг арга хэрэгсэл. Тэрэ ямар түхэлтэй байгааб гэхэдэ: сэхэ углуунуудтайгаар хадагдаһан хүнлэлэн модотой газарта зоогдооһон бахана байгаа. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүнүүдые тэрэ хэрээһэндэ уяад гү, али хадаад, тулижа үхэхыень орхидог байһан. Иигэжэ саазалагдаха гээшэ айхабтар аймшагтайда, тиихэдэ эшхэбтэртэ тоологдодог байһан. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүн саазалалгын газар руу хэрээһэнэйнгээ хүндэлэн модо өөрөө абаашаха ёһотой байгаа. Энэ хадаа «өөрынгөө хэрээһэ абаад ябаха» гэжэ ород үгын анхан удха болоно. Иисүүсэй хэрээһэндэ үлгэгдэжэ наһа бараһанай удаа хэрээһэн гээшэ Тэрэнээр олгогдоһон абаралгын болон ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болоо юм.

Һайн дуранай үргэл - Хүнэй Һүмэдэ ерэхэдэ һайн һанаагаараа, өөрынгөө дураар үргэһэн орооһон, тоһон, үзэмэй дараһан архи гү, али мүнгэн.

Һайн Мэдээсэл - Эвангелион гэжэ грек үгэ бүхы һайн мэдээсэлдэ хабаатай, жэшээлбэл, дайнай дарагдаһан, илалтын мандаһан, энхэ тайбанай оршоһон гү, али хаан түрын уг залгамжалагшын түрэһэн тухай мэдээсэлые энэ үгөөр дамжуулмаар. Энэ оршолон дэлхэй дээрэ Бурханай табисууртын (грек хэлэн дээрэ – Христоосой), мүндэлэн түрэһэн тухай мэдээсэлые Бурхан Өөрын эльгээмэлнүүдээр дамжуулан, арад зондо дуулгаһан байна. Тэрэнэй мүндэлхэ тухай үлэ мэдэг тэмдэгүүдые Хуушан Хэлсээн соо оломоор. Бурханай хаан түрэ, Бурханай арад зондо дуратай тухай Һайн Мэдээсэлые Иисүүс Христоос Өөрөө тунхаглаһан байна. Энэ дуранайнгаа түлөө Бурханай хүбүүн, Абарагша Иисүүс наһа бараа, зүгөөр Бурхан Тэрэниие амидыруулаа. Иисүүс Христоосой мүндэлһэн, зоной түлөө Тэрэнэй оролдоһон, Һургаал үршөөһэн, хэрээһэн дээрэ наһа бараһан, һүүлээрнь амидырһан тухай Һайн Мэдээсэл христиан шажанай гол үндэһэн һуури болоо мүн. Христоосой газар дэлхэй дээрэ ажаһууһан, наһа бараһан, амидырһан тухай хөөрэгшэ Шэнэ Хэлсээнэй түрүүшын дүрбэн номые һүүлээрнь Һайн Мэдээсэл гэжэ нэрлэдэг болоо бэлэй.

Һургаал - Тора гэжэ эртэ урдын еврей үгэ. Һургаал гээшэ Бурханай Өөрын арадһаа ямар ажамидарал болон Өөртэнь шүтэлгэ хүлеэһэн тухайнь һургаал болоно. Тэрэ Һургаал Израилиин арадта Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн юм. Хуушан Хэлсээн соо энэ Һургаал болон тэрэниие үршөөһэнэй түүхэ Табан ном (Библиин түрүүшын табан ном) соо хэлэгдээтэй, зарим ушарта тэрэ ном Һургаал гээд нэрлэгдэдэг. Һургаал соо израильшуудай шажанай болон юрэ бусын ажабайдал эрхилхэдэнь, тодо заабаринууд үгтэһэн, тиихэдэ тэдэнэй яажа бэеэ абаад ябаха тухай гурим журамууд тогтоогдоһон байна. Шэнэ Хэлсээн соо Павел хадаа зон гээшэ Һургаалай бүхы заабари сахижа шададаггүй, зониие хэһэн нүгэлэйнь түлөө хэһээлтэһээ Һургаал абархагүй гэжэ хэлэнэ. Тиимэһээ Шэнэ Хэлсээн соо Һургаал болбол буян хэшэгтэ эсэргүү удхатай хэрэглэгдэнэ.

Һүзэглэгшэдэй бүлгэм - Грек хэлэнһээ экклесиа гэжэ үгэ оршуулбал, «суглаан» гэжэ удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэглэгшэдэй бүлгэм Һүмэ гэжэ нэрэтэй. Тиихэдэ нэгэ нютагта ажаһуудаг, Бурханда мүргэхэеэ, Нангин Бэшэг уншахаяа болон харилсахаяа суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд һүмэнүүд гэжэ нэрэтэй.

Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө - Эзэндэ зальбардаг гэр. Эндэ тусхай аргаар Эзэн Өөрөө оршодог гэжэ тоологдодог байгаа. Тиимэһээ Иерусалимай Һүмые Эзэнэй нангин Үргөө гэжэ мүн лэ нэрлэдэг бэлэй.

Һэлхэ үбшэн - Библи соо ямаршье халдабарита арһанай үбшэн иимэ нэрэтэй, юундэб гэхэдэ цараат гэжэ ехэнхидээ «һэлхэ үбшэн» гээд оршуулагдадаг эртэ урдын еврей үгэ бол олон ондоо арһанай үбшэ тэмдэглэдэг байһан юм. Хуушан Хэлсээнэй эрилтээр иимэрхүү үбшэнтэй хүнүүд бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Арһанай һэлхэ үбшэнтэй зониие бүлгэмһөө гаргадаг, ябуулдаг, ондоо хүнүүдтэй суг байлгадаггүй байһан юм. Юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ондоо хүнүүдтэ үбшэеэ халдаахагүйн тула, үбшэн хүнэй ойронь хүрэхэдөө, ондоо хүнүүд бузартай болохогүйн тула энэ заршам сахигдадаг бэлэй. Һэлхэ үбшэнгөөр үбшэлһэн хүниие санаартан үнэн дээрээ тэрэ бүримүһэн эдэгэбэ гэжэ гэршэлбэл, тэрэ хүн һөөргөө бүлгэм руугаа орохо аргатай байгаа.

Шаналха, гэмээ мэдэрхэ - Энэ хадаа гэмтэйгээ, нүгэлтэй байһанаа мэдэрэлгэ, Бурханда һайшаагдаагүй урданайнгаа ажамидаралһаа арсалга болоно. Шув гэжэ еврей үгэ «орохо», «бусаха» гэһэн удхатай, гэмээ наманшалгада тааруулхада хүнэй бурханда бүхы һанаагаараа орохо, ондоо бурхадта һүзэглэхэеэ, нүгэл хэхэеэ арсаха гэһэн удхатай. Гэмээ сагааруулха нихам гэжэ еврей үгэтэй холбоотой, тэрэ «гэмтэйгээ мэдэрхэ», «шаналха» гэжэ удхатай, юундэб гэхэдэ гэмээ мэдэрэлгэ хүнэй би зүбби гэхэеэ болихоһоо, нүгэлтэ ажамидаралһаан арсалгаһаа эхилнэ. Энэ үйлэ хэрэг хэхэдээ хүнүүд масагладаг, бархирдаг, үмдөөд байһан хубсаһаяа удара, шуу татадаг, хара үнгэтэй таар хубсаһа үмдэдэг, үбсүүгээ шаадаг байһан. Гэмээ сагааруулжа байһан хүн бултан нүгэлэйнгөө түлөө Бурханһаа хүлисэл гуйна, саашадаа ганса Бурханай хүсэлөөр ябахаб, алдуунуудаа нэгэшье дабтахагүйб гэжэ хатуу тангариг үгэнэ.

Шэнэ Хэлсээн соо метанойа «ухаанай хубилалта» гэһэн удхатай грек үгэ хэрэглэгдэнэ, тиимэһээ гэмээ сагааруулгын үедэ хэгдэһэн үйлэ хэрэгүүдһээ гадна үшөө нүгэлтэ һанал бодолһоон арсажа, ухаан бодолоороо, сэдьхэлээрээ бүрин түгэс Бурханда оронхойб гэжэ харуулна. Библи соо гэмээ сагааруулга тухай олон һургаалнуудай жэшээ байха, тодорхойлбол, Иеремиин, Ёһээлэй болон Ионын, тиихэдэ Арюудхагша Иоаннай гэмээ наманшалга тухай һургаалнууд, Иисүүс Христоосой болон лүндэншэдэй номнолнууд соо мүн лэ үргэлжэлнэ.

Шэнэ Хэлсээн - 1. Лүндэншэдэй хэлэһээр, Бурханай Израилиин арадтай хэлсээн шэнэдхэгдэхэ байһан юм. Иигэжэ уридшалан хэлэһэниинь бүтөө, Бурхан Иисүүс Христоосоор арадтай шэнэ хэлсээ баталаа. Шэнэ Хэлсээн дэлхэйн бүхы арадтай баталагдаа, тиин Иисүүс Христоосто һүзэглэдэг хүн бүхэн энэ хэлсээндэ орохо аргатай.

2. Һайн Мэдээсэл, Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд, Бэшэһэн хандалганууд болон Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ дүрбэн номуудай суглуулбари Шэнэ Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Энэ ном олон ондоо авторнуудтай, нэгэдэхи зуун жэлһээ эхилээд, Христоосой түрэхэ саг болотор бэшэгдэһэн, Хуушан Хэлсээнтэй хамта Библи болоно.

Эдоом - 1. Улаан шара үһэтэй байһанайнь түлөө, тиихэдэ өөрынгөө ууган хүбүүнэй эрхэ улааншаг үнгэтэй улаан зармын шүлөөр худалдаһанайнь түлөө Эсаавта үгтэһэн ара нэрэ.

2. Эдоом гэжэ үгэ Эсаавай үри һадаһадай, тиин үшөө тэдэнэй газарай нэрэ.

3. Эдоом гэжэ можо Сеир хаданууд дунда оршодог байгаа, хойто хилэнь Заред гэжэ мүрэн, урда хилэ элирүүлхэнь хүндэ, тиибэшье Елаф болон Ецион-Гавер гол түлэб Эдоомдо оруулагдадаг. Халак гэжэ хадаар (Малаан хада) Израильтай хилэтэй байһан юм. Эдоом Дабһата далайһаа эхилээд Акаба гэжэ далайн тохой хүрэтэр нэмжыһэн Араб гэжэ хүндын хоёр талаар байдаг байгаа. Эндэ, Арабта эртэ урдан сагай галта уулын гал хаяһанай ашаар газарһаа халуун булагууд олон байгаа. Эдоомой гурбан талаһаа сул губяар хүреэлөөтэй байһан дээрэһээ эдомшууд газараа үргэдхэхын тула хойшоо ябаһан, тиин Иудын обогтой дайлалдаһан юм.

Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг - Эхин гэжэ ном соохи хүнэй бии болоһон тухай хөөрөөн соо аргагүй гоё сэсэрлиг зураглагдана, тэндэ түрүүшын хүнүүд Бурхантай харилсажа байна. Энэ сэсэрлиг Эдээм, сэсэрлиг, диваажан гэжэ нэрлэгдэнэ. Адаам Ева хоёр Бурханай үгэ дуулаагүй, тиигээд тэдэ диваажанһаа намнуулаа, тиин хүндэ ажал хэжэ, үбшэн хабшанда абтажа, үхэлэй засаг доро ажамидарха болоо. Лүндэншэдэй заримдаа хэлэһээрнь, галабай эрьехын урда тээ Израилиин газар диваажанай сэсэрлигтэй адли болохо, бүхы амитад дундаа эбтэй байдаг болохо. Шэнэ Хэлсээн соо Христоос энэ сэсэрлиг тухай хэлэхэдээ, амгалан ехэ жаргалтай, гуниг гашуудалгүй ажамидаралда болон Бурхантай мүнхэ харилсаантай байдалда бусан эрьехэ тухай хэлэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Эдээмэй сэсэрлиг гээшэ нүгэлгүй хүнүүдэй наһа бараһанай удаадахи байдалые амгалан ехэ жаргалантайгаар, галабай эрьехэдэ тэдэнэй амидырхаяа хүлеэжэ байһаар зураглагдана.

Эзэн - Бурхан Моисей болон израильшуудтай анха удаа уулзахадаа Өөрыгөө нэрлэһэн нэрэнь – («Яхве») заншалта болон олон оршуулганууд соо Эзэн гээд хэрэглэгдэдэг. Энэ еврей үгын зүб үгүүлбэри мэдэгдэнэгүй. Хүндэтэй, засаг баригша хүнүүдтэ «эзэн» гэжэ зарим үедэ хандажа болохо.

Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр - Бурханай Өөрынгөө арад абархын тула Израилиин дайсадые хэһээхэ үдэр гэжэ эртэ урдын израильшууд энэ үдэрые тоолодог байһан. Харин һүүлээрнь энэ үдэрэй удха ондоо болоһон байна, энэ үдэр Бурхан хүн зоной түүхэдэ оролсохо, дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ лүндэншэдэй лүндэн соо хэлэгдээтэй. Бурхан энэ үдэр Иисүүс Христоосой аргаар үйлэдэжэ, бүхы дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэнэ. Энэ үдэр һүүлшын үдэр гү, али сүүдэй, зарга шүүлгын үдэр гэжэ нэрэтэй.

Элеон хада - Иерусалимай зүүн ханын хажууда байдаг үндэр бэшэ хада; тэрэ хадаһаа бүхы хото угаа һайханаар харагдадаг байгаа. Үшөө Тоһото хада гэжэ нэрлэгдэдэг һэн. Хадын хажууда оливын мододой ургадаг Гефсеманай сэсэрлиг байгаа. Энэл газарта Библиин түүхын олон ушар болоо юм: жэшээлбэл, Эзэкээл Бурханай алдар солын хото дээгүүр ошохые эндэһээ хараһан, энэ газарһаа Бурханай Зарга шүүлгын үдэрэй үйлэ хэрэгүүд эхилхэ гэжэ Захарияа лүндэн табиһан, Христоос галабай эрьехэ тухай эндэ хэлэһэн, эндэһээ тэнгэридэ дэгдэһэн байна.

Эллгээмэл, Бурханай элшэ - Бурханда алба хэдэг, зарлигыень зондо дамжуулдаг, туһалдаг ба Бурханай хүсэл айладхадаг онсо маягтай туһамаршан. «Мэдээ асарагша» гэһэн удхатай эртэ урдын еврей малах, грек ангелос гэжэ үгэнүүдһээ үндэһэтэй мүн. Энэ үгэ зарим ушарта хүнүүдтэ хандуулан хэрэглэгдэдэг байгаа. Ехэ нэрэ хүндэтэй зарим элшэнэр Библи соо Михаээл, Габриһээл гэжэ хүнэй нэрэнүүдтэй байна. Бурханай элшэнэрэй заримань Бурханай урдаһаа буһалгаалжа, үгыень дуулахаяа болижо, эрлиг шолмосой тала бариһан байдаг. Тэдэниие доройтон унагша элшэнэр гэжэ нэрлэдэг юм.

Элшэн - Хуушан грек хэлэн дээрэ энэ үгэ «элшэн», «мэдээ асарагша» гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой элшэ, Тэрэнэй Өөрөө шэлэжэ, Үнэн Үгэ тунхаглахыень эльгээһэн элшэн гээд Евангели соо энэ үгын удха ойлгуулагдана.

Бурханай элшэ гэһэн нэрэ зэргэ ехэ харюусалга хүндэ тоходог, гэхэтэй хамта Бурханай элшэн гээшэ аргагүй хүндэтэй хүн байгаа: Христоос Тэнгэридэ Хаан, Бурханай элшэн газар дээрэ Тэрэнэй бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэнь мүн. Христоосой газар дээрэ ажаһууха үедэ Тэрээнтэй суг аяншалалсаһан дүтын арбан хоёр шабинь Бурханай элшэнэр гэжэ нэн түрүүн нэрлэгдэхэ зэргэтэй. Христоосой наһа бараад, амидырһанай удаа Христоосой дуудагша Павел өөрыгөө Бурханай элшэб гэжэ нэрлэдэг болоһон юм. Үнэн Үгэ тараадаг ондоошье номнолшод, жэшээнь, Барнааба, мүн лэ Бурханай элшэнэр гэжэ нэрлэгдэдэг байжа магадгүй.

Эрлиг, шолмос - Бурханай дайсаниие, болон Тэрээндэ алба хэгшэдые эрлиг гэжэ нэрлэдэг, тиибэшье «эсэргүүсэгшэ» гү, али «шүүмжэлэгшэ» гэжэ үгэ – сүүдтэ зэмэлдэг хүн гээшэ. Бурханда эсэргүүсэгшэ болон ада шүдхэрнүүдэй толгойлогшо хадаа шолмос болон ада шүдхэрнүүд хүнүүдые мэхэлдэг, Бурханда ерэхэдэнь һаалта хэдэг, тэдэниие үхэл руу татадаг. Бурханай урдаһаа буһалгаалһан хүнүүд эрлигэй үгэдэ ороһон байдаг. Шолмосой дууһан диилдэхэ, һүнөөгдэхэ сагынь ерэхэ юм гэжэ Гэршэлгэ гэжэ ном соо хэлэгдэнэ. Библи соохи ондоо нэрэнүүдынь – ороолон, эрлиг, шолмос, Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл, луу.

Эсооб - Зохид хоншуу үнэртэй ногоон ургамал. Арюудхалгын ёһололой үедэ эсообые уһан гү, али шуһан руу хээд, тэрээгээр хүндэ сүршэдэг байгаа.

Этигэл - Бурханда этигэл, Тэрээнэй хэлэһэн юумэн заатагүй бүтэхэ гэжэ лаб найдал, Бурханай хүсэл бэедээ абалга, Тэрээнэй хэлэһээр бүхы наһаараа ябалга. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэг гээшэ Тэрэниие Бурхамни болон Абарагшамни гэжэ бэедээ даажа абалга болоно.

Эфес - Бага Азиин баруун эрье дээрэ оршодог, Лидия гэжэ гүрэнэй угаа томо хото. Анханһаа Эфес хадаа грек хото байһан, һүүлээрнь Римэй ударидалга доро ороходоо, Римэй эгээ баян Аси можын түб хото болоһон байна. Эфес Римэй хаанта гүрэнэй соёлой, политикын, экономикын түбүүдэй нэгэн байһан, эртэ урда сагта дэлхэйн долоон гайхамшагуудай нэгэн гэжэ тоологдодог Артемидын ордоноор суурхаһан мүн. Энэ хотодо гол түлэб грегүүд болон эллинизмын үеын Бага Азиин олон ондоо арадууд ажаһуудаг байһан, тиибэшье тэндэ иудейнүүд яһала олоор байгаа, тэдэнэй олонхинь Христоосто һүзэгтэй һэн.

Эфод - Шажанай ёһолол хэхэдээ, санаартанай үмдэдэг хамсыгүй хубсаһан. Жэшээлбэл, Бурханай зарлиг мэдэхын тула энэ хубсаһа үмдэдэг байгаа. Зарга шүүгшэдэй ном соо гэрэй онгонуудтай (терафимуудтай) хамта хэлэгдэнэ – тиихэдээ онгоной хубсаһан тухай хэлэгдэжэ магад.

Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр - Еврей литын түрүүшын авиив һарын (ондоо нэрэнь нисаан) 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байгаа. Энэ һайндэр Паасхын һүүлээр эхилдэг байһан. Долоон үдэрэй хугасаа соо израильшууд Бурханай тэдэниие Египедһээ яаралтайгаар гаргаһые һанадаг байгаа. Гэртээ эһээбэритэй эдеэ, тиихэдэ эһээбэреэр бариһан хилээмэшье барижа болохогүй. Долоон үдэрэй туршада израильшууд гансал эһээбэригүй хилээмэ эдидэг байгаа. Һайндэрэй түрүүшын болон һүүлшын үдэртэ эгээл хүндэтэй суглаанууд болодог, үргэл хэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Паасхын болон Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрнүүд нэгэ һайндэр гэжэ тоологдодог байһан гээшэ.

УГ ГАРБАЛ

Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

+ 1:1 Ин 1:1

+ 1:27 Мт 19:4, Мк 10:6

+ 2:7 1 Кор 15:45

+ 2:9 Эх 3:22, Гэр 2:7, Гэр 22:2

+ 2:11 1 Хаан 15:7

+ 2:14 Дан 10:4, Эх 10:11-12

+ 2:21 Эх 15:12, 1 Хаан 26:12

+ 2:24 Мт 19:5, Мк 10:7, 1 Кор 6:16, Эф 5:31

+ 3:1 Мт 10:16

+ 3:3 Эх 2:17

+ 3:6 Рим 5:12, 1 Кор 15:21-22

+ 3:15 Рим 16:20

+ 3:16 Эф 5:21, Кол 3:18

+ 3:19 Экк 3:10, Экк 3:20

* 3:20 Еврей хэлэн дээрэ Адаамай нэрэ «хүн», Евын нэрэ «амидарал» гэһэн удхатай.

+ 3:22 Эх 2:9, Гэр 2:7, Гэр 22:2

+ 4:7 Эх 3:16

+ 4:15 Лев 26:21, Псал 78:12

* 4:25 Шээдэй нэрэ «үгэһэн» гэжэ удхатай.

+ 5:2 Эх 1:27

+ 5:3 1 Кор 15:49

+ 5:24 4 Хаан 2:11, Евр 11:5

* 5:29 Еврей хэлэн дээрэ Нойн нэрэ «һанаа заһаха» гэдэгые һануулна.

+ 5:29 Эх 3:17

+ 6:2 Иоов 1:6, Иоов 2:1, Псал 88:7

+ 6:3 Псал 77:39, Псал 89:10

+ 6:4 Тоо 13:34

+ 6:5 Һур 6:18, Мт 12:34

+ 6:6 1 Хаан 15:10-11

+ 6:9 Иоов 1:1

+ 8:4 4 Хаан 19:37, Ер 51:27

+ 8:17 Эх 1:22

+ 8:20 Иоов 1:5

+ 8:21 Гар 29:18, Лев 1:9, Эх 6:5

+ 9:1 Эх 1:22

+ 9:3 Эх 1:29

+ 9:4 Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:10-11, Лев 17:14, Хуу 12:23-24, Хэр 15:20, Хэр 15:29

+ 9:6 Тоо 35:33, Эх 1:26-27

+ 9:21 Һур 20:1

+ 9:22 Һур 30:17

+ 10:4 Ион 1:3

+ 10:7 Эх 2:11

+ 10:11 Эх 2:14

+ 10:21 Тоо 24:24

+ 10:29 Эх 2:11

+ 11:2 Эх 10:10, Дан 3:1

+ 11:8 Хуу 32:8

+ 12:1 Хэр 7:4

+ 12:3 Эх 18:18, Эх 22:18, Эх 26:4, Эх 28:14, Гал 3:8

+ 12:10 Эх 41:54

+ 12:13 Эх 20:2, Эх 20:12

+ 13:8 Псал 132:1

+ 13:10 Эх 2:10, Эх 19:24

+ 13:13 Эх 18:20

+ 13:15 Нүүн 21:43

+ 13:16 3 Хаан 3:8

+ 14:3 Нүүн 10:5

+ 14:5 Хуу 2:10-12

+ 14:7 Тоо 13:27, 2 Уг 20:3

+ 14:8 Хуу 29:23

+ 14:14 Уд 18:29

+ 14:17 2 Хаан 18:18

+ 14:18 Псал 75:3

+ 14:20 Эх 28:22, Лев 27:30, Евр 7:1-2

+ 15:1 2 Хаан 22:3, Псал 3:4

+ 15:5 Эх 22:17, Хуу 1:10, Хуу 10:22, Рим 4:18

+ 15:6 Рим 4:3, Гал 3:6, Як 2:23

+ 15:8 Уд 6:17, Лк 1:18

+ 15:10 Лев 1:17, Ер 34:18-19

+ 15:12 Эх 2:21, 1 Хаан 26:12, Иоов 33:15

+ 15:13 Гар 1:11, Гар 12:40, Хэр 7:6

+ 15:14 Гар 11:3, Хэр 7:7

+ 15:16 Хуу 9:4, 3 Хаан 21:26

+ 15:18 Гар 23:31, Тоо 34:1-12, Нүүн 21:43, 3 Хаан 4:21, 2 Уг 9:26

+ 16:5 Эх 18:25, Эх 31:53, 1 Хаан 24:13, 1 Хаан 24:16, Уд 11:27

+ 16:7 Гар 15:22

* 16:13 «Хүниие анхаран байдаг Бурхан» гэһэн удхатай.

* 17:5 Абрам – еврей хэлэн дээрэ энэ нэрэ «агууехэ эсэгэ» гэһэн удхатай.

* 17:5 Абраһаам – еврей хэлэн дээрэ энэ нэрэ «олон арадуудай эсэгэ» гэһэн удхатай.

+ 17:5 Рим 4:17

+ 17:12 Лев 12:3

+ 18:5 Уд 6:18-19

+ 18:10 Рим 9:19

+ 18:12 1 Пёт 3:6

+ 18:14 Иоов 42:2, Ер 32:17, Мт 19:26, Лк 1:37, 4 Хаан 4:16

+ 18:17 Ам 3:7

+ 18:18 Эх 12:3

+ 18:20 Эх 13:13

+ 18:25 Эх 16:5, Иоов 34:10, Псал 91:16

+ 18:26 Иса 65:8

+ 19:2 Иоов 31:32

+ 19:5 Уд 19:22-24

+ 19:11 4 Хаан 6:18

+ 19:24 Иоов 18:15, Псал 10:6, Эзэк 20:16, Эзэк 38:22, Лк 17:29

* 19:37-38 Еврей хэлэн дээрэ Моһааб «эсэгэһээ», Бэн-Аммии «түрэлэймни хүбүүн» гэһэн удхатай.

+ 20:2 Эх 12:10-20

+ 20:7 1 Уг 16:22, Псал 104:15, Иоов 42:8, Як 5:16

+ 20:17 Як 5:16

+ 21:3 Эх 17:19

+ 21:4 Эх 17:12-13

+ 21:9 Гал 4:29

+ 21:10 Ин 8:35, Гал 4:30

+ 21:12 Рим 9:7

+ 21:21 Тоо 10:12, 3 Хаан 11:18

* 21:31-32 Газарай энэ нэрэ гурбан удхатай: нэгэдэхеэр, энэ Тангаригай Худаг, хоёрдохёор, Долооной Худаг, гурбадахяар, Бүтээһэнэй Худаг.

+ 21:31 Эх 26:33

+ 22:1 Псал 10:5, Хэр 9:10

+ 22:2 2 Уг 3:1

+ 22:17 Эх 15:5, 3 Хаан 4:20, Ер 33:22, Евр 6:13-14

+ 22:18 Эх 12:3, Эх 26:4, Хэр 3:25

+ 22:23 Эх 24:24

+ 23:2 Нүүн 14:15, Уд 1:10

* 24:2 Бэлгэдээ гараа табин тангариглаха гээшэ үри һадаһадайнгаа үнэржэхэ шанараар тангариглаха гэһэн удхатай.

* 24:65 Гэрлэхэеэ байһан хүбүүн түрэ хуримаа хээгүй дээрээ тэрэ басаганай нюур хараха ёһогүй байгаа.

+ 25:4 1 Уг 1:32-33

+ 25:10 Эх 23:16-20

+ 25:15 1 Уг 1:29-31

+ 25:18 1 Хаан 15:7

+ 25:23 Тоо 24:18, 2 Хаан 8:14, 1 Уг 8:13, Рим 9:12

* 25:26 Эндэ «Яков» гэжэ нэрэ «табгайһаа аһалдан гарагша» гэһэн удхатай; 27:36 ахань тэрэнэй нэрые «мэхэшэн» гэһэн удхатайгаар оршуулна, эгээл түрүүн «Эзэн шамайе аршалаг лэ» гэһэн удхатай байгаа ха гэжэ таамаар.

+ 25:31 Хуу 21:17

+ 25:34 Евр 12:16

+ 26:1 Эх 12:10, Эх 20:2

+ 26:3 Эх 22:16-18, Нүүн 21:43

+ 26:4 Гар 32:13, Эх 12:3, Эх 22:18, Хэр 3:25

+ 26:7 Эх 12:13, Эх 20:1-2

+ 26:15 Эх 21:30

+ 26:29 Һур 16:7

+ 26:34 Эх 36:2-3

+ 27:3 Эх 25:27-28

+ 27:28 Хуу 33:13

* 27:36 Адлирхуу дуулдадаг үгэнүүд: Яков гэжэ нэрэ, «акав» – «мэхэлхэ» гэһэн үйлын үгэ.

+ 27:36 Эх 25:33

+ 27:40 2 Хаан 8:14, 4 Хаан 8:20-22

+ 27:46 Эх 26:35

+ 28:2 Эх 22:23, Эх 24:29-30

+ 28:4 Нүүн 21:43

+ 28:9 Эх 25:13, Эх 36:3

+ 28:13 Нүүн 21:43

+ 28:14 Эх 12:3, Эх 13:16, Эх 22:18, Эх 26:4

+ 28:18 Эх 35:14, Нүүн 4:1-10, 1 Хаан 7:12

+ 28:19 Эх 35:6, Эх 35:15, Эх 48:3

+ 28:20 Тоо 21:2, Уд 11:30, 1 Хаан 1:11, 2 Хаан 15:8

+ 28:22 Эх 14:20, Лев 27:30

+ 29:27 Уд 14:12

+ 29:30 Лев 18:18

+ 29:31 1 Хаан 1:19-20

* 30:14 Энэ ургамал эдибэл, хүнэй дура буляахада ехэ нүлөөтэй гэжэ тоологдодог байгаа.

+ 30:15 Лев 18:18

+ 31:13 Эх 28:20-22

+ 31:30 Уд 18:24

+ 31:45 Эх 28:18, Эх 35:14, Нүүн 24:26-27

+ 31:53 Эх 16:5

+ 32:9 Эх 31:3

+ 32:12 Эх 28:14-15

+ 32:28 Эх 35:10

+ 32:29 Уд 13:18

+ 32:30 Гар 24:10, Гар 33:20, Ин 1:18

+ 33:18 Эх 12:6

+ 33:19 Нүүн 24:32, Иоов 42:11

+ 34:7 Уд 20:6, 2 Хаан 13:12

+ 34:8 Хуу 22:28

+ 34:12 1 Хаан 18:25

+ 34:14 Нүүн 5:9

+ 35:1 Эх 28:10-22

+ 35:4 Нүүн 24:26, Уд 9:6

+ 35:7 Эх 28:19

+ 35:8 Эх 24:59

+ 35:10 Эх 32:28

+ 35:11 Эх 17:6

+ 35:14 Эх 28:18, Эх 31:45

+ 35:15 Эх 28:19

+ 35:17 1 Хаан 4:20

+ 35:19 Рүүт 1:2, Мих 5:2

+ 35:22 Эх 49:4, Лев 20:11

+ 35:27 Нүүн 14:15, Уд 1:10, Эх 13:18, Эх 23:2

+ 35:29 Эх 25:8

• 36:1 1 Уг 1:35-37

+ 36:1 Эх 25:30

+ 36:3 Эх 26:34, Эх 28:9

+ 36:12 Гар 17:8

• 36:20 1 Уг 1:38-42

+ 36:20 Эх 14:6, Хуу 2:12

• 36:31 1 Уг 1:43-51

+ 36:33 Иса 34:6, Иса 63:1

+ 36:34 Эх 36:15, Иоов 2:11, Эзэк 25:13

+ 36:40 1 Уг 1:51-54

+ 37:13 Эх 33:18

+ 37:14 1 Хаан 17:18

+ 37:17 4 Хаан 6:13

+ 37:24 Ер 38:6, Зах 9:11

+ 37:27 Эх 25:12-16

+ 37:34 Иоов 1:20

+ 38:8 Хуу 25:5-6

+ 38:24 Лев 21:9

+ 38:26 Лев 18:15

+ 39:1 Эх 37:36

+ 39:9 Гар 20:14

+ 39:15 Гар 20:16

+ 39:21 Дан 1:10

+ 40:5 Нэх 1:11

+ 40:8 Дан 2:28

+ 40:20 Мк 6:21

+ 40:22 Эст 7:10

+ 41:8 Дан 2:1-2

+ 41:12 Дан 1:17

+ 41:16 Дан 2:30

+ 41:30 4 Хаан 8:1

+ 41:38 Дан 4:5, Дан 5:11

+ 41:40 Эст 10:3

+ 41:42 Эст 3:10, Эст 8:2

+ 41:45 Эх 46:20, Иса 19:18, Эзэк 30:17

+ 41:54 Эх 12:10

+ 42:6 Һур 11:26

+ 42:9 Эх 37:5-11

+ 42:22 Эх 37:21-22

+ 43:32 Эх 46:34

+ 44:20 Эх 37:3

+ 46:1 Эх 26:33

+ 46:4 Эх 50:13

• 46:8 1 Уг 2:1-5

+ 46:8 Гар 6:14-16

+ 46:9 Гар 6:14, Тоо 26:5-6, 1 Уг 5:3

+ 46:10 Тоо 26:13

+ 46:11 Тоо 3:17, Тоо 26:57

+ 46:12 Эх 38, Тоо 26:19

+ 46:13 Тоо 26:23-24, 1 Уг 7:1

+ 46:14 Тоо 26:26

+ 46:16 Тоо 26:15

+ 46:17 Тоо 26:44-46, 1 Уг 7:30-40

+ 46:20 Эх 41:45, Иса 19:18, Эзэк 30:17, Тоо 26:28-37

+ 46:21 Тоо 26:38-41, 1 Уг 7:6-12, 1 Уг 8:1-5

+ 46:23 Тоо 26:42

+ 46:24 Тоо 26:48-49, 1 Уг 7:13

+ 46:27 Гар 1:5

+ 46:34 Эх 43:32, Гар 8:26

+ 47:9 Иоов 14:1, Псал 89:10

+ 47:11 Гар 1:11, Гар 12:37

+ 47:30 Эх 50:13

+ 47:31 3 Хаан 1:47

+ 48:4 Эх 28:12-15, Эх 35:9-12

+ 48:5 Нүүн 14:4

+ 48:7 Эх 35:19, Рүүт 1:2

+ 48:19 Тоо 1:33, Тоо 1:35, Хуу 33:17, Нүүн 17:14

• 49:1 Хуу 33:1-24

+ 49:4 Эх 35:22, Лев 18:7, Эзэк 22:10

+ 49:5 Эх 34:25-29

+ 49:7 Тоо 35:2, Нүүн 19:9

+ 49:8 1 Уг 28:4

+ 49:9 Гэр 5:5, Тоо 23:24, Тоо 24:9

+ 49:10 Тоо 24:17

+ 49:13 Нүүн 19:10-16

+ 49:16 Эх 30:6

+ 49:17 Уд 18:27

+ 49:18 Псал 118:166

+ 49:24 Псал 22:1

+ 49:26 Хуу 33:15, Авв 3:6, Хуу 33:13-17

+ 49:27 Уд 20:21, Уд 20:25

+ 49:31 Эх 23:16-19, Эх 35:29

+ 50:13 Эх 23:16

+ 50:23 Тоо 32:39

+ 50:24 Гар 3:16-17

+ 50:25 Гар 13:19

+ 1:4 Эх 35:23-26

+ 1:5 Эх 46:27

+ 1:8 Хэр 7:18

+ 1:11 Эх 15:13, Эх 47:11

+ 2:1 Гар 6:20, Тоо 26:59

* 2:10 Моисей гэдэг еврей нэрэ өөрын үгүүлбэреэр Моше «гаргаха» гэһэн үйлын үгэтэй адлишуу.

+ 2:18 Тоо 10:29

+ 2:24 Эх 15:14, Эх 46:4

+ 2:25 Уд 2:18, 1 Хаан 9:16

* 3:1 Рэүһээлэй нүгөө нэрэ; хара 2:18.

+ 3:1 3 Хаан 19:8

+ 3:5 Нүүн 5:15

+ 3:6 Хэр 7:32

* 3:8 Ханаһаан, хээт, эмоор, пэриззии, хиив, евүүс угсаатан – израильшуудай ерэхэһээ урид Палестинада ажаһууһан арадууд.

+ 3:8 Хуу 26:15

+ 3:9 1 Хаан 2:24-25

+ 3:12 Нүүн 1:5, Уд 6:16

+ 3:14 Ин 8:58

+ 3:20 Гар 12:31

+ 3:21 Эх 15:14

+ 4:10 Ер 1:6

+ 4:11 Һур 20:12

+ 4:19 Гар 2:15

+ 4:21 Нүүн 11:20

+ 4:22 Ер 31:9, Һош 11:1

+ 5:2 Иоов 21:15

+ 5:22 Нүүн 7:7

+ 6:3 Эх 17:1

+ 6:7 Эзэк 20:5

+ 6:8 Эх 15:18, Эх 26:3, Эх 35:12

+ 6:14 Эх 46:8-11

+ 6:15 Эх 46:10, Тоо 26:12-13

+ 6:16 Тоо 3:17, 1 Уг 6:16

+ 6:19 Тоо 26:57-58

+ 6:20 Тоо 26:59

+ 6:21 Тоо 16:1-35

+ 6:22 Лев 10:4

+ 6:23 Тоо 1:7, Тоо 2:3, Тоо 26:60-61

+ 6:24 Тоо 26:11, 1 Уг 6:22-23

+ 6:25 Тоо 25:7

+ 8:8 Гар 9:28, Гар 10:17

+ 8:26 Эх 43:32, Эх 46:34

+ 9:12 Псал 104:25

+ 9:16 Рим 9:17

+ 9:23 Нүүн 10:11, Гэр 11:19, Гэр 16:21

+ 9:27 2 Уг 12:6

+ 9:28 Гар 8:8, Гар 10:17

+ 9:29 Гар 19:5, Хуу 10:14, Псал 23:1

+ 10:4 Ам 7:1, Гэр 9:3

+ 10:16 Лк 15:18

+ 10:17 Гар 8:8, Гар 9:28

* 10:19 Еврей угсаатан гүрэн түрэеэ иимэ хилэтэйгээр байгуулха хүсэлтэй байгаа: Хулһата далай – Улаан далай.

+ 11:7 Мал 3:18

• 12:1 Лев 23:5-8, Тоо 28:16-25, Хуу 16:1-8

+ 12:6 Тоо 9:10-11

+ 12:12 Тоо 33:4

+ 12:22 Лев 14:6, Тоо 19:6, Тоо 19:18, Псал 50:9

+ 12:26 Гар 13:14, Хуу 6:20, Нүүн 4:6

+ 12:35 Гар 11:2

+ 12:36 Эх 15:14

+ 12:37 Тоо 11:21, Тоо 33:5

+ 12:40 Эх 15:13, Хэр 7:6, Гал 3:17

+ 12:46 Тоо 9:12, Ин 19:36

+ 12:49 Лев 19:34, Лев 24:22, Тоо 9:14, Тоо 15:15-16, Хуу 10:19

+ 13:2 Гар 22:29, Гар 34:19, Лев 27:26, Тоо 3:13, Тоо 8:16, Тоо 18:15-17, Хуу 15:19, Лк 2:23

* 13:4 Хабарай авиив (хожомынь нисаан) һара (мартын тэнһээ апрелиин тэн болотор) жэлэй эхин гэжэ тоологдодог һэн. Египедһээ гаралгын дурасхаалда Эзэн тэрээниие нэгэдэхи һара гэжэ тодорхойлһон байгаа юм.

+ 13:7 Лев 23:5-8

+ 13:9 Хуу 6:8, Хуу 11:18

* 13:13 Ууган хүбүүнэй түлөө мүнгэ түлэжэ, Эзэндэ үргэл болгон үргэхэһөө сүлөөлхэдэ болохо байгаа.

+ 13:14 Гар 12:26, Хуу 6:20

+ 13:17 Тоо 14:1-4

+ 13:19 Эх 50:25

+ 13:20 Тоо 33:6

+ 13:21 Гар 40:34, Тоо 9:15, Тоо 10:34, Хуу 1:33

+ 14:2 Тоо 33:7

+ 14:8 Тоо 33:3

+ 14:14 Хуу 1:30, Хуу 3:22, Нүүн 23:3, Нүүн 23:10, Нэх 4:20

+ 14:21 Нүүн 3:16, 4 Хаан 2:8

+ 14:29 Нүүн 3:13-17

+ 15:1 Иса 12:5, Псал 75:7

+ 15:2 Псал 117:13, Иса 12:2

+ 15:3 Псал 23:8

+ 15:6 Псал 117:15

+ 15:8 Псал 77:13, 2 Хаан 22:16

+ 15:11 Хуу 3:24, Хуу 33:26, 1 Хаан 2:2, 2 Хаан 7:22, 3 Хаан 8:23, 2 Уг 6:14, Псал 85:8, Псал 88:7-9, Иса 45:5-6, Ер 10:6

+ 15:15 Тоо 14:14, Тоо 22:2-4, Нүүн 2:9

+ 15:17 Псал 77:54

+ 15:18 Псал 9:37, Псал 28:10, Псал 145:10

+ 15:20 Гар 2:4-8, Тоо 12, Тоо 20:1, Тоо 26:59, Хуу 24:9, Мих 6:4, Уд 11:34, Уд 21:21, 1 Хаан 18:6

+ 15:21 Псал 75:7

+ 15:22 Эх 16:7, Тоо 33:8

+ 15:26 Псал 102:3

+ 15:27 Тоо 33:9

* 16:1 Бурханай Израиль угсаатанда һургаал заабари үгэһэн хада олонхи ушарта Синай гэжэ, харин 3-дахи бүлэгтэ Хорээб гэжэ нэрлэгдэнэ. Эндэ бэшэлгын хоёр заншал гарана.

+ 16:1 Тоо 33:1

+ 16:3 Тоо 14:2, Тоо 20:3, Тоо 11:4-5

+ 16:7 Тоо 16:11

+ 16:13 Тоо 11:31, Тоо 11:7-9

+ 16:16 Гар 16:36

+ 16:18 2 Кор 8:15

+ 16:23 Гар 20:8-11

+ 16:35 Тоо 14:33, Хуу 8:2, Нүүн 5:12

+ 17:1 Тоо 33:12, Тоо 33:14

+ 17:2 Тоо 20:3-5

+ 17:4 Тоо 14:10

+ 17:6 Тоо 20:7-11

* 17:7 Евр. Массаа «туршалга, шалгалта», Мэрибаа «зарга, гэмнэлгэ» гэһэн удхатай.

+ 17:8 Эх 36:12, Тоо 13:30, Тоо 24:20, Хуу 25:17-18, 1 Хаан 15:2

* 17:9 Нүүнэй хүбүүн Иисүүс – Моисейн туһалагша, хожомынь израильшуудай удамарша болоһон хүн. Моисейн наһа барахада, Нүүнэй хүбүүн Иисүүс еврейнүүдые дахуулжа, олон байлдаанда илалта туйлаһан, эсэстээ Эзэнэй заяаһан газарта асарһан гэхэ.

+ 17:14 1 Хаан 15:7-8

+ 18:1 Гар 3:1

+ 18:11 1 Уг 16:25

+ 18:18 Тоо 11:14, Хуу 1:12

+ 18:21 Хуу 16:18, Эзр 7:25

+ 18:25 Хуу 1:15

+ 18:26 Хуу 1:17

+ 19:2 Тоо 33:15

+ 19:4 Хуу 32:11

+ 19:5 Хуу 7:6, Хуу 14:2, Хуу 26:18, Псал 134:4, Мал 3:17, Гар 9:29, Хуу 10:14

+ 19:6 Хуу 14:21, Ер 2:3, 1 Пёт 2:5, 1 Пёт 2:9, Гэр 1:6, Гэр 5:10, Гэр 20:6

+ 19:8 Гар 24:3

+ 19:10 Тоо 11:18

+ 19:13 Евр 12:20

+ 19:21 1 Хаан 6:19

+ 19:22 Лев 10:1-3

• 20:1 Хуу 5:6-21

+ 20:2 Лев 26:13

+ 20:3 Хуу 32:39, 4 Хаан 17:35, Псал 80:10

+ 20:4 Лев 19:4, Лев 26:1, Хуу 27:15

+ 20:5 Гар 34:14, Хуу 4:24, Хуу 6:15, Нүүн 24:19, Наум 1:2, Гар 34:7, Тоо 14:18

+ 20:6 Хуу 5:10, Хуу 7:9

+ 20:7 Лев 19:12, Лев 24:10-16

+ 20:8 Эх 2:2, Гар 31:14-17, Лев 19:30, Лев 23:3, Лев 26:2, Тоо 15:32-36, Мк 2:27-28, Лк 13:14

+ 20:12 Лев 19:3, Хуу 27:16, Мт 15:4, Мт 19:19, Мк 7:10, Мк 10:19, Лк 18:20, Эф 6:2

+ 20:13 Эх 9:6, Лев 24:17, Мт 5:21, Мт 19:18, Мк 10:19, Лк 18:20, Рим 13:9, Як 2:11

+ 20:14 Лев 18:20, Лев 20:10, Хуу 22:22, Һур 6:32, Мт 5:27, Рим 13:9

+ 20:15 Лев 19:11, Мт 19:18, Рим 13:9

+ 20:16 Гар 23:1, Хуу 19:16-20, Һур 19:5, Мт 19:18

+ 20:17 Ер 5:8, Мт 5:28, Лк 12:15, Рим 7:7, Рим 13:9

+ 20:19 Хуу 5:27, Евр 12:19

+ 20:25 Хуу 27:5-6, Нүүн 8:31

+ 21:2 Лев 25:39-40, Хуу 15:12, Ер 34:14

+ 21:6 Хуу 15:16-17

+ 21:10 1 Кор 7:3

+ 21:12 Эх 9:6, Лев 24:17, Тоо 35:31

+ 21:13 Хуу 19:4-5, Тоо 35:11, Тоо 35:22, Нүүн 20:3

+ 21:14 3 Хаан 2:28-34

+ 21:16 Хуу 24:7

+ 21:17 Лев 20:9, Һур 20:20, Мт 15:4, Мк 7:10

+ 21:25 Лев 24:19-20, Хуу 19:21, Мт 5:38

+ 21:28 Эх 9:5

+ 21:30 Тоо 35:31

* 21:33 Уһанай нүхэ нээлтэтэй… Ган гасуур сагта (май – сентябрь) урид бороотой үедэ (ноябрь-февраль) нөөсэлһэн уһа ашагладаг байгаа. Шулуутай газарта нүхэ малтажа, ханыень избёосхоор будадаг һэн.

+ 21:34 Лев 24:18

+ 22:1 2 Хаан 12:6

+ 22:4 Һур 6:31

+ 22:11 3 Хаан 8:31, 2 Уг 6:20, Евр 6:16

+ 22:16 Хуу 22:28-29

+ 22:18 Лев 19:31, Лев 20:27, Хуу 18:10-12

+ 22:19 Лев 18:23, Лев 20:15, Хуу 27:21

+ 22:21 Гар 23:9, Лев 19:33, Хуу 24:17

+ 22:22 Хуу 27:19, Иса 1:17

+ 22:24 Псал 108:9

+ 22:25 Лев 25:35-37, Хуу 23:19, Нэх 5:7

+ 22:26 Хуу 24:13

+ 22:28 3 Хаан 21:10, Хэр 23:5

+ 22:29 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 22:30 Лев 22:27

+ 22:31 Лев 7:24, Лев 22:8

+ 23:1 Гар 20:16

+ 23:3 Лев 19:15

+ 23:4 Хуу 22:1

+ 23:6 Гар 22:21-22, Һур 22:22

+ 23:7 Лев 19:16, Хуу 27:25, 3 Хаан 21:1-11, Һур 17:15, Һур 24:24, Иса 5:23

+ 23:8 Хуу 16:19, 1 Хаан 8:3

+ 23:9 Гар 22:21

+ 23:11 Лев 25:2-7

+ 23:12 Гар 20:9-10

+ 23:13 Нүүн 23:7, Псал 15:4, Һош 2:17, Зах 13:2

+ 23:14 Тоо 28:16-31, Хуу 16:1-17

+ 23:15 Гар 12:15, Гар 34:20

+ 23:16 Гар 34:22, Хуу 16:9, Лев 23:33-43, Тоо 29:12-39, Хуу 16:13-15, Хуу 31:10-11

+ 23:17 Гар 34:23

+ 23:19 Гар 34:26, Хуу 26:2, Гар 34:26, Лев 22:28, Хуу 14:21, Хуу 22:6

+ 23:20 Гар 14:9, Мал 3:1, Мт 11:10, Мк 1:2, Лк 7:27

+ 23:22 Эх 12:3, Хуу 30:7

+ 23:23 Гар 33:2, Хуу 7:1, Нүүн 3:10

+ 23:24 Гар 20:5, Тоо 33:52

+ 23:25 Хуу 7:15

+ 23:26 Хуу 7:14

+ 23:27 Хуу 2:25, Хуу 28:7, Нүүн 2:9

+ 23:28 Хуу 7:20, Нүүн 24:12

+ 23:29 Хуу 7:22

* 23:31 Пилиштын далай – Дундада далай, Сүл губи – Нээгэб сүл губи, Мүрэн – Евфрат мүрэн.

+ 23:31 Эх 15:18, Тоо 34:1-12, Хуу 11:24, Нүүн 1:4, Псал 71:8

+ 23:33 Гар 34:12, Хуу 7:16, Нүүн 23:12-13, Уд 2:3, Псал 105:36

+ 24:1 Гар 6:23, Тоо 11:16

+ 24:3 Гар 19:8

+ 24:8 Зах 9:11, Мк 14:24, Евр 9:20

+ 24:10 Эх 32:30, Гар 33:20, Ин 1:18, Эзэк 1:26

+ 24:12 3 Хаан 19:11, Гар 31:18

+ 24:13 Тоо 11:28, Тоо 14:6, Тоо 27:18

+ 24:17 Гар 24:1, Хуу 4:24, Евр 12:29

+ 24:18 Гар 34:28, 3 Хаан 19:8

• 25:1 Гар 35:4-9

* 25:7 Еврей санаартанай богони дэгэл.

+ 25:8 Лев 26:11-12, 3 Хаан 6:13, Эзэк 37:27

• 25:10 Гар 37:1-9

* 25:10 Сикким модон (ондоогоор Аравиин уляангир) гэжэ бүхэ шанартай модон, Ливаанай хушатай хамта һүмын барилгада тэрэниие хэрэглэдэг байгаа. Тохойн хэмжээ бараглахада, 50 см. Тус ханзын утань 112 см, үргэниинь 75 см, үндэрынь 75 см болоно.

+ 25:10 Хуу 10:1

+ 25:21 3 Хаан 8:9

+ 25:22 Лев 16:2, Тоо 7:89, Тоо 17:4

• 25:23 Гар 37:10-16

+ 25:30 Лев 24:5-9

• 25:31 Гар 37:17-24

+ 25:40 1 Уг 28:19

• 26:1 Гар 36:8-19

+ 26:14 Гар 25:5

• 26:15 Гар 36:20-34

• 26:31 Гар 36:35-38

+ 26:31 Лев 16:2, 2 Уг 3:14, Мт 27:51, Евр 9:3

+ 26:33 3 Хаан 6:16, 2 Уг 3:8, Мк 15:38

• 27:1 Гар 38:1-7

+ 27:2 3 Хаан 1:50, 3 Хаан 2:28

+ 27:3 3 Хаан 7:40, 2 Уг 4:11

• 27:9 Гар 38:9-20

• 27:20 Лев 24:1-4

+ 27:21 Гар 33:7

* 28:4 Эгээл ахамад санаартан тусхай нангин хубсаһа үмдэдэг: ута сэнхир хүхэ самса, алтан утаһаар оёһон эфод, урим ба туммим гэжэ жээрэб-шулуу хэдэг сээжэбшэ-уута.

• 28:6 Гар 39:1-7

• 28:15 Гар 39:8-21

+ 28:17 Эзэк 28:13, Гэр 21:19-20

* 28:30 Жээрэбэй шулуунууд – шухала ушарта Бурханай заабари мэдэхэ арга.

+ 28:30 Лев 8:8, Тоо 27:21, Хуу 33:8, 1 Хаан 28:6, Эзр 2:63, Нэх 7:65

• 28:31 Гар 39:22-31

+ 28:36 Зах 14:20

+ 28:38 Тоо 18:1

+ 28:39 Лев 16:4, Эзэк 44:18

• 29:1 Лев 8

+ 29:2 Лев 2:4

* 29:6 «Нангин шүтөөн» гэжэ һиилээтэй, шажанай албатын духада уядаг хабтаһан.

+ 29:7 Гар 30:30

* 29:10 Тархи дээрэнь гараа табихадаа, нүгэлөө арилгажа үршөөл абаха гэһэн удхатай.

+ 29:12 Гар 27:2

+ 29:13 Лев 3:3-4

* 29:14 Израилиин хүбүүдэй нүгэл сагааруулгын үргэл гэжэ хэлэгдэнэ. Ойлгомторгүй гэмтэ ябадал хэһэн, үхэһэн хүнэй хэбтэһэн таһалгада ороһон һахилтай хүн, түрэһэн эхэнэр иимэ үргэл хэдэг байгаа.

+ 29:14 Лев 4:11-12, Лев 16:27

+ 29:18 Лев 1:9

* 29:22 Һахил (сан) хүртөөлгын үргэлдэ һахил абахаяа байгшада баруун хүлынь, үбсүүниинь хүртэдэг. Илгаань гэхэдэ, шажанай албатанай хубиин хахадынь (баруун хүл) Бурханда гэжэ үргэгдэхэдөө, үргэлэй шэрээ дээрэ сүм галдагдадаг. Энэ удаа Моисей шажанай албатын үүргэ дүүргэнэ.

+ 29:25 Гар 29:18

+ 29:29 Тоо 20:26

+ 29:33 Лев 22:10

+ 29:36 Гар 30:26

+ 29:37 Гар 30:29, Лев 6:18

• 29:38 Тоо 28:1-8

+ 29:41 Гар 29:18

+ 29:45 Гар 25:8

• 30:1 Гар 37:25-28

+ 30:2 Гар 27:2

+ 30:6 3 Хаан 6:22

+ 30:9 Лев 10:1

+ 30:10 Лев 16:34

* 30:12-13 Зоной тоо бүридхэл хадаа Эзэнэй уур хилэнсэг хүдэлгэхэ жэшээтэй. Юуб гэхэдэ, зоной тоо элирүүлхэ гээшэ тэдэниие зонхилһонтой адли. Зонхилхо эрхэ Бурхандал хабаатай. Тоо бүридхэл гэмээ наманшалһантай адли үйлэ болоно. Тиимэһээ шүтөөндэ мүнгэ оруулха ёһотой болоно.

+ 30:12 Гар 38:25, Тоо 1:2-4, 2 Хаан 24:15

+ 30:13 Лев 27:25, Тоо 3:47, Тоо 18:16, Эзэк 45:12, Нэх 10:32

+ 30:16 Тоо 31:54

• 30:17 Гар 40:30-32

+ 30:18 Гар 38:8

+ 30:25 Гар 37:29

+ 30:28 Лев 8:10-11

+ 30:29 Гар 29:37, Лев 6:18

+ 30:30 Гар 29:7, Лев 8:10

* 30:34 Натаат – хангал үнэртэй дабирхайн нэрэ. Шэхэлээт – далайн хорхойһоо абтадаг хангал бодос. Галбаан – Персидэ ургадаг шүхэр сэсэгтэ ургамалай зарсаһан шүүһэн. Сан ууюулдаг дабирхай – ородоор ладан.

+ 30:35 Гар 37:29

• 31:1 Гар 35:30-35

+ 31:3 3 Хаан 7:14

• 31:12 Гар 20:8-11

+ 31:14 Гар 35:2, Тоо 15:32-36

+ 31:17 Эх 2:22, Гар 20:8-11

+ 31:18 Гар 24:12

• 32:1 Хуу 9:11-19

+ 32:1 Гар 24:18, Хэр 7:40

+ 32:2 Уд 8:24-27

+ 32:4 3 Хаан 12:28

+ 32:6 1 Кор 10:7

+ 32:9 Хуу 10:16

+ 32:10 Тоо 14:12

+ 32:11 Дан 9:15

+ 32:13 Эх 22:16-17, Эх 26:4

+ 32:14 Тоо 14:20, 2 Хаан 24:16, Ер 18:8, Ион 3:10

+ 32:20 Хуу 9:21

+ 32:25 Һур 29:18

+ 32:27 Хуу 13:6-9

+ 32:33 Эзэк 18:4, Эзэк 18:20

+ 33:2 Гар 23:23

+ 33:3 Гар 3:8

+ 33:5 Тоо 16:21

+ 33:7 Гар 27:21

+ 33:16 Гар 19:5, Тоо 23:9

+ 33:19 Рим 9:15

+ 33:20 Эх 32:30, Иса 6:5, Ин 1:18

• 34:1 Хуу 10:1-4

+ 34:2 3 Хаан 19:11

+ 34:3 Гар 19:12-13

+ 34:6 Тоо 14:17-18, 2 Уг 30:9, Нэх 9:17, Псал 85:15, Псал 102:8, Псал 110:4, Псал 111:4, Псал 114:5, Псал 144:8, Ёһ 2:13, Ион 4:3

+ 34:7 Гар 20:5-6, Хуу 5:9

+ 34:12 Гар 23:33

+ 34:13 Гар 23:24, Хуу 7:5

+ 34:14 Гар 20:5

+ 34:15 Тоо 25:2

+ 34:16 Хуу 7:3-4, Уд 3:6, 3 Хаан 11:2-4, 3 Хаан 16:31

+ 34:17 Гар 20:4

+ 34:18 Гар 12:14, Лев 23:6

+ 34:19 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 34:20 Гар 23:15

+ 34:21 Гар 20:8-11

+ 34:23 Гар 23:17

+ 34:25 Гар 23:18, Хуу 16:4

+ 34:26 Гар 23:19, Лев 22:28, Хуу 14:21

+ 34:28 Гар 24:18

+ 34:29 2 Кор 3:7-18

+ 34:34 2 Кор 3:16

+ 34:35 2 Кор 3:7-18

+ 35:2 Гар 20:8-11, Гар 31:14

• 35:4 Гар 25:1-7

+ 35:7 Гар 25:5

+ 35:23 Гар 25:5

• 35:30 Гар 31:1-6

• 36:8 Гар 26

+ 36:19 Гар 25:5

• 37:1 Гар 25:10-20

+ 37:1 Хуу 10:3

• 37:10 Гар 25:23-29

• 37:17 Гар 25:31-39

• 37:25 Гар 30:1-5

+ 37:29 Гар 30:22-25, Гар 30:34-38

• 38:1 Гар 27:1-8

+ 38:8 Гар 30:18

• 38:9 Гар 27:9-19

+ 38:21 Хэр 7:44, Гэр 15:5

+ 38:25 Гар 30:12

+ 38:26 Тоо 1:46, Тоо 2:32, Тоо 26:51

• 39:1 Гар 28:6-43

+ 39:34 Гар 25:5

+ 40:20 3 Хаан 8:9

+ 40:34 Гар 13:21, Гэр 15:8

+ 40:36 Тоо 9:17-22

+ 1:2 Лев 6:8-13

+ 1:9 Гар 29:18

+ 1:13 Лев 1:9

+ 1:14 Лев 5:7, Лев 12:8, Лев 14:4, Лев 15:14, Лев 15:29, Тоо 6:10

+ 1:17 Эх 15:10, Лев 1:9

+ 2:1 Лев 6:14-18, Тоо 15:4-9

+ 2:2 Лев 1:9

+ 2:3 Лев 7:10, Лев 10:13

+ 2:4 Гар 29:2

+ 2:5 Лев 6:21

+ 2:9 Лев 1:9

+ 2:11 Лев 6:17

+ 2:12 Гар 23:19

+ 2:13 Тоо 18:19, 2 Уг 13:5

+ 2:14 Лев 23:14

+ 2:16 Лев 2:1, Лев 1:9

+ 3:1 Лев 7:11-21, Лев 7:29-34

+ 3:5 Лев 1:9

+ 3:11 Лев 1:9, Лев 21:6, Тоо 28:2, Эзэк 44:7

+ 3:16 Лев 1:9, Лев 7:23

+ 3:17 Эх 9:4, Лев 7:26, Лев 17:10, Хуу 12:23-24, Хэр 15:20, Хэр 15:29

+ 4:2 Лев 5:15, Тоо 15:22-29

+ 4:7 Гар 30:1-2

+ 4:11 Гар 29:14, Лев 6:11, Лев 9:11, Лев 16:27, Тоо 19:3, Тоо 19:5

+ 4:13 Тоо 15:24-25

+ 4:17 Тоо 19:4

+ 4:27 Тоо 15:27

+ 4:31 Лев 1:9

+ 5:2 Лев 11

+ 5:3 Лев 12

+ 5:4 Уд 11:30, Уд 11:35, 1 Хаан 14:24, 1 Хаан 14:29, Экк 5:4

+ 5:7 Лев 1:14, Лев 12:8

+ 5:11 Тоо 5:15

+ 5:13 Лев 2:3

+ 5:15 Лев 4:2, Лев 4:27, Тоо 15:22-29

+ 5:16 Лев 6:5, Лев 22:14, Лев 27:13, Лев 27:15, Лев 27:27, Лев 27:31, Тоо 5:7

+ 6:2 Гар 23:4, Лев 19:11

+ 6:5 Тоо 5:7

+ 6:9 Лев 1:2-17

+ 6:10 Гар 28:39-43

+ 6:11 Лев 4:2

+ 6:12 Нэх 10:34

+ 6:14 Лев 2

+ 6:17 Лев 2:11

+ 6:18 Гар 29:37, Лев 6:18

+ 6:21 Лев 2:5, Лев 1:9

+ 6:22 Гар 29:23-25

+ 6:25 Лев 4

+ 6:28 Лев 11:32, Лев 15:12

+ 6:30 Лев 16:27

+ 7:1 Лев 5:14

+ 7:7 Лев 14:13

+ 7:9 Лев 2:4-5

+ 7:10 Лев 2:3

+ 7:11 Лев 3

+ 7:12 Лев 2:4, Тоо 6:15

+ 7:15 Лев 22:29-30

+ 7:16 Лев 19:5-8

+ 7:20 Лев 22:3

+ 7:23 Лев 3:16-17

+ 7:24 Лев 17:15

+ 7:26 Эх 9:4, Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:10-11, Лев 17:14, Хуу 12:23-24, Хэр 15:20, Хэр 15:29

* 7:30 Дэен дэлгэхэ гээшэ Бурханда зорюулһан удхатай. Дэен дэлгэһэн мяхан санаартанай хүнэһэн болодог, гэбэшье үргэл бүтээ гэжэ тоологдодог.

+ 7:31 Тоо 6:20

• 8:1 Гар 29:1-36

+ 8:8 Гар 28:30

+ 8:9 Гар 28:36

+ 8:10 Гар 30:26-29, Тоо 7:1

+ 8:12 Гар 30:30

+ 8:15 Гар 27:2

+ 8:16 Лев 3:3-4

+ 8:17 Лев 4:11-12

+ 8:21 Лев 1:9

+ 8:23 Лев 14:14-17

+ 9:11 Лев 4:11-12, Тоо 19:5

+ 9:23 Тоо 6:22-27

+ 9:24 Уд 6:21, 3 Хаан 18:38, 1 Уг 21:26, 2 Уг 7:1

+ 10:1 Гар 6:23, Гар 30:9

+ 10:2 Тоо 11:1, Тоо 16:35, Тоо 3:4, Тоо 26:61

+ 10:3 Гар 19:22

+ 10:4 Гар 6:18, Гар 6:22

+ 10:6 Лев 21:10

+ 10:7 Лев 21:10

+ 10:9 Эзэк 44:21

+ 10:10 Лев 11:47

+ 10:13 Лев 2:3

* 10:16 Нүгэл сагааруулгын үргэлэй мяхые санаартад эдидэг байгаа. Харин угаа ехээр бузарлагдаа гэжэ тоолоо һаа, тиимэ мяхые хотон хүреэнһөө гаргаад шатаадаг байгаа. Надааб Абиһуу хоёрой үхэл угаа ехээр майхан һүмые бузарлаа, нүгэлэйнь түлөө үргэгдэһэн мяхан хотон хүреэнһөө гадуур шатаагдаха ёһотой гэжэ Аһароон тоолоно. Моисей тэрэниие дэмжээ.

+ 10:16 Лев 9:3, Лев 9:15

+ 10:18 Лев 6:26

• 11:1 Хуу 14:3-20

+ 11:2 Мк 7:19, Хэр 10:12-15, Рим 14:14

+ 11:22 Мк 1:6

+ 11:25 Лев 13:6, Лев 13:34, Лев 14:8, Лев 14:9, Лев 14:47, Лев 15:5, Лев 16:26, Лев 16:28, Лев 17:15, Тоо 19:10, Тоо 31:24

+ 11:32 Лев 15:12, Тоо 19:15

+ 11:33 Лев 6:28, Лев 15:12

+ 11:39 Лев 17:15, Лев 22:8, Хуу 14:21

+ 11:44 Лев 19:2, Лев 20:7, Лев 20:26, Лев 21:8, 1 Пёт 1:16, Евр 12:10

+ 11:47 Лев 10:10, Эзэк 44:23

+ 12:2 Лев 15:19

+ 12:3 Эх 17:12

+ 12:4 Лк 2:22

+ 12:8 Лев 1:14, Лк 2:24

+ 13:3 Тоо 12:10, 4 Хаан 5:1, 4 Хаан 15:5, 2 Уг 26:20

+ 13:6 Лев 11:25

+ 13:34 Лев 11:25, Лев 13:6

+ 13:46 Тоо 5:2, Тоо 12:14, Лк 17:12

+ 14:2 Мт 8:4, Мк 1:44, Лк 5:14, Лк 17:14

+ 14:4 Лев 1:14, Тоо 19:6, Гар 12:22

+ 14:7 4 Хаан 5:10, Лев 16:22

+ 14:8 Лев 11:25

+ 14:13 Лев 7:7

+ 14:14 Лев 8:23

+ 14:25 Лев 8:23

+ 14:47 Лев 11:25

+ 14:49 Лев 14:4

+ 14:56 Лев 10:10

+ 15:5 Лев 11:25

+ 15:12 Лев 6:28, Лев 11:32

+ 15:14 Лев 1:14

+ 15:16 Хуу 23:10

+ 15:19 Лев 12:2

+ 15:24 Лев 18:19

+ 15:25 Лев 11:47, Мт 9:20, Мк 5:25, Лк 8:43

+ 15:29 Лев 1:14

+ 15:31 Тоо 5:3, Тоо 19:13, Тоо 19:20, Ер 7:30, Эзэк 5:11, Эзэк 23:38

+ 16:1 Лев 10:2

+ 16:2 Гар 26:31, Гар 30:10, Мт 27:51, Евр 6:19, Евр 9:3, Гар 25:22

+ 16:4 Гар 28:39-43, Эзэк 44:18

+ 16:13 Гар 25:21-22

+ 16:18 Гар 30:10

+ 16:22 Лев 14:7

+ 16:23 Лев 6:11

+ 16:26 Лев 11:25

+ 16:27 Гар 29:14, Лев 4:11-12, Лев 6:30, Лев 9:11, Тоо 19:5, Евр 13:11

+ 16:29 Лев 23:27-32, Тоо 29:7-11

+ 16:32 Гар 29:30

+ 17:5 Хуу 12:15-20

+ 17:6 Эх 8:21, Лев 1:9

+ 17:7 2 Уг 11:15

+ 17:9 Хуу 12:20

+ 17:10 Эх 9:4-6, Лев 3:17

+ 17:11 Евр 9:22

+ 17:13 Хуу 12:16, Хуу 12:24

+ 17:15 Лев 11:25, Лев 11:40

• 18:1 Лев 20:11-22

+ 18:3 Эзэк 20:7-8, Эзэк 23:8

+ 18:5 Хуу 4:1, Хуу 32:47, Нэх 9:29, Һур 4:4, Эзэк 18:9, Эзэк 20:11, Рим 8:13, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 18:8 Хуу 22:30

+ 18:9 Хуу 27:22, 2 Хаан 13:12

+ 18:15 Эх 38:26

+ 18:16 Мт 14:4, Мк 6:18

+ 18:17 Хуу 27:23

+ 18:18 Эх 29:30, Эх 30:15

+ 18:19 Лев 15:24

+ 18:20 Гар 20:14

+ 18:22 Эх 19:5, Уд 19:22, Рим 1:27

+ 18:23 Гар 22:19

+ 18:25 Тоо 35:34, Ер 2:7, Эзэк 36:17

+ 19:2 Лев 11:44, Нүүн 24:19, 1 Пёт 1:16

+ 19:3 Гар 20:8-12

+ 19:4 Гар 20:3-5, Хуу 5:8

+ 19:5 Лев 7:16-18

+ 19:9 Лев 23:22, Хуу 24:19, Рүүт 2:1-2

+ 19:10 Рүүт 2:1, Рүүт 2:15

+ 19:11 Гар 20:15, Лев 6:2-3, Эф 4:25, Кол 3:9

+ 19:12 Гар 20:7, Хуу 5:11, Мал 3:5

+ 19:13 Хуу 24:14-15, Рим 13:8

+ 19:15 Гар 23:2-3, Хуу 1:17

+ 19:16 Гар 23:1, Гар 23:7, Хуу 27:25, 3 Хаан 21:1-11

+ 19:17 Мт 18:15, Лк 17:3

+ 19:18 Һур 20:22, 1 Хаан 20:17, Мт 5:43, Мт 19:19, Мт 22:39, Мк 12:31, Лк 10:27, Як 2:8, Рим 13:9, Гал 5:14

+ 19:19 Хуу 22:9

+ 19:26 Эх 9:4, Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:10, Хуу 12:23-24, Хэр 15:20, Хэр 15:29, Хуу 18:10

+ 19:27 Лев 21:5

+ 19:28 Лев 21:5, Хуу 14:1

+ 19:29 Хуу 23:17

+ 19:30 Лев 26:2

+ 19:31 Гар 22:18, Хуу 18:11, 1 Хаан 28:7

+ 19:32 Һур 20:29

+ 19:33 Гар 22:21

+ 19:34 Гар 12:49, Лев 24:22, Тоо 15:16, Хуу 10:19

+ 19:36 Хуу 25:13, Һур 11:1, Һур 20:10, Эзэк 45:10

+ 20:2 Лев 18:21

+ 20:3 Лев 17:10, Эзэк 5:11

+ 20:4 Хуу 17:2-5

+ 20:6 Лев 19:31

+ 20:7 Лев 11:44

+ 20:9 Гар 21:17

+ 20:10 Гар 20:14, Лев 18:20, Хуу 22:22, Ин 8:5

+ 20:11 Лев 18:7-16, Хуу 22:30, Эх 35:22

+ 20:12 Эх 38:26

+ 20:13 Лев 18:22, Рим 1:27

+ 20:14 Лев 18:17, Хуу 27:23

+ 20:15 Гар 22:19

+ 20:17 Лев 18:9, 2 Хаан 13:12

+ 20:18 Лев 15:24, Лев 18:19

+ 20:19 Лев 18:12-13

+ 20:20 Лев 18:14

+ 20:21 Лев 18:16, Мт 14:4, Мк 6:18

+ 20:24 Гар 3:17

+ 20:25 Лев 11:2-47, Хуу 14:4-20

+ 20:26 Лев 11:44

+ 20:27 Лев 19:31, Гар 22:18

+ 21:1 Эзэк 44:25

+ 21:5 Лев 19:27

+ 21:6 Лев 3:11

+ 21:7 Эзэк 44:22

+ 21:8 Лев 11:44

+ 21:9 Эх 38:24

+ 21:10 Лев 10:6, Эзэк 24:17

+ 21:11 Тоо 19:14

+ 21:12 Лев 10:7

+ 21:14 Эзэк 44:22

+ 21:18 Хуу 23:1

+ 22:3 Лев 7:20-21

+ 22:4 Лев 13:3, Лев 15:2, Тоо 19:11

+ 22:8 Гар 22:31, Лев 11:40, Лев 17:15

+ 22:10 Гар 29:33

+ 22:11 Тоо 18:11

+ 22:14 Лев 6:5

+ 22:20 Хуу 15:21, Хуу 17:1, Мал 1:8, Мал 1:14

+ 22:27 Гар 22:30

+ 22:28 Гар 23:19, Хуу 22:6

+ 22:29 Лев 7:12

+ 22:30 Лев 7:12-15

+ 22:33 Тоо 15:41

+ 23:3 Гар 20:8, Гар 35:2

+ 23:5 Гар 12:1-13

+ 23:8 Гар 12:14-20, Гар 13:3-7

+ 23:10 Гар 23:19, Гар 34:26, Тоо 15:20, Хуу 26:2

+ 23:15 Гар 23:16, Гар 34:22, Хуу 16:9

+ 23:22 Лев 19:9, Хуу 24:19, Рүүт 2:1, Рүүт 2:15

+ 23:24 Тоо 29:1-6

+ 23:27 Лев 16:29-31, Тоо 29:7-11

+ 23:34 Тоо 29:12-39, Хуу 16:13-15

+ 23:39 Гар 23:16

+ 23:40 Нэх 8:14-16

+ 24:2 Гар 25:31, Гар 27:20-21

+ 24:6 Гар 25:30

+ 24:9 1 Хаан 21:6, Мт 12:4

+ 24:12 Тоо 15:34

+ 24:14 Тоо 15:35-36

+ 24:15 Гар 20:7, Хуу 5:11

+ 24:16 3 Хаан 21:10

+ 24:17 Эх 9:6, Гар 21:12, Тоо 35:31

+ 24:18 Гар 21:33, Гар 21:34

+ 24:19 Гар 21:23-25, Хуу 19:21, Уд 1:7, Мт 5:38

+ 24:22 Гар 12:49, Лев 19:34, Тоо 15:16, Хуу 10:19

• 25:1 Гар 23:10-11

+ 25:3 Лев 26:34-35

+ 25:9 Лев 23:27

+ 25:15 Лев 27:17-24

+ 25:21 Хуу 28:8

+ 25:23 1 Уг 29:15

+ 25:25 Рүүт 3:9, Рүүт 4:3-6, Тоо 27:11, Ер 32:7

+ 25:28 Лев 27:19-21

+ 25:32 Тоо 35:2, Нүүн 21:1-40

+ 25:35 1 Ин 3:17

+ 25:36 Гар 22:25-27, Хуу 15:7-8

+ 25:39 4 Хаан 4:1, Нэх 5:5, Мт 18:25, Хуу 24:14

+ 25:40 Гар 21:2, Хуу 15:12

+ 25:42 1 Кор 7:23

+ 25:43 Эф 6:9

+ 25:47 Нэх 5:5

+ 25:48 Нэх 5:8

+ 25:54 Гар 21:2, Хуу 15:12

• 26:1 Хуу 11:13-15, Хуу 28:1-14

+ 26:1 Гар 20:4-5, Гар 23:24

+ 26:2 Лев 19:30

+ 26:4 Хуу 11:14, Хуу 28:12, Эзэк 34:27, Псал 66:7, Псал 84:13

+ 26:6 Ер 30:10, Ер 46:27, Эзэк 39:26, Мих 4:4, Эзэк 34:25

+ 26:8 Хуу 32:30, Нүүн 23:10, 2 Уг 24:24, Иса 30:17

+ 26:11 Эзэк 37:26

+ 26:12 Ер 30:22, Эзэк 11:20, Зах 13:9, Гэр 21:3

+ 26:13 Гар 20:2, Хуу 5:6

• 26:14 Хуу 28:15-68

+ 26:16 Хуу 28:22, 3 Хаан 8:37, 2 Уг 6:28, Уд 6:4, Ер 5:17, Мих 6:15

+ 26:17 Уд 2:14, 3 Хаан 8:33, Нүүн 7:4, Һур 28:1

+ 26:21 Эх 4:15, Псал 78:12

+ 26:22 Хуу 32:24

+ 26:26 Иса 3:1, Эзэк 4:16, Эзэк 5:16, Эзэк 14:13, Иса 9:20, Мих 6:14, Хаг 1:6

+ 26:29 Хуу 28:53, 4 Хаан 6:29, Гаш 4:10, Ер 19:9, Эзэк 5:10

+ 26:30 4 Хаан 23:20, 2 Уг 34:5, Эзэк 6:5

+ 26:31 4 Хаан 25:9

+ 26:32 Хуу 29:24, 3 Хаан 9:8, Ер 18:16

+ 26:33 Хуу 4:27, Хуу 28:64, Нэх 1:8, Ер 9:16, Эзэк 12:15, Зах 7:14

+ 26:34 Гар 23:10-11, Лев 25:2-7, 2 Уг 36:21

+ 26:37 Ер 46:16, Нүүн 7:12, Уд 2:14

+ 26:40 3 Хаан 8:47, 2 Уг 6:37, Нэх 9:2, Дан 9:4-5

+ 27:2 Тоо 30, Уд 11:30, 1 Хаан 1:11, 1 Хаан 1:28

+ 27:13 Лев 6:5

+ 27:17 Лев 25:15

+ 27:20 Лев 25:28

+ 27:21 Тоо 18:14

+ 27:25 Гар 30:13

+ 27:26 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 27:27 Лев 6:5

+ 27:29 Тоо 21:2, Уд 11:35

+ 27:30 Тоо 18:21, Хуу 14:22

+ 27:31 Лев 6:5

+ 1:1 Гар 19:1, Гар 25:22

+ 1:2 Гар 30:12-14, Гар 38:26, Тоо 26:2, 2 Хаан 24:1, 1 Уг 21:2

+ 1:5 Тоо 7:30

+ 1:6 Тоо 7:36

+ 1:7 Гар 6:23, Рүүт 4:20, 1 Уг 2:10

+ 1:8 Тоо 7:18

+ 1:9 Тоо 7:24

+ 1:10 Тоо 7:48

+ 1:11 Тоо 7:60

+ 1:12 Тоо 7:66

+ 1:13 Тоо 7:72

+ 1:14 Тоо 7:42

+ 1:15 Тоо 7:78

+ 1:21 Тоо 26:7

+ 1:23 Тоо 26:14

+ 1:25 Тоо 26:18

+ 1:27 Тоо 26:22

+ 1:29 Тоо 26:25

+ 1:31 Тоо 1:27

+ 1:33 Тоо 26:37

+ 1:35 Тоо 26:34

+ 1:37 Тоо 26:41

+ 1:39 Тоо 26:43

+ 1:41 Тоо 26:47

+ 1:43 Тоо 26:50

+ 1:46 Гар 38:26, Тоо 26:51

+ 1:53 Тоо 8:19, Тоо 16:46, Тоо 18:5, 1 Уг 9:27

+ 2:3 Тоо 1:7

+ 2:9 Тоо 10:14

+ 2:16 Тоо 10:18-20

+ 2:17 Тоо 10:17, Тоо 10:21

+ 2:24 Тоо 10:22-24

+ 2:31 Тоо 10:25-27

+ 2:32 Гар 38:26, Тоо 1:46, Тоо 26:51

+ 2:33 Тоо 1:47-53

+ 3:2 Гар 6:23

+ 3:4 Лев 10:2, 1 Уг 24:2

+ 3:6 Тоо 18:2

+ 3:9 Тоо 8:19, Тоо 18:6

+ 3:10 Тоо 16:40, 2 Уг 26:18

+ 3:13 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 3:17 Эх 46:11, Гар 6:16-19, Гар 10:2

+ 3:18 1 Уг 6:17, 1 Уг 23:7

+ 3:19 1 Уг 6:2, 1 Уг 6:18, 1 Уг 23:12

+ 3:20 1 Уг 6:19, 1 Уг 23:21

+ 3:23 Тоо 1:53

+ 3:25 Тоо 4:24-26

+ 3:27 1 Уг 26:23

+ 3:31 Тоо 4:4, Тоо 4:15

+ 3:32 Тоо 4:16

+ 3:36 Тоо 4:31-32

+ 3:39 Тоо 26:62

+ 3:47 Гар 13:13, Тоо 18:15-16, Гар 30:13

+ 4:3 Тоо 8:24-25, 1 Уг 23:3, 1 Уг 23:24, 1 Уг 23:27

+ 4:6 Гар 25:5

+ 4:15 2 Хаан 6:6-7, 1 Уг 13:9-10

+ 4:16 Тоо 3:32

+ 4:20 1 Хаан 6:19

+ 4:24 Тоо 3:25-26

+ 4:31 Тоо 3:36-37

+ 5:2 Лев 13:3, Лев 15:2, Лев 13:46

+ 5:3 Лев 15:31

+ 5:6 Лев 6:2-3

+ 5:7 Лев 5:5, Лев 6:5

+ 5:13 Гар 20:14, Лев 18:20

+ 5:15 Лев 5:11

+ 5:22 Псал 108:18

+ 6:2 Уд 13:5, Ам 2:11-12

+ 6:5 Эзэк 44:20

+ 6:6 Лев 21:11

+ 6:10 Лев 1:14, Лев 5:7

+ 6:14 Лев 3:6, Лев 4:32

+ 6:15 Лев 2:4

+ 6:19 Гар 29:23-24

+ 6:20 Лев 7:31

+ 6:23 Лев 9:23, Хуу 21:5, 1 Уг 23:13

+ 6:24 Псал 120:8, Псал 133:3

+ 6:25 Псал 4:7, Псал 30:17, Псал 66:2, Псал 79:4, Псал 79:8, Псал 79:20, Псал 118:135

+ 7:1 Гар 40:17, Лев 8:10

+ 7:7 Тоо 4:25

+ 7:8 Тоо 4:31

+ 7:9 Тоо 3:31

+ 7:12 Гар 6:23, Тоо 1:7

+ 7:14 Гар 30:34-35

+ 7:15 Лев 1:2-3

+ 7:16 Лев 4:23-24

+ 7:17 Лев 3:1

+ 7:18 Тоо 1:8

+ 7:24 Тоо 1:9

+ 7:30 Тоо 1:5

+ 7:36 Тоо 1:6

+ 7:42 Тоо 1:14

+ 7:48 Тоо 1:10, 1 Уг 7:26-27

+ 7:54 Тоо 1:10

+ 7:60 Тоо 1:11

+ 7:66 Тоо 1:12

+ 7:72 Тоо 1:13

+ 7:78 Тоо 1:15

+ 7:89 Гар 25:22

+ 8:7 Тоо 19:9, Тоо 19:17

+ 8:8 Лев 2:1

+ 8:14 Тоо 3:45

+ 8:16 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 8:19 Тоо 3:9, Тоо 1:53

+ 8:24 Тоо 4:3, 1 Уг 23:24, 1 Уг 23:27

+ 9:2 Гар 12:1, Лев 23:5

+ 9:6 Лев 21:1, Тоо 5:2

+ 9:11 Гар 12:6, 2 Уг 30:2

+ 9:12 Гар 12:46, Ин 19:36

+ 9:14 Гар 12:48-49

+ 9:15 Гар 13:21, Гар 40:17

+ 9:17 Гар 40:36

+ 10:3 Ёһ 2:15

+ 10:5 Тоо 2:3-9

+ 10:6 Тоо 2:10-16

+ 10:8 1 Уг 15:24

+ 10:9 Тоо 31:6, 2 Уг 13:12, 2 Уг 13:14

+ 10:10 Тоо 29:1, Псал 80:4, Тоо 28:11-15

+ 10:12 Эх 21:21

+ 10:14 Тоо 2:9, Тоо 1:7-9

+ 10:17 Тоо 2:17

+ 10:18 Тоо 2:10-16

+ 10:21 Тоо 4:4-15, Тоо 7:9

+ 10:22 Тоо 2:18-24

+ 10:25 Тоо 2:25-31

+ 10:29 Гар 2:18, Эх 12:7, Эх 32:12

+ 10:32 Уд 1:16

+ 10:34 Гар 13:21

+ 10:35 Псал 67:2, Иса 33:10

+ 11:1 Лев 10:2, Тоо 16:35

+ 11:2 Як 5:16

* 11:3 Энэ үгэ удхаараа «шатаха» гэжэ үгэдэ адли.

+ 11:4 Гар 12:38, 1 Кор 10:6

+ 11:6 Тоо 21:5

+ 11:8 Гар 16:13, Гар 16:15-31

+ 11:14 Гар 18:18, Хуу 1:9

+ 11:15 Ион 4:3

+ 11:16 Гар 24:1, Хуу 1:15

+ 11:17 4 Хаан 2:9, Нэх 9:20

+ 11:18 Гар 19:10

+ 11:21 Гар 12:37

+ 11:23 Иса 50:2, Иса 59:1, Тоо 23:19, Эзэк 12:25

+ 11:31 Гар 16:13

* 11:34 Киброот-Һа-Таһаваа – энэ нэрэ «садахаа мэдэхэгүйн булаша» гэһэн удхатай.

+ 11:35 Тоо 33:17

+ 12:6 Эх 46:2, Дан 8:2

+ 12:7 Евр 3:2, Евр 3:5

+ 12:8 Гар 33:11, Гар 33:19

+ 12:10 Лев 13:3

+ 12:14 Лев 13:46, Тоо 5:2

• 13:1 Хуу 1:19-25

+ 13:1 Тоо 10:12, Эх 21:21

+ 13:3 Нүүн 3:12

+ 13:4 Тоо 32:8, Хуу 1:22

+ 13:7 Тоо 13:31

+ 13:17 Тоо 11:28, Тоо 14:6

+ 13:23 Нүүн 15:14, Уд 1:10, Псал 77:12, Псал 77:43, Иса 19:11, Иса 30:4

+ 13:24 Тоо 32:9, Хуу 1:24-25

+ 13:30 Гар 17:8

+ 13:31 Тоо 13:7, Тоо 14:6, Тоо 26:65, Тоо 32:12, Тоо 34:19, Хуу 1:36, Нүүн 14:6-15, Нүүн 15:13-19, Уд 1:12-15, 1 Уг 2:9, 1 Уг 2:18

+ 13:32 Нүүн 14:8

+ 13:33 Эзэк 36:12

+ 13:34 Эх 6:4, Иса 40:22

• 14:1 Хуу 1:26-32

+ 14:2 Гар 16:3, Тоо 20:3

+ 14:4 Нэх 9:17

+ 14:5 Тоо 16:4, Тоо 16:22, Тоо 16:45, Тоо 20:6, Нүүн 7:6

+ 14:6 Гар 24:13, Тоо 11:28, Тоо 13:31, Мк 14:63, Хэр 14:14

+ 14:9 Рим 8:31

+ 14:10 Гар 17:4

+ 14:12 Гар 32:10

+ 14:14 Гар 15:14-15

+ 14:16 Хуу 9:28

+ 14:17 Гар 34:6, Гар 20:5, Хуу 5:9

• 14:20 Хуу 1:34-40

+ 14:21 Псал 71:19, Иса 6:3, Иса 11:9, Авв 2:14

+ 14:23 Хуу 12:9-10, Псал 94:11

+ 14:24 Тоо 13:30, Тоо 14:6, Нүүн 14:10

+ 14:29 Евр 3:17, Тоо 1:2-3

+ 14:30 Тоо 26:64-65

+ 14:33 Хуу 1:3, Хуу 8:2

+ 14:34 Эзэк 4:5-6

+ 14:38 Тоо 26:65

• 14:39 Хуу 1:40-46

+ 14:43 Тоо 13:30

+ 14:45 Тоо 21:3, Уд 1:17

+ 15:3 Гар 29:18, Лев 1:2-3, Лев 22:21, Гар 23:14

+ 15:8 Лев 3:1

+ 15:10 Лев 1:9

+ 15:15 Гар 12:49, Лев 19:34, Лев 24:22, Хуу 10:19

+ 15:19 Нүүн 5:11-12

+ 15:22 Лев 4:2, Лев 4:27, Лев 5:15

+ 15:24 Лев 4:13

+ 15:27 Лев 4:27-28

+ 15:29 Тоо 15:15

+ 15:30 Евр 10:26

+ 15:32 Гар 35:3

+ 15:34 Лев 24:12

+ 15:35 Гар 31:14, Лев 24:14-16

+ 15:38 Хуу 22:12, Мт 23:5

+ 15:40 Лев 11:44

+ 15:41 Лев 22:33

• 16:1 Псал 105:16-18

+ 16:1 Гар 6:16, Гар 6:18, Гар 6:21

+ 16:3 Гар 19:6

+ 16:4 Тоо 14:5

+ 16:5 2 Тим 2:19

+ 16:7 Лев 10:1

+ 16:9 Тоо 8:14

+ 16:11 Гар 16:7-8

+ 16:13 Гар 2:14

+ 16:15 1 Хаан 12:3

+ 16:21 Гар 33:5

+ 16:22 Тоо 14:5, Тоо 27:16, Иоов 12:10, Экк 12:7, Зах 12:1, Хэр 17:28, Эх 18:23

+ 16:26 2 Тим 2:19

+ 16:29 3 Хаан 22:28

+ 16:30 Псал 54:16

+ 16:33 Һур 1:12

+ 16:35 Лев 10:2, Тоо 11:1

+ 16:40 Тоо 3:10, 2 Уг 26:18

+ 16:45 Гар 33:5, Тоо 14:5

+ 16:46 Лев 16:12, Тоо 1:53

+ 16:48 Тоо 25:8, 2 Хаан 24:25

+ 17:4 Гар 25:22

+ 17:8 Евр 9:4

+ 18:1 Гар 28:38

+ 18:2 Тоо 3:6-10

+ 18:5 Тоо 1:53

+ 18:7 Гар 26:31, Лев 16:2, Тоо 1:51

+ 18:8 Лев 7:32, Тоо 5:9, Гар 29:28

+ 18:11 Лев 22:2, Лев 22:3, Лев 22:11-13

+ 18:12 Хуу 18:4

+ 18:13 Гар 23:19

+ 18:14 Лев 27:21, Лев 27:28

+ 18:15 Гар 13:2, Гар 13:11-16, Тоо 3:46-47

+ 18:16 Гар 30:13

+ 18:17 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 18:18 Гар 29:26-28

+ 18:19 Лев 2:13, 2 Уг 13:5

+ 18:20 Хуу 10:9, Хуу 12:12, Хуу 14:27, Хуу 18:1-2, Нүүн 13:33, Нүүн 14:3, Нүүн 18:7, Эзэк 44:28

+ 18:21 Лев 27:30, Хуу 14:22

+ 18:26 Нэх 10:38

+ 19:2 Хуу 21:3, 1 Хаан 6:7

+ 19:4 Лев 4:16-17

+ 19:5 Гар 29:14, Лев 4:11-12, Лев 9:11

+ 19:6 Гар 12:22, Лев 14:4

+ 19:7 Лев 11:25

+ 19:9 Тоо 8:7

+ 19:10 Лев 11:25

+ 19:12 Тоо 31:19

+ 19:13 Лев 15:31

+ 19:15 Лев 11:32

+ 19:18 Гар 12:22

+ 19:19 Лев 11:25

+ 19:20 Лев 15:31

+ 19:22 Хаг 2:13

+ 20:1 Гар 15:20

+ 20:2 Гар 17:1-7

+ 20:3 Гар 16:3, Тоо 14:2

+ 20:6 Тоо 14:5

+ 20:10 Псал 105:33

+ 20:12 Тоо 27:14, Хуу 31:2

+ 20:14 Эх 25:24-26, Хуу 2:4

+ 20:15 Эх 46:6-7, Гар 1:11

+ 20:16 Гар 2:23, Гар 3:7, Гар 14:19

+ 20:17 Тоо 21:22, Хуу 2:27

+ 20:19 Хуу 2:28

+ 20:21 Уд 11:16-17

+ 20:22 Тоо 33:37

+ 20:24 Тоо 20:12

+ 20:26 Гар 28:2, Гар 29:29

+ 20:28 Тоо 33:38-39, Хуу 10:6

+ 20:29 Хуу 34:8

+ 21:1 Тоо 33:40

+ 21:2 Лев 27:29, Хуу 7:2, Уд 11:30-31, Эх 28:20

+ 21:4 Уд 11:18

+ 21:5 Тоо 11:4-6, Тоо 11:20

+ 21:9 4 Хаан 18:4, Ин 3:14

+ 21:10 Тоо 33:43

+ 21:11 Тоо 33:44

+ 21:12 Хуу 2:13

+ 21:13 Тоо 22:36, Уд 11:18

+ 21:15 Хуу 2:9, Хуу 2:18, Хуу 2:29, Иса 15:1

• 21:21 Хуу 2:24, Уд 11:19-22

+ 21:22 Тоо 20:17, Тоо 20:19

+ 21:24 Хуу 3:16, Нүүн 12:2, Уд 11:13

+ 21:28 Ер 48:45-46

+ 21:29 Уд 11:24, Рүүт 1:15, 3 Хаан 11:7, 4 Хаан 23:13, Ер 48:7

+ 21:30 Тоо 32:3, Нүүн 13:17, Иса 15:2, Ер 48:18, 1 Уг 19:7, Иса 15:2

+ 21:32 Тоо 32:1, Нүүн 13:25, 2 Хаан 24:5, Ер 48:32

+ 21:33 Нүүн 13:12

+ 21:34 Хуу 3:1-2

+ 22:2 Уд 11:25, Гар 15:15, Иоов 40:10

+ 22:5 Хуу 23:4

+ 22:6 Нүүн 24:9, Нэх 13:2, Мих 6:5

+ 22:18 3 Хаан 13:8, 3 Хаан 22:14

+ 22:23 Нүүн 5:13

+ 22:36 Тоо 21:13, Тоо 21:15

+ 22:38 Ам 3:8

+ 23:1 Иоов 42:8, 1 Уг 15:26

+ 23:8 Һур 26:2

+ 23:9 Хуу 33:28, Гар 33:16

+ 23:10 Эх 13:16

+ 23:19 Һош 11:9, 1 Хаан 15:29, 2 Тим 2:13, Тит 1:1-2, Мал 3:6

+ 23:22 Тоо 24:8

+ 23:23 Псал 43:1

+ 23:24 Эх 49:9, Эх 49:27

+ 24:2 Тоо 11:25, Уд 3:10, 1 Хаан 10:10, 1 Хаан 16:13, 1 Хаан 19:20, 2 Уг 15:1, 2 Уг 20:14, 2 Уг 24:20

+ 24:8 Тоо 23:22

+ 24:9 Эх 49:9, Эх 12:3, Эх 27:29

+ 24:10 Хуу 23:5

+ 24:17 Мт 2:2, Гэр 22:16, Эх 49:10, Ер 48:45

+ 24:18 2 Хаан 8:14

+ 24:20 Эх 36:12, Гар 17:8

+ 24:21 Эх 15:19, Уд 1:16, Уд 4:11, Уд 5:24, 1 Хаан 15:6, 1 Хаан 27:10, 1 Хаан 30:29, 1 Уг 2:55, 1 Уг 21:28-29, Ер 49:16

+ 24:24 Дан 11:30, Эх 10:21, Эх 10:25

+ 25:1 Тоо 33:49, Нүүн 2:1, Нүүн 3:1

+ 25:2 Гар 34:15

+ 25:3 Тоо 31:16, Нүүн 22:17, Псал 105:28-29, Һош 9:10

+ 25:4 Хуу 4:3, Хуу 21:22

+ 25:7 Гар 6:25

+ 25:8 Псал 105:30, Тоо 16:48, 2 Хаан 24:25

+ 25:12 Иса 54:10, Эзэк 34:25, Эзэк 37:26, Һош 2:18

+ 25:13 1 Уг 6:4-15

+ 25:15 Тоо 31:8

+ 25:17 Тоо 31:2, Тоо 31:7

+ 26:2 Гар 30:12-14, Гар 38:26, Тоо 1:2, Тоо 1:3, 2 Хаан 24:1, 1 Уг 21:2

+ 26:5 Гар 6:14, 1 Уг 5:1-3

+ 26:6 Эх 46:8-9

+ 26:7 Тоо 1:21

+ 26:9 Тоо 16:1-2

+ 26:10 Тоо 16:31-35

+ 26:11 Гар 6:24

+ 26:12 Эх 46:10, Гар 6:15, 1 Уг 4:24

+ 26:14 Тоо 1:23

+ 26:15 Эх 46:16

+ 26:18 Тоо 1:25

+ 26:19 Эх 38, Эх 46:12, 1 Уг 2:3-5

+ 26:22 Тоо 1:27

+ 26:23 Эх 46:13, 1 Уг 7:1

+ 26:25 Тоо 1:29

+ 26:26 Эх 46:14

+ 26:27 Тоо 1:31

+ 26:28 Эх 46:20

+ 26:29 1 Уг 7:14-19

+ 26:33 Тоо 27:1-7

+ 26:34 Тоо 1:35

+ 26:35 1 Уг 7:20-27

+ 26:37 Тоо 1:33

+ 26:38 Эх 46:21, 1 Уг 7:6-12, 1 Уг 8:1-5

+ 26:41 Тоо 1:37

+ 26:42 Эх 46:23

+ 26:43 Тоо 1:39

+ 26:44 Эх 46:17, 1 Уг 7:30-40

+ 26:47 Тоо 1:41

+ 26:48 Эх 46:24, 1 Уг 7:13

+ 26:50 Тоо 1:43

+ 26:51 Тоо 1:46

+ 26:53 Нүүн 11:23

+ 26:54 Тоо 33:54

• 26:57 Гар 6:16-25, 1 Уг 6:1-3, 1 Уг 6:16-30

+ 26:60 Гар 6:23-25

+ 26:61 Лев 10:2

+ 26:62 Тоо 3:39

+ 26:65 Тоо 14:28-30

• 27:1 Тоо 36:1-12

+ 27:1 Тоо 26:33, Нүүн 17:3-4

+ 27:3 Тоо 16:1-35, Тоо 16:49

+ 27:4 Иоов 42:15

+ 27:11 Рүүт 4:3-6, Ер 32:6-9

+ 27:12 Хуу 3:27, Хуу 32:49

+ 27:13 Тоо 20:24

+ 27:14 Тоо 20:12-13

+ 27:16 Тоо 16:22

+ 27:17 3 Хаан 22:17, Эзэк 34:5, Зах 10:2, Мт 9:36, Мк 6:34

+ 27:18 Гар 24:13

+ 27:19 Хуу 3:28, Хуу 31:14

+ 27:20 Нүүн 1:16-18

• 28:1 Гар 29:38-42

+ 28:2 Лев 3:11, Лев 21:6, Лев 1:9

+ 28:10 Эзэк 46:4-5

+ 28:11 Тоо 10:10

• 28:16 Гар 13:3-7, Лев 23:5-8, Хуу 16:1-8

+ 28:16 Гар 12:1-13

+ 28:17 Гар 23:15

• 28:26 Хуу 16:9-12

+ 29:1 Лев 23:23-25

+ 29:7 Лев 16:29-31, Лев 23:27-32

• 29:12 Лев 23:33-43, Хуу 16:13-15

+ 29:12 Эзр 3:4

+ 29:39 Лев 7:16

+ 30:3 Лев 5:4, Хуу 23:21, Псал 49:14, Экк 5:3

+ 31:2 Тоо 25:17

+ 31:6 Тоо 10:9

+ 31:8 Тоо 25:15, Нүүн 13:21

+ 31:15 1 Хаан 15:3

+ 31:16 Тоо 25:1-5

+ 31:17 Уд 21:11

+ 31:18 Хуу 21:10-14

+ 31:19 Тоо 19:12, Тоо 19:22

+ 31:24 Лев 11:25, Тоо 19:10

+ 31:27 Нүүн 22:8, 1 Хаан 30:24

+ 31:50 Гар 30:12

+ 31:53 Хуу 20:14

+ 31:54 Гар 30:16

+ 32:1 Тоо 21:32

+ 32:4 Тоо 21:24, Тоо 21:35

+ 32:8 Тоо 13:3-4, Тоо 13:21-33

+ 32:10 Хуу 1:34-36

+ 32:11 Тоо 14:29

+ 32:12 Тоо 14:6

+ 32:13 Тоо 14:33-35

+ 32:17 Нүүн 4:12-13

+ 32:18 Нүүн 22:4

+ 32:19 Нүүн 13:8

+ 32:39 Эх 50:23, 1 Уг 7:14-15

+ 32:40 Нүүн 13:31, Нүүн 17:1

+ 32:41 Хуу 3:14-15, 3 Хаан 4:13, 1 Уг 2:21-23

+ 33:3 Гар 14:8

+ 33:4 Гар 12:12, Гар 12:29

+ 33:5 Гар 12:37

+ 33:6 Гар 13:20

+ 33:7 Гар 14:2

+ 33:8 Гар 15:22-23

+ 33:9 Гар 15:27

+ 33:11 Гар 16:1

+ 33:14 Гар 17:1

+ 33:15 Гар 19:2

+ 33:16 Тоо 11:34

+ 33:17 Тоо 11:35

+ 33:31 Хуу 10:6

+ 33:33 Хуу 10:7

+ 33:35 Хуу 2:8

+ 33:36 Тоо 20:1, Тоо 27:14

+ 33:37 Тоо 20:22

+ 33:38 Тоо 20:28, Хуу 10:6

+ 33:40 Тоо 21:1

+ 33:43 Тоо 21:10

+ 33:44 Тоо 21:11

+ 33:47 Хуу 32:49

+ 33:48 Тоо 22:1

+ 33:49 Тоо 25:1

+ 33:52 Гар 23:24, Хуу 7:5

+ 33:54 Тоо 26:54

• 34:1 Эзэк 47:13-21

+ 34:3 Нүүн 15:1-4

+ 34:7 Тоо 33:37-39

+ 34:8 4 Хаан 14:25

* 34:11 Үгышье бол, Галилейн нуур.

+ 34:11 4 Хаан 23:33, Ер 39:5

+ 34:12 Эх 15:18, Гар 23:31, Хуу 11:24, Нүүн 1:4

+ 34:17 Нүүн 14:1, Нүүн 19:51

+ 34:19 Тоо 14:6

• 35:1 Нүүн 21:1-42

+ 35:6 Хуу 4:41-43, Нүүн 20:7-8

• 35:9 Хуу 4:41-43, Хуу 19:1-13, Нүүн 20

+ 35:11 Гар 21:13

+ 35:22 Гар 21:13

+ 35:25 Гар 29:7

+ 35:30 Хуу 17:6, Хуу 19:15

+ 35:31 Эх 8:22, Гар 21:12, Гар 21:30

+ 35:33 Псал 105:38, Эх 9:6

+ 35:34 Лев 18:25

• 36:1 Тоо 27:1-7, Нүүн 17:3-6

+ 36:4 Лев 25:10

+ 36:7 3 Хаан 21:1-16, Эзэк 45:9, Эзэк 46:18

+ 36:8 1 Уг 23:22

* 1:2 Энэ газар үшөө Сэһиир (эхэ еврей хэлэн дээрээ «үһэтэй зэрлиг» гэһэн удхатай) гээд нэрлэгдэдэг.

+ 1:2 Гар 3:1, Гар 17:6, Гар 33:6, Тоо 13:26, Тоо 32:8

* 1:3 Египедһээ гараһан сагһаа хойшо тоологдоно.

+ 1:3 Тоо 14:33

+ 1:4 Тоо 21:21-35

+ 1:6 Гар 19:1, Тоо 10:11-12

+ 1:7 Тоо 13:30

+ 1:8 Эх 12:7, Эх 26:3, Эх 28:13

+ 1:9 Гар 18:18, Тоо 11:14

+ 1:10 Эх 15:5

+ 1:11 2 Хаан 24:3

+ 1:15 Гар 18:25, Тоо 11:16

+ 1:16 Лев 19:15, Хуу 16:18-19, Һур 31:9

+ 1:17 Гар 23:2-3, Лев 19:15, Гар 18:22, Гар 18:26

• 1:19 Тоо 13, Тоо 14

+ 1:21 Хуу 31:8, Нүүн 1:9

+ 1:30 Гар 14:14

+ 1:31 Гар 19:4, Хуу 32:11, Иса 46:3

+ 1:33 Гар 13:21

• 1:34 Тоо 14:20-45

+ 1:36 Тоо 14:6-9, Тоо 14:24

+ 1:37 Тоо 20:12, Тоо 27:14

+ 1:38 Гар 24:13, Тоо 27:18-20

* 1:40 «Ям Суф» (эхэ еврей хэлэн дээрээ), Индийскэ океанай гарам, тэрэниие үшөө Улаан далай гээд нэрлэдэг.

+ 1:46 Тоо 20:1, Уд 11:17

+ 2:1 Тоо 14:25, Тоо 21:4

+ 2:5 Эх 36:8

+ 2:7 Тоо 14:33

+ 2:8 3 Хаан 9:26

* 2:9 Лоот гэгшын үхи хүүгэд Моһааб ба Аммоон.

+ 2:9 Уд 11:15

+ 2:10 Тоо 13:23, Хуу 1:28

+ 2:11 Эх 14:5, Хуу 2:11, Хуу 2:20, Нүүн 12:4, Нүүн 13:12, 2 Хаан 21:16, 1 Уг 20:4, Эх 14:5-6

+ 2:12 Эх 36:20-30

+ 2:13 Тоо 21:12

+ 2:14 Тоо 14:29-35, Тоо 26:64-65

+ 2:19 Уд 11:15

+ 2:20 Эх 14:5-6

+ 2:22 Эх 36:20-30

+ 2:23 Нүүн 13:3-4

• 2:24 Тоо 21:21-26

+ 2:25 Гар 15:14-16, Гар 23:27

+ 2:27 Тоо 20:17-19

+ 2:36 Нүүн 13:9

• 3:1 Тоо 21:31-35

+ 3:2 Тоо 21:33-34

+ 3:4 3 Хаан 4:13

+ 3:6 Хуу 7:2

+ 3:9 Хуу 4:48, Нүүн 11:3, Нүүн 12:5, Псал 28:6, 1 Уг 5:23, Дуун 4:8, Эзэк 27:5

+ 3:11 Эх 14:5, Хуу 2:11, Хуу 2:20, 2 Хаан 11:1, 2 Хаан 12:26

+ 3:12 Тоо 32:33, Нүүн 13:8

+ 3:14 Уд 10:4

+ 3:15 Тоо 32:39-41, 1 Уг 2:22

+ 3:16 Тоо 21:24, Нүүн 12:2

* 3:17 Хиннээрэт нуур – үгышье бол, Галилейн нуур.

* 3:17 Дабһата далай – «Һүнэһэн далай».

+ 3:17 Тоо 34:11, Нүүн 3:16

+ 3:19 Тоо 32:17-26, Нүүн 1:14

+ 3:20 Нүүн 1:15, Нүүн 22:4

+ 3:21 Хуу 7:19, Нүүн 10:25

+ 3:22 Гар 14:14

+ 3:24 Гар 15:11

+ 3:26 Тоо 20:12, Хуу 1:37

+ 3:27 Тоо 20:12, Тоо 27:12-13, Хуу 31:2, Хуу 32:52, Хуу 34:4

+ 3:28 Тоо 27:18-19, Хуу 1:38

+ 3:29 Тоо 25:5

+ 4:1 Лев 18:5

+ 4:2 Хуу 12:32, Һур 30:6, Гэр 22:18

+ 4:3 Тоо 25:1-9

+ 4:6 Псал 118:98, Иоов 28:28, Псал 110:10

+ 4:7 2 Хаан 7:23, Псал 118:151, Псал 144:18

+ 4:8 Рим 3:2, Рим 7:12

+ 4:9 Хуу 6:7, Хуу 11:19, Хуу 32:46, Псал 77:4, Ёһ 1:3

+ 4:10 Гар 19:9, Гар 19:16

+ 4:11 Гар 20:21, Евр 12:18

+ 4:13 Гар 20:1-17, Хуу 5:6-21, Гар 24:12, Гар 31:18

+ 4:16 Гар 20:4-5, Рим 1:23

+ 4:19 Иоов 31:26-28, 4 Хаан 17:16, 4 Хаан 21:3, Ер 8:2

+ 4:20 3 Хаан 8:51, Ер 11:4

+ 4:21 Хуу 1:37, Хуу 3:26

+ 4:24 Гар 20:5, Гар 24:17, Хуу 9:3, Иса 30:27, Ам 5:6, Евр 12:29

+ 4:26 Хуу 32:1, Псал 49:4

+ 4:27 Лев 26:33, Хуу 28:64

+ 4:28 Хуу 28:36, Псал 113:13-14, Ер 16:13

+ 4:29 Ер 29:13-14

+ 4:32 Иоов 20:4

+ 4:33 Гар 19:21

+ 4:35 1 Хаан 2:2, Иса 45:5, Мк 12:32, 1 Кор 8:4

+ 4:36 Гар 24:17

+ 4:39 Нүүн 2:11, Гар 15:11, 3 Хаан 8:23, 3 Хаан 8:60

• 4:41 Тоо 35:9-34, Хуу 19:1-13, Нүүн 20

+ 4:47 Тоо 21:21-35

+ 4:48 Хуу 3:9

+ 4:49 Хуу 3:17

• 5:1 Гар 20:1-17

+ 5:4 Гар 33:11

+ 5:5 Гар 20:18, Гар 20:21, Гар 24:2

+ 5:6 Лев 26:13

+ 5:7 4 Хаан 17:35

+ 5:8 Лев 19:4, Лев 26:1, Хуу 27:15

+ 5:9 Гар 34:14, Хуу 4:24, Хуу 6:15, Нүүн 24:19, Наум 1:2, Гар 34:7, Тоо 14:18

+ 5:10 Хуу 7:9

+ 5:11 Лев 19:12, Лев 24:10-16

+ 5:12 Гар 31:14-17, Лев 19:30, Лев 23:3, Лев 26:2, Тоо 15:32-36, Мк 2:27-28, Лк 13:14

+ 5:16 Лев 19:3, Хуу 27:16, Мт 15:4, Мт 19:19, Мк 7:10, Мк 10:19, Лк 18:20, Эф 6:2

+ 5:17 Эх 9:6, Лев 24:17, Мт 5:21, Мт 19:18, Мк 10:19, Лк 18:20, Рим 13:9, Як 2:11

+ 5:18 Лев 18:20, Лев 20:10, Хуу 22:22, Һур 6:32, Мт 5:27, Рим 13:9

+ 5:19 Лев 19:11, Мт 19:18, Рим 13:9

+ 5:20 Гар 23:1, Хуу 19:16-20, Һур 19:5, Һур 19:9, Һур 21:28, Һур 24:28, Һур 25:18, Мт 19:18

+ 5:21 Ер 5:8, Мт 5:28, Лк 12:15, Рим 7:7, Рим 13:9

+ 5:22 Гар 31:18

+ 5:25 Гар 19:21

+ 5:27 Гар 20:18-19

+ 5:28 Хуу 18:17

+ 5:32 Нүүн 1:7, 4 Хаан 22:2

+ 5:33 Хуу 10:13

+ 6:2 Экк 12:13

+ 6:3 Эх 15:5, Эх 22:17

+ 6:4 Мк 12:29, Зах 14:9

+ 6:5 Хуу 11:13, Мт 22:37, Мк 12:30, Лк 10:27

+ 6:7 Хуу 4:9, Псал 118:13

+ 6:8 Гар 13:9, Гар 13:16, Хуу 11:18

+ 6:9 Хуу 11:20

+ 6:10 Нүүн 24:13

+ 6:13 4 Хаан 17:36, Мт 4:10, Лк 4:8, Хуу 10:20, Нүүн 2:12, Ер 4:2

+ 6:15 Гар 20:5

+ 6:16 Гар 17:2, Мт 4:7, Лк 4:12

+ 6:19 Гар 23:28-30

+ 6:20 Гар 12:26

+ 6:21 Гар 20:2

+ 6:22 Псал 134:8

+ 6:25 Хуу 24:13

+ 7:1 Гар 23:23

+ 7:2 Тоо 21:2, Хуу 3:6, Хуу 20:16-17, Нүүн 6:20

+ 7:3 2 Кор 6:14, Гар 34:15-16, Нүүн 23:12-13, Уд 3:6, 3 Хаан 11:2-4

+ 7:4 Хуу 6:15

+ 7:5 Гар 23:24, Гар 34:13

+ 7:6 1 Пёт 2:9, Гар 19:5-6

+ 7:7 1 Уг 16:19

+ 7:8 Ер 31:3, Һош 11:1, Мал 1:2

+ 7:9 Гар 20:6, Хуу 5:10

+ 7:10 Иоов 34:11, Иса 59:18, Наум 1:2

+ 7:12 Эх 17:2, Эх 26:3

+ 7:14 Гар 23:26

+ 7:15 Гар 9:15, Гар 15:26, Гар 23:25

+ 7:16 Гар 23:33

+ 7:19 Хуу 3:21, Нүүн 10:25

+ 7:20 Гар 23:28, Нүүн 24:12

+ 7:21 Нэх 4:14

+ 7:22 Гар 23:29

+ 7:24 Нүүн 10:24, Нүүн 11:12, Нүүн 1:5

+ 7:25 Нүүн 7:20-21

+ 8:2 Гар 16:35, Ам 2:10, Гар 15:25

+ 8:3 Гар 16:14-15, Гар 16:31, Мт 4:4, Лк 4:4

+ 8:4 Хуу 29:5, Нэх 9:21

+ 8:5 Һур 3:12, Евр 12:7

+ 8:7 Хуу 11:11

+ 8:14 Һур 30:9, Псал 77:11, Псал 105:21, Һош 13:6

+ 8:15 Тоо 21:6, Һош 13:5, Гар 17:6, Тоо 20:11

+ 8:16 Гар 16:5, Гар 16:31

+ 8:17 Уд 7:2

+ 8:20 Дан 9:11

+ 9:2 Тоо 13:23, Хуу 1:28

+ 9:3 Гар 20:5, Гар 24:17, Хуу 4:24, Евр 12:29, Гар 23:29-31

+ 9:4 Эх 15:16

+ 9:5 Эх 50:24

+ 9:6 4 Хаан 17:14, 2 Уг 30:8

+ 9:8 Гар 32:4, Гар 32:10

+ 9:9 Гар 24:18, Мт 4:2

+ 9:10 Гар 31:18

+ 9:12 Гар 32:7-10

+ 9:14 Псал 9:6, Тоо 14:12

+ 9:18 Гар 34:28, Гар 32:11-14

+ 9:21 Гар 32:20

+ 9:22 Гар 17:7, Тоо 11:3, Тоо 11:34

+ 9:23 Тоо 13:3, Тоо 14:1

+ 9:26 Гар 32:11-13

+ 9:28 Тоо 14:16

+ 9:29 Нэх 1:10

• 10:1 Гар 34:1-4

+ 10:1 Гар 25:10

+ 10:2 Гар 25:16, Гар 25:21

+ 10:3 Гар 37:1-9

+ 10:4 Гар 20:1-17, Хуу 5:6-21, Гар 34:28-29

+ 10:5 Гар 40:20, 3 Хаан 8:9

+ 10:6 Тоо 33:30-31, Тоо 20:28, Тоо 33:38

+ 10:7 Тоо 33:33

* 10:8 Захяа заабаринуудай бэшээтэй хабтаһануудые хадагалдаг ханза.

+ 10:8 Тоо 8:14

+ 10:9 Тоо 18:20

+ 10:10 Гар 34:28

+ 10:11 Гар 33:1

+ 10:12 Мих 6:8, Нүүн 24:14, 1 Хаан 12:24

+ 10:13 Хуу 5:33

+ 10:14 Гар 9:29, Нэх 9:6

+ 10:15 Рим 11:28

+ 10:16 Хуу 30:6, Ер 4:4, Рим 2:29, Гар 32:9

+ 10:17 Нүүн 22:22, Псал 49:1, Псал 135:2, Дан 2:47, Дан 11:36, 1 Тим 6:15, Гэр 17:14, Гэр 19:16, Хэр 10:34, Рим 2:11, Гал 2:6, Эф 6:9, Кол 3:25, 1 Пёт 1:17, 2 Уг 19:7

+ 10:18 Псал 67:5, Псал 145:9

+ 10:19 Гар 22:21, Лев 19:34

+ 10:20 Хуу 6:13, Хуу 30:20

+ 10:22 Эх 46:27, Гар 1:5, Эх 15:5, Эх 22:17

+ 11:4 Гар 14:27-28

+ 11:5 Псал 77:14-40

+ 11:6 Тоо 16:31-33

+ 11:9 Эх 50:24, Гар 3:8

+ 11:11 Хуу 8:7

+ 11:12 3 Хаан 9:3

+ 11:13 Хуу 6:5, Нүүн 22:5

+ 11:14 Лев 26:4, Ер 5:24, Ёһ 2:23

+ 11:15 Псал 103:14

+ 11:17 3 Хаан 8:35, 3 Хаан 17:1, 2 Уг 6:26

+ 11:18 Гар 13:9, Гар 13:16, Хуу 6:8

+ 11:19 Хуу 4:9

+ 11:20 Хуу 6:9

+ 11:24 Нүүн 1:3, Эх 15:18, Гар 23:31, Тоо 34:1-12, Нүүн 1:4

+ 11:25 Хуу 7:24

+ 11:26 Хуу 30:1, Хуу 30:15

+ 11:27 Лев 26:1-13, Хуу 28:2-14

+ 11:28 Лев 26:14-45, Хуу 28:15-45

+ 11:29 Хуу 27:12-13, Нүүн 8:33

+ 11:30 Эх 12:6

+ 12:2 4 Хаан 16:4

+ 12:3 Гар 23:24, Гар 34:13, Хуу 7:5, Уд 2:2, 3 Хаан 14:23

+ 12:5 3 Хаан 18:29

+ 12:7 Хуу 27:7

+ 12:8 Уд 17:6, Уд 21:25

+ 12:9 Псал 94:11

+ 12:10 Нүүн 23:1

+ 12:11 3 Хаан 8:29

+ 12:12 Тоо 18:20, Хуу 10:9

+ 12:16 Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:13

+ 12:19 Хуу 14:27, Нэх 13:10

+ 12:23 Эх 9:4, Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:13

+ 12:30 4 Хаан 17:15

+ 12:31 4 Хаан 17:31, Ер 7:31, Ер 19:5

+ 12:32 Хуу 4:2, Гэр 22:18

+ 13:1 Ер 23:25, Ер 23:32, Зах 10:2

+ 13:2 Мк 13:22, 2 Фес 2:9, Гэр 13:13, Гэр 16:14

+ 13:5 Хуу 18:20

+ 13:8 Һур 1:10

+ 13:9 Гар 32:27-28, Хуу 17:7

+ 13:10 Хуу 17:5

+ 13:13 Уд 19:22, Уд 20:13, 1 Хаан 2:12, 1 Хаан 10:27, 1 Хаан 25:17, 2 Хаан 16:7, 2 Хаан 20:1, 3 Хаан 21:10, 3 Хаан 21:13

+ 13:16 Нүүн 8:28

+ 13:17 Нүүн 7:20-21

+ 14:1 Мт 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14, Лев 19:27-28, Лев 21:5

+ 14:2 Гар 19:5

• 14:3 Лев 11

+ 14:21 Лев 7:24, Лев 11:39-40, Гар 19:6, Гар 23:19, Гар 34:26

+ 14:22 Лев 27:30, Тоо 18:21

+ 14:27 Хуу 12:19, Тоо 18:20, Хуу 10:9

+ 14:28 Хуу 26:12

+ 15:1 Хуу 31:10, Нэх 10:31

+ 15:3 Хуу 23:20

+ 15:6 Хуу 28:12, 3 Хаан 4:21, Эзр 4:20

+ 15:8 Лев 25:35-36, Псал 36:26, Мт 5:42, Як 2:15, 1 Ин 3:17

+ 15:11 Мт 26:11

+ 15:12 Гар 21:2

+ 15:17 Гар 21:5-6

+ 15:19 Гар 13:2, Гар 13:11-16

+ 15:21 Лев 22:20

+ 15:23 Лев 17:13, Хуу 12:23-24

• 16:1 Гар 12:1-39, Гар 13:3-10, Гар 23:14-17, Лев 23:4-22, Лев 23:33-43, Тоо 28:16-31, Тоо 29:12-39

+ 16:3 Гар 12:11

+ 16:4 Гар 34:25

+ 16:9 Гар 34:22

+ 16:12 Хуу 5:15

+ 16:13 Гар 23:16

+ 16:18 Гар 18:21, Эзр 7:25, Тоо 11:16, Хуу 1:16-17

+ 16:19 Гар 23:2-3, Лев 19:15, Гар 23:8, 1 Хаан 8:3, Һур 17:8, Экк 7:7

+ 16:21 Гар 34:13, Хуу 7:5

+ 17:1 Лев 22:20

* 17:5 Эртэ урдын Израильда тэндэ бүхы шухала хэрэгүүд шиидхэгдэдэг байгаа.

+ 17:5 Хуу 13:10

+ 17:6 Тоо 35:30, Хуу 19:15

+ 17:7 Хуу 13:9

+ 17:9 Хуу 19:17

+ 17:14 1 Хаан 8:5

+ 17:15 1 Хаан 9:16

+ 17:16 Нүүн 11:6, 2 Хаан 8:4, 1 Уг 18:4, 3 Хаан 10:28, 2 Уг 1:16, 2 Уг 9:28

+ 17:17 3 Хаан 11:1-4, Нэх 13:26, Һур 31:3, 3 Хаан 10:14, 3 Хаан 10:27, 2 Уг 1:15, 2 Уг 9:27

+ 17:19 Нүүн 1:8

+ 18:2 Тоо 18:20, Хуу 10:9, Нүүн 13:14

+ 18:3 Лев 7:30-34

+ 18:4 Тоо 18:12

+ 18:6 Тоо 35:2, Уд 17:7

+ 18:9 Лев 18:26-30, Хуу 12:29-31

+ 18:10 Лев 18:21, 4 Хаан 16:3, 4 Хаан 17:17, 4 Хаан 23:10, 2 Уг 33:6, Ер 32:35

+ 18:11 Гар 22:18, Лев 19:26, Лев 19:31

+ 18:15 Мк 9:8, Ин 1:21, Хэр 3:22, Хэр 7:37

+ 18:16 Гар 20:19, Хуу 5:27

+ 18:17 Хуу 5:28

+ 18:18 Ин 4:25

+ 18:20 Хуу 13:5, Ер 14:15, Ер 23:30, Эзэк 13:8

• 19:1 Тоо 35:9-34, Хуу 4:41-43, Нүүн 20

+ 19:5 Гар 21:13

+ 19:10 Һур 6:17

+ 19:11 Хуу 27:24

+ 19:13 Хуу 21:9

+ 19:14 Хуу 27:17, Иоов 24:2, Һур 22:28, Һур 23:10, Һош 5:10

+ 19:15 Тоо 35:30, Хуу 17:6, Мт 18:16, 2 Кор 13:1, 1 Тим 5:19, Евр 10:28

+ 19:16 Гар 20:16

+ 19:17 Хуу 17:9, Хуу 25:1

+ 19:19 Һур 19:5

+ 19:21 Гар 21:23-25, Лев 24:19-20, Мт 5:38

+ 20:1 2 Уг 13:12, 2 Уг 20:15-17

+ 20:7 Хуу 24:5

+ 20:8 Уд 7:3

+ 20:14 Тоо 31:7, Тоо 31:9, Нүүн 8:2

+ 20:17 Хуу 7:2, Нүүн 10:40-41

+ 20:19 4 Хаан 3:19

+ 21:3 Тоо 19:2, 1 Хаан 6:7

+ 21:5 Тоо 6:22-27

+ 21:8 Ион 1:14

+ 21:9 Хуу 19:13

+ 21:12 1 Кор 11:6

+ 21:15 Эх 29:30, Эх 29:33

+ 21:17 4 Хаан 2:9

+ 21:18 Гар 20:12, Хуу 5:16

+ 21:20 Һур 23:20-21

+ 21:22 Тоо 25:4

+ 21:23 Нүүн 8:29, Нүүн 10:26-27, Ин 19:31, Гал 3:13

+ 22:1 Гар 23:4

+ 22:6 Гар 23:19, Лев 22:28

* 22:8 Гэрэй хушалта дээрэ зон ябадаг байгаа. Эдэ түшэлгэнүүд аюулһаа һэргылхэ зорилготой.

+ 22:9 Лев 19:19

+ 22:12 Тоо 15:38

+ 22:22 Гар 20:14, Лев 20:10, Ин 8:5

+ 22:29 Эх 34:8, Гар 22:16-17, 2 Хаан 13:1-22

+ 22:30 Лев 18:8, Хуу 27:20

+ 23:1 Лев 21:18-20, Иса 56:4-5

+ 23:3 Нэх 13:1-2, Гаш 1:10

+ 23:4 Тоо 22:5-6

+ 23:5 Тоо 24:10, Һур 26:2

+ 23:7 Эх 25:24-26, Эх 36:8, Тоо 20:14, Гар 22:21, Гар 23:9

+ 23:10 Лев 15:1-5

+ 23:14 Лев 26:12

+ 23:17 Лев 19:29, 3 Хаан 14:24, 3 Хаан 15:12, 3 Хаан 22:46, 4 Хаан 23:7, Һош 4:14

+ 23:20 Гар 22:25, Хуу 15:3

+ 23:21 Тоо 30:3, Экк 5:3

+ 23:25 Мк 2:23, Рүүт 2:2

+ 24:1 Мал 2:16, Мт 5:31, Мт 19:7, Мк 10:4

+ 24:4 Ер 3:1

+ 24:5 Хуу 20:7, Һур 5:18

+ 24:7 Гар 21:16

+ 24:8 Лев 13:2

+ 24:9 Тоо 12:10-15

+ 24:13 Гар 22:26-27, Хуу 6:25, Псал 111:9

+ 24:14 Лев 25:39

+ 24:15 Лев 19:13, Як 5:4

+ 24:16 4 Хаан 14:6, 2 Уг 25:4, Ер 31:29-30, Эзэк 18:20

+ 24:17 Гар 22:21

+ 24:19 Лев 19:9, Лев 23:22, Рүүт 2:1-2

+ 25:1 Хуу 19:17

+ 25:3 2 Кор 11:24

+ 25:4 1 Кор 9:9, 1 Тим 5:18

+ 25:5 Мт 22:24, Мк 12:19, Лк 20:28

+ 25:6 Эх 38:8, Рүүт 4:10

+ 25:9 Рүүт 4:7

+ 25:14 Лев 19:36

+ 25:17 Гар 17:8

+ 25:19 1 Хаан 15:2-8

+ 26:2 Гар 23:19, Гар 34:26, Лев 23:10

+ 26:5 Эх 46:27, Гар 1:7

+ 26:6 Гар 1:11, Гар 1:14

+ 26:7 Гар 2:23-25, Гар 3:9

+ 26:8 Гар 12:51

+ 26:9 Гар 3:8

+ 26:12 Лев 27:30, Хуу 14:28-29

+ 26:14 Лев 7:20, Лев 21:1, Лев 21:11, Һош 9:4

+ 26:15 2 Уг 30:27, Псал 32:14, Иса 63:15, Гар 3:8

+ 26:18 Гар 19:5

+ 26:19 Хуу 28:1, Гар 19:6

+ 27:2 Нүүн 4:1-3

+ 27:5 Гар 20:25, Нүүн 8:30, 3 Хаан 6:7

+ 27:7 Хуу 12:7

+ 27:8 Иса 8:1, Иса 30:8, Авв 2:2

+ 27:9 Хуу 26:18

+ 27:12 Хуу 11:29, Нүүн 8:33

+ 27:15 Гар 20:4-5, Гар 34:17, Хуу 5:8

+ 27:16 Гар 20:12, Гар 21:17, Лев 19:3

+ 27:17 Хуу 19:14

+ 27:18 Лев 19:14

+ 27:19 Гар 22:21-22

+ 27:20 Лев 18:8, Хуу 22:30

+ 27:21 Гар 22:19, Лев 18:23

+ 27:22 Лев 18:9, 2 Хаан 13:12

+ 27:23 Лев 18:17, Лев 20:14

+ 27:24 Хуу 19:11

+ 27:25 Гар 23:7, Хуу 16:19

+ 27:26 Псал 118:21, Ер 11:3, Гал 3:10

• 28:1 Лев 26:1-13, Хуу 11:13-15

+ 28:1 Хуу 26:19

+ 28:6 Псал 120:7

+ 28:7 Гар 23:27

+ 28:8 Лев 25:20-21

+ 28:9 Гар 19:6

+ 28:12 Хуу 11:14, Хуу 15:6

• 28:15 Лев 26:14-45

+ 28:15 Дан 9:11, Зах 1:6, Мал 2:2

+ 28:22 Лев 26:16, 3 Хаан 8:37, 2 Уг 6:28, Ам 4:9, Хаг 2:17

+ 28:24 Ер 3:3, Ам 4:7

+ 28:25 Нүүн 7:4

+ 28:26 1 Хаан 17:44, 1 Хаан 17:46, Псал 78:2, Ер 16:4, Ер 19:7, Ер 34:20, Иса 17:2, Ер 7:33

+ 28:27 Гар 9:10

+ 28:29 Иоов 5:14, Иоов 12:25, Иса 59:10, Цэп 1:17

+ 28:30 Хуу 20:5-7, Ер 8:10, Ам 5:11, Цэп 1:13

+ 28:32 2 Уг 29:9

+ 28:33 Уд 6:4

+ 28:35 Иоов 2:7

+ 28:36 4 Хаан 17:3-4, 4 Хаан 24:15, 4 Хаан 25:7, 2 Уг 33:11, Хуу 4:28

+ 28:37 3 Хаан 9:7, 2 Уг 7:20, Ер 24:9, Эзэк 5:15

+ 28:38 Мих 6:15, Хаг 1:6, Ёһ 1:4

+ 28:39 Цэп 1:13

+ 28:41 Гаш 1:5

+ 28:47 Нэх 9:35

+ 28:48 Ер 27:2

+ 28:49 Иса 5:26, Ер 5:15, Ер 48:40, Ер 49:22, Эзэк 17:3, Һош 8:1, Авв 1:8

+ 28:51 Нэх 9:37, Ер 5:17

+ 28:52 4 Хаан 17:5, 4 Хаан 25:1

+ 28:53 Лев 26:29, 4 Хаан 6:29, Гаш 4:10, Ер 19:9, Эзэк 5:10

+ 28:57 4 Хаан 6:29, Гаш 4:10, Эзэк 5:10

+ 28:60 Гар 9:1-12

+ 28:62 Эх 15:5, Хуу 10:22

+ 28:63 Ер 32:41

+ 28:64 Лев 26:33, Хуу 4:27, Нэх 1:8, Ер 9:16, Эзэк 12:15, Зах 7:14

+ 28:67 Иоов 7:4

+ 28:68 Хуу 17:16, Һош 8:13, Һош 9:3

+ 29:1 Гар 19:1-6

+ 29:4 Иса 6:9-10, Ер 5:21, Рим 11:8

+ 29:5 Хуу 8:4, Нэх 9:21

+ 29:6 Гар 15:25, Гар 16:4, Гар 17:6

+ 29:7 Тоо 21:21-35

+ 29:8 Тоо 32:33

+ 29:9 3 Хаан 2:3

+ 29:11 Нүүн 9:21

+ 29:13 Гар 6:7

+ 29:18 Евр 12:15

+ 29:20 Хуу 9:14, Псал 9:6

+ 29:23 Уд 9:45, Эх 14:2, Эх 19:24, Иса 13:19, Һош 11:8, Цэп 2:9

+ 29:24 Лев 26:32, 3 Хаан 9:8, 2 Уг 7:21, Ер 22:8-9

+ 29:25 4 Хаан 17:15

+ 29:27 Лев 26:14-39, Хуу 28:15-68, Зах 5:3

+ 29:28 3 Хаан 14:14

+ 29:29 Һур 25:2

+ 30:1 Хуу 11:26, Лев 26:40

+ 30:2 1 Хаан 7:3, 3 Хаан 8:48, Иса 55:7, Һош 6:1

+ 30:3 Ер 32:37, Эзэк 34:13, Эзэк 36:24

+ 30:4 Нэх 1:9

+ 30:6 Хуу 10:16, Ер 4:4, Ер 31:33

+ 30:7 Эх 12:3, Гар 23:22

+ 30:12 Рим 10:6

+ 30:15 Хуу 11:26, Ер 21:8

+ 30:20 Хуу 10:20

+ 31:2 Хуу 34:7, Тоо 20:12, Тоо 27:12-13, Хуу 3:27

+ 31:3 Хуу 1:38

+ 31:4 Тоо 21:21-35

+ 31:5 Хуу 7:2

+ 31:6 Нүүн 1:5, 3 Хаан 6:13

+ 31:7 Нүүн 1:6

+ 31:10 Хуу 15:1, Гар 23:16

+ 31:11 4 Хаан 23:2, Нэх 8:3

+ 31:12 Нүүн 8:33, Нүүн 8:35

+ 31:14 Хуу 34:5, Тоо 27:19

+ 31:15 Гар 33:9, Тоо 12:5

+ 31:16 Гар 34:15, Уд 2:12-13, Уд 2:20, Ер 11:10

+ 31:17 Тоо 14:42, Уд 6:13

+ 31:19 Хуу 32:1-43

+ 31:20 Гар 3:8

+ 31:23 Нүүн 1:6

+ 31:24 Нүүн 24:25-26

+ 31:26 4 Хаан 22:8, 2 Уг 34:14

+ 31:29 Уд 2:12-13, Уд 2:19, 4 Хаан 22:17, 2 Уг 34:22

+ 32:1 Иса 1:2, Мих 1:2

+ 32:2 Иса 55:10-11, Псал 71:6

+ 32:4 Мт 5:48, 2 Хаан 22:31, Псал 17:31, Иоов 34:10, Рим 9:14

+ 32:6 Ер 5:21, Иса 63:16, Иса 64:8, Ин 8:41, Иса 44:2, Иса 51:13

+ 32:7 Псал 76:6, Иоов 8:8

+ 32:8 Эх 11:8, Хэр 17:26

+ 32:9 Гар 19:5, Зах 2:12

+ 32:10 Псал 16:8, Эзэк 16:5-6, Һош 13:5, Зах 2:8

+ 32:11 Гар 19:4, Иса 31:5

+ 32:13 Иса 58:14, Иоов 29:6

* 32:15 Ешүрүүн – Израилиин арадай үшөө нэгэ нэрэ, «һайн», «сэхэ» гэһэн удхатай. Мүн 33:5 хара.

+ 32:15 Нэх 9:25, Псал 88:27, Псал 94:1

+ 32:16 Уд 5:8, Псал 77:58

+ 32:17 Псал 105:37, 1 Кор 10:20

+ 32:18 Иса 17:10, Ер 2:32

+ 32:21 2 Уг 13:9, Ер 5:7, Рим 10:19

+ 32:22 Ер 15:14, Ер 17:4

+ 32:23 Иоов 6:4, Псал 7:13, Псал 37:3, Гаш 3:12, Эзэк 5:16

+ 32:24 Лев 26:22, Ер 8:17, Эзэк 5:17

+ 32:25 Гаш 1:20, Эзэк 7:15

+ 32:27 Псал 12:5, Иса 10:13

+ 32:28 Иса 27:11, Ер 4:22

+ 32:30 Лев 26:8, Нүүн 23:10, Уд 15:15

+ 32:31 1 Хаан 2:2

+ 32:32 Эх 18:20

+ 32:33 Псал 57:5-6

+ 32:35 Рим 12:19, Евр 10:30

+ 32:36 Псал 134:14, Евр 10:30, 3 Хаан 14:10, 3 Хаан 21:21, 4 Хаан 9:8, 4 Хаан 14:26

+ 32:37 Уд 10:14, Ер 2:28

+ 32:39 Гар 20:3, 1 Хаан 2:6, 4 Хаан 5:7, Иоов 5:18, Псал 102:3, Псал 146:3, Һош 6:1, Иоов 10:7, Иса 43:13

+ 32:41 Псал 7:13, Иса 27:1, Иса 34:5, Иса 66:16, Эзэк 21:3, Эзэк 21:9-10, Хуу 32:41, Иса 1:24

+ 32:42 Ер 46:10

+ 32:43 Рим 15:10, Эх 4:10-12, Псал 78:10, Гэр 6:10, Гэр 19:2

+ 32:46 Хуу 4:9

+ 32:47 Лев 18:5

+ 32:49 Тоо 27:12

+ 32:50 Тоо 33:38

+ 32:51 Тоо 20:12, Тоо 27:14

+ 32:52 Хуу 3:27

• 33:1 Эх 49:1-28

+ 33:1 Эзр 3:2, Псал 89:1

+ 33:2 Псал 49:2, Псал 79:2, Псал 93:1, Авв 3:3, Дан 7:10, Зах 14:5, Хэр 7:53, Гал 3:19, Гар 19:18

+ 33:4 Ин 1:17, Ин 7:19

+ 33:5 Хуу 32:15, Иса 44:2

* 33:8 Жээрэб шэнгеэр хэрэглэгдэдэг шулуунууд гү, али модон, үгышье һаа, яһан.

+ 33:8 Гар 17:7, Тоо 20:13

+ 33:9 Гар 32:26-29, Хуу 17:9-11, 2 Уг 17:9, Эзр 7:10, Гар 30:7-8

+ 33:13 Эх 27:28

+ 33:15 Эх 49:26, Авв 3:6

+ 33:16 Гар 3:2-4

+ 33:17 3 Хаан 22:11, Эх 48:19

+ 33:19 Псал 4:6

+ 33:20 1 Уг 12:8

+ 33:21 Тоо 32:1-5, Тоо 32:16-19

+ 33:22 Нүүн 19:47, Уд 18:27

+ 33:23 Нүүн 19:32-39

+ 33:26 Хуу 32:15, Хуу 33:5, Иса 44:2, Гар 15:11

+ 33:27 Псал 54:20, Псал 89:3, Псал 92:2, Авв 1:12, Псал 89:1, Псал 90:9

+ 33:28 Тоо 23:9

+ 33:29 2 Хаан 7:23, Эх 15:1, Псал 32:20, 2 Хаан 22:45

+ 34:3 Уд 1:16, Уд 3:13, Эх 14:2, Эх 19:22, Эх 13:12

+ 34:4 Эх 12:7, Эх 50:24, Хуу 3:27

+ 34:6 Иуд 1:9

+ 34:7 Хуу 31:2

+ 34:8 Тоо 20:29

+ 34:9 Тоо 27:18, Тоо 27:23, Иса 11:2

+ 34:10 Гар 33:11

+ 1:1 Гар 24:13, Тоо 27:18-20, Хуу 1:38

+ 1:2 Хуу 34:5

+ 1:3 Хуу 11:24

+ 1:4 Эх 15:18, Тоо 34:1-12, Хуу 11:24

+ 1:5 Хуу 7:24, Гар 3:12, Уд 6:16, Хуу 31:5-8, Евр 13:5

+ 1:6 Хуу 31:6-7, Хуу 31:23

+ 1:7 Хуу 5:32

+ 1:8 Хуу 17:18-19, Псал 1:2

+ 1:9 Хуу 1:21, Хуу 31:8

+ 1:10 Хуу 16:18

+ 1:14 Тоо 32:17-26, Хуу 3:18

+ 1:15 Тоо 32:29, Хуу 3:20, Нүүн 22:1-9

+ 2:1 Мт 1:5, Як 2:25, Евр 11:31

+ 2:5 2 Хаан 17:18-20

+ 2:7 Уд 3:28, Уд 7:24

+ 2:9 Гар 15:14-16, Гар 23:27

+ 2:10 Гар 14:21, Тоо 21:21-35

+ 2:11 Хуу 4:39, 3 Хаан 8:23

+ 2:12 Хуу 6:13

+ 2:14 Уд 1:24-25

+ 2:15 1 Хаан 19:12, Хэр 9:25

+ 3:1 Тоо 25:1

+ 3:3 Хуу 31:9

+ 3:6 Лев 20:7, Тоо 11:18

+ 3:10 Гар 23:23

+ 3:11 Мих 4:13, Зах 4:14, Зах 6:5

+ 3:12 Тоо 13:3

+ 3:13 Псал 113:3

+ 3:15 1 Уг 12:15

+ 3:16 Хуу 3:17

+ 3:17 Гар 14:21, Гар 14:29, 4 Хаан 2:8

+ 4:3 Хуу 27:2, 3 Хаан 18:31

+ 4:6 Эх 28:18, Эх 35:14, 1 Хаан 7:12, Гар 12:26

+ 4:12 Тоо 32:17, Тоо 32:20

+ 4:23 Гар 14:21

+ 4:24 3 Хаан 8:42-43

+ 5:4 Тоо 14:29, Тоо 26:64-65

+ 5:6 Тоо 14:33-34, Гар 3:8, Тоо 14:23, Тоо 14:28-29

+ 5:7 Тоо 14:31, Хуу 1:39

+ 5:9 Эх 34:14

+ 5:10 Гар 12:6, Тоо 9:5

+ 5:12 Гар 16:35

+ 5:13 Тоо 22:23

+ 5:15 Гар 3:5

+ 6:4 Уд 7:16-18

+ 6:16 Лев 27:28, Хуу 20:17, Нүүн 2:1-6

+ 6:17 Нүүн 7:12

+ 6:19 Евр 11:30

+ 6:20 Хуу 7:2

+ 6:22 Евр 11:31

+ 6:24 Мт 1:5, Як 2:25, Евр 11:32

+ 6:25 3 Хаан 16:34

+ 7:1 Нүүн 22:20, 1 Уг 2:6-7

+ 7:4 Лев 26:17, Хуу 28:25

+ 7:6 Тоо 14:5, 1 Хаан 4:12, Нэх 9:1, Гаш 2:10

+ 7:7 Гар 5:22, 4 Хаан 3:10

+ 7:9 Псал 82:4

+ 7:12 Лев 26:37, Уд 2:14, Нүүн 6:17

+ 7:14 1 Хаан 10:19, 1 Хаан 10:21

+ 7:17 Тоо 26:19-20

+ 7:19 Ин 9:24

+ 7:20 2 Хаан 12:13

+ 7:21 Эх 10:10, Эх 11:2, Хуу 7:25-26, Хуу 13:17

+ 7:26 Нүүн 7:26, 2 Хаан 18:17

+ 8:1 Нүүн 6:1

+ 8:2 Нүүн 6:20, Хуу 20:14

+ 8:4 Уд 20:29

+ 8:5 Нүүн 7:4-5, Уд 20:32

+ 8:19 Уд 20:37

+ 8:22 Хуу 7:2

+ 8:23 1 Хаан 15:8-9

+ 8:28 Хуу 13:16

+ 8:29 Нүүн 10:26, Хуу 21:22-23, Нүүн 7:26, 2 Хаан 18:17

+ 8:30 Хуу 27:2, Хуу 27:5-6

+ 8:31 Гар 20:25

+ 8:33 Хуу 11:29, Хуу 27:12-13

+ 8:34 Хуу 28

+ 8:35 Хуу 31:12

+ 9:2 Эх 14:1-3, Нүүн 10:5, Нүүн 11:5

+ 9:3 Нүүн 6:20, Нүүн 8:28

+ 9:6 Нүүн 5:10

+ 9:9 Хуу 20:11, Хуу 20:15

+ 9:10 Тоо 21:21-35

+ 9:14 Тоо 27:21

+ 9:15 Нүүн 11:19

+ 9:17 Нүүн 18:25-28

+ 9:21 Хуу 29:11

+ 9:24 Хуу 7:1-2, Гар 15:14

+ 9:25 Ер 26:14

+ 10:1 Нүүн 6:20, Нүүн 8:29, Нүүн 9:15

+ 10:2 Хуу 11:25

+ 10:5 Эх 14:1-3, Нүүн 9:2, Нүүн 11:5

+ 10:8 Нүүн 1:5, Нүүн 21:44

+ 10:10 Уд 4:15, 1 Хаан 7:10, Иса 28:21

+ 10:11 Гар 9:23, Иса 30:30, Гэр 11:19, Гэр 16:21, 2 Хаан 18:8

* 10:13 Еврей хэлэн дээрэ «Үнэн Сэхын» гэһэн удхатай, урданай Израилиин байлдаанууд тушаа дуунуудай ном.

+ 10:13 Авв 3:11

+ 10:14 4 Хаан 20:10-11, Иса 38:8

+ 10:24 Хуу 7:24

+ 10:25 Хуу 3:21, Хуу 7:19

+ 10:26 Нүүн 8:29

+ 10:27 Хуу 21:22-23

+ 10:28 Нүүн 6:20

+ 10:38 Нүүн 15:15, Уд 1:11

+ 10:40 Хуу 20:16-17

+ 11:4 Уд 7:12, 1 Хаан 13:5

+ 11:5 Эх 14:1-3, Нүүн 9:1-2

+ 11:6 Хуу 17:16, 2 Хаан 8:4, 1 Уг 18:4

+ 11:12 Хуу 7:24, Хуу 20:16-17

+ 11:15 Гар 34:11-12, Хуу 7:2

+ 11:19 Нүүн 9:7, Нүүн 9:15

+ 11:20 Гар 4:21, Хуу 7:16, Хуу 20:16-17, 1 Хаан 2:25

+ 11:21 Тоо 13:23, Хуу 1:28, Хуу 2:10, Хуу 9:2

+ 11:22 1 Хаан 17:4

+ 11:23 Тоо 26:53, Нүүн 14:15

+ 12:2 Тоо 21:24

+ 12:4 Хуу 2:11, Хуу 3:11, Нүүн 13:12, Тоо 21:33-35

+ 12:6 Тоо 32:33, Хуу 29:8

+ 13:3 Хуу 2:23

+ 13:5 3 Хаан 15:18, Псал 82:8, Эзэк 27:9

+ 13:8 Тоо 32:33, Хуу 3:12

+ 13:9 Хуу 2:35

+ 13:12 Нүүн 12:4

+ 13:13 1 Уг 2:23

+ 13:14 Хуу 18:1-2

+ 13:21 Тоо 25:15, Тоо 31:8

+ 13:22 Тоо 31:16

+ 13:30 1 Уг 2:23

+ 13:31 Тоо 32:41

+ 13:33 Тоо 18:20, Хуу 10:9

+ 14:1 Тоо 34:17

+ 14:2 Тоо 26:53-55, Тоо 34:13

+ 14:3 Тоо 18:20, Хуу 10:9

+ 14:4 Эх 48:5, Тоо 35:2

+ 14:6 Тоо 13:31, Тоо 14:6

+ 14:8 Тоо 13:32, Хуу 1:28

+ 14:9 Тоо 14:6-9, Тоо 14:24

+ 14:12 Тоо 13:23, Хуу 1:28, Хуу 2:10, Хуу 9:2, Нүүн 11:21

+ 14:15 Эх 23:2, Эх 35:27, Уд 1:10, Нүүн 15:13, Нүүн 11:23

+ 15:4 Тоо 34:3-5

+ 15:6 Нүүн 18:17

+ 15:13 Тоо 13:31, Нүүн 14:15, Нүүн 21:11

+ 15:14 Тоо 13:23, Уд 1:10, Уд 1:20

+ 15:15 Нүүн 10:38, Уд 1:11

+ 15:16 Уд 1:12-15, 1 Хаан 17:25

+ 15:19 Уд 1:10-15

+ 15:63 Уд 1:8, Уд 1:21, 2 Хаан 5:6

+ 16:2 2 Хаан 15:32, 2 Хаан 17:5

+ 16:10 Уд 1:29, 3 Хаан 9:16

+ 17:1 Эх 41:51, 1 Уг 7:14, Тоо 32:40

+ 17:2 Тоо 26:30-32

+ 17:3 Тоо 26:33, Тоо 27:1-7, Тоо 36:1-12

+ 17:12 Уд 1:27-28

+ 17:14 Эх 48:19

+ 17:16 Уд 1:19

+ 18:1 Уд 18:31

+ 18:7 Тоо 18:20, Хуу 10:9, Нүүн 13:8

+ 18:17 Нүүн 15:6

+ 18:28 Нүүн 9:17

+ 19:2 1 Уг 4:28-33

+ 19:9 Эх 49:7

+ 19:16 Эх 49:13

+ 19:46 Уд 1:34

+ 19:47 Уд 18:27

+ 19:50 Нүүн 24:30, Уд 2:9

• 20:1 Тоо 35:6, Тоо 35:9-34, Хуу 4:41-43, Хуу 19:1-13

+ 20:1 Гар 21:13

• 21:1 Тоо 35:1-8, 1 Уг 6:54-81

+ 21:4 Гар 6:16-19, Тоо 3:17-20

+ 21:11 Нүүн 14:15, Нүүн 15:13

+ 21:43 Эх 13:15, Эх 15:18, Эх 26:3, Эх 28:13

+ 21:44 Нүүн 10:8, Нүүн 23:10

+ 21:45 3 Хаан 8:56

+ 22:2 Тоо 32:18-22, Хуу 3:20, Нүүн 1:12-15

+ 22:4 Нүүн 11:23

+ 22:5 Хуу 6:5, Хуу 6:17, Хуу 11:22

+ 22:7 Нүүн 17:5

+ 22:8 Тоо 31:27, 1 Хаан 30:24

+ 22:13 Тоо 25:7-13

+ 22:16 Хуу 13:12-15

+ 22:17 Тоо 25:1-5

+ 22:20 Нүүн 7:1, Нүүн 7:5

+ 22:22 Хуу 10:17, 3 Хаан 8:39

+ 22:31 Лев 26:11-12

+ 22:34 Эх 31:48

+ 23:1 Хуу 12:10

+ 23:3 Гар 14:14

+ 23:4 Нүүн 13:1-7

+ 23:5 Тоо 33:53

+ 23:6 Хуу 5:32, Хуу 28:14

+ 23:7 Гар 23:13

+ 23:8 Хуу 10:10

+ 23:9 Нүүн 10:8, Нүүн 21:44

+ 23:10 Лев 26:8, Хуу 32:30, Уд 15:15, Гар 14:14

+ 23:12 Гар 34:15-16, Хуу 7:3, Уд 2:21, Гар 23:33, Хуу 7:4

+ 23:14 3 Хаан 2:2, Нүүн 21:45, 3 Хаан 8:56

+ 23:15 Лев 26:14-39, Хуу 28:15-68

+ 24:2 Эх 11:27-32

+ 24:3 Эх 12:1-5, Эх 21:2-3

+ 24:4 Эх 25:24-26, Эх 36:8, Эх 46:5-7

+ 24:5 Гар 3:10, Гар 4:14, Гар 7, Гар 12:51

+ 24:6 Гар 14:9

+ 24:7 Гар 14:20, Гар 14:28, Тоо 14:33-34, Нүүн 5:6

+ 24:9 Тоо 22:5-6, Хуу 23:4

+ 24:10 Тоо 24:10, Хуу 23:5

+ 24:11 Нүүн 3:17, Нүүн 6:1, Нүүн 10:10, Нүүн 11:8

+ 24:12 Тоо 21:21-35, Псал 43:4

+ 24:13 Хуу 6:10, Хуу 6:11

+ 24:14 Хуу 10:12, 1 Хаан 12:24

+ 24:15 3 Хаан 18:21

+ 24:19 Лев 19:2, Гар 20:5

+ 24:20 1 Хаан 12:25

+ 24:26 Хуу 31:24, Эх 35:4, Уд 9:6

+ 24:27 Эх 31:44-45

+ 24:28 Уд 2:6

• 24:29 Уд 2:7-9

+ 24:30 Нүүн 19:50, Уд 2:9

+ 24:32 Эх 33:19, Эх 48:22, Эх 50:25

+ 1:1 Нүүн 24:29, Уд 20:18

+ 1:5 1 Хаан 11:8

+ 1:7 Лев 24:19

+ 1:8 Нүүн 15:63, 2 Хаан 5:6

+ 1:10 Нүүн 14:15, Тоо 13:23, Нүүн 15:14

+ 1:11 Нүүн 10:38, Нүүн 15:15

+ 1:12 Тоо 13:31, Нүүн 15:13-19

* 1:16 Эндэ иигэжэ Ерихоон хото нэрлэгдэнэ.

+ 1:16 Тоо 24:21, Тоо 10:29-32

+ 1:19 Нүүн 17:16, Нүүн 17:18

+ 1:20 Тоо 14:24, Нүүн 14:13, Уд 1:10, Тоо 13:34, Хуу 2:10

+ 1:21 Нүүн 15:63

+ 1:23 Эх 28:19

+ 1:24 Нүүн 2:14

+ 1:27 Нүүн 17:11-13

+ 1:29 Нүүн 16:10, 3 Хаан 9:16

+ 1:31 Нүүн 19:24-30

+ 1:33 Нүүн 19:32-39

+ 1:34 Нүүн 19:46

+ 1:36 Тоо 34:4, Нүүн 15:3

+ 2:1 Эх 17:7

+ 2:2 Хуу 7:2, Хуу 12:3

+ 2:3 Гар 23:33

• 2:6 Нүүн 24:28-31

+ 2:9 Нүүн 19:50

+ 2:10 Иоов 18:21, Ер 9:3, 2 Фес 1:8

+ 2:11 Уд 3:7, Уд 4:1, Уд 6:1, Уд 10:6, Уд 13:1

+ 2:12 Хуу 31:16-17

+ 2:13 1 Хаан 7:4

+ 2:14 Лев 26:37, Нүүн 7:12

+ 2:15 Лев 26:14-46, Хуу 28:15-68

+ 2:17 Гар 34:15, Хуу 31:16

+ 2:18 Гар 2:23-25

+ 2:21 Нүүн 23:12-13

+ 3:1 Нүүн 13:2-6

+ 3:6 Гар 34:16

+ 3:7 Уд 2:11

+ 3:9 4 Хаан 13:5, Уд 1:13

+ 3:10 Тоо 24:2, Уд 6:34, Уд 11:29, Уд 13:25, Уд 14:6, Уд 14:19, Уд 15:14

* 3:13 1:16 шүлэгтэ үгтэһэн тайлбарилга харагты.

+ 3:15 Уд 20:16

+ 3:27 Уд 6:34, 1 Хаан 13:3

+ 3:28 Нүүн 2:7, Уд 7:24

+ 3:31 Уд 5:6, 1 Хаан 13:19

+ 4:1 Уд 2:11

+ 4:2 Нүүн 11:10, 1 Хаан 12:9

+ 4:6 Нүүн 19:37, Евр 11:32, Ер 46:18

+ 4:7 3 Хаан 18:40

+ 4:11 Тоо 10:29, Тоо 24:21, Уд 1:16, Нүүн 19:33

+ 4:15 Нүүн 10:10

+ 5:4 Хуу 33:2, 2 Хаан 22:8, Псал 17:8, Псал 67:9, Псал 76:18, Псал 96:4

+ 5:5 Гар 19:18

+ 5:6 Уд 3:31, Уд 4:17

+ 5:8 Хуу 32:16, 1 Хаан 13:19, 1 Хаан 13:22

+ 5:12 Псал 56:9

+ 5:14 Тоо 32:39

+ 5:17 Нүүн 13:24-28

+ 5:18 Уд 4:10

+ 5:19 Нүүн 17:11

+ 5:21 Уд 4:7

+ 5:24 Уд 4:17

+ 5:25 Уд 4:19

+ 5:26 Уд 4:21

+ 5:31 Псал 36:6

+ 6:1 Уд 2:11, Эх 25:1, Тоо 25:17-18

+ 6:4 Лев 26:16, Хуу 28:31-33

+ 6:9 1 Хаан 10:18

+ 6:11 Нүүн 17:2

+ 6:13 Хуу 31:17

+ 6:15 1 Хаан 9:21, 1 Хаан 18:18

+ 6:16 Гар 3:12, Нүүн 1:5

+ 6:17 4 Хаан 20:8, Псал 85:17

+ 6:18 Эх 18:3-8

+ 6:20 Уд 13:19

+ 6:21 Лев 9:24, 3 Хаан 18:38

+ 6:22 Эх 32:30

* 6:32 Еруббаал – еврей хэлээр «Тэрээнтэй Тэмсэгшэ».

+ 6:33 Нүүн 17:16, Һош 1:5

+ 6:34 Тоо 24:2, Уд 3:10, Уд 3:27, 1 Хаан 13:3

+ 7:2 Хуу 8:17

+ 7:3 Хуу 20:8

+ 7:12 Нүүн 11:4, 1 Хаан 13:5

+ 7:16 1 Хаан 11:11, Иоов 1:17

+ 7:18 Нүүн 6:4

+ 7:22 1 Хаан 14:20, 2 Уг 20:22-23

+ 7:24 Нүүн 2:7, Уд 3:28

+ 7:25 Псал 82:12

+ 8:1 Уд 12:1

+ 8:3 Һур 15:1

+ 8:5 Эх 33:17

+ 8:6 1 Хаан 25:11

+ 8:8 Эх 32:30

+ 8:11 Тоо 32:35, Тоо 32:42

+ 8:17 3 Хаан 12:25

+ 8:21 Псал 82:12, Иса 3:18

+ 8:22 1 Хаан 8:5

+ 8:24 Гар 32:1-4, Эх 25:12-18

* 8:27 Эфод – эндэ энэ үгэ буруу номнолой шүтөөнэй ямар нэгэн зүйлые тэмдэглэнэ.

+ 8:27 Хуу 7:16

+ 8:31 Уд 9:1

+ 9:4 Уд 8:33

+ 9:5 4 Хаан 11:1

+ 9:6 Эх 35:4, Нүүн 24:26, 3 Хаан 12:1

+ 9:7 Хуу 11:29, Хуу 27:12, Нүүн 8:33

+ 9:8 4 Хаан 14:9

+ 9:13 Псал 103:15

+ 9:15 Эзэк 31:3

+ 9:21 Тоо 21:16

+ 9:23 1 Хаан 16:14

+ 9:28 Эх 34

+ 9:29 2 Хаан 15:4

+ 9:45 3 Хаан 12:25, Хуу 29:29

+ 9:48 Псал 67:15

+ 9:53 2 Хаан 11:21

+ 9:54 1 Хаан 31:4

+ 10:4 Хуу 3:14

+ 10:6 Уд 2:11, 3 Хаан 11:5, 2 Хаан 23:13

+ 10:10 1 Хаан 7:6

+ 10:14 Хуу 32:37

+ 11:1 Евр 11:32

+ 11:3 2 Хаан 10:6, 2 Хаан 10:8, 1 Хаан 22:2

+ 11:8 Уд 10:18

+ 11:10 Ер 42:5

+ 11:13 Тоо 21:24-26

+ 11:15 Хуу 2:9, Хуу 2:19

+ 11:16 Тоо 13:27, Тоо 14:25

+ 11:17 Тоо 20:14-21, Хуу 1:46

+ 11:18 Тоо 21:4, Тоо 21:13

+ 11:20 Тоо 21:21-23, Хуу 2:26-37

+ 11:24 Тоо 21:29

+ 11:25 Тоо 22:2, Мих 6:5

+ 11:27 Эх 16:5

+ 11:29 Тоо 24:2, Уд 3:10

+ 11:30 Эх 28:20

+ 11:31 Тоо 21:2

+ 11:33 Эзэк 27:17

+ 11:35 Лев 5:4, Тоо 30:3

+ 12:1 Уд 8:1

+ 13:1 Уд 2:11

+ 13:2 Нүүн 19:41

+ 13:3 Уд 6:12, Лк 1:28, Лк 1:31

+ 13:5 Тоо 6:1-21, 1 Хаан 1:11

+ 13:15 Уд 6:18

+ 13:18 Эх 32:29

+ 13:19 Уд 6:20

+ 13:22 Эх 32:30

+ 13:24 1 Хаан 2:21

+ 13:25 Тоо 24:2, Уд 3:10

+ 14:1 Нүүн 15:10, Нүүн 19:43, Эх 38:12

+ 14:2 Эх 34:4

+ 14:3 Эх 24:3, Эх 24:4

+ 14:6 Тоо 24:2, Уд 3:10

+ 14:12 Эх 29:27

+ 14:15 Уд 16:5

+ 14:16 Уд 16:15

+ 14:19 Тоо 24:2, Уд 3:10

+ 15:14 Тоо 24:2, Уд 3:10

+ 15:15 Тоо 6:6, Хуу 32:30, Нүүн 23:10

+ 16:1 Нүүн 15:47

+ 16:5 Уд 14:15

+ 16:11 Уд 15:13

+ 16:15 Уд 14:16

+ 16:17 Тоо 6:2, Тоо 6:5, Уд 13:5

+ 16:23 1 Хаан 5:2, 1 Уг 10:10

+ 17:2 Лев 5:1

+ 17:3 Гар 20:4

+ 17:4 Иса 46:6

* 17:5 Эфод болон терафим – эндэ иигэжэ шажанай шүтөөнэй ямар нэгэн зүйлнүүд нэрлэгдэнэ.

+ 17:5 3 Хаан 13:33

+ 17:6 Хуу 12:8, Уд 18:1, Уд 19:1, Уд 21:25

+ 17:7 Рүүт 1:1, 1 Хаан 17:12, Мих 5:2, Мт 2:1

+ 18:1 Уд 17:6, Уд 19:1, Уд 21:25, Уд 1:34-36

+ 18:2 Уд 13:25, Уд 16:31

+ 18:5 Тоо 27:21, Һош 4:12

+ 18:7 Нүүн 19:47

+ 18:12 Нүүн 15:60

+ 18:24 Эх 31:30

+ 18:27 Эх 49:17, Нүүн 19:47

+ 18:28 2 Хаан 10:6

+ 18:30 Гар 2:22, Гар 18:3, 4 Хаан 17:6

+ 18:31 Нүүн 18:1

+ 19:1 Уд 17:6, Уд 18:1, Уд 21:25

+ 19:10 Нүүн 15:8, Нүүн 15:63, Нүүн 18:28

+ 19:20 Эх 19:2, Иоов 31:32

+ 19:22 Хуу 13:13, Эх 19:5-9

+ 19:29 1 Хаан 11:7

+ 20:1 1 Хаан 3:20, 2 Хаан 3:10, 2 Хаан 24:2, 1 Хаан 7:5, 1 Хаан 11:7

+ 20:6 Эх 34:7

+ 20:13 Хуу 13:13

+ 20:15 Тоо 1:37, Тоо 26:41

+ 20:16 Уд 3:15

+ 20:17 1 Хаан 11:8, 2 Хаан 24:9

+ 20:18 Уд 1:1-2

+ 20:21 Эх 49:27

+ 20:27 Гар 6:15, Тоо 25:7-13, Нүүн 22:13

+ 20:29 Нүүн 8:4

+ 20:32 Нүүн 8:5

+ 20:37 Нүүн 8:19

+ 20:45 Нүүн 15:32

+ 21:1 Уд 20:1

+ 21:6 1 Хаан 9:21

+ 21:8 1 Хаан 11:1

+ 21:11 Тоо 31:17

+ 21:12 Нүүн 18:1

+ 21:13 Уд 20:47, Хуу 20:10

+ 21:21 Гар 15:20, Уд 11:34

+ 21:25 Хуу 12:8, Уд 17:6, Уд 18:1, Уд 19:1

+ 1:1 Уд 2:16

+ 1:13 Иоов 19:21

+ 1:15 Тоо 21:29

+ 1:17 2 Хаан 15:21, 1 Хаан 3:17, 1 Хаан 25:22, 2 Хаан 19:13, 3 Хаан 2:23

* 1:20 «Наомии» – «зохидхон, сэбэрхэн». Эхэ еврей хэлэн дээрэ «Мараа» болбол «гашуун» гэһэн удхатай.

+ 1:22 2 Хаан 21:9

+ 2:1 Лев 19:9, Хуу 24:19

+ 2:4 Псал 128:8

+ 2:10 1 Хаан 25:23

+ 2:12 Псал 16:8, 1 Хаан 24:20

+ 2:13 1 Хаан 1:18

+ 2:15 Лев 19:10, Лев 23:22, Хуу 24:19

+ 3:9 Эзэк 16:8

+ 3:11 Һур 31:10

+ 4:1 2 Хаан 15:2, 2 Хаан 18:4, 2 Хаан 19:8

+ 4:4 Лев 25:25, Тоо 27:11, Ер 35:4

+ 4:5 Хуу 25:5

+ 4:7 Хуу 25:9

+ 4:10 Хуу 25:6

* 4:11 Эх 29:15-30; 46:15,[22] хара.

+ 4:11 Эх 29:31, Рүүт 1:2

* 4:12 Эх 38:29 хара.

+ 4:12 Эх 38:27-29, 1 Уг 2:4-12

+ 4:13 Эх 29:31

+ 4:15 1 Хаан 1:8

• 4:18 1 Уг 2:4-15, Мт 1:3-6

+ 4:18 Эх 38:29

+ 4:20 Тоо 1:7

* 1:1 19-дэхи шүлэгтэ Элканаагай гэр бүлэ Рамаа хотодо ажаһуугаа гэжэ хэлэгдэнэ.

+ 1:3 Гар 23:15, Хуу 12:5-7

+ 1:4 Хуу 12:17-18

+ 1:8 Рүүт 4:15

+ 1:9 1 Хаан 12:7, 1 Хаан 15:20

* 1:11 Үһэеэ хайшалангүй байха гээшэ Эзэн Бурханда бэеэ зорюулһанай тэмдэг бэлэй.

+ 1:11 Эх 28:20

+ 1:18 Рүүт 2:13

* 1:20 Еврей хэлэн дээрэ «Бурхан шагнаг» гэһэн удхатай.

+ 2:1 Лк 1:46-55, Псал 33:3

+ 2:2 Гар 15:11, Хуу 32:31

+ 2:4 Псал 36:15, Псал 75:4

+ 2:5 Псал 67:7, Псал 112:9, Иса 54:1, Ер 15:9

+ 2:6 Хуу 32:39

+ 2:7 Иоов 5:11, Псал 74:8

+ 2:8 Псал 106:41, Псал 112:7, Иоов 36:7, Псал 112:7-8, Иоов 38:6, Һур 8:29, Псал 23:2, Псал 101:26, Псал 103:5

+ 2:9 Псал 90:11, Һур 2:8, Һур 4:19, Ер 23:12

+ 2:10 1 Хаан 7:10, Псал 17:14, Псал 95:13

+ 2:12 Хуу 13:13

+ 2:16 Лев 3:16-17, Лев 7:25

* 2:18 Эфод – санаартанай гадар хубсаһанай нэгэ хэсэгынь; сээжэбшэ.

+ 2:21 Уд 13:24

+ 2:22 Гар 38:8

+ 2:25 Нүүн 11:20

+ 2:26 Лк 2:52

+ 2:27 3 Хаан 13:1, Гар 4:14, Гар 4:27

+ 2:28 Гар 28:1, Тоо 18:8-19

+ 2:30 Гар 27:21, Һур 4:8, Ер 8:9-10

+ 2:31 3 Хаан 2:27

+ 2:34 1 Хаан 4:11

+ 2:35 3 Хаан 2:35

+ 3:1 Псал 73:9, Һур 29:18, Ам 8:11

+ 3:11 4 Хаан 21:12, Ер 19:3

+ 3:17 Рүүт 1:17

+ 3:18 2 Хаан 10:12, 2 Хаан 15:26

+ 3:19 1 Хаан 9:6

+ 3:20 Уд 20:1

+ 4:3 Нүүн 18:1

+ 4:4 Гар 25:22

+ 4:9 Уд 13:1

+ 4:11 1 Хаан 2:34

+ 4:12 Нүүн 7:6, Нэх 9:1

+ 4:15 3 Хаан 14:4

+ 4:20 Эх 35:17

* 4:21 Ихабоод – еврей хэлэн дээрэ «алдар үгы» гэһэн удхатай.

+ 4:22 Псал 77:61

+ 5:1 Нүүн 13:3

+ 5:2 Уд 16:23

+ 5:3 Иса 46:1

+ 5:4 Иса 21:9, Ер 50:2, Мих 1:7

+ 5:5 Цэп 1:9

+ 6:3 Лев 5:15, Лев 5:16

+ 6:6 Гар 8:15, Гар 8:32, Гар 12:31

+ 6:7 Тоо 19:2, Хуу 21:3

+ 6:17 Нүүн 13:3

* 6:19 Эхэ еврей хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн хуйламал номууд соо хоёр ондоогоор бэшээтэй: 70 хүн, мүн 50 000 хүн.

+ 6:19 Гар 19:21, Тоо 4:20

+ 6:21 Нүүн 18:14

+ 7:1 2 Хаан 6:3, 1 Уг 13:7

+ 7:3 Хуу 30:1-10, 3 Хаан 8:48, Иса 55:7, Һош 6:1, Ёһ 2:12

+ 7:4 Уд 2:13

+ 7:5 Уд 20:1

+ 7:6 2 Хаан 14:14, 2 Хаан 23:16, Гаш 2:19, Уд 10:10

+ 7:9 Псал 98:6

+ 7:10 1 Хаан 2:10, Нүүн 10:10, Псал 17:15

* 7:12 Ээбэн-Ээзэр – еврей хэлэн дээрэ «туһаламжын шулуун» гэһэн удхатай.

+ 7:12 Эх 28:18, Эх 35:14, Нүүн 4:1-10

+ 8:3 Гар 23:8, Хуу 16:19

+ 8:5 Хуу 17:14, Уд 8:5

+ 8:11 Хуу 17:16-20, 1 Хаан 14:52

+ 8:14 3 Хаан 21:1-16

+ 8:18 Һур 1:28, Иса 1:15, Мих 3:4

+ 9:1 1 Хаан 14:51, 1 Уг 8:33, 1 Уг 9:39

+ 9:4 4 Хаан 4:42

+ 9:6 1 Хаан 3:19

+ 9:12 3 Хаан 3:2

* 9:16 Оливын тоһо хүнэй толгой дээрэ түрхихэ гээшэ Эзэн Бурханай тусхай тэмдэгтэй байһыень гэршэлһэн ёһолол болоно.

+ 9:16 Гар 2:24-25, Гар 3:9

+ 9:21 Уд 20:46, Уд 21:6, Уд 6:15

* 9:25 Хушалта дээрэ – Израильда гэрэй хушалта дээрэ таһалганууд байдаг.

+ 10:1 1 Хаан 9:16, 1 Хаан 16:13, 2 Хаан 2:4, 3 Хаан 1:34, 4 Хаан 9:3

+ 10:2 Эх 35:19

+ 10:10 Тоо 24:2

+ 10:12 1 Хаан 19:24

+ 10:18 Уд 6:9

+ 10:19 Нүүн 7:14

+ 10:24 2 Хаан 16:16, 3 Хаан 1:25, 3 Хаан 1:31, 3 Хаан 1:39, 4 Хаан 11:12, 2 Уг 23:11

+ 10:25 Хуу 17:14-20

+ 10:27 Хуу 13:13

+ 11:1 Уд 21:8, 1 Хаан 31:11-13

+ 11:2 Зах 11:17

+ 11:4 Уд 2:4, Уд 21:2

+ 11:6 Тоо 24:2, 1 Хаан 10:10

+ 11:7 Уд 19:29, Уд 20:1

+ 11:8 Уд 1:5, Уд 20:17, 1 Хаан 15:4, 2 Хаан 24:9

+ 11:11 Уд 7:16

+ 11:14 1 Хаан 10:8

+ 12:1 1 Хаан 8:5, 1 Хаан 10:24

+ 12:3 Хуу 16:19, Тоо 16:15

+ 12:8 Эх 46:6-7, Гар 2:23, Гар 12:36, Гар 12:51

+ 12:9 Уд 3:12, Уд 4:2, Уд 10:7, Уд 13:1

+ 12:10 Уд 10:10

+ 12:11 Уд 6:32, Уд 11:1, 1 Хаан 7:10

+ 12:12 1 Хаан 11:1, 1 Хаан 8:19

+ 12:15 Лев 26:14-15, Хуу 28:15

* 12:17 Ургаса хадаха саг – зунай эхин, Израильда энэ үедэ бороо ородоггүй.

+ 12:21 Хуу 11:16, 1 Кор 8:4

+ 12:22 Псал 93:14, Рим 11:2

+ 12:23 3 Хаан 8:36, 2 Уг 6:27

+ 12:24 Хуу 10:12, Нүүн 24:14

+ 12:25 Нүүн 24:20

+ 13:3 Уд 3:27, Уд 6:34

+ 13:5 Нүүн 11:4, Уд 7:12

+ 13:6 Уд 6:2, Иоов 30:6

+ 13:8 1 Хаан 10:8

+ 13:13 2 Хаан 24:10, 1 Уг 21:8

+ 13:14 Псал 88:20-21, Хэр 13:22

+ 14:3 Гар 28:6, 1 Хаан 2:18, 1 Хаан 22:1, 1 Хаан 1:3

+ 14:6 Уд 7:4, Уд 7:7

+ 14:11 1 Хаан 13:6

+ 14:18 Тоо 27:21

+ 14:20 Уд 7:22, 2 Уг 20:22-23

+ 14:29 Лев 5:4

+ 14:31 Нүүн 10:12

+ 14:33 Эх 9:4, Лев 3:17, Лев 7:26, Лев 17:10, Хуу 12:23-24

+ 14:37 1 Хаан 28:6

+ 14:42 Ион 1:7

+ 14:45 2 Хаан 14:11, 3 Хаан 1:52, Лк 21:18, Хэр 27:34

+ 14:47 2 Хаан 8:3, 2 Хаан 10:6

+ 14:48 1 Хаан 15:3, 1 Хаан 15:7

+ 14:49 1 Хаан 31:2, 1 Уг 8:33, 1 Уг 9:39, 1 Уг 10:1, 1 Хаан 18:17-28, 1 Хаан 19:11-17, 2 Хаан 3:13-16, 2 Хаан 6:16-23

+ 14:50 2 Хаан 2:8

+ 14:51 1 Хаан 9:1, 1 Уг 8:33, 1 Уг 9:39

+ 14:52 1 Хаан 8:11

+ 15:1 1 Хаан 9:16, 1 Хаан 10:1

+ 15:2 Гар 17:8-16, Хуу 25:17-19

+ 15:4 1 Хаан 11:8

+ 15:6 Тоо 24:21, Уд 1:16

+ 15:7 Эх 2:11, Эх 25:18

+ 15:8 Нүүн 8:23, Гар 17:14, Тоо 24:7

+ 15:10 Эх 6:6

+ 15:12 Нүүн 15:55

+ 15:22 Экк 4:17, Псал 39:7-8, Псал 49:8-14, Һур 21:3, Иса 1:11-17, Ер 7:22-23, Мих 6:6-8, Евр 10:6

+ 15:23 1 Хаан 13:14

+ 15:27 3 Хаан 11:30-31

+ 15:28 1 Хаан 13:14, 1 Хаан 28:17

+ 15:29 Тоо 23:19, Тит 1:2

+ 15:35 1 Хаан 19:24

+ 16:1 1 Хаан 9:16, 1 Хаан 10:1

+ 16:5 Иоов 1:5

+ 16:6 1 Хаан 17:13, 1 Уг 2:13-15, 2 Уг 11:19

+ 16:7 3 Хаан 8:39, Һур 21:2, Ер 11:20

+ 16:9 2 Хаан 13:3, 2 Хаан 21:21, 1 Уг 2:13, 1 Уг 20:7

+ 16:13 1 Хаан 10:1, Тоо 24:2

+ 16:14 Уд 9:23

+ 16:17 4 Хаан 3:15

+ 17:1 Нүүн 15:35

+ 17:4 Нүүн 11:22

+ 17:7 2 Хаан 21:19, 1 Уг 20:5

+ 17:8 1 Хаан 8:17

+ 17:13 1 Хаан 16:6-10, 1 Уг 2:13-15

+ 17:18 Эх 37:14

+ 17:25 Нүүн 15:16, 1 Хаан 18:17-19

+ 17:44 Хуу 28:26

+ 17:45 Псал 19:8

+ 17:46 3 Хаан 18:36

+ 17:47 Псал 43:7, 2 Уг 20:15, Һош 1:7

+ 17:50 2 Хаан 23:21

+ 17:52 Нүүн 15:36

+ 17:54 2 Хаан 5:6

+ 17:55 1 Хаан 14:51, 2 Хаан 2:8

+ 18:1 1 Хаан 20:17, 2 Хаан 1:26

+ 18:6 Гар 15:20

+ 18:7 1 Хаан 21:11, 1 Хаан 29:5

+ 18:10 1 Хаан 16:14

+ 18:14 2 Хаан 7:9

+ 18:17 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 17:25, 1 Хаан 25:28

+ 18:18 Уд 6:15, 1 Хаан 9:21, 2 Хаан 7:18

+ 18:19 2 Хаан 21:8

+ 18:25 Эх 34:12, 2 Хаан 3:14

+ 19:5 1 Хаан 17:48-49

+ 19:9 1 Хаан 16:14, 1 Хаан 18:10

+ 19:11 Псал 58:1, 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 18:20-28, 2 Хаан 6:16-23

+ 19:12 Нүүн 2:15, Хэр 9:25

+ 19:18 1 Хаан 7:17

+ 19:20 Тоо 11:25, Тоо 24:2

+ 19:23 Тоо 24:2

+ 19:24 Иса 20:2, 1 Хаан 10:11-12

+ 20:1 1 Хаан 7:17

+ 20:8 2 Хаан 14:32

+ 20:15 2 Хаан 9:1, 2 Хаан 21:7

+ 20:17 Лев 19:18, 1 Хаан 18:1, 2 Хаан 1:26

+ 20:25 1 Хаан 14:50-51

+ 20:26 Лев 7:21, Лев 11:24-28, Лев 15:1-4

+ 21:1 Иса 10:32

+ 21:6 Лев 24:9, Мт 12:3, Мк 2:25, Лк 6:3

+ 21:7 1 Хаан 22:9, Псал 51:2

+ 21:9 Гар 28:6, 1 Хаан 2:18, 1 Хаан 17:51

+ 21:10 1 Хаан 27:2, 3 Хаан 2:39

+ 21:11 1 Хаан 18:7, 1 Хаан 29:5

+ 21:13 Псал 33:1

+ 22:1 2 Хаан 23:13, 1 Уг 11:15, Псал 56:1, Псал 141:1

+ 22:2 Уд 11:3

+ 22:5 2 Хаан 24:11, 1 Уг 21:9, 1 Уг 29:29

+ 22:8 1 Хаан 18:3

+ 22:9 1 Хаан 21:7, Псал 51:2

+ 22:10 1 Хаан 21:6, 1 Хаан 21:9

+ 22:18 Гар 28:6, 1 Хаан 2:18

+ 22:20 1 Хаан 23:6

+ 22:23 3 Хаан 2:26

+ 23:1 Нүүн 15:44

+ 23:6 1 Хаан 22:20, Гар 28:6, 1 Хаан 2:18

+ 23:9 1 Хаан 30:7

+ 23:13 1 Хаан 22:2, 1 Хаан 25:13, 1 Хаан 27:2

+ 23:14 Нүүн 15:24, Псал 62:1

+ 23:17 1 Хаан 24:21

+ 23:18 1 Хаан 18:3, 1 Хаан 20:8

+ 23:19 1 Хаан 26:1, Псал 53:1-2

+ 23:24 Нүүн 15:55

• 24:1 1 Хаан 26

+ 24:1 Нүүн 15:62

+ 24:6 2 Хаан 24:10

+ 24:7 1 Хаан 26:9, 2 Хаан 1:14

+ 24:8 Псал 7:5

+ 24:12 Псал 58:4

+ 24:13 Эх 16:5

+ 24:20 Рүүт 2:12

+ 24:21 1 Хаан 23:17

+ 25:1 1 Хаан 7:17, Эх 21:21, Тоо 10:2

+ 25:3 Тоо 13:31, Нүүн 14:14, 1 Уг 2:18-24

+ 25:11 Уд 8:6, Иса 32:6

+ 25:17 Хуу 13:13

+ 25:22 1 Хаан 3:17

+ 25:23 Рүүт 2:10

+ 25:24 2 Хаан 14:9

* 25:25 Набаал – еврей хэлэн дээрэ «ухаа муутай» гэһэн удхатай.

+ 25:26 2 Хаан 18:32, Дан 4:16

+ 25:28 1 Хаан 18:17

+ 25:43 1 Хаан 27:3, 1 Хаан 30:5, 2 Хаан 2:2, 2 Хаан 3:2, 1 Уг 3:1

+ 25:44 2 Хаан 3:14-15

• 26:1 1 Хаан 24:1-22

+ 26:1 1 Хаан 23:19, Псал 53:1-2

+ 26:2 Нүүн 15:24, Псал 62:1

+ 26:5 1 Хаан 14:50, 1 Хаан 17:55

+ 26:6 2 Хаан 2:18

+ 26:9 1 Хаан 24:7, Псал 7:5

+ 26:10 1 Хаан 31:6

+ 26:12 Эх 2:21, Эх 15:12

+ 26:21 1 Хаан 15:24

+ 26:23 2 Хаан 22:21, Псал 17:21

+ 27:2 1 Хаан 23:13, 1 Хаан 21:10, 3 Хаан 2:39

+ 27:3 1 Хаан 25:43

+ 27:6 Нүүн 15:31

+ 27:8 Нүүн 13:2, 1 Хаан 15:7

+ 27:10 Нүүн 15:31-32, Уд 1:16, 1 Хаан 30:29

+ 28:3 1 Хаан 25:1, Гар 22:18, Лев 19:31, Хуу 18:10-12

+ 28:4 Нүүн 19:17, 1 Хаан 31:1

* 28:6 Уримээршье – урим ба туммим гэдэг хэрэгсэлнүүдэй аргаар санаартан Эзэнэй харюу мэдэдэг байгаа.

+ 28:6 1 Хаан 14:37, 2 Хаан 22:42, Псал 17:42

+ 28:7 Нүүн 17:11

+ 28:14 1 Хаан 2:19, 1 Хаан 15:27

+ 28:15 1 Хаан 18:12

+ 28:17 1 Хаан 15:28

+ 28:18 1 Хаан 15:29

+ 28:19 1 Хаан 31:2, 1 Хаан 31:4

+ 29:5 1 Хаан 18:7, 1 Хаан 21:11

+ 29:9 2 Хаан 14:17, 2 Хаан 14:20, 2 Хаан 19:27, Гал 4:14

+ 30:1 1 Хаан 27:6-7

+ 30:5 1 Хаан 25:43

+ 30:7 1 Хаан 22:20, 1 Хаан 23:6, Гар 28:6, 1 Хаан 2:18, 1 Хаан 23:9

+ 30:9 1 Хаан 23:13

+ 30:14 2 Хаан 8:18, 2 Хаан 15:18, 2 Хаан 20:7, 2 Хаан 20:23, 3 Хаан 1:38, 1 Уг 18:17, Нүүн 14:14, 1 Хаан 27:10, 1 Уг 2:18-24

+ 30:15 Хуу 23:15-16

+ 30:17 1 Уг 4:43

+ 30:24 Тоо 31:27, Нүүн 22:8

+ 30:29 Уд 1:16, 1 Хаан 27:10

• 31:1 1 Уг 10:1-12

+ 31:1 1 Хаан 28:4

+ 31:2 1 Хаан 14:49, 1 Уг 8:33, 1 Уг 9:39, 1 Уг 10:1

+ 31:4 Уд 9:54, 2 Хаан 1:10

+ 31:9 2 Хаан 1:20

+ 31:10 Уд 2:13, Нүүн 17:11

+ 31:11 1 Хаан 11:1-11, 2 Хаан 21:10

+ 31:12 2 Хаан 21:12, 2 Уг 16:14, 2 Уг 21:19

+ 1:1 1 Хаан 31:4, 1 Хаан 30:17-20

+ 1:6 1 Хаан 31:1-4, 1 Уг 10:1-6

+ 1:9 Уд 9:54

+ 1:11 2 Хаан 13:31

+ 1:14 1 Хаан 24:7

* 1:18 Еврей хэлэн дээрэ «һурша номдо» гээд бэшэгдэнхэй.

* 1:18 Еврей хэлэн дээрэ «Үнэн Сэхын» гэһэн удхатай, урданай Израилиин байлдаанууд тушаа дуунуудай ном.

+ 1:20 Мих 1:10, Нүүн 13:3, 1 Хаан 31:9

+ 1:21 1 Хаан 31:1

+ 1:26 1 Хаан 18:1, 1 Хаан 20:17

+ 2:1 Нүүн 14:13-15

+ 2:2 1 Хаан 25:43

+ 2:3 1 Хаан 27:2-3

+ 2:4 1 Хаан 16:13, 1 Хаан 31:11-13

+ 2:8 1 Хаан 14:50-51, Нүүн 13:26

+ 2:11 2 Хаан 5:5, 3 Хаан 2:11, 1 Уг 3:4

+ 2:13 Ер 41:12

+ 2:18 1 Хаан 26:6, 2 Хаан 3:30, 2 Хаан 3:39, 2 Хаан 16:9-10, 2 Хаан 19:22, 2 Хаан 23:18, 1 Уг 2:16

• 3:1 1 Уг 3:1-4

+ 3:2 1 Хаан 25:43

+ 3:3 2 Хаан 13:37

+ 3:4 3 Хаан 1:5

+ 3:7 2 Хаан 21:8, 2 Хаан 21:10

+ 3:9 1 Хаан 15:28, 1 Хаан 16:13, 1 Хаан 28:17

+ 3:10 Уд 20:1

+ 3:13 1 Хаан 14:49

+ 3:14 1 Хаан 18:25

+ 3:15 1 Хаан 25:44

+ 3:27 2 Хаан 20:10, 2 Хаан 2:23

+ 3:29 Лев 14:2, Лев 15:2

+ 3:30 1 Хаан 26:6, 2 Хаан 2:18, 2 Хаан 2:23

+ 3:39 Ер 38:5, 2 Хаан 2:18, 2 Хаан 16:9-10, 2 Хаан 19:22

+ 4:2 Нүүн 18:25

+ 4:3 Нэх 11:33

+ 4:4 2 Хаан 9:3, 2 Хаан 9:6

+ 4:9 3 Хаан 1:29

+ 4:10 2 Хаан 1:1-16

• 5:1 1 Уг 11:1-3

+ 5:2 1 Хаан 18:13, Псал 77:71

+ 5:4 3 Хаан 2:11, 1 Уг 29:27

+ 5:5 2 Хаан 2:11

• 5:6 1 Уг 11:4-9

+ 5:6 Нүүн 15:63, Уд 1:8, Уд 1:21

* 5:7 Давидай хото – мүнөө Иерусалим хотын хуби.

+ 5:9 3 Хаан 9:15, 3 Хаан 9:24, 3 Хаан 11:27, 2 Уг 32:5

+ 5:10 Эст 9:4

• 5:11 1 Уг 14:1-7

+ 5:11 3 Хаан 5:1

+ 5:14 1 Уг 3:5-8

• 5:17 1 Уг 14:8-17

+ 5:18 Иса 17:5, 2 Хаан 23:13

* 5:20 Еврей хэлэн дээрэ «Эзэн сүмэ сохин гарана» гэһэн удхатай.

+ 5:20 Иса 28:21

+ 5:24 4 Хаан 7:6

• 6:1 1 Уг 13:6-14, 1 Уг 15:25-29, 1 Уг 16:1-3

+ 6:2 Нүүн 15:9, Нүүн 15:60, Гар 25:22

+ 6:3 1 Хаан 7:1

+ 6:6 Тоо 4:15

* 6:8 Еврей хэлэн дээрэ «Уззаагай хэһээлтэ» гэһэн удхатай.

+ 6:11 1 Уг 26:4-5

+ 6:14 Псал 150:4

+ 6:16 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 18:20-28, 1 Хаан 19:11-17

+ 6:17 1 Уг 15:1

+ 6:18 3 Хаан 8:14

+ 6:21 1 Хаан 15:28

• 7:1 1 Уг 17:1-15

+ 7:2 2 Хаан 12:1, 3 Хаан 1:8, 1 Уг 29:29, 2 Уг 9:29, 2 Уг 29:25, Псал 50:2

* 7:7 Удамаршадта – еврей хэлэн дээрэ «обогуудта».

+ 7:8 1 Хаан 16:11-13, Псал 77:70

+ 7:9 1 Хаан 18:14

+ 7:10 Уд 2:14-16, 1 Хаан 12:11

+ 7:12 3 Хаан 2:10

+ 7:13 3 Хаан 8:19

+ 7:14 Псал 88:27-28, 2 Кор 6:18, Евр 1:5, Псал 88:31-33

+ 7:16 Псал 88:5, Псал 88:30, Псал 88:36-37, Псал 131:12, Ин 7:42

• 7:18 1 Уг 17:16-27

+ 7:22 Гар 15:11

+ 7:23 Хуу 4:7, Хуу 26:19, Хуу 33:29

• 8:1 1 Уг 18:1-13

+ 8:3 1 Хаан 14:47, 3 Хаан 11:24

+ 8:4 Нүүн 11:6

+ 8:7 4 Хаан 11:10, 2 Уг 23:9

+ 8:11 3 Хаан 7:51

+ 8:13 4 Хаан 14:7

+ 8:14 Эх 25:23, Эх 27:40, Тоо 24:18

• 8:15 2 Хаан 20:23-26, 1 Уг 18:14-17

+ 8:15 3 Хаан 10:9

+ 8:16 2 Хаан 2:13, 1 Уг 11:6, 3 Хаан 4:3

+ 8:17 2 Хаан 15:24, 2 Хаан 20:25, 1 Уг 24:3

+ 8:18 2 Хаан 23:20, 3 Хаан 2:35, 3 Хаан 4:4

+ 9:1 1 Хаан 18:3, 1 Хаан 20:15

+ 9:2 2 Хаан 16:1-4, 2 Хаан 19:17

+ 9:3 2 Хаан 4:4

+ 9:4 2 Хаан 17:27

+ 9:6 2 Хаан 16:4, 2 Хаан 19:24, 1 Уг 8:34, 1 Уг 9:40

+ 9:10 2 Хаан 19:17

+ 9:12 1 Уг 8:34

• 10:1 1 Уг 19

+ 10:1 1 Хаан 11:1

+ 10:6 Уд 18:28, 2 Хаан 8:3, Уд 11:3

+ 10:10 1 Уг 18:12

+ 10:12 1 Хаан 3:18

+ 10:16 3 Хаан 11:23

+ 11:1 3 Хаан 20:22, 2 Уг 36:10, 1 Уг 20:1, Хуу 3:11

+ 11:3 2 Хаан 23:34, 2 Хаан 23:39, 1 Уг 3:5

+ 11:4 Лев 15:19

+ 11:14 3 Хаан 21:8

+ 11:21 Уд 9:53

+ 12:1 2 Хаан 7:2, Псал 50:2

+ 12:6 Гар 22:1

+ 12:7 1 Хаан 16:13

+ 12:9 Тоо 15:31

+ 12:11 2 Хаан 16:21-22

+ 12:13 Нүүн 7:20, 2 Хаан 24:10, Псал 31:5, Псал 50:6

+ 12:16 2 Хаан 13:31

+ 12:22 Ион 3:9

+ 12:24 1 Уг 22:9

* 12:25 Еврей хэлэн дээрэ «Бурханай хайра үршөөлтэй» гэһэн удхатай.

• 12:26 1 Уг 20:1-3

+ 12:26 Хуу 3:11

* 12:30 Хаанайнь – аммоонуудай шүтэдэг Моолох бурханай гээд ойлгоходо болохо.

+ 13:3 1 Хаан 16:9, 1 Уг 2:13, 2 Хаан 13:3

+ 13:12 Эх 34:7, Лев 18:9

+ 13:31 2 Хаан 1:11, 2 Хаан 12:16

+ 13:32 2 Хаан 13:3

+ 13:37 2 Хаан 3:3, 1 Уг 3:2

+ 14:2 1 Уг 2:24, 2 Уг 11:6, 2 Уг 20:20, Нэх 3:5, Ер 6:1, Ам 1:1

+ 14:4 4 Хаан 6:26

+ 14:9 1 Хаан 25:24

+ 14:11 Тоо 35:19, Хуу 19:12, 1 Хаан 14:45, 3 Хаан 1:52, Лк 21:18, Хэр 27:34

+ 14:14 1 Хаан 7:6, 2 Хаан 23:16

+ 14:17 1 Хаан 29:9, 2 Хаан 19:27

+ 14:20 1 Хаан 29:9, 2 Хаан 19:27

+ 14:23 2 Хаан 13:38

+ 14:27 2 Хаан 13:1

+ 14:32 1 Хаан 20:8

+ 15:1 3 Хаан 1:5

+ 15:2 Рүүт 4:1, 2 Хаан 18:4, 2 Хаан 19:8

+ 15:4 Уд 9:29

* 15:7 Дүрбэн – еврей хэлэн дээрэ «дүшэн».

+ 15:8 Эх 28:20

+ 15:12 Нүүн 15:51, 1 Уг 27:33, Псал 3:2

+ 15:13 2 Хаан 12:11

+ 15:14 Псал 3:1

+ 15:16 2 Хаан 16:21-22, 2 Хаан 20:3

+ 15:18 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18

+ 15:21 Рүүт 1:17

+ 15:23 3 Хаан 15:13, 4 Хаан 23:4

* 15:24 Еврей хэлэн дээрэ «адхаба».

* 15:24 Еврей хэлэн дээрэ «дээшээ үгсэн гараа».

+ 15:24 2 Хаан 8:17, 1 Хаан 22:20, 2 Хаан 8:17, 2 Хаан 20:25

+ 15:26 1 Хаан 3:18

+ 15:27 3 Хаан 1:42

+ 15:30 Зах 14:4, Мк 1:11, Хэр 1:12, Эст 6:7

+ 15:31 2 Хаан 16:23, 2 Хаан 17:14

+ 15:32 Нүүн 16:2

+ 15:33 2 Хаан 19:35

+ 15:34 2 Хаан 17:5-14

+ 15:36 2 Хаан 17:17

+ 15:37 1 Уг 27:33

+ 16:1 2 Хаан 9:2-13

+ 16:2 2 Хаан 17:29

+ 16:3 2 Хаан 9, 2 Хаан 19:27

+ 16:9 2 Хаан 2:18

+ 16:10 2 Хаан 3:39, 2 Хаан 19:22

* 16:14 Иордан руу – эхэ хэлэн дээрэ ном соо эдэ үгэнүүд үгы.

+ 16:16 2 Хаан 15:34, 1 Хаан 10:24

+ 16:21 2 Хаан 15:16, 2 Хаан 20:3

+ 16:22 2 Хаан 12:11-12

+ 17:5 2 Хаан 15:32

+ 17:8 Һур 17:12, Һош 13:8

+ 17:11 Уд 20:1

* 17:13 Еврей хэлэн дээрэ «тэрэниие».

+ 17:14 2 Хаан 15:31, 2 Хаан 15:34

+ 17:17 2 Хаан 15:36, Нүүн 15:7, Нүүн 18:16

+ 17:19 Нүүн 2:1-6

+ 17:23 2 Хаан 15:12, Мт 27:5

+ 17:24 Нүүн 13:26

+ 17:25 2 Хаан 19:13, 2 Хаан 20:9-10, 1 Уг 2:17

+ 17:27 2 Хаан 12:26, 2 Хаан 12:29, 2 Хаан 9:4, 2 Хаан 19:31-32, 3 Хаан 2:7, Эзр 2:61, Нэх 7:63

+ 17:29 2 Хаан 16:2

+ 18:2 2 Хаан 15:19-22

+ 18:8 Нүүн 10:11

+ 18:17 Нүүн 7:26, Нүүн 8:29

+ 18:18 Эх 14:17, 2 Хаан 14:27

+ 18:27 3 Хаан 1:42

+ 18:32 1 Хаан 25:26, Дан 4:16

+ 19:8 Рүүт 4:1, 2 Хаан 15:2, 2 Хаан 18:4

+ 19:9 2 Хаан 5:20

+ 19:11 2 Хаан 15:29

+ 19:13 2 Хаан 17:25, 2 Хаан 8:16, Рүүт 1:17

+ 19:15 Нүүн 4:19

+ 19:16 2 Хаан 16:5

+ 19:17 2 Хаан 9:2-13, 2 Хаан 16:1-4

+ 19:19 2 Хаан 16:5-13

+ 19:21 Гар 22:28, 2 Хаан 16:9

+ 19:22 2 Хаан 3:39, 2 Хаан 16:10

+ 19:23 3 Хаан 2:8, 3 Хаан 2:36-46

+ 19:24 2 Хаан 9

+ 19:27 2 Хаан 16:3, 1 Хаан 29:9, 2 Хаан 14:17, 2 Хаан 14:20

+ 19:28 2 Хаан 9:7

+ 19:32 2 Хаан 17:27-29

+ 19:35 2 Хаан 15:33

+ 19:37 3 Хаан 2:7

+ 19:43 Иса 11:13

+ 20:1 Хуу 13:13, 3 Хаан 12:16, 2 Уг 10:16

+ 20:3 2 Хаан 15:16, 2 Хаан 16:21-22

+ 20:4 2 Хаан 17:25, 2 Хаан 19:13

+ 20:7 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18

+ 20:10 2 Хаан 3:27

* 20:14 Бихриин түрэлэй зон – еврей хэлэн дээрэ эдэ үгэнүүд үгы, гансал «бүхы Бэриим» гээд бэшээтэй.

+ 20:14 4 Хаан 15:29

• 20:23 2 Хаан 8:15-18, 1 Уг 18:14-17

+ 20:23 1 Хаан 30:14

+ 20:24 3 Хаан 4:6, 3 Хаан 5:14, 3 Хаан 12:18

+ 20:25 2 Хаан 15:24, 2 Хаан 19:11

+ 21:2 Нүүн 9:15

+ 21:6 1 Хаан 10:26

+ 21:7 1 Хаан 20:15

* 21:8 Мэрааб – эндэ үгтэһэн энэ нэрэ урданай оршуулгануудта дайралдана.

+ 21:8 2 Хаан 3:7, 1 Хаан 18:19

+ 21:9 Рүүт 1:22

+ 21:12 1 Хаан 31

+ 21:14 Нүүн 18:28

+ 21:16 Хуу 2:11, Хуу 2:20-21

+ 21:17 3 Хаан 11:36, 3 Хаан 15:4, 4 Хаан 8:19, 2 Уг 21:7, Псал 131:17

+ 21:18 1 Уг 20:4-8, Хуу 2:11

+ 21:19 1 Хаан 17:7

+ 21:21 1 Хаан 16:9, 2 Хаан 13:3, 1 Уг 2:13

+ 21:22 Нүүн 11:22

• 22:1 Псал 17

+ 22:3 Псал 30:3-4, Псал 70:3, Псал 90:2, Псал 143:2, Эх 15:1

+ 22:4 1 Уг 16:25, Псал 47:2, Псал 95:4, Псал 144:3

+ 22:5 Псал 41:7, Псал 92:4, Ион 2:4

+ 22:6 Псал 114:3-4

+ 22:7 Псал 119:1, Ион 2:8

+ 22:8 Уд 5:5, Псал 76:18, Псал 96:4

+ 22:9 Псал 20:9, Иса 30:33, Эзэк 20:48

+ 22:10 Псал 143:5, Иса 64:1, Наум 1:3

+ 22:11 Псал 103:3

+ 22:12 Гар 20:21, Псал 96:2

+ 22:14 1 Хаан 2:10, Иоов 37:4, Псал 67:34

+ 22:15 Авв 3:11, Зах 9:14, 1 Хаан 7:10

+ 22:16 Гар 15:8, Псал 105:9

+ 22:17 Псал 143:7

+ 22:18 Псал 141:6

+ 22:20 Псал 30:8, Псал 117:5

+ 22:21 1 Хаан 26:23, Иоов 22:30

+ 22:24 Эх 6:9, Иоов 1:1

+ 22:28 Псал 100:5

+ 22:29 Иоов 29:3, Псал 118:105

+ 22:31 Хуу 32:4, Мт 5:48, Псал 11:7, Һур 30:5, Эх 15:1

+ 22:32 4 Хаан 5:15, Иса 45:5, Дан 2:47

+ 22:34 Хуу 32:13, Иса 58:14, Авв 3:19

+ 22:35 Псал 143:1

+ 22:40 Псал 43:6

+ 22:41 Гар 23:27

+ 22:42 1 Хаан 28:6, Иоов 27:9, Һур 15:29

+ 22:43 Мих 7:10, Зах 10:5

+ 22:44 Иса 55:5

+ 22:45 Хуу 33:29

+ 22:46 Мих 7:17

+ 22:48 Псал 46:3

+ 22:49 Псал 139:2

+ 22:50 Рим 15:9

+ 22:51 Псал 143:10, 2 Хаан 7:16

+ 23:2 Хэр 2:30, 2 Пёт 1:21

+ 23:3 Хуу 32:4, 2 Хаан 22:3, 2 Уг 19:7, 2 Уг 19:9, Һур 16:12

+ 23:5 2 Хаан 7:15-16, Псал 88:30

• 23:8 1 Уг 11:11-41, 1 Уг 27:1-15

+ 23:13 1 Хаан 22:1, 2 Хаан 5:18

+ 23:16 1 Хаан 7:6

+ 23:18 2 Хаан 2:18

+ 23:20 Нүүн 15:21, 2 Хаан 8:18

+ 23:21 1 Хаан 17:50

+ 23:24 2 Хаан 2:18-23

+ 23:34 2 Хаан 15:12, 2 Хаан 11:3

+ 23:39 2 Хаан 11:3-17

• 24:1 1 Уг 21:1-6

+ 24:1 Тоо 1:2-4

+ 24:2 Уд 20:1

+ 24:3 Хуу 1:11

+ 24:5 Хуу 2:36, Тоо 21:32

+ 24:7 Нүүн 11:3

+ 24:9 Уд 20:17, 1 Хаан 11:8

• 24:10 1 Уг 21:7-17

+ 24:10 1 Хаан 24:6, 2 Хаан 12:13, 1 Хаан 13:13

+ 24:11 1 Хаан 22:5

+ 24:14 Псал 118:156

+ 24:15 Гар 30:12, Уд 20:1

+ 24:16 4 Хаан 19:35, 2 Уг 32:21, Иса 37:36, Хэр 12:23, Ион 3:10

• 24:18 1 Уг 21:18-27

+ 24:21 Тоо 16:47-48

+ 24:22 3 Хаан 19:21

+ 24:25 2 Уг 3:1, Тоо 16:48, Тоо 25:8

+ 1:2 Экк 4:11

+ 1:3 Нүүн 19:18

+ 1:5 2 Хаан 3:4, 2 Хаан 15:1

+ 1:6 1 Уг 3:2

+ 1:7 2 Хаан 2:18, 2 Хаан 8:16, 1 Хаан 22:20, 1 Хаан 23:6

+ 1:8 2 Хаан 20:25, 2 Хаан 8:18, 2 Хаан 7:2, 2 Хаан 23:8-39

+ 1:9 2 Хаан 17:17

+ 1:10 2 Хаан 12:24

+ 1:13 1 Уг 22:9

+ 1:25 1 Хаан 10:24

+ 1:29 2 Хаан 4:9

+ 1:31 Нэх 2:3, Дан 2:4

+ 1:33 Эст 6:7-8, 2 Уг 32:30

+ 1:34 1 Хаан 10:1, 2 Хаан 15:10, 4 Хаан 9:13

+ 1:38 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18

+ 1:42 2 Хаан 15:27, 2 Хаан 18:27

+ 1:44 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18

+ 1:46 1 Уг 29:23

+ 1:47 Эх 47:30

+ 1:50 Гар 27:2, 3 Хаан 2:28

+ 1:52 1 Хаан 14:45, 2 Хаан 14:11, Лк 21:18, Хэр 27:34

+ 2:2 Нүүн 23:14

+ 2:3 Хуу 29:9

+ 2:4 2 Хаан 7:16, 3 Хаан 9:5, 2 Уг 7:18

+ 2:5 2 Хаан 18:5, 2 Хаан 18:14, 2 Хаан 3:27, 2 Хаан 20:10

+ 2:7 2 Хаан 19:37-38, 2 Хаан 17:27-29

+ 2:8 2 Хаан 16:5-13, 2 Хаан 19:23

+ 2:10 Нэх 3:16, Хэр 2:29

+ 2:11 2 Хаан 2:11, 2 Хаан 5:4-5, 1 Уг 3:4, 1 Уг 29:27

+ 2:12 1 Уг 29:23

+ 2:15 1 Уг 22:9-10, 1 Уг 28:5-7

+ 2:17 3 Хаан 1:1-4

+ 2:22 2 Хаан 16:21-22

+ 2:24 2 Хаан 7:11-13, 1 Уг 22:10

+ 2:25 2 Хаан 8:18

+ 2:26 1 Хаан 22:20, 2 Хаан 15:24, Нүүн 21:18, Ер 1:1, 1 Хаан 23:6

+ 2:27 1 Хаан 2:27-36, 1 Хаан 3:12-14

+ 2:28 2 Хаан 17:25, 2 Хаан 18:14-15, Гар 27:2, 3 Хаан 1:50

+ 2:31 Гар 21:14, Тоо 35:33

+ 2:32 2 Хаан 3:27, 2 Хаан 20:10

+ 2:35 3 Хаан 4:4, 1 Уг 29:22

+ 2:36 2 Хаан 16:5-13

+ 2:37 2 Хаан 15:23

+ 2:39 1 Хаан 21:10, 1 Хаан 27:2

+ 2:43 Экк 8:2

+ 2:44 2 Хаан 16:5-13

+ 2:45 Һур 25:5

• 3:1 2 Уг 1:7-12

+ 3:1 3 Хаан 7:8, 3 Хаан 9:16, 2 Уг 8:11, 3 Хаан 7:1, 3 Хаан 6:38, 3 Хаан 9:15, 3 Хаан 2:10

+ 3:3 3 Хаан 22:43

+ 3:4 1 Уг 16:39

+ 3:5 3 Хаан 9:2

+ 3:7 1 Уг 22:5, 1 Уг 29:1

+ 3:8 Эх 13:16

+ 3:9 Һур 2:3-6, Як 1:5

+ 3:12 3 Хаан 4:29-31, 3 Хаан 5:12, 3 Хаан 10:23, Экк 1:16

+ 3:13 3 Хаан 10:14-29, 1 Уг 29:12

+ 3:14 Псал 90:16

+ 3:15 Эх 40:20, Эст 1:3, Эст 2:18, Дан 5:1, Мк 6:21

+ 3:28 Һур 16:10

+ 4:2 1 Уг 6:9

+ 4:3 2 Хаан 8:16, 1 Уг 18:15

+ 4:4 3 Хаан 2:35, 2 Хаан 8:18, 2 Хаан 20:25, 1 Уг 18:16

+ 4:5 1 Уг 27:33

+ 4:6 2 Хаан 20:24, 3 Хаан 5:14, 3 Хаан 12:18

+ 4:11 Нүүн 11:2

+ 4:12 Нүүн 17:11, Нүүн 19:18

+ 4:13 3 Хаан 22:3, Тоо 32:41, Хуу 3:4

+ 4:19 Хуу 3:8-10

+ 4:20 Эх 22:17

+ 4:21 Эх 15:18, 2 Уг 9:26, Псал 71:8, Псал 67:29, Псал 71:10

+ 4:24 1 Уг 22:9

+ 4:25 Мих 4:4, Зах 3:10

+ 4:26 3 Хаан 10:26, 2 Уг 1:14, 2 Уг 9:25

+ 4:30 3 Хаан 3:12

+ 4:31 1 Уг 2:6, Псал 88:1

+ 4:32 Һур 1:1, Экк 12:9, Дуун 1:1

+ 4:34 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:23

• 5:1 2 Уг 2:3-18

+ 5:1 2 Хаан 5:11, 1 Уг 15:1

+ 5:3 1 Уг 22:8, 1 Уг 28:3

+ 5:4 1 Уг 22:9

+ 5:5 2 Хаан 7:13, 1 Уг 17:12, 1 Уг 22:10, 1 Уг 28:6

+ 5:12 3 Хаан 3:12

+ 5:13 3 Хаан 9:15, 2 Уг 8:9

+ 5:14 3 Хаан 4:6

+ 5:17 1 Уг 22:2

+ 5:18 Нүүн 13:5

• 6:1 2 Уг 3

+ 6:4 Эзэк 40:16, Эзэк 41:16, Эзэк 41:26

+ 6:5 Эзэк 41:6

+ 6:7 Хуу 27:5

+ 6:12 2 Хаан 7:13, 2 Хаан 7:16

+ 6:13 Гар 25:8, Хуу 31:6

+ 6:16 3 Хаан 6:33

+ 6:18 3 Хаан 7:24

+ 6:22 Гар 30:1, Гар 30:3, Гар 30:6

+ 6:23 Гар 25:18-20

+ 6:34 Эзэк 41:24

+ 6:36 3 Хаан 7:12, Эзр 6:4

+ 7:1 3 Хаан 9:10, 2 Уг 8:1

+ 7:2 3 Хаан 10:17-21

+ 7:6 Эзэк 41:25

+ 7:7 Псал 121:5

+ 7:8 3 Хаан 3:1, 2 Уг 8:11

+ 7:12 3 Хаан 6:36

• 7:13 2 Уг 3:15-17, 2 Уг 4:2-5, 2 Уг 4:11-22

+ 7:13 2 Уг 2:13-14

+ 7:14 Гар 31:3-5, Гар 35:31

+ 7:15 4 Хаан 25:16-17, Ер 52:21-23

+ 7:23 4 Хаан 16:17

+ 7:24 3 Хаан 6:18

+ 7:40 Гар 27:3, Гар 38:3

+ 7:46 Нүүн 3:16, Нүүн 13:27

+ 7:47 4 Хаан 25:16, Ер 52:20

+ 7:48 Гар 37:25-29, Гар 25:30, Гар 37:10-16

+ 7:49 Гар 25:31-40

+ 7:50 Гар 27:3

+ 7:51 2 Хаан 8:11-12, 1 Уг 18:11

• 8:1 2 Уг 5:2-14

+ 8:1 2 Хаан 5:7-9

+ 8:2 Лев 23:34

+ 8:6 Гар 25:22, Гар 26:33-34

+ 8:7 3 Хаан 6:27, 2 Уг 3:10-13, 2 Уг 5:8, Гар 25:13-15

+ 8:9 Гар 16:33-34, Тоо 17:10, Гар 25:21, Гар 40:20, Хуу 10:5

+ 8:10 Гар 40:34-35, Иса 6:4, Гэр 15:8

+ 8:12 Псал 17:12, Псал 96:2

• 8:14 2 Уг 6:3-11

+ 8:14 2 Хаан 6:18

+ 8:16 2 Хаан 7:6-8, 1 Уг 17:5-7

+ 8:17 2 Хаан 7:2, 1 Уг 17:1, 1 Уг 22:7

+ 8:19 2 Хаан 7:12-13

+ 8:20 1 Уг 28:5

• 8:22 2 Уг 6:12-42

+ 8:22 Эзр 9:5

+ 8:23 Гар 15:11

+ 8:25 2 Хаан 7:16, 3 Хаан 2:4

+ 8:26 2 Уг 1:9, 2 Уг 6:17

+ 8:27 2 Уг 2:6, Иса 66:1, Хэр 7:48, Хэр 17:24

+ 8:29 Хуу 12:11

+ 8:31 Гар 22:11

+ 8:33 Лев 26:17

+ 8:35 Хуу 11:17, 3 Хаан 17:1, Хаг 1:10

+ 8:36 1 Хаан 12:23

+ 8:37 Лев 26:16, Хуу 28:22, Ам 4:9, Хаг 2:17

+ 8:39 1 Уг 28:9, Хэр 1:24

+ 8:41 Псал 101:16

+ 8:46 Һур 20:9, Экк 7:20, Як 3:2, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23

+ 8:47 Лев 26:40, Нэх 9:2, Дан 9:4-5

+ 8:48 Ер 29:12-14

+ 8:50 Псал 105:46

+ 8:51 Хуу 4:20, Ер 11:4

+ 8:53 Гар 19:5, Хуу 14:2

+ 8:54 2 Хаан 6:18

+ 8:56 Нүүн 21:45, Нүүн 23:14

+ 8:58 Псал 118:36

+ 8:60 Хуу 4:35, Хуу 4:39

• 8:62 2 Уг 7:4-10

+ 8:64 2 Уг 4:1

+ 8:65 Лев 23:34

• 9:1 2 Уг 7:11-22

+ 9:2 3 Хаан 3:5

+ 9:3 Хуу 11:12

+ 9:4 Псал 77:72

+ 9:5 3 Хаан 2:4

+ 9:7 Хуу 4:26, Хуу 28:37

+ 9:8 Лев 26:32, Хуу 29:24, Ер 22:8, Ер 52:13

• 9:10 2 Уг 8

+ 9:10 3 Хаан 6:38, 3 Хаан 7:1

* 9:13 Кабуул – энэ нэрэ «хэрэггүй газар» гэһэн удхатай байжа магадгүй.

+ 9:15 3 Хаан 5:13, 3 Хаан 7:1, 3 Хаан 7:51, 2 Хаан 5:9

+ 9:16 Нүүн 16:10, 3 Хаан 3:1, 3 Хаан 7:8

+ 9:17 Нүүн 10:10-11

+ 9:19 3 Хаан 4:26, 3 Хаан 10:26, 2 Уг 1:14, 2 Уг 9:25

+ 9:22 Лев 25:9, 3 Хаан 5:13

+ 9:24 3 Хаан 3:1, 3 Хаан 7:8, 2 Хаан 5:9

+ 9:26 Хуу 2:8, 3 Хаан 22:48

+ 9:27 3 Хаан 10:11

+ 9:28 Эх 10:29, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24, Иоов 28:16, Псал 44:10, Иса 13:12

• 10:1 2 Уг 9:1-12

+ 10:1 Псал 71:10, Псал 71:15, Иса 60:6, Ер 6:20, Эзэк 27:22, Эзэк 38:13, Ёһ 3:8, 3 Хаан 4:34

+ 10:2 Мт 12:42, Лк 11:31

+ 10:9 2 Уг 2:11, 2 Хаан 8:15

+ 10:11 3 Хаан 9:27-28

• 10:14 2 Уг 9:12-28

+ 10:17 3 Хаан 14:26, 3 Хаан 7:2

+ 10:21 3 Хаан 7:2

+ 10:22 Иса 23:1, Ион 1:3

+ 10:23 3 Хаан 3:12-13, 2 Уг 1:12

+ 10:24 3 Хаан 4:34, 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1

+ 10:26 3 Хаан 4:26, 2 Уг 1:14-17, 3 Хаан 9:19

+ 10:28 Хуу 17:16, 2 Уг 1:14-16

+ 11:2 Гар 34:16, Хуу 7:3-4

+ 11:4 3 Хаан 15:4, Нэх 13:26

+ 11:5 Уд 2:13

+ 11:7 Тоо 21:29, 4 Хаан 23:13

+ 11:9 3 Хаан 3:5, 3 Хаан 9:2

+ 11:10 3 Хаан 9:6

+ 11:11 3 Хаан 11:31

+ 11:13 Хуу 12:5, Хуу 12:11

+ 11:15 2 Хаан 8:13, 1 Уг 18:13

+ 11:18 Тоо 10:12

+ 11:23 2 Хаан 10:16

+ 11:24 2 Хаан 8:3, 2 Хаан 10:18

+ 11:27 2 Хаан 5:9, 3 Хаан 9:24

+ 11:29 3 Хаан 12:15, 3 Хаан 14:2, 3 Хаан 15:29, 2 Уг 9:29

+ 11:30 1 Хаан 15:27

+ 11:31 3 Хаан 11:11

+ 11:33 Тоо 21:29, Уд 2:13, 4 Хаан 23:13

+ 11:36 2 Хаан 21:17, 4 Хаан 8:20

+ 11:38 2 Хаан 7:16

+ 11:40 3 Хаан 14:25, 2 Уг 12:2

• 11:41 2 Уг 9:29-31

• 12:1 2 Уг 10:1

+ 12:1 Уд 9:6

+ 12:2 3 Хаан 11:26, 3 Хаан 11:40

+ 12:4 3 Хаан 4:7, 3 Хаан 4:22, 3 Хаан 9:15

+ 12:13 Һур 15:1

+ 12:15 3 Хаан 11:31

+ 12:16 2 Хаан 20:1

+ 12:18 3 Хаан 4:6, 3 Хаан 5:14

+ 12:20 Һош 8:4

+ 12:22 2 Уг 12:5, 2 Уг 12:15

+ 12:25 Уд 9:45, Уд 8:17

+ 12:27 Хуу 12:5-6

+ 12:28 4 Хаан 10:29, 4 Хаан 17:16, 2 Уг 11:15, 2 Уг 13:8, Һош 8:5-6, Һош 10:5, Һош 13:2, Гар 32:4

+ 13:1 4 Хаан 23:17

+ 13:2 4 Хаан 23:15-16, Ам 3:14

+ 13:6 Мк 3:5, Як 5:16

+ 13:8 Тоо 22:18

+ 13:24 3 Хаан 20:36

+ 13:34 3 Хаан 14:10

+ 14:2 Нүүн 18:1, 3 Хаан 11:29-31

+ 14:3 1 Хаан 9:7-8

+ 14:7 3 Хаан 16:2

+ 14:8 3 Хаан 11:31

+ 14:9 3 Хаан 12:28, Эзэк 23:35

+ 14:10 Хуу 32:36, 3 Хаан 15:29, 3 Хаан 21:21, 4 Хаан 9:8

+ 14:11 3 Хаан 16:4, 3 Хаан 21:24

+ 14:13 2 Уг 19:3

+ 14:14 3 Хаан 15:27-30

+ 14:15 Хуу 29:28

+ 14:19 2 Уг 13:2-20

• 14:21 2 Уг 12:1-2, 2 Уг 12:9-16

+ 14:24 Хуу 23:17

+ 14:25 3 Хаан 11:40

+ 14:26 3 Хаан 10:17

• 15:1 2 Уг 13:1

+ 15:3 3 Хаан 11:4

+ 15:4 2 Хаан 21:17, 3 Хаан 11:36

+ 15:5 2 Хаан 11:3-17

• 15:9 2 Уг 14:2-5, 2 Уг 15:16

+ 15:12 Хуу 23:17, 3 Хаан 14:24

+ 15:13 4 Хаан 23:4, 4 Хаан 23:6, 4 Хаан 23:12

+ 15:15 3 Хаан 7:51

+ 15:18 3 Хаан 14:26, 4 Хаан 12:18

+ 15:21 Дуун 6:4

+ 15:24 3 Хаан 22:2

+ 15:25 3 Хаан 14:20

+ 15:27 Нүүн 19:44, Нүүн 21:23-24

+ 15:29 3 Хаан 14:10-11, 3 Хаан 14:14, 3 Хаан 21:21

+ 16:1 2 Уг 19:2, 2 Уг 20:34

+ 16:2 3 Хаан 14:7

+ 16:3 3 Хаан 15:29, 3 Хаан 16:12

+ 16:4 3 Хаан 14:11, 3 Хаан 21:24

+ 16:9 4 Хаан 9:31

+ 16:12 3 Хаан 16:3

+ 16:15 Нүүн 19:44, Нүүн 21:23, 3 Хаан 15:27

+ 16:25 Мих 6:16

+ 16:30 3 Хаан 21:25

+ 16:31 Гэр 2:20, Гар 34:16, Һош 2:13

+ 16:32 4 Хаан 10:21

* 16:34 Хара Нүүн 6:25.

+ 16:34 Нүүн 6:26

+ 17:1 Хаг 1:11

+ 17:9 Авд 1:20, Лк 4:26

+ 17:21 4 Хаан 4:34-35, Хэр 20:10

+ 18:4 4 Хаан 9:7

+ 18:12 4 Хаан 2:16, Эзэк 3:12, Эзэк 8:3, Хэр 8:39

+ 18:20 Нүүн 19:26

+ 18:21 4 Хаан 17:41, Нүүн 24:15

+ 18:22 3 Хаан 19:10, 3 Хаан 19:14, 3 Хаан 19:18

+ 18:29 4 Хаан 4:31

+ 18:31 Эх 32:28, Эх 35:10, 4 Хаан 17:34

+ 18:36 1 Хаан 17:46

+ 18:38 Лев 9:24, Уд 6:21, 1 Уг 21:26, 2 Уг 7:1

+ 18:39 Псал 99:3

+ 18:40 Уд 4:7, 4 Хаан 10:25

+ 18:45 Як 5:18

+ 18:46 4 Хаан 3:15, Эзэк 1:3, Эзэк 3:14, Нүүн 19:18

+ 19:3 Эх 21:31

+ 19:4 Иоов 6:9, Ион 4:3, Ион 4:8

+ 19:8 Гар 24:18, Гар 34:28, Хуу 9:9, Гар 3:1

+ 19:10 3 Хаан 18:4, Рим 11:3

+ 19:11 Гар 24:12, Гар 34:2, Иса 29:6, Ер 23:19, Ер 30:23, Эзэк 1:4

+ 19:12 Гар 3:2, Иоов 4:16

+ 19:14 3 Хаан 18:22

+ 19:15 4 Хаан 8:13-15

+ 19:16 4 Хаан 9:1-6, 4 Хаан 2:9-15

+ 19:17 4 Хаан 2:24, Һош 6:5

+ 19:18 Рим 11:4

+ 19:20 Лк 9:61-62

+ 19:21 2 Хаан 24:22

+ 20:1 3 Хаан 15:18, 4 Хаан 6:24, 4 Хаан 8:7, 3 Хаан 16:24

+ 20:7 4 Хаан 5:7

+ 20:22 2 Хаан 11:1, 2 Уг 36:10

+ 20:26 1 Хаан 29:1

+ 20:34 3 Хаан 15:20

+ 20:36 3 Хаан 13:24

+ 20:39 4 Хаан 10:24

+ 20:40 Иоов 9:20, Иоов 15:6, Лк 9:22

+ 21:2 1 Хаан 8:14

+ 21:3 Тоо 36:7, Эзэк 46:18

+ 21:4 3 Хаан 20:43

+ 21:8 2 Хаан 11:14

+ 21:10 Гар 22:28, Лев 24:16

+ 21:17 3 Хаан 17:1

+ 21:19 3 Хаан 22:38, 4 Хаан 9:24-26

+ 21:21 4 Хаан 9:8, 4 Хаан 10:7

+ 21:22 3 Хаан 15:29, 3 Хаан 16:11

+ 21:23 4 Хаан 9:10, 4 Хаан 9:36

+ 21:24 3 Хаан 14:10, 3 Хаан 16:4

+ 21:25 3 Хаан 16:31, Гэр 2:20

+ 21:26 Эх 15:16, 4 Хаан 21:11

+ 21:29 4 Хаан 9:25, 4 Хаан 10:1-7

• 22:1 2 Уг 18:2-34

+ 22:2 3 Хаан 15:24

+ 22:3 Хуу 4:43, Нүүн 21:38-39

+ 22:4 4 Хаан 3:7

+ 22:6 3 Хаан 18:19

+ 22:7 4 Хаан 3:11

+ 22:11 Хуу 33:17, Мих 4:13, Зах 1:18-19

+ 22:14 Тоо 22:18, Тоо 24:13

+ 22:17 Тоо 27:17, Эзэк 34:5

+ 22:19 Иса 6:1, Дан 7:9, Гэр 4:2

+ 22:23 Ер 20:7, Эзэк 14:9

+ 22:25 3 Хаан 20:30

+ 22:27 2 Уг 16:10

+ 22:28 Тоо 16:29, Мих 1:2

+ 22:30 4 Хаан 5:22

+ 22:34 2 Уг 35:23

+ 22:38 3 Хаан 21:19

+ 22:39 Ам 3:15

• 22:41 2 Уг 20:31

+ 22:41 3 Хаан 15:24

+ 22:43 3 Хаан 3:3, 3 Хаан 15:14

+ 22:44 2 Уг 18:1

+ 22:46 Хуу 23:17, 3 Хаан 15:12

+ 22:47 2 Хаан 8:14, 4 Хаан 8:20

+ 22:48 3 Хаан 9:28, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24, Иоов 28:16, Псал 44:8, Иса 13:12, Хуу 2:8

+ 1:1 3 Хаан 22:37, 2 Хаан 8:2, 4 Хаан 3:5

+ 1:2 Хэр 20:9, Нүүн 13:3, Мт 10:25, Мт 12:24, Мк 3:22, Лк 11:15, 4 Хаан 8:8

+ 1:3 3 Хаан 17:1, 3 Хаан 21:17

+ 1:8 Зах 13:4, Мт 3:4, Мк 1:6

+ 1:10 Иоов 1:16, Лк 9:54

+ 2:1 Эх 5:24, 3 Хаан 19:19-21, Нүүн 5:9

+ 2:4 3 Хаан 16:34

+ 2:8 Гар 14:21, Гар 14:29, Нүүн 3:16

+ 2:9 Тоо 11:17, Тоо 11:25, Хуу 21:17

+ 2:12 4 Хаан 6:17, 4 Хаан 13:14

+ 2:16 3 Хаан 18:12, Эзэк 3:12, Эзэк 8:3, Хэр 8:39

+ 2:23 Иоов 19:18

+ 2:25 Нүүн 19:26, 3 Хаан 18:20

+ 3:2 3 Хаан 16:31, 4 Хаан 10:26

+ 3:3 3 Хаан 12:28-32

+ 3:5 4 Хаан 1:1

+ 3:7 3 Хаан 22:4

+ 3:9 3 Хаан 22:47

+ 3:10 Нүүн 7:7

+ 3:11 3 Хаан 22:7

+ 3:13 3 Хаан 18:19, 3 Хаан 22:6

+ 3:15 1 Хаан 10:5, 1 Хаан 16:17, 3 Хаан 18:46

+ 3:19 Хуу 20:19

+ 3:20 Гар 29:39-40

+ 3:25 Иса 16:7

+ 3:27 Мих 6:7

+ 4:1 Лев 25:39-41, Нэх 5:5, Мт 18:25

+ 4:8 Нүүн 19:18

+ 4:12 4 Хаан 5:20-27, 4 Хаан 8:4-5

+ 4:16 Эх 18:14

+ 4:23 Тоо 28:11

+ 4:27 Мт 28:9, Эх 18:17, Ам 3:7

+ 4:29 3 Хаан 18:46, Гар 7:19, Гар 14:26, Лк 10:4

+ 4:31 3 Хаан 18:29, Ин 11:11

+ 4:33 Як 5:16

+ 4:34 3 Хаан 17:21, Хэр 20:10

+ 4:37 Евр 11:35

+ 4:38 Нүүн 5:9, 4 Хаан 2:1

+ 4:42 1 Хаан 9:4, Мт 14:16-21, Мт 15:32-38, Мк 6:37-44, Мк 8:4-9, Лк 9:13-17, Ин 6:5-13

+ 5:1 Лк 4:27, Лев 13:3

+ 5:7 Хуу 32:39, 3 Хаан 20:7

+ 5:10 Лев 14:7

+ 5:15 Дан 2:47

+ 5:16 Дан 5:17

+ 5:20 4 Хаан 4:12, 4 Хаан 8:4-5

+ 5:27 Гар 4:6, Тоо 12:10

+ 6:13 Эх 37:17

+ 6:16 2 Уг 32:7

+ 6:17 Псал 67:18, Зах 1:8, Зах 6:1

+ 6:18 Эх 19:11

+ 6:22 2 Уг 28:15, Һур 25:21, Рим 12:20

+ 6:24 3 Хаан 15:18, 3 Хаан 20:1, 4 Хаан 8:27

+ 6:26 2 Хаан 14:4

+ 6:29 Лев 26:29, Хуу 28:57, Гаш 4:10

+ 7:2 Мал 3:10, 4 Хаан 7:17

+ 7:6 2 Хаан 5:24, 4 Хаан 6:17

+ 7:7 Псал 47:6

+ 7:17 4 Хаан 7:2

+ 8:1 4 Хаан 4:35-37, Эх 41:27

+ 8:4 4 Хаан 4:12, 4 Хаан 5:20-27

+ 8:7 4 Хаан 6:24

+ 8:8 3 Хаан 19:15, 3 Хаан 19:17, 1 Хаан 9:7, 4 Хаан 1:2

+ 8:12 4 Хаан 10:32, 4 Хаан 12:17, 4 Хаан 13:22, Ам 1:3-4, Псал 136:9, Иса 13:16, Һош 14:1, Наум 3:10, Һош 14:1, Ам 1:13

+ 8:13 3 Хаан 19:15, 3 Хаан 19:17

• 8:16 2 Уг 21:4-20

+ 8:18 3 Хаан 12:28-30, 3 Хаан 16:31-33

+ 8:19 2 Хаан 21:17, 3 Хаан 11:36

+ 8:20 Эх 27:40, 3 Хаан 22:47

• 8:25 2 Уг 22:1-6

+ 8:26 4 Хаан 11:1

+ 8:28 4 Хаан 8:15, 3 Хаан 22:3

+ 9:1 4 Хаан 8:28

+ 9:2 3 Хаан 19:16

+ 9:3 1 Хаан 10:1

+ 9:7 3 Хаан 18:4

+ 9:8 Хуу 32:36

+ 9:9 3 Хаан 14:10, 3 Хаан 15:29, 3 Хаан 16:11, 3 Хаан 21:21-22

+ 9:10 3 Хаан 21:23, 4 Хаан 9:36

+ 9:11 Ер 29:26, Һош 9:7

+ 9:13 Мт 21:8, Мк 11:8, 2 Хаан 15:10, 3 Хаан 1:34

+ 9:14 4 Хаан 8:28-29

+ 9:21 2 Уг 22:7, 3 Хаан 21:1

+ 9:26 3 Хаан 21:19

+ 9:27 2 Уг 22:9

+ 9:28 4 Хаан 23:30

* 9:31 Хара 3 Хаан 16:10.

+ 9:31 3 Хаан 16:9-13

+ 9:34 3 Хаан 16:31

+ 9:36 3 Хаан 21:23, 4 Хаан 9:10

+ 10:1 3 Хаан 16:24

+ 10:7 3 Хаан 21:21, 4 Хаан 9:8

+ 10:10 3 Хаан 21:19, 3 Хаан 21:21, 3 Хаан 21:29

+ 10:14 2 Уг 22:8

+ 10:15 1 Уг 2:55, Ер 35:8

+ 10:17 3 Хаан 21:19, 3 Хаан 21:21, 3 Хаан 21:29

+ 10:18 3 Хаан 16:31-32

+ 10:19 3 Хаан 18:19, 3 Хаан 22:6

+ 10:21 3 Хаан 16:32

+ 10:24 3 Хаан 20:39

+ 10:25 3 Хаан 18:40

+ 10:26 4 Хаан 3:2

+ 10:27 4 Хаан 23:14

+ 10:29 3 Хаан 12:28

+ 10:30 4 Хаан 15:12

+ 10:32 4 Хаан 8:12

+ 10:33 Хуу 2:36

• 11:1 2 Уг 22:10

+ 11:1 4 Хаан 8:26, 4 Хаан 9:27, Уд 9:5

+ 11:5 1 Уг 9:25

+ 11:10 2 Хаан 8:7, 1 Уг 18:7

+ 11:12 Хуу 17:18-19, 1 Хаан 10:24

+ 11:14 4 Хаан 23:3, 2 Уг 6:13, 2 Уг 34:31

+ 11:16 Нэх 3:28, Ер 31:40

+ 11:18 4 Хаан 10:27

• 12:1 2 Уг 24

+ 12:3 3 Хаан 15:14, 3 Хаан 22:43

+ 12:9 Мк 12:41, Лк 21:1

+ 12:15 4 Хаан 22:7

+ 12:16 Лев 4:24, Лев 5:15, Лев 7:7, Тоо 18:19

+ 12:17 4 Хаан 8:12

+ 12:18 3 Хаан 15:18

+ 12:20 2 Уг 24:23-26

+ 13:1 4 Хаан 11:2

+ 13:2 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

+ 13:3 Уд 2:14, 4 Хаан 8:12

+ 13:4 Гар 3:7, Гар 3:9

+ 13:5 Уд 3:9

+ 13:6 3 Хаан 16:33

+ 13:11 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

+ 13:12 4 Хаан 14:8-15

+ 13:14 4 Хаан 2:12, 4 Хаан 6:17

+ 13:17 3 Хаан 20:26

+ 13:22 4 Хаан 8:12

+ 13:25 4 Хаан 13:19

• 14:1 2 Уг 25:1-4, 2 Уг 25:17-24

+ 14:1 4 Хаан 12:21

+ 14:4 4 Хаан 12:3

+ 14:5 4 Хаан 12:20

+ 14:6 Хуу 24:16

+ 14:7 2 Хаан 8:13, Иса 16:1, Нүүн 15:38

+ 14:9 Уд 9:8-15

+ 14:11 Нүүн 15:10

+ 14:13 Нэх 8:16, Ер 31:38, Зах 14:10

+ 14:14 3 Хаан 7:51, 4 Хаан 12:18

+ 14:15 4 Хаан 13:12

• 14:17 2 Уг 25:25-28

+ 14:19 Нүүн 10:3

* 14:21 Азаарияа – бусад газарнуудта энэ хаанай нэрэ Уззияа, жэшээнь, 15:13, 30,[32] ба бусад газарнуудые харагты.

+ 14:22 Хуу 2:8, 3 Хаан 9:26

+ 14:24 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

+ 14:25 Тоо 34:8, 3 Хаан 8:65, Нүүн 9:13, Ион 1:1

+ 14:26 Хуу 32:36, 4 Хаан 9:8, Гар 3:7, 4 Хаан 13:23

+ 14:28 2 Уг 8:3

• 15:1 2 Уг 26:1-4, 2 Уг 26:21-23

+ 15:1 4 Хаан 14:21

+ 15:3 2 Уг 25:2

+ 15:4 3 Хаан 15:14, 3 Хаан 22:43

+ 15:5 Лев 13:3, Лев 13:46

+ 15:9 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

+ 15:12 4 Хаан 10:30

+ 15:14 3 Хаан 14:17

+ 15:18 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

* 15:19 Пүүл – саашадаа энэ хаан Тиглаат-Пилэсээр гэжэ нэрлэгдэхэ.

+ 15:19 1 Уг 5:26, Һош 5:13

+ 15:24 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

+ 15:28 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:16

• 15:32 2 Уг 27

+ 15:32 4 Хаан 15:7

+ 15:34 2 Уг 26:4

+ 15:35 3 Хаан 15:14, 3 Хаан 22:43, 2 Уг 23:20

+ 15:37 4 Хаан 16:5, Иса 7:1

• 16:1 2 Уг 28

+ 16:3 3 Хаан 12:28-30, Лев 18:21, Хуу 18:10

+ 16:4 Хуу 12:2

+ 16:5 4 Хаан 15:37, Иса 7:1

+ 16:6 Хуу 2:8, 4 Хаан 14:22

+ 16:7 4 Хаан 15:19, 4 Хаан 15:29

+ 16:8 4 Хаан 12:18

+ 16:9 Иса 22:6, Ам 1:5, Ам 9:7

+ 16:10 Иса 8:2

+ 16:14 Гар 27:1, 2 Уг 4:1

+ 16:15 Гар 29:39-41

+ 16:17 3 Хаан 7:27-39, 3 Хаан 7:23-26

+ 16:18 Ер 2:18, Эзэк 16:28, Эзэк 23:12

+ 17:1 4 Хаан 15:30

+ 17:3 Хуу 28:36

+ 17:5 Хуу 28:52, 4 Хаан 18:9-12, Ам 3:11

+ 17:6 1 Уг 5:26

+ 17:7 Лев 25:38, Гар 20:2

+ 17:8 Лев 18:3, Хуу 18:9

+ 17:9 4 Хаан 18:8

+ 17:10 Гар 23:24

+ 17:12 Гар 20:4-5

+ 17:13 Нэх 9:30, Ер 18:11, Ер 36:3

+ 17:14 Хуу 9:6, 2 Уг 30:8

+ 17:15 Хуу 29:25, Ер 2:5, Рим 1:21, Хуу 12:30

+ 17:16 3 Хаан 12:28, 3 Хаан 14:15, 3 Хаан 16:33, Хуу 4:19, 4 Хаан 21:3, 4 Хаан 23:5

+ 17:17 Лев 18:21, Хуу 18:10

+ 17:19 Ер 3:8

+ 17:20 4 Хаан 13:3, 4 Хаан 15:29

+ 17:21 3 Хаан 11:11, 3 Хаан 11:31, 3 Хаан 12:20, 3 Хаан 12:28-30

+ 17:24 Эзр 4:2, Эзр 4:10

+ 17:28 3 Хаан 12:29

+ 17:31 Хуу 12:31

+ 17:32 3 Хаан 12:29

+ 17:33 Цэп 1:5

+ 17:34 Эх 32:28, Эх 35:10

+ 17:35 Хуу 5:9, Уд 6:10

+ 17:36 Хуу 6:13

+ 17:37 Гар 20:5

+ 17:41 3 Хаан 18:21

• 18:1 2 Уг 29:1-2

+ 18:4 Хуу 16:21-22, 2 Уг 31:1, Тоо 21:8-9

+ 18:5 4 Хаан 23:25

+ 18:8 4 Хаан 17:9

+ 18:9 4 Хаан 17:3-7, Ам 3:11

+ 18:11 1 Уг 5:26

+ 18:12 Һош 14:1

• 18:13 2 Уг 32:1-19, Иса 36

+ 18:14 Нүүн 15:39

+ 18:15 3 Хаан 15:18, 4 Хаан 12:18

* 18:17 Тартан – сэрэгүүдэй эгээн ехэ дарга.

* 18:17 Раб-Сарис – заһаагаа абхуулһан харуулшадай эгээн ехэ дарга.

+ 18:17 Нүүн 15:39, Иса 7:3

+ 18:18 Иса 22:20, Иса 22:15, Иса 37:2

+ 18:21 Эзэк 29:6, Иса 30:2

+ 18:22 4 Хаан 18:4, 2 Уг 31:1

+ 18:26 Эзр 4:7, Дан 2:4

+ 18:31 3 Хаан 4:25

+ 18:32 Хуу 8:7-10

+ 18:34 4 Хаан 17:24, Иса 10:9

+ 18:35 Дан 3:15, 4 Хаан 19:12, Иса 10:11

• 19:1 2 Уг 32:20-22, Иса 37

+ 19:2 Иса 22:15, Иса 22:20, Иса 36:3

+ 19:3 Һош 13:13

+ 19:4 2 Хаан 16:12

+ 19:6 Иса 10:24

+ 19:8 Нүүн 10:29-30

+ 19:12 Эх 11:31

+ 19:13 4 Хаан 18:33-34

+ 19:15 Хуу 6:4, 3 Хаан 18:39, Нэх 9:6, Псал 85:10, Иса 44:6

+ 19:16 Псал 30:3, Псал 70:2, 2 Уг 6:40, Дан 9:18

+ 19:18 Ер 16:20, 2 Уг 32:19

+ 19:19 Псал 82:19

+ 19:23 Псал 19:8

+ 19:25 Иса 45:7

+ 19:26 Псал 128:6

+ 19:27 Псал 138:1-2

+ 19:28 Эзэк 29:4, Эзэк 38:4, Ам 4:2, Авв 1:15

+ 19:29 Иса 7:11

+ 19:30 Иса 27:6

+ 19:31 Иса 9:7

+ 19:32 2 Хаан 20:15

+ 19:35 2 Хаан 24:16, 1 Уг 21:15, Наум 3:3

+ 19:36 Эх 10:11, Ион 1:2

+ 19:37 Эх 8:4, Ер 51:27, Эзр 4:2

• 20:1 2 Уг 32:24-26, Иса 38:1-8

+ 20:3 4 Хаан 18:3

+ 20:5 Псал 38:13, Псал 55:9

+ 20:6 4 Хаан 19:34

+ 20:8 Уд 6:17

+ 20:11 Нүүн 10:13

• 20:12 2 Уг 32:31, Иса 39

+ 20:13 2 Уг 32:27

+ 20:17 4 Хаан 24:13, 2 Уг 36:10, Ер 20:5, Ер 27:19-21, Мих 4:10

+ 20:18 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 25:7, 2 Уг 33:11

+ 20:20 Нэх 2:14, 2 Уг 32:27-33

• 21:1 2 Уг 33:1-9

+ 21:3 4 Хаан 18:4, 3 Хаан 16:32-33, Хуу 16:21, Хуу 4:19, 4 Хаан 17:16, 4 Хаан 23:5, Ер 8:2

+ 21:4 Хуу 12:11, 3 Хаан 18:29, Ер 7:30, Ер 32:34

+ 21:5 3 Хаан 6:36, 3 Хаан 7:12

+ 21:6 Лев 18:21, Хуу 18:10, Лев 19:26, Лев 19:31

+ 21:8 3 Хаан 9:3, 2 Уг 7:12

+ 21:11 Ер 15:4, Эх 15:16, 3 Хаан 21:26

+ 21:12 1 Хаан 3:11, Ер 19:3

+ 21:13 3 Хаан 21:21, 4 Хаан 17:6

+ 21:16 4 Хаан 24:4

+ 21:17 2 Уг 33:18

+ 21:18 4 Хаан 21:26, Ин 19:41, 2 Уг 33:20

• 21:19 2 Уг 33:21-25

+ 21:21 4 Хаан 21:2-7

+ 21:26 4 Хаан 21:18

• 22:1 2 Уг 34:1-13

+ 22:1 Нүүн 15:39

+ 22:2 Хуу 5:32

+ 22:4 4 Хаан 12:9-15

+ 22:7 4 Хаан 12:15

• 22:8 2 Уг 34:14-28

+ 22:8 Гар 24:7, Хуу 31:24-26

+ 22:12 Ер 26:24, Ер 39:14, Ер 40:5

+ 22:13 Хуу 29:27

+ 22:14 Лк 2:36, Хэр 21:9, 1 Кор 11:5, Цэп 1:10

+ 22:17 Хуу 31:29

+ 22:19 Лев 26:31, Ер 44:22, Иса 57:15

+ 22:20 4 Хаан 23:24, Иса 57:1-2

• 23:1 2 Уг 34:29-32

+ 23:2 Хуу 31:11

+ 23:3 4 Хаан 11:14, 2 Уг 15:12, 2 Уг 29:10, 2 Уг 34:31

+ 23:4 4 Хаан 21:3, 3 Хаан 15:13

+ 23:5 4 Хаан 17:16, 4 Хаан 21:3

+ 23:6 Хуу 16:21

+ 23:7 Хуу 23:17, 3 Хаан 14:24

+ 23:9 Эзэк 44:10-14

+ 23:10 Нүүн 15:8, Ер 7:31-32, Ер 19:6, Лев 18:21, Хуу 18:10

+ 23:12 4 Хаан 21:4-5

+ 23:13 Тоо 21:29, 3 Хаан 11:5-7

+ 23:14 Гар 23:24, 4 Хаан 10:27

+ 23:15 3 Хаан 12:28

+ 23:16 Лев 26:30, 3 Хаан 13:2

+ 23:17 3 Хаан 13:30-31

+ 23:20 Гар 22:20, Лев 26:30, 3 Хаан 13:2

• 23:21 2 Уг 35:1-19

+ 23:21 Гар 12:3-11, Хуу 16:2-8

+ 23:24 Лев 19:31, Лев 20:27, Хуу 18:10-12

+ 23:25 4 Хаан 18:5

+ 23:26 4 Хаан 21:11, Ер 15:4

+ 23:27 4 Хаан 21:4

• 23:28 2 Уг 35:20-27

+ 23:29 Ер 46:2, Нүүн 17:11

+ 23:30 4 Хаан 9:28, 1 Хаан 10:1

• 23:31 2 Уг 36:1-4

+ 23:31 4 Хаан 24:18

+ 23:33 Тоо 34:11, Ер 39:5

+ 23:34 4 Хаан 24:17, Дан 1:7, Ер 22:12

• 23:36 2 Уг 36:5-8

+ 24:1 Ер 25:1, Дан 1:1

+ 24:2 4 Хаан 20:17, 4 Хаан 21:12-14, 4 Хаан 23:27

+ 24:3 4 Хаан 21:2-7, 4 Хаан 21:16, 4 Хаан 21:23-26

• 24:8 2 Уг 36:9-10

+ 24:12 4 Хаан 20:18, Ер 24:1-2, Эзэк 17:12-13

+ 24:13 4 Хаан 20:17, Ер 20:5, Дан 1:2

+ 24:15 Хуу 28:36, Ер 24:1, Эзэк 17:12

+ 24:17 4 Хаан 23:34, Ер 37:1, Дан 1:7

• 24:18 2 Уг 36:11-21, Ер 39:1-10, Ер 52:1-27

+ 24:18 4 Хаан 23:31

+ 24:20 Эзэк 17:15

+ 25:1 Хуу 28:52

+ 25:6 Тоо 34:11, 4 Хаан 23:33, Ер 21:7, Эзэк 23:24

+ 25:7 Цэп 1:8, Хуу 28:36, 4 Хаан 20:18

+ 25:8 Ер 32:1, Ер 39:9, Ер 40:1

+ 25:9 Лев 26:31, Эзэк 16:41

+ 25:10 Нэх 1:3

+ 25:13 3 Хаан 7:15-37, 2 Уг 4:1-15, Ер 27:19

+ 25:14 3 Хаан 7:45, 3 Хаан 7:50

+ 25:16 3 Хаан 7:47

+ 25:17 3 Хаан 7:15-22

+ 25:18 1 Уг 6:14, Эзр 7:1, Ер 21:1, Ер 29:25, Ер 37:3

• 25:22 Ер 40:7-9, Ер 41:1-3

+ 25:22 4 Хаан 22:12, Ер 26:24, Ер 39:14, Ер 40:5, Ер 40:7

+ 25:23 Нүүн 18:26

+ 25:25 Ер 36:13

+ 25:26 Ер 43:4-7

• 25:27 Ер 52:31-34

+ 25:27 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 24:15, Ер 27:7

• 1:1 Эх 5, Эх 10, Эх 11:10-26

+ 1:27 Эх 17:5, Лк 3:34-36

• 1:28 Эх 25:1-4, Эх 25:12-16, Эх 36:1-19

+ 1:28 Эх 16:15-16, Эх 21:2-3

+ 1:34 Эх 25:25-26, Эх 32:28

• 1:38 Эх 36:20-30

• 1:43 Эх 36:31-39

+ 1:44 Иса 34:6, Иса 63:1

+ 1:45 Эх 36:15, Иоов 2:11, Эзэк 25:13

+ 1:51 Эх 36:40-43

+ 2:1 Эх 29:32-35, Эх 30:6-20, Гар 1:1-4

+ 2:3 Эх 38, Эх 46:12, Тоо 26:19-20

+ 2:4 Рүүт 4:12, Мт 1:3

+ 2:5 Рүүт 4:18

+ 2:6 3 Хаан 4:31, Псал 88:1

+ 2:7 Нүүн 7:1, Нүүн 7:25

• 2:9 Рүүт 4:18-22, Мт 1:3-6

+ 2:10 Тоо 1:7, Тоо 2:3

+ 2:13 1 Хаан 16:6-9, 1 Хаан 17:13, 1 Уг 20:7

+ 2:16 2 Хаан 2:18

+ 2:17 2 Хаан 19:13, 2 Хаан 20:9-10, 2 Хаан 17:25

+ 2:20 Гар 31:2

+ 2:21 Тоо 26:29, Тоо 32:39

+ 2:22 Тоо 32:41

+ 2:23 Нүүн 13:13, Нүүн 13:30

+ 2:24 2 Хаан 14:2, 1 Уг 4:5

+ 2:25 1 Уг 2:9

+ 2:49 Нүүн 15:31, Нүүн 15:17

+ 2:50 1 Уг 2:19

+ 2:53 1 Уг 4:2

+ 2:55 4 Хаан 10:15, Ер 35:2, Ер 35:8, Тоо 24:21, Уд 1:16

• 3:1 2 Хаан 3:1-5, 2 Хаан 5:14-16

+ 3:1 1 Хаан 25:43, 2 Хаан 13:1

+ 3:2 2 Хаан 13:37, 2 Хаан 15:10, 3 Хаан 1:5-6

+ 3:4 2 Хаан 2:11, 2 Хаан 5:4-5

+ 3:5 1 Уг 14:4-7, 2 Хаан 11:3

+ 3:9 2 Хаан 13:1

+ 3:10 2 Уг 9:31, 2 Уг 13:1, 2 Уг 14:1, 2 Уг 17:1

+ 3:11 2 Уг 21:1, 2 Уг 22:1, 2 Уг 24:1

+ 3:12 2 Уг 25:1, 4 Хаан 15:1, 2 Уг 26:1, 2 Уг 27:1

+ 3:13 2 Уг 28:1, 2 Уг 29:1, 2 Уг 33:1

+ 3:14 2 Уг 33:21, 2 Уг 34:1

+ 3:15 2 Уг 36:11, 2 Уг 36:1, Ер 22:11

+ 3:16 4 Хаан 24:8-15, 2 Уг 36:9-10

+ 3:19 Эзр 2:2, Эзр 3:2, Нэх 12:1, Хаг 1:1, Хаг 2:20-23, Зах 4:6-10

+ 3:22 Нэх 3:29, Эзр 8:2

+ 4:1 Эх 46:12, 1 Уг 2:4-7

+ 4:2 1 Уг 2:53

+ 4:4 1 Уг 2:50-51

+ 4:5 1 Уг 2:24

+ 4:13 Нүүн 15:17, Уд 1:13, Уд 3:9

+ 4:15 Тоо 13:6, Тоо 13:31

+ 4:21 Эх 38:5, Тоо 26:20

+ 4:24 Тоо 26:12-14

+ 4:28 Нүүн 19:1-9

+ 4:41 2 Уг 29:1, 2 Уг 20:1, 2 Уг 26:7

+ 4:42 Эх 36:8

+ 4:43 1 Хаан 15:8, 1 Хаан 30:17

+ 5:1 Эх 29:32, Эх 35:22, Эх 49:3-4, Эх 48:15-22

+ 5:2 Эх 49:8-10, Мих 5:2

+ 5:3 Эх 46:9, Гар 6:14, Тоо 26:5-6

+ 5:6 2 Уг 28:20

+ 5:7 Тоо 32:38

+ 5:9 Нүүн 22:9

+ 5:10 1 Уг 5:19, 1 Уг 27:31, Псал 82:7

+ 5:11 Хуу 3:10, Нүүн 12:5, Нүүн 13:11

+ 5:16 Дуун 2:1, Хэр 9:35

+ 5:17 2 Уг 27:1, 4 Хаан 14:23

+ 5:22 4 Хаан 15:29, 4 Хаан 17:6

+ 5:23 Хуу 3:9, Дуун 4:8, Эзэк 27:5

+ 5:26 4 Хаан 15:19, 4 Хаан 15:29, 4 Хаан 17:6, 4 Хаан 18:11

• 6:1 Эзр 7:1-5

+ 6:1 Эх 46:11, Гар 6:16, Тоо 26:57

+ 6:2 Гар 6:18

+ 6:3 Тоо 26:59, Лев 10:1, Лев 10:12

+ 6:4 Тоо 25:7

+ 6:8 2 Хаан 8:17, 3 Хаан 2:35

+ 6:9 3 Хаан 4:2

+ 6:12 1 Уг 9:11, Нэх 11:11

+ 6:14 4 Хаан 25:18, Эзр 7:1, Ер 52:24

+ 6:15 2 Уг 36:20

+ 6:16 Эх 46:11, Гар 6:16, Тоо 26:57

+ 6:18 Гар 6:18

+ 6:19 Гар 6:19, 1 Уг 23:21

+ 6:23 Гар 6:24

+ 6:31 1 Уг 16:1-6

+ 6:32 2 Уг 5:2

+ 6:33 1 Уг 15:17, 1 Уг 25:1

+ 6:39 1 Уг 15:17, 1 Уг 25:1, 2 Уг 5:12

+ 6:44 1 Уг 15:17, 1 Уг 25:1, 2 Уг 5:12

+ 6:49 Гар 30:7, Лев 1:7, Лев 4:20

+ 6:50 1 Уг 6:4-8

• 6:54 Тоо 35:1-8, Нүүн 21:1-42

+ 6:54 Гар 6:16-19, Тоо 3:17-20

+ 6:56 Нүүн 14:13

+ 7:1 Эх 46:13, Тоо 26:23

+ 7:5 Тоо 1:29

+ 7:6 Эх 46:21, Тоо 26:38, 1 Уг 8:1-5

+ 7:13 Эх 46:24-25, Тоо 26:48-49, Эх 30:7-8

+ 7:14 Тоо 26:31, Эх 50:23, Тоо 32:39

+ 7:15 Тоо 26:33, Тоо 27:1

+ 7:19 Тоо 26:32, Нүүн 17:2

+ 7:20 Тоо 26:35-37

+ 7:24 Нүүн 16:3, Нүүн 16:5

+ 7:26 Тоо 1:10, Тоо 7:48

+ 7:27 Тоо 13:9, Тоо 13:17

+ 7:29 Нүүн 17:11

+ 7:30 Эх 46:17-18, Тоо 26:44-46

+ 8:2 Эх 46:21, Тоо 26:38-41, 1 Уг 7:6-12

+ 8:12 Эзр 2:33

• 8:29 1 Уг 9:35-44

+ 8:33 1 Хаан 9:1, 1 Хаан 14:51, 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 31:2, 1 Уг 10:2

+ 8:34 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 31:2, 1 Уг 9:40, 1 Уг 10:2, 2 Хаан 9:12

• 9:1 Нэх 11:1-22

+ 9:1 2 Уг 36:20

+ 9:2 Эзр 2:70, Нэх 7:73

+ 9:4 1 Уг 2:5-6, Эх 38:29, Эх 38:5, Эх 38:30

+ 9:17 Эзр 2:42, Нэх 7:45

+ 9:20 Тоо 25:7-13

+ 9:21 1 Уг 26:2

+ 9:22 2 Уг 8:14

+ 9:25 4 Хаан 11:5

+ 9:27 Тоо 1:53

+ 9:30 Гар 30:23-25

+ 9:32 Лев 24:5-9

+ 9:33 Нэх 10:39, Псал 133:1

• 9:35 1 Уг 8:29-38

+ 9:39 1 Хаан 9:1, 1 Хаан 14:51

• 10:1 1 Хаан 31

+ 10:1 1 Хаан 28:4

+ 10:2 1 Хаан 14:49, 1 Уг 8:33, 1 Уг 9:39

+ 10:4 Уд 9:54, 2 Хаан 1:10

+ 10:9 2 Хаан 1:20

+ 10:10 Уд 16:23, 1 Хаан 5:2

+ 10:11 1 Хаан 11:1-11, 2 Хаан 21:10

+ 10:12 2 Хаан 21:12

+ 10:13 1 Хаан 13:13, 1 Хаан 15:23, 1 Хаан 28:7

• 11:1 2 Хаан 5:1-3, 2 Хаан 5:6-10

+ 11:2 1 Хаан 18:13, Псал 77:71

+ 11:3 1 Хаан 16:13

+ 11:4 Нүүн 15:63, Уд 1:8, Уд 1:21

+ 11:6 2 Хаан 8:16

+ 11:8 3 Хаан 9:15, 3 Хаан 9:24, 3 Хаан 11:27, 2 Уг 32:5

+ 11:9 Эст 9:4

• 11:10 2 Хаан 23:8-39, 1 Уг 27:1-15

+ 11:15 1 Хаан 22:1, 2 Хаан 5:18

+ 11:18 1 Хаан 7:6

+ 11:20 2 Хаан 2:18

+ 11:22 Нүүн 15:21, 2 Хаан 8:18

+ 11:23 1 Хаан 17:50

+ 11:26 2 Хаан 2:18-23

+ 11:41 2 Хаан 11:3-17

+ 12:1 1 Хаан 27:6

+ 12:2 Уд 3:15, Уд 20:16

+ 12:8 Хуу 33:20

+ 12:15 Нүүн 3:15

+ 12:19 1 Хаан 29:2-9

+ 12:23 1 Хаан 15:28, 1 Хаан 16:13, 1 Хаан 28:17

+ 12:28 2 Хаан 8:17

• 13:1 2 Хаан 6:1-11

+ 13:6 Нүүн 15:9, Нүүн 15:60, 1 Хаан 7:1-2, Гар 25:22

+ 13:9 Тоо 4:15

+ 13:14 1 Уг 26:4-5

• 14:1 2 Хаан 5:11-16

+ 14:1 3 Хаан 5:1

+ 14:4 1 Уг 3:5-8

• 14:8 2 Хаан 5:17-25

+ 14:9 2 Хаан 23:13

+ 14:11 Иса 28:21

+ 14:15 4 Хаан 7:6

+ 14:17 Гар 15:14-16, Гар 23:27, Хуу 2:25

+ 15:4 1 Уг 6:16-30

+ 15:11 2 Хаан 20:25

+ 15:13 1 Уг 13:7-11

+ 15:15 Гар 25:14, Тоо 7:9

+ 15:16 2 Уг 5:12, Псал 150:3-5

+ 15:17 1 Уг 6:33, 1 Уг 6:39, 1 Уг 6:44

+ 15:19 3 Хаан 4:31, Псал 88:1

+ 15:24 Тоо 10:8

• 15:25 2 Хаан 6:12-19

+ 15:26 Тоо 23:1, Иоов 42:8

+ 15:29 1 Хаан 14:49, 1 Хаан 18:20-28, 1 Хаан 19:11-17, Псал 150:4

+ 16:1 1 Уг 15:1

+ 16:4 1 Уг 6:31

+ 16:5 1 Уг 6:39

• 16:7 Псал 104:1-15, Псал 95, Псал 105:1, Псал 105:47-48

+ 16:8 Иса 12:4

+ 16:9 Ер 21:2

+ 16:11 Псал 23:6, Псал 26:8

+ 16:12 Псал 76:12-13

+ 16:14 Иса 26:9

+ 16:15 Хуу 7:9

+ 16:16 Эх 17:2, Эх 26:3

+ 16:18 Эх 35:11-12

+ 16:19 Хуу 7:7, Хуу 26:5

+ 16:21 Эх 12:17, Эх 20:3

+ 16:22 Эх 20:7

+ 16:24 Псал 9:2

+ 16:25 2 Хаан 22:4, Псал 17:4, Псал 144:3, Гар 18:11

+ 16:26 Иса 44:24, Ер 10:12

+ 16:28 Псал 28:1

+ 16:31 Иса 44:23, Иса 49:13, Псал 92:1

+ 16:32 Псал 97:7

+ 16:33 Псал 9:9

+ 16:34 2 Уг 5:13, 2 Уг 20:21, Эзр 3:11, Псал 105:1

+ 16:36 Псал 40:14

+ 16:37 1 Уг 16:5

+ 16:39 1 Уг 15:11, 3 Хаан 3:4

+ 16:40 Гар 29:38

+ 16:41 1 Уг 6:33

+ 16:42 1 Уг 25:1, Псал 38:1

• 16:43 2 Хаан 6:19

+ 17:1 2 Хаан 7:1, 2 Хаан 12:1

+ 17:7 1 Хаан 16:11-13, Псал 77:70

+ 17:8 1 Хаан 18:14

+ 17:9 Уд 2:14-16, 1 Хаан 12:11

+ 17:11 3 Хаан 2:10

+ 17:12 3 Хаан 8:19

+ 17:13 Псал 88:27, 2 Кор 6:18, Евр 1:5

+ 17:14 Псал 88:5, Псал 88:30, Псал 88:36-37, Псал 131:12, Ин 7:42

• 17:16 2 Хаан 7:18-29

+ 17:20 Гар 15:11

+ 17:21 Хуу 4:7, Хуу 26:19, Хуу 33:29

• 18:1 2 Хаан 8:1-14

+ 18:3 1 Хаан 14:47

+ 18:4 Нүүн 11:6

+ 18:7 4 Хаан 11:10, 2 Уг 23:9

+ 18:8 3 Хаан 7:15-47

+ 18:11 3 Хаан 7:51

+ 18:13 Эх 25:23, Эх 27:40, Тоо 24:18

• 18:14 2 Хаан 8:15-18, 2 Хаан 20:23-26

+ 18:15 2 Хаан 2:13, 1 Уг 11:6, 3 Хаан 4:3

+ 18:16 2 Хаан 15:24, 2 Хаан 20:25, 1 Уг 24:3

+ 18:17 2 Хаан 23:20, 3 Хаан 2:35, 3 Хаан 4:4

• 19:1 2 Хаан 10

+ 19:1 1 Хаан 11:1

+ 19:6 2 Хаан 8:3

+ 19:7 Тоо 21:30, Нүүн 13:9, Нүүн 13:16

+ 19:11 1 Уг 18:12

+ 19:13 1 Хаан 3:18

+ 19:16 3 Хаан 11:23

• 20:1 2 Хаан 11:1, 2 Хаан 12:26-31, 2 Хаан 21:18-22

+ 20:1 2 Хаан 11:1, Хуу 3:11

+ 20:4 Хуу 2:11

+ 20:5 1 Хаан 17:7

+ 20:7 1 Хаан 16:9, 2 Хаан 13:3, 1 Уг 2:13

+ 20:8 Нүүн 11:22

• 21:1 2 Хаан 24:1-9

+ 21:1 Иоов 1:6, Зах 3:1, Мт 4:3, 1 Кор 7:5, 1 Фес 3:5, Гэр 12:9-10

+ 21:2 Уд 20:1, Тоо 1:2-4

+ 21:3 Хуу 1:11

+ 21:5 Уд 20:17, 1 Хаан 11:8

+ 21:6 1 Уг 27:24

• 21:7 2 Хаан 24:10-17

+ 21:8 2 Хаан 12:13, 1 Хаан 13:13

+ 21:9 1 Хаан 22:5

+ 21:13 Псал 118:156

+ 21:14 Гар 30:12

+ 21:15 4 Хаан 19:35, 2 Уг 32:21, Иса 37:36, Хэр 12:23, Ион 3:9

• 21:18 2 Хаан 24:18-25

+ 21:22 Тоо 16:47-48

+ 21:23 3 Хаан 19:21

+ 21:26 2 Уг 3:1, Лев 9:24, Уд 6:21, 3 Хаан 18:38

+ 21:29 1 Уг 16:39, 2 Уг 1:3

+ 22:1 2 Уг 3:1

+ 22:2 3 Хаан 5:17

+ 22:3 3 Хаан 7:47

+ 22:4 3 Хаан 5:6

+ 22:5 1 Уг 29:1

+ 22:7 2 Хаан 7:2, 3 Хаан 8:17, 1 Уг 17:1

+ 22:8 3 Хаан 5:3, 1 Уг 28:3

+ 22:9 3 Хаан 5:4, 3 Хаан 4:24

+ 22:10 2 Хаан 7:13-14

+ 22:13 Нүүн 1:6, 1 Уг 28:20

+ 22:18 1 Уг 23:25

+ 23:1 1 Уг 29:28

+ 23:3 Тоо 4:3

+ 23:5 2 Уг 29:26, Нэх 12:36

+ 23:6 Гар 6:16, Тоо 26:57

+ 23:7 1 Уг 26:21-22

+ 23:8 1 Уг 29:8

+ 23:12 Гар 6:18, 1 Уг 6:18

+ 23:13 Гар 6:20, Гар 28:1, Тоо 6:22-27

+ 23:14 Хуу 33:1

+ 23:15 Гар 18:3-5

+ 23:16 1 Уг 26:24

+ 23:17 1 Уг 26:25

+ 23:19 1 Уг 24:23

+ 23:20 1 Уг 24:24

+ 23:21 Гар 6:19, 1 Уг 23:21

+ 23:22 Тоо 36:8

+ 23:23 1 Уг 24:30

+ 23:24 Тоо 4:3, Тоо 8:24-25, 2 Уг 31:17, Эзр 3:8

+ 23:25 1 Уг 22:18

+ 23:28 Тоо 3:6-9

+ 23:31 Тоо 28:9-15

+ 24:1 Гар 6:23

+ 24:2 Лев 10:2, Тоо 3:4

+ 24:3 2 Хаан 8:17

+ 24:7 Эзр 2:36, Нэх 7:39

+ 24:10 Лк 1:5

+ 24:20 1 Уг 23:13-23

+ 24:23 1 Уг 26:31

+ 24:31 1 Уг 25:8, 1 Уг 26:13, Нэх 11:1

+ 25:1 1 Уг 6:33, 1 Уг 6:39, 1 Уг 15:17, 1 Уг 16:42

+ 25:8 1 Уг 26:13

+ 26:2 1 Уг 9:21

+ 26:4 1 Уг 15:18, 1 Уг 15:21, 1 Уг 15:24

+ 26:5 2 Хаан 6:11, 1 Уг 13:14

+ 26:8 1 Уг 16:38

+ 26:13 1 Уг 25:8

+ 26:15 Нэх 12:25

+ 26:21 1 Уг 23:7-8

+ 26:24 1 Уг 23:16

+ 26:25 1 Уг 23:16

+ 26:26 2 Хаан 8:11

+ 26:29 Нэх 11:16

+ 26:30 1 Уг 27:17

+ 26:31 1 Уг 24:23, Нүүн 21:39, 1 Уг 6:81

• 27:1 2 Хаан 23:8-39, 1 Уг 11:10-47

+ 27:3 Тоо 26:19-20

+ 27:5 2 Хаан 8:18

+ 27:7 2 Хаан 2:18-23

+ 27:11 2 Хаан 21:18, 1 Уг 20:4

+ 27:15 Нүүн 15:17, Уд 1:13, Уд 3:9, 1 Уг 4:13

+ 27:17 1 Уг 26:30, 1 Уг 24:3

+ 27:23 Эх 15:5

+ 27:24 1 Уг 21:6-7

+ 27:31 1 Уг 5:10, Псал 82:7

+ 27:33 2 Хаан 15:12, 2 Хаан 16:20, 2 Хаан 15:37, 2 Хаан 17:7, 3 Хаан 4:5

+ 27:34 1 Уг 11:6

+ 28:1 1 Уг 23:2

+ 28:2 Иса 60:13, Иса 66:1, Эзэк 43:7, 2 Хаан 7:1, 1 Уг 17:1

+ 28:3 2 Хаан 7:5, 3 Хаан 5:3, 1 Уг 22:8

+ 28:4 1 Хаан 16:12-13, 1 Уг 17:27, Эх 49:8, Псал 77:68, 1 Уг 5:2

+ 28:5 1 Уг 3:1-9, 1 Уг 14:3-7, 1 Уг 22:9, 2 Уг 1:8, 2 Уг 6:10

+ 28:6 2 Хаан 7:13-14

+ 28:9 1 Уг 29:17, Һур 17:3, 3 Хаан 8:39, 2 Уг 6:30, Хэр 1:24, 2 Уг 15:2, Иса 55:6, Ер 29:13

+ 28:13 1 Уг 23:6, 1 Уг 24:6

+ 28:18 Гар 25:20, Псал 17:11, Псал 98:1

+ 28:19 Гар 25:40

+ 28:20 Нүүн 1:6, 1 Уг 22:13

+ 29:1 3 Хаан 3:7, 1 Уг 22:5

+ 29:4 Эх 10:29, 3 Хаан 9:28, Иоов 22:24

+ 29:5 Гар 25:2

+ 29:8 1 Уг 23:7-8

+ 29:9 2 Кор 9:7

+ 29:11 Псал 23:1, Псал 88:12

+ 29:12 3 Хаан 3:13, 2 Уг 20:6

+ 29:15 Лев 25:23, Псал 38:13, Псал 118:19, Иоов 14:2, Псал 101:12, Псал 143:4

+ 29:16 Хаг 2:8

+ 29:17 1 Уг 28:9, Һур 17:3

+ 29:19 1 Уг 22:14

+ 29:22 3 Хаан 1:39, 3 Хаан 2:35

+ 29:23 3 Хаан 2:12

+ 29:25 2 Уг 1:1, 3 Хаан 3:13, 2 Уг 1:12

+ 29:27 2 Хаан 2:11, 2 Хаан 5:4-5, 3 Хаан 2:11

+ 29:29 1 Хаан 16:13, 2 Хаан 7:2, 1 Хаан 22:5

• 1:1 3 Хаан 3:4-14

+ 1:1 1 Уг 29:25

+ 1:3 1 Уг 16:39, 1 Уг 21:29

+ 1:4 1 Уг 13:5-6, 2 Хаан 6:17, 1 Уг 15:1

+ 1:5 Гар 31:2, Гар 27:1, Гар 38:1

+ 1:8 1 Уг 28:5

+ 1:9 3 Хаан 8:26, 2 Уг 6:17, Эх 13:16, Эх 28:14

+ 1:12 3 Хаан 4:29-31, 3 Хаан 5:12, 3 Хаан 10:23, Экк 1:16

• 1:14 3 Хаан 10:26-29

+ 1:14 3 Хаан 4:26, 3 Хаан 9:19

+ 1:16 Хуу 17:16

• 2:1 3 Хаан 5

+ 2:3 1 Уг 14:1

+ 2:5 Псал 134:5

+ 2:6 3 Хаан 8:27, 2 Уг 6:18, Иса 66:1

+ 2:7 1 Уг 22:15

+ 2:11 3 Хаан 10:9

+ 2:13 3 Хаан 7:13-14

+ 2:16 Нүүн 19:46

+ 2:17 1 Уг 22:2

• 3:1 3 Хаан 6, 3 Хаан 7:15-21

+ 3:1 Эх 22:2, 1 Уг 22:1

+ 3:10 Гар 25:18-20

+ 3:14 Гар 26:31

+ 3:15 4 Хаан 25:16-17, Ер 52:21-23

• 4:1 3 Хаан 7:23-51

+ 4:1 2 Уг 7:7, 2 Уг 8:12

+ 4:2 4 Хаан 16:17

+ 4:6 Эзэк 40:38

+ 4:7 Гар 25:31-39

• 5:2 3 Хаан 8:1-13

* 5:2 «Давидай хото» гээд Иерусалимай нэгэ хуби нэрлэгдэдэг байгаа, тэрэ хубиие Давид евүүсүүдһээ дайгаар абаа бэлэй.

+ 5:2 2 Хаан 6:12

+ 5:8 Гар 25:22, Гар 26:33-34, 2 Уг 3:10-13, Гар 25:13-15

+ 5:10 Гар 16:33-34, Тоо 17:10, Гар 25:21, Гар 40:20, Хуу 10:5

+ 5:11 1 Уг 24:1-9

+ 5:12 1 Уг 6:33, 1 Уг 6:39, 1 Уг 25:1, 1 Уг 15:16, Псал 150:3-5

+ 5:13 1 Уг 16:42, 1 Уг 16:34, Эзр 3:11, Псал 105:1

+ 5:14 Гар 40:34-35

+ 6:1 Псал 17:12, Псал 96:2

• 6:3 3 Хаан 8:14-21

+ 6:3 2 Хаан 6:18

+ 6:6 2 Хаан 7:6-8, 1 Уг 17:5-7

+ 6:7 2 Хаан 7:2, 1 Уг 17:1, 1 Уг 22:7

+ 6:9 2 Хаан 7:12-13

+ 6:10 1 Уг 28:5

• 6:12 3 Хаан 8:22-53

+ 6:12 Эзр 9:5

+ 6:14 Гар 15:11

+ 6:16 2 Хаан 7:16, 3 Хаан 2:4

+ 6:17 2 Уг 1:9

+ 6:18 2 Уг 2:6, Иса 66:1

+ 6:20 Хуу 12:11

+ 6:22 Гар 22:11

+ 6:24 Лев 26:17

+ 6:26 Хуу 11:17, 3 Хаан 17:1

+ 6:27 1 Хаан 12:23

+ 6:28 Лев 26:16, Хуу 28:22, Ам 4:9, Хаг 2:17

+ 6:30 1 Уг 28:9, Псал 43:20, Һур 15:11, Хэр 1:24

+ 6:32 Псал 101:16

+ 6:36 Һур 20:9, Экк 7:20, Як 3:2, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23

+ 6:37 Лев 26:40, Нэх 9:2, Дан 9:4-5

+ 6:38 Ер 29:12-14

+ 6:40 Нэх 1:6, Нэх 1:11, Псал 129:2

+ 6:41 Иоов 29:14, Псал 131:8-9

+ 6:42 Псал 131:10

• 7:1 3 Хаан 8:62-66

+ 7:1 Лев 9:24, Уд 6:21, 3 Хаан 18:38, 1 Уг 21:26, Гар 40:34-35, 2 Уг 5:14

+ 7:3 Эзр 3:11, Псал 105:1

+ 7:7 2 Уг 4:1

+ 7:8 Лев 23:34

• 7:11 3 Хаан 9:1-9

+ 7:12 3 Хаан 3:5

+ 7:13 2 Уг 6:26, 2 Уг 6:28

+ 7:14 2 Уг 12:7

+ 7:15 2 Уг 6:40

+ 7:16 Хуу 11:12

+ 7:18 3 Хаан 2:4

+ 7:20 Хуу 4:26, Хуу 28:37

+ 7:21 Лев 26:32, Хуу 29:24, Ер 22:8, Ер 52:13

• 8:1 3 Хаан 9:10-28

+ 8:1 3 Хаан 6:38, 3 Хаан 7:1

+ 8:5 Нүүн 16:3, Нүүн 16:5, Хуу 3:5

+ 8:9 Лев 25:9, 3 Хаан 5:13

+ 8:11 3 Хаан 3:1, 3 Хаан 7:8

+ 8:12 2 Уг 4:1, 2 Уг 7:7

+ 8:13 Хуу 16:1-17

+ 8:14 1 Уг 24:6, 1 Уг 25:1, 1 Уг 9:22

+ 8:17 Хуу 2:8, 4 Хаан 14:22

+ 8:18 Эх 10:29, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24, Иоов 28:16, Псал 44:10, Иса 13:12

• 9:1 3 Хаан 10:1-13

+ 9:1 Псал 71:10, Псал 71:15, Иса 60:6, Ер 6:20, Эзэк 27:22, Эзэк 38:13, Ёһ 3:8, 3 Хаан 4:34, Мт 12:42, Лк 11:31

+ 9:8 2 Уг 2:11, 2 Хаан 8:15

+ 9:10 3 Хаан 9:27-28

• 9:13 3 Хаан 10:14-29

+ 9:16 3 Хаан 14:26, 3 Хаан 7:2

+ 9:21 3 Хаан 22:48

+ 9:22 3 Хаан 3:12-13, 2 Уг 1:12

+ 9:23 3 Хаан 4:34, 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1

+ 9:25 3 Хаан 4:26, 2 Уг 1:14-17, 3 Хаан 9:19, 3 Хаан 4:26

+ 9:26 3 Хаан 4:21

+ 9:28 Хуу 17:16, 2 Уг 1:14-16

• 9:29 3 Хаан 11:41-43

• 10:1 3 Хаан 12:1-23

+ 10:1 Уд 9:6

+ 10:2 3 Хаан 11:26, 3 Хаан 11:40

+ 10:4 3 Хаан 4:7, 3 Хаан 4:22, 3 Хаан 9:15

+ 10:15 3 Хаан 11:31

+ 10:16 2 Хаан 20:1

+ 10:18 3 Хаан 4:6, 3 Хаан 5:14

+ 11:2 2 Уг 12:5, 2 Уг 12:15

+ 11:5 2 Уг 8:5

+ 11:14 Тоо 35:2-3

+ 11:15 3 Хаан 12:31, 3 Хаан 13:33, Лев 17:7, 3 Хаан 12:28

+ 11:18 1 Хаан 16:6, 1 Хаан 17:13

+ 11:22 Хуу 21:15-17

• 12:1 3 Хаан 14:22-28

+ 12:2 3 Хаан 11:40

+ 12:4 2 Уг 11:5-12

+ 12:5 3 Хаан 12:22, 2 Уг 11:2

+ 12:6 Гар 9:27

+ 12:9 3 Хаан 10:17

+ 12:12 2 Уг 19:3

• 12:13 3 Хаан 14:29-31

+ 12:15 3 Хаан 12:22, 2 Уг 11:2, 2 Уг 12:5, 2 Уг 9:29, 2 Уг 13:22

• 13:1 3 Хаан 15:1-24

+ 13:5 2 Хаан 7:12-13

+ 13:6 3 Хаан 11:26

+ 13:8 3 Хаан 12:28

+ 13:9 2 Уг 11:14, Ер 5:7, Ер 16:20

+ 13:12 Тоо 10:9

+ 13:20 3 Хаан 14:20

+ 13:22 2 Уг 9:29, 2 Уг 12:15

• 14:2 3 Хаан 15:9-12

+ 14:3 Гар 23:24, Гар 34:13

+ 14:6 2 Уг 11:5, 2 Уг 15:15, 2 Уг 20:30

+ 14:9 Нүүн 15:44, 2 Уг 11:8

+ 14:14 Эх 10:19, Эх 20:1, Эх 26:1, 2 Уг 17:10, 2 Уг 20:29

+ 15:1 Тоо 24:2, 2 Уг 20:14, 2 Уг 24:20

+ 15:2 1 Уг 28:9, Иса 55:6, Ер 29:13

+ 15:6 Мк 13:8

+ 15:7 Нүүн 1:6-7

+ 15:9 2 Уг 11:16

+ 15:11 2 Уг 14:15

+ 15:12 4 Хаан 23:3, 2 Уг 29:10, 2 Уг 34:31

+ 15:13 Хуу 13:6-9

+ 15:15 2 Уг 14:6, 2 Уг 20:30

+ 15:16 3 Хаан 15:13-15, 4 Хаан 23:4, 4 Хаан 23:6, 4 Хаан 23:12

• 16:1 3 Хаан 15:17-22

+ 16:2 3 Хаан 14:26, 4 Хаан 12:18

+ 16:7 Иса 31:1, Ер 17:5

+ 16:8 2 Уг 12:3, 2 Уг 14:9

+ 16:9 Һур 5:21, Ер 16:17, Ер 32:19, Зах 4:10, 3 Хаан 15:32

+ 16:10 2 Уг 18:26

+ 17:2 2 Уг 11:5

+ 17:4 3 Хаан 12:28

+ 17:10 2 Уг 14:14, 2 Уг 20:29

• 18:1 3 Хаан 22:4-35

+ 18:1 2 Уг 21:6

+ 18:2 Хуу 4:43, Нүүн 21:38-39

+ 18:3 4 Хаан 3:7

+ 18:5 3 Хаан 18:19

+ 18:6 4 Хаан 3:11

+ 18:10 Хуу 33:17, Зах 1:18-19

+ 18:13 Тоо 22:18, Тоо 24:13

+ 18:16 Тоо 27:17, Эзэк 34:5

+ 18:18 Иса 6:1, Дан 7:9, Гэр 4:2

+ 18:24 3 Хаан 20:30

+ 18:26 2 Уг 16:10

+ 18:27 Тоо 16:29, Мих 1:2

+ 18:33 2 Уг 35:23

+ 19:2 3 Хаан 16:1, 2 Уг 20:34

+ 19:3 2 Уг 12:12

+ 19:5 Хуу 16:18

+ 19:6 Рим 13:4

+ 19:7 Хуу 1:17

+ 19:8 Псал 121:5

+ 19:9 2 Хаан 23:3

+ 19:10 Хуу 17:8-9, Эзэк 3:17, Эзэк 33:7

+ 20:2 Эх 14:7

+ 20:3 Эзр 8:21, Ер 36:9, Ион 3:5

+ 20:6 1 Уг 29:12

+ 20:7 Иса 41:8, Як 2:23

+ 20:9 3 Хаан 8:33, 3 Хаан 8:37, 2 Уг 6:28, 2 Уг 6:34

+ 20:10 Хуу 2:5, Хуу 2:9, Хуу 2:19, Тоо 20:21

+ 20:12 Псал 24:15, Псал 122:1-2, Псал 140:8

+ 20:14 2 Уг 15:1

+ 20:17 Хуу 20:1-4

+ 20:19 Гар 6:16, 1 Уг 6:16-18, 1 Уг 9:19

+ 20:20 2 Хаан 14:2

+ 20:21 1 Уг 16:34, 2 Уг 5:13, Эзр 3:11, Псал 105:1

+ 20:23 Уд 7:22, 1 Хаан 14:20, 2 Уг 20:22-23

* 20:26 Берахаа: еврей хэлэн дээрэ энэ нэрэ «магтаал» гэһэн удхатай.

+ 20:29 2 Уг 14:14, 2 Уг 17:10

+ 20:30 2 Уг 14:6, 2 Уг 15:15

• 20:31 3 Хаан 22:41-50

+ 20:34 3 Хаан 16:1, 2 Уг 19:2

• 21:4 4 Хаан 8:16-24

+ 21:6 3 Хаан 12:28-30, 2 Уг 18:1

+ 21:7 2 Хаан 21:17, 3 Хаан 11:36

+ 21:8 Эх 27:40, 3 Хаан 22:47

+ 21:12 3 Хаан 17:1, 2 Уг 14:2-5, 2 Уг 17:3-4

+ 21:13 3 Хаан 12:28-30, 3 Хаан 16:31-33

+ 21:16 2 Уг 17:11

+ 21:19 2 Уг 16:14

• 22:1 4 Хаан 8:25

+ 22:2 4 Хаан 11:1, 2 Уг 22:10

+ 22:4 3 Хаан 16:31-33

+ 22:5 4 Хаан 8:15, 3 Хаан 22:3

+ 22:8 4 Хаан 10:11-14

+ 22:9 2 Уг 17:4

• 22:10 4 Хаан 11:1-20

+ 22:10 2 Уг 22:2, Уд 9:5

+ 23:3 2 Хаан 7:12-13

+ 23:4 1 Уг 9:25

+ 23:11 Хуу 17:18-19, 1 Хаан 10:24

+ 23:13 4 Хаан 23:3, 2 Уг 6:13

+ 23:15 Нэх 3:28, Ер 31:40

+ 23:17 4 Хаан 10:27

+ 23:18 Тоо 28:2, 1 Уг 23:6, 1 Уг 24:6

+ 23:19 Лев 11

• 24:1 4 Хаан 12:1-15

+ 24:6 Гар 30:11-16

+ 24:10 Мк 12:41, Лк 21:1

• 24:17 4 Хаан 12:17-21

+ 24:18 Хуу 16:21-22

+ 24:19 Ер 25:4

+ 24:20 Тоо 24:2, 2 Уг 15:1

+ 24:21 Мт 23:35, Лк 11:51

+ 24:22 Эх 9:5

+ 24:24 Лев 26:8, Иса 30:17

• 25:1 4 Хаан 14:1-22

+ 25:3 2 Уг 24:25-26

+ 25:4 Хуу 24:16

+ 25:5 Тоо 1:3

+ 25:11 2 Хаан 8:13

+ 25:12 Псал 140:6

+ 25:14 2 Уг 28:23

+ 25:18 Уд 9:8-15

+ 25:21 Нүүн 15:10

+ 25:23 Нэх 8:16, Ер 31:38, Зах 14:10

+ 25:24 3 Хаан 7:51, 4 Хаан 12:18, 1 Уг 26:15

+ 25:27 Нүүн 10:3

• 26:1 4 Хаан 15:1-7

* 26:1 Уззияа – олон газарта энэ нэрэ «Азаарияа» гэжэ ондоо маягаар үгтэнэ

+ 26:2 Хуу 2:8, 3 Хаан 9:26

+ 26:4 2 Уг 25:2

+ 26:5 2 Уг 24:2

+ 26:7 1 Уг 4:41, 2 Уг 20:1

+ 26:8 2 Уг 17:11

+ 26:9 4 Хаан 14:13, Нэх 2:13, Нэх 3:13, Нэх 3:19-20

+ 26:18 Тоо 3:10, Тоо 16:40, Тоо 18:7

+ 26:20 Тоо 12:10

+ 26:21 Лев 13:46

+ 26:22 Иса 1:1, Иса 6:1

• 27:1 4 Хаан 15:32-38

+ 27:2 2 Уг 26:4, 2 Уг 26:16

+ 27:3 2 Уг 33:14, Нэх 3:26, Нэх 11:21

• 28:1 4 Хаан 16

+ 28:3 Лев 18:21, Хуу 18:10

+ 28:4 Хуу 12:2

+ 28:5 Иса 7:1

+ 28:9 Эзр 9:6, Гэр 18:5

+ 28:15 4 Хаан 6:22, Һур 25:21, Рим 12:20, Хуу 34:3, Уд 1:16

+ 28:17 Ам 1:11

+ 28:18 Ам 1:6

+ 28:20 4 Хаан 15:29

• 29:1 4 Хаан 18:1-3

+ 29:7 2 Уг 28:24

+ 29:10 4 Хаан 23:3, 2 Уг 15:12, 2 Уг 34:31

+ 29:11 Лев 8:14

+ 29:12 Тоо 3:17

+ 29:13 1 Уг 15:8, 1 Уг 6:39

+ 29:14 1 Уг 16:41-42

+ 29:16 2 Хаан 15:23

+ 29:19 2 Уг 28:24

+ 29:22 Лев 8:15

+ 29:23 Лев 4:15

+ 29:25 2 Хаан 12:1, 1 Уг 21:9, 2 Уг 8:14, 1 Уг 25:6

+ 29:26 1 Уг 23:5

+ 30:2 Тоо 9:9-11

+ 30:3 2 Уг 29:34

+ 30:5 Уд 20:1

+ 30:6 Ер 4:1, Ёһ 2:12

+ 30:7 Эзэк 20:18

+ 30:8 Гар 32:9, 4 Хаан 17:14

+ 30:9 Гар 34:6

+ 30:14 2 Уг 28:24

+ 30:16 Хуу 33:1

+ 30:18 Гар 12:43-49

+ 30:21 Гар 12:15, Гар 13:6

+ 30:26 2 Уг 7:8-10

+ 30:27 Тоо 6:23-27, Хуу 26:15

+ 31:1 Хуу 16:21-22

+ 31:2 1 Уг 23:6, 1 Уг 24:6

+ 31:3 Тоо 28

+ 31:4 Тоо 18:8-24

+ 31:5 Нэх 13:12

+ 31:6 Лев 27:30, Хуу 14:22

+ 31:10 Мал 3:10

+ 31:11 Нэх 10:39

+ 31:15 Нүүн 21:9-19

+ 31:17 Тоо 4:3, Тоо 8:24-25, 1 Уг 23:24, Эзр 3:8

+ 31:20 4 Хаан 18:3, 4 Хаан 20:3

• 32:1 4 Хаан 18:13, Иса 36:1

+ 32:5 2 Уг 25:23, 2 Хаан 5:9

+ 32:7 Хуу 31:6, 4 Хаан 6:16

+ 32:8 2 Уг 15:2, 2 Уг 20:17

+ 32:12 4 Хаан 18:4, 2 Уг 31:1

+ 32:13 Дан 3:15

+ 32:15 Иса 10:11

+ 32:21 2 Хаан 24:16, 1 Уг 21:15

+ 32:24 4 Хаан 20:11, Иса 38:8

+ 32:25 Псал 115:3, 2 Уг 26:16

+ 32:26 Ер 26:19

+ 32:30 4 Хаан 20:20

• 33:1 4 Хаан 21:1-9

+ 33:3 2 Уг 31:1, Хуу 16:21, Хуу 4:19, 4 Хаан 17:16, 4 Хаан 23:5

+ 33:4 Хуу 12:11, 3 Хаан 18:29, Ер 7:30, Ер 32:34

+ 33:5 3 Хаан 6:36, 3 Хаан 7:12

+ 33:6 Лев 18:21, Хуу 18:10, Лев 19:31

+ 33:8 3 Хаан 9:3, 2 Уг 7:12

+ 33:11 Хуу 28:36

+ 33:13 Дан 4:33

+ 33:14 3 Хаан 1:33, Нэх 3:3, Нэх 12:39, Цэп 1:10

• 33:21 4 Хаан 21:19-26

+ 33:22 4 Хаан 21:2-7, 2 Уг 33:3-6

+ 33:23 2 Уг 33:12

• 34:1 4 Хаан 22:1-7

+ 34:2 Хуу 5:32

+ 34:3 Гар 23:24, Гар 34:13, Хуу 7:5, 2 Уг 14:3

+ 34:4 Хуу 16:21, 4 Хаан 23:6

+ 34:5 Лев 26:30, 3 Хаан 13:2, 4 Хаан 23:20

+ 34:12 1 Уг 23:5

• 34:14 4 Хаан 22:8-20

+ 34:14 Гар 24:7, Хуу 31:24-26

+ 34:20 Ер 26:24, Ер 39:14, Ер 40:5

+ 34:21 Хуу 29:27

+ 34:22 Цэп 1:10

+ 34:25 Хуу 31:29

+ 34:27 Иса 57:15

+ 34:28 Иса 57:1-2

• 34:29 4 Хаан 23:1-3

+ 34:30 Хуу 31:11

+ 34:31 4 Хаан 11:14, 4 Хаан 23:3, 2 Уг 15:12, 2 Уг 29:10

+ 34:33 2 Уг 28:3, 2 Уг 33:2

• 35:1 4 Хаан 23:21-23

+ 35:1 Гар 12:3-11, Хуу 16:2-8

+ 35:3 2 Уг 17:9

+ 35:4 1 Уг 23, 2 Уг 8:14

+ 35:7 2 Уг 31:3

+ 35:10 2 Уг 30:16, Эзр 6:18

+ 35:13 Гар 12:8-9, Хуу 16:7

+ 35:15 1 Уг 25:1, 1 Уг 26:1-19

+ 35:17 Гар 12:1-20

• 35:20 4 Хаан 23:28-30

+ 35:20 Ер 46:2

+ 35:22 2 Уг 18:29

+ 35:23 2 Уг 18:33

+ 35:24 4 Хаан 9:28, 4 Хаан 22:20

• 36:1 4 Хаан 23:30-35

+ 36:4 Ер 22:11-12

• 36:5 4 Хаан 23:36

+ 36:6 Ер 25:1, Дан 1:1

+ 36:7 Дан 1:2, Дан 5:2

• 36:9 4 Хаан 24:8-17

+ 36:10 Ер 24:1-2, Эзэк 17:12-13

• 36:11 4 Хаан 24:18-20, Ер 52:1-2

+ 36:12 Ер 21:3-7, Ер 27:12-22, Ер 32:1-5, Ер 38:17-26

+ 36:13 Эзэк 17:15

+ 36:14 Лев 15:31, Ер 7:30, Эзэк 5:11

• 36:15 4 Хаан 25:1-21, Ер 39:1-10, Ер 52:1-30

+ 36:15 Ер 7:13, Ер 25:3

+ 36:16 Ер 5:13, Зах 1:4

+ 36:17 Хуу 28:49-50

+ 36:21 Лев 26:33-35, Ер 25:11

• 36:22 Эзр 1:1-4

+ 36:22 Ер 29:10, Иса 44:28, Иса 45:1, Дан 6:28, Эзр 5:13

+ 36:23 Иса 41:2, Иса 44:28

• 1:1 2 Уг 36:22-23

* 1:1 Хара Ер 29:10.

+ 1:1 Ер 29:10, Иса 44:28, Иса 45:1, Дан 6:28, Эзр 5:13

+ 1:2 Иса 44:28

+ 1:7 4 Хаан 24:13, 2 Уг 36:7

+ 1:8 Эзр 5:14

• 2:1 Нэх 7:6-73

+ 2:1 4 Хаан 24:14-16, 4 Хаан 25:11, 2 Уг 36:20

+ 2:2 Эзр 3:2, Нэх 12:1, Нэх 10:14-26

+ 2:3 Эзр 8:3, Эзр 10:25

+ 2:34 Нэх 3:2

+ 2:35 Нэх 3:3

+ 2:36 1 Уг 24:7

+ 2:37 Эзр 10:20

+ 2:38 1 Уг 9:12, Эзр 10:22

+ 2:39 Эзр 10:21

+ 2:40 Нэх 10:9

+ 2:41 Эзр 10:24, 1 Уг 6:39

+ 2:42 1 Уг 9:17

+ 2:43 1 Уг 9:2, Нэх 11:3

+ 2:55 Нэх 11:3

+ 2:61 2 Хаан 17:27, 2 Хаан 19:31

+ 2:63 Лев 22:2

* 3:1 Тишри һара – сентябрь-октябрь.

+ 3:1 Нэх 8:1

+ 3:2 Нэх 12:1, Зах 3, 1 Уг 3:17, 1 Уг 3:19, Нэх 12:1, Хаг 1:1, Хаг 2:20-23, Зах 4:6-10, Гар 27:1, Хуу 33:1, Псал 89:1, Хуу 12:5-6

+ 3:3 Эзр 4:4, Гар 29:38

+ 3:4 Тоо 29:12-38

+ 3:5 Тоо 28:1-15, Тоо 29:39

+ 3:7 2 Уг 2:16

* 3:8 Ияр һара – апрель-май.

+ 3:8 1 Уг 23:24, 2 Уг 31:17

+ 3:9 Нэх 10:9

+ 3:10 Зах 4:9, 1 Уг 16:4-6, 1 Уг 25:1-2

+ 3:11 1 Уг 16:34, 2 Уг 5:13, Псал 105:1

+ 3:12 Хаг 2:3

+ 4:2 Эзр 3:2, 4 Хаан 19:37, Иса 37:38, 4 Хаан 17:24-41

+ 4:3 Эзр 1:1-3

+ 4:4 Эзр 3:3

+ 4:5 Эзр 4:24, Хаг 1:1

+ 4:6 Эст 1:1, Дан 9:1

+ 4:7 Эзр 7:1, Нэх 2:1, 4 Хаан 18:26, Иса 36:11, Дан 2:4

+ 4:13 Эзр 4:20, Эзр 7:24, Эст 3:8, Хэр 16:20

+ 4:20 3 Хаан 4:21, Псал 71:8, Хуу 15:6

+ 4:24 Эзр 4:5

+ 5:1 Хаг 1:1, Зах 1:1

+ 5:2 Эзр 3:2, Зах 3:1, Эзр 6:14, Хаг 1:11, Зах 4:6

+ 5:3 Эзр 6:6, Эзр 6:13

+ 5:5 Псал 32:18

+ 5:11 3 Хаан 6:1

+ 5:12 2 Уг 36:16-17, 4 Хаан 25:8-11

+ 5:13 Эзр 1:2

+ 5:14 Эзр 1:7, Эзр 1:8

+ 5:15 Эзр 6:5

+ 5:16 Эзр 3:8, Эзр 3:10

+ 5:17 Эзр 6:1-2

+ 6:2 4 Хаан 17:6

+ 6:4 3 Хаан 6:36

+ 6:5 Эзр 1:7, Эзр 5:14-15

+ 6:6 Эзр 5:3

+ 6:8 Эзр 7:13, Эзр 7:21

+ 6:10 Ер 29:7, 1 Тим 2:2

+ 6:11 Дан 2:5, Дан 3:29

+ 6:13 Эзр 5:3

+ 6:14 Эзр 5:1-2, Хаг 1:11, Зах 4:6, Эзр 1:2, Эзр 6:12, Эзр 4:7, Эзр 7:13

+ 6:15 Эст 3:7

+ 6:16 3 Хаан 8:63-65, 2 Уг 7:5-8

+ 6:18 Тоо 3:6, Тоо 8:9-11, 1 Уг 24, 2 Уг 35:5

* 6:19 Нэгэдэхи һара – март-апрель.

+ 6:19 Гар 12:1-13

+ 6:20 Лев 21:6, 2 Уг 30:15

+ 6:21 Нэх 9:2, Нэх 10:28, Нэх 13:3

+ 6:22 Гар 12:15, Гар 13:6

+ 7:1 Нэх 2:1, 4 Хаан 25:18, Ер 52:24

+ 7:2 2 Хаан 8:17, 2 Хаан 15:24

+ 7:5 Тоо 25:7-13, Нүүн 24:33, Тоо 20:28, 1 Уг 6:4-14, 1 Уг 6:50-53

+ 7:6 Нэх 8:1, Нэх 12:26

* 7:8 Ав һарада – июль-август.

+ 7:10 Хуу 17:9-11, Хуу 33:10

+ 7:12 Эзэк 26:7, Дан 2:37, Гэр 17:14

+ 7:13 Эзр 6:8

+ 7:14 Эст 1:14

+ 7:15 2 Уг 6:2

+ 7:17 Хуу 12:5-6

+ 7:24 Эзр 4:13, Эзр 4:20

+ 7:25 Гар 18:21, Хуу 16:18

+ 8:2 Эзр 7:5, Гар 6:23, Тоо 3:4, Лев 10:6, 1 Уг 24:3-4, 1 Уг 3:22, Нэх 10:4

+ 8:3 Эзр 2:3, Нэх 7:8

+ 8:4 Эзр 10:30

+ 8:10 Эзр 10:29

+ 8:11 Эзр 10:28

+ 8:16 Эзр 10:15

+ 8:18 1 Уг 6:19, Нэх 12:24

+ 8:19 Нэх 12:24, 1 Уг 6:16

+ 8:20 Эзр 2:43, Эзр 7:7

+ 8:21 Псал 5:9, Лев 16:28, 2 Уг 20:3

+ 8:24 Эзр 8:18-19

+ 8:25 Эзр 7:15-16

+ 8:32 Нэх 2:11

+ 8:33 Нэх 3:4, Нэх 3:21, Нэх 11:16

+ 8:35 Эзр 2:1

+ 8:36 Эзр 7:21, Нэх 2:7

+ 9:2 Гар 34:15-16, Хуу 7:3-4, Нэх 13:23, Хуу 7:6, Псал 105:35

+ 9:4 Иса 66:2, Иса 66:5

+ 9:5 3 Хаан 8:22

+ 9:6 Псал 37:5, 2 Уг 28:9, Гэр 18:5

+ 9:7 Псал 105:6, Дан 9:5-6

+ 9:8 Псал 12:4, Псал 18:9

+ 9:9 Нэх 9:36

+ 9:13 Псал 102:10

+ 9:15 Нэх 9:33

+ 10:1 Нэх 1:6, Дан 9:20

+ 10:3 2 Уг 34:31, Нэх 9:38, Хуу 7:3

+ 10:5 Нэх 5:12

+ 10:6 Нэх 3:1, Нэх 12:22, Эст 4:16

* 10:9 Хислээб һара – ноябрь-декабрь.

+ 10:15 Эзр 8:16, Нэх 11:16

* 10:16 Тэбээт һара – декабрь-январь.

+ 10:18 Эзр 3:2

+ 10:19 Лев 6:6

+ 10:20 Эзр 2:37

+ 10:21 Эзр 2:39

+ 10:22 Эзр 10:38

+ 10:24 Эзр 2:41

+ 10:25 Эзр 2:3, Нэх 7:8

+ 10:28 Эзр 8:11

+ 10:29 Эзр 8:10

+ 10:30 Эзр 8:4

* 1:1 Артагсээрэгсэй хааншалгын хоридохи жэлдэ. Хислээб – ноябрь-декабрь.

+ 1:1 Нэх 10:1, Нэх 2:1, Зах 7:1, Эст 1:2, Дан 8:2

+ 1:2 Нэх 7:2

+ 1:3 Нэх 2:17, Псал 43:14, Псал 78:4, 4 Хаан 25:9-10

+ 1:5 Нэх 9:32, Дан 9:4

+ 1:6 2 Уг 6:40, Псал 129:2, Эзр 10:1, Дан 9:18, Дан 9:20

+ 1:7 Хуу 28:15, Дан 9:5

+ 1:8 Лев 26:33, Хуу 28:64

+ 1:9 Лев 26:40-42, Хуу 30:1-4

+ 1:10 Хуу 9:29

+ 1:11 Эх 40:5

* 2:1 Нисаан һарада – март-апрель.

+ 2:1 Эст 3:7, Эзр 4:7, Эзр 7:1, Нэх 1:1

+ 2:2 Һур 15:13

+ 2:3 3 Хаан 1:31, Хаг 1:4, 4 Хаан 25:9-10

+ 2:7 Эзр 8:36

+ 2:8 Эзр 7:6

+ 2:10 Нэх 2:19, Нэх 4:1, Нэх 6:1, Нэх 13:28, Нэх 13:4, Эст 10:3

+ 2:11 Эзр 8:32

+ 2:13 2 Уг 26:9, Нэх 3:13, Нэх 3:13, Нэх 3:14

+ 2:14 Нэх 3:15, Нэх 12:37, 4 Хаан 20:20

+ 2:15 2 Уг 26:9, Нэх 3:13

+ 2:17 4 Хаан 25:9-10, Нэх 1:3, Псал 43:14, Псал 78:4

+ 2:19 Нэх 2:10, Нэх 6:6

+ 3:1 Эзр 10:6, Нэх 3:30, Нэх 12:39, Ин 5:2, Ер 31:38, Зах 14:10

+ 3:2 Эзр 2:34

+ 3:3 Нэх 12:39, 2 Уг 33:14, Цэп 1:10, Эзр 2:35

+ 3:4 Эзр 8:33

+ 3:5 2 Хаан 14:2, 2 Уг 11:6, Ам 1:1

+ 3:8 Нэх 12:38

+ 3:11 Нэх 12:38

+ 3:13 2 Уг 26:9, Нэх 2:13, Нэх 2:15, Нэх 2:13

+ 3:14 Ер 6:1

+ 3:15 Нэх 2:14, Нэх 12:37, 4 Хаан 25:4, Ер 52:7, Нэх 12:37

+ 3:16 3 Хаан 2:10, Хэр 2:29

+ 3:20 Эзр 10:6, Нэх 3:1

+ 3:21 Нэх 3:4

+ 3:25 Ер 32:2

+ 3:26 Нэх 8:1, Нэх 8:3, Нэх 8:16, Нэх 12:37

+ 3:27 Нэх 3:5

+ 3:28 2 Уг 23:15

+ 3:29 1 Уг 3:22

+ 3:30 Нэх 3:4

+ 3:32 Нэх 3:1, Нэх 12:39, Ин 5:2

+ 4:1 Нэх 2:10, Нэх 2:19, Нэх 6:1, Нэх 13:28

+ 4:2 4 Хаан 17:24

+ 4:3 Нэх 2:10, Нэх 2:19, Нэх 13:4

+ 4:4 Псал 122:3, Псал 78:12

+ 4:5 Псал 68:28, Ер 18:23

+ 4:8 Псал 82:3-5

+ 4:14 Хуу 1:29, Хуу 7:21, Хуу 10:17

+ 4:20 Гар 14:14

+ 5:1 Лев 25:35, Лев 25:37, Хуу 15:7

+ 5:5 Лев 25:39-41, 4 Хаан 4:1, Мт 18:25

+ 5:7 Гар 22:25, Лев 25:36

+ 5:8 Лев 25:48-49

+ 5:9 Нэх 4:4, Лев 25:36

+ 5:12 Эзр 10:5

+ 5:13 Хэр 18:6

+ 5:14 Нэх 2:1, Нэх 13:6

+ 5:19 Нэх 13:14, Нэх 13:22, Нэх 13:31

+ 6:1 Нэх 2:10, Нэх 2:19, Нэх 4:1, Нэх 13:28

+ 6:2 1 Уг 8:12

+ 6:6 Нэх 2:19

+ 6:14 Нэх 13:29

* 6:15 Элүүл һара – август-сентябрь.

+ 6:18 Нэх 3:4, Нэх 3:30

+ 7:2 Нэх 1:2

+ 7:3 Псал 147:3

• 7:4 Эзр 2

+ 7:6 4 Хаан 24:14-16, 4 Хаан 25:11, 2 Уг 36:23

+ 7:7 Эзр 3:2, Нэх 12:1

+ 7:8 Эзр 8:3, Эзр 10:25

+ 7:36 Нэх 3:2

+ 7:38 Нэх 3:3

+ 7:39 1 Уг 24:7

+ 7:40 Эзр 10:20

+ 7:41 1 Уг 9:12, Эзр 10:22

+ 7:42 Эзр 10:21

+ 7:44 Эзр 10:24, 1 Уг 6:41

+ 7:45 1 Уг 9:17

+ 7:46 1 Уг 9:2, Нэх 11:3

+ 7:57 Нэх 11:3

+ 7:63 2 Хаан 17:27, 2 Хаан 19:31

+ 7:65 Лев 22:2

+ 8:1 Нэх 3:26, Нэх 12:37, Эзр 3:1, Эзр 7:6

* 8:2 Тишри һара – сентябрь-октябрь.

+ 8:3 Хуу 31:11

+ 8:6 Псал 133:2, Гаш 3:41

+ 8:12 Эст 9:19, Эст 9:22

+ 8:14 Лев 23:33-43, Хуу 16:13-15

+ 8:16 Нэх 3:26, 4 Хаан 14:13, Нэх 12:39

+ 8:18 Хуу 31:11, Лев 23:36, Тоо 29:35

+ 9:1 Нэх 8:2, Нүүн 7:6, 1 Хаан 4:12

+ 9:2 Эзр 6:21, Нэх 10:28, Нэх 13:3, Лев 26:40, 3 Хаан 8:47, 2 Уг 6:37, Дан 9:4

+ 9:6 4 Хаан 19:15, Хуу 10:14

+ 9:7 Эх 11:31, Эх 17:5

+ 9:8 Эх 15:6, Эх 15:18, Нүүн 21:45, Нүүн 23:14, 3 Хаан 8:56

+ 9:9 Гар 3:7, Гар 14:10

+ 9:10 Гар 7

+ 9:11 Гар 14:21-29

+ 9:12 Гар 13:21

+ 9:13 Гар 19:18-20, Гар 20:1-17

+ 9:14 Гар 16:23, Гар 20:8-11

+ 9:15 Гар 16:4, Гар 16:15, Гар 17:1-7, Хуу 1:8

+ 9:17 Тоо 14:1-4, Гар 34:6

+ 9:18 Гар 32:4

+ 9:19 Псал 105:45, Тоо 9:17-23

+ 9:20 Тоо 11:17, Хуу 8:3, Тоо 20:11

+ 9:21 Гар 16:35, Хуу 8:4, Хуу 29:5

+ 9:22 Тоо 21:21-35

+ 9:23 Эх 15:5, Эх 22:17, Хуу 10:22

+ 9:24 Нүүн 11:23, Псал 43:3-4

+ 9:25 Хуу 6:10-11, Хуу 32:15

+ 9:26 Уд 2:11-12, Псал 49:17, 3 Хаан 18:4, 2 Уг 24:21, Ер 2:30, Мт 23:37, Хэр 7:52

+ 9:27 Уд 2:14, Псал 105:45, Уд 2:16, Уд 3:9, 4 Хаан 13:5

+ 9:28 Уд 3:12, Уд 4:1, Уд 6:1, Псал 105:43

+ 9:29 Лев 18:5

+ 9:30 4 Хаан 17:13

+ 9:31 Псал 105:45, Гар 34:6

+ 9:32 Нэх 1:5, Дан 9:4, 4 Хаан 17:3-4

+ 9:33 Эзр 9:15, Дан 9:14

+ 9:34 Дан 9:6

+ 9:35 Хуу 28:47

+ 9:36 Эзр 9:9

+ 9:37 Хуу 28:33, Хуу 28:51

+ 9:38 Эзр 10:3

+ 10:1 Нэх 12:2-21, Нэх 1:1, Нэх 8:9

+ 10:4 Эзр 8:2

+ 10:9 Эзр 3:9, Эзр 2:40

+ 10:14 Эзр 2:3-35

+ 10:28 Эзр 6:21, Нэх 9:2, Нэх 13:3

+ 10:30 Гар 34:16, Хуу 7:3

+ 10:31 Гар 23:10-11, Лев 25:2-7, Хуу 15:1

+ 10:32 Гар 30:12-13

+ 10:33 Гар 25:30, Лев 24:5-9

+ 10:34 Нэх 13:31, Лев 6:12

+ 10:35 Гар 23:19, Гар 34:26, Хуу 26:2

+ 10:36 Гар 13:2

+ 10:37 1 Уг 9:26, 2 Уг 31:11, Хуу 18:4, Тоо 18:21

+ 10:38 Тоо 18:26

+ 10:39 2 Уг 31:11, 1 Уг 9:33, Нэх 13:11

• 11:1 1 Уг 9:1-22

+ 11:1 Иса 48:2, Дан 9:24, Мт 4:5, Мт 27:53, 1 Уг 24:31, 1 Уг 25:8, 1 Уг 26:13

+ 11:3 Эзр 2:43, Нэх 7:46, Эзр 2:55, Нэх 7:57

+ 11:4 Эх 38:29

+ 11:5 Эх 38:5, Тоо 26:20, 1 Уг 4:21

+ 11:11 1 Уг 6:12-13, 1 Уг 9:11

+ 11:16 Эзр 10:15, Эзр 8:33, 1 Уг 26:29

+ 11:17 1 Уг 6:39, Нэх 12:8, 1 Уг 16:41-42

+ 11:19 Эзр 2:42, Нэх 7:45

+ 11:21 2 Уг 27:3, Нэх 3:26

+ 11:22 1 Уг 6:39

+ 11:24 Тоо 26:13, Тоо 26:19

+ 12:1 1 Уг 3:19, Эзр 3:2, Хаг 1:1, Хаг 2:20-23, Зах 4:6-10, Нэх 10:2-8

+ 12:8 Нэх 11:17

+ 12:10 Эзр 3:2, Зах 3:1

+ 12:16 Зах 1:1

+ 12:22 Эзр 10:6

+ 12:24 Эзр 8:19, Эзр 8:18, Эзр 2:40, 1 Уг 25:1

+ 12:25 1 Уг 26:15

+ 12:26 Нэх 12:10

+ 12:27 1 Уг 15:16

+ 12:30 Нэх 13:22

+ 12:31 Нэх 2:13, Нэх 3:13

+ 12:35 1 Уг 6:39

+ 12:36 1 Уг 23:5, 2 Уг 29:26

+ 12:37 Нэх 2:14, Нэх 3:15, Нэх 3:26, Нэх 8:1, Нэх 8:3, Нэх 8:16

+ 12:38 Нэх 3:11, Нэх 3:8

+ 12:39 Нэх 8:16, Нэх 3:3, 2 Уг 33:14, Цэп 1:10, Нэх 3:1, Нэх 3:1, Ин 5:2, Нэх 3:25

+ 12:46 1 Уг 25:1, 1 Уг 26:12

+ 12:47 Тоо 18:21-28

+ 13:1 Нэх 8:3, Хуу 23:3-4

+ 13:2 Тоо 22:5-6, Хуу 23:3-6

+ 13:3 Эзр 6:21, Нэх 9:2, Нэх 10:28

+ 13:4 Нэх 12:44, Нэх 2:10, Нэх 2:19, Тоо 18:21, Тоо 18:24

+ 13:6 Нэх 5:14

+ 13:9 2 Уг 29:15-16

+ 13:10 Хуу 12:19

+ 13:11 Нэх 10:39

+ 13:12 2 Уг 31:5

+ 13:14 Нэх 5:19, Нэх 13:22, Нэх 13:31

+ 13:15 Гар 20:8-10, Ер 17:21

+ 13:22 Нэх 12:30, Нэх 5:19, Нэх 13:14, Нэх 13:31

+ 13:23 Эзр 9:2, Эзр 10:5, Мал 2:11

+ 13:25 Гар 34:15-16, Хуу 7:3-4

+ 13:26 Хуу 17:17, 3 Хаан 11:2-4

+ 13:27 Эзр 10:2

+ 13:28 Нэх 2:10, Нэх 4:1, Нэх 6:1

+ 13:29 Нэх 6:14

+ 13:31 Нэх 10:34, Нэх 5:19, Нэх 13:14, Нэх 13:22

+ 1:1 Эст 8:9, Эст 9:30

+ 1:2 Нэх 1:1

+ 1:10 Эст 7:9

+ 1:14 Эзр 7:14

+ 1:19 Эст 8:8, Дан 6:8

+ 1:20 Эф 5:33

+ 2:1 Эст 1:19-20

+ 2:6 4 Хаан 24:14-15, 2 Уг 36:10, Ер 24:1, Ер 29:1-2

+ 2:15 Эст 9:29

+ 2:23 Эст 6:2, Эст 10:2

* 3:1 Агааг – амалээгүүдэй хаан байжа магадгүй; 1 Хаан 15:8 хара.

+ 3:7 Нэх 2:1, Эст 9:24, Эст 9:26, Эзр 6:15

+ 3:8 Эзр 4:12, Хэр 16:20

+ 3:10 Эх 41:42, Эст 8:2

+ 3:12 Эст 8:9

+ 3:13 Эст 8:10, Эзр 6:15

+ 3:15 Эст 8:14

+ 4:3 Дан 9:3

+ 4:7 Эст 3:9

+ 4:8 Эст 3:14

+ 4:11 Дан 2:9

+ 4:16 Эзр 10:6

+ 5:1 Эст 4:16

+ 5:2 Эст 4:11

+ 5:3 Эст 7:2, Мк 6:23

+ 5:8 Эст 7:3

+ 5:9 Эст 3:1

+ 5:10 Эст 6:13

+ 5:11 Эст 9:7-10, Эст 3:1

+ 5:14 Эст 6:4, Эст 7:9-10

+ 6:1 Эст 2:23, Эст 10:2

+ 6:2 Эст 2:21-22

+ 6:4 Эст 5:14, Эст 7:9-10

+ 6:7 3 Хаан 1:33

+ 6:12 2 Хаан 15:30

+ 6:13 Эст 5:10

+ 7:1 Эст 5:3, Мк 6:23

+ 7:3 Эст 5:8

+ 7:4 Эст 3:9

+ 7:6 Эст 3:10

+ 7:9 Эст 1:10, Эст 5:14, Эст 6:4, Псал 7:16, Һур 11:5, Дан 6:24

+ 7:10 Эх 40:22

+ 8:2 Эх 41:42, Эст 3:10

+ 8:3 Эст 3:1

+ 8:4 Эст 5:2

+ 8:8 Эст 3:12

+ 8:9 Эст 1:1, Эст 3:12, Эст 1:22

+ 8:10 Эх 41:42, Эст 3:10, Эст 3:13

+ 8:12 Эзр 6:15

+ 8:14 Эст 3:15

+ 8:15 Һур 11:10

+ 8:16 Псал 96:11

+ 9:1 Эзр 6:15, Эст 3:13

+ 9:4 2 Хаан 5:10, 1 Уг 11:9

+ 9:12 Эст 5:6, Эст 7:2

+ 9:19 Нэх 8:12

+ 9:24 Эст 3:7

+ 9:27 Иса 56:3, Зах 2:11

+ 9:29 Эст 2:15

+ 9:30 Эст 1:1, Эст 8:9

+ 9:31 Эст 4:3

+ 10:2 Эст 2:23, Эст 6:1-2

+ 10:3 Эх 41:40, Нэх 2:10

+ 1:1 Эх 22:21, Ер 25:20, Гаш 4:21, Эзэк 14:14, Эзэк 14:20, Як 5:11, Эх 6:9, Псал 17:22-24

+ 1:3 Уд 6:3

+ 1:5 1 Хаан 16:5, Эх 8:20

+ 1:6 Иоов 2:1, Иоов 38:7

+ 1:7 1 Пёт 5:8

+ 1:10 Псал 127:2

+ 1:11 Рүүт 1:13, Иоов 19:21

+ 1:15 3 Хаан 10:1

+ 1:16 4 Хаан 1:10

+ 1:17 Уд 7:16, 1 Хаан 11:11, 4 Хаан 24:2

+ 1:20 Эх 37:29, Эх 37:34

+ 1:21 Эх 3:19, Экк 3:10, Экк 5:14, 1 Тим 6:7, Псал 112:2

+ 2:1 Иоов 1:6

+ 2:7 Гар 9:9, Хуу 28:35

+ 2:8 Эзэк 27:30, Ион 3:6

+ 2:10 Псал 38:2

+ 2:11 Һур 17:17, Эх 36:15, Ер 49:7, Эх 25:2

+ 2:12 Эх 37:29, Эзэк 27:30

+ 2:13 Гаш 2:10, Эзэк 3:15

+ 3:3 Ер 20:14-18

* 3:8 Левиатан – эхи эмхигүй байдалай, муу муухайн һүлдэ, далайн абарга томо амитан. Тэрэниие Эзэн диилээ бэлэй.

+ 3:11 Иоов 10:18-19

+ 3:16 Псал 57:8, Экк 6:3

+ 3:20 Ер 20:18

+ 3:21 Ер 8:3, Гэр 9:6

+ 3:22 Экк 3:20

+ 3:23 Иоов 19:8

+ 3:25 Һур 10:24, Иса 66:4

+ 4:3 Иса 35:3

+ 4:6 Иоов 1:1

+ 4:7 Псал 33:10-11, Псал 36:25, Һур 10:3

+ 4:8 Һур 22:8, Гал 6:7-8

+ 4:9 Гар 15:8, Псал 17:16, Иоов 15:30, Иса 30:33

+ 4:13 Эх 15:12, Иоов 33:15

+ 4:14 Псал 118:120

+ 4:16 3 Хаан 19:12

+ 4:17 Иоов 9:2, Иоов 25:4, Псал 142:2, Экк 7:20

+ 4:18 Иоов 15:15

+ 4:21 Иоов 36:12

+ 5:1 Иоов 15:15, Псал 88:6, Зах 14:5

+ 5:2 Һур 29:11

+ 5:9 Иоов 9:10, Иоов 37:5

+ 5:10 Псал 64:10, Псал 146:8

+ 5:11 1 Хаан 2:7

+ 5:13 Иоов 18:7, 1 Кор 3:19

+ 5:14 Хуу 28:29, Иоов 12:25, Иса 59:10

+ 5:15 Псал 34:10

+ 5:16 Псал 62:12, Псал 106:42

+ 5:17 Псал 93:12, Һур 3:11

+ 5:18 Хуу 32:39, Иса 30:26, Һош 6:1

+ 5:19 Псал 33:20, Һур 6:16, Һур 30:18

+ 5:20 3 Хаан 17:6, Псал 32:19, Псал 36:19

+ 5:21 Псал 30:21

+ 5:25 Псал 71:16

+ 5:26 Эх 15:15, Эх 25:8

+ 6:3 Һур 27:3

+ 6:4 Хуу 32:23, Псал 37:3, Гаш 3:13

+ 6:9 3 Хаан 19:4, Ион 4:3

+ 6:15 Псал 40:10, Ер 15:18

+ 6:19 Эх 25:15, Иса 21:14, Ер 25:23, 3 Хаан 10:1

+ 6:26 Иоов 15:2

+ 7:1 Иоов 14:6, Иоов 14:14

+ 7:2 Лев 19:13

+ 7:4 Хуу 28:67

+ 7:6 Иоов 9:25, Иса 38:12, Иоов 17:11

+ 7:8 Иоов 20:9

+ 7:10 Псал 36:10, Псал 102:16

+ 7:16 Иоов 9:21, Иоов 10:1, Иоов 10:20, Экк 1:2, Псал 38:6-7, Псал 61:10, Псал 143:4

+ 7:17 Псал 8:5, Псал 143:3

+ 7:18 Псал 10:5

+ 7:19 Иоов 14:6, Псал 38:14

+ 7:20 Иоов 16:12, Гаш 3:12

+ 8:1 Иоов 2:11

+ 8:3 Иоов 34:12

+ 8:6 Һур 3:33

+ 8:8 Хуу 32:7

+ 8:9 Псал 101:12, Экк 6:12

+ 8:12 Псал 128:6

+ 8:13 Псал 9:18, Иоов 27:8, Һур 10:28, Һур 11:7

+ 8:14 Иса 59:6

+ 8:15 Иоов 27:18

+ 8:18 Иоов 7:10

+ 8:21 Псал 125:2

+ 8:22 Псал 108:29

+ 9:2 Иоов 4:17, Иоов 15:14, Иоов 25:4

+ 9:3 Иоов 10:2

+ 9:6 Иса 2:19, Иса 13:13, Хаг 2:6

+ 9:8 Иоов 26:7, Псал 103:2, Иса 40:22, Ер 10:12, Ер 51:15

+ 9:9 Иоов 38:31-32, Ам 5:8

+ 9:10 Иоов 5:9

+ 9:13 Иоов 26:12, Псал 88:11, Иса 51:9

+ 9:15 1 Кор 4:4

+ 9:19 Ер 49:19, Ер 50:44

+ 9:20 Иоов 15:6

+ 9:21 Иоов 1:1, Иоов 1:8, Иоов 7:16, Иоов 10:1

+ 9:22 Экк 9:2, Эзэк 21:3

+ 9:24 Иоов 12:17

+ 9:25 Иоов 7:6

+ 9:30 Ер 2:22

+ 9:32 Иоов 33:13, Иоов 39:32, Экк 6:10, Иса 45:9, Рим 9:20

+ 10:1 Иоов 7:16, Иоов 9:21

+ 10:2 Иоов 9:3

+ 10:4 1 Хаан 16:7

+ 10:7 Иоов 2:3, Хуу 32:39, Иса 43:13

+ 10:8 Псал 118:71

+ 10:9 Иоов 4:19, Иоов 33:6, Иса 64:8

+ 10:10 Псал 138:13

+ 10:17 Иоов 19:12

+ 10:18 Иоов 3:11-12, Ер 20:14-18

+ 10:20 Иоов 14:1, Иоов 7:16

+ 10:21 Псал 87:7, Псал 87:13, Псал 38:14

+ 11:1 Иоов 2:11

+ 11:4 Иоов 10:7

+ 11:8 Псал 138:8

+ 11:10 Иоов 9:12, Иоов 12:14

+ 11:13 Псал 142:6

+ 11:14 Иоов 22:23

+ 11:17 Иоов 22:28, Һур 4:18, Иса 60:3, Дан 12:3

+ 11:19 Һур 3:24

+ 12:4 Псал 90:14, Иоов 16:10, Иоов 17:2, Иоов 30:1

+ 12:6 Иоов 21:7

+ 12:10 Тоо 16:22, Дан 5:23, Хэр 17:28

+ 12:11 Иоов 34:3

+ 12:12 Иоов 32:7

+ 12:14 Экк 7:13, Иоов 11:10

+ 12:17 Иоов 9:24

+ 12:18 Дан 2:21, Дан 5:20

+ 12:21 Псал 106:40, Иса 40:23

+ 12:22 Дан 2:22, Экк 12:14, 1 Кор 4:5

+ 12:23 Иса 9:3, Иса 26:15

+ 12:24 Псал 106:40

+ 12:25 Хуу 28:29, Иоов 5:14, Псал 106:27

+ 13:3 Иоов 23:4

+ 13:5 Һур 17:28

+ 13:9 Гал 6:7

+ 13:19 Иса 50:8

+ 13:21 Псал 38:11, Иоов 33:7

+ 13:22 Иоов 14:15

+ 13:24 Иоов 19:11, Иоов 33:10

+ 13:25 Псал 82:14

+ 13:26 Псал 24:7

+ 13:27 Иоов 33:11

+ 13:28 Иса 50:9, Як 5:2

+ 14:1 Иоов 15:14, Иоов 25:4, Эх 47:9

+ 14:2 1 Уг 29:15, Псал 101:12, Псал 143:4, Экк 6:12, Экк 8:13

+ 14:4 Иоов 15:14

+ 14:6 Иоов 7:19, Иоов 7:1-2

+ 14:11 Иса 19:5

+ 14:12 Псал 88:30

+ 14:13 Иоов 21:13

+ 14:14 Иса 26:19, Иоов 7:1

+ 14:15 Иоов 13:22

+ 14:16 Иоов 31:4, Иоов 34:21

+ 14:21 Экк 9:5

+ 15:1 Иоов 2:11

+ 15:2 Иоов 16:3, Иоов 6:26

+ 15:6 Иоов 9:20, Лк 19:22

+ 15:7 Һур 8:25, Псал 89:3

+ 15:8 Ер 23:18

+ 15:9 Иоов 12:3, Иоов 13:2

+ 15:14 Иоов 4:17, Иоов 9:2, Иоов 14:1, Иоов 25:4-6, Псал 50:7

+ 15:15 Иоов 4:18, Иоов 5:1, Псал 88:6, Зах 14:5

+ 15:16 Иоов 34:7, Һур 19:28, Иоов 25:6

+ 15:18 Псал 77:4

+ 15:27 Псал 72:7

+ 15:30 Иоов 4:9

+ 15:32 Иоов 22:16, Псал 54:24

+ 15:34 Иоов 20:26, Псал 20:10

+ 15:35 Псал 7:15, Иса 59:4, Як 1:15

+ 16:3 Иоов 15:2

+ 16:7 Иоов 1:15-19

+ 16:9 Псал 34:15, Псал 36:12

+ 16:10 Иоов 12:4, Иоов 17:2, Иоов 30:1, Иса 50:6

+ 16:12 Иоов 7:20

+ 16:13 Иоов 20:25

+ 16:19 Псал 88:38

+ 17:2 Иоов 12:4, Иоов 16:10, Иоов 30:1

+ 17:3 Псал 118:122, Һур 22:26

+ 17:6 Хуу 28:37, Иоов 30:9

+ 17:11 Иоов 7:6

+ 17:12 Иса 5:20

+ 17:13 Экк 12:5

+ 18:1 Иоов 2:11, Иоов 8:1

+ 18:3 Псал 72:22

+ 18:5 Иоов 21:17, Һур 13:9, Һур 24:20

+ 18:7 Иоов 5:13

+ 18:8 Псал 9:16, Псал 139:6

+ 18:11 Иоов 15:21, Иоов 20:25, Иоов 27:20

+ 18:15 Эх 19:24, Псал 10:6, Эзэк 38:22

+ 18:17 Иоов 24:20, Псал 33:17, Һур 10:7

+ 18:19 Псал 20:11

+ 18:21 Уд 2:10, Ер 9:3, 2 Фес 1:8

+ 19:7 Иоов 24:12, Авв 1:2

+ 19:8 Иоов 3:23, Гаш 3:9

+ 19:9 Псал 88:40

+ 19:11 Иоов 13:24, Иоов 33:10

+ 19:12 Иоов 10:17, Иоов 30:12, Гаш 3:5

+ 19:13 Псал 30:12, Псал 37:11, Псал 68:9, Псал 87:9

+ 19:17 Иоов 2:9

+ 19:18 4 Хаан 2:23

+ 19:21 Рүүт 1:13, Иоов 1:11

+ 19:23 Иса 30:8

+ 19:24 Ер 17:1

+ 19:25 Һур 23:11, Иса 43:14

+ 19:26 Псал 16:15, 1 Ин 3:2

+ 19:29 Экк 12:14

+ 20:1 Иоов 2:11, Иоов 11:1

+ 20:4 Эх 2:7, Хуу 4:32

+ 20:6 Иса 14:13-14

+ 20:7 Псал 82:11

+ 20:8 Иса 29:7

+ 20:9 Иоов 7:8, Иоов 7:10

+ 20:12 Псал 9:28

+ 20:25 Иоов 16:13

+ 20:26 Иоов 15:34, Псал 20:10, Евр 12:29

+ 20:29 Иоов 27:13, Иоов 31:2

+ 21:3 Иоов 16:20

+ 21:5 Һур 30:32, Мих 7:16

+ 21:7 Иоов 12:6, Псал 72:3-4, Экк 8:14, Ер 12:1, Мал 3:15

+ 21:14 Иоов 22:17

+ 21:15 Гар 5:2

+ 21:16 Иоов 22:18, Псал 1:1

+ 21:17 Иоов 18:5-6, Һур 13:9, Һур 24:20

+ 21:18 Псал 1:4, Псал 82:14, Һур 10:25

+ 21:19 Гар 20:5

+ 21:20 Псал 74:8, Иса 51:17, Ер 25:15, Авд 1:16, Гэр 14:10

+ 21:22 Иса 40:14, Рим 11:35, 1 Кор 2:16, Иоов 4:18, Иоов 15:15

+ 21:30 Һур 16:4

+ 21:31 Хуу 7:10

+ 22:1 Иоов 2:11, Иоов 4:1, Иоов 15:1

+ 22:3 Иоов 35:7

+ 22:6 Гар 22:6, Хуу 24:13

+ 22:7 Иоов 31:17

+ 22:9 Иоов 31:21, Иса 10:2, Эзэк 22:7

+ 22:10 Иоов 18:8

+ 22:11 Ион 2:4

+ 22:12 Иоов 35:5

+ 22:13 Псал 72:11, Псал 93:7

+ 22:16 Иоов 15:32

+ 22:17 Иоов 21:14

+ 22:18 Иоов 21:16

+ 22:19 Псал 51:8, Псал 57:11

+ 22:22 Һур 2:6

+ 22:23 Иоов 11:14

+ 22:24 Эх 10:29, 3 Хаан 9:28, 1 Уг 29:4

+ 22:26 Псал 36:4, Иса 58:14

+ 22:27 Псал 49:14, Экк 5:3

+ 22:28 Иоов 11:17, Һур 4:18, Иса 60:3, Дан 12:3

+ 22:30 Як 5:15

+ 23:4 Иоов 13:3, Иоов 16:21

+ 23:10 Псал 138:3, Псал 65:10, 1 Пёт 1:7

+ 23:13 Һур 19:21, Иса 14:26, Дан 4:32

+ 24:2 Хуу 19:14, Һур 22:28, Һур 23:10

+ 24:4 Ам 2:7, Һур 28:28

+ 24:7 Гар 22:26-27

+ 24:12 Авв 1:2

+ 24:13 Ин 3:19-20

+ 24:15 Һур 7:9

+ 24:20 Иоов 18:17

+ 24:24 Псал 36:10

+ 25:1 Иоов 2:11, Иоов 8:1, Иоов 18:1

+ 25:3 Мт 5:45

+ 25:4 Иоов 4:17, Иоов 9:2, Иоов 15:14, Псал 142:2

+ 25:6 Иоов 15:16, Псал 21:6, Иса 41:14

+ 26:6 Псал 138:8, Һур 15:11

+ 26:7 Иоов 9:8

+ 26:8 Һур 30:4

+ 26:10 Эх 1:9, Эх 1:10, Һур 8:29

+ 26:11 Псал 103:7

+ 26:12 Иоов 9:13, Псал 88:11, Иса 51:9

+ 26:13 Иса 27:1

+ 27:2 Иоов 34:5

+ 27:3 Иоов 33:4

+ 27:8 Иоов 8:13

+ 27:9 Псал 17:42, Псал 65:18, Һур 1:28, Һур 28:9, Ин 9:31

+ 27:13 Иоов 20:29

+ 27:14 Иса 1:22

+ 27:15 Псал 77:64

+ 27:16 Зах 9:3

+ 27:17 Псал 38:7, Һур 13:22

+ 27:18 Иоов 8:15

+ 27:19 Псал 48:18

+ 27:21 Иоов 30:22

+ 27:23 Гаш 2:15

+ 28:12 Һур 16:16, Экк 7:24

+ 28:13 Псал 26:13, Иса 53:8, Эзэк 26:20

+ 28:15 Һур 3:14-15

+ 28:16 Эх 10:29, 3 Хаан 9:28, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24

+ 28:18 Һур 8:11

+ 28:26 Иоов 38:25

+ 28:27 Һур 8:22

+ 28:28 Псал 110:10, Һур 1:7, Һур 9:10, Һур 3:7, Һур 14:16

+ 29:3 2 Хаан 22:29, Псал 17:29, Псал 118:105

+ 29:5 Иоов 1:2

+ 29:6 Эх 49:12

+ 29:10 Псал 136:6

+ 29:12 Псал 81:5, Һур 31:8

+ 29:14 Псал 131:9

+ 29:16 Һур 14:21, Һур 29:7

+ 29:17 Псал 3:7, Псал 13:4, Псал 57:7, Һур 30:14

+ 29:23 Псал 118:129

+ 30:1 Иоов 12:4, Иоов 16:10, Иоов 17:2

+ 30:9 Хуу 28:37, Иоов 17:6

+ 30:10 Псал 87:9

+ 30:12 Иоов 19:12

+ 30:15 Иоов 18:11

+ 30:22 Иоов 27:21

+ 30:26 Ер 8:15, Ер 14:19

+ 30:30 Гаш 4:8, Псал 101:3

+ 31:1 Һур 6:25, Мт 5:28

+ 31:2 Иоов 20:29

+ 31:4 2 Уг 16:9, Һур 15:3, Зах 4:10

+ 31:6 Дан 5:27

+ 31:8 Лев 26:16

+ 31:9 Иоов 24:15

+ 31:10 Хуу 28:30, Ер 8:10

+ 31:12 Һур 6:27-29

+ 31:15 Һур 22:2

+ 31:17 Иоов 22:7

+ 31:18 Як 1:27

+ 31:20 Иоов 29:13

+ 31:21 Иоов 22:9

+ 31:24 Мк 10:22, Мк 10:24

+ 31:25 Псал 61:11

+ 31:27 Хуу 4:19

+ 31:29 Һур 24:17-18

+ 31:30 Мт 5:44, Рим 12:14

+ 31:32 Уд 19:20-21

+ 31:33 Иоов 28:13

+ 31:35 Иоов 13:22

+ 31:40 Эх 3:18

+ 32:2 Эх 22:21

+ 32:4 Иоов 15:10

+ 32:7 Иоов 12:12

+ 32:8 Иоов 33:4, Псал 118:100

+ 32:20 Псал 38:4, Ер 6:11, Ер 20:10

+ 33:4 Эх 2:7, Иоов 27:3, Иоов 32:8, Псал 103:30, Хэр 17:25

+ 33:6 Иоов 4:19, Иоов 10:9, Иса 64:8

+ 33:7 Иоов 13:21

+ 33:9 Иоов 9:21, Иоов 10:7, Иоов 12:4, Иоов 16:17, Иоов 27:5-6, Иоов 32:1

+ 33:10 Иоов 13:24, Иоов 19:11

+ 33:11 Иоов 13:27, Иоов 14:16

+ 33:13 Иоов 9:32, Иоов 39:32

+ 33:15 Тоо 12:6, Иоов 4:13

+ 33:16 Иоов 36:10

+ 33:19 Иоов 30:17

+ 33:20 Псал 101:5, Псал 106:18

+ 33:23 Псал 33:8

+ 33:24 Псал 48:8

+ 33:25 4 Хаан 5:14

+ 33:26 Псал 16:15

+ 33:28 Псал 15:10, Иса 38:17

+ 33:30 Псал 55:14

+ 34:3 Иоов 12:11

+ 34:5 Иоов 27:2, Иоов 33:9

+ 34:7 Иоов 15:16, Һур 19:28

+ 34:8 Псал 1:1

+ 34:9 Иоов 9:22, Иоов 21:16

+ 34:10 Эх 18:25, Псал 91:16

+ 34:11 Һур 24:12, Псал 61:13

+ 34:12 Иоов 8:3

+ 34:15 Эх 3:19, Псал 89:4, Псал 103:29, Экк 3:20, Экк 12:7

+ 34:19 Иоов 31:15, Һур 22:2

+ 34:20 Дан 8:25

+ 34:21 Иоов 14:16, Иоов 31:4

+ 34:22 Псал 138:12

+ 34:24 Псал 2:9

+ 34:28 Иоов 35:9

+ 34:35 Иоов 35:15

+ 34:37 Иоов 27:23, Гаш 2:15

+ 35:3 Иоов 9:22, Иоов 21:16

+ 35:5 Иоов 22:12

+ 35:7 Иоов 22:2-3

+ 35:9 Гар 2:23, Иоов 34:28, Экк 4:1, Экк 5:7

+ 35:10 Псал 41:9

+ 35:12 Иоов 27:9

+ 35:14 Иоов 9:11, Иоов 23:9

+ 35:16 Иоов 34:35, Иоов 34:37, Иоов 38:2, Иоов 42:3

+ 36:4 Иоов 37:16

+ 36:6 Иоов 34:28

+ 36:7 Псал 33:16, 1 Хаан 2:8

+ 36:8 Псал 106:10

+ 36:10 Иоов 33:16

+ 36:12 Иса 1:19-20, Иоов 4:21

+ 36:16 Псал 4:2

+ 36:19 Псал 48:8, Һур 11:4

+ 36:26 Псал 101:28

+ 36:27 Һур 3:20

+ 36:32 Авв 3:4

+ 37:3 Иоов 36:30, Иоов 36:32

+ 37:4 2 Хаан 22:14, Псал 17:14, Псал 28:3-4

+ 37:5 Иоов 5:9

+ 37:6 Псал 148:8

+ 37:8 Псал 103:22

+ 37:10 Иоов 38:29-30

+ 37:12 Псал 148:8

+ 37:13 Гар 9:18, 3 Хаан 18:45

+ 37:16 Иоов 36:4

+ 37:18 Иса 44:24

+ 37:19 Иса 60:2

+ 37:24 Һур 15:33

+ 38:1 Иоов 40:1, Зах 9:14

+ 38:2 Иоов 35:16, Иоов 42:3

+ 38:3 Иоов 40:2

+ 38:4 Псал 103:5, Һур 8:29

+ 38:6 1 Хаан 2:8

+ 38:7 Эх 6:2, Иоов 1:6, Иоов 2:1

+ 38:8 Эх 1:9, Псал 32:7, Псал 103:9, Ер 5:22

+ 38:15 Иоов 18:5

+ 38:22 Псал 134:7

+ 38:23 Нүүн 10:11, Иса 30:30

+ 38:25 Иоов 28:26

+ 38:26 Псал 106:35, Иса 35:6, Иса 41:18

+ 38:28 Иоов 5:10

+ 38:29 Иоов 37:10, Псал 147:5

+ 38:30 Иоов 37:10

+ 38:31 Иоов 9:9, Ам 5:8

+ 38:32 Иоов 9:9

+ 38:33 Ер 31:35

+ 38:39 Псал 103:21

+ 38:40 Псал 16:11

+ 38:41 Псал 146:9

+ 39:1 Псал 103:18

+ 39:16 Гаш 4:3

+ 39:20 Ер 8:16

+ 39:24 Ер 4:19, Ам 3:6

+ 39:32 Иоов 9:32, Иоов 33:13

+ 39:34 Иоов 42:6

+ 40:1 Иоов 38:1

+ 40:2 Иоов 38:3

+ 40:3 Иоов 32:2

+ 40:4 Иоов 37:4

+ 40:9 Псал 97:1, Иса 59:16

+ 40:10 Тоо 22:4

* 40:20 Левиатан – Иоов 3:8 хара.

+ 40:23 Нүүн 9:15, Нүүн 9:27

+ 41:1 Иоов 3:8, Иоов 40:20, Псал 73:14, Псал 103:26, Иса 27:1

+ 41:3 Гар 9:29, Псал 23:1

+ 42:2 Эх 18:14, Ер 32:17, Мт 19:26

+ 42:3 Иоов 38:2

+ 42:4 Иоов 38:3, Иоов 40:2

+ 42:6 Иоов 2:8

+ 42:7 Иоов 2:11

+ 42:8 Тоо 23:1, 1 Уг 15:26, Эх 20:7, Як 5:16

+ 42:9 Иоов 2:11

+ 42:10 Иса 40:2, Иса 61:7

+ 42:11 Иоов 19:13

+ 42:13 Иоов 1:2

+ 42:15 Тоо 27:1-8

+ 42:16 Эх 50:23

+ 1:1 Иоов 21:16, Һур 1:15, Һур 4:14, Һур 24:1, Псал 25:4-5, Һур 3:34, Һур 21:24

+ 1:2 Нүүн 1:8, Псал 118:47-48, Псал 118:97

+ 1:3 Ер 17:8, Эзэк 47:12

+ 1:4 Иоов 21:18, Псал 34:5

+ 1:6 Псал 36:18

+ 2:1 Хэр 4:25-26

+ 2:2 Псал 17:51, Псал 19:7, Псал 88:20-21

+ 2:4 Псал 10:4, Псал 36:13, Псал 58:9, Һур 1:26

+ 2:6 Псал 109:2, Гэр 14:1

+ 2:7 Хэр 13:33, Евр 1:5, Евр 5:5, 2 Хаан 7:14

+ 2:9 Гэр 2:27, Гэр 12:5, Гэр 19:15, Иса 30:14, Ер 19:11

+ 2:11 Евр 12:28, Флп 4:4

+ 2:12 Псал 33:8

+ 3:1 2 Хаан 15:14-17

+ 3:2 2 Хаан 15:12

+ 3:3 Псал 70:11

+ 3:4 Эх 15:1, Псал 26:6

+ 3:5 Псал 2:6, Псал 33:4

+ 3:6 Псал 4:8

+ 3:7 Псал 26:3

+ 3:8 Иоов 16:10, Иоов 29:17, Псал 57:7

+ 3:9 Псал 36:39, Иса 43:11, Ион 2:10

+ 4:1 Авв 3:19

+ 4:2 Иоов 36:16

+ 4:4 Гар 11:7

+ 4:6 Хуу 33:19, Псал 50:21

+ 4:7 Тоо 6:25, Псал 30:17, Псал 43:4, Псал 66:2

+ 4:9 Псал 3:6

+ 5:3 Псал 83:4

+ 5:4 Псал 87:10, Псал 118:147

+ 5:6 Псал 10:5

+ 5:7 Псал 54:24

+ 5:8 3 Хаан 8:29, Псал 10:4

+ 5:10 Ер 5:16, Псал 11:2, Рим 3:13

+ 5:13 Псал 113:21-22, Псал 102:4

+ 6:1 1 Уг 15:20-21

+ 6:2 Псал 37:2

+ 6:4 Псал 89:13

+ 6:6 Псал 29:10, Псал 87:11, Псал 113:25, Экк 9:10, Иса 38:18

+ 6:8 Псал 30:10

+ 6:9 Иоов 21:16, Псал 118:115, Мт 7:23

+ 6:11 Псал 39:13

+ 7:2 Псал 10:1, Псал 63:11, Псал 30:16

+ 7:3 Иоов 10:16

+ 7:5 Псал 54:21, 1 Хаан 24:8, 1 Хаан 26:9

+ 7:8 Иса 33:10

+ 7:9 Псал 25:1, Псал 34:24, Псал 42:1

+ 7:10 Иоов 23:10, Псал 10:5

+ 7:11 Эх 15:1

+ 7:12 Наум 1:5

+ 7:13 Хуу 32:41, Хуу 32:23

+ 7:14 Псал 20:13, Псал 63:8

+ 7:15 Иоов 15:35, Иса 59:4, Як 1:15

+ 7:16 Эст 7:9, Һур 11:5, Һур 26:27, Һур 28:10, Экк 10:8, Дан 6:24

+ 7:18 Псал 9:3

+ 8:1 Псал 80:1, Псал 83:1

+ 8:2 Псал 148:13, Иса 12:4, Псал 112:4, Мт 21:16

+ 8:5 Иоов 7:17, Псал 143:3, Евр 2:6-8

+ 8:7 Эх 1:26, Эх 1:28, Псал 109:1, 1 Кор 15:27, Эф 1:22

+ 9:2 Псал 25:7, Псал 39:6, Псал 95:3

+ 9:3 Псал 7:18

+ 9:5 Псал 139:13, Псал 28:10

+ 9:6 Хуу 9:14, Хуу 29:20

+ 9:8 Псал 101:13, Псал 144:13, Гаш 5:19

+ 9:9 1 Хаан 2:10, Псал 57:12, Псал 66:5, Псал 95:13, Псал 97:9, Псал 109:6, Иса 2:4, Иса 3:13, Ёһ 3:12

+ 9:10 2 Хаан 22:3

+ 9:11 Псал 90:14

+ 9:14 Псал 106:18

+ 9:15 Иса 25:9

+ 9:16 Псал 7:16, Иоов 18:8, Һур 29:5, Һур 29:6

+ 9:17 Гар 7:5, Гар 14:4

+ 9:18 Иоов 8:13

+ 9:22 Псал 21:1

+ 9:25 Псал 13:1, Псал 52:1

+ 9:27 Псал 29:7

+ 9:28 Рим 3:14, Иоов 20:12

+ 9:29 Псал 16:11, Псал 36:32, Һур 24:15

+ 9:30 Иоов 38:40, Псал 58:4, Мих 7:2

+ 9:32 Иса 29:15, Эзэк 8:12, Эзэк 9:9

+ 9:35 Хуу 10:18, Һош 14:4

+ 9:36 Псал 36:17

+ 9:37 Гар 15:18, Псал 28:10, Псал 145:10

+ 9:39 Псал 81:3

+ 10:1 Псал 7:2

+ 10:2 Псал 63:4

+ 10:3 Псал 81:5

+ 10:4 Мих 1:2, Ион 2:8, Авв 2:20, Псал 2:4, Иса 66:1, Иоов 7:18, Иоов 23:10

+ 10:5 Эх 22:1

+ 10:6 Эх 19:24, Иоов 18:15, Псал 74:9

+ 10:7 Псал 32:5, Псал 61:8, Псал 98:4

+ 11:2 Иса 57:1, Мих 7:2

+ 11:3 Псал 5:10, Псал 40:6, Псал 143:8

+ 11:7 Псал 17:31, Псал 118:140, Һур 30:5

+ 12:2 Псал 88:47, Гаш 5:20, Иоов 13:24, Авв 1:2

+ 12:4 Эзр 9:8, Псал 18:9

+ 12:5 Хуу 32:27

+ 12:6 Псал 114:7

• 13:1 Псал 52

+ 13:1 Псал 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 13:2 Эх 11:5, Хуу 26:15, Псал 32:14, Псал 101:19

+ 13:3 Иоов 15:16

+ 13:4 Һур 30:14, Ер 10:25, Эзэк 34:3, Мих 3:3

+ 14:1 Псал 23:3-4, Иса 33:14-16

+ 14:2 Псал 105:3

+ 14:3 Лев 19:16

+ 14:4 Уд 11:35

+ 14:5 Лев 25:36, Эзэк 18:8, Гар 23:5

+ 15:2 Псал 72:25

+ 15:4 Гар 23:13, Нүүн 23:7, Һош 2:17, Зах 13:2

+ 15:5 Тоо 18:20, Ер 10:16, Ер 51:19, Гаш 3:24

+ 15:8 Псал 108:31, Хэр 2:25-28

+ 15:10 Иоов 33:28, Псал 29:4, Псал 48:16, Псал 85:13, Иса 38:17, Хэр 2:27

+ 15:11 Мт 7:14

+ 16:1 Псал 85:1, Псал 141:1

+ 16:3 Иоов 23:10, Псал 65:10

+ 16:5 Иоов 23:11

+ 16:7 Псал 30:22

+ 16:8 Хуу 32:10, Зах 2:8, Рүүт 2:12, Псал 35:8, Псал 56:2, Псал 62:8, Псал 90:4

+ 16:10 Псал 118:70

+ 16:12 Иоов 38:40, Псал 9:29

+ 16:15 Иоов 19:26, Иоов 33:26

• 17:1 2 Хаан 22

+ 17:2 Хуу 6:5, Псал 114:1

+ 17:3 Псал 18:15, Псал 30:3-4, Псал 70:3, Псал 90:2, Псал 143:2, Эх 15:1

+ 17:4 1 Уг 16:25, Псал 47:2, Псал 95:4, Псал 144:3

+ 17:5 Псал 41:7, Псал 92:4, Ион 2:4

+ 17:6 Псал 114:3

+ 17:7 Ион 2:8

+ 17:8 Уд 5:5, Псал 76:18, Псал 96:4

+ 17:9 Псал 20:9, Иса 30:33, Эзэк 20:48

+ 17:10 Псал 143:5, Иса 64:1, Наум 1:3

+ 17:11 Псал 103:3

+ 17:12 Гар 20:21, Псал 96:2

+ 17:13 Нүүн 10:11, Иса 30:30

+ 17:14 1 Хаан 2:10, Иоов 37:4-5, Псал 67:34, Псал 76:18-19

+ 17:15 Авв 3:11, Зах 9:14, 1 Хаан 7:10

+ 17:16 Гар 15:8, Псал 105:9

+ 17:17 Псал 143:7

+ 17:18 Псал 141:6

+ 17:20 Псал 30:8, Псал 117:5

+ 17:21 1 Хаан 26:23, Иоов 22:30

+ 17:24 Эх 6:9, Иоов 1:1

+ 17:28 Псал 100:5

+ 17:29 2 Хаан 21:17, 4 Хаан 8:20, Псал 131:17

+ 17:31 Хуу 32:4, Мт 5:48, Псал 11:7, Һур 30:5, Эх 15:1

+ 17:32 4 Хаан 5:15, Иса 45:5, Дан 2:47

+ 17:34 Хуу 32:13, Иса 58:14, Авв 3:19

+ 17:35 Псал 143:1

+ 17:38 Гар 23:27

+ 17:41 Гар 23:27

+ 17:42 Иоов 27:9, Һур 15:29

+ 17:43 Мих 7:10, Зах 10:5

+ 17:44 Иса 55:5

+ 17:45 Хуу 33:29

+ 17:46 Мих 7:17

+ 17:48 Псал 46:3

+ 17:50 Рим 15:9

+ 17:51 Псал 143:10, 2 Хаан 7:16

+ 18:2 Псал 49:6, Псал 88:6, Псал 96:6

+ 18:5 Рим 10:18

+ 18:6 Ёһ 2:16, Экк 1:5

+ 18:8 Хуу 4:7, Псал 22:3, Псал 118:130

+ 18:9 Рим 7:12, Псал 12:4

+ 18:10 Псал 118:142, Псал 118:151, Псал 118:160

+ 18:11 Һур 3:14, Һур 8:10, Һур 24:13

+ 18:14 Тоо 15:30, Рим 6:12, Рим 6:14

+ 18:15 Псал 17:3

+ 19:2 Псал 68:30, Һур 18:10

+ 19:3 Псал 127:5, Псал 133:3

+ 19:5 Псал 20:3

+ 19:8 Псал 32:17, Иса 31:1, Иса 36:9, 1 Хаан 17:45, Һур 21:31

+ 20:2 Псал 27:7

+ 20:3 Псал 19:5

+ 20:5 4 Хаан 20:6, Псал 60:6, Псал 90:16

+ 20:8 Псал 15:8

+ 20:10 Псал 17:9, Мал 4:1, Иоов 15:34, Иоов 20:26, Псал 96:3, Евр 10:27

+ 20:11 Иоов 18:19

+ 20:13 Псал 17:15

+ 21:2 Мт 27:46, Мк 15:34, Псал 9:22, Гаш 3:8

+ 21:3 Псал 87:2

+ 21:6 Уд 3:9

+ 21:7 Иоов 25:6, Иса 41:14, Иса 49:7, Иса 53:3

+ 21:8 Псал 90:14, Мт 27:39-43, Мк 15:29-32, Лк 23:35-37

+ 21:10 Псал 71:6

+ 21:12 Псал 106:12

+ 21:13 Псал 117:10-12, Ер 50:27, Ам 4:1

+ 21:15 Псал 118:28

+ 21:17 Псал 58:7

+ 21:18 Лк 23:35

+ 21:19 Ин 19:24

+ 21:21 Псал 34:17, Флп 3:2

+ 21:22 2 Тим 4:17

+ 21:23 Евр 2:12

+ 21:24 Псал 134:20

+ 21:26 Псал 34:18, Лев 7:16

+ 21:28 Псал 95:7, Цэп 2:11

+ 21:29 Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15

+ 21:31 Псал 101:19

+ 21:32 Псал 77:6, Псал 101:19

+ 22:1 Псал 79:2, Экк 12:11, Иса 40:11, Эзэк 34:11, Ин 10:11, Флп 4:19

+ 22:2 Эзэк 34:14, Ин 10:9

+ 22:3 Псал 18:8, Һур 4:11, Һур 8:20

+ 22:4 Псал 137:7, Һур 10:9, Иса 43:2, Мих 7:14

+ 22:5 Псал 91:11, Һур 27:9, Экк 9:8, Лк 7:46

+ 23:1 Гар 9:29, Иоов 41:3, Псал 49:12, Псал 88:11

+ 23:2 1 Хаан 2:8, Псал 101:26, Псал 103:5, Һур 8:29

+ 23:3 Псал 14, Иса 33:14-16

+ 23:4 Псал 50:12, Мт 5:8

+ 23:7 Псал 117:19-20, Иса 26:2

+ 23:8 Гар 15:3

+ 23:10 Мал 1:14

+ 24:1 Псал 85:4, Псал 142:8

+ 24:3 Иса 49:23

+ 24:4 Псал 26:11, Псал 85:11

+ 24:5 Псал 25:3

+ 24:6 Псал 102:17

+ 24:7 Иоов 13:26, Псал 118:9, Ер 3:25, Псал 50:3

+ 24:11 Ер 14:7, Псал 78:9, Дан 9:19

+ 24:13 Псал 36:22, Һур 2:21, Иса 60:21

+ 24:15 2 Уг 20:12, Псал 122:1-2, Псал 140:8

+ 24:22 Псал 43:27, Псал 129:8

+ 25:1 Псал 7:9

+ 25:2 1 Уг 28:9, 1 Уг 29:17, Псал 138:23, Һур 17:3, Ер 17:10

+ 25:3 Псал 24:5

+ 25:5 Псал 1:1, Псал 138:21

+ 25:6 Хуу 21:6, Псал 72:13, Мт 27:24

+ 25:7 Псал 9:2

+ 25:9 Псал 27:3

+ 25:10 Гар 23:8

+ 26:1 Иса 60:20, Мих 7:8

+ 26:3 Псал 3:7, Псал 22:4

+ 26:4 Псал 22:6, Псал 60:5, Псал 64:5

+ 26:6 Псал 3:4, Эф 5:19

+ 26:8 Псал 104:4

+ 26:10 Иса 49:15

+ 26:11 Псал 24:4

+ 26:12 Псал 40:3, Гар 20:16, Һур 6:19

+ 26:13 Иса 53:8, Эзэк 26:20, Эзэк 32:23

+ 26:14 Нүүн 1:6, Псал 30:25, Иса 8:17

+ 27:1 Псал 82:2, Псал 108:1, Псал 87:5, Псал 142:7, Һур 1:12

+ 27:2 Псал 133:2

+ 27:3 Һур 26:23, Ер 9:8, Псал 25:9

+ 27:5 Иса 5:12

+ 27:7 Эх 15:1, Псал 20:2

+ 27:9 Иса 40:11, Иса 46:3

+ 28:1 Эх 6:2, Иоов 1:6, Иоов 2:1, Псал 88:7, 1 Уг 16:28, Псал 95:7

+ 28:3 Иоов 37:4, Эзэк 1:24

+ 28:5 Уд 9:15, Псал 103:16, Эзэк 31:3

* 28:6 Энэ бол Хэрмоон хада.

+ 28:6 Хуу 3:9, Псал 113:4, Псал 113:6

+ 28:8 Тоо 13:27

+ 28:10 Эх 6:17, Гар 15:18, Псал 9:5, Псал 9:37

+ 28:11 Псал 67:36

+ 29:2 Псал 34:19

+ 29:4 Иоов 33:28, Псал 15:10, Псал 48:16, Псал 85:13, Иса 38:17

+ 29:6 Иса 57:16, Ер 3:5, Гаш 3:31, Мих 7:18, Псал 125:5

+ 29:7 Псал 9:26

+ 29:10 Псал 6:6, Иса 38:18

+ 29:12 Ер 31:13

• 30:1 Псал 70:1-3

+ 30:2 Дан 9:16

+ 30:3 Псал 17:3

+ 30:6 Лк 23:46

+ 30:7 Хуу 32:21

+ 30:9 Псал 17:20

+ 30:10 Псал 6:8

+ 30:12 Иоов 19:13, Псал 30:12, Псал 37:11, Псал 68:9, Псал 87:9

+ 30:13 Экк 9:5

+ 30:14 Ер 6:25, Ер 46:5

+ 30:16 Псал 7:2

+ 30:17 Тоо 6:25, Псал 4:7

+ 30:22 Псал 16:7

+ 30:24 Псал 96:10

+ 30:25 Нүүн 1:6, Псал 26:14

+ 31:2 Ин 1:47, Рим 4:7-8

+ 31:5 Псал 37:19, Псал 50:5, 1 Ин 1:9

+ 31:7 Псал 118:114

+ 31:9 Һур 26:3, Як 3:3

+ 31:11 Псал 67:4

+ 32:2 Псал 70:22

+ 32:3 Псал 39:4, Псал 95:1, Псал 97:1, Псал 143:9, Псал 149:1, Иса 42:10, Гэр 5:9

+ 32:5 Псал 32:5, Псал 61:8, Псал 118:64

+ 32:6 Эх 1:6-7, Псал 148:5, Ин 1:3, Евр 11:3

+ 32:7 Эх 1:9, Иоов 38:8-11, Псал 103:9, Ер 5:22

+ 32:9 Эх 1:3

+ 32:10 Иса 19:3

+ 32:11 Һур 19:21, Иса 46:10

+ 32:12 Хуу 7:6, Псал 143:15

+ 32:13 Иоов 7:18, Иоов 23:10, Псал 10:4

+ 32:14 Хуу 26:15, Иса 63:15

+ 32:16 Ам 2:14

+ 32:17 Псал 19:8, Һур 21:31

+ 32:18 Псал 146:11

+ 32:19 3 Хаан 17:6, Иоов 5:20

+ 32:20 Эх 15:1, Хуу 33:29

+ 33:1 1 Хаан 21:12-13

+ 33:3 1 Хаан 2:1

+ 33:5 Псал 3:5

+ 33:7 Псал 17:1

+ 33:8 Иоов 33:23, Дан 6:22

+ 33:9 1 Пёт 2:3, Псал 2:12

+ 33:10 Псал 36:25, Һур 10:3

+ 33:11 Иоов 4:10-11

+ 33:13 1 Пёт 3:10-12

+ 33:14 Һур 13:3

+ 33:15 Псал 36:27, Иса 1:16-17, 3 Ин 1:11

+ 33:16 Иоов 36:7, Һур 15:29

+ 33:17 Иоов 18:17, Һур 10:7

+ 33:19 Псал 50:19

+ 33:20 Иоов 5:19, 2 Тим 3:11

+ 33:21 Ин 19:36

+ 34:1 Иса 49:25

+ 34:4 Псал 39:15, Ер 17:18, Псал 68:23-26, Псал 108:6-15

+ 34:5 Иоов 21:18, Псал 1:4

+ 34:6 Псал 72:18, Ер 23:12

+ 34:7 Псал 56:7, Псал 118:85, Ер 18:20

+ 34:8 Иса 47:11

+ 34:9 Лк 1:47

+ 34:10 Гар 15:11, Псал 70:19, Псал 85:8, Псал 88:7-9, Псал 112:5, Иоов 5:15

+ 34:12 Псал 37:20, Псал 108:5, Һур 17:13, Ер 18:20

+ 34:13 Тоо 29:7

+ 34:16 Иоов 16:9, Псал 36:12

+ 34:17 Авв 1:13, Псал 21:21

+ 34:18 Псал 21:26

+ 34:19 Псал 68:5, Ин 15:25, Псал 29:2

+ 34:21 Гаш 2:16

+ 34:22 Псал 9:22, Псал 37:22

+ 34:23 Псал 43:24, Псал 77:65

+ 34:24 Псал 7:9

+ 34:25 Псал 39:16, Псал 69:4, Гаш 2:16

+ 34:28 Псал 70:8

+ 35:2 Рим 3:18

+ 35:5 Һур 4:16, Мих 2:1

+ 35:6 Псал 56:11, Псал 70:19, Псал 107:5, Гаш 3:23

+ 35:7 Рим 11:33, Псал 103:14, Псал 144:16

+ 35:8 Псал 62:4, Псал 16:8

+ 35:10 Һур 10:11, Һур 13:14, Ер 2:13, Ин 4:10, Ин 1:9, 1 Пёт 2:9, Гэр 22:5

+ 35:11 Ер 22:16, Гал 4:9

+ 35:13 Псал 1:5

+ 36:1 Һур 3:31, Һур 23:17, Һур 24:19

+ 36:2 Иоов 14:2, Псал 89:6

+ 36:4 Иоов 22:26, Иса 58:14

+ 36:5 Һур 3:5, Һур 16:3

+ 36:6 Уд 5:31, Иса 58:8

+ 36:9 Псал 24:13

+ 36:10 Иоов 7:10, Иоов 24:24

+ 36:11 Һур 2:21, Мт 5:5

+ 36:12 Иоов 16:9, Псал 34:16

+ 36:13 Псал 2:4

+ 36:15 1 Хаан 2:4

+ 36:16 Һур 16:8

+ 36:17 Псал 9:36

+ 36:18 Псал 1:6

+ 36:19 3 Хаан 17:6, Иоов 5:20, Псал 32:19

+ 36:20 Псал 67:3, Псал 101:4, Һош 13:3

+ 36:23 Иса 26:7

+ 36:24 Һур 24:16, Мих 7:8

+ 36:25 Иоов 4:7, Псал 33:10-11, Һур 10:3

+ 36:26 Хуу 15:8, Псал 111:5

+ 36:27 Псал 33:15

+ 36:28 Псал 96:10, Иса 14:20

+ 36:30 Һур 10:31, Һур 15:28

+ 36:31 Хуу 6:6, Псал 39:9, Псал 118:11, Иса 51:7, Ер 31:33

+ 36:32 Псал 9:29

+ 36:34 Псал 90:8, Псал 91:12, Һур 29:16

+ 36:38 Псал 72:17

+ 36:39 Псал 3:9, Иса 43:11, Ион 2:10

+ 36:40 Псал 10:1

+ 37:1 Псал 69:1

+ 37:2 Псал 6:2

+ 37:3 Хуу 32:23, Иоов 6:4, Гаш 3:13

+ 37:4 Иса 1:6

+ 37:5 Эзр 9:6

+ 37:12 Иоов 19:13-14, Псал 87:18

+ 37:14 Иса 53:7

+ 37:16 Псал 38:8

+ 37:19 Псал 31:5

+ 37:21 Псал 34:12, Һур 17:13, Ер 18:20

+ 37:22 Псал 9:22, Псал 34:22

+ 38:1 1 Уг 16:41, 1 Уг 25:1, Псал 61:1, Псал 76:1

+ 38:2 Иоов 2:10

+ 38:4 Иоов 32:20, Ер 6:11, Ер 20:9

+ 38:5 Псал 89:12

+ 38:6 Псал 88:48, Псал 90:5, Иоов 7:16, Псал 61:10, Псал 93:10-11, Псал 143:4, Экк 1:2

+ 38:7 Иоов 27:16-17, Псал 48:11, Экк 2:18

+ 38:8 Псал 37:16

+ 38:11 Иоов 13:21

+ 38:13 4 Хаан 20:5, Псал 55:9, 1 Уг 29:15, Псал 118:19, Псал 118:54

+ 38:14 Иоов 7:19, Иоов 10:21-22

+ 39:3 Псал 68:3, Ер 38:6

+ 39:4 Псал 32:3, Псал 51:8

+ 39:6 Псал 9:2, Псал 70:16

+ 39:7 Псал 50:18, 1 Хаан 15:22, Иса 50:4, Евр 10:5-7

+ 39:9 Псал 36:31, Псал 118:11

+ 39:13 Псал 68:4

+ 39:15 Псал 34:4, Ер 17:18, Псал 6:11

+ 39:16 Псал 34:25

+ 39:18 Псал 85:1, Псал 108:22

+ 40:2 Һур 14:21, Һур 29:7, Псал 36:18

+ 40:3 Псал 26:12

+ 40:4 Иса 38:1-8

+ 40:7 Псал 11:3

+ 40:10 Ин 13:18

+ 40:14 1 Уг 16:36, Псал 71:18, Псал 88:53, Псал 105:48

+ 41:1 2 Уг 20:19

+ 41:2 Псал 62:1, Псал 83:2

+ 41:4 Псал 78:10, Псал 113:10, Ёһ 2:17, Мих 7:10, Псал 79:6, Псал 101:10, Гаш 2:18

+ 41:5 Эзэк 46:10

+ 41:6 Псал 42:5

+ 41:7 Хуу 3:9, Псал 17:5, Псал 87:8, Ион 2:4

+ 41:9 Псал 62:7, Хэр 16:25

+ 41:10 Псал 17:3, Псал 42:2

+ 42:1 Псал 7:9

+ 42:2 Псал 43:10, Псал 41:10

+ 42:3 Псал 2:6

+ 42:5 Псал 41:6

+ 43:2 Тоо 23:23, Хуу 32:7, Псал 77:3

+ 43:3 Хуу 7:1

+ 43:4 Нүүн 24:12, Тоо 6:25, Псал 4:7

+ 43:5 Псал 73:12

+ 43:7 1 Хаан 17:47, Псал 32:16-17

+ 43:10 Псал 42:2, Псал 88:39

+ 43:11 Лев 26:17, Хуу 28:25, Нүүн 7:4

+ 43:12 Лев 26:33

+ 43:14 Псал 78:4, Дан 9:16, Мих 6:16

+ 43:15 Хуу 28:37

+ 43:20 Иоов 30:29

+ 43:22 1 Уг 28:9, 2 Уг 6:30, Һур 15:11, Хэр 1:24

+ 43:23 Рим 8:36

+ 43:24 Псал 34:23, Псал 77:65

+ 43:27 Псал 24:20

+ 44:1 Псал 68:1

+ 44:4 Гар 32:27, Дуун 3:8

+ 44:7 Евр 1:8-9

+ 44:9 Һур 7:17

+ 44:10 Эх 10:29, 3 Хаан 9:28, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24

+ 44:15 Дуун 1:3

+ 45:1 1 Уг 15:20-21

+ 45:2 Псал 7:2, Хуу 4:7, Наум 1:7

+ 45:4 Псал 92:3

+ 45:5 Псал 64:10

+ 45:6 Иса 12:6

+ 45:7 Псал 2:1, Ам 1:2, Ам 9:5

+ 45:9 Псал 65:5

+ 45:10 Иса 2:4, Мих 4:3, 1 Хаан 2:4, Псал 75:4, Эзэк 39:3

+ 46:2 Псал 94:1

+ 46:3 Хуу 7:21, Псал 65:3, Псал 75:12, Мал 1:14

+ 46:4 2 Хаан 22:48

+ 46:8 Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15

+ 46:10 Псал 88:19

+ 47:2 1 Уг 16:25, Псал 17:4

+ 47:3 Гаш 2:15

+ 47:5 Эх 14:1, 2 Хаан 10:6

+ 47:7 Иса 13:8

+ 47:8 3 Хаан 22:48, Эзэк 27:26

+ 47:10 Псал 25:3

+ 47:11 Псал 112:3

+ 47:12 Псал 96:8

+ 48:2 Мих 1:2, Иса 34:1

+ 48:5 Псал 77:2

+ 48:7 Һур 11:28

+ 48:8 Иоов 33:24, Иоов 36:18, Мт 16:26, Мк 8:37

+ 48:10 Псал 88:49

+ 48:11 Экк 2:14-16, Экк 3:19, Экк 9:2, Псал 38:7, Экк 2:18

+ 48:13 Экк 3:18

+ 48:16 Псал 15:10, Псал 29:4

+ 48:18 Иоов 27:19, 1 Тим 6:7

+ 48:20 Иоов 33:30

+ 48:21 Экк 3:19

+ 49:1 1 Уг 6:39, 1 Уг 15:17, 1 Уг 25:1, 2 Уг 5:12, Хуу 10:17, Псал 112:3

+ 49:2 Хуу 33:2, Псал 79:2, Псал 93:1

+ 49:3 Гар 19:16, Лев 10:2, Тоо 16:35, 3 Хаан 19:11-12

+ 49:4 Хуу 4:26, Хуу 32:1, Иса 1:2

+ 49:6 Псал 18:2, Псал 96:6, Псал 57:12

+ 49:7 Псал 80:9

+ 49:8 1 Хаан 15:22, Псал 39:7

+ 49:10 Иса 40:16

+ 49:12 Гар 9:29, Иоов 41:3, Псал 23:1, Хэр 17:25

+ 49:14 Псал 106:22, Евр 13:15, Тоо 30:3, Экк 5:3, Ион 2:10

+ 49:15 Псал 80:8

+ 49:19 Псал 51:4

+ 49:21 Экк 8:11, Иса 57:11

+ 49:22 Псал 9:18

+ 50:2 2 Хаан 12:1

+ 50:3 Псал 24:7, Иса 43:25

+ 50:4 Лев 16:30, 1 Ин 1:7, 1 Ин 1:9

+ 50:5 Псал 31:5, Рим 7:18

+ 50:6 2 Хаан 12:13, Рим 3:4

+ 50:7 Иоов 14:4, Иоов 15:14, Псал 57:4

+ 50:9 Иса 1:18

+ 50:12 Мт 5:12, Гаш 5:21

+ 50:16 2 Хаан 11:17, 2 Хаан 12:9

+ 50:18 Псал 39:7

+ 50:19 Псал 33:19

+ 50:20 Псал 68:36, Псал 146:2

+ 50:21 Псал 4:6

+ 51:2 1 Хаан 22:9

+ 51:4 Псал 49:19

+ 51:7 Псал 26:13

+ 51:8 Псал 39:3, Иоов 22:19

+ 51:9 Псал 48:7

+ 51:10 Ер 11:16

• 52:1 Псал 13

+ 52:2 Псал 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 52:3 Эх 11:5, Хуу 26:15, Псал 32:14, Псал 101:19

+ 52:4 Иоов 15:16

+ 52:5 Һур 30:14, Ер 10:25, Эзэк 34:3, Мих 3:3

+ 52:6 Лев 26:17, Һур 28:1

+ 53:1 1 Хаан 23:19, 1 Хаан 26:1

+ 53:5 Псал 85:14

+ 53:7 Псал 142:12

+ 53:9 Псал 58:10, Псал 91:12, Псал 111:8, Псал 117:7

+ 54:3 Псал 63:1

+ 54:8 Ер 9:2

+ 54:10 Ер 6:7, Эзэк 7:23

+ 54:15 Псал 41:5

+ 54:16 Тоо 16:30-33, Псал 123:3, Һур 1:12

+ 54:20 Хуу 33:27, Псал 89:3, Псал 92:2, Авв 1:12

+ 54:21 Псал 7:5

+ 54:22 Һур 5:3

+ 54:23 Псал 36:5, Иса 46:4, Мт 11:28-30

+ 54:24 Гэр 20:3, Псал 5:7, Һур 10:27

+ 55:1 1 Хаан 21:13

+ 55:5 Псал 117:6, Иса 51:7, Иса 51:12, Мт 10:28

+ 55:7 Псал 70:10

+ 55:9 Псал 38:13, Гар 32:32, Псал 68:29, Псал 138:16, Мал 3:16

+ 55:13 Лев 5:4, Тоо 30:3, Хуу 23:21, Псал 49:14, Псал 115:8

+ 55:14 Псал 114:8, Иоов 33:30

• 56:1 Псал 107:2-6

+ 56:1 Псал 57:1, Псал 58:1, Псал 74:1, 1 Хаан 22:1, 1 Хаан 24:3, Псал 141:1

+ 56:2 Рүүт 2:12, Псал 16:8

+ 56:4 Псал 143:5-7

+ 56:5 Псал 57:7, Дан 6:16, Һур 12:18, Һур 30:14

+ 56:7 Псал 7:16

+ 56:8 Псал 111:7-8

+ 56:9 Уд 5:12, 1 Уг 15:16

+ 56:11 Псал 35:5

+ 57:1 Псал 56:1, Псал 58:1, Псал 74:1

+ 57:4 Псал 50:7

+ 57:5 Хуу 32:33, Псал 139:4, Ер 8:17

+ 57:7 Иоов 29:17, Псал 3:8, Псал 56:5

+ 57:9 Иоов 3:16, Экк 6:3

+ 57:11 Иоов 22:19, Псал 67:24

+ 57:12 Псал 9:9

+ 58:1 Псал 56:1, Псал 57:1, Псал 74:1, 1 Хаан 19:11

+ 58:2 Псал 19:1

+ 58:4 Псал 9:30, 1 Хаан 24:12

+ 58:7 Псал 21:17

+ 58:9 Псал 2:4, Псал 36:13

+ 58:10 Псал 9:10

+ 58:11 Псал 20:4, Псал 53:9

+ 58:12 Эх 15:1

+ 58:13 Һур 12:13

+ 58:15 Псал 21:17

+ 58:17 Псал 17:3

• 59:1 Псал 107:7-14

+ 59:1 Псал 79:1

+ 59:2 2 Хаан 8:3, 2 Хаан 8:13

+ 59:3 Псал 79:3

+ 59:5 Иса 51:17

+ 59:8 Эх 12:6, Эх 33:18, Эх 33:17

+ 59:13 Псал 145:3, Ер 17:5

+ 60:4 Һур 18:10

+ 60:5 Псал 14:1, Рүүт 2:12, Псал 16:8

+ 60:7 4 Хаан 20:6, Псал 20:5

+ 60:9 Тоо 30:3, Экк 5:3, Ион 2:10

+ 61:1 1 Уг 16:41, 1 Уг 25:1, Псал 38:1, Псал 76:1

+ 61:3 Псал 17:3, Псал 29:7

+ 61:5 Һур 26:23, Ер 9:8

+ 61:10 Иоов 7:16, Псал 38:6, Псал 143:4, Экк 1:2, Иоов 31:6, Иса 40:17, Дан 4:32, Дан 5:27

+ 61:11 Иоов 31:25, Лк 12:15

+ 61:12 Гэр 19:1

+ 61:13 Гар 34:6, Псал 85:5, Иоов 34:11, Һур 24:12

+ 62:1 1 Хаан 23:14, 2 Хаан 16:14, 2 Хаан 17:2, 2 Хаан 17:29

+ 62:2 Иса 26:9, Псал 41:2, Псал 142:6

+ 62:4 Псал 35:8

+ 62:5 Псал 103:33

+ 62:7 Псал 41:9, Псал 149:5, Хэр 16:25

+ 62:8 Рүүт 2:12, Псал 16:8

+ 62:10 Тоо 16:32-33

+ 62:12 Хуу 6:13, Иоов 5:16, Псал 106:42

+ 63:2 Псал 54:3-4

+ 63:3 Ер 18:18

+ 63:4 Псал 10:2, Псал 56:4, Һур 12:18, Һур 30:14

+ 63:5 Һур 1:11, Ер 5:26

+ 63:6 Иоов 22:13, Псал 72:11

+ 63:8 Псал 7:13-14, Псал 17:15

+ 63:9 Һур 12:13, Һур 18:7, Экк 10:12

+ 63:11 Псал 7:2, Псал 10:1

+ 64:2 Тоо 30:3, Экк 5:3, Ион 2:10

+ 64:3 Псал 85:9

+ 64:4 Иса 6:7

+ 64:5 Псал 23:4, Псал 26:4

+ 64:6 Псал 21:28

+ 64:8 Псал 88:10, Псал 106:29, Ион 1:15, Мт 8:26, Иса 17:12-13

+ 64:10 Лев 26:4, Иоов 5:10, Псал 45:5

+ 64:13 Иса 30:23, Ёһ 2:22

+ 65:1 Псал 97:4, Псал 99:1

+ 65:3 Псал 46:3, Хуу 33:29

+ 65:4 Псал 85:9

+ 65:5 Псал 45:9

+ 65:6 Гар 14:21-22, Нүүн 3:14-17

+ 65:10 Иоов 23:10, Иса 1:25, Иса 48:10, Зах 13:9, Мал 3:3, 1 Пёт 1:7

+ 65:11 Эзэк 17:20, Һош 7:12

+ 65:12 Иса 43:2

+ 65:13 Тоо 30:3, Экк 5:3, Ион 2:10

+ 65:16 Мк 5:19

+ 65:18 Һур 15:8, Һур 28:9, Иса 59:2

+ 66:2 Тоо 6:25, Псал 4:6

+ 66:3 Тит 2:11

+ 66:5 Псал 9:9

+ 66:7 Лев 26:4, Псал 84:13

+ 67:2 Тоо 10:35, Иса 33:10, Тоо 10:35

+ 67:3 Псал 36:20, Һош 13:3, Псал 96:5, Мих 1:4

+ 67:4 Псал 31:11

+ 67:5 Иса 40:3

+ 67:6 Һош 14:4, Хуу 10:18

+ 67:7 1 Хаан 2:5, Псал 112:9, Иса 61:1

+ 67:8 Гар 13:21

+ 67:9 Гар 19:18, Уд 5:4

+ 67:13 Псал 109:5

+ 67:15 Уд 9:48

+ 67:17 Гар 19:18, Псал 131:13-14

+ 67:18 4 Хаан 6:17, Иса 66:15, Авв 3:8

+ 67:19 Эф 4:8

+ 67:20 Псал 54:23, Иса 46:4, Мт 11:28

+ 67:22 Псал 109:6

+ 67:23 Ам 9:3

+ 67:24 Псал 57:11

+ 67:28 1 Хаан 9:21

+ 67:29 Псал 75:12

+ 67:31 Псал 21:13

+ 67:32 Иса 11:11, Иса 45:14

+ 67:33 Псал 101:22-23

+ 67:34 Псал 17:11, Псал 103:3, 2 Хаан 22:14, Иоов 37:4, Псал 17:14, Псал 28:3

+ 67:36 Псал 28:11

+ 68:1 Псал 44:1

+ 68:2 Гаш 3:54, Ион 2:4, Ион 2:6

+ 68:3 Иоов 22:11, Псал 17:5, Псал 39:3, Псал 41:7

+ 68:4 Псал 118:82, Иса 38:14

+ 68:5 Псал 34:19, Ин 15:25, Псал 39:13

+ 68:8 Ер 15:15

+ 68:9 Иоов 19:13-14

+ 68:10 Ин 2:17, Рим 15:3

+ 68:15 Ер 38:6, Псал 143:7

+ 68:17 Псал 62:4, Псал 108:21

+ 68:22 Мт 27:34, Ин 19:28-29

+ 68:23 Псал 34:4-8, Псал 108:6-15

+ 68:24 Рим 11:9-10

+ 68:26 Хэр 1:20

+ 68:28 Нэх 4:5

+ 68:29 Гар 32:32, Псал 55:9, Мал 3:16, Гэр 3:5

+ 68:30 Псал 19:2

+ 68:32 Псал 49:13

+ 68:35 Псал 95:11

+ 68:36 Псал 68:36, Псал 146:2

+ 68:37 Псал 101:29

• 69:1 Псал 39:13-17

+ 69:1 Псал 37:1

+ 69:3 Псал 34:4, Ер 17:18, Псал 6:11

+ 69:4 Псал 34:25

+ 69:6 Псал 85:1, Псал 108:22

• 70:1 Псал 30:1-4

+ 70:2 Дан 9:16

+ 70:3 Псал 17:3

+ 70:4 Псал 139:2, Псал 139:5

+ 70:5 Ер 14:8, Ер 17:7

+ 70:6 Псал 21:10-11

+ 70:8 Псал 34:28

+ 70:10 Псал 55:7

+ 70:11 Псал 3:3

+ 70:13 Псал 34:4, Псал 39:15, Ер 17:18

+ 70:15 Псал 39:6

+ 70:19 Псал 35:6, Гаш 3:23, Гар 15:11, Псал 34:10

+ 70:20 Һош 6:2

+ 70:22 Псал 32:2

+ 71:1 Псал 126:1, Иса 16:5, Иса 32:1

+ 71:2 Иса 9:7, Иса 11:4, Иса 32:1

+ 71:4 Һур 29:14

+ 71:5 Псал 88:37-38

+ 71:6 Хуу 32:2

+ 71:7 Псал 91:13

* 71:8 Евфрат.

+ 71:8 Гар 23:31, 3 Хаан 4:21, Псал 88:26, Мих 5:4, Зах 9:10

+ 71:9 Иса 49:23, Мих 7:17

+ 71:10 Эх 10:4, Ион 1:3, 3 Хаан 10:1, Иса 43:3, Иса 45:14

+ 71:11 Иса 49:23

+ 71:12 Һур 31:8

+ 71:14 Псал 115:6

+ 71:15 3 Хаан 10:10

+ 71:16 Иоов 5:25

+ 71:17 Псал 103:31, Эх 12:3

+ 71:18 Псал 135:4

+ 71:19 Тоо 14:21, Иса 6:3, Иса 11:9, Авв 2:14, Псал 40:14

+ 72:1 Псал 31:2, Ин 1:47

+ 72:3 Иоов 21:7, Псал 36:1, Һур 3:31

+ 72:11 Иоов 22:13

+ 72:13 Хуу 21:6, Иоов 34:9, Псал 25:6

+ 72:17 Псал 36:38

+ 72:18 Псал 34:6, Ер 23:12

+ 72:22 Иоов 18:3, Экк 3:18

+ 72:25 Псал 15:2

+ 72:26 Псал 15:5, Гаш 3:24

+ 72:28 Як 4:8, Псал 117:17

+ 73:1 Псал 78:13, Псал 94:7, Псал 99:3, Эзэк 34:31, Зах 9:16

+ 73:2 Гар 3:1-2, Гар 19:18

+ 73:4 Гаш 2:7

+ 73:6 3 Хаан 6:18, 4 Хаан 25:13-17

+ 73:8 Псал 82:5

+ 73:9 1 Хаан 3:1, Һур 29:18, Ам 8:11

+ 73:11 Гаш 2:3

+ 73:12 Псал 43:5

+ 73:13 Иоов 3:8, Иоов 40:20, Иоов 41:1, Псал 103:26, Иса 27:1

* 73:14 Левиатан – эхи эмхигүй байдалай, муу муухайн һүлдэ, далайн абарга томо амитан. Тэрэниие Эзэн диилээ бэлэй.

+ 73:15 Гар 17:5-6, Тоо 20:11, Нүүн 3:13

+ 73:16 Псал 103:19, Ер 33:25

+ 73:17 Эх 8:22

+ 73:19 Дуун 2:14

+ 73:20 Лев 26:44, Псал 105:45

+ 73:23 Псал 64:7

+ 74:1 Псал 56:1, Псал 57:1, Псал 58:1

+ 74:3 Дан 8:19, Авв 2:3

+ 74:4 Иса 24:19-20, Иоов 9:7

+ 74:8 1 Хаан 2:7

+ 74:9 Иса 51:17, Ер 25:15, Эзэк 23:32-34, Авд 1:16, Зах 12:2, Гэр 14:10

+ 74:11 Псал 100:8

* 75:3 Шалээм – Иерусалим.

+ 75:3 Псал 47:3-4

+ 75:4 1 Хаан 2:4, Псал 45:10, Эзэк 39:3

+ 75:6 Ер 51:39

+ 75:7 Гар 15:1, Гар 15:21

+ 75:8 Ёһ 2:11, Наум 1:6, Гэр 6:17

+ 75:12 Тоо 30:3, Экк 5:3, Ион 2:10, Псал 46:2-3, Псал 67:29, Мал 1:14

+ 76:1 1 Уг 16:41, 1 Уг 25:1, Псал 38:1, Псал 61:1

+ 76:3 Псал 85:7

+ 76:6 Хуу 32:7, Псал 142:5

+ 76:12 Псал 104:5-6

+ 76:14 Гар 15:11

+ 76:17 Псал 113:3, Авв 3:10

+ 76:18 Псал 17:14, Псал 143:6

+ 76:19 Псал 96:4

+ 76:20 Авв 3:15

+ 76:21 Гар 12:50-51, Экк 12:12, Иса 63:11, Һош 12:13

+ 77:2 Псал 48:5, Мт 13:35

+ 77:3 Тоо 23:23, Хуу 32:7, Псал 43:2

+ 77:4 Иоов 15:18, Хуу 4:9, Хуу 6:7, Хуу 11:19, Хуу 32:46

+ 77:5 Хуу 31:12-13

+ 77:6 Псал 101:19

+ 77:8 Гар 32:9, Ер 5:23, 4 Хаан 17:14, Зах 1:4

+ 77:11 Хуу 8:14, Псал 105:13, Һош 13:6

+ 77:12 Тоо 13:23, Гар 7, Мих 7:15

+ 77:13 Гар 14:21-22, Гар 15:8

+ 77:14 Гар 13:21-22

+ 77:15 Гар 17:6, Тоо 20:11

+ 77:18 Гар 17:7, Тоо 20:13, Тоо 11:4-6

+ 77:21 Тоо 11:1

+ 77:23 Эх 7:11

+ 77:24 Гар 16:4, Гар 16:14-31

+ 77:27 Гар 16:13, Тоо 11:31

+ 77:29 Тоо 11:20

+ 77:31 Тоо 11:33-34

+ 77:32 Тоо 14:11

+ 77:33 Псал 38:6

+ 77:35 Хуу 32:4

+ 77:36 Иса 29:13, Һош 7:13-14

+ 77:37 Эзэк 20:16

+ 77:38 Гар 34:6, Тоо 14:20

+ 77:39 Эх 6:3

+ 77:40 Иса 63:10

+ 77:43 Гар 7:3, Псал 104:27-36

+ 77:44 Гар 7:17-24

+ 77:45 Гар 8:2-14, Гар 8:21-24

+ 77:46 Гар 10:12-15

+ 77:47 Гар 9:23-25

+ 77:48 Гар 9:19-21

+ 77:49 Гар 12:13, Гар 12:23

+ 77:51 Гар 12:29, Псал 134:8

+ 77:52 Псал 76:21

+ 77:53 Гар 14:27-28, Гар 15:10

+ 77:54 Гар 15:17

+ 77:55 Нүүн 23:4, Псал 134:12

+ 77:56 Уд 2:11-12

+ 77:57 Һош 7:16

+ 77:58 Хуу 31:29, Хуу 32:16

+ 77:60 Нүүн 18:1, Уд 18:30

+ 77:62 1 Хаан 4:10

+ 77:64 1 Хаан 4:11, Иоов 27:15

+ 77:65 Псал 34:23, Псал 43:24, Иса 42:13

+ 77:68 Эх 49:8, 1 Уг 5:2, 1 Уг 28:4, Псал 86:2

+ 77:70 1 Хаан 16:12-13

+ 77:71 2 Хаан 5:2

+ 77:72 3 Хаан 9:4

+ 78:1 Гаш 1:10

+ 78:2 Хуу 28:26

+ 78:3 Ер 14:16, Цэп 1:17

+ 78:4 Псал 43:14, Дан 9:16, Мих 6:16

+ 78:5 Псал 84:6, Псал 88:47

+ 78:6 Ер 10:25, Гэр 16:1

+ 78:7 Псал 13:4

+ 78:8 Иса 64:9

+ 78:9 Псал 24:11, Ер 14:7, Лк 18:13

+ 78:10 Псал 41:4, Псал 113:10, Ёһ 2:17, Мих 7:10, Хуу 32:43

+ 78:11 Псал 101:21

+ 78:12 Эх 4:15, Лев 26:21

+ 78:13 Псал 73:1, Эзэк 34:31, Зах 9:16

+ 79:1 Псал 59:1

+ 79:2 Псал 76:21, Экк 12:12, 1 Хаан 4:4, 2 Хаан 6:2, Псал 98:1, Хуу 33:2, Псал 49:2

+ 79:3 Тоо 2:18-24

+ 79:4 Псал 59:3, Тоо 6:25

+ 79:5 Псал 88:47, Зах 1:12

+ 79:6 Псал 41:4, Псал 101:10

+ 79:8 Тоо 6:25

+ 79:9 Иса 5:1, Ер 2:21, Мт 21:33, Хуу 7:1

* 79:12 Евфрат.

+ 79:12 Псал 71:8

+ 79:13 Псал 88:41, Гаш 2:2

+ 79:15 Иса 63:15

+ 79:17 4 Хаан 25:9

+ 79:20 Тоо 6:25

+ 80:1 Псал 8:1, Псал 83:1

+ 80:4 Лев 23:24, Тоо 10:10

+ 80:6 Гар 11:4, Хуу 28:49, Ер 5:15

+ 80:7 Гар 1:11

+ 80:8 Псал 49:15, Гар 17:1-7, Тоо 20:2-13

+ 80:9 Псал 49:7

+ 80:10 Гар 20:2-3

+ 80:13 Эзэк 20:25

+ 80:14 Хуу 5:29, Иса 48:18

+ 80:17 Хуу 32:13-14

+ 81:1 Иса 3:13

+ 81:2 Лев 19:15, Хуу 1:17, Һур 18:5

+ 81:3 Псал 9:39, Ер 22:3

+ 81:4 Иоов 29:12, Һур 24:11

+ 81:5 Псал 10:3

+ 81:6 Ин 10:34

+ 81:7 Псал 48:13, Эзэк 31:14

+ 82:2 Псал 27:1

+ 82:4 Нэх 4:8

+ 82:5 Псал 73:8, Нүүн 7:9

+ 82:7 Эх 25:12-16, 1 Уг 5:10

+ 82:8 Нүүн 13:5, 3 Хаан 15:18, Эзэк 27:9

+ 82:9 4 Хаан 15:19

+ 82:10 Уд 4:13-15, Уд 7:19-25

+ 82:11 Нүүн 17:11, 1 Хаан 28:7, Иоов 20:7

+ 82:12 Уд 7:25, Уд 8:21

+ 82:14 Иоов 13:25, Иоов 21:18

+ 82:15 Иса 10:16-17

+ 82:16 3 Хаан 19:11, Иоов 9:17, Иоов 38:1

+ 82:19 Гар 6:3

+ 83:1 Псал 8:1, Псал 80:1

+ 83:3 Псал 41:2, Псал 62:1

+ 83:4 Псал 5:3

+ 83:5 Псал 22:6, Псал 64:5

+ 83:6 Псал 121:1

+ 83:10 Эх 15:1

+ 83:12 Эх 15:1, Мал 4:2, Лк 1:78

+ 83:13 Һур 16:20

+ 84:3 Псал 31:1

+ 84:4 Гар 32:12

+ 84:6 Псал 78:5

+ 84:13 Лев 26:4, Псал 66:6

+ 84:14 Иса 58:8

+ 85:1 Псал 16:1, Псал 141:1, Псал 39:18

+ 85:4 Псал 24:1

+ 85:5 Гар 34:6, Псал 144:8

+ 85:7 Псал 76:3

+ 85:8 Гар 15:11, Псал 34:10, Псал 95:4, Псал 96:9, Ер 10:6

+ 85:9 Псал 65:4, Гэр 15:4

+ 85:10 Хуу 6:4, Иса 37:16

+ 85:11 Псал 24:4

+ 85:13 Иоов 33:28, Псал 15:10, Иса 38:17

+ 85:14 Псал 53:5

+ 85:15 Гар 34:6

+ 85:16 Псал 115:7

+ 85:17 Уд 6:17

+ 86:2 Псал 47:2, Иса 28:16, Псал 77:68

+ 86:3 Псал 45:5-6

* 86:4 Рааһаб – Египет.

+ 86:5 Псал 47:9

+ 86:7 Псал 35:9, Эзэк 47:1

+ 87:1 3 Хаан 4:31, 1 Уг 2:6

+ 87:2 Псал 21:3, Лк 18:7

+ 87:4 Псал 15:10

+ 87:5 Псал 27:1, Псал 142:7, Һур 1:12

+ 87:6 Иса 26:14

+ 87:7 Иоов 10:21-22, Псал 142:3, Гаш 3:6

+ 87:8 Псал 41:7-8

+ 87:9 Иоов 19:13, Псал 30:12, Иоов 30:10

+ 87:11 Псал 6:6, Иса 38:18

+ 87:13 Иоов 10:21-22, Экк 9:5

+ 87:14 Псал 5:4

+ 87:17 Иоов 6:4

+ 87:18 Псал 21:17

+ 87:19 Иоов 19:13-14, Псал 37:12

+ 88:1 3 Хаан 4:31, 1 Уг 2:6

+ 88:2 Псал 100:1

+ 88:5 2 Хаан 7:16, Псал 131:11-12

+ 88:6 Псал 18:1, Иоов 5:1, Иоов 15:15, Зах 14:5

+ 88:7 Гар 15:11, Эх 6:2, Иоов 1:6

+ 88:9 Псал 34:10

+ 88:10 Иоов 38:11, Псал 64:8, Ион 1:15

* 88:11 Рааһаб – далайн абарга луу, муу ёрын дүлгэ тэмдэг.

+ 88:11 Иоов 9:13, Иоов 26:12, Иса 51:9

+ 88:12 1 Уг 29:11, Псал 23:1

+ 88:13 Хуу 3:9, Уд 4:6

+ 88:15 Псал 96:2

+ 88:16 Тоо 6:25, Псал 4:7

+ 88:19 Псал 46:10

+ 88:20 1 Хаан 13:14, 1 Хаан 16:13, Хэр 13:22

+ 88:24 Псал 2:9

+ 88:26 Псал 71:8

+ 88:27 Хуу 32:15, Псал 94:1

+ 88:28 2 Хаан 7:14, 3 Хаан 10:22

+ 88:29 Иса 55:3

+ 88:30 Иоов 14:12

+ 88:33 2 Хаан 7:14

+ 88:34 Ер 33:21

+ 88:36 Ам 4:2, Евр 6:17-18

+ 88:38 Иоов 16:19

+ 88:39 Псал 43:10

+ 88:40 Иоов 19:9, Ер 13:18, Гаш 5:16

+ 88:41 Гаш 2:2

+ 88:46 2 Хаан 24:15

+ 88:47 Псал 12:1, Псал 78:5, Авв 1:2, Зах 1:12, Псал 12:2, Псал 78:5

+ 88:48 Иоов 7:7

+ 88:49 Псал 48:10

+ 88:53 Псал 40:14

+ 89:1 Псал 33:1, Эзр 3:2

+ 89:2 Хуу 33:27

+ 89:3 Һур 8:25, Хуу 33:27, Псал 92:2, Авв 1:12

+ 89:4 Эх 3:19, Иоов 34:15, Псал 102:14, Экк 3:20, Экк 12:7

+ 89:5 2 Пёт 3:8, Псал 38:6

+ 89:6 Псал 36:2, Иса 40:6-8

+ 89:8 Ер 16:17

+ 89:10 Эх 6:3, Эх 47:9

+ 89:12 Экк 7:2

+ 89:17 Псал 127:2

+ 90:1 Псал 31:7, Псал 120:5

+ 90:2 Псал 17:3

+ 90:3 Псал 123:7, Һур 6:5

+ 90:4 Псал 16:8, Псал 35:5

+ 90:5 Дуун 3:8, Иоов 5:19-23, Һур 3:23, Һур 3:25

+ 90:8 Псал 36:34, Псал 91:12, Һур 29:16

+ 90:9 Хуу 33:27, Псал 17:3

+ 90:10 Һур 12:21

+ 90:12 Һур 3:23, Мт 4:6, Лк 4:10-11

+ 90:13 Мк 16:18, Лк 10:19

+ 90:14 Псал 21:8-9, Һур 8:17, Псал 9:11

+ 90:15 Иоов 12:4, Ер 33:3

+ 90:16 Псал 20:5

+ 91:2 Псал 146:1

+ 91:6 Псал 110:2, Гэр 15:3

+ 91:9 Псал 92:4

+ 91:11 Псал 22:5, Һур 27:9, Экк 9:8

+ 91:12 Псал 36:34, Псал 59:10, Псал 90:8, Һур 29:16

+ 91:13 Псал 71:7, Һур 11:28, Иса 65:22, Һур 11:28

+ 91:14 Псал 134:2

+ 91:16 Псал 17:2, Эх 18:25, Иоов 34:10

+ 92:1 1 Уг 16:31, Псал 95:10, Псал 96:1, Псал 98:1, Псал 103:1

+ 92:2 Хуу 33:27, Псал 54:20, Псал 89:3, Авв 1:12

+ 92:3 Авв 3:10

+ 92:4 Псал 91:9

+ 93:1 Хуу 32:35, Хуу 32:43, Иса 35:4, Хуу 33:2, Псал 49:2

+ 93:2 Иса 33:10

+ 93:3 Гэр 6:10

+ 93:5 Иса 3:15

+ 93:6 Иса 10:2

+ 93:7 Иоов 22:13, Цэп 1:12, Мал 3:14

+ 93:9 Һур 20:12

+ 93:10 Иоов 7:16, Псал 38:6, Экк 1:2, 1 Кор 3:20

+ 93:12 Иоов 5:17, Һур 3:11-12

+ 93:14 1 Хаан 12:22, Рим 11:2

+ 93:17 Псал 123:1-3

+ 93:21 Гар 23:7, Һур 17:15, Иса 5:23

+ 93:22 Псал 17:3

+ 94:1 Хуу 32:15, Псал 88:27

+ 94:3 1 Хаан 5:3, 2 Уг 2:5, Псал 85:8, Псал 134:5

+ 94:5 Эх 1:9-10

+ 94:6 2 Уг 6:13, Дан 6:10

+ 94:7 Псал 73:1, Эзэк 34:31, Зах 9:16, Евр 3:7-11

+ 94:11 Тоо 14:22-23, Хуу 1:35, Хуу 12:9, Эзэк 20:15

• 95:1 1 Уг 16:23-33

+ 95:1 Псал 32:3, Иса 42:10

+ 95:2 Псал 99:4

+ 95:3 Псал 9:2

+ 95:4 2 Хаан 22:4, Псал 17:4, Псал 144:3, Гар 18:11

+ 95:5 Иса 44:24, Ер 10:12

+ 95:7 Псал 28:1

+ 95:9 Псал 113:7

+ 95:10 Псал 92:1, Псал 96:1, Псал 98:1

+ 95:11 Иса 44:23, Иса 49:13, Псал 97:7

+ 95:13 Псал 9:9

+ 96:1 Псал 92:1, Псал 95:10, Псал 98:1

+ 96:2 Гар 19:9, Гар 20:21, Псал 17:12, Псал 88:15

+ 96:3 Псал 20:10

+ 96:4 Псал 76:19

+ 96:5 Нүүн 3:11, Мих 4:13, Зах 4:14, Зах 6:5, Псал 67:3, Мих 1:4, Наум 1:5

+ 96:6 Псал 18:2, Псал 49:6

+ 96:7 Иса 42:17, Ер 10:14, Евр 1:6

+ 96:8 Псал 47:12

+ 96:9 1 Хаан 5:3, 2 Уг 2:5, Псал 85:8

+ 96:10 Һур 8:13, Ам 5:15, Рим 12:9, Псал 30:24, Псал 36:28

+ 96:11 Псал 26:1, Псал 111:4, Һур 4:18, Мих 7:8

+ 96:12 Псал 31:11

+ 97:1 Псал 32:3, Иса 42:10, Иса 59:16

+ 97:3 Иса 52:10

+ 97:4 Псал 65:1, Псал 99:1

+ 97:6 Тоо 10:10

+ 97:7 Псал 95:11

+ 97:8 Иса 55:12

+ 97:9 Псал 95:13, Псал 109:6, Иса 2:4, Иса 3:13, Ёһ 3:12

+ 98:1 Псал 92:1, Псал 95:10, Псал 96:1, Псал 79:2

+ 98:2 Псал 112:4

+ 98:4 Псал 10:7

+ 98:6 Гар 32:11-14, Тоо 16:48, 1 Хаан 7:9-10

+ 98:7 Гар 33:9

+ 98:8 Тоо 14:20, Тоо 20:12

+ 98:9 Псал 2:6

+ 99:1 Псал 65:1, Псал 97:4

+ 99:3 3 Хаан 18:39, Псал 73:1, Эзэк 34:31, Зах 9:16

+ 99:4 Псал 95:2

+ 99:5 Псал 105:1

+ 100:1 Псал 88:2

+ 100:2 Псал 118:1, 3 Хаан 9:4

+ 100:5 Гар 20:16, Һур 19:5, Һур 6:17, Һур 30:13

+ 100:8 Псал 74:11

+ 101:1 Псал 141:2

+ 101:4 Псал 36:20, Иоов 30:30, Гаш 1:13

+ 101:5 Псал 36:2, Иоов 33:20, Псал 106:18

+ 101:7 Цэп 2:14

+ 101:9 Иса 65:15, Ер 29:22

+ 101:10 Псал 41:4, Псал 79:6

+ 101:12 1 Уг 29:15, Иоов 8:9, Иоов 14:2, Псал 108:23, Псал 143:4

+ 101:13 Псал 9:8, Гаш 5:19, Псал 134:13

+ 101:14 Тоо 10:35, Иса 33:10, Ер 29:20, Дан 9:2

+ 101:15 Нэх 4:2

+ 101:16 3 Хаан 8:41

+ 101:17 Иса 60:1

+ 101:19 Псал 21:31, Псал 77:6

+ 101:20 Эх 11:5, Хуу 26:15, Псал 13:2

+ 101:21 Псал 78:11

+ 101:22 Псал 67:33

+ 101:25 Авв 1:12

+ 101:26 1 Хаан 2:8

+ 101:27 Иса 51:6, Гэр 20:11

+ 101:28 Иоов 36:26, Мал 3:6, Евр 1:10-12, Евр 13:8

+ 101:29 Псал 68:37, Псал 111:2

+ 102:1 Псал 103:1, Псал 145:1

+ 102:3 Гар 15:26, Гар 34:7

+ 102:4 Псал 5:13

+ 102:5 Иса 40:31

+ 102:8 Гар 34:6

+ 102:9 Иса 57:16, Ер 3:5, Гаш 3:31, Мих 7:18

+ 102:10 Эзр 9:13, Эзэк 20:44

+ 102:11 Псал 35:6, Иса 55:9

+ 102:12 Иса 43:25

+ 102:13 Мал 3:17

+ 102:14 Эх 2:7

+ 102:15 Иоов 14:11, Псал 89:6

+ 102:16 Иоов 7:10, Иоов 24:24, Псал 36:10

+ 102:17 Псал 24:6

+ 102:18 Гар 20:6, Хуу 7:9

+ 102:19 Псал 10:4, Псал 92:2

+ 102:20 Псал 148:2

+ 103:1 Псал 102:1, 2 Хаан 7:22, Псал 92:1

+ 103:2 Иоов 9:8, Ер 10:12, Ер 51:15

+ 103:3 Ам 9:6, Псал 17:11

+ 103:4 Зах 6:5, Эзэк 1:13, Евр 1:7

+ 103:5 1 Хаан 2:8, Псал 23:2, Һур 8:29, Псал 118:90, Экк 1:4

+ 103:7 Иоов 26:11, Псал 17:16, Иса 50:2

+ 103:9 Эх 1:9, Иоов 38:8-11, Псал 32:7, Ер 5:22

+ 103:14 Хуу 11:14-15, Псал 146:8-9

+ 103:15 Уд 9:13, Һур 31:6, Экк 10:19, Хэр 14:17

+ 103:18 Иоов 39:1

+ 103:19 Эх 1:14, Псал 73:16, Ер 33:25

+ 103:20 Иса 45:7

+ 103:21 Иоов 38:39, Ёһ 1:20

+ 103:22 Иоов 37:8

+ 103:24 Һур 3:19

+ 103:27 Псал 135:25

+ 103:28 Псал 144:16

+ 103:29 Эх 3:19, Иоов 34:15, Псал 89:4, Псал 145:4, Экк 3:20, Экк 12:7

+ 103:30 Иоов 33:4

+ 103:31 Псал 71:17

+ 103:32 Псал 143:5

+ 103:33 Псал 62:5, Псал 145:2

• 104:1 1 Уг 16:8-22

+ 104:1 Иса 12:4

+ 104:2 Ер 21:2

+ 104:4 Псал 23:6, Псал 26:8

+ 104:5 Псал 76:12-13

+ 104:7 Иса 26:9

+ 104:8 Хуу 7:9, Лев 26:42

+ 104:9 Эх 17:2, Эх 26:3

+ 104:11 Эх 35:11-12

+ 104:12 Хуу 7:7, Хуу 26:5

+ 104:14 Эх 12:17, Эх 20:3

+ 104:15 Эх 20:7

+ 104:16 Эх 41:54

+ 104:17 Эх 37:28, Эх 45:5

+ 104:19 Эх 37:7, Эх 41:54

+ 104:20 Эх 41:14

+ 104:21 Эх 41:40

+ 104:23 Эх 46:6

+ 104:24 Гар 1:7, Хуу 26:5

+ 104:25 Гар 9:12

+ 104:26 Гар 3:10, Гар 4:14

+ 104:27 Гар 7:3, Псал 77:43-51

+ 104:28 Гар 10:21-23

+ 104:29 Гар 7:17-24

+ 104:30 Гар 8:2-14

+ 104:31 Гар 8:16-24

+ 104:32 Гар 9:23-25

+ 104:34 Гар 10:12-15

+ 104:36 Гар 12:29

+ 104:37 Гар 12:35-36

+ 104:38 Гар 12:33

+ 104:39 Гар 13:21-22

+ 104:40 Гар 16:4, Гар 16:14-31

+ 104:41 Гар 17:6, Тоо 20:11

+ 104:42 Эх 15:14

+ 104:43 Эх 15

+ 104:44 Нүүн 24:13

+ 105:1 1 Уг 16:34, 2 Уг 5:13, 2 Уг 20:21, Эзр 3:11, Ер 33:11

+ 105:3 Псал 14:2

+ 105:6 Эзр 9:7, Ер 3:25

+ 105:7 Гар 14:11

+ 105:8 Гар 9:16, Гар 14:18

+ 105:9 Гар 15:8, Псал 17:16, Гар 14:21-22

+ 105:10 Лк 1:71

+ 105:11 Гар 14:28

+ 105:12 Гар 14:31

+ 105:13 Хуу 8:14, Псал 77:11, Һош 13:6

+ 105:14 Тоо 11:4

+ 105:15 Тоо 11:20, Псал 77:29

+ 105:16 Тоо 16:1-3

+ 105:17 Тоо 16:31-32, Тоо 11:6

+ 105:18 Тоо 16:35

+ 105:19 Гар 32:4, Хуу 9:8

+ 105:20 Ер 2:11, Рим 1:23

+ 105:21 Хуу 8:12-14, Псал 77:11, Һур 3:12, Һош 13:6

+ 105:23 Гар 32:10, Хуу 9:14

+ 105:24 Тоо 14:2-4

+ 105:27 Тоо 14:30

+ 105:28 Тоо 25:1-5, Һош 9:10

+ 105:30 Тоо 25:7-8

+ 105:31 Эх 15:6, Тоо 25:10-13

+ 105:32 Гар 17:7, Тоо 20:13

+ 105:33 Тоо 20:10

+ 105:34 Уд 1:21, Уд 1:27-36

+ 105:35 Уд 3:5-6, Һош 7:8

+ 105:36 Гар 23:33, Уд 2:3, Уд 2:13

+ 105:37 Хуу 32:17

+ 105:38 Тоо 35:33

+ 105:41 Уд 2:14

+ 105:42 Уд 4:3

+ 105:43 Уд 2:16

+ 105:44 Уд 3:9, Уд 4:3

+ 105:45 Лев 26:42, Псал 73:20, Гаш 3:32

+ 105:46 Эзр 1:1

+ 105:48 1 Уг 16:35-36, Псал 40:14

+ 106:1 Псал 105:1

+ 106:2 Псал 105:10, Хуу 30:3, Иса 11:12, Ер 32:37, Эзэк 11:17, Цэп 3:20

+ 106:9 Лк 1:53

+ 106:10 Иоов 36:7, Иса 9:2, Иса 42:7, Иса 49:9

+ 106:11 Һур 1:25

+ 106:12 Псал 21:12

+ 106:16 Иса 45:2

+ 106:18 Иоов 33:20, Псал 9:14

+ 106:20 4 Хаан 20:5

+ 106:22 Псал 49:14, Евр 13:15

+ 106:25 Ион 1:4

+ 106:27 Иоов 12:25, Иса 24:20

+ 106:29 Псал 64:8, Псал 88:10, Ион 1:15, Мт 8:26

+ 106:33 Иса 50:2

+ 106:34 Эх 19:24-28, Ер 4:26

+ 106:35 Иоов 38:26, Иса 35:6, Иса 41:18

+ 106:38 Эх 12:2, Гар 1:7, Иоов 42:10

+ 106:40 Иоов 12:21, Иоов 12:24

+ 106:41 1 Хаан 2:8, Псал 112:7

+ 106:42 Иоов 22:19, Псал 118:74, Иоов 5:16, Псал 62:12

+ 106:43 Дан 12:10, Һош 14:10

• 107:1 Псал 56:8-12, Псал 59:7-14

+ 107:2 Псал 111:7-8

+ 107:3 1 Уг 15:16

+ 107:5 Псал 35:5

+ 107:8 Эх 12:6, Эх 33:18, Эх 33:17

+ 107:13 Псал 145:3, Ер 17:5

+ 108:1 Псал 27:1

+ 108:2 Псал 51:4

+ 108:3 Псал 34:19

+ 108:5 Псал 34:12, Һур 17:13, Ер 18:20

+ 108:6 Псал 34:4-8, Псал 68:23-26

+ 108:7 Һур 28:10

+ 108:8 Хэр 1:20

+ 108:9 Гар 22:24

+ 108:10 Ер 18:21

+ 108:13 Иоов 18:19, Псал 20:11

+ 108:14 Гар 20:5

+ 108:15 Гаш 1:22, Иоов 18:17, Һур 10:7

+ 108:18 Тоо 5:22

+ 108:21 Псал 68:17

+ 108:22 Псал 39:8

+ 108:23 Псал 101:12, Гар 10:19

+ 108:29 Иоов 8:22

+ 108:31 Псал 15:8

+ 109:1 Мт 22:44, Мк 12:36, Лк 20:42-43, Хэр 2:34-35, Псал 8:7, Мк 16:19, Евр 1:13, Евр 10:13

+ 109:2 Псал 2:6, Псал 71:8

+ 109:4 Евр 6:17-18, Эх 14:18-20, Евр 5:6, Евр 7:17, Евр 7:21

+ 109:5 Псал 67:13

+ 109:6 Псал 9:9, Ёһ 3:12, Псал 67:22

+ 110:1 Псал 149:1, Псал 137:1

+ 110:2 Псал 91:6

+ 110:3 Псал 111:3

+ 110:4 Гар 34:6

+ 110:5 Псал 104:8

+ 110:9 Лк 1:68, Псал 98:3, Лк 1:49

+ 110:10 Иоов 28:28, Һур 1:7, Һур 9:10, Хуу 4:6

+ 111:1 Псал 1:2, Псал 127:1

+ 111:2 Һур 11:21

+ 111:3 Псал 110:3

+ 111:4 Псал 26:1, Псал 96:11, Мих 7:8

+ 111:5 Псал 36:26

+ 111:6 Һур 10:7

+ 111:7 Псал 56:8, Псал 107:2

+ 111:8 Псал 53:9

+ 111:9 Һур 11:24-25, Хуу 24:13, 2 Кор 9:9

+ 111:10 Иоов 16:9

+ 112:2 Иоов 1:21, Псал 113:26

+ 112:3 Псал 47:11, Псал 49:1, Мих 1:11

+ 112:4 Псал 98:2, Псал 148:13, Псал 8:1

+ 112:5 Псал 34:10

+ 112:6 Псал 10:4

+ 112:7 1 Хаан 2:8, Псал 106:41

+ 112:9 1 Хаан 2:5, Псал 67:7

+ 113:1 Гар 12:37

+ 113:3 Гар 14:21-22, Псал 76:17, Нүүн 3:13

+ 113:4 Псал 28:6

+ 113:7 Псал 95:9

+ 113:8 Гар 17:6, Тоо 20:11, Псал 77:15

+ 113:10 Псал 41:4, Псал 78:10, Ёһ 2:17, Мих 7:10

+ 113:11 Псал 2:4, Псал 10:4, Иса 66:1, Псал 134:6

+ 113:12 Псал 134:15-18

+ 113:13 Хуу 4:28

+ 113:15 Иса 46:7, Ер 10:5

+ 113:16 Иса 44:9

+ 113:18 Эх 15:1

+ 113:22 Иса 65:23

+ 113:25 Псал 6:6, Экк 9:10, Иса 38:18

+ 113:26 Псал 112:2

+ 114:1 Хуу 6:5, Псал 17:2

+ 114:3 Псал 17:5-6

+ 114:5 Гар 34:6

+ 114:7 Псал 12:6

+ 114:8 Псал 55:14

+ 114:9 Псал 26:13

+ 115:1 2 Кор 4:13

+ 115:2 Псал 61:8

+ 115:3 2 Уг 32:25

+ 115:5 Тоо 30:3, Псал 49:14, Экк 5:3, Ион 2:10

+ 115:6 Псал 71:14

+ 115:7 Псал 85:16

+ 115:8 Псал 49:14, Псал 55:13

+ 116:1 Рим 15:11

+ 116:2 Псал 35:6, Иса 55:9

+ 117:1 Псал 105:1

+ 117:5 Псал 17:20, Псал 30:8

+ 117:6 Псал 55:5, Псал 55:12, Иса 51:7, Иса 51:12, Евр 13:6

+ 117:7 Псал 53:9

+ 117:8 Псал 145:3, Ер 17:5

+ 117:10 Псал 21:13

+ 117:14 Гар 15:2, Иса 12:2

+ 117:15 Гар 15:6

+ 117:17 Псал 72:28, Псал 106:22

+ 117:19 Псал 23:7, Иса 26:2

+ 117:20 Гэр 21:27

+ 117:22 Иса 28:16, Зах 10:4, Мт 21:42, Мк 12:10, Лк 20:17, Хэр 4:11, Эф 2:20, 1 Пёт 2:7

+ 117:26 Мт 21:9, Мт 23:39, Мк 11:9, Лк 13:35, Лк 19:38

+ 117:27 2 Хаан 21:17, 4 Хаан 8:20, Псал 17:29

+ 117:29 Псал 105:1

+ 118:1 Псал 100:2, Псал 100:6

+ 118:3 1 Ин 3:9, 1 Ин 5:18

+ 118:6 Псал 118:80

+ 118:8 Псал 37:22

+ 118:9 Иоов 13:26, Псал 24:7, Ер 3:25

+ 118:10 2 Уг 15:2

+ 118:11 Иоов 23:12, Псал 36:3, Псал 39:9

+ 118:12 Псал 26:11

+ 118:13 Хуу 6:7

+ 118:14 Һур 3:14-15

+ 118:15 Псал 24:4

+ 118:19 1 Уг 29:15, Псал 38:13

+ 118:20 Псал 41:2

+ 118:21 Хуу 27:26, Ер 11:3

+ 118:23 Псал 118:161, Дан 6:4, Дан 6:10

+ 118:28 Псал 21:15

+ 118:34 Псал 118:69

+ 118:36 Һур 23:4

+ 118:42 Һур 27:11

+ 118:46 Мт 10:18, Хэр 26:1

+ 118:47 Псал 1:2

+ 118:51 Ер 20:7, Гаш 3:14

+ 118:53 Нэх 13:25

+ 118:54 1 Уг 29:15, Псал 38:13

+ 118:57 Псал 15:5

+ 118:61 Иоов 18:8-10, Псал 139:6, Ер 18:22

+ 118:62 Псал 41:9, Хэр 16:25

+ 118:64 Псал 32:5

+ 118:68 Псал 105:1, Мк 10:18

+ 118:69 Псал 118:34

+ 118:70 Псал 16:10

+ 118:71 Рим 8:28

+ 118:72 Псал 18:11

+ 118:73 Иоов 10:8, Иоов 31:15

+ 118:74 Псал 106:42

+ 118:80 Псал 118:6

+ 118:82 Псал 68:4, Гаш 4:17

+ 118:84 Гэр 6:10

+ 118:85 Псал 7:16, Ер 18:20

+ 118:89 Иса 40:8

+ 118:90 Псал 103:5, Экк 1:4

+ 118:91 Ер 33:25

+ 118:98 Хуу 4:6

+ 118:100 Иоов 32:7-9

+ 118:101 Һур 1:15

+ 118:103 Псал 18:10, Гэр 10:9-10

+ 118:105 Һур 6:23, 2 Пёт 1:19

+ 118:106 Нэх 10:29

+ 118:110 Иоов 18:8-10, Псал 139:6, Ер 18:22

+ 118:111 Хуу 33:4, Ер 15:16

+ 118:114 Псал 31:7, Эх 15:1

+ 118:115 Иоов 21:16, Псал 6:9, Мт 7:23

+ 118:120 Иоов 4:14

+ 118:122 Иоов 17:3

+ 118:123 Псал 118:82, Гаш 4:17

+ 118:127 Псал 18:11, Һур 8:10

+ 118:130 Псал 18:8

+ 118:131 Иоов 29:23

+ 118:135 Тоо 6:25

+ 118:136 Ер 9:1, Эзэк 9:4

+ 118:140 Псал 11:7, Псал 17:31, Һур 30:5

+ 118:142 Псал 18:10

+ 118:147 Псал 5:5

+ 118:151 Хуу 4:7, Псал 144:18

+ 118:154 Гаш 3:58

+ 118:156 2 Хаан 24:14

+ 118:157 Псал 3:2

+ 118:158 Псал 138:20

+ 118:160 Ин 17:17

+ 118:161 1 Хаан 26:18, Псал 118:23

+ 118:162 1 Хаан 30:20, Ер 15:16

+ 118:166 Эх 49:18

+ 118:168 Иоов 23:10, Псал 138:3, Һур 5:21, Евр 4:13

+ 118:176 Иса 53:6, Ер 50:6, 1 Пёт 2:25

+ 119:2 Һур 6:17

+ 119:4 Псал 139:11, Һур 25:22

+ 119:5 Эх 10:2, Эзэк 27:13, Дуун 1:4, Ер 49:28-29

+ 120:1 Псал 119:1

+ 120:2 Псал 123:8

+ 120:3 Һур 3:23, Һур 3:26

+ 120:5 Псал 90:1

+ 120:8 Тоо 6:24, Хуу 28:6

+ 121:1 Псал 119:1, Иса 2:3, Зах 8:21

+ 121:4 Хуу 16:16, Псал 119:1

+ 121:5 3 Хаан 7:7, 2 Уг 19:8

+ 121:6 Ер 31:23

+ 121:9 Нэх 2:10, Эст 10:3

+ 122:1 Псал 119:1, Псал 10:4, 2 Уг 20:12, Псал 24:15

+ 122:3 Нэх 4:4

+ 122:4 Ер 20:7, Гаш 3:14

+ 123:1 Псал 119:1, Псал 128:1, Псал 93:17

+ 123:3 Тоо 16:30-33, Псал 54:16, Һур 1:12

+ 123:4 Иоов 22:11, Псал 68:3

+ 123:7 Псал 90:3

+ 123:8 Псал 120:2

+ 124:1 Псал 119:1

+ 124:5 Һур 2:15, Псал 127:5, Гал 6:16

+ 125:1 Псал 119:1

+ 125:2 Иоов 8:21

+ 125:3 Ёһ 2:21

+ 125:6 Псал 29:6

+ 126:1 Псал 119:1, Псал 71:1

+ 126:2 Экк 8:16, Эх 3:17

+ 126:3 Эх 33:5

+ 127:1 Псал 119:1, Псал 111:1

+ 127:2 Псал 89:17

+ 127:3 Псал 143:12

+ 127:5 Псал 19:3, Псал 133:3

+ 127:6 Псал 124:5, Гал 6:16

+ 128:1 Псал 119:1, Псал 128:1

+ 128:3 Мих 3:12

+ 128:5 Псал 34:4

+ 128:6 4 Хаан 19:26, Иоов 8:12

+ 128:8 Рүүт 2:4, Псал 117:26

+ 129:1 Псал 119:1, Гаш 3:55

+ 129:2 Нэх 1:6, Нэх 1:11, 2 Уг 6:40

+ 129:4 Иоов 37:24, Иса 55:7

+ 129:7 Псал 130:3

+ 129:8 Псал 24:22

+ 130:1 Псал 119:1

+ 130:3 Псал 129:7

+ 131:1 Псал 119:1

+ 131:3 1 Уг 22:7, Хэр 7:46

+ 131:7 Псал 98:5

+ 131:8 Псал 77:61, 2 Уг 6:41

+ 131:9 Иоов 29:14

+ 131:10 2 Уг 6:42

+ 131:11 Псал 88:34-35, Псал 109:4, 2 Хаан 7:12

+ 131:12 3 Хаан 8:25

+ 131:13 Гар 19:18, Псал 67:17, Псал 77:68

+ 131:15 Псал 147:3, Рүүт 1:6

+ 131:17 2 Хаан 21:17, 4 Хаан 8:20, Псал 17:29

+ 132:1 Псал 119:1, Эх 13:8

* 132:2 Аһарооной толгойһоо үнэтэй оливын тоһо урдахуулха ёһолол хадаа тэрэниие ахамад санаарта болгон Эзэнэй шэлэһые элирхэйлнэ.

+ 132:2 Гар 29:7, Лев 8:12

+ 132:3 Хуу 3:9, Лев 25:21, Хуу 28:8

+ 133:1 Псал 119:1, 1 Уг 9:33

+ 133:2 Псал 27:2

+ 133:3 Тоо 6:24, Псал 19:3, Псал 127:5

+ 134:2 Псал 91:14

+ 134:4 Гар 19:5, Хуу 7:6

+ 134:5 2 Уг 2:5, Псал 85:8, Псал 94:3

+ 134:6 Псал 113:11

+ 134:7 Иоов 38:22, Ер 10:13, Ер 51:16

+ 134:8 Гар 12:29, Псал 77:51

+ 134:9 Хуу 6:22

+ 134:10 Псал 135:17-20

+ 134:11 Тоо 21:21-35, Нүүн 12:7-24

+ 134:12 Хуу 29:8, Нүүн 23:4, Псал 77:55

+ 134:13 Псал 101:13

+ 134:14 Хуу 32:36

+ 134:15 Псал 113:12-16

+ 134:16 Хуу 4:28

+ 134:17 Ер 10:14, Авв 2:19

+ 134:18 Иса 44:9

+ 134:20 Псал 21:24

+ 134:21 Псал 131:13

+ 135:1 Псал 105:1

+ 135:2 Хуу 10:17

+ 135:4 Псал 71:18

+ 135:5 Һур 3:19, Ер 10:12

+ 135:6 Иса 44:24

+ 135:7 Эх 1:16-18

+ 135:10 Гар 12:29, Псал 77:51

+ 135:11 Гар 12:51

+ 135:13 Гар 14:21-22, Псал 77:13

+ 135:15 Гар 14:27

+ 135:16 Гар 15:22

+ 135:17 Псал 134:10-12

+ 135:19 Тоо 21:21-26

+ 135:20 Тоо 21:33-35

+ 135:24 Псал 105:10

+ 135:25 Псал 103:27

+ 136:1 Эзэк 1:1, Эзэк 3:15, Эзэк 10:15

+ 136:5 Дан 6:10

+ 136:6 Иоов 29:10, Эзэк 3:26

+ 136:7 Иса 34:5, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 136:8 Иса 21:9, Иса 47:1, Ер 50:1, Гэр 18:6

+ 136:9 4 Хаан 8:12, Иса 13:16, Наум 3:10

+ 137:1 Псал 110:1, 1 Хаан 5:3, 2 Уг 2:5, Псал 85:8

+ 137:2 Псал 27:2

+ 137:7 Псал 70:20

+ 137:8 Псал 105:1

+ 138:1 Ер 12:3

+ 138:2 4 Хаан 19:27

+ 138:3 Иоов 23:10, Һур 5:21, Евр 4:13

+ 138:6 Рим 11:33

+ 138:7 Ер 23:23-24, Ион 1:3

+ 138:8 Иоов 11:8, Иоов 26:6, Ам 9:2

+ 138:12 Иоов 34:21-22

+ 138:13 Иоов 10:10-11

+ 138:15 Экк 11:5

+ 138:16 Гар 32:32, Псал 55:9, Мал 3:16

+ 138:17 Псал 91:6

+ 138:19 Иоов 4:9, Иса 11:4, 2 Фес 2:8

+ 138:21 Псал 25:5, Псал 118:158

+ 138:23 Псал 25:2

+ 139:2 Псал 70:4

+ 139:4 Псал 57:5-6, Рим 3:13

+ 139:5 Псал 140:9

+ 139:6 Иоов 18:8-10, Ер 18:22

+ 139:11 Псал 10:6, Псал 119:4, Һур 25:22

+ 139:13 Псал 9:5

+ 140:2 Гар 30:7, Гэр 5:8, Гэр 8:3-4, Гар 29:41

+ 140:3 Псал 33:13, Һур 13:3, Экк 12:4

+ 140:5 Һур 25:12, Һур 27:6

+ 140:6 2 Уг 25:12

+ 140:7 Иса 5:14

+ 140:8 2 Уг 20:12, Псал 24:15, Псал 122:1-2

+ 140:9 Псал 139:5

+ 140:10 Псал 7:16

+ 141:1 1 Хаан 22:1, 1 Хаан 24:3, Псал 56:1

+ 141:2 Псал 101:1

+ 141:3 Псал 142:4, Псал 139:6

+ 141:5 Псал 26:13

+ 141:6 Псал 17:18

+ 141:7 Иса 42:7

+ 142:2 Иоов 4:17, Иоов 9:2, Экк 7:20, Рим 3:20, Гал 2:16

+ 142:3 Псал 87:7, Гаш 3:6

+ 142:5 Хуу 32:7, Псал 76:6

+ 142:6 Псал 41:2, Псал 62:2

+ 142:7 Псал 27:1, Һур 1:12

+ 142:8 Псал 24:1

+ 142:10 Нэх 9:20

+ 142:11 Ер 14:17

+ 142:12 Псал 53:7

+ 143:1 Псал 17:3, Псал 17:35

+ 143:2 Эх 15:1, Псал 17:3

+ 143:3 Иоов 7:17, Псал 8:5

+ 143:4 Иоов 7:16, Псал 38:6-7, Псал 61:10, Экк 1:2, 1 Уг 29:15, Иоов 14:2, Псал 101:12

+ 143:5 2 Хаан 22:10, Псал 17:10, Иса 64:1, Псал 103:32

+ 143:6 Псал 76:18

+ 143:7 Псал 68:15

+ 143:8 Псал 11:3

+ 143:9 Псал 32:3, Иса 42:10

+ 143:10 Псал 17:51

+ 143:12 Псал 127:3

+ 143:14 Иса 3:25, Ер 14:2

+ 143:15 Псал 32:12

+ 144:3 2 Хаан 22:4, Псал 17:4, Псал 47:2, Иоов 5:9, Иоов 9:10

+ 144:6 Псал 77:4

+ 144:8 Гар 34:6, Псал 85:5

+ 144:13 Псал 9:37, Псал 101:13, Гаш 5:19

+ 144:14 Псал 145:8, Лк 13:11-13

+ 144:15 Псал 103:27

+ 144:16 Псал 103:14, Псал 103:28

+ 144:18 Хуу 4:7

+ 144:19 Һур 10:24

+ 145:1 Псал 102:1, Псал 103:1

+ 145:2 Псал 103:33

+ 145:3 Псал 117:8, Ер 17:5

+ 145:4 Псал 103:29, Иса 2:22

+ 145:7 Псал 102:6, Псал 106:9, Иса 61:1

+ 145:8 Мт 9:28-30, Псал 144:14, Лк 13:11-13

+ 145:9 Гар 22:21, Хуу 10:18

+ 145:10 Гар 15:18, Псал 9:35

+ 146:1 Псал 91:2

+ 146:2 Псал 50:20, Псал 68:36, Хуу 30:3, Ер 32:37, Эзэк 34:13

+ 146:3 Хуу 32:39

+ 146:4 Иса 40:26

+ 146:5 Иса 40:28

+ 146:7 1 Уг 15:16

+ 146:8 Хуу 11:14, Иоов 5:10

+ 146:9 Иоов 38:41

+ 146:10 Псал 32:17

+ 146:11 Псал 32:18

+ 147:2 Нэх 7:3

+ 147:3 Псал 131:15

+ 147:5 Иоов 37:6, Иоов 38:29

+ 147:9 Хуу 7:6, Ам 3:2, Хуу 4:8

+ 148:1 Мт 21:9, Лк 2:14, Лк 19:38

+ 148:2 Псал 102:20

+ 148:4 Хуу 10:14, Эх 1:7

+ 148:5 Псал 32:6, Евр 11:3

+ 148:6 Иоов 14:15, Псал 103:9

+ 148:7 Эх 1:21

+ 148:8 Иоов 37:6

+ 148:13 Псал 8:2-3, Псал 112:4

+ 149:1 Псал 32:3, Иса 42:10, Псал 110:1

+ 149:5 Псал 62:7

+ 149:9 Иса 65:6

+ 150:1 1 Уг 15:16, 2 Уг 5:12, Эх 1:6-8

+ 150:3 Псал 97:6, Псал 32:2, Псал 70:22

+ 150:4 Гар 15:20

+ 150:5 1 Уг 15:19

+ 1:1 3 Хаан 4:31, Һур 10:1, Һур 25:1, Экк 12:9

+ 1:3 Һур 2:9

+ 1:4 Һур 8:5

+ 1:7 Иоов 28:28, Псал 110:10, Һур 8:13, Һур 9:10, Һур 16:6

+ 1:8 Һур 6:20

+ 1:9 Һур 4:9

+ 1:10 Хуу 13:8, Һур 16:29

+ 1:11 Псал 9:30, Псал 63:5, Ер 5:26

+ 1:12 Тоо 16:32-33, Псал 123:3, Псал 27:1

+ 1:15 Псал 1:1, Һур 4:14, Һур 24:1

+ 1:16 Һур 6:18, Иса 59:7, Рим 3:15

+ 1:19 Һур 15:27

+ 1:20 Һур 8:1, Һур 9:3

+ 1:22 Һур 8:5, Псал 1:1, Һур 21:24

+ 1:24 Иса 65:12, Иса 66:4, Ер 7:13

+ 1:25 Псал 106:11

+ 1:26 Псал 2:4

+ 1:28 1 Хаан 8:18, Иоов 27:8-9, Иса 1:15, Ер 11:11, Эзэк 8:18, Мих 3:4

+ 1:31 Ер 6:19

+ 2:1 Һур 1:8

+ 2:4 Һур 3:14

+ 2:5 Һур 1:7

+ 2:6 3 Хаан 3:9-12, Як 1:5

+ 2:7 Һур 30:5

+ 2:8 1 Хаан 2:9, Псал 90:11

+ 2:9 Һур 1:3

+ 2:14 Һур 10:23, Һур 15:21, Ер 11:15

+ 2:15 Псал 124:5, Һур 14:2

+ 2:16 Һур 6:24, Һур 7:5, Һур 23:27

+ 2:18 Һур 5:5, Һур 7:27

+ 2:21 Псал 36:11, Мт 5:5

+ 2:22 Һур 10:30

+ 3:1 Һур 1:8

+ 3:2 Һур 3:16, Һур 4:10, Һур 9:11, Һур 10:27

+ 3:3 Һур 6:21, Һур 7:3

+ 3:5 Псал 36:5

+ 3:6 Һур 11:5

+ 3:7 Һур 12:15, Ер 9:23, Иоов 28:28

+ 3:9 Гар 23:19, Гар 34:26, Хуу 26:2

+ 3:10 Хуу 28:8, Мал 3:10

+ 3:11 Псал 93:12, Иоов 5:17

+ 3:12 Хуу 8:5, 1 Кор 11:32, Евр 12:6, Гэр 3:19

+ 3:14 Иоов 28:15, Һур 8:19, Һур 16:16

+ 3:15 Иоов 28:18, Һур 8:11

+ 3:16 Һур 3:2, Һур 4:10, Һур 9:11, Һур 10:27, Һур 8:18, Һур 22:4

+ 3:18 Эх 2:9, Эх 3:22, Һур 11:30, Һур 13:12, Һур 15:4

+ 3:19 Псал 103:24, Һур 8:27, Ер 10:12, Псал 135:5

+ 3:20 Эх 7:11, Иоов 36:27

+ 3:23 Һур 10:9, Псал 90:12, Һур 4:12

+ 3:24 Иоов 11:19

+ 3:25 Псал 90:5

+ 3:27 Гал 6:10

+ 3:28 Лев 19:13, Хуу 24:14-15

+ 3:31 Псал 36:1, Һур 23:17, Һур 24:1, Һур 24:19

+ 3:33 Зах 5:4, Мал 2:2, Иоов 8:6, Һур 14:11

+ 3:34 Псал 1:1, Як 4:6, 1 Пёт 5:5

+ 4:1 Һур 1:8

+ 4:4 1 Уг 28:9, Лев 18:5, Иса 55:3

+ 4:8 1 Хаан 2:30

+ 4:9 Һур 1:9

+ 4:10 Һур 3:2, Һур 3:16, Һур 9:11, Һур 10:27

+ 4:12 Һур 3:23

+ 4:13 Һур 3:18

+ 4:14 Псал 1:1, Һур 1:15

+ 4:16 Псал 35:5, Мих 2:1

+ 4:18 Иоов 11:17, Иоов 22:28, Псал 96:11, Иса 60:3, Дан 12:3, Мт 13:43

+ 4:19 1 Хаан 2:9, Ер 23:12, Ин 12:35

+ 4:22 Һур 14:30

+ 4:24 Һур 6:12

+ 4:26 Евр 12:13

+ 4:27 Хуу 5:32, Хуу 28:14

+ 5:1 Һур 4:20

+ 5:2 Мал 2:7

+ 5:3 Һур 2:16, Псал 54:22

+ 5:4 Экк 7:26

+ 5:5 Һур 2:18, Һур 7:27

+ 5:15 Дуун 4:15

+ 5:18 Хуу 24:5

+ 5:21 2 Уг 16:9, Псал 138:3, Псал 118:168, Ер 16:17, Ер 32:19

+ 6:1 Иоов 17:3

+ 6:5 Псал 90:3

+ 6:6 Һур 10:26, Һур 18:9

+ 6:8 Һур 30:25

+ 6:9 Һур 19:15

+ 6:11 Һур 13:4, Һур 24:33-34, Экк 4:5

+ 6:12 Һур 16:27

+ 6:13 Һур 10:19

+ 6:15 Иса 30:13

+ 6:16 Иоов 5:19, Һур 30:18

+ 6:17 Псал 100:5, Һур 16:5, Һур 21:4, Һур 12:22, Һур 17:7, Псал 119:2, Хуу 19:10

+ 6:18 Эх 6:5, Һур 15:26, Һур 1:16, Иса 59:7, Рим 3:15

+ 6:19 Гар 20:16, Псал 26:12

+ 6:20 Һур 1:8

+ 6:21 Һур 3:3

+ 6:23 Псал 118:105, Һур 10:17

+ 6:24 Һур 2:16

+ 6:25 Мт 5:28

+ 6:31 Гар 22:4

+ 6:32 Гар 20:14

+ 6:34 Һур 27:4, Дуун 8:6

+ 7:1 Һур 2:1

+ 7:2 Лев 18:5, Һур 4:4

+ 7:3 Һур 3:3

+ 7:5 Һур 2:16

+ 7:7 Һур 1:4

+ 7:9 Иоов 24:15

+ 7:10 Эх 38:14-15

+ 7:12 Һур 23:28

+ 7:17 Псал 44:9

+ 7:21 Һур 5:3, Һур 6:24

+ 7:22 Экк 9:12

+ 7:27 Һур 2:18, Һур 5:5

+ 8:1 Һур 1:20-21, Һур 9:3

+ 8:5 Һур 1:4, Һур 1:22

+ 8:10 Псал 18:11, Псал 118:127, Һур 3:14

+ 8:11 Һур 3:15

+ 8:13 Һур 1:7, Һур 9:10, Һур 16:6, Псал 96:10, Һур 4:24, Һур 6:17

+ 8:14 Экк 7:19

+ 8:17 Псал 90:14, Ин 14:21, Мт 7:8

+ 8:18 Һур 3:16, Һур 22:4

+ 8:19 Һур 3:14, Һур 16:16

+ 8:22 Иоов 28:27, Гэр 3:14

+ 8:25 Иоов 15:7, Псал 89:3

+ 8:27 Һур 3:19

+ 8:28 Эх 1:6

+ 8:29 Эх 1:9, Эх 1:10, Иоов 26:10, 1 Хаан 2:8, Псал 23:2, Псал 101:26, Псал 103:5

+ 8:32 Псал 118:1, Псал 127:1

+ 8:35 Һур 3:18, Һур 4:22, Һур 18:22

+ 9:2 Дуун 8:2

+ 9:3 Һур 1:20, Һур 8:1

+ 9:5 Ин 7:37

+ 9:8 Псал 140:5

+ 9:9 Мт 13:12, Мк 4:25

+ 9:10 Иоов 28:28, Псал 110:10, Һур 1:7

+ 9:11 Һур 3:2, Һур 3:16, Һур 4:10, Һур 10:27

+ 9:13 Һур 7:11

+ 9:17 Һур 5:15, Һур 20:17

+ 10:1 Һур 1:1, Һур 25:1, Һур 15:20, Һур 29:3, Һур 17:21, Һур 17:25

+ 10:2 Һур 11:4, Һур 11:6

+ 10:3 Иоов 4:7, Псал 33:10-11, Псал 36:25, Һур 13:25

+ 10:4 Һур 21:5

+ 10:7 Иоов 18:17, Псал 33:17

+ 10:9 Псал 22:4, Һур 3:23, Һур 28:18

+ 10:10 Һур 6:13

+ 10:11 Псал 35:10, Һур 13:14, Һур 14:27, Һур 16:22

+ 10:12 Як 5:20, 1 Пёт 4:8

+ 10:13 Һур 19:29, Һур 26:3

+ 10:14 Һур 18:7

+ 10:15 Һур 18:11

+ 10:16 Һур 11:19

+ 10:17 Һур 6:23

+ 10:19 Мт 12:36, Һур 17:27, Экк 5:2

+ 10:21 Һош 4:6

+ 10:23 Һур 2:14, Ер 11:15

+ 10:24 Иоов 3:25, Иса 66:4, Псал 144:19

+ 10:25 Иоов 21:19, Мт 7:27, Һур 12:3

+ 10:26 Һур 6:6

+ 10:27 Һур 3:2, Һур 3:16, Һур 4:10, Һур 9:11, Псал 54:24

+ 10:28 Иоов 8:13, Һур 11:7

+ 10:30 Һур 2:21-22

+ 10:31 Псал 36:30, Һур 15:28

+ 11:1 Лев 19:36, Хуу 25:13, Һур 16:11, Һур 20:10, Һур 20:23, Эзэк 45:10

+ 11:2 Һур 16:18, Һур 18:12, Һур 29:23

+ 11:3 Һур 13:6

+ 11:4 Иоов 36:19, Эзэк 7:19, Цэп 1:18, Һур 10:2

+ 11:5 Һур 3:6, Эст 7:9, Псал 7:16, Дан 6:24

+ 11:6 Һур 13:6

+ 11:7 Иоов 8:13, Һур 10:28

+ 11:8 Һур 21:18

+ 11:10 Эст 8:15, Һур 29:2

+ 11:11 Һур 29:8

+ 11:13 Һур 20:19

+ 11:14 Һур 15:22, Һур 20:18, Һур 24:6

+ 11:18 Һош 10:12, Гал 6:8

+ 11:19 Һур 10:16

+ 11:20 Псал 118:1

+ 11:21 Һур 16:5, Псал 111:2

+ 11:24 Һур 13:7, 2 Кор 9:6

+ 11:25 Псал 111:9

+ 11:26 Эх 42:6

+ 11:27 Эст 7:9, Псал 7:16, Һур 26:27, Дан 6:24

+ 11:28 Псал 48:7, Псал 91:13

+ 11:30 Эх 2:9, Эх 3:22, Һур 3:18, Һур 13:12, Һур 15:4

+ 11:31 1 Пёт 4:18

+ 12:1 Һур 15:10

+ 12:3 Һур 10:25

+ 12:4 Рүүт 3:11, Һур 18:22, Һур 31:10, Һур 14:30

+ 12:5 Мт 12:35

+ 12:6 Псал 9:30, Псал 63:5, Ер 5:26, Һур 14:3

+ 12:10 Хуу 25:4

+ 12:11 Һур 28:19

+ 12:13 Псал 58:13, Һур 18:7, Һур 21:23

+ 12:14 Һур 13:2, Һур 18:20, Иса 3:10, Ер 22:15

+ 12:15 Һур 3:7

+ 12:16 Һур 29:11

+ 12:17 Һур 14:5

+ 12:18 Псал 56:5, Һур 4:22

+ 12:19 Һур 19:9

+ 12:21 Псал 90:10

+ 12:22 Һур 6:17

+ 12:23 Һур 13:16

+ 13:1 Һур 1:22, Псал 1:1

+ 13:2 Һур 12:14, Һур 18:20

+ 13:3 Һур 12:13, Һур 21:23

+ 13:4 Һур 6:9-11, Һур 21:25

+ 13:6 Һур 11:6, Һур 11:3, Һур 19:3

+ 13:7 Һур 11:24

+ 13:9 Иоов 18:5-6, Иоов 21:17

+ 13:10 Һур 28:25

+ 13:12 Эх 2:9, Эх 3:22, Һур 3:18, Һур 11:30, Һур 15:4

+ 13:14 Псал 35:10, Һур 10:11

+ 13:16 Экк 10:3

+ 13:17 Һур 25:13

+ 13:18 Һур 15:31-32, Экк 7:5

+ 13:22 Иоов 27:16, Һур 28:8

+ 13:24 Һур 19:18, Һур 22:15, Һур 23:13, Һур 29:17

+ 13:25 Һур 10:3

+ 14:2 Һур 2:15

+ 14:3 Һур 12:6

+ 14:5 Гар 23:1, Һур 12:17

+ 14:6 Һур 15:14

+ 14:11 Һур 3:33

+ 14:12 Һур 16:25

+ 14:13 Экк 2:2, Лк 6:25

+ 14:19 Эх 42:6, 1 Хаан 2:36

+ 14:20 Һур 19:7, Һур 19:4

+ 14:21 Псал 40:2, Һур 29:7

+ 14:23 Һур 21:5

+ 14:27 Псал 35:10, Һур 10:11, Һур 13:14

+ 14:29 Һур 15:18, Һур 16:32, Һур 19:11, Экк 7:8-9

+ 14:30 Һур 4:22, Һур 12:4

+ 14:31 Һур 17:5

+ 15:1 Уд 8:1-3, 3 Хаан 12:13-17

+ 15:2 Экк 10:13-14

+ 15:3 2 Уг 16:9, Иоов 31:4, Зах 4:10

+ 15:4 Эх 2:9, Эх 3:22, Һур 3:18, Һур 11:30, Һур 13:12

+ 15:8 Һур 21:27, Һур 28:9, Иса 1:11, Иса 66:3, Ер 6:20, Экк 4:17

+ 15:10 Һур 12:1

+ 15:11 Һур 27:20, Иоов 26:6, 1 Уг 28:9, 2 Уг 6:30, Псал 43:20, Хэр 1:24

+ 15:12 Ам 5:10

+ 15:13 Һур 17:22, Нэх 2:2, Һур 18:14

+ 15:14 Һур 14:6

+ 15:16 Һур 16:8, Экк 4:6

+ 15:17 Һур 17:1

+ 15:18 Һур 28:25, Һур 29:22, Һур 14:29

+ 15:19 Һур 19:24, Һур 22:5, Һур 22:13

+ 15:20 Һур 10:1, Һур 29:3

+ 15:21 Һур 2:14, Һур 10:23, Ер 11:15

+ 15:22 Һур 11:14, Һур 20:18, Һур 24:6

+ 15:23 Һур 25:11

+ 15:24 Кол 3:1-2

+ 15:25 Псал 67:6

+ 15:26 Һур 6:18, Һур 16:24

+ 15:27 Һур 1:19, Һур 23:4, 1 Тим 6:9, Һур 17:23

+ 15:28 Псал 36:30, Һур 10:31

+ 15:29 Псал 17:42, Псал 33:16

+ 15:30 Һур 25:25

+ 15:32 Һур 13:18, Экк 7:5

+ 15:33 Һур 18:12, Һур 29:23

+ 16:1 Һур 16:9, Һур 19:21, Мт 10:19, Лк 12:12

+ 16:2 Һур 21:2, Һур 24:12

+ 16:3 Псал 36:5

+ 16:4 Иоов 21:30, Рим 9:22

+ 16:5 Һур 6:17, Һур 11:21, Һур 28:20

+ 16:6 Дан 4:24

+ 16:7 Эх 26:28

+ 16:8 Псал 36:16, Һур 15:16

+ 16:9 Һур 16:1, Һур 19:21, Һур 20:24

+ 16:10 3 Хаан 3:28

+ 16:11 Лев 19:36, Хуу 25:13, Һур 11:1, Һур 20:10, Һур 20:23, Эзэк 45:10

+ 16:12 2 Хаан 23:3, Һур 25:5, Һур 29:14

+ 16:13 Һур 22:11

+ 16:14 Һур 19:12, Һур 20:2

+ 16:15 Псал 71:6

+ 16:16 Һур 3:14, Һур 8:19

+ 16:18 Һур 11:2, Һур 18:12, Һур 29:23

+ 16:20 Һур 19:8, Псал 83:13

+ 16:22 Псал 35:10, Һур 10:11, Һур 13:14, Һур 14:27

+ 16:24 Һур 15:26

+ 16:25 Һур 14:12

+ 16:26 Экк 6:7

+ 16:27 Һур 6:12, Як 3:6

+ 16:28 Һур 26:20

+ 16:29 Һур 1:10

+ 16:31 Һур 20:29

+ 16:32 Һур 14:29

+ 16:33 Хэр 1:26

+ 17:1 Һур 15:17

+ 17:2 Һур 19:26

+ 17:3 Һур 27:21, 1 Уг 28:9, 1 Уг 29:17, Псал 25:2, Ер 17:10

+ 17:5 Һур 14:31, Иоов 19:29, Һур 24:18

+ 17:6 Псал 127:6

+ 17:7 Һур 6:17

+ 17:8 Хуу 16:19, Һур 18:16, Һур 21:14

+ 17:12 2 Хаан 17:8, Һош 13:8

+ 17:13 Псал 34:12, Ер 18:20

+ 17:14 Һур 20:3, Һур 25:8, 1 Фес 4:11

+ 17:15 Гар 23:7, Һур 24:24, Иса 5:23, Псал 93:21

+ 17:17 Һур 18:24, Һур 27:10

+ 17:19 Һур 29:23

+ 17:21 Һур 10:1, Һур 19:13

+ 17:22 Һур 15:13

+ 17:23 Һур 15:27, Мих 7:3

+ 17:25 Һур 10:1

+ 17:27 Һур 10:19, Экк 5:2

+ 17:28 Иоов 13:5

+ 18:4 Һур 20:5

+ 18:5 Һур 24:24, Хуу 1:17

+ 18:6 Һур 10:13, Һур 19:29, Һур 26:3

+ 18:7 Һур 10:14, Псал 63:8, Һур 12:13, Экк 10:12

+ 18:8 Һур 26:22

+ 18:10 Гар 34:5-7, Псал 19:2, Псал 60:4

+ 18:11 Һур 10:15

+ 18:12 Һур 11:2, Һур 16:18, Һур 15:33, Һур 29:23

+ 18:14 Һур 15:13

+ 18:16 Һур 17:8

+ 18:20 Һур 12:14, Һур 13:2

+ 18:22 Һур 12:4, Һур 19:14, Һур 8:35

+ 18:24 Һур 17:17

+ 19:1 Һур 28:6

+ 19:2 Һур 21:5, Һур 28:20

+ 19:3 Һур 13:6

+ 19:4 Һур 14:20

+ 19:5 Гар 20:16, Хуу 19:19, Һур 21:28, Һур 24:28, Һур 25:18

+ 19:6 Һур 29:26

+ 19:7 Һур 14:20

+ 19:8 Һур 16:20

+ 19:9 Гар 20:16

+ 19:10 Һур 26:1, Экк 10:7

+ 19:11 Һур 14:29

+ 19:12 Һур 16:14, Һур 20:2, Һур 28:15

+ 19:13 Һур 17:21, Һур 21:9, Һур 27:15

+ 19:14 Һур 12:4, Һур 18:22

+ 19:15 Һур 6:9, Һур 20:4, Һур 20:13

+ 19:16 Һур 13:13

+ 19:17 Хуу 15:7-8, Һур 22:9, Һур 28:27, Экк 11:1, Мт 5:7

+ 19:18 Һур 13:24

+ 19:21 Иоов 23:13, Һур 16:1, Һур 16:9, Иса 14:27

+ 19:23 Һур 10:16, Һур 11:19

+ 19:24 Һур 15:19, Һур 22:13, Һур 26:15

+ 19:25 Һур 21:11

+ 19:26 Гар 20:12

+ 19:28 Иоов 15:16

+ 19:29 Һур 10:13, Һур 18:6, Һур 26:3

+ 20:1 Эх 9:21, Һур 23:29-32, Һур 31:4, Эф 5:18

+ 20:2 Һур 16:14, Һур 19:12

+ 20:4 Һур 19:15

+ 20:5 Һур 18:4

+ 20:9 3 Хаан 8:46, 2 Уг 6:36, Экк 7:20, Як 1:21, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23

+ 20:10 Лев 19:36, Хуу 25:13, Һур 11:1, Һур 16:11, Һур 20:23, Эзэк 45:10

+ 20:12 Гар 4:11, Псал 93:9

+ 20:13 Һур 19:15

+ 20:16 Һур 22:26-27, Һур 27:13

+ 20:17 Һур 9:17

+ 20:18 Һур 11:14, Һур 15:22, Һур 24:6

+ 20:19 Һур 11:13

+ 20:20 Гар 21:17, Һур 30:11, Һур 30:17

+ 20:21 Һур 13:11

+ 20:22 Лев 19:18, Һур 24:29, Рим 12:19, Псал 26:14

+ 20:23 Лев 19:36, Хуу 25:13, Һур 11:1, Һур 16:11, Һур 20:10, Эзэк 45:10

+ 20:24 Һур 16:1, Һур 16:9, Һур 19:21

+ 20:25 Экк 5:4

+ 20:27 1 Кор 2:11

+ 20:29 Лев 19:32, Һур 16:31

+ 21:1 Эзр 6:22

+ 21:2 Һур 16:2, Һур 24:12, Лк 16:15

+ 21:3 1 Хаан 15:22, Мих 6:6-8

+ 21:4 Һур 6:17

+ 21:5 Һур 14:23, Һур 10:4

+ 21:6 Һур 20:21

+ 21:9 Һур 19:13, Һур 21:9, Һур 25:24, Һур 27:15

+ 21:11 Һур 19:25

+ 21:13 1 Ин 3:17

+ 21:14 Һур 17:8

+ 21:16 Псал 48:14-15

+ 21:18 Һур 11:8

+ 21:19 Һур 19:13, Һур 25:24, Һур 27:15

+ 21:22 Экк 7:19, Экк 9:16, Экк 9:18

+ 21:23 Һур 12:13, Һур 13:3

+ 21:24 Псал 1:1, Һур 1:22

+ 21:25 Һур 13:4

+ 21:26 Хуу 15:7-8, Мт 5:42

+ 21:27 Һур 15:8, Иса 66:3

+ 21:28 Гар 20:16, Һур 19:5

+ 21:30 Иса 44:25, 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19

+ 21:31 Псал 19:7-8, Псал 32:17, Иса 31:1

+ 22:1 Экк 7:1

+ 22:2 Иоов 31:15, Һур 29:13

+ 22:3 Һур 27:12

+ 22:4 Һур 3:16, Һур 8:18

+ 22:5 Һур 15:19

+ 22:6 Эф 6:4

+ 22:8 Иоов 4:8, Гал 6:7

+ 22:9 Һур 19:17

+ 22:10 Һур 26:20

+ 22:11 Һур 16:13

+ 22:13 Һур 15:19, Һур 19:24, Һур 26:13

+ 22:14 Һур 2:16, Һур 23:27, Экк 7:26

+ 22:15 Һур 13:24

+ 22:16 Һур 28:22

+ 22:17 Һур 5:1, Һур 24:23

+ 22:22 Гар 23:6, Зах 7:10

+ 22:23 Һур 23:11

+ 22:27 Һур 20:16

+ 22:28 Хуу 19:14, Иоов 24:2, Һур 23:10

+ 23:4 Һур 28:20, Мт 6:19, 1 Тим 6:9-10, Евр 13:5

+ 23:5 Һур 27:24, 1 Тим 6:17

+ 23:10 Хуу 19:14, Иоов 24:2, Һур 22:28

+ 23:11 Һур 19:25, Һур 22:23

+ 23:13 Һур 13:24, Һур 19:18, Һур 22:15

+ 23:17 Псал 36:1, Һур 3:31, Һур 24:1

+ 23:18 Һур 24:14

+ 23:20 Һур 20:1, Иса 5:11-12, Эф 5:18

+ 23:22 Гар 20:12, Һур 1:8

+ 23:27 Һур 22:14, Һур 2:16, Экк 7:26

+ 23:28 Һур 7:12

+ 23:30 Иса 5:11, Иса 5:22

+ 23:31 Һур 20:1

+ 23:35 Иса 56:12

+ 24:1 Псал 1:1, Псал 36:1, Һур 1:15, Һур 3:31, Һур 4:14, Һур 23:17, Һур 24:19

+ 24:2 Псал 9:28

+ 24:4 Лк 16:11

+ 24:5 Һур 21:22

+ 24:6 Һур 11:14, Һур 15:22, Һур 20:18

+ 24:9 Псал 1:1, Һур 3:34, Һур 21:24

+ 24:10 Евр 12:3

+ 24:11 Псал 81:4, Иса 58:6

+ 24:12 Һур 16:2, Һур 21:2, Иоов 34:11, Псал 61:13, Рим 2:6

+ 24:13 Псал 18:11

+ 24:14 Һур 23:18

+ 24:15 Псал 9:29

+ 24:16 Псал 36:24

+ 24:17 Иоов 31:29, Мих 7:8

+ 24:18 Һур 17:5

+ 24:19 Ер 12:1, Псал 36:1, Һур 23:17, Һур 24:1

+ 24:20 Иоов 18:5-6, Иоов 21:17, Һур 13:9

+ 24:21 1 Пёт 2:17

+ 24:23 Лев 19:15, Хуу 1:17, Хуу 16:19, Һур 18:5, Һур 28:21

+ 24:24 Гар 23:7, Һур 17:15, Иса 5:23

+ 24:28 Гар 20:16, Һур 19:5, Һур 25:18

+ 24:29 Һур 20:22

+ 24:34 Һур 6:10-11, Экк 4:5

+ 25:1 Һур 1:1, Һур 10:1, 4 Хаан 18:5-7

+ 25:2 Хуу 29:29

+ 25:5 3 Хаан 2:44-45, Һур 16:12

+ 25:6 Лк 14:8-11

+ 25:11 Һур 15:23

+ 25:12 Псал 140:5

+ 25:13 Һур 13:17

+ 25:14 Иуд 1:12

+ 25:16 Һур 27:7

+ 25:18 Гар 20:16, Һур 12:18, Һур 19:5, Һур 24:28

+ 25:21 4 Хаан 6:22, 2 Уг 28:15, Мт 5:44

+ 25:22 Псал 139:11, Рим 12:20

+ 25:24 Һур 19:13, Һур 21:9, Һур 21:19

+ 25:25 Һур 15:30

+ 26:1 Һур 17:7, Һур 19:10, Һур 26:8

+ 26:2 Тоо 23:8, Хуу 23:5

+ 26:3 Псал 31:9, Псал 31:9, Һур 10:13, Һур 19:29

+ 26:5 Мт 21:24-27

+ 26:8 Һур 26:1

+ 26:11 2 Пёт 2:22

+ 26:12 Һур 28:11, Һур 29:20

+ 26:13 Һур 22:13

+ 26:15 Һур 15:19, Һур 19:24

+ 26:20 Һур 16:28, Һур 22:10

+ 26:22 Һур 18:8

+ 26:23 Псал 28:3, Ер 9:8, Мт 23:27

+ 26:25 Ер 12:6

+ 26:27 Эст 7:9, Псал 7:16, Экк 10:8, Дан 6:24

+ 27:1 Лк 12:19-20, Як 4:13-14

+ 27:3 Иоов 6:3

+ 27:4 Һур 6:34

+ 27:5 Һур 28:23

+ 27:6 Псал 140:5

+ 27:7 Һур 25:16

+ 27:10 Һур 17:17

+ 27:11 Псал 118:42

+ 27:12 Һур 22:3

+ 27:13 Һур 20:16

+ 27:15 Һур 19:13, Һур 21:9, Һур 25:24

+ 27:18 1 Кор 9:7

+ 27:20 Һур 15:11, Авв 2:5, Экк 1:8, Экк 4:8

+ 27:21 Һур 17:3

+ 27:24 Һур 23:5, 1 Тим 6:17

+ 28:1 Лев 26:17, 4 Хаан 7:7, Лев 26:8, 1 Хаан 17:32

+ 28:2 3 Хаан 16:8-28, 4 Хаан 15:8-15

+ 28:3 Мт 18:30

+ 28:6 Һур 19:1

+ 28:8 Гар 22:25, Һур 13:22

+ 28:9 Псал 65:18, Һур 15:8

+ 28:10 Псал 7:16, Һур 26:27

+ 28:11 Һур 26:12

+ 28:12 Һур 11:10, Иоов 24:4, Һур 28:28, Һур 29:2

+ 28:13 Иоов 31:33, 1 Ин 1:9

+ 28:15 Һур 19:12

+ 28:17 Эх 4:12, Эх 9:6

+ 28:18 Һур 10:9

+ 28:19 Һур 12:11

+ 28:20 Һур 19:2, Һур 21:5, Һур 23:4

+ 28:21 Һур 18:5, Һур 24:23, Эзэк 13:19

+ 28:22 Һур 22:16

+ 28:23 Һур 29:5, Һур 27:5

+ 28:24 Гар 20:12

+ 28:25 Һур 13:10, Һур 15:18

+ 28:27 Хуу 15:7-8, Һур 19:17

+ 28:28 Һур 28:12

+ 29:1 Һур 1:25, Һур 6:15

+ 29:2 Һур 11:10, Һур 28:12, Һур 28:28

+ 29:3 Һур 10:1, Һур 15:20, Лк 15:13, Лк 15:30

+ 29:5 Һур 28:23

+ 29:6 Псал 9:16

+ 29:7 Псал 40:2

+ 29:8 Һур 11:11

+ 29:10 Эх 4:5, Эх 4:8

+ 29:11 Иоов 5:2, Һур 12:16

+ 29:13 Һур 22:2

+ 29:14 Псал 71:4, Һур 16:12

+ 29:15 Һур 10:1, Һур 17:25

+ 29:16 Псал 36:34, Псал 90:8, Псал 91:12

+ 29:17 Һур 13:24

+ 29:18 1 Хаан 3:1, Псал 73:9, Ам 8:11, Гар 32:25

+ 29:20 Һур 26:12

+ 29:22 Һур 15:18

+ 29:23 Һур 11:2, Һур 16:18, Һур 18:12, Һур 15:33, Һур 18:12

+ 29:24 Лев 5:1, Уд 17:2

+ 29:25 Лк 12:4

+ 29:26 Һур 19:6

+ 30:4 Ин 3:13, Иоов 28:26, Иса 40:12

+ 30:5 Псал 11:7, Псал 17:31, Псал 3:3, Һур 2:7

+ 30:6 Хуу 4:2, Хуу 12:32, Гэр 22:18

+ 30:8 Мт 6:11, 1 Тим 6:8

+ 30:9 Хуу 8:12-14, Хуу 31:20, Псал 77:11, Псал 105:21, Һош 13:6

+ 30:10 Экк 7:21

+ 30:11 Гар 21:17, Һур 20:20

+ 30:12 Һур 16:2

+ 30:13 Псал 100:5

+ 30:14 Иоов 29:17, Псал 13:4

+ 30:17 Эх 9:22, Һур 20:20

+ 30:18 Һур 6:16

+ 30:22 Һур 19:10

+ 30:25 Һур 6:6-8

+ 30:27 Ёһ 2:7

+ 30:32 Иоов 21:5, Мих 7:16

+ 31:3 Хуу 17:17, 3 Хаан 11:1-4, Һур 7:26

+ 31:4 Һур 20:1, Экк 10:17, Эф 5:18

+ 31:6 Псал 103:15

+ 31:8 Иоов 29:12, Иоов 29:15

+ 31:9 Лев 19:15, Хуу 1:16, Хуу 16:18-19

+ 31:10 Рүүт 3:11, Һур 12:4, Һур 3:15

+ 31:15 Һур 20:13

+ 31:20 Хуу 15:7-8, Һур 22:9

+ 31:31 Һур 11:16

+ 1:1 Экк 1:12, Экк 7:27, Экк 12:8-10

+ 1:2 Иоов 7:6, Псал 38:6-7, Псал 143:4, Экк 8:8, Рим 8:20

+ 1:3 Экк 2:11, Экк 3:9, Экк 5:15

+ 1:4 Псал 103:5, Псал 118:90

+ 1:5 Псал 18:6

+ 1:7 Псал 103:8-9

+ 1:8 Һур 27:20

+ 1:9 Экк 3:15

+ 1:11 Экк 2:16

+ 1:13 Экк 2:26, Экк 3:10

+ 1:15 Экк 7:13

+ 1:16 3 Хаан 3:12, 3 Хаан 4:29, Экк 2:9

+ 1:18 Экк 12:12

+ 2:2 Һур 14:13

+ 2:4 3 Хаан 7:1, Дуун 8:11

+ 2:5 Дуун 4:16

+ 2:8 3 Хаан 9:28, 3 Хаан 10:10, 3 Хаан 10:14, 3 Хаан 11:3

+ 2:9 3 Хаан 3:12, 1 Уг 29:25, Экк 1:16

+ 2:11 Экк 1:3, Экк 3:9, Экк 5:15

+ 2:14 Псал 48:11, Экк 3:19, Экк 9:2

+ 2:16 Экк 1:11

+ 2:18 Псал 38:7, Псал 48:11

+ 2:23 Иоов 14:1

+ 2:24 Экк 3:12-13, Экк 5:18, Экк 8:15, Экк 5:18

+ 2:26 Экк 1:13

+ 3:2 Евр 9:27

+ 3:4 Рим 12:15

+ 3:7 Эх 37:29, Ам 5:13

+ 3:9 Экк 1:3, Экк 2:11, Экк 5:15

+ 3:10 Эх 3:19, Экк 1:13, Экк 2:26

+ 3:11 Экк 8:17

+ 3:12 Экк 2:24

+ 3:13 Экк 2:24, Экк 5:19

+ 3:15 Экк 1:9

+ 3:17 Мт 16:27, 2 Кор 5:10

+ 3:18 Псал 48:13, Псал 48:21, Псал 72:22

+ 3:19 Псал 48:11, Экк 2:14, Экк 9:2

+ 3:20 Эх 3:19, Экк 12:7

+ 3:22 Экк 2:24

+ 4:1 Экк 9:11, Гаш 1:2, Иоов 35:9, Экк 5:7

+ 4:2 Иоов 3:22, Экк 7:1

+ 4:3 Иоов 3:16, Экк 6:3

+ 4:5 Һур 6:10-11, Һур 24:33-34

+ 4:6 Һур 15:16

+ 4:8 Экк 1:8

+ 4:11 3 Хаан 1:2

+ 4:14 Эх 41:14, Эх 41:41-43

+ 4:17 Иса 1:12, 1 Хаан 15:22, Һур 15:8

+ 5:1 Мт 6:7

+ 5:2 Һур 10:19

+ 5:3 Псал 49:14

+ 5:4 Лев 5:4, Тоо 30:3, Хуу 23:21, Һур 20:25

+ 5:5 Хэр 5:4

+ 5:6 Экк 12:13

+ 5:7 Иоов 35:9, Экк 3:16, Экк 4:1

+ 5:12 Экк 6:1

+ 5:14 Иоов 1:21

+ 5:15 Экк 1:3, Экк 2:11, Экк 3:9

+ 5:18 Экк 2:24

+ 6:1 Экк 5:12

+ 6:2 Псал 16:14, Псал 72:7, Лк 12:20

+ 6:3 Иса 14:20, Ер 8:2, Иоов 3:16, Экк 4:3

+ 6:7 Һур 16:26

+ 6:8 Экк 2:15

+ 6:10 Экк 1:10, Экк 3:15, Иоов 9:32, Иса 45:9, Рим 9:20

+ 6:11 Экк 5:2

+ 6:12 Иоов 8:9, Иоов 14:2

+ 7:1 Һур 22:1, Экк 4:2

+ 7:2 Псал 89:12

+ 7:3 Мт 5:4, Лк 6:21, 2 Кор 7:10

+ 7:5 Һур 15:31-32

+ 7:7 Хуу 16:19, Һур 17:8

+ 7:8 Һур 14:29

+ 7:13 Иоов 12:14, Экк 1:15

+ 7:15 Экк 8:14

+ 7:17 Һур 10:27

+ 7:19 Һур 21:22, Экк 9:16, Экк 9:18

+ 7:20 3 Хаан 8:46, 2 Уг 6:36, Псал 142:2, Һур 20:9, Як 3:2, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:10

+ 7:21 Һур 30:10

+ 7:24 Иоов 28:12

+ 7:25 Экк 1:17

+ 7:26 Һур 5:4, Һур 22:14, Һур 23:27

+ 7:29 Эх 1:27, Эх 3:6-7

+ 8:2 3 Хаан 2:43

+ 8:3 Экк 10:4

+ 8:4 Иоов 9:12, Дан 4:32

+ 8:9 Экк 3:16, Экк 4:1

+ 8:13 Иоов 14:2, Экк 6:12

+ 8:14 Экк 7:15

+ 8:15 Экк 2:24

+ 8:16 Псал 126:2

+ 8:17 Экк 3:11

+ 9:2 Иоов 9:22, Псал 48:11, Экк 2:14, Экк 3:19, Иоов 9:22

+ 9:5 Иоов 14:21, Псал 30:13, Псал 87:13, Иса 26:14

+ 9:7 Экк 2:24

+ 9:10 Псал 6:6, Иса 38:18

+ 9:12 Һур 7:23

+ 9:16 Экк 7:19

+ 9:18 Нүүн 7:1

+ 10:4 Экк 8:3

+ 10:7 Һур 19:10

+ 10:8 Псал 7:16, Һур 26:27

+ 10:9 Хуу 19:5

+ 10:11 Ер 8:17

+ 10:12 Псал 63:8, Һур 18:7

+ 10:14 Һур 15:2

+ 10:17 Һур 31:4

+ 10:19 Уд 9:13, Псал 103:15, Экк 7:12

+ 10:20 Гар 22:28

+ 11:5 Псал 138:15

+ 11:9 Экк 2:10, Экк 9:7, Иоов 31:7, Экк 12:14, 2 Кор 5:10

+ 12:1 2 Хаан 19:35

+ 12:2 Иса 5:30

+ 12:4 Псал 140:3, Ер 25:10

+ 12:5 Иоов 17:13, Иса 14:18

+ 12:6 Иса 30:14

+ 12:7 Эх 2:7, Эх 3:19, Псал 89:4, Экк 3:20, Тоо 16:22, Иоов 34:14-15

+ 12:8 Экк 1:2

+ 12:9 3 Хаан 4:31, Һур 1:1

+ 12:11 Псал 22:1, Псал 79:2, Ин 10:11

+ 12:12 Экк 1:18

+ 12:13 Хуу 6:2, Экк 5:6

+ 12:14 1 Кор 4:5, Экк 11:9, 2 Кор 5:10, Рим 2:15-16

* 1:1 Энэ дуун Соломоондо зорюулһан гү, али тэрэнэй өөрын бэшэһэн болоно.

+ 1:1 3 Хаан 4:32, Дуун 4:10

+ 1:2 Экк 7:1

+ 1:3 Псал 118:32, Псал 44:14-15

* 1:4 Кэдаар болбол Аравиин хойто зүгтэ оршодог аймаг. Тэндэ майханаа хара ямаанай арһаар хэдэг байгаа.

+ 1:4 Дуун 2:14, Дуун 4:3, Дуун 6:4, Псал 119:5, Иса 60:7

* 1:6 Урдандаа гол түлэб янхан эхэнэрнүүд нюураа бүтүүлдэг байгаа.

+ 1:6 Псал 22:1, Псал 79:2, Экк 12:11, Ин 10:11

+ 1:7 Дуун 5:9, Дуун 6:1

+ 1:8 2 Уг 1:16-17

+ 1:10 Эзэк 16:11-14

+ 1:11 Дуун 4:13-14

+ 1:12 Псал 44:9, Ин 19:39

+ 1:13 Нүүн 15:62, Дуун 4:13

+ 1:14 Дуун 4:1, Дуун 5:12

+ 1:16 Иса 37:24

+ 2:1 1 Уг 5:16, Хэр 9:35

+ 2:3 Иса 25:4, Иса 32:2

+ 2:5 Дуун 5:8

+ 2:6 Хуу 33:27, Дуун 8:3

+ 2:7 Дуун 3:5, Дуун 5:8, Дуун 8:4

+ 2:9 2 Хаан 2:18, Дуун 8:14

* 2:11 Аравиин сүл губида үбэлэй сагта бороотой.

+ 2:12 2 Хаан 23:4

+ 2:14 Псал 73:19, Ер 48:28

* 2:15 Уһан үзэмэй модон болбол басаган, үнэгэнэй гүлгэд хадаа тэрээндэ эльгэлһэн хүбүүд гэһэн далда удхатай.

+ 2:16 Дуун 7:11, Дуун 6:3

+ 2:17 Дуун 4:6

+ 3:1 Иса 26:9, Дуун 5:6

+ 3:3 Дуун 5:7

+ 3:4 Дуун 8:2

+ 3:5 Дуун 5:8, Дуун 8:4

+ 3:6 Дуун 8:5, Дуун 4:6, Дуун 4:14

+ 3:8 Псал 44:4, Псал 90:5

* 4:1 Заншалай ёһоор, хадамлагдаад байһан басаган түрэ хуримай үедэ нюураа гивлүүрээр бүтээдэг байгаа.

+ 4:1 Дуун 6:7, Дуун 1:14, Дуун 5:12, Мих 7:14, Дуун 6:5

+ 4:2 Дуун 6:6

+ 4:3 Дуун 6:7

+ 4:5 Дуун 7:4

+ 4:6 Дуун 2:17, Дуун 3:6

+ 4:8 Хуу 3:9

+ 4:9 Дуун 5:1, Дуун 5:2

+ 4:10 Дуун 1:1

+ 4:11 Һур 24:13

+ 4:13 Дуун 1:11, Дуун 1:13

+ 4:15 Һур 5:15-18

+ 4:16 Экк 2:5

+ 5:1 Дуун 4:9, Дуун 4:14, Һур 9:5

+ 5:2 Гэр 3:20

+ 5:6 Һур 1:28

+ 5:7 Дуун 3:3

+ 5:8 Дуун 2:5, Дуун 2:7, Дуун 3:5, Дуун 8:4

+ 5:9 Дуун 1:7, Дуун 6:1

+ 5:12 Дуун 1:14, Дуун 4:1

+ 6:1 Дуун 1:7, Дуун 5:9

+ 6:2 Дуун 4:16, Дуун 5:1

+ 6:3 Дуун 7:10, Дуун 2:16

+ 6:5 Мих 7:14, Дуун 4:1

+ 6:6 Дуун 4:2

+ 6:7 Дуун 4:3

+ 6:11 Дуун 7:13

* 7:1 Энэ үгын удхые ойлгохо хоёр арга гэбэл, нэгэдэхинь, «Шулам хотоһоо»; хоёрдохинь, «түгэс» гэһэн үгэ болоно.

+ 7:4 Дуун 4:5

+ 7:11 Дуун 2:16

+ 7:13 Дуун 6:11

+ 8:2 Дуун 3:4, Һур 9:2, Дуун 5:1

+ 8:3 Дуун 2:6

+ 8:4 Дуун 2:7, Дуун 3:5, Дуун 5:8

+ 8:5 Дуун 3:6

+ 8:6 Ер 22:24, Хаг 2:23, Рим 8:35, Һур 6:34, Хуу 4:24

+ 8:11 Экк 2:4

+ 8:12 Һур 27:18

+ 8:14 Дуун 2:9, Дуун 2:17

+ 1:1 Һош 1:1, Ам 1:1, Мих 1:1

+ 1:2 Хуу 32:1, Ер 22:29

+ 1:3 Ер 5:4, Ер 8:7

+ 1:6 Псал 37:4, Лк 10:34

+ 1:7 Хуу 28:51

+ 1:9 Эх 19:24, Рим 9:29

+ 1:10 Эх 18:20, Ер 23:14, Эзэк 16:46

+ 1:11 1 Хаан 15:22, Һур 15:8, Һош 6:6

+ 1:12 Гар 23:17, Гар 34:23, Экк 4:17

+ 1:13 Ер 6:20, Ам 5:21-22, Мал 1:10, Тоо 28:1-15

+ 1:15 Ер 4:31, Гаш 1:17, 1 Хаан 8:18, Һур 1:28, Ер 11:11, Мих 3:4, Һур 6:17, Иса 59:3

+ 1:16 Псал 50:4, Ер 4:14, Як 4:8

+ 1:17 Гар 22:22, Ер 21:12, Ер 22:3, Мих 6:8, Зах 7:9-10, Як 1:27

+ 1:18 Псал 50:9, Иса 44:22

+ 1:19 Хуу 30:16

+ 1:20 Иоов 27:14

+ 1:21 Лев 17:7, Эзэк 16:15, Эзэк 23:3

+ 1:22 Ер 6:30, Эзэк 22:19-20

+ 1:23 Мих 3:11, Мих 7:3, Ер 5:28, Зах 7:10

+ 1:24 Хуу 32:41, Ер 46:10

+ 1:25 Эзэк 22:18, Зах 13:9, Мал 3:2-3

+ 1:26 Зах 8:3

+ 1:28 Псал 1:6

+ 1:29 Иса 65:3, Иса 66:17

+ 1:30 Ер 8:13

+ 1:31 Иса 66:24

• 2:1 Мих 4:1-3

+ 2:3 Иса 56:7, Иса 60:3, Иса 66:20, Мал 1:11, Иса 27:13, Ер 31:6, Зах 8:20-22

+ 2:4 Ёһ 3:10, Эзэк 39:9, Һош 2:18, Зах 9:10

+ 2:5 Иса 60:1, 1 Ин 1:7, Эф 5:8

+ 2:7 Иса 39:2, Хуу 17:16-17

+ 2:8 Ер 2:28, Иса 44:9-17

+ 2:10 Цэп 2:3, 2 Фес 1:9

+ 2:11 Иса 5:15-16

+ 2:13 Эзэк 27:6, Эзэк 31:3, Зах 11:1-2

+ 2:16 Псал 47:8, Эзэк 27:25

+ 2:19 Иоов 9:6, Иса 13:13, Хаг 2:6, Гэр 6:15

+ 2:20 Иса 30:22, Иса 31:7

+ 2:22 Псал 145:3-4

+ 3:1 Лев 26:26, Эзэк 4:16

+ 3:5 Мих 7:3-6

+ 3:9 Эх 13:13, Эх 18:20

+ 3:10 Һур 12:14, Ер 22:15

+ 3:13 Псал 9:9, Псал 81:1, Иса 2:4, Ёһ 3:12

+ 3:14 Һош 4:1, Мих 6:2, Ам 3:10

+ 3:15 Псал 93:5

+ 3:16 Иса 32:9, Ам 6:1, Цэп 1:12

+ 3:18 Уд 8:21

+ 3:25 Ер 14:2, Иоов 2:3

+ 4:2 Ер 23:5, Ер 33:15, Зах 3:8, Зах 6:12

+ 4:3 Авд 1:17

+ 4:4 Эзэк 36:25, Ёһ 3:21

+ 4:5 Гар 13:21, Зах 2:5

+ 4:6 Иса 25:4

+ 5:1 Псал 79:9, Ер 2:21, Һош 9:10, Мт 21:33, Ин 15:1

+ 5:5 Ер 5:10, Ер 39:8

+ 5:6 Иса 7:23-24, 3 Хаан 17:1

+ 5:7 Псал 79:9

+ 5:8 Мих 2:2

+ 5:11 Һур 23:20-21

+ 5:12 Псал 27:5

+ 5:13 Иса 1:3, Һош 4:6

+ 5:14 Псал 140:7

+ 5:15 Иса 2:11, Иса 2:17

+ 5:19 Ер 17:15, Эзэк 12:22, 2 Пёт 3:4

+ 5:20 Иоов 17:12, Мал 2:17

+ 5:21 Һур 3:7

+ 5:23 Гар 23:7, Һур 17:15, Һур 24:24

+ 5:24 Иса 47:14

+ 5:25 Ер 4:24, Иса 9:12, Иса 9:17, Иса 9:21, Иса 10:4

+ 5:26 Хуу 28:49, Иса 11:10, Иса 11:12

+ 5:28 Ер 4:13

+ 5:29 Ер 2:15, Наум 2:11

+ 5:30 Экк 12:2, Иса 8:22, Ер 4:23, Гаш 3:2

+ 6:1 2 Уг 26:23, 3 Хаан 22:19, Дан 7:9, Гэр 4:2

+ 6:2 Эзэк 1:11, Гэр 4:8

+ 6:3 Тоо 14:21, Псал 71:19, Иса 11:9, Авв 2:14, Гэр 4:8

+ 6:4 3 Хаан 8:10, Гэр 15:8

+ 6:7 Ер 1:9, Дан 10:16

+ 6:9 Хуу 29:4, Ер 5:21, Мт 13:14-15, Мк 4:12, Хэр 28:26-27

+ 6:10 Ер 5:21, Ин 12:40

+ 6:13 Хуу 7:6

+ 7:1 4 Хаан 16:1, 4 Хаан 15:37, 4 Хаан 16:5, 2 Уг 28:5

* 7:3 Шэһаар-Яшууб – эхэ еврей хэлэн дээрээ «Үлөөшэнь бусаха» гэһэн удхатай.

+ 7:3 4 Хаан 18:17, Иса 36:2

+ 7:7 Иса 8:10

* 7:14 Хуушан еврей хэлэн дээрэ «алма» – «залуу басаган, залуу эхэнэр».

* 7:14 Эммануил – еврей хэлэнһээ оршуулхада, «Бурхан бидэнтэй хамта» гэһэн удхатай.

+ 7:14 Иса 37:30, Иса 38:7, Мт 1:23

+ 7:17 3 Хаан 12:16-17

+ 7:18 Иса 5:26

+ 7:20 4 Хаан 18:13, Иса 36:1

* 7:22 Газар элдүүрилжэ амидардаг арадта энэ хадаа ехэ таагүй байдал тохёолдохо гэһэн удхатай.

* 7:24 Газар хаясаанай боложо, зэрлиг амитад үдэхэ, агнуури дэлгэрхэ, энэ хадаа газар элдүүрилдэг арадта муу байдал тохёолдохо гэһэн удхатай.

+ 7:24 Иса 5:6, Иса 32:13

+ 8:1 Хуу 27:8, Иса 30:8, Авв 2:2

+ 8:2 4 Хаан 16:10

+ 8:4 Иса 7:8-9

+ 8:6 Иса 7:1, Иса 7:4

+ 8:7 Иса 7:20

* 8:8 Эммануил – эхэ еврей хэлэн дээрээ «Бурхан бидэнтэй хамта!» гэһэн удхатай.

+ 8:8 Иса 30:28, Дан 11:10

+ 8:10 Иса 7:7

+ 8:12 1 Пёт 3:14

+ 8:14 Эзэк 11:16, Иса 28:16, 1 Пёт 2:8

+ 8:16 Иса 29:11, Дан 12:4, Гэр 5:1, Гэр 10:4, Гэр 22:10

+ 8:17 Иса 26:14

+ 8:18 Евр 2:13, Иса 20:3

+ 8:19 Лев 19:31, Иса 19:13, 1 Хаан 28:11-14

+ 8:20 Иса 60:2

+ 8:21 Гар 22:28

+ 8:22 Иса 5:30, Наум 1:8

+ 9:1 4 Хаан 15:29, 2 Уг 16:4

+ 9:2 Иса 42:6-7, Иса 49:6, Мт 4:15-16, Лк 1:79

+ 9:3 Иса 26:15

+ 9:4 Уд 7:19-25, Иса 10:26

+ 9:5 Иса 2:4, Эзэк 39:9, Һош 2:18, Мих 4:3

+ 9:6 Иса 26:12, Мих 5:5

+ 9:7 Псал 88:4, Лк 1:32, 2 Хаан 7:13, 4 Хаан 19:31, Иса 37:32

+ 9:11 Иса 7:1, Иса 8:6

+ 9:12 4 Хаан 16:6, 2 Уг 28:18, Иса 5:25, Иса 10:4

+ 9:13 Ер 2:30

+ 9:14 Хуу 28:13, Иса 19:15

+ 9:15 Мих 3:5

+ 9:17 Иса 5:25

+ 9:19 Иса 24:6

+ 9:20 Лев 26:26

+ 9:21 Иса 5:25

+ 10:1 Ер 8:8

+ 10:2 Гар 22:31, Гар 23:6, Ам 2:7, Иоов 22:9, Псал 93:6, Эзэк 22:7

+ 10:4 Иса 5:25, Иса 9:12

+ 10:5 Авв 1:12

+ 10:6 Иса 9:17

+ 10:7 Мих 4:12

+ 10:9 Ам 6:2

+ 10:11 4 Хаан 18:33-35, Иса 36:18-20, Иса 37:12

+ 10:12 4 Хаан 19:35-37, Иса 37:36-38

+ 10:13 Хуу 32:27

+ 10:16 Псал 105:15

+ 10:17 Иса 27:4, Иса 33:12

+ 10:22 Эх 22:17

+ 10:23 Иса 28:22, Рим 9:27-28

+ 10:24 4 Хаан 19:6, Иса 37:6

+ 10:26 Уд 7:22, Уд 7:25, Иса 9:4, Гар 14:27-30

+ 10:27 Наум 1:13

+ 10:28 1 Хаан 14:2

+ 10:29 1 Хаан 13:23, 1 Хаан 7:17, 1 Хаан 11:4

+ 10:30 1 Хаан 25:44, Нүүн 21:18, Ер 1:1

+ 10:32 1 Хаан 21:1

+ 10:33 Иса 10:18, Эзэк 31:3, Ам 2:9

+ 11:2 Иса 42:1, Иса 61:1, Мт 3:16

+ 11:4 Псал 71:2, Псал 71:4, Иоов 4:9, Псал 138:19, 2 Фес 2:8, Гэр 2:16

+ 11:6 Иса 65:25

+ 11:9 Иса 65:25, Тоо 14:21, Псал 71:19, Авв 2:14

+ 11:10 Хуу 28:49, Иса 5:26, Иса 49:22, Иса 62:11, Гэр 5:5, Гэр 22:16, Рим 15:12

+ 11:11 Һош 11:11, Мих 7:12, Зах 7:10

+ 11:12 Хуу 30:3, Ер 32:37, Эзэк 11:17, Цэп 3:20

+ 11:13 2 Хаан 19:41-43, Ер 3:18, Эзэк 37:16-17, Һош 1:11

+ 11:14 Ер 49:28

+ 11:15 Иса 7:20, Гэр 16:12

+ 11:16 Гар 14:29, Иса 19:23

+ 12:1 Иса 11:11

+ 12:2 Гар 15:2, Псал 117:13

+ 12:4 1 Уг 16:8, Псал 104:1, Псал 8:2-3

+ 12:5 Гар 15:1

+ 12:6 Цэп 3:14, Зах 2:10, Зах 9:9, Псал 45:6, Һош 11:9

+ 13:1 Иса 21:1, Иса 47:1, Ер 50:1

+ 13:2 Иса 5:6

+ 13:5 Ер 50:24

+ 13:6 Эзэк 30:3, Ёһ 1:15, Авд 1:15, Цэп 1:7

+ 13:7 Эзэк 7:17

+ 13:8 Иса 42:14, Ер 4:31, Ер 30:6, Мих 4:9-10

+ 13:9 Иса 24:1

+ 13:10 Иса 24:23, Эзэк 32:7-8, Ёһ 2:31, Мт 24:29, Гэр 6:12

+ 13:11 Иса 2:11

+ 13:12 Эх 10:29, 3 Хаан 9:28, 1 Уг 29:4, Иоов 22:24, Псал 44:8

+ 13:13 Иоов 9:6, Хаг 2:6

+ 13:14 Ер 50:16

+ 13:16 4 Хаан 8:12, Псал 136:9, Наум 3:10, Гаш 5:11, Зах 14:2

+ 13:17 Иса 21:12, Ер 51:11, Ер 51:28, Дан 5:31

+ 13:18 Ер 50:29

+ 13:19 Эх 19:24, Хуу 29:23, Ер 49:18, Цэп 2:9

+ 13:20 Ер 51:37, Ер 3:2

+ 13:21 Иоов 30:29, Иса 34:13, Ер 50:39, Мих 1:8

+ 14:1 Зах 1:17, Эзэк 47:22, Эф 2:12-14

+ 14:2 Иса 49:22, Иса 66:20

+ 14:4 Авв 2:6

+ 14:8 Эзэк 31:16-17

+ 14:12 Гэр 9:1, Гэр 12:8-9

+ 14:13 Ер 51:53

+ 14:14 Эзэк 28:2, 2 Фес 2:4

+ 14:15 Иоов 20:6-7, Гаш 2:1, Мт 11:23

+ 14:17 Ер 50:33

+ 14:20 Псал 36:28

+ 14:23 Иса 34:11

+ 14:25 Иса 10:5, Иса 37:36, Наум 3:7, Цэп 2:13, Иса 10:27, Наум 1:13

+ 14:27 Иоов 9:13, Иоов 23:13, Дан 4:32

+ 14:28 4 Хаан 16:20

+ 14:32 Цэп 3:12

+ 15:1 Иса 25:10, Ер 48:1, Эзэк 25:8, Ам 2:1, Цэп 2:8, Тоо 21:15, Хуу 2:9, Хуу 2:18, Хуу 2:29

+ 15:2 Тоо 21:30, Тоо 32:38, Эзэк 7:18

+ 15:4 Тоо 32:37, Ер 48:34

+ 15:5 Ер 48:5

+ 16:1 4 Хаан 14:7

+ 16:2 Уд 11:18

+ 16:5 Иса 32:1

+ 16:6 Ер 48:29

+ 16:7 4 Хаан 3:25, Ер 48:31-34

+ 16:8 Тоо 21:32

+ 16:9 Тоо 32:37, Ер 48:34

+ 16:11 Ер 4:19

+ 16:14 Иса 21:16, Иса 21:16, Ер 48:13

+ 17:1 Иса 7:8-9, Ер 49:23, Ам 1:3, Зах 9:1

+ 17:2 Хуу 28:26, Ер 7:33

+ 17:5 2 Хаан 5:18

+ 17:6 Иса 24:13, Мих 7:1

+ 17:8 Иса 27:9, Мих 5:13

+ 17:9 Мих 5:11

+ 17:10 Хуу 32:18, Псал 105:21, Ер 2:32

+ 17:12 Псал 64:8

+ 18:3 Иса 5:26

+ 18:4 Псал 10:4

+ 19:1 Ер 46:2, Эзэк 29:2, Ёһ 3:19, Псал 17:10, Псал 103:3, Гар 12:12, Тоо 33:4

+ 19:2 Уд 7:22

+ 19:3 Псал 32:10, Иса 8:19

+ 19:4 Ер 46:13, Эзэк 29:19

+ 19:5 Иоов 14:11

+ 19:6 Эзэк 30:12

+ 19:11 Тоо 13:23, Псал 77:12, Псал 77:43

+ 19:12 3 Хаан 4:30

+ 19:13 Эзэк 30:13

+ 19:14 Ер 48:26

+ 19:15 Иса 9:14-15

+ 19:16 Ер 50:37, Ер 51:30, Наум 3:13

+ 19:18 Цэп 3:9

+ 19:19 Эх 28:18-19

+ 19:21 Ион 1:16, Зах 14:16-18

+ 19:22 Ер 46:26, Эзэк 29:13

+ 19:23 Иса 11:16

+ 19:24 Эх 12:2-3

+ 20:1 1 Хаан 5:1

+ 20:2 1 Хаан 19:24, Мих 1:8, Мих 1:11

+ 20:3 Иса 8:18

+ 20:4 Наум 3:10

+ 21:1 Иса 13:1, Иса 47:1, Ер 50:1, Ер 51:42, Ер 51:1

+ 21:2 Иса 24:16, Иса 33:1, Эх 14:1, Ер 49:34, Эзэк 32:24, Дан 8:2, Иса 13:17, Дан 5:31

+ 21:3 Иса 13:8

+ 21:6 Ер 6:17, Эзэк 3:17, Эзэк 33:2, Һош 9:8

+ 21:8 Авв 2:1

+ 21:9 1 Хаан 5:4, Ер 50:2, Ер 51:8

+ 21:10 Ер 51:33, Ам 1:3

+ 21:14 Эх 25:15, Иоов 6:19, Ер 25:23

+ 21:16 Иса 16:14

+ 22:2 Иса 32:13, Гаш 4:9

+ 22:4 Ер 9:1, Мих 1:8

+ 22:6 Иса 21:2, 4 Хаан 16:9, Ам 1:5, Ам 9:7

+ 22:9 2 Хаан 5:7

+ 22:12 Мих 1:16, 2 Хаан 3:31

+ 22:13 Иса 56:12, 1 Кор 15:32

+ 22:15 4 Хаан 18:18, Иса 36:3, Иса 37:2

+ 22:16 2 Уг 16:14

+ 22:20 4 Хаан 18:18, 4 Хаан 19:2

+ 22:22 Мт 16:18, Гэр 3:7-8

+ 23:1 Ер 47:4, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:2, 3 Хаан 10:22, Ион 1:3

+ 23:2 Эх 10:15, Нүүн 19:28

+ 23:3 Эзэк 27:3-36

+ 23:11 Гар 14:21

+ 23:13 Иса 47:1

+ 23:15 Ер 25:11, Ер 25:22

+ 23:17 Гэр 17:1-2

+ 24:1 Иса 13:9

+ 24:2 Һош 4:9

+ 24:4 Ер 4:28, Һош 4:3, Ёһ 1:10

+ 24:5 Тоо 35:33

+ 24:6 Хуу 29:27, Зах 5:3, Иса 9:19

+ 24:7 Ёһ 1:10

+ 24:8 Ер 7:34, Ер 16:9, Эзэк 26:13, Һош 2:11

+ 24:11 Ёһ 1:12

+ 24:13 Иса 17:6, Мих 7:1

+ 24:16 Иса 21:2, Иса 33:1

+ 24:17 Ер 48:43-44, Гаш 3:47

+ 24:18 Ам 5:19, Эх 7:11, Псал 17:8

+ 24:20 Иоов 12:25, Псал 106:27, Иса 29:9

+ 24:23 Псал 92:1, Иса 13:10

+ 25:1 Гар 15:2

+ 25:2 Ер 9:11

+ 25:4 Иса 4:6, Ёһ 3:16

+ 25:6 Иса 2:2-3

+ 25:8 1 Кор 15:54-55, Гэр 7:17, Гэр 21:4

+ 25:9 Псал 9:15

+ 25:10 Иса 15:1, Ер 48:1, Эзэк 25:8, Ам 2:1, Цэп 2:8

+ 26:2 Псал 23:7, Псал 117:19-20

+ 26:4 Хуу 32:18, Иса 17:10, Иса 44:8

+ 26:7 Псал 36:23

+ 26:9 Псал 62:2, 1 Уг 16:14, Псал 104:7

+ 26:11 Мих 7:16, Псал 20:10, Евр 10:27

+ 26:12 Иса 9:6, Мих 5:5

+ 26:13 Гар 1:11, Уд 3:8

+ 26:14 Экк 9:5

+ 26:15 Иса 9:3

+ 26:17 Иса 13:8, Ин 16:21

+ 26:19 Эзэк 37:12, Дан 12:2

+ 26:20 Иса 2:10, Цэп 2:3

+ 26:21 Мих 1:3

+ 27:1 Хуу 32:41

+ 27:2 Иса 5:7

+ 27:4 Иса 27:4

+ 27:6 Иса 37:31, Һош 14:6

+ 27:8 Гар 15:8, Иоов 4:9, Иса 11:4

+ 27:9 4 Хаан 18:4, Иса 17:8

+ 27:10 Иса 17:9, Мих 5:11

+ 27:11 Хуу 32:28

+ 27:13 Мт 24:31, 1 Фес 4:16, Гэр 11:15, Иса 11:11, Мих 7:12

+ 28:2 Иса 28:17, Эзэк 13:11, Эзэк 38:22

+ 28:6 3 Хаан 3:28

+ 28:7 Һош 4:11

+ 28:10 Ер 6:10

+ 28:11 Хуу 28:49, Иса 33:19, 1 Кор 14:21

+ 28:13 Иса 8:14-15

+ 28:14 Һур 3:34, Һур 21:24

+ 28:16 Псал 86:2, Псал 117:22, Зах 3:9, Рим 9:33, Рим 10:11, 1 Пёт 2:6

+ 28:17 Иса 28:2, Эзэк 38:22

+ 28:21 Нүүн 10:10, 2 Хаан 5:20

+ 28:22 Иса 10:23

+ 28:29 Ер 32:19, Рим 11:33

* 29:1 Иерусалим. Эхэ еврей хэлэнһээнь 3 янзаар оршуулмаар: «Бурханай баатар», «Бурханай арсалан», «Бурханай үргэлэй шэрээ».

+ 29:1 2 Хаан 5:9

+ 29:3 4 Хаан 25:1, Эзэк 4:2

+ 29:6 Гар 19:16-18, 3 Хаан 19:11-12

+ 29:7 Иоов 20:8

+ 29:9 Иса 24:20

+ 29:10 Рим 11:8

+ 29:11 Иса 8:16, Дан 12:4, Гэр 5:1, Гэр 10:4, Гэр 22:10

+ 29:13 Псал 77:36, Ер 12:2, Мт 15:9, Мк 7:7, Кол 2:22

+ 29:14 1 Кор 1:19

+ 29:15 Эзэк 8:12, Эзэк 9:9

+ 29:16 Иса 29:16, Ер 18:6, Рим 9:20-24

+ 29:18 Иса 32:2, Иса 35:5

+ 29:19 Иса 61:1

+ 29:21 Ам 5:10

+ 29:22 Иса 51:2

+ 30:2 Иса 31:1, Иса 36:6, Ер 2:18

+ 30:3 4 Хаан 18:21, Иса 22:20

+ 30:4 Тоо 13:23, Иса 19:11

+ 30:5 Ер 2:36

* 30:7 Рааһаб – домогто ороһон, далайн амитан, муу муухайн һүлдэ, Египедэй һүлдэ тэмдэг.

+ 30:7 Иса 36:6, Ер 46:17

+ 30:8 Хуу 27:8, Иоов 19:23, Иса 8:1, Авв 2:2

+ 30:10 Ер 11:21, Ам 2:11, Мих 2:6, Эзэк 13:8-9

+ 30:13 Һур 6:15

+ 30:14 Псал 2:9, Экк 12:6, Ер 19:11

+ 30:17 Лев 26:8, 2 Уг 24:24

+ 30:18 2 Пёт 3:9

+ 30:22 Иса 2:20, Иса 31:7

+ 30:23 Псал 64:13-14

+ 30:25 Ёһ 3:18

+ 30:26 Иса 60:19-20, Хуу 32:39, Иоов 5:18

+ 30:27 Хуу 4:24

+ 30:28 Иса 8:8, Дан 11:10

+ 30:29 Иса 26:4

+ 30:30 Нүүн 10:11, Псал 17:13

+ 30:33 Эзэк 24:9, Иоов 4:9, Иоов 15:30, Псал 17:8, Эзэк 20:48

+ 31:1 Иса 30:2, Ер 2:18, Псал 19:8, Һур 21:31

+ 31:3 Ер 17:5

+ 31:4 Һош 11:10, Ам 3:8

+ 31:5 Хуу 32:11

+ 31:7 Иса 2:20, Иса 30:22

+ 31:8 Иса 37:36

+ 31:9 Псал 20:10

+ 32:1 Псал 71:1, Иса 16:5

+ 32:2 Иса 4:6, Иса 25:4

+ 32:3 Иса 29:18, Иса 35:5

+ 32:6 1 Хаан 25:11

+ 32:9 Иса 3:16, Ам 6:1, Цэп 1:12

+ 32:13 Иса 5:6, Иса 7:24, Иса 22:2

+ 32:15 Эзэк 39:29, Ёһ 2:28

+ 32:19 Иса 28:2, Иса 28:17

+ 33:1 Иса 21:2, Иса 24:16, Ер 30:16

+ 33:4 Ёһ 2:9

+ 33:5 Иса 2:17

+ 33:7 Иса 36:22

+ 33:8 Лев 26:22

+ 33:9 Ер 4:28, Һош 4:3, Ёһ 1:10, Наум 1:4

+ 33:10 Псал 67:2

+ 33:12 Иса 10:17

+ 33:14 Евр 10:31

+ 33:15 Псал 14, Псал 23:3-4

+ 33:19 Хуу 28:49, Иса 28:11

+ 34:1 Псал 48:1, Мих 1:2

+ 34:3 Ёһ 2:20

+ 34:4 Ёһ 2:10, Ёһ 3:15, Мт 24:29, Гэр 6:13-14

+ 34:5 Хуу 32:41, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 34:6 Эх 36:33, 1 Уг 1:44, Иса 63:1, Цэп 1:7, Эзэк 39:17

+ 34:7 Тоо 23:22, Псал 21:13

+ 34:8 Иса 61:2, Иса 63:4

+ 34:9 Хуу 29:23

+ 34:10 Иса 66:24, Ер 17:27, Эзэк 20:48, Гэр 14:11, Гэр 19:3

+ 34:11 Иса 14:23, Иса 13:21-22, Цэп 2:14

+ 34:13 Иса 32:13, Иоов 30:29, Иса 13:21, Мих 1:8

+ 34:14 Гэр 18:2

+ 34:15 Хуу 14:13

+ 35:2 Иса 55:12, Иса 40:5

+ 35:3 Иоов 4:3, Евр 12:12

+ 35:4 Хуу 32:35, Хуу 32:43, Псал 93:1

+ 35:5 Иса 29:18, Иса 32:2, Иса 42:18, Мт 11:5

+ 35:6 Хэр 3:8, Хэр 14:10, Иса 41:18, Иса 49:10

+ 35:8 Иса 40:3, Иса 52:1

+ 35:10 Иса 51:11, Иса 60:20

• 36:1 4 Хаан 18:13-37, 2 Уг 32:1-19

+ 36:2 Нүүн 15:39, Иса 7:3

+ 36:3 Иса 22:20, Иса 22:15, Иса 37:2

+ 36:6 Эзэк 29:6, Иса 30:2

+ 36:7 4 Хаан 18:4, 2 Уг 31:1

+ 36:11 Эзр 4:7, Дан 2:4

+ 36:16 3 Хаан 4:25

+ 36:17 Хуу 8:7-10

+ 36:19 4 Хаан 17:24, Иса 10:9

+ 36:20 Дан 3:15, 4 Хаан 19:12, Иса 10:11

• 37:1 4 Хаан 19, 2 Уг 32:20-22

+ 37:2 Иса 22:15, Иса 36:3

+ 37:3 Һош 13:13

+ 37:4 2 Хаан 16:12

+ 37:6 Иса 10:24

+ 37:8 Нүүн 10:29-30

+ 37:12 Эх 11:31

+ 37:13 4 Хаан 18:33-34

+ 37:16 Гар 25:22, Хуу 6:4, 3 Хаан 18:39, Нэх 9:6, Псал 85:10, Иса 44:6

+ 37:17 Псал 30:3, Псал 70:2, 2 Уг 6:40, Дан 9:18

+ 37:19 Ер 16:20, 2 Уг 32:19

+ 37:20 Псал 82:19

+ 37:24 Псал 19:8

+ 37:26 Иса 45:7

+ 37:27 Псал 128:6

+ 37:28 Псал 138:2

+ 37:29 Эзэк 29:4, Эзэк 38:4, Ам 4:2, Авв 1:15

+ 37:30 Иса 7:11

+ 37:31 Иса 27:6

+ 37:32 Иса 9:7

+ 37:33 2 Хаан 20:15

+ 37:36 2 Хаан 24:16, 1 Уг 21:15, Наум 3:3

+ 37:37 Эх 10:11, Ион 1:2

+ 37:38 Эх 8:4, Ер 51:27, Эзр 4:2

• 38:1 4 Хаан 20:1-11, 2 Уг 32:24-26

+ 38:3 4 Хаан 18:3

+ 38:5 Псал 38:13

+ 38:6 Иса 37:35

+ 38:8 Нүүн 10:13

+ 38:11 Псал 26:13, Иса 53:8, Эзэк 26:20

+ 38:12 Иоов 7:6

+ 38:13 Гаш 3:4

+ 38:14 Эзэк 7:16, Наум 2:7, Псал 68:4

+ 38:17 Псал 15:10, Иоов 33:28, Мих 7:19

+ 38:18 Псал 6:6, Экк 9:10

+ 38:19 Хуу 4:9, Хуу 6:7, Псал 77:4

• 39:1 4 Хаан 20:12-19, 2 Уг 32:31

+ 39:2 2 Уг 32:27

+ 39:6 4 Хаан 24:13, 2 Уг 36:10, Ер 20:5, Ер 27:19-21, Мих 4:10

+ 39:7 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 25:7, 2 Уг 33:11

+ 40:1 Иса 49:13, Зах 1:17

+ 40:2 Һош 2:14, Иоов 42:10, Ер 16:18

+ 40:3 Иса 35:8, Псал 67:5, Мт 3:3, Мк 1:3, Лк 3:4-6, Ин 1:23

+ 40:5 Иса 35:2

+ 40:8 Псал 118:89, 1 Пёт 1:24-25, Як 1:11

+ 40:10 Иса 62:11, Гэр 22:12

+ 40:11 Псал 22:1, Ер 31:10, Эзэк 34:15, Мих 5:4, Ин 10:11

+ 40:12 Һур 30:4

+ 40:13 Рим 11:34, 1 Кор 2:16

+ 40:14 Иоов 21:22

+ 40:16 Псал 49:10

+ 40:17 Псал 61:10, Дан 4:32

+ 40:18 Иса 46:5, Хэр 17:29

+ 40:20 Иса 44:9, Иса 46:7, Ер 10:3-5

+ 40:22 Тоо 13:34, Иоов 9:8, Иоов 26:7, Псал 103:2, Ер 10:12, Ер 51:15

+ 40:23 Иоов 12:21, Псал 106:40

+ 40:26 Псал 146:4

+ 40:27 Иса 49:14

+ 40:28 Псал 146:5

+ 40:29 2 Кор 12:10

+ 40:31 Псал 102:5

+ 41:1 Иса 43:9

+ 41:2 2 Уг 36:23

+ 41:4 Иса 44:6, Иса 48:12, Гэр 1:17

+ 41:7 Иса 40:19

+ 41:8 Иса 42:19, Иса 43:10, Иса 44:1, Ер 30:10, 2 Уг 20:7, Як 2:23

+ 41:14 Иоов 25:6, Псал 21:7

+ 41:18 Иса 35:6

+ 41:19 Иса 55:13

+ 41:24 Ер 10:5, 1 Кор 8:4

+ 41:25 Иса 41:2, Ер 1:15, Ер 50:3

+ 41:26 Иса 46:10, Иса 48:14

+ 41:27 Иса 40:9, Иса 52:7

+ 42:1 Иса 41:8, Иса 43:10, Иса 52:13, Иса 53:11, Мт 3:17, Мт 17:5, Мк 1:11, Лк 3:22, Иса 11:2, Иса 61:1, Мт 12:17-21

+ 42:5 Зах 12:1

+ 42:6 Иса 45:13, Иса 42:6, Иса 49:6, Лк 2:3, Лк 2:30-32, Хэр 13:47

+ 42:7 Иса 9:2, Иса 35:5, Иса 49:9, Иса 61:1

+ 42:8 Иса 48:11

+ 42:10 Псал 32:3

+ 42:11 Иса 21:16

+ 42:13 Псал 77:65

+ 42:14 Иса 13:8

+ 42:15 Иса 50:2

+ 42:16 Иса 40:4

+ 42:17 Псал 96:7, Иса 45:16, Иса 44:11, Ер 10:14

+ 42:18 Иса 35:5

+ 42:19 Иса 41:8

+ 42:20 Ер 6:10, Эзэк 12:2

+ 42:22 Ер 50:33

+ 42:25 Һош 7:9

+ 43:1 Иса 45:3

+ 43:2 Псал 65:12, Дан 3:25

+ 43:3 Псал 71:10, Иса 45:14

+ 43:5 Һош 11:11, Мих 7:12, Зах 8:7

+ 43:8 Иса 42:18-19

+ 43:9 Иса 41:1

+ 43:10 Иса 41:8, Ер 30:10

+ 43:11 Иса 45:21, Һош 13:4

+ 43:13 Хуу 32:39, Иоов 10:7

+ 43:16 Гар 14:21, Иса 51:10

+ 43:19 Иса 48:6, 2 Кор 5:17, Гэр 21:5, Иса 35:6-8

+ 43:20 Гар 17:1-7

+ 43:22 Мих 6:3

+ 43:24 Мал 2:17

+ 43:25 Псал 50:3, Ер 31:34

+ 43:26 Иса 1:18

+ 43:27 Эх 3:6, Ер 5:31

+ 44:1 Иса 41:8, Ер 30:10

* 44:2 Ешүрүүн – Израилиин арадай үшөө нэгэ нэрэ, «һайн», «сэхэ» гэһэн удхатай.

+ 44:3 Эзэк 39:29, Ёһ 2:28, Ин 7:38

+ 44:6 Иса 41:4, Иса 48:12, Гэр 1:8, Гэр 1:17, Хуу 6:4, 3 Хаан 18:39, Нэх 9:6, Псал 85:10

+ 44:8 Хуу 32:18, Иса 26:4

+ 44:9 Иса 41:24, Иса 41:29

+ 44:10 Ер 10:3-5, Авв 2:18

+ 44:11 Иса 42:17, Иса 45:16

+ 44:18 Иса 45:20

+ 44:20 Һош 12:1

+ 44:21 Иса 41:8

+ 44:22 Иса 1:18

+ 44:23 Псал 95:11, Иса 49:13, Иса 48:20

+ 44:24 Иоов 37:18, Псал 135:5, Иса 42:5

+ 44:25 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19

+ 44:26 2 Уг 36:22-23

+ 44:27 Иса 11:15, Иса 51:10, Ер 50:38, Ер 51:36

+ 44:28 2 Уг 36:22, Эзр 1:1, Иса 45:1, Дан 6:28, Хэр 13:22

+ 45:1 Наум 2:6

+ 45:2 Псал 106:16

+ 45:3 Иса 43:1

+ 45:4 Иса 41:8

+ 45:5 Хуу 4:35

+ 45:6 Гар 15:11

+ 45:7 Гаш 3:38, 4 Хаан 19:25, Иса 37:26

+ 45:9 Иса 29:16, Ер 18:6, Рим 9:20-24, Иоов 9:32, Экк 6:10

+ 45:12 Иса 44:24, Ер 27:5

+ 45:13 Иса 42:6, Иса 44:28

+ 45:14 Псал 71:10, Иса 43:3, Зах 8:23, 1 Кор 14:25

+ 45:16 Иса 42:17, Иса 44:11

+ 45:17 Иса 54:4

+ 45:19 Ер 29:13-14

+ 45:20 Иса 44:17-18

+ 45:21 Иса 43:11, Һош 13:4

+ 45:23 Рим 14:11, Флп 2:10-11

+ 46:1 Ер 50:2, Ер 51:44, 1 Хаан 5:3

+ 46:2 Ер 48:7

+ 46:3 Хуу 1:31

+ 46:4 Псал 67:20

+ 46:5 Иса 40:18, Хэр 17:29

+ 46:6 Уд 17:4, Иса 44:15

+ 46:7 Псал 113:15

+ 46:10 Иса 41:26

+ 46:11 Иса 41:2, Ер 12:9

+ 46:13 Иса 51:5, Иса 56:1

+ 47:1 Ам 5:2, Иса 13:1, Иса 21:1, Ер 50:1

+ 47:2 Уд 16:21

+ 47:3 Ер 13:26, Наум 3:5

+ 47:6 Зах 1:15

+ 47:7 Гэр 18:7

+ 47:8 Цэп 2:15

+ 47:11 Псал 34:8

+ 47:14 Иса 5:24, Наум 1:10, Мал 4:1

+ 48:1 Нэх 11:1, Ер 7:4, Мих 1:5

+ 48:3 Иса 41:26

+ 48:4 Гар 32:9

+ 48:5 Ер 44:17

+ 48:6 Иса 43:19, Ер 33:3

+ 48:10 Иоов 23:10, Псал 65:10, Иса 1:25, Зах 13:9, Мал 3:3

+ 48:11 Эзэк 20:9, Иса 42:8

+ 48:12 Иса 41:4, Иса 44:6, Гэр 1:8, Гэр 1:17

+ 48:13 Иоов 9:8, Псал 103:2, Иса 42:5, Ер 10:12, Ер 51:15, Зах 12:1

+ 48:14 Иса 41:26, Иса 41:2, Иса 46:10

+ 48:15 Иса 45:1-3

+ 48:16 Иса 61:1

+ 48:18 Псал 80:14, Лк 19:42

+ 48:19 Эх 22:17

+ 48:20 Иса 52:11, Ер 50:8, Зах 2:6-7, Гэр 18:4, Иса 44:23

+ 48:21 Гар 17:6, Тоо 20:11

+ 49:1 Ер 1:4-5, Гал 1:15-16, Мт 1:21, Лк 1:31

+ 49:2 Иса 11:4

+ 49:3 Ин 17:10

+ 49:6 Иса 42:6, Ер 1:5, Хэр 13:47, Хэр 26:23

+ 49:7 Псал 21:7, Иса 53:3

+ 49:8 2 Кор 6:2, Иса 42:6

+ 49:9 Иса 42:7, Иса 61:1

+ 49:10 Гэр 7:16-17, Иса 35:6

+ 49:12 Иса 43:5

+ 49:13 Псал 95:11, Иса 44:23, Иса 40:1

+ 49:14 Иса 40:27

+ 49:15 Псал 26:10

+ 49:18 Иса 60:4, Ер 22:24, Эзэк 5:11, Эзэк 16:48, Цэп 2:9, Рим 14:11

+ 49:19 Ер 31:27, Зах 2:4

+ 49:20 Зах 10:10

+ 49:22 Иса 11:10, Иса 14:2

+ 49:23 Псал 71:9, Мих 7:17, Псал 24:3

+ 49:24 Мк 3:27

+ 49:25 Псал 34:1

+ 49:26 Гэр 16:6

+ 50:1 Хуу 24:1, Ер 3:8

+ 50:2 Ер 35:17, Тоо 11:23, Иса 59:1, Гар 14:21-22, Псал 103:7, Псал 105:2, Псал 106:33, Иса 42:15

+ 50:3 Ер 4:28, Гэр 6:12, Гэр 6:12

+ 50:4 Псал 39:7

+ 50:6 Иса 53:6, Мт 26:67, Мк 14:65, Мк 15:19

+ 50:7 Ер 1:18, Эзэк 3:9

+ 50:8 Рим 8:33, Иоов 13:19

+ 50:9 Иоов 13:28, Иса 51:8

+ 51:2 Эх 12:2, Эзэк 33:24

+ 51:3 Иса 40:1, Иса 52:9, Эх 2:8, Эзэк 28:13, Эзэк 36:35

+ 51:4 Иса 42:6, Иса 49:6

+ 51:5 Иса 46:13, Иса 60:9

+ 51:6 Псал 101:26-27, Мк 13:31

+ 51:7 Хуу 6:6, Псал 36:28, Ер 31:33, Мт 10:28

+ 51:8 Иса 50:9

* 51:9 Рааһаб – Иса 30:7 хара.

+ 51:9 Иоов 9:13, Иоов 26:12, Псал 88:11, Иса 30:7

+ 51:10 Гар 14:21, Псал 105:9, Иса 43:16-17

+ 51:11 Иса 35:10

+ 51:12 Иса 40:1, Иса 66:13, Псал 55:5, Псал 117:6, Мт 10:28

+ 51:13 Иса 40:12, Иса 48:14

+ 51:15 Ер 31:35

+ 51:17 Иса 52:1, Псал 74:8, Ер 25:15, Авд 1:16, Зах 12:2, Гэр 14:10

+ 51:19 Ер 15:5, Наум 3:7

+ 51:22 Ер 25:17, Наум 3:11

+ 52:1 Иса 51:17, Нэх 11:1, Иса 48:2, Мт 4:5, Мт 27:53, Иса 35:8, Ёһ 3:17, Наум 1:15, Гэр 21:27

+ 52:5 Рим 2:24

+ 52:7 Иса 41:27, Наум 1:15, Рим 10:15

+ 52:9 Иса 40:1, Иса 51:3

+ 52:10 Псал 97:3, Лк 3:6

+ 52:11 Иса 48:20, Зах 2:7, Эзр 1:7-11

+ 52:12 Иса 58:8, Мих 2:13

+ 52:13 Иса 42:1

+ 52:15 Иса 49:23, Рим 15:21, 1 Кор 2:9

+ 53:1 Ин 12:38, Рим 10:16

+ 53:2 Иса 11:1

+ 53:3 Иса 49:7

+ 53:4 Мт 8:17

+ 53:5 1 Пёт 2:24-25

+ 53:6 Псал 118:176, Ер 50:6

+ 53:7 Ер 11:19, Иса 37:14, Хэр 8:32-33

+ 53:8 Псал 26:13, Иса 38:11, Эзэк 26:20, Эзэк 32:23

+ 53:9 1 Пёт 2:22, Мк 15:46

+ 53:11 Иса 42:1, Иса 52:13, Рим 5:16

+ 54:1 1 Хаан 2:5, Гал 4:27

+ 54:4 Иса 45:17, Цэп 3:11

+ 54:5 Ер 3:14, Һош 2:7

+ 54:6 Иса 62:4

+ 54:7 Ер 51:5

+ 54:8 Псал 88:29-30, Иса 55:3

+ 54:9 Эх 8:21, Эх 9:11

+ 54:10 Тоо 25:12-13, Эзэк 34:25, Эзэк 37:26, Һош 2:18

+ 54:13 Ер 31:33-34, Ин 6:45, 1 Кор 2:13, 1 Фес 4:9

+ 54:17 Псал 4:2

+ 55:1 Иса 44:3, Ин 7:37

+ 55:2 Ин 6:27

+ 55:3 Иса 61:8, Ер 32:40, Эзэк 16:60, Псал 88:29-30, Иса 54:6, Хэр 13:34

+ 55:5 2 Хаан 22:44

+ 55:6 1 Уг 28:9, 2 Уг 15:2, Ер 29:13, Ам 5:4, Ам 5:6, Цэп 2:3

+ 55:9 Псал 102:11

+ 55:11 Хуу 32:2, Эзэк 12:25

+ 55:12 Псал 97:8, Иса 35:2

+ 55:13 Иса 41:19

+ 56:1 Иса 46:13, Иса 51:5

+ 56:2 Гар 20:8

+ 56:3 Гар 12:38, Хуу 23:8, Эст 9:27, Иса 14:1, Зах 2:11

+ 56:7 Иса 2:2-3, Иса 60:3, Иса 66:20, Мал 1:11, Мт 21:13, Мк 11:17, Лк 19:46

+ 56:8 Иса 11:12, Ин 10:16

+ 56:9 Ер 12:9, Эзэк 39:17, Гэр 19:17-18

+ 56:10 Ер 6:17

+ 56:11 Эзэк 34:2

+ 56:12 Һур 23:35, Иса 22:13

+ 57:2 Дан 12:13

+ 57:3 Мк 8:38

+ 57:5 Эзэк 16:20-21

+ 57:8 Эзэк 16:25, Эзэк 23:17

+ 57:11 Псал 49:21

+ 57:13 Ер 11:12

+ 57:15 4 Хаан 22:19, 2 Уг 34:27

+ 57:16 Псал 102:9

+ 57:17 Ер 6:13

+ 57:18 Ер 3:22, Иса 40:1

+ 57:19 Рим 2:10, Эф 2:17

+ 57:21 Иса 48:22

+ 58:1 Мих 1:5, Мих 3:8

+ 58:3 Лев 16:29, Тоо 29:7, Мал 3:14

+ 58:5 Лев 16:29, Зах 7:5, Мт 6:16

+ 58:6 Лк 4:18, Псал 81:4, Һур 24:11

+ 58:7 Мт 25:35, Лк 3:11, Як 2:15-16

+ 58:8 Псал 36:6, Псал 84:14, Иса 52:12

+ 58:11 Ер 31:12, Ин 7:38

+ 58:12 Иоов 3:14, Иса 61:4

+ 58:13 Нэх 13:15-21

+ 58:14 Иоов 22:26, Псал 36:4, Хуу 32:13

+ 59:1 Тоо 11:23, Иса 50:2

+ 59:2 Һош 5:4, Псал 65:18, Һур 15:8, Һур 28:9

+ 59:3 Иса 1:15, Һур 6:17

+ 59:4 Иоов 15:35, Псал 7:15, Як 1:15

+ 59:6 Иоов 8:14

+ 59:7 Һур 1:16, Һур 6:18, Иса 59:7, Рим 3:15-17

+ 59:10 Хуу 28:29, Иоов 5:14, Цэп 1:17

+ 59:11 Эзэк 7:16, Наум 2:7

+ 59:16 Ер 5:1, Эзэк 22:30, Псал 97:1, Иса 63:5

+ 59:17 Эф 6:14, Эф 6:17, 1 Фес 5:8

+ 59:18 Хуу 7:10, Ер 51:56

+ 59:20 Рим 11:26-27

+ 59:21 Ер 31:31

+ 60:1 Псал 101:17, Мал 4:2, 1 Ин 1:7

+ 60:2 Иоов 37:19

+ 60:3 Иса 2:2-3, Иса 56:7, Иса 66:20, Мал 1:11, Иоов 11:17, Иоов 22:28, Һур 4:18, Дан 12:3, Гэр 21:24

+ 60:4 Иса 49:18, Иса 66:20

+ 60:5 Иса 61:6

+ 60:6 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1, Мт 2:11

+ 60:7 Псал 119:5, Дуун 1:4, Иса 21:16, Эх 25:13

+ 60:8 Һош 11:11

+ 60:9 Иса 51:5, 3 Хаан 10:22, Иса 23:1, Ион 1:3

+ 60:10 Зах 6:15

+ 60:11 Гэр 21:25

+ 60:12 Зах 14:17-19

+ 60:14 Иса 49:23, Эзэк 48:35

+ 60:16 Иса 66:12, Эх 49:24

+ 60:18 Иса 11:9

+ 60:19 Иса 30:26, Гэр 21:23, Гэр 22:5

+ 60:20 Псал 26:1, Иса 35:10, Иса 65:19, Гэр 21:4

+ 60:21 Псал 36:9, Эзэк 37:25, Мт 15:13

+ 61:1 Иса 11:2, Лк 4:18-19, Лк 7:22, Иса 29:19, Лев 25:8-15, Иса 42:7, Иса 49:9

+ 61:2 Лев 25:10, Иса 34:8, Иса 63:4, Мт 5:4

+ 61:3 Мт 15:13

+ 61:4 Иоов 3:14, Иса 58:12, Ам 9:14

+ 61:6 Гар 19:6, 1 Пёт 2:9, Иса 60:5

+ 61:7 Иоов 42:10, Иса 40:2, Зах 9:12

+ 61:8 Псал 10:7, Иса 55:3, Ер 32:40, Эзэк 16:60

+ 61:9 Иса 65:23

+ 61:10 Зах 3:4, Ер 2:32, Гэр 21:2

+ 62:2 Гэр 2:17, Гэр 3:12

+ 62:3 Зах 9:16

+ 62:4 Иса 54:6, Һош 1:10, Һош 2:23

+ 62:5 Ер 32:41, Цэп 3:17

+ 62:8 Хуу 28:33, Ер 5:17

+ 62:10 Иса 11:10, Иса 49:22

+ 62:11 Иса 40:10, Гэр 22:12

+ 63:1 Эх 36:33, 1 Уг 1:44, Иса 34:6

+ 63:3 Ёһ 3:13, Гэр 19:15

+ 63:4 Иса 34:8, Иса 61:2

+ 63:5 Иса 59:16

+ 63:6 Иса 51:22

+ 63:9 Уд 10:16, Гар 14:9, Гар 23:20

+ 63:10 Псал 77:40, Хэр 7:51, Эф 4:30

+ 63:11 Гар 12:50-51, Псал 76:21, Һош 12:13

+ 63:12 Гар 14:21

+ 63:15 Эх 11:5, Хуу 26:15, Псал 13:2, Псал 32:14

+ 63:16 Хуу 32:6, Иса 64:8, Ин 8:41

+ 63:19 Ер 14:8

+ 64:1 2 Хаан 22:10, Псал 17:10, Псал 143:5

+ 64:4 1 Кор 2:9

+ 64:5 Хэр 10:35

+ 64:6 Псал 1:4, Псал 89:6

+ 64:7 Иса 43:22, Һош 7:7

+ 64:8 Хуу 32:6, Иса 63:16, Ин 8:41, Иоов 10:9, Иоов 33:6, Иса 45:9, Ер 18:6, Рим 9:20-24

+ 64:11 4 Хаан 25:9, Хаг 1:9, Хаг 2:3

+ 65:2 Рим 10:20

+ 65:3 Иса 1:29, Иса 66:17

+ 65:4 Лев 11:7

+ 65:6 Псал 149:9, Гар 20:5

+ 65:8 Эх 18:26, Мк 13:20

+ 65:10 Иса 33:9, Иса 35:2, Нүүн 7:24, Цэп 2:6

+ 65:12 Һур 1:24, Иса 66:4, Ер 7:13

+ 65:13 Иса 55:1, Лк 6:25

+ 65:14 Лк 6:25

+ 65:15 Ер 29:22, Иса 62:2, Гэр 2:17, Гэр 3:12

+ 65:16 Ер 4:2

+ 65:17 Иса 66:22, 2 Пёт 3:13, Гэр 21:1, 1 Кор 2:9

+ 65:19 Иса 35:10, Иса 60:20, Гэр 21:4

+ 65:21 Ер 31:5, Эзэк 28:26

+ 65:22 Псал 21:13

+ 65:23 Хуу 28:41, Псал 113:22, Иса 61:9

+ 65:24 Дан 9:21

+ 65:25 Иса 11:6, Эх 3:14, Иса 11:9

+ 66:1 Эзэк 43:7, Мт 5:35, 3 Хаан 8:27, 2 Уг 2:6, Хэр 7:49-50

+ 66:2 Эзр 9:4

+ 66:3 Иса 1:11

+ 66:4 Иоов 3:25, Һур 10:24, Һур 1:24, Иса 65:12, Ер 7:13

+ 66:7 Иса 13:8, Гэр 12:5

+ 66:12 Иса 60:16

+ 66:13 Иса 40:1, Иса 51:12

+ 66:15 2 Пёт 3:7, 2 Фес 1:8, Псал 67:18, Авв 3:8

+ 66:16 Хуу 32:41, Ер 25:33

+ 66:17 Иса 1:29, Иса 65:3, Лев 11:7, Лев 11:29

+ 66:18 Иса 2:2, Зах 14:16

+ 66:20 Иса 14:2, Иса 49:22, Иса 60:4, Иса 2:2-3, Иса 56:7, Иса 60:3, Мал 1:11

+ 66:21 Гар 19:6, Иса 61:6

+ 66:22 Иса 65:17

+ 66:24 Иса 1:31, Мт 18:9, Мк 9:47

+ 1:1 Нүүн 21:18, 3 Хаан 2:26

+ 1:2 4 Хаан 22:1, Ер 3:6, Ер 25:3, Цэп 1:1

+ 1:3 4 Хаан 23:36, 4 Хаан 24:18, Ер 39:2, 4 Хаан 25:8-11

+ 1:4 Иса 49:1, Гал 1:15, Иса 49:6, Хэр 9:15

+ 1:6 Гар 4:10

+ 1:8 Эзэк 2:6, Эзэк 3:11, Мт 10:28, Ер 15:20

+ 1:9 Иса 6:7, Дан 10:16, Ер 5:14

+ 1:10 Ер 18:7, Ер 31:28

+ 1:11 Ам 7:8, Ам 8:2

* 1:12 Һэргэг – энэ үгэ эхэ еврей хэлэн дээрээ «гүйлсэ модон» гэһэн үгэтэй адлирхуу дуулдадаг.

+ 1:13 Зах 6:6

+ 1:14 Ер 4:6, Ер 6:1, Ер 10:22, Ер 13:20, Ер 47:2, Эзэк 26:7

+ 1:15 Ер 25:9

+ 1:17 3 Хаан 18:46

+ 1:18 Иса 50:7, Ер 6:27, Ер 15:20, Эзэк 3:8-9

+ 2:2 Ер 3:4, Эзэк 16:8, Хуу 2:7

+ 2:3 Гар 19:6, Гар 28:36, Хуу 7:6, Як 1:18, Гэр 14:4

+ 2:5 Мих 6:3, 4 Хаан 17:15, Рим 1:21

+ 2:6 Хуу 8:15

+ 2:7 Хуу 8:7, Хуу 11:11, Лев 18:25, Тоо 35:33, Эзэк 36:17

+ 2:8 Ер 23:13

+ 2:9 Гар 20:5-6

+ 2:10 Иса 21:16-17

+ 2:11 Иса 37:19, Ер 16:20, Псал 105:20, Рим 1:23

+ 2:13 Псал 35:10, Ер 17:13, Ин 4:10

+ 2:15 Иса 5:29, Ер 4:7, Наум 2:11, Ер 9:11, Ер 46:19

+ 2:18 Иса 30:2, Иса 31:1, Ер 2:18, Эзэк 16:28, Эзэк 23:12

+ 2:20 Ер 30:8, Эзэк 34:27, Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13

+ 2:21 Иса 5:1, Псал 79:9, Мт 21:33

+ 2:22 Иоов 9:30, Эзэк 24:12

+ 2:24 Һош 8:9

+ 2:25 Хуу 32:16, Ер 3:13, Ер 18:12

+ 2:26 Ер 32:32

+ 2:27 Уд 10:10

+ 2:28 Хуу 32:37, Ер 11:12-13

+ 2:30 Иса 9:13, Ер 5:3, 3 Хаан 18:4, 2 Уг 24:21, Мт 23:37, Хэр 7:52

+ 2:32 Иса 61:10, Хуу 32:18, Иса 17:10, Ер 3:21, Һош 8:14

+ 2:33 Ер 22:20, Ер 30:14

+ 2:34 4 Хаан 21:16, 4 Хаан 24:4, Ер 19:4

+ 2:36 Иса 30:3-5

+ 3:1 Хуу 24:1-4

+ 3:2 Иса 13:20, Эзэк 16:25

+ 3:3 Хуу 28:24, Ам 4:7

+ 3:5 Псал 102:9, Гаш 3:31

+ 3:6 4 Хаан 22:1, Ер 1:2, Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13

+ 3:8 Хуу 24:1, Иса 50:1, 4 Хаан 17:19, Эзэк 23:11

+ 3:9 Гар 34:15

+ 3:10 Эзэк 23:4

+ 3:11 Эзэк 16:51

+ 3:12 Псал 102:9

+ 3:13 Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13

+ 3:15 Ер 23:4

+ 3:16 Гар 25:10

+ 3:18 Иса 11:13, Ер 50:4, Эзэк 37:19, Һош 1:11

+ 3:20 Һош 3:1

+ 3:21 Хуу 32:18, Иса 17:10, Ер 2:32

+ 3:22 Иса 57:18, Ер 30:17

+ 3:25 Эзр 9:6-7, Псал 105:6

+ 4:1 2 Уг 30:6, Ёһ 2:12

+ 4:2 Хуу 6:13, Ер 5:2, Ер 9:24

+ 4:3 Һош 10:12, Мт 13:7, Мк 4:7, Евр 6:8

+ 4:4 Хуу 10:16, Хуу 30:6, Рим 2:29, Ер 21:11

+ 4:5 Һош 5:8, Һош 8:1

+ 4:6 Ер 1:14, Эзэк 26:7

+ 4:7 Иса 5:29, Ер 2:15, Наум 2:11

+ 4:8 Иса 22:12, Ёһ 1:13

+ 4:10 Ер 14:13, Эзэк 14:9

+ 4:12 Ер 51:1, Һош 4:19, Һош 13:15

+ 4:13 Эзэк 38:9, Иса 5:28, Гаш 4:19, Авв 1:8

+ 4:14 Псал 50:4, Иса 1:16, Як 4:8

+ 4:17 4 Хаан 25:1-4

+ 4:18 Ер 2:17

+ 4:19 Иса 16:11

+ 4:20 Эзэк 7:26, Ер 10:20

+ 4:22 Хуу 32:28

+ 4:23 Эх 1:2, Иса 5:30

+ 4:24 Эзэк 38:20, Наум 1:5

+ 4:25 Ер 9:10

+ 4:26 Псал 106:34

+ 4:27 Ер 5:10

+ 4:28 Иса 24:4, Һош 4:3, Ёһ 1:10, Иса 50:3

+ 4:30 Гаш 1:19, Эзэк 23:22, Эзэк 23:40

+ 4:31 Иса 13:8, Ер 6:24, Ер 13:21, Ер 22:23, Мих 4:9-10, Иса 1:15, Гаш 1:17

+ 5:1 Иса 59:16, Эзэк 22:30, Эх 18:26

+ 5:2 Хуу 6:13, Ер 4:2

+ 5:3 Ер 2:30, Ам 4:6, Хаг 2:17

+ 5:4 Ер 8:7

+ 5:5 Ер 2:20

+ 5:6 Иса 5:29, Ер 2:15, Һош 13:7-8, Наум 2:11

+ 5:7 Хуу 32:21, 2 Уг 13:9, Гар 23:13, Нүүн 23:6

+ 5:8 Гар 20:14, Гар 20:17, Эзэк 22:11

+ 5:9 Ер 9:9

+ 5:10 Ер 4:27

+ 5:12 Иса 28:15, Ер 6:14, Ер 14:13

+ 5:13 2 Уг 36:16, Зах 1:4

+ 5:14 Ер 1:9, Гэр 11:5

+ 5:15 Авв 1:6, Хуу 28:49

+ 5:16 Псал 5:10

+ 5:17 Лев 26:16, Хуу 28:51

+ 5:19 Ер 13:22, Ер 16:10, Ер 22:8

+ 5:21 Хуу 32:6, Хуу 29:4, Иса 6:9, Мк 8:18

+ 5:22 Ер 10:7, Гэр 15:4, Эх 1:9, Иоов 38:8-11, Псал 32:7, Псал 103:9

+ 5:23 Гар 32:9, Псал 77:8

+ 5:24 Хуу 11:14

+ 5:26 Псал 63:5, Һур 1:11, Һур 12:6

+ 5:28 Иса 1:23

+ 5:29 Ер 5:9, Ер 9:9

+ 5:31 Ер 6:13, Ер 14:14, Ер 29:9, Гаш 2:14, Эзэк 13:6

+ 6:1 2 Хаан 14:2, Нэх 3:14, Ер 1:14, Эзэк 26:7

* 6:2 Сионой басаган – Иерусалим хото.

+ 6:4 Ёһ 3:9

+ 6:6 Хуу 20:19-20, Цэп 3:1

+ 6:7 Псал 54:10, Эзэк 7:23

+ 6:10 Иса 28:10, Иса 42:20, Эзэк 12:2, Ин 8:43

+ 6:11 Ер 20:9

+ 6:12 Хуу 28:30

+ 6:13 Иса 57:17, Ер 5:31, Ер 23:11, Мих 3:11

+ 6:14 Ер 23:17, Эзэк 13:10, Мих 3:5

+ 6:15 Цэп 2:1, Ер 8:10-12

+ 6:16 Ер 18:15, Мт 11:29

+ 6:17 Ер 44:16

+ 6:19 Һур 1:31

+ 6:20 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1, Иса 1:13, Ам 5:21, Мал 1:10

+ 6:21 Эзэк 3:20, Эзэк 18:24

+ 6:22 Ер 1:13, Ер 50:41-43

+ 6:24 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10

+ 6:25 Псал 30:14, Ер 20:3, Ер 20:10, Ер 46:5

+ 6:26 Ам 8:10, Зах 12:10, Ер 48:8

+ 6:27 Ер 9:7, Ер 1:18

+ 6:30 Иса 1:22, Иса 1:25, Эзэк 22:19-20

+ 7:2 Ер 19:14, Ер 26:2

+ 7:3 Ер 18:11, Ер 26:13

+ 7:4 Иса 48:1, Мих 3:11

+ 7:5 Ер 22:3

+ 7:7 Ер 25:5

+ 7:9 Ер 5:2, Һош 4:2

+ 7:11 Мт 21:13, Мк 11:17, Лк 19:46

+ 7:13 Һур 1:24, Иса 65:12, Иса 66:4

+ 7:15 4 Хаан 17:6, 4 Хаан 17:23

+ 7:16 Гар 32:10, Хуу 9:14, Ер 11:14, Ер 14:11

+ 7:20 2 Уг 34:25

+ 7:21 Һош 8:13

+ 7:22 1 Хаан 15:22

+ 7:23 Лев 26:12, Ер 11:4, Хуу 4:40, Хуу 5:33, Хуу 18:17

+ 7:24 Псал 80:11-12

+ 7:25 2 Уг 36:15

+ 7:26 Ер 16:12

+ 7:30 4 Хаан 21:4-5, Ер 32:34-35, Лев 15:31, 2 Уг 36:14, Эзэк 5:11

+ 7:31 Нүүн 15:8, 4 Хаан 23:10, Ер 19:2, Хуу 12:31

+ 7:33 Хуу 28:26, Иса 17:2

+ 7:34 Гэр 18:23, Лев 26:31, Ер 16:9, Ер 25:10

+ 8:2 Хуу 4:19, Эзэк 8:16, Ер 9:22, Ер 16:4, Ер 25:33

+ 8:3 Иоов 3:21, Гэр 9:6

+ 8:7 Ер 5:4

+ 8:8 Иса 10:1

+ 8:10 Хуу 28:30

+ 8:11 Эзэк 13:10, Мих 3:5

+ 8:12 Цэп 2:1, Ер 6:12-15

+ 8:13 Иса 1:30

+ 8:14 Ер 9:15, Ер 23:15, Гаш 3:15

+ 8:15 Иоов 30:26, Ер 14:19

+ 8:16 Иоов 39:20-25

+ 8:17 Тоо 21:6, Хуу 32:24, Псал 57:5-6, Экк 10:11

+ 8:19 Мих 4:9, Хуу 32:21

+ 8:21 Ер 14:17

* 8:22 Галаад – Иордан голой саада тээ байдаг хизаар орон, эм домоороо мэдээжэ.

+ 8:22 Ер 46:11

+ 9:1 Ер 13:17, Гаш 1:2, Гаш 1:16

+ 9:2 Псал 54:8

+ 9:3 Псал 63:4, Уд 2:10, Иоов 18:21, Һош 4:1, 2 Фес 1:8

+ 9:4 Ер 12:6, Мих 7:5

+ 9:7 Ер 6:27

+ 9:8 Псал 27:3, Псал 61:5, Һур 26:23, Мих 6:12

+ 9:9 Ер 5:9, Ер 5:29

+ 9:10 Ёһ 1:19-20, Ер 4:25

+ 9:11 Иса 25:2, Ер 2:15, Ер 34:22, Ер 46:19

+ 9:15 Ер 8:14, Ер 23:15, Гэр 8:11

+ 9:16 Лев 26:33, Хуу 28:64, Ер 49:37

+ 9:17 Ам 5:16

+ 9:18 Ер 14:17

+ 9:22 Ер 8:2

+ 9:23 Һур 3:5, Һур 21:30

+ 9:24 Як 1:9, 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17

+ 9:26 Ер 49:32, Хуу 10:16, Ер 4:4

+ 10:4 Иса 40:19-20, Иса 41:7

+ 10:5 Псал 113:12-15, Иса 46:7, Иса 41:23-24

+ 10:6 Гар 15:11, Псал 85:8

+ 10:7 Ер 5:22, Гэр 15:4

+ 10:9 3 Хаан 10:22

+ 10:11 Псал 95:5

+ 10:12 Иоов 9:8, Псал 103:2, Псал 135:5, Һур 3:19

+ 10:13 Иоов 38:22, Псал 134:7, Ер 51:16

+ 10:14 Псал 96:7, Иса 42:17, Псал 134:17, Авв 2:18-19, Рим 1:25

+ 10:16 Тоо 18:20, Псал 15:5, Хуу 32:9, Ер 51:15-19

+ 10:19 Ер 14:17, Ер 30:12

+ 10:20 Ер 4:20

+ 10:21 Эзэк 34:2, Эзэк 34:5-6

+ 10:22 Ер 1:14, Эзэк 26:7

+ 10:23 Һур 16:1, Һур 20:24, Дан 5:23

+ 10:24 Псал 6:2, Псал 37:2

+ 10:25 Ер 10:25, Гэр 16:1, Псал 13:4, Псал 78:6-7

+ 11:3 Хуу 27:26

+ 11:4 Хуу 4:20, 3 Хаан 8:51, Лев 26:12, Ер 7:22

+ 11:5 Гар 3:8, Эх 17:2, Эх 26:3

+ 11:8 Лев 26:14-45, Хуу 28:15-65

+ 11:9 Эзэк 22:25

+ 11:10 Хуу 31:16

+ 11:11 1 Хаан 8:18, Һур 1:28, Иса 1:15, Эзэк 8:18, Мих 3:4

+ 11:12 Иса 57:13, Ер 2:28

+ 11:13 Ер 2:28

+ 11:14 Ер 7:16, Ер 14:11

* 11:15 Иудын хан түрэ гү, али Иерусалим хото иигэжэ нэрлэгдэнэ ха.

+ 11:15 Һур 2:14, Һур 10:23, Һур 15:21, Иса 1:11-12

+ 11:16 Псал 51:10, Рим 11:17

+ 11:17 Иса 5:2, Ер 2:21

+ 11:19 Иса 53:7

+ 11:20 1 Хаан 16:7, Ер 17:10, Ер 20:12, Гэр 2:23, Ер 15:15, Ер 20:12

+ 11:21 Иса 30:10, Ам 2:11, Мих 2:6, Нүүн 21:18, Ер 1:1

+ 12:1 Эзр 9:15, Дан 9:7, Ин 17:25, Гэр 16:5, Иоов 12:6, Иоов 21:7, Псал 72:3, Псал 91:8, Һур 24:19, Авв 1:13, Мал 3:15

+ 12:2 Иса 29:13

+ 12:3 Псал 16:3, Псал 138:1

+ 12:4 Иса 40:24, Ер 9:10, Ер 23:10, Ёһ 1:10, Рим 8:22, Ер 4:25, Һош 4:3

+ 12:6 Ер 9:4, Һур 26:25

+ 12:9 Иса 46:11, Иса 56:9, Эзэк 39:17, Гэр 19:17-18

+ 12:10 Иса 5:1-2

+ 12:13 Хуу 28:38, Мих 6:15

+ 12:14 Эзэк 25

+ 12:15 Ер 48:47, Ер 49:6

+ 12:16 Ер 4:2

+ 13:1 Гар 28:39, Лев 16:4

+ 13:13 Иса 51:17

+ 13:14 Зах 11:6

+ 13:16 Иса 5:30, Иса 8:22, Ам 8:9, Ин 11:10, Ин 12:35

+ 13:17 Ер 9:1, Зах 10:3, Зах 13:7

+ 13:18 4 Хаан 24:12, Ер 22:26, Иоов 19:9, Ер 13:18, Гаш 5:16

+ 13:20 Ер 1:14, Ер 6:22

+ 13:21 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10

+ 13:22 Ер 5:19

+ 13:24 Псал 1:4, Псал 82:14

+ 13:25 Иоов 20:29

+ 13:26 Иса 47:3, Наум 3:5, Авв 2:16

+ 13:27 Ер 5:8, Иса 1:16

+ 14:2 Иса 3:25

+ 14:4 Ер 3:3, Ёһ 1:11

+ 14:7 Псал 24:11, Псал 78:9

+ 14:8 Псал 70:5, Ер 17:13

+ 14:10 Һош 8:13, Һош 9:9

+ 14:11 Ер 7:16, Ер 11:14

+ 14:12 Һур 1:28, Иса 1:15, Мих 3:4, Ер 6:20, Хуу 32:24, Ер 16:4, Ер 24:10, Ер 32:24, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21

+ 14:13 Иса 28:15, Ер 5:12

+ 14:14 Ер 5:31, Эзэк 13:6, Мк 13:6

+ 14:15 Хуу 18:20

+ 14:16 Псал 78:3

+ 14:17 Ер 13:17, Ер 8:21

+ 14:18 Эзэк 7:15

+ 14:19 Гаш 5:22, Ер 8:15

+ 14:20 Псал 105:6, Дан 9:5, Дан 9:8

+ 14:21 Лев 26:42

+ 14:22 Лев 26:4, Эзэк 34:26, Зах 10:1

+ 15:1 Гар 32:11-14, 1 Хаан 7:10, Псал 98:6

+ 15:2 Ер 43:11, Зах 11:9, Гэр 13:10

+ 15:3 Лев 26:16-22, Гэр 6:8

+ 15:4 4 Хаан 21:3-7, 4 Хаан 21:11, Ер 34:17

+ 15:5 Иса 51:19, Наум 3:7

+ 15:9 1 Хаан 2:5, Ам 8:9

+ 15:10 Иоов 3:3, Ер 20:14, Гар 22:25

* 15:11 Эхэ еврей хэлэн дээрэнь уншабал, ондоогооршье ойлгожо боломоор.

+ 15:13 Ер 17:2

+ 15:14 Ер 16:13, Хуу 32:22

+ 15:15 Ер 11:20, Псал 68:8

+ 15:16 Эзэк 3:1-3, Гэр 10:9-10, Псал 118:111, Псал 118:162

+ 15:17 Гаш 3:28

+ 15:18 Ер 30:12, Иоов 6:15

+ 15:20 Иса 50:7, Ер 1:18, Эзэк 3:8-9, Ер 1:8

+ 16:4 Ер 8:2, Ер 25:33, Ер 14:12, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21, Хуу 28:26

+ 16:5 Эзэк 24:16

+ 16:6 Лев 19:28, Хуу 14:1

+ 16:9 Иса 24:8, Ер 7:34, Эзэк 26:13, Һош 2:11, Ам 8:10, Гэр 18:23

+ 16:10 Ер 5:19

+ 16:11 Хуу 29:24-26, Ер 22:9

+ 16:12 Ер 7:26

+ 16:13 Хуу 4:28, Хуу 28:36

+ 16:15 Ер 23:7-8

+ 16:16 Авв 1:14-15

+ 16:17 2 Уг 16:9, Псал 89:8, Һур 5:21, Ер 32:19

+ 16:18 Иса 40:2, Гэр 18:6

+ 16:19 Псал 27:7, Псал 31:3, Ер 17:17, Ам 2:4

+ 16:20 Иса 37:19, 1 Кор 8:4

+ 17:1 Иоов 19:24, Гар 27:2

+ 17:2 Хуу 16:21, Ер 15:13

+ 17:4 Хуу 32:22

+ 17:5 Псал 117:8, Псал 145:3, Иса 31:3

+ 17:6 Ер 48:6

+ 17:7 Псал 70:5

+ 17:8 Псал 1:3

+ 17:10 1 Уг 28:9, 1 Уг 29:17, Псал 25:2, Һур 17:3, Ер 32:19

+ 17:11 Псал 38:7

+ 17:13 Псал 70:5, Ер 14:18, Псал 35:10, Ер 2:13, Ин 4:10

+ 17:15 Иса 5:19

+ 17:17 Ер 16:19

+ 17:18 Псал 34:4, Псал 39:15

+ 17:21 Нэх 13:15

+ 17:22 Гар 20:8

+ 17:25 Ер 22:4

+ 17:26 Лев 7:12, 2 Уг 33:16

+ 17:27 Эзэк 20:48, Һош 8:14, Ам 2:5

+ 18:1 Зах 11:13

+ 18:3 Мт 27:9-10

+ 18:6 Иоов 10:9, Иоов 33:6, Иса 29:16, Иса 45:9, Иса 64:8, Рим 9:20-24

+ 18:7 Ер 1:10, Ер 31:28, Ер 42:10

+ 18:8 Гар 32:14, 2 Хаан 24:16, Эзэк 18:21, Ион 3:10

+ 18:10 1 Хаан 2:30

+ 18:11 Ер 36:3, Ион 3:8, Ер 7:3, Ер 26:13

+ 18:12 Ер 2:25

+ 18:15 Ер 2:31, Ер 6:16

+ 18:16 Ер 25:9, Лев 26:32

+ 18:17 Һош 13:15

+ 18:18 Ер 11:19

+ 18:20 Псал 34:12, Һур 17:13, Псал 118:85

+ 18:21 Псал 108:9-10

+ 18:22 Псал 139:6

+ 18:23 Псал 63:3, Нэх 4:5, Псал 68:28

+ 19:1 Ер 18:2

+ 19:2 Нүүн 15:8, 4 Хаан 23:10, Ер 7:31-32

+ 19:3 1 Хаан 3:11, 4 Хаан 21:12

+ 19:4 4 Хаан 21:16, 4 Хаан 24:4, Ер 2:34

+ 19:5 Лев 18:21, Хуу 12:31

+ 19:7 Хуу 28:26, Ер 7:33

+ 19:8 Цэп 2:15

+ 19:9 Лев 26:29, Хуу 28:53, Гаш 2:20, Гаш 4:10, Эзэк 5:10

+ 19:11 Псал 2:9, Иса 30:14, Ер 7:32

+ 19:13 Хуу 4:19, Ер 32:29, Цэп 1:5

+ 19:14 Ер 7:2, Ер 26:2

+ 20:2 Ер 29:26

+ 20:3 Ер 6:25

+ 20:5 4 Хаан 24:13-14

+ 20:6 Ер 14:14

+ 20:7 Эзэк 14:9, Псал 118:50, Гаш 3:14

+ 20:9 Иоов 32:20, Псал 38:3, Ер 6:11

+ 20:10 Ер 6:25, Ер 46:5

+ 20:11 Ер 1:8, Ер 23:40

+ 20:12 1 Хаан 16:7, Ер 11:20, Гэр 2:23, Ер 15:15

+ 20:13 Псал 108:30-31

+ 20:14 Иоов 3:3, Ер 15:10

+ 20:16 Эх 19:24-25

+ 20:17 Иоов 3:10-11

+ 20:18 Иоов 3:20

+ 21:1 Ер 38:1, 4 Хаан 25:18, Ер 29:25, Ер 37:3, Ер 52:24

+ 21:2 4 Хаан 25:1, Псал 104:2

+ 21:5 Эзэк 20:33

+ 21:7 Ер 37:17, Ер 39:5, Ер 52:9, Хуу 28:50, Эзэк 5:11

+ 21:8 Хуу 30:15

+ 21:9 Ер 38:2, Ер 39:18, Ер 45:5

+ 21:10 2 Уг 36:19

+ 21:11 Иса 1:17, Мих 6:8, Зах 7:9-10, Ер 4:4

* 21:13 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «нюруу газарай ажаһуугша» гээд бэшэгдэнхэй.

+ 21:13 Ер 49:4

+ 21:14 Эзэк 20:47

+ 22:3 Иса 1:17, Ер 7:5-6, Ер 21:12

+ 22:4 Ер 17:25

+ 22:5 Ер 44:6, Ер 49:13

+ 22:7 Иса 37:24, Ер 6:6

+ 22:8 Лев 26:32, 3 Хаан 9:8, 2 Уг 7:21

+ 22:9 Хуу 29:24-26, Ер 16:11

+ 22:10 2 Уг 35:24-25

* 22:11 Шаллуум – нүгөөдэ нэрэнь Иохааз, энэ бадаг 10-дахи бадагые тайлбарилна гээд ойлгохоор: «үхэһэн хүн» гээшэнь Ёшияа хаан, «баряанда туугдан ошоһон хүн» – Иохааз.

+ 22:12 4 Хаан 23:34

+ 22:13 Лев 19:13, Хуу 24:15, Авв 2:12

+ 22:15 4 Хаан 23:25, Иса 3:10

+ 22:16 Һур 31:9

+ 22:18 4 Хаан 23:36

+ 22:19 Ер 36:30

+ 22:20 Тоо 27:12, Хуу 32:49

+ 22:23 Ер 4:31

+ 22:24 Иса 49:18, Эзэк 5:11, Цэп 2:9, Рим 14:11, Эст 8:8, Дуун 8:6, Хаг 2:23, 4 Хаан 24:8-12, Ер 24:1

+ 22:26 4 Хаан 24:12, Ер 13:18

+ 22:28 Ер 48:38

+ 22:29 Иса 1:2

+ 22:30 Ер 36:30

+ 23:1 Эзэк 34:1-10, Зах 11:16-17

+ 23:3 Хуу 30:3, Ер 32:37, Эзэк 34:13

+ 23:4 Ер 3:15

+ 23:5 Һош 3:5, Эзэк 34:23

+ 23:6 Ер 32:37, Эзэк 28:26, Ер 33:14-16

+ 23:8 Ер 16:14-15

+ 23:11 Ер 6:13, Ер 7:30, Ер 32:34, Цэп 3:4

+ 23:12 Псал 34:6, Псал 72:18, Һур 4:19

+ 23:13 Ер 2:8

+ 23:14 Ер 29:23, Эзэк 13:22, Эх 18:20, Эх 19:24, Иса 1:10, Эзэк 16:46

+ 23:15 Ер 8:14, Ер 9:15, Гэр 8:11

+ 23:16 Эзэк 13:2

+ 23:17 Ер 6:14, Эзэк 13:10, Мих 3:5

+ 23:18 Иоов 15:8

+ 23:19 3 Хаан 19:11, Эзэк 1:4

+ 23:20 Ер 30:23-24

+ 23:21 Ер 5:31, Ер 14:14, Эзэк 13:6

+ 23:23 Псал 138:7-12

+ 23:24 Иса 66:1

+ 23:25 Хуу 13:1, Зах 10:2

+ 23:27 Уд 3:27

+ 23:30 Хуу 18:20, Ер 14:15, Эзэк 13:8

+ 23:32 Мих 3:5

* 23:33 Эхэ еврей хэлэн дээрэ «массаа» гэһэн үгэ хэдэн удхатай: зүгнэлгэ; хүндэ ашаан; тиимэһээ эндэ ба саашадаа үгын удхаар наадажа, Бурханай зарлиг тайлбарилагдана.

+ 23:40 Ер 20:11

+ 24:1 Ам 8:1, Мих 7:1, 4 Хаан 24:12-15, Эзэк 17:12

+ 24:2 Ер 29:16

+ 24:6 Ер 31:28, Ер 42:10

+ 24:7 Хуу 30:6, Ер 32:39

+ 24:8 Ер 21:1

+ 24:9 Хуу 28:37

+ 24:10 Ер 14:12, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21

+ 25:1 4 Хаан 24:1, Ер 36:1, Дан 1:1

+ 25:3 Ер 1:2, Ер 7:13, Ер 26:5

+ 25:4 2 Уг 24:19

+ 25:5 Ер 7:7

+ 25:6 Гар 20:3-4

+ 25:9 Ер 1:15, Ер 27:6, Ер 43:10, Ер 18:16

+ 25:10 Экк 12:4, Ер 7:34

+ 25:11 Ер 29:10, Дан 9:2, Зах 1:12, Зах 7:5

+ 25:13 Ер 46

+ 25:14 Ер 27:7, Ер 50:9, Ер 51:28

+ 25:15 Псал 74:8, Иса 51:17, Авд 1:16, Гэр 14:10

+ 25:16 Ер 47:6

+ 25:17 Иса 51:22, Наум 3:11

+ 25:19 Ер 46:25

+ 25:20 Эх 22:21, Иоов 1:1, Гаш 4:21, Ер 47:1

+ 25:21 Ер 48

+ 25:22 Иса 23:1, Ер 27:3, Ер 47:4

+ 25:23 Эх 22:21, Иса 21:13, Ер 49:8

+ 25:25 Ер 49:34-39

* 25:26 Иигэжэ эндэ Вавилоон нэрлэгдэнхэй.

+ 25:27 Эзэк 38:21

+ 25:28 Ер 49:12

+ 25:29 1 Пёт 4:17, Эзэк 38:22

+ 25:30 Ёһ 3:16, Ам 1:2

+ 25:32 Ер 23:19, Ер 30:23

+ 25:33 Иса 66:16, Ер 8:2, Ер 16:4

+ 25:34 Ер 4:8

+ 26:1 4 Хаан 23:36

+ 26:2 Ер 7:2, Ер 19:14, Хуу 4:2, Гэр 22:18

+ 26:3 Ер 18:8, Ер 36:3, Ион 3:10

+ 26:4 Лев 26:14, Хуу 28:15

+ 26:5 Ер 25:3-4

+ 26:10 Ер 36:10

+ 26:13 Ер 7:3, Ер 18:11, Хуу 30:2-3, Ион 3:10

+ 26:14 Нүүн 9:25

+ 26:17 Хэр 5:34

+ 26:18 Мих 3:12

+ 26:19 2 Уг 32:26, Гар 32:14

+ 26:20 Нүүн 9:17, 1 Хаан 7:1

+ 26:21 4 Хаан 23:36

+ 26:22 Ер 36:12, Ер 36:25

+ 26:24 4 Хаан 22:12

+ 27:1 4 Хаан 24:18

+ 27:2 Ер 28:10

+ 27:3 Ер 25:21-22

+ 27:5 Иса 45:12, Дан 4:14

+ 27:6 Иса 44:28, Иса 45:1, Ер 25:9, Ер 43:10, Дан 2:38, Дан 4:19

+ 27:7 Ер 52:31, Ер 25:12-14

+ 27:8 Ер 28:10, Эзэк 34:27, Ер 14:20

+ 27:9 Ер 29:8

+ 27:10 Ер 5:31

+ 27:12 Ер 38:17

+ 27:13 Ер 14:12

+ 27:16 Ер 28:3

+ 27:19 4 Хаан 24:14-15

+ 27:22 4 Хаан 25:13, Эзр 1:7, Ер 29:10

* 28:1 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Ёякиимэй», алдуу гараа гээд тооломоор.

+ 28:1 4 Хаан 24:18, Нүүн 9:3, Нүүн 21:17

+ 28:2 Хуу 28:48, Ер 27:8

+ 28:3 Ер 27:16

+ 28:9 Ер 6:14, Хуу 18:22

+ 28:10 Ер 27:2

* 28:13 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «ши» гээд бэшээтэй.

+ 28:14 Ер 27:6

+ 28:15 Ер 29:31-32

+ 29:1 Эзэк 8:1

+ 29:2 4 Хаан 24:12, Ер 24:1

+ 29:7 Эзр 6:10, 1 Тим 2:1-2

* 29:8 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «танай» гээд бэшээтэй.

+ 29:8 Ер 27:9, Ер 27:15

+ 29:9 Ер 5:31

+ 29:10 Ер 25:11-12, Дан 9:2, Зах 1:12, 2 Уг 36:22, Эзр 1:1

+ 29:12 3 Хаан 8:48, 2 Уг 6:38, Дан 9:3

+ 29:13 1 Уг 28:9, 2 Уг 15:2, Иса 55:6

+ 29:14 Хуу 4:29, Хуу 30:3

+ 29:16 Ер 24:3, Ер 24:8

+ 29:18 Ер 14:12, Ер 15:4, Ер 18:16

+ 29:19 2 Уг 24:19, Ер 25:4

+ 29:21 Ер 5:31

+ 29:22 Иса 65:15

+ 29:23 Ер 23:14

+ 29:24 4 Хаан 25:18, Ер 21:1

* 29:26 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «тушаалтад» гээд бэшээтэй.

+ 29:26 4 Хаан 9:11, Һош 9:7, Ер 20:2

+ 29:31 Ер 28:15-16

+ 30:2 Ер 36:2, Авв 2:2, Зах 5:1

+ 30:3 Хуу 30:3, Ер 29:14, Ер 12:15, Эзэк 20:42

+ 30:6 Иса 13:8, Ёһ 2:6, Наум 2:10

+ 30:7 Ёһ 2:11, Цэп 1:14, Дан 12:1

+ 30:8 Ер 2:20, Ер 27:8, Эзэк 34:27

+ 30:9 Эзэк 23:5, Эзэк 34:23-24, Эзэк 37:24

+ 30:10 Иса 41:8, Лев 26:6, Ер 46:27, Эзэк 39:26, Мих 4:4

+ 30:11 Ер 46:27-28

+ 30:12 Ер 15:18

+ 30:16 Иса 33:1

+ 30:17 Ер 3:22, Ер 33:6, Һош 6:1

+ 30:19 Эзэк 36:10

+ 30:22 Лев 26:12

+ 30:23 3 Хаан 19:11, Эзэк 1:4

+ 30:24 Ер 23:19-20

+ 31:3 Хуу 7:8, Мал 1:2

+ 31:4 Гар 15:20

+ 31:5 Иса 65:21

+ 31:6 Иса 2:3

+ 31:8 Ер 3:18

+ 31:9 Ер 50:4, Гар 4:22, Һош 11:1, Мал 1:6

+ 31:10 Иса 40:11

+ 31:11 Гар 13:13, Лев 25:49, Иса 49:24

+ 31:12 Иса 58:11

+ 31:13 Псал 29:12

+ 31:15 Мт 2:18

+ 31:18 Гаш 5:21

+ 31:20 Гар 4:22, Һош 11:1, Мал 1:6

* 31:22 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «эхэнэр хүн эрэ хүнэй хажууда» гээд бэшээтэй.

+ 31:22 Ер 49:4

+ 31:23 Ер 29:14, Псал 121:6

+ 31:27 Иса 49:19, Эзэк 36:11, Зах 2:4, Зах 10:8

+ 31:28 Ер 1:10, Ер 18:7, Ер 24:6, Ер 42:10

+ 31:29 Гаш 5:7, Эзэк 18:2-4

+ 31:30 Хуу 24:16

+ 31:31 Лк 22:20, 2 Кор 3:6

+ 31:32 Ер 3:14

+ 31:33 Ер 32:40, Эзэк 37:26, Хуу 6:6, Иса 51:7, Рим 2:15-16, Лев 26:12

+ 31:34 Һош 2:20, Иса 43:25, Евр 8:8-12, Евр 10:16-17

+ 31:35 Эх 1:16, Иоов 38:33, Иса 51:15

+ 31:36 Ер 33:20-26

+ 31:37 Ер 33:26, Рим 11:1

+ 31:38 Нэх 3:1, 4 Хаан 14:13

+ 31:40 Ер 7:31-32, 2 Уг 23:15, Нэх 3:28

+ 32:1 4 Хаан 24:18

+ 32:2 4 Хаан 25:1, Нэх 3:25

+ 32:5 Ер 21:10, Ер 34:3, Ер 38:3

+ 32:7 Ер 22:11, Нүүн 21:18, Ер 1:1, Лев 25:25, Тоо 27:11

+ 32:8 Лев 25:25, Тоо 27:11, Рүүт 4:4

+ 32:12 Ер 36:4, Ер 43:3, Ер 45:1

+ 32:17 Эх 18:14, Иоов 42:2, Мт 19:26

+ 32:18 Гар 20:5, Гар 34:7, Хуу 5:9

+ 32:19 2 Уг 16:9, Ер 16:17, Ер 17:10

+ 32:20 Псал 134:9

+ 32:21 Гар 6:6, Хуу 4:34

+ 32:22 Гар 3:8, Хуу 26:15

+ 32:23 Дан 9:10-14

+ 32:24 Ер 14:12, Эзэк 5:17

+ 32:26 Эх 18:14

+ 32:29 2 Уг 36:19, Ер 21:10, Ер 19:13, Цэп 1:5

+ 32:30 Ер 3:25

+ 32:32 Ер 2:26

+ 32:34 4 Хаан 21:4-5, Ер 7:30-31, Ер 23:11

+ 32:35 Лев 18:21, Хуу 18:10, Хуу 12:31

+ 32:36 Ер 21:10

+ 32:37 Хуу 30:3, Иса 11:12, Эзэк 11:17, Цэп 3:20, Ер 23:6, Эзэк 28:26

+ 32:38 Лев 26:12

+ 32:39 Эзэк 11:19

+ 32:40 Иса 55:3, Ер 31:33, Эзэк 16:60

+ 32:41 Иса 62:5, Цэп 3:17, Хуу 28:63

+ 32:42 Зах 8:15

+ 32:44 Ер 29:14

+ 33:1 Ер 32:2

+ 33:3 Иса 48:6

+ 33:4 Хуу 31:17

+ 33:6 Ер 3:22, Ер 30:17, Һош 6:1

+ 33:7 Ер 29:14

+ 33:8 Лев 16:30, Эзэк 36:25, Зах 13:1

+ 33:10 Ер 32:43

+ 33:11 Ер 7:34, Ер 16:9, Псал 105:1

+ 33:15 Һош 3:5, Эзэк 34:23

+ 33:16 Ер 32:37, Эзэк 28:26, Ер 23:5-6

+ 33:17 2 Хаан 7:16

+ 33:19 Эх 8:22

+ 33:21 Псал 88:34

+ 33:22 Эх 15:5, Эх 22:17, 3 Хаан 4:20

+ 33:25 Псал 73:17, Псал 103:19

+ 33:26 Ер 31:37, Ер 29:14

+ 34:1 4 Хаан 25:1, Ер 39:1, Ер 52:4

+ 34:2 4 Хаан 24:18, Ер 32:1, Ер 21:10

+ 34:3 Ер 32:3-5

+ 34:5 Ер 38:20, Ер 39:7, 2 Уг 16:14

+ 34:7 Нүүн 10:3, Нүүн 10:10

+ 34:9 Лев 25:39-46

+ 34:13 Гар 20:2, Лев 26:13

+ 34:14 Гар 21:2, Хуу 15:12

+ 34:17 Ер 14:12, Ер 15:4

+ 34:20 Хуу 28:26, Ер 7:33

+ 34:21 Ер 37:5, Ер 37:11

+ 34:22 Ер 37:8, Ер 4:7

+ 35:1 4 Хаан 23:36, Ер 25:1

+ 35:2 1 Уг 2:55, 1 Уг 9:26, 1 Уг 9:33

+ 35:6 4 Хаан 10:15, 4 Хаан 10:23

+ 35:11 4 Хаан 24:1, Ер 46:2

+ 35:15 Гар 20:3, Ер 18:11, Ер 25:5

+ 35:17 Иса 50:2

+ 36:1 4 Хаан 24:1, Ер 25:1, Ер 45:1

+ 36:2 Ер 30:1, Авв 2:2, Зах 5:1, Ер 1:2

+ 36:3 Эзэк 12:3, Ер 18:11, Ер 26:3, Ион 3:10

+ 36:4 Ер 32:12

+ 36:9 Эзр 8:21, 2 Уг 20:3, Ион 3:5

+ 36:10 Ер 26:10, 1 Уг 9:26, 1 Уг 9:33

+ 36:12 Ер 26:22

+ 36:22 Ам 3:15

+ 36:24 Нүүн 7:6

+ 36:26 Ер 26:20-23

+ 36:29 Ер 26:9

+ 36:30 Ер 22:30, 4 Хаан 22:19

+ 37:1 4 Хаан 24:17, Эзэк 17:13

+ 37:2 2 Уг 36:12

+ 37:3 Ер 38:1, Ер 21:1

+ 37:4 Ер 32:2

+ 37:5 Ер 34:21

+ 37:6 Гаш 4:17

+ 37:8 Ер 34:22

+ 37:13 Зах 14:10, Ер 38:19

+ 37:15 Ер 38:6

+ 37:17 Ер 21:7

+ 37:19 Ер 28:2

+ 37:21 Ер 32:2, Ер 38:9, Ер 52:6

+ 38:1 Ер 37:3, Ер 21:1

+ 38:2 Хуу 30:15, Ер 21:9

+ 38:3 Ер 32:3

+ 38:4 Ер 26:11, Ер 37:15

+ 38:5 2 Хаан 3:39

+ 38:6 Эх 37:24, Зах 9:11, Псал 68:15

+ 38:7 Ер 39:16, Хэр 8:27, Ер 37:13

+ 38:9 Ер 52:6

+ 38:17 Ер 27:12

+ 38:18 Ер 21:10

+ 38:19 Ер 37:13

+ 38:20 Ер 34:5

+ 38:22 Ер 38:6

+ 38:23 Ер 39:6

+ 38:26 Ер 37:20

• 39:1 4 Хаан 25:1-21, Ер 52:4-16

+ 39:1 Хуу 28:52

+ 39:2 Ер 1:3

* 39:3 Зарим нэрэнүүд тушаалшье тодорхойлһон байжа магад гээд һанагдана.

+ 39:5 Нүүн 5:10, Тоо 34:11, 4 Хаан 23:33, Ер 21:7

+ 39:7 Ер 34:4-5

+ 39:8 Ер 21:10, Эзэк 16:41, Нэх 1:3

+ 39:9 Ер 40:1, Ер 52:12

+ 39:14 4 Хаан 22:12, Ер 26:24, Ер 40:5

+ 39:15 Ер 32:2, Ер 33:1

+ 39:16 Ер 38:7

+ 39:17 Ер 22:25

+ 39:18 Ер 21:9

+ 40:1 Ер 39:11, Нүүн 18:25, Ер 31:15

+ 40:2 Хуу 29:24-28

+ 40:3 Ер 44:23, Дан 9:10-12

* 40:5 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «тэрэнэй үшөө ошоодүйдэ» гээд бэшээтэй.

+ 40:5 4 Хаан 22:12

+ 40:6 Нүүн 18:26

• 40:7 4 Хаан 25:22-26

+ 40:7 4 Хаан 22:12, Ер 39:14, Ер 40:5

+ 40:8 Нүүн 18:26

+ 40:13 Ер 40:8, Ер 42:1, Ер 43:2

+ 41:1 Нүүн 18:26, Ер 40:14

+ 41:2 4 Хаан 25:25

+ 41:5 Нүүн 17:7, Нүүн 18:1, 3 Хаан 16:24

* 41:9 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Гэдаалияаһаа боложо» гэһэн нэмэлтэ бии.

+ 41:9 3 Хаан 15:16

+ 41:11 Ер 40:15

+ 41:12 2 Хаан 2:13

+ 41:15 Ер 40:14

+ 42:1 Ер 40:13

+ 42:2 1 Хаан 7:8, 1 Хаан 12:19

+ 42:5 Эх 31:50, Уд 11:10

+ 42:6 Ер 7:23

+ 42:10 Ер 24:6, Ер 31:28

+ 42:14 Ер 4:19, Ер 43:7

+ 42:16 Эзэк 11:8

+ 43:2 Ер 40:13, Ер 42:1, Ер 42:19

+ 43:3 Ер 32:12

+ 43:6 Ер 39:10, Ер 40:7, Ер 40:5

+ 43:7 Ер 2:16

* 43:9 Эхэ еврей хэлэн дээрэнь ойлгомоор бэшэ, гэбэшье тротуар гээд тухайлхаар ха.

+ 43:10 Иса 44:28, Иса 45:1, Ер 25:9, Ер 27:6

+ 43:11 Ер 44:13, Ер 15:2, Зах 11:9, Гэр 13:10

+ 43:12 Ер 46:25, Эзэк 30:13

+ 44:1 Ер 43:8, Ер 46:14

+ 44:3 Хуу 16:14, Ер 19:4

+ 44:4 2 Уг 36:15-16

+ 44:9 3 Хаан 11:8, 4 Хаан 11:1

+ 44:12 Ер 42:15-17

+ 44:13 Ер 43:11

+ 44:16 Ер 6:17, Ер 42:13-14

+ 44:17 Ер 19:13

+ 44:22 Эзэк 8:6, 4 Хаан 22:19

+ 44:23 Ер 40:3

+ 44:27 Ер 31:28

+ 44:28 Эзэк 6:8

+ 44:30 Ер 46:17, Эзэк 30:21

+ 45:1 Ер 32:12, 4 Хаан 24:1, Ер 36:1, Ер 36:23

+ 45:2 Ер 36:26

+ 45:5 Ер 21:9, Ер 39:18

+ 46:1 Ер 25:13

+ 46:2 Иса 19:1, Эзэк 29:1, Ёһ 3:19, 4 Хаан 23:29, 2 Уг 35:20, Ер 25:1, Ер 36:1, Ер 45:1

+ 46:5 Ер 6:25, Ер 20:10

+ 46:10 Иса 13:19, Ёһ 1:15, Цэп 1:7, Иса 1:24, Хуу 32:42, Ер 46:2

+ 46:11 Ер 8:22, Эзэк 30:21

+ 46:12 Наум 2:5

+ 46:14 Ер 2:16, Ер 44:1, Эзэк 30:13

+ 46:16 Лев 26:37

+ 46:17 Иса 30:7

+ 46:18 Ер 4:2, Уд 4:6, 3 Хаан 18:42, Ер 48:15

+ 46:19 Эзэк 29:12, Эзэк 30:23, Ер 2:15, Ер 9:11, Ер 44:1

+ 46:20 Һош 10:11

+ 46:24 Ер 1:14-15

+ 46:25 Эзэк 30:14, Наум 3:8, Ер 25:19

+ 46:26 Иса 19:22, Эзэк 29:13

+ 46:27 Иса 41:8, Ер 30:10, Лев 26:6, Эзэк 39:26, Мих 4:4

+ 46:28 Ер 30:10-11

+ 47:1 Иса 14:29, Ер 25:20, Эзэк 25:15, Ёһ 3:4, Ам 1:6, Цэп 2:4, Зах 9:5

+ 47:2 Ер 1:14, Эзэк 26:7

+ 47:4 Иса 23:1, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:4, Эх 10:14, Ам 9:7

+ 47:6 Хуу 32:41, Ер 25:16

+ 47:7 Эзэк 14:17

+ 48:1 Иса 15:1, Иса 25:10, Ер 25:21, Эзэк 25:8, Ам 2:1, Цэп 2:8, Тоо 32:3, Тоо 32:37-38

+ 48:5 Иса 15:5

+ 48:6 Ер 17:6

+ 48:7 Тоо 21:29, Ер 49:3-4

+ 48:8 Ер 6:26

+ 48:11 Цэп 1:12

+ 48:13 Иса 16:14

+ 48:15 Ер 46:18

+ 48:18 Тоо 21:30

+ 48:19 Хуу 2:35, Нүүн 13:9

+ 48:26 Ер 25:27, Ер 51:39, Иса 19:14

+ 48:27 Цэп 2:8

+ 48:28 Дуун 2:14

+ 48:29 Иса 16:6

+ 48:31 Иса 16:7-10

+ 48:32 Тоо 21:32

+ 48:34 Тоо 32:37, Иса 15:4

+ 48:37 Ер 47:5

+ 48:38 Ер 22:28

+ 48:40 Хуу 28:49, Ер 49:22, Эзэк 17:3

+ 48:41 Ер 49:22

+ 48:43 Иса 24:17-18

+ 48:44 Ам 5:19

+ 48:45 Тоо 24:17

+ 48:46 Тоо 21:28-29

+ 48:47 Ер 12:15, Ер 49:6, Ер 49:39

+ 49:1 Эзэк 21:28, Эзэк 25:1, Ам 1:13, Цэп 2:8, 3 Хаан 11:5, 3 Хаан 11:33

+ 49:2 Хуу 3:11, 2 Хаан 12:26

+ 49:3 Ер 48:2, Ер 48:6-7, Ам 1:15

+ 49:4 Ер 31:22, Ер 21:13

+ 49:6 Ер 12:15, Ер 48:47, Ер 49:39

• 49:7 Авд 1:1-9

+ 49:7 Иса 34:5, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4, Эх 36:15, Иоов 2:11

+ 49:8 Эх 25:3, Ер 25:23

+ 49:12 Ер 25:28-29

+ 49:13 Ер 22:5, Ер 48:24

+ 49:16 Тоо 24:21, Авв 2:9

+ 49:17 Эзэк 35:3, Эзэк 35:7, Эзэк 35:9

+ 49:18 Эх 19:24, Хуу 29:23, Цэп 2:9, Ер 50:40

+ 49:19 Ер 12:5, Иоов 9:19, Ер 50:44-46

+ 49:20 Иса 14:24

+ 49:22 Хуу 28:49, Эзэк 17:3, Ер 48:40-41

+ 49:23 Иса 17:1, Ам 1:3, Зах 9:1, 4 Хаан 18:34

+ 49:24 Ер 48:41

* 49:25 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Минии баярай хото» гээд бэшэгдэнхэй.

+ 49:26 Ер 50:30

+ 49:27 3 Хаан 15:18, 4 Хаан 6:24, Ер 17:27, Ам 1:4

+ 49:28 Псал 119:5, Иса 21:16, Иса 60:7, Иса 11:14

+ 49:29 Иоов 15:21, Ер 6:25

+ 49:31 Уд 18:9-10, Эзэк 38:11

+ 49:32 Ер 9:26

+ 49:33 Ер 9:11

+ 49:34 4 Хаан 24:18, Эх 14:1, Иса 21:2, Эзэк 32:24, Дан 8:2, Ер 25:25

+ 49:36 Дан 7:2, Гэр 7:1

+ 49:37 Ер 9:16

+ 49:39 Ер 12:15, Ер 48:47, Ер 49:6

+ 50:1 Иса 13:1, Иса 21:1, Иса 47:1

+ 50:2 Иса 46:1, Ер 51:44, 1 Хаан 5:4, Иса 21:9

+ 50:3 Ер 1:15, Ер 51:62

+ 50:4 Иса 11:13, Ер 3:18, Эзэк 37:19, Һош 1:11, Ер 31:9, Һош 3:5

+ 50:5 Ер 32:40

+ 50:6 Псал 118:176, Иса 53:6, Зах 10:2, 1 Пёт 2:25, Эзэк 34:2

+ 50:8 Иса 48:20, Ер 51:6, Ер 51:45, Зах 2:6-7, Гэр 18:4

+ 50:9 Ер 25:12-14

+ 50:13 Ер 18:16

+ 50:14 Иса 21:2

+ 50:15 Ер 51:58, Псал 136:8, Гэр 18:6

+ 50:16 Иса 13:14

+ 50:17 Иса 53:6, Зах 10:2, 4 Хаан 17:6, 4 Хаан 25:1

+ 50:18 Иса 10:12, Иса 14:25

+ 50:19 Эзэк 34:13, Мих 7:14

+ 50:20 Иса 33:24

+ 50:21 Эзэк 23:23

+ 50:22 Ер 51:54

+ 50:23 Ер 51:20

+ 50:25 Иса 13:5

+ 50:28 Ер 51:11

+ 50:29 Иса 13:18, Эзэк 35:15, Авд 1:15, Авв 2:8

+ 50:30 Ер 49:26

+ 50:32 Ер 17:27

+ 50:33 Иса 14:17, Иса 42:22

+ 50:37 Иса 19:16, Ер 51:30, Наум 3:13

+ 50:38 Иса 44:27

+ 50:39 Иоов 30:29, Иса 13:21, Иса 34:13, Мих 1:8

+ 50:40 Эх 19:24, Хуу 29:23, Цэп 2:9, Ер 49:19

+ 50:41 Ер 1:15, Ер 6:22-24

+ 50:43 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10

+ 50:44 Ер 12:5, Иоов 9:19, Ер 49:19-21

+ 50:45 Иса 14:24

+ 51:1 Ер 4:11, Һош 4:19, Һош 13:15

+ 51:4 Ер 49:26

+ 51:5 Иса 54:7

+ 51:6 Ер 50:8, Эх 19:15

+ 51:7 Гэр 14:8, Гэр 17:2, Гаш 4:21, Авв 2:15

+ 51:8 Гэр 14:8, Гэр 18:9

+ 51:11 Иса 13:17, Дан 5:31, Ер 50:28

+ 51:13 Гэр 17:1

+ 51:14 Ам 6:8

+ 51:15 Иоов 9:8, Псал 103:2

+ 51:16 Иоов 38:22, Псал 134:7, Ер 51:16

+ 51:17 Иса 42:17, Псал 134:17, Авв 2:18-19

+ 51:19 Тоо 18:20, Псал 15:5, Хуу 32:9, Ер 10:12-16

+ 51:20 Ер 50:23

+ 51:27 Ер 4:5, Һош 5:8, Һош 8:1, Эх 8:4, 4 Хаан 19:37

+ 51:28 Иса 13:17, Ер 25:14

+ 51:29 Ер 50:45

+ 51:30 Иса 19:16, Наум 3:13, Ам 1:5

+ 51:33 Иса 21:10

+ 51:34 Псал 73:13-14

+ 51:36 Иса 44:27

+ 51:37 Иса 13:20-22

+ 51:38 Наум 2:11-12

+ 51:43 Ер 50:12, Ер 50:40

+ 51:44 Иса 46:1, Ер 50:2

+ 51:45 Ер 50:8

+ 51:47 Ер 50:2

+ 51:48 Гэр 18:20

+ 51:51 Гаш 1:10

+ 51:52 Эзэк 26:15

+ 51:53 Иса 14:13

+ 51:54 Ер 50:22

+ 51:56 Иса 59:18

+ 51:58 Ер 50:15, Авв 2:13

+ 51:59 Ер 28:1

+ 51:62 Ер 50:3

+ 51:63 Гэр 18:21

• 52:1 4 Хаан 24:18, 2 Уг 36:11-21

+ 52:1 4 Хаан 23:31

+ 52:3 Эзэк 17:15

+ 52:4 Хуу 28:52

+ 52:9 Тоо 34:11, 4 Хаан 23:33, Ер 21:7, Эзэк 23:24

+ 52:10 Цэп 1:8

+ 52:11 Хуу 28:36, 4 Хаан 20:18

+ 52:12 Ер 32:1, Ер 39:9, Ер 40:1

+ 52:13 Лев 26:31, Эзэк 16:41

+ 52:14 Нэх 1:3

* 52:15 Эхэ еврей хэлэн дээрээ тон хайшаа сүлөөб гэжэ хэлэгдэнэгүй, гэбэшье Вавилоон руу гээд тухайлмаар.

+ 52:17 3 Хаан 7:15-37, 2 Уг 4:1-15, Ер 27:19

+ 52:18 3 Хаан 7:45, 3 Хаан 7:50

+ 52:20 3 Хаан 7:47

+ 52:21 3 Хаан 7:15-22

+ 52:24 1 Уг 6:14, Эзр 7:1, Ер 21:1, Ер 29:25, Ер 37:3

+ 52:28 4 Хаан 24:12-14

• 52:31 4 Хаан 25:27-30

+ 52:31 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 24:15, Ер 27:7

+ 1:2 Ер 9:1, Экк 4:1, Иса 51:19, Наум 3:7, Эзэк 23:22-26

+ 1:3 Ер 52:27

+ 1:5 Ер 30:14-15, Дан 9:16, Хуу 28:41, 2 Уг 36:20

+ 1:7 Авд 1:12-13

+ 1:8 Эзэк 16:37, Эзэк 23:29, Һош 2:10

+ 1:9 Гаш 1:2

+ 1:10 Ер 51:51, Хуу 23:3-4

+ 1:11 Ер 38:9, Ер 52:6, Гаш 2:12, Гаш 4:4

+ 1:13 Иоов 30:30, Псал 101:3, Эзэк 17:20, Һош 7:12

+ 1:14 Иса 10:27, Наум 1:13

+ 1:16 Ер 9:1, Ер 13:17

+ 1:17 Иса 1:15, Ер 4:31

+ 1:18 Ер 12:1

+ 1:19 Ер 3:1-2, Ер 4:30

+ 1:20 Хуу 32:25, Эзэк 7:15

+ 1:22 Псал 108:15

+ 2:1 Иса 14:15

+ 2:2 Псал 88:41

+ 2:3 Псал 73:11, Псал 78:5, Псал 88:47

+ 2:4 Гаш 3:12

+ 2:9 Ер 51:30, Ам 1:5, 1 Хаан 3:1

+ 2:10 Нүүн 7:6, 1 Хаан 4:12, Нэх 9:1, Иоов 2:8, Иоов 2:13, Эзэк 3:15, Эзэк 7:18

+ 2:12 Ер 38:9, Ер 52:6, Гаш 1:11, Гаш 4:4

+ 2:14 Ер 5:31, Эзэк 13:6

+ 2:15 Иоов 27:23, Иоов 34:37, Псал 47:3

+ 2:16 Гаш 3:46, Псал 34:25, Псал 34:21

+ 2:17 Лев 26:14, Хуу 28:15, Гаш 2:17

+ 2:18 Псал 41:4

+ 2:19 1 Хаан 7:6, 2 Хаан 14:14, 2 Хаан 23:16

+ 2:20 Лев 26:29, Хуу 28:53, Гаш 4:10, Ер 19:9, Эзэк 5:10

+ 3:1 Ер 20:18

+ 3:2 Иса 5:30

+ 3:4 Иса 38:13

+ 3:5 Иоов 19:12

+ 3:6 Псал 87:7, Псал 142:3

+ 3:8 Псал 21:2

+ 3:9 Иоов 19:8

+ 3:10 Һош 13:8

+ 3:12 Гаш 2:4, Хуу 32:23, Иоов 16:12-13

+ 3:13 Хуу 32:23, Иоов 6:4, Псал 37:3

+ 3:14 Иоов 30:9, Ер 20:7

+ 3:15 Ер 8:14, Ер 9:15, Ер 23:15

+ 3:23 Псал 35:6

+ 3:24 Псал 15:5, Псал 72:26

+ 3:28 Ер 15:17

+ 3:30 Иса 50:6, Мт 5:39

+ 3:31 Иса 57:16, Ер 3:5, Мих 7:18

+ 3:32 Псал 105:45

+ 3:37 Хэр 5:38

+ 3:38 Иоов 2:10, Иса 45:7, Ам 3:6

+ 3:41 Нэх 8:6, Псал 133:2

+ 3:42 Дан 9:5

+ 3:46 Гаш 2:16

+ 3:47 Иса 24:17, Ер 48:43

+ 3:48 Ер 13:17, Гаш 1:16

+ 3:49 Эх 11:5, Псал 13:2, Псал 32:14, Иса 63:15

+ 3:52 Псал 10:1

+ 3:53 Ер 38:6

+ 3:54 Псал 68:2, Ион 2:4, Ион 2:6

+ 3:55 Псал 129:1

+ 3:58 Псал 118:154

+ 3:60 Ер 11:19

+ 4:1 Гаш 2:19

+ 4:2 Псал 2:9, Ер 19:11

+ 4:4 Ер 38:9, Ер 52:6, Гаш 1:11, Гаш 2:12

+ 4:6 Эх 19:24

+ 4:8 Иоов 30:30

+ 4:9 Иса 22:2

+ 4:10 Лев 26:29, Хуу 28:57, 4 Хаан 6:29, 4 Хаан 25:3, Ер 19:9, Эзэк 5:10

+ 4:11 Хуу 32:22, Ер 17:27

+ 4:13 Ер 5:31, Ер 23:21

+ 4:14 Тоо 19:16

+ 4:16 Гаш 5:12

+ 4:17 Псал 118:82, Псал 118:123

+ 4:18 Эзэк 7:2-3, Ам 8:2

+ 4:19 Ер 4:13, Авв 1:8

+ 4:20 Эзэк 19:4

+ 4:21 Эх 22:21, Иоов 1:1, Ер 25:20, Ер 25:15, Ер 51:7, Авв 2:15

+ 4:22 Иса 40:2, Авд 1:10

+ 5:2 Псал 78:1

+ 5:6 Һош 12:1

+ 5:7 Ер 31:29, Эзэк 18:1

+ 5:11 Иса 13:6, Зах 14:2

+ 5:12 Гаш 4:16

+ 5:13 Уд 16:21

+ 5:15 Ер 16:9, Һош 2:11, Ам 8:10

+ 5:16 Псал 88:40, Ер 13:18

+ 5:19 Псал 9:8, Псал 101:13, Псал 144:13

+ 5:20 Псал 12:2

+ 5:21 Ер 31:18, Псал 50:12

+ 5:22 Ер 14:19

• 1:1 Эзэк 10:7-20

+ 1:1 Эзэк 3:15, Эзэк 10:15, Эзэк 43:3, Хэр 7:56, Хэр 10:11, Гэр 19:11, Эзэк 8:3, Эзэк 40:2

+ 1:2 4 Хаан 24:15

+ 1:3 3 Хаан 18:46, Эзэк 3:14, Эзэк 3:22, Эзэк 8:1, Эзэк 33:22, Эзэк 37:1, Эзэк 40:1, Гэр 1:10

+ 1:4 3 Хаан 19:11, Ер 23:19, Ер 30:23

* 1:5 Дүрбэн амитаниие – 10-дахи бүлэгтэ эдэ амитад херүүбүүд гэжэ нэрлэгдэнхэй.

+ 1:5 Эзэк 8:2, Гэр 4:6-8

+ 1:7 Эзэк 1:7, Эзэк 40:3, Дан 10:6

+ 1:10 Гэр 4:7

+ 1:11 Иса 6:2

+ 1:13 Псал 103:4

+ 1:16 Дан 10:6

+ 1:18 Гэр 4:8

+ 1:22 Эх 1:7-8, Эзэк 10:1, Гэр 4:6

+ 1:24 Эзэк 43:2, Гэр 1:15

+ 1:26 Гар 24:10, Эзэк 10:1, Дан 7:13

+ 1:27 Эзэк 8:2, Эх 9:13, Гэр 4:3, Гэр 10:1

+ 2:1 Дан 8:17

+ 2:2 Эзэк 3:24

+ 2:3 Эзэк 20:21

+ 2:5 Эзэк 3:11, Эзэк 33:33, Зах 2:9, Зах 4:9, Зах 6:15

+ 2:6 Ер 1:8, Эзэк 3:11, Мих 7:4

+ 2:9 Эзэк 8:3, Дан 10:10, Зах 5:1, Гэр 10:2

+ 2:10 Гэр 5:1

+ 3:1 Ер 15:16, Гэр 10:9-10

+ 3:8 Ер 1:18

+ 3:9 Зах 7:12, Иса 50:7, Ер 1:18

+ 3:11 Эзэк 2:5, Эзэк 2:7

+ 3:12 4 Хаан 2:16, Эзэк 8:3, Эзэк 11:1, Эзэк 11:24, Эзэк 43:5, Хэр 8:39

+ 3:13 Эзэк 1:11, Эзэк 1:15, Эзэк 1:24

+ 3:14 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3

+ 3:15 Эзэк 1:1, Эзэк 10:15, Эзэк 43:3, Иоов 2:13, Гаш 2:10

• 3:16 Эзэк 33:1-9

+ 3:17 Иса 21:6, Ер 6:17, Һош 9:8, Авв 2:1, 2 Уг 19:10

+ 3:19 Эзэк 33:9

+ 3:20 Ер 6:21, Эзэк 18:24

+ 3:22 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3, Эзэк 8:4, Эзэк 37:1

+ 3:23 Эзэк 2:1-2

+ 3:25 Эзэк 4:8

+ 3:26 Иоов 29:10, Псал 136:6

+ 3:27 Эзэк 24:27

+ 4:2 4 Хаан 25:1, Эзэк 17:17

+ 4:6 Тоо 14:34

+ 4:8 4 Хаан 25:1-3, Ер 39:1-2, Ер 52:4-6, Эзэк 3:25

+ 4:13 Дан 1:8, Һош 9:3

+ 4:14 Лев 11:2, Хуу 14:3, Хэр 10:14, Гар 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8

+ 4:16 Лев 26:26, Иса 3:1, Эзэк 5:16, Эзэк 14:13, Эзэк 12:19

+ 5:2 Эзэк 4:8, Эзэк 5:12

+ 5:3 Ер 40:6, Ер 52:16

+ 5:6 Эзэк 16:47-48

+ 5:8 Эзэк 13:8

+ 5:9 Дан 9:12

+ 5:10 Лев 26:29, Хуу 28:57, Гаш 4:10, Ер 19:9, Лев 26:33, Хуу 4:27, Хуу 28:64, Нэх 1:8, Ер 9:16, Эзэк 12:14-15, Зах 2:6, Зах 7:14

+ 5:11 Лев 15:31, 2 Уг 36:14, Ер 7:30, Эзэк 8:5-6, Иса 49:18, Цэп 2:9, Эзэк 7:4, Эзэк 8:18, Эзэк 9:10

+ 5:12 Эзэк 5:2

+ 5:13 Эзэк 16:42

+ 5:15 Хуу 28:37

+ 5:16 Хуу 32:23, Лев 26:26, Эзэк 4:16

+ 5:17 Хуу 32:24, Эзэк 14:21, Гэр 6:8

+ 6:2 Эзэк 21:2-3, Эзэк 36:1

+ 6:4 2 Уг 14:5

+ 6:5 Лев 26:30, 4 Хаан 23:16

+ 6:8 Эзэк 12:16, Эзэк 14:22

+ 6:9 Гар 34:15, Эзэк 16:61, Эзэк 20:43, Эзэк 36:31

+ 6:11 Эзэк 5:12

+ 6:13 Ер 2:20, Һош 4:13

+ 7:2 Гаш 4:18, Ам 8:2

+ 7:4 Эзэк 5:11, Эзэк 7:9, Эзэк 8:18, Эзэк 9:10

+ 7:7 Цэп 1:14-15

+ 7:9 Эзэк 5:11

+ 7:13 Лев 25:13-14

+ 7:15 Хуу 32:25, Гаш 1:21, Эзэк 5:12, Эзэк 6:11, Ер 14:18

+ 7:16 Иса 38:14, Наум 2:7

+ 7:17 Иса 13:7, Эзэк 21:7

+ 7:18 Иса 15:2-3

+ 7:19 Һур 11:4, Цэп 1:18

+ 7:23 Псал 54:10, Ер 6:7

+ 7:24 Авв 1:7

+ 7:26 Ер 4:20

+ 8:1 Эзэк 14:1, Эзэк 20:1, 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3

+ 8:2 Эзэк 1:5, Эзэк 1:27-28

+ 8:3 Эзэк 2:9, 3 Хаан 18:12, Эзэк 3:12, Эзэк 1:1, Эзэк 11:1, Эзэк 40:2, 3 Хаан 18:12, Эзэк 3:12, Хэр 8:39

+ 8:4 Эзэк 37:1

+ 8:8 Эзэк 12:5

+ 8:10 Гар 20:4-5, Хуу 4:16-18

+ 8:12 Псал 9:32, Иса 29:15, Эзэк 9:9

+ 8:16 Эзэк 40:28, 3 Хаан 6:3, Ёһ 2:17, Ер 8:2

+ 8:18 Эзэк 5:11, Эзэк 7:4, Эзэк 9:10, 1 Хаан 8:18, Иоов 27:8-9, Иса 1:15, Мих 3:4

+ 9:2 4 Хаан 15:35, 2 Уг 23:20, Дан 10:5, Гэр 1:13

+ 9:4 Псал 118:136, Гэр 7:3-4

+ 9:5 Эзэк 5:11

+ 9:6 Хуу 28:49-50, 2 Уг 36:17, Гар 12:13

+ 9:8 Эзэк 11:13

+ 9:9 Эзэк 7:23, Псал 9:32, Иса 29:15, Эзэк 8:12

+ 9:10 Эзэк 5:11, Эзэк 7:4, Эзэк 8:18, Һош 13:14, Эзэк 11:21

• 10:1 Эзэк 1:4-28

* 10:1 Херүүбүүдэй – эндэ иигэжэ 1-дэхи бүлэгтэ хэлэгдэһэн далитай амитад нэрлэгдэнэ.

+ 10:2 Эзэк 9:2

+ 10:3 3 Хаан 8:10

+ 10:12 Гэр 4:6

+ 10:15 Эзэк 1:1, Эзэк 3:15, Эзэк 43:3

+ 10:19 Эзэк 11:22

+ 11:1 3 Хаан 18:12, Эзэк 3:12, Эзэк 10:19, Эзэк 8:16

+ 11:6 Эзэк 7:23, Эзэк 24:7

+ 11:8 Ер 42:16

+ 11:13 Эзэк 9:8

+ 11:16 Иса 8:14, Гэр 21:22

+ 11:17 Хуу 30:3, Иса 11:12, Ер 32:37, Цэп 3:20

+ 11:19 Ер 32:39, Эзэк 18:31, Эзэк 36:26

+ 11:20 Лев 26:12, Эзэк 14:11, Зах 13:9

+ 11:21 Эзэк 9:10

+ 11:22 Эзэк 10:19

+ 11:23 Зах 14:4

+ 11:24 3 Хаан 18:12, Эзэк 3:12

+ 12:2 Иса 42:18-20, Ер 5:21, Мт 13:13, Мк 8:18

+ 12:3 Ер 36:3

+ 12:5 Эзэк 8:8

+ 12:9 Эзэк 21:7, Эзэк 24:19, Эзэк 37:18

+ 12:10 2 Уг 36:11-13, Эзэк 21:25

+ 12:13 Эзэк 17:20, Эзэк 19:8, Эзэк 32:3, Һош 7:12

+ 12:14 Лев 26:33, Эзэк 5:10

+ 12:15 Эзэк 6:7

+ 12:16 Эзэк 6:8, Эзэк 14:22

+ 12:19 Эзэк 4:16

+ 12:22 Иса 5:19, 2 Пёт 3:4, Эзэк 16:44, Эзэк 18:2

+ 12:24 Эзэк 13:23, Мих 3:6

+ 12:25 Иса 55:11

+ 12:27 Дан 10:14

+ 13:2 Ер 23:16, Ер 23:26

+ 13:5 Эзэк 22:30

+ 13:6 Ер 5:31, Ер 14:14, Ер 23:21, Эзэк 22:28

+ 13:8 Ер 23:30, Эзэк 5:8

+ 13:9 Эзэк 20:38, Эзэк 6:7

+ 13:10 Ер 6:14, Ер 8:11, Мих 3:5

+ 13:11 Иса 28:2, Иса 28:17, Эзэк 38:22

+ 13:14 Эзэк 6:7

+ 13:19 Һур 28:21

+ 13:22 Ер 23:14, Эзэк 18:21

+ 13:23 Эзэк 12:24, Мих 3:6

+ 14:1 Эзэк 8:1, Эзэк 20:1

+ 14:3 4 Хаан 3:13, Эзэк 20:3, Эзэк 20:31

+ 14:6 Эзэк 18:30

+ 14:8 Хуу 28:37, Эзэк 5:15, Эзэк 6:7

+ 14:9 3 Хаан 22:22-23, Ер 20:7

+ 14:11 Лев 26:12, Эзэк 11:20, Зах 13:9

+ 14:13 Лев 26:25-26, Иса 3:1, Эзэк 4:16, Эзэк 5:16-17

+ 14:14 Эх 6:9, Иоов 1:1, Дан 1:6, Дан 6:4

+ 14:16 Эзэк 5:11

+ 14:17 Эзэк 29:8

+ 14:21 Ер 14:12, Эзэк 5:17, Гэр 6:8

+ 14:22 Эзэк 6:8, Эзэк 12:16

+ 15:2 Эзэк 17:6

+ 15:6 Ер 4:12, Ер 51:1, Эзэк 19:10, Һош 4:19

+ 16:2 Эзэк 20:4, Эзэк 22:2

+ 16:3 Эх 15:16, Хуу 7:1, Уд 1:26

+ 16:6 Хуу 32:10

+ 16:8 Рүүт 3:9, Гар 19:5

+ 16:12 Эх 24:22

+ 16:13 Хуу 32:13-14

+ 16:15 Лев 17:7, Иса 1:21, Эзэк 23:3, Ер 2:20, Һош 1:2

+ 16:17 Эзэк 7:20, Эзэк 23:40-41

+ 16:19 Һош 2:8

+ 16:21 Эзэк 20:26, Эзэк 23:37

+ 16:25 Ер 3:2

+ 16:26 Эзэк 20:7, Эзэк 23:19

+ 16:28 4 Хаан 16:7-18, Ер 2:18, Эзэк 23:12

+ 16:29 Эзэк 23:14-17

+ 16:32 Һош 3:1

+ 16:33 Һош 8:9

+ 16:37 Эзэк 23:22, Гаш 1:8, Эзэк 23:29, Һош 2:10

+ 16:38 Лев 20:10, Хуу 22:22, Эзэк 23:45

+ 16:39 Эзэк 23:26, Һош 2:3

+ 16:40 Эзэк 23:47

+ 16:41 4 Хаан 25:9, Ер 39:8, Ер 52:13, Эзэк 23:27

+ 16:42 Эзэк 5:13

+ 16:44 Эзэк 12:22, Эзэк 18:2

+ 16:45 Эзэк 16:3

+ 16:46 Эх 18:20, Иса 1:10, Ер 23:14

+ 16:47 Эзэк 5:6-7

+ 16:48 Эзэк 5:11

+ 16:49 Эх 13:10

+ 16:50 Эх 13:13, Эх 18:20

+ 16:51 Ер 3:11

+ 16:53 Эзэк 29:14, Эзэк 39:25

+ 16:60 Лев 26:42, Иса 55:3, Ер 32:40

+ 16:61 Эзэк 6:9, Эзэк 20:43, Эзэк 36:31

+ 16:62 Эзэк 6:7

+ 17:3 Хуу 28:49, Ер 48:40, Ер 49:22

+ 17:5 Хуу 8:7

+ 17:6 Эзэк 15:2-3

+ 17:10 Эзэк 19:12

+ 17:12 4 Хаан 24:12-15, Ер 24:1-2

+ 17:13 4 Хаан 24:17, Ер 37:1

+ 17:15 4 Хаан 24:20, 2 Уг 36:13

+ 17:16 Эзэк 5:11

+ 17:17 4 Хаан 25:1, Эзэк 4:2, Ер 37:5

+ 17:20 Эзэк 12:13, Эзэк 17:20, Эзэк 32:3, Һош 7:12

+ 17:21 Эзэк 5:10

+ 17:23 Эзэк 20:40, Эзэк 31:6, Дан 4:9, Мт 13:32, Мк 4:32

+ 17:24 Эзэк 20:47

• 18:1 Эзэк 33:10-20

+ 18:2 Ер 31:29, Гаш 5:7, Эзэк 12:22, Эзэк 16:44

+ 18:3 Эзэк 5:11

+ 18:4 Гар 32:33, Хуу 24:16

+ 18:6 Эзэк 22:9, Гар 20:14, Лев 18:19

+ 18:7 Гар 22:26

+ 18:8 Гар 22:25, Псал 14:5

+ 18:9 Лев 18:5, Эзэк 20:11, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 18:13 Лев 20:9, Лев 20:11, Эзэк 33:4

+ 18:19 Гар 20:5

+ 18:20 Хуу 24:16, 4 Хаан 14:6, Рим 2:9, Иса 3:10-11

+ 18:23 2 Пёт 3:9, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6

+ 18:24 Эзэк 3:20

+ 18:30 Эзэк 14:6

+ 18:31 Эзэк 11:19, Эзэк 36:26

+ 19:2 Эх 49:9

+ 19:4 Гаш 4:20

+ 19:5 4 Хаан 23:34, 4 Хаан 23:36

+ 19:8 Эзэк 12:13, Эзэк 17:20, Эзэк 32:3, Һош 7:12

+ 19:10 Эзэк 15:2, Эзэк 15:6

+ 19:12 Ер 4:12, Ер 51:1, Эзэк 17:10, Һош 4:19

+ 20:1 Эзэк 8:1, Эзэк 14:1

+ 20:3 4 Хаан 3:13, Эзэк 14:3, Эзэк 20:31, Эзэк 5:11

+ 20:4 Эзэк 22:2, Эзэк 23:36, Эзэк 16:2, Эзэк 22:2

+ 20:5 Гар 6:7

+ 20:6 Гар 3:8

+ 20:7 Лев 18:3, Эзэк 16:26, Эзэк 23:19

+ 20:9 Псал 105:8, Иса 48:11

+ 20:10 Гар 13:18, Гар 13:20

+ 20:11 Лев 18:5, Эзэк 18:9

+ 20:12 Эзэк 37:28, Эзэк 38:23, Гар 20:8-11

+ 20:13 Лев 19:30, Лев 26:2, Эзэк 22:8, Эзэк 23:38, Гар 32:10-14, Тоо 14:12-20

+ 20:15 Тоо 14:28-30, Псал 94:11

+ 20:16 Псал 77:37

+ 20:18 2 Уг 30:7, Нүүн 24:14

+ 20:19 Хуу 5:32-33

+ 20:20 Гар 20:8

+ 20:21 Эзэк 2:3

+ 20:23 Хуу 28:64

+ 20:25 Псал 80:13

+ 20:26 Эзэк 16:20-21, Эзэк 6:7

+ 20:28 Эзэк 6:13

+ 20:31 Эзэк 16:20-21, 4 Хаан 3:13, Эзэк 14:3, Эзэк 20:3, Эзэк 5:11

+ 20:32 Хуу 4:28, 4 Хаан 19:18

+ 20:33 Ер 21:5

+ 20:34 Ер 31:8

+ 20:35 Һош 2:14

+ 20:36 Тоо 14:20-23, Тоо 14:28-30

+ 20:38 Эзэк 13:9

+ 20:39 Эзэк 39:7, Эзэк 43:7

+ 20:40 Иса 56:7, Эзэк 17:23

+ 20:41 Эзэк 11:17, Эзэк 28:25, Эзэк 36:23, Эзэк 39:27

+ 20:42 Гар 6:8

+ 20:43 Эзэк 6:9, Эзэк 16:61, Эзэк 36:31

+ 20:44 Псал 102:10

+ 20:47 Ер 21:14, Эзэк 17:24, Лк 23:31, Эзэк 21:4

+ 20:48 Иса 34:9-10, Ер 17:27

+ 20:49 Эзэк 17:2, Эзэк 24:3

+ 21:2 Эзэк 6:2

+ 21:3 Хуу 32:41, Ер 47:6, Иоов 9:22, Экк 9:2

+ 21:4 Эзэк 20:47

+ 21:7 Эзэк 12:9, Эзэк 7:17

+ 21:9 Хуу 32:41

+ 21:20 Хуу 3:11, 2 Хаан 12:26, Эзэк 25:4-5

+ 21:22 4 Хаан 25:1, Ер 39:1, Ер 52:4, Эзэк 4:2

+ 21:25 2 Уг 36:13, Эзэк 12:10, Эзэк 35:5, Лк 1:52

+ 21:28 Ер 49:1-6, Ам 1:13-15, Цэп 2:8

+ 21:29 Эзэк 13:6

+ 21:30 Эх 19:30-37

+ 21:32 Эзэк 25:10

+ 22:2 Эзэк 20:4, Эзэк 23:36, Эзэк 16:2, Эзэк 20:4

+ 22:4 Эзэк 5:14

+ 22:7 Гар 20:12, Гар 22:21, Хуу 24:17, Иса 10:2

+ 22:8 Эзэк 20:13, Эзэк 23:38

+ 22:9 Лев 19:16, Эзэк 18:6

+ 22:10 Эх 35:22, Эх 49:4, Хуу 22:30, Хуу 27:20

+ 22:11 Гар 20:14, Гар 20:17, Ер 5:8, Лев 18:7-16

+ 22:12 Хуу 27:25, Гар 22:25, Лев 25:36

+ 22:15 Эзэк 5:10

+ 22:18 Иса 1:25, Зах 13:9, Мал 3:3

+ 22:24 3 Хаан 8:35

+ 22:25 Ер 11:9, Эзэк 19:3

+ 22:26 Ер 23:11, Цэп 3:4, Лев 10:10, Лев 11:47, Мал 2:8, Ер 17:27

+ 22:27 Цэп 3:3

+ 22:28 Эзэк 13:6, Эзэк 13:10

+ 22:30 Псал 105:23, Эзэк 13:5

+ 22:31 Эзэк 9:10

+ 23:3 Лев 17:7, Иса 1:21, Эзэк 16:15

+ 23:5 Һош 2:5

+ 23:9 4 Хаан 17:5-6

+ 23:11 4 Хаан 17:19, Ер 3:8, Ер 3:11

+ 23:12 Ер 2:18, Эзэк 16:28

+ 23:14 Наум 2:3, Эзэк 16:29

+ 23:17 Иса 57:8

+ 23:19 Эзэк 16:26, Эзэк 20:7

+ 23:22 Эзэк 16:37

+ 23:23 Ер 50:21

+ 23:24 4 Хаан 25:6

+ 23:26 Эзэк 16:39

+ 23:27 Эзэк 16:41

+ 23:30 Гар 34:15

+ 23:31 Иса 51:17

+ 23:34 Псал 74:9

+ 23:35 3 Хаан 14:9

+ 23:36 Эзэк 20:4, Эзэк 22:2

+ 23:37 Эзэк 16:38, Эзэк 16:20-21, Эзэк 20:26

+ 23:38 Лев 15:31, 2 Уг 36:14, Эзэк 5:11, Ер 7:30, Эзэк 20:13, Эзэк 22:8

+ 23:39 Эзэк 23:11

+ 23:40 Ер 4:30, Эзэк 16:17-18, Һош 2:13

+ 23:45 Эзэк 16:38

+ 23:47 Эзэк 16:40, 2 Уг 36:17-19

+ 23:48 Эзэк 16:41

+ 23:49 Эзэк 6:7

+ 24:2 4 Хаан 25:1, Ер 39:1, Ер 52:4

+ 24:3 Эзэк 11:3, Эзэк 11:7

+ 24:6 Эзэк 22:2, Наум 3:1

+ 24:7 Лев 17:13, Хуу 12:16, Хуу 12:24

+ 24:9 Наум 3:1, Иса 30:33

+ 24:12 Ер 2:22

+ 24:14 Эзэк 5:11

+ 24:16 Ер 16:5

+ 24:17 Лев 10:6, Лев 21:10, Хуу 26:14

+ 24:19 Эзэк 12:9, Эзэк 21:7

+ 24:21 2 Уг 36:17, Эзэк 23:47

+ 24:23 Эзэк 4:17, Эзэк 33:10

+ 24:24 Эзэк 6:7

+ 24:26 Эзэк 33:21-22

+ 24:27 Эзэк 3:26-27

+ 25:2 Ер 49:1-6, Эзэк 21:28, Ам 1:13-15, Цэп 2:8

+ 25:3 Цэп 2:8

+ 25:5 2 Хаан 11:1, 2 Хаан 12:26, Эзэк 21:20

+ 25:7 Эзэк 6:14

+ 25:9 Иса 15:1, Иса 25:10, Ер 48:1, Ам 2:1-3, Цэп 2:8, Нүүн 13:17-19

+ 25:10 Эзэк 21:32

+ 25:12 2 Уг 28:17

+ 25:13 Иса 34:5, Ер 49:7-22, Эзэк 32:29, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4, Эх 36:34, Иоов 2:11, Иса 21:13

+ 25:16 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18, Иса 14:29, Ёһ 3:4, Ам 1:6, Цэп 2:4

+ 26:2 Иса 23:1, Ер 47:4, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:4

+ 26:5 Эзэк 47:10

+ 26:6 Эзэк 6:7

+ 26:7 4 Хаан 24:1, Ер 25:1, Дан 1:1, Эзр 7:12, Дан 2:37, Гэр 17:14

+ 26:8 Эзэк 4:2

+ 26:9 Эзэк 21:22

+ 26:13 Иса 24:8, Ер 7:34, Ер 16:9, Гэр 18:22

+ 26:14 Эзэк 47:10

+ 26:15 Ер 51:52

+ 26:16 Ион 3:6, Эзэк 27:35, Эзэк 32:10

+ 26:17 Эзэк 27:2

+ 26:20 Эзэк 31:14, Эзэк 32:23, Псал 26:13

+ 26:21 Эзэк 27:36, Эзэк 28:19

+ 27:2 Эзэк 26:17, Эзэк 28:12

+ 27:5 Хуу 3:9, 1 Уг 5:23

+ 27:6 Иса 2:13, Зах 11:2

+ 27:8 Эх 10:18

+ 27:9 Нүүн 13:5, 3 Хаан 15:18, Псал 82:8

+ 27:10 Эзэк 30:5, Эзэк 38:5

+ 27:12 3 Хаан 10:22, Эзэк 38:13

+ 27:13 Эх 10:2, Эзэк 32:26, Эзэк 38:2, Эзэк 39:1

+ 27:14 Эх 10:3, Эзэк 38:6

+ 27:15 Эх 10:7, Иса 21:13

+ 27:17 Уд 11:33

+ 27:18 Иса 7:8

+ 27:19 Гар 30:24

+ 27:21 Псал 119:5, Дуун 1:4, Иса 60:7

+ 27:22 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1

+ 27:23 Эх 11:31, Ам 1:5

+ 27:25 Псал 47:8, Иса 2:16

+ 27:26 Псал 47:8

+ 27:29 Гэр 18:17

+ 27:30 Иоов 2:8, Гаш 2:10, Гэр 18:19

+ 27:32 Гэр 18:18

+ 27:33 Гэр 18:3

+ 27:35 Эзэк 26:16, Эзэк 32:10

+ 27:36 Ер 18:16, Эзэк 26:21, Эзэк 28:19

+ 28:2 Эзэк 26:2, Эзэк 27:2, Иса 14:14, 2 Фес 2:4

+ 28:3 Эзэк 14:14, Дан 1:17

+ 28:4 Зах 9:3

+ 28:7 Эзэк 31:12, Авв 1:7

+ 28:10 Эзэк 31:18, Эзэк 32:19

+ 28:12 Эзэк 26:17, Эзэк 27:2-3

+ 28:13 Эх 2:8-9, Иса 51:3, Эзэк 31:8-9, Гар 28:17-20

+ 28:14 Эх 3:24

+ 28:19 Эзэк 26:21, Эзэк 27:36

+ 28:21 Иса 23:2, Ёһ 3:4

+ 28:23 Эзэк 5:17

+ 28:24 Тоо 33:55, Нүүн 23:13, Эзэк 6:7

+ 28:25 Эзэк 11:17, Эзэк 20:41

+ 28:26 Ер 23:6, Ер 32:37, Иса 65:21, Ам 9:14, Мих 4:4

+ 29:2 Иса 19:1, Ер 46:2, Эзэк 30:4, Эзэк 31:2, Эзэк 32:2, Ёһ 3:19

+ 29:3 Псал 73:13-14, Иса 27:1, Иса 51:9, Эзэк 32:2

+ 29:4 Эзэк 38:4, Ам 4:2, Авв 1:15, 4 Хаан 19:28, Иса 37:29

+ 29:5 Хуу 28:26, 1 Хаан 17:44

+ 29:6 Эзэк 6:7, 4 Хаан 18:21, Иса 36:7

+ 29:8 Эзэк 14:17

+ 29:10 Эзэк 30:6

+ 29:12 Эзэк 30:7, Эзэк 30:23, Эзэк 30:26

+ 29:13 Ер 46:26

+ 29:14 Эзэк 16:53

+ 29:16 Эзэк 6:7

+ 29:19 Ер 46:13, Ер 46:26, Эзэк 30:10

+ 30:3 Иса 13:6, Ёһ 1:15, Авд 1:15, Цэп 1:7

+ 30:4 Эзэк 29:8

+ 30:5 Эзэк 27:10, Эзэк 38:5

+ 30:6 Эзэк 29:10

+ 30:7 Эзэк 29:12

+ 30:8 Эзэк 6:7

+ 30:10 Ер 46:26, Эзэк 29:19

+ 30:12 Иса 19:6

+ 30:13 Ер 43:12, Ер 46:25, Иса 19:13

+ 30:14 Эзэк 29:14, Тоо 13:23, Ер 46:25, Ам 6:2

+ 30:17 Эх 41:45, Эх 46:20, Иса 19:18

+ 30:18 Ер 2:16

+ 30:19 Эзэк 6:7

+ 30:21 Ер 46:11

+ 30:23 Эзэк 29:12

+ 31:2 Эзэк 29:2, Эзэк 30:4, Эзэк 32:2

+ 31:3 Уд 9:15, Дан 4:7-9

+ 31:6 Эзэк 17:23, Дан 4:9, Мт 13:32, Мк 4:32

+ 31:8 Эх 2:8, Иса 51:3, Эзэк 28:13

+ 31:10 Дан 4:27, Дан 5:20

+ 31:12 Эзэк 28:7, Авв 1:7

+ 31:13 Эзэк 32:4

+ 31:14 Эзэк 26:20, Эзэк 32:18

+ 31:16 Иса 14:8-9

+ 31:18 Эзэк 28:10, Эзэк 32:19

+ 32:2 Эзэк 29:2, Эзэк 30:4, Эзэк 31:2, Эзэк 29:3

+ 32:3 Эзэк 12:13, Эзэк 17:20, Эзэк 19:8, Һош 7:12

+ 32:4 Эзэк 31:13

+ 32:7 Иса 13:10, Ёһ 2:31, Гэр 6:12

+ 32:8 Гар 10:22, Иса 5:3

+ 32:10 Эзэк 26:16

+ 32:11 Ер 46:26

+ 32:12 Эзэк 28:7

+ 32:15 Эзэк 6:7

+ 32:18 Эзэк 26:20, Эзэк 31:14

+ 32:19 Эзэк 28:10, Эзэк 31:18

+ 32:21 Эзэк 28:10, Эзэк 31:18, Иса 14:9-10

+ 32:22 Эзэк 31:15

+ 32:23 Наум 1:14, Псал 26:13, Эзэк 26:20

+ 32:24 Эх 14:1, Иса 21:2, Ер 49:34, Дан 8:2

+ 32:26 Эх 10:2, Эзэк 27:13, Эзэк 38:2, Эзэк 39:1

+ 32:28 Эзэк 28:10

+ 32:29 Эзэк 25:12-14

+ 32:30 Иса 23:2

• 33:1 Эзэк 3:16-21

+ 33:2 Иса 21:6, Ер 6:17, Һош 9:8, Авв 2:1

+ 33:3 Һош 5:8, Ёһ 2:1, Ам 3:6

+ 33:4 Лев 20:9, Лев 20:11, Эзэк 18:13

+ 33:7 2 Уг 19:10

+ 33:9 1 Тим 4:16

• 33:10 Эзэк 18

+ 33:10 Эзэк 4:17, Эзэк 24:23

+ 33:11 Эзэк 16:48, 2 Пёт 3:9, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6

+ 33:13 Эзэк 3:20

+ 33:15 Гар 22:26, Лев 6:2-5

+ 33:22 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3, Эзэк 24:26-27

+ 33:24 Иса 51:2

+ 33:25 Эх 9:4, Лев 3:17, Эзэк 22:3

+ 33:27 Эзэк 5:11, Хуу 28:26

+ 33:29 Эзэк 6:7

+ 33:31 Эзэк 8:1, Эзэк 14:1, Эзэк 20:1

+ 33:33 Эзэк 2:5, Зах 2:9, Зах 4:9, Зах 6:15

+ 34:2 Ер 23:1-4, Ер 50:6, Зах 11:16-17

+ 34:3 Псал 13:4, Мих 3:3, Зах 11:5

+ 34:5 Тоо 27:17, 3 Хаан 22:17, Мт 9:36, Мк 6:34

+ 34:8 Эзэк 5:11

+ 34:9 Эзэк 13:8, Эзэк 13:21

+ 34:11 Иса 40:11, Мих 5:4, Ин 10:11

+ 34:12 Эзэк 30:3

+ 34:13 Хуу 30:3, Эзэк 11:17

+ 34:14 Псал 22:2

+ 34:16 Мих 4:6-7

+ 34:17 Зах 10:3, Мт 25:32-33

+ 34:21 Хуу 33:17, Дан 8:4

+ 34:23 Эзэк 37:24, Ин 10:16, Ер 23:5, Ер 30:9, Һош 3:5, Мих 5:4

+ 34:24 Лев 26:12

+ 34:25 Иса 54:10, Эзэк 37:26, Һош 2:18, Лев 26:6

+ 34:26 Лев 26:4, Ер 14:22, Зах 10:1, Мал 3:10

+ 34:27 Ер 2:20, Ер 27:8, Ер 30:8

+ 34:31 Псал 73:1, Псал 99:3, Зах 9:16, Ин 10:14

+ 35:2 Эх 32:3

+ 35:3 Иса 34:5, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 35:4 Эзэк 6:7

+ 35:5 Эзэк 21:25, Ам 1:11

+ 35:6 Эзэк 5:11, Эх 9:6

+ 35:11 Эзэк 5:11

+ 35:12 Псал 136:7

+ 35:15 Ер 50:29, Авд 1:15, Авв 2:8

+ 36:1 Эзэк 6:2-3, Хуу 32:13, Иса 58:14

+ 36:4 Мих 6:2

+ 36:5 Эзэк 35:15

+ 36:10 Ер 30:19

+ 36:11 Эх 1:28, Иса 49:19, Ер 31:27, Зах 2:4, Зах 10:8, Иоов 42:12

+ 36:12 Эзэк 5:17

+ 36:13 Тоо 13:33

+ 36:17 Лев 18:25, Ер 2:7

+ 36:18 Эзэк 5:11, Эзэк 22:3

+ 36:19 Лев 26:33, Эзэк 5:10

+ 36:21 Псал 105:8, Иса 48:11, Эзэк 20:9

+ 36:23 Эзэк 20:41

+ 36:24 Хуу 30:3, Эзэк 11:17

+ 36:25 Иса 4:4, Ёһ 3:21, Лев 16:30, Ер 33:8, Зах 13:1

+ 36:26 Эзэк 11:19, Эзэк 18:31

+ 36:27 Эзэк 37:14

+ 36:28 Лев 26:12, Эзэк 11:20

+ 36:29 Эзэк 37:23, Эзэк 34:29

+ 36:30 Лев 26:4

+ 36:31 Эзэк 6:9, Эзэк 16:61, Эзэк 20:43

+ 36:35 Эх 2:8, Иса 51:3, Эзэк 28:13, Эзэк 31:8-9

+ 36:37 Эзэк 34:31

+ 36:38 2 Уг 35:7, Эзэк 6:7

+ 37:1 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3, Эзэк 3:22, Эзэк 8:4

+ 37:3 1 Кор 15:35

+ 37:5 Эх 2:7

+ 37:10 Гэр 11:11

+ 37:12 Иса 26:19, Дан 12:2, Ин 5:21

+ 37:14 Эзэк 36:27

+ 37:18 Эзэк 12:9, Эзэк 21:7, Эзэк 24:19

+ 37:19 Иса 11:13, Ер 3:18, Ер 50:4, Һош 1:11

+ 37:21 Хуу 30:3, Эзэк 11:17

+ 37:23 Эзэк 14:11, Эзэк 36:25, Лев 26:12, Эзэк 11:20

+ 37:24 Ер 30:10, Ер 23:5, Эзэк 34:23-24, Ин 10:16

+ 37:25 Ёһ 3:20

+ 37:26 Эзэк 34:25, Һош 2:18

+ 37:27 Зах 2:10-11, Гэр 21:3, Лев 26:11-12, Эзэк 11:20

+ 37:28 Эзэк 6:7, Эзэк 20:12

+ 38:2 Эх 10:2, Эзэк 27:13, Эзэк 32:26, Эзэк 39:1

+ 38:4 4 Хаан 19:28, Эзэк 29:4, Ам 4:2, Авв 1:15

+ 38:5 Эзэк 27:10

+ 38:6 Эх 10:3, Эзэк 27:14

+ 38:8 Эзэк 34:28

+ 38:9 Ер 4:13

+ 38:11 Уд 18:9-10, Ер 49:31

+ 38:13 3 Хаан 10:1, Эзэк 27:15, Эзэк 27:22

+ 38:16 Эзэк 20:41

+ 38:17 Ер 6:22-23

+ 38:19 Ам 1:1, Хаг 2:6, Гэр 16:18

+ 38:20 Ер 4:24, Наум 1:5

+ 38:21 Ер 25:27, Ер 25:29

+ 38:22 Эзэк 5:17, Эзэк 14:16, Эх 19:24, Иоов 18:15, Псал 10:6, Эзэк 13:11, Эзэк 13:13

+ 38:23 Эзэк 20:12, Эзэк 6:7

+ 39:1 Эх 10:2, Эзэк 27:13, Эзэк 32:26, Эзэк 38:2

+ 39:2 Эзэк 38:6, Эзэк 38:15

+ 39:3 Псал 75:3

+ 39:4 Хуу 28:26

+ 39:6 Эзэк 28:18, Эзэк 30:8, Гэр 20:9

+ 39:7 Эзэк 20:39, Эзэк 43:7

+ 39:9 Иса 2:4, Иса 9:5, Һош 2:18, Мих 4:3

+ 39:10 Зах 2:9

+ 39:17 Иса 34:6, Цэп 1:7, Гэр 19:17-18

+ 39:18 Ам 4:1

+ 39:22 Ёһ 2:27

+ 39:23 Хуу 29:24-28

+ 39:25 Ер 30:3, Эзэк 20:9

+ 39:26 Лев 26:6, Ер 30:10, Ер 46:27, Мих 4:4

+ 39:27 Эзэк 20:41

+ 39:29 Иса 32:15, Иса 44:3, Ёһ 2:28

• 40:1 3 Хаан 6, 2 Уг 3

+ 40:1 Эзэк 33:21, 3 Хаан 18:46, Эзэк 1:3

+ 40:2 Эзэк 1:1, Эзэк 8:3, Гэр 21:10

+ 40:3 Эзэк 1:7, Эзэк 47:3, Зах 2:1, Гэр 11:1, Гэр 21:15

+ 40:4 Эзэк 44:5

+ 40:5 Эзэк 42:20

+ 40:6 Эзэк 43:1

+ 40:16 3 Хаан 6:4, Эзэк 41:16, Эзэк 41:26, Эзэк 41:18

+ 40:17 Эзэк 41:6, Эзэк 42:1

+ 40:28 Эзэк 8:16

+ 40:38 2 Уг 4:6

+ 40:39 Лев 1:3, Лев 4:2-3, Лев 5:1-6

+ 40:44 1 Уг 6:31-32

+ 40:46 3 Хаан 2:35, Эзэк 43:19

+ 40:47 Эзэк 41:13-15

+ 40:49 3 Хаан 6:3

+ 41:2 3 Хаан 6:17

+ 41:4 3 Хаан 6:20, 2 Уг 3:8

+ 41:5 3 Хаан 6:5, 3 Хаан 6:8

+ 41:6 Эзэк 40:17, 3 Хаан 6:6

+ 41:13 Эзэк 40:47

+ 41:16 3 Хаан 6:4, Эзэк 40:16

+ 41:18 3 Хаан 6:29, 3 Хаан 7:36, Эзэк 40:16

+ 41:19 Эзэк 1:10, Эзэк 10:14

+ 41:21 Гар 25:23-30

+ 41:24 3 Хаан 6:34

+ 41:25 3 Хаан 7:6

+ 41:26 3 Хаан 6:4

+ 42:1 Эзэк 40:17

+ 42:13 Тоо 18:9

+ 42:14 Лев 6:11, Эзэк 44:19

+ 42:20 Эзэк 40:5

+ 43:1 Эзэк 40:6

+ 43:2 Эзэк 10:18, Эзэк 11:22-23, Эзэк 1:24, Гэр 1:15, Гэр 18:1

+ 43:3 Эзэк 1:1, Эзэк 3:15, Эзэк 10:15, Эзэк 2:1

+ 43:5 Эзэк 3:12, Эзэк 8:16

+ 43:7 1 Уг 28:2, Иса 60:13, Иса 66:1, Эзэк 20:39, Эзэк 39:7

+ 43:10 Эзэк 40:4

+ 43:13 Гар 27:1-8

+ 43:15 Гар 27:2, 3 Хаан 1:50, 3 Хаан 2:28

+ 43:17 Гар 20:26

+ 43:18 Лев 1:5

+ 43:19 3 Хаан 2:35, Эзэк 40:46, Эзэк 45:18

+ 43:20 Гар 29:12, Лев 8:15, Эзэк 45:19

+ 43:21 Гар 29:14

+ 43:24 Лев 2:13

+ 43:25 Гар 29:35, Лев 8:33

+ 43:27 Лев 1:3, Лев 3:1

+ 44:4 Эзэк 1:28

+ 44:5 Эзэк 40:4

+ 44:6 Эзэк 45:9

+ 44:7 Хэр 21:28, Лев 3:11

+ 44:15 3 Хаан 2:35, Эзэк 40:46

+ 44:16 Эзэк 41:21

+ 44:18 Гар 28:39-43, Лев 16:4

+ 44:19 Лев 6:11, Лев 16:23, Эзэк 42:14

+ 44:20 Лев 21:5, Тоо 6:5

+ 44:21 Лев 10:9

+ 44:22 Лев 21:7, Лев 21:13

+ 44:23 Лев 10:10, Лев 11:47

+ 44:24 Хуу 17:9, Хуу 19:17

+ 44:25 Лев 21:1-3

+ 44:26 Тоо 19:11-12

+ 44:27 Лев 4:3

+ 44:28 Тоо 18:20, Хуу 10:9

+ 44:29 Лев 27:21, Тоо 18:14

+ 44:30 Гар 23:19, Гар 34:26, Хуу 26:2, Тоо 15:20, Мал 3:10

+ 44:31 Гар 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8, Эзэк 4:14

+ 45:1 Эзэк 47:21

+ 45:2 Эзэк 48:9-10

+ 45:4 Эзэк 48:11-12

+ 45:5 Эзэк 48:13

+ 45:6 Эзэк 48:15

+ 45:7 Эзэк 48:21

+ 45:9 Эзэк 44:6, Тоо 36:7, 3 Хаан 21:1-16

+ 45:10 Лев 19:36, Хуу 25:13, Һур 11:1

+ 45:12 Гар 30:13

+ 45:17 Тоо 28:9-15

+ 45:18 Лев 16:16

+ 45:19 Гар 12:7, Гар 29:12, Лев 8:15, Эзэк 43:20

+ 45:21 Лев 23:5-6

+ 45:23 Лев 23:8, Тоо 28:15

+ 45:24 Лев 2:1

+ 45:25 Лев 23:34

+ 46:2 Эзэк 44:3

+ 46:4 Тоо 28:9-10, Эзэк 45:17

+ 46:6 Тоо 28:11-15

+ 46:9 Гар 23:14-17, Хуу 16:16

+ 46:12 Лев 7:16, Лев 22:23

+ 46:13 Гар 29:38, Тоо 28:3

+ 46:17 Лев 25:10

+ 46:18 Тоо 36:7, 3 Хаан 21:1-16

+ 47:1 Ёһ 3:18, Зах 14:8, Гэр 22:1

+ 47:3 Эзэк 40:3

+ 47:8 Хуу 3:17, Нүүн 3:16

+ 47:10 Нүүн 15:62, Иса 15:8, Эзэк 26:5

+ 47:12 Эх 2:9, Гэр 22:2

• 47:13 Тоо 34:1-15

+ 47:14 Эх 12:7

+ 47:19 Эзэк 48:28

+ 47:22 Иса 14:1

+ 48:1 Тоо 2:25-31, Нүүн 19:40

+ 48:2 Нүүн 19:24

+ 48:3 Нүүн 19:32

+ 48:4 Нүүн 16:1, Нүүн 16:5

+ 48:5 Нүүн 17:7

+ 48:6 Нүүн 13:15

+ 48:7 Нүүн 15:1

+ 48:8 Эзэк 45:1-6

+ 48:9 Эзэк 45:2-3

+ 48:11 3 Хаан 2:35, Эзэк 40:46, Эзэк 44:10

+ 48:13 Эзэк 45:4

+ 48:15 Эзэк 45:6

+ 48:16 Гэр 21:16

+ 48:21 Эзэк 45:7

+ 48:23 Нүүн 18:11

+ 48:24 Нүүн 19:1

+ 48:25 Нүүн 19:17

+ 48:26 Нүүн 19:10

+ 48:27 Нүүн 13:24

+ 48:28 Эзэк 47:19

+ 48:30 Гэр 21:13

+ 48:35 Иса 60:14, Ёһ 3:21

+ 1:1 4 Хаан 24:1, Ер 25:1, 2 Уг 36:5-7

+ 1:2 4 Хаан 24:13, 2 Уг 36:10

+ 1:6 Эзэк 14:14, Эзэк 14:20

+ 1:7 4 Хаан 23:34, 4 Хаан 24:17

+ 1:8 Эзэк 4:13, Һош 9:3

+ 1:9 Эх 39:21

+ 1:12 Рим 14:2

+ 1:17 Эх 41:12

+ 1:20 Эх 41:8, Эх 41:24

+ 1:21 Дан 6:28, Дан 10:1

* 2:1 Эхэ еврей хэлэн дээрээ ойлгосогүй, «дахин унташаба» гэжэшье ойлгомоор.

+ 2:1 Эх 41:8

* 2:4 Эндэһээ эхилэн, 7-дохи бүлэгэй дууһатар араам хэлэн дээрэ бэшээтэй.

+ 2:4 3 Хаан 1:31, Дан 3:9, Дан 5:10, Дан 6:6, Дан 6:21

+ 2:5 Эзр 6:11, Дан 3:29

+ 2:6 Дан 5:7, Дан 5:16

+ 2:9 Эст 4:11

+ 2:12 Дан 3:13, Дан 3:19

+ 2:17 Дан 1:6

+ 2:21 Иоов 12:18, Дан 5:20

+ 2:22 Иоов 12:22, Экк 12:14, 1 Кор 4:5

+ 2:28 Эх 40:8, Дан 10:14

+ 2:30 Эх 41:16

* 2:32-33 Далда удхань иимэ байжа магадгүй, алтан толгой – Вавилоон; мүнгэн сээжэ, гарнууд – Мидиин хан түрэ; гуулин ташаа, гуя – Персидэ Ахеменидэй зонхилогшо импери; шэлбэ, хүлэй ула – Александр Македонскиин хан түрэ.

+ 2:37 Эзр 7:12, Эзэк 26:7, Гэр 17:14

+ 2:38 Ер 27:6

+ 2:39 Зах 6:1

+ 2:40 Дан 7:7, Дан 7:23

+ 2:44 Хаг 2:22, Евр 12:28

+ 2:46 Хэр 10:25, Хэр 16:29, Хэр 14:13

+ 2:47 Хуу 10:17, 4 Хаан 5:15

+ 3:1 Эх 11:2

+ 3:6 Гэр 13:15

+ 3:8 Дан 6:12-13

+ 3:9 3 Хаан 1:31

+ 3:12 Дан 2:49

+ 3:13 Дан 2:12

+ 3:15 4 Хаан 18:35

+ 3:19 Дан 2:12

+ 3:25 Иса 43:2

+ 3:26 Хэр 16:17

+ 3:29 Эзр 6:11, Дан 2:5

+ 3:31 Дан 6:25, 1 Пёт 1:2, 2 Пёт 1:2

+ 3:33 Дан 2:44

+ 4:2 Дан 2:1, Дан 7:15

+ 4:4 Дан 2:2, Дан 2:10-11

+ 4:5 Дан 1:7, Эх 41:38, Дан 5:11, Дан 5:14

+ 4:7 Уд 9:15, Эзэк 31:3-7, Мк 4:32

+ 4:14 Ер 27:5

+ 4:15 Эх 41:8

+ 4:16 1 Хаан 25:26, 2 Хаан 18:32

+ 4:19 Ер 27:6

+ 4:24 Һур 16:6, Хэр 8:22, 2 Тим 2:25

+ 4:31 Дан 2:44, Дан 6:26

+ 4:32 Псал 61:10, Иса 40:17, Иоов 23:13, Иса 14:27

+ 4:33 2 Уг 33:13

+ 5:1 Дан 7:1, Дан 8:1, Эх 40:20, Эст 1:3, Эст 2:18, Мк 6:21

+ 5:2 Дан 1:2

+ 5:4 Псал 113:12-15

+ 5:6 Наум 2:10

+ 5:7 Дан 2:2, Дан 4:6

+ 5:8 Эх 41:8

* 5:10 Хаанай һамган бэшэ, эхэнь.

+ 5:10 3 Хаан 1:31, Дан 2:4

+ 5:11 Эх 41:38, Дан 4:5, Дан 2:48

+ 5:12 Дан 1:7, Дан 4:5, Дан 1:17

+ 5:17 4 Хаан 5:16

+ 5:20 Дан 4:27-30

+ 5:21 Дан 4:31

+ 5:23 Иоов 12:10, Ер 10:23, Хэр 12:23, Гэр 16:9

+ 5:27 Иоов 31:6, Псал 61:10

* 5:28 Перес – эндэ нэгэнэй тоо хэрэглэгдэнхэй, харин 25-дахи шүлэгтэ – олоной тоо хэрэглэгдэнэ. Энэ үгэ «хубаарагдаа» гэһэн удхатай. Гэхэтэй зэргэ Перси гэжэ нэрэ гээд ойлгожо болоно.

+ 5:31 Ер 51:11, Дан 9:1

+ 6:3 Эх 41:40, Эст 10:3

+ 6:4 Эзэк 14:14

+ 6:6 3 Хаан 1:31, Дан 2:4

+ 6:8 Эст 1:19, Эст 8:8

+ 6:10 Псал 136:5-6, 3 Хаан 8:48, 2 Уг 6:38, Псал 118:23

+ 6:13 Дан 3:8

+ 6:17 Мт 27:66, Гэр 20:3

+ 6:21 3 Хаан 1:31, Дан 2:4

+ 6:23 Дан 3:25

+ 6:24 Хуу 19:19, Эст 7:9, Псал 7:16, Һур 11:5

+ 6:25 Дан 3:31

+ 6:26 Дан 4:31

+ 6:27 Дан 3:33

+ 6:28 2 Уг 36:22, Эзр 1:1, Иса 44:28, Иса 45:1

+ 7:1 Дан 5:1, Дан 8:1

+ 7:2 Ер 49:36, Гэр 7:1

+ 7:3 Гэр 13:1-2

+ 7:6 Гэр 13:2

+ 7:7 Гэр 12:3, Гэр 17:3, Гэр 17:12

+ 7:8 Дан 8:9, Гэр 9:7, Гэр 13:5

+ 7:9 Гэр 20:4, 3 Хаан 22:19, Иса 6:1, Гэр 4:2, Гэр 1:14

+ 7:10 Хуу 33:2, Гэр 5:11, Гэр 20:12

+ 7:11 Гэр 19:20

+ 7:13 Эзэк 1:26, Гэр 1:13, Мт 26:64, Мк 14:62, Гэр 1:7, Гэр 14:14

+ 7:14 Псал 109:1-2, Иса 9:6, Мт 28:18, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15

+ 7:15 Дан 4:2

+ 7:18 Мт 25:34

+ 7:21 Дан 8:24, Гэр 13:7

+ 7:23 Дан 2:43

* 7:25 Гурба хахад жэлэй туршада.

+ 7:27 Дан 7:14

+ 7:28 Лк 2:19, Лк 2:51

* 8:1 Эндэһээ эхилжэ ном дахин еврей хэлэн дээрэ бэшэгдээ.

+ 8:1 Дан 5:1, Дан 7:1

+ 8:2 Нэх 1:1, Эст 1:2

+ 8:7 Дан 11:11

+ 8:8 Дан 7:3

* 8:9 Палестина тухай хэлэгдэнэ.

+ 8:9 Дан 7:8

+ 8:10 Гэр 12:4

+ 8:11 Гар 29:38-42, Дан 11:31, Дан 12:11

+ 8:13 Дан 12:6

+ 8:16 Дан 9:21, Лк 1:19, Лк 1:26

+ 8:17 Гэр 1:17, Эзэк 2:1

+ 8:18 Дан 10:9, Зах 4:1

+ 8:19 Дан 11:36

+ 8:21 Дан 11:3

+ 8:24 Дан 7:21, Гэр 13:7

+ 8:25 Иоов 34:20

+ 8:26 Дан 10:14

* 9:1 Ер 25:11; 29:10 хара.

+ 9:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 11:1

+ 9:2 Ер 25:11, Ер 29:10, Зах 1:12, Зах 7:5

+ 9:3 Эст 4:3

+ 9:4 Лев 26:40, 3 Хаан 8:47, 2 Уг 6:37, Нэх 9:2, Нэх 1:5, Нэх 9:32, Хуу 7:9

+ 9:5 Эзр 9:6-7, Нэх 1:7

+ 9:6 Нэх 9:34

+ 9:9 Нэх 9:17

+ 9:11 Хуу 8:19-20, Хуу 28:15

+ 9:12 Эзэк 5:9

+ 9:13 Лев 26:14-45, Хуу 28:15-68

+ 9:14 Нэх 9:33

+ 9:15 Гар 32:11

+ 9:16 Псал 30:2, Псал 70:2, Псал 43:14, Псал 78:4, Мих 6:16

+ 9:17 Тоо 6:25

+ 9:18 4 Хаан 19:16, Нэх 1:6

+ 9:19 Псал 78:9, Лк 18:13, Псал 24:10, Псал 78:9

+ 9:20 Нэх 1:6

+ 9:21 Иса 65:24, Дан 8:16, Лк 1:19, Лк 1:26, Гар 29:39

+ 9:23 Дан 10:11, Дан 10:19

+ 9:24 Нэх 11:1, Иса 48:2, Мт 4:5, Мт 27:53

+ 9:26 Мт 24:6-14

+ 9:27 Дан 11:31, Дан 12:11, Мт 24:15, Мк 13:14

+ 10:1 2 Уг 36:22, Эзр 1:1, Иса 44:28, Иса 45:1, Дан 1:7, Дан 4:5

* 10:2 Иерусалимай нангин үргөөгэй һандаргагдаһанһаа боложо гээд ойлгомоор.

* 10:4 Нисаан һара – март-апрель.

+ 10:4 Эх 2:14

+ 10:5 Эзэк 9:2, Гэр 1:13

+ 10:6 Эзэк 1:14, Эзэк 1:16, Мт 28:3, Гэр 1:14, Гэр 19:12, Эзэк 1:7, Гэр 1:15

+ 10:7 Хэр 9:7

+ 10:9 Дан 8:18, Зах 4:1, Ин 18:6, Гэр 1:17

+ 10:10 Эзэк 2:9, Эзэк 8:3

+ 10:11 Дан 9:23, Дан 10:19

+ 10:12 Дан 9:23

* 10:13 Израилиин сахюусан, Бурханай эльгээмэл.

+ 10:13 Дан 10:21, Дан 12:1, Иуд 1:9, Гэр 12:7

+ 10:14 Дан 2:28, Дан 8:26, Авв 2:3

+ 10:16 Иса 6:7, Ер 1:9

+ 10:19 Дан 9:23, Дан 10:11

* 10:20-21 Дэлхэйн хуби заяан тэрэ ном соо бэшээтэй.

+ 10:20 Дан 12:1

+ 11:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 9:1

+ 11:2 Дан 10:21

+ 11:3 Дан 7:6, Дан 8:5, Дан 8:21

+ 11:10 Иса 8:8, Иса 30:28

+ 11:11 Дан 8:7

+ 11:15 Эзэк 4:2

+ 11:16 Дан 8:9

+ 11:19 Эзэк 26:21

+ 11:31 Дан 8:11, Дан 9:27, Мт 24:15, Мк 13:14

+ 11:33 Дан 12:3, Дан 12:10

+ 11:36 2 Фес 2:4, Хуу 10:17, Дан 2:47, Гэр 13:5, Дан 8:19

+ 11:41 Иса 11:14

+ 11:43 2 Уг 12:3, Эзэк 30:4, Наум 3:9

+ 12:1 Дан 10:13, Иуд 1:9, Гэр 12:7, Ер 30:7, Мт 24:21, Мк 13:19, Гэр 16:18, Гар 32:32, Гар 32:33, Дан 10:21, Гэр 20:12

+ 12:2 Иса 26:19, Эзэк 37:12, Мт 25:46, Ин 5:28-29, Хэр 24:15

+ 12:3 Дан 11:33, Дан 12:10, Мт 13:43, Иоов 11:17, Иоов 22:28, Һур 4:18, Иса 60:3

+ 12:4 Иса 8:16, Иса 29:11, Гэр 5:1, Гэр 10:4, Гэр 22:10

+ 12:6 Дан 10:5, Дан 8:13

+ 12:10 Дан 11:35, Гэр 22:11, Дан 11:33, Дан 12:3, Псал 106:43, Һош 14:10

+ 12:11 Дан 8:11, Дан 9:27, Дан 11:31

+ 12:13 Иса 57:2

+ 1:1 4 Хаан 14:23, 4 Хаан 15:1, 4 Хаан 16:1, 4 Хаан 18:1, Иса 1:1, Ам 1:1, Мих 1:1

+ 1:2 Һош 2:4, Эзэк 16:15

* 1:4 Эхэ еврей хэлэн дээрэ «Езрээл» хадаа «Бурхан сасан тараана» гэһэн удхатай.

* 1:4 Еһүү Израилиин хааниие болон түрэлхидыень алажа, өөрөө хаан болоһон байна (Хаан түрэнүүд тухай 2-дохи ном, 9:15–10:14).

+ 1:4 4 Хаан 10:11

+ 1:5 Нүүн 17:16, Уд 6:33

* 1:6 Эхэ еврей хэлэн дээрэ «Ло-Рухамаа» хадаа «Хайрлагдахагүй» гэһэн удхатай.

+ 1:6 1 Пёт 2:10

+ 1:7 1 Хаан 17:47, Зах 4:6

* 1:9 Эхэ еврей хэлэн дээрэ «Ло-Аммии» хадаа «Минии арад түмэн бэшэ» гэһэн удхатай.

+ 1:10 Эх 22:17, Иса 62:4, Рим 9:26

+ 1:11 Иса 11:13, Ер 3:18, Ер 50:4, Эзэк 37:19

+ 2:1 Һош 1:6, Һош 1:9

+ 2:2 Иса 50:1

+ 2:3 Эзэк 16:39

+ 2:4 Һош 1:6, Һош 1:2

+ 2:7 Иса 54:5, Ер 3:14

+ 2:8 Эзэк 16:19

+ 2:10 Гаш 1:8, Эзэк 16:37, Эзэк 23:29

+ 2:11 Тоо 28:9-15, Иса 24:8, Ер 7:34, Ер 16:9, Ам 8:10

+ 2:12 Һош 9:1, Мих 1:7

+ 2:13 3 Хаан 16:31-32, Һош 11:2, Эзэк 23:40

+ 2:14 Эзэк 20:35, Иса 40:2

* 2:17 Баал – ханаһаанай тэнгэри дугаралгын бурхан. Энэ үгэ еврей хэлэн дээрэ баһа «ноён» гэһэн үгэ тэмдэглэдэг. Иигэжэ израильшууд Баалда мүргэхые Эзэндэ мүргэхэтэй холихоёо болихо гэжэ лүндэншэн эндэ айладхана.

+ 2:17 Гар 23:13, Зах 13:2

+ 2:18 Иса 54:10, Эзэк 34:25, Эзэк 37:26, Иса 2:4, Эзэк 39:9, Мих 4:3

+ 2:19 2 Кор 11:2

+ 2:20 Ер 31:34

+ 2:23 Һош 1:10, Һош 1:6, 1 Пёт 2:10, Һош 1:9, Рим 9:25

+ 3:2 Лев 27:16

+ 3:5 Ер 50:4, Ер 23:5, Ер 33:15, Эзэк 34:23

+ 4:1 Иса 3:14, Мих 6:2

+ 4:3 Иса 24:4, Ер 4:28, Ёһ 1:10, Ёһ 1:18, Цэп 1:3

+ 4:6 Һур 10:21, Иса 5:13

+ 4:8 Лев 10:17

+ 4:9 Иса 24:2

+ 4:10 Лев 26:26, Мих 6:14, Хаг 1:6

+ 4:11 Һур 20:1

+ 4:12 Уд 18:5, Һош 5:4

+ 4:13 Эзэк 6:13

+ 4:14 Хуу 23:17

+ 4:15 Һош 9:15, Һош 12:11, Ам 4:4, Ам 5:5

+ 4:19 Ер 4:11-12, Ер 51:1, Һош 13:15

+ 5:1 Уд 4:6

+ 5:2 Тоо 25:2

+ 5:4 Иса 59:2, Һош 4:12

+ 5:5 Һош 7:10

+ 5:6 Иса 1:11, Һош 6:6

+ 5:8 Ер 4:5, Һош 8:1, Һош 9:9, Һош 4:15, Һош 10:5, Ёһ 2:1, Ам 3:6

+ 5:10 Хуу 19:14

+ 5:13 4 Хаан 15:19, Һош 7:11, Һош 8:9, Һош 12:1, Мих 1:9, Наум 3:19

+ 5:14 Һош 13:7

+ 5:15 Лев 26:40-42

+ 6:1 Хуу 30:1-10, 1 Хаан 7:3, 3 Хаан 8:48, Ёһ 2:12, Хуу 32:39, Иоов 5:18, Псал 102:3, Псал 146:3, Ер 30:17

+ 6:2 Псал 70:20

+ 6:4 Һош 13:3

+ 6:5 Ер 23:29, 3 Хаан 19:17

+ 6:6 Мт 9:13, Мт 12:7

+ 6:8 Һош 12:11

+ 6:9 Нүүн 24:1

+ 6:11 Ёһ 3:13

+ 7:7 4 Хаан 15:10, 4 Хаан 15:14, 4 Хаан 15:25, 4 Хаан 15:30

+ 7:8 Псал 105:35

+ 7:9 Иса 42:25

+ 7:10 Һош 5:5

+ 7:11 4 Хаан 17:3-4, Һош 5:13

+ 7:12 Эзэк 12:13

+ 7:14 Псал 77:36-37

+ 7:16 Псал 77:57

+ 8:1 Ер 4:5, Һош 5:8, Хуу 28:49

+ 8:2 Мт 7:21-23

+ 8:4 3 Хаан 12:20, Һош 7:7

+ 8:5 3 Хаан 12:28, Һош 10:5, Һош 13:2

+ 8:7 Һош 10:13

+ 8:8 4 Хаан 17:6

+ 8:9 Һош 5:13, Һош 7:11, Ер 2:24, Эзэк 16:33-34

+ 8:13 Ер 7:21, Ер 14:10, Хуу 28:68

+ 8:14 Хуу 32:18, Иса 17:10, Ер 3:21, Ер 17:27, Ам 2:5

+ 9:1 Һош 2:5

+ 9:3 Хуу 28:68, Һош 8:13, Эзэк 4:13, Дан 1:8

+ 9:4 Хуу 26:14, Тоо 19:11-22

+ 9:7 4 Хаан 9:11, Ер 29:26

+ 9:8 Эзэк 3:17, Эзэк 33:7

+ 9:9 Уд 19:22, Һош 10:9, Ер 14:10, Һош 8:13

+ 9:10 Псал 79:9, Иса 5:1, Мт 21:33, Тоо 25:1-5, Псал 105:28

+ 9:13 Һош 14:1

+ 9:15 Һош 4:15, Һош 12:11, Ам 4:4, Ам 5:5

+ 9:17 Хуу 28:64-65

+ 10:1 Псал 79:9, Иса 5:1, Мт 21:33

+ 10:5 3 Хаан 12:28, Һош 4:15, Һош 8:5, Һош 13:2

+ 10:8 Лк 23:30, Гэр 6:16

+ 10:9 Уд 19:22, Һош 9:9

+ 10:11 Ер 46:20

+ 10:12 Һур 11:19, Гал 6:8, Ер 4:3

+ 10:13 Һош 8:7

+ 10:14 4 Хаан 17:3-4, Иса 13:16

+ 11:1 Хуу 7:8, Гар 4:22, Ер 31:9, Мал 1:6, Мт 2:15

+ 11:3 Гар 15:26

+ 11:4 Ин 6:44, Ин 12:32, Гар 16:14-31

+ 11:9 Тоо 23:19, Иса 12:6

+ 11:10 Иса 31:4, Иса 11:11, Мих 7:12, Зах 8:7

+ 11:11 Иса 60:8, Зах 10:10

+ 12:1 Иса 44:20, Һош 5:13

+ 12:3 Эх 32:24-32

+ 12:4 Эх 28:12, Эх 28:19, Эх 35:9, Эх 35:15

+ 12:5 Гар 3:15

+ 12:6 Мих 6:8

+ 12:7 Ам 8:5, Мих 6:11

+ 12:8 Зах 11:5, Гэр 3:17

+ 12:11 Һош 6:8, Һош 4:15, Ам 4:4, Ам 5:5

+ 12:12 Эх 28:5, Эх 29:20

+ 12:13 Гар 12:50-51, Псал 76:21

+ 12:14 4 Хаан 17:17

+ 13:1 Һош 11:2

+ 13:2 3 Хаан 12:28, Һош 8:5, Һош 10:5

+ 13:3 Һош 6:4, Псал 1:4, Псал 36:20

+ 13:4 Гар 20:3, Иса 43:11, Иса 45:21

+ 13:5 Хуу 8:15, Хуу 32:10

+ 13:6 Хуу 8:12-14, Хуу 31:20, Псал 77:11, Псал 105:21, Һур 30:9

+ 13:7 Ер 5:6, Һош 5:14

+ 13:8 2 Хаан 17:8, Һур 17:12, Гаш 3:10

+ 13:10 1 Хаан 8:5, 1 Хаан 8:19

+ 13:11 1 Хаан 8:22, 1 Хаан 15:23

+ 13:13 4 Хаан 19:3

+ 13:14 Псал 48:16, Иса 25:8, Иса 26:19, Эзэк 37:12, Эзэк 9:10, 1 Кор 15:55

+ 13:15 Ер 4:12, Ер 51:1, Эзэк 19:12, Һош 4:19

+ 14:1 4 Хаан 18:12, 4 Хаан 8:12, Һош 9:13, Ам 1:13

+ 14:2 Һош 6:1, Һош 12:6

+ 14:3 Евр 13:15

+ 14:4 Һош 5:13, Псал 9:35

+ 14:6 Иса 27:6

+ 14:10 Псал 106:43, Дан 12:10

+ 1:3 Хуу 4:9, Псал 77:4

+ 1:4 Хуу 28:38, Хуу 28:42

+ 1:5 Иса 24:11

+ 1:6 Гэр 9:8

+ 1:10 Иса 24:4, Ер 4:28, Һош 4:3, Иса 24:7

+ 1:11 Ер 14:4

+ 1:12 Иса 24:11

+ 1:13 Ер 4:8, Ёһ 1:9, Ёһ 2:14

+ 1:14 Ёһ 2:15-16

+ 1:15 Иса 13:6, Авд 1:15, Цэп 1:7

+ 1:16 Хуу 12:6-7

+ 1:19 Ер 9:10

+ 1:20 Псал 103:21

+ 2:1 Һош 5:8, Ам 3:6

+ 2:2 Ам 5:18, Ам 5:20, Цэп 1:15, Ёһ 1:6

+ 2:3 Ёһ 1:19, Эх 2:8

+ 2:4 Гэр 9:7, Гэр 9:9

+ 2:6 Наум 2:10

+ 2:7 Һур 30:27

+ 2:9 Иса 33:4

+ 2:10 Ёһ 3:15, Гэр 8:12

+ 2:11 Мал 3:2, Гэр 6:17

+ 2:12 Хуу 30:1-10, 1 Хаан 7:3, 3 Хаан 8:48, Иса 55:7, Ер 4:1, Һош 6:1, Һош 12:6

+ 2:13 Гар 34:6

+ 2:14 2 Хаан 12:22, Ам 7:3, Ам 7:6, Ион 1:6, Ион 3:9, Ёһ 1:9, Ёһ 1:13

+ 2:15 Ёһ 2:1, Тоо 10:3

+ 2:16 Ёһ 1:14

+ 2:17 3 Хаан 6:3, Эзэк 8:16, Псал 41:4, Псал 78:10, Псал 113:10, Мих 7:10

+ 2:18 Зах 1:14, Зах 8:2

+ 2:20 Зах 14:8, Иса 34:3

+ 2:21 Псал 125:2-3

+ 2:22 Ёһ 1:18

+ 2:23 Авв 3:18, Зах 10:7, Лев 26:4, Хуу 11:14, Ер 5:24

+ 2:25 Ёһ 1:4

• 2:27 Хэр 2:17-21

+ 2:27 Гар 20:2, Эзэк 39:18

+ 2:28 Иса 32:15, Иса 44:3, Эзэк 39:29

+ 2:30 Мт 24:30, Лк 21:11, Гэр 8:7

+ 2:31 Иса 13:10, Эзэк 32:7-8, Гэр 6:12

+ 2:32 Рим 10:13, Авд 1:17

+ 3:1 Ер 30:3

+ 3:2 Цэп 3:8, Зах 14:2, Иса 66:16

+ 3:3 Авд 1:11, Наум 3:10

+ 3:4 Иса 23:1, Ер 47:4, Эзэк 28:21, Ам 1:9

+ 3:5 2 Уг 21:16-17

+ 3:8 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1

+ 3:10 Иса 2:4, Мих 4:3

+ 3:12 Псал 95:13, Псал 97:9, Псал 109:6, Иса 2:4, Иса 3:13, Мт 25:32

+ 3:13 Һош 6:11, Мт 13:39, Мк 4:29, Гэр 14:15, Гэр 14:19, Гэр 19:15

+ 3:14 Ёһ 1:15

+ 3:15 Ёһ 2:10

+ 3:16 Ер 25:30, Ам 1:2, Иса 25:4

+ 3:17 Иса 52:1, Наум 1:15

+ 3:18 Ам 9:13, Иса 30:25, Эзэк 47:1, Зах 14:8, Тоо 25:1

+ 3:19 Иса 19:1, Эзэк 29:2, Иса 34:5, Ер 49:10, Эзэк 35:3, Ам 1:11, Авд 1:10, Мал 1:3

+ 3:20 Эзэк 37:25

+ 3:21 Иса 4:4, Эзэк 36:25

+ 1:1 2 Хаан 14:2, 2 Уг 11:6, Нэх 3:5, 4 Хаан 14:23, 4 Хаан 15:1, 2 Уг 26:1, Иса 1:1, Һош 1:1, Зах 14:5

+ 1:2 Ер 25:30, Ёһ 3:16, Нүүн 19:26, 3 Хаан 18:19

+ 1:3 Иса 17:1, Ер 49:23, 4 Хаан 10:32-33, Иса 21:10

+ 1:4 4 Хаан 8:12, 4 Хаан 13:22, Ер 49:27

+ 1:5 Ер 51:30, Һош 4:15, Эзэк 27:23, 4 Хаан 16:9, Иса 22:6, Ам 9:7

+ 1:6 Ер 47:1, Ер 47:5, 2 Уг 28:18, Ёһ 3:6

+ 1:8 1 Хаан 5:1, Ам 3:9, Цэп 2:4, Зах 9:5

+ 1:9 Иса 23:1, Ер 47:4, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Зах 9:4, 3 Хаан 5:1

+ 1:11 Иса 34:5, Иса 63:1, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4, 2 Уг 28:17, Эзэк 35:5

+ 1:13 Ер 49:1, Эзэк 21:28, Эзэк 25:2, Цэп 2:8, 4 Хаан 8:12, Һош 14:1

+ 1:14 Хуу 3:11, 2 Хаан 12:26

+ 1:15 Ер 49:3

+ 2:1 Иса 15:1, Иса 25:10, Ер 48:1, Эзэк 25:8, Цэп 2:8

+ 2:2 Ер 48:24

+ 2:4 Лев 26:14-15, Ер 16:19-20

+ 2:5 Ер 17:27, Һош 8:14

+ 2:6 Лев 25:39, 4 Хаан 4:1, Ам 8:6

+ 2:7 Иоов 24:4, Иса 10:2, Лев 18:8, Хуу 22:30

+ 2:9 Тоо 13:33-34, Нүүн 24:8

+ 2:10 Гар 12:51, Хуу 8:2

+ 2:11 Тоо 6:2, Иса 30:10, Ер 11:21, Ам 7:13, Мих 2:6

+ 2:14 Псал 32:16-17

+ 3:1 Гар 12:51

+ 3:2 Хуу 7:6, Хуу 10:15

+ 3:6 Эзэк 33:4, Һош 5:8, Ёһ 2:1, Гаш 3:38, Мих 1:12

+ 3:7 Эх 18:17

+ 3:8 Иса 31:4, Тоо 22:38

+ 3:9 3 Хаан 21:1

+ 3:10 Иса 3:14, Мих 6:10-12

+ 3:11 Хуу 28:52, 4 Хаан 17:5-6, 4 Хаан 18:9-12

+ 3:14 Гар 27:2, 3 Хаан 13:1-3, 4 Хаан 23:15

+ 3:15 Ер 36:22, 3 Хаан 22:39

+ 4:1 Псал 21:12, Эзэк 39:18

+ 4:2 Псал 88:36, 4 Хаан 19:28, Эзэк 29:4, Эзэк 38:4, Авв 1:15

+ 4:3 Эзэк 12:5, Эзэк 12:12

+ 4:4 Ам 5:5, Тоо 28:3-4

+ 4:5 Лев 7:13, Лев 22:18, Мт 23:13

+ 4:6 Ер 5:3, Хаг 2:17

+ 4:7 Ер 3:3

+ 4:9 Лев 26:16, Хуу 28:22, Хаг 2:17, 3 Хаан 8:37, 2 Уг 6:28, Ёһ 1:4

+ 4:10 Гар 9:3, Хуу 28:27, Хуу 28:60

+ 4:11 Эх 19:24, Зах 3:2

+ 4:13 Мих 1:3

+ 5:2 Иса 47:1

+ 5:4 Иса 55:6, Цэп 2:3

+ 5:5 Һош 4:15, Һош 9:15, Һош 12:11, Ам 4:4, Ам 8:14

+ 5:6 Хуу 4:24, Евр 12:29

+ 5:8 Иоов 9:9, Иоов 38:31, Ам 4:13

+ 5:10 Һур 15:12

+ 5:11 Хуу 28:30, Хуу 28:39, Мих 6:15, Цэп 1:13

+ 5:12 Гар 23:8, Иса 29:21

+ 5:15 Псал 96:10, Рим 12:9

+ 5:16 Ер 9:17

+ 5:17 Гар 12:12

+ 5:18 Ёһ 1:15, Ёһ 2:2, Цэп 1:15

+ 5:21 Иса 1:11-14, Ер 6:20, Мал 1:10, Лев 3

+ 5:25 Хэр 7:42-43

+ 5:27 4 Хаан 17:6

+ 6:1 Иса 32:9, Цэп 1:12

+ 6:2 Иса 10:9, Наум 3:8

+ 6:8 Ер 51:14

+ 7:1 Гар 10:4, Ёһ 1:4

+ 7:3 Ёһ 2:13-14, Ион 1:6, Ион 3:9

+ 7:8 Ер 1:11, Ер 1:13, Ам 8:2

+ 7:9 4 Хаан 15:8-12

+ 7:10 3 Хаан 12:32

+ 7:11 Ам 6:7

+ 7:12 Мих 3:5

+ 7:13 Ам 2:12, 3 Хаан 12:29-33

+ 7:14 Ам 1:1

+ 7:16 Иса 30:10, Мих 2:6

+ 8:1 Ер 24:1, Мих 7:1

+ 8:2 Ер 1:11, Ер 1:13, Ам 7:8, Гаш 4:18, Эзэк 7:2-3

+ 8:5 Тоо 28:11, Нэх 13:15-16, Лев 19:36, Мих 6:10

+ 8:6 Лев 25:39, 4 Хаан 4:1, Ам 2:6

+ 8:8 Ам 9:5

+ 8:9 Ер 15:9, Мих 3:6, Лк 23:44

+ 8:10 Ер 16:9, Гаш 5:15, Һош 2:11, Ер 6:26, Зах 12:10

+ 8:11 1 Хаан 3:1, Псал 73:9

+ 8:14 3 Хаан 12:29-30

+ 9:1 Уд 16:26-30

+ 9:2 Псал 138:8-10

+ 9:3 Псал 67:23

+ 9:5 Псал 45:7, Ам 8:8

+ 9:6 Псал 103:3, Ам 4:13

+ 9:7 Ер 47:4, 4 Хаан 16:9, Иса 22:6, Ам 1:5

+ 9:9 Лк 22:31

+ 9:10 Ам 6:3

+ 9:11 Хэр 15:16-18

+ 9:13 Ёһ 3:18

+ 9:14 Иоов 3:14, Иса 58:12, Иса 61:4, Ер 31:5

• 1:1 Ер 49:7-22

+ 1:1 Иса 34:5, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Мал 1:3-4

+ 1:4 Тоо 24:21, Авв 2:9

+ 1:9 Эх 36:5, Иоов 2:11, Ам 1:12

+ 1:11 4 Хаан 25:13-17, Ёһ 3:3, Наум 3:10, Псал 136:7

+ 1:12 Мих 4:11, Мих 7:8

+ 1:13 Һур 17:5, Эзэк 35:10

+ 1:15 Иса 13:6, Ёһ 1:15, Цэп 1:7, Ер 50:29, Эзэк 35:15, Авв 2:8

+ 1:16 Ер 25:27-28, Псал 74:8, Иса 51:17, Ер 25:15, Зах 12:2, Гэр 14:10

+ 1:17 Иса 4:3, Ёһ 2:32

+ 1:18 Зах 12:6

+ 1:20 3 Хаан 17:9

+ 1:21 Дан 7:14, Дан 7:27, Зах 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15

+ 1:1 4 Хаан 14:25

+ 1:2 Наум 1:1, Цэп 2:13

+ 1:3 3 Хаан 10:22, Иса 23:1, Нүүн 19:46

+ 1:4 Псал 106:25

+ 1:5 Хэр 27:18

+ 1:6 Ёһ 2:13-14, Ам 7:3, Ам 7:6, Ион 3:9

+ 1:7 1 Хаан 14:41-42

+ 1:9 Псал 94:5, Псал 145:6

+ 1:14 Хуу 21:8

+ 1:15 Псал 64:8

+ 1:16 Иса 19:21

+ 2:1 Мт 12:40, Мт 16:4

+ 2:3 Псал 3:5, Псал 17:7, Псал 117:5

+ 2:4 Псал 87:7, Иоов 22:11, Псал 17:5, Псал 41:7, Псал 68:3

+ 2:6 Псал 17:5

+ 2:8 Псал 17:7

+ 2:9 Псал 31:7

+ 2:10 Псал 49:14, Псал 3:9

+ 3:2 Ион 1:1-2

+ 3:5 2 Уг 20:3, Эзр 8:21, Ер 36:9

+ 3:6 Иоов 2:8, Эзэк 27:30

+ 3:8 Ер 18:8-11, Ер 36:3

+ 3:9 2 Хаан 12:22, Ёһ 2:13-14, Ам 7:3, Ам 7:6, Ион 1:6

+ 3:10 Гар 32:14, 2 Хаан 24:16, Ер 18:8

+ 4:2 Гар 34:6

+ 4:3 Тоо 11:15, 3 Хаан 19:4, Иоов 6:9

+ 1:1 4 Хаан 16:1, 4 Хаан 18:1, Иса 1:1, Һош 1:1, Иса 7:9, Ер 23:13-14

+ 1:2 3 Хаан 22:28, Псал 48:2, Иса 34:1, Псал 10:4, Ион 2:8, Авв 2:20

+ 1:3 Иса 26:21, Ам 4:13

+ 1:4 Псал 96:5

+ 1:7 1 Хаан 5:4, Һош 2:12, Һош 9:1

+ 1:8 Иса 22:4, Ер 9:1, Иса 20:2, Иоов 30:29, Иса 13:21, Иса 34:13, Ер 50:39

+ 1:9 Һош 5:13, Наум 3:19

+ 1:10 2 Хаан 1:20

+ 1:12 Ам 3:6

+ 1:13 4 Хаан 18:14

+ 1:14 Нүүн 15:44

+ 1:15 1 Хаан 22:1

+ 1:16 Иса 22:12

+ 2:1 Псал 35:5, Мих 2:1

+ 2:2 Иса 5:8

+ 2:6 Иса 30:10, Ер 11:21, Ам 2:12

+ 2:10 Лев 18:25

+ 2:13 Иса 52:12

+ 3:1 Псал 81:2-4

+ 3:3 Псал 13:4, Эзэк 34:3

+ 3:4 1 Хаан 8:18, Һур 1:28, Иса 1:15, Ер 11:11

+ 3:5 Ер 23:32, Ер 6:14, Ер 8:11, Эзэк 13:10

+ 3:6 Эзэк 12:24, Эзэк 13:23, Ам 8:9

+ 3:7 Зах 13:4

+ 3:8 Иса 58:1, Мих 1:5

+ 3:10 Эзэк 22:27, Авв 2:12

+ 3:11 Иса 1:23, Ер 6:13, Иса 48:1, Ер 7:4

+ 3:12 Псал 128:3, Ер 26:18

• 4:1 Иса 2:2-4

+ 4:2 Иса 56:7, Иса 60:3, Иса 66:20, Мал 1:11, Иса 27:13, Ер 31:6, Зах 8:20-22

+ 4:3 Ёһ 3:10, Эзэк 39:9, Һош 2:18, Зах 9:10

+ 4:4 3 Хаан 4:25, Лев 26:6, Ер 30:10, Ер 46:27, Эзэк 39:26

+ 4:5 Хэр 14:16

+ 4:6 Цэп 3:19

+ 4:9 Ер 8:19, Иса 13:8, Ер 6:24, Ер 50:43

+ 4:10 Иса 39:6

+ 4:12 Иса 10:7

+ 4:13 3 Хаан 22:11, Нүүн 3:11, Псал 96:5, Зах 4:14, Зах 6:5

+ 5:2 1 Уг 5:2, Мт 2:6, Ин 7:42

+ 5:4 Иса 40:11, Цэп 3:13, Псал 71:8

+ 5:5 Иса 9:6, Иса 26:12

+ 5:10 Хаг 2:22, Зах 9:10

+ 5:11 Иса 17:9, Иса 27:10

+ 5:12 Хуу 18:10

+ 5:13 Иса 17:8, Зах 13:2

+ 5:14 Гар 34:13, Хуу 16:21

+ 6:2 Эзэк 36:4, Иса 3:14, Һош 4:1

+ 6:3 Иса 43:22

+ 6:4 Гар 12:51, Гар 15:20, Тоо 12:2

+ 6:5 Тоо 22:5-6, Тоо 23:7-10, Уд 11:25

+ 6:6 1 Хаан 15:22

+ 6:7 Гар 13:2, 4 Хаан 3:27

+ 6:8 Хуу 10:12, Иса 1:17, Ер 21:12, Зах 7:9-10, Евр 13:16

+ 6:10 Ам 3:10, Ам 8:5

+ 6:11 Лев 19:35-36, Һош 12:7

+ 6:12 Ам 3:10, Ер 9:8

+ 6:14 Лев 26:26, Һош 4:10, Хаг 1:6

+ 6:15 Лев 26:16, Хуу 28:38-40, Ам 5:11, Цэп 1:13, Хаг 1:6

+ 6:16 3 Хаан 16:25-33, Псал 43:14, Псал 78:4, Дан 9:16

+ 7:1 Иса 24:13, Ер 24:1, Һош 9:10, Ам 8:1-2, Мк 11:13

+ 7:2 Псал 11:1, Псал 13:1-3, Псал 9:29-30

+ 7:3 Һур 17:23, Иса 1:23

+ 7:4 Эзэк 2:6

+ 7:5 Ер 9:4

+ 7:6 Мт 10:35-36, Лк 12:53

+ 7:7 Гаш 3:25, Гаш 3:26

+ 7:8 Авд 1:12, Мих 4:11, Псал 36:24, Һур 24:16-18, Псал 26:1, Псал 111:4

+ 7:9 Иса 58:8

+ 7:10 Псал 41:4, Псал 78:10, Псал 113:10, Ёһ 2:17, 2 Хаан 22:43, Псал 17:42, Зах 10:5

+ 7:12 Иса 11:11-12, Иса 43:5, Һош 11:11, Зах 8:7, Зах 10:10

+ 7:14 Псал 22:4, Ер 50:19

+ 7:15 Псал 77:12, Иса 11:16

+ 7:16 Иса 26:11, Иоов 21:5, Һур 30:32

+ 7:17 Эх 3:14, Псал 71:9, Иса 49:23, 2 Хаан 22:46, Псал 17:46

+ 7:18 Гар 15:11, Псал 102:9, Гар 34:6-7

+ 7:19 Иса 38:17

+ 7:20 Эх 17:2, Эх 26:3, Псал 104:9

+ 1:1 Ион 1:2, Авв 1:1

+ 1:2 Гар 20:5, Хуу 7:10, Иса 59:18

+ 1:3 Гар 34:6-7, Псал 17:10

+ 1:4 Гар 14:21-22, Псал 105:9, Иса 33:9

+ 1:5 Псал 96:5, Ер 4:24, Эзэк 38:20

+ 1:6 Псал 75:8, Мал 3:2, Эзэк 38:20

+ 1:7 Псал 45:2

+ 1:8 Иса 8:22

+ 1:10 Мих 7:4, Ёһ 2:5

+ 1:13 Иса 10:27, Иса 14:25

+ 1:14 Эзэк 32:23

+ 1:15 Иса 52:7, Тоо 30:3, Иса 52:1, Ёһ 3:17

+ 2:2 Псал 79:9, Иса 5:1, Мт 21:33

+ 2:3 Эзэк 23:14

+ 2:5 Ер 46:12

+ 2:6 Иса 45:1

+ 2:7 Иса 38:14, Эзэк 7:16

+ 2:10 Цэп 2:13, Ёһ 2:6

+ 2:11 Иса 5:29, Ер 2:15

+ 2:12 Ер 51:38

+ 2:13 Наум 3:5, 4 Хаан 19:9-10

+ 3:1 Эзэк 24:8

+ 3:3 4 Хаан 19:36

+ 3:4 Гэр 17:1-2, Гэр 18:3

+ 3:5 Наум 2:13, Ер 13:22, Ер 13:26, Авв 2:16

+ 3:7 Иса 10:5, Иса 14:25, Цэп 2:13, Иса 51:19, Ер 15:5, Гаш 1:2

+ 3:8 Ер 46:25, Эзэк 30:14, Ам 6:2

+ 3:9 2 Уг 12:3

+ 3:10 Иса 20:4, 4 Хаан 8:12, Иса 13:16, Ёһ 3:3, Авд 1:11

+ 3:11 Ер 25:17

+ 3:13 Иса 19:16, Ер 51:30

+ 3:19 Һош 5:13, Мих 1:9, Иоов 27:23, Гаш 2:15

* 1:1 Еврей хэлэн дээрэ «Хавакук».

+ 1:1 Наум 1:1

+ 1:2 Псал 12:1, Псал 88:47, Иоов 24:12

+ 1:4 Мих 7:3

+ 1:5 Хэр 13:41

+ 1:6 Ер 5:15-17, Эзэк 28:7, Эзэк 31:12

+ 1:8 Ер 4:13, Хуу 28:49

+ 1:12 Хуу 33:27, Псал 89:3, Псал 92:2, Иса 10:5-6

+ 1:13 Псал 34:17, Иоов 12:6, Ер 12:1

+ 1:15 4 Хаан 19:28, Ам 4:2, Ер 16:16

+ 2:1 Иса 21:8, Ер 6:17, Эзэк 3:17, Эзэк 33:2, Һош 9:8

+ 2:2 Хуу 27:8, Иса 8:1, Иса 30:8

+ 2:3 Дан 10:14, Цэп 3:8, 2 Пёт 3:9, Евр 10:37

+ 2:4 Рим 1:17, Гал 3:11, Евр 10:38

+ 2:5 Һур 27:20, Ер 27:7

+ 2:6 Иса 14:4

+ 2:8 Ер 50:29, Эзэк 35:15, Авд 1:15

+ 2:9 Ер 49:16

+ 2:11 Лк 19:40

+ 2:12 Ер 22:13, Мих 3:10

+ 2:13 Ер 51:58

+ 2:14 Тоо 14:21, Псал 71:19, Иса 6:3, Иса 11:9

+ 2:15 Ер 51:7

+ 2:16 Ер 13:26, Наум 3:5, Гаш 4:21

+ 2:18 Зах 10:2, Иса 44:10-11

+ 2:19 Псал 134:17, Ер 10:14

+ 2:20 Псал 10:4, Мих 1:2, Цэп 1:7

+ 3:4 Иоов 36:32, Эзэк 1:27

+ 3:6 Эх 49:26, Хуу 33:15

+ 3:7 Уд 7:21

+ 3:8 Иса 66:15

+ 3:10 Гар 19:18, Псал 76:17, Псал 92:3

+ 3:11 Нүүн 10:12-13

+ 3:15 Псал 76:20

+ 3:16 Иоов 4:14, Псал 118:120

+ 3:18 Псал 12:6, Псал 20:2, Псал 34:9, Ёһ 2:23, Зах 10:7

+ 3:19 2 Хаан 22:34, Псал 17:34, Псал 4:1, Псал 60:1

+ 1:1 4 Хаан 22:1, Ер 1:2

+ 1:3 Һош 4:3

+ 1:4 4 Хаан 23:4

+ 1:5 Ер 19:13, 3 Хаан 11:5, 3 Хаан 11:33, 4 Хаан 17:33

+ 1:7 Авв 2:20, Иса 13:6, Ер 46:10, Ёһ 1:15, Иса 34:6, Эзэк 39:17

+ 1:8 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 25:7

* 1:9 Эхэ еврей хэлэн дээрээ: «богоһо дээгүүр дэбхэрэн һүрэгшэдые бултыень» гэжэ бэшээтэй, Пилиштынхидтэ һүмын богоһо дээгүүр дэбхэрхэ гээшэ шүтээндөө мүргэхэ ёһололой нэгэ хуби байгаа юм.

+ 1:10 Нэх 3:3, Нэх 12:39, 2 Уг 33:14, 4 Хаан 22:14

+ 1:12 Ер 48:11, Псал 93:7, Мал 3:14

+ 1:13 Хуу 28:30, Хуу 28:39, Ам 5:11, Мих 6:15

+ 1:15 Эзэк 7:7, Ёһ 2:2, Ам 5:18

+ 1:17 Иса 59:10, Псал 78:3

+ 1:18 Һур 11:4, Эзэк 7:19, Цэп 3:8

+ 2:1 Ер 6:15, Цэп 3:5

+ 2:3 Иса 55:6, Ам 5:4, Ам 5:6, Иса 2:10, Иса 26:20

+ 2:5 1 Хаан 30:14, 2 Хаан 8:18, Ер 47:7, Эзэк 25:16

+ 2:6 Иса 65:10

+ 2:8 Иса 15:1, Иса 25:10, Ер 48:1, Эзэк 25:8, Ам 2:1-3, Ер 49:1, Эзэк 21:28, Эзэк 25:2, Ам 1:13-15

+ 2:9 Иса 49:18, Эзэк 16:48, Эх 19:24, Хуу 29:23, Иса 13:19, Ер 49:18

+ 2:10 Иса 16:6, Ер 48:29

+ 2:11 Псал 21:28

+ 2:12 Иса 18

+ 2:13 Иса 10:5, Иса 14:25, Наум 2:10, Наум 3:7

+ 2:14 Иса 13:21-22, Иса 34:11, Иса 34:14

+ 2:15 Иса 47:8, Ер 19:8

+ 3:1 Ер 6:6

+ 3:3 Эзэк 22:27

+ 3:4 Ер 23:11

+ 3:5 Цэп 2:1

+ 3:8 Авв 2:3, Ёһ 3:2, Зах 14:2, Цэп 1:18

+ 3:9 Иса 6:7, Иса 19:18

+ 3:11 Иса 54:4

+ 3:12 Иса 14:32

+ 3:13 Гэр 14:5, Мих 5:4

+ 3:14 Зах 2:10, Зах 9:9

+ 3:15 Лк 1:75

+ 3:17 Иса 62:5, Ер 32:41

+ 3:19 Мих 4:6-7

+ 3:20 Хуу 30:3, Иса 11:12, Ер 32:37, Эзэк 11:17

+ 1:1 Эзр 4:24, Зах 1:1, Эзр 5:1, Эзр 6:14, 1 Уг 3:19, Эзр 3:2, Нэх 12:1, Хаг 2:20-23, Зах 4:6-10, 1 Уг 6:15

+ 1:4 Нэх 2:3, Псал 131:3-5

+ 1:6 Хуу 28:38, Лев 26:16, Һош 4:10, Мих 6:15

+ 1:10 3 Хаан 8:35

+ 1:11 3 Хаан 17:1

+ 1:12 Эзр 5:2

+ 1:13 Нүүн 1:5, Нүүн 1:9, Хаг 2:4

+ 2:1 Лев 23:34

+ 2:2 Хаг 1:1, Хаг 2:20-23

+ 2:3 Эзр 3:12, Зах 4:10

+ 2:4 Хаг 1:13

+ 2:5 Гар 29:45

+ 2:6 Иоов 9:6, Иса 2:19, Иса 13:13, Евр 12:26

+ 2:8 1 Уг 29:16

+ 2:13 Лев 22:4-6, Тоо 19:22

+ 2:14 Иса 64:6

+ 2:17 Лев 26:16, Хуу 28:22, 3 Хаан 8:37, 2 Уг 6:28, Ам 4:9, Ер 5:3, Ам 4:6

+ 2:18 Эзр 3:10, Зах 8:9

+ 2:19 Зах 8:12

+ 2:21 Хаг 1:1, Хаг 2:2

+ 2:22 Дан 2:44, Зах 12:9, Мих 5:10, Зах 14:13

+ 2:23 Дуун 8:6, Ер 22:24

+ 1:1 Эзр 4:24, Хаг 1:1, Нэх 12:16, Эзр 5:1, Эзр 6:14, Мт 23:35

+ 1:3 Иса 31:6, Мал 3:7

+ 1:4 Псал 77:8, 2 Уг 36:15-16, Ер 5:13, Дан 9:6

+ 1:6 Хуу 28:2, Гаш 2:17

* 1:7 Хоёрдохи жэлэй шэбаат һарын – манай эрын урдахи 519 оной февраль һара.

+ 1:8 Гэр 6:4, 4 Хаан 6:17, Зах 6:2-7

+ 1:12 Псал 79:5, Псал 88:47, Ер 25:11, Ер 29:10, Дан 9:2, Зах 7:5

+ 1:14 Ёһ 2:18, Зах 8:2

+ 1:15 Иса 47:6

+ 1:16 Эзр 6:14, Зах 2:2

+ 1:17 Иса 40:1, Иса 14:1, Зах 2:12

+ 1:19 3 Хаан 22:11

+ 2:1 Эзэк 40:3

+ 2:2 Зах 1:16

+ 2:4 Иса 49:19, Ер 31:27

+ 2:5 Иса 4:5

+ 2:6 Иса 48:20, Эзэк 5:10, Эзэк 17:21

+ 2:7 Иса 52:11

+ 2:8 Хуу 32:10, Псал 16:8

+ 2:9 Эзэк 39:10, Зах 2:11, Зах 4:9, Зах 6:15, Эзэк 2:5, Эзэк 33:33

+ 2:10 Иса 12:6, Цэп 3:14, Зах 9:9, Эзэк 37:27

+ 2:11 Эст 9:27, Иса 56:3, Зах 8:22

+ 2:12 Хуу 32:9, Зах 1:17

+ 3:1 Эзр 3:2, Эзр 5:2, Нэх 12:1, 1 Уг 21:1, Иоов 1:6, Гэр 12:9-10

+ 3:2 Иуд 1:9, Ам 4:11

+ 3:4 Лк 15:22, Иса 61:10, Гэр 7:14, Гэр 19:8

+ 3:5 Гар 29:6

+ 3:9 Иса 28:16

+ 3:10 3 Хаан 4:25

+ 4:1 Дан 8:18, Дан 10:9

+ 4:2 Гар 25:31, Гар 25:37, Гэр 1:12, Гэр 4:5

+ 4:3 Гэр 11:4

+ 4:6 1 Уг 3:19, Эзр 3:2, Эзр 5:2, Нэх 12:1, Хаг 1:1, Хаг 2:20-23, Эзр 5:2, Һош 1:7

+ 4:7 Иса 28:16

+ 4:9 Эзр 3:10, Зах 2:9, Зах 6:15, Эзэк 33:33

+ 4:10 Эзр 3:12, Хаг 2:3, 2 Уг 16:9, Һур 5:21, Һур 15:3

+ 4:14 Нүүн 3:11, Мих 4:13, Зах 6:5

+ 5:1 Эзэк 2:9

+ 5:3 Хуу 29:27, Иса 24:6, Гар 20:7, Гар 20:15, Гар 20:16

+ 5:4 Хуу 28:15, Һур 3:33, Мал 2:2, Лев 19:12, Мал 3:5

+ 6:1 Дан 2:39, 4 Хаан 6:17, Гэр 6:4

+ 6:3 Зах 1:8, Гэр 6:2-4

+ 6:5 Нүүн 3:11, Мих 4:13, Зах 4:14

+ 6:11 Зах 3:1

+ 6:12 Зах 3:8, Зах 4:7, Зах 4:9

+ 6:15 Иса 60:10, Зах 2:9, Зах 4:9, Эзэк 33:33

+ 7:1 Зах 1:1, Зах 1:7, Нэх 1:1

+ 7:5 Ер 25:11, Ер 29:10, Дан 9:2, Зах 1:12, Иса 58:5

+ 7:9 Иса 1:17, Ер 21:12, Мих 6:8

+ 7:10 Гар 22:21-22, Хуу 27:19, Һур 22:22, Зах 8:17

+ 7:12 Эзэк 3:9

+ 7:13 Һур 1:24-28, Иса 1:15, Ер 11:11

+ 7:14 Лев 26:33

+ 8:2 Ёһ 2:18, Зах 1:14

+ 8:3 Зах 2:10, Иса 1:26

+ 8:7 Иса 43:5, Һош 11:11, Мих 7:12

+ 8:8 Ер 31:33, Зах 13:9

+ 8:9 Эзр 3:10, Хаг 2:18

+ 8:12 Лев 26:4, Хаг 2:19

+ 8:15 Ер 32:42

+ 8:16 Эф 4:25

+ 8:17 Зах 7:10, Зах 5:4

+ 8:21 Псал 121:1, Иса 2:3

+ 8:22 Зах 2:11

+ 8:23 Иса 45:14, 1 Кор 14:25

+ 9:1 Иса 17:1, Ер 49:23, Ам 1:3, 2 Уг 16:9, Һур 15:3, Зах 4:10

+ 9:3 Иоов 27:16, Эзэк 28:4

+ 9:4 Иса 23:1, Ер 47:4, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9

+ 9:7 Лев 3:17

+ 9:9 Цэп 3:14, Зах 2:10, Мт 21:5, Ин 12:15

+ 9:10 Иса 2:4, Мих 5:10, Хаг 2:22, Псал 71:8, Мих 5:4

+ 9:11 Гар 24:8, Евр 13:20, Эх 37:24, Иса 42:7, Иса 51:14, Иса 61:1, Ер 38:6

+ 9:12 Иса 61:7

+ 9:13 Эх 10:4

+ 9:14 2 Хаан 22:15, Псал 17:15, Авв 3:11, Иоов 38:1

+ 9:16 Псал 99:3, Иса 62:3

+ 10:1 Лев 26:4, Ер 14:22, Эзэк 34:26

+ 10:2 Ер 10:14, Авв 2:18, Хуу 13:1, Ер 23:25, Тоо 27:17, 3 Хаан 22:17, Иса 53:6, Ер 50:6, Эзэк 34:5, Мт 9:36, Мк 6:34

+ 10:3 Эзэк 34:17

+ 10:4 Псал 117:22

+ 10:5 2 Хаан 22:43, Псал 17:42, Мих 7:10

+ 10:7 Ёһ 2:23, Авв 3:18

+ 10:8 Иса 49:19, Эзэк 36:11

+ 10:10 Иса 11:11-12, Иса 27:13, Һош 11:11, Мих 7:12, Иса 49:20

+ 10:11 Эзэк 30:13

+ 11:1 Иса 2:13

+ 11:2 Иса 2:13, Эзэк 27:6

+ 11:3 Ер 25:34, Эзэк 19:1-3

+ 11:5 Һош 12:8, Гэр 3:17, Эзэк 34:3

+ 11:6 Ер 13:14

+ 11:9 Ер 15:2

+ 11:12 Гар 21:32, Мт 26:15

+ 11:13 Мт 27:9-10

+ 11:16 Эзэк 34:3-4

+ 11:17 Ер 23:1, Ин 10:13, 1 Хаан 11:2

+ 12:1 Иоов 9:8, Псал 103:2, Ер 10:12, Ер 51:15, Иса 42:5, Иса 48:13

+ 12:2 Псал 74:8, Иса 51:17, Иса 51:22-23, Ер 25:15, Авд 1:16, Гэр 14:10

+ 12:4 Хуу 28:28

+ 12:6 Авд 1:18

+ 12:10 Ин 19:37, Гэр 1:7, Ер 6:26, Ам 8:10

+ 12:11 2 Уг 35:22

+ 13:1 Лев 16:30, Эзэк 36:25

+ 13:2 Гар 23:13, Һош 2:17, Мих 5:13

+ 13:3 Хуу 13:1-11

+ 13:4 Мих 3:7, 4 Хаан 1:6

+ 13:7 Мт 26:31, Мк 14:27

+ 13:9 Иоов 23:10, Псал 65:10, Иса 1:25, Иса 48:10, Эзэк 22:18, Мал 3:3, Лев 26:12, Эзэк 11:20

+ 14:1 Иса 13:6, Ёһ 1:15, Авд 1:15, Цэп 1:7

+ 14:2 Ёһ 3:2, Цэп 3:8, Гаш 5:11, Иса 13:16, Мт 24:40-41

+ 14:4 2 Хаан 15:30, Мк 11:1, Хэр 1:12, Эзэк 11:23

+ 14:5 Ам 1:1, Хуу 33:2, Мк 8:38, 1 Фес 3:13, Иуд 1:14

+ 14:7 Мк 13:32, Гэр 21:25

+ 14:8 Эзэк 47:1, Гэр 22:1, Ёһ 2:20

+ 14:9 Псал 46:8, Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Лк 1:33, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15, Хуу 6:4, Эф 4:5

+ 14:10 Нүүн 15:32, Нүүн 18:24, Ер 37:13, Ер 38:7, 4 Хаан 14:13, Нэх 3:1, Ер 31:38

+ 14:13 Хаг 2:22

+ 14:16 Лев 23:34, Лев 23:39-43, Иса 2:2, Иса 66:18

+ 14:17 3 Хаан 17:1, Иса 60:12

+ 14:20 Гар 28:36

+ 14:21 Мк 11:15, Ин 2:14-15

+ 1:2 Хуу 7:8, Ер 31:3

+ 1:3 Рим 9:13, Иса 34:5, Ер 49:10, Эзэк 35:3, Ёһ 3:19, Ам 1:11, Авд 1:1

+ 1:4 Иса 34:5, Иса 63:1, Ер 49:7-22, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16

+ 1:6 Гар 4:22, Ер 31:9, Һош 11:1, Мал 2:1

+ 1:7 Лев 3:11

+ 1:8 Лев 22:20, Лев 22:22, Хуу 15:21

+ 1:10 Иса 1:11-13, Ер 6:20, Ам 5:21

+ 1:11 Псал 112:3, Иса 2:2-3, Иса 56:7, Иса 60:3, Иса 66:19

+ 1:14 Гар 12:5, Псал 23:10, Псал 46:2-3, Псал 75:12

+ 2:1 Мал 1:6

+ 2:2 Хуу 28:15, Һур 3:33, Зах 5:4, Хуу 28:15-20

+ 2:3 Гар 29:14

+ 2:4 Тоо 3:12

+ 2:6 Лев 10:11, Хуу 33:10

+ 2:7 Һур 5:2, Хуу 17:9

+ 2:8 Эзэк 22:26

+ 2:9 Хуу 1:17, Хуу 16:19

+ 2:10 Эф 4:6

+ 2:11 Эзр 9:2, Нэх 13:23

+ 2:16 Мт 19:6, Мк 10:9, Лк 16:18, 1 Кор 7:10-11

+ 2:17 Иса 43:24, Иса 5:20, Иоов 23

+ 3:1 Гар 23:20, Мт 11:10, Мк 1:2, Лк 1:76, Лк 7:27

+ 3:2 Псал 75:8, Ёһ 2:11, Наум 1:6, Гэр 6:17

+ 3:3 Иса 1:25, Эзэк 22:18, Зах 13:9

+ 3:5 Лев 19:31, Гар 20:14, Гар 20:16, Лев 19:12, Лев 19:13, Хуу 24:17

+ 3:6 Тоо 23:19, Псал 101:27-28, Як 1:17, Хэр 7:51, Иса 31:6, Зах 1:3

+ 3:9 Мал 2:2

+ 3:10 Лев 26:4, 4 Хаан 7:2, Ер 14:22, Эзэк 34:26, Зах 10:1, 2 Уг 31:10, Һур 3:9-10

+ 3:14 Иоов 9:22, Иоов 35:3, Иса 58:3, Цэп 1:12

+ 3:15 Иоов 21:14-15, Иоов 22:17, Псал 72:3-4, Ер 12:1

+ 3:16 Гар 32:32, Псал 55:9, Псал 68:29

+ 3:17 Гар 19:5, 1 Пёт 2:9, Псал 102:13

+ 3:18 Гар 11:7

+ 4:1 Мт 3:12, Евр 6:8, Иса 47:14

+ 4:2 Псал 83:12, Лк 1:78

+ 4:4 Гар 20:3-17, Хуу 4:10

+ 4:5 Мал 3:1, Мт 11:14, Мт 17:10, Мк 9:11, Ин 1:21

+ 4:6 Лк 1:17

• 1:1 Лк 3:23-28

+ 1:1 Эх 22:18, 2 Хаан 7:12-13

+ 1:2 Эх 21:3, Эх 25:6, Эх 29:35

+ 1:3 Эх 38, Тоо 26:21, 1 Уг 2:9

+ 1:4 Рүүт 4:18-22

+ 1:5 Нүүн 2:1, Нүүн 6:24

+ 1:6 1 Хаан 17:12, Иса 11:1, 2 Хаан 11:3, 2 Хаан 12:24

+ 1:7 1 Уг 3:10-14

+ 1:8 2 Уг 26:1

+ 1:11 1 Уг 3:16, 2 Уг 36:1, 4 Хаан 24:14-15

+ 1:12 1 Уг 3:17-19, Эзр 3:2, Хаг 1:1

+ 1:16 Лк 1:27

• 1:18 Лк 2:1-7

+ 1:18 Лк 1:27, Лк 1:35

+ 1:19 Хуу 22:23-24, Хуу 24:1

* 1:21 Еврей хэлэн дээрэ энэ нэрэ «Эзэн абарна» гэһэн удхатай юм.

+ 1:21 Иса 49:1, Лк 1:31, Хэр 4:12, Хэр 13:38

+ 1:22 Иса 7:14, Мт 2:14, Мт 4:14, Мт 21:4, Мт 26:56, Мк 14:49, Ин 19:36, Иса 8:8, Иса 8:10

+ 2:1 Лк 1:5, Лк 2:4-7, Ин 7:42

+ 2:2 Ер 23:5, Тоо 24:17

+ 2:6 2 Хаан 5:2, Мих 5:2

+ 2:11 Гар 30:23, Дуун 3:6, Иса 60:6, Ин 19:39

+ 2:12 Эх 20:6

+ 2:15 Һош 11:1, Мт 1:22

+ 2:17 Мт 27:9

* 2:18 Вавилоон руу хүсөөр нүүлгэхын урда тээ дайсадынь еврейнүүдые Рамаа хотодо суглуулаад барижа байгаа бэлэй. Тэндэнь айхабтар ехэ гашуудал болоо һэн. Тон тиимэл гашуудал Ирод хаанай захиралтаар Бэтлэһээм хотын оршон тойрон үхибүүдые алаха үе сагта болоо бэлэй. Рахээл – Яковай эгээн хайрата һамган, мүн бүлэг израильшуудай эжы. Эхин номой айладхаһанаар (35:19), тэрэниие Бэтлэһээмһээ холо бэшэ хүдөөлүүлээ.

+ 2:18 Ер 31:15

+ 2:23 Лк 1:26, Лк 2:39, Ин 1:45

• 3:1 Мк 1:1-8, Лк 3:1-9, Лк 3:15-17, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 1:80, Ин 1:6

+ 3:2 Мк 1:15

+ 3:3 Иса 40:3

+ 3:4 4 Хаан 1:8, Лев 11:22, 1 Хаан 14:26

+ 3:6 Хэр 19:18

* 3:7 Фарисейнүүд болбол еврей шажанай шухала гурбан бүлгэмэй нэгэн болоно. Фарисейнүүд Моисейн Хуулиин бүхы зүйлнүүдые, мүн шажан тахилай дүримүүдые нарин нягтаар гүйсэдхэхые шаардана. Тэдэ Иисүүс Христоосто эсэргүүсэгшэд һэн.

+ 3:7 Мт 12:34, Мт 23:33, Рим 5:9, 1 Фес 1:10

+ 3:9 Ин 8:33

+ 3:10 Мт 7:19

+ 3:11 Ин 1:15, Ёһ 2:28, Хэр 2:3

+ 3:12 Иса 30:24, Мал 4:1, Мт 13:30, Евр 6:8

• 3:13 Мк 1:9-11, Лк 3:21-22

+ 3:16 Хэр 7:56, Иса 11:2, Ин 1:32-33

+ 3:17 Мк 9:7, Ин 12:28, Иса 42:1, Мт 17:5, 2 Пёт 1:17

• 4:1 Мк 1:12-13, Лк 4:1-13

+ 4:2 Хуу 9:9, 3 Хаан 19:8, Мт 21:18

+ 4:3 1 Уг 21:1, 1 Фес 3:5

+ 4:4 Хуу 8:3

+ 4:5 Нэх 11:2, Иса 48:2, Иса 52:1

+ 4:6 Псал 90:11-12, Ин 7:4

+ 4:7 Хуу 6:16

+ 4:10 Мт 16:23, Хуу 6:13

+ 4:11 Лк 22:43

• 4:12 Мк 1:14-15, Лк 4:14-15

+ 4:12 Мт 14:3

+ 4:13 Мт 2:23, Нүүн 19:32-34, Мк 1:21

+ 4:14 Мт 1:23

+ 4:16 Иса 9:1-2

• 4:18 Мк 1:16-20, Лк 5:1-11

+ 4:18 Ин 1:40-42

+ 4:19 Мт 13:47

+ 4:20 Мт 19:27

• 4:23 Лк 6:17-19

+ 4:23 Мк 1:39

+ 4:24 Лк 2:2

+ 4:25 Мк 5:20, Мк 7:31

• 5:3 Лк 6:20-23

+ 5:3 Цэп 3:12

+ 5:4 Экк 7:3, Иса 61:2-3, 2 Кор 7:10, Гэр 21:4

+ 5:5 Псал 36:11, Һур 2:21

+ 5:6 Псал 41:2, Иса 55:1, Ин 7:37

+ 5:7 Һур 19:17, Лк 6:36

+ 5:8 Псал 23:4, Псал 50:12, 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Гэр 22:4

+ 5:9 Як 3:18, 2 Тим 2:22, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Як 1:2, 1 Пёт 4:14

+ 5:12 Хэр 5:41, Як 1:2, Рим 5:3, 2 Кор 12:10, Евр 10:34

• 5:13 Мк 9:50, Лк 14:34-35

+ 5:14 Эф 5:8

+ 5:15 Мк 4:21, Лк 8:16, Лк 11:33

+ 5:16 1 Пёт 2:12, 2 Кор 9:13

+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4

+ 5:18 Лк 16:17

+ 5:19 Мт 11:11, Мт 18:4

+ 5:20 Ин 3:5

+ 5:21 Гар 20:13

* 5:22 Мунхаг хооһон.

+ 5:22 1 Ин 3:15

+ 5:25 Һур 25:8, Лк 12:58-59

+ 5:27 Гар 20:14

+ 5:28 Иоов 31:1, Һур 6:25

+ 5:30 Мт 18:8-9, Мк 9:43-44

• 5:31 Мт 19:9, Мк 10:11-12, Лк 16:18

+ 5:31 Хуу 24:1-3

+ 5:32 Рим 7:3, 1 Кор 7:10-11

+ 5:33 Тоо 30:3, Хуу 23:21

+ 5:34 Иса 66:1, Хэр 7:49

+ 5:35 Псал 98:5, Псал 47:3

+ 5:37 Як 5:12

• 5:38 Лк 6:27-36

+ 5:38 Гар 21:23-25, Лев 24:19-20, Хуу 19:21

+ 5:39 Гаш 3:30, 1 Пёт 2:23, Рим 12:17, 1 Кор 6:7

+ 5:42 Хуу 15:7-8, Һур 21:26

+ 5:43 Лев 19:18

+ 5:44 Рим 12:20, Лк 23:34, Хэр 7:60, 1 Пёт 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Иоов 25:3, Хэр 14:17

+ 5:48 Лев 19:2, Хуу 18:13, Хуу 32:4, Псал 17:31, Мт 19:21, Як 1:4, Эф 5:1, Кол 1:28

+ 6:1 1 Ин 2:29

+ 6:2 Лк 6:24

• 6:5 Лк 11:2-4

+ 6:5 Лк 18:11

+ 6:6 4 Хаан 4:33

+ 6:7 3 Хаан 18:26, Экк 5:1

+ 6:10 Мт 26:42

+ 6:11 Һур 30:8

* 6:13 Хаан түрэ, хүсэ шадал, алдар соло мүнхэдөө Танай ха юм. Болтогой! – зарим эртын грек эхэ бэшэгүүдтэ энэ хэһэг үгы байдаг.

+ 6:13 Мт 26:41, Ин 17:15, 2 Фес 3:3

+ 6:14 Мк 11:25-26, Эф 4:32, Кол 3:13

+ 6:15 Мт 18:35, Як 2:13

+ 6:16 Иса 58:5

* 6:17 Эхэ бэшэгтээ: «толгойдоо хангалтай ургамалай тоһо түрхи» гэжэ бэшээтэй байдаг.

• 6:19 Лк 11:34-36, Лк 12:22-34

+ 6:19 Һур 23:4, 1 Тим 3:3, 1 Тим 6:9, Евр 13:5, Як 5:2-3

+ 6:20 Мт 19:21, 1 Пёт 1:4

+ 6:24 Лк 16:13

+ 6:25 Флп 4:6, 1 Пёт 5:7

+ 6:26 Мт 10:31, Мт 12:12

+ 6:29 3 Хаан 10:4-7

+ 6:30 Мт 8:26, Мт 14:31, Мт 16:8

+ 6:33 Псал 36:4

• 7:1 Лк 6:37-38, Лк 6:41-42

+ 7:1 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Як 4:12

+ 7:2 Мк 4:24, Рим 2:1

+ 7:6 Мт 15:26

• 7:7 Лк 11:9-13

+ 7:8 Һур 8:17, Мт 18:19, Мт 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 7:11 Эх 6:5, Мт 12:34

+ 7:12 Лк 6:31, Мт 22:40, Гал 5:14

• 7:13 Лк 13:24

+ 7:14 Псал 15:11

• 7:15 Лк 6:43-44, Лк 13:25-27

+ 7:15 Хуу 13:1-3, Ер 14:14, Ер 23:16, Мт 24:11, Мк 13:22, Хэр 13:6, 2 Пёт 2:1, 1 Ин 4:1, Хэр 20:29

+ 7:16 Як 2:18

+ 7:17 Мт 12:33-35

+ 7:19 Мт 3:10

+ 7:21 Һош 8:2

+ 7:22 Мт 25:11, Лк 6:46, Ин 13:13, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 7:23 Псал 6:9, Мт 25:41

• 7:24 Лк 6:47-49

+ 7:27 Һур 10:25

+ 7:29 Мк 1:22, Лк 4:32

• 8:1 Мк 1:40-45, Лк 5:12-16

+ 8:2 Лев 13:3, Тоо 12:10, 4 Хаан 5:1, 2 Уг 26:20, Мк 9:22

+ 8:4 Мт 9:30, Мт 17:9, Мк 1:34, Лев 14:1-32, Лк 17:14

• 8:5 Лк 7:1-10

+ 8:8 Псал 106:20

+ 8:10 Хэр 10:2

+ 8:11 Лк 13:29, Лк 16:23, Эф 3:6

+ 8:12 Мт 13:42, Мт 22:13, Мт 22:30, Мт 24:51, Мт 25:13, Лк 13:28

+ 8:13 Мт 9:29, Ин 4:53

• 8:14 Мк 1:29-34, Лк 4:38-41

+ 8:14 1 Кор 9:5

+ 8:15 Мк 5:41, Мк 9:27, Хэр 3:7, Хэр 9:41

+ 8:17 Иса 53:4

• 8:18 Лк 9:57-62

+ 8:18 Мк 4:35, Лк 8:22

• 8:23 Мк 4:35-41, Лк 8:22-25

+ 8:26 Мт 6:30, Псал 64:8, Псал 88:10, Псал 103:7

• 8:28 Мк 5:1-20, Лк 8:26-39

+ 8:29 Мк 1:23-24, Лк 4:34

+ 8:34 Лк 5:8, Хэр 16:39

• 9:1 Мк 2:1-12, Лк 5:17-26

+ 9:1 Мт 4:13

+ 9:2 Мк 6:55, Мт 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 9:3 Лев 24:16, Мт 26:65, Ин 10:33

• 9:9 Мк 2:13-17, Лк 5:27-32

+ 9:11 Мт 11:19, Лк 15:2

+ 9:13 Һош 6:6, Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 9:14 Мк 2:18-22, Лк 5:33-39

+ 9:14 Мт 11:2, Мт 14:12, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 9:15 Мт 25:1-13, Ин 3:29, Гэр 19:7, Гэр 21:2, Мк 14:7, Лк 17:22, Ин 16:20

• 9:18 Мк 5:21-43, Лк 8:40-56

+ 9:20 Лев 15:25

+ 9:21 Мк 3:10

+ 9:22 Мк 10:52, Лк 7:50, Эф 2:8

+ 9:24 Ин 11:11

+ 9:25 Хэр 9:40, Мк 1:31, Мк 9:27, Хэр 3:7, Хэр 9:41

+ 9:27 2 Хаан 7:12-16, Мт 22:42, Лк 1:32, Мт 20:29-34

+ 9:29 Мт 8:13

+ 9:30 Мт 8:4, Мт 12:16, Мт 17:9, Мк 1:44

+ 9:31 Мк 1:45, Мк 7:36

+ 9:34 Мт 10:25, Мт 12:24

+ 9:36 Мк 8:2, Тоо 27:17, 3 Хаан 22:17, Эзэк 34:5, Зах 10:2, Мк 6:34

+ 9:38 Лк 10:2, Ин 4:35

• 10:1 Мк 3:13-19, Мк 6:7-13, Лк 6:12-16, Лк 9:1-6, Лк 10:1-12

* 10:4 Эхэ бэшэгтэ «Кананит» гэжэ нэрлээтэй байдаг. Тиигэжэ римэй дарлалтын урдаһаа эсэрэгүүсэн тэмсэжэ байһан еврей бүлгэмэй гэшүүдые нэрлэдэг байгаа.

+ 10:6 Псал 118:176, Иса 53:6, Ер 50:6, Зах 10:2, Мт 15:24, 1 Пёт 2:25

+ 10:7 Мт 3:2, Мт 4:17

+ 10:8 Лев 13:3, Мт 8:2, Хэр 20:35

+ 10:10 1 Тим 5:18

+ 10:14 Хэр 13:51

+ 10:15 Эх 18:20, Эх 19:24, Ер 23:14, Эзэк 16:48

• 10:16 Мк 13:9-13, Лк 12:2-12, Лк 21:12-17

+ 10:16 Лк 10:3, Эх 3:1

+ 10:18 Хэр 17:6, Хэр 18:12, Хэр 24:1, Хэр 25:6, Псал 118:46

+ 10:20 Һур 16:1

+ 10:21 Мт 24:10

+ 10:22 Мт 24:9, Ин 15:18, Як 5:11, Гал 6:9, Гэр 2:10

+ 10:23 Хэр 8:1, Хэр 14:6

+ 10:24 Лк 6:40, Ин 13:16

+ 10:25 4 Хаан 1:2, Мт 9:34, Мт 12:24

+ 10:26 Мк 4:21, Лк 8:17, Лк 12:2

+ 10:28 Псал 55:5, Псал 117:6, Һур 29:25, Иса 51:7, Иса 51:12

+ 10:31 Мт 6:26, Мт 12:12

+ 10:32 Рим 10:9, Гэр 3:5

+ 10:33 Мт 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12

• 10:34 Лк 12:51-53, Лк 14:26-27

+ 10:34 Хэр 14:4

+ 10:36 Мих 7:6

+ 10:38 Мт 16:24-25, Мк 8:34-35, Лк 9:23

+ 10:39 Ин 12:25

+ 10:40 Мт 25:40, Лк 10:16, Ин 12:44, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:41 3 Хаан 17:10-15, 4 Хаан 4:8

+ 10:42 Мк 9:41, Евр 6:10

• 11:1 Лк 7:18-35

+ 11:2 Мт 14:3, Лк 3:19-20, Ин 3:24, Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 11:5 Иса 35:5, Иса 61:1

+ 11:6 Ин 6:61, Ин 16:1

+ 11:7 Мт 3:1

+ 11:9 Мт 14:5, Мт 21:26

+ 11:10 Гар 23:20, Мал 3:1, Мк 1:2

+ 11:11 Лк 1:15

+ 11:12 Лк 16:16

+ 11:14 Мал 4:5, Мт 17:12-13, Лк 1:17

+ 11:15 Гэр 2:7

+ 11:18 Мт 3:4, Лк 1:15

+ 11:19 Ин 2:1, Ин 12:2, Мт 9:10-11

• 11:20 Лк 10:13-15

+ 11:21 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 11:22 Иса 23:1, Ер 47:4, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:2, Мт 15:21

+ 11:23 Иса 14:13, Иса 14:15

+ 11:24 Эзэк 16:48

• 11:25 Лк 10:21-22

+ 11:25 Иоов 37:24, Иса 29:14

+ 11:27 Ин 13:3, Ин 17:2, Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 11:28 Псал 54:23, Псал 67:20, Ин 7:37

+ 11:29 Ер 28:10-14, Һош 10:11, Зах 9:9, Ер 6:16

+ 11:30 1 Ин 5:3

• 12:1 Мк 2:23-28, Лк 6:1-5

* 12:1 Еврейнүүдэй ажал хэхэ ёһогүй үдэр.

+ 12:1 Хуу 23:25

+ 12:2 Гар 20:8-10, Тоо 15:32-36

+ 12:3 1 Хаан 21:1-6

+ 12:4 Гар 25:30, Лев 24:5-9

+ 12:5 Тоо 28:9

+ 12:6 Мт 12:41

+ 12:7 Һош 6:6

• 12:9 Мк 3:1-6, Лк 6:6-11

+ 12:10 Лк 11:54, Лк 20:20

+ 12:12 Мт 6:26, Мт 10:31

+ 12:13 3 Хаан 13:6

+ 12:16 Мт 8:4, Мт 9:30

+ 12:17 Иса 42:1-4

• 12:22 Мк 3:20-30, Лк 11:14-23

+ 12:23 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27

+ 12:24 4 Хаан 1:2, Мт 9:34, Мт 10:25

+ 12:27 Мк 9:38, Хэр 19:13

+ 12:29 Иса 49:24-25

+ 12:30 Мк 9:40

+ 12:31 Мк 3:29, Лк 12:10

+ 12:33 Мт 7:17-20, Лк 6:43-45

+ 12:34 Мт 3:7, Мт 23:33, Эх 6:5, Мт 7:11, Мт 15:18, Як 3:6

+ 12:35 Һур 12:5

+ 12:36 Һур 10:19, Рим 14:12

+ 12:37 Мт 5:22, Як 3:2-12

• 12:38 Мк 8:11-12, Лк 11:29-32

+ 12:38 1 Кор 1:22

+ 12:39 Мт 16:4

+ 12:40 Ион 2:1

+ 12:41 Рим 2:27, Ион 3:5, Мт 12:6

+ 12:42 3 Хаан 10:1-13

• 12:43 Лк 11:24-26

+ 12:45 2 Пёт 2:20

• 12:46 Мк 3:31-35, Лк 8:19-21

+ 12:46 Мт 13:55, Ин 2:12, Ин 7:3, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Ин 15:14, Евр 2:11

• 13:1 Мк 4:1-9, Лк 8:4-8

+ 13:7 Ер 4:3

+ 13:9 Мт 11:15

• 13:10 Мк 4:10-12, Лк 8:9-10

+ 13:11 Мт 19:11

+ 13:12 Һур 9:9, Мт 25:29

+ 13:13 Иса 42:20, Ер 5:21

+ 13:15 Иса 6:9-10, Ин 12:40, Хэр 28:26-27

+ 13:16 Лк 10:23-24

+ 13:17 Евр 11:13, 1 Пёт 1:10-12

• 13:18 Мк 4:13-20, Лк 8:11-15

+ 13:21 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 13:22 Мт 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 13:23 Ин 15:5

+ 13:30 Мт 3:12

• 13:31 Мк 4:30-34, Лк 13:18-21

+ 13:32 Мт 17:20, Лк 17:6, Эзэк 17:23, Эзэк 31:6, Дан 4:9

+ 13:33 1 Кор 5:6, Гал 5:9

+ 13:35 Псал 77:2

+ 13:38 Ин 8:44

+ 13:39 Ёһ 3:13, Гэр 14:15-16

+ 13:41 Мт 24:31

+ 13:42 Дан 3:6, Ин 15:6, Гэр 20:15, Мт 8:12

+ 13:43 Һур 4:18, Дан 12:3, Мт 11:15

+ 13:47 Мт 4:19

+ 13:48 Ин 21:11

+ 13:49 Мт 25:32

+ 13:50 Дан 3:6, Мт 8:12

• 13:53 Мк 6:1-6, Лк 4:16-30

+ 13:54 Мт 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23, Мк 1:21

+ 13:55 Ин 6:42, Мт 12:46

+ 13:57 Мт 11:6, Ин 4:44

• 14:1 Мк 6:14-29, Лк 9:7-9

+ 14:2 Мт 16:14

+ 14:3 Мт 4:12, Мт 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24

+ 14:4 Лев 18:16, Лев 20:21

+ 14:5 Мт 11:9, Мт 21:26

+ 14:7 Эст 5:3, Эст 7:2

+ 14:12 Мт 9:14

• 14:13 Мк 6:30-44, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14

+ 14:16 4 Хаан 4:42-44

+ 14:21 Мт 15:38

• 14:22 Мк 6:45-56, Ин 6:15-21

+ 14:23 Мк 1:35, Лк 4:42, Лк 5:16

* 14:25 Һүниин дүрбэдэхи харуулай үедэ.

+ 14:26 Лк 24:37

+ 14:31 Мт 6:30

+ 14:33 Псал 2:7, Лк 1:35

+ 14:34 Тоо 34:11, Мк 6:53, Лк 5:1

• 15:1 Мк 7:1-23

+ 15:2 Лк 11:38

+ 15:3 Гал 1:14

+ 15:4 Гар 20:12, Гар 21:17

+ 15:7 Мт 23:13, Хэр 28:25

+ 15:9 Иса 29:13, Кол 2:22

+ 15:11 Хэр 10:15

+ 15:13 Иса 60:21, Иса 61:3, Иуд 1:12

+ 15:14 Мт 23:16, Лк 6:39

+ 15:18 Мт 12:34, Як 3:6

+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10

• 15:21 Мк 7:24-30

+ 15:21 Нүүн 19:28-29, Иса 23

+ 15:22 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27, Лк 1:32

+ 15:24 Псал 118:176, Иса 53:6, Ер 50:6, Зах 10:2, Мт 10:6, 1 Пёт 2:25

+ 15:26 Мт 7:6

• 15:29 Мк 7:31

+ 15:30 Иса 35:5-6

+ 15:32 Мт 9:36

+ 15:33 4 Хаан 4:42-44

+ 15:38 Мт 14:21

• 16:1 Мк 8:11-13, Лк 12:54-56

+ 16:1 Мт 3:7, 1 Кор 1:22

+ 16:4 Ион 2:1, Мт 12:39

• 16:5 Мк 8:14-21

+ 16:6 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8

+ 16:8 Мт 6:30

+ 16:9 Мт 14:13-21

+ 16:10 Мт 15:36-37

• 16:13 Мк 8:27-30, Лк 9:18-21

+ 16:14 Мт 14:2, 3 Хаан 17:1, Мал 4:5, Ер 1:1

+ 16:16 Псал 2:7

+ 16:17 1 Кор 2:13

* 16:18 Энэ нэрэ «шулуун» гэһэн удхатай.

+ 16:18 Мк 3:16, Ин 1:42, Эф 2:20

+ 16:19 Иса 22:22

+ 16:20 Мт 9:30

• 16:21 Мк 8:31, Лк 9:22-27

+ 16:21 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19

+ 16:23 Мт 4:10, Флп 3:19

* 16:24 Зоболон туйлахадашье, үхэлэй саазада хүртэхэдэшье бэлэн байха гэһэн удхатай.

+ 16:24 Мт 10:38-39

+ 16:25 Мт 19:29

+ 16:26 Псал 48:8

+ 16:27 Хуу 33:2, Дан 7:13, Зах 14:5, Мт 24:30, Мт 25:31, 1 Фес 4:16, Экк 3:17, Гэр 2:23

+ 16:28 Мт 24:34, Ин 21:22

• 17:1 Мк 9:2-13, Лк 9:28-36

+ 17:1 Мк 5:37, Мк 14:33

+ 17:2 Дан 7:9, Гэр 1:16

+ 17:3 Мал 4:5

+ 17:5 Иса 42:1, Мт 3:17, Хуу 18:15, 2 Пёт 1:17

+ 17:9 Мт 8:4, Мт 9:30, Мк 1:44

+ 17:11 Мал 4:5

+ 17:12 Иса 53:7

+ 17:13 Мт 11:14, Лк 1:17

• 17:14 Мк 9:14-29, Лк 9:37-43

+ 17:18 Мк 1:26, Хэр 8:7

* 17:20 Зарим эртын грек эхэ бэшэгүүдтэ энэ хэһэг үгы байдаг: 21 Эдэ мэтын ада шүдхэрнүүдые имагтал зальбаралаар, масаг сахин даража болохо юм.

+ 17:20 Мт 13:31, Лк 17:6, Мк 11:23

• 17:22 Мк 9:30-32, Лк 9:43-45

+ 17:23 Мт 16:21, Мт 20:19

+ 17:24 Мк 9:33, Гар 30:13, Гар 38:26, Мт 22:17

* 17:27 Тэрэнь хоёр хүнэй алба татабари түлэхэдэ хүрэхэ статир гэжэ нэрэтэй мүнгэ һэн.

+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Мк 9:33-37, Мк 9:42-48, Лк 9:46-48, Лк 17:1-2

+ 18:3 1 Кор 14:20, Мт 19:16

+ 18:5 Мт 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 18:7 Мт 26:24

+ 18:8 Мт 5:30, Мт 25:41, Гэр 20:10

+ 18:9 Иса 66:24, Мт 5:29

• 18:10 Лк 15:3-7

* 18:10 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 11 Ушарынь хэлэбэл, Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хосорогшодые оложо абархаяа ерээ.

+ 18:14 Ин 6:39

• 18:15 Лк 17:3

+ 18:15 Лев 19:17, Як 5:19, Гал 6:1

+ 18:16 Хуу 19:15, 2 Кор 13:1

+ 18:17 Мт 5:46-47, Тит 3:10

+ 18:19 Мт 7:7-8

+ 18:21 Лк 17:4

* 18:24 Нэгэ талаант мүнгэ жиирэй хүдэлмэришэн арбан табан жэл соо ажаллажа олодог байгаа.

+ 18:25 Лев 25:39-41, 4 Хаан 4:1, Нэх 5:5

* 18:28 Динари – римэй жэжэ мүнгэн, хүлһэншэ хүдэлмэришэнэй нэгэ үдэрэй ажалай салин болодог байгаа.

+ 18:30 Һур 28:3

+ 18:35 Мт 6:15, Як 2:13

• 19:1 Мк 10:1-12

+ 19:4 Эх 1:27

+ 19:5 Эх 2:24, Эф 5:31

+ 19:6 1 Кор 6:16, Мал 2:16, 1 Кор 7:10

+ 19:7 Хуу 24:1

+ 19:9 Мт 5:32, 1 Кор 7:10

+ 19:11 Мк 4:11, 1 Кор 7:7, 1 Тим 5:14

• 19:13 Мк 10:13-16, Лк 18:15-17

+ 19:14 Мт 18:3

• 19:16 Мк 10:17-31, Лк 18:18-30

+ 19:16 Лк 10:25

+ 19:17 Псал 105:1, Псал 118:68, Лев 18:5, Нэх 9:29, Эзэк 20:11, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 19:19 Гар 20:12-16, Лев 19:18

+ 19:20 Флп 3:6

+ 19:21 Мт 5:48, Лк 12:33, Мт 6:20, 1 Пёт 1:4

+ 19:23 Псал 48:7-8

+ 19:26 Эх 18:14, Иоов 42:2, Ер 32:17, Мк 14:36

+ 19:27 Мт 4:20-22

+ 19:28 Мт 16:27, Мт 25:31, Дан 7:9, Лк 22:30, 1 Кор 6:2, Гэр 3:21

+ 19:29 Мт 16:25

+ 19:30 Мт 20:16, Лк 13:30

+ 20:8 Лев 19:13, Хуу 24:15

+ 20:16 Мт 19:30, Лк 13:30

• 20:17 Мк 10:32-34, Лк 18:31-34

+ 20:19 Мт 16:21, Мт 17:23

• 20:20 Мк 10:35-45

+ 20:20 Мт 10:2, Мк 1:19

+ 20:21 Мт 19:28

+ 20:22 Мт 26:39, Ин 18:11

+ 20:26 1 Пёт 5:3, Мт 23:11, Мк 9:35

+ 20:28 Ин 13:4-5, Иса 53:10-11, Ин 11:51, 1 Пёт 1:18-19, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк 10:46-52, Лк 18:35-43

+ 20:29 Нүүн 6:1, 3 Хаан 16:34

+ 20:30 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27-31

+ 20:34 Лк 7:13

• 21:1 Мк 11:1-11, Лк 19:28-38, Ин 12:12-19

+ 21:1 2 Хаан 15:30, Зах 14:4, Хэр 1:12

+ 21:4 Иса 62:11, Зах 9:9, Ин 12:15, Мт 1:23, Мт 26:56, Ин 19:36

* 21:5 Иерусалим хото тухай хэлэгдэнэ.

+ 21:8 4 Хаан 9:13

+ 21:9 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27, Псал 117:25-26, Псал 148:1, Мт 23:39

+ 21:11 Лк 7:16

• 21:12 Мк 11:15-19, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22

+ 21:12 Лев 1:14, Лев 5:7, Лев 12:8, Лк 2:24

+ 21:13 Иса 56:7, Ер 7:11

+ 21:15 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27

+ 21:16 Лк 19:39, Псал 8:2-3

+ 21:17 Лк 19:29, Лк 24:50, Ин 11:18

• 21:18 Мк 11:12-14, Мк 11:20-24

+ 21:18 Мт 4:2

+ 21:19 Ер 24:8, Ер 29:16-17, Һош 9:10, Мих 7:1, Мт 24:32, Лк 13:6

+ 21:21 Мт 17:20, Як 1:6, 1 Кор 13:2

+ 21:22 Мт 7:8, Мт 17:20, 1 Кор 13:2

• 21:23 Мк 11:27-33, Лк 20:1-8

+ 21:23 Хэр 4:7

+ 21:25 Мт 3:6, Лк 7:30

+ 21:26 Мт 11:9, Мт 14:5

+ 21:32 Лк 7:29

• 21:33 Мк 12:1-12, Лк 20:9-19

+ 21:33 Псал 79:9, Иса 5:1, Дуун 8:11, Мк 13:34

+ 21:35 Мт 22:6, Мт 23:34, Евр 11:36-37

+ 21:37 Мт 3:17, Евр 1:1

+ 21:38 Евр 1:2

+ 21:39 Евр 13:12

+ 21:41 Хэр 13:46

+ 21:42 Псал 117:22-23, Хэр 4:11, 1 Пёт 2:7

* 21:43 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 44 Тэрэ шулуу мүргэжэ унаһан хүн хаха бута унаха; тэрэ шулуун хүнэй дээрэ унаа һаа, тэрэниие низа дараха.

+ 21:44 Иса 8:14-15, Иса 28:16

+ 21:46 Мк 11:18, Мк 11:32

• 22:1 Лк 14:15-24

+ 22:1 Мт 13:34

+ 22:2 Мт 25:10, Гэр 19:7, Гэр 21:2

+ 22:6 Мт 21:35, Мт 23:34, Евр 11:36-37

+ 22:7 Мт 21:41

+ 22:8 Мт 10:11, Хэр 13:46, Гэр 3:4

+ 22:13 Мт 8:12

• 22:15 Мк 12:13-17, Лк 20:20-26

+ 22:15 Лк 11:54

+ 22:16 Хуу 10:17, Кол 3:25

+ 22:17 Мт 17:24-25

+ 22:18 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 22:21 Рим 13:7

• 22:23 Мк 12:18-27, Лк 20:27-40

+ 22:23 Хэр 4:1, Хэр 23:8

+ 22:24 Эх 38:8, Хуу 25:5

+ 22:32 Гар 3:2, Гар 3:6

• 22:34 Мк 12:28-34, Лк 10:25-28

+ 22:37 Хуу 6:5, Хуу 11:13, Нүүн 22:5

+ 22:39 Лев 19:18, Мт 19:19

+ 22:40 Мт 7:12, Гал 5:14

• 22:41 Мк 12:35-37, Лк 20:41-44

+ 22:42 2 Хаан 7:12-16, Мт 9:27

+ 22:44 Псал 109:1, Хэр 2:34-35

+ 22:46 Лк 20:40

• 23:1 Мк 12:38-40, Лк 11:37-52, Лк 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23

+ 23:5 Гар 13:9, Хуу 6:8, Хуу 11:18, Тоо 15:38

+ 23:6 Лк 14:7-8

+ 23:8 Як 3:1, Лк 22:32, Флм 1:16

+ 23:9 Гар 4:22, Ер 31:9, Һош 11:1, Мал 1:6

+ 23:11 Мт 20:26, Мк 9:35, Мк 10:43

+ 23:12 Лк 14:11, Лк 18:14

* 23:13 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 14 Хуули заадаг багшанар, фарисейнүүд, таанад гашуудал зоболон үзэхэт! Хоёр нюурта таанад! Бэлбэһэн эхэнэрнүүдэй гэр хооһолдогта, хүнэй харахада ехэ удаан мүргөөшэ болодогта. Энээнэйнгээ түлөө аймшагтайгаар хэһээлгэхэт.

+ 23:13 Мт 15:7

+ 23:16 Мт 15:14

+ 23:17 Гар 30:29

+ 23:19 Гар 29:37

+ 23:21 Псал 25:8, Псал 131:14

+ 23:22 Иса 66:1

+ 23:23 Хуу 14:22, Псал 32:5, Мих 6:8, Зах 7:9

+ 23:27 Хэр 23:1, Һур 26:23

+ 23:30 Хэр 7:52

+ 23:33 Мт 3:7, Мт 12:34

+ 23:34 Мт 21:35, Мт 22:6, Евр 11:36-37, Мт 10:17, Мк 13:9, Лк 21:12

+ 23:35 Эх 4:8, 1 Ин 3:12, Евр 11:4, 2 Уг 24:21, Зах 1:1, Нэх 9:26, Гэр 18:24

• 23:37 Лк 13:34-35

+ 23:37 2 Уг 24:21, Нэх 9:26, Хэр 7:52, Хуу 32:11-12, Рүүт 2:12, Псал 146:2

+ 23:39 Псал 117:26, Мт 21:9

• 24:1 Мк 13:1-13, Лк 21:5-19

+ 24:2 Лк 19:44

+ 24:4 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 24:5 Ер 14:14

+ 24:6 Ер 51:46

+ 24:7 2 Уг 15:6, Гэр 6:4, Хэр 11:28, Гэр 6:8, Гэр 6:12

+ 24:9 Мт 10:22, Ин 15:18

+ 24:10 Мт 10:21

+ 24:11 Мт 7:15

+ 24:13 Як 5:11, Гэр 2:10

+ 24:14 Мт 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6, Кол 1:23

• 24:15 Мк 13:14-23, Лк 21:20-24

+ 24:15 Дан 9:27, Дан 11:31, Дан 12:11

+ 24:17 Лк 17:31

+ 24:19 Лк 23:29

+ 24:21 Ер 30:7, Дан 12:1, Гэр 16:18

+ 24:22 Иса 65:8, Лк 18:7

+ 24:23 Лк 17:23

+ 24:24 Хуу 13:1, 2 Фес 2:9, Гэр 13:13, Гэр 16:14

+ 24:25 Ин 13:19, Ин 14:29

+ 24:27 Лк 17:24

+ 24:28 Лк 17:37

• 24:29 Мк 13:24-27, Лк 21:25-28

+ 24:29 Ам 8:9, Иса 13:10, Иса 13:13, Иса 34:4, Ёһ 2:31, Хаг 2:6, Хэр 2:20, Гэр 6:13

+ 24:30 Дан 7:13, Мт 16:27, Зах 12:10-12

+ 24:31 Иса 27:13, 1 Кор 15:52, 1 Фес 4:16, Гэр 11:15, Мт 13:41, 2 Фес 2:1

• 24:32 Мк 13:28-31, Лк 21:29-33

+ 24:34 Мт 16:28

+ 24:35 Псал 101:26-27, Иса 51:6, 2 Пёт 3:10

• 24:36 Мк 13:32-37, Лк 12:38-40, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 24:36 Зах 14:7

+ 24:37 Эх 6:5

+ 24:39 Эх 7:21

+ 24:40 Зах 14:2

+ 24:42 Мт 25:13

+ 24:43 2 Пёт 3:10, 1 Фес 5:2

+ 24:44 Гэр 3:3, Гэр 16:15

• 24:45 Лк 12:42-48

+ 24:46 Мт 25:21, Ин 13:17

+ 24:48 Мт 25:5

+ 24:51 Мт 8:12

+ 25:1 Мт 9:15, Ин 3:29, Гэр 19:7, Гэр 21:2

+ 25:5 Мт 24:48

+ 25:10 Мт 22:2

+ 25:11 Мт 7:22, Лк 6:46, Лк 13:25

+ 25:12 Мт 10:33

+ 25:13 1 Кор 16:13, Мт 24:36, Мт 24:42

• 25:14 Лк 19:12-27

+ 25:19 Рим 14:12

+ 25:21 Лк 16:10, Евр 12:2

+ 25:26 Һур 20:4

+ 25:29 Мт 13:12

+ 25:30 Мт 8:12

+ 25:31 Дан 7:13, Мт 16:27, Мт 19:28

+ 25:32 Ёһ 3:12, 2 Кор 5:10, Эзэк 34:17, Мт 13:49

+ 25:34 Дан 7:18, Гэр 21:7

+ 25:35 Иса 58:7, Лк 3:11, Як 2:15-16

+ 25:36 2 Тим 1:16-18

+ 25:40 Мт 10:40

+ 25:41 Псал 6:9, Мт 7:23, Мк 9:43-44, Иуд 1:7, Гэр 20:10

+ 25:45 Лк 10:16

+ 25:46 Дан 12:2

• 26:1 Мк 14:1-2, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53

+ 26:2 Гар 12:1-30

• 26:6 Мк 14:3-9, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8

+ 26:6 Мт 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18, Лев 13:3

+ 26:11 Хуу 15:11, Мт 9:15, Ин 7:33

+ 26:12 Ин 19:40

+ 26:13 Мт 24:14

• 26:14 Мк 14:10-11, Лк 22:3-6

+ 26:14 Ин 13:2, Хэр 1:16

+ 26:15 Гар 21:32, Зах 11:12

• 26:17 Мк 14:12-21, Лк 22:7-14, Лк 22:21-23, Ин 13:21-30

+ 26:21 Псал 40:10, Ин 13:18

+ 26:24 Иса 53, Мт 18:7

• 26:26 Мк 14:22-26, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 26:26 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, Евр 10:10

+ 26:28 Гар 24:8

* 26:29 Энэ үгые «дахин» гэһэн удхатайгаар тайлбарилжа болохо юм.

+ 26:30 Лк 22:39

• 26:31 Мк 14:27-31, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38

+ 26:31 Зах 13:7, Ин 16:32

+ 26:32 Мт 28:7

+ 26:35 Ин 11:16, Ин 21:19

• 26:36 Мк 14:32-42, Лк 22:39-46

+ 26:37 Мк 5:37, Мк 9:2

+ 26:38 Ин 12:27

+ 26:39 Евр 5:7, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мт 6:13, 1 Пёт 4:7

+ 26:42 Мт 6:10

+ 26:45 Ин 2:4, Мт 16:21, Мт 17:22, Мт 20:18

• 26:47 Мк 14:43-50, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12

+ 26:47 Хэр 1:16

* 26:50 Энэ зүйлые «Ши юундэ ерээбши?» гэжэ тайлбарилжа болохо юм.

+ 26:51 Лк 22:38

+ 26:52 Гэр 13:10

+ 26:55 Мт 21:23, Лк 21:37

+ 26:56 Мт 1:22-23, Мт 21:4, Ин 19:36, Мт 26:31, Ин 16:32

• 26:57 Мк 14:53-65, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 26:60 Псал 26:12, Псал 34:11

+ 26:61 Мк 15:29, Ин 2:19

+ 26:62 Мт 27:13

+ 26:63 Псал 2:7

+ 26:64 Псал 109:1, Дан 7:13, Мт 16:27, Мт 24:30, Евр 1:13

+ 26:65 Тоо 14:6, Хэр 14:14, Мт 9:3, Ин 10:36

+ 26:66 Лев 24:16

+ 26:67 Иса 50:6

• 26:69 Мк 14:66-72, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 26:75 Мт 26:34

• 27:1 Мк 15:1, Лк 23:1-2, Ин 18:28-32

* 27:2 Понтий Пилат – Иудейн можодо дүүрэн эрхэтэй Римэй захирагша (26–36 онууд).

+ 27:2 Лк 3:1, Лк 13:1, Хэр 3:13, 1 Тим 6:13

• 27:3 Хэр 1:18-19

+ 27:5 2 Хаан 17:23

+ 27:6 4 Хаан 12:9, Мк 12:41, Ин 8:20

+ 27:9 Мт 2:17

+ 27:10 Ер 18:3, Ер 32:7-9, Зах 11:12-13

• 27:11 Мк 15:2-5, Лк 23:3-5, Ин 18:33-38

+ 27:11 Мт 2:2

+ 27:13 Мт 26:62

• 27:15 Мк 15:6-15, Лк 23:13-25, Ин 18:39

+ 27:18 Ин 12:19

+ 27:20 Хэр 3:14

+ 27:23 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 27:24 Хуу 21:6, Псал 25:6, Псал 72:13

+ 27:25 1 Фес 2:16

+ 27:26 Мт 20:19

• 27:27 Мк 15:16-20, Ин 19:2-3

+ 27:30 Иса 50:6, Мт 20:19

• 27:32 Мк 15:21-32, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27

+ 27:34 Псал 68:22

+ 27:35 Псал 21:19

+ 27:39 Псал 21:7, Псал 108:25

+ 27:40 Мк 14:58, Ин 2:19, Мт 4:3-6

+ 27:42 Ин 10:18, Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29

• 27:45 Мк 15:33-41, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30

+ 27:46 Хэр 3:1, Псал 21:2

+ 27:48 Псал 68:22

+ 27:51 Гар 26:33, Лев 16:2

+ 27:52 Иса 26:19, Эзэк 37:12, Дан 12:2, Ин 5:21, Ин 5:25

+ 27:53 Нэх 11:2, Иса 48:2, Иса 52:1

+ 27:56 Лк 8:2, Мт 20:20

• 27:57 Мк 15:42-47, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42

+ 27:60 Иса 53:9

+ 27:63 Мт 16:21, Мт 17:23, Мт 20:19

+ 27:66 Дан 6:17, Гэр 20:3

• 28:1 Мк 16:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10

+ 28:1 Лк 8:2, Мт 27:61

+ 28:2 Мт 27:60

+ 28:3 Эзэк 1:14, Дан 7:9, Дан 10:6, Мк 9:3, Хэр 1:10

+ 28:4 Гэр 1:17

+ 28:7 Мт 26:32

+ 28:9 Ин 20:19, Ин 20:21, 4 Хаан 4:27, Мт 28:17, Лк 24:52

+ 28:10 Мт 12:50, Ин 20:17, Рим 8:29, Евр 2:11

• 28:16 Мк 16:14-18, Лк 24:36-49, Ин 20:19-23

+ 28:17 Ин 20:25

+ 28:18 Иса 9:6, Дан 7:13-14, Мт 11:27, Ин 17:2

+ 28:19 2 Кор 13:13, Ин 4:1-2, Хэр 8:13, Кол 1:23

+ 28:20 Ин 14:15, Мт 13:39

• 1:1 Мт 3:1-12, Лк 3:1-9, Ин 1:19-28

+ 1:1 Псал 2:7

+ 1:2 Гар 23:20, Мал 3:1, Мт 11:10, Лк 7:27

+ 1:3 Иса 40:3

+ 1:4 Лк 1:80, Ин 1:6

+ 1:5 Хэр 19:18

+ 1:6 4 Хаан 1:8, Лев 11:22, 1 Хаан 14:26

+ 1:8 Ёһ 2:28

• 1:9 Мт 3:13, Лк 3:21-22, Лк 4:1-13

+ 1:9 Мт 2:23, Лк 2:39

+ 1:10 Хэр 7:56, Иса 11:2, Ин 1:32-33

+ 1:11 Мк 9:7, Ин 12:28, Иса 42:1, Мк 9:7, 2 Пёт 1:17

+ 1:13 1 Уг 21:1, 1 Фес 3:5, Лк 22:43

• 1:14 Мт 4:18-22, Лк 5:1-11

+ 1:14 Нүүн 21:39, 3 Хаан 9:11, Иса 9:1

+ 1:15 Гал 4:4, Мт 3:2

+ 1:16 Тоо 34:11, Мт 14:34, Мк 6:53, Ин 1:40-42

+ 1:17 Мт 13:47

+ 1:18 Мк 10:28

• 1:21 Лк 4:31-41

+ 1:21 Мт 4:13

+ 1:22 Мт 7:28-29

+ 1:24 Мк 5:7, Хэр 19:15, Ин 6:69

+ 1:26 Мк 9:20, Хэр 8:7

+ 1:27 Хэр 17:19

+ 1:30 1 Кор 9:5

+ 1:31 Мк 5:41, Мк 9:27, Хэр 3:7, Хэр 9:41

+ 1:34 Мт 12:16, Мк 3:12

• 1:35 Лк 4:42-44

+ 1:35 Мт 14:23, Лк 5:16

+ 1:38 Иса 61:1

• 1:40 Мт 8:1-4, Лк 5:12-16

+ 1:40 Лев 13:3, Тоо 12:10, 4 Хаан 5:1, 2 Уг 26:20, Мк 9:22

+ 1:42 Лк 17:14

+ 1:43 Мт 9:30

+ 1:44 Лев 14:1-32, Лк 17:14

+ 1:45 Мк 7:36

• 2:1 Мт 9:1-8, Лк 5:17-26

+ 2:1 Мт 4:13, Мк 1:21

+ 2:4 Мк 6:55

+ 2:5 Мт 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 2:7 Мк 14:64, Псал 31:5, Иса 43:25

• 2:13 Мт 9:9-13, Лк 5:27-32

* 2:16 Фарисейнүүд болбол еврей шажанай шухала гурбан бүлгэмэй нэгэн болоно. Фарисейнүүд Моисейн Хуулиин бүхы зүйлнүүдые, мүн шажан тахилай дүримүүдые нарин нягтаар гүйсэдхэхые шаардана. Тэдэ Иисүүс Христоосто эсэргүүсэгшэд һэн.

+ 2:16 Лк 15:2

+ 2:17 Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 2:18 Мт 9:14-17, Мт 12:1-8, Лк 5:33

+ 2:18 Мт 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 2:19 Мт 25:1-13, Ин 3:29, Гэр 19:7, Гэр 21:2

+ 2:20 Мк 14:7, Лк 17:22

* 2:23 Еврейнүүдэй ажал хэхэ ёһогүй үдэр.

+ 2:23 Хуу 23:25

+ 2:24 Гар 20:8-10, Тоо 15:32-36

+ 2:25 1 Хаан 21:1-6

+ 2:26 1 Хаан 22:20, 2 Хаан 8:17, Гар 25:30, Лев 24:5-9

+ 2:27 Гар 23:12, Хуу 5:14

• 3:1 Мт 12:9-14, Лк 6:6-11

+ 3:1 Мк 1:21

+ 3:2 Лк 14:1, Лк 20:20

+ 3:4 Лк 14:3

+ 3:5 Эф 4:18, 3 Хаан 13:6

+ 3:7 Иса 34:5, Эзэк 35:15, Мт 11:21

+ 3:10 Мк 5:28

+ 3:11 Мт 14:33, Мк 1:24

+ 3:12 Мт 12:16, Мк 1:34

• 3:13 Мт 10:1-4, Лк 6:12-16

+ 3:16 Мт 16:18, Ин 1:42

+ 3:17 Мк 1:19

* 3:18 Эхэ бэшэгтэ «Кананит» гэжэ нэрлээтэй байдаг. Тиигэжэ римэй дарлалтын урдаһаа эсэрэгүүсэн тэмсэжэ байһан еврей бүлгэмэй гэшүүдые нэрлэдэг байгаа.

+ 3:18 Мт 9:9

+ 3:19 Мк 14:10, Мк 14:44

• 3:20 Мт 12:22-32, Лк 11:14-23, Лк 12:10

+ 3:20 Мк 6:31

+ 3:21 2 Кор 5:13

+ 3:22 4 Хаан 1:2, Мт 9:34, Мт 10:25

+ 3:27 Иса 49:24-25

+ 3:29 Лк 12:10, 1 Ин 5:16, Евр 10:26, Евр 10:29

• 3:31 Мт 12:46-50, Лк 8:19-21

+ 3:31 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 3:35 Ин 15:14, Евр 2:11

• 4:1 Мт 13:1-23, Лк 8:4-15

+ 4:7 Ер 4:3

+ 4:9 Мт 11:15, Гэр 2:7

• 4:10 Мт 13:18-23, Лк 8:11-15

+ 4:11 Мт 19:11, 1 Кор 5:12-13

+ 4:12 Иса 6:9-10, Иса 42:20, Ин 12:40, Хэр 28:26-27

+ 4:14 Иса 55:10-11, Хэр 8:4

+ 4:17 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 4:19 Мт 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 4:20 Ин 15:5

• 4:21 Лк 8:16-18

+ 4:21 Мт 5:15, Лк 11:33

+ 4:22 Мт 10:26, Лк 12:2

+ 4:23 Мт 11:15, Мк 4:9

* 4:24 Хоёр янзаар ойлгожо болохо: 1. Ямар хэмжээгээр үгэ дууланабта, тэрэл хэмжээгээр, үшөөшье нэмээд, Бурхан таанадта ойлгосо үгэхэ; 2. Ямар хэмжээгээр бусадые шүүбэрилнэбта, тэрэл хэмжээгээр, бүришье шэрүүнээр Бурхан таанадые шүүбэрилхэ.

+ 4:24 Мт 7:2

+ 4:25 Һур 9:9

+ 4:29 Ёһ 3:13, Мт 13:38, Гэр 14:15

• 4:30 Мт 13:31-35, Лк 13:18-19

+ 4:31 Мт 17:20, Лк 17:6

+ 4:32 Эзэк 17:3, Эзэк 31:6, Дан 4:9

• 4:35 Мт 8:23-27, Лк 8:22-25

+ 4:35 Мт 8:18, Лк 8:22

+ 4:37 Хэр 27:14

+ 4:39 Псал 64:8, Псал 88:10, Псал 103:7

• 5:1 Мт 8:28-34, Лк 8:26-39

+ 5:7 Мк 1:24

+ 5:17 Лк 5:8, Хэр 16:39

+ 5:19 Псал 65:16

+ 5:20 Мт 4:25, Мк 7:31

• 5:21 Мт 9:18-26, Лк 8:40-56

+ 5:22 Лк 13:14, Хэр 13:15, Хэр 18:8

+ 5:25 Лев 15:25

+ 5:28 Мк 3:10

+ 5:30 Лк 5:17, Лк 6:19

+ 5:34 Мк 10:52

+ 5:37 Мк 9:2, Мк 14:33

+ 5:39 Ин 11:11

+ 5:41 Мк 1:31, Мк 9:27, Хэр 3:7, Хэр 9:41, Лк 7:14

+ 5:43 Мк 1:44, Мк 9:9

• 6:1 Мт 13:53-58, Лк 4:16-30

+ 6:1 Мт 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23

+ 6:2 Мк 1:21

+ 6:3 Мт 11:6

+ 6:4 Ин 4:44

• 6:7 Мт 10:1, Мт 10:5-15, Лк 9:1-6

+ 6:7 Мк 3:13-18

+ 6:11 Хэр 13:51

+ 6:12 Мк 1:15

+ 6:13 Як 5:14

• 6:14 Мт 14:1-12, Лк 9:7-9

+ 6:14 Мк 8:28

+ 6:15 Мт 21:11

+ 6:17 Лев 18:16, Лев 20:21, Мт 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24

+ 6:21 Эх 40:20, Эст 1:3

+ 6:23 Эст 5:3, Эст 7:2

+ 6:29 Мк 2:18

• 6:30 Мт 14:13-21, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14

+ 6:30 Мк 6:7

+ 6:31 Мк 3:20

+ 6:34 Тоо 27:17, 3 Хаан 22:17, Эзэк 34:5, Зах 10:2, Мт 9:36

* 6:37 Динари – римэй жэжэ мүнгэн, хүлһэншэ хүдэлмэришэнэй нэгэ үдэрэй ажалай салин болодог байгаа.

+ 6:37 4 Хаан 4:42-44

• 6:45 Мт 14:22-36, Ин 6:15-21

+ 6:45 Мт 11:21, Мк 8:22

+ 6:46 Лк 6:12, Лк 9:28

* 6:48 Мүнөөнэйхеэр һүниин гурбан сагһаа үглөөнэй зургаан саг болотор.

+ 6:49 Лк 24:37

+ 6:52 Мк 6:41, Мк 8:17, Ин 12:40, 2 Кор 3:14

+ 6:53 Тоо 34:11, Мт 14:34, Лк 5:1

+ 6:55 Мк 2:4, Хэр 5:15

+ 6:56 Мк 5:27

• 7:1 Мт 15:1-20

+ 7:3 Гал 1:14

+ 7:4 Евр 9:10

+ 7:5 Лк 11:38

+ 7:6 Мт 23:13

+ 7:7 Иса 29:13, Кол 2:22

+ 7:10 Гар 20:12, Гар 21:17

* 7:15 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 16 Шэхэтэй юм һаа, анхарагты.

+ 7:15 Хэр 10:15, Тит 1:15

+ 7:19 Хэр 10:15, Хэр 11:9, Тит 1:15

+ 7:20 Мт 12:34, Як 3:6

+ 7:21 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10

• 7:24 Мт 15:21-28

+ 7:24 Нүүн 19:28-29, Иса 23

+ 7:26 Хэр 21:2-3

* 7:27 Еврейнүүд еврей-бэшэ зондо олон ушарта нохойнуудтал адляар хандадаг байгаа.

+ 7:27 Мт 7:6

+ 7:31 Мк 8:24, Мк 5:20, Мк 1:9

+ 7:32 Иса 35:5-6

+ 7:33 Мк 8:23, Ин 9:6

+ 7:36 Мк 1:44-45

• 8:1 Мт 15:32-39

+ 8:2 Мт 9:36

+ 8:4 4 Хаан 4:42-44

• 8:11 Мт 16:1-4

+ 8:11 Лк 11:16, 1 Кор 1:22

• 8:14 Мт 16:5-12

+ 8:15 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8

+ 8:17 Мк 6:52, Мк 7:18

+ 8:18 Ер 5:21

+ 8:19 Мк 6:41-43

+ 8:20 Мк 8:8

+ 8:22 Мк 6:45

+ 8:23 Мк 7:33, Ин 9:6

• 8:27 Мт 16:13-20, Лк 9:18-21

+ 8:28 Мк 6:14, 3 Хаан 17:1, Мал 4:5

+ 8:29 Мк 14:61-62, Ин 11:27

+ 8:30 Мт 9:30

• 8:31 Мт 16:21-28, Лк 9:22-27

+ 8:31 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19

+ 8:32 Ин 16:25

+ 8:33 Мт 4:10, Флп 3:19

* 8:34 Зоболон туйлахадашье, үхэлэй саазада хүртэхэдэшье бэлэн байха гэһэн удхатай.

+ 8:34 Мт 10:38-39

+ 8:35 Мк 10:29

+ 8:36 Лк 12:20

+ 8:37 Псал 48:8-9

+ 8:38 Иса 57:3, Рим 1:16, 2 Тим 1:8, Хуу 33:2, Дан 7:13, Зах 14:5

+ 9:1 Мк 13:30, Ин 21:22

• 9:2 Мт 17:1-13, Лк 9:28-36

+ 9:2 Мк 5:37, Мк 14:33

+ 9:3 Дан 7:9

+ 9:4 Мал 4:5

+ 9:7 Хуу 18:15, 2 Пёт 1:17

+ 9:9 Мк 1:44, Мк 5:43

+ 9:12 Иса 53:7

+ 9:13 Мт 11:14, Лк 1:17

• 9:14 Мт 17:14-20, Лк 9:37-43

+ 9:17 Лк 11:14

+ 9:20 Мк 1:26

+ 9:22 Мк 1:40

+ 9:23 Мт 17:20-21

+ 9:26 Мк 1:26

+ 9:27 Мк 1:31, Мк 5:41, Хэр 3:7, Хэр 9:41

• 9:30 Мт 17:22-23, Лк 9:43-45

+ 9:31 Мк 8:31, Мк 10:32-34

+ 9:32 Мк 6:52

• 9:33 Мт 18:1-9, Лк 9:46-50, Лк 22:24-30

+ 9:33 Мт 17:24

+ 9:35 Мк 10:43-44

+ 9:36 Мк 10:16

+ 9:37 Мт 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 9:38 Мт 7:22, Мт 12:27, Хэр 19:13, Тоо 11:28

+ 9:40 Мт 12:30, Лк 11:23

+ 9:41 Мт 10:42

+ 9:42 Лк 17:2

* 9:43 44-дэхи зүйл олонхи эхэ бэшэгүүд соо үгы байдаг.

+ 9:43 Мт 5:30, Мт 25:41, Гэр 20:10

* 9:45 46-дэхи зүйл олонхи эхэ бэшэгүүд соо үгы байдаг.

+ 9:47 Иса 66:24

+ 9:50 Мт 5:13, Лк 14:34, Эзэк 43:24, Рим 12:18, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13

• 10:1 Мт 19:1-12

+ 10:4 Хуу 24:1-3

+ 10:6 Эх 1:27

+ 10:7 Эх 2:24, 1 Кор 6:16, Эф 5:31, 1 Кор 6:16

+ 10:9 Мал 2:16, 1 Кор 7:10

+ 10:12 Мт 5:32

• 10:13 Мт 19:13-15, Лк 18:15-17

+ 10:15 Мт 18:3

+ 10:16 Мк 9:36

• 10:17 Мт 19:16-30, Лк 18:18-30

+ 10:17 Лк 10:25

+ 10:18 Псал 105:1, Псал 118:68

+ 10:19 Гар 20:12-16, Хуу 24:14, 1 Кор 6:8

+ 10:20 Флп 3:6

+ 10:21 Лк 12:33

+ 10:23 Псал 48:7-8, Мк 4:19

+ 10:27 Эх 18:14, Иоов 42:2, Ер 32:17, Мк 14:36, Лк 1:37

+ 10:28 Мк 1:18-20

+ 10:29 Мк 8:35, Лк 14:26

+ 10:30 2 Кор 12:10

+ 10:31 Мт 20:16, Лк 13:30

• 10:32 Мт 20:17-19, Лк 18:31-34

+ 10:34 Мк 8:31, Мк 9:31

• 10:35 Мт 20:20-28

+ 10:35 Мк 1:19

+ 10:37 Мт 19:28

+ 10:38 Мк 14:36, Ин 18:11, Лк 12:50

+ 10:39 Хэр 12:2, Гэр 1:9

+ 10:43 1 Пёт 5:3, Мт 23:11, Мк 9:35

+ 10:45 Ин 13:4-5, Иса 53:10-11, Ин 11:51, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14, 1 Пёт 1:18-19

• 10:46 Мт 20:29-34, Лк 18:35-43

+ 10:46 Нүүн 6:1, 3 Хаан 16:34

+ 10:47 2 Хаан 7:12-16, Лк 1:32

+ 10:52 Мк 5:34, Лк 7:50, Лк 17:19

• 11:1 Мт 21:1-11, Лк 19:28-40, Ин 12:12-19

+ 11:1 2 Хаан 15:30, Зах 14:4, Хэр 1:12, Мт 21:17, Лк 24:50, Ин 11:18

+ 11:8 4 Хаан 9:13

+ 11:10 Псал 117:25-26, Псал 148:1, Мт 23:39

• 11:12 Мт 21:18-19

+ 11:12 Мт 4:2

* 11:13 Магадгүй, еврейнүүд боди модоной эртын гүлгэнүүдые эдидэг байгаа.

+ 11:13 Ер 24:8, Ер 29:16-17, Һош 9:10, Мих 7:1, Мк 13:28, Лк 13:6

• 11:15 Мт 21:12-17, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22

+ 11:15 Лев 1:14, Лев 5:7, Лев 12:8, Лк 2:24

+ 11:17 Иса 56:7, Ер 7:11

+ 11:18 Мт 21:46

+ 11:19 Лк 21:37

• 11:20 Мт 21:19-22

+ 11:23 Мт 7:7, Мт 17:20, 1 Кор 13:2

+ 11:24 Мт 7:7, Як 1:6

* 11:25 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 26 Хэрбээ таанадай хүлисэхэгүй байбал, тэнгэридэхи Эсэгэтнай баһа танай нүгэлнүүдые хүлисэхэгүйл.

+ 11:25 Мт 6:14, Кол 3:13

• 11:27 Мт 21:23-27, Лк 20:1-8

+ 11:28 Хэр 4:7

+ 11:30 Мк 1:4

+ 11:31 Лк 7:30

+ 11:32 Мт 11:9, Мт 14:5

• 12:1 Мт 21:33-46, Лк 20:9-19

+ 12:1 Псал 79:9, Иса 5:1, Дуун 8:11, Мк 13:34

+ 12:5 Мт 22:6, Мт 23:34, Евр 11:36-37, Евр 11:36-37

+ 12:6 Мт 3:17, Евр 1:1

+ 12:7 Евр 1:2, 3 Хаан 21:19

+ 12:8 Евр 13:12

+ 12:9 Хэр 13:46

+ 12:11 Псал 117:22-23, Хэр 4:11, 1 Пёт 2:7

+ 12:12 Мк 11:18, Мк 11:32

• 12:13 Мт 22:15-22, Лк 20:20-26

+ 12:13 Лк 11:54

+ 12:14 Мт 17:24-25

+ 12:15 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 12:17 Рим 13:7

• 12:18 Мт 22:23-33, Лк 20:27-40

+ 12:18 Мт 3:7, Хэр 23:8

+ 12:19 Эх 38:8, Хуу 25:5-6

+ 12:26 Гар 3:2, Гар 3:6

• 12:28 Мт 22:34-40, Лк 10:25-28

+ 12:30 Хуу 6:4-5, Хуу 11:13, Нүүн 22:5

+ 12:31 Лев 19:18, Мт 19:19

+ 12:32 Хуу 4:35, Хуу 6:4

+ 12:33 3 Хаан 15:22, Һош 6:6, Мих 6:6-8

+ 12:34 Лк 20:40

• 12:35 Мт 22:41-46, Лк 20:41-44

+ 12:35 2 Хаан 7:12-16, Мк 10:47, Лк 1:32

+ 12:36 Псал 109:1, Хэр 2:34-35

+ 12:37 Мк 6:20

• 12:38 Мт 23:1-36, Лк 20:45-47

+ 12:39 Лк 11:43

• 12:41 Лк 21:1-4

+ 12:41 4 Хаан 12:9, Мт 27:6

+ 12:44 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12

• 13:1 Мт 24:1-14, Лк 21:5-19

+ 13:2 Лк 19:44

+ 13:5 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 13:6 Ер 14:14

+ 13:7 Ер 51:46

+ 13:8 2 Уг 15:6, Гэр 6:4, Хэр 11:28, Гэр 6:8, Гэр 6:12

+ 13:9 Псал 118:46, Хэр 17:6, Хэр 18:12, Хэр 24:1, Хэр 25:6

+ 13:10 Мт 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6

+ 13:11 Хэр 4:8

+ 13:12 Мт 10:35-36

+ 13:13 Мт 10:22, Ин 15:18, Як 5:11, Гэр 2:10

• 13:14 Мт 24:15-28, Лк 21:20-24

+ 13:14 Дан 9:27, Дан 11:31, Дан 12:11

+ 13:15 Лк 17:31

+ 13:17 Лк 23:29

+ 13:19 Ер 30:7, Дан 12:1, Гэр 16:18

+ 13:20 Иса 65:8, Лк 18:7

+ 13:21 Лк 17:23

+ 13:22 Хуу 13:1, 2 Фес 2:9, Гэр 13:13, Гэр 16:14

+ 13:23 Ин 13:19, Ин 14:29

• 13:24 Мт 24:29-31, Лк 21:25-28

+ 13:24 Ам 8:9

+ 13:25 Иса 13:10, Иса 24:23, Иса 34:4, Эзэк 32:7, Ёһ 2:31, Хэр 2:20, Гэр 6:13

+ 13:26 Дан 7:13, Мт 16:27

+ 13:27 Мт 13:41

• 13:28 Мт 24:32-35, Лк 21:29-33

+ 13:30 Мк 9:1

+ 13:31 Псал 101:26-27, Иса 51:6, 2 Пёт 3:10

• 13:32 Мт 24:36-44, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 13:32 Зах 14:7

+ 13:33 Эф 6:18, 1 Фес 5:6, Мт 25:13

+ 13:34 Мк 12:1

+ 13:35 Мт 25:13, 2 Пёт 3:10, 1 Фес 5:2

+ 13:36 Мт 25:1-13

• 14:1 Мт 26:1-5, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53

+ 14:1 Гар 12:1-30, Ин 11:53

• 14:3 Мт 26:6-13, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8

+ 14:3 Мт 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18, Лев 13:3

+ 14:7 Хуу 15:11, Мк 2:20, Ин 7:33

+ 14:8 Ин 19:40

+ 14:9 Мт 24:14

• 14:10 Мт 26:14-16, Лк 22:3-6

+ 14:10 Ин 13:2, Хэр 1:16

• 14:12 Мт 26:17-30, Лк 22:7-23, Ин 13:21-30

+ 14:12 Гар 12:6, 1 Кор 5:7

+ 14:18 Псал 40:10, Ин 13:18

+ 14:21 Иса 53, Мт 18:7

• 14:22 Мт 26:26-30, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 14:22 Ин 6:51, 1 Кор 10:16

+ 14:24 Гар 24:8

+ 14:26 Лк 22:39

• 14:27 Мт 26:31-35, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38

+ 14:27 Зах 13:7, Ин 16:32

+ 14:28 Мк 16:7

• 14:32 Мт 26:36-46, Лк 22:39-46

+ 14:33 Мк 5:37, Мк 9:2

+ 14:34 Ин 12:27

+ 14:35 Евр 5:7

+ 14:36 Мк 10:27, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38

+ 14:38 Мт 6:13, 1 Пёт 4:7

+ 14:41 Ин 2:4, Мк 9:31, Мк 10:33

• 14:43 Мт 26:47-56, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12

+ 14:43 Хэр 1:16

+ 14:47 Лк 22:38

+ 14:49 Мк 11:27, Мт 1:22-23, Мт 21:4, Ин 19:36

+ 14:50 Мк 14:27, Ин 16:32

• 14:53 Мт 26:57-68, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 14:56 Псал 26:12, Псал 34:11, Хуу 17:6, Хуу 19:15

+ 14:58 2 Кор 5:1, Мк 15:29, Ин 2:19

+ 14:60 Мк 15:4-5

+ 14:61 Иса 53:7, Псал 2:7

+ 14:62 Псал 109:1, Дан 7:13, Мт 16:27, Мт 24:30, Евр 1:13

+ 14:63 Тоо 14:6, Хэр 14:14

+ 14:64 Мк 2:7, Ин 10:36, Лев 24:16

+ 14:65 Иса 50:6, Мк 10:34

• 14:66 Мт 26:69-75, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 14:72 Мк 14:30

• 15:1 Мт 27:1-2, Мт 27:11-14, Лк 23:1-5, Ин 18:28-38

* 15:1 Понтий Пилат – иудейн можодо дүүрэн эрхэтэй Римэй захирагша (26–36 онууд).

+ 15:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Хэр 3:13, Хэр 4:27, 1 Тим 6:13

+ 15:2 Мт 2:2

+ 15:4 Мк 14:60-61

+ 15:5 Иса 53:7

• 15:6 Мт 27:15-26, Лк 23:13-25, Ин 18:39

+ 15:10 Ин 12:19, Хэр 5:17

+ 15:11 Хэр 3:14

+ 15:14 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 15:15 Мк 10:34

• 15:16 Мт 27:27-31, Ин 19:2-3

+ 15:19 Иса 50:6, Мк 10:34, Мк 14:65

• 15:21 Мт 27:32-44, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27

+ 15:21 Рим 16:13

+ 15:24 Псал 21:19

* 15:27 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 28 «Тэрэниие хоротон гэжэ тоолохо», – гээд Нангин Бэшэг соо хэлэгдэһэн үгэнүүд иигэжэл бэелбэ.

+ 15:29 Псал 21:7, Псал 108:25, Мк 14:58, Ин 2:19

+ 15:31 Ин 10:18

+ 15:32 Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29

• 15:33 Мт 27:45-56, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30

+ 15:34 Псал 21:2

+ 15:36 Псал 68:22

+ 15:38 Гар 26:33, Лев 16:2

+ 15:40 Лк 8:2

• 15:42 Мт 27:57-61, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42

+ 15:46 Иса 53:9

• 16:1 Мт 28:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10

+ 16:1 Мк 15:40

+ 16:3 Мк 15:46

* 16:5 Эндэ Бурханай Эльгээмэл тухай хэлэгдэнэ.

+ 16:7 Мк 14:28

* 16:8 Эгээн эртэнэй эхэ бэшэгүүдтэ Маркын Һайн Мэдээсэл энэ газарта түгэсэнэ.

• 16:9 Мт 28:9-10, Мт 28:16-20, Лк 24:13-49, Ин 20:11-23

+ 16:9 Лк 8:2

+ 16:11 Лк 24:11

+ 16:15 Хэр 1:8, Кол 1:23

+ 16:16 Хэр 16:31, Рим 10:9, 1 Пёт 3:21, Ин 3:18

+ 16:17 Лк 10:17, Хэр 5:16, Хэр 8:7, Хэр 16:18, Хэр 19:12, Хэр 2:4, Хэр 10:46, 1 Кор 12:10, 1 Кор 14:2

+ 16:18 Псал 90:13, Лк 10:19, Хэр 28:3-5, Хэр 9:12, Хэр 28:8

+ 16:19 Лк 24:51, Хэр 1:9, 1 Тим 3:16, Псал 109:1, Хэр 7:55-56, 1 Пёт 3:22, Рим 8:34, Эф 1:20, Кол 3:1, Евр 1:3, Евр 8:1, Евр 12:2, Гэр 3:21

+ 16:20 Хэр 5:12

+ 1:3 Хэр 1:1

+ 1:5 Мт 2:1, 1 Уг 24:10, Гар 28:1

+ 1:6 Флп 3:6

+ 1:7 1 Хаан 1:2

+ 1:8 1 Уг 24:19

+ 1:9 Гар 30:7-8

+ 1:10 Псал 140:2

+ 1:11 Гар 30:1-10

+ 1:13 Хэр 10:4

+ 1:15 Лк 7:28, Тоо 6:2-3, Лк 7:33, Иса 49:1, Ер 1:4-5, Гал 1:15

+ 1:17 Мал 4:5, Мт 11:14, Мт 17:12-13, Мал 4:6, Мал 3:1, Мк 1:2

+ 1:18 Эх 15:8, Уд 6:17

+ 1:19 Дан 8:16, Дан 9:21

+ 1:25 Эх 30:23

+ 1:26 Дан 8:16, Дан 9:21, Мт 2:23, Ин 1:45, Мт 1:16

+ 1:28 Уд 13:3

+ 1:31 Иса 49:1, Мт 1:20

+ 1:32 2 Хаан 7:13, Псал 88:4, Иса 9:7, Мк 11:10

+ 1:33 Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, 1 Кор 15:24, Гэр 11:15

+ 1:35 Мт 18:20, Псал 2:7, Мт 14:33

+ 1:37 Эх 18:14, Иоов 42:2, Ер 32:17, Мк 10:27

+ 1:46 1 Хаан 2:1-10

+ 1:47 Псал 34:9, Иса 61:10, Авв 3:18

+ 1:48 1 Хаан 1:11, Лк 11:27

+ 1:49 Псал 98:3, Псал 110:9

+ 1:50 Хуу 5:10, Хуу 7:9

+ 1:51 Иса 51:9

+ 1:52 Иоов 5:11, Псал 146:6, Эзэк 21:26

+ 1:53 Псал 106:9

+ 1:54 Эх 17:19, Рим 4:13, Гал 3:16, Евр 2:16

+ 1:59 Эх 17:12, Лев 12:3

+ 1:68 Псал 110:9, Псал 129:8

+ 1:69 Хэр 3:21, Рим 1:2, Тит 1:1-2

+ 1:71 Псал 105:10

+ 1:72 Лев 26:42, Псал 104:8

+ 1:73 Эх 22:16-18, Эх 26:3, Евр 6:13, Цэп 3:15

+ 1:76 Лк 7:26, Лк 20:6, Мал 3:1, Мт 3:3, Мк 1:2-3

+ 1:77 Лк 3:3

+ 1:78 Псал 83:12, Мал 4:2

+ 1:79 Псал 106:10, Иса 9:2, Иса 42:7, Иса 49:9, Мт 4:16

+ 1:80 Лк 3:2

• 2:1 Мт 1:18-25

+ 2:1 Тоо 1:2, 1 Уг 21:1, Хэр 5:37

+ 2:4 Лк 1:26-27, 1 Хаан 17:58

+ 2:9 Хэр 12:7

+ 2:11 Мт 1:21, Иса 9:6

+ 2:12 1 Хаан 2:34, 4 Хаан 19:29

+ 2:13 Гэр 5:11

+ 2:14 Псал 148:1, Лк 19:38

+ 2:19 Дан 7:28, Лк 2:51

+ 2:21 Эх 17:12-13, Лев 12:3

+ 2:22 Лев 12:4

+ 2:23 Гар 13:2

+ 2:24 Лев 12:8

+ 2:25 Иса 40:1, Иса 57:18

+ 2:30 Иса 42:6, Иса 49:6, Ин 8:12

+ 2:35 Ин 19:25

+ 2:37 Хэр 13:2, Хэр 14:23

+ 2:39 Мт 2:23, Лк 1:26-27

+ 2:41 Хуу 16:1

+ 2:43 Лев 23:8

+ 2:50 Лк 9:45, Лк 18:34

+ 2:51 Дан 7:28, Лк 2:19

+ 2:52 1 Хаан 2:26

• 3:1 Мт 3:1-12, Мк 1:1-8, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 13:1, Лк 23:1, Лк 9:7

+ 3:2 Мт 26:3, Ин 11:49, Лк 1:63, Лк 1:80, Ин 1:6-7

+ 3:6 Иса 40:3-5, Иса 52:10

+ 3:7 Мт 12:34, Мт 23:33

+ 3:8 Лк 16:24, Ин 8:33

+ 3:9 Лк 13:9, Мт 7:19

+ 3:10 Хэр 2:37, Хэр 16:30

+ 3:11 Иса 58:7, Мт 25:35, Як 2:15-16

+ 3:14 Лк 19:8

+ 3:15 Ин 1:19-20

+ 3:16 Ёһ 2:28

+ 3:17 Иса 30:24, Мал 4:1, Мт 13:30

+ 3:20 Мт 11:2, Мт 14:1-12, Мк 6:17-18, Ин 3:24

• 3:21 Мт 3:13-17, Мк 1:9-11

+ 3:21 Хэр 7:56

+ 3:22 Иса 11:2, Ин 1:32-33, Мк 9:7, Ин 12:28, Иса 42:1, Лк 9:35, 2 Пёт 1:17

• 3:23 Мт 1:1-17

+ 3:23 Тоо 4:3

+ 3:27 1 Уг 3:17-19, Эзр 3:2, Хаг 1:1

+ 3:31 2 Хаан 5:14

+ 3:32 1 Хаан 17:12, Иса 11:1, Рүүт 4:18-22

+ 3:33 Эх 38, Тоо 26:21

+ 3:34 1 Уг 1:17-27

+ 3:38 Эх 5

• 4:1 Мт 4:1-11, Мк 1:12-13

+ 4:2 1 Уг 21:1, 1 Фес 3:5, Хуу 9:9, 3 Хаан 19:8, Мт 21:18

+ 4:4 Хуу 8:3

+ 4:6 1 Ин 5:19, Гэр 13:2

+ 4:8 Хуу 6:13

+ 4:10 Псал 90:11-12

+ 4:12 Хуу 6:16

• 4:14 Мт 13:53-58, Мк 6:1-6

+ 4:15 Мк 1:21

+ 4:16 Мт 2:23, Лк 2:39

+ 4:18 Иса 11:2, Иса 58:6, Лев 25:10, Иса 61:1-2

+ 4:23 Мт 11:23, Мк 2:1-12, Ин 4:46-53

+ 4:24 Ин 4:44

+ 4:25 3 Хаан 17:1, 3 Хаан 18:2, Як 5:17

+ 4:26 3 Хаан 17:9

+ 4:27 Лев 13:3, Тоо 12:10, 2 Уг 26:20, 4 Хаан 5:1-14

+ 4:30 Ин 8:59, Ин 10:39

• 4:31 Мк 1:21-28

+ 4:31 Мт 4:13

+ 4:32 Мт 7:28-29

+ 4:34 Мт 8:29, Мк 1:23-24, Лк 8:28, Хэр 19:15

+ 4:35 Лк 9:42, Хэр 8:7

• 4:38 Мт 8:14-17, Мк 1:29-34

+ 4:38 1 Кор 9:5

+ 4:41 Псал 2:7, Мт 12:16, Мк 3:12

• 4:42 Мк 1:35-39

+ 4:42 Лк 5:16

+ 4:43 Иса 61:1

• 5:1 Мт 4:18-22, Мк 1:16-20

+ 5:1 Тоо 34:11, Мт 14:34, Мк 6:53

+ 5:4 Ин 21:6

+ 5:8 Иса 6:5

+ 5:10 Мт 13:47

• 5:12 Мт 8:1-4, Мк 1:40-45

+ 5:12 Лев 13:3, Тоо 12:10, 4 Хаан 5:1, 2 Уг 26:20, Мк 9:22

+ 5:14 Мт 9:30, Мт 17:9, Мк 1:34, Лев 14:1-32, Лк 17:14

+ 5:16 Мт 14:23, Лк 4:42

• 5:17 Мт 9:1-8, Мк 2:1-12

* 5:17 Фарисейнүүд болбол еврей шажанай шухала гурбан бүлгэмэй нэгэн болоно. Фарисейнүүд Моисейн Хуулиин бүхы зүйлнүүдые, мүн шажан тахилай дүримүүдые нарин нягтаар гүйсэдхэхые шаардана. Тэдэ Иисүүс Христоосто эсэргүүсэгшэд һэн.

+ 5:17 Лк 6:19, Лк 8:46

+ 5:20 Мт 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 5:21 Мт 26:65, Псал 31:5, Иса 43:25

• 5:27 Мт 9:9-17, Мк 2:13-22

+ 5:29 Лк 19:6

+ 5:30 Лк 15:2

+ 5:32 Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 5:33 Мт 9:14-17, Мк 2:18-22

+ 5:33 Мт 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 5:34 Мт 25:1-13, Ин 3:29, Гэр 19:7, Гэр 21:2

+ 5:35 Мк 14:7, Лк 17:22

• 6:1 Мт 12:1-14, Мк 2:23

* 6:1 Еврейнүүдэй ажал хэхэ ёһогүй үдэр.

+ 6:1 Хуу 23:25

+ 6:2 Гар 20:8-10, Тоо 15:32-36

+ 6:3 1 Хаан 21:6

+ 6:4 Гар 25:30, Лев 24:5-9

+ 6:6 Мк 1:21

+ 6:7 Лк 14:1, Лк 20:20

+ 6:9 Лк 14:3

+ 6:10 3 Хаан 13:6

• 6:12 Мт 10:1-4, Мк 3:13-19

+ 6:14 Мт 16:18, Ин 1:42

* 6:15 Зелотууд – римэй засагай эсрэг ехэ үһөөрхэгшэ шажанай бүлэгэй гэшүүд.

+ 6:15 Мт 9:9

+ 6:16 Лк 22:47

• 6:17 Мт 4:23

+ 6:19 Лк 5:17, Лк 8:46

+ 6:20 Цэп 3:12

+ 6:21 Псал 41:2, Иса 55:1, Ин 7:37, Экк 7:3, 2 Кор 7:10

+ 6:22 1 Пёт 4:14

+ 6:23 Хэр 5:41, Як 1:2, 2 Кор 12:10

+ 6:24 Ам 6:1, Мт 6:2, Як 5:1

+ 6:25 Иса 65:13, Һур 14:13, Иса 65:14

+ 6:26 Иса 30:10, Мих 2:11

• 6:27 Мт 5:38-48

+ 6:28 Лк 23:34, Хэр 7:60, 1 Пёт 3:9

+ 6:29 Гаш 3:30, 1 Пёт 2:23, 1 Кор 6:7

+ 6:30 Хуу 15:7-8, Һур 21:26

+ 6:31 Мт 7:12

+ 6:35 Псал 36:26

+ 6:36 Мт 5:7

• 6:37 Мт 7:1-5

+ 6:37 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Рим 2:1, Рим 14:10, Як 2:13

+ 6:38 2 Кор 9:6, Мк 4:24, Рим 2:1

+ 6:39 Мт 15:14

+ 6:40 Мт 10:24, Ин 13:16

• 6:43 Мт 7:17-20, Мт 12:33-35

+ 6:45 Һур 12:5, Мт 15:18, Як 3:6

• 6:46 Мт 7:24-27

+ 6:46 Һош 8:2, Мт 7:22, Мт 25:11, Ин 13:13

+ 6:48 Һур 10:25, Һур 12:3

• 7:1 Мт 8:5-13

+ 7:4 Хэр 10:2

+ 7:7 Псал 106:20

+ 7:13 Мт 20:34

+ 7:14 Лк 8:54

+ 7:15 3 Хаан 17:23, 4 Хаан 4:36

+ 7:16 Хуу 18:15, Мт 21:11

• 7:18 Мт 11:2-19

+ 7:19 Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 7:22 Иса 35:5, Иса 61:1

+ 7:23 Ин 6:61, Ин 16:1

+ 7:24 Лк 3:2

+ 7:26 Мт 14:5, Мт 21:26

+ 7:27 Гар 23:20, Мал 3:1, Мк 1:2

+ 7:28 Лк 1:15

+ 7:29 Лк 3:12

+ 7:33 Мт 3:4, Лк 1:15

+ 7:34 Ин 2:1, Ин 12:2, Лк 5:30

• 7:36 Мт 26:6-13, Мк 14:3-9, Ин 12:1-8

+ 7:39 Лк 15:2

* 7:41 Динари – римэй жэжэ мүнгэн, хүлһэншэ хүдэлмэришэнэй нэгэ үдэрэй ажалай салин болодог байгаа.

+ 7:41 Мт 18:28

+ 7:42 Мт 6:14, Мк 11:25-26, Эф 4:32, Кол 3:13

+ 7:46 Псал 22:5

+ 7:48 Лк 5:20

+ 7:50 Лк 8:48, Лк 17:19, Лк 18:42, Эф 2:8

+ 8:1 Лк 4:43

+ 8:2 Лк 23:49, Мт 27:56, Мк 16:9, Лк 24:10, Ин 19:25

+ 8:3 Лк 24:10

• 8:4 Мт 13:1-9, Мк 4:1-9

+ 8:7 Ер 4:3

+ 8:8 Мт 11:15, Гэр 2:7

• 8:9 Мт 13:10-23, Мк 4:10-25

+ 8:10 Мт 19:11, Иса 6:9, Иса 42:20, Ер 5:21

+ 8:11 Иса 55:10-11, Хэр 8:4

+ 8:13 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 8:14 Мт 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 8:15 Ин 15:5

+ 8:16 Мт 5:15, Лк 11:33

+ 8:17 Мт 10:26, Лк 12:2

+ 8:18 Һур 9:9

• 8:19 Мт 12:46-50, Мк 3:31-35

+ 8:19 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 8:21 Ин 15:14, Евр 2:11

• 8:22 Мт 8:23-27, Мк 4:35-41

+ 8:22 Мт 8:18, Мк 4:35

+ 8:24 Псал 64:8, Псал 88:10, Псал 103:7

• 8:26 Мт 8:28-34, Мк 5:1-20

+ 8:28 Лк 4:34

+ 8:35 Лк 10:39

+ 8:37 Лк 5:8, Хэр 16:39

+ 8:39 Псал 65:16

• 8:40 Мт 9:18-26, Мк 5:21-43

+ 8:41 Лк 13:14, Хэр 13:15, Хэр 18:8

+ 8:43 Лев 15:25

+ 8:44 Мк 3:10

+ 8:46 Лк 5:17, Лк 6:19

+ 8:48 Лк 7:50, Эф 2:8

+ 8:51 Мк 14:33, Лк 9:28

+ 8:52 Ин 11:11

+ 8:54 Мк 1:31, Мк 9:27, Хэр 3:7, Хэр 9:41, Лк 7:14

+ 8:56 Мк 1:44, Мк 9:9

• 9:1 Мт 10:5-15, Мк 6:7-13

+ 9:1 Лк 6:12-16

+ 9:5 Хэр 13:51

+ 9:6 Мк 1:15

• 9:7 Мт 14:1-12, Мк 6:14-29

+ 9:7 Лк 3:1, Лк 9:19

+ 9:8 3 Хаан 17:1, Мал 4:5

+ 9:9 Лк 3:19-20, Лк 23:8

• 9:10 Мт 14:13-21, Мк 6:30-44, Ин 6:1-14

+ 9:10 Лк 9:2

+ 9:13 4 Хаан 4:42-44

• 9:18 Мт 16:13-19, Мк 8:27-29

+ 9:19 Лк 9:7, 3 Хаан 17:1, Мал 4:5

+ 9:20 Лк 22:67, Ин 11:27

• 9:21 Мт 16:20-28, Мк 8:30

+ 9:22 Лк 17:25, Лк 18:33, Лк 24:7, Ин 2:19

* 9:23 Зоболон туйлахадашье, үхэлэй саазада хүртэхэдэшье бэлэн байха гэһэн удхатай.

+ 9:23 Мт 10:38-39, Лк 14:27

+ 9:25 Лк 12:20

+ 9:26 Рим 1:16, 2 Тим 1:8, Хуу 33:2, Дан 7:13, Зах 14:5

+ 9:27 Лк 21:32, Ин 21:22

• 9:28 Мт 17:1-8, Мк 9:2-8

+ 9:28 Мк 14:33, Лк 8:51

+ 9:29 Дан 7:9

+ 9:30 Мал 4:5

+ 9:35 Иса 42:1, Лк 23:35, Хуу 18:15, 2 Пёт 1:17

• 9:37 Мт 17:14-18, Мк 9:14-27

+ 9:42 Лк 4:35

• 9:43 Мт 17:22-23, Мк 9:30-32

+ 9:44 Лк 9:22, Лк 18:32-33

+ 9:45 Лк 2:50, Лк 18:34

• 9:46 Мт 18:1-5, Мк 9:33-40

+ 9:48 Мт 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 9:49 Мт 7:22, Мт 12:27, Хэр 19:13, Тоо 11:28

+ 9:50 Лк 11:23

+ 9:51 Лк 24:51, Хэр 1:9

+ 9:52 Мт 10:5

* 9:54 Зарим эхэ бэшэгүүд соо: «хэзээ нэгэтэ Элияагай хэһэндэл адляар» гэжэ нэмээтэй байдаг.

+ 9:54 4 Хаан 1:10, Гэр 13:13

* 9:55 Зарим эхэ бэшэгүүд соо иигэжэ нэмээтэй байдаг: «Ямар һүлдэтэй байһанаа таанад мэдэнэгүй гүт? Хүн түрэлхитэнэй Хүбүүн хүнүүдэй ами һүнөөхэеэ бэшэ, харин абархаяа ерээ юм», – гэжэ хэлэбэ.

• 9:57 Мт 8:19-22

+ 9:61 3 Хаан 19:20

• 10:1 Мт 10:7-16

* 10:1 Зарим гар бэшэгүүдтэ далан шаби гэжэ бэшээтэй байдаг.

+ 10:2 Мт 9:37-38, Ин 4:35

+ 10:3 Мт 10:16

+ 10:4 4 Хаан 4:29

+ 10:7 Гал 6:6, 1 Тим 5:18

+ 10:8 1 Кор 10:27

+ 10:9 Мк 1:15

+ 10:11 Хэр 13:51

+ 10:12 Эх 18:20, Эх 19:24, Ер 23:14, Эзэк 16:48

• 10:13 Мт 11:20-24

+ 10:13 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 10:14 Иса 23:1, Ер 47:4, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:2

+ 10:15 Иса 14:13, Иса 14:15

+ 10:16 Мт 10:40, Мт 25:45, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:17 Мк 16:17, Хэр 5:16, Хэр 8:7, Хэр 16:18, Хэр 19:12

+ 10:18 Иса 14:12, Гэр 9:1, Гэр 12:8-9

+ 10:19 Псал 90:13, Мк 16:18, Хэр 28:3-5

+ 10:20 Гар 32:32, Псал 68:29, Евр 12:23, Гэр 3:5

• 10:21 Мт 11:25-27, Мт 13:16-17

+ 10:21 Иоов 37:24, Иса 29:14

+ 10:22 Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 10:23 Мт 13:16-17

+ 10:24 Евр 11:13, 1 Пёт 1:10-12

+ 10:25 Лк 18:18

+ 10:27 Хуу 6:5, Хуу 11:13, Нүүн 22:5, Лев 19:18, Мт 22:37, Мк 12:30

+ 10:28 Лев 18:5, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 10:32 Тоо 8:19

+ 10:33 4 Хаан 17:34, Ин 4:9, Ин 8:48

+ 10:34 Иса 1:6

+ 10:38 Ин 11:1, Ин 12:2

+ 10:39 Лк 8:35

+ 10:41 Лк 12:25

+ 10:42 Псал 15:5

• 11:1 Мт 6:9-15, Мт 7:7-11

+ 11:1 Мт 11:2, Мк 2:18, Ин 1:35

+ 11:3 Һур 30:8

+ 11:4 Мт 26:41

+ 11:10 Һур 8:17, Мт 18:19, Мт 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

* 11:11 Зарим эхэ бэшэгүүд соо энэ 11-дэхи зүйлэй эхиндэ: «хилээмэ эрихэдэ, тэрээндээ шулуу үгэхэ, үгышье һаа, загаһа…» гэжэ нэмээтэй байдаг.

+ 11:13 Эх 6:5, Мт 12:34, Хэр 2:38

• 11:14 Мт 12:22-30, Мт 12:43-45, Мк 3:20-27

+ 11:15 4 Хаан 1:2, Мт 9:34, Мт 10:25

+ 11:16 Мк 8:11, 1 Кор 1:22

+ 11:19 Лк 9:49, Хэр 19:13

+ 11:22 Иса 49:24-25

+ 11:23 Лк 9:50

+ 11:26 2 Пёт 2:20

+ 11:27 Лк 1:48

+ 11:28 Ин 13:17, Як 1:22, Рим 2:13

• 11:29 Мт 12:38-42, Мт 16:1-4, Мк 8:11-13

+ 11:31 3 Хаан 10:1-13, Мт 12:6

+ 11:32 Ион 3:5

• 11:33 Мт 6:22-23

+ 11:33 Мт 5:15, Мк 4:21, Лк 8:16

• 11:37 Мт 23:1-36, Мк 12:38-40, Лк 20:45-47

+ 11:38 Мк 7:3-5

+ 11:42 Лк 18:12

+ 11:43 Лк 14:7, Лк 20:46

+ 11:44 Һур 26:23

+ 11:48 Хэр 7:51-52

+ 11:49 Мт 21:35

+ 11:50 Нэх 9:26, Гэр 18:24, Эх 4:8, 1 Ин 3:12, Евр 11:4, 2 Уг 24:21

+ 11:54 Лк 20:20

+ 12:1 Мт 16:6, Мк 8:15, 1 Кор 5:7-8

+ 12:2 Мт 10:26, Мк 4:22, Лк 8:17

• 12:4 Мт 10:17-20, Мт 10:28-33

+ 12:4 Псал 55:5, Псал 117:6, Һур 29:25, Иса 51:7, Иса 51:12

+ 12:5 Евр 10:31

+ 12:7 Мт 6:26, Мт 12:12

+ 12:8 Рим 10:9, Гэр 3:5

+ 12:9 Мт 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12

+ 12:10 Мт 12:31-32, Мк 3:29

+ 12:12 Һур 16:1

• 12:13 Мт 6:19-21, Мт 6:25-34

+ 12:15 1 Тим 6:6-10, Гар 20:17, Псал 61:11

+ 12:19 Иса 22:13

+ 12:20 Псал 38:7, Экк 2:18, Экк 6:2

+ 12:21 1 Тим 6:18

+ 12:22 Флп 4:6, 1 Пёт 5:7

+ 12:24 Мт 10:31, Мт 12:12

+ 12:27 3 Хаан 10:4-7

+ 12:28 Мт 8:26, Мт 14:31, Мт 16:8

+ 12:31 Псал 36:4

+ 12:32 Иса 40:11, Ин 10:16, Лк 22:29

+ 12:33 Мт 19:21, Лк 18:22

• 12:35 Мт 24:45-51

+ 12:36 Гэр 3:20

+ 12:39 2 Пёт 3:10, 1 Фес 5:2

+ 12:43 Мт 25:21, Ин 13:17

+ 12:45 Мт 25:5

+ 12:48 Лев 5:17

• 12:49 Мт 10:34-36

+ 12:50 Мк 10:38

+ 12:51 Хэр 14:4

+ 12:53 Мих 7:6

• 12:54 Мт 5:25-26, Мт 16:2-3

+ 12:58 Һур 25:8

+ 13:1 Лк 3:1, Лк 23:1

+ 13:2 Иоов 4:7

+ 13:4 Иса 8:6, Ин 9:7, Ин 9:11

+ 13:6 Иса 5:2, Мт 21:19, Мк 11:13

+ 13:7 Мт 7:19, Лк 3:9

+ 13:10 Мт 4:23, Мк 6:2

+ 13:13 Псал 144:14, Псал 145:8

+ 13:14 Лк 8:41, Хэр 13:15, Хэр 18:8, Гар 20:9

+ 13:15 Лк 14:5

+ 13:17 1 Пёт 3:16

• 13:18 Мт 13:31-33, Мк 4:30-32

+ 13:19 Мт 17:20, Лк 17:6, Эзэк 17:23, Эзэк 31:6, Дан 4:9

+ 13:21 1 Кор 5:6, Гал 5:9

• 13:22 Мт 7:13-14, Мт 7:21-23

+ 13:25 Мт 25:11-12

+ 13:27 Псал 6:9

+ 13:28 Мт 8:12

+ 13:29 Мт 8:11, Эф 3:6

+ 13:30 Мт 19:30, Мт 20:16, Мк 10:31

• 13:31 Мт 23:37-39

+ 13:31 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 13:34 2 Уг 24:21, Нэх 9:26, Хэр 7:52, Хуу 32:11-12, Рүүт 2:12, Псал 146:2

+ 13:35 Псал 117:26, Лк 19:38

+ 14:1 Лк 6:7, Лк 20:20

+ 14:3 Мт 12:10, Мк 3:4

+ 14:5 Лк 13:15

+ 14:7 Лк 11:43

+ 14:8 Һур 25:6-7

+ 14:11 Мт 23:12, Лк 18:14

+ 14:14 1 Кор 15:23, 1 Фес 4:16

• 14:15 Мт 22:1-10

+ 14:15 Гэр 19:9

+ 14:20 Хуу 24:5

• 14:25 Мт 10:37-38

+ 14:26 Ин 12:25

* 14:27 Зоболон туйлахадашье, үхэлэй саазада хүртэхэдэшье бэлэн байха гэһэн удхатай.

+ 14:27 Мт 16:24, Лк 9:23

+ 14:34 Мт 5:13, Мк 9:50

+ 14:35 Мт 11:15, Лк 8:8, Гэр 2:7

• 15:1 Мт 18:12-14

+ 15:2 Лк 5:30, Лк 19:7

+ 15:4 Эзэк 34:6, Эзэк 34:11

+ 15:6 1 Пёт 2:25

+ 15:7 Лк 5:31-32

+ 15:12 Хуу 21:17

+ 15:18 Гар 10:16

+ 15:22 Зах 3:4

+ 15:24 Рим 11:15, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13

+ 15:30 Һур 29:3

+ 16:8 Ин 12:36, 1 Фес 5:5

+ 16:10 Мт 25:21, Лк 19:17

+ 16:11 Һур 24:4

+ 16:13 Мт 6:24

• 16:14 Мт 11:12-13

+ 16:14 1 Тим 6:10

+ 16:15 1 Хаан 16:7, 3 Хаан 8:39, Һур 21:2, Ер 11:20

+ 16:16 Мт 3:2, Лк 4:43, Мт 11:12-13

+ 16:17 Мт 5:18

+ 16:18 Мал 2:16, Мт 5:32, Мт 19:19

+ 16:22 Мт 18:10, Хэр 12:15

+ 16:23 Мт 11:23, Мт 8:11

+ 16:24 Лк 3:8

+ 16:29 Хэр 26:22, Хэр 28:23

+ 16:31 Мт 28:11-15, Ин 12:10-11

• 17:1 Мт 18:6-7, Мт 18:21-22

+ 17:1 Лк 22:22

+ 17:2 Мк 9:42

+ 17:3 Лев 19:17, Мт 18:15

+ 17:4 Мт 6:14

+ 17:5 Мк 9:24

+ 17:6 Мт 17:20, Лк 13:19

+ 17:12 Лев 13:3, Лк 5:11, Лев 13:46

+ 17:14 Лев 14:1-32, Мт 8:4, Мк 1:44, Лк 5:14

+ 17:16 Лк 5:12, 4 Хаан 17:34, Ин 4:9

+ 17:19 Мк 10:52, Лк 7:50, Эф 2:8

• 17:20 Мт 24:23-28, Мт 24:37-41

+ 17:20 Лк 19:11, Хэр 1:6

+ 17:22 Лк 5:35, Ин 8:56

+ 17:23 Мк 13:21, Лк 21:28

+ 17:25 Лк 9:22

+ 17:26 Эх 6:5

+ 17:27 Эх 6:14, Эх 7:21

+ 17:29 Эх 19:16, Эх 19:24, 2 Пёт 2:6-8

+ 17:31 Мк 13:15

+ 17:32 Эх 19:26

+ 17:33 Мт 10:39

* 17:35 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 36 «Хээрэ ябаһан хоёр хүнэй нэгыень абажа, нүгөөдыень үлөөхэ».

+ 18:1 Лк 21:36, Рим 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 18:7 Псал 21:3, Псал 87:2, Гэр 6:10, Мк 13:20, Рим 8:33, Кол 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Евр 10:37

+ 18:9 Лк 16:15

+ 18:10 Хэр 3:1

+ 18:11 Мт 6:5

+ 18:12 Лк 5:33, Лк 11:42

+ 18:13 Псал 78:9, Дан 9:19

+ 18:14 Мт 23:12, Лк 14:11

• 18:15 Мт 19:13-15, Мк 10:13-16

+ 18:17 Мт 18:3

• 18:18 Мт 19:16-30, Мк 10:17-31

+ 18:18 Лк 10:25

+ 18:19 Псал 105:1, Псал 118:68

+ 18:20 Гар 20:12-16

+ 18:21 Флп 3:6

+ 18:22 Лк 12:33

+ 18:24 Псал 48:7-8

+ 18:27 Эх 18:14, Иоов 42:2, Ер 32:17, Мк 14:36

+ 18:28 Лк 5:11

+ 18:29 Лк 14:26

• 18:31 Мт 20:17-19, Мк 10:32-34

+ 18:33 Лк 9:22, Лк 24:7, Ин 2:19

+ 18:34 Лк 2:50, Лк 9:45

• 18:35 Мт 20:29-34, Мк 10:46-52

+ 18:35 Нүүн 6:1, 3 Хаан 16:34

+ 18:38 2 Хаан 7:12-16, Мт 22:42, Лк 1:32

+ 18:42 Лк 7:50, Эф 2:8

+ 19:1 Нүүн 6:1, 3 Хаан 16:34

+ 19:7 Лк 5:30, Лк 15:2

+ 19:8 Гар 22:1, 2 Хаан 12:6, Лк 3:14

+ 19:9 Лк 3:8, Ин 8:33, Ин 8:39

• 19:11 Мт 25:14-30

+ 19:11 Лк 17:20, Хэр 1:6

+ 19:14 Ин 15:8

+ 19:17 Лк 16:10

+ 19:22 Иоов 9:20, Иоов 15:6, 3 Хаан 20:40

+ 19:26 Мт 13:12

+ 19:27 Мт 22:7, Лк 20:16

• 19:28 Мт 21:1-11, Мк 11:1-11, Ин 12:12-19

+ 19:29 2 Хаан 15:30, Зах 14:4, Хэр 1:12

+ 19:36 4 Хаан 9:13

+ 19:38 Псал 117:25-26, Псал 148:1

+ 19:39 Мт 21:15-16

+ 19:40 Авв 2:11

+ 19:41 Ин 11:35

+ 19:42 Псал 80:14, Иса 48:18

+ 19:43 Иса 29:3, Ер 6:6, Эзэк 4:2, Эзэк 26:8

+ 19:44 Псал 136:9, Лк 21:6

• 19:45 Мт 21:12-17, Мк 11:15-19, Ин 2:13-22

+ 19:46 Иса 56:7, Ер 7:11

• 20:1 Мт 21:23-27, Мк 11:27-33

+ 20:2 Хэр 4:7

+ 20:4 Лк 3:3

+ 20:5 Лк 7:30

+ 20:6 Лк 7:26, Лк 9:8

• 20:9 Мт 21:33-46, Мк 12:1-12

+ 20:9 Псал 79:9, Иса 5:1, Дуун 8:11, Мк 13:34

+ 20:12 Лк 11:48-49

+ 20:13 Мт 3:17, Евр 1:1

+ 20:14 Евр 1:2

+ 20:15 Евр 13:12

+ 20:16 Хэр 13:46

+ 20:17 Псал 117:22

+ 20:18 Иса 8:14-15, Иса 28:16

• 20:19 Мт 22:15-22, Мк 12:13-17

+ 20:20 Лк 6:7, Лк 14:1, Лк 11:54

+ 20:22 Мт 17:24-25

+ 20:23 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 20:25 Рим 13:7

• 20:27 Мт 22:23-33, Мк 12:18-27

+ 20:27 Хэр 23:8

+ 20:28 Хуу 25:5

+ 20:35 2 Фес 1:5

+ 20:37 Гар 3:2, Гар 3:6

+ 20:40 Мт 22:46

• 20:41 Мт 22:41-46, Мк 12:35-40

+ 20:41 2 Хаан 7:12-16, Лк 1:32, Лк 18:38

+ 20:42 Псал 109:1, Хэр 2:34-35

+ 20:46 Лк 11:43

• 21:1 Мк 12:41-44

+ 21:1 4 Хаан 12:9, Мт 27:6, Ин 8:20

+ 21:4 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12

• 21:5 Мт 24:1-14, Мк 13:1-13

+ 21:6 Лк 19:44

+ 21:8 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3, Ер 14:14

+ 21:10 2 Уг 15:6, Гэр 6:4

+ 21:11 Хэр 11:28, Гэр 6:8, Гэр 6:12

+ 21:12 Хэр 4:3, Хэр 17:6, Хэр 18:12, Хэр 24:1, Хэр 25:6

+ 21:15 Хэр 6:10

+ 21:18 1 Хаан 14:45, 2 Хаан 14:11, Хэр 27:34

• 21:20 Мт 24:15-21, Мк 13:14-19

+ 21:23 Мт 27:25, 1 Фес 2:16

+ 21:24 Гэр 11:2

• 21:25 Мт 24:29-31, Мк 13:24-27

+ 21:27 Дан 7:13

• 21:29 Мт 24:32-35, Мк 13:28-31

+ 21:32 Лк 9:27

+ 21:33 Псал 101:26-27, Иса 51:6, 2 Пёт 3:10

+ 21:34 Иса 24:17

+ 21:36 Мт 25:13, 1 Фес 5:6, Лк 18:1, Рим 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 21:37 Мт 21:23, Мт 26:55

• 22:1 Мт 26:1-5, Мт 26:14-16, Мк 14:1-2, Мк 14:10-11, Ин 11:45-53

+ 22:1 Гар 12:1-30

+ 22:3 Ин 13:2

+ 22:6 Хэр 1:16

• 22:7 Мт 26:17-25, Мк 14:12-21, Ин 13:21-30

+ 22:7 Гар 12:6, 1 Кор 5:7

• 22:14 Мт 26:26-30, Мк 14:22-26, 1 Кор 11:23-25

+ 22:16 Гэр 19:9

+ 22:19 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:24

+ 22:20 Гар 24:8, Ер 31:31

+ 22:21 Псал 40:10, Ин 13:18

+ 22:22 Хэр 2:23

• 22:24 Мт 18:1-5, Мк 9:33-37, Лк 9:46-50

+ 22:26 Мт 20:26, Мк 10:43-44

+ 22:27 Мт 20:28, Ин 13:4-5

+ 22:28 Евр 2:18

+ 22:29 Лк 12:32

+ 22:30 Мт 19:28, Гэр 3:21

• 22:31 Мт 26:31-35, Мк 14:27-31, Ин 13:36-38

+ 22:31 Иоов 1:6-12, Ам 9:9

+ 22:32 Ин 17:9

+ 22:33 Ин 21:19, Хэр 12:4

+ 22:35 Лк 9:3, Лк 10:4

+ 22:37 Иса 53:12

• 22:39 Мт 26:36-46, Мк 14:32-42

+ 22:40 Мт 6:13

+ 22:42 Мк 10:38, Ин 18:11, Евр 5:7, Мт 6:10

+ 22:43 Мт 4:11, Мк 1:13

• 22:47 Мт 26:47-56, Мк 14:43-50, Ин 18:3-11

+ 22:47 Хэр 1:16

+ 22:49 Лк 22:38

+ 22:53 Лк 20:1, Эф 6:12

• 22:54 Мт 26:57-58, Мт 26:69-75, Мк 14:53-54, Мк 14:66-72, Ин 18:12-18, Ин 18:25-27

+ 22:61 Лк 22:34

• 22:63 Мт 26:67-68, Мк 14:65

+ 22:63 Иса 50:6

• 22:66 Мт 26:59-66, Мк 14:55-64, Ин 18:19-24

+ 22:69 Псал 109:1, Мк 16:19, Хэр 7:56, Евр 1:3

+ 22:71 Мт 9:3, Ин 10:36

• 23:1 Мт 27:1-2, Мт 27:11-14, Мк 15:1-5, Ин 18:28-30

+ 23:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Хэр 3:13, Хэр 4:27, 1 Тим 6:13

+ 23:2 Хэр 17:7, Лк 20:25

+ 23:3 Мт 2:2

+ 23:4 Ин 18:38, Ин 19:4, Евр 4:15

+ 23:7 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 23:8 Лк 9:9

• 23:13 Мт 27:15-26, Мк 15:6-15, Ин 18:39

* 23:16 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 17 Пилат Паасхын һайндэрэй хүндэлэлдэ түрмэдэ байһан нэгэ хүниие арад зоной эрилтээр сүлөөлхэ ёһотой байгаа.

• 23:26 Мт 27:32-44, Мк 15:21-32, Ин 19:17-27

+ 23:29 Мк 13:17, Лк 21:23

+ 23:30 Һош 10:8, Гэр 6:16

+ 23:31 Эзэк 20:47

+ 23:34 Хэр 7:60, Псал 21:19

+ 23:35 Иса 42:1, Лк 9:35, Ин 10:18

+ 23:41 Лк 23:4, Евр 4:15

• 23:44 Мт 27:45-56, Мк 15:33-41, Ин 19:28-30

+ 23:44 Ам 8:9

+ 23:45 Гар 26:33, Лев 16:2

+ 23:46 Псал 30:6, Хэр 7:59

+ 23:48 Лк 18:13

+ 23:49 Лк 8:2

• 23:50 Мт 27:57-61, Мк 15:42-47, Ин 19:38-42

+ 23:53 Иса 53:9

+ 23:56 Гар 20:10, Хуу 5:14

• 24:1 Мт 28:1-10, Мк 16:1-8, Ин 20:1-10

+ 24:4 Ин 20:12

+ 24:7 Лк 9:22, Лк 18:33, Ин 2:19

+ 24:8 Ин 2:22

+ 24:10 Мк 15:40, Лк 8:2-3

+ 24:11 Мк 16:11

• 24:13 Мк 16:12-13

+ 24:16 Ин 20:14

+ 24:18 Ин 19:25

+ 24:20 Хэр 2:23

+ 24:26 1 Пёт 1:11

+ 24:27 Эх 3:15, Эх 12:3, Эх 22:8, Тоо 21:9, Тоо 24:17, Хуу 18:15, 2 Хаан 7:12-14, Псал 15:10, Иса 7:14, Иса 9:2, Иса 11:1, Иса 50:6, Иса 53, Ер 23:5-6, Дан 7:13, Дан 9:24-27, Мих 5:2, Зах 9:9, Зах 12:10, Зах 13:7, Хэр 8:35

+ 24:30 Лк 9:16

+ 24:34 1 Кор 15:5

• 24:36 Мт 28:16-20, Мк 16:14-18, Ин 20:19-23, Хэр 1:6-8

+ 24:37 Мт 14:26, Мк 6:49

+ 24:39 1 Ин 1:1

+ 24:41 Ин 21:5

+ 24:45 Хэр 16:14

+ 24:46 Лк 24:27

+ 24:48 Хэр 1:8

+ 24:49 Ин 14:26, Хэр 1:8, Хэр 1:4, Хэр 2:4

• 24:50 Мк 16:19-20, Хэр 1:9-11

+ 24:50 Мт 21:17, Лк 19:29, Ин 11:18, Хэр 1:9

+ 24:52 Мт 28:9

+ 24:53 Хэр 2:46, Хэр 3:1, Хэр 5:21

* 1:1 Үгэ – иигэжэ Иоанн Иисүүсые нэрлэнэ.

+ 1:1 Эх 1:1, Гэр 19:13, Ин 20:28, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 1:3 Псал 32:6, 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 1:4 Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11, Ин 8:12, Ин 9:5, Ин 12:46

+ 1:6 Мт 3:1, Мк 1:4, Лк 1:80, Лк 3:2

+ 1:7 Ин 3:26, Ин 5:33, Ин 10:41, Ин 20:31, Хэр 19:4

+ 1:9 Псал 35:10, Иса 49:6, 1 Пёт 2:9

+ 1:11 Ин 5:43

+ 1:12 Мт 5:9, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 1:13 Ин 3:3, Як 1:18

+ 1:14 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, Евр 2:14

+ 1:15 Мт 3:11

+ 1:17 Хуу 33:4, Ин 7:19, Ин 14:6

+ 1:18 Гар 33:20, Ин 6:46, 1 Ин 4:12, Кол 1:15, 1 Тим 6:16

• 1:19 Мт 3:1-12, Мк 1:2-8, Лк 3:15-17

* 1:19 Левидүүд болбол Һүмэдэ ажал хэгшэд.

+ 1:20 Хэр 13:25

+ 1:21 Мал 4:5, Мт 17:12-13, Лк 1:17, Хуу 18:15, Хуу 18:18-19

+ 1:23 Иса 40:3

* 1:24 Фарисейнүүд болбол еврей шажанай шухала гурбан бүлгэмэй нэгэн болоно. Фарисейнүүд Моисейн Хуулиин бүхы зүйлнүүдые, мүн шажан тахилай дүримүүдые нарин нягтаар гүйсэдхэхые шаардана. Тэдэ Иисүүс Христоосто эсэргүүсэгшэд һэн.

+ 1:29 Гар 12:3, Лев 1:10, Иса 53:7, 1 Пёт 1:19, 1 Ин 2:2, 1 Ин 4:10

+ 1:31 Лк 1:17

+ 1:32 Иса 11:2, Мт 3:16, Мк 1:10, Лк 3:22

+ 1:33 Ёһ 2:28, Хэр 1:5

+ 1:35 Мт 11:2, Мк 2:18, Лк 11:1

+ 1:36 Ин 1:29

+ 1:38 Ин 18:4, Ин 18:7

+ 1:40 Мт 4:18-20, Мк 1:16-20, Лк 5:2-11

+ 1:41 Ин 4:25

+ 1:42 Мт 16:18, Мк 3:16, Гал 1:18, 1 Кор 1:12

+ 1:44 Ин 12:21

+ 1:45 Ин 21:2, Хуу 18:15, Лк 24:27, Мт 2:23, Лк 2:39

+ 1:47 Псал 31:2, Рим 9:6

+ 1:49 Псал 2:7, Мт 27:11, Мт 27:42, Ин 11:27

+ 1:51 Эх 28:12, Дан 7:13

+ 2:1 Ин 4:46, Ин 21:2

+ 2:4 Мк 14:41, Ин 7:6, Ин 7:30, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 2:6 Ин 3:25

+ 2:12 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 7:3, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

• 2:13 Мт 21:12-13, Мк 11:15-17, Лк 19:45-46

* 2:13 Паасха болбол Египедһээ гараһан үдэрэй дурасхалда хабар бүхэн тэмдэглэгдэдэг еврейнүүдэй ехэ һайндэр мүн.

+ 2:13 Хуу 16:1, Хуу 16:16, Ин 6:4, Ин 11:55

+ 2:16 Лк 2:49

+ 2:17 Псал 68:10

+ 2:18 Ин 4:48, Ин 6:30, 1 Кор 1:22

+ 2:19 Мк 8:31, Мк 14:58, Мк 15:29, Ин 10:18

+ 2:22 Лк 24:8, Ин 12:16

+ 2:23 Ин 11:45

+ 3:1 Ин 7:50, Ин 19:39

+ 3:5 Мк 16:16, Хэр 2:38, Мт 5:20, 1 Кор 15:50

* 3:8 Еврей ба грек хэлэн дээрэ «һалхин» ба «һүлдэ» гэһэн ойлгосонууд нэгэ үгөөр, «үлеэхэ» ба «амилха» гэһэн ойлгосонууд баһа нэгэ үгөөр тэмдэглэгдэдэг.

+ 3:13 Һур 30:4, Ин 6:38, 1 Кор 15:47, Эф 4:9

* 3:14-15 Тоо 21:9 хара.

+ 3:14 Тоо 21:9, Ин 8:28, Ин 12:32

+ 3:16 Рим 5:8, Эф 2:4, 1 Ин 3:1, 1 Ин 4:10

+ 3:17 Ин 8:15, Ин 12:47

+ 3:18 Мк 16:16

+ 3:19 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 7:7

+ 3:20 Эф 5:13

+ 3:22 Ин 4:1-2

+ 3:24 Мт 11:2, Мк 6:17-18, Лк 3:19-20

+ 3:25 Ин 2:6

+ 3:26 Ин 1:7, Ин 5:33

+ 3:27 1 Кор 4:7

+ 3:28 Мал 3:1, Мк 1:2, Ин 1:20

+ 3:29 Мт 9:15, Мт 25:1-13, Гэр 19:7, Гэр 21:2, Мт 9:15, Мк 2:19

+ 3:33 Ин 8:26

+ 3:35 Мт 3:17, Мт 17:5, Ин 5:20

+ 3:36 Ин 5:24, Ин 6:40, 1 Ин 5:12-13

+ 4:2 Ин 3:22

+ 4:3 Ин 2:11-12

+ 4:4 Лк 9:52-53

+ 4:5 Эх 33:19, Эх 48:22

+ 4:10 Псал 35:10, Ер 2:13, Ер 17:13

+ 4:14 Иса 55:1, Ин 7:38

+ 4:19 Ин 9:20

+ 4:20 Эх 12:6-7, Эх 33:18, Хуу 11:29, Хуу 27:12, Уд 9:7, Хуу 12:5

+ 4:22 4 Хаан 17:28-34, Псал 147:8-9, Хэр 13:23, Рим 3:1-2

+ 4:23 Рим 8:15, Эф 6:18, Псал 144:18

+ 4:24 2 Кор 3:17

+ 4:25 Ин 1:41, Мт 11:2, Хуу 18:18

+ 4:26 Ин 9:37

+ 4:34 Хуу 8:3, Ин 5:30, Ин 6:38, Ин 9:4, Ин 14:31

+ 4:35 Мт 9:38, Лк 10:2

+ 4:36 1 Кор 3:6-9

+ 4:42 Ин 1:29, 1 Ин 4:14

+ 4:44 Мт 13:57, Мк 6:4, Лк 4:24

+ 4:45 Ин 2:23

+ 4:46 Ин 2:1, Ин 21:2, Ин 2:12

+ 4:48 Ин 2:18, Ин 6:30, 1 Кор 1:22

+ 4:53 Мт 8:13, Хэр 16:34, Хэр 18:8

+ 4:54 Ин 2:11

* 5:2-3 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: Тэдэ хүнүүд уһанай салгидахые хүлеэжэ байгаа. 4 Юундэб гэхэдэ, Бурханай Эльгээмэл заримдаа эндэ буужа, сөөрэмэй уһа салгидуулдаг байгаа, тиихэдэнь сөөрэмдэ түрүүн орожо абаһан хүнэй ямаршье үбшэн эдэгэшэдэг байгаа.

+ 5:2 Нэх 3:1, Нэх 12:39

+ 5:8 Мт 9:6-7, Мк 2:11, Лк 5:24

+ 5:10 Гар 20:10, Ер 17:21

+ 5:16 Ин 15:20

+ 5:18 Ин 7:1, Флп 2:6

+ 5:20 Мт 3:17, Мт 17:5, Ин 3:35, Ин 10:17, Ин 15:9, Ин 17:26

+ 5:21 Иса 26:19, Эзэк 37:5, Эзэк 37:12, Дан 12:2, Рим 8:11, 1 Кор 15:45

+ 5:22 Ин 17:2, Хэр 10:42

+ 5:23 Мт 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20, Ин 15:23

+ 5:24 Ин 3:36, Ин 6:40, Ин 20:31, 1 Ин 5:9-13, 1 Ин 3:14

+ 5:25 Мт 27:52-53, Эф 2:1, Эф 2:5

+ 5:26 Ин 1:4, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11

+ 5:27 Дан 7:13

+ 5:28 Иса 26:19, Эзэк 37:12, Ин 11:25, Ин 11:43

+ 5:29 Дан 12:2

+ 5:30 Мк 14:36, Ин 6:38, Ин 8:16

+ 5:31 Ин 8:13

+ 5:33 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 10:41

+ 5:35 Мт 5:16, 2 Пёт 1:19

+ 5:36 Ин 8:18, Ин 10:25, 1 Ин 5:9

+ 5:39 Лк 24:27

+ 5:41 1 Фес 2:6

+ 5:43 Ин 10:25, Ин 12:12, Ин 1:11, Ин 3:11-12

+ 5:44 Ин 12:43

+ 5:46 Тоо 21:9, Хуу 28:15

• 6:1 Мт 14:13-21, Мк 6:30-44, Лк 9:10-17

+ 6:4 Гар 12:1-30, Хуу 16:1, Хуу 16:16, Ин 2:13, Ин 11:55

+ 6:5 Ин 1:44, 4 Хаан 4:42-44

* 6:7 Динари – римэй жэжэ мүнгэн, хүлһэншэ хүдэлмэришэнэй нэгэ үдэрэй ажалай салин болодог байгаа.

+ 6:8 Ин 1:40, Ин 1:44

+ 6:11 Мт 15:36

+ 6:14 Мт 11:2-3, Ин 4:25, Ин 11:27

• 6:16 Мт 14:22-27, Мк 6:45-52

+ 6:27 Иса 55:2

+ 6:29 1 Ин 3:23

+ 6:30 Мт 12:38, Ин 2:18, Ин 4:48, 1 Кор 1:22

* 6:31 Манна (еврей үгэ) – еврей зоной сүл губяар ябахадаа ехээр үлдэжэ, Бурхан Моисей хоёрые зэмэлэн гэмэрэлдэхэдэ, Бурхан тэнгэриһээ хүүрхэй сагаан юумэ эльгээбэ. Еврейнүүд тэрэниие хилээмэнэй орондо эдижэ, «манна» гэжэ нэрлээ. Гар 16:31 хара.

+ 6:31 Гар 16:15, Тоо 11:7-9, Нэх 9:15, Псал 77:24

+ 6:34 Ин 4:15

+ 6:35 Ин 4:14, Ин 7:37

+ 6:37 Ин 17:6

+ 6:38 Ин 3:13, 1 Кор 15:47, Мк 14:36, Ин 5:30

+ 6:39 Мт 18:14, Ин 10:28-29

+ 6:40 Ин 3:35, Ин 5:24, 1 Ин 5:12-13

+ 6:42 Мт 13:55

+ 6:44 Һош 11:4, Ин 12:32

+ 6:45 Иса 54:13

+ 6:46 Гар 33:20, Мт 11:27, Ин 1:18

+ 6:51 Ин 3:13, Мт 26:26-28

+ 6:53 Мк 14:22-24, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:27

+ 6:56 Ин 15:4-5, 1 Ин 3:24

+ 6:62 Мк 16:19, Лк 24:51, Хэр 1:9

+ 6:63 2 Кор 3:6

+ 6:64 Ин 13:11

+ 6:69 Мк 1:24

+ 6:70 Ин 13:2, Ин 13:27

+ 6:71 Ин 18:2-3

+ 7:1 Ин 5:18, Ин 8:37, Ин 11:53

+ 7:2 Лев 23:34, Хуу 16:13-15

+ 7:3 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:7 Ин 15:18, Ин 3:19

+ 7:13 Ин 19:38

+ 7:16 Ин 8:28, Ин 12:49, Ин 14:10

+ 7:18 Ин 5:41, Ин 8:50

+ 7:19 Хуу 33:4, Ин 1:17

+ 7:20 Мк 3:22, Ин 8:48, Ин 10:20

+ 7:23 Мт 12:2, Ин 5:16

+ 7:24 Ин 8:15

+ 7:27 Ин 8:14, Ин 9:29, Ин 19:9

+ 7:29 Мт 11:27, Ин 8:55

+ 7:30 Ин 10:39, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:31 Ин 8:30

+ 7:33 Мк 14:7, Ин 14:19, Ин 16:5

+ 7:34 Ин 8:21-22, Ин 13:33

+ 7:37 Лев 23:36, Тоо 29:35, Нэх 8:18, Мт 11:28, Псал 41:2, Иса 55:1, Мт 5:6, Ин 4:14, Ин 6:35

+ 7:38 Псал 35:10, Иса 58:11, Ер 2:13, Ер 17:13, Зах 14:8

+ 7:39 Иса 44:3, Ёһ 2:28, Хэр 2:4

+ 7:40 Хуу 18:15, Хуу 18:18-19, Ин 1:21

+ 7:42 2 Хаан 7:12, 2 Хаан 7:16, 1 Хаан 16:1, Мих 5:2, Мт 2:1, Лк 2:4-7

+ 7:43 Ин 9:16, Ин 10:19

+ 7:48 1 Кор 1:20, 1 Кор 2:8

+ 7:50 Ин 3:1, Ин 19:39

+ 7:51 Тоо 35:30, Хуу 17:6, Хуу 19:15

+ 7:52 4 Хаан 14:25

+ 8:5 Лев 20:10, Хуу 22:22-24, Эзэк 16:38

+ 8:6 Лк 11:54, Лк 20:20

+ 8:7 Хуу 17:7, Рим 2:1, Рим 2:22

* 8:11 Зарим нэгэн урданай бэшэгүүдтэ 7:538:11 хэһэг үгы байдаг, нүгөө заримандань ондоо газарта дайралдадаг.

+ 8:11 Ин 5:14

+ 8:12 Иса 42:6, Иса 49:6, Лк 2:30, Ин 1:4, Ин 1:9, Ин 12:35

+ 8:13 Ин 5:31

+ 8:14 Ин 13:3, Ин 16:28, Ин 7:27

+ 8:15 Ин 3:17, Ин 7:24, Ин 12:47

+ 8:16 Ин 5:30, Ин 16:32

+ 8:17 Тоо 35:30, Хуу 17:6, Хуу 19:15

+ 8:18 Ин 5:36, 1 Ин 5:9

+ 8:19 Мт 11:27, Ин 16:3

+ 8:20 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 13:1

+ 8:21 Эзэк 3:18, Эзэк 33:8, Ин 7:34-35, Ин 13:33

+ 8:23 1 Ин 4:5, Ин 17:14

* 8:24 8:58 хара.

+ 8:26 Ин 15:15, Ин 3:33

+ 8:28 Тоо 21:9, Ин 3:14, Ин 12:32, Ин 5:30, Ин 7:16

+ 8:29 Ин 4:34, Ин 6:38

+ 8:30 Ин 7:31

+ 8:32 Як 2:12, 1 Пёт 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Мт 3:9

+ 8:34 2 Пёт 2:19, Рим 6:16-20, Тит 3:3

+ 8:35 Эх 21:10, Гал 4:30

+ 8:37 Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 11:53

+ 8:39 Лк 19:9

+ 8:41 Хуу 32:6, Иса 63:16, Иса 64:8

+ 8:43 Ер 6:10

+ 8:44 1 Ин 3:8, 1 Ин 3:10, 1 Ин 3:12, Эх 3:4, 2 Кор 11:3, Гэр 12:9

+ 8:48 Мк 3:22, Ин 7:20

+ 8:49 Ин 5:23

+ 8:50 Ин 5:41, Ин 7:18

+ 8:51 Ин 5:24, Ин 11:26

+ 8:54 Евр 5:5, Ин 17:1, Хэр 3:13, 2 Пёт 1:17

+ 8:55 Ин 7:28-29

+ 8:56 Мт 13:17, Лк 17:22

* 8:58 Би байгааб, байнашьеб – Хуушан Хэлсээн соо олон ушарта Бурхан иимэ үгөөр Өөрөө Өөрыгөө нэрлэнэ. Иимэ маягаар Иисүүс Өөрынгөө Эсэгэ Бурхантай нэгэн хамта байһые батална. Гар 3:14, мүн Ин 8:28; 13:19; 18:5 хара.

+ 8:59 Ин 10:31

+ 9:2 Гар 20:5, Эзэк 18:19

+ 9:4 Ин 4:34, Ин 11:9, Ин 12:35

+ 9:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 12:46

+ 9:6 Мк 7:33, Мк 8:23

+ 9:7 Иса 8:6, Лк 13:4

+ 9:14 Ин 5:9

+ 9:16 Гар 20:8-10, Тоо 15:32-36, Ин 7:43, Ин 10:19

+ 9:17 Ин 4:19, Ин 6:14

+ 9:22 Ин 7:13, Ин 12:42, Ин 16:2

+ 9:24 Нүүн 7:19

+ 9:29 Ин 7:27, Ин 8:14

+ 9:31 Иоов 27:9, Псал 65:18, Һур 15:8, Һур 28:9, Иса 59:2

+ 9:37 Ин 4:26

+ 9:40 Рим 2:19

+ 9:41 Ин 15:22, Як 4:17

+ 10:6 Мк 6:52, Мк 8:17

+ 10:9 Псал 22:2, Эзэк 34:14

+ 10:11 Псал 22:1, Псал 79:2, Иса 40:11, Эзэк 34:11-15, Эзэк 34:31, Экк 12:12, Евр 13:20, Ин 15:13, 1 Ин 3:16

+ 10:12 Мт 7:15, Хэр 20:29

+ 10:13 Зах 11:16-17

+ 10:15 Мт 11:27

+ 10:16 Иса 56:8, Ин 11:52, Иса 40:11, Эзэк 34:23, Эзэк 37:24, Лк 12:32

+ 10:17 Мт 3:17, Ин 5:20

+ 10:18 Ин 2:19

+ 10:19 Ин 7:43, Ин 9:16

+ 10:20 Мк 3:22, Ин 7:20, Ин 8:48, Һош 9:7

+ 10:21 Гар 4:11, Псал 145:8

+ 10:23 Хэр 3:11, Хэр 5:12

+ 10:24 Мт 26:63, Ин 1:24-25, Ин 1:41

+ 10:25 Ин 5:36

+ 10:28 Ин 3:16, Ин 17:12

+ 10:30 Ин 17:11

+ 10:31 Ин 8:59

+ 10:33 Лев 24:16, Мт 9:3

+ 10:34 Псал 81:6

+ 10:36 Ин 3:17, Псал 2:7, Мк 2:7, Мк 14:64

+ 10:38 Ин 14:10

+ 10:39 Лк 4:30, Ин 7:30

+ 10:40 Ин 1:28

+ 10:41 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 5:33

+ 10:42 Ин 7:31

+ 11:1 Лк 10:38-39

* 11:2 Энээн тухай бүри тодорхойгоор һүүлдэ хэлэгдэхэ (12:1–8 харагты).

+ 11:2 Ин 12:3

+ 11:8 Ин 8:59, Ин 10:31

+ 11:9 Ин 9:4, Ин 12:35

+ 11:10 Ер 13:16

+ 11:11 Мт 9:24, Мк 5:39, 4 Хаан 4:31

+ 11:16 Мт 10:3, Мк 3:18, Лк 6:15, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 21:2, Хэр 1:13, Ин 13:37

+ 11:24 Лк 14:14, Ин 5:29, Ин 6:39

+ 11:25 Ин 1:4, Ин 5:26, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11

+ 11:26 Ин 5:24, Ин 8:51

+ 11:27 Псал 2:7, Мт 11:2, Ин 1:49, Мт 16:16, Мк 8:29

+ 11:35 Лк 19:41

+ 11:37 Ин 9:6-7

+ 11:38 Мт 27:60

+ 11:41 Ин 17:1

+ 11:42 Ин 3:17

+ 11:43 Ин 5:28

+ 11:44 Ин 5:28

• 11:45 Мт 26:1-5, Мк 14:1-22, Лк 22:1-2

+ 11:45 Ин 2:23

+ 11:50 Ин 18:14

+ 11:51 Иса 53:10-11, Мк 10:45

+ 11:52 Иса 49:6, Ин 10:16, 1 Ин 2:2

+ 11:53 Мк 14:1, Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 8:37

+ 11:55 Гар 12:1-30, Хуу 16:1, Хуу 16:16, Ин 2:13, Ин 6:4, 2 Уг 30:17-18

+ 11:57 Ин 7:11

• 12:1 Мт 26:6-13, Мк 14:3-9, Лк 7:36-50

+ 12:1 Гар 12:1-30, Ин 11:55, Мт 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18

+ 12:2 Лк 10:38

+ 12:3 Ин 11:2

+ 12:6 Ин 13:29

+ 12:8 Хуу 15:11

+ 12:9 Ин 11:44

• 12:12 Мт 21:4-9, Мк 11:7-10, Лк 19:35-38

+ 12:13 Псал 117:25-26

* 12:15 «Сионой басаган» гэхэдээ Иерусалим тухай хэлэгдэнэ, юундэб гэбэл, Иерусалим хото Сион хада дээрэ оршоно.

+ 12:15 Зах 9:9, Мт 21:4-5

+ 12:16 Ин 2:22

+ 12:19 Ин 11:47-48

+ 12:21 Ин 1:44

+ 12:23 Ин 2:4, Ин 17:1

+ 12:24 1 Кор 15:36

+ 12:25 Мт 10:39, Лк 14:26

+ 12:27 Мк 14:34, Ин 13:21

+ 12:28 Мк 1:11, Мк 9:7

+ 12:29 Хэр 23:9

+ 12:30 Ин 11:42

+ 12:31 Ин 16:11, 2 Кор 4:4, Кол 2:15

+ 12:32 Тоо 21:9, Ин 3:14, Ин 8:28, Һош 11:4, Ин 6:44

+ 12:33 Ин 18:32

+ 12:34 Псал 88:5, Псал 109:4, Иса 9:7

+ 12:35 Иса 2:5, Ин 1:4, Ин 8:12, Эф 5:8, Һур 4:19, Ер 13:16, Ин 9:4, Ин 11:9, 1 Ин 1:6

+ 12:36 Лк 16:8, 1 Фес 5:5

+ 12:38 Иса 53:1, Рим 10:16

+ 12:40 Иса 6:10, Мт 13:15, Мк 4:12, Хэр 28:27

+ 12:41 Иса 6:1

+ 12:42 Ин 3:1, Ин 9:22, Ин 16:2

+ 12:43 Ин 5:44

+ 12:44 Мт 10:40, Ин 13:20, Ин 14:1

+ 12:45 Ин 14:9

+ 12:46 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 9:5

+ 12:47 Ин 3:17, Ин 4:42, Ин 8:15

+ 12:48 Хуу 18:19

+ 13:1 Гар 12:1-30, Ин 12:1, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20

+ 13:2 Ин 6:70

+ 13:3 Мт 11:27, Ин 17:2, Ин 8:14, Ин 16:28

+ 13:5 Мт 20:28, Лк 22:27

+ 13:8 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 13:10 Ин 15:3

+ 13:11 Ин 6:64, Ин 18:2

+ 13:13 Мт 7:22, Мт 23:8, Лк 6:46, Флп 2:11

+ 13:14 1 Тим 5:10

+ 13:15 1 Пёт 2:21

+ 13:16 Лк 6:40, Ин 15:20

+ 13:17 Мт 24:46, Лк 11:28, Як 1:22, Рим 2:13

• 13:18 Мт 26:21-25, Мк 14:18-21, Лк 22:21-23

+ 13:18 Ин 6:70, Псал 40:10

+ 13:19 Мк 13:23, Ин 14:29, Ин 16:4

+ 13:20 Мт 10:40, Лк 10:16, Ин 12:44

+ 13:21 Мк 14:34, Ин 12:27

+ 13:23 Ин 19:26, Ин 20:2, Ин 21:7, Ин 21:20

+ 13:29 Ин 12:6

+ 13:31 1 Пёт 4:11

+ 13:32 Ин 17:1, Ин 17:5

+ 13:33 Ин 7:34, Ин 8:21

+ 13:34 1 Ин 2:7-8, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5, Лев 19:18, Ин 15:12

• 13:36 Мт 26:31-35, Мк 14:27-31, Лк 22:31-34

+ 13:37 Ин 11:16, Ин 21:19

+ 13:38 Ин 18:27

+ 14:1 Ин 12:44

+ 14:3 Ин 14:1, 1 Фес 4:17

+ 14:5 Ин 11:16

+ 14:6 Ин 1:17, Ин 11:25, Евр 10:20

+ 14:8 Ин 1:43, Ин 12:21

+ 14:9 Ин 12:45

+ 14:10 Ин 10:38

+ 14:11 Ин 5:36

+ 14:12 Ин 8:14, Ин 13:3, Ин 16:28

+ 14:14 Мт 7:7-8, Мк 11:24, Ин 15:16, Ин 16:23, 1 Ин 3:22

+ 14:15 Мт 28:20, 1 Ин 5:3, 2 Ин 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Ин 15:26, Ин 16:13

+ 14:17 1 Кор 2:14, Хэр 2:4

+ 14:19 Ин 7:33

+ 14:21 Һур 8:17, Ин 16:27

+ 14:22 Лк 6:16, Хэр 1:13

+ 14:23 Гэр 3:20

+ 14:26 Ин 15:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10, 1 Ин 2:20, Лк 24:49

+ 14:27 Флп 4:7, Кол 3:15

+ 14:28 Ин 14:1-2, 1 Кор 11:3, 1 Кор 15:24

+ 14:29 Мк 13:23, Ин 13:19

+ 14:30 Ин 12:31, Эф 2:2

+ 15:1 Иса 5:1

+ 15:2 Ер 2:21, Мт 3:10, Мт 7:19

+ 15:3 Ин 13:10

+ 15:4 1 Ин 2:6

+ 15:5 Рим 11:17, Ин 6:56, 1 Ин 3:24, Мк 4:20

+ 15:6 Мт 13:42

+ 15:7 Ин 14:14

+ 15:9 Мт 3:17, Ин 5:20

+ 15:11 Ин 3:29, Ин 16:24, Ин 17:13, 1 Ин 1:4, 2 Ин 1:12

+ 15:12 Ин 13:34

+ 15:13 Ин 10:11, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Эф 5:2

+ 15:14 Мк 3:35

+ 15:15 Ин 3:32, Ин 8:26

+ 15:16 Мт 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 16:23

+ 15:17 1 Ин 2:7, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5

+ 15:18 Мк 13:13, Ин 7:7, 1 Ин 3:13

+ 15:19 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 15:20 Мт 10:24, Лк 6:40, Ин 13:16, Ин 5:16, 1 Кор 4:12, 2 Кор 4:9, 1 Фес 2:15, 2 Тим 3:12

+ 15:22 Ин 9:41

+ 15:23 Ин 5:23

+ 15:24 Ин 7:31, Ин 10:37

+ 15:25 Псал 34:19, Псал 68:5

+ 15:26 Ин 14:17, Ин 16:13, Хэр 5:32, 1 Ин 5:6-8

+ 15:27 Лк 24:48, Ин 19:35, Хэр 1:8

+ 16:2 Ин 9:22, Ин 12:42, Хэр 8:1, Хэр 9:1, Хэр 26:9

+ 16:3 Ин 18:19

+ 16:4 Мк 13:23, Ин 13:19, Ин 14:29

+ 16:5 Ин 7:33, Ин 14:12

+ 16:7 Ин 15:26

+ 16:9 Ин 8:24

+ 16:11 Ин 12:31, Кол 2:15

+ 16:13 Ин 14:17, Ин 15:26, 1 Ин 2:20, 1 Кор 2:10

+ 16:15 Ин 17:10

+ 16:16 Ин 7:33

+ 16:20 Мт 9:15

+ 16:21 Иса 26:17

+ 16:22 2 Кор 6:10

+ 16:23 Мт 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 15:16

+ 16:24 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 17:13, 2 Ин 1:12

+ 16:25 Мк 8:32

+ 16:27 Ин 14:21

+ 16:28 Ин 8:14, Ин 13:3

+ 16:30 Ин 2:24-25

+ 16:32 Мт 26:31, Мк 14:27, Ин 8:16

+ 16:33 Ин 14:27, Кол 3:15, Рим 8:37, Гэр 3:21

+ 17:1 Ин 11:41, Ин 2:4, Ин 12:23, Ин 8:54, Ин 13:32

+ 17:2 Мт 28:18, Ин 5:22, Ин 13:3

+ 17:5 Ин 1:1-2

+ 17:8 Ин 6:69

+ 17:9 Лк 22:32

+ 17:10 Ин 16:15, Иса 49:3

+ 17:11 Ин 10:30

+ 17:12 2 Фес 3:3, Ин 13:2, Ин 10:28

+ 17:13 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 16:24, 2 Ин 1:12

+ 17:14 Ин 8:23, Ин 15:19

+ 17:15 Мт 6:13

+ 17:17 Псал 118:160

+ 17:18 Ин 20:21

+ 17:22 Рим 8:30

+ 17:24 Ин 14:3

+ 17:25 Ер 12:1, Ин 8:55, Ин 10:15

+ 17:26 Мт 3:17, Ин 5:20

• 18:1 Мт 26:47-56, Мк 14:43-50, Лк 22:47-53

+ 18:1 Мт 26:36

+ 18:2 Лк 22:39

+ 18:3 Хэр 1:16

+ 18:4 Ин 13:1, Ин 1:38, Ин 20:15

+ 18:9 Ин 17:12

+ 18:10 Лк 22:38

+ 18:11 Мк 10:38, Мк 14:36

• 18:12 Мт 26:57-58, Мк 14:53-54, Лк 22:54

+ 18:13 Лк 3:2, Хэр 4:6

+ 18:14 Ин 11:50

• 18:16 Мт 26:69-70, Мк 14:66-68, Лк 22:55-57

• 18:19 Мт 26:59-66, Мк 14:55-64, Лк 22:66-71

+ 18:20 Ин 7:26

+ 18:22 3 Хаан 12:24, Хэр 23:2, Хэр 23:4

* 18:24 Римэйхинэй Кайафые ахамад санаартаар томилжо табихын урда тээнь ахамад санаартын үүргэ Анна гүйсэдхэжэ байгаа, тиин һолигдоһонойгоо һүүлээршье тэрэ хүн зоной дунда ахамад санаартын нэрэ хүндэтэй ябаа.

+ 18:26 Ин 18:10

+ 18:27 Мт 26:64, Мк 14:72, Лк 22:60, Ин 13:38

• 18:28 Мт 27:1-2, Мт 27:11-14, Мк 15:1-5, Лк 23:1-5

* 18:28 Иудейдэ дүүрэн эрхэтэй Римэй засаглагша.

+ 18:28 Хэр 10:28, Хуу 16:1

* 18:29 Понтий Пилат – иудейн можодо дүүрэн эрхэтэй Римэй захирагша (26–36-дахи онууд).

+ 18:29 Лк 3:1, Лк 13:1, Хэр 3:13, Хэр 4:27, 1 Тим 6:13

+ 18:32 Мк 10:33, Ин 12:33

+ 18:33 Мт 2:2

+ 18:36 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 18:37 Ин 3:11, 1 Ин 4:6

+ 18:38 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 18:39 Мк 15:6-7

• 19:1 Мт 27:15-31, Мк 15:6-20, Лк 23:13-25

+ 19:4 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 19:7 Ин 10:36, Лев 24:16

+ 19:9 Иса 53:7, Хэр 8:32-33

+ 19:11 Ин 18:2, Ин 18:14

+ 19:12 Хэр 3:13

+ 19:15 Псал 92:1

• 19:17 Мт 27:32-44, Мк 15:21-32, Лк 23:26-43

+ 19:20 Евр 13:12

+ 19:24 Псал 21:19

+ 19:25 Лк 24:18, Лк 8:2

+ 19:26 Ин 13:23

• 19:28 Мт 27:45-56, Мк 15:33-41, Лк 23:44-49

+ 19:28 Псал 68:22

+ 19:31 Хуу 21:23, Нүүн 8:29, Нүүн 10:26-27

+ 19:34 1 Ин 5:6

+ 19:35 Ин 15:27, Хэр 1:8, 1 Ин 1:1-3, Гэр 1:2

+ 19:36 Гар 12:46, Тоо 9:12, Псал 33:21, Мт 1:23, Мт 21:4, Мт 26:56

+ 19:37 Зах 12:10

• 19:38 Мт 27:57-61, Мк 15:42-47, Лк 23:50-56

+ 19:38 Ин 7:13

* 19:39 Гушан гурбан килограммай ойролсоогоор.

+ 19:39 Ин 3:1, Ин 7:50, Мт 2:11

+ 19:40 Ин 11:44

+ 19:41 4 Хаан 21:18, 4 Хаан 21:26

• 20:1 Мт 28:1-10, Мк 16:1-8, Лк 24:1-12

+ 20:1 Лк 8:2

+ 20:2 Ин 13:23

+ 20:9 Псал 15:10, Лк 24:27

• 20:11 Мк 16:9-11

+ 20:12 Лк 24:4, Хэр 1:10

+ 20:14 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 21:4

+ 20:15 Ин 1:38, Ин 18:4

+ 20:17 Мт 28:10, Рим 8:29, Евр 2:11

• 20:19 Мт 28:16-20, Мк 16:14-18, Лк 24:36-49

+ 20:21 Ин 17:18

+ 20:22 Эх 2:7

+ 20:23 Мт 16:19, Мт 18:18

+ 20:24 Ин 11:16

+ 20:28 Ин 1:1, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 20:29 Мк 15:32, 1 Пёт 1:8

+ 20:30 Ин 21:25

+ 20:31 Псал 2:7, Мт 14:33, Лк 1:35, Ин 1:7, Хэр 19:4, Ин 3:14-15, 1 Ин 5:13

* 21:1 Ондоогоор Галилейн далай гэжэ нэрлэгдэдэг.

+ 21:1 Ин 6:1

+ 21:2 Ин 11:16, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 1:45, Ин 2:1, Мт 4:21, Лк 5:10

+ 21:4 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 20:14

+ 21:5 Лк 24:41

+ 21:6 Лк 5:4

+ 21:7 Ин 13:23

+ 21:14 Ин 20:19, Ин 20:26

+ 21:16 Хэр 20:28, 1 Пёт 5:1

+ 21:19 Ин 13:37, 2 Пёт 1:14

+ 21:20 Ин 13:23, Ин 13:25

+ 21:22 Мт 16:27, Мк 9:1

+ 21:24 Ин 15:27, 3 Ин 1:12

+ 21:25 Ин 20:30

+ 1:1 Лк 1:3, Мк 16:19, Лк 24:51

+ 1:3 Мт 28:17, Мк 16:14, Лк 24:15-49, Ин 20:19-29, 1 Кор 15:5-7

+ 1:4 Лк 24:49

+ 1:5 Лк 3:3, Ёһ 2:28

+ 1:6 Ам 9:11, Мих 4:8, Лк 17:20, Лк 19:11

+ 1:7 1 Фес 5:1

+ 1:8 Хэр 8:1, Хэр 8:14, Лк 24:48-49, Мк 16:15

+ 1:9 Мк 16:19

+ 1:10 Дан 7:9, Дан 10:6, Мк 9:3, Ин 20:12

+ 1:11 Мт 16:27

+ 1:12 2 Хаан 15:30, Зах 14:4

+ 1:13 Мт 10:2-4, Мк 3:17-18, Лк 6:14-16

+ 1:14 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 1:16 Лк 22:47, Лк 22:37, Лк 24:44

+ 1:17 Ин 6:71, Ин 13:21

+ 1:19 Мт 27:8

+ 1:20 Псал 68:26, Псал 108:8

+ 1:22 Лк 3:3, Лк 24:48

+ 1:23 Хэр 18:7, Кол 4:11

+ 1:24 3 Хаан 8:39, 1 Уг 28:9, 2 Уг 6:30, Хэр 15:8

+ 1:26 Һур 16:33

+ 2:1 Гар 23:16, Гар 34:22, Лев 23:15, Хуу 16:9, Хэр 20:16

+ 2:3 Мт 3:11

+ 2:4 Хэр 4:31, Хэр 13:52, Лк 24:49, Хэр 1:4-5

+ 2:11 Хэр 6:5, Хэр 13:43

+ 2:13 1 Кор 14:23

+ 2:16 Ёһ 2:28-32

+ 2:17 Иса 32:15, Иса 44:3, Эзэк 39:29

+ 2:19 Мт 24:30, Лк 21:11, Гэр 8:7

+ 2:20 Иса 13:10, Эзэк 32:7-8, Гэр 6:12

+ 2:21 Рим 10:13

+ 2:22 Ин 3:2

+ 2:23 Лк 22:22, Лк 23:33

+ 2:24 Лк 24:5-6, Рим 8:11

+ 2:25 Псал 15:8-11

+ 2:27 Иоов 33:28, Псал 29:4, Псал 48:16, Псал 85:13, Иса 38:17

+ 2:28 Мт 7:14, Псал 15:8-11, Хэр 13:35

+ 2:29 3 Хаан 2:10, Нэх 3:16, Хэр 13:36

+ 2:30 2 Хаан 23:2, 2 Хаан 7:12-16, Псал 131:11

+ 2:31 Псал 15:10

+ 2:33 Псал 109:1, Мк 16:19, Хэр 7:55-56, Рим 8:34, Евр 1:3

+ 2:34 Псал 109:1, Лк 20:42-43

+ 2:37 Лк 3:10, Хэр 16:30

+ 2:38 Мк 1:4, Хэр 10:48, Лк 11:13, Хэр 8:15

+ 2:39 Эф 2:13

+ 2:44 Хэр 4:32-37

+ 3:2 Хэр 14:8

+ 3:6 2 Кор 6:10

+ 3:7 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Хэр 9:41

+ 3:8 Иса 35:6, Хэр 14:10

+ 3:11 Ин 10:23, Хэр 5:12

+ 3:13 Гар 3:6, Ин 8:54, Ин 17:1, 2 Пёт 1:17, Лк 23:14, Ин 19:12

+ 3:14 Лк 23:18

+ 3:17 Хэр 13:27, 1 Тим 1:13

+ 3:21 Лк 1:69-70, Рим 1:2

+ 3:22 Хуу 18:15-16, Мт 17:5, Хэр 7:37

+ 3:23 Лев 23:29, Хуу 18:19

+ 3:24 1 Хаан 3:19-20

+ 3:25 Эх 22:18, Эх 26:4

+ 4:1 Мт 22:23, Хэр 23:8

+ 4:3 Лк 21:12

+ 4:6 Мт 26:3, Лк 3:2, Ин 18:13

+ 4:7 Лк 20:2

+ 4:8 Мк 13:11, Хэр 6:10, Хэр 13:9

+ 4:9 Хэр 3:6-8

+ 4:11 Псал 117:22, Лк 20:17, 1 Пёт 2:7

+ 4:12 Мт 1:21

+ 4:14 Хэр 3:11

+ 4:19 Хэр 5:29

+ 4:21 Лк 20:6, Лк 22:2, Хэр 5:26

+ 4:24 Гар 20:11

+ 4:26 Псал 2:1-2

+ 4:27 Лк 23:1, Лк 23:11, Хэр 3:13

+ 4:29 Эф 6:19

+ 4:31 Хэр 2:4, Хэр 13:52

+ 4:32 Хэр 2:44

+ 4:34 2 Кор 8:14

+ 4:36 Хэр 9:27, Хэр 13:2, Хэр 15:36, Гал 2:9

+ 5:4 Экк 5:4-5

+ 5:12 Мк 16:20, Ин 10:23, Хэр 3:11

+ 5:15 Мк 6:55, Хэр 19:11-12

+ 5:17 Хэр 4:1, Хэр 23:8, Мк 15:10, Хэр 13:45

+ 5:18 Лк 21:12, Хэр 4:3

+ 5:19 Хэр 12:7-10, Хэр 16:26

+ 5:26 Лк 20:6, Лк 22:2, Хэр 4:21

+ 5:27 Мт 10:17, Мт 26:59

+ 5:28 Хэр 4:17-18, Мт 27:25

+ 5:29 Хэр 4:19

+ 5:32 Лк 24:48, Ин 15:26

+ 5:33 Хэр 7:54

+ 5:34 Хэр 22:3, Ер 26:17

+ 5:37 Тоо 1:2, 1 Уг 21:1, Лк 2:2

+ 5:38 Гаш 3:37

+ 5:39 Иса 8:9-10

+ 5:41 Мт 5:12, 1 Пёт 4:13-14, 2 Кор 12:10

+ 6:1 Хэр 9:29

+ 6:3 1 Тим 3:8

+ 6:5 Хэр 8:5, Хэр 21:8, Хэр 2:11, Хэр 13:43

+ 6:6 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6

+ 6:7 Хэр 12:24, Хэр 19:20

+ 6:10 Хэр 4:8, Лк 21:15

+ 6:11 3 Хаан 21:10, Мт 26:59

+ 6:13 Хэр 21:28

+ 6:14 Мт 26:61, Ин 2:19-22, Мт 5:17

+ 7:2 Эх 11:31, Эх 12:4

+ 7:3 Эх 12:1

+ 7:4 Эх 11:32

+ 7:5 Эх 15:3, Эх 18:10, Эх 12:7, Эх 13:15, Эх 15:18

+ 7:6 Эх 15:13, Гар 12:40

+ 7:7 Эх 15:14, Гар 3:12

+ 7:8 Эх 17:9-14, Эх 21:2-4, Эх 25:26, Эх 29:31-35, Эх 30:5-24

+ 7:9 Эх 37:11, Эх 37:28, Эх 39:2

+ 7:10 Эх 41:37-43

+ 7:12 Эх 42:1-5

+ 7:13 Эх 43:1-15, Эх 45:1-4

+ 7:14 Эх 45:9-10, Эх 46:27

+ 7:15 Эх 46:5, Эх 46:28, Эх 49:33, Гар 1:6

+ 7:16 Эх 50:25, Нүүн 24:32

+ 7:17 Гар 1:7, Гар 1:12

+ 7:18 Гар 1:8

+ 7:19 Гар 1:10-11, Гар 1:16

+ 7:20 Гар 2:2-3, Евр 11:23

+ 7:21 Гар 2:3-10

+ 7:24 Гар 2:11-12

+ 7:28 Гар 2:13-14

+ 7:29 Гар 2:15, Гар 2:22, Гар 18:3-5

+ 7:30 Гар 3:2

+ 7:32 Гар 3:6

+ 7:33 Нүүн 5:15

+ 7:34 Гар 3:5, Гар 3:8-10

+ 7:35 Гар 2:14

+ 7:36 Гар 14:27-31, Хуу 1:3, Хуу 8:2

+ 7:37 Хуу 18:15, Хэр 3:22

+ 7:38 Гар 19:3, Хуу 5:27

+ 7:39 Гар 16:3, Тоо 11:4-6

+ 7:40 Гар 32:1, Гар 32:23

+ 7:41 Гар 32:4-6, Иса 2:8

+ 7:42 Хуу 4:19, Псал 80:13

+ 7:43 3 Хаан 11:5-7, 4 Хаан 23:13, Ам 5:25-27

+ 7:44 Гар 38:21, Гэр 15:5, Гар 25:40

+ 7:45 Нүүн 3:14-17, Нүүн 3:10

+ 7:46 Псал 88:20-21, 2 Хаан 7:1-2, 3 Хаан 8:17

+ 7:47 3 Хаан 6

+ 7:48 3 Хаан 8:27, Хэр 17:24

+ 7:50 Иса 66:1-2

+ 7:51 Гар 32:9, Хуу 10:16, Хуу 10:16, Ер 4:4, Ер 9:26, Иса 63:10, Мал 3:6

+ 7:52 3 Хаан 18:4, 2 Уг 24:21, Ер 2:30, Мт 23:37

+ 7:53 Хуу 33:2, Гал 3:19, Евр 2:2

+ 7:54 Хэр 5:33

+ 7:55 Гар 24:16, Иса 6:1, Псал 109:1, Мк 16:19

+ 7:56 Мк 1:10, Псал 109:1, Дан 7:13, Мк 16:19, Хэр 7:56, Евр 1:3

+ 7:58 Лев 24:14-16, Тоо 15:35-36, 3 Хаан 21:13, Хэр 8:1, Хэр 22:20

+ 7:59 Псал 30:6, Лк 23:46

+ 7:60 Лк 22:41, Лк 23:34

+ 8:1 Хэр 22:20, Ин 16:2, Мт 10:23

+ 8:3 Гал 1:13, 1 Кор 15:9, Флп 3:6

+ 8:4 Мк 4:14, Хэр 11:19

+ 8:5 Хэр 6:5, Хэр 21:8

+ 8:7 Лк 4:35, Мк 16:17-18

+ 8:13 Мт 28:19, Хэр 16:33, Хэр 18:8

+ 8:14 Хэр 1:8

+ 8:15 Хэр 2:38

+ 8:16 Мт 28:19, Хэр 19:5, Хэр 10:44, Хэр 11:15

+ 8:17 Хэр 9:17, Хэр 19:6

+ 8:22 Дан 4:24, 2 Тим 2:25

+ 8:24 Гар 8:8

+ 8:25 Ин 4:39

+ 8:26 Хэр 5:19, Хэр 10:4, Хэр 11:13, Хэр 12:7, Хэр 27:23

+ 8:27 Ер 38:7

+ 8:29 Хэр 10:19

+ 8:31 Рим 10:14

+ 8:33 Иса 53:7-8

+ 8:35 Лк 24:27

* 8:36 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 37 «Хэрбээ үнэн зүрхэнһөө этигэбэлтнай, уһаар арюудхажа болоно», – гэжэ Филипп хэлэбэ. «Иисус Христоос болбол Бурханай Хүбүүн мүн гэжэ этигэнэб», – гээд нүгөөдэнь харюусаба.

+ 8:39 4 Хаан 2:16, Эзэк 3:12, Эзэк 8:3

+ 8:40 Нүүн 13:3

+ 9:1 Хэр 8:3, Ин 16:2

+ 9:3 Хэр 22:6-11, Хэр 26:12-18

* 9:6 Зарим эртын грек эхэ бэшэгүүдтэ энэ хэһэг үгы байдаг.

+ 9:7 Дан 10:7

+ 9:10 Хэр 22:12, Эх 22:1

+ 9:11 Хэр 21:39, Хэр 22:3

+ 9:15 Рим 1:5, Гал 1:15-16, 1 Тим 2:7, Ер 1:4-5

+ 9:16 Хэр 20:23, 1 Фес 3:3

+ 9:17 Хэр 8:17, Хэр 19:6

+ 9:19 Гал 1:17

+ 9:21 Гал 1:13, Гал 1:23

+ 9:22 1 Тим 1:12, Хэр 18:28

+ 9:23 Хэр 20:3, Хэр 23:30

+ 9:25 Нүүн 2:15, 1 Хаан 19:12, 2 Кор 11:32-33

+ 9:27 Хэр 4:36, Хэр 13:2, Хэр 15:36, Гал 2:9, 1 Кор 9:6, Гал 1:18-19

+ 9:29 Хэр 6:1

+ 9:30 Хэр 11:25

+ 9:34 Хэр 3:6

+ 9:36 Нүүн 19:46, Ин 13:14, 1 Тим 2:10, 1 Тим 5:10

+ 9:40 Мт 9:25, Хэр 28:8, Як 5:16

+ 9:41 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Хэр 3:7

+ 10:2 Мт 8:10, Лк 7:4-5

+ 10:3 Хэр 3:1

+ 10:4 Хэр 8:26, Гэр 8:4

+ 10:6 Хэр 9:43

+ 10:9 Хэр 11:5-14

+ 10:14 Лев 11:2, Хуу 14:3, Эзэк 4:14

+ 10:15 Мк 7:15-16, Рим 14:14, 1 Тим 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Хэр 8:29

+ 10:22 Лк 7:4-5

+ 10:25 Дан 2:46, Хэр 16:29

+ 10:26 Гэр 19:10, Гэр 22:8-9

+ 10:28 Ин 4:9, Ин 18:28

+ 10:34 Хуу 10:17, Рим 2:11, Рим 10:12

+ 10:35 Иса 64:5, Рим 10:12

+ 10:36 Иса 52:7

+ 10:37 Мк 1:14

+ 10:38 Мт 3:16, Ин 1:32-33, Мт 4:24, Лк 13:16

+ 10:42 Ин 5:22, Хэр 17:31, 1 Пёт 4:5, 2 Тим 4:1

+ 10:43 Лк 24:27, Рим 3:21

+ 10:46 Мк 16:17, 1 Кор 12:10

+ 10:47 Хэр 2:4

+ 10:48 Хэр 2:38

+ 11:2 Хэр 15:1, Гал 2:12

+ 11:3 Лк 15:2, Гал 2:12

+ 11:5 Хэр 10:9-32

+ 11:9 Мк 7:19, Хэр 10:15

+ 11:12 Хэр 15:9

+ 11:13 Хэр 8:26

+ 11:15 Хэр 10:44

+ 11:16 Хэр 1:5

+ 11:17 Хэр 2:38

+ 11:19 Хэр 8:1

+ 11:22 Хэр 4:36, Хэр 9:27, Хэр 13:1

+ 11:24 Хэр 6:5

+ 11:25 Хэр 9:30

+ 11:27 Хэр 13:1, Хэр 15:32

+ 11:28 Хэр 21:10, Мт 24:7, Хэр 18:2

+ 12:2 Лк 5:10, Мк 10:39

+ 12:3 Гар 12:15

+ 12:4 Лк 22:33

+ 12:5 2 Кор 1:11, Эф 6:18

+ 12:7 Хэр 8:26, Хэр 16:26

+ 12:10 Хэр 5:19, Хэр 16:26

+ 12:11 Псал 33:7, Псал 90:11, 2 Кор 1:10

+ 12:12 Хэр 13:5, Хэр 15:37, 1 Пёт 5:13, Кол 4:10, 2 Тим 4:11, Флм 1:24

+ 12:15 Мт 18:10-11, Евр 1:14

+ 12:17 Хэр 15:13, Хэр 21:18, Як 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 12:23 Дан 5:23, Гэр 16:9, 2 Хаан 24:16, 4 Хаан 19:35

+ 12:24 Хэр 6:7, Хэр 19:20

+ 12:25 Хэр 11:29-30, Хэр 12:12

+ 13:1 Хэр 11:27, Хэр 4:36, Хэр 11:22, Лк 3:1

+ 13:2 Лк 2:37, Рим 1:1, Гал 1:15

+ 13:5 Хэр 12:12, Хэр 15:37, Кол 4:10

+ 13:6 Мт 7:15

+ 13:9 Хэр 4:8, Хэр 6:10

+ 13:13 Хэр 15:38

+ 13:15 Лк 8:41, Хэр 18:8

+ 13:17 Гар 1:7, Гар 12:51

+ 13:18 Гар 16:35, Псал 94:10, Хуу 9:7

+ 13:19 Хуу 7:1, Нүүн 14:1, Уд 2:16, Уд 3:9, 1 Хаан 12:11

+ 13:21 1 Хаан 8:5, 1 Хаан 9:1, 1 Хаан 10:1, 1 Хаан 13:1

+ 13:22 1 Хаан 15:23, 1 Хаан 13:14, Псал 88:20-21, Иса 44:28

+ 13:24 Лк 3:3

+ 13:25 Лк 3:16, Ин 1:20, Ин 1:27

+ 13:27 Хэр 3:17, Лк 24:26-27

+ 13:28 Лк 23:23

+ 13:29 Лк 23:53

+ 13:30 Лк 24:6

+ 13:31 Хэр 1:3, Лк 24:48

+ 13:32 Псал 2:7, Евр 1:5, Евр 5:5

+ 13:34 Рим 6:9, Иса 55:3

+ 13:35 Псал 15:10, Хэр 2:27

+ 13:36 3 Хаан 2:10, Хэр 2:29

+ 13:38 Мт 1:21, 1 Ин 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Гал 2:16, Гал 3:11, Иса 53:11, Рим 3:28

+ 13:40 Авв 1:5

+ 13:43 Хэр 2:11, Хэр 6:5

+ 13:45 Хэр 5:17

+ 13:46 Хэр 4:30, Эф 6:19, Мт 10:11, Мт 22:8, Гэр 3:4, Мк 12:9, Хэр 18:6

+ 13:47 Иса 49:6, Хэр 26:23

+ 13:50 1 Фес 2:15

+ 13:51 Мт 10:14, Мк 6:11, Лк 9:5

+ 13:52 Хэр 2:4, Хэр 4:31

+ 14:1 Хэр 13:5

+ 14:3 Хэр 4:30, Эф 6:19

+ 14:4 Мт 10:34, Лк 12:51

+ 14:6 Мт 10:23

+ 14:8 Хэр 3:2

+ 14:9 Мт 9:2

+ 14:10 Иса 35:6, Хэр 3:8

+ 14:11 Хэр 28:6

+ 14:13 Дан 2:46

+ 14:14 Тоо 14:6, Мк 14:63

+ 14:15 Гар 20:11, 1 Фес 1:9

+ 14:16 Мих 4:5

+ 14:17 Лев 26:4, Мт 5:45, Псал 103:15

+ 14:19 2 Кор 11:25

+ 14:22 Кол 1:23, Ин 15:20, 1 Пёт 2:21, 1 Пёт 5:9, 1 Фес 3:3, 2 Тим 3:12

+ 14:23 Хэр 13:2, Хэр 20:32

+ 14:26 Хэр 13:3

+ 15:1 Лев 12:3

+ 15:2 Гал 5:2

+ 15:7 Хэр 10:20

+ 15:8 3 Хаан 8:39, 1 Уг 28:9, 2 Уг 6:30, Хэр 1:24, Хэр 10:44, Хэр 10:47

+ 15:9 Хэр 11:12, Псал 50:12

+ 15:10 Гал 5:1

+ 15:11 Эф 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Хэр 12:17, Як 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 15:17 Ам 9:11-12

+ 15:20 Дан 1:8, 1 Кор 8:1, 1 Кор 10:19-20, Гэр 2:14, Лев 3:17, Лев 17:14, Хуу 12:23-24

+ 15:22 1 Пёт 5:12, 2 Кор 1:19, 2 Фес 1:1

+ 15:24 Гал 1:7, Гал 5:10

+ 15:28 Хэр 15:20

+ 15:32 Хэр 11:27

* 15:33 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 34 Сила тэдээнтэй үлэхэ гэжэ шиидэбэ, тиимэһээ гансал Иуда ябаа.

+ 15:35 Хэр 13:1

+ 15:37 Хэр 12:12, Хэр 13:5, Кол 4:10

+ 15:38 Хэр 13:13

+ 15:40 Хэр 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, 1 Кор 4:17, Флп 2:19, Кол 1:1, 1 Фес 3:2, 2 Фес 1:1, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 16:3 1 Кор 9:20, Гал 2:3

+ 16:4 Хэр 15:28-29

+ 16:5 Хэр 6:7

+ 16:6 Хэр 18:23

+ 16:7 Флп 1:19

+ 16:8 Хэр 20:5, 2 Кор 2:12, 2 Тим 4:13

+ 16:12 Флп 1:1

+ 16:14 Лк 24:45

+ 16:15 Хэр 11:14, Хэр 16:33-34

+ 16:17 Дан 3:26

+ 16:18 Мк 9:38

+ 16:21 Эзр 4:13, Эст 3:8

+ 16:22 2 Кор 6:4-5, 2 Кор 11:23-25

+ 16:24 Ер 20:2, Ер 29:26, 1 Фес 2:2

+ 16:25 Псал 41:9, Псал 118:62

+ 16:26 Хэр 4:31, Хэр 5:19, Хэр 12:7, Хэр 12:10

+ 16:27 3 Хаан 20:39, Хэр 12:19

+ 16:29 Дан 2:46, Хэр 10:25

+ 16:30 Лк 3:10, Хэр 2:37

+ 16:31 Мк 16:16, Рим 10:9

+ 16:33 Хэр 11:14, Хэр 16:15

+ 16:34 Ин 4:53, Хэр 18:8

+ 16:37 Хэр 22:25

+ 16:39 Мт 8:34

+ 16:40 Хэр 16:14

+ 17:1 Флп 4:16

+ 17:2 Хэр 13:5, Хэр 14:1

+ 17:3 Лк 24:26-27

+ 17:5 1 Фес 2:14-16

+ 17:7 Лк 23:2

+ 17:16 2 Пёт 2:8

* 17:18 Эпикур болон стоик – грег гүн ухаанай һургаалнууд.

+ 17:19 Мк 1:27

+ 17:24 Иса 42:5, Мт 11:25, 3 Хаан 8:27, Хэр 7:48

+ 17:25 Псал 49:8-12, Эх 2:7, Иоов 33:4

+ 17:26 Эх 3:20, Хуу 32:8

+ 17:28 Тоо 16:22, Иоов 12:10

+ 17:29 Иса 40:18-19, Иса 46:5

+ 17:30 1 Пёт 1:14, Рим 3:25-26, Эф 4:18

+ 17:31 Мт 12:36, Ин 5:22, Хэр 10:42, 1 Пёт 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19, Хэр 11:28

+ 18:4 Хэр 13:5

+ 18:5 1 Фес 3:6

+ 18:6 Эзэк 18:13, Эзэк 33:4, Хэр 13:46

+ 18:8 Лк 8:41, Хэр 13:15, 1 Кор 1:14, Ин 4:53, Хэр 16:34

+ 18:15 Хэр 23:29

+ 18:18 Хэр 18:2, Рим 16:1, Тоо 6:5, Тоо 6:9

+ 18:19 Хэр 19:1, Хэр 20:16

+ 18:21 Як 4:15

+ 18:23 Хэр 16:6

+ 18:24 Хэр 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк 3:3, Хэр 19:3

+ 18:26 Хэр 4:30, Эф 6:19

+ 18:27 1 Кор 16:3, 2 Кор 3:1

+ 18:28 Хэр 9:22

+ 19:1 Хэр 18:21

+ 19:3 Хэр 18:25

+ 19:4 Лк 3:3, Ин 1:7

+ 19:5 Мт 28:19, Хэр 8:16

+ 19:6 Хэр 8:17, Хэр 9:17, Хэр 10:46

+ 19:8 Хэр 4:30, Эф 6:19

+ 19:12 Хэр 5:15

+ 19:13 Мт 12:27, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 19:15 Лк 4:34, Як 2:19

+ 19:18 Мк 1:5, Як 5:16

+ 19:20 Хэр 6:7, Хэр 12:24

+ 19:21 Рим 15:26, 1 Кор 16:5, Рим 15:23-24

+ 19:22 Хэр 16:1

+ 19:26 Иса 44:10-20, Ер 10:3-6

+ 19:29 Хэр 19:29, Кол 4:10, Флм 1:24

+ 20:1 Хэр 19:21

* 20:2 Греци.

+ 20:3 Хэр 9:23, Хэр 23:30

+ 20:4 Хэр 19:29, Эф 6:21, Кол 4:7, 2 Тим 4:12, 2 Тим 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Хэр 16:8

+ 20:6 Гар 12:15, Хэр 12:3

+ 20:7 1 Кор 16:2, Гэр 1:10

+ 20:9 4 Хаан 1:2

+ 20:10 3 Хаан 17:21, 4 Хаан 4:34

+ 20:16 Гар 23:16, Гар 34:22, Лев 23:15, Хуу 16:9, Хэр 2:1

+ 20:18 Хэр 18:19, 1 Фес 1:5

+ 20:23 Хэр 9:16, Хэр 21:33

+ 20:24 2 Тим 4:7

+ 20:26 Хуу 8:19

+ 20:28 Ин 21:16-17, 1 Пёт 5:2, 1 Пёт 1:18-19

+ 20:29 Мт 7:15, Ин 10:12

+ 20:30 2 Пёт 2:1, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1

+ 20:31 Мк 14:38

+ 20:32 Хэр 14:23, 1 Пёт 1:4

+ 20:33 1 Хаан 12:3, 2 Кор 7:2

+ 20:34 Хэр 18:3

+ 20:35 Мт 10:8

+ 20:36 Хэр 21:5

+ 21:4 Хэр 20:23

+ 21:5 Хэр 20:36

+ 21:8 Хэр 6:5, Хэр 8:5

+ 21:9 4 Хаан 22:14, Лк 2:36, Хэр 2:17-18

+ 21:10 Хэр 11:28

+ 21:11 3 Хаан 11:30, Ер 27:2

+ 21:12 Мт 16:21-23

+ 21:13 Хэр 20:24, Флп 2:17

+ 21:18 Хэр 12:17, Як 1:1

+ 21:20 Рим 10:2

+ 21:21 Рим 2:28-29, 1 Кор 7:19

+ 21:23 Тоо 6:2-5, Тоо 6:13

+ 21:24 Хэр 18:18

+ 21:25 Хэр 15:29

+ 21:26 Тоо 6:9-12

+ 21:28 Хэр 6:13, Эзэк 44:7

+ 21:29 Хэр 20:4

+ 21:33 Хэр 20:23, Хэр 21:11

+ 21:34 Хэр 19:32

+ 21:39 Хэр 9:11, Хэр 22:3

+ 22:3 Хэр 9:11, Хэр 21:39, Хэр 5:34, Флп 3:6

+ 22:4 Хэр 8:3

+ 22:5 Хэр 9:1-2

+ 22:6 Хэр 9:3-6, Хэр 26:12-18

+ 22:12 Хэр 9:17

+ 22:15 Хэр 9:15

+ 22:16 Хэр 9:18

+ 22:17 Хэр 9:26

+ 22:20 Хэр 7:58

+ 22:25 Хэр 16:37

+ 23:1 1 Кор 4:4, 2 Кор 1:12, 2 Тим 1:3, Евр 13:18

+ 23:2 Хэр 24:1, 3 Хаан 12:24

+ 23:3 Хуу 25:1-2

+ 23:4 Ин 18:22

+ 23:5 Гар 22:28

+ 23:6 Хэр 4:1, Флп 3:5, 1 Кор 15:13

+ 23:8 Мт 22:23, Лк 20:27

+ 23:9 Ин 12:29

+ 23:11 Хэр 27:23

+ 23:24 Хэр 24:3, Хэр 25:14

+ 23:27 Хэр 21:32-33, Хэр 22:27

+ 23:28 Хэр 22:30

+ 23:29 Хэр 18:15

+ 23:30 Хэр 9:23, Хэр 20:3

+ 23:34 Хэр 21:39

+ 24:1 Хэр 23:2

+ 24:5 Лк 23:2

* 24:6 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 7 Теэд Лисий гэдэг түмэнэй дарга тэрэниие манһаа абаржа, шамда эльгээбэ. 8 Зэмэлжэ байһан маанадыешье хамта ошолсогты гэжэ захирба.

+ 24:6 Хэр 21:27-29

+ 24:15 Дан 12:2, Гэр 20:6, Гэр 20:13

+ 24:16 Хэр 23:1, Евр 13:18

+ 24:17 Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1, Гал 2:10

+ 24:18 Хэр 21:26

+ 24:21 Хэр 23:6

+ 24:25 Хэр 17:32

+ 25:3 Хэр 23:12

+ 25:10 Рим 13:1

+ 25:12 Хэр 23:11

+ 25:19 Хэр 18:15, Хэр 23:29

+ 25:24 Хэр 22:22

+ 25:25 Лк 23:14, Хэр 23:29

+ 26:1 Псал 118:46, Мт 10:18, Хэр 9:15

+ 26:4 Гал 1:13

+ 26:5 Хэр 23:6, Флп 3:5

+ 26:7 Мт 19:28, Як 1:1

+ 26:8 1 Кор 5:12

+ 26:9 Ин 16:2, 1 Тим 1:13

+ 26:10 Хэр 8:3

+ 26:11 Хэр 9:1

+ 26:12 Хэр 9:3-6, Хэр 22:6-11

+ 26:18 Иса 35:5, Иса 42:7, Евр 2:14-15

+ 26:20 Хэр 9:20

+ 26:21 Хэр 21:27, Хэр 21:30

+ 26:23 1 Кор 15:20, Кол 1:18, Гэр 1:5, Иса 42:6, Иса 49:6, Хэр 13:47

+ 26:29 Хэр 21:33

+ 26:31 Хэр 23:29

+ 26:32 Хэр 25:12

+ 27:1 Хэр 25:12

+ 27:2 Хэр 19:29

+ 27:6 Хэр 28:11

+ 27:14 Мк 4:37

+ 27:18 Ион 1:5

+ 27:23 Хэр 8:26

+ 27:24 Хэр 23:11

+ 27:26 Хэр 28:1

+ 27:34 1 Хаан 14:45, 2 Хаан 14:11, 3 Хаан 1:52, Лк 21:18

+ 27:35 Мт 15:36

+ 27:43 Хэр 27:3

+ 28:5 Псал 90:13, Мк 16:18, Лк 10:19

+ 28:6 Хэр 14:11

+ 28:8 Хэр 9:40, Як 5:16

+ 28:11 Хэр 27:6

+ 28:18 Хэр 23:29, Хэр 26:31-32

+ 28:23 Лк 24:27

+ 28:25 Мт 15:7

+ 28:27 Иса 6:9-10, Мт 13:15, Мк 4:12, Ин 12:40

* 28:28 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 29 Павелэй энээниие хэлэхэдэ, еврейнүүд хоорондоо хэрүүл арсалдаантайгаар ябаба.

+ 28:28 Иса 40:5, Лк 3:6

+ 28:31 Хэр 4:29, Эф 6:19

+ 1:1 Мт 13:55, Хэр 12:17, Хэр 15:13, Хэр 21:18, Гал 1:19, Гал 2:9, Лк 22:30, Ин 7:35, Хэр 26:7, 1 Пёт 1:1

+ 1:2 Мт 5:11-12, 1 Пёт 1:6-7

+ 1:3 Рим 5:3

+ 1:4 2 Пёт 1:6, Мт 5:48

+ 1:5 3 Хаан 3:9-12, Һур 2:3-6

+ 1:6 Мт 21:21, Мк 11:24

+ 1:7 Як 4:8

+ 1:9 Ер 9:23-24, 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17

+ 1:11 Иса 40:7, 1 Пёт 1:24

+ 1:12 Мт 10:22, Мк 13:13, Як 5:11, 2 Тим 4:8, Гэр 2:10

+ 1:15 Иоов 15:35, Псал 7:15, Иса 59:4, Рим 5:12, Рим 6:23

+ 1:16 Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 1:17 Эх 1:16, Мал 3:6, 1 Ин 1:5

+ 1:18 Ер 2:3, 2 Фес 2:13, Гэр 14:4, Ин 1:13

+ 1:19 Һур 10:19, Һур 14:29, Экк 7:9

+ 1:21 Кол 3:8

+ 1:22 Лк 11:28, Ин 13:17, 1 Ин 3:18, Рим 2:13

+ 1:25 Як 2:12, Лк 11:28

+ 1:26 Псал 38:2, Як 3:2-3

+ 1:27 Иоов 31:17-18, Иса 1:17, Мт 25:36, 2 Пёт 3:14, 1 Ин 5:18, 1 Тим 5:22

+ 2:1 Хуу 1:17, Хуу 16:19, Мт 22:16, Лк 20:21, Рим 2:11

+ 2:5 1 Кор 1:27-28, 2 Кор 8:9, Гэр 2:9

+ 2:8 Лев 19:18

+ 2:9 Гар 23:2-3, Лев 19:15, Хуу 1:17

+ 2:10 Мт 5:19, Гал 3:10

+ 2:11 Гар 20:13-14

+ 2:12 Як 1:25

+ 2:13 Мт 6:15, Мт 18:35, Лк 6:37

+ 2:16 Хуу 15:7, Һур 21:13, Иса 58:7, Мт 25:35, Лк 3:11, 1 Ин 3:17-18

+ 2:18 Мт 7:16, Гал 5:6

+ 2:19 Хуу 6:4, Мт 8:29, Мк 1:24, Мк 5:7, Хэр 16:17, Хэр 19:15

+ 2:21 Эх 22

+ 2:22 Евр 11:17-18

+ 2:23 Эх 15:6, Рим 4:3, Гал 3:6, 2 Уг 20:7, Иса 41:8

+ 2:25 Нүүн 2:1, Нүүн 2:16, Нүүн 6:24

+ 3:1 Мт 23:8

+ 3:2 3 Хаан 8:46, 2 Уг 6:36, Һур 20:9, Экк 7:20, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23, Псал 38:2, Як 1:26

+ 3:3 Псал 31:9, Һур 26:3

+ 3:6 Мт 12:34, Мт 15:18, Һур 16:27

+ 3:8 Псал 119:2, Псал 139:4

+ 3:9 Эх 1:26

+ 3:13 Як 2:18

+ 3:15 1 Тим 4:1, Гэр 2:24

+ 3:18 Мт 5:9, Гал 6:8

+ 4:1 1 Пёт 2:11

+ 4:3 Һур 10:3

+ 4:4 Ер 3:8, Ер 31:22, Эзэк 16:32, Һош 5:7, Ин 15:19, 1 Ин 2:15, Рим 8:7

+ 4:5 1 Кор 6:19

+ 4:6 Һур 3:34, 1 Пёт 5:5

+ 4:7 1 Пёт 5:8-9, Эф 4:27

+ 4:8 2 Уг 15:2, Псал 72:28, Як 1:7-8, Псал 50:4, Иса 1:16, Ер 4:14

+ 4:10 Иса 57:15

+ 4:11 Рим 14:4, Рим 14:10

+ 4:12 Як 5:9, Лк 12:5, Мт 7:1

+ 4:14 Һур 27:1, Лк 12:18-20, Псал 101:4

+ 4:15 Хэр 18:21

+ 4:17 Ин 9:41

+ 5:1 Ам 6:1, Лк 6:24

+ 5:2 Иоов 13:28, Иса 50:9, Мт 6:19-20

+ 5:3 Рим 2:5

+ 5:4 Лев 19:13, Хуу 24:14-15, Хуу 24:15, Иса 5:9

+ 5:5 Ер 12:3

+ 5:7 Хуу 11:14

+ 5:8 1 Пёт 4:7

+ 5:9 Мт 7:1, Як 4:12

+ 5:10 Мт 5:12, Мт 23:34, Хэр 7:52, Евр 11:32-38

+ 5:11 Мт 10:22, Мк 13:13, Як 1:12, Гэр 2:10, Иоов 1:21-22, Иоов 2:10, Иоов 42:10, Гар 34:6

+ 5:12 Мт 5:34-37

+ 5:13 1 Кор 14:15, Эф 5:19

+ 5:14 Мк 6:13

+ 5:15 Иоов 22:30

+ 5:16 Мк 1:5, Хэр 19:18, Эх 20:17, Тоо 11:2, 3 Хаан 13:6, 4 Хаан 4:33-34, Иоов 42:8, Хэр 9:40, Хэр 28:8

+ 5:17 3 Хаан 17:1, 3 Хаан 18:1, Лк 4:25

+ 5:18 3 Хаан 18:42-45

+ 5:19 Гал 6:1

+ 5:20 Һур 10:12, 1 Пёт 4:8

+ 1:1 Мт 4:18-21, Ин 1:40-42, Як 1:1

* 1:2 «Гаралгын» номой 24 бүлэгэй 3-8 зүйлнүүдтэ энээн тухай бүри тодорхой бэшээтэй байһые анхарагты. Израилиин зон Хэлсээнэй тахилай шуһаар өөһэдыгөө сасажа, Хэлсээндэ хабаатай болодог байгаа. Христоосой Бурхантай баталһан хэлсээндэ христоос шажантанай хабаатай байһые Пётр иимэ метафораар зураглана.

+ 1:2 Евр 12:24, Дан 3:31, 2 Пёт 1:2, Иуд 1:2

+ 1:3 2 Кор 1:3, Эф 1:3, 1 Пёт 3:21, Ин 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мт 6:20, Мт 19:21, Кол 1:5

+ 1:5 Эф 2:8

+ 1:6 Мт 5:11-12, Як 1:2-3

+ 1:7 Иоов 23:10, Псал 65:10, 1 Кор 3:13, Рим 2:10

+ 1:8 Ин 20:29

+ 1:10 2 Пёт 1:19

+ 1:11 Рим 8:9, Лк 24:26

+ 1:12 Хэр 2:2-4

+ 1:13 Мк 13:33-34, Эф 6:18, 1 Фес 5:6

+ 1:14 Хэр 17:30, Эф 4:18-19, Рим 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Ин 3:3, 2 Пёт 3:11

+ 1:16 Лев 11:44, Лев 19:2

+ 1:17 Хуу 10:17, Гар 4:22, Ер 31:9, 2 Кор 6:18

+ 1:18 Гар 12:3, Лев 1:10, Иса 53:7, Ин 1:29, Хэр 20:28, Евр 9:14

+ 1:20 Евр 1:2

+ 1:22 Ин 13:34, Рим 12:9, Евр 13:1

+ 1:23 Ин 1:13, Евр 4:12

+ 1:25 Иса 40:6-8, Як 1:10-11

+ 2:1 Эф 4:31, Кол 3:8

+ 2:2 Мт 18:3, 1 Кор 3:2, Евр 5:13

+ 2:3 Псал 33:9

+ 2:4 1 Кор 10:4

+ 2:5 Эф 2:20-22, Гар 19:6

+ 2:6 Иса 28:16, Рим 9:33, Рим 10:11

+ 2:7 Псал 117:22, Мк 12:11, Хэр 4:11

+ 2:8 Иса 8:14, Рим 9:33

+ 2:9 Хуу 10:15, Гар 19:6, Хуу 7:6, Гэр 1:6, Гэр 5:10, Псал 35:10, Ин 1:9

+ 2:10 Һош 1:6, Һош 1:9, Һош 2:23, Рим 9:25

+ 2:11 Лев 25:23, Як 4:1, Рим 7:23, Рим 13:14, Гал 5:24

+ 2:12 Мт 5:16, 2 Кор 9:13, Гал 1:24

+ 2:13 Рим 13:1, Тит 3:1

+ 2:14 Рим 13:3-4

+ 2:16 Ин 8:32, Як 1:25, Як 2:12, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Гал 5:13, 1 Кор 7:22

+ 2:17 Һур 24:21, Рим 13:7

+ 2:18 Эф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Пёт 3:14, 1 Пёт 3:17, 1 Пёт 4:16

+ 2:21 Хэр 14:22, Ин 13:15

+ 2:22 Иса 53:9

+ 2:23 Мт 5:39, Иса 53:7, Лк 23:46

+ 2:24 Рим 6:2, Гал 2:19, Гал 5:24, Иса 53:4-5

+ 2:25 Псал 118:176, Иса 53:6, Ер 50:6, Эзэк 34:6, Эзэк 34:11, Лк 15:6

+ 3:1 Эх 3:16, 1 Кор 14:34, Эф 5:22, Кол 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тим 2:9

+ 3:6 Эх 18:12

+ 3:7 Эф 5:25, Кол 3:19

+ 3:8 Рим 12:16

+ 3:9 Лев 19:18, 1 Фес 5:15, Рим 12:17, Мт 5:44, Рим 12:14, 1 Кор 4:12

+ 3:12 Псал 33:13-17

+ 3:14 Мт 5:10, 1 Пёт 2:19-20, 1 Пёт 4:14-16, Иса 8:12

+ 3:15 Иса 8:13, Кол 4:6

+ 3:16 1 Пёт 2:12, Лк 13:17

+ 3:17 1 Пёт 2:20

+ 3:18 1 Пёт 2:21, 1 Пёт 4:1, Евр 9:26-28

+ 3:19 Эх 6:3-14, Эх 7:17, 2 Пёт 2:5

+ 3:21 Рим 6:4, Мк 16:16, 1 Пёт 1:3

+ 3:22 Лк 24:51, Хэр 1:9, Псал 109:1, Мк 16:19, Рим 8:34, Рим 8:38, 1 Кор 15:24, Эф 1:21

+ 4:1 1 Пёт 3:18, Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 4:2 Рим 6:14, Рим 14:7-8, 2 Кор 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Эф 4:17-19, 1 Пёт 2:12, 1 Пёт 3:16

+ 4:5 Ин 5:22, Хэр 10:42, 1 Пёт 4:5

+ 4:7 Як 5:8, 1 Кор 7:29, 1 Кор 7:31, Мк 14:38

+ 4:8 Һур 10:12, Як 5:20

+ 4:9 Евр 13:2

+ 4:10 Рим 12:6-8, 1 Кор 7:7, Лк 12:42-43

+ 4:11 Ин 13:31, 1 Кор 10:31, Иуд 1:24-25, Гэр 1:6, Гэр 5:13

+ 4:12 1 Пёт 1:7

+ 4:13 Хэр 5:41, Флп 3:11

+ 4:14 Псал 88:51-52, Мт 5:11

+ 4:16 1 Пёт 2:19-20

+ 4:17 Рим 2:9, Ер 25:29

+ 4:18 Һур 11:31

+ 4:19 Псал 30:6, Лк 23:46

+ 5:1 Лк 24:48, Рим 8:17

+ 5:2 Ин 21:16-17, Хэр 20:28, 1 Тим 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мт 20:25-26, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Псал 22:1, Псал 79:2, Иса 40:11, Эзэк 34:11-15, Экк 12:12, Ин 10:11, Евр 13:20, 1 Кор 9:25

+ 5:5 Һур 3:34, Як 4:6

+ 5:7 Псал 36:5, Мт 6:25, Флп 4:6

+ 5:8 Мк 13:33-34, 1 Пёт 5:8, Эф 6:18, 1 Фес 5:6, Иоов 1:6, Иоов 2:2, 2 Кор 2:11, Эф 6:11

+ 5:9 Як 4:7, Хэр 14:22, 1 Фес 3:3

+ 5:10 2 Тим 2:10

* 5:11 Тэрэ хэтын хэтэдэ захиржа, алдар солотой байг лэ.

+ 5:11 1 Пёт 4:11

+ 5:12 Хэр 15:22, Хэр 15:40, 1 Фес 1:1, 2 Фес 1:1

+ 5:13 Хэр 12:12, Хэр 13:5, Хэр 15:37

+ 5:14 Рим 16:16

+ 1:1 Мт 4:18-21, Ин 1:40-42, Тит 2:13

+ 1:2 Дан 3:31, 1 Пёт 1:2, Иуд 1:2

+ 1:4 2 Пёт 2:18

+ 1:6 Як 1:3-4

+ 1:7 1 Ин 4:16, 1 Кор 13:13, Евр 13:1

+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Ин 1:7, Эф 5:26, Евр 9:14

+ 1:10 1 Фес 1:4

+ 1:11 Кол 1:13

+ 1:12 Иуд 1:5

+ 1:14 Ин 21:18-19, 2 Тим 4:6

+ 1:16 1 Фес 2:19, 1 Фес 4:16, Лк 9:32, Ин 1:14

+ 1:17 Мт 3:17, Мт 17:5, Мк 1:11, Мк 9:7, Лк 9:35, Ин 8:54, Ин 17:1, Хэр 3:13

+ 1:19 1 Пёт 1:10, Псал 118:105, Ин 5:35, 2 Кор 4:6

+ 1:21 2 Тим 3:16, 2 Хаан 17:13, Нэх 9:30

+ 2:1 Хуу 13:1-3, Ер 14:14, Ер 23:16, Мт 7:15, Хэр 20:30, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1, Иуд 1:4, 1 Кор 6:20, 1 Кор 7:23

+ 2:3 Рим 16:18, Кол 2:4

+ 2:4 Иуд 1:6

+ 2:5 Эх 7:17, 1 Пёт 3:19-20, Эх 7:23

+ 2:6 Эх 19:24

+ 2:7 Эх 19:16

+ 2:8 Псал 118:136, Хэр 17:16

+ 2:9 1 Кор 10:13, Гэр 3:10

+ 2:10 Иуд 1:16, Иуд 1:8-9

+ 2:12 Иуд 1:10

+ 2:15 Тоо 22:5, Тоо 25:1-2, Тоо 31:16, Хуу 23:3-6, Иуд 1:11, Гэр 2:14

+ 2:16 Тоо 22:21-30

+ 2:17 Иуд 1:12-13

+ 2:18 2 Пёт 1:4

+ 2:19 Гал 5:13, Ин 8:34, Рим 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Мт 12:45, Лк 11:26

+ 2:21 Рим 7:12

+ 2:22 Һур 26:11

+ 3:1 2 Пёт 1:13

+ 3:2 Иуд 1:17-18

+ 3:4 Иса 5:19, Ер 17:15, Эзэк 12:22

+ 3:5 Эх 1:9, Псал 23:2, Псал 135:6

+ 3:6 Эх 7:11, Эх 7:21

+ 3:8 Псал 89:5

+ 3:9 Авв 2:3, Иса 30:18, Эзэк 18:23, Эзэк 33:11, Рим 2:4, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6

+ 3:10 Мт 24:43, Лк 12:39, 1 Фес 5:2, Псал 101:26-27, Иса 34:4, Иса 51:6, Мк 13:31

+ 3:11 1 Пёт 1:15

+ 3:12 Иуд 1:21

+ 3:13 Иса 65:17, Иса 66:2, Гэр 21:1, Иса 60:21, Гэр 21:27

+ 3:14 Як 1:27, 1 Ин 5:18, 1 Тим 5:22

+ 3:15 Рим 2:4, Гэр 2:21

+ 3:16 Евр 5:10

+ 3:18 Эф 4:15, Кол 1:10, Кол 2:19, Рим 11:36

* 1:1 Амидаралгын Үгэ – иигэжэ Иоанн Иисүүсые нэрлэнэ.

+ 1:1 Лк 24:39, Ин 1:14, Ин 20:27, 2 Пёт 1:16

+ 1:2 Ин 1:4, Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 5:11, Ин 15:27, Ин 1:1, Ин 1:18

+ 1:3 Ин 17:21, 1 Кор 1:9

+ 1:4 Ин 15:11

+ 1:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Як 1:17

+ 1:6 Ин 12:35, 2 Кор 6:16

+ 1:7 Иса 2:5, Иса 60:1, Эф 1:7, Евр 9:14

+ 1:8 3 Хаан 8:46, 2 Уг 6:36, Һур 20:9, Экк 7:20, Як 3:2, Рим 3:23

+ 1:9 Псал 31:5, Псал 50:4, Һур 28:13

+ 1:10 1 Ин 5:10, Ин 5:38, Ин 8:37

+ 2:1 Ин 14:26, Рим 8:34, Евр 7:25

+ 2:2 Ин 1:29, Ин 11:52, 1 Ин 4:10, Рим 3:25-26

+ 2:3 Ин 14:15, Ин 15:10, 1 Ин 5:3

+ 2:4 Тит 1:16

+ 2:5 1 Ин 4:12

+ 2:7 Ин 13:34, Лев 19:18, 2 Ин 1:5

+ 2:8 Ин 13:34, Ин 1:9, Ин 8:12, Рим 13:12, Эф 5:8, 1 Фес 5:5

+ 2:9 1 Ин 4:20

+ 2:10 Ин 11:10

+ 2:12 Хэр 10:43, Хэр 13:38

+ 2:13 Эф 6:11, Ин 14:7

+ 2:15 Як 4:4

+ 2:17 1 Кор 7:31

+ 2:18 Мт 24:5, 1 Ин 4:3, 2 Ин 1:7, 1 Тим 4:1, 2 Тим 3:1

+ 2:19 Хуу 13:13, Хэр 20:30, 1 Кор 11:19

+ 2:20 Ин 14:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10

+ 2:22 1 Ин 4:3

+ 2:23 Мт 10:33

+ 2:24 1 Ин 3:11

+ 2:26 Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 2:27 Ер 31:34, Евр 8:11

+ 2:28 1 Ин 3:2, 1 Фес 2:19

+ 2:29 Мт 6:1, 3 Ин 1:11

+ 3:1 Ин 3:16, Рим 5:8, Эф 2:4, Мт 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 5:1, Рим 8:14, Ин 16:3, Ин 17:25

+ 3:2 Рим 8:15-16, Гал 3:26, Эф 1:5, Рим 8:29, 2 Кор 3:18, Флп 3:21, Иоов 19:26, Псал 16:15, 1 Кор 13:12, Гэр 22:4

+ 3:3 2 Кор 7:1

+ 3:5 Ин 1:29, Евр 9:26, 1 Пёт 2:22, 2 Кор 5:21, Евр 4:15

+ 3:6 3 Ин 1:11

+ 3:7 Мк 13:5, 1 Ин 2:26, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 3:8 Ин 8:44, Евр 2:14

+ 3:9 Псал 118:3, 1 Ин 5:18

+ 3:10 1 Ин 4:8, 1 Ин 4:20

+ 3:11 Лев 19:18, Ин 13:34, 1 Ин 1:5, 1 Ин 2:24, 2 Ин 1:5

+ 3:12 Ин 8:44, Эх 4:3-8, Иуд 1:11, Евр 11:4

+ 3:13 Мк 13:13, Ин 7:7, Ин 15:18

+ 3:14 Ин 5:24

+ 3:15 Мт 5:22, Гэр 21:8

+ 3:16 Ин 10:11, Ин 15:13

+ 3:17 Хуу 15:7, Һур 21:13, Як 2:15-16

+ 3:18 Як 1:22, Рим 2:13

+ 3:21 1 Ин 2:28

+ 3:22 Мт 7:7-8, Ин 14:13-14

+ 3:23 Ин 6:29

+ 3:24 Ин 6:56, Ин 15:4-5, Рим 8:9, Рим 8:16

+ 4:1 1 Кор 14:29, 1 Фес 5:20-21, Гэр 2:2, Хуу 13:1-3, Ер 14:14, Ер 23:16, Ер 29:8, Мт 7:15, Мк 13:22, 2 Пёт 2:1

+ 4:2 Ин 1:14, 1 Тим 3:16, Евр 2:14, 1 Кор 12:3

+ 4:3 1 Ин 2:18, 1 Ин 2:22, 2 Ин 1:7

+ 4:5 Ин 3:31, Ин 8:23, Ин 15:19

+ 4:6 Ин 18:37, Ин 14:17, 1 Тим 4:1

+ 4:7 1 Кор 13, 1 Ин 3:10-11

+ 4:9 Ин 3:16

+ 4:10 Ин 1:29, 1 Ин 4:10, Ин 3:16, Рим 5:8

+ 4:12 Гар 33:20, Ин 1:18, 1 Тим 6:16, 1 Ин 2:5

+ 4:13 1 Ин 3:24

+ 4:14 Ин 3:17

+ 4:15 Мт 14:33, 1 Ин 5:5

+ 4:17 1 Ин 2:28, 1 Ин 3:21

+ 4:20 1 Ин 2:9, 1 Ин 3:10

+ 4:21 Лев 19:18, Мт 19:19, Мт 22:39, Мк 12:31

+ 5:1 Ин 1:12

+ 5:2 1 Ин 2:5, 1 Ин 3:24, 1 Ин 4:13

+ 5:3 Ин 14:15, 2 Ин 1:6, Мт 11:30

+ 5:4 Ин 16:33, Эф 6:16

+ 5:5 Мт 14:33, 1 Ин 4:15

+ 5:6 Ин 14:17, Ин 15:26

* 5:7 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: Эсэгэ, Үгэ, Арюун Һүлдэ гурбан. Эдэ гурбан гэршэнүүд нэгэл юумые баталан гэршэлнэ.

+ 5:9 Ин 5:36

+ 5:10 1 Ин 1:10, Мт 3:17

+ 5:11 Ин 1:4, Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2

+ 5:13 Ин 20:31

+ 5:14 Мт 7:7-8, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22

+ 5:16 Мт 12:31-32, Мк 3:29, Евр 6:4-6, Евр 10:26

+ 5:18 Псал 118:3, 1 Ин 3:9

+ 5:19 Лк 4:6, Гал 1:4

+ 5:20 Ин 1:1, Ин 20:28

+ 5:21 1 Кор 10:7, 1 Кор 10:14

+ 1:1 1 Ин 3:1, Ин 8:32

+ 1:3 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 1:4 3 Ин 1:4

+ 1:5 Лев 19:18, Ин 13:34, Ин 15:12, 1 Ин 3:11

+ 1:6 Ин 14:15, 1 Ин 5:3

+ 1:7 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 1 Тим 3:16, Евр 2:14, 1 Ин 2:18, 1 Ин 4:3

+ 1:8 1 Кор 3:8

+ 1:9 1 Ин 2:23

+ 1:10 Рим 16:17, 1 Фес 5:22

+ 1:12 Ин 15:11, Ин 16:24, Ин 17:13, 3 Ин 1:13-14

+ 1:1 1 Ин 3:18, 2 Ин 1:1

+ 1:4 2 Ин 1:4

+ 1:5 Гал 6:10, Евр 13:1

+ 1:8 1 Тим 5:18

+ 1:11 Псал 33:15, Псал 36:27, Иса 1:16-17, 1 Ин 2:29, 1 Ин 3:6

+ 1:12 Ин 21:24

+ 1:13 2 Ин 1:12

+ 1:1 Хэр 12:17, Як 1:1, Мт 13:55

+ 1:2 Дан 3:31, 1 Пёт 1:2, 2 Пёт 1:2

+ 1:3 1 Тим 6:12, 2 Тим 4:7

+ 1:4 2 Пёт 2:1

+ 1:5 Тоо 14:36-37, Тоо 26:64, 2 Пёт 1:12, Евр 3:17

+ 1:6 2 Пёт 2:4

+ 1:7 2 Пёт 2:6, Эх 18:20, Эх 19:24, Хуу 29:23, Мт 25:41

+ 1:8 2 Пёт 2:10

+ 1:9 Дан 10:13, Дан 12:1, 1 Фес 4:16, Гэр 12:7, Хуу 34:6, Зах 3:2

+ 1:10 2 Пёт 2:12

+ 1:11 Эх 4:3-8, 1 Ин 3:12, Евр 11:4, Тоо 22:5, Тоо 25:1-2, Тоо 31:16, Хуу 23:3-6, 2 Пёт 2:15, Тоо 16:31-35

+ 1:12 2 Пёт 2:17, Мт 15:13

+ 1:13 Иса 57:20

+ 1:14 Эх 5:21-24, Хуу 33:2, Дан 7:10, Зах 14:5, Хэр 7:53, Гал 3:19, 1 Фес 3:13, Евр 12:22

+ 1:16 2 Пёт 2:10

+ 1:17 2 Пёт 3:2-3

+ 1:19 Рим 8:9

+ 1:20 Эф 6:18

+ 1:21 2 Пёт 3:12

+ 1:23 Ам 4:11, Зах 3:2, Гэр 3:4

+ 1:24 Флп 2:15, Кол 1:22, 1 Пёт 4:11, Рим 11:36, Гэр 1:6, Гэр 5:13

+ 1:2 Лк 1:69-70, Тит 1:1-2

+ 1:3 Мт 1:1

+ 1:5 Хэр 9:15

+ 1:7 1 Кор 1:2

+ 1:8 Рим 16:19, Флп 1:3, 2 Тим 1:3, Флм 1:4

+ 1:9 Рим 9:1, 2 Кор 1:23, Флп 1:8, 1 Фес 2:5

+ 1:10 Рим 15:32

+ 1:13 Рим 15:22-23, 1 Фес 2:18, Флп 4:17

+ 1:14 1 Кор 9:16

+ 1:16 Мк 8:38, Флп 1:20, Рим 2:9-10, 1 Кор 1:18

+ 1:17 Рим 3:21, Авв 2:4, Гал 3:11, Евр 10:38

+ 1:18 Эф 5:6, Кол 3:6

+ 1:19 Хэр 14:17, Хэр 17:24-27

+ 1:20 Псал 18:2-5

+ 1:21 4 Хаан 17:15, Ер 2:5, Эф 4:17-18

+ 1:22 Һур 21:30, Иса 44:25, 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19

+ 1:23 Гар 20:4-5, Хуу 4:16-18, Псал 105:20, Ер 2:11, Эзэк 8:10

+ 1:24 Псал 80:13, Эзэк 20:25

+ 1:25 Ер 10:14

+ 1:26 Кол 3:5

+ 1:27 Лев 18:22, Лев 20:13

+ 1:31 2 Тим 3:2-4

+ 1:32 Рим 6:21

+ 2:1 2 Хаан 12:5-7, Мт 7:2, Лк 6:37, Ин 8:7

+ 2:4 2 Пёт 3:9, 2 Пёт 3:15, Гэр 2:21

+ 2:5 Як 5:3

+ 2:6 Һур 24:12

+ 2:9 1 Пёт 4:17, Рим 1:16, Эзэк 18:20

+ 2:10 Иса 57:19, 1 Пёт 1:7

+ 2:11 Хуу 10:17, Мт 22:16, Лк 20:21, Хэр 10:34

+ 2:12 1 Кор 9:21

+ 2:13 Лк 11:28, Як 1:22-23

+ 2:15 Ер 31:33, Экк 12:14

+ 2:17 Рим 3:27, Рим 9:4-5

+ 2:19 Ин 9:40

+ 2:21 Гар 20:15, Мт 23:3

+ 2:22 Гар 20:14

+ 2:24 Иса 52:5, Эзэк 36:20

+ 2:25 Гал 5:3

+ 2:26 Эф 2:11

+ 2:27 2 Кор 3:6, Мт 12:41

+ 2:28 Рим 9:6-8, 1 Кор 7:19

+ 2:29 Хуу 10:16, Хуу 30:6, Ер 4:4, Эф 2:11, Флп 3:3, Кол 2:11, 2 Кор 10:18

+ 3:1 Ин 4:22

+ 3:2 Хуу 4:8, Псал 147:9

+ 3:3 Рим 9:6, 2 Тим 2:13

+ 3:4 Псал 50:6

+ 3:7 Рим 9:19

+ 3:8 Рим 6:1, Рим 6:15, 2 Кор 6:8

+ 3:9 Рим 5:12, Гал 3:22, Рим 1:18-32, Рим 2

+ 3:12 Псал 13:1-3, Экк 7:20

+ 3:13 Псал 5:10, Псал 139:4

+ 3:14 Псал 9:28

+ 3:17 Һур 1:16, Иса 59:7-8

+ 3:18 Псал 35:2

+ 3:20 Псал 142:2, Хэр 13:39, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 7:7

+ 3:21 Рим 1:17, Гал 2:16, Лк 24:27, Хэр 10:43

+ 3:23 3 Хаан 8:46, 2 Уг 6:36, Псал 142:2, Һур 20:9, Экк 7:20, 1 Ин 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Ин 1:29, 1 Ин 2:2, Хэр 17:30, Рим 2:4

+ 3:27 Рим 2:17, 1 Кор 1:29, Эф 2:9

+ 3:28 Хэр 13:39

+ 3:29 Рим 9:24, Рим 10:12

+ 3:30 Хуу 6:4-5, Гал 3:20, Гал 3:8

+ 3:31 Мт 5:17

+ 4:3 Эх 15:6, Як 2:23, Гал 3:6

+ 4:5 Рим 3:22

+ 4:6 Псал 31:1-2

+ 4:8 2 Кор 5:19

+ 4:9 Рим 3:30

+ 4:11 Эх 15:6, Эх 17:10

+ 4:13 Эх 17:4-6, Гал 3:16, Евр 7:6

+ 4:14 Гал 3:17-18

+ 4:15 1 Кор 15:56, Гал 3:10, Рим 7:7

+ 4:16 Гал 3:22

+ 4:17 Эх 17:5, Ин 5:21

+ 4:18 Эх 15:5

+ 4:19 Эх 17:17, Евр 11:12, Эх 18:11

+ 4:22 Эх 15:6

+ 4:24 1 Кор 9:9-10, Рим 10:9

+ 4:25 Мт 20:28, Гал 1:4, 2 Кор 5:21

+ 5:1 Гал 3:28

+ 5:2 Рим 8:17, Эф 3:16, Флп 3:21

+ 5:3 Мт 5:11-12, 2 Кор 12:10, Як 1:3-4

+ 5:5 Хэр 2:17, Тит 3:6

+ 5:8 Ин 3:16, 1 Ин 4:10

+ 5:9 Рим 3:25, Мт 3:7, 1 Фес 1:10

+ 5:10 2 Кор 5:18-20, Эф 2:16, Кол 1:20-21

+ 5:12 Эх 3:6, Як 1:15, Рим 6:23, Рим 3:9, Эф 2:3

+ 5:13 Рим 3:20

+ 5:14 1 Кор 15:45

+ 5:15 1 Кор 15:21, 2 Кор 5:14

+ 5:16 Иса 53:11

+ 5:17 Гэр 22:5

+ 5:18 Ин 12:32

+ 5:19 Евр 5:8

+ 5:20 Гал 3:19

+ 5:21 Ин 1:17

+ 6:2 1 Пёт 2:24, Гал 2:19, Гал 5:24, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 6:4 1 Пёт 3:21, Гал 3:27, 2 Кор 5:17, Эф 4:24, Кол 2:12, Кол 3:10

+ 6:5 2 Кор 4:10, Флп 3:10

+ 6:6 Гал 2:19-20, Гал 5:24, Гал 6:14

+ 6:7 1 Пёт 4:1

+ 6:8 2 Тим 2:11, Гэр 20:4

+ 6:9 Рим 14:9, Гэр 1:18

+ 6:10 Евр 7:27

+ 6:12 Псал 18:14

+ 6:13 Кол 3:5, Рим 12:1

+ 6:16 Ин 8:34

+ 6:18 Ин 8:32, Ин 8:34, Як 2:12, 1 Пёт 2:16, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 6:22 1 Кор 7:22

+ 6:23 Як 1:15, Рим 5:12

+ 7:2 1 Кор 7:39

+ 7:3 Мт 5:32

+ 7:4 Гал 5:22, Эф 5:19, Гал 2:19, Гал 5:18, Эф 2:15, Кол 2:14

+ 7:6 Рим 6:4

+ 7:7 Рим 3:20, Рим 4:15, Гар 20:17

+ 7:8 1 Кор 15:56

+ 7:10 Лев 18:5

+ 7:12 Хуу 4:8, Псал 18:8-9

+ 7:15 Гал 5:17

+ 7:16 1 Тим 1:8

+ 7:18 Эх 6:5, Иоов 14:4, Псал 50:5

+ 7:19 Гал 5:17

+ 7:22 Псал 1:2

+ 7:23 1 Пёт 2:11, Гал 5:17

+ 8:2 1 Кор 15:45

+ 8:3 Евр 7:18, Флп 2:7, Лев 16:5, 2 Кор 5:21

+ 8:4 Гал 5:16, Гал 5:25

+ 8:5 Гал 5:19-25

+ 8:7 Як 4:4, 1 Кор 2:14

+ 8:9 1 Кор 3:16, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16, 1 Ин 3:24, 1 Пёт 1:11, Иуд 1:19

+ 8:11 Ин 5:21, Хэр 2:24

+ 8:13 Кол 3:5, Лев 18:5

+ 8:14 Хуу 14:1, Мт 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1

+ 8:15 2 Тим 1:7, 1 Кор 2:12

+ 8:16 1 Ин 3:2, Гал 3:26, Эф 1:5, 1 Ин 3:24, 2 Кор 1:22, Эф 1:13

+ 8:17 Гал 3:29, Гал 4:7, Эф 3:6, Тит 3:7, 2 Кор 1:5, Флп 3:10, Кол 1:24, 1 Пёт 5:1, Рим 5:2, Эф 3:16, Флп 3:21

+ 8:18 2 Кор 4:17

+ 8:20 Эх 3:17-19, Экк 1:2

+ 8:22 Ер 12:4, Ер 12:11

+ 8:23 2 Кор 5:2, Гал 5:5

+ 8:24 2 Кор 4:18, Евр 11:1

+ 8:27 1 Хаан 16:7, 3 Хаан 8:39, Һур 21:2, Ер 11:20

+ 8:29 Мт 28:10, Ин 20:17, Кол 1:15, Евр 2:11, 1 Ин 3:2, 2 Кор 3:18, Флп 3:21

+ 8:30 Ин 17:22

+ 8:31 Тоо 14:9, Псал 117:6

+ 8:32 Ин 3:16

+ 8:33 Мк 13:20, Лк 18:7, Кол 3:12, Тит 1:1, Иса 50:8

+ 8:34 Псал 109:1, Мк 16:19, Хэр 7:55-56, 1 Ин 2:1, Рим 8:34, Евр 7:25

+ 8:35 Дуун 8:6

+ 8:36 Псал 43:23, 1 Кор 4:9

+ 8:37 Ин 16:33, 1 Кор 15:57

+ 8:38 1 Пёт 3:22, 1 Кор 15:24, Эф 1:21

+ 9:1 2 Кор 11:10, 1 Тим 2:7, Рим 1:9, Флп 1:8

+ 9:3 1 Кор 16:22, Гал 1:8

+ 9:6 Рим 3:3, Ин 1:47, Рим 2:28

+ 9:7 Эх 21:12, Евр 11:17

* 9:8 Эндэ Абраһаам ба Һагаар гэдэг барлаг эхэнэр хоёрһоо түрэһэн Ишмаһээл хүбүүнэй үри һадаһад тухай хэлэгдэнэ. Эхин 18:10,[14] хара.

+ 9:8 Гал 4:23, Гал 4:28

+ 9:9 Эх 18:10

+ 9:10 Эх 25:21

+ 9:11 Эх 25:23

+ 9:13 Мал 1:2-3

+ 9:14 Хуу 32:4, Иоов 34:10

+ 9:15 Гар 33:19

+ 9:17 Гар 9:16

+ 9:19 2 Уг 20:6, Рим 3:7

+ 9:20 Иоов 9:32, Иоов 33:13, Иоов 39:32, Экк 6:10, Иса 29:16, Иса 45:9-10, Ер 18:6

+ 9:21 Иса 64:8, Ер 18:6, 2 Тим 2:20

+ 9:22 Һур 16:4

+ 9:24 Рим 3:29

+ 9:25 Һош 2:23, 1 Пёт 2:10

+ 9:26 Һош 1:10

+ 9:28 Иса 10:22-23

+ 9:29 Иса 1:9

+ 9:30 Гал 2:16, Гал 3:24

+ 9:31 Гал 5:4, Рим 11:7, Флп 3:9

+ 9:33 Иса 8:14, Иса 28:16, 1 Пёт 2:6-8, Рим 10:11

+ 10:2 Хэр 21:20

+ 10:3 Рим 1:17, Рим 3:21

+ 10:4 Мт 5:17, Гал 3:24

+ 10:5 Лев 18:5, Гал 3:12, Флп 3:9

+ 10:6 Хуу 9:4, Хуу 30:12

+ 10:7 Гэр 9:1

+ 10:8 Хуу 30:12-14

+ 10:9 Мт 10:32, Лк 12:8, Мк 16:16, Хэр 16:31

+ 10:11 Иса 28:16, 1 Пёт 2:6, Рим 9:33

+ 10:12 Хэр 10:34-36, Рим 3:29

+ 10:13 Ёһ 2:32, Хэр 2:21

+ 10:14 Хэр 8:31

+ 10:15 Иса 52:7

+ 10:16 Иса 53:1, Ин 12:38

+ 10:17 Гал 3:2

+ 10:18 Псал 18:5

+ 10:19 Хуу 32:21

+ 10:21 Иса 65:1-2

+ 11:1 Ер 31:37, Ер 33:24, 2 Кор 11:22, Флп 3:5

+ 11:2 1 Хаан 12:22, Псал 93:4

+ 11:3 3 Хаан 19:10, 3 Хаан 19:14

+ 11:4 3 Хаан 19:18

+ 11:5 Иса 10:22, Рим 9:27

+ 11:7 Рим 9:31

+ 11:8 Иса 29:10, Хуу 29:4

+ 11:10 Псал 68:23-24

+ 11:13 Хэр 9:15, Рим 15:16

+ 11:15 Лк 15:24, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13, Гэр 3:1

+ 11:16 Тоо 15:18-21, Эзэк 44:30

+ 11:17 Ер 11:16, Ин 15:5

+ 11:21 1 Кор 10:12

+ 11:26 Иса 27:9, Иса 59:20-21

+ 11:28 Хуу 10:15

+ 11:30 Эф 2:2, Кол 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Иса 28:29, Кол 2:3, Псал 35:7, Псал 138:6

+ 11:34 Иса 40:13, 1 Кор 2:16

+ 11:35 Иоов 35:7, Иоов 41:11

+ 11:36 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 2:10, 2 Пёт 3:18, Эф 3:21

+ 12:1 Рим 6:13

+ 12:2 Эф 5:17, 1 Фес 4:3, 2 Кор 4:16, Эф 4:23

+ 12:3 Эф 3:2, Экк 7:16

+ 12:4 1 Кор 12:12-14, Эф 4:16

+ 12:5 1 Кор 10:17, 1 Кор 12:27, Эф 4:25

+ 12:6 1 Пёт 4:10, 1 Кор 12:4

+ 12:7 1 Кор 12:5

+ 12:8 1 Тим 5:17, 2 Кор 9:7

+ 12:9 1 Пёт 1:22, 1 Тим 1:5, Псал 96:10, Ам 5:15

+ 12:10 Ин 13:34, 1 Пёт 1:22, 2 Пёт 1:7, 1 Фес 4:9, Евр 13:1, Флп 2:3

+ 12:12 Лк 18:1, Лк 21:36, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 12:13 Рим 15:25, 1 Кор 16:1, 1 Тим 6:18

+ 12:14 Иоов 31:29-30, Мт 5:44, 1 Пёт 3:9

+ 12:15 1 Кор 12:26

+ 12:16 1 Пёт 3:8, Флп 2:2

+ 12:17 Лев 19:18, 1 Пёт 3:9, 1 Фес 5:15

+ 12:18 Мк 9:50, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13

+ 12:19 Һур 20:22, Хуу 32:35, Евр 10:30

+ 12:20 4 Хаан 6:22, 2 Уг 28:15, Һур 25:21-22, Мт 5:44, Һур 25:21-22

+ 13:1 1 Пёт 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пёт 2:14, 2 Уг 19:6

+ 13:7 1 Пёт 2:17, Мт 17:27, Мт 22:21, Мк 12:17

+ 13:8 Лев 19:13, Ин 13:34

+ 13:9 Гар 20:13-17, Лев 19:18

+ 13:10 Ин 14:15

+ 13:11 Эф 5:14

+ 13:12 Ин 1:9, Ин 8:12, 1 Ин 2:8, Эф 5:8, 1 Фес 5:5, Эф 5:11, Эф 6:11, 1 Фес 5:8

+ 13:13 1 Фес 4:12

+ 13:14 Гал 3:27, Як 4:1, 1 Пёт 2:11, Рим 7:23, Гал 5:16, Гал 5:24

+ 14:1 Рим 15:1, 1 Кор 8:9-11, 1 Кор 9:22

+ 14:2 Дан 1:12, 1 Тим 4:3

+ 14:3 Кол 2:16

+ 14:4 Мт 7:1, Як 4:11

+ 14:5 Гал 4:10, Кол 2:16

+ 14:6 Мт 15:36, 1 Кор 10:30-31

+ 14:7 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 14:8 1 Пёт 4:2, Гал 2:20, 2 Кор 5:15, Флп 1:20

+ 14:9 1 Фес 5:10

+ 14:10 Мт 7:1, Лк 6:37, 2 Кор 5:10

+ 14:11 Иса 49:18, Ер 22:24, Иса 45:23, Флп 2:10-11

+ 14:12 Мт 12:36, Мт 25:19, Гал 6:5

+ 14:13 Мт 7:1

+ 14:14 Лев 11:2, Хуу 14:3, Мк 7:15-16, Хэр 10:15, 1 Кор 8:8

+ 14:15 1 Кор 8:11

+ 14:17 Кол 2:16, Евр 9:10, Гал 5:22

+ 14:19 2 Тим 2:22

+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор 8:9-13

+ 15:1 Рим 14:1, Гал 6:2

+ 15:2 Флп 2:4-5

+ 15:3 Флп 2:5, Флп 2:8, Псал 68:10

+ 15:4 Рим 4:23-24

+ 15:5 Рим 12:16

+ 15:9 Рим 3:29, 2 Хаан 22:50, Псал 17:50

+ 15:10 Хуу 32:43

+ 15:11 Псал 116:1

+ 15:12 Иса 11:10

+ 15:16 Хэр 9:15, Рим 11:13

+ 15:19 Хэр 15:12, 2 Кор 12:12

+ 15:20 1 Кор 3:10-11

+ 15:21 Иса 52:15

+ 15:22 Рим 1:13, 1 Фес 2:18

+ 15:23 Хэр 19:21

+ 15:25 Хэр 24:17, 1 Кор 16:3, 2 Кор 9:1

+ 15:26 Хэр 19:21, 2 Кор 8:4

+ 15:27 1 Кор 9:11

+ 15:31 2 Кор 1:10-11, 2 Фес 3:2

+ 15:32 Рим 1:10

+ 15:33 2 Кор 13:11, Флп 4:9, 1 Фес 5:23, 2 Фес 3:16, Евр 13:20

+ 16:1 Хэр 18:18

+ 16:2 Флп 2:29

+ 16:3 Хэр 18:2, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19

+ 16:5 Кол 4:15

+ 16:13 Мк 15:21

+ 16:16 1 Пёт 5:14, 1 Кор 16:20, 2 Кор 13:12, 1 Фес 5:26

+ 16:17 1 Тим 6:3, 2 Ин 1:10

+ 16:18 2 Пёт 2:3, Кол 2:4

+ 16:19 Рим 1:8

+ 16:20 Рим 15:33, Эх 3:15

+ 16:21 Хэр 16:1

* 16:23 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ иимэ хэһэгээр үргэлжэлэгдэдэг: 24 Манай Эзэн Иисүүс Христоосой үршөөл хайра та бүхэнтэй оршожо байһай!

+ 16:23 1 Кор 1:14

+ 16:25 Эф 1:9, Кол 1:26

+ 16:26 Кол 4:3-4

+ 16:27 Иуд 1:24-25

+ 1:2 Хэр 18:1-17, Рим 1:7

+ 1:5 2 Кор 8:7, 2 Кор 9:11

+ 1:7 Лк 17:30, 1 Фес 3:13, 1 Фес 4:16-18, Флп 3:20

+ 1:8 Флп 1:6

+ 1:9 Ин 17:21, 1 Ин 1:3, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3, Евр 10:23

+ 1:10 1 Кор 11:18

+ 1:11 1 Кор 3:3

+ 1:12 Хэр 18:24, Хэр 19:1, 1 Кор 3:4-5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 6:12, Тит 3:13, Ин 1:42

+ 1:13 Эф 4:4-5

+ 1:14 Хэр 18:8, Рим 16:23

+ 1:16 1 Кор 16:15

+ 1:17 2 Кор 10:10

+ 1:18 1 Кор 2:1, 2 Кор 2:15, Рим 1:16

+ 1:19 Иса 29:14

+ 1:20 Һур 21:30, Иса 44:25, Рим 1:22, 1 Кор 3:19

+ 1:22 Мт 12:38, Мк 8:11, Ин 2:18, Ин 4:48, Ин 6:30

+ 1:23 Гал 5:11

+ 1:24 1 Кор 2:7, Кол 2:3

+ 1:28 Як 2:5

+ 1:29 Рим 3:27, Эф 2:9

+ 1:30 Эф 1:7, Флп 3:9

+ 1:31 Ер 9:24, 2 Кор 10:17

+ 2:1 1 Кор 1:18, 2 Кор 2:15

+ 2:2 Гал 6:14

+ 2:3 2 Кор 11:30, 2 Кор 12:5, Гал 4:13

+ 2:4 1 Кор 4:20

+ 2:5 2 Кор 4:7, 2 Кор 6:7

+ 2:6 Флп 3:15

+ 2:7 Кол 2:3

+ 2:8 Ин 7:48, Хэр 13:27

+ 2:9 Иса 52:15, Иса 64:4, Иса 65:17

+ 2:10 Мт 16:17, 1 Ин 2:20

+ 2:11 Һур 20:27

+ 2:12 Рим 8:15

+ 2:13 2 Кор 1:12, Ин 6:45

+ 2:14 Ин 14:17, Рим 8:7

+ 2:16 Иса 40:13, Рим 11:34

+ 3:2 1 Пёт 2:2, Евр 5:13

+ 3:3 1 Кор 1:10-11, Гал 5:19-20

+ 3:5 Хэр 18:24, Хэр 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Эф 3:7, Кол 1:25

+ 3:6 Хэр 18:4-11, Хэр 18:27-28, Ин 4:36-38

+ 3:7 Гал 6:3

+ 3:8 Мт 16:27, 2 Ин 1:8

+ 3:9 2 Кор 6:1, Эф 2:20-22

+ 3:10 Рим 15:20

+ 3:11 Иса 28:16, Эф 2:20, Кол 2:7, Гэр 21:14

+ 3:13 1 Кор 1:7, 1 Кор 4:5, 1 Пёт 1:7

+ 3:15 Ам 4:11, Зах 3:2

+ 3:16 Рим 8:9, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16

+ 3:17 Эф 2:21

+ 3:19 Һур 21:30, Иса 44:25, 1 Кор 1:20, Иоов 5:13

+ 3:20 Псал 93:10-11

+ 3:23 2 Кор 10:7, Гал 3:29

+ 4:4 Хэр 23:1, Иоов 9:2, Иоов 9:15

+ 4:5 Мт 7:1, Рим 2:1, Иоов 12:22, Экк 12:14, Дан 2:22, 2 Кор 10:18

+ 4:6 Хэр 18:24, Хэр 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5

+ 4:7 Ин 3:27

+ 4:8 Һош 12:8, Зах 11:5, Гэр 3:17

+ 4:9 Рим 8:36

+ 4:10 2 Кор 11:19, 2 Кор 13:9

+ 4:11 2 Кор 11:27, Флп 4:12

+ 4:12 Хэр 18:3, Мт 5:44, 1 Пёт 3:9, Рим 12:14

+ 4:14 2 Кор 6:13

+ 4:15 Флм 1:10

+ 4:16 1 Кор 11:1, 1 Фес 3:7, 2 Фес 3:7

+ 4:17 Хэр 16:1, 1 Кор 16:10, 1 Тим 1:2

+ 4:19 1 Кор 11:34, 1 Кор 16:5, 2 Кор 1:15-16

+ 4:20 1 Кор 2:4

+ 4:21 2 Кор 10:2, 2 Кор 13:2

+ 5:1 2 Кор 12:21, Лев 18:8, Хуу 22:30, Хуу 27:20, Ам 2:7

+ 5:3 Кол 2:5

+ 5:5 2 Кор 2:6, 1 Тим 1:20, Һур 23:14

+ 5:6 Мт 13:33, Лк 13:21, Гал 5:9

+ 5:7 Гар 12:15, Хуу 16:3

+ 5:8 Мк 8:15, Лк 12:1

+ 5:9 Эф 5:11, 2 Фес 3:14

+ 5:11 2 Фес 3:6

+ 5:12 Мк 4:11, Хуу 17:7

+ 6:1 Мт 18:17

+ 6:2 Мт 19:28

+ 6:5 1 Кор 15:34

+ 6:7 Мт 5:39-40

+ 6:9 Гал 5:21, Эф 5:5, Гар 20:14, Евр 13:4

+ 6:10 Мк 7:21-23, Гал 5:19-21

+ 6:11 Эф 2:2, Ин 13:8, Эф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 6:12 1 Кор 10:23

+ 6:15 Эф 5:30

+ 6:16 Эх 2:24, Мк 10:7-8, Эф 5:31

+ 6:17 Эф 4:4

+ 6:18 Гал 5:19, Эф 5:3, 1 Фес 4:3

+ 6:19 Рим 14:7

+ 6:20 2 Пёт 2:1, 1 Кор 7:23

+ 7:3 Гар 21:10

+ 7:5 Гар 19:15, 1 Уг 21:1, Мт 4:3, 1 Фес 3:5

+ 7:6 2 Кор 8:8

+ 7:7 Мт 19:11-12, 1 Кор 12:4, 1 Пёт 4:10

+ 7:9 1 Тим 5:14

+ 7:10 Мал 2:16, Мк 10:9

+ 7:11 Мк 10:11

+ 7:12 Эзр 10:3, Эзр 10:11

+ 7:14 Мал 2:15

+ 7:16 1 Пёт 3:1

+ 7:18 Хэр 15:1-2, Гал 5:2

+ 7:19 Рим 2:28-29, Гал 3:28, Гал 5:6, Кол 3:11

+ 7:22 Ин 8:32, Як 2:12, 1 Пёт 2:16, Рим 6:18, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Флм 1:16, Рим 6:22

+ 7:23 1 Кор 6:20, Лев 25:42, Лев 25:55

+ 7:25 2 Кор 8:10-11

+ 7:30 2 Кор 6:10

+ 7:31 1 Пёт 4:7, 1 Ин 2:17

+ 7:32 Мт 6:25, Лк 10:41

+ 7:38 Евр 13:4

+ 7:39 Рим 7:2

+ 8:1 Хэр 15:20, Хэр 15:29, 1 Кор 13:4-13

+ 8:2 Гал 6:3

+ 8:3 Гал 4:9

+ 8:4 Хуу 4:35, Хуу 6:4-5, 1 Хаан 12:21, Иса 41:24

+ 8:6 Мал 2:10, Эф 4:6, Ин 1:3, Рим 11:36, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 8:7 1 Кор 10:28-29

+ 8:8 Мк 7:19, Хэр 10:12-15, Рим 14:14

+ 8:10 Рим 14:1, Хэр 15:29, 1 Кор 10:19, Гэр 2:14

+ 8:11 Рим 14:15

+ 8:13 Рим 14:21

+ 9:1 1 Фес 2:6-7, Флм 1:8, Хэр 9:3-6

+ 9:4 2 Фес 3:8-9

+ 9:5 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Хэр 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19, Мк 1:30

+ 9:6 Хэр 4:36, Хэр 13:2, Хэр 15:36, Гал 2:9

+ 9:7 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:3, Һур 27:18

+ 9:9 Хуу 25:4, 1 Тим 5:18

+ 9:10 Рим 4:23-24, 2 Тим 2:6

+ 9:11 Рим 15:27, Гал 6:6

+ 9:13 Лев 6:16, Лев 6:26

+ 9:14 Лк 10:7, 1 Тим 5:18

+ 9:15 Хэр 18:3

+ 9:16 Рим 1:14

+ 9:17 Гал 2:7

+ 9:18 2 Кор 11:7, 2 Кор 11:9

+ 9:19 2 Кор 4:5

+ 9:20 Хэр 16:3, Хэр 21:23-26

+ 9:21 Рим 2:12, Рим 2:14, Гал 2:3

+ 9:22 2 Кор 11:29, 1 Кор 10:33

+ 9:24 Гал 5:7

+ 9:25 1 Пёт 5:4, Флп 3:14, 2 Тим 2:5

+ 10:1 Гар 13:21, Гар 14:22

+ 10:3 Гар 16:15, Гар 16:35, Хуу 8:3

+ 10:5 Тоо 14:29, Тоо 14:36-37

+ 10:6 Тоо 11:4-6, Псал 77:18

+ 10:7 Гар 32:6

+ 10:8 Тоо 25:1-9

+ 10:9 Псал 94:9, Тоо 21:5-6

+ 10:10 Тоо 14:29-37

+ 10:11 Рим 4:23

+ 10:12 Рим 11:20-21

+ 10:13 1 Кор 1:9, Иоов 5:19, Псал 33:20, 2 Пёт 2:9

+ 10:14 1 Ин 5:21

+ 10:16 Мк 14:22-23, Ин 6:51, 1 Кор 11:23-26

+ 10:17 Рим 12:5, 1 Кор 12:12-13, Эф 4:25

+ 10:18 Лев 3:3, Лев 7:15

+ 10:19 Хэр 15:29, 1 Кор 8:4, Гэр 2:14

+ 10:20 Хуу 32:17, Псал 105:37

+ 10:21 2 Кор 6:15

+ 10:22 Хуу 32:21, Экк 6:10

+ 10:23 1 Кор 6:12

+ 10:24 1 Кор 13:5, Флп 2:21

+ 10:25 1 Кор 8:7

+ 10:26 Псал 23:1

+ 10:27 Лк 10:8

+ 10:30 Рим 14:6

+ 10:31 Кол 3:17

+ 10:32 1 Кор 8:13, Рим 14:13

+ 10:33 1 Кор 9:22, 2 Кор 12:14

+ 11:1 1 Кор 4:16, 1 Фес 1:6, 2 Фес 3:7

+ 11:3 Эф 1:22, Эф 4:15, Эх 3:16, Эф 5:23, Ин 14:28, 1 Кор 15:24

+ 11:5 4 Хаан 22:14, Лк 2:36, Хэр 21:9

+ 11:6 Хуу 21:12

+ 11:7 Эх 1:26

+ 11:8 Эх 2:21-23

+ 11:9 Эх 2:18

+ 11:11 Гал 3:28

+ 11:15 Тоо 5:18

+ 11:18 1 Кор 1:10-12

+ 11:19 1 Ин 2:19

+ 11:22 Һур 17:5

+ 11:23 Гал 1:12

+ 11:24 Лк 22:19

+ 11:25 Лк 22:20

+ 11:27 Ин 6:53-56

+ 11:32 Һур 3:12

+ 12:1 1 Кор 14:1

+ 12:2 Эф 2:12

+ 12:3 1 Ин 4:2-3

+ 12:4 Рим 12:6, Эф 4:4-6

+ 12:5 Рим 12:7

+ 12:6 Флп 2:13

+ 12:9 Мт 17:20, 1 Кор 13:2

+ 12:10 Мк 16:17, Хэр 2:4, Хэр 10:46, 1 Кор 14:2

+ 12:12 Рим 12:5, 1 Кор 10:17, Эф 4:25

+ 12:13 Гал 5:6, Эф 2:14, Кол 3:11

+ 12:26 Рим 12:15

+ 12:27 Рим 12:5, Эф 1:23, Эф 4:12, Кол 1:18, Кол 1:24

+ 12:28 Хэр 11:27, Эф 4:11

+ 12:31 1 Кор 14:1, 1 Кор 14:39

+ 13:2 Хэр 2:18, Мт 17:20, Мк 11:23, 1 Кор 12:9

+ 13:11 Эф 4:14

+ 13:12 Мт 5:8, 1 Ин 3:2, 1 Кор 8:3, Гал 4:9

+ 14:1 1 Кор 16:14, 1 Кор 12:1

+ 14:5 Тоо 11:29

+ 14:8 Тоо 10:9

+ 14:15 Як 5:13, Эф 5:19

+ 14:16 2 Кор 1:20, Гэр 3:14

+ 14:20 Эф 4:14, Мт 18:3, 1 Кор 2:6

+ 14:21 Иса 28:11-12

+ 14:22 Хэр 2:6

+ 14:23 Хэр 2:13

+ 14:25 Иса 45:14, Зах 8:23

+ 14:26 2 Кор 12:19, 2 Кор 13:10

+ 14:29 1 Ин 4:1, 1 Фес 5:20-21

+ 14:34 1 Тим 2:11-12, Эх 3:16, 1 Пёт 3:1, Эф 5:22, Кол 3:18

+ 14:39 1 Кор 12:31, 1 Кор 14:1

+ 14:40 Кол 2:5

+ 15:2 Гал 3:4

+ 15:3 Иса 53, Лк 24:27

+ 15:4 Псал 15:10, Иса 53:11

+ 15:5 Лк 24:34, Лк 24:36

+ 15:7 Хэр 12:17, Лк 24:50, Хэр 1:3-4

+ 15:8 2 Кор 12:11

+ 15:9 Эф 3:7-8, Хэр 8:3

+ 15:10 2 Кор 11:23, Кол 1:29

+ 15:12 Хэр 23:8, 2 Тим 2:18

+ 15:17 Рим 4:25

+ 15:18 1 Фес 4:16, Гэр 14:13

+ 15:20 1 Фес 4:14, 2 Тим 2:8, Хэр 26:23, Кол 1:18, Гэр 1:5

+ 15:21 Рим 5:12-18

+ 15:23 1 Фес 4:16

+ 15:24 1 Пёт 3:22, Рим 8:38, Эф 1:21, Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, Лк 1:33, Гэр 11:15

+ 15:25 Псал 109:1, Евр 2:8

+ 15:27 Псал 8:7, Эф 1:22

+ 15:28 Ин 14:28, Эф 1:23, Кол 3:11

+ 15:30 2 Кор 11:26

+ 15:31 1 Фес 2:19

+ 15:32 Иса 22:13

+ 15:34 1 Кор 6:5

+ 15:35 Эзэк 37:3

+ 15:36 Ин 12:24

+ 15:42 Дан 12:2, Флп 3:21, Кол 3:1

+ 15:45 Эх 2:7

+ 15:47 Эх 2:7, Ин 3:13, Ин 6:38

+ 15:49 Эх 5:3

+ 15:51 Флп 3:21

+ 15:52 Иса 27:13, Мт 24:31, 1 Фес 4:16, Гэр 11:15, 1 Фес 4:15, Флп 3:21

+ 15:53 2 Кор 5:2-4

+ 15:54 Иса 25:8

+ 15:55 Һош 13:14, 2 Тим 1:10, Евр 2:14-15

+ 15:56 Рим 4:15, Рим 7:8

+ 15:57 Рим 8:37

+ 16:1 Хэр 24:17, Рим 15:25-28, Гал 2:10

+ 16:2 Хэр 20:7, Гэр 1:10, 2 Кор 8:3, 2 Кор 9:3

+ 16:3 Хэр 18:27, 2 Кор 3:1, Хэр 24:17, Рим 15:25-28

+ 16:5 Хэр 19:21, 2 Кор 1:16

+ 16:8 Гар 23:16, Гар 34:22, Лев 23:15, Хуу 16:9, Хэр 2:1

+ 16:10 Хэр 16:1, 1 Кор 4:17

+ 16:12 Хэр 18:24, Хэр 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6

+ 16:13 Мт 25:13, 2 Фес 2:15

+ 16:14 1 Кор 14:1

+ 16:15 1 Кор 1:16

+ 16:16 Флп 2:29, 1 Фес 5:12-13, 1 Тим 5:17

+ 16:19 Хэр 18:2, Рим 16:3, 2 Тим 4:19

+ 16:20 Рим 16:16

+ 16:21 Гал 6:11, Кол 4:18, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 16:22 Рим 9:3, Гал 1:8, Гэр 22:20

+ 1:1 Хэр 18:1-17

+ 1:3 1 Пёт 1:3, Эф 1:3

+ 1:5 Рим 8:17, Флп 3:10, Кол 1:24

+ 1:6 2 Тим 2:10

+ 1:8 Хэр 19:23, 1 Кор 15:32

+ 1:9 2 Кор 4:14

+ 1:10 Хэр 12:11, Хэр 14:19-20, Хэр 21:32-33, Хэр 27:44

+ 1:11 Рим 15:31, 2 Фес 3:2, Хэр 12:5, Эф 6:18

+ 1:12 Хэр 23:1, 2 Тим 1:3, 1 Кор 2:4, 1 Кор 2:13

+ 1:13 1 Кор 1:8, 1 Фес 4:16-18, 1 Фес 2:19-20

+ 1:15 1 Кор 4:19

+ 1:16 Хэр 19:21, 1 Кор 16:5

+ 1:18 1 Кор 1:9

+ 1:19 Хэр 15:22, Хэр 16:1

+ 1:20 1 Кор 14:16, Гэр 3:14

+ 1:22 2 Кор 5:5, Евр 6:11, Эф 1:13

+ 1:23 Рим 1:9, Гал 1:20, Флп 1:8, 1 Фес 2:5

+ 2:2 2 Кор 7:8

+ 2:4 2 Кор 7:12

+ 2:6 1 Кор 5:4-5

+ 2:11 1 Пёт 5:8

+ 2:12 Хэр 16:8, Хэр 20:6

+ 2:13 2 Кор 7:6, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18

+ 2:14 Кол 2:15

+ 2:15 1 Кор 1:18, Эх 8:21, Гар 29:18, Эф 5:2, Флп 4:18

+ 3:1 Хэр 18:27, 1 Кор 16:3

+ 3:3 Гар 24:12, Гар 31:18, Хуу 6:6, Иса 51:7, Ер 31:33

+ 3:6 Ер 31:31, Лк 22:20, Эф 3:7, Кол 1:23, Рим 2:27, Ин 6:63

+ 3:7 Гар 34:29-35

+ 3:14 Мк 6:52, Хэр 15:21

+ 3:16 Гар 34:34

+ 3:17 Ин 4:24, Ин 8:32, Як 2:12, 1 Пёт 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, Гал 5:1

+ 3:18 1 Ин 3:2, Рим 8:29, Флп 3:21

+ 4:1 2 Кор 3:6

+ 4:2 2 Кор 2:17, 1 Фес 2:3

+ 4:3 2 Кор 3:14, 2 Кор 2:15

+ 4:4 Ин 12:31, Кол 1:15, Евр 1:3

+ 4:5 Мк 10:43, 1 Кор 9:19

+ 4:6 Эх 1:3

+ 4:7 Иоов 4:19, Иоов 33:6, Иса 64:8, Рим 9:21-22, 1 Кор 2:5

+ 4:8 2 Кор 7:5

+ 4:9 Нүүн 1:5, Ин 15:20

+ 4:10 Рим 6:5

+ 4:11 2 Кор 6:9

+ 4:13 Псал 115:1

+ 4:14 1 Фес 4:14

+ 4:16 Рим 12:2, Эф 4:23

+ 4:17 Рим 8:18

+ 4:18 Рим 8:24, Евр 11:1

+ 5:2 Рим 8:23

+ 5:3 1 Кор 15:53

+ 5:5 2 Кор 1:22, Эф 1:14

+ 5:7 2 Кор 4:18

+ 5:9 Кол 1:10

+ 5:10 Экк 3:17, Экк 11:9, Экк 12:14, Мт 25:31-32, Хэр 10:42, Рим 14:10

+ 5:11 2 Кор 4:2

+ 5:12 2 Кор 3:1, 2 Кор 11:16, 2 Кор 12:1

+ 5:13 Мк 3:21, 2 Кор 11:1

+ 5:14 Рим 5:15

+ 5:15 1 Пёт 4:2, Рим 14:7-8

+ 5:17 Иса 43:18-19, Рим 6:4, Гэр 21:5

+ 5:18 Рим 5:10-11, Кол 1:20

+ 5:19 Псал 31:1-2, Рим 4:8

+ 5:20 Эф 6:20

+ 5:21 Иса 53:9, Ин 8:46, 1 Пёт 2:22, 1 Ин 3:5, Евр 4:15, Рим 8:3, Рим 1:17, Рим 4:25, 1 Кор 1:30

+ 6:1 1 Кор 3:9

+ 6:2 Иса 49:8

+ 6:4 Хэр 9:16, Хэр 16:23, Хэр 17:5, 2 Кор 11:23-27

+ 6:7 2 Кор 10:4, Эф 6:11-17

+ 6:8 Рим 3:8

+ 6:9 2 Кор 4:11

+ 6:10 Ин 16:22, Хэр 3:6

+ 6:13 1 Кор 4:14

+ 6:14 Хуу 7:3, Эзр 9:2, Нэх 13:25, Эф 5:7, 1 Ин 1:6

+ 6:15 1 Кор 10:21

+ 6:16 Эф 2:21, 1 Кор 3:16-17, Лев 26:11-12, Эзэк 37:27

+ 6:17 Иса 52:11, Эзэк 20:34, Эзэк 20:41

+ 6:18 2 Хаан 7:14

+ 7:1 1 Ин 3:3

+ 7:2 Хэр 20:33

+ 7:3 Флп 1:7

+ 7:4 Кол 1:24

+ 7:5 2 Кор 2:13, 2 Кор 4:8

+ 7:6 2 Кор 1:4, 2 Кор 2:13, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18

+ 7:8 2 Кор 2:2-4

+ 7:10 Мт 5:4, Экк 7:3

+ 7:12 1 Кор 5:1-2, 2 Кор 2:4

+ 8:2 Мк 12:44

+ 8:3 1 Кор 16:2

+ 8:4 Рим 15:26

+ 8:6 2 Кор 2:13, 2 Кор 7:6

+ 8:7 1 Кор 1:5

+ 8:8 1 Кор 7:6

+ 8:9 Як 2:5, Флп 2:6-7

+ 8:10 1 Кор 7:25

+ 8:12 Мк 12:43-44, Лк 21:3

+ 8:14 Хэр 4:34

+ 8:15 Гар 16:18

+ 8:24 2 Кор 7:4

+ 9:1 Рим 15:25

+ 9:3 2 Кор 8:6, 1 Кор 16:2

+ 9:6 Һур 11:24-25, Лк 6:38, Гал 6:7

+ 9:7 Хуу 15:10, 1 Уг 29:9, Гар 25:2

+ 9:8 Флп 4:19

+ 9:9 Псал 111:9

+ 9:11 1 Кор 1:5

+ 9:13 Мт 5:16, 1 Пёт 2:12

+ 10:1 Мт 11:29

+ 10:2 1 Кор 4:21, 2 Кор 13:2, 2 Кор 13:10

+ 10:4 2 Кор 6:7, Эф 6:11

+ 10:7 1 Кор 3:23, Гал 3:29

+ 10:8 2 Кор 13:10

+ 10:10 1 Кор 1:17

+ 10:17 Ер 9:23-24, 1 Кор 1:31

+ 10:18 Рим 2:29, 1 Кор 4:5

+ 11:1 2 Кор 5:13

+ 11:2 Һош 2:19-20, Эф 5:27, Гэр 14:4

+ 11:3 Эх 3:1, Эх 3:4, Ин 8:44, 1 Тим 2:14

+ 11:4 Гал 1:6

+ 11:5 2 Кор 12:11

+ 11:6 1 Кор 1:17, 2 Кор 10:10

+ 11:7 1 Кор 9:18

+ 11:9 2 Кор 12:13, Флп 4:15

+ 11:10 Рим 9:1, 1 Тим 2:7

+ 11:13 Флп 1:15, Хэр 20:30, 2 Пёт 2:1, Гэр 2:2

+ 11:14 Гал 1:8

+ 11:15 Флп 3:19

+ 11:16 2 Кор 5:12

+ 11:18 Флп 3:3-4

+ 11:19 1 Кор 4:10

+ 11:20 Гал 2:4, Гал 4:3

+ 11:22 Рим 11:1, Флп 3:5

+ 11:23 1 Кор 15:10, 2 Кор 6:4-5

+ 11:25 Хэр 16:22-23, Хэр 14:19, Хэр 27:41-44

+ 11:26 Гал 2:4

+ 11:27 Хэр 18:3, 1 Фес 2:9, 2 Фес 3:8, 1 Кор 4:11

+ 11:29 1 Кор 9:22

+ 11:32 Хэр 9:24-25

+ 12:1 2 Кор 5:12, 2 Кор 11:16, Гал 1:12, Гал 2:2, Эф 3:3

+ 12:7 Иоов 2:6

+ 12:9 Иса 40:29

+ 12:10 Мк 10:30, Мт 5:11-12, Рим 5:3

+ 12:11 1 Кор 15:8-9, 2 Кор 11:5

+ 12:12 Хэр 15:12, Рим 15:19

+ 12:13 2 Кор 11:9

+ 12:14 2 Кор 13:1, 1 Кор 10:33

+ 12:15 Флп 2:17, Кол 1:24, 1 Фес 2:8

+ 12:16 2 Кор 11:9

+ 12:18 2 Кор 8:6, 2 Кор 8:18

+ 12:19 Рим 1:9, Рим 9:1, 1 Кор 14:26

+ 12:21 1 Кор 5:1, 1 Кор 6:18

+ 13:1 2 Кор 12:14, Хуу 19:15, Мт 18:16

+ 13:4 Рим 6:4

+ 13:9 1 Кор 4:10

+ 13:10 2 Кор 10:8

+ 13:11 Мк 9:50, Рим 12:18, 1 Фес 5:13, Рим 15:33, Рим 16:16

+ 13:12 Рим 16:16, Флп 4:22

+ 1:1 Гал 1:11-12

+ 1:2 Флп 4:21, Хэр 16:6, Хэр 18:23

+ 1:4 Мт 20:28, Рим 4:25, Мк 14:36

+ 1:6 Мк 4:17, Евр 6:4, 2 Кор 11:4

+ 1:7 Хэр 15:24, Гал 5:10

+ 1:8 2 Кор 11:14, Рим 9:3, 1 Кор 16:22

+ 1:10 1 Фес 2:4

+ 1:12 Хэр 9:6, Хэр 26:16, 1 Кор 11:23

+ 1:13 Хэр 26:5, Хэр 8:3, Флп 3:6

+ 1:14 Мт 15:2, Мк 7:3

+ 1:15 Иса 49:1, Ер 1:4-5, Лк 1:15, Хэр 9:15, Рим 1:5, 1 Тим 2:7

+ 1:17 Хэр 9:19

+ 1:18 Ин 1:42, Хэр 9:26-27

+ 1:19 Хэр 12:17, Хэр 15:13, Як 1:1

+ 1:20 Рим 1:9, Рим 9:1, 2 Кор 1:23

+ 1:23 Хэр 9:21

+ 2:1 Хэр 4:36, 2 Кор 2:13, 2 Тим 4:10

+ 2:2 Гал 1:12, Эф 3:3, Флп 2:16

+ 2:3 Хэр 16:3

+ 2:4 Хэр 15:24, 2 Кор 11:26, 2 Кор 11:20, Гал 4:3, Гал 4:25

+ 2:6 Хуу 10:17

+ 2:7 Хэр 9:15, 1 Кор 9:17

+ 2:9 Хэр 4:36, Хэр 9:27, Хэр 13:2, Хэр 15:36, 1 Кор 9:6

+ 2:10 Хэр 24:17, Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1

+ 2:11 Хэр 11:20

+ 2:12 Хэр 11:3, Хэр 11:2, Хэр 15:1

+ 2:14 1 Тим 5:20

+ 2:16 Гал 3:11, Хэр 13:39, Рим 3:21, Гал 3:11, Псал 142:2, Рим 3:20

+ 2:19 Рим 14:8, Рим 6:6, Гал 6:14

+ 2:20 Ин 17:23

+ 3:2 Рим 10:17

+ 3:4 1 Кор 15:2

+ 3:5 1 Кор 12:10

+ 3:6 Эх 15:6, Як 2:23, Рим 4:3

+ 3:8 Рим 3:30, Эх 12:3

+ 3:10 Рим 4:15, Хуу 27:26

+ 3:11 Хэр 13:39, Рим 3:20, Гал 2:16, Авв 2:4, Рим 1:17, Евр 10:38

+ 3:12 Лев 18:5, Рим 10:5

+ 3:13 Хуу 21:23

+ 3:14 Хэр 1:5, Хэр 2:33

+ 3:16 Рим 4:13, Евр 7:6, Эх 12:7, Эх 17:19

+ 3:17 Гар 12:40-41

+ 3:18 Рим 4:14

+ 3:19 Рим 4:13, Рим 5:20, Хуу 33:2, Хэр 7:53

+ 3:20 1 Тим 2:5, Евр 8:6, Хуу 6:4-5, Рим 3:30

+ 3:22 Рим 3:9, Рим 4:16

+ 3:24 Рим 10:4

+ 3:26 1 Ин 3:2, Рим 8:15-16, Эф 1:5

+ 3:27 Рим 6:3-4, Рим 13:14

+ 3:28 1 Кор 12:13, Эф 6:6, 1 Кор 11:11

+ 3:29 1 Кор 3:23, 2 Кор 10:7, Рим 8:17, Эф 3:6

+ 4:4 Мк 1:15, Лк 2:7, Лк 2:27

+ 4:5 Гал 3:13

+ 4:8 Иса 37:19, Ер 16:20

+ 4:9 Псал 35:11, 1 Кор 8:3, Кол 2:8, Кол 2:20, Евр 7:18

+ 4:10 Рим 14:5, Кол 2:16

+ 4:11 1 Фес 3:5

+ 4:13 1 Кор 2:3

+ 4:14 1 Хаан 29:9, Лк 10:16, 1 Фес 2:13

+ 4:22 Эх 16:5, Эх 21:2

+ 4:23 Эх 16:3-4, Эх 17:16

+ 4:24 Гар 19:1-2

+ 4:26 Евр 12:22, Гэр 21:2

+ 4:27 Иса 54:1

+ 4:28 Рим 9:8

+ 4:29 Эх 21:9

+ 4:30 Эх 21:10

+ 5:1 Ин 8:32, Як 2:12, 1 Пёт 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 2:4, Гал 5:13, Хэр 15:10

+ 5:2 Хэр 15:1-2, 1 Кор 7:18

+ 5:3 Рим 2:25

+ 5:4 Рим 9:31

+ 5:5 Рим 8:23

+ 5:6 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 6:15, Эф 2:14, Кол 3:11, Як 2:18

+ 5:7 1 Кор 9:24

+ 5:9 Мт 13:33, Лк 13:21, 1 Кор 5:6

+ 5:10 Хэр 15:24, Гал 1:7

+ 5:11 Хэр 16:3, 1 Кор 1:23

+ 5:13 1 Пёт 2:16, 2 Пёт 2:19, 1 Кор 9:19

+ 5:14 Мт 7:12, Мт 22:40, Лев 19:18

+ 5:16 Рим 8:4, Рим 13:14, Эф 2:3

+ 5:17 Рим 7:15, Рим 7:19, Рим 7:23

+ 5:18 Рим 7:4, Эф 2:15, Кол 2:14

+ 5:19 Мк 7:21-23, 1 Кор 3:3, 1 Кор 6:9-10, 1 Кор 6:18, Эф 5:3

+ 5:20 1 Кор 11:19

+ 5:21 1 Кор 6:9-10, Эф 5:5

+ 5:22 Эф 5:9

+ 5:23 1 Тим 1:9

+ 5:24 Як 4:1, 1 Пёт 2:11, Рим 7:23, Рим 13:14, Рим 6:2, Рим 6:6, Гал 2:19, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 5:26 Флп 2:3

+ 6:1 1 Кор 2:15, Як 5:19, 2 Тим 2:25, 1 Фес 5:14

+ 6:2 Рим 15:1, 1 Ин 4:21

+ 6:3 1 Кор 3:7, 1 Кор 8:2

+ 6:5 Рим 14:12

+ 6:6 Лк 10:7, 1 Кор 9:11, 1 Тим 5:18

+ 6:7 Иоов 13:9, Иоов 4:8, Һур 22:7, 2 Кор 9:6

+ 6:8 Һур 11:19, Һош 10:12, Як 3:18

+ 6:9 2 Фес 3:13, Мт 10:22

+ 6:10 Һур 3:27, 3 Ин 1:5, Евр 13:1

+ 6:11 1 Кор 16:21, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 6:14 1 Кор 2:2, Гал 2:19, Рим 6:6

+ 6:15 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Эф 2:14, Кол 3:11

+ 6:16 Псал 124:5, Псал 127:5

+ 1:3 1 Пёт 1:3, 2 Кор 1:3

+ 1:4 Иуд 1:24, Кол 1:22, 1 Фес 4:7

+ 1:5 1 Ин 3:2, Рим 8:15-16, Гал 3:26

+ 1:7 Кол 1:14

+ 1:9 Рим 16:24, Эф 3:3-5, Эф 6:19

+ 1:10 Эф 2:14, Кол 1:20

+ 1:13 Эст 8:8, 2 Кор 1:22, Эф 4:30

+ 1:15 Кол 1:3-4

+ 1:18 Кол 1:27

+ 1:20 Псал 109:1, Хэр 7:55-56, Рим 8:34, Эф 2:6, Кол 3:1

+ 1:21 1 Пёт 3:22, Рим 8:38, 1 Кор 15:24, Кол 2:10, Евр 1:4

+ 1:22 Псал 8:7, Псал 109:1, 1 Кор 15:27, 1 Кор 11:3, Эф 5:23

+ 1:23 Эф 4:12, Эф 5:23, Эф 5:30, Кол 1:18, 1 Кор 15:28, Кол 3:11

+ 2:1 Лк 15:24, Рим 11:15, Кол 1:21, Кол 2:13

+ 2:2 Ин 12:31, Ин 14:30, Кол 3:7

+ 2:3 Гал 5:16

+ 2:4 Ин 3:16, 1 Ин 3:1, Рим 5:8

+ 2:5 Кол 2:13, Тит 3:5

+ 2:6 Эф 1:20

+ 2:8 Лк 7:50, Лк 8:48, Хэр 15:11, 1 Пёт 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим 3:27, Тит 3:5, Рим 3:27, 1 Кор 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8

+ 2:11 Рим 2:26, Рим 2:28, Кол 2:11

+ 2:12 Кол 1:21, Рим 9:4

+ 2:13 Зах 6:15, Хэр 2:39

+ 2:14 Иса 9:6, Иса 26:12, Мих 5:5, Иса 14:1, Эф 1:10, Кол 1:22

+ 2:15 Рим 7:4, Кол 2:14

+ 2:16 Рим 5:10, Кол 1:20, Кол 3:15

+ 2:17 Иса 57:19

+ 2:19 Флп 3:20

+ 2:20 Кол 2:7, Гэр 21:14, Псал 117:22, Иса 28:16

+ 2:21 1 Кор 3:16-17

+ 2:22 1 Пёт 2:5

+ 3:1 Флп 1:7, Флм 1:1, 2 Тим 2:9

+ 3:2 Эф 4:7, Кол 1:25

+ 3:3 Гал 1:12, Гал 2:2

+ 3:6 Гал 3:29, Эф 2:16, Мт 8:11, Лк 13:29

+ 3:7 Кол 1:23

+ 3:8 1 Кор 15:9

+ 3:9 Кол 1:26

+ 3:10 Эф 1:21

+ 3:12 Евр 4:16, Евр 10:19

+ 3:13 2 Тим 2:10

+ 3:16 Эф 1:18, Кол 1:27, Кол 1:11

+ 3:17 Кол 2:7

+ 3:19 Флп 4:7, Кол 2:10

+ 3:20 Иуд 1:24, Рим 16:24

+ 3:21 Рим 11:36

+ 4:1 Эф 3:1, Флп 1:27, Кол 1:10

+ 4:2 Флп 2:3, Кол 3:13

+ 4:3 Кол 3:14

+ 4:4 Эф 2:16, 1 Кор 6:17

+ 4:5 1 Кор 1:13

+ 4:6 Мал 2:10, 1 Кор 12:6

+ 4:7 Рим 12:3, Эф 3:2

+ 4:8 Псал 67:19

+ 4:9 Ин 3:13

+ 4:10 Евр 4:14, Евр 7:26

+ 4:11 1 Кор 12:28

+ 4:12 1 Кор 12:27, Эф 1:23, Кол 1:18

+ 4:13 Евр 5:12-13, Евр 6:1

+ 4:14 1 Кор 13:11, 1 Кор 14:20

+ 4:15 2 Пёт 3:18, Кол 1:10, Кол 2:19

+ 4:17 1 Пёт 4:3-4, Кол 3:7

+ 4:18 Рим 1:21, Мк 3:5

+ 4:19 1 Пёт 1:14, Рим 1:24-28

+ 4:22 Кол 3:8-9

+ 4:23 Рим 12:2, 2 Кор 4:16

+ 4:24 Эх 1:26, Рим 6:4, Кол 3:10

+ 4:25 Лев 19:11, Кол 3:9, Зах 8:16, Рим 12:5

+ 4:26 Псал 4:5

+ 4:27 Як 4:7

+ 4:28 Гар 20:15, 1 Фес 4:11, 2 Фес 3:8, 2 Фес 3:10, 1 Тим 6:18

+ 4:29 Кол 3:8

+ 4:30 Иса 63:10, 1 Фес 5:19, Эф 1:13

+ 4:31 1 Пёт 3:8, Кол 3:8

+ 4:32 Мт 6:14, Мк 11:25-26, Лк 7:41-42, 1 Пёт 3:8, Кол 3:12-13

+ 5:1 Мт 5:48

+ 5:2 Ин 10:11, Ин 15:13, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Евр 8:3, 1 Кор 13:1, Кол 3:14

+ 5:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, 1 Фес 4:3

+ 5:4 Эф 4:29

+ 5:5 Кол 3:5, 1 Кор 6:9-10, Гал 5:21

+ 5:6 Мк 13:5, Кол 2:8, 2 Фес 2:3, 1 Ин 3:7, Рим 1:18, Кол 3:6

+ 5:7 2 Кор 6:14

+ 5:8 Эф 2:1-2, Иса 2:5, Мт 5:14, Ин 12:35, 1 Ин 2:8, Рим 13:12, Флп 2:15, 1 Фес 5:5

+ 5:10 1 Фес 2:4

+ 5:11 Рим 13:12

+ 5:13 Ин 3:20-21

+ 5:14 Рим 13:11, Лк 1:78-79

+ 5:15 Кол 4:5

+ 5:17 Рим 12:2, 1 Фес 5:18

+ 5:18 Һур 20:1, Һур 23:20, Һур 31:4, 1 Тим 5:23

+ 5:19 Хэр 16:25, Як 5:13, 1 Кор 14:15, Псал 26:6, Кол 3:16

+ 5:20 Кол 2:7, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

• 5:21 Кол 3:17

+ 5:22 Эх 3:16, 1 Пёт 3:1

+ 5:23 Эф 1:22-23, 1 Кор 11:3

+ 5:25 1 Пёт 3:7

+ 5:26 Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 5:27 2 Кор 11:2, Гэр 14:4

+ 5:30 1 Кор 6:15, Эф 1:23, Кол 1:18

+ 5:31 Эх 2:24, Мт 19:5, Мк 10:7-8, 1 Кор 6:16

+ 5:33 Эст 1:20, 1 Пёт 3:1-6

+ 6:1 Гар 20:12, Һур 1:8, Һур 6:20, Һур 23:22

+ 6:3 Хуу 5:16

+ 6:4 Хуу 4:9, Хуу 6:7, Һур 13:24, Һур 19:18, Һур 22:6

+ 6:5 1 Пёт 2:18, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал 3:28

+ 6:8 Кол 3:24

+ 6:9 Лев 25:43, Хуу 10:17

+ 6:11 2 Кор 6:7, 2 Кор 10:4, 1 Пёт 5:8, 1 Ин 2:13

+ 6:12 Лк 22:53, Кол 1:13, Эф 1:21

+ 6:14 Иса 11:5, Иса 59:17, 1 Фес 5:8

+ 6:15 Иса 52:7, Рим 10:15

+ 6:16 1 Ин 5:4

+ 6:17 Евр 4:12

+ 6:18 Лк 18:1, Лк 21:36, Иуд 1:20, Рим 12:12, Кол 4:2, 1 Фес 5:17, Мк 13:33

+ 6:19 Хэр 4:29, Кол 4:3, 1 Фес 5:25, 2 Фес 3:1

+ 6:20 Хэр 21:33, Хэр 28:20, 2 Кор 5:20

• 6:21 Кол 4:7-8

+ 6:21 Хэр 20:4

+ 6:22 Кол 2:2

+ 1:1 Хэр 16:1

+ 1:3 Рим 1:8, Флм 1:4, 2 Тим 1:3

+ 1:5 Хэр 16:12-40

+ 1:6 1 Кор 1:8

+ 1:7 2 Кор 7:3, Эф 3:1, Кол 4:18, 2 Тим 2:9, Флм 1:1, Флп 4:14

+ 1:8 Рим 1:9, Рим 9:1

+ 1:9 Кол 1:9, 1 Фес 3:12-13, Флм 1:6

+ 1:13 Хэр 28:30

+ 1:14 Хэр 4:31

+ 1:15 2 Кор 11:13

+ 1:19 Хэр 16:7

+ 1:20 Мк 8:38, Рим 1:16, Рим 14:8, 2 Кор 5:15

+ 1:23 2 Тим 4:6

* 1:26 Иисүүс Христоосой намда хэһэн хэрэгээр бахархаха бүришье һайн шалтагаан таанадта олгогдохо.

+ 1:27 Эф 4:1

+ 1:29 Мт 5:11-12

+ 1:30 Кол 1:29, 1 Тим 4:10

+ 2:2 Флп 4:2, 1 Пёт 3:8, Рим 12:16

+ 2:3 Гал 5:26, Рим 12:10, Эф 4:2

+ 2:4 Рим 15:2-3

+ 2:6 Ин 1:1, Ин 5:18, Ин 10:33

+ 2:7 Иса 42:1, Мт 20:28, Рим 8:3, 2 Кор 8:9

+ 2:8 Мк 14:36, Евр 5:8

+ 2:9 Мт 28:18, Эф 1:21, Евр 1:4

+ 2:10 Иса 45:23, Рим 14:11

+ 2:13 1 Кор 12:6

+ 2:15 Иуд 1:24, Мт 5:14, Эф 5:8

+ 2:16 Гал 2:2

+ 2:17 Хэр 21:13, 2 Тим 4:6

+ 2:19 Хэр 16:1, 1 Фес 3:2

+ 2:21 1 Кор 10:24, 1 Кор 13:5

+ 2:22 1 Кор 14:7, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 2:25 Флп 4:18

+ 2:29 Рим 16:2, 1 Кор 16:18, 1 Фес 5:12-13, 1 Тим 5:17

+ 3:1 Флп 4:4

+ 3:2 Псал 21:17, Псал 21:21

* 3:3 Эндэ жэнхэни «отолуулга» гээшэнь жэнхэни Бурханай хүнүүд гэһэн удхатай юм.

+ 3:3 Рим 2:29, Эф 2:11, Кол 2:11

+ 3:4 2 Кор 11:18

+ 3:5 Эх 17:12, Лев 12:3, Рим 11:1, Хэр 23:6, Хэр 26:5

+ 3:6 Хэр 8:3, Гал 1:13, Мк 10:20, Лк 1:6, Хэр 22:3, Хэр 26:5

+ 3:8 Ер 9:24

+ 3:9 Рим 9:30-31, Рим 10:5

+ 3:10 Рим 8:17, 2 Кор 1:5, Кол 1:24, 1 Пёт 4:13, Рим 6:5

+ 3:12 Евр 11:40

+ 3:14 1 Пёт 5:4, 1 Кор 9:24-25, 2 Тим 2:5

+ 3:15 1 Кор 2:6

+ 3:17 1 Пёт 5:3, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2 Кор 11:15, 1 Фес 5:3, Мк 8:33

+ 3:20 Эф 2:19, Хэр 1:11, 1 Кор 1:7

+ 3:21 1 Кор 15:35-52, 1 Ин 3:2, Рим 8:29, 2 Кор 3:18, Кол 3:1

+ 4:2 Флп 2:2

+ 4:3 Гар 32:32, Псал 68:29, Гэр 3:5

+ 4:4 Флп 3:1, 1 Фес 5:16

+ 4:5 Як 5:8

+ 4:6 Мт 6:25, 1 Пёт 5:7

+ 4:7 Ин 14:27, Флп 4:7, Кол 3:15

+ 4:9 Рим 15:33, 2 Фес 3:16

+ 4:11 1 Тим 6:6, 1 Тим 6:8

+ 4:12 1 Кор 4:11, 2 Кор 11:27

+ 4:13 1 Тим 1:12

+ 4:14 Флп 1:7

+ 4:16 Хэр 17:1

+ 4:17 Рим 1:13

+ 4:18 Флп 2:25, Эх 8:21, Гар 29:18

+ 4:19 Псал 22:1, 2 Кор 9:8

+ 4:21 Гал 1:2

+ 4:22 2 Кор 13:12

* 1:1-2 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ: Бурхан Эсэгэһээ болон манай Эзэн Иисүүс Христоосһоо үршөөл хайра ба амгалан тайбаниие айладхана гэжэ бэшээтэй байдаг.

+ 1:1 Хэр 16:1

+ 1:3 Эф 1:15-16

+ 1:5 Мт 6:20, 1 Пёт 1:4

+ 1:6 Мт 24:14, Мт 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6

+ 1:7 Кол 4:12, Флм 1:23

+ 1:9 2 Фес 1:11, Флп 1:9, Флм 1:6

+ 1:10 2 Кор 5:9, Эф 4:1, Флп 1:27, 2 Пёт 3:18, Эф 4:15

+ 1:11 Эф 3:16

+ 1:13 Иса 42:7, Хэр 26:18, Эф 6:12, 2 Пёт 1:11

+ 1:14 Эф 1:7

+ 1:15 2 Кор 4:4, Евр 1:3, Һур 8:22, Рим 8:29, Гэр 3:14

+ 1:16 Псал 32:6, Ин 1:3, Рим 11:36, 1 Кор 8:6, Евр 1:2, Евр 2:10

+ 1:18 Эф 1:22-23, Хэр 26:23, 1 Кор 15:20, Гэр 1:4-5, Гэр 3:14

+ 1:19 Кол 2:9

+ 1:20 2 Кор 5:18, Эф 1:10, Эф 2:14

+ 1:21 Эф 2:1-2, Эф 2:12

+ 1:22 Иуд 1:24, Эф 1:4, 1 Фес 4:7

+ 1:23 Хэр 14:22, Мк 16:15, Эф 3:7

+ 1:24 2 Кор 7:4, 2 Кор 12:15, 2 Кор 1:5, Флп 3:10

+ 1:25 Эф 3:2

+ 1:26 Рим 16:24, Эф 3:9

+ 1:27 Эф 1:18, Эф 3:16, Кол 2:2, Рим 5:2, Рим 8:17, 1 Тим 1:1

+ 1:29 1 Кор 15:10, Флп 1:30, 1 Тим 4:10

+ 2:2 Кол 1:27, Эф 6:22, Кол 4:8

+ 2:3 Рим 11:33, 1 Кор 1:24, 1 Кор 2:7

+ 2:4 Рим 16:18

+ 2:5 1 Кор 5:3, 1 Кор 14:40

+ 2:6 1 Фес 4:1

+ 2:7 1 Кор 3:11, Эф 2:20, Эф 3:17, Гэр 21:14, Эф 5:20, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

* 2:8 Ондоогоор замбуулин юртэмсэ тухай гол һургаалнуудһаа эхи абадаг гэһэн удхатай.

+ 2:8 Мк 7:3, Гал 1:14, Гал 4:9, Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Эф 5:6, 2 Фес 2:3

+ 2:9 Ин 1:14, Кол 1:19

+ 2:10 Эф 1:21-22, Эф 3:19

+ 2:11 Эф 2:11, Рим 2:29, Кол 3:9

+ 2:12 Рим 6:4

+ 2:13 Эф 2:1, Эф 2:5, Хэр 3:19

+ 2:14 Псал 50:3, Иса 43:25, Рим 7:4

+ 2:15 2 Кор 2:14, Ин 12:31, Ин 16:11

+ 2:16 Тоо 28:9-15, Рим 14:5, Гал 4:10, Рим 14:3, Рим 14:17, Евр 9:10

+ 2:17 Евр 8:5, Евр 10:1

+ 2:19 2 Пёт 3:18, Эф 4:15-16, Кол 1:10

+ 2:20 Рим 6:2, Кол 3:3, Гал 4:9

+ 2:21 1 Тим 4:3

+ 2:22 Иса 29:13, Мт 15:9, Мк 7:7

+ 3:1 Кол 2:12, Псал 109:1, Хэр 7:55-56, Рим 8:34, Эф 1:20, Һур 15:24

+ 3:3 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 2:20

+ 3:4 Ин 11:25

+ 3:5 Эф 5:5, Рим 8:13

+ 3:6 Рим 1:18, Эф 5:6

+ 3:7 Эф 2:2, Эф 4:17

+ 3:8 Як 1:21, 1 Пёт 1:21, Эф 4:22, Эф 4:31

+ 3:9 Лев 19:11, Эф 4:25, Кол 2:11

+ 3:10 Эх 1:26, Эф 4:24

+ 3:11 Рим 2:28-29, 1 Кор 7:19, Гал 3:28, Гал 5:6, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Эф 2:14, 1 Кор 15:28, Эф 1:23

+ 3:12 Лк 18:7, Рим 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Эф 4:2, Мт 6:14-15, Мк 11:25-26, Лк 7:41-42, Эф 4:32

+ 3:14 1 Кор 13:1, Эф 4:3, Эф 5:2

+ 3:15 Ин 14:27, Ин 16:33, Флп 4:7, Эф 2:16

+ 3:16 Ин 15:3, Псал 26:6, Эф 5:19

+ 3:17 1 Кор 10:31

• 3:18 Эф 5:22

+ 3:18 Эх 3:16, 1 Пёт 3:1

+ 3:19 1 Пёт 3:7

+ 3:20 Гар 20:12, Һур 1:8, Һур 6:20, Һур 23:22

+ 3:22 1 Пёт 2:18, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 3:24 Эф 6:8

+ 3:25 Хуу 10:17, Мт 22:16

+ 4:2 Лк 18:1, Лк 21:36, Рим 12:12, Эф 6:18, 1 Фес 5:17

+ 4:3 Хэр 4:29, Рим 16:24, Эф 6:19-20, Флп 1:7, Флм 1:1

+ 4:5 Эф 5:15-16

+ 4:6 1 Пёт 3:15

• 4:7 Эф 6:21-22

+ 4:7 Хэр 20:4

+ 4:8 Кол 2:2

+ 4:9 Флм 1:10, Флм 1:16

+ 4:10 Хэр 19:29, Флм 1:24, Хэр 12:12, Хэр 15:37-38

+ 4:11 Хэр 1:23, Хэр 18:7

+ 4:12 Кол 1:7, Флм 1:23

+ 4:14 2 Тим 4:10-11, Флм 1:24

+ 4:15 Рим 16:5

+ 4:16 1 Фес 5:27

+ 4:17 Флм 1:2

+ 4:18 1 Кор 16:21, Гал 6:11, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 1:1 Хэр 15:22, 1 Пёт 5:12, 2 Фес 1:1, Хэр 17:1, Флп 4:16

+ 1:2 Эф 5:20, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

+ 1:4 2 Пёт 1:10

+ 1:5 Хэр 20:18

+ 1:6 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 2 Фес 3:7, Хэр 17:5-10, Хэр 13:52

+ 1:9 Хэр 14:15

+ 1:10 1 Кор 1:7, 2 Фес 1:10, Мт 3:7, Рим 5:9, 1 Фес 2:16, 1 Фес 5:9

+ 2:2 Хэр 16:22-24

+ 2:3 2 Кор 4:2

+ 2:4 Гал 2:7, Гал 1:10, Эф 5:10

+ 2:5 Рим 1:9, Рим 9:1, Флп 1:8

+ 2:6 1 Кор 9:4-5, 2 Фес 3:9, Флм 1:8

+ 2:8 2 Кор 12:15

+ 2:9 Хэр 18:3, 2 Кор 11:27, 2 Фес 3:8

+ 2:11 1 Кор 4:14-15

+ 2:12 2 Фес 2:14

+ 2:13 Гал 4:14

+ 2:14 1 Фес 1:6, Хэр 17:5, 2 Фес 1:4-5

+ 2:15 Ер 2:30, Мт 23:34, Ин 15:20, Хэр 13:50, Хэр 17:5

+ 2:16 Хэр 13:45, Хэр 14:2, Мт 27:25, Лк 21:23, 1 Фес 1:10

+ 2:17 1 Кор 5:3, Кол 2:5

+ 2:18 Рим 1:13, Рим 15:22

+ 2:19 1 Кор 15:31, 2 Фес 1:4

+ 3:1 Хэр 17:15-16

+ 3:2 Хэр 16:1, Флп 2:19

+ 3:3 Хэр 9:16, Хэр 14:22, 1 Пёт 5:9

+ 3:5 1 Уг 21:1, Мт 4:3, 1 Кор 7:5, Гал 4:11

+ 3:6 Хэр 18:5

+ 3:10 2 Тим 1:3

+ 3:11 2 Фес 3:5

+ 3:12 Флп 1:9-10, 2 Фес 1:3

+ 3:13 Зах 14:5, Иуд 1:14, 2 Фес 2:17

+ 4:1 Кол 1:10, Кол 2:6

+ 4:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, Эф 5:3

+ 4:5 1 Пёт 4:3-4, Рим 1:26, Эф 4:17-19

+ 4:7 1 Пёт 1:15, Иуд 1:24, Эф 1:4, Кол 1:22

+ 4:9 Евр 13:1, Ин 6:45

+ 4:11 Һур 17:14, Хэр 18:3, Эф 4:28, 2 Фес 3:8, 2 Фес 3:10

+ 4:12 Рим 13:13

+ 4:13 Эф 2:12

+ 4:14 1 Кор 15:20, 2 Кор 4:14

+ 4:15 1 Кор 15:51-52

+ 4:16 Дан 10:13, Дан 12:1, Иуд 1:9, Гэр 12:7, Иса 27:12, Мт 24:31, 1 Кор 15:52, Мт 16:27, 1 Кор 15:23

+ 4:17 Хэр 1:9, Гэр 11:12, Ин 14:3

+ 5:1 Хэр 1:7

+ 5:2 Мт 24:43, 2 Пёт 3:10

+ 5:3 Иса 13:8, Лк 21:34, Флп 3:19

+ 5:4 1 Ин 2:8

+ 5:5 Лк 16:8, Ин 12:36, Рим 13:12

+ 5:6 Мк 13:33-36, 1 Пёт 1:13, Эф 6:18

+ 5:8 Иса 59:17, Эф 6:14, Эф 6:17

+ 5:9 1 Фес 1:10

+ 5:10 Рим 14:9

+ 5:12 1 Кор 16:16, 1 Кор 16:18, Флп 2:29, 1 Тим 5:17

+ 5:13 Мк 9:50, Рим 12:18, 2 Кор 13:11

+ 5:14 2 Фес 3:6-10, Иса 35:4, Гал 6:1

+ 5:15 Лев 19:18, 1 Пёт 3:9, Рим 12:17

+ 5:16 Флп 4:4

+ 5:17 Лк 18:1, Лк 21:36, Рим 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2

+ 5:18 Рим 12:2, Эф 5:17, Эф 5:20

+ 5:19 Эф 4:30

+ 5:21 1 Ин 4:1, 1 Кор 14:29

+ 5:23 Рим 15:33, Флп 4:9, 2 Фес 3:16

+ 5:24 1 Кор 1:9, 2 Фес 3:3, Евр 10:23

+ 5:25 Эф 6:19, 2 Фес 3:1, Евр 13:18

+ 5:26 1 Пёт 5:14, Рим 16:16

+ 5:27 Кол 4:16

+ 1:1 Хэр 15:22, 1 Пёт 5:12, 1 Фес 1:1, Хэр 16:1

+ 1:3 Эф 5:20, 1 Фес 1:2, 2 Фес 2:13

+ 1:4 1 Фес 2:19

+ 1:5 Лк 20:35

+ 1:6 Гэр 6:10

+ 1:7 Иуд 1:14

+ 1:8 Иса 66:15-16, 2 Пёт 3:7, Уд 2:10, Иоов 18:21, Ер 9:3

+ 1:9 Иса 2:10

+ 1:10 1 Кор 3:13, 1 Фес 1:10

+ 1:11 Кол 1:9

+ 2:1 Мт 24:31, 1 Фес 4:15-17

+ 2:3 Мк 13:5, Кол 2:8, 1 Ин 3:7, Эф 5:6, Дан 7:24-25, Дан 8:25, Гэр 13:4-5

+ 2:4 Иса 14:14, Эзэк 28:2, Дан 11:36

+ 2:7 1 Ин 2:18, 1 Ин 4:3

+ 2:8 Иоов 4:9, Иса 11:4, Гэр 2:16

+ 2:9 Мт 24:24, Мк 13:22, Гэр 13:14

+ 2:10 1 Кор 1:18

+ 2:11 3 Хаан 22:22, Эзэк 14:9

+ 2:13 Эф 5:20, 2 Фес 1:3, Ер 2:3, Як 1:18, Гэр 14:4

+ 2:14 1 Фес 2:12

+ 2:15 1 Кор 16:13

+ 2:16 1 Пёт 1:3

+ 2:17 1 Фес 3:13

+ 3:1 1 Фес 5:25

+ 3:2 Рим 15:31, 2 Кор 1:10-11

+ 3:3 1 Кор 1:9, 1 Фес 5:24, Евр 10:23, Мт 16:13, Ин 17:12

+ 3:5 1 Фес 3:11

+ 3:6 Һур 6:6

+ 3:7 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 1 Фес 1:6

+ 3:8 Хэр 18:3, 1 Фес 2:9-10

+ 3:9 1 Кор 9:4-5, 1 Фес 2:6, Флм 1:8, 1 Пёт 5:3, Флп 3:17, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Эф 4:28, 1 Фес 4:11, 1 Фес 5:14

+ 3:11 1 Тим 5:13

+ 3:13 Гал 6:9

+ 3:15 Мт 18:15

+ 3:16 Рим 15:33, Флп 4:9, 1 Фес 5:23

+ 3:17 1 Кор 16:21, Гал 6:11, Кол 4:18, Флм 1:19

+ 1:1 Кол 1:27

+ 1:2 Хэр 16:1, Флп 2:22, 2 Тим 1:2, 2 Ин 1:3

+ 1:4 1 Тим 4:7, 2 Тим 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим 12:9, 2 Тим 2:22

+ 1:6 1 Тим 6:21, Тит 1:10

+ 1:8 Рим 7:16

+ 1:9 Гал 5:23

* 1:10 Гомосексуалистнууд тухай хэлэгдэнэ.

+ 1:11 Тит 1:3

+ 1:12 Хэр 9:22, Флп 4:13

+ 1:13 Хэр 8:3, Хэр 3:17

+ 1:14 Рим 5:20

+ 1:15 1 Тим 3:1, 1 Тим 4:9, 2 Тим 2:11, Тит 3:8, Мт 9:13, Мк 2:17

+ 1:18 1 Тим 4:14, 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:2-4

+ 1:20 2 Тим 2:17, 2 Тим 4:14, 1 Кор 5:5

+ 2:2 Эзр 6:10

+ 2:3 1 Тим 5:4

+ 2:4 Эзэк 18:23, Эзэк 33:11, 2 Пёт 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11

+ 2:5 Гал 3:20

+ 2:6 Мт 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Хэр 9:15, Рим 1:5, Гал 1:15-16, Эф 3:7-8, 2 Тим 1:11, Рим 9:1, 2 Кор 11:10

+ 2:9 1 Пёт 3:3-4

+ 2:11 Тит 2:5

+ 2:12 1 Кор 14:34

+ 2:13 Эх 2:7, Эх 2:22

+ 2:14 Эх 3:6, Эх 3:13, 2 Кор 11:13

+ 3:1 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8

* 3:2 Үгы һаа нэгэл дахин һамга абаһан байха ёһотой.

+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Мт 6:19, 1 Тим 6:9, Евр 13:5

+ 3:7 2 Тим 2:26

+ 3:8 Хэр 6:3, 1 Пёт 5:2, Тит 1:7

* 3:11 Һүзэглэгшэдэй бүлгэмэй туһалагша эхэнэрнүүд тухай хэлэгдэһэн байжа магадгүй.

+ 3:11 Тит 2:3

* 3:12 Үгы һаа нэгэл дахин һамга абаһан байха ёһотой.

+ 3:16 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, Евр 2:14, Мк 16:19, Лк 24:51, Хэр 1:9

+ 4:1 1 Ин 2:18, 2 Тим 3:1, 1 Ин 4:6, Як 3:15, 2 Пёт 2:1, Гэр 2:24

+ 4:3 Рим 14:2, Кол 2:16, Кол 2:21

+ 4:4 Эх 1:31, Мк 7:15-16, Хэр 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 Эх 1:25

+ 4:7 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:16

+ 4:9 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8

+ 4:10 Флп 1:30, Кол 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Пёт 5:3, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тим 1:18, Хэр 6:6, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6

+ 4:16 Эзэк 33:9

+ 5:1 Тит 2:6

+ 5:4 1 Тим 2:3

+ 5:6 Гэр 3:1

+ 5:10 Ин 13:14, Хэр 9:36

+ 5:13 2 Фес 3:11

+ 5:14 1 Кор 7:9, Тит 2:8

+ 5:17 Рим 12:8, 1 Фес 5:12

+ 5:18 Хуу 25:4, 1 Кор 9:9, Лк 10:7

+ 5:19 Хуу 19:15

+ 5:20 Хуу 13:11, Гал 2:14, 2 Тим 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Хэр 6:6, 1 Тим 4:14, 2 Тим 1:6, 2 Пёт 3:14, 1 Ин 5:18, 2 Ин 1:10, 1 Тим 5:22

+ 5:23 Һур 20:1, Һур 23:20, Һур 31:4, Эф 5:18

+ 6:1 1 Пёт 2:18, Эф 6:5, Кол 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Флм 1:16

+ 6:3 Рим 16:17

+ 6:4 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:23, Тит 3:9

* 6:5 Зарим эхэ бэшэгүүдтэ «Тиимэ хүнүүдһээ зайсажа бай» гэжэ нэмэжэ бэшэгдэнхэй.

+ 6:5 2 Пёт 2:3, Тит 1:11

+ 6:6 Флп 4:11

+ 6:7 Иоов 1:21, Псал 48:18, Экк 5:14

+ 6:8 Һур 30:8

+ 6:9 Һур 15:27, Һур 23:4, Мт 6:19, Лк 12:15, Евр 13:5

+ 6:10 Гар 23:8, Хуу 16:19

+ 6:11 Хуу 33:1, 3 Хаан 17:21, 2 Тим 3:17

+ 6:12 2 Тим 4:7, Иуд 1:3

+ 6:13 Лк 3:1, Лк 23:1, Хэр 3:13

+ 6:15 Хуу 10:17, Гэр 17:14, Гэр 19:16, Гар 33:20, Ин 1:18

+ 6:17 Һур 23:5, Һур 27:24

+ 6:18 Лк 12:21, Рим 12:13, Эф 4:28

+ 6:20 2 Тим 1:12, 2 Тим 2:16

+ 6:21 1 Тим 1:6

+ 1:1 Тит 1:2, Евр 9:15

+ 1:2 Хэр 16:1, Флп 2:22, 1 Тим 1:2, 2 Ин 1:3

+ 1:3 1 Фес 3:10, Хэр 23:1, 2 Кор 1:12, Рим 1:8, Флм 1:4

+ 1:5 Хэр 16:1

+ 1:6 Хэр 6:6, 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22

+ 1:7 Рим 8:15

+ 1:8 Мк 8:38, Рим 1:16, 2 Тим 2:3, 2 Тим 4:5

+ 1:9 Рим 3:27, Эф 2:4, Эф 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1 Кор 15:54-55, Рим 16:24

+ 1:11 1 Тим 2:7

* 1:12 Үгы һаа «Минии Иисүүс Христоосто даалгаһан юумые» гэжэ уншажа болоно.

+ 1:12 2 Тим 2:9, Мк 8:38, Рим 1:16, 1 Тим 6:20

+ 1:14 Рим 8:9

+ 1:15 Хэр 19:10

+ 1:16 2 Тим 4:19, Хэр 21:33, Хэр 28:20, Мт 25:36

+ 2:3 1 Тим 1:18, 2 Тим 1:8, 2 Тим 4:5

+ 2:5 1 Кор 9:25

+ 2:6 1 Кор 9:10

+ 2:8 1 Кор 15:20, Мт 1:1

+ 2:9 Эф 3:1, Флп 1:7

+ 2:10 1 Пёт 5:10, Эф 3:13, 2 Кор 1:6

+ 2:11 1 Тим 1:15, Тит 3:8, Рим 6:8, Гэр 20:4

+ 2:12 Мт 10:33

+ 2:13 Рим 3:3, Тоо 23:19

+ 2:14 1 Тим 6:4, Тит 3:9

+ 2:16 1 Тим 4:7, 1 Тим 6:20, Тит 3:9

+ 2:17 1 Тим 1:20

+ 2:18 1 Кор 15:12

+ 2:19 Тоо 16:5, Тоо 16:26

+ 2:20 Рим 9:21

+ 2:22 Мт 5:9, Рим 14:19, 1 Тим 1:5

+ 2:23 1 Тим 6:4

+ 2:25 Гал 6:1, Дан 4:24, Хэр 8:22

+ 2:26 1 Тим 3:7

+ 3:1 1 Ин 2:18, 1 Тим 4:1

+ 3:2 Лк 16:14, 1 Тим 6:10

+ 3:3 Рим 1:28-31

* 3:8 Янээс Ямбрээс – египедэй жэльбэшэд, Моисейн дайсад.

+ 3:9 Гар 7:12, Гар 8:18, Гар 9:11

+ 3:11 Хэр 13:50, Хэр 14:5, Хэр 14:19, Иоов 5:19, Псал 33:20

+ 3:12 Ин 15:20, Хэр 14:22, 1 Фес 3:3

+ 3:13 Дан 12:10, Гэр 22:11

+ 3:15 Хэр 16:1

+ 3:16 2 Пёт 1:20-21

+ 3:17 Хуу 33:1, 3 Хаан 17:21, 1 Тим 6:11

+ 4:1 Ин 5:22, Хэр 10:42, Хэр 17:31, 1 Пёт 4:5

+ 4:2 1 Тим 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Мк 13:33-34, 1 Пёт 1:13, Эф 6:18, 1 Фес 5:6, 2 Тим 1:8, 2 Тим 2:3

+ 4:6 Хэр 21:13, Флп 2:17, 2 Пёт 1:14, Флп 1:23

+ 4:7 1 Тим 6:12, Иуд 1:3, Хэр 20:24

+ 4:8 Як 1:12

+ 4:10 Кол 4:14, Флм 1:24, Мк 4:19, 2 Кор 2:13, Гал 2:1, Кол 4:14, Флм 1:24

+ 4:11 Хэр 12:12, Хэр 15:37-38, Кол 4:10

+ 4:12 Хэр 20:4, Тит 3:12

+ 4:13 Хэр 16:8

* 4:14 Зэдээр юумэ бүтээдэг дархан.

+ 4:14 1 Тим 1:20, Псал 61:13, Һур 24:12

+ 4:17 Псал 21:22

+ 4:19 Хэр 18:2, Рим 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 1:16

+ 4:20 Хэр 20:4, Хэр 21:29

+ 1:1 Мк 13:20, Лк 18:7, Рим 8:33, Кол 3:12, 1 Тим 2:4, Лк 1:69-70, Рим 1:2, Тоо 23:19, 1 Хаан 15:29

+ 1:3 1 Тим 2:6, 1 Тим 6:15, 1 Тим 1:11

+ 1:4 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 1:5 Хэр 14:23

+ 1:6 1 Тим 3:2-4

+ 1:7 1 Пёт 5:2, 1 Тим 3:8

+ 1:10 1 Тим 1:6, Хэр 11:2, Гал 2:12

+ 1:11 2 Пёт 2:3, 1 Тим 6:5

+ 1:13 1 Тим 5:20, 2 Тим 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тим 1:4

+ 1:15 Мк 7:15-16, Хэр 10:15, Рим 14:20, 1 Тим 4:3-4

+ 1:16 1 Ин 2:4

+ 2:3 1 Тим 3:11

+ 2:5 Эх 3:16, 1 Пёт 3:1-2, Эф 5:22, 1 Тим 2:11

+ 2:6 1 Тим 5:1

+ 2:7 1 Пёт 5:3, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12

+ 2:8 1 Тим 5:14

+ 2:9 1 Пёт 2:18, Эф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1

+ 2:11 1 Тим 2:4

+ 2:12 1 Пёт 4:2

+ 2:13 2 Пёт 1:1, Евр 9:28

+ 2:14 Эф 2:10, Тит 3:8, Мт 20:28

+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тим 4:12

+ 3:1 1 Пёт 2:13, Рим 13:1

+ 3:2 1 Тим 3:3

+ 3:3 Ин 8:34, 2 Пёт 2:19, Рим 6:16-20

+ 3:5 Рим 3:27, Эф 2:4, Эф 2:8, 2 Тим 1:9, Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Евр 10:22, Ин 3:3, 1 Пёт 1:3, Эф 2:5

+ 3:6 Хэр 2:33, Хэр 10:45, Рим 5:5

+ 3:7 Хэр 15:11, Рим 3:24, Эф 2:8, Тит 2:11, Рим 8:17

+ 3:8 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Эф 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:16

+ 3:10 Мт 18:15-17

+ 3:12 Хэр 20:4, 2 Тим 4:12

+ 3:13 Хэр 18:24, 1 Кор 1:12

+ 3:14 2 Пёт 1:8

+ 1:1 Эф 3:1, Флп 1:7, Хэр 16:1

+ 1:2 Кол 4:17

+ 1:4 Рим 1:8-9

+ 1:6 Флп 1:9, Кол 1:9

+ 1:8 1 Фес 2:6-7

+ 1:10 1 Кор 4:15, Кол 4:9

+ 1:16 Мт 23:8, 1 Кор 7:22, Кол 4:9

+ 1:19 1 Кор 16:21, Гал 6:11, Кол 4:18, 2 Фес 3:17

+ 1:23 Кол 1:7, Кол 4:12

+ 1:24 Хэр 27:2, Кол 4:10, Кол 4:14, 2 Тим 4:10

+ 1:2 1 Пёт 1:20, Мк 12:7, Ин 1:3, 1 Кор 8:6, Кол 1:16

+ 1:3 2 Кор 4:4, Кол 1:15, Псал 109:1, Мк 16:19, Хэр 7:55-56, Рим 8:34

+ 1:4 Эф 1:21, Флп 2:9

+ 1:5 Псал 2:7, Хэр 13:32-33, Евр 5:5, 2 Хаан 7:14

+ 1:6 Псал 96:7

+ 1:7 Псал 103:4

+ 1:9 Псал 44:7-8

+ 1:12 Псал 101:26-28

+ 1:13 Псал 109:1, Евр 10:13

+ 1:14 Эх 19:16

+ 2:4 Хэр 2:22, Хэр 2:43

+ 2:5 Евр 1:6

+ 2:8 Псал 8:5-7, 1 Кор 15:25

+ 2:9 Ин 8:54, Ин 17:1, 1 Пёт 1:21, 2 Пёт 1:17

+ 2:10 Рим 11:36, Евр 5:9

+ 2:11 Евр 13:12, Мт 28:10, Мк 3:35, Ин 20:17, Рим 8:29

+ 2:12 Псал 21:23

+ 2:13 Иса 8:17-18

+ 2:14 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, 1 Ин 3:8, Иса 42:7, Иса 49:9, 1 Кор 15:54-55

+ 2:17 Флп 2:7

+ 2:18 Лк 22:28

+ 3:2 Тоо 12:7

+ 3:5 Тоо 12:7, Хуу 18:15, Хуу 18:18

+ 3:11 Псал 94:7-11

+ 3:15 Псал 94:7-8

+ 3:16 Тоо 14:2

+ 3:17 Псал 94:10, Тоо 14:29

+ 3:18 Хуу 1:34-36

+ 3:19 Псал 105:24

+ 4:1 Евр 12:15

+ 4:3 Псал 94:11, Евр 3:11

+ 4:4 Эх 2:2

+ 4:5 Псал 94:11

+ 4:6 Евр 3:19

+ 4:7 Псал 94:7-8

+ 4:8 Хуу 31:7

+ 4:12 Эф 6:17, Гэр 1:16

+ 4:13 2 Уг 16:9, Иоов 34:21, Псал 89:8, Псал 138:2-3

+ 4:14 Евр 2:17-18, Эф 4:10, Евр 7:26

+ 4:15 Лк 23:41, Ин 8:46, 1 Пёт 2:22, 1 Ин 3:5, 2 Кор 5:21

+ 4:16 Эф 3:12, Евр 10:19

+ 5:1 Евр 8:3

+ 5:2 Евр 7:28

+ 5:3 Евр 7:27

+ 5:4 Тоо 16:5, Тоо 18:7

+ 5:5 Ин 8:54, Псал 2:7, Хэр 13:32-33, Евр 1:5

+ 5:6 Псал 109:4, Евр 7:17, Евр 7:21

+ 5:7 Мт 26:39, Мк 14:35, Лк 22:41, Псал 21:25

+ 5:8 Рим 5:19, Флп 2:8

+ 5:9 Евр 2:10

+ 5:11 2 Пёт 3:16

+ 5:12 1 Пёт 2:2, 1 Кор 3:1-2

+ 5:14 Эф 4:13

+ 6:1 Евр 9:14

+ 6:2 Хэр 8:17, Хэр 19:4-5, Хэр 10:42, Хэр 17:31

+ 6:4 Евр 10:29

+ 6:8 Ер 4:3, Мт 13:7, Мал 4:1, Мт 3:12

+ 6:10 Мт 10:42

+ 6:11 Рим 5:2-5, 2 Кор 1:22, 2 Кор 5:5, Эф 1:14

+ 6:12 Евр 13:7

+ 6:13 Лк 1:73-75

+ 6:14 Эх 22:17

+ 6:16 Гар 22:11

+ 6:17 Псал 109:4

+ 6:18 Тоо 23:19, 1 Хаан 15:29

+ 6:19 Лев 16:2, Лев 16:15, Евр 9:7

+ 6:20 Евр 4:14, Евр 8:1, Евр 9:24-25

+ 7:2 Эх 14:17-20

+ 7:5 Лев 27:30-31, Тоо 18:21, Хуу 14:22

+ 7:6 Эх 12:2-3, Рим 4:3, Гал 3:16

+ 7:14 Иса 11:1, Мих 5:2, Мт 1:3, Лк 3:3

+ 7:17 Псал 109:4, Евр 5:6

+ 7:18 Рим 8:3, Гал 4:9

+ 7:19 Евр 9:9, Евр 10:1

+ 7:21 Псал 109:4, Евр 5:6

+ 7:22 Евр 6:11

+ 7:25 1 Ин 2:1, Рим 8:34

+ 7:26 Эф 4:10, Евр 4:14

+ 7:27 Евр 5:3, Евр 9:12, Евр 10:10

+ 7:28 Евр 5:2

+ 8:1 Псал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3

+ 8:2 Евр 9:24

+ 8:3 Евр 5:1, Эф 5:2

+ 8:5 Кол 2:17, Евр 10:1, Гар 25:40

+ 8:6 2 Кор 3:6, Евр 9:15

+ 8:7 Евр 7:11

+ 8:8 Ер 31:31-34, Евр 10:16-17, Лк 22:20, 2 Кор 3:6

+ 8:10 Ер 32:40, Эзэк 37:26, Хуу 6:6, Иса 51:7, Лев 26:12

+ 8:11 Һош 2:20

+ 9:1 Гар 25:8

+ 9:2 Гар 26:1, Гар 25:30-31

+ 9:3 Гар 26:31-33, Лев 16:2

* 9:4 Тэнгэриин хилээмэн.

+ 9:4 Гар 25:10, Гар 30:1, Гар 16:33-34, Тоо 17:8-10, 3 Хаан 8:9

+ 9:5 Лев 16:14, Гар 25:19-20

+ 9:7 Лев 16:2, Лев 16:15, Евр 6:19

+ 9:8 Евр 10:20

+ 9:9 Евр 7:19, Евр 10:1

+ 9:10 Лев 11:2, Мк 7:4

+ 9:11 Евр 7:27, Евр 10:10

+ 9:13 Лев 16:14-16

+ 9:14 1 Пёт 1:18-19, Евр 6:1, Гэр 7:14, 1 Ин 1:7, Эф 5:26

+ 9:15 Евр 8:6, 2 Тим 1:1, Тит 1:2

+ 9:19 Гар 12:22, Лев 14:4-7, Тоо 19:6, Тоо 19:17, Псал 50:9

+ 9:20 Гар 24:8

+ 9:21 Гар 29:12, Гар 29:36, Лев 8:15, Лев 8:19

+ 9:22 Лев 17:11

+ 9:23 Гар 25:40, Евр 8:5

+ 9:24 Евр 8:2

+ 9:26 1 Ин 3:5, 1 Пёт 3:18

+ 9:27 Мт 16:27

+ 9:28 Иса 53:12, 1 Пёт 2:24, 1 Пёт 3:18, Тит 2:13, Хэр 1:11, 1 Фес 4:16-18

+ 10:1 Кол 2:17, Евр 8:5, Евр 7:19, Евр 9:9

+ 10:3 Лев 16:21

+ 10:5 Псал 39:7-9, Псал 50:18

+ 10:6 1 Хаан 15:22, Иса 50:4

+ 10:10 Мт 26:26, 1 Кор 11:24, Евр 7:27, Евр 9:9

+ 10:11 Тоо 28:3

+ 10:12 Псал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3

+ 10:13 Псал 109:1, Евр 1:13

+ 10:17 Ер 31:33-34, Евр 8:10-12

+ 10:19 Эф 3:12, Евр 4:16

+ 10:20 Евр 9:8, Ин 14:6

+ 10:22 Эзэк 36:25, Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Евр 4:14, 1 Кор 1:9, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3

+ 10:25 Хэр 2:42, Рим 13:11, 1 Кор 3:13

+ 10:26 Тоо 15:30, Мк 3:29, 1 Ин 5:16

+ 10:27 Псал 20:10, Псал 78:5, Иса 26:11

+ 10:28 Хуу 19:15

+ 10:29 Евр 6:4-6

+ 10:30 Хуу 32:35-36, Рим 12:19

+ 10:31 Иса 33:14, Лк 12:5

+ 10:34 Мт 25:36, Мт 5:12, Мт 6:20, Мт 19:21, 1 Пёт 1:4, Кол 1:5

+ 10:38 Авв 2:3-4, Рим 1:17, Гал 3:11

+ 11:1 Рим 8:24, 2 Кор 4:18

+ 11:3 Эх 1:6-7, Псал 32:6, 2 Пёт 3:5

+ 11:4 Эх 4:3-8, Мт 23:35, 1 Ин 3:12

+ 11:5 Эх 5:22-24

+ 11:7 Эх 6:9-22

+ 11:8 Эх 12:1-4

+ 11:9 Эх 12:8, Эх 13:3, Эх 18:1

+ 11:10 Евр 12:22, Гэр 21:2

+ 11:11 Эх 21:2

+ 11:12 Рим 4:19, Эх 22:17

+ 11:13 Мт 13:17, Лк 10:24, Эх 23:4

+ 11:16 Эх 26:24, Эх 28:13

+ 11:17 Эх 22:1-10, Эх 21:12, Рим 9:7

+ 11:19 Рим 4:17-19

+ 11:20 Эх 27:27-29, Эх 27:39-40

+ 11:21 Эх 47:31, Эх 48:17-19

+ 11:22 Эх 50:24-25

+ 11:23 Гар 2:2-3, Хэр 7:20

+ 11:24 Гар 2:10-11

+ 11:25 1 Ин 2:17

+ 11:26 Евр 13:13

+ 11:27 Гар 12:37, Гар 13:18

+ 11:28 Гар 12:21-30

+ 11:29 Гар 14:21-30

+ 11:30 Нүүн 6:15, Нүүн 6:20

+ 11:31 Нүүн 2:1, Нүүн 6:24, Мт 1:5, Як 2:25

+ 11:32 Уд 6:11, Уд 4:6-16, Уд 13:24, Уд 11:1, Уд 4:6, Уд 6:11, Уд 11:1, Уд 13:24, 1 Хаан 1:20, 1 Хаан 16:13

+ 11:33 Уд 14:6, Дан 6:22

+ 11:34 Дан 3:23-27, Уд 7:21, 1 Хаан 17:51, 2 Хаан 12:29

+ 11:35 3 Хаан 17:22-23, 4 Хаан 4:35-37

+ 11:36 Эх 39:20, Ер 20:2, Ер 37:15, Мт 21:35, Мк 16:18

+ 11:37 3 Хаан 18:4, 2 Уг 24:21, Ер 26:23, 4 Хаан 1:8

+ 11:38 Уд 6:2, 1 Хаан 22:1

+ 11:40 Флп 3:12, Евр 12:23

+ 12:1 1 Кор 9:24

+ 12:2 Евр 2:10, Лк 24:26, Флп 2:8, Псал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3

+ 12:3 Һур 24:10

+ 12:4 1 Тим 4:10

+ 12:5 Һур 3:11-12, Псал 93:12, Иоов 5:17

+ 12:7 Хуу 8:5, Гэр 3:19

+ 12:10 Лев 11:44

+ 12:12 Иса 35:3

+ 12:13 Һур 4:26

+ 12:14 Мт 5:8

+ 12:15 Евр 4:1, Хуу 29:18

+ 12:16 Евр 13:4, Эх 25:29-34

+ 12:17 Эх 27:34-38

+ 12:18 Гар 19:16-18, Гар 20:18, Хуу 4:11, Хуу 5:22

+ 12:19 Гар 19:16, Гар 20:19, Хуу 5:27

+ 12:20 Гар 19:12-13

+ 12:21 Хуу 9:19

+ 12:22 Гал 4:26, Гэр 14:1, Гэр 21:2, Хуу 33:2, Дан 7:10, Иуд 1:14

+ 12:23 Лк 10:20, Флп 3:12, Евр 11:40

+ 12:24 Евр 8:6, Евр 9:15, 1 Пёт 1:2, Эх 4:10

+ 12:25 Евр 2:3

+ 12:26 Гар 19:18, Хаг 2:6

+ 12:27 Псал 101:27

+ 12:28 Дан 2:44, Псал 2:11

+ 12:29 Хуу 4:24

+ 13:1 Ин 13:34, 1 Пёт 1:22, 2 Пёт 1:7, Рим 12:10, 1 Фес 4:9

+ 13:2 1 Пёт 4:9, Эх 18:3, Эх 19:2

+ 13:3 Мт 25:36, Евр 10:34

+ 13:4 1 Кор 7:38, Гар 20:14, 1 Кор 6:9

+ 13:5 Һур 23:4, Мт 6:19, Мт 6:25, 1 Тим 3:1, 1 Тим 6:7-9, Нүүн 1:5

+ 13:6 Псал 117:6

+ 13:7 Евр 6:12

+ 13:8 Псал 101:28

+ 13:9 Кол 2:16

+ 13:11 Гар 29:14, Лев 16:27

+ 13:12 Мт 21:39, Мк 12:8

+ 13:13 1 Пёт 4:14, Евр 11:26

+ 13:15 Псал 49:14, Псал 106:22, Һош 14:3

+ 13:16 Мих 6:7-8

+ 13:18 Эф 6:19, 1 Фес 5:25, 2 Фес 3:1, Хэр 23:1, Хэр 24:16

+ 13:20 Рим 15:33, Псал 22:1, Псал 79:2, Иса 40:11, Эзэк 34:11-15, Экк 12:12, Ин 10:11, 1 Пёт 5:4, Гар 24:8, Зах 9:11

+ 13:23 Хэр 16:1

+ 1:1 Гэр 22:6

+ 1:2 Ин 19:35

+ 1:3 Гэр 22:7, Гэр 22:10

+ 1:4 Гар 3:14, Гэр 3:1, Гэр 4:5, Гэр 5:6, Ин 3:11, 1 Тим 6:13, Хэр 26:23, 1 Кор 15:20, Кол 1:18, 1 Пёт 1:18-19

+ 1:6 Гар 19:6, 1 Пёт 2:9, Гэр 5:10, Гэр 20:6, 1 Пёт 4:11, Иуд 1:24-25, Гэр 5:13

+ 1:7 Дан 7:13, Зах 12:10

* 1:8 Альфа, Омега гээшэ грек алфавидай түрүүшын ба һүүлшын үзэгүүд мүн.

+ 1:9 Мк 10:39

+ 1:10 Эзэк 1:3, Гэр 4:2

+ 1:12 Гар 25:1, Гар 25:37, Зах 4:2

+ 1:13 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Гэр 15:6

+ 1:14 Дан 7:9, Гэр 2:18, Гэр 19:12

+ 1:15 Эзэк 1:7, Дан 10:6, Эзэк 1:24, Эзэк 43:2

+ 1:16 Иса 49:2, Евр 4:12, Гэр 19:15, Дан 8:17, Дан 10:9, Мт 17:2

+ 1:17 Мт 28:4, Иса 41:4, Иса 44:6, Иса 48:12, Гэр 2:8, Гэр 22:13

+ 1:18 Рим 6:9, Рим 14:9, Гэр 9:1, Гэр 20:1

+ 2:1 Гэр 1:13, Гэр 1:16

+ 2:2 2 Кор 11:13, 1 Ин 4:1

+ 2:4 Ер 2:2

+ 2:7 Мт 11:15, Мк 4:9, Лк 8:8, Гэр 3:6, Гэр 3:13, Гэр 3:22, Гэр 13:9, Гэр 3:5, Гэр 21:7, Лк 23:43, 2 Кор 12:4, Эх 2:9, Эх 3:22, Эзэк 28:13, Гэр 22:2

+ 2:8 Гэр 1:17-18

+ 2:9 Як 2:5, 2 Кор 8:9, Гэр 3:9

+ 2:10 Гэр 12:11, Як 1:12, Гэр 3:11

+ 2:11 Гэр 2:7, Гэр 20:6, Гэр 21:8

+ 2:12 Гэр 1:16

* 2:14 Балаһаам – Тоо 22:2-7 хара.

+ 2:14 Тоо 22:5, Тоо 25:1-2, Тоо 31:16, 2 Пёт 2:15, Хэр 15:29, 1 Кор 8:10, 1 Кор 10:19

+ 2:15 Гэр 2:6

+ 2:16 Иса 11:4, 2 Фес 2:8

+ 2:17 Гэр 2:7, Гар 16:31, Ин 6:48-50, Иса 62:2, Иса 65:15, Гэр 3:12, Гэр 19:12

+ 2:18 Гэр 1:14-15

* 2:20 Изээбэл – 3 Хаан 16:31; 4 Хаан 9:22,[30] хара.

+ 2:20 3 Хаан 16:31, 3 Хаан 21:25, Гэр 2:14

+ 2:21 2 Пёт 3:9, 2 Пёт 3:15

+ 2:23 1 Хаан 16:7, Ер 11:20, Ер 20:12, Мт 16:27

+ 2:25 Гэр 3:11

+ 2:26 Псал 2:9, Гэр 12:5, Гэр 19:15, Тоо 24:17, Гэр 22:16

+ 2:29 Гэр 2:7

+ 3:1 Гэр 1:4-5, Гэр 1:16, Рим 1:15, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13, 1 Тим 5:6

+ 3:3 Мт 24:43-44, 2 Пёт 3:10, 1 Фес 5:2, Гэр 16:15

+ 3:4 Иуд 1:23, Гэр 6:11, Гэр 7:9, Мт 10:11, Мт 22:8, Хэр 13:46

+ 3:5 Гэр 2:7, Гэр 21:7, Гар 32:32, Псал 55:9, Псал 68:29, Мал 3:16, Лк 10:19, Мт 10:32

+ 3:6 Гэр 2:7

+ 3:7 Иса 22:22, Иоов 12:14

+ 3:9 Гэр 2:9

+ 3:10 2 Пёт 2:9, 1 Кор 10:13

+ 3:11 Гэр 22:7, Гэр 22:12, Гэр 22:20, Гэр 2:25

+ 3:12 Гэр 2:7, 3 Хаан 7:21, Псал 22:6, Эзэк 48:35, Иса 62:2, Гэр 2:17

+ 3:13 Гэр 2:7

+ 3:14 Һур 8:22, Кол 1:15, Кол 1:18, 1 Кор 14:16, 2 Кор 1:20

+ 3:17 Һош 12:8, Зах 11:5, 1 Кор 4:8, Ин 9:39-41

+ 3:18 Гэр 16:15

+ 3:19 Һур 3:12, Евр 12:5-6

+ 3:20 Лк 12:36, Ин 14:23

+ 3:21 Ин 16:33, Псал 109:1, Мк 16:19, Мт 19:28, Лк 22:30

+ 3:22 Гэр 2:7

+ 4:1 Гэр 1:10

+ 4:2 Эзэк 1:3, Гэр 1:10, 3 Хаан 22:19, Иса 6:1, Дан 7:9

+ 4:3 Эзэк 1:28

+ 4:4 Гэр 3:4

+ 4:5 Гэр 8:5, Гэр 11:19, Гэр 16:18, Гэр 1:4-5, Зах 4:2

+ 4:6 Эзэк 1:22, Гэр 15:2, Эзэк 1:5, Эзэк 1:18, Эзэк 10:12

+ 4:7 Эзэк 1:10

+ 4:8 Иса 6:2, Эзэк 1:11, Иса 6:3

+ 4:11 Гэр 5:12, Псал 32:9-11

+ 5:1 Эзэк 2:9-10, Иса 8:16, Иса 29:11, Дан 12:4, Гэр 10:4, Гэр 22:10

+ 5:5 Иса 11:10, Гэр 22:16, Эх 49:9

+ 5:6 Иса 53:7, Ин 1:29, Ин 1:36, 1 Пёт 1:19, Хэр 8:32-33, Зах 3:9, Зах 4:10, Гэр 1:4-5

+ 5:8 Псал 140:2, Гэр 8:3-4

+ 5:9 Псал 32:3, Гэр 14:3, Гэр 7:9, Гэр 11:9, Гэр 14:6, Гэр 14:3-4

+ 5:10 Гар 19:6, 1 Пёт 2:9, Гэр 1:6

+ 5:11 Дан 7:10, Лк 2:13

+ 5:12 Гэр 4:11

+ 5:13 Псал 144:16, Псал 150:6, 1 Пёт 4:11, Иуд 1:24-25, Гэр 1:6, Гэр 7:12

+ 5:14 Гэр 4:10

+ 6:1 Гэр 5:1, Гэр 4:7, Гэр 14:2, Гэр 19:6

+ 6:2 Зах 1:8-10, Зах 6:1-4

+ 6:4 Зах 1:8, Зах 6:2, Мк 13:8

+ 6:6 Гэр 7:3

+ 6:8 Лев 26:22, Хуу 32:24, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21

+ 6:9 Гэр 20:4

+ 6:10 Хуу 32:43, Псал 78:10, Псал 93:3, Псал 118:84, Лк 18:7, 2 Фес 1:6, Гэр 19:2

+ 6:11 Гэр 3:4

+ 6:12 Мк 13:8, Гэр 11:13, Иса 50:3, Ёһ 2:30

+ 6:13 Иса 34:4

+ 6:14 Гэр 16:20

+ 6:15 Иса 2:10, Иса 2:19

+ 6:16 Һош 10:8, Лк 23:30

+ 6:17 Псал 75:8, Ер 30:7, Ёһ 2:11, Мал 3:2

+ 7:1 Ер 49:36, Дан 7:2

+ 7:3 Эзэк 9:4, Гэр 14:1, Гэр 22:4

+ 7:9 Гэр 3:4

+ 7:10 Гэр 12:10, Гэр 19:1

+ 7:11 Гэр 4:6

+ 7:12 Гэр 5:13-14

+ 7:14 Мт 24:21, Зах 3:4, Евр 9:14, Гэр 19:8, Гэр 22:14

+ 7:16 Псал 120:6, Иса 49:10

+ 7:17 2 Хаан 5:2, Псал 22:1, Ин 10:11, Иса 25:8, Гэр 21:4

+ 8:1 Гэр 5:1

+ 8:2 Мт 18:10-11

+ 8:3 Ам 9:1, Гар 30:7, Тоо 16:46, Псал 140:2, Гэр 5:8

+ 8:4 Хэр 10:4

+ 8:5 Лев 16:12, Эзэк 10:2, Гэр 4:5

+ 8:7 Гар 9:23-24, Эзэк 38:22, Ёһ 2:30, Ам 7:4

+ 8:8 Ер 51:25, Гар 7:17, Гар 7:19, Гэр 11:6

+ 8:9 Иса 2:16

+ 8:10 Иса 14:12, Гэр 9:1

+ 8:11 Ер 9:15, Ер 23:15

+ 8:12 Гар 10:21-23, Иса 13:10, Ёһ 2:10, Ёһ 3:15

+ 9:1 Иса 14:12, Лк 10:18, Гэр 8:10, Гэр 12:8-9, Гэр 1:18

+ 9:3 Гар 10:4

+ 9:4 Гэр 7:2-4

+ 9:6 Иоов 3:21, Ер 8:3

+ 9:7 Ёһ 2:4, Дан 7:8

+ 9:8 Ёһ 1:6

+ 9:9 Ёһ 2:5

+ 9:12 Гэр 11:14

+ 9:13 Гар 27:2, Гар 30:2

+ 9:14 Гэр 16:12

+ 9:15 Зах 13:8

+ 9:20 1 Кор 10:20, Псал 134:15-18, Дан 5:23

+ 9:21 Гэр 21:8, Гэр 22:15

+ 10:1 Эзэк 1:28, Гэр 4:3, Гэр 1:15-16

+ 10:2 Эзэк 2:9

+ 10:3 Ёһ 3:16, Ам 1:2

+ 10:4 Иса 8:16, Иса 29:11, Дан 8:26, Дан 12:4, Гэр 5:1, Гэр 22:10

+ 10:7 Гэр 11:15

+ 10:9 Псал 118:103, Ер 15:16, Эзэк 3:1-3

+ 11:1 Эзэк 40:3, Гэр 21:15

+ 11:2 Эзэк 40:17, Лк 21:24, Гэр 12:6, Гэр 13:5

+ 11:4 Зах 4:2-3, Зах 4:11, Зах 4:14

+ 11:5 4 Хаан 1:10, Ер 5:14

+ 11:6 3 Хаан 17:1, Гар 7:17, Гар 7:19, Гэр 8:8

+ 11:7 Гэр 9:1, Дан 7:21, Дан 8:24

+ 11:8 Иса 1:10, Иса 3:9

+ 11:9 Псал 78:2-3

+ 11:11 Эх 2:7, Эзэк 37:10

+ 11:12 Гэр 4:1, 1 Фес 4:17

+ 11:13 Гэр 6:12

+ 11:14 Гэр 8:13, Гэр 9:12

+ 11:15 Иса 27:12, Мт 24:31, Гэр 10:7, Гар 15:18, Дан 7:14, Дан 7:27, Авд 1:21, Зах 14:9, Лк 1:33, 1 Кор 15:24

+ 11:16 Гэр 4:4

+ 11:17 Гэр 1:4, Гэр 16:5

+ 11:18 Псал 2:1, Гэр 20:12

+ 11:19 Гэр 15:5, Гар 9:23, Нүүн 10:11, Гэр 16:21

+ 12:1 Эх 37:9

+ 12:3 Дан 7:7, Гэр 13:1, Гэр 17:3, Гэр 17:12

+ 12:4 Дан 8:10

+ 12:5 Псал 2:9, Гэр 2:27, Гэр 19:15

+ 12:6 Гэр 11:3, Гэр 13:5

* 12:7 Дан 10:13; Иуд 1:9 хара.

+ 12:7 Дан 10:13, Дан 12:1, Иуд 1:9

+ 12:9 1 Уг 21:1, Иоов 1:6, Зах 3:1, Эх 3:1, Гэр 20:2, Лк 10:18, Ин 12:31

+ 12:10 Иоов 1:9-11, Иоов 2:4-5, Зах 3:1

+ 12:11 Гэр 15:2, Лк 14:26, Ин 12:25, Гэр 2:10

+ 12:12 Псал 95:11, Иса 44:23, Иса 49:13

+ 12:14 Гар 19:4, Хуу 32:11, Дан 7:25, Гэр 13:5

+ 12:17 Эх 3:15

+ 13:1 Дан 7:3, Гэр 12:3

+ 13:2 Дан 7:4-6, Лк 4:6

+ 13:5 Дан 7:8, Дан 11:36, Дан 7:25, Гэр 11:2, Гэр 12:6

+ 13:7 Дан 7:21, Дан 8:24, Гэр 11:7, Гэр 12:17-18

+ 13:8 Гэр 3:5

+ 13:9 Гэр 2:7

+ 13:10 Ер 15:2, Ер 43:11, Гэр 14:12

+ 13:13 Хуу 13:1-3, Мк 13:22, Гэр 16:13, Гэр 19:20, 4 Хаан 1:10, Лк 9:54

+ 13:14 Мт 24:24, Мк 13:22, 2 Фес 2:9

+ 13:15 Дан 3:6

+ 14:1 Псал 2:6, Псал 9:12, Евр 12:22, Гэр 3:12, Гэр 7:3-4

+ 14:2 Эзэк 1:24, Эзэк 43:2, Гэр 1:15, Гэр 6:1

+ 14:3 Псал 32:3, Гэр 5:9

+ 14:4 2 Кор 11:2, Ер 2:3, Як 1:18, 2 Фес 2:13

+ 14:5 Цэп 3:13

+ 14:8 Иса 21:9, Ер 51:8, Гэр 18:2

+ 14:9 Гэр 13:15

+ 14:10 Псал 74:8, Иса 51:17, Ер 25:15, Авд 1:16, Зах 12:2, Гэр 14:10, Гэр 20:10

+ 14:11 Иса 34:10

+ 14:12 Гэр 13:10

+ 14:13 Гэр 20:6

+ 14:14 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Гэр 1:13

+ 14:15 Ёһ 3:13, Мк 4:29

+ 14:16 Ер 51:33

+ 14:19 Иса 63:3, Ёһ 3:13, Гэр 19:15

+ 15:1 Гэр 16:1, Гэр 17:1, Гэр 21:9

+ 15:2 Гэр 4:6, Гэр 12:11, Гэр 13:17

+ 15:3 Гар 15:1, Хуу 31:30, Псал 91:6

+ 15:4 Ер 10:7, Псал 85:9

+ 15:5 Гар 38:21, Гэр 11:19

+ 15:6 Гэр 1:13

+ 15:7 Гэр 4:6

+ 15:8 Гар 40:34-35, 3 Хаан 8:10-11, Иса 6:4

+ 16:1 Гэр 15:1, Псал 78:6, Ер 10:25

+ 16:2 Гэр 13:16, Гар 9:9-11

+ 16:3 Гэр 8:8-9

+ 16:4 Гар 7:17-20

+ 16:5 Гэр 1:4, Гэр 11:17, Ер 12:1

+ 16:6 Мт 23:35, Гэр 18:24, Иса 49:26

+ 16:7 Гэр 6:9

+ 16:9 Дан 5:23, Хэр 12:23

+ 16:10 Гэр 13:2, Гар 10:21-22

+ 16:12 Гэр 9:14, Иса 11:15, Иса 44:27

+ 16:13 Гэр 12:3, Гэр 13:11

+ 16:14 Мк 13:22, Гэр 13:13

+ 16:15 Мт 24:43-44, 2 Пёт 3:10, 1 Фес 5:2, Гэр 3:3, Гэр 3:18

+ 16:18 Эзэк 38:19, Ам 1:1, Хаг 2:6, Дан 12:1, Мк 13:19

+ 16:19 Гэр 14:10

+ 16:20 Гэр 6:14

+ 16:21 Гар 9:23-25, Нүүн 10:11, Иса 30:30, Гэр 11:19

+ 17:1 Гэр 15:1, Гэр 21:9, Ер 51:13, Наум 3:4

+ 17:2 Иса 23:17, Наум 3:4, Ер 51:7, Гэр 14:8

+ 17:3 Эзэк 37:1, Гэр 12:3

+ 17:6 Гэр 16:6

+ 17:8 Гэр 9:1, Гэр 11:7

+ 17:12 Дан 7:7, Дан 7:24, Гэр 12:3

+ 17:14 Хуу 10:17, 1 Тим 6:15, Гэр 19:16, Эзр 7:12, Эзэк 26:7, Дан 2:37

+ 17:16 Эзэк 28:18, Гэр 18:8

+ 18:1 Эзэк 43:2

+ 18:2 Иса 21:9, Гэр 14:8, Иса 13:21, Иса 34:11, Иса 34:14

+ 18:3 Наум 3:4, Гэр 17:2, Эзэк 27:33

+ 18:4 Иса 48:20, Ер 50:8, Ер 51:45

+ 18:5 2 Уг 28:9, Эзр 9:6, Ер 51:9, Ион 1:2

+ 18:6 Псал 136:8, Ер 50:15, Ер 16:18

+ 18:7 Иса 47:7

+ 18:8 Эзэк 28:18, Гэр 17:16

+ 18:9 Ер 51:8

+ 18:17 Эзэк 27:28-29

+ 18:18 Эзэк 27:32

+ 18:19 Эзэк 27:30

+ 18:20 Ер 51:48

+ 18:21 Ер 51:63-64

+ 18:22 Иса 14:11, Иса 24:8, Эзэк 26:13

+ 18:23 Ер 7:34, Ер 16:9, Наум 3:4

+ 18:24 Мт 23:35, Гэр 16:6, Гэр 17:6

+ 19:1 Псал 61:12, Гэр 7:10

+ 19:2 Хуу 32:43, 4 Хаан 9:7, Гэр 6:10

+ 19:3 Иса 34:10, Гэр 14:11, Гэр 18:9

+ 19:4 Гэр 4:4

+ 19:5 Псал 133:1, Псал 134:1

+ 19:6 Эзэк 1:24, Гэр 1:15, Гэр 6:1, Псал 92:1

+ 19:7 Мт 22:2, Мт 25:10, Гэр 21:2

+ 19:8 Иса 61:10, Зах 3:4, Гэр 7:14

+ 19:10 Хэр 10:25-26, Гэр 22:8-9

+ 19:11 Эзэк 1:1

+ 19:12 Гэр 1:14, Гэр 2:17

+ 19:13 Ин 1:1

+ 19:15 Иса 49:2, Гэр 1:16, Псал 2:9, Гэр 2:27, Гэр 12:5, Иса 63:3, Ёһ 3:13, Гэр 14:19-20

+ 19:16 Хуу 10:17

+ 19:17 Ер 12:9, Эзэк 39:17-20

+ 19:18 Эзэк 39:18-20

+ 19:19 Гэр 16:16

+ 19:20 Гэр 13:11-15, Гэр 16:13, Дан 7:11-12

+ 19:21 Иса 49:2, Гэр 1:16

+ 20:1 Гэр 9:1

+ 20:2 Эх 3:1, Гэр 12:9

+ 20:3 Псал 54:24, Дан 6:17

+ 20:4 Дан 7:9, Мт 19:28, Гэр 6:9, Гэр 13:12-16, Дан 7:18

+ 20:6 Гэр 2:11, Гэр 14:13, Гэр 21:8, Гар 19:6, Гэр 1:6

+ 20:8 Эзэк 38:2, Эзэк 39:1, Гэр 16:14

+ 20:9 4 Хаан 1:10, Эзэк 38:22, Эзэк 39:6, Гэр 11:5

+ 20:10 Гэр 19:20

+ 20:11 Псал 101:27

+ 20:12 Гар 32:32, Гар 32:33, Дан 7:10, Дан 12:1, Мт 16:27

+ 20:13 Хэр 24:15

+ 20:15 Мт 13:42, Мт 13:50

+ 21:1 Иса 65:17, Иса 66:22, 2 Пёт 3:13, Гэр 20:11

+ 21:2 Гал 4:26, Евр 12:22, Иса 61:10, Гэр 19:7

+ 21:3 Лев 26:11-12, Эзэк 37:27

+ 21:4 Иса 25:8, Иса 65:19, Гэр 7:17, Иса 35:10, Иса 43:18, Иса 51:11

+ 21:5 Иса 43:19, 2 Кор 5:17

+ 21:6 Иса 44:6, Иса 48:12, Гэр 1:6, Гэр 22:13, Иса 55:1, Ин 4:10, Ин 7:37

+ 21:7 Гэр 2:7, Гэр 3:5, Мт 25:34, 2 Хаан 7:14, 2 Кор 6:18

+ 21:8 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Гэр 22:15, Иса 66:24, Гэр 2:11, Гэр 20:6

+ 21:9 Гэр 15:1, Гэр 17:1

+ 21:10 Эзэк 40:2, Гэр 17:3

+ 21:11 Гар 40:34

+ 21:13 Эзэк 48:30-34

+ 21:14 Эф 2:20

+ 21:15 Эзэк 40:3, Гэр 11:1

+ 21:16 Эзэк 48:16

+ 21:19 Гар 28:17-20, Иса 54:11-12, Эзэк 28:13

+ 21:22 Иса 8:14, Эзэк 11:16

+ 21:23 Иса 60:19-20, Гэр 22:5

+ 21:24 Иса 60:3

+ 21:25 Иса 60:11, Зах 14:7

+ 21:27 Иса 35:8, Иса 52:1, Ёһ 3:17, Наум 1:15, Псал 117:20

+ 22:1 Эзэк 47:1, Зах 14:8

+ 22:2 Эх 2:9, Эх 3:22, Эзэк 47:7, Эзэк 47:12, Гэр 2:7

+ 22:4 Иоов 19:26, Псал 16:15, Мт 5:8, 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Гэр 7:3-4

+ 22:5 Псал 35:10, Иса 60:19-20, Гэр 21:23

+ 22:6 Гэр 1:1

+ 22:7 Гэр 3:11, Гэр 1:3

+ 22:8 Гэр 19:10

+ 22:10 Дан 12:4, Гэр 10:4, Гэр 1:3

+ 22:11 Дан 12:10, 2 Тим 3:13

+ 22:12 Иса 40:10, Иса 62:11, Мт 16:27

+ 22:13 Иса 44:6, Иса 48:12, Гэр 1:8, Гэр 21:6

+ 22:14 Гэр 7:14

+ 22:15 Һур 12:22, 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Гэр 21:8

+ 22:16 Иса 11:10, Гэр 5:5, Тоо 24:17, Гэр 2:26

+ 22:17 Гэр 21:2, Гэр 21:9, Иса 55:1, Ин 7:37, Гэр 21:6

+ 22:18 Хуу 4:2, Хуу 12:32, Һур 30:6

+ 22:20 1 Кор 16:22