# Eni Baalantı • Rufi • İona • Yaradılış • Eklesiast

Институт перевода Библии

## Eni Baalantı


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


Eni Baalantı


İi Haber


İisus Hristos için


Bibliyayı çevirän İnstitut


Moskva


2006

Eni Baalantı

gagauz dilindä

Çevirici Stefan Bayraktar

Teologiya redaktoru Ceyms Dannenberg

İlüstraţiyaları kullanmak için izin verdi:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva, 2006

## GİRİŞ


GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Siz tutêrsınız elinizdä Eni Baalantıyı, angısı çevirili şindiki zamanda kullanılan gagauz dilinä. Eni Baalantının 27 kiyadı, Eski Baalantının kiyatlarınnan barabar, düzer Ayoz Yazıları, Bibliyayı, angısı büün dä kalêr dünnedä en okunan kiyat.

Eni Baalantıya toplu annatmak kiyatları, nasaat mektupları hem prorok kiyadı Apokalipsis (Açıklamak İoana). Annatmak kiyatlarına girer Evangeliya (İi Haber) Matfeydän, Marktan, Lukadan hem İoandan, hem dä Apostolların Yaptıkları.

«Evangeliya» – bu laf urum (grek) dilindän çekiler, maanası onun – «İi Haber».

İisus Hristos bölä adı koydu üüretmesinä. Onuştan Evangeliya ayırılmaz baalı Ona: O – İi Haber kurtulmak için, ani baaşladı Allahın Oolu insana yaşamasınnan, ölmesinnän, dirilmesinnän hem gökä kalkmasınnan. Pek önemli, ani bizdä var Evangeliya dört yazıcıdan. Onnar yardım eder görmää birsoy olayları türlü bakışlara görä hem taa ii açıklamaa İisus Hristozun üüretmesini hem yaşamasını.

Eni Baalantıda yazdırılma olaylar geçer 1-ci asirdä Palestinada bizim tarihin başlantısında. Ozaman Palestina bulunurdu Rim (Roma) imperatorların kuvedi altında. İudey halkı, ani yaşardı kendi topraanda, çalışardı korumaa kendi dinini, angısının temeli – Ayoz Zakon, ani Allah verdiydi prorok Moiseyä.

Moiseyin ardından gelän proroklar çoyu sölärmiş, ani gelecek Allahın Seçilmişi, Angısı getirecek insana kurtulmak günahtan hem ölüm kuvedindän. Da te bizim eni tarihin çeketmesindä, Palestinanın küçük kasabasında, Vifleemdä, duudu çoktan beklenän Messiya – İisus Hristos. «Hristos» çeviriler urum dilindän nicä «Yaalanmış», «Seçilmiş».

Allahın Oolu baaşladı İi Haber kurtulmak için herbir adama, neredä o yaşasa hem nesoy da dildä lafetsä.

İisus Hristos için, nicä dünnedä daalmış İi Haber, annadêr kiyat Apostolların Yaptıkları. Bu kiyadın büük paası var, çünkü o gösterer ilk hristiannarın yaşamak olaylarını sıravardır, nicä onnar oldu. Onda annadılêr, nicä birkaç apostol, bakmayıp korkulara, korumuşlar hem etiştirmişlär İi Haberi insana bütün dünnedä.

Eni Baalantıya toplu 21 kiyat, angıların belli yazıcıları – İakov, Petri, İoan, İuda, Pavli. Herbir kiyat söleer, kimä yazıldı hem yollandı. Onnar yazılı hristian kliselerinä yada sade bir kişiyä. Yollanma kiyatlar cuvap eder türlü soruşlara: açıklêêr, nicä Allahın sözünü, ölä dä din soruşlarını hem hristiannarın yaşamasını.

Eni Baalantının sonunku kiyadı – Apokalipsis (Açıklamak İoana). Bu – prorok kiyadı. Onu diil kolay okumaa, onda var çok süret, angılarında açıklanêr Allahın herbir insana daava kesmesi için, şindiki dünneyin sonunda kaybelmesi için hem onun erinä «eni gök hem eni er» gelmesi için.

İlkinki Eni Baalantı kiyatları düzülmüş evelki urum dilindä. Bu kiyatları 2000 yıl içindä – hristiannıın ömüründä – çevirmişlär üzlärlän dillerä bu dünnedä. Gagauz dilinä Ayoz yazıların çevirilmesi başlêêr 20-ci asirin çeketmesindän, açan gagauz protoierey Mihail Çakir çevirmiş ana dilinä kimi Eski hem Eni Baalantı kiyatlarını.

Okuyucular teksti annasın deyni, kiyadın bitkisindä var sözlük hem kartalar. Sayfaların aşaasında var snoskalar, ani açıklêêr zor annaşılan lafları hem erleri, hem dä gösterer evelki original tekstlerin biri-birinä uymayan erlerini. Laflar, ani en eski urumca tekstlerdä yok, çevirmemizdä alınêr kıynaş skobkalara.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviricilerä hem redaktorlara, kim on yılın içindä çalıştı Eni Baalantıyı geçirmää gagauz dilinä, hem dä hepsinä, kim, yardım edip, çalıştı hazırlamaa bu eni basımı.

Yazık, ki baş çevirici pastor Stefan Bayraktar (1939 – 2001) görmeyecek şansora bu kiyadın tiparlanmasını, dünneyä çıkmasını, onuştan biz esapladık korumaa onun çevirilmiş tekstini, may bişey diiştirmeyip.

Bibliyayı çevirän İnstitut

## Matfey

### Matfey

Matfey


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### 1


İİ HABER MATFEYDÄN


İisusun senselesi

1[•]İisus Hristozun, Davidin[†] oolunun hem Avraamın oolunun senselesi budur:[+]

2Avraamdan duuma İsaak. İsaaktan duuma İakov. İakovdan duuma İuda hem onun kardaşları[+].

3İudadan duuma Fares hem Zara, angıların anası Famar. Farestän duuma Esrom. Esromdan duuma Aram[+].

4Aramdan duuma Aminadav. Aminadavdan duuma Naasson. Naassondan duuma Salmon[+].

5Salmondan duuma Vooz, Voozun anası Raav. Voozdan duuma Ovid, angısının anası Ruf. Ovidtän duuma İessey.

6İesseydän duuma padişah David. Davidtän duuma Solomon, angısı Uriyanın dulundan duudu.

7Solomondan duuma Rovoam. Rovoamdan duuma Aviya. Aviyadan duuma Asa.

8Asadan duuma İosafat. İosafattan duuma İoram. İoramdan duuma Oziya.

9Oziyadan duuma İoafam. İoafamdan duuma Ahaz. Ahazdan duuma Ezekiya.

10Ezekiyadan duuma Manassiya. Manassiyadan duuma Amon. Amondan duuma İosiya.

11İosiyadan duuma İehoniya hem onun kardaşları, taa İzrail milleti geçmediynän Vavilon esirliinä.

12Vavilona geçtiktän sora: İehoniyadan duuma Salafiil. Salafiildän duuma Zorovavel.

13Zorovaveldän duuma Aviud. Aviudtan duuma Eliakim. Eliakimdän duuma Azor.

14Azordan duuma Sadok. Sadoktan duuma Ahim. Ahimdän duuma Eliud.

15Eliudtan duuma Eleazar. Eleazardan duuma Matfan. Matfandan duuma İakov.

16İakovdan duuma İosif, Mariyanın kocası. Mariyadan duuma İisus, Angısına dener Hristos[+].

17Ölä ki, Avraamdan Davidä kadar ondört evlat boyu; Davidtän Vavilon esirliinä kadar ondört evlat boyu; Vavilon esirliindän Hristoza kadar hep ondört evlat boyu.


İisusun duuması

18[•]İisus Hristozun duuması bölä oldu: açan Onun anası Mariya İosiflän yavklu olduydu, ama taa yaşamardılar barabar, annaşıldı, ani Mariya Ayoz Duhtan gebä kaldı[+].

19Onun yavklusu İosif, çünkü dooru bir adamdı da istämärdi utandırsın Mariyayı aalemin önündä, kararladı saklıdan ondan atılmaa.

20Bunu düşünärkän, Saabidän bir angil düşündä ona göründü da dedi: «İosif, Davidin oolu! Korkma Mariyayı kendinä karı almaa, zerä onun gebä kalması Ayoz Duhtan.

21Mariya bir ool duuduracek. Onun adını İisus koyacan, zerä O Kendi insanını günahlarından kurtaracek»[+].

22Bunnar hepsi oldu, ki tamannansın, ne Saabi söledi proroklan, angısı deer:[+]

23«Tä kız gebä kalacek da bir ool duuduracek. Onun adını koyaceklar „Emmanuil“, annaması „Allah bizimnän“».

24Açan İosif uyandı, yaptı nicä Saabinin angili sımarladı, da Mariyayı karı kendinä kabletti.

25Ama onunnan birleşmedi, taa Mariya duudurmayınca oolunu, da duuan uşaan adını İisus koydu.

### 2


Yıldız bilgiçleri İisusa baş iilderlär

1Açan İisus duudu İudeyanın Vifleem kasabasında, padişah İrodun vakıdında, geldilär günduusundan İerusalimä yıldız bilgiçleri da dedilär:[+]

2«Neredä İudeylerin Padişahı, ani duudu? Zerä biz gördük günduusunda Onun yıldızını da geldik Ona baş iiltmää».

3Açan padişah İrod bunu işitti, o kasavetlendi. Onunnan bilä bütün İerusalimi kahır bastı.

4İrod topladı büük popazları[†] hem bilgiçleri da sordu onnara: «Neredä lääzım duusun Hristos?»

5«İudeyanın Vifleem kasabasında, zerä bölä proroktan yazılı», – cuvap ettilär onnar:

6«Sän, Vifleem, İudanın eri, hiç diilsin en küçük İudanın öndercilerin önündä, zerä sendän çıkacek Önderci, Angısı güdecek Benim insanımı – İzraili».

7Ozaman İrod yıldız bilgiçlerini saklıdan çaardı da, annayıp vakıdı, nezaman yıldız peydalandı,

8yolladı onnarı Vifleemä, deyip: «Gidin da islää aarayın Uşaa. Açan bulacenız, haber verin bana, ki bän dä gideyim da Ona baş iildeyim».

9Onnar, padişahı sesleyip, gittilär. Yıldız, ani gördüydülär günduusunda, yolu gösterärdi onnara. Açan etişti orayı, neredä Uşak bulunurdu, durgundu.

10Görüp yıldızı, onnar pek sevindilär.

11Açan onnar girdilär içyanına, gördülär Uşaa anasınnan, Mariyaylan. Yıldız bilgiçleri diz çöktülär da baş iilttilär Ona. Açıp haznalarını, baaşladılar Ona altın, günnük hem smirna yaayı[+].

12Çünkü Allah düşlerindä haberledi, geeri İroda dönmesinnär, onnar kendi memleketlerinä gittilär başka yoldan[+].


Mısıra kaçmak

13Açan yıldız bilgiçleri gittilär, Saabidän bir angil İosifä düşündä göründü da dedi: «Kalk, al Uşaa hem Onun anasını da kaç Mısıra[*]. Orada durasın, bän sana söleyincä, zerä İrod aarayacek öldürsün Uşaa».

14İosif kalktı gecä, aldı Uşaa hem anasını da gitti Mısıra.

15Orada durdu İrodun ölümünä kadar, ki tamannansın, ne proroklan Saabi sölediydi: «Mısırdan Bän çaardım Oolumu»[+].


İrod öldürer uşakları

16İrod annadı, ani yıldız bilgiçleri onu aldattılar. O pek üfkelendi da yolladı askerleri Vifleemä, öldürsünnär deyni hepsi uşakları iki yaşından aşaa, taman o vakıda görä, nicä annadıydı yıldız bilgiçlerindän.

17Ozaman tamannandı, ne sölendiydi prorok İeremiyadan, angısı deer:[+]

18«Bir ses işidiler Ramada, aalayış hem acı baarış. Rahilä aalêêr kendi uşaklarını da istämeer hoşlanmaa, zerä onnar yok».


İisus döner Mısırdan Nazaretä

19Açan İrod öldü, Saabidän bir angil Mısırda İosifä düşündä göründü

20da dedi: «Kalk, al Uşaa hem anasını da git İzrail memleketinä, zerä öldülär onnar, angıları aarardılar Uşaan yaşamasını almaa».

21İosif kalktı, aldı Uşaa hem Onun anasını da gitti İzrail memleketinä.

22Ama işidip, ani İudeyada Arhelay padişahlık eder kendi bobasının, İrodun, erinä, korktu orayı gitmää. Düşündä haber kabletti da Galileya erlerinä gitti.

23Geldi, erleşti Nazaret kasabasında, ki tamannansın, ne sölenmişti proroklardan, ani Ona Nazaretli denecek[+].

### 3


İoan Vaatizedicinin nasaadı

1[•]O vakıt geler İoan Vaatizedici İudeyanın çoluna da nasaat eder,[+]

2deyip: «Dönün Allaha günahlarınızdan, zerä yaklaştı Gök Padişahlıı!»[+]

3İoan odur, kimin için haberlediydi prorok İsaya: «Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın“».

4İoan giiyimniydi devä yapaasından rubaylan hem kuşanıktı deridän kayışlan. Onun imeesi – çekirgelär hem kır arı balı.

5İnsannar İerusalimdän, bütün İudeyadan hem İordanın dolaylarından çıkardılar ona.

6Vaatiz olardılar ondan İordan deresindä, açıklayarak kendi günahlarını[+].

7Açan İoan gördü çok farisey hem sadukey, ani ona gelärdilär, vaatiz olsunnar deyni, o dedi onnara: «Yılan yavruları, kim üüretti sizi, kaçasınız Allahın gelär üfkesindän[+]?

8Yapın yakışıklı meyva, görünsün, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan.

9Boşuna düşünmeyin, deyip: „Bizim bobamız – Avraam“, zerä söleerim sizä, ani Allah bu taşlardan var nasıl yapsın uşak Avraama[+].

10Artık nacak fidannarın kökündä saplı durêr. Herbir fidan, ani getirmeer ii meyva, kesilecek da ateşä atılacek[+].

11Bän sizi suylan vaatiz ederim, gösterilsin, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan, ama bendän sora gelän – bendän taa kaavi. Bän diilim yakışıklı taşımaa Onun ayak kaplarını. O sizi Ayoz Duhlan hem ateşlän vaatiz edecek[+].

12Onun elindä kürek, O paklayacek tınazını. Boodayı toplayacek ambara, ama plävayı yakacek süünmäz ateştä»[+].


İisus vaatiz olêr

13[•]O vakıt İisus geldi Galileyadan İordan deresinä İoana, vaatiz olsun ondan deyni.

14İoan durgudardı Onu, deyip: «Bän lääzım Sendän vaatiz olayım, Sän sa bana gelersin?»

15Ama İisus ona cuvap etti: «Brak şindi, zerä bölä düşer, tamannayalım hepsini, ne dooru». Ozaman İoan braktı Onu, vaatiz olsun.

16Açan İisus vaatiz oldu da çıktı su içindän, gök açıldı da İoan gördü Allahın Duhunu, Angısı inärdi bir guguş gibi hem konardı İisusun üstünä[+].

17Göktän işidildi bir ses, ani dedi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onda Benim isleeliim»[+].

### 4


Şeytan deneer İisusu

1[•]Ozaman İisus Ayoz Duhlan çola götürüldü, ki diavoldan[*] denenilmiş olsun.

2İisus kırk gün hem kırk gecä oruç tuttu da sonda acıktı[+].

3Deneyici, Ona yaklaşıp, dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, sımarla bu taşlara, ekmek olsunnar»[+].

4İisus cuvap etti: «Yazılı, ani „Adam yaşamêêr salt ekmeklän, ama herbir sözlän, ani çıkêr Allahın aazından“».

5Sora alêr Onu diavol ayoz kasabaya da koyêr Ayoz bina[†] saçaana,

6da deer Ona: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, atıl erä, zerä yazılı: „Allah Kendi angillerinä sımarlayacek, Seni baksınnar“ hem „Seni kucak alaceklar, urulmayasın ayaannan bir taşa deyni“»[+].

7İisus dedi: «Hep ölä yazılı var: „Denämä senin Saabi Allahını“».

8Sora diavol Onu bir pek üüsek bayır üstünä götürdü. Gösterdi Ona dünneyin hepsi padişahlıklarını hem onnarın metinniini da dedi:

9«Bunnarı hepsini Sana verecäm, eer, düşüp, bana baş iildärsän».

10Ozaman İisus cuvap etti ona: «Çekil Bendän, şeytan, zerä var yazılı: „Baş iilt Senin Saabi Allahına hem salt Ona izmet et“»[+].

11Ozaman diavol Onu braktı. Angillär, gelip, izmet etmää İisusa başladılar[+].


İisus başlêêr nasaat etmää

12[•]İisus açan işitti, ani İoan kapana koyuldu, döndü geeri Galileyaya[+].

13Brakıp Nazareti, geldi da erleşti Kapernaum kasabasında, göl boyunda, Zavulon hem Neffalimin erlerindä,[+]

14ki tamannansın, ne haberlenmişti prorok İsayadan, angısı deer:[+]

15«Zavulonun hem Neffalimin erleri göl boyunda, İordan aşırı, Galileya, neredä yabancılar yaşêêrlar!

16Karannıkta yaşayan insan gördü büük şafk. Ölüm gölgesinin memleketindä yaşayannara şafk duudu».

17Ondan sora İisus başladı nasaat etmää hem demää: «Dönün Allaha günahlarınızdan, zerä yaklaştı Gök Padişahlıı».


İisusun ilk üürenicileri

18[•]Açan İisus geçärdi Galileya gölün boyundan, gördü iki kardaş: Simonu, angısına deyärdilär Petri, hem Andreyi, onun kardaşını, angıları atardı süzmeyi su içinä, çünkü onnar balıkçıydı[+].

19İisus dedi onnara: «Gelin Benim ardıma, sizi insan tutannarı yapacam»[+].

20Onnar çabuk braktı süzmeleri da gitti Onun ardına[+].

21Gidip oradan taa ileri, gördü başka iki kardaş: İakovu, Zevedeyin oolunu, hem İoanı, onun kardaşını, angıları kendi bobalarınnan, Zevedeylän, kayık içindä süzmelerini tertiplärdi. Onnarı da çaardı.

22Onnar çabuk braktı kayıı hem bobalarını da gitti Onun ardına.


İisus için haber daalêr

23[•]İisus gezärdi bütün Galileyada hem üüredärdi insanı sinagogalarda,[†] nasaat ederäk Gök Padişahlıı için İi Haberi. Alıştırardı hertürlü hastalıktan hem derttän insanı[+].

24Onun için haber daaldı bütün Siriya erlerindä. Ona getirärdilär hepsini, kim zeetlenärdi hertürlü hastalıktan, aarıdan, fena duhlardan, kara hastalıktan hem paraliç hastalıından. Onnara saalık verärdi[+].

25Onun ardına gidärdi çok insan Galileyadan, Dekapolistän, İerusalimdän, İudeyadan hem İordanın öbür tarafından[+].

### 5


Hakına mutluluklar

1İisus açan gördü insanı, pindi bayır üstünä da, oturduktan sora, Ona yaklaştılar Onun üürenicileri.

2O sora başladı lafetmää da butürlü üüretmää:

3[•]«Mutlu duhlan fukaara olannara, zerä Allahın Padişahlıı onnarın olacek!

4Mutlu aalayannara, zerä onnar iilendirilecek![+]

5Mutlu yavaş olannara, zerä onnar erin mirasçıları olacek!

6Mutlu aaç hem susuz olannara dooruluk için, zerä onnar doyunacek![+]

7Mutlu acıyannara, zerä onnar acıyanılmış olacek![+]

8Mutlu temiz üreklilerä, zerä onnar Allahı görecek![+]

9Mutlu barıştırıcılara, zerä onnara denecek Allahın oolları![+]

10Mutlu dooruluk için koolanmış olannara, zerä Gök Padişahlıı onnarın olacek!

11Mutlu sizä, açan sizi insan fena lafeder hem koolêêr hem hertürlü yalan laflarlan Benim için kötüleer![+]

12Sevinin hem şennenin, zerä büüktür sizin ödeeniz göklerdä. Hep ölä koolardılar prorokları, sizdän ileri[+].


Erin tuzu hem dünneyin aydınnıı

13[•]Sizsiniz erin tuzu. Ama eer tuz kaybedärseydi dadını, nesoy var nasıl onu enidän tuzlu yapmaa? Ozaman bişey için yaramaz. Kalêr sade atılsın dışarı, ki insan onu ayaklan çiinesin.

14Sizsiniz – dünneyin aydınnıı. Kasaba, ani durêr bayır üstündä, yok nasıl saklansın[+].

15İnsan tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu bir kap altına, ama koyêrlar kandillik üstünä, ki aydınnık etsin hepsinä, kim içerdä[+].

16Hep ölä şafk etsin sizin dä aydınnıınız insanın önündä, ki onnar, görüp ii işlerinizi, metinnesinnär sizin Gökteki Bobanızı[+].


İisus tamannadı Ayoz Zakonu

17Sanmayasınız, ani Bän geldim yok etmää Ayoz Zakonu[†] eki prorokları. Gelmedim yok edeyim, ama tamannayım[+].

18Zerä dooru söleerim sizä: okadar vakıt, nekadar gök hem er geçmeyecek, geçmeyecek bir dä nokta, bir dä çizgi Zakondan, hepsi tamannanmayınca[+].

19Ölä ki, kim bunnardan en küçük sımarlamayı basacek da ölä başkasını da üüredecek, ona denecek en küçük Gök Padişahlıında. Ama hepsi, kim tamannayacek hem başkasını da ölä üüredecek, ona en büük Gök Padişahlıında denecek[+].

20Zerä sizä söleerim: eer sizin dooruluunuz geçmärseydi bilgiçlerin hem fariseylerin dooruluklarını, ozaman hiç birtürlü bilä girmeyeceniz Gök Padişahlıına[+].


Kincilik için

21İşittiniz, ani evel vakıttan insannara sölendi: „Öldürmeyäsin. Herkez, kim öldürecek, daavalanmış olacek“.

22Ama Bän deerim sizä, ani herkez, kim üfkelener kardaşına, daavalı olacek. Kim deer kardaşına: „Raka“[*], Sinedriondan[†][*] daavalanacek, ama kim deer: „Ahmak“, daavalanacek ateştä yanmaa cendemdä[+].

23Ölä ki, açan sän kurbannaa getirersin baaşışını da orada aklına getirärseydin, ani senin kardaşın küsülü sana,

24brak kurbannıın önündä baaşışını, ilkin git da barış kardaşınnan, sora gel da getir baaşışını.

25Annaş senin karşı duranınnan nekadar tez, onunnan taa yolda bulunarkan, ki karşı duranın vermesin seni daavacının elinä, daavacı da zındancıya, da kapamasınnar seni birtürlü zındana[+].

26Dooru söleerim sana, ani çıkamayacan oradan, ödämeyincä bitki kodrantı[*].


Karı-koca yaşaması

27İşittiniz, ne sölendi /evel vakıttan insannara/: „Orospuluk yapmayasın“.

28Ama Bän deerim sizä: kim bakêr bir karıya mayıllıklan, artık üreendä orospuluk yapêr onunnan.

29Eer saa gözün günaha düşürärsä seni, çıkar onu da sıbıt. Taa islää kaybedäsin bir ek güüdendän, nekadar bütün güüdännän cendemä atılasın.

30Eer saa elin günaha düşürärsä seni, kes onu da sıbıt. Taa islää kaybedäsin bir ek güüdendän, nekadar bütün güüdännän cendemä gidäsin[+].

31[•]Hep ölä sölenmiş: „Herkez, kim ayırılêr karısından, ona ayırılmak kiyadı versin“.

32Ama Bän deerim: herkez, kim ayırılêr karısından hayırsızlıktan başka beterä, verer kolaylık ona orospuluk yapsın. Hem herkez, kim evlener kocasından ayırılmış karıya, orospuluk yapêr[+].


Emin etmeyin

33Hep ölä işittiniz, ne sölendi evel vakıttan insannara: „Yalan emin etmeyäsin, ama tamannayasın Allahın önündä, ne emin ettin“.

34Ama Bän sizä deerim: hiç emin etmeyin, ne göklän, zerä o Allahın çorbacılık skemnesi,[+]

35ne erlän, zerä o Allahın ayak skemnesi, ne dä İerusalimnän, zerä o büük Padişahın kasabası.

36Emin etmä kendi başına, zerä yapamêêrsın bir dä saçını kara yada biyaz.

37Ko olsun sizin lafınız: „Eer öläysä – ölä. Eer olmazsa – olmaz“. Ne bunnardan zeedä, o yaramazdan geler[+].


Duşmannık için

38[•]İşittiniz, ne sölendi: „Göz – göz için, diş – diş için“.

39Ama Bän sizä deerim: durmayın karşı fena yapannara, ama kim urêr senin saa yanaana, çevir ona sol yanaanı da[+].

40Kim seninnän daavalaşmaa isteer, ki alsın gölmeeni, ver ona üst rubanı da.

41Zorlarsaydı birkimsey seni, gidäsin onunnan bin adım, git iki bin.

42Kim isteer sendän, ver ona. Dönmä arkanı ona, kim isteer ödünç sendän.

43İşittiniz, ne sölendi: „Seväsin yakın olanını, ama duşmanından azetmeyäsin“.

44Ama Bän sizä deerim: duşmannarınızı sevin, /betva edenneri iisözleyin. Yapın iilik onnara, kim azetmeer sizdän,/ dua edin onnar için, kim /gücendirer hem/ koolêêr sizi,[+]

45Gökteki Bobanın oolları olasınız deyni. Zerä O yapêr, ki gün duusun nicä ii olannara, hep ölä fena olannara da. Verer yaamur dooru olannara, hep ölä kötü olannara da[+].

46Eer sevärseydiniz salt onnarı, kim sizi sever, ne ödek bekleersiniz? Yapmêêr mı bunu harççılar[†] da?

47Eer seläm verärseydiniz sade kendi kardaşlarınıza, ne üstün iş yapêrsınız? Acaba tayfännar[†][*] da hep bölä yapmêêrlar mı?

48Onuştan, olun taman, nicä sizin Gökteki Bobanız taman[+].

### 6


İilik yapmak için

1Bakın, yapmayasınız iilik insannarın önündä göstermäk için, zerä olmayacek sizä ödek Gökteki Bobanızdan[+].

2Ölä ki, açan yapêrsın bir yardım, ötmä, nicä yapêrlar ikiüzlülär sinagogalarda[†] hem sokaklarda, insan onnarı metetsin deyni. Dooru söleerim sizä, onnar şindän sora kabletti ödeklerini[+].

3Açan sän iilik yapêrsın, bilmesin sol elin, ne yapêr saa elin.

4Senin iiliin saklı yapılsın, da Boban, ani görer, ne yapılı saklıda, ödeyecek sana /açıkta/.


Dua için

5[•]Açan dua edersin, olma nicä ikiüzlülär, angıları beenerlär dua etmää ayakça sinagogalar içindä hem sokak köşelerindä, insan görsün deyni. Dooru söleerim sizä, onnar şindän sora kabletti ödeklerini[+].

6Ama sän, açan dua edersin, gir kendi içerinä, kapa kapuyu, dua et Bobana, ani saklı erdä, da Boban, ani görer, ne yapılêr saklıda, ödeyecek sana /açıkta/.

7Açan dua edersiniz, sölämeyiniz zeedä laflar, nicä yapêrlar tayfännar,[†] angıları sanêr, ani çok laflar beterinä seslenmiş olaceklar[+].

8Benzämeyin onnara, zerä sizin Bobanız biler, ne lääzım sizä taa siz istämediynän.

9Tä nesoy lääzım dua edäsiniz:

Ey, göklerdä olan Bobamız:

Ko ayozlansın Senin adın.

10Ko gelsin Senin Padişahlıın.

Ko olsun Senin istediin, nicä göktä, ölä erdä dä[+].

11Ver bizä büün hergünkü ekmeemizi.

12Baaşla bizim borçlarımızı:

Nicä biz dä baaşlêêrız bizä borçlu olannarı.

13Götürmä bizi denemeyä:

Ama kurtar kötü olandan:

/Zerä Senindir Padişahlık, kudret hem metinnik

Diveçtän divecä. Amin./[+]

14Eer siz baaşlarsaydınız insanın kabaatlarını, Gökteki Bobanız da baaşlayacek sizin kabaatlarınızı[+].

15Ama eer siz baaşlamarsaydınız insanın kabaatlarını, Gökteki Bobanız da baaşlamayacek sizin kabaatlarınızı[+].


Oruç için

16Açan oruç tutêrsınız, gücenik durmayın, nicä ikiüzlülär. Onnar güçlendirerlär üzlerini, ki insana gösterilsinnär, ani oruç tutêrlar. Dooru söleerim sizä, ani onnar şindän sora kablettilär ödeklerini.

17Ama sän, açan oruç tutêrsın, yaala başını hem yıka üzünü,

18gösteriläsin oruç tutan diil insanın, ama Bobanın önündä, ani saklı erdä bulunêr. Boban, ani görer, ne yapılı saklıda, sana ödek verir /açıkta/.


Zenginnik için

19[•]Toplamayın zenginnik bu er üstündä, neredä küf hem güvä iyer hem neredä hırsızlar kazıp-çalêr[+].

20Toplayın zenginnik göktä, neredä güvä hem küf imeer, hem neredä hırsızlar kazıp çalmêêr[+].

21Zerä neredä sizin zenginniiniz, orada sizin üreeniz dä olacek.

22Göz – güüdenin aydınnıı. Eer senin gözün saa olarsaydı, bütün güüdän aydınnıkta olacek.

23Ama senin gözün kötüseydi, bütün güüdän karannıkta kalacek. Ölä ki, eer aydınnık, ani var sendä, karannık olarsaydı, ne büüktür bu karannık!

24Kimsey yok nasıl izmet etsin iki çorbacıya. Zerä birisini beenärseydi, öbürünü beenmäz. Birisi için çalışkan olarsaydı, öbürü için kasavetsiz olur. Yok nasıl izmet edäsiniz hem Allaha, hem zenginnää[+].


Kahırlanmayın

25Onuştan deerim sizä: kahırlanmayın yaşamanız için, düşünmeyin, ne iyeceniz, ne içeceniz hem ne güüdenizä giiyeceniz. Diil mi yaşamak taa paalı, nekadar imäk, hem güüdä taa paalı, nekadar ruba[+]?

26Bakın gök kuşlarına. Onnar ne eker, ne biçer, ne dä ambara toplêêr, ama Gökteki Bobanız onnarı doyurêr. Acaba diil misiniz siz taa paalı onnardan[+]?

27Hem kim sizdän, artık kahırlanıp, var nasıl eklesin baarlem bir endezä kendi boyuna[*]?

28Ruba için neçin kahırlanêrsınız? Ya bakın, nesoy büüyer kır zambakları. Onnar ne zaametlener, ne dokuyêr.

29Ama deerim sizä: artık Solomon bütün donaklıında giinämedi, nicä onnarın birisi.

30Çünkü Allah bölä giidirer kır otunu, ani büün var, ama yaarın ateşä atılacek, acaba taa çok giidirmeyecek mi sizi, az inancılar[+]?

31Kahırlanmayın hem demeyin: „Ne iyecez?“ hem „Ne içecez?“ eki: „Ne giiyecez?“

32Zerä hepsini bunnarı tayfännar aarêêr. Gökteki Bobanız biler, ani hepsi bunnar lääzım sizä.

33Hepsindän öncä aarayın Allahın Padişahlıını hem Onun dooruluunu, hepsi kalan işlär dä verilecek sizä.

34Kahırlanmayın yaarınkı gün için, zerä yaarınkı gün geler kendi kahırlarınnan. Etär büünkü günün zaametleri.

### 7


Maanalamayın başkasını

1[•]Daava kesmeyin, da Allah sizä daava kesmeyecek[+].

2Ne daavaylan daavalayacenız, o daavaylan daavalanmış olacenız. Ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülmüş olacenız[+].

3Neçin görersin kıymıı senin kardaşının gözündä, ama kendi gözündä kazıı esap almêêrsın?

4Nesoy var nasıl sän deyäsin kardaşına: „Brak çıkarayım kıymıı senin gözündän“, açan kendi gözündä kazık durêr?

5İkiüzlü, ilkin çıkar kazıı kendi gözündän da sora açık görecän, nesoy çıkarmaa kıymıı kardaşının gözündän.

6Vermeyin köpeklerä ayoz işleri. Atmayın sedeflerinizi domuzlar önünä, ki çiinämesinnär onnarı, sora dönüp, sizi paralamasınnar[+].


İsteyin, aarayın, urun

7[•]İsteyin, da sizä verilecek; aarayın, da bulacenız; urun, da açılacek.

8Zerä kim isteer – edener, kim aarêêr – bulêr, hem kim urêr – ona açılêr[+].

9Kim sizin aranızdan, oolu ekmek istärsä, verer ona taş?

10Eki balık istärsä, verer ona yılan?

11Eer siz, ani fenaysınız, bilirseniz uşaklarınıza ii baaşışlar vermää, nekadar taa çok sizin Gökteki Bobanız verecek ii işlär onnara, kim Ondan isteyecek![+]

12Nesoy isteersiniz, insan sizinnän götürsün kendini, ölä götürünüz siz dä kendinizi insannan. Bundan tutunêr Zakon[†] hem proroklar[+].


Dar tokat

13[•]Girin dar tokattan, zerä geniştir tokat hem meydannıdır yol, ani kayıplaa götürer, da çok insan ondan gider.

14Ama dardır tokat hem sıkınçtır yol, ani yaşamaya götürer, hem az insan onu bulur.


Fidan tanınêr meyvalarından

15[•]Korunun yalancı proroklardan. Onnar gelerlär sizä giiyimni koyun derisinnän, ama içyandan paralayan yabanılar[+].

16Onnarı tanıyacenız onnarın meyvalarından. Acaba toplêêrlar mı üzüm salkımı tikenni gümedän eki incir çökelektän[+]?

17Ölä ki, herbir ii fidan yapêr ii meyva, ama yaban fidanı yapêr yaban meyvası[+].

18İi fidan yok nasıl yapsın yaban meyvası. Hep ölä yaban fidanı da yok nasıl yapsın ii meyva.

19Herbir fidan, ani yapmêêr ii meyva, kesiler da ateşä atılêr[+].

20Ölä ki, meyvalarından tanıyacenız onnarı.

21Diil onnar, kim Bana deer „Saabi, Saabi!“, girecek Gök Padişahlıına, ama onnar, kim tamannêêr Benim Gökteki Bobamın istediini.

22Çoyu o günü Bana deyeceklär: „Saabi, Saabi! Prorokluk etmedik mi biz Senin adınnan? Senin adınnan çıkarmadık mı biz fena duhları? Yapmadık mı Senin adınnan çok kudretli işlär?“[+]

23Ozaman açık cuvap edecäm onnara: „Bir sıra bilä sizi tanımadım, hepsiniz Bendän uzaklanın, kim zakonsuzlukta yaşadı!“[+]


İki ev

24[•]Onuştan herkezi, kim işider Benim sözlerimi dä tamannêêr, benzedecäm aarif adama, angısı yaptı evini taş üstündä.

25Yaadı yaamur, aktı sellär, esti lüzgerlär, evin üstünä üüştülär, ama ev yıkılmadı, zerä temeli taş üstündä koyuluydu.

26Ama kim işider Benim bu sözlerimi dä tamannamêêr, benzär fikirsiz adama, ani yaptı evini kum üstündä.

27Yaamur yaadı, sellär aktı, lüzgär esti da evin üstünä üüştülär. Ev yıkıldı, da bir büük yıkıntılık oldu».

28İisus lafettiktän sora, insan şaşardı Onun üüretmesinä.

29Zerä İisus üüredärdi onnarı nicä bir adam, angısında var zaabitlik, diil, nicä onnarın bilgiçleri /hem fariseylär/.[†][+]

### 8


Lepralı hasta paklanêr

1[•]Açan İisus indi bayır üstündän, Onun ardına gitti çok insan.

2Bir lepralı hasta yaklaştı Ona, baş iiltti da dedi: «Saabi, eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»[+].

3İisus uzattı elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!» Hemen hasta lepradan paklandı.

4Sora İisus dedi ona: «Bak, sölämeyäsin kimseyä, ama git da gösteril popaza.[†] Getir baaşış, ne Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»[+].


İisus alıştırêr üzbaşının izmetkerini

5[•]Açan İisus girdi Kapernaum kasabasına, yaklaştı Ona asker üzbaşı, angısı yalvardı:

6«Saabi, benim izmetkerim yatêr içerdä kötürüm[*] da pek çok zeetlener».

7İisus dedi: «Gidecäm alıştırayım onu».

8«Saabi, bän etmeerim, ki Sän giräsin benim evimä. Sade de bir laf, da benim izmetkerim alışacek, – dedi asker üzbaşı. –

9Zerä bän dä zaabitlik altındayım, benim dä elim altında var askerlär. Açan birisinä deerim: „Git“, o gider. Başkasına deerim: „Gel“, o geler. Çıraama deerim: „Yap bu işi“, o yapêr».

10Açan İisus işitti bu lafları, şaştı da dedi onnara, kim gelärdi Onun ardına: «Dooru söleerim sizä, ani bütün İzrail içindä bulmadım bölä büük inan[+].

11Söleerim sizä, ani geleceklär çoyu günduusundan hem günbatısından da oturaceklar sofraya Avraamnan, İsaaklan hem İakovlan Gök Padişahlıında[+].

12Ama Padişahlıın oolları uuradılmış olaceklar dışarı, karannaa, neredä olacek aalamak hem diş gıcırdatması»[+].

13Sora dedi asker üzbaşına: «Git, da olsun senin inanına görä». Asker üzbaşın izmetkeri osaat alıştı[+].


İisus alıştırêr Petrinin kaynanasını

14[•]Sora İisus geldi Petrinin evinä, onun kaynanasını patta hasta buldu, sıtmadan tutulmuş[+].

15Diidi onun elinä, da sıtma karıyı braktı. Karı kalktı da başladı izmet etmää İisusa[+].

16Avşamnen getirdilär Ona çok insan, fena duhtan zeetlenmiş. O sade bir sözünnän onnardan fena duhları çıkarardı hem hepsi hastaları alıştırardı,

17ki tamannansın, ne sölendi prorok İsayadan: «O aldı bizim yufkalıklarımızı Kendi üstünä hem taşıdı bizim dertlerimizi».


İisusun izleyicileri

18[•]Açan İisus gördü çok insan Kendi dolayında, sımarladı üürenicilerinä, kayıklan gölün öbür tarafına geçsinnär[+].

19Ozaman Ona yaklaştı birisi bilgiçlerdän da dedi: «Üüredici, gidecäm Senin ardına, nereyi da Sän gitsän».

20İisus cuvap etti: «Tilkilerin inneri, kuşların yuvaları var, ama Adam Oolu[†] yok nereyi başını koysun».

21Başka birisi üürenicilerin arasından dedi: «Saabi, brak, ilkin gideyim, bobamı gömeyim».

22«Gel Benim ardıma, brak, ölülär ölülerini gömsün», – dedi İisus.


İisus boranı uslandırêr

23[•]İisus girdi kayık içinä, üürenicileri dä girdilär Onun ardına.

24Birdän göldä çeketti bir büük boran, ölä pek sert, ani dalgalar kayıı gömärdi, ama İisus uyuyardı.

25Üürenicilär yaklaştılar, uyandırdılar Onu da dedilär: «Saabi! Kurtar bizi, kaybeleriz!»

26İisus dedi onnara: «Neçin korkêrsınız, az inancılar?» Sora kalktı, azarladı lüzgeri hem dalgaları, da birdän bir büük usluluk oldu[+].

27İnsannar şaştılar da dedilär: «Kimdir Bu, Angısını lüzgerlär dä, deniz dä sesleerlär?»


İisus koolêêr fena duhları Gadarada

28[•]Açan İisus etişti gölün öbür tarafına, Gadara erlerinä, karşıladı Onu iki adam, fena duhtan tutulu, angıları mezar laamnarından çıktılar. Onnar ölä titsiydilär, ani kimsey geçämärdi o yoldan.

29Onnar başladılar baarmaa: «Neyin var bizimnän, /İisus,/ Allahın Oolu? Geldin burayı vakıtsız zeetlemää mi bizi?»[+]

30Onnardan uzak büük bir sürü domuz otlardı.

31Fena duhlar yalvardılar İisusa: «Eer uuradarsaydın bizi, yolla, girelim domuz sürüsü içinä».

32«Gidin», – dedi İisus. Onnar çıktılar da girdilär domuzlar içinä. Birdän bütün sürü hızlandı dik yamaçtan, atladı göl içinä da buuldu su içindä.

33Domuzçular kaçtılar, da kasabaya gelip, söledilär hepsinä, ne oldu fena duhtan tutulu adamnarlan.

34Bütün kasabadan insan çıktı karşı İisusa. Görüp Onu, yalvardılar, gitsin onnarın erlerindän[+].

### 9


İisus alıştırêr kötürüm adamı

1[•]İisus girdi bir kayık içinä, geçti gölü da geldi Kendi kasabasına[+].

2Getirdilär Ona bir kötürüm hasta, angısı yatardı döşek üstündä. İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Girginnän, oolum! Günahların baaşlandı»[+].

3Bilgiçlerdän kimisi kendi-kendinä deyärdilär: «Bu adam Allahı kötüleer!»[+]

4İisus tanıyardı onnarın neetlerini, onuştan dedi: «Neçin kötü neetlär peydalanêr sizdä?

5Ne taa kolay: demää „Günahların baaşlandı“ mı osa demää „Kalk, da gez“ mi?

6Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun[†] var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...», – sora kötürüm adama dedi: «Kalk, al döşeeni da git evä!»

7Kötürüm adam kalktı da evä gitti.

8İnsan, açan bunu gördü, korktu da Allahı metinnedi, ani adamnara bölä kuvet verer.


İisus çaarêr Matfeyi

9[•]Geçeräk oradan, İisus gördü bir adam, ani oturardı erdä, neredä harç toplanardı, adı Matfey. İisus dedi ona: «Gel ardıma». Matfey kalktı da Onun ardına gitti.

10Açan İisus Matfeyin evindä sofrada bulunardı, geldi çok harççılar[†] hem günahkerlär, sofraya erleştilär İisuslan hem üürenicilerinnän barabar.

11Fariseylär,[†] görüp bunu, üürenicilerä dedilär: «Neçin sizin Üüredici iyer harççılarlan hem günahkerlärlän barabar?»[+]

12İisus işitti bu lafları da dedi: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara.

13Gidin da üürenin, ne annaması var bu sözlerin: „Acıyannık isteerim, diil kurban“. Bän gelmedim, çaarayım dooruları, ama günahkerleri, /Allaha dönsünnär/»[+].


Oruç için soruş

14[•]Ozaman gelerlär Ona İoanın üürenicileri da deerlär: «Neçin biz hem fariseylär sık oruç tutêrız, ama Senin üürenicilerin oruç tutmêêrlar?»[+]

15İisus dedi onnara: «Var mı nasıl düüncülär aalasınnar okadar vakıt, nekadar güvää yannarında? Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman onnar oruç tutacek[+].

16Kimsey eski rubaya eni yama yamamêêr, zerä o yama taa pek yırtêr rubayı. Sonda yırtık taa büük olêr.

17Hep ölä insan eni şarabı eski tulumnar içinä doldurmaz, zerä tulumnar patlêêr. Şarap döküler, tulumnar da zän olêr. Eni şarabı eni tulumnar içinä doldurêrlar, butürlü ikisi dä korunêr».


Kız diriler, hasta karı alışêr

18[•]Açan İisus sölärdi bu sözleri, bir sinagoga[†] öndercisi geldi, Ona baş iiltti da dedi: «Benim kızım şindi öldü. Gel da koy ellerini onun üstünä, da o yaşasın».

19İisus kalktı da üürenicilerinnän onun ardına gitti.

20Bir karı, oniki yıldan beeri hasta kan akmasından, yaklaştı İisusa ardından da diidi Onun rubasının eteenä.

21O aklınca deyärdi: «Sade diisäm Onun rubasına, alışacam»[+].

22İisus döndü geeri, gördü onu da dedi: «Girginnän, kızım! Senin inanın seni alıştırdı». O karı hemen saa oldu[+].

23Açan İisus etişti öndercinin evinä, gördü kavallarlan çalannarı hem insan baarışını.

24Ozaman dedi onnara: «Olun bir tarafa, zerä kız ölmedi, sade uyuyêr!» Onnar gülmää aldılar Onu[+].

25Açan insan çıkarıldı dışarı, İisus girdi içyanına, tuttu kızı elindän, da kız kalktı[+].

26Bu oluşun haberi daaldı bütün o erä.


İki köör saa olêr

27Açan İisus yollandı oradan, Onun ardına takıştı iki köör adam. Onnar baarardılar: «/İisus,/ Davidin[†] oolu, acı bizi!»[+]

28Açan girdi içeri, bu köör adamnar yaklaştılar Ona. İisus sordu onnara: «İnanêrsınız mı, ani var nicä yapayım bunu?» «Var nicä, Saabi», – cuvap ettilär onnar.

29Ozaman diidi onnarın gözlerinä da dedi: «Olsun inanınıza görä!»[+]

30Da açıldı onnarın gözleri. İisus sıkıdan sımarladı onnara: «Bakın, bilmesin kimsey!»[+]

31Ama onnar, çıkıp dışarı, bütün o erä daattılar haberi İisus için[+].


Bir mutu saa olêr

32Açan gittilär bu köör adamnar, İisusa getirdilär bir mutu, tutulmuş fena duhtan.

33Açan fena duh çıkarıldı ondan, mutu başladı lafetmää. İnsan şaştı da dedi: «Hiç bir sıra bölä iş görünmedi İzraildä».

34Ama fariseylär deyärdilär: «O fena duhları çıkarêr fena duhların öndercisinin kuvedinnän!»[+]


Güdücüsüz koyunnar

35İisus gezärdi küüdän küüyä hem kasabadan kasabaya. Üüredärdi insanı sinagogalar içindä. Nasaat edärdi İi Haberi Gök Padişahlıı için. Alıştırardı hertürlü hastalıkları hem dertleri.

36Görüp alay-alay insan, canı acıdı onnara, zerä onnar zeetlenmişti hem daalmıştı, nicä güdücüsüz koyunnar[+].

37Ozaman üürenicilerinä dedi: «Bereket büük, ama işçi az!

38Onuştan dua edin bereket Çorbacısına, çıkarsın işçi ekinnerini toplamaa»[+].

### 10


Oniki apostol giderlär işä

1[•]Sora İisus çaardı oniki üürenicisini, verdi onnara zaabitlik, çıkarsınnar fena duhları, alıştırsınnar hertürlü hastalıkları hem dertleri.

2Oniki apostolun adları bunnardır: ilkinkisi Simon, angısına deyärdilär Petri, hem kardaşı Andrey; İakov, Zevedeyin oolu, hem kardaşı İoan;

3Filip hem Varfolomey; Foma hem Matfey, harççı; İakov, Alfeyin oolu, hem /Levvey, angısına deerlär/ Faddey;

4Simon Kananit hem İuda İskariot, angısı sattı İisusu.

5Bunnar onikisi, angılarını İisus yolladı, sımarlayıp: «Gitmeyin yabancıların yollarından, girmeyin Samariyalıların kasabalarına,

6İlkin gidin İzrail milletin kayıp koyunnarına[+].

7Yolda nasaat edin: „Yaklaştı Gök Padişahlıı!“[+]

8Alıştırın hastaları, dirildin ölüleri, paklayın lepralı olannarı, çıkarın fena duhları. Parasız kablettiniz, parasız verin[+].

9Almayın kuşaanıza altın, gümüş, bakır,

10hiybä yol için, iki kat ruba, ayak kabı yada sopa. Zerä işçi yaraşêr doyurulsun[+].

11Her kasabaya hem küüyä, nereyi gireceniz, bakın, kim orada uygun adam, da oradan gidincä, onda kalın.

12Girip ev içinä, deyin: „Usluluk bu evä!“

13Eer o ev hak edärseydi seläminizi, usluluk kalsın o evdä, ama hak etmärseydi, usluluk dönsün sizä.

14Eer sizi kabletmärseydilär hem seslämärseydilär laflarınızı, çıkıp o evdän eki kasabadan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin[+].

15Dooru söleerim sizä, ani daava günündä taa ilin olacek Sodom hem Gomorra kasabalarına, nekadar o kasabaya[+].


Dünnä kabletmeer

16[•]Tä, yollêêrım sizi nicä kuzuları yabanılar içinä. Olun aarif yılan gibi, ama kabaatsız guguş gibi[+].

17Korunun insandan, zerä vereceklär sizi daavacılara, düüyeceklär sinagogalarda,[†]

18Benim beterimä çıkaraceklar kullanıcıların hem padişahların önünä, ki şaatlık edäsiniz onnara hem tayfännara.[†][+]

19Açan vereceklär sizi daavaya, kahırlanmayın, ne hem nesoy lafedeceniz, zerä ozaman verilecek sizä, ne lafedäsiniz.

20Zerä lafetmeyeceniz siz, ama lafedecek Bobanızın Duhu sizin içinizdän.

21Kardaş kardaşını hem boba uşaanı ölümä verecek. Uşaklar kendi bobalarına hem analarına karşı kalkaceklar, da onnarı öldürdeceklär[+].

22Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek, ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek[+].

23Açan sizi koolayaceklar bir kasabadan, kaçın başka kasabaya, zerä dooru söleerim sizä, ani Adam Oolu[†] gelincä, siz İzrailin kasabalarını dolaylamaa etiştirmeyeceniz[+].

24Üürenici diil taa büük üüredicisindän, hep ölä çırak diil taa büük çorbacısından[+].

25Etär, ki üürenici üüredicisi gibi olsun, hem çırak olsun çorbacısı gibi. Eer ev çorbacısına Veelzevul[†][*] dediysedilär, nekadar taa çok evdekilerinä deyeceklär![+]


Kimdän korkalım?

26Onuştan korkmayın onnardan, zerä yok bişey örtülü, ani açılmasın, hem yok bişey saklı, ani annaşılmasın[+].

27Ne Bän sizä söleerim karannıkta, onu siz bildirin aydınnıkta. Ne fisirdenildi kulaanıza, onu haberleyin evlerin örtüleri üstündän.

28Korkmayın onnardan, kim güüdeyi öldürer, ama canı öldürämeer. Taa pek korkun Allahtan, Angısı var nasıl kaybetsin güüdeyi, hep ölä canı da cendemdä.

29Satılmêêr mı iki saçak kuşu bir assariyä[*]? Onnarın birisi bilä düşmeer erä, olmayınca izin Bobanızdan.

30Sizin artık saçlarınız da başınızda sayılı.

31Onuştan korkmayın. Siz taa paalıysınız saçak kuşlarının çoyundan[+].

32Ölä ki, kim şaatlık edecek Beni insanın önündä, onu Bän dä şaatlık edecäm Benim Gökteki Bobamın önündä[+].

33Ama kim atılacek Bendän insanın önündä, ondan Bän dä atılacam Benim Gökteki Bobamın önündä[+].


Gelmedim, getireyim usluluk

34[•]Sanmayın, ani geldim, getireyim usluluk bu erä. Geldim, getireyim diil usluluk, ama kılıç[+].

35Zerä Bän geldim ayırayım oolu bobadan, kızı anadan hem gelini kaynanasından.

36Adamın duşmannarı onun evdekileri.

37Kim sever bobasını hem anasını Bendän taa çok, o Bana yakışık diildir. Kim sever oolunu eki kızını Bendän taa çok, Bana yakışık diildir.

38Kim almêêr stavrozunu da gelmeer Benim ardıma, Bana yakışık diildir[+].

39Kim koruyacek yaşamasını, o kaybedecek onu. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için, o yaşamak edenecek[+].


Ödeklär

40Kim kableder sizi, o kableder Beni. Kim kableder Beni, o kableder Onu, Kim Beni yolladı[+].

41Kim kableder bir proroku, ki prorok deyni, o kabledecek prorok ödää. Kim kableder bir dooru adamı, ki dooru deyni, o kabledecek dooru adam ödää.

42Eer birkimsey verärseydi salt bir çölmek suuk su bu küçüklerin birisinä, ki üüreniciyim deyni, dooru söleerim sizä, ani o ödeksiz kalmayacek»[+].

### 11


İoan Vaatizedicidän yollanmışlar

1[•]Açan İisus verdi bu nasaatları oniki üürenicisinä, gitti oradan, ki üüretsin insanı hem nasaat etsin onnarın kasabalarında.

2İoan Vaatizedici kapandaykan işitti Hristozun işleri için[+].

3Yolladı kendi üürenicilerini[*] sorsunnar Ona: «Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?»

4İisus cuvap etti onnara: «Gidin da söleyin İoana, ne işidersiniz hem ne görersiniz:

5köörlar görerlär, topallar gezerlär, lepralılar paklanêrlar, saarlar işiderlär, ölülär dirilerlär, fukaaralara ii haber nasaat olêr.

6Mutlu o, kimin için Bän köstek olmayacam»[+].


İisus şaatlık eder İoan için

7Açan onnar gittilär, İisus başladı sölemää insana İoan için: «Ne çıktınız görmää çolda? Bir saaz mı, ani lüzgerdän sallanar[+]?

8Ne çıktınız görmää? Bir adam mı, yımışak rubaylan giiyimni? Onnar, kim giiyimni yımışak rubaylan, padişah binalarında yaşêêrlar.

9Ozaman neçin çıktınız? Bir prorok mu görmää? Aslı, hem deerim sizä, ani o taa büük, nekadar bir prorok[+].

10Odur, kimin için yazılı: „Tä Bän yollêêrım Senin önün sora habercimi, angısı hazırlayacek yol Sana“[+].

11Dooru söleerim sizä, ani onnardan, kim karıdan duudu, yok başka birkimsey taa büük İoan Vaatizedicidän. Hep okadar en küçüü Gök Padişahlıında taa büük ondan[+].

12İoan Vaatizedicinin vakıdından büünkü günä kadar Gök Padişahlıı için kuvet koyulur. Bir boyu kuvetlän bakêr ona el koymaa[+].

13Hepsi proroklar hem Zakon[†] İoana kadar öncä söledilär, ne olacek.

14İstärseydiniz bunu kabletmää, odur İliya, angısı lääzımdı gelsin[+].

15Kimin var kulaa /işitsin deyni/, ko işitsin[+].

16Kimä benzedeyim bu boy insanı? Onnar benzeerlär uşaklara, angıları oturêrlar meydannarda da baarêrlar kafadarlarına:

17„Çaldık sizä kavallan, oynamadınız; çaldık sizä gamnı türkü, aalamadınız“.

18Geldi İoan, ne iyärdi, ne içärdi, deerlär: „Onda var fena duh“[+].

19Geldi Adam Oolu,[†] hem iyer hem içer, deerlär: „Hobur hem içkici, harççıların[†] hem günahkerlerin dostu!“ Hep okadar aariflik gösterer işlerindän, ani o doorudur»[+].


Vay inansız kasabalara!

20[•]Ozaman İisus başladı azarlamaa kasabaları, neredä en çok kudretli işlär yaptı, zerä günahlarından Allaha dönmedilär:

21«Vay sana, Horazin! Vay sana, Vifsaida! Zerä, eer bu kudretli işlär, ani sizdä yapıldı, Tir hem Sidon kasabalarında yapılaydı, çoktan çuvallan giiyimni hem kül üstündä oturup, günahlarından Allaha döneceydilär[+].

22Ama sizä söleerim, ani daava günündä taa ilin olacek Tir hem Sidon kasabalarına, nekadar sizä[+].

23Sän, Kapernaum, gökä kadar mı üüseklenecän? Diil, sän ölülär erinä düşecän. Zerä, eer bu kudretli işlär, ani sendä yapıldı, Sodom kasabasında yapılaydı, o ayakça duraceydı büünkü günä kadar.

24Ama sizä söleerim, ani daava günündä taa ilin olacek Sodom kasabasına, nekadar sana».


Boba hem Ool

25[•]Ozaman İisus dedi: «Şükür ederim Sana, Boba, gökün hem erin Saabisi, ani sakladın bunnarı aarif hem fikirli olannardan da açtın evlatlara.

26Hakına, Boba, budur Senin istediin!

27Hepsini Bobam Benim elimä verdi. Kimsey heptän annamêêr Oolu, Bobadan kaarä, hem kimsey heptän annamêêr Bobayı, Ooldan kaarä, hem onnardan, kimä Ool isteer açmaa[+].


Bendä bulacenız raatlık canınıza

28Gelin Bana, hepsi yorgunnar hem üklü olannar! Bän sizä raatlık veririm[+].

29Alın üstünüzä Benim boyunduruumu, Bendän üürenin, zerä Bän yavaşım hem usluyum üreemdän, da siz canınıza raatlık bulacenız.

30Boyunduruum Benim iidir, hem üküm Benim ilin»[+].

### 12


Ne düşer cumertesi yapmaa?

1[•]O vakıt İisus geçärdi bir cumertesi günü ekinnär içindän. Onun üürenicileri acıktıydılar, yolardılar başakları da teneleri iyärdilär.

2Açan fariseylär[†] gördülär bunu, dedilär Ona: «Bak, Senin üürenicilerin yapêrlar ne düşmeer cumertesi günü».

3İisus cuvap etti onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David[†] hem kafadarları, açan acıktılar?

4Nicä o girdi Allahın evinä da idi o ekmeklerdän, ani Allahın önünä koyulardı, angılarını düşmärdi isin ne o, ne dä onun kafadarları, ama sade popazlar.[†]

5Osa okumadınız mı Zakonda,[†] ani popazlar cumertesini basêrlar Ayoz bina[†] içindä, ama kabaatsız kalêrlar?

6Ama Bän sizä söleerim, ani burada bulunêr O, Kim taa büük Ayoz binadan[+].

7Olaydı biläsiniz, ne annaması var: „Acıyannık isteerim, ama diil kurban“, ozaman maana bulmayaceydınız kabaatsız insannara.

8Zerä Adam Oolu[†] – artık cumertesinin dä Saabisi».


Bir adam kuru ellän

9[•]İisus oradan gitti da onnarın sinagogalarına[†] girdi.

10Orada bulunardı bir adam kuru ellän. Fariseylär, ki kabaatlandırsınnar İisusu, sordular: «Düşer mi cumertesi günü alıştırmaa?»[+]

11O cuvap etti: «Kim var sizin aranızda, angısının bir koyunu cumertesi günü kuyu içinä düşer, da tutup çıkarmêêr onu?

12Nekadar taa paalı adam bir koyundan! Onuştan cumertesi günü düşer iilik yapmaa»[+].

13Sora dedi bu adama: «Uzat elini!» O uzattı, da eli enidän saa oldu, nicä öbür eli.

14Fariseylär çıktılar dışarı da annaştılar, nesoy öldüräbilsinnär İisusu.


Seçili izmetkär

15Ama İisus, bunu bileräk, gitti oradan. Onun ardına çok insan izledi. O saalık verärdi hepsi hastalara.

16O sert sımarladı onnara, açıklamasınnar Onu başkalarına,[+]

17ki tamannansın, ne haberlendiydi prorok İsayadan:

18«Tä, Benim izmetkerim, Angısını Bän ayırdım, Benim sevdiim, Angısını pek beenerim! Benim Duhumu koyacam Onun üstünä, da O dooruluu haberleyecek milletlerä.

19O kavga yapmayacek hem baarmayacek. Kimsey Onun sesini sokakta işitmeyecek.

20Kırık saazı yolmayacek, hem tütän fitili süündürmeyecek, sonda doorulaa ensemäk verecek.

21Milletlär Onun adına umutlanaceklar».


İisus hem Veelzevul (şeytan)

22[•]Sora getirdilär bir köör hem mutu adam, fena duhtan tutulu. İisus alıştırdı onu ölä, ani adam başladı görmää hem lafetmää.

23Hepsi insan şaştı da dedi: «Diil mi acaba bu /Hristos/, Davidin oolu?»[+]

24Fariseylär, işidip bunu, dedilär: «O çıkarêr fena duhları Veelzevulun[†] – fena duhların öndercisinin – kuvedinnän!»[+]

25İisus, ani bilärdi onnarın neetlerini, dedi: «Herbir padişahlık, neredä bölünmäk olêr, daalêr. Hep ölä herbir kasaba yada ev, neredä bölünmäk olêr, ayakça duramêêr.

26Eer şeytan çıkararsaydı şeytanı, ozaman onda bölünmäk olêr. Nesoy var nasıl dursun onun padişahlıı?

27Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän, ozaman sizin adamnar kimin kuvedinnän çıkarêrlar? Bu iştä onnar sizä daava keseceklär[+].

28Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Allahın Duhunnan, elbetki, ozaman Allahın Padişahlıı etişti sizädän.

29Nesoy var nasıl birkimsey girsin kaavi olanın evinä da çalsın onun varlıını, eer ilkin baalamarsaydı onu? Salt ondan sora var nasıl soysun onun evini.

30Kim diil Benimnän, o karşı Bana. Kim toplamêêr Benimnän, o daadêr[+].

31Onuştan söleerim sizä, ani her günah hem her kötülemäk baaşlanacek insana, ama kötülemäk Ayoz Duhu baaşlanmayacek[+].

32Kim lafedecek Adam Ooluna karşı, baaşlanacek. Ama kim lafedecek Ayoz Duha karşı, o baaşlanmayacek ne bu zamanda, ne gelän zamanda.

33Kayıl olun, ani ii fidan yapêr ii meyva, ama yaban fidanı yapêr yaban meyvası, zerä fidan tanınêr meyvasından[+].

34Yılan yavruları, nesoy var nicä siz söleyäsiniz ii laflar, açan kendiniz kötüysünüz? Zerä adamın aazı lafeder ürään taşkınnıından[+].

35İi adam çıkarêr ii işlär ii ürään haznasından. Kötü adam çıkarêr kötü işlär kötü ürään haznasından.

36Söleerim sizä, ani daava günündä insan cuvap edecek herbir boşuna laf için, ani söledi[+].

37Zerä senin laflarından dooru çıkacan hem senin laflarından kabaatlı kalacan»[+].


Prorok İonanın nışanı

38[•]Bundan sora bilgiçlerdän hem fariseylerdän kimisi dedilär: «Üüredici, isteeriz gösteräsin bir nışan!»[+]

39O cuvap etti onnara: «Kötü hem orospu senselä isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, prorok İonanın nışanından kaarä[+].

40Zerä nicä İona durdu üç gün hem üç gecä koca balıın şkembesindä, hep ölä Adam Oolu da duracek üç gün hem üç gecä erin koynusunda[+].

41Nineviya kasabasından insannar daava günündä kalkaceklar bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıraceklar onnarı, zerä onnar, İonanın nasaadını işidip, kendi günahlarından Allaha döndülär, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük İonadan[+].

42Üülendän padişahka kalkacek daava günündä bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıracek onnarı, zerä o geldi dünneyin kenarından, ki işitsin Solomonun aarifliini, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük Solomondan.


Fena duh döner geeri

43[•]Açan fena duh çıkêr adamdan, o gezer susuz erlerdä da raatlık aarêêr, ama bulamêêr.

44Ozaman deer: „Döneyim evimä, neredän çıktım“. Geldii zaman, bulêr onu boş, süpürülmuş hem donaklı.

45Sora gidip, alêr kendisinnän başka edi duh, taa fena, nekadar kendisi. Girerlär içyanına da orada erleşerlär. Butakım, adamın son halı olêr taa kötü, nekadar baştakı. Butürlü olacek bu fena senseleylän dä»[+].


İisusun anası hem kardaşları

46[•]Açan İisus nasaat edärdi insana, Onun anası hem kardaşları, dışarda durup, bakardılar Onunnan lafetmää[+].

47Birkimsey dedi Ona: «Bak, Senin anan hem kardaşların, dışarda durup, isteerlär Seninnän lafetsinnär».

48İisus cuvap etti haber verenä: «Kim Benim anam hem kim Benim kardaşlarım?»

49Sora, gösterip elinnän üürenicilerinä, dedi: «Tä Benim anam hem kardaşlarım!

50Kim tamannêêr Gökteki Bobamın istediini, onnar Bana kardaş, kızkardaş hem ana»[+].

### 13


Ekici için örnek

1[•]O günü İisus çıktı evdän da gidip otururdu göl boyunda.

2Çok insan toplandı Ona, ölä ani lääzım oldu girsin da otursun bir kayık içindä, ama insan kaldı kenarda.

3O lafetti onnara örneklärlän çok işlär için da dedi: «Tä ekici çıktı toom ekmää.

4Açan ekärdi, toomnardan birazı düştü yol boyuna. Kuşlar kondular da idilär onnarı.

5Başka toomnar taşlık erlerä düştülär, neredä az toprak vardı. Toomnar tez filizlendilär, zerä toprak diildi derin.

6Ama açan güneş çıktı, onnar sörpeştilär da kurudular, zerä kökleri suvadaydı.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär da buulttular filizleri.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär da bereket getirdilär: birisi üz, başkası altmış, taa başkası otuz katına.

9Kimin var kulaa /işitmää deyni/, ko işitsin»[+].

10[•]Üürenicilär yaklaştılar da dedilär Ona: «Neçin lafedersin onnara örneklän?»

11İisus cuvap etti: «Çünkü sizä verildi, annayasınız Gök Padişahlıın saklılıklarını, ama onnara verilmedi[+].

12Zerä kimdä var, ona taa çok verilecek hem zeedelenecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var[+].

13Onun için onnara lafederim örneklärlän. Zerä, onnar bakarkan, görmeerlär, seslärkän, işitmeerlär hem annamêêrlar.

14Onnarlan tamannanêr prorok İsayanın sözleri, angısı dedi: „İşideceniz kulaklarınızlan, ama annamayacenız. Bakacenız gözlerinizlän, ama görämeyeceniz.

15Zerä bu halkın ürekleri uyvaşık oldu. Kulaklarından aar işiderlär, gözlerini kapadılar, ki gözleri görmesin, kulakları işitmesin hem ürekleri annamasın. Başka türlü Bana döneceydilär, da Bän onnarı alıştıraceydım“[+].

16Mutlu sizin gözleriniz, ani görerlär, hem kulaklarınız, ani işiderlär![+]

17Dooru söleerim sizä, ani çoyu proroklardan hem dooru adamnardan istedilär görmää, ne siz görersiniz, hem işitmää, ne siz işidersiniz, ama görmedilär hem işitmedilär[+].

18[•]Sesleyin da annayın, ne annaması var bu örnään ekici için.

19Kim Gök Padişahlıı için sözü işider da annamêêr, ona şeytan geler da toomu onun üreendän çalêr. Bunnar o toomnar, ani düştülär yol boyuna.

20Toomnar, ekilmiş taşlık erlerä, onnardır, kim, işidip sözü, kableder sevinmäklän,

21ama kökleşämeerlär hem az vakıt tutunêrlar. Açan geler zorluk eki koolamak Allahın sözü için, onnar tez atılêrlar[+].

22Toomnar, ekilmiş çalılar içinä, onnardır, kim işider sözü, ama bu zamanın kahırları hem zenginnik aldangaçlıı buuldêrlar, da onnar bereket getirämeerlär[+].

23Toomnar, ekilmiş ii topraa, onnardır, kim, işidip sözü, annêêr da bereket getirer: bir toom üz, başkası altmış, taa başkası otuz katına»[+].


Booday hem ayırık otu

24İisus söledi taa bir örnek da dedi: «Gök Padişahlıı benzeer bir adama, angısı ekti ii toomnarı kendi tarlasına.

25Ama açan insan uyuyardı, geldi onun duşmanı da ekti ayırık toomu boodaylar içinä, sora gitti.

26Açan peydalandı booday filizleri da başak salverdi, üzä çıktı ayırık otları da.

27Ev çorbacısının çırakları geldilär da dedilär: „Çorbacı, ekmedin mi sän islää toomnarı senin tarlana? Neredän çıktı bu ayırık otları?“

28O dedi onnara: „Bunu bir duşman yaptı“. Ozaman çıraklar dedilär: „İstärseydin, gidelim da onnarı yolalım?“

29„Olmaz, zerä yolarkan ayırık otlarını, yolmayasınız birerdä boodayları da.

30Brakın, barabar büüsünnär biçmäk vakıdına kadar. Biçmäk vakıdı deyecäm orakçılara: ilkin yolun ayırık otlarını da demet onnarı baalayın, ateşä yakmaa deyni. Ama boodayı toplayın benim ambarıma“»[+].


Hardal toomu hem hamur mayası

31[•]İisus söledi bir başka örnek: «Gök Padişahlıı benzeer hardal toomuna, ani adam eker kendi tarlasına.

32Bu toom, makar, ani taa küçük hepsi toomnardan, ama açan büüyer, eşilliklerdän taa üüsek, bir aaç gibi, olêr ölä, ki kuşlar konêrlar onun dallarına da yuva yapêrlar»[+].

33Başka bir örnek söledi: «Gök Padişahlıı benzeer bir parça hamur mayasına, ani alêr bir karı da karıştırêr üç ölçü unnan, bütün hamuru kabartsın»[+].

34İisus hepsini bunnarı insana örneklän sölärdi. Bişey örneksiz onnara sölämärdi,

35tamannansın deyni, ne sölediydi prorok: «Lafedecäm örneklärlän, dünnä kurulmasından saklı işleri annadacam».


Ayırık toomun açıklaması

36Ondan sora İisus salverdi insanı da girdi bir ev içinä. Onun üürenicileri yaklaştılar Ona da dedilär: «Açıkla bizä bu örnää ayırık toomu için».

37O dedi onnara: «Ekici ii toomu – Adam Oolu.[†]

38Tarla – dünnä. İi toom – Gök Padişahlıın oolları. Ayırık toomnar – yaramazın oolları[+].

39Duşman, ayırık toomunu ekän – diavol. Biçmäk vakıdı – zaman bitkisi. Orakçılar – angillär[+].

40Nicä ayırık otu yolunêr da atılêr ateşä, ölä olacek zaman bitkisindä dä.

41Adam Oolu yollayacek Kendi angillerini da toplayaceklar Onun Padişahlıından hepsini, ne günaha düşürer hem kim zakonsuzluk[†] yapêr,[+]

42da kızgın fırına atılaceklar, neredä aalamak hem diş gıcırdatması[+].

43Ozaman dooru olannar şafk edeceklär, gün gibi, Bobanın Padişahlıında. Kimin var kulaa /işitmää deyni/, ko işitsin![+]


Saklı hazna hem sedef

44Gök Padişahlıı benzeer bir haznaya, ani gömülü bir tarlada. Bir adam, ani bulêr onu, enidän saklêêr da sevinmektän gidip satêr bütün varlıını da o tarlayı satın alêr.

45Hem da Gök Padişahlıı benzeer bir bezirgenä, ani aarêêr gözäl sedef.

46Açan pek paalı sedef bulêr, gider da satêr, neyi var, da satın alêr sedefi.


Balıkçılık

47Hem da Gök Padişahlıı benzeer bir süzmeyä, ani salvererlär su içinä balık tutmaa deyni, ani tutêr hertürlü balık[+].

48Açan dolêr süzmä balıklan, balıkçılar çıkarêrlar kenara da oturup ayırêrlar kaplar içinä ii balıkları, ama inmäz balıkları sıbıdêrlar[+].

49Hep ölä olacek dünneyin bitkisindä dä. Angillär çıkaceklar da ayıraceklar kötüleri dooruların içindän[+].

50Kötüleri ataceklar yanar fırına, neredä olacek aalamak hem diş gıcırdatması»[+].

51«Şindi annadınız mı hepsi bu işleri?» – sordu İisus. «Annadık», – cuvap etti onnar.

52O dedi onnara: «Onuştan herbir bilgiç, angısı üürendi, ne lääzım Gök Padişahlıı için, benzeer bir ev çorbacısına, angısı çıkarêr haznasından hem eni, hem eski işlär».


İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

53[•]İisus, açan durgundu lafetmää örneklän, gitti oradan.

54Geldi Kendi memleketinä da başladı üüretmää insanı sinagogada.[†] İnsan şaşardı da deyärdi: «Neredän Onda var bu aariflik hem kudretli işlär[+]?

55Diil mi O dülgerin oolu? Mariya diil mi Onun anası? İakov, İosif, Simon hem İuda diil mi Onun kardaşları[+]?

56Hem diil mi Onun hepsi kızkardaşları bizim aramızda? Neredän hepsi bu işlär var Onda?»

57Bu beterä İisus için şüpeyä düştülär. İisus dedi onnara: «Bir dä prorok diil paasızlandırılmış ölä, nicä kendi memleketindä hem kendi evindä»[+].

58İisus orada yapmadı çok kudretli işlär, onnarın inansızlıı beterinä.

### 14


İoan Vaatizedici öldürüler

1[•]O vakıtlarda İrod kullanıcı işitti İisus için.

2Da dedi kendi izmetkerlerinä: «Bu İoan Vaatizedici! O dirildi ölüdän, onuştan yapabiler kudretli işlär»[+].

3İrod, tutup İoanı, baaladıydı da attıydı zındana, İrodiadanın beterinä, ani İrodun kardaşının, Filipin, karısıydı[+].

4Zerä İoan takazaladıydı İrodu, deyeräk: «Düşmeer yaşayasın onunnan».

5İrod istedi öldürsün onu, ama korkardı insandan, zerä insan sayardı İoanı prorok[+].

6İrodun duuma günü yortusunda İrodiadanın kızı oynadı konakların önündä, da İrod pek beendi.

7Onuştan İrod adadı eminnän, ani verecek ona hepsini, ne o isteyecek.

8Üüredilmiş anasından kız dedi: «Ver bana bir çini içindä İoan Vaatizedicinin kafasını!»

9Padişah güçlendi, ama çünkü emin ettiydi konakların önündä, sımarladı verilsin, ne kız istedi.

10Yolladı, alsınnar İoanın kafasını zındanda,

11sora getirdilär kafasını bir çini içindä da verdilär kıza, kız da verdi anasına.

12İoanın üürenicileri geldilär, aldılar onun güüdesini da gömdülär. Sora gittilär da haberledilär İisusa[+].


Beş bin adam doyurulêr

13[•]İisus, bunu işidip, girdi bir kayık içinä da yalnız gitti oradan bir sapa erä. İnsan bunu işitti da, çıkıp kasabalardan, Onun ardına yayan gitti.

14Açan çıktı kayık içindän, İisus gördü çok insan. Canı acıdı onnara, da alıştırdı hastaları.

15Açan avşam oldu, Onun üürenicileri yaklaştılar da dedilär Ona: «Burası çol er, vakıt artık geç oldu. Kolver insanı, gitsinnär küülerä da satın alsınnar kendilerinä imää».

16«Diil lääzım gitsinnär, siz verin onnara imää», – cuvap etti İisus.

17Onnar dedilär Ona: «Burada bizdä var salt beş ekmek hem iki balık».

18«Getirin onnarı burayı Bana», – dedi İisus.

19Sora sımarladı insan otursun çimen üstünä. Aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä, iisözledi da, kırıp ekmekleri, verdi üürenicilerinä. Üürenicilär payettilär insana.

20Hepsi idilär da doyundular, sora topladılar imäk parçalarını, oniki sepet dolu.

21Hepsi, kim idi, karılardan hem uşaklardan kaarä, vardı beş bin adam[+].


İisus gezer su üstündä

22[•]Ondan sora İisus çalıştırdı üürenicilerini tez girsinnär kayık içinä da önü sora geçsinnär gölün öbür tarafına. Bu vakıtta Kendisi lääzımdı salversin insanı.

23Açan salverdi insanı, pindi bir bayır üstünä, ki yalnız dua etsin. Açan avşam oldu, yalnız orada bulunurdu[+].

24Bu vakıt kayık kenardan çok uzaktı da buuşardı dalgalarlan, zerä lüzgär karşı esärdi.

25Sabaa karşı, aydınnanaceykan, İisus geldi onnara gezeräk su üstündä.

26Açan üürenicilär gördülär Onu gezeräk su üstündä, korktular da dedilär: «Bu bir tılsım!» – da korkudan baardılar[+].

27Ama İisus dedi onnara: «Uslanın, bu Bänim, korkmayın!»

28«Saabi, eer Sänseydin, izin et, gideyim Sana su üstündä», – dedi Petri.

29«Gel!» – dedi İisus. Petri indi kayık içindän da başladı gitmää su üstündä İisusa dooru.

30Ama açan gördü, ani lüzgär sert, korktu da başladı batmaa, ozaman baardı: «Saabi, kurtar beni!»

31Çabuk İisus uzattı elini, tuttu onu da dedi: «Az inancı, neçin ikiledin?»[+]

32Açan girdilär kayık içinä, lüzgär durgundu.

33Onnar, kim kayık içindeydi, baş iilttilär Ona da dedilär: «Hakına, ani Sän Allahın Ooluysun»[+].


Gennisarettän hastalar saalık edenerlär

34Açan geçtilär gölü, çıktılar kenara Gennisaret erlerinä[+].

35O erlerdän insannar tanıdılar İisusu da yolladılar haber doz-dolaya, da insannar hepsi hastaları Ona getirärdilär.

36Hastalar yalvarardılar, braksın, diisinnär baarlem Onun rubasının eteenä. Hepsi, kim diiyärdi, saalık edenärdi.

### 15


İhtärların adetleri

1[•]Ozaman fariseylär[†] hem bilgiçlär[†] İerusalimdän geldilär İisusa da dedilär:

2«Neçin Senin üürenicilerin çiinerlär ihtärların adetlerini? Zerä imektän ileri yıkamêêrlar ellerini»[+].

3İisus cuvap etti onnara: «Siz neçin çiinersiniz Allahın sımarladıını sizin adetlerinizin beterinä[+]?

4Zerä Allah dedi: „İkramna bobanı hem ananı“ hem „Kim bobasını yada anasını kötüleyecek, ölümnän cezalı olsun“.

5Ama siz deersiniz: „Kim deer anasına yada bobasına: Ne lääzımdı sana vereyim, baaşış Allaha verdim,

6o var nicä ikramnamasın bobasını /hem anasını/“. Butürlü paasızlandırdınız Allahın sözünü kendi adetinizlän.

7İkiüzlülär! Dooru prorokluk etti sizin için İsaya, açan dedi:[+]

8„Bu insan Beni ikramnêêr sade aazınnan, ama üreklerinnän uzak Bendän durêr.

9Naafilä Bana baş iilderlär, zerä adam sımarlamaklarını üürederlär, sansınnar ani Allahın üüretmekleri“»[+].


Hakına ne mındarlêêr adamı?

10İisus çaardı insanı da dedi: «Sesleyin da annayın Beni.

11Mındarlêêr[†] adamı diil o, ne içinä girer, ama ne aazından çıkêr, o mındarlêêr adamı»[+].

12Ozaman üürenicilär yaklaştılar İisusa da dedilär: «Bilersin mi, ani bu lafları işidip, fariseylär gücendilär?»

13İisus cuvap etti onnara: «Herbir rasat, ani diil koyulu Benim Gökteki Bobamdan, köktän yolunacek[+].

14Brakın onnarı, onnar köörların köör güdücüleri. Açan bir köör güder başka kööru, onnar ikisi dä çukur içinä düşerlär»[+].

15Petri lafetti da Ona dedi: «Açıkla bizä bu örnää».

16İisus dedi: «Ne, siz dä mi ölä zor annêêrsınız?

17Annamêêrsınız mı, ani ne girer adamın aazından, girer şkembesinä, sora dışarı uuradılêr?

18Ama ne adamın aazından çıkêr, o ürektän geler. Te bu mındarlêêr adamı[+].

19Zerä ürektän çıkêr fena neetlär, öldürmäk, orospuluk, hayırsızlık, hırsızlık, yalancılık, kötülemäk[+].

20Tä ne adamı mındarlêêr, ama yıkanmadık ellän imää adamı mındarlamaz».


Hanaannı karının inanı

21[•]İisus gitti oradan, uzaklandı Tir hem Sidon erlerinä.

22Tä bir karı hanaannıyka geldi Ona da başladı baarmaa: «Acı beni, Saabi, Davidin[†] Oolu! Benim kızım titsi zeetlener bir fena duhtan»[+].

23İisus cuvap etmedi bir dä laf. Ozaman Onun üürenicileri yaklaştılar Ona da yalvardılar: «Salver onu, zerä baarêr bizim ardımıza».

24İisus cuvap etti: «Bän yollanmışım salt İzrail milletin kayıp koyunnarına»[+].

25Ama bu karı geldi, baş iiltti da dedi: «Saabi, yardım et bana!»

26İisus ona cuvap etti: «Diil islää almaa ekmää uşaklardan da atmaa köpeklerä»[+].

27«Ölä, Saabi, ama köpeklär dä iyerlär kırıntıları, ani düşer çorbacılarının sofrasından», – dedi bu karı.

28Ozaman İisus cuvap etti: «O, karı, büüktür senin inanın. Olsun, nicä sän isteersin». Birdän onun kızı alıştı.


Dört bin adam doyurulêr

29[•]İisus ayırıldı oradan da gitti Galileyaya, gölün yanına. Pindi bir bayır üstünä da oturdu orada.

30Çok insan geldi Ona orayı. Getirdilär kendilerinnän topalları, köörları, mutuları, sakatları hem çok başka hastaları, koydular onnarı Onun ayaklarına, da O onnarı alıştırdı.

31İnsan şaşardı, görüp ani mutular lafederlär, sakatlar alışêrlar, topallar gezerlär, köörlar görerlär. Onuştan metinnärdilär İzrailin Allahını.

32İisus topladı üürenicilerini da dedi: «Canım acıyêr bu insana, zerä üç gün durêrlar yanımda da yok ne isinnär. İstämeerim onnarı salvereyim aaç, aniki bayılmasınnar yolda»[+].

33Üürenicileri dedilär: «Neredän alalım bukadar ekmek bu çol erdä da doyuralım bukadar insan?»

34«Kaç ekmeeniz var?» – sordu İisus. «Edi ekmek hem birkaç balık», – cuvap ettilär onnar.

35Ozaman İisus sımarladı insana, otursunnar erä.

36Aldı edi ekmää hem balıkları, şükür etti Allaha, sora kırıp verdi üürenicilerinä. Onnar da payettilär insana.

37Hepsi idilär da doyundular. Sora topladılar imäk parçalarını, edi sepet dolu.

38Onnar, ani idilär, vardı bir dört bin adam, karılardan hem uşaklardan kaarä[+].

39Sonda İisus braktı insanı gitsinnär, Kendisi girdi kayık içinä da geçti Magdala[*] erlerinä.

### 16


Nışan isteerlär

1[•]Fariseylär[†] hem sadukeylär[†] yaklaştılar İisusa, ki denesinnär Onu, da istedilär, göstersin bir nışan göktän[+].

2İisus cuvap etti onnara: «Açan avşam olêr, siz deersiniz: „İslää hava olacek, zerä gök kırmızı“.

3Sabaalän deersiniz: „Büün boran olacek, zerä gök kırmızı hem bulutlu“. İkiüzlülär, gök üzünü tanımaa bilersiniz, ama vakıtların nışannarını tanımêêrsınız?

4Kötü hem orospu senselä isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, İonanın nışanından kaarä». Sora, brakıp onnarı, gitti[+].


Fariseylerin hem sadukeylerin mayası

5[•]Üürenicilär, geçärkän gölün öbür tarafına, ekmek almaa unutmuştular.

6İisus dedi onnara: «Bakın, korunun fariseylerin hem sadukeylerin mayasından»[+].

7Üürenicilär biri-birilerinnän lafedirdilär: «Onuştan deer, çünkü ekmek almadık!»

8İisus annardı onnarın düşünmeklerini da dedi: «Az inancılar, neçin lafedersiniz biri-birinizlän, ani yok ekmeeniz[+]?

9Hep taa annamêêrsınız mı? Aklınıza getirmeersiniz mi, nicä beş ekmeklän doyuruldu beş bin kişi? Kaç sepet imäk parçaları topladınız[+]?

10Hem nicä edi ekmeklän doyuruldu dört bin kişi. Bitkidä kaç sepet imäk parçaları topladınız[+]?

11Nesoy annamêêrsınız, ani sölämedim ekmek için? Ama söledim, korunasınız fariseylerin hem sadukeylerin mayasından».

12Ozaman annadılar, ani dedi, korunsunnar diil hamur mayasından, ama fariseylerin hem sadukeylerin üüretmesindän.


Petrinin şaatlıı İisus için

13[•]İisus geldi Filip Kesariyası erlerinä, orada sordu üürenicilerinä: «İnsan nicä sayêr Beni, Adam Oolunu?[†] Kimim Bän, deerlär?»

14Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – İliya, taa başkası – İeremiya eki bir başka prorok»[+].

15«Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» – sordu onnara İisus.

16Simon Petri cuvap etti: «Sänsin Hristos, diri Allahın Oolu!»

17İisus dedi: «Helal sana, Simon, İonanın oolu, zerä bunu açtı sana diil ten hem kan, ama Benim Gökteki Bobam[+].

18Bän deerim: sän Petriysin[*]. Bu taş üstündä Bän erleştirecäm Benim klisemi. Ölüm erinin kuvedi[*] onu enseyämeyecek[+].

19Sana verecäm Gök Padişahlıın anatarlarını, da ne baalayacan erdä, o baalanmış olacek göktä, hem ne çözecän erdä, o çözülmüş olacek göktä».

20Ozaman sıkıdan sımarladı üürenicilerinä sölämesinnär kimseyä, ani O /İisus/ Hristos[+].


İisus haberleer ölümü hem dirilmesi için

21[•]Bundan sora İisus başladı açıklamaa üürenicilerinä, ani O lääzım gitsin İerusalimä, çok zeetlensin aksakallardan,[†] büük popazlardan[†] hem bilgiçlerdän, öldürülsün da üçüncü günü dirilsin[+].

22Petri aldı Onu bir tarafa da başladı takazalamaa: «Allah korusun Seni, Saabi, bölä bişey razgelmesin Seninnän!»

23Ama İisus döndü da dedi Petriyä: «Uzaklan Bendän, şeytan! Sän Bana bir kösteksin. Zerä senin neetlerin diil Allahtan, ama adamdan»[+].


Nesoy izleyelim İisusu?

24Ozaman İisus dedi üürenicilerinä: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu da Beni izlesin[+].

25Zerä kim isteer kurtarmaa yaşamasını, kaybedecek. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için, o yaşamak edenecek[+].

26Ne fayda olacek adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi yaşamasını kaybetsin? Neyä var nasıl adam diiştirsin kendi yaşamasını?

27Zerä Adam Oolu gelecek Gökteki Bobasının metinniindä Kendi angillerinnän barabar da herkezinä işlerinä görä ödeyecek[+].

28Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan ölmeyeceklär, görmeyincä Adam Oolunu, gelirkän Kendi Padişahlıında»[+].

### 17


İisus peydalanêr metinniktä

1[•]Altı gündän sora İisus aldı salt Petriyi, İakovu hem onun kardaşını, İoanı, da, götürüp, pindirdi onnarı bir üüsek bayır üstünä[+].

2Hemen görünüşü diişti onnarın önündä, üzü yalabıyardı gün gibi. Rubaları da ak-biyaz oldu, nicä aydınnık[+].

3Birdän gösterildi onnara Moisey hem İliya, angıları lafedärdilär İisuslan.

4Petri dedi İisusa: «Saabi, ii, ki buradayız. İstärseydin, yapalım üç çalmar: bir Senin için, bir Moisey için, bir dä İliya için».

5Bunu sölärkän, bir aydınnıklı bulut gölgesinnän kapladı onnarı, da bulut içindän bir ses dedi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onda Benim isleeliim»[+].

6Açan üürenicilär bunu işittilär, pek korktular da üzükoynu düştülär.

7İisus, yaklaşıp, onnara diidi da dedi: «Kalkın, hiç korkmayın!»

8Açan onnar baktılar, başka kimseyi görmedilär, İisustan kaarä.

9Açan inärdilär bayır üstündän, İisus sımarladı onnara: «Kimseyä sölämeyin, ne gördünüz, Adam Oolu[†] dirilmeyincä ölüdän»[+].

10Üürenicilär sordular Ona: «Neçin bilgiçlär[†] deerlär, ani ilkin lääzım gelsin İliya?»

11İisus cuvap etti onnara: «Hakına, ani İliya ilkin gelecek da erleştirecek hepsini.

12Ama söleerim sizä, ani İliya şindän sora geldi, ama onu tanımadılar da yaptılar onunnan, ne istedilär. Hep ölä Adam Oolu da onnarın elindän zeetlenecek».

13Ozaman üürenicilär annadılar, ani İisus İoan Vaatizedici için lafeder[+].


Çocuk fena duhtan kurtulêr

14[•]Açan onnar etiştilär insanın yanına, yaklaştı İisusa bir adam, diz çöküp Onun önündä, bölä yalvardı:

15«Saabi, acı benim oolumu, zerä onu kara hastalık çok zeetleer. Çok sıra düşer ateş içinä hem su içinä.

16Getirdim onu Senin üürenicilerinä, ama onnar alıştıramadılar onu».

17«İnansız hem şaşırık senselä! Nekadar vakıt taa sizinnän olacam? Nekadar vakıt dayanacam sizä? Getirin onu Bana», – cuvap etti İisus.

18İisus azarladı fena duhu, da o çocuktan çıktı. Çocuk birdän saa oldu[+].

19Ozaman üürenicilär, yalnız İisusa yaklaşıp, sordular: «Neçin biz çıkaramadık fena duhu?»

20«Sizin inansızlıınızın beterinä, – cuvap etti İisus. – Dooru sizä söleerim: eer olursa sizdä inan hardal toomu gibi, da deyärseniz bu bayıra: „Diiş buradan“, o diişecek. Bişey olmayacek, ani siz yapamayasınız.

/[+] 21Busoy fena duhlar çıkêrlar sade duaylan hem oruçlan/».


İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

22[•]Açan onnar barabar Galileyada bulunardılar, İisus dedi onnara: «Adam Oolu verilecek insan elinä.

23Onu öldüreceklär, ama üçüncü günü dirilecek». Üürenicilär çok kahırlandılar[+].


İisus ödeer harç Ayoz bina için

24Açan etiştilär Kapernaum kasabasına, Ayoz binaya[†] iki drahma toplayannar, gelip Petriyä, sordular: «Sizin Üürediciniz ödämeer mi harç?»[+]

25«Ödeer», – cuvap etti Petri. Açan Petri girdi içeri, İisus ilkin lafetti: «Simon, nasıl sän sanêrsın, dünnä padişahları kimdän harç hem vergi alêrlar? Kendi oollarından mı osa yabancılardan mı?»

26«Yabancılardan», – cuvap etti Petri. İisus dedi: «Ozaman çıkêr, ani oolların yok zorları ödesinnär.

27Ama gücendirmeyelim onnarı deyni, git gölä, at balık çengelini. Al ilk balıı, ani tutulacek, aç aazını da bulacan bir statir[*]. Al onu da ödä benim için hem kendin için»[+].

### 18


Kim en büük?

1[•]Ozaman üürenicilär yaklaştılar da sordular İisusa: «Kim en büük Gök Padişahlıında?»

2İisus çaardı bir uşak, koydu onu üürenicilerin önünä

3da dedi: «Dooru söleerim sizä: eer dönmärseydiniz Allaha da olmarsaydınız uşak gibi, birtürlü bilä girmeyeceniz Gök Padişahlıına[+].

4Kim yavaşlanêr, nicä bu uşak, o en büük Gök Padişahlıında olacek.

5Kim dä kableder bölä bir uşak Benim adıma, o Beni kableder[+].


Günaha düşürmeyin başkasını

6Ama kim günaha düşürärsä birini bu en küçüklerdän, ani Bana inanêrlar, ona taa islää, baalasınnar boynusuna bir büük dermen taşı da atsınnar denizin dibinä.

7Vay dünneyä günah aldangaçlıı için. Zerä yok nasıl gelmesin aldangaçlar, ama vay ona, kimin beterinä aldangaçlık geler[+].

8Eer elin eki ayaan seni günaha düşürärsä, kes onu da sıbıt. Taa islää sakat eki çolak ömürä giräsin, nekadar iki ayaklan hem iki ellän diveç ateşä atılasın[+].

9Eer gözün seni günaha düşürärsä, çıkar onu da sıbıt. Taa islää bir gözlän ömürä giräsin, nekadar iki gözlän cendem ateşinä atılasın[+].


Kayıp koyun

10[•]Bakın, aşaalatmayın birisini bilä bu en küçüklerdän, zerä söleerim sizä, onnarın angilleri göktä herzaman görerlär Benim Gökteki Bobanın üzünü.

/ 11Adam Oolu[†] geldi, aarasın hem kurtarsın o kayıp olannarı./

12Nicä siz sanêrsınız? Varsaydı bir adamın üz koyunu, da onnarın içindän birisi kaybelärseydi, brakmayacek mı o doksan dokuzu bayırlarda da gitmeyecek mi, aarasın o kayıp koyunu?

13Bularsaydı, dooru söleerim sizä, sevinecek onun için taa çok, nekadar o doksan dokuz için, ani kaybelmedilär.

14Hep ölä sizin Gökteki Boba da istämeer, ki birisi bu küçüklerdän kaybelsin[+].


Baaşlayın kabaatlı olanı

15[•]Eer senin kardaşın sana karşı günah yaparsaydı, git takazala onu salt senin hem onun arasında. Eer seslärseydi seni, sän kazandın kardaşını[+].

16Ama seslämärseydi seni, al seninnän taa iki yada üç kişi, iki-üç şaat kaavilendirsinnär herbir lafı[+].

17Onnarı da istämärseydi seslemää, sölä kliseyä. Eer istämärseydi kliseyi seslesin, olsun senin için, nicä bir tayfän hem nicä bir harççı[+].

18Dooru söleerim sizä: ne baalayacenız erdä, o baalanmış olacek göktä, hem ne çözeceniz erdä, o çözülmüş olacek göktä.

19Enidän sizä söleerim: eer sizdän iki kişi kayıl olarsaydı istemää bişey bu erdä, ozaman ne dä istärseydilär verilecek Gökteki Bobamdan[+].

20Zerä neredä var iki-üç kişi toplu Benim adıma, Bän dä bulunêrım orada onnarın arasında».


Kaç sıra baaşlayım kardaşımı?

21Ozaman Petri yaklaştı Ona da dedi: «Saabi, kaç sıra var nicä baaşlayım kardaşımı, ani bana karşı günah yapêr? Edi sıra mı?»[+]

22İisus cuvap etti ona: «Bän demeerim sana edi sıra, ama baaşla etmiş sıra edişär.

23Onuştan Gök Padişahlıı benzeer bir padişaha, ani istedi ödeşmää onun çıraklarınnan.

24Açan başladı esap yapmaa, getirdilär ona birisini, angısı ona borçluydu on bin talant[*].

25Çünkü yoktu neylän ödesin, çorbacı sımarladı, satsın kendisini, karısını, uşaklarını hem hepsini, ne var onda, ki borcu ödensin.

26Ozaman çırak düştü üzükoynu erä, baş iiltti çorbacıya da dedi: „Çorbacı, beklä biraz taa, ödeyecäm sana bütün borcumu“.

27Çorbacının canı acıdı o çıraa, baaşladı borcunu da salverdi, gitsin.

28O çırak, açan çıktı dışarı, karşı geldi kafadarlarından birisinnän, angısı borçluydu ona üz dinar.[†] O çırak tuttu onu, sıktı gırtlanını da dedi: „Ödä borcunu!“

29Onun kafadarı düştü erä üzükoynu da yalvarardı: „Dayan biraz da, ödeyecäm bütün borcumu“.

30Ama o kayıl olmadı, götürdü onu da kapadı zındana, borcunu ödesin deyni.

31Kafadarları gördülär bunu da pek gücendilär. Onnar gittilär da söledilär hepsini çorbacıya.

32Ozaman çorbacı çaardı bu kulu kendisinä da dedi ona: „Yaramaz çırak, bän hepsi senin borcunu baaşladım, zerä sän yalvardın.

33Düşmärdi mi, sän dä acıyasın kafadarını, nicä Bän seni acıdım?“

34Çorbacı üfkelendi da verdi onu zeetleyicilerin ellerinä, ödesin bütün borcunu deyni.

35Hep ölä yapacek sizä Gökteki Bobam da, eer siz bütün ürektän baaşlamarsaydınız sizin kardaşınızı»[+].

### 19


Düşer mi, karı-koca ayırılsınnar?

1[•]Bölä lafettiktän sora İisus Galileyadan geçti da geldi İudeya erlerinä, İordanın öbür tarafına.

2Onun ardına gitti çok insan. Orada O alıştırdı hastaları.

3Fariseylär[†] geldilär denesinnär Onu deyni, da dedilär: «Düşer mi adam ayırılsın karısından herbir sebep beterinä?»

4İisus cuvap etti onnara: «Ne, okumadınız mı, ani Yaradıcı baştan yarattı insannarı, olsunnar adam hem karı[+].

5Da dedi: „Onuştan brakacek adam bobasını hem anasını da birleşecek karısınnan. İkisi bir güüdä olacek“[+].

6Butakım olaceklar diil iki, ama bir güüdä. Ölä ki, ne Allah birleştirdi, insan onu ayırmasın»[+].

7Onnar sordular: «Öleysä, neçin Moisey sımarladı, koca versin karısına ayırılmak kiyadı da ayırılsın ondan?»

8İisus cuvap etti onnara: «Sizin inatlıınızın beterinä izin verdi Moisey, ayırılasınız karılarınızdan, ama baştan diildi ölä.

9Bän sizä deerim: herbir adam, angısı ayırılêr karısından diil hayırsızlık beterinä da evlener başkasına, orospuluk yapêr. /Kim dä evlener kocasından ayırılmış karıya, o da orospuluk yapêr/»[+].

10Onun üürenicileri dedilär: «Eer bölä durarsaydı işlär karı-kocaylan, ozaman taa ii hiç evlenmemää!»

11O cuvap etti onnara: «Hepsi kabledämeer bunu, ama sade onnar, kimä verili[+].

12Zerä var evnuhlar[*] – duumaktan evnuh. Var insandan yapılı evnuhlar. Hem var evnuhlar, angıları kendi-kendilerini evnuh yaptılar Gök Padişahlıı için. Kim kabledäbiler bunu, ko kabletsin».


İisus iisözleer uşakları

13[•]Ozaman getirdilär İisusa uşakları, O koysun ellerini onnarın üstünä deyni da dua etsin onnar için, ama üürenicilär azarladılar onnarı.

14İisus dedi: «Brakın uşakları, gelsinnär Bana, da durgutmayın onnarı, zerä Gök Padişahlıı onnarın gibileri için»[+].

15Ellerini onnarın üstünä koyduktan sora İisus gitti oradan.


Zenginnik hem diveç yaşamak

16[•]Bir adam yaklaştı İisusa da sordu Ona: «Üüredici, ne iilik yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»[+]

17İisus cuvap etti ona: «Neçin sorêrsın Bana „ne iilik“? Salt bir Allah ii. Eer istärseydin ömürä girmää, tamanna sımarlamakları»[+].

18«Angılarını?» – sordu o adam. İisus cuvap etti: «Öldürmeyäsin, orospuluk yapmayasın, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın,

19bobanı-ananı ikramnayasın hem yakın olanını, nicä kendini, seväsin».

20Genç olan cuvap etti: «Hepsini bunnarı tamannadım /taa gençliimdän/. Ne taa bana etişmeer?»[+]

21«Eer istärseydin taman olmaa, git da sat varlıını, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel da izlä Beni», – dedi İisus[+].

22Açan genç olan işitti bu lafları, gücenik gitti, zerä çok zenginnii vardı.

23İisus dedi üürenicilerinä: «Dooru söleerim sizä, ne zor bir zengin adam Gök Padişahlıına girsin!

24Hem da söleerim sizä, ani taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

25Üürenicilär, bunu işidip, çok şaştılar da dedilär: «Ozaman kim kurtulabilir?»

26İisus baktı uz onnara da dedi: «Bu insana olmaz, ama Allaha hepsi olur»[+].

27Ozaman Petri dedi: «Tä, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına. Bizä ne olacek?»[+]

28İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sizä, ani açan Adam Oolu[†] oturacek Kendi metinniindä, çorbacılık skemnesindä, eni zamanda, siz, ani geldiniz Benim ardıma, oturacenız oniki çorbacılık skemnelerindä, daava keseräk İzrailin oniki tamızlıına[+].

29Hepsi, kim braktı evini yada kardaşlarını, kızkardaşlarını, bobasını, anasını, /karısını,/ uşaklarını eki merasını Benim adım için, kabledecek üz katına taa çok hem dä edenecek diveç yaşamak[+].

30Ama çoyu ilk olannardan bitki olacek, çoyu da bitkilerdän ilk olacek[+].

### 20


Baada işçilär için örnek

1Zerä Gök Padişahlıı benzeer bir çorbacı adama, ani çin sabaalän çıktı, kendi baasına işçi tutsun.

2İşçilärlän annaştı, ödesin birär dinar[†] gündä, sora yolladı onnarı kendi baasına.

3Çıkıp bir üçüncü saatta[*], başka haylak durannarı gördü meydanda.

4Sora dedi onnara: „Siz dä gidin benim baayımda işlemää. Ne düşer, ödeyecäm sizä“. Onnar gittilär.

5Enidän çıktı bir altıncı hem dokuzuncu[*] saatta, hep ölä yaptı.

6Bitkidä, onbirinci[*] saada yakın, buldu başka haylak durannarı da dedi onnara: „Neçin burada bütün gün haylak durêrsınız?“

7Onnar cuvap ettilär: „Çünkü bizi kimsey işä almadı“. O dedi: „Siz dä gidin benim baayıma /da ne düşer kabledeceniz/“.

8Avşamnen baayın çorbacısı dedi kendi haznatarına: „Çaar işçileri da ödä, çekedip bitkilerindän ilkinkilerinädän“.

9Onnar, ani gittilär işä onbirinci saatta, gelip kablettilär birär dinar.

10İlkinkileri, geldiynän, esap ettilär, ani kabledeceklär taa çok. Ama onnar da kablettilär hep birär dinar.

11Açan kablettilär parayı, başladılar baayın çorbacısına karşı mırıldanmaa.

12Da deyärdilär: „Sonda olannar işledilär sade bir saat, ama ödeklän sän yaptın onnarı bizimnän bir. Biz sa geçirdik bütün günün kızgınnıın aarlıını“.

13Çorbacı onnarın birisinä cuvap etti: „Dostum, bän seni hiç yalandırmadım. Annaşmadın mı benimnän bir dinara?

14Al, ne senin, da git. Bän isteerim bu sondakı insana da ödeyim hep ölä, nicä sana.

15Dooruluum yok mu kendi paramnan yapayım, ne isteerim? Osa sän kıskanêrsın, ani bän ii ürekliyim?“

16Ölä ki, sondakılar ilk olacek, ilklär da bitki olacek. /Zerä çok çaarılmış, ama az seçilmiş/»[+].


İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

17[•]Açan gidärdilär İerusalimä, İisus yolda aldı bir tarafa oniki üürenicisini da dedi onnara:

18«Tä, biz gideriz İerusalimä. Adam Oolu[†] verilecek büük popazların[†] hem bilgiçlerin elinä. Ona daava kesilecek ölümä,

19da Onu yabancıların elinä vereceklär, ki gülmää alsınnar, kamçıylan düüsünnär da stavroza gersinnär, ama O üçüncü günü dirilecek»[+].


Bir ananın istemesi

20[•]Ozaman Zevedeyin oolların anaları yaklaştı İisusa oollarınnan barabar, baş iiltti da nesä yalvarardı Ona[+].

21İisus sordu: «Ne isteersin?» «Sımarla, ki Senin Padişahlıında benim bu iki oolum otursunnar birisi Senin saa tarafında, birisi dä sol tarafında», – cuvap etti bu ana[+].

22Ozaman İisus dedi: «Bilmeersiniz, ne isteersiniz. Var mı nicä siz içäsiniz o çölmektän, ani Bän içecäm /hem vaatiz olasınız o vaatizliklän, ani Bän olacam/?» «Var nicä», – cuvap etti onnar[+].

23İisus dedi: «Hakına, ani içeceniz Benim çölmeemdän /hem vaatiz olacenız o vaatizliklän, ani Bän olêrım/. Ama Bendän tutunmêêr, izin vereyim oturmaa saa eki sol tarafımda. Bu verilecek onnara, kimä hazırlanmış Bobamdan».

24Kalan on üürenicilär, işidip bunu, üfkelendilär bu iki kardaşa.

25İisus çaardı onnarı da dedi: «Bilersiniz, ani milletlerin öndercileri çorbacılık ederlär onnarın üstünä hem büükleri zaabitlik ederlär.

26Ama sizin aranızda bölä olmasın. Kim sizdän isteer büük olsun, o izmetkär olsun kalanına[+].

27Kim sizdän isteer ilk olsun, o çırak olsun öbürlerä.

28Zerä Adam Oolu gelmedi, ki Ona izmet etsinnär, ama Kendi izmet etsin insana hem versin yaşamasını çoyun erinä, ki kurtarabilsin onnarı»[+].


İki köör İerihon kasabasında

29[•]Açan çıkardılar İerihon kasabasından, çok insan gitti İisusun ardına.

30Tä, yol boyunda oturardı iki köör adam. Onnar açan işittilär, ani İisus geçer oradan, başladılar baarmaa: «Saabi, Davidin[†] Oolu, acı bizi!»[+]

31İnsan takazaladı onnarı, sussunnar deyni, ama onnar taa pek baarardılar: «Saabi, Davidin Oolu, acı bizi!»

32İisus durgundu, çaardı onnarı da sordu: «Ne isteersiniz yapayım sizä?»

33«Saabi, açılsın gözlerimiz!» – dedi onnar.

34İisusun canı acıdı, da diidi onnarın gözlerinä. Köör olannar çabuk görmäk edendilär. Onnar gittilär Onun ardına[+].

### 21


İisus girer İerusalimä

1[•]Açan yaklaştılar İerusalimä da etiştilär Viffagiya küüyünä, Zeytin bayırın yanına, İisus yolladı iki üürenicisini[+]

2da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä, da girirkän küü içinä, hemen bulacenız baalı bir eşek, koduu da yanında. Çözün da getirin Bana.

3Eer birkimsey sorarsaydı bişey sizä, cuvap edin, ani onnar lääzım Saabiyä, sora hemen geeri yollayacek».

4Hepsi bunnar oldu, tamannansın deyni, ne haberlenmişti proroktan, ani deer:[+]

5«Söleyin Sionun kızına[*]: „Senin Padişahın sana geler, yavaş, atlı bir eşek üstündä, eşään koduu üstündä“».

6Üürenicilär gittilär da yaptılar, nicä İisus dedi.

7Getirdilär eşää hem koduu, döşedilär kendi rubalarını onnarın üstünä, da sora O atlı pindi koduun üstünä.

8İnsandan çoyu döşärdilär rubalarını yol üstünä, başkaları kesärdilär aaçlardan dalları da yol üstünä serärdilär.

9İnsan, ani gidärdi önü sora hem ardı sora baarardı: «Osanna[*], Davidin[†] Oolu! İisözlenmiş olsun, Saabinin adına Gelän! Osanna üüsek göklerdä!»[+]


İisus paklêêr Ayoz binayı

10Açan İisus girdi İerusalim içinä, bütün kasaba kaynamaa başladı. Hepsi sorardılar: «Kimdir Bu?»

11«İisus, prorok Galileyadan, Nazaret kasabasından», – cuvap edärdi başkaları[+].

12[•]İisus girdi Ayoz bina[†] auluna da kooladı oradan hepsini, kim satardı hem alardı, devirdi para diiştirennerin masalarını hem guguş satannarın skemnelerini[+].

13Da dedi onnara: «Var yazılı: „Benim evimä denecek dua evi“. Ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

14Geldi Ona köörlar hem topallar, da O alıştırdı onnarı.

15Büük popazlar[†] hem bilgiçlär,[†] görüp meraklı işleri, ani O yapardı, hem uşakları baararkan Ayoz binada: «Osanna, Davidin Oolu!», üfkelendilär[+].

16«İşidersin mi, ne deerlär?» – sordular İisusa. «Elbetki, – cuvap etti İisus. – Acaba, siz hiç okumadınız mı: „Uşakların hem memedä evlatların aazından Sän metinnik çıkardın?“»[+]

17Sora braktı onnarı da, çıkıp kasabadan, yollandı Vifaniya küüyünä da orada geceledi[+].


Meyvasız incir fidanı

18[•]Sabaalän, döneräk kasabaya, İisus acıktı[+].

19Yol boyunda gördü bir incir fidanı. Yaklaşıp ona, yapraklardan kaarä bişey bulmadı da dedi: «Büündän ötää hiç meyva yapmayasın!» İncir fidanı osaat kurudu[+].

20Açan üürenicilär gördülär bunu, şaştılar: «Nasıl bu incir fidanı bölä tez kurudu?»

21İisus onnara cuvap etti: «Dooru söleerim sizä, eer inanınız olaydı hem ikilämeydiniz, siz yapaceydınız diil salt bunu, ne bu fidannan oldu, ama deyeceydiniz bu bayıra: „Kalk da atıl deniz içinä“, – o da olaceydı[+].

22İnannan dua edärseydiniz, ne dä isteyeceniz, kabledeceniz»[+].


İisusun zaabitlii

23[•]İisus girdi Ayoz bina auluna, da, açan üüredärdi insanı, geldilär büük popazlar hem halk aksakalları[†] da dedilär Ona: «Ne zaabitliklän yapêrsın bu işleri, hem kim verdi Sana bu zaabitlii?»[+]

24İisus cuvap etti onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş. Cuvap edin Bana, sora Bän dä sizä söleyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.

25İoanın vaatizlii neredän? Göktän mi osa insandan mı?» Onnar biri-birinnän lafedärdilär: «Eer deyärsäk: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin ona inanmadınız?“[+]

26Ama deyärseydik: „İnsandan“, – korkêrız halktan, zerä hepsi inanêr, ani İoan prorok»[+].

27Onuştan cuvap ettilär İisusa: «Bilmeeriz». O da dedi onnara: «Bän dä sizä sölämeyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.


Angısı sesleyici?

28Nesoy annêêrsınız? Bir adamın vardı iki oolu. O gitti ilkinkisinä da dedi: „Oolum, git büün da işlä benim baayımda“.

29Ama oolu cuvap etti: „İstämeerim“, ama sora pişman oldu da gitti.

30Sora yaklaştı ikincisinä da hep bölä dedi. Bu ool cuvap etti: „Giderim, çorbacı!“, ama gitmedi.

31Angısı onnardan tamannadı bobanın istediini?» «İlkinkisi», – cuvap etti onnar. İisus dedi onnara: «Dooru söleerim sizä, ani harççılar[†] hem maskaralar[*] sizin önünüz sora giderlär Gök Padişahlıına.

32Zerä İoan geldi, dooruluk yolunu göstersin. Siz onu inanmadınız, ama harççılar hem maskaralar inandılar. Siz gördünüz bunu, ama hep okadar pişman olmadınız günahlarınızdan hem inanmadınız[+].


Fena baacılar

33[•]Sesleyin bir başka örnek. Vardı bir ev çorbacısı, angısı koydu bir baa, dolayladı aullan, ortada kazdı er üzüm täskası için, yıvdı bir bekçi külesi, sora, baayı verip baacılara, gitti başka memleketä[+].

34Açan geldi üzüm vakıdı, yolladı kendi çıraklarını baacılara, ki alsınnar berekedini.

35Baacılar tuttular onun çıraklarını, birisini düüdülär, ikincisini öldürdülär, taa başkasını taşladılar[+].

36Sora çorbacı yolladı başka çırakları, taa çokluk, nekadar ilkin. Baacılar onnarlan yaptılar hep ölä, nicä ilkinkilärlän.

37Sonda yolladı onnara kendi oolunu da dedi: „Oolumu kabledirlär ikramnan“[+].

38Ama baacılar, açan gördülär oolunu, dedilär biri-birinä: „Tä çorbacının oolu, haydi öldürelim onu, da baa bizä kalacek“[+].

39Tuttular onu, çıkardılar baadan bir tarafa da öldürdülär[+].

40Şindi, açan gelecek baayın çorbacısı, ne yapacek bu baacılarlan?»

41Onnar cuvap ettilär: «Bu hayırsızları, zeetleyip, öldürecek. Baayı başka baacılara verecek, angıları vakıdında ona berekedini vereceklär»[+].

42İisus dedi onnara: «Ne, okumadınız mı Ayoz Yazıda: „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun. Bu – Saabidän, hem pek şaşmaklı iş bizim için!“[+]

43Onuştan deerim sizä, ani Allahın Padişahlıı sizdän alınacek da başka milletä baaşlanacek, ani vakıdında meyvasını verecek.

44Kim düşecek bu taş üstünä, ezilecek. Ama kimin üstünä taş düşecek, onu tuz-buz yapacek».

45İisusun örneklerini seslediktän sora, büük popazlar hem fariseylär[†] annadılar, ani laf gitti onnar için.

46Onnar aarardılar Onu tutsunnar, ama korkardılar insandan, zerä insan sayardı Onu prorok[+].

### 22


Padişah düünü

1[•]İisus, enidän lafedip, onnara örneklärlän söledi:[+]

2«Gök Padişahlıı benzär bir padişaha, angısı yaptı düün kendi ooluna[+].

3Yolladı çıraklarını, çaarılmışları düünä teklif etsinnär, ama onnar istämedilär gelmää.

4Sora enidän yolladı başka çıraklarını, deyip: „Söleyin çaarılmışlara: Sofra hazır, kurulu, öküzlerim hem besli hayvannarım kesili, hepsi hazır, gelin düünä!“

5Ama onnar esaba almadılar. Birisi gitti tarlasını bakmaa, başkası gitti alış-veriş yapmaa.

6Taa başkaları tuttular çırakları, gülmää alıp, öldürdülär onnarı[+].

7Açan işitti bunu padişah, üfkelendi, yolladı askerlerini da telef etti bu öldürücüleri, yaktı onnarın kasabalarını[+].

8Sora dedi çıraklarına: „Düün hazır, ama çaarılmışlar diil yakışık gelmää[+].

9Gidin yol çatırıklarına, çaarınız düünä hepsini, kimi bulacenız“.

10Kullar gittilär sokaklara, topladılar hepsini, kimi buldular: iileri hem kötüleri. Düün eri doldu konakçılarlan.

11Padişah girdi, görsün konakçıları, da gördü orada bir adam, ani diildi düün rubasınnan giiyimni.

12„Ba dost, – dedi ona çorbacı, – nesoy sän düün rubasız burayı giräbildin?“ O adam susardı.

13Ozaman padişah dedi kendi izmetkerlerinä: „Baalayın onun ellerini hem ayaklarını da atın onu dışankı karannaa. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması“[+].

14Zerä çok çaarılmış, ama az seçilmiş».


Hak Kesara hem Allaha

15[•]Ozaman fariseylär[†] gidip annaştılar, nesoy tutsunnar İisusu laflan[+].

16Yolladılar Ona kendi üürenicilerini, İrodun adamnarınnan barabar, desinnär: «Üüredici, biz bileriz, ani dooru adamsın, Allahın yolunu hakına üüredersin, kimseyä pay tutmêêrsın, zerä adam üzünä bakmêêrsın[+].

17Ölä ki, sölä bizä, nesoy sayêrsın, düşer mi ödemää harç Kesara[*] osa düşmeer mi?»[+]

18Ama İisus, bileräk onnarın kötü neetlerini, dedi: «Neçin Beni deneersiniz, ikiüzlülär[+]?

19Gösterin Bana parayı, neylän ödener harç!» Onnar getirdilär Ona bir dinar.[†]

20İisus sordu onnara: «Kimin resimi hem adı yazılı burada?»

21«Kesarın», – cuvap etti onnar. Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara ne Kesarın, ama Allaha ne Allahın»[+].

22Şaştılar bu laflara da, Onu brakıp, gittilär.


Soruş dirilmäk için

23[•]Hep o günü İisusa geldi sadukeylär,[†] angıları deerlär, ani yok dirilmäk, da sordular:[+]

24«Üüredici, Moisey dedi: „Eer birkimsey ölärseydi taa uşaa olmadıynan, onun kardaşı lääzım evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“[+].

25Vardı bizdä edi kardaş. İlkinkisi evlendi da öldü. Çünkü yoktu uşaa, kendi karısını braktı kardaşına.

26Hep ölä oldu ikincisinnän dä, üçüncüsünnän dä, edincisinädän.

27Hepsindän sora öldü karı da.

28Dirilmektä angısının bu edisindän karısı o olacek? Zerä hepsi yaşadı onunnan».

29İisus cuvap etti onnara: «Yanılêrsınız, zerä bilmeersiniz ne Ayoz Yazıları,[†] ne da Allahın kuvedini.

30Zerä ölülär dirildiynän evlenmeyeceklär, ama olaceklar, nicä Allahın angilleri göktä.

31Ölülerin dirilmesi için okumadınız mı, ne Allah sizä deer:

32„Bän Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahıyım“. Allah – diil ölülerin Allahı, ama dirilerin».

33İnsannar, ani seslärdilär, şaştılar İisusun üüretmesinä.


En büük sımarlamak

34[•]Fariseylär, açan işittilär, ani İisus susturdu sadukeyleri, toplandılar bireri.

35Onnardan bir zakon[†] üüredicisi, İisusu denesin deyni, koydu ona bölä bir soruş:

36«Üüredici, angı sımarlamak en büük Zakonda?»

37İisus cuvap etti: «„Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan hem bütün aklınnan“.

38Budur ilk hem en büük sımarlamak.

39İkincisi buna benzär: „Seväsin yakın olanını, nicä kendini“[+].

40Bu iki sımarlamakta tutunêr bütün Zakon hem proroklar»[+].


Hristos – kimin oolu?

41[•]Açan topluydular fariseylär birerdä, İisus sordu onnara:

42«Ne düşünersiniz siz Hristos için? Kimin oolu O?» «Davidin»,[†] – cuvap etti onnar[+].

43İisus deer onnara: «Öleysä, neçin David, Allahın Duhundan kullanılmış, adlêêr Onu „Çorbacı“, deyip:

44„Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına“[+].

45Çünkü David adlêêr Onu „Çorbacı“, nesoy O olabilir Davidin oolu?»

46Kimsey cuvap edämedi Ona bir dä laf. O gündän sora artık kimsey kıyışmadı bişey sorsun Ona[+].

### 23


Azar bilgiçlerä hem fariseylerä

1[•]Sora İisus danıştı insana hem Kendi üürenicilerinä

2da dedi: «Bilgiçlär[†] hem fariseylär[†] oturêrlar Moiseyin erindä.

3Onuştan hepsini, ne söleerlär sizä, koruyun hem yapın. Ama ne yapêrlar, siz yapmayın. Zerä onnar söleerlär, ama yapmêêrlar[+].

4Baalêêrlar aar üklär, ani zor götürmää. Koyêrlar insanın sırtına, ama kendileri baarlem parmaannan kımıldatmêêrlar.

5Hepsini insana göstermäk için yapêrlar. Dua paçkalarını büüldeerlär, ruba eteklerini uzun püsküllärlän yapêrlar.

6Severlär oturmaa öndeki erä konak sofralarında hem ilk skemnelerä sinagogalarda.[†][+]

7Beenerlär, insan seläm versin onnara meydannarda da desinnär: „Üüredici!“

8Ama siz kendinizä „Üüredici“ sölettirmeyin, zerä sizdä bir üüredici – Hristos, ama siz hepsiniz kardaşsınız[+].

9Bu erdä kimseyä demeyin „Boba“, zerä sizin birdir Bobanız, ani göktä bulunêr.

10Kimseyä demeyin „Önderci“, zerä birdir sizdä Önderci – Hristos.

11Sizin aranızda en büüyü sizä izmetkär olsun[+].

12Kim kendini üüseklendirer, o aşaalandırılacek, kim kendini aşaalandırêr, o üüseklendirilecek[+].

13Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz kapêêrsınız insana Gök Padişahlıını. Kendiniz girmeersiniz, kim dä girmää isteer, brakmêêrsınız.

/[+] 14Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Siz kemirersiniz dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrsınız. Onuştan cezanız çok aar olacek./

15Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz dolanêrsınız eri hem denizi, ki çeviräsiniz baarlem birisini dininizä, da çevirip, yapêrsınız onu bir cendem adamı, iki kat taa fena sizdän.

16Vay sizä köör öndercilär, ani deersiniz: „Eer emin edärseydi birkimsey Ayoz binaylan,[†] diil bişey. Ama emin edärseydi Ayoz binanın altınınnan, o baalı emininnän“[+].

17Fikirsizlär hem köörlar, ne taa büük? Altın mı osa Ayoz bina mı, ani ayozlêêr altını?

18Hem deersiniz: „Eer birkimsey emin edirseydi kurbannıklan,[†] diil bişey, ama emin edirseydi kurbannan, ani kurbannık üstündä, o baalı emininnän“.

19/Fikirsizlär hem/ köörlar! Ne taa büük, kurban mı, osa kurbannık mı, ani kurbanı ayozlêêr?

20Ölä ki, kim emin eder kurbannıklan, o emin eder hepsinnän, ne var onun üstündä.

21Kim emin eder Ayoz binaylan, o emin eder Ayoz binaylan hem Onunnan, Kim orada yaşêêr.

22Hem kim emin eder göklän, emin eder Allahın çorbacılık skemnesinnän hem skemnedä Oturannan.

23Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz verersiniz onuncu payını naanedän, marardan hem kimyondan, ama brakêrsınız tamannanmadık Zakondan[†] en paalı işleri: dooruluu, acıyannıı hem inanı. Bunnarı lääzım yapasınız, kalanını da brakmayasınız!

24Köör öndercilär, ani sivri sinää süzersiniz, ama deveyi yudêrsınız!

25Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Siz yıkêêrsınız çölmään hem çanaan dışansını, ama içyansı dolu hırsızlıklan hem tamahlıklan.

26Köör farisey! İlkin pakla çölmään /hem çanaan/ içyansını, sora pak[†] olacek dışansı da.

27Vay sizä, fariseylär hem bilgiçlär, ikiüzlülär! Zerä siz nicä kireçli mezarlar, ani dışandan görünerlär gözäl, ama içyandan dolu ölülerin kemiklerinnän hem hertürlü mındarlıklan[+].

28Hep ölä siz dä dışandan gösterilersiniz insanın önündä dooru, ama içyandan doluysunuz ikiüzlülüklän hem zakonsuzluklan.

29Vay sizä, bilgiçlär hem fariseylär, ikiüzlülär! Zerä siz düzersiniz prorokların mezarlarını hem donadêrsınız dooru adamnarın anılmak taşlarını.

30Siz deersiniz: „Eer biz yaşayaydık bizim dedelerin vakıdında, kayıl olmayaceydık prorokların kanını dökmää“[+].

31Butakım siz kendi-kendinizä karşı şaatlık edersiniz, ani siz prorok öldürücülerin oollarıysınız.

32Haydi, bitirin, ne bobalarınız çekettirdi.

33Yılannar, zihirli yılan yavruları! Nesoy kurtulacenız cendemin cezasından[+]?

34Onun için, tä, yollêêrım sizä prorokları, aarifleri hem bilgiçleri. Kimisini öldüreceniz da stavroza gereceniz, başkalarını düüyeceniz sizin sinagogalarda hem koolayacenız onnarı kasabadan kasabaya[+].

35Ölä ki, siz cuvap edeceniz hepsi dooru olannarın kannarı için, ani döküldü bu erdä, kabaatsız Avelin kanından, Varahiyanın oolunun, Zahariyanın kanınadan, angısını öldürdünüz Ayoz bina hem kurbannık arasında[+].

36Dooru söleerim sizä, ani hepsi bunnar için bu boy insan cuvap edecek.


İerusalim için aalayış

37[•]İerusalim, İerusalim, ani öldürersin prorokları hem taşlan düüyersin sana yollanılmışları! Kaç sıra istedim toplayım senin uşaklarını, nicä kloçka toplêêr piliçlerini kanatları altına, ama siz istämediniz![+]

38Tä, eviniz sizä boş brakılêr.

39Söleerim sizä, ani büündän ötää görmeyeceniz Beni, demeyincä: „İisözlenmiş olsun, Kim geler Saabinin adına!“»[+]

### 24


Bitki vakıdın nışannarı

1[•]Açan İisus çıktı Ayoz binadan[†] da yollandı gitmää, üürenicilär yaklaştılar Ona, göstersinnär Ayoz binanın yapılarını.

2Ama İisus dedi onnara: «Görersiniz mi hepsini bunnarı? Dooru söleerim sizä, ani kalmayacek burada taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»[+].

3Açan İisus oturdu Zeytin bayırı üstündä, üürenicileri yalnız Ona yaklaştılar da dedilär: «Sölä bizä, nezaman olacek bunnar hem nesoy nışan Senin gelmeni hem zamanın bitkisini gösterecek?»

4İisus cuvap etti onnara: «Bakın, birkimsey aldatmasın sizi[+].

5Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“, da çoyunu aldadaceklar.

6İşideceniz cenk uultusu hem haber cenklär için. Bakın, korkmayasınız. Zerä hepsi bunnar lääzım olsun, ama bu taa diil bitkisi.

7Zerä millet milletä, padişahlık padişahlaa karşı kalkacek. Kimi erlerdä olacek aaçlık, /salgınnar/ hem er tepremeleri[+].

8Ama hepsi bunnar salt büük kahırların çeketmesi.

9Ozaman zeetleyeceklär sizi hem öldüreceklär, hem Benim adım için hepsi milletlär sizdän azetmeyecek[+].

10Çoyu inandan düşecek. Biri-birini sataceklar hem azetmeyeceklär biri-birindän[+].

11Kalkacek çok yalancı proroklar da çoyunu aldadaceklar[+].

12Zakonsuzluk[†] zeedelenecek, onuştan çoyunda sevgi suuacek.

13Ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek[+].

14Gök Padişahlıın İi Haberi bütün dünnedä nasaat olacek, şaatlık olsun hepsi milletlerä, da ozaman bitkisi gelecek[+].

15[•]Ölä ki, açan göreceniz dikili ayoz erdä iirenç işi, ani bozgunculuk yapêr, angısı için lafetti prorok Daniil, – kim okuyêr, annasın –

16ozaman kim olacek İudeyada, kaçsın bayırlara.

17Kim bulunacek ev üstündä, inmesin almaa bişey içyandan[+].

18Kim olacek kırda, dönmesin geeri üst rubasını almaa.

19O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara![+]

20Dua edin, kaçmanız razgelmesin kışın eki cumertesi.

21Zerä ozaman büük zeet olacek, ani olmadı dünneyin kurulmasından büünädän hem olmayacek da[+].

22Eer o vakıt kısaldılmaydı, kimsey kurtulamayaceydı, ama seçilmişlerin hatırı için o vakıt kısaldıldı[+].


Adam Oolunun gelmesi

23Ozaman eer birkimsey deyärseydi sizä: „Tä, Hristos burada!“ eki: „Hristos orada!“, inanmayın[+].

24Zerä peydalanacek yalancı hristoslar hem yalancı proroklar. Yapaceklar büük nışannar hem şaşmaklı işlär, aldatsınnar deyni, olarsaydı kolay, artık seçilmiş olannarı da[+].

25Tä, Bän vakıtça sizä haberledim[+].

26Ölä ki, eer deyärseydilär sizä: „Tä, O çol erdä!“, gitmeyin, eki: „Tä, O saklı içerdä!“, inanmayın.

27Zerä, nicä çimçirik çakêr günduusundan da görüner günbatısına kadar, ölä olacek Adam Oolunun[†] gelmesi dä[+].

28Neredä olacek leş, orayı toplanacek leş kartalları[+].

29[•]O zeet günnerindän sora hemen gün kararacek, ay vermeyecek aydınnıını, yıldızlar göktän düşeceklär, hem gökün kuvetleri sarsalanacek[+].

30Ozaman göktä Adam Oolunun nışanı gösterilecek. Ozaman hepsi erdeki senselelär aalayacek. Göreceklär Adam Oolunu, gelärkän gökün bulutları üstündä büük kuvetlän hem metinniklän[+].

31O yollayacek büük boru sesinnän angillerini. Onnar toplayaceklar Onun seçilmişlerini dört taraftan, gökün bir kenarından öbür kenarınadan[+].

32[•]İncir fidanından örnek alın. Açan dalları yımışêêrlar, hem yaprakları eşererlär, bilersiniz, ani yaz yakın.

33Hep ölä, siz dä açan göreceniz hepsi bunnarı, biliniz, ani bu iş[*] yakın, artık kapuda.

34Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca[+].

35Er hem gök geçecek, ama Benim sözlerim hiç geçmeyecek[+].


Gün hem saat bilinmeer

36[•]O günü hem o saadı kimsey bilmeer: ne gökteki angillär, ne dä Ool, ama salt Boba.

37Nicä oldu Noyun günnerindä, hep ölä olacek Adam Oolunun gelmesindä dä[+].

38Nicä o günnerdä potoptan ileri iyärdilär, içärdilär hem evlenärdilär o günä kadar, açan Noy girdi gemi içinä,

39da bişey şüpelenmärdilär, potop gelmeyincä da hepsini telef etmeyincä, hep ölä olacek Adam Oolunun gelmesi dä[+].

40Ozaman iki adam olacek kırda. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

41İki karı dermendä un üüdeceklär. Birisi alınacek, birisi kalacek.

42Onuştan kuşku olun, zerä bilmeersiniz, ne günü Saabiniz gelecek[+].

43Biliniz, eer bileydi evin çorbacısı, nezaman hırsız gelecek, kuşku duraceydı da brakmayaceydı, evini soysun[+].

44Onuştan siz dä olun hazır, zerä Adam Oolu gelecek o saatta, açan hiç düşünmeersiniz[+].


İnanç hem kasavetsiz çıraklar

45[•]Acaba kimdir inanç hem aarif çırak, angısını çorbacısı koydu cuvapçı kendi evindä hepsi çırakların üstünä, vakıdında doyursun onnarı deyni?

46Mutlu çırak, angısını çorbacısı, gelmesindä, bulacek bölä yaparkan[+].

47Dooru söleerim sizä, ani koyacek onu cuvapçı bütün kendi varlıı üstünä.

48Ama çırak olarsaydı fena da akılca deyärseydi: „Çorbacım oyalanêr“,[+]

49da başlarsaydı düümää kafadarlarını, imää hem içmää sarfoşçularlan,

50çıraan çorbacısı gelecek bir gün, nezaman hiç beklämeer, hem o saatta, nezaman hiç düşünmeer,

51çok düüyecek, onu ikiüzlülärlän bir erä koyacek. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması[+].

### 25


On kız

1Ozaman Gök Padişahlıı on kıza benzär olacek, angıları aldılar kandillerini da karşı etmää güveeyi çıktılar[+].

2Onnarın beşi aarifti, ama beşi diildi aarif.

3Diil aariflär, alıp kandillerini, almadılar kendilerinnän zeytin yaayı.

4Ama aarif olannar kandillerinnän aldılar zeytin yaayı da kaplar içindä.

5Çünkü güvää geç kaldı, onnar hepsi uyuklamaa başladılar da uyudular[+].

6Gecä yarısı işidildi bir büük ses: „Tä güvää geler, çıkın ona karşı!“

7Ozaman hepsi kızlar uyandılar da hazırladılar kandillerini.

8Diil aariflär dedilär aariflerä: „Verin bizä dä sizin zeytin yaayınızdan, zerä bizim kandillär süüner“.

9Ama aarif kızlar cuvap ettilär: „Yok nasıl verelim, zerä sora etişmäz hem bizä, hem sizä. Taa islää gidin satıcılara da satın alın kendinizä“.

10Açan gittilär satın alsınnar, geldi güvää. Hazır olannar onunnan girdilär düün erinä da kapuyu kitledilär[+].

11Ondan sora geldilär kalan kızlar da yalvardılar: „Çorbacı, çorbacı, aç bizä kapuyu!“[+]

12Ama o cuvap etti onnara: „Dooru söleerim, ani tanımêêrım sizi!“[+]

13Ölä ki, kuşku olun, zerä bilmeersiniz, ne günü hem ne saatta Adam Oolu[†] gelecek[+].


Talantlar için örnek

14[•]Bu olacek, nicä bir adam, gideceykän bir yabancı erä, çaardı çıraklarını da payetti onnara kendi varlıını.

15Birisinä verdi beş talant, ikincisinä verdi iki talant, üçüncüsünä verdi bir talant, herkezinä becerikliinä görä, sora gitti.

16O, angısı kabletti beş talant, gidip koydu onnarı alış-verişä da kazandı taa beş talant.

17Hep ölä yaptı ikincisi dä, ani kabletti iki talant. O da kazandı taa iki talant.

18Ama üçüncüsü, angısı kabletti bir talant, gidip kazdı bir kuyu er içindä da orayı sakladı çorbacısının talantını.

19Çok vakıttan sora bu çorbacı döndü geeri da istedi esap onnardan[+].

20O, angısı kablettiydi beş talant, geldi da getirdi taa beş talant, deyip: „Çorbacı, sän verdin bana beş talant, bän kazandım taa beş talant“.

21Çorbacı dedi ona: „Helal, sän ii hem inanç çıraksın, oldun inanç az işlerdä, koyacam seni çok işlerin üstünä. Katıl çorbacının şenniinä!“[+]

22O, angısı kablettiydi iki talant, geldi da dedi: „Çorbacı, sän verdin bana iki talant. Bän onnarlan kazandım taa iki talant“.

23Çorbacı dedi: „Helal, sän ii hem inanç çıraksın, oldun inanç az işlerdä, koyacam seni çok işlerin üstünä. Katıl çorbacının şenniinä!“

24O, angısı kablettiydi salt bir talant, geldi da dedi: „Çorbacı, bilärdim seni, ani keskin adamsın, biçersin, neredä ekmedin hem toplêêrsın, neredä harman düümedin.

25Bän korktum, onuştan, gidip, gömdüm bu talantı er içinä. Şindi al, ne senin“.

26Çorbacı dedi ona: „Yaramaz hem haylaz çırak! Bilärdin, ani biçerim, neredä ekmedim hem toplêêrım, neredä harman düümedim.

27Onuştan sän lääzımdı koyasın paramı bankacılara[*]. Şindi, açan döndüm geeri, alaceydım paramı gelirlän.

28Alın ondan bu talantı da verin ona, kimdä var on talant.

29Zerä kimdä var, ona taa verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var[+].

30Ama bu yaramaz çıraamı atın dışankı karannaa. Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması“. /Söleyip bunu, dedi: „Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!“/[+]


Milletlerä daava

31Açan Adam Oolu Kendi metinniindä gelecek, hem hepsi ayoz angillär Onunnan, ozaman oturacek Kendi metinni çorbacılık skemnesindä[+].

32Hepsi milletlär toplanacek Onun önünä. Da ayıracek onnarı biri-birindän, nicä ayırêr güdücü koyunnarı tekelerdän[+].

33Koyunnarı ayıracek saa tarafına, ama tekeleri – sol tarafına.

34Ozaman Padişah deyecek saa tarafında olannara: „Gelin, Bobamın iisözlenmişleri, da elä alın Padişahlıı, ani hazırlanmış sizä dünneyin kurulmasından[+].

35Zerä aaçtım, da siz doyurdunuz Beni. Susuzdum, da verdiniz su, içeyim. Yabancıydım, kablettiniz Beni[+].

36Çıplaktım, giidirdiniz Beni. Hastaydım, geldiniz Bana. Kapanda kapalıydım, dolaştınız Beni“[+].

37Ozaman dooru olannar cuvap edeceklär: „Saabi, nezaman aaç Seni gördük da doyurduk? Eki nezaman susuzdun, da su verdik, içäsin?

38Nezaman yabancı Seni gördük da kablettik? Eki çıplak, da giidirdik?

39Nezaman hasta Seni gördük eki kapanda da Sana geldik?“

40Padişah cuvap edecek onnara: „Dooru söleerim sizä, kaç sıra bunnarı yaptınız bu en küçük kardaşlarımdan birisinä, Bana Kendimä yaptınız“[+].

41Sora deyecek sol tarafında olannara: „Gidin Bendän, siz betvalılar, diveç ateşä, ani hazırlanmış diavola hem onun angillerinä![+]

42Zerä aaçtım, da doyurmadınız Beni. Susuzdum, da su içeyim, vermediniz.

43Yabancıydım, kabletmediniz Beni. Hastaydım, kapanda bulundum, da gelmediniz Bana“.

44Ozaman onnar deyeceklär: „Saabi, nezaman gördük Seni aaç, susuz, yabancı, çıplak, hasta, kapanda da yardım etmedik Sana?“

45Ozaman O cuvap edecek: „Dooru söleerim sizä, ani kaç sıra bunu yapmadınız bu en küçük kardaşlarımdan birisinä, Bana yapmadınız“[+].

46Bunnar gideceklär diveç cezaya, ama dooru olannar – diveç yaşamaya».

### 26


İisusu öldürmäk için neet

1[•]Hepsini bunnarı annattıktan sora İisus dedi Kendi üürenicilerinä:

2«Bilersiniz, ani iki gündän sora Paskellä yortusu[†] olacek? Ozaman Adam Oolu[†] daavaya verilecek, stavroza gerilmiş olsun».

3Ozaman toplandılar büük popazlar,[†] bilgiçlär[†] hem halk aksakalları[†] Kayafanın, baş popazın,[†] aulu içinä.

4Da annaştılar, nesoy şalvirliklän tutsunnar İisusu da öldürsünnär.

5Ama dedilär: «Salt olmaz bunu yapmaa yortuda, ki insan debreşmesin».


Bir karı yaalêêr İisusu

6[•]Açan İisus bulunardı Vifaniya küüyündä, lepralı Simonun evindä,[+]

7Ona yaklaştı bir karı ak mermer kap içindä pek paalı kokuluklan, da İisus sofrada bulunurkan, kokuluu döktü İisusun başına.

8Üürenicilär, açan gördülär bunu, üfkelenip, dedilär: «Ne lääzımdı yapılsın bu zännık?

9Bu kokuluu vardı nasıl satmaa çok paraya da bunu fukaaralara vermää».

10İisus bilärdi, ne lafedärdilär, da dedi onnara: «Neçin gücendirersiniz karıyı? O bir yakışıklı iş yaptı Benim için.

11Fukaaralar herzaman sizinnän, ama Bän herzaman olmayacam[+].

12Döküp bu kokuluu güüdemin üstünä, hazırladı Beni gömülmäk için[+].

13Dooru söleerim sizä, ani bütün dünnedä, neredä İi Haber nasaat olacek, bu karının yaptıı sölenecek da ona anılmak olacek»[+].


İuda satêr İisusu

14[•]Ozaman oniki üürenicidän birisi, İuda İskariot, gitti büük popazlara[+]

15da dedi: «Ne vereceniz bana, eer verirseydim İisusu sizin elinizä?» Onnar adadılar vermää ona otuz gümüş.

16Bundan sora İuda aarardı uygun vakıt, ki versin İisusu onnarın ellerinä.


Paskellä sofrası

17[•]Hamursuz yortunun ilk günündä üürenicilär geldilär İisusa da dedilär Ona: «Neredä isteersin hazırlayalım Sana Paskellä imeeni?»

18O dedi: «Gidin kasaba içinä, te o filan adama da deyin ona: „Üüredici deer: Benim vakıdım yaklaştı, sendä yortulayacam Paskelleyi üürenicilerimnän“».

19Üürenicilär yaptılar ölä, nicä İisus sımarladı, da hazırladılar Paskelleyi.

20Avşamnen İisus oniki üürenicisinnän erleşti sofraya.

21Onnar iyärkän, İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, ani sizdän birisi Beni satacek»[+].

22Onnar pek kahırlandılar da başladılar biri-biri ardı sora Ona sormaa: «Acaba, diilim mi Bän, Saabi?»

23İisus cuvap etti: «Kim uzattı elini Benimnän çini içinä, o Beni satacek.

24Hakına, ani Adam Oolu gider, nicä Onun için yazılı. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr! Ona taa ii olaceydı, hiç duumasın!»[+]

25İuda, ani sattı Onu, dedi: «Üüredici, acaba diilim mi bän?» «Ölä, nicä söledin», – cuvap etti İisus.


Komka

26[•]Açan onnar iyärdilär, İisus aldı bir ekmek, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerinä, deyip: «Alın da iyin, bu – Benim güüdäm»[+].

27Sora aldı bir çölmek, şükür etti Allaha, verdi onnara, deyip: «İçin hepsiniz ondan,

28zerä bu – Benim kanım, eni baalantının kanı, ani döküler çoyu için, ki günahları baaşlansın.

29Söleerim sizä, ani büündän ötää içmeyecäm bu çotuk meyvasından o günä kadar, açan içecäm taazesini sizinnän Bobamın Padişahlıında».


Petrinin atılması için haber

30Bir psalma çaldıktan sora, onnar gittilär Zeytin bayırına[+].

31[•]İisus dedi onnara: «Hepsiniz bu gecä Benim beterimä sürçeceniz, zerä var yazılı: „Uracam Güdücüyü, da koyunnar daalacek“[+].

32Ama dirildiktän sora sizdän öncä Galileyaya gidecäm»[+].

33Petri cuvap etti Ona: «Hepsi sürçärseydi Senin beterinä, bän bir sıra bilä sürçmeyecäm».

34İisus ona dedi: «Dooru söleerim sana, ani bu gecä, horoz ötüncä, sän üç sıra atılacan Bendän».

35Petri dedi: «Eer lääzım olarsaydı öleyim dä Seninnän, hep okadar atılmarım Sendän». Kalan üürenicilär dä hep ölä lafettilär[+].


İisus Gefsimani başçesindä

36[•]Sora İisus onnarlan gitti bir erä, adı Gefsimani. Da dedi üürenicilerinä: «Oturun burada. Bän gidecäm orayı, dua edeyim deyni».

37Aldı Petriyi hem Zevedeyin iki oolunu da başladı kahırlanmaa hem zeetlenmää[+].

38İisus dedi onnara: «Canım kahırlı ölümädän. Kalın burada Benimnän da kuşku olun!»[+]

39Sora gitti biraz taa ileri, düştü üzükoynu erä da başladı dua etmää: «Bobam, eer varsaydı nicä, ko aşsın bu acı çölmek Bendän. Hep okadar olsun diil ölä, nicä Bän isteerim, ama nicä Sän»[+].

40Sora geldi üürenicilerinä, buldu onnarı uyuyarkan da dedi Petriyä: «Ne bir saat baarlem kuşku duramadınız Benimnän?

41Kuşku olun hem dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz. Duh havez, ama ten kuvetsiz»[+].

42Gitti enidän ikinci sıra dua etmää da dedi: «Bobam, eer yoksaydı nicä aşsın bu çölmek Bendän, ki içmeyim onu, ko olsun Senin istediin»[+].

43Sora İisus enidän döndü geeri üürenicilerinä da buldu onnarı uyuyarkan, zerä uykudan aarlaşmıştı gözleri.

44Enidän brakıp onnarı, uzaklaştı da dua etti üçüncü sıra, deyip hep o lafları.

45Sora geldi üürenicilerinä da dedi onnara: «Siz hep taa uyuyêrsınız hem dinnenersiniz mi? Tä geldi saat, açan Adam Oolu veriler günahkerlerin elinä[+].

46Kalkın, gidelim! Tä, Benim satıcım yaklaştı».


İisus tutulêr

47[•]İisus taa lafedärkän, geldi İuda, onikidän birisi, hem onunnan barabar çok insan kılıçlarlan hem moçugalarlan, yollanılmış büük popazlardan hem halk aksakallarından[+].

48Satıcı verdiydi onnara butürlü nışan: «Kimi öpecäm, Odur İisus, Onu tutun!»

49Birdän yaklaştı İisusa da dedi: «Seläm, Üüredici!», sora öptü Onu.

50İisus dedi ona: «Dostum, ne geldin yapmaa, yap!» Ozaman insannar yaklaştılar İisusa da, uzadıp ellerini, tuttular Onu.

51Birisi, ani İisuslan barabardı, uzattı elini da çıkardı kılıcını, urdu baş popazın kuluna da kesti onun kulaanı[+].

52Ozaman İisus dedi: «Koy kılıcını erinä, zerä herkezi, kim kılıç çıkarêr, kılıçtan öldürüler[+].

53Osa sanêrsın, yok nasıl yalvarayım Bobama, ki yollasın Bana yardıma angilleri, oniki legiondan[*] zeedä mi?

54Ama ozaman nesoy tamannanacek Ayoz Yazılar,[†] angıları deer, ani hepsi bölä lääzım olsun?»

55Ozaman İisus dedi insana: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem moçugalarlan. Her gün otururdum Ayoz binada,[†] üürederäk insanı, da tutmadınız Beni[+].

56Ama hepsi bunnar oldu, ki tamannansın prorokların yazıları». Bundan sora hepsi üürenicilär braktılar Onu da kaçtılar[+].


İisus Sinedrionun önündä

57[•]İisusu tutannar götürdülär Onu baş popaza, Kayafaya, kimin evindä toplanmıştı bilgiçlär hem aksakallar.

58Petri gidärdi Onun ardına uzaktan-uzaa, baş popazın auluna kadar. Sora girdi aul içinä, oturdu bekçilärlän barabar, ki görsün neylän bu iş bitecek.

59Büük popazlar, aksakallar hem bütün Sinedrion[†] İisusa karşı aarardılar yalancı şaatlık, ki öldürsünnär Onu,

60ama bulamadılar, makar ki çok yalancı şaat çıktı ortaya. Sonda geldi taa iki şaat.

61Onnar dedilär: «O dedi: „Bän var nicä yıkayım Allahın Ayoz binasını da üç günä kadar enidän yıvacam onu“»[+].

62Baş popaz kalktı ayakça da sordu: «Hiç cuvap etmeyecän mi? Ne söleerlär şaatlar Sana karşı?»[+]

63İisus susardı. Baş popaz dedi ona: «Emin ettirerim Sana diri Allahlan, sölä bizä, Sänsin mi Hristos, Allahın Oolu?»

64«Ölä, nicä söledin, – cuvap etti İisus. – Bundan taa zeedä söleerim sizä: büündän ötää göreceniz Adam Oolunu oturarkan Kudretlinin[*] saa tarafında hem gelärkän gök bulutları üstündä»[+].

65Ozaman baş popaz yırttı rubalarını da baardı: «Kötüledi Allahı! Ne lääzım bizä başka şaat? Demin kendiniz işittiniz, nicä kötüledi Allahı![+]

66Ne deyeceniz?» Onnar cuvap ettilär: «Kabaatlı, cezalansın ölümnän!»

67Ozaman tükürdülär üzünä, düüdülär şamarlan.

68Da deyärdilär: «Prorokluk et bizä, Hristos, kim urdu Sana?»


Petri atılêr İisustan

69[•]Petri durardı dışarda, aul içindä. Bir izmetçiyka yaklaştı ona da dedi: «Sän dä Galileyalı İisuslan bulunardın!»

70Petri atıldı hepsinin önündä da dedi: «Hiç annamêêrım, ne söleersin».

71Açan çıktı tokatlar yanına, bir başka izmetçiyka gördü onu da dedi onnara, kim oradaydı: «Bu adam da Nazaretli İisuslandı».

72Petri enidän atıldı da emin etti: «Hiç tanımêêrım bu Adamı!»

73Birazdana orada durannar yaklaştılar Petriyä da dedilär: «Aslı, sän dä onnardansın, zerä senin lafın tanıdêr seni».

74Petri başladı betvaylan emin etmää: «Hiç tanımêêrım bu Adamı!» Taman o vakıt horoz öttü.

75Petrinin aklına geldi, ne sölediydi İisus: «Horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan». Petri çıktı dışarı da acı aaladı[+].

### 27


İisusu götürerlär kullanıcı Pilata

1[•]Açan sabaa oldu, büük popazlar[†] hem halk aksakalları[†] annaştılar İisusu öldürsünnär.

2Baalayıp Onu, götürdülär da verdilär kullanıcı Pontiy Pilata[+].


İuda asılêr

3[•]Açan İuda, ani sattı İisusu, annadı, ani İisusu daavaya verdilär, pişman oldu. Getirdi geeri otuz gümüşü da verdi büük popazlara hem aksakallara.

4O dedi: «Günaha girdim, zerä kabaatsız adam kanı sattım». «Bizä ne? Sän kendin bak», – cuvap etti onnar.

5İuda attı gümüşleri Ayoz bina[†] içinä, sora gitti da asıldı.

6Büük popazlar topladılar gümüşleri da dedilär: «Düşmär koymaa bu parayı Ayoz binanın haznasına, zerä bu kan parası»[+].

7Annaştılar bu paraylan çölmekçinin tarlasını satın alsınnar, mezar eri olsun, yabancıları gömmää deyni.

8Onuştan büünkü günä kadar bu tarlanın adı: «Kan tarlası».

9Ozaman tamannandı, ne haberlediydi prorok İeremiya, angısı deer: «Aldılar otuz gümüşü, paa kuruşunu, ani İzrail oolları kurdu Onun için,[+]

10da verdilär çölmekçinin tarlası için, nicä bana Saabi söledi».


İisus Pilatın önündä

11[•]İisus çıktı kullanıcının önünä, angısı sordu Ona: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» «Ölä, nicä söleersin», – cuvap etti İisus[+].

12Ama büük popazların hem aksakalların amazlarına hiç cuvap etmedi.

13Ozaman Pilat dedi Ona: «Ne, işitmeersin mi, nekadar çok kabaatlandırêrlar Seni?»[+]

14İisus ona hiç bir dä laf cuvap etmedi. Kullanıcı buna pek şaştı.


İisus hem Varavva

15[•]Her Paskellä yortusunda[†] kullanıcı, adetinä görä, kolverärdi kapancılardan birisini, kimi insan istärdi.

16O vakıt kapalıydı bir anılmış adam, adı Varavva.

17Açan hepsi topluydular, Pilat sordu onnara: «Kimi isteersiniz kolvereyim? Varavvayı mı osa İisusu mu, Angısına dener Hristos?»

18Zerä bilärdi, ani haseetlik beterinä verdilär İisusu onun elinä[+].

19Açan Pilat taa oturardı daava skemnesindä, onun karısı yolladı ona, sölesinnär: «Bak yapmayasın bişey bu dooru adama. Bu gecä çok zeet çektim, açan Onu düşümdä gördüm».

20Büük popazlar hem aksakallar kızıştırdılar insanı istesinnär Varavvayı, ama İisusu öldürsünnär[+].

21Kullanıcı sordu onnara: «Angısını onnarın ikisindän kolvereyim?» «Varavvayı!» – baardılar onnar.

22Pilat dedi onnara: «Ne yapayım İisuslan, Angısına dener Hristos?» «Gerilmiş olsun stavroza!» – baardılar onnar.

23Kullanıcı dedi: «E ne kötülük yaptı?» Ama onnar çekettilär taa pek baarmaa: «Gerilmiş olsun stavroza!»[+]

24Açan Pilat gördü, ani bişey yapamêêr, buna karşı, kalabalık debreşer, aldı su, yıkadı ellerini insanın önündä da dedi: «Bän diilim kabaatlı bu dooru Adamın kanı için. Bakın kendiniz!»

25Hepsi insan cuvap etti: «Onun kanı düşsün bizim üstümüzä hem bizim uşaklarımızın üstünä»[+].


Askerlär gülmää alêrlar İisusu

26Ozaman Pilat kolverdi Varavvayı, ama İisusu kamçılayıp, verdi, ki gersinnär stavroza[+].

27[•]Sora kullanıcının askerleri götürdülär İisusu Pretoriuma[*]. Onun dolayına toplandılar hepsi askerlär.

28Soyundurdular Onun rubalarını da giidirdilär kırmızı üst ruba.

29Ördülär tikenni çalıdan bir feneț da koydular Onun başına, sora verdilär bir sopa saa elinä. Diz çökürdülär önündä da, gülmää alıp, deyärdilär: «Seläm Sana, İudeylerin Padişahı!»

30Tükürürdülär Onun üstünä, sora alıp sopayı, kafasına ururdular[+].

31Gülmää aldıktan sora soyundurdular kırmızı üst rubayı, giidirdilär Kendi rubalarını da götürdülär Onu, stavroza germää.


İisusu gererlär stavroza

32[•]Kasabadan çıkarkan, karşı geldilär kirineli bir adamnan, adı Simon. Onu zorladılar, götürsün İisusun stavrozunu.

33Açan etiştilär o erä, ani adı Golgofa, annaması «baş kemii eri»,

34verdilär içsin şarap, karışık acı bişeylän, ama İisus, dadıp, istämedi içsin.

35Gerdiktän sora, attılar çetelä da payettilär Onun rubalarını.

36Sora oturdular da yanında bekçilik edärdilär.

37Başı üstündä taktılar kabaatını, yazılı: «İisus – İudeylerin Padişahı».

38Onunnan barabar stavroza gerdilär iki haydut: birisini saa, öbürünü dä sol tarafına.

39Oradan geçennär kötülärdilär Onu da, başlarını sallayarak, deyärdilär:

40«Sän, ani yıkêrsın Ayoz binayı da üç gündä enidän yapêrsın, eer Sän Allahın Oolusaydın, kurtar Kendini da in erä stavrozdan!»[+]

41Hep ölä büük popazlar, bilgiçlär[†] hem aksakallar /fariseylärlän[†] barabar/ gülmää alardılar Onu da deyärdilär:

42«O başkalarını kurtardı, ama Kendini kurtaramêêr! Eer O İzrailin padişahıysa, insin erä stavrozdan, da biz inanacez Ona![+]

43Umutlanardı Allaha, ko şindi kurtarsın Onu Allah, eer Onu sevärsä. Zerä O Kendi deyärdi: „Bän Allahın Ooluyum!“»

44Haydutlar, ani geriliydilär Onunnan, hep ölä kötülärdilär Onu.


İisus öler

45[•]Altıncı saattan dokuzuncu saada kadar[*] oldu karannık bütün memlekettä.

46Dokuzuncu saadın dolayında İisus baardı büük seslän: «Eli! Eli! Lema şevaktani?» Annaması: «Allahım! Allahım! Neçin Beni braktın?»[+]

47Orada durannardan kimisi, işidip bu lafları, dedilär: «O çaarêr İliyayı!»

48Birisi kaçtı, çabuk aldı bir sünker, bandırdı onu iişi şarap içinä da, takıp bir sopaya, verdi, içsin.

49Ama kalanı deyärdilär: «Durun, bakalım, gelecek mi İliya, kurtarsın Onu?»

50İisus enidän baardı büük seslän da verdi duhunu.


Ayoz binanın perdesi yırtılêr

51Birdän Ayoz binanın içindä perdä yırtıldı iki parçaya, yukardan aşaa kadar. Er tepredi, taşlar çatladılar,

52mezarlar açıldılar. Çok ayozların güüdeleri, ani öldüydülär[*], dirildilär[+]

53da, mezarlar içindän çıkıp, Onun dirilmesindän sora girdilär ayoz kasabaya[*] da çoyuna gösterildilär.

54Asker üzbaşı hem askerlär, ani bekçilik edärdilär İisusun yanında, açan gördülär er tepremesini hem hepsini, ne oldu, pek korktular da dedilär: «Hakına, O Allahın Ooluydu!»

55Orada vardı çok karı, angıları uzaktan siiredärdilär, hem angıları Galileyadan gittiydilär İisusun ardına, izmet ederäk Ona.

56Onnarın arasında Mariya Magdalina hem Mariya, İakovun hem İosifin anaları, hem Zevedeyin oolların anaları[+].


İisusu gömerlär

57[•]Avşamnen geldi bir zengin adam, adı İosif, Arimafeya kasabasından, hep İisusun üürenicilerindän.

58Gitti Pilata da istedi İisusun güüdesini. Pilat izin etti, versinnär ona.

59İosif aldı güüdeyi da sardı biyaz keten çarşaflan,

60erleştirdi Onu kendi mezarı içinä, angısını oymuştu kanarada. Sora devirdi bir büük taş mezarın kapusuna da gitti.

61Oradaydı Mariya Magdalina hem öbür Mariya. Onnar otururdular mezara karşı.


Bekçilär mezarda

62Ertesi günü, cumaa günündän sora, büük popazlar hem fariseylär toplandılar Pilatın önünä da dedilär:

63«Çorbacı, biz aklımıza getirdik, ani o aldadıcı, taa yaşarkan, dedi: „Üçüncü günü dirilecäm“[+].

64Onuştan sımarla, beklenilsin mezar üçüncü günä kadar, ki birtürlü gelmesinnär Onun üürenicileri gecä da çalmasınnar güüdesini, sora demesinnär insana, ani dirildi ölüdän. Bu son yalan olacek taa kötü ilkinkisindän».

65Pilat dedi: «Var bir bölük bekçiniz, gidin da koruyun mezarı, nicä bilersiniz».

66Onnar gittilär da korudular mezarı bekçilärlän, mühürleyip taşı[+].

### 28


İisus diriler

1[•]Cumertesi geçtiktän sora, açan aydınnanırdı haftanın ilk günü[*], Mariya Magdalina hem öbür Mariya geldilär görmää mezarı[+].

2Birdän oldu bir büük er tepremesi, zerä bir angil Saabidän indi göktän da, gelip, devirdi taşı mezarın aazından da oturdu taş üstünä[+].

3Onun görümü çimçirik gibiydi. Rubaları biyazdı nicä kaar[+].

4Bekçilär korkudan titiredilär da ölü gibi erä düştülär[+].

5Angil dedi karılara: «Korkmayın, zerä bilerim, ani aarêêrsınız stavroza gerilmiş İisusu.

6O yok burada, O dirildi, nicä sölediydi. Gelin, görün erini, neredä Saabi koyuluydu.

7Da hızlı gidin, söleyin Onun üürenicilerinä, ani O dirildi ölüdän. O gider sizdän öncä Galileyaya. Orada göreceniz Onu. Tä bän sizä söledim»[+].


Karılar görerlär Hristozu

8Onnar hızlı çıktılar mezar içindän korkuylan hem büük sevinmäklän, kaçarak gittilär, haber versinnär üürenicilerinä.

9Ama açan gidärdilär, sölesinnär üürenicilerinä, tä, Kendi İisus karşı çıkêr onnara da deer: «Seläm!» Onnar yaklaştılar, sarmaştılar ayaklarına da baş iilttilär Ona[+].

10Ozaman İisus dedi onnara: «Korkmayın, gidin da söleyin kardaşlarıma, gitsinnär Galileyaya. Orada Beni göreceklär»[+].


Bekçilär satın alınêr

11Açan onnar gidärdilär, kimisi bekçilerdän girdilär kasaba içinä da söledilär hepsi bu oluşlar için büük popazlara.[†]

12Bunnar toplandılar aksakallarlan[†] bireri da, annaşıp, verdilär çok para bekçilerä,

13deyip onnara: «Söleyin bölä: „Onun üürenicileri geldilär gecä, da biz uyuyarkan çaldılar Onun güüdesini“.

14Bu haber etişärseydi kullanıcının kulaana, biz onu inandıracez, da sizi beladan kurtaracez».

15Askerlär aldılar parayı da yaptılar ölä, nicä onnarı üürettilär. İudeylerin arasında bu haber daaldı da etişti büünkü günä kadar.


İisusun bitki sımarlaması

16[•]Onbir üürenici gittilär Galileyaya bayırın üstünä, nereyi İisus sımarladıydı.

17Gördülär Onu da baş iilttilär Ona, ama kimisi şüpeli kaldı[+].

18İisus, yaklaşıp onnara, dedi: «Bana bütün zaabitlik verildi göktä hem erdä[+].

19Gidin da hepsi milletleri Bana üürenici yapın, vaatiz edip onnarı Bobanın hem Oolun hem Ayoz Duhun adına[+].

20Üüredin, hepsini tamannasınnar, ne sizä sımarladım. Da biliniz, Bän olacam sizinnän her gün, zamanın bitkisinädän». /Amin./[+]

## Mark

### Mark

Mark


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### 1


İİ HABER MARKTAN


İoan Vaatizedici

1[•]İisus Hristozun, Allahın Oolunun, İi Haberi başlantısı.

2Nicä yazılı prorok İsayanın kiyadında: «Tä, Bän yollêêrım habercimi Senin önün sora, angısı hazırlayacek yol Sana»[+].

3«Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın“».

4İoan geldi, çol erdä vaatiz ederäk hem nasaat ederäk, ani insan lääzım dönsün günahlarından Allaha hem vaatiz olsun, ki baaşlamak edensinnär[+].

5Bütün İudeya erlerindän, İerusalim kasabasından gelärdilär da hepsi vaatiz olardılar ondan İordan deresindä, kendi günahlarını açıklayarak[+].

6İoan giiyimniydi devä yapaasından rubaylan, kuşanıktı deridän kayışlan, iyärdi çekirgä hem kır arı balı.

7İoan nasaat edärdi: «Benim ardıma geler O, Kim taa kaavi bendän. Bän diilim yakışıklı iilip çözmää Onun ayak kaplarının tasmalarını.

8Bän sizi suylan vaatiz ettim, ama O sizi Ayoz Duhlan vaatiz edecek».


İisus vaatiz olêr, şeytandan denener

9[•]O vakıt Galileyadan, Nazaret kasabasından, geldi İisus, da İoan vaatiz etti Onu İordan deresindä[+].

10Su içindän çıkarak, O[*] hemen gördü, nicä gök açıldı, da Ayoz Duh, bir guguş gibi, Onun üstünä kondu[+].

11Göklerdän bir ses işidildi: «Sänsin Benim sevgili Oolum, Sendä Benim isleeliim»[+].

12Bundan sora Duh İisusu çol erä çabuk götürdü.

13Çolda O kırk gün bulundu, neredä şeytandan denenmiş oldu. Canavarlar arasında bulunurdu, da angillär Ona izmet edärdilär[+].


İisusun ilk üürenicileri

14[•]Açan İoanı kapadılar, İisus geldi Galileyaya, nasaat ederäk İi Haberi Allahın Padişahlıı için.

15Da deyärdi: «Vakıt tamannandı, Allahın Padişahlıı yaklaştı. Günahlarınızdan Allaha dönün hem İi Haberi inanın»[+].

16Geçip Galileya gölün boyundan, İisus gördü Simonu hem Andreyi, onun kardaşını. Onnar su içinä süzmeleri atardılar, zerä balıkçıydılar[+].

17İisus onnara dedi: «Gelin Benim ardıma, sizi insan tutan yapacam»[+].

18Onnar çabuk süzmelerini braktılar da Onun ardına yollandılar[+].

19Gidip biraz ileri, İisus gördü Zevedeyin oolunu, İakovu, hem kardaşını İoanı, angıları kayık içindä süzmelerini tertiplärdilär.

20İisus hemen çaardı onnarı. Onnar bobalarını, Zevedeyi, kayıkta işçilärlän braktılar da kendileri İisusun ardına gittilär.


Sinagogada fena duhlu adam alıştırılêr

21[•]Kapernaum kasabasına geldilär. Tezdä, cumertesi günü, İisus sinagoga[†] içinä girdi, üüretmää insanı başladı[+].

22Onun üüretmesinä şaşardılar, zerä üüredärdi onnarı nicä bir adam, angısında var zaabitlik, diil nicä bilgiçlär.[†][+]

23Taman o vakıt onnarın sinagogasının içindä bulunardı bir adam, angısı fena duhlan tutulmuş. O başladı baarmaa:

24«Ne isteersin bizdän, Nazaretli İisus? Geldin bizi kaybetmää mi? Bilerim, kimsin Sän, Sän Allahın Ayozuysun!»[+]

25Ama İisus takazaladı onu da dedi: «Sus da çık bu adamdan!»

26Ozaman fena duh adamı sarsaladı da sora, bir keskin seslän baarıp, ondan çıktı[+].

27Hepsi şaş kaldılar da biri-birinä sorardılar: «Nedir bu? Nesoy eni üüretmäktir bu? O artık fena duhlara zaabitliklän sımarlêêr, da onnar Onu sesleer!»[+]

28Galileyanın bütün dolayında İisus için hereri haber çabuk daaldı.


İisus Petrinin kaynanasını alıştırêr

29İisus İakovlan hem İoannan sinagogadan çıktı, Simonun hem Andreyin evinä gitti.

30Simonun kaynanası patta sıtmadan hasta yatardı. Bunun için İisusa çabuk haber verildi[+].

31İisus, yaklaşıp, tuttu onu elindän da yardım etti, kalksın. Sıtma onu braktı, da karı izmet etmää onnara başladı[+].

32Avşamnen, gün kauşmasında, hepsi hastaları hem fena duhtan tutulmuşları İisusa getirärdilär.

33Kapu önündä insan bütün kasabadan toplandı.

34Hertürlü hastalıklardan O çok insan alıştırardı. Çıkarardı çok fena duhları da brakmardı sölesinnär, zerä onnar bilirdilär, ani O Hristos[+].

35[•]Ertesi günü çin-sabaalän İisus kalktı da, çıkıp evdän, bir sapa erä gitti, neredä dua edärdi[+].

36Simon hem kim onunnandı, gittilär İisusu aaramaa.

37Açan buldular, dedilär Ona: «Hepsi Seni aarêêr».

38O cuvap etti onnara: «Gidelim dolay küülerä /hem kasabalara/, ki orada da nasaat edeyim, zerä bunun için çıkıp-geldim».

39Gitti, nasaat etsin bütün Galileyanın sinagogalarında da fena duhları çıkarsın.


Lepralı hasta paklanêr

40[•]İisusa geldi bir lepralı adam, diz çöktü Onun önündä da yalvardı: «Eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»[+].

41İisusun canı acıdı da, uzadıp elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!»

42Birdän lepra onu braktı, da bu adam paklandı[+].

43İisus tez yollandırdı onu da sıkıdan sımarladı:[+]

44«Bak, sölämeyäsin kimseyä, ama git da gösteril popaza.[†] Kendi paklanman için getir ne Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»[+].

45Bu adam sa, çıkıp oradan, başladı sölemää hem haber vermää bunun için hererdä. Ölä, ani sora İisus hiç bir kasabaya açıkta girämärdi. O dışanda, sapa erlerdä durardı, da insan her taraftan Ona gelärdi[+].

### 2


İisus alıştırêr kötürüm adamı

1[•]Birkaç gündän sora İisus enidän geldi Kapernaum kasabasına. İşidildi, ani O evdä[+].

2Ölä çok insan toplandı, ani kapunun dışanda artık durmaa er yoktu. İisus annadardı onnara Allahın sözünü.

3Ona birkaç adam geldi, getireräk bir kötürüm hasta, angısını dört kişi taşıyardı.

4Çünkü yaklaşamardılar Ona kalabalık beterinä, açtılar evin örtüsünü, neredä bulunurdu İisus, da indirdilär hastayı döşek üstündä[+].

5İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Oolum! Günahların baaşlandı»[+].

6Bilgiçlerdän kimisi, angıları oturardılar orada, kendi-kendilerinä düşünärdilär:

7«Neçin bu adam Allahı bölä kötüleer? Kim, Allahtan kaarä, var nasıl günahları baaşlasın?»[+]

8İisus birdän içyandan duydu, ani onnar bölä düşünerlär, onuştan dedi onnara: «Neçin ölä düşünersiniz üreklerinizdä?

9Ne taa kolay: kötürüm adama demää „Günahların baaşlandı mı“, osa demää „Kalk, al döşeeni da gez mi“?

10Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun[†] var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...»,

11dönüp kötürüm adama, dedi: «Sana sımarlêêrım: kalk, al döşeeni da git evä!»

12Çabuk bu kötürüm adam hepsinin önündä kalktı, aldı döşeeni da çıktı dışarı. Hepsi şaşardılar, Allahı metinneyeräk, deyärdilär: «Bölä iş hiç bir sıra bilä görmedik!»


İisus çaarêr Leviyi

13[•]İisus enidän çıkıp-gitti göl boyuna, hepsi insan Onun yanına toplandı, da O onnarı üüredärdi.

14Oradan geçärkän, gördü Leviyi, Alfeyin oolunu, ani otururdu erdä, neredä harç toplanardı, da dedi ona: «Gel Benim ardıma». Leviy kalktı da gitti Onun ardına.

15Açan İisus Leviyin evindä konaklanardı, çok harççılar[†] hem günahkerlär Onunnan hem üürenicilerinnän barabar sofrada bulunardılar. Bölä çok kişi vardı, ani Onun ardına gidärdilär.

16Kimi bilgiçlär[†] fariseylerdän gördülär, ani harççılarlan hem günahkerlärlän bilä iyer, onun için dedilär Onun üürenicilerinä: «Neçin O iyer /hem içer/ harççılarlan hem günahkerlärlän barabar?»[+]

17İisus, işidip bunu, cuvap etti onnara: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara. Bän gelmedim, çaarayım dooruları, ama günahkerleri, /Allaha dönsünnär/»[+].


Oruç için soruş

18[•]İoanın üürenicileri hem fariseylär[†] oruç tutardılar. Birkaç kişi geldilär İisusa da sordular: «Neçin İoanın hem fariseylerin üürenicileri oruç tutêrlar, ama Senin üürenicilerin tutmêêrlar?»[+]

19Da dedi onnara İisus: «Var mı nasıl güveenin dostları oruç tutsunnar, açan güvää yannarında? Nekadar vakıt yannarında güvää, onnar oruç tutmazlar[+].

20Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman, o gün, onnar oruç tutacek[+].

21Kimsey eski rubaya eni yama yamamêêr, zerä eni yama taa pek eski rubayı yırtêr. Sonda yırtık taa büük olêr.

22Kimsey eni şarabı eski tulumnar içinä doldurmaz, zerä eni şarap patladêr tulumnarı. Şarap döküler, tulumnar da zän olêr. Eni şarabı lääzım doldurmaa eni tulumnar içinä».


Ne düşer cumertesi yapmaa?

23Oldu ölä, ani bir cumertesi günü İisus ekinnär içindän geçärdi. Gidärkän yolda, Onun üürenicileri başak koparmaa başladılar.

24Fariseylär dedilär İisusa: «Ya bak, neçin onnar yapêrlar, ne düşmeer cumertesi günü?»

25İisus dedi onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David[†] hem kafadarları, açan acıktılar?

26Nicä Aviafarın, baş popazın,[†] vakıdında o girdi Allahın evinä da idi ekmeklerdän, ani Allahın önünä koyulardı, angılarını, popazlardan[†] kaarä, kimsey düşmärdi isin. Sora verdi kafadarlarına da».

27İisus dedi onnara: «Cumertesi adam için kuruldu, ama diil adam cumertesi için.

28Ölä ki, Adam Oolu – artık cumertesinin dä Saabisi».

### 3


Kuru ellän bir adam

1[•]İisus enidän girdi sinagoga[†] içinä. Orada vardı bir adam kuru ellän[+].

2Fariseylär[†] gözledärdilär İisusun ardına, görsünnär deyni, alıştıracek mı bu adamı cumertesi günü, ki sora kabaatlandırsınnar Onu[+].

3İisus dedi kuru ellän adama: «Kalk da çık karşıya».

4Sora sordu onnara: «Ne düşer cumertesi günü yapmaa: iilik mi osa kötülük mü? Yaşamayı kurtarmaa mı osa öldürmää mi?» Onnar susardılar[+].

5Üfkeli baktı dolayında olannara, güçleneräk onnarın üreklerin uyvaşıklıı beterinä, sora dedi o adama: «Uzat elini!» O uzattı, da eli alıştı, enidän saa oldu, nicä öbür eli[+].

6Fariseylär çıktılar dışarı da çabuk İrodun adamnarınnan annaştılar, nesoy öldüräbilsinnär İisusu.


İisus göl yanında alıştırêr hastaları

7İisus üürenicilerinnän barabar yollandı göl boyuna. Onun ardına gitti çok insan Galileyadan, İudeyadan,[+]

8İerusalimdän, İdumeyadan hem İordanın öbür tarafından. İnsannar Tir hem Sidon kasabaların tarafından, işidip, ne O yapêr, sürü-sürü gelärdilär Ona.

9İisus sımarladı üürenicilerinä hazırlasınnar Ona bir kayık, ki insan sıkıştırmasın Onu.

10Çünkü çok insan alıştırdıydı, onuştan hastalar itirişirdilär, baarlem diisinnär Ona[+].

11Fena duhlar, açan görärdilär Onu, düşärdilär erä Onun önündä da baarardılar: «Sän Allahın Ooluysun!»[+]

12Ama O sert sımarlardı onnara, açıklamasınnar Onu başkalarına[+].


İisus ayırêr oniki apostol

13[•]Sora İisus pindi bayır üstünä da çaardı, kimi istedi. Onnar toplandılar Ona.

14Onnarın içindän ayırdı onikisini, angılarına apostol dedi, ki olsunnar Onunnan, da yollasın onnarı nasaat etmää,

15hem kuvetleri olsun /alıştırmaa hastaları hem/ koolamaa fena duhları.

16Bunnar, kimi İisus ayırdı, oniki kişi: Simon, angısının adını koydu Petri;[+]

17İakov hem İoan, Zevedeyin oolları, angıların adlarını koydu Voanerges, annaması «Gök gürültü oolları»;[+]

18Andrey; Filip; Varfolomey; Matfey; Foma; İakov, Alfeyin oolu; Faddey; Simon Kananit[+]

19hem İuda İskariot, angısı İisusu sattı[+].


Ayoz Duha karşı günah

20[•]İisus bundan sora evä gitti. Enidän toplandı insan ölä çokluk, ani İisuslan üürenicilerin yoktu kolayı ekmek isinnär[+].

21Hısımnarı işittilär bunu da geldilär, alsınnar Onu, zerä onnar deyärdilär, ani O akıldan çıktı[+].

22Bilgiçlär,[†] ani geldilär İerusalimdän, deyärdilär, ani O Veelzevuldan[†][*] tutulu, hem ani fena duhları çıkarêr fena duhların öndercisinin kuvedinnän[+].

23İisus topladı onnarı da lafetti örneklärlän: «Nesoy şeytan var nasıl şeytanı çıkarsın?

24Herbir padişahlık, neredä bölünmäk olêr, yok nasıl ayakça dursun.

25Herbir ev, neredä bölünmäk olêr, yok nasıl ayakça dursun.

26Hep ölä şeytan da, kendi-kendinä karşı gidärsä hem bölünmäk yaparsa, duramaz ayakça, ama bitkisi gelir.

27Kimsey yok nasıl girsin kaavi olanın evinä, ki çalsın onun varlıını, eer ilkin baalamarsaydı onu. Salt ondan sora var nasıl soysun onun evini.

28Dooru söleerim sizä, her günah, ani insan yapêr, hem her kötü laf, ani söleer, baaşlanêr.

29Ama kim kötüleer Ayoz Duhu, hiç bir sıra bilä baaşlanmayacek. O kabaatlı bir günahlan, ani divecinä kalacek»[+].

30Bunu söledi, zerä onnar deyärdilär: «Onda var fena duh».


İisusun anası hem kardaşları

31[•]O vakıt geldilär İisusun anası hem kardaşları da, durup dışarda, yolladılar çaarsınnar Onu[+].

32Çokluk oturardı Onun dolayında, açan Ona söledilär: «Bak, Senin anan hem kardaşların dışarda, seni aarêêrlar».

33«Kim Benim anam hem kim Benim kardaşlarım?» – cuvap etti O.

34Sora baktı Onun dolayında oturannara da dedi: «Tä, Benim anam hem kardaşlarım!

35Kim tamannêêr Allahın istediini, onnar Bana kardaş, kızkardaş hem ana»[+].

### 4


Ekici için örnek

1[•]İisus enidän başladı üüretmää insanı göl boyunda. Yanına toplandıydı ölä çok insan, ani İisus, pinip, oturdu bir kayık içinä su boyunda, ama hepsi insannar kaldılar kenarda.

2İisus başladı onnarı üüretmää örneklärlän çok işlär için. Üürederäk onnarı, İisus söledi bu örnää:

3«Sesleyin. Tä ekici çıktı toom ekmää.

4Açan ekärdi, razgeldi, ani toomnardan birazı düştü yol boyuna. Kuşlar kondular da idilär onnarı.

5Başka toomnar taşlık erä düştülär, neredä az toprak vardı. Toomnar tez filizlendi, zerä toprak diildi derin.

6Ama açan güneş çıktı, onnar sörpeştilär da kurudular, zerä kökleri suvadaydı.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär da buulttular filizleri, onnar verämedilär bereket.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär. Büüdülär, başak verdilär da bereket getirdilär: birisi otuz, öbürü altmış, taa öbürü üz katına».

9Sora dedi onnara: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»[+]

10[•]Açan İisus insandan ayırıktı, oniki üürenicisi hem kalan izleyicileri sordular Ona bu örnek için.

11O cuvap etti onnara: «Sizä verildi, annayasınız Allahın Padişahlıının saklılıını, ama kalan insana hepsi sölener örneklärlän[+].

12Ölä ki, „onnar gözlerinnän bakêrlar, ama görmeerlär; kulaklarınnan işiderlär, ama annamêêrlar, ki birtürlü dönmesinnär Allaha, da baaşlansın günahları“»[+].

13Sora sordu onnara: «Annamêêrsınız bu örnää mi? Ozaman nesoy annayacenız kalan örnekleri?

14Ekici eker Allahın sözünü[+].

15Kimi insannar benzeer toomnara, ani düşer yol boyuna, neredä o söz ekiler. Onnar sözü işittiynän, tez geler şeytan da çalêr sözü, ani ekiliydi üreklerindä.

16Toomnar, ekilmiş taşlık erä, onnardır, angıları, sözü işidip, çabuk kablederlär sevinmäklän,

17ama yok kökleri hem az vakıt tutunêrlar. Açan geler zorluk eki koolamak Allahın sözü için, onnar tez atılêrlar[+].

18Başka toomnar, ekilmiş çalılar içinä, onnardır, kim işider sözü,

19ama bu zamanın kahırları, zenginniin aldangaçlıı hem başka hamellär, girip onnara, buuldêrlar sözü, da onnar bereket getirämeerlär[+].

20Toomnar, ekilmiş ii topraa, onnardır, kim, işidip sözü, kablederlär da bereket getirerlär: birisi otuz, öbürü altmış, taa öbürü üz katına»[+].


Şafk görünär erdä

21[•]Sora İisus dedi onnara: «Şafkı getirerlär, ki koysunnar küp altına osa pat altına mı? Diil mi koysunnar deyni kandillik üstünä[+]?

22Yok bişey örtülü, ani açılmasın, hem yok bişey saklı, ani üzä çıkmasın[+].

23Kimin var kulaa, işitmää deyni, ko işitsin»[+].

24Hem dedi onnara: «Bakın, ne işidersiniz. Ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülmüş olacenız, salt taa zeedelenmiş[+].

25Zerä kimdä var, ona taa çok verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var».


Filiz salverän toom için örnek

26Sora dedi: «Allahın Padişahlıı benzeer ona, nicä bir adam eker toom tarlasına.

27Gecä uyuyêr, gündüz uyanık durêr, ama toom filiz salverer, büümää başlêêr. Netürlü bu olêr, adam hiç bilmeer.

28Toprak kendiliindän bereket verer: ilkin bir eşil filiz, sora başak, bitkidä başak dolu teneylän.

29Açan bereket olgun olêr, işä hiç oyalanmayarak, oraa koyêr, zerä geldi biçmäk vakıdı»[+].


Hardal toomu için örnek

30[•]Sora dedi: «Neylän benzedelim Allahın Padişahlıını, ne örneklän açıklayalım onu?

31O benzeer hardal toomuna, ani, ekildiynän toprak içinä, taa küçük hepsi toomnardan er üstündä[+].

32Ama ekildiktän sora büüyer da olêr taa büük hepsi eşilliklerdän. Onun dalları büüyer ölä, ki gök kuşları var nicä yuvalarını yapsınnar onun gölgesindä».

33İisus bunun gibi çok örneklärlän nasaat etti Allahın sözünü onnara, nekadar onnar annayabildilär.

34Lafetmärdi örneksiz. Sora, açan kalardı yalnız üürenicilerinnän, hepsini açıklardı.


İisus boranı uslandırêr

35[•]O günü avşamnen İisus dedi onnara: «Geçelim gölün öbür tarafına»[+].

36Üürenicilär, salverip insanı, götürdülär Onu kayıklan, angısında O bulunurdu. Onunnan bilä vardı başka kayıklar da.

37Başladı esmää bir büük boran, dalgalar fırladardı su kayık içinä, da kayık dolardı suylan[+].

38Ama İisus kayıın geerisindä uyuyardı, yastık başı altında. Üürenicilär uyandırdılar Onu da dedilär: «Üüredici, ne Senin yok kasavetin, ani biz kaybeleriz?»

39O kalktı, azarladı lüzgeri da gölä dedi: «Sus, da işidilmesin sesin!» Lüzgär durdu da büük usluluk oldu.

40Sora dedi üürenicilerinä: «Neçin ölä korkaksınız? Ne, sizdä taa yok mu inan?»

41Onnarı bastı bir büük korku. Biri-birinnän lafedärdilär: «Kimdir Bu, Angısını lüzgär hem dalgalar sesleerlär?»

### 5


İisus koolêêr fena duhları Gadarada

1[•]Onnar etiştilär gölün öbür tarafına, Gadara[*] erlerinä.

2Açan İisus indi kayık içindän, mezar laamnarından Ona karşı çıktı bir adam, tutulu fena duhtan.

3Bu adam yaşardı mezar laamnarı içindä. Kimsey artık onu sincirlärlän dä baalayamardı.

4Çok sıra baalardılar onu sincirlärlän hem bukaalarlan, ama sincirleri koparardı, bukaaları kırardı. Kimsey onu uslandıramardı.

5Herzaman, gecä-gündüz, mezar laamnarında hem bayırlar üstündä, baarardı hem taşlarlan kendi-kendini yaralardı.

6O uzaktan gördü İisusu, kaçarak geldi da baş iiltti Onun önündä,

7baararak keskin seslän: «Neyin var Senin benimnän, İisus, Pek üüsek Allahın Oolu? Yalvarêrım Sana Allahın adınnan: zeetlämä beni!»[+]

8Bölä dedi, zerä İisus sımarladı: «Fena duh, çık dışarı bu adamdan!»

9Sora sordu: «Nesoy senin adın?» O cuvap etti: «Benim adım Legion[*], zerä biz çoklukuz».

10Pek yalvarmaa başladı İisusa, koolamasın onnarı oradan.

11Bayır yamacında bir büük sürü domuz otlardı.

12Fena duhlar yalvardılar: «Brak bizi, girelim domuzlar içinä».

13İisus braktı, girsinnär. Fena duhlar çıktılar bu adamdan da girdilär domuzlar içinä. Bütün sürü hızlandı dik yamaçtan da atladı göl içinä. Yakın iki bin domuz buuldu göl içindä.

14Domuzçular kaçtılar da haberledilär kasabada hem dolay küülerdä. İnsan çıktı görsün, ne oldu.

15Geldilär İisusa da gördülär fena duhtan tutulu adamı, angısının içindä vardı bir legion fena duh, oturarak giiyimni hem aklı başında. Hepsini bir korku aldı.

16Onnar, kim bu oluşu gördülär, söledilär insana hepsini, ne oldu fena duhtan tutulu adamnan hem domuzlarlan.

17Ozaman insan başladı yalvarmaa, ki İisus gitsin onnarın erlerindän[+].

18Açan İisus girärdi kayık içinä, adam, ani öncä fena duhtan tutuluydu, yalvardı İisusa, alsın onu Kendisinnän.

19Ama İisus kayıl olmadı da dedi: «Git evä da sölä kendikilerinä hepsini, ne Saabi yaptı sana hem nesoy acıdı seni».

20O gitti da başladı Dekapolistä sölemää hepsini, ne yaptı İisus ona. Hepsi şaşardılar[+].


Kız diriler, hasta karı alışêr

21[•]Açan İisus kayıklan karşı tarafa döndü, göl boyunda çok insan toplandı Onun dolayına.

22Geldi Ona sinagogadan[†] bir önderci, adı İair. Görüp İisusu, düştü Onun ayaklarına[+]

23da pek yalvardı: «Benim kızım ölüm döşeendä. Yalvarêrım, gel da koy ellerini onun üstünä, ki saa olsun da yaşasın».

24İisus gitti onunnan. Onun ardına gidärdi çok insan da her taraftan sıkışardılar.

25Orada vardı bir karı, ani oniki yıldan beeri zeetlenärdi kan akmasından.

26O çok savaşmıştı çok doftorların elindän, harcamıştı hepsini varlıını, ama hiç fayda olmadı, buna karşı, hastalıı olmuştu taa zor.

27O, işidip İisus için, yaklaştı geeridän, insan içindän, da diidi rubasına.

28Zerä düşünärdi: «Sade diisäm Onun rubalarına, alışacam»[+].

29Açan diidi, birdän kan akması durdu. O duydu, ani güüdesi alıştı hastalıktan.

30İisus duydu, ani bir kuvet Ondan çıktı, döndü insana dooru da sordu: «Kim diidi Benim rubama?»[+]

31Üürenicileri cuvap ettilär: «Görmeersin mi, nicä insan her taraftan sıkıştırêr? Sän dä sorêrsın: „Kim diidi Bana?“»

32Ama O bakınardı dolaya, görsün deyni, kim diidi Ona.

33Bu karı korkudan titirärdi, zerä bilärdi, ne oldu onunnan. O yaklaştı da düştü Onun ayaklarına, sora annattı işin aslısını.

34İisus dedi ona: «Kızım! Senin inanın seni alıştırdı, git usluluklan da saa ol senin hastalıından»[+].

35İisus taa lafedärkän, evdän geldilär da sinagoga öndercisinä dedilär: «Kızın öldü, naafilä savaştırma Üürediciyi».

36İisus, esaba koymayarak bu lafları, dedi sinagoga öndercisinä: «Korkma, sade inan».

37O brakmadı, kimsey gitsin Onun ardına, salt Petriyi, İakovu hem İoanı, İakovun kardaşını[+].

38Gelip sinagoga öndercisinin evinä, gördü orada kalabalık, büük seslän aalamak hem sıralamak.

39Girip orayı, dedi onnara: «Neçin şamata yapêrsınız hem aalêêrsınız? Kız ölmedi, ama uyuyêr»[+].

40Onnar gülmää aldılar Onu. Ama O uurattı hepsini dışarı, aldı kızın bobasını, anasını hem onnarı, kim Onunnandı, da girdi orayı, neredä kız yatardı.

41İisus tuttu kızı elindän da dedi ona: «Talifá kumí», annaması: «Kız, deerim sana, kalk»[+].

42Kız çabuk kalktı da başladı gezinmää. O oniki yaşındaydı. Hepsi görennär şaş-beş kaldı.

43İisus sıkıdan sımarladı onnara, kimseyä bunu sölämesinnär, sora dedi, versinnär kıza imää[+].

### 6


İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

1[•]İisus oradan gitti da geldi Kendi memleketinä. Üürenicilär gittilär Onun ardına[+].

2Cumertesi günü İisus başladı üüretmää sinagogada.[†] Çoyu, ani seslärdilär Onu, şaşmaklan sorardılar: «Neredän hepsi bunnar var Onda? Nesoy aariflik verili Ona? Nesoy Onun ellerindän olêr bu kudretli işlär[+]?

3Diil mi O dülger, Mariyanın oolu, İakovun, İosifin, İudanın hem Simonun kardaşı? Diil mi Onun kızkardaşları bizim aramızda?» Bu beterä İisus için şüpeyä düştülär[+].

4İisus dedi onnara: «Bir dä prorok diil paasızlandırılmış ölä, nicä kendi memleketindä, kendi hısımnarında hem kendi evindä»[+].

5Yapamadı orada bir dä kudretli iş, sade nekadar birkaç hastayı, koyup ellerini, alıştırdı.

6O şaşardı onnarın inansızlıına. Sora gitti dolay küülerä da orada üüredärdi.

7[•]Çaardı Kendinä oniki üürenicisini da başladı yollamaa ikişär-ikişär. Verdi onnara zaabitlik fena duhların üstünä[+]

8da sımarladı onnara: «Bişey almayın yol için, sopadan kaarä. Almayın ne ekmek, ne hiybä, ne dä para.

9Ayaklarınıza giiyin sandali, sırtınıza giimeyin iki kat ruba».

10Sora dedi: «Angı evä gireceniz, o evdä kalın, oradan gidincä.

11Eer bir erdä insan sizi kabletmärseydi eki seslämärseydi, çıkıp oradan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin, azar gibi onnara karşı. Dooru söleerim sizä: daava günündä Sodoma hem Gomorraya olacek taa ilin, nekadar o kasabaya»[+].

12Onnar gittilär da nasaat ettilär, ani insan dönsün günahlarından Allaha[+].

13Çok fena duhları uurattılar hem çok hastaları alıştırardılar, yaalayıp zeytin yaayınnan[+].


İoan Vaatizedicinin ölümü

14[•]Padişah İrod işitti İisus için, zerä Onun adı hererdä anılardı. Kimisi deyärdi: «İoan Vaatizedici ölüdän dirildi, onuştan yapabiler kudretli işlär»[+].

15Başkaları deyärdilär: «O İliya», taa başkası deyärdi: «O bir prorok, evel vakıttan proroklardan biri gibi»[+].

16Bunu sesleyip, İrod dedi: «Bu – İoan, angısının kafasını aldım. O dirildi ölüdän».

17Zerä İrod kendisi yolladıydı, tutsunnar da kapasınnar İoanı zındana, İrodiadanın beterinä, angısı Filipin, İrodun kardaşının, karısıydı, ama İrod ona evlenmişti[+].

18İoan deyärdi ona: «Düşmeer yaşayasın senin kardaşının karısınnan».

19Onuştan İrodiada kin güdärdi İoana da bakardı öldürtmää onu, ama yoktu kolaylıı.

20İrod korkardı İoandan, ama koruyardı onu, zerä bilärdi, ani o dooru hem ayoz bir adam. Onu seslärkän, hiç bilmärdi, ne yapsın, ama hep okadar mayıllıklan seslärdi onu.

21Bir uygun gün oldu, açan İrod kendi duumak günün yortusunda yaptı konuş öndercilerinä, asker zaabitlerinä hem Galileyadan büüklerä[+].

22İrodiadanın kızı girdi da oynadı. Beendirdi kendini İroda hem konaklara. Ozaman padişah dedi kıza: «İstä bendän, ne istärseydin, da bän verecäm sana».

23Baalandı eminnän: «Ne dä istärseydin bendän, verecäm sana, artık istärseydin padişahlıımın yarısını da».

24Kız çıktı dışarı da sordu kendi anasına: «Ne isteyim?» O cuvap etti: «İstä İoan Vaatizedicinin kafasını».

25Kız çabuk gitti padişaha da dedi: «İsteerim, şindi veräsin bana bir çini içindä İoan Vaatizedicinin kafasını!»

26Padişah çok güçlendi, ama atılmaa istämedi, zerä emin ettiydi konakların önündä.

27Yolladı bir cellat asker da sımarladı, getirsin İoanın kafasını.

28Asker gitti da aldı İoanın kafasını, getirdi bir çini içindä da verdi kıza, kız da verdi kendi anasına.

29Açan İoanın üürenicileri işittilär bunu, gelip, aldılar onun güüdesini da mezar içinä koydular[+].


Beş bin adam doyurulêr

30[•]Apostollar döndülär geeri İisusa da annattılar Ona hepsini, ne yaptılar hem nicä üürettilär insanı[+].

31İisus dedi: «Gelin Benimnän bir sapa erä yalnız da dinnenin biraz». Zerä vardı çokluk, ani gelärdilär hem gidärdilär, da onnarın yoktu kolaylıkları artık ekmek isinnär[+].

32Gittilär kayıklan bir sapa erä, ki olsunnar yalnız.

33İnsan gördü onnarı gidärkän da tanıdı. Herbir kasabadan kaçtılar orayı yayan da etiştilär onnarın önneri sora.

34Açan çıktı kayık içindän, İisus gördü çok insan. Canı acıdı onnara, zerä onnar nicä güdücüsüz koyunnardı. Başladı onnarı üüretmää hertürlü işlär[+].

35Çünkü vakıt hayli geçmişti, üürenicilär yaklaştılar İisusa da dedilär: «Burası çol er, vakıt şindän sora geç.

36Kolver insanı, gitsinnär dolay küülerä hem kırdakı evlerä da satın alsınnar kendilerinä bişey imää, /zerä yok ne isinnär/».

37«Siz verin onnara imää», – dedi İisus. Ama üürenicilär cuvap ettilär: «Var mı nicä ikiüz dinarlan[†] gidelim da satın alalım ekmek, ki doyurabilelim onnarı?»

38İisus sordu onnara: «Ya gidin da bakın, kaç ekmek sizdä var?» Annadıktan sora cuvap ettilär: «Var beş ekmek hem iki balık».

39Ozaman sımarladı, oturtsunnar hepsini bölük-bölük eşil çimen üstünä.

40İnsan oturdu erä sıra-sıra ellişär hem üzär kişi bir sırada.

41İisus aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä, iisözledi da kırıp ekmekleri, verdi üürenicilerinä, ki onnar payetsinnär insana. İki balıı da böldü hepsinä.

42Hepsi idi da doyundu.

43Topladılar oniki sepet, dolu ekmek parçasınnan hem ne balıklardan kaldıydı.

44Hepsi, kim idi, vardı beş bin adam.


İisus gezer su üstündä

45[•]İisus çalıştırdı üürenicilerini, tez girsinnär kayık içinä da önü sora geçsinnär gölün öbür tarafına, Vifsaida kasabasına. Bu vakıt Kendisi lääzımdı salversin insanı[+].

46Açan söledi insana «kal saalıcaklan», gitti bir bayır üstünä, ki dua etsin[+].

47Açan avşam oldu, kayık gölün ortasındaydı, ama İisus yalnız bulunardı kenarda.

48Gördü, ani onnar savaşêrlar kürek çekeräk, zerä lüzgär karşı esärdi. Onuştan gecenin dördüncü bekçiliindä[*] İisus geldi onnara, gideräk su üstündä, da geçmää istedi onnarın yanından.

49Onnar, görüp Onu gideräk su üstündä, Onu bir tılsım sandılar da keskin seslän baardılar[+].

50Zerä hepsi, görüp Onu, korktular. Ozaman İisus dedi onnara: «Uslanın, bu Bänim, korkmayın!»

51Sora, gelip onnara, pindi kayık içinä, da lüzgär durgundu. Onnar sarp çok şaştılar.

52Çünkü ürekleri uyvaşıktı, onnar annamadıydılar ekmeklärlän meraklı işi[+].


Gennisaret erindä

53Suyu geçtiynän, onnar etiştilär kenara, Gennisaret erinä[+].

54Açan çıktılar kayık içindän, kenarda insan hemen tanıdı İisusu.

55Kaçtılar hepsi dolay erlerä da hererdä, neredä işittilär Onun için, başladılar getirmää yataklar üstündä hastaları orayı, neredä O bulunurdu[+].

56Angı kasabalara, küülerä hem kırdakı evlerä girärdi İisus, hererdä çıkarırdılar meydannara hastaları da yalvarardılar, braksın, ki diisinnär baarlem Onun rubasına. Hepsi, kim Ona diiyärdi, alışardı[+].

### 7


İhtärların adetleri

1[•]Fariseylär[†] hem birkaç bilgiç, gelmä İerusalimdän, toplandılar İisusun dolayına.

2Onnar gördülär üürenicileri iyärkän diil pak[†][*], başka laflan, yıkanmadık ellän.

3Fariseylär hem hepsi iudeylär, ihtärların adetlerinä görä, imeerlär, islää yıkamayınca ellerini[+].

4Gelip panayırdan, imeerlär, yıkamayınca ellerini. Hem çok başka adetlär tamannêêrlar, nicä: çölmek, küp, bakır hem pat yıkamakları[+].

5Fariseylär hem bilgiçlär[†] sordular İisusa: «Neçin senin üürenicilerin tutmêêrlar ihtärların adetlerini da iyerlär yıkanmadık ellän?»[+]

6İisus cuvap etti onnara: «İkiüzlülär! Dooru prorokluk etti sizin için İsaya, nicä var yazılı: „Bu insan ikramnêêr Beni sade aazınnan, ama üreklerinnän uzak Bendän durêr[+].

7Naafilä Bana baş iilderlär, zerä adam sımarlamaklarını üürederlär, sansınnar ani Allahın üüretmekleri“[+].

8Siz braktınız Allahın sımarlamasını da tutêrsınız adetleri, ani erleştirildi insandan, /nicä küp hem çölmek yıkamakları, hem yapêrsınız çok başka işlär bunnara benzär/».

9Sora dedi onnara: «Ne kolay atılêrsınız Allahın sımarlamasından, ki erleştiräsiniz kendi adetlerinizi!

10Moisey dedi: „İkramna bobanı hem ananı“ hem: „Kim bobasını eki anasını kötüleyecek, ölümnän cezalı olsun“.

11Ama siz deersiniz: „Kim deer bobasına eki anasına: Ne lääzımdı sana vereyim, şindi korvan (annaması baaşış Allaha)“,

12onu brakmêêrsınız, yardım etsin kendi bobasına yada anasına.

13Butürlü paasızlandırdınız Allahın sözünü kendi adetinizlän. Hem yapêrsınız çok taa başka işlär buna benzär!»

14Sonda enidän topladı insanı dolayına da dedi: «Hepsiniz sesleyin da annayın Beni.

15Ne girer adam içinä dışandan, yok nasıl mındarlasın onu, ama ne çıkêr adamdan, o mındarlêêr adamı.

/[+] 16Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!/»

17Brakıp insanı, açan girdi bir ev içinä, üürenicileri yalvardılar, annatsın bu örnää.

18O dedi: «Ne, siz dä mi ölä aar kafalıysınız? Annamêêrsınız mı, ani ne girer adam içinä, yok nasıl mındarlasın onu?

19Zerä o girmeer üreenä, ama karnına, sora dışarı uuradılêr»[+].

20Sora dedi: «Ne çıkêr adamdan, o mındarlêêr adamı[+].

21Zerä adamın içindän, üreendän, çıkêr fena neetlär, orospuluk, hayırsızlık, öldürmäk,[+]

22hırsızlık, tamahlık, fenalık, şalvirlik, utanç işlär, kıskançlık, kötülemäk, şişkinnik, akılsızlık.

23Hepsi bu fena işlär çıkêrlar içyandan da mındarlêêrlar adamı».


Siriya-finikiyalı karının inanı

24[•]İisus gitti oradan Tir /hem Sidon/ kasabasının tarafına. Girdi bir evä da istämärdi, kimsey bilsin bunu. Ama saklanamadı.

25Çok geçmedi, bir karı, angısının kızı fena duhtan tutulmuştu, işitti İisus için da, gelip Ona, düştü Onun ayaklarına.

26Bu karı urumca lafedärdi, ama kendisi Siriya-finikiyalıydı. O yalvarardı, çıkarsın fena duhu onun kızından[+].

27İisus dedi: «Brak, ilkin doyunsun uşaklar, zerä diil islää almaa ekmää uşaklardan da atmaa köpeklerä»[+].

28«Ölä, Saabi, – cuvap etti bu karı. – Ama köpeklär dä iyerlär kırıntıları, ani düşer uşakların sofrasından».

29Ozaman İisus dedi: «Çünkü bölä cuvap ettin, şindi git, fena duh çıktı senin kızından».

30Karı, açan etişti evä, buldu uşaa patta yatarkan. Fena duh çıkmıştı ondan.


Saar hem mutu adam alıştırılêr

31İisus ayırıldı Tir erlerindän, enidän gitti Sidon aşırı Dekapolis erlerin ortasından Galileya gölünä[+].

32Getirdilär Ona bir saar, angısı zor lafedärdi, da yalvardılar, koysun elini onun üstünä.

33İisus aldı onu bir tarafa insandan, koydu parmaklarını adamın kulaklarına da, tükürüp, diidi onun dilinä[+].

34Kaldırdı bakışını gökä, derindän soludu da dedi: «Effata», annaması «Açıl».

35Birdän açıldı kulakları hem çözüldü dilin düünükleri, da o lafetti açık.

36İisus sımarladı onnara, kimseyä sölämesinnär, ama nekadar sıkı sımarlardı, okadar taa çok dandana edärdilär[+].

37Onnar pek çok şaşardılar da deyärdilär: «Hepsi, ne yapêr, – islää. Artık saarlara da işitmäk verer, mutuların da dillerini çözer».

### 8


Dört bin adam doyurulêr

1[•]Bir günü, açan genä toplandı çok insan, da yoktu ne isinnär, İisus çaardı üürenicileri da dedi onnara:

2«Canım acıyêr bu insana, zerä üç gün durêrlar yanımda, da yok ne isinnär[+].

3Eer brakarsam, aaç gitsinnär evä, yolda bayılaceklar, zerä kimileri uzaktan geldi».

4Üürenicileri Ona cuvap ettilär: «Neredän var nicä almaa bu çol erdä okadar ekmek, ki doyurmaa onnarı?»

5«Kaç ekmeeniz var?» – sordu İisus. «Edi», – cuvap etti onnar.

6Ozaman İisus sımarladı insana, otursunnar erä. Aldı edi ekmää, şükür etti Allaha da, kırıp, verdi üürenicilerinä, payetsinnär. Onnar payettilär insana.

7Vardı onnarda birkaç balıcak da. İisus, iisözleyip, sımarladı, payetsinnär onnarı da insana.

8İdilär da doyundular. Sora topladılar edi sepet, dolu imäk parçasınnan.

9Vardı yakın dört bin kişi. Bundan sora İisus onnarı braktı gitsinnär.

10İisus girdi üürenicilerinnän barabar kayık içinä da gitti Dalmanufa erlerinä.


Nışan isteerlär

11[•]Hemen geldi fariseylär[†] da başladılar çekişmää İisusa, ki denesinnär Onu. İstärdilär Ondan bir nışan göktän[+].

12İisus derindän soludu da dedi onnara: «Neçin bu boy insan isteer bir nışan? Dooru söleerim sizä, ani bu insana nışan verilmeyecek».

13Sora braktı onnarı da enidän girdi kayık içinä, geçsin deyni gölün öbür tarafına.


Fariseylerin hem İrodun mayası

14[•]Ozaman üürenicilär ekmek almaa unutmuştular. Kayık içindä onnarda vardı sade bir ekmek.

15İisus haberledi onnarı, deyip: «Bakın, korunun fariseylerin hem İrodun mayasından!»[+]

16Üürenicilär biri-birinnän lafedärdilär: «Onuştan deer, zerä yok ekmeemiz».

17İisus, bunu bileräk, dedi onnara: «Neçin lafedersiniz, ani yok ekmeeniz? Hep taa aklınız ermeer mi, annamêêrsınız mı? Hep taa uyvaşık ürekleriniz[+]?

18Var gözleriniz, da görmeersiniz mi? Var kulaklarınız, da işitmeersiniz mi? Ne, hiç mi aklınıza getirmeersiniz,

19açan beş ekmää payettim beş bin kişiyä, kaç sepet, dolu imäk parçasınnan, topladınız?» «Oniki», – cuvap etti onnar[+].

20«Hem açan payettim edi ekmää dört bin kişiyä, kaç sepet, dolu imäk parçasınnan, topladınız?» «Edi», – cuvap etti onnar[+].

21Sora sordu onnara: «Hep taa annamêêrsınız mı?»


Vifsaida kasabasından hasta

22Açan geldilär Vifsaida kasabasına, getirdilär İisusa bir köör, da yalvardılar diisin ona[+].

23İisus aldı köör adamı elindän da çıkardı onu onnarın küüyündän bir tarafa. Sora tükürdü onun gözlerinä, koydu ellerini onun üstünä da sordu: «Görersin mi bişey?»[+]

24O baktı yukarı da dedi: «Görerim insanı gezeräk, onnar görüner aaçlar gibi».

25İisus enidän koydu ellerini onun gözlerinä. Adam gözlerini açtı da baktı. Gözleri alışmıştı, hepsini açık görärdi.

26Sora İisus yolladı onu evä da dedi: «Girmä küü içinä /hem kimseyä bişey sölämä küüdä/».


Petrinin şaatlıı İisus için

27[•]İisus gitti üürenicilerinnän barabar Filip Kesariyasının küülerinä. Yolda İisus koydu onnara bir soruş: «Ne deer insan, Kimim Bän?»

28Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – prorok İliya, taa başkası – proroklardan birisi»[+].

29«Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» – sordu İisus. «Sänsin Hristos», – cuvap etti Petri[+].

30İisus sıkıdan sımarladı, Onun için kimseyä sölämesinnär[+].


İisus haberleer ölümünü hem dirilmesini

31[•]Sora başladı onnara sölemää, ani Adam Oolu[†] lääzım çok zeetlensin, sıbıdılmış olsun aksakallardan,[†] büük popazlardan,[†] bilgiçlerdän, öldürülsün da üç gündän sora dirilsin[+].

32Bunnarı açık söledi. Petri aldı Onu bir tarafa da başladı takazalamaa[+].

33İisus döndü, bakarak üürenicilerinä, azarladı Petriyi da dedi: «Uzaklan Bendän, şeytan! Zerä senin neetlerin diil Allahtan, ama adamdan»[+].


Nesoy izleyelim İisusu?

34Sora İisus topladı insanı hem üürenicilerini da dedi: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu da Beni izlesin[+].

35Zerä kim isteer kurtarmaa kendi yaşamasını, kaybedecek onu. Ama kim kaybedecek yaşamasını Benim için hem İi Haber için, o yaşamasını kurtaracek[+].

36Zerä ne fayda olacek adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi yaşamasını kaybetsin[+]?

37Neylän var nasıl adam diiştirsin kendi yaşamasını?

38Eer birkimsey utanarsa Bendän hem Benim sözlerimdän bu orospu hem günahker boy insanın önündä, ondan utanacek Adam Oolu da, açan gelecek Bobasının metinniindä ayoz angillerinnän barabar»[+].

### 9

1O dedi onnara: «Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan ölmeyecek, görmeyincä Allahın Padişahlıını kudretliklän geleräk»[+].


İisus peydalanêr metinniktä

2[•]Altı gündän sora İisus aldı Petriyi, İakovu hem İoanı da salt onnarı pindirdi bir üüsek bayır üstünä. Orada İisusun görünüşü diişti onnarın gözleri önündä[+].

3Onun rubaları oldular ak-yalabık, kaar gibi. Yoktur kolay bu erdä bir çamaşırcı bölä biyazladabilsin.

4Onnara peydalandı İliya hem Moisey, lafa durarak İisuslan.

5Petri dedi İisusa: «Üüredici, ii, ki buradayız. Yapalım üç bordey: bir Sana, bir Moiseyä, bir dä İliyaya».

6Başka bilmärdi ne lafetsin, zerä korktuydular.

7Geldi bir bulut da gölgesinnän kapladı onnarı. Bulut içindän işidildi bir ses, angısı deyärdi: «Budur Benim sevgili Oolum, Onu sesleyin!»[+]

8Üürenicilär birdän baktılar dolaya, başka kimseyi görmedilär, İisustan kaarä.

9Açan inärdilär bayır üstündän, İisus sımarladı, sölämesinnär kimseyä, ne gördülär, Adam Oolu[†] dirilmeyincä ölüdän[+].

10Onnar bu sımarlamayı tamannadılar, ama biri-birinä sordular: «Nesoy annamaa „dirilmeyincä ölüdän“?»

11Sora İisusa sordular: «Neçin bilgiçlär[†] deerlär, ani ilkin lääzım gelsin İliya?»

12İisus onnara cuvap etti: «Hakına, ani İliya ilkin gelecek da erleştirecek hepsini. Ama nasıl yazılı Adam Oolu için, ki lääzım çok zeetlensin hem paasızlandırılmış olsun?

13Ama söleerim sizä, ani İliya şindän sora geldi, onunnan yaptılar ne istedilär, nicä onun için vardı yazılı»[+].


Çocuk fena duhtan kurtulêr

14[•]Açan etiştilär öbür üürenicilerä, gördülär çok insan onnarın dolayında hem bilgiçleri, angıları çekişärdilär onnarlan.

15Açan insannar gördülär İisusu, şaştılar da kaçarak karşı çıktılar, selämnesinnär Onu.

16O sordu onnara: «Ne dartışêrsınız onnarlan?»

17Birisi insan içindän cuvap etti: «Üüredici, getirdim Sana oolumu, angısı tutulu bir mutuluk duhundan[+].

18Neredä onu tutêr, urêr erä, da çocuun aazından köpük çıkêr, o dişlerini gıcırdadêr da kaskatı kalêr. Yalvardım, Senin üürenicilerin çıkarsınnar fena duhu, ama çıkaramadılar».

19«İnansız senselä! – dedi İisus. – Nekadar vakıt taa sizinnän olacam? Nekadar vakıt dayanacam sizä? Getirin onu Bana».

20Getirdilär onu İisusa. Açan duh gördü İisusu, hemen kuvetlän sarsaladı çocuu. Çocuk düştü erä da yuvarlanardı, köpük aazında[+].

21İisus sordu onun bobasına: «Nezamandan bölä olêr?» «Küçüklüündän, – cuvap etti o. –

22Çok sıra duh atêr onu ateşä hem su içinä, öldürsün deyni. Eer yapabilärseydin bişey, acı da yardım et bizä!»[+]

23İisus cuvap etti: «Yapabilärseydin mi? Hepsi var nicä olsun onnar için, kim inanêr»[+].

24Ozaman çocuun bobası baardı /yaşlan gözlerindä/: «İnanêrım, Saabi, yardım et bana, enseyim inansızlıımı!»

25Açan İisus gördü, ani insan kaçışıp-toplaşêr, azarladı fena duhu da dedi: «Mutu hem saar duh, Bän sımarlêêrım sana: çık dışarı bu çocuktan da başka girmä ona».

26Fena duh, baararak hem kuvetlän sarsalayarak çocuu, çıktı. Çocuk oldu ölü gibi, da çoyu sandı, ani öldü[+].

27Ama İisus, tutup elindän, kaldırdı onu, da o kalktı ayakça[+].

28İisus, açan girdi içeri, üürenicileri yalnızkan sordular Ona: «Neçin biz çıkaramadık fena duhu?»

29«Bu soylar uuradılêrlar sade duaylan /hem oruçlan/», – cuvap etti İisus.


İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

30[•]Çıkıp oradan, geçtilär Galileyadan. İisus istämärdi, kimsey bilsin bunu.

31Zerä, üüredip üürenicilerini, deyärdi onnara: «Adam Oolu verilecek insanın elinä. Onu öldüreceklär, ama üç gündän sora dirilecek»[+].

32Ama üürenicileri annamardılar bu lafları, sormaa da korkardılar[+].


Kim en büük?

33[•]Geldilär Kapernaum kasabasına, da açan İisus girdi içeri, sordu onnara: «Ne iş için lafedärdiniz biri-birinizlän yolda?»[+]

34Onnar susardılar, zerä yolda çekiştiydilär, angısı en büük olacek.

35Ozaman İisus oturdu, topladı onikisini da dedi onnara: «Eer birkimsey istärseydi olsun ilk, lääzım olsun en bitki hem hepsinä izmetçi!»[+]

36Aldı bir uşak, koydu onnarın arasına, kucaklayıp onu, dedi:[+]

37«Kim kableder birisini bu uşaklardan Benim adıma, o Beni kableder. Kim dä kableder Beni, kableder diil Beni, ama Onu, Kim Beni yolladı»[+].


Kim diil karşı bizä, o bizimnän

38İoan dedi İisusa: «Üüredici, biz gördük bir adam, ani uuradardı fena duhları Senin adına, da durguttuk onu, zerä o gezmeer bizimnän»[+].

39«Durgutmayın, zerä kim yapêr kudretli işlär Benim adıma, yok nasıl tez başlasın Beni kötülemää, – dedi İisus. –

40Kim diil karşı sizä, o sizinnän[+].

41Hem kim /Benim adıma/ verecek bir çölmek su sizä, zerä siz Hristozun üürenicileriysiniz, dooru söleerim sizä, ani ödeksiz kalmayacek[+].


Günaha düşürmeyin başkasını

42Ama birkimsey günaha düşürärsä birini bu küçüklerdän, ani Bana inanêrlar, ona taa islää, baalasınnar boynusuna bir büük dermen taşı da atsınnar deniz içinä[+].

43Eer elin seni günaha düşürärsä, kes onu. Taa islää, çolak ömürä giräsin, nekadar iki ellän cendemä gidäsin, süünmäz ateşä,

/[+] 44neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer/.

45Eer ayaan seni günaha düşürärsä, kes onu. Taa islää, bir ayaklan ömürä giräsin, nekadar iki ayaklan cendemä atılasın, /süünmäz ateşä,

46neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer/.

47Eer gözün seni günaha düşürärsä, çıkar onu. Taa islää sana, giräsin bir gözlän Allahın Padişahlıına, nekadar iki gözlän atılasın cendemä,

48neredä onnarın kurtları ölmeerlär, hem ateş süünmeer.

49Herbir adamın üstünä ateş döküler, /nicä kurbanın üstünä tuz döküler/.

50Tuz iidir, ama eer tuz dadını kaybedärseydi, nasıl onu enidän tuzlu yapasınız? Sizdä tuz olsun, hem barışmakta yaşayın»[+].

### 10


Düşer mi, karı-koca ayırılsınnar?

1[•]İisus gitti oradan da geldi İudeya erlerinä, İordanın öbür tarafına. İnsan genä toplandı Onun dolayına. O alışmasına görä başladı enidän üüretmää onnarı.

2Geldilär fariseylär[†] da, deneyip Onu, sordular: «Düşer mi, adam ayırılsın kendi karısından?»

3İisus sordu onnara: «Ne sizä Moisey sımarladı?»

4Onnar dedilär: «Moisey braktı, koca yazsın ayırılmak kiyadı da ayırılsın karısından».

5İisus cuvap etti onnara: «Sizin inatlıınız beterinä Moisey yazılarında verdi sizä bu sımarlamayı.

6Ama dünneyin kurulmasından „Allah yarattı insannarı, olsunnar adam hem karı[+].

7Onuştan brakacek adam bobasını hem anasını[+]

8da birleşecek karısınnan. İkisi bir güüdä olacek“. Butakım olaceklar diil iki, ama bir güüdä.

9Ölä ki, ne Allah birleştirdi, insan onu ayırmasın»[+].

10İçerdä üürenicilär enidän sordular Ona hep bunun için.

11O dedi onnara: «Kim ayırılêr karısından da evlener başkasına, orospuluk yapêr.

12Hem her karı, ani brakêr kocasını da evlener başka adama, orospuluk yapêr»[+].


İisus iisözleer uşakları

13[•]Getirärdilär İisusa uşakları, ki diisin onnara, ama üürenicilär azarladılar onnarı.

14İisus, görüp bunu, üfkelendi da dedi üürenicilerinä: «Brakın uşakları, gelsinnär Bana, da durgutmayın onnarı, zerä Allahın Padişahlıı onnarın gibileri için.

15Dooru söleerim sizä: kim kabletmeyecek Allahın Padişahlıını bir uşak gibi, o orayı hiç girämeyecek»[+].

16Sora kucakladı uşakları, koydu ellerini onnarın üstünä da iisözledi[+].


Zenginnik hem diveç yaşamak

17[•]Açan İisus yollandı yola gitmää, hızlı geldi bir adam, diz çöktü Onun önündä da sordu: «İi Üüredici, ne yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»[+]

18«Neçin deersin Bana „ii“? Kimsey diil ii, salt bir Allah, – cuvap etti İisus. –

19Bilersin sımarlamakları: „Orospuluk yapmayasın, öldürmeyäsin, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın, aldatmayasın, bobanı-ananı ikramnayasın“»[+].

20O cuvap etti: «Üüredici, hepsi bunnarı tamannadım taa gençliimdän»[+].

21İisus baktı uz onun gözlerinä, sevdi onu da dedi: «Sana etişmeer salt bir iş. Git da sat, neyin var, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel, /al stavrozunu/ da izlä Beni»[+].

22O, işidip bu lafları, gücenik gitti, zerä çok zenginnii vardı.

23İisus baktı dolaya da dedi üürenicilerinä: «Nekadar zor Allahın Padişahlıına girsin onnar, kimin var zenginnii!»[+]

24Üürenicilär şaş-beş kaldılar Onun sözlerindän. İisus enidän lafetti da dedi: «Uşaklar, nekadar zor Allahın Padişahlıına girsin /onnar, kim umudunu koyêr zenginnää/!

25Taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

26Üürenicilär pek çok şaştılar da biri-birinä dedilär: «Ozaman kim kurtulabilir?»

27İisus baktı uz onnarın gözlerinä da dedi: «Bu insana olmaz, ama diil Allaha, zerä Allaha hepsi olur»[+].

28Petri lafetmää başladı da Ona dedi: «Tä, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına»[+].

29İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sizä: hepsi, kim braktı evini, kardaşlarını, kızkardaşlarını, anasını, bobasını, /karısını,/ uşaklarını eki merasını Benim için hem İi Haber için,[+]

30o kabledecek şindi, bu ömürdä, üz katına taa çok ev, kardaş, kızkardaş, ana, uşak, tarla, koolamaklarlan bilä, ama gelän ömürdä kabledecek diveç yaşamak[+].

31Ama çoyu ilk olannardan bitki olacek, çoyu da bitkilerdän ilk olacek»[+].


İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

32[•]Açan onnar yolda İerusalimä dooru gidärdilär, İisus onnarın önü sora gidärdi. Üürenicilär titsinärdilär, Onun ardına gidennär korkardılar. İisus, enidän alıp bir tarafa oniki üürenicisini, başladı onnara sölemää, ne olacek Onunnan:

33«Tä, biz gideriz İerusalimä. Adam Oolu[†] verilecek büük popazların[†] hem bilgiçlerin elinä. Onu ölümä daava edeceklär da yabancıların elinä vereceklär.

34Onu gülmää alaceklar, kamçıylan düüyeceklär, tüküreceklär üzünä da öldüreceklär, ama O üç gündän sora dirilecek»[+].


Zevedeyin oollarının istemesi

35[•]Yaklaşêr Zevedeyin oolları İakov hem İoan da deerlär Ona: «Üüredici, biz isteeriz, yapasın, ne biz Sana yalvaracez»[+].

36O sordu onnara: «Ne isteersiniz, yapayım sizin için?»

37Onnar dedilär: «İzin ver, ani oturalım Seninnän, birimiz saa tarafında, birimiz dä sol tarafında, açan Sän metinniktä olacan»[+].

38İisus cuvap etti onnara: «Bilmeersiniz, ne isteersiniz. Var mı nicä siz içäsiniz o çölmektän, ani Bän içerim, eki vaatiz olasınız o vaatizliklän, ani Bän olêrım?»[+]

39Onnar cuvap ettilär: «Var nicä». İisus dedi onnara: «İçeceniz o çölmektän, ani Bän içerim, hem vaatiz olacenız o vaatizliklän, ani Bän olêrım[+].

40Ama Bendän tutunmêêr, izin vereyim oturmaa saa eki sol tarafımda. Bu verilecek onnara, kimä hazırlanmış».

41Kalan on üürenici, işidip bunu, üfkelendilär İakova hem İoana.

42İisus çaardı onnarı da dedi: «Bilersiniz, ani kim sayılêr milletlerin öndercileri, onnar çorbacılık ederlär insan üstünä hem büükleri zaabitlik ederlär.

43Ama sizin aranızda bölä olmasın. Kim sizdän isteer büük olsun, o izmetkär olsun kalanına[+].

44Kim sizdän isteer ilk olsun, o çırak olsun hepsinä.

45Zerä Adam Oolu gelmedi, ki Ona izmet etsinnär, ama Kendi izmet etsin insana hem versin yaşamasını çoyun erinä, ki kurtarabilsin onnarı»[+].


Köör Vartimey

46[•]Geldilär İerihon kasabasına. Açan İisus çıkardı İerihon kasabasından üürenicilerinnän hem çok insannan, Timeyin oolu, Vartimey, köör dilenci, oturardı yol boyunda.

47O işitti, ani Nazaretli İisus oradan geçer, da başladı baarmaa: «İisus, Davidin[†] Oolu, acı beni!»[+]

48Çoyu takazalardı onu, sussun deyni, ama o taa pek baarardı: «Davidin Oolu, acı beni!»

49İisus durgundu da dedi: «Çaarın onu». Çaardılar köör adamı da dedilär: «Kalk da girgin ol, O seni çaarêr».

50O sıbıttı üstünkü rubasını, kalkıp-atladı da geldi İisusa.

51İisus sordu: «Ne isteersin, yapayım sana?» «Ravvuni[*], görmäk edeneyim», – cuvap etti bu köör adam.

52Ozaman İisus dedi ona: «Var nasıl gidäsin, senin inanın seni kurtardı». Çabuk köör adam başladı görmää da gitti yol boyunca İisusun ardına[+].

### 11


İisus girer İerusalimä

1[•]Açan yaklaştılar İerusalimä, Viffagiya hem Vifaniya küülerinä, ani Zeytin bayırın yanında, İisus yolladı ikisini üürenicilerindän[+]

2da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä. Açan gireceniz küü içinä, hemen bulacenız bir eşecik baalı, angısına taa kimsey atlı pinmedi. Çözün onu da getirin Bana.

3Eer birkimsey sorarsaydı: „Neçin bunu yapêrsınız?“ – cuvap edin: „O lääzım Saabiyä, sora hemen geeri yollayacek“».

4Üürenicilär gittilär, buldular eşecii, baalı sokakta, bir evin dışanda tokat yanında, da çözdülär onu.

5Kimisi orada durannardan dedilär: «Ne yapêrsınız, neçin eşää çözersiniz?»

6Onnar cuvap ettilär, nicä İisus üüretti, da onnarı braktılar.

7İisusa eşecii getirdilär, kendi üstünkü rubalarını üstünä döşedilär, da İisus atlı pindi.

8Çoyu insandan rubalarını yol üstünä döşärdilär, başkaları dalları serärdilär, ani kırda aaçlardan kesärdilär.

9İisusun önündä hem ardında gidennär baarardılar: «Osanna[*]! İisözlenmiş olsun Saabinin adına Gelän!

10İisözlensin bobamızın, Davidin[†] padişahlıı, ani geler /Saabinin adına/! Osanna üüsek göklerdä!»[+]

11İisus girdi İerusalimdeki Ayoz bina[†] içinä, baktı dolaya, ama çünkü vakıt geçti, döndü onikisinnän Vifaniya küüyünä.


Meyvasız incir fidanı

12[•]İkinci günü, açan onnar çıktılar Vifaniyadan, İisus acıktı[+].

13O gördü yıraktan bir yapraklı incir fidanı. Gitti, baksın, var mı meyvası, ama yaklaştıynan, yapraktan kaarä bişey bulmadı, zerä diildi meyva vakıdı[+].

14Ozaman İisus dedi: «Büündän ötää hiç kimsey imesin sendän meyva». Onun üürenicileri işittilär bunu.


İisus paklêêr Ayoz binayı

15[•]Açan etiştilär İerusalimä, İisus girdi Ayoz bina auluna da başladı koolamaa oradan onnarı, kim satardı hem alardı, devirdi para diiştirennerin masalarını hem guguş satannarın skemnelerini[+].

16Kimseyi brakmardı, bişey geçirsin Ayoz binanın aulu içindän.

17Üüredip, deyärdi insana: «Diil mi yazılı: „Benim evimä denecek dua evi hepsi milletlär için“, ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

18Açan işittilär büük popazlar[†] hem bilgiçlär[†] bunu, bakardılar, nesoy öldüräbilsinnär Onu, ama korkardılar Ondan, zerä Onun üüretmesinä şaşardı hepsi insan[+].

19Açan avşam oldu, İisus hem üürenicileri kasabadan çıktılar[+].


İncir fidanı kurudu

20[•]Sabaalän, incir fidanın yanından geçärkän, üürenicilär gördülär, ani fidan kurumuş kökündän.

21Petri aklına getirdi da dedi: «Üüredici, ya bak, incir fidanı, ani betvaladın, kurumuş».

22İisus cuvap etti onnara: «Olsun sizdä inan Allaha.

23Dooru söleerim sizä, eer birkimsey bu bayıra deyärseydi: „Kalk da atıl deniz içinä“, da şüpesiz ürektän inanarsaydı, ani ne söledi tamannanacek, ozaman olacek[+].

24Onuştan söleerim sizä: Ne dä isteyeceniz duada, inanın kabletmiş gibi, da olacek sizä[+].

25Açan duada durêrsınız, eer sizdä varsaydı birkimseyä karşı bişeyiniz, baaşlayın, Gökteki Bobanız da baaşlasın deyni sizin kabaatlarınızı[+].

26Eer siz baaşlamarsaydınız, Gökteki Bobanız da baaşlamayacek sizin kabaatlarınızı».


İisusun zaabitlii

27[•]Döndülär geeri İerusalimä. İisus, açan gezinärdi Ayoz bina aulunda, yaklaştı büük popazlar, bilgiçlär hem aksakallar[†] da sordular Ona:

28«Ne zaabitliklän yapêrsın bu işleri, hem kim verdi Sana bu zaabitlii, bunnarı yapasın?»[+]

29İisus dedi onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş. Cuvap edin Bana, sora Bän dä sizä söleyecäm, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri.

30İoanın vaatizlii göktän mi geldi osa insandan mı? Cuvap edin Bana»[+].

31Onnar biri-birinnän lafedärdilär: «Eer deyärseydik: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin onu inanmadınız?“»[+].

32Ama deyärseydik: «İnsandan» – korkardılar halktan, zerä hepsi inanardı, ani İoan hakına prorok[+].

33Onuştan cuvap ettilär İisusa: «Bilmeeriz». Ozaman İisus dedi: «Bän da sölämeyecäm sizä, ne zaabitliklän yapêrım bu işleri».

### 12


Fena baacılar

1[•]İisus başladı onnara sölemää örneklärlän: «Bir adam koydu bir baa, dolayladı aullan, kazdı er üzüm täskası için, yıvdı bir bekçi külesi, sora, baayı verip baacılara, gitti başka memleketä[+].

2Üzüm vakıdında yolladı bir çırak baacılara, alsın kendi payını baa berekedindän.

3Ama baacılar tuttular onu, düüdülär da yolladılar geeri boş ellän.

4Sora yolladı başka bir çırak, onun yaraladılar kafasını hem aşaaladılar.

5Yolladı taa başkasını. Baacılar onu öldürdülär. Yolladı taa çoyunu, kimisini düüdülär, başkalarını öldürdülär[+].

6Onun yanında kaldı sade bir oolu, angısını sevärdi. Bitkidä yolladı onu baacılara, deyip: „Beki oolumu kabledirlär ikramnan“[+].

7Ama baacılar dedilär biri-birinä: „Tä çorbacının oolu, haydi öldürelim onu, da baa bizä kalacek“[+].

8Tuttular onu, öldürdülär da attılar baadan dışarı[+].

9Şindi ne yapacek baa çorbacısı? Gelecek da telef edecek bu baacıları, ama baayı verecek başkasına[+].

10Ne, okumadınız mı bunu Ayoz Yazılarda:[†] „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun.

11Bu – Saabidän, hem pek şaşmaklı iş bizim için!“»[+]

12Onnar bakardılar tutsunnar İisusu, ama korkardılar insandan. Zerä annadılar, ani İisus onnar için söledi bu örnää. Sora braktılar Onu da gittilär[+].


Hak Allaha hem Kesara

13[•]Sora yolladılar İisusa kimisini fariseylerdän hem İrodun adamnarından, ki baksınnar Onu bir laflan tutmaa[+].

14Gelip, onnar sordular İisusa: «Üüredici, biz bileriz, ani Sän dooru adamsın, kimseyä pay tutmêêrsın, zerä adamın üzünä bakmêêrsın, Allahın yolunu hakına üüredersin. Düşer mi ödemää harç Kesara osa düşmeer mi? Harç ödeyelim mi osa ödämeyelim mi?»[+]

15İisus tanıdı onnarın ikiüzlülüklerini da dedi onnara: «Neçin Beni deneersiniz? Getirin bir dinar,[†] ki göreyim onu»[+].

16Onnar getirdilär. İisus sordu onnara: «Kimin resimi hem adı yazılı burada?» Onnar cuvap ettilär: «Kesarın».

17Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara ne Kesarın, ama Allaha ne Allahın». Bu cuvabına çok şaştılar[+].


Dirilmäk için soruş

18[•]Sora geldilär Ona sadukeylär,[†] angıları deerlär, ani yok dirilmäk, da sordular:[+]

19«Üüredici, Moisey yazılarında dedi bizä: „Eer birkimsey, kimin yok uşaa, ölärseydi, da karısı saa kalarsaydı, onun kardaşı lääzım evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“[+].

20Vardı edi kardaş. İlkinkisi evlendi, taa uşaa yokkan, öldü.

21İkincisi evlendi ona, o da uşaksız öldü. Hep ölä üçüncüsü yaptı.

22Edisi dä uşaksız öldülär. Hepsindän sora öldü karı da.

23Dirilmäk vakıdında, açan dirileceklär, angısının karısı o olacek? Zerä hepsi edi kardaş ona evliydi».

24İisus cuvap etti onnara: «Yanılêrsınız, zerä bilmeersiniz ne Ayoz Yazıları, ne dä Allahın kuvedini.

25Ölülär dirildiynän evlenmeyeceklär, ama olaceklar, nicä angillär göklerdä.

26Ölülerin dirilmesi için okumadınız mı Moiseyin kiyadında, neredä laf gider yanar gümä için, ne dedi Allah ona: „Bän Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahıyım“.

27Allah – diil ölülerin Allahı, ama dirilerin. Ölä ki siz sarp yanılêrsınız».


En büük sımarlamak

28[•]Bilgiçlerdän birisi, işidip onnarın dartışmaklarını da görüp, ani İisus islää cuvap etti, yaklaştı Ona da sordu: «Angı sımarlamak en büük?»

29İisus cuvap etti: «İlk sımarlamak var bu: „Seslä, İzrail, Saabi Allah – bizim bir Saabimiz!

30Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan, bütün aklınnan hem bütün kuvedinnän“. Tä budur ilk sımarlamak!

31İkincisi bu: „Seväsin yakın olanını, nicä kendini“. Bunnardan taa büük sımarlamak yok»[+].

32Bilgiç dedi Ona: «İslää, Üüredici, dooru söledin, ani var bir Allah, hem yok başka allah, Ondan kaarä.

33Onu sevmää bütün üreklän, bütün fikirlän, bütün canınnan, bütün kuvedinnän, hem yakın olanını sevmää, nicä kendini, bu – taa paalı, nekadar hepsi heptän yakılan hayvannar hem kurbannar».

34İisus, görüp, ani o aarifçesinä cuvap etti, ona dedi: «Diilsin sän uzak Allahın Padişahlıından». Bundan sora kimsey başka kıyışmadı sorsun Ona bişey[+].


Hristos – kimin oolu?

35[•]Uzaldıp üüretmesini Ayoz bina[†] içindä, İisus dedi: «Neçin bilgiçlär[†] deerlär, ani Hristos – Davidin[†] oolu[+]?

36Kendi David, Ayoz Duhtan kullanılmış, deer: „Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayaklarının altına“[+].

37Kendi David adlêêr Onu „Çorbacı“, ozaman nasıl O olabilir Davidin oolu?» Çok insan seslärdi İisusu mayıllıklan[+].

38[•]Üürederäk onnarı, O dedi: «Korunun bilgiçlerdän, angılar severlär gezmää uzun rubaylan hem beenerlär, insan selämnesin onnarı meydannarda.

39Severlär oturmaa ilk skemnelerä sinagogalarda[†] hem ön erlerä konak sofralarında[+].

40Onnar kemirerlär dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrlar. Onnarın cezası çok aar olacek».


Dulun baaşışı

41[•]İisus, Ayoz bina haznası karşısında oturup, bakardı, nicä insan para haznaya koyardı. Çoyu zenginnerdän çok koyardılar[+].

42Geldi bir dul karı da iki lepton[*] koydu, ani yapêr bir kodrant.

43İisus topladı üürenicilerini da onnara dedi: «Dooru söleerim sizä, bu dul karı hepsindän taa çok koydu haznaya.

44Hepsi koydu kendi zeedeliklerindän, ama bu karı kendi yokluundan verdi hepsini, ne vardı yaşaması için»[+].

### 13


Bitki vakıdın nışannarı

1[•]İisus açan çıkardı Ayoz binadan,[†] üürenicilerindän birisi dedi Ona: «Üüredici! Ya bak, ne gözäl taşlar hem ne gözäl yapılar!»

2İisus cuvap etti ona: «Görersin mi bu büük yapıları? Burada kalmayacek taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»[+].

3Açan oturardı Zeytin bayırında, Ayoz binaya karşı, Petri, İakov, İoan hem Andrey, yalnızkan, Ona sordular:

4«Sölä bizä, nezaman olacek bunnar, hem ne nışan gösterecek, ani bunnar hepsi tamannanacek?»

5Ozaman İisus onnara annatmaa başladı da dedi: «Bakın, birkimsey aldatmasın sizi[+].

6Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“, da çoyunu aldadaceklar.

7Açan işideceniz cenk uultusu hem cenklär için haber, korkmayasınız. Zerä bunnar lääzım olsun, ama bu taa diil bitkisi.

8Zerä millet milletä karşı hem padişahlık padişahlaa karşı kalkacek. Kimi erlerdä olacek er tepremeleri, aaçlık /hem karışmalık/. Bunnar duuma sancıların başlantısı[+].

9Ama siz esap alın kendinizä, zerä vereceklär sizi daavalara, düüyeceklär sinagogalarda,[†] Benim beterimä çıkaraceklar kullanıcıların hem padişahların önünä, ki şaatlık edäsiniz onnara[+].

10İlkin hepsi milletlerä lääzım nasaat edilsin İi Haber[+].

11Açan götüreceklär sizi, daavaya versinnär, kahırlanmayın, ne lafedeceniz. Söleyin, ne ozaman verilecek sizä, zerä lafetmeyeceniz siz, ama lafedecek Ayoz Duh[+].

12Kardaş kardaşını hem boba uşaanı ölümä verecek. Uşaklar kendi bobalarına hem analarına karşı kalkaceklar da onnarı öldüreceklär[+].

13Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek, ama kim bitkiyädän dayanacek, o kurtulacek[+].

14[•]Açan göreceniz dikili, neredä düşmeer, iirenç işi, ani bozgunculuk yapêr, /angısı için lafetti prorok Daniil,/ – kim okuyêr, annasın – ozaman kim olacek İudeyada, kaçsın bayırlara.

15Kim bulunacek ev üstündä, inmesin hem içeri girmesin bişey almaa[+].

16Kim olacek kırda, dönmesin geeri üst rubasını almaa.

17O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara![+]

18Dua edin, sizin kaçmanız olmasın kışın.

19Zerä o günnerdä ölä büük zeet olacek, ani o vakıttan, nezamandan Allah yarattı dünneyi, şindiyä kadar olmadı, ondan sora da olmayacek[+].

20Eer Saabi kısaltmaydı o vakıdı, kimsey kurtulamayaceydı. Ama seçilmişlerin hatırı için, angılarını seçti, Saabi o vakıdı kısalttı[+].

21Ozaman eer birkimsey deyärseydi sizä: „Tä, Hristos burada!“ eki „Tä, Hristos orada!“, inanmayın[+].

22Zerä peydalanacek yalancı hristoslar hem yalancı proroklar. Yapaceklar nışannar hem şaşmaklı işlär, aldatsınnar deyni, olarsaydı kolay, seçilmiş olannarı da[+].

23Siz korunun. Tä, Bän vakıtlan sizä hepsini haberledim[+].


Adam Oolunun gelmesi

24[•]O günnerdä, o zeetlerdän sora gün kararacek, ay vermeyecek aydınnıını,

25yıldızlar göktän düşeceklär, hem gökün kuvetleri sarsalanacek[+].

26Ozaman göreceklär Adam Oolunu[†] gelärkän bulutlar içindä büük kuvetlän hem metinniklän[+].

27Ozaman O yollayacek angillerini da toplayacek seçilmişlerini dört taraftan, erin kenarından gökün kenarınadan[+].

28[•]İncir fidanından örnek alın. Açan dalları yımışêêrlar, hem yaprakları eşererlär, bilersiniz, ani yaz yakın.

29Hep ölä, siz dä açan göreceniz bunnarı olurkan, biliniz, ani bu iş[*] yakın, artık kapuda.

30Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca[+].

31Gök hem er geçecek, ama Benim sözlerim geçmeyecek[+].


Gün hem saat bilinmeer

32[•]O günü hem o saadı kimsey bilmeer: ne angillär göktä, ne dä Ool, ama salt Boba.

33Bakın, kuşku olun, /dua edin,/ zerä bilmeersiniz, nezaman o vakıt gelecek[+].

34Bu – bir adam gibi, ani yola yollanêr, evini çıraklarına brakêr, herkezinä cuvapçılık hem iş verer, ama bekçiyä, kuşku beklesin, sımarlêêr[+].

35Onuştan kuşku olun, zerä bilmeersiniz, nezaman gelecek evin çorbacısı, beki avşamnen, beki gecä yarısı, beki horoz ötmesindä, beki sabaalän[+].

36Bakın, ansızdan gelip, sizi uyuyar bulmasın[+].

37Ne söleerim sizä, söleerim hepsinä: Kuşku olun».

### 14


İisusu kollêêrlar öldürmää

1[•]İki gün kaldıydı Paskellä hem Hamursuz yortuyadan. Büük popazlar[†] hem bilgiçlär[†] aarardılar kolaylık, nicä İisusu şalvirliklän tutsunnar da öldürsünnär[+].

2Ama deyärdilär: «Sade olmaz yortu günnerindä, ki olmasın karışmalık insan içindä».


Bir karı yaalêêr İisusu

3[•]Açan İisus bulunardı Vifaniya küüyündä, lepralı Simonun evindä sofrada, geldi bir karı ak mermer kap içindä paalı, temiz nard[†] kokuluunnan. O kırdı kabı da kokuluu döktü İisusun başına[+].

4Onnardan kimisi üfkelendilär da biri-birilerinä dedilär: «Ne lääzımdı zän etmää bu kokuluu?

5Bu kokuluu vardı nasıl satmaa üçüz dinardan[†] zeedeyä da parayı fukaaralara vermää». Başladılar takazalamaa o karıyı.

6Ama İisus dedi: «Brakın raada onu. Neçin gücendirersiniz? O yaptı bir yakışıklı iş Benim için.

7Zerä fukaaralar herzaman sizinnän olaceklar. Nezaman isteyeceniz, var nicä yapasınız iilik onnara. Ama Bän herzaman sizinnän olmayacam[+].

8Bu karı yaptı, ne yapabildi, vakıtça Benim güüdemi yaaladı, gömülmäk için hazır olsun[+].

9Dooru söleerim sizä, ani bütün dünnedä, neredä İi Haber nasaat olacek, bu karının yaptıı sölenecek, da ona anılmak olacek»[+].


İuda satêr İisusu

10[•]İuda İskariot, oniki üürenicilerdän birisi, gitti büük popazlara, satsın İisusu[+].

11Onnar, açan bunu işittilär, sevindilär da gümüş ona verdilär. Sora İuda aarardı uygun vakıt, ki İisusu satsın.


Paskellä sofrası

12[•]Hamursuz yortunun ilk günündä, açan kesilirdi Paskellä kuzusu, İisusa Onun üürenicileri dedilär: «Neredä isteersin Paskelleyi imää? Gidelim, hazırlayalım»[+].

13Ozaman O yolladı iki üürenicisini, deyip onnara: «Gidin kasabaya. Sizä karşı çıkacek bir adam, ani götürecek bir testi su. Gidin onun ardına,

14nereyi o girecek, da deyin ev çorbacısına: „Üüredici sorêr: Neredä konak odası, angısında iyecäm Paskelleyi üürenicilerimnän?“

15O gösterecek sizä üst katta bir büük oda, hazır, döşenmiş. Orada hazırlayın bizä Paskelleyi».

16Üürenicilär çıkıp gittilär kasabaya da buldular hepsini ölä, nicä sölediydi. Orada hazırladılar Paskelleyi.

17Avşamnen İisus geldi onikisinnän barabar.

18Açan onnar oturdular sofraya da iyärdilär, İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, sizdän birisi, ani şindi Benimnän iyer, Beni satacek»[+].

19Onnar kahırlandılar da başladılar biri-biri ardı sora Ona sormaa: «Acaba diilim mi bän?»

20Ama İisus onnara cuvap etti: «Satıcı – onikinizdän birisi, angısı benimnän bilä banêr ekmeeni çini içinä.

21Hakına, ani Adam Oolu[†] gider, nicä Onun için yazılı. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr! Ona taa ii olaceydı, hiç duumasın»[+].


Komka

22[•]Açan onnar iyärdilär, İisus aldı bir ekmek, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerinä, deyip: «Alın /da iyin/, bu – Benim güüdäm»[+].

23Sora aldı çölmää, şükür etti Allaha, verdi onnara, da hepsi ondan içti.

24İisus dedi: «Bu – Benim kanım, /eni/ baalantının kanı, ani döküler çoyu için.

25Dooru söleerim sizä, ani Bän şindän sora içmeyecäm çotuk meyvasından o günä kadar, açan içecäm taazesini Allahın Padişahlıında».

26Çaldılar bir psalma da gittilär Zeytin bayırına[+].


Petrinin atılması için haber

27[•]İisus onnara dedi: «Hepsiniz /bu gecä Benim beterimä/ sürçeceniz, zerä var yazılı: „Uracam Güdücüyü, da koyunnar daalacek“[+].

28Ama dirilmektän sora sizdän öncä Galileyaya gidecäm»[+].

29Petri Ona dedi: «Artık hepsi dä sürçärseydi, bän hep okadar sürçmeyecäm».

30İisus ona dedi: «Dooru söleerim sana, ani büün, bu gecä, iki sıra horoz ötüncä, sän üç sıra atılacan Bendän».

31Petri, sora taa pek konup, baalandı: «Eer lääzım olarsaydı öleyim da Seninnän, hep okadar atılmam Sendän». Bölä lafetti kalanı da.


İisus Gefsimani başçesindä

32[•]Onnar geldilär bir erä, adı Gefsimani. İisus dedi üürenicilerinä: «Oturun burada, Bän orada dua edecäm».

33Sora aldı yanına Petriyi, İakovu hem İoanı da başladı titsinnenmää hem pek zeetlenmää[+].

34Ozaman dedi onnara: «Canım kahırlı ölümädän. Kalın burada da kuşku olun»[+].

35Sora gitti biraz taa ileri, kapandı erä da başladı dua etmää, ani, eer varsaydı nicä, geçsin Ondan bu saat[+].

36O dedi: «Avva, Bobam Benim! Hepsini Sän var nicä yapasın. Eer varsaydı nicä, aşırt Bendän bu acı çölmää. Hep okadar olsun diil ölä, nicä Bän isteerim, ama nicä Sän»[+].

37Sora geldi üürenicilerinä, buldu onnarı uyuyar da dedi Petriyä: «Simon, sän uyuyêrsın? Bir saat baarlem kuşku duramadın?

38Kuşku olun da dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz. Duh havez, ama ten kuvetsiz»[+].

39Sora gitti enidän da dua etti, deyip hep o lafları.

40Enidän geldi da buldu onnarı uyuyar, zerä uykudan aarlaşmıştı gözleri. Onnar bilmärdilär, ne cuvap etsinnär.

41Geldi üçüncü sıra da dedi onnara: «Siz hep taa uyuyêrsınız hem dinnenersiniz mi? Etär, saat geldi! Tä, Adam Oolu veriler günahkerlerin elinä[+].

42Kalkın, gidelim! Tä, Benim satıcım yaklaştı!»


İisus tutulêr

43[•]İisus taa lafedärkän, geldi İuda, onikisindän birisi, hem onunnan barabar çok insan kılıçlarlan hem moçugalarlan, yollanmış büük popazlardan, bilgiçlerdän hem aksakallardan.[†][+]

44Satıcı verdiydi onnara butürlü nışan: «Kimi öpecäm, Odur İisus. Onu alın da, sıkı tutup, götürün».

45İuda, gelip, çabuk yaklaştı İisusa da dedi: «Üüredici!», sora öptü Onu.

46İnsannar, uzadıp ellerini, tuttular İisusu.

47Onun yanından birisi çıkardı kılıcı, urdu baş popazın[†] çıraana da kesti onun kulaanı[+].

48İisus dedi onnara: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem moçugalarlan.

49Her gün sizinnän bulunurdum Ayoz binada,[†] üürederäk insanı, da tutmadınız Beni. Ama Ayoz Yazılar[†] lääzım tamannansınnar»[+].

50Ozaman hepsi üürenicilär braktılar Onu da kaçtılar[+].

51Bir genç olan, sarılı salt bir keten bezlän, gidärdi Onun ardına. Onu da tuttular.

52Ama o braktı bezi da çıplak kaçtı.


İisus Sinedrionun önündä

53[•]Baş popazın evindä, nereyi götürdülär İisusu, toplandılar hepsi büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlär.

54Petri yıraktan-yıraa gitti ardlarına baş popazın aulunadan. O oturdu bekçilärlän da yısınardı ateştä.

55Büük popazlar hem bütün Sinedrion[†] aarardılar İisusa karşı şaatlık, ki veräbilsinnär Onu ölümä, ama bulamardılar.

56Çok insan Ona karşı yalancı şaat oldular, ama şaatlıkları biri-birinä karşıydı.

57Sonda birkaç adam kalktı da yalancı şaat oldu Ona karşı, deyip:

58«Biz işittik, nicä O deyärdi: „Bän yıkacam bu adam elinnän yapılmış Ayoz binayı, da üç günä kadar enidän kaldıracam başka bir bina, diil adam elindän yapılı“»[+].

59Ama hep okadar şaatlıkları biri-birinä karşıydı.

60Ozaman baş popaz kalktı onnarın arasından da sordu İisusa: «Sän hiç cuvap etmeyecän mi? Nedir bu şaatlıklar, ani Sana karşı ediler?»[+]

61Ama O susardı da bişey cuvap etmärdi. Baş popaz sordu taa bir sıra: «Sänsin mi Hristos, iisözlenmiş Allahın Oolu?»

62İisus cuvap etti: «Bänim, hem siz göreceniz Allahın Oolunu, oturarkan Kudretlinin[*] saa tarafında hem gelärkän gök bulutlarınnan»[+].

63Baş popaz yırttı kendi rubalarını da dedi: «Ne lääzım bizä taa başka şaat[+]?

64Siz kendiniz işittiniz kötülemeyi, ne deyeceniz?» Onnar hepsi kabaatlı buldular İisusu ölümä[+].

65Kimisi başladı Ona tükürmää. Baaladılar gözlerini, yumururuklardılar, sora sorardılar: «Prorokluk et, kim urdu!» Sonda bekçilär, alıp aralarına, şamarladılar Onu[+].


Petri atılêr İisustan

66[•]Açan Petri aşaada aul içindä oturardı, baş popazın bir izmetçiykası geldi.

67O gördü Petriyi, angısı ateştä yısınardı, baktı uz onun üzünä da dedi: «Sän dä Nazaretli İisuslan bulunardın».

68Ama Petri dedi, atılarak: «Bilmeerim hem annamêêrım, ne iş için sän lafedersin», da dışarı çıktı tokatlar yanına. Bu vakıt horoz öttü.

69Bundan sora izmetçiyka enidän gördü onu da genä başladı sölemää orada durannara: «Bu adam da onnardan birisi».

70Petri enidän atıldı. Birazdana orada durannar genä dedilär Petriyä: «Aslı, sän onnardansın, zerä sän dä galileyalıysın, /senin laflarından tanınêr/».

71Petri başladı betvaylan emin etmää: «Hiç tanımêêrım bu Adamı, Angısı için siz lafedersiniz».

72Taman o vakıt horoz öttü ikinci sıra. Petri aklına getirdi İisusun sözlerini: «Horoz iki kerä ötüncä, sän üç kerä Bendän atılacan». O başladı acı-acı aalamaa[+].

### 15


İisus kullanıcı Pilatın önündä

1[•]Çin-sabaalän büük popazlar,[†] aksakallar,[†] bilgiçlär[†] hem bütün Sinedrion[†] toplanıp-annaştılar, baalayıp İisusu, götürdülär da verdilär Pilata[+].

2Pilat sordu Ona: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» İisus cuvap etti: «Ölä, nicä söleersin»[+].

3Büük popazlar çok türlü kabaatlardılar Onu.

4Pilat enidän sordu: «Neçin cuvap etmeersin? Bak, nekadar çok kabaatlandırêrlar Seni»[+].

5Ama İisus artık hiç cuvap etmedi, bu beterä Pilat pek şaştı.


İisus hem Varavva

6[•]Her Paskellä yortusunda[†] Pilat kolverärdi bir kapancıyı kapandan, kimi insan istärdi.

7Ozaman kapanda birisi kapalıydı, adı Varavva, öbür kalkıntıcılarlan, ani barabar kalkıntıda adam öldürdüydülär.

8İnsan kalktı da başladı yalvarmaa Pilata, yapsın, nicä herzaman yapardı Paskellä yortusunda.

9Pilat sordu onnara: «İsteersiniz mi, kolvereyim sizä İudeylerin Padişahını?»

10Zerä bilärdi, ani büük popazlar Onu haseetliktän daavaya verdiydilär[+].

11Ama büük popazlar debeştirärdilär insanı, istesinnär, ki kolversin Varavvayı, ama diil İisusu[+].

12Pilat enidän sordu onnara: «Öleysä, ne yapayım Onunnan, Kimä deersiniz İudeylerin Padişahı?»

13Onnar enidän baardılar: «Ger Onu stavroza!»

14«E ne kötülük yaptı?» – sordu Pilat. Ama onnar çekettilär taa pek baarmaa: «Ger Onu stavroza!»[+]

15Pilat, bakarak beendirsin kendini insana, kolverdi Varavvayı, ama İisusu kamçılayıp, verdi, stavroza gersinnär[+].


Askerlär gülmää alêrlar İisusu

16[•]Askerlär götürdülär İisusu kullanıcının binasına, başka laflan, Pretoriuma[*], da orayı topladılar bütün polku.

17Giidirdilär Onu ergivan rubaylan, ördülär tikenni çalıdan bir feneț da koydular Onun başına.

18Sora başladılar selämnemää Onu da demää: «Seläm Sana, İudeylerin Padişahı!»

19Düüdülär sopaylan başına, tükürdülär da, diz çöküp, baş iildärdilär Ona[+].

20Gülmää aldıktan sora, soyundurdular ergivan rubayı, giidirdilär Kendi rubalarını da götürdülär Onu, stavroza gersinnär.


İisusu gererlär stavroza

21[•]Oradan geçän birisini, adı Kirineli Simon, Aleksandrunun hem Rufun bobası, angısı gelärdi kırdan, zorladılar, götürsün İisusun stavrozunu[+].

22Götürdülär İisusu o erä, ani adı Golgofa, annaması «baş kemii eri».

23Verdilär, içsin şarap, karışık smirnaylan, ama O istämedi.

24Sora Onu stavroza gerdilär da payettilär rubalarını, atıp çetelä, ki bilsinnär, kimä ne düşecek.

25Açan gerdilär Onu, dokuzuncu saattı[*].

26Başı üstündä yazılıydı Onun kabaatı: «İudeylerin Padişahı».

27Onunnan barabar stavroza gerdilär iki haydut: birisini saa, öbürünü sol tarafına.

/ 28Butakım tamannandı Ayoz Yazı, ani deer: «Koydular Onu zakonsuzların[†] sayısına»./

29Oradan geçennär kötülärdilär Onu da, başlarını sallayarak, deyärdilär: «Sän, ani yıkêrsın Ayoz binayı[†] da üç gündä enidän yapêrsın,[+]

30kurtar Kendini, in erä stavrozdan!»

31Hep ölä büük popazlar hem bilgiçlär gülmää alardılar Onu, deyip biri-birinä: «O başkalarını kurtardı, ama Kendini kurtaramêêr![+]

32Hristos, İzrailin Padişahı, insin erä stavrozdan, görelim da inanalım». İisuslan stavroza gerili olannar da kötülärdilär Onu[+].


İisus öler

33[•]Bütün memlekettä altıncı saattan dokuzuncu saada[*] kadar oldu karannık.

34Dokuzuncu saatta İisus büük seslän baardı: «Elohi! Elohi! Lema şevaktani?» Annaması: «Allahım! Allahım! Neçin Beni braktın?»

35Kimisi orada olannardan, işidip bu lafları, dedilär: «Tä, O İliyayı çaarêr».

36Birisi gitti kaçarak, bandırdı bir sünker iişi şaraba da, takıp bir sopaya, verdi içsin, deyip: «Durun, bakalım, gelecek mi İliya, indirsin Onu».

37İisus pek baardı da verdi duhunu.

38Ayoz binanın içindä perdä yırtıldı iki parçaya, yukardan aşaa kadar.

39Asker üzbaşı, angısı İisusun önündä durardı, açan gördü, ani bölä /baarıp/ duhunu verdi, dedi: «Hakına, bu Adam Allahın Ooluydu!»

40Onnardan başka orada vardı karılar, ani uzaktan-uzaa siiredärdilär: Mariya Magdalina, Mariya, küçük İakovun hem İosifin anası, hem Salome,[+]

41angıları gidärdilär İisusun ardına, açan Galileyadaydı, da izmet edärdilär Ona, hem çok başka karılar da, angıları geldiydilär Onunnan barabar İerusalimä.


İisusu gömerlär

42[•]O gün cumaa günüydü, açan lääzımdı hazırlansınnar cumertesi için. Artık avşam olurdu.

43Onuştan geldi İosif, Arimafeya kasabasından, Sinedrionun geçimni bir eki, angısı beklärdi Allahın Padişahlıını. O kıyışıp gitti Pilata da istedi İisusun güüdesini.

44Pilat şaştı, ani İisus bukadar tez öldü. O çaardı asker üzbaşını da sordu: «Çoktan mı öldü?»

45Açan annadı üzbaşından işin aslısını, izin etti, İosif alsın İisusun güüdesini.

46İosif satın aldı ketendän bir çarşaf, indirdi erä güüdeyi, sardı keten çarşaflan da koydu mezar içinä, ani oyuluydu kanarada, sora yuvarladı bir taş mezarın aazına.

47Mariya Magdalina hem Mariya, İosifin anası, gördülär, nereyi güüdä koyuldu.

### 16


İisus diriler

1[•]Açan geçti cumertesi, Mariya Magdalina, Mariya, İakovun anası, hem Salome satın aldılar kokuluk, ki gitsinnär da yaalasınnar İisusun güüdesini[+].

2Çin sabaalän, haftanın ilk günü[*], açan gün duuardı, onnar geldilär mezara.

3Biri-birinnän lafedärdilär: «Kim acaba aktaracek bizä mezarın aazından taşı?»[+]

4Açan kaldırdılar bakışlarını, gördülär, ani taş aktarılı bir tarafa. O pek büük taştı.

5Açan girdilär mezar içinä, gördülär bir genç olanı, angısı otururdu saa tarafta, giiyimni biyaz rubaylan. Karılar korkudan daptur geldilär.

6O dedi onnara: «Korkmayın! Siz aarêêrsınız Nazaretli İisusu, Angısını stavroza gerdilär. O dirildi da yok burada. Tä eri, neredä koyuluydu.

7Gidin da söleyin Onun üürenicilerinä hem Petriyä, ani O gider sizdän öncä Galileyaya. Orada göreceniz Onu, nicä sölediydi sizä»[+].

8Karılar, mezardan çıkıp, kaçtılar, zerä titirärdilär hem şaşmaklan doluydular, da korkudan kimseyä bişey sölämedilär.


İisuslan buluşmak

/ 9[•]İisus, dirildiktän sora, haftanın ilk günü sabaalän, ilkin gösterildi Mariya Magdalinaya, angısından çıkardıydı edi fena duh[+].

10Mariya gitti da söledi onnara, kim Onunnan barabardı, angıları aalardılar hem sızlardılar.

11Ama onnar, açan işittilär, ani İisus dirildi, da Mariya Onu gördü, inanmadılar[+].

12Bundan sora İisus onnardan başka ikisinä gösterildi başka türlü, açan gidärdilär bir küüyä dooru.

13Onnar döndülär geeri da söledilär kalanına, ama onnarı da inanmadılar.

14Sonda, açan sofrada iyärdilär, İisus onbir üürenicisinä gösterildi. Onnarı inansızlık hem inatlık beterinä azarladı, zerä inanmadılar onnarı, kim gördü Onu dirilmesindän sora.


İisusun son sımarlaması hem gökä kalkması

15İisus onnara dedi: «Gidin bütün dünneyä da nasaat edin İi Haberi hepsi insana[+].

16Kim inanacek da vaatiz olacek, o kurtulacek, ama kim inanmayacek, kabaatlı kalacek[+].

17Butürlü nışannar inancıları geçirecek: fena duhları Benim adımnan uuradaceklar, eni dillerdä lafedeceklär,[+]

18yılan ellerinä alaceklar. Zihirli bişey içärseydilär, onnara zarar olmayacek. Koyaceklar ellerini hastaların üstünä, da hastalar saa olaceklar»[+].

19Bunnarı sölediktän sora Saabi İisus gökä alındı da Allahın saa tarafında oturdu[+].

20Ama onnar gittilär da hererdä nasaat ettilär. Saabi onnara yardım edärdi hem laflarını kaavilärdi nışannarlan, ani sora yapılardı. Amin./[+]

## Luka

### Luka

Luka


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### 1


İİ HABER LUKADAN


Ne işittik diri şaatlardan

1Çoyu başladı yazmaa annatmak oluşlar için, ani geçtilär bizim aramızda,

2nicä etiştirdilär bizä baştan o insannar, ani gördülär hepsini hem angıları şindi oldular Allahın Sözünün nasaatçıları.

3Bän dä esapladım, hepsini islää aaraştırdıktan sora, hatırlı Feofil, sıravardır yazayım sana hepsini, nicä oldu,[+]

4ki sän biläsin o işin aslısını, ani üürendin.


İoanın duuması için haber

5İudeyada, padişah İrodun vakıdında, vardı bir popaz,[†] adı Zahariya, Aviyanın sırasından. Onun karısı Aronun kızlarındandı, adı Elisaveta[+].

6İkisi dä Allahın önündä dooru insannardılar. Bir lekesiz bilä tamannardılar hepsi Allahın sımarladıklarını hem sıralarını[+].

7Uşak onnarda yoktu, zerä Elisaveta gebä kalmardı, hem ikisi dä, Zahariya hem Elisaveta, yaşlı insannardı.

8Bir sıra, açan Zahariya izmet edärdi Allahın önündä onun izmetçilii sırasında,

9attılar çetelä popazların alışmaklarına görä, da ona düştü, günnüklesin Allahın Ayoz binası[†] içindä.

10Günnüklemäk vakıdında çok insan dua edärdi dışarda.

11Ozaman Zahariyaya gösterildi Allahın bir angili. O durardı günnük altarın[†] saa tarafında.

12Açan Zahariya gördü onu, ürktü. Bir büük korku bastı onu.

13Angil dedi ona: «Zahariya, korkma, zerä senin duan seslenmiş oldu. Senin karın Elisaveta duuduracek sana bir ool, angısının adını koyacan İoan[+].

14O sana olacek şennik hem sevinmäk. Çok insan sevinecek onun duuması için.

15O Allahın önündä olacek bir büük adam. İçmeyecek şarap hem başka sersem edän içkileri. Taa duumaktan o dolu olacek Ayoz Duhlan[+].

16Çoyunu İzraildän o döndürecek onnarın Saabi Allahına.

17O Allahın önündä gezecek İliyanın kuvedinnän hem duhunnan, çevirsin deyni bobaların üreklerini uşaklarına hem o kanırıklı neetlileri doorulaa. O hazırlayacek insanı Saabinin gelmesi için»[+].

18Zahariya dedi angilä: «Nedän bän tanıyacam bunu? Zerä bän ihtärım, karım da yaşlı»[+].

19Angil cuvap etti: «Bän, Gavriil, durêrım Allahın karşısında, yollanılmışım, ki lafedeyim seninnän da getireyim bu ii haberi sana.

20Sän lafedämeyecän hem dilsiz kalacan o günä kadar, bu olunca, zerä inanmadın benim sözlerimi, ani vakıt geldiynän, hepsi ölä olacek».

21İnsan, ani beklärdi Zahariyayı, şaşardı, neçin çok oyalanêr Ayoz bina içindä.

22Açan çıktı dışarı, lafedämärdi. Onnar annadılar, ani Ayoz bina içindä o gördü bir görünmäk. Zahariya onnara nışannan gösterärdi, zerä lafedämärdi.

23Açan izmet günneri tamannandı, Zahariya geldi evä.

24Bu günnerdä Elisaveta gebä kaldı da beş ay saklandı, zerä deyärdi:

25«Saabi bitki-bitkiyä esap aldı da yaptı, ki çıkayım insanın aazından hem kötü laflarından»[+].


İisusun duuması için haber

26Altıncı ayda, angil Gavriil yollanmış oldu Allahtan Galileyanın bir kasabasına, adı Nazaret[+].

27Geldi bir kıza, angısı yavkluydu İosiflän, bir adamnan, Davidin[†] senselesindän. Bu kızın adı Mariya.

28Angil geldi ona da dedi: «Usluluk sana, Allahtan iivergi edenän kız, Saabi seninnän. /İisözlenmişsin sän karıların arasında!/»

29Mariya bu laflardan şaştı da düşünmeyä vardı. O sorardı kendi-kendinä, ne annaması var bu selämin?

30Angil dedi: «Korkma, Mariya, sän edendin iivergi Allahtan.

31Gebä kalacan da duuduracan bir Ool, Angısının adını koyacan İisus[+].

32O olacek bir büük Adam. Onun adını koyaceklar „Pek üüsek Allahın Oolu“. Saabi Allah verecek Ona Onun Bobasının, Davidin, çorbacılıını[+].

33O divecinä padişahlık edecek İakovun evindä. Onun padişahlıının sonu olmayacek»[+].

34Mariya sordu angilä: «Nesoy bu var nasıl olsun, açan bän bilmeerim, nedir koca?»

35Angil cuvap etti: «Ayoz Duh konacek sana. Pek üüsek Allahın gölgesi seni gölgeleyecek. O, Kim sendän duuacek, adlanacek ayoz, Allahın Oolu[+].

36Senin hısımın Elisaveta artık yaşlı, ama gebä kaldı. O da duuduracek bir ool. Ona hepsi deyärdi uşaksız, ama artık altı ay, nicä gebä kaldı.

37Allahın bir dä sözü yok nasıl kuvetsiz kalsın»[+].

38Ozaman Mariya dedi: «Saabi, bän senin çıraan, olsun Senin sözünä görä!» Da angil gitti ondan.


Mariya geler Elisavetaya

39Mariya birazdana kalktı da alatlan gitti bayırlardakı kasabaya, ani İudanın erlerindeydi.

40Girdi Zahariyanın evinä da selämnedi Elisavetayı.

41Açan Elisaveta işitti Mariyanın kutlamasını, onda birdän tepindi uşak. Elisaveta doldu Ayoz Duhlan.

42Elisaveta baardı büük seslän: «İisözlenmişsin sän karıların arasında hem iisözlenmiş senin Uşaan, angısını sän taşıyêrsın!

43Nasıl bän kazandım bölä ikram, ki bana gelsin benim Saabinin anası?

44Nicä işittim senin sesini kutlamakta, tepindi uşak sevinmektän içimdä.

45Ne mutluysun sän, ani inandın Saabinin sözünü, zerä Saabi ne adêêr, onu tamannêêr».

46Mariya dedi: «Bän bütün ürektän metinneerim Saabiyi.

47Sevinir duhum Allahta, benim Kurtarıcımda.

48Zerä Allah esap aldı Onun çıraan aşaadan halını. Büündän ötää hepsi senselelär mutlulayaceklar beni[+].

49Çünkü Çokkudretli yaptı büük işlär benim için, Onun adı ayozdur.

50Onun acıyannıı kaplêêr boydan-boya Ondan korkan insanı.

51O gösterdi kuvedini Kendi elinnän da bozdu hodulların düşünmeklerini.

52Devirdi o kaavileri çorbacılık skemnelerindän da kaldırdı aşaa haldan insanı.

53Aaç olannarı O doyurdu iiliklän, ama zengin olannarı salverdi, gitsinnär boş ellän.

54O Kendi izmetkerinä, İzrailä, yardıma geldi. O bir sıra bilä unutmêêr acımaa,[+]

55nicä adadı bizim dedelerimizä, Avraama hem onun senselesinä divecinä».

56Mariya kaldı Elisavetaylan üç ayın dolayında, sora döndü geeri evä.


İoan Vaatizedicinin duuması

57Açan geldi vakıdı duudursun, Elisaveta duudurdu bir ool.

58Komuşular hem hısımnar işittilär, ani Saabi büük hayır baaşladı Elisavetaya, onuştan hepsi onunnan bilä sevindilär.

59Sekizinci günü geldilär uşaa kesiklik[†] yapmaa. İstedilär adını koymaa Zahariya, nicä bobasının adı[+].

60Ama anası onnara dedi: «Olmaz, onun adı İoan olacek».

61«Kimseydä sizin hısımnardan yok butürlü ad», – cuvap etti onnar.

62Yaptılar nışan ellerinnän bobasına, ki annasınnar, nesoy uşaan adını koysunnar.

63Zahariya istedi bir parça taftacık da yazdı bölä: «Onun adı İoan olacek». Hepsi şaştılar.

64Hemen çözüldü onun dili, da başladı lafetmää hem Allahı metinnemää.

65O bayırlı İudeyanın erlerindä hepsi komuşuları bir korku bastı. Dolayda hepsi insan bunun için lafedärdi.

66Hepsi, kim dä işidärdi bunu, düşünmää varıp, deyärdi: «Acaba, bu uşak kim olacek?» Hakına, ani Allahın eli onun üstündeydi.


Zahariyanın prorokluu

67Uşaan bobası, Zahariya, doldu Ayoz Duhlan da prorokluk etti:

68«İisözlenmiş olsun İzrailin Saabi Allahı, Angısı geldi yardıma Kendi insanına da kurtardı onnarı.

69Kaldırdı bizä bir kaavi Kurtarıcı Kendi izmetkerin, Davidin, evindän,[+]

70nicä haberlediydi evel vakıttan ayoz proroklarınnan.

71Adadı, ani kurtaracek bizi duşmannardan hem kincilerin ellerindän.

72Butakım, Allah gösterer Kendi acıyannıını bizim bobalarımız için, unutmêêr ayoz baalantısını

73hem eminnän adamasını, ani verdi bizim bobamıza Avraama[+].

74O adadı, ani bizi kurtaracek duşmannardan da yapacek, ki izmet edelim Ona korkusuz,

75kabaatsızlıkta hem ayozlukta bütün bizim yaşamamızda.

76Ama sän, evlat, adlanacan Pek üüsek Allahtan prorok, zerä gidecän Saabinin önü sora, ki Onun için yol hazırlayasın[+].

77Sän insana haberleyecän kurtulmak hem günahlardan baaşlamak[+].

78Allahımız, dolu sevgiylän hem acıyannıklan, yukardan yollayacek bizä kurtulmak, benzär dan erinin şafkına,

79ki aydınnatsın onnara, kim bulunêr karannıkta hem ölüm gölgesindä, doorutsun bizi usluluk yoluna»[+].

80Uşak büüyärdi, kaavilenärdi duhlan. Yaşadı çol erlerindä o günä kadar, açan çıktı İzrail halkının karşısına[+].

### 2


İisusun duuması

1[•]O vakıtta Kesar Avgusttan verildi sımarlamak, ki bütün Roma padişahlıında hepsi insan yazılsınnar[+].

2Bu yazılmak ilk sıra oldu kullanıcı Kviriniyin vakıdında, angısı kullanardı Siriyada.

3Herkezi gitti yazılsın kendi duumak kasabasında.

4İosif, padişah Davidin[†] senselesindändi, yollandı Galileyadan, Nazaret kasabasından, gitmää İudeyaya, Vifleem kasabasına, Davidin duuma erinä[+].

5Gitti, ki yazılsın Mariyaylan, yavklu olmuşunnan, angısı maamuldu.

6Açan onnar etiştilär orayı, Mariyanın vakıdı geldi, ki duudursun.

7O duudurdu ilk Oolunu, sardı plänalarlan da yattırdı ahır içinä, zerä konaklık evindä bulunmadı er onnara.


Vifleemdän güdücülär

8Orada yakın güdücülär koyunnarlan kırda bulunardılar. Onnar gecä beklärdilär sürülerini.

9Birdän gösterildi onnara bir angil Saabidän. Doz-dolaya Saabinin metinnii şafk etti. Onnar pek korktular[+].

10Angil dedi: «Korkmayın, bän getirerim sizä bir ii haber, ani bir büük sevinmäk olacek hepsi insana.

11Büün sizä Davidin kasabasında duudu Kurtarıcı, Saabi Hristos[+].

12Tä nışan, angısından tanıyacenız: bulacenız bir Uşak sarılı plänalarlan, Angısı yatêr ahır içindä».

13Birdän bu angilä eklendi çok başka angillär. Hepsi onnar metinnärdilär Allahı butürlü laflarlan:[+]

14«Metinnik Allaha üüsek göklerdä! Erdä usluluk Allahı beendirän insana!»[+]

15Açan angillär kalktılar gökä, güdücülär dedilär biri-birinä: «Gidelim Vifleem kasabasına da bakalım, ne oldu orada, ne haberledi bizä Saabi».

16Onnar hızlı yollandılar Vifleemä, buldular Mariyayı İosiflän hem Uşaa ahır içindä.

17Görüp bunu, güdücülär hepsini söledilär, ne angil onnara haberlediydi Uşak için.

18Hepsi, kim işitti bu lafları güdücülerdän, pek şaştı.

19Mariya esaba aldı hepsi bu lafları da herzaman düşünärdi onnar için[+].

20Güdücülär döndülär geeri, sevineräk hem metinneyeräk Allahı, zerä gördülär hem işittilär hepsini ölä, nicä haberlendiydi onnara.


İisusu getirdilär Ayoz bina içinä

21Sekiz gündän sora, açan geldi vakıt Uşaa kesiklik[†] yapılsın, Onun adını koydular İisus, nicä angil sölediydi, taa Mariya gebä kalmadıynan[+].

22Açan tamannandı vakıt paklanmak için Moiseyin Zakonuna[†] görä, İosif hem Mariya götürdülär Uşaa İerusalimä, çıksın Saabinin önünä deyni,

23nicä var yazılı Saabinin Zakonunda: «Herbir ilk duumuş çocuk Saabiyä adanmış olsun».

24Onnar lääzımdı getirsinnär kurban iki guguş yada iki guguş yavrusu, nicä var sımarlanmış Saabinin Zakonunda.


Simeon iisözleer İisusu

25İerusalimdä vardı bir adam, adı Simeon. O bir dooru hem kabaatsız adamdı, angısı beklärdi İzrailin kurtulmasını. Onda Ayoz Duh vardı.

26Ayoz Duhtan ona verildiydi haber, ani o ölmeyecek görmeyincä Saabinin Hristozunu.

27Simeon, kullanılmış Ayoz Duhtan, geldi Ayoz binaya.[†] Da açan İosif hem Mariya getirdilär Uşaa, ki tamannasınnar Zakonun sımarladıını,

28Simeon aldı Onu kucak, iisözledi Allahı da dedi:

29«Saabi, şindi salver usluluklan Senin çıraanı, nicä Sän adadın,

30zerä gördü benim gözlerim Senin kurtulmanı,[+]

31angısını Sän hazırladın hepsi milletlerin gözleri önündä,

32aydınnatsın milletlerä deyni hem ikram yapsın İzrail insanına».

33Onun bobası hem anası şaştılar bu laflara, ne Uşak için işittilär.

34Simeon iisözledi onnarı da dedi anasına, Mariyaya: «Bu Uşak sıralanmış çoyun düşmesi için hem çoyun kalkması için İzraildä. O – bir nışan Allahtan, ani debreştirecek karşılık insan içindä,

35çok insanın saklı neetleri açılsın deyni, senin ürään dä kılıçlan saplanmış olacek»[+].

36Burada bulunardı bir karı, prorok Anna, Fanuelin kızı, Asirin tamızlıından. O pek ihtärdı. Kocasınnan yaşamıştı salt edi yıl.

37Kalmıştı dul da şindi seksän dört yaşındaydı. Anna hiç ayırılmardı Ayoz binadan, gecä-gündüz izmet edärdi Allaha oruçlan hem duaylan[+].

38Bu zaman Anna, gelip, başladı metinnemää Allahı hem sölemää İisus için hepsinä, kim beklärdi İerusalimin kurtulmasını.


İisus Nazaret kasabasında

39Ondan sora, açan tamannadılar hepsini, ne sıralanmıştı Saabinin Zakonundan, İosif hem Mariya döndülär Galileyaya, kendi kasabalarına, Nazaretä[+].

40Ama Uşak büüyärdi, kaavilenärdi hem aariflenärdi gün-gündän. Allahtan hayır Onun üstündeydi.


Uşak İisus gitti Ayoz binaya

41İisusun bobası hem anası her yılın Paskellä yortusunda[†] gidärdilär İerusalimä.

42Açan İisus tamannadı oniki yaşını, gitti adetä görä onnarlan yortuya.

43Açan geçti yortu günneri, da onnar dönärdilär geeri evä, İisus kaldı İerusalimdä, ama bobası hem anası bunu bilmedilär.

44Sandılar, ani O kafadarlarınnan barabar yolda. Açan gittilär bir günnük yol, çekettilär aaramaa Onu hısımnarın hem kafadarların arasında,

45ama bulamadılar. İosif hem Mariya döndülär geeri İerusalimä, aarasınnar onu deyni.

46Üçüncü günü buldular Onu Ayoz bina içindä. O, üüredicilerin arasında oturup, seslärdi hem soruş koyardı.

47Hepsi, kim seslärdi Onu, şaşardı Onun aarifliinä hem cuvaplarına.

48Bobası hem anası, açan gördülär Onu, daptur geldilär. Ozaman anası dedi: «Oolum, neçin bunu yaptın bizä? Boban hem bän kahırlan aarêêrız Seni».

49O dedi: «Neçin Beni aaradınız? Ne, bilmeersiniz mi, ani Bän lääzım olayım Benim Bobamın evindä?»

50Ama onnar annamadılar Onun laflarını[+].

51Sora O döndü onnarlan barabar geeri Nazaretä da sesledi onnarı. Anası hepsi bunnarı tuttu aklında[+].

52İisus boylan büüyärdi, aariflenärdi da gittikçä Kendini beendirärdi Allaha hem insana.

### 3


İoan Vaatizedicinin nasaadı

1[•]Padişah Tiveriy Kesarın onbeşinci çorbacılık yılında Pontiy Pilat kullanıcıydı İudeyada. İrod Galileyanın kullanıcısıydı. Filip, İrodun kardaşı, kullanıcıydı İtureya hem Trahonit erlerindä. Lisaniy kullanıcıydı Avilini erlerindä[+].

2Annan hem Kayafa baş popazdılar.[†] O vakıt Allah lafetti İoana, Zahariyanın ooluna, angısı yaşardı çollukta[+].

3İoan gitti İordan suyun dolay erlerinä, nasaat ederäk, ani insan lääzım dönsün günahlarından Allaha hem vaatiz olsun, ki baaşlanmak edensin.

4Bu oldu, nicä yazılıydı prorok İsayanın kiyadında: «Baaranın sesi çol erdä işidiler: „Saabiyä yolu hazırlayın, yolcaazları uzladın.

5Herbir oyuk doldurulsun, üüseklik alçaldılsın, iiri yollar uzladılsın hem çukurlu yollar düzledilsin.

6Hepsi insan annasın Allahtan kurtulmayı“».

7İoan danıştı insannara, angıları gelärdi, vaatiz olsunnar, onnara deyip: «Yılan yavruları, kim üüretti sizi, kaçasınız Allahın gelär üfkesindän[+]?

8Yapınız yakışıklı meyva, görünsün, ani döndünüz Allaha günahlarınızdan, da boşuna düşünmeyin, deyip: „Bizim bobamız – Avraam“, zerä söleerim sizä, ani Allah bu taşlardan var nasıl yapsın uşak Avraama[+].

9Artık nacak fidanın kökündä saplı durêr. Herbir fidan, ani getirmeer ii meyva, kesilecek da ateşä atılacek»[+].

10İnsannar sorardılar: «E biz ne yapalım?»[+]

11O cuvap etti: «Kimdä var iki ruba, paylaşsın onunnan, kimdä hiç yok, hep ölä yapsın o da, kimdä imeelik var»[+].

12Geldi harççılar,[†] vaatiz olsunnar deyni, da sordular: «Üüredici, biz ne yapalım?»

13O cuvap etti: «İstämeyin taa zeedä harç ondan kaarä, ne sizä sımarlanmış».

14Askerlerdän kimisi sordular: «E biz ne yapalım?» O cuvap etti: «Kimseydän bişey almayın korkutmaklan, kimseyi yalan laflarlan kabaatlandırmayın, şükür olun ödeenizä»[+].

15İnsan, çünkü beklärdi, gelsin Hristos, hepsi düşünärdi İoan için: «Acaba, O diil mi Hristos?»[+]

16İoan cuvap etti hepsinä: «Bän sizi suylan vaatiz ederim, ama benim ardıma geler O, Kim taa kaavi bendän. Bän diilim yakışıklı çözmää Onun ayak kaplarının tasmalarını. O sizi Ayoz Duhlan hem ateşlän vaatiz edecek.

17Onun elindä kürek, O paklayacek tınazını. Boodayı toplayacek ambara, ama plävayı yakacek süünmäz ateştä»[+].


İoan kapanda

18Butürlü nasaat edärdi İoan İi Haberi hem verärdi çok başka nasaatlar da.

19İoan takazaladı İrod beyi o beterä, ani o aldı kendinä kendi kardaşının Filipin karısını, İrodiadayı, hem hepsi başka kötü işleri için dä.

20Bunun için İrod kapadı İoanı zındana[+].


İisus vaatiz olêr

21[•]Hepsi insandan sora İisus da vaatiz oldu. O dua edärkän, açıldı gök,[+]

22Ayoz Duh indi, görünär guguş teni gibi, Onun üstünä. Göktän işidildi bir ses, ani dedi: «Sänsin Benim sevgili Oolum, Sendä Benim isleeliim»[+].


İisusun senselesi

23[•]Açan İisus çeketti insanı üüretmää, O bir otuz yaşındaydı. Nicä insan sayardı, O İosifin oolu, İlinin oolu,

24Matfatın oolu, Leviyin oolu, Melhiyin oolu, Yannayın oolu, İosifin oolu,

25Mattafiyanın oolu, Amosun oolu, Naumun oolu, Esliyin oolu, Naggeyin oolu,

26Maafın oolu, Mattafiyanın oolu, Semeyin oolu, İosihin oolu, İodanın oolu,

27İoananın oolu, Risanın oolu, Zorovavelin oolu, Salafiilin oolu, Niriyin oolu,

28Melhiyin oolu, Addiyin oolu, Kosamın oolu, Elmadamın oolu, İrin oolu,

29İisusun oolu, Eliezerin oolu, İorimin oolu, Matfatın oolu, Leviyin oolu,

30Simeonun oolu, İudanın oolu, İosifin oolu, İonamın oolu, Eliakimin oolu,

31Meleanın oolu, Mennanın oolu, Mattafanın oolu, Nafanın oolu, Davidin[†] oolu.

32İesseyin oolu, Ovidin oolu, Voozun oolu, Salanın oolu, Naassonun oolu[+].

33Aminadavın oolu, Adminin oolu, Arniyin oolu, Esromun oolu, Faresin oolu, İudanın oolu,[+]

34İakovun oolu, İsaakın oolu, Avraamın oolu, Faranın oolu, Nahorun oolu,

35Seruhun oolu, Ragavın oolu, Falekin oolu, Everin oolu, Salanın oolu,

36Kainanın oolu, Arfaksadın oolu, Simin oolu, Noyun oolu, Lamehın oolu,

37Mafusalanın oolu, Enohun oolu, İaretin oolu, Maleleilin oolu, Kainanın oolu,

38Enosun oolu, Sifin oolu, Adamın oolu,[†] Allahın oolu[+].

### 4


Diavol deneer İisusu

1[•]İisus, dolu Ayoz Duhlan, döndü İordandan, da Duh götürdü Onu çol erä.

2Orada denenmiş oldu diavoldan kırk gün. Bişey imedi o günnerdä. Sonda acıktı[+].

3Diavol dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, sımarla bu taşa, ekmek olsun».

4İisus cuvap etti: «Yazılı, ani „Adam yaşamêêr salt ekmeklän, /ama Allahın herbir sözünnän/“».

5Diavol pindirdi Onu bir üüsek bayır üstünä da bir göz kıpımda gösterdi hepsi erin padişahlıklarını.

6O dedi Ona: «Sana verecäm zaabitlik hepsi bu metinni padişahlıkların üstünä, zerä onnar bana verili. Bän dä vererim, kimä isteerim[+].

7Eer baş iildirseydin bana, hepsi olacek Senin».

8İisus cuvap etti: «/Çekil Bendän, şeytan, zerä/ var yazılı: „Baş iilt senin Saabi Allahına hem salt Ona izmet et“».

9Ondan sora diavol götürdü Onu İerusalimä, koydu Ayoz binanın[†] saçaana da dedi: «Eer Sän Allahın Oolusaydın, atıl buradan erä,

10zerä yazılı: „Allah Kendi angillerinä sımarlayacek, Seni korusunnar“

11hem: „Seni kucak alaceklar, urulmayasın ayaannan bir taşa deyni“».

12İisus cuvap etti: «Sölendi: „Denämä senin Saabi Allahını“».

13Açan diavol Onu hertürlü denedi, sora gitti Ondan bir parça vakıda.


İisus paasızlanêr Kendi memleketindä

14[•]İisus Ayoz Duhun kuvedinnän döndü Galileyaya. Haber Onun için daaldı hepsi dolay erlerä.

15O üüredärdi insanı onnarın sinagogalarında.[†] Hepsi Onu metinnärdi[+].

16İisus geldi Nazaret kasabasına, neredä büüdüydü, Kendi alışmasına görä, cumertesi günü girdi sinagoga içinä da kalktı, okusun[+].

17Ona verdilär prorok İsayanın kiyadını. O açtı kiyadı da buldu o eri, neredä var yazılı:

18«Saabinin Duhu Benim üstümdä, O yaaladı Beni, ii haber götüreyim fukaaralara. Yolladı Beni, /alıştırayım o falanık üreklileri,/ nasaat edeyim esirliktä olannara serbestlik, köörlara görmäk, zeetlenmişleri kolvereyim serbestlää,

19haberleyim acıyannık yılını Saabidän».

20Sora kapadı kiyadı da verdi izmetçiyä, Kendisi oturdu erinä. Hepsi, kim bulunurdu sinagoga içindä, baktılar Ona.

21Ozaman başladı onnara sölemää: «Büün tamannandı bu sözlär Ayoz Yazıdan, ani şindi işittiniz».

22Hepsi ii lafedärdilär Onun için hem şaşardılar, ne käämil laflar Onun aazından çıkardı. «Diil mi O İosifin oolu?» – sorardılar onnar biri-birinä.

23İisus onnara dedi: «Şindi siz söleyeceniz Bana o söleyişin laflarını: „Doftor! Alıştır ilkin kendi-kendini“, yap burada da, kendi vatanında, ne işittik, yapmışın Kapernaum kasabasında»[+].

24Sora ekledi: «Dooru söleerim sizä: bir dä prorok kabledilmeer islää kendi erindä[+].

25Hakına söleerim sizä, ani prorok İliyanın vakıdında, açan kitlendiydi gök, yaamur yaamasın deyni üç yıl hem altı ay, nezaman oldu büük aaçlık bütün memlekettä, o vakıt vardı çok dul karı İzraildä[+].

26Ama prorok İliya yollanılmadı birisinä bilä, ama salt dul karıya Sarepta kasabasından, ani yakın Sidon kasabasına.

27Çok lepralı hasta vardı İzraildä, ama prorok Eliseyin vakıdında birisi bilä paklanmadı, sade Naaman Siriyadan».

28Hepsi, kim sinagoga içindeydi, işidip bunu, pek üfkelendilär.

29Kalktılar da çektilär Onu kasabadan dışarı, götürdülär bayırda kanaranın kenarına, neredä onnarın kasabası erleşikti, ki atsınnar Onu dipsizlää.

30Ama İisus geçti onnarın arasından da gitti[+].


Sinagogada fena duhlu adam alıştırılêr

31[•]Bundan sora İisus gitti Kapernaum kasabasına, Galileya tarafına. Orada insanı üüredärdi cumertesi günü[+].

32Onnar şaşardılar Onun üüretmesinä, zerä O lafedärdi büük zaabitliklän[+].

33Sinagoga içindä vardı bir adam, angısında vardı fena duh. Bu adam baardı büük seslän:

34«Brak bizi, ne isteersin bizdän, Nazaretli İisus? Geldin bizi telef etmää? Bilerim, kimsin Sän, Sän Allah Ayozuysun!»[+]

35Ama İisus takazaladı onu da dedi: «Sus da çık bu adamdan dışarı!» Fena duh urdu adamı erä insan arasında da sora çıktı dışarı ondan. Yapmadı bir dä zarar bilä ona[+].

36Hepsi şaştılar da lafedärdilär biri-birinnän: «Nedir bu? O fena duhlara zaabitliklän hem kuvetlän sımarlêêr, da onnar Onu sesleer!»

37İisus için haber daaldı hepsi dolay erlerä.


Simonun kaynanası hem başka hastalar alıştırılêr

38[•]Çıkıp sinagogadan, İisus geldi Simonun evinä. Simonun kaynanası hastaydı sıtmadan, onuştan İisusa yalvardılar, yardım etsin[+].

39İisus, iilip ona, azarladı hastalıı, da sıtma karıyı braktı. Karı çabuk kalktı da başladı izmet etmää onnara.

40Gün kauşmasından sora hepsi, kimdä vardı hasta olannar hertürlü aarılarlan, getirärdilär İisusa, da O, koyup ellerini herbir hasta üstünä, alıştırardı onnarı.

41Çoyundan çıkardı fena duhlar, angıları baarardılar: «Sänsin Hristos – Allahın Oolu!» Ama O azarlardı onnarı da brakmardı sölesinnär, zerä onnar bilärdilär, ani O Hristos[+].

42[•]Açan aydınnanmaa başladı, İisus çıktı da gitti bir sapa erä. İnsan aarardı Onu, da, bulup, tutardılar, gitmesin deyni onnardan[+].

43Ama İisus dedi onnara: «Lääzım başka kasabalarda da nasaat edeyim Allahın Padişahlıının İi Haberini, zerä bunun için Allah yolladı Beni».

44O nasaat edärdi İudeyanın[*] sinagogalarında.

### 5


Şaşmaklı balıkçılık

1[•]Bir sıra, açan İisus bulunardı Gennisaret gölünün boyunda, insan sıkışıp sokulardı Ona, işitsin Allahın sözünü deyni[+].

2İisus gördü iki kayık su üstündä. Balıkçılar çıkmıştılar kenara da yıkardılar süzmelerini.

3İisus pindi bu kayıklardan birisinä, ani Simonundu, yalvardı, biraz itirsinnär kayıı kenardan su içinä, sora oturdu da oradan üüredärdi insanı.

4Açan bitirdi üüretmää insanı, dedi Simona: «Üz taa derinä da atın süzmeleri balık tutmaa»[+].

5Simon cuvap etti Ona: «Üüredici! Biz savaştık bütün gecä da bişey tutamadık, ama Senin lafına görä atêrım süzmeleri su içinä».

6Açan attılar süzmeleri, onnar tuttular ölä çok balık, ani süzmelär başladıydılar kopmaa.

7Yaptılar nışan kafadarlarına, angıları öbür kayıktaydılar, gelsinnär yardıma. Onnar geldilär, doldurdular ikisini dä kayıkları ölä çok balıklan, ani kayıklar batmaa başladıydılar.

8Açan gördü bunnarı Simon Petri, düştü İisusun ayaklarına da dedi: «Saabi, git bendän, zerä bän günahkerim!»

9O hem hepsi, kim onunnan barabardı, şaştılar bu balık tutmasına.

10Hep butürlü oldu İakovlan hem İoannan, Zevedeyin oollarınnan, ani Simonun kafadarlarıydılar. Ozaman İisus dedi Simona: «Korkma, büündän sora adam tutan olacan»[+].

11Çıkardılar iki kayıı kenara, braktılar hepsini da gittilär İisusun ardına.


Lepralı hasta paklanêr

12[•]İisus bulunardı kasabaların birisindä, da bir lepralı adam, görüp İisusu, düştü üzükoynu erä da yalvardı: «Saabi, eer istärseydin, var nasıl beni paklayasın»[+].

13İisus uzattı elini, diidi ona da dedi: «İsteerim, paklan!» Hemen lepra onu braktı.

14İisus sımarladı ona, sölämesin kimseyä. İisus dedi: «Git da gösteril popaza.[†] Kendi paklanman için getir kurban, nicä Moisey sıraladı, ki şaatlık olsun insana»[+].

15İisus için haber gittikçä taa çok daalardı. İnsannar sürü-sürü gelärdilär Ona, seslesinnär hem hastalıklarından alıştırılsınnar deyni.

16Ama İisus gidärdi sapa erlerä da orada dua edärdi[+].


İisus alıştırêr kötürüm adamı

17[•]Bir günü, açan İisus üüredärdi insanı, fariseylär[†] hem zakon üüredicileri,[†] ani geldiydilär Galileyanın hem İudeyanın hepsi dolay küülerindän hem İerusalimdän, durardılar orada. Saabinin kuvedi Onunnandı, insanı alıştırmaa deyni[+].

18Birkaç adam getirdilär pat üstündä bir kötürüm hastayı da savaştılar onu sokmaa içyanına, İisusun önünä koysunnar deyni.

19Çünkü bulamadılar, nasıl soksunnar onu ev içinä kalabalık beterinä, pindilär evin örtüsünä da keremetlär arasından salverdilär hastayı döşek üstündä orta erä, İisusun önünä.

20İisus, görüp onnarın inanını, dedi kötürüm adama: «Günahların baaşlandı»[+].

21Bilgiçlär[†] hem fariseylär başladılar düşünmää kendi-kendilerinä: «Kimdir Bu, ani Allahı kötüleer? Kim, Allahtan kaarä, var nasıl günahları baaşlasın?»[+]

22İisus, Angısı bilärdi onnarın neetlerini, cuvap etti onnara: «Ne düşünersiniz üreklerinizdä?

23Ne taa kolay: demää „Günahların baaşlandı“ mı osa demää „Kalk da gez“ mi?

24Ama ki biläsiniz, ani Adam Oolunun[†] var kuvedi er üstündä günahları baaşlasın...», dönüp kötürüm hastaya dedi: «Sana sımarlêêrım: kalk, al döşeeni da git evä!»

25Çabuk bu hasta onnarın önündä kalktı, aldı döşeeni da evä gitti, Allahı metinneyeräk.

26Hepsi şaştılar, metinnedilär Allahı büük korkuylan da deyärdilär: «Büün gördük şaşılacak işlär».


İisus çaarêr Leviyi

27[•]Ondan sora İisus, çıkıp dışarı, gördü bir harççı, adı Leviy, angısı oturardı erdä, neredä harç toplanardı, da dedi ona: «Gel Benim ardıma!»

28Leviy braktı hepsini da gitti Onun ardına.

29Sora yaptı Ona bir büük konuş kendi evindä. Bir sürü harççı hem başka konakçılar oturdular onnarlan sofraya[+].

30Fariseylär hem bilgiçlär, maana bulup, deyärdilär Onun üürenicilerinä: «Neçin iyersiniz hem içersiniz harççılarlan[†] hem günahkerlärlän barabar?»[+]

31İisus dedi onnara: «Doftor lääzım diil saa olannara, ama hastalara.

32Bän gelmedim çaarayım dooruları, ama günahkerleri, Allaha dönsünnär»[+].


Oruç için soruş

33[•]Onnar dedilär: «İoanın hem dä fariseylerin üürenicileri sık oruç tutêrlar hem dua ederlär, ama Senin üürenicilerin sade iyerlär hem içerlär»[+].

34İisus cuvap etti: «Var mı nasıl düüncülär oruç tutsunnar, açan güvää yannarında[+]?

35Gelecek vakıt, açan güvää alınacek onnardan, ozaman, o günnerdä onnar oruç tutacek»[+].

36Hem dä söledi onnara bir örnek: «Kimsey yırtmêêr eni rubadan yama, eski rubaya diksin deyni, zerä eni ruba yırtılêr hem yama eski rubaya uymêêr.

37Kimsey koymêêr eski tulumnar içinä eni şarabı, zerä eni şarap patladêr eski tulumnarı, da şarap döküler, tulumnar da zän olêrlar.

38Ama eni şarabı lääzım dökmää eni tulumnar içinä. /Ozaman korunêr ikisi dä./

39Kimsey eski şarabı içtiktän sora istämeer içmää eni şaraptan, zerä deer: „Eski şarap taa ii“».

### 6


Ne düşer cumertesi yapmaa

1[•]Bir cumertesi günü razgeldi, ki İisus geçsin ekinnär içindän. Onun üürenicileri koparardılar başaklardan, falayıp ellerindä, iyärdilär.

2Fariseylerdän kimileri dedilär: «Neçin cumertesi günü yapêrsınız, ne düşmeer?»

3İisus cuvap etti onnara: «Okumadınız mı, ne yaptı David[†] hem kafadarları, açan acıktılar?

4Girdi Allahın evinä, aldı ekmekleri, ani Allahın önünä koyulardı, idi hem verdi kafadarlarına, bakmayarak, ani, popazlardan[†] kaarä, kimsey düşmärdi isin bu ekmeklerdän?»

5Hem taa dedi onnara: «Adam Oolu[†] – cumertesinin Saabisi».


Kuru ellän bir adam

6Başka bir cumertesi oldu, İisus girdi bir sinagoga[†] içinä da üüredärdi insanı. Orada bulundu bir adam, angısının saa eli kurumuştu[+].

7Bilgiçlär[†] hem fariseylär[†] bakardılar İisusun ardına, görsünnär, alıştıracek mı cumertesi günü, ki olsun neylän kabaatlandırsınnar Onu[+].

8Ama İisus bilärdi onnarın neetlerini, onuştan dedi o kuru ellän adama: «Kalk ayakça da çık karşıya». Bu adam kalktı ayakça.

9İisus dedi onnara: «Sorêrım sizä, ne düşer cumertesi günü yapmaa: iilik mi osa kötülük mü, yaşamayı kurtarmaa mı osa telef etmää mi?» Onnar susardılar[+].

10Baktı hepsinä da sora bu adama dedi: «Uzat elini!» Açan o uzattı, eli enidän saa oldu.

11Fariseylär kudururdular üfkedän. Onnar lafettilär biri-birinnän, ne yapsınnar İisuslan.


İisus ayırêr oniki apostol

12[•]O günnerdä İisus pindi bir bayır üstünä, dua etmää deyni, da bütün geceyi geçirdi dua ederäk Allaha.

13Açan aydınnandı, çaardı üürenicilerini, seçti onnardan oniki kişi, angılarını adladı apostol. Tä onnarın adları:

14Simon, angısının adını İisus koydu Petri; Andrey, onun kardaşı; İakov; İoan; Filip; Varfolomey;[+]

15Matfey; Foma; İakov, Alfeyin oolu; Simon, adlanmış Zilot;[+]

16İuda, İakovun oolu hem İuda İskariot, angısı sattı İisusu[+].


Hastalar alıştırıldılar

17[•]Sora İisus gitti onnarlan barabar da durgundu bir düzlüktä, neredä vardı çok Onun üürenicilerindän hem çokluk insan, toplu bütün İudeyadan, İerusalimdän, Tir hem Sidon kasabaların dolayından, ani deniz boyunda bulunêrlar.

18Onnar geldilär Onu seslesinnär, hastalıklarından alışsınnar hem fena duhlardan zeetli olannar kurtulsunnar.

19Hepsi insan bakardı diisin Ona, zerä Ondan çıkardı bir büük kuvet da hepsini alıştırardı[+].


Mutluluklar

20Ozaman çevirdi İisus bakışını üürenicilerinä da dedi: «Mutlu duhtan fukaara olannara, zerä sizin Gök Padişahlıı!

21Mutlu sizä, şindi aaç olannar, zerä siz doyunacenız! Mutlu sizä, ani şindi aalêêrsınız, zerä siz güleceniz![+]

22Mutlu sizä, açan sizdän insan azetmeer, sinagogadan çıkarêr, fena lafeder hem kötüleer sizin adınızı Adam Oolunun beterinä![+]

23Sevinin o gündä hem şennenin, zerä büüktür sizin ödeeniz göktä. Hep butürlü yaptılar onnarın bobaları proroklarlan[+].

24Ama vay sizä, zengin olannar, zerä siz burada oldunuz sefalıkta![+]

25Vay sizä, ani toksunuz şindi, zerä siz acıkacenız. Vay sizä, ani büün gülersiniz, zerä siz aalayacenız hem sızlayacenız!

26Vay sizä, açan sizin için insan lafeder islää, zerä hep bölä yapardı onnarın bobaları yalancı proroklarlan!


Sevin duşmannarınızı

27[•]Ama sizä, sesleyennerä, deerim: sevin duşmannarınızı, yapın iilik onnara, kim sizdän azetmeer.

28İisözleyin onnarı, kim sizi betvalêêr. Dua ediniz onnar için, kim sizi gücendirer[+].

29Urarsaydı birkimsey senin bir yanaana, çevir ona öbür yanaanı da. Zorlan alarsaydı birkimsey üst rubanı, brak, alsın gölmeeni dä[+].

30Kim isteer sendän, ver ona, hem kim zorlan alêr sendän, geeri istämä ondan.

31Nesoy isteersiniz, insan sizinnän götürsün kendini, ölä götürünüz siz dä kendinizi insannan[+].

32Eer sevärseydiniz salt onnarı, kim sizi sever, ne şükürlük sizä? Günahkerlär dä severlär onnarı sevenneri.

33Eer yaparsaydınız iilik onnara, kim sizä iilik yapêr, ne şükürlük sizä? Hep bölä günahkerlär dä yapêrlar.

34Eer verärseydiniz ödünç onnara, kimdän umutlanêrsınız geeri almaa, ne şükürlük sizä? Günahkerlär dä vererlär ödünç günahkerlerä, ki sora hep okadar geeri alsınnar.

35Ama siz duşmannarınızı sevin, iilik onnara yapın. Verin ödünç, düşünmeyeräk geeri bişey almaa. Ozaman büük ödek olacek sizä. Siz olacenız Pek üüsek Allahın oolları, zerä O iilik yapêr onnara da, kim şükür etmeer hem fenalık yapêr.

36Olun acıyan, nicä sizin Bobanız acıyan[+].


Maanalamayın başkasını

37[•]Daava kesmeyin, Allah da sizä daava kesmeyecek. Maanalamayın, Allah da sizi maanalamayacek. Afedin, Allah da sizi afedecek[+].

38Verin, Allah da sizä verecek çalkanmış, basılmış hem tepelenmiş, cömertli hem koynunuza dökülü. Zerä, ne ölçüylän ölçeceniz, o ölçüylän Allahtan ölçülü olacenız»[+].

39Söledi sora bir örnek: «Var mı nasıl bir köör yolu göstersin başka kööra? Acaba, düşmeyeceklär mi ikisi dä kuyu içinä[+]?

40Üürenici diil taa büük üüredicisindän. Ama cümlä üürenmenin bitkisindä var nasıl etişsin üüredicisini[+].

41Neçin görersin kıymıı senin kardaşın gözündä, ama kendi gözündä kazıı esap almêêrsın?

42Nasıl sän deyäsin kardaşına: „Kardaş, brak, çıkarayım kıymıı senin gözündän“, açan kendi gözündä kazık durêr? İkiüzlü, ilkin çıkar kazıı kendi gözündän da sora açık görecän, nasıl çıkarmaa kıymıı kardaşının gözündän.


Fidannar hem meyvalar

43[•]İi fidan yok nasıl yapsın yaban meyvası. Hep ölä yaban fidanı da yok nasıl yapsın ii meyva.

44Zerä herbir fidan tanınêr meyvasından. Kimsey toplamêêr incir tikenni gümedän eki üzüm salkımı çalıdan.

45İi adam çıkarêr ii işlär ii ürään haznasından. Kötü adam çıkarêr kötü işlär kötü ürään haznasından. Zerä adamın aazı lafeder ürään taşkınnıından[+].


İki türlü temel

46[•]Neçin deersiniz: „Saabi, Saabi“, ama yapmêêrsınız, ne söleerim Bän[+]?

47Annadacam sizä, kimä benzeer adam, angısı sesleer hem tamannêêr Benim sözümü.

48O benzeer bir adama, angısı yaptı bir ev. İlkin, kazıp derin, temelini erleştirdi taş üstünä. Açan üüştü selli sular ev üstünä, ev kımıldamadı, zerä kaavi yıvılmıştı[*].

49Ama kim işider da tamannamêêr, o benzeer adama, angısı yaptı evini er üstündä, temelsiz. Açan sellär üüştülär, osaat ev yıkıldı. Onun yıkılması titsi oldu».

### 7


İisus alıştırêr üzbaşının izmetkerini

1[•]Bitirdiktän sora nasaat etmää insana, ani seslärdi Onu, İisus girdi Kapernaum kasabasına.

2Bir asker üzbaşı, kimin çıraa hastaydı ölüm döşeendä, angısını o pek beenärdi,

3işitti İisus için da yolladı İisusa iudeylerin aksakallarını,[†] ki yalvarsınnar, gelsin da alıştırsın onun çıraanı.

4Onnar geldilär İisusa da pek yalvardılar, deyip: «Düşer ona yapasın bu iilii,[+]

5zerä o sever bizim insanı, bizim için bir sinagoga[†] yaptı».

6İisus gitti onnarlan, ama açan yaklaştı yakın onun evinä, asker üzbaşı yolladı dostlarını, desinnär: «Saabi, koyma zaametini, zerä bän etmeerim, ki Sän giräsin benim evimä.

7Bän esapladım, ki bän dä etmeerim, ki gideyim kendim Sana. Sade de bir laf, da benim izmetkerim alışacek.

8Zerä bän dä zaabitlik altındayım, benim dä elim altında var askerlär. Açan birisinä deerim: „Git“, o gider. Başkasına deerim: „Gel“, o geler. Çıraama deerim: „Yap bu işi“, o yapêr».

9Açan İisus işitti bu lafları, şaştı, döndü insana, ani gelärdi Onun ardına, da dedi: «Söleerim sizä, ani artık İzrail içindä bulmadım bölä bir büük inan».

10Açan döndülär geeri bu yollanmışlar, buldular o hasta çıraa saa.


Nain kasabasında ölü diriler

11Ertesi günü İisus gidärdi bir kasabaya, adı Nain. Onunnan barabar gidärdi Onun üürenicileri hem çok insan.

12Açan İisus yaklaştı kasabanın tokatlarına, mezara götürärdilär bir ölü, bir dul ananın yalnız oolunu. Bu karıylan gidärdi çok insan.

13Açan Saabi gördü karıyı, canı acıdı ona da dedi: «Aalama!»[+]

14Sora yaklaştı, diidi tezgereyä. Onnar, kim götürärdilär, durdular. O dedi: «Sana, delikannı, deerim: kalk!»[+]

15Ölü oturdu da başladı lafetmää. İisus verdi onu anasına.

16Hepsi korktular da Allahı metinnedilär, deyip: «Büük prorok kalktı aramızda!» hem: «Allah Kendi geldi Onun insanına!»[+]

17Haber İisus için daaldı bütün İudeyada hem dolayda.


İoan Vaatizedicinin yollanmışları

18[•]İoan Vaatizedicinin üürenicileri hepsini bunnarı söledilär İoana.

19İoan çaardı üürenicilerin ikisini da yolladı İisusa, ki sorsunnar Ona: «Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?»[+]

20Üürenicilär geldilär İisusa da dedilär: «İoan Vaatizedici yolladı bizi Sana soralım: „Sänsin mi O, Kim lääzım gelsin, osa başkasını mı bekleyelim?“»

21O vakıt İisus alıştırardı çok hastaları türlü dertlerdän, hastalıklardan hem fena duhlardan, çok köörların açardı gözlerini.

22O cuvap etti onnara, deyeräk: «Gidin söleyin İoana, ne görersiniz hem ne işidersiniz: köörlar görer, topallar gezer, lepralılar paklanêr, saarlar işider, ölülär diriler, fukaaralara ii haber nasaat olêr.

23Mutlu o, kimin için Bän köstek olmayacam»[+].


İisus şaatlık eder İoan için

24Açan gittilär İoanın yollanmışları, İisus başladı sölemää insana İoan için: «Ne çıktınız görmää çolda? Bir saaz mı, ani lüzgerdän sallanêr[+]?

25Ne çıktınız görmää? Bir adamı mı, yımışak rubaylan giiyimni? Kim giiyimni donak rubaylan hem sefalıkta yaşêêr, onnar padişah binalarında.

26E ne çıktınız görmää? Bir prorok mu? Aslı, hem deerim sizä, ani o taa büük, nekadar bir prorok[+].

27Odur, kimin için yazılı: „Tä, Bän yollêêrım habercimi Senin önün sora, angısı hazırlayacek yol Sana“[+].

28Söleerim sizä, ani onnardan, kim karıdan duudu, yok başka birkimsey taa büük İoan Vaatizedicidän. Hep okadar en küçüü Gök Padişahlıında taa büük ondan»[+].

29Hepsi insan, kim işitti, artık harççılar[†] da, annadılar Allahın dooruluunu, çünkü kablettiydilär İoanın vaatizliini[+].

30Ama fariseylär[†] hem zakon üüredicileri[†] bastılar Allahın istediini onnar için, zerä vaatiz olmadılar ondan.

31İisus dedi: «Kimä benzedeyim bu boy insanı, kimä benzeer onnar?

32Onnar benzeerlär uşaklara, angıları oturêrlar meydanda da baarêrlar biri-birinä: „Çaldık sizä kavallan, oynamadınız; çaldık sizä gamnı türkü, aalamadınız“.

33Geldi İoan Vaatizedici, ne ekmek iyärdi, ne şarap içärdi, deersiniz: „Onda var fena duh“[+].

34Geldi Adam Oolu,[†] iyer hem içer, deersiniz: „Hobur hem içkici, harççıların hem günahkerlerin dostu!“[+]

35Ama kim aarifliin uşaa, o bunu doorudur».


Bir karı yaalêêr İisusu

36[•]Bir farisey teklif etti İisusu, sofraya gelsin onun evinä. İisus girdi fariseyin evinä da oturdu sofraya.

37Bir günahker karı kasabadan annadı, ani O konaklanêr fariseyin evindä, da getirdi bir ak mermer kap içindä paalı kokuluu.

38O durardı İisusun ardında, ayaklarında, da aalardı, yıslayıp İisusun ayaklarını kendi yaşlarınnan hem silip saçlarınnan, öpärdi hem kokulardı.

39Açan bunu gördü farisey, angısı buyur ettiydi İisusu, dedi kendi-kendinä: «Eer bu Adam prorok olaydı, ozaman bileceydi, netürlü karı bu, kim şindi Ona diiyer, zerä o – bir günahker»[+].

40İisus, lafı alıp, dedi: «Simon, söleyecäm sana bişey». «Sölä, Üüredici», – dedi farisey.

41İisus dedi: «Bir zengin adama borçluydu iki kişi, birisi beşüz dinar,[†] öbürü dä elli[+].

42Çünkü yoktu neylän ödesinnär, zengin olan afetti ikisini dä. Şindi sölä, angısı onu taa çok sevecek?»[+]

43Simon cuvap etti: «Sanêrım o, kimä taa çok afetti». «Dooru cuvap ettin», – dedi İisus.

44Sora döndü bu karıya da dedi Simona: «Görersin mi bu karıyı? Geldim senin evinä, da sän dökmedin bana su, ayaklarımı yıkamaa, ama o yısladı ayaklarımı yaşlarınnan hem sildi başından saçlarınnan.

45Sän öpüş vermedin Bana, ama o, nezamandan girdim, durgunmêêr öpmää ayaklarımı.

46Başımı yaalamadın zeytin yaayınnan, ama o yaaladı ayaklarımı kokulu yaalan.

47Onun için söleerim sana: çünkü onun çok günahları afedildi, onuştan çok sevdi. Zerä kimä az afediler, o az da sever».

48Sora dedi bu karıya: «Afedildi senin günahların!»[+]

49Onnar, kim oturdular Onunnan sofrada, başladılar lafetmää biri-birinnän: «Kimdir Bu, Angısı afeder günahları?»

50İisus dedi karıya: «Senin inanın seni kurtardı, git usluluklan evä»[+].

### 8


Karılar İisuslan

1Bundan sora İisus gezärdi kasabadan kasabaya hem küüdän küüyä da nasaat edärdi hem haberlärdi İi Haberi Allahın Padişahlıı için oniki üürenicisinnän barabar[+].

2Onunnan vardı birkaç karı da, angılarını O kurtardıydı fena duhlardan hem dertlerindän: Mariya Magdalina, angısından çıkardı edi fena duh;[+]

3İoana, Huzanın karısı, ani İrodun evini kullanardı; Susanna hem başkaları. Onnar yardım edärdilär neylän vardı kolaylıkları[+].


Ekici için örnek

4[•]Açan toplandı çok insan, gelmä herbir kasabadan, İisus söledi bölä bir örnek:

5«Ekici çıktı toom ekmää. Açan ekärdi, toomnardan birazı düştü yol boyuna. Onnar çiinendi ayakların altında hem gök kuşları idilär onnarı.

6Başka toomnar taşlar üstünä düştülär. Açan filizlendilär, tez kurudular, zerä yoktu neredän nemnik çeksinnär.

7Taa başka toomnar çalılar içinä düştülär. Çalılar büüdülär onnarlan barabar da buulttular filizleri.

8Ama kalan toomnar ii topraa düştülär. Onnar büüdülär da getirdilär üz katına bereket». Bu örnää sölediktän sora İisus büük seslän dedi: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»[+]


Örnään annaması

9[•]Onun üürenicileri sordular: «Ne annaması var bu örnään?»

10O cuvap etti: «Sizä verildi, annayasınız Allahın Padişahlıının saklılıklarını, ama kalanına sölener örneklärlän. Ölä ki, onnar baksın, da görmesin, işitsin, da annamasın[+].

11Tä ne annaması var bu örnään. Toom – Allahın sözü[+].

12Toomnar, ani düştülär yol boyuna, onnardır, kim işider sözü, ama diavol, gelip, çalêr sözü onnarın üreklerindän, inanmasınnar hem kurtulmasınnar deyni.

13Toomnar, ani düştülär taşlar üstünä, onnardır, kim kableder sözü sevinmäklän, ama kökleşämeer, onun için inanêr bir vakıdadan, ama açan geler denemeklär, düşer[+].

14Toomnar, ani düştülär çalılar arasına, onnardır, kim işider sözü, ama yollarında gidärkän, yaşamanın kahırlarınnan, zenginniinnän, mayıllıınnan buulêrlar, da bereket vermeerlär[+].

15Toomnar, ani düştülär ii topraa, onnar, kim, işidip sözü, koyêr ii hem temiz üreenä, da getirer bereket saburlukta. Söleyip bunu, O dedi: «Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»[+]


Şafk görüner erdä

16Kimsey tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu kap altına eki pat altına, ama koyêr kandillik üstünä, ki onnar, kim girer, görsünnär aydınnıı[+].

17Zerä yok bişey saklı, ani açılmasın, hem yok bişey örtülü, ani üzä çıkmasın da aydınnıkta görünmesin[+].

18Bakın, nicä sesleersiniz, zerä kimdä var, ona taa çok verilecek, ama kimdä yok, ondan alınacek, ne sanêr, ani var onda».


İisusun anası hem kardaşları

19[•]İisusun anası hem kardaşları geldilär Ona, ama yaklaşamadılar Ona kalabalık beterinä[+].

20Birkimsey dedi İisusa: «Senin anan hem kardaşların, dışarda durup, isteerlär Seninnän görüşmää».

21Ama İisus cuvap etti: «Benim anam hem kardaşlarım onnar, kim sesleer hem tamannêêr Allahın sözünü»[+].


İisus boranı uslandırêr

22[•]Bir gün İisus pindi bir kayık içinä üürenicilerinnän barabar da dedi onnara: «Geçelim gölün ötäänna». Onnar yollandılar[+].

23Kayıklan üzärkän, İisus uyudu. Göl üstündä ölä bir keskin lüzgär esmää başladı, ani doldururdu kayıı suylan. Hepsi bir büük hatada bulunardı.

24Yaklaştılar İisusa, uyandırdılar Onu da dedilär: «Üüredici, Üüredici, kaybeleriz!» İisus uyandı, azarladı lüzgeri hem kabaran dalgaları. Onnar uslandılar, da bir sus oldu.

25Sora dedi üürenicilerinä: «Näända inanınız?» Dolu korkuylan, şaşarak, onnar biri-birinä deyärdilär: «Kimdir Bu, Kim sımarlêêr artık lüzgerä hem dalgalara, da onnar Onu sesleerlär?»


İisus koolêêr fena duhları Gerasada

26[•]Geldilär kayıklan Gerasa erlerinä, ani Galileyaya karşı.

27Açan İisus indi kenara, Ona karşı çıktı bir adam kasabadan, fena duhlardan tutulmuş. Çok vakıttan beeri giimärdi ruba, yaşamardı evdä, ama mezar laamnarı içindä.

28Görüp İisusu, bir keskin seslän baardı da düştü Onun önündä, bir büük seslän deyip: «Neyin var benimnän, İisus, Pek üüsek Allahın Oolu! Yalvarêrım, zeetlämä beni!»[+]

29İisus sımarladıydı fena duh çıksın bu adamdan, zerä zaplamıştı onu çok vakıttan beeri. İnsannar onu tutardılar baalı sincirlärlän hem alkalarlan, ki beklesinnär. Ama o koparardı sincirleri hem alkaları, da fena duh koolardı onu çol erlerä.

30İisus sordu ona: «Nesoy senin adın?» O cuvap etti: «Legion[*]», zerä onda vardı çok fena duh.

31Fena duhlar İisusa yalvarardılar, ki sımarlamasın gitsinnär dipsizlää.

32Burada, bayır yamacında otlardı bir büük sürü domuz. Fena duhlar yalvardılar Ona, izin versin girsinnär domuzlara. İisus izin etti.

33Fena duhlar, çıkıp bu adamdan, girdilär domuzlar içinä, da ozaman bütün sürü hızlandı dik yamaçtan, atladı göl içinä da buuldu.

34Açan domuzçular gördülär, ne oldu, kaçtılar da haberledilär kasabada hem küülerdä.

35İnsan çıktı, görsün, ne oldu. Onnar geldilär İisusa da buldular adamı, angısından çıktı fena duhlar, oturarak İisusun ayaklarında, giiyimni hem aklı başında. Hepsini bir korku aldı[+].

36Onnar, kim gördü, ne oldu, annattılar, nasıl alıştırıldı bu adam, angısından çıkarıldı fena duhlar.

37Hepsi insan Gerasa erindän yalvardılar, İisus gitsin onnardan, zerä pek korktuydular. İisus girdi kayık içinä da geeri döndü[+].

38Bu adam, angısından çıkarıldı fena duhlar, yalvarardı, ki alsın onu da Kendisinnän, ama O yolladı onu evä da dedi:

39«Git evä da sölä, ne yaptı Allah seninnän». O gitti da söledi bütün kasabada hepsini, ne yaptı ona İisus.


Kız diriler, hasta karı alışêr

40[•]Açan İisus döndü geeri, insan Onu kabletti sevinmäklän, zerä hepsi Onu beklärdilär.

41Geldi bir adam, adı İair, sinagogadan[†] bir önderci. O düştü İisusun ayaklarına da yalvardı, gelsin ona evä,[+]

42zerä onun biricik kızı, bir oniki yaşında, ölüm döşeendeydi. İisus gidärkän, insan her taraftan sıkıştırardı Onu.

43Bir karı, hasta kan akmasından oniki yıldan beeri, angısı /harcamıştı bütün varlıını doftorlara, ama/ kimsey onu alıştıramamıştı,

44yaklaştı ardından İisusa da diidi Onun rubasının eteenä. Birdän kan akması durgundu[+].

45İisus dedi: «Kim diidi Bana?» Çünkü hepsi atılırdılar, Petri hem onnar, kim onunnandı, dedilär İisusa: «Üüredici, doz-dolay insan seni sıkıştırêr hem itirer, Sän dä sorêrsın: „Kim diidi Bana“?»

46Ama İisus cuvap etti: «Bana birkimsey diidi, zerä duydum, ani bir kuvet çıktı Bendän»[+].

47Açan karı gördü, ani tutuldu, yaklaştı İisusa, titireyeräk düştü Onun ayaklarına da söledi hepsi insana, ne beterä o diidi Ona, hem nicä hemen alıştı hastalıından.

48İisus dedi: «Girginnän, kızım! Senin inanın seni alıştırdı, git usluluklan»[+].

49İisus taa lafedärkän, evdän birisi geldi da sinagoga öndercisinä dedi: «Kızın öldü, naafilä savaştırma Üürediciyi».

50Ama, açan İisus işitti bunu, dedi ona: «Korkma, sade inan, kız kurtulacek».

51Açan etişti onun evinä, brakmadı kimsey girsin Onunnan, sade Petriyi, İoanı, İakovu, kızın bobasını hem anasını[+].

52Hepsi aalardılar hem sıralardılar. İisus dedi: «Aalamayın, kız ölmedi, ama uyuyêr»[+].

53Onnar gülmää aldılar Onu, zerä bilärdilär, ani kız öldü.

54Açan hepsini çıkardı dışarı, İisus tuttu kızı elindän da büük seslän dedi: «Kalk, kızım!»[+]

55Kızın duhu döndü geeri, da o çabuk kalktı. İisus sımarladı, versinnär kıza imää.

56Kızın bobası hem anası şaş-beş kaldılar. İisus dedi onnara, ki bu oluş için sölämesinnär kimseyä[+].

### 9


İisus yollêêr oniki apostolu nasaat etmää

1[•]İisus topladı oniki üürenicisini, verdi onnara kuvet hem zaabitlik fena duhların üstünä, alıştırsınnar deyni hepsi hastalıklardan[+].

2Sora yolladı onnarı, nasaat etsinnär Allahın Padişahlıını hem alıştırsınnar hastaları.

3«Bişey almayın yola: ne sopa, ne hiybä, ne ekmek, ne para, ne dä iki kat ruba, – dedi İisus. –

4Angı evä gireceniz, o evdä kalın, oradan gidincä.

5Eer sizi insan kabletmärseydi, çıkarkan o kasabadan, artık tozları da ayaklarınızdan silkin, azar gibi onnara karşı»[+].

6Onnar yollandılar da gittilär küüdän küüyä, nasaat ederäk İi Haberi hem hastaları hererdä alıştırarak[+].


İrod işider İisus için

7[•]İrod bey, işidip hepsi bu oluşları, şaş kaldı, zerä insandan kimisi deyärdilär, ani İoan dirildi ölüdän[+].

8Başkaları deyärdilär, ani üzä çıktı İliya, taa başkaları da deyärdilär, ani dirildi birisi evelki proroklardan.

9Ama İrod dedi: «İoanın kafasını aldım. Bu Kim olur, Kimin için işiderim, ani yapêr butürlü işlär?» Onun için aarardı kolaylık, ki görsün Onu[+].


Beş bin adam doyurulêr

10[•]Açan apostollar döndülär geeri, söledilär İisusa hepsini, ne yaptılar. İisus aldı onnarı da gitti bir tarafa, bir kasaba yanına, ani adı Vifsaida[+].

11İnsan işitti bunu da gitti Onun ardına. İisus islää kabletti onnarı. Nasaat etti Allahın Padişahlıı için hem, kimin vardı zoru, alıştırdı hastalıklardan.

12Avşamnardı. Oniki apostol yaklaştılar İisusa da dedilär: «Kolver insanı, gitsinnär dolay küülerä hem kırdakı evlerä, gecelesinnär deyni hem baksınnar kendilerinä imeelik, zerä burası, neredä biz bulunêrız, bir çol er».

13İisus dedi onnara: «Siz verin onnara imää!» Onnar cuvap ettilär: «Bizdä yok bişey, beş ekmektän hem iki balıktan kaarä. Kalêr sade, biz gidelim da satın alalım imää hepsi bu insana».

14Orada sade adam tarafı vardı bir beş bin kişi. İisus dedi Kendi üürenicilerinä: «Erleştirin onnarı, ki otursunnar ellişär kişi bölümdä».

15Ölä dä yaptılar, hepsi insanı oturttular.

16İisus aldı beş ekmää hem iki balıı, kaldırdı bakışını gökä da iisözledi onnarı. Sora, kırıp, verdi üürenicilerä, ki payetsinnär insana.

17Açan hepsi idilär da doyundular, ondan sora topladılar oniki sepet imäk parçaları.


Petrinin şaatlıı İisus için

18[•]Bir gün, açan İisus dua edärdi bir tarafta üürenicilerinnän barabar, O koydu onnara butürlü bir sormak: «Ne deer insan, Kimim Bän?»

19Onnar cuvap ettilär: «Kimisi deer, ani Sän – İoan Vaatizedici, başkası – prorok İliya, taa başkası deer, ani dirildi bir evelki prorok»[+].

20O sordu onnara: «Ama siz ne deersiniz, kimim Bän?» «Sän Hristossun Allahtan!» – cuvap etti Petri[+].

21[•]İisus sıkıdan sımarladı, bunu kimseyä sölämesinnär.

22Sora annattı onnara, ani Adam Oolu[†] lääzım çok zeetlensin, ret edilsin aksakallardan,[†] büük popazlardan[†] hem bilgiçlerdän, öldürülsün da üçüncü günü dirilsin[+].


Nesoy izleyelim İisusu?

23Sora danıştı hepsinä: «Kim isteer gelsin Benim ardıma, atılsın kendi-kendindän, alsın stavrozunu[*] da Beni izlesin[+].

24Zerä kim isteer yaşamasını kurtarmaa, onu kaybedecek. Ama kim yaşamasını kaybedecek Benim için, onu kurtaracek.

25Ne fayda olacek bir adama, kazansın bütün dünneyi, ama kendi-kendini kaybetsin eki cezalansın[+]?

26Kim utanacek Bendän hem Benim sözlerimdän, ondan utanacek Adam Oolu da, açan gelecek Kendinin, Bobasının hem ayoz angillerin metinniindä[+].

27Dooru söleerim sizä, ani kimisi burada durannardan, ölmeyeceklär görmeyincä Allahın Padişahlıını»[+].


İisus gösteriler metinniktä

28[•]Bu laflardan sora, geçti yakın sekiz gün, İisus aldı Petriyi, İoanı hem İakovu da pindi bir bayır üstünä dua etsin[+].

29Açan dua edärdi, Onun üzü görünüşü diişti, rubaları yalabık, ak-biyaz oldu.

30Onun yanında peydalandı iki adam, ani lafa durardılar Onunnan: Moisey hem İliya.

31Onnar gösterildilär metinniktä, lafedärdilär İisusun ayırılması için, ne geçireceydi İerusalimdä.

32Petriyi hem onun kafadarlarını uyku bastıydı. Açan uyandılar, açık gördülär İisusun metinniini hem bu iki adamı, ani Onunnan durardılar.

33Açan onnar İisustan ayırıldılar, Petri dedi İisusa: «Çorbacı, ii, ki buradayız. Yapalım üç bordey: bir Senin için, bir Moisey için, bir dä İliya için». Bilmärdi, ne lafedärdi.

34Bölä lafedärkän, geldi bir bulut da gölgesinnän kapladı onnarı. Üürenicilär korktular, görüp, ani kaldılar bulut içindä.

35Bulut içindän işidildi bir ses, ani dedi: «Budur Benim seçilmiş Oolum, Onu sesleyin!»[+]

36Bu ses işidildiktän sora İisus kaldı yalnız. Üürenicilär sustular, o günnerdä kimseyä sölämedilär, ne gördülär.


Çocuk fena duhtan kurtulêr

37[•]İkinci günü, açan indilär bayır üstündän, bir sürü insan çıktı İisusa karşı.

38Bir adam insan içindän baardı: «Üüredici, yalvarêrım, gel da bak benim oolumu, zerä bendä o bir yalnız.

39Onu fena duh tutêr da birdän baarêr hem onu ölä silker, ani köpük aazından salverer. Çok zeetleer, sora zor brakêr onu.

40Yalvardım Senin üürenicilerinä, çıkarsınnar bu duhu, da çıkaramadılar».

41«Bozuk hem inansız senselä! Nezamanadan olacam sizinnän da dayanacam sizä? – dedi İisus. – Getirin onu burayı».

42Oolu gelärkän, fena duh kuvetlän urdu onu erä da sarsaladı. İisus azarladı fena duhu, alıştırdı çocuu da verdi geeri bobasına[+].


İisus enidän haberleer ölümünü hem dirilmesini

43[•]Hepsi şaştılar Allahın büüklüünä. Açan hepsi şaşardılar İisusun işlerinä, ozaman O dedi üürenicilerinä:

44«Esap alın, ne söleerim sizä: Adam Oolu verilmiş olacek insanın elinä!»[+]

45Ama üürenicileri bu lafları annamardılar, zerä onnar için bu lafların maanası saklıydı, ki annamasınnar, sormaa da korkardılar[+].


Kim en büük?

46[•]Onnarda peydalandı bir çekiş, ki bilsinnär, kim en büük olacek.

47İisus annadı onnarın neetlerini, onuştan aldı yanına bir küçük uşak

48da dedi onnara: «Kim kableder bu uşaa Benim adıma, o Beni kableder. Kim kableder Beni, o kableder Onu, Kim Beni yolladı. Zerä kim en küçük aranızda, o en büüktür»[+].


Kim diil karşı bizä, o bizimnän

49İoan, lafa katılıp, dedi: «Üüredici, biz gördük bir adam, angısı çıkarardı fena duhları Senin adınnan, da durguttuk onu, zerä gezmeer bizimnän»[+].

50«Durgutmayın, – cuvap etti İisus, – zerä kim gitmeer sizä karşı, o sizinnän»[+].


Göktän ateş

51Yaklaştı zaman, gökä kalksın, İisus kararladı İerusalimä gitsin[+].

52Kendindän öncä habercileri yolladı. Onnar Samariyalıların bir küüyünä gittilär, ki hazırlasınnar konak eri gecelemäk için[+].

53İisusu kabletmedilär, çünkü İerusalimä gidärdi.

54Açan Onun üürenicileri İakov hem İoan gördülär bunu, dedilär: «Saabi, kayıl mıysın, sımarlayalım, yaasın göktän ateş onnarın üstünä da yaksın onnarı, /nicä İliya yaptı/?»[+]

55İisus, dönüp, takazaladı onnarı /da dedi: «Bilmeersiniz, ne duhtan kullanmışsınız!

56Adam Oolu gelmedi kaybetsin insanı, ama kurtarsın»/. Sora gittilär başka bir küüyä.


Kim isteer izlemää İisusu?

57[•]Açan onnar gidärdilär yolda, bir adam İisusa dedi: «Saabi, gidecäm Senin ardına, nereyi da Sän gitsän».

58İisus cuvap etti: «Tilkilerin inneri, kuşların yuvaları var, ama Adam Oolu yok nereyi başını koysun».

59Başka birisinä dedi: «Gel ardıma». O cuvap etti: «Saabi, brak, ilkin gideyim bobamı gömeyim».

60Ama İisus cuvap etti: «Brak, ölülär ölülerini gömsün, ama sän git da haberlä Allahın Padişahlıını».

61Taa başkası dedi: «Saabi, gidecäm Senin ardına, ama ilkin brak, gideyim evdekilerimä „kal saalıcaklan“ söleyim».

62İisus cuvap etti: «Herbiri, kim koyêr elini pulaa da geeri bakêr, yaraşmaz Allahın Padişahlıına girsin».

### 10


İisus yollêêr etmiş üürenicisini nasaat etmää

1[•]Bundan sora Saabi seçti taa etmiş[*] üürenici. Yolladı onnarı ikişär-ikişär Kendi önü sora hepsi kasabalara hem erlerä, nereyi O gitmää istärdi.

2Dedi onnara: «Bereket büük, ama işçi az! Onuştan dua edin berekedin çorbacısına, çıkarsın işçi ekinnerini toplamaa[+].

3Gidin! Yollêêrım sizi, nicä kuzuları yabanılar içinä[+].

4Almayın kendinizlän ne kesä, ne hiybä, ne dä ayak kabı. Kimseylän yolda selämnäşmeyin.

5Herbir evdä, nereyi gireceniz, deyäsiniz: „Usluluk olsun bu evdä!“

6Eer varsa orada usluluk oolu, sizin seläminiz kalacek onunnan, başka türlü dönecek sizä geeri.

7O evdä kalın, iyin hem için, ne vereceklär. Zerä işçi kendi işi için baaşış kabletsin düşer. Evdän evä gezmeyin[+].

8Herbir kasabaya, nereyi gireceniz hem neredä kabledileceniz, iyin ne koyaceklar önünüzä[+].

9Orada alıştırın hastaları, deyip: „Allahın Padişahlıı yaklaştı sizä“[+].

10Ama herbir kasabada, nereyi gideceniz, da kabletmeyeceklär sizi, orada sokaa çıkın da bölä deyin:

11„Kasabanızdan ayaklarımıza konan tozu azar gibi silkeriz sizä karşı, ama hep okadar bilin, Allahın Padişahlıı yaklaştı sizä“[+].

12Söleerim sizä, ani daava günündä Sodom kasabasına taa ilin olacek, nekadar o kasabaya[+].


Vay inansız kasabalara!

13[•]Vay sana, Horazin! Vay sana, Vifsaida! Zerä, eer bu kudretli işlär, ne sizdä yapıldı, Tir hem Sidon kasabalarında yapılaydı, çoktan çuvallan giiyimni hem kül üstünä oturup, günahlarından Allaha döneceydilär[+].

14Ama daava günündä taa ilin olacek Tir hem Sidon kasabalarına, nekadar sizä.

15Sän, Kapernaum, gökä kadar mı üüseklenecän? Diil, sän ölülär erinä düşecän.

16Kim sesleyecek sizi, Beni sesleyecek. Kim sizdän atılacek, Bendän atılacek. Ama kim Bendän atılacek, o atılacek Ondan, Kim Beni yolladı»[+].


Etmiş üürenici döner geeri

17O etmiş kişi döndülär büük sevinmäklän da dedilär: «Saabi, artık fena duhlar da sesleerlär bizi Senin adınnan»[+].

18İisus dedi: «Gördüm şeytanı, angısı düştü göktän, nicä bir çimçirik[+].

19Verdim kuvet sizä, basasınız yılannar hem skorpionnar üstünä hem duşmanın bütün kuvedi üstünä. Hiç bişey sizä zarar yapmayacek[+].

20Siz sevinmeyin, ani fena duhlar sizi sesleer, ama sevinin, ani adınız göklerdä yazılı»[+].


Boba hem Ool

21[•]O saat İisus Ayoz Duhlan sevindi da dedi: «Şükür ederim Sana, Boba, ani sakladın bunnarı aarif hem fikirli olannardan da açtın evlatlara. Hakına, Boba, budur Senin istediin!

22Hepsini Bobam Benim elimä verdi. Kimsey bilmeer, kimdir Ool, Bobadan kaarä, hem kimsey bilmeer, kimdir Boba, Ooldan kaarä, hem onnardan, kimä Ool isteer açmaa»[+].

23Sora döndü üürenicilerinä da salt onnara dedi: «Mutlu gözlär, ani görerlär, ne siz görersiniz![+]

24Zerä söleerim sizä, ani çoyu proroklardan hem padişahlardan istedilär görmää, ne siz görersiniz, hem işitmää, ne siz işidersiniz, ama görmedilär hem işitmedilär»[+].


Acıyannıklı samariyalı

25Bir zakon[†] üüredicisi kalktı denesin İisusu da dedi: «Üüredici, ne yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»[+]

26İisus dedi: «Ne var yazılı Zakonda? Nasıl okuyêrsın?»

27O cuvap etti: «Seväsin Saabi Allahını bütün üräännän, bütün canınnan, bütün kuvedinnän hem bütün aklınnan hem seväsin yakın olanını, nicä kendini»[+].

28İisus dedi ona: «Dooru cuvap ettin, yap ölä da yaşayacan»[+].

29Ama o istedi kendini doorutsun da İisusa sordu: «Kimdir yakın olanım?»

30İisus enidän lafetti da dedi: «Bir adam İerusalimdän İerihona gidärdi, haydutların elinä düştü. Onnar onu soydular, düüyüp, yarı ölü braktılar, sora gittilär.

31Razgelä, bir popaz[†] o yoldan geçärdi. Onu görüp, yolun öbür tarafına geçti.

32Hep ölä bir leviyli oradan geçärdi. Onu görüp, yolun öbür tarafına geçti.

33Ama bir samariyalı, bu yoldan geçärkän, yaklaştı, onu görüp, canı acıdı[+].

34Yanına geldi, zeytin yaayı hem şarap döktü da yaralarını baaladı. Sora pindirdi eşek üstünä, götürdü bir konak evinä da zaamet güttü ona.

35İkinci günü, açan yollandı, çıkardı iki dinar[†] da verdi konak evinin çorbacısına, deyip: „Bakasın onu, ne harcayacan taa zeedä, dönmemdä ödeyecäm sana“.

36Kim bunnarın üçündän, sayêrsın, haydutların elinä düşmüşün yakın olanıydı?»

37O cuvap etti: «O, kim yardım etti ona». Ozaman İisus cuvap etti: «Git, sän dä ölä yap».


Marfa hem Mariya

38Açan İisus yolda bulunardı, üürenicilerinnän girdi bir küüyä. Bir karı, adı Marfa, kabletti Onu kendi evinä[+].

39Onun vardı kızkardaşı Mariya, angısı, oturup Saabinin ayakları yanında, seslärdi Onun sözünü[+].

40Marfa çok çalışardı, ki izmet etsin. İisusa yaklaşıp, dedi: «Saabi, senin kasavetin yok mu, ani kızkardaşım beni braktı, yalnız izmet edeyim. Desänä ona, yardım etsin bana».

41Saabi cuvap etti ona: «Marfa, Marfa, çok işlär için sän zaamet hem kahır güdersin[+].

42Sade bir iş lääzım sana. Mariya seçti ii tarafını, ani hiç alınmayacek ondan».

### 11


Bizim Boba

1[•]Bir gün İisus dua edärdi bir erdä. Açan bitirdi duasını, birisi üürenicilerdän dedi: «Saabi, üüret bizi dä dua edelim, nicä İoan üüretti kendi üürenicilerini, dua etsinnär»[+].

2İisus dedi: «Açan dua edersiniz, deyin:

„/Ey göklerdä olan/ Boba,

Ko ayozlansın Senin adın.

Ko gelsin Senin Padişahlıın.

/Ko olsun Senin istediin, nicä göktä, ölä erdä dä./

3Hergünkü ekmeemizi her gün bizä ver.

4Baaşla bizim günahlarımızı,

Zerä biz dä baaşlêêrız hepsini, kim bizä borçlu.

Götürmä bizi denemeyä,

/Ama kurtar kötü olandan/“»[+].


Çalışmak duada

5Sora dedi: «Eer sizin birinizin varsa dostu, da o gecä yarısı gidärsä ona da deyärsä: „Dostum, ver bana ödünç üç ekmek,

6zerä geldi yoldan benim bir dostum, da yok ne onun önünä koyayım“;

7içyandan onun dostu cuvap edärsä: „Savaştırma beni, zerä kapu kitli, uşaklarım benimnän pat üstündä, yok nasıl kalkayım da ekmek vereyim sana“.

8Söleerim sizä, eer kalkmarsaydı versin dostuna gibi, hep okadar bunun kalın üzlülüü beterinä kalkacek da hepsini, ne lääzım, verecek.

9Onun için deerim sizä: isteyin – da verilecek; aarayın – da bulacenız; urun – da açılacek.

10Zerä kim isteer – edener, kim aarêêr – bulêr, hem kim urêr – ona açılêr[+].

11Var mı sizin aranızdan boba, angısının oolu ekmek istärkän, versin ona taş? Osa balık istärkän, versin yılan balık erinä?

12Osa yımırta istärkän, versin skorpion?

13Eer siz, ani fenaysınız, bilärseniz uşaklarınıza ii baaşışlar vermää, nekadar taa çok sizin Gökteki Bobanız verecek Ayoz Duhu onnara, kim Ondan isteyecek»[+].


İisus hem Veelzevul (şeytan)

14[•]İisus bir hastadan, angısı lafedämärdi, çıkarardı fena duhu. Açan yaptı bunu, o hasta olan başladı lafetmää, da insan şaştı.

15Kimisi deyärdi: «Fena duhları çıkarêr Veelzevulun[†] – fena duhların öndercisinin – kuvedinnän»[+].

16Başkaları, ki denesinnär İisusu, istärdilär bir nışan göktän göstersin[+].

17İisus annadı onnarın neetlerini, onuştan dedi: «Herbir padişahlık, ani bölüner da karşı gider kendi-kendinä, daalêr. Hep ölä herbir ev, neredä bölünmäk olêr, daalêr.

18Eer şeytan bölündüseydi kendi-kendinä, nesoy var nasıl dursun onun padişahlıı? Siz deersiniz, ani Bän uuradarmışım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän.

19Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Veelzevulun kuvedinnän, ozaman sizin adamnar kimin kuvedinnän çıkarêrlar? Bunda onnar sizä daava keseceklär[+].

20Eer Bän çıkararsaydım fena duhları Allahın kuvedinnän, ozaman Allahın Padişahlıı sizädän etişti.

21Açan bir adam, kaavi hem islää silählı, koruyêr kendi evini, onun varlıı korkusuzlukta.

22Ama açan geler onun üstünä birkimsey, taa kaavi ondan, da enseer onu, ozaman alêr kuvetlän onun silählarını, angılarına o umutlanardı, da payeder, ne ondan aldı.

23Kim diil Benimnän, o karşı Bana. Kim toplamêêr Benimnän, o daadêr[+].


Fena duh döner geeri

24Açan fena duh çıkêr adamdan, o gezer susuz erlerdä, raatlık aarêêr, da çünkü bulamêêr, deer: „Döneyim evimä, neredän çıktım“.

25Geldii zaman, bulêr onu süpürülmüş hem donak.

26Sora gidip, alêr kendisinnän başka edi duh, taa fena, nekadar kendisi. Girerlär içyanına da orada erleşerlär. Butakım, adamın son halı olêr taa kötü, nekadar baştakı»[+].


Hakına mutluluk

27Açan İisus sölärdi bu lafları, bir karı insandan büük seslän baardı: «Ne mutlu Senin anan, kim taşıdı hem emzirdi Seni!»[+]

28İisus cuvap etti: «Taa ne mutlu onnara, angıları sesleerlär hem tamannêêrlar Allahın sözünü!»[+]


İonanın nışanı

29[•]Açan çok insan toplandı, İisus lafetmää başladı: «Bu senselä – kötü bir senselä, isteer bir nışan, ama ona verilmeyecek başka nışan, prorok İonanın nışanından kaarä.

30Zerä, nicä İona oldu bir nışan Nineviya kasabasının insanı için, hep ölä Adam Oolu[†] da olacek nışan bu senselä için.

31Üülendän padişahka kalkacek daava günündä bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıracek onnarı, zerä o geldi dünneyin kenarından, ki işitsin Solomonun aarifliini, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük Solomondan[+].

32Nineviya kasabasından insannar daava günündä kalkaceklar bu senselenin adamnarınnan da kabaatlandıraceklar onnarı, zerä onnar, İonanın nasaadını işidip, kendi günahlarından Allaha döndülär, ama büün burada durêr Birisi, Angısı taa büük İonadan[+].


Güüdenin aydınnıı

33[•]Kimsey tutuşturmêêr şafkı, ki koysun onu bir saklı erä eki küp altına, ama koyêr onu kandillik üstünä, ki kim girer, görsünnär aydınnıı[+].

34Göz – güüdenin aydınnıı. Eer senin gözün saa olarsaydı, bütün güüdän aydınnıkta olacek. Ama senin gözün kötüseydi, bütün güüdän karannıkta kalacek.

35Onun için bak aydınnık, ani sendä, karannık olmasın.

36Eer bütün senin güüdän aydınnıksa, da hiç bir tarafı karannıklı diilsä, bu taman bir aydınnık olacek, ölä nicä bir şafk yalabıklıınnan seni aydınnadêr».


Bilgiçleri hem fariseyleri takazalamak

37[•]Açan İisus bunnarı sölärdi, bir farisey Onu buyur etti kendisinä konaa. İisus geldi da sofraya oturdu.

38Açan farisey gördü, ani İisus imektän öncä ellerini yıkamadı, şaştı[+].

39Ama Saabi dedi: «Siz, fariseylär,[†] yıkêêrsınız çölmään hem çanaan dışansını, ama içyansı hırsızlıklan hem fenalıklan dolu.

40Fikirsizlär! Kim yarattı dışansını, yaratmadı mı içyansını da?

41Yapın iilik, ne var sizdä, ozaman sizin için hepsi temiz olacek.

42Vay sizä, fariseylär, zerä siz verersiniz onuncu payını naanedän, sedef otundan hem başka eşilliklerdän, ama unudêrsınız dooruluu hem Allahın sevgiliini. Bunnarı lääzım yapasınız, kalanını da brakmayasınız![+]

43Vay sizä, fariseylär! Zerä siz sinagogalarda[†] seversiniz oturmaa ilk skemnelerä, beenersiniz, insan seläm versin sizä meydannarda[+].

44Vay sizä, /bilgiçlär[†] hem ikiüzlü fariseylär/! Siz nışansız mezarlar gibi, ani görünmeerlär, da insan bilmeyeräk, çiineer onnarı».

45Zakon üüredicilerindän[†] birisi dedi: «Üüredici, sölärkän bunnarı, bizi dä gücendirersin».

46İisus cuvap etti: «Vay sizä, zakon üüredicileri! Zerä siz aar üklär insan taşısın koyêrsınız, ama kendiniz o üklerä baarlem parmaanızlan diimeersiniz.

47Vay sizä, ani proroklara mezar kurêrsınız, kimi öldürdü sizin bobalarınız.

48Butakım, gösterersiniz, ani bobalarınızın işlerinnän kayılsınız, çünkü onnar prorokları öldürdülär, siz dä mezar düzersiniz[+].

49Onuştan Allahın Aariflii deer: „Yollayacam onnara Benim proroklarımı hem apostollarımı: kimisini öldüreceklär, kimisini koolayaceklar!“[+].

50Onun için bu senseledän esap sorulacek prorokların kannarı için, ani döküldü taa dünneyin kurulmasından,[+]

51Avelin kanından Zahariyanın kanınadan, angısı öldürüldü Ayoz binanın[†] hem kurbannıın arasında. Aslı söleerim sizä: esap sorulacek bu boy insandan!

52Vay sizä, zakon üüredicileri, zerä siz aldınız elinizä bilgi kapusunun anatarını, ama ne kendiniz girersiniz, ne dä, kim isteer girsin, brakêrsınız!»

53Açan İisus çıktı oradan, bilgiçlär hem fariseylär, dakılıp, çok sormaklar koydular, ki sölesin çok işlär için.

54Çalıştılar, kıstırsınnar Onu bir yannış laflan, ki sora kabaatlandırsınnar[+].

### 12


Olmayın ikiüzlü

1Bu vakıt, açan çok binnän insan toplandı ölä, ani çiinärdilär biri-birini, İisus başladı üüretmää üürenicilerini, deyip: «Korunun fariseylerin mayasından, ani ikiüzlülüktür[+].

2Yok bişey örtülü, ani açılmasın hem yok bişey saklı, ani annaşılmasın[+].

3Onuştan, ne sölediniz karannıkta, o işidilecek aydınnıkta. Ne fisirdediniz içerdä, o haberlenecek evlerin örtüleri üstündän.

4[•]Söleerim sizä, Benim dostlarım, korkmayın onnardan, kim güüdeyi öldürer, ama başka bişey yapamêêr.

5Söleerim, kimdän korkasınız: korkun Allahtan, Angısı öldürdüktän sora, kuvedi var cendemä atsın. Sizä deerim: elbetki, Ondan korkun[+].

6Satılmêêr mı beş saçak kuşu iki assariyä? Onnarın birisi bilä unudulmêêr Allahtan.

7Sizin başınızda hepsi saçlarınız sayılı. Onuştan korkmayın. Siz taa paalıysınız çok saçak kuşlarından[+].

8Söleerim sizä, ani kim şaatlık edecek Bana insanın önündä, onu Adam Oolu[†] da şaatlık edecek Allahın angillerinin önündä[+].

9Ama kim atılacek Bendän insanın önündä, ondan Bän dä atılacam Allahın angillerinin önündä[+].

10Eer birkimsey lafedärsä Adam Ooluna karşı, afedilecek. Ama kim kötüleyecek Ayoz Duhu, afedilmeyecek[+].

11Açan götüreceklär sizi sinagogaların,[†] zaabitlerin hem çorbacıların önünä, düşünmeyin, netürlü dooruluunuzu çıkarmaa eki ne cuvap etmää,

12zerä Ayoz Duh üüredecek sizi, ne lafedäsiniz ozaman».


Korunun para tamahlıından

13[•]Birisi insandan İisusa dedi: «Üüredici, sölä benim kardaşıma, payetsin bizä bobamızdan kalma varlıı».

14«Be adam, – cuvap etti İisus, – kim koydu Beni daavacı olayım eki payedeyim varlıınızı?»

15Sora dedi: «Bakın, korunun hertürlü para tamahlıından, zerä yaşamak tutunmêêr varlıın bolluundan»[+].

16Sora söledi bir örnek: «Bir zengin adamın merasında büük bereket oldu.

17O kendi-kendinä düşünärdi hem deyärdi: „Näbayım? Yok nereyi berekedimi toplayım.

18Tä ne yapacam: eski ambarlarımı bozacam da taa büük eni ambarlar yapacam. Orayı toplayacam hepsi ekinnerimi hem varlıımı.

19Sora deyecäm canıma: canım, var çok iilik toplu çok yıllar için; dinnen, i, iç hem şennen!“

20Ama Allah dedi ona: „Sän fikirsizsin, bu gecä senin canın alınacek. Bunnar, ne hazırladın, kimä kalacek?“[+]

21Hep butürlü olêr onunnan da, kim toplêêr zenginnik kendisi için, ama zenginnämeer Allahta»[+].


Kahırlanmayın

22Sora İisus dedi üürenicilerinä: «Onuştan deerim sizä, kahırlanmayın yaşamak için, düşünmeyin, ne iyeceniz hem ne güüdenizä giiyeceniz[+].

23Yaşamak taa paalı, nekadar imäk, hem güüdä taa paalı, nekadar ruba.

24Bakın gargalara. Onnar ne eker, ne dä biçer. Onnarın yok ne ambarları, ne dä çitleri, ama Allah onnarı doyurêr. Siz çok taa paalıysınız kuşlardan![+]

25Hem kim sizdän, artık kahırlanıp, var nasıl eklesin baarlem bir endezä kendi boyuna[*]?

26Eer yapamarsaydınız en küçük işi, ozaman neçin kahırlanêrsınız kalan işlär için?

27Esap alın, nesoy büüyer zambaklar. Onnar ne zaametlener, ne dä dokuyêr. Ama deerim sizä: artık Solomon bütün donaklıında giinämedi, nicä onnarın birisi.

28Çünkü Allah bölä giidirer otu, ani büün kırda, ama yaarın ateşä atılacek, nekadar taa çok giidirecek sizi, az inancılar[+]?

29Aaramayın, ne imää hem ne içmää. Bunun için kasavetlenmeyin.

30Zerä hepsini bunnarı dünnä insannarı aarêêr. Bobanız biler, ani bunnar lääzım sizä.

31Hepsindän öncä aarayın Allahın Padişahlıını, kalan işlär dä verilecek sizä.

32Korkma, sän, küçük sürü. Sizin Gökteki Bobanız havezliklän verer Padişahlıı sizä[+].

33Satın ne var sizdä, da yapın iilik. Kendinizä eskimäz keselär hazırlayın – geçmäz zenginnik göklerdä, nereyi hırsız sokulmêêr hem güvä imeer[+].

34Zerä neredä sizin zenginniiniz, orada sizin üreeniz dä olacek.


Kuşku izmetkerlär

35[•]Olun hazır, beliniz kuşaklı olsun, şafklarınız yansın.

36Olun, nicä adamnar, ani çorbacılarını bekleerlär, düündän dönsün, ki gelip, kapuya urduynan, çabuk açsınnar[+].

37Ne mutlu çıraklar, angılarını çorbacı gelmesindä açıkgöz bulacek! Dooru söleerim sizä, ani oturdacek sofraya da, kuşanıp, izmet edecek onnara.

38Eer gelmiş olarsaydı ikinci eki üçüncü gecä bekçiliindä, ne mutlu olacek izmetkerlerä, angılarını çorbacı açıkgöz bulacek!

39Bunu bilin, eer bileydi ev çorbacısı, ne saatta hırsız gelecek, kuşku duraceydı da evini soysun brakmayaceydı[+].

40Siz dä olun hazır, zerä Adam Oolu gelecek o saatta, açan hiç düşünmeersiniz».


Aarif hem inanç çırak

41«Saabi, bizim için mi söleersin bu örnää osa hepsi için mi?» – sordu Petri.

42Saabi cuvap etti: «Kimdir inanç hem aarif vekil, angısını çorbacısı koyacek cuvapçı kendi evindä hepsi çırakların üstünä, vakıdında imää versin onnara deyni?

43Mutlu çırak, angısını çorbacısı, gelmesindä, bulacek bölä yaparkan![+]

44Dooru söleerim sizä, ani koyacek onu cuvapçı bütün kendi varlıı üstünä.

45Ama çırak akılca deyärseydi: „Çorbacım oyalanêr gelmää“, da başlarsaydı düümää izmetkerleri hem izmetçiykaları, imää, içmää hem sarfoşluk etmää,[+]

46onun çorbacısı gelecek bir gün, nezaman hiç beklämeer hem o saatta, nezaman hiç düşünmeer, çok düüyecek da onu inansız olannarlan bir erä koyacek.

47O çırak, angısı bilärdi çorbacının istediini, ama hazırlanmadı hem işi yapmadı, nicä çorbacı istärdi, bu çırak çok düülmüş olacek.

48Ama o, kim bilmeyeräk kabaat yaptı, az düülmüş olacek; zerä kimä çok verildi, çok istenecek dä, hem kimä çok inandırıldı, ondan taa çok cuvap istenecek.


Bölümnük sebepleri

49[•]Geldim ateş getireyim er üstünä da pek isteerim, ki şindi tutuşsun!

50Bir vaatizlik var, angısından lääzım geçeyim. Bu tamannanınca, çok zeetlenerim[+].

51Sanêrsınız, geldim, usluluk mu getireyim erä? Söleerim sizä: diil usluluk, ama bölünmäk[+].

52Zerä büündän ötää beş kişidän, ani yaşayaceklar bir ev içindä, üçü kalkacek karşı ikisinä, ikisi dä üçünä.

53Boba kalkacek ooluna karşı, ool da bobasına, ana – kızına karşı, kız da anasına, kaynana – gelinä karşı kalkacek, gelin dä kaynanasına».


Vakıdın nışannarı

54[•]İisus bunu da dedi insana: «Açan görersiniz, günbatısından kalkêr bulut, siz hemen deersiniz: „Yaamur yaayacek“, ölä dä olêr.

55Açan lüzgär eser üülendän, deersiniz: „Sıcak olacek“, ölä dä olêr.

56İkiüzlülär, erin hem gökün üzünü annamaa bilersiniz. Nasıl bu vakıtları tanımêêrsınız?

57Nesoy siz kendi-kendinizdän tanımêêrsınız, ne dooru?

58Nezaman daavacının önünä gidersin senin karşı duranınnan, bak taa yolda annaş onunnan, ki sürümesin seni daavacının önünä, daavacı da vermesin seni zındancıya, angısı kapayacek seni zındana.

59Söleerim sana, ani çıkmayacan oradan, ödämeyincä bitki leptonu[*]».

### 13


Pişman olun günahlarınızdan

1Kimisi onnardan söledilär İisusa, ne oldu birkaç Galileyadan adamnarlan, angılarını Pilat, öldürüp, kannarını karıştırmış onnarın kurbannarınnan[+].

2«Sanêrsınız, ani bu galileyalılar taa günahkerdilär kalanından mı, da butürlü razgeldi? – sordu İisus. –

3Diil! Ama, Bän söleerim, eer siz dä pişman olmarsaydınız günahlarınızdan, hep ölä kaybeleceniz.

4Osa o onsekiz kişi, kimin üstünä Siloam külesi düştü da öldürdü onnarı, sanêrsınız, ani taa günahkerdilär mi hepsi kalan insandan İerusalimdän[+]?

5Bän söleerim sizä: diil. Ama eer siz dä pişman olmarsaydınız günahlarınızdan, hep ölä kaybeleceniz».


Meyvasız fidan

6İisus söledi bu örnää: «Bir adamın vardı bir incir fidanı, koyulu kendi baasında. Gelip, fidanda aaradı meyva, ama bulmadı[+].

7Da dedi baacıya: „Üç yıl var, nicä bän gelip aarêêrım meyva bu fidanda, ama bulamêêrım. Kes onu, neçin boşuna eri emsin?“[+]

8„Saabi, beklä taa bir yıl, kazacam onu doz-dolay, koyacam kökünä fışkı, – cuvap etti baacı. –

9Beki ondan sora getirir meyva, ama eer getirmärseydi, gelän yıla kesärsin onu“».


Cumertesi günü hasta karı alıştırıldı

10İisus üüredärdi insanı bir cumertesi günü sinagogaların[†] birindä[+].

11Orada bulunardı bir karı, angısında onsekiz yıl hastalık duhu vardı. O kamburlanmıştı da hiç uzlanamardı.

12Açan İisus gördü onu, çaardı da dedi: «Karı, kurtuldun derdindän».

13Koydu ellerini onun üstünä. Karı çabuk dooruldu da başladı Allahı metinnemää.

14Ama sinagoganın öndercisi üfkelendi, ani İisus cumertesi günü alıştırêr, onuştan dedi insana: «Var altı gün, nezaman lääzım işlenilsin. Gelin o günnerdä, alışmaa hastalıklardan, ama diil cumertesi!»[+]

15Saabi cuvap etti ona: «İkiüzlülär, herkeziniz cumertesi günü götürmeersiniz mi, çözüp ahırdan öküzü eki eşää, sulayasınız[+]?

16Bu karı, Avraamın kızı, angısını şeytan tuttu baalı onsekiz yıl, acaba düşmärdi mi onu cumertesi günü boşandırmaa bu derttän?»

17Açan İisus butürlü lafetti, hepsi karşı durannar utanmış kaldılar. Herkezi sevinärdi hepsi metin işlerä, ani yapardı İisus[+].


Hardal toomu hem hamur mayası

18[•]Sora İisus dedi: «Neyä benzär olur Allahın Padişahlıı, neylän benzedeyim onu?

19Benzeer bir hardal toomuna, ani adam, alıp, eker aulu içinä. Toom büüyer da aaç gibi olêr. Gök kuşları yuva yapêrlar onun dallarında»[+].

20Sora enidän dedi: «Neyä benzedeyim Allahın Padişahlıını?

21O benzeer bir parça hamur mayasına, ani alêr bir karı da karıştırêr üç ölçü unnan, bütün hamuru kabartsın»[+].


Dar kapu

22[•]İisus gezärdi küüdän küüyä hem kasabadan kasabaya, üüredärdi insanı, gideräk İerusalimä.

23Birkimsey sordu Ona: «Saabi, sanki kurtulmuşlar azlık mı olaceklar?»

24O cuvap etti: «Çalışın girmää dar kapudan. Zerä sizä deerim: çoyu çalışacek, ama girämeyecek.

25Nezaman evin çorbacısı kalkıp kapuyu kapayacek, siz duracenız dışanda, uracenız kapuya da deyeceniz: „Saabi, aç bizä!“ Ama O cuvap edecek: „Tanımêêrım sizi, neredän geldiniz“[+].

26Ozaman başlayacenız Ona demää: „Biz idik hem içtik Seninnän barabar. Bizim sokaklarda Sän üürettin insanı“.

27Da O cuvap edecek: „Bilmeerim, neredänsiniz, uzaklaşın Bendän hepsiniz, ani zakonsuz[†] yaşadınız“.

28Orada olacek aalamak hem diş gıcırdatması. Göreceniz Avraamı, İsaakı, İakovu hem hepsi prorokları Allahın Padişahlıında, ama kendiniz dışanda kalacenız[+].

29Geleceklär günduusundan hem günbatısından, poyrazdan hem üülendän, Allahın Padişahlıında sofraya oturaceklar[+].

30Kimisi, ani şindi bitki, orada ilk olacek, hem kimisi, ani şindi ilk, bitki olacek»[+].


İisus aalêêr İerusalim için

31[•]O saat geldi birkaç farisey da dedilär İisusa: «Çık da git buradan, zerä İrod öldürmää isteer Seni»[+].

32«Gidin da söleyin o tilkiyä: „Tä, çıkarêrım fena duhları hem alıştırêrım hastaları büün hem yaarın, öbürgünä bitirerim“.

33Bana lääzım büün, yaarın hem öbürgünä yolda gideyim, zerä yok nicä prorok ölsün İerusalimdän dışarı.

34İerusalim, İerusalim, ani öldürersin prorokları hem taşlan düüyersin sana yollanılmışları! Kaç sıra istedim toplayım senin uşaklarını, nicä kloçka toplêêr piliçlerini kanatları altına, ama siz istämediniz![+]

35Tä, eviniz sizä boş brakılêr. Söleerim sizä, ani görmeyeceniz Beni gelmeyincä o vakıt, açan deyeceniz: „İisözlenmiş olsun, kim geler Saabinin adına!“»[+]

### 14


Ne düşer cumertesi yapmaa?

1Bir cumertesi günü İisus girdi farisey öndercilerin birisinin evinä ekmek imää. Fariseylär[†] yakından Onu gözledärdilär[+].

2Ona karşı oturdu bir hasta adam, angısının güüdesi su toplamıştı.

3Ozaman İisus sordu zakon üüredicilerinä[†] hem fariseylerä: «Düşer mi cumertesi günü hastalıktan alıştırmaa osa düşmeer mi?»[+]

4Onnar sustular. Ozaman İisus tuttu bu hasta adamı da alıştırdı, sora, brakıp,

5dedi: «Kim sizdän, düşürseydi eşää[*] yada öküzü bir pınar içinä, da cumertesi günü hızlı çıkarmasın onu?»[+]

6Bu laflara bişey cuvap edämedilär.


Yavaş olun

7Sora İisus esap aldı, nicä buyur edilmişlär sofrada bakardılar öndeki erleri, onuştan onnara bunu söledi:[+]

8«Eer seni buyur edärseydilär bir düünä, çalışma oturmaa öndeki erä, ki olmasın birkimsey taa üstün sendän buyurulmuşlar içindän,

9da ikinizi buyur edän, sana yaklaşıp, demesin: „Eri ver bu adama“. Sän utanmaklan lääzım olacek oturasın en geeridä.

10Açan seni buyur ederlär bir konuşa, git da otur en geeridä, da açan gelecek buyur edän, ki teklif etsin seni, deyip: „Ba dost, diiş taa önünä“, bu olacek sana ikram hepsi sofrada oturannarın önündä, angıları seninnän barabar.

11Herkezi, kim kendini üüseklendirer, o aşaalanmış olacek, hem kim kendini aşaaladêr, o üüseklenmiş olacek»[+].


Kimi lääzım çaaralım sofraya

12Sora İisus danıştı buyur edenä da dedi: «Açan koyêrsın bir sofra, çaarma kendi dostlarını, kardaşlarını, hısımnarını, ne dä senin zengin komuşularını, olmasın deyni, ki sora onnar da kendi sıralarında çaarsınnar seni. Butürlü sän kabledersin ödek senin iiliinä.

13Açan koyêrsın bir sofra, çaar o fukaara olannarı, sakatları, topalları hem köörları.

14Da mutlu olacan, zerä onnar yok neylän çevirsinnär sana geeri. Bunun için sana ödek olacek dooru olannarın dirilmesindä»[+].


Büük konuş

15[•]Birisi onnardan, angıları sofrada oturardılar Onunnan barabar, işidip bu lafları, dedi: «Ne mutlu onnara, kim oturacek sofrada Allahın Padişahlıında!»[+]

16İisus cuvap etti: «Bir adam hazırladı bir büük konuş da buyur etti çoyunu.

17Açan yaklaştı konuş vakıdı, yolladı çıraanı, desin çaarılmışlara: „Buyurun gelin, hepsi hazır“.

18Ama onnar hepsi, sansın laflanmışlar, afetmäk istemää başladılar. İlkinkisi dedi: „Satın aldım toprak da lääzım gideyim bakayım onu, yalvarêrım, afet“.

19İkincisi dedi: „Satın aldım beş çift öküz, giderim, deneyim onnarı, yalvarêrım, afet“.

20Taa başkası dedi: „Şindi evlendim, onuştan yok nasıl geleyim“.

21Çırak döndü geeri da söledi hepsini bunnarı çorbacısına. Ozaman evin çorbacısı pek gücendi da dedi kendi çıraana: „Çabuk çık kasabanın meydannarına hem sokaklarına da getir fukaaraları, sakatları, köörları hem topalları“.

22Birazdana çırak deer çorbacıya: „Yaptım, nicä sımarladın, ama taa er var“.

23Ozaman çorbacı dedi çıraana: „Çık yollara hem aul boylarına da zorla hepsini, gelsinnär, ki benim evim dolsun.

24Zerä sizä deerim, ani teklif edilmişlerdän kimsey datmayacek benim soframdan, /zerä çok çaarılmış, ama az ayırılmış/“».


İisusun üürenicisi

25[•]İisusun ardına gidärdi çok insan. O döndü onnara da dedi:

26«Eer birkimsey gelirseydi Bana, ama Bendän taa çok sevärseydi bobasını, anasını, karısını, uşaklarını, kardaşlarını, kızkardaşlarını yada kendi yaşamasını, yok nasıl olsun Benim üürenicim[+].

27Kim taşımêêr kendi stavrozunu da gelmeer Benim ardıma, o yok nasıl olsun Benim üürenicim[+].

28Kim sizdän, açan isteer yapsın bir külä, oturmêêr ilkin yapsın esap, nekadar lääzım harcasın, ki baksın, başa çıkarabilecek mi?

29Olmasın, ki temeli koyduktan sora bitirämesin, da hepsi bunu görennär gülmää başlasın,

30deyeräk: „Bu adam başladı, ama başa çıkaramadı“.

31Yada angı padişah, cengä gidecää zaman, ilkin oturmêêr, annaşsın adamnarınnan, var mı nasıl on bin askerlän gitsin karşı başka padişaha, angısında var irmi bin asker?

32Esabı çıkmarsaydı, yollêêr elçileri barışmak için, taa öbürü uzaktaykan.

33Hep ölä siz dä, kim atılmêêr hepsindän, neyi var, yok nasıl olsun Benim üürenicim.

34Tuz iidir, ama eer tuz dadını kaybedärseydi, nasıl onu enidän tuzlu yapabilirsin[+]?

35O ne topraa yarar, ne dä fışkı gibi faydalanar. Kalêr salt dışarı atmaa. Kimin var kulaa işitmää deyni, ko işitsin!»[+]

### 15


Kayıp koyun

1[•]Hepsi harççılar[†] hem günahkerlär yaklaşardılar İisusu seslemää.

2Fariseylär[†] hem bilgiçlär[†] maana bulardılar da deyärdilär: «Bu adam kableder günahkerleri hem iyer onnarlan»[+].

3İisus söledi onnara bu örnää:

4«Kimin sizdän var üz koyunu, da kaybeder birisini, brakmêêr mı doksan dokuzu kırda da gitmeer mi, aarasın kayıp koyunu, onu bulunca?

5Bulduktan sora sevinmäklän alêr onu sırtına,

6gelip evä, çaarêr dostlarını hem komuşularını da deer: „Sevinin benimnän, zerä buldum kayıp koyunumu“[+].

7Hep ölä deerim sizä, göktä taa büük sevinmäk olêr bir günahker için, kim pişman olêr günahlarından, nekadar doksan dokuz dooru adam için, angıların yok zorları pişmannık için[+].


Kayıp gümüş

8Eki angısı karılardan, kimdä var on gümüş, kaybedip onnardan birini, tutuşturmêêr şafkı hem süpürmeer içersini, da esap almaklan aaramêêr, onu bulunca?

9Açan bulêr onu, çaarêr dostlarını hem komuşularını da deer: „Sevinin benimnän, zerä buldum gümüşümü, ani kaybettiydim“.

10Hep ölä söleerim sizä, göktä olêr büük sevinmäk Allahın angillerindä, açan bir yalnız günahker pişman olêr günahlarından».


Kayıp ool

11Sora İisus söledi: «Bir adamın vardı iki oolu.

12O taa küçük oolu dedi bobasına: „Boba, ver varlıktan, ne düşer bana“. Bobası payetti onnara varlıını.

13Birkaç gündän sora küçük ool, toplayıp hepsini, gitti bir uzak devletä, neredä gezdi hayırsızlıkta, daadıp hepsini, ne vardı onda.

14Açan hepsini harcadı, oldu bir büük aaçlık devlettä, da o başladı yokluk çekmää.

15Sora gitti, yanaştı o memlekettän bir adama, angısı onu yolladı, gütsün domuzları.

16O kayıldı baarlem domuzların imeklerinnän doyunsun, ama kimsey onu brakmardı.

17Gelip kendinä, dedi: „Benim bobamın çıraklarının bolluktan var imeeleri, ama bän burada ölerim aaçlıktan!

18Kalkacam, gidecäm bobama da deyecäm: Boba! Yanıldım senin hem gökün önündä.

19Etmeerim adlanayım senin oolun, al beni kendinä bir çırak gibi“.

20Ozaman kalkıp-gitti bobasına. Taa uzaktaykan, bobası gördü onu, canı acıdı, çıktı kaçarak ona karşı, kucakladı da öptü.

21Oolu dedi: „Boba, yanıldım gökün hem senin önündä, diilim yakışıklı adlanayım senin oolun!“

22Ama boba dedi çıraklarına: „Hızlı getirin en ii rubayı da giidirin onu, verin bir üzük onun parmaana hem emeni ayaklarına.

23Getirin beslenmiş danayı da kesin, iyelim hem şennenelim.

24Zerä bu oolum öldüydü da dirildi, kayıptı da bulundu“. Da başladılar şennenmää[+].

25Onun büük oolu kırdaydı. Dönüp kırdan, yaklaştı evä, işitti muzıka hem oyun sesi.

26Çaardı çırakların birisini da sordu: „Ne olêr?“

27Bu çırak söledi: „Senin kardaşın döndü geeri, boban kesti besli danayı, çünkü kardaşın saa bulundu“.

28O üfkelendi da girsin içeri istämedi. Onun bobası, çıkıp dışarı, yalvardı, girsin.

29O cuvap etti kendi bobasına: „Bukadar vakıt bän izmet ederim sana da bir sıra bilä basmadım sımarladıını, ama sän bana vermedin baarlem bir olak, şenneneyim benim dostlarımnan.

30Ama açan geldi bu senin oolun, angısı daattı senin varlıını maskara karılarlan, onun için kestin en besli danayı“.

31Bobası cuvap etti: „Oolum, sän herzaman benimnänsin, hepsi, ne benim, onnar senin.

32Ama lääzımdı sevinelim hem şennenelim, zerä bu senin kardaşın öldüydü da dirildi, kayıptı da bulundu“».

### 16


Diil dooru vekil

1İisus bunu da dedi üürenicilerinä: «Bir zengin adamın vardı bir vekili, angısı için maana oldu, ki daadêr çorbacının varlıını.

2Çorbacı çaardı onu da dedi: „Ne işiderim bän senin için? Esap ver senin cuvaplıında, zerä artık yok nasıl vekil olasın“.

3Vekil kendi-kendinä düşünürdü: „Ne yapayım? Çorbacı çıkarır beni iştän. Kazmaa kuvedim yok, dilenmää utanêrım.

4Bilerim, ne yapmaa, ki insan kabletsin beni kendi evlerinä, açan çıkarılacam iştän“.

5Çaarêr çorbacıya borçlu adamnarı, herkezini yalnız. İlk olana sordu: „Nekadar borçluysun çorbacıma?“

6„Üz ölçü zeytin yaayı“, – cuvap etti o. Ozaman vekil deer: „Al borç kiyadını da hızlı yaz: elli ölçü“.

7Sora ikincisinä sorêr: „Sän nekadar borçluysun?“ O cuvap etti: „Üz ölçü booday“. Da deer ona: „Al borç kiyadını da yaz: seksän ölçü“.

8Çorbacı metetti bu diil inanç vekili, ani fikirlän işledi. Çünkü bu dünneyin adamnarı kendikilerinnän taa fikirli işleerlär, nekadar aydınnıın olannarı[+].

9Bän sizä deerim: edeniniz dost kendinizä bu diil hakına zenginniklän, ki açan zenginnik bitecek, kabul olasınız diveç binalara.

10Zerä kim inanç adam küçük işlerdä, o olacek inanç adam büük işlerdä dä, ama kimä yok nasıl inanmaa küçük işleri, ona yok nasıl inanmaa büük işleri dä[+].

11Eer olmarsaydınız inanç bu diil hakına zenginniktä, ozaman kim sizä inandıracek hakına zenginnii?

12Eer başkasının malında inanç diilseydiniz, kim verer sizä bişey, sizin olsun deyni?

13Bir dä izmetkär yok nasıl izmet etsin iki çorbacıya. Zerä birisini beenärseydi, öbürünü beenmäz. Yada birisi için çalışkan olarsa, öbürü için kasavetsiz olur. Yok nasıl izmet edäsiniz hem Allaha, hem zenginnää»[+].


Gök Padişahlıı hem Zakon

14[•]Fariseylär,[†] angıları sevärdilär parayı, sesleyeräk bu lafları, başladılar gülmää almaa İisusu[+].

15İisus dedi onnara: «Siz çalışêrsınız kendinizi insanın önündä dooru çıkarasınız, ama Allah tanıyêr üreenizi. Zerä ne insan meteder, ondan Allah azetmeer.

16Zakon[†] hem proroklar vardılar İoandan. İoandan buyanı Allahın Padişahlıı nasaat olêr, da herkezi bakêr zorbalıklan orayı girmää[+].

17Taa kolay erlän gök geçecek, nekadar bir nokta Ayoz Zakondan düşecek[+].

18Herkez, kim ayırılêr karısından da evlener başkasına, orospuluk yapêr. Kim dä evlener kocasından ayırılmış karıya, o da orospuluk yapêr[+].


Zengin hem Lazar

19Vardı bir zengin adam, angısı giinärdi ergivan hem incä keten rubaylan. Hergün yaşardı şenniktä hem sefalıkta.

20Onun kapusunda yatardı zavallı fukaara Lazar, dolu yaraylan.

21Kayıldı doyunsun kırıntılarlan, ani düşerlär zenginin sofrasından. Artık köpeklär dä, gelip, yalardılar onun yaralarını.

22Bir parça vakıttan sora fukaara öldü, angillär götürdülär onu Avraamın kucaana. Sora zengin adam öldü da gömüldü[+].

23Açan zeetlenärdi ölülär erindä, o baktı da gördü uzaktan Avraamı, Lazarı da onun kucaanda[+].

24Da baardı: „Boba Avraam, acı beni. Yolla Lazarı, yıslasın parmaanı su içindä da serinnetsin benim dilimi, zerä zeetlenerim bu yalın içindä“[+].

25Avraam cuvap etti: „Oolum, aklına getir, ani sän ii yaşadın, ama Lazar zor yaşadı, şindi o burada raatlık eder, ama sän zeetlenersin.

26Bundan kaarä bizim hem sizin aramızda var bir titsi dipsizlik, ölä ki, kim isteer buradan sizä geçsin yada sizdän bizä, yok kolaylıı“.

27Ozaman zengin olan dedi: „Yalvarêrım, boba, yolla Lazarı bobamın evinä,

28zerä var beş kardaşım. Annatsın onnara bunnarı, ki düşmesinnär onnar da bu zeet erinä“.

29Avraam cuvap etti: „Var onnarda Moisey hem proroklar, onnarı seslesinnär“[+].

30„Olmaz, Avraam boba, – cuvap etti zengin olan, – salt buradan, ölülerdän gidärseydi birkimsey, ozaman onnar pişman olaceklar günahlarından“.

31Avraam cuvap etti: „Eer seslämärseydilär Moiseyi hem prorokları, eer ölülerdän dä birkimsey dirilärseydi, inanmayaceklar“»[+].

### 17


Günaha düşürmeyin başkasını

1[•]İisus dedi üürenicilerinä: «Yok nicä günaha sokan denemeklär gelmesin, ama vay ona, kimdän geler![+]

2Taa ii olur, onun boynusuna bir dermen taşı assınnar da onu deniz içinä atsınnar, nekadar birisini bu en küçüklerdän günaha soksun[+].

3Esap alın kendi-kendinizä! Eer senin kardaşın sana karşı günah yaparsaydı, git da azarla onu. Eer pişman olarsaydı, afet onu[+].

4Eer o günaha girärseydi sana karşı edi sıra gündä da edi sıra gelärseydi, deyip: „Pişman olêrım“, afedäsin onu»[+].

5Ozaman apostollar dedilär Saabiyä: «Zeedelä bizim inanımızı!»[+]

6Saabi dedi: «Eer sizdä olursa inan bir hardal toomu gibi, da deyärseydiniz bu dut fidanına: „Buradan çık köklän da deniz içinä diiş!“ – o sesleyecek[+].

7Kim sizdän, çıraa kırdan geldii zaman sürmektän yada koyunnarı otlatmaktan, deer ona: „Hızlı gel, otur sofraya!“

8Demeer misiniz taa tez: „Hazırla imää, kuşan da izmet et bana, bän iyincä hem içincä, sora sän dä iyecän hem içecän“.

9Şükür edersin mi sän çıraana, ani yaptı, ne sımarladın ona? /İnanmêêrım!/

10Hep ölä siz dä, açan yapacenız hepsini, ne sımarlanmış, deyiniz: „Biz yaramaz çıraklar, yaptık, ne lääzımdı yapalım“».


On lepralı hasta saa oldular

11Gidärkän İerusalimä, İisus geçti Samariyadan hem Galileyadan.

12Girärkän bir küü içinä, Ona karşı çıktılar on lepralı[*] adam. Onnar uzakta durdular[+].

13Sora büük seslän baardılar: «İisus, Üüredici, acı bizi!»

14Açan İisus gördü onnarı, dedi: «Gidin, gösterilin popazlara!»[†] Onnar, yolda gidärkän, paklandılar[+].

15Onnardan birisi, açan gördü saa olmuş kendini, büük seslän Allahı metinneyeräk, geeri döndü.

16O düştü üzükoynu İisusun ayaklarına da şükür etti. O bir samariyalıydı[+].

17İisus dedi: «Paklanmadı mı on kişi? Neredä dokuzu?

18Bulunmadı mı kimsey, bu yabancıdan kaarä, geeri dönsün da Allahı metinnesin?»

19Sora dedi bu adama: «Kalk da git, senin inanın seni kurtardı»[+].


Allahın Padişahlıı içinizdä

20[•]Fariseylär[†] sordular İisusa: «Nezaman gelecek Allahın Padişahlıı?» İisus cuvap etti onnara: «Allahın Padişahlıı gelmeyecek ölä, ani gözä ursun[+].

21Demeyeceklär sizä: „Tä orada!“ yada: „Tä burada!“. Zerä Allahın Padişahlıı sizdä».


İisusun ikinci gelmesi

22Sora dedi üürenicilerinä: «Gelecek vakıt, açan pek isteyeceniz göräsiniz Adam Oolunun[†] günnerindän birini, ama görämeyeceniz[+].

23Deyeceklär sizä: „Tä orada, tä burada!“ Yola çıkmayın, onnarın ardına gitmeyin[+].

24Zerä, nicä çimçirik çakêr da aydınnadêr gökü bir kenarından öbür kenarınadan, ölä olacek Adam Oolu da Kendi günündä.

25Ama bundan öncä lääzım çok zeet çeksin hem kabul olmasın bu boy insandan[+].

26Nicä oldu Noyun günnerindä, hep ölä olacek Adam Oolunun günnerindä dä[+].

27İyärdilär, içärdilär, evlenärdilär o günä kadar, nezaman Noy girdi gemi içinä. Geldi potop da kaybetti hepsini[+].

28Enidän olacek, nicä oldu Lotun günnerindä, nezaman insan iyärdi, içärdi, satın alardı, satardı, ekärdi hem ev yapardı.

29Ama o günü, açan çıktı Lot Sodomdan, göktän ateş hem kükürt yaadı da hepsini kaybetti[+].

30Hep ölä olacek o günü dä, nezaman Adam Oolu peydalanacek.

31Kim o gündä bulunacek ev üstündä, inmesin almaa ev işlerini içyandan. Kim olacek kırda, dönmesin geeri evä[+].

32Aklınıza getirin Lotun karısını[+].

33Kim çalışacek kurtarsın yaşamasını, kaybedecek onu, ama kim kaybedecek yaşamasını, yaşamak edenecek[+].

34Söleerim, o gecä iki kişi barabar bir patta olacek. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

35İki karı barabar un üüdeceklär. Birisi alınacek, öbürü kalacek.

/ 36İki adam olacek kırda. Birisi alınacek, öbürü kalacek./»

37Üürenicilär sordular: «Neredä, Saabi?» O cuvap etti: «Neredä leş olacek, orayı leş kartalları toplanacek».

### 18


Dul karı hem inansız daavacı

1İisus söledi üürenicilerinä bir örnek, ki göstersin, ani lääzım herzaman dua etmää da hiç brakılmamaa:[+]

2«Bir kasabada vardı bir daavacı, angısı Allahtan korkmardı, insandan da utanmardı.

3O kasabada vardı bir dul karı, angısı sık gelärdi ona da yalvarardı: „Yap dooruluk bana benim karşı duranımnan“.

4O uzun vakıt istämedi dooruluk yapmaa, ama sonda kendi-kendinä dedi: „Allahtan korkmêêrım, insandan utanmêêrım.

5Ama, çünkü bu dul karı beni raada brakmêêr, ona dooruluk yapacam, ki, dayma gelip, kafamı düümesin“».

6Sora Saabi ekledi: «İşidersiniz mi, ne deer diil dooru daavacı?

7Acaba Allah yapmayacek mı dooruluk seçilmişlerinä, kim Ona yalvarêr gecä-gündüz? Çok mu onnarı bekledecek[+]?

8Söleerim sizä, tezdä yapacek dooruluk onnara. Ama Adam Oolu[†] gelmesindä, erdä inan bulacek mı?»[+]


Harççı hem farisey

9Söledi taa bir örnek onnara, kim kendinä umutlanêr hem kendini dooru sayêr, da başkasını aşaalandırêr[+].

10«İki kişi gittilär Ayoz binaya[†] dua etmää: birisi farisey, öbürü harççı[+].

11Farisey ayakça durardı da bölä dua edärdi kendi-kendinä: „Allahım, şükür ederim sana, ani diilim kalan insan gibi: hırsız, kelepirci, orospu, eki nicä bu harççı[+].

12Bän iki sıra haftada oruç tutêrım, vererim onuncu payını bütün gelirimdän“[+].

13Ama harççı durardı uzakta, kıyışmardı baarlem gözlerini gökä kaldırsın. O düüyärdi güüsünä da deyärdi: „Acı Beni, günahkeri, Allahım!“

14Dooru söleerim sizä, bu harççı Allahın gözündä taa dooru gitti evä, nekadar farisey. Zerä kim kendini üüseklendirer, o aşaalandırılacek, kim kendini aşaalandırêr, o üüseklendirilecek»[+].


İisus iisözleer uşakları

15[•]Getirärdilär İisusa uşakları, ki diisin onnara, ama üürenicilär, görüp bunu, azarlardılar onnarı.

16İisus çaardı uşakları Kendinä da dedi: «Brakın uşakları gelsinnär Bana da durgutmayın onnarı, zerä Allahın Padişahlıı onnarın gibileri için.

17Dooru söleerim sizä: kim kabletmeyecek Allahın Padişahlıını bir uşak gibi, o orayı hiç girmeyecek»[+].


Zenginnik hem diveç yaşamak

18[•]Bir önderci sordu İisusa: «İi Üüredici, ne lääzım yapayım, ki diveç yaşamak edeneyim?»[+]

19«Neçin deersin Bana ii? Kimsey diil ii yalnız Allahtan kaarä, – cuvap etti İisus. –

20Bilersin mi sımarlamakları? Orospuluk yapmayasın, öldürmeyäsin, çalmayasın, yalancı şaat olmayasın, bobanı hem ananı ikramnayasın».

21«Hepsi bunnarı tamannadım taa gençliimdän», – cuvap etti bu adam[+].

22İisus, işidip bu lafları, dedi: «Sana salt bir iş etişmeer: sat varlıını, payet fukaaralara, da olacek haznan göktä. Sora gel da izlä Beni»[+].

23O, işidip bu lafları, pek gücendi, zerä büük varlıı vardı.

24İisus, görüp, ani pek gücendi, dedi: «Ne zor girsin Allahın Padişahlıına zengin olannar!

25Taa ilin bir devä iinenin kulaandan geçsin, nekadar bir zengin adam Allahın Padişahlıına girsin».

26Onnar, angıları seslärdilär, dedilär: «Kim acaba kurtulabilir?»

27İisus cuvap etti: «Ne insana olmaz, Allaha olur»[+].

28Ozaman Petri dedi: «Bak, biz braktık hepsini da geldik Senin ardına»[+].

29İisus ona dedi: «Doorusunu söleerim sizä, hepsi, kim braktı evini, karısını, kardaşlarını, anasını, bobasını eki uşaklarını Allahın Padişahlıı için,[+]

30kabledecek çok taa zeedä bu ömürdä hem gelär ömürdä diveç yaşamak».


İisus üçüncü sıra haberleer ölümünü hem dirilmesini

31[•]İisus, alıp bir tarafa oniki üürenicisini, dedi onnara: «Tä, biz gideriz İerusalimä. Hepsi, ne yazılı proroklardan Adam Oolu için, tamannanacek.

32Zerä Adam Oolu verilecek yabancıların ellerinä. Onu gülmää alaceklar, süüyeceklär hem tüküreceklär üzünä.

33Onu kamçıylan düüyeceklär da öldüreceklär, ama O üçüncü günü dirilecek»[+].

34Onnar annamadılar bişey bu laflardan, zerä bu laflar onnar için kapalıydı. Onnar annayamadılar, ne O söledi[+].


Bir köör İerihon kasabasında

35[•]Açan yaklaşardı İisus İerihon kasabasına, bir köör oturardı yol boyunda, dileneräk.

36İşidip, ani yoldan insan geçer, sordu: «Ne olêr?»

37Ona söledilär: «Nazaretli İisus geçer».

38Ozaman o baardı: «İisus, Davidin[†] Oolu, acı beni!»[+]

39Onnar, kim gidärdi öndä, azarlardılar onu, sussun, ama o taa pek baarardı: «Davidin Oolu, acı beni!»

40İisus durgundu, sımarladı getirsinnär köör adamı. Açan o yaklaştı, İisus sordu:

41«Ne isteersin sana yapayım?» O cuvap etti: «Saabi! Görmäk edeneyim».

42İisus dedi: «Gör, senin inanın seni kurtardı»[+].

43Köör adam çabuk görmää başladı da gitti İisusun ardına, Allahı metederäk. Hepsi insan, göreräk, ne oldu, metinnedilär Allahı.

### 19


Zakey

1İisus girdi İerihon kasabasına da geçärdi kasaba içindän.

2Bir zengin adam, adı Zakey, harççıların[†] zaabidi,

3istärdi görsün İisusu, ama insan beterinä görämärdi, zerä kendi alçak boyluydu.

4Onuştan kaçtı ileri, pindi bir yaban incir aacına, İisusu görsün, çünkü İisus lääzımdı geçsin bu yoldan.

5Açan İisus etişti burayı, baktı yukarı, gördü onu da dedi: «Zakey, hızlı in erä, büün lääzım kalayım senin evindä».

6Zakey hızlı indi erä da İisusu sevinmäklän kabletti.

7Görüp bunu, hepsi mırıldanmaa başladılar da deyärdilär: «Girdi konaklansın bir günahker adamın evindä!»[+]

8Ama Zakey, kalkıp, Saabiyä dedi: «Saabi, benim varlıımın yarısını veririm fukaaralara. Eer birkimseyi aldattısaydım, ona çevirecäm geeri dört katına»[+].

9İisus dedi: «Büün bu evä geldi kurtulmak, zerä bu adam da Avraamın ooludur[+].

10Adam Oolu[†] geldi aarasın hem kurtarsın kayıp olannarı».


On altın için örnek

11[•]Açan İisus sölärdi bu lafları, İerusalimä yakındı. Çünkü çoyu sanardılar, ani tezdä orada kurulacek Allahın Padişahlıı,[+]

12O söledi: «Bir adam üüsek boydan yollandı bir uzak memleketä, ki alsın elä padişahlıı da sora dönsün geeri.

13Çaardı on çıraanı, verdi onnara on gümüş da dedi: „Bän geeri dönüncä, koyun onnarı alış-verişä“.

14Ama vatandaşları ondan azetmärdilär, yolladılar habercileri ardına, sölesinnär: „Biz istämeeriz, sän padişahlık edäsin bizim üstümüzä“[+].

15Açan bu adam aldı padişahlıı elä, döndü geeri da çaardı çıraklarını, kimä verdiydi altınnarı, ki görsün, ne kazandılar alış-verişliktän.

16İlkinkisi geldi da dedi: „Çorbacı, senin gümüşünnan kazandım taa on gümüş“.

17Ozaman çorbacı cuvap etti: „Helal, sän ii çıraksın, oldun inanç adam küçük işlerdä, onuştan koyêrım seni kullanıcı on kasabanın üstünä“[+].

18Geldi ikincisi da dedi: „Çorbacı, senin gümüşünnan kazandım taa beş gümüş“.

19Çorbacı cuvap etti: „Sän beş kasabada kullanıcı olacan“.

20Geldi üçüncüsü, deyip: „Çorbacı, tä getirdim senin gümüşünü. Korudum onu sarılı bir peşkir içindä,

21zerä korktum sendän. Sän bir keskin adamsın, alêrsın oradan, nereyi koymadın, hem biçersin, neredä ekmedin“.

22Ozaman çorbacı dedi: „Yaramaz çırak! Daava kesecäm sana senin kendi laflarına görä. Bilärdin, ani bän keskin bir adamım, alêrım oradan, nereyi koymadım, hem biçerim, neredä ekmedim.

23Neçin ozaman koymadın paramı alış-verişlää, ki benim dönmemdä kabledeyim geeri kazançlan?“

24Sora döndü orada durannara da dedi: „Alın gümüşü ondan da verin ona, kimdä var on gümüş“.

25„Çorbacı, – cuvap etti onnar, – onda şindi var on gümüş!“

26Çorbacı dedi: „Sizä söleerim, kimdä var, ona taa verilecek, kimdä yok, ondan alınacek, neyi dä var[+].

27Ama benim duşmannarımı, kim istämedi padişahlık edeyim onnarın üstünä, getirin burayı da öldürün benim önümdä!“»[+]


İisus girer İerusalimä

28[•]Bunu sölediktän sora, İisus yollandı İerusalimä dooru gitmää.

29Yaklaştı Viffagiya hem Vifaniya küülerinä, ani Zeytin bayırının yanında, yolladı iki üürenicisini[+]

30da dedi onnara: «Gidin öndeki küüyä. Girärkän orayı, bulacenız baalı bir eşek koduu, angısına taa kimsey atlı pinmedi. Çözün onu da getirin Bana.

31Eer birkimsey sorarsa: „Neçin çözersiniz?“, cuvap edin: „O lääzım Saabiyä“».

32Yollanmışlar gittilär, hepsini ölä buldular, nicä sölediydi.

33Açan çözärdilär eşään koduunu, çorbacılar sordu: «Neçin çözersiniz koduu?»

34Onnar cuvap ettilär: «O lääzım Saabiyä».

35Üürenicilär getirdilär koduu İisusa, sora döşedilär rubalarını koduun üstünä da İisusu atlı pindirdilär.

36İisus atlı gidärkän, insan döşärdi yol üstünä Onun önündä kendi rubalarını.

37Açan yaklaştı İerusalimä, yılmalanarkan Zeytin bayırından, hepsi üürenicilär sevinmektän bir büük seslän başladılar metinnemää Allahı hepsi kudretli işlär için, ne gördülär:

38«İisözlenmiş olsun Saabinin adına gelän Padişah! Usluluk göklerdä hem metinnik üüsek erlerdä!»

39Fariseylerdän kimisi, kim insan arasındaydı, İisusa dedilär: «Üüredici, sustur üürenicilerini!»[+]

40O cuvap etti onnara: «Söleerim sizä: eer onnar susarsaydılar, taşlar baaraceklar».


İisus aalêêr İerusalim için

41İisus, yaklaşıp kasabaya, baktı ona da başladı aalamaa onun için[+].

42O dedi: «Eer sän baarlem büün bileydin, nasıl edenäbilirsin usluluk! Ama bu saklı sendän.

43Gelecek vakıtlar, nezaman duşman duvarlarda toprak yıvacek, dolaylayacek hem sıkıştıracek seni her taraftan.

44Yapacek erlän bir seni hem yok edecek senin uşaklarını sendä. Brakmayacek sendä bir dä taş üstündä taş, zerä tanımadın vakıdı, nezaman Allah geldi seni kurtarsın»[+].


İisus paklêêr Ayoz binayı

45[•]Sora İisus girdi Ayoz binanın[†] aulu içinä da başladı koolamaa dışarı hepsini, kim alış-veriş yapardı.

46O dedi onnara: «Yazılı: „Benim evim dua evi olacek“, ama siz çevirdiniz onu haydut ininä».

47İisus her gün üüredärdi insanı Ayoz bina içindä. Büük popazlar,[†] bilgiçlär[†] hem halkın aksakalları[†] Onu öldürmää bakardılar.

48Ama yapamardılar bişey, zerä insan havezlän İisusun lafını seslärdi.

### 20


İisusun zaabitlii

1[•]Bir günü, nezaman İisus insanı Ayoz bina[†] aulunda üüredärdi hem nasaat edärdi İi Haberi, Ona geldilär büük popazlar,[†] bilgiçlär[†] hem aksakallar.[†]

2Da dedilär: «Sölä, ne zaabitliklän yapêrsın bunnarı, hem kim verdi Sana zaabitlii?»[+]

3İisus cuvap etti onnara: «Koyacam Bän dä sizä bir soruş, cuvap ediniz Bana.

4İoanın vaatizlii göktän mi, osa insandan mı?»[+]

5Onnar biri-birinnän lafedärdi: «Eer deyärseydik: „Göktän“, O deyecek: „Öleysä, neçin onu inanmadınız?“[+]

6Ama deyärseydik: „İnsandan“, ozaman insan bizi öldürecek taşlan, zerä hepsi inanêr, ani İoan bir prorok»[+].

7Onuştan cuvap ettilär: «Bilmeeriz, neredän geler İoanın vaatizlii».

8Ozaman İisus cuvap etti: «Bän dä sölämeyecäm sizä, ne zaabitliklän yapêrım bunnarı».


Fena baacılar

9[•]Sora söledi insana bu örnää: «Bir adam koydu bir baa, verdi onu baacılara, sora uzun bir vakıda gitti başka memleketä[+].

10Üzüm vakıdında yolladı bir çırak baacılara, alsın payını baa berekedindän, ama baacılar düüdülär onu da boş ellän geeri yolladılar.

11Sora yolladı başka bir çıraanı. Onnar onu da düüdülär, gülmää aldılar da boş ellän geeri yolladılar.

12Yolladı üçüncü çıraanı. Onnar onu da yaraladılar hem baadan dışarı uurattılar[+].

13Baayın çorbacısı düşündü: „Ne yapayım? Yollayacam benim sevgili oolumu. Beki onu ikramnan kabledirlär!“[+]

14Ama baacılar, görüp onu, annaştılar biri-birinnän, deyip: „Tä çorbacının oolu, öldürelim onu, da baa bizä kalacek“[+].

15Çıkarıp onu baadan bir tarafa, öldürdülär. Şindi ne yapacek baa çorbacısı bu baacılarlan[+]?

16Gelip, telef edecek onnarı, ama baayı başka adamnara verecek». Bu lafları işidip, insan dedi: «Olmaz bu olsun!»[+]

17İisus, bakıp uz onnarın gözlerinä, dedi: «Ozaman nasıl annamaa bu sözleri, ani yazılı: „Taş, ani ustalar sıbıttı, sonda etişti köşä taşı olsun“?

18Kim düşecek bu taş üstünä, ezilecek. Ama kimin üstünä taş düşecek, onu tuz-buz yapacek».

19[•]Büük popazlar hem bilgiçlär baktılar hemen Onu tutsunnar, ama insandan korkardılar. Zerä annadılar, ani onnar için İisus bu örnää söledi.


Hak Kesara hem Allaha

20Onuştan başladılar İisusu kollamaa. Yolladılar ardına gözçüleri, angıları yapındılar kabaatsız, bakarak tutsunnar Onu bir laflan, ki kullanıcının daavasına hem zaabitliinä versinnär[+].

21Ona sordular: «Üüredici, bileriz, ani dooru lafedersin hem üüredersin, adamın üzünä bakmayarak, hakına Allahın yolunu üüredersin.

22Düşer mi, ödeyelim harç Kesara osa düşmeer mi?»[+]

23İisus annadı onnarın şalvirliklerini, da dedi: «/Neçin Beni deneersiniz?/[+]

24Gösterin Bana bir dinar.[†] Kimin resimi hem adı yazılı burada?» «Kesarın», – cuvap ettilär onnar.

25Ozaman İisus dedi: «Verin Kesara, ne Kesarın, ama Allaha, ne Allahın»[+].

26Tutamadılar Onu laflan insanın önündä da, şaşıp Onun cuvabına, sustular.


Dirilmäk için soruş

27[•]Kimisi sadukeylerdän, kim deer, ani yok dirilmäk, yaklaşıp İisusa, sordular:[+]

28«Üüredici, Moisey yazılarında dedi bizä: „Eer birkimsey ölärseydi uşaksız, da karısı saa kalarsaydı, onun kardaşı evlensin bu karıya da kaldırsın uşak ölmüş kardaşına tamızlık için“.

29Vardı edi kardaş. İlkinkisi evlendi da uşaksız öldü.

30Onun karısına evlendi ikinci kardaşı, /o da öldü taa olmadıynan uşaa/.

31Sora bu karıyı aldı üçüncü kardaşı. Ölä yaptı edi kardaş da uşaksız öldülär.

32Hepsindän sora öldü karı da.

33Dirilmektä angısının karısı olacek bu karı? Zerä hepsi edi kardaş ona evliydi».

34İisus cuvap etti: «Bu yaşamanın oolları hem kızları evlenerlär.

35Ama kim etişecek, pay alsın gelär ömürdän hem ölülerin dirilmesindän, evlenmeyecek[+].

36Artık yok nasıl ölsünnär, çünkü angillerä benzeerlär. Onnar Allahın oolları, zerä ölümdän dirileceklär.

37Ama, ani ölülär dirilecek, bunu gösterdi kendi Moisey orada, neredä laf gider yanar gümä için. Orada Saabi için deer: „Avraamın Allahı, İsaakın Allahı hem İakovun Allahı“.

38Allah – ölülerin Allahı diil, ama dirilerin, zerä Allaha hepsi insan diridir».

39Bilgiçlerdän kimisi cuvap etti: «İi söledin, Üüredici!»

40Bundan sora kimsey kıyışamardı sorsun Ona bir dä laf[+].


Hristos – kimin oolu?

41[•]İisus sordu onnara: «Neçin deerlär, ani Hristos – Davidin[†] Oolu[+]?

42Kendi David Psalma kiyadında deer: „Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda,[+]

43Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına“.

44David adlêêr Onu „Çorbacı“, ozaman nasıl O olabilir Davidin oolu?»

45Hepsi işittilär, nicä İisus üürenicilerinä dedi:

46«Korunun bilgiçlerdän, angılar severlär gezmää uzun rubaylan hem beenerlär insan selämnesin onnarı meydannarda. Severlär oturmaa ilk skemnelerä sinagogalarda[†] hem öndeki erlerä konak sofralarında[+].

47Onnar kemirerlär dulların evlerini, ama göstermäk için uzun dualar yapêrlar. Onnarın cezası çok aar olacek».

### 21


Dul karının baaşışı

1[•]İisus siiredärdi, nicä zengin adamnar baaşış koyêrlar Ayoz binanın[†] haznasına[+].

2Gördü bir fukaara dul karıyı, angısı koydu iki lepta[*].

3İisus dedi: «Dooru söleerim sizä, ani bu fukaara dul taa çok koydu hepsindän.

4Hepsi koydu kendi bolluklarından, ama bu karı kendi yokluundan verdi hepsini, ne vardı onda yaşamak için»[+].


Bitki vakıdın nışannarı

5[•]Açan kimisi lafedärdi Ayoz bina için, angısı gözäl donaktı käämil taşlarlan hem baaşışlarlan, İisus dedi:

6«Gelecek vakıt, burada kalmayacek taş üstündä taş, hepsi yıkılacek»[+].

7Üürenicilär İisusa sordular: «Üüredici, nezaman bunnar olacek hem nesoy nışan gösterecek bunnarın yaklaşmasını?»

8İisus cuvap etti: «Bakın, aldanmayasınız. Zerä çoyu gelecek Benim adıma da deyecek: „Bänim Hristos“ yada: „Vakıt geldi“. Siz gitmeyin onnarın ardına[+].

9Açan işideceniz cenklär için hem kalkınmaklar için, korkmayın. Zerä ilkin hepsi bunnar lääzım olsun, ama bitkisi tez gelmeyecek».

10Ondan sora İisus dedi: «Millet milletä, padişahlık padişahlaa karşı kalkacek[+].

11Kimi erlerdä büük er tepremeleri, aaçlık, salgınnar, başka titsi işlär hem büük nışannar göktä olacek[+].

12Hepsindän öncä sizi tutaceklar hem koolayaceklar. Vereceklär sinagogalara[†] hem zındannara, çıkaraceklar sizi padişahların hem kullanıcıların önünä Benim adım için[+].

13Bu işlär olacek, ki şaatlık edäsiniz Benim için.

14Bunu ii aklınızda tutun: düşünmeyin, nasıl dooruluunuzu çıkarmaa.

15Zerä sizä aariflik lafınıza verecäm, da duşmannarınız sizä karşı duramayacek hem bişey deyämeyecek[+].

16Onnarın ellerinä sizi vereceklär kendi ananız, bobanız, kardaşlarınız, hısımnarınız hem dostlarınız. Kimisini sizdän öldüreceklär.

17Benim adım için sizdän hepsi azetmeyecek,

18ama bir dä saç başınızdan kaybelmeyecek[+].

19Dayanmaklan siz kendinizi kurtaracenız.

20[•]Açan göreceniz İerusalimi, dolaylanmış askerlärlän, biläsiniz, ani onun daalması yaklaştı.

21Ozaman, kim olacek İudeyada, bayırlara kaçsın. Kim bulunacek İerusalim içindä, çıksın oradan. Kim olacek kırda, girmesin kasabaya.

22Bunnar ceza günneri olacek, ki tamannansın hepsi, ne yazılı.

23O günnerdä vay maamul hem uşak emzirän karılara! Zerä er üstündä bir büük sıkıntılık olacek, Allahın üfkesi bu insan üstünä gelecek[+].

24Onnar kılıçtan ölecek, esirlää hertürlü milletlerä götürülecek. İerusalim yabancı milletlärlän çiinenmiş olacek, ozamana kadar, nezaman milletlerin vakıtları tamannanacek[+].


Adam Oolunun gelmesi

25[•]Gündä, ayda hem yıldızlarda nışannar olacek. Er üstündä sıkıntılık milletlerin arasında olacek. Onnar bilmeyeceklär, ne yapsınnar denizin dalgaları uultusundan.

26İnsan bayılacek korkudan, belaları bekleyeräk, ne dünnä üstünä gelecek, zerä gökün kuvetleri sarsalanacek.

27Ozaman göreceklär Adam Oolunu[†] bulut içindä gelärkän büük kuvetlän hem metinniklän.

28Açan bunnar başlayacek olmaa, ozaman doorulun hem kaldırın bakışınızı yukarı, zerä sizin kurtulmanız yaklaştı».

29[•]Sora bir örnek söledi onnara: «Bakın incir fidanına hem kalan fidannara.

30Açan görersiniz onnarı eşerärkän, bilersiniz, ani yaz yakın.

31Hep ölä, siz dä açan göreceniz bunnarı olurkan, bilin, ani Allahın Padişahlıı yaklaşêr.

32Dooru söleerim sizä, ani bu boy insan geçmeyecek, hepsi bunnar tamannanmayınca[+].

33Er hem gök geçecek, ama Benim sözlerim hiç geçmeyecek[+].


Kuşku olun

34Kendi-kendinizä esap alın, ki birtürlü aarlaşmasın ürekleriniz hoburluktan, içkiciliktän hem yaşamak kahırlarından, da o gün gelmesin ap-ansızdan sizin üstünüzä.

35O gün arkan gibi gelecek bu erdä hepsi yaşayannarın üstünä.

36Herzaman olun açıkgöz hem dua edin, ki kurtulabiläsiniz hepsi bunnardan, ne olacek, da Adam Oolunun önünä çıkabiläsiniz»[+].

37Gündüz İisus üüredärdi Ayoz bina içindä, ama avşamnen gecelemää gidärdi Zeytin bayırına[+].

38İnsan çin sabaalendän Ayoz binaya gelärdi, ki seslesin Onu.

### 22


İisusa karşı annaşmak

1[•]Hamursuz yortu, ani dener Paskellä, yaklaşardı.

2Büük popazlar[†] hem bilgiçlär[†] aarardılar kolaylık İisusu öldürsünnär, ama insandan korkardılar.

3Şeytan girdi onikidän birisinä, İudaya, angısına deyärdilär İskariot[+].

4İuda gitti annaşsın büük popazlarlan hem Ayoz binanın[†] bekçilerin zaabitlerinnän, nasıl veräbilsin İisusu onnarın elinä.

5Onnar sevindilär, kayıl oldular ona para versinnär.

6İuda bunu kabletti da bakardı bulsun bir uygun vakıt, ki İisusu onnarın elinä versin, nezaman insan yok[+].


Paskellä sofrası

7[•]Geldi Hamursuz yortunun günü, nezaman Paskellenin kurbanı lääzımdı kesilsin[+].

8İisus yolladı Petriyi hem İoanı butürlü sımarlamaklan: «Gidin da hazırlayın bizä Paskellä sofrasını iyelim».

9«Neredä isteersin hazırlayalım?» – sordular onnar.

10O cuvap etti: «Açan kasaba içinä gireceniz, sizä karşı çıkacek bir adam, ani götürecek bir testi su. Gidin onun ardına evädän, nereyi o girecek,

11da deyin evin çorbacısına: „Üüredici sorêr: neredä konak odası, näända Paskelleyi üürenicilerimnän iyecäm?“

12O gösterecek sizä üst katta bir büük oda, hazır, döşenmiş. Orada hazırlayın bizä Paskelleyi».

13Onnar gittilär da buldular ölä, nicä O sölediydi. Orada hazırladılar Paskelleyi.

14[•]Açan geldi vakıt, İisus apostollarlan barabar oturdu sofraya.

15O dedi onnara: «Çok istärdim iyeyim sizinnän bu Paskelleyi Benim zeetlerimdän ileri.

16Zerä söleerim sizä, bundan sora imeyecäm Paskelleyi, olmayınca Allahın Padişahlıında»[+].

17Sora aldı çölmää, şükür etti Allaha da dedi: «Alın bunu, payedin aranızda.

18Zerä sizä söleerim, ani şindän sora içmeyecäm çotuk meyvasından, taa gelmeyincä Allahın Padişahlıı».

19Sora aldı bir ekmek, şükür etti Allaha, kırıp, onu verdi üürenicilerinä da dedi: «Bu – Benim güüdäm, ani veriler sizin için. Bunu yapasınız Benim anılmam için»[+].

20Hep ölä, imektän sora, aldı çölmää da dedi: «Bu çölmek – eni baalantı, ani kuvedä girer Benim kanımnan, ani sizin için döküler.

21Tä şindi Beni satanın eli Benimnän bu sofrada[+].

22Adam Oolu[†] gider, nicä Onun için sıralanmış. Ama vay o adama, kimdän Adam Oolu satılêr!»[+]

23Onnar başladılar sormaa biri-birinä: «Acaba kimdir o, kim bunu yapêr?»


Büüklük için kavga

24[•]Apostolların arasında başladı bir kavga, ki bilinsin, kim onnardan en büük sayılacek.

25İisus dedi: «Milletlerin padişahları zaabitlik ederlär insanın üstünä. İnsan adlêêr zaabitlerini „ii yapan“.

26Ama siz onnar gibi olmayın. Kim en büük sizdän, olsun nicä en küçük, hem kim kullanêr, olsun izmetçi gibi[+].

27Zerä kim taa büük? O, kim sofrada oturêr mı, osa kim izmet eder mi? Diil mi o, kim sofrada oturêr? Ama Bän sizin aranızda bir izmetçi gibiyim[+].

28Sizsiniz onnar, kim Benimnän bilä herzaman Benim denemeklerimdä oldu[+].

29Onun için sizä padişahlık baaşlêêrım, nicä Boba Bana baaşladı,[+]

30iyäsiniz hem içäsiniz Benim Padişahlıımın sofrasında hem oturasınız çorbacılık skemnelerindä, daava keseräk İzrailin oniki tamızlıına»[+].


Petrinin atılması için haber

31[•]Saabi dedi Petriyä: «Simon, Simon, şeytan istedi sizi çalkasın, nicä boodayı,

32ama Bän dua ettim senin için, yufkalanmasın senin inanın. Da sän, enidän dönüp Bana, kaavileyäsin kardaşlarını inanda»[+].

33Petri dedi Ona: «Saabi, bän hazırım gitmää Seninnän zındanadan hem ölümädän»[+].

34Ama İisus dedi ona: «Söleerim sana, Petri: büün horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan».

35Sora dedi hepsinä: «Açan yolladım sizi kesesiz, hiybesiz hem ayak kapsız, vardı mı sizin bir sıkıntınız?» Onnar cuvap ettilär: «Hiç bişeydä yoktu»[+].

36İisus dedi: «Ama şindi deerim sizä: Kimin var kesesi, alsın yanına. Kimin var hiybesi, yanına alsın. Kimin yok kılıcı, satsın üst rubasını da alsın kılıç kendinä.

37Zerä lääzım tamannansın Benimnän bu sözlär, ani yazılı: „O koyuldu zakonsuzlarlan[†] bir sayıya“. Bu yazı tezdä lääzım tamannansın Benimnän».

38«Saabi, – dedi onnar, – tä, iki kılıç!» O cuvap etti: «Etär!»


İisus Zeytin bayırında

39[•]İisus, dışarı çıkıp, alışmasına görä, gitti Zeytin bayırına. Üürenicileri gitti Onun ardına.

40Açan etiştilär o erä, dedi onnara: «Dua edin, ki düşmeyäsiniz denemeyä»[+].

41Sora uzaklaştı onnardan bir sopa atımı, diz çöktü da başladı dua etmää:

42«Boba, eer istärseydin, aşırt Bendän bu acı çölmää! Hep okadar olsun diil Benim istediim, ama Senin»[+].

43Ozaman göktän gösterildi bir angil, angısı geldi Onu girginnetmää[+].

44Bulunup büük zeetlerdä, İisus başladı taa haşlak dua etmää. Onun teri annısından damnardı erä büük kan damnaları gibi.

45Duadan sora kalkıp, geldi üürenicilerinä, ama onnar kahırdan yorulup, uyumuştular.

46O dedi onnara: «Neçin uyuyêrsınız? Kalkın da dua edin, ki denemeyä düşmeyäsiniz».


İisus tutulêr

47[•]İisus taa lafedärkän, peydalandı bir sürü insan. Onnarın önü sora gidärdi üürenicilerin birisi, adı İuda. O yaklaştı İisusa, öpsün Onu deyni[+].

48Ama İisus dedi: «İuda, bir öpüşlän mi satêrsın Adam Oolunu?»

49Onnar, kim İisuslan barabardı, görüp, ne olêr, sordular Ona: «Saabi, kılıçlan uralım mı?»[+]

50Birisi onnardan urdu baş popazın[†] çıraana da kesti onun saa kulaanı.

51Ama İisus dedi: «Olmaz, etär!» Bu adamın kulaana diidi da alıştırdı.

52Sora İisus dedi büük popazlara, Ayoz binanın bekçilerin zaabitlerinä hem aksakallara,[†] angıları geldilär Onu tutmaa: «Siz çıktınız Beni tutmaa, nicä bir haydudu, kılıçlarlan hem sopalarlan.

53Her gün sizinnän bulunurdum Ayoz binada, Beni tutmadınız. Ama şindi geldi sizin saadınız, karannık kuvedin saadı»[+].


Petri atılêr İisustan

54[•]İisusu tuttuktan sora götürdülär baş popazın evinä. Petri uzaktan uzaa izlärdi onnarı.

55Tutuşturdular bir ateş aul içindä da oturdular onun dolayında. Petri oturdu onnarın arasında.

56Bir izmetkär kız ateşin aydınnıında gördü Petriyi, uz ona baktı da dedi: «Bu adam da Onunnandı».

57Petri atıldı, deyeräk: «Karı, bän Onu hiç tanımêêrım!»

58Birazdana başkası dedi: «Sän dä onnardansın». Ama Petri dedi: «Bey adam, bän diilim onnardan».

59Yakın bir saattan sora taa birisi dedi: «Hiç lafsız, bu adam da Onunnandı, zerä o da galileyalı».

60Petri cuvap etti: «Bey adam, hiç annamêêrım, ne söleersin». Açan Petri taa lafedärdi, horoz öttü.

61Saabi döndü da uz Petriyä baktı. Ozaman Petri aklına getirdi lafları, ani sölediydi İisus: «Büün horoz ötüncä, sän üç sıra Bendän atılacan»[+].

62Petri çıktı dışarı da acı aaladı.


İisusu askerlär gülmää alêrlar

63[•]İisusun bekçileri gülmää alardılar hem düüyärdilär Onu.

64Baaladılar Onun gözlerini da sorardılar: «Prorokluk et, kim urdu Sana?»

65Hem taa çok betvalarlan Onu betvalardılar.


İisus Sinedrionun önündä

66[•]Açan aydınnandı, halkın aksakalları, büük popazlar hem bilgiçlär toplandılar. İisusu getirdilär Sinedriona[†] da sordular:

67«Sänsin mi Hristos? Sölä bizä». İisus cuvap etti: «Eer sölärseydim sizä, inanmayacenız.

68Eer sorarsaydım sizä, cuvap etmeyeceniz Bana /hem dä kolvermeyeceniz Beni/.

69Büündän sora Adam Oolu oturacek kudretli Allahın saa tarafında»[+].

70Hepsi sorardılar: «Aslı mı, ani Sän Allahın Ooluysun?» O cuvap etti: «Nicä söleersiniz, Bänim».

71Ozaman dedilär: «Ne lääzım bizä başka şaat? Biz kendimiz işittik lafı Onun aazından»[+].

### 23


İisus kullanıcı Pilatın önündä

1[•]Ondan sora hepsi kalktılar da İisusu Pilata götürdülär[+].

2Başladılar Onu kabaatlandırmaa bölä laflarlan: «Biz bulduk bu Adamı, bizim insanı kızıştırarkan kalkınmaa hem durgudarkan, harç ödämesinnär Kesara. O kendini sayêr Hristos – Padişah»[+].

3Pilat sordu: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?» «Ölä, nicä söleersin», – cuvap etti İisus[+].

4Pilat dedi büük popazlara:[†] «Bän bulmêêrım bir dä kabaat bu adamda»[+].

5Onnar çok çalıştılar, deyip: «O kaldırêr insanı, üüreder bütün İudeyada, başlayıp Galileyadan burayı kadar».


İisus İrodun önündä

6Pilat, işidip bunu, sordu: «Bu adam Galileyadan mı?»

7Açan annadı, ani İisus İrodun kullanmasından, Onu İroda yolladı, angısı o günnerdä İerusalimdeydi[+].

8İrod, görüp İisusu, pek sevindi, zerä çoktan istärdi Onu görsün, çünkü Onun için işittiydi da umutlanardı görsün Onu yaparkan bir meraklı nışan[+].

9Koydu Ona çok soruşlar, ama İisus hiç cuvap vermedi.

10Büük popazlar hem bilgiçlär[†] orada durardılar da büük üfkeylän amazlardılar Onu.

11İrod kendi askerlerinnän aşaalattı hem gülmää aldı İisusu, giidirdi Onu yalabık rubaylan, sora geeri yolladı Pilata.

12O gündän sora İrod hem Pilat dostlaştılar biri-birinnän, ama bu günä kadar duşmannık edärdilär.


İisus hem Varavva

13[•]Pilat topladı büük popazları, öndercileri hem insanı

14da dedi onnara: «Getirdiniz bana bu Adamı, nicä birisini, angısı kızıştırêr insanı kalkınmaa. Ama aaraştırıp hepsini sizin önünüzdä, bulmadım bu Adamda bir dä kabaat, ne siz sölediniz.

15İrod da bulmadı, onuştan Onu geeri bizä yolladı. Görersiniz, bu Adam bişey yapmadı, ki ölümä kabaatlı olsun.

16Onuştan düüdürdüktän sora kolverecäm Onu».

/ 17Her Paskellä yortusunda[†] Pilat lääzımdı kolversin kapanmışlardan birisini./

18Ama hepsi onnar baardılar bir seslän: «Ölümä Onu, kolver bizä Varavvayı!»

19Varavvayı zındana kapadıydılar kalkınmak hem adam öldürmäk beterinä, ne o yapmıştı kasaba içindä.

20Pilat enidän danıştı onnara, umutlanarak, kolversin İisusu,

21ama onnar baardılar: «Ger, ger Onu stavroza!»

22Pilat üçüncü sıra sordu: «Ne kötülük O yaptı? Bän bulmadım bir dä kabaat Onda ölüm için. Ölä ki, düüdürdüktän sora kolverecäm Onu».

23Onnar büük seslän baardılar hem zorladılar, ki İisus gerilsin stavroza. Onnarın /hem büük popazların/ baarmakları ensedilär.

24Pilat kararladı onnarın istediklerini tamannasın.

25Kolverdi onu, kim kapana kapalıydı kalkınmak hem adam öldürmäk için, onu, kimi istedilär, ama İisusu braktı onnarın istediinä.


İisusu gererlär stavroza

26[•]Açan götürärdilär Onu stavroza germää, yolda durguttular bir adamı, adı Kirineli Simon, angısı kırdan gelärdi. Koydular onun omuzlarına stavrozu, ki İisusun ardına götürsün.

27İisusun ardına gidärdi bir sürü insan hem karılar, angıları aalardılar hem güüslerinä düüyärdilär.

28İisus, dönüp onnara, dedi: «İerusalimin kızları, aalamayın Benim için, ama aalayın kendiniz için hem uşaklarınız için.

29Zerä yaklaşêr vakıt, açan insan deyecek: „Ne mutlu uşaksız karılara, angıları hiç duudurmadılar hem hiç emzirmedilär!“[+]

30Ozaman deyeceklär bayır kanaralarına: „Düşün bizim üstümüzä!“ hem bayırlara: „Örtün bizi!“[+]

31Eer bu yapılarsaydı eşil fidannan, ne olacek ozaman, açan kuruyacek?»

32İisuslan barabar götürürdülär iki haydut, angılarını lääzımdı öldürsünnär Onunnan barabar.

33Etişip erä, neresinä deniler «Baş Kemii», orada stavroza gerdilär Onu hem iki haydudu: birisini saa, öbürünü sol tarafına.

34İisus deyärdi: «Boba, afet onnarı, zerä bilmeerlär, ne yapêrlar!» Attılar çetelä, payedip rubalarını biri-birinin arasında[+].

35İnsan durardı orada da siiredärdi. Öndercilär gülmää alardılar İisusu hem deyärdilär: «O başkalarını kurtardı; eer O Hristossaydı, Allahın Seçilmişi, ko Kendini kurtarsın!»[+]

36Askerlär gülmää aldılar Onu. Yaklaştılar da verdilär iişi şarap,

37deyip: «Eer Sänseydin İudeylerin Padişahı, kurtar Kendini!»

38Onun başı üstündä yazılıydı /latin, urum hem çıfıt dilindä/: «İudeylerin Padişahı».

39Stavrozda gerili haydutlardan birisi kötülärdi Onu, deyip: «Eer sän Hristossaydın, kurtar Kendini hem bizi dä!»

40Ama öbürü azarladı onu, deyeräk: «Korkmêêrsın mı Allahtan, açan kendin dä bulunêrsın hep bu ceza altında?

41Bizim için dooru kabledelim yaraşır cezayı kabaatımız için, ama bu Adam yapmadı bir dä kötülük»[+].

42Sora danıştı İisusa: «Saabi, aklına getir beni, açan gelecän Senin padişahlıına».

43İisus cuvap etti: «Dooru söleerim sana, büün olacan Benimnän rayda».


İisus öler

44[•]Altıncı saadın dolayındaydı. Oldu büük karannık bütün memlekettä, ani tuttu üç saat, dokuzuncu saada kadar[*].

45Gün karardı, Ayoz binanın[†] içyankı perdesi yırtıldı ortadan.

46İisus büük seslän baardı: «Boba, Senin elinä vererim duhumu!» Deyip bu lafları, salverdi duhunu[+].

47Asker üzbaşı, görüp, ne oldu, metinnedi Allahı, deyip: «Hakına, ani bu Adam kabaatsızdı!»

48Açan hepsi insan, kim geldiydilär siiretmää, gördülär, ne oldu, daalıştılar, herkezi düüyeräk kendi güüsünü[+].

49Hepsi, kim İisusu tanıyardı, hem karılar, angıları Galileyadan geldiydilär, dururdular uzakta da bakardılar, ne olêr[+].


İisusu gömerlär

50[•]Orada vardı Sinedrion[†] azalarından bir ii hem dooru adam, adı İosif,

51angısı pay almadıydı onnarın neetlerindä hem yaptıklarında. Bu adam iudeylerin Arimafeya kasabasındandı, Allahın Padişahlıını beklärdi.

52Bu adam gitti Pilata, İisusun güüdesini istedi.

53İndirdi Onu stavrozdan, sardı bir keten çarşaflan da koydu bir eni, oyulmuş kanara içindä mezara, neredä taa gömülmediydi kimsey.

54Bir cumaa günüydü, yaklaşardı cumertesi[*].

55Karılar, angıları geldiydilär İisuslan Galileyadan, gittilär İosifin ardına, gördülär mezarı hem nasıl erleştirildi İisusun güüdesi mezar içinä.

56Sora döndülär geeri, hazırladılar kokuları hem paalı yaaları, da cumertesi günü dinnendilär Zakona[†] görä.

### 24


İisus diriler

1[•]Haftanın ilk günündä, çin sabaalän, bu karılar /hem başkaları da onnarlan barabar/ geldilär mezarı görmää. Getirdilär kokulu yaaları, ani hazırladıydılar.

2Buldular taşı, mezardan bir tarafa aktarılmış.

3Girdilär içyanına, ama Saabi İisusun güüdesini bulmadılar.

4Açan bilmärdilär, ne yapsınnar, birdän gösterildi onnara iki adam, giiyimni yalabık rubaylan[+].

5Karılar korktular da erädän baş iilttilär, ama bu adamnar dedilär: «Neçin aarêêrsınız diriyi ölülerin arasında?

6O yok burada, dirildi. Aklınıza getirin, ne sölediydi, açan taa Galileyadaydı.

7O demişti: „Adam Oolu[†] günahkerlerin elinä verilecek, stavroza gerilecek da üçüncü günü dirilecek“»[+].

8Bu karılar aklına getirdilär İisusun laflarını[+].

9Dönüp mezardan, hepsini bunnarı onbir apostola hem kalan insana söledilär.

10Kim bu haberi getirdi, bunnardı: Mariya Magdalina, İoana, Mariya, İakovun anası, hem kalanı, kim onnarlan barabardı[+].

11Onnarın lafları apostollara göründü bir masal gibi, onuştan inanmardılar[+].

12Ama Petri kalktı da kaçtı mezara. Etiştiynän, iildi da baktı içyanına, ama keten çarşaflardan kaarä bişey görmedi. Ondan sora döndü geeri, şaşarak buna, ne oldu.


İisus Emmaus yolunda

13[•]O günü iki üürenici gidärdi bir küüyä, ani adı Emmaus, İerusalimdän altmış stadi[*] uzaklıı.

14Onnar lafedärdi biri-birinnän hepsi için, ne oldu.

15Onnar lafedärkän hem soruşarkan, İisus Kendi yaklaştı onnara, da barabar gittilär.

16Onnarın gözleri kapalıydı, ki tanımasınnar Onu[+].

17İisus sordu: «Siz, gidärkän, ne lafedersiniz?» Onnar bir kahırlı üzlän durdular.

18Onnardan birisi, adı Kleopa, dedi Ona: «Acaba, sän yalnız mıysın İerusalimdä yabancılardan, kim bilmeer, ne oldu burada bu günnerdä?»[+]

19«Ne oldu?» – sordu İisus. Onnar cuvap ettilär: «Hepsi bunnar oldu İisuslan Nazarettän, Angısı bir büük proroktu lafında hem işindä, Allahın hem bütün insanın önündä.

20Ama bizim büük popazlar[†] hem öndercilär daava kestilär ölümä da stavroza gerdilär Onu[+].

21Ama biz umutlanardık, ani O kurtaracek İzraili. Da tä büün üçüncü gün, nicä bu oldu.

22Bundan kaarä, birkaç karı aramızdan şaşmaya bizi koydular. Onnar, çin-sabaalän mezara gidip,

23Onun güüdesini bulmadılar. Sora, gelip bizä, söledilär, ani angilleri görmüşlär. Angillär onnara demiş, ani İisus dirildi.

24Kimisi bizdän gittilär mezara da gördülär, ani hepsi bunnar ölä, nicä karılar söledilär, ama Onu görmedilär».

25«Ne fikirsizsiniz siz! – cuvap etti İisus. – Ne zor inanêrsınız prorokların sölediklerini!

26Düşmeer mi, Hristos bölä zeetlensin, sora metinniinä etişsin?»[+]

27Sora başladı Moiseydän hem hepsi proroklardan annatmaa, ne yazılı Onun için Ayoz Yazılarda.[†][+]

28Yaklaşıp küüyä, nereyi gidärdilär, İisus yapıldı, ani isteer gitmää taa ileri.

29Ama onnar yalvardılar Ona da dedilär: «Kal bizimnän. Gün kauşêr, gecä olêr». O girdi, onnarlan kaldı.

30Sofraya oturduktan sora İisus aldı ekmää, iisözledi, kırdı da verdi üürenicilerä[+].

31Ozaman açıldı gözleri, da tanıdılar Onu, ama O görünmäz oldu.

32Onnar deyärdilär biri-birinä: «Acaba, yanmardı mı üreemiz, açan O bizä yolda sölärdi hem annadardı Ayoz Yazıları?»

33Onnar hiç oyalanmadılar, kalkıp, geeri İerusalimä döndülär. Orada buldular onbir apostolu hem başka üürenicileri, birerdä toplu,

34angıları sölärdilär biri-birinä: «Hakına, Saabi dirildi, gösterildi Simona»[+].

35Ozaman bu iki üürenici söledilär, ne oldu onnarlan yolda, hem nasıl tanıdılar İisusu, ekmää kırarkan.


İisus gösteriler üürenicilerinä

36[•]Bölä onnar lafedärkän, İisus Kendisi peydalandı aralarında da dedi: «Usluluk sizä!»

37Onnar korktular hem şaştılar, sanıp, ani görerlär bir duh[+].

38Ama O dedi: «Neçin kahırlanêrsınız hem neçin ikileersiniz üreenizdä?

39Bakın Benim ellerimä hem ayaklarıma. Bän Kendimim, diiyin da bakın, zerä duhun yok eti, ne dä kemii, nicä görersiniz Bendä»[+].

40Açan dedi bu lafları, gösterdi onnara Kendi ellerini hem ayaklarını.

41Onnar sevinmektän hem şaşmaktan inanamardılar kendi gözlerini. Ozaman İisus dedi: «Var mı sizdä burada bişey imää?»[+]

42Onnar verdilär Ona bir parça pişmiş balık /hem bir parça gömeç balı/.

43O aldı da idi onnarın önündä.

44Sora dedi: «Ne sölediydim sizä, açan taa bulunardım sizinnän, ani hepsi, ne var yazılı Moiseyin Zakonunda,[†] prorokların kiyatlarında hem Psalmalarda Benim için, lääzım tamannansın».

45Ozaman açtı onnarın fikirlerini, annasınnar Ayoz Yazıları[+].

46İisus dedi: «Bölä yazılı, ani lääzım zeetlensin Hristos, ama üçüncü günü dirilsin ölüdän[+].

47Başlayıp İerusalim kasabasından, lääzım nasaat olsun Onun adınnan hepsi milletlerä, ki pişman olsunnar günahlarından hem baaşlamak kabletsinnär.

48Siz şaatsınız hepsi bu işlerä[+].

49Bän yollayacam sizä ne adanmış Benim Bobamdan. Siz kalın kasaba içindä, kuvet kabledincä yukardan»[+].


İisus gökä kalkêr

50[•]İisus çıkardı onnarı İerusalimdän Vifaniya küüyünä dooru. Kaldırdı ellerini da iisözledi onnarı[+].

51Açan iisözlärdi onnarı, ayırıldı onnardan da kalktı gökä.

52Onnar baş iilttilär Ona, sora döndülär İerusalimä büük sevinmäklän[+].

53Herzaman gidip Ayoz binaya,[†] Allahı metinnärdilär. /Amin./[+]

## İoan

### İoan

İoan


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


### 1


İİ HABER İOANDAN


Söz adam oldu

1Baştan Söz vardı, Söz Allahtaydı, Söz Allahtı[+].

2Baştan O Allahtaydı.

3Hepsi Onunnan kuruldu, Onsuz bişey kurulmadı[+].

4Onda yaşamak vardı. Yaşamak insan için aydınnıktı[+].

5Aydınnık karannıkta şafk eder, karannık onu enseyämedi.

6Allahtan bir adam geldi, onun adı İoan[+].

7Geldi Aydınnık için şaatlık etsin, hepsi insan onun aşırı inansın[+].

8O Kendi diildi Aydınnık, ama geldi Aydınnık için sölesin.

9Odur hakına Aydınnık, Angısı herbir adamı, bu dünneyä gelän, aydınnadêr[+].

10O Kendi bu dünneyä geldi. Dünnä Onun aşırı yaradıldı, ama dünnä Onu tanımadı.

11Kendikilerinä geldi, kendikileri Onu kabletmedi[+].

12Ama hepsi onnar, kim Onu kabletti, kim Onun adına inandı, O izin verdi onnar olsun Allahın uşakları,[+]

13angıları diil kandan, diil ettän hem diil adam istediindän, ama Allahtan duudu[+].

14Söz adam oldu, bizim aramızda yaşadı, iivergiylän hem aslılıklan dolu. Onun metinniini gördük, nicä Bobadan biricik Oolun metinniini[+].

15İoan Onun için şaatlık etti da büük seslän bölä dedi: «Budur O, Kimin için haberledim: „O, Kim bendän sora geler, taa üstün bendän, zerä Bendän taa ileriydi“[+].

16Onun doluşundan hepsimiz iivergi üstünä iivergi edendik».

17Zerä Zakon[†] Moisey aşırı verildi, ama hayır hem aslılık İisus Hristos aşırı geldi[+].

18Allahı bir sıra bilä kimsey görmedi. Biricik Ool, Allah, kim Bobanın kucaanda bulunêr, O Allahı açtı[+].


Şaatlık Vaatizedici İoandan

19[•]Tä ne söledi İoan, açan İerusalimdän iudeylär yolladılar popazları[†] hem leviylileri ona, sorsunnar: «Kimsin sän?»

20İoan açık söledi, atılmadı, bölä lafetti: «Bän diilim Hristos»[+].

21«E kimsin sän? İliyaysın mı?» – sordular onnar. «Diilim», – dedi o. «Beklenän proroksun mu?» «Diilim», – cuvap etti o[+].

22«Ozaman kimsin sän, sölä bizä, ki bilelim, ne cuvap etmää onnara, kim bizi yolladı. Ne var nicä sän söleyäsin kendin için?» – sordu onnar.

23O dedi: «Bän – bir ses, çol erdä baaran: „Saabiyä yolu uzladın“, nicä prorok İsaya dedi».

24Ozaman yollanmışlar fariseylerdän Ona sordular:

25«Eer sän diilseydin ne Hristos, ne İliya, ne dä beklenän prorok, ozaman neçin vaatiz edersin?»

26İoan cuvap etti onnara: «Bän suylan vaatiz ederim, ama aranızda durêr Birisi, Angısını siz tanımêêrsınız.

27Odur, bendän sora gelän, /ama bendän üstün olan/. Bän diilim yakışıklı çözmää Onun ayak kaplarının tasmalarını».

28Bu oldu Vifavarada[*], İordanın ötäända, neredä İoan vaatiz edärdi.


Allahın Kuzusu

29Ertesi günü görer İoan İisusu, geleräk ona dooru, da deer: «Tä, Allahın Kuzusu, Angısı alêr dünneyin günahını![+]

30Budur O, Kimin için sizä haberledim, deyip: „Bendän sora geler Adam, ani taa üstün bendän, zerä bendän ileriydi“.

31Bän Onu tanımardım, ama suylan vaatiz etmää geldim, ki İzrail insanına tanıdılsın»[+].

32İoan dedi: «Bän gördüm Ayoz Duhu, göktän guguş gibi ineräk da Onun üstünä konarak[+].

33Onu tanımardım, ama O, Kim yolladı, vaatiz edeyim, bana dedi: „Bak, kimin üstünä Ayoz Duh ineräk konacek, Odur, Kim Ayoz Duhlan vaatiz edecek“[+].

34Bän bunu kendim gördüm hem şaat oldum, ani Odur Allahın Oolu».


İisusun ilk üürenicileri

35Ertesi günü İoan üürenicilerindän ikisinnän bulunardı[+].

36İisusu oradan geçärkän gördü da dedi: «Tä, Allahın Kuzusu!»[+]

37Üürenicilär, işidip lafları, ikisi dä İisusun ardına gittilär.

38İisus döndü da, görüp onnarı ardına gelirkän, dedi: «Ne aarêêrsınız?» Onnar dedilär Ona: «Ravvi (annaması Üüredici), neredä yaşêêrsın?»[+]

39«Gelin da görün», – cuvap etti İisus. Onnar gittilär da gördülär neredä yaşêêr, da o günü Onunnan kaldılar. Yakındı onuncu[*] saat.

40Birisi ikisindän, ani İoanın şaatlıını işitti da İisusun ardına gitti, Andrey, Simon Petrinin kardaşıydı[+].

41O ilkin kendi kardaşını Simonu bulup, dedi ona: «Biz bulduk Messiyayı[†] (annaması Hristos)»[+].

42Götürdü onu İisusa. İisus, açan gördü Simonu, dedi: «Sän – Simon, İoanın oolu. Senin adın olacek Kifa (annaması taş[*])»[+].


Filip hem Nafanail geldilär İisusa

43Ertesi günü İisus istedi gitsin Galileyaya. O, bulup Filipi, dedi ona: «Gel Benim ardıma».

44Filip bulunardı Vifsaida kasabasında, neredän Andrey hem Petri[+].

45Filip buldu Nafanaili da dedi ona: «Biz bulduk Onu, Kimin için Moisey Zakonda hem proroklar yazdı, İisusu Nazaret kasabasından, İosifin Oolunu»[+].

46Nafanail dedi ona: «Var mı nicä bişey islää çıksın Nazaret kasabasından?» «Sän gel dä gör», – cuvap etti Filip.

47İisus, görüp Nafanaili gelirkän, dedi onun için: «Tä, bu bir hakına İzrail adamı, angısında yok şalvirlik!»[+]

48«Näändan bilersin?» – sordu Nafanail. İisus cuvap etti: «Gördüm seni, açan Filip taa çaarmadıydı, açan sän bulunurdun incir fidanın altında».

49Nafanail deer Ona: «Üüredici, Sänsin Allahın Oolu, Sänsin İzrailin Padişahı!»[+]

50İisus cuvap etti: «Sän inandın, zerä dedim: „Gördüm seni incir fidanın altında“. Sän bundan taa büük işlär görecän».

51Sora dedi: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani büündän ötää göreceniz açılmış gökleri hem Allahın angillerini pineräk hem ineräk Adam Ooluna».[†][+]

### 2


Kana küüyündä düün

1Üçüncü günü Galileyanın Kana küüyündä düün vardı. İisusun anası oradaydı[+].

2Düünä çaardılar İisusu da üürenicilerinnän.

3Çünkü şarap bitmişti, İisusun anası dedi Ona: «Onnarda yok şarap».

4İisus cuvap etti: «O, karı! Bana hem sana ne? Benim saadım taa gelmedi»[+].

5Anası izmetkerlerä dedi: «Yapasınız onu, ne deyecek».

6Orada vardı altı kap taştan. İudeylerin adetlerinä görä, bu kaplardan suyu faydalardılar yıkanmak adetlerindä. Herkezi bu kaplardan alardı iki-üç ölçü[*] su[+].

7İisus dedi onnara: «Doldurun kapları suylan». Onnar doldurdular onnarı aazlarınadan.

8«Şindi alın da götürün düün cuvapçısına», – dedi İisus. Ölä dä yaptılar.

9Düün cuvapçısı dattı sudan olmuş şarabı. O bilmärdi, neredän bu şarap, bilärdilär izmetkerlär, ani doldurdular kapları. Düün cuvapçısı çaardı güveeyi

10da dedi ona: «İnsan ilkin koyêr sofraya ii şarabı, da konaklar sarfoş olduktan sora, prost şarabı. Ama sän ii şarabı brakmışın şindiyä kadar».

11İisus yaptı bu ilk nışanı Galileyanın Kana küüyündä. Bununnan açtı Kendi metinniini, da üürenicileri inandılar Ona.

12Ondan sora, anasınnan, kardaşlarınnan hem üürenicilerinnän barabar gitti Kapernauma. Orada kaldılar birkaç gün[+].


İisus paklêêr Ayoz binayı

13[•]İudeylerin Paskellesi yaklaşardı. İisus geldi İerusalim kasabasına[+].

14Buldu Ayoz binanın[†] aulunda öküz, koyun, guguş satannarı hem oturukça para diiştirenneri.

15Tasmadan yaptı bir kamçı da kooladı hepsini dışarı Ayoz binanın aulundan koyunnarlan hem öküzlärlän, daattı para diiştirennerin gümüşlerini, aktardı masalarını.

16Dedi guguş satannara: «Alın bunnarı buradan da Benim Bobamın evini panayıra çevirmeyin!»[+]

17Üürenicileri aklına getirdilär, ani var yazılı: «Havezlik Senin evin için Beni kemirer».

18İudeylär[†] bunun için dedilär Ona: «Ne nışannan bizä gösterecän, ani var dooruluun bunu yapasın?»[+]

19İisus dedi: «Yıkın bu Ayoz binayı da Bän üç günädän enidän kaldıracam»[+].

20İudeylär dedilär: «Lääzım oldu kırk altı yıl yapılsın bu Ayoz bina, da Sän yapacan onu üç gündä mi?»

21Ama O, deyeräk Ayoz bina, Kendi güüdesi için lafedärdi.


İisus biler hepsini

22Açan dirildi ölüdän, üürenicileri aklına getirdilär, ani o sölediydi bu lafları, da inandılar Ayoz Yazıları[†] hem İisusun sözünü[+].

23Açan İisus Paskellä yortusunda[†] İerusalim kasabasındaydı, çok insan inandı Ona, zerä görärdilär meraklı nışannarı, ani yapardı[+].

24Ama Kendisi İisus umudunu onnara koymardı, zerä tanıyardı hepsini.

25Onun yoktu lääzımnıklıı, ki birkimsey annatsın insan için, zerä O Kendisi bilärdi, ne var insanın üreendä.

### 3


İisus hem Nikodim

1Fariseylerin arasında vardı bir adam, adı Nikodim, bir iudey öndercisi[+].

2O geldi İisusa gecä vakıdı da dedi: «Üüredici, biz bileriz, ani Sänsin Üüredici, Allahtan gelmä, zerä kimsey yapamêêr o nışannarı, ani yapêrsın Sän, eer olmarsaydı Allah onunnan».

3İisus dedi ona: «Dooru, dooru söleerim sana, ani herbir adam, duumarsaydı enidän[*], yok nasıl görsün Allahın Padişahlıını».

4Nikodim dedi: «Nesoy var kolay duusun enidän bir ihtär adam? Acaba var mı nicä o enidän duusun kendi anasından?»

5İisus cuvap etti: «Dooru, dooru söleerim sana, ani eer duumarsaydı birkimsey sudan hem Duhtan, yok nasıl girsin Allahın Padişahlıına[+].

6Ne duulmuş ettän, o et, ama ne duulmuş Duhtan, o duh.

7Şaşma buna, ani deerim: „Lääzım duuasınız enidän“.

8Lüzgär eser, nereyi isteer. İşidersin onun uultusunu, ama bilmeersin, neredän geler hem nereyi gider. Hep ölä olêr herkezinnän, kim Duhtan duulmuş».

9Nikodim dedi: «Nesoy var nasıl bu olsun?»

10İisus cuvap etti ona: «Sän, İzrailin üüredicisi, bunu mu bilmeersin?

11Dooru, dooru söleerim, ani biz lafederiz, ne bileriz, hem şaatlık ederiz, ne gördük, ama siz kabletmeersiniz bizim şaatlıımızı.

12Lafederim erdeki işlär için, da inanmêêrsınız, nesoy inanabileceniz, eer lafedärseydim gökteki işlär için?

13Kimsey gökä kalkmadı, Ondan kaarä, Kim göktän indi. Budur Adam Oolu,[†] /ani göktä/[+].

14Nicä Moisey kaldırdı yılanı çol erdä, hep ölä lääzım kaldırılsın Adam Oolu da,[+]

15ki kim inanacek Ona /kaybelmesin, ama/ diveç yaşasın.

16Zerä Allah ölä pek sevdi bu dünneyi, ani verdi biricik Oolunu, ki herkezi, kim inanacek Ona, kaybelmesin, ama diveç yaşasın[+].

17Hakına, ani Allah yollamadı Oolunu bu dünneyä, ki daava kessin dünneyä, ama Onun aşırı dünnä kurtarılsın[+].

18Kim inanêr Ona, daava olmayacek, ama kim inanmêêr, o daava oldu şindän sora, zerä inanmadı Allahın biricik Ooluna[+].

19Daava tutunêr bundan, ani aydınnık geldi bu dünneyä, ama insan taa pek sevdi karannıı, nekadar aydınnıı, zerä onnarın işleri kötüdür[+].

20Zerä herkez, kim fena yapêr, azetmeer aydınnıktan hem gitmeer aydınnaa, ki açılmasın fena yaptıkları[+].

21Ama kim yaşêêr aslılaa görä, o geler aydınnaa, görünsün deyni yaptıkları, ani Allahın kuvedinnän yapılı».


İisus hem İoan Vaatizedici

22Bundan sora İisus üürenicilerinnän barabar geldi İudeya erlerinä. Orada onnarlan bir parça vakıt yaşardı da vaatiz edärdi[+].

23Ama İoan vaatiz edärdi Enonda, yakın Salimä, zerä orada çok su vardı. Orayı gelärdilär da vaatiz olardılar.

24Çünkü İoan zındana taa düşmediydi[+].

25Bu vakıt İoanın üürenicilerin hem iudeylerin arasında kavga peydalandı dincesinä paklanmak için[+].

26Geldilär İoana da dedilär: «Üüredici, O, Kim seninnändi İordanın öbür tarafında, Angısı için sän şaatlık ettin, şindi O vaatiz eder, da hepsi Ona gider»[+].

27İoan cuvap etti: «Adam yok nasıl kabletsin bişey, eer bu verilmärseydi ona göktän[+].

28Siz kendiniz şaatsınız benim laflarıma. Bän söledim, ani diilim Hristos, ama yollanılmış oldum Onun önü sora[+].

29Kimin var gelini, odur güvää. Güveenin yanında dostu durêr, sesleer onu, seviner hem şennener, işidip güveenin sesini. Bu sevinmeliim şindi tamannandı[+].

30O lääzım büüsün, ama bän küçüleyim».

31Göktän gelän – hepsindän üstün. Erdän adam topraktandır, ercesinä işlär için lafeder. Göktän gelän hepsindän üstün.

32O şaatlık eder, ne gördü hem ne işitti, ama kimsey kabletmeer Onun şaatlıını.

33Kim kableder Onun şaatlıını, bununnan kaavileer Allahın aslılıını[+].

34Kimi Allah yolladı, O Allahın sözlerini söleer, zerä Allah Kendi Duhunu ölçüylän vermeer.

35Boba sever Oolunu, onun için verdi hepsini Onun elinä[+].

36Kim Allahın Ooluna inanêr, diveç yaşaması olacek, ama kim inanmêêr, yaşamayı görmeyecek. Allahın üfkesi onun üstünä kalêr[+].

### 4


Samariyalı karı

1Fariseylär[†] işittilär, ani İisus taa çok üürenici edener hem vaatiz eder, nekadar İoan.

2Aslısı, Kendi İisus vaatiz etmärdi, ama vaatiz edärdi Onun üürenicileri[+].

3Açan İisus annadı bunu, braktı İudeyayı da enidän gitti Galileya erlerinä[+].

4Lääzımdı geçsin Samariyadan[+].

5Tä, İisus geler Samariyada bir kasabaya, adı Sihar, neresi yannaşık o kırlan, ani İakov verdiydi kendi ooluna İosifä[+].

6Orada bulunardı İakovun pınarı. İisus, dingin yoldan, oturdu pınarın yanında ölä bir altıncı[*] saatta.

7Geldi bir karı Samariyadan, ki su pınardan çıkarsın. «Ver Bana, su içeyim», – dedi İisus.

8Zerä Onun üürenicileri gittiydilär kasabaya imeelik almaa.

9Samariyalı karı dedi: «Sän iudeysin, nesoy bendän, samariyalı karıdan, su içmää isteersin?» İudeylär[†] bişey paylaşmêêrlar samariyalılarlan.

10İisus cuvap etti ona: «Eer bilsän Allahın baaşışını hem Onu, Kim sendän su isteer, sän kendin istärsin Ondan su içmää, da O yaşamak suyu verir sana».

11Karı deer Ona: «Saabi, sän yok neylän çıkarasın su, pınar da derin, nesoy var kolay olsun sendä yaşamak suyu?

12Ne sän taa büüksün bizim bobadan İakovdan mı, angısından bizä kaldı bu pınar, neredän içti kendisi, oolları hem hayvannarı?»

13İisus cuvap etti: «Kim içer bu sudan, o enidän susar,

14ama kim içecek o sudan, ani Bän verecäm, diveç susuz kalmayacek. Ama su, ani ona verecäm, onda bir sızıntı olacek, da diveç yaşamaya getirecek»[+].

15Karı dedi Ona: «Çorbacı, ver bu sudan bana, ki susamayım da gelmeyim buradan su çıkarmaa».

16«Git, çaar kocanı da gel burayı», – dedi İisus.

17Karı cuvap etti: «Yok kocam». «Dooru söledin, ani yok kocan, – dedi İisus, –

18zerä beş kocan oldu. Bu adam, kiminnän şindi yaşêêrsın, o da diil senin kocan. Bunu dooru söledin».

19Karı dedi: «Çorbacı, görerim, ani Sän bir proroksun[+].

20Bizim bobalar baş iilttilär bu bayır üstündä, ama siz deersiniz, ani er, neredä lääzım baş iiltmää, bulunêr İerusalimdä»[+].

21İisus cuvap etti ona: «Karı, inan Beni, geler vakıt, açan baş iiltmeyeceniz Bobaya ne bu bayır üstündä, ne dä İerusalimdä.

22Siz baş iildersiniz neyä bilmeersiniz, biz baş iilderiz neyä bileriz, zerä kurtulmak – iudeylerdän[+].

23Ama geler vakıt, artık şindän sora geldi, açan hakına baş urannar baş iildeceklär Bobaya duhta hem aslılıkta, zerä butürlü baş iildenneri Boba aarêêr[+].

24Allah – duh. Kim baş iilder Ona, lääzım baş ursun duhta hem aslılıkta»[+].

25Karı cuvap eder: «Bilerim, ani gelecek Messiya,[†] Angısına dener Hristos. O, geldiynän, hepsini bizä annadacek»[+].

26İisus dedi: «Bän, ani seninnän lafederim, Kendim Messiyayım»[+].

27Bu vakıt geldi Onun üürenicileri. Onnar şaştılar, ani O lafeder bir karıylan. Ama birisi bilä sormadı: «Ne isteersin?» eki: «Neçin lafedersin onunnan?»

28Karı braktı su kabını, gitti kasabaya da dedi insana:

29«Gelin dä görün bir adam, angısı söledi hepsini, ne yaptım. Acaba diil mi O Hristos?»

30Onnar çıktılar kasabadan da gelärdilär İisusa.

31Bu vakıt üürenicilär yalvarardılar Ona, isin, deyip: «Üüredici, i bişey».

32Ama O dedi: «Bendä var bir imäk, ani siz bilmeersiniz».

33Üürenicilär biri-birinnän lafedärdilär: «Getirmedi mi acaba Ona birkimsey imää?»

34İisus dedi: «Benim imääm budur: yapayım Onun istediini, Kim Beni yolladı, hem işini Onun tamannayım[+].

35Demeersiniz mi siz, ani var taa dört ay biçmäk vakıdınadan? Ama Bän sizä deerim: ya gözlerinizi açın da bakın ekinnerä. Onnar şindän sora sarardılar biçmäk için[+].

36Kim biçer, hak alêr, bereket diveç yaşamak için toplêêr. Onuştan ekici hem biçici barabar sevineceklär[+].

37Onun için dooru o söz, ani deer: „Birisi eker, ama başkası biçer“.

38Bän yolladım sizi, biçäsiniz, neredä siz işlämediniz, ama başkası işledi, siz dä pay alêrsınız onnarın işlerindän».

39Çoyu samariyalılar bu kasabadan inandılar İisusa karının laflarından, angısı, şaatlık edip, dedi: «O söledi bana hepsini, ne yaptım».

40Onuştan, açan geldilär samariyalılar Ona da yalvardılar, kalsın onnarda, O kaldı orada iki gün.

41Sora inandılar taa çokluk Kendi İisusun laflarından.

42Onnar dedilär karıya: «Şindi inanêrız diil senin laflarından, ama kendimiz işittik hepsini da annadık, ani hakına Odur dünneyin Kurtarıcısı /Hristos/»[+].


Öndercinin oolu saa oldu

43İki gündän sora İisus yollandı oradan da gitti Galileyaya.

44O Kendisi şaatlık etti, ani bir dä prorok diil hatırlanmış kendi duuma erindä[+].

45Açan geldi Galileyaya, orada Onu kablettilär, zerä onnar da yortuya gittiydilär da gördüydülär hepsini, ne O yaptı yortu vakıdı İerusalimdä. Onnar da yortuda oradaydılar[+].

46İisus enidän döndü geeri Galileyanın Kana küüyünä, neredä suyu çevirdiydi şaraba. Kapernaum kasabasında bir padişah izmetkerin oolu hastaydı[+].

47Bu izmetkär işitti, ani İisus döndü İudeyadan Galileya erlerinä. O geldi İisusa da yalvardı, gelsin da alıştırsın onun oolunu, ani ölüm döşeendeydi.

48İisus dedi: «Siz, meraklı nışannar hem şaşmaklı işlär görmeyincä, inanmêêrsınız!»[+]

49Padişahın izmetkeri dedi: «Saabi, gel, taa ölmediynän benim uşaam».

50İisus cuvap etti: «Git, senin oolun yaşayacek». O inandı İisusun sözünü da gitti.

51Açan o taa yoldaydı, çırakları çıktılar ona karşı da söledilär, ani çocuk saa.

52O sordu onnara: «Ne vakıt ona ii oldu?». Onnar cuvap ettilär: «Dün, edinci[*] saatta onun yangını düştü».

53Bobası annadı, ani bu oldu ozaman, açan İisus dedi ona: «Senin oolun yaşayacek». O hem onun bütün evi inandılar[+].

54Bu ikinci nışan, ani yaptı İisus geeri İudeyadan Galileya erlerinä döndüktän sora[+].

### 5


Otuz sekiz yıllık hasta saa olêr

1Ondan sora oldu iudeylerdä bir yortu, da İisus gitti İerusalim kasabasına.

2İerusalimdä, Koyun tokatlarında var bir göl, ani çıfıtçasına adı Vifezda, dolaylı beş kolonadaylan.[†]

3Bu kolonadalar altında yatardılar çok türlü hastalar: köörlar, topallar, kötürümnär, /angıları beklärdilär su oynamasını.

4Allahtan bir angil kimär sıra gelärdi gölä da çalkalardı suyu. Kim ilkin girärdi su oynatmasından sora, kurtulurdu hertürlü hastalıktan, nedän hastaydı/.

5Orada vardı bir adam, ani hastaydı otuz sekiz yıl.

6İisus gördü onu yatarkan, da bileräk, ani çok vakıttan beeri hasta, sordu ona: «İsteersin mi saa olmaa?»

7Bu hasta cuvap etti: «Çorbacı, yok kimseyim, su içinä salversin beni, açan su fokurdêêr. Bän girincä, girer başkası bendän ileri».

8«Kalk, al döşeeni da gez», – dedi İisus[+].

9Birdän bu adam saa oldu, aldı döşeeni da çeketti gezmää. Bu oldu bir cumertesi günü.

10İudeylär[†] bu adama, ani saa oldu, dedilär: «Büün, cumertesi günü, düşmeer, taşıyasın döşeeni».

11O cuvap etti onnara: «O, kim bana saalık verdi, dedi: „Al döşeeni da gez“».

12Onnar sordular: «Kimdir O, Angısı sana dedi: „Al döşeeni da gez“?»

13Ama bu saa olmuş adam bilmärdi, kimdi O, zerä İisus oradan sauştuydu kalabalık beterinä.

14Sora İisus onunnan karşı geldi Ayoz binada[†] da dedi: «Tä, alıştın, bak, zeedä günaha girmä, ki olmasın seninnän bişey taa bela».

15Bu adam gitti da söledi iudeylerä, ani Ona İisus saalık verdi.

16Bu beterä iudeylär başladılar izlemää İisusu da istärdilär öldürsünnär Onu, zerä yapardı bu işleri cumertesi günü[+].

17İisus deyärdi onnara: «Bobam Benim taa işleer, Bän dä işleerim».

18Onuştan iudeylär taa çok bakardılar öldürsünnär Onu, zerä diil sade ani basardı cumertesini, ama Allaha deyärdi: «Benim Bobam», koyarak Kendini Allahlan bir[+].


İisusun zaabitlii

19Bunun için İisus onnara dedi: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani Ool yok nasıl bişey yapsın Kendi-Kendindän, eer görmärseydi Bobayı yaparkan. Hepsini, ne yapêr Boba, Oolu da yapêr hep ölä.

20Zerä Boba sever Oolunu da gösterer Ona hepsini, ne yapêr. O gösterecek Ona taa büük işlär dä, ki siz şaş-beş kalasınız[+].

21Zerä, nicä Boba dirilder ölüleri da verer ömür onnara, hep ölä Ool da verer ömür, kimä isteer[+].

22Boba daava kesmeer kimseyä. Bütün daavayı verdi Ooluna,[+]

23ki hepsi ikramnasınnar Oolunu, nicä ikramnêêrlar Bobayı. Kim ikramnamêêr Oolu, o ikramnamêêr Bobayı, Angısı yolladı Onu[+].

24Dooru, dooru söleerim: kim sesleer Benim sözümü da inanêr Ona, Kim Beni yolladı, onun var diveç yaşaması, o gelmeer daavaya, ama geçti ölümdän yaşamaya[+].

25Dooru, dooru söleerim sizä, geler vakıt, şindän sora geldi, açan ölülär işideceklär Allahın Oolunun sesini, da işidennär dirileceklär[+].

26Nicä Bobanın var yaşaması Kendi-Kendindä, hep ölä Ooluna da verdi, yaşaması olsun Kendi-Kendindä[+].

27Verdi zaabitlik Ona, daava kessin, zerä O – Adam Oolu.[†]

28Şaşmayın buna, zerä geler vakıt, açan hepsi, kim bulunêr mezarlar içindä, işideceklär Adam Oolunun sesini[+].

29Da çıkaceklar mezarlar içindän. Kim yaptı iilik, dirilecek ömür için, ama kim yaptı fenalık, dirilecek daava için.

30Bän yok nasıl yapayım bişey Kendimdän. Bän daava yapêrım ölä, nicä işiderim Bobadan. Benim daavam dooru, zerä bakêrım yapayım diil Benim Kendi istediimi, ama Bobanın, Angısı Beni yolladı[+].


İisus için şaatlık

31Eer şaatlık edärseydim Kendim için, ozaman Benim şaatlıım diil aslı[+].

32Var başka şaat, angısı Benim için şaatlık eder. Bän bilerim, ani Onun şaatlıı aslı.

33Siz yolladınız İoana, da o şaatlık etti aslılık için[+].

34Diil ani Bän adamın şaatlıını kablederim, ama bunnarı söleerim, ki siz kurtulasınız.

35İoan bir şafktı, ani yanardı hem aydınnadardı. Siz istediniz biraz şennenäsiniz onun aydınnıında[+].

36Ama Bendä var İoanın şaatlıından taa kaavi bir şaatlık: işlär, ani Boba verdi, yapayım, hem angılarını Bän yapêrım, bunnar Benim için şaatlık ederlär, ani Boba Beni yolladı[+].

37Bobam, ani Beni yolladı, Kendisi şaatlık etti Benim için. Siz hiç işitmediniz Onun sesini hem görmediniz üzünü.

38Onun sözünü tutmêêrsınız üreenizdä, zerä inanmêêrsınız Onu, Kimi O yolladı.

39Siz aaraştırêrsınız Ayoz Yazıları,[†] düşünüp, ki onnarlan edenäsiniz diveç yaşamak. Onnar şaatlık ederlär Benim için![+]

40Siz istämeersiniz geläsiniz Bana, olsun yaşamanız deyni.

41Bän kabletmeerim insandan metinnik[+].

42Sizi bilerim, sizdä yok sevgi Allaha.

43Bän geldim Benim Bobamın adına, da kabletmeersiniz Beni, ama gelärseydi başka birkimsey kendi adına, onu siz kabledeceniz[+].

44Nesoy var nicä siz inanasınız, açan aarêêrsınız metinnik biri-birinizdän, ama aaramêêrsınız metinnii, ani geler bir Allahtan[+].

45Sanmayasınız, ani Bän sizi kabaatlandıracam Bobanın önündä, var kim sizi kabaatlandırsın: Moisey, angısına umudunuzu koydunuz.

46Eer inanaydınız Moiseyi, inanaceydınız Beni dä, zerä o yazdı Benim için.

47Ama çünkü inanmêêrsınız onun yazılarını, nesoy var nasıl inanasınız Benim sözümü?»

### 6


Beş bin adam doyurulêr

1[•]Bundan sora İisus gitti Galileya (Tiveriada) gölünün öbür tarafına.

2Çok insan gidärdi Onun ardına, zerä görärdilär nışannarı, ne yapardı hastalarlan.

3İisus pindi bayır üstünä da otururdu orada üürenicilerinnän barabar.

4Paskellä, iudeylerin yortusu, yaklaşardı[+].

5İisus baktı da gördü çok insan, ani gelärdi Ona. Ozaman dedi Filipä: «Näändan satın alacez okadar ekmek, ki bu insanı doyuralım?»[+]

6Söledi bölä, ki denesin onu, zerä Kendisi bilärdi, ne yapacek.

7Filip cuvap etti: «İkiüz dinarlık[†] ekmek dä etişmäz onnara, ki herkezi birär parça alabilsin».

8Öbür üürenici, Andrey, Simon Petrinin kardaşı, dedi:[+]

9«Burada var bir çocuk, angısında var beş ekmek arpadan hem iki balık, ama nedir onnar bukadar insana?»

10İisus dedi: «Söleyin, insan otursun». Orada vardı çok çimen. İnsan oturdu erä. Hepsi vardılar bir beş bin adamın dolayında.

11İisus aldı ekmekleri, şükür etti Allaha, sora payetti /üürenicilerinä, üürenicileri da payettilär/ insana. Hep ölä payetti balıkları, herkezinä, kim nekadar istedi[+].

12Onnar doyunduktan sora, İisus dedi üürenicilerinä: «Toplayın imäk parçalarını, ki bişey zän olmasın».

13Topladılar da doldurdular oniki sepet ekmek parçasınnan, ani kaldıydı o inilmiş beş arpa ekmeendän.

14İnsan, açan gördü bu nışanı, ani yaptı İisus, dedi: «Budur hakına prorok, angısı lääzım gelsin dünneyä»[+].

15İisus bilärdi, ani neetlenärdilär gelsinnär da zorlayıp yapsınnar Onu padişah. Onuştan O sauştu oradan da yalnız genä pindi bir bayır üstünä.


İisus gezer su üstündä

16[•]Açan avşam oldu, Onun üürenicileri gittilär göl boyuna.

17Girdilär kayık içinä da gidärdilär gölün öbür tarafına, Kapernaum kasabasına. Karannık olduydu, ama İisus hep okadar gelmärdi onnara.

18Bir sert lüzgär esärdi, göl dä dalgalıydı.

19Açan üzdülär bir irmi beş-otuz stadi[*], gördülär ani İisus gezer su üstündä da kayaa yaklaşêr. Onnar korktular.

20«Bu Bänim, korkmayın!» – dedi İisus.

21Ozaman onnar istärdilär alsınnar Onu kayık içinä. Bundan sora birdän kayık etişti o erä, nereyi onnar gidärdilär.


Ömür ekmää

22Ertesi günü insannar, ani kaldılar gölün öbür tarafında, gördülär, ani orada vardı salt bir kayık. Annadılar, ani İisus girmedi üürenicilerinnän kayık içinä, ama üürenicilär Onsuz gittilär.

23Geldi başka birkaç kayık Tiveriada kasabasından yakın o erä, neredä idiydilär ekmek Saabinin iisözlemesindän sora.

24Ölä ki, insan, görüp, ani orada yok ne İisus, ne dä üürenicilär, pindi kayıklara da gitti Kapernaum kasabasına İisusu aaramaa.

25Açan buldular Onu gölün öbür tarafında, dedilär Ona: «Üüredici, nezaman Sän burayı geldin?»

26İisus cuvap etti onnara: «Dooru, dooru söleerim sizä: aarêêrsınız Beni, diil ani gördünüz nışannarı, ama ani idiniz ekmek da doyundunuz.

27Çalışın diil geçär imäk için, ama geçmäz imäk için, ani diveç yaşamaya götürer. Bunu sizä Adam Oolu[†] verecek. Zerä Adam Oolunu Allah Boba nışannadı Kendi mühürünnän».

28Onnar dedilär: «Ne lääzım yapalım, Allahın işini deyni tamannayalım?»

29İisus cuvap etti: «Budur Allahın işi, ki inanasınız Ona, Kimi O yolladı»[+].

30Buna onnar cuvap ettilär: «Ne nışan gösteräbilirsin bizä, ki görelim da inanalım Seni? Ne iş Sän yapêrsın[+]?

31Bizim bobalar idilär manna[*] çolda, nicä var yazılı: „Verdi onnara ekmek göktän“».

32İisus dedi: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani Moisey vermedi ekmek göktän sizä, ama Benim Bobam verer hakına ekmek göktän.

33Zerä Allahın ekmää Odur, Kim göktän iner da yaşamak dünneyä verer».

34«Saabi, ver bizä herzaman bu ekmektän», – dedilär onnar[+].

35İisus dedi onnara: «Bänim yaşamak ekmää. Kim Bana geler, hiç acıkmaz, kim Bana inanêr, bir sıra bilä susuz kalmaz[+].

36Nicä söledim sizä, gördünüz Beni da hep okadar inanmadınız.

37Hepsi, ne Boba Bana verer, Bana geler. Kim dä Bana geler, onu hiç birzaman uuratmayacam dışarı[+].

38Zerä göktän indim, diil ani Kendi istediimi yapayım, ama Beni yollayan Bobanın istediini tamannayım[+].

39Beni Yollayanın istedii budur: birini bilä onnardan, ani Bana verdi, kaybetmeyim, ama bitki gündä hepsinä yaşamak vereyim[+].

40Budur Bobanın istedii: herkezin diveç yaşaması olsun, kim görer Oolu da inanêr, bitki gündä onu dirildecäm»[+].

41İudeylär[†] mırıldanardılar Ona karşı, zerä dedi: «Bänim göktän inmä ekmek».

42Deyärdilär: «Diil mi O – İisus, İosifin oolu, Angısının bobasını hem anasını biz tanıyêrız? Şindi neçin O deer: „Bän göktän indim?“»[+]

43İisus cuvap etti: «Mırıldanmayın biri-birinizin aranızda.

44Kimsey yok nasıl Bana gelsin, eer Beni yollayan Boba onu çekmärseydi. Ona bitki gündä Bän ömür verecäm[+].

45Prorokların kiyatlarında yazılı: „Hepsi Allahtan üüredilmiş olaceklar“. Hepsi, kim Bobadan işitti hem üürendi, o Bana geler.

46Zerä kimsey Bobayı görmedi, Ondan kaarä, Kim Allahtan geldi. O Bobayı gördü[+].

47Dooru, dooru söleerim sizä: kim inanêr /Bana/, onun var diveç yaşaması.

48Bänim yaşamak ekmää.

49Sizin bobalarınız idilär manna çolda da öldülär.

50Göktän inän ölädir bir ekmek, ani kim onu iyer, hiç ölmeer.

51Bänim yaşamak ekmää göktän inmä. Kim bu ekmektän iyer, diveç yaşayacek. Ekmek, ani Bän vererim dünneyin yaşaması için, Kendi güüdäm»[+].

52Açan iudeylär bu lafları işittilär, başladılar çekişmää biri-birinnän. Onnar deyärdilär: «Nesoy var nasıl bu Adam versin güüdesini, iyelim?»

53İisus dedi: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani eer imärseydiniz Adam Oolunun güüdesini hem içmärseydiniz Onun kanını, siz yaşamak edenmeyeceniz[+].

54Kim iyer Benim güüdemi hem içer benim kanımı, onun var diveç yaşaması. Onu dirildecäm bitki gündä.

55Zerä Benim güüdäm – hakına imäk hem Benim kanım – hakına içmäk.

56Kim iyer Benim güüdemi hem içer Benim kanımı, o kalêr Bendä, Bän dä onda[+].

57Nicä diri Boba yolladı Beni, da yaşêêrım Bobanın kuvedinnän, hep ölä Beni dä iyän yaşayacek Benim kuvedimnän.

58Budur göktän inmä ekmek, diil nicä manna, ani bobalarınız idilär da öldülär. Kim iyer bu ekmää, diveç yaşayacek».

59İisus söledi bunnarı sinagoga[†] içindä, açan üüredärdi insanı Kapernaum kasabasında.


Üürenicilär brakêrlar İisusu

60Bu laflardan sora çoyu üürenicilerindän dedilär: «Ne fasıl laflar, kim var nasıl kabletsin bu lafları?»

61Ama İisus bilärdi, ani Onun üürenicileri mırıldanêrlar, onuştan dedi: «Bu laflar sizä köstek mi?

62Ne deyeceniz, açan göreceniz Adam Oolunu kalkarak enidän orayı, neredä O baştan bulunardı[+]?

63Yaşamak verän duhtur. Güüdä bişeyä yardım etmeer. Bu laflar, ani sizä söledim, duhtur hem ömürdür[+].

64Ama var sizdän kimisi inansız». İisus baştan bilärdi, kim inanmêêr hem kim Onu satacek[+].

65Da dedi: «Bunun için söledim, ani kimsey yok nasıl gelsin Bana, eer bu ona diilseydi verilmiş Bobamdan».

66Bu beterä çoyu Onun üürenicilerindän döndülär geeri da ondan sora Onunnan gezmedilär.

67Ozaman İisus, danışıp onikisinä, dedi: «Beki siz dä isteersiniz gitmää?»

68«Saabi, kimä gidelim? – dedi Simon Petri. – Sendä diveç yaşamak sözleri.

69Biz inandık da tanıdık, ani Sänsin Allahın Ayozu[*]»[+].

70İisus cuvap etti: «Ayırmadım mı Bän sizi onikinizi? Ama sizdän birisi diavol»[+].

71Bunu dedi onikisindän birisi için, Simon İskariotun oolu İuda için, angısı sonda sattı Onu[+].

### 7


İisus Bordey yortusunda

1Bundan sora İisus gezärdi Galileyada. İstämärdi gezsin İudeyada, zerä iudeylär aarardılar öldürsünnär Onu[+].

2Yaklaşardı iudeylerin Bordey yortusu.

3İisusun kardaşları dedilär Ona: «Çık buradan da git İudeyaya, Senin üürenicilerin dä görsünnär, ne işlär yapêrsın[+].

4Zerä kimsey yaptıklarını saklamêêr, açan isteer açılsın insana. Çünkü Sän yapêrsın bu işleri, göster Kendini dünneyä».

5Onun kardaşları bunu dedilär, zerä inanmardılar Ona.

6İisus cuvap etti onnara: «Benim vakıdım taa gelmedi, ama sizin için herzaman vakıt uygun[+].

7Sizdän dünnä yok nasıl azetmesin, ama Bendän azetmeer, zerä Bän açıklêêrım, ani onun işleri kötü[+].

8Siz gidin yortuya. Bän taa gitmeyecäm bu yortuya, zerä Benim vakıdım taa gelmedi».

9Bunnarı sölediktän sora O kaldı Galileyada.


İisus yortuda

10Açan kardaşları gittilär yortuya, sora O da ardlarından gitti, ama diil açıkta, saklı gitti.

11İudeylär[†] aarardılar Onu yortu vakıdı da sorardılar: «O neredä?»

12İnsan arasında çok türlü Onun için fisirdemäk olurdu. Kimisi deyärdi: «O bir islää adam», başkası deyärdi: «Diil islää, O insanı aldadêr».

13Ama kimsey Onun için lafetmärdi açık, zerä korkardılar iudeylerdän[+].

14Yortunun yarısında İisus girdi Ayoz bina[†] içinä da başladı üüretmää.

15İudeylär şaşardılar, deyip: «Näändan O biler, üürenmediynän, Ayoz Yazıları?»[†]

16İisus cuvap etti: «Benim üürenmişliim diil Bendän, ama Ondan, Kim Beni yolladı[+].

17Eer birkimsey istärseydi yapsın Onun istediini, o annayacek bu üüretmäk Allahtan mı, osa Bän Kendimdän mi söleerim.

18Kim lafeder kendindän, o kendinä metinnik bakêr, ama kim onun yollayanın metinniini bakêr, o dooru söleer, onda yok yannışlık[+].

19Vermedi mi Moisey sizä Zakonu?[†] Hep okadar kimsey sizdän tutmêêr Zakonu, ozaman neçin Beni öldürmää bakêrsınız?»[+]

20İnsan cuvap etti: «Diil mi fena duh Sendä? Kim bakêr Seni öldürmää?»[+]

21İisus cuvap etti onnara: «Bän bir iş yaptım, da hepsiniz şaştınız.

22Moisey verdi sımarlamak kesiklik[†] için sizä, makar ki bu diil Moiseydän, ama dedelerdän, da siz onuştan kesiklik yapêrsınız uşaa cumertesi günü.

23Eer uşaa kesiklik yapılarsaydı cumertesi günü, ki basılmasın Moiseyin Zakonu, neçin Bana okadar üfkelenersiniz, ani cumertesi günü bir adamı heptän saa yaptım[+]?

24Daava kesmeyin dışankı duruşa görä, ama daava kesin doorulaa görä»[+].


İisus hakına Hristos mu?

25Kimi adamnar İerusalimdän sorardılar: «Diil mi bu O, kimi öldürmää aarêêrlar?

26Tä, O lafeder açıklıkta, da kimsey bişey Ona demeer! Acaba kayıl olmadı mı öndercilär dä, ani O Hristos?

27Biz bileriz, neredän O, ama açan Hristos gelecek, kimsey bilmeyecek neredän»[+].

28İisus, Ayoz bina aulunda üürederäk insanı, bölä baardı: «Siz Beni tanıyêrsınız hem bilersiniz neredänim, ama Bän Kendi başıma gelmedim. Beni Yollayan – haklı, ama siz Onu tanımêêrsınız.

29Bän tanıyêrım Onu, zerä geldim Ondan. O Beni yolladı»[+].

30Onnar bakardılar tutsunnar Onu, ama kimsey el koyamadı Ona, zerä gelmediydi vakıdı[+].

31Çoyu insandan inandılar Ona. Onnar deyärdilär: «Açan Hristos gelecek, ne taa çok nışan yapacek mı, nekadar bu Adam yapêr?»[+]

32Fariseylär[†] işittilär insanı bölä fısırdaşarak İisus için. Büük popazlar[†] hem fariseylär yolladılar bekçileri, ki tutsunnar İisusu.

33Ama İisus dedi: «Bän bir parça vakıt taa olacam sizinnän da sora gidecäm Ona, Kim yolladı Beni[+].

34Siz aarayacenız Beni da bulamayacenız. Neredä Bän olacam, siz orayı yok nicä geläsiniz»[+].

35İudeylär lafedärdilär biri-birinnän: «Nereyi bu adam isteer gitsin, da biz Onu bulamayalım? Düşünmeer mi gitsin bizim insana, ani daanık urum kasabalarına, da urumnarı üüretsin?

36Başka türlü nesoy annamaa bu lafları, ani söledi: „Aarayacenız da bulamayacenız Beni“ hem „Neredä Bän olacam, siz orayı gelämeyeceniz?“»


İisus – yaşamak suyu

37Yortunun bitki büük günündä İisus kalktı ayakça da baardı: «Kim susadı, gelsin Bana da içsin[+].

38Kim inanêr Bana, ondan bir derä yaşamak suyu akacek, nicä yazılı Ayoz Yazıda».

39Sölärdi bu lafları Ayoz Duh için, Angısını lääzımdı kabletsinnär onnar, kim Ona inanêr. Zerä Ayoz Duh taa verilmediydi, hem İisus taa diildi metinnikli[+].

40Kimisi insandan, açan işittilär bu lafları, dedilär: «Bu adam hakına beklenän prorok»[+].

41Başkası deyärdi: «O Hristos», ama taa başkası deyärdi: «Olur mu Hristos Galileyadan gelsin?

42Yok mu yazılı Ayoz Yazıda, ani Hristos gelecek Davidin[†] senselesindän, Vifleem kasabasından, neredä David yaşardı?»[+]

43Ölä ki, olurdu çekiş insan arasında İisus için[+].

44Kimisi baktılar tutsunnar Onu, ama kimsey el koyamadı Ona.


İudey öndercileri inanmêêrlar

45Bekçilär döndülär geeri büük popazlara hem fariseylerä. Bunnar sordular onnara: «Neçin getirmediniz Onu?»

46Bekçilär cuvap ettilär: «Kimsey bir sıra bilä lafetmedi bu adam gibi».

47Fariseylär dedilär: «Ne, siz dä mi aldandınız?

48İnandı mı acaba bir önderci eki bir farisey Ona[+]?

49Bu insan bilmeer Zakonu, o betvalı!»

50Onnardan biri, Nikodim, angısı öncä geldiydi İisusa, dedi onnara:[+]

51«Bizim Zakon kabaatlandırêr mı birkimseyi, taa seslämediynän onu hem annamadıynan, ne yaptı?»

52Onnar cuvap ettilär: «Beki sän dä Galileyadansın? Aaraştır islää da bak, Galileyadan var mı nasıl çıksın prorok?»

53Sora hepsi daalıştılar evlerinä.

### 8


Orospulukta tutulan karı

1İisus gitti Zeytin bayırına.

2Çin-sabaalän enidän geldi Ayoz binaya,[†] da hepsi insan toplandı Onun dolayına. O oturdu da başladı onnarı üüretmää.

3Ozaman bilgiçlär[†] hem fariseylär[†] getirdilär bir karı, angısı tutuldu orospulukta, da, çıkarıp onu orta erä,

4dedilär İisusa: «Üüredici, bu karı tutuldu taman orospuluk yaparkan.

5Moisey sımarladı bölelerini taşlan öldürelim, Sän ne deersin?»

6Söledilär bunu, ki denesinnär Onu da kabaatlandırabilsinnär. Ama İisus aşaa iildi da parmaannan erdä yazardı[+].

7Çünkü vazgeçmärdilär sormaktan Ona, İisus kaldırdı başını da dedi: «Kim sizin aranızdan günahsız, o ilk ursun taşlan ona»[+].

8Sora enidän iildi da erdä yazardı.

9Açan işittilär bu lafları, /duydular azarlanmış kendilerini kendi neetlerindä da/ biri-biri ardı sora gittilär, başlayıp en ihtärdan /en küçäädän/. İisus kaldı yalnız karıylan, angısı durardı karşıda.

10Açan İisus kaldırdı başını /da baktı, görmeyip kimseyi, karıdan kaarä/, dedi: «Karı, neredä onnar, /angıları seni kabaatlardılar/? Ne, kimsey kabaatlamêêr mı seni?»

11«Kimsey, Çorbacı», – cuvap etti o. Ozaman İisus dedi: «Bän dä seni kabaatlamêêrım, git da bundan zeedä günah yapma».[*][+]


İisus – dünneyä aydınnık

12İisus enidän lafetti insana. «Bän dünneyin aydınnııyım, – dedi. – Kim geler Benim ardıma, gezmeyecek karannıkta, ama onda yaşamak aydınnıı olacek»[+].

13Ozaman fariseylär dedilär: «Sän Kendi-Kendin için söleersin, onuştan Senin şaatlıın diil aslı»[+].

14İisus cuvap etti: «Eer Bän Kendi-Kendim için sölärseydim, hep okadar Benim şaatlıım dooru, zerä Bän bilerim, neredän geldim hem nereyi giderim, ama siz bilmeersiniz, neredän Bän geldim hem nereyi giderim[+].

15Siz daava kesersiniz gözä görä. Bän kimseyä daava kesmeerim[+].

16Eer kesärseydim daava, daavam dooru olaceydı, zerä diilim yalnız: Boba, ani Beni yolladı, O Benimnän[+].

17Sizin zakonunuzda[†] var yazılı: „İki adamın şaatlıı dooru“.

18Benim için şaatlık ederim Bän, hem Benim için şaatlık eder Boba, Angısı Beni yolladı»[+].

19Ozaman onnar sordular: «Neredä Senin Boban?» İisus cuvap etti: «Siz tanımêêrsınız ne Beni, ne Bobamı. Eer tanıyaydınız Beni, tanıyaceydınız Bobamı da»[+].

20İisus söledi bu lafları, açan üüredärdi insanı Ayoz bina içindä, neredä hazna bulunardı. Kimsey Onu tutmadı, zerä vakıdı taa gelmediydi[+].

21İisus lafetti ileri dooru: «Bän giderim. Siz aarayacenız Beni, ama öleceniz günahlarınızda, orayı, nereyi Bän giderim, siz yok nasıl geläsiniz»[+].

22Ozaman iudeylär dedilär: «Acaba yok mu neetindä, öldürsün Kendini? Neçin bölä deer: „Nereyi Bän giderim, siz yok nasıl geläsiniz“?»

23«Siz aşaadan, Bän yukardan, siz bu dünnedän, Bän diilim bu dünnedän, – cuvap etti İisus. –[+]

24Onun için sizä dedim, ani öleceniz günahlarınızda, zerä eer inanmarsaydınız, ani Bänim, ozaman günahlarınızda öleceniz».

25«Kimsin Sän?» – sordu onnar. İisus cuvap etti: «Baştan ne dedim sizä, Oyum.

26Var çok söleyim sizä hem kabaatlandırayım sizi, ama Yollayan beni haklı, bän ne işittim Ondan, onu söleerim dünneyä»[+].

27Onnar annamadılar, ani O lafeder Bobası için.

28Ölä ki, İisus onnara dedi: «Açan kaldıracenız yukarı Adam Oolunu,[†] ozaman annayacenız, ani Bänim, hem ani yapmêêrım bişey Kendi başıma, ama lafederim onu, ne üüreder Beni Bobam[+].

29Kim Beni yolladı, O Benimnän. O brakmadı Beni yalnız, zerä herzaman yapêrım, ne beenilmiş Ona»[+].


Aslılık verecek sizä serbestlik

30Açan İisus butürlü lafedärdi, çoyu Ona inandı[+].

31O dedi iudeylerä, angıları inandıydılar Ona: «Eer tamannarsaydınız Benim sözlerimi ileri dooru, hakına olacenız Benim üürenicilerim.

32Siz aslılıı tanıyacenız, da aslılık verecek sizä serbestlik»[+].

33Onnar cuvap ettilär: «Biz Avraamın senselesindäniz da bir sıra bilä kimseyä çırak olmadık. Nesoy annamaa Seni, ani deersin: „Serbest olacenız“?»[+]

34«Dooru, dooru söleerim sizä, – cuvap etti İisus. – Herkez, ani günah yapêr, o günaha çırak bulunêr[+].

35Çırak kalmêêr herzaman içerdä, ama ool herzaman kalêr[+].

36Onuştan, eer Ool verärseydi serbestlik sizä, ozaman hakına serbest olacenız.

37Bilerim, ani siz Avraamın senselesi, ama bakêrsınız öldürmää Beni, zerä Benim sözüm erleşmeer sizdä[+].

38Bän söleerim, ne gördüm Benim Bobamdan, siz yapêrsınız, ne işittiniz sizin bobanızdan».


Sizin bobanız – diavol

39«Bizim bobamız – Avraam», – cuvap etti onnar. İisus dedi: «Olaydınız Avraamın uşakları, yapaceydınız Avraamın işlerini[+].

40Ama şindi bakêrsınız öldürmää Beni, Adamı, Angısı lafetti sizä aslılık için, onu, ne işitti Allahtan. Avraam bölä yapmadı.

41Siz yapêrsınız sizin bobanızın işlerini». Onnar dedilär: «Biz diiliz orospuluk uşakları. Bizim salt bir Bobamız var, Allah».

42İisus cuvap etti onnara: «Olaydı Allah sizin Bobanız, ozaman seveceydiniz Beni, zerä Bän Allahtan çıkıp geldim. Gelmedim Kendi başıma, ama O Beni yolladı.

43Neçin annamêêrsınız, ne söleerim? Onuştan, zerä seslämeersiniz Benim sözümü.

44Sizin bobanız – diavol, da isteersiniz tamannayasınız sizin bobanızın şefklerini. O baştan insan öldürücüsüydü, durmêêr aslılıkta, zerä onda yok aslılık. Kaç sıra söleer birär yalan, söleer kendi tabeetinä görä, zerä o yalancı hem yalanın bobası[+].

45Ama Bän dooru söleerim, onun için inanmêêrsınız Beni.

46Kim sizdän var nicä göstersin Bana, ani günah yaptım? Eer sölärseydim dooru, neçin inanmêêrsınız Beni?

47Kim – Allahtan, o sesleer Allahın sözlerini. Siz seslämeersiniz, zerä diilsiniz Allahtan».


İisus Avraamdan ileri

48İudeylär[†] buna cuvap ettilär: «Dooru demedik mi biz, ani Sän samariyalıysın, hem ani Sendä var fena duh?»[+]

49«Yok Bendä fena duh, – cuvap etti İisus. – Bän ikramnêêrım Bobamı, ama siz Beni kötüleersiniz[+].

50Bän bakmêêrım Benim metinniimi, var Kim baksın hem daava kessin[+].

51Dooru, dooru söleerim sizä, kim tamannêêr Benim sözümü, o hiç ölmeyecek»[+].

52«Şindi haliz annêêrız, ani Sendä var fena duh, – dedi iudeylär. – Avraam öldü, proroklar öldülär, ama Sän deersin: „Kim tamannêêr Benim sözümü, o hiç ölmeyecek“.

53Ne, Sän taa büüksün mü bizim bobadan, Avraamdan, angısı öldü? Proroklar da öldülär. Kimin erinä Sän Kendini koyêrsın?»

54İisus cuvap etti: «Eer Bän Kendimi metinnärseydim, ozaman Benim metinniim diil bişey. Beni metinneyän Benim Bobam, Angısına siz deersiniz, ki O – sizin Allahınız[+].

55Ama siz Onu tanımêêrsınız. Bän Onu tanıyêrım. Eer deyärseydim, ani tanımêêrım, ozaman yalancı kalaceydım, nicä dä siz. Ama Bän Onu tanıyêrım da tamannêêrım Onun sözünü[+].

56Sizin bobanız, Avraam, çok sevindi ani göreceydi Benim günümü, da, görüp, şennendi»[+].

57«Sän yoksun baarlem elli yaşında, – dedi iudeylär, – da Sän gördün Avraamı mı?»

58İisus dedi onnara: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani açan taa Avraam yoktu, Bän varım».

59Ozaman aldılar taş, ki taşlan ursunnar Ona, ama İisus saklandı, sora çıktı Ayoz binadan, /geçip onnarın arasından, gitti/[+].

### 9


Duumaktan köör olan görmäk edener

1İisus, geçärkän, gördü bir duumaktan köör adamı.

2Üürenicileri sordular: «Üüredici, kim günah yaptı, ani bu adam duudu köör, kendisi mi osa bobaları mı?»

3İisus cuvap etti: «Günah yapmadı ne bu adam, ne da onun bobaları, ama o bölä duudu, ki onunnan gösterilsin Allahın işleri.

4Lääzım Onun, Kim yolladı Beni, işini yapalım, nekadar vakıt gündüz. Zerä geler gecä, açan kimsey yok nasıl işlesin[+].

5Nekadar vakıt bulunêrım dünnedä, dünneyin aydınnıı bulunêrım»[+].

6Bu laflardan sora tükürdü erä, yaptı çamur, yaaladı bu köör adamın gözlerini çamurlan,[+]

7da dedi ona: «Git, yıkan Siloam suyunda». Siloamın annaması «yollanmış». Adam gitti, yıkandı da, açan döndü geeri, gözleri görärdi[+].

8Komuşular hem insannar, ani öncä gördüydülär onu dilenärkän, sordular: «Diil mi o, ani oturardı da dilenärdi?»

9Kimisi deyärdilär: «O kendi», başkaları deyärdilär: «Diil, benzeer ona», ama adam kendisi deyärdi: «Bän kendimim».

10Ozaman sordular ona: «Nesoy açıldı senin gözlerin?»

11O cuvap etti: «O, Kimin adı İisus, yaptı çamur, yaaladı gözlerimi da sora dedi: „Git, yıkan Siloam suyunda“. Gittim, yıkandım da görmäk edendim».

12«Neredä O?» – sordu onnar. «Bilmeerim», – cuvap etti bu adam.


Fariseylär aaraştırêrlar meraklı işi

13Bu adamı, angısı öncä köördu, götürdülär fariseylerä.

14O gün, açan İisus yaptı çamur da açtı onun gözlerini, cumertesiydi[+].

15Onun için fariseylär[†] dä sordular bu adama: «Nesoy başladın görmää?» O cuvap etti onnara: «O çamurladı gözlerimi, da yıkanıp başladım görmää».

16Ozaman kimisi fariseylerdän dedilär: «Bu adam diil Allahtan, zerä tutmêêr cumertesini». Başkaları deyärdilär: «Nesoy var nicä bir günahker adam yapsın bölä meraklı nışannar?» Onnarın arasında çeketti kavga[+].

17Enidän sordular adama, ani köördu: «Senin gözlerini O açtıysa, ne sän deyecän Onun için?» «O bir prorok», – cuvap etti bu adam[+].

18İudeylär,[†] çaarmayınca anasını-bobasını onun, kimin gözleri açıldı, inanmadılar, ani o köördu da görmäk edendi.

19Sordular onnara: «Bu mu sizin oolunuz, angısı için deersiniz, ani köör duudu? Nesoy şindi göräbiler?»

20Cuvap etti onun bobası hem anası: «Bileriz, ani bu bizim oolumuz, hem ani duudu köör.

21Ama nesoy şindi görer, hem kim açtı onun gözlerini, bilmeeriz. Sorun ona, o etişär yaşlarda, da kendi var nicä cuvap etsin kendisi için».

22Bobaları bölä lafettilär, zerä korkardılar iudeylerdän. İudeylär annaştıydılar, ani eer birkimsey açık deyärseydi, ani İisus – Hristostur, onu uuratsınnar sinagogadan.[†][+]

23Onuştan onun bobaları dedilär: «O etişär yaşlarda, sorun ona».

24Fariseylär ikinci sıra çaardılar adamı, ani köördu, da dedilär ona: «Allaha emin et da dooru sölä, zerä biz bileriz, ani bu adam günahker».

25O cuvap etti: «Günahker mi, bän bilmeerim. Bir iş bilerim, ani köördum da şindi görerim».

26Ozaman sordular: «Ne yaptı O sana, nesoy açtı gözlerini?»

27«Demin söledim sizä, da seslämediniz. Neçin taa bir sıra işitmää isteersiniz? – cuvap etti o. – Beki siz dä isteersiniz olmaa Onun üürenicileri?»

28Onnar onu azarladılar da dedilär: «Sän Onun üürenicisiysin, ama biz Moiseyin üürenicileriyiz.

29Bileriz, ani Allah lafetti Moiseylän, ama bu Adamı bilmeeriz, neredän O»[+].

30«Şaşılacak iş bu! – dedi adam, ani edendi görmäk. – Siz bilmeersiniz, neredän O, ama O açtı benim gözlerimi.

31Bileriz, ani Allah seslämeer günahkerleri, ama kim korkêr Allahtan da yapêr Onun istediini, onu Allah sesleer.

32Nezamandan kuruluydu dünnä, işidilmedi, ki birkimsey açsın duumaktan köör adamın gözlerini.

33Eer olmayaydı O Allahtan, yapamayaceydı bişey».

34«Sän duumuşun büs-bütün günahta da isteersin üüretmää bizi mi?» – cuvap etti onnar da kooladılar onu dışarı.


Köör duhçasına

35İisus işitti, ani uurattılar onu dışarı, da, açan buluştu onunnan, sordu: «İnanêrsın mı Adam Ooluna[†][*]?»

36O cuvap etti: «Saabi, Kimdir O, ki inanayım Ona?»

37İisus dedi: «Sän Onu görersin, O, Kim seninnän lafeder, O Kendisi»[+].

38«İnanêrım, Saabi!» – cuvap etti da baş iiltti İisusa.

39İisus dedi: «Bän geldim bu dünneyä daava için, ki onnar, kim görmeerlär, görsünnär, ama görennär köör olsunnar».

40Fariseylerdän bir boyu, angıları Onun yanındaydılar, açan işittilär bu lafları, dedilär: «Çıkêr, ani biz dä kööruz?»[+]

41«Olaydınız köör, olmayaceydı günahınız, ama çünkü deersiniz, ani görersiniz, onuştan günah kalêr sizin üstünüzdä[+].

### 10


Güdücü hem sürü

1Dooru, dooru söleerim sizä, kim koyunnarın auluna girmeer kapudan, ama atlêêr başka erdän, o hırsız hem haydut.

2Kim girer kapudan, odur koyunnarın güdücüsü.

3Kapuda duran açêr kapuyu, da koyunnar tanıyêrlar güdücünün sesini. O çaarêr herbir koyunu adınca da dışarı çıkarêr.

4Açan çıkardı hepsi koyunnarını, sora gider onnarın önü sora, koyunnar da gelerlär onun ardına, zerä tanıyêrlar sesini.

5Yabancının ardına gitmeerlär, ondan kaçêrlar, zerä tanımêêrlar yabancının sesini».

6İisus söledi bu örnää onnara, ama onnar annamadılar, ne iş için o lafedärdi[+].

7İisus enidän lafetti: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani Bänim koyunnarın kapusu.

8Hepsi, kim geldi Bendän öncä, onnar hırsız hem haydut. Koyunnar da onnarı seslämedilär.

9Bänim kapu. Eer birkimsey girirseydi Benim aşırı, olacek kurtulmuş, girecek hem çıkacek da otlayacak kendinä bulacek.

10Hırsız geler salt çalmaa, öldürmää hem yok etmää. Bän geldim, ki koyunnarın taşkınnıktan yaşamakları olsun.

11Bän – ii güdücüyüm. İi güdücü verer yaşamasını koyunnarı için[+].

12Ama yanaşık adam, kim diil güdücü, hem kim diil koyunnarın çorbacısı, açan görer yabanıyı gelärkän, brakêr koyunnarı da kaçêr, yabanı da, onnarı kapıp, daadêr[+].

13O adam kaçêr, zerä o yanaşık, onun kasaveti yok koyunnar için.

14Bän – ii güdücüyüm. Bän tanıyêrım koyunnarımı, onnar da tanıyêrlar Beni,

15nicä Boba tanıyêr Beni, Bän dä tanıyêrım Bobayı. Bän vererim yaşamamı koyunnarım için[+].

16Bendä var başka koyunnar da, ani diil bu auldan. Onnarı da lääzım getireyim. Onnar sesleyeceklär Benim sesimi. Ozaman olacek bir sürü hem bir güdücü[+].

17Boba sever Beni, zerä Bän vererim yaşamamı, enidän geeri alayım deyni[+].

18Kimsey onu zorlan almêêr Bendän, ama Bän Kendi istediimdän vererim. Var kuvedim vereyim hem var kuvedim geeri alayım. Bu sımarlamayı Bän kablettim Benim Bobamdan»[+].

19Bu laflardan sora enidän başladı kavga iudeylär arasında[+].

20Çoyu onnardan deyärdilär: «Onda var fena duh, O bir deli. Neçin sesleersiniz Onu?»[+]

21Başkaları deyärdilär: «Bu laflar diil fena duhlu adamın lafları. Var mı nasıl bir fena duh açsın köörların gözlerini?»


İisusa karşı duşmannık artêr

22Ozaman oldu İerusalimdä yortu Ayoz binanın[†] açılmasının anılması için. Kışındı.

23İisus gezinärdi Ayoz binanın aulunda, Solomonun kolonadasında.[†][+]

24İudeylär[†] Onu sardılar da dedilär: «Nezamanadan koyacan düşünmeyä bizi? Sölä açık bizä, Sänsin mi Hristos?»[+]

25İisus cuvap etti: «Bän söledim sizä, ama siz inanmêêrsınız. O işleri, ani yapêrım Bobamın adına, onnar şaatlık ederlär Benim için[+].

26Ama siz inanmêêrsınız, zerä diilsiniz Benim koyunnarımdan, /nicä söledim sizä/.

27Benim koyunnarım sesleerlär Benim sesimi. Bän tanıyêrım onnarı, onnar da gelerlär Benim ardıma.

28Bän vererim onnara diveç yaşamak, onnar hiç bir vakıt kaybelmeyeceklär. Kimsey kapamayacek onnarı Benim elimdän[+].

29Benim Bobam, ani verdi onnarı Bana, O hepsindän taa büük. Kimsey yok nicä kapsın onnarı Benim Bobamın elindän.

30Bän hem Boba biriz»[+].

31İudeylär enidän taş aldılar, taşlan ursunnar Ona[+].

32İisus dedi: «Çok ii işlär gösterdim sizä Bobamdan. Bu işlerin angısı için isteersiniz Beni taşlan düümää?»

33İudeylär cuvap ettilär: «Bakmêêrız bir ii iş için taşlan Seni düümää, ama Allahı kötülemäk için, zerä Sän adamsın, ama Kendini Allah yapêrsın»[+].

34İisus dedi: «Diil mi yazılı sizin zakonunuzda:[†] „Bän dedim: siz allahlarsınız“?

35Allah onnara dedi „allahlar“, kimä yolladı sözünü. Olmaz Ayoz Yazı bozulsun.

36Böleysä, Bän, Kimi Boba ayozladı da yolladı dünneyä, sizin lafınıza görä çıkêr, ani kötüleerim Allahı, salt onuştan, ani dedim: „Allahın Ooluyum“[+].

37Eer yapmarsaydım Benim Bobanın işlerini, ozaman inanmayın Beni.

38Ama yaparsaydım, ozaman, eer inanmarsaydınız da Beni, inanın baarlem işleri. Ozaman annayacenız hem bileceniz, ani Boba Bendä, Bän dä Onda»[+].

39Onnar enidän baktılar tutsunnar Onu, ama O kurtuldu onnarın elindän[+].

40İisus enidän gitti İordanın öbür tarafına, neredä İoan öncä vaatiz edärdi, da kaldı orada[+].

41Çoyu gelärdilär Ona da deyärdilär: «İoan yapmadı bir dä nışan, ama hepsi, ne söledi İoan bu adam için, aslı çıktı»[+].

42Çoyu inandılar Ona orada[+].

### 11


Lazar öler

1Vardı bir hasta adam, adı Lazar, Vifaniya küüyündän, neredändi Mariya hem kızkardaşı Marfa[+].

2Mariya o karıydı, ani yaaladı Saabiyi ii kokuluklan da sildi ayaklarını kendi saçlarınnan. Hasta Lazar Mariyanın kardaşıydı[+].

3Bu kızkardaşlar yolladılar, sölesinnär İisusa: «Saabi, kimi Sän seversin, hastalandı».

4İisus, açan işitti bu haberi, dedi: «Bu hastalık diil ölümä deyni, ama Allahın metinnii için oldu, ki bunun aşırı Allahın Oolu metinnensin».

5İisus sevärdi Marfayı, onun kızkardaşını hem Lazarı.

6Açan işitti, ani Lazar hasta, taa iki gün oyalandı orada, neredä bulunardı.

7Sonda dedi üürenicilerinä: «Haydiyin, dönelim İudeya erlerinä!»

8«Üüredici, şindi diil çoktan iudeylär Seni bakardılar öldürmää taşlan, Sän dä geeri dönersin orayı mı?» – dedi üürenicilär[+].

9İisus cuvap etti: «Bir gündä diil mi oniki saat? Kim gezer gündüz, o sürçmeer, zerä görer bu dünneyin aydınnıını,[+]

10ama kim gezer gecä, o sürçer, zerä onda yok aydınnık».

11Bu laflardan sora dedi: «Lazar, bizim dostumuz, uyudu, ama Bän giderim, uykudan uyandırayım onu»[+].

12Üürenicilär dedilär: «Saabi, eer uyuyarsaydı, alışacek».

13İisus lafettiydi onun ölümü için, ama onnar sandılar, ani lafeder hakına uyku için.

14Ozaman İisus açık söledi: «Lazar öldü.

15Bän sevinerim, ani yoktum orada, ki inanasınız. Haydiyin, gidelim ona».

16Ozaman Foma, angısına dener İkiz, dedi kalan üürenicilerä: «Haydiyin, gidelim biz dä Onunnan ölelim»[+].


İisus iilendirer Lazarın kızkardaşlarını

17Açan geldi İisus, annadı, ani Lazar dört gün şindän sora mezar içindä.

18Vifaniya küüyü yakındı İerusalim kasabasına, uzaklıı bir onbeş stadi[*].

19Çoyu iudeylerdän geldiydilär Marfaya hem Mariyaya, ki iilendirsinnär onnarı kardaşın ölümü için.

20Açan işitti Marfa, ani İisus geler, çıktı Ona karşı, ama Mariya kaldı içerdä.

21Marfa dedi İisusa: «Saabi, eer Sän olaydın burada, ölmeyeceydi benim kardaşım!

22Ama şindi bilerim, ani ne isteyecän Allahtan, O verecek Sana».

23İisus dedi: «Senin kardaşın dirilecek».

24Marfa dedi: «Bilerim, ani dirilecek bitki gündä, ölülerin dirilmesindä»[+].

25İisus dedi: «Bänim dirilmäk hem yaşamak. Kim inanêr Bana, eer ölürseydi dä, hep okadar yaşayacek[+].

26Kim Bana yaşarkan inanêr, o hiç ölmeyecek. İnanêrsın mı sän bunu?»[+]

27Marfa dedi Ona: «İnanêrım, Saabi, ani Sänsin Hristos, Allahın Oolu, Angısı lääzımdı gelsin bu dünneyä»[+].

28Açan dedi bu lafları, gidip, saklı çaardı kızkardaşını da dedi: «Üüredici burada, O çaarêr seni».

29Mariya işittii gibi bunu, hızlı kalktı da çıktı İisusa karşı.

30İisus küü içinä taa girmediydi, O durardı hep orada, neredä karşı etti Onu Marfa.

31İudeylär,[†] ani içerdä bulunardılar Mariyaylan bilä da iilendirärdilär onu, görüp, ani o hızlı kalktı da çıktı dışarı, gittilär onun ardına. Sandılar, ani o gider mezara, aalamaa.

32Mariya, açan etişti orayı, neredeydi İisus, görüp Onu, düştü Onun ayaklarına da dedi: «Saabi, eer Sän olaydın burada, ölmeyeceydi benim kardaşım».

33Açan İisus gördü onu aalarkan hem iudeyleri, ani geldilär onunnan, gücendi canında da kahırlandı.

34Sora sordu: «Neredä onu koydunuz?» «Saabi, – cuvap ettilär onnar, – gel da gör».

35İisus aalardı[+].

36Ozaman iudeylär dedilär: «Ya bak, O ne sevärdi onu!»

37Ama kimisi onnardan dedilär: «O, ani açtı köörların gözlerini, ne yoktu mu nicä yapsın, ki bu adam da ölmesin?»[+]


Lazar diriler ölüdän

38Sora İisus, ölä kahırlı, geldi mezara. Mezar bir laamdı, aazına da bir taş koyuluydu[+].

39«Aktarın taşı bir tarafa», – dedi İisus. Marfa, ölünün kızkardaşı, dedi: «Saabi, o bet kokêr, zerä şindän sora dört gün, nicä öldü».

40İisus dedi: «Bän sana sölämedim mi, ani eer inanarsaydın, görecän Allahın metinniini?»

41Aktardılar taşı /laam aazından, neredeydi ölü/. İisus, kaldırıp bakışını gökä, dedi: «Boba, şükür ederim, ani işittin Beni[+].

42Bilerim, ani herzaman işidersin Beni, ama bunu deerim bu insan için, ani burada durêr, ki onnar inansınnar, ani Sän Beni yolladın»[+].

43Bu laflardan sora baardı büük seslän: «Lazar, çık dışarı!»[+]

44Ölü çıktı, elleri hem ayakları baalı bezlärlän, suratı da sarılı peşkirlän. İisus dedi: «Çözün onu, da gidäbilsin»[+].


İisusa karşı neet

45[•]Çoyu iudeylerdän, angıları geldiydilär Mariyaya, görüp ne yaptı İisus, inandılar Ona[+].

46Ama kimisi gittilär fariseylerä da söledilär, ne yaptı İisus.

47Ozaman büük popazlar[†] hem fariseylär[†] topladılar Sinedrionu[†] da dedilär: «Ne yapalım? Bu Adam yapêr çok meraklı nışan.

48Eer brakarsak ölä Onu, hepsi Ona inanaceklar, gelecek romalılar da telef edeceklär hem bizim ayoz eri, hem milletimizi».

49Birisi onnardan, Kayafa, angısı o yıl baş popazdı,[†] dedi: «Siz bişey bilmeersiniz.

50Annamêêrsınız, ani taa islää sizin için, bir adam ölsün hepsi insan için, nekadar hepsi insan kayıba kalsın?»[+]

51Bu lafı o sölämedi kendindän, ama çünkü o yıl baş popazdı, prorokluk etti, ani İisus lääzım ölsün hepsi iudey milleti için,[+]

52da diil sade bu millet için, ama toplasın bireri hepsi daalmış Allahın uşaklarını[+].

53O gündän sora neetlendilär, ki öldürsünnär Onu[+].

54Onun için İisus gezmärdi açıkta iudeylär arasında. Gitti oradan bir erä, ani yakın çola, bir kasabaya, adı Efraim, da orada kaldı üürenicilerinnän.

55İudeylerin Paskellä yortusu[†] yaklaşardı. Çok insan dolaydan geldilär İerusalimä Paskelledän ileri, paklansınnar deyni[+].

56Onnar aarardılar İisusu da biri-birinä sorardılar Ayoz binada:[†] «Ne deersiniz, hiç gelmeyecek mi O yortuya?»

57Ama büük popazlar hem fariseylär sımarladıydılar, ani kim annayacek, neredä İisus, haberlesin onnara, ki onnar tutsunnar Onu[+].

### 12


Mariya yaalêêr İisusu

1[•]Altı gün Paskelledän ileri İisus geldi Vifaniya küüyünä, neredä yaşardı Lazar, angısını diriltti ölüdän[+].

2Orada hazırlandı konuş Onun için. Marfa izmet edärdi, Lazar da onnardan birisiydi, kim İisuslan bilä sofradaydı[+].

3Mariya aldı bir funt[*] pek paalı yaa, temiz nard[†] kokuluu, yaaladı İisusun ayaklarını da saçlarınnan silärdi. Bütün içersi doldu gözäl nard kokusundan[+].

4Üürenicilerdän birisi, İuda İskariot, /Simonun oolu,/ angısı sora sattı İisusu, dedi:

5«Neçin satılmadı bu yaa üçüz dinara,[†] da para verilsin fukaaralara?»

6Bölä lafetti, diil ani canı acıyardı fukaaralar için, ama ani hırsızdı. O tutardı keseyi da çalardı o gümüşlerdän, ani toplanardı[+].

7İisus cuvap etti: «Gücendirmä karıyı, o bunu /lääzımdı/ korusun Benim gömülmäm için.

8Fukaaralar herzaman sizinnän olaceklar, ama Bän herzaman olmayacam».

9Çoyu iudeylerdän annadılar, ani İisus Vifaniya küüyündä, da geldilär orayı, diil sade İisusu görmää, ama Lazarı da, angısını ölüdän diriltti[+].

10Büük popazlar[†] neetlendilär, Lazarı da öldürsünnär.

11Zerä çoyu iudeylerdän, onun beterinä, gidip, İisusa inanardılar.


İisus girer İerusalimä

12[•]İkinci günü bir sürü insan, ani geldiydilär yortuya, açan işittilär, ani İisus geler İerusalimä,

13aldılar palma dalları da çıktılar İisusa karşı, baararak: «Osanna[*], iisözlenmiş olsun Allahın adına Gelän, İzrailin Padişahı!»

14İisus buldu bir eşek, pindi ona atlı, nicä var yazılı:

15«Korkma Sionun kızı[*], senin Padişahın sana gelecek atlı bir eşek koduu üstündä»[+].

16Üürenicilär baştan bunnarı annamadılar, ama ondan sora, açan İisus metinnendi, aklına getirdilär, ani bölä Onun için yazılı, da onuştan insan Ona bunu yaptı[+].

17O insan, ani İisuslandı, açan O Lazarı diriltti ölüdän, şaatlık edärdi bunun için.

18İnsan onuştan çıktı İisusa karşı, zerä işitti, ani yaptı bu nışanı.

19Fariseylär[†] lafedärdilär biri-birinnän: «Görersiniz mi, nicä bişey etiştirmeersiniz? Bak, bütün dünnä Onun ardına gider!»[+]


İisus haberleer Kendi ölümü için

20Onnarın, kim geldiydi İerusalimdä baş iiltmää, vardı birkaç urum aralarında.

21Onnar yaklaştılar Filipä, angısı Galileyanın Vifsaida kasabasındandı, da dedilär ona: «Çorbacı, isteeriz görelim İisusu»[+].

22Filip gitti da söledi Andreyä. Onnar ikisi geldilär da söledilär İisusa.

23İisus cuvap etti onnara: «Geldi saat, ki Adam Oolu[†] metinnensin[+].

24Dooru, dooru söleerim sizä, ani booday toomu, ani, düşüp erä, ölmärseydi, yalnız kalêr. Ama ölärseydi, çok bereket getirer[+].

25Kim sever kendi canını, o kaybeder onu. Ama kim paa koymêêr kendi canına bu dünnedä, onu koruyup, diveç yaşamak edener[+].

26Eer birkimsey istärseydi izmet etmää Bana, gelsin ardıma. Neredä Bän olacam, orada olacek Benim izmetkerim dä. Eer birkimsey izmet edärseydi Bana, Boba ona saygı sürecek.

27Şindi Beni kahır bastı. Ne deyim Bän? Deyim: „Boba, kurtar Beni bu acı zamandan“? Ama Bän bunun için geldim![+]

28Boba, metinnä Sän Kendi adını!» Ozaman göktän işidildi bir ses, ani dedi: «Metinnedim hem metinneyecäm dä!»[+]

29İnsannar, ani orada durardı, işittilär bu sesi da dedilär: «Gök gürüldedi!» Başkaları dedilär: «Bir angil Onunnan lafetti!»[+]

30İisus cuvap etti: «Bu ses işidildi diil Benim için, ama sizin için[+].

31Şindi daava olêr bu dünneyä, şindi bu dünneyin çorbacısı[*] uuradıldı dışarı[+].

32Açan kaldırılacam yukarı bu erdän, çekecäm hepsi insanı Kendimä[+].

33Bu laflarlan gösterdi, nesoy ölümnän lääzımdı ölsün»[+].

34İnsan cuvap etti: «Biz işittik Zakondan,[†] ani Hristos yaşayacek diveç. Nasıl var nicä deyäsin, ani Adam Oolu kaldırılacek, hem kim bu Adam Oolu?»

35İisus dedi onnara: «Aydınnık taa bir parça vakıt sizinnän olacek. Gezin, nekadar aydınnık sizinnän, sizi karannık kaplamasın deyni. Kim gezer karannıkta, bilmeer, nereyi gider[+].

36Nekadar vakıt aydınnık sizinnän, inanın aydınnıı, aydınnıın oolları olasınız deyni». İisus söledi bu lafları, sora gitti da saklandı onnardan[+].


İudeylerin inansızlıı

37İisus yaptı çok nışannar onnarın önündä, ama onnar hep okadar inanmardılar Ona,

38tamannansın deyni prorok İsayanın sözü, ani dedi: «Saabi, kim inandı bizim nasaatımızı? Kimä açıldı Allahın kuvedi?»[+]

39Onuştan inanamadılar, zerä İsaya taa dedi:

40«Allah onnarın gözlerini köör etti, üreklerini çetinnetti, ki görmesinnär gözlerinnän, annamasınnar üreklerinnän da dönmesinnär Bana, ki alıştırayım onnarı»[+].

41İsaya söledi bu işleri, zerä gördü İisusun metinniini da lafetti Onun için.

42Bakmayarak buna, çoyu artık zaabitlerdän da İisusa inandılar, ama fariseylär beterinä açık sölämedilär, ki uuratmasınnar onnarı sinagogadan.[†][+]

43Zerä taa çok sevdilär insandan metinnii, nekadar Allahtan metinnii[+].

44İisus büük seslän dedi: «Kim inanêr Bana, o inanmêêr Bana, ama inanêr Ona, Kim Beni yolladı[+].

45Kim görer Beni, görer Onu, Kim Beni yolladı[+].

46Bän geldim olmaa aydınnık bu dünnedä, kim inanacek Bana, kalmasın karannıkta deyni[+].

47Eer birkimsey işidärseydi Benim sözlerimi da tamannamarsaydı, ona Bän daava kesmeerim, zerä Bän gelmedim daava kesmää dünneyä, ama kurtarmaa[+].

48Kim atılêr Bendän hem kabletmeer Benim sözlerimi, ona var kim daava kessin. O söz, ani söledim, daava kesecek ona bitki gündä.

49Neçinki Bän lafetmedim Bendän Kendimdän, ama Boba, ani yolladı Beni, Kendisi sımarladı, ne söleyim hem ne lafedeyim.

50Bilerim, ani Onun sımarlaması – diveç yaşamak. Onun için, ne lafederim, lafederim nicä Bana Boba sımarladı».

### 13


İisus yıkêêr üürenicilerin ayaklarını

1Paskellä yortusundan[†] ileriydi. İisus bilärdi, ani geldi vakıt, gitsin bu dünnedän Bobasına da, çünkü sevdi kendikilerini, angıları vardı bu dünnedä, gösterdi, ani sever onnarı bitkiyädän[+].

2Yortu sofrasında diavol koyduydu Simon İskariotun oolunun İudanın üreenä neeti, ki satsın Onu[+].

3İisus, Angısı bilärdi, ani Boba hepsini verdi Onun elinä, hem Kendisi Allahtan çıkıp-geldi da Allaha döner,[+]

4kalktı sofradan, soyundu üst rubalarını, aldı bir peşkir da kuşandı onunnan,

5sora su döktü tekneyä da başladı yıkamaa üürenicilerin ayaklarını hem silmää peşkirlän, ani kuşalıydı[+].

6Açan yaklaştı Simon Petriyä, Petri dedi: «Saabi, Sän mi acaba yıkayasın benim ayaklarımı?»

7Cuvap etti İisus ona: «Ne yapêrım, sän şindi annamêêrsın, ama annayacan sora».

8Petri dedi: «Bir sıra bilä yıkamayacan benim ayaklarımı!» İisus cuvap etti: «Eer Bän yıkamarsaydım senin ayaklarını, ozaman olmayacek payın Benimnän»[+].

9«Saabi, diil sade ayaklarımı, ama ellerimi dä, başımı da!» – dedi Simon Petri.

10İisus dedi: «Yıkanmışların lääzım salt ayakları yıkanılsın, onnar heptän pak[†]. Siz dä paksınız, salt diil hepsiniz»[+].

11Zerä bilärdi, kim satacek Onu, onuştan dedi: «Diilsiniz hepsiniz pak»[+].

12Ayaklarını yıkadıktan sora enidän giidi rubasını da, erleşip erinä, dedi onnara: «Annêêrsınız mı, ne yaptım Bän sizä?

13Siz Bana „Üüredici“ hem „Saabi“ deersiniz, dooru söleersiniz, zerä Bän hakına öläyim[+].

14Çünkü Bän, Saabiniz hem Üürediciniz, yıkadım sizin ayaklarınızı, siz dä lääzım yıkayasınız biri-birinizin ayaklarınızı[+].

15Zerä Bän gösterdim sizä örnek, ki siz dä yapasınız, ne Bän sizä yaptım[+].

16Dooru, dooru söleerim sizä, ani çırak diil taa büük kendi çorbacısından, hem yollanmış olan – yollayandan[+].

17Çünkü bunnarı bilirseniz, ne mutlu olacenız, tamannarsaydınız[+].


İisus satıcıyı açtı

18[•]Lafetmeerim hepsiniz için. Bän bilerim onnarı, kimi ayırdım, ama lääzım tamannansın Ayoz Yazılar,[†] ani deer: „O, kim ekmeemi iyer, o tepmeledi Beni“[+].

19Söleerim sizä, taa olmadıynan, ki açan olacek, inanasınız, ani Bänim[+].

20Dooru, dooru söleerim sizä: kim kableder onu, kimi Bän yollêêrım, o Beni kableder. Kim kableder Beni, o kableder Onu, Kim Beni yolladı»[+].

21Açan İisus söledi bu lafları, güçlendi da, açık lafedip, dedi: «Dooru, dooru söleerim sizä, ani sizdän birisi Beni satacek»[+].

22Üürenicilär baktılar biri-birinä da annamadılar, kimin için lafeder.

23Üürenicilerdän birisi, angısını sevärdi İisus, oturardı sofrada, anık İisusun kucaana[+].

24Simon Petri ona yaptı nışan, ki sorsun, kimin için laf gider.

25Bu üürenici, angısı anıktı İisusun güüsünä, sordu: «Saabi, kimdir o adam?»

26İisus cuvap etti: «O, kimä verecäm bu bukayı, ani banacam». Sora, banıp bukayı, verdi Simon İskariotun ooluna İudaya.

27Açan İuda aldı bukayı, şeytan girdi ona. İisus dedi: «Ne yapacan, tez yap».

28Kimsey onnardan, ani otururdular sofrada, annamadılar, neçin dedi bu lafları.

29Kimisi sanardı, çünkü İuda taşıyardı keseyi, İisus istedi ona demää: «Satın al, ne lääzım bizä yortu için, eki ver bişey fukaaralara»[+].

30İuda, açan aldı bukayı, hızlı çıktı dışarı. Gecä olmuştu.


Eni sımarlamak

31İuda dışarı çıktıktan sora İisus dedi: «Şindi metinnendi Adam Oolu,[†] Allah da metinnendi Onda[+].

32Çünkü Allah metinnendi Onda, ozaman Allah da metinneyecek Onu Kendindä. Hiç oyalanmadaan metinneyecek[+].

33Uşacıklarım! Az vakıt bulunacam sizinnän, aarayacenız Beni, da nicä söledim iudeylerä, hep ölä şindi söleerim sizä: nereyi giderim Bän, siz gelämeyeceniz[+].

34Vererim sizä bir eni sımarlamak: Sevin biri-birinizi. Nicä Bän sevdim sizi, ölä siz dä sevin biri-birinizi[+].

35Butürlü hepsi tanıyaceklar, ani siz Benim üürenicilerimsiniz, eer sevärseydiniz biri-birinizi».


İisus haberleer Petrinin atılması için

36[•]«Saabi, nereyi gidersin?» – sordu Simon Petri. İisus cuvap etti: «Nereyi giderim, sän şindi yok nicä geläsin Benimnän, ama sora gelecän».

37«Saabi, neçin yok nicä şindi gideyim Seninnän? Bän kayılım vereyim canımı da Senin için», – dedi Petri[+].

38İisus cuvap etti: «Verecän canını mı Benim için? Dooru, dooru söleerim sana, horoz ötüncä, sän üç kerä atılacan Bendän[+].

### 14


İisus Bobaya dooru yol

1Kahırlanmayın. İnanın Allaha hem inanın Bana[+].

2Benim Bobamın evindä var çok oda. Eer ölä olmayaydı, söleyeceydim sizä. Bän giderim hazırlayım sizä er.

3Açan gidecäm da hazırlayacam er, sora gelecäm dä alacam sizi yanıma, ki olasınız siz dä orada, neredeyim Bän[+].

4Ama nereyi giderim, orayı yolu bilersiniz».

5«Saabi, bilmeeriz, nereyi gidersin, hem nasıl var nicä bilelim yolu orayı?» – dedi Foma[+].

6İisus cuvap etti: «Bänim yol, aslılık hem yaşamak. Bensiz kimsey Bobaya gelmeer[+].

7Eer tanıyaydınız Beni, ozaman tanıyaceydınız Benim Bobamı da. Büündän ötää siz tanıyêrsınız hem görersiniz Onu».

8«Saabi, göster bizä Bobayı, da bu bizä etär», – dedi Filip[+].

9İisus dedi ona: «Bunca vakıt Bän sizinnänim, da sän, Filip, tanımêêrsın mı Beni? Kim gördü Beni, o gördü Bobayı. Nesoy deersin sän: „Göster bizä Bobayı“[+]?

10İnanmêêrsın mı, ani Bän Bobadayım, Boba da Bendä. Bu sözleri, ani söleerim Bän sizä, sölämeerim Bendän Kendimdän, ama Boba, ani bulunêr Bendä, yapêr Kendi işlerini[+].

11İnanın Beni, ani Bän Bobadayım, Boba da Bendä. Eer inanmarsaydınız Beni, inanın baarlem o işleri[+].

12Dooru, dooru söleerim sizä, ani kim inanêr Bana, yapacek hep bu işleri, ani yapêrım Bän. Yapacek taa büük işlär dä, nekadar bunnar, zerä Bän giderim Bobaya[+].

13Ne dä isteyeceniz Benim adıma, yapacam, ki Boba metinnenmiş olsun Oolunda.

14Eer istärseydiniz bişey Benim adıma, Bän yapacam[+].


İisus adêêr Ayoz Duhu

15Eer sevärseydiniz Beni, ozaman tamannayın Benim sımarladıklarımı[+].

16Bän yalvaracam Bobaya, da verecek sizä başka İilendirici[*], Angısı kalacek sizinnän divecinä,[+]

17Aslılık Duhunu, Angısını dünnä kabledämeer, zerä görmeer hem tanımêêr Onu, ama siz tanıyêrsınız, zerä O sizinnän bulunêr hem sizdä olacek[+].

18Brakmayacam sizi üüsüz, gelecäm sizä.

19Taa biraz kaldı, da dünnä artık Beni görmeyecek, ama siz göreceniz, çünkü Bän yaşêêrım, siz dä yaşayacenız[+].

20O günü tanıyacenız, ani Bän Bobadayım, siz dä Bendäysiniz, Bän dä sizdeyim.

21Kim kableder Benim sımarlamaklarımı hem tamannêêr, o Beni sever. Kim sever Beni, sevilmiş olacek Benim Bobamdan. Bän dä onu sevecäm, da Kendim ona gösterilecäm»[+].

22İuda, diil İskariot, dedi: «Saabi, nasıl var nicä Sän bizä gösteriläsin da dünneyä gösterilmeyäsin?»[+]

23Dooru cuvap etti İisus: «Kim sever Beni, o tamannêêr Benim sözümü. Bobam da onu sever, biz ona gelecez da barabar yaşayacez[+].

24Kim sevmeer Beni, o tamannamêêr Benim sözlerimi. Bu söz, ani işidersiniz, diil Benim, ama Bobanın, ani Beni yolladı.

25Söledim sizä bu işleri, nekadar vakıt bulunêrım sizinnän.

26İilendirici, Ayoz Duh, angısını yollayacek Boba Benim adıma, üüredecek sizi hem aklınıza getirecek hepsini, ne Bän söledim[+].

27Sizä usluluk brakêrım, Benim usluluumu sizä vererim. Vermeerim, nicä verer usluluk bu dünnä. Kahırlanmayın hem korkmayın[+].

28İşittiniz, ne söledim sizä: „Giderim da sora gelecäm sizä“. Eer seväydiniz Beni, ozaman sevineceydiniz, ani Bän giderim Bobaya, zerä Boba taa büük Bendän[+].

29Söledim bunnarı şindi, taa olmadıynan, ki açan olacek, siz inanasınız[+].

30Artık çok lafetmeyecäm sizinnän, zerä geler bu dünneyin çorbacısı. Onun yok kuvedi Benim üstümä[+].

31Ama dünnä lääzım bilsin, ani Bän severim Bobayı, onuştan hepsini yapêrım, nicä Bana sımarladı Boba. Kalkın, gidelim buradan.

### 15


Baa çotuu hem çıbıklar

1Bän – hakına baa çotuu, Benim Bobam – baacı.

2Herbir çıbık, ani üzüm yapmêêr Bendä, onu keser, ama herbir çıbık, ani üzüm yapêr, onu paklêêr, ki yapsın taa çok üzüm[+].

3Şindi siz paklandınız o sözlän, ani Bän sizä söledim[+].

4Kalın Bendä, Bän dä kalacam sizdä. Nicä baa çıbıı yok nasıl kendiliindän getirsin üzüm, eer kalmarsaydı çotukta, hep ölä siz dä, eer kalmarsaydınız Bendä[+].

5Bän – baa çotuuyum, siz – çıbıklarsınız. Kim kalêr Bendä, hem kimdä kalêrım Bän, o yapêr çok üzüm. Bensiz bişey yapamêêrsınız[+].

6Eer birkimsey kalmarsaydı Bendä, o uuradılêr dışarı da, nicä bir baa çıbıı, kuruyêr. Bu çıbıkları toplêêrlar da, ateşä atıp, yakêrlar[+].

7Eer kalarsaydınız Bendä, Benim sözlerim dä kalarsaydılar sizdä, ozaman ne istärseydiniz, isteyin, da verilecek sizä[+].

8Eer yaparsaydınız çok üzüm, bununnan Benim Bobam olacek metinnenmiş, da butürlü olacenız Benim üürenicilerim.

9Nicä Beni sevdi Bobam, ölä sevdim Bän dä sizi. Kalın Benim sevgiliimdä[+].

10Eer tamannarsaydınız Benim sımarlamaklarımı, kalarsınız Benim sevgiliimdä, nicä Bän tamannadım Bobamın sımarlamaklarını da kaldım Onun sevgiliindä.

11Söledim bunnarı, ki Benim sevinmeliim sizdä kalsın da sizin sevinmeniz taman olsun[+].

12Budur Benim sımarlamam sizä: seväsiniz biri-birinizi, nicä Bän sizi sevdim[+].

13Yok kimseydä taa büük sevgi, nekadar o, açan birkimsey verer canını kendi dostları için[+].

14Eer yaparsaydınız, ne Bän sizä sımarlêêrım, ozaman siz Benim dostlarımsınız[+].

15Artık demeerim sizä çırak, zerä çırak bilmeer, ne yapêr çorbacısı, ama deerim sizä dost, zerä söledim sizä hepsini, ne Bobamdan işittim[+].

16Siz Beni seçmediniz, ama Bän sizi seçtim. Sıraladım, gidip, meyva getiräsiniz, da hojma olsun meyvanız, ki ne dä isteyeceniz Bobadan Benim adıma, sizä versin[+].

17Bunu sımarlêêrım sizä: seväsiniz biri-birinizi[+].


Dünneyin kinnilii

18Eer dünnä sizdän azetmärseydi, bilin, ani sizdän ileri Bendän azetmedi[+].

19Dünnedän olaydınız, dünnä seveceydi kendikilerini. Ama çünkü diilsiniz dünnedän hem çünkü Bän sizi seçtim dünnä içindän, onun için dünnä sizdän azetmeer[+].

20Getirin aklınıza sözü, ani söledim sizä: „Çırak diil taa büük, nekadar çorbacısı“. Çünkü Beni kooladılar, sizi dä koolayaceklar, çünkü Benim sözümü tamannadılar, sizin sözlerinizi dä tamannayaceklar[+].

21Hepsini bunnarı yapaceklar sizä Benim adımın beterinä, zerä onnar tanımêêrlar Onu, Kim Beni yolladı.

22Eer gelmeydim da sölämeydim onnara, günahları olmayaceydı, ama şindi onnara yok afetmäk günahlarına[+].

23Kim azetmeer Bendän, azetmeer Benim Bobamdan[+].

24Eer yapmayaydım onnarın arasında ölä işlär, ani başka kimsey yapmadı, olmayaceydı günahları. Ama şindi hem gördülär, hem azetmedilär Bendän hem Benim Bobamdan,[+]

25tamannansın deyni, ne var yazılı onnarın zakonunda:[†] „Hiç bir bişeysiz karezlendilär Bana“.

26Açan gelecek İilendirici, Angısını Bän Bobamdan sizä yollayacam, Aslılık Duhu, Angısı Bobadan geler, O şaatlık edecek Benim için[+].

27Siz dä şaatlık edeceniz, neçinki siz baştan Benimnänsiniz[+].

### 16

1Söledim hepsini bunnarı, ki siz sürçmeyäsiniz.

2Uuradaceklar sizi sinagogalardan.[†] Gelecek artık ölä bir vakıt, açan herkez, kim sizi öldürecek, sanacek, ani bununnan Allaha izmet eder[+].

3Bölä yapaceklar, zerä tanımadılar ne Bobayı, ne dä Beni[+].

4Söledim bunnarı sizä, ki açan gelecek o vakıt, aklınıza getiräsiniz, ani Bän sizä söledyidim bunnarı. Baştan bunnarı sizä sölämedim, zerä sizinnän bilä bulunurdum[+].


Ayoz Duhun işi

5Şindi giderim Ona, Kim Beni yolladı, ama sizdän biriniz bilä sormêêr: „Nereyi gidersin?“[+]

6Ama bu lafların beterinä, ani söledim sizä, kahır bastı sizi.

7Ama Bän hakına söleerim sizä, ani taa islää olacek sizin için, ki Bän gideyim, zerä Bän gitmärseydim, İilendirici gelmeyecek, ama gidärseydim, yollayacam Onu sizä[+].

8Açan O gelecek, dünneyä açacek, ne var günah, ne var dooruluk hem nedir Allahın daavası.

9Açacek onnarın günahlarını, zerä inanmadılar Bana[+].

10Açacek dooruluu, zerä Bän giderim Bobaya, da Beni şindän sora görmeyeceniz.

11Açacek daavayı, zerä daavaya kesildi bu dünneyin çorbacısı[+].

12Var çok işlär, söleyim sizä, ama şindi yok nasıl onnara dayanasınız.

13Açan gelecek İilendirici, Aslılık Duhu, O doorudacek sizi bütün aslılaa, zerä O lafetmeyecek Kendindän, ama söleyecek, ne işidecek, hem bildirecek sizä gelär işleri[+].

14O Beni metinneyecek, zerä alacek ondan, ne var Bendä, da sizä açacek.

15Hepsi, ne var Bobada, onnar Benim, onuştan dedim, ani alacek ondan, ne var Bendä, da sizä açacek[+].

16Bir parça vakıttan sora artık Beni görmeyeceniz, ama taa bir parça vakıttan sora enidän göreceniz, /zerä Bän Bobama giderim/»[+].


Kahırınız sevinmeyä dönecek

17Açan işittilär bu lafları, kimisi üürenicilerindän dedilär biri-birinä: «Ne isteer bizä demää bu laflarlan, ani bir parça vakıttan sora görmeyeceniz Beni, sora bir parça vakıttan sora enidän göreceniz, zerä Bän Bobama giderim».

18Ölä ki, onnar sordular: «Nedir bu „bir parça vakıt“, ani O deer? Biz annamêêrız, ne lafeder».

19İisus annadı, ani onnar isteerlär sorsunnar Ona, onuştan dedi: «Bunun için mi çekişersiniz, ani dedim: „Bir parça vakıttan sora görmeyeceniz Beni, ama taa bir parça vakıttan sora enidän göreceniz“?

20Dooru, dooru söleerim sizä, ani aalayacenız hem sızlayacenız, ama dünnä sevinecek. Siz kahırlanacenız, ama kahırınız sevinmeyä dönecek[+].

21Karı, açan geler vakıdı duudurmaa, zeetlener, ama sora, açan duudurêr bir evlat, zeetlerini unudêr sevinmektän, ani bir insan duudu bu dünnedä.

22Hep ölä siz dä şindi kahırlanêrsınız, ama açan enidän görecäm sizi, sevineceniz. Kimsey sizin sevinmenizi sizdän alamayacek[+].

23O gündä sormayacenız bişey Bana. Dooru, dooru söleerim sizä, ne dä isteyeceniz Benim adıma Bobadan, verecek sizä[+].

24Şindiyä kadar bişey istämediniz Benim adıma. İsteyiniz, da kabledeceniz, ki sizin sevinmeniz taman olsun[+].


Bän ensedim dünneyi

25Bunnarı annattım sizä örneklärlän, ama geler vakıt, açan artık örneklärlän lafetmeyecäm, ama açık lafedecäm sizinnän Boba için[+].

26O gündä isteyeceniz Benim adıma. Demeerim, ani Bän yalvaracam sizin için Bobaya.

27Boba Kendisi sizi sever, zerä siz sevdiniz Beni da inandınız, ani Allahtan çıkıp, geldim[+].

28Geldim Bobadan bu dünneyä, şindi brakêrım dünneyi da dönerim Bobaya»[+].

29Üürenicileri dedilär: «Tä, şindi lafedersin açık da hiç lafetmeersin örneklän.

30Şindi annêêrız, ani bilersin hepsini, da diil lääzım, ki sorsun Sana birkimsey bişey, onuştan inanêrız, ani Allahtan geldin»[+].

31İisus cuvap etti: «Şindi inanêrsınız mı?

32Tä, geler vakıt, artık geldi, açan daalışacenız herkeziniz kendi erinä. Beni yalnız brakacenız, ama Bän diilim yalnız, zerä Boba Benimnän[+].

33Söledim bunnarı, ki usluluunuz olsun Bendä. Bu dünnedä zeet geçireceniz, ama girginnenin, Bän ensedim dünneyi!»[+]

### 17


İisusun aracılık duası

1Bu laflardan sora İisus kaldırdı bakışını gökä da dedi: «Boba, geldi vakıt, metinneyäsin Oolunu, ki Oolun da metinnesin Seni[+].

2Sän verdin Ona zaabitlik hepsi insan üstünä, ki versin diveç yaşamak hepsinä, kimi Sän verdin Ona[+].

3Diveç yaşamak budur, ki tanısınnar Seni, hakına bir Allahı hem İisus Hristozu, Angısını Sän yolladın.

4Bän metinnedim Seni erdä, bitirdim işimi, ne Sän verdin yapayım.

5Şindi Sän metinnä Beni, Boba. Ver metinnii, ani vardı Bendä dünneyin kurulmasından ileri[+].

6Açtım Senin adını insannara, angılarını verdin Bana bu dünnedän. Onnar Senindi, Sän Bana onnarı verdin, da onnar tamannadılar Senin sözünü.

7Şindi tanıdılar, ani hepsi, ne verdin Bana, Sendän geler.

8Sözleri, ani verdin Bana, Bän onnara verdim. Onnar kablettilär da hakına tanıdılar, ani Sendän çıkıp, geldim, da inandılar, ani Sän Beni yolladın[+].

9Onnar için dua ederim. Dua etmeerim dünnä için, ama onnar için, angılarını Sän Bana verdin, zerä onnar Senin[+].

10Hepsi, kim Benim, onnar Senin dä, hem kim Senin, onnar Benim dä. Bän dä onnarlan metinnenmiş oldum[+].

11Bän şindän sora diilim dünnedä, ama onnar dünnedä kalêrlar, Bän dä Sana gelerim. Ayoz Boba, koru onnarı kendi adınnan, angısını Sän verdin Bana, ki olsunnar birliktä, nicä Biz[+].

12Açan Bän onnarlandım, korudum onnarı Senin adınnan, angısını verdin Bana, göz-kulak oldum, da onnardan birisi bilä kaybelmedi, ondan kaarä, ani lääzım kaybelsin, ki tamannansın Ayoz Yazı[+].

13Ama şindi Bän Sana gelerim. Bunnarı söleerim taa dünnedä bulunurkan, ki Benim sevinmeliim onnarda tamannansın[+].

14Verdim Senin sözünü onnara, ama dünnä azetmedi onnardan, zerä onnar diil bu dünnedän, nicä Bän dä diilim bu dünnedän[+].

15Yalvarmêêrım, ki alasın onnarı dünnedän, ama koruyasın kötüdän[+].

16Onnar diil dünnedän, nicä Bän dä diilim dünnedän.

17Ayozla onnarı aslılıklan. Senin sözün aslılık.

18Nicä yolladın Beni dünneyä, ölä Bän dä yolladım onnarı dünneyä[+].

19Bän onnar için Kendimi vererim Sana, ki onnar da kendilerini versinnär Sana aslılıkta.

20Dua ederim diil sade onnar için, ama kalanı için da, angıları onnarın laflarından inanaceklar Bana.

21Dua ederim, ki hepsi olsunnar birliktä, nicä Sän, Boba, Bendä, Bän dä Sendä, onnar da olsunnar Bizdä, ki dünnä inanabilsin, ani Sän Beni yolladın.

22Bän verdim onnara o metinnii, ani Sän verdin Bana olsunnar birliktä, nicä dä Biz,[+]

23Bän onnarda, Sän dä Bendä, ki onnar taman birliktä olsunnar, da dünnä tanısın, ani Sän Beni yolladın hem sevdin onnarı, nicä dä Beni sevdin.

24Boba, isteerim, ki orada, neredä Bän olacam, olsunnar Benimnän barabar onnar da, kimi Sän verdin Bana, ki görsünnär Benim metinniimi, ani verdin Bana, zerä Sän Beni sevdin dünneyin kurulmasından ileri[+].

25Boba, Sän dooruysun. Dünnä Seni tanımadı, ama Bän Seni tanıdım. Onnar da annadılar, ani Sän Beni yolladın[+].

26Bän Senin adını açtım hem taa açacam da, ki o sevgi, angısınnan Sän Beni sevdin, olsun onnarda, hem Bän dä olayım onnarlan»[+].

### 18


İisus tutulêr

1[•]Bu laflardan sora İisus çıktı dışarı üürenicilerinnän da geçti Kedron deresinin öbür tarafına, neredä vardı bir başçä. İisus hem üürenicileri girdilär bu başçeyä[+].

2İuda da, angısı sattı İisusu, bilärdi o eri, zerä İisus çok sıra toplanardı üürenicilerinnän orayı[+].

3İuda aldı bir bölük asker hem bekçileri büük popazlardan[†] hem fariseylerdän, da geldilär burayı şafklarlan, fenerlärlän hem silählarlan[*][+].

4İisus, ani bilärdi hepsini, ne gelecek başına, çıktı onnara karşı da dedi: «Kimi aarêêrsınız?»[+]

5Onnar cuvap ettilär: «Nazaretli İisusu!» İisus dedi: «Bänim». İuda, satıcı, onnarlan barabardı.

6Açan İisus dedi: «Bänim», onnar çekildilär geeri da düştülär erä.

7İisus enidän sordu: «Kimi aarêêrsınız?» «Nazaretli İisusu», – cuvap ettilär onnar.

8İisus dedi: «Söledim sizä, ani Bänim. Çünkü aarêêrsınız Beni, bunnarı brakın, gitsinnär».

9Bunu dedi, ki tamannansın söz, ani sölediydi: «Kaybetmedim kimseyi onnardan, ani Sän verdin Bana»[+].

10Simon Petri çıkardı kılıcı, ani taşıyardı yanında, urdu baş popazın[†] çıraana da kesti onun saa kulaanı. Onun adıydı Malh[+].

11İisus dedi Petriyä: «Koy kılıcı kılıf içinä. Ne, içmeyecäm mi Bän o filcanı, ani Boba verdi, içeyim?»[+]


İisus Annanın hem Kayafanın önündä

12[•]Binbaşı, asker bölüü hem iudeylerin bekçileri tuttular da baaladılar İisusu.

13İlkin götürdülär Annana, zerä o Kayafanın kaynatasıydı, angısı o yıl baş popazdı[+].

14Kayafa odur, kim akıl verdiydi iudeylerä: «Taa islää, ölsün bir adam hepsi insan için»[+].

15Ama Simon Petri gidärdi İisusun ardına, hem öbür üürenici da. Öbür üürenici tanışardı baş popazlan. O girdi İisuslan barabar baş popazın aulu içinä.

16[•]Petri kaldı dışanda, tokatlar yanında. Öbür üürenici, ani tanışardı baş popazlan, çıktı dışarı, lafetti tokatlarda bekçi karıylan da geçirdi Petriyi içyanına.

17Tokatlarda bekçi karı dedi Petriyä: «Diilsin mi sän dä bu Adamın üürenicilerindän?» «Diilim», – cuvap etti Petri.

18Ozaman çıraklar hem bekçilär yakardılar bir ateş da yısınardılar dolayında, çünkü suuktu. Petri durardı onnarlan barabar da yısınardı o da ateştän.

19[•]Baş popaz sordu İisusa üürenicileri için hem üüretmesi için.

20İisus cuvap etti: «Bän ne söledim, açık söledim insana. Herzaman üürettim sinagogalar[†] içindä hem Ayoz binada,[†] nereyi toplanêr hepsi iudeylär. Saklı bişey sölämedim[+].

21Neçin sorêrsın Bana? Sor onnara, kim sesledi sözümü. Tä, onnar bilerlär, ne lafettim».

22Açan bu lafları işitti bekçilerdän birisi, ani durardı orada, urdu İisusa bir şamar da dedi: «Ölä mi Sän cuvap edersin baş popaza?»[+]

23İisus dedi: «Eer lafettiseydim kötü bişey, göster, ne kötülük söledim. Ama lafettiseydim ii, neçin urêrsın Bana?»

24Ozaman Annan yolladı Onu baalı baş popaza, Kayafaya.


Petri atılêr İisustan

25Simon Petri durardı da ateştä yısınardı. Ozaman sordular ona: «Acaba diilsin mi sän dä Onun üürenicilerindän?» O atıldı da dedi: «Diilim».

26Baş popazın çıraklarından birisi, ani hısımdı o adamnan, angısının Petri kestiydi kulaanı, dedi: «Bän seni görmedim mi başçedä Onunnan barabar?»[+]

27Petri enidän atıldı, da taman o vakıt horoz öttü[+].


İisus kullanıcı Pilatın önündä

28[•]Sora İisusu Kayafadan alıp, götürdülär Pretoriuma[*]. Sabaadı. Onnar kendileri Pretoriuma girmedilär, ki mındarlanmasınnar[†] da iyäbilsinnär Paskelleyi[+].

29Pilat çıktı onnara da sordu: «Neylän siz kabaatlandırêrsınız bu Adamı?»[+]

30Onnar cuvap ettilär: «Eer O olmayaydı bir fena yapıcı, biz getirmeyeceydik Onu sana».

31Ozaman Pilat dedi: «Alın onu da daava kesin kendiniz sizin zakonunuza[†] görä». Ama iudeylär dedilär: «Bizim yok dooruluumuz öldürmää kimseyi».

32Bu oldu, ki tamannansın o söz, ani sölediydi İisus, açan açtı, ne ölümnän ölecek[+].

33Pilat enidän girdi Pretoriuma, çaardı İisusu da sordu Ona: «Sänsin mi İudeylerin Padişahı?»[+]

34İisus cuvap etti: «Sän kendiliindän deersin bunu osa başkaları mı sana söledilär Benim için?»

35Pilat dedi: «Ne, bän iudeyim mi? Kendi insanın hem büük popazlar verdilär Seni benim elimä. Sölä, ne yaptın?»

36İisus dedi: «Benim Padişıhlıım diil bu dünnedän. Eer Benim Padişahlıım olaydı bu dünnedän, ozaman Benim izmetçilerim düüşeceydilär, ki Bän düşmeyim iudeylerin ellerinä, ama Benim Padişahlıım diil bu dünnedän»[+].

37Ozaman Pilat dedi İisusa: «Demäk, Sän Padişahsın, diil mi ölä?» İisus cuvap etti: «Sän söleersin, ani Padişahım. Onuştan Bän duudum hem bu dünneyä geldim, ki şaatlık edeyim aslılık için. Hepsi, kim aslılık tarafında, sesleerlär Benim sesimi»[+].

38Pilat sordu Ona: «Nedir aslılık?» Bunu sölediktän sora enidän çıktı iudeylerä da dedi: «Bän bulmêêrım bir dä kabaat bu Adamda[+].

39Sizdä var bir adet, ki Paskellä yortusunda[†] kolvereyim sizä kapandan birisini. İsteersiniz mi, kolvereyim sizä İudeylerin Padişahını?»[+]

40Ozaman hepsi taa bir sıra baardılar: «Diil Onu, kolver Varavvayı!» Varavva sa bir hayduttu.

### 19


İisusa ölüm daavası kesiler

1[•]Ozaman Pilat aldı İisusu da izin verdi, düüsünnär Onu.

2Askerlär ördülär tikenni çalıdan feneț da koydular İisusun başına. Giidirdilär Onu ergivan rubaylan,

3sora, yaklaşıp Ona, deyärdilär: «Seläm Sana, İudeylerin Padişahı!» da şamarlardılar Onun yanaklarını.

4Pilat genä çıktı da dedi insana: «Tä, bän çıkarêrım Onu sizä, ki biläsiniz, ani bän bulmêêrım Onda bir dä kabaat»[+].

5Çıktı İisus, çalıdan fenețlän başında hem ergivan rubaylan giiyimni. Pilat ozaman dedi insana: «Budur Adam!»

6Açan gördülär Onu büük popazlar[†] hem bekçilär, ozaman başladılar baarmaa: «Ger onu! Ger onu stavroza!» Pilat dedi: «Alın da gerin siz, zerä bän bulmadım Onda bir dä kabaat».

7İudeylär[†] cuvap ettilär ona: «Bizdä var Zakon,[†] da bu Zakona görä O lääzım öldürülsün, zerä yaptı kendini Allahın Oolu»[+].

8Pilat, işidip bu lafları, taa pek korktu.

9Girdi enidän Pretoriuma da dedi İisusa: «Neredänsin Sän?» Ama İisus vermedi bir dä cuvap[+].

10Pilat dedi Ona: «Bana mı cuvap etmeersin? Bilmeersin mi, ani var kuvedim kolvereyim Seni hem var kuvedim gereyim Seni stavroza!»

11«Olmayaceydı bir dä kuvedin Benim üstümä, eer verilmeyeydi sana göktän. Onuştan, kim verdi Beni senin elinä, onun günahı taa büük», – cuvap etti İisus[+].

12Bundan sora Pilat aarardı kolaylık, kolversin Onu. Ama iudeylär baarırdılar: «Eer kolverärseydin bu Adamı, diilsin dost Kesarlan. Herbir adam, kim kendini yapêr padişah, o Kesara karşı gider»[+].

13Açan Pilat işitti bu lafları, çıkardı İisusu dışarı, oturdu daava skemnesinä o erdä, ani adı «Taş Döşemä», çıfıtçasına «Gavvafa».

14O gün hazırlanmak günüydü[*] Paskellä yortusuna,[†] altıncı saadın[*] dolayındaydı. Pilat dedi iudeylerä: «Tä, bu sizin Padişahınız!»

15Ama onnar baardılar: «Öldür, öldür, ger Onu stavroza!» «Gereyim sizin Padişahınızı mı?» – sordu Pilat onnara. Büük popazlar dedilär: «Bizdä yok başka padişah, Kesardan kaarä».

16Ozaman Pilat verdi İisusu onnarın ellerinä, ki gerilsin stavroza. Askerlär aldılar İisusu da götürdülär germää.


İisus stavrozda

17[•]İisus Kendi götürärdi stavrozu omuzunda da çıktı o erä, ani dener «Baş kemii eri», çıfıtçasına «Golgofa».

18Orada gerdilär stavroza Onu hem taa iki kişiyi, birisini saa tarafına, öbürünü dä sol tarafına, İisusu da gerdilär ortada.

19Pilat sımarladı, yazsınnar da stavrozun yukarsına bölä bir yazı koysunnar: «Nazaretli İisus, İudeylerin Padişahı».

20İudeylerdän çoyu okudular bu yazıyı, zerä nereyi gerdilär İisusu, yakındı kasabaya. Yazılıydı çıfıt, latin hem urum dillerindä[+].

21İudeylerin büük popazları dedilär Pilata: «Yazma „İudeylerin Padişahı“, ama yaz, ani „O Kendini sayardı İudeylerin Padişahı“».

22«Ne yazdım, o yazılmış», – cuvap etti Pilat.

23Askerlär İisusu gerdiktän sora aldılar Onun rubalarını da yaptılar dört pay, herbir askerä birär pay. Sora aldılar gölmeeni. Gölmeendä yoktu bir dä dikiş, örülüydü boydan-boya.

24Askerlär dedilär biri-birinä: «Yırtmayalım gölmää, ama atalım çetelä, görelim, kimä düşecek». Bu oldu tamannansın deyni Ayoz Yazı, ani deer: «Pay ettilär rubalarımı, giiyimim için çetelä attılar». Bölä dä yaptı askerlär.

25Stavroz yanında, neredä geriliydi İisus, durardılar: anası, anasının kızkardaşı, Mariya, Kleopanın karısı, hem Mariya Magdalina[+].

26Açan İisus gördü anasını hem, durarak onun yanında, üüreniciyi, angısını sevärdi, dedi Kendi anasına: «O, karı! Tä, bu senin oolun!»[+]

27Sora dedi üürenicisinä: «Tä, bu senin anan!» Ondan sora bu üürenici aldı İisusun anasını kendi evinä.


İisus öler

28[•]Bundan sora İisus, bileräk ani şindi hepsi tamannandı, tamannansın deyni Ayoz Yazı, dedi: «Susadım».

29Orada vardı bir kap, dolu şarap sirkesinnän. Askerlär, bir sünkeri bandırıp sirkeyä, issop[*] sopasına taktılar da uzattılar Onun dudaklarına.

30Açan İisus sirkeyi dattı, dedi: «Tamannandı!» Sora iiltti başını da salverdi Duhunu.

31Cumaa günüydü. İudeylär istemärdilär, ki güüdelär, stavrozda gerili, kalsınnar cumertesi günü, zerä o cumertesi bir büük gündü. Onuştan yalvardılar Pilata, ki izin versin, kırsınnar gerilmiş olannarın baldırlarını da kaldırsınnar güüdeleri.

32Askerlär geldilär da kırdılar ilkinkisinin baldırlarını, sora ikincisinin, ani İisuslan bilä geriliydilär.

33Ama açan yaklaştılar İisusa, gördülär ani O ölü, onun için onnar kırmadılar Onun baldırlarını.

34Ama askerlerdän birisi sapladı Onun iyesini süngüylän, da birdän kan hem su aktı[+].

35Bunu görän şaatlık eder, da onun şaatlıı aslı. O biler, ani dooru söleer. Söleer, ki siz inanasınız[+].

36Bu bölä oldu, ki tamannansın Ayoz Yazı: «Onun kemiklerindän biri bilä falanmayacek»[+].

37Başka erdä Ayoz Yazı deer: «Bakaceklar Ona, Kimi sapladılar».


İisus mezara koyulêr

38[•]Bundan sora Arimafeya kasabasından İosif, angısı İisusun bir üürenicisiydi, ama bunu saklı tuttu, zerä korkardı iudeylerdän, istedi izin Pilattan, ki indirsin İisusun güüdesini stavrozdan. Pilat kayıl oldu. İosif gitti da aldı İisusun güüdesini[+].

39Geldi Nikodim dä, angısı gecä geldiydi İisusa, getirdi yakın üz funt[*] smirna, karışık aloya yaayınnan[+].

40Onnar aldılar İisusun güüdesini da sardılar ketendän bezlärlän, ii kokularlan, iudeylerin gömmäk adetlerinä görä[+].

41Orada, neredä İisusu gerdilär, vardı bir başçä. O başçä içindä vardı bir eni mezar laamı, nereyi taa kimseyi koymadıydılar.

42Orada koydular İisusu, zerä iudeylerin hazırlanmak günüydü, da bu mezar orayı yakındı.

### 20


İisus diriler

1[•]Haftanın ilk günündä[*] Mariya Magdalina çin-sabaalän, taa karannıktan, geldi mezara da gördü, ani taş aktarılmış mezarın aazından[+].

2O kaçarak gitti Simon Petriyä hem öbür üüreniciyä, angısını sevärdi İisus, da dedi onnara: «Almışlar Saabiyi mezardan, da bilmeeriz, nereyi koydular Onu»[+].

3Ozaman çıktı Petri hem öbür üürenici da gittilär mezara.

4İkisi barabar kaçtılar, ama öbür üürenici Petridän taa pek kaçardı da etişti ondan ileri mezara.

5Açan iildi, gördü keten bezleri erdä, ama mezar içinä girmedi.

6Onun ardına geldi Simon Petri. O girdi mezar içinä, gördü erdä keten bezleri

7hem peşkiri, ani başındaydı. O diildi bezlärlän birerdä, ama sarılı topluydu da koyuluydu başka tarafa.

8Ozaman girdi mezar içinä öbür üürenici da, angısı ileri etiştiydi mezara da, görüp, inandı.

9Zerä onnar taa bilmärdilär Ayoz Yazıdan, ani İisus lääzımdı dirilsin ölüdän[+].

10Sora üürenicilär enidän döndülär geeri evä.

11[•]Ama Mariya durardı dışarda, mezarın yanında, da aalardı. O aalarkan, iildi baksın mezar içinä.

12Da orada görer iki angil, giiyimni ak-biyaz rubaylan. Birisi oturardı baş ucunda, öbürü dä ayak ucunda, neredä koyuluydu İisusun güüdesi[+].

13Onnar sordular ona: «Karı, neçin aalêêrsın?» O cuvap etti: «Almışlar benim Saabimi, da bilmeerim nereyi koydular».

14Bölä lafedärkän, döndü da gördü İisusu, Angısı orada ayakça durardı, ama tanımadı Onu[+].

15İisus dedi ona: «Karı! Neçin aalêêrsın? Kimi aarêêrsın?» Mariya sandı, ani O başçıvancı, da dedi: «Çorbacı! Eer sän aldısaydın Onu, sölä nereyi koydun, da bän alacam Onu»[+].

16İisus dedi ona: «Mariya!» O çabuk döndü da çıfıtçasına dedi: «Ravvuni!», annaması «Üüredici».

17İisus dedi ona: «Tutunma Bendän, zerä Bän taa kalkmadım Bobama, ama git kardaşlarıma da sölä onnara, ani kalkêrım Benim Bobama hem sizin Bobanıza, Benim Allahıma hem sizin Allahınıza»[+].

18Mariya Magdalina geler üürenicilerä da deer: «Bän gördüm Saabiyi», sora söledi, ne dedi İisus.


Üürenicilär İisuslan karşı gelerlär

19[•]O haftanın ilk günündä, avşam üstü, üürenicilär topluydular birerdä. Kapular kitliydilär, zerä korkardılar iudeylerdän. Ozaman İisus geldi onnarın arasına da dedi onnara: «Selemet sizä!»

20Bundan sora gösterdi onnara ellerini hem iyesini. Üürenicilär, görüp Saabiyi, sevindilär.

21İisus dedi ikinci sıra: «Selemet sizä! Nicä yolladı Beni Bobam, ölä yollêêrım Bän dä sizi»[+].

22Bu laflardan sora O üfledi onnara da dedi: «Kabledin Ayoz Duhu[+].

23Kimin günahlarını baaşlayacenız, onnara baaşlanacek, kimin baaşlamayacenız, onnara baaşlanmayacek»[+].


İnansız Foma

24Foma, onikidän birisi, angısına dener «İkiz», yoktu onnarlan barabar, açan İisus geldi[+].

25Öbür üürenicilär dedilär ona: «Biz gördük Saabiyi!» Ama o dedi: «Görmeyincä Onun ellerindä nışannarı enserlerdän, koymayınca parmaamı nışannara hem yoklamayınca elimnän Onun iyesini, bän inanmayacam».

26Sekiz gündän sora enidän topluydular İisusun üürenicileri içerdä, Foma da onnarlandı. Kapular kitliykän, geldi İisus onnarın arasına da dedi: «Selemet sizä!»

27Sora deer Fomaya: «Ver parmaanı da bak Benim ellerimä, ver elini da yokla Benim iyemi da olma inansız, ama ol inancı».

28Foma dedi: «Saabim hem Allahım!»[+]

29İisus dedi ona: «Foma, sän gördün da inandın. Ne mutlu onnara, kim görmediynän inanêr»[+].

30İisus çok başka nışannar yaptı üürenicilerin önündä, angıları için yok yazılı bu kiyatta[+].

31Ama bunnar yazılı, ki siz inanasınız, ani İisus – Hristos, Allahın Oolu, da inanarak, diveç yaşamanız Onun adınnan olsun[+].

### 21


İisus Tiveriada gölündä

1Bundan sora İisus enidän gösterildi Kendi üürenicilerinä Tiveriada gölünün boyunda. Tä nicä O göründü:[+]

2Simon Petri, Foma, angısına dener «İkiz», Nafanail, Galileyanın Kana küüyündän, Zevedeyin oolları hem taa iki üürenici toplandıydılar bireri[+].

3Simon Petri dedi: «Giderim balık tutmaa». Onnar cuvap ettilär: «Gideriz biz dä seninnän». Gittilär da pindilär kayık içinä, ama o gecä bişey tutmadılar.

4Açan aydınnandı, İisus durardı gölün boyunda, ama üürenicilär tanımadılar Onu[+].

5İisus dedi onnara: «Uşaklarım! Tuttunuz mu bişey sabaa imeesi için?» Onnar cuvap ettilär: «Tutmadık»[+].

6O dedi onnara: «Atın süzmeyi kayıın saa tarafına da tutacenız». Onnar attılar da artık çıkaramardılar süzmeyi, okadar çok balık tutulmuştu[+].

7Ozaman üürenici, angısını sevärdi İisus, dedi Petriyä: «Tä, Saabi!» Simon Petri, açan işitti, ani O – Saabi, belinä baaladı üst rubasını, zerä soyunmuştu, da atladı su içinä[+].

8Ama kalan üürenicilär geldilär kayıklan, zerä uzak diildilär kenardan, yakın bir ikiüz endezenin[*] dolayında, da çekärdilär süzmeyi balıklarlan.

9Açan çıktılar kuruya, orada gördülär koor üstündä koyulu balık hem yanında ekmek.

10İisus dedi onnara: «Verin balıklardan, ani şindi tuttunuz».

11Simon Petri pindi kayaa da çekti süzmeyi kenara. O doluydu büük balıklarlan, hepsi vardı üz elli üç balık. Bakmayarak, ani ölä çok, süzmä hep okadar kopmadı.

12İisus dedi onnara: «Gelin da iyin». Kimsey üürenicilerdän kıyışmardı sorsun Ona: «Kimsin sän?» Zerä hepsi tanıyardılar, ani O Kendisi Saabi.

13İisus yaklaştı, aldı ekmää da verdi onnara. Hep ölä sora verdi balıkları da.

14Bu üçüncü sıra İisus gösterildi üürenicilerinä dirilmektän sora[+].


Petri, otlat Benim koyunnarımı

15Onnar idiktän sora, İisus dedi Simon Petriyä: «Simon, İoanın oolu! Seversin mi sän Beni taa çok bunnardan?» Petri cuvap etti: «Aslı, Saabi, Sän bilersin, ani bän severim Seni». İisus dedi ona: «Otlat Benim kuzularımı».

16İkinci sıra sorêr ona: «Simon, İoanın oolu! Seversin mi sän Beni?» Petri cuvap etti Ona: «Aslı, Saabi, Sän bilersin, ani bän severim Seni». İisus dedi ona: «Güt Benim koyunnarımı»[+].

17Üçüncü sıra sordu ona: «Simon, İoanın oolu! Seversin mi sän Beni?» Petri güçlendi, ani üçüncü sıra hep bunu sordu: «Seversin mi Beni?» da cuvap etti: «Saabi! Sän hepsini bilersin. Sän bilersin, ani bän severim Seni». İisus dedi ona: «Otlat Benim koyunnarımı.

18Dooru, dooru söleerim sana, açan sän gençtin, kuşanardın kendin da gidärdin, nereyi kendin istärdin, ama açan ihtärlayacan, uzadacan ellerini, da başkası kuşayacek seni da götürecek, nereyi sän hiç istämeersin».

19Söledi bunnarı, ki göstersin, nesoy ölümnän Petri metinneyecek Allahı. Bunnarı sölediktän sora dedi ona: «Gel Benim ardıma»[+].

20Petri baktı geeri da gördü, ani onnarın ardına geler üürenici, angısını sevärdi İisus, hem angısı avşam ekmää vakıdında dayandıydı İisusun güüsünä, da sordu: «Saabi! Kim satacek Seni?»[+]

21Petri, görüp onu, sordu İisusa: «Saabi, onunnan ne olacek?»

22İisus dedi: «Eer Bän istärseydim, ki o kalsın diri, taa Bän gelincä, sana ne zarar? Sän bak da gel ardıma»[+].

23Bundan sora laf daaldı kardaşların arasında, ani bu üürenici hiç ölmeyecek. Ama İisus demedi, ani o hiç ölmeyecek, salt dedi: «Eer Bän istärseydim, ki o kalsın diri, taa Bän gelincä, sana ne zarar?»

24Bu, o üürenici, ani şaatlık eder bu işlär için hem yazdı bunnarı, da biz bileriz, ani onun şaatlıı aslı[+].

25Var çok taa, ne yaptı İisus, ama eer yazılaydı hepsi ufacıktan, sanêrım, ki bütün dünnä yoktu nasıl sıydırsın bu yazılmış kiyatları. /Amin./[+]

## Yaptıklar

### Yaptıklar

Yaptıklar


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### 1


APOSTOLLARIN YAPTIKLARI


İisus gökä kalkêr

1İlk kiyadımda yazdım, Feofil, ne yaptı hem ne üüretti İisus baştan,[+]

2o günä kadar, açan kalktı gökä. Kalkmadaan ileri Ayoz Duhlan verdi sımarlamaklar apostollara, angılarını Kendisi ayırdı.

3Zeet çektiktän sora çok inandırıcı işlärlän gösterdi onnara Kendini diri. Onnara kırk gün peydalanardı hem lafedärdi Allahın Padişahlıı için[+].

4Bir sıra, açan onnarlan barabardı, sımarladı, uzaklanmasınnar İerusalimdän, ama orada beklesinnär, ne Boba adamıştı. «Bunu Bendän işittiniz, – dedi İisus, –[+]

5zerä İoan vaatiz etti insanı suylan, ama birkaç gündän sora siz vaatiz olacenız Ayoz Duhlan»[+].

6Açan hepsi birerdä topluydular, sordular Ona: «Saabi, acaba gelmedi mi vakıt, ki enidän erleştiräsin Sän İzrailin Padişahlıını?»[+]

7O cuvap etti: «Vakıtları hem süreleri, ani Boba erleştirdi Kendi zaabitliinnän, diil sizin işiniz, biläsiniz[+].

8Ama siz kabledeceniz kuvet, açan Ayoz Duh inecek sizin üstünüzä da olacenız Benim şaatlarım İerusalimdä, İudeyada, Samariyada hem erin kenarlarınadan»[+].

9Bunnarı sölediktän sora onnarın gözleri önündä başladı kalkmaa yukarı, da bir bulut sakladı Onu onnarın gözlerindän[+].

10Açan gökä bakardılar, O kalkarkan, hemen iki adam, giiyimni biyaz rubaylan, peydalandılar onnarın önündä[+]

11da dedilär: «Galileyalılar, neçin durup gökä bakêrsınız? Bu İisus, ani alındı aranızdan gökä, hep ölä gelecek geeri, nicä gördünüz Onu kalkarkan gökä»[+].


İudanın erinä seçildi başka apostol

12Sora apostollar Zeytin bayırından İerusalimä döndülär. Bu bayır bulunêr yakın İerusalimä, bir cumertesi yolu[*] kadar uzak.

13Gelip, girdilär evä, neredä kalardılar, da çıktılar üst kattakı odaya. Petri, İakov, İoan, Andrey, Filip, Foma, Varfolomey, Matfey, İakov, Alfeyin oolu, Simon Zilot hem İuda, İakovun oolu[+].

14Hepsi barabar, nicä bir can, durmadaan dua edärdilär, Mariyaylan, İisusun anasınnan, öbür karılarlan hem İisusun kardaşlarınnan[+].

15O vakıt topluydu bir üz irmi kişinin dolayında. Petri kalktı bu kardaşların arasında da dedi:

16«Kardaşlar, lääzımdı tamannansın Ayoz Yazının sözleri, ani Ayoz Duh sölediydi Davidin[†] aazınnan İuda için, angısı yol gösterdi onnara, ani tuttular İisusu[+].

17İuda bizim aramızdandı hem pay alardı hep bu izmetçiliktän[+].

18Bu adam satın aldı bir tarla paraylan, angısını kablettiydi hayınnıı için. Orada düştü başaşaa, güüdesi patladı, da hepsi barsakları dışarı çıktı.

19Hepsi İerusalimdä yaşayannar işittilär bu oluş için. Tarlanın adını Akeldama koydular. Onnarın dilindä bunun annaması „Kan Tarlası“»[+].

20Petri dedi: «Psalmalar kiyadında yazılı: „Evi onun boş kalsın, kimsey orada yaşamasın“ hem „Onun izmetçiliini başkası alsın“.

21Şindi o adamnardan, ani gezdi bizimnän herzaman, açan Saabi İisus yaşardı aramızda,

22başlayarak İoan Vaatizedicinin vaatizliindän o günädän, nezaman İisus yukarı alındı aramızdan, lääzım birkimsey şaat olsun bizimnän İisusun dirilmesi için»[+].

23Ayırdılar iki kişi: İosifi, angısına deerlär Varsava, eki İust, hem Matfiyi[+].

24Sora dua ettilär butürlü: «Sän, Saabi, ani tanıyêrsın herkezin üreeni, göster bizä, angısını bu iki kişidän Sän ayırêrsın,[+]

25ki er alsın izmetçiliktä hem apostollukta, neyi braktı İuda, angısı kendi erinä gitti».

26Sora attılar çetelä. Çetelä düştü Matfiya, angısı girdi onbir apostolun sayısına.

### 2


Ayoz Duhun inmesi

1Ellinci günü yortusunda hepsi birerdä topluydular[+].

2Ap-ansızdan göktän işidildi bir ses, nicä büük bir lüzgär uultusu, ani doldurdu bütün evi, neredä onnar bulunardılar.

3Onnara göründü ateş dillär gibi, ani bölünüp herkezinä kondular[+].

4Hepsi Ayoz Duhlan dolup, lafetmää başladılar başka dillerdä, nicä Duh verirdi, lafetsinnär[+].

5İerusalimdä bulunardılar iudeylär, dinni adamnar, toplu gök altından hertürlü milletlerdän.

6Açan işidildi bu uultu, çok insan orada oldu bir karışıklık, zerä herkezi işidärdi apostolları lafederäk onun kendi dilindä.

7Hepsi şaşıp daptur geldilär da deyärdilär biri-birinä: «Ya bakın, bunnar, kim lafeder, diil mi hepsi Galileyadan?

8Nasıl herbirimiz işideriz onnarı lafederäk bizim kendi ana dilimizdä?

9Biz – parfiyalılar, midiyalılar, elamnılar, insannar, ani yaşêêrlar Mesopotamiyada, İudeyada, Kappadokiyada, Pontta hem Asiyada,

10Frigiyada, Pamfiliyada, Mısırda, Liviya erlerindä, ani Kirinä tarafında, Romadan musaafirlär, iudeylär hem prozelitlär[*],

11kritlilär hem araplar, işideriz onnarı lafederäk bizim kendi dilimizdä Allahın büük işleri için!»[+]

12Hepsi şaşardılar, bilmärdilär ne inansınnar. Onnar sorardı biri-birinä: «Nedir bu?»

13Ama başkaları, gülmää alarak, deyärdilär: «Onnar taazä şaraptan sarfoş olmuşlar!»[+]


Petrinin Ellinci günü nasaatı

14Petri kalktı kalan onbir apostollan barabar da, alıp lafı, büük seslän dedi: «İudey adamnarı hem hepsi, kim yaşêêr İerusalim kasabasında, sesleyin benim laflarımı da biliniz!

15Onnar diil sarfoş, nicä siz sanêrsınız, zerä şindi salt üçüncu saat[*] sabaadan.

16Ama bu oldu o, ne sölendiydi prorok İoildän:

17„Son günnerdä, deer Allah, dökecäm Benim Duhumdan herbir insan üstünä. Sizin oollarınız hem kızlarınız prorokluk edeceklär. Gençleriniz görünmäk göreceklär, ihtärlarınız düş göreceklär!

18O günnerdä Benim çıraklarımın üstünä, adamnarın hem karıların üstünä, dökecäm Benim Duhumdan, da onnar prorokluk edeceklär.

19Gösterecäm şaşmaklı işlär yukarda, göklerdä, hem nışannar aşaada, erdä: kan, ateş hem bulut gibi tütün[+].

20Gün karannıklanacek, ay kan renginä dönecek Saabinin büük hem şafklı günün önü sora[+].

21Ozaman kim Allahın adını çaaracek, kurtulmuş olacek“[+].

22İzrail adamnarı, sesleyin bu lafları! Nazaretli İisus bir Adamdı, Angısının kimniini Allah açık gösterdi sizä kudretli yaptıklarlan, şaşmaklı işlärlän hem nışannarlan, angılarını Allah yaptı sizin aranızda Onunnan, nicä kendiniz bilersiniz[+].

23Bu Adam verildi sizin elinizä öncä Allahın kurulmuşuna hem bilmesinä görä. Onu siz enserlediniz stavroza hem öldürdünüz zakonsuzların[†] ellerinnän[+].

24Ama Allah, ölümün acılarına son verip, Onu diriltti. Ölüm esirlää alamadı Onu[+].

25Zerä David[†] Onun için deer: „Gördüm herzaman Saabiyi benim önümdä, zerä O benim saa tarafımda, ki bän sallanmayım.

26Onun için ürääm seviner hem dilim şennener, güüdäm umutlan dinnener.

27Zerä Sän brakmayacan canımı ölülär erindä, izin vermeyecän, Senin Ayozun güüdesi çürüsün.

28Açtın bana, tanıyım yaşamak yolunu. Sän sevindirecän beni Kendi önündä“[+].

29Kardaşlar, David atamız için, sizä açık söleerim, ani o öldü hem gömüldü, mezarı da bizdä büünkü günä kadar[+].

30Çünkü David proroktu, o bilärdi, ne Allah eminnän adamıştı, ani onun ardından gelennerdän birisini kaldıracek çorbacılık skemnesinä.

31O gelecek vakıtları göreräk, Hristozun dirilmesi için lafetti, ani Onun canı ölülär erindä brakılmayacek hem güüdesi çürümeyecek.

32Bu İisusu Allah ölüdän diriltti, biz hepsimiz buna şaadız.

33O Allahın saa tarafına kaldırıldı, kabletti adanmış Ayoz Duhu da Onu şindi döktü, nicä görersiniz hem işidersiniz[+].

34David kalkmadı gökä, ama kendi dedi: „Saabi dedi benim Çorbacıma: Otur saa tarafımda,[+]

35Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına“.

36Bütün İzrail halkı ii bilsin, ani Allah yaptı İisusu Çorbacı hem Hristos. Odur, Kimi stavroza gerdiniz».


İlk hristiannar

37Onnar bu lafları işidip, ürekleri saplanmış kaldı, da dedilär Petriyä hem öbür apostollara: «Kardaşlar, ne yapalım?»[+]

38«Dönün günahlarınızdan Allaha, da herkeziniz vaatiz olsun İisus Hristozun adına günahlarınızın baaşlanması için, sora kabledeceniz Ayoz Duhun baaşışını, – dedi Petri. –[+]

39Bu adamak sizin için, sizin uşaklarınız için hem hepsi uzakta olannar için, herkez için, kimi bizim Saabi Allahımız çaaracek»[+].

40Hem çok taa başka laflarlan şaatlık etti onnara hem yalvardı, deyeräk: «Kurtarınız kendinizi bu sapık boy insandan».

41Hepsi, kim kabletti onun nasaadını, vaatiz oldular, da o gün kliseyä ekleşti bir üç bin kişi.


İnancıların yaşaması

42Onnar herzaman çalışardılar apostolların üürenmeklerindä bir kardaş paydaşlıında. Barabar ekmek iyärdilär hem dua edärdilär.

43Herkezini bir korku sarmıştı. Apostolların elinnän yapılardı çok şaşmaklı işlär hem nışannar.

44Hepsi inancılar birerdä topluydular. Hepsini ortaklamıştılar[+].

45Satardılar kendi mallarını hem mülklerini, sora parasını payedärdilär herkezinä, nekadar lääzım.

46Her gün hepsi barabar toplanardılar Ayoz binaya[†] hem evlerdä ekmek payedärdilär da sevinmäklän hem pak[†] üreklän iyärdilär.

47Allahı metinnärdilär hem hepsi insandan beenilmiştilär. Saabi her gün eklärdi eni kurtulannarı onnarın sayısına.

### 3


Petri alıştırêr sakat adamı

1Bir gün Petri hem İoan, dua saadında, dokuzuncu saatta[*], Ayoz binaya[†] gidärdilär.

2Orayı bir adam, duumadan sakat, götürürdülär. Ayoz binanın Gözäl Tokatlarında erleştirärdilär, ki para dilensin onnardan, kim girer Ayoz binanın aulu içinä[+].

3Bu adam, görüp Petriyi hem İoanı, angıları Ayoz binanın aulu içinä girmää bakêrlar, dilendi iilik etsinnär ona bişey.

4Petri hem İoan, bakıp uz ona, dedilär: «Bak bizä».

5O gözlerini onnara dikti, umutlanarak kabletsin bişey onnardan.

6Ozaman Petri dedi: «Gümüşüm hem altınım yok, ama neyim var, onu vererim: Nazaretli İisus Hristozun adına deerim sana: kalk da gez!»[+]

7Sora, tutup onu saa elindän, kaldırdı. Çabuk kaavilendi tabannarı hem baldırları[+].

8O, fırlayıp, ayaa kalktı da gezmää başladı. Barabar onnarlan girdi Ayoz bina içinä. Gezip atlardı hem Allahı metinnärdi[+].

9Hepsi insan gördü onu gezärkän hem Allahı metinnärkän.

10Tanıdılar, ani odur o sakat adam, ani otururdu Gözäl Tokatlarda da dilenärdi. Hepsi şaştılar hem daptur geldilär, görüp, ne oldu.

11Adam Petridän hem İoandan tutunarkan Solomonun kolonadası[†] denän erdä, hepsi insan, şaş-beş kalıp, kaçıştılar onnara dooru[+].


Petrinin Ayoz binadakı nasaadı

12Petri, bunu görüp, insana lafedip dedi: «İzraillilär, neçin şaşêrsınız buna? Neçin uzun-uzun bakêrsınız bizä, sansın biz kendi kuvedimizlän yada dinniliimizlän bunu yaptık, ki bu adam gezsin.

13Avraamın, İsaakın hem İakovun Allahı, bizim bobaların Allahı metinnedi Kendi Oolunu, İisusu, Angısından siz, satıp, atıldınız Pilatın önündä, angısı artık kararlamıştı İisusu salversin[+].

14Siz atıldınız Ondan, Kim Ayoz hem Kabaatsız, da istediniz bir öldürücüyü sizä salversin[+].

15Yaşamak Öndercisini öldürdünüz, ama Allah Onu ölüdän diriltti. Biz buna şaadız.

16İnannan Onun adına bu adam kaavileştirildi, angısını görersiniz hem tanıyêrsınız. İnan İisusa bu adama saalık verdi, nicä hepsiniz görersiniz.

17Şindi, kardaşlar, bilerim, ki bunu yaptınız bilmemezliktä, nicä dä sizin zaabitlär[+].

18Allah tamannadı hepsini, ne öncä sölediydi proroklarının aazından, ani Onun Hristozu zeetlenecek.

19Onun için pişman olun günahlarınızdan da Allaha dönün, ki silinsin günahlarınız,

20Allahtan enilenmäk vakıtları gelsin, da O yollasın Hristozu, Angısını baştan sizä sıraladı – İisusu,

21Angısını göklär lääzım kabletsin o zamana kadar, nezaman hepsi enidän sıraya koyulacek, nicä Allah eveldän Kendi ayoz proroklarının aazından lafetti[+].

22Moisey dedi /bizim bobalara/: „Saabi Allahınız kaldıracek sizin kardaşlar arasından bir prorok benim gibi. Onu sesleyin da hepsini, ne deyecek sizä, yapın[+].

23Herkezi, kim seslämeyecek onu, telef olacek insanın arasından“.

24Butakım Samuil hem hepsi proroklar, ani ondan sora lafettilär, bu vakıt için haberledilär.

25Siz – prorokların hem baalantının oolları, angısını Allah sizin bobalarlan yaptı, açan dedi Avraama: „Hepsi milletlär er üstündä iisözlenmiş olacek senin senselendän“[+].

26Allah, kaldırıp Kendi Oolunu, İisusu, ilkin sizä yolladı, ki sizi iisözlesin çevireräk hepsini kötülüklerinizdän».

### 4


Petri hem İoan Sinedrionun önündä

1Açan Petri hem İoan lafedärdilär insana, ap-ansızdan geldi popazlar,[†] Ayoz binanın[†] bekçilerin zaabidi hem sadukeylär.[†][+]

2Darsıktılar onnara, zerä üürederlär insanı, ki hepsi ölülär dirilecek, çünkü İisus dirildi.

3Tutup onnarı, kapadılar kapana ertesi günä kadar, zerä avşamdı[+].

4Çoyu onnardan, ani sesledilär nasaatı, inandılar, da inancıların sayısı yaklaştı beş binä.

5İkinci günü iudey öndercileri, aksakallar[†] hem bilgiçlär[†] toplandılar İerusalimä.

6Baş popaz[†] Annan, Kayafa, İoan, Aleksandru, hem öbürleri dä, kim çekiler baş popazın senselesindän, oradaydılar[+].

7Aldılar Petriyi hem İoanı araya da sordular onnara: «Ne kuvetlän hem kimin adına siz bunu yaptınız?»[+]

8Ozaman Petri, dolu Ayoz Duhlan, dedi onnara: «Halkın öndercileri hem /İzrailin/ aksakalları![+]

9Çünkü bu gün çaarıldık cuvaba, ki yaptık iilik bir hastaya, da sorulêr, nasıl o alıştı,[+]

10biliniz siz hem bütün İzrail milleti! Bu adam, heptän saa durêr sizin önünüzdä Nazaretli İisus Hristozun adından, Angısını siz stavroza gerdiniz, ama Allah diriltti Onu ölüdän.

11Odur taş, Kim sizdän, ustalardan sıbıdılmış, ama şindi etişti köşä taşı olsun[+].

12Yok başka kimseydä kurtarmak, zerä yok gök altında başka bir ad, baaşlanmış insana, angısınnan kurtulabilelim»[+].

13Görüp Petrinin hem İoanın kıyışıklıını, şaştılar, zerä annadılar, ani onnar diil üürenmiş hem sıradan insannar, da tanıdılar, ani İisuslan gezmişlär.

14Ama görüp saa olmuş adamı durarkan onnarın yanında, bişey karşı lafedämärdilär[+].

15Sımarladılar onnara, Sinedriondan[†] çıksınnar, sora dartışmaa başladılar:

16«Ne var nasıl yapalım? – dedilär. – Hepsi İerusalimdä yaşayan insan biler, ani onnardan yapıldı bu meraklı nışan. Biz yok nicä deyelim, ani bu olmadı.

17Ama ki ileri dooru daalmasın bu haber insan arasında, korkudalım onnarı da sımarlayalım, kimseyä nasaat etmesinnär bu Adamın adınnan».

18Sora çaardılar da sımarladılar onnara, hiç bir zaman İisusun adını anmasınnar hem üüretmesinnär insanı Onun adınnan.

19Ama Petriylän İoan bölä cuvap ettilär da dedilär: «Siz kendiniz düşünün, dooru mu Allahın önündä olacek, ki taa çok sesleyelim sizi, nekadar Allahı[+]?

20Biz yok nicä sölämeyelim, ne gördük hem ne işittik».

21Enidän onnarı korkuttuktan sora braktılar, gitsinnär. Hiç bir maana bulamardılar cezalamaa onnarı, zerä hepsi insan Allahı bu oluş için metinnärdi[+].

22Zerä bu adam, ani meraklı nışannan alıştırılmıştı, kırk yaşını geçmişti.

23Petri hem İoan salverildiktän sora döndülär kafadarlarına da annattılar, ne dedi onnara büük popazlar hem aksakallar.

24Kafadarları, bunu sesleyip, duada birliktä oldular, seslerini Allaha kaldırıp, dedilär: «Çorbacı, Sänsin, Kim gökü hem eri, denizleri hem hepsini, ne var onnar içindä, yarattı!

25Sän Ayoz Duhunnan, senin izmetkerin, bizim bobanın, Davidin[†] aazından dedin: „Neçin debreşer milletlär, neçin insannar boş işlär düşünerlär?

26Erin padişahları kalktılar, hem zaabitlär birleşti Saabiyä hem Onun Hristozuna karşı“.

27Dooru, ani birleştilär bu kasabada İrod hem Pontiy Pilat, tayfännarlan[†] hem İzrail milletinnän bilä, Senin ayoz Ooluna, İisusa karşı, Kimi Sän yaaladın,[+]

28ki yapsınnar, ne öncä Kendi kuvedinnän hem ii istediinnän kararladın olsun deyni.

29Şindi, Saabi, esap al onnarın korkutmaklarını da ver kuvet senin çıraklarına girginniklän Senin sözünü haberlesinnär[+].

30Sän dä uzat elini, ki insannar alıştırılsın, da şaşmaklı işlär hem nışannar yapılsın Senin ayoz Oolunun İisusun adınnan».

31Onnarın dualarından sora er sarsalandı, neredä onnar topluydular. Hepsi doldu Ayoz Duhlan da başladılar girginniklän nasaat etmää Allahın sözünü[+].


İnancıların birlii

32Hepsi inancılar bir ürek hem bir can gibiydilär. Birisi bilä demärdi, ki varlıı salt kendisinin. Hepsi işlerini biri-birinnän paylaşardılar[+].

33Apostollar büük kuvetlän şaatlık edärdilär Saabi İisus /Hristozun/ dirilmesi için, da insan[*] onnarı hepsini çok beenärdi.

34Onnarın arasında yoktu birisi bilä, ani yokluk götürsün, zerä herkezin, kimin vardı tarlası eki evi, satıp, parasını getirärdilär[+]

35apostolların ayaklarına, sora para pay olardı herkezinä lääzımnıına görä.

36Kipruda duumuş bir leviyli, İosif, angısına apostollar deyärdilär Varnava, annaması «iilendirici»,[+]

37sattı kendi tarlasını da parayı apostolların ayaklarına getirdi.

### 5


Ananiya hem Sapfira

1Bir adam, adı Ananiya, kendi karısınnan Sapfiraylan, sattı kendi topraanın bir parçasını,

2ama paranın bir payını, annaşıp karısınnan, kendisinä braktı. Kalan parayı getirdi da koydu apostolların ayaklarına.

3Petri dedi: «Ananiya, neçin braktın, şeytan kullansın senin üreeni, ki yalandırasın Ayoz Duhu, saklayıp paranın bir payını satılmış tarladan?

4Acaba tarla satılmadaan diil miydi senin? Hem sattıktan sora yoktu mu hakın parayı kullanasın, nicä isteersin. Neçin braktın, peydalansın butürlü neet senin üreendä? Sän yalandırmadın insanı, ama Allahı»[+].

5Ananiya, işidip bu lafları, düştü erä da can verdi. Bir büük korku hepsini aldı, kim bunu işitti.

6Gençlär kalktılar, sardılar onun güüdesini da, çıkarıp dışarı, gömdülär.

7Bir üç saattan sora girdi onun karısı da, bilmeyeräk, ne oldu.

8Petri sordu ona: «Sölä bana, bu paaylan mı sattınız tarlanızı?» «Da, bu paaylan», – cuvap etti karı.

9Petri dedi ona: «Nasıl siz annaştınız, ki Saabinin Duhunu deneyäsiniz? Tä onnar, kim gömdü senin kocanı, kapuya etiştilär, onnar seni dä gömeceklär».

10Karı hemen düştü Petrinin ayaklarına da can verdi. Gençlär, girip, onu ölü buldular da, çıkarıp kocasının yanına, gömdülär.

11Bir büük korku aldı bütün kliseyi hem hepsini, kim işitti bunun için.


Apostollar meraklı nışannar yapêrlar

12Apostolların ellerinnän olardı insan içindä çok şaşmaklı işlär hem nışannar. Onnar toplanardılar bireri Solomonun kolonadasında.[†][+]

13Kalan insandan kimsey kıyışmardı onnara katılsın, makar ki insan metedärdi onnarı.

14Onnarın, kim inanardı Saabiyi da katılardı kliseyä, sayıları, adam-karı, çok zeedelenärdi.

15Etişti orayı kadar, ani hastaları sokaklara yatak-döşek üstündä çıkarardılar, ki baarlem gölgesi Petrinin geçsin kimisinin üstündän[+].

16Dolay kasabalardan çok insan gelärdi İerusalimä, getirip hastaları hem fena duhtan zeetlenmişleri, hepsi saa olurdular.


Apostollar zeet çekerlär

17Baş popaz[†] hem hepsi, kim onunnandı, sadukey bölümündän, kalktılar, dolu kıskançlıklan,[+]

18tuttular apostolları da kapadılar cumlä kapana[+].

19Ama Saabidän bir angil kapanın kapularını gecä açtı da, çıkarıp onnarı dışarı, dedi:[+]

20«Gidin Ayoz bina[†] içinä da orada durup, söleyin insana hepsi eni yaşamak için sözleri».

21Apostollar, sesleyip bu lafları, çin-sabaalän girdilär Ayoz bina içinä da üüredärdilär insanı. Baş popaz hem onun adamnarı, gelip, topladılar bütün Sinedrionu,[†] hepsi İzrailin aksakallarını,[†] da yolladılar izmetkerlerini kapana, ki getirsinnär apostolları.

22Ama izmetkerlär, zındana gidip, onnarı bulamadılar. Döndülär geeri da dedilär:

23«Kapanı bulduk kitli hem sıkı korunmuş, bekçilär dä dururdular kapularda. Ama kapuyu açıp, kimseyi içyanda bulamadık».

24Açan bu lafları işitti bekçilerin zaabidi hem büük popazlar,[†] hiç bilmärdilär, ne yapsınnar, da şaştılar, ne bu olabilir.

25Geldi birkimsey da söledi onnara: «Tä onnar, kimi siz kapana kapadınız, Ayoz binanın aulu içindä durup, insanı üürederlär».

26Ozaman bekçilerin zaabidi, izmetkerlerinnän barabar gittilär da getirdilär apostolları, ama diil zorlan, zerä korkardılar insandan, ki öldürmesinnär onnarı taşlan[+].

27Getirdilär apostolları Sinedrionun önünä da baş popaz sordu onnara:[+]

28«Sıkı sımarlamadık mı biz sizä, üüretmeyäsiniz bu adlan insanı? Ama siz bu üüretmenizlän doldurdunuz bütün İerusalimi da isteersiniz bu Adamın kanını atmaa bizim üstümüzä»[+].

29Petri hem öbür apostollar cuvap ettilär: «Biz Allahı taa çok lääzım sesleyelim, nekadar insanı![+]

30Bizim bobalarımızın Allahı diriltti İisusu, Kimi siz, asıp stavroza, öldürdünüz.

31Onu Allah Kendi saa tarafına üüseltti, ki olsun Önderci hem Kurtarıcı da veräbilsin kolaylık İzrailä günahlarından Allaha dönsünnär da afetmäk kendilerinä edensinnär.

32Bunnara biz şaadız hem Ayoz Duh, Angısını Allah verdi onnara, kim sesleer Onu»[+].

33İşideräk bunu, Sinedrionun azaları çatlardılar üfkedän da koydular neetlerinä öldürsünnär apostolları[+].

34Ama kalktı onnarın arasından bir farisey, adı Gamaliil, Zakonun[†] üüredicisi, hepsi insandan saygılı, da buyur etti çıkarsınnar apostolları bir parça vakıda dışarı[+].

35Sora dedi Sinedrionun azalarına: «İzraillilär! İi bakın, ne yapacenız bu adamnarlan.

36Zerä diil çoktan peyda oldu Fevda, angısı koyardı kendini bişey. Onun ardına gitti bir dörtüz kişi, ama açan onu öldürdülär, hepsi, kim onu seslärdi, daalıştılar da yok oldular.

37Bundan sora, yazılmak vakıdında, peydalandı İuda Galileyadan, o kendi ardına çok insan çekti. Ama o da kaybeldi, hem hepsi, kim onu seslärdi darmadaan oldu[+].

38Şindi deerim sizä: bu adamnardan el çekin da brakın onnarı, zerä eer onnarın bu neeti hem yaptıkları insandan gelirseydi, daalacek,

39ama eer Allahtan gelirseydi, daadamazsınız onnarı. Bundan kaarä, Allaha karşı gidennär çıkarsınız».

40Onnar sesledilär onu, çaarıp apostolları, düüdülär da sımarladılar, nasaat etmesinnär İisus adınnan. Sora salverdilär onnarı.

41Apostollar gittilär Sinedriondan sevineräk, çünkü pay aldılar zeetlerdän Saabi İisusun adı için[+].

42Onnar her gün Ayoz binada hem evlerdä dayma üüredärdilär hem İi Haberi İisus Hristos için annadardılar.

### 6


Edi kişi seçiler apostollara yardımcı

1O günnerdä, açan üürenicilär zeedelenärdi, urumca lafedän iudeylär başladılar mırıldanmaa çıfıtça lafedän iudeylerä karşı, zerä onnarın dulları esaba alınmardı hergünkü yardım paylaşmasında[+].

2Ozaman oniki apostol topladılar hepsi üürenicileri da dedilär: «Diil yakışıklı, ki biz brakalım Allahın sözünü da zaametlenelim sofralarda.

3Onuştan, kardaşlar, ayırın aranızdan edi adam, kimin için ii lafediler, kim dolu Ayoz Duhlan hem aarifliklän, ki onnarı koyalım bu lääzımnı işä[+].

4Ama biz kendimizi duaya hem Allahın sözünün nasaadına verecez».

5Bu teklifi beendi bütün topluluk. Ayırdılar Stefanı, bir adamı, kim doluydu Ayoz Duhlan hem aarifliklän, Filipi, Prohoru, Nikanoru, Timonu, Parmenanı hem Antiohiyadan Nikolayı, angısı öncä iudey dinini kabletmişti[+].

6Onnarı çıkardılar apostolların önünä, da bunnar, koyup ellerini onnarın üstünä, dua ettilär[+].

7Allahın sözü çok daalardı, üürenicilär dä gittikçä zeedelenärdi İerusalim kasabasında, popazlardan[†] da çoyu inana görä yaşardı[+].


Stefanı tuttular

8Stefan, dolu Allahın iivergisinnän hem kuvetlän, yapardı şaşmaklı işlär hem büük nışannar insan arasında.

9Ama kimisi sinagogadan,[†] angısına dener Azatlıların Sinagogası, hem kimisi iudeylerdän Kirinedän, Aleksandriyadan, Kilikiyadan hem Asiyadan başladılar Stefannan çekişmää,

10ama aariflää hem Ayoz Duha, angısınnan Stefan lafedärdi, karşı duramadılar[+].

11Ozaman saklıdan üürettilär kimi adamnarı, desinnär: «Biz işittik, nicä o kötülärdi Moiseyi hem Allahı»[+].

12Sora debreştirdilär insanı, aksakalları[†] hem bilgiçleri. Üüştülär onun üstünä, tutup, götürdülär Sinedriona.[†]

13Çıkardılar yalancı şaatlar, angıları dedilär: «Bu adam durgunmêêr lafetmää bu ayoz erä hem Zakona[†] karşı[+].

14Biz işittik onu lafedärkän, ani Nazaretli İisus yıkacek bu eri da diiştirecek bizim adetleri, ani kurulu Moiseydän»[+].

15Hepsi, kim otururdu Sinedrionda, açan baktılar Stefana, onun üzü göründü bir angil üzü gibi.

### 7


Stefanın korunmak lafı

1Baş popaz[†] sordu: «Aslı mı bu laflar?»

2Stefan cuvap etti: «Kardaşlar hem bobalar, sesleyiniz! Metinni Allah bizim bobamıza Avraama Mesopotamiya erindä açıldı, açan taa o erleşmediydi Harran kasabasına[+].

3Da dedi: „Çık senin erindän hem hısımnarın arasından da git orayı, neresini Bän gösterecäm“[+].

4O, çıkıp Haldey erindän, Harrana erleşti. Bobasının ölümündän sora Allah aldı onu oradan da getirdi büünkü yaşadıınız erä[+].

5Allah burada vermedi Avraama baarlem bir karış er, ki çorbacı olsun, ama adadı miraslık vermää ondan sora gelän onun senselesinä, bakmayarak, ani hiç yoktu uşaa[+].

6Allah dedi, ani onun senseleleri yaşayacek musaafir gibi bir yabancı erdä hem esirliktä hem zeettä olaceklar dörtüz yıl[+].

7„Ama Bän Kendim daava kesecäm o millettä, neredä onnar esirliktä olaceklar, – dedi Allah. – Sora çıkaceklar oradan da izmet edeceklär Bana bu erdä“[+].

8Sora verdi Avraama kesiklik[†] baalantısını. Butürlü Avraam İsaakın bobası oldu da sekizinci günü yaptı ona kesiklik. İsaaktan duudu İakov, da İakovdan duudu bizim oniki büük dedelerimiz[+].

9Atalarımız, kıskanmak beterinä, sattılar İosifi esir gibi Mısıra, ama Allah onunnandı[+].

10Kurtardı onu hertürlü zorluktan. Baaşladı ona aariflik hem hatır Mısır padişahının, faraonun önündä, angısı koydu onu kullansın Mısır padişahlıını hem bütün faraonun evini[+].

11Sora oldu aaçlık Mısırın hem Hanaanın her tarafında, da büük sıkıntılık başladı. Dedelerimiz bulamardılar imeelik.

12İakov işitti, ani Mısırda var ekin. O yolladı bizim dedeleri orayı ilk sıra[+].

13İkinci sıra, açan gittilär, İosif açıldı kendi kardaşlarına. Butürlü faraon tanıştı İosifin senselesinnän[+].

14Sora İosif yolladı, getirsinnär kendi bobasını hem hepsi hısımnarını: etmiş beş kişi[+].

15İakov gitti Mısıra, orada da o geçindi kendisi hem hepsi dedelär[+].

16Kemikleri getirildi Sihem erinä, neredä gömüldülär o mezar içinä, ani satın aldıydı Avraam gümüşlän Emmorun oollarından Sihemdä[+].

17Yaklaşardı vakıt, açan lääzımdı tamannansın, ne adanmıştı Allahtan Avraama. İnsan çok zeedelenärdi Mısırda.

18Sonda kalktı bir başka padişah, angısı tanımardı İosifi.

19Bu padişah şalvirliklän davrandı bizim insana karşı da zeetledi bizim dedeleri, zorlayıp onnarı, atsınnar kendi evlatlarını, yaşamasınnar deyni.

20Bu vakıt duudu Moisey, angısı gözäldi Allahın önündä. Bakıldı üç ay bobasının evindä[+].

21Açan sıbıdılmış oldu, faraonun kızı aldı onu da büüttü, nicä kendi uşaanı.

22Moisey üürendi hepsi Mısırın bilimini. Kaaviydi lafında hem işindä.

23Moisey kırk yaşındaydı, açan aklına fikir geldi dolaşsın kendi kardaşlarını, İzrailin oollarını.

24Gördü birisini, angısı kabaatsız zeet çekärdi, da arkaladı onu. Kin çıkardı, öldüreräk mısırlı adamı, kim onu zeetlärdi.

25Sanardı, ani kardaşları annayaceklar, ani onun elinnän Allah yollêêr onnara kurtulmak, ama onnar annamadılar.

26Ertesi günü Moisey gördü iki izrailli adamı düüşürkän, da baktı annaştırsın onnarı: „Adamnar! – dedi. – Siz kardaşsınız, neçin gücendirersiniz biri-birinizi?“

27Ama gücendirän adam itirdi Moiseyi bir tarafa da dedi: „Kim koydu seni önderci hem daavacı bizim üstümüzä?

28Osa isteersin beni dä öldürmää, nicä dün mısırlıyı mı öldürdün?“

29Bu lafları işidip, Moisey kaçtı da yaşadı musaafir gibi Madiam erindä, neredä ondan duudu iki ool.

30Kırk yıldan sora göründü ona bir angil, yanar gümenin ateşindä, Sinay bayırın çolluk erindä.

31Açan Moisey gördü bunu, şaştı da, yaklaşarak baksın deyni, işitti Saabinin sesini, ani dedi:

32„Bän senin dedelerinin Allahı – Avraamın, İsaakın, hem İakovun Allahıyım“. Moisey titiredi da artık kıyışmadı baarlem baksın.

33Saabi dedi ona: „Çıkar ayak kaplarını ayaklarından, zerä bu er, neredä durêrsın, ayozludur.

34Bän görerim zeetleri, ne Benim insanım çeker Mısırda, işiderim onnarın oflamaklarını da geldim, ki kurtarayım onnarı. Şindi gel, yollayım seni Mısıra“.

35Moisey, kimdän onnar atıldıydılar, deyeräk: „Kim seni koydu önderci hem daavacı üstümüzä?“ – onu Allah yolladı nicä önderci hem kurtarıcı angilin elinnän, angısı göründü ona yanar gümä içindä.

36Moisey çıkardı onnarı Mısırdan. Yaptı şaşmaklı işlär hem nışannar kırk yıl Mısırda, Kırmızı denizdä hem çolda.

37Moisey odur, kim dedi İzrailin oollarına: „Allah kaldıracek sizä kardaşlarınızın arasından bir prorok benim gibi; /onu sesleyäsiniz/“[+].

38Moisey oydu, kim yaşadı çolda toplu olan halkın arasında. Yanında vardı angil, ani onunnan lafetti Sinay bayırında, hem bizim dedelär. Moisey kabletti yaşamak getirän sımarlamakları, ki versin bizä.

39Ama dedelerimiz istämedilär seslesinnär, ondan atıldılar da hasret oldular dönmää geeri Mısıra.

40Arona dedilär: „Yap bizä allahları, angıları gideceklär bizim önümüz sora, zerä o Moiseylän, angısı çıkardı bizi Mısırdan, bilmeeriz, ne oldu“.

41Ozaman yaptılar bir idol bızaa biçimindä, getirdilär ona kurban da sevindilär kendi ellerinin yaptıına.

42Allah üzünü çevirdi onnardan, brakıp, tapınsınnar gök yıldızlarına, nicä bunun için yazılı prorok kiyadında: „Getirdiniz mi Bana kesili hayvan hem kurban kırk yıl çol erindä, İzrail halkı?

43Yok! Siz taşıdınız Molohun çadırını hem allahınızın, Refanın, yıldızını, idolları, ani yaptınız, ki tapınasınız onnara. Onuştan götürecäm sizi taa ötää Vavilondan“.

44Bizim dedelerimizin çolda vardı Şaatlık Çadırı, nicä sımarladı O, Kim dedi Moiseyä: „Yapasın çadırı o örnää görä, angısını gördün“[+].

45Taa sora dedelerimiz, ani aldılar çadırı kendi bobalarından, getirdilär onu kendilerinnän, açan Yosuanın önderciliinnän elä geçirdilär başka milletlerin topraklarını. Allah kooladı o milletleri bizim dedelerimizin önündän. Çadır kaldı Davidin[†] vakıdına kadar.

46David kendini Allaha beendirdi da izin istedi, yapsın bina İakovun Allahı için.

47Ama Solomon o, kim yaptı ev Allaha.

48Ama O, Kim hepsindän üüsektir, yaşamêêr adam elinnän yapılmış yapılarda, nicä söleer prorok:[+]

49„Gök – Benim çorbacılık skemnäm, er dä – Benim ayak skemnäm. Nesoy ev yapacenız Bana, eki neredä var nicä Bän dinneneyim? – deer Saabi. –

50Acaba, hepsini bunnarı yaratmadım mı Bän Kendi elimnän?“

51Siz, dik kafalılar, angıların ürekleri hem kulakları Allahtan uzak[*]! Siz herzaman durêrsınız Ayoz Duha karşı, nicä yaptı sizin dedeleriniz, hep ölä siz dä yapêrsınız.

52Dedeleriniz prorokların angısını koolamadılar? Öldürdülär onnarı da, kim öncä haberledi Dooru Olanın gelmesi için, Angısını siz şindi sattınız hem öldürdünüz[+].

53Siz – onnar, kim kabletti Zakonu,[†] verili angillerdän, ama tamannamadınız onu!»[+]


Stefanı öldürerlär taşlan

54Sinedrionun[†] azaları bunu işittiynän, bu laflar sapladı onnarın üreklerini, da dişlerini gıcırdadardılar Stefana karşı[+].

55Ama o, dolu Ayoz Duhlan, kaldırdı bakışını gökä, gördü Allahın metinniini hem İisusu durarak Allahın saa tarafında,[+]

56da dedi: «Tä, bän görerim açık gökleri hem Adam Oolunu[†] durarak Allahın saa tarafında!»[+]

57Onnar ozaman başladılar bütün seslän baarmaa, tıkadılar kulaklarını da hep birliktä üüştülär onun üstünä.

58Sürüdülär kasabadan dışarı da başladılar taşlan onu düümää. Ona karşı şaatlık edennär koydular rubalarını bir genç olanın ayaklarına, angısının adıydı Saul[+].

59Açan taşlan öldürürdülär Stefanı, kendisi dua edärdi da deyärdi: «Saabi İisus, kablet benim duhumu!»[+]

60Sora diz çöktü da bütün seslän baardı: «Saabi, koyma esaba onnarın bu kabaatını!» Da bu laflarlan geçindi[+].

### 8


Koolamak hristiannara

1Saul Stefanın öldürülmesinä kayıl oldu. O gün çeketti büük koolamak İerusalim klisesinä karşı. Apostollardan kaarä, hepsi daaldı İudeya hem Samariya erlerinä[+].

2Allahtan korkan adamnar Stefanı gömdülär da çok aaladılar onun için.

3Saul sa çalıştı yok etmää kliseyi. Girärdi evlerä, kuvetlän alardı adamnarı hem karıları da zındana kapardı[+].


Filip nasaat eder Samariyada

4Onnar, kim daalıştılar, erdän erä gidärdilär da ii haberi annadardılar Allahın sözü için[+].

5Filip Samariya kasabasına gitti da orada Hristos için nasaat edärdi[+].

6İnsan, nicä bir adam, esap almaklan seslärdi, ne sölärdi Filip, işidip hem görüp meraklı nışannarı, ani o yapardı.

7Çok hastalardan baarıp-çıkardı fena duhlar, hem çok kötürüm hem topal insannar saa olardılar[+].

8O kasabada oldu büük sevinmäk.


Büücü Simon

9Orada vardı bir adam, adı Simon, angısı çoktan büücülük yapardı da şaştırardı Samariya halkını. O kendini üstün bir adam sayardı.

10Hepsi, küçük-büük, esap almaklan seslärdilär onu da deyärdilär: «Bu adam o, kimä deerlär „Allahın büük kuvedi“».

11Seslärdilär onu, zerä büücülüklän çok vakıt onnarı şaştırardı.

12Ama, açan inandılar Filipi, angısı ii haberi annadardı Allahın Padişahlıı hem İisus Hristozun adı için, vaatiz oldular adamnar hem karılar.

13Simon da artık inandı da vaatiz oldu. O Filiptän hiç ayırılmardı da şaşmaklan bakardı meraklı nışannara hem kudretli işlerä, ani yapılardı[+].


Petri hem İoan Samariyada

14İerusalimdä apostollar, işidip, ani Samariya kabletti Allahın sözünü, orayı yolladılar Petriyi hem İoanı[+].

15Onnar, gelip, dua ettilär, ki samariyalılar kabletsinnär Ayoz Duhu[+].

16Zerä Ayoz Duh taa hiç birinin üzerinä inmemişti, sade vaatiz olmuştular Saabi İisusun adına[+].

17Ozaman Petri hem İoan koydular ellerini onnarın üstünä, da onnar kablettilär Ayoz Duhu[+].

18Açan Simon gördü, ani Ayoz Duh veriler apostolların el koymaklarınnan, ozaman teklif etti versin onnara para

19da dedi: «Verin bana da bu kuvettän, ki kimin üstünä ellerimi koyacam, kabletsin Ayoz Duh».

20Ama Petri dedi: «Senin paran telef olsun seninnän, zerä sän sandın, ki Allahın baaşışını var nicä kazanmaa paraylan!

21Yok payın, yok hakın bu iştä, zerä senin ürään diil haliz Allahın önündä.

22Pişmannık getir senin bu kötülüündän da dua et Saabiyä, beki afedilir senin bu kötü neetin[+].

23Zerä görerim, ani doluysun kin zihirinnän hem baalıysın zakonsuzluk[†] sincirlerinnän».

24Simon cuvap etti: «Dua edin benim için Saabiyä, ki başıma gelmesin bişey bundan, ne sölediniz».

25Şaatlık edip, Saabinin sözünü nasaat ettiktän sora Petri hem İoan döndülär İerusalimä, annadarak İi Haberi Samariyanın çok küülerindä[+].


Filip hem Efiopiyalı

26Saabidän bir angil Filipä dedi: «Kalk da git üülenä dooru, o yola, ani İerusalimdän Gaza kasabasına dooru iner. O yol şindi boş»[+].

27Filip kalktı da gitti. Bu arada bir efiopiyalı evnuh[*], Kandakın, Efiopiya padişahkasının, bir kudretli izmetkeri, ani bakardı bütün onun haznasını, geeri dönärdi İerusalimdän, nereyi gittiydi Allaha baş iiltsin deyni.

28O, faytonunda oturarak, okuyardı prorok İsayanın kiyadını.

29Ayoz Duh dedi Filipä: «Git da etiş bu faytonu»[+].

30Filip kaçıp etişti faytonu da işitti, nicä evnuh okuyêr prorok İsayanın kiyadını. Filip sordu ona: «Acaba annêêrsın mı, ne okuyêrsın?»

31Evnuh cuvap etti: «Nesoy var nicä annayım, birkimsey yol göstermeyincä bana?» Da yalvardı Filipä, pinsin faytona da otursun onunnan barabar[+].

32Okuyardı o eri Ayoz Yazıdan, neredä yazılı: «O götürüldü, nicä bir koyun kesilmää deyni, hem nicä bir kuzu susar kırkanın önündä, O ölä açmadı aazını.

33Onu aşaaladılar hem dooru daava yapmadılar. Kim anacek Onun senselesini, zerä yaşaması alındı bu erdän».

34Evnuh dedi Filipä: «Yalvarêrım, sölä, kimin için lafeder prorok? Kendisi için mi osa başkası için mı?»

35Ozaman Filip aldı lafı da başladı bu Yazıdan annatmaa ii haberi İisus için[+].

36Onnar, yolda gidärkän, etiştilär bir suya. Evnuh dedi: «Tä su; ne köstekleer beni, ki vaatiz olayım?»

/ 37Filip dedi: «Eer inanarsaydın bütün üräännän, ozaman var nicä vaatiz olasın». Evnuh cuvap etti: «İnanêrım, ani İisus Hristos Allahın Oolu»./

38Sımarladı, faytonu durgutsunnar. İndilär ikisi dä su içinä, da Filip vaatiz etti evnuhu.

39Açan çıktılar su içindän, Saabinin Duhu[*] alıp götürdü Filipi. Evnuh başka onu görmedi. O şen gitti kendi yoluna.

40Ama Filip buldu kendini Azot kasabasında, neredän gitti Kesariya kasabasınadan, annadarak İi Haberi hepsi kasabalarda.

### 9


İisus gösteriler Saula

1Saul, taa ateş püsküreräk, korkudurdu hem öldürürdü Saabinin üürenicilerini. O gitti baş popaza[†][+]

2da istedi ondan kiyat Damask kasabasının sinagogalarına,[†] ki hepsini, kimi bulacek Hristozun yolunda, adamnarı-karıları getirsin baalı İerusalimä.

3Yolda gidärkän, yakın Damask kasabasına, birdän bir şafk göktän aydınnattı onun dolayını[+].

4Saul düştü erä da işitti bir ses, ani dedi: «Saul, Saul, neçin Beni koolêêrsın?»

5«Kimsin Sän, Saabi?» – sordu Saul. Ses cuvap etti: «Bän İisus, Kimi sän koolêêrsın. /Zor sana geeri dooru kazık üstünä basasın».

6Saul, korkudan titireyeräk, sordu: «Saabi, ne yapayım?» Saabi cuvap etti ona: «/Kalk da git kasaba içinä, orada sana sölenecek, ne lääzım yapasın».

7Adamnar, ani Saulun yoldaşlarıydı, daptur geldilär. Sesi işidärdilär, ama kimseyi görmärdilär.

8Saul kalktı erdän, ama, gözlerini açtıynan, bişey görmärdi. Tuttular onu ellerindän da götürdülär Damask kasabasına.

9O üç gün, bişey görmeyeräk, ne idi, ne dä içti.

10Damask kasabasında vardı bir üürenici, adı Ananiya. Saabi dedi ona bir görünmektä: «Ananiya!» «Buradayım, Saabi», – cuvap etti Ananiya[+].

11Saabi dedi ona: «Kalk da git sokaa, ani adı „Uz Sokak“, İudanın evinä. Orada sor Tars kasabasından bir adamı, adı Saul. O şindi orada dua eder[+].

12Gördü görünmektä bir adam, adı Ananiya, angısı geldi da koydu ellerini onun üstünä, enidän görmäk edensin deyni».

13«Saabi, – cuvap etti Ananiya, – çok insandan işittim bu adam için, nekadar kötülük yaptı Senin ayoz halkına İerusalimdä.

14Ona verili zaabitlik büük popazlardan,[†] ki burada da baalasın herkezini, kim Senin adınnan dua eder».

15Ama Saabi cuvap etti: «Git, zerä o bir kap, angısını Bän ayırdım, haberlesin Benim adımı başka halklara, padişahlara hem İzrailin oollarına[+].

16Bän gösterecäm ona, nekadar lääzım çeksin Benim adım için»[+].

17Ananiya gitti, girdi içeri, koydu ellerini Saulun üstünä da dedi: «Kardaş Saul, Saabi İisus, Angısı gösterildi sana, burayı gelirkän, yolda, O yolladı beni, ki sän enidän edenäsin görmäk hem dolasın Ayoz Duhlan»[+].

18Çabuk düştü onun gözlerindän bir soy kapçık. O enidän başladı görmää da, kalkıp, vaatiz oldu.

19Ondan sora idi da enidän kuvetlendi. Sora kaldı birkaç gün üürenicilärlän Damask kasabasında[+].


Saul nasaat eder Damask kasabasında

20Saul hemen başladı haberlemää sinagogalarda, ani İisus – Allahın Oolu.

21Hepsi, kim onu işidärdi, şaşıp deyärdi: «Acaba diil mi o, angısı İerusalimdä telef etti onnarı, kim dua eder bu adlan? Gelmedi mi o burayı da, ki baalayıp götürsün onnarı büük popazlara?»[+]

22Ama Saul gün gündän kaavilenärdi, da şaşırdardı iudeyleri, angıları yaşardılar Damask kasabasında, gösterip onnara, ki İisus – Hristos[+].


İudeylär isteerlär öldürmää Saulu

23Birkaç vakıttan sora iudeylär annaştılar, ki öldürsünnär Saulu[+].

24Saul işitti onnarın bu düşünmekleri için. Kasabanın tokatlarını beklärdilär gecä-gündüz, onu öldüräbilsinnär deyni.

25Ama onun üürenicileri bir gecä onu alıp, aşaa indirdilär kasabanın duvarından, sarkıdarak onu büük çiten içindä[+].


Saul İerusalim kasabasında

26Açan geldi İerusalimä, Saul çalıştı yannaşsın üürenicilerä, ama hepsi ondan korkardılar hem inanamardılar, ani o üürenici.

27Ozaman Varnava aldı onu, götürdü apostollara da annattı, nicä o yolda gördü Saabiyi, Angısı lafetti onunnan. Söledi, nesoy Damask kasabasında o girginniklän nasaat etti İisusun adınnan[+].

28Bundan sora Saul onnarlan barabar gezärdi hereri İerusalim içindä, nasaat ederäk girginniklän Saabinin adınnan.

29Lafedärdi hem çekişärdi urumca lafedän iudeylärlän, ama onnar aarardılar, nesoy öldürsünnär onu[+].

30Açan annadılar kardaşlar bunu, götürdülär Saulu Kesariya kasabasına da oradan yolladılar onu Tars kasabasına[+].

31Klisä usluluk içindeydi bütün İudeyada, Galileyada hem Samariyada, duhça kaavilenärdi, da, yaşayarak Saabidän korkuylan, Ayoz Duhun yardımınnan zeedelenärdi.


Eney saa olêr

32Razgeldi, açan Petri dolaşardı her tarafı, etişti Allahın ayoz halkına, kim yaşardı Lidda kasabasında.

33Orada buldu kötürüm bir adam, adı Eney, angısı sekiz yıl yatalak kalmıştı.

34«Eney, – dedi Petri, – İisus Hristos seni alıştırêr, kalk da topla döşeeni». Eney çabuk kalktı[+].

35Hepsi, kim yaşardı Lidda hem Şaron kasabalarında, gördülär onu da döndülär Saabiyä.


Tavifa diriler

36İoppiya kasabasında vardı bir üürenici karı, adı Tavifa, ani annaması Serna[*]. O herzaman iilik yapardı hem fukaaralara yardım edärdi[+].

37Ama o vakıt hastalandı da öldü. Onun güüdesini yıkadılar da koydular ikinci kattakı odaya.

38Çünkü Lidda yakın İoppiya kasabasına, üürenicilär, işidip, ani Petri orada, yolladılar ona iki kişi, ani yalvardılar: «Oyalanma, gel bizä!»

39Petri kalktı da gitti onnarlan barabar. Açan geldi, onu çıkardılar ikinci kattakı odaya, neredä hepsi dullar dolayladılar onu, aalayarak hem göstereräk gölmekleri hem üst rubaları, ani yapardı Serna, açan onnarlan yaşardı.

40Petri çıkarttı hepsi insanı dışarı da, diz çöküp, dua etti. Sora döndü ölü güüdeyä dooru da dedi: «Tavifa, kalk!» Karı açtı gözlerini da, açan gördü Petriyi, doorulup-oturdu[+].

41Petri uzattı elini da yardım etti, kalksın ayakça. Sora çaardı ayoz adamnarı hem dulları da çıkardı karıyı onnarın karşısına diri[+].

42Bu oluş için haber daaldı bütün İoppiya kasabasına, da çoyu inandı Saabiyä.

43Petri çok gün kaldı İoppiyada bir sepicidä, ani adı Simon.

### 10


Korniliy

1Kesariya kasabasında yaşardı bir adam, adı Korniliy. O üzbaşı asker bölümündä, ani adı İtaliya bölümü.

2Dinni hem Allahtan korkan bir adamdı, nicä herkez onun evindä. Çok yardım edärdi insana hem herzaman Allaha dua edärdi[+].

3Gündüz, bir dokuzuncu saatta[*], bir görümdä o açık gördü Allahtan bir angil, angısı geldi ona da dedi: «Korniliy!»[+]

4O baktı uz ona da, ürküp, dedi: «Ne var, Saabim?» Angil cuvap etti: «Senin duaların hem iiliklerin etiştilär Allaha, da O aklına getirdi onnarı[+].

5Şindi yolla birkaç adam İoppiya kasabasına da teklif et Simonu, angısına dener Petri.

6O konaklanêr bir sepicidä, angısının adı Simon, kimin evi deniz boyunda. /O söleyecek sana o sözleri, neylän sän kurtulacan hem hepsi senin evin/»[+].

7Onunnan lafedän angil gittiktä sora Korniliy çaardı iki kişi kendi izmetkerlerindän hem dinni bir asker, angısı herzaman izmet edärdi onun yanında.

8Hepsini sölediktän sora yolladı onnarı İoppiyaya.


Petri görer bir görünmäk

9Ertesi günü, açan onnar yoldaydılar hem yaklaşardılar o kasabaya, Petri pindi evin üstünä bir altıncı saatta[*], ki dua etsin[+].

10O acıktı da istedi isin. Açan hazırlanardı imäk, Petrinin gözleri döndü.

11Gördü açık gökü hem nesä, ani benzärdi büük bir çarşafa, ani sarkıdılardı dört köşesindän da indirilärdi erä.

12Çarşaf içindä vardı hertürlü dört bacaklılar, er üstündä sürünennär, /canavarlar/ hem gök kuşları.

13Bir ses dedi ona: «Petri, kalk, kes da i».

14«Olmaz, Saabi, bän hiç bir vakıt imedim bişey mındar[†] hem diil pak», – cuvap etti Petri.

15O ses ikinci sıra dedi: «Ne Allah pakladı, onu sän sayma mındar»[+].

16Bu oldu üç sıra. Sora hemen o nesä enidän gökä kaldırıldı.

17Petri şaş kalmıştı. Açan düşünärdi, ne annaması var bu görümün, o adamnar, ani yollanmış Korniliydän, üürenmiştilär, neredeydi Simonun evi, da durgundular dışankı tokatların önündä.

18Onnar baarıp-sordular: «Burada mı konaklanêr Simon, angısına deerlär Petri?»

19O vakıt, açan Petri düşünärdi bu görüm için, Ayoz Duh dedi ona: «Tä, üç adam seni aarêêrlar[+].

20Kalk, in aşaa da git onnarlan, hiç şüpeyä koymayarak, zerä Bän yolladım onnarı».

21Petri indi o adamnara da dedi: «Bänim o, kimi siz aarêêrsınız. Ne iş için geldiniz acaba?»

22Onnar dedilär: «Korniliy, asker üzbaşı, Allahtan korkan dooru bir adam, beenilmiş hepsi iudey insanından, aldı sımarlamak bir ayoz angildän, ki teklif etsin seni kendi evinä da seslesin, ne sän söleyecän»[+].

23Petri teklif etti onnarı içyanına da konakladı.


Petri Korniliyin evindä

İkinci günü Petri kalktı da yola çıktı onnarlan. Onunnan barabar gitti birkaç kardaş İoppiyadan.

24Ertesi günü etiştilär onnar Kesariya kasabasına. Korniliy beklärdi onnarı kendi hısımnarınnan hem yakın dostlarınnan, angılarını teklif ettiydi.

25Açan Petri girdi tokatlardan, Korniliy karşı çıktı ona da baş iiltti, düşüp onun ayaklarına[+].

26Ama Petri kaldırdı onu da dedi: «Kalk, bän dä insanım»[+].

27Taa lafederäk onunnan, girdi içeri, neredä gördü çok insan toplu.

28O dedi onnara: «Siz bilersiniz, ani iudey adetlerinä karşı, ki onnar yannaşsınnar yabancılara eki dolaşsınnar onnara. Ama Allah bana açtı, ki bän saymayım kimseyi mındar yada diil pak[+].

29Onuştan, açan teklif ettiniz, bän geldim hiç bir lafsız. Şindi sorêrım: neçin çaarttınız beni?»

30Ozaman Korniliy cuvap etti: «Dört gün geeri bu saada dooru /bän oruç tutardım, da/ dokuzuncu saatta dua edärdim kendi evimdä. Ansızdan peydalandı benim önümdä bir adam yalabık rubaylan.

31O dedi: „Korniliy, senin duan işidildi, da Allah aklına getirdi senin iiliklerini.

32Şindi yolla İoppiya kasabasına da çaar Simonu, angısına deniler Petri. O konaklanêr sepici Simonun evindä, deniz yanında. /O gelecek da annadacek sana/“.

33Osaat yolladım senin ardına, da islää yaptın, ani geldin. Şindi biz hepsimiz durêrız Allahın önündä, ki sesleyelim hepsini, ne Saabi sımarladı sana».


Petrinin nasaadı Korniliyin evindä

34Petri aldı lafı da dedi: «Hakına görerim, ani Allah kimseyä pay tutmêêr,[+]

35ama herbir millettän insannar, ani Ondan korkêrlar hem yapêrlar dooruya görä, beenilmiş Ondan[+].

36Siz bilersiniz sözü, angısını O yolladı İzrail oollarına, annadarak ii haber usluluk için İisus Hristozlan, Angısı hepsinä Saabi.

37Bilersiniz işleri, ani oldu bütün İudeyada, başlayarak Galileyadan vaatizliktän sora, angısı için İoan nasaat etti,[+]

38nicä Allah Ayoz Duhlan hem kudretlän yaaladı İisusu Nazarettän, Angısı gezärdi erdän erä, iilik yaparak hem alıştırarak hepsini, kim diavolun baskısı altındaydı, zerä Allah Onunnandı[+].

39Biz şaadız hepsinä bunnara, nelär yaptı O iudeylerin erindä hem İerusalimdä. Sonda Onu öldürdülär, asıp bir stavroza.

40Üçüncü günü Allah diriltti hem yaptı, ani O açık gösterilsin

41diil hepsi insana, ama salt bizä, şaatlara, ani Allahtan seçilmiş olduk, ani idik hem içtik Onunnan barabar Onun ölüdän dirilmesindän sora.

42O sımarladı, nasaat hem şaatlık edelim insana, ani O sıralanmış Allahtan, daavacı dirilerä hem ölülerä olsun[+].

43Hepsi proroklar Onun için şaatlık ederlär, ani herkezin, kim Ona inanêr, günahları afedilir Onun adınnan»[+].

44Açan Petri butürlü lafedärdi, Ayoz Duh indi hepsinin üstünä, kim seslärdi bu lafları.

45Hepsi inancılar, kesiklilär,[†] ani geldilär Petriylän, şaştılar, ani Ayoz Duhun baaşışı yabancı insannar üstünä dä döküler.

46Zerä işidärdilär onnarı, türlü dillerdä lafederäk hem Allahın büüklüünü metinneyeräk. Ozaman Petri dedi:[+]

47«Var mı nicä şindi durgutmaa bunnarı suylan vaatizliktän, angıları kablettilär Ayoz Duhu, nicä dä biz?»[+]

48Ondan sora sımarladı, vaatiz olsunnar İisus Hristozun adına. Sora yalvardılar, ki kalsın birkaç gün onnarlan[+].

### 11


Petrinin doorulanması İerusalimdä

1Apostollar hem İudeyanın her tarafından kardaşlar işittilär, ani yabancılar da kablettilär Allahın sözünü.

2Da açan Petri İerusalimä döndü, kesiklik[†] taraflıları takazaladılar onu[+]

3da dedilär: «Sän gitmişin kesiksiz olannarın evinä da imäk imişin onnarlan barabar»[+].

4Petri, baştan başlayarak, onnara hepsini sıravardır söledi da dedi:

5«Bulunurdum İoppiya kasabasında. Dua vakıdı gözlerim döndü da gördüm bir görünmäk. Göktän inärdi nesä, ani benzärdi büük bir çarşafa, ani sarkıdılardı dört köşesindän. Geldi benim yanıma kadar[+].

6Gözlerimi çarşafa dikip, islää baktım. Gördüm dört bacaklıları, canavarları, sürünenneri hem gök kuşlarını.

7Da işittim bir ses, ani dedi bana: „Petri, kalk, kes da i!“

8Ama bän cuvap ettim: „Olmaz, Saabi, hiç bir vakıt bişey mındar[†] hem diil pak girmedi aazıma“.

9Ama ses göktän ikinci sıra dedi bana: „Ne Allah pakladı, onu sayma mındar“[+].

10Bölä oldu üç sıra. Sora hepsi enidän alındı gökä.

11Taman o vakıt üç adam, yollanılan Kesariyadan bana, durgundular evin önündä, neredeydik biz.

12Ayoz Duh bana dedi gideyim onnarlan, hiç şüpelenmeyeräk. Bu altı kardaş geldilär benimnän, bilä girdik o adamın evinä[+].

13O söledi bizä, nicä görmüş angili, angısı onun evindä peydalanmış da demiş ona: „Yolla İoppiya kasabasına da teklif et Simonu, angısına deniler Petri[+].

14O söleyecek sana sözleri, neylän sän kurtulacan hem hepsi senin evin“.

15Açan başladım lafetmää, onnarın üstünä indi Ayoz Duh, nicä dä baştan indi bizim üstümüzä[+].

16Ozaman aklıma getirdim Saabinin sözlerini: „İoan vaatiz etti suylan, ama siz vaatiz olacenız Ayoz Duhlan“[+].

17Çünkü Allah verdi onnara hep ölä baaşışı, nicä dä bizä, kim inandı Saabi İisus Hristoza, bän kimim, ki Allaha karşı durayım?»[+]

18Sesleyip bu lafları, onnar uslandılar da metinnedilär Allahı, deyip: «Görüner, ani tayfännara[†] da Allah verdi kolaylık, dönsünnär Ona günahlarından da yaşamak edensinnär».


Varnava hem Saul Antiohiya kasabasında

19Onnar, ani daalıştıydılar koolamak vakıdında, Stefanın öldürülmesindän sora, gittilär erdän erä Finikiya, Kipru hem Antiohiyaya kadar, haberleyeräk Allahın sözünü salt iudeylerä[+].

20Ama onnardan kimi adamnar vardı Kiprudan hem Kirinedän, angıları gittilär Antiohiya kasabasına da lafettilär urumnarlan, annadarak ii haberi Saabi İisus için.

21Saabinin eli onnarlandı. Çok insan inandılar da döndülär Saabiyä.

22Onnar için haber etişti İerusalim klisesinä. Oradan yolladılar Varnavayı Antiohiya kasabasına[+].

23Açan o, gelip orayı, gördü Allahın iivergisini, sevindi da üreklendirdi hepsini, karar alıp, verilsinnär Saabiyä.

24Zerä Varnava ii bir adamdı, dolu Ayoz Duhlan hem inannan. Da çok insan ekleşti Saabiyä[+].

25Sora Varnava gitti Tars kasabasına, ki aarasın Saulu[+].

26Bulup onu, getirdi Antiohiya kasabasına. Bütün yıl onnar, kliseylän toplanıp, çok insan üürettilär. En ilkin Antiohiyada üürenicilerä «hristian» adı verildi.


Agav prorokluk eder aaçlık için

27Bu vakıt İerusalimdän Antiohiyaya geldilär proroklar[+].

28Onnardan birisi, adı Agav, kalkıp haberledi Ayoz Duhlan, ani olacek büük aaçlık bütün dünnedä, nicä da sora oldu imperator Klavdiyin vakıdında[+].

29Ozaman üürenicilär kararladı herkezi, kuvedinä görä, yollasın yardım kardaşlara, angıları yaşardılar İudeyada.

30Ölä da yaptılar. Varnavanın hem Saulun elinnän yolladılar bir yardım presviterlerä.

### 12


Petri kurtulêr kapandan

1O vakıt padişah İrod tutturdu klisedän kimisini, neetlenip onnara kötülük yapsın.

2O kılıçlan öldürttü İakovu, İoanın kardaşını[+].

3Görüp, ani iudeylär beenerlär bunu, ondan sora Hamursuz yortunun günnerindä tutturdu Petriyi dä.

4Arestat ettirdiktän sora kapana kapattı. Koydu dört bölük asker, beklesinnär onu. Bölüklerdä vardı dördär asker. Neetlenärdi Paskellä yortusundan[†] sora çıkarmaa onu insanın önünä daava için[+].

5Petri bulunurdu bekçilik altında, kapanda. Ama klisä haşlak dua edärdi onun için Allaha[+].

6O gecä, nezaman ertesi günü İrod lääzımdı çıkarsın onu daavaya, Petri uyuyardı iki asker arasında baalı iki sincirlän, bekçilär dä beklärdilär kapanın kapusunda.

7Ansızdan Allahtan bir angil peydalandı, da bir şafk aydınnattı odayı kapanda. Angil dürttü Petriyi bir yanına da, uyandırıp onu, dedi: «Çabuk kalk!» Sincirlär birdän düştülär onun ellerindän[+].

8Angil dedi ona: «Kuşan hem gii ayak kaplarını!» O ölä dä yaptı. Sora angil dedi: «Gii üst rubanı da gel benim ardıma!»

9Petri dışarı çıktı, gidip onun ardına, annamayarak, ani, ne yapêr angil, bu hakına aslı. O sanardı, ani görünmäk görer.

10Açan geçtilär ilk hem ikinci bekçilii, etiştilär demir tokatlara, ani çıkêr kasaba içinä. Tokatlar kendiliindän açıldılar önnerindä. Onnar çıktılar da geçtilär bir sokak. Sora angil birdän yok oldu onun yanından[+].

11Açan Petri geldi kendinä, dedi: «Şindi bän hakına görerim, ani Saabi yolladı angilini da kurtardı beni İrodun elindän hem hepsi belalardan, ne beklärdi iudey insanı, ki olsun benimnän»[+].

12Annayıp, ne oldu, o gitti Mariyanın evinä, angısı İoanın – Mark denilenin – anasıydı, kimdä çoyu toplanmıştılar da dua edärdilär[+].

13Açan Petri urdu dışankı tokatlara, çıktı bir izmetçiyka, adı Roda, ki baksın, kim urêr.

14Açan tanıdı Petrinin sesini, sevinmeliktän açmadı tokadı, ama kaçarak gitti da söledi, ani Petri durêr tokatlarda.

15Onnar dedilär ona: «Sän deli miysin?» Ama o bakardı annatsın, ani söledikleri aslı, onuştan onnar dedilär: «Bu olmalı onun angili»[+].

16Bu vakıt Petri hep urardı tokatlara. Açan açtılar, görüp onu, daptur geldilär.

17Petri yaptı elinnän nışan, ki sussunnar. Sora annattı, nicä Saabi çıkardı onu zındandan, da dedi: «Söleyiniz İakova hem kardaşlara bu oluşlar için». Sora kendisi çıktı da gitti başka erä[+].

18Açan aydınnandı, askerlerin arasında bir büük kaçınmak oldu, bakardılar annasınnar, ne oldu Petriylän.

19İrod aarattı onu hererdä, da, açan bulamadı, bekçileri soruşa çekti da sımarladı, öldürülsünnär. Sora kendi gitti İudeyadan Kesariya kasabasına da orada kaldı.


İrod öler bir çirkin ölümnän

20İrod pek üfkeliydi Tir hem Sidon kasabasından insana. Onnar, annaşıp, geldilär İrodlan görüşmää. Kendi tarafına çevirdilär Vlastı, ani bakardı padişahın binasını. İstedilär barışmak yapmaa, zerä onnarın memleketi beslenärdi padişahın memleketindän.

21Bir koyulmuş gündä İrod giidi padişah rubalarını, da, oturup padişah skemnesindä, başladı lafetmää insanın önündä.

22İnsan baarardı: «Bu ses diil adamın, ama Allahın!»

23Saabidän bir angil hemen birdän çarptı onu, zerä o yapmıştı, ki metinnesinnär onu, ama diil Allahı. Onu kurtlar idi, da o öldü[+].

24Ama Allahın sözü her tarafa daalardı hem ilerlärdi[+].

25Varnava hem Saul, izmetlerini tamannadıktan sora, döndülär İerusalimdän geeri, alıp kendilerinnän İoanı, angısına deniler Mark[+].

### 13


Varnava hem Saul yollanêrlar nasaat etmää

1Antiohiyada, oradakı klisedä vardı kimi proroklar hem üüredicilär: Varnava; Simon, angısına denilärdi Niger; Luțiy, Kirinä kasabasından; Manain, angısı büüdü İrod beylän barabar; hem Saul[+].

2Açan izmet edärdilär Saabiyä hem oruç tutardılar, Ayoz Duh dedi: «Ayırın Bana Varnavayı hem Saulu o işä, ani Bän çaardım onnarı»[+].

3Oruçtan hem duadan sora koydular ellerini onnarın üstünä da kolverdilär onnarı.


Saul hem Varnava Kipruda

4Varnava hem Saul, yollanmış Ayoz Duhtan, geldilär Selevkiyä kasabasına. Oradan geçtilär gemiylän Kipru adasına.

5Etiştiynän Salamin kasabasına, haberledilär Allahın sözünü iudey sinagogalarında.[†] İoanı almıştılar yardımcı kendilerinä[+].

6Bütün adayı aykırladılar Paf kasabasına kadar. Orada uuradılar bir iudey büücüsü, bir yalancı prorok üstünä. Onun adı Variisus[+].

7O prokonsul[*] Sergiy Pavlinin, akıllı bir adamın, çevresindeydi. Prokonsul çaardı Varnavayı hem Saulu, zerä istärdi işitsin Allahın sözünü.

8Ama Variisus, angısının öbür adı – Elima, «büücü» maanasında, karşı durardı onnara, da bakardı saptırsın prokonsulu inandan.

9Ozaman Saul, ani adı Pavli, dolu Ayoz Duhlan, baktı uz onun gözlerinä da dedi:[+]

10«Adam, dolu hertürlü şalvirliklän hem kötülüklän, diavolun oolu, duşman herbir doorulaa! Durgunmayacan mı sän yalan sölemää Allahın düz yolu için?

11Şindi Saabinin eli sana karşı. Sän köör olacan da görmeyecän gün şafkını bir parça vakıt». Birdän bir duman, bir karannık çöktü Elimanın üstünä, da o, dönüp ötää-buyanı, aarardı insannarı, götürsün onu elindän.

12Açan prokonsul gördü, ne oldu, çok şaştı Saabinin üüretmesinä da inandı.


Pergä hem Pisidiya Antiohiya kasabalarında

13Pavli hem kafadarları yollandılar gemiylän Paftan da gittilär Pergä kasabasına, ani Pamfiliya erindä. İoan sa ayırıldı onnardan da döndü geeri İerusalimä[+].

14Onnar Pergedän çıktılar da, erdän erä gezeräk, gittilär Pisidiya Antiohiya kasabasına. Cumertesi günü girdilär sinagoga içinä da oturdular.

15Açan okunurdu Zakon[†] hem prorokların yazılarından, sinagoganın öndercileri yolladılar, ki sorsunnar onnara: «Kardaşlar, eer varsaydı bir nasaadınız insana, söleyin»[+].

16Pavli kalktı, yaptı nışan elinnän da dedi: «İzrailin adamnarı hem Allahtan korkannar,[†] sesleyin!

17Bu halkın, İzrailin, Allahı bizim bobalarımızı ayırdı da büük bir millet yaptı, açan Mısırda yaşardılar. Sora Kendi kaavi elinnän oradan onnarı çıkardı.

18Kırk yıla yakın doyurdu onnarı çol erdä.

19Edi millet yok etti Hanaan memleketindä, erlerini payetti, verip onnara.

20Ondan sora, bir dörtüz elli yıl yollardı onnara izmetkerlerini prorok Samuilin vakıdına kadar.

21Sora onnar istedilär padişah. Allah verdi onnara Saulu, Kisin oolunu, Veniaminin tamızlıından. O kırk yıl padişahlık etti.

22Ondan sora Allah kaldırdı onnara padişah Davidi,[†] angısı için şaatlık etti, deyip: „Buldum bir adam kendi üreemä görä, İesseyin oolunu, Davidi, angısı yapacek hepsini, ne Bän isteerim“.

23Davidin senselesindän Allah adamasına görä kaldırdı İzrail insanına bir Kurtarıcı – İisusu.

24Onun gelmesinin önü sora İoan nasaat etti hepsi İzrail insanına, ani lääzım dönsünnär günahlarından Allaha da vaatiz olsunnar[+].

25İoan kendi izmetçiliinin bitkisindä dedi: „Kimim, siz sanêrsınız beni? Bän diilim Hristos, ama bendän sora geler Birisi, Angısının bän diilim yakışıklı çözmää ayak kaplarını“[+].

26Kardaşlar, Avraamın senselesindän gelennär hem Allahtan korkannar, bizä[*] yollanıldı haber bu kurtulmak için.

27Zerä İerusalimdä yaşayannar hem onnarın öndercileri İisusu tanımadılar, daava kestilär Ona da bölä tamannadılar prorokların sözlerini, ani her cumertesi okunêr[+].

28Bulamadılar ölüm için bir da kabaat Onda, ama hep okadar istedilär, ki Pilat cezalasın Onu ölümnän[+].

29Açan tamannadılar hepsini, ne yazılıydı Onun için, indirdilär Onu stavrozdan da koydular mezar içinä[+].

30Ama Allah diriltti Onu ölüdän[+].

31O çok vakıt gösterildi onnara, kim Onunnan barabar Galileyadan İerusalimä geldiydilär, ani büün Onun şaatları insanın önündä[+].

32Biz haberleeriz sizä İi Haberi, ne adanmıştı Allahtan bobalarımıza[+].

33O tamannadı bu adamasını bizä, Kendi uşaklarına, açan kaldırdı İisusu. Nicä var yazılı ikinci Psalmada: „Sän Benim Oolumsun, büün Senin boban oldum“.

34Allah diriltti Onu ölüdän, ölä ki Onun güüdesi hiç bir vakıt çürümeyecek, da bunun için bölä dedi: „Bän bir inanç sevgiylän davranacam Sana, nicä adadım Davidä“[+].

35Onuştan başka bir Psalmada deer: „İzin vermeyecän, ki Senin Ayozunun güüdesi çürüsün“[+].

36David, izmet edip kendi vakıdında insana Allahın ii istediinä görä, geçindi, sora gömüldü kendi bobaların yanında, da güüdesi çürüdü[+].

37Ama Onu, Kimi Allah diriltti, Onun güüdesi çürümedi.

38Ölä ki, biläsiniz, kardaşlar, ki salt Ona verileräk sizä haberlener, ani var nicä günahlarınız afedilsin,[+]

39da paklanasınız hepsindän, nedän paklamadı Moiseyin Zakonu[+].

40Onuştan bakın, gelmesin başınıza, ne sölenmiş proroklardan:

41„Bakın siz, gülmää alannar, şaşın hem yok olun, zerä yapêrım Bän ölä iş sizin vakıtta, ani hiç inanmayaceydınız, eer birkimsey söleseydi sizä“».

42Onnar sinagogadan çıktıynan dışarı, insan yalvarardı, ki gelän cumertesinä dä lafetsinnär hep bu işlär için.

43Açan toplantı daalıştı, çok iudey hem dinni yabancılar, kim dönmüştü iudey dininä, gittilär Pavlinin hem Varnavanın ardına, angıları durdular lafa onnarlan da bakardılar inandırmaa onnarı, ki ileri dooru verilsinnär Allahın iivergisinä[+].

44Gelän cumertesi yakın bütün kasaba insanı toplandı seslemää Saabinin sözünü.

45İudeylär,[†] görüp kalabalıı, kıskandılar. Karşı lafettilär Pavlinin sözlerinä hem kötüledilär onu[+].

46Ama Pavli hem Varnava girgin dedilär: «İlkin sizä lääzımdı sölensin Allahın sözü, ama çünkü siz onu ret edersiniz da istämeersiniz kabletmää diveç yaşamak, onuştan biz döneriz başka milletlerä[+].

47Zerä bölä sımarladı bizä Saabi: „Koydum seni şafk edäsin milletlerä da kurtulmayı götüräsin erin kenarınadan“»[+].

48İudey olmayannar, açan işittilär bunu, sevindilär hem metinnedilär Saabinin sözünü, da hepsi, kim sıralanmıştı diveç yaşamak için, inandılar.

49Saabinin sözü bütün memlekettä daaldı.

50Ama iudeylär debreştirdilär dinni karıları, anılmışları kasabada, hem kasabanın öndercilerini. Başladılar koolamaa Pavliyi hem Varnavayı da uurattılar onnarı kendi erlerindän[+].

51Pavli hem Varnava silktilär tozları ayaklarından, onnara azar gibi, da gittilär İkoniya kasabasına[+].

52Bu vakıt üürenicilär sevinmeliklän hem Ayoz Duhlan doluydular[+].

### 14


İkoniyada

1İkoniya kasabasında hep butürlü oldu. Pavli hem Varnava girdilär iudey sinagogasına[†] da lafettilär ölä, ani inandı çok insan iudeylerdän hem urumnardan[+].

2Ama o iudeylär, angıları inanmadılar, debreştirdilär tayfännarı[†] da çevirdilär onnarın üreklerini kardaşlara karşı.

3Hep okadar çok vakıt kalıp orada, lafettilär kıyışmaklan Saabi için, Angısı inandırırdı sözü Kendi iivergisi için da verirdi kuvet, onnarın ellerinnän yapılsın meraklı nışannar hem şaşmaklı işlär[+].

4İnsan kasaba içindä bölündü. Kimisi iudeylerin, kimisi apostolların tarafındaydı[+].

5Tayfännar hem iudeylär zaabitlerinnän bilä neetlendilär zeetlesinnär da öldürsünnär taşlan apostolları.

6Apostollar annadılar bunu da kaçtılar Likaoniya, Listra hem Derviya kasabalarına hem dolay erlerinä[+].

7Bu erlerdä onnar annattılar İi Haberi.


Listrada hem Derviyada

8Listra kasabasında vardı bir adam, sakat ayaklarından. O duumaktan hiç gezmemişti[+].

9O, oturup erdä, seslärdi, ne söleer Pavli. Pavli baktı uz onun gözlerinä, gördü, ani onda var inan saa olmaa deyni,[+]

10da büük bir seslän ona dedi: «Sana deerim, Saabi İisus Hristozun adınnan, kalk ayakça!» O adam çabuk kalktı ayakça da başladı gezmää[+].

11İnsannar, görüp, ne yaptı Pavli, kaldırdılar bir büük ses da Likaon dilindä dedilär: «Allahlar indilär aramıza adama benzär!»[+]

12Varnavaya ad koydular Zevs, ama Pavliyä Ermis, zerä bu lafetmeklerdä kullanıcıydı.

13Zevsin ayoz binası[†] bulunardı kasabanın hemen dışında. Zevsin popazı[†] getirdi ayoz bina tokatlarına öküzleri hem fenețleri, isteyip insannan barabar kurban getirsin.

14Ama apostollar, Varnava hem Pavli, işidip bunu, yırttılar kendi rubalarını korkudan, hızlandılar insan içinä da baardılar:[+]

15«Adamnar, neçin bunu yapêrsınız? Biz sizin gibi insanız. Biz sizä ii haber getireriz, ki dönäsiniz boşuna işlerdän diri Allaha, Ona, Kim yarattı gökü, eri, denizi hem hepsini, ne var onnarda[+].

16Allah evelki vakıtlarda braktı, hepsi milletlär gitsinnär kendi yollarında.

17Ama hiç durgunmadı şaatlık vermää kendisi için, zerä yaptı iilik, verdi yaamur göktän hem bereket, bolluktan imäk verdi hem sevindirdi üreklerinizi»[+].

18Bu laflarlan bilä hemen-hemen durgudabildilär insanı kurban getirmektän onnara.

19Antiohiya hem İkoniya kasabalarından geldi birkaç iudey da, insanı kendi taraflarına çekip, düüdülär Pavliyi taşlan, sora sanarak, ani öldü, sürüdülär kasabadan dışarı[+].

20Ama Pavlinin üürenicileri toplandılar dolayına, da o, kalkıp, girdi kasaba içinä. İkinci günü Varnavaylan gittilär Derviya kasabasına.

21Annattılar İi Haberi bu kasabada da edendilär çok üürenici.


Antiohiya kasabasına dönüş

Sora döndülär geeri Listra, İkoniya hem Antiohiya kasabalarına.

22Üürenicileri duhça kaaviledilär hem üreklendirdilär, ki inanda kalsınnar. Dedilär, ani lääzım çok acılardan geçelim, ki Allahın Padişahlıına giräbilelim[+].

23Herbir klisedä ayırdılar presviterleri, dua edip hem oruç tutup, verdilär onnarı Saabinin elinä, Angısına inandılar[+].

24Ondan sora geçtilär Pisidiyadan da etiştilär Pamfiliya erinä.

25Haberledilär Saabinin sözünü Pergä kasabasında, sora gittilär Attaliya kasabasına.

26Oradan gemiylän üzdülär Antiohiya kasabasına, neredä baştan verilmiştilär Allahın iivergisinä o iş için, ne şindi tamannadılar[+].

27Etişip orayı, topladılar kliseyi da annattılar hepsini, ne Allah yaptı onnarlan hem nicä açtı başka milletlerä inan kapusunu.

28Orada kaldılar üürenicilärlän çok vakıt.

### 15


İerusalimdä toplantı kesiklik için

1Kimisi, İudeyadan gelennär, üüredärdilär kardaşları, ani, eer kesiklik[†] yapmarsaydılar Moiseyin sırasına görä, yok nasıl kurtulsunnar.

2Onnarın hem Pavliylän Varnavanın arasında oldu büük kavga hem dartışmak. Kardaşlar onun için kararladılar, ani Pavliylän Varnava hem taa birkaç adam onnardan, gitsinnär apostollara hem presviterlerä İerusalimä da sorsunnar bunun için[+].

3Klisä onnarı yola geçirdiktän sora onnar geçti Finikiyadan hem Samariyadan, söleyeräk, nicä tayfännar[†] Allaha döndülär. Bununnan çok sevindirdilär hepsi kardaşları.

4Etiştilär İerusalimä, kabul oldular klisedän, apostollardan hem presviterlerdän. Annattılar hepsini, ne Allah yaptı onnarlan, /hem nicä tayfännara açıldı inan kapusu/.

5Ozaman kimisi inancılardan, fariseylerin bölümündän, kalktılar da dedilär: «Tayfännar, kim inandı, lääzım kabletsinnär kesiklik hem tutsunnar Moiseyin Zakonunu».[†]

6Apostollar hem presviterlär toplandılar, ki baksınnar bu soruşu.

7Çok laftan sora Petri, kalkıp, dedi: «Kardaşlar, bilersiniz, ani Allah bir parça vakıt geeri sizin aranızdan beni ayırdı, ki benim aazımdan tayfännar Allahın sözünü işitsinnär da İi Haberi inansınnar[+].

8Allah, Angısı biler herkezin üreeni, gösterdi, ani kableder onnarı, baaşlayıp onnara Ayoz Duhu, nicä dä bizä[+].

9Onnarın hem bizim aramızda hiç bir ayırmak yapmadı. İnannan pakladı onnarın üreklerini[+].

10Şindi neçin siz deneersiniz Allahı da isteersiniz koymaa üürenicilerin boynusuna bir boyunduruk, angısını taşıyamadı ne bizim bobalarımız, ne dä biz[+]?

11Biz inanêrız, ani nicä biz, hep ölä onnar da, kurtulêrız Saabi İisus Hristozun iivergisinnän»[+].

12Hepsi insan sustu da sesledilär Varnavayı hem Pavliyi. Bunnar annattılar hepsi nışannar için hem şaşmaklı işlär için, ani Allah onnarın yardımınnan tayfännarın arasında yaptı.

13Onnarın lafından sora İakov aldı lafı da dedi: «Kardaşlar, sesleyiniz beni![+]

14Simon annattı, nicä Allah da baştan bakışını tayfännara çevirdi, ki onnarın arasından toplasın Kendi adına bir halk.

15Nicä prorokların sözleri dä yazılı:

16„Ondan sora dönecäm da enidän kaldıracam Davidin[†] evini, enidän yapacam yıkıntılarını da erinä erleştirecäm,

17ki aarasınnar Saabiyi kalan insannar hem hepsi milletlär, angılarını çaardım, Benim olsunnar deyni,

18deer Saabi“, ani baştan bildirdi bunnarı.

19Onuştan bän sayêrım, ki düşmeer yapalım zorluk tayfännara, kim döner Allaha.

20Ama yazalım onnara korunsunnar imeklerdän, ani mındarlanmış[†] idollarlan, buulmuş hayvan etindän, kandan, hem orospuluktan, /yapmasınnar başkasına onu, ne istämeerlär kendilerinä/[+].

21Çünkü taa evel vakıtlardan herbir kasabada var adamnar, angıları nasaat ederlär Moiseyin Zakonunu, ani okunêr her cumertesi sinagogalarda».[†]


Apostolların kiyadı

22Ozaman apostollar hem presviterlär hem bütün klisä kayıl oldular, ayırsınnar kendi aralarından birkaç kişi da yollasınnar onnarı geeri Antiohiyaya Pavliylän hem Varnavaylan barabar. Ayırdılar İudayı, angısına deerlär Varsava, hem Silayı – saygılı adamnarı kardaşların arasında[+].

23Yazıp, yolladılar onnarlan bölä bir kiyat: «Biz, apostollar hem presviterlär hem kardaşlar, seläm yollêêrız sizä, tayfännardan kardaşlara, Antiohiyada, Siriyada hem Kilikiyada yaşayannara.

24Biz işittik, ani kimi insannar, kim bizim aramızdan çıktı, ama bizdän yollanmadılar, sizi raatsız ederlär ölä laflarlan da dolaştırêrlar sizi, /üürederäk sizi kesiklik kabledäsiniz hem tutasınız Moiseyin zakonunu/[+].

25Onuştan biz hepsimiz annaştık ayıralım birkaç adam da yollayalım sizä bizim sevgili Varnavaylan hem Pavliylän barabar,

26onnarlan, kim koydu ortalaa kendi yaşamasını bizim Saabi İisus Hristozun adı için.

27Ölä, ki yollêêrız İudayı hem Silayı sizä, angıları annadaceklar hep bu sorular için aazdan.

28Zerä Ayoz Duh hem biz ii saydık, ki koymayalım sizä başka bir aarlık, lääzımnı işlerdän kaarä:[+]

29korunasınız imeklerdän, ani baaşlanmış idollara, kandan, buulmuş hayvan etindän, hem orospuluktan, /da yapmayasınız başkasına, ne istämeersiniz kendinizä/. Bunnardan korunarsaydınız, ii yapacenız».

30Onnar, yola çıkıp, Antiohiya kasabasına gittilär, neredä toplayıp insanı, kiyadı verdilär.

31Onnar, okuyup, sevindilär bu üreklendirici nasaat için.

32İuda hem Sila, angılar kendileri dä proroktular, girginnettilär kardaşları, kaavilendirip türlü laflan[+].

33Bir parça vakıttan sora kardaşları usluluklan kolverdilär, ki geeri dönsünnär onnara, kimdän yollanmıştılar.

/ 34Ama Sila sa orada kalsın taa ii. İuda yalnız İerusalimä geeri döndü./

35Pavli hem Varnava kaldılar Antiohiyada, üürettilär insanı da başka çok kişilärlän bilä annattılar ii haberi Saabinin sözü için[+].


Pavli hem Varnavanın annaşmazlıı

36Birkaç gündän sora Pavli dedi Varnavaya: «Haydi, gidelim enidän da dolaşalım kardaşlarımızı herbir kasabada, neredä nasaat ettik Saabinin sözünü. Bakalım, onnar nasıl yaşêêrlar».

37Varnava istärdi, alsınnar onnarlan İoanı, angısına deniler Mark,[+]

38ama Pavli sayardı, ki ii olmayacek alsınnar onu, kim atıldı onnardan Pamfiliyada da işä gitmedi[+].

39Oldu ölä büük bir kavga, ani sonda ayırıldılar biri-birindän. Varnava aldı Markı, da gemiylän üzdülär Kipru adasına.

40Ama Pavli ayırdı Silayı, da kardaşlar, verip onnarı Saabinin iivergisinä, yola gittilär[+].

41Geçip Siriyadan hem Kilikiyadan, kaaviledilär kliseleri.

### 16


Timofey

1Sonda Pavli etişti Derviya hem Listra kasabalarına. Orada vardı bir üürenici, adı Timofey. Onun anası bir inancı karı iudeylerdän, ama bobası urumnardandı[+].

2Kardaşlar Listra hem İkoniya kasabalarından Timofeyi metettilär.

3Pavli, çünkü istärdi onu alsın kendisinnän, yaptırdı ona kesiklik,[†] iudeylerin beterinä, angıları yaşardılar orada, zerä hepsi bilärdi, ani onun bobası urum[+].

4Geçeräk kasabalardan, onnar üürettilär kardaşları kayıl olsunnar karara, ne almıştılar apostollar hem presviterlär İerusalimdä[+].

5Butakım kliselär kaavilenärdilär inanda, da gün gündän zeedelenärdi sayısı[+].


Pavlinin görümü Makedoniya için

6Ayoz Duh brakmadı onnarı, nasaat etsinnär Allahın sözünü Asiyada, onuştan geçtilär Frigiya hem Galatiya erlerindän[+].

7Etiştiynän Misiya sınırına, istedilär gitmää Vifiniyaya, ama İisusun Duhu izin vermedi[+].

8Geçtilär Misiyadan da gittilär Troada kasabasına[+].

9Pavli gecä gördü bir görüm. Bir adam Makedoniyadan, önündä durup, yalvarardı: «Geç Makedoniyaya da yardım et bizä».

10Pavlinin görümündän sora biz hemen baktık gidelim Makedoniyaya, zerä annadık, ani Allah çaarêr bizi, ki orada annadalım İi Haberi.


Lidiya İi Haberi inanêr

11Yollanıp Troada kasabasından, biz üzdük gemiylän uz Samofrakiya adasına, ikinci günü etiştik Neapolis kasabasına.

12Ordan gittik Filip kasabasına, angısı Roma koloniyası Makedoniyanın ilk bölümündä. Bu kasabada durduk birkaç gün[+].

13Cumertesi günü çıktık kasaba tokatlarından dışarı bir akarsu boyuna, neredä düşündük, bir dua eri var. Oturup orada, başladık lafetmää karılarlan, ani geldilär.

14Allahtan korkan bir karı, adı Lidiya, kıp-kırmızı bez satıcısıydı Fiyatira kasabasından, seslärdi bizi. Saabi açtı onun üreeni, ki esap alsın Pavlinin laflarını[+].

15O hem evdekileri vaatiz olduktan sora yalvarıp dedi bizä: «Eer beni inancı Saabiyä kabledirseniz, gelin evimä da kalın bendä». Da çevirdi bizi[+].


Pavli hem Sila kapanda

16Bir sıra oldu, açan gidärdik dua erinä, karşı çıktı bizä bir izmetkär-kız, angısında vardı falcılık duhu. O falcılıınnan büük kazanç getirärdi çorbacılarına.

17Takışıp Pavlinin hem bizim ardımıza, bu izmetkär-kız baarardı: «Bu insannar Pek üüsek Allahın çırakları, angıları haberleerlär sizä kurtulmak yolunu».

18Bunu çok sıra yaptı. Pavli, bıkıp, üfkelendi, döndü da dedi fena duha: «İisus Hristozun adınnan deerim, çık ondan!» Fena duh çıktı o kıpımda[+].

19Çorbacıları, görüp, ani kaybeldi kazançtan umutları, tuttular Pavliyi hem Silayı da sürüdülär merkez meydana, kasabanın zaabitlerinä,

20Verip onnarın elinä, dedilär: «Bu adamnar, iudeylär, debreştirerlär insanı bizim kasabada.

21Onnar üürederlär adetleri, ne biz, romalılar, düşmeer kabledelim hem dä tamannayalım».

22İnsan kalktı Pavliyä hem Silaya karşı. Zaabitlär, yırttırıp onnarın rubalarını, sımarladılar düüsünnär onnarı fışkannan[+].

23Pek kötü düüyüp, attılar sora onnarı kapana. Sımarladılar zından bekçisinä, ki baksın, ii korusun onnarı.

24Kabledip bu emiri, bekçi kapadı onnarı zındanın içyandakı bölmesinä da ayaklarını bukaalarlan kitledi[+].

25Yakın gecä yarısı Pavli hem Sila dua edärdilär hem Allahı metedärdilär, kapancılar da onnarı seslärdilär.

26Ap-ansızdan oldu ölä bir büük er tepremesi, ani zından sallandı temelädän. Birdän hepsi kapular açıldı, hepsi bukaalar çözüldü[+].

27Zından bekçisi uyandı, görüp zındanın kapularını açık, çıkardı kılıcını kendi-kendini öldürsün, çünkü sandı, ani kapancılar kaçtı[+].

28Pavli pek baardı: «Yapma kendinä zarar, zerä biz hepsimiz buradayız!»

29Bekçi istedi şafk, kaçarak girdi içyanına, da titireyeräk düştü Pavlinin hem Silanın ayaklarına[+].

30Çıkarıp onnarı dışarı, dedi: «Çorbacılarım, ne düşer yapayım, ki kurtulayım?»[+]

31Onnar dedilär: «İnan Saabi İisus Hristoza da kurtulacan sän hem bütün senin evin»[+].

32Nasaat ettilär Saabinin sözünü ona hem hepsinä, kim onun evindäydi.

33O gecä bekçi alıp-yıkadı onnarın yaralarını, da osaat vaatiz oldu kendisi hem hepsi onun evdekileri[+].

34Pavliyi hem Silayı kendi evinä buyur etti, sofra onnara koydu da sevindi bütün evinnän, ani Allaha inandı[+].


Pavli hem Sila kolveriler

35Açan aydınnandı, zaabitlär yolladılar izmetçilerini, ani fışkan taşıyardı, desinnär: «Salver o adamnarı».

36Zından bekçisi söledi bunu Pavliyä da dedi: «Zaabitlär haber yolladılar, ki kolvereyim sizi. Onuştan çıkın şindi da gidin uslulukta».

37Ama Pavli dedi onnara: «Bizi, Roma vatandaşlarını, daavasız hepsinin önündä düüdülär fışkannan, sora kapadılar zındana, ama şindi bakêrlar, saklı salversinnär mi? Olmaz bölä, ko kendileri gelip-çıkarsınnar bizi»[+].

38İzmetçilär söledilär bu lafları zaabitlerä. Zaabitlär korktular, işidip, ani onnar Roma vatandaşlarıymış.

39Geldilär, afetmäk istedilär, çıkardılar kapandan da, yalvarıp onnara, dedilär gitsinnär kasabadan[+].

40Pavli hem Sila, çıkıp zındandan, gittilär Lidiyanın evinä. Orada görüştülär kardaşlarlan, girginnettilär onnarı, sora yola gittilär[+].

### 17


Salonik kasabasında

1Amfipolis hem Apolloniya kasabalarından geçtiktän sora Pavli hem Sila geldilär Salonik kasabasına, neredä vardı iudeylerin sinagogası.[†][+]

2Pavli, alışmasına görä, girdi sinagoga içinä da üç cumertesi onnarlan lafetti, okuyarak Ayoz Yazılardan.[†][+]

3Açıkladı da gösterdi onnara, ani Hristos lääzımdı zeetlensin da öldüktän sora dirilsin. «Bu İisus, Angısı için sizä haberleerim, O Hristos», – deyärdi o[+].

4Kimisi onnardan, büük bir sürü urum, ani korkardılar Allahtan, hem anılmış karılardan birkaçı, inandılar da geçtilär Pavlinin hem Silanın tarafına.

5Ama iudeylär, kim inanmadı, kıskanmaktan aldılar sokaklardan kimi yaramaz insannardan, oldu büük kalabalık, da debreştirdilär kasabayı. Üüştülär İasonun evinä, baktılar Pavliyi hem Silayı çıkarmaa insanın önünä[+].

6Ama bulamadılar da sürüdülär İasonu hem taa birkaç kardaşı kasabanın zaabitleri önünä, baarıp: «Bunnar bulandırêrlar bütün dünneyi, şindi geldilär burayı da.

7İason konaklaa kabletti onnarı. Hepsi karşı durêrlar Kesarın sımarlamasına. Deerlär, ani varmış bir başka padişah – İisus»[+].

8Bölä laflarlan iudeylär debreştirärdilär insanı hem kasabanın zaabitlerini.

9Zaabitlär salverdilär İasonu hem öbürlerini salt ondan sora, açan para aldılar.


Veriya kasabasında

10Gecä kardaşlar alatlan yolladılar Pavliyi hem Silayı Veriya kasabasına. Açan etiştilär orayı, girdilär iudeylerin sinagogalarına.

11Bunnar taa açık fikirliydilär, nekadar iudeylär Saloniktä. Onnar kablettilär Allahın sözünü büük havezlän. Her gün, aaraştırıp Ayoz Yazıları, bakardılar annasınnar, ölä mi, nicä sölener.

12Onnardan çoyu inandılar hem bir sürü urum karı-adam ii insannardan.

13Ama iudeylär Salonik kasabasından, açan annadılar, ani Pavli nasaat eder Allahın sözünü Veriya kasabasında da, geldilär orayı karışmalık yapsınnar hem insanı debreştirsinnär.

14Kardaşlar alatlan yolladılar Pavliyi deniz kenarına, ama Sila hem Timofey kaldılar Veriyada.


Pavli Afina kasabasında

15Pavliylän gidennär onu geçirdilär Afina kasabasınadan. Sora döndülär geeri bir sımarlamaklan, ki Sila hem Timofey gitsinnär Pavliyä nekadar taa tez.

16Pavli, beklärkän onnarı Afina kasabasında, duhunda derin bir acı duydu, görüp kasabayı, dolu idollan[+].

17Sinagoga içindä lafedärdi iudeylärlän hem Allahtan korkan insannan. Meydanda lafedärdi her gün, kiminnän karşı gelärdi.

18Kimisi Epikur hem Stoik filosoflarından onunnan atışmaa başladılar. Kimisi deyärdi: «Ne isteer sölesin bu boşuna lafedän?» Başkaları, işidip, ani o annadêr haberi İisus için hem Onun dirilmesi için, dedilär: «Allelem, o nasaat eder yabancı allahlar için».

19Alıp götürdülär onu Areopaga[*] da dedilär: «Var mı nicä üürenelim, nasıl eni üüretmäk sän nasaat edersin[+]?

20Sän söleersin kimi fasıl işlär için. İsteeriz bilmää, bunnarın annaması nedir?»

21Zerä hepsi Afinalılar hem kim orada yabancılardan bütün haylak vakıdı geçirip sölärdilär hem seslärdilär son eni haberleri.


Pavli Areopagda

22Pavli durdu Areopagın ortasında da dedi: «Afinalılar! Bän görerim, ani her taraftan pek inancıysınız.

23Gezinip, baktım, neyä baş iildersiniz, uuradım bir kurbannık[†] üstünä, neredä yazılı: „Bilinmeyän bir Allaha“. Bu Allahı, kimi siz bilmeyeräk ikramnêêrsınız, Onu sizä haberleerim.

24Bu Allah, Kim yarattı dünneyi hem hepsini, ne var, Odur, gökün hem erin Saabisi. O yaşamêêr adam elinnän yapılı yapılarda[+].

25Ona izmet etmää yoktur nicä adam elinnän, nicä açan Onun olur lääzımnıı bişey için. O Kendisi hepsi insana yaşamak, soluk hem hepsini, ne lääzım, verer[+].

26O bir insandan yarattı hepsi milletleri, yaşasınnar bütün er üstündä. Sıraladı belli vakıtları hem sınırları, neredä lääzım yaşasınnar,[+]

27ki aarasınnar Allahı da, ellerinnän yoklayarak bulsunnar, makar ki Allah diil uzak bizdän.

28Biz Onda yaşêêrız, gezeriz, bulunêrız, nicä sizin peetçilerdän birisi dedi: „Biz dä Ondan çekileriz“.

29Öleysä, ki Allahtan çekileriz, düşmeer sanalım, ani Allah benzeer altına, gümüşä eki taşa, ani yapılmış adam fikirinnän hem becermesinnän.

30Allah koymêêr esaba bilmezlik vakıdı geçmiştän, ama büün hepsi insana hererdä sımarlêêr, dönsünnär Ona günahlarından[+].

31Zerä O belli etti bir gün, nezaman daava kesecek dünneyä doorulaa görä bir Adamın aracılıınnan, Kimi O Kendi ayırdı. Ki inandırabilsin hepsi insanı, Onu diriltti ölüdän»[+].

32Ölüdän dirilmäk için işidip, onnarın kimisi başladı gülmää almaa, ama başkaları dedilär: «Bunun için sesläriz seni başka kerä».

33Butakım, Pavli çıktı onnarın arasından.

34Ama hep okadar kimisi, geçip onun tarafına, inandılar. Bunnarın arasında Dionisiy, Areopagın azası, bir karı, adı Damar, hem onnarlan başkaları da.

### 18


Korinf kasabasında

1Ondan sora Pavli, Afinayı brakıp, gitti Korinf kasabasına.

2Orada buldu bir iudey, adı Akila, ani duudu Pont dolayında. O az öncä İtaliyadan gelmişti karısınnan, Priskillaylan, zerä imperator Klavdiy sımarladıydı hepsi iudeylär Roma kasabasından gitsinnär. Pavli onnara gitti[+].

3Çünkü onnarın zanaatları birtürlüydü, Pavli onnarda kalıp, barabar işledi. Onnarın zanaatları çadır kurmasıydı.

4Her cumertesi Pavli lafedärdi sinagogada[†] da inandırardı hem iudeyleri, hem urumnarı[+].

5Açan Sila hem Timofey geldilär Makedoniyadan, Pavli heptän verildi şaatlık etsin iudeylerä, annadıp onnara, ani İisus – Hristos[+].

6Çünkü iudeylär karşı durardı hem kötülärdi, Pavli silkti rubalarını azar gibi da dedi: «Siz cuvaplıı kendi başınıza alêrsınız, bän kabaatsızım. Büündän beeri giderim yabancılara»[+].

7Ordan çıktıktan sora girdi bir Allahtan korkan adamın evinä, adı Titiy İust. Onun evi sinagoganın yanındaydı.

8Krisp, sinagoganın öndercisiydi, Saabiyä bütün evinnän inandı. Korinflilerdän çok insan Pavliyi işittilär, inandılar da vaatiz oldular[+].

9Gecä vakıdı bir görümdä Saabi dedi Pavliyä: «Korkma, ileri dooru lafet da hiç susma!

10Bän seninnänim, kimsey elini sana koyamayacek, ki kötülük yapsın deyni, zerä Benim var çok insanım bu kasabada».

11Pavli kaldı orada bir buçuk yıl, üürederäk onnarı Allahın sözünü.

12Açan Gallion oldu prokonsul Ahayada, iudeylär birliktä kalktılar Pavliyä karşı da götürdülär onu daava erinä.

13Onnar dedilär: «Bu adam inandırêr insanı, baş iiltsinnär Allaha zakona[†] karşı».

14Açan Pavli istedi lafetmää, Gallion dedi iudeylerä: «İudeylär![†] Eer olaydı bir haksızlık yada bir aar kabaat, ozaman bän saburluklan sesleyeceydim.

15Ama çünkü kavga olêr laflar için, adlar için hem kendi zakonunuz için, bu işleri bakın kendiniz. Bän hiç istämeerim karışmaa bunnara»[+].

16Uurattı onnarı daava skemnesi erindän.

17Ozaman hepsi /urumnar/ tuttular Sosfeni, sinagoganın öndercisini, da düüdülär onu daava skemnesi önündä, ama Gallion bunu hiç esap almadı.


Pavli döner Antiohiya kasabasına

18Pavli kaldı hayli vakıt kardaşlarlan, sora söledi onnara «kalın saalıcaklan» da yola çıktı gemiylän Siriya erlerinä dooru. Onunnan bilä gitti Priskilla hem Akila da. Öncä Pavli kırktırdı başını Kenhreyada bir adanmak için, ani adamıştı Allaha[+].

19Etişip Efes kasabasına, Pavli braktı onnarı orada, ama kendisi girdi sinagogaya da lafetti iudeylärlän[+].

20Onnar yalvardılar ona, ki kalsın orada taa çok vakıt, ama o istämedi.

21«Kalın saalıcaklan» söledi hem dedi: «/Bän mutlak lääzım İerusalimdä geçireyim gelän yortuyu, sora,/ eer olursaydı Allahın istedii, sizä geeri dönecäm», da gemiylän gitti Efes kasabasından. /Akila hem Priskilla kaldılar Efestä./[+]

22Gelip Kesariya kasabasına, sora İerusalimä gitti dolaştı oradakı kliseyi, sonda döndü Antiohiya kasabasına.

23Bir parça vakıttan sora oradan yola çıktı da geçti sıravardır Galatiya hem Frigiya erlerindän, kaavileyeräk hepsi üürenicileri[+].


Apollos

24Bir iudey, adı Apollos, duuması Aleksandriya kasabasında, bir laf ustası, ani ii bilärdi Ayoz Yazıları,[†] geldi Efes kasabasına[+].

25O üürenmişti Saabinin yolunu da haşlak duhlan nasaat edärdi İisus için, makar ki bilärdi sade İoanın vaatizliini[+].

26Çeketti girgin lafetmää sinagogada. Sesleyip onu, Priskilla hem Akila aldılar onu kendilerinnän da annattılar ona taa yakından Allahın yolunu[+].

27Açan Apollos istedi gitmää Ahaya erlerinä, kardaşlar ona ürek verdilär. Yolladılar kiyat oradakı üürenicilerä, ki kabletsinnär onu. O, etişip orayı, çok yardım etti Allahın iivergisinnän inancılara[+].

28Zerä o hepsi insanın önündä kuvetlän ensärdi iudeyleri da açardı Ayoz Yazılardan dooruluu, ani İisus – Hristos Kendisi[+].

### 19


Efes kasabasında

1Açan Apollos Korinf kasabasındaydı, Pavli geçti iç dolaylardan da geldi Efes kasabasına. Orada buldu birkaç üürenici[+].

2O sordu onnara: «Kablettiniz mi Ayoz Duhu, açan inandınız?» Onnar cuvap ettilär: «Biz hiç işitmedik Ayoz Duh için».

3Ozaman sordu: «E ne vaatizliklän vaatiz oldunuz?» Onnar cuvap ettilär: «İoanın vaatizliinnän»[+].

4Pavli dedi: «İoan vaatiz edärdi onnarı, kim dönärdi günahlarından Allaha. O sölärdi insana, inansınnar ondan sora Gelenä, Ona, Kimä dener İisus»[+].

5İşidip bunu, vaatiz oldular Saabi İisusun adına[+].

6Açan Pavli koydu ellerini onnarın üstünä, indi Ayoz Duh, da onnar başladılar başka dillerdä lafetmää hem prorokluk etmää[+].

7Onnar hepsi bir oniki adamdı.

8Sora girdi sinagoga[†] içinä da üç ay insana korkusuz annadardı hem inandırardı Allahın Padişahlıını[+].

9Ama çünkü bir boyu çetinnettilär üreklerini da inanmadılar, fena lafederäk insanın önündä Allahın yolunu, Pavli braktı onnarı, ayırdı kendi üürenicilerini da her gün lafedärdi Tiranın salonunda.

10Bölä tuttu iki yıla kadar. Ölä hepsi Asiyada, hem iudeylär, hem urumnar, işittilär Allahın sözünü.

11Allah yaptı görülmemiş kudretli işlär Pavlinin ellerinnän.

12Ona kadar, ani basmalar yada parçalar, neyä diimişti o, açan götürülüp koyulurdu hastalara, onnar alışardı hastalıktan hem fena duhlardan kurtulurdu[+].

13Kimisi iudey büücülerdän, ani erdän erä gezärdilär, baktılar faydalanmaa Saabi İisusun adınnan, ki alıştırsınnar, kimdä vardı fena duh, deyeräk: «Emir ederim sizä İisusun adınnan, Angısını Pavli haberleer, dışarı çıkasınız»[+].

14Bunu yapardı Skeva adlı bir iudey büük popazın[†] edi oolu.

15Ama fena duh cuvap etti: «İisusu tanıyêrım, Pavliyi da bilerim, ama siz kimsiniz?»[+]

16O adam, kimdä vardı fena duh, atıldı onnarın üstünä da hepsini, üsteleyip, ölä ensedi, ani onnar çıplak hem yaralı kaçtılar o evdän.

17Bu oluş için haber etişti hepsi iudeylerä hem urumnara, angıları yaşardılar Efes kasabasında. Bir korku hepsini aldı, da Saabi İisusun adı büük bir saygı kazandı.

18Çoyu onnardan, kim inandı, gelärdilär, şaatlık edip, açardılar kendi kötü yaptıklarını[+].

19Çoyu onnardan, kim büücülük edärdi, getirdilär kiyatlarını da yaktılar hepsinin önündä. Açan sayıldı kiyatların paası, çıktı elli bin gümüş.

20Bölä kuvetlän Allahın sözü daalardı hem kaavilenärdi[+].


Kalkınmak Efes kasabasında

21Açan bu işlär oldu, Pavli kararladı, Makedoniya hem Ahaya erlerindän geçip, İerusalimä gitsin. O dedi: «İerusalimdän sora Roma kasabasını da göreyim giderim»[+].

22Onun yardımcılarından ikisini yolladı Makedoniyaya, Timofeyi hem Erastı, ama kendisi kaldı bir parça vakıt Asiyada[+].

23O vakıt oldu bir büük kalkınmak Saabinin yoluna karşı.

24Bir gümüş ustası, adı Dimitri, yapardı gümüştän Artemida[*] ayoz binanın[†] maketlerini, zanaatçıları bu iştän çok para kazandırardı.

25O topladı zanaatçıları hem hepsini, kim yapardı buna benzär işlär, da dedi onnara: «Arkadaşlar, bilersiniz, ani bizim zanaat kazanç bizä getirer,

26ama görersiniz hem işidersiniz, ani Pavli, diil sade Efes kasabasında, ama yakın bütün Asiyada çok insanı inandırıp-saptırdı, deyip, ani adam elinnän yapılı allahlar – diil hakına allahlar.

27Diil sade, ani bizim zanaat saygısı düşer, ama büük allahın, Artemidanın, ayoz binası da artık hiç bişey sayılmayacek. Onun büüklüü, angısını ikramnêêr bütün Asiya hem dünnä, yok olacek».

28Bunu sesleyennär üfkeylän doldular da başladılar baarmaa: «Büüktür Efesli Artemida!»

29Bütün kasaba karıştı. İnsan tuttu makedoniyalıları, Gayı hem Aristarhı, Pavlinin yoldaşlarını da birliktä üüştülär teatru içinä[+].

30Pavli baktı çıksın insan karşısına, ama üürenicilär kolvermedilär.

31Asiyanın öndercilerindän, kim Pavliylän dosttu, haber yolladılar, yalvarıp gösterilmesin teatruda.

32Kimisi baarardı bir türlü, başkası – başka türlü. Zerä toplantı bir alak-bulaktı, çoyu hiç bilmärdi, neçin toplandılar.

33Açan iudeylär karşıya çıkardılar Aleksandruyu, kimisi insandan sandılar, ani onun bu iştä var karışmalıı. Aleksandru elinnän nışan yaptı, ki isteer korunmak için lafetmää.

34Ama annayıp, ani o iudeylerdän, hepsi bir seslän yakın iki saat baardılar: «Büüktür Efesli Artemida!»

35Kasabanın sekretarı uslandırdı insanı da dedi: «Efeslilär! Acaba kim bilmeer, ani Efes kasabası büük Artemidanın ayoz binanın koruyucusu hem onun taşının, ani göktän düştü?

36Çünkü bunnarı kimsey inkär edämäz, lääzım uslanasınız da yapmayasınız bişey düşünmedään.

37Siz getirdiniz bu adamnarı, kim ne ayoz binayı soydu, ne dä allahımızı kötüledi.

38Ama Dimitrinin hem onun zanaat arkadaşlarının varsa daavaları birkimseyä karşı, bunun için var daava hem prokonsullar[*]. Orada aalaşsınnar biri-birinä.

39Ama eer sizdä varsa başka bir neet, ozaman bu kararlanacek zakona[†] görä toplanmakta.

40Büün kabaatlı olabiliriz bir kalkınmak için. Zerä yok bir dä sebep, ki gösteräbilelim, neçin bu karışmalık oldu».

41Bu laflardan sora topluşu kolverdi.

### 20


Pavli Makedoniyada

1Karışmalık uslanmasından sora Pavli topladı üürenicilerini, girginnetti onnarı, sora söledi onnara «kalın saalıcaklan» da yollandı yola, Makedoniyaya gitmää[+].

2Geçip oralardan, çok lafetti inancılarlan da onnarı üreklendirdi. Sonda etişti Ellada erlerinä.

3Orada üç ay kaldıktan sora Pavli istedi gemiylän gitsin Siriyaya, ama iudeylär kötü neet kurdular ona karşı. Onuştan kararladı dönsün geeri Makedoniyadan[+].

4Ona yoldaş oldular /Asiyaya kadar/: veriyalı Sopater, Pirin oolu; Aristarh hem Sekund, Salonik kasabasından; derviyalı Gay; Timofey; Tihik hem Trofim Asiyadan[+].

5Onnar öncä gittilär da beklärdilär bizi Troada kasabasında[+].

6Hamursuz yortuyu geçirdiynän, biz üzdük gemiylän Filip kasabasından. Beş gündän sora etiştik onnarı Troada kasabasında, neredä kaldık edi gün[+].


Evtih

7Haftanın ilk günü[*], açan topluyduk ekmek kırmak için, Pavli, angısı ertesi günü lääzımdı gitsin, nasaat etti üürenicilerä da uzattı lafını gecä yarısınadan[+].

8O yukarkı odada, neredä biz topluyduk, çok şafk yanardı.

9Bir delikannı, adı Evtih, oturardı pençeredä. Pavlinin uzun nasaatında Evtih uyuyar kaldı da, ensenmiş uykudan, düştü üçüncü kattan erä. Onu kaldırdılar ölü.

10Pavli aşaa indi, kapandı üstünä, sora, alıp onu kucak, dedi: «Kahırlanmayın, o diri».

11Pavli enidän pindi geeri içeri, kırdı ekmää da idi. O lafetti aydınnanınca, sora gitti kendi yoluna.

12Bu genç olanı getirdilär içeri diri da bu oluş için çok girginnendilär.


Troadadan Militä yolculuk

13Biz Pavlidän ileri gittik gemiyä da üzdük As kasabasına. Oradan Pavliyi almaa düşünürdük, zerä o bölä sımarladı. Kendisi düşünürdü orayı kadar yayan gitmää.

14Açan buluştu bizimnän As kasabasında, aldık onu da gemiyä da gittik Mitilini kasabasına.

15Oradan gemiylän üzdük. İkinci günü geldik Hios adanın karşısına. Ertesi günü etiştik Samos adaya, /durgunduk Trogilliya kasabasında,/ bir gündän sora gittik Milit kasabasına.

16Pavli kararlamıştı geçmää Efes kasabasının yanından, ki oyalanmasın Asiyada, zerä o alatlardı, kolaya görä bulunsun İerusalimdä Ellinci yortusunda[+].


Pavli deer «kalın saalıcaklan» Efestän presviterlerä

17Pavli Milittän yolladı haber Efes kasabasına da çaarttı klisenin presviterlerini.

18Açan yanına geldilär, Pavli onnara dedi: «Siz bilersiniz, nicä herzaman sizinnändim ilk gündän, ayak bastıım zaman Asiyaya[+].

19İzmet ettim Saabiyä bütün yavaşlıklan hem yaşlarlan, koymayarak esaba zorlukları, ani başıma geldi iudeylerin kötü neetleri beterinä.

20Bilersiniz, ani bişey sizdän saklamadım, ne ani sizin için faydalıdır. Sakınmadım haberleyim hem üüredeyim sizi insan önündä hem evlerinizdä.

21Çaardım hem iudeyleri, hem urumnarı, dönsünnär günahlarından Allaha da inansınnar Saabimiz İisusa.

22Şindi bän, Ayoz Duhtan çekilmiş, giderim İerusalimä. Bilmeerim, ne orada benimnän olacek.

23Sade herbir kasabada Ayoz Duh bana haberleer, ki orada beni sincirlär hem zeetlär bekleer[+].

24Ama bän bişeyä bakmêêrım, yaşamamı da paaya koymêêrım. İsteerim salt sevinmäklän yolumu hem izmetçiliimi başa çıkarayım, ani kablettim Saabi İisustan, da şaatlık edeyim İi Haberi Allahın iivergisi için[+].

25Ama şindi bilerim, ani artık hiç biriniz bilä benim üzümü görmeyecek, kiminnän gezdim hem nasaat ettim Allahın Padişahlıını.

26Büün şaatlık ederim sizä, ne dä olursa sizin kanınızdan bän pakım.

27Zerä sakınmadım haberleyim sizä Allahın bütün istediini.

28Esap alın kendi-kendinizä hem bütün sürüyä, kimin üstünä Allah koydu sizi güdücü, ki güdäsiniz Saabinin /hem Allahın/ klisesini, angısını kazandı Kendi kanınnan[+].

29Bilerim, ani benim gitmemdän sora sizin aranıza paralayıcı yabanılar girecek, angıları acımayacek sürüyü[+].

30Sizin dä aranızdan kalkacek ölä adamnar, angıları tersinä lafedeceklär, ki üürenicileri kendi tarafına çeksinnär[+].

31Onun için, kuşku olun hem unutmayın, ani bän üç yıl gecä-gündüz yaşlar gözlerimdä durmamayca herkezinizi üürettim[+].

32Ama şindi vererim sizi, kardaşlar, Allahın elinä hem Onun hayırlı sözünä, ani var nasıl sizi kaavilesin da miraslık versin bütün ayoz halkınnan[+].

33Tamahlanmadım kimseyin gümüşünä, altınına yada rubasına[+].

34Kendiniz bilersiniz, ani bu ellerim izmet etti kendi lääzımnıklarıma hem onnara, kim benimnän barabardı[+].

35Herbir üzerä sizä gösterdim, ani, butürlü işleyip, lääzım yardım edelim yufka olannara da unutmayalım Saabi İisusun sözlerini, zerä O Kendisi dedi: „Taa mutlu vermää, nekadar almaa“»[+].

36Bölä lafettiktän sora Pavli diz çöktü da hepsinnän barabar dua etti[+].

37Hepsi çok aaladı da, sarmaşıp Pavlinin boynusuna, öptülär onu.

38Kahırlandılar taa pek laflarından, ani dedi, ki artık görmeyeceklär onun üzünü. Sora geçirdilär onu gemiyä kadar.

### 21


İerusalimä yol

1Açan biz ayırıldık onnardan, üzüp gemiylän gittik Kos adasına dooru, ikinci günü Rodos adasına, oradan da Patara kasabasına gittik.

2Bulduk orada bir gemi, ani üzärdi Finikiya erinä, pindik ona da yola çıktık.

3Kipru adasını görüp, üülen tarafından geçtik, üzdük Siriyaya dooru da etiştik Tir kasabasına, zerä burada lääzımdı ükü gemidän indirsinnär.

4Orada üürenicileri bulduk da kaldık edi gün onnarda. Onnar, güdülmüş Ayoz Duhtan, dedilär Pavliyä gitmesin İerusalimä[+].

5Açan orada vakıdımız geçti, yola çıkıp gittik. Bizi hepsi geçirdilär karılarınnan hem uşaklarınnan kasabanın kenarınadan. Etiştiynän deniz boyuna, diz çöktük da dua ettik[+].

6Bundan sora biri-birimizdän ayırıldık. Biz pindik gemiyä, ama onnar döndülär geeri evä.

7Tir kasabasından gemiylän ileri dooru gideräk, etiştik Ptolemaida kasabasına, neredä selämnedik kardaşları da onnarda kaldık bir gün.

8İkinci günü /Pavliylän bilä/ yola yollandık da etiştik Kesariya kasabasına. Girdik evangelistin, Filipin evinä, ani edi yardımcının[*] birisiydi, da kaldık onda[+].

9Onun vardı dört evlenmemiş kızı, angıları prorokluk edärdilär[+].

10Orayı bir parça vakıttan İudeyadan geldi bir prorok, adı Agav[+].

11O geldi yanımıza, aldı Pavlinin kuşaanı, baaladı kendi ellerini hem ayaklarını da dedi: «Tä, ne deer Ayoz Duh: „Bölä iudeylär baalayaceklar İerusalimdä bu adamı, kimin bu kuşak, da vereceklär tayfännarın[†] elinä“».

12Bunu işidip, biz hem oradakılar yalvardık Pavliyä, gitmesin İerusalimä[+].

13Ama Pavli dedi: «Ne yapêrsınız, neçin aalêêrsınız hem benim üreemi kırêrsınız? Bän hazırım diil sade baalanayım, ama öleyim da İerusalimdä Saabi İisusun adı için»[+].

14Biz onu döndürämedik, onun için, uslanıp, dedik: «Olsun Saabinin istedii!»

15Bir parça vakıttan sora, hazırlandık da yollandık İerusalimä dooru.

16Bizimnän barabar geldi birkaç üürenici Kesariya kasabasından. Onnar götürdülär bizi bir eski üüreniciyä, Mnasona Kiprudan, angısının evindä lääzımdı konaklanalım.


Pavli İerusalimdä

17Açan etiştik İerusalimä, kardaşlar bizi sevinmeliklän kablettilär.

18İkinci günü Pavli bizimnän gitti görmää İakovu. Hepsi presviterlär dä orada topluydular[+].

19Pavli selämnedi onnarı, sora hepsini annattı, ne yaptı Allah tayfännarın arasında onun izmetçiliinnän.

20Onnar sesledilär, metinnedilär Allahı da dedilär: «Görersin mi, kardaş, kaç bin insan inandı iudeylerdän, onnar da hepsi çalışkan Zakon[†] için[+].

21Onnar senin için işittilär, ani sän hepsi iudeyleri, kim tayfännarda yaşêêrlar, üüredersin, ki Moiseydän atılsınnar, hem deersin, kesiklik[†] uşaklara yapmasınnar hem adetlerimizä görä yaşamasınnar[+].

22Şindi ne yapalım? /İnsan toplanacek, zerä/ onnar mutlak işideceklär, ani sän geldin.

23Onuştan yap, nicä sana deyecez. Bizdä var dört adam, angıları adamak adadılar Allaha.

24Al onnarı seninnän, paklan onnarlan barabar, sän harcan onnar için, ki onnar kırktırsınnar başlarını, da herkezi annayacek, ani ne işittilär senin için, diil aslı, ama sän dä kendin Zakonu tutarak yaşêêrsın[+].

25Ama tayfännar için, ani inana geldilär, biz kararladık hem yazdık, ki korunsunnar imeklerdän, ani baaşlanmış idollara, kandan, buulmuş hayvan etindän hem orospuluktan»[+].

26Ozaman Pavli aldı bu adamnarı da ertesi günü paklandı onnarlan bilä. Sora girdi Ayoz binaya,[†] ki haberlesin, nezaman paklanmak günneri biter hem nezaman lääzım herkezi kendisi için kurban getirsin.


Pavliyi tuttular

27Edi gün bitärkän, Asiyadan iudeylär gördülär Pavliyi Ayoz binanın aulunda. Debreştirdilär hepsi insanı da tuttular onu.

28Onnar baarardılar: «İzrailin adamnarı, yardım edin! Bu adam hepsini hererdä üüreder halkımıza, Zakona hem bu erä karşı. Bundan kaarä, urumnarı da soktu Ayoz bina içinä da mındarladı[†] ayoz eri»[+].

29Onnar görmüştülär Efestän Trofimi kasaba içindä Pavliylän barabar da sanmıştılar, ani Pavli onu da soktu Ayoz bina içinä[+].

30Bütün kasaba esirdi, toplandı insan her taraftan, tuttular Pavliyi da sürüdülär Ayoz binadan dışarı. Osaat Ayoz binanın kapuları kapandı.

31Açan bakardılar onu öldürmää, romalı polkun binbaşına etişti haber, ani bütün İerusalim kalkındı.

32Asker binbaşı oyalanmayarak aldı askerleri hem asker üzbaşlarını, da alatladılar kalabalaa dooru. İnsan, görüp asker binbaşını hem askerleri, durgundu Pavliyi düümektän.

33Asker binbaşı, yaklaşıp, tuttu onu da sımarladı, baalasınnar iki sincirlän. Sora sordu: «Kimdir o hem ne yaptı?»[+]

34İnsan baarardı, kimisi bir türlü, başkası başka türlü. Çünkü binbaşı annayamadı işin aslısını gürültü beterinä, sımarladı, götürsünnär onu kaleyä[+].

35Açan Pavli etişti merdivenä, askerlär lääzımdı taşısınnar onu kalabalıın sıkışmalıından.

36Çok insan gidärdi onun ardına da baarardı: «Ölümä onu!»


Pavli lafeder insana korunmak için

37Gireceykän kaleyä, Pavli sordu asker binbaşına: «Var mı nicä söleyim sana bişey?» Binbaşı sordu: «Ne, urumcä mı bilersin?

38Diilsin mi sän o mısırlı, kim bir parça vakıt taa ileri kalkıntı yaptı da götürdü çol erä dört bin haydut[*]?»

39Pavli dedi: «Bän iudeylerdänim, Kilikiyanın Tars kasabasından, ani bilinir bir kasaba. Yalvarêrım sana, salver lafedeyim insannan»[+].

40Açan o izin etti, Pavli durardı ayakça merdivendä, elinnän yaptı nışan insana. Derin bir susuntu oldu. Pavli başladı çıfıt dilindä bölä lafetmää:

### 22

1«Kardaşlar hem bobalar! Sesleyin şindi, ne deyecäm sizä korunmak için».

2İşittilär, ani o lafeder çıfıtça, onnar taa çok uslandılar. Pavli bölä lafetti:

3«Bän iudeyim, duudum Kilikiyanın Tars kasabasında, ama büüdüm bu kasabada, Gamaliilin ayakları ucunda. Üüredildim sıkı tamannayım bizim bobalarımızın zakonunu.[†] Bän Allahın bir kıyak izmetçisiydim, nicä dä siz hepsiniz büün[+].

4Kooladım artık ölümä kadar onnarı, kim bu yolu izlärdi, adam-karı, baalayıp, zındana kapardım[+].

5Baş popaz[†] hem hepsi aksakallar[†] artık diri şaat olabilirlär, ne söleerim. Onnardan artık kiyat aldım, vereyim iudey kardaşlarıma Damaskta. Gittim, ki oradakıları baalı getireyim İerusalimä da cezalansınnar[+].

6Yolda gidärkän, yaklaşıp Damaska, üülenä yakın, ap-ansızdan büük bir şafk göktän aydınnattı dolayımı[+].

7Bän düştüm erä da işittim bir ses, ani dedi bana: „Saul, Saul! Neçin Beni koolêêrsın?“

8Ozaman sordum: „Kimsin Sän, Saabim?“ O dedi: „Bän İisus Nazarettän, Kimi sän koolêêrsın“.

9Benim yoldaşlarım şafkı gördülär /da korktular/, ama annamadılar, ne dedi O, Kim benimnän lafedärdi.

10Enidän sordum: „Saabi, ne yapayım?“ Saabi cuvap etti bana: „Kalk da git Damaska, orada sana sölenecek hepsi, ne düşer yapasın“.

11Bän bişey görämärdim şafkın beterinä. Yoldaşlarım tuttular beni ellerimdän da götürdülär Damaska.

12Orada geldi bana bir adam, Allahtan korkan, adı Ananiya, angısı yaşardı Zakona görä. Hepsi iudeylär, ani yaşardılar orada, onun için ii lafedärdi[+].

13O, gelip, yanımda durdu da dedi bana: „Kardaş Saul, kablet enidän görmäk“. Hemen görmää başladım da baktım ona.

14Sora dedi: „Bizim bobalarımızın Allahı seni ayırdı, ki tanıyasın Onun istediini hem göräsin Kabaatsızı hem işidäsin Onun laflarını Kendi aazından.

15Zerä sän Onun şaadı olacan hepsi insanın önündä bunnar için, ne gördün hem işittin[+].

16Şindi neçin oyalanêrsın? Kalk, vaatiz ol, paklan kendi günahlarından, çaarıp Saabinin adını“[+].

17Açan geldim geeri İerusalimä da dua edärdim Ayoz bina[†] içindä, gözlerim döndü da[+]

18gördüm Kabaatsız Olanı, Angısı dedi bana: „Alatla da tez çık İerusalimdän, zerä kabletmeyeceklär şaatlıını Benim için“.

19Bän dedim: „Saabi, onnar bilerlär, ani bän kapardım zındana hem düüyärdim sinagogalarda[†] onnarı, kim Sana inanêr.

20Açan senin şaadının, Stefanın, döküldü kanı, bän dä oradaydım. Kayıl oldum onnarlan, kim öldürdü onu, onnarın rubalarını bekledim“[+].

21O dedi bana: „Git, Bän seni yollayacam uzaa, tayfännara“».[†]


Pavli – Roma vatandaşı

22Bu lafa kadar Pavliyi sesledilär, ama bundan sora baardılar: «Yok et er üzündän onu, düşmeer yaşasın!»

23Baararkan, savurdardılar rubalarını hem atardılar toz lüzgerä.

24Asker binbaşı sımarladı, götürsünnär Pavliyi kalä içinä. Sımarladı, soruşa çeksinnär onu, düüyeräk kamçıylan, ki annasın, ne beterä ölä baarardılar ona karşı.

25Ama, açan baaladılar onu kayışlarlan, Pavli dedi yanında duran asker üzbaşına: «Var mı sizdä hak düümää kamçıylan Roma vatandaşını, daava ona yapmayınca?»[+]

26İşidip bunu, üzbaşı yaklaştı da haber verdi binbaşına, deyip: «Bak, ne yapacan? Bu adam – Roma vatandaşıymış».

27Binbaşı, yaklaşıp Pavliyä, sordu: «Sölä bana, sän Roma vatandaşı mıysın?» Pavli cuvap etti: «Dooru, ölä».

28Binbaşı dedi: «Bän çok paraylan bu vatandaşlıı edendim». Pavli cuvap etti: «Ama bän duumaktan Roma vatandaşıyım».

29Ozaman onnar, kim hazırlandıydı onu sorguya çekmää, vazgeçtilär. Binbaşı korktu, annayıp, ani baaladı bu adamı, kim Roma vatandaşı.


Pavli Sinedrionun önündä

30İkinci günü binbaşı istedi ii annasın, ne beterä kabaatlêêrlar Pavliyi iudeylär. Çıkarttı onu zındandan da sımarladı toplansın büük popazlar[†] hem bütün Sinedrion.[†] Sora, getirip Pavliyi, çıkardı onnarın önünä.

### 23

1Pavli baktı uz Sinedriona[†] da dedi: «Kardaşlar, bän herzaman pak[†] üzlän yaşadım Allahın karşısında büünkü günä kadar»[+].

2Baş popaz[†] Ananiya sımarladı ona, kim dururdu Pavlinin yanında, ursun onun aazına[+].

3Ozaman Pavli dedi ona: «Allah sana uracek, kireçli duvar[*]! Sän oturêrsın, ki bana daava kesäsin Zakona[†] görä, ama sımarlêêrsın Zakona karşı, ursunnar bana».

4Yanında durannar dedilär: «Allahın baş popazını mı kötüleersin?»[+]

5Pavli cuvap etti: «Bilmedim, kardaşlar, ani o baş popaz, zerä yazılı: „Halkın öndercilerini kötülämeyäsin“».

6Pavli annadı, ani burada bir payı sadukey, öbür payı da farisey. Onuştan baardı Sinedrionda: «Kardaşlar, bän fariseyim hem farisey ooluyum. Beni daavaya verdilär inanım için, ani ölülär dirilecek!»[+]

7Açan Pavli bunu dedi, başladı kavga fariseylerin hem sadukeylerin arasında, toplantı ikiyä bölündü.

8Sadukeylär[†] deerlär, ani yok dirilmäk, yok angil, yok duh, ama fariseylär[†] bunnarı hepsini inanêrlar[+].

9Oldu büük kavga. Birkaç bilgiç, fariseylerin tarafından, kalktılar ayakça da üfkeli dedilär: «Biz bulmêêrız bir dä kabaat bu adamda. Beki onunnan bir duh yada bir angil lafetti. /Biz duşman olamarız Allaha/»[+].

10Çünkü kavga büüyärdi, binbaşı korktu, ki onnar Pavliyi paralayaceklar, onuştan izin verdi askerlerä, aşaa inip, alsınnar onu onnarın arasından da götürsünnär kaleyä.

11Ertesi gecä Saabi göründü Pavliyä da dedi: «Girgin ol, Pavli, zerä nicä şaatlık ettin Benim için İerusalimdä, hep ölä lääzım olacek, şaatlık edäsin Romada da»[+].


Kırk kişinin emini

12Açan aydınnandı, bir boyu iudeylerdän, annaşıp, emin ettilär: «Pavliyi öldürmeyincä, eer bişey iyip-içärsäk, betvalı olalım».

13Onnar taa zeedeydi kırk kişidän, angıları bu emini yaptılar.

14Geldilär büük popazlara[†] hem aksakallara[†] da dedilär: «Biz eminnän baalandık, ani Pavliyi öldürmeyincä, aazımıza bişey koyarsak, betvalanmış olalım.

15Şindi siz Sinedrionnan bilä haberleyin binbaşına, çıkarsın Pavliyi önünüzä, sansın, ani isteersiniz taa halizini aaraştırmaa onun işlerini, ama o yaklaşmadaan, biz hazırız onu öldürmää».

16Pavlinin kızkardaşının oolu işitti, ani kollêêrlar öldürmää Pavliyi. O geldi kaleyä da hepsini Pavliyä söledi.

17Pavli çaardı bir üzbaşını da dedi: «Götür bu genç olanı binbaşına, zerä onda var nesä sölesin ona».

18Üzbaşı, alıp onu, götürdü binbaşına da dedi: «Kapancı Pavli çaardı beni da yalvardı getireyim bu genç olanı sana. Onda varmış sana bişey sölesin».

19Binbaşı tuttu genç olanı elindän, çekti bir tarafa da sordu: «Ne söleyecän bana?»

20O cuvap etti: «İudeylär[†] laflandılar, ki yalvarsınnar sana, ani yaarına çıkarasın Pavliyi Sinedrionun önünä, sansın, ki onnar isteerlär taa halizini aaraştırmaa onun işlerini.

21Ama sän seslämä onnarı, zerä kırk kişidän zeedä kollêêrlar onu. Onnar eminnän baalandılar, ki imesinnär hem içmesinnär, öldürmeyincä Pavliyi. Onnar şindi hazır, salt bekleerlär, ki sän kayıl olasın».

22Ozaman binbaşı salverdi delikannıyı gitsin da sımarladı: «Kimseyä sölämä, ani bunnarı bana söledin».


Pavli yollanêr Kesariya kasabasına

23Binbaşı çaardı iki üzbaşını da dedi onnara: «Hazırlayın ikiüz yayan asker, etmiş atlı asker hem ikiüz dä süngücü, ki gün kauştuktan üç saat sora Kesariya kasabasına gitsinnär.

24Bir hayvan getirin, ki Pavliyi pindirip saa-seläm götürsünnär kullanıcı Feliksä»[+].

25Da yazdı Feliksä butürlü bir kiyat:

26«Klavdiy Lisiydän, çok saygılı kullanıcı Feliksä, seläm.

27Bu adamı tuttular iudeylär da istedilär öldürmää. Bän gittim askerlärlän da kurtardım onu onnarın ellerindän, annayıp, ani o – Roma vatandaşı[+].

28Baktım annayım, neçin kabaatlandırêrlar onu, da o beterä çıkardım Sinedrionun önünä[+].

29Buldum, ani onu kabaatlandırêrlar kendi zakonnarı için, ama onun yok kabaatı, ki cezalansın ölümnän yada kapalı dursun[+].

30Açan bana haber geldi, ani iudeylär neetlenerlär onu öldürmää, hemen yolladım onu sana. Onun kabaatçılarına sımarladım, ki sölesinnär sana, neleri var ona karşı. /Saa ol!/»[+]

31Askerlär, sımarlamaya görä, aldılar Pavliyi da götürdülär gecä Antipatrida kasabasına.

32İkinci günü yayan askerlär atlı olannarı braktılar gitsinnär onunnan ileri, ama kendileri döndülär geeri kaleyä.

33Etiştiynän Kesariya kasabasına, atlılar verdilär kiyadı kullanıcıya hem çıkardılar Pavliyi onun önünä.

34Kullanıcı, okuyup kiyadı, sordu, neredän Pavli, annayıp, ani Kilikiyadan, dedi:[+]

35«Bän sesleyecäm seni, açan geleceklär senin kabaatçıların». Da sımarladı, tutsunnar onu İrodun pretoriumunda[*].

### 24

1Beş gündän sora geldi Ananiya, baş popaz,[†] aksakallarlan[†] barabar hem bir becerikli laf ustasınnan, adı Tertul. Onnar aalaştılar Pavlidän kullanıcının önündä[+].

2Çaardılar Pavliyi da Tertul başladı kabaatlandırmaa onu butürlü: «Çok hatırlı Feliks, Canabin yapêrsın, ki biz çok vakıtlar yaşêêrız barışmakta. Bu millet için Canabinin zaametinnän çok ii işlär yapıldı.

3Bunnarı biz çok şükürlüklän anarız herzaman hem hererdä.

4Ama, ki taa yorultmayalım Canabini deyni, yalvarêrız, saburluklan seslä bizi kısadan.

5Biz bulduk, ani bu adam – bir beladır. O kalkındırêr hepsi iudeyleri bütün dünnedä hem bir öncüdür nazoreylerin sektasında[+].

6O kıyıştı artık mındarlasın[†] Ayoz binayı,[†] ama biz tuttuk onu /da istedik daava yapmaa bizim zakona[†] görä,[+]

7ama asker binbaşı Lisiy, gelip büük kuvetlän, kaptı onu bizim elimizdän

8da bizä, onun kabaatçılarına, sımarladı, gelelim Canabinä/. Sän onu soruya çekirseydin, var nicä kendin dä annayasın hepsini bunnarı, neylän biz onu kabaatlêêrız».

9Oradakı iudeylär, kabaatlamaya katılıp, dedilär, ani hepsi bunnar hakına aslı.


Pavli doorudêr kendini Feliksin önündä

10Kullanıcı Pavliyä nışan yaptı, ki lafetsin. Pavli bölä dedi: «Bilerim, ani Canabin çok yıllar daava yapêrsın bu milletä, onuştan sevinçlän bakacam, çıkarayım dooruluumu.

11Canabin kendin var nicä annayasın, ani yok oniki gündän zeedä, nezamandan bän gittim İerusalimä, baş iildeyim Allaha.

12Onnar ne Ayoz bina içindä, ne sinagogalar[†] içindä, ne da kasaba içindä beni bulmadılar birinnän lafedärkän yada karışmalık insan arasında yaparkan.

13Onnar yok nasıl sana, çıkarıp, göstersinnär bunun aslısını, neylän şindi beni kabaatlandırêrlar.

14Ama şaatlık ederim Canabinä, ani izmet ederim benim bobaların Allahına o yola görä, ani onnar sayêrlar bir sekta. İnanêrım hepsini, ne var yazılı Zakonda hem proroklarda.

15Umut ederim Allaha, nicä onnar da inanêrlar, ani olacek ölülerin dirilmesi, nicä doorulara, hem ölä dooru olmayannara da[+].

16Onuştan bän çalışêrım, ki herzaman pak üzlän olayım Allahın hem insanın önündä[+].

17Çok yıllardan sora geldim, ki getireyim yardım milletimä hem kurban Allaha[+].

18Bän kurban getirirkän, Asiyadan kimi iudeylär hızlandılar üstümä Ayoz binada. O vakıt bän paklandıydım, dolayımda da kalabalık yada karışmalık yoktu[+].

19Onnar kendileri lääzımdı gelsinnär Canabinin önünä da kabaatlandırsınnar beni, eer varsa ne aalaşsınnar bendän.

20Yada, burada olannar sölesinnär, ne kabaat bendä buldular, açan çıkardılar beni Sinedrionun[†] önünä?

21Salt bir laftan kaarä, ani baardım, ki çıkarıldım onnarın önünä: „Ölülerin dirilmesi için bän büün daava olêrım sizin önünüzdä“»[+].

22Feliks, angısı ii bilärdi İisusun yolunu, attı daavayı başka vakıda da dedi: «Sizin işinizi aaraştıracam, açan gelecek binbaşı Lisiy».

23Sora o sımarladı üzbaşına beklesin Pavliyi, ama taa serbest braksın hem durgutmasın yakın olannarını, ki izmet etsinnär ona.


Pavli nasaat eder Feliksä

24Birkaç gündän sora Feliks geldi kendi karısınnan, Druzillaylan, angısı iudeykaydı, çaarttı Pavliyi da sesledi onun lafını İisus Hristozun inanı için.

25Açan Pavli başladı sölemää dooruluk için, kendini zaplamak için hem Allahın gelän daavası için, Feliks titsilendi da dedi: «Şindilik git, açan bulacam vakıt, enidän çaardacam seni»[+].

26Bununnan barabar o umut çekärdi, ani Pavli ona para verecek, ki salversin onu. Onuştan sıkça çaardardı da lafa durardı onunnan.

27İki yıl geçtiktän sora Feliksin erinä geldi Porțiy Fest. Feliks, ani istedi beendirsin kendini iudeylerä, braktı Pavliyi kapanda.

### 25


Pavli isteer Kesarın daavasını

1Fest, bu dolaya geldiktän üç gün sora, Kesariya kasabasından gitti İerusalimä.

2Büük popazlar[†] hem iudeylerin öndercileri aalaştılar ona Pavlidän da yalvardılar,

3ki onnara bir hatır yapsın da getirtsin Pavliyi İerusalimä. Onnar neetlenärdilär kollamaa onu yolda hem öldürmää[+].

4Ama Fest cuvap etti, ani Pavli durêr bekçilik altında Kesariya kasabasında, hem ani o kendisi tezdä orayı gidecek.

5Sora dedi: «Sizin aranızdan zaabitlerdän gelsinnär benimnän barabar, da varsa bir yannışlık bu adamda, onu kabaatlasınnar».

6Fest kalmadı onnarın arasında sekiz-on gündän zeedä. Sora yollandı Kesariya kasabasına. İkinci günü oturdu daava skemnesinä da sımarladı, getirsinnär Pavliyi.

7Açan içyanına girdi Pavli, iudeylär, ani geldiydilär İerusalimdän, sardılar onu doz-dolay, kabaatlamaa başladılar çok aar laflarlan, neyin aslısını gösterämärdilär.

8Pavli dooruluunu bölä çıkardı: «Benim yok kabaatım iudeylerin zakonuna[†] karşı, ne da Ayoz binaya[†] karşı, ne da Kesara karşı».

9Fest, angısı iudeylerä istedi hatır yapmaa, sordu Pavliyä: «İsteersin mi gidäsin İerusalimä, ki sana orada daava yapayım bunnar için?»

10Pavli cuvap etti: «Bän durêrım Kesarın daava skemnesinin önündä, neredä bana daava lääzım olsun. İudeyleri bän bişeylän gücendirmedim, nicä sän dä ii bilersin[+].

11Eer kabaatlısaydım hem yaptısaydım bişey, ki ölümnän cezalanayım, ölmektän çekinmeerim. Ama eer yoksaydı bişey aslı, neylän beni kabaatlandırêrlar, ozaman yok nasıl kimsey beni versin onnarın elinä. İsteerim Kesarın daavasını!»

12Fest, lafedip kendi yardımcılarınnan, cuvap etti: «Sän istedin Kesarın daavasını, Kesara gidecän»[+].


Fest padişah Agrippaya danışêr

13Birkaç gündän sora padişah Agrippa hem Verenika[*] geldilär Kesariya kasabasına Festi selämnemää.

14Çünkü çok gün orada bulundular, Fest annattı padişaha, nicä durêr Pavlinin işi, da dedi: «Burada kalma Felikstän var bir kapancı.

15Bän İerusalimdeykän, ondan aalaştılar büük popazlar hem iudeylerin aksakalları[†] da istedilär, kabaatlı bulayım onu.

16Bän cuvap ettim onnara, ani romalılarda yok alışmak vermää adamı ölümä, taa üzleştirmediynän onu kabaatçılarlan hem vermediynän ona kolaylık, dooruluunu çıkarsın onda, neylän onu kabaatlandırêrlar.

17Açan onnar geldilär burayı, bän hiç oyalanmadım da ikinci günü, oturup daava skemnesinä, emir ettim, getirsinnär onu.

18Ama onun kabaatçıları, ayakça kalkıp, bir dä kötü işin aslısını gösterämedilär, neylän bän sanardım, ani kabaatlandıraceklar onu.

19Sade onunnan çekişleri vardı kendi dinneri için hem bir Adam için, adı İisus, Angısı öldü, ama Pavli söleer, ki yaşêêr[+].

20Bän bilmärdim, nasıl bu işleri aaraştırayım, onuştan sordum: „İsteersin mi gitmää İerusalimä, ki orada daava yapılsın sana bunnar için?“

21Ama Pavli istedi, ki bekçilik altında tutulsun imperatorun kararı için. Onuştan bän sımarladım, ki tutsunnar onu bän Kesara[*] yollayınca».

22Agrippa dedi Festä: «İsteerim sesleyim bän dä bu adamı». «Yaarına sesleyecän», – cuvap etti Fest.

23Ertesi günü Agrippa hem Verenika büük donaklıklan geldilär da girdilär auditoriyaya asker binbaşlarınnan hem kasabanın anılmış adamnarınnan barabar. Festin sımarlamasına görä içeri getirdilär Pavliyi.

24Fest dedi: «Padişah Agrippa hem hepsi, kim burada bizimnän! Siz görersiniz o adamı, kimin için bütün iudey halkı, hem İerusalimdä, hem burada bana yalvardı, baarıp, ani o diil lääzım yaşasın[+].

25Ama bän buldum, ani o bişey yapmadı, ki cezalansın ölümnän. Çünkü kendisi istedi daava kessin ona imperator, bän kararladım onu imperatora yollamaa[+].

26Bendä yok aslı açıklanmış bişey, ki yazayım benim çorbacıma. Onun için çıkarttım onu sizin önünüzä, hem ayırıca senin önünä, padişah Agrippa, ki aaraştırdıktan sora olsun ne yazayım.

27Zerä sanêrım, ki uygun olmaz yollayım bir kapancıyı, açıklamadaan neylän kabaatlı».

### 26


Pavli çıkarêr dooruluunu Agrippanın önündä

1Agrippa dedi Pavliyä: «Veriler izin, lafedäsin kendin için». Ozaman Pavli, uzadıp elini, başladı dooruluunu çıkarmaa:[+]

2«Padişah Agrippa! Sayêrım kendimi mutlu, ani büün var kolaylıım dooruluumu çıkarayım senin önündä hepsindän, neylän iudeylär beni kabaatlandırêr.

3En çok sevinerim, çünkü Canabin bilersin iudeylerin hepsi adetlerini hem soruşlarını. Onuştan yalvarêrım, seslä beni saburlu.

4Hepsi iudeylär bilerlär, nasıl yaşadım baştan, gençliimdän kendi halkımın arasında hem İerusalimdä[+].

5Beni çoktan tanıyêrlar hem eer kayıl olursaydılar, şaatlık edäbilirlär, ani yaşadım nicä bir farisey, bizim dinin en sıkı bölümünä görä[+].

6Da şindi durêrım daava önündä umudum için ona, ne Allah adadı bizim bobalara.

7Hepsi bizim oniki senselä umutlan bekleer, bu adamak tamannansın, izmet ederäk Allaha şeremetliklän gecä-gündüz. Tä bu umut için, padişahım, kabaatlandırêrlar beni iudeylär[+].

8Neçin sizä inanılmaz görünür, ani Allah ölüleri dirilder[+]?

9Dooru, ani bän dä sanardım, ki lääzım kuvetlän karşı gideyim Nazaretli İisusa[+].

10Ölä da yaptım İerusalimdä. Büük popazlardan[†] zaabitlik kabledip, çoyunu Allahın ayoz halkından kapadım zındana. Açan onnar ölümä verildilär, bän dä ses verdim onnara karşı[+].

11Hepsi sinagogaları[†] gezeräk, çok sıra onnarı cezalardım hem zorlardım, kötülesinnär İisusu. Bän ölä kudurmuştum, ki artık yabancı milletlerin kasabalarına da gidärdim onnarı koolamak için[+].

12Bu neetlän yollandım Damask kasabasına zaabitliklän hem bir maasuz sımarlamaklan, ne aldıydım büük popazlardan[+].

13Üülendä, padişahım, yolda gördüm bir şafk göktän, taa keskin günün aydınnıından, ani aydınnattı benim hem yoldaşlarımın dolayını.

14Hepsimiz erä düştük. Bän işittim bir ses, ani dedi bana çıfıt dilindä: „Saul! Saul! Neçin Beni koolêêrsın? Zor sana gitmää kazaa karşı“.

15Ozaman sordum: „Saabim, Kimsin Sän?“ Saabi dedi: „Bänim – İisus, Kimi sän koolêêrsın.

16Haydi şindi kalk ayakça da dik dur, zerä Bän göründüm sana, ki koyayım seni izmetkär hem şaat, nicä onnar için, ne gördün hem ne dä açacam sana.

17Seni kurtaracam kendi halkından hem başka milletlerdän, kimä Bän seni yollêêrım,

18ki açasın onnarın gözlerini, da dönsünnär karannıktan aydınnaa hem şeytanın kuvedindän Allaha, edensinnär afetmäk günahlarından hem bir pay onnarlan, kim ayozlanêr inannan Bana“[+].

19Onuştan, padişah Agrippa, bän karşı durmadım göktän görünmeyä.

20Nasaat ettim ilkin Damask kasabasında, sora İerusalimdä insana, sora bütün İudeya erindä hem yabancı milletlerä, ki pişman olsunnar günahlarından, dönsünnär geeri Allaha da yapsınnar, ne yaraşır bu pişmannıkta[+].

21Tä bunun için tuttular beni iudeylär Ayoz bina[†] içindä da baktılar paralamaa[+].

22Ama yardım kablettim Allahtan da büünädän yaşamakta bulunêrım hem şaatlık ederim küçüünä-büünä. Bişey zeedä sölämeerim ondan kaarä, ne proroklar hem Moisey söledi, ki lääzım tamannansın.

23Onnar söledi, ani Hristos lääzımdı zeetlensin da olsun ölülerdän ilk dirilän, haberlesin aydınnıı Kendi halkına hem yabancı milletlerä»[+].

24Açan Pavli butürlü dooruluunu çıkarardı, Fest büük seslän dedi: «Pavli, sän deliysin! Senin çok üürenmişliin seni akıldan çıkarêr!»

25«Diilim deli, çok hatırlı Fest! – cuvap etti Pavli. – Ama bän söleerim aslı hem akıllı laflar.

26Bunnarı biler padişah. Onun için girgin lafederim onun önündä hem sanmêêrım, ani padişaha bunnardan kaldı saklı bişey, zerä bunnar olmadılar bir köşedä.

27İnanêrsın mı, padişah Agrippa, prorokları? Bilerim, ani inanêrsın!»

28Agrippa dedi Pavliyä: «Beni yakın inandırdın hristian olayım!»

29Pavli dedi: «Allah versin, taa tez yada taa geç, diil salt Canabin, ama hepsi, kim sesleer büün beni, benim gibi olsunnar, bu sincirlerdän kaarä»[+].

30/Açan Pavli dedi bunu,/ padişah, kullanıcı hem Verenika, hem hepsi orada oturannar kalktılar.

31Toplanıp bir tarafta, lafettilär biri-birinnän, ani bu adam yapmêêr bir dä kötülük, ani lääzım olsun cezalansın ölümnän eki kapannan[+].

32Agrippa dedi Festä: «Vardı nicä salvermää onu, eer o istämeydi Kesarın daavasını»[+].

### 27


Pavli gider Romaya

1Açan karar alındı, ki İtaliyaya üzelim gemiylän, Pavliyi hem taa birkaç kapancıyı verdilär bir üzbaşının elinä, Avgustun polkundan, adı İuliy[+].

2Biz pindik bir gemiyä Adramit kasabasından, angısı lääzımdı üzsün Asiyanın yanından, da yola çıktık. Bizimnän geldi Aristarh Makedoniyadan, Salonik kasabasından[+].

3İkinci günü etiştik Sidon kasabasına. İuliy ii götürärdi kendini Pavliylän. O kayıl oldu, ki Pavli dolaşsın kendi dostlarını, ki onnar yardım etsinnär ona.

4Oradan yollandıktan sora Kiprunun lüzgerdän korunmuş yanından geçtik, zerä karşı lüzgär esärdi.

5Geçtiynän denizi Kilikiya hem Pamfiliya boyundan, etiştik Likiyanın Mira kasabasına.

6Orada üzbaşı buldu Aleksandriya kasabasından bir gemi, ani üzärdi İtaliyaya, da pindirdi bizi ona[+].

7Çok günnär yavaş üzdük, da zor-zoruna ancak etiştik Knid kasabasının açıklıına. Lüzgär bizi durgudurdu, Salmon burnusunu dolaylayıp, geçtik Krit adanın lüzgerdän korunmuş yanından.

8Zar-zor geçtik adanın boyundan, da etiştik bir erä, adı Gözäl Limannar, ani yakın Laseya kasabasına.

9Geçti çok vakıt, da yolculuk su üstündä artık oldu korkunç, zerä oruç günü[*] geçtiydi. Pavli, danışıp hepsinä, dedi:

10«Adamnar! Bän görerim, ani üzmemiz belalı olacek hem zarar getirecek diil sade gemiyä hem üklü mala, ama bizim kendi yaşamamıza da».

11Ama asker üzbaşı taa çok sesledi kapitanı hem geminin çorbacısını, nekadar Pavliyi.

12Çünkü o liman diildi ii kışlamak için, çoyu kararladı, ki gidelim oradan da deneyelim, eer olursa kolay, etişmää Finiksä, Krit adanın bir limanına, kışlamak için. Orası üülen-günbatısına hem poyraz-günbatısına dooru bakêr.


Saurgun deniz üstündä

13Başladı üülendän bir ilin lüzgär esmää, da onnar, sanıp, ki istedii oldu, çengeli aldılar da başladılar üzmää Krit adanın boyundan.

14Ama geçmedi çok vakıt, adanın üstündän koptu bir furtunalı lüzgär, adı Evrakilon[*][+].

15Gemi furtunadan tutuldu, angısına karşı gidämedi, onuştan gemiyi braktık, sürüklensin.

16Sıyınıp küçük bir adanın, adı Kavda, lüzgerdän korunmuş yanına, ancak zapedäbildik geminin kayıını.

17Kayıı kaldırdıktan sora, çatıların yardımınnan, gemiyi kuşattılar. Korkarak, gemi konmasın Sirt körfezinin kumnuklarına, salverdilär elkenneri da braktılar lüzgerdän sürüklensinnär.

18Ertesi günü boran bizim gemiyä ölä çarpardı, ani başladılar atmaa üklenmiş malları deniz içinä[+].

19Üçüncü günü kendi ellerimizlän attık geminin takımnarını.

20Çünkü çok gün görünmedi ne güneş, ne da yıldızlar, boran da pek kaavilendi, sonda heptän kaybettik umudu kurtulmak için.

21Çok vakıt imedilär, onuştan Pavli, ortaya çıkıp, onnara dedi: «Adamnar! Lääzımdı sesleyäsiniz beni da ayırılmayasınız Krit adasından. Ozaman biz çekmeyeceydik bu belaları hem zararları.

22Şindi sizä danışêrım: Üreklenin! Zerä kimsey kaybelmeyecek, sade gemi yok olacek.

23Bu gecä gösterildi bana bir angil Allahtan, Kimä baalıyım hem izmet ederim, da dedi:[+]

24„Korkma, Pavli! Sän lääzım çıkasın Kesarın önünä. Da tä, Allah senin hatırın için kurtarêr hepsini, kim seninnän barabar üzerlär“[+].

25Onuştan üreklenin, adamnar! Bän inanêrım Allahı, hepsi ölä olacek, nicä sölendi.

26Ama bizim gemi lääzım uurasın bir ada üstünä»[+].

27Ondördüncü gecä sürüklenärdik Adriatika denizindä. Yakın gecä yarısına gemicilär şüpelenmää başladılar, ani yaklaşêrız kuruya.

28Ölçtülär denizin derinniini da buldular, ani irmi stıncin, sora, taa biraz gidip, enidän ölçtülär da buldular onbeş stıncin[*].

29Sakınarak, ki gemimiz urulmasın bir taşlı erä, attılar arka taraftan dört demir çengel da bakardılar tez aydınnansın.

30Bu vakıt gemicilär kaçmaa denedilär gemidän. Yapınarak sansın isteerlär salvermää çengelleri geminin önündän, indirdilär kayıı denizä.

31Ozaman Pavli dedi asker üzbaşına hem askerlerä: «Eer bunnar kalmarsaydılar gemidä, olmayacek nasıl kurtulasınız».

32Askerlär ozaman kestilär kayıktan çatıları da braktılar kayık düşsün.

33Gün duuaceykan, Pavli yalvardı hepsinä, isinnär. O dedi: «Büün ondört gün, nicä kuşku durêrsınız. Hiç bişey imeyip, aç durdunuz.

34Onuştan, yalvarêrım sizä, iyin. Bu lääzım sizin kurtulmanız için, zerä kaybelmeyecek sizdän bir dä saç bilä başınızdan»[+].

35Bu lafları sölediktän sora aldı ekmää, hepsinin önündä şükür etti Allaha da, kırıp ekmää, başladı imää[+].

36Ozaman hepsi üreklendilär da ekmek idilär.

37Gemidä hepsimiz ikiüz etmiş altı kişiydik.

38Doyunduktan sora başladılar ilinnetmää gemiyi, atıp boodayı deniz içinä.

39Açan aydınnandı, gemicilär tanımadılar o eri, ama gördülär bir körfez, neredä vardı kumsallık. Orayı istedilär, eer olursa kolay, kondursunnar gemiyi kuruya.

40Çatıları kesip, çengelleri denizä braktılar. Hep o zamanda dümenin çatılarını çözdülär da, ön elkeni lüzgerä vereräk, gemiyi kumsallaa dooru dooruttular.

41Gemi bir kum üüsekliinä çarptı da orayı kondu. Önü kuma saplandı da kımıldamaz oldu, geerisini sa dalgalar, urarak, başladılar parçalamaa.

42Askerlär neetlendi öldürsünnär kapancıları, ki üzüp kenara kaçmasınnar.

43Ama üzbaşı, angısı istärdi Pavliyi kurtarmaa, durguttu bu neettän onnarı da sımarladı, kim biler üzmää, ilkin atlasın da üzsün kenara,[+]

44sora öbürlär, kimisi taftalarlan, başkaları geminin parçalarından tutunup, kenara çıksınnar. Butürlü hepsi saa-seläm kenara çıktılar.

### 28


Üç ay Malta adasında

1Kurtulduktan sora annadık, ani adanın adı Malta.

2Erlilär davrandılar bizä görülmemiş bir konakçılıklan. Çünkü hava yaamurluydu hem suuktu, yaktılar bir ateş da ii kablettilär hepsimizi.

3Pavli topladı bir yıvın çalı-çırpı da attı ateşä. Bu vakıt bir zihirli yılan çıktı sıcaktan da Pavlinin elinä yapıştı.

4Açan erlilär gördülär yılanı Pavlinin elindä asılı, dedilär biri-birinä: «Mutlak bu adam bir öldürücü, zerä denizdän kurtulmuşkan, dooruluk allahkası hep okadar onu brakmadı, yaşasın».

5Ama Pavli silkti yılanı ateş içinä da hiç bir dä zarar çekmedi[+].

6Erlilär beklärdilär, görsünnär, nicä onun güüdesi şişecek, yada o ap-ansızdan düşecek ölü. Ama uzun vakıt bekleyip da, görüp, ani ona olmadı bir dä zarar, diiştirdilär fikirlerini da dedilär, ani o – bir allah[+].


Publiyin bobası alıştırılêr

7O erin yakınında vardı adanın öndercisinin meraları. Onun adıydı Publiy. O kabletti bizi da üç gün havezlän konakladı.

8Publiyin bobası dizenteriya yangınnıından yatardı. Pavli gitti onun yanına, dua etti, koyup ellerini üstünä, da alıştırdı onu[+].

9Bu olduktan sora adada kalan hastalar da geldilär da alıştırıldılar.

10Açan oradan yollanardık gemiylän, bizä yaptılar büük ikram, verdilär hepsini, ne lääzım yola.


Pavli etişer Roma kasabasına

11Üç aydan sora biz yola çıktık bir Aleksandriya gemisinnän, ani kışlamıştı bu adada. Bu geminin adı Dioskuri[*], kimin suratı oyuluydu geminin ön tarafında[+].

12Etiştik Sirakuza kasabasına, neredä kaldık üç gün.

13Oradan yollanıp, Rigiya kasabasına vardık. Bir gündän sora başladı üülen tarafından lüzgär esmää. İkinci günü etiştik Puteoli kasabasına.

14Orada bulduk kardaşları, ani yalvardılar, kalalım edi gün onnarda. Sonda etiştik Roma kasabasına.

15Oradakı kardaşlar, haber alıp bizim için, çıktılar Appiy Çarşısına hem Üç Konak evinä kadar bizi karşılamaa. Pavli, görüp onnarı, şükür etti Allaha da üreklendi.

16Biz etiştik Roma kasabasına, /asker üzbaşı verdi kapancıları bekçilerin zaabidinä, ama/ Pavliyä izin verildi, ayırı yaşasın bir askerlän, angısı beklärdi onu.


Pavli nasaat eder Romada

17Üç gündän sora Pavli teklif etti iudey öndercilerini. Onnar toplandıynan, dedi onnara: «Kardaşlar! Bän bişey halkımıza karşı yada bobalarımızın adetlerinä karşı yapmadım. Hep okadar bän İerusalimdä tutuldum hem verildim romalıların elinä.

18Romalılar soruşa çektiktän sora istärdilär kolversinnär beni, zerä yok bendä bir dä kabaat ölüm için[+].

19Ama, çünkü iudeylär buna karşı durdular, lääzım oldu, ki isteyim Kesarın daavasını. Buna bakmayarak istämeerim amazlamaa kendi insanımı.

20Ama ya bakın neçin sizi çaarttım: ki sizinnän görüşeyim hem lafedeyim, zerä İzrailin umudu için bän baalıyım bu sincirlän».

21Onnar dedilär ona: «Biz kabletmedik bir da kiyat senin için iudeylerdän. Burayı da gelän kardaşlardan kimsey senin için kötü bişey sölämedi.

22Ama biz isteeriz sendän işitmää, ki annayalım, nicä sän düşünersin, zerä bileriz, ani bu sektaya hererdä karşı çıkılêr».

23Belli ettilär bir gün, da taa çokluk toplanıp evdä, neredä Pavli kalardı, Pavli annattı hem şaatlık etti onnara Allahın Padişahlıı için. Moiseyin Zakonundan[†] hem proroklardan baktı onnarı inandırsın İisusa, lafederäk sabaadan avşamadan[+].

24Kimisi inandı onun laflarını, ama kimisi inanmardı.

25Onnar evä yollandılar biri-birinnän çekişeräk. Onnara taa gitmedään, Pavli dedi: «İi söledi Ayoz Duh sizin bobalarınıza prorok İsayanın aazından, açan dedi:[+]

26„Git bu halka da sölä: işidip işideceniz, ama annamayacenız, bakıp bakacenız, ama görmeyeceniz.

27Zerä bu halkın ürekleri uyvaşık oldu, kulaklarından zor işiderlär, gözlerini kapadılar, ki gözlerinnän görmesinnär, kulaklarınnan işitmesinnär, üreklerinnän annamasınnar, da dönmesinnär Bana, alıştırayım onnarı“[+].

28Onuştan biläsiniz, ani Allahtan bu kurtulmak için haber yollanıldı tayfännara,[†] onnar bunu sesleyecek».

/[+] 29Açan bu lafları dedi, iudeylär gittilär, üfkeli çekişeräk biri-birinnän./

30Pavli yaşadı taman iki yıl bir evdä, angısını kendisi kiraylan tuttu. Burada kabledärdi hepsini, kim ona gelärdi,

31Allahın Padişahlıı için haberledi hem üüretti Saabi İisus Hristos için büük girginniklän hem hiç bir kösteksiz[+].

## İakovun

### İakovun

İakovun


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### 1


İAKOVUN KİYADI

1Bän, İakov, Allahın hem Saabi İisus Hristozun çıraa, daanıkta oniki tamızlaa seläm yollêêrım[+].


Denenmäk hem yanılmak

2Bütün sevinmeliklän kabledin, kardaşlarım, açan geçersiniz hertürlü denemeklerdän,[+]

3bileräk, ani denemeklär inanda sizi dayanmaya alıştırêr[+].

4Bakın, dayanmak işini taman yapsın, ki siz tamannanmış hem kusursuz olasınız, hem hiç bir kederiniz olmasın[+].

5Eer sizdän birisinä aariflik etişmärseydi, istesin Allahtan, Angısı cömertliklän herkezinä verer, hiç maana aaramêêr, da ona verilecek.

6Ama salt inannan istesin, hiç şüpelenmeyeräk, zerä kim şüpelener, o benzeer deniz dalgasına, ani lüzgerdän koolanêr hem saurulêr[+].

7Bölä adam sanmasın, ani Saabidän bişey kabledecek[+].

8Adam, ani ikileer, kararsızdır hepsi yaptıklarında.

9Aşaa boydan kardaş sevinsin kendi üüsekliinnän[+].

10Zengin olan üünsün kendi alçaklıınnan, zerä o da kır çiçää gibi geçecek.

11Açan gün kızgın sıcaannan duuêr, ot kuruyêr, otun çiçää erä düşer, görüşü hem gözellii kaybeler. Hep ölä zengin olan da, kendi işlerini yaparkan, sörpeşer[+].

12Ne mutlu adam, kim dayanmaklan denemekleri geçirer, zerä, denenmiş olup, yaşamak fenețini kabledecek, ani adadı Saabi hepsinä onnara, kim Onu sever[+].

13Kim denenmektä yanılêr, demesin: «Allah beni yanılttı», zerä Allah Kendi kötülüklän yanıldılmaz hem başka birkimseyi dä yanıltmaz.

14Ama herkez, kim yanılêr, kendi istemesinnän çekilmiş, aldanêr.

15Sora istemesi, gebä kalıp, günahı duudurêr, günah da, olgunnandıynan, ölüm getirir[+].

16Sevgili kardaşlarım, aldanmayın![+]

17Her ii vergi hem her taman baaşış yukardan geler, Bobadan, Ani yarattı gökteki şafkları, da Angısında yok diişilmäk ne dä döneklik gölgesi[+].

18O Kendi istediinä görä yaptı, ki biz duualım aslılık sözünnän da edenelim ilk eri onnarın arasında, ne O yarattı[+].


İşitmäk hem tamannamak

19Bunu ii bilin, sevgili kardaşlarım, herkezi seslemeyä çabuk olsun, lafetmeyä yavaş hem üfkelenmeyä sabur olsun[+].

20Zerä insan üfkesi Allahın dooruluunu yapamaz.

21Onuştan brakılın hertürlü kirli işlerdän hem kötülüktän, ani her tarafa yayılmış, da yavaşlıklan kabledin ekilmiş sözü, ani var nicä kurtarsın cannarınızı[+].

22Allahın sözünü sade işitmäklän kendinizi aldatmayın, Allahın sözünün tamannayıcıları olun[+].

23Zerä kim sözü işidip tamannamêêr, o adam benzär olêr birisinä, angısı aynada bakêr üzünä da görer, nasıldır kendisi,

24baktıktan sora gider da, nesoy kendisi, hemen unudêr.

25Ama kim ii bakêr o taman Zakona,[†] ani serbestlik verer, da onu ileri dooru tamannêêr, diil nicä bir unudan sesleyici, ama nicä bir çalışkan işçi, bu adam kendi işindä mutlu olacek[+].

26Eer birkimsey kendini allahçı sayarsaydı, ama kendi dilini zaplamarsaydı, o kendi-kendini aldadêr, onun allahçılıı da naafilä[+].

27Allah Bobanın önündä temiz hem kusursuz allahçılık budur: zeet çekän üüsüzleri hem dulları dolaşmaa hem kendini dünnedän lekesiz tutmaa[+].

### 2


Zenginnär hem fukaaralar

1Kardaşlarım! İnancı olarak İisus Hristoza, bizim metin Saabiyä, kimseyä pay tutmayın[+].

2Sözgelişi, eer sizin toplantınıza gelärseydi bir adam, altın üzüklän hem zarif rubaylan giiyimni, hem bir fukaara, kirli rubaylan giiyimni,

3eer zarif giiyimni adama deyärseydiniz: «Buyurun, oturun bu ii erdä», ama fukaaraya deyärseydiniz: «Sän dur orada», eki: «Otur bu erä, ayaklarımın ucunda»,

4ozaman ayırmak yapmêêrsınız mı hem kötü neetli maanacılar olmêêrsınız mı?

5Sevgili kardaşlarım, sesleyin. Seçmedi mi Allah bu dünnedä fukaara olannarı, ki inanda zengin olsunnar hem mirasçı padişahlıkta, angısı adandı onnara, kim Allahı sever[+]?

6Ama siz fukaaraları aşaalandırêrsınız. Zenginnär diil mi onnar, kim sizi ezer hem daava önünä sürükleer?

7Diil mi onnar, kim kötüleer gözäl adı, ani sizä verildi?

8Eer Padişahın Zakonunu[†] tamannarsaydınız Ayoz Yazıya görä: «Seväsin yakın olanını, nicä kendini», ii yapêrsınız.

9Ama eer birkimseyä pay tutarsaydınız, ozaman günah yapêrsınız, hem Ayoz Zakon sizi kabaatlı bulêr nicä zakon basıcılarını.

10Zerä kim bütün Zakonu tamannarsaydı, ama salt bir sımarlamayı basarsaydı, kabaatlı hepsinä karşı olêr[+].

11Zerä Kim dedi: «Orospuluk yapmayasın», hep O dedi: «Öldürmeyäsin» dä. Eer orospuluk yapmarsaydın, ama öldürürseydin, hep bir sän zakon basıcısı olêrsın.

12Ölä lafedin hem ölä işleyin, nicä onnar, kim daavalı olacek Ayoz Zakona görä, ani serbestlik verir[+].

13Zerä acıyannıksız daava olacek onnara, kim başkalarını acımêêr. Acıyannık daavadan taa üstündür[+].


İnan hem iş

14Kardaşlarım, ne fayda olacek eer birkimsey deyärseydi, ani onun inanı var, ama işleri yok? Var mı nicä busoy inan onu kurtarsın?

15Eer kardaş yada kızkardaş rubasızsaydı hem onnarın hergünkü imeelii yoksaydı,

16da sizdän birisi deyärseydi: «Gidin uslulukta, yısının hem doyunun», ama vermärseydi onnara, ne güüdä için lääzım, ne fayda olur[+]?

17Hep ölä inanın da işleri olmarsaydı, inan ölü olêr.

18Beki dä birkimsey deyecek: «Sendä var inan, bendä var işlär». Göster bana senin işsiz inanını, bän dä sana benim inanımı işlerimnän gösterecäm[+].

19Sän inanêrsın, ani Allah birdir. İi yapêrsın. Fena duhlar da inanêrlar hem titirerlär[+].

20İsteersin mi sän, adam, boş kafalı, biläsin ani inan, işleri yoksaydı, faydasızdır?

21Bizim boba Avraam işlerinnän dooru sayılmadı mı, getirip kendi oolunu İsaakı kurban olarak kurbannık[†] üstündä[+]?

22Görersin mi, ani onun inanı işlerinnän barabar işlärdi da inanı işlerinnän taman oldu[+]?

23Butürlü tamannandı Ayoz Yazının sözleri: «Avraam inandı Allahı da bununnan dooru sayıldı». Onuştan Avraama Allahın dostu denildi[+].

24Esap alêrsın mı, ani insan kendi işlerinnän dooru sayılêr, ama diil salt inanınnan?

25Hep ölä maskara Raav da işlerinnän dooru sayılmadı mı, açan konakladı gözçüleri da çıkardı onnarı kasabadan, ki geeri başka yoldan gitsinnär?

26Nicä duhsuz güüdä ölü, hep ölä işsiz inan da ölü.

### 3


Dilimizi kullanmak

1Kardaşlarım, çoyunuz üüredici olmayın, zerä bilersiniz, ani bizä bir taa keskin daava olacek[+].

2Zerä hepsimiz çok sıra yanılêrız. Kim laflan yanılmêêr, o taman adam, angısı var nicä tutsun çılbırda bütün güüdesini[+].

3Biz beygirlerin aazlarına kantırma koyêrız, ki terbeeleyelim onnarı. Butürlü onnarın bütün güüdelerini kullanêrız.

4Ya bakın, ne büük gemilär sert lüzgerlerdän götürüler, ama ne küçük dümennän kullanılı, onnar giderlär orayı, nereyi gemici isteer.

5Hep ölä dil dä, güüdedä küçük bir ek, ama büük işlärlän üünär. Bakın, bir küçük ateş ne büük bir daa tutuşturup-yakêr.

6Dil dä ateş gibidir, güüdemizin ekleri arasında bir kötülük dünnesi. Dil bütün güüdemizi kirleder hem yaşamamızın tekerleeni kızdırêr, zerä kendi dä cendem ateşindän kızdırılan[+].

7Herbir soy canavarlar, kuşlar, sürünennär hem denizdä yaşayannar adamdan zaplandı.

8Ama dili kimsey zaplayamêêr. O bir fenalık, dolu ölüm zihirinnän, angısını kimsey durgudamêêr.

9Dilimizlän Allah Bobayı metinneeriz, hep o dilimizlän insannarı betvalêêrız, angıları Allaha tıpkı yaradıldı[+].

10Hep bir aazdan çıkêr hem metinnik, hem betva! Olmaz bölä olsun, kardaşlarım.

11Olur mu nasıl bir sızıntıdan aksın hem tatlı, hem acı su?

12Kardaşlarım, yok nasıl incir fidanı yapsın zeytin, yada baa çotuu yapsın incir. Hep ölä, yok nasıl bir sızıntıdan aksın hem tuzlu, hem tatlı su.


İki soy aariflik

13Kim sizin aranızda aarif hem akıllı? Kendi yaptıklarını göstersin ii taşımasınnan hem münüzlüklän, ani aarifliktän geler[+].

14Ama eer sizin üreenizdä varsaydı kin, kıskançlık hem kendini sevmäk, yok neçin üünäsiniz hem aslılıı yalandırasınız.

15Busoy aariflik yukardan inmäz, ama geler erdän, insan tabeetindän, fena duhlardan[+].

16Zerä neredä kıskançlık hem kärcılık, orada sırasızlık hem hertürlü fena işlär.

17Ama yukardan inän aariflik hepsindän öncä temiz, sora uslu, yalpak, sesleyici, dolu acıyannıklan hem ii işlärlän, üzä bakmaz, ikiüzlü olmaz.

18Dooruluun meyvası ekilir uslulukta onnardan, kim usluluk için çalışêr[+].

### 4


Verilin Allaha

1Neredän sizdä düüşlär hem kavgalar? Diil mi sizin istemelerinizdän, ne sizin güüdelerinizin eklerindä cenkleşer[+]?

2İsteyip, edenämeersiniz, onuştan öldürersiniz. Haseetlenersiniz, ama ne isteersiniz, etişämeersiniz. Kavga edersiniz hem düüşersiniz, ama edenämeersiniz, zerä Allahtan istämeersiniz.

3İsteyip, kabletmeersiniz, zerä isteersiniz kötü neetlän, ki faydalanasınız salt kendi sefalıınız için.

4Siz orospular! Bilmeersiniz mi, ani dünneylän dostluk – Allaha duşmannık! Ölä ki, kim isteer dünneylän dost olmaa, o duşman olêr Allaha[+].

5Osa sanêrsınız, boşuna mı Ayoz Yazıda dener: «Allah kızgınnıklan isteer duhu, angısını koydu içimizä»[+].

6Ama O bizä taa büük bir hayır baaşlêêr, onuştan deer: «Allah şişkinnerä karşı durêr, ama yalpaklara hayır baaşlêêr»[+].

7Allahın zapına verilin, diavola karşı durun, da o sizdän kaçacek[+].

8Eer siz Allaha yaklaşarsaydınız, O da sizä yaklaşacek. Ellerinizi paklayın, ey, günahkerlär! Üreklerinizi temizleyin, ey, kararsızlar![+]

9Kahırlanın, aalayın hem sızlayın. Sizin gülüşünüz aalayışa hem sevinmeniz güçlää dönsün.

10Yavaş olun Saabinin önündä, da O üüseklendirecek sizi.

11Biri-biriniz için fena lafetmeyin, kardaşlar. Kim fena lafeder yada daava keser kardaşına, o fena lafeder hem daava keser Ayoz Zakona.[†] Ama eer sän daava kesärseydin Zakona, ozaman sän diilsin zakonu tamannayan, ama zakona daavacı[+].

12Allah, zakon kuran hem daava kesän – birdir. O kurtarêr, O da yok eder. Ama sän kimsin, ani başkasına daava kesersin[+]?


Umutlanmayın kendinizä

13Şindi sesleyin siz, ani deersiniz: «Büün yada yaarına filan kasabaya gidecez, orada bir yıl yaşayacez, alış-veriş yapacez da para kazanacez».

14Siz bilmeersiniz, ne yaarına sizinnän olacek! Zerä nedir sizin yaşamanız? Yaşamak bir buu gibidir, az vakıt görüner, sonda yok olêr[+].

15Siz başka türlü deyin: «Eer Allah istärseydi, da biz yaşarsaydık, bunu eki öbürünü yaparız»[+].

16Ama şindi üünersiniz hem şişkinniklän lafedersiniz. Butürlü üünmeklär herzaman kötü.

17Ölä ki, kim biler nicä yapmaa iilik da yapmêêr, o günah yapêr[+].

### 5


Azar zenginnerä

1Sesleyin şindi, siz, zenginnär! Aalayın hem sızlayın belalar için, ani başınıza geler[+].

2Zenginniiniz çürüdü, rubalarınızı güvelär idi[+].

3Sizin altınnar hem gümüşlär küflendi. Küfleri sizä karşı şaatlık edecek, sizin etinizi ateş gibi kemirecek. Siz ne hazırladınız kendinizä, bitki günnär için topladınız[+].

4Tä işçilerin ödekleri, angıları biçtilär sizin kırlarınızı, da angılarının ödeklerini siz yalannan durguttunuz, şindi baarêr Bana. Orakçıların aalayışı kuvetli Saabinin kulaana etişti.

5Siz yaşadınız bu erdä sefalıkta, kendi beendiinizä görä. Kendinizi beslediniz, sansın bir kesilecek gün için.

6Siz kabaatlandırdınız hem öldürdünüz kabaatsız insannarı, angıları sizä karşı duramadılar.


Dayanın, Saabinin gelmesi yakın

7Onuştan, kardaşlar, Saabinin gelmesinä kadar dayanın. Tä bakın, çiftçi dayanmaklan bekleer erin paalı berekedini, kabledincä erken hem geç yaamuru.

8Siz dä dayanın, üreklerinizi kaavileyin, zerä Saabinin gelmesi yaklaşêr[+].

9Mırıldanmayın biri-birinizä karşı, kardaşlar, başka türlü kabaatlı kalêrsınız. Tä, daavacı kapu önündä durêr![+]

10Kardaşlarım, örnek alın proroklardan, angıları zor vakıtlarda dayandılar da Saabinin adına lafettilär[+].

11Biz mutlu sayêrız onnarı, kim dayanêr. Siz işittiniz İovun dayanması için hem gördünüz, ne bitkidä Saabi yaptı onun için. Saabi çok acıyan hem yalpak ürekli[+].

12Hepsindän öncä, kardaşlarım, emin etmeyin ne göklän, ne erlän, ne dä bir başka eminnän. Lafınız olsun: «ölä – ölä» hem «olmaz – olmaz», ki kabaatlı bulunmayasınız[+].


Duanın kuvedi

13Sizdän birkimsey zeetlenär mi? Ko dua etsin. Birisi şen mi? Ko türkü çalsın[+].

14Sizdän birkimsey hasta mı? Ko çaarsın klisenin presviterlerini, da dua etsinnär onun için, yaalayıp onu Saabinin adına zeytin yaayınnan[+].

15Dua, ani inannan yapılı, hastayı kurtaracek, da Saabi onu ayaa kaldıracek. Hasta günah yaptısaydı, afedilecek.

16Açık söleyin biri-birinizä kabaatlarınızı hem dua edin biri-biriniz için, ki saa olasınız. Bir dooru adamın duası çok kuvetli hem çok yapabiler[+].

17İliya bizim gibi bir adamdı. O maasuz, yaamur yaamasın, dua etti, da yaamur yaamadı er üstünä üç yıl hem altı ay[+].

18Sora enidän dua etti, da gök yaamur verdi, hem erdä bereket oldu.

19Kardaşlar, eer sizdän birisi saparsaydı hakına yoldan, da birkimsey onu geeri çevirärseydi,[+]

20ko bilsin, ani kim günahkeri şaşırık yoldan çevirdi, o ölümdän bir can kurtardı hem çok günah örttü. |<page>[+]

## 1 Petrіnіn

### 1 Petrіnіn

1 Petrіnіn


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### 1


PETRİNİN İLK KİYADI


Seläm

1Bän, Petri, İisus Hristozun apostolu, seçilmişlerä seläm yollêêrım, angıları yabancı gibi yaşêêrlar daanıkta: Pont, Galatiya, Kappadokiya, Asiya hem Vifiniya erlerindä[+].

2Seçildiniz Allah Bobanın öncä bilmesinä görä, Allahın Duhunnan ayoz halk olarak, ki sesleyäsiniz İisus Hristozu, hem Onun kanı serpilsin üstünüzä. Sizä iivergi hem usluluk zeedelensin[+].


Şükür Allaha diri umut için

3Metinnik olsun Allaha, Saabimiz İisus Hristozun Bobasına, Angısı Kendi büük acıyannıından yaptı, aniki enidän duualım, da İisus Hristozun dirilmesinnän bizdä bir eni umut olsun,[+]

4çürümäz, lekesiz, sörpeşmäz bir miras, ani sizin için göktä saklı[+].

5Siz Allahın kuvedinnän, inannan korunêrsınız kurtulmak için, ani hazır açılsın bitki vakıtlarda[+].

6Bunun için sevinin, bakmayarak, ani şindi bir parça vakıt lääzım zeet çekäsiniz hertürlü denemeklerdän,[+]

7ki sizin inanınızın halizlii gösterilsin. Altın, ani kaybeler, ateştän denener. Hep ölä inanınız da, ani taa paalı altından, denener, ki sizdä metinnik, şannık hem ikram olsun İisus Hristozun gelmesindä[+].

8Makar ki Onu görmediniz, Onu seversiniz, şindi dä, görmeyeräk, ama Ona inanarak, sevinersiniz şannı bir sevinmeliklän, ani yok nasıl laflan annatmaa[+].

9Zerä etişersiniz inanınızın beeninä – cannarınızın kurtulmasına.

10Bu kurtulmak için çalışmaklan soruşturdular hem aaraştırdılar proroklar, angıları öncä prorokluk ettilär iivergi için, ani sizä verilmiş[+].

11Baktılar annasınnar, nezaman hem nasıl olacek bu vakıt, ani onnarda Hristozun Duhu gösterärdi, angısı öncä haberledi Hristozun zeetleri için hem ondan sora metinnii için[+].

12Onnara açıldı, ani izmet edärdilär diil kendilerinä, ama sizä. Lafettilär onnar için, ne siz üürendiniz onnardan, kim sizä İi Haberi annattı. İi Haber annadıldı Ayoz Duhun yardımınnan, ani göktän yollanıldı. Angillär dä isteerlär bu işleri annamaa[+].


Ayoz olun

13Onun için fikirleriniz işä hazır olsun. Ayık olun. En heptän umutlanın o iivergiyä, ani sizä verilecek İisus Hristozun gelmesindä[+].

14Nicä sesleyici uşaklar, kayıl olmayın o hamellärlän, ani sizdä vardı, açan taa dooruluu bilmärdiniz[+].

15Ama nicä O, Kim sizi çaardı, – ayozdur, hep ölä siz dä olun ayoz bütün yaşamanızda[+].

16Zerä yazılı: «Olun ayoz, çünkü Bän ayozum».

17Eer siz deyärseydiniz Boba Ona, Kim kimseyä pay tutmêêr, ama herkezinä yaptıına görä daava yapêr, onuştan bakın, Allahı hatırlayarak, bu ömürü geçirmää, ani yaşêêrsınız bu dünnedä[+].

18Zerä ii bilersiniz, ne ödendi, ki kurtulasınız bu boşuna yaşamaktan, ani edendiniz bobalarınızdan. Bu ödek diil geçici işlär – gümüş yada altın,[+]

19ama Hristozun paalı kanı, Angısı kusursuz hem lekesiz kuzu.

20O dünneyin kurulmasından öncä bilinärdi, ama açıldı bitki vakıtlarda sizin için[+].

21Onun aracılıınnan Allaha inandınız, Angısı diriltti Onu ölüdän da verdi Ona metinnik, ki inanasınız hem umutlanasınız Allaha.

22Aslılıı seslemäklän cannarınızı /Ayoz Duhlan/ pakladınız. Bunun için kardaşlarınızı ikiüzlülüksüz seversiniz. Onuştan sevin biri-birinizi haşlaklıklan hem bütün üreklän[+].

23Zerä Allahın diri hem diveç sözünnän siz enidän duudunuz, nicä uşaklar, diil bir ölümnü bobadan, ama ölümsüz Bobadan[+].

24Zerä «insan ota benzeer, onun bütün şanı bir kır çiçää gibi. Ot kuruyêr, çiçek düşer,

25ama Saabinin sözü dayma kalêr». Bu o sözdür, ani sizä nasaat edildi[+].

### 2

1Onuştan bir yana atın hertürlü fenalıı, şalvirlii, ikiüzlülüü, kıskançlıı hem kötülemeyi[+].

2Nicä eni duumuş evlatlar özleer süt, özleyin Allahın haliz Sözünü, ki siz, bununnan büüyüp, edenäbiläsiniz kurtulmak[+].

3Zerä dattınız Saabinin iiliini.


Diri ayoz bina

4Geliniz Saabiyä, diri taşa, ani insandan sıbıdılmış, ama Allahtan seçilmiş hem paalı[+].

5O sizi faydalasın, nicä diri taşları, ki işlesin bir duhça ev, neredä siz, ayoz popazlar[†] olarak, getiräbilirsiniz İisus Hristozun aracılıınnan duhça kurbannar, ne Allahtan beenilmiş[+].

6Zerä Ayoz Yazıda yazılı: «Bän Sionda koyêrım bir köşä taşı, paalı hem seçilmiş. Kim Ona inanacek, o utanmış kalmayacek»[+].

7Onuştan O sizin için, kim inandı, bir paalı taştır, ama inansız olannar için «bu bir taş, angısını ustalar sıbıttılar, ama sonda köşä taşı oldu»,[+]

8«bir taş, angısına köstekleneceklär, hem bir kanara, angısına urulaceklar». Onnar kösteklenir, çünkü Allahın sözünü seslämeerlär. Onuştan onnara sıralıdır kösteklenmäk[+].

9Siz sä bir seçilmiş senselä, Padişahın popazları, bir ayoz millet, Allahın kendi insanıysınız. Seçildiniz, ki haberleyäsiniz şannı yaptıklarını Onun, Angısı çaardı sizi karannıktan Kendi şaşılacak aydınnıına[+].

10Nezamansa siz diildiniz millet, ama şindi Allahın milletiysiniz, nezamansa baaşlanmamış insannardınız, ama şindi acıyannık edendiniz[+].


Allahın izmetkerleri olun

11Sevgili kardaşlar, yalvarêrım, korunasınız günahlı tabeetinizin istemelerindän, ani canınıza karşı cenk edär. Zerä bu dünnedä siz yabancıysınız hem yolcuysunuz[+].

12Kendinizi ii götürün dolay insannarın arasında, ki onnar, kim kötüleer sizi, nicä fena yapıcıları, görüp sizin ii işlerinizi, Allahı metinnesinnär o gündä, nezaman onnara yaklaşacek[+].

13Saabinin hatırı için ön verin hepsi insan zaabitlerinä, istär padişaha, ani hepsinin üstünä,[+]

14istär kullanıcılara, ani ondan yollanmış, ki fena yapıcıları cezalasınnar hem iilik edenneri metetsinnär[+].

15Zerä budur Allahın istedii, ki siz, yaparak iilik, susturasınız akılsız insannarın bilgisiz laflarını.

16Götürün kendinizi nicä serbest insannar, sade yapmayın serbestliinizdän kötülää bir örtü. Yaşayın nicä Allahın çırakları[+].

17Hepsi insannarı hatırlayın, kardaşları sevin, Allahtan korkun, padişahı ikramnayın![+]

18Siz, çıraklar, çorbacılarınıza ön verin bütün saygıylan, diil sade ii hem yalpak olannara, ama sert olannara da[+].


Hristozun zeetlerindän örnek alın

19Zerä budur beenilmiş, açan birkimsey, Allahın istediini bileräk, zeetlerä dayanêr, makar ki kabaatsız acı çeker[+].

20Neylän sizi metetmää, eer siz şamara dayanarsaydınız kabaatlıykan? Ama eer dayanarsaydınız zeetlerä, çünkü iilik yapêrsınız, bu Allahın beendiidir.

21Buna siz çaarıldınız, çünkü Hristos, sizin için zeetlenip, örnek sizä oldu, ki siz dä gidäsiniz Onun izlerindän[+].

22«O günah hiç yapmadı, Onun aazından yalan çıkmadı».

23Açan Onu kötüledilär, O cuvap etmedi kötülemäklän hem, açan zeet çekti, o kimseyi korkutmadı, ama heptän verildi Ona, Kim dooru daava keser[+].

24O aldı bizim günahlarımızı Kendi güüdesindä stavroza, ki biz ölelim günah için da yaşayalım dooruluk için. Onun yaralarınnan siz alıştınız[+].

25Siz koyunnar gibiydiniz, ani yolunu şaşırmış. Şindi sa siz döndünüz cannarınızın Güdücüsünä hem Koruyucusuna[+].

### 3


Karı-koca annaşması

1Hep ölä siz, karılar, ön verin kendi kocalarınıza, ki onnar, ani seslämeerlär Allahın sözünü, karılarının yaşamasından lafsız kazanılmış olsunnar,[+]

2görüp sizin temiz hem ikramnı yaşamanızı.

3Sizin gözelliiniz dışandan olmasın, söz gelişi, saç örmeleri, altın takımnar eki rubalar, ne giiyersiniz,

4ama olsun içyandan saklı ürektä bir insan, sörpeşmäz gözelliktä yavaş hem uslu duhlan, ne Allahın önündä çok paalı[+].

5Butakım eveldän ayoz karılar donandılar, kim Allaha umutlarını koyardı hem kendi kocalarına ön verärdi,

6nicä Sarra seslärdi Avraamı da ona «çorbacım» deyärdi. Siz Sarranın uşakları oldunuz, eer iilik yaparsaydınız da hiç bişeydän korkmarsaydınız[+].

7Hep ölä siz dä, kocalar, karılarınıza annar adamnar olun. Karılara hatır güdün, zerä onnar sizdän taa yufka, ama sizinnän barabar mirasçı olaceklar diveç yaşamak baaşışına. Ölä ki sizin dualarınızda köstek olmasın[+].

8Olun hepsiniz bir neettä, pay alın başkalarının zorluklarında, kardaşları sevin, yalpak hem münüz ürekli olun[+].

9Çevirmeyin kötülük için kötülük eki süümäk için süümäk, ama iisözleyin, zerä bilersiniz, ani çaarıldınız, mirasçı olasınız iisözlemeklerä[+].

10Zerä «kim sever yaşamayı hem ii günnär isteer görsün, o kötülüktän lääzım dilini durgutsun hem aazınnan yalan sölämesin.

11Fenalıktan uzaklansın, iilik yapsın, barışmaklıı aarasın da onun ardından gitsin.

12Zerä Saabinin gözleri dooruların üstündädir hem Onun kulakları dualarını işider. Ama Saabi onnara karşı durêr, kim kötülük yapêr».

13Kim sizä fena yapêr, eer siz iilik yapmaa çalışkan olursaydınız?

14Eer zeetlenirseydiniz dä dooruluk için, ne mutlu sizä! Korkmayın, nedän insan korkêr, hem kahırlanmayın[+].

15Hristozu üreklerinizdä ayozlayın, nicä Saabiyi. Herzaman hazır olun cuvap etmää herkezinä, kim isteer esap umut için, ani sizdä var. Sade yapın bunu yalpaklıklan hem saygıylan[+].

16Sizin üzünüz pak[†] olsun, ki, açan fena laf söleerlär onnar, kim kötüleer sizin ii yaşamanızı, ani İisus Hristoza baalı, utanmış kalsınnar[+].

17Zerä eer Allah istärseydi, taa iidir zeetlenmää ii işlär için, nekadar kötü işlär için[+].

18Çünkü Hristos, getirsin bizi Allaha deyni, bir kerä öldü günahlarımız için, dooru olan dooru olmayannar için. O güüdeycesinä öldürüldü, ama duhçasına dirildildi[+].

19O, Duhlan gidip, nasaat etti duhlara, angıları zındanda[+].

20Bir vakıt seslämemiştilär onnar, angılarını Allah dayanmaklan bekledi, gemi yapılarkan Noyun günnerindä. O gemidä pek azlık sudan[*] kurtuldu, salt sekiz kişi.

21Bu oluş vaatizlää benzeer, ani şindi sizi kurtarêr İisus Hristozun dirilmesinnän. Vaatizlik güüdenin yıkanması kirdän diildir, ama Allahın önündä temiz ürektän bir adamak[+].

22Hristos gökä kalktı da Allahın saa tarafında oturdu. Onun zapına verildilär angillär, zaabitliklär hem kuvetlär[+].

### 4


Allah için yaşamak

1Nicä Hristos zeetlendi güüdeylän, hep ölä siz dä fikirlerinizi zeet için hazırlayın, zerä kim güüdeylän zeetlener, o günah yapmaktan durgunêr[+].

2Ölä ki, kalmış vakıdı bu güüdeylän yaşayın diil insanın hamellerinä görä, ama Allahın istediinä görä[+].

3Zerä etär nekadar geçmiş vakıtlarda tayfännarın[†] istediklerini yaptınız, yaşayarak ayıplıkta, şefkliktä, sarfoşlukta, hayırsızlık konaklıında[*], içkiciliktä hem iirenç idollara baş iiltmektä.

4Şindi onnar şaşêrlar, çünkü siz onnarlan barabar dalmêêrsınız o taşkın hayırsızlık sellerinä, da onuştan kötüleerlär sizi[+].

5Onnar cuvap vereceklär Allahın karşısında, Angısı hazır daava kesmää hem dirilerä, hem ölülerä[+].

6Onun için İi Haber nasaat edildi onnara da, kim öldü, ki onnara öbür insannar gibi güüdeycesinä daava kesilsin, ama duhçasına Allah gibi yaşasınnar.

7Herbir işin bitkisi yakındır, onuştan akıllı olun, duaylan kuşkulukta bekleyin[+].

8Hepsindän taa çok sizdä biri-birinizä haşlak sevgi olsun, zerä sevgi çok günahları örter[+].

9Mırıldanmayarak biri-birinizä, konakçı olun[+].

10Herkez izmet etsin biri-birinä o ayırı baaşışlan, ne Allahtan kabletti, nicä onnar, kim ii kullanêr Allahın hertürlü iivergisini[+].

11Lafedärseydi birisi, ko Allahın sözünü sölär gibi lafetsin. İzmet edärseydi birisi, izmet etsin o kuvetlän, ne Allahtan verili, ki hepsindän metinnensin Allah İisus Hristos aracılıınnan. Hristoza düşer metinnik hem kuvet diveçtän divecä. Amin[+].

12Sevgili kardaşlarım! Ateşli denemeklerä şaşmayın, ani başınıza geler sizi denemäk için, nicä bir şaşılacak iş[+].

13Buna karşı, sevinin, çünkü pay alêrsınız İisus Hristozun zeetlerindä, ki Onun metinnii açılmasında da sevinäsiniz hem şennenäsiniz[+].

14Eer sizi azarlarsaydılar Hristozun adı için, ne mutlu sizä, zerä Allahın şannı Duhu bulunêr üstünüzdä. /Onnardan O kötülener, ama sizdän metinnener./[+]

15Sade olmasın, ki birkimsey sizdän zeetlener, çünkü öldürücü, hırsız, fena yapıcı, eki karışêr başkalarının işinä.

16Ama eer sän zeetlenärseydin hristian gibi, utanma, ama metinnä Allahı, çünkü Hristozun adını taşıyêrsın[+].

17Zerä vakıt geldi, daava başlansın Allahın evindän. Eer daava bizdän başlanarsaydı, nesoy olacek onnarın bitkisi, kim Allahın İi Haberini seslämeer[+]?

18«Eer dooru insannar gücülä kurtularsaydı, ozaman allahsızlarlan hem günahkerlärlän ne olur?»

19Ölä ki, onnar, kim Allahın istediinä görä zeetlener, kendi cannarını inanç Yaradıcıya iilik yapmaklan inandırsınnar[+].

### 5


Klisenin kullanıcıları hem gençlär

1Sizdeki presviterlerä yalvarêrım, çünkü kendim dä presviterim. Bän şaadım Hristozun zeetlerinä hem paydaşım metinniktä, ani lääzım açılsın[+].

2Yalvarêrım, güdün Allahın sürüsünü, ani sizdä var, koruyarak onnarı diil zorlandırılmış, ama ii istediktän, nicä Allaha yakışıklı. Bunu yapmayın tamahlıklan kazanç için, ama sevinçlän,[+]

3diil, ki çorbacılık edäsiniz onnara, kim verildi sizin elinizä, ama çalışın vermää örnek sürüyä[+].

4Açan gelecek Büük Güdücü, edeneceniz bir sörpeşmäz şannı feneț[+].

5Hep ölä siz dä, gençlär, ön verin presviterlerä. Hepsiniz, biri-birinizä ön vereräk, kuşanın yavaşlıklan. Zerä «Allah şişkinnerä karşı durêr, ama yavaşlara iivergi verer»[+].

6Onun için yavaş olun, verilip Allahın kaavi elinä, ki, vakıt geldiynän, üüseklendirsin sizi.

7Hepsi kahırlarınızı Onun üstünä koyun, zerä O sizin için kahırlanêr[+].

8Ayık hem kuşku olun, zerä sizin duşmanınız diavol gezer bir hırlayan aslan gibi da aarêêr, kimi yutsun[+].

9Ona karşı durun kaavi inannan, bileräk ani hep bölä zeetleri geçirerlär sizin kardaşlarınız dünneyin hererindä[+].

10Allah hertürlü iivergi verer. O çaardı sizi Kendi diveç metinniinä, ani İisus Hristozda. Siz biraz zeetlendiktän sora, Kendisi sizi tamannaa getirecek, erleştirecek, kaavilendirecek hem sallanmaz yapacek[+].

11Ona /metinnik hem/ kuvet diveçtän divecä. Amin[+].

12Yazdım sizä kısadan bu lafları Siluanın elinnän, angısını inanç kardaş sayêrım. İsteerim havezlendireyim sizi hem şaatlık edeyim, ani budur Allahın hakına iivergisi. Bundan tutunun[+].

13Selämneer sizi Vavilondan klisä, ani Allahtan seçilmiş, nicä dä siz. Selämneer sizi Mark, benim oolum[+].

14Selämneyin biri-birinizi sevgi öpüşünnän. Usluluk sizä hepsinizä, kim inancı İisus Hristoza. /Amin./ |<page>[+]

## 2 Petrіnіn

### 2 Petrіnіn

2 Petrіnіn


[1]

[2]

[3]


### 1


PETRİNİN İKİNCİ KİYADI


Seläm

1Bän, Simon Petri, İisus Hristozun kulu hem apostolu, seläm yollêêrım hepsinä, kim bizim Allah hem Kurtarıcı İisus Hristozun dooruluuna görä, kabletti inanı, ani bizim inan gibi paalıdır[+].

2İivergi hem usluluk zeedelensin sizdä, çünkü tanıyêrsınız Allahı hem bizim Saabimizi İisus Hristozu[+].


Allahın çaarması

3Allahın kuvedinnän bizä baaşlandı hepsi, ne lääzım yaşamak için hem Allahın yolunda gitmäk için, çünkü tanıyêrız Onu, Kim bizi çaardı Kendi metinniinnän hem iiliinnän,

4angılarınnan bilä bizä çok büük hem paalı adamaklar baaşlandı, ki siz böleliklän kurtulasınız bozukluktan, ani bu dünnedä var şefklik beterinä, da benzär olasınız Allahın tabeetinä[+].

5Bunun için, bütün çalışmanızı koyarak, ekleyin inanınıza iilik, iiliinizä bilgi,

6bilginizä kendinizi zaplamak, zaplamanıza dayanmak, dayanmanıza allahçılık,[+]

7allahçılıınıza kardaş sevgilii, kardaş sevgiliinizä dä sevgi[+].

8Eer bunnar sizdä varsa hem zeedelenirsä, olmayacenız faydasız hem kalmayacenız meyvasız tanımakta bizim Saabimizi İisus Hristozu[+].

9Ama kimdä bunnar yok, o uzaa görämeer, köör bulunêr hem unuttu, ani eski günahlarından paklandı[+].

10Onuştan, kardaşlar, çalışın taa çok hem taa çok kaavilemää sizin çaarılmanızı hem seçilmenizi. Eer bunu yaparsaydınız, bir kerä bilä kösteklenmeyeceniz[+].

11Zerä butürlü sizä boldan yol açılacek bizim Saabimizin hem Kurtarıcımızın İisus Hristozun diveç padişahlıına girmää[+].

12Onuştan herzaman bakêrım, aklınıza getireyim hepsini bunnarı, makar ki siz bilersiniz hem kaavi durêrsınız aslılıkta, ani sizdä var[+].

13Sanêrım, dooru olacek, ki nekadar vakıt bu erdeki güüdeylän olacam, sizi uyandırayım bunnarı aklınıza getirmäklän.

14Bilerim, ani lääzım olacek, tezdä brakayım bu güüdemi, nicä bizim Saabimiz İisus Hristos gösterdi bana[+].

15Şindi bakêrım, ki bän geçindiktän sora da, siz herzaman aklınıza getiräsiniz bunnarı.


İisus Hristozun metinniinin şaatları

16Zerä sizä bizim Saabimizin İisus Hristozun kuvetlän gelmesini açıklarkan, sölämedik sizä käämil düzülmüş masallar gibi, ama biz kendi gözlerimizlän gördük Onun metinniini[+].

17O kabletti Allah Bobadan ikram hem şan, açan ses işidildi, ani geldi üüsek hem metin Olandan, deyip: «Budur Benim sevgili Oolum, Angısında Benim isleeliim»[+].

18Bu sesi, ani göktän geldi, biz kendimiz işittik, Onunnan bulunarkan ayoz bayırda.

19Bundan kaarä bizdä var taa kaavi doorulamak prorok sözlerindä. Siz ii yapêrsınız, eer o sözleri esaba alarsanız, nicä bir şafkı, ani karannık erdä aydınnadêr, o zamana kadar, nezaman gün duumaa başlayacek hem sabaa yıldızı üreklerinizdä peydalanacek[+].

20Hepsindän öncä biliniz, ani Ayoz Yazılarda[†] hiç bir prorok sözü dä kimsey kendi-kendindän açıklayamêêr.

21Zerä bir sıra bilä prorok sözleri sölenmedi insan istemesinä görä, ama onnarı Allahın /ayoz/ insannarı söledi, kullanılmış Ayoz Duhtan[+].

### 2


Yalancı üüredicilär

1Ama insan arasında yalancı proroklar peydalandı. Onnar sizin aranızda da peydalanacek, nasaat edip yalancı üüretmeklär. Onnar saklıdan sokaceklar aranıza kayıplık getirän bölünmeklär. Orayı kadar etişeceklär, ani Saabidän, Angısı onnarı satın aldı, atılaceklar. Bununnan onnar kendi üstlerinä tez kayıplık getireceklär[+].

2Çoyu gidecek onnarın bozuk yolundan, onnarın beterinä aslılık yolu kötülenecek.

3Tamahlık beterinä yalan laflarlan sizi soyaceklar. Daava onnar için çoktan hazır hem uyuklamêêr O, Kim onnarı yok edecek[+].

4Allah acımadı artık angilleri, angıları günaha girdilär. Onnarı, baalayıp sincirlärlän, cendem dipsizliinä attı. Orada karannıkta daava gününü bekleerlär[+].

5Evelki dünneyi dä acımadı. Açan allahsız halkın üstünä potop yolladı dünneyä, O korudu Noyu, ani nasaat edärdi dooruluk için, hem senselesini – hepsi sekiz kişi[+].

6Sodom hem Gomorra kasabalarına da daava kesti, yok edip, kül yaptı onnarı, ki örnek insana olsun, kim isteer allahsız yaşamaa[+].

7Ama dooru adamı, Lotu, angısı çok gücenikti, görüp zakonsuz[†] adamnarın ayıp yaşamalarını, kurtardı[+].

8Zerä bu dooru adam, aralarında yaşarkan, her gün kendi temiz canında zeetlenärdi, görüp-işideräk onnarın zakonsuz işlerini[+].

9Öleysä, Saabi biler, nesoy allahçı insannarı denemektän kurtarmaa, ama dooru olmayannarı, daava günü için tutup, cezalamaa –[+]

10en çok onnarı, angıları tencä mındar[†] istemelerä veriler hem Onun zaabitliini paaya koymêêr. Bu arsız hem inat adamnar metinni olannarı kötülemää sakınmêêrlar[+].

11Angillär sa, ani onnardan taa üstün hem kuvetli, kötülämeer hem maana bulmêêr onnara Saabinin önündä.

12Ama onnar akılsız hayvannar gibi, tencä alışmaklarına görä yaşêêrlar. Duumuşlar, ki, tutulup, kesilmiş olsunnar. Kötüleerlär, ne kendileri annamêêr, onnar da, hayvannar gibi, yok olaceklar[+].

13Onnar ödek kendi kötülüklerinä görä kabledeceklär, zerä severlär gündüz sefalık sürmää. Onnar lekeleerlär hem utandırêrlar. Hoşlanêrlar aldatmaktan, açan sizinnän iyip-içerlär.

14Onnarın gözleri orospuluk mayıllıınnan dolu. Günaha doymêêrlar. Onnar aldadêrlar kararsız insannarı. Ürekleri sınaşmış tamahlaa. Onnar – betvalı insannar.

15Saptılar uz yoldan da şaşırdılar, gideräk Valaamın, Veor oolunun yolundan, kim zakonsuz kazancı sevdi[+].

16Ama kendi zakonsuzluu için azarlandı bir lafetmeyän eşektän, angısı, lafedip insan sesinnän, prorokun akılsızlıını durguttu.

17Onnar, nicä susuz pınarlar, benzär borandan götürülän bulutlara. Onnarı zın karannık bekleer[+].

18Onnar, boşuna üüneräk, lafederlär da aldadêrlar tencä hamellärlän hem ayıp işlärlän onnarı, kimnär diil çoktan kurtuldu yannış yolda gidennerdän[+].

19Onnara adêêrlar serbestlik, ama kendileri bozuk işlerä çıraklık ederlär. Zerä herkezi, nedän ensenmiş, ona da çırak olêr[+].

20Eer, tanıyıp Saabi hem Kurtarıcı İisus Hristozu, kurtuldusaydılar bu dünneyin mındar işlerindän, ama sora enidän dolaşarsaydılar hem bunnarlan ensenmiş olursaydılar, onnarın son halı taa titsi olacek, nekadar ilkinkisi[+].

21Taa ii olaceydı, eer dooru yolu tanımaydılar, nekadar tanıdıktan sora geeri dönsünnär ayoz sımarlamaktan, ani onnara verildi[+].

22Onnarlan oldu, nicä söleyiştä dooru sölener: «Köpek geeri döner kendi kustuuna, hem yıkanmış domuz batak içinä enidän girer yuvarlanmaa».

### 3


Saabinin günü

1Sevgili kardaşlar, şindi benim bu ikinci kiyadım, ani sizä yazêrım. İkisindä dä bunnarı aklınıza getirerim, savaşıp uyandırayım sizin pak[†] fikirinizi,[+]

2ki aklınızda tutasınız sözleri, ani eveldän ayoz proroklardan haber edildi, hem bizim Saabi Kurtarıcının sımarlamasını, ani sizin apostolların aazınnan verildi[+].

3Hepsindän öncä biliniz, ani bitki günnerdä peydalanacek gülmää alıcılar, angıları yaşayaceklar kendi istediklerinä görä.

4Sizi gülmää alarak, deyeceklär: «Neredä Onun gelmesinin adaması? Zerä nezamandan dedelerimiz öldü, hepsi ölä kaldı, nicä baştan yaradılı».

5Maasuz yapılêrlar bilmeyän, ani gök baştan Allahın sözünnän oldu, hem er yaradıldı sudan hem suylan[+].

6Evelki dünnä da hep, suylan buulup, telef oldu[+].

7Şindiki er hem gök korunêr hep o sözlän ateş için, daava günü için, nezaman telef olacek allahsız insannar.

8Ama, sevgili kardaşlar, unutmayın, ani Saabidä bir gün – nicä bin yıl, hem bin yıl – nicä bir gün.

9Saabi oyalanmêêr tamannamaa, ne adadı, nicä kimisi sanêr, ama sizä dayanêr, istämeyeräk, ki birkimsey kaybelsin, ama hepsi günahlarından Allaha dönsün[+].

10Saabinin günü gelecek /gecä/ hırsız gibi. Ozaman göklär büük uuldamaklan geçecek, gökteki işlär büük sıcaktan eriyecek. Er hem ne yapılêr er üstündä, hepsi yanacek[+].

11Çünkü hepsi bölä yok olacek, ozaman netürlü insannar düşer olasınız siz? Yaşamanız lääzım olsun ayoz hem Allaha verili,[+]

12bekleyeräk hem çabuklaştırarak Allahın gününün gelmesini. O gün göklär tutuşup-kaybelecek hem gökteki işlär sıcaktan eriyecek[+].

13Ama biz, Onun adamasına görä, bir eni gök hem eni er bekleeriz, neredä herzaman dooruluk olacek[+].

14Onuştan, sevgili kardaşlar, çünkü bunnarı bekleersiniz, çalışın Onun önündä lekesiz, kusursuz hem uslulukta olasınız[+].

15Bizim Saabimizin çok dayanmasını kurtulmak gibi sayın, nicä sizä yazdı bizim sevgili kardaş Pavli o aariflää görä, ani ona verildi[+].

16O bunnar için hepsi kiyatlarında ölä söleer. Onun kiyatlarında var zor annaşılan erlär, angılarını bilgisiz hem kararsız insannar tersinä annêêrlar, nicä dä başka Ayoz Yazıları.[†] Kendileri yol açêrlar[+]

17Onuştan, sevgili kardaşlar, öncä bileräk bunnarı, sakının, ki bu zakonsuz[†] kişilär gibi yannış yoldan gitmeyäsiniz da kendi kararınızdan sapmayasınız.

18Ama kaavilenin bizim Saabi hem Kurtarıcı İisus Hristozun iivergisinnän hem Onu tanımaklan. Ona metinnik olsun şindi hem divecinä. Amin. |<page>[+]

## 1 İoanın

### 1 İoanın

1 İoanın


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### 1


İOANIN İLK KİYADI


İisus Hristos – yaşamak verän Söz

1Ne vardı baştan, ne biz işittik, ne kendi gözlerimizlän gördük, ne siirettik hem ne kendi ellerimizlän yokladık – yaşamak verän Sözü sizä haberleeriz[+].

2Zerä Yaşamak bizä açıldı, da biz Onu gördük, Onun için şaatlık ederiz. Sizä haberleeriz diveç Yaşamayı, ani Bobadaydı, da bizä gösterildi[+].

3Ne biz gördük hem ne işittik, onu sizä haberleeriz, ki bizimnän sizin dä paydaşlıınız olsun, nicä bizim var paydaşlıımız Bobaylan hem Onun Oolunnan, İisus Hristozlan[+].

4Sizä bunnarı yazêrız, ki bizim sevinmemiz doluluktan olsun[+].


Aydınnıkta olun

5Haber, ani Ondan işittik da sizä haberleeriz, budur: Allah – aydınnık, Onda yok karannık[+].

6Eer biz deyärseydik, ani var paydaşlıımız Onunnan, ama karannıkta yaşarsaydık, biz yalan söleeriz da aslılaa görä yaşamêêrız[+].

7Eer aydınnıkta yaşarsaydık, nicä O Kendisi aydınnıkta, ozaman biri-birimizlän paydaşlıımız var, da Onun Oolunun, İisus Hristozun, kanı paklêêr bizi herbir günahtan[+].

8Eer deyärseydik: yok günahımız, ozaman kendi-kendimizi aldadêrız, da bizdä yok aslılık[+].

9Eer günahlarımızı şaatlık edärseydik, O, inanç hem dooru, günahlarımızı afedir hem bizi herbir kötülüktän paklar.

10Eer deyärseydik: yok günahımız, ozaman Onu yalancı yapêrız, da Onun sözü yok bizdä[+].

### 2


Eni sımarlamak

1Uşacıklarım! Bunnarı yazêrım sizä, ki günah yapmayasınız. Ama eer birkimsey yaptısaydı, bizim Bobada Aracımız var – Dooru Olan, İisus Hristos[+].

2Odur acıyannık kurbanı bizim günahlarımız için, diil sade bizim için, ama bütün dünneyin günahları için[+].

3Bundan annêêrız, ani tanıdık Onu, eer tamannarsaydık Onun sımarlamaklarını[+].

4Kim deer: «Bän Onu tanıdım», ama sımarlamaklarını tamannamêêr, o bir yalancı, da onda yok aslılık[+].

5Ama kim tamannêêr Onun sözünü, hakına onda Allahın sevgisi doluluktan var. Bundan tanıyêrız, ani biz Allahtayız[+].

6Kim deer, ani o Allahta bulunêr, o lääzım yaşasın da ölä, nicä İisus yaşadı.

7Sevgili kardaşlar! Yazêrım sizä diil bir eni sımarlamak, ama eski sımarlamayı, ani siz baştan kablettiniz. Eski sımarlamak o sözdür, ani /taa baştan/ işittiniz[+].

8Ama yazêrım sizä hep okadar bir eni sımarlamak, angısının aslılıı görüldü nicä Hristozda, hep ölä sizdä dä. Zerä karannık geçer, da hakına aydınnık şindi aydınnadêr[+].

9Kim deer, ani aydınnıkta bulunêr, ama kendi kardaşından azetmeer, o taa karannıkta bulunêr[+].

10Kim kardaşını sever, o aydınnıkta kalêr. Ona yok bişey kösteklenmäk için[+].

11Ama kim azetmeer kardaşından, o karannıkta bulunêr, karannıkta gezer da bilmeer, nereyi gider, zerä karannık onun gözlerini köör eder.

12Yazêrım sizä, uşacıklarım, zerä sizin günahlarınız afedildi Onun adının hatırı için[+].

13Yazêrım sizä, bobalar, zerä siz tanıdınız Onu, Kim taa baştandır. Yazêrım sizä, delikannılar, zerä siz kötü olanı ensediniz. Yazêrım sizä, uşaklar, zerä siz Bobayı tanıdınız[+].

14Sizä yazdım, bobalar, zerä siz tanıdınız Onu, Kim taa baştandır. Sizä yazdım, delikannılar, zerä siz kaaviysiniz, Allahın sözü sizdä kalêr, hem kötü olanı ensediniz.

15Sevmeyin dünneyi hem ne var bu dünnedä. Kim sever dünneyi, onda yok Bobanın sevgisi[+].

16Zerä hepsi, ne var bu dünnedä: tenin hamelleri, göz mayıllıı hem yaşamak şişkinnii, diil Bobadan, ama bu dünnedän.

17Dünnä hamellerinnän geçer, ama kim Allahın istediini tamannêêr, o diveç yaşar[+].


Antihrist

18Uşaklarım! Bu – bitki vakıt. Nicä işittiniz, ani gelecek antihrist, tä şindi peydalandı çok antihrist. Bundan annêêrız, ani bu – bitki vakıt[+].

19Onnar çıktılar bizim aramızdan, ama diildilär bizdän. Olaydılar bizdän, bizimnän duraceydılar. Ama onnar çıktılar, ki belli olsun, ani onnar diil hepsi bizdän[+].

20Siz sä, yaalanmışsınız Ayoz Olandan da /hepsini/ annêêrsınız[+].

21Bän sizä yazdım diil ani aslılıı bilmeersiniz, ama onuştan, ani bilersiniz hem annêêrsınız, ani hiç bir dä yalan aslılıktan gelmäz.

22Kim yalancı, eer diilsä o, kim inkär eder, ani İisus – Hristos? Odur antihrist, angısı inkär eder hem Bobayı, hem Oolu[+].

23Herkez, kim atılêr Ooldan, onda yok Boba. /Ama kim açık kableder Oolu, onda var Boba./[+]

24Onuştan, ne baştan işittiniz, o sizdä kalsın. Eer sizdä kalarsaydı, ne baştan işittiniz, ozaman siz kalacenız hem Oolda, hem Bobada[+].

25Budur adamak, ani O bizä adadı – diveç yaşamak.

26Bunnarı yazdım sizä onnar için, ani bakêrlar sizi aldatmaa[+].

27Ama yaalanmak, ani siz Ondan kablettiniz, sizdä kalêr. Onuştan sizin yok zorunuz, ki birkimsey üüretsin sizi. Ama Onun yaalaması üüreder sizi hepsi işlär için. O – aslılık hem diil yalan. Onuştan kalın Onda, nicä O üüretti sizi[+].


Allahın uşakları

28Ölä ki, uşacıklarım, yaşayın Onda, ki açan O görünecek, olsun kıyışmamız, da utanmayalım Onun önündä, açan gelecek[+].

29Eer siz bilirseydiniz, ani O dooru, ozaman biliniz, ani hepsi, kim yapêr dooru, Ondan duulmuş[+].

### 3

1Bakın, netürlü sevgi bizä Boba verdi, ki bizä densin Allahın uşakları. Da hakına öleyiz. Onuştan dünnä bizi tanımêêr, zerä Onu da tanımadı[+].

2Sevgili kardaşlar! Biz şindi Allahın uşaklarıyız, ama ne olacez, bizä taa açılmadı. Salt okadar bileriz, ani, açan Hristos açılacek, Ona benzär olacez, zerä görecez Onu, nicä O hakına var[+].

3Herkez, kim bu umudu Ona koyêr, kendini paklêêr, nicä Hristos pak[†][+].

4Kim günah yapêr, o zakonu[†] basêr, zerä günah – zakonsuzluk.

5Da bilersiniz, ani Hristos geldi, ki alsın bizim günahlarımızı. Onda Kendisindä yok günah[+].

6Kim Onda kalêr, o günah yapmêêr. Kim günah yapêr, o taa görmedi hem tanımadı Onu[+].

7Uşacıklarım! Bakın, birkimsey aldatmasın sizi. Kim dooruluk yapêr, o dooru insandır, nicä Hristos dooru[+].

8Kim günah yapêr, o diavoldan, zerä diavol baştan günah yapêr. Onuştan Allahın Oolu geldi, ki bozsun diavolun işlerini[+].

9Kim Allahtan duulmuş, o günah yapmêêr, zerä Allahın toomu onda kalêr. O yok nicä günah yapsın, zerä Allahtan duulmuş[+].

10Tä nesoy belli olêr, kim Allahın uşakları hem kim diavolun uşakları: herkez, kim dooruluk yapmêêr hem kim kendi kardaşını sevmeer, o diil Allahtan[+].


Biri-birimizi sevelim

11Budur haber, ani baştan işittiniz: biri-birimizi sevelim[+].

12Olmayalım, nicä Kain, angısı kötü olandandı da kendi kardaşını öldürdü. Neçin öldürdü? Zerä onun kendi işleri kötüydü, ama onun kardaşının işleri dooruydu[+].

13Kardaşlarım, şaşmayın, eer bu dünnä sizdän azetmärseydi[+].

14Biz bileriz, ani ölümdän yaşamaya geçtik, zerä severiz kardaşlarımızı. O, kim sevmeer /kardaşını/, ölümdä kalêr[+].

15Herkez, kim azetmeer kardaşından, o bir öldürücü. Bilersiniz, ani bir dä öldürücünün kendindä yok diveç yaşaması[+].

16Biz bundan annêêrız, nedir sevgi, zerä Hristos verdi bizim için Kendi canını. Biz dä lääzım verelim canımızı kardaşlarımız için[+].

17Kimdä var dünneyin varlıı da, görüp kardaşını yoklukta, kitleer kendi üreeni, nesoy var nasıl olsun onda Allahın sevgisi[+]?

18Uşacıklarım! Sevelim diil laflan hem dillän, ama işlän hem aslılıklan[+].

19Tä bundan tanıyêrız, ani biz aslılıktanız, da butürlü Allahın önündä üreklerimiz uslanêr,

20açan üreemiz bizi azarlêêr. Zerä Allah taa büük üreemizdän da hepsini biler.

21Sevgili kardaşlar! Eer üreemiz bizi azarlamarsaydı, ozaman bizim kıyışmamız var Allahın önündä[+].

22Da ne dä isteyecez Ondan, kabledecez, zerä tamannêêrız Onun sımarlamaklarını hem yapêrız, ne O beener[+].

23Onun sımarlaması budur: inanalım Onun Ooluna, İisus Hristoza, hem sevelim biri-birimizi, nicä O sımarladı bizä[+].

24Kim tamannêêr Allahın sımarlamaklarını, o Allahta, Allah da onda kalêr. Da bununnan bileriz, ani Allah bizdä yaşêêr – Ayoz Duhlan, Angısını O bizä verdi[+].

### 4


Dooru hem yalancı duh

1Sevgili kardaşlar! Herbir duhu inanmayın, ama deneyin duhları, ki göräsiniz, Allahtan mı? Zerä bu dünnedä çıktı çok yalancı prorok[+].

2Allahın Duhunu bölä tanıyacenız. Herbir duh, ani açık kableder, ki İisus Hristos güüdeylän geldi, o Allahtandır[+].

3Ama herbir duh, ani açık kabletmeer İisusu, o diil Allahtan. Busoy duh antihristin duhu, kimin gelmesi için işittiniz, hem angısı şindi dä bulunêr bu dünnedä[+].

4Uşacıklarım! Siz Allahtansınız da ensediniz yalancı prorokları, zerä O, Kim sizdä bulunêr, taa büük ondan, kim bu dünnedä.

5Ama onnar – dünnedän, onuştan lafederlär dünneycesinä, da dünnä onnarı sesleer[+].

6Biz – Allahtanız. Kim tanıyêr Allahı, o bizi sesleer. Ama kim diil Allahtan, o seslämeer bizi. Bundan tanıyêrız aslılık duhunu hem yalan duhunu[+].


Allah – sevgi

7Sevgili kardaşlar! Sevelim biri-birimizi, zerä sevgi – Allahtan. Hepsi, kim sever, o Allahtan duulmuş, da Allahı tanıyêr[+].

8Ama kim sevmeer, o Allahı tanımadı, zerä Allah – sevgi.

9Allahın sevgisi bizä bununnan gösterildi: Allah dünneyä biricik Oolunu yolladı, ki Onun aracılıınnan biz yaşamak edenelim[+].

10Bunda görülür sevgi: diil, ani biz Allahı sevdik, ama O bizi sevdi da biricik Oolunu yolladı, ki acıyannık kurbanı bizim günahlarımız için olsun[+].

11Sevgili kardaşlar! Çünkü Allah bizi bölä sevdi, biz dä lääzım biri-birimizi sevelim.

12Allahı bir sıra bilä kimsey görmedi. Eer sevärseydik biri-birimizi, Allah bizdä kalêr, hem Onun sevgisi doluluktan bizdä olêr[+].

13Bununnan tanıyêrız, ani Allah bizdä, biz dä Onda, zerä O Kendi Duhundan bizä verdi[+].

14Biz gördük da şaatlık ederiz, ani Boba yolladı Oolunu, ki dünneyin Kurtarıcısı olsun[+].

15Kim açık kableder, ani İisus – Allahın Oolu, onda kalêr Allah, o da Allahta kalêr[+].

16Biz annadık hem inandık sevgiyi, angısı Allahta var bizim için. Allah – sevgi, da kim yaşêêr sevgidä, o kalêr Allahta, Allah da onda.

17Sevgi doluluktan oldu bizdä onuştan, ki daava günündä kıyışmamız olsun, zerä bu dünnedä biz yaşêêrız, nicä Hristos yaşêêr[+].

18Sevgidä yok korku. Doluluktan sevgi koolêêr korkuyu, zerä korkuda var cezalanmak. Korkan adamda yok doluluktan sevgi.

19Biz severiz /Onu/, zerä O bizi öncä sevdi.

20Kim deer: «Bän severim Allahı», ama kendi kardaşından azetmeer, o bir yalancı, zerä kim sevmeer kardaşını, angısını görer, nesoy var nicä sevsin Allahı, angısını görmeer[+]?

21Bizdä var bölä sımarlamak Allahtan: kim sever Allahı, sevsin kendi kardaşını da[+].

### 5


İnan Allahın Ooluna

1Herkezi, kim inanêr, ani İisus – Hristos, Allahtan duulmuş, hem herkezi, kim sever Bobayı, sever Onu, Angısı Ondan duulmuş[+].

2Bununnan annêêrız, ani severiz Allahın uşaklarını, açan severiz Allahı, da tamannêêrız Onun sımarlamaklarını[+].

3Zerä budur Allahı sevmäk: tamannayalım Onun sımarlamaklarını. Onun sımarlamakları diil aar[+].

4Zerä kim duulmuş Allahtan, o bu dünneyi enseer. Ne enseer bu dünneyi, bu bizim inanımız[+].

5Kim enseer dünneyi, eer diilseydi o, kim inanêr, ani İisus – Allahın Oolu[+]?

6İisus Hristos Odur, Angısı geldi suylan hem kannan[*], diil salt suylan, ama suylan hem kannan. Duh şaatlık eder bunun için, zerä Duh var aslılık[+].

7Zerä üç şaat var /göktä: Boba, Söz hem Ayoz Duh. Bunnar üçü birdir. Hem üç şaat erdä var/.

8Duh, su hem kan. Bunnar üçü dä hep bir şaatlık ederlär.

9Eer kabledärseydik insan şaatlıını, Allahın şaatlıı taa üstündür, zerä Allahın şaatlıı budur, ani şaatlık etti Kendi Oolu için[+].

10Kim inanêr Allahın Ooluna, onda var Allahın şaatlıı. Kim inanmêêr Allahı, Allahı yalancı yapêr, zerä inanmêêr Allahın şaatlıını, ani Allah şaatlık etti Kendi Oolu için[+].

11Şaatlık budur: Allah baaşladı bizä diveç yaşamak, da bu yaşamak var Onun Oolunda[+].

12Kimdä var Allahın Oolu, onda var yaşamak; kimdä yok Allahın Oolu, onda yok yaşamak.


Diveç yaşamak

13Bunnarı yazdım sizä, kim inanêr Allahın Oolunun adına, ki biläsiniz, ani sizdä var diveç yaşamak[+].

14Tä ne kıyışmamız var Onun önündä, ani ne dä isteyecez Onun istemesinä görä, O işider bizi[+].

15Çünkü bileriz, ani ne Ondan isteeriz, O bizi işider, bilelim bunu da, ani ne isteeriz Ondan, kabledecez.

16Eer birkimsey görärseydi kardaşını, ani yapêr bir günah, ani ölümä götürmeer, onun için dua etsin, da Allah yaşamak ona verecek. Bu olêr onnar için, ani ölümä götürmeyän günah yapêr. Var günah, ani ölümä götürer, bunun için demeerim, dua etsin[+].

17Hertürlü kötülük günahtır, salt ki hepsi günahlar ölümä götürmeer.

18Biz bileriz, ani kim duulmuş Allahtan, o günah yapmêêr. Kim duulmuş Allahtan, kendini koruyêr, da kötü olan ona dokunamêêr[+].

19Bileriz, ani biz Allahtanız, ama bütün dünnä kötü olanın zaplıında[+].

20Da bileriz, ani Allahın Oolu geldi, ki akıl bizä versin, tanıyalım Hakına Olanı. Biz bulunêrız Hakına Olanda, Onun Oolunda, İisus Hristozda. Budur – hakına Allah hem diveç yaşamak[+].

21Uşacıklarım! Korunun idollardan. /Amin./ |<page>[+]

## 2 İoanın

### 2 İoanın

2 İoanın


[1]


### 1


İOANIN İKİNCİ KİYADI


Seläm

1Bän, presviter, seläm yollêêrım Allahtan seçilmiş çorbacıykaya hem onun uşaklarına, angılarını bän hakına severim. Diil salt bän, ama hepsi, kim tanıdı aslılıı[+].

2Zerä aslılık bizdä yaşêêr hem herzaman bizimnän olacek.

3Bizimnän olacek iivergi, acıyannık, usluluk Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan, Bobanın Oolundan, aslılıkta hem sevgidä[+].


Aslılık hem sevgi

4Bän pek sevindim, ani buldum kimisini senin uşaklarından aslılık yolunda gezeräk, nicä Bobadan sımarlamak kablettik[+].

5Şindi yalvarêrım, çorbacıyka, – diil ani yazêrım sana bir eni sımarlamak, ama onu, ne baştan kablettik, – sevelim biri-birimizi[+].

6Budur sevgi, ki biz Onun sımarlamaklarına görä yaşayalım. Hem budur sımarlamak, nicä baştan işittiniz, ani sevgi yolunda gezelim[+].

7Zerä çok aldadıcı peydalandı bu dünnedä, angıları kabletmeerlär, ani İisus Hristos güüdeylän geldi. Bölä adamnar – aldadıcı hem antihrist[+].

8Esap alın kendiniz, ki kaybetmeyäsiniz onu, neçin savaştınız, ama edenäsiniz bir bütün baaşış[+].

9Kim sırayı basêr da tutunmêêr İisusun üüretmesindän, onda yok Allah. Kim tutunêr /Hristozun/ üüretmesindän, onda var hem Boba, hem Ool[+].

10Kim geler sizä da getirmeer bu üüretmeyi, onu evinizä kabletmeyin hem selämnämeyin[+].

11Zerä kim selämneer onu, pay alêr onun kötü işlerindä.

12Çok işlär için isteerim yazmaa sizä, ama istämeerim kiyatta çernilaylan yazılı olsun. Umutlanêrım geleyim sizä da lafedeyim üz-be-üz, ki doluluktan sevinmeliimiz olsun[+].

13Selämneerlär seni senin seçilmiş kızkardaşının uşakları. /Amin./ |<page>

## 3 İoanın

### 3 İoanın

3 İoanın


[1]


### 1


İOANIN ÜÇÜNCÜ KİYADI


Seläm

1Bän, presviter, seläm yollêêrım sevgili Gaya, angısını bän hakına severim[+].

2Sevgili kardaşım! Dua ederim, ki saa olasın, hem hepsi işlerin ii gitsin, nicä senin canın da ii gider.

3Zerä bän pek sevindim, açan geldi kardaşlar da şaatlık ettilär, ani sän aslılıkta yaşêêrsın hem aslılık yolunda gezersin.

4Benim için yok taa büük sevinmäk, nekadar işideyim, ani uşaklarım aslılık yolunda gezerlär[+].


Nasaatlar

5Sevgili kardaşım! Sän ii iş yapêrsın, açan yardım edersin kardaşlara, makar ki onnar – yabancı[+].

6Onnar şaatlık ettilär klisenin önündä senin sevgin için. Sän ii yapacan, eer onnarı yola yollarsan, nicä düşer Allahın önündä.

7Zerä onnar yola yollandılar Hristozun adı için, almayarak bir dä yardım inansızlardan.

8Onuştan bölä insannarı lääzım kabledelim, ki barabar işleyelim aslılık için[+].

9Bän yazdım kliseyä, ama Diotref, ani sever öncü olmaa, kabletmeer bizi.

10Onuştan, açan gelecäm, onun aklına getirecäm, ne o yapêr, zerä kötü laflarlan bizi karalêêr, hem diil sade bunu yapsın, ama kabletmeer kardaşları hem dä köstek koyêr onnara, kim isteer kabletsin, hem onnarı klisedän koolêêr.

11Sevgili kardaşım, benzämä kötülää, ama iilää. Kim yapêr iilik, o Allahtan. Kim yapêr kötülük, o görmedi Allahı[+].

12Dimitri için hepsi ii şaatlık eder, da hakına o ölä dä yaşêêr. Biz dä onun için şaatlık ederiz, da bilersiniz, ani bizim lafımız dooru[+].

13Çok işlär için isteerim yazmaa, ama istämeerim çernilaylan hem saazlan sizä yazayım[+].

14Umutlanêrım, tezdä görüşeyim seninnän da lafedeyim üz-be-üz.

15Selemet sana. Seläm yollêêr sana dostlar. Adınca seläm sölä hepsi dostlara. /Amin./ |<page>

## İudanın

### İudanın

İudanın


[1]


### 1


İUDANIN KİYADI


Seläm

1Bän, İuda, İisus Hristozun çıraa, İakovun kardaşı, seläm yollêêrım sizä, çaarılmışlara, ani Allah Bobadan sevilmiş[*] hem İisus Hristozdan korunmuş[+].

2Acıyannık, selemet hem sevgi sizdä zeedelensin[+].


Yalancı üüredicilär

3Sevgili kardaşlar! Makar ki çok havezdim yazmaa sizä bizim cümlä kurtulmamız için, lääzım oldu yazayım bir nasaat çalışkan olasınız inan için, ani Allahın ayoz halkına verildi bir sıra herzamana[+].

4Zerä aranıza sıyındı kimi adamnar, angılar eveldän ceza için sıralanmış, allahsızlar, ani Allahın hayırını çevirerlär terbeesizlää da atılêrlar bizim biricik Çorbacımızdan, Saabimizdän, İisus Hristozdan[+].

5Makar ki bunu bilersiniz, bän isteerim aklınıza getireyim, ani Saabi Kendi halkını Mısırdan kurtardıktan sora, inansızları telef etti[+].

6Angilleri, ani korumadılar kendi zaabitliklerini da braktılar yaşamak erlerini, Saabi tutêr onnarı karannıkta çözülmäz sincirlerinnän büük daava günü için[+].

7Sodom, Gomorra hem dolay kasabalar da bu angillär gibi orospulaa verildilär sapıklık[*] ettilär. Bu beterä diveç ateşlän cezalanmış oldular, ki kalanına da azar olsun[+].

8Buna bakmayarak, bu adamnar da hep ölä çekili kendi düşlerindän, mındarlêêrlar[†] güüdelerini, saymêêrlar Saabinin zaabitliini hem kötüleerlär metin olannarı[+].

9Ama arhangil Mihail da, açan, çekişip, denkleşti diavollan Moiseyin ölüsü için, kıyışmadı kötü laflarlan onu kabaatlandırsın, salt dedi: «Saabi seni azarlasın»[+].

10Bunnar sa kötüleerlär, neyi annamêêrlar, hem o, ne tabeetçä bilerlär akılsız hayvannar gibi, bu onnarı kaybeder[+].

11Vay onnara, zerä giderlär Kainın yolundan, kazanç için çabuk aldanêrlar, nicä Valaam da Korey gibi kalkınmakta kaybelerlär[+].

12Böleleri kara lekä olêrlar sizin sevgi sofralarınızda. Sizinnän barabar konuşêrlar, korkusuz kendilerini besleerlär. Onnar, susuz bulutlar gibi, lüzgerdän esili. Onnar, nicä güzün fidannar, iki kerä ölmüş – meyvasız hem köktän çıkarılmış[+].

13Nicä titsi deniz dalgaları köpürerlär, onnar da ayıp yaptıklarını dolaya saurêrlar. Onnar sersem yıldızlar gibi, angılarını diveç zından karannıı bekleer.

14Onnar için prorokluk etti Enoh, ani Adamdan edinci evlat boyu, deyip: «Tä, Saabi geler binnän ayozlarınnan barabar,[+]

15ki daava yapsın hepsinä hem onnarın aralarından onnara, kim allahsız, hepsini kabaatlı bulsun hepsi allahsız işlär için, ani yaptılar allahsız yaşamaklarında, hem bütün keskin laflar için, ani Ona karşı lafettilär allahsız günahkerlär».

16Bu mırıltıcılar herzaman aalaşêrlar da yaşêêrlar kendi beendiklerinä görä. Aazları şişkin laflar söleer. Kendi kazançları için başkalarına yaltıklanêrlar[+].


Bitki nasaatlar

17Ama siz, sevgili kardaşlar, aklınıza getirin o sözleri, ne ilerdän söledilär bizim Saabi İisus Hristozun apostolları[+].

18Onnar sizä dedilär, ani bitki vakıtta olacek gülücülär, angıları kendi allahsız hamellerinä görä yaşayaceklar.

19Bunnar insanı bölerlär, kendi tabeetlerinä görä yaşêêrlar, onnarda yok Ayoz Duh[+].

20Ama siz, sevgili kardaşlar, kendinizi kaavileyin en ayoz inanınız temelinin üstündä, dua edin Ayoz Duhlan,[+]

21kendinizi koruyun Allahın sevgisindä da bekleyin bizim Saabi İisus Hristozun acıyannıını, ani sizi götürär diveç yaşamaya[+].

22Acıyın kimilerini, ani ikileerlär.

23Başkalarını kurtarın, ateştän çıkarıp. Taa başkalarını korkuylan acıyın, iirenip artık gölmeendän dä, ani günahlı güüdedän ulaşık[+].

24Ona, Kim var nasıl sizi düşmektän korusun da Kendi metinniin önünä kusursuz büük sevinmäklän çıkarsın,[+]

25Salt biricik /aarif/ Allaha, Ani kurtardı bizi Saabimiz İisus Hristozun aracılıınnan, metinnik hem üüseklik, kuvet hem zaabitlik olsun her vakıttan öncä, şindi hem diveçtän divecä. Amin. |<page>

## Romalılara

### Romalılara

Romalılara


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### 1


PAVLİNİN KİYADI ROMALILARA


Seläm

1Bän, Pavli, İisus Hristozun çıraa, çaarılmış apostol olmaa, seçilmiş Allahın İi Haberini annatmaa, seläm yollêêrım.

2Allah öncä adadı bu İi Haberi prorokların aazınnan Ayoz Yazılarda.[†][+]

3Bu İi Haber – Kendi Oolu, Saabimiz İisus Hristos için, ani tencesinä duudu Davidin[†] senselesindän,[+]

4ama Kendi ayoz duhunnan, kuvetlän belli oldu, ani O Allahın Oolu, zerä ölümdän dirildi.

5Ondan biz kablettik iivergi, apostol olalım Onun adınnan, ki Ona inansınnar hem seslesinnär hepsi milletlerdän insannar,[+]

6angıların arasında siz dä bulunêrsınız, ani çaarıldınız İisus Hristozdan.

7Hepsinizä, Romada olannara, sevilmiş Allahtan, çaarılmış ayoz olmaa – iivergi hem usluluk sizä bizim Boba Allahtan hem Saabi İisus Hristozdan![+]


Pavli isteer gelsin Roma kasabasına

8Hepsindän öncä şükür ederim benim Allahıma İisus Hristos adınnan hepsiniz için, zerä haber sizin inan için daalêr bütün dünnedä[+].

9Bana şaattır Allah, Angısına izmet ederim bütün üräämnän[*], annadarak İi Haberi Onun Oolu için, ani sizi durmamayca, herzaman anêrım benim dualarımda[+].

10Yalvarêrım, ki Allahın istedii olursa, bitkidä olsun kolaylıım, geleyim sizä[+].

11Zerä pek isteerim göreyim sizi hem sizinnän paylaşayım bir baaşış Duhtan sizin kaavilenmeniz için,

12doorusu, ki bän aranızdaykan, havezlenelim biri-birimizin inanınnan – sizin inanızlan bän, benim inanımnan da siz.

13İstämeerim, kardaşlar, ki bilgisiz kalasınız. Çok sıra neetlendim geleyim sizä, ama şindiyä kadar kösteklär bana karşı çıktı. İsteerim sizdä dä faydalı bir iş yapayım, nicä başka milletlerdä[+].

14Bän borçluyum urumnara hem varvarlara[*], bilgiçlerä hem bilgisizlerä[+].

15Tä neçin bän ölä büük çalışmaklan nasaat ederim İi Haberi sizä dä, ani yaşêêrsınız Roma kasabasında.


Dooruluk inannan

16Zerä bän utanmêêrım /Hristozun/ İi Haberindän. O bir kuvet Allahtan, ki kurtarsın hepsini, kim inanêr, ilkin iudeyleri, sora urumnarı da[+].

17Zerä İi Haberdä açılêr, nicä Allah insannarı dooru sayêr. Dooru sayılmak baştan bitkiyä kadar inannan olêr, nicä dä yazılı: «Dooru olan inannan yaşayacek»[+].


Hepsi günahker

18Zerä göktän Allahın üfkesi açılêr insannarın herbir allahsızlıına hem haksızlıına, angıları kendi kötülüklerinnän aslılıı bastırêrlar[+].

19Çünkü ne var nicä Allah için bilmää, onnara açık, zerä Kendi Allah onnara açtı[+].

20Allahın görümsüzlüü – Onun sonsuz kuvedi hem allahlıı – açık görüner dünneyin kurulmasından, zerä bunnar açılêr Onun yaradılmış işlerindän. Ölä ki, onnar cuvapsız kalır.

21Onnar Allahı tanıyêrlar, ama nicä düşer, metinnämedilär hem şükür etmedilär Onu, verildilär boş düşünmeklerä, da onun için onnarın annamaz üreklerinä karannık bastı[+].

22Sayarak kendilerini aarif, akılsız oldular[+].

23Ölümsüz Allahı metinnemäk erinä idollara döndülär, angıları benzeerlär ölümnü insannara, kuşlara, dört bacaklı hayvannara hem sürünennerä.

24Onuştan Allah onnarı braktı, üreklerinin havezlerinnän mındarlansınnar,[†] ki biri-birilerin güüdelerini aşaalatsınnar.

25Onnar Allahın aslılıını yalana diiştirdilär. Yaradıcının erinä yaradılmış işlerä izmet ettilär hem baş iilttilär. Allaha metinnik divecä kadar! Amin.

26Bu beterä Allah braktı onnarı kendi ayıp havezlerinä. Onnarın karıları, sırasınca birleşmäk erinä, diil dooru istediklerinä verildilär[+].

27Hep ölä erkeklär, brakıp sırasınca birleşmää karıylan, biri-birinä tutuştular. Erkeklär erkeklärlän ayıplık yaptılar hem kendi güüdelerinä cezayı kablettilär, ne düşer onnarın şaşırıklıı için.

28Çünkü Allahı tanımakta fayda görmedilär, Allah onnarı faydasız fikirlerinä braktı, yapsınnar, ne diil lääzım.

29Ölä ki, onnar doldular hertürlü kötülüklän, /orospuluklan,/ fenalıklan, tamahlıklan, kinniklän. Doldular kıskançlıklan, öldürmäklän, kavgaylan, yalannarlan, kötü neetlärlän.

30Onnar fitleyici, maanacı, Allahı sevmeyän, kalın üzlü, hodul, kabarık, kötü yapıcı, ana-bobayı seslämeyici,

31annamayan, lafını tutmayan, sevgisiz, /uzlaşmayan,/ acıyansız insannardır[+].

32Onnar bilerlär Allahın dooru kararını, ani bölä yapannar lääzım kayıp olsunnar. Ama onnar diil sade kendileri yapsınnar, ama başka yapannarı da metederlär[+].

### 2


Allahın dooru daavası

1Ölä ki, sana yok afetmäk, bey adam, kim dä sän olsan, eer maana bularsaydın. Zerä, başkasına maana bulurkan, kendi-kendini kabaatlandırêrsın, zerä sän, ani maana bulêrsın, kendin dä hep onu yapêrsın[+].

2Biz bileriz, ki bölä yapannara Allah dooru daava keser.

3Bey adam, sän, ani bölä yapannara maana bulêrsın, ama kendin dä hep ölä yapêrsın, sanêrsın Allahın daavasından kurtulabilecän mi?

4Osa paya koymêêrsın Allahın cömert iiliklerini, saburluunu hem çok dayanmasını? Bilmeersin, ani Allah iiliklerini uzadêr, ki seni günahlarından Kendisinä döndürsün[+]?

5Ama sän inatlaşêrsın da günahlarından dönmää istämeersin, onuştan Allahın cezasını o üfkeli daava günü için toplêêrsın. Ozaman Allahın dooru kararı görünecek[+].

6O herkezinä kendi yaptıklarına görä ödeyecek.

7Onnara, kim, dayma iilik yaparak, metinnik, ikram hem ölümsüzlük aarêêr, diveç yaşamak verecek.

8Ama kim kendini sever, aslılıı seslämeer hem haksızlaa veriler, onnara üfkesini gösterecek hem bela verecek.

9Hepsi, kim kötülük yapêr, öncä iudeylerin, sora urumnarın üstünä zeet hem sıkıntı gelär[+].

10Buna karşı, hepsinä, kim iilik yapêr, öncä iudeylerä, sora urumnara, metinnik, ikram hem usluluk olacek[+].

11Zerä Allah kimseyä pay tutmaz[+].

12Kim, Ayoz Zakonu[†] bilmeyeräk, günah yapêr, onnar, Zakona bakmayarak, telef olaceklar. Ama kim, Zakonu bileräk, günah yapêr, onnara Zakona görä dä daava olacek[+].

13Zerä diil Zakonu işidennär Allahın önündä dooru, ama Zakonu tamannayannar dooru sayılacek[+].

14Zerä o milletlär, kimdä yok Ayoz Zakon, duygularından Zakona görä yaşadıkça, onnar gösterirlär, ne lääzım hem diil lääzım yapılsın, makar ki Zakonu bilmeerlär.

15Bununnan göstererlär, ani ne Zakon isteer, onnarın üreklerindä yazılı. Onnarın içyandan duyguları bunu dooruklêêr, fikirleri onnarı ya kabaatlandırêr, ya da dooru çıkarêr[+]

16o gün, açan İi Haberä görä, angısını bän nasaat ederim, Allah daava yapacek İisus Hristozlan insannarın saklı işlerinä.


İudeylär hem Ayoz Zakon

17Sän, ani kendini iudey sayêrsın, umutlanıp Ayoz Zakona, Allahlan üünersin,[+]

18bilersin Onun istediini hem, Zakondan üürenmiş, annêêrsın, ne taa ii,

19inanêrsın, ani köörları gezdiräbilirsin, karannıkta olannara aydınnık olabilirsin,[+]

20akılsızları yola getiräbilirsin hem uşakları üüredäbilirsin, zerä Zakonnan etiştin bilginin hem aslılıın tamannıına.

21Öleysä, nesoy sän, başkasını üürederäk, kendini üüretmeersin? Nasaat ederäk: «çalmayasın», kendin çalêrsın[+]?

22«Orospuluk yapma» söleyeräk, kendin yapêrsın? İdollardan azetmeyeräk, kendin ayoz binaları[†] soyêrsın?

23Ayoz Zakonnan üünersin, ama Allahı aşaalêêrsın, zerä Zakonu basêrsın?

24Nicä var yazılı: «Sizin beterinizä Allahın adı milletlär arasında kötülener».

25Eer Ayoz Zakonu tamannarsaydın, elbetki kesikliin faydası var, ama eer Zakonu basarsaydın, kesiklik[†] olêr, nicä dä kesiksizlik[+].

26Onuştan, eer kesiksiz adam Zakonun sımarlamaklarını tamannarsa, sayılmayacek mı o nicä kesikli[+]?

27Kim güüdeycesinä kesiksiz, ama Zakonu tamannêêr, kabaatlandırmayacek mı seni, kimdä var Ayoz Yazılar[†] hem kesiklik, ama basêrsın Zakonu[+]?

28O diil iudey, kim dışandan ölä sade, hem o diil kesiklik, ne güüdedä nışannı sade[+].

29Ama hakına iudey o, kim içyandan ölä, hem hakına kesikli o, ani duhça ürektä kesikli, ama diil sade kiyat üstündä. Hakına iudey odur, kim diil insandan, ama Kendindän Allahtan metinni[+].

### 3


Adamın borcu Allahın önündä

1Ölä ki, iudeylerdä ne üstünnük var? Ne fayda kesikliktän?[†][+]

2Her taraftan çok fayda var. İlkin, iudeylerin elinä Allahın sözleri verildi.

3Ne deyecez, eer onnardan kimisi inançsız olduysa, onnarın inançsızlıı var mı nicä yok etsin Allahın inançlıını[+]?

4Olmaz! Eer hepsi insannar yalancı da olsa, Allah dooru kalêr, nicä yazılı: «Sözündä dooru çıkêrsın hem daavada daavayı kazanêrsın».

5Eer bizim haksızlık taa açık Allahın dooruluunu yaparsaydı, ne deyecez? Allah dooru yapmêêr mı, açan bizi cezalêêr? Düşünerim adamcasına.

6Olmaz! Ölä olursa, nicä Allah bu dünneyi daava edäbilir?

7Eer Allahın aslılıı benim yalanımnan Onun metinniini taa ii açarsaydı, ozaman neçin bän günahker gibi daava olayım[+]?

8Neçin demeyelim «Kötülük yapalım, ki bundan iilik çıksın»? Kimisi bizi kötüleer hem söleer, ani biz ölä deeriz. Onnar, nicä düşer, daavalı olaceklar[+].


Hepsi kabaatlı

9Öleysä, ne deyecez? Biz iudeylär taa üstünüz başka milletlerdän mi? Elbetki diiliz. Zerä biz öncä gösterdik, ki hepsi – iudeylär dä, urumnar da – günahın zapında[+].

10Nicä yazılı: «Dooru kimsey yok, bir kişi bilä yoktur.

11Annayan kimsey yok, Allahı aarayan kimsey yok.

12Hepsi yoldan saptılar, hepsi faydasız oldular. İilik yapan yok, bir kişi bilä yoktur»[+].

13«Aazları – açık mezardır, dilleri yalan söleer». «Dudaklarının altında yılan zihiri var».

14«Aazları betvaylan hem acı laflarlan dolu».

15«Ayakları kan dökmää alatlêêr,

16kayıplık hem zeet yollarında.

17Selemet yolunu onnar bilmeerlär».

18«Aklılarına Allahtan korku gelmeer».

19Ama biz bileriz, ne sölener Ayoz Zakonda,[†] sölener onnara, kim Zakonun zapında, ölä ki herbir aaz kapansın, da bütün dünnä Allahın önündä kabaatlı kalsın.

20Zerä Zakonu tamannamaklan Allahın önündä kimsey dooru çıkmayacek, zerä Zakondan belli olêr, ani insan günahker[+].


Dooruluk salt inannan

21Şindi açıldı, ani Allah, bakmayarak Zakona, insanı dooru sayêr. Bunun için Zakon hem proroklar şaatlık ettilär[+].

22Allah hepsini inancıları dooru sayêr inannarınnan İisus Hristoza. Çünkü ayırmak yoktur.

23Hepsi günaha düştülär, Allahın metinniinä etişämedilär[+].

24Hepsi ödeksiz dooru sayılêrlar Allahın iivergisinnän, zerä onnarı İisus Hristos kurtardı[+].

25Allah Hristozu kurban yaptı, ani inannan kabledilir, ki günahlar Onun kanınnan afedilsin. Bununnan Allah gösterdi, nicä insanı dooru sayêr, zerä öncä yapılmış günahları cezasız braktı[+].

26Allah dayandı, o beterä, ki göstersin, nicä dooru sayêr büünkü vakıtta insanı. Butürlü O hem Kendi dooruluunu koruyêr, hem hepsini dooru sayêr, kim İisusa inanêr.

27Şindi bizä ne kaldı, üünelim? Yok neylän üünelim. Bunun sebebi nedir? Zakonu tamannamaklan mı dooru sayılêrız? Diil, ama salt inannan[+].

28Zerä biz inanêrız, ani insan dooru sayılêr inannan, ama diil Zakonu tamannamaklan[+].

29Allah ne, salt iudeylerin Allahı mı, diil mi başka milletlerin dä? Elbetki, başka milletlerin dä[+].

30Çünkü Allah birdir, Angısı kesikli olannarı da, kesiksiz olannarı da inannan dooru sayêr[+].

31Öleysä, ne, inannan Ayoz Zakonu kuvetsiz mi yapêrız? Olmaz! Ama inannan Zakonu kaavileeriz[+].

### 4


Avraamın inanı bizä örnek

1Ne deyecez bizim güüdeycesinä dedemizin Avraamın durumu için?

2Eer Avraam dooru sayılaydı kendi işlerinnän, ozaman vardır neylän üünsün insanın, ama diil Allahın önündä.

3Zerä Ayoz Yazı ne deer? «Avraam inandı Allahı, da bu ona dooruluk sayıldı»[+].

4Kim işleer, ödeeni saymaz baaşış, ama sayêr hak.

5Kim kendi işlerinä umutlanmêêr, ama inanêr Ona, Kim allahsızı dooru sayêr, inannan ona dooruluk sayılêr[+].

6David[†] dä mutlu sayêr onu, kimi Allah, bakmayarak yaptıklarına, dooru sayêr. O dedi:

7«Odur mutlu, kimin zakonsuzluu[†] afedildi hem günahları örtüldü!

8Ne mutludur o adam, kimin günahlarını Allah esaba koymayacek!»[+]

9Bu mutluluk sade kesikli olannar için mi osa kesiksiz olannar için dä mi? Biz deeriz: «Avraam kendi inanınnan dooru sayıldı»[+].

10Nezaman dooru sayıldı? Kesikliktän[†] öncä mi osa kesikliktän sora mı? Diil kesikliktän sora, ama kesikliktän öncä.

11Kesiklik nışanını kabletti nicä dooruluk mühürü. Dooruluu inannan edendi, taa kesikli olmadıynan. Ölä ki, o oldu hepsi kesiksiz inancıların bobası, ki onnar da dooru sayılsınnar deyni[+].

12Hem kesikli olannarın da bobası oldu, kim diil sade kesikli, ama bobamızın Avraamın izlerindän giderlär, angısı inanardı, taa kesikli olmadaan.


İnannan adamak edeniler

13Zerä Zakonnan verilmedi adamak Avraama hem onun uşaklarına, ki dünneyi elä alsınnar, ama dooruluklan, ani edeniler inannan[+].

14Eer mirasçılık olaydı salt onnara, kim Zakonu tutêr, ozaman inan boşuna kalaceydı, adamak da faydasız olaceydı[+].

15Zerä Zakon Allahın üfkesini getirer, ama neredä yok zakon, orada yok zakon basması da[+].

16Onuştan adamak inana görä edenilir, ki Allahın iivergisindän tutunsun da butürlü kaavilensin Avraamın hepsi uşaklarına, diil sade onnara, kim Zakonu tutêr, ama hepsinä dä, kim inanêr Avraam gibi, angısı hepsimizin bobası[+].

17Nicä var yazılı: «Seni, boba olasın çok milletlerä, yaptım». O Allahın önündä, Kimi inandı, hepsimizä boba oldu. Allah Odur, Kim dirilder ölüleri hem varlaa çaarêr onnarı, ne yok[+].

18Umut yokkan, Avraam umutlandı hem inandı. Butürlü oldu çok milletlerin bobası, nicä Allah ona adamıştı: «Senin senselän okadar çok olacek, yıldızlar gibi»[+].

19Çünkü onun inanı yufkalanmadı, o bakmadı ölü gibi güüdesinä, ani yakın üz yaşındaydı, hem Sarranın uşaksızlıına[+].

20O Allahın adamasında ikilämedi hem inansız olmadı, ama inanı kaavilendi da Allahı metinnedi.

21Bütün ürektän inandı, ani Allah ne adadı, hepsini tamannayabilir.

22Onuştan o inanınnan dooru sayıldı[+].

23Diil salt Avraam için yazılı, ani «ona dooruluk sayıldı»,

24ama bizim için dä, ani dooru sayılacez, zerä inanêrız Ona, Kim diriltti Saabimizi İisusu ölüdän[+].

25İisus bizim günahlarımız için ölümä verildi hem bizim dooru sayılmamız için dirildildi[+].

### 5


İnanın faydası

1Şindi inannan dooru sayılmış, biz Allahlan usluluk edendik. Bunu yaptı Saabimiz İisus Hristos,[+]

2ani bizä yol açtı, edenelim bu iivergiyi, angısınnan yaşêêrız hem üüneriz umutlan, pay alalım Allahın metinniindä[+].

3Diil sade bununnan, ama zeetlärlän dä üüneriz, bileräk, ani zeetlär dayanmak verer,[+]

4dayanmak denenmeyi düzer, hem denenmäk umut verer.

5Umut da utandırmêêr, zerä Allahın sevgilii bizim üreklerimizä döküldü Ayoz Duhlan, Angısı bizä verildi[+].

6Zerä biz kuvetsizkän, Hristos uygun vakıtta allahsızlar için öldü.

7Zor bulunur, ki birisi ölsün bir dooru adam için, beki dä bir ii adam için birkimsey kıyışar ölmää.

8Ama Allah bununnan bizä Kendi sevgiliini gösterdi, ani biz günahkerkän, Hristos bizim için öldü[+].

9Nekadar taa çok şindi, nezaman Onun kanınnan dooru sayıldık, Allahın üfkesindän Onun yardımınnan kurtulacez[+].

10Zerä biz, ani Allahın duşmannarıydık, Onunnan barıştık, çünkü Onun Oolu öldü bizim için. Öleysä, biz, barışmış olarak, nekadar taa kolay kurtulacez Onun yaşamasınnan[+].

11Diil sade bu, ama biz Allahlan da üüneriz, çünkü Saabimiz İisus Hristos şindi bizi Allahlan barıştırdı.


Ölüm hem yaşamak

12Nicä bir adamnan günah bu dünneyä girdi, günahlan da ölüm girdi, butürlü ölüm hepsi insana geçti, zerä hepsi günaha düştü[+].

13Ayoz Zakondan[†] öncä dä günah vardı dünnedä, ama günah esaba koyulmêêr, açan yok zakon[+].

14Hep okadar günah zapladı hepsi insanı Adamdan Moiseyä kadar. Zapladı onnarı, angıları günaha girmedilär Adam gibi, angısı örnek oldu gelecek vakıtlar için[+].

15Ama Allahın baaşışı diil nicä Adamın günahı. Zerä nicä bir adamın günahı beterinä çoyu öldü, okadar taa çok Allahın iivergisi hem baaşışı bir Adamın – İisus Hristozun – iivergisinnän taşkınnıktan çoyuna veriler[+].

16Bu baaşış benzemäz ona, ne oldu bir adamın günahından sora. Zerä bir adam, günah yaptıktan sora kabaatlı bulundu. Ama baaşış, ani çok günahlardan sora verilir, insanı dooru sayêr.

17Nicä bir adamın günahınnan ölüm padişah gibi zaplık aldı bir adam beterinä, okadar taa çok onnar, kim alêr Allahın bol iivergisini hem dooruluk baaşışını, bir Adamnan – İisus Hristozlan – yaşamak bulaceklar hem padişahlık edeceklär[+].

18Ölä ki, nicä bir adamın günahınnan hepsi kabaatlı sayıldı, hep ölä bir Adamın dooru yaptıınnan hepsi dooruluk hem yaşamak bulur[+].

19Zerä, nicä bir adamın seslemezliinnän çoyu kabaatlı sayıldı, hep ölä bir adamın seslemesinnän çoyu dooru sayılacek[+].

20Ayoz Zakon sora verildi, ki kabaatlar zeedelensin, ama neredä günah çoklaştı, orada Allahın iivergisi taa çok zeedelendi,[+]

21ki nicä günah ölümdän zaplık aldı, hep ölä Allahın iivergisi da insanı dooru saymasından zaplık alsın hem diveç yaşamak getirsin Saabimiz İisus Hristozun aracılıınnan[+].

### 6


Ölü günah için, diri Allah için

1Ne deyecez, günahta mı kalalım, ki Allahın iivergisi zeedelensin?

2Olmaz! Biz günah için öldük, nesoy yaşayabiliriz günahta[+]?

3Bilmeersiniz mi, ani hepsimiz, kim vaatiz oldu İisus Hristozda, vaatiz olduk Onun ölümünä?

4Biz vaatiz olmaklan ölümä gömüldük Onunnan barabar, ki nicä Hristos Bobanın metinniinnän ölüdän dirildi, hep ölä biz dä bir eni ömürdä yaşayalım[+].

5Çünkü, Onun gibi öleräk, Onunnan birleştik, hep ölä, Onun gibi dirileräk, Onunnan birleşecez[+].

6Bunu bileriz, ani bizim eski adam Onunnan bilä stavroza gerildi, ki güüdemizin günahkerlii kuvetsiz kalsın, da biz şindän sora günaha çırak olmayalım[+].

7Kim öldü, o günahtan kurtuldu[+].

8Eer Hristozlan bilä öldüseydik, ozaman inanêrız, ani Onunnan bilä dä yaşayacez[+].

9Bileriz, ani Hristos ölüdän dirildi da şindän sora ölmeyecek. Ölümün şindän sora Onun üstünä yok kuvedi[+].

10Zerä O öldüynän, öldü günah için bir sıra herzaman için, ama şindi yaşêêr, hem Onun yaşaması Allah için[+].

11Siz dä sayın kendinizi ölü günah için, ama diri Allah için /Saabimizdä,/ İisus Hristozda.

12Onuştan günah zaplık etmesin sizin ölümnü güüdenizdä, da kayıl olmayın güüdenin hamellerinnän.

13Sizin güüdenizin eklerini günah zaplıına vermeyin, ki kullanasınız onnarı kötülük için. Allahın elinä verilin, nicä onnar, kim ölüdän dirildi. Güüdenizin eklerini Allaha verin, ki kullanasınız onnarı dooruluk için[+].

14Günah sizä çorbacılık etmesin, zerä siz zaplı diilsiniz Ayoz Zakonnan,[†] ama Allahın iivergisinnän.


Allahın iivergisi hem günah

15Şindi ne deyecez? Çünkü zaplı diiliz Zakonnan, ama Allahın iivergisinnän, günah mı yapalım? Olmaz!

16Ne, bilmeersiniz mi, ani kimä çırak gibi verilersiniz, ki onu sesleyäsiniz, ona çırak olêrsınız: ya günaha çırak, ölümä götürän, ya da bir çırak, ani sesleer Allahı da onuştan dooru sayılêr[+].

17Şükür Allaha, ani siz çıraktınız günaha, ama bütün ürektän seslediniz üüretmenin özünü, angısına verildiniz.

18Günahtan boşandınız, doorulaa çırak oldunuz[+].

19Lafederim adamcasına, sizin teninizin zayıflıı beterinä. Nicä verdiniz güüdenizin eklerini, çırak olsun mındarlaa[†] hem zakonsuzlaa, ki hertürlü zakonsuzluk yapasınız, hep ölä şindi verin eklerinizi, çırak olsun doorulaa, ki ayoz olasınız.

20Zerä, açan siz günaha çıraktınız, dooruluktan boşanmıştınız.

21Ozaman ne faydanız oldu o işlerdän, angılardan şindi utanêrsınız? Butürlü işlerin bitkisi – ölüm.

22Ama şindi, açan günahtan boşanmışsınız hem Allaha çırak oldunuz, bundan faydanız var: ayozlukta yaşêêrsınız, hem bunun sonu – diveç yaşamak[+].

23Zerä günahın ödää ölümdür, ama Allahtan baaşış – diveç yaşamak Saabimizdä İisus Hristozda[+].

### 7


Zakondan azat

1Ne, bilmeersiniz mi, kardaşlar – lafederim onnara, kim biler Ayoz Zakonu[†] – Zakonun var kuvedi adamın üstünä okadar vakıt, nekadar adam yaşêêr.

2Sözgelişi: Zakona görä evli karı baalı kocasınnan, nekadar vakıt kocası yaşêêr, ama eer kocası ölürseydi, karı boşanêr steonozluk zakonundan[+].

3Ama okadar vakıt, nekadar kocası yaşêêr, eer başka bir adamnan yaşarsaydı, orospu sayılêr. Ama eer kocası ölürseydi, karı Zakondan boşanêr, da ozaman, eer başka adama evlenärseydi, orospuluk yapmêêr[+].

4Hep ölä siz dä, kardaşlar, çünkü pay alêrsınız Hristozun güüdesindän, öldünüz Zakon için, ki baalanasınız başkasına – Ona, Kim ölüdän dirildi. Bu oldu, ki faydalı olalım Allahın izmetindä[+].

5Zerä, yaşarkan tenimizä görä, günahker havezleri, Zakondan debreştirilmiş, işlärdilär bizim güüdemizin eklerindä, da yaptıklarımızın meyvası ölümdü.

6Ama şindi, ölüp, boşandık o zakondan, angısınnan baalıydık, ki izmet edelim Allaha Duhun eniliinnän, diil bukvanın eskiliinnän[+].


Zakon açıklêêr günahı

7Ne deyecez? Ayoz Zakon günahker mi? Olmaz! Buna karşı, o Zakon olmasaydı, biz günahı tanımayaceydık. Sözgelişi, bän bilmeyeceydim, nedir tamahlık, eer Zakon demeyeydi: «Tamahlanmayasın»[+].

8Ama günah, faydalanarak sımarlamaklan, bendä üzä çıkardı hertürlü tamahlık. Zerä neredä yok Zakon, orada günah ölü[+].

9Bän vakıdın birindä diriydim, açan bilmärdim Zakonu. Ama açan peydalandı sımarlamak, günah dirildi, bän dä öldüm.

10Sımarlamak, ani lääzımdı yaşamak versin, beni ölümä götürdü.

11Zerä günah, sımarlamaklan faydalanarak, aldattı beni da bununnan öldürdü.

12Ölä ki, hiç lafsız, Zakon – ayoz, sımarlamak da ayoz, dooru hem ii.

13Ozaman ii bişey, çıkêr, bana ölüm getirdi? Olmaz! Ama günah, faydalanarak ii bişeylän, bana ölüm getirärdi, ki sımarlamaklan açılsın günah nekadar günahlı.


Günahlan düüşmäk

14Hakına bileriz, ani Zakon duhça bişey, ama bän tendän bir insanım, satılı günaha çırak gibi.

15Bilmeerim, ne yapêrım, zerä yapmêêrım, ne isteerim, ama yapêrım onu, nedän azetmeerim[+].

16Ne yapêrım, bununnan kayıl diilseydim, bundan görüner, ki kablederim, ani Zakon ii[+].

17Bundan tanınêr, ani artık bunu yapmêêrım bän, ama günah yapêr, ani bendä yaşêêr.

18Bilerim, ani bendä, doorusu, benim tenimdä, yok iilik. Bendä var ii istemeklär, ama yok kuvet, yapayım ne ii[+].

19Zerä iilik, ani isteerim yapmaa, yapmêêrım, ama kötülük, ani istämeerim yapmaa, onu yapêrım[+].

20Çünkü yapêrım, ne istämeerim, bunu yapan artık diil bän, ama günah, ani bendä yaşêêr.

21Ölä ki, kendimdä bulêrım bir zakon, ani istärkän iilik yapmaa, kötülük bendä hazır durêr.

22İçyankı adamdan hoşluk alêrım Allahın Zakonundan.

23Ama görerim benim güüdemin eklerindä bir başka zakon, ani düüşer zakona karşı, angısını kablederim fikirimnän, hem beni esir eder günah zakonunnan, ani işleer benim güüdemdä[+].

24Zavallıyım bän! Kim kurtarabilir beni bu güüdedän, ani ölümä götürer?

25Şükür ederim Allaha, Saabimiz İisus Hristos kurtarêr beni. Ölä ki, bän kendim fikirimnän izmet ederim Allahın Zakonuna, ama tenimnän izmet ederim günah zakonuna.

### 8


Yaşamak verän Duh

1Ölä ki, Allah onnarı şindi daava etmeer, kim yaşêêr İisus Hristozda /– onnarı, kim yaşamêêr tenä görä, ama Duha görä/.

2Zerä duhçasına yaşamak zakonu[†] İisus Hristozda boşandırdı beni o zakondan, ani günaha hem ölümä götürer[+].

3Ne Zakon yapamadı, çünkü tennän yufkalandı, Allah yaptı. O yolladı Kendi Oolunu, benzär günahker insana, kurban olsun günah için, da daava etti günahı, ani var insan tenindä,[+]

4ki dooru işlär, ne Zakon isteer, tamannansın bizdä, angıları yaşamêêr tenä görä, ama Duha görä[+].

5Kim tencesinä yaşêêr, düşüner, ne ten isteer. Ama kim duhçasına yaşêêr, düşüner, ne Duh isteer[+].

6Tenin düşünmekleri ölümä götürer, ama Duhun düşünmekleri yaşamak hem usluluk verer.

7Onnar, ani tenä görä düşünürlär, duşmandır Allaha karşı, zerä Allahın Zakonuna boynu iiltmeerlär hem yok da nasıl iiltsinnär[+].

8Kim zaplı tendän, Allaha yok nasıl kendilerini beendirsinnär.

9Ama siz tendän zaplı diilsiniz, ama Duhtan, eer Allahın Duhu sizdä yaşarsaydı. Kimdä yok Hristozun Duhu, o diil Onun[+].

10Eer Hristos sizdäysedi, güüdeniz ölü, çünkü günah yaptınız, ama duhunuz diri, çünkü dooru sayıldınız.

11Eer Onun Duhu, Kim İisusu ölüdän diriltti, sizdä yaşarsaydı, ozaman Kim diriltti Hristozu ölüdän, sizin dä ölümnü güüdelerinizä yaşamak verecek Kendi Duhunnan, ani sizdä yaşêêr[+].

12Ölä ki, kardaşlar, biz diiliz borçlu tenä, ki tenä görä yaşayalım.

13Zerä eer yaşarsaydınız tenä görä, öleceniz. Ama Duhlan öldürürseydiniz güüdenin kötü yaptıklarını, ozaman yaşayacenız[+].

14Zerä hepsi, kim kullanılmış Allahın Duhundan, onnar – Allahın oolları[+].

15Zerä siz kabletmediniz çıraklık duhu, ki enidän korkuda olasınız, ama kablettiniz Duhu, Angısı bizi ool yapêr. Biz o Duhlan baarêrız «Avva, Boba!»[+]

16Bu Duh Kendisi, bizim duhumuzlan birleşip, şaatlık eder, ani biz Allahın uşaklarıyız[+].

17Eer Allahın uşaklarısaydık, ozaman mirasçı da olacez; edenecez Allahın adamaklarını hem hepsini, ne var Hristozda, eer zeetlenärseydik Onunnan, ki barabar metinnik tä edenelim[+].


Gelecek metinnik

18Bän esaplêêrım, ki bizim şindiki zeetlerimiz bişey diil, bakarak o metinnää, ani bizä açılacek[+].

19Zerä hepsi, ne yaradılmış, umutlan bekleer, nezaman Allahın oolları açılacek.

20Zerä hepsi, ne yaradılmış, zorlandı, boşunalaa düşsün, diil kendi istediindän, ama Ondan, Kim zorladı, bu umutlan,[+]

21ki hepsi, ne yaradılmış, boşanacek çürüklüktän, angısına çırak oldu, da edenecek Allahın uşaklarının metinni serbestliini.

22Zerä bileriz, ani hepsi, ne yaradılmış, büünä kadar barabar oflêêr hem zeetlener, nicä duuduran karı.

23Ama diil sade o yaradılannar, ama biz dä, kimdä var Allahın ilk baaşışı – Ayoz Duh, biz dä oflêêrız hem bekleeriz, bizi ool yapsın hem kurtarsın bizim güüdelerimizi[+].

24Zerä biz umutlan kurtulduk. Ama eer göreydik, neyä umutlanêrız, buna umut denmäz. Zerä kim umutlanabilir ona, ne görer[+]?

25Ama eer umutlanarsaydık ona, ne görmeeriz, dayanmaklan onu bekleyäbiliriz.


Allahın sevgilii İisus Hristozda

26Hep ölä Duh ta yardım eder bizä, bizim zayıflıımızda. Zerä biz bilmeeriz, nicä lääzım dua etmää, ama Duh kendisi bizim için aracılık eder ölä oflamaklarlan, ani laflan hiç annadılmaz.

27O, Kim aaraştırêr insan üreeni, biler, ne düşünür Duh, zerä Duh aracılık eder Allahın ayoz halkı için Kendi istediinä görä.

28Bileriz, ani Duh her halda iilik için işleer onnarlan bilä, kim Allahı sever hem çaarılmış Onun istediinä görä.

29Zerä kimi Allah öncä tanıdı, onnarı kararladı, benzär olsunnar Kendi Ooluna, ki O ilk duumuş olsun çok kardaşların arasında[+].

30Kimi Allah öncä tanıdı, onnarı çaardı, kimi çaardı, onnarı dooru saydı, kimi dooru saydı, onnarı da metinnedi[+].

31Ne deyäbiliriz bunun için? Eer Allah bizimnänseydi, kim bizä karşı olabiler?

32O, Kim Kendi Oolunu acımadı, ama hepsimiz için ölümä verdi, acaba nasıl Onunnan barabar bizä hepsini vermäz[+]?

33Kim kabaatlayacek Allahın seçilmiş insanını? Allah onnarı dooru sayêr[+].

34Kim onnarı maanalayacek? İisus Hristos öldü, ama dirildi dä. O – Allahın saa tarafında da bizim için aracılık eder[+].

35Kim ayırabilir bizi Hristozun sevgiliindän? Zeet mi, zorluk mu, koolamak mı, aaçlık mı, çıplaklık mı, titsilik mi osa kılıç mı?

36Nicä var yazılı: «Senin beterinä herzaman ölümä verileriz. Sayêrlar bizi koyunnar erinä, ani kesilecek»[+].

37Hep okadar hepsini bunnarı heptän enseeriz Onun kuvedinnän, Kim bizi sevdi[+].

38Bän pek inanêrım, ani ne ölüm, ne yaşamak, ne angillär, ne gökteki zaabitlär hem kuvetlär, ne şindiki zamannar, ne gelecek zamannar,[+]

39ne üüseklik, ne derinnik, ne dä başka bişey yok nasıl ayırsın bizi Allahın sevgisindän, ani var İisus Hristozda, bizim Saabimizdä.

### 9


Allahın seçilmiş insanı

1Dooru söleerim, yalan sölämeerim, zerä bän Hristoza inanêrım. İçyankı duygularım da, Ayoz Duhlan zaplı, dooruklêêr bunu, ne söleerim[+].

2Çok kahırlanêrım hem hojma üreemdä zeetlenerim.

3Bän kendim kayılım, betvalanıp, ayırılayım Hristozdan benim kardaşlarım için, benim senseläm için[+].

4Onnar – izrailli. Allah onnarı ool yaptı, metinniini gösterdi, baalantılar yaptı, Ayoz Zakonu[†] verdi, gösterdi, netürlü Ona baş iiltmää, hem onnara adamaklar verdi.

5Onnardan patriarhlar[*] geldi hem onnardan güüdeycesinä Hristos geldi, Angısı hepsindän taa üstün hem divecinä metinnenmiş Allahtır. Amin.

6Demeerim, ani Allah sözünü tutmadı, zerä diil onnar, kim duudu İzraildän, hepsi hakına İzrail[+].

7Diil hepsi onnar, kim Avraamın senselesindän, onun uşakları, ama nicä dendi: «İsaaktan duuacek onnar, kim sayılacek senin senselän»[+].

8Bundan annaşılêr, ani Allahın uşakları diil onnar, kim duuêr güüdeycesinä Avraamdan. Ama Avraamın senselesi sayılacek onnar, kim duuêr Allahın adamasına görä[+].

9Zerä o adamakta dendi butürlü laflar: «Gelän yıla bu vakıt, açan dönecäm, Sarrada bir ool olacek»[+].

10Diil sade bu, ama hep ölä oldu Revekkaylan da, açan o gebä kaldı ikiz oollan bizim bobadan, İsaaktan[+].

11-12Bu ikiz ool taa duumadıynan da ne ii, ne kötü yapmadıynan, Revekkaya sölendi: «Büük oolun küçük ooluna izmet edecek», ki onnardan birini seçärkän Allahın kurulmuşu onnarın yaptıklarından tutunmasın, ama Kendi Allahın çaarmasından,[+]

13nicä yazılı: «İakovu sevdim, ama Esavdan azetmedim».

14Şindi ne deyecez? Allahta yok mu dooruluk? Olmaz!

15Zerä Moiseyä dedi: «Kimä düşer acımaa, acıyacam; kimi düşer kıymamaa, kıymayacam».

16Ölä ki, seçilmäk tutunmêêr ne ondan, kim isteer, ne dä ondan, kim çalışêr, ama Allahtan, Kim acıyêr.

17Zerä Ayoz Yazıda Allah deer faraona: «Seni maasuz kaldırdım, ki seninnän göstereyim Kendi kuvedimi, da Benim adım bütün er üstündä anılsın».

18Ölä ki, Allah acıyêr, kimi isteer hem inatlaştırêr, kimi isteer.

19Beki sän bana soracan: «Ozaman neçin kabaatlandırêr? Kim var nicä karşı dursun Onun istediinä?»[+]

20Ölä, ama kimsin sän, bey adam, ki bölä sormaklar Allaha koyasın? Acaba bir kap sorar mı onu yapan ustaya: «Neçin beni bölä yaptın?»[+]

21Çölmekçi diil mi çorbacı çamurun üstünä? Hep o çamurdan yapêr bir kap maasuz ikram için, ama başka kabı yapêr sıradan işlär için[+].

22Da ne deyecez, eer Allah, göstersin deyni Kendi üfkesini hem bildirsin Kendi kuvedini, çok saburluklan dayandı o kaplara, angılarını üfkesinnän hazırladı, ki yok edilsinnär?

23Da ne deyecez, eer bunu yaptısaydı, ki bildirsin Kendi boldan metinniini o kaplara, angılarını acıdı hem hazırladı, ki kabletsinnär metinnik?

24O kaplar biziz, angılarını Allah çaardı diil sade iudeylerdän, ama başka milletlerdän dä[+].

25Nicä Allah deer prorok Hoseaylan: «Deyecäm „Benim insanım“ onnara, kim diildi Benim insanım. Deyecäm „Benim sevgilim“ onnara, kim diildi sevgili[+].

26Hem nicä orada dener: Siz diilsiniz Benim insanım, onnara denecek diri Allahın oolları».

27İsaya baarıp haberleer İzrail için: «Eer İzrail oollarının sayısı olursaydı nicä kum denizdä, ancak azı kurtulacek.

28Zerä Saabi hiç oyalanmayarak, /doorulaa görä/ tamannayacek Kendi kararını bu erdä».

29Nicä İsaya öncä haberledi: «Eer kuvetlerin Saabisi brakmayaydı bizä bir senselä, Sodom gibi olaceydık, Gomorraya benzeyeceydik».


İzrailin inansızlıı

30Şindi ne deyecez? Başka milletlär, ani çalışmardı dooru sayılmaa Allahın önündä, edendilär dooruluk. Bu dooruluk sa inannan edenilir[+].

31Ama İzrail, ani aarardı zakonu, angısınnan dooru sayılsın, butürlü zakon bulamadı[+].

32Neçin? Zerä bakmadılar dooru sayılsınnar inannan, ama sandılar, ki kendi yaptıklarınnan dooru sayılaceklar. Onun için sürçtülär köstek taşına,

33nicä var yazılı: «Tä koyêrım Sionda bir köstek taşı hem bir sürçmäk kayası, ama kim Ona inanêr, utanmış kalmaz»[+].

### 10

1Kardaşlar, üreemin istedii hem duam Allaha budur: izraillilär kurtulsunnar.

2Doorusunu söleyim, onnarda çalışmak var Allah için, ama diil aarifçesinä[+].

3Zerä annamêêrlar, nicä Allah insanı dooru sayêr, hem bakêrlar kendi-kendilerini doorulaa çıkarmaa, onuştan kayıl olmadılar Allahın dooruluuna[+].

4Zerä Hristos – Zakonun[†] bitkisi, ki herkezi, kim inanêr, dooruluk edensin[+].

5Moisey bölä yazdı Zakondan dooru sayılmak için: «Kim Zakonun sımarlamaklarını tamannayacek, o yaşayacek»[+].

6Ama inannan dooru sayılmak için bölä dener: «Demä kendi-kendinä: „Kim gökä kalkacek?“, ki Hristozu indirsin,

7eki: „Kim dipsizlää inecek?“, ki Hristozu ölüdän kaldırsın»[+].

8Ne dener? «Allahın sözü yakın sana, senin aazında hem üreendä». Bu sözü, ani inan için, biz nasaat ederiz.

9Eer aazından açık sölärseydin «İisus Saabidir» hem ürektän inanarsaydın, ani Allah ölüdän Onu diriltti, ozaman kurtulacan[+].

10Zerä kim ürektän inanêr, o dooruluk edener, hem kim aazından şaatlık eder, o kurtulmak edener.

11Nicä Ayoz Yazı deer: «Kim Ona inanar, utanmış kalmaz»[+].

12Yok ayırmak iudeylerin hem urumnarın arasında, zerä hepsinin Saabisi birdir. O herkezinä cömert, kim Onu çaarêr[+].

13Zerä: «Kim Saabinin adını çaaracek, o kurtulacek»[+].

14Ama nesoy var nasıl çaarsınnar Onu, Kimä inanmadılar? Nesoy var nasıl inansınnar Ona, Kimin için işitmedilär? Nesoy var nasıl işitsinnär, eer kimsey nasaat etmärsä[+]?

15Nesoy var nasıl nasaat etsinnär, eer yollanmış diilseydilär? Nicä yazılı: «Ne yakışıklı ayakları onnarın, kimnär /usluluk hem/ İi Haberi nasaat ederlär!»

16Ama hepsi İi Haberi seslämedi. Nicä İsaya deer: «Saabi, kim inandı bizim haberi?»[+]

17Ölä ki, inan geler haberi işitmektän, işitmäk tä olêr, eer Hristos için nasaat edilirsä[+].

18Ama şindi sorêrım: ne, işitmedilär mi? Elbetki, işittilär. «Onnarın sesleri işidildi bütün er üstündä, hem lafları etişti erin kenarlarına da».

19Enidän sorêrım: «Ne, İzrail bilmärdi mi bunnarı?» Aslı, ani bilärdi, zerä ilkin Moisey dedi: «Allah deer: Bän debreştirecäm sizdä bir kıskançlık o insannarlan, angılar millet sayılmaz, kızdıracam sizi bir annamaz halklan».

20Sora İsaya kıyışmaklan deer: «Allah deer: Beni buldular onnar, kim aaramardı, Bän onnara açıldım, kim Beni sormardı».

21Ama İzrail için deer: «Bütün gün uzattım ellerimi bir seslämeyän hem karşı duran halka».

### 11


Allah brakmadı Kendi insanını

1Şindi sorêrım: Acaba Allah Kendi insanından atıldı mı? Olmaz! Bän kendim izrailliyim, Avraamın senselesindän, Veniaminin tamızlıından[+].

2Allah üzünü çevirmedi Kendi insanından, angısını baştan bilirdi. Ne, bilmeersiniz mi, ne dener Ayoz Yazıda prorok İliya için, nicä o aalaşêr Allaha İzraildän? O deer:

3«Saabi, Senin proroklarını öldürdülär, kurbannıklarını[†] yıktılar, kaldım salt bän yalnız, benim dä yaşamamı bakêrlar alsınnar».

4Ama ne cuvap eder Allah? «Korudum edi bin adam, angıları diz çökmedilär Vaalın önündä».

5Hep ölä büünkü vakıtta da kaldı az kişi, ani seçilmiş Allahın iivergisinnän[+].

6Ama eer bu Onun iivergisinnän olmuşsaydı, artık onnarın yaptıklarınnan diil. Başka türlü iivergi artık iivergi diil.

7Ne deyecez? İzrail edenmedi, ne aarardı, ama seçilennär edendilär. Kalannar inatlaştılar,[+]

8nicä yazılı: «Allah verdi bir uyvaşıklık duhu onnara, ki gözlerinnän görmesinnär, kulaklarınnan işitmesinnär büünkü günä kadar».

9David[†] deer: «Onnarın sofraları arkan hem tuzak gibi olsun, yada nicä bir kapkan cezalık için onnara.

10Gözleri kararsın, görmesinnär deyni, hem arkaları herzaman kamburlansın».

11Şindi sorêrım: iudeylär kösteklendilär, heptän düşsünnär deyni mi? Olmaz! Ama onnarın sürçmekleri kurtulmak getirdi başka milletlerä, ki butakım iudeylerdä debreşsin kıskançlık.

12Eer onnarın sürçmekleri dünneyä zenginnikseydi, hem küçülmekleri başka milletleri zenginnettiseydi, bütünnükleri nekadar taa büük bir zenginnik getirecek!

13Danışêrım sizä, başka milletlerä: nicä apostol, ani başka milletlerä yollanmış, bän kendi izmetçiliimi metinni sayêrım,[+]

14ki debreştireyim kıskançlık benim senselemdä da kurtarabileyim baarlem kimisini.

15Eer onnarın atılmalarınnan dünnä Allahlan barıştıysa, kabledilmeleri, ölümdän yaşamaa geçmektän başka, ne olur[+]?

16Eer ayozsaydı hamurun ilk parçası, ozaman bütün hamur ayoz. Eer kökü ayozsaydı, dalları da ayoz.

17Zeytin fidanından kimi dallar kesildi, da sän, yaban zeytin fidanından filiz, haşlandın onnarın erinä. Aslı zeytin fidanın semiz kökündän suyu çekersin[+].

18Öleysä, üünmä kesilmiş dalların önündä. Eer üünärseydin, unutma, ani tutmêêrsın sän kökü, ama kök tutêr seni.

19Sän deersin: «Dallar kesildilär, ki bän haşlanayım».

20Dooru. Onnar kesildilär inansızlık beterinä, ama sän inannan ayakça durêrsın. Onuştan şişkinnenmä, ama kork!

21Zerä Allah kıydı hakına fidanın dallarını, onuştan kıyar seni dä[+].

22Esap al Allahın iiliini hem kıyaklıını: kıyaklık onnar için, kim düştü, iilik senin için, sade tutunarsaydın Allahın iiliindän, başka türlü sän dä kesilirsin.

23Eer onnar da kalmarsaydılar inansızlıkta, enidän hakına fidana haşlanaceklar, zerä Allahın var kuvedi enidän geeri onnarı haşlasın.

24Eer sän kesilmişseydin yaban fidandan da, olmayarak hakına, haşlanmışsaydın ii zeytin fidanına, nekadar taa kolay olur, haşlanılsın kendi dalları zeytin fidanına!

25Kardaşlar, istämeerim, ani bu saklı işi bilmeyäsiniz. Bu sizi koruyacek, kendinizi aarif sayasınız. İzrail bir parça vakıda inatlaştı, başka milletlerdän inancıların sayısı tamannanınca.

26Bitkidä bütün İzrail kurtulacek, nicä yazılı: «Kurtarıcı Siondan gelecek, İakovun soyundan allahsızlıı uzaklaştıracek.

27Budur baalantım, ani onnarlan yapacam, açan onnarın günahlarını silecäm».

28İi Haberä karşı durup, onnar Allaha duşman oldular, da bu ii oldu sizin için. Ama çünkü Allah onnarı seçti, onnar Allahın sevilmişleri onnarın bobaların hatırı için.

29Zerä Allah kararını diiştirmäz onnar için, kimi çaarêr hem kimä baaşışlarını verär.

30Nicä siz vakıdın birindä seslämärdiniz Allahı, ama onnarın seslämemeklerin beterinä acıyannık edendiniz Allahtan,[+]

31hep ölä, nicä sizä acıyannık gösterildi, onnar da şindi seslämeerlär, ki onnar da acıyannık edensinnär.

32Zerä Allah yaptı hepsi insanı nicä kapana düşmüş seslämemekleri beterinä, ki hepsini acısın.

33Bakın, ne derindir Allahın zenginnii, aariflii hem bilgiçlii! Nekadar kenarsız Onun kararları hem tanınmadık Onun yolları![+]

34«Acaba kim tanıyabilir Allahın fikirini, hem kim var nasıl Onun nasaatçısı olsun[+]?

35Kim Allaha bişey verdi, ki sora ödek geeri istesin?»

36Hepsi Ondan kuruldu, Onun kuvedinnän korunêr hem Onun için var. Ona metinnik daymalardan daymalara! Amin[+].

### 12


Eni yaşamak Hristozda

1Onuştan, kardaşlar, yalvarêrım Allahın acıyannıınnan, getirin sizin güüdelerinizi bir diri, ayoz, beenilmiş kurban Allaha. Budur sizin hakına izmetçiliiniz[+].

2Bu vakıtların adetlerinä görä kendinizi kullanmayın, ama Allah fikirinizi enileyip diiştirsin, ki tanıyasınız, nedir Allahın istedii – ne ii, beenilmiş hem taman[+].

3Allahın iivergisinnän, ani bana verilmiş, sizä hepsinizä deerim: düşünmeyin kendiniz için taa üstün, nekadar lääzım. Ama ii düşünün o inan ölçüsünä görä, nekadar Allah herkezinä verdi[+].

4Nicä bizim güüdemiz birdir, ama çok ekleri var, da nicä her ekinin var kendi işi,[+]

5hep ölä biz dä, çokluk olarak, hepsimiz bir güüdä olêrız Hristozda, ayırı-ayırı biri-birimizin ekleri olarak[+].

6Ayırı baaşışlar kablettik Allahın iivergisinä görä, ani verilmiş bizä. Kimdä var prorokluk baaşışı, onu faydalasın kendi inan ölçüsünä görä[+].

7Kimdä var izmet baaşışı, izmet etsin. Üürediciseydi, üüretsin[+].

8Becerärseydi girginnetmää, girginnetsin. Becerärseydi payetmää, cömertliklän payetsin, ne var onda. Önderciseydi, çalışkan olsun. Kim başkalarına yardım eder, bunu yapsın sevinçlän[+].

9Sizin sevginiz olmasın yapınmaklan. Kötülüktän iirenin, iilää yapışın[+].

10Sevin biri-birinizi kardaşçasına yalpaklıklan. Yarışmaklan biri-birinizä saygı sürün[+].

11Çalışkan olun, haylaz olmayın. Duhlan haşlak olun, Saabiyä izmet edin.

12Umutlan sevinin, zeettä saburlu olun, kendinizi duaya verin[+].

13Payedin, ne sizdä var Allahın ayoz halkına, açan o yoklukta. Bakın musaafirci olmaa[+].

14İisözleyin onnarı, kim sizi koolêêr, iisözleyin, ama betvalamayın[+].

15Kim seviner, onnarlan sevinin, kim aalêêr, onnarlan aalayın[+].

16Olun bir düşünmektä biri-birinizlän. Dikleşmeyin, ama kafadarlaşın onnarlan, kim aşaalanêr[+].


Kin çıkarmayın

17Çevirmeyin kimseyä kötülük için kötülük, çalışın yapmaa, ne hepsi insan ii sayêr[+].

18Eer varsa nasıl sizin tarafınızdan, olun barışmakta hepsi insannan[+].

19Sevgili kardaşlar, kimseydän kin çıkarmayın, brakın Allahın üfkesinä, zerä yazılı: «Kin çıkarmak Benimdir, Bän ödeyecäm kötülüklär için, deer Saabi»[+].

20Buna karşı, eer senin duşmanın aaçsaydı, doyur onu. Susuzsaydı, ver ona su. Eer bölä yaparsan, toplayacan kızgın kömür onun başına[*][+].

21Kötülüktän ensenmiş olma, ama iiliklän ensä kötülüü.

### 13


Zaabitleri sesleyin

1Herkeziniz seslesin üüsek zaabitleri, zerä yok zaabitlik, ani Allahtan olmasın. Zaabit olannar Allahtan sıralanmış[+].

2Onuştan, kim karşı durêr zaabitlerä, karşı durêr sıraya, ani Allahtan kurulu. Karşı durannar cezalanmış olaceklar.

3Zerä öndercilerdän yok neçin korkmaa ii işlär için, ama salt kötü işlär için. İsteersin korkmayasın zaabitlerdän mi? Yap ii işlär, da o metedecek seni.

4O – Allahın izmetkeri senin iiliin için. Ama eer kötü yaparsaydın, kork ondan, zerä o naafilä taşımêêr kılıcı. O Allahın izmetindä, Onun üfkesinnän cezalasın kötü yapıcıları[+].

5Onuştan lääzım boynunuzu iildäsiniz, diil sade Allahın üfkesindän, ama çünkü üreenizdä bilersiniz, ani lääzım bölä yapasınız.

6Onuştan harçları ödeyin, zerä zaabitlär – Allahın izmetçileri, ani hojma çalışêrlar bunu tamannamaa.

7Hepsinä, kimä ne borçluysunuz, verin. Kimä harç, verin harç, kimä vergi, verin vergi. Kimdän lääzım korkmaa, ondan korkun. Kimi lääzım hatırlamaa, onu hatırlayın[+].


Kardaşçasına sevgilik

8Kalmayın kimseyä bişey borçlu, biri-birinizi sevmektän kaarä. Zerä kim sever başkalarını, o Ayoz Zakonu[†] tamannêêr[+].

9Zerä sımarlamaklar: «Orospuluk yapmayasın», «öldürmeyäsin», «hırsızlık etmeyäsin», /«yalancı şaat olmayasın»,/ «tamahlanmayasın» hem başka sımarlamaklar da hepsi bu lafta baalı birerdä: «Sev yakın olanını, nicä kendini».

10Sevgi yapmêêr kötülük yakın olanına. Ölä ki, sevgi – Ayoz Zakonu tamannamak[+].

11Yapın bunu, bileräk, ne vakıtta yaşêêrız. Geldi artık zaman uykudan uyanmaa, zerä şindi bizä kurtulmak taa yakın, nekadar ozaman, açan inanmaa başladık[+].

12Gecä ilerlemiş, gündüz yaklaşêr. Onuştan brakılalım o işlerdän, ne karannıkta yapılêr, da alalım silähları, ani gündüz kullanılêr[+].

13Yakışıklı yaşayalım, nicä gündüz aydınnıında lääzım. Olmasın ayıp iilenmeklär, sarfoşçuluk, orospuluk hem başka utanç işlär. Aranızda kavga hem kıskançlık olmasın[+].

14Saabi İisus Hristos sizi korusun, siläh gibi. Bakmayın tamannamaa tenin istediklerini[+].

### 14


Kaavi hem zayıf inan

1İi kabledin onnarı, kim inanda zayıf, ama sanmaklar beterinä çekişmeyin[+].

2Birisi inanêr, ani var nasıl imää hepsindän, ama zayıf olan iyer sade eşillik[+].

3Kim iyer hepsindän, aşaalatmasın onu, kim imeer. Kim imeer, maanalamasın onu, kim iyer hepsindän, zerä Allah kabletmiş onu[+].

4Kimsin sän, ani başkasının izmetkerinä maana bulêrsın? O izmetkeri dooru çıkarmaa eki kabaatlandırmaa – onun çorbacısının işi. O dooru çıkacek, zerä Allahın kuvedi var, onu dooru çıkarsın[+].

5Birisi sayêr bir günü taa üstün öbür gündän. Taa başkası sayêr hepsi günneri birtürlü. Herkezi karar versin, neyi inanêr[+].

6Kim günü gündän seçer, Saabi için ölä yapêr. /Kim günü gündän seçmeer, Saabi için seçmeer./ Kim iyer, Allah için iyer, zerä Allaha şükür eder. Kim imeer, Allah için imeer, o da Allaha şükür eder[+].

7Kimsey bizdän yaşamêêr kendisi için, hem kimsey ölmeer kendisi için[+].

8Yaşarsak, Saabi için yaşêêrız. Ölürsäk, Saabi için öleriz. Onuştan, yaşarız mı, öläriz mi, biz varız Saabinin[+].

9Zerä Hristos onuştan öldü hem dirildi, ki çorbacılık etsin ölülerin hem dirilerin üstünä[+].

10Neçin sän maana bulêrsın kardaşına? Neçin aşaalêêrsın kardaşını? Biz hepsimiz çıkacez Allahın[*] daava skemnesinin önünä[+].

11Zerä yazılı: «Bän varım, deer Saabi, herbiri diz çökecek Benim önümdä, hem herbir dil açık şaatlık edecek, ani Bänim Allah»[+].

12Ölä ki, hepsimiz cuvap verecek kendi için Allahın önündä[+].


Gücendirmeyelim bizim kardaşımızı

13Onuştan maana bulmayalım biri-birimizä, ama taa ii, kararlayın yapmayasınız bişey, ani köstek olêr kardaşınıza eki onu günaha düşürür[+].

14Bän bilerim hem çok inanêrım, nicä bir inancı Saabi İisusa, ani yok bişey diil pak[†] kendi-kendinä. O iş diil pak sade onnara, kim sayêr onu diil pak[+].

15Ama eer sän gücendirärseydin kardaşını imäklän, ozaman gezmeersin artık sevgilik yolunda. Yok etmä imäklän birkimseyi, kimin için Hristos öldü[+].

16Kötülenmesin o, ne sän ii sayêrsın.

17Zerä Gök Padişahlıı diil imäk hem içmäk, ama dooruluk, usluluk hem sevinmäk Ayoz Duhta[+].

18Kim butürlü izmet eder Hristoza, beenilmiş Allahtan hem saygı kazanêr insandan.

19Ölä ki, bakalım yapmaa, ne getirer usluluk hem duhça kaavilendirir biri-birimizi[+].

20Bir imäk için yıkma Allahın işini. Dooru sölemää, her imäk temiz, ama o adam kötülük yapêr, angısı imäklän köstek olêr başkasına[+].

21İidir imeyäsin yaanı, içmeyäsin şarap hem korunasın hepsindän, ne köstek olêr senin kardaşına, /eki nedän o günaha düşer eki yufkalanêr/.

22Var mı inanın? Koru onu kendin için Allahın önündä. Ne mutlu ona, kim kendini kabaatlamêêr, açan yapêr, ne sayêr dooru!

23Ama kim şüpeylän iyer, kabaatlı olêr, zerä imeer inannan. Ne inansız yapılêr, o günah.[*]

### 15


Kaavilär saburlu olsunnar zayıflarlan

1Biz, ani kaaviyiz inanda, düşer taşıyalım kuvetsizlerin zayıflıklarını da bakmayalım salt kendi hoşluumuza[+].

2Herbirimiz lääzım beendirsin kendini yakın olanına iilik için, ki duhça kaavilendirsin onu[+].

3Zerä Hristos da bakmadı Kendisini Kendinä beendirsin, ama nicä yazılı: «Seni kötüleyennerin kötülüü Benim üstümä düştü»[+].

4Hepsi, ne öncä yazılıydı, yazıldı bizim üürenmemiz için, ki dayanmaklan hem havezlenmäklän Ayoz Yazılardan[†] umudumuzu koruyalım[+].

5Allah, Kim dayanmak hem havezlik verer, baaşlasın sizä, ki biri-birinizlän bir düşünmektä olasınız İisus Hristozun örneenä görä[+].

6Ölä ki, birliktä, bir aazdan metinneyäsiniz Allahı – Saabimizin İisus Hristozun Bobasını.

7Onuştan biri-birinizi kabledin, nicä sizi dä Hristos kabletti, Allahın metinnii için.

8Zerä deerim, ani Hristos izmetçi kesiklilär[†] için oldu, ki Allahın inançlıını göstersin, adamakları kaavilesin, ani bobalarımıza adanmıştı,

9ki başka milletlär metinnesinnär Allahı Onun acıyannıı için, nicä yazılı: «Onun için şükür edecäm Sana milletlerin arasında hem türkü Senin adına çalacam»[+].

10Hep ölä yazılı: «Milletlär, sevinin Onun insanınnan barabar».

11Sora enidän dener: «Allahı hepsi milletlär metinnesin, hem hepsi halklar şannasın».

12Hep ölä İsaya deer: «İesseyin kökündän bir filiz çıkacek, Angısı üüselecek, çorbacı milletlerä olsun, milletlär dä Ona umutlanaceklar».

13Allah, Kim umut bizä versin, sizi doldursun hertürlü sevinmäklän hem usluluklan inanınızda, ki Ayoz Duhun kuvedinnän sizi umutlan zenginnetsin.


Pavli – Hristozun izmetkeri milletlerin arasında

14Kardaşlarım, bän kendim çok inanêrım, ani siz pek iilikçiysiniz, ii bilersiniz, ne yapmaa, hem da becerersiniz biri-birinizä nasaat vermää.

15Ama kıyışmaklan yazdım sizä, ki enidän aklınıza getireyim kimi işleri Allahın iivergisinnän, ani bana verdi,

16ki İisus Hristozun izmetkeri olayım milletlerin arasında. Bän çalışêrım ayoz izmetçiliktä, nasaat ederäk Allahın İi Haberini, ki milletlär olsunnar Allahtan kabledilmiş kurban gibi, ani Ayoz Duhtan ayozlanmış[+].

17Bu beterä İisus Hristozda üünäbilerim Allaha izmetçiliimdä.

18Zerä kıyışacam lafetmää salt o işlär için, ne Hristos yaptı, beni kullanarak, ki milletlär Onu seslesinnär, laflarımnan hem işlerimnän,

19meraklı nışannarın hem şaşmaklı işlerin kudretliinnän, Ayoz Duhun kuvedinnän. Ölä ki, Hristos için İi Haberi hererdä nasaat ettim, İerusalimdän İlliriya dolayına kadar[+].

20Çalıştım nasaat etmää İi Haberi orada, neredä Hristozun adı bilinmärdi, ki yıvmayım bir temel üstünä, ani başkasından koyulu[+].

21Nicä yazılı: «Onnar, kim Ondan habersizdi, Onu göreceklär, hem onnar, kim Onun için işitmediydilär, annayaceklar».


Pavli isteer Romaya gitmää

22Bunnarın beterinä çok sıra köstek oldu bana, sizä geleyim[+].

23Ama şindi yok bir iş bilä, ne tutabilsin beni bu erlerdä, da çünkü çok yıllardan beeri isteerim sizä geleyim,[+]

24bakacam uurayım sizä, açan İspaniyaya gidecäm. Zerä umutlanêrım, öncä sizi, geçärkän, göreyim hem hoşlanayım baarlem biraz sizinnän kalmaktan, sora yardım edirsiniz bana, orayı gideyim.

25Ama şindi giderim İerusalimä, ki yardım Allahın ayoz halkına götüreyim[+].

26Zerä Makedoniyadan hem Ahayadan inancılar kayıl oldular, toplasınnar yardım fukaaralar için Allahın ayoz halkından, onnar için, kimnär yaşêêrlar İerusalimdä[+].

27Elbetki kayıl olaceklar, çünkü onnar borçlu yardım etsinnär. Zerä başka milletlär iudeylerin duhça iiliklerindän pay aldılar, onun için onnar da borçlu yardım etsinnär güüdeycesinä[+].

28Yaptıktan sora bu işi – götürdüktän sora onnara hepsi bu baaşışları, sizdän geçip, İspaniyaya gidecäm.

29Bilerim, ani, açan gelecäm sizä, gelecäm bütün iisözlemäklän Hristozdan.

30Yalvarêrım, kardaşlar, bizim Saabi İisus Hristos için hem Duhun sevgilii için, çalışın benimnän barabar dualarınızda Allaha benim için,

31ki kurtulayım inansızlardan İudeyada, da İerusalimä izmetim ii kabledilsin Allahın ayoz halkından,[+]

32da butürlü, Allah istärsä, sevinmäklän sizä geleyim hem biraz serinneyim sizin aranızda[+].

33Allah, usluluk verän, olsun sizinnän hepsinizlän! Amin[+].

### 16


Maasuz istemeklär hem selämnär

1Tanıttırêrım sizä bizim kızkardaşı, Fivayı, angısı diakonisa Kenhreya klisesindä[+].

2Kabledin onu Saabinin adına, nicä yakışêr Allahın ayoz halkına. Yardım edin ona neylän zoru olacek, zerä o çoyuna hem bana kendimä yardımcı oldu[+].

3Seläm Priskillaya hem Akilaya, benim kafadarlarıma İisus Hristozun işindä[+].

4Onnar koydular kendi kafalarını, ki kurtarsınnar benim yaşamamı. Şükür ederim onnara, diil salt bän, ama hepsi kliselär, ani kuruldu başka milletlerdä.

5Söleyin seläm kliseyä, ani toplanêr onnarın evindä. Seläm Epenetä, sevgili kardaşıma, angısı ilk inancı oldu Hristoza Asiya dolayında[+].

6Seläm Mariyaya, angısı çok işledi sizin için.

7Seläm Andronika hem İuniyaya, ani benim hısımnarım hem kapanda kafadarlarım. Onnar ii tanınêr apostolların arasında, onnar bendän öncä Hristoza inandılar.

8Seläm Ampliyata, benim sevgili kardaşıma, ani inancı Saabiyä.

9Seläm Urbana, ani bizim kafadarımız Hristozun işindä, hem Stahisä, benim sevgili kardaşıma.

10Seläm Apellisä, Hristozun denenmiş işçisinä. Seläm Aristovulun evdekilerinä.

11Seläm İrodiona, benim hısımıma. Seläm Narkizin evdekilerinä, angıları inancı Saabiyä.

12Seläm Trifenaya hem Trifosaya, angıları çalışêrlar Saabinin izmetçiliindä. Seläm Persidaya, sevgili kızkardaşa, angısı çok çalıştı Saabinin izmetçiliindä.

13Seläm Rufa, ani Saabinin seçilmiş izmetkeri, hem onun anasına, angısı bana da ana gibi oldu[+].

14Seläm Asinkritä, Flegona, Ermesä, Patrovasa, Ermasa hem kardaşlara, kim onnarlan barabar.

15Seläm Filologa hem İuliyaya, Nereyä hem onun kızkardaşına, Olimpana hem hepsinä Allahın ayoz halkına, ani onnarlan birerdä.

16Söleyin seläm biri-birinizä, bir ayoz öpuşlän. Hristozun hepsi kliseleri sizä seläm yollêêrlar[+].


Korunun kavgadan

17Kardaşlar, yalvarêrım korunun onnardan, kim ayırlanmak yapêr, köstek olêr hem karşı gider üüretmeyä, ani kablettiniz. Onnardan uzaklanın[+].

18Zerä busoy insannar izmet etmeerlär Hristoza, bizim Saabiyä, ama kendi şkembelerinä. Tatlı sözlärlän hem yalpak laflarlan aldadêrlar saf üreklileri[+].

19Sizin seslemeniz için hepsi işitti. Onuştan sevinerim sizin için, ama isteerim olasınız aarif iiliktä, ama bilgisiz kötü işlerdä[+].

20Allah, usluluk verän, tezdä ezecek şeytanı sizin ayaklarınız altında. İivergi Saabimizdän İisus Hristozdan olsun sizinnän. /Amin./[+]


Sonsöz

21Timofey, benim iştä kafadarım, hem Luțiy, İason hem Sosipater, benim hısımnarım, sizä seläm yollêêrlar[+].

22Seläm yollêêrım Saabinin adına bän, Tertiy, ani yazıya geçirdi bu kiyadı.

23Seläm sizä Gaydan, kimdä bän konaklanêrım, hem bütün klisedän. Seläm sizä Erasttan, ani kasabanın haznatarı, hem seläm sizä kardaş Kvarttan.

/[+] 24Hayır olsun hepsinizlän Saabimizdän, İisus Hristozdan! Amin./

25Şindi metinnik olsun Allaha, Kim var nasıl kaavilesin sizi İi Haberä görä, İisus Hristos için haberä görä, ani nasaat ederim, çünkü bu saklılık açıldı, ani saklı tutuluydu sonsuz asirlerdän beeri,[+]

26ama şindi belli oldu hem prorokların yazılarınnan, diveç Allahın buyurmasına görä, bildirildi hepsi milletlerä, ki seslesinnär hem inansınnar[+].

27Allaha, Kim biricik aarif, olsun metinnik İisus Hristozun aracılıınnan daymalardan daymalara! Amin.[*] |<page>[+]

## 1 Korіnflіlerä

### 1 Korіnflіlerä

1 Korіnflіlerä


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### 1


PAVLİNİN İLK KİYADI KORİNFLİLERÄ


Seläm hem şükür

1Bän, Pavli, İisus Hristozdan çaarılmış apostol olmaa Allahın istediinä görä, hem kardaş Sosfen

2seläm yollêêrız sizä – Allahın klisesinä Korinf kasabasında, angılar ayozlanmış İisus Hristozdan hem çaarılmış ayoz olmaa – hem hepsinä, kim anêr bizim Saabimizin İisus Hristozun adını hererdä. O hem onnarın, hem bizim Saabi[+].

3İivergi hem usluluk sizä Allahtan, bizim Bobadan, hem Saabi İisus Hristozdan.

4Herzaman şükür ederim benim Allahıma sizin için hem Allahın iivergisi için, ani verildi sizä İisus Hristozda.

5Zerä Ondan herbir üzerä zenginnediniz, hertürlü sözlän hem bilgiylän,[+]

6çünkü şaatlıımız Hristos için kök saldı sizin aranızda.

7Ölä ki, siz geeri kalmêêrsınız hiç bir baaşışta, beklärkän İisus Hristozun gelmesini[+].

8O kaavileyecek sizi bitkiyä kadar, ki çıkasınız kabaatsız o gün, nezaman bizim Saabi İisus Hristos gelecek[+].

9Allah inançtır, Angısı sizi çaardı, birlik olasınız Onun Oolunnan, bizim Saabi İisus Hristozlan[+].


Klisedä ayırıklıklar

10Yalvarêrım, kardaşlar, bizim Saabi İisus Hristozun adınnan, hepsiniz annaşın, da olmasın ayırıklık aranızda. Olun birliktä, bir neettä hem bir düşünmektä[+].

11Zerä haber kablettim Kloinin adamnarından, ani aranızda olêr kavgalar[+].

12Ne demäk isteerim, sizdä deerlär: «Bän Pavlininim!», «Bän Apollosunum!», «Bän Kifanınım!» yada «Bän Hristozunum!»[+]

13Ne, Hristos bölündü mü? Pavli mi sizin için stavroza gerildi? Osa Pavlinin adına mı vaatiz oldunuz[+]?

14Şükür ederim Allaha, ani kimseyi sizdän vaatiz etmedim, Krisptän hem Gaydan kaarä,[+]

15ki kimsey deyämesin, ani vaatiz oldunuz benim adıma.

16Dooru, ani vaatiz ettim Stefanın da evdekilerini. Onnardan kaarä, bilmeerim, başka birkimseyi vaatiz ettim mi[+].

17Hristos beni yolladı diil vaatiz edeyim, ama nasaat edeyim İi Haberi, diil aarif laflarlan, ki Hristozun stavrozu annamasını kaybetmesin[+].


Hristos – Allahın kuvedi hem aariflii

18Zerä nasaat stavroz için akılsızlık sayılêr onnarda, kim bulunêr kayıplık yolunda, ama bizim için, kim kurtulmak yolunda, Allahın kuvediydir[+].

19Zerä yazılı: «Telef edecäm aariflerin aarifliini hem yok edecäm fikirlilerin bilgiçliini».

20Neredä aariflär? Neredä bilgiçlär?[†] Neredä bu dünneyin laf ustaları? Ne, Allah göstermedi mi, ani bu dünneyin aariflii bir akılsızlıktır[+]?

21Çünkü Allahın aarifliinä görä bu dünnä Allahı kendi aarifliinnän tanımadı, Allah kayıl oldu, kurtarsın inancıları akılsız sayılan nasaatlan.

22İudeylär[†] isteerlär meraklı nışannar, urumnar da aarêêr aariflik[+].

23Ama biz nasaat ederiz Hristozu, ani stavroza gerildi. Bu iudeylär için bir köstektir, ama yabancı milletlär için bir akılsızlık[+].

24Çaarılmış olannar için sä, olsun iudey, olsun urum, Hristos – Allahın kuvedi hem aariflii[+].

25Zerä Allahçasına akılsızlık taa aariftir insancasına aarifliktän, Allahçasına yufkalık taa kaaviydir insancasına kuvettän.

26Sözgelişi, kardaşlar, düşünün, nesoy insannardınız siz, açan Allah çaardı sizi. İnsan annamasına görä çoyunuz aarif diildiniz, çoyunuz kaavi diildiniz, çoyunuz büük boydan diildiniz.

27Ama Allah ayırdı, ne dünnä akılsızlık sayêr, ki aarifleri utandırsın. Allah ayırdı, ne dünnä yufka sayêr, ki kaavileri utandırsın.

28Allah ayırdı, ne dünnedä paasız hem saygısız. Onnarı, kimi insan bişeyä saymêêr, ki yoklaa indirsin büük olannarı,[+]

29ki kimsey üünämesin Allahın önündä[+].

30Ama Allah yaptı inancı olasınız İisus Hristoza. Onda, Kim oldu bizim için Allahtan aariflik, dooruluk, ayozluk hem kurtulmak[+].

31Ölä ki, nicä yazılı, «Kim üüner, üünsün Saabiylän»[+].

### 2


Nasaat gerilmiş İisus için

1Açan geldim sizä, kardaşlar, gelmedim, ki açayım sizä bir saklı haber[*] Allahtan laf ustalıınnan hem üstün aarifliklän[+].

2Zerä kararladım, sizdä unudayım hepsini, İisus Hristozdan kaarä, Angısı gerildi stavroza[+].

3Bän kendim sizin aranızda yufkaydım, korkardım hem çok titirärdim![+]

4Ne söledim hem nasaat ettim, diildi insanın aarifliindä, inandırıcı laflarında, ama kuvettä, ne Ayoz Duh açıklêêr,[+]

5ki sizin inanınız temellensin diil insan aarifliinä, ama Allahın kuvedinä[+].


Allahın aariflii

6Hep okadar biz nasaat ederiz aariflik olgun inancılar arasında, ama bu aariflik diil şindiki zamanın yada şindiki kullanıcıların aariflii, angıları gelip-giderlär[+].

7Ama nasaat ederiz Allahın aarifliini – gizli, saklı tutulmuş aariflii, ani Allah dünneyin kurulmasından öncä sıraladı bizim metinniimiz için[+].

8O aariflii kimsey tanımadı şindiki zamanın kullanıcılarından. Eer tanıyaydılar, stavroza germeyeceydilär metinni Saabiyi[+].

9Ama nicä yazılı: «Ne insan gözü görmedi, ne insan kulaa işitmedi, hem ne insan üreenä damnamadı, ölä o işlär, ne Allah hazırladı onnar için, kim Onu sever».

10Bizä Allah Kendi Duhunnan açıkladı bunu. Allahın Duhu hepsini aaraştırêr, artık Allahın derinniklerini dä[+].

11Hakına, kim tanıyabilir insanın neetlerini, kendi duhundan kaarä, ani insanda? Hep ölä kimsey tanıyamêêr Allahın neetlerini dä, Allahın Duhundan kaarä.

12Biz kabletmedik dünnä duhunu, ama Duhu, ani Allahtan gelir, ki tanıyalım o baaşışları, ne Allah verdi bizä[+].

13Bunun için lafederiz diil sözlärlän üüredilmä insan aarifliindän, ama üüredilmä Duhtan, açıklayıp duhça işleri onnara, kimdä Duh var[+].

14İnsan, ani tendän kullanılmış, kabletmeer Allahın Duhunun işlerini, zerä bunnar görüner ona bir akılsızlık gibi, da yok nasıl annasın, zerä bunnarı lääzım annamaa duhça[+].

15Duhtan kullanılmış insan sa hepsini annar, ama kendisi kimseydän annanılmamış kalêr.

16Zerä «kim var nasıl annasın Saabinin düşünmesini da Ona akıl veräbilsin?» Ama bizdä var Hristozun düşünmesi[+].

### 3


Korinf klisesindä kavga

1Kardaşlar, bän yoktu nicä lafedeyim sizinnän nicä Duhtan kullanılmışlarlan. Lääzım oldu lafedeyim nicä tendän kullanılmışlarlan, nicä insannarlan, angıları küçük evlat gibi Hristozda.

2Doyurdum sizi sütlän. Vermedim sizä çetin imäk, zerä çiineyämeyeceydiniz, şindi dä çiineyämeersiniz,[+]

3çünkü siz taa tendän kullanılmışsınız. Eer sizin aranızda varsa kıskançlık hem kavga, /hem ayırıklık/, bu göstermeer mi, ani tendän kullanılmışsınız hem yaşêêrsınız kalan insannar gibi[+]?

4Eer sizdän birkimsey deyärsä: «Bän Pavlininim», başkası da deyärsä: «Bän Apollosunum», diilsiniz mi siz dünnä insannarı gibi?

5Kim Pavli? Kim Apollos? Onnar izmetkerlär, kimin yardımınnan siz inandınız. Saabi herkezinä kendi işini verdi[+].

6Bän ektim toomu, Apollos yısladı, ama Allah büüttü[+].

7Ölä ki, kim ekti hem kim dä yısladı – onnar bişey diil, ama Allah, Ani büüttü, O – cümnä[+].

8Kim eker hem kim yıslêêr, onnarın bir saygıları. Herkezi kendi zaametinä görä ödek kabledecek[+].

9Zerä biz – Allahın işçileri, ama siz – Allahın tarlası, Allahın yapısı[+].

10Allahın iivergisinä görä, ne bana verili, bän, nicä bir aarif usta, temeli koydum, başkaları da bu temel üstünä yıvdı. Herkez lääzım baksın, netürlü yıvêr[+].

11Zerä kimsey yok nasıl koysun başka bir temel, ondan kaarä, ne koyulu, angısı var – İisus Hristos[+].

12Eer birkimsey yıvarsaydı bu temelin üstünä altın, gümüş, paalı taş, aaç, saman, saaz, –

13herkezin işi belli olacek, zerä daava günündä üzä çıkacek, çünkü ateşlän açıklanacek. Ateş herkezin işini deneyecek, kim nedän yıvdı, gösterecek[+].

14Eer yapı, ani yıvılı birkimseydän temel üstünä, ayakça kalarsaydı, o baaşış edenecek.

15Eer birkimseyin yapısı yanarsaydı, o zarar götürecek. Kendisi kurtulacek, ama olacek, sansın ateş içindän geçmiş.


Allahın ayoz binası

16Bilmeersiniz mi, ani siz Allahın ayoz binası,[†] hem ani Allahın Duhu sizdä yaşêêr[+]?

17Eer birkimsey yıkarsa Allahın ayoz binasını, ona Allah bela verecek, zerä Allahın binası ayozdur. Siz – o ayoz bina[+].

18Kimsey kendini aldatmasın. Eer sizdän birkimsey sayarsaydı kendini aarif bu zamanda, o lääzım «akılsız» olsun, ki etişsin hakına aariflää.

19Zerä bu dünneyin aariflii, Allahın önündä bir akılsızlık gibi. Nicä dä yazılı: «Allah tutêr aarifleri onnarın şalvirliklerinnän»[+].

20Hem taa: «Allah biler, ani aariflerin düşünmekleri boşunadır».

21Onuştan kimsey üünmesin insannan, zerä hepsi sizin.

22Olsun Pavli, olsun Apollos, olsun Kifa, olsun dünnä, olsun yaşamak, olsun ölüm, olsun şindiki işlär yada gelän işlär, hepsi sizindir.

23Ama siz Hristozun, Hristos da Allahın[+].

### 4


Kimnärdir apostollar?

1Kimin gibi insannar bizi lääzım saysın: Hristozun izmetkerleri hem Allahın saklı işlerinin vekilleri.

2Bundan kaarä, ne istenir bir vekildän? Ki kendi işindä inanç olsun.

3Bän az kasavetlenerim, eer sizdän yada başka insandan maanalanarsaydım. Bän kendi-kendimi dä maanalamêêrım.

4Makar ki bän kendimdä bir kusur bilä görmeerim, hep okadar bununnan dooru çıkmêêrım. Beni daava çıkaran – Saabidir[+].

5Onuştan hiç maanalamayın taa vakıt gelmediynän. Bekleyin Saabinin gelmesini, Angısı açacek hepsini, ne saklı karannıkta, da üzä çıkaracek insan üreklerinin neetlerini. Ozaman herkez metinnik Allahtan edenecek[+].

6Kardaşlar, bunnarı söledim kendim için hem Apollos için, sizä faydalı olsun deyni, ki üürenäsiniz bizdän da çıkmayasınız ondan, ne yazılı, hem hiç kimsey başkasının önündä üünmesin[+].

7Kim başkasından seni taa üstün yapêr? Ne var sendä, ani Allahtan kabletmedin? Çünkü Ondan kablettin, neçin üünersin sansın kabletmedin[+]?

8Siz şindidän doyundunuz, şindidän zenginnediniz! Bizsiz padişahlık edersiniz! Olaydı baarlem hakına padişahlık edäsiniz, biz dä sizinnän padişahlık edärdik![+]

9Sanêrım, ani Allah bizi, apostolları, ortaya çıkardı en sonda, sansın onnarı, kim ölümä daava edilmiş. Zerä olduk nicä bir sergi bütün dünneyä – hem angillerä, hem insannara[+].

10Biz akılsızız Hristos için, ama Hristos sizi aarif yaptı! Biz yufkayız, siz sa kaaviysiniz! Siz metinniysiniz, biz ikramsız![+]

11Şindiyä kadar çekeriz aaçlık, susuzluk, çıplaklık hem düüleriz, erdän erä gezeriz,[+]

12çalışarak işleeriz kendi ellerimizlän. Açan kötüleerlär bizi, biz iisözleeriz. Açan koolêêrlar, dayanêrız[+].

13Açan bizä fena laf söleerlär, biz yalpak cuvap ederiz. Biz büünkü günä kadar gübür gibiyiz bu dünnedä, hepsindän sıbıdılmış.

14Yazmêêrım bunnarı, ki utandırayım sizi, ama nasaatlayım, nicä sevgili uşaklarımı[+].

15Zerä, olsa da binnän adamınız, kim sizi Hristoza götürer, nicä çırak uşaa okula götürür, hep okadar sade bir bobanız. Bän İi Haberi sizä haberlediimdän sizin bobanız oldum, inandırarak sizi İisus Hristoza[+].

16Ölä ki, yalvarêrım, bana benzeyin[+].

17Bunun için yolladım sizä Timofeyi, angısı benim sevgili uşaam, O Saabiyä inançtır. O aklınıza getirecek, nasıl bän Hristozun yolunda giderim hem nesoy hererdä herbir kliseyi üürederim[+].

18Sizdän kimileri şişkinnendi da sandılar, ani sizä gelmeyecäm.

19Ama Saabi istärseydi, tezdä gelecäm. Ozaman deneyecäm bu şişkinnerin diil laflarını, ama kuvetlerini[+].

20Zerä Gök Padişahlıı tutunmêêr laflardan, ama kuvettän[+].

21Ne isteersiniz, sizä fışkannan mı geleyim osa sevgiylän hem yavaş duhlan mı[+]?

### 5


Orospuluk yapan kardaş

1Aslısını söleerlär, ani aranızda orospuluk varmış, hem ölä bir orospuluk, ani tayfännarda[†] da olmêêr. Orayı kadar etişti, ani sizdän birisi yaşêêr kendi bobasının karısınnan[+].

2Siz dä bununnan şişkinnenersiniz! Taa ii olaceydı, ki aalayasınız. O, kim bu işi yaptı, düşer uuradılsın aranızdan, ölä diil mi?

3Makar ki bulunmêêrım güüdeylän aranızda, ama olup duhlan, kararladım, sansın aranızda bulunêrım, ani kim yaptı bunu,[+]

4toplanmakta, İisusun adına, hem benim duhum da olsun sizinnän, Saabimiz İisusun kuvedinnän,

5verin onu şeytanın elinä, ki teni telef olsun, ama duhu kurtulsun Saabi İisusun gelmesindä[+].


Hristos – Paskellä kuzusu

6Üünmeniz diil ii. Bilmeersiniz mi, ani az maya bütün hamuru kabardêr[+]?

7Paklanın eski mayadan, ki olasınız bir eni hamur, nicä dä mayasızsınız. Zerä Hristos, bizim Paskellä kuzumuz, kurban oldu.

8Geçirelim yortuyu diil eski hamurlan hem diil kin hem kötülük mayasınnan, ama halizliin hem aslılıın mayasız ekmäännän[+].

9Sizä yazdım benim kiyadımda, kafadar olmayasınız orospuluk yapannarlan[+].

10Doorusunu, ne demäk istärdim, diil, ki kafadar olmayasınız bu dünneyin adamnarınnan, kim orospuluk yapar, tamahlık edär, soygunculuk edär yada idollara baş iildär. Zerä ozaman lääzım çıkasınız bu dünnedän!

11Ama yazdım, kafadar olmayasınız birisinnän, kim kendini «kardaş» sayêr, ama kendi bir orospu, tamah, idollara baş iildän, amazçı, içkici yada bir hırsız. Butürlü adamnarlan düşmeer sofraya da oturasınız[+].

12Hakına, ne işim benim, maanalayım dışankıları? Düşmeer mi, daava kesäsiniz klisedä olannara[+]?

13O dışankı olannarı Allah daava edecek. «Aranızdan uuradın bu kötü adamı».

### 6


Hristiannarda daavalar

1Nasıl kıyışêr sizdän birisi başkasına daava açmaa, da daava kesmää gider inansızlara[*], ama gitmeer Allahın ayoz halkına[+]?

2Bilmeersiniz mi, ani Allahın ayoz halkı daava kesecek bu dünneyä? Eer dünneyä daava kesärseydiniz, küçük işlerdä daava kesämärsiniz mi[+]?

3Bilmeersiniz mi, ani biz daava kesecez angillerä? Nekadar taa çok daava kesäbiliriz bu zamanın işlerindä!

4Açan var bir daavanız bu yaşamaktakı işlär için, siz daavacı koyêrsınız onnarı, kim klisedä bişey diil.

5Bunnarı söleerim sizin utanmanız için. Ne, sizin aranızda bir dä aarif adam yok mu, ki çözdürsün kardaşlar arasında daavaları[+]?

6Kardaş kardaşınnan daavaya çıkêr, da bunu inansızların önündä yapêr!

7Siz biri-birinizi daavaya verärseniz, bu – sizin için bir aşaalanmaktır. Taa ii diil mi, zarara dayanasınız? Taa ii diil mi, kaybedäsiniz[+]?

8Ama siz kendiniz zarar yapêrsınız hem kendi kardaşlarınızı da soyêrsınız.

9Bilmeersiniz mi, ani o dooru olmayannar Gök Padişahlıını miras etmeyeceklär. Aldanmayın, hayırsızlık yapannar, idollara baş iildennär, orospuluk yapannar, gomoseksualistlär[*],[+]

10hırsızlar, tamahlar, içkicilär, amazçılar, soyguncular Gök Padişahlıını miras etmezlär[+].

11Butürlüydü kiminiz sizdän, ama yıkandınız, ayozlandınız, aklandınız Saabi İisus Hristozun adınnan hem bizim Allahın Duhunnan[+].


Orospuluktan korunun

12«Hepsini düşer yapayım», – deersiniz, salt diil hepsi faydalı. «Hepsini düşer yapayım», – deersiniz, ama bişey brakmam beni zaplasın[+].

13«İmäk şkembä için, şkembä dä imäk için», – deersiniz. Ama Allah telef edecek ikisini dä. Güüdä diil orospuluk için, ama Saabi için, Saabi dä güüdä için.

14Allah, Kim diriltti Saabiyi, dirildecek bizi dä Kendi kuvedinnän.

15Bilmeersiniz mi, ani sizin güüdeleriniz – Hristozun ekleri? Ne, Hristozun eklerini alıp, yapayım onnarı orospuluk ekleri mi? Olmaz![+]

16Ne, bilmeersiniz mi? Kim birleşer orospuylan, bir güüdä olêr onunnan. Nicä dä sölener: «Onnar ikisi bir güüdä olêrlar»[+].

17Ama kim birleşer Saabiylän, Onunnan bir duh olêr[+].

18Korunun orospuluktan. Kalan günahlar, ani insannar yapêr, güüdedän dışarı, ama orospu kendi güüdesinä karşı günah yapêr[+].

19Ne, bilmeersiniz mi, ani güüdeniz – Duhun ayoz binası,[†] neredä Ayoz Duh bulunêr, hem Onu Allahtan kablettiniz? Siz kendi-kendinizin diilsiniz[+].

20Zerä siz satın alınmışsınız bir büük paaylan. Onuştan metinneyin Allahı sizin güüdenizlän /hem duhunuzlan, ani Allahtan kablettiniz/[+].

### 7


Evlenmäk için

1Dönelim onnara, neçin yazdınız bana: «İidir, ki adam karıya dokunmasın», – deersiniz.

2Ama, ki orospuluktan korunsunnar, herbir adamın kendi karısı olsun hem herbir karının kendi kocası olsun.

3Koca kendi borcunu karının önündä yapsın, hep ölä karı da kendi borcunu kocanın önündä yapsın.

4Karı diil çorbacı kendi güüdesinä, ama koca. Hep ölä koca da diil çorbacı kendi güüdesinä, ama karı.

5Biri-birinizdän atılmayın, salt kayıllıklan bir vakıda ayırı kalabilirsiniz, ki veriläsiniz duaya; ama sora enidän birleşin, ki zapsızlık beterinä şeytan denämesin sizi[+].

6Bunu sizä vermeerim bir sımarlamak gibi, ama bir nasaat gibi[+].

7Bän isteerim, ki hepsi insan benim gibi olsun, ama herkezin Allahtan var kendi baaşışı. Birisinä bir türlü, başkasına başka türlü verili[+].

8O evlenmemişlerä hem dullara deerim, ani ii olur, ki benim gibi kalsınnar.

9Ama zaplayamarsaydılar kendilerini, ko evlensinnär. Zerä taa ii, ki evlensinnär, nekadar sevdaylan yansınnar[+].

10Evlilerä deerim diil bän, ama Saabi: karı ayırılmasın kocasından[+].

11Eer ayırıldısaydı, dursun evlenmedik, yada kendi kocasınnan barışsın. Koca da brakmasın kendi karısını[+].


İnancı hem inansız karı-koca

12Öbürlerinä deerim bän, ama diil Saabi. Eer bir kardaşın karısı inansızsaydı, ama kayılsaydı onunnan yaşamaa, ayırılmasın karısından.

13Eer karının kocası inansızsaydı, ama istärseydi onunnan yaşamaa, ayırılmasın kocasından.

14Zerä o inansız koca ayozlanêr inancı karıdan, hem inansız karı ayozlanêr inancı kocadan. Başka türlü uşaklarınız pak[†] olmayaceydılar, ama şindi onnar ayoz.

15Eer inansız taraf istärseydi ayırılmaa, ko ayırılsın. Bu halda kardaş yada kızkardaş diil baalı. Allah çaardı bizi yaşayalım uslulukta.

16Zerä neredän biläsin sän, karı, kurtarmayacan mı kocanı? Osa, koca, neredän bilersin, kurtarmayacan mı karını[+]?


Herkez kendi erindä

17Herkez yaşasın ölä, nicä Allah ona payetti, hem nicä Saabi onu çaardı. Bu sırayı erleştirdim hepsi kliselerdä.

18Eer birkimsey kesikliykän çaarıldısaydı, o kesikli kalsın. Eer birkimsey kesiksizkän çaarıldısaydı, o yapmasın kesiklik.[†][+]

19Kesiklik bişey diil, kesiksizlik dä bişey diildir. Aslı ne lääzım – tamannamaa Allahın sımarladıklarını[+].

20Herkez ne halda çaarıldı, o halda da kalsın.

21Çırak mıydın, açan çaarıldın? Kahırlanma, ama eer boşanabilirseydin, taa ii olur, ki faydalanasın bu kolaylıktan.

22Kim çıraktı, açan Saabidän çaarıldı, o Saabidä serbest. Hep ölä kim serbestkän çaarıldı, o Hristozda çırak[+].

23Siz satın alındınız bir büük paaylan. Onuştan olmayın çırak insannara[+].

24Kardaşlar, herkez kalsın o halda Allahın önündä, ne halda çaarıldı.


Evlenmemişlär için

25Kızlar için bendä Saabidän yok emir. Ama bän bir nasaat vererim, çünkü edendim Saabidän acıyannık, ki inanç olayım[+].

26Ölä sanêrım, ki şindiki sıkıntılara görä, ii olur, ki herbiri kalsın nicä bulunêr.

27Baalıysın mı karıylan? Ondan boşanmaa bakma. Boşandın mı karıdan? Aarama başka karı.

28Ama eer evlenärseydin, günah yapmêêrsın. Kız da, eer evlenärseydi, günah yapmêêr. Salt ki onnarın bu yaşamakta sıkıntıları olacek, da bän isteerim sizi bundan kurtarayım.

29Kardaşlar, tä ne isteerim sölemää: vakıt kısaldı. Şindän sora kimin var karısı, olsun nicä dä yok.

30Kim aalêêr, olsun aalamayannar gibi. Kim seviner, olsun sevinmeyennär gibi. Kim satın alêr, olsun onnar gibi, kimdä yok[+].

31Kim faydalanêr bu dünneyin iiliklerindän, olsun, nicä onnar, kim faydalanmêêr, zerä dünneyin şindiki halı geçär[+].

32Ama bän isteerim, ki siz olasınız kahırsız. Kim evlenmedi, kahırlanêr Saabinin işleri için. Bakêr, kendini Allaha beendirsin[+].

33Ama evli kahırlanêr dünnä işleri için. Bakêr, kendini karısına beendirsin.

34Hep ölä ayırıklık var evli karının hem kızın arasında. Kız kahırlanêr Saabinin işleri için. Bakêr, nicä güüdesinnän hem duhunnan ayozlansın. Ama evli karı kahırlanêr dünnä işleri için. Bakêr, kendini kocasına beendirsin.

35Söleerim bunu sizin iiliiniz için, diil ki sizi sıkılayım, ama ki siz yakışıklı yaşayasınız hem herzaman bütün fikirinizlän Saabiyä izmet edäsiniz.

36Eer birkimsey sayarsaydı, ani diil yakışıklı, ki kızı gençliini geçirsin, lääzımsa evlensin, o yapsın nicä isteer, kızını eversin.

37Ama kimin yoksa zoru eversin kızını, kim kendi üreendä kaaviysä, da varsa nasıl yapsın istediinä görä hem üreendä kararladıysa, ki evermesin kızını, o ii yapêr.

38Ölä ki, kim everer kızını, ii yapêr, ama kim evermeer, taa ii yapêr[+].

39Evli karı baalı zakonnan[†] kocasına okadar vakıt, nekadar yaşêêr kocası. Ama eer kocası ölärseydi, ozaman karı serbest, var nicä evlensin, kimä isteer, ama salt ona, kim Saabinindir[+].

40Ama benim düşünmemä görä, karı olur taa mutlu, eer evlenmedik kalarsaydı. Sanêrım, ani bendä dä var Allahın Duhu.

### 8


İdollara baaşlanmış kurbannar

1İdollara baaşlanmış kurbannar için bileriz, ani «hepsimizdä bilgi var», salt ki bilgi kabardêr, ama sevgi duhça kaavileer[+].

2Kim sanêr, ani biler bişey, o bişey bilmeer, nicä lääzım bilsin[+].

3Eer birkimsey sevärseydi Allahı, Allah onu biler[+].

4Ölä ki, idollara baaşlanmış kurbannarın yaanısı için bileriz, ani idol bu dünnedä diil bişey, hem yok başka allah, bir Allahtan kaarä.

5Göktä hem erdä varsa başka denilän «allahlar», – dooru, ani çok allahlar hem saabilär var –

6bizdä salt bir Allah – Boba var. Ondan hepsi yaradılı, biz dä Onun için yaşêêrız. Hem bir Saabi – İisus Hristos. Hepsi Onun aracılıınnan yaradıldı, biz dä Onun aracılıınnan yaşêêrız[+].

7Ama herkezindä yok bu bilgi. Kimisi alışıktı idollara baş iiltmää da büün, yaanı iyärkän, düşünerlär, ani yaanı idola baaşlanmış. Onnar incä üzlü, da bundan üzleri lekelener[+].

8İmäk bizi Allaha yaklaştırmêêr. Eer iyärsäk, bişey kazanmêêrız, eer imärsäk, bişey kaybetmeeriz[+].

9Sade bakın, sizin serbestliiniz olmasın bir köstek yufka inancılara.

10Zerä eer birkimsey, incä üzlü, görärseydi seni, kimdä var bilgi, oturarkan sofrada idol binasında, bu yapmaz mı, ki o da isin idollara baaşlanmış kurbannardan[+]?

11Butakım bu incä üzlü kardaş kaybelir senin bilgindän – o bir kardaş, kimin için öldü Hristos[+].

12Eer butürlü günah yaparsaydınız kardaşlara karşı da incä üzlerini yaralarsaydınız, Hristoza karşı günah yapêrsınız.

13Ölä ki, eer imäk beterinä olarsaydı, ki kardaşım günaha girsin, ozaman hiç imäm yaanı, ki kardaşımı günaha sokmayım[+].

### 9


Apostolun payı

1Diilim mi bän serbest? Diilim mi apostol? Görmedim mi bän İisusu, bizim Saabiyi? Diilsiniz mi siz – benim izmetimin meyvası Saabidä[+]?

2Eer başkası için diilseydim apostol, sizin için baarlem apostolum. Benim apostolluumun mühürü sizsiniz, çünkü inancıysınız Saabiyä.

3Butürlü dooru çıkarêrım kendimi onnara karşı, kim beni maanalêêr.

4Yok mu dooruluumuz, iyelim hem içelim[+]?

5Yok mu dooruluumuz, biz birär kızkardaş alalım, ki karımız olsun, nicä yapêr öbür apostollar, Saabinin kardaşları hem Kifa[+]?

6Ne, salt benim hem Varnavanın mı yok dooruluumuz işlämeyelim[+]?

7Kim cengä gider kendi harcınnan? Kim baa koyêr da emişindän imeer? Kim sürüyü otladêr da sürünün südündän içmeer[+]?

8Ne, sade adamcasına mı bunnarı söleerim? Bunu sölämeer mi Ayoz Zakon[†] da?

9Moiseyin zakonunda yazılı: «Baalamayasın öküzün aazını harman düüyärkän». Ne, öküzlär için mi kahırlanêr Allah[+]?

10Osa maasuz bizim için mi lafeder? Elbetki, bizim için yazılı. Çünkü kim sürer, sürsün umutlan, hem kim harman düüyer, düüsün umutlan, ki payı da olacek harmandan[+].

11Çünkü biz ektik sizdä duhça toomnar, büük iş mi olur, eer sizdän tencä biçärsäk[+]?

12Eer başkalarının dooruluu varsaydı, sizdän yardım alsınnar, bizim taa çok dooruluumuz yok mu? Ama biz bu dooruluktan faydalanmadık. Hepsini geçirdik, ki köstek olmayalım Hristozun İi Haberinin nasaat edilmesinä.

13Bilmeersiniz mi, ani ayoz izmetçilik yapan Ayoz binadan[†] doyunêr. Kim izmetçi kurbannıkta,[†] pay alêr ondan, ne var kurbannıkta.

14Hep ölä Saabi da sıraladı, kim nasaat eder İi Haberi, İi Haberdän yaşasınnar[+].

15Ama bän bu dooruluklarımdan hiç birisindän bilä faydalanmadım. Bunnarı yazmêêrım, ki benim için bişey yapılsın, zerä bana taa ii öleyim, nekadar birkimsey boşa çıkarsın benim lafımı[+].

16Eer nasaat edärseydim İi Haberi, yok neylän üüneyim, zerä bu benim borcum. Vay bana, eer nasaat etmärseydim![+]

17Eer bunu kendi istediimdän yaparsaydım, baaşış edenärim. Eer zoruna yaparsaydım, yapêrım sade o izmeti, ne bana inandırılmış[+].

18Ozaman ne baaşış bana olur? Bu, ani nasaat ederäk İi Haberi /Hristos için/, nasaat ederim ödeksiz, faydalanmayarak, İi Haberin nasaatçısı olarak, kendi dooruluumdan[+].

19Zerä serbest olarak, kimseyin çıraa diilim, kendimi çırak herkezinä yaptım, ki taa çok insan kazanabileyim[+].

20İudeylärlän[†] bän iudey gibi kendimi götürdüm, ki iudeyleri kazanayım. Makar ki kendim Ayoz Zakonun zapında diilim, Zakonun zapında olannarlan sansın Zakonun zapında oldum, ki kazanabileyim Zakondan zaplı olannarı[+].

21Onnarlan, kimdä Ayoz Zakon yok, oldum sansın bendä dä Zakon yok, ki kazanabileyim onnarı, kimdä Zakon yok, makar ki bän diilim bir adam, kimdä yok Allahın Zakonu, ama Hristozun zakonun zapındayım[+].

22Yufkalarlan yufka oldum, ki yufkaları kazanabileyim. Herkezinnän hepsi oldum, ki kurtarabileyim baarlem kimisini[+].

23Hepsini İi Haber için yapêrım, ki benim dä payım olsun İi Haberin iiliklerindän.

24Bilmeersiniz mi, ani kim yarışmakta yarışêr, hepsi kaçıp-yarışêr, ama salt birisi baaşış kazanêr? Siz ölä kaçın, ki baaşış kazanabiläsiniz![+]

25Hepsi, kim yarışêr atletik oyunnarda, tutêrlar kendilerini zaplı herbir üzerä. Onnar bunu yapêrlar, ki bir sörpeşär feneț kazansınnar. Ama biz yapêrız, ki sörpeşmäz feneț kazanalım[+].

26Onuştan bän kaçmêêrım, nicä birisi, kim bilmeer, nereyi dooru kaçêr. Boşuna yumuruklan düümeerim, nicä birisi, kim lüzgeri düüyer.

27Ama kendi güüdemi sert kullanêrım da zapta tutêrım. Zerä istämeerim, ki nasaat edip başkasına, sonda kendim bir tarafta kalayım.

### 10


İzrail bizä örnek

1Kardaşlar, istämeerim, habersiz kalasınız, ani hepsi bobalarımız bulut altında bulundular, da hepsi deniz içindän geçtilär.

2Hepsi bulutta hem denizdä vaatiz oldular, ki baalaşsınnar Moiseylän.

3Hepsi idi bir imektän, verili Ayoz Duhtan.

4Hepsi içti bir sudan, verili Ayoz Duhtan, zerä içtilär bir duhça Kanaradan, ani ardlarından gelärdi, o Kanara – Hristos.

5Hep okadar taa çoyunu onnardan Allah beenmedi, çünkü çolda kaybeldilär.

6Onnarlan bunnar hepsi oldu, ki bizä örnek olsunnar, ki istämeyelim kötülük yapmaa, onnar gibi.

7Baş iiltmeyin idollara, onnardan kimi gibi, nicä yazılı: «İnsan oturdu imää hem içmää, sora, kalkıp, oynayıp, sefalanmaa başladı».

8Orospulaa düşmeyelim, nicä onnardan kimi düştü, da bir gündä irmi üç bini erä serildi.

9Denämeyelim Saabiyi, nicä onnardan kimisi denedi da yılannardan öldürüldülär.

10Mırıldamayın, nicä onnardan kimi mırıldadı da telef oldular ölüm angilindän.

11Bunnar onnarlan oldu, ki bizä örnek olsun, bizim için yazıldı, ki akıl üürenelim biz, kim etişti bitki vakıtlara[+].

12Butakım, kim sanêr, ani ayakça durêr, baksın düşmesin[+].

13Sizä geldi denemeklär, hep ölä, nicä herkezinä geler. Allah inanç da kolvermäz, ki kuvedinizdän zeedä denenmiş olasınız. O denemäk vakıdı hazırlayacek sizä bir çıkış yolu, ki dayanabiläsiniz[+].


İdollar hem komka

14Onuştan, sevgili kardaşlarım, sakının idollara baş iiltmektän[+].

15Lafederim, nicä akıllı insannara, siz kendiniz düşünün, ne söleerim.

16İisözlenmiş çölmek, angısını iisözleeriz, diil mi paydaşlık Hristozun kanından? Ekmek, angısını kırêrız, diil mi paydaşlık Hristozun güüdesindän[+]?

17Çünkü bir ekmek, biz dä çokluk bir güüdeyiz, zerä hepsimiz paydaşız bir ekmektän[+].

18Bakın onnara, kim tencesinä İzrail senselesindän. Onnar, kim kurbannardan pay alêr, paydaş olmêêr mı kurbannıktan[†] da?

19Ne isteerim sölemää? Kurbanın, idola baaşlanmış, saygılıı var mı? Yada idolun var mı saygılıı[+]?

20Olmaz! Bunu deerim: çünkü tayfännar[†] kurbannarını baaşlêêr fena duhlara, ama diil Allaha. Bän istämeerim, ki siz paydaş olasınız fena duhlarlan.

21Yok nasıl içäsiniz hem Saabinin çölmeendän, hem fena duhların çölmeendän. Yok nasıl paydaş olasınız hem Saabinin sofrasından, hem dä fena duhların sofrasından[+].

22Neçin isteeriz Saabiyi gücendirmää? Ne, biz Saabidän taa kaaviyiz mi[+]?


Hepsini yapın Allahın metinnii için

23«Hepsini düşer yapayım», – deersiniz, ama hepsi faydalı olmaz. «Hepsini düşer yapayım», – deersiniz, ama hepsi duhça kaavilemäz[+].

24Kimsey bakmasın sade kendi faydasını, ama herkezi baksın başkasının da faydasını[+].

25İyin herbir yaanıdan, ani panayırda satılêr, hiç soruşturmayarak, ki üzünüz pak[†] olsun[+].

26Zerä «bütün er hem ne er üstündä – hepsi Saabinindir».

27Eer inansızlardan biri sizi sofraya teklif edärseydi, da siz gitmää kayıl olursaydınız, iyin, ne önünüzä koyaceklar, hiç soruşturmayarak, ki üzünüz pak olsun[+].

28Ama eer birkimsey deyärseydi: «Bu yaanı idola baaşlanmış», ozaman imeyin söleyenin hatırı için, ki üzünüz pak olsun /Zerä er hem ne var er üstündä – hepsi Saabinindir/.

29Lafederim, diil ani sizin üzünüz pak olsun, ama onun üzü pak olsun. Zerä neçin benim serbestliim sıkılansın başkasının üzü için?

30Eer bän, şükür edip, iyärseydim, nedän beni maanalasınnar imäk için, angısı için şükür ederim[+]?

31Ölä ki, hepsi, ne iyersiniz hem içersiniz, hem hepsi, ne yapêrsınız, hepsini yapın Allahın metinnii için[+].

32Olmayın köstek ne iudeylerä, ne urumnara, ne dä Allahın klisesinä[+].

33Bän bakêrım her taraftan beendireyim kendimi herkezinä, zerä bakmêêrım kendi faydamı, ama çokluun faydasını, ki onnar kurtulsunnar[+].

### 11

1Bendän örnek alın, nicä bän Hristozdan örnek alêrım[+].


Sıra klisedä

2Metederim sizi, kardaşlar, ani her taraftan aklınıza getirersiniz beni hem ani koruyêrsınız üüretmekleri ölä, nicä üürettim sizi.

3Ama isteerim biläsiniz, ani herbir adamın başı – Hristos, karının başı – kocası, ama Hristozun başı – Allah[+].

4Herbir adam, kim dua eder yada prorokluk eder uzun saçlan[*], kendi başını ikramsızlêêr.

5Hem herbir karı, kim dua eder yada prorokluk eder açık başlan, ikramsızlêêr kendi başını. Bölä bir karı traş olmuş karı gibi olur[+].

6Eer karı istämärseydi örtünmää, ozaman kırkınsın. Ama eer utanırsaydı kırkınsın yada traş olsun, ozaman örtünsün.

7Adam diil lääzım örtsün başını[*], çünkü adam – Allahın benzemesi hem metinniidir. Ama karı – adamın metinnii[+].

8Zerä adam alınmadı karıdan, ama karı alındı adamdan[+].

9Adam yaradılmadı karı için, ama karı yaradıldı adam için[+].

10Onuştan, angillerin hatırı için, karı kendi başını lääzım tertipli tutsun[*].

11Ölä ki, Saabidä ne karı adamsız, ne adam karısız[+].

12Çünkü, nicä karı adamdan yaradıldı, adam da karıdan duuêr, bunnar hepsi Allahtandır.

13Kararlayın siz kendiniz: yakışıklı mı, bir karı dua etsin Allaha açık başlan?

14Acaba sizi sıra kendisi üüretmeer mi, ani utançtır bir adam uzun saç taşısın.

15Ama karı için uzun saç bir üünmäktir, zerä saç verili karıya örtü erinä.

16Eer birkimsey istärseydi çekişmää, bilsin, ani ne bizdä, ne dä Allahın kliselerindä yok bölä alışmak.


Komka

17Bunnarı söleyeräk, metetmeerim sizi, zerä toplanmaklarınız diil ii, ama zarar getirer.

18İlk, ne işiderim, ani klisä toplanmaklarında uyuşmazlık olêr aranızda. Bunu biraz inanêrım[+].

19Zerä lääzım olsun bölümnär sizin aranızda, ki üzä çıksın, kim aranızdan beenilmiş[+].

20Açan toplanêrsınız bireri, bu diil, ki iyäsiniz Saabinin sofrasından.

21Zerä herkezi çalışêr öbürlerindän ileri isin kendi imeesini. Ölä ki, birisi kalêr aaç, ama öbürü sarfoş olêr.

22Ne, yok mu nicä evdä iyäsiniz hem içäsiniz? Neçin aşaalandırêrsınız Allahın klisesini da utandırêrsınız onnarı, kimdä yok bişey? Ne deyim sizä? Metedeyim mi sizi? Bu üzerä yok neylän metedeyim!

23Ne sizi üürettim, onu Saabidän kablettim, ani Saabi İisus o gecä, açan satılmış oldu, aldı bir ekmek,[+]

24şükür edip Allaha, kırdı onu da dedi: «/Alın, iyin,/ bu – Benim güüdäm, ani /falanêr/ sizin için. Bunu yapasınız Benim anılmam için»[+].

25Hep ölä, imektän sora, aldı çölmää da dedi: «Bu çölmek – eni baalantı, ani kuvedä girer Benim kanımnan. Bunu herzaman yapasınız, kaç kerä içeceniz, Benim anılmam için»[+].

26Zerä kaç kerä iyeceniz bu ekmektän hem içeceniz bu çölmektän, Saabinin ölümünü anasınız, O gelincä.

27Onuştan, kim yakışıksız iyer bu ekmektän hem içer Saabinin çölmeendän, Saabinin güüdesinä hem kanına karşı kabaatlı kalêr[+].

28Herkezi aaraştırsın kendi-kendini da ölä isin bu ekmektän hem içsin bu çölmektän.

29Zerä kim iyer hem içer, tanımayarak, ani bu Saabinin güüdesidir, bu imäklän hem içmäklän başına ceza getirer.

30Onuştan sizin aranızda var çok yufka hem hasta, kimisi dä geçindi.

31Eer kendi-kendimizi aaraştırarsaydık, Allah bizi cezalamaz.

32Saabi bizi, daava edip, cezaylan üüreder, ki sonda dünneylän bilä kabaatlı olmayalım.

33Onuştan, kardaşlar, açan sofraya toplanêrsınız, biri-birinizi bekleyin.

34Eer birkimsey aaçsaydı, evdä isin, ki açan toplanêrsınız, Allahtan daavalı olmayasınız. Kalan işleri sıraya koyacam, açan gelecäm.

### 12


Duhun baaşışları

1Kardaşlar, istämeerim, habersiz kalasınız Duhun baaşışlarından[+].

2Bilersiniz, açan siz taa tayfändınız, yolu şaşırıp, baş iildärdiniz dilsiz idollara[+].

3Onuştan isteerim, annayasınız, ani kimsey, kim Allahın Duhunnan lafeder, yok nasıl betvalasın İisusu, hem kimsey deyämäz Ona «Saabi İisus», salt Ayoz Duh[+].

4Var çok türlü baaşışlar, ama hepsi bir Duhtan[+].

5Var çok türlü izmetlär, ama salt bir Saabi[+].

6Var çok türlü işlemeklär, ama Allah bir, Kim herkezdä hepsini yapêr[+].

7Herkezä veriler baaşış, angısından Ayoz Duh açılêr, ki fayda getirsin.

8Birisinä Duhlan veriler, aarifçesinä lafetsin, başkasına veriler, bilgili lafetsin hep o Duhlan.

9Hep o Duhtan birisinä veriler inan, başkasına hep o Duhtan beceriklik hastaları alıştırmaa[+].

10Taa başkasına veriler kuvet, ki yapsın kudretli işlär, başkasına – prorokluk etsin, başkasına – duhları tanısın, başkasına hertürlü dillär veriler, başkasına beceriklik, dilleri çevirsin[+].

11Hepsi bunnarı yapêr bir Duh, Angısı herkezinä payeder, nicä Kendi isteer.


Güüdenin birlii

12Nicä güüdä bir, ama ekleri çok, da çok eklerdän bir güüdä kurulu, hep ölä Hristozda da[+].

13Hepsimiz vaatiz olduk bir Duhlan, ki bir güüdä olalım, olsun iudey, olsun urum, olsun çırak, olsun serbest, hepsimiz bir Duhtan sulanmışız[+].

14Zerä güüdä diil bir ektän, ama toplu çok ektän.

15Eer ayak deyärseydi: «Çünkü diilim el, diilim güüdedän», ne, bu beterä olmaz mı güüdedän?

16Eer kulak deyärseydi: «Çünkü diilim göz, diilim güüdedän», ne, bu beterä olmaz mı güüdedän?

17Eer bütün güüdä olaydı sade göz, ne olaceydı işitmäklän? Eer bütün güüdä olaydı salt kulak, ne olaceydı koku duygusunnan?

18Ama Allah erleştirdi herbir eki güüdedä ölä, nicä Kendi istedi.

19Eer hepsi bir ek olaydı, ozaman ne olaceydı güüdeylän?

20Dooru, ani ek çok, ama güüdä bir.

21Göz yok nasıl desin elä: «Sän diil lääzımsın bana». Hep ölä baş yok nasıl desin ayaklara: «Yok lääzımnıım sizin için».

22Buna karşı, güüdenin ekleri, ani görüner taa yufka, mutlak bizä lääzım.

23Hem güüdenin eklerinä, angılarını taa ayıp sayêrız, taa çok ikram vereriz, da eklerimizä, ani diil gözäl, maasuz kahır güderiz.

24Gözäl eklerin yok lääzımnıkları donaklık için. Ama Allah ölä güüdeyi yaptı, ki taa çok hatır verilsin o eklerä, angıları taa az ikramda,

25ki güüdedä ayırıklık olmasın, ama eklär birtürlü zaamet gütsünnär biri-birileri için.

26Eer zeetlenärseydi bir ek, hepsi eklär onunnan barabar zeetlenerlär. Eer bir ek ikramnanarsaydı, hepsi eklär onunnan barabar sevinerlär[+].

27Siz Hristozun güüdesi, hem ayırı-ayırı bu güüdenin ekleriysiniz[+].

28Allah erleştirdi klisedä ilkin apostolları, ikinci – prorokları, üçüncü – üüredicileri, sora onnarı, kim kudretli işlär yapêr; sora onnarı, kimin baaşışı var hastaları alıştırmaa; onnarı, kim yardım eder; onnarı, kim kullanêr; onnarı, kim lafeder hertürlü dillerdä[+].

29Ne, hepsi mi apostol? Hepsi mi prorok? Hepsi mi üüredici? Hepsi mi yapabiler kudretli işlär?

30Hepsi mi hastaları alıştırabiler? Hepsi mi lafedäbiler başka dillerdä? Hepsi mi dilleri çeviräbiler?

31Çalışın taa üstün baaşışları kabletmää. Da bän gösterecäm sizä en ii yolu[+].

### 13


Sevgi

1Eer lafedärseydim insan dilindä yada angil dilindä, ama sevgim yoksaydı, bir ötär bakırım eki bir uuldar kimvalım.

2Eer bendä varsaydı prorokluk beceriklii, eer bilirseydim hepsi saklı işleri hem edendiseydim bütün bilgiçlii, eer varsaydı büük inanım, bayırları da erindän diiştireyim, ama yoksaydı sevgim, ozaman bän bişey diilim[+].

3Eer bütün varlıımı baaşlarsaydım, ki doyurayım fukaaraları, eer güüdemi ateşä verirseydim[*], ama sevgim yoksaydı, bana bundan hiç bir fayda olmaz.

4Sevgi çok dayanar, iilik yapar, sevgi kıskanmar, üünmär, kabarmar.

5Sevgi kötü kendini götürmär, aaramar fayda kendisinä, tez üfkelenmär, küsü tutmar,

6kötülää sevinmär, ama aslılaa sevinir.

7Sevgi hepsini örter, hepsini inanêr, hepsinä umut eder, hepsinä dayanêr.

8Sevgi hiç durgunmar. Prorokluk sona gelecek, dillär susacek, bilgiçlik kaybelecek,

9zerä bizim bilgiçlik kederli, bizim prorokluk diil taman.

10Ama açan tamannık gelecek, ozaman hepsi, ne kederli, yok olacek.

11Uşakkan, bän uşakçasına lafedärdim, uşakçasına düşünärdim. Ama olgunnandıynan, uşak işlerindän brakıldım[+].

12Şindi hepsini, nicä bir dumannı şişedän göreriz, ama ozaman görüşecez üz-be-üz. Şindi benim bilgiçliim kederli, ama ozaman Allahı tanıyacam ölä, nicä bän tanınmışım[+].

13Şindi kalêr bunnar üçü: inan, umut hem sevgi, ama sevgi onnardan taa büük.

### 14


Başka dillerdä lafetmäk

1Sevginin ardına gidin, ama çalışın duhça baaşışları edenmää, en çok prorokluk etmää[+].

2Kim lafeder başka dildä, lafetmeer insana, ama Allaha, zerä kimsey onu annamêêr. O duhlan saklı işlär lafeder.

3Ama kim prorokluk eder, o lafeder, ki insanı kaavilesin, havezlendirsin hem hoşlandırsın.

4Kim lafeder başka dildä, kendini kaavileer, ama kim prorokluk eder, kaavileer kliseyi.

5İsteerim, hepsiniz lafedäsiniz başka dillerdä, ama taa çok isteerim, prorokluk edäsiniz. Kim prorokluk eder, o taa büük, nekadar biri, kim lafeder başka dildä, eer bu dili çevirmärseydi, kliseyi kaavilendirsin deyni.

6Şindi, kardaşlar, eer, gelip sizä, başlarsaydım lafetmää başka dildä, ama lafım yapmarsaydı, ki edenäsiniz Allahtan açıklamak, bilgi, prorokluk yada bir üüretmäk, ne fayda sizä getirecäm?

7Cansız işlär dä, angıları ses vererlär, çırtma yada arfa, eer vermärseydi ayırı seslär, kim tanıyabilir, ne hava çalınêr bu çırtmaylan yada arfaylan?

8Eer truba bellisiz bir ses verärsä, kim cenk için hazırlanar?

9Hep ölä siz dä, eer dilinizlän annaşılmaz laflar sölärseydiniz, nasıl annaşılar, ne söleersiniz? Siz ozaman sansın lüzgerä lafedersiniz!

10Dooru, ani dünnedä çok türlü dil var. Hiç bir dil annamasız diildir.

11Ama eer bilmärseydim lafların annamasını, bän yabancıyım lafedenä, lafedän dä bana yabancı.

12Hep ölä siz dä, çünkü çalışkansınız edenmää Duhun baaşışlarını, çalışın zeedelenmää baaşışlarlan, ani kliseyi kaavileer.

13Onuştan, kim lafeder başka dildä, dua etsin, ki çeviräbilsin, ne lafeder.

14Zerä açan dua ederim başka dildä, benim duhum dua eder, ama fikirim fayda edenmeer.

15Ozaman ne yapayım? Dua edeyim duhlan, dua edeyim aklımnan da, türkü çalayım duhlan, türkü çalayım aklımnan da[+].

16Eer sän şükür edärseydin sade duhlan, sıradan adam, orada bulunan, nasıl «Amin» deyäbilir senin şükür etmenä? Zerä o annamadı, ne söledin[+].

17Beki sän ii şükür edersin, ama bu şükür o adama yardım etmeer.

18Şükür ederim Allaha, ani bän taa çok lafederim başka dillerdä, nekadar siz hepsiniz.

19Ama klisedä taa çok isteerim söleyim beş laf benim aklımnan, ki başkalarını da üüredäbileyim, nekadar söleyim on bin laf başka dildä.

20Kardaşlar, fikirlän uşak gibi olmayın, kötülää küçük evlat gibi olun, ama fikirlän olun olgun adam[+].

21Ayoz Zakonda[†] yazılı: «„Lafedecäm bu halka yabancı dillärlän hem yabancıların aazından, ama hep okadar Beni seslämeyeceklär“, – deer Saabi».

22Belli, ki başka dildä lafetmää diil nışan inancılar için, ama inansızlar için. Prorokluk sa nışan inancılar için, ama diil inansızlar için[+].

23Eer toplanarsaydı bütün klisä bireri, da herkezi başlarsaydı başka dillerdä lafetmää, ama bir sıradan insan yada inansız adam gelirseydi toplantınıza, demeyeceklär mi, ani siz deliysiniz[+]?

24Ama prorokluk edärseydi hepsi, da gelärseydi bir inansız, yada sıradan bir insan, o hepsindän azarlanır hem hepsindän daavalı olur.

25Ölä ki, onun üreendeki saklı işleri belli olêr, o, düşüp üzükoynu, baş iildecek Allaha hem deyecek, ani hakına Allah aranızdadır.

26Ozaman ne yapalım, kardaşlar? Açan bireri toplanêrsınız, herkezinizdä var bir psalma, bir üüretmäk, bir açıklamak, başka dildä lafetmäk eki dilleri çevirmäk. Hepsi bunnar olsun klisenin kaavilenmesi için[+].

27Eer birkimsey lafedärsä başka dildä, lafetsinnär sıravardır iki-üç kişi, birisi dä çevirsin, ne sölener.

28Eer yoksaydı kim çevirsin, başka dildä lafedän sussun klisedä, kendi-kendinä hem Allaha lafetsin.

29Proroklardan lafetsin iki-üç kişi, kalanı da aaraştırsın, ne sölener[+].

30Eer Allahtan bir açıklamak gelärseydi oturannardan öbürünä, ilkinkisi sussun.

31Hepsiniz var nasıl biri-birinin ardına prorokluk edäsiniz, ki hepsi üürenip, hepsi üreklensinnär.

32Prorokların duhları prorokların zapındadır.

33Zerä Allah diil sırasızlık Allahı, ama usluluk Allahı. Bu sıra kullanılêr Allahın ayoz halkının herbir klisesindä.

34/Sizin/ karılar klisä toplantılarında sussunnar, zerä onnara izin verilmär, lafetsinnär, ama nicä yazılı zakonda, sesleyici olsunnar[+].

35Eer üürenmää istärseydilär bişey, evdä kendi kocalarına sorsunnar, zerä utançtır, ki karı lafetsin klisä toplantısında.[*]

36Ne, Allahın sözü ilk sizdän, korinflilerdän mi çıktı yada salt sizä mi etişti?

37Eer birkimsey sayarsaydı kendini prorok, Duhtan kullanılı, ozaman lääzım annasın, ani ne yazêrım sizä, Saabinin sımarlaması.

38Ama eer birkimsey bunu esap almarsaydı, onu da esaba almayın!

39Ölä ki, kardaşlar, çalışın prorokluk etmää, ama onnarı, kim başka dillerdä lafeder, durgutmayın[+].

40Salt ki hepsi yakışıklı hem sıraya görä uygun yapılsın[+].

### 15


Hristos dirildi

1Kardaşlar, isteerim aklınıza getireyim İi Haberi, angısını nasaat ettim sizä, angısını siz kablettiniz hem angısına baalı kaldınız.

2İi Haberlän kurtulêrsınız, eer sıkı tutunarsaydınız ondan, ne sizä nasaat ettim. Başka türlü naafilä inandınız[+].

3Sizi üürettim o en büük işleri, ne kendim dä kablettim, ani Hristos öldü bizim günahlar için, nicä yazılı Ayoz Yazılarda.[†][+]

4O gömüldüktän sora üçüncü günü dirildi, nicä yazılı Ayoz Yazılarda.

5İlkin Kifaya gösterildi, sora onikisinä dä[+].

6Ondan sora gösterildi bir zamanda beşüz kardaştan zeedesinä. Onnardan çoyu taa yaşêêr, ama bir boyu geçindi.

7Sora gösterildi İakova hem hepsi apostollara[+].

8Hepsindän sora gösterildi bana da, nicä bir vakıtsız duulmuşa[+].

9Zerä bän en küçüküm apostollardan, kim hiç etmeer sayılsın apostol, zerä kooladım Allahın klisesini[+].

10Ama şindi neysäm, Allahın iivergisinnän öleyim. Onun iivergisi benim için naafilä olmadı. Bän işledim taa çok hepsi apostollardan – doorusu, diil bän, ama Allahın iivergisi, ani benimnän işleer[+].

11Ölä ki, bän mi, onnar mı, biz bölä nasaat ederiz, siz dä ölä inandınız.


Ölülerin dirilmesi

12Çünkü nasaat ediler, ani Hristos dirildi ölüdän, ozaman ne için sizin aranızdan kimisi deer, ani ölülär dirilmeyecek[+]?

13Eer ölülär dirilmärseydilär, Hristos da dirilmedi.

14Eer dirilmediseydi Hristos, ozaman bizim nasaat naafilä, inanınız da boşuna.

15Çıkêr, ki biz Allahın yalancı şaatlarıyız, zerä şaatlık ettik, ani Allah diriltti Hristozu. Ama çıkêr, ani Onu diriltmedi, eer ölülär hakına dirilmärseydilär.

16Zerä, eer ölülär dirilmärseydilär, ozaman Hristos da yoktu nasıl dirilsin.

17Eer Hristos dirilmediseydi, sizin inan naafilä, siz kalêrsınız günahlarınızlan[+].

18Çıkêr, ani kim geçindi, inanarak Hristoza, onnar kaybeldilär[+].

19Eer salt bu ömürdä umutlanarsaydık Hristoza, ozaman biz hepsindän en kısmetsiz.

20Ama doorusu, Hristos ölüdän dirildi, ölennerdän ilk[+].

21Çünkü ölüm geldi bir adamnan, hep ölä bir adamnan ölüdän dirilmäk geldi[+].

22Nicä hepsi Adamda öler, ölä dä hepsi Hristozda ömür bulacek.

23Salt ki herkezi sırasınca dirilecek. İlkinki Hristos, sora onnar, kim Hristozun, Onun gelmesindä[+].

24Sora zamanın bitkisi olacek, nezaman Hristos Padişahlıı Allah Bobanın elinä verecek, nezaman yok edecek hertürlü çorbacılıı, hertürlü zaabitlii hem kuvedi[+].

25Zerä O lääzım padişahlık etsin, ki bitkidä Allah koysun hepsi duşmannarını Onun ayakları altına[+].

26En bitkinci duşman, ani yok edilecek, – ölümdür.

27Dooru, ani Allah «koydu hepsini Onun ayakları altına». Ama açan dener «hepsini koydu», belli, ki Allahtan kaarä, Kim hepsini verdi Onun zaplıına[+].

28Açan hepsi verildi Onun zaplıına, ozaman Kendi Ool da verilecek Allahın zaplıına, Kim öncä verdiydi hepsini Onun zaplıına, ki Allah olsun hepsindän en üstün[+].

29Başka türlü, eer ölülär dirilmäzseydilär, ne yapacek onnar, kim vaatiz olêr ölülär için? Ozaman neçin vaatiz olmaa ölülär için?

30Neçin dayma titsiliktä bulunalım[+]?

31Kardaşlar, bän her gün ölerim. Bunu deerim, çünkü üünerim sizin için Saabimiz İisus Hristozda[+].

32Eer bän insan düşünmelerinä görä düüştümsä canavarlarlan Efes kasabasında, ozaman bana ne fayda? Eer ölülär dirilmärsä, ozaman «iyelim hem içelim, zerä yaarına ölecez».

33Aldanmayınız, «kötü kafadarlık bozêr ii karakteri».

34Nicä düşer, gelin kendinizä, günaha girmeyin. Zerä kimisi sizdän Allahı tanımêêr. Bunu söleerim, ki utandırayım sizi[+].


Nesoy güüdeylän dirilecez

35Beki birkimsey soracek: «Ölülär nesoy diriler? Dünneyä nesoy güüdeylän döneceklär?»

36Sän, fikirsiz! Ne ekersin, eer öncä ölmäzseydi, yaşamaya gelmäz[+].

37Açan ekersin, ekmeersin güüdeyi, ne sora çıkacek, ama sözgelişi bir toom, bir booday toomu yada bir başka toom.

38Sora Allah bu tooma güüdä verer, nicä isteer, – herbir tooma kendi güüdesini.

39Herbir ten diildir birtürlü. İnsan teni bir, hayvan teni başka, kuş teni dä taa başka, balık teni dä başka.

40Hep ölä, var gökteki güüdelär, hem var erdeki güüdelär dä. Ama göktekilerin yalabıklıı başka, erdekilerin dä başka.

41Günün yalabıklıı bir türlü, ayın yalabıklıı başka türlü, yıldızların yalabıklıı taa da başka türlü. Yıldızların yalabıklıkları ayırı-ayırı.

42Hep ölä ölülerin dirilmesi olacek. Güüdä, gömülüp[*], çürüyer, ama, dirilip, çürüksüz olacek[+].

43Gömülän güüdä saygısızdır, dirilän güüdä metinni olacek; gömülän yufkadır, dirilän kuvetli olacek.

44Gömüler bir ten güüdä, diriler duhça güüdä. Nicä var ten güüdä, ölä var duhça güüdä dä.

45Nicä yazılı: «İlk Adam bir yaşayan can oldu». Son Adam sa ömür verän bir duh oldu[+].

46İlkinkisi diil duhça, ama ten. Duhça olan sora geler.

47İlk insan erdän, topraktan oldu. İkinci insan – /Saabi/ göktän[+].

48Nasıl topraktan insan, ölä topraktan olannar da. Nasıl gökteki İnsan, ölä göktä olannar da.

49Nicä benzeeriz topraktan insana, hep ölä benzeyecez gökteki İnsana da[+].

50Ne isteerim sölemää, kardaşlar, ani ten hem kan yok nasıl mirasçı olsun Allahın Padişahlıında. Yok nasıl çürüyän güüdä mirasçılık alsın çürüksüzlää.

51Söleerim sizä bir saklı iş. Hepsimiz ölmeyecez, ama hepsimiz diişecez[+]

52birdän, bir göz kıpımında, açan sonda truba baardılacek. Zerä truba baardılacek, ölülär dirilecek, ki ölmesinnär, biz dä diişecez[+].

53Zerä bu çürüyän güüdä lääzım kaplansın çürüksüzlüklän, hem bu ölümnü güüdä donansın ölümsüzlüklän[+].

54Açan bu çürüyän güüdä kaplanacek çürüksüzlüklän, hem bu ölümnü güüdä donanacek ölümsüzlüklän, ozaman tamannanacek, ne yazılı: «Ölüm ensenmiş oldu da yok edildi».

55Ölüm, neredä senin ensemän? Neredä senin zihirli iinän[+]?

56Ölümün zihirli iinesi – günahtır, ama günah alêr kuvedini Ayoz Zakondan.[†][+]

57Şükür Allaha, ani verer bizä ensemäk bizim Saabi İisus Hristozun aracılıınnan![+]

58Onuştan, sevgili kardaşlarım, olun kaavi, sendellämeyin, herzaman çalışın Saabinin işindä, zerä bilersiniz, ani sizin çalışmanız Saabidä naafilä olmayacek.

### 16


Kardaşlara yardım

1Dönelim yardıma, ne toplanacek Allahın ayoz insanı için. Siz yapın ölä, nicä sıraladım Galatiya kliselerindä[+].

2Herkeziniz haftanın ilk günü[*] koysun bir tarafa kendi gelirindän, nekadar kolaylıı var, da korusun, ki bän geldiynän, olmasın yardım toplanması[+].

3Açan gelecäm, kimi seçeceniz, onnarı kiyatlarlan yollayacam, götürsünnär sizin baaşışlarınızı İerusalimä[+].

4Eer uygun olursa, ki bän dä gideyim, ozaman benimnän gelirlär.


Pavlinin maasuz istedikleri

5Sizä gelecäm, açan Makedoniyadan geçecäm, zerä bän geçerim Makedoniyadan[+].

6Beki sizdä bir vakıt kalacam, beki dä kışlayacam, eer siz beni geçirärseniz, nereyi gidecäm.

7Zerä bän istämeerim görüşeyim sizinnän salt geçeräk, ama umutlanêrım sizdä kalayım bir parça vakıt, eer Saabi izin verirsä.

8Efes kasabasında duracam Ellinci günü yortusunadan,[+]

9zerä bana açıldı bir geniş kapu büük işlär için, ama karşı durannar da çok.

10Eer gelärseydi sizä Timofey, bakın, o korkusuz olsun aranızda. Zerä o yapêr Saabinin işini, nicä dä bän[+].

11Onuştan kimsey onu paasızlandırmasın, ama geçirin onu usluluklan, ki gelsin bana, zerä bän bekleerim onu kardaşlarlan.

12Kardaş Apollosa çok yalvardım, ki gitsin kardaşlarlan sizä, ama o hiç istämedi şindi gitsin. O gidecek, nezaman vakıdı uyacek[+].

13Kuşku olun, inanda kaavi durun, girgin hem kuvetli olun[+].

14Hepsini sevgiylän yapın[+].

15Yalvarêrım sizä, kardaşlar, – siz bilersiniz Stefanın evdekilerini, onnar Ahayada ilk inancılar da verildilär, ki Allahın ayoz halkına izmet etsinnär –[+]

16butürlü insannarı sesleyin hem hepsini, kim onnarlan işleer hem çalışêr[+].

17Bän sevindim, açan Stefan, Fortunat hem Ahaik geldilär. Onnar bana unutturdular sizinnän olmamazlıımı,

18zerä onnar beni dä, sizi dä duhça serinnettilär. Onuştan busoy insannarı paaya koyun.

19Selämneerlär sizi Asiya dolayında kliselär. Sizä çok seläm yollêêrlar Akila hem Priskilla kliseylän bilä, ani onnarın evindä[+].

20Hepsi kardaşlar seläm sizä yollêêrlar. Selämneyin biri-birinizi ayoz öpüşlän[+].

21Bän, Pavli, bu selämneri yazêrım kendi elimnän[+].

22Eer birkimsey sevmärseydi Saabi İisus Hristozu, olsun betvalı. Marana fa[*]![+]

23Saabi İisusun iivergisi olsun sizinnän.

24Benim sevgiliim İisus Hristozda sizinnän hepsinizlän. /Amin./ |<page>

## 2 Korіnflіlerä

### 2 Korіnflіlerä

2 Korіnflіlerä


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


### 1


PAVLİNİN İKİNCİ KİYADI KORİNFLİLERÄ


Seläm

1Bän, Pavli, İisus Hristozun apostolu Allahın istediinä görä, hem kardaş Timofey seläm yollêêrız Allahın klisesinä, ani Korinf kasabasında, barabar Allahın bütün ayoz halkınnan, ani bulunêr Ahaya dolayında[+].

2Sizä iivergi hem usluluk Allah Bobamızdan hem Saabi İisus Hristozdan.


İilendirän Allah

3Şükür Allaha, bizim Saabi İisus Hristozun Bobasına! Odur yalpak ürekli Boba hem hertürlü kahırda iilendirän Allah,[+]

4Angısı iilendirer bizi herbir zeetlerdä, ki biz dä iilendiräbilelim onnarı, kim bulunêr hertürlü zeetlerdä hep ölä, nicä Allah bizi kendimizi iilendirer.

5Zerä nekadar çok Hristos için acı çekeriz, okadar taa çok iilendirmäk kablederiz Hristozdan[+].

6Eer kahır çekärseydik, bu sizin iilenmeniz için hem kurtulmanız için. Eer iilendirilirseydik, bu da sizin iilendirilmeniz için, ani açılêr dayanmanızda zeetlerä, angılarını biz dä çekeriz[+].

7Bizim büük umudumuz var sizdä, zerä bileriz, ani pay alêrsınız bizimnän barabar, nicä zeetlerdä, hep ölä iilenmektä dä.

8Kardaşlar, biz istämeeriz, bilmeyäsiniz, nelär geçirdik Asiyada. Bir büük ük altındaydık, kuvedimizdän dışarı. Ölä ki, umudu aldıydık yaşamaktan[+].

9Kendimizi duyduk, sansın ölüm döşeendä. Bu oldu, ki umutlanmayalım kendimizä, ama Allaha, Ani ölüleri dirilder[+].

10O bizi ölä yakın ölümdän kurtardı hem kurtarêr. İnanêrız, ani, eer bizä yardım edärseydiniz duanızlan, O bizi önümüzdä vakıtlarda da kurtaracek,[+]

11ki çok insannar Allaha şükür etsinnär bizim için, zerä çoyunun dualarınnan bizä iivergi verildi[+].

12Bununnan üüneriz, pak[†] üzlän bunu var nasıl söleyelim, ani biz dünnedä hem maasuz sizin aranızda yaşadık, halizliklän verilip Allaha, diil insan aarifliinä görä, ama Allahın iivergisinä görä[+].

13Biz yazmêêrız sizä başka bişey, ondan kaarä, ne kendiniz dä okuyêrsınız hem annêêrsınız. Umutlanêrım, bizi dooru annayacenız,[+]

14nicä dä biraz annêêrsınız, ani bizim Saabi İisusun günündä siz bizimnän üünäbilirsiniz, nicä dä biz sizinnän.


Pavlinin gelişi oyalanêr

15Bu üzerä, büük inannan neetlendim ilkin sizä gideyim, ki iki katına iivergi Allahtan edenäsiniz,[+]

16da, sizdän geçip, Makedoniyaya gideyim, sora Makedoniyadan geeri döneyim sizä, ki siz beni geçiräbiläsiniz İudeyaya[+].

17Bölä düşünüp, ne kararsız mı davrandım acaba? Yada dünneycesinä mi işleerim, deyip hem «olur», hem «olmaz»?

18Allah inançtır; O şaat bana, ani ne söledik sizä, diil hem «olur», hem «olmaz»[+].

19Zerä Allahın Oolu İisus Hristos, Kimin için biz – bän, Siluan hem Timofey – nasaat ettik, olmadı hem «olur», hem «olmaz», ama Onda salt «olur»[+].

20Zerä hepsi Allahın adamakları Onda «olur». Onuştan biz deeriz Onun adınnan «Amin», Allah metinnensin[+].

21O, Kim kaavileer bizi barabar sizinnän Hristozda hem yaalêêr bizi, O Allahtır,

22Angısı bizi mühürledi hem pey verdi Ayoz Duhu bizim üreklerimizä[+].

23Şaat alêrım bana Allahı, ani şindiyä kadar gelmedim Korinf kasabasına, çünkü canım acıyêr sizä[+].

24Diil, ani isteeriz çorbacı olalım sizin inanınıza, ama sizinnän işleeriz sevinmeniz için, çünkü siz inanda kaavi durêrsınız.

### 2

1Ölä ki, bän kararladım kendi-kendimä, ki geldiynän, sizi enidän gücendirmeyim.

2Eer bän sizi gücendirärseydim, kim beni şennendirecek, sizdän kaarä, kimi gücendirdim[+]?

3Hep bunu yazdım sizä, ki, geldiynän, beni gücendirmesin, kim düşer sevindirsin. Zerä çok inanêrım, ani benim sevinmäm hepsinizi dä sevindirer.

4Büük kahırlan hem ürek acısınnan yazdım sizä, çok yaş ta döktüm, diil ani gücenäsiniz, ama annayasınız, nekadar çok severim sizi[+].


Afetmäk günahkerä

5Eer birkimsey gücendirdiseydi, gücendirmedi salt beni, ama biraz, istämeerim zeedelemää, sizi hepsinizi.

6Bu adama etär ceza, ani çoyunuz verdi[+].

7Ölä ki, şindi zeedä cezalamayın onu, ama afedin hem iilendirin, ki zeedesinnän kahırlanmasın.

8Onuştan yalvarêrım sizä, enidän gösterin ona sevgi.

9Bunun için yazdım, ki deneyim sizi da göreyim, aslı mı, ani beni herzaman sesleersiniz?

10Kimi siz afedersiniz, onu bän dä afederim. Eer afettiseydim birkimseyi bişey için, afettim sizin için Hristozun önündä,

11ki yapmasın bir türlü keder bizä şeytan. Zerä biz habersiz diiliz onun neetlerindän[+].


Apostolun izmetçilii

12Gelip Troada kasabasına İi Haberlän Hristos için, makar ki Saabinin izmeti için bana kapu açıldı,[+]

13hep okadar duhça uslanamadım, zerä bulamadım orada benim kardaşımı, Titı. Onuştan, deyip «kal saalıcaklan» onnara, gittim Makedoniyaya[+].

14Ama şükür Allaha, Kim herzaman gezdirer bizi Hristozun ensemäk paradında hem bizimnän hererdä daadêr gözäl kokuyu, ne geler Onu tanımaktan[+].

15Zerä biz Hristozun ii kokuluu Allah için, hem onnarın arasında, kim kurtulmak yolunda, hem onnarın arasında, kim kayıplık yolunda[+].

16Kimisi için ölüm getirän ölüm kokusuyuz, ama başkası için yaşamak getirän yaşamak kokusuyuz. Kim annar bunnarı acaba?

17Zerä biz çoyu gibi bozmêêrız Allahın sözünü, ki bezirgennik yapalım, ama nasaat ederiz Allahın önündä bir temiz ürektän, nicä onnar, kim Allahtan yollanmış hem Hristoza inanêr.

### 3


Apostolun ikramı

1Acaba, enidän tanıştıralım mı kendimizi sizä? Lääzım mı yollayalım tanıştırmak kiyadı sizä, yada sizdän mi kiyat alalım[+]?

2Siz bizim kiyadımızsınız – kiyat, ani bizim üreklerimizdä yazılı, herkezdän bilinän hem okunan.

3Siz kendiniz gösterersiniz, ani Hristozun kiyadıysınız, bizim elimizlän getirilmiş, yazılı diil çernilaylan, ama diri Allahın Duhunnan, yazılı diil taş tablalara, ama insanın üreklerinin tablalarına.

4Bunu çok inanêrız Allahın önündä, zerä Hristos bizi inandırdı.

5Diil, ani sanalım, ki becerikliyiz, da kendimiz bişey yaptık, ama bizim becermäk Allahtan.

6O bizi becerikli yaptı, ki eni baalantının izmetkerleri olalım. O baalantı tutunmêêr yazılı bukvalardan, ama Ayoz Duhtan. Zerä bukva öldürer, ama Duh ömür verer[+].


Eski baalantı hem eni baalantı

7Ölüm getirän izmetçilik – ani oyulu bukvalarlan taşlar üstündä yazılıydı – ölä yalabıklı geldi, ki izraillilär bakamardılar Moiseyin üzünä, makar ki onun üzündeki yalabıklık geçerliydi.

8Öleysä, nekadar taa çok metinnikli olacek izmetçilik, angısı Duhtan başlanılmış?

9Çünkü var metinnik o izmetçiliktä, ani insanı kabaatlandırêr, nekadar taa büük metinnik var izmetçiliktä, ani insanı aklêêr.

10Zerä o yalabıklık şindi yalabık hiç sayılmaz o izmetçilää görä, angısının metinnii taa üstün.

11Çünkü geçär izmetçilik bölä metinniklän geldi, nekadar taa çok metinnikli olacek o izmetçilik, ani dayma var.

12Çünkü bizdä var bölä bir umut, lafederiz büük kıyışmaklan.

13Biz diiliz Moisey gibi, kim örtärdi çarşaflan kendi üzünü, ki izraillilär görmesinnär geçär yalabıklıı.

14Onnarın fikirleri kapalıydı, zerä büünä kadar, okuyup Eski Baalantıyı, hep o çarşaf onnarın üzlerindä kalêr alınmamış, zerä çarşaf kaldırılêr salt Hristozun aracılıınnan[+].

15Büünä kadar, Moiseyi okuyup, çarşaf örtär onnarın üreklerini.

16Ama çarşaf alınêr, zerä: «Açan Moisey Saabiyä dönärdi, çarşaf alınardı».

17Bu sırada «Saabi» – Ayoz Duhtur. Neredä Saabinin Duhu, orada serbestlik[+].

18Biz hepsimiz açık üzlän, nicä aynada, bakıp Saabinin metinniinä, Ona benzär, Saabinin Duhundan diişeriz metinniktän metinnää[+].

### 4


Hazna (zenginnik) toprak kaplar içindä

1Onuştan, çünkü Allahın acıyannıınnan bizim bölä izmetçiliimiz var, biz umudu kaybetmeeriz[+].

2Ama brakıldık saklı ayıp işlerdän, bakmêêrız şalvirlenmää hem Allahın sözünä bişey katmêêrız, ama aslılıı açıklayarak, kendimizi hepsi insanın üzündä hem Allahın önündä temiz göstereriz[+].

3Eer bizim İi Haber örtülüseydi, örtülü kayıp olannar için,[+]

4inansızlar için, kimin fikirlerini bu zamanın allahı[*] köör etti, ki onnarı aydınnatmasın İi Haberin şafkı Hristozun metinnii için, Kim görünmäz Allahın görünmesidir[+].

5Zerä nasaat etmeeriz kendimizi, nasaat ederiz İisus Hristozu nicä Saabiyi, ama kendimizi nicä çırak sizä İisus için[+].

6Zerä Allah, Kim dedi: «Aydınnık şafk etsin karannıktan», O aydınnattı üreklerimizi, ki tanıyalım Allahın metinniini, ani şafk eder İisus Hristozun üzündän[+].

7Bu haznayı taşıyêrız toprak kaplar içindä, ki bilinsin, ani üstünkü kuvet geler Allahtan, ama diil bizdän[+].

8Biz her taraftan sıkıştırılmışız, ama diiliz ezilmiş. Biz kahırlanêrız, ama umutsuz diiliz[+].

9Koolanmışız, ama brakılmış diiliz. Erä urulmuş, ama öldürülmüş diiliz[+].

10Herzaman güüdemizdä Saabi İisusun ölümünü taşıyêrız, ki İisusun yaşaması da bizim güüdemizdä açılsın[+].

11Zerä biz yaşayannar herzaman ölümä veriliyiz İisus için, ki İisusun yaşaması açılsın bizim ölümnü güüdemizdä[+].

12Ölä ki, ölüm işleer bizdä, ama yaşamak – sizdä.

13Çünkü bizdä var hep o inan duhu, nicä yazılı: «İnandım, onuştan lafettim», biz dä inanêrız, onuştan lafederiz,

14bileräk, ani Kim diriltti Saabi İisusu, O İisuslan bilä bizi dä dirildecek da sizinnän bilä Kendi karşısına çıkaracek[+].

15Zerä hepsi bunnar sizin faydanız için olêr, ki Allahın iivergisi, zeedelenip, taa çok insana etişsin, da şükür zeedelensin Allahın metinnii için.

16Onuştan umudu kaybetmeeriz. Eer bizim dışandakı adam çürürseydi, bizim içyankı adam gün-gündän enilener[+].

17Zerä bizim ilin güçlüklär tez geçer, ama kazandırêr bizä diveç metinnik, ani aarlıkta hepsini aşar[+].

18Biz bakmêêrız görünär, ama görünmäz işlerä, zerä görünär işlär bir vakıda kadar, ama görünmäz işlär diveçtir[+].

### 5


Gökteki evimiz

1Bileriz, ani açan bu erdeki evimiz, bu çadır[*] yıkılacek, Allahtan bir diveç binamız var – göktä bir ev, yapılı diil adam elinnän.

2Şindi biz oflêêrız, çok isteyeräk, giinelim gökteki evimizä[+].

3Ona giinärsäk, çıplak olmarız[+].

4Zerä bu çadırda oflêêrız ük altında, diil ani soyunmaa isteeriz, ama giinmää, ki bizdä, ne ölümnü var, yaşamaklan yudulsun.

5Onuştan Allah bizi hazırladı da Ayoz Duhu pey bizä verdi[+].

6Onun için herzaman kıyışmamız var, da bileriz, ani bu güüdedä olarak, Saabidän uzak durêrız.

7Zerä biz inannan yaşêêrız, ama diil görmäklän[+].

8Kıyışêrız hem taa çok isteeriz, güüdedän uzak olup, Saabiylän barabar olalım.

9Bu beterä çalışêrız Ona kendimizi beendirelim, istär bu güüdedä yaşayarak, istär güüdedän uzak olarak[+].

10Zerä hepsimiz lääzım çıkalım daavaya Hristozun önünä, ki herbirimiz kabletsin ödek ii eki kötü işlär için, angılarını yaptık, güüdedä yaşarkan[+].


Barıştırmak izmeti

11Ölä ki, bileräk nedir Allahtan korku, çalışêrız insanı inana getirmää. Allah biler, nesoy adamnarız, umut ederim, ki siz dä üreenizdä bunu bilersiniz[+].

12Enidän kendimizi metetmää sizin önünüzdä bakmêêrız, ama vereriz sizä kolaylık üünäsiniz bizimnän, ki olsun cuvabınız onnara, kim üüner dışandan işlärlän, ama diil ürektän işlärlän[+].

13Ölä ki, eer biz akıldan çıktısaydık, bu oldu Allah için, ama eer bütün akıllansaydık, bu sizin için[+].

14Zerä Hristozun sevgisi bizi dürtär, da biz düşüneriz, ani eer birisi hepsi için öldüseydi, ozaman hepsi öldü[+].

15Hristos hepsi için öldü, ki yaşayannar artık yaşamasınnar kendileri için, ama Onun için, Kim onnar için öldü hem dirildi[+].

16Onuştan şindän sora biz tanımêêrız kimseyi salt insanın annamasına görä. Eer vakıtça tanıdıysak Hristozu salt insanın annamasına görä, şindi bölä tanımêêrız.

17Ölä ki, kim Hristozda, o bir eni adam. Eski işlär geçti, şindi hepsi eni oldu[+].

18Hepsi Allahtan, Kim İisus Hristozun aracılıınnan barıştırdı bizi Kendisinnän, verip bizä barıştırmak izmetçiliini[+].

19Zerä Allah Hristozun aracılıınnan barıştırdı dünneyi Kendisinnän, koymayarak esaba insannarın günahlarını, da verdi bizä barışmak haberini[+].

20Ölä ki, biz Hristozun habercileriyiz, nicä açan Allah Kendisi bizim aazımızlan çaarêr insanı. Hristozun adına yalvarêrız, barışın Allahlan[+].

21Hristozu, Kim bilmärdi, nedir günah, Onu Allah kurban verdi bizim günahlarımız için, ki Onun aracılıınnan biz Allahın önündä dooru olalım[+].

### 6

1Biz, ani Allahlan bilä işleeriz, yalvarêrız: bakın, ki Allahın iivergisini boşuna kabletmeyäsiniz[+].

2Zerä Allah deer: «Uygun vakıtta seni işittim, kurtulmak günündä sana yardım ettim». Tä, şindi o uygun vakıt, şindi o kurtulmak günü.


Pavli zor vakıtta

3Biz bişey yapmêêrız, ani başkasına köstek olsun, zerä istämeeriz, ki izmetçiliimiz kötülensin.

4Ama herbir iş üzerä kendimizi örnek göstereriz nicä Allahın izmetkerleri: çok dayanêrız zeetlerdä, zor hem sıkı vakıtlarda,[+]

5lobutlar altında, kapanda, karşı kalkışmaklarda, aar iştä, uykusuzlukta, aaçlıkta;

6izmet ederiz temizliklän, bilgiylän, saburluklan, iiliklän, Ayoz Duhlan, haliz sevgiylän,

7aslılıı haberleyeräk, Allahın kuvedinnän, dooruluk silählarını taşıyarak saa hem sol elimizdä[+].

8Pay alêrız metinniktä hem ikramsızlıkta, kötülenmektä hem metedilmektä. Bizi yalancı sayêrlar, ama biz dooruluu söleeriz[+].

9Sansın tanınmayan kişiläriz, ama bizi ii tanıyêrlar. Bizi ölü sayêrlar, ama biz yaşêêrız. Bizi düüyerlär, ama biz ölümä verilmeeriz[+].

10Bizi gücendirerlär, ama biz herzaman sevineriz. Biz fukaarayız, ama çoyunu zenginnederiz. Bizdä bişey yok, ama hepsinin çorbacılarıyız[+].

11Biz açık lafederiz sizä, Korinflilerä, bizim üreemiz sizin için geniştän açık.

12Biz sizdän sevgimizi çekmedik, ama siz bizdän sevginizi çektiniz.

13Bizä hep o duyguları gösteräsiniz deyni, – lafederim sizä, nicä uşaklarıma, – siz dä üreenizi açın[+].

14İnansızlarlan bir boyunduraa girmeyin. Zerä ne paydaşlık olêr dooruluun hem zakonsuzluun[†] arasında? Ne ortaklık olêr aydınnıın hem karannıın arasında[+]?

15Ne annaşmak olêr Hristozun hem Veliarın[*] arasında? Eki ne baalantı var nasıl olsun inancının hem inansızın arasında[+]?

16Ne kayıllık olêr Allahın ayoz binasının[†] hem idolların arasında? Çünkü siz diri Allahın ayoz binasıysınız, nicä dedi Allah: «Bän yaşayacam hem gezecäm onnarın arasında. Onnarın Allahı olacam, onnar da Benim insanım olacek»[+].

17Onun için: «Çıkın inansızların arasından da ayırılın onnardan, – deer Saabi, – diimeyin ona, ne mındar,[†] da Bän sizi kabledecäm».

18«Bän Boba sizä olacam, siz da oollar hem kızlar Bana olacenız», – deer Saabi, Çokkudretli.

### 7

1Ölä ki, sevgili kardaşlar, çünkü bizdä var bölä adamaklar, paklanalım hertürlü ten hem duh mındarlıından[†] da ayozlukta kusursuz olalım, korkarak Allahtan[+].


Pavlinin sevinmelii

2Bizä er verin üreklerinizdä! Biz kimseyä zarar yapmadık, kimseyi yoldan saptırmadık, kimseyi soymadık[+].

3Bunu sölämeerim, ki sizi kabaatlandırayım, ama nicä öncä söledim, siz bizim üreemizdeysiniz, ölä ki hazırız sizinnän hem ölmää, hem yaşamaa[+].

4Büük umudum var sizdä, çok üünerim sizinnän hem çok hoşlanêrım. Bütün bizim zeetlerimizdä sevincimin kenarı yok[+].

5Zerä, açan geldik biz Makedoniyaya, güüdemizin raatlıı olmadı. Her taraftan zeetlendik – dışandan düüşlär, içyandan korku[+].

6Ama Allah, Ani iilendirer münüz olannarı, bizi dä iilendirdi Titın gelmesinnän,[+]

7diil sade onun gelmesinnän, ama haberlän, ani o sizinnän iilendi. O söledi bizä, nekadar siz beni özlemişiniz, nekadar yaş dökmüşünüz, nekadar çalışmışınız benim için. Ölä ki, bän taa çok sevindim.

8Eer bän gücendirdiysäm sizi benim kiyadımnan, pişman olmêêrım, makar ki öncä pişman oldum, zerä görerim, ki o kiyadım gücendirmiş sizi az vakıda[+].

9Şindi sevinerim, diil ani gücendiniz, ama ani gücenmeniz döndürdü sizi günahtan Allaha. Gücendiniz Allahın istediinä görä, ölä ki, bizim taraftan sizä zarar olmadı.

10Zerä gücenmäk Allah istediinä görä, insanı günahtan Allaha döndürer hem kurtulmaya götürer. Bundan kimsey pişman olmaz. Ama dünneycesinä gücenmäk ölüm getirer[+].

11Ya bakınız, hep bu gücenmeniz Allahın istediinä görä, ne büük havez yarattı sizdä, ne yanıklık, ki dooruluunuzu çıkarasınız, ne üfkä, ne korku, ne istek, ne şeremetlik, ne çalışmak, ki cezalayasınız kabaatlı olanı! Her taraftan bu iştä gösterdiniz kendinizi temiz.

12Onuştan, makar ki bän yazdım sizä o kiyadı, bu diil onun beterinä, kim gücendirdi, eki kim gücendirildi, ama yazdım, ki sizä açılsın kahırınız bizim için[*] Allahın önündä[+].

13Bununnan iilendik. İilenmemizdän kaarä, taa çok sevindik Titın sevincinä, zerä siz hepsiniz onun üreeni serinnettiniz.

14Ölä ki, bän kalmadım utanmakta, eer biraz sizinnän üündüseydim onun önündä. Ama nicä hepsi dooru, ne söledim sizä, ölä Titın da önündä sizinnän üünmemiz dooru çıktı.

15O sizi taa çok sever, açan aklına getirer, nicä siz hepsiniz seslediniz da kablettiniz onu saygıylan hem korkuylan.

16Sevinerim, ani var nasıl umutlanayım sizä herbir iş üzerä.

### 8


Makedoniyadan inancıların cömertlii

1Kardaşlar, isteerim aklınıza getireyim iivergiyi, ne Allah Makedoniya kliselerinä verdi.

2Makar ki çok zeetlerdän denendilär, onnarın çok sevinçleri hem büük fukaaralıı yaptı onnarı çok zengin cömertli baaşış vermektä[+].

3Zerä onnar kendiliklerindän verdilär kuvetlerinä görä, da artık kuvetlerindän dışarı. Bän buna şaadım[+].

4Onnar pek yalvardılar bizä, isteyeräk pay alsınnar bu hayırlı iştä – yardım etmektä Allahın ayoz halkına[+].

5Verdilär diil sade, ne umutlanardık, ama verdilär kendilerini ilkin Saabiyä, sora da bizä, Allahın istediinä görä.

6Onuştan biz yalvardık Tita, ki, nicä başladı aranızda bu hayırlı işi, ölä dä bitkiyä kadar götürsün[+].

7Ama nicä her taraftan üstünnüünüz var inanda, lafetmektä, bilgidä, hertürlü çalışmakta hem sevgidä, ani biz debreştirdik sizdä, bakın bu hayırlı iştä dä üstün olasınız[+].

8Söleerim bunu diil bir sımarlamak gibi, ama başkalarının çalışmasınnan sizin sevgiliinizi denerim, ki göreyim, aslı mı[+].

9Zerä siz bilersiniz bizim Saabi İisus Hristozun iivergisini. O Kendisi, olarak zengin, fukaaralandı sizin için, ki siz Onun fukaaralıınnan zenginneyäsiniz[+].

10Onun için söleerim sizä bu düşünmeklerimi, zerä bunnar fayda sizin için. Taa geçän yıldan beeri diil sade ilk baaşışı verdiniz, ama ilk isteyennär dä oldunuz[+].

11Şindi tamannayın bu işi, ki, nicä onu havezliklän istediniz, hep ölä tamannayasınız onunnan, ne var sizdä.

12Zerä ne veriler havezliklän, o baaşış kabul olêr, diil ani versin birkimsey neyi yok, ama neyi var[+].

13İstämeeriz, ki başkalarına olsun ilin, ama sizä zor.

14İsteeriz hepsinä birtürlü olsun, şindi sizin taşkınnıınız onnarın yokluunu tamannasın, ki sora onnarın taşkınnıı sizin yokluunuzu tamannasın, da hepsi birtürlü olsun[+].

15Nicä yazılı: «Kim topladı çok, artıı yoktu, ama kim topladı az, kıtlıı yoktu».


Tit hem kafadarları

16Şükür Allaha, ani Titın üreenä koydu benimnän bir çalışkannık sizin için.

17Zerä o sade kabletmedi benim yalvarmamı, ama o sizin için okadar çalışkan, ki kendi istediinnän sizä gider.

18Onunnan barabar yolladık bir kardaş, kimi hepsi kliselerdä metederlär, zerä İi Haberi nasaat eder.

19Bundan kaarä, bu kardaş kliselerdän seçildi, yol arkadaşımız olsun bu hayırlı izmetçiliktä, ne yapêrız Saabinin metinnii için, ki açılsın bizim havezliimiz yardım etmää.

20Sakınêrız, ki birkimsey maanalamasın bizi bu cömert baaşış için, ani biz götürürüz.

21Zerä çalışêrız iilik yapmaa diil sade Saabinin önündä, ama insanın da.

22Biz yolladık onnarlan bizim kardaşı, angısını çok sıra hem çok işlerdä denedik da çalışkan bulduk. O şindi taa çalışkan oldu, zerä sizi çok inanêr.

23Lafederäk Tit için, o pay alêr benim izmetçiliimdä, işleyip benimnän sizin aranızda. Ama ne var nasıl demää bizim kardaşlar için, onnar kliselerdän yollanılmışlar, angıları Hristoza metinnik getirerlär.

24Onuştan kliselerin önündä onnara gösterin sizin sevgiliin aslısını, ki tanınsın, ani biz dooru sizinnän üüneriz[+].

### 9


Fukaara inancılara yardım

1Allahın ayoz halkına yardım etmäk için zeedä olacek, ki sizä yazayım[+].

2Bilerim, ani havezsiniz yardım etmää, bununnan üünerim makedoniyalıların önündä. Onnara dedim, ani siz ahayalılar geçän yıldan beeri hazırsınız bu işi yapmaa. Sizin çalışkannıınız onnardan çoyunu havezlendirdi.

3Hep okadar yolladım kardaşları, ki üünmemiz sizinnän bu sefer naafilä olmasın, da nicä söledim, olasınız hazır[+].

4Ölä ki, eer Makedoniyadan kimi adamnar benimnän gelirseydilär da sizi hazır bulmarsaydılar, biz – demeyelim siz! – utanmış kalmayalım, ani bukadar kıyışmaklan üündüm sizinnän.

5Onun için sandım, ani lääzım yalvarayım kardaşlara, onnar öncä gitsinnär sizä da hazırlasınnar bu hayırlı baaşışınızı, ne siz adadınız, ki baaşışınız hazır olsun cömertliktän, ama diil sıkılıktan.

6Unutmayın: kim az eker, az biçer, kim çok eker, çok da biçer[+].

7Herkezi baaşlasın okadar, nekadar üreendä neetledi, diil gücenmäklän hem zorlan. Zerä Allah sever onnarı, kim gülümseyeräk verer.

8Allah kaaviydir, ki zenginnetsin sizi herbir iivergiylän, da sizdä herzaman hepsi etär olsun, hem cömertliklän katılasınız herbir ii işä[+].

9Nicä yazılı: «Baaşış daattı, verdi fukaaralara, onun dooruluu divecä kadar kalêr».

10Kim toom verer ekiciyä hem ekmek, isin deyni, O sizä dä toom verecek, çoklandıracek, ne ekäsiniz hem zeedeleyecek dooruluunuzun berekedini.

11Ölä, ki her taraftan zenginneyeceniz, ki cömert olabiläsiniz her iştä, da baaşışlar, ani bizim elimizlän yollêêrsınız, Allaha şükürlük getirsin[+].

12Zerä bu yardım, bu izmetçiliiniz diil sade Allahın ayoz halkının yokluklarını dolduracek, ama başka taraftan da zenginnedecek, çünkü çok insan Allaha şükür edeceklär.

13Çünkü sizin izmetçiliiniz gösterecek aslılıınızı, onnar da Allahı metinneyeceklär, görüp, ani aslı yaşêêrsınız Hristozun İi Haberinä görä, angısını açık kablettiniz, hem ani cömertliklän paylaşêrsınız onnarlan hem herkezinnän onu, ne var sizdä[+].

14Onnar, özleyeräk sizi, sizin için dua ederlär, çünkü Allah taşkınnıktan sizä iivergi verdi.

15Şükürlük olsun Allaha büük baaşışı için, angısını hiç yok nasıl annatmaa!

### 10


Pavli doorulêêr izmetçiliini

1Bän, Pavli, ani usluyum aranızda, ama kıyakım sizdän uzak olarak, yalvarêrım İisus Hristozun münüzlüünnän hem yalpaklıınnan[+]

2hem isteerim, ki açan gelecäm, lääzım olmasın, ki kıyak olayım bir kıyışmaklan hem girginniklän, ne düşünerim göstermää onnara, kim sayêr, ani biz yaşêêrız tenä görä[+].

3Zerä, makar ki biz tencä yaşêêrız, tencä düüşmeeriz.

4Bizim düüşümüzün silähları diil tencä, ama onnarda var Allahtan kuvet, kaleleri yıksınnar deyni[+].

5Biz yıkêrız boş fikirleri hem hepsini, ani şişkinniklän kalkêr da durgudêr insanı Allahı tanımaktan. Herbir düşünmekleri esir alêrız, ki Hristozu seslesinnär.

6Hazırız cezalamaa herbir seslämezlii, açan sizin seslemeniz taman olacek.

7Bakın önünüzä. Kim inanêr, ani kendisi Hristozun, o düşünsün, nicä o Hristozun, ölä biz dä Hristozunuz[+].

8Eer bän zeedä üünärseydim bizim kuvetlän, ne Saabi verdi bizä, sizi kaaviletmäk için, ama diil yıkmak için, kalmayacam utanmış[+].

9Bunu deerim, ki sanmayasınız, ani bän sizi kiyatlarımnan korkudêrım.

10Zerä deerlär: «Onun kiyatları keskin hem kaavi, ama kendisi bizdeykän, güüdesi yufka, lafı da kaba»[+].

11Kim bölä lafeder, ko annasın, ani, ne deeriz sizä kiyatlarımızda, uzakta bulunarkan, hep onu yapacez, aranızda bulunarkan.

12Dooru, ani biz kıyışmêêrız benzemää eki konmaa onnarlan, kim kendini meteder. Onnar kendilerini benzederlär hem ölçerlär kendi ölçülerinnän. Aarif olan bölä yapmaz.

13Ama biz zeedesinnän üünmeyecez. Üünmemiz o ölçüdä kalêr, ani Allah verdi bizä, ki, nasaat ederäk, etişelim sizä kadar.

14Biz zorlamêêrız kendimizi, sansın sizä etişmedik. Zerä ilkin biz sizä etiştik Hristozun İi Haberinnän.

15Biz üünmeeriz ölçüdän dışarı başkaların işlerinnän, ama umutlanêrız, ani sizin inanınız büüdükçä, aranızda işlemäk kırlarımız zeedeliklän genişlenecek,

16ölä ki nasaat edäbileriz İi Haberi sizdän taa ötää. Zerä istämeeriz üünelim işlärlän, ani yapıldı başka bir adamın alanında.

17«Kim üüner, üünsün Saabiylän»[+].

18Zerä diil o, kim kendini meteder, beenilecek, ama kimi Saabi meteder[+].

### 11


Yalancı apostollar

1Umut ederim, ani dayanêrsınız biraz benim akılsızlııma. Ne olursa, dayanın bana![+]

2Zerä bän alifli sizin için Allahın alifliinnän, çünkü yavklu ettim sizi bir kocaylan, Hristozlan, ki çıkarabileyim sizi Onun önünä bir temiz kız gibi[+].

3Ama korkêrım, ki, nicä yılan şalvirliinnän aldattı Evayı, hep ölä sizin fikirleriniz dä, bozulup, sapar sizin pak[†] hem haliz inandan Hristoza[+].

4Zerä, açan geler birkimsey da nasaat eder sizä başka bir İisus için, Angısını biz nasaat etmedik, eki kabledersiniz başka bir duh yada başka bir ii haber, ani kabletmediniz, siz bunnarı kolay kabledersiniz[+].

5Ama bän sanêrım, ani bu «üstün apostollardan» bän taa aşaa diilim[+].

6Olêr, ki beceriksizim lafımda, ama beceriksiz diilim bilgidä. Her taraftan, her iştä bunu gösterdik sizä[+].

7Günah mı yaptım bän, açan alçalttım kendimi, ki siz üüseläsiniz, da sizä parasız nasaat ettim Allahın İi Haberini[+]?

8Başka kliselerdän para aldım, kablederäk onnardan ödek, ki izmet edäbileyim sizä. Sizdä bulunarkan, bakmayarak, ani yokluk çekärdim, bän kimseyä aarlık getirmedim.

9Zerä benim yokluumu Makedoniyadan gelän kardaşlar doldurdular. Herbir iş üzerä sakındım hem sakınacam da, ki bişeylän ük olmayım sizä[+].

10Nicä Hristozun aslılıı var bendä, hep ölä deerim, ani Ahaya dolayında hiç kimsey durgudamayacek beni bölä üünmektän[+].

11Neçin? Onuştan, ki sevmeerim sizi? Allah biler, ani sizi severim! Ama nicä yaptım, ölä yapacam ileri dooru da,

12ki ön vermeyim onnara, kim aarêêr üünsün, ki işleer bizim gibi.

13Busoy insannar – yalancı apostollar, aldadıcı işçilär, angıları yapınêrlar, ani Hristozun apostolları[+].

14Bu diil şaşma iş, zerä kendisi şeytan yapınêr, ki aydınnık angili bulunêr[+].

15Diildir büük iş, eer onun izmetkerleri dä yapınarsaydılar, ani dooruluun izmetkerleri bulunêrlar. Onnarın bitkisi olacek onnarın yaptıklarına görä[+].


Pavliyi zorlêêrlar üünsün

16Taa çok deyecäm: birkimsey sanmasın beni akılsız. Eer siz ölä sanarsaydınız, ozaman kabledin beni nicä bir akılsızı, ki bän dä biraz üüneyim[+].

17Ne söleyecäm, sölämeyecäm Saabiyä görä, ama bir akılsız gibi kıyışmaklan üüneräk.

18Çünkü çoyu üüner tencesinä, üünecäm bän dä[+].

19Zerä siz akıllılar mayılsınız dayanmaa akılsızlara![+]

20Hakına siz dayanêrsınız, açan birkimsey sizi çırak erinä kullanêr, açan yudar hem soyar sizi, açan kabarêr önünüzdä hem üzünüzä urêr[+].

21Utanmaklan söleerim, ani buna kuvedimiz etişmedi! Ama eer birkimsey kıyışarsa üünsün, – bir akılsız gibi lafederim! – kıyışêrım bän dä üünmää.

22Onnar çıfıt mı? Bän dä. Onnar izrailli mi? Bän dä. Onnar Avraamın senselesindän mi? Bän dä öläyim[+].

23Onnar Hristozun izmetkerleri mi? Deli gibi lafederim! Bän onnardan taa üstün izmetkerim. Bän taa çok çalıştım, taa çok kapana düştüm, sayısız sıra dayak idim, çok sıra ölüm döşeendä bulundum[+].

24İudeylerdän beş sıra lobut idim, otuz dokuzar urmak.

25Üç kerä düüldüm fışkannan. Bir kerä düüldüm taşlan. Üç kerä geçirdim gemi batması. Bir gün hem bir gecä kaldım açık denizdä[+].

26Çok kerä yolculuk ettim, bulundum titsiliktä akar sulardan, titsiliktä haydutlardan, titsiliktä kendi senselemdän, titsiliktä başka milletlerdän, titsiliktä kasaba içindä, titsiliktä çol erdä, titsiliktä deniz üstündä, titsiliktä yalancı kardaşlar arasında,[+]

27çalışmakta, savaşmakta; çok kerä uykusuzlukta, aaçlıkta, susuzlukta; çok kerä oruçta, suukta, çıplaklıkta[+].

28Bunnardan kaarä, beni basêr her gün kahır hepsi kliselär için.

29Kim yufkalandı, da bän yufka olmadım? Kim kösteklendi, da bän onun için yanmadım[+]?

30Eer lääzımsa üüneyim, üünecäm onnarlan, ne açêr benim yufkalıımı.

31Saabi İisusun Bobası Allah, Kim diveç metinnenmiş, biler, ani yalan sölämeerim:

32Damask kasabasında padişah Aretanın öndercisi kolladı kasabayı, ki tutsun beni, ama beni çiten içindä kasaba duvarında bir pençeredän indirdilär, da butakım kurtuldum onun elindän[+].

### 12

1Lääzım üüneyim, makar ki yok bundan fayda. Şindi geçerim Saabidän görmeklerä hem açıklamaklara[+].

2Tanıyêrım bir adamı, kim inancı Hristoza. O yakın ondört yıl geeri – güüdeylän mi, güüdesiz mi, bilmeerim, Allah biler – alındı üçüncü gökädän.

3Bilerim, ani bu adam – güüdeylän mi, güüdesiz mi, bilmeerim, Allah biler –

4alındı ray içinä da işitti ölä sözlär, ani yok nicä annatmaa insan dilindä, ani dooru olmaz, insan sölesin.

5Butürlü adamnan üünecäm, ama kendimnän üünmeyecäm, yufkalıklarımdan kaarä.

6Eer istärseydim üünmää, olmayacam akılsız, zerä dooru lafederim, ama sakınêrım, ki birkimsey benim için taa çok sanmasın, nekadar görer hem işider bendän.

7Ki kabarmayım bu açıklamakların çokluundan, bana bir tiken batsın güüdemä, verildi, şeytanın habercisi, ki yumuruklasın beni, kabarmayım deyni.

8Üç kerä dua ettim Saabiyä, ki bundan kurtulayım.

9Ama O dedi bana: «Etär Benim iivergim senin için, zerä Benim kuvedim tamannıkta gösteriler yufkalıkta». Onuştan bän taa havezlän üünecäm benim yufkalıklarımnan, ki Hristozun kuvedi benim üstümdä bulunsun.

10Onuştan hoşluk bulêrım yufkalıkta, aşaalanmakta, zorlukta, koolamakta hem sıkıntıda Hristoz için. Zerä, açan yufkayım, ozaman bän kaaviyim[+].

11Bän üüneräk etiştim akılsızlaa, siz beni buna zorladınız. Siz lääzımdı beni metedäsiniz, zerä bän bişeylän taa aşaa diilim o «üstün apostollardan», makar ki bişeycik diilim[+].

12Hakına apostolun nışannarı gösterildi aranızda hertürlü saburluklan, meraklı nışannarlan, şaşmaklı hem kudretli işlärlän[+].

13Acaba sizä ne etişmeer, bakarak kalan kliselerä, ondan kaarä salt, ani bän aarlaa koymadım sizi. Afedin benim bu kabaatımı![+]


Pavlinin kahırı

14Te, üçüncü kerä bän hazırım gelmää sizä, da aarlaa koymayacam sizi, çünkü bän isteerim diil ne sizin, ama sizi. Uşaklar düşmeer toplasınnar varlık ana-bobalarına, ama ana-bobalar uşaklarına[+].

15Bän havezlän malımı hem kendimi harcarım sizin için. Eer bän çok sizi sevärseydim, kendim sizdän taa az mı sevilecäm[+]?

16Ko ölä olsun, bän sizä ük olmadım, ama şalvirliklän aldattım sizi![+]

17Sizdän aldım mı bän bişey onnar aşırı, kimi sizä yolladım?

18Bän yalvardım Tita, sizä gitsin, da onunnan yolladım öbür kardaşı. Tit aldı mı bişey sizdän? Bir duhlan diil miyiz ikimiz dä? Hep bir yolu izlämedik mi[+]?

19Sanêrsınız, ki biz bukadar vakıt dooruklêêrız kendimizi sizin önünüzdä? Lafederiz Allahın önündä, nicä onnar, kim inancı Hristoza. Sevgili kardaşlar, hepsi, ne yapêrız, sizin duhça kaavilenmeniz için[+].

20Bän korkêrım, ki, açan sizä gelecäm, beki bulmayacam sizi, nicä isteerim, siz dä bulmayacenız beni, nicä isteersiniz. Korkêrım, ki sizdä kavga, haseetlik, üfkä, çekiş, kötücülük, amazçılık, şişkinnik, sırasızlık olêr.

21Korkêrım, ki açan enidän gelecäm sizä, Allah beni utandıracek sizin önünüzdä, da bän kahırlanacam çoyu için, ani günaha girdilär hem Allaha dönmedilär mındarlıktan,[†] orospuluktan hem hayırsızlıktan, ani yapardılar[+].

### 13


Son nasaatlar hem selämnär

1Üçüncü kerä gelerim sizä. Herbir laf lääzım dooruklansın iki-üç şaadın aazından[+].

2Nicä öncä haberledim sizä, açan ikinci kerä aranızda bulunardım, şindi dä, aranızda bulunmayarak, enidän haberleerim onnara, kim geçmiştä günaha girdi, hem kalanına da, ani, açan genä gelecäm sizä, acımayacam kimseyi.

3Siz isteersiniz bişey, ani gösterer, ki Hristos benim aazımnan lafeder. O diil yufka sizä karşı, ama kaavi işleer sizdä.

4Dooru, ani O stavroza gerildi yufkalıktan, ama şindi yaşêêr Allahın kuvedinnän. Hep ölä biz dä yufkayız Onda, ama Allahın kuvedinnän yaşayacez Onunnan barabar sizin faydanız için[+].

5Kendinizi deneyin da bakın, bulunêrsınız mı inanda? Kendinizi aaraştırın. Osa tanımêêrsınız mı, ani İisus Hristos sizdä? Başka türlü siz denemektän geçmemişiniz.

6Umut ederim, ki bilersiniz, ani biz diiliz onnardan, kim denemektän geçmedi.

7Dua ederiz Allaha, ki yapmayasınız kötülük, diil ki biz görünelim denemektän geçmiş, ama siz yapasınız iilik, artık biz görünärseydik dä ölä, ani denemektän geçmemiş.

8Zerä yok kuvedimiz bişey yapmaa aslılaa karşı, ancak aslılık için bişey yapmaa.

9Sevineriz, açan biz yufka, ama siz kaaviysiniz. Bunun için biz dua ederiz, ki siz taman olasınız[+].

10Bunnarı onuştan yazêrım, taa bulunmarkan sizinnän, ki açan bulunacam, sertliklän kullanmayım sizä karşı zaabitlii, ani Saabi verdi bana, sizi duhça kaavilemää deyni, ama diil yıkmaa[+].

11Bitkidä, kardaşlar, hoşça kalın. Olgun olun, nasaatımı sesleyin, bir neettä olun, uslulukta yaşayın. Ozaman Allah, sevgi hem usluluk sızıntısı, sizinnän olacek[+].

12Selämneyin biri-birinizi ayoz öpuşlän. Allahın hepsi ayoz halkı sizi selämneer[+].

13Bizim Saabi İisus Hristozun iivergisi, Allahın sevgisi hem Ayoz Duhun birliklii olsun herbirinizlän. /Amin./ |<page>

## Galatіyalılara

### Galatіyalılara

Galatіyalılara


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### 1


PAVLİNİN KİYADI GALATİYALILARA


Seläm

1Bän, Pavli, diil insannardan seçilmiş apostol eki insanın aracılıınnan, ama İisus Hristozdan hem Allah Bobadan, Angısı İisusu ölümdän diriltti,[+]

2hem hepsi benimnän olan kardaşlar seläm yollêêrız Galatiya kliselerinä[+].

3İivergi hem usluluk sizä Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan,

4Angısı verdi Kendini bizim günahlar için, ki kurtarsın bizi büünkü kötü dünnedän, bizim Allah Bobanın istediinä görä[+].

5Ona olsun diveçtän divecä metinnik! Amin.


Salt bir İi Haber var

6Şaşêrım, ne tez dönersiniz Ondan, Kim Hristozun iivergisinnän çaardı sizi bir diişik ii haberä[+].

7Diil, ani var başka ii haber, ama var kimi insannar, ani sizi dolaştırêrlar da isteerlär Hristozun İi Haberini bozsunnar[+].

8Artık eer biz kendimiz yada bir angil göktän nasaat edärsä bu İi Haberä karşı, ani sizä nasaat ettik, betvalı olsun[+].

9Şindi enidän söleerim, ne baştan da söledim: Eer birkimsey nasaat edärsä karşı bu İi Haberä, ani siz kablettiniz, betvalı olsun.

10Bän şindi insanın kayıllıını mı aarêêrım osa Allahın mı? Acaba insana mı bakêrım kendimi beendireyim? Eer insana kendimi beendirmää bakarsam, ozaman olmarım Hristozun çıraa[+].


Pavli annadêr, nicä oldu apostol

11Kardaşlar, isteerim, biläsiniz, ani İi Haber, angısını nasaat ettim sizä, kurulu diil insandan.

12Zerä bän kablettim hem üürendim onu diil insandan, ama İisus Hristozun açıklamasından[+].

13Siz işittiniz, nicä vakıdın birindä yaşardım iudey dininä görä. Bän Allahın klisesini cansız koolardım da bakardım onu telef etmää[+].

14Bän iudey dinindä akrannarımın çoyundan taa öncüydüm benim milletimdä. Bendä vardı bir terbeesiz kıyaklık dedelerimin adetleri için[+].

15Ama Allah beni duumaktan ileri ayırdı da çaardı Kendi iivergisinnän da, açan kayıl oldu[+]

16bana açsın Kendi Oolunu, ki Onun İi Haberini nasaat edeyim yabancı milletlerä, bän danışmadım bir dä adama.

17Gitmedim İerusalimä, onnara, kim benim önüm sora apostoldu, ama çabuk gittim Araviyaya da sora enidän Damask kasabasına geeri döndüm[+].

18Üç yıldan sora gittim İerusalimä, buluşayım Kifaylan[*] deyni, da onda kaldım onbeş gün[+].

19Başka apostolları görmedim, İakovdan kaarä, angısı Saabinin kardaşı[+].

20Allahın önündä söleerim, ani, ne yazêrım sizä, diil yalan[+].

21Ondan sora bän gittim Siriya hem Kilikiya erlerinä.

22İudeyada Hristozun kliseleri benim üzümü taa görmediydilär.

23Salt bunu işitmiştilär: «O, kim bizi bir vakıt koolardı, şindi nasaat eder inan için, angısını taa ileri yok etmää bakardı»[+].

24Da metinnärdilär Allahı benim için.

### 2


Pavli kablediler

1Ondört yıldan sora, benimnän alıp Titı, Varnavaylan barabar genä gittim İerusalimä[+].

2Allahın açıklamasına görä gittim da, görüşeräk salt üstün sayılannarlan, onnara annattım İi Haberi, angısını nasaat ederim yabancı milletlerä, ki naafilä çalışmayım yada çalışmış olmayım[+].

3Tit da benimnän geldiydi. Makar ki o urumnardan, zorlamadılar onu, kesiklik[†] kabletsin[+].

4Ama vardı yalancı kardaşlar, ani, saklı sokulup, sıyındılar bizim aramıza, ki gözletsinnär serbestlii, ani edendik İisus Hristozda, bizi çıraklaa götürsünnär deyni[+].

5Biz hiç onnara yol vermedik hem iilmedik, ki İi Haberin aslılıı sizdä kalsın.

6Ama onnar, kim üstün sayılêrlar – onnar, ne dä olsalar, benim için diil bişey, Allah kimseyä pay tutmêêr, – bu üstün sayılannar bişey eklämedilär benim nasaatıma.

7Buna karşı, onnar annadılar, ani İi Haber bana verildi kesiksiz olannar için, nicä dä Petriyä kesikli olannar için[+].

8Zerä O, Kim koydu Petriyi apostol kesikli olannar için, hep O beni dä koydu apostol kesiksiz olannar için.

9Açan İakov, Kifa hem İoan, angılar direk sayılêrlar klisedä, annadılar, ani Allah bana baaşladı bu hayırlı işi, verdilär saa ellerini bana hem Varnavaya, ki iştä birliimiz olsun – biz gidelim yabancı milletlerä, ama onnar gitsinnär kesikli olannara[+].

10Salt dedilär, fukaaralara yardım vermää unutmayalım, bän dä bu işi yapmaa havezdim[+].


Pavli azarlêêr Kifayı (Petriyi)

11Ama açan Kifa geldi Antiohiya kasabasına, bän üz-be-üz karşı durdum ona, zerä o kabaatlıydı[+].

12Çünkü kimi adamnar gelincä, ani İakovdan yollanmış, Kifa yabancılarlan birerdä iyärdi, ama açan onnar geldilär, o başladı bir tarafa çekilmää da kendini ayırmaa, zerä korkardı kesiklilerdän[+].

13Kalan iudeylär dä onunnan barabar ikiüzlülük yapmaa başladılar. Etişildi orayıdan, ani Varnava da onnarın ikiüzlülüünä katıldı.

14Açan gördüm, ani onnar dooru götürmeer kendilerini İi Haberin aslılıına görä, dedim Petriyä hepsinin önündä: «Makar ki iudeysin, sän yaşêêrsın yabancılar gibi, ama diil iudeylär gibi. Ozaman neçin yabancıları çalıştırêrsın iudey olsunnar[+]?

15Biz iudey duumaktan, diiliz „günahker“, nicä yabancı milletlär.

16Hep okadar bileriz, ani insan dooru sayılmêêr Ayoz Zakonu[†] tamannamaklan, ama inannan İisus Hristoza. Onuştan biz dä inandık Hristos İisusa, ki inannan Hristoza dooru sayılalım, ama diil Zakonu tamannamaklan. Zerä kimsey dooru sayılmayacek Zakonu tamannamaklan[+].

17Eer biz, isteyeräk dooru sayılmaa Hristozun aracılıınnan, kendimiz günahker çıkarsaydık, ozaman çıkêr, ani Hristos günah izmetkeri? Bu olmaz bir sıra bilä!

18Eer bän enidän düzärseydim, ne yıktım, ozaman çıkêr, ani kendi-kendimi zakon basıcısı yapêrım.

19Zerä Zakonun yardımınnan bän, Zakonun zaplıından kurtulup, sansın öldüm, ki Allah için yaşayım[+].

20Bän stavroza gerilmiş oldum Hristozlan barabar. Şindän sora bän yaşamêêrım, ama Hristos bendä yaşêêr. Bu yaşamak, ani şindi yaşêêrım güüdeylän, yaşêêrım inannan Allahın Ooluna, Angısı beni sevdi da Kendisini benim için verdi[+].

21Allahın iivergisini paasızlandırmêêrım. Zerä eer olaydı insan dooru sayılabilsin Zakonnan, ozaman çıkaceydı, ani Hristozun ölümü naafilä oldu».

### 3


Zakon hem inan

1Ey, fikirsiz galatiyalılar! Kim büüledi sizi, /ki seslämeyäsiniz aslılıı/? Gözleriniz önündä açık gösterildi, nicä İisus Hristos stavroza gerilmiş oldu.

2Salt bunu isteerim sizdän bileyim: nasıl Ayoz Duhu kablettiniz? Zakonu[†] tamannamaklan mi osa inannan mı haberä, ne işittiniz[+]?

3Bukadar fikirsiz miysiniz? Başladınız Duhlan, da şindi bitirmää insan işinnän mi isteersiniz?

4Naafilä mi bukadar zeet çektiniz? Şüpesiz, bu olmaz olsun naafilä![+]

5O, Kim dayma verer sizä Ayoz Duhu hem kudretli işlär yapêr aranızda, Zakonu tamannamanızlan mı yapêr osa inanınızlan mı haberä, ne işittiniz[+]?

6Ölä ki, «Avraam inandı Allahı, da bu sayıldı ona dooru sayılmak»[+].

7Onuştan bilin, kim inanêr, onnar – Avraamın uşakları.

8Ayoz Yazıda vakıtça haberlendi, ani Allah aklêêr yabancı milletlerdän olannarı inannan. Onuştan ilkin Avraama bu ii haber verildi: «Sendä iisözlenecek hepsi milletlär»[+].

9Ölä ki, onnar, kim inanêr, iisözlenerlär inancı Avraamnan barabar.

10Hepsi, kim umutlanêr, ani dooru sayılacek Zakonu tamannamaklan, betva altında bulunêrlar, zerä var yazılı: «Betvalı hepsi onnar, kim herzaman çalışmêêr tamannasın hepsini, ne Zakonun kiyadında yazılı»[+].

11Tanınêr, ani kimsey Zakonnan dooru sayılamaz Allahın önündä, zerä var yazılı: «Kim inannan dooru sayılêr, o yaşayacek»[+].

12Ama Zakon diil temelli inanda, buna karşı, «Kim tamannayacek sımarlamakları, o bununnan yaşayacek»[+].

13Hristos kurtardı bizi Zakonun betvasından, açan O betvalı oldu bizim için. Zerä var yazılı: «Betvalı hepsi, kimin ölüsü aaçta asılı».

14Bu oldu, ki iisözlenmäk, ani adanmış Avraama, olsun kolay İisus Hristozun aracılıınnan daalsın yabancı milletlerä, da biz inannan kabledelim adanmış Duhu[+].


Ayoz Zakon hem Allahın adaması

15Kardaşlar! Bir örnek vereyim insan yaşamasından. Makar ki bir baalantı sade insandan yapılı, yok nasıl birkimsey onu bozsun eki ona bişey eklesin.

16Adamaklar verildi Avraama hem onun senselesinä. Allah demeer «senselelerinä», sansın çok insan için, ama açan deer «senin senselenä», lafeder bir Adam için, Angısı – Hristos[+].

17Tä, ne isteerim bununnan sölemää: Baalantı, ani öncä Allahtan kurulu, yok nasıl bozulsun Ayoz Zakonnan, ani dörtüz otuz yıldan sora geldi, ölä, ani adamak kuvetsiz kalsın.

18Zerä, eer mirasçılık Zakondan tutunarsa, ozaman tutunmêêr adamaktan, ama Allah mirasçılıı adamaklan Avraama verdi[+].

19Ozaman neçin lääzım Zakon? Zakon eklendi, ki kabaatları üzä çıkarsın, Avraamın senselesi Hristos gelincä, Angısı için sölener bu adamak. Zakon verildi angillärlän, bir aracı aşırı[+].

20Salt bir taraf varsa, aracı diil lääzım, Allah sa salt biricik[+].


Ayoz Zakon neçin lääzım?

21Ne deyecez? Zakon karşı durêr mı Allahın adamaklarına? Olmaz, bir sıra bilä! Eer verilmiş olaydı bir zakon, ani getiräbileceydi yaşamak, ozaman dooru, ani insan dooru sayılaceydı Zakondan.

22Ama Ayoz Yazılar[†] hepsini kapêêr günah altına, ki adanmış baaşış, ani inannan İisus Hristoza temelli, verilsin inancılara[+].

23İnan gelincä, Zakonun kapancısıydık, sansın zındanda kitliydik o vakıdadan, açan inan lääzımdı açılsın.

24Butürlü, Zakon, uşak bakan çırak gibi, bizi İisus Hristoza getirdi, ki inannan dooru sayılalım[+].

25Ama biz inandıktan sora, diil lääzım Zakon taa bizi baksın.

26Hepsiniz, inannan İisus Hristoza, olêrsınız Allahın oolları[+].

27Hepsiniz, kim vaatizliktä Hristozlan bir oldunuz, Hristozlan giindiniz[+].

28Yok şindän sora ne iudey, ne urum, ne çırak, ne serbest, ne adam, ne karı; İisus Hristozda hepsiniz bir[+].

29Eer siz Hristozunsaydınız, ozaman Avraamın senselesiysiniz da mirasçı olêrsınız Allahın adamasından[+].

### 4

1Bunu demää isteerim: nekadar vakıt mirasçı uşak bulunêr, o bişeylän çıraktan ayırılmêêr, makar ki çorbacı hepsinä.

2O bakıcıların hem vekillerin zapında o vakıdadan, nezamanadan bobası bennedi.

3Butürlü biz dä, nekadar vakıt duhçasına uşaktık, okadar vakıt çırak bulunardık dünneyin başlankı üüretmeklerinä.

4Ama, açan vakıt tamannandı, Allah bizä Kendi Oolunu yolladı, Angısı duudu karıdan da yaşadı Zakonun[†] zapında,[+]

5ki kurtarsın onnarı, kim bulunêr Zakonun zapında, da busoy oolluk edenelim[+].

6Çünkü oolluk edendiniz, Allah Kendi Oolunun Duhunu üreenizä yolladı, ani baarêr «Avva!» – annaması «Boba!»

7Onuştan sän şindän sora diilsin çırak, ama ool, da çünkü ool oldun, Allah seni mirasçı yaptı.


Pavlinin kahırı galatiyalılar için

8Vakıdın birindä, açan tanımardınız Allahı, çırak bulunardınız allahlara, angıları diil hakına allah.

9Ama şindi tanıyêrsınız Allahı, taa doorusu, Allah sizi tanıyêr. Öleysä, nasıl enidän geeri dönersiniz yufka hem paasız başlankı üüretmeklerä, angılarına siz enidän çırak olmaa isteersiniz[+]?

10Tutêrsınız günneri, ayları, vakıtları hem yılları[+].

11Sizin için korkêrım, sizdä savaşmam naafilä kalmasın[+].

12Kardaşlar, yalvarêrım, olun benim gibi, zerä bän dä oldum sizin gibi. Siz bişeylän bana zarar yapmadınız.

13Nicä bilersiniz, ilk sıra nasaat ettim sizä İi Haberi, çünkü güüdeycesinä hastaydım[+].

14Bu hastalıım sizä bir denemäkti. Buna bakmayarak, siz beni aşaalamadınız hem retetmediniz. Siz beni, nicä Allahın angilini, kablettiniz, nicä İisus Hristozu Kendini[+].

15Ne oldu o mutluluktan, ani ozaman duyardınız? Şaatlık ederim, ani eer olaydı kolay, siz çıkaraceydınız kendi gözlerinizi da bana vereceydiniz.

16Acaba, şindi bän sizä duşman mı oldum, çünkü aslısını söledim?

17O adamnar sizi kazanmaa girişerlär, ama diil ii neetlän. Salt isteerlär sizi bizdän ayırsınnar, ki onnar için çalışasınız.

18İidir, diil sade açan bän aranızdayım, çalışkan olasınız, ama herzaman.

19Bän sizin için, uşaklarım, enidän ana zeetlerindeyim, o vakıdadan, açan siz etişeceniz Hristos gibi olasınız.

20Nekadar istärdim şindi sizinnän olayım da sesimi diiştireyim, zerä şaşêrım bu halınıza!


Agar hem Sarra

21Söleyin bana siz, kim Ayoz Zakonun zapında olmaa isteersiniz, ne, bilmeersiniz mi, ne deer Zakon?

22Var yazılı, ani Avraamın iki oolu vardı: birisi çırak karıdan, öbürü serbest karıdan[+].

23Oolu çırak karıdan öbür adamnar gibi duudu, ama oolu serbest karısından Allahın adamasına görä duudu[+].

24Bunnarı lääzım annamaa bir benzetmäk gibi. Bu karılar – iki baalantı: birisi Sinay bayırından, çıraklık için duuduran, angısı Agar.

25Agar – Araviyada Sinay bayırıdır, da şindiki İerusalimä benzeer, zerä o şindi çıraklıkta bulunêr uşaklarınnan barabar.

26Ama gökteki İerusalim serbest. Odur bizim anamız[+].

27Zerä var yazılı: «Sevin sän, uşak duuduramayan karı, ani hiç duudurmadın. Sesini kaldır da baar, sän, ani duudurmak aarısı çekmedin, zerä brakılmış karının taa çok uşaa olacek, nekadar onun, kimin kocası var».

28Kardaşlar, siz dä, nicä İsaak, Allahın adamasına görä duulmuş uşaklarsınız[+].

29Ama nicä ozaman ool, kim duudu öbür adamnar gibi, koolardı onu, kim duudu Allahın Duhunun sözünä görä, hep ölä olêr büün dä[+].

30Ama ne deer Ayoz Yazı? «Koola çırak karıyı hem onun oolunu, zerä çırak karının oolu mirasçı olmayacek barabar serbest karının oolunnan»[+].

31Ölä ki, kardaşlar, biz diiliz çırak karının uşakları, ama serbest karının.

### 5


Koruyun serbestlii

1Hristos bizi serbest yaptı, ki serbest kalalım. Onuştan kaavi durun da verilmeyin enidän çıraklık boyunduruuna[+].

2Bakın, bän, Pavli, söleerim sizä, eer siz kesiklik[†] yaparsaydınız, Hristozdan sizä hiç bir dä fayda olmayacek[+].

3Enidän haber vererim herkezinä, kim kesiklik yapêr, ani o borçlu tamannasın bütün Zakonu.[†][+]

4Siz, ani isteersiniz dooru sayılmaa Zakonnan, Hristozdan ayırıldınız, Allahın iivergisindän yıraklandınız[+].

5Ama biz Ayoz Duhun yardımınnan inannan bekleeriz dooru sayılmak umudu aslı çıksın[+].

6Zerä İisus Hristozda yok paayı ne kesikliin, ne dä kesiksizliin, ama inanın, ani sevgiylän işleer[+].

7Siz ii gidärdiniz. Kim sizi durguttu, ki aslılıı seslämeyäsiniz[+]?

8Butürlü inan gelmeer Allahtan, ani sizi çaardı.

9«Biraz maya bütün hamuru kabardêr»[+].

10Saabidä büük inanım var, ani siz başka türlü düşünmeersiniz, ama o, kim sizi dolaştırêr, cezasını çekecek, kim dä o olsa[+].

11Bän, kardaşlar, eer taa nasaat edäydim kesiklii, ozaman neçin beni koolayaceydılar? Stavroz kimseyä köstek koymayaceydı[+].

12Olsa, ki onnar, kim sizi debreştirerlär, kendi-kendilerindän kesselär hepsiciini!


İnsan tabeeti hem Ayoz Duh

13Serbestlää çaarılmışınız, kardaşlar, sade serbestliktän yapmayın, ki izmet edäsiniz teninizä, ama sevgiylän izmet edin biri-birinizä[+].

14Zerä bütün Zakon bu sözlärlän tamannanêr: «Yakın olanını seväsin, nicä kendini»[+].

15Eer siz biri-birinizi kemirirseydiniz hem iyärseydiniz, bakın, ki biri-birinizi telef etmeyäsiniz!

16Bunu demää isteerim: yaşayın Ayoz Duha görä, ozaman tamannamazsınız tenin hamellerini[+].

17Zerä ten isteer, ne Duha karşı, Duh da isteer, ne tenä karşı. Onnar biri-birinä karşı durêrlar; ölä, ki siz yapamêêrsınız, ne isteersiniz[+].

18Eer siz Duhtan kullanılmış olarsaydınız, diilsiniz Zakonun zapında[+].

19Tenin işleri belli. Onnar: orospuluk, diilpaklık, hayırsızlık,[+]

20idollara baş iiltmäk, büücülük, duşmannık, kavga, kıskanmak, üfkä, çekiş, ayırılmaklık, bölünmäk,[+]

21haseetlik, /öldürücülük,/ sarfoşçuluk, zulumnuk hem buna benzär işlär dä. İleri söleerim sizä, nicä dä söledim, ani kim yapêr bölä işleri, Gök Padişahlıında mirasçı olmayacek[+].

22Ama Ayoz Duhun meyvası – sevgi, sevinmäk, usluluk, saburluk, acıyannık, iilik, inancılık,[+]

23yavaşlık, kendini zapetmäk. Bunnara karşı yok zakon[+].

24Ama kim Hristozun, onnar stavroza gerdilär teni onun hamellerinnän hem istemeklerinnän[+].

25Eer Duhlan yaşarsaydık, ozaman Duha görä gezelim.

26Olmayalım şişkinnenän, biri-birimizi küstürän, biri-birimizi kıskanan insannar[+].

### 6


Ne adam eker, onu da biçer

1Kardaşlar, eer birkimsey tutularsaydı günah yaparkan, siz, Duhtan kullanılannar, doorudun bir yalpak duhlan onu. Hem kendinä esap al, ki sän dä denenmiş olmayasın[+].

2Taşıyın biri-birinizin aarlıklarını, bölä yaparak, tamannayacenız Hristozun zakonunu.[†][+]

3Eer birkimsey, olmayarak bişey, sayarsaydı kendini üstün, o aldadêr kendi-kendini[+].

4Herkez aaraştırsın kendi işlerini, da ozaman olacek nasıl üünsün kendi işinnän, ama diil başkasının işinnän.

5Zerä herkez taşıyacek kendi ükünü[+].

6Kim üürenmäk kableder Allahın sözündän, o düşer payetsin hepsi iiliklerini onunnan, kim onu üüreder[+].

7Aldanmayın, Allah gülmää alınmaz. Ne adam eker, onu da biçer[+].

8Kim eker teninä, ölüm biçer, ama kim eker Ayoz Duha, o Duhtan diveç yaşamak biçer[+].

9Hiç bıkmayalım iilik yapmaa, zerä bir uygun vakıtta biçecez, ne ektik, eer yorulup vazgeçmärseydik[+].

10Onuştan, nekadar kolaylık var, herkezä iilik yapalım, en çok bizim inancı kardaşlara[+].


Sonsöz

11Görersiniz mi, kendi elimnän, ne büük bukvalarlan yazdım sizä[+].

12Hepsi, kim isteer güüdesinnän üüneräk kendini insana beendirsin, sizä kesiklik[†] yaptırêrlar, salt koolanmış olmasınnar deyni Hristozun stavrozunun beterinä.

13Zerä artık onnar da, kim kesiklik yaptılar, kendileri dä tamannamêêrlar Ayoz Zakonu, ama isteerlär sizä kesiklik yaptırmaa, ki üünäbilsinnär sizin güüdelerinizlän.

14Bana kalsa, bir sıra bilä düşmeer, ki üüneyim başka bişeylän, salt nekadar bizim Saabi İisus Hristozun stavrozunnan, neylän bu dünnä benim için stavroza gerili, bän dä bu dünnä için geriliyim[+].

15Zerä /İisus Hristozda/ ne kesikliktä, ne dä kesiksizliktä bir dä üstünnük yok, sade eni yaradılı adamda[+].

16Hepsi, kim bu sıraya görä yaşêêr, onnara hem Allahın İzrailinä usluluk hem acıyannık olsun.

17İleri dooru kimsey bana kahır yapmasın, zerä İisusun yaralarını taşıyêrım benim güüdemdä.

18Kardaşlar, Saabimiz İisus Hristozun iivergisi olsun sizin duhunuzlan. Amin. |<page>

## Efeslіlerä

### Efeslіlerä

Efeslіlerä


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### 1


PAVLİNİN KİYADI EFESLİLERÄ


Seläm

1Bän, Pavli, Allahın istediinä görä İisus Hristozun apostolu, seläm yollêêrım Allahın ayoz halkına Efes kasabasında, inancılara İisus Hristozda.

2İivergi hem usluluk sizä Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan.


İiliklär Hristozda

3Allah metinnenmiş olsun, bizim Saabi İisus Hristozun Bobası, Ani göklerdä iisözledi bizi Hristozda hertürlü duhça iisözlemeklärlän[+].

4Zerä O bizi seçti Hristozda dünneyin kurulmasından öncä, ki biz Onun önündä sevgidä ayoz hem kusursuz olalım[+].

5O öncä kararladı, Kendisinä aaretlik alsın bizi İisus Hristozun aracılıınnan, Kendi istemesinä hem ii kurulmuşuna görä,[+]

6ki metedilsin Onun şannı iivergisi, ani baaşladı bizä Kendi sevgili Oolunda.

7Hristozda kurtulmak edendik Hristozun kanınnan, günahlarımız afedildi Allahın cömert iivergisinnän,[+]

8angısını boldan bola verdi bizä. Hertürlü aarifliklän hem akıllılıklan

9O açtı bizä Kendi saklı istediini, ii neetinä görä, angısını taa baştan kurdu Hristozda[+].

10Bu neetä görä, ani tamannanacek, vakıt geldiynän, O hepsini göktekileri hem erdekileri Hristozda birleştirecek[+].

11Hristozda mirasçı da olduk, nicä öncä kuruluydu bizim için Allahın neetinä görä, Ani hepsini yapêr Kendi istediinä hem istediinä görä.

12Onuştan biz, ani taa baştan umutlandık Hristoza, ölä yaşayalım, ki, Allahın şanı metedilsin.

13Açan işittiniz hakına sözü – İi Haberi, angısınnan kurtuldunuz, onu inandınız hem Hristozda siz dä adanmış Ayoz Duhlan mühürlendiniz[+].

14Ayoz Duh bir garantiya gibi bizim mirasımız için, o vakıdadan, açan Allah heptenä kurtaracek, kimi edendi, ki Onun şanı metedilsin.


Pavli dua eder inancılar için

15Onuştan, açan işittim, ani inanêrsınız Saabi İisus Hristoza hem seversiniz Allahın bütün ayoz halkını,[+]

16bän dä durmadaan şükür ederim sizin için hem anêrım sizi dualarımda,

17ki bizim Saabi İisus Hristozun Allahı, metinni Boba, versin sizä Duhu, Ani sizi aarif yapacek hem açıklayacek Allahı, ki tanıyasınız Onu.

18İsteerim, ani aklınızın gözleri aydınnıı görsün, ki biläsiniz, nedir umut, angısına sizi çaardı, ne zengindir Allahın metinni mirası Kendi ayoz halkı için,[+]

19hem nekadar kenarsız Onun büük kuvedi bizdä, inancılarda. Bu kuvet işleer nicä Onun büük kudretlii,

20ne gösterdi Hristozda, açan Onu diriltti ölüdän da oturttu göklerdä Kendi saa tarafına[+].

21Taa üüsek koydu Onu herbir önderciliktän, zaabitliktän, kuvetliktän, çorbacılıktan hem her adtan, ani anılêr diil sade bu zamanda, ama gelär zamanda da[+].

22Hepsini koydu ayakları altına da yaptı Onu, ki hepsinä baş olsun klisedä,[+]

23angısı Onun güüdesidir hem angısı doldurêr Onu, Kim doldurêr hepsini herbir iş üzerä[+].

### 2


Ölümdän yaşamaya geçtik

1Siz ölüydünüz kabaatlarınız hem günahlarınız beterinä,[+]

2angılarda vakıdın birindä yaşardınız bu dünneyin adetinä görä, izleyeräk önderciyi[*], ani zaabitlik eder gökün altında, o duhu, ani işleer seslämeyän insannarda[+].

3Onnarın arasında biz hepsimiz dä vakıdın birindä yaşardık tenimizin havezlerinä görä. Tamannardık tenimizin hem aklımızın istediklerini. Haliz halımızda biz daavalı olmuştuk Allahın üfkesinä, nicä dä kalan insannar[+].

4Ama Allah, cömert acıyannıınnan, bizi çok sevdi[+].

5Makar ki biz ölüydük kabaatlarımız beterinä, O sevgiylän yaşamak verdi bizä Hristozlan barabar. Siz Onun iivergisinnän kurtuldunuz[+].

6Allah diriltti bizi İisus Hristozda da oturttu Onunnan barabar göklerdä,[+]

7ki gelär zamannarda göstersin iivergisinin kenarsız zenginniini iiliklän, ani yaptı bizim için İisus Hristozda.

8Zerä siz Onun iivergisinnän, inannan kurtuldunuz. Bu diil sizdän, ama baaşış Allahtan,[+]

9diil yaptıklarınızdan, kimsey üünmesin deyni[+].

10Zerä biz – Allahın ustalıı, İisus Hristozda yaradılı, ki yapalım iilikleri, ne Allah öncä hazırladı, ki yaşarkan tamannayalım[+].


Allahın eni insanı

11Onuştan unutmayın, ne vardınız bir vakıtlar. Siz tencesinä tayfändınız. Onnar, kimin adı «kesikli», sizä «kesiksiz» deerlär, makar ki kesiklik[†] insan elinnän güüdedä yapılêr[+].

12Unutmayın, ani sizdä ozaman Hristos yoktu, İzrail vatandaşlıından kesilmiştiniz, yabancıydınız baalantılara, ani temellenmiş Allahın adamaklarına, umutsuz hem Allahsızdınız bu dünnedä[+].

13Şindi sä İisus Hristozda siz, ani vakıdın birindä Allahtan uzaktınız, yakın oldunuz Hristozun kanınnan[+].

14Zerä Odur bizim usluluk, Angısı ikidän bir yaptı, da Kendi güüdesinnän duvarı yıktı, ani aramızda durardı, da duşmannık yaradardı[+].

15O Ayoz Zakonu[†] sımarlamaklarınnan hem sıralarınnan kuvetsiz yaptı, ki, usluluk getirip, ikisindän bir eni adam yapsın Kendisindä,[+]

16ki stavrozda ölmäklän ikisini dä bir güüdedä Allahlan barıştırsın. Bununnan duşmannıı yok etti[+].

17O, gelip, getirdi usluluun ii haberini sizä, uzak olannara hem yakın olannara.

18Zerä O kolaylık verdi, ki biz ikimiz dä bir Duhun yardımınnan Bobaya yaklaşalım.

19Butakım siz şindän sora ne yabancı, ne dä musaafirsiniz, ama vatandaş Allahın ayoz halkınnan hem Onun aylesinin ekleri[+].

20Siz apostolların hem prorokların temeli üstünä yıvıldınız, neredä Kendi İisus Hristos – köşä taşı[+].

21Onda bütün yapı, uygun birliktä toplu, üüselip, olsun bir ayoz bina[†] Saabinin izmetindä[+].

22Siz yapınêrsınız o binada, ki olsun er, neredä Allah Duhlan yaşasın[+].

### 3


Allahın saklı kurulmuşu Pavliyä açıldı

1Onuştan bän, Pavli, İisus Hristozun izmetindä kapana düştüm sizin için, angınız başka milletlerdän[+].

2Sanêrım, ani işittiniz, ki Allah bana bu işi verdi, olayım Onun iivergisinin vekili sizin için[+].

3Zerä bir açıklamaklan O bana bildirdi saklı kurulmuşunu, angısı için taa öncä kısadan yazdım[+].

4Siz, onu okuyarak, tanıyabilirsiniz, nekadar ii annêêrım Hristozun saklı neetini,

5angısı açık diildi adam oollarına geçän vakıtlarda, nicä şindi açıklandı Ayoz Duhtan Onun ayoz apostollarına hem proroklarına.

6Kurulmuş budur: başka milletlär iudeylärlän barabar mirasçı, onnarlan bilä bir güüdä hem İi Haberä inanmaklan paycı olêrlar Allahın adamasından, angısını İisus Hristos tamannadı[+].

7Bän Onun izmetkeri oldum, nasaat ederäk İi Haberi. Bu izmet baaşlandı Allahın iivergisinnän, ani verili bana Onun işleyän kuvedinnän[+].

8Bana, Allahın ayoz halkından en küçüünä, bu iivergi verildi, ki nasaat edeyim başka milletlerä ii haberi Hristozun akıl ermäz zenginnii için[+]

9hem hepsini aydınnadayım, nasıl tertiplendi bu saklı kurulmuş, angısını Allah, hepsini yaradan, diveçliktän saklı tuttu[+].

10Allah bunu yaptı, ki şindi klisä aracılıınnan bildirsin Kendi çoktürlü aarifliini öndercilerä hem zaabitlerä göklerdä,[+]

11Kendi diveç kurulmuşuna görä, ani başardı İisus Hristozda, bizim Saabidä.

12Hristos bizä kolaylık verdi, ki biz, Ona inanarak, girginniklän hem kıyışmaklan yaklaşalım Allaha[+].

13Ölä ki, yalvarêrım, umudunuzu kaybetmeyin benim zeetlerim beterinä, ani çekerim sizin için. Bunnar sizä metinnik kazandırêr[+].


Hristozun sevgisini tanımaa

14Onuştan diz çökerim /bizim Saabi İisus Hristozun/ Bobasının önündä,

15Angısından adlanêr hertürlü bobalık göktä hem erdä.

16Dua ederim, ani Kendi metinni zenginniinä görä, Kendi Duhunnan kuvet versin da kaaviletsin sizi içyankı adamınızda,[+]

17ki inannan Hristos sizin üreklerinizdä yaşasın[+].

18Dua ederim, ani siz, sevgiliktä köklenmiş hem temellenmiş olarak, annayabiläsiniz Allahın bütün ayoz halkınnan barabar, nekadar geniş, uzun, derin hem üüsektir Hristozun sevgilii,

19da tanıyabiläsiniz o sevgilii, ani hertürlü bilgidän üstündür, ki Allahın bütün tamannıınnan dolasınız[+].

20Allah, bizdä işleyän kuvedinnän, var nasıl yapsın çok taa zeedä, nekadar biz isteeriz hem düşüneriz[+].

21Ona metinnik olsun klisedä hem İisus Hristozda bütün senselelerdä, diveçtän divecä! Amin[+].

### 4


Güüdenin birlii

1Butakım nasaatlêêrım sizi bän, Saabi için kapancı, yaşamanız yakışıklı olsun Onun çaarmasına görä, angısını kablettiniz[+].

2Herzaman yavaş, yalpak hem saburlu olun, dayanın biri-birinizä sevgiylän[+].

3Çalışın korumaa Duhun birliini usluluklan, ani baalêêr sizi biri-birinizlän[+].

4Bir güüdä var hem bir Duh, nicä siz çaarıldınız bir umuda, ani geler çaarılmanızdan,[+]

5Bir Saabi, bir inan, bir vaatizlik[+].

6Allah birdir, Boba hepsinä. O hepsindän üstün, hepsinnän işleer hem hepsindä yaşêêr[+].

7Herkezimizä bizä iivergi verildi o ölçüylän, ne Hristos baaşladı[+].

8Onuştan dendi: «Üüseklää kalktı, esirleri plenä aldı, insannara baaşışlar verdi».

9Lafın «kalktı» ne annaması var, eer diilsä bu, ani ilkin indi aşaa, er üstünä[*][+]?

10O, Kim indi, Odur, Kim kalktı taa üüsek hepsi göklerdän, ki hepsini doldursun[+].

11O koydu kimisini apostol, başkasını prorok, başkasını ii haberci, taa başkasını presviter hem üüredici,[+]

12ki hazırlasınnar Allahın ayoz halkını izmetçilik yapmaa, Hristozun güüdesini yıvmaa,[+]

13ozamanadan, açan hepsimiz inannan hem Allahın Oolunu tanımaklan etişecez birlää, olgun adamnaa, Hristozun yaşlarının bütün ölçüsünä[+].

14Ozaman artık olmayacez uşaklar gibi, angıları sallanêrlar dalgalarlan hem sürüklenerlär lüzgerlärlän – hertürlü üürenmäklän, ani insannar getirerlär şalvirliklän hem şiretliklän, ki başkalarını, aldadıp, yoldan saptırsınnar[+].

15Ama, aslılaa görä sevgiliktä yaşayarak, her taraftan büüyecez da etişecez Ona, Kim Baştır, Hristoza,[+]

16Angısından bütün güüdä uygun birliktä toplu hem sıkı baalı hertürlü eklerin yardımınnan. Açan herbir ek düzgün işleer, güüdä büüyer hem sevgiliktä kaavileşer.


Eski yaşamak hem eni yaşamak

17Onuştan tä ne söleerim hem yalvarêrım Saabinin adınnan: artık yaşamayın, nicä tayfännar[†] yaşêêrlar, kendi boş düşünmeklerinä görä[+].

18Onnarın fikirleri karardı, Allahın yaşamasına yabancı oldular, zerä bilmezlää düştülär hem ürekleri inatlaştı[+].

19Etiştilär duygusuzlaa da verildilär ayıp işlerä. Onuştan tamahlıklan yapêrlar hertürlü diilpaklık[+].

20Ama siz Hristozu bölä üürenmediniz.

21Şüpesiz, Onun sesini işittiniz hem Ondan üürendiniz, zerä aslılık İisusta.

22Butakım, geçmiş yaşamanıza görä brakılın eski adamnıktan, angısı bozulêr aldangaç havezlärlän[+].

23Aklınız duhça taazelensin,[+]

24hem giinin eni adamnıı, ani yaradılmış Allaha benzesin deyni, hakına dooruluklan hem ayozluklan[+].

25Onuştan brakılın yalandan, dooru lafedin yakın olanınızlan, zerä biz bir güüdenin ekleriyiz[+].

26«Üfkelenärseniz, günaha girmeyin». Üfkeniz üstünä gün kauşmasın,

27diavola er vermeyin[+].

28Kim hırsızlık yapardı, şindän sora hırsızlık yapmasın. Tersinä, çalışsın da kendi ellerinnän faydalı işlär yapsın, ki olsun kolay yoklukta olannara yardım etsin[+].

29Bir dä bozuk laf sizin aazınızdan çıkmasın, ama salt ii laf, ani duhça kaavileer insannarı, nicä düşer, ki sesleyennerä iivergi versin[+].

30Gücendirmeyin Allahın Ayoz Duhunu, Angısınnan mühürlendiniz kurtulmak günü için[+].

31Hertürlü acılamak, kızgınnık, üfkä, baarmak, fena laf hem hertürlü kötü neet sizdän uzak olsun[+].

32Ama biri-birinizlän ii ürekli hem yalpak olun. Biri-birinizi afedin, nicä Allah Hristozda sizi afetti[+].

### 5

1Allaha benzeyin, nicä sevgili uşaklar[+].

2Sevgiliktä yaşayın, nicä Hristos bizi sevdi da Kendini bizim için verdi Allaha gözäl kokulu bir baaşış hem kurban gibi[+].

3Ama orospuluk hem hertürlü diilpaklık eki tamahlık hiç anılmasın bilä sizin aranızda, çünkü bu yakışmaz Allahın ayoz halkına[+].

4Ayıp sözlär, boş laflar hem kaskatı şakalar da olmasın. Bunnar yaraşmêêr. Taa islää şükür edin[+].

5Zerä bilersiniz, ani hiç bir orospu, diilpak, eki tamah olan, angısı idollara baş iildän gibi, mirasçı olmayacek Hristozun hem Allahın padişahlıında[+].

6Kimsey aldatmasın sizi boş laflarlan, zerä bu işlär beterinä Allahın üfkesi geler seslämeyän insannar üstünä[+].

7Onnarlan paydaş olmayın[+].


Aydınnıkta yaşayın

8Vakıdın birindä siz karannıktınız, ama şindi Saabidä aydınnıksınız. Götürün kendinizi, nicä aydınnık evlatları[+].

9Zerä aydınnıın meyvası hertürlü iilik, dooruluk hem aslılık.

10Bakın üürenmää, ne Saabi beener[+].

11Karannıın kısır işlerindä pay almayın. Ama takazalayın onnarı[+].

12Zerä ayıptır sölemää o işleri, ne onnar saklı yapêrlar.

13Ama aydınnık hepsini belli eder, üzä çıkarıp, zerä hepsi, ne belli olêr, aydınnıktır[+].

14Onuştan dener: «Sän, ani uyuyêrsın, uyan uykudan, ölüdän diril! Hristos sana şafk eder»[+].

15Ölä ki, ii bakın, nicä yaşêêrsınız. Olmayın fikirsiz, ama aarif olun[+].

16Vakıdı paaya koyun, zerä bu günnär kötü günnär.

17Onuştan olmayın akılsız, ama annayın, nedir Allahın istedii[+].

18Sarfoş olmayın şaraplan, zerä sarfoşluk sizi zapsızlaa götürür, ama doluşun Ayoz Duhlan[+].

19Biri-birinizä psalmalar, metinnik lafları hem duhça türkülär çalıp-söleyin. Bütün ürektän Saabiyä türkü hem hava çalın[+].

20Şükürluk getirin hepsi için herzaman Allah Bobaya bizim Saabi İisus Hristozun adınnan[+].


Karılar hem kocalar

21[•]Biri-birinizä ön verin, Hristozdan korkarak.

22Karılar ön versinnär kendi kocalarına, nicä Saabiyä[+].

23Zerä koca baştır karıya, nicä Hristos da baştır kliseyä hem Kendisi güüdenin Kurtarıcısı[+].

24Nicä klisä ön verer Hristoza, hep ölä karılar da herbir iş üzerä ön versinnär kocalarına.

25Kocalar, sevin kendi karılarınızı, nicä Hristos da sevdi kliseyi da onun için kendini kurban verdi,[+]

26ki onu, suylan yıkayıp, Allahın sözünnän pakladıktan sora ayozlasın,[+]

27da onu Kendi önünä çıkarsın bir metinni klisä gibi, lekesiz, buruşuksuz hem başka kedersiz, ki ayoz hem kusursuz olsun[+].

28Kocalar da düşer kendi karılarını hep ölä sevsinnär, nicä kendi güüdelerini. Kim sever kendi karısını, o sever kendisini.

29Zerä kimsey bir sıra bilä kendi güüdesinä kin gütmedi, ama onu besleer hem yısıdêr, nicä Hristos kliseyi.

30Zerä biz Onun güüdesinin ekleri, /Onun etindän hem Onun kemiklerindän/[+].

31«Onuştan adam brakacek kendi bobasını hem anasını, karısına baalanacek, da ikisi bir güüdä olaceklar»[+].

32Bu – bir büük saklılık. Bän lafederim Hristos için hem klisä için.

33Ama sizdän herkezi kendi karısını sevsin, nicä kendini; karı da hatır gütsün kocasına[+].

### 6


Bobalar hem uşaklar

1Uşaklar, sesleyin bobanızı hem ananızı Saabidä, zerä bu doorudur.

2«Hatırla bobanı hem ananı» – bu ilk sımarlamak, angısında var bir adamak:

3«ki işlerin ii gitsin, da bu erdä ömürünüz uzun olsun».

4Ama siz, bobalar, debreştirmeyin uşakları, ama büüdün onnarı, sınaştırarak Saabinin üüretmesinä hem akıl vereräk, nicä Saabi isteer.


Çıraklar hem çorbacılar

5Çıraklar, ön verin sizin bu erdä çorbacılarınıza saygıylan hem korkuylan. Ürektän hatırlayın onnarı, nicä Hristozu[+].

6İzmet edin onnara, diil sade onnarın gözleri önündä, kendinizi beendiräsiniz, ama nicä Hristozun kulları, hakına tamannayarak Allahın istediini[+].

7İzmet edin ii neetlän nicä Saabiyä, ama diil nicä insana.

8Zerä bilersiniz, ani herkez, olsun çırak, olsun serbest, kendi ii yaptıkları için Saabidän baaşış kabledecek[+].

9Siz dä, çorbacılar, hep ölä olun çıraklarınızlan. Vazgeçin onnarı korkutmaktan. Bilin, ani onnarın hem sizin bir Çorbacınız göktä, O da pay tutmêêr kimseyä.


Saabidän kuvet alın

10Bitkidä, kardaşlarım, kuvet alın Saabidän. O kaavilesin sizi Kendi büük kudredinnän.

11Kendinizi donadın Allahın bütün silählarınnan, ki durabiläsiniz karşı diavolun fitlemelerinä[+].

12Zerä bizim düüşmemiz diil kana hem tenä[*] karşı, ama öndercilerä, zaabitlerä hem bu karannık dünneyin kuvetlerinä – fena duhlara karşı, ani bulunêr göklerdä[+].

13Onuştan alın Allahın bütün silählarını, ki dayanabiläsiniz kötü gündä da, hepsini ensediktän sora, ayakça kalabiläsiniz.

14Ozaman erinizdä durun, belinizi aslılıklan kuşayın, güüsünüzü dooruluk zirhinnän[*] sarın,[+]

15ayaklarınıza ayak kaplarını giiyin, ki hazır olasınız İi Haberi usluluk için nasaat etmää[+].

16Bunnarın üstünä alın inan kalkanını, neylän süündüräbileceniz yaramazın[*] hepsi kızgın oklarını[+].

17Kabledin kurtulmak başlıını hem Ayoz Duhun kılıcını, ani Allahın sözüdür[+].

18Herzaman duhça dua edin hertürlü dualarlan hem yalvarmaklarlan. Bunun için uyanık durun bütün dayanmaklan hem yalvarmaklan Allahın hepsi ayoz halkı için[+].

19Dua edin benim için dä, ki, aazımı açtıynan, bana laf verilsin, da kıyışmaklan açıklayım saklılıı İi Haber için,[+]

20angısı için bän bir elçi gibiyim, sincirlärlän baalı. Dua edin, ani İi Haberi kıyışmaklan bildireyim, ki, nicä düşer, lafedeyim[+].


Sondakı selämnär

21[•]Ama, siz biläsiniz deyni benim halımı hem işlerimi, hepsi için annadacek sizä Tihik, bizim sevgili kardaş hem Saabinin inanç izmetkeri,[+]

22angısını maasuz yolladım, ki annatsın bizim halımızı sizä da havezlendirsin üreklerinizi[+].

23Usluluk hem sevgilik olsun inannan kardaşlara Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan!

24İivergi olsun hepsinnän, kim sever Saabimizi İisus Hristozu ölümsüz sevgiylän. /Amin./ |<page>

## Fіlіplіlerä

### Fіlіplіlerä

Fіlіplіlerä


[1]

[2]

[3]

[4]


### 1


PAVLİNİN KİYADI FİLİPLİLERÄ


Seläm

1İisus Hristozun çırakları, bän, Pavli, hem Timofey, seläm yollêêrız İisus Hristozun bütün ayoz halkına, ani bulunêr Filip kasabasında, hep ölä episkoplara hem diakonnara[*][+].

2İivergi hem usluluk olsun sizä Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan.


Şükür hem dua

3Şükür ederim benim Allahıma herzaman, açan aklıma getirerim sizi[+].

4Herzaman, herbir duamda hepsiniz için sevinmäklän dua ederim,

5zerä ilk gündän şindiyä kadar siz pay alêrsınız İi Haberi haberlemektä[+].

6Pek inanêrım, ani O, Kim çekettirdi sizdä bu ii işi, bitirecek İisus Hristozun gününä kadar[+].

7Dooru, ani bölä sizin için düşünerim, zerä siz benim üreemdäysiniz. Hem açan sincirlärlän baalıyım, hem da açan İi Haberi koruyêrım hem aslısını çıkarêrım, siz hepsiniz pay alêrsınız bu hayırda benimnän barabar[+].

8Allah bana şaat, ani bän özleerim hepsinizi İisus Hristozun sevgisinnän[+].

9Dua ederim, ki sizin sevginiz taa çok hem taa çok büüsün bilgidä hem annamakta[+].

10Ozaman tanıyabilirsiniz, ne faydalı, ki olasınız temiz hem kusursuz Hristozun günündä,

11dolu dooruluk meyvasınnan, ani geler İisus Hristozdan, Allahın şanı için hem metinnii için.


İi Haberin nasaadı

12İsteerim biläsiniz, kardaşlar, ani benim halım fayda oldu taa çok İi Haberin haberlenmesinä.

13Ölä ki annadı herkezi imperatorun binasında hem hepsi kalan insannar, ani bän sincirlärlän baalıyım Hristos için[+].

14Çoyu kardaşlardan, Saabiyä umutlanarak, benim sincirlerimdän taa çok kıyışmak edendilär da korkusuz söleerlär Allahın sözünü[+].

15Dooru, ani kimisi nasaat eder Hristos için haseetliktän hem yarışmaktan, ama başkaları ii neetlän[+].

16Kimisi bunu yapêr sevgiliktän, bileräk ani bän koyuldum, ki koruyayım İi Haberi.

17Başkası haberleer Hristozu kendini kaldırmak için, diil pak[†] neetlän, sanarak, ani bununnan zeedeleerlär zeetlerimi kapanda.

18Ama ne zararı var? İstär yapınmaklan, istär haliz ürektän, Hristos haberlener. Bunun için sevinerim hem taa çok sevinecäm dä.

19Zerä bilerim, ani bu bana kurtulmak getirecek sizin dualarınızlan hem İisus Hristozun Duhunun yardımınnan[+].

20Havezlän bekleerim hem umutlanêrım, ani hiç utanmış olmayacam, ama kıyışmaklan lafedecäm, da nicä herzaman, ölä şindi dä, yaşarsam da, ölürsäm dä, Hristos benim güüdämnän metinnenecek[+].

21Zerä benim için yaşamak – Hristos, ölüm – kazanç.

22Eer ileri dooru yaşarsam güüdedä, faydalı işlär yapabilärim. Ama bilmeerim, ne ayırayım.

23Çeker beni bu da, o da. İsteerim geçineyim bu dünnedän da olayım Hristozlan, zerä bu çok taa ii[+].

24Ama güüdedä kalarsaydım, bu sizin için taa lääzımnıklı.

25Çok inanarak buna, bilerim, ani yaşayacam da ileri dooru sizinnän hepsinizlän barabar olacam, ki siz, inanda ilerleyip, sevinäsiniz.

26Ozaman taa çok üünäbileceniz Hristos İisuslan benim için, açan sizä geeri gelecäm.

27Sade yakışıklı yaşayınız Hristozun İi Haberinä görä, ki eer gelirsäm da görürsäm sizi, eki gelmärsäm, işideyim sizin için, ani duhça birliktä durêrsınız, nicä bir can savaşarak, ki İi Haber inanılsın,[+]

28hem karşı durannardan hiç korkmayarak. Bu onnar için bir nışan, ani onnar kaybeleceklär, ama siz kurtulacenız. Bu da var Allahtan.

29Zerä sizä Hristos için verili, diil sade Ona inanasınız, ama zeetlenäsiniz dä Onun için[+].

30Siz hep ölä savaşêrsınız, nicä bendä gördünüz hem nicä şindi benim için işidersiniz[+].

### 2


Hristos – örnek bizä

1Hristos sizi girginneder, sevgisinnän iilendirer, Ayoz Duhtan pay alêrsınız, üreenizdä sevgi hem acıyannık var.

2Onuştan benim sevinmemi doldurun: olun bir neettä hem bir sevgiliktä, nicä bir canda hem fikirliktä[+].

3Bişey yapmayın kendinizi kaldırmak için eki boşuna üünmäk için, ama yavaşlıklan hatırlayın biri-birinizi, üüseklendireräk başkasını taa çok, nekadar kendini[+].

4Düşünmeyin salt kendiniz için, ama başkası için dä düşünün[+].

5Sizdä olsun hep o düşünmäk, ne vardı İisus Hristozda.

6Makar ki O Allahın simasıydı, saymadı, ani düşer kendini koymaa Allahlan bir,[+]

7ama metinniindän soyunup, aldı çırak simasını da oldu insan gibi[+].

8Olarak insan görümündä, O aşaalattı Kendini da sesledi Allahı ölümä kadar, artık ölümä kadar stavrozda[+].

9Onuştan Allah Onu pek çok üüsekletti da baaşladı Ona hepsi adlardan taa üstün bir ad,[+]

10ki İisusun adını ikramnayarak hepsi göktekilär, erdekilär hem er altındakılar diz çöksünnär,[+]

11hem herbir dil açık sölesin, ani İisus Hristos – Saabi, da bununnan Allah Boba metinnensin.


Çıkarın başa kurtulmanızı

12Ölä ki, sevgili kardaşlarım, nicä herzaman seslediniz, diil sade açan benim yanımdaydınız, ama taa çok şindi, açan bän yokum aranızda, saygıylan hem korkuylan çıkarın başa kurtulmanızı.

13Zerä Allah O, Kim işleer sizdä, ki hem isteyäsiniz hem yapasınız, ne O beener[+].

14Hepsini yapın, mırıldanmayarak hem çekişmeyeräk,

15ki olasınız kusursuz hem temiz, Allahın lekesiz uşakları bu bozuk hem sapık senselenin ortasında. Onnarın arasında siz, sıkı tutarak yaşamak verän sözü, şafk edersiniz, nicä yıldızlar göktä[+].

16Ölä ki olacek neylän üüneyim Hristozun günündä, ani boşuna çalışmadım hem boşuna işlämedim[+].

17Nicä şarap döküler kurbanın üstünä, hep ölä benim kanım da lääzım dökülsün, ki tamannansın sizin inanınızın izmetçilii. Ama hep okadar sevinerim hem hepsinizin sevinmeliinizdän pay alêrım[+].

18Hep ölä siz dä sevinin hem benim sevinmeliimdän pay alın.

19Saabi İisusa umutlanêrım, ani tezdä yollayacam sizä Timofeyi, ki benim dä, haber sizdän kabledip, ürääm uslansın[+].

20Zerä başka kimseyim yok, ki onun gibi düşünsün hem sizin için bütün ürektän çalışsın.

21Zerä hepsi aarêêr kendinä fayda, diil İisus Hristoza[+].

22Ama bilersiniz, nekadar denenmiş adam Timofey, zerä İi Haberi nasaat ederäk benimnän barabar izmet etti, nicä bir ool bobasınnan[+].

23Umutlanêrım, onu çabuk yollayım sizä, gördüynän, ne olacek benimnän.

24Çok inanêrım Saabiyä, ani tezdä kendim dä gelecäm.

25Ama esapladım, ki lääzım sizä geeri yollayım kardaşımı Epafroditi, angısı benimnän barabar işleer hem savaşêr, da angısını siz yolladınız, ki yardım etsin bana zorluklarımda[+].

26Zerä o pek özlemiş sizi hepsinizi, da çok güçlendi, çünkü onun hastalıı için işittiniz.

27Hakına, o hastalandıydı da ölüm döşeendeydi, ama Allah acıdı onu, da diil sade onu, ama beni dä, ki olmasın bana kahır üstünä kahır.

28Onuştan onu taa büük havezlän yollêêrım, ki siz, onu enidän görüp, sevinäsiniz, bän dä taa az kahırlanayım.

29Kabledin onu Saabidä bütün sevinmeliklän da butürlü insannarı hatırlayın[+].

30Zerä o Hristozun işi için yakındı ölümä da yaşamasını ortalaa koydu, ki tamannasın izmetçilii, ne etişmärdi sizdä bana deyni.

### 3


Hakına dooruluk

1Bitkidä, kardaşlarım, sevinin Saabidä. Bana diil aar yazmaa sizä hep o işleri, zerä bu sizi zarardan koruyar[+].

2Korunun o köpeklerdän! Korunun kötülük yapannardan! Korunun kesiklik[†] kasaplarından!

3Zerä hakına kesikli – biz, ani duhça izmet ederiz Allaha, üüneriz İisus Hristozlan hem umudumuzu koymêêrız insan işlerinä[+].

4Aslıda bän dä var nicä umudumu koyayım insan işlerinä. Eer birkimsey sanarsa, ani var nasıl umutlansın insan işlerinä, bän taa çok umutlanabilerim[+].

5Sekizinci günü duumaktan kesikliyim, İzrail milletindän, Veniamin tamızlıından, çıfıtlardan çıfıt, Ayoz Zakona[†] görä farisey[+].

6Kıyaklıklan kliseyi koolardım. Eer lafedärsäk dooruluk için, ani Ayoz Zakonda temelli, bän kabaatsızdım[+].

7Ama nedä bän üstündüm, onu kayıplık saydım Hristos için.

8Bundan taa çok, hepsini sayêrım kayıplık, bakarak, nekadar taa üstündür tanımak Hristos İisusu, benim Saabimi. Hristos için hepsini kaybettim hem gübür sayêrım, ki edenäbileyim Hristozu

9da bulunayım Onda, diil kendi dooruluumnan, ani Zakondan geler, ama dooruluklan, ani Allahtan geler inannan Hristoza da inanda temelli[+].

10İsteerim tanıyım Onu hem dirilmesinin kuvedini, pay alayım Onun zeetlerindän hem ölümünnän Ona benzär olayım,[+]

11nesoy da olsa, etişäbileyim ölülerin dirilmesinä.


Kaçalım çizgiyä dooru

12Diil, ki demää, ani şindän sora kablettim eki taman oldum, ama çalışêrım, ki edeneyim, nicä Hristos beni edendi[+].

13Kardaşlar, saymêêrım, ani bän edendim, salt bunu yapêrım: geerisini unudarak da önümdä işlerä uzanarak,

14kaçêrım o uura etişmää çizgiyä, ki ödää kazanayım – göktä yaşamayı, angısına Allah çaardı beni İisus Hristozda[+].

15Onuştan hepsimiz, kim duhça ergin, lääzım bölä düşünelim. Eer sizdä varsa başka bir neet bişey için, Allah bunu da açacek sizä[+].

16Ama neylän bir annamaya geldik, onu ölä dä tutalım.

17Bana benzär olmaa çalışın, kardaşlar, da islää bakın onnara, kim yaşêêr o örnää görä, angısını biz sizä verdik[+].

18Zerä çoyu onnardan, kimin için çok sıra söledim sizä, şindi dä söleerim aalayarak, yaşêêrlar nicä Hristozun stavrozunun duşmannarı.

19Onnarın sonu kayıplık olacek. Onnarın allahı – kendi şkembeleri, da üünerlär onunnan, nedän lääzım utansınnar. Onnar düşünerlär erdeki işlär için[+].

20Bizim vatanımız sa göklerdä, neredän bekleeriz Kurtarıcıyı, Saabi İisus Hristozu,[+]

21Angısı bizim bu düşkün güüdemizi diiştirecek da yapacek Kendi şannı güüdesinä benzär olsun, faydalayarak o kuvedi, angısınnan O var nasıl zapetsin hepsini[+].

### 4


Bitki nasaatlar

1Ölä ki, sevgili kardaşlarım, angılarını çok özledim, benim sevinmeliim hem fenețim, bölä kaavi durasınız Saabidä, sevgililär.

2Yalvarêrım Evodiyaya, yalvarêrım Sintihiyä, Saabidä olun bir annamakta[+].

3Sän dä, Sizig[*], hakına kafadarım, yardım et bu karılara, ani savaştılar İi Haberi nasaat etmää benimnän, Klementlän hem kalannarlan, ani benimnän işleerlär, angıların adları yazılı yaşamak kiyadında[+].

4Sevinin Saabidä herzaman, taa bir sıra deerim, sevinin[+].

5Sizin yalpaklıınız hepsi insannardan bilinsin. Saabi yakın[+].

6Kahırlanmayın bişey için, ama hertürlü duada hem yalvarmakta açın sizin istemeklerinizi Allahın önündä şükürlüklän[+].

7Ozaman Allahın selemeti, ani taa üüsek herbir akıldan, koruyacek sizin üreklerinizi hem fikirlerinizi İisus Hristozda[+].

8Bitkidä, kardaşlarım, ne var hakına, saygılı, dooru, temiz, sevimni hem mayıl, ne var ii hem metinni, onnar için düşünün.

9Ne üürendiniz, kablettiniz, işittiniz hem gördünüz bendä, onnarı tamannayın, da selemet verän Allah sizinnän olacek[+].


Pavlinin şükürü

10Bän pek sevindim Saabidä, ani siz enidän başladınız benim için meraklanmaa. Siz herzaman meraklanardınız benim için, ama yoktu kolaylıınız.

11Deerim bunu, diil ani benim zorum var. Zerä bän üürendim şükür olayım o halda, angısında bulunêrım[+].

12Bilerim yaşamaa, nicä yoklukta, hep ölä bollukta da. Üürendim sekreti, ani hererdä, herbir halda, nicä tok olayım, hep ölä aaç da durayım, nicä bollukta, hep ölä zorlukta da bulunayım[+].

13Hepsini becererim Hristozda, ani beni kaavileer[+].

14Ama siz ii yaptınız, ani benimnän pay aldınız benim zeetlerimdä[+].

15Siz dä, Filiplilär, bilersiniz, ani açan İi Haber daalmaa başladı, da bän çıktım Makedoniyadan, bir dä klisä pay almadı yardım vermektä hem nasaat kabletmektä, sizdän kaarä.

16Bän Saloniktä bulunarkan, siz birkaç sıra yardım yolladınız bana, açan zorum vardı[+].

17Söleerim bunu, diil ani baaşış aarêêrım. Tersinä, aarêêrım bir kazanç sizin faydanız için[+].

18Bendä hepsi var, bollukta yaşêêrım. Bän tokum, kablettim, neyi Epafroditin elinnän yollamışınız. Bu – nicä gözäl kokulu bir baaşış, bir kurban, angısını Allah kableder hem beener[+].

19Allahım da dolduracek hepsi sizin lääzımnıklarınızı Kendi zebilliktän zenginniinä görä İisus Hristozda[+].

20Allah Bobamıza olsun metinnik diveçtän divecä! Amin.

21Selämneyin İisus Hristozun bütün ayoz halkını. Kardaşlar, ani benimnän, sizä seläm yollêêrlar[+].

22Allahın bütün ayoz halkı, hepsindän çok – Kesarın evindekilär, sizä seläm yollêêrlar[+].

23Saabi İisus Hristozun iivergisi olsun sizin duhunuzlan. /Amin./ |<page>

## Koloslulara

### Koloslulara

Koloslulara


[1]

[2]

[3]

[4]


### 1


PAVLİNİN KİYADI KOLOSLULARA


Seläm

1Bän, Pavli, Allahın istediinä görä İisus Hristozun apostolu, hem kardaş Timofey[+]

2seläm yollêêrız ayoz kardaşlara Kolos kasabasında, angıları inanêrlar İisus Hristoza. İivergi hem usluluk sizä Allahtan, bizim Bobadan, /hem Saabi İisus Hristozdan/.


Pavli şükür eder Allaha

3Herzaman şükür ederiz Allaha, bizim Saabi İisus Hristozun Bobasına, açan dua ederiz sizin için[+].

4Zerä işittik, ani siz İisus Hristoza inanêrsınız hem Allahın bütün ayoz halkını seversiniz.

5Bu inan hem sevgi geler umuttan, ani göktä saklı sizin için. İşittiniz bu umut için hakına sözdän, İi Haberdän,[+]

6ani sizä etişti. İi Haber, nicä bütün dünnedä, sizin aranızda da meyva getirer hem git-gidä ilerleer o gündän, açan işittiniz onun için hem hakına annadınız Allahın iivergisini,[+]

7nicä üürendiniz Epafrastan, bizim sevgili kafadarımızdan, angısı İisus Hristozun inanç izmetkeridir sizin hatırınız için[+].

8O söledi bizä sizin sevginiz için, ani Ayoz Duhtan.


Pavlinin duası koloslular için

9Onuştan biz ozamandan, açan bunu işittik, durgunmêêrız sizin için dua etmää hem yalvarmaa, ki ii biläsiniz Allahın istediini bütün aarifliklän hem bir duhça annamaklan[+].

10Dua ederiz, ani yaşamanız Saabiyä yakışsın da herbir iş üzerä beendiräsiniz kendinizi Ona, hertürlü iiliklärlän meyva getiräsiniz hem ilerleyäsiniz Onu tanımakta,[+]

11kaavilenäsiniz hertürlü kuvetlän Onun metin kudredinä görä, ki hepsinä sevinçlän dayanasınız hem saburlu olasınız,[+]

12şükür ederäk Allah Bobaya, Angısı kolaylık verdi bizä, pay alalım onda, ne sakladı ayoz halkı için aydınnıkta.

13O kurtardı bizi karannıın zaabitliindän da geçirdi Kendi sevgili Oolunun padişahlıına,[+]

14Angısı kurtardı bizi /Kendi kanınnan/ da baaşladı günahlarımızı[+].


Kimdir Hristos hem nedir Onun işi

15Odur görünmeyän Allahın görünmesi, ilk duulmuş. O üstündür hepsi yaradılannardan[+].

16Zerä Onun aracılıınnan yaradıldı hepsi, ne göktä hem ne erdä var, hepsi, ne görüner hem ne görünmeer, zaplıklar, çorbacılıklar, kullanıcılar hem zaabit edennär. Hepsi Ondan hem Onun için yaradılı[+].

17O öncä hepsindän, hem hepsi Ondan tutunêr.

18Odur güüdenin, klisenin Başı. Odur – kliseyi başlayan, ölülerdän ilkinkisi, ki herbir iştä ilk eri alsın[+].

19Zerä Allah kayıldı, bütün tamannıı Onda bulunsun,[+]

20da usluluk edeneräk Onun kanınnan, ani stavrozda akıdıldı, Onun aracılıınnan barıştırsın Kendinnän hepsini, ne göktä hem ne erdä[+].

21Siz vakıdın birindä yabancıydınız hem duşmandınız Allaha kendi fikirinizdä, zerä kötülük yapardınız. Ama O şindi sizi dä barıştırdı,[+]

22zerä Hristos güüdeycesinä öldü, ki getirsin sizi Allahın önünä ayoz, kusursuz hem kabaatsız[+].

23Bu olur, eer siz temellenmiş hem sallanmadık inanda durursaydınız da yıraklanmarsaydınız umuttan, ani geler İi Haberdän. Siz işittiniz bu İi Haberi, angısı nasaat olundu hepsi insannara gök altında. Bän, Pavli, bu İi Haberin izmetkeriyim[+].


Pavlinin izmeti inancılara

24Şindi, zeetleneräk sizin için, bän sevinerim. Çünkü kendi tenimdä tamannêêrım, ne Hristozun zeetlerindän kaldı çekilmedik Onun güüdesi için, angısı – klisä[+].

25Bän klisenin izmetkeri oldum Allahın sırasına görä. Bu izmet bana verildi sizin hatırınız için, ki nasaat edeyim hererdä Allahın sözünü,[+]

26o saklı kurulmuşu, ani açılmamış kaldı evel vakıtlarda hem senselelerdä, ama şindi açıldı Onun ayoz halkına[+].

27Allah istedi göstersin onnara, nekadar şannı hem zengindir milletlär arasında bu saklı kurulmuş. O – Hristostur, metinnik umudu, ani sizdä bulunêr[+].

28Biz Hristozu haberleeriz, akıl vereräk herkezinä hem üürederäk herkezini hertürlü aarifliklän, ki çıkaralım Allahın önünä herkezini taman İisus Hristozda.

29Tä bunun için bän savaşıp işleerim, çalışarak Onun kuvedinnän, ani bendä[+].

### 2

1İsteerim, ki biläsiniz, nekadar çok çalışêrım sizin için, laodikiyalılar için hem hepsi onnar için, kim görmedi benim üzümü.

2İsteerim, ani onnarın ürekleri hoşlansın hem sevgiylän birleşsinnär, ki taman bilimin bütün zenginiini edensinnär da tanısınnar Allahın saklı kurulmuşunu, ani Hristostur,[+]

3Angısında saklı bütün aarifliin hem bilimin haznası[+].

4Bunu söleerim, ki birkimsey sizi yanıltmasın kulaa nazlandıran laflarlan[+].

5Zerä, makar ki güüdeycesinä bulunmêêrım aranızda, duhça sizinnänim. Görüp nekadar tertipliysiniz hem nekadar kaavi inanêrsınız İisus Hristoza, bän çok sevinerim[+].


Hakına kesiklik

6Onuştan, nicä kablettiniz Saabi İisus Hristozu, ölä dä Onda yaşayın[+].

7Kökleşin hem temellenin Onda, kaavileşin inanda, nicä üürendiniz, herzaman şükür ederäk Allaha[+].

8Bakın, kardaşlar, ki birkimsey sizi esir almasın filosofluklan, boşuna aldangaç laflarlan, insanın adetlerinä görä, bu dünneyin başlankı üüretmeklerinä görä, ama diil Hristoza görä[+].

9Zerä Onda güüdeycesinä bulunêr Allahın bütün tamannıı[+].

10Odur, Kim herbir kullanıcılıın hem zaabitliin Başı, Onda siz dä taman oldunuz[+].

11Ondan kesikli oldunuz diil bir el kesikliinnän, ama soyunarak tencä tabeetlerinizdän kesikliklän,[†] ani Hristos yaptı,[+]

12Onunnan gömülüp vaatizliktä, hep Onunnan dirildiniz inannan Allahın kuvedinä, Angısı Onu ölüdän diriltti[+].

13Siz ölüydünüz, zerä günah yapardınız hem güüdeycesinä diildiniz kesikli. Ama Allah sizä yaşamak Hristozlan verdi. Zerä O baaşladı hepsi bizim günahlarımızı[+].

14O bizim borç yazımızı sildi, ani sıralarınnan bizä karşıydı da kabaatlı çıkarardı. Onu aradan alıp, stavroza kaktı[+].

15Gökteki kullanıcıların hem zaabitlerin silählarını aldı, stavrozlan gezdirip onnarı ensemäk paradında, herkezin gözü önündä utandırdı[+].


Aldanmayın yannış üüretmeklerä

16Onuştan kimsey sizi imäk için, içmäk için, bir yortu için, eni ay için eki cumertesi için kabaatlandırmasın[+].

17Bunnar gelär vakıdın gölgesidir, ama aslılık Hristozda[+].

18Kimsey baaşışınızı kapmasın, isteyeräk, olasınız münüz hem verili angillerä. Bölä bir adam karışêr onnara, ne kendi görmedi, boşuna kabarêr kendi tenin fikirinnän

19da tutunmêêr Baştan, Kimdän bütün güüdä ekleri hem baalantıları yardımınnan beslener hem birleştiriler, da başarêr, büüyeräk Allahın yardımınnan[+].

20Eer siz, öleräk Hristozlan bilä, dünneyin başlankı üüretmeklerindän kurtuldusaydınız, ozaman neçin siz, sansın dünnedä yaşayannar, bu sıraları tutêrsınız:[+]

21«Diimä», «datma», «dokunma»[+].

22Hepsi bu sıralar verildi o işlär için, ani kullanıldıkça yok olêr. Bunnar – insan emirleri hem adam üüretmekleri[+].

23Bu sıralar yapınar allahçılıklan, tutaklıklan hem güüdeycä zeetlenmäklän aarif görünür, ama tenin istediklerini durgutmak için onnarın faydası yok.

### 3


Hristozda eni yaşamak

1Ölä ki, çünkü dirildiniz Hristozlan bilä, verilin gökteki işlerä, neredä Hristos Allahın saa tarafında oturêr[+].

2Düşünün gökteki işlär için, ama diil erdeki işlär için.

3Zerä siz öldünüz, yaşamanız Hristozlan saklı Allahta[+].

4Açan Hristos, sizin yaşamanız, gösterilecek, ozaman siz dä metinniktä Onunnan barabar görüneceniz[+].

5Onuştan öldürün, ne var sizdä erdän: orospuluu, diilpaklıı, düşkünnüü, kötü havezlii hem tamahlıı, ani hep ölä, nicä dä baş iiltmäk idollara[+].

6Bunnarın beterinä Allahın üfkesi geler seslämeyän insannarın üstünä[+].

7Vakıdın birindä siz dä bu yollarda gezdiniz, açan o insannarın arasında yaşardınız[+].

8Ama şindi hepsindän brakılın: üfkedän, kızgınnıktan, kötü neettän. Kötü laflar, ayıp sözlär çıkmasın aazınızdan[+].

9Biri-birinizä yalan sölämeyin, zerä soyundunuz eski adamdan kötü yaptıklarınnan bilä,[+]

10da giindiniz eni adamı, angısı taazelener, ölä ki ii tanısın Allahı, Yaradıcısını, da Ona benzesin[+].

11Burada yoktur ayırmak urum, iudey, kesikli, kesiksiz, varvar, skif, çırak hem serbest arasında. Hristos – hepsidir hem hepsindä[+].

12Onuştan giinin, nicä Allahın seçilmişleri, ayoz hem sevgili, acıyannıı, iilii, yavaşlıı, yalpaklıı, saburluu[+].

13Biri-birinizä dayanın, eer birkimsey küstüysä başkasına, siz dä biri-birinizi afedin, nicä Saabi sizi afetti[+].

14Hepsinin üstünä giinin sevgiyi, angısı bir sincirdir, ne tutar hepsini birlik içindä[+].

15Hristozun usluluu çorbacılık etsin sizin üreklerinizdä. Bu uslulaa siz çaarılmışsınız, nicä bir güüdenin ekleri. Şükür olun[+].

16Hristozun Sözü sizdä erleşsin taşkınnıktan. Üüredin hem akıl verin biri-birinizä psalmalarlan, metinnik laflarınnan hem duhça türkülärlän, şükürlüklän metederäk Saabiyi ürektän[+].

17Ne dä yaparsanız – laflan mı, işlän mi – hepsini Saabi İisusun adına yapın, da şükürlük getirin Allah Bobaya İisusun yaptıkları için[+].


Aylä hem iş baalantıları

18[•]Siz, karılar, ön verin kocalarınıza, nicä Saabiyä yakışêr[+].

19Siz, kocalar, sevin karılarınızı da onnarlan sert olmayın[+].

20Siz, uşaklar, analarınızı-bobalarınızı sesleyin herbir iş üzerä, zerä bunu Saabi beener.

21Siz, bobalar, debeştirmeyin uşakları, ki umudu kaybetmesinnär.

22Siz, çıraklar, erdeki çorbacılarınızı herbir iş üzerä sesleyin da izmet edin diil sade onnarın gözleri önündä, kendinizi beendiräsiniz, ama pak[†] ürektän, Saabidän korkarak[+].

23Ne dä yaparsanız, yapın bütün ürektän, nicä Saabiyä, ama diil nicä insana.

24Unutmayın, ani Saabidän miras alacenız baaşış gibi, zerä izmet edersiniz Saabi Hristoza[+].

25Ama kim dooru işlämeyecek, kendi işinä görä kabledecek, zerä Hristozda hiç yok üzünä bakmak[+].

### 4

1Siz, çorbacılar, verin ne düşer çıraklara, da hepsini birtürlü sayın, bileräk, ani sizin dä var Çorbacınız göktä.


Hertürlü nasaatlar

2Herzaman verilin duaya. Dua edärkän, kuşku olun hem şükür edin[+].

3Dua edin bizim için dä, ki Allah açsın bizä bir kapu nasaat için, ki haberleyelim Hristozun saklılıını, angısı için kapana düştüm,[+]

4ki bunu açık bildiräbileyim, da, nicä düşer, lafedeyim.

5Klisedän dışanda olannarlan götürün kendinizi aarifliklän, vakıdı paaya koyup[+].

6Sizin lafınız herzaman hayırlı olsun, tuzlanmış, ki biläsiniz, nicä düşer herkezinä cuvap etmää[+].


Bitki selämnär

7[•]Sizä, benim için hepsini söleyecek Tihik, bizim sevgili kardaş hem inanç yardımcı, hem kafadar Saabinin izmetindä,[+]

8angısını sizä maasuz yolladım, ki annasın halınızı da üreklendirsin sizi[+].

9Onunnan bilä yolladım Onisimi dä, angısı inanç hem sevgili kardaştır sizin aranızdan. Onnar söleyeceklär sizä hepsini, ne burada olêr[+].

10Seläm yollêêr sizä Aristarh, ani kapalı benimnän barabar, hem Mark, Varnavanın teyzä oolu, angısı için siz sımarlamak aldınız, ki geldiynän kabledäsiniz onu,[+]

11hep ölä İisus, angısına dener İust. Kesikli olannardan yalnız bunnar işleerlär benimnän bilä Allahın Padişahlıı için. Onnar üreemi serinnettilär[+].

12Seläm yollêêr sizä Epafras, İisus Hristozun çıraa, ani sizdän. O herzaman çalışkan sizin için duada, ki olasınız taman hem kaavi inanda, tanıyarak hepsini, ne isteer Allah[+].

13Şaatlık ederim onun için, ani o çok çalışkan sizin için hem onnar için, kim Laodikiya hem İerapol kasabalarında bulunêr.

14Seläm yollêêr sizä Luka, sevgili doftor, hem Dimas[+].

15Selämneyin kardaşları Laodikiya kasabasından, hem Nimfayı hem kliseyi, ani bu karının evindä toplanêr[+].

16Bu kiyat aranızda okunduktan sora, bakın da verin, Laodikiya klisesinä okusunnar. Siz dä okuyun kiyadı, ani Laodikiyadan gelecek[+].

17Söleyin Arhipä bölä: «Bak da tamanna izmetçilii, ani kablettin Saabidän»[+].

18Bän, Pavli, yazêrım bu selämi kendi elimnän. Unutmayın benim sincirlerimi. Sizinnän iivergi olsun. /Amin./ |<page>[+]

## 1 Salonіklіlerä

### 1 Salonіklіlerä

1 Salonіklіlerä


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### 1


PAVLİNİN İLK KİYADI SALONİKLİLERÄ


Seläm

1Bän, Pavli, Siluan hem Timofey seläm yollêêrız Salonik klisesinä, angısı Allah Bobanın hem Saabi İisus Hristozun. İivergi hem usluluk sizä /bizim Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan/[+].


Hakına inan

2Herzaman şükür ederiz Allaha hepsiniz için da anêrız sizi bizim dualarımızda[+].

3Dayma anêrız bizim Allah Bobanın önündä, nesoy inannan işleersiniz, nesoy sevgiylän savaşêrsınız, da nekadar dayanêrsınız, umudu koyarak bizim Saabi İisus Hristoza.

4Allahtan sevilmiş kardaşlar, bileriz, nesoy seçildiniz[+].

5Zerä İi Haberi getirmedik sizä salt laflan, ama kuvetlän, Ayoz Duhlan hem çok kaavi inannan, nicä bilersiniz, nesoy götürdük kendimizi sizin hatırınız için, açan sizdeydik[+].

6Siz bizä hem Saabiyä benzär oldunuz, kabledip Allahın sözünü çok zeet içindä, sevinmeliklän, ani geler Ayoz Duhtan[+].

7Ölä ki, örnek oldunuz hepsi inancılara Makedoniyada hem Ahayada.

8Zerä sizdän daaldı Saabinin sözü. Haber etişti sizin Allaha inanınız için, diil sade Makedoniya hem Ahaya erlerinä, ama hereri, ölä ki yok lääzımnık sizin için bişey söleyelim.

9Zerä onnar kendileri söleerlär, nesoy kablettiniz bizi, açan geldik, da nicä idollardan Allaha döndünüz, ki hakına hem diri Allaha izmet edäsiniz,[+]

10da bekleyäsiniz göktän Onun Oolunu, Angısını O diriltti ölümdän, İisusu, Angısı kurtarêr bizi Allahın gelän üfkesindän[+].

### 2


Pavlinin izmetçilii Saloniktä

1Siz kendiniz bilersiniz, kardaşlar, ani bizim gelmemiz sizä olmadı naafilä.

2Açan taa ileri zeetlendik hem gücendirilmiş olduk, nicä bilersiniz, Filip kasabasında, Allahımız bizi girginnetti, ki nasaat edelim sizä Allahın İi Haberini, bakmayarak çok karşılaa insandan[+].

3Zerä açan çaardık sizi inana, bizdä yoktu yalan eki diilpak neetlär, yada şalvirlik[+].

4Ama çünkü Allah saydı bizi uygun, ki inandırsın bizä İi Haberi, bakêrız, ölä lafedelim, ki beendirelim kendimizi diil insana, ama Allaha, ani adamın üreeni deneer[+].

5Nicä ii bilersiniz, bir sıra bilä sizä sölämedik yaltıklı laflar, ne dä perdä çektik, ki saklayalım tamahlıı. Allah bizä şaat[+].

6İnsannardan metinnik aaramadık, ne sizdän, ne dä başkasından[+].

7Biz, Hristozun apostolları, vardı nasıl aarlık koyalım sizin üstünüzä. Ama biz kendimizi yalpak götürdük sizinnän, nicä bir ana kendi uşaklarını doyuran.

8Zerä biz sizä ölä ürektän baalandık, ani kayıl olduk payetmää sizinnän diil sade İi Haberi Allah için, ama bizim kendi cannarımızı da, zerä okadar pek sevdik sizi[+].

9Siz aklınıza getirin, kardaşlar, bizim aar işimizi hem savaşmamızı, nicä gecä-gündüz işledik, ki sizdän kimseyä aarlık yapmayalım, da nasaat ettik sizä İi Haberi Allah için[+].

10Siz diri şaatlarsınız, hep ölä Allah da, nekadar ayoz, dooru hem lekesiz götürdük kendimizi sizin, inancıların, önündä.

11Nicä bilersiniz, herkezinizlän olduk, nicä bir boba kendi uşaklarınnan, sizi girginnettik, iilendirdik[+]

12hem özendirdik, ki götüräsiniz kendinizi yakışıklı Allaha, Angısı çaardı sizi Kendi padişahlıına hem Kendi metinniinä[+].

13Onuştan biz herzaman şükür ederiz Allaha, ki kabledip Allahın sözünü, ani işittiniz bizdän, kablettiniz diil nicä adam sözünü, ama nicä Allahın sözünü, nicä dä hakına var hem angısı sizdä, inancılarda, işleer[+].

14Zerä siz, kardaşlar, oldunuz benzär Allahın kliselerinä İudeyada, angıları İisus Hristoza baalı, zerä siz dä çektiniz kendi vatandaşlarınızdan, ne onnar çektilär iudeylerdän,[+]

15ani öldürdülär Saabi İisusu hem Allahın proroklarını, bizi dä kooladılar. Allahı gücendirerlär hem hepsi insana karşı durêrlar,[+]

16zerä köstek koyêrlar bizä, nasaat edelim başka milletlerä, kurtulsunnar deyni. Bununnan dayma doldurêrlar[+]


Pavlinin gelmesi oyalanêr

17Kardaşlar, biz ayırıldık sizdän bir vakıda üzlän, ama diil üreklän. Onuştan okadar taa büük havezlän çalıştık görelim sizin üzünüzü[+].

18Hakına, ani istedik sizä gelmää. Bän, Pavli, bir-iki sıra istedim geleyim, ama şeytan bizä köstek koydu[+].

19Zerä kim bizim umudumuz eki sevinmemiz, kim o feneț, neylän biz üünecez Saabimizin İisus Hristozun karşısında Onun gelmesindä? Diil mi siz[+]?

20Dooru, ani sizsiniz – onnar, kiminnän biz üüneriz hem sevineriz.

### 3

1Onuştan, şindän sora dayanamayarak, biz kayıl olduk yalnız kalalım Afina kasabasında,[+]

2da yolladık Timofeyi, bizim kardaşı hem kafadarı Allah için, ki Hristozun İi Haberini nasaat etsin da kaavilesin hem girginnetsin sizi inanda,[+]

3ki kimsey sarsalanmasın bu zeetlerdä. Zerä siz kendiniz bilersiniz, ani bizim ölä kısmetimiz[+].

4Biz açan sizdeydik, öncä söledik, ani zeet çekecez, ölä dä razgeldi, nicä bilersiniz.

5Onuştan bän zeedä dayanamayarak, yolladım Timofeyi, ki annayım sizin inanınız için. Korkardım, ani birtürlü sizi deneyici[*] aldatmasın, da bizim işimiz boşuna kalmasın[+].


Gözäl haber Saloniktän

6Ama şindi, açan sizdän geldi Timofey da getirdi bizä ii haber sizin inanınız için hem sevginiz için, hem ani siz bizi herzaman ii laflan anêrsınız da isteersiniz görmää bizi, nicä dä biz sizi,[+]

7bizim kahırımızda hem zorluumuzda iilendik sizinnän, kardaşlar, sizin inanınız için.

8Zerä biz sefa yaşêêrız, açan siz Saabidä kaavi durêrsınız.

9Nesoy şükürlük var nicä getirelim Allaha sizin için, büük sevinmäk için, ani kablettik sizdän bizim Allahın önündä.

10Gecä-gündüz bütün ürektän dua ederiz, ki görelim sizin üzünüzü da dolduralım, ne etişmeer sizin inanda[+].

11Kendi bizim Allah Boba hem Saabimiz İisus Hristos doorutsun bizim yolumuzu sizä[+].

12Saabi zeedelesin hem taştırsın sevginizi biri-birinizä hem hepsinä, nicä dä biz sizi severiz,[+]

13ki kaavilesin üreklerinizi, ayozlukta olasınız kabaatsız bizim Allah Bobanın önündä bizim Saabi İisusun gelmesindä hepsi ayoz halkınnan. /Amin./[+]

### 4


Beendirin kendinizi Allaha

1Bitkidä, kardaşlar, isteeriz hem yalvarêrız sizä İisus Hristozun adınnan, nicä kablettiniz bizdän, taşıyın hem beendirin kendinizi Allaha, nicä düşer, nicä dä yapêrsınız, bunda taa ilerleyiniz[+].

2Zerä siz bilersiniz, ne sımarlamaklar verdik sizä Saabi İisustan.

3Çünkü Allahın istedii budur: ayoz olasınız hem zapedäsiniz kendinizi orospuluktan[+].

4Herkeziniz bilsin korumaa kendi güüdesini ayozlukta hem saygılıkta,

5ama diil düşkün istemeklerdä tayfännar[†] gibi, ani Allahı bilmeerlär[+].

6Bu üzerä kimsey, sırayı basıp, kardaşını gücendirmesin, zerä Saabi hepsi bu günahlar için cezalêêr, nicä biz baştan sizä söledik hem annattık.

7Çünkü Allah çaarmadı bizi diilpaklaa, ama çaardı ayozlaa[+].

8Onuştan, kim paaya koymêêr bu sırayı, paasızlandırêr diil insanı, ama Allahı, Angısı verdi bizä Ayoz Duhu.

9Kardaş sevgilii için hiç yok zorum yazmaa sizä, zerä siz kendiniz Allahtan üüredilmiş oldunuz sevmää biri-birinizi[+].

10Aslı, ani seversiniz hepsi kardaşları, kim bulunêr Makedoniyada, ama sizä yalvarêrız, kardaşlar, bu üzerä taa ilerleyin.

11Çalışın uslulukta yaşamaa, kendi işinizä bakmaa hem kendi ellerinizlän işlemää, nicä biz sizä sımarladık,[+]

12ki götüräsiniz kendinizi yakışıklı dışankıların önündä da, kimseyä zorunuz olmasın[+].


İisusun ikinci gelmesi

13Kardaşlar, istämeerim sizi bilmezliktä brakmaa ölülär[*] için, ki kahırlanmayasınız, nicä kalan umutsuz insannar[+].

14Eer biz inanarsak, ani İisus öldü da dirildi, hep ölä inanalım, ani Allah İisuslan geeri getirecek onnarı, kim İisusa inanarak öldü[+].

15Zerä bunu sizä Saabinin sözünnän söleeriz, ani biz, dirilär, eer yaşamakta kalarsak Saabinin gelmesindä, ölülerin önünü geçmeyecez[+].

16Zerä Saabi Kendi göktän inecek, sesederäk bir arhangil sesinnän hem Allahın borusunnan, da onnar, kim öldü Hristoza inanarak, ilkin kalkaceklar[+].

17Sora biz, diri olannar, eer yaşamakta kalarsak o vakıtta, onnarlan bilä alınacez Saabiyi karşılamaa gökün altında da butürlü Onunnan hojma birerdä olacez[+].

18Ölä ki, bu laflarlan üreklendirin biri-birinizi.

### 5

1Kardaşlar, bu oluşlar için yok zorluk yazmaa sizä, ne vakıt hem ne günnerdä olacek,[+]

2zerä kendiniz ii bilersiniz, ani Saabinin günü gelecek, nicä bir hırsız gecä geler[+].

3Ozaman, açan deyeceklär «usluluk hem korkusuzluk», ozaman ap-ansızdan bela üstlerinä gelecek, nicä karının duumak sancıları, da kurtulamayaceklar[+].

4Ama siz, kardaşlar, diilsiniz karannıkta, ki o gün tutsun sizi hırsız gibi[+].

5Zerä siz hepsiniz aydınnık oolları, gündüz oolları, diiliz ne gecä, ne dä karannık uşakları[+].

6Onuştan uyumayalım, nicä kalanı, ama ayık hem uyanık olalım[+].

7Çünkü uyuyannar gecä uyuyêrlar, içkicilär dä gecä sarfoş olêrlar.

8Ama biz gündüz oolları, onuştan lääzım ayık olalım, güüsümüzä inan hem sevgi zirhini giiyelim, başımıza kurtulmak umut başlıını takalım[+].

9Çünkü Allah bizi üfkesi için ayırmadı, ama kurtulmak edenelim bizim Saabi İisus Hristos adından,[+]

10Angısı öldü bizim için, ki biz uyanıkız mı, uyuyêrız mı, yaşayalım Onunnan bilä[+].

11Onuştan biri-birinizi üreklendirin hem duhça kaavileyin, nicä dä yapêrsınız.


Bitki nasaatlar hem selämnär

12Yalvarêrız sizä, kardaşlar, hatırlayın sizdeki işçileri, ani sizi kullanêrlar Saabinin yolunda hem akıl vererlär[+].

13Onnara en büük saygı hem sevgi gösterin onnarın işi için. Biri-birinizlän barışmakta yaşayın[+].

14Sizä yalvarêrız, kardaşlar, akıl verin kasavetsizlerä, üreklendirin korkakları, yufkaları arkalayın, hepsinnän saburlu olun[+].

15Bakın, ki kimsey kötülük için kötülük çevirmesin, ama çalışın herzaman iilik yapmaa biri-birinizä hem herkezinä[+].

16Herzaman sevinin[+].

17Dayma dua edin[+].

18Herbir halda şükür edin, zerä ölädir sizin için Allahın istedii İisus Hristozda[+].

19Ayoz Duhu süündürmeyin[+].

20Prorokluu paasızlandırmayın.

21Hepsini deneyin, ne ii, ondan tutunun[+].

22Yıraklanın hertürlü kötülüktän.

23Usluluk verän Allah bütünnä sizi ayozlasın. Sizin duhunuz, canınız hem güüdeniz bütünnä kedersiz korunsun bizim Saabi İisus Hristozun gelmesindä[+].

24Sizi çaaran Allah inançtır, O bunnarı yapar[+].

25Kardaşlar! Dua edin bizim için[+].

26Selämneyin hepsi kardaşları ayoz öpüşlän[+].

27Saabinin adınnan sımarlêêrım, okuyun bu kiyadı hepsi /ayoz/ kardaşlara[+].

28İivergi olsun sizinnän bizim Saabi İisus Hristozdan. /Amin./ |<page>

## 2 Salonіklіlerä

### 2 Salonіklіlerä

2 Salonіklіlerä


[1]

[2]

[3]


### 1


PAVLİNİN İKİNCİ KİYADI SALONİKLİLERÄ


Seläm

1Bän, Pavli, Siluan hem Timofey seläm yollêêrız Salonik klisesinä, angısı Allah Bobanın hem bizim Saabi İisus Hristozun[+].

2İivergi sizä hem usluluk bizim Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan.


Gelän daava

3Herzaman doorulaa görä borçluyuz şükür edelim Allaha sizin için, kardaşlar, zerä inanınız pek büüyer hem sevginiz biri-birinizä zeedelener[+].

4Ölä ki, biz kendimiz üüneriz sizinnän Allahın kliselerindä, sizin dayanmanızlan hem inanınızlan hepsi koolamaklarda hem zeetlerdä, ani siz geçirersiniz[+].

5Hepsi bunnar açık gösterer Allahın dooru daavasını, ki siz uygun sayılasınız Allahın Padişahlıı için, neçin şindi zeetlenersiniz[+].

6Zerä doorudur Allaha görä, ki zeetleyennerä çevirsin zeet,[+]

7ama sizä, zeet çekennerä, raatlık bizimnän bilä Saabi İisusun gelmesindä göktän, kaavi angillerinnän barabar,[+]

8alifli ateştä. O cezalayacek onnarı, kim tanımêêr Allahı hem seslämeer İi Haberi bizim Saabi İisus /Hristos/ için[+].

9Onnar cezalanacek diveç ölümnän, Saabinin üzündän hem Onun yalabıklı kudretliindän yıraklanılı,

10o günü, açan O gelecek, ki metinnensin ayoz halkından hem şaşmaya koysun hepsi inancıları. Zerä siz bizim şaatlıımızı inandınız[+].

11Tä bunun için herzaman dua ederiz sizin için, ki bizim Allah sizi uygun yapsın çaarmasına da kuvedinnän tamannasın herbir ii neetinizi iilik yapmaa hem herbir işi, ne inannan yapêrsınız[+].

12Ölä ki metinnensin bizim Saabi İisus /Hristozun/ adı sizdä, siz dä Onda, bizim Allahın hem Saabi İisus Hristozun iivergisinnän.

### 2


Zakonsuz adam

1Bizim Saabi İisus Hristozun gelmesi için hem bizim Ona toplanmamız için lafedelim. Yalvarêrız sizä, kardaşlar,[+]

2çabuk şüpeyä düşmeyin hem ürkmeyin ne bir duhtan, ne bir laftan, ne dä sansın bizdän yollanmış bir kiyattan, sanarak, ani Hristozun günü geldi.

3Kimsey sizi birtürlü aldatmasın. Zerä o gün gelmeyecek ilkin olmayınca inandan atılmak hem açılmayınca zakonsuz[†] adam, angısının sonu – kayıplık[+].

4O karşı duracek hem kendini üüseklendirecek hepsindän taa çok, neyä dener Allah eki neyä baş iildiler, ölä ki Allahın Ayoz binasında[†] oturacek, sansın o Allah, da kendini Allahın erinä koyacek.

5Tutmêêrsınız mı aklınızda, açan taa sizdeydim, bän bunnarı söledim.

6Bilersiniz, ne şindi durgudêr onu, ki açılsın kendi vakıdında.

7Zerä zakonsuzluun saklı kuvedi şindi dä işleer, salt o vakıdadan, açan O, Kim şindi onu durgudêr, ortalıktan alınacek[+].

8Ozaman zakonsuz olan açılacek, angısını Saabi İisus öldürecek Kendi aazından soluunnan da telef edecek Kendi gelmesinin peydalanmasında[+].

9Zakonsuz olanın gelmesi şeytanın işindän olacek, angısı faydalêêr hertürlü kudretli yaptıkları, aldadıcı nışannarı hem şaşmaklı işleri,[+]

10hem hertürlü kötü şalvirlii, ki kayıplık yolunda olannarı aldatsın. Onnar kaybeleceklär, zerä istämeerlär sevmää aslılıı, kurtulsunnar deyni[+].

11Onuştan Allah onnara bir aldadıcı kuvet yollêêr, ki inansınnar yalanı,

12ki daava kesilsin hepsinä, kim inanmêêr aslılıı, ama mayıl olêr yalana.


Olun kaavi!

13Biz lääzım herzaman şükür edelim Allaha sizin için, sevgili kardaşlar, ani Allah seçti sizi, ki ilk kurtulannar olasınız Duhun ayozlamasınnan hem inannan aslılaa[+].

14Bunun için O çaardı sizi İi Haberlän, angısını nasaat ettik, ki edenäbiläsiniz Saabi İisus Hristozun metinniini[+].

15Onuştan, kardaşlar, kaavi olun hem tutun üüretmekleri, ne üürendiniz laflan yada bizdän yollanmış kiyatlan[+].

16Kendisi bizim Saabi İisus Hristos hem bizim Allah Bobamız, ani sevdi bizi da iivergisinnän diveç girginnik hem kaavi umut verdi,[+]

17ko sizi üreklendirsin hem kaavilesin herbir ii işlän hem laflan[+].

### 3


Dua edin bizim için

1Bitkidä, kardaşlar, dua edin bizim için, ki Allahın sözü çabuk daalsın hem metinnensin, nicä dä sizdä,[+]

2da kurtulalım esapsız hem kötü adamnardan, zerä hepsindä inan yok[+].

3İnançtır Saabi, Angısı kaavileyecek sizi hem kötü olandan koruyacek[+].

4Biz umut koyêrız Saabiyä sizin için, ani siz tamannêêrsınız hem tamannayacenız onu, ne biz sizä sımarlêêrız.

5Saabi doorutsun sizin üreklerinizi Allahın sevgisinä hem Hristozun dayanmasına[+].

6İisus Hristozun adınnan sımarlêêrız sizä, kardaşlar, yıraklanasınız herbir kardaştan, ani haylazlıkta yaşêêr, diil o üüretmeklerä görä, ani bizdän kablettiniz.

7Siz kendiniz bilersiniz, nesoy lääzım benzeyäsiniz bizä, zerä biz sizdä diildik haylazlıkta[+].

8Kimseyin ekmeeni cabadan imedik, ama işledik hem savaştık, çalışarak gecä-gündüz, ki aarlık yapmayalım sizä[+].

9Diil, ani yok dooruluumuz aarlık yapmaa, ama kendimizi verdik sizä örnek, ki bizä benzeyäsiniz[+].

10Açan biz taa sizdä bulunardık, sizä bunu sımarladık: kim istämeer işlesin, o düşmeer isin dä[+].

11Biz işideriz, ani kimileri sizdän haylazlıkta yaşêêr, hiç iş yapmêêr, ama herbir işä karışêrlar[+].

12Bölelerinä sımarlêêrız hem nasaat vereriz bizim Saabi İisus Hristozun adınnan, ani onnar uslulukta işlesinnär da kendi ekmeeni isinnär.

13Ama siz, kardaşlar, yorulmayın iilik yapmaa[+].

14Eer birkimsey seslämärseydi bizim laflarımızı bu kiyattan, onu nışannayın da onunnan baalantınız olmasın, ki utandırılsın.

15Salt saymayın onu nicä bir duşmanı, ama akıl verin nicä bir kardaşa[+].


Son selämnär

16Kendi usluluk verän Saabi baaşlasın sizä usluluk herzaman hem herbir iş üzerä! Saabi sizinnän hepsinizlän olsun[+].

17Bän, Pavli, bu selämi yazêrım kendi elimnän. Bu benim nışanım hepsi kiyatlarımda. Bän bölä yazêrım[+].

18Bizim Saabi İisus Hristozdan iivergi olsun hepsinizlän. /Amin./ |<page>

## 1 Tіmofeyä

### 1 Tіmofeyä

1 Tіmofeyä


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### 1


PAVLİNİN İLK KİYADI TİMOFEYÄ


Seläm

1Bän, Pavli, İisus Hristozun apostolu, sıralanmış bizim Kurtarıcı Allahtan hem Saabi İisus Hristozdan, Angısında bizim umudumuz,[+]

2seläm yollêêrım Timofeyä, benim hakına uşaama inanda: iivergi, acıyannık, usluluk Allah Bobadan hem Hristos İisustan, bizim Saabidän[+].


Korun yannış üüretmeklerdän

3Nicä Makedoniyaya gidärkän yalvardım sana, lääzım kalasın Efes kasabasında, ki sımarlayasın bir boyuna, üüretmesinnär başka türlü

4da verilmesinnär masallara hem senselä laflarına, angısının yok bitkisi. Bunnar taa çok çekiş debeştirer, nekadar Allahın sırasını düzer, ani inandan geler[+].

5Bu sımarlamanın keezi[*] – sevgi bir pak[†] ürektän, temiz neettän hem diil ikiüzlü inandan[+].

6Kimisi saptı bunnardan da boşuna laflara dakındılar[+].

7İsteerlär Zakon üüredicileri[†] olsunnar, ama annamêêrlar ne kendi laflarını, ne o işleri, nelär için kıyışmaklan lafederlär.

8Biz bileriz, ani Zakon[†] ii, eer dooru faydalanırsaydı[+].

9Zerä bileriz, ani Zakon diil kurulu dooru olannar için, ama zakonsuzlar için hem baş iiltmeyennär için, allahsızlar için hem günahkerlär için, onnar için, ani diil ayoz hem paaya koymêêrlar onu, ne ayoz, ana-bobalarını düüyennär hem adam öldürennär için,[+]

10orospuluk edennär için, gomoseksualistlär için, çırak cambazları için, yalancılar için, emini tutmayannar için hem başka hepsi için, ne karşı durêr saa üürenmeyä,

11metin Allahın şannı İi Haberinä görä, ani bana inandırıldı[+].


Allahın acıyannıı

12Şükür ederim İisus Hristoza, bizim Saabiyä, Angısı beni kaaviletti, zerä O saydı beni inanç da aldı izmetinä,[+]

13makar ki bän öncä bir kötüleyici, koolayıcı hem zulumdum. Ama O acıdı beni, zerä yapardım bunnarı bilgisizliktän hem inansızlıktan[+].

14Ama bizim Saabinin hayırı bana bol-bol verildi inannan hem sevgiylän bilä, ani var İisus Hristozda[+].

15Aslıdır hem yaraşêr, ki herkezindän kabledilsin o söz, ani deer: «İisus Hristos geldi bu dünneyä, ki günahkerleri kurtarsın», angılarından bän en kötüsüyüm[+].

16Ama Allah beni acıdı, ki İisus Hristos ilkin bendä göstersin kenarsız dayanmasını, da örnek olabileyim onnara, kim Ona inanacek da diveç yaşamak edenecek.

17Diveç Padişaha – ölümsüz, görünmäz, biricik Allaha – diveçtän divecä ikram hem metinnik olsun. Amin.


Asker ii cenktä

18Oolum Timofey, bu sımarlamayı sana vererim prorokluk sözlerinä görä, ani öncä sölendi senin için, ki o sözlärlän asker olasın ii cenktä[+]

19da koruyasın inanı bir pak üzlän, nedän bir boyu atıldı da inannarını telef etti, nicä bir gemi, ani taşlara çarpêr.

20Onnarın arasında bulunêr İmeney hem Aleksandru, angılarını braktım şeytanın elinä, ki üürensinnär, ani düşmeer Allahı kötülemää[+].

### 2


Dua klisedä

1Onuştan hepsindän öncä nasaat vererim, dualar, istemeklär, yalvarmaklar hem şükürlär edilsin hepsi insan için,

2padişahlar için hem hepsi üüsek zaabitlär için, ki geçirelim raat hem uslu bir yaşamak, bütün verilmäklän Allaha hem kendinizi dooru götürmäklän.

3Zerä bu iidir hem yakışıklı bizim Kurtarıcı Allaha,[+]

4Angısı isteer, ki hepsi insan kurtulsun hem etişsin, ki aslılıı tanısın[+].

5Zerä bir Allah hem bir Aracı Allahın hem insanın arasında, adam İisus Hristos[+].

6O verdi Kendini kurban, ki kurtarsın hepsi insanı. Uygun zamanda bunun için şaatlık edildi[+].

7Bunun için bän koyuldum haberci hem apostol. Dooru söleerim[*], yalandırmêêrım. Koyuldum, ki üüredeyim milletleri inana hem aslılaa[+].

8Onuştan isteerim, ki hererdä adamnar dua etsinnär, kaldırıp pak[†] ellerini, üfkesiz hem çekişsiz.

9Hep ölä karılar da yakışıklı giinsinnär utanmaklan hem saa fikirlän, diil saçlarını kabardarak örsünnär eki donansınnar altınnan, sedeflän yada paalı rubaylan,[+]

10ama donatsınnar kendilerini iilik yapmaklan, nicä yakışêr karılara, angılar deerlär, ani verildilär Allaha.

11Karı usluluklan, ön vereräk, üürensin[+].

12İzin vermeerim karı üüretsin eki çorbacı olsun kocasına. O uslulukta üürensin;[+]

13zerä ilkin yaradıldı Adam, sora Eva,[+]

14hem Adam aldadılmadı, ama karı aldadıldı da günaha düştü[+].

15Ama karı kurtulacek Uşaan duumasınnan[*], eer saa fikirlän yaşarsa inanda, sevgidä hem ayozlukta.

### 3


Klisenin kullanıcıları

1Aslıdır o söz, ani kim özener episkop[*] olsun, havez ii işä[+].

2Onuştan episkop lääzım olsun maanalanmaz tabeetli, bir karıylan evli, ayık, saa fikirli, esaplı, musaafirci, becerik üüretmää[+].

3Olmasın sarfoşçu, düüşçü, /tamah,/ ama yalpak olsun, kavga etmesin, para sevmesin[+].

4İi kullansın kendi evini, ölä ki uşakları bütün saygıylan ön versinnär.

5Zerä kim kendi evini kullanmaa becermeer, nesoy var nasıl güdäbilsin Allahın klisesini?

6Olmasın inana eni dönmüşlerdän, ki hodullanmasın da diavol gibi kabaatlı kalmasın.

7Lääzım, ki klisedän dışanda olannardan bir ii insan gibi tanınsın, başka türlü onnardan maanalanar hem düşär diavolun kapkanına[+].

8Hep ölä diakonnar da düşer, saygılı olsunnar, lafını basan olmasınnar, içkicilää verilmesinnär, tamah olmasınnar,[+]

9inanın saklılıını pak[†] üzlän korusunnar.

10Bunnar da öncä lääzım denensinnär, sora izmet etsinnär, eer onnarda kusur olmarsa.

11Hep ölä karılar saygılı olsunnar, fitleyici olmasınnar, ayık olsunnar, inanç herbir iş üzerä[+].

12Diakonnar olsun bir karıylan evli, ii kullansınnar uşaklarını hem kendi evlerini.

13Zerä diakonnar, kim ii izmet eder, kendilerinä ikram edener hem çok kıyışmak edenerlär inannarında İisus Hristoza.


Büük saklılık

14Umutlanêrım tezdä geleyim sana. Ama sana bunnarı yazêrım,

15ki, eer birtürlü oyalanarsam, sän biläsin, nicä düşer götürmää kendini Allahın evindä, ani var diri Allahın klisesi, aslılıın dirää hem temeli.

16Hiç lafsız, Allahın yolunun saklılıı büüktür: Allah tencä gösterildi, Duhlan Kendini dooruladı, angillerä göründü, milletlerdä nasaat edildi, dünnedä inannan kabledildi, metinniklän yukarı alındı[+].

### 4


Yalancı üüredicilär

1Ayoz Duh açık söleer, ani bitki zamannarda kimisi inandan atılacek, sesleyeräk aldadıcı duhları hem fena duhların üüretmeklerini,[+]

2yalancıların ikiüzlülüü beterinä, angıların üzleri sansın damgalanmış kızgın demirlän.

3Onnar evlenmeyi durgudêrlar da deerlär, ki sakınmaa imeklerdän, angılarını Allah yarattı, ki inancılar hem aslılıı tanıyannar, şükür edip, isinnär[+].

4Hepsi, ne Allah yarattı, iidir hem hiç biri olmaz atılsın, eer şükürlüklän kabledilirseydi[+].

5Zerä ayozlanêr Allahın sözünnän hem duaylan[+].


İi izmetkär

6Eer bunnarı kardaşlara annadırsaydın, İisus Hristozun bir ii izmetkeri olacan, beslenmiş inan sözlerinnän hem ii üüretmäklän, ne izledin şindiyä kadar.

7Sakın babu masallarından, ne yaraşmêêr ayozlaa, ama sınaştır kendini Allahın yolunda gitmää[+].

8Zerä güüdeyi sınaştırmaa az faydalı, ama gitmäk Allahın yolunda her taraftan faydalı, çünkü onda adanmak var şindiki ömür için hem gelecek ömür için.

9Aslıdır bu söz, da yaraşêr, ki herkezindän kabledilsin[+].

10Onuştan biz savaşıp-çalışêrız, zerä diri Allaha umutlanêrız, Angısı Kurtarıcıdır hepsi insannara, ama en çok inancılara[+].

11Bunnarı nasaat et hem üüret.

12Kimsey paasızlandırmasın senin gençliini, ama örnek ol inancılara laflan, yaşamaklan, sevgiylän, /duhlan,/ inannan, paklıklan[+].

13Bän gelincä, veril okumaa Ayoz Yazıları[†] klisedä, nasaat etmää hem üüretmää.

14Kasavetsiz olma duhça baaşışa, ani sendä, ne sana verildi prorokluk sözünnän, açan presviterlär el koydular üstünä[+].

15Bu işlerä veril hem onnarda kal, ki senin başarın herkezinä görünsün.

16Esap al kendini hem üüretmeni da herzaman bu üzerä çalış. Bölä yaparak, hem kendini kurtaracan, hem onnarı, kim seni sesleer.

### 5


Baalantılar klisedä

1İhtärı[*] sert azarlama, ama nasaat ver ona, nicä bobana. Nasaat ver genç adamnara, nicä kardaşlarına;[+]

2ihtär karılara, nicä anana; genç karılara, nicä kızkardaşlarına, bütün paklıklan.

3Hatır güt dul karılara, ani hakına kimseysiz.

4Ama eer bir dul karının varsa uşakları eki unukaları, onnar üürensinnär Allahın yolunda gitmää, ilkin kendi aylesinä yardım etsinnär, iilik çevirsinnär ana-bobalarına, zerä bunu Allah beener[+].

5Dul karı, ani hakına kimseysiz hem yalnız kalmış, umudunu Allaha koyêr hem gecä-gündüz durmamayca Ona yalvarêr hem dua eder.

6Ama dul karı, ani kendini verer sefalık sürmeyä, taa yaşarkan, ölüdür[+].

7Bu işleri onnara annat, ki maanasız tabeetli olsunnar.

8Eer birkimsey kendi yakınnarı için, maasuz kendi aylesi için zaamet gütmärseydi, o inanı inkär etmiş da taa beterdir, nekadar bir inansız.

9Ki adı dullar listasına yazılsın, dul karı lääzım olsun altmış yaşından yukarı, bir kocaylan evlenmiş,

10ii işleri için bilinän, uşak büütmüş, musaafir kabletmiş, Allahın ayoz halkının ayaklarını yıkamış[*], sıkıntıda olannara yardım etmiş hem çalışkannıklan hertürlü iilik yapmış[+].

11Taa genç dulların adlarını listaya yazma. Zerä onnar, tencä istedikleri kaaviledip Hristoza karşı, enidän evlenmää isteerlär.

12Ozaman kabaatlı kalêrlar, zerä bozêrlar eminnerini, ani ilkin yaptılar.

13Ondan kaarä, onnar üürenerlär haylak gezmää evdän evä, da diil sade haylak gezmää, ama çeneli olmaa hem başkaların işlerinä karışmaa, söleyeräk, ne düşmeer[+].

14Onuştan isteerim, ki genç dullar evlensinnär, uşak duudursunnar, evlerini kullansınnar da karşı durana kolaylık vermesinnär, ki bizi kötülesin[+].

15Zerä kimisi onnardan şindän sora saptılar da şeytanın ardına gittilär.

16Eer bir inancı karının dul yakınnarı varsa, lääzım onnara baksın da zaametä koymasın kliseyi, ki klisä yardım edäbilsin dullara, ani hakına kimseysiz.

17Presviterlär, ani ii önderleerlär, lääzım iki katına hatırlansınnar, ayırıca onnar, kim işleer nasaat etmektä hem üüretmektä[+].

18Zerä Ayoz Yazı deer: «Baalama öküzün aazını, harman düüyärkän» hem «İşçiyä yaraşêr kendi ödää»[+].

19Kabaatlandırmak presviterä karşı kabletmä, olmayınca iki-üç şaat.

20Kim ileri dooru günah yapêr, onnarı takazala hepsinin önündä, ki kalanı da korksun[+].

21Allahın, İisus Hristozun hem seçilmiş angillerin önündä seni eminneerim, ki pay tutmayarak hem kimseyin üzünä bakmayarak bu sımarlamakları tamannayasın.

22Ellerini kimseyin üstünä tez koyma, pay alma başkaların günahlarında. Kendini pak[†] tut[+].

23İleri dooru içmä salt su, ama iç biraz şarap senin katının hem sık hastalıkların beterinä[+].

24Kimi insannarın günahları açık, onnar öncä, daava olmadaan, biliner. Başkaların günahları sora açılêr.

25Hep ölä ii işlär dä açık, onnar da, ani diil açık, yok nasıl saklı kalsın.

### 6


Çıraklar hem çorbacılar

1Hepsi çıraklar, ani boyunduruk altında bulunêrlar, kendi çorbacılarına düşer herbir iş üzerä ikram versinnär, ki Allahın adı hem üüretmesi kötülenmesin[+].

2Çıraklar, kimin çorbacıları inancı, aşaalamasınnar onnarı, çünkü kardaş deyni, ama taa çok baksınnar izmet etmää onnara, çünkü kim faydalanêr bu ii izmetçiliktän, onnar – sevgili inancılar. Bunnarı üüret hem nasaat et[+].


Allahın yolunda gidin

3Kim başka türlü üüreder da kayıl olmêêr bizim Saabi İisus Hristozun saa sözlerinä hem Allahın yakışıklı, uygun üüretmesinä,[+]

4O bir şişkindir da bişey bilmeer, ama düşkündür yarışmaa hem laf kavgalarına, neredän başlêêr haseetlik, çekiş, fena laflar hem kötü şüpelär,[+]

5Boşuna dartışmaklar bozuk fikirli insannarda, angıları kaybettilär aslılıı, sanarak ani Allahın yolu kazanç yoludur. /Busoy insannardan uzaklaş./[+]

6Aslıda büük kazançtır Allahın yolunda gitmää, şükür kalarak onunnan, neyimiz var[+].

7Zerä biz bişey getirmedik bu dünneyä, /belli, ani/ yok nasıl bişey buradan alalım da[+].

8Eer varsa, ne iyelim hem ne giiyelim, bunnarlan kanaat kalêrız.

9Ama kim zengin olmaa özener, o denemeyä düşer, bir arkannan tutulêr hem çok ahmakçasına hem zararlı havezlerä kapılêr, ani insanı telef eder hem kayıplaa battırêr[+].

10Çünkü herbir kötülüün kökü – para sevgisidir. Kim buna verildi, onnar inandan saptılar da kendilerinä çok zeet yaptılar.

11Ama sän, Allah adamı, kaç bunnardan da izlä dooruluu, Allahın yolunu, inanı, sevgilii, dayanmayı, yalpaklıı[+].

12İnanda ii savaşlan savaş, bak edenmää diveç yaşamayı, angısına sän çaarıldın, açan ii inanı çok şaatların önündä açık kablettin[+].

13Allahın, Ani hepsinä yaşamak verer, hem İisus Hristozun önündä, Angısı Pontiy Pilatın önündä şaatlık etti ii inan için, sımarlêêrım sana,[+]

14bu sımarlamayı lekesiz hem kusursuz, bizim Saabi İisus Hristozun gelmesinädän koruyasın,

15angısını vakıdında açacek mutlu hem biricik Çorbacımız, padişahların Padişahı hem saabilerin Saabisi[+].

16Salt Ondadır ölümsüzlük, Angısı yaşêêr bir yaklaşmaz şafk içindä, kimi hiç kimsey görmedi hem yok nasıl da görsün. Ona ikram hem zaabitlik divecinä! Amin.

17Zenginnerä bu ömürdä sımarla, ani hodullanmasınnar, umutlarını koymasınnar zenginnää, ani gelip-geçer, ama /diri/ Allaha, Angısı verer bizä hepsini taşkınnıktan, ki sefalanalım,

18iilik yapsınnar, ii işlärlän zenginnensinnär, cömert hem başkalarlan paylaşmaa hazır olsunnar[+].

19Toplasınnar hazna kendilerinä, ani saa bir temel olacek gelecek vakıt için, ki edenäbilsinnär hakına[*] yaşamak.

20Ey, Timofey, koru, ne sana verili, uzaklaş allahsız boşuna laflardan hem «bilgi» için dartışmaklardan, ne yannış adlanêr[+].

21Kimileri, deyip, ani etişti bu bilgiyä, saptılar inandan. İivergi olsun sizinnän. /Amin./ |<page>[+]

## 2 Tіmofeyä

### 2 Tіmofeyä

2 Tіmofeyä


[1]

[2]

[3]

[4]


### 1


PAVLİNİN İKİNCİ KİYADI TİMOFEYÄ


Seläm

1Bän, Pavli, İisus Hristozun apostolu Allahın istemesinä görä, yollanıldım nasaat edeyim yaşamak için, ani adanmış İisus Hristozda[+].

2Seläm yollêêrım Timofeyä, benim sevgili uşaama: iivergi, acıyannık, usluluk Allah Bobadan hem bizim Saabi İisus Hristozdan[+].


İi Haberä inanç ol

3Şükür ederim Allaha, Angısına izmet ederim dedelerim gibi pak[†] üzlän, durmamayca gecä-gündüz anarak seni benim dualarımda[+].

4Zerä aklıma getirerim senin göz yaşlarını, da özledim göreyim seni, ki sevinmeliklän dolayım.

5Aklıma getirerim senin yapınmadık inanını, ani baştan vardı senin büük ananda, Loidada, hem senin ananda, Evnikada, da çok inanêrım, ani hep o inan sendä dä var[+].

6Onuştan aklına getirerim, aliflendiräsin Allahın baaşışını, ani edendin ellerimi koymamdan senin üstünä[+].

7Zerä Allah verdi bizä diil korkaklık duhu, ama kudret, sevgi hem kendini zapetmäk duhu[+].

8Onuştan, utanma şaatlık etmää bizim Saabi için hem utanma bendän dä, ani kapana düştüm Onun için, ama benimnän pay al zeetlenmektä İi Haber için Allahın kuvedinnän[+].

9O kurtardı bizi da çaardı, Kendi ayoz halkı olalım, diil bizim yaptıklarımıza görä, ama Kendi kurulmuşuna hem iivergisinä görä, ani verildi bizä İisus Hristozda baştan diveçliktän,[+]

10ama şindi açıldı bizim Kurtarıcı İisus Hristozun görünmesinnän. O bozdu ölümün kuvedini da aydınnaa çıkardı yaşamayı hem ölümsüzlüü İi Haberlän,[+]

11angısı için bän koyuldum nasaatçı, apostol hem üüredici /milletlerä/[+].

12Bu beterä bän bölä zeetlenerim, ama hiç utanmêêrım, zerä bilerim, Kimä inandım hem çok inanêrım, ani Onun var kuvedi o Günä kadar, korusun onu, ne bana verildi[+].

13Örnek olarak, tutun o saa sözlerdän, ani bendän işittin, inannan hem sevgiylän, ani İisus Hristozda.

14O ii üüretmekleri, ne verildi sana, koru Ayoz Duhlan, Kim bizdä yaşêêr[+].

15Sän bilersin, ani hepsi Asiyada olannar bendän atıldılar. Onnarın arasında – Figel hem Ermogen[+].

16Saabi Onisiforun evinä acıyannık versin, zerä o çok sıra beni iilendirdi hem utanmadı benim sincirlerimdän,[+]

17ama Roma kasabasında bulunarkan, büük çalışmaklan aaradı beni, bulunca.

18Saabi versin ona, ki o Gündä acıyannık bulsun Saabidän, zerä nekadar o bana izmet etti Efes kasabasında, sän çok ii bilersin.

### 2


Dayanmak zeetlerdä

1Ölä ki, oolum, kaavilen hayırlan, ani İisus Hristozda.

2Üüretmekleri, ne işittin bendän çok şaatlar önündä, ver inanç insannarın elinä, angıları becererlär başkalarını da üüretmää.

3Dayanıcı ol zeetlerdä, nicä İisus Hristozun bir ii askeri[+].

4Hiç bir asker baalamaz kendini günnük yaşamanın zaametlerinnän, çünkü kendini bakêr beendirsin askerlik zaabidinä.

5Yarışannar, sıraya görä yarışmarsaydılar, feneț kazanamazlar[+].

6Çiftçi, kim çalışıp-işleer, lääzım alsın ilk payı berekettän[+].

7Ne söleerim, ii anna; Saabi sana herbir iş üzerä akıl verecek.

8Unutma İisus Hristozu, Davidin[†] senselesindän, Angısı ölüdän dirildi, nicä açıklanêr İi Haberdä, angısını nasaat ederim[+].

9Onuştan zeet çekerim, artık sincirlärlän baalayım nicä bir fena yapıcı, ama Allahın sözü sincirlän baalanmaz[+].

10Bunun için hepsinä dayanêrım seçilmişlär için, ki onnar da kurtulmak edensinnär, ani İisus Hristozda, diveç metinniklän[+].

11Aslıdır bu söz: «Eer biz Onunnan öldüyseydik, Onunnan da yaşayacez[+].

12Eer dayanarsak, Onunnan bilä da padişahlık edecez. Eer Ondan atılarsak, O da bizdän atılacek[+].

13Eer biz inanç olmarsak, O inanç kalêr, zerä yok nasıl bişey yapsın Kendi tabeetinä karşı»[+].

14Bunnarı inancıların aklına getir, Allahın önündä haberleyeräk, çekişmesinnär laflar için, zerä bundan fayda olmaz, ama kayıplaa götürer onnarı, kim sesleer[+].

15Bak, da ol Allahın önündä nicä denenmiş işçi, angısı yok nedän utansın, dooru üüredip aslılık sözünü.

16Ama uzaklan boşuna laflardan, ani yaraşmêêr ayozlaa, zerä bölä lafedennär taa çok zeedeleyeceklär saygısızlıı Allaha karşı[+].

17Onnarın lafları gangrena gibi daalacek. Butürlü bulunêr İmeney hem Filet,[+]

18angıları aslılıktan saptılar, deyip, ani dirilmäk oldu. Bununnan kimilerin inanını bozêrlar[+].

19Ama Allahın temeli kaavi durêr da bölä mühürlü: «Saabi tanıyêr Kendikilerini» hem «Uzaklaşsınnar kötülüktän hepsi, kim çaarêr Saabinin adını».

20Bir büük evdä var hertürlü kaplar, diil sade altından hem gümüştän, ama var aaçtan da, topraktan da. Kimisi faydalanêr ikramnı işlär için, ama kimisi ikramsız işlär için[+].

21Ölä ki, kim ikramsız işlerdän paklanacek, o ayozlanmış bir kap olacek, ikramnı işlerä uygun hem Çorbacıya faydalı, hazır yapsın hertürlü ii işlär.

22Gençlik havezlerindän kaç, da izlä dooruluu, inanı, sevgiyi, usluluu hepsinnän, kim Saabiyi çaarêr pak[†] ürektän[+].

23Ahmakçasına hem annamaksız yarışmaklardan sakın, bileräk, ani onnardan debreşer kavga[+].

24Saabinin kulu düşmeer kavgacı olsun, ama düşer yalpak olsun hepsinnän, becersin üüretmää hem saburlu olsun, açan ona karşı kötülük yapêrlar.

25Yavaşlıklan yola getirsin onnarı, kim karşı ona durêr. Allah beki onnara kolaylık verecek, ani günahlarından Ona dönsünnär da aslılıı tanısınnar[+].

26Ozaman kendilerinä gelip, çözüläbilirlär diavolun arkanından, zerä diavola esir düşmüştülär, ki yapsınnar onun kefini[+].

### 3


Bitki günnär

1Biläsin, ani bitki günnerdä zor vakıtlar olacek[+].

2Zerä insan olacek kendini sevän, parayı sevän, üünän, hodul, kötüleyici, anayı-bobayı seslämeyän, şükürsüz,[+]

3ayozluk hem sevgi nedir bilmeyän, uzlaşmayan, fitleyici, zapsız, azgın, iilik duşmanı,[+]

4hayın, fikirsiz, şişkin, taa çok sefa sevennär, nekadar Allahı.

5Kendilerini göstererlär sansın Allahın yolunda, ama yolun kuvedini inkär ederlär. Butürlü insannardan uzak dur.

6Onnardan kimileri evlerä sokulêr da sansın esir alêrlar zavallı karıları, ani günahlan üklü hem türlü havezlärlän sürüklener,

7ani dayma üürenerlär, ama hiç birzaman etişämeerlär tanısınnar aslılıı.

8Nicä Yannis hem Yambris Moiseyä karşı kalktılar, hep ölä bunnar da aslılaa karşı durêrlar. Onnar – bozuk fikirli, inan için ret edilmiş insannar.

9Ama onnar çok ilerlämeyeceklär, zerä onnarın akılsızlıını herkezi açık görecek, nicä oldu Yannisin hem Yambrisin akılsızlıı.


Timofeyä bitki nasaatlar

10Ama sän yakından izledin benim üüretmemi, yaşamamı, neetlerimi, inanımı, saburluumu, sevgimi, dayanmamı,

11koolamakları hem zeetleri, ani başıma geldi Antiohiya, İkoniya hem Listra kasabalarında. Ne koolamaklar geçirdim! Ama hepsindän Saabi kurtardı[+].

12Hepsi, kim isteer gitmää Allahın yolunda, inanarak İisus Hristoza, onnar koolanmış olaceklar[+].

13Kötü insannar hem şarlatannar kötülüktä gittikçä ilerleyeceklär, başkalarını aldadarak, kendileri dä aldanarak[+].

14Ama sän tutun o işlerdän, ne üürendin hem ne sana inandırıldı, zerä bilersin, kimdän üürendin.

15Sän Ayoz Yazıları[†] küçüklüündän bilersin. Onnar var nicä aarifletsinnär seni, ki kurtulasın inannan İisus Hristoza[+].

16Hepsi Ayoz Yazılar esilmiş Allahtan hem faydalı, ki üüretsinnär, takazalasınnar, düzeltsinnär, sınaştırsınnar dooru olmaa,[+]

17ki Allahın adamı olsun taman hem hertürlü ii iş yapmaa hazır[+].

### 4

1Eminneerim seni Allahın hem Saabi İisus Hristozun önündä, Angısı daava kesecek dirilerä hem ölülerä, zerä O, gelip, padişahlık edecek[+].

2Allahın sözünü haberlä, herzaman çalış bu iştä, ii vakıtta hem zor vakıtta. İnandır, takazala, üreklendir, üürederäk bütün saburluklan[+].

3Zerä vakıt gelecek, açan saa üüretmeklerä dayanamayaceklar, ama yannarına toplayaceklar üüredicileri kendi istediklerinä görä, ki nazlandırsınnar onnarı.

4Kulaklarını tıkayaceklar, ki seslämesinnär aslılıı, yoldan saparak, masallara davranaceklar.

5Ama sän herbir iş üzerä kuşku ol, zeetlerä dayan, İi Haberi nasaat et, izmetçiliini tamanna[+].

6Zerä şindän sora benim kanım dökülecek, nicä şarap kurbanın üstünä, benim için geçinmäk vakıdı yaklaştı[+].

7İi savaşta düüştüm, yarışı bitirdim, inanı korudum[+].

8Şindän sora bana hazır durêr dooruluk feneți, ani Saabi, Dooru Daavacı, o Gündä verecek bana, diil sade bana, ama hepsinä, kim özlemäklän bekleer Onun gelmesini[+].


Pavlinin kendi istemekleri hem selämneri

9Nekadar tez çalış bana gelmää.

10Zerä Dimas beni braktı, çünkü taa çok sevdi bu dünneyi da gitti Salonik kasabasına. Kriskis gitti Galatiyaya, Tit – Dalmatiyaya[+].

11Salt bir Luka kaldı benimnän. Al Markı da getir seninnän, zerä o bana yardımcı olar izmettä[+].

12Bän Tihiki yolladım Efes kasabasına[+].

13Açan gelecän, getir yaamurluu, ani braktım Troada kasabasında Karpın evindä. Getir kiyatları, ayırı, pergamentleri[*][+].

14Bakırcı Aleksandru çok fenalık bana yaptı. Saabi ödesin onun işlerinä görä![+]

15Sän dä sakın ondan, zerä çok karşı durdu bizim sözlerimizä.

16İlk korunmak lafımda kimsey benim tarafımda kalmadı, hepsi beni braktı. Bunun için onnardan esap sorulmasın!

17Ama Saabi benim yanımdaydı, O beni kaaviledi, ki nasaat işi tamannansın benim aazımnan, da hepsi milletlär onu işitsinnär. Bölä aslanın aazından kurtuldum.

18Saabi beni hertürlü kötülüktän kurtaracek da Kendi Gökteki Padişahlıı için koruyacek. Ona metinnik diveçtän divecä! Amin.

19Seläm ver Priskillaya hem Akilaya hem Onisiforun evdekilerinä[+].

20Erast kaldı Korinf kasabasında. Trofimi hasta braktım Milit kasabasında[+].

21Çalış kıştan öncä bana gelmää. Seläm sana verer Evvul, Pudens, Lin, Klavdiya hem hepsi kardaşlar.

22Saabi /İisus Hristos/ olsun senin duhunnan. Sizinnän iivergi olsun. /Amin./ |<page>

## Tіta

### Tіta

Tіta


[1]

[2]

[3]


### 1


PAVLİNİN KİYADI TİTA


Seläm

1Bän, Pavli, Allahın çıraa, İisus Hristozun apostolu, yollanılmışım, ki Allahtan seçilmiş olannar inansınnar hem tanısınnar aslılıı, ani tutunêr allahçılıktan[+]

2hem temelli diveç yaşamak umudu üstündä, angısını Allah, ani hiç yalan sölämeer, adadı baştan diveçliktän.

3O vakıdında açtı Kendi Sözünü nasaatlan, ani bana inandırıldı bizim Kurtarıcı Allahın sımarlamasına görä[+].

4Seläm yollêêrım sana, Tit, ani benim hakına oolum benimnän bir inanda. İivergi, /acıyannık/ hem usluluk Allah Bobadan hem bizim Kurtarıcıdan, /Saabi/ İisus Hristozdan[+].


Ne düşer Tit yapsın Krit adasında

5Krit adasında braktım seni maasuz, ki tertipleyäsin kalan işleri hem herbir kasabada presviterleri koyasın, nicä bän sana sımarladım[+].

6Presviter lääzım olsun kabaatsız, bir karıylan evli, uşakları inancı, angılarını yok nasıl kabaatlandırmaa zapsızlıklan hem seslämemäklän[+].

7Zerä episkop[*] düşer olsun kabaatsız, nicä bir izmetkär, ani kullanêr Allahın evini. Olmasın naalet, küsücü, içkici, düüşçü, tamah[+].

8Olsun musaafirci, iilikçi, esaplı, dooru, allahçı hem kendini kullanan.

9Tutunsun inan sözündän, ne üürendi, becersin kliseyi saa üüretmäklän girginnetmää hem karşı durannarı azarlamaa.

10Zerä var çok insan, kalkıntıcı, boşuna lafedän hem yalancı, taa çok kesikli olannardan[+].

11Bunnarın lääzım aazlarını kapamaa. Onnar kimi ayleleri heptän bozêrlar, üüredip, ne düşmeer üüretsinnär ayıplı kazanç için[+].

12Onnardan biri, kendi proroklarından biri, bölä yazdı: «Krit adasından insan herzaman yalancı, paralayıcı canavarlar, haylaz hoburlar».

13Bu laf dooru. Onuştan keskin azarla onnarı, ki inanda saa dursunnar[+]

14da seslämesinnär iudey masallarını hem insandan kurulu sıraları, ani aslılıktan atılêrlar[+].

15«Pak[†] olannar için hepsi pak, ama kirli olannara hem inansızlara bişey diil pak», – deerlär. Halizdän, onnarın hem akılları, hem üzleri kirli[+].

16Onnar deerlär, ani Allahı tanıyêrlar, ama kendi yaptıklarınnan Allahı inkär ederlär, zerä onnar iirenç hem kanırık insannar, bir dä ii işä yaramaz[+].

### 2


Üüret, ne yaraşêr

1Ama sän üüret, ne saa üüretmeklerä yaraşêr.

2Sölä yaşlı adamnara ayık, kendini dooru götürän, esaplı, saa inanda, sevgidä hem dayanmakta olsunnar.

3Hep ölä sölä yaşlı karılara götürsünnär kendilerini, nicä yaraşêr Allahın ayoz halkına. Olmasınnar fitleyici eki düşkün şaraba, ama üüretsinnär iilik yapmaa[+].

4Üüretsinnär genç karıları kocalarını hem uşaklarını sevmää,

5olsunnar esaplı, pak[†], evciman. Ön versinnär kocalarına, ki Allahın sözü kötülänmesin[+].

6Hep ölä genç adamnarı üüret, esaplı olsunnar[+].

7Herbir iş üzerä göster kendini örnek ii işlär yaparak. Üüretmendä pak ol, kendini dooru götür, esaplı ol[+].

8Sölä saa laflar, angılarına kimsey maana bulamar, ki bizä karşı denkleşennär bişey fena söleyämesinnär da utanmış kalsınnar[+].

9Çırakları üüret, çorbacılarına ön versinnär, herbir iş üzerä kendilerini beendirsinnär da laf çevirmesinnär[+].

10Hırsızlık yapmasınnar, ama herzaman inanç adamnar olsunnar hem herbir iş üzerä Allahın, bizim Kurtarıcının, üüretmeklerini mayıl yapsınnar.

11Zerä gösterildi Allahın iivergisi, ani getirer kurtulmak hepsi insana,[+]

12üüreder bizi, allahsızlıktan hem dünnä hamellerindän brakılalım, da esaplı, dooru hem allahçı yaşayalım bu şindiki vakıtta[+].

13Şindi bekleeriz bizim mutluluk umudu, bizim büük Allah hem Kurtarıcı İisus Hristos şannıkta peydalansın[+].

14O verdi Kendini bizim için kurban olsun, ki kurtarsın bizi hertürlü zakonsuzluktan[†] da, paklayıp, bir ayırı insan Kendinä yapsın, çalışkan ii işlär yapmaa[+].

15Bunnarı annat, nasaat et hem azarla herbir zaabitliklän. Kimsey seni aşaalatmasın[+].

### 3


Yap dooruluk

1İnancılara aklına getir, kullanıcılara hem zaabitlerä ön versinnär, onnarı seslesinnär da herbir ii işä hazır olsunnar[+].

2Kimseyi kötülämesinnär, kavga yapmasınnar, ama herbir iş üzerä yavaş hepsi insannarlan olsunnar[+].

3Zerä biz kendimiz da, vakıdın birindä fikirsiz, seslämeyici hem şaşıktık. İzmet edärdik türlü hamellerä hem keflerä. Yaşardık kinniktä hem kıskançlıkta. Hepsi bizdän, biz dä biri-birimizdän azetmärdik[+].

4Ama açan açıldı Allahın, bizim Kurtarıcının, iilii hem insana sevgisi,

5O kurtardı bizi diil bizim dooru yaptıklarımız için, ama Kendi acıyannıınnan. Zerä O yıkadı bizi, enidän duudurarak hem enileyeräk Ayoz Duhlan,[+]

6Angısını zebilliktän döktü bizim üstümüzä Kurtarıcımız İisus Hristozlan,[+]

7ki biz Onun iivergisinnän dooru sayılalım da, nicä umutlanêrız, mirasçı diveç yaşamakta olalım[+].

8Aslıdır bu söz, da bän isteerim, ani sän bunnarı kaavileyäsin, ki onnar, kim Allaha inandı, baksınnar kendilerini vermää ii işlerä, zerä bunnar ii hem faydalı adama[+].

9Ahmak çekişlerdän hem senselä dizinnerindän, kavgalardan hem denkleşmeklerdän Zakon[†] için sän sakın. Zerä bunnar faydasız hem boşuna iş[+].

10İnsan bölennerdän, bir-iki azarlamaktan sora, yıraklan[+].

11Bil, ani onnar dooru yoldan saptılar hem günah yapêrlar, da kendi-kendilerinä daava ederlär.


Son selämnär

12Açan sana Artemayı yada Tihiki yollayacam, alatla gelmää bana Nikopolis kasabasına, zerä orada, düşündüm, kışlayım[+].

13Advokat Zenayı hem Apollosu yollayaceykan yola, çalış, ki onnarın bişey için lääzımnıkları olmasın[+].

14Ko bizimkilär dä üürensinnär kendilerini vermää ii işlerä da yardım etmää zorlukta olannara, ki meyvasız kalmasınnar[+].

15Sana seläm yollêêr hepsi, kim benimnän bilä bulunêr. Selämnä onnarı, kim inanda bizi sever. Sizinnän hepsinizlän iivergi olsun. /Amin./ |<page>

## Fіlіmona

### Fіlіmona

Fіlіmona


[1]


### 1


PAVLİNİN KİYADI FİLİMONA


Seläm

1Bän, Pavli, İisus Hristos için kapancı, hem kardaş Timofey, seläm yollêêrız sana, Filimona, ani bizim sevgili kafadarımız iştä,[+]

2kızkardaş Apfiyaya, Arhipä, ani bizim kafadarımız bir düüştä, hem senin evdeki klisenä[+].

3İivergi sizä hem usluluk bizim Allah Bobadan hem Saabi İisus Hristozdan.


Şükür hem dua

4Şükür ederim benim Allahıma, herzaman seni anarak benim dualarımda,[+]

5zerä işittim, nicä inandın Saabi İisusa hem nicä seversin Allahın hepsi ayoz halkını.

6Dua ederim, ki sän çalışkan olasın haberlemektä senin inanını, çünkü tanıyêrsın herbir iilii, angısını kablettik İisus Hristozdan[+].

7Zerä biz pek sevindik hem üreklendik senin sevgin için, zerä seninnän, kardaşım, hoşlandı ayozların ürekleri.


Pavlinin yalvarması Onisim için

8Makar ki Hristozda var kıyışmaklıım, sana sımarlayım, ki yapasın, ne lääzım,[+]

9sayêrım, taa islää yalvarayım sana sevgiylän. Zerä yalvaran diil başkası, ama bän, ihtär Pavli, ani şindi İisus Hristos için kapancı.

10Yalvarêrım sana benim uşaam için, Onisim[*] için, angısını duudurdum, bulunarak baalı sincirlärlän[+].

11Bir vakıt o sana yaramardı, ama şindi yarar hem sana, hem bana.

12Onu, kim benim ürääm, sana geeri yollêêrım.

13Bän istedim onu yanımda tutayım, ki senin erinä izmet etsin bana bu sincirlerdä, neylän baalıyım İi Haber için.

14Ama izin olmayınca sendän, istämedim bunu yapmaa. İstedim, iilik yapasın diil zorlanmış, ama ii istediindän.

15Zerä olabilir, ani o bir parça vakıda ayırıldı sendän, ki geeri onu alasın herzamana,

16diil nicä bir çıraa, ama taa üstün çıraktan, olsun nicä bir sevgili kardaş, çok benim için, ama taa çok senin için, nicä bir insan, hep ölä nicä bir inancı Saabidä[+].

17Eer sän beni paydaş sayarsaydın, kablet onu, nicä beni.

18Eer seni bişeylän gücendirdiysä eki borçluysa sana, koy onnarı benim üstümä.

19Bän, Pavli, yazdım kendi elimnän: kendim ödeyecäm. Demeerim, ani sän kendin dä bana borçluysun[+].

20Hakına, kardaşım, ver bana kolaylık Saabidä sendän faydalanayım, hoşlandır benim üreemi Hristozda.

21Yazdım sana, çok inanarak, ani sän sesleyecän, da bilerim, ani yapacan taa çok, nekadar bän isteerim.

22Hep ölä hazırla bir er bana, kalayım sendä, zerä umutlanêrım, sizin dualarınızlan, çıkıp kapandan, geleyim sizä.


Son selämnär

23Seläm yollêêr sana Epafras, ani kapancı benimnän bilä İisus Hristos için,[+]

24Mark, Aristarh, Dimas, Luka, benim kafadarlarım[+].

25Bizim Saabi İisus Hristozdan iivergi sizin duhunuzlan olsun. /Amin./ |<page>

## Çıfıtlara

### Çıfıtlara

Çıfıtlara


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


### 1


KİYAT ÇIFITLARA


Ool angillerdän üstün

1Eveldän Allah çok sıra hem çok türlü söledi prorokların aazınnan bizim dedelerä.

2Ama bu bitki günnerdä lafetti bizä Kendi Oolunnan, Angısını koydu mirasçı hepsinä hem Angısınnan dünneyi yarattı[+].

3Ool Allahın metinniin aydınnıı hem Onun varlıın görümü da hepsini tutêr Kendi kudretli sözünnän. O, paklayıp bizim günahları, oturdu üüseklerdä, büük Olanın saa tarafında[+].

4O oldu okadar taa üstün angillerdän, nekadar onnardan taa käämil ad kendinä edendi[+].

5Zerä nezamansa Allah angillerin birisinä dedi: «Sän Benim Oolumsun, büün Senin Boban oldum», eki: «Bän Boba Ona olacam, O da Ool Bana olacek»[+]?

6Hep ölä, Kendi ilk duumuşunu dünneyä getirirkän, deer: «Allahın hepsi angilleri Ona baş iiltsinnär».

7Angillär için deer: «Bänim O, Kim döndürer angillerini lüzgerä hem izmetkerlerini ateş yalınına».

8Ama Oolu için deer: «Ey, Allah, Senin çorbacılık skemnän diveçtir hem padişahlık bastonun dooruluk bastonudur.

9Dooruluu sevdin, ama zakonsuzluktan[†] azetmedin, onuştan Allah, Senin Allahın, Seni yaaladı sevinç yaayınnan taa çok Senin dostlarından».

10Da deer: «Ey, Saabi, Sän baştan eri kurdun, göklär dä Senin ellerinin yaptıkları.

11Onnar kaybeleceklär, salt Sän kalêrsın. Hepsi ruba gibi eskiyecek.

12Onnarı kıvradacan, nicä bir yaamurluk, da ruba gibi diiştirileceklär. Ama Sän kalêrsın hep ölä, Senin yılların – bitkisiz».

13Nezaman hem angı angilä Allah dedi: «Otur saa tarafımda, Bän koyunca Senin duşmannarını ayakların altına»[+].

14Diil mi onnar hepsi izmetkär duhları, yollanmış yardım etsinnär onnara, kim kurtulmak edenecek[+]?

### 2


Esap alın kurtulmak haberini

1Onuştan lääzım taa çok esap alalım sözleri, ne işideriz, ki bunnardan birtürlü sürüklenip, yıraklanmayalım.

2Zerä angillärlän sölenmiş hepsi sözlär aslı çıktı, da herkezi, kaç kerä sırayı basıp, zakonsuzluk[†] etti, uygun ceza kabletti.

3Ozaman nesoy olur biz cezadan kurtulalım, eer kasavetsiz olarsaydık bukadar şannı kurtulmaya, angısını baştan Saabi annattı, da işidennär gösterdilär bizä, ani aslı.

4Allah da doorukladı onnarın sözlerini meraklı nışannarlan hem şaşmaklı işlärlän, hertürlü kudretli yaptıklarlan hem baaşışlarlan, ne payetti Ayoz Duh Kendi istediinä görä[+].


İisus inancılara benzär oldu

5Angillerin zapına verilmedi gelecek dünnä, angısı için şindi lafederiz[+].

6Ama birkimsey nezamansa, bunu dooruklayıp, dedi: «Nedir adam, ani Sän aklında tutêrsın onu, hem kimdir insan oolu, ani Sän onu dolaşêrsın?

7Sän onu angillerdän biraz taa aşaa koydun. Metinniklän hem ikramnan donattın onu /da Kendi ellerinin işleri üstünä koydun/.

8Hepsini, onun zapına verip, ayakları altına koydun». Hepsini onun zapına verip, Allah brakmadı bişey verilmedik onun zapına. Ama şindi taa görmeeriz, ani hepsi verili onun zapına[+].

9Ama göreriz Onu, Kim angillerdän biraz taa aşaa koyuldu – İisusu, Angısı, ölüm zeetlerini çekeräk, metinniklän hem ikramnan donadıldı, ki Allahın hayırınnan ölümdän datsın herkez için[+].

10Zerä düşärdi, ki O, Kimin için hepsi oldu hem Kimin kuvedinnän hepsi var, getirip çok ool metinnää, zeetlärlän taman yapsın onnarın kurtulmak Öncüsünü[+].

11Zerä ayozlayan İisus hem ayozlanmak yolunda olannar – hepsi bir Bobadandır. Onuştan İisus utanmêêr onnara desin «kardaş»,[+]

12zerä deer: «Haberleyecäm Senin adını Benim kardaşlarıma, halkın arasında metinnik Sana çalacam».

13Hep ölä deer: «Umudumu Ona koyacam» hem taa: «Tä, Bän hem uşaklarım, angılarını verdi Allah bana».

14Ölä ki, nicä uşaklar pay alêrlar kandan hem ettän, hep ölä O da pay aldı kandan hem ettän, ki ölümnän telef etsin onu, kimdä var ölümün kuvedi, angısı diavol,[+]

15da boşandırsın onnarı, kim ölüm korkusundan bütün yaşamaklarında çıraklıkta bulundu.

16Şüpesiz, O gelmeer angillerä yardıma, ama Avraamın senselesinä.

17Onuştan O lääzımdı herbir iş üzerä benzesin kardaşlarına, ki olabilsin Allahın izmetindä bir inanç hem acıyan Baş popaz[†] da uslandırsın Allahın üfkesini insanın günahları için[+].

18Zerä Kendi acı çekti denenmektä, onuştan O yardım edäbilir denenmektä olannara[+].

### 3


İisus hem Moisey

1Ölä ki, ayoz kardaşlarım, siz, ani bizimnän bilä gökä çaarıldınız, çevirin bakışınızı Apostola hem Baş popaza,[†] Angısını şaatlık ederiz inanda, İisusa.

2İisus, nicä dä Moisey, bütün Allahın evindä inançtı Allaha, Kim koydu Onu bu izmetçilää.

3Onuştan Allah uygun buldu, ani İisusa taa büük metinnik verilsin, nekadar Moiseyä, ölä nicä evi yapan taa çok hatırlanêr, nekadar ev.

4Zerä herbir ev yapılı birkimseydän, ama hepsini yapan – Allahtır.

5Hakına, ani Moisey «inançtı bütün Allahın evindä», nicä izmetkär, şaatlık etsin deyni o işlär için, ne sora haberleneceydi.

6Ama Hristos, nicä Ool, inançtı Allaha Kendi evindä. Onun evi – biz, eer kıyışmaklan /bitkiyädän/ koruyarsak umudu, neylän üüneriz.


İnansızlaa düşmektän korunun

7Onuştan, nicä Ayoz Duh deer: «Büün, eer işidirseniz Allahın sesini,

8inatlaştırmayın üreklerinizi, benzämeyin dedelerinizä, angıları, baş kaldırıp, denedilär Onu çol erdä.

9Orada denedilär Beni, baktılar annamaa aslısını Benim için, makar ki gördülär Benim yaptıklarımı kırk yıl.

10Onuştan o boy insan darsıttı Beni, da bu beterä dedim: „Onnar herzaman şaşık ürekli adamnar, Benim yollarımı tanımadılar.

11Onuştan Bän üfkeylän emin ettim, ani onnar girmeyeceklär Benim raatlııma“».

12Kardaşlar, bakın, olmasın sizdän birisindä fena hem inansız bir ürek, angısı atılêr diri Allahtan.

13Üreklendirin biri-birinizi her gün, okadar vakıt, nekadar dener «Büün», ki biriniz bilä inatlaştırmasın üreeni, aldanarak günahlan.

14Çünkü olêrız paycı Hristozlan bilä, eer baştan bitkiyädän umudun temelini kaavi tutarsak.

15Nicä öncä dedik: «Büün, eer işidirseniz Allahın sesini, inatlaştırmayın üreklerinizi dedeleriniz gibi, açan baş kaldırdılar».

16Zerä kimdir onnar, kim işittiktän sora baş kaldırdı? Diil mi hepsi onnar, kim Moiseyin yardımınnan Mısırdan çıktılar?

17Kimdi onnar, kim Onu kırk yıl darsıttı? Diil mi onnar, ani günaha girdilär da ölüp-düştülär çol erdä?

18Kimin için O emin etti, ani girmeyeceklär Onun raatlıına? Diil mi onnar için, angıları seslämedilär?

19Ölä ki, göreriz, ani onnar girämedilär inansızlık beterinä.

### 4


Raatlık, ani Allah isteer versin insana

1Allahın adaması taa uzanêr, ki giräbilelim Onun raatlıına. Onuştan, sakınalım, ki birkimsey sizdän birtürlü bu raatlaa etişmesin[+].

2Zerä bizä dä verildi ii haber, nicä dä onnara, ama onnara fayda olmadı sözlerdän, ani işittilär, zerä kabletmedilär inannan.

3Ama biz inancılar bu raatlaa gireriz, nicä O dedi: «Bän üfkeylän emin ettim, ani onnar girmeyeceklär Benim raatlııma», makar ki Onun işleri tamannanmıştı dünnä kurulmasından[+].

4Zerä bir erdä edinci gün için bölä dedi: «Dinnendi Allah edinci günü hepsi Kendi işlerindän»[+].

5Da bunun için genä deer: «Onnar girmeyeceklär Benim raatlııma».

6Ölä ki kimisi kaldı, girsinnär bu raatlaa, ama kimä öncä ii haber verildiydi, onnar girmedilär seslämemäk beterinä[+].

7Onuştan O enidän kurêr bir gün, angısı «büün», açan Davidin[†] aazınnan lafeder çok vakıttan sora, nicä öncä dendi: «Büün, eer işidärseniz Allahın sesini, inatlaştırmayın üreklerinizi».

8Eer Yosua vereydi onnara raatlık, Allah taa sora lafetmeyeceydi bir başka gün için.

9Onuştan kalêr taa bir vakıt, açan Allahın insanı dinnenecek.

10Zerä o, kim girer Allahın raatlıına, o kendi dä dinnener kendi işlerindän, nicä Allah ta dinnendi Kendi işlerindän.

11Onuştan çalışalım bu raatlaa girmää, da kimsey olmasın seslämeyici onnar gibi.

12Zerä Allahın sözü diri, işleyän hem ikiüzlü kılıçtan taa keskin. O etişer orayı, neredä can hem duh, eklär hem imik biri-birindän ayırılêr, da daava eder ürään düşünmeklerini hem neetlerini[+].

13Yaradılmışlardan hiç kimsey Allahtan saklanamaz. Onun gözlerinin önündä hepsi ayın-açık. Ona biz cuvap verecez.


İisus – Baş popazımız

14Ölä ki, çünkü bizdä var bir şannı Baş popaz,[†] ani geçti göklerdän, İisus, Allahın Oolu, kaavi tutunalım inandan, angısını şaatlık ederiz[+].

15Bizdä var ölä bir Baş popaz, Angısı yok nasıl acımasın bizi zayıflıklarımızda, zerä O denenmiş oldu herbir iş üzerä bizim gibi, salt günah yapmadı[+].

16Onuştan kıyışmaklan Allahın hayırlı çorbacılık skemnesinä yaklaşalım, ki kabledelim acıyannık hem hayır, yardım bulalım lääzımnıklı vakıtta[+].

### 5

1Herbir baş popaz,[†] ani insandan seçili, koyulêr, Allaha izmet etsin insanın hatırı için, baaşış hem kurban günahlar için getirsin[+].

2O yalpak olabilir bilgisiz hem şaşırık olannarlan, çünkü kendisi dä var sarılı yufkalıklan[+].

3Onuştan düşer nicä insan için, hep ölä kendisi için dä kurban getirsin, ki günahları afedilsin[+].

4Kimsey kendiliindän alamêêr bu ikramı, eer Allahtan çaarılmış olmarsa, nicä Aron.

5Hep ölä Hristos da, Baş popaz olsun deyni, Kendi almadı bu ikramı, ama bu ikramı verdi O, Kim dedi Ona: «Sän Benim Oolum, büün Senin Boban oldum»[+].

6Nicä başka erdä O deer: «Sän divecinä popazsın[†] Melkisedek gibi»[+].

7Hristos, tencä yaşamasında, dua etti. Yaşlar gözlerindä büük seslän yalvardı Allaha, Angısı Onu ölümdän kurtarabilir. Onun allahçılıı için Allah Onu işitti[+].

8Bakmayarak, ani Kendi Ool, zeetlärlän sınaştı Allahı seslemää[+].

9Kendi taman olarak, diveç kurtulmak sızıntısı oldu hepsi için, kim Onu sesleer[+].

10Zerä O koyuldu Allahtan Baş popaz, Melkisedek gibi.


İlerleyin inanda

11Melkisedek için var çok ne lafetmää, ama zordur annatmaa, çünkü siz şindi aar işidennär oldunuz[+].

12Zerä çoktan lääzımdı olasınız üüredici, ama şindi enidän lääzım sizi üüretmää başlankı üüretmeklerä Allahın sözündän. Sizä lääzım süt, ama diil çetin imeklär[+].

13Herkez, kim süt içer, diil sınaşık Allahın dooruluk sözünä, çünkü o bir evlattır.

14Çetin imeklär – olgun adamnar için, onnarın duyguları sınaşık hem alışık tanısınnar, nedir ii hem nedir kötü[+].

### 6

1Onuştan, brakıp Hristozun başlankı üüretmeklerini, tamannaa dooru ilerleyelim. Enidän temeli koymayalım: dönmäk ölü işlerdän, inanmak Allaha,[+]

2üürenmäk vaatizlik[*] için, el koymak için, ölülerin dirilmesi için hem diveç daava için[+].

3İlerleyelim! Bunu yapacez, eer Allah izin edärsä.

4Zerä kim bir sıra aydınnadıldı, dattı göktän gelän baaşışlardan, oldu paycı Ayoz Duhlan[+]

5da dattı Allahın ii sözündän hem gelecek zamanın kuvetlerindän,

6ama hep okadar düştü inansızlaa, onnarı yok nasıl enidän döndürmää Allaha günahlarından, zerä kendilerindä enidän stavroza gererlär Allahın Oolunu da gülmää alêrlar Onu aalemin önündä.

7Zerä Allahtan iisözlener o er, angısı çok sıra yıslanêr yaamur suyunnan, ani yaayêr onun üstünä da eşillik büüder, fayda getireräk onnara, kim topraa işledi.

8Ama eer bu er büüdärseydi çalı hem gürlük, o bişeyä yaramaz, yakındır betvalanmaa. O bitkidä yakılêr ateştä[+].

9Makar ki bölä lafederiz, sevgili kardaşlar, hep okadar biz çok inanêrız, ani siz taa ii halda bulunêrsınız da ileri dooru kurtulmuş olacenız.

10Zerä Allah doorudur, O unutmêêr sizin savaşmanızı hem sevginizi, ani gösterdiniz Onun adı için. Siz yardım ettiniz hem taa yardım edersiniz Allahın ayoz halkına[+].

11İsteeriz, ani herkeziniz bitkiyädän göstersin hep bu çalışmayı, ki bütün umudunuz olsun[+].

12İstämeeriz, haylaz olasınız, ama isteeriz benzeyäsiniz onnara, kim inannan hem dayanmaklan edenerlär adamakları[+].


Allahın adaması

13Allah, Avraama adamak verirkän, çünkü yoktu başka taa büük, kiminnän emin etsin, emin etti Kendi-Kendinnän[+]

14da dedi: «Dooru, ani taşkınnıktan iisözleyecäm hem zeedeleyecäm seni»[+].

15Bitkidä Avraam dayanmaklan kabletti, ne adandı.

16Dooru, ani insannar, ki laflarını inandırsınnar deyni, emin ederlär taa büük birkimseylän, da bununnan bitiriler herbir kavga.

17Hep ölä Allah da, isteyeräk taa açık göstersin, ani Onun neeti yok nasıl diişilsin, kaaviledi adamasını eminnän,

18ki bu iki diişilmeyän işlän, adamaklan hem eminnän, neylän Allah yok nasıl aldatsın, büük kıyışmak edenelim. Biz Allahta saklandık, ki tutunabilelim önümüzä koyulu umuttan.

19Bu umudumuz kaavi hem çetin, nicä bir gemi demiri, ani koruyêr canımızı, Ayoz binanın[†] içyankı perdenin öbür tarafına etişer,[+]

20nereyi İisus öncä girdi bizim için, olarak divecinä Baş popaz,[†] Melkisedek gibi[+].

### 7


Popaz Melkisedek

1Melkisedek, Salimin padişahı, En üüsek Allahın popazı,[†] odur, kim karşı etti da iisözledi Avraamı, açan o geeri dönärdi, padişahları ensemektän sora.

2Avraam ona onuncu payını verdi hepsindän. Melkisedek ilkin kendi adı annamasına görä «dooruluk padişahı», sora «Salim padişahı» – annaması usluluk padişahı[+].

3O bobasız-anasızdır, kiyatta gösterilmeer onun senselesi. Yok ne yaşlar başlantısı, ne dä yaşamanın bitkisi. O Allahın Oolu gibi kalêr popaz herzamana.

4Görersiniz mi, nekadar üstün o? Artık dädumuz Avraam da ona verdi onuncu payını cenk gelirindän.

5Zakona[†] görä, Leviy oollarından onnar, kim popazlıkta izmet eder, alêrlar onuncu payını insandan, başka laflan, kendi kardaşlarından, makar ki bunnar da hep Avraamdan duuma.

6Ama Melkisedek, ani diil Leviy oollarının senselesindän, aldı Avraamdan onuncu payını da iisözledi onu, kimä veriliydi Allahın adamakları[+].

7Lafsız biliner, ani küçüünü iisözleer büük olan.

8Leviyli popazlık kurulmasına görä onuncu payını alêr ölümnü insannar, ama Melkisedek popazlıına görä alêr o, kimin için şaatlık ediler, ani yaşêêr.

9Çıkêr, eer bu laf dooruysa, ani Avraam verip onuncu payını, kendi Leviy dä verdi, angısı şindi insanın gelirindän onuncu payını alêr.

10Zerä Leviy dedesinin güüdesindeydi, açan Melkisedek Avraamı karşı etti.


Eni popazlık

11İnsan kabletti Ayoz Zakonu leviyli popazlık sırasına görä. Ama eer etişäbileydilär tamannaa o popazlarlan, ne lääzımnık olaceydı enidän lafetmää başka bir popazın gelmesi için, angısı Melkisedek gibi, ama diil Aron gibi?

12Popazlık sırası diişilmesindä düşer zakon da diişilsin.

13Aslısı O, Kimin için lafediler burada, çekilärdi başka bir tamızlıktan, angısından kimsey izmet etmedi kurbannıkta.[†]

14Zerä belli, ani bizim Saabi duudu İudanın tamızlıından, angısı için Moisey bişey sölämedi popazlık için[+].

15Hem bu taa açık olêr, açan göreriz, ani Melkisedek gibi kalktı bir başka popaz,[†]

16Angısı oldu popaz diil bir senselä zakonuna görä, ama bir yaşamanın kuvedinä görä, angısı hiç bir sıra bilä yok edilmäz.

17Zerä Onun için şaatlık ediler: «Sän divecinä popazsın Melkisedek gibi»[+].

18Ölä ki baştan verili sımarlamak diiştirildi, çünkü kuvetsiz hem faydasız oldu[+].

19Zerä Zakon bişey yapamadı taman. Onun erinä verildi taa ii umut, angısınnan biz yaklaşêrız Allaha[+].

20Bu da olmadı eminsiz.

21Leviylilär[†] eminsiz popaz oldular, ama İisus popaz oldu Allahın emininnän, Angısı dedi Ona: «Emin etti Saabi da atılmayacek: Sän divecinä popazsın Melkisedek gibi»[+].

22Bununnan İisus taa ii bir baalantının garantiyası oldu[+].

23Bundan kaarä, popaz çok vardı, zerä ölüm beterinä yoktu nasıl olsun salt bir popaz.

24Ama İisus, çünkü divecinä yaşêêr, Onun popazlıı başkasına geçmäz.

25Onuştan O heptän kurtarabilir onnarı, kim Onun aracılıınnan Allaha yaklaşêr, zerä O herzaman yaşêêr da aracılık eder onnar için[+].


Eni baalantının Baş popazı

26Butürlü Baş popaz bizä lääzım. O ayoz, kabaatsız, lekesiz, günahkerlerdän ayırık hem hepsi göklerdän taa üüsek koyulu[+].

27Onun yok lääzımnıı, nicä öbür baş popazların, getirsin kurban kendi günahları için, sora insanın günahları için. O bir sıra herzaman için Kendini kurban getirdi[+].

28Zerä Zakon koyêr baş popaz o adamnarı, angıları yufka, ama emin, ani yapıldı Zakondan sora, koydu Oolu, Angısı taman oldu divecinä[+].

### 8

1Sölediklerimizin özü budur: bizdä var ölä bir Baş popaz,[†] Angısı göklerdä oturdu büük Allahın çorbacılık skemnesinin saa tarafında[+].

2O izmetçidir Ayoz erdä, hakına Buluşmak Çadırında, ani kurulu Kendindän Saabidän, ama diil insandan[+].

3Herbir baş popaz sıralı, ki getirsin baaşış hem kurban. Onuştan lääzım oldu, ki bu Baş popaz da getirsin kurban[+].

4Eer O kalaydı bu erdä, olmayaceydı popaz,[†] zerä var başka popazlar, ani Zakona[†] görä baaşış getirerlär.

5Onnar izmet ederlär göktekilerin benzemesinä hem gölgesinä, nicä Allah söledi Moiseyä, açan yapaceydı Buluşmak Çadırını: «Bak da yap hepsini örnää görä, ne gösterildi sana bayır üstündä»[+].

6Ama şindi Hristos edendi okadar taa üstün izmetçilik, nekadar taa üstün baalantının aracısı oldu, zerä bu baalantı kurulu taa ii adamaklarlan[+].

7Eer ilk baalantı kusursuz olaydı, lääzımnık duyulmayaceydı başka baalantıya[+].

8Ama Allah, ilk baalantıda, maana bularak onnara, deer: «Tä, geler günnär, deer Saabi, açan bir eni baalantı yapacam İzrailin hem İudanın milletinnän[+].

9Diil ölä bir baalantı, nicä yaptım onnarın bobalarınnan, açan, ellerindän tutup, çıkardım onnarı Mısırdan, zerä onnar Benim baalantıma inanç kalmadılar, onuştan Bän dä kasavetsiz oldum onnar için, deer Saabi.

10Tä, budur baalantı, ne İzrail milletinnän yapêrım o günnerdän sora, deer Saabi: Benim zakonnarımı onnarın fikirlerinä koyacam hem üreklerinä yazacam. Bän onnarın Allahı olacam, onnar da Benim halkım olaceklar.

11Kimsey üüretmeyecek yakın olanını hem kendi kardaşını, deyip: „Saabiyi tanı“, zerä küçük-büük, hepsi Beni tanıyacek.

12Zerä onnarın zakonsuzluklarını afedecäm hem günahlarını taa aklıma getirmeyecäm».

13Deyip «eni», gösterdi, ani ilkinkisi eskiydi, ama ne eski hem çoktankı, o yakın sonuna.

### 9


Erdeki Ayoz çadır

1İlk baalantının da izmetçilik sıraları hem erdeki Ayoz eri vardı.

2Kuruldu bir Buluşmak Çadırı. İlk bölümün adı – «Ayoz er». Burada bulunardı şamdal hem sofra, dizili ekmeklärlän.

3İkinci perdenin ardında vardı bölüm, adı «En ayoz er».

4Buradaydı altın altar[†] günnüklemäk için hem Baalantı Sandıı, ani her taraftan altın yaldızlıydı. Burada vardı bir altın kap mannaylan, Aronun filizlenmiş bastonu hem baalantının düz taşları.

5Onnarın üstündä yalabık heruvimnär, angıları gölgelärdi acıyannık kapaanı. Şindi diildir vakıt bunnarın halizini lafetmää.

6Bunnar erleştirildiktän sora popazlar[†] herzaman çadırın ilk bölümünä girerlär, ki izmetçilik yapsınnar.

7Ama ikinci bölümä sade baş popaz[†] yılda bir sıra girer, alıp kan kurbandan, ani getirer kendisi için hem hepsi insanın bilmezlik günahları için[+].

8Bununnan Ayoz Duh gösterer, nekadar vakıt çadırın ilk bölümü durêr, Ayoz erä yol diil açık[+].

9Bu çadır bizim vakıtlar için bir benzetmäktir. Baaşışlar hem kurbannar getirilir, angıları yok nasıl heptän paklasınnar onnarın üzlerini, kim baş iilder Allaha[+].

10Bu sıralar kurulu sade imeklär için, içmeklär için hem hertürlü yıkamaklar için, başka laflan, güüdä için, o vakıda kadar, açan Allahın aslı sıraları kuvedä girer[+].


Hristozun kanı

11Ama Hristos, gelär iiliklerin Baş popazı, gelip-girdi bir taa şannı hem käämil Buluşmak Çadırına, diil eldän yapılı, başka laflan, diil bu dünnedän[+].

12O girdi bir sıra herzamana Ayoz erä, diil tekä hem bızaa kanınnan, ama Kendi kanınnan, da bununnan diveç kurtulmak edendi.

13Eer bızaaların hem tekelerin kannarı hem bir dananın külü serpilip ayozlarsaydı mındar[†] olannarı hem paklarsaydı bulaşık güüdeleri,

14nekadar taa çok Hristozun kanı, Angısı Diveç Duhlan Kendini lekesiz bir kurban getirdi Allaha, paklayacek sizin üzünüzü ölü yaptıklardan, ki izmet edäsiniz diri Allaha[+].

15Onuştan Hristos Aracıdır eni baalantıda, ki onnar, kim çaarılmış, adanmış diveç mirası edensinnär. Hristos öldü, ki kurtarsın onnarı, kim sırayı bastı ilk baalantının vakıdında[+].

16Çünkü baalantı kuvedä girsin deyni, lääzım ilkin göstermää, ani öldü o, kim baalantıyı yaptı.

17Baalantı kuvedä girer salt ölümdän sora. Onun kuvedi hiç yok, nekadar vakıt baalantıyı yapan yaşêêr.

18Ölä ki, ilk baalantı da lääzımdı kannan kaavilensin.

19Dooru, ani Moisey, açan okudu hepsi sımarlamakları Ayoz Zakondan[†] insanın önündä, aldı kan bızaa hem tekä kurbannarından da suylan, al boyalı yapaaylan hem issop çıbıınnan serpti, nicä kiyadı, hep ölä dä hepsi insanı,

20deyip: «Budur baalantının kanı, ani Allah sıraladı sizin için».

21Hep ölä serpti kannan Buluşmak Çadırını hem hepsi izmetçilik kaplarını.

22Zakona görä artık hepsi kannan paklanêr. Kan dökülmeyincä, bişey afedilmeer.

23Eer gökteki aslıların benzetmeleri butürlü lääzımsa paklansın, nekadar taa çok lääzımdı gökteki hakına aslıları paklasınnar taa ii kurbannarlan[+].

24Zerä Hristos girmedi eldän yapılı bir Ayoz erä, angısı hakına Ayoz erin benzetmesiydi, ama girdi uz gökä, ki[+]

25diil ani çok sıra kurban Kendini getirsin, nicä baş popaz, angısı her yılın En ayoz erä girer kannan, ama diil kendi kanınnan.

26Başka türlü Ona lääzım olaceydı dünneyin kurulmasından çok sıra zeetlensin. Ama O şindi, vakıtların bitkisindä peydalandı, ki bir sıra herzamana Kendi kurbanınnan günahı silsin[+].

27Nicä insana sıralanmış, bir kerä ölsün, ondan sora daava,[+]

28hep ölä Hristos da Kendini bir sıra kurban getirdi, ki çok insanın günahlarını taşısın. İkinci sıra gösterilecek, diil ki kurban olsun günah için, ama kurtarsın onnarı, kim Onu bekleer[+].

### 10


Bitki kurban

1Ayoz Zakon,[†] angısında var salt gelär iiliklerin gölgesi, ama diil hakına işlerin aslısı, hep o kurbannarlan, ani yıldan yıla durmamayca getiriler, yok nicä taman yapsın onnarı, kim Allaha yaklaşêr[+].

2Başka türlü durgunaceydılar kurbannarı getirmää, zerä onnar, kim izmet eder Allaha, bir kerä paklandıktan sora duymazdılar üreklerindä kendilerini günahker.

3Ama bu kurbannar yıl yıldan insanın aklına getirer günahlarını.

4Zerä yok nasıl bualar hem tekelär kanı günahı yok etsin.

5Onuştan Hristos, gelip bu dünneyä, dedi Allaha: «Sän kurban hem baaşış istämedin, ama bir güüdä Bana hazırladın.

6Heptän yakılan hayvannarı hem günah için kurbannarı Sän beenmedin.

7Ozaman dedim: „Tä, gelerim, nicä Zakon kiyadında yazılı Benim için, ey, Allah, ki Senin istediini yapayım!“»

8Hristos baştan dedi: «Ne kurbannarı, ne baaşışları, ne heptän yakılan hayvannarı, ne günah için kurbannarı Sän istämedin hem beenmedin, makar ki bunnar Zakona görä getiriler».

9Sora ekledi: «Tä, gelerim, /ey, Allah,/ ki Senin istediini yapayım». İlkinkisini ortadan kaldırır, ki erinä ikincisini koysun.

10Allahın bu istemesinä görä, biz ayozlandık bir sıra herzamana, açan İisus Hristos kurban getirdi Kendi güüdesini[+].

11Herbir popaz,[†] gün gündän izmetçilik yaparak, çok sıra getirer hep o kurbannarı, angıları bir sıra bilä yok edämäz günahı.

12Ama O, Kendini getirip salt bir sıra kurban günahlar için, oturdu herzamana Allahın saa tarafına[+].

13Şindän sora bekleer, duşmannarı koyulsun Onun ayakları altına[+].

14Zerä O bir kurbannan taman yaptı herzamana onnarı, kim ayozlanmak yolunda.

15Bunun için bizä şaatlık eder Ayoz Duh da, deyip:

16«Tä, budur baalantı, ani o günnerdän sora onnarlan yapacam, deer Saabi: Benim zakonnarımı onnarın üreklerinä koyacam hem onnarın fikirlerinä yazacam.

17Artık onnarın günahlarını hem zakonsuzluklarını aklıma getirmeyecäm»[+].

18Ama neredä günah afedilmiş, orada yok lääzımnık günah için kurban getirmää.


Brakılmayın inandan!

19Ölä ki, kardaşlar, İisus Hristozun kanınnan var nasıl kıyışmaklan En ayoz erä eni hem diri yoldan girelim[+].

20Bu yolu O açtı bizä içyankı perdeylän, angısı Onun güüdesidir[+].

21Bir büük Popazımız da var koyulu Allahın evinin üstünä.

22Onuştan yaklaşalım Allaha pak[†] üreklän hem kaavi inannan, serpip üzlerimizi, kötü neetlerdän paklayalım hem güüdemizi temiz suylan yıkayalım[+].

23Sallanmadık o umuttan tutunalım, angısı için şaatlık ederiz, zerä adamak verän inançtır[+].

24Çalışalım biri-birimizi havezlendirmää, ki sevgiylän iilik yapalım.

25Toplantılarımızdan brakılmayalım, nicä kimileri alıştı, ama okadar taa çok biri-birimizi üreklendirelim, nekadar taa çok görersiniz, ani o Gün yaklaştı[+].

26Zerä eer biz, kim aslılıı üürendi hem kabletti, isteyeräk günah yaparsak, ozaman başka bir kurban günahlarımız için kalmaz[+].

27Kalêr, salt korkuylan beklenilsin daava vakıdı hem kızgın ateş, ani yok edecek duşmannarı.

28Eer onnar, angıları Moiseyin zakonunu basardı, iki-üç kişinin şaatlıınnan acıyannıksız öldürülürsä,

29siz ne deersiniz? Nekadar taa büük ceza kabledecek o, kim Allahın Oolunu çiinemiş, baalantı kanını aşaalamış, neylän ayozlandıydı, da butakım Allahın hayırlı Duhunu gücendirmiş[+].

30Biz tanıyêrız Onu, Kim dedi: «Kin çıkarmak Benim işim, kötülüklär için Bän ödeyecäm, deer Saabi» hem «Saabi Kendi daava kesecek insanına»[+].

31Titsidir, düşäsin diri Allahın elinä![+]

32Aklına getirin baştan vakıtları, açan aydınnıı gördüktän sora, çok savaşıp, acı çektiniz.

33Kimi kerä takazalanıp hem zeetlenip, aalemin gülüntüsü oldunuz. Kimi kerä pay aldınız onnarlan, angıları hep bu denemeklerdän geçirdilär.

34Siz acıdınız onnarı, kim kapanda bulundu; varlıınızın kayıplıını sevinmäklän kablettiniz, çünkü bilersiniz, ani /göktä/ taa ii hem geçmäz bir varlık edeneceniz[+].

35Ölä ki brakmayın girginniinizi, angısı için bir büük baaşış olacek.

36Sizä dayanmak lääzımdır, ki, tamannayıp Allahın istediini, kabledäsiniz, ne adanmış sizä.

37Zerä, nicä Allah deer Ayoz Yazıda, «az, pek az kaldı da Gelän gelecek, hiç oyalanmayacek.

38Benim dooru olannarım inannan yaşayaceklar, ama kim geeri çekiler, onnarı beenmäm»[+].

39Biz diiliz onnardan, kim geeri çekiler da kaybeler, ama onnardan, kim inanêr da canını koruyêr.

### 11


İnan iitleri

1İnan kaavi umuttur o işlär için, ne bekleeriz, hem bir kayıllık o işlerä, ne şindi görmeeriz[+].

2Bununnan eveldän dedelerimiz Allahın beenmesini edendilär.

3İnannan annêêrız, ani kosmos Allahın sözünnän yaradılmış oldu. Ölä ki, görünär işlär görünmeyän işlerdän yaradıldı[+].

4İnannan Avel Allaha taa ii bir kurban getirdi, nekadar Kain. Bununnan şaatlık kabletti, ani Allahın önündä doorudur, zerä Allah gösterdi, ani kabletti onun baaşışlarını. Butakım o büün dä lafeder, makar ki öldü[+].

5İnannan Enoh alındı bu dünnedän, ki ölümü görmesin, da bulamadılar onu, zerä onu Allah aldı. Alınmasından öncä, Enoh şaatlık kabletti, ani Allahtan beenilmiş oldu[+].

6İnansız yok nasıl Allahtan beenilmiş olalım, zerä, kim yaklaşêr Allaha, lääzım inansın, ki Allah var hem baaşış verer onnara, kim Onu aarêêr.

7İnannan Noy Allahtan haber kabletti o işlär için, ne taa görünmärdi. Çünkü Allahtan korkardı, yaptı bir gemi, ki kendi senselesini kurtarsın. Bununnan dünneyi azarladı da inannan aklanmak edendi[+].

8İnannan Avraam, açan çaarıldı, kayıl oldu gitsin orayı, neredä çorbacı lääzımdı olsun. Yola yollandı, hiç bilmeyeräk, nereyi gider[+].

9İnannan adanmış erdä, nicä bir yabancı, erleşti. Çadırda İsaaklan hem İakovlan yaşadı, kim onunnan bilä mirasçı olaceydılar hep o adanmış işlerä[+].

10Zerä Avraam bir kaavi temelli kasaba beklärdi, ani kurulu hem düzülü Kendindän, Allahtan[+].

11İnannan, makar ki karısı Sarra uşaksızdı hem yaşları geçmişti, kuvet kabletti, uşaa olsun deyni, zerä inandı, ani inançtır O, Kim bunu adadı[+].

12Ölä ki ölmää yakın bir adamdan duudu bir senselä ölä çok, nicä gök yıldızları, nicä deniz boyunda sayısız kum[+].

13Hepsi bunnar ölüncä inancı kaldılar, makar ki edenmedilär, ne adandı onnara, ama uzaktan salt siirettilär da sevindilär. Açık kablettilär, ani onnar yolcu hem konakçı bu erdä[+].

14Zerä onnar, kim bölä lafeder, gösterer, ani aarêêr kendi vatanını.

15Hakına, eer cannarı acıyaydı o erä, neredän çıktıydılar, vardı kolaylıkları geeri dönsünnär.

16Ama onnar özenärdilär bir taa ii erä, gökteki erä. Onuştan Allah utanmêêr adlansın onnarın Allahı, zerä onnar için bir kasaba hazırladı[+].

17İnannan Avraam, denenmiş olup, İsaakı kurban getirdi. O, kim kablettiydi adamakları, getirärdi kurban biricik oolunu,[+]

18angısı için Allah dedi: «İsaaktan duuacek onnar, kim senin senselän adlanacek».

19Çünkü Avraam esaplardı, ki Allah dirildäbilir ölüyü dä. Onuştan, simvolik lafederäk, ölümdän İsaakı geeri aldı[+].

20İnannan İsaak iisözledi İakovu hem Esavı da söledi, ne olacek onnara gelär vakıtlarda[+].

21İnannan İakov ölüm döşeendä İosifin oollarından ikisini iisözleyeräk, baş iiltti Allaha, abanıp bastonu üstünä[+].

22İnannan İosif, ölecää zaman, İzrailin oollarının Mısırdan çıkması için andı da kendi kemikleri için sımarlamak onnara verdi[+].

23İnannan Moiseyi duumasından sora bobaları üç ay sakladılar, zerä gördülär, ani uşak gözäl, da padişahın emirindän korkmadılar[+].

24İnannan Moisey, büüdüktän sora, atıldı sayılsın faraonun kızının oolu.

25Taa çok istedi Allahın insanınnan bilä zeetlensin, nekadar bir kısa vakıt günah hoşluunda sefalansın[+].

26Hristos için aşaalanmayı taa büük zenginnik saydı, nekadar Mısır haznalarını, zerä o bakardı baaşışa, ani sonda alacek[+].

27İnannan Mısırı braktı, padişahın üfkesindän korkmayarak, zerä, dayanarak, görärdi sansın Onu, Kim görünmeer.

28İnannan Paskelleyi yortuladı, kurban kanını döküp, ki ölüm angili İzrailin ilk duumuşlarını telef etmesin.

29İnannan izraillilär Kırmızı denizi, nicä kurudan, geçtilär. Ama mısırlılar bunu yapmaa denediynän, buuldular.

30İnannan İerihonun duvarları düştülär edi gün dolanmaktan sora.

31İnannan orospu karı Raav inansızlarlan bilä ölmedi, zerä gözçüleri ii kabletti /da başka yoldan onnarı yolladı/[+].

32Hem ne kalêr söleyim? Zerä yok vakıdım, lafedeyim Gedeon için, Barak için, Samson için, İeffay için, David[†] için, Samuil için hem kalan proroklar için.

33İnannan onnar padişahlıkları ensedilär, dooruluk yaptılar, adamakları edendilär, aslannarın aazlarını kapadılar,

34kızgın ateşi süündürdülär, kılıç keskinniindän kurtuldular, bakmayarak kuvetsizliklerinä, kuvet aldılar, cenktä kaavi oldular, yabancı askerleri kooladılar.

35Karılar ölülerini geeri diri kablettilär. Başka adamnar, zeetlenip, öldülär. Kabletmedilär verilmiş kolaylıkları, kurtulsunnar deyni, zerä istedilär, dirilip, taa ii bir yaşamak edensinnär.

36Başkaları gülmää alındılar hem lobut idilär, sincir hem zındandan cezalandılar[+].

37Taşlan düüldülär, testereylän kesildilär, /denendilär/, kılıçlan öldürüldülär. Koyun hem keçi derisindän tulumnarlan giiyimni, yokluk, zorluk hem kötülük çektilär.

38Onnar, kimi bütün dünnä etmäz, çol erlerdä hem bayırlarda, minalarda hem er çatlaklarında kaçkın gezdilär.

39Hepsi bunnar, makar ki metedildilär inannarı için, hep okadar kabletmedilär, ne onnara adandı,

40zerä Allah hazırladıydı bizim için bişey taa ii, ki onnar bizsiz etişmesinnär tamannaa[+].

### 12


Saabi cezaylan üüreder onnarı, kimi sever

1Onuştan, çünkü bizi dolaylêêr çok şaatlar, bulut gibi, atalım bir tarafa hertürlü aarlıı hem hertürlü günahı, ani kolay dolaştırêr bizi, da dayanmaklan yarışalım o kaçmakta, ani önümüzdä[+].

2Uz İisusa bakalım, Angısı bizim inanın öncüsü hem tamannayıcısı. O, bakarak sevinmelää, ani gelecek, dayandı stavrozda gerili olsun. Bunu hiç utanmak saymadı da Allahın çorbacılık skemnesinin saa tarafına oturdu[+].

3Düşünün Onun için, Kim ölä çok dayandı ozaman, nezaman günahkerlär Ona karşı lafetti, ki yufkalamayasınız da umutsuzlaa düşmeyäsiniz.

4Siz taa cenkleşmediniz kan döküncä, savaşarak günaha karşı[+].

5Siz unuttunuz mu o nasaadı, ani sizä veriler, nicä oollara: «Oolum! Paasızlandırma o cezayı, neylän Saabi seni üüreder, da umutsuzlaa düşmä, açan o seni takazalêêr.

6Zerä Saabi, kimi sever, onu cezalayıp üüreder hem herbir oolu düüyer, kimi kableder».

7Cezaya dayanın, zerä bundan tanınêr, ani Allah taşıyêr Kendini sizinnän, nicä oollarınnan. Vardır mı acaba ool, kimi bobası cezalayarak üüretmesin[+]?

8Eer üürenmärseydiniz cezadan, angısını hepsi çekär, ozaman siz orospuluk uşaklarıysınız, ama diil hakına oollar.

9Bundan kaarä, erdeki bobalarımızdan cezalanmış, hep okadar onnarı hatırlêêrız. Acaba taa çok düşmeer mi, duhça Bobamızın zapına verilip, yaşayalım?

10Zerä bobalarımız bizi cezalardılar az vakıt için, nicä sayardılar taa ii, ama Allah cezalêêr bizim iiliimiz için, ki payımız olsun Onunnan ayozlukta.

11Baştan hiç bir ceza da sevinçli görünmäz, ama gucendirir. Ama sora ondan kim üürendi, onnara usluluk verän dooruluk meyvasını getirer.

12Ölä ki, kaldırın sarkık ellerinizi hem doorudun bükük dizlerinizi.

13Ayaklarınıza uz yolcaazlar yapın, ki topallar da sapmasınnar, ama doorulsunnar.


Atılmayın Allahtan

14Hepsi insannan uslulukta hem ayozlukta yaşamaa çalışın, zerä ayozluksuz kimsey Saabiyi görämeyecek[+].

15Esap alın, ki birkimsey kaçırmasın Allahın hayırını. Bir zihirli kök, peydalanıp, sizä zarar yapmasın da ulaştırmasın çoyunu[+].

16Bakın, aranızda olmasın bir orospu yada birkimsey, ani paaya koymêêr ayozluu, nicä Esav, angısı bir imäk için sattı ilk duumuşluunu[+].

17Zerä ii bilersiniz, ani ondan sora o istedi edensin bobasından iisözlemeyi, ama ret edildi, zerä ona yoktu kolaylık, diiştirsin bobasının kararını, makar ki yaşlarlan gözlerindä yalvardı[+].

18Siz yaklaşmadınız diiläbilenä, ateşlän tutuşana, bir dumana, bir karannaa yada bir furtunaya,

19bir truba baartmasına yada bir sesä, ani ölä lafedärdi, ki işidennär yalvardılar, ki onnara şindän sora laf edilmesin.

20Zerä onnar yoktu nasıl dayansınnar bu sımarlamaya: «Eer hayvan da diiyärsä bu bayıra, taşlan öldürülsün /yada süngüylän saplansın/».

21Ne görärdilär, ölä titsiydi, ani Moisey dedi: «Çok korkêrım hem titirerim».

22Ama siz yaklaştınız Sion bayırına, diri Allahın kasabasına, Gökteki İerusalimä, onnan bin angillerä,[+]

23ilk duumuşların klisä yortuluuna, angıların adları yazılı göktä; o Allaha, Kim herkezinä daava keser, hem dooru olannarın duhlarına, ani tamannaa etişti[+].

24Yaklaştınız eni baalantının Aracısına, İisusa, hem serpili kana, ani taa ii işleri annadêr, nekadar Avelin kanı[+].

25Bakın, Ondan, Kim lafeder, atılmayasınız. Çünkü cezadan kurtulamadılar onnar, kim Moiseydän atıldı, angısı Allahtan onnara er üstündä haber getirdi, okadar taa pek kurtulamayacez biz, eer üzümüzü çevirärsäk Hristozdan, Angısı lafeder göktän[+].

26Allahın sesindän ozaman er tepredi, ama şindi O bölä adamak verdi: «Enidän sarsaladacam diil sade eri, ama gökü dä».

27Bu laf «enidän» annadêr, ani diişilecek, ne sarsalanêr, başka laflan, ne yaradılmış, ki kalsın salt o, ne sarsalanmaz.

28Onuştan, çünkü biz kablettik bir padişahlık, ani sarsalanmaz, olalım şükür da butakım izmet edelim Allaha ölä, nicä O beener, bir allahçı korkuylan hem saygıylan.

29Zerä bizim Allah bir yakar ateştir.

### 13


Son nasaatlar

1Herzaman kardaş sevgilii aranızda olsun[+].

2Unutmayın musaafirci olmaa, zerä kimisi butakım, hiç bilmeyeräk, konakladı angilleri[+].

3Unutmayın kapancıları, olun sansın siz dä onnarlan kapanda bulunêrsınız. Unutmayın zeet çekenneri, aklınızda tutarak, ani sizin dä güüdeniz var[+].

4Herkeziniz steonozluunuzu saygılı tutun, hem yataanız günahlan lekelänmesin. Zerä orospuluk hem maskaralık edennerä Allah daava keser[+].

5Olmayın para sevän, şükür olun onunnan, ne var sizdä, zerä Kendi dedi: «Hiç brakmayacam seni hem hiç atılmayacam sendän»[+].

6Ölä ki, biz kıyışmaklan deeriz: «Saabi benim yardımcım, korkmêêrım, ne var kolay yapsın bana insan?»

7Aklınıza getirin sizin öndercileri, angıları nasaat ettilär sizä Allahın sözünü. Bakarak onnarın yaşamakların sonuna, onnar gibi inancı olun[+].

8İisus Hristos dün, büün hem divecinä hep Odur.

9Hertürlü fasıl üürenmeklerin ardına takılmayın, zerä iidir üreenizi kaavileyäsiniz Allahın hayırınnan, diil ayırı imeklärlän, ani kimseyä fayda olmadı, kim onnara verildi[+].

10Bizim var ölä bir kurbannıımız, angısından izin yok, ki onnar isin, kim izmet eder Buluşmak Çadırında.

11Zerä baş popaz[†] hayvannarın kanını getirer Ayoz erä, ki kurban olsun günah için, ama o hayvannarın güüdeleri yakılêr aulun dışanında.

12Onuştan İisus, ki ayozlasın insanı Kendi kanınnan, zeet çekti kasabanın tokatlarının dışanında[+].

13Ölä ki, aulun dışanına Ona çıkalım da Onun için aşaalanmaya dayanalım[+].

14Zerä bizim yok burada daymalı kasabamız, ama aarêêrız bir kasaba, angısı lääzım gelsin.

15Onuştan İisusun adınnan Allaha dayma şükürlük kurbanı getirelim, başka laflarlan demäk, aazımızdan çıkan sözlär, ani Onun adını metinneer.

16Unutmayın iilik yapmaa hem ne var sizdä payetmää, zerä butürlü kurbannarı Allah beener.

17Sesleyin sizin öndercileri da ön verin onnara, zerä onnar kahır güderlär sizin cannarınız için, nicä cuvapçılar. Bakın, ki bunu sevinmäklän yapsınnar, ama diil oflayarak, zerä bu diildir sizin faydanız için.

18Dua edin bizim için, çünkü biz çok inanêrız, ani bizim üzümüz pak[†], zerä bütününä bakêrız, götürelim kendimizi, nicä düşer[+].

19Maasuz yalvarêrım, çalışın bunu yapmaa, ki taa tez geeri dönäbileyim sizä.

20Usluluk verän Allah, Angısı diveç baalantının kanınnan ölüdän diriltti koyunnarın büük güdücüsünü, bizim Saabi İisus Hristozu,[+]

21sizi taman yapsın herbir iilik yapmaa, ki tamannayasınız Onun istediini, da bizdä yapsın, ne beener İisus Hristos aşırı. Ona metinnik diveçtän divecä! Amin.

22Yalvarêrım, kardaşlar, hoş görün bu nasaadın laflarını. Dooru, ani kısa bir kiyat yazdım sizä.

23Bilersiniz mi, ani bizim kardaş Timofey çıktı kapandan. Eer o tez gelärsä, gelecäm onunnan barabar, ki göreyim sizi[+].

24Selämneyin sizin öndercileri hem Allahın bütün ayoz halkını. İtaliyadan olannar seläm yollêêrlar sizä.

25İivergi olsun hepsinizlän. /Amin./

## Apokalіpsіs

### Apokalіpsіs

Apokalіpsіs


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


### 1


APOKALİPSİS


(Açıklamak İoana)

1İisus Hristozun açıklaması, ani Allah Ona verdi, göstersin kendi çıraklarına, ne tezdä lääzım olsun. Bunu haberledi, yollayıp Kendi angilin elinnän çıraana İoana,[+]

2kim şaatlık etti Allahın sözü için hem İisus Hristozun şaatlıını annattı – hepsini, ne gördü[+].

3Ne mutlu o, kim okuyêr hem kim sesleer bu prorokluk sözlerini hem koruyêr, ne burada yazılı, zerä vakıt yakın[+].


Seläm edi kliseyä

4Bän, İoan, seläm yollêêrım edi kliseyä, angıları bulunêr Asiya bölgesindä. İivergi hem usluluk sizä Ondan, Kim var, Kim vardı hem Kim gelär, edi duhtan, angıları Onun çorbacılık skemnesinin karşısında,[+]

5hem İisus Hristozdan, Kim inanç şaat, ilk duuan, Kim ölülerdän dirildi hem erdeki padişahların öndercisi. O bizi sevdi, Kendi kanınnan bizi günahlarımızdan kurtardı[*],

6yaptı bizi padişah hem popaz[†] Allaha, Kendi Bobasına. Ona olsun metinnik hem zaabitlik diveçtän divecä![+]

7Bak, O geler bulutlarlan, da herbir göz Onu görecek, artık onnar da, kim Onu sapladı. Hepsi erdeki senselelär aalayacek Onun beterinä. Ölä, amin!


Bänim Baş hem Son

8«Bänim Alfa hem Omega, /Baş hem Son/», – deer Saabi Allah, Kim var, Kim vardı hem Kim gelär, Çokkudretli.

9Bän, İoan, sizin kardaşınız, pay alêrım sizinnän barabar İisusun zeetlerindä, padişahlıında hem dayanmasında. Bulunardım bir adada, adı Patmos, Allahın sözü için hem İisusun şaatlıı için[+].

10Ayoz Duh kondu bana Saabinin günündä. Arkamdan işittim bir büük ses, truba sesi gibi, Angısı deyärdi: «/Bänim Alfa hem Omega, Baş hem Son./[+]

11Ne görersin, yaz bir kiyada da yolla edi kliseyä: Efes, Smirna, Pergama, Fiatira, Sardis, Filadelfiya hem Laodikiya kasabalarına».

12Döndüm göreyim, kim benimnän lafeder. Dönüp, gördüm edi altın şamdal.

13Edi şamdal ortasında gördüm Birisini, Kim adam ooluna[†] benzärdi. Giiyimniydi ayaklarına kadar uzun rubaylan hem kuşalıydı güüsündän altın kuşaklan[+].

14Başı hem saçları ak-biyaz, nicä yapaa, kaar gibi, gözleri ateş yalını gibi[+].

15Ayakları – fırında kızdırılmış yalabık tunç gibiydi. Sesi – büük akan sular uultusu gibiydi.

16Saa elindä tutardı edi yıldız, aazından çıkardı ikiüzlü bir keskin kılıç. Üzü gün gibiydi, ani şafk eder bütün kuvetlän[+].

17Açan gördüm Onu, düştüm ayaklarına ölü gibi. O koydu saa elini benim üstümä da dedi: «Korkma! Bänim Baş hem Son[+].

18Diri olanım, ölüydüm, ama te, diri kalacam divecä kadar. Benim elimdä ölümün hem ölülär erinin anatarları[+].

19Onuştan yaz, ne gördün, ne var hem ne olacek bundan sora.

20Edi yıldızın, ne gördün Benim saa elimdä, hem edi altın şamdalın saklılıı budur: edi yıldız – edi klisenin angilleri, hem edi şamdal – bunnar edi klisä.

### 2


Efes klisesinä

1Efes klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer O, Kim saa elindä tutêr edi yıldızı, Kim gezer edi altın şamdal arasında:[+]

2Bilerim senin yaptıklarını, çalışmanı hem saburluunu hem ani kötü adamnara dayanamêêrsın. Denedin onnarı, ani kendilerini sayêrlar apostol, makar ki diil apostol, da annadın, ki onnar yalancı[+].

3Saburluysun, zeetlerä dayandın Benim adım için da yorulmadın.

4Ama Bendä sana karşı bu: sän braktın ilk sevgini.

5Onuştan aklına getir, neredän düştün, günahlarından bana dön da yap baştankı işleri. Başka türlü, gelecäm da şamdalını erindän alacam, eer günahlarından bana dönmärseydin.

6Ama sendä ii bu, ki azetmeersin Nikolaycıların işlerindän, angılarından Bän dä azetmeerim.

7Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä: kim enseyecek, ona izin verecäm, isin yaşamak fidanından, ani Allahın rayında“[+].


Smirna klisesinä

8Smirna klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer O, Kim Baş hem Son, Kim ölüydü hem dirildi:[+]

9Bilerim senin zeetini hem fukaaralıını, ama hep okadar zenginsin. Bilerim, ani kim seni kötüleer, onnar sayêrlar kendilerini iudey, ama bu diil aslı. Onnar – şeytanın topluşu[+].

10Ne lääzım olacek geçiräsin, bişeydän korkma. Diavol kimisini sizdän kapana atacek, ki denenäsiniz. Zeetlenmiş olacenız on gün. Ol inanç ölümä kadar, da verecäm sana yaşamak fenețini[+].

11Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä: kim enseyecek, ona ikinci ölümdän zarar olmayacek“[+].


Pergama klisesinä

12Pergama klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer O, Kimdä var ikiüzlü keskin kılıç:[+]

13Bilerim, neredä yaşêêrsın. Şeytanın çorbacılık skemnesi orada. Hep okadar inanç kalêrsın Benim adıma da vazgeçmedin Bana inanmaa, artık o günnerdä, nezaman Antipa, Benim inanç şaadım, öldürüldü aranızda orada, neredä şeytan yaşêêr.

14Ama Bendä var birkaç maana sana karşı: sendä var insannar, angıları tutunêrlar Valaamın üüretmesindän, kim üüretti Valakı, nesoy günaha dadandırsın İzrail uşaklarını, ki isinnär idollara baaşlanmış kurban yaanısından hem orospuluk yapsınnar[+].

15Hep ölä sendä dä var insannar, ani tutunêrlar Nikolaycıların üüretmesindän, /nedän Bän azetmeerim/[+].

16Onuştan günahlarından bana dön, başka türlü, tezdä gelecäm da cenk edecäm onnara karşı kılıçlan, ani Benim aazımdan çıkêr[+].

17Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä: kim enseyecek, ona izin verecäm, isin saklı mannadan hem verecäm bir biyaz taş, da bu taşta yazılı bir eni ad, ne kimsey bilmeer kabledendän kaarä“[+].


Fiatira klisesinä

18Fiatira klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer Allahın Oolu, Kimin gözleri ateş yalını gibi hem ayakları yalabık tunç gibi[+].

19Bilerim senin yaptıklarını, senin sevgini, inanını, izmetçiliini hem dayanmanı hem, ani son işlerin taa çok, nekadar baştankıları.

20Ama Bendä var birkaç maana sana karşı: sän brakêrsın İezavel karıyı, ani sayêr kendini prorok, üüretsin hem aldatsın Benim çıraklarımı, ki orospuluk yapsınnar hem isinnär idollara baaşlanmış kurban yaanısından[+].

21Bän verdim ona vakıt, ki orospuluundan dönsün, ama o dönmää istämedi[+].

22Bak, atarım onu hastalık yataana hem orospuluk yapannarı onunnan barabar bir büük zeetä koyarım, eer dönmärseydilär işlerdän, ani o yapêr.

23Onun uşaklarını çarpacam ölümnän. Ozaman hepsi kliselär tanıyacek, ani Bänim, Kim aaraştırêr insanın neetlerini hem üreeni. Hepsinizä kendi işlerinizä görä ödeyecäm[+].

24Ama kalanına sizdän, kim bulunêr Fiatirada, angıları tutunmêêrlar bu üüretmektän da bilmeerlär ‘şeytanın derin işlerini’, nicä dener, söleerim, ani koymayacam üstünüzä başka aarlık.

25Salt sıkı tutun onu, ne var sizdä, Bän gelincä[+].

26-27Kim enseyecek hem bitkiyädän tamannayacek Benim işlerimi, ona verecäm zaabitlik milletlär üstünä, nicä Bän dä kablettim zaabitlik Benim Bobamdan. Onnarı güdecek demir bastonnan, da nicä topraktan kapları falayacek[+].

28Enseyiciyä verecäm sabaa yıldızını.

29Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä“[+].

### 3


Sardis klisesinä

1Sardis klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer O, Kimdä var Allahın edi Duhu hem edi yıldızı. Bilerim senin yaptıklarını. Sän ad kazandın, sansın diriysin, ama ölüysün[+].

2Kuşku ol, ölümä yakın işleri kaavilä, zerä senin yaptıklarını taman bulmadım Benim Allahımın önündä.

3Aklına getir, ne kablettin hem ne işittin, koru hem dön bana günahlarından. Kuşku olmarsaydın, gelecäm hırsız gibi, da hiç duymayacan, ne saatta gelecäm senin üstünä[+].

4Hep okadar sendä, Sardistä, var birkaç insan, ani lekelämedilär kendi rubalarını. Onnar gezeceklär Benimnän, giiyimni biyaz rubalarlan, zerä bu yaraşêr onnara[+].

5Kim enseyecek, o biyaz ruba giinecek. Onun adını hiç silmeyecäm yaşamak kiyadından da açıktan anacam onun adını Bobamın hem angillerin önündä[+].

6Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä“[+].


Filadelfiya klisesinä

7Filadelfiya klisesinin angilinä yaz: „Bölä deer Ayoz hem Dooru Olan, Kimdä var Davidin[†] anatarı, Kim açêr, da kimsey kapayamêêr, kapêêr, da kimsey açamêêr.

8Bilerim senin yaptıklarını. Bän senin önünä açık bir kapu koydum, kimsey onu kapayamaz. Az kuvedin var, ama korudun Benim sözümü da inkär etmedin Benim adımı.

9Bak, Bän vererim onnarı, kim şeytanın topluşundan, onnarı, kim sayêr kendilerini iudey, ama diil dooru, yalan söleerlär, yapacam, gelsinnär da baş iiltsinnär senin ayaklarının önündä. Ozaman tanıyaceklar, ani Bän seni sevdim[+].

10Çünkü tamannadın Benim sımarlamamı dayanmak için, Bän dä koruyacam seni denemäk vakıdından, ani gelecek bütün dünneyin üstünä, ki denesin onnarı, kim er üstündä yaşêêr[+].

11Bän tez gelerim! Sıkı tut, ne var sendä, ki kimsey kapmasın senin fenețini[+].

12Kim enseyecek, onu yapacam direk Benim Allahımın Ayoz binasında,[†] da o artık çıkmayacek dışarı. Yazacam onun üstünä benim Allahımın adını hem Allahımın kasabasının, eni İerusalimin adını, ani göktän Benim Allahımdan iner, hem Benim eni adımı[+].

13Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä“[+].


Laodikiya klisesinä

14Laodikiya klisesinin angilinä yaz: „Bölä lafeder Amin[*], inanç hem dooru şaat, başlayan Allahın yaratmasını[+].

15Bilerim senin yaptıklarını, sän diilsin ne suuk, ne dä haşlak. Eer olaydın suuk yada haşlak!

16Ama çünkü sän ılıcasın – ne suuksun, ne dä haşlaksın, fırladacam seni aazımdan.

17Zerä sän deersin: zenginim, zenginnendim da bişey için zorum yoktur; ama bilmeersin, ani sän zayıf, zavallı, fukaara, köör hem çıplaksın[+].

18Sana nasaat ederim, ani satın alasın Bendän altın, ateştän paklanmış, ki zenginnenäsin, biyaz rubalar, ki giinäsin, da görünmesin senin ayıp çıplaklıın, hem ilaç, ki gözlerini yaalayasın da göräsin[+].

19Bän azarlêêrım hem sıraya koyêrım hepsini, kimi severim. Ol çalışkan da dön Bana günahlarından[+].

20Tä, durêrım kapuda da urêrım. Eer birkimsey işidärseydi Benim sesimi da açarsaydı kapuyu, girecäm da sofraya oturacam onunnan, o da Benimnän[+].

21Kim enseyecek, ona izin verecäm Benimnän otursun Benim çorbacılık skemnemdä, nicä dä Bän ensedim da oturdum Benim Bobamnan Onun çorbacılık skemnesindä[+].

22Kimin var kulaa, işitsin, ne Ayoz Duh söleer kliselerä“»[+].

### 4


Gökteki çorbacılık skemnesi

1Bundan sora baktım da tä, göktä bir kapu açık. Öndeki ses, ani işittiydim, benzär truba sesinä, dedi bana: «Pin burayı, da gösterecäm sana, ne lääzım olsun bundan sora»[+].

2Hemen Ayoz Duh kondu bana, da tä, göktä kurulu bir çorbacılık skemnesi. Çorbacılık skemnesinindä oturardı Birisi[+].

3O, kim oturardı, görünmesi benzärdi yaspis hem kırmızı akik taşına. Çorbacılık skemnesi dolaylıydı gök kuşaannan, benzär zümrüt taşına.

4Çorbacılık skemnesinin dolayında vardı taa irmi dört çorbacılık skemnesi. Bu skemnelerdä irmi dört aksakal[†] oturardı, giiyimni biyaz rubalarlan. Hepsinin başında vardı altın feneț[+].

5Çorbacılık skemnesindän çıkardı çimçiriklär, gök gürültüleri hem uultular işidilärdi. Önündä yanardı yalınnı edi şafk, angıları Allahın edi Duhudur[+].

6Çorbacılık skemnesinin önündä şişedän, kristal gibi, bir deniz vardı. Skemnenin ortasında hem dolayında durardı dört diri yaratık, dolu gözlän önündän hem ardından[+].

7İlk yaratık aslana benzärdi. İkinci yaratık danaya benzärdi. Üçüncü yaratıın üzü insan üzünä benzärdi, dördüncü yaratık sa uçar kartala benzärdi.

8Bu dört yaratıın herbirindä vardı altışar kanat. Doz-dolay, dışandan hem içyandan, doluydular gözlän. Gecä-gündüz durmamayca deyärdilär: «Ayoz, ayoz, ayoz Çokkudretli Saabi Allah, Kim vardı, Kim var hem Kim gelär».

9Ozaman, nezaman yaratıklar metinneerlär, ikramnêêrlar hem şükür ederlär çorbacılık skemnesindä Oturanı, Kim diveç yaşêêr,

10bu vakıt irmi dört aksakal, düşüp üzükoynu çorbacılık skemnesindä Oturanın önündä, baş iilderlär Ona, Kim diveç yaşêêr, da, fenețlerini Onun önünä koyup, deerlär:

11«Sana, Saabi Allah, yaraşêr kabletmää metinnik, ikram hem kudret, zerä Sän yarattın hepsini, onnar, Senin istediinnän yaradılıp, var oldular»[+].

### 5


Kuzu açêr mühürlü kolayı

1Sora çorbacılık skemnesindä Oturanın saa elindä gördüm bir kiyat kolası[*] yazılı iki tarafından hem edi mühürlän mühürlü[+].

2Gördüm bir kuvetli angili, kim baardı büük seslän: «Kimä yaraşêr, ki bu kolayı açsın da koparsın mühürlerini?»

3Bulunmadı kimsey ne göktä, ne erdä, ne dä er altında, ki açabilsin bu kolayı da bakabilsin onun içinä.

4Bän çok aaladım, zerä kimsey bulunmadı, kimä yaraşardı açsın /da okusun/ bu kolayı, ne dä artık baksın onun içinä.

5Aksakallardan[†] birisi dedi bana: «Aalama! Tä, Aslan – Odur İudanın tamızlıından, Davidin[†] kökündän – Kim ensedi. O açabilir kolayı da koparabilir edi mühürü»[+].

6Çorbacılık skemnesinin, dört yaratıın hem aksakalların arasında bir Kuzu gördüm, Angısı ayakça durardı, sansın kesilmişti. Onun vardı edi buynuzu hem edi gözü, angıları Allahın edi Duhu, yollanılmış bütün er üstünä[+].

7Kuzu geldi da aldı kolayı çorbacılık skemnesindä Oturanın saa elindän.

8Açan aldı kolayı, dört yaratık hem irmi dört aksakal düştülär üzükoynu Kuzunun önündä. Hepsinin elindä vardı birär arfa hem altın çölmek, dolu günnüklän, nedir Allahın ayoz halkının duaları[+].

9Bir eni türkü çalardılar, deyip: «Sana yaraşêr alasın kolayı da açasın onun mühürlerini, zerä Sän buazlanmış oldun da Allah için Kendi kanınnan satın aldın insannarı her senseledän, dildän, halktan hem millettän[+].

10Yaptın onnarı padişah hem popaz[†] bizim Allah için, da padişahlık edeceklär er üzündä»[+].

11Açan baktım, işittim çorbacılık skemnesinin, yaratıkların hem aksakalların dolayından çok angillerin seslerini. Onnarın sayısı binnän bin hem onnan bin on bin[+].

12Onnar büük seslän deyärdilär: «Buazlanmış Kuzuya yaraşêr kabletsin kudret, zenginnik, aariflik, kuvet, ikram, metinnik hem iisözlemäk!»[+]

13Hepsini, ne yaradılı göktä, erdä, er altında hem denizdä, hepsini, ne var orada, işittim deyeräk: «Çorbacılık skemnesindä Oturana hem Kuzuya ii söz, ikram, metinnik, kuvet olsun diveçtän divecä!»[+]

14Dört yaratık deyärdi: «Amin». İrmi dört aksakal düştülär üzükoynu da baş iilttilär Ona, /Kim diveç yaşêêr/[+].

### 6


Altı mühür koparılêr

1Sora gördüm, ani Kuzu açtı edi mühürün birisini, da işittim yaratıkların birisini, ani dedi gök gürültüsü gibi bir seslän: «Gel /da bak/!»[+]

2Açan baktım, tä, gördüm bir biyaz beygir. Bir atlı vardı onun üstündä, elindä bir yay. Verildi ona bir feneț, da o yollandı nicä enseyici, ki ensemäk kazansın.

3Açan Kuzu açtı ikinci mühürü, işittim ikinci yaratıı, ani dedi: «Gel /da bak/!»

4Yollandı bir royba beygir. Onun üstündä atlı olana verildi izin er üstündän usluluu alsın, da ozaman insan biri-birini öldürsün. Atlıya bir büük kılıç da verildi[+].

5Açan Kuzu açtı üçüncü mühürü, işittim üçüncü yaratıı, ani dedi: «Gel /da bak/!» Açan baktım, tä, gördüm bir kara beygir. Onun üstündä atlı olanın elindä vardı bir terezä[*].

6Dört yaratıın arasından işittim bir ses, ani deyärdi: «Bir ölçü[*] booday bir dinara[†][*], üç ölçü arpa bir dinara, ama zeytin yaayını hem şarabı bozma!»[+]

7Açan Kuzu açtı dördüncü mühürü, işittim dördüncü yaratıın sesini, ani deyärdi: «Gel /da bak/!»

8Açan baktım, tä, bir şarga beygir. Onun üstündä atlı olanın adı ölüm, da onun ardınca ölülär eri gelärdi. Verildi onnara izin erin dördüncü payı üstünä, öldürsünnär kılıçlan, aaçlıklan, çumaylan hem canavarlarlan.

9Açan Kuzu açtı beşinci mühürü, kurbannık[†] altında gördüm insannarın cannarını, angıları buazlanmıştılar Allahın sözü için hem şaatlık için, ani yapardılar[+].

10Onnar baarardılar büük seslän da deyärdilär: «Ayoz hem dooru Çorbacı, nezamanadan daava kesmeyecän da cezalamayacan er üstündä insannarı bizim kanımız için?»[+]

11Onnara herbirinä verildi biyaz ruba da denildi, ki taa biraz dinnensinnär, onnarın izmettä kafadarların hem kardaşların sayısı tamannanınca, angıları onnar gibi öldürüleceklär[+].

12Açan Kuzu açtı altıncı mühürü, gördüm, ani oldu bir büük er tepremesi. Gün karardı keçi yapaasından bir çuval gibi, ay kan gibi oldu,[+]

13da yıldızlar göktän erä düştülär, nicä incir fidanından düşer eşil meyvaları, açan sallanêr bir kuvetli lüzgerdän.

14Gök bir sarılan kola gibi yok oldu, da hepsi bayırlar hem adalar erlerindän kımıldandılar[+].

15Dünneyin padişahları, büük adamnarı, asker zaabitleri, zenginneri, kudretli insannarı hem hepsi çıraklar hem serbest olannar saklandılar minalar içinä hem kanara aralarına bayırlarda.

16Onnar deyärdilär bayırlara hem kanaralara: «Düşün bizim üstümüzä da saklayın bizi, çorbacılık skemnesindä Oturanın üzündän hem Kuzunun üfkesindän,[+]

17zerä geldi Onnarın büük üfkeli günü, da kim var nasıl ayakça dursun?»

### 7


Mühürlenmiş 144000 insan

1Bundan sora gördüm dört angil, angıları durardılar erin dört tarafında da tutardılar erin dört lüzgerini, ki lüzgär esmesin ne er üstünä, ne deniz üstünä, ne dä bir aaç üstünä.

2Sora gördüm başka bir angil, kim kalktı günduusundan, angısında vardı diri Allahın mühürü. O baardı büük seslän dört angilä, angılarına izin veriliydi, kederlesinnär eri hem denizi, deyip:

3«Kederlämeyin ne eri, ne denizi, ne dä fidannarı, biz Allahımızın çıraklarının annılarına mühür koymayınca!»[+]

4Bän işittim mühürlü olannarın sayısını: mühürlü oldu üz kırk dört bin, hepsi İzrail oollarının tamızlıklarından.

5Mühürlü oldu İudanın tamızlıından – oniki bin, Ruvimin tamızlıından – oniki bin, Gadın tamızlıından – oniki bin,

6Asirin tamızlıından – oniki bin, Neffalimin tamızlıından – oniki bin, Manassiyanın tamızlıından – oniki bin,

7Simeonun tamızlıından – oniki bin, Leviyin tamızlıından – oniki bin, İssaharın tamızlıından – oniki bin,

8Zevulonun tamızlıından – oniki bin, İosifin tamızlıından – oniki bin, Veniaminin tamızlıından – oniki bin.

9Ondan sora baktım da gördüm bir büük sürü insan, angılarını kimsey yoktu nasıl saysın, hertürlü millettän, senseledän, halktan hem dildän, angıları durardılar çorbacılık skemnesinin hem Kuzunun önündä, biyaz rubalarlan giiyimni hem hurma dalları ellerindä[+].

10Onnar büük seslän baarardılar: «Kurtulmak bizim Allahtan, Kim oturêr çorbacılık skemnesindä, hem Kuzudan!»[+]

11Hepsi angillär durdular çorbacılık skemnesinin, aksakalların[†] hem dört yaratıın dolayında, üzükoynu düştülär çorbacılık skemnesinin karşısında da baş iilttilär Allaha, deyeräk:[+]

12«Amin! İi söz, metinnik, aariflik, şükür, ikram, kudret hem kuvet olsun bizim Allaha diveçtän divecä! Amin!»[+]

13Birisi aksakallardan, danışıp bana, sordu: «Bunnar, ani giiyimni biyaz rubalarlan, kimdir onnar hem neredän geldilär?»

14«Çorbacı, – cuvap ettim bän, – sän bilersin». O dedi bana: «Bunnar o büük zeettän geçip-gelennär. Onnar rubalarını yıkadılar hem Kuzunun kanınnan biyazlattılar[+].

15Onuştan onnar bulunêrlar Allahın çorbacılık skemnesinin karşısında da izmet ederlär Ona gecä-gündüz Onun Ayoz binasında.[†] Çorbacılık skemnesindä Oturan çadırını onnarın üstünä gerecek.

16Onnar şindän sora acıkmayacek hem susamayacek, güneş onnarı çarpmayacek, ne dä bir başka kızgınnık.

17Zerä Kuzu, ani bulunêr çorbacılık skemnesinin ortasında, onnarı güdecek da götürecek yaşamak suyunun sızıntılarına. Allah silecek her yaşı onnarın gözlerindän»[+].

### 8


Edinci mühür koparılêr

1Açan Kuzu açtı edinci mühürü, göktä sansın yarım saat kadar sus oldu[+].

2Gördüm edi angili, ani durardılar Allahın önündä. Onnara verildi edi truba[+].

3Sora geldi başka bir angil da durgundu altar[†] önündä, bir altın kadilnița elindä. Verildi ona çok günnük, ki Allahın bütün ayoz halkının dualarınnan koysun altın altar üstünä, ani bulunêr çorbacılık skemnesinin önündä[+].

4Angilin elindän günnük tütünü kalktı Allahın önündä ayoz halkının dualarınnan[+].

5Sora angil aldı kadilnițayı da doldurdu altardan ateştän koorlan da erä attı. Ozaman gök gürültüleri hem uultular işidildi, çimçirik çaktı hem er tepredi[+].


Edi truba

6Edi angil, tutarak edi trubayı, hazırlandılar trubaları baartmaa.

7İlk angil trubayı baarttı, da tolu hem ateş kannan karışık er üstünä yaadı. Erin üçüncü payı yandı, fidannarın üçüncü payı hem hepsi eşil otlar da yandı.

8İkinci angil trubayı baarttı, da sansın bir büük yanar bayır tutuştu da deniz içinä atıldı. Denizin üçüncü payı kan gibi oldu[+].

9Üçüncü payı onnardan, ani deniz içindä yaşêêrlar, öldülär. Üçüncü payı gemilerdän telef oldu.

10Üçüncü angil trubayı baarttı, da göktän bir büük yıldız, ani yanardı, nicä bir şafk, düştü akar suların üçüncü payı üstünä hem su sızıntıları üstünä[+].

11Yıldızın adı «Pelin». Suların üçüncü payı acı oldu pelin gibi, da çok insan öldü, zerä sular pek acı olmuştu.

12Dördüncü angil trubayı baarttı, da üçüncü payı günün, üçüncü payı ayın hem üçüncü payı yıldızların tutuldu, da şafklarının üçüncü payı süündü. Günün dä, gecenin dä üçüncü payı şafksız kaldı.

13Baktım da işittim bir kartal[*], ani uçardı gökün ortasında da baarardı bir büük seslän: «Bela, bela, bela erdä yaşayannara kalan truba seslerinin beterinä, angılarını üç angil baardacek».

### 9

1Beşinci angil trubayı baarttı, da gördüm bir yıldız, göktän erä düşük. Ona verildi anatar dipsizlik pınarından[+].

2O açtı dipsizlik pınarını, da oradan kalktı tütün, bir büük fırından gibi. Bu pınarın tütünündän gün hem hava karardı.

3Tütün içindän er üstünä çekirgelär çıktılar. Onnara verildi kuvet, nicä kuvet, ani var erdeki skorpionnarda.

4Onnara sımarlandı kederlämesinnär erdeki otları hem hiç bir eşillii eki fidanı, ama salt insannarı, angıların annılarında yok Allahın mühürü[+].

5Çekirgelerä verildi kuvet, diil ki öldürsünnär insannarı, ama beş ay zeetlesinnär. Onnarın zeeti benzärdi o acıya, açan skorpion insanı dalêêr.

6O günnerdä insannar aarayacek ölümü, ama bulamayaceklar. İsteyeceklär ölsünnär, ama onnardan ölüm kaçacek.

7Çekirgelerin görünüşü benzärdi cenk için hazırlanmış beygirlerä. Başlarında vardı fenețlär, sansın altından, ama üzleri benzärdi insan üzünä.

8Saçları benzärdi karı saçlarına, dişleri dä aslan dişleri gibiydi.

9Güüslerindä vardı zirh, sansın demirdän zirh, da kanatlarının uultusu benzärdi çok cenk arabası sesinä, koşulu beygirlärlän, ani cengä giderlär atılama.

10Onnarın kuyrukları hem iineleri, nicä skorpionnarın. Onnarın kuvedi kuyruklarındadır, ki zeetlesinnär insanı.

11Onnarın üstünä padişah odur, kim dipsizliin angili, kimä çıfıtçasına dener Avaddon, ama urumcasına Apollion.

12Bir bela geçti, te, taa iki bela ardına geler[+].

13Altıncı angil trubayı baarttı, da işittim bir ses altın altarın[†] dört buynuzundan, ani bulunêr Allahın önündä.

14O ses, altıncı angilä, ani trubayı tutardı, dedi: «Salver dört angili, angıları baalı büük Evfrat deresindä»[+].

15Dört angil salverildi, angıları hazırlanmıştılar o saat, o gün, o ay hem o yıl için, ki öldürsünnär üçüncü payını insandan.

16Atlı askerlerin sayısı vardı irmi bin kerä on bin. Onnarın sayısını işittim.

17Tä nesoy gördüm görümdä beygirleri hem üstündä atlıları. Onnarın güüslerindä zirhlär vardı ateş, gök yakut hem kükürt rengindä. Beygirlerin kafaları benzärdi aslan kafasına, da aazlarından çıkardı ateş, tütün hem kükürt.

18İnsandan üçüncü payı öldü bu üç beladan – ateştän, tütündän hem kükürttän, ani çıkardı onnarın aazlarından.

19Beygirlerin kuvedi aazlarında hem kuyruklarında. Zerä kuyrukları, angılarında var kafalar, benzär yılana, da bunnarlan insanı zeetlärdilär.

20Kalan insannar, ani öldürülmedilär bu belalardan, dönmedilär Allaha kendi ellerinin yaptıklarından. İleri dooru baş iilttilär cinnerä hem altın, gümüş, tunç, taş hem aaçtan idollara, angıları görämeerlär, işidämeerlär hem gezämeerlär[+].

21Onnar dönmedilär adam öldürmektän, büü yapmaktan, orospuluktan hem hırsızlıktan[+].

### 10


Angil bir küçük kola elindä

1Sora gördüm başka bir kaavi angil, kim inärdi göktän, sarılı bulutlan, da başı üstündä bir gök kuşaa vardı. Üzü gün gibi, ayakları da ateştän direklär gibiydi[+].

2Elindä tutardı açık bir küçük kiyat kolası. Saa ayaanı bastı deniz üstünä, sol ayaanı da er üstünä,

3sora baardı büük seslän, nicä baarêr bir aslan. Açan o baardı, edi gök gürültüsü kendi seslerinnän cuvap etti.

4Açan edi gök gürültüsü gürüldedi, bän istedim yazmaa, ama işittim bir ses göktän, ani dedi bana: «Tut saklı, ne edi gök gürültüsü dedi, da yazma bu sözleri»[+].

5Ozaman angil, angısını gördüm durarkan deniz üstündä hem er üstündä, kaldırdı saa elini gökä

6da emin etti diveç Yaşayanın adınnan, Kim yarattı gökü hem ne var göktä, eri hem ne var erdä, denizi hem ne var denizdä, deyip: «Oyalanmak şindän sora olmayacek.

7Ama ozaman, açan edinci angil truba baardacek, tamannanacek Allahın saklı neeti, nicä haberlediydi kendi çıraklarına, proroklara»[+].

8O ses, ani işittiydim göktän, enidän lafetti benimnän da dedi: «Git, al açık küçük kolayı angilin elindän, angısı durêr deniz hem er üstündä».

9Gittim angilä da dedim, versin bana küçük kolayı. O dedi bana: «Al da i onu, karnında acı, ama aazında bal gibi tatlı olacek».

10Aldım küçük kolayı angilin elindän da idim. Aazımda bal gibi tatlıydı, ama idiktän sora karnım acılıklan doldu.

11Sora dendi bana: «Sän enidän lääzım prorokluk edäsin çok halklar, milletlär, dillär hem padişahlar için».

### 11


İki şaat Allahtan

1Verildi bana bir saaz, nicä bir ölçü, da dendi: «Kalk da ölç Allahın Ayoz binasını,[†] kurbannıı hem orada baş iildenneri[+].

2Ama ayoz binanın dışankı aulunu ölçülmedik brak, zerä o verili milletlerä, da onnar çiineyeceklär ayoz kasabayı kırk iki ay[+].

3Benim iki şaadıma verecäm kuvet prorokluk etsinnär bin ikiüz altmış gün, giiyimni çuvallan.

4Onnar – iki zeytin aacı hem iki şamdal, ani durêrlar erin Saabisi önündä.

5Eer birkimsey istärseydi onnarı kederlemää, ateş çıkacek onnarın aazlarından da yudacek onnarın duşmannarını. Kim isteer onnarı kederlemää, o lääzım butakım öldürülsün.

6Onnarın var zaabitlii kapasınnar gökü, ki yaamur yaamasın okadar vakıt, nekadar prorokluk ederlär. Onnarın var zaabitlii, suları kana çevirsinnär da eri hertürlü belalarlan çarpsınnar, kaç kerä isteyeceklär[+].

7Onnar şaatlıklarını tamannadıynan, canavar, ani kalkêr dipsizliktän, onnarlan cenk edecek da, enseyip, onnarı öldürecek[+].

8Onnarın güüdeleri brakılı olacek büük kasabanın ana yolu üstündä. O kasaba duhçasına adlanêr „Sodom“ hem „Mısır“, neredä onnarın Saabisi dä stavroza gerili oldu.

9İnsannar her halktan, millettän, tamızlıktan hem dildän onnarın güüdelerini siiredeceklär üç buçuk gün da brakmayaceklar, ki mezara koyulsunnar.

10Er üzündä yaşayannar sevineceklär, şenneneceklär hem baaşış biri-birinä yollayaceklar, zerä bu iki prorok zeetledilär er üzündä yaşayannarı.

11Ama üç buçuk gündän sora Allahtan yaşamak duhu girdi onnara, da ikisi dä kalktılar ayakça. Büük korku kapladı hepsini onnarı, kim siiredärdi[+].

12Bu iki prorok işitti göktän bir büük ses, ani onnara dedi: „Pinin burayı!“ Onnar gökä bir bulut içindä kalktılar, da onnarın duşmannarı bunu gördülär[+].

13Osaat bir büük er tepremesi oldu, da kasabanın onuncu payı yıkıldı. Bu er tepremesindän edi bin kişi öldü, da kalan insan korkudan Gökteki Allahı metinnedilär[+].

14İkinci bela geçti, da tez yaklaşêr üçüncü bela»[+].


Edinci truba baardılêr

15Edinci angil trubayı baarttı, da göktän büük seslär işidildi, ani deyärdi: «Dünnä padişahlıı geçti bizim Saabinin hem Onun Hristozun elinä, da O padişahlık edecek diveçtän divecä»[+].

16İrmi dört aksakal,[†] ani oturardılar Allahın karşısında kendi çorbacılık skemnelerindä, düştülär üzükoynu da baş iilttilär Allaha,[+]

17deyeräk: «Şükür ederiz Sana, Saabi Allah, Çokkudretli, Kim var, Kim vardı /hem Kim gelär/. Zerä Sän kablettin büük kudredini da başladın padişahlık etmää[+].

18Milletlär üfkelendiydilär, ama şindi Senin üfkän geldi. Vakıt da geldi, ki ölülerä daava kesäsin, ödek veräsin proroklara, Senin çıraklarına, hem ayoz halkına, onnara, kim ikramnêêr Senin adını, küçüklerä hem büüklerä, hem telef edäsin onnarı, kim telef eder er üzünü»[+].

19Allahın gökteki Ayoz binası açıldı, da Onun Baalantı Sandıı Ayoz binasında göründü. Çimçirik çaktı, uultular hem gök gürültüleri işidildi, er tepredi hem büük tolu furtunası koptu[+].

### 12


Karı hem drakon

1Göktä bir büük nışan göründü: bir karı günnän sarılı, ay ayakları altında, başında da bir feneț[*] oniki yıldızlan[+].

2Karı maamuldu, duudurmak aarılarından zeetlenärdi hem baarardı.

3Sora bir başka nışan göktä göründü: büük bir kırmızı drakon edi kafaylan hem on buynuzlan, kafalarında da edi korona[*] vardı[+].

4Onun kuyruu, gökteki yıldızların üçüncü payını sürükleyip, erä düşürdü. Sora drakon dikildi karının önünä, ani lääzımdı duudursun, ki duudurduu zaman uşaanı yutsun.

5Karı duudurdu bir ool – bir çocuk, angısı hepsi milletleri demir bastonnan güdecek. Uşaa hemen alındı Allahın önünä, Allahın çorbacılık skemnesinä[+].

6Ama karı pustiyalaa kaçtı, neredä onun için er Allahtan hazırlanmıştı, ki orada bin ikiüz altmış gün beslensin[+].

7Göktä oldu cenk. Mihail angillerinnän barabar drakona karşı cenk ettilär. Drakon hem onun angilleri da cenk etti,[+]

8ama karşı duramadılar, artık onnara göktä er bulunmadı.

9Büük drakon, evelki yılan, angısına dener diavol hem şeytan, ani bütün dünneyi aldadêr, erä atıldı hem onunnan barabar onun angilleri dä[+].

10Bän işittim bir büük ses göktän, ani deyärdi: «Şindi kurtulmak, kudret, bizim Allahın padişahlıı hem Hristozunun zaabitlii erleştirildi, zerä aşaa atıldı bizim kardaşların kabaatlandırıcısı, kim gecä-gündüz onnarı kabaatlandırardı bizim Allahın önündä.

11Onnar ensedilär onu Kuzunun kanınnan hem kendi şaatlıklarının sözünnän, zerä artık kendi cannarını kıymadılar da ölümä verdilär[+].

12Onuştan sevinin, göklär hem göktä yaşayannar! Ama vay sizä, er hem deniz! Zerä sizä diavol büük üfkeylän indi, bileräk ani az vakıdı kaldı!»

13Drakon, açan gördü, ani erä atılmış oldu, başladı koolamaa karıyı, angısı duudurmuştu çocuu.

14Ama karıya iki büük kartal kanadı verildi, ki uçabilsin yılanın önündän pustiyalaa, kendi erinä, neredä doyurulacek bir vakıt, vakıtlar hem yarım vakıt[*][+].

15Drakon kendi aazından su salverdi, nicä bir akar derä, karının ardına, ki onu, sellän alıp, götürsün.

16Ama er yardım etti karıya, açtı aazını da yuttu suyu, ani drakon aazından salvermişti.

17Drakon karıya üfkelendi da gitti cenk etmää karının senselesindän kalma insannan, angıları Allahın sımarlamaklarını tamannêêrlar hem angılarında var şaatlık İisus için. Sora denizin kumu üstündä durdu[*][+].

### 13


Edi kafaylan hem on buynuzlan canavar

1Ozaman gördüm, denizdän çıkarkan, bir canavar on buynuzlan hem edi kafaylan. Buynuzlarında vardı on korona hem kafalarında Allahı kötüleyän adlar[+].

2Canavar, ani gördüm, barsa benzärdi. Onun bacakları ayı bacakları gibiydi, aazı sa nicä aslan aazıydı. Drakon ona kendi kudredini, çorbacılık skemnesini hem büük zaabitlii verdi[+].

3Onun kafalarından biri sansın yaralıydı da ölüm atimindeydi, ama bu ölüm yarası alıştı, da bütün dünnä şaşarak gitti canavarın ardına.

4Onnar baş iilttilär drakona, zerä o zaabitlik verdi canavara. Sora baş iilttilär canavara, deyeräk: «Kim canavar gibi, kim cenk edäbilir ona karşı?»

5Verildi ona bir aaz, ani sölärdi şişkin sözlär hem kötü laflar. Verildi zaabitlik, ki kırk iki ay işlesin[+].

6O aazını açtı da başladı Allahı kötülemää. Kötüledi Onun adını hem ayoz çadırını – göktä yaşayannarı.

7Verildi izin, ayozlarlan cenk yapsın da ensesin onnarı. Onun zaabitlii oldu herbir tamızlık, halk, dil hem millet üstünä[+].

8Hepsi yaşayannar er üstündä ona baş iildecek, kimin adları dünneyin kurulmasından buazlanmış Kuzunun yaşamak kiyadında diil yazılı[+].

9Kimin var kulaa, ko işitsin![+]

10Kim lääzım esirlää gitsin, esirlää gidecek, kim lääzım kılıçlan öldürülsün, kılıçlan öldürülecek. Bu halda Allahın ayoz halkı lääzım olsun sabur hem inanç[+].


Canavar iki buynuzlan

11Sora gördüm bir başka canavar, ani çıkardı er içindän. Onda vardı iki buynuz, benzär kuzu buynuzlarına, ama lafedärdi drakon gibi.

12O işlärdi hep o zaabitliklän, angısınnan ilk canavar da işlärdi, ki er hem erdä yaşayannar baş iiltsinnär ilk canavara, angısının ölüm yarası alıştı.

13Okadar büük nışannar yapardı, ani ateş göktän erä insanın önündä yaadırardı[+].

14Erdä yaşayannarı aldadardı bu nışannarlan, ani verili ona yapsın canavarın önündä, da erdä yaşayannara sölärdi, yapsınnar bir idol canavar için, angısı kılıçtan yaralandı, ama saa oldu[+].

15Ona izin verildi, ki canavarın idoluna soluk versin, canavarın idolunu lafettirsin hem sımarlasın, ki öldürülsün hepsi, kim baş iiltmeer canavarın idoluna.

16O yapardı, ani küçük-büük, zengin-fukaara, serbest-çırak olsun, hepsinä damga saa elinä yada annısına koyulsun,

17ki kimsey satamasın hem alamasın bişey, kimdä yok bu damga, ani canavarın adı yada onun adının sayısı.

18Bu halda lääzım aariflik. Kimin var fikiri, saysın canavarın sayısını, zerä o – insan sayısı. Onun sayısı: altı üz altmış altı.

### 14


Kuzu hem üz kırk dört bin kişi

1Sora baktım da gördüm Kuzuyu durarkan Sion bayırı üstündä. Onunnan barabar vardı üz kırk dört bin kişi, angıların annılarında yazılıydı Onun adı hem Bobasının adı[+].

2İşittim göktän bir ses, çok sular uultusu gibi, benzär bir büük gök gürültüsünä. Bu ses, ani işittim, sansın arfacılar sesi, angıları arfalarlan çalêrlar[+].

3Onnar çalardılar bir eni türkü, çorbacılık skemnesin, dört yaratıın hem aksakalların[†] önündä. Kimsey üürenämärdi bu türküyü, üz kırk dört bin kişidän kaarä, angıları satın alınmış bu erdän[+].

4Bunnar, kim bulaştırmadı kendini karılarlan, zerä onnar temizdir. Giderlär Kuzunun ardına, nereyi O gider. Onnar satın alınmış insan arasından, nicä ilk duumuşlar Allaha hem Kuzuya[+].

5Onnarın aazlarından hiç yalan çıkmadı. Onnar kusursuz /Allahın çorbacılık skemnesinin önündä/.


Üç angil

6Sora gördüm bir başka angil, ani uçardı gök ortasında, getireräk diveç İi Haberi, ki haber versin erdä yaşayannara – her milletä, tamızlaa, dilä hem halka.

7O büük seslän deyärdi: «Korkun Allahtan da Onu metinneyin, zerä geldi Onun daava vakıdı. Baş iildin Ona, Kim yarattı gökü, eri, denizi hem su sızıntılarını».

8Onun ardına ikinci bir angil gitti, deyeräk: «Düştü, düştü Vavilon, büük kasaba, angısı kendi orospuluunun kızgın şarabınnan suladı hepsi milletleri!»[+]

9Üçüncü angil gitti onnarın ardına, deyeräk büük seslän: «Kim baş iilder canavara hem onun idoluna da kableder onun damgasını kendi annısına eki elinä,[+]

10o içecek Allahın kızgınnık şarabını, dökülü karışılmadık Onun üfkä filcanına, da zeetlenecek ayoz angillerin hem Kuzunun önündä ateşlän hem kükürtlän[+].

11Onnarın zeetlerinin tütünü diveç kalkacek. Gecä-gündüz onnarın raadı olmayacek, kim canavara hem onun idoluna baş iilder hem canavarın adının damgasını kableder.

12Bu halda lääzım saburlu olsun Allahın ayoz halkı – onnar, kim Allahın sımarlamaklarını tamannêêrlar hem inanç kalêrlar İisusa»[+].

13İşittim göktän bir ses, ani dedi: «Yaz, mutlu büündän ötää ölülär, kim öler Saabinin izmetindä!» «Dooru, – deer Duh, – onnar dinnensinnär savaşmaklarından, zerä onnarın yaptıkları onnarın ardına gider»[+].


Erdä biçmäk vakıdı

14Sora baktım, da tä, bir biyaz bulut. Bulut üstündä oturardı birisi, kim benzeer Adam Ooluna.[†] Onun başında vardı bir altın feneț, elindä dä bir keskin orak[+].

15Ayoz bina[†] içindän bir başka angil çıktı da baardı büük seslän bulut üstündä Oturana: «Al oraanı da biç! Zerä geldi biçmäk vakıdı, erin berekedi etişti»[+].

16Bulut üstündä Oturan attı oraanı da er biçildi.

17Bir başka angil gökteki Ayoz binadan çıktı. Onun da vardı bir keskin oraa.

18Sora altardan[†] çıktı taa bir angil, kimin vardı zaabitlii ateş üstünä. O bir büük seslän baardı Ona, Kimdeydi keskin orak, deyip: «Al keskin oraanı da topla salkımnarı erin baa çotuundan, zerä üzümneri oldu».

19Angil attı oraanı erin üstünä, topladı erin baa çotuunun berekedini da attı Allahın büük kızgınnık şarapanasına[+].

20Üzümnär çiinendi şarapanada kasabadan dışarı. Kan aktı şarapanadan, artık beygirlerin kantırmalarınadan, da bin altı üz stadiya[*] kadar daaldı.

### 15


Edi angil hem edi bela

1Göktä gördüm başka bir büük hem şaşmaklı nışan. Bu – edi angil, ani taşıyardılar edi son belaları. Allahın üfkesi bu belalarlan bitti[+].

2Gördüm sansın şişedän bir deniz, karışık ateşlän. Durêrlar bu şişedän deniz üstündä, Allahtan arfalar ellerindä, onnar, kim canavarı, onun idolunu, /damgasını/ hem adının sayısını ensedilär[+].

3Moiseyin, Allahın çıraanın, türküsünü hem Kuzunun türküsünü çalarak, deerlär: «Büük hem şaşmaklı Senin işlerin, Saabi Allah, Çokkudretli! Dooru hem hakına Senin yolların, milletlerin[*] padişahı!

4Kim Sendän, Saabi, korkmêêr da metinnämeer Senin adını? Zerä salt Sän ayozsun. Hepsi milletlär geleceklär da baş iildeceklär Senin önündä, zerä belli oldu Senin dooru işlerin».

5Ondan sora baktım, da Ayoz bina[†] – gökteki Şaatlık çadırı – açıldı[+].

6Ayoz binadan çıktı edi angil, angıları taşıyardılar edi belayı, giiyimni temiz yalabık ketennän hem güüslerindän altın kuşaklan kuşalı[+].

7Dört yaratıın birisi edi angilä verdi edi altın çölmek, dolu Allahın kızgınnıınnan, Kim diveç yaşêêr[+].

8Ayoz bina Allahın metinniindän hem kudredindän doldu tütünnän. Kimsey girämedi Ayoz bina içinä, bitmeyincä edi angilin edi belası.

### 16


Allahın üfkesi hem edi çölmek

1İşittim Ayoz bina[†] içindän bir büük ses, ani dedi edi angilä: «Gidin da edi çölmektän dökün er üstünä Allahın kızgınnıını!»[+]

2İlk angil gitti da döktü onun çölmeendän er üstünä. Peydalandı titsi hem acı yaralar insannarda, kimdä vardı canavarın damgası hem kimnär baş iildärdilär onun idoluna[+].

3İkinci angil döktü çölmeeni deniz üstünä, da su ölü kanı gibi oldu. Hepsi, ne yaşêêr deniz içindä, öldü[+].

4Üçüncü angil döktü çölmeeni akar sular üstünä hem su sızıntıları üstünä, onnar da kan gibi oldular.

5İşittim su angilini, kim deyärdi: «/Saabi,/ ani varsın, vardın hem ayozsun, Sän dooru yaptın, ani bölä daava kestin[+].

6Zerä onnar döktülär Senin ayoz halkının hem proroklarının kanını, da Sän verdin onnara kan, içsinnär. Onnara bu yaraşêr»[+].

7İşittim bir ses kurbannıktan,[†] ani deyärdi: «Ölä, Saabi Allah, Çokkudretli, hakına hem dooru Senin daavaların»[+].

8Dördüncü angil döktü çölmeeni günün üstünä. İzin verildi günä, yaksın insannarı kızgınnıınnan.

9İnsannar kauruldular titsi sıcaktan. Onnar kötülärdilär Allahın adını, Kimin bu belalar üstünä vardı zaabitlii, ama günahlarından Allaha dönmedilär hem Onu metinnämedilär[+].

10Beşinci angil döktü çölmeeni canavarın çorbacılık skemnesi üstünä, da onun padişahlıı karannıklandı. İnsannar acıdan dillerini dalardılar[+].

11Onnar gökteki Allahı kötüledilär acıları hem yaraları beterinä, ama kendi yaptıklarından dönmedilär.

12Altıncı angil döktü çölmeeni büük derä Evfrat üstünä da onun suyu kurudu, ki yol hazırlansın günduusundan padişahlara[+].

13Gördüm, ani drakonun aazından, canavarın aazından hem yalancı prorokun aazından çıktı üç fena duh, kurbaalara benzär[+].

14Bunnar cin duhları, angıları meraklı nışannar yapêrlar. Onnar çıkêrlar bütün dünnä padişahlarına, ki toplasınnar onnarı bireri cenk etmää Allahın, Çokkudretlinin, o büük günündä[+].

15«Tä, Bän gelerim, bir hırsız gibi! Ne mutlu, kim uyanık durêr hem hazır tutêr kendi rubalarını, ki çıplak gezmesin da ayıplıı görünmesin!»[+]

16O duhlar padişahları topladılar bir erä, ani çıfıtçasına dener Armageddon.

17Edinci angil döktü kendi çölmeeni havaya, da /gökteki/ Ayoz binadan /Allahın/ çorbacılık skemnesindän işidildi bir büük ses, ani dedi: «Tamannandı!»

18Ozaman çimçirik çaktı, uultular işidildi, gök gürledi, da oldu ölä büük er tepremesi, nicä olmadıydı nezamandan insan bu er üstündä. Ölä büük er tepremesi oldu![+]

19Büük kasaba üç paya bölündü da milletlerin kasabaları yıkıldı. Büük Vavilon anıldı Allahın önündä, da ona verildi filcan, ani tutêr Allahın kızgın üfkesinin şarabını[+].

20Hepsi adalar kaçıp yok oldular hem bayırlar kaybeldilär[+].

21Göktän insan üstünä tolu yaadı. Herbir tolunun aarlıı bir talant[*] kadardı. Tolu belası ölä korkunçtu, ki insan kötülärdi Allahı bu belanın beterinä[+].

### 17


Orospu karı kızıl canavar üstündä

1Edi angillerdän birisi, angılarında vardı edi çölmek, geldi da lafetti benimnän: «Gel, – dedi, – gösterecäm sana, nicä daava yapılêr büük orospu karıya, ani çok sular üstündä oturêr»[+].

2Erin padişahları onunnan orospuluk ettilär. Onun orospuluk şarabınnan erdä yaşayannar sarfoş oldular[+].

3Angil duhlan beni bir çol erä götürdü, da gördüm bir karı, ani oturêr kızıl canavar üstündä. Bu canavar doluydu adlarlan, angılar kötülärdi Allahı, da onun vardı edi kafası hem on buynuzu[+].

4Bu karı ergivan hem koyu kırmızı renkli rubaylan giiyimni, altınnan, paalı taşlan hem takım sedeflän donaklıydı. Elindä tutardı bir altın oka, dolu kendi orospuluunun iirenç hem mındar[†] işlerinnän.

5Annısında yazılıydı bir ad, angısının var saklı annaması: «Büük Vavilon, orospuların hem erdeki iirençliklerin anası».

6Gördüm, ani bu karı sarfoş olmuştu Allahın ayoz halkı kanından, İisusun şaatları kanından. Sarp şaştım, açan onu gördüm[+].

7Angil bana sordu: «Neçin şaşêrsın? Bän annadacam sana saklı annamayı bu karı için hem canavar için, ani onu taşıyêr, hem angısında var edi kafa hem on buynuz.

8Canavar, angısını gördün, öncä vardı, ama şindi yok. O dipsizliktän çıkacek da kayıplaa gidecek. Erdä yaşayannar, kimin adları dünneyin kurulmasından diil yazılı yaşamak kiyadında, şaşaceklar, görüp canavarı, ani öncä vardı, şindi yok, ama genä gelecek[+].

9Bunu annamak için aariflik lääzım. Edi kafa – edi bayır, angıların üstündä oturêr karı, hem edi padişah.

10Onnardan beşi düştü, biri var, ama öbürü taa gelmedi. Açan da gelecek o, lääzım az vakıt kalsın.

11Canavar, ani öncä vardı, ama şindi yok, o sekizinci padişah hem edisindän biri, ani kayıplaa gider.

12On buynuz, ani gördün – on padişah, angıları taa kabletmedilär padişahlıı, ama padişah zaabitliini kabledeceklär bir saada canavarlan barabar[+].

13Onnarda hepsindä var bir neet, da kendi kudretlerini hem zaabitliklerini canavara vereceklär.

14Onnar Kuzuylan cenk edeceklär, ama Kuzu onnarı enseyecek, zerä Odur saabilerin Saabisi hem padişahların Padişahı, hem kim Onunnan barabar, onnar çaarılmış, seçilmiş hem inanç»[+].

15Sora angil dedi bana: «Sular, angıları sän gördün, neredä oturêr orospu, – halklar, topluluklar, milletlär hem dillär.

16On buynuz hem canavar, ani gördün, onnar orospu karıdan azetmeyeceklär da onu yalnız hem çıplak brakaceklar. Onun etindän iyeceklär da ateştä yakaceklar onu[+].

17Çünkü Allah koydu üreklerinä, yapsınnar Onun istediini da bir neettä kayıl olsunnar canavara vermää kendi padişahlıklarını, Allahın sözü tamannanınca.

18Karı, ani gördün, o – büük kasaba, ani erin padişahları üstünä padişahlık eder».

### 18


Vavilonun yıkılması

1Bundan sora gördüm bir başka angil, ani göktän inärdi, hem kimdä vardı büük zaabitlik. Er onun şafklıından aydınnandı.

2O baardı kuvetli seslän da dedi: «Yıkıldı, yıkıldı büük Vavilon! Etişti olsun cinnerin yaşamak eri, hertürlü fena duhun zındanı, hertürlü diilpak hem iirenç kuşun yuvası[*][+].

3Zerä suladı orospuluunun kızgın şarabınnan hepsi milletleri. Erin padişahları orospuluk ettilär onunnan, hem erin bezirgenneri zenginnedilär onun ölçüsüz sefalıından»[+].

4Sora işittim göktän başka bir ses, ani dedi: «Çık oradan, Benim halkım, ki pay almayasın onun günahlarından da zeetlänmeyäsin onun belalarından.

5Zerä onun günahları, üst-üstä yıvılıp, gökä etişti, da Allah onun kabaatlarını aklına getirdi[+].

6Ona ölä verin, nicä o sizä verdi. İki katına geeri çevirin yaptıkları için. Okaylan, neylän sizä şarap hazırladı, iki katına taa çok geeri ona verin.

7Nekadar kendini metetti hem sefalık sürdü, okadar zeet hem kahır ona çevirin. Zerä o kendi-kendinä deer: „Padişahka gibi oturêrım, diilim dul hem hiç kahır çekmeyecäm!“

8Onuştan bir gündä onun üstünä gelecek belalar – çuma, kahır hem aaçlık. Ateştä yakılmış olacek, zerä kaaviydir Saabi Allah, ani ona daava yapêr[+].

9Erin padişahları, ani onunnan orospuluk ettilär hem sefalık sürdülär, aalayaceklar hem sızlayaceklar onun için, açan göreceklär tütünü onun yangınından.

10Korkuya düşeceklär onun zeetlerindän, da, uzakta durup, deyeceklär: „Vay, vay, büük kasaba, kaavi kasaba Vavilon! Bir saat içindä cezanı buldun“.

11Erin bezirgenneri aalayaceklar hem sızlayaceklar onun için, zerä onnarın mallarını şindän sora yok kim satın alsın.

12Malları altından, gümüştän, paalı taştan, sedeftän, incä ketendän, ipektän, ergivan hem koy-kırmızı renkli parçalardan, hertürlü ii kokulu aaçtan, hertürlü fildişi kabı, hertürlü kabı en paalı aaçtan, tunçtan, demirdän hem mermerdän,

13korițayı, spețiyayı, günnüü, smirna yaayını, ladanı, şarabı, zeytin yaayını, islää unu, boodayı, sıırları, koyunnarı, beygirleri, taligaları hem çırakları – insannarı – kimsey almayacek.

14Deyeceklär: „Meyvalar, beenilmiş senin canından, elindän yok oldular. Hepsi paalı hem yalabık işlerin kaybeldilär. Onnarı sän şindän sora bulamayacan“.

15Bu malların bezirgenneri, ani Vavilondan zenginnedilär, uzakta duraceklar, korkarak onun zeetlerindän, da aalayaceklar hem sızlayaceklar,

16deyip: „Vay, vay, büük kasaba! O incä ketennän, ergivan hem koy-kırmızı renkli rubalarlan giiyimniydi, donaklıydı altınnan, paalı taşlarlan hem sedeflän.

17Bukadar çok zenginnik bir saat içindä kaybeldi!“ Her geminin kapitanı, yolcuları, gemicileri hem hepsi, kim denizdän yaşamasını tutardı, uzakta durardılar.

18Açan gördülär onun yangınından tütünü, baardılar, deyip: „Angı kasaba var bu büük kasaba gibi?“

19Başlarına toz attılar da, aalayıp hem sızlayıp, baarardılar: „Vay, vay, büük kasaba! Onda paalı mallarından zenginnedi hepsi, kimin vardı denizdä gemileri. Bir saatta boş kaldı!“

20Ey, gök, sevin onun başına gelennär için! Sevinin, Allahın ayoz halkı, apostollar hem proroklar, zerä Allah ona daava kesti hem dooruluunuzu çıkardı».

21Ozaman bir kuvetli angil kaldırdı bir taş, ani benzärdi büük dermen taşına, da attı onu deniz içinä, deyip: «Bölä büük kuvetlän atılacek büük kasaba Vavilon, da ondan sora görülmeyecek.

22Artık sendä işidilmeyecek arfa çalannarın, türkücülerin, kaval hem truba çalannarın sesi. Artık sendä hiç bir zanaat ustası bulunmayacek hem dermen uultusu işidilmeyecek artık sendä.

23Artık kandilin şafkı seni aydınnatmayacek, güvää hem gelin sesi artık sendä işidilmeyecek, zerä senin bezirgennerin dünneyin ön adamnarıydı, hem senin büücülüünnän hepsi milletlär aldandılar.

24Zerä sendä prorokların hem Allahın ayoz halkının hem hepsi erdä buazlanannarın dökülü kannarı bulundu»[+].

### 19


Sevinmelik göktä

1Ondan sora bir büük ses işittim göktä, nicä çok insan kalabalıı, ani deyärdi: «Aliluya[*], kurtarmak, metinnik, ikram hem kuvet bizim Allaha![+]

2Zerä aktır hem doorudur Onun daavaları. Çünkü O daava yaptı büük orospu karıya, kim bütün eri orospuluunnan hayırsızlaa götürdü. Ona ceza verdi kendi çıraklarının kannarı için, ani onun elindän döküldü»[+].

3Sora ikinci sıra dedilär: «Aliluya! Orospu karının tütünü kalkêr yukarı diveçtän divecä!»[+]

4Ozaman irmi dört aksakal[†] hem dört yaratık kapandılar da baş iilttilär Allaha, Kim otururdu çorbacılık skemnesindä, deyip: «Amin! Aliluya!»[+]

5Çorbacılık skemnesindän işidildi bir ses, ani deyärdi: «Metinneyin bizim Allahı siz, hepsi Onun çırakları, küçük-büük, ani Ondan korkêrsınız!»

6Sansın çok insan kalabalıın sesini işittim, nicä çok sular uultusu, büük gök gürültülerinä benzär, ani deyärdi: «Aliluya, bizim Saabi Allah, Çokkudretli, başladı padişahlık etmää[+].

7Sevinelim hem şennenelim, metinnik Ona verelim, zerä Kuzunun düün vakıdı geldi, da gelini kendini hazırladı[+].

8Gelinä verildi, giinsin, temiz, yalabık incä keten rubalar». İncä keten rubalar – Allahın ayoz halkının dooru işleri[+].

9Angil dedi bana: «Yaz, ne mutlu teklif edilmişlär Kuzunun düününä!» Sora dedi bana: «Bunnar hakına sözlär – Allahın sözleri!»

10Bän düştüm onun ayaklarına, ki ona baş iildeyim, ama o dedi bana: «Sakın, bunu yapma, bän kafadarım sana hem senin kardaşlarına, angıları şaatlık ederlär İisus için. Allaha baş iilt, zerä İisus için şaatlık – prorokluk duhu»[+].


Atlı biyaz beygir üstündä

11Sora gördüm açılmış gökü, da tä, bir atlı biyaz beygir üstündä. Adı Onun «İnanç» hem «Hak», Kim dooru daava yapêr hem cenk eder.

12Gözleri ateş yalını gibi, başında var çok korona. Bir ad Onda yazılıydı, ani kimsey bilmeer, ondan kendisindän kaarä[+].

13O giiyimniydi rubaylan, ani kana daldırılmış. Onun adı – Allahın Sözü[+].

14Gökteki askerlär Onun ardına yollandılar biyaz beygirlärlän atlı hem temiz hem biyaz incä keten rubalarlan giiyimni.

15Onun aazından bir bilenik kılıç çıkêr, ki onunnan milletleri düüsün, da Kendisi bir demir bastonnan güdecek onnarı. Kendisi dä çiineyecek şarapanayı, neredä yapılêr Allahın, Çokkudretlinin, kızgın üfkesinin şarabı[+].

16Onun rubası hem çantısı üstündä bir adı var yazılı: «Padişahların Padişahı hem Saabilerin Saabisi».

17Gördüm bir angil, ani dururdu gündä da büük seslän baardı hepsi kuşlara, ani uçardılar gök ortasında: «Uçun, toplanın Allahın büük sofrasına,

18ki iyäsiniz ölü padişahların, asker zaabitlerinin hem kudretli adamnarın etini, beygirlerin hem atlıların etini, serbest hem çırak, küçük hem büük, herkezin etini!»

19Gördüm canavarı hem dünnä padişahlarını hem onnarın askerlerini, angıları toplandılar, ki cenk etsinnär Onunnan, Kim atlı beygir üstündä hem Onun askerinnän[+].

20Canavar hem yalancı prorok, ani yapardı meraklı nışannar canavarın önündä, tutuldular. Yalancı prorok bu nışannarlan aldattı onnarı, kim kablettiydi canavarın damgasını hem kim baş iildärdi canavarın idoluna. İkisi dä diridän atıldılar ateş gölünä, ani kükürtlän yanêr[+].

21Ama kalanı öldürüldü kılıçlan, ani beygir üstündä atlının aazından çıkardı. Hepsi kuşlar onnarın etindän doyundular[+].

### 20


Bin yıl padişahlık

1Gördüm bir angil, ani göktän inärdi. Onun elindä vardı dipsizliin anatarı hem bir büük sincir[+].

2O tuttu drakonu, evelki yılanı, angısı – diavol hem şeytan, da baaladı onu bin yıla[+].

3Attı onu dipsizlää, sora, orayı kapayıp, üstünü mühürledi, ki şansora aldatmasın milletleri bin yıl geçmeyincä. Bundan sora o lääzımdı salverilsin bir parça vakıda.

4Gördüm çorbacılık skemnelerini hem oturannarı onnarın üstündä, angılarına verildi zaabitlik, daava yapsınnar. Gördüm insannarın cannarını da, angıların kafaları kesilmişti, zerä şaatlık edärdilär İisus için hem nasaat edärdilär Allahın sözünü. Onnar canavara hem onun idoluna baş iiltmemiştilär hem onun damgasını kendi annılarına hem ellerinä kabletmemiştilär. Onnar dirildilär da padişahlık ettilär Hristozlan barabar bin yıl[+].

5Bu – ilk dirilmäk. Kalanı ölülerdän dirilmedilär, bin yıl tamannanmayınca.

6Mutlu hem ayoz onnar, kimin var payı ilk dirilmektä. Onnarın üstünä ikinci ölümün yok kuvedi. Onnar Allahın hem Hristozun popazları[†] olaceklar da Onunnan padişahlık edeceklär bin yıl[+].


Şeytanın cezası

7Bin yıl tamannandıktan sora, şeytan zındanından salverilecek

8da çıkacek, ki aldatsın milletleri, angıları erin dört tarafında yaşêêrlar – Gogu hem Magogu – da toplasın onnarı bireri cenk için. Onnarın sayısı denizin kumu gibi[+].

9Onnar çıktılar erin her tarafına da dolayladılar Allahın ayoz halkının lagarını hem sevgili kasabayı. Ama göktän /Allahtan/ ateş yaadı da, onnarı yakıp, kül etti[+].

10Diavol, ani onnarı aldadardı, ateş hem kükürt gölünä atıldı, neredä var canavar hem yalancı prorok, da gecä-gündüz diveçtän divecä zeetleneceklär[+].


Ölülär için daava

11Gördüm bir büük biyaz çorbacılık skemnesi hem Onu, Kim otururdu onun üstündä. Erlän gök Onun üzündän kaçtılar da kaybeldilär.

12Gördüm ölüleri – küçükleri hem büükleri, ani ayakça çorbacılık skemnesinin önündä durardılar. Kiyatlar açıldılar, sora bir başka kiyat açıldı, yaşamak kiyadı, da ölülerä, onnarın yaptıklarına görä, daava yapıldı, bakarak ona, ne yazıldı kiyatlarda[+].

13Ozaman deniz geeri verdi ölüleri, ani vardı onda. Ölüm hem ölülär eri dä verdi ölüleri, ani vardı onnarda. Da herkezinä daava yapıldı onnarın yaptıklarına görä[+].

14Ölüm hem ölülär eri ateş gölünä atıldılar. Bu ateş gölü – ikinci ölüm.

15Kimin adı yaşamak kiyadında yazılı olmadı, o ateş gölünä atıldı[+].

### 21


Eni İerusalim

1Sora eni gökü hem eni eri gördüm. Zerä evelki gök hem evelki er geçmiştilär, deniz dä yoktu artık[+].

2Bän, /İoan/, gördüm ayoz kasabayı, Eni İerusalimi, ani göktän, Allahtan inärdi, hazır gelin gibi, angısı donaklı kendi kocası için[+].

3Çorbacılık skemnesindän bir büük ses işittim, ani deyärdi: «Budur, Allahın çadırı insannar arasında! O yaşayacek onnarlan. Onnar Onun insanı olacek, hem Kendi Allah onnarın arasında onnarın Allahı olacek.

4Allah her yaşı onnarın gözlerindän silecek. Artık ölüm olmayacek. Artık aalamak, sızlamak hem acı olmayacek. Zerä evelki işlär geçti»[+].

5Çorbacılık skemnesindä Oturan dedi: «Tä, hepsini eni yapêrım». Sora dedi: «Yaz, zerä bu sözlär hakına hem dooru»[+].

6Sora dedi bana: «Tamannandı! Bänim Alfa hem Omega, Baş hem Son. Kim susadı, Bän ona yaşamak suyunun sızıntısından verecäm, parasız içsin[+].

7Kim enseyecek, o bunnarı edenecek. Bän ona Allah olacam, o da bana ool olacek[+].

8Ama korkaklar, inansızlar, iirenç olannar, öldürücülär, orospuluk edennär, büücülär, idollara baş iildennär hem hepsi yalancılar, onnarın payları göldä, ani ateş hem kükürtlän yanêr. Bu – ikinci ölüm»[+].

9Edi angildän birisi, angılarında vardı edi çölmek, dolu edi bitki belalarlan, gelip, lafetti benimnän: «Gel, – dedi, – gösterecäm sana Kuzunun gelinini, karısını!»[+]

10Duhlan götürdü beni bir büük hem üüsek bayıra da gösterdi ayoz kasabayı, İerusalimi, ani göktän, Allahtan inärdi[+].

11Orada vardı Allahın metinnii, da onun şafkı benzärdi bir çok paalı taşa, yaspis taşına, ani yalabır, kristal gibi.

12Dolaylıydı bir büük hem üüsek duvarlan. Duvarda vardı oniki tokat, da oniki angil beklärdi tokatlarda, angıların üstündä İzrailin oniki tamızlıı adları yazılıydı:

13Günduusuna dooru üç tokat, poyraza dooru üç tokat, üülenä dooru üç tokat, günbatısına dooru üç tokat.

14Kasaba duvarının vardı oniki temel taşı, neredä yazılıydı Kuzunun oniki apostolların adları[+].

15Angil, ani benimnän lafedärdi, tutardı altından bir saaz, ki kasabayı hem onun tokatları hem duvarlarını ölçsün[+].

16Kasaba erleşikti dört köşeli. Onun uzunnuu hem genişlii birtürlü. Angil kasabayı saazlan ölçtü da buldu oniki bin stadi[*]; uzunnuu, genişlii hem üüseklii birtürlü.

17Ölçtü onun duvarını da buldu üz kırk dört endezä adam ölçüsünnän, angil ölçüsü dä hep ölä.

18Duvar yapılıydı yaspis taşından, ama kasaba – temiz altından, pak[†] şişä gibi.

19Kasaba duvarının temelleri donaklıydı hertürlü paalı taşlarlan: ilk temeli – yaspis, ikincisi – sapfir, üçüncüsü – halkidon, dördüncüsü – zümrüt,

20beşincisi – damarlı akik, altıncısı – kırmızımsı akik, edincisi – sarı yakut, sekizincisi – beril, dokuzuncusu – topaz, onuncusu – sarı zümrüt, onbirincisi – giațint, onikincisi – ametist.

21Oniki tokat – oniki sedeftän, herbir tokat birär sedeftän yapılı. Kasabanın ana yolu yapılı temiz altından, duruk şişä gibi.

22Ayoz bina[†] orada görmedim, zerä Saabi Allah, Çokkudretli, hem Kuzu ayoz bina orada.

23Kasabanın yok lääzımnıı gün için eki ay için, orada şafk etsinnär deyni, zerä Allahın metinnii aydınnadêr kasabayı, hem Kuzu – şafk orada[+].

24Milletlär kasabanın aydınnıında gezeceklär. Dünnä padişahları orayı kendi şannıklarını getireceklär.

25Kasabanın tokatları gündüz hiç kapanmayacek, zerä gecä orada olmayacek.

26Milletlerin metinnii hem ikramı hem paalı işleri orayı getirilecek.

27Bişey mındar orayı girmeyecek hem kimsey, kim yapêr iirenç işlär hem yalan söleer, ama sade onnar, angıların adları yazılı Kuzunun yaşamak kiyadında.

### 22

1Angil gösterdi bana yaşamak suyunun deresini, ani kristal gibi yalabık. O sızêr Allahın hem Kuzunun çorbacılık skemnesindän.

2Kasabanın ana yolunun ortasında, derenin iki tarafında bulunêr yaşamak fidanı, ani oniki türlü meyva yapêr, her ay kendi meyvasını verer. Bu fidanın yaprakları milletlerin alışması için[+].

3Hem hiç bişey betvalı orada olmayacek. Ama Allahın hem Kuzunun çorbacılık skemnesi orada olacek, hem Onun çırakları Ona izmet edeceklär.

4Onun üzünü göreceklär, adını annılarında taşıyaceklar[+].

5Artık gecä olmayacek, hem şafk diil lääzım onnara, ne dä gün aydınnıı, zerä Saabi Allah aydınnadacek onnarı. Onnar diveçtän divecä padişahlık edeceklär[+].

6Sora angil dedi bana: «Bu sözlär hakına hem dooru. Saabi, prorokların duhlarının Allahı, angilini yolladı, ki göstersin Kendi çıraklarına, ne tezdä lääzım olsun»[+].


İisusun ikinci gelmesi

7«Tä, tez gelerim. Mutlu, kim tamannêêr prorokluk sözlerini, ani var bu kiyatta!» – deer İisus[+].

8Bän, İoan, o, kim bunnarı gördü hem işitti. Açan işittim hem gördüm, angilin ayaklarına düştüm, kim bana bunnarı gösterärdi, ki baş iildeyim ona[+].

9Ama o dedi bana: «Sakın, bunu yapma, zerä bän sade izmetkerim, nicä sän hem senin kardaşların proroklar hem onnar, kim bu kiyadın sözlerini tamannêêr. Bir Allaha baş iilt».

10Sora dedi bana: «Bu kiyadın prorokluk sözlerini mühürlämeyäsin, zerä vakıt yakın[+].

11Kim kötülük yapêr, taa yapsın kötülük. Kim kirli, kirli kalsın. Kim dooru, taa yapsın dooruluk. Kim ayoz, taa ayozlansın»[+].

12İisus deer: «Bän tezdä gelerim, ödääm benimnän, ki herkezä yaptıklarına görä vereyim[+].

13Bänim Alfa hem Omega, Birinci hem Bitki, Baş hem Son[+].

14Mutlu onnar, kim rubalarını yıkêêr[*], ki doorulukları olsun, imää deyni yaşamak fidanından hem, tokatlardan geçip, kasaba içinä girmää![+]

15Dışanda köpeklär, büücülär, orospuluk edennär, öldürücülär, idollara baş iildennär, onnar, kim sever yalan sölemää hem aldadêr[+].

16Bän, İisus, yolladım benim angilimi, ki sizä bölä şaatlık etsin kliselär için. Bän – Davidin[†] kökü hem senselesi, yalabık sabaa yıldızı[+].

17Duh hem gelin deer: „Gel!“ Kim işider, desin: „Gel!“ Susuz olan gelsin hem kim isteer, yaşamak suyu parasız alsın!»[+]

18Herkezinä şaatlık ederim, kim bu kiyadın prorokluk sözlerini işider: eer birkimsey bişey bu sözlerä eklärseydi, Allah ona belaları, ani bu kiyatta yazılı, ekleyecek.

19Hem, eer birkimsey bişey bu prorokluk kiyadın sözlerindän çıkararsaydı, Allah onun payını yaşamak fidanından hem ayoz kasabadan, ani bu kiyatta yazılı, çıkaracek.

20O, kim şaatlık eder bu işlär için, deer: «Hakına, tezdä gelerim!» Amin! Ey, gelsänä, Saabi İisus![+]

21Saabi İisusun iivergisi olsun herkezlän! /Amin./

## Sözlük (Eni Baalantı)

### Sözlük (Eni Baalantı)

Sözlük (Eni Baalantı)


A

B

D

E

F

H

İ

K

L

M

N

P

S

T

V

Z


SÖZLÜK

### Adam Oolu

Adam Oolu

butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

### Aksakal

Aksakal

İzrailin millet öndercilerindän biri.

### Allahtan korkannar

Allahtan korkannar

tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

### Altar

Altar

masa, neredä popaz günnüklärdi.

### Ayoz bina

Ayoz bina

yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

### Ayoz Yazılar

Ayoz Yazılar

din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

### Baş popaz

Baş popaz

iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

### Bilgiçlär

Bilgiçlär

bak Zakon üüredicileri.

### David

David

İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

### Dinar

Dinar

gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

### Esir karısı

Esir karısı

В древнем Израиле мужчина мог взять себе рабыню, чтобы она спала с ним и рожала ему детей. У наложницы были определенные права и она считалась членом семьи. По статусу она была ниже жены этого мужчины, но выше простой рабыни. Дети рожденные от наложницы обычно могли на ряду с его дргуими детьми получить часть имущества их отца.

### Fariseylär

Fariseylär

Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

### Harççılar

Harççılar

harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

### İudeylär

İudeylär

çıfıtlar.

### Kesiklik

Kesiklik

erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

### Kesiklilär

Kesiklilär

iudeylär (çıfıtlar).

### Kolonada

Kolonada

bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

### Kurbannık

Kurbannık

bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

### Leviylilär

Leviylilär

İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

### Messiya (urumca «Hristos»)

Messiya (urumca «Hristos»)

bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

### Nard

Nard

paalı, ii kokulu yaa.

### Negev

Negev

Негев - так на еврейском языке называется пустынное место в южной части Ханаана (нынешнего Израиля), на юго-запад от Мертвого моря.

### Pak/mındar

Pak/mındar

pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

### Paskellä yortusu

Paskellä yortusu

Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

### Popaz

Popaz

izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

### Sadukeylär

Sadukeylär

Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

### Sinagoga

Sinagoga

bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

### Sinedrion

Sinedrion

Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

### Tayfännar

Tayfännar

1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

### Veelzevul

Veelzevul

şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

### Zakon üüredicileri

Zakon üüredicileri

insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

### Zakon

Zakon

Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

### Zilotlar

Zilotlar

urum dilindä «çok çalışkannar». İudeylerin din politikleri, angıları çok çalışardılar korusunnar iudey dinini tayfännarın adetlerindän da bakardılar cenklän kurtarsınnar insanı Roma zaabitliindän. Olur, ki İisusun oniki apostolun birisi, Simon Kananit, öncä bu grupadandı.

## Kartalar (Eni Baalantı)

Geografiya kartaları

Adam Oolu - butürlü İisus adlardı Kendisini. Butürlü Messiya adlanêr Eski Baalantıda, Daniilin kiyadında (Dan. 7:13 ) hem başka Ayoz Yazılarda. Bu adlan İisus istärdi göstersin, ani O Kendisi Messiya hem Padişah. Başka taraftan, İisus Kendini sayardı insannan bir, onun için deyärdi Kendisi için «Adam Oolu».

Aksakal - İzrailin millet öndercilerindän biri.

Allahtan korkannar - tayfännar, angıları iudey dininä dönmüş, ama kesikli olmamıştılar.

Altar - masa, neredä popaz günnüklärdi.

Ayoz bina - yalnız bir käämil yapı, yapılı maasuz Allaha izmetçilik için. Ayoz binanın aulu içindä vardı kurbannık, neredä getirilärdi kurban günah için hem başka kurbannar. Bu binayı baştan yaptı padişah Solomon. Bozgunculuktan sora onu enidän yaptı Zorovavel. Sora bunun da erinä başka bir Ayoz bina yaptı padişah İrod. Ayoz bina içindä Allahlan adamın buluşmak eriydi.

Ayoz Yazılar - din kiyatları, yazılı Allahın proroklarından, angıları girärdi Eski Baalantıya. İisus Hristozdan sora bunnara Eni Baalantının kiyatları eklendi.

Baş popaz - iudeylerdä en büük popaz, ani kullanardı Sinedrionu. Salt onun vardı dooruluu yılda bir sıra girsin Ayoz binanın En ayoz erinä.

Bilgiçlär - bak Zakon üüredicileri.

David - İzrailin en anılmış padişahı, İudanın senselesindän.

Dinar - gümüş moneta – Roma imperatorluunda faydalanırdı. (Bir günnük işin parası.)

Fariseylär - Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm adam, ani çalışardılar sıkı tutmaa Moiseyin zakonunu.

Harççılar - harçları insandan toplayannar Roma imperatorluun haznasına. İudeylär azetmärdilär harççılardan, çünkü onnar barabar işlärdilär tayfän Roma zaabitliinnän hem insandan toplardılar taa çok para, nekadar lääzım.

İudeylär - çıfıtlar.

Kesiklik - erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan baalantısına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora.

Kesiklilär - iudeylär (çıfıtlar).

Kolonada - bir örtülü er, neredä insan gezäbilir hem durabilir.

Kurbannık - bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha Zakonun sırasına görä.

Leviylilär - İzrailin oniki tamızlıının birindän, Leviy tamızlıındandılar. Popaz diildilär, ama popazlara yardım edirdilär. Ayoz binada psalmalarlan hem muzıkaylan Allahı metinnärdilär, kurban hayvannarı kurban için hazırlardılar hem başka işlär yapardılar. İzrailin oniki tamızlıından biri için onnara deyärdilär «leviylilär».

Messiya (urumca «Hristos») - bu çıfıtça sözün annaması «yaalanmış» yada «Allahtan seçilmiş». Messiya – Allahtan yollanılmış, angısı için öncä haber verilmişti Zakonun hem Prorokların kiyatlarında. İisusun vakıdında iudeylär beklärdilär, ki Messiya gelsin hem inanardılar, ani O kurtaracek onnarı Romanın zaabitliindän da kuracek Kendi padişahlıını.

Nard - paalı, ii kokulu yaa.

Pak/mındar - pak hayvannar – hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

Paskellä yortusu - Eni Baalantıda Hamursuz yortu da adlanêr. Bu yortuda iudeylär anêrlar geceyi, açan Allah, Moiseyin zamanında, kurtardı onnarı Mısırdan, neredä esirliktä bulunardılar.

Popaz - izmetkär Ayoz binada İerusalim kasabasında, iudeylerdä. Popazlar lääzımdı getirsinnär, Moiseyin zakonuna görä, hertürlü kurbannar hem başka izmetçilik yapsınnar.

Sadukeylär - Hristozun zamanında iudeylerdä bir bölüm üürenmiş adam, ani inanmardılar başka bişeyä, ne için açık yoktu yazılı Moiseyin kiyatlarında. Onnar inanmardılar, ani ölülär dirileceklär hem ölümdän sora yaşamak olacek. Sadukeylerin arasında vardı büük popazlar.

Sinagoga - bir din yapısı, neredä iudeylär toplanêrlar her cumertesi günü, ki baş iiltsinnär Allaha.

Sinedrion - Hristozun zamanında iudeylerin en üüsek daavası. Büük popazlar, aksakallar hem bilgiçlerdän (70 kişidän) kuruluydu.

Tayfännar - 1) diil iudeylär; 2) insannar, ani inanêr çok allahları.

Veelzevul - şeytanın adlarının birisi (fena duhların başı).

Zakon üüredicileri - insannar, kim ii bilirdi Zakonu da insana annadırdı. İisusun vakıdında onnar bir küçük bölüm insandı, angıları çok saygılıydılar iudeylerin arasında. Onnardan çoyu Sinedrionun azalarıydı.

Zakon - Ayoz Zakon yada Moiseyin zakonu, Bibliyanın ilk beş kiyadı. Bu kiyatlarda yazılı dünneyin kurulması için, ilk inan adamnarı için, İzrail halkı için, onnarın Mısırdan boşandırılmakları için, Ayoz bina için, kurbannar için hem popazlık sıraları için. Zakonda yazılıydı on sımarlamak, ani Allah verdi Moiseyä, yazıp Kendi parmaannan iki yonulmuş taş üstündä. Zakon annadêr, nicä düşer sevmää Allahı hem yakın olanını (insanı).

• 1:1 Luka 3:23-28

+ 1:1 Yaradılış 22:18,

+ 1:2 Yaradılış 21:3, Yaradılış 25:6, Yaradılış 29:35

+ 1:3 Yaradılış 38,

+ 1:4 Rufi 4:18-22

+ 1:16 Luka 1:27

• 1:18 Luka 2:1-7

+ 1:18 Luka 1:27, Luka 1:35

+ 1:21 Luka 1:31, Yaptıklar 4:12, Yaptıklar 13:38

+ 1:22 Matfey 2:14, Matfey 4:14, Matfey 21:4, Matfey 26:56, Mark 14:49, İoan 19:36,

+ 2:1 Luka 1:5, Luka 2:4-7, İoan 7:42

+ 2:11 İoan 19:39

+ 2:12 Yaradılış 20:6

* 2:13 Mısır – Egipet.

+ 2:15 Matfey 1:22

+ 2:17 Matfey 27:9

+ 2:23 Luka 1:26, Luka 2:39, İoan 1:45

• 3:1 Mark 1:1-8, Luka 3:1-9, Luka 3:15-17, İoan 1:19-28

+ 3:1 Luka 1:80, İoan 1:6

+ 3:2 Mark 1:15

+ 3:6 Yaptıklar 19:18

+ 3:7 Matfey 12:34, Matfey 23:33, Romalılara 5:9, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 3:9 İoan 8:33

+ 3:10 Matfey 7:19

+ 3:11 İoan 1:15, Yaptıklar 2:3

+ 3:12 Matfey 13:30, Çıfıtlara 6:8

• 3:13 Mark 1:9-11, Luka 3:21-22

+ 3:16 Yaptıklar 7:56, İoan 1:32-33

+ 3:17 Mark 9:7, İoan 12:28, Matfey 17:5, 2 Petrіnіn 1:17

• 4:1 Mark 1:12-13, Luka 4:1-13

* 4:1 Diavol – şeytan.

+ 4:2 Matfey 21:18

+ 4:3 1 Salonіklіlerä 3:5

+ 4:6 İoan 7:4

+ 4:10 Matfey 16:23,

+ 4:11 Luka 22:43

• 4:12 Mark 1:14-15, Luka 4:14-15

+ 4:12 Matfey 14:3

+ 4:13 Matfey 2:23, Mark 1:21

+ 4:14 Matfey 1:23

• 4:18 Mark 1:16-20, Luka 5:1-11

+ 4:18 İoan 1:40-42

+ 4:19 Matfey 13:47

+ 4:20 Matfey 19:27

• 4:23 Luka 6:17-19

+ 4:23 Mark 1:39

+ 4:24 Luka 2:2

+ 4:25 Mark 5:20, Mark 7:31

• 5:3 Luka 6:20-23

+ 5:4 Eklesiast 7:3, 2 Korіnflіlerä 7:10, Apokalіpsіs 21:4

+ 5:6 İoan 7:37

+ 5:7 Luka 6:36

+ 5:8 1 İoanın 3:2, Çıfıtlara 12:14, Apokalіpsіs 22:4

+ 5:9 İakovun 3:18, 2 Tіmofeyä 2:22, İoan 1:12, 1 İoanın 3:1, 1 İoanın 5:1, Romalılara 8:14

+ 5:11 İakovun 1:2, 1 Petrіnіn 4:14

+ 5:12 Yaptıklar 5:41, İakovun 1:2, Romalılara 5:3, 2 Korіnflіlerä 12:10, Çıfıtlara 10:34

• 5:13 Mark 9:50, Luka 14:34-35

+ 5:14 Efeslіlerä 5:8

+ 5:15 Mark 4:21, Luka 8:16, Luka 11:33

+ 5:16 1 Petrіnіn 2:12, 2 Korіnflіlerä 9:13

+ 5:17 Romalılara 3:31, Romalılara 10:4

+ 5:18 Luka 16:17

+ 5:19 Matfey 11:11, Matfey 18:4

+ 5:20 İoan 3:5

* 5:22 Raka – boş adam.

* 5:22 Sinedrion – üüsek daava evi İudeyada.

+ 5:22 1 İoanın 3:15

+ 5:25 Luka 12:58-59

* 5:26 Kodrant – küçük para.

+ 5:30 Matfey 18:8-9, Mark 9:43-44

• 5:31 Matfey 19:9, Mark 10:11-12, Luka 16:18

+ 5:32 Romalılara 7:3, 1 Korіnflіlerä 7:10-11

+ 5:34 Yaptıklar 7:49

+ 5:37 İakovun 5:12

• 5:38 Luka 6:27-36

+ 5:39 1 Petrіnіn 2:23, Romalılara 12:17, 1 Korіnflіlerä 6:7

+ 5:44 Romalılara 12:20, Luka 23:34, Yaptıklar 7:60, 1 Petrіnіn 3:9, Romalılara 12:14

+ 5:45 Yaptıklar 14:17

* 5:47 Tayfännar – diil iudeylär; insannar, ani inanêr çok allahları.

+ 5:48 Matfey 19:21, İakovun 1:4, Efeslіlerä 5:1, Koloslulara 1:28

+ 6:1 1 İoanın 2:29

+ 6:2 Luka 6:24

• 6:5 Luka 11:2-4

+ 6:5 Luka 18:11

+ 6:7 Eklesiast 5:1

+ 6:10 Matfey 26:42

+ 6:13 Matfey 26:41, İoan 17:15, 2 Salonіklіlerä 3:3

+ 6:14 Mark 11:25-26, Efeslіlerä 4:32, Koloslulara 3:13

+ 6:15 Matfey 18:35, İakovun 2:13

• 6:19 Luka 11:34-36, Luka 12:22-34

+ 6:19 1 Tіmofeyä 3:3, 1 Tіmofeyä 6:9, Çıfıtlara 13:5, İakovun 5:2-3

+ 6:20 Matfey 19:21, 1 Petrіnіn 1:4

+ 6:24 Luka 16:13

+ 6:25 Fіlіplіlerä 4:6, 1 Petrіnіn 5:7

+ 6:26 Matfey 10:31, Matfey 12:12

* 6:27 Boyuna – yada «yaşamasına».

+ 6:30 Matfey 8:26, Matfey 14:31, Matfey 16:8

• 7:1 Luka 6:37-38, Luka 6:41-42

+ 7:1 Romalılara 14:10, 1 Korіnflіlerä 4:5, İakovun 4:12

+ 7:2 Mark 4:24, Romalılara 2:1

+ 7:6 Matfey 15:26

• 7:7 Luka 11:9-13

+ 7:8 Matfey 18:19, Matfey 21:22, Mark 11:24, İoan 14:13-14, 1 İoanın 3:22, 1 İoanın 5:14

+ 7:11 Yaradılış 6:5, Matfey 12:34

+ 7:12 Luka 6:31, Matfey 22:40, Galatіyalılara 5:14

• 7:13 Luka 13:24

• 7:15 Luka 6:43-44, Luka 13:25-27

+ 7:15 Matfey 24:11, Mark 13:22, Yaptıklar 13:6, 2 Petrіnіn 2:1, 1 İoanın 4:1, Yaptıklar 20:29

+ 7:16 İakovun 2:18

+ 7:17 Matfey 12:33-35

+ 7:19 Matfey 3:10

+ 7:22 Matfey 25:11, Luka 6:46, İoan 13:13, Mark 9:38, Luka 9:49

+ 7:23 Matfey 25:41

• 7:24 Luka 6:47-49

+ 7:29 Mark 1:22, Luka 4:32

• 8:1 Mark 1:40-45, Luka 5:12-16

+ 8:2 Mark 9:22

+ 8:4 Matfey 9:30, Matfey 17:9, Mark 1:34, Luka 17:14

• 8:5 Luka 7:1-10

* 8:6 Kötürüm – paralizovannıy.

+ 8:10 Yaptıklar 10:2

+ 8:11 Luka 13:29, Luka 16:23, Efeslіlerä 3:6

+ 8:12 Matfey 13:42, Matfey 22:13, Matfey 22:30, Matfey 24:51, Matfey 25:13, Luka 13:28

+ 8:13 Matfey 9:29, İoan 4:53

• 8:14 Mark 1:29-34, Luka 4:38-41

+ 8:14 1 Korіnflіlerä 9:5

+ 8:15 Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

• 8:18 Luka 9:57-62

+ 8:18 Mark 4:35, Luka 8:22

• 8:23 Mark 4:35-41, Luka 8:22-25

+ 8:26 Matfey 6:30,

• 8:28 Mark 5:1-20, Luka 8:26-39

+ 8:29 Mark 1:23-24, Luka 4:34

+ 8:34 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39

• 9:1 Mark 2:1-12, Luka 5:17-26

+ 9:1 Matfey 4:13

+ 9:2 Mark 6:55, Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48

+ 9:3 Matfey 26:65, İoan 10:33

• 9:9 Mark 2:13-17, Luka 5:27-32

+ 9:11 Matfey 11:19, Luka 15:2

+ 9:13 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15

• 9:14 Mark 2:18-22, Luka 5:33-39

+ 9:14 Matfey 11:2, Matfey 14:12, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 9:15 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2, Mark 14:7, Luka 17:22, İoan 16:20

• 9:18 Mark 5:21-43, Luka 8:40-56

+ 9:21 Mark 3:10

+ 9:22 Mark 10:52, Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8

+ 9:24 İoan 11:11

+ 9:25 Yaptıklar 9:40, Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

+ 9:27 Matfey 22:42, Luka 1:32, Matfey 20:29-34

+ 9:29 Matfey 8:13

+ 9:30 Matfey 8:4, Matfey 12:16, Matfey 17:9, Mark 1:44

+ 9:31 Mark 1:45, Mark 7:36

+ 9:34 Matfey 10:25, Matfey 12:24

+ 9:36 Mark 8:2, Mark 6:34

+ 9:38 Luka 10:2, İoan 4:35

• 10:1 Mark 3:13-19, Mark 6:7-13, Luka 6:12-16, Luka 9:1-6, Luka 10:1-12

+ 10:6 Matfey 15:24, 1 Petrіnіn 2:25

+ 10:7 Matfey 3:2, Matfey 4:17

+ 10:8 Matfey 8:2, Yaptıklar 20:35

+ 10:10 1 Tіmofeyä 5:18

+ 10:14 Yaptıklar 13:51

+ 10:15 Yaradılış 18:20, Yaradılış 19:24,

• 10:16 Mark 13:9-13, Luka 12:2-12, Luka 21:12-17

+ 10:16 Luka 10:3, Yaradılış 3:1

+ 10:18 Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6,

+ 10:21 Matfey 24:10

+ 10:22 Matfey 24:9, İoan 15:18, İakovun 5:11, Galatіyalılara 6:9, Apokalіpsіs 2:10

+ 10:23 Yaptıklar 8:1, Yaptıklar 14:6

+ 10:24 Luka 6:40, İoan 13:16

* 10:25 Veelzevul – şeytan.

+ 10:25 Matfey 9:34, Matfey 12:24

+ 10:26 Mark 4:21, Luka 8:17, Luka 12:2

* 10:29 Assariy – ufak para.

+ 10:31 Matfey 6:26, Matfey 12:12

+ 10:32 Romalılara 10:9, Apokalіpsіs 3:5

+ 10:33 Matfey 25:12, 1 İoanın 2:23, 2 Tіmofeyä 2:12

• 10:34 Luka 12:51-53, Luka 14:26-27

+ 10:34 Yaptıklar 14:4

+ 10:38 Matfey 16:24-25, Mark 8:34-35, Luka 9:23

+ 10:39 İoan 12:25

+ 10:40 Matfey 25:40, Luka 10:16, İoan 12:44, İoan 13:20, Galatіyalılara 4:14

+ 10:42 Mark 9:41, Çıfıtlara 6:10

• 11:1 Luka 7:18-35

+ 11:2 Matfey 14:3, Luka 3:19-20, İoan 3:24, İoan 4:25, İoan 6:14, İoan 11:27

* 11:3 Kendi üürenicilerini: kimi tekstlerdä «ikisini üürenicilerin».

+ 11:6 İoan 6:61, İoan 16:1

+ 11:7 Matfey 3:1

+ 11:9 Matfey 14:5, Matfey 21:26

+ 11:10 Mark 1:2

+ 11:11 Luka 1:15

+ 11:12 Luka 16:16

+ 11:14 Matfey 17:12-13, Luka 1:17

+ 11:15 Apokalіpsіs 2:7

+ 11:18 Matfey 3:4, Luka 1:15

+ 11:19 İoan 2:1, İoan 12:2, Matfey 9:10-11

• 11:20 Luka 10:13-15

+ 11:21 Mark 6:45, Mark 8:21, Mark 3:7

+ 11:22 Matfey 15:21

• 11:25 Luka 10:21-22

+ 11:27 İoan 13:3, İoan 17:2, İoan 6:46, İoan 7:29, İoan 8:19, İoan 10:15

+ 11:28 İoan 7:37

+ 11:30 1 İoanın 5:3

• 12:1 Mark 2:23-28, Luka 6:1-5

+ 12:6 Matfey 12:41

• 12:9 Mark 3:1-6, Luka 6:6-11

+ 12:10 Luka 11:54, Luka 20:20

+ 12:12 Matfey 6:26, Matfey 10:31

+ 12:16 Matfey 8:4, Matfey 9:30

• 12:22 Mark 3:20-30, Luka 11:14-23

+ 12:23 Matfey 9:27

+ 12:24 Matfey 9:34, Matfey 10:25

+ 12:27 Mark 9:38, Yaptıklar 19:13

+ 12:30 Mark 9:40

+ 12:31 Mark 3:29, Luka 12:10

+ 12:33 Matfey 7:17-20, Luka 6:43-45

+ 12:34 Matfey 3:7, Matfey 23:33, Yaradılış 6:5, Matfey 7:11, Matfey 15:18, İakovun 3:6

+ 12:36 Romalılara 14:12

+ 12:37 Matfey 5:22, İakovun 3:2-12

• 12:38 Mark 8:11-12, Luka 11:29-32

+ 12:38 1 Korіnflіlerä 1:22

+ 12:39 Matfey 16:4

+ 12:40 İona 2:1

+ 12:41 Romalılara 2:27, İona 3:5, Matfey 12:6

• 12:43 Luka 11:24-26

+ 12:45 2 Petrіnіn 2:20

• 12:46 Mark 3:31-35, Luka 8:19-21

+ 12:46 Matfey 13:55, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 12:50 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11

• 13:1 Mark 4:1-9, Luka 8:4-8

+ 13:9 Matfey 11:15

• 13:10 Mark 4:10-12, Luka 8:9-10

+ 13:11 Matfey 19:11

+ 13:12 Matfey 25:29

+ 13:15 İoan 12:40, Yaptıklar 28:26-27

+ 13:16 Luka 10:23-24

+ 13:17 Çıfıtlara 11:13, 1 Petrіnіn 1:10-12

• 13:18 Mark 4:13-20, Luka 8:11-15

+ 13:21 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 13:22 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 13:23 İoan 15:5

+ 13:30 Matfey 3:12

• 13:31 Mark 4:30-34, Luka 13:18-21

+ 13:32 Matfey 17:20, Luka 17:6,

+ 13:33 1 Korіnflіlerä 5:6, Galatіyalılara 5:9

+ 13:38 İoan 8:44

+ 13:39 Apokalіpsіs 14:15-16

+ 13:41 Matfey 24:31

+ 13:42 İoan 15:6, Apokalіpsіs 20:15, Matfey 8:12

+ 13:43 Matfey 11:15

+ 13:47 Matfey 4:19

+ 13:48 İoan 21:11

+ 13:49 Matfey 25:32

+ 13:50 Matfey 8:12

• 13:53 Mark 6:1-6, Luka 4:16-30

+ 13:54 Matfey 2:23, Luka 2:39, Luka 4:23, Mark 1:21

+ 13:55 İoan 6:42, Matfey 12:46

+ 13:57 Matfey 11:6, İoan 4:44

• 14:1 Mark 6:14-29, Luka 9:7-9

+ 14:2 Matfey 16:14

+ 14:3 Matfey 4:12, Matfey 11:2, Luka 3:19-20, İoan 3:24

+ 14:5 Matfey 11:9, Matfey 21:26

+ 14:12 Matfey 9:14

• 14:13 Mark 6:30-44, Luka 9:10-17, İoan 6:1-14

+ 14:21 Matfey 15:38

• 14:22 Mark 6:45-56, İoan 6:15-21

+ 14:23 Mark 1:35, Luka 4:42, Luka 5:16

+ 14:26 Luka 24:37

+ 14:31 Matfey 6:30

+ 14:33 Luka 1:35

+ 14:34 Mark 6:53, Luka 5:1

• 15:1 Mark 7:1-23

+ 15:2 Luka 11:38

+ 15:3 Galatіyalılara 1:14

+ 15:7 Matfey 23:13, Yaptıklar 28:25

+ 15:9 Koloslulara 2:22

+ 15:11 Yaptıklar 10:15

+ 15:13 İudanın 1:12

+ 15:14 Matfey 23:16, Luka 6:39

+ 15:18 Matfey 12:34, İakovun 3:6

+ 15:19 Galatіyalılara 5:19-21, 1 Korіnflіlerä 6:9-10

• 15:21 Mark 7:24-30

+ 15:22 Matfey 9:27, Luka 1:32

+ 15:24 Matfey 10:6, 1 Petrіnіn 2:25

+ 15:26 Matfey 7:6

• 15:29 Mark 7:31

+ 15:32 Matfey 9:36

+ 15:38 Matfey 14:21

* 15:39 Magdala: taa geç tekstlerdä «Magadan».

• 16:1 Mark 8:11-13, Luka 12:54-56

+ 16:1 Matfey 3:7, 1 Korіnflіlerä 1:22

+ 16:4 İona 2:1, Matfey 12:39

• 16:5 Mark 8:14-21

+ 16:6 Luka 12:1, 1 Korіnflіlerä 5:7-8

+ 16:8 Matfey 6:30

+ 16:9 Matfey 14:13-21

+ 16:10 Matfey 15:36-37

• 16:13 Mark 8:27-30, Luka 9:18-21

+ 16:14 Matfey 14:2,

+ 16:17 1 Korіnflіlerä 2:13

* 16:18 Petri – urumca annaması «taş».

* 16:18 Kuvedi – urumca «tokatları».

+ 16:18 Mark 3:16, İoan 1:42, Efeslіlerä 2:20

+ 16:20 Matfey 9:30

• 16:21 Mark 8:31, Luka 9:22-27

+ 16:21 Luka 17:25, Mark 9:31, Mark 10:34, İoan 2:19

+ 16:23 Matfey 4:10, Fіlіplіlerä 3:19

+ 16:24 Matfey 10:38-39

+ 16:25 Matfey 19:29

+ 16:27 Matfey 24:30, Matfey 25:31, 1 Salonіklіlerä 4:16, Eklesiast 3:17, Apokalіpsіs 2:23

+ 16:28 Matfey 24:34, İoan 21:22

• 17:1 Mark 9:2-13, Luka 9:28-36

+ 17:1 Mark 5:37, Mark 14:33

+ 17:2 Apokalіpsіs 1:16

+ 17:5 Matfey 3:17, 2 Petrіnіn 1:17

+ 17:9 Matfey 8:4, Matfey 9:30, Mark 1:44

+ 17:13 Matfey 11:14, Luka 1:17

• 17:14 Mark 9:14-29, Luka 9:37-43

+ 17:18 Mark 1:26, Yaptıklar 8:7

+ 17:20 Matfey 13:31, Luka 17:6, Mark 11:23

• 17:22 Mark 9:30-32, Luka 9:43-45

+ 17:23 Matfey 16:21, Matfey 20:19

+ 17:24 Mark 9:33, Matfey 22:17

* 17:27 Statir – dört drahma (para).

+ 17:27 Romalılara 13:7

• 18:1 Mark 9:33-37, Mark 9:42-48, Luka 9:46-48, Luka 17:1-2

+ 18:3 1 Korіnflіlerä 14:20, Matfey 19:16

+ 18:5 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20

+ 18:7 Matfey 26:24

+ 18:8 Matfey 5:30, Matfey 25:41, Apokalіpsіs 20:10

+ 18:9 Matfey 5:29

• 18:10 Luka 15:3-7

+ 18:14 İoan 6:39

• 18:15 Luka 17:3

+ 18:15 İakovun 5:19, Galatіyalılara 6:1

+ 18:16 2 Korіnflіlerä 13:1

+ 18:17 Matfey 5:46-47, Tіta 3:10

+ 18:19 Matfey 7:7-8

+ 18:21 Luka 17:4

* 18:24 Bir talant – 6000 dinar. Bir dinar – bir günün hakıydı.

+ 18:35 Matfey 6:15, İakovun 2:13

• 19:1 Mark 10:1-12

+ 19:4 Yaradılış 1:27

+ 19:5 Yaradılış 2:24, Efeslіlerä 5:31

+ 19:6 1 Korіnflіlerä 6:16, 1 Korіnflіlerä 7:10

+ 19:9 Matfey 5:32, 1 Korіnflіlerä 7:10

+ 19:11 Mark 4:11, 1 Korіnflіlerä 7:7, 1 Tіmofeyä 5:14

* 19:12 Evnuh – evlenämeyän adam.

• 19:13 Mark 10:13-16, Luka 18:15-17

+ 19:14 Matfey 18:3

• 19:16 Mark 10:17-31, Luka 18:18-30

+ 19:16 Luka 10:25

+ 19:17 Romalılara 10:5, Galatіyalılara 3:12

+ 19:20 Fіlіplіlerä 3:6

+ 19:21 Matfey 5:48, Luka 12:33, Matfey 6:20, 1 Petrіnіn 1:4

+ 19:26 Yaradılış 18:14, Mark 14:36

+ 19:27 Matfey 4:20-22

+ 19:28 Matfey 16:27, Matfey 25:31, Luka 22:30, 1 Korіnflіlerä 6:2, Apokalіpsіs 3:21

+ 19:29 Matfey 16:25

+ 19:30 Matfey 20:16, Luka 13:30

* 20:3 Üçüncü saat – saat dokuz sabaalän.

* 20:5 Altıncı, dokuzuncu saat – saat oniki, saat üç üülendän sora.

* 20:6 Onbirinci saat – saat beş üülendän sora.

+ 20:16 Matfey 19:30, Luka 13:30

• 20:17 Mark 10:32-34, Luka 18:31-34

+ 20:19 Matfey 16:21, Matfey 17:23

• 20:20 Mark 10:35-45

+ 20:20 Matfey 10:2, Mark 1:19

+ 20:21 Matfey 19:28

+ 20:22 Matfey 26:39, İoan 18:11

+ 20:26 1 Petrіnіn 5:3, Matfey 23:11, Mark 9:35

+ 20:28 İoan 13:4-5, İoan 11:51, 1 Petrіnіn 1:18-19, Romalılara 4:25, Galatіyalılara 1:4, 1 Tіmofeyä 2:6, Tіta 2:14

• 20:29 Mark 10:46-52, Luka 18:35-43

+ 20:30 Matfey 9:27-31

+ 20:34 Luka 7:13

• 21:1 Mark 11:1-11, Luka 19:28-38, İoan 12:12-19

+ 21:1 Yaptıklar 1:12

+ 21:4 İoan 12:15, Matfey 1:23, Matfey 26:56, İoan 19:36

* 21:5 Sionun kızı – İerusalimin insanı.

* 21:9 Osanna – selämnemäk lafı, annaması «şindi kurtar».

+ 21:9 Matfey 9:27, Matfey 23:39

+ 21:11 Luka 7:16

• 21:12 Mark 11:15-19, Luka 19:45-48, İoan 2:13-22

+ 21:12 Luka 2:24

+ 21:15 Matfey 9:27

+ 21:16 Luka 19:39,

+ 21:17 Luka 19:29, Luka 24:50, İoan 11:18

• 21:18 Mark 11:12-14, Mark 11:20-24

+ 21:18 Matfey 4:2

+ 21:19 Matfey 24:32, Luka 13:6

+ 21:21 Matfey 17:20, İakovun 1:6, 1 Korіnflіlerä 13:2

+ 21:22 Matfey 7:8, Matfey 17:20, 1 Korіnflіlerä 13:2

• 21:23 Mark 11:27-33, Luka 20:1-8

+ 21:23 Yaptıklar 4:7

+ 21:25 Matfey 3:6, Luka 7:30

+ 21:26 Matfey 11:9, Matfey 14:5

* 21:31 Maskara – karı, ani orospuluk yapêr para için.

+ 21:32 Luka 7:29

• 21:33 Mark 12:1-12, Luka 20:9-19

+ 21:33 Mark 13:34

+ 21:35 Matfey 22:6, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37

+ 21:37 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1

+ 21:38 Çıfıtlara 1:2

+ 21:39 Çıfıtlara 13:12

+ 21:41 Yaptıklar 13:46

+ 21:42 Yaptıklar 4:11, 1 Petrіnіn 2:7

+ 21:46 Mark 11:18, Mark 11:32

• 22:1 Luka 14:15-24

+ 22:1 Matfey 13:34

+ 22:2 Matfey 25:10, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 22:6 Matfey 21:35, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37

+ 22:7 Matfey 21:41

+ 22:8 Matfey 10:11, Yaptıklar 13:46, Apokalіpsіs 3:4

+ 22:13 Matfey 8:12

• 22:15 Mark 12:13-17, Luka 20:20-26

+ 22:15 Luka 11:54

+ 22:16 Koloslulara 3:25

* 22:17 Kesar – Rim (Roma) imperatoru.

+ 22:17 Matfey 17:24-25

+ 22:18 Mark 7:6, Luka 12:1

+ 22:21 Romalılara 13:7

• 22:23 Mark 12:18-27, Luka 20:27-40

+ 22:23 Yaptıklar 4:1, Yaptıklar 23:8

+ 22:24 Yaradılış 38:8,

• 22:34 Mark 12:28-34, Luka 10:25-28

+ 22:39 Matfey 19:19

+ 22:40 Matfey 7:12, Galatіyalılara 5:14

• 22:41 Mark 12:35-37, Luka 20:41-44

+ 22:42 Matfey 9:27

+ 22:44 Yaptıklar 2:34-35

+ 22:46 Luka 20:40

• 23:1 Mark 12:38-40, Luka 11:37-52, Luka 20:45-47

+ 23:3 Romalılara 2:17-23

+ 23:6 Luka 14:7-8

+ 23:8 İakovun 3:1, Luka 22:32, Fіlіmona 1:16

+ 23:11 Matfey 20:26, Mark 9:35, Mark 10:43

+ 23:12 Luka 14:11, Luka 18:14

+ 23:13 Matfey 15:7

+ 23:16 Matfey 15:14

+ 23:27 Yaptıklar 23:1,

+ 23:30 Yaptıklar 7:52

+ 23:33 Matfey 3:7, Matfey 12:34

+ 23:34 Matfey 21:35, Matfey 22:6, Çıfıtlara 11:36-37, Matfey 10:17, Mark 13:9, Luka 21:12

+ 23:35 Yaradılış 4:8, 1 İoanın 3:12, Çıfıtlara 11:4, Apokalіpsіs 18:24

• 23:37 Luka 13:34-35

+ 23:37 Yaptıklar 7:52, Rufi 2:12,

+ 23:39 Matfey 21:9

• 24:1 Mark 13:1-13, Luka 21:5-19

+ 24:2 Luka 19:44

+ 24:4 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 24:7 Apokalіpsіs 6:4, Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 24:9 Matfey 10:22, İoan 15:18

+ 24:10 Matfey 10:21

+ 24:11 Matfey 7:15

+ 24:13 İakovun 5:11, Apokalіpsіs 2:10

+ 24:14 Matfey 28:19, Romalılara 10:18, Koloslulara 1:6, Koloslulara 1:23

• 24:15 Mark 13:14-23, Luka 21:20-24

+ 24:17 Luka 17:31

+ 24:19 Luka 23:29

+ 24:21 Apokalіpsіs 16:18

+ 24:22 Luka 18:7

+ 24:23 Luka 17:23

+ 24:24 2 Salonіklіlerä 2:9, Apokalіpsіs 13:13, Apokalіpsіs 16:14

+ 24:25 İoan 13:19, İoan 14:29

+ 24:27 Luka 17:24

+ 24:28 Luka 17:37

• 24:29 Mark 13:24-27, Luka 21:25-28

+ 24:29 Yaptıklar 2:20, Apokalіpsіs 6:13

+ 24:30 Matfey 16:27,

+ 24:31 1 Korіnflіlerä 15:52, 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 11:15, Matfey 13:41, 2 Salonіklіlerä 2:1

• 24:32 Mark 13:28-31, Luka 21:29-33

* 24:33 Bu iş: yada «O».

+ 24:34 Matfey 16:28

+ 24:35 2 Petrіnіn 3:10

• 24:36 Mark 13:32-37, Luka 12:38-40, Luka 17:26-30, Luka 17:34-36

+ 24:37 Yaradılış 6:5

+ 24:39 Yaradılış 7:21

+ 24:42 Matfey 25:13

+ 24:43 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2

+ 24:44 Apokalіpsіs 3:3, Apokalіpsіs 16:15

• 24:45 Luka 12:42-48

+ 24:46 Matfey 25:21, İoan 13:17

+ 24:48 Matfey 25:5

+ 24:51 Matfey 8:12

+ 25:1 Matfey 9:15, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 25:5 Matfey 24:48

+ 25:10 Matfey 22:2

+ 25:11 Matfey 7:22, Luka 6:46, Luka 13:25

+ 25:12 Matfey 10:33

+ 25:13 1 Korіnflіlerä 16:13, Matfey 24:36, Matfey 24:42

• 25:14 Luka 19:12-27

+ 25:19 Romalılara 14:12

+ 25:21 Luka 16:10, Çıfıtlara 12:2

* 25:27 Bankacılar – bezirgännär, ani insandan paraylan alış-veriş yapêrlar da geeri gelirlän çevirerlär.

+ 25:29 Matfey 13:12

+ 25:30 Matfey 8:12

+ 25:31 Matfey 16:27, Matfey 19:28

+ 25:32 2 Korіnflіlerä 5:10, Matfey 13:49

+ 25:34 Apokalіpsіs 21:7

+ 25:35 Luka 3:11, İakovun 2:15-16

+ 25:36 2 Tіmofeyä 1:16-18

+ 25:40 Matfey 10:40

+ 25:41 Matfey 7:23, Mark 9:43-44, İudanın 1:7, Apokalіpsіs 20:10

+ 25:45 Luka 10:16

• 26:1 Mark 14:1-2, Luka 22:1-2, İoan 11:45-53

• 26:6 Mark 14:3-9, Luka 7:36-50, İoan 12:1-8

+ 26:6 Matfey 21:17, İoan 11:1, İoan 11:18,

+ 26:11 Matfey 9:15, İoan 7:33

+ 26:12 İoan 19:40

+ 26:13 Matfey 24:14

• 26:14 Mark 14:10-11, Luka 22:3-6

+ 26:14 İoan 13:2, Yaptıklar 1:16

• 26:17 Mark 14:12-21, Luka 22:7-14, Luka 22:21-23, İoan 13:21-30

+ 26:21 İoan 13:18

+ 26:24 Matfey 18:7

• 26:26 Mark 14:22-26, Luka 22:15-20, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 26:26 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16, Çıfıtlara 10:10

+ 26:30 Luka 22:39

• 26:31 Mark 14:27-31, Luka 22:31-34, İoan 13:36-38

+ 26:31 İoan 16:32

+ 26:32 Matfey 28:7

+ 26:35 İoan 11:16, İoan 21:19

• 26:36 Mark 14:32-42, Luka 22:39-46

+ 26:37 Mark 5:37, Mark 9:2

+ 26:38 İoan 12:27

+ 26:39 Çıfıtlara 5:7, Mark 10:38, İoan 18:11, İoan 5:30, İoan 6:38, Galatіyalılara 1:4

+ 26:41 Matfey 6:13, 1 Petrіnіn 4:7

+ 26:42 Matfey 6:10

+ 26:45 İoan 2:4, Matfey 16:21, Matfey 17:22, Matfey 20:18

• 26:47 Mark 14:43-50, Luka 22:47-53, İoan 18:3-12

+ 26:47 Yaptıklar 1:16

+ 26:51 Luka 22:38

+ 26:52 Apokalіpsіs 13:10

* 26:53 Legion – 6000 asker.

+ 26:55 Matfey 21:23, Luka 21:37

+ 26:56 Matfey 1:22-23, Matfey 21:4, İoan 19:36, Matfey 26:31, İoan 16:32

• 26:57 Mark 14:53-65, Luka 22:54-55, Luka 22:63-71, İoan 18:13-14, İoan 18:19-24

+ 26:61 Mark 15:29, İoan 2:19

+ 26:62 Matfey 27:13

* 26:64 Kudretli – Allah.

+ 26:64 Matfey 16:27, Matfey 24:30, Çıfıtlara 1:13

+ 26:65 Yaptıklar 14:14, Matfey 9:3, İoan 10:36

• 26:69 Mark 14:66-72, Luka 22:56-62, İoan 18:15-18, İoan 18:25-27

+ 26:75 Matfey 26:34

• 27:1 Mark 15:1, Luka 23:1-2, İoan 18:28-32

+ 27:2 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, 1 Tіmofeyä 6:13

• 27:3 Yaptıklar 1:18-19

+ 27:6 Mark 12:41, İoan 8:20

+ 27:9 Matfey 2:17

• 27:11 Mark 15:2-5, Luka 23:3-5, İoan 18:33-38

+ 27:11 Matfey 2:2

+ 27:13 Matfey 26:62

• 27:15 Mark 15:6-15, Luka 23:13-25, İoan 18:39

+ 27:18 İoan 12:19

+ 27:20 Yaptıklar 3:14

+ 27:23 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15

+ 27:25 1 Salonіklіlerä 2:16

+ 27:26 Matfey 20:19

• 27:27 Mark 15:16-20, İoan 19:2-3

* 27:27 Pretorium – kullanıcının rezidențiyası.

+ 27:30 Matfey 20:19

• 27:32 Mark 15:21-32, Luka 23:26-43, İoan 19:17-27

+ 27:40 Mark 14:58, İoan 2:19, Matfey 4:3-6

+ 27:42 İoan 10:18, İoan 1:49, İoan 12:13, İoan 20:29

• 27:45 Mark 15:33-41, Luka 23:44-49, İoan 19:28-30

* 27:45 Saat 12-dän 15-ä kadar.

+ 27:46 Yaptıklar 3:1,

* 27:52 Öldüydülär – urumca, «uyumuştular».

+ 27:52 İoan 5:21, İoan 5:25

* 27:53 Ayoz kasaba – İerusalim.

+ 27:56 Luka 8:2, Matfey 20:20

• 27:57 Mark 15:42-47, Luka 23:50-56, İoan 19:38-42

+ 27:63 Matfey 16:21, Matfey 17:23, Matfey 20:19

+ 27:66 Apokalіpsіs 20:3

• 28:1 Mark 16:1-8, Luka 24:1-12, İoan 20:1-10

* 28:1 Haftanın ilk günü – pazar günü.

+ 28:1 Luka 8:2, Matfey 27:61

+ 28:2 Matfey 27:60

+ 28:3 Mark 9:3, Yaptıklar 1:10

+ 28:4 Apokalіpsіs 1:17

+ 28:7 Matfey 26:32

+ 28:9 İoan 20:19, İoan 20:21, Matfey 28:17, Luka 24:52

+ 28:10 Matfey 12:50, İoan 20:17, Romalılara 8:29, Çıfıtlara 2:11

• 28:16 Mark 16:14-18, Luka 24:36-49, İoan 20:19-23

+ 28:17 İoan 20:25

+ 28:18 Matfey 11:27, İoan 17:2

+ 28:19 2 Korіnflіlerä 13:13, İoan 4:1-2, Yaptıklar 8:13, Koloslulara 1:23

+ 28:20 İoan 14:15, Matfey 13:39

• 1:1 Matfey 3:1-12, Luka 3:1-9, İoan 1:19-28

+ 1:2 Matfey 11:10, Luka 7:27

+ 1:4 Luka 1:80, İoan 1:6

+ 1:5 Yaptıklar 19:18

• 1:9 Matfey 3:13, Luka 3:21-22, Luka 4:1-13

+ 1:9 Matfey 2:23, Luka 2:39

* 1:10 Kimi geç tekstlerdä «O» – İoan.

+ 1:10 Yaptıklar 7:56, İoan 1:32-33

+ 1:11 Mark 9:7, İoan 12:28, Mark 9:7, 2 Petrіnіn 1:17

+ 1:13 1 Salonіklіlerä 3:5, Luka 22:43

• 1:14 Matfey 4:18-22, Luka 5:1-11

+ 1:15 Galatіyalılara 4:4, Matfey 3:2

+ 1:16 Matfey 14:34, Mark 6:53, İoan 1:40-42

+ 1:17 Matfey 13:47

+ 1:18 Mark 10:28

• 1:21 Luka 4:31-41

+ 1:21 Matfey 4:13

+ 1:22 Matfey 7:28-29

+ 1:24 Mark 5:7, Yaptıklar 19:15, İoan 6:69

+ 1:26 Mark 9:20, Yaptıklar 8:7

+ 1:27 Yaptıklar 17:19

+ 1:30 1 Korіnflіlerä 9:5

+ 1:31 Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

+ 1:34 Matfey 12:16, Mark 3:12

• 1:35 Luka 4:42-44

+ 1:35 Matfey 14:23, Luka 5:16

• 1:40 Matfey 8:1-4, Luka 5:12-16

+ 1:40 Mark 9:22

+ 1:42 Luka 17:14

+ 1:43 Matfey 9:30

+ 1:44 Luka 17:14

+ 1:45 Mark 7:36

• 2:1 Matfey 9:1-8, Luka 5:17-26

+ 2:1 Matfey 4:13, Mark 1:21

+ 2:4 Mark 6:55

+ 2:5 Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48

+ 2:7 Mark 14:64,

• 2:13 Matfey 9:9-13, Luka 5:27-32

+ 2:16 Luka 15:2

+ 2:17 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15

• 2:18 Matfey 9:14-17, Matfey 12:1-8, Luka 5:33

+ 2:18 Matfey 11:2, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 2:19 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 2:20 Mark 14:7, Luka 17:22

• 3:1 Matfey 12:9-14, Luka 6:6-11

+ 3:1 Mark 1:21

+ 3:2 Luka 14:1, Luka 20:20

+ 3:4 Luka 14:3

+ 3:5 Efeslіlerä 4:18,

+ 3:7 Matfey 11:21

+ 3:10 Mark 5:28

+ 3:11 Matfey 14:33, Mark 1:24

+ 3:12 Matfey 12:16, Mark 1:34

• 3:13 Matfey 10:1-4, Luka 6:12-16

+ 3:16 Matfey 16:18, İoan 1:42

+ 3:17 Mark 1:19

+ 3:18 Matfey 9:9

+ 3:19 Mark 14:10, Mark 14:44

• 3:20 Matfey 12:22-32, Luka 11:14-23, Luka 12:10

+ 3:20 Mark 6:31

+ 3:21 2 Korіnflіlerä 5:13

* 3:22 Veelzevul – şeytan.

+ 3:22 Matfey 9:34, Matfey 10:25

+ 3:29 Luka 12:10, 1 İoanın 5:16, Çıfıtlara 10:26, Çıfıtlara 10:29

• 3:31 Matfey 12:46-50, Luka 8:19-21

+ 3:31 Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 3:35 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11

• 4:1 Matfey 13:1-23, Luka 8:4-15

+ 4:9 Matfey 11:15, Apokalіpsіs 2:7

• 4:10 Matfey 13:18-23, Luka 8:11-15

+ 4:11 Matfey 19:11, 1 Korіnflіlerä 5:12-13

+ 4:12 İoan 12:40, Yaptıklar 28:26-27

+ 4:14 Yaptıklar 8:4

+ 4:17 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 4:19 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 4:20 İoan 15:5

• 4:21 Luka 8:16-18

+ 4:21 Matfey 5:15, Luka 11:33

+ 4:22 Matfey 10:26, Luka 12:2

+ 4:23 Matfey 11:15, Mark 4:9

+ 4:24 Matfey 7:2

+ 4:29 Matfey 13:38, Apokalіpsіs 14:15

• 4:30 Matfey 13:31-35, Luka 13:18-19

+ 4:31 Matfey 17:20, Luka 17:6

• 4:35 Matfey 8:23-27, Luka 8:22-25

+ 4:35 Matfey 8:18, Luka 8:22

+ 4:37 Yaptıklar 27:14

• 5:1 Matfey 8:28-34, Luka 8:26-39

* 5:1 Gadara: taa geç tekstlerdä «Gerasa».

+ 5:7 Mark 1:24

* 5:9 Legion – 6000 asker.

+ 5:17 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39

+ 5:20 Matfey 4:25, Mark 7:31

• 5:21 Matfey 9:18-26, Luka 8:40-56

+ 5:22 Luka 13:14, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8

+ 5:28 Mark 3:10

+ 5:30 Luka 5:17, Luka 6:19

+ 5:34 Mark 10:52

+ 5:37 Mark 9:2, Mark 14:33

+ 5:39 İoan 11:11

+ 5:41 Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41, Luka 7:14

+ 5:43 Mark 1:44, Mark 9:9

• 6:1 Matfey 13:53-58, Luka 4:16-30

+ 6:1 Matfey 2:23, Luka 2:39, Luka 4:23

+ 6:2 Mark 1:21

+ 6:3 Matfey 11:6

+ 6:4 İoan 4:44

• 6:7 Matfey 10:1, Matfey 10:5-15, Luka 9:1-6

+ 6:7 Mark 3:13-18

+ 6:11 Yaptıklar 13:51

+ 6:12 Mark 1:15

+ 6:13 İakovun 5:14

• 6:14 Matfey 14:1-12, Luka 9:7-9

+ 6:14 Mark 8:28

+ 6:15 Matfey 21:11

+ 6:17 Matfey 11:2, Luka 3:19-20, İoan 3:24

+ 6:21 Yaradılış 40:20,

+ 6:29 Mark 2:18

• 6:30 Matfey 14:13-21, Luka 9:10-17, İoan 6:1-14

+ 6:30 Mark 6:7

+ 6:31 Mark 3:20

+ 6:34 Matfey 9:36

• 6:45 Matfey 14:22-36, İoan 6:15-21

+ 6:45 Matfey 11:21, Mark 8:22

+ 6:46 Luka 6:12, Luka 9:28

* 6:48 Sabaa karşı saat 3-6.

+ 6:49 Luka 24:37

+ 6:52 Mark 6:41, Mark 8:17, İoan 12:40, 2 Korіnflіlerä 3:14

+ 6:53 Matfey 14:34, Luka 5:1

+ 6:55 Mark 2:4, Yaptıklar 5:15

+ 6:56 Mark 5:27

• 7:1 Matfey 15:1-20

* 7:2 Diil pak – iudey dinin adetlerinä görä.

+ 7:3 Galatіyalılara 1:14

+ 7:4 Çıfıtlara 9:10

+ 7:5 Luka 11:38

+ 7:6 Matfey 23:13

+ 7:7 Koloslulara 2:22

+ 7:15 Yaptıklar 10:15, Tіta 1:15

+ 7:19 Yaptıklar 10:15, Yaptıklar 11:9, Tіta 1:15

+ 7:20 Matfey 12:34, İakovun 3:6

+ 7:21 Galatіyalılara 5:19-21, 1 Korіnflіlerä 6:9-10

• 7:24 Matfey 15:21-28

+ 7:26 Yaptıklar 21:2-3

+ 7:27 Matfey 7:6

+ 7:31 Mark 8:24, Mark 5:20, Mark 1:9

+ 7:33 Mark 8:23, İoan 9:6

+ 7:36 Mark 1:44-45

• 8:1 Matfey 15:32-39

+ 8:2 Matfey 9:36

• 8:11 Matfey 16:1-4

+ 8:11 Luka 11:16, 1 Korіnflіlerä 1:22

• 8:14 Matfey 16:5-12

+ 8:15 Luka 12:1, 1 Korіnflіlerä 5:7-8

+ 8:17 Mark 6:52, Mark 7:18

+ 8:19 Mark 6:41-43

+ 8:20 Mark 8:8

+ 8:22 Mark 6:45

+ 8:23 Mark 7:33, İoan 9:6

• 8:27 Matfey 16:13-20, Luka 9:18-21

+ 8:28 Mark 6:14,

+ 8:29 Mark 14:61-62, İoan 11:27

+ 8:30 Matfey 9:30

• 8:31 Matfey 16:21-28, Luka 9:22-27

+ 8:31 Luka 17:25, Mark 9:31, Mark 10:34, İoan 2:19

+ 8:32 İoan 16:25

+ 8:33 Matfey 4:10, Fіlіplіlerä 3:19

+ 8:34 Matfey 10:38-39

+ 8:35 Mark 10:29

+ 8:36 Luka 12:20

+ 8:38 Romalılara 1:16, 2 Tіmofeyä 1:8,

+ 9:1 Mark 13:30, İoan 21:22

• 9:2 Matfey 17:1-13, Luka 9:28-36

+ 9:2 Mark 5:37, Mark 14:33

+ 9:7 2 Petrіnіn 1:17

+ 9:9 Mark 1:44, Mark 5:43

+ 9:13 Matfey 11:14, Luka 1:17

• 9:14 Matfey 17:14-20, Luka 9:37-43

+ 9:17 Luka 11:14

+ 9:20 Mark 1:26

+ 9:22 Mark 1:40

+ 9:23 Matfey 17:20-21

+ 9:26 Mark 1:26

+ 9:27 Mark 1:31, Mark 5:41, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41

• 9:30 Matfey 17:22-23, Luka 9:43-45

+ 9:31 Mark 8:31, Mark 10:32-34

+ 9:32 Mark 6:52

• 9:33 Matfey 18:1-9, Luka 9:46-50, Luka 22:24-30

+ 9:33 Matfey 17:24

+ 9:35 Mark 10:43-44

+ 9:36 Mark 10:16

+ 9:37 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20

+ 9:38 Matfey 7:22, Matfey 12:27, Yaptıklar 19:13,

+ 9:40 Matfey 12:30, Luka 11:23

+ 9:41 Matfey 10:42

+ 9:42 Luka 17:2

+ 9:43 Matfey 5:30, Matfey 25:41, Apokalіpsіs 20:10

+ 9:50 Matfey 5:13, Luka 14:34, Romalılara 12:18, 2 Korіnflіlerä 13:11, 1 Salonіklіlerä 5:13

• 10:1 Matfey 19:1-12

+ 10:6 Yaradılış 1:27

+ 10:7 Yaradılış 2:24, 1 Korіnflіlerä 6:16, Efeslіlerä 5:31, 1 Korіnflіlerä 6:16

+ 10:9 1 Korіnflіlerä 7:10

+ 10:12 Matfey 5:32

• 10:13 Matfey 19:13-15, Luka 18:15-17

+ 10:15 Matfey 18:3

+ 10:16 Mark 9:36

• 10:17 Matfey 19:16-30, Luka 18:18-30

+ 10:17 Luka 10:25

+ 10:19 1 Korіnflіlerä 6:8

+ 10:20 Fіlіplіlerä 3:6

+ 10:21 Luka 12:33

+ 10:23 Mark 4:19

+ 10:27 Yaradılış 18:14, Mark 14:36, Luka 1:37

+ 10:28 Mark 1:18-20

+ 10:29 Mark 8:35, Luka 14:26

+ 10:30 2 Korіnflіlerä 12:10

+ 10:31 Matfey 20:16, Luka 13:30

• 10:32 Matfey 20:17-19, Luka 18:31-34

+ 10:34 Mark 8:31, Mark 9:31

• 10:35 Matfey 20:20-28

+ 10:35 Mark 1:19

+ 10:37 Matfey 19:28

+ 10:38 Mark 14:36, İoan 18:11, Luka 12:50

+ 10:39 Yaptıklar 12:2, Apokalіpsіs 1:9

+ 10:43 1 Petrіnіn 5:3, Matfey 23:11, Mark 9:35

+ 10:45 İoan 13:4-5, İoan 11:51, Romalılara 4:25, Galatіyalılara 1:4, 1 Tіmofeyä 2:6, Tіta 2:14, 1 Petrіnіn 1:18-19

• 10:46 Matfey 20:29-34, Luka 18:35-43

+ 10:47 Luka 1:32

* 10:51 Ravvuni – arameycä annaması «Üüredici».

+ 10:52 Mark 5:34, Luka 7:50, Luka 17:19

• 11:1 Matfey 21:1-11, Luka 19:28-40, İoan 12:12-19

+ 11:1 Yaptıklar 1:12, Matfey 21:17, Luka 24:50, İoan 11:18

* 11:9 Osanna – selämnemäk lafı, annaması «şindi kurtar».

+ 11:10 Matfey 23:39

• 11:12 Matfey 21:18-19

+ 11:12 Matfey 4:2

+ 11:13 Mark 13:28, Luka 13:6

• 11:15 Matfey 21:12-17, Luka 19:45-48, İoan 2:13-22

+ 11:15 Luka 2:24

+ 11:18 Matfey 21:46

+ 11:19 Luka 21:37

• 11:20 Matfey 21:19-22

+ 11:23 Matfey 7:7, Matfey 17:20, 1 Korіnflіlerä 13:2

+ 11:24 Matfey 7:7, İakovun 1:6

+ 11:25 Matfey 6:14, Koloslulara 3:13

• 11:27 Matfey 21:23-27, Luka 20:1-8

+ 11:28 Yaptıklar 4:7

+ 11:30 Mark 1:4

+ 11:31 Luka 7:30

+ 11:32 Matfey 11:9, Matfey 14:5

• 12:1 Matfey 21:33-46, Luka 20:9-19

+ 12:1 Mark 13:34

+ 12:5 Matfey 22:6, Matfey 23:34, Çıfıtlara 11:36-37, Çıfıtlara 11:36-37

+ 12:6 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1

+ 12:7 Çıfıtlara 1:2,

+ 12:8 Çıfıtlara 13:12

+ 12:9 Yaptıklar 13:46

+ 12:11 Yaptıklar 4:11, 1 Petrіnіn 2:7

+ 12:12 Mark 11:18, Mark 11:32

• 12:13 Matfey 22:15-22, Luka 20:20-26

+ 12:13 Luka 11:54

+ 12:14 Matfey 17:24-25

+ 12:15 Mark 7:6, Luka 12:1

+ 12:17 Romalılara 13:7

• 12:18 Matfey 22:23-33, Luka 20:27-40

+ 12:18 Matfey 3:7, Yaptıklar 23:8

+ 12:19 Yaradılış 38:8,

• 12:28 Matfey 22:34-40, Luka 10:25-28

+ 12:31 Matfey 19:19

+ 12:34 Luka 20:40

• 12:35 Matfey 22:41-46, Luka 20:41-44

+ 12:35 Mark 10:47, Luka 1:32

+ 12:36 Yaptıklar 2:34-35

+ 12:37 Mark 6:20

• 12:38 Matfey 23:1-36, Luka 20:45-47

+ 12:39 Luka 11:43

• 12:41 Luka 21:1-4

+ 12:41 Matfey 27:6

* 12:42 Lepton – en ufak para.

+ 12:44 2 Korіnflіlerä 8:1-3, 2 Korіnflіlerä 8:12

• 13:1 Matfey 24:1-14, Luka 21:5-19

+ 13:2 Luka 19:44

+ 13:5 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 13:8 Apokalіpsіs 6:4, Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 13:9 Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6

+ 13:10 Matfey 28:19, Romalılara 10:18, Koloslulara 1:6

+ 13:11 Yaptıklar 4:8

+ 13:12 Matfey 10:35-36

+ 13:13 Matfey 10:22, İoan 15:18, İakovun 5:11, Apokalіpsіs 2:10

• 13:14 Matfey 24:15-28, Luka 21:20-24

+ 13:15 Luka 17:31

+ 13:17 Luka 23:29

+ 13:19 Apokalіpsіs 16:18

+ 13:20 Luka 18:7

+ 13:21 Luka 17:23

+ 13:22 2 Salonіklіlerä 2:9, Apokalіpsіs 13:13, Apokalіpsіs 16:14

+ 13:23 İoan 13:19, İoan 14:29

• 13:24 Matfey 24:29-31, Luka 21:25-28

+ 13:25 Yaptıklar 2:20, Apokalіpsіs 6:13

+ 13:26 Matfey 16:27

+ 13:27 Matfey 13:41

• 13:28 Matfey 24:32-35, Luka 21:29-33

* 13:29 Bu iş – yada «O».

+ 13:30 Mark 9:1

+ 13:31 2 Petrіnіn 3:10

• 13:32 Matfey 24:36-44, Luka 17:26-30, Luka 17:34-36

+ 13:33 Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:6, Matfey 25:13

+ 13:34 Mark 12:1

+ 13:35 Matfey 25:13, 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2

+ 13:36 Matfey 25:1-13

• 14:1 Matfey 26:1-5, Luka 22:1-2, İoan 11:45-53

+ 14:1 İoan 11:53

• 14:3 Matfey 26:6-13, Luka 7:36-50, İoan 12:1-8

+ 14:3 Matfey 21:17, İoan 11:1, İoan 11:18,

+ 14:7 Mark 2:20, İoan 7:33

+ 14:8 İoan 19:40

+ 14:9 Matfey 24:14

• 14:10 Matfey 26:14-16, Luka 22:3-6

+ 14:10 İoan 13:2, Yaptıklar 1:16

• 14:12 Matfey 26:17-30, Luka 22:7-23, İoan 13:21-30

+ 14:12 1 Korіnflіlerä 5:7

+ 14:18 İoan 13:18

+ 14:21 Matfey 18:7

• 14:22 Matfey 26:26-30, Luka 22:15-20, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 14:22 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16

+ 14:26 Luka 22:39

• 14:27 Matfey 26:31-35, Luka 22:31-34, İoan 13:36-38

+ 14:27 İoan 16:32

+ 14:28 Mark 16:7

• 14:32 Matfey 26:36-46, Luka 22:39-46

+ 14:33 Mark 5:37, Mark 9:2

+ 14:34 İoan 12:27

+ 14:35 Çıfıtlara 5:7

+ 14:36 Mark 10:27, Mark 10:38, İoan 18:11, İoan 5:30, İoan 6:38

+ 14:38 Matfey 6:13, 1 Petrіnіn 4:7

+ 14:41 İoan 2:4, Mark 9:31, Mark 10:33

• 14:43 Matfey 26:47-56, Luka 22:47-53, İoan 18:3-12

+ 14:43 Yaptıklar 1:16

+ 14:47 Luka 22:38

+ 14:49 Mark 11:27, Matfey 1:22-23, Matfey 21:4, İoan 19:36

+ 14:50 Mark 14:27, İoan 16:32

• 14:53 Matfey 26:57-68, Luka 22:54-55, Luka 22:63-71, İoan 18:13-14, İoan 18:19-24

+ 14:58 2 Korіnflіlerä 5:1, Mark 15:29, İoan 2:19

+ 14:60 Mark 15:4-5

* 14:62 Kudretli – güçlü Allah.

+ 14:62 Matfey 16:27, Matfey 24:30, Çıfıtlara 1:13

+ 14:63 Yaptıklar 14:14

+ 14:64 Mark 2:7, İoan 10:36,

+ 14:65 Mark 10:34

• 14:66 Matfey 26:69-75, Luka 22:56-62, İoan 18:15-18, İoan 18:25-27

+ 14:72 Mark 14:30

• 15:1 Matfey 27:1-2, Matfey 27:11-14, Luka 23:1-5, İoan 18:28-38

+ 15:1 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, Yaptıklar 4:27, 1 Tіmofeyä 6:13

+ 15:2 Matfey 2:2

+ 15:4 Mark 14:60-61

• 15:6 Matfey 27:15-26, Luka 23:13-25, İoan 18:39

+ 15:10 İoan 12:19, Yaptıklar 5:17

+ 15:11 Yaptıklar 3:14

+ 15:14 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15

+ 15:15 Mark 10:34

• 15:16 Matfey 27:27-31, İoan 19:2-3

* 15:16 Pretorium – kullanıcının rezidențiyası.

+ 15:19 Mark 10:34, Mark 14:65

• 15:21 Matfey 27:32-44, Luka 23:26-43, İoan 19:17-27

+ 15:21 Romalılara 16:13

* 15:25 Dokuzuncu saat – saat 15.

+ 15:29 Mark 14:58, İoan 2:19

+ 15:31 İoan 10:18

+ 15:32 İoan 1:49, İoan 12:13, İoan 20:29

• 15:33 Matfey 27:45-56, Luka 23:44-49, İoan 19:28-30

* 15:33 Saat 12-15.

+ 15:40 Luka 8:2

• 15:42 Matfey 27:57-61, Luka 23:50-56, İoan 19:38-42

• 16:1 Matfey 28:1-8, Luka 24:1-12, İoan 20:1-10

+ 16:1 Mark 15:40

* 16:2 Haftanın ilk günü – pazar günü.

+ 16:3 Mark 15:46

+ 16:7 Mark 14:28

• 16:9 Matfey 28:9-10, Matfey 28:16-20, Luka 24:13-49, İoan 20:11-23

+ 16:9 Luka 8:2

+ 16:11 Luka 24:11

+ 16:15 Yaptıklar 1:8, Koloslulara 1:23

+ 16:16 Yaptıklar 16:31, Romalılara 10:9, 1 Petrіnіn 3:21, İoan 3:18

+ 16:17 Luka 10:17, Yaptıklar 5:16, Yaptıklar 8:7, Yaptıklar 16:18, Yaptıklar 19:12, Yaptıklar 2:4, Yaptıklar 10:46, 1 Korіnflіlerä 12:10, 1 Korіnflіlerä 14:2

+ 16:18 Luka 10:19, Yaptıklar 28:3-5, Yaptıklar 9:12, Yaptıklar 28:8

+ 16:19 Luka 24:51, Yaptıklar 1:9, 1 Tіmofeyä 3:16, Yaptıklar 7:55-56, 1 Petrіnіn 3:22, Romalılara 8:34, Efeslіlerä 1:20, Koloslulara 3:1, Çıfıtlara 1:3, Çıfıtlara 8:1, Çıfıtlara 12:2, Apokalіpsіs 3:21

+ 16:20 Yaptıklar 5:12

+ 1:3 Yaptıklar 1:1

+ 1:5 Matfey 2:1,

+ 1:6 Fіlіplіlerä 3:6

+ 1:13 Yaptıklar 10:4

+ 1:15 Luka 7:28, Luka 7:33, Galatіyalılara 1:15

+ 1:17 Matfey 11:14, Matfey 17:12-13, Mark 1:2

+ 1:18 Yaradılış 15:8,

+ 1:25 Yaradılış 30:23

+ 1:26 Matfey 2:23, İoan 1:45, Matfey 1:16

+ 1:31 Matfey 1:20

+ 1:32 Mark 11:10

+ 1:33 1 Korіnflіlerä 15:24, Apokalіpsіs 11:15

+ 1:35 Matfey 18:20, Matfey 14:33

+ 1:37 Yaradılış 18:14, Mark 10:27

+ 1:48 Luka 11:27

+ 1:54 Yaradılış 17:19, Romalılara 4:13, Galatіyalılara 3:16, Çıfıtlara 2:16

+ 1:59 Yaradılış 17:12,

+ 1:69 Yaptıklar 3:21, Romalılara 1:2, Tіta 1:1-2

+ 1:73 Yaradılış 22:16-18, Yaradılış 26:3, Çıfıtlara 6:13,

+ 1:76 Luka 7:26, Luka 20:6, Matfey 3:3, Mark 1:2-3

+ 1:77 Luka 3:3

+ 1:79 Matfey 4:16

+ 1:80 Luka 3:2

• 2:1 Matfey 1:18-25

+ 2:1 Yaptıklar 5:37

+ 2:4 Luka 1:26-27,

+ 2:9 Yaptıklar 12:7

+ 2:11 Matfey 1:21,

+ 2:13 Apokalіpsіs 5:11

+ 2:14 Luka 19:38

+ 2:19 Luka 2:51

+ 2:21 Yaradılış 17:12-13,

+ 2:30 İoan 8:12

+ 2:35 İoan 19:25

+ 2:37 Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 14:23

+ 2:39 Matfey 2:23, Luka 1:26-27

+ 2:50 Luka 9:45, Luka 18:34

+ 2:51 Luka 2:19

• 3:1 Matfey 3:1-12, Mark 1:1-8, İoan 1:19-28

+ 3:1 Luka 13:1, Luka 23:1, Luka 9:7

+ 3:2 Matfey 26:3, İoan 11:49, Luka 1:63, Luka 1:80, İoan 1:6-7

+ 3:7 Matfey 12:34, Matfey 23:33

+ 3:8 Luka 16:24, İoan 8:33

+ 3:9 Luka 13:9, Matfey 7:19

+ 3:10 Yaptıklar 2:37, Yaptıklar 16:30

+ 3:11 Matfey 25:35, İakovun 2:15-16

+ 3:14 Luka 19:8

+ 3:15 İoan 1:19-20

+ 3:17 Matfey 13:30

+ 3:20 Matfey 11:2, Matfey 14:1-12, Mark 6:17-18, İoan 3:24

• 3:21 Matfey 3:13-17, Mark 1:9-11

+ 3:21 Yaptıklar 7:56

+ 3:22 İoan 1:32-33, Mark 9:7, İoan 12:28, Luka 9:35, 2 Petrіnіn 1:17

• 3:23 Matfey 1:1-17

+ 3:32 Rufi 4:18-22

+ 3:33 Yaradılış 38,

+ 3:38 Yaradılış 5

• 4:1 Matfey 4:1-11, Mark 1:12-13

+ 4:2 1 Salonіklіlerä 3:5, Matfey 21:18

+ 4:6 1 İoanın 5:19, Apokalіpsіs 13:2

• 4:14 Matfey 13:53-58, Mark 6:1-6

+ 4:15 Mark 1:21

+ 4:16 Matfey 2:23, Luka 2:39

+ 4:23 Matfey 11:23, Mark 2:1-12, İoan 4:46-53

+ 4:24 İoan 4:44

+ 4:25 İakovun 5:17

+ 4:30 İoan 8:59, İoan 10:39

• 4:31 Mark 1:21-28

+ 4:31 Matfey 4:13

+ 4:32 Matfey 7:28-29

+ 4:34 Matfey 8:29, Mark 1:23-24, Luka 8:28, Yaptıklar 19:15

+ 4:35 Luka 9:42, Yaptıklar 8:7

• 4:38 Matfey 8:14-17, Mark 1:29-34

+ 4:38 1 Korіnflіlerä 9:5

+ 4:41 Matfey 12:16, Mark 3:12

• 4:42 Mark 1:35-39

+ 4:42 Luka 5:16

* 4:44 İudeyanın: kimi tekstlerdä yazılı «Galileyanın».

• 5:1 Matfey 4:18-22, Mark 1:16-20

+ 5:1 Matfey 14:34, Mark 6:53

+ 5:4 İoan 21:6

+ 5:10 Matfey 13:47

• 5:12 Matfey 8:1-4, Mark 1:40-45

+ 5:12 Mark 9:22

+ 5:14 Matfey 9:30, Matfey 17:9, Mark 1:34, Luka 17:14

+ 5:16 Matfey 14:23, Luka 4:42

• 5:17 Matfey 9:1-8, Mark 2:1-12

+ 5:17 Luka 6:19, Luka 8:46

+ 5:20 Matfey 8:10, Mark 10:52, Luka 7:48

+ 5:21 Matfey 26:65,

• 5:27 Matfey 9:9-17, Mark 2:13-22

+ 5:29 Luka 19:6

+ 5:30 Luka 15:2

+ 5:32 Luka 15:7, 1 Tіmofeyä 1:15

• 5:33 Matfey 9:14-17, Mark 2:18-22

+ 5:33 Matfey 11:2, Luka 11:1, İoan 1:35, Luka 18:12

+ 5:34 Matfey 25:1-13, İoan 3:29, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2

+ 5:35 Mark 14:7, Luka 17:22

• 6:1 Matfey 12:1-14, Mark 2:23

+ 6:6 Mark 1:21

+ 6:7 Luka 14:1, Luka 20:20

+ 6:9 Luka 14:3

• 6:12 Matfey 10:1-4, Mark 3:13-19

+ 6:14 Matfey 16:18, İoan 1:42

+ 6:15 Matfey 9:9

+ 6:16 Luka 22:47

• 6:17 Matfey 4:23

+ 6:19 Luka 5:17, Luka 8:46

+ 6:21 İoan 7:37, Eklesiast 7:3, 2 Korіnflіlerä 7:10

+ 6:22 1 Petrіnіn 4:14

+ 6:23 Yaptıklar 5:41, İakovun 1:2, 2 Korіnflіlerä 12:10

+ 6:24 Matfey 6:2, İakovun 5:1

• 6:27 Matfey 5:38-48

+ 6:28 Luka 23:34, Yaptıklar 7:60, 1 Petrіnіn 3:9

+ 6:29 1 Petrіnіn 2:23, 1 Korіnflіlerä 6:7

+ 6:31 Matfey 7:12

+ 6:36 Matfey 5:7

• 6:37 Matfey 7:1-5

+ 6:37 Romalılara 14:10, 1 Korіnflіlerä 4:5, Romalılara 2:1, Romalılara 14:10, İakovun 2:13

+ 6:38 2 Korіnflіlerä 9:6, Mark 4:24, Romalılara 2:1

+ 6:39 Matfey 15:14

+ 6:40 Matfey 10:24, İoan 13:16

• 6:43 Matfey 7:17-20, Matfey 12:33-35

+ 6:45 Matfey 15:18, İakovun 3:6

• 6:46 Matfey 7:24-27

+ 6:46 Matfey 7:22, Matfey 25:11, İoan 13:13

* 6:48 Kaavi yıvılmıştı: kimi tekstlerdä yazılı «taş üstündä kurulmuştu».

• 7:1 Matfey 8:5-13

+ 7:4 Yaptıklar 10:2

+ 7:13 Matfey 20:34

+ 7:14 Luka 8:54

+ 7:16 Matfey 21:11

• 7:18 Matfey 11:2-19

+ 7:19 İoan 4:25, İoan 6:14, İoan 11:27

+ 7:23 İoan 6:61, İoan 16:1

+ 7:24 Luka 3:2

+ 7:26 Matfey 14:5, Matfey 21:26

+ 7:27 Mark 1:2

+ 7:28 Luka 1:15

+ 7:29 Luka 3:12

+ 7:33 Matfey 3:4, Luka 1:15

+ 7:34 İoan 2:1, İoan 12:2, Luka 5:30

• 7:36 Matfey 26:6-13, Mark 14:3-9, İoan 12:1-8

+ 7:39 Luka 15:2

+ 7:41 Matfey 18:28

+ 7:42 Matfey 6:14, Mark 11:25-26, Efeslіlerä 4:32, Koloslulara 3:13

+ 7:48 Luka 5:20

+ 7:50 Luka 8:48, Luka 17:19, Luka 18:42, Efeslіlerä 2:8

+ 8:1 Luka 4:43

+ 8:2 Luka 23:49, Matfey 27:56, Mark 16:9, Luka 24:10, İoan 19:25

+ 8:3 Luka 24:10

• 8:4 Matfey 13:1-9, Mark 4:1-9

+ 8:8 Matfey 11:15, Apokalіpsіs 2:7

• 8:9 Matfey 13:10-23, Mark 4:10-25

+ 8:10 Matfey 19:11,

+ 8:11 Yaptıklar 8:4

+ 8:13 Galatіyalılara 1:6, Çıfıtlara 6:4

+ 8:14 Matfey 6:25, Mark 10:23, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 8:15 İoan 15:5

+ 8:16 Matfey 5:15, Luka 11:33

+ 8:17 Matfey 10:26, Luka 12:2

• 8:19 Matfey 12:46-50, Mark 3:31-35

+ 8:19 Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 8:21 İoan 15:14, Çıfıtlara 2:11

• 8:22 Matfey 8:23-27, Mark 4:35-41

+ 8:22 Matfey 8:18, Mark 4:35

• 8:26 Matfey 8:28-34, Mark 5:1-20

+ 8:28 Luka 4:34

* 8:30 Legion – 6000 asker.

+ 8:35 Luka 10:39

+ 8:37 Luka 5:8, Yaptıklar 16:39

• 8:40 Matfey 9:18-26, Mark 5:21-43

+ 8:41 Luka 13:14, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8

+ 8:44 Mark 3:10

+ 8:46 Luka 5:17, Luka 6:19

+ 8:48 Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8

+ 8:51 Mark 14:33, Luka 9:28

+ 8:52 İoan 11:11

+ 8:54 Mark 1:31, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7, Yaptıklar 9:41, Luka 7:14

+ 8:56 Mark 1:44, Mark 9:9

• 9:1 Matfey 10:5-15, Mark 6:7-13

+ 9:1 Luka 6:12-16

+ 9:5 Yaptıklar 13:51

+ 9:6 Mark 1:15

• 9:7 Matfey 14:1-12, Mark 6:14-29

+ 9:7 Luka 3:1, Luka 9:19

+ 9:9 Luka 3:19-20, Luka 23:8

• 9:10 Matfey 14:13-21, Mark 6:30-44, İoan 6:1-14

+ 9:10 Luka 9:2

• 9:18 Matfey 16:13-19, Mark 8:27-29

+ 9:19 Luka 9:7,

+ 9:20 Luka 22:67, İoan 11:27

• 9:21 Matfey 16:20-28, Mark 8:30

+ 9:22 Luka 17:25, Luka 18:33, Luka 24:7, İoan 2:19

* 9:23 Alsın stavrozunu: taa evelki tekstlerdä «her gün alsın stavrozunu».

+ 9:23 Matfey 10:38-39, Luka 14:27

+ 9:25 Luka 12:20

+ 9:26 Romalılara 1:16, 2 Tіmofeyä 1:8,

+ 9:27 Luka 21:32, İoan 21:22

• 9:28 Matfey 17:1-8, Mark 9:2-8

+ 9:28 Mark 14:33, Luka 8:51

+ 9:35 Luka 23:35, 2 Petrіnіn 1:17

• 9:37 Matfey 17:14-18, Mark 9:14-27

+ 9:42 Luka 4:35

• 9:43 Matfey 17:22-23, Mark 9:30-32

+ 9:44 Luka 9:22, Luka 18:32-33

+ 9:45 Luka 2:50, Luka 18:34

• 9:46 Matfey 18:1-5, Mark 9:33-40

+ 9:48 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20

+ 9:49 Matfey 7:22, Matfey 12:27, Yaptıklar 19:13,

+ 9:50 Luka 11:23

+ 9:51 Luka 24:51, Yaptıklar 1:9

+ 9:52 Matfey 10:5

+ 9:54 Apokalіpsіs 13:13

• 9:57 Matfey 8:19-22

• 10:1 Matfey 10:7-16

* 10:1 Etmiş: kimi tekstlerdä «etmiş iki».

+ 10:2 Matfey 9:37-38, İoan 4:35

+ 10:3 Matfey 10:16

+ 10:7 Galatіyalılara 6:6, 1 Tіmofeyä 5:18

+ 10:8 1 Korіnflіlerä 10:27

+ 10:9 Mark 1:15

+ 10:11 Yaptıklar 13:51

+ 10:12 Yaradılış 18:20, Yaradılış 19:24,

• 10:13 Matfey 11:20-24

+ 10:13 Mark 6:45, Mark 8:21, Mark 3:7

+ 10:16 Matfey 10:40, Matfey 25:45, İoan 13:20, Galatіyalılara 4:14

+ 10:17 Mark 16:17, Yaptıklar 5:16, Yaptıklar 8:7, Yaptıklar 16:18, Yaptıklar 19:12

+ 10:18 Apokalіpsіs 9:1, Apokalіpsіs 12:8-9

+ 10:19 Mark 16:18, Yaptıklar 28:3-5

+ 10:20 Çıfıtlara 12:23, Apokalіpsіs 3:5

• 10:21 Matfey 11:25-27, Matfey 13:16-17

+ 10:22 İoan 6:46, İoan 7:29, İoan 8:19, İoan 10:15

+ 10:23 Matfey 13:16-17

+ 10:24 Çıfıtlara 11:13, 1 Petrіnіn 1:10-12

+ 10:25 Luka 18:18

+ 10:27 Matfey 22:37, Mark 12:30

+ 10:28 Romalılara 10:5, Galatіyalılara 3:12

+ 10:33 İoan 4:9, İoan 8:48

+ 10:38 İoan 11:1, İoan 12:2

+ 10:39 Luka 8:35

+ 10:41 Luka 12:25

• 11:1 Matfey 6:9-15, Matfey 7:7-11

+ 11:1 Matfey 11:2, Mark 2:18, İoan 1:35

+ 11:4 Matfey 26:41

+ 11:10 Matfey 18:19, Matfey 21:22, Mark 11:24, İoan 14:13-14, 1 İoanın 3:22, 1 İoanın 5:14

+ 11:13 Yaradılış 6:5, Matfey 12:34, Yaptıklar 2:38

• 11:14 Matfey 12:22-30, Matfey 12:43-45, Mark 3:20-27

+ 11:15 Matfey 9:34, Matfey 10:25

+ 11:16 Mark 8:11, 1 Korіnflіlerä 1:22

+ 11:19 Luka 9:49, Yaptıklar 19:13

+ 11:23 Luka 9:50

+ 11:26 2 Petrіnіn 2:20

+ 11:27 Luka 1:48

+ 11:28 İoan 13:17, İakovun 1:22, Romalılara 2:13

• 11:29 Matfey 12:38-42, Matfey 16:1-4, Mark 8:11-13

+ 11:31 Matfey 12:6

+ 11:32 İona 3:5

• 11:33 Matfey 6:22-23

+ 11:33 Matfey 5:15, Mark 4:21, Luka 8:16

• 11:37 Matfey 23:1-36, Mark 12:38-40, Luka 20:45-47

+ 11:38 Mark 7:3-5

+ 11:42 Luka 18:12

+ 11:43 Luka 14:7, Luka 20:46

+ 11:48 Yaptıklar 7:51-52

+ 11:49 Matfey 21:35

+ 11:50 Apokalіpsіs 18:24, Yaradılış 4:8, 1 İoanın 3:12, Çıfıtlara 11:4,

+ 11:54 Luka 20:20

+ 12:1 Matfey 16:6, Mark 8:15, 1 Korіnflіlerä 5:7-8

+ 12:2 Matfey 10:26, Mark 4:22, Luka 8:17

• 12:4 Matfey 10:17-20, Matfey 10:28-33

+ 12:5 Çıfıtlara 10:31

+ 12:7 Matfey 6:26, Matfey 12:12

+ 12:8 Romalılara 10:9, Apokalіpsіs 3:5

+ 12:9 Matfey 25:12, 1 İoanın 2:23, 2 Tіmofeyä 2:12

+ 12:10 Matfey 12:31-32, Mark 3:29

• 12:13 Matfey 6:19-21, Matfey 6:25-34

+ 12:15 1 Tіmofeyä 6:6-10,

+ 12:20 Eklesiast 2:18, Eklesiast 6:2

+ 12:21 1 Tіmofeyä 6:18

+ 12:22 Fіlіplіlerä 4:6, 1 Petrіnіn 5:7

+ 12:24 Matfey 10:31, Matfey 12:12

* 12:25 Boyuna – yada «yaşamasına».

+ 12:28 Matfey 8:26, Matfey 14:31, Matfey 16:8

+ 12:32 İoan 10:16, Luka 22:29

+ 12:33 Matfey 19:21, Luka 18:22

• 12:35 Matfey 24:45-51

+ 12:36 Apokalіpsіs 3:20

+ 12:39 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2

+ 12:43 Matfey 25:21, İoan 13:17

+ 12:45 Matfey 25:5

• 12:49 Matfey 10:34-36

+ 12:50 Mark 10:38

+ 12:51 Yaptıklar 14:4

• 12:54 Matfey 5:25-26, Matfey 16:2-3

* 12:59 Lepton – en ufak para.

+ 13:1 Luka 3:1, Luka 23:1

+ 13:4 İoan 9:7, İoan 9:11

+ 13:6 Matfey 21:19, Mark 11:13

+ 13:7 Matfey 7:19, Luka 3:9

+ 13:10 Matfey 4:23, Mark 6:2

+ 13:14 Luka 8:41, Yaptıklar 13:15, Yaptıklar 18:8,

+ 13:15 Luka 14:5

+ 13:17 1 Petrіnіn 3:16

• 13:18 Matfey 13:31-33, Mark 4:30-32

+ 13:19 Matfey 17:20, Luka 17:6,

+ 13:21 1 Korіnflіlerä 5:6, Galatіyalılara 5:9

• 13:22 Matfey 7:13-14, Matfey 7:21-23

+ 13:25 Matfey 25:11-12

+ 13:28 Matfey 8:12

+ 13:29 Matfey 8:11, Efeslіlerä 3:6

+ 13:30 Matfey 19:30, Matfey 20:16, Mark 10:31

• 13:31 Matfey 23:37-39

+ 13:31 Luka 3:1, Luka 9:7

+ 13:34 Yaptıklar 7:52, Rufi 2:12,

+ 13:35 Luka 19:38

+ 14:1 Luka 6:7, Luka 20:20

+ 14:3 Matfey 12:10, Mark 3:4

* 14:5 Eşää: taa evelki tekstlerdä «oolu».

+ 14:5 Luka 13:15

+ 14:7 Luka 11:43

+ 14:11 Matfey 23:12, Luka 18:14

+ 14:14 1 Korіnflіlerä 15:23, 1 Salonіklіlerä 4:16

• 14:15 Matfey 22:1-10

+ 14:15 Apokalіpsіs 19:9

• 14:25 Matfey 10:37-38

+ 14:26 İoan 12:25

+ 14:27 Matfey 16:24, Luka 9:23

+ 14:34 Matfey 5:13, Mark 9:50

+ 14:35 Matfey 11:15, Luka 8:8, Apokalіpsіs 2:7

• 15:1 Matfey 18:12-14

+ 15:2 Luka 5:30, Luka 19:7

+ 15:6 1 Petrіnіn 2:25

+ 15:7 Luka 5:31-32

+ 15:24 Romalılara 11:15, Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5, Koloslulara 2:13

+ 16:8 İoan 12:36, 1 Salonіklіlerä 5:5

+ 16:10 Matfey 25:21, Luka 19:17

+ 16:13 Matfey 6:24

• 16:14 Matfey 11:12-13

+ 16:14 1 Tіmofeyä 6:10

+ 16:16 Matfey 3:2, Luka 4:43, Matfey 11:12-13

+ 16:17 Matfey 5:18

+ 16:18 Matfey 5:32, Matfey 19:19

+ 16:22 Matfey 18:10, Yaptıklar 12:15

+ 16:23 Matfey 11:23, Matfey 8:11

+ 16:24 Luka 3:8

+ 16:29 Yaptıklar 26:22, Yaptıklar 28:23

+ 16:31 Matfey 28:11-15, İoan 12:10-11

• 17:1 Matfey 18:6-7, Matfey 18:21-22

+ 17:1 Luka 22:22

+ 17:2 Mark 9:42

+ 17:3 Matfey 18:15

+ 17:4 Matfey 6:14

+ 17:5 Mark 9:24

+ 17:6 Matfey 17:20, Luka 13:19

* 17:12 Lepra – titsi deri hastalıı.

+ 17:12 Luka 5:11,

+ 17:14 Matfey 8:4, Mark 1:44, Luka 5:14

+ 17:16 Luka 5:12, İoan 4:9

+ 17:19 Mark 10:52, Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8

• 17:20 Matfey 24:23-28, Matfey 24:37-41

+ 17:20 Luka 19:11, Yaptıklar 1:6

+ 17:22 Luka 5:35, İoan 8:56

+ 17:23 Mark 13:21, Luka 21:28

+ 17:25 Luka 9:22

+ 17:26 Yaradılış 6:5

+ 17:27 Yaradılış 6:14, Yaradılış 7:21

+ 17:29 Yaradılış 19:16, Yaradılış 19:24, 2 Petrіnіn 2:6-8

+ 17:31 Mark 13:15

+ 17:32 Yaradılış 19:26

+ 17:33 Matfey 10:39

+ 18:1 Luka 21:36, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 18:7 Apokalіpsіs 6:10, Mark 13:20, Romalılara 8:33, Koloslulara 3:12, Tіta 1:1

+ 18:8 Çıfıtlara 10:37

+ 18:9 Luka 16:15

+ 18:10 Yaptıklar 3:1

+ 18:11 Matfey 6:5

+ 18:12 Luka 5:33, Luka 11:42

+ 18:14 Matfey 23:12, Luka 14:11

• 18:15 Matfey 19:13-15, Mark 10:13-16

+ 18:17 Matfey 18:3

• 18:18 Matfey 19:16-30, Mark 10:17-31

+ 18:18 Luka 10:25

+ 18:21 Fіlіplіlerä 3:6

+ 18:22 Luka 12:33

+ 18:27 Yaradılış 18:14, Mark 14:36

+ 18:28 Luka 5:11

+ 18:29 Luka 14:26

• 18:31 Matfey 20:17-19, Mark 10:32-34

+ 18:33 Luka 9:22, Luka 24:7, İoan 2:19

+ 18:34 Luka 2:50, Luka 9:45

• 18:35 Matfey 20:29-34, Mark 10:46-52

+ 18:38 Matfey 22:42, Luka 1:32

+ 18:42 Luka 7:50, Efeslіlerä 2:8

+ 19:7 Luka 5:30, Luka 15:2

+ 19:8 Luka 3:14

+ 19:9 Luka 3:8, İoan 8:33, İoan 8:39

• 19:11 Matfey 25:14-30

+ 19:11 Luka 17:20, Yaptıklar 1:6

+ 19:14 İoan 15:8

+ 19:17 Luka 16:10

+ 19:26 Matfey 13:12

+ 19:27 Matfey 22:7, Luka 20:16

• 19:28 Matfey 21:1-11, Mark 11:1-11, İoan 12:12-19

+ 19:29 Yaptıklar 1:12

+ 19:39 Matfey 21:15-16

+ 19:41 İoan 11:35

+ 19:44 Luka 21:6

• 19:45 Matfey 21:12-17, Mark 11:15-19, İoan 2:13-22

• 20:1 Matfey 21:23-27, Mark 11:27-33

+ 20:2 Yaptıklar 4:7

+ 20:4 Luka 3:3

+ 20:5 Luka 7:30

+ 20:6 Luka 7:26, Luka 9:8

• 20:9 Matfey 21:33-46, Mark 12:1-12

+ 20:9 Mark 13:34

+ 20:12 Luka 11:48-49

+ 20:13 Matfey 3:17, Çıfıtlara 1:1

+ 20:14 Çıfıtlara 1:2

+ 20:15 Çıfıtlara 13:12

+ 20:16 Yaptıklar 13:46

• 20:19 Matfey 22:15-22, Mark 12:13-17

+ 20:20 Luka 6:7, Luka 14:1, Luka 11:54

+ 20:22 Matfey 17:24-25

+ 20:23 Mark 7:6, Luka 12:1

+ 20:25 Romalılara 13:7

• 20:27 Matfey 22:23-33, Mark 12:18-27

+ 20:27 Yaptıklar 23:8

+ 20:35 2 Salonіklіlerä 1:5

+ 20:40 Matfey 22:46

• 20:41 Matfey 22:41-46, Mark 12:35-40

+ 20:41 Luka 1:32, Luka 18:38

+ 20:42 Yaptıklar 2:34-35

+ 20:46 Luka 11:43

• 21:1 Mark 12:41-44

+ 21:1 Matfey 27:6, İoan 8:20

* 21:2 Lepta – en ufak para.

+ 21:4 2 Korіnflіlerä 8:1-3, 2 Korіnflіlerä 8:12

• 21:5 Matfey 24:1-14, Mark 13:1-13

+ 21:6 Luka 19:44

+ 21:8 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3,

+ 21:10 Apokalіpsіs 6:4

+ 21:11 Yaptıklar 11:28, Apokalіpsіs 6:8, Apokalіpsіs 6:12

+ 21:12 Yaptıklar 4:3, Yaptıklar 17:6, Yaptıklar 18:12, Yaptıklar 24:1, Yaptıklar 25:6

+ 21:15 Yaptıklar 6:10

+ 21:18 Yaptıklar 27:34

• 21:20 Matfey 24:15-21, Mark 13:14-19

+ 21:23 Matfey 27:25, 1 Salonіklіlerä 2:16

+ 21:24 Apokalіpsіs 11:2

• 21:25 Matfey 24:29-31, Mark 13:24-27

• 21:29 Matfey 24:32-35, Mark 13:28-31

+ 21:32 Luka 9:27

+ 21:33 2 Petrіnіn 3:10

+ 21:36 Matfey 25:13, 1 Salonіklіlerä 5:6, Luka 18:1, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 21:37 Matfey 21:23, Matfey 26:55

• 22:1 Matfey 26:1-5, Matfey 26:14-16, Mark 14:1-2, Mark 14:10-11, İoan 11:45-53

+ 22:3 İoan 13:2

+ 22:6 Yaptıklar 1:16

• 22:7 Matfey 26:17-25, Mark 14:12-21, İoan 13:21-30

+ 22:7 1 Korіnflіlerä 5:7

• 22:14 Matfey 26:26-30, Mark 14:22-26, 1 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 22:16 Apokalіpsіs 19:9

+ 22:19 İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 10:16, 1 Korіnflіlerä 11:24

+ 22:21 İoan 13:18

+ 22:22 Yaptıklar 2:23

• 22:24 Matfey 18:1-5, Mark 9:33-37, Luka 9:46-50

+ 22:26 Matfey 20:26, Mark 10:43-44

+ 22:27 Matfey 20:28, İoan 13:4-5

+ 22:28 Çıfıtlara 2:18

+ 22:29 Luka 12:32

+ 22:30 Matfey 19:28, Apokalіpsіs 3:21

• 22:31 Matfey 26:31-35, Mark 14:27-31, İoan 13:36-38

+ 22:32 İoan 17:9

+ 22:33 İoan 21:19, Yaptıklar 12:4

+ 22:35 Luka 9:3, Luka 10:4

• 22:39 Matfey 26:36-46, Mark 14:32-42

+ 22:40 Matfey 6:13

+ 22:42 Mark 10:38, İoan 18:11, Çıfıtlara 5:7, Matfey 6:10

+ 22:43 Matfey 4:11, Mark 1:13

• 22:47 Matfey 26:47-56, Mark 14:43-50, İoan 18:3-11

+ 22:47 Yaptıklar 1:16

+ 22:49 Luka 22:38

+ 22:53 Luka 20:1, Efeslіlerä 6:12

• 22:54 Matfey 26:57-58, Matfey 26:69-75, Mark 14:53-54, Mark 14:66-72, İoan 18:12-18, İoan 18:25-27

+ 22:61 Luka 22:34

• 22:63 Matfey 26:67-68, Mark 14:65

• 22:66 Matfey 26:59-66, Mark 14:55-64, İoan 18:19-24

+ 22:69 Mark 16:19, Yaptıklar 7:56, Çıfıtlara 1:3

+ 22:71 Matfey 9:3, İoan 10:36

• 23:1 Matfey 27:1-2, Matfey 27:11-14, Mark 15:1-5, İoan 18:28-30

+ 23:1 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, Yaptıklar 4:27, 1 Tіmofeyä 6:13

+ 23:2 Yaptıklar 17:7, Luka 20:25

+ 23:3 Matfey 2:2

+ 23:4 İoan 18:38, İoan 19:4, Çıfıtlara 4:15

+ 23:7 Luka 3:1, Luka 9:7

+ 23:8 Luka 9:9

• 23:13 Matfey 27:15-26, Mark 15:6-15, İoan 18:39

• 23:26 Matfey 27:32-44, Mark 15:21-32, İoan 19:17-27

+ 23:29 Mark 13:17, Luka 21:23

+ 23:30 Apokalіpsіs 6:16

+ 23:34 Yaptıklar 7:60,

+ 23:35 Luka 9:35, İoan 10:18

+ 23:41 Luka 23:4, Çıfıtlara 4:15

• 23:44 Matfey 27:45-56, Mark 15:33-41, İoan 19:28-30

* 23:44 Altıncı saat – üülen. Dokuzuncu saat – saat 15.

+ 23:46 Yaptıklar 7:59

+ 23:48 Luka 18:13

+ 23:49 Luka 8:2

• 23:50 Matfey 27:57-61, Mark 15:42-47, İoan 19:38-42

* 23:54 Bibliyaya görä cumaa günü avşamnen gün kauştuktan sora çekeder cumertesi.

• 24:1 Matfey 28:1-10, Mark 16:1-8, İoan 20:1-10

+ 24:4 İoan 20:12

+ 24:7 Luka 9:22, Luka 18:33, İoan 2:19

+ 24:8 İoan 2:22

+ 24:10 Mark 15:40, Luka 8:2-3

+ 24:11 Mark 16:11

• 24:13 Mark 16:12-13

* 24:13 Altmış stadi – oniki kilometra.

+ 24:16 İoan 20:14

+ 24:18 İoan 19:25

+ 24:20 Yaptıklar 2:23

+ 24:26 1 Petrіnіn 1:11

+ 24:27 Yaradılış 3:15, Yaradılış 12:3, Yaradılış 22:8, Yaptıklar 8:35

+ 24:30 Luka 9:16

+ 24:34 1 Korіnflіlerä 15:5

• 24:36 Matfey 28:16-20, Mark 16:14-18, İoan 20:19-23, Yaptıklar 1:6-8

+ 24:37 Matfey 14:26, Mark 6:49

+ 24:39 1 İoanın 1:1

+ 24:41 İoan 21:5

+ 24:45 Yaptıklar 16:14

+ 24:46 Luka 24:27

+ 24:48 Yaptıklar 1:8

+ 24:49 İoan 14:26, Yaptıklar 1:8, Yaptıklar 1:4, Yaptıklar 2:4

• 24:50 Mark 16:19-20, Yaptıklar 1:9-11

+ 24:50 Matfey 21:17, Luka 19:29, İoan 11:18, Yaptıklar 1:9

+ 24:52 Matfey 28:9

+ 24:53 Yaptıklar 2:46, Yaptıklar 3:1, Yaptıklar 5:21

+ 1:1 Yaradılış 1:1, Apokalіpsіs 19:13, İoan 20:28, 1 İoanın 5:20, Fіlіplіlerä 2:6

+ 1:3 1 Korіnflіlerä 8:6, Koloslulara 1:16, Çıfıtlara 1:2

+ 1:4 İoan 5:26, İoan 11:25, 1 İoanın 1:2, 1 İoanın 5:11, İoan 8:12, İoan 9:5, İoan 12:46

+ 1:6 Matfey 3:1, Mark 1:4, Luka 1:80, Luka 3:2

+ 1:7 İoan 3:26, İoan 5:33, İoan 10:41, İoan 20:31, Yaptıklar 19:4

+ 1:9 1 Petrіnіn 2:9

+ 1:11 İoan 5:43

+ 1:12 Matfey 5:9, 1 İoanın 3:1, 1 İoanın 5:1, Romalılara 8:14

+ 1:13 İoan 3:3, İakovun 1:18

+ 1:14 1 İoanın 4:2, 2 İoanın 1:7, 1 Tіmofeyä 3:16, Çıfıtlara 2:14

+ 1:15 Matfey 3:11

+ 1:17 İoan 7:19, İoan 14:6

+ 1:18 İoan 6:46, 1 İoanın 4:12, Koloslulara 1:15, 1 Tіmofeyä 6:16

• 1:19 Matfey 3:1-12, Mark 1:2-8, Luka 3:15-17

+ 1:20 Yaptıklar 13:25

+ 1:21 Matfey 17:12-13, Luka 1:17,

* 1:28 Vifavarada: taa evelki tekstlerdä «Vifaniyada».

+ 1:29 1 Petrіnіn 1:19, 1 İoanın 2:2, 1 İoanın 4:10

+ 1:31 Luka 1:17

+ 1:32 Matfey 3:16, Mark 1:10, Luka 3:22

+ 1:33 Yaptıklar 1:5

+ 1:35 Matfey 11:2, Mark 2:18, Luka 11:1

+ 1:36 İoan 1:29

+ 1:38 İoan 18:4, İoan 18:7

* 1:39 Onuncu saat – saat 16 (ama kimi bilgiçlerä görä saat 10).

+ 1:40 Matfey 4:18-20, Mark 1:16-20, Luka 5:2-11

+ 1:41 İoan 4:25

* 1:42 Taş – urumca «petros» (Petri).

+ 1:42 Matfey 16:18, Mark 3:16, Galatіyalılara 1:18, 1 Korіnflіlerä 1:12

+ 1:44 İoan 12:21

+ 1:45 İoan 21:2, Luka 24:27, Matfey 2:23, Luka 2:39

+ 1:47 Romalılara 9:6

+ 1:49 Matfey 27:11, Matfey 27:42, İoan 11:27

+ 1:51 Yaradılış 28:12,

+ 2:1 İoan 4:46, İoan 21:2

+ 2:4 Mark 14:41, İoan 7:6, İoan 7:30, İoan 8:20, İoan 13:1

* 2:6 İki-üç ölçü – urumca «iki-üç metritis» (80-120 litra).

+ 2:6 İoan 3:25

+ 2:12 Mark 3:31, Mark 6:3, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

• 2:13 Matfey 21:12-13, Mark 11:15-17, Luka 19:45-46

+ 2:13 İoan 6:4, İoan 11:55

+ 2:16 Luka 2:49

+ 2:18 İoan 4:48, İoan 6:30, 1 Korіnflіlerä 1:22

+ 2:19 Mark 8:31, Mark 14:58, Mark 15:29, İoan 10:18

+ 2:22 Luka 24:8, İoan 12:16

+ 2:23 İoan 11:45

+ 3:1 İoan 7:50, İoan 19:39

* 3:3 Enidän – eki «yukarıdan».

+ 3:5 Mark 16:16, Yaptıklar 2:38, Matfey 5:20, 1 Korіnflіlerä 15:50

+ 3:13 İoan 6:38, 1 Korіnflіlerä 15:47, Efeslіlerä 4:9

+ 3:14 İoan 8:28, İoan 12:32

+ 3:16 Romalılara 5:8, Efeslіlerä 2:4, 1 İoanın 3:1, 1 İoanın 4:10

+ 3:17 İoan 8:15, İoan 12:47

+ 3:18 Mark 16:16

+ 3:19 İoan 1:4, İoan 8:12, İoan 7:7

+ 3:20 Efeslіlerä 5:13

+ 3:22 İoan 4:1-2

+ 3:24 Matfey 11:2, Mark 6:17-18, Luka 3:19-20

+ 3:25 İoan 2:6

+ 3:26 İoan 1:7, İoan 5:33

+ 3:27 1 Korіnflіlerä 4:7

+ 3:28 Mark 1:2, İoan 1:20

+ 3:29 Matfey 9:15, Matfey 25:1-13, Apokalіpsіs 19:7, Apokalіpsіs 21:2, Matfey 9:15, Mark 2:19

+ 3:33 İoan 8:26

+ 3:35 Matfey 3:17, Matfey 17:5, İoan 5:20

+ 3:36 İoan 5:24, İoan 6:40, 1 İoanın 5:12-13

+ 4:2 İoan 3:22

+ 4:3 İoan 2:11-12

+ 4:4 Luka 9:52-53

+ 4:5 Yaradılış 33:19, Yaradılış 48:22

* 4:6 Altıncı saat – üülendä saat 12 (kimi bilgiçlerä görä saat 18).

+ 4:14 İoan 7:38

+ 4:19 İoan 9:20

+ 4:20 Yaradılış 12:6-7, Yaradılış 33:18,

+ 4:22 Yaptıklar 13:23, Romalılara 3:1-2

+ 4:23 Romalılara 8:15, Efeslіlerä 6:18,

+ 4:24 2 Korіnflіlerä 3:17

+ 4:25 İoan 1:41, Matfey 11:2,

+ 4:26 İoan 9:37

+ 4:34 İoan 5:30, İoan 6:38, İoan 9:4, İoan 14:31

+ 4:35 Matfey 9:38, Luka 10:2

+ 4:36 1 Korіnflіlerä 3:6-9

+ 4:42 İoan 1:29, 1 İoanın 4:14

+ 4:44 Matfey 13:57, Mark 6:4, Luka 4:24

+ 4:45 İoan 2:23

+ 4:46 İoan 2:1, İoan 21:2, İoan 2:12

+ 4:48 İoan 2:18, İoan 6:30, 1 Korіnflіlerä 1:22

* 4:52 Edinci saat – saat 13 (kimi bilgiçlerä görä saat 19).

+ 4:53 Matfey 8:13, Yaptıklar 16:34, Yaptıklar 18:8

+ 4:54 İoan 2:11

+ 5:8 Matfey 9:6-7, Mark 2:11, Luka 5:24

+ 5:16 İoan 15:20

+ 5:18 İoan 7:1, Fіlіplіlerä 2:6

+ 5:20 Matfey 3:17, Matfey 17:5, İoan 3:35, İoan 10:17, İoan 15:9, İoan 17:26

+ 5:21 Romalılara 8:11, 1 Korіnflіlerä 15:45

+ 5:22 İoan 17:2, Yaptıklar 10:42

+ 5:23 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 13:20, İoan 15:23

+ 5:24 İoan 3:36, İoan 6:40, İoan 20:31, 1 İoanın 5:9-13, 1 İoanın 3:14

+ 5:25 Matfey 27:52-53, Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5

+ 5:26 İoan 1:4, İoan 11:25, 1 İoanın 1:2, 1 İoanın 5:11

+ 5:28 İoan 11:25, İoan 11:43

+ 5:30 Mark 14:36, İoan 6:38, İoan 8:16

+ 5:31 İoan 8:13

+ 5:33 İoan 1:7, İoan 3:26, İoan 10:41

+ 5:35 Matfey 5:16, 2 Petrіnіn 1:19

+ 5:36 İoan 8:18, İoan 10:25, 1 İoanın 5:9

+ 5:39 Luka 24:27

+ 5:41 1 Salonіklіlerä 2:6

+ 5:43 İoan 10:25, İoan 12:12, İoan 1:11, İoan 3:11-12

+ 5:44 İoan 12:43

• 6:1 Matfey 14:13-21, Mark 6:30-44, Luka 9:10-17

+ 6:4 İoan 2:13, İoan 11:55

+ 6:5 İoan 1:44,

+ 6:8 İoan 1:40, İoan 1:44

+ 6:11 Matfey 15:36

+ 6:14 Matfey 11:2-3, İoan 4:25, İoan 11:27

• 6:16 Matfey 14:22-27, Mark 6:45-52

* 6:19 25-30 stadi – 4,6–5,6 kilometra.

+ 6:29 1 İoanın 3:23

+ 6:30 Matfey 12:38, İoan 2:18, İoan 4:48, 1 Korіnflіlerä 1:22

* 6:31 Manna – imäk, angısını Allah minuniyalı şekildä yollarmış çıfıtlara, açan onnar gezärmişlär çolda.

+ 6:34 İoan 4:15

+ 6:35 İoan 4:14, İoan 7:37

+ 6:37 İoan 17:6

+ 6:38 İoan 3:13, 1 Korіnflіlerä 15:47, Mark 14:36, İoan 5:30

+ 6:39 Matfey 18:14, İoan 10:28-29

+ 6:40 İoan 3:35, İoan 5:24, 1 İoanın 5:12-13

+ 6:42 Matfey 13:55

+ 6:44 İoan 12:32

+ 6:46 Matfey 11:27, İoan 1:18

+ 6:51 İoan 3:13, Matfey 26:26-28

+ 6:53 Mark 14:22-24, 1 Korіnflіlerä 10:16, 1 Korіnflіlerä 11:27

+ 6:56 İoan 15:4-5, 1 İoanın 3:24

+ 6:62 Mark 16:19, Luka 24:51, Yaptıklar 1:9

+ 6:63 2 Korіnflіlerä 3:6

+ 6:64 İoan 13:11

* 6:69 Sänsin Allahın Ayozu: kimi tekstlerdä var yazılı «Sänsin Hristos, diri Allahın Oolu».

+ 6:69 Mark 1:24

+ 6:70 İoan 13:2, İoan 13:27

+ 6:71 İoan 18:2-3

+ 7:1 İoan 5:18, İoan 8:37, İoan 11:53

+ 7:3 Mark 3:31, Mark 6:3, İoan 2:12, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 7:6 Mark 14:41, İoan 2:4, İoan 8:20, İoan 13:1

+ 7:7 İoan 15:18, İoan 3:19

+ 7:13 İoan 19:38

+ 7:16 İoan 8:28, İoan 12:49, İoan 14:10

+ 7:18 İoan 5:41, İoan 8:50

+ 7:19 İoan 1:17

+ 7:20 Mark 3:22, İoan 8:48, İoan 10:20

+ 7:23 Matfey 12:2, İoan 5:16

+ 7:24 İoan 8:15

+ 7:27 İoan 8:14, İoan 9:29, İoan 19:9

+ 7:29 Matfey 11:27, İoan 8:55

+ 7:30 İoan 10:39, Mark 14:41, İoan 2:4, İoan 7:6, İoan 8:20, İoan 13:1

+ 7:31 İoan 8:30

+ 7:33 Mark 14:7, İoan 14:19, İoan 16:5

+ 7:34 İoan 8:21-22, İoan 13:33

+ 7:37 Matfey 11:28, Matfey 5:6, İoan 4:14, İoan 6:35

+ 7:39 Yaptıklar 2:4

+ 7:40 İoan 1:21

+ 7:42 Matfey 2:1, Luka 2:4-7

+ 7:43 İoan 9:16, İoan 10:19

+ 7:48 1 Korіnflіlerä 1:20, 1 Korіnflіlerä 2:8

+ 7:50 İoan 3:1, İoan 19:39

+ 8:6 Luka 11:54, Luka 20:20

+ 8:7 Romalılara 2:1, Romalılara 2:22

* 7:53 – 8:11. Bu sıralar en eski tekstlerdä yok.

+ 8:11 İoan 5:14

+ 8:12 Luka 2:30, İoan 1:4, İoan 1:9, İoan 12:35

+ 8:13 İoan 5:31

+ 8:14 İoan 13:3, İoan 16:28, İoan 7:27

+ 8:15 İoan 3:17, İoan 7:24, İoan 12:47

+ 8:16 İoan 5:30, İoan 16:32

+ 8:18 İoan 5:36, 1 İoanın 5:9

+ 8:19 Matfey 11:27, İoan 16:3

+ 8:20 Mark 14:41, İoan 2:4, İoan 7:6, İoan 13:1

+ 8:21 İoan 7:34-35, İoan 13:33

+ 8:23 1 İoanın 4:5, İoan 17:14

+ 8:26 İoan 15:15, İoan 3:33

+ 8:28 İoan 3:14, İoan 12:32, İoan 5:30, İoan 7:16

+ 8:29 İoan 4:34, İoan 6:38

+ 8:30 İoan 7:31

+ 8:32 İakovun 2:12, 1 Petrіnіn 2:16, Romalılara 6:18, 1 Korіnflіlerä 7:22, 2 Korіnflіlerä 3:17, Galatіyalılara 5:1

+ 8:33 Matfey 3:9

+ 8:34 2 Petrіnіn 2:19, Romalılara 6:16-20, Tіta 3:3

+ 8:35 Yaradılış 21:10, Galatіyalılara 4:30

+ 8:37 İoan 5:18, İoan 7:1, İoan 11:53

+ 8:39 Luka 19:9

+ 8:44 1 İoanın 3:8, 1 İoanın 3:10, 1 İoanın 3:12, Yaradılış 3:4, 2 Korіnflіlerä 11:3, Apokalіpsіs 12:9

+ 8:48 Mark 3:22, İoan 7:20

+ 8:49 İoan 5:23

+ 8:50 İoan 5:41, İoan 7:18

+ 8:51 İoan 5:24, İoan 11:26

+ 8:54 Çıfıtlara 5:5, İoan 17:1, Yaptıklar 3:13, 2 Petrіnіn 1:17

+ 8:55 İoan 7:28-29

+ 8:56 Matfey 13:17, Luka 17:22

+ 8:59 İoan 10:31

+ 9:4 İoan 4:34, İoan 11:9, İoan 12:35

+ 9:5 İoan 1:4, İoan 8:12, İoan 12:46

+ 9:6 Mark 7:33, Mark 8:23

+ 9:7 Luka 13:4

+ 9:14 İoan 5:9

+ 9:16 İoan 7:43, İoan 10:19

+ 9:17 İoan 4:19, İoan 6:14

+ 9:22 İoan 7:13, İoan 12:42, İoan 16:2

+ 9:29 İoan 7:27, İoan 8:14

* 9:35 Adam Ooluna: kimi tekstlerdä «Allahın Ooluna».

+ 9:37 İoan 4:26

+ 9:40 Romalılara 2:19

+ 9:41 İoan 15:22, İakovun 4:17

+ 10:6 Mark 6:52, Mark 8:17

+ 10:11 Eklesiast 12:12, Çıfıtlara 13:20, İoan 15:13, 1 İoanın 3:16

+ 10:12 Matfey 7:15, Yaptıklar 20:29

+ 10:15 Matfey 11:27

+ 10:16 İoan 11:52, Luka 12:32

+ 10:17 Matfey 3:17, İoan 5:20

+ 10:18 İoan 2:19

+ 10:19 İoan 7:43, İoan 9:16

+ 10:20 Mark 3:22, İoan 7:20, İoan 8:48,

+ 10:23 Yaptıklar 3:11, Yaptıklar 5:12

+ 10:24 Matfey 26:63, İoan 1:24-25, İoan 1:41

+ 10:25 İoan 5:36

+ 10:28 İoan 3:16, İoan 17:12

+ 10:30 İoan 17:11

+ 10:31 İoan 8:59

+ 10:33 Matfey 9:3

+ 10:36 İoan 3:17, Mark 2:7, Mark 14:64

+ 10:38 İoan 14:10

+ 10:39 Luka 4:30, İoan 7:30

+ 10:40 İoan 1:28

+ 10:41 İoan 1:7, İoan 3:26, İoan 5:33

+ 10:42 İoan 7:31

+ 11:1 Luka 10:38-39

+ 11:2 İoan 12:3

+ 11:8 İoan 8:59, İoan 10:31

+ 11:9 İoan 9:4, İoan 12:35

+ 11:11 Matfey 9:24, Mark 5:39,

+ 11:16 Matfey 10:3, Mark 3:18, Luka 6:15, İoan 14:5, İoan 20:24, İoan 21:2, Yaptıklar 1:13, İoan 13:37

* 11:18 Onbeş stadi – 2,8 kilometra.

+ 11:24 Luka 14:14, İoan 5:29, İoan 6:39

+ 11:25 İoan 1:4, İoan 5:26, 1 İoanın 1:2, 1 İoanın 5:11

+ 11:26 İoan 5:24, İoan 8:51

+ 11:27 Matfey 11:2, İoan 1:49, Matfey 16:16, Mark 8:29

+ 11:35 Luka 19:41

+ 11:37 İoan 9:6-7

+ 11:38 Matfey 27:60

+ 11:41 İoan 17:1

+ 11:42 İoan 3:17

+ 11:43 İoan 5:28

+ 11:44 İoan 5:28

• 11:45 Matfey 26:1-5, Mark 14:1-22, Luka 22:1-2

+ 11:45 İoan 2:23

+ 11:50 İoan 18:14

+ 11:51 Mark 10:45

+ 11:52 İoan 10:16, 1 İoanın 2:2

+ 11:53 Mark 14:1, İoan 5:18, İoan 7:1, İoan 8:37

+ 11:55 İoan 2:13, İoan 6:4,

+ 11:57 İoan 7:11

• 12:1 Matfey 26:6-13, Mark 14:3-9, Luka 7:36-50

+ 12:1 İoan 11:55, Matfey 21:17, İoan 11:1, İoan 11:18

+ 12:2 Luka 10:38

* 12:3 1 funt – 0,33 kilogram.

+ 12:3 İoan 11:2

+ 12:6 İoan 13:29

+ 12:9 İoan 11:44

• 12:12 Matfey 21:4-9, Mark 11:7-10, Luka 19:35-38

* 12:13 Osanna – selämnemäk lafı, annaması «şindi kurtar».

* 12:15 Sionun kızı – İerusalimin insanı.

+ 12:15 Matfey 21:4-5

+ 12:16 İoan 2:22

+ 12:19 İoan 11:47-48

+ 12:21 İoan 1:44

+ 12:23 İoan 2:4, İoan 17:1

+ 12:24 1 Korіnflіlerä 15:36

+ 12:25 Matfey 10:39, Luka 14:26

+ 12:27 Mark 14:34, İoan 13:21

+ 12:28 Mark 1:11, Mark 9:7

+ 12:29 Yaptıklar 23:9

+ 12:30 İoan 11:42

* 12:31 Bu dünneyin çorbacısı – şeytan.

+ 12:31 İoan 16:11, 2 Korіnflіlerä 4:4, Koloslulara 2:15

+ 12:32 İoan 3:14, İoan 8:28, İoan 6:44

+ 12:33 İoan 18:32

+ 12:35 İoan 1:4, İoan 8:12, Efeslіlerä 5:8, İoan 9:4, İoan 11:9, 1 İoanın 1:6

+ 12:36 Luka 16:8, 1 Salonіklіlerä 5:5

+ 12:38 Romalılara 10:16

+ 12:40 Matfey 13:15, Mark 4:12, Yaptıklar 28:27

+ 12:42 İoan 3:1, İoan 9:22, İoan 16:2

+ 12:43 İoan 5:44

+ 12:44 Matfey 10:40, İoan 13:20, İoan 14:1

+ 12:45 İoan 14:9

+ 12:46 İoan 1:4, İoan 8:12, İoan 9:5

+ 12:47 İoan 3:17, İoan 4:42, İoan 8:15

+ 13:1 İoan 12:1, Mark 14:41, İoan 2:4, İoan 7:6, İoan 8:20

+ 13:2 İoan 6:70

+ 13:3 Matfey 11:27, İoan 17:2, İoan 8:14, İoan 16:28

+ 13:5 Matfey 20:28, Luka 22:27

+ 13:8 1 Korіnflіlerä 6:11, Efeslіlerä 5:26, Tіta 3:5, Çıfıtlara 10:22

+ 13:10 İoan 15:3

+ 13:11 İoan 6:64, İoan 18:2

+ 13:13 Matfey 7:22, Matfey 23:8, Luka 6:46, Fіlіplіlerä 2:11

+ 13:14 1 Tіmofeyä 5:10

+ 13:15 1 Petrіnіn 2:21

+ 13:16 Luka 6:40, İoan 15:20

+ 13:17 Matfey 24:46, Luka 11:28, İakovun 1:22, Romalılara 2:13

• 13:18 Matfey 26:21-25, Mark 14:18-21, Luka 22:21-23

+ 13:18 İoan 6:70,

+ 13:19 Mark 13:23, İoan 14:29, İoan 16:4

+ 13:20 Matfey 10:40, Luka 10:16, İoan 12:44

+ 13:21 Mark 14:34, İoan 12:27

+ 13:23 İoan 19:26, İoan 20:2, İoan 21:7, İoan 21:20

+ 13:29 İoan 12:6

+ 13:31 1 Petrіnіn 4:11

+ 13:32 İoan 17:1, İoan 17:5

+ 13:33 İoan 7:34, İoan 8:21

+ 13:34 1 İoanın 2:7-8, 1 İoanın 3:11, 2 İoanın 1:5, İoan 15:12

• 13:36 Matfey 26:31-35, Mark 14:27-31, Luka 22:31-34

+ 13:37 İoan 11:16, İoan 21:19

+ 13:38 İoan 18:27

+ 14:1 İoan 12:44

+ 14:3 İoan 14:1, 1 Salonіklіlerä 4:17

+ 14:5 İoan 11:16

+ 14:6 İoan 1:17, İoan 11:25, Çıfıtlara 10:20

+ 14:8 İoan 1:43, İoan 12:21

+ 14:9 İoan 12:45

+ 14:10 İoan 10:38

+ 14:11 İoan 5:36

+ 14:12 İoan 8:14, İoan 13:3, İoan 16:28

+ 14:14 Matfey 7:7-8, Mark 11:24, İoan 15:16, İoan 16:23, 1 İoanın 3:22

+ 14:15 Matfey 28:20, 1 İoanın 5:3, 2 İoanın 1:6, Romalılara 13:10

* 14:16 İilendirici – eki «Yardımcı», «Girginnedici», «Üreklendirici».

+ 14:16 İoan 15:26, İoan 16:13

+ 14:17 1 Korіnflіlerä 2:14, Yaptıklar 2:4

+ 14:19 İoan 7:33

+ 14:21 İoan 16:27

+ 14:22 Luka 6:16, Yaptıklar 1:13

+ 14:23 Apokalіpsіs 3:20

+ 14:26 İoan 15:26, İoan 16:13, 1 Korіnflіlerä 2:10, 1 İoanın 2:20, Luka 24:49

+ 14:27 Fіlіplіlerä 4:7, Koloslulara 3:15

+ 14:28 İoan 14:1-2, 1 Korіnflіlerä 11:3, 1 Korіnflіlerä 15:24

+ 14:29 Mark 13:23, İoan 13:19

+ 14:30 İoan 12:31, Efeslіlerä 2:2

+ 15:2 Matfey 3:10, Matfey 7:19

+ 15:3 İoan 13:10

+ 15:4 1 İoanın 2:6

+ 15:5 Romalılara 11:17, İoan 6:56, 1 İoanın 3:24, Mark 4:20

+ 15:6 Matfey 13:42

+ 15:7 İoan 14:14

+ 15:9 Matfey 3:17, İoan 5:20

+ 15:11 İoan 3:29, İoan 16:24, İoan 17:13, 1 İoanın 1:4, 2 İoanın 1:12

+ 15:12 İoan 13:34

+ 15:13 İoan 10:11, 1 İoanın 3:16, Romalılara 5:7-8, Efeslіlerä 5:2

+ 15:14 Mark 3:35

+ 15:15 İoan 3:32, İoan 8:26

+ 15:16 Matfey 7:7-8, Mark 11:24, İoan 14:14, İoan 16:23

+ 15:17 1 İoanın 2:7, 1 İoanın 3:11, 2 İoanın 1:5

+ 15:18 Mark 13:13, İoan 7:7, 1 İoanın 3:13

+ 15:19 İoan 8:23, İoan 17:14

+ 15:20 Matfey 10:24, Luka 6:40, İoan 13:16, İoan 5:16, 1 Korіnflіlerä 4:12, 2 Korіnflіlerä 4:9, 1 Salonіklіlerä 2:15, 2 Tіmofeyä 3:12

+ 15:22 İoan 9:41

+ 15:23 İoan 5:23

+ 15:24 İoan 7:31, İoan 10:37

+ 15:26 İoan 14:17, İoan 16:13, Yaptıklar 5:32, 1 İoanın 5:6-8

+ 15:27 Luka 24:48, İoan 19:35, Yaptıklar 1:8

+ 16:2 İoan 9:22, İoan 12:42, Yaptıklar 8:1, Yaptıklar 9:1, Yaptıklar 26:9

+ 16:3 İoan 18:19

+ 16:4 Mark 13:23, İoan 13:19, İoan 14:29

+ 16:5 İoan 7:33, İoan 14:12

+ 16:7 İoan 15:26

+ 16:9 İoan 8:24

+ 16:11 İoan 12:31, Koloslulara 2:15

+ 16:13 İoan 14:17, İoan 15:26, 1 İoanın 2:20, 1 Korіnflіlerä 2:10

+ 16:15 İoan 17:10

+ 16:16 İoan 7:33

+ 16:20 Matfey 9:15

+ 16:22 2 Korіnflіlerä 6:10

+ 16:23 Matfey 7:7-8, Mark 11:24, İoan 14:14, İoan 15:16

+ 16:24 İoan 3:29, İoan 15:11, İoan 17:13, 2 İoanın 1:12

+ 16:25 Mark 8:32

+ 16:27 İoan 14:21

+ 16:28 İoan 8:14, İoan 13:3

+ 16:30 İoan 2:24-25

+ 16:32 Matfey 26:31, Mark 14:27, İoan 8:16

+ 16:33 İoan 14:27, Koloslulara 3:15, Romalılara 8:37, Apokalіpsіs 3:21

+ 17:1 İoan 11:41, İoan 2:4, İoan 12:23, İoan 8:54, İoan 13:32

+ 17:2 Matfey 28:18, İoan 5:22, İoan 13:3

+ 17:5 İoan 1:1-2

+ 17:8 İoan 6:69

+ 17:9 Luka 22:32

+ 17:10 İoan 16:15,

+ 17:11 İoan 10:30

+ 17:12 2 Salonіklіlerä 3:3, İoan 13:2, İoan 10:28

+ 17:13 İoan 3:29, İoan 15:11, İoan 16:24, 2 İoanın 1:12

+ 17:14 İoan 8:23, İoan 15:19

+ 17:15 Matfey 6:13

+ 17:18 İoan 20:21

+ 17:22 Romalılara 8:30

+ 17:24 İoan 14:3

+ 17:25 İoan 8:55, İoan 10:15

+ 17:26 Matfey 3:17, İoan 5:20

• 18:1 Matfey 26:47-56, Mark 14:43-50, Luka 22:47-53

+ 18:1 Matfey 26:36

+ 18:2 Luka 22:39

* 18:3 Siläh – kılıç, süngü gibi işlär.

+ 18:3 Yaptıklar 1:16

+ 18:4 İoan 13:1, İoan 1:38, İoan 20:15

+ 18:9 İoan 17:12

+ 18:10 Luka 22:38

+ 18:11 Mark 10:38, Mark 14:36

• 18:12 Matfey 26:57-58, Mark 14:53-54, Luka 22:54

+ 18:13 Luka 3:2, Yaptıklar 4:6

+ 18:14 İoan 11:50

• 18:16 Matfey 26:69-70, Mark 14:66-68, Luka 22:55-57

• 18:19 Matfey 26:59-66, Mark 14:55-64, Luka 22:66-71

+ 18:20 İoan 7:26

+ 18:22 Yaptıklar 23:2, Yaptıklar 23:4

+ 18:26 İoan 18:10

+ 18:27 Matfey 26:64, Mark 14:72, Luka 22:60, İoan 13:38

• 18:28 Matfey 27:1-2, Matfey 27:11-14, Mark 15:1-5, Luka 23:1-5

* 18:28 Pretorium – kullanıcının rezidențiyası.

+ 18:28 Yaptıklar 10:28,

+ 18:29 Luka 3:1, Luka 13:1, Yaptıklar 3:13, Yaptıklar 4:27, 1 Tіmofeyä 6:13

+ 18:32 Mark 10:33, İoan 12:33

+ 18:33 Matfey 2:2

+ 18:36 İoan 8:23, İoan 17:14

+ 18:37 İoan 3:11, 1 İoanın 4:6

+ 18:38 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15

+ 18:39 Mark 15:6-7

• 19:1 Matfey 27:15-31, Mark 15:6-20, Luka 23:13-25

+ 19:4 Luka 23:41, Çıfıtlara 4:15

+ 19:7 İoan 10:36,

+ 19:9 Yaptıklar 8:32-33

+ 19:11 İoan 18:2, İoan 18:14

+ 19:12 Yaptıklar 3:13

* 19:14 Hazırlanmak günü – cumaa.

* 19:14 Altıncı saat – üülendä saat 12 (kimi bilgiçlerä görä saat 6).

• 19:17 Matfey 27:32-44, Mark 15:21-32, Luka 23:26-43

+ 19:20 Çıfıtlara 13:12

+ 19:25 Luka 24:18, Luka 8:2

+ 19:26 İoan 13:23

• 19:28 Matfey 27:45-56, Mark 15:33-41, Luka 23:44-49

* 19:29 İssop – bir ot, angısının dalları serpmäk için kullanılêr.

+ 19:34 1 İoanın 5:6

+ 19:35 İoan 15:27, Yaptıklar 1:8, 1 İoanın 1:1-3, Apokalіpsіs 1:2

+ 19:36 Matfey 1:23, Matfey 21:4, Matfey 26:56

• 19:38 Matfey 27:57-61, Mark 15:42-47, Luka 23:50-56

+ 19:38 İoan 7:13

* 19:39 100 funt – 33 kilogram.

+ 19:39 İoan 3:1, İoan 7:50, Matfey 2:11

+ 19:40 İoan 11:44

• 20:1 Matfey 28:1-10, Mark 16:1-8, Luka 24:1-12

* 20:1 Haftanın ilk günü – pazar günü.

+ 20:1 Luka 8:2

+ 20:2 İoan 13:23

+ 20:9 Luka 24:27

• 20:11 Mark 16:9-11

+ 20:12 Luka 24:4, Yaptıklar 1:10

+ 20:14 Luka 24:16, Luka 24:31, İoan 21:4

+ 20:15 İoan 1:38, İoan 18:4

+ 20:17 Matfey 28:10, Romalılara 8:29, Çıfıtlara 2:11

• 20:19 Matfey 28:16-20, Mark 16:14-18, Luka 24:36-49

+ 20:21 İoan 17:18

+ 20:22 Yaradılış 2:7

+ 20:23 Matfey 16:19, Matfey 18:18

+ 20:24 İoan 11:16

+ 20:28 İoan 1:1, 1 İoanın 5:20, Fіlіplіlerä 2:6

+ 20:29 Mark 15:32, 1 Petrіnіn 1:8

+ 20:30 İoan 21:25

+ 20:31 Matfey 14:33, Luka 1:35, İoan 1:7, Yaptıklar 19:4, İoan 3:14-15, 1 İoanın 5:13

+ 21:1 İoan 6:1

+ 21:2 İoan 11:16, İoan 14:5, İoan 20:24, İoan 1:45, İoan 2:1, Matfey 4:21, Luka 5:10

+ 21:4 Luka 24:16, Luka 24:31, İoan 20:14

+ 21:5 Luka 24:41

+ 21:6 Luka 5:4

+ 21:7 İoan 13:23

* 21:8 200 endezä – bir 100 metra.

+ 21:14 İoan 20:19, İoan 20:26

+ 21:16 Yaptıklar 20:28, 1 Petrіnіn 5:1

+ 21:19 İoan 13:37, 2 Petrіnіn 1:14

+ 21:20 İoan 13:23, İoan 13:25

+ 21:22 Matfey 16:27, Mark 9:1

+ 21:24 İoan 15:27, 3 İoanın 1:12

+ 21:25 İoan 20:30

+ 1:1 Luka 1:3, Mark 16:19, Luka 24:51

+ 1:3 Matfey 28:17, Mark 16:14, Luka 24:15-49, İoan 20:19-29, 1 Korіnflіlerä 15:5-7

+ 1:4 Luka 24:49

+ 1:5 Luka 3:3,

+ 1:6 Luka 17:20, Luka 19:11

+ 1:7 1 Salonіklіlerä 5:1

+ 1:8 Yaptıklar 8:1, Yaptıklar 8:14, Luka 24:48-49, Mark 16:15

+ 1:9 Mark 16:19

+ 1:10 Mark 9:3, İoan 20:12

+ 1:11 Matfey 16:27

* 1:12 Bir cumertesi yolu – 1,5 kilometra dolayında.

+ 1:13 Matfey 10:2-4, Mark 3:17-18, Luka 6:14-16

+ 1:14 Mark 3:31, Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19

+ 1:16 Luka 22:47, Luka 22:37, Luka 24:44

+ 1:17 İoan 6:71, İoan 13:21

+ 1:19 Matfey 27:8

+ 1:22 Luka 3:3, Luka 24:48

+ 1:23 Yaptıklar 18:7, Koloslulara 4:11

+ 1:24 Yaptıklar 15:8

+ 2:1 Yaptıklar 20:16

+ 2:3 Matfey 3:11

+ 2:4 Yaptıklar 4:31, Yaptıklar 13:52, Luka 24:49, Yaptıklar 1:4-5

* 2:10 Prozelitlär – iudey olmayannar, ani kablettilär iudey dinini.

+ 2:11 Yaptıklar 6:5, Yaptıklar 13:43

+ 2:13 1 Korіnflіlerä 14:23

* 2:15 Üçüncü saat – saat 09.

+ 2:19 Matfey 24:30, Luka 21:11, Apokalіpsіs 8:7

+ 2:20 Apokalіpsіs 6:12

+ 2:21 Romalılara 10:13

+ 2:22 İoan 3:2

+ 2:23 Luka 22:22, Luka 23:33

+ 2:24 Luka 24:5-6, Romalılara 8:11

+ 2:28 Matfey 7:14, Yaptıklar 13:35

+ 2:29 Yaptıklar 13:36

+ 2:33 Mark 16:19, Yaptıklar 7:55-56, Romalılara 8:34, Çıfıtlara 1:3

+ 2:34 Luka 20:42-43

+ 2:37 Luka 3:10, Yaptıklar 16:30

+ 2:38 Mark 1:4, Yaptıklar 10:48, Luka 11:13, Yaptıklar 8:15

+ 2:39 Efeslіlerä 2:13

+ 2:44 Yaptıklar 4:32-37

* 3:1 Dokuzuncu saat – saat 15.

+ 3:2 Yaptıklar 14:8

+ 3:6 2 Korіnflіlerä 6:10

+ 3:7 Mark 1:31, Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 9:41

+ 3:8 Yaptıklar 14:10

+ 3:11 İoan 10:23, Yaptıklar 5:12

+ 3:13 İoan 8:54, İoan 17:1, 2 Petrіnіn 1:17, Luka 23:14, İoan 19:12

+ 3:14 Luka 23:18

+ 3:17 Yaptıklar 13:27, 1 Tіmofeyä 1:13

+ 3:21 Luka 1:69-70, Romalılara 1:2

+ 3:22 Matfey 17:5, Yaptıklar 7:37

+ 3:25 Yaradılış 22:18, Yaradılış 26:4

+ 4:1 Matfey 22:23, Yaptıklar 23:8

+ 4:3 Luka 21:12

+ 4:6 Matfey 26:3, Luka 3:2, İoan 18:13

+ 4:7 Luka 20:2

+ 4:8 Mark 13:11, Yaptıklar 6:10, Yaptıklar 13:9

+ 4:9 Yaptıklar 3:6-8

+ 4:11 Luka 20:17, 1 Petrіnіn 2:7

+ 4:12 Matfey 1:21

+ 4:14 Yaptıklar 3:11

+ 4:19 Yaptıklar 5:29

+ 4:21 Luka 20:6, Luka 22:2, Yaptıklar 5:26

+ 4:27 Luka 23:1, Luka 23:11, Yaptıklar 3:13

+ 4:29 Efeslіlerä 6:19

+ 4:31 Yaptıklar 2:4, Yaptıklar 13:52

+ 4:32 Yaptıklar 2:44

* 4:33 İnsan – yada «Allah».

+ 4:34 2 Korіnflіlerä 8:14

+ 4:36 Yaptıklar 9:27, Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 15:36, Galatіyalılara 2:9

+ 5:4 Eklesiast 5:4-5

+ 5:12 Mark 16:20, İoan 10:23, Yaptıklar 3:11

+ 5:15 Mark 6:55, Yaptıklar 19:11-12

+ 5:17 Yaptıklar 4:1, Yaptıklar 23:8, Mark 15:10, Yaptıklar 13:45

+ 5:18 Luka 21:12, Yaptıklar 4:3

+ 5:19 Yaptıklar 12:7-10, Yaptıklar 16:26

+ 5:26 Luka 20:6, Luka 22:2, Yaptıklar 4:21

+ 5:27 Matfey 10:17, Matfey 26:59

+ 5:28 Yaptıklar 4:17-18, Matfey 27:25

+ 5:29 Yaptıklar 4:19

+ 5:32 Luka 24:48, İoan 15:26

+ 5:33 Yaptıklar 7:54

+ 5:34 Yaptıklar 22:3,

+ 5:37 Luka 2:2

+ 5:41 Matfey 5:12, 1 Petrіnіn 4:13-14, 2 Korіnflіlerä 12:10

+ 6:1 Yaptıklar 9:29

+ 6:3 1 Tіmofeyä 3:8

+ 6:5 Yaptıklar 8:5, Yaptıklar 21:8, Yaptıklar 2:11, Yaptıklar 13:43

+ 6:6 1 Tіmofeyä 4:14, 1 Tіmofeyä 5:22, 2 Tіmofeyä 1:6

+ 6:7 Yaptıklar 12:24, Yaptıklar 19:20

+ 6:10 Yaptıklar 4:8, Luka 21:15

+ 6:11 Matfey 26:59

+ 6:13 Yaptıklar 21:28

+ 6:14 Matfey 26:61, İoan 2:19-22, Matfey 5:17

+ 7:2 Yaradılış 11:31, Yaradılış 12:4

+ 7:3 Yaradılış 12:1

+ 7:4 Yaradılış 11:32

+ 7:5 Yaradılış 15:3, Yaradılış 18:10, Yaradılış 12:7, Yaradılış 13:15, Yaradılış 15:18

+ 7:6 Yaradılış 15:13,

+ 7:7 Yaradılış 15:14,

+ 7:8 Yaradılış 17:9-14, Yaradılış 21:2-4, Yaradılış 25:26, Yaradılış 29:31-35, Yaradılış 30:5-24

+ 7:9 Yaradılış 37:11, Yaradılış 37:28, Yaradılış 39:2

+ 7:10 Yaradılış 41:37-43

+ 7:12 Yaradılış 42:1-5

+ 7:13 Yaradılış 43:1-15, Yaradılış 45:1-4

+ 7:14 Yaradılış 45:9-10, Yaradılış 46:27

+ 7:15 Yaradılış 46:5, Yaradılış 46:28, Yaradılış 49:33,

+ 7:16 Yaradılış 50:25,

+ 7:20 Çıfıtlara 11:23

+ 7:37 Yaptıklar 3:22

+ 7:44 Apokalіpsіs 15:5,

+ 7:48 Yaptıklar 17:24

* 7:51 Urumca «angıların üreklerinä hem kulaklarına kesiklik yapılmamış».

+ 7:52 Matfey 23:37

+ 7:53 Galatіyalılara 3:19, Çıfıtlara 2:2

+ 7:54 Yaptıklar 5:33

+ 7:55 Mark 16:19

+ 7:56 Mark 1:10, Mark 16:19, Yaptıklar 7:56, Çıfıtlara 1:3

+ 7:58 Yaptıklar 8:1, Yaptıklar 22:20

+ 7:59 Luka 23:46

+ 7:60 Luka 22:41, Luka 23:34

+ 8:1 Yaptıklar 22:20, İoan 16:2, Matfey 10:23

+ 8:3 Galatіyalılara 1:13, 1 Korіnflіlerä 15:9, Fіlіplіlerä 3:6

+ 8:4 Mark 4:14, Yaptıklar 11:19

+ 8:5 Yaptıklar 6:5, Yaptıklar 21:8

+ 8:7 Luka 4:35, Mark 16:17-18

+ 8:13 Matfey 28:19, Yaptıklar 16:33, Yaptıklar 18:8

+ 8:14 Yaptıklar 1:8

+ 8:15 Yaptıklar 2:38

+ 8:16 Matfey 28:19, Yaptıklar 19:5, Yaptıklar 10:44, Yaptıklar 11:15

+ 8:17 Yaptıklar 9:17, Yaptıklar 19:6

+ 8:22 2 Tіmofeyä 2:25

+ 8:25 İoan 4:39

+ 8:26 Yaptıklar 5:19, Yaptıklar 10:4, Yaptıklar 11:13, Yaptıklar 12:7, Yaptıklar 27:23

* 8:27 Evnuh – evlenämeyän adam.

+ 8:29 Yaptıklar 10:19

+ 8:31 Romalılara 10:14

+ 8:35 Luka 24:27

* 8:39 Saabinin Duhu: kimi tekstlerdä «Ayoz Duh indi evnuhun üstünä, hem Saabinin angili».

+ 9:1 Yaptıklar 8:3, İoan 16:2

+ 9:3 Yaptıklar 22:6-11, Yaptıklar 26:12-18

+ 9:10 Yaptıklar 22:12, Yaradılış 22:1

+ 9:11 Yaptıklar 21:39, Yaptıklar 22:3

+ 9:15 Romalılara 1:5, Galatіyalılara 1:15-16, 1 Tіmofeyä 2:7,

+ 9:16 Yaptıklar 20:23, 1 Salonіklіlerä 3:3

+ 9:17 Yaptıklar 8:17, Yaptıklar 19:6

+ 9:19 Galatіyalılara 1:17

+ 9:21 Galatіyalılara 1:13, Galatіyalılara 1:23

+ 9:22 1 Tіmofeyä 1:12, Yaptıklar 18:28

+ 9:23 Yaptıklar 20:3, Yaptıklar 23:30

+ 9:25 2 Korіnflіlerä 11:32

+ 9:27 Yaptıklar 4:36, Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 15:36, Galatіyalılara 2:9, 1 Korіnflіlerä 9:6, Galatіyalılara 1:18-19

+ 9:29 Yaptıklar 6:1

+ 9:30 Yaptıklar 11:25

+ 9:34 Yaptıklar 3:6

* 9:36-39 Serna – urumca «Dorkas».

+ 9:36 İoan 13:14, 1 Tіmofeyä 2:10, 1 Tіmofeyä 5:10

+ 9:40 Matfey 9:25, Yaptıklar 28:8, İakovun 5:16

+ 9:41 Mark 1:31, Mark 5:41, Mark 9:27, Yaptıklar 3:7

+ 10:2 Matfey 8:10, Luka 7:4-5

* 10:3 Dokuzuncu saat – saat 15.

+ 10:3 Yaptıklar 3:1

+ 10:4 Yaptıklar 8:26, Apokalіpsіs 8:4

+ 10:6 Yaptıklar 9:43

* 10:9 Altıncı saat – gündüz saat 12.

+ 10:9 Yaptıklar 11:5-14

+ 10:15 Mark 7:15-16, Romalılara 14:14, 1 Tіmofeyä 4:4, Tіta 1:15

+ 10:19 Yaptıklar 8:29

+ 10:22 Luka 7:4-5

+ 10:25 Yaptıklar 16:29

+ 10:26 Apokalіpsіs 19:10, Apokalіpsіs 22:8-9

+ 10:28 İoan 4:9, İoan 18:28

+ 10:34 Romalılara 2:11, Romalılara 10:12

+ 10:35 Romalılara 10:12

+ 10:37 Mark 1:14

+ 10:38 Matfey 3:16, İoan 1:32-33, Matfey 4:24, Luka 13:16

+ 10:42 İoan 5:22, Yaptıklar 17:31, 1 Petrіnіn 4:5, 2 Tіmofeyä 4:1

+ 10:43 Luka 24:27, Romalılara 3:21

+ 10:46 Mark 16:17, 1 Korіnflіlerä 12:10

+ 10:47 Yaptıklar 2:4

+ 10:48 Yaptıklar 2:38

+ 11:2 Yaptıklar 15:1, Galatіyalılara 2:12

+ 11:3 Luka 15:2, Galatіyalılara 2:12

+ 11:5 Yaptıklar 10:9-32

+ 11:9 Mark 7:19, Yaptıklar 10:15

+ 11:12 Yaptıklar 15:9

+ 11:13 Yaptıklar 8:26

+ 11:15 Yaptıklar 10:44

+ 11:16 Yaptıklar 1:5

+ 11:17 Yaptıklar 2:38

+ 11:19 Yaptıklar 8:1

+ 11:22 Yaptıklar 4:36, Yaptıklar 9:27, Yaptıklar 13:1

+ 11:24 Yaptıklar 6:5

+ 11:25 Yaptıklar 9:30

+ 11:27 Yaptıklar 13:1, Yaptıklar 15:32

+ 11:28 Yaptıklar 21:10, Matfey 24:7, Yaptıklar 18:2

+ 12:2 Luka 5:10, Mark 10:39

+ 12:4 Luka 22:33

+ 12:5 2 Korіnflіlerä 1:11, Efeslіlerä 6:18

+ 12:7 Yaptıklar 8:26, Yaptıklar 16:26

+ 12:10 Yaptıklar 5:19, Yaptıklar 16:26

+ 12:11 2 Korіnflіlerä 1:10

+ 12:12 Yaptıklar 13:5, Yaptıklar 15:37, 1 Petrіnіn 5:13, Koloslulara 4:10, 2 Tіmofeyä 4:11, Fіlіmona 1:24

+ 12:15 Matfey 18:10-11, Çıfıtlara 1:14

+ 12:17 Yaptıklar 15:13, Yaptıklar 21:18, İakovun 1:1, Galatіyalılara 1:19, Galatіyalılara 2:9

+ 12:23 Apokalіpsіs 16:9,

+ 12:24 Yaptıklar 6:7, Yaptıklar 19:20

+ 12:25 Yaptıklar 11:29-30, Yaptıklar 12:12

+ 13:1 Yaptıklar 11:27, Yaptıklar 4:36, Yaptıklar 11:22, Luka 3:1

+ 13:2 Luka 2:37, Romalılara 1:1, Galatіyalılara 1:15

+ 13:5 Yaptıklar 12:12, Yaptıklar 15:37, Koloslulara 4:10

+ 13:6 Matfey 7:15

* 13:7 Prokonsul – kullanıcı.

+ 13:9 Yaptıklar 4:8, Yaptıklar 6:10

+ 13:13 Yaptıklar 15:38

+ 13:15 Luka 8:41, Yaptıklar 18:8

+ 13:24 Luka 3:3

+ 13:25 Luka 3:16, İoan 1:20, İoan 1:27

* 13:26 Bizä: kimi tekstlerdä «sizä».

+ 13:27 Yaptıklar 3:17, Luka 24:26-27

+ 13:28 Luka 23:23

+ 13:29 Luka 23:53

+ 13:30 Luka 24:6

+ 13:31 Yaptıklar 1:3, Luka 24:48

+ 13:32 Çıfıtlara 1:5, Çıfıtlara 5:5

+ 13:34 Romalılara 6:9,

+ 13:35 Yaptıklar 2:27

+ 13:36 Yaptıklar 2:29

+ 13:38 Matfey 1:21, 1 İoanın 2:12

+ 13:39 Romalılara 3:20, Galatіyalılara 2:16, Galatіyalılara 3:11, Romalılara 3:28

+ 13:43 Yaptıklar 2:11, Yaptıklar 6:5

+ 13:45 Yaptıklar 5:17

+ 13:46 Yaptıklar 4:30, Efeslіlerä 6:19, Matfey 10:11, Matfey 22:8, Apokalіpsіs 3:4, Mark 12:9, Yaptıklar 18:6

+ 13:47 Yaptıklar 26:23

+ 13:50 1 Salonіklіlerä 2:15

+ 13:51 Matfey 10:14, Mark 6:11, Luka 9:5

+ 13:52 Yaptıklar 2:4, Yaptıklar 4:31

+ 14:1 Yaptıklar 13:5

+ 14:3 Yaptıklar 4:30, Efeslіlerä 6:19

+ 14:4 Matfey 10:34, Luka 12:51

+ 14:6 Matfey 10:23

+ 14:8 Yaptıklar 3:2

+ 14:9 Matfey 9:2

+ 14:10 Yaptıklar 3:8

+ 14:11 Yaptıklar 28:6

+ 14:14 Mark 14:63

+ 14:15 1 Salonіklіlerä 1:9

+ 14:17 Matfey 5:45,

+ 14:19 2 Korіnflіlerä 11:25

+ 14:22 Koloslulara 1:23, İoan 15:20, 1 Petrіnіn 2:21, 1 Petrіnіn 5:9, 1 Salonіklіlerä 3:3, 2 Tіmofeyä 3:12

+ 14:23 Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 20:32

+ 14:26 Yaptıklar 13:3

+ 15:2 Galatіyalılara 5:2

+ 15:7 Yaptıklar 10:20

+ 15:8 Yaptıklar 1:24, Yaptıklar 10:44, Yaptıklar 10:47

+ 15:9 Yaptıklar 11:12,

+ 15:10 Galatіyalılara 5:1

+ 15:11 Efeslіlerä 2:8, Tіta 2:11, Tіta 3:7

+ 15:13 Yaptıklar 12:17, İakovun 1:1, Galatіyalılara 1:19, Galatіyalılara 2:9

+ 15:20 1 Korіnflіlerä 8:1, 1 Korіnflіlerä 10:19-20, Apokalіpsіs 2:14,

+ 15:22 1 Petrіnіn 5:12, 2 Korіnflіlerä 1:19, 2 Salonіklіlerä 1:1

+ 15:24 Galatіyalılara 1:7, Galatіyalılara 5:10

+ 15:28 Yaptıklar 15:20

+ 15:32 Yaptıklar 11:27

+ 15:35 Yaptıklar 13:1

+ 15:37 Yaptıklar 12:12, Yaptıklar 13:5, Koloslulara 4:10

+ 15:38 Yaptıklar 13:13

+ 15:40 Yaptıklar 15:32

+ 16:1 Romalılara 16:21, 1 Korіnflіlerä 4:17, Fіlіplіlerä 2:19, Koloslulara 1:1, 1 Salonіklіlerä 3:2, 2 Salonіklіlerä 1:1, 1 Tіmofeyä 1:2, 2 Tіmofeyä 1:2

+ 16:3 1 Korіnflіlerä 9:20, Galatіyalılara 2:3

+ 16:4 Yaptıklar 15:28-29

+ 16:5 Yaptıklar 6:7

+ 16:6 Yaptıklar 18:23

+ 16:7 Fіlіplіlerä 1:19

+ 16:8 Yaptıklar 20:5, 2 Korіnflіlerä 2:12, 2 Tіmofeyä 4:13

+ 16:12 Fіlіplіlerä 1:1

+ 16:14 Luka 24:45

+ 16:15 Yaptıklar 11:14, Yaptıklar 16:33-34

+ 16:18 Mark 9:38

+ 16:22 2 Korіnflіlerä 6:4-5, 2 Korіnflіlerä 11:23-25

+ 16:24 1 Salonіklіlerä 2:2

+ 16:26 Yaptıklar 4:31, Yaptıklar 5:19, Yaptıklar 12:7, Yaptıklar 12:10

+ 16:27 Yaptıklar 12:19

+ 16:29 Yaptıklar 10:25

+ 16:30 Luka 3:10, Yaptıklar 2:37

+ 16:31 Mark 16:16, Romalılara 10:9

+ 16:33 Yaptıklar 11:14, Yaptıklar 16:15

+ 16:34 İoan 4:53, Yaptıklar 18:8

+ 16:37 Yaptıklar 22:25

+ 16:39 Matfey 8:34

+ 16:40 Yaptıklar 16:14

+ 17:1 Fіlіplіlerä 4:16

+ 17:2 Yaptıklar 13:5, Yaptıklar 14:1

+ 17:3 Luka 24:26-27

+ 17:5 1 Salonіklіlerä 2:14-16

+ 17:7 Luka 23:2

+ 17:16 2 Petrіnіn 2:8

* 17:19 Areopag – baş daava eri.

+ 17:19 Mark 1:27

+ 17:24 Matfey 11:25, Yaptıklar 7:48

+ 17:25 Yaradılış 2:7,

+ 17:26 Yaradılış 3:20,

+ 17:30 1 Petrіnіn 1:14, Romalılara 3:25-26, Efeslіlerä 4:18

+ 17:31 Matfey 12:36, İoan 5:22, Yaptıklar 10:42, 1 Petrіnіn 4:5

+ 18:2 Romalılara 16:3, 1 Korіnflіlerä 16:19, 2 Tіmofeyä 4:19, Yaptıklar 11:28

+ 18:4 Yaptıklar 13:5

+ 18:5 1 Salonіklіlerä 3:6

+ 18:6 Yaptıklar 13:46

+ 18:8 Luka 8:41, Yaptıklar 13:15, 1 Korіnflіlerä 1:14, İoan 4:53, Yaptıklar 16:34

+ 18:15 Yaptıklar 23:29

+ 18:18 Yaptıklar 18:2, Romalılara 16:1,

+ 18:19 Yaptıklar 19:1, Yaptıklar 20:16

+ 18:21 İakovun 4:15

+ 18:23 Yaptıklar 16:6

+ 18:24 Yaptıklar 19:1, 1 Korіnflіlerä 1:12, 1 Korіnflіlerä 3:5, 1 Korіnflіlerä 4:6, 1 Korіnflіlerä 16:12, Tіta 3:13

+ 18:25 Luka 3:3, Yaptıklar 19:3

+ 18:26 Yaptıklar 4:30, Efeslіlerä 6:19

+ 18:27 1 Korіnflіlerä 16:3, 2 Korіnflіlerä 3:1

+ 18:28 Yaptıklar 9:22

+ 19:1 Yaptıklar 18:21

+ 19:3 Yaptıklar 18:25

+ 19:4 Luka 3:3, İoan 1:7

+ 19:5 Matfey 28:19, Yaptıklar 8:16

+ 19:6 Yaptıklar 8:17, Yaptıklar 9:17, Yaptıklar 10:46

+ 19:8 Yaptıklar 4:30, Efeslіlerä 6:19

+ 19:12 Yaptıklar 5:15

+ 19:13 Matfey 12:27, Mark 9:38, Luka 9:49

+ 19:15 Luka 4:34, İakovun 2:19

+ 19:18 Mark 1:5, İakovun 5:16

+ 19:20 Yaptıklar 6:7, Yaptıklar 12:24

+ 19:21 Romalılara 15:26, 1 Korіnflіlerä 16:5, Romalılara 15:23-24

+ 19:22 Yaptıklar 16:1

* 19:24 Artemida – urumnarın büük allahkası. Latincä adı Diana. Onun en büük ayoz binası Efes kasabasındaydı.

+ 19:29 Yaptıklar 19:29, Koloslulara 4:10, Fіlіmona 1:24

* 19:38 Prokonsullar – kullanıcılar, daavacılar.

+ 20:1 Yaptıklar 19:21

+ 20:3 Yaptıklar 9:23, Yaptıklar 23:30

+ 20:4 Yaptıklar 19:29, Efeslіlerä 6:21, Koloslulara 4:7, 2 Tіmofeyä 4:12, 2 Tіmofeyä 4:20, Tіta 3:12

+ 20:5 Yaptıklar 16:8

+ 20:6 Yaptıklar 12:3

* 20:7 Haftanın ilk günü – pazar günü.

+ 20:7 1 Korіnflіlerä 16:2, Apokalіpsіs 1:10

+ 20:16 Yaptıklar 2:1

+ 20:18 Yaptıklar 18:19, 1 Salonіklіlerä 1:5

+ 20:23 Yaptıklar 9:16, Yaptıklar 21:33

+ 20:24 2 Tіmofeyä 4:7

+ 20:28 İoan 21:16-17, 1 Petrіnіn 5:2, 1 Petrіnіn 1:18-19

+ 20:29 Matfey 7:15, İoan 10:12

+ 20:30 2 Petrіnіn 2:1, 2 Korіnflіlerä 11:13, 1 Tіmofeyä 4:1

+ 20:31 Mark 14:38

+ 20:32 Yaptıklar 14:23, 1 Petrіnіn 1:4

+ 20:33 2 Korіnflіlerä 7:2

+ 20:34 Yaptıklar 18:3

+ 20:35 Matfey 10:8

+ 20:36 Yaptıklar 21:5

+ 21:4 Yaptıklar 20:23

+ 21:5 Yaptıklar 20:36

* 21:8 Edi yardımcı – bak Yaptıklar 6:1-6.

+ 21:8 Yaptıklar 6:5, Yaptıklar 8:5

+ 21:9 Luka 2:36, Yaptıklar 2:17-18

+ 21:10 Yaptıklar 11:28

+ 21:12 Matfey 16:21-23

+ 21:13 Yaptıklar 20:24, Fіlіplіlerä 2:17

+ 21:18 Yaptıklar 12:17, İakovun 1:1

+ 21:20 Romalılara 10:2

+ 21:21 Romalılara 2:28-29, 1 Korіnflіlerä 7:19

+ 21:24 Yaptıklar 18:18

+ 21:25 Yaptıklar 15:29

+ 21:28 Yaptıklar 6:13,

+ 21:29 Yaptıklar 20:4

+ 21:33 Yaptıklar 20:23, Yaptıklar 21:11

+ 21:34 Yaptıklar 19:32

* 21:38 Haydut – urumcä «sikarios» (bıçaklı), eski zamannarda romalılara karşı zorbalık taraftarı iudey.

+ 21:39 Yaptıklar 9:11, Yaptıklar 22:3

+ 22:3 Yaptıklar 9:11, Yaptıklar 21:39, Yaptıklar 5:34, Fіlіplіlerä 3:6

+ 22:4 Yaptıklar 8:3

+ 22:5 Yaptıklar 9:1-2

+ 22:6 Yaptıklar 9:3-6, Yaptıklar 26:12-18

+ 22:12 Yaptıklar 9:17

+ 22:15 Yaptıklar 9:15

+ 22:16 Yaptıklar 9:18

+ 22:17 Yaptıklar 9:26

+ 22:20 Yaptıklar 7:58

+ 22:25 Yaptıklar 16:37

+ 23:1 1 Korіnflіlerä 4:4, 2 Korіnflіlerä 1:12, 2 Tіmofeyä 1:3, Çıfıtlara 13:18

+ 23:2 Yaptıklar 24:1,

* 23:3 Kireçli duvar – ikiüzlü.

+ 23:4 İoan 18:22

+ 23:6 Yaptıklar 4:1, Fіlіplіlerä 3:5, 1 Korіnflіlerä 15:13

+ 23:8 Matfey 22:23, Luka 20:27

+ 23:9 İoan 12:29

+ 23:11 Yaptıklar 27:23

+ 23:24 Yaptıklar 24:3, Yaptıklar 25:14

+ 23:27 Yaptıklar 21:32-33, Yaptıklar 22:27

+ 23:28 Yaptıklar 22:30

+ 23:29 Yaptıklar 18:15

+ 23:30 Yaptıklar 9:23, Yaptıklar 20:3

+ 23:34 Yaptıklar 21:39

* 23:35 Pretorium – kullanıcının binası.

+ 24:1 Yaptıklar 23:2

+ 24:5 Luka 23:2

+ 24:6 Yaptıklar 21:27-29

+ 24:15 Apokalіpsіs 20:6, Apokalіpsіs 20:13

+ 24:16 Yaptıklar 23:1, Çıfıtlara 13:18

+ 24:17 Romalılara 15:25-28, 1 Korіnflіlerä 16:1, Galatіyalılara 2:10

+ 24:18 Yaptıklar 21:26

+ 24:21 Yaptıklar 23:6

+ 24:25 Yaptıklar 17:32

+ 25:3 Yaptıklar 23:12

+ 25:10 Romalılara 13:1

+ 25:12 Yaptıklar 23:11

* 25:13 Verenika – Agrippanın kızkardaşı.

+ 25:19 Yaptıklar 18:15, Yaptıklar 23:29

* 25:21 Kesar – Roma imperatoru Neron.

+ 25:24 Yaptıklar 22:22

+ 25:25 Luka 23:14, Yaptıklar 23:29

+ 26:1 Matfey 10:18, Yaptıklar 9:15

+ 26:4 Galatіyalılara 1:13

+ 26:5 Yaptıklar 23:6, Fіlіplіlerä 3:5

+ 26:7 Matfey 19:28, İakovun 1:1

+ 26:8 1 Korіnflіlerä 5:12

+ 26:9 İoan 16:2, 1 Tіmofeyä 1:13

+ 26:10 Yaptıklar 8:3

+ 26:11 Yaptıklar 9:1

+ 26:12 Yaptıklar 9:3-6, Yaptıklar 22:6-11

+ 26:18 Çıfıtlara 2:14-15

+ 26:20 Yaptıklar 9:20

+ 26:21 Yaptıklar 21:27, Yaptıklar 21:30

+ 26:23 1 Korіnflіlerä 15:20, Koloslulara 1:18, Apokalіpsіs 1:5, Yaptıklar 13:47

+ 26:29 Yaptıklar 21:33

+ 26:31 Yaptıklar 23:29

+ 26:32 Yaptıklar 25:12

+ 27:1 Yaptıklar 25:12

+ 27:2 Yaptıklar 19:29

+ 27:6 Yaptıklar 28:11

* 27:9 Oruç günü – iudeylerin «Yom Kippur» yortusu, ani sentäbri eki oktäbri ayında yortulanêr.

* 27:14 Evrakilon – poyraz-günduusu lüzgär.

+ 27:14 Mark 4:37

+ 27:18 İona 1:5

+ 27:23 Yaptıklar 8:26

+ 27:24 Yaptıklar 23:11

+ 27:26 Yaptıklar 28:1

* 27:28 20 stıncin = 40 metra; 15 stıncin = 30 metra.

+ 27:34 Luka 21:18

+ 27:35 Matfey 15:36

+ 27:43 Yaptıklar 27:3

+ 28:5 Mark 16:18, Luka 10:19

+ 28:6 Yaptıklar 14:11

+ 28:8 Yaptıklar 9:40, İakovun 5:16

* 28:11 Dioskuri – ikiz allahlar, Kastor hem Polluks.

+ 28:11 Yaptıklar 27:6

+ 28:18 Yaptıklar 23:29, Yaptıklar 26:31-32

+ 28:23 Luka 24:27

+ 28:25 Matfey 15:7

+ 28:27 Matfey 13:15, Mark 4:12, İoan 12:40

+ 28:28 Luka 3:6

+ 28:31 Yaptıklar 4:29, Efeslіlerä 6:19

+ 1:1 Matfey 13:55, Yaptıklar 12:17, Yaptıklar 15:13, Yaptıklar 21:18, Galatіyalılara 1:19, Galatіyalılara 2:9, Luka 22:30, İoan 7:35, Yaptıklar 26:7, 1 Petrіnіn 1:1

+ 1:2 Matfey 5:11-12, 1 Petrіnіn 1:6-7

+ 1:3 Romalılara 5:3

+ 1:4 2 Petrіnіn 1:6, Matfey 5:48

+ 1:6 Matfey 21:21, Mark 11:24

+ 1:7 İakovun 4:8

+ 1:9 1 Korіnflіlerä 1:31, 2 Korіnflіlerä 10:17

+ 1:11 1 Petrіnіn 1:24

+ 1:12 Matfey 10:22, Mark 13:13, İakovun 5:11, 2 Tіmofeyä 4:8, Apokalіpsіs 2:10

+ 1:15 Romalılara 5:12, Romalılara 6:23

+ 1:16 Mark 13:5, 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 1:17 Yaradılış 1:16, 1 İoanın 1:5

+ 1:18 2 Salonіklіlerä 2:13, Apokalіpsіs 14:4, İoan 1:13

+ 1:19 Eklesiast 7:9

+ 1:21 Koloslulara 3:8

+ 1:22 Luka 11:28, İoan 13:17, 1 İoanın 3:18, Romalılara 2:13

+ 1:25 İakovun 2:12, Luka 11:28

+ 1:26 İakovun 3:2-3

+ 1:27 Matfey 25:36, 2 Petrіnіn 3:14, 1 İoanın 5:18, 1 Tіmofeyä 5:22

+ 2:1 Matfey 22:16, Luka 20:21, Romalılara 2:11

+ 2:5 1 Korіnflіlerä 1:27-28, 2 Korіnflіlerä 8:9, Apokalіpsіs 2:9

+ 2:10 Matfey 5:19, Galatіyalılara 3:10

+ 2:12 İakovun 1:25

+ 2:13 Matfey 6:15, Matfey 18:35, Luka 6:37

+ 2:16 Matfey 25:35, Luka 3:11, 1 İoanın 3:17-18

+ 2:18 Matfey 7:16, Galatіyalılara 5:6

+ 2:19 Matfey 8:29, Mark 1:24, Mark 5:7, Yaptıklar 16:17, Yaptıklar 19:15

+ 2:21 Yaradılış 22

+ 2:22 Çıfıtlara 11:17-18

+ 2:23 Yaradılış 15:6, Romalılara 4:3, Galatіyalılara 3:6,

+ 3:1 Matfey 23:8

+ 3:2 Eklesiast 7:20, 1 İoanın 1:8-10, Romalılara 3:23, İakovun 1:26

+ 3:6 Matfey 12:34, Matfey 15:18,

+ 3:9 Yaradılış 1:26

+ 3:13 İakovun 2:18

+ 3:15 1 Tіmofeyä 4:1, Apokalіpsіs 2:24

+ 3:18 Matfey 5:9, Galatіyalılara 6:8

+ 4:1 1 Petrіnіn 2:11

+ 4:4 İoan 15:19, 1 İoanın 2:15, Romalılara 8:7

+ 4:5 1 Korіnflіlerä 6:19

+ 4:6 1 Petrіnіn 5:5

+ 4:7 1 Petrіnіn 5:8-9, Efeslіlerä 4:27

+ 4:8 İakovun 1:7-8,

+ 4:11 Romalılara 14:4, Romalılara 14:10

+ 4:12 İakovun 5:9, Luka 12:5, Matfey 7:1

+ 4:14 Luka 12:18-20,

+ 4:15 Yaptıklar 18:21

+ 4:17 İoan 9:41

+ 5:1 Luka 6:24

+ 5:2 Matfey 6:19-20

+ 5:3 Romalılara 2:5

+ 5:8 1 Petrіnіn 4:7

+ 5:9 Matfey 7:1, İakovun 4:12

+ 5:10 Matfey 5:12, Matfey 23:34, Yaptıklar 7:52, Çıfıtlara 11:32-38

+ 5:11 Matfey 10:22, Mark 13:13, İakovun 1:12, Apokalіpsіs 2:10,

+ 5:12 Matfey 5:34-37

+ 5:13 1 Korіnflіlerä 14:15, Efeslіlerä 5:19

+ 5:14 Mark 6:13

+ 5:16 Mark 1:5, Yaptıklar 19:18, Yaradılış 20:17, Yaptıklar 9:40, Yaptıklar 28:8

+ 5:17 Luka 4:25

+ 5:19 Galatіyalılara 6:1

+ 5:20 1 Petrіnіn 4:8

+ 1:1 Matfey 4:18-21, İoan 1:40-42, İakovun 1:1

+ 1:2 Çıfıtlara 12:24, 2 Petrіnіn 1:2, İudanın 1:2

+ 1:3 2 Korіnflіlerä 1:3, Efeslіlerä 1:3, 1 Petrіnіn 3:21, İoan 3:3, Tіta 3:5

+ 1:4 Matfey 6:20, Matfey 19:21, Koloslulara 1:5

+ 1:5 Efeslіlerä 2:8

+ 1:6 Matfey 5:11-12, İakovun 1:2-3

+ 1:7 1 Korіnflіlerä 3:13, Romalılara 2:10

+ 1:8 İoan 20:29

+ 1:10 2 Petrіnіn 1:19

+ 1:11 Romalılara 8:9, Luka 24:26

+ 1:12 Yaptıklar 2:2-4

+ 1:13 Mark 13:33-34, Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:6

+ 1:14 Yaptıklar 17:30, Efeslіlerä 4:18-19, Romalılara 12:2, Tіta 3:3

+ 1:15 1 İoanın 3:3, 2 Petrіnіn 3:11

+ 1:17 2 Korіnflіlerä 6:18

+ 1:18 İoan 1:29, Yaptıklar 20:28, Çıfıtlara 9:14

+ 1:20 Çıfıtlara 1:2

+ 1:22 İoan 13:34, Romalılara 12:9, Çıfıtlara 13:1

+ 1:23 İoan 1:13, Çıfıtlara 4:12

+ 1:25 İakovun 1:10-11

+ 2:1 Efeslіlerä 4:31, Koloslulara 3:8

+ 2:2 Matfey 18:3, 1 Korіnflіlerä 3:2, Çıfıtlara 5:13

+ 2:4 1 Korіnflіlerä 10:4

+ 2:5 Efeslіlerä 2:20-22,

+ 2:6 Romalılara 9:33, Romalılara 10:11

+ 2:7 Mark 12:11, Yaptıklar 4:11

+ 2:8 Romalılara 9:33

+ 2:9 Apokalіpsіs 1:6, Apokalіpsіs 5:10, İoan 1:9

+ 2:10 Romalılara 9:25

+ 2:11 İakovun 4:1, Romalılara 7:23, Romalılara 13:14, Galatіyalılara 5:24

+ 2:12 Matfey 5:16, 2 Korіnflіlerä 9:13, Galatіyalılara 1:24

+ 2:13 Romalılara 13:1, Tіta 3:1

+ 2:14 Romalılara 13:3-4

+ 2:16 İoan 8:32, İakovun 1:25, İakovun 2:12, Romalılara 6:18, 1 Korіnflіlerä 7:22, 2 Korіnflіlerä 3:17, Galatіyalılara 5:1, Galatіyalılara 5:13, 1 Korіnflіlerä 7:22

+ 2:17 Romalılara 13:7

+ 2:18 Efeslіlerä 6:5, Koloslulara 3:22, 1 Tіmofeyä 6:1, Tіta 2:9

+ 2:19 1 Petrіnіn 3:14, 1 Petrіnіn 3:17, 1 Petrіnіn 4:16

+ 2:21 Yaptıklar 14:22, İoan 13:15

+ 2:23 Matfey 5:39, Luka 23:46

+ 2:24 Romalılara 6:2, Galatіyalılara 2:19, Galatіyalılara 5:24,

+ 2:25 Luka 15:6

+ 3:1 Yaradılış 3:16, 1 Korіnflіlerä 14:34, Efeslіlerä 5:22, Koloslulara 3:18, Tіta 2:5

+ 3:4 1 Tіmofeyä 2:9

+ 3:6 Yaradılış 18:12

+ 3:7 Efeslіlerä 5:25, Koloslulara 3:19

+ 3:8 Romalılara 12:16

+ 3:9 1 Salonіklіlerä 5:15, Romalılara 12:17, Matfey 5:44, Romalılara 12:14, 1 Korіnflіlerä 4:12

+ 3:14 Matfey 5:10, 1 Petrіnіn 2:19-20, 1 Petrіnіn 4:14-16,

+ 3:15 Koloslulara 4:6

+ 3:16 1 Petrіnіn 2:12, Luka 13:17

+ 3:17 1 Petrіnіn 2:20

+ 3:18 1 Petrіnіn 2:21, 1 Petrіnіn 4:1, Çıfıtlara 9:26-28

+ 3:19 Yaradılış 6:3-14, Yaradılış 7:17, 2 Petrіnіn 2:5

* 3:20 Sudan – eki «suylan».

+ 3:21 Romalılara 6:4, Mark 16:16, 1 Petrіnіn 1:3

+ 3:22 Luka 24:51, Yaptıklar 1:9, Mark 16:19, Romalılara 8:34, Romalılara 8:38, 1 Korіnflіlerä 15:24, Efeslіlerä 1:21

+ 4:1 1 Petrіnіn 3:18, Romalılara 6:2, Romalılara 6:7, Galatіyalılara 5:24, Koloslulara 3:3

+ 4:2 Romalılara 6:14, Romalılara 14:7-8, 2 Korіnflіlerä 5:15, Tіta 2:12

* 4:3 Hayırsızlık konaklıı – orgiya.

+ 4:4 Efeslіlerä 4:17-19, 1 Petrіnіn 2:12, 1 Petrіnіn 3:16

+ 4:5 İoan 5:22, Yaptıklar 10:42, 1 Petrіnіn 4:5

+ 4:7 İakovun 5:8, 1 Korіnflіlerä 7:29, 1 Korіnflіlerä 7:31, Mark 14:38

+ 4:8 İakovun 5:20

+ 4:9 Çıfıtlara 13:2

+ 4:10 Romalılara 12:6-8, 1 Korіnflіlerä 7:7, Luka 12:42-43

+ 4:11 İoan 13:31, 1 Korіnflіlerä 10:31, İudanın 1:24-25, Apokalіpsіs 1:6, Apokalіpsіs 5:13

+ 4:12 1 Petrіnіn 1:7

+ 4:13 Yaptıklar 5:41, Fіlіplіlerä 3:11

+ 4:14 Matfey 5:11

+ 4:16 1 Petrіnіn 2:19-20

+ 4:17 Romalılara 2:9,

+ 4:19 Luka 23:46

+ 5:1 Luka 24:48, Romalılara 8:17

+ 5:2 İoan 21:16-17, Yaptıklar 20:28, 1 Tіmofeyä 3:8, Tіta 1:7

+ 5:3 Matfey 20:25-26, Fіlіplіlerä 3:17, 2 Salonіklіlerä 3:9, 1 Tіmofeyä 4:12, Tіta 2:7

+ 5:4 Eklesiast 12:12, İoan 10:11, Çıfıtlara 13:20, 1 Korіnflіlerä 9:25

+ 5:5 İakovun 4:6

+ 5:7 Matfey 6:25, Fіlіplіlerä 4:6

+ 5:8 Mark 13:33-34, 1 Petrіnіn 5:8, Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:6, 2 Korіnflіlerä 2:11, Efeslіlerä 6:11

+ 5:9 İakovun 4:7, Yaptıklar 14:22, 1 Salonіklіlerä 3:3

+ 5:10 2 Tіmofeyä 2:10

+ 5:11 1 Petrіnіn 4:11

+ 5:12 Yaptıklar 15:22, Yaptıklar 15:40, 1 Salonіklіlerä 1:1, 2 Salonіklіlerä 1:1

+ 5:13 Yaptıklar 12:12, Yaptıklar 13:5, Yaptıklar 15:37

+ 5:14 Romalılara 16:16

+ 1:1 Matfey 4:18-21, İoan 1:40-42, Tіta 2:13

+ 1:2 1 Petrіnіn 1:2, İudanın 1:2

+ 1:4 2 Petrіnіn 2:18

+ 1:6 İakovun 1:3-4

+ 1:7 1 İoanın 4:16, 1 Korіnflіlerä 13:13, Çıfıtlara 13:1

+ 1:8 Tіta 3:14

+ 1:9 1 İoanın 1:7, Efeslіlerä 5:26, Çıfıtlara 9:14

+ 1:10 1 Salonіklіlerä 1:4

+ 1:11 Koloslulara 1:13

+ 1:12 İudanın 1:5

+ 1:14 İoan 21:18-19, 2 Tіmofeyä 4:6

+ 1:16 1 Salonіklіlerä 2:19, 1 Salonіklіlerä 4:16, Luka 9:32, İoan 1:14

+ 1:17 Matfey 3:17, Matfey 17:5, Mark 1:11, Mark 9:7, Luka 9:35, İoan 8:54, İoan 17:1, Yaptıklar 3:13

+ 1:19 1 Petrіnіn 1:10, İoan 5:35, 2 Korіnflіlerä 4:6

+ 1:21 2 Tіmofeyä 3:16,

+ 2:1 Matfey 7:15, Yaptıklar 20:30, 2 Korіnflіlerä 11:13, 1 Tіmofeyä 4:1, İudanın 1:4, 1 Korіnflіlerä 6:20, 1 Korіnflіlerä 7:23

+ 2:3 Romalılara 16:18, Koloslulara 2:4

+ 2:4 İudanın 1:6

+ 2:5 Yaradılış 7:17, 1 Petrіnіn 3:19-20, Yaradılış 7:23

+ 2:6 Yaradılış 19:24

+ 2:7 Yaradılış 19:16

+ 2:8 Yaptıklar 17:16

+ 2:9 1 Korіnflіlerä 10:13, Apokalіpsіs 3:10

+ 2:10 İudanın 1:16, İudanın 1:8-9

+ 2:12 İudanın 1:10

+ 2:15 İudanın 1:11, Apokalіpsіs 2:14

+ 2:17 İudanın 1:12-13

+ 2:18 2 Petrіnіn 1:4

+ 2:19 Galatіyalılara 5:13, İoan 8:34, Romalılara 6:16-20, Tіta 3:3

+ 2:20 Matfey 12:45, Luka 11:26

+ 2:21 Romalılara 7:12

+ 3:1 2 Petrіnіn 1:13

+ 3:2 İudanın 1:17-18

+ 3:5 Yaradılış 1:9,

+ 3:6 Yaradılış 7:11, Yaradılış 7:21

+ 3:9 Romalılara 2:4, 1 Tіmofeyä 2:4, 1 Tіmofeyä 2:6

+ 3:10 Matfey 24:43, Luka 12:39, 1 Salonіklіlerä 5:2, Mark 13:31

+ 3:11 1 Petrіnіn 1:15

+ 3:12 İudanın 1:21

+ 3:13 Apokalіpsіs 21:1, Apokalіpsіs 21:27

+ 3:14 İakovun 1:27, 1 İoanın 5:18, 1 Tіmofeyä 5:22

+ 3:15 Romalılara 2:4, Apokalіpsіs 2:21

+ 3:16 Çıfıtlara 5:10

+ 3:18 Efeslіlerä 4:15, Koloslulara 1:10, Koloslulara 2:19, Romalılara 11:36

+ 1:1 Luka 24:39, İoan 1:14, İoan 20:27, 2 Petrіnіn 1:16

+ 1:2 İoan 1:4, İoan 5:26, İoan 11:25, 1 İoanın 5:11, İoan 15:27, İoan 1:1, İoan 1:18

+ 1:3 İoan 17:21, 1 Korіnflіlerä 1:9

+ 1:4 İoan 15:11

+ 1:5 İoan 1:4, İoan 8:12, İakovun 1:17

+ 1:6 İoan 12:35, 2 Korіnflіlerä 6:16

+ 1:7 Efeslіlerä 1:7, Çıfıtlara 9:14

+ 1:8 Eklesiast 7:20, İakovun 3:2, Romalılara 3:23

+ 1:10 1 İoanın 5:10, İoan 5:38, İoan 8:37

+ 2:1 İoan 14:26, Romalılara 8:34, Çıfıtlara 7:25

+ 2:2 İoan 1:29, İoan 11:52, 1 İoanın 4:10, Romalılara 3:25-26

+ 2:3 İoan 14:15, İoan 15:10, 1 İoanın 5:3

+ 2:4 Tіta 1:16

+ 2:5 1 İoanın 4:12

+ 2:7 İoan 13:34, 2 İoanın 1:5

+ 2:8 İoan 13:34, İoan 1:9, İoan 8:12, Romalılara 13:12, Efeslіlerä 5:8, 1 Salonіklіlerä 5:5

+ 2:9 1 İoanın 4:20

+ 2:10 İoan 11:10

+ 2:12 Yaptıklar 10:43, Yaptıklar 13:38

+ 2:13 Efeslіlerä 6:11, İoan 14:7

+ 2:15 İakovun 4:4

+ 2:17 1 Korіnflіlerä 7:31

+ 2:18 Matfey 24:5, 1 İoanın 4:3, 2 İoanın 1:7, 1 Tіmofeyä 4:1, 2 Tіmofeyä 3:1

+ 2:19 Yaptıklar 20:30, 1 Korіnflіlerä 11:19

+ 2:20 İoan 14:26, İoan 16:13, 1 Korіnflіlerä 2:10

+ 2:22 1 İoanın 4:3

+ 2:23 Matfey 10:33

+ 2:24 1 İoanın 3:11

+ 2:26 Mark 13:5, 1 İoanın 3:7, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 2:27 Çıfıtlara 8:11

+ 2:28 1 İoanın 3:2, 1 Salonіklіlerä 2:19

+ 2:29 Matfey 6:1, 3 İoanın 1:11

+ 3:1 İoan 3:16, Romalılara 5:8, Efeslіlerä 2:4, Matfey 5:9, İoan 1:12, 1 İoanın 5:1, Romalılara 8:14, İoan 16:3, İoan 17:25

+ 3:2 Romalılara 8:15-16, Galatіyalılara 3:26, Efeslіlerä 1:5, Romalılara 8:29, 2 Korіnflіlerä 3:18, Fіlіplіlerä 3:21, 1 Korіnflіlerä 13:12, Apokalіpsіs 22:4

+ 3:3 2 Korіnflіlerä 7:1

+ 3:5 İoan 1:29, Çıfıtlara 9:26, 1 Petrіnіn 2:22, 2 Korіnflіlerä 5:21, Çıfıtlara 4:15

+ 3:6 3 İoanın 1:11

+ 3:7 Mark 13:5, 1 İoanın 2:26, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 3:8 İoan 8:44, Çıfıtlara 2:14

+ 3:9 1 İoanın 5:18

+ 3:10 1 İoanın 4:8, 1 İoanın 4:20

+ 3:11 İoan 13:34, 1 İoanın 1:5, 1 İoanın 2:24, 2 İoanın 1:5

+ 3:12 İoan 8:44, Yaradılış 4:3-8, İudanın 1:11, Çıfıtlara 11:4

+ 3:13 Mark 13:13, İoan 7:7, İoan 15:18

+ 3:14 İoan 5:24

+ 3:15 Matfey 5:22, Apokalіpsіs 21:8

+ 3:16 İoan 10:11, İoan 15:13

+ 3:17 İakovun 2:15-16

+ 3:18 İakovun 1:22, Romalılara 2:13

+ 3:21 1 İoanın 2:28

+ 3:22 Matfey 7:7-8, İoan 14:13-14

+ 3:23 İoan 6:29

+ 3:24 İoan 6:56, İoan 15:4-5, Romalılara 8:9, Romalılara 8:16

+ 4:1 1 Korіnflіlerä 14:29, 1 Salonіklіlerä 5:20-21, Apokalіpsіs 2:2, Matfey 7:15, Mark 13:22, 2 Petrіnіn 2:1

+ 4:2 İoan 1:14, 1 Tіmofeyä 3:16, Çıfıtlara 2:14, 1 Korіnflіlerä 12:3

+ 4:3 1 İoanın 2:18, 1 İoanın 2:22, 2 İoanın 1:7

+ 4:5 İoan 3:31, İoan 8:23, İoan 15:19

+ 4:6 İoan 18:37, İoan 14:17, 1 Tіmofeyä 4:1

+ 4:7 1 Korіnflіlerä 13, 1 İoanın 3:10-11

+ 4:9 İoan 3:16

+ 4:10 İoan 1:29, 1 İoanın 4:10, İoan 3:16, Romalılara 5:8

+ 4:12 İoan 1:18, 1 Tіmofeyä 6:16, 1 İoanın 2:5

+ 4:13 1 İoanın 3:24

+ 4:14 İoan 3:17

+ 4:15 Matfey 14:33, 1 İoanın 5:5

+ 4:17 1 İoanın 2:28, 1 İoanın 3:21

+ 4:20 1 İoanın 2:9, 1 İoanın 3:10

+ 4:21 Matfey 19:19, Matfey 22:39, Mark 12:31

+ 5:1 İoan 1:12

+ 5:2 1 İoanın 2:5, 1 İoanın 3:24, 1 İoanın 4:13

+ 5:3 İoan 14:15, 2 İoanın 1:6, Matfey 11:30

+ 5:4 İoan 16:33, Efeslіlerä 6:16

+ 5:5 Matfey 14:33, 1 İoanın 4:15

* 5:6 İisus Hristos suylan vaatiz olarak izmetçiliinä başladı hem stavrozda kanını akıdarak insanı kurtardı.

+ 5:6 İoan 14:17, İoan 15:26

+ 5:9 İoan 5:36

+ 5:10 1 İoanın 1:10, Matfey 3:17

+ 5:11 İoan 1:4, İoan 5:26, İoan 11:25, 1 İoanın 1:2

+ 5:13 İoan 20:31

+ 5:14 Matfey 7:7-8, İoan 14:13-14, 1 İoanın 3:22

+ 5:16 Matfey 12:31-32, Mark 3:29, Çıfıtlara 6:4-6, Çıfıtlara 10:26

+ 5:18 1 İoanın 3:9

+ 5:19 Luka 4:6, Galatіyalılara 1:4

+ 5:20 İoan 1:1, İoan 20:28

+ 5:21 1 Korіnflіlerä 10:7, 1 Korіnflіlerä 10:14

+ 1:1 1 İoanın 3:1, İoan 8:32

+ 1:3 1 Tіmofeyä 1:2, 2 Tіmofeyä 1:2

+ 1:4 3 İoanın 1:4

+ 1:5 İoan 13:34, İoan 15:12, 1 İoanın 3:11

+ 1:6 İoan 14:15, 1 İoanın 5:3

+ 1:7 İoan 1:14, 1 İoanın 4:2, 1 Tіmofeyä 3:16, Çıfıtlara 2:14, 1 İoanın 2:18, 1 İoanın 4:3

+ 1:8 1 Korіnflіlerä 3:8

+ 1:9 1 İoanın 2:23

+ 1:10 Romalılara 16:17, 1 Salonіklіlerä 5:22

+ 1:12 İoan 15:11, İoan 16:24, İoan 17:13, 3 İoanın 1:13-14

+ 1:1 1 İoanın 3:18, 2 İoanın 1:1

+ 1:4 2 İoanın 1:4

+ 1:5 Galatіyalılara 6:10, Çıfıtlara 13:1

+ 1:8 1 Tіmofeyä 5:18

+ 1:11 1 İoanın 2:29, 1 İoanın 3:6

+ 1:12 İoan 21:24

+ 1:13 2 İoanın 1:12

* 1:1 Sevilmiş: kimi tekstlerdä «ayozlanmış».

+ 1:1 Yaptıklar 12:17, İakovun 1:1, Matfey 13:55

+ 1:2 1 Petrіnіn 1:2, 2 Petrіnіn 1:2

+ 1:3 1 Tіmofeyä 6:12, 2 Tіmofeyä 4:7

+ 1:4 2 Petrіnіn 2:1

+ 1:5 2 Petrіnіn 1:12, Çıfıtlara 3:17

+ 1:6 2 Petrіnіn 2:4

* 1:7 Sapıklık – tersinä orospuluk.

+ 1:7 2 Petrіnіn 2:6, Yaradılış 18:20, Yaradılış 19:24, Matfey 25:41

+ 1:8 2 Petrіnіn 2:10

+ 1:9 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 12:7,

+ 1:10 2 Petrіnіn 2:12

+ 1:11 Yaradılış 4:3-8, 1 İoanın 3:12, Çıfıtlara 11:4, 2 Petrіnіn 2:15,

+ 1:12 2 Petrіnіn 2:17, Matfey 15:13

+ 1:14 Yaradılış 5:21-24, Yaptıklar 7:53, Galatіyalılara 3:19, 1 Salonіklіlerä 3:13, Çıfıtlara 12:22

+ 1:16 2 Petrіnіn 2:10

+ 1:17 2 Petrіnіn 3:2-3

+ 1:19 Romalılara 8:9

+ 1:20 Efeslіlerä 6:18

+ 1:21 2 Petrіnіn 3:12

+ 1:23 Apokalіpsіs 3:4

+ 1:24 Fіlіplіlerä 2:15, Koloslulara 1:22, 1 Petrіnіn 4:11, Romalılara 11:36, Apokalіpsіs 1:6, Apokalіpsіs 5:13

+ 1:2 Luka 1:69-70, Tіta 1:1-2

+ 1:3 Matfey 1:1

+ 1:5 Yaptıklar 9:15

+ 1:7 1 Korіnflіlerä 1:2

+ 1:8 Romalılara 16:19, Fіlіplіlerä 1:3, 2 Tіmofeyä 1:3, Fіlіmona 1:4

* 1:9 Bütün üräämnän – urumca «duhumnan».

+ 1:9 Romalılara 9:1, 2 Korіnflіlerä 1:23, Fіlіplіlerä 1:8, 1 Salonіklіlerä 2:5

+ 1:10 Romalılara 15:32

+ 1:13 Romalılara 15:22-23, 1 Salonіklіlerä 2:18, Fіlіplіlerä 4:17

* 1:14 Varvarlar – urum olmayannar.

+ 1:14 1 Korіnflіlerä 9:16

+ 1:16 Mark 8:38, Fіlіplіlerä 1:20, Romalılara 2:9-10, 1 Korіnflіlerä 1:18

+ 1:17 Romalılara 3:21, Galatіyalılara 3:11, Çıfıtlara 10:38

+ 1:18 Efeslіlerä 5:6, Koloslulara 3:6

+ 1:19 Yaptıklar 14:17, Yaptıklar 17:24-27

+ 1:21 Efeslіlerä 4:17-18

+ 1:22 1 Korіnflіlerä 1:20, 1 Korіnflіlerä 3:19

+ 1:26 Koloslulara 3:5

+ 1:31 2 Tіmofeyä 3:2-4

+ 1:32 Romalılara 6:21

+ 2:1 Matfey 7:2, Luka 6:37, İoan 8:7

+ 2:4 2 Petrіnіn 3:9, 2 Petrіnіn 3:15, Apokalіpsіs 2:21

+ 2:5 İakovun 5:3

+ 2:9 1 Petrіnіn 4:17, Romalılara 1:16,

+ 2:10 1 Petrіnіn 1:7

+ 2:11 Matfey 22:16, Luka 20:21, Yaptıklar 10:34

+ 2:12 1 Korіnflіlerä 9:21

+ 2:13 Luka 11:28, İakovun 1:22-23

+ 2:15 Eklesiast 12:14

+ 2:17 Romalılara 3:27, Romalılara 9:4-5

+ 2:19 İoan 9:40

+ 2:21 Matfey 23:3

+ 2:25 Galatіyalılara 5:3

+ 2:26 Efeslіlerä 2:11

+ 2:27 2 Korіnflіlerä 3:6, Matfey 12:41

+ 2:28 Romalılara 9:6-8, 1 Korіnflіlerä 7:19

+ 2:29 Efeslіlerä 2:11, Fіlіplіlerä 3:3, Koloslulara 2:11, 2 Korіnflіlerä 10:18

+ 3:1 İoan 4:22

+ 3:3 Romalılara 9:6, 2 Tіmofeyä 2:13

+ 3:7 Romalılara 9:19

+ 3:8 Romalılara 6:1, Romalılara 6:15, 2 Korіnflіlerä 6:8

+ 3:9 Romalılara 5:12, Galatіyalılara 3:22, Romalılara 1:18-32, Romalılara 2

+ 3:12 Eklesiast 7:20

+ 3:20 Yaptıklar 13:39, Galatіyalılara 2:16, Galatіyalılara 3:11, Romalılara 7:7

+ 3:21 Romalılara 1:17, Galatіyalılara 2:16, Luka 24:27, Yaptıklar 10:43

+ 3:23 Eklesiast 7:20, 1 İoanın 1:8-10

+ 3:24 Tіta 3:7

+ 3:25 İoan 1:29, 1 İoanın 2:2, Yaptıklar 17:30, Romalılara 2:4

+ 3:27 Romalılara 2:17, 1 Korіnflіlerä 1:29, Efeslіlerä 2:9

+ 3:28 Yaptıklar 13:39

+ 3:29 Romalılara 9:24, Romalılara 10:12

+ 3:30 Galatіyalılara 3:20, Galatіyalılara 3:8

+ 3:31 Matfey 5:17

+ 4:3 Yaradılış 15:6, İakovun 2:23, Galatіyalılara 3:6

+ 4:5 Romalılara 3:22

+ 4:8 2 Korіnflіlerä 5:19

+ 4:9 Romalılara 3:30

+ 4:11 Yaradılış 15:6, Yaradılış 17:10

+ 4:13 Yaradılış 17:4-6, Galatіyalılara 3:16, Çıfıtlara 7:6

+ 4:14 Galatіyalılara 3:17-18

+ 4:15 1 Korіnflіlerä 15:56, Galatіyalılara 3:10, Romalılara 7:7

+ 4:16 Galatіyalılara 3:22

+ 4:17 Yaradılış 17:5, İoan 5:21

+ 4:18 Yaradılış 15:5

+ 4:19 Yaradılış 17:17, Çıfıtlara 11:12, Yaradılış 18:11

+ 4:22 Yaradılış 15:6

+ 4:24 1 Korіnflіlerä 9:9-10, Romalılara 10:9

+ 4:25 Matfey 20:28, Galatіyalılara 1:4, 2 Korіnflіlerä 5:21

+ 5:1 Galatіyalılara 3:28

+ 5:2 Romalılara 8:17, Efeslіlerä 3:16, Fіlіplіlerä 3:21

+ 5:3 Matfey 5:11-12, 2 Korіnflіlerä 12:10, İakovun 1:3-4

+ 5:5 Yaptıklar 2:17, Tіta 3:6

+ 5:8 İoan 3:16, 1 İoanın 4:10

+ 5:9 Romalılara 3:25, Matfey 3:7, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 5:10 2 Korіnflіlerä 5:18-20, Efeslіlerä 2:16, Koloslulara 1:20-21

+ 5:12 Yaradılış 3:6, İakovun 1:15, Romalılara 6:23, Romalılara 3:9, Efeslіlerä 2:3

+ 5:13 Romalılara 3:20

+ 5:14 1 Korіnflіlerä 15:45

+ 5:15 1 Korіnflіlerä 15:21, 2 Korіnflіlerä 5:14

+ 5:17 Apokalіpsіs 22:5

+ 5:18 İoan 12:32

+ 5:19 Çıfıtlara 5:8

+ 5:20 Galatіyalılara 3:19

+ 5:21 İoan 1:17

+ 6:2 1 Petrіnіn 2:24, Galatіyalılara 2:19, Galatіyalılara 5:24, Koloslulara 2:20, Koloslulara 3:3

+ 6:4 1 Petrіnіn 3:21, Galatіyalılara 3:27, 2 Korіnflіlerä 5:17, Efeslіlerä 4:24, Koloslulara 2:12, Koloslulara 3:10

+ 6:5 2 Korіnflіlerä 4:10, Fіlіplіlerä 3:10

+ 6:6 Galatіyalılara 2:19-20, Galatіyalılara 5:24, Galatіyalılara 6:14

+ 6:7 1 Petrіnіn 4:1

+ 6:8 2 Tіmofeyä 2:11, Apokalіpsіs 20:4

+ 6:9 Romalılara 14:9, Apokalіpsіs 1:18

+ 6:10 Çıfıtlara 7:27

+ 6:13 Koloslulara 3:5, Romalılara 12:1

+ 6:16 İoan 8:34

+ 6:18 İoan 8:32, İoan 8:34, İakovun 2:12, 1 Petrіnіn 2:16, 1 Korіnflіlerä 7:22, 2 Korіnflіlerä 3:17, Galatіyalılara 5:1

+ 6:22 1 Korіnflіlerä 7:22

+ 6:23 İakovun 1:15, Romalılara 5:12

+ 7:2 1 Korіnflіlerä 7:39

+ 7:3 Matfey 5:32

+ 7:4 Galatіyalılara 5:22, Efeslіlerä 5:19, Galatіyalılara 2:19, Galatіyalılara 5:18, Efeslіlerä 2:15, Koloslulara 2:14

+ 7:6 Romalılara 6:4

+ 7:7 Romalılara 3:20, Romalılara 4:15,

+ 7:8 1 Korіnflіlerä 15:56

+ 7:15 Galatіyalılara 5:17

+ 7:16 1 Tіmofeyä 1:8

+ 7:18 Yaradılış 6:5,

+ 7:19 Galatіyalılara 5:17

+ 7:23 1 Petrіnіn 2:11, Galatіyalılara 5:17

+ 8:2 1 Korіnflіlerä 15:45

+ 8:3 Çıfıtlara 7:18, Fіlіplіlerä 2:7, 2 Korіnflіlerä 5:21

+ 8:4 Galatіyalılara 5:16, Galatіyalılara 5:25

+ 8:5 Galatіyalılara 5:19-25

+ 8:7 İakovun 4:4, 1 Korіnflіlerä 2:14

+ 8:9 1 Korіnflіlerä 3:16, 1 Korіnflіlerä 6:19, 2 Korіnflіlerä 6:16, 1 İoanın 3:24, 1 Petrіnіn 1:11, İudanın 1:19

+ 8:11 İoan 5:21, Yaptıklar 2:24

+ 8:13 Koloslulara 3:5,

+ 8:14 Matfey 5:9, İoan 1:12, 1 İoanın 3:1, 1 İoanın 5:1

+ 8:15 2 Tіmofeyä 1:7, 1 Korіnflіlerä 2:12

+ 8:16 1 İoanın 3:2, Galatіyalılara 3:26, Efeslіlerä 1:5, 1 İoanın 3:24, 2 Korіnflіlerä 1:22, Efeslіlerä 1:13

+ 8:17 Galatіyalılara 3:29, Galatіyalılara 4:7, Efeslіlerä 3:6, Tіta 3:7, 2 Korіnflіlerä 1:5, Fіlіplіlerä 3:10, Koloslulara 1:24, 1 Petrіnіn 5:1, Romalılara 5:2, Efeslіlerä 3:16, Fіlіplіlerä 3:21

+ 8:18 2 Korіnflіlerä 4:17

+ 8:20 Yaradılış 3:17-19, Eklesiast 1:2

+ 8:23 2 Korіnflіlerä 5:2, Galatіyalılara 5:5

+ 8:24 2 Korіnflіlerä 4:18, Çıfıtlara 11:1

+ 8:29 Matfey 28:10, İoan 20:17, Koloslulara 1:15, Çıfıtlara 2:11, 1 İoanın 3:2, 2 Korіnflіlerä 3:18, Fіlіplіlerä 3:21

+ 8:30 İoan 17:22

+ 8:32 İoan 3:16

+ 8:33 Mark 13:20, Luka 18:7, Koloslulara 3:12, Tіta 1:1,

+ 8:34 Mark 16:19, Yaptıklar 7:55-56, 1 İoanın 2:1, Romalılara 8:34, Çıfıtlara 7:25

+ 8:36 1 Korіnflіlerä 4:9

+ 8:37 İoan 16:33, 1 Korіnflіlerä 15:57

+ 8:38 1 Petrіnіn 3:22, 1 Korіnflіlerä 15:24, Efeslіlerä 1:21

+ 9:1 2 Korіnflіlerä 11:10, 1 Tіmofeyä 2:7, Romalılara 1:9, Fіlіplіlerä 1:8

+ 9:3 1 Korіnflіlerä 16:22, Galatіyalılara 1:8

* 9:5 Patriarhlar – İzrailin büük adamnarı (Avraam, İsaak, İakov, David hem başkalar), ani eski zamanda yaşardılar.

+ 9:6 Romalılara 3:3, İoan 1:47, Romalılara 2:28

+ 9:7 Yaradılış 21:12, Çıfıtlara 11:17

+ 9:8 Galatіyalılara 4:23, Galatіyalılara 4:28

+ 9:9 Yaradılış 18:10

+ 9:10 Yaradılış 25:21

+ 9:11 Yaradılış 25:23

+ 9:19 Romalılara 3:7

+ 9:20 Eklesiast 6:10,

+ 9:21 2 Tіmofeyä 2:20

+ 9:24 Romalılara 3:29

+ 9:25 1 Petrіnіn 2:10

+ 9:30 Galatіyalılara 2:16, Galatіyalılara 3:24

+ 9:31 Galatіyalılara 5:4, Romalılara 11:7, Fіlіplіlerä 3:9

+ 9:33 1 Petrіnіn 2:6-8, Romalılara 10:11

+ 10:2 Yaptıklar 21:20

+ 10:3 Romalılara 1:17, Romalılara 3:21

+ 10:4 Matfey 5:17, Galatіyalılara 3:24

+ 10:5 Galatіyalılara 3:12, Fіlіplіlerä 3:9

+ 10:7 Apokalіpsіs 9:1

+ 10:9 Matfey 10:32, Luka 12:8, Mark 16:16, Yaptıklar 16:31

+ 10:11 1 Petrіnіn 2:6, Romalılara 9:33

+ 10:12 Yaptıklar 10:34-36, Romalılara 3:29

+ 10:13 Yaptıklar 2:21

+ 10:14 Yaptıklar 8:31

+ 10:16 İoan 12:38

+ 10:17 Galatіyalılara 3:2

+ 11:1 2 Korіnflіlerä 11:22, Fіlіplіlerä 3:5

+ 11:5 Romalılara 9:27

+ 11:7 Romalılara 9:31

+ 11:13 Yaptıklar 9:15, Romalılara 15:16

+ 11:15 Luka 15:24, Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5, Koloslulara 2:13, Apokalіpsіs 3:1

+ 11:17 İoan 15:5

+ 11:21 1 Korіnflіlerä 10:12

+ 11:30 Efeslіlerä 2:2, Koloslulara 1:21, Tіta 3:3

+ 11:33 Koloslulara 2:3,

+ 11:34 1 Korіnflіlerä 2:16

+ 11:36 1 Korіnflіlerä 8:6, Koloslulara 1:16, Çıfıtlara 2:10, 2 Petrіnіn 3:18, Efeslіlerä 3:21

+ 12:1 Romalılara 6:13

+ 12:2 Efeslіlerä 5:17, 1 Salonіklіlerä 4:3, 2 Korіnflіlerä 4:16, Efeslіlerä 4:23

+ 12:3 Efeslіlerä 3:2, Eklesiast 7:16

+ 12:4 1 Korіnflіlerä 12:12-14, Efeslіlerä 4:16

+ 12:5 1 Korіnflіlerä 10:17, 1 Korіnflіlerä 12:27, Efeslіlerä 4:25

+ 12:6 1 Petrіnіn 4:10, 1 Korіnflіlerä 12:4

+ 12:7 1 Korіnflіlerä 12:5

+ 12:8 1 Tіmofeyä 5:17, 2 Korіnflіlerä 9:7

+ 12:9 1 Petrіnіn 1:22, 1 Tіmofeyä 1:5,

+ 12:10 İoan 13:34, 1 Petrіnіn 1:22, 2 Petrіnіn 1:7, 1 Salonіklіlerä 4:9, Çıfıtlara 13:1, Fіlіplіlerä 2:3

+ 12:12 Luka 18:1, Luka 21:36, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 12:13 Romalılara 15:25, 1 Korіnflіlerä 16:1, 1 Tіmofeyä 6:18

+ 12:14 Matfey 5:44, 1 Petrіnіn 3:9

+ 12:15 1 Korіnflіlerä 12:26

+ 12:16 1 Petrіnіn 3:8, Fіlіplіlerä 2:2

+ 12:17 1 Petrіnіn 3:9, 1 Salonіklіlerä 5:15

+ 12:18 Mark 9:50, 2 Korіnflіlerä 13:11, 1 Salonіklіlerä 5:13

+ 12:19 Çıfıtlara 10:30

* 12:20 Demäktir, onu çok utandıracan.

+ 12:20 Matfey 5:44,

+ 13:1 1 Petrіnіn 2:13, Tіta 3:1

+ 13:4 1 Petrіnіn 2:14,

+ 13:7 1 Petrіnіn 2:17, Matfey 17:27, Matfey 22:21, Mark 12:17

+ 13:8 İoan 13:34

+ 13:10 İoan 14:15

+ 13:11 Efeslіlerä 5:14

+ 13:12 İoan 1:9, İoan 8:12, 1 İoanın 2:8, Efeslіlerä 5:8, 1 Salonіklіlerä 5:5, Efeslіlerä 5:11, Efeslіlerä 6:11, 1 Salonіklіlerä 5:8

+ 13:13 1 Salonіklіlerä 4:12

+ 13:14 Galatіyalılara 3:27, İakovun 4:1, 1 Petrіnіn 2:11, Romalılara 7:23, Galatіyalılara 5:16, Galatіyalılara 5:24

+ 14:1 Romalılara 15:1, 1 Korіnflіlerä 8:9-11, 1 Korіnflіlerä 9:22

+ 14:2 1 Tіmofeyä 4:3

+ 14:3 Koloslulara 2:16

+ 14:4 Matfey 7:1, İakovun 4:11

+ 14:5 Galatіyalılara 4:10, Koloslulara 2:16

+ 14:6 Matfey 15:36, 1 Korіnflіlerä 10:30-31

+ 14:7 Romalılara 6:2, Romalılara 6:7, Galatіyalılara 5:24, Koloslulara 3:3

+ 14:8 1 Petrіnіn 4:2, Galatіyalılara 2:20, 2 Korіnflіlerä 5:15, Fіlіplіlerä 1:20

+ 14:9 1 Salonіklіlerä 5:10

* 14:10 Allahın: kimi tekstlerdä «Hristozun».

+ 14:10 Matfey 7:1, Luka 6:37, 2 Korіnflіlerä 5:10

+ 14:11 Fіlіplіlerä 2:10-11

+ 14:12 Matfey 12:36, Matfey 25:19, Galatіyalılara 6:5

+ 14:13 Matfey 7:1

+ 14:14 Mark 7:15-16, Yaptıklar 10:15, 1 Korіnflіlerä 8:8

+ 14:15 1 Korіnflіlerä 8:11

+ 14:17 Koloslulara 2:16, Çıfıtlara 9:10, Galatіyalılara 5:22

+ 14:19 2 Tіmofeyä 2:22

+ 14:20 Tіta 1:15, 1 Korіnflіlerä 8:9-13

* 14:23 Kimi tekstlerdä versetlär 16:25-27 burada yazılıdır.

+ 15:1 Romalılara 14:1, Galatіyalılara 6:2

+ 15:2 Fіlіplіlerä 2:4-5

+ 15:3 Fіlіplіlerä 2:5, Fіlіplіlerä 2:8,

+ 15:4 Romalılara 4:23-24

+ 15:5 Romalılara 12:16

+ 15:9 Romalılara 3:29,

+ 15:16 Yaptıklar 9:15, Romalılara 11:13

+ 15:19 Yaptıklar 15:12, 2 Korіnflіlerä 12:12

+ 15:20 1 Korіnflіlerä 3:10-11

+ 15:22 Romalılara 1:13, 1 Salonіklіlerä 2:18

+ 15:23 Yaptıklar 19:21

+ 15:25 Yaptıklar 24:17, 1 Korіnflіlerä 16:3, 2 Korіnflіlerä 9:1

+ 15:26 Yaptıklar 19:21, 2 Korіnflіlerä 8:4

+ 15:27 1 Korіnflіlerä 9:11

+ 15:31 2 Korіnflіlerä 1:10-11, 2 Salonіklіlerä 3:2

+ 15:32 Romalılara 1:10

+ 15:33 2 Korіnflіlerä 13:11, Fіlіplіlerä 4:9, 1 Salonіklіlerä 5:23, 2 Salonіklіlerä 3:16, Çıfıtlara 13:20

+ 16:1 Yaptıklar 18:18

+ 16:2 Fіlіplіlerä 2:29

+ 16:3 Yaptıklar 18:2, 1 Korіnflіlerä 16:19, 2 Tіmofeyä 4:19

+ 16:5 Koloslulara 4:15

+ 16:13 Mark 15:21

+ 16:16 1 Petrіnіn 5:14, 1 Korіnflіlerä 16:20, 2 Korіnflіlerä 13:12, 1 Salonіklіlerä 5:26

+ 16:17 1 Tіmofeyä 6:3, 2 İoanın 1:10

+ 16:18 2 Petrіnіn 2:3, Koloslulara 2:4

+ 16:19 Romalılara 1:8

+ 16:20 Romalılara 15:33, Yaradılış 3:15

+ 16:21 Yaptıklar 16:1

+ 16:23 1 Korіnflіlerä 1:14

+ 16:25 Efeslіlerä 1:9, Koloslulara 1:26

+ 16:26 Koloslulara 4:3-4

* 16:27 Sıralar 16:25-27 kimi tekstlerdä 14-cü bölümün bitkisindä yazılı.

+ 16:27 İudanın 1:24-25

+ 1:2 Yaptıklar 18:1-17, Romalılara 1:7

+ 1:5 2 Korіnflіlerä 8:7, 2 Korіnflіlerä 9:11

+ 1:7 Luka 17:30, 1 Salonіklіlerä 3:13, 1 Salonіklіlerä 4:16-18, Fіlіplіlerä 3:20

+ 1:8 Fіlіplіlerä 1:6

+ 1:9 İoan 17:21, 1 İoanın 1:3, 1 Salonіklіlerä 5:24, 2 Salonіklіlerä 3:3, Çıfıtlara 10:23

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 11:18

+ 1:11 1 Korіnflіlerä 3:3

+ 1:12 Yaptıklar 18:24, Yaptıklar 19:1, 1 Korіnflіlerä 3:4-5, 1 Korіnflіlerä 4:6, 1 Korіnflіlerä 6:12, Tіta 3:13, İoan 1:42

+ 1:13 Efeslіlerä 4:4-5

+ 1:14 Yaptıklar 18:8, Romalılara 16:23

+ 1:16 1 Korіnflіlerä 16:15

+ 1:17 2 Korіnflіlerä 10:10

+ 1:18 1 Korіnflіlerä 2:1, 2 Korіnflіlerä 2:15, Romalılara 1:16

+ 1:20 Romalılara 1:22, 1 Korіnflіlerä 3:19

+ 1:22 Matfey 12:38, Mark 8:11, İoan 2:18, İoan 4:48, İoan 6:30

+ 1:23 Galatіyalılara 5:11

+ 1:24 1 Korіnflіlerä 2:7, Koloslulara 2:3

+ 1:28 İakovun 2:5

+ 1:29 Romalılara 3:27, Efeslіlerä 2:9

+ 1:30 Efeslіlerä 1:7, Fіlіplіlerä 3:9

+ 1:31 2 Korіnflіlerä 10:17

* 2:1 Saklı haber: kimi tekstlerdä «şaatlık».

+ 2:1 1 Korіnflіlerä 1:18, 2 Korіnflіlerä 2:15

+ 2:2 Galatіyalılara 6:14

+ 2:3 2 Korіnflіlerä 11:30, 2 Korіnflіlerä 12:5, Galatіyalılara 4:13

+ 2:4 1 Korіnflіlerä 4:20

+ 2:5 2 Korіnflіlerä 4:7, 2 Korіnflіlerä 6:7

+ 2:6 Fіlіplіlerä 3:15

+ 2:7 Koloslulara 2:3

+ 2:8 İoan 7:48, Yaptıklar 13:27

+ 2:10 Matfey 16:17, 1 İoanın 2:20

+ 2:12 Romalılara 8:15

+ 2:13 2 Korіnflіlerä 1:12, İoan 6:45

+ 2:14 İoan 14:17, Romalılara 8:7

+ 2:16 Romalılara 11:34

+ 3:2 1 Petrіnіn 2:2, Çıfıtlara 5:13

+ 3:3 1 Korіnflіlerä 1:10-11, Galatіyalılara 5:19-20

+ 3:5 Yaptıklar 18:24, Yaptıklar 19:1, 1 Korіnflіlerä 1:12, 1 Korіnflіlerä 4:6, 1 Korіnflіlerä 16:12, Efeslіlerä 3:7, Koloslulara 1:25

+ 3:6 Yaptıklar 18:4-11, Yaptıklar 18:27-28, İoan 4:36-38

+ 3:7 Galatіyalılara 6:3

+ 3:8 Matfey 16:27, 2 İoanın 1:8

+ 3:9 2 Korіnflіlerä 6:1, Efeslіlerä 2:20-22

+ 3:10 Romalılara 15:20

+ 3:11 Efeslіlerä 2:20, Koloslulara 2:7, Apokalіpsіs 21:14

+ 3:13 1 Korіnflіlerä 1:7, 1 Korіnflіlerä 4:5, 1 Petrіnіn 1:7

+ 3:16 Romalılara 8:9, 1 Korіnflіlerä 6:19, 2 Korіnflіlerä 6:16

+ 3:17 Efeslіlerä 2:21

+ 3:19 1 Korіnflіlerä 1:20,

+ 3:23 2 Korіnflіlerä 10:7, Galatіyalılara 3:29

+ 4:4 Yaptıklar 23:1,

+ 4:5 Matfey 7:1, Romalılara 2:1, Eklesiast 12:14, 2 Korіnflіlerä 10:18

+ 4:6 Yaptıklar 18:24, Yaptıklar 19:1, 1 Korіnflіlerä 1:12, 1 Korіnflіlerä 3:5

+ 4:7 İoan 3:27

+ 4:8 Apokalіpsіs 3:17

+ 4:9 Romalılara 8:36

+ 4:10 2 Korіnflіlerä 11:19, 2 Korіnflіlerä 13:9

+ 4:11 2 Korіnflіlerä 11:27, Fіlіplіlerä 4:12

+ 4:12 Yaptıklar 18:3, Matfey 5:44, 1 Petrіnіn 3:9, Romalılara 12:14

+ 4:14 2 Korіnflіlerä 6:13

+ 4:15 Fіlіmona 1:10

+ 4:16 1 Korіnflіlerä 11:1, 1 Salonіklіlerä 3:7, 2 Salonіklіlerä 3:7

+ 4:17 Yaptıklar 16:1, 1 Korіnflіlerä 16:10, 1 Tіmofeyä 1:2

+ 4:19 1 Korіnflіlerä 11:34, 1 Korіnflіlerä 16:5, 2 Korіnflіlerä 1:15-16

+ 4:20 1 Korіnflіlerä 2:4

+ 4:21 2 Korіnflіlerä 10:2, 2 Korіnflіlerä 13:2

+ 5:1 2 Korіnflіlerä 12:21,

+ 5:3 Koloslulara 2:5

+ 5:5 2 Korіnflіlerä 2:6, 1 Tіmofeyä 1:20,

+ 5:6 Matfey 13:33, Luka 13:21, Galatіyalılara 5:9

+ 5:8 Mark 8:15, Luka 12:1

+ 5:9 Efeslіlerä 5:11, 2 Salonіklіlerä 3:14

+ 5:11 2 Salonіklіlerä 3:6

+ 5:12 Mark 4:11,

* 6:1 İnansızlara – urumca «diil doorulara».

+ 6:1 Matfey 18:17

+ 6:2 Matfey 19:28

+ 6:5 1 Korіnflіlerä 15:34

+ 6:7 Matfey 5:39-40

* 6:9 «Gomoseksualistlär» iki urumca laftan çevirili.

+ 6:9 Galatіyalılara 5:21, Efeslіlerä 5:5, Çıfıtlara 13:4

+ 6:10 Mark 7:21-23, Galatіyalılara 5:19-21

+ 6:11 Efeslіlerä 2:2, İoan 13:8, Efeslіlerä 5:26, Tіta 3:5, Çıfıtlara 10:22

+ 6:12 1 Korіnflіlerä 10:23

+ 6:15 Efeslіlerä 5:30

+ 6:16 Yaradılış 2:24, Mark 10:7-8, Efeslіlerä 5:31

+ 6:17 Efeslіlerä 4:4

+ 6:18 Galatіyalılara 5:19, Efeslіlerä 5:3, 1 Salonіklіlerä 4:3

+ 6:19 Romalılara 14:7

+ 6:20 2 Petrіnіn 2:1, 1 Korіnflіlerä 7:23

+ 7:5 Matfey 4:3, 1 Salonіklіlerä 3:5

+ 7:6 2 Korіnflіlerä 8:8

+ 7:7 Matfey 19:11-12, 1 Korіnflіlerä 12:4, 1 Petrіnіn 4:10

+ 7:9 1 Tіmofeyä 5:14

+ 7:10 Mark 10:9

+ 7:11 Mark 10:11

+ 7:16 1 Petrіnіn 3:1

+ 7:18 Yaptıklar 15:1-2, Galatіyalılara 5:2

+ 7:19 Romalılara 2:28-29, Galatіyalılara 3:28, Galatіyalılara 5:6, Koloslulara 3:11

+ 7:22 İoan 8:32, İakovun 2:12, 1 Petrіnіn 2:16, Romalılara 6:18, 2 Korіnflіlerä 3:17, Galatіyalılara 5:1, Fіlіmona 1:16, Romalılara 6:22

+ 7:23 1 Korіnflіlerä 6:20,

+ 7:25 2 Korіnflіlerä 8:10-11

+ 7:30 2 Korіnflіlerä 6:10

+ 7:31 1 Petrіnіn 4:7, 1 İoanın 2:17

+ 7:32 Matfey 6:25, Luka 10:41

+ 7:38 Çıfıtlara 13:4

+ 7:39 Romalılara 7:2

+ 8:1 Yaptıklar 15:20, Yaptıklar 15:29, 1 Korіnflіlerä 13:4-13

+ 8:2 Galatіyalılara 6:3

+ 8:3 Galatіyalılara 4:9

+ 8:6 Efeslіlerä 4:6, İoan 1:3, Romalılara 11:36, Koloslulara 1:16, Çıfıtlara 1:2

+ 8:7 1 Korіnflіlerä 10:28-29

+ 8:8 Mark 7:19, Yaptıklar 10:12-15, Romalılara 14:14

+ 8:10 Romalılara 14:1, Yaptıklar 15:29, 1 Korіnflіlerä 10:19, Apokalіpsіs 2:14

+ 8:11 Romalılara 14:15

+ 8:13 Romalılara 14:21

+ 9:1 1 Salonіklіlerä 2:6-7, Fіlіmona 1:8, Yaptıklar 9:3-6

+ 9:4 2 Salonіklіlerä 3:8-9

+ 9:5 Mark 6:3, İoan 2:12, İoan 7:3, Yaptıklar 1:14, 1 Korіnflіlerä 9:5, Galatіyalılara 1:19, Mark 1:30

+ 9:6 Yaptıklar 4:36, Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 15:36, Galatіyalılara 2:9

+ 9:7 2 Korіnflіlerä 10:4, 2 Tіmofeyä 2:3,

+ 9:9 1 Tіmofeyä 5:18

+ 9:10 Romalılara 4:23-24, 2 Tіmofeyä 2:6

+ 9:11 Romalılara 15:27, Galatіyalılara 6:6

+ 9:14 Luka 10:7, 1 Tіmofeyä 5:18

+ 9:15 Yaptıklar 18:3

+ 9:16 Romalılara 1:14

+ 9:17 Galatіyalılara 2:7

+ 9:18 2 Korіnflіlerä 11:7, 2 Korіnflіlerä 11:9

+ 9:19 2 Korіnflіlerä 4:5

+ 9:20 Yaptıklar 16:3, Yaptıklar 21:23-26

+ 9:21 Romalılara 2:12, Romalılara 2:14, Galatіyalılara 2:3

+ 9:22 2 Korіnflіlerä 11:29, 1 Korіnflіlerä 10:33

+ 9:24 Galatіyalılara 5:7

+ 9:25 1 Petrіnіn 5:4, Fіlіplіlerä 3:14, 2 Tіmofeyä 2:5

+ 10:11 Romalılara 4:23

+ 10:12 Romalılara 11:20-21

+ 10:13 1 Korіnflіlerä 1:9, 2 Petrіnіn 2:9

+ 10:14 1 İoanın 5:21

+ 10:16 Mark 14:22-23, İoan 6:51, 1 Korіnflіlerä 11:23-26

+ 10:17 Romalılara 12:5, 1 Korіnflіlerä 12:12-13, Efeslіlerä 4:25

+ 10:19 Yaptıklar 15:29, 1 Korіnflіlerä 8:4, Apokalіpsіs 2:14

+ 10:21 2 Korіnflіlerä 6:15

+ 10:22 Eklesiast 6:10

+ 10:23 1 Korіnflіlerä 6:12

+ 10:24 1 Korіnflіlerä 13:5, Fіlіplіlerä 2:21

+ 10:25 1 Korіnflіlerä 8:7

+ 10:27 Luka 10:8

+ 10:30 Romalılara 14:6

+ 10:31 Koloslulara 3:17

+ 10:32 1 Korіnflіlerä 8:13, Romalılara 14:13

+ 10:33 1 Korіnflіlerä 9:22, 2 Korіnflіlerä 12:14

+ 11:1 1 Korіnflіlerä 4:16, 1 Salonіklіlerä 1:6, 2 Salonіklіlerä 3:7

+ 11:3 Efeslіlerä 1:22, Efeslіlerä 4:15, Yaradılış 3:16, Efeslіlerä 5:23, İoan 14:28, 1 Korіnflіlerä 15:24

* 11:4 Uzun saçlan – eki «başında bişeylän».

+ 11:5 Luka 2:36, Yaptıklar 21:9

* 11:7 Örtsün başını – eki «uzatsın saçını».

+ 11:7 Yaradılış 1:26

+ 11:8 Yaradılış 2:21-23

+ 11:9 Yaradılış 2:18

* 11:10 Karı kendi başını lääzım tertipli tutsun – urumca «karının lääzım zaabitlii olsun kendi başı üstündä».

+ 11:11 Galatіyalılara 3:28

+ 11:18 1 Korіnflіlerä 1:10-12

+ 11:19 1 İoanın 2:19

+ 11:23 Galatіyalılara 1:12

+ 11:24 Luka 22:19

+ 11:25 Luka 22:20

+ 11:27 İoan 6:53-56

+ 12:1 1 Korіnflіlerä 14:1

+ 12:2 Efeslіlerä 2:12

+ 12:3 1 İoanın 4:2-3

+ 12:4 Romalılara 12:6, Efeslіlerä 4:4-6

+ 12:5 Romalılara 12:7

+ 12:6 Fіlіplіlerä 2:13

+ 12:9 Matfey 17:20, 1 Korіnflіlerä 13:2

+ 12:10 Mark 16:17, Yaptıklar 2:4, Yaptıklar 10:46, 1 Korіnflіlerä 14:2

+ 12:12 Romalılara 12:5, 1 Korіnflіlerä 10:17, Efeslіlerä 4:25

+ 12:13 Galatіyalılara 5:6, Efeslіlerä 2:14, Koloslulara 3:11

+ 12:26 Romalılara 12:15

+ 12:27 Romalılara 12:5, Efeslіlerä 1:23, Efeslіlerä 4:12, Koloslulara 1:18, Koloslulara 1:24

+ 12:28 Yaptıklar 11:27, Efeslіlerä 4:11

+ 12:31 1 Korіnflіlerä 14:1, 1 Korіnflіlerä 14:39

+ 13:2 Yaptıklar 2:18, Matfey 17:20, Mark 11:23, 1 Korіnflіlerä 12:9

* 13:3 Ateşä verirseydim: bir çok eski teksttä «verirseydim üüneyim deyni».

+ 13:11 Efeslіlerä 4:14

+ 13:12 Matfey 5:8, 1 İoanın 3:2, 1 Korіnflіlerä 8:3, Galatіyalılara 4:9

+ 14:1 1 Korіnflіlerä 16:14, 1 Korіnflіlerä 12:1

+ 14:15 İakovun 5:13, Efeslіlerä 5:19

+ 14:16 2 Korіnflіlerä 1:20, Apokalіpsіs 3:14

+ 14:20 Efeslіlerä 4:14, Matfey 18:3, 1 Korіnflіlerä 2:6

+ 14:22 Yaptıklar 2:6

+ 14:23 Yaptıklar 2:13

+ 14:26 2 Korіnflіlerä 12:19, 2 Korіnflіlerä 13:10

+ 14:29 1 İoanın 4:1, 1 Salonіklіlerä 5:20-21

+ 14:34 1 Tіmofeyä 2:11-12, Yaradılış 3:16, 1 Petrіnіn 3:1, Efeslіlerä 5:22, Koloslulara 3:18

* 14:34-35 Bu sıralar kimi tekstlerdä 40-cı sıradan sora geler.

+ 14:39 1 Korіnflіlerä 12:31, 1 Korіnflіlerä 14:1

+ 14:40 Koloslulara 2:5

+ 15:2 Galatіyalılara 3:4

+ 15:3 Luka 24:27

+ 15:5 Luka 24:34, Luka 24:36

+ 15:7 Yaptıklar 12:17, Luka 24:50, Yaptıklar 1:3-4

+ 15:8 2 Korіnflіlerä 12:11

+ 15:9 Efeslіlerä 3:7-8, Yaptıklar 8:3

+ 15:10 2 Korіnflіlerä 11:23, Koloslulara 1:29

+ 15:12 Yaptıklar 23:8, 2 Tіmofeyä 2:18

+ 15:17 Romalılara 4:25

+ 15:18 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 14:13

+ 15:20 1 Salonіklіlerä 4:14, 2 Tіmofeyä 2:8, Yaptıklar 26:23, Koloslulara 1:18, Apokalіpsіs 1:5

+ 15:21 Romalılara 5:12-18

+ 15:23 1 Salonіklіlerä 4:16

+ 15:24 1 Petrіnіn 3:22, Romalılara 8:38, Efeslіlerä 1:21, Luka 1:33, Apokalіpsіs 11:15

+ 15:25 Çıfıtlara 2:8

+ 15:27 Efeslіlerä 1:22

+ 15:28 İoan 14:28, Efeslіlerä 1:23, Koloslulara 3:11

+ 15:30 2 Korіnflіlerä 11:26

+ 15:31 1 Salonіklіlerä 2:19

+ 15:34 1 Korіnflіlerä 6:5

+ 15:36 İoan 12:24

* 15:42-44 Gömülmää – urumca «ekilmää».

+ 15:42 Fіlіplіlerä 3:21, Koloslulara 3:1

+ 15:45 Yaradılış 2:7

+ 15:47 Yaradılış 2:7, İoan 3:13, İoan 6:38

+ 15:49 Yaradılış 5:3

+ 15:51 Fіlіplіlerä 3:21

+ 15:52 Matfey 24:31, 1 Salonіklіlerä 4:16, Apokalіpsіs 11:15, 1 Salonіklіlerä 4:15, Fіlіplіlerä 3:21

+ 15:53 2 Korіnflіlerä 5:2-4

+ 15:55 2 Tіmofeyä 1:10, Çıfıtlara 2:14-15

+ 15:56 Romalılara 4:15, Romalılara 7:8

+ 15:57 Romalılara 8:37

+ 16:1 Yaptıklar 24:17, Romalılara 15:25-28, Galatіyalılara 2:10

* 16:2 Haftanın ilk günü – pazar günü.

+ 16:2 Yaptıklar 20:7, Apokalіpsіs 1:10, 2 Korіnflіlerä 8:3, 2 Korіnflіlerä 9:3

+ 16:3 Yaptıklar 18:27, 2 Korіnflіlerä 3:1, Yaptıklar 24:17, Romalılara 15:25-28

+ 16:5 Yaptıklar 19:21, 2 Korіnflіlerä 1:16

+ 16:8 Yaptıklar 2:1

+ 16:10 Yaptıklar 16:1, 1 Korіnflіlerä 4:17

+ 16:12 Yaptıklar 18:24, Yaptıklar 19:1, 1 Korіnflіlerä 1:12, 1 Korіnflіlerä 3:5, 1 Korіnflіlerä 4:6

+ 16:13 Matfey 25:13, 2 Salonіklіlerä 2:15

+ 16:14 1 Korіnflіlerä 14:1

+ 16:15 1 Korіnflіlerä 1:16

+ 16:16 Fіlіplіlerä 2:29, 1 Salonіklіlerä 5:12-13, 1 Tіmofeyä 5:17

+ 16:19 Yaptıklar 18:2, Romalılara 16:3, 2 Tіmofeyä 4:19

+ 16:20 Romalılara 16:16

+ 16:21 Galatіyalılara 6:11, Koloslulara 4:18, 2 Salonіklіlerä 3:17, Fіlіmona 1:19

* 16:22 Marana fa – arameycä laf, annaması «Saabimiz, gel!»

+ 16:22 Romalılara 9:3, Galatіyalılara 1:8, Apokalіpsіs 22:20

+ 1:1 Yaptıklar 18:1-17

+ 1:3 1 Petrіnіn 1:3, Efeslіlerä 1:3

+ 1:5 Romalılara 8:17, Fіlіplіlerä 3:10, Koloslulara 1:24

+ 1:6 2 Tіmofeyä 2:10

+ 1:8 Yaptıklar 19:23, 1 Korіnflіlerä 15:32

+ 1:9 2 Korіnflіlerä 4:14

+ 1:10 Yaptıklar 12:11, Yaptıklar 14:19-20, Yaptıklar 21:32-33, Yaptıklar 27:44

+ 1:11 Romalılara 15:31, 2 Salonіklіlerä 3:2, Yaptıklar 12:5, Efeslіlerä 6:18

+ 1:12 Yaptıklar 23:1, 2 Tіmofeyä 1:3, 1 Korіnflіlerä 2:4, 1 Korіnflіlerä 2:13

+ 1:13 1 Korіnflіlerä 1:8, 1 Salonіklіlerä 4:16-18, 1 Salonіklіlerä 2:19-20

+ 1:15 1 Korіnflіlerä 4:19

+ 1:16 Yaptıklar 19:21, 1 Korіnflіlerä 16:5

+ 1:18 1 Korіnflіlerä 1:9

+ 1:19 Yaptıklar 15:22, Yaptıklar 16:1

+ 1:20 1 Korіnflіlerä 14:16, Apokalіpsіs 3:14

+ 1:22 2 Korіnflіlerä 5:5, Çıfıtlara 6:11, Efeslіlerä 1:13

+ 1:23 Romalılara 1:9, Galatіyalılara 1:20, Fіlіplіlerä 1:8, 1 Salonіklіlerä 2:5

+ 2:2 2 Korіnflіlerä 7:8

+ 2:4 2 Korіnflіlerä 7:12

+ 2:6 1 Korіnflіlerä 5:4-5

+ 2:11 1 Petrіnіn 5:8

+ 2:12 Yaptıklar 16:8, Yaptıklar 20:6

+ 2:13 2 Korіnflіlerä 7:6, 2 Korіnflіlerä 8:6, 2 Korіnflіlerä 12:18

+ 2:14 Koloslulara 2:15

+ 2:15 1 Korіnflіlerä 1:18, Yaradılış 8:21, Efeslіlerä 5:2, Fіlіplіlerä 4:18

+ 3:1 Yaptıklar 18:27, 1 Korіnflіlerä 16:3

+ 3:6 Luka 22:20, Efeslіlerä 3:7, Koloslulara 1:23, Romalılara 2:27, İoan 6:63

+ 3:14 Mark 6:52, Yaptıklar 15:21

+ 3:17 İoan 4:24, İoan 8:32, İakovun 2:12, 1 Petrіnіn 2:16, Romalılara 6:18, 1 Korіnflіlerä 7:22, Galatіyalılara 5:1

+ 3:18 1 İoanın 3:2, Romalılara 8:29, Fіlіplіlerä 3:21

+ 4:1 2 Korіnflіlerä 3:6

+ 4:2 2 Korіnflіlerä 2:17, 1 Salonіklіlerä 2:3

+ 4:3 2 Korіnflіlerä 3:14, 2 Korіnflіlerä 2:15

* 4:4 Bu zamanın allahı – şeytan.

+ 4:4 İoan 12:31, Koloslulara 1:15, Çıfıtlara 1:3

+ 4:5 Mark 10:43, 1 Korіnflіlerä 9:19

+ 4:6 Yaradılış 1:3

+ 4:7 Romalılara 9:21-22, 1 Korіnflіlerä 2:5

+ 4:8 2 Korіnflіlerä 7:5

+ 4:9 İoan 15:20

+ 4:10 Romalılara 6:5

+ 4:11 2 Korіnflіlerä 6:9

+ 4:14 1 Salonіklіlerä 4:14

+ 4:16 Romalılara 12:2, Efeslіlerä 4:23

+ 4:17 Romalılara 8:18

+ 4:18 Romalılara 8:24, Çıfıtlara 11:1

* 5:1 Bu çadır – güüdemiz.

+ 5:2 Romalılara 8:23

+ 5:3 1 Korіnflіlerä 15:53

+ 5:5 2 Korіnflіlerä 1:22, Efeslіlerä 1:14

+ 5:7 2 Korіnflіlerä 4:18

+ 5:9 Koloslulara 1:10

+ 5:10 Eklesiast 3:17, Eklesiast 11:9, Eklesiast 12:14, Matfey 25:31-32, Yaptıklar 10:42, Romalılara 14:10

+ 5:11 2 Korіnflіlerä 4:2

+ 5:12 2 Korіnflіlerä 3:1, 2 Korіnflіlerä 11:16, 2 Korіnflіlerä 12:1

+ 5:13 Mark 3:21, 2 Korіnflіlerä 11:1

+ 5:14 Romalılara 5:15

+ 5:15 1 Petrіnіn 4:2, Romalılara 14:7-8

+ 5:17 Romalılara 6:4, Apokalіpsіs 21:5

+ 5:18 Romalılara 5:10-11, Koloslulara 1:20

+ 5:19 Romalılara 4:8

+ 5:20 Efeslіlerä 6:20

+ 5:21 İoan 8:46, 1 Petrіnіn 2:22, 1 İoanın 3:5, Çıfıtlara 4:15, Romalılara 8:3, Romalılara 1:17, Romalılara 4:25, 1 Korіnflіlerä 1:30

+ 6:1 1 Korіnflіlerä 3:9

+ 6:4 Yaptıklar 9:16, Yaptıklar 16:23, Yaptıklar 17:5, 2 Korіnflіlerä 11:23-27

+ 6:7 2 Korіnflіlerä 10:4, Efeslіlerä 6:11-17

+ 6:8 Romalılara 3:8

+ 6:9 2 Korіnflіlerä 4:11

+ 6:10 İoan 16:22, Yaptıklar 3:6

+ 6:13 1 Korіnflіlerä 4:14

+ 6:14 Efeslіlerä 5:7, 1 İoanın 1:6

* 6:15 Veliar – şeytan.

+ 6:15 1 Korіnflіlerä 10:21

+ 6:16 Efeslіlerä 2:21, 1 Korіnflіlerä 3:16-17,

+ 7:1 1 İoanın 3:3

+ 7:2 Yaptıklar 20:33

+ 7:3 Fіlіplіlerä 1:7

+ 7:4 Koloslulara 1:24

+ 7:5 2 Korіnflіlerä 2:13, 2 Korіnflіlerä 4:8

+ 7:6 2 Korіnflіlerä 1:4, 2 Korіnflіlerä 2:13, 2 Korіnflіlerä 8:6, 2 Korіnflіlerä 12:18

+ 7:8 2 Korіnflіlerä 2:2-4

+ 7:10 Matfey 5:4, Eklesiast 7:3

* 7:12 Sizin kahırınız bizim için: kimi tekstlerdä «bizim kahırımız sizin için».

+ 7:12 1 Korіnflіlerä 5:1-2, 2 Korіnflіlerä 2:4

+ 8:2 Mark 12:44

+ 8:3 1 Korіnflіlerä 16:2

+ 8:4 Romalılara 15:26

+ 8:6 2 Korіnflіlerä 2:13, 2 Korіnflіlerä 7:6

+ 8:7 1 Korіnflіlerä 1:5

+ 8:8 1 Korіnflіlerä 7:6

+ 8:9 İakovun 2:5, Fіlіplіlerä 2:6-7

+ 8:10 1 Korіnflіlerä 7:25

+ 8:12 Mark 12:43-44, Luka 21:3

+ 8:14 Yaptıklar 4:34

+ 8:24 2 Korіnflіlerä 7:4

+ 9:1 Romalılara 15:25

+ 9:3 2 Korіnflіlerä 8:6, 1 Korіnflіlerä 16:2

+ 9:6 Luka 6:38, Galatіyalılara 6:7

+ 9:8 Fіlіplіlerä 4:19

+ 9:11 1 Korіnflіlerä 1:5

+ 9:13 Matfey 5:16, 1 Petrіnіn 2:12

+ 10:1 Matfey 11:29

+ 10:2 1 Korіnflіlerä 4:21, 2 Korіnflіlerä 13:2, 2 Korіnflіlerä 13:10

+ 10:4 2 Korіnflіlerä 6:7, Efeslіlerä 6:11

+ 10:7 1 Korіnflіlerä 3:23, Galatіyalılara 3:29

+ 10:8 2 Korіnflіlerä 13:10

+ 10:10 1 Korіnflіlerä 1:17

+ 10:17 1 Korіnflіlerä 1:31

+ 10:18 Romalılara 2:29, 1 Korіnflіlerä 4:5

+ 11:1 2 Korіnflіlerä 5:13

+ 11:2 Efeslіlerä 5:27, Apokalіpsіs 14:4

+ 11:3 Yaradılış 3:1, Yaradılış 3:4, İoan 8:44, 1 Tіmofeyä 2:14

+ 11:4 Galatіyalılara 1:6

+ 11:5 2 Korіnflіlerä 12:11

+ 11:6 1 Korіnflіlerä 1:17, 2 Korіnflіlerä 10:10

+ 11:7 1 Korіnflіlerä 9:18

+ 11:9 2 Korіnflіlerä 12:13, Fіlіplіlerä 4:15

+ 11:10 Romalılara 9:1, 1 Tіmofeyä 2:7

+ 11:13 Fіlіplіlerä 1:15, Yaptıklar 20:30, 2 Petrіnіn 2:1, Apokalіpsіs 2:2

+ 11:14 Galatіyalılara 1:8

+ 11:15 Fіlіplіlerä 3:19

+ 11:16 2 Korіnflіlerä 5:12

+ 11:18 Fіlіplіlerä 3:3-4

+ 11:19 1 Korіnflіlerä 4:10

+ 11:20 Galatіyalılara 2:4, Galatіyalılara 4:3

+ 11:22 Romalılara 11:1, Fіlіplіlerä 3:5

+ 11:23 1 Korіnflіlerä 15:10, 2 Korіnflіlerä 6:4-5

+ 11:25 Yaptıklar 16:22-23, Yaptıklar 14:19, Yaptıklar 27:41-44

+ 11:26 Galatіyalılara 2:4

+ 11:27 Yaptıklar 18:3, 1 Salonіklіlerä 2:9, 2 Salonіklіlerä 3:8, 1 Korіnflіlerä 4:11

+ 11:29 1 Korіnflіlerä 9:22

+ 11:32 Yaptıklar 9:24-25

+ 12:1 2 Korіnflіlerä 5:12, 2 Korіnflіlerä 11:16, Galatіyalılara 1:12, Galatіyalılara 2:2, Efeslіlerä 3:3

+ 12:10 Mark 10:30, Matfey 5:11-12, Romalılara 5:3

+ 12:11 1 Korіnflіlerä 15:8-9, 2 Korіnflіlerä 11:5

+ 12:12 Yaptıklar 15:12, Romalılara 15:19

+ 12:13 2 Korіnflіlerä 11:9

+ 12:14 2 Korіnflіlerä 13:1, 1 Korіnflіlerä 10:33

+ 12:15 Fіlіplіlerä 2:17, Koloslulara 1:24, 1 Salonіklіlerä 2:8

+ 12:16 2 Korіnflіlerä 11:9

+ 12:18 2 Korіnflіlerä 8:6, 2 Korіnflіlerä 8:18

+ 12:19 Romalılara 1:9, Romalılara 9:1, 1 Korіnflіlerä 14:26

+ 12:21 1 Korіnflіlerä 5:1, 1 Korіnflіlerä 6:18

+ 13:1 2 Korіnflіlerä 12:14, Matfey 18:16

+ 13:4 Romalılara 6:4

+ 13:9 1 Korіnflіlerä 4:10

+ 13:10 2 Korіnflіlerä 10:8

+ 13:11 Mark 9:50, Romalılara 12:18, 1 Salonіklіlerä 5:13, Romalılara 15:33, Romalılara 16:16

+ 13:12 Romalılara 16:16, Fіlіplіlerä 4:22

+ 1:1 Galatіyalılara 1:11-12

+ 1:2 Fіlіplіlerä 4:21, Yaptıklar 16:6, Yaptıklar 18:23

+ 1:4 Matfey 20:28, Romalılara 4:25, Mark 14:36

+ 1:6 Mark 4:17, Çıfıtlara 6:4, 2 Korіnflіlerä 11:4

+ 1:7 Yaptıklar 15:24, Galatіyalılara 5:10

+ 1:8 2 Korіnflіlerä 11:14, Romalılara 9:3, 1 Korіnflіlerä 16:22

+ 1:10 1 Salonіklіlerä 2:4

+ 1:12 Yaptıklar 9:6, Yaptıklar 26:16, 1 Korіnflіlerä 11:23

+ 1:13 Yaptıklar 26:5, Yaptıklar 8:3, Fіlіplіlerä 3:6

+ 1:14 Matfey 15:2, Mark 7:3

+ 1:15 Luka 1:15, Yaptıklar 9:15, Romalılara 1:5, 1 Tіmofeyä 2:7

+ 1:17 Yaptıklar 9:19

* 1:18 Kifa – Petri.

+ 1:18 İoan 1:42, Yaptıklar 9:26-27

+ 1:19 Yaptıklar 12:17, Yaptıklar 15:13, İakovun 1:1

+ 1:20 Romalılara 1:9, Romalılara 9:1, 2 Korіnflіlerä 1:23

+ 1:23 Yaptıklar 9:21

+ 2:1 Yaptıklar 4:36, 2 Korіnflіlerä 2:13, 2 Tіmofeyä 4:10

+ 2:2 Galatіyalılara 1:12, Efeslіlerä 3:3, Fіlіplіlerä 2:16

+ 2:3 Yaptıklar 16:3

+ 2:4 Yaptıklar 15:24, 2 Korіnflіlerä 11:26, 2 Korіnflіlerä 11:20, Galatіyalılara 4:3, Galatіyalılara 4:25

+ 2:7 Yaptıklar 9:15, 1 Korіnflіlerä 9:17

+ 2:9 Yaptıklar 4:36, Yaptıklar 9:27, Yaptıklar 13:2, Yaptıklar 15:36, 1 Korіnflіlerä 9:6

+ 2:10 Yaptıklar 24:17, Romalılara 15:25-28, 1 Korіnflіlerä 16:1

+ 2:11 Yaptıklar 11:20

+ 2:12 Yaptıklar 11:3, Yaptıklar 11:2, Yaptıklar 15:1

+ 2:14 1 Tіmofeyä 5:20

+ 2:16 Galatіyalılara 3:11, Yaptıklar 13:39, Romalılara 3:21, Galatіyalılara 3:11, Romalılara 3:20

+ 2:19 Romalılara 14:8, Romalılara 6:6, Galatіyalılara 6:14

+ 2:20 İoan 17:23

+ 3:2 Romalılara 10:17

+ 3:4 1 Korіnflіlerä 15:2

+ 3:5 1 Korіnflіlerä 12:10

+ 3:6 Yaradılış 15:6, İakovun 2:23, Romalılara 4:3

+ 3:8 Romalılara 3:30, Yaradılış 12:3

+ 3:10 Romalılara 4:15,

+ 3:11 Yaptıklar 13:39, Romalılara 3:20, Galatіyalılara 2:16, Romalılara 1:17, Çıfıtlara 10:38

+ 3:12 Romalılara 10:5

+ 3:14 Yaptıklar 1:5, Yaptıklar 2:33

+ 3:16 Romalılara 4:13, Çıfıtlara 7:6, Yaradılış 12:7, Yaradılış 17:19

+ 3:18 Romalılara 4:14

+ 3:19 Romalılara 4:13, Romalılara 5:20, Yaptıklar 7:53

+ 3:20 1 Tіmofeyä 2:5, Çıfıtlara 8:6, Romalılara 3:30

+ 3:22 Romalılara 3:9, Romalılara 4:16

+ 3:24 Romalılara 10:4

+ 3:26 1 İoanın 3:2, Romalılara 8:15-16, Efeslіlerä 1:5

+ 3:27 Romalılara 6:3-4, Romalılara 13:14

+ 3:28 1 Korіnflіlerä 12:13, Efeslіlerä 6:6, 1 Korіnflіlerä 11:11

+ 3:29 1 Korіnflіlerä 3:23, 2 Korіnflіlerä 10:7, Romalılara 8:17, Efeslіlerä 3:6

+ 4:4 Mark 1:15, Luka 2:7, Luka 2:27

+ 4:5 Galatіyalılara 3:13

+ 4:9 1 Korіnflіlerä 8:3, Koloslulara 2:8, Koloslulara 2:20, Çıfıtlara 7:18

+ 4:10 Romalılara 14:5, Koloslulara 2:16

+ 4:11 1 Salonіklіlerä 3:5

+ 4:13 1 Korіnflіlerä 2:3

+ 4:14 Luka 10:16, 1 Salonіklіlerä 2:13

+ 4:22 Yaradılış 16:5, Yaradılış 21:2

+ 4:23 Yaradılış 16:3-4, Yaradılış 17:16

+ 4:26 Çıfıtlara 12:22, Apokalіpsіs 21:2

+ 4:28 Romalılara 9:8

+ 4:29 Yaradılış 21:9

+ 4:30 Yaradılış 21:10

+ 5:1 İoan 8:32, İakovun 2:12, 1 Petrіnіn 2:16, Romalılara 6:18, 1 Korіnflіlerä 7:22, 2 Korіnflіlerä 3:17, Galatіyalılara 2:4, Galatіyalılara 5:13, Yaptıklar 15:10

+ 5:2 Yaptıklar 15:1-2, 1 Korіnflіlerä 7:18

+ 5:3 Romalılara 2:25

+ 5:4 Romalılara 9:31

+ 5:5 Romalılara 8:23

+ 5:6 1 Korіnflіlerä 7:19, 1 Korіnflіlerä 12:13, Galatіyalılara 6:15, Efeslіlerä 2:14, Koloslulara 3:11, İakovun 2:18

+ 5:7 1 Korіnflіlerä 9:24

+ 5:9 Matfey 13:33, Luka 13:21, 1 Korіnflіlerä 5:6

+ 5:10 Yaptıklar 15:24, Galatіyalılara 1:7

+ 5:11 Yaptıklar 16:3, 1 Korіnflіlerä 1:23

+ 5:13 1 Petrіnіn 2:16, 2 Petrіnіn 2:19, 1 Korіnflіlerä 9:19

+ 5:14 Matfey 7:12, Matfey 22:40,

+ 5:16 Romalılara 8:4, Romalılara 13:14, Efeslіlerä 2:3

+ 5:17 Romalılara 7:15, Romalılara 7:19, Romalılara 7:23

+ 5:18 Romalılara 7:4, Efeslіlerä 2:15, Koloslulara 2:14

+ 5:19 Mark 7:21-23, 1 Korіnflіlerä 3:3, 1 Korіnflіlerä 6:9-10, 1 Korіnflіlerä 6:18, Efeslіlerä 5:3

+ 5:20 1 Korіnflіlerä 11:19

+ 5:21 1 Korіnflіlerä 6:9-10, Efeslіlerä 5:5

+ 5:22 Efeslіlerä 5:9

+ 5:23 1 Tіmofeyä 1:9

+ 5:24 İakovun 4:1, 1 Petrіnіn 2:11, Romalılara 7:23, Romalılara 13:14, Romalılara 6:2, Romalılara 6:6, Galatіyalılara 2:19, Koloslulara 2:20, Koloslulara 3:3

+ 5:26 Fіlіplіlerä 2:3

+ 6:1 1 Korіnflіlerä 2:15, İakovun 5:19, 2 Tіmofeyä 2:25, 1 Salonіklіlerä 5:14

+ 6:2 Romalılara 15:1, 1 İoanın 4:21

+ 6:3 1 Korіnflіlerä 3:7, 1 Korіnflіlerä 8:2

+ 6:5 Romalılara 14:12

+ 6:6 Luka 10:7, 1 Korіnflіlerä 9:11, 1 Tіmofeyä 5:18

+ 6:7 2 Korіnflіlerä 9:6

+ 6:8 İakovun 3:18

+ 6:9 2 Salonіklіlerä 3:13, Matfey 10:22

+ 6:10 3 İoanın 1:5, Çıfıtlara 13:1

+ 6:11 1 Korіnflіlerä 16:21, 2 Salonіklіlerä 3:17, Fіlіmona 1:19

+ 6:14 1 Korіnflіlerä 2:2, Galatіyalılara 2:19, Romalılara 6:6

+ 6:15 1 Korіnflіlerä 7:19, 1 Korіnflіlerä 12:13, Galatіyalılara 5:6, Efeslіlerä 2:14, Koloslulara 3:11

+ 1:3 1 Petrіnіn 1:3, 2 Korіnflіlerä 1:3

+ 1:4 İudanın 1:24, Koloslulara 1:22, 1 Salonіklіlerä 4:7

+ 1:5 1 İoanın 3:2, Romalılara 8:15-16, Galatіyalılara 3:26

+ 1:7 Koloslulara 1:14

+ 1:9 Romalılara 16:24, Efeslіlerä 3:3-5, Efeslіlerä 6:19

+ 1:10 Efeslіlerä 2:14, Koloslulara 1:20

+ 1:13 2 Korіnflіlerä 1:22, Efeslіlerä 4:30

+ 1:15 Koloslulara 1:3-4

+ 1:18 Koloslulara 1:27

+ 1:20 Yaptıklar 7:55-56, Romalılara 8:34, Efeslіlerä 2:6, Koloslulara 3:1

+ 1:21 1 Petrіnіn 3:22, Romalılara 8:38, 1 Korіnflіlerä 15:24, Koloslulara 2:10, Çıfıtlara 1:4

+ 1:22 1 Korіnflіlerä 15:27, 1 Korіnflіlerä 11:3, Efeslіlerä 5:23

+ 1:23 Efeslіlerä 4:12, Efeslіlerä 5:23, Efeslіlerä 5:30, Koloslulara 1:18, 1 Korіnflіlerä 15:28, Koloslulara 3:11

+ 2:1 Luka 15:24, Romalılara 11:15, Koloslulara 1:21, Koloslulara 2:13

* 2:2 Önderci – şeytan.

+ 2:2 İoan 12:31, İoan 14:30, Koloslulara 3:7

+ 2:3 Galatіyalılara 5:16

+ 2:4 İoan 3:16, 1 İoanın 3:1, Romalılara 5:8

+ 2:5 Koloslulara 2:13, Tіta 3:5

+ 2:6 Efeslіlerä 1:20

+ 2:8 Luka 7:50, Luka 8:48, Yaptıklar 15:11, 1 Petrіnіn 1:5, Tіta 2:11, Tіta 3:5

+ 2:9 Romalılara 3:27, Tіta 3:5, Romalılara 3:27, 1 Korіnflіlerä 1:29

+ 2:10 Tіta 2:14, Tіta 3:8

+ 2:11 Romalılara 2:26, Romalılara 2:28, Koloslulara 2:11

+ 2:12 Koloslulara 1:21, Romalılara 9:4

+ 2:13 Yaptıklar 2:39

+ 2:14 Efeslіlerä 1:10, Koloslulara 1:22

+ 2:15 Romalılara 7:4, Koloslulara 2:14

+ 2:16 Romalılara 5:10, Koloslulara 1:20, Koloslulara 3:15

+ 2:19 Fіlіplіlerä 3:20

+ 2:20 Koloslulara 2:7, Apokalіpsіs 21:14,

+ 2:21 1 Korіnflіlerä 3:16-17

+ 2:22 1 Petrіnіn 2:5

+ 3:1 Fіlіplіlerä 1:7, Fіlіmona 1:1, 2 Tіmofeyä 2:9

+ 3:2 Efeslіlerä 4:7, Koloslulara 1:25

+ 3:3 Galatіyalılara 1:12, Galatіyalılara 2:2

+ 3:6 Galatіyalılara 3:29, Efeslіlerä 2:16, Matfey 8:11, Luka 13:29

+ 3:7 Koloslulara 1:23

+ 3:8 1 Korіnflіlerä 15:9

+ 3:9 Koloslulara 1:26

+ 3:10 Efeslіlerä 1:21

+ 3:12 Çıfıtlara 4:16, Çıfıtlara 10:19

+ 3:13 2 Tіmofeyä 2:10

+ 3:16 Efeslіlerä 1:18, Koloslulara 1:27, Koloslulara 1:11

+ 3:17 Koloslulara 2:7

+ 3:19 Fіlіplіlerä 4:7, Koloslulara 2:10

+ 3:20 İudanın 1:24, Romalılara 16:24

+ 3:21 Romalılara 11:36

+ 4:1 Efeslіlerä 3:1, Fіlіplіlerä 1:27, Koloslulara 1:10

+ 4:2 Fіlіplіlerä 2:3, Koloslulara 3:13

+ 4:3 Koloslulara 3:14

+ 4:4 Efeslіlerä 2:16, 1 Korіnflіlerä 6:17

+ 4:5 1 Korіnflіlerä 1:13

+ 4:6 1 Korіnflіlerä 12:6

+ 4:7 Romalılara 12:3, Efeslіlerä 3:2

* 4:9 Aşaa, er üstünä – eki «er üzünün aşaakı kısımnarına».

+ 4:9 İoan 3:13

+ 4:10 Çıfıtlara 4:14, Çıfıtlara 7:26

+ 4:11 1 Korіnflіlerä 12:28

+ 4:12 1 Korіnflіlerä 12:27, Efeslіlerä 1:23, Koloslulara 1:18

+ 4:13 Çıfıtlara 5:12-13, Çıfıtlara 6:1

+ 4:14 1 Korіnflіlerä 13:11, 1 Korіnflіlerä 14:20

+ 4:15 2 Petrіnіn 3:18, Koloslulara 1:10, Koloslulara 2:19

+ 4:17 1 Petrіnіn 4:3-4, Koloslulara 3:7

+ 4:18 Romalılara 1:21, Mark 3:5

+ 4:19 1 Petrіnіn 1:14, Romalılara 1:24-28

+ 4:22 Koloslulara 3:8-9

+ 4:23 Romalılara 12:2, 2 Korіnflіlerä 4:16

+ 4:24 Yaradılış 1:26, Romalılara 6:4, Koloslulara 3:10

+ 4:25 Koloslulara 3:9, Romalılara 12:5

+ 4:27 İakovun 4:7

+ 4:28 1 Salonіklіlerä 4:11, 2 Salonіklіlerä 3:8, 2 Salonіklіlerä 3:10, 1 Tіmofeyä 6:18

+ 4:29 Koloslulara 3:8

+ 4:30 1 Salonіklіlerä 5:19, Efeslіlerä 1:13

+ 4:31 1 Petrіnіn 3:8, Koloslulara 3:8

+ 4:32 Matfey 6:14, Mark 11:25-26, Luka 7:41-42, 1 Petrіnіn 3:8, Koloslulara 3:12-13

+ 5:1 Matfey 5:48

+ 5:2 İoan 10:11, İoan 15:13, 1 İoanın 3:16, Romalılara 5:7-8, Çıfıtlara 8:3, 1 Korіnflіlerä 13:1, Koloslulara 3:14

+ 5:3 1 Korіnflіlerä 6:18, Galatіyalılara 5:19, 1 Salonіklіlerä 4:3

+ 5:4 Efeslіlerä 4:29

+ 5:5 Koloslulara 3:5, 1 Korіnflіlerä 6:9-10, Galatіyalılara 5:21

+ 5:6 Mark 13:5, Koloslulara 2:8, 2 Salonіklіlerä 2:3, 1 İoanın 3:7, Romalılara 1:18, Koloslulara 3:6

+ 5:7 2 Korіnflіlerä 6:14

+ 5:8 Efeslіlerä 2:1-2, Matfey 5:14, İoan 12:35, 1 İoanın 2:8, Romalılara 13:12, Fіlіplіlerä 2:15, 1 Salonіklіlerä 5:5

+ 5:10 1 Salonіklіlerä 2:4

+ 5:11 Romalılara 13:12

+ 5:13 İoan 3:20-21

+ 5:14 Romalılara 13:11, Luka 1:78-79

+ 5:15 Koloslulara 4:5

+ 5:17 Romalılara 12:2, 1 Salonіklіlerä 5:18

+ 5:18 1 Tіmofeyä 5:23

+ 5:19 Yaptıklar 16:25, İakovun 5:13, 1 Korіnflіlerä 14:15, Koloslulara 3:16

+ 5:20 Koloslulara 2:7, 2 Salonіklіlerä 1:3, 2 Salonіklіlerä 2:13

• 5:21 Koloslulara 3:17

+ 5:22 Yaradılış 3:16, 1 Petrіnіn 3:1

+ 5:23 Efeslіlerä 1:22-23, 1 Korіnflіlerä 11:3

+ 5:25 1 Petrіnіn 3:7

+ 5:26 İoan 13:8, 1 Korіnflіlerä 6:11, Tіta 3:5, Çıfıtlara 10:22

+ 5:27 2 Korіnflіlerä 11:2, Apokalіpsіs 14:4

+ 5:30 1 Korіnflіlerä 6:15, Efeslіlerä 1:23, Koloslulara 1:18

+ 5:31 Yaradılış 2:24, Matfey 19:5, Mark 10:7-8, 1 Korіnflіlerä 6:16

+ 5:33 1 Petrіnіn 3:1-6

+ 6:5 1 Petrіnіn 2:18, Koloslulara 3:22, 1 Tіmofeyä 6:1, Tіta 2:9

+ 6:6 Galatіyalılara 3:28

+ 6:8 Koloslulara 3:24

+ 6:11 2 Korіnflіlerä 6:7, 2 Korіnflіlerä 10:4, 1 Petrіnіn 5:8, 1 İoanın 2:13

* 6:12 Kan hem ten – insan.

+ 6:12 Luka 22:53, Koloslulara 1:13, Efeslіlerä 1:21

* 6:14 Zirh – askerin güüdesindä demirdän koruntuluk.

+ 6:14 1 Salonіklіlerä 5:8

+ 6:15 Romalılara 10:15

* 6:16 Yaramaz – şeytan.

+ 6:16 1 İoanın 5:4

+ 6:17 Çıfıtlara 4:12

+ 6:18 Luka 18:1, Luka 21:36, İudanın 1:20, Romalılara 12:12, Koloslulara 4:2, 1 Salonіklіlerä 5:17, Mark 13:33

+ 6:19 Yaptıklar 4:29, Koloslulara 4:3, 1 Salonіklіlerä 5:25, 2 Salonіklіlerä 3:1

+ 6:20 Yaptıklar 21:33, Yaptıklar 28:20, 2 Korіnflіlerä 5:20

• 6:21 Koloslulara 4:7-8

+ 6:21 Yaptıklar 20:4

+ 6:22 Koloslulara 2:2

* 1:1 Episkoplar – yada «güdücülär». Diakonnar – yada «yardımcılar», klisedä para toplamaa, payetmää hem buna benzär işleri yapannar.

+ 1:1 Yaptıklar 16:1

+ 1:3 Romalılara 1:8, Fіlіmona 1:4, 2 Tіmofeyä 1:3

+ 1:5 Yaptıklar 16:12-40

+ 1:6 1 Korіnflіlerä 1:8

+ 1:7 2 Korіnflіlerä 7:3, Efeslіlerä 3:1, Koloslulara 4:18, 2 Tіmofeyä 2:9, Fіlіmona 1:1, Fіlіplіlerä 4:14

+ 1:8 Romalılara 1:9, Romalılara 9:1

+ 1:9 Koloslulara 1:9, 1 Salonіklіlerä 3:12-13, Fіlіmona 1:6

+ 1:13 Yaptıklar 28:30

+ 1:14 Yaptıklar 4:31

+ 1:15 2 Korіnflіlerä 11:13

+ 1:19 Yaptıklar 16:7

+ 1:20 Mark 8:38, Romalılara 1:16, Romalılara 14:8, 2 Korіnflіlerä 5:15

+ 1:23 2 Tіmofeyä 4:6

+ 1:27 Efeslіlerä 4:1

+ 1:29 Matfey 5:11-12

+ 1:30 Koloslulara 1:29, 1 Tіmofeyä 4:10

+ 2:2 Fіlіplіlerä 4:2, 1 Petrіnіn 3:8, Romalılara 12:16

+ 2:3 Galatіyalılara 5:26, Romalılara 12:10, Efeslіlerä 4:2

+ 2:4 Romalılara 15:2-3

+ 2:6 İoan 1:1, İoan 5:18, İoan 10:33

+ 2:7 Matfey 20:28, Romalılara 8:3, 2 Korіnflіlerä 8:9

+ 2:8 Mark 14:36, Çıfıtlara 5:8

+ 2:9 Matfey 28:18, Efeslіlerä 1:21, Çıfıtlara 1:4

+ 2:10 Romalılara 14:11

+ 2:13 1 Korіnflіlerä 12:6

+ 2:15 İudanın 1:24, Matfey 5:14, Efeslіlerä 5:8

+ 2:16 Galatіyalılara 2:2

+ 2:17 Yaptıklar 21:13, 2 Tіmofeyä 4:6

+ 2:19 Yaptıklar 16:1, 1 Salonіklіlerä 3:2

+ 2:21 1 Korіnflіlerä 10:24, 1 Korіnflіlerä 13:5

+ 2:22 1 Korіnflіlerä 14:7, 1 Tіmofeyä 1:2, 2 Tіmofeyä 1:2

+ 2:25 Fіlіplіlerä 4:18

+ 2:29 Romalılara 16:2, 1 Korіnflіlerä 16:18, 1 Salonіklіlerä 5:12-13, 1 Tіmofeyä 5:17

+ 3:1 Fіlіplіlerä 4:4

+ 3:3 Romalılara 2:29, Efeslіlerä 2:11, Koloslulara 2:11

+ 3:4 2 Korіnflіlerä 11:18

+ 3:5 Yaradılış 17:12, Romalılara 11:1, Yaptıklar 23:6, Yaptıklar 26:5

+ 3:6 Yaptıklar 8:3, Galatіyalılara 1:13, Mark 10:20, Luka 1:6, Yaptıklar 22:3, Yaptıklar 26:5

+ 3:9 Romalılara 9:30-31, Romalılara 10:5

+ 3:10 Romalılara 8:17, 2 Korіnflіlerä 1:5, Koloslulara 1:24, 1 Petrіnіn 4:13, Romalılara 6:5

+ 3:12 Çıfıtlara 11:40

+ 3:14 1 Petrіnіn 5:4, 1 Korіnflіlerä 9:24-25, 2 Tіmofeyä 2:5

+ 3:15 1 Korіnflіlerä 2:6

+ 3:17 1 Petrіnіn 5:3, 2 Salonіklіlerä 3:9, 1 Tіmofeyä 4:12, Tіta 2:7

+ 3:19 2 Korіnflіlerä 11:15, 1 Salonіklіlerä 5:3, Mark 8:33

+ 3:20 Efeslіlerä 2:19, Yaptıklar 1:11, 1 Korіnflіlerä 1:7

+ 3:21 1 Korіnflіlerä 15:35-52, 1 İoanın 3:2, Romalılara 8:29, 2 Korіnflіlerä 3:18, Koloslulara 3:1

+ 4:2 Fіlіplіlerä 2:2

* 4:3 Sizig adın annaması «kafadar hep bir boyundurukta».

+ 4:3 Apokalіpsіs 3:5

+ 4:4 Fіlіplіlerä 3:1, 1 Salonіklіlerä 5:16

+ 4:5 İakovun 5:8

+ 4:6 Matfey 6:25, 1 Petrіnіn 5:7

+ 4:7 İoan 14:27, Fіlіplіlerä 4:7, Koloslulara 3:15

+ 4:9 Romalılara 15:33, 2 Salonіklіlerä 3:16

+ 4:11 1 Tіmofeyä 6:6, 1 Tіmofeyä 6:8

+ 4:12 1 Korіnflіlerä 4:11, 2 Korіnflіlerä 11:27

+ 4:13 1 Tіmofeyä 1:12

+ 4:14 Fіlіplіlerä 1:7

+ 4:16 Yaptıklar 17:1

+ 4:17 Romalılara 1:13

+ 4:18 Fіlіplіlerä 2:25, Yaradılış 8:21,

+ 4:19 2 Korіnflіlerä 9:8

+ 4:21 Galatіyalılara 1:2

+ 4:22 2 Korіnflіlerä 13:12

+ 1:1 Yaptıklar 16:1

+ 1:3 Efeslіlerä 1:15-16

+ 1:5 Matfey 6:20, 1 Petrіnіn 1:4

+ 1:6 Matfey 24:14, Matfey 28:19, Romalılara 10:18, Koloslulara 1:6

+ 1:7 Koloslulara 4:12, Fіlіmona 1:23

+ 1:9 2 Salonіklіlerä 1:11, Fіlіplіlerä 1:9, Fіlіmona 1:6

+ 1:10 2 Korіnflіlerä 5:9, Efeslіlerä 4:1, Fіlіplіlerä 1:27, 2 Petrіnіn 3:18, Efeslіlerä 4:15

+ 1:11 Efeslіlerä 3:16

+ 1:13 Yaptıklar 26:18, Efeslіlerä 6:12, 2 Petrіnіn 1:11

+ 1:14 Efeslіlerä 1:7

+ 1:15 2 Korіnflіlerä 4:4, Çıfıtlara 1:3, Romalılara 8:29, Apokalіpsіs 3:14

+ 1:16 İoan 1:3, Romalılara 11:36, 1 Korіnflіlerä 8:6, Çıfıtlara 1:2, Çıfıtlara 2:10

+ 1:18 Efeslіlerä 1:22-23, Yaptıklar 26:23, 1 Korіnflіlerä 15:20, Apokalіpsіs 1:4-5, Apokalіpsіs 3:14

+ 1:19 Koloslulara 2:9

+ 1:20 2 Korіnflіlerä 5:18, Efeslіlerä 1:10, Efeslіlerä 2:14

+ 1:21 Efeslіlerä 2:1-2, Efeslіlerä 2:12

+ 1:22 İudanın 1:24, Efeslіlerä 1:4, 1 Salonіklіlerä 4:7

+ 1:23 Yaptıklar 14:22, Mark 16:15, Efeslіlerä 3:7

+ 1:24 2 Korіnflіlerä 7:4, 2 Korіnflіlerä 12:15, 2 Korіnflіlerä 1:5, Fіlіplіlerä 3:10

+ 1:25 Efeslіlerä 3:2

+ 1:26 Romalılara 16:24, Efeslіlerä 3:9

+ 1:27 Efeslіlerä 1:18, Efeslіlerä 3:16, Koloslulara 2:2, Romalılara 5:2, Romalılara 8:17, 1 Tіmofeyä 1:1

+ 1:29 1 Korіnflіlerä 15:10, Fіlіplіlerä 1:30, 1 Tіmofeyä 4:10

+ 2:2 Koloslulara 1:27, Efeslіlerä 6:22, Koloslulara 4:8

+ 2:3 Romalılara 11:33, 1 Korіnflіlerä 1:24, 1 Korіnflіlerä 2:7

+ 2:4 Romalılara 16:18

+ 2:5 1 Korіnflіlerä 5:3, 1 Korіnflіlerä 14:40

+ 2:6 1 Salonіklіlerä 4:1

+ 2:7 1 Korіnflіlerä 3:11, Efeslіlerä 2:20, Efeslіlerä 3:17, Apokalіpsіs 21:14, Efeslіlerä 5:20, 2 Salonіklіlerä 1:3, 2 Salonіklіlerä 2:13

+ 2:8 Mark 7:3, Galatіyalılara 1:14, Galatіyalılara 4:9, Mark 13:5, 1 İoanın 3:7, Efeslіlerä 5:6, 2 Salonіklіlerä 2:3

+ 2:9 İoan 1:14, Koloslulara 1:19

+ 2:10 Efeslіlerä 1:21-22, Efeslіlerä 3:19

+ 2:11 Efeslіlerä 2:11, Romalılara 2:29, Koloslulara 3:9

+ 2:12 Romalılara 6:4

+ 2:13 Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5, Yaptıklar 3:19

+ 2:14 Romalılara 7:4

+ 2:15 2 Korіnflіlerä 2:14, İoan 12:31, İoan 16:11

+ 2:16 Romalılara 14:5, Galatіyalılara 4:10, Romalılara 14:3, Romalılara 14:17, Çıfıtlara 9:10

+ 2:17 Çıfıtlara 8:5, Çıfıtlara 10:1

+ 2:19 2 Petrіnіn 3:18, Efeslіlerä 4:15-16, Koloslulara 1:10

+ 2:20 Romalılara 6:2, Koloslulara 3:3, Galatіyalılara 4:9

+ 2:21 1 Tіmofeyä 4:3

+ 2:22 Matfey 15:9, Mark 7:7

+ 3:1 Koloslulara 2:12, Yaptıklar 7:55-56, Romalılara 8:34, Efeslіlerä 1:20,

+ 3:3 Romalılara 6:2, Romalılara 6:7, Galatіyalılara 5:24, Koloslulara 2:20

+ 3:4 İoan 11:25

+ 3:5 Efeslіlerä 5:5, Romalılara 8:13

+ 3:6 Romalılara 1:18, Efeslіlerä 5:6

+ 3:7 Efeslіlerä 2:2, Efeslіlerä 4:17

+ 3:8 İakovun 1:21, 1 Petrіnіn 1:21, Efeslіlerä 4:22, Efeslіlerä 4:31

+ 3:9 Efeslіlerä 4:25, Koloslulara 2:11

+ 3:10 Yaradılış 1:26, Efeslіlerä 4:24

+ 3:11 Romalılara 2:28-29, 1 Korіnflіlerä 7:19, Galatіyalılara 3:28, Galatіyalılara 5:6, 1 Korіnflіlerä 12:13, Galatіyalılara 5:6, Efeslіlerä 2:14, 1 Korіnflіlerä 15:28, Efeslіlerä 1:23

+ 3:12 Luka 18:7, Romalılara 8:33, Tіta 1:1

+ 3:13 Efeslіlerä 4:2, Matfey 6:14-15, Mark 11:25-26, Luka 7:41-42, Efeslіlerä 4:32

+ 3:14 1 Korіnflіlerä 13:1, Efeslіlerä 4:3, Efeslіlerä 5:2

+ 3:15 İoan 14:27, İoan 16:33, Fіlіplіlerä 4:7, Efeslіlerä 2:16

+ 3:16 İoan 15:3, Efeslіlerä 5:19

+ 3:17 1 Korіnflіlerä 10:31

• 3:18 Efeslіlerä 5:22

+ 3:18 Yaradılış 3:16, 1 Petrіnіn 3:1

+ 3:19 1 Petrіnіn 3:7

+ 3:22 1 Petrіnіn 2:18, 1 Tіmofeyä 6:1, Tіta 2:9

+ 3:24 Efeslіlerä 6:8

+ 3:25 Matfey 22:16

+ 4:2 Luka 18:1, Luka 21:36, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:17

+ 4:3 Yaptıklar 4:29, Romalılara 16:24, Efeslіlerä 6:19-20, Fіlіplіlerä 1:7, Fіlіmona 1:1

+ 4:5 Efeslіlerä 5:15-16

+ 4:6 1 Petrіnіn 3:15

• 4:7 Efeslіlerä 6:21-22

+ 4:7 Yaptıklar 20:4

+ 4:8 Koloslulara 2:2

+ 4:9 Fіlіmona 1:10, Fіlіmona 1:16

+ 4:10 Yaptıklar 19:29, Fіlіmona 1:24, Yaptıklar 12:12, Yaptıklar 15:37-38

+ 4:11 Yaptıklar 1:23, Yaptıklar 18:7

+ 4:12 Koloslulara 1:7, Fіlіmona 1:23

+ 4:14 2 Tіmofeyä 4:10-11, Fіlіmona 1:24

+ 4:15 Romalılara 16:5

+ 4:16 1 Salonіklіlerä 5:27

+ 4:17 Fіlіmona 1:2

+ 4:18 1 Korіnflіlerä 16:21, Galatіyalılara 6:11, 2 Salonіklіlerä 3:17, Fіlіmona 1:19

+ 1:1 Yaptıklar 15:22, 1 Petrіnіn 5:12, 2 Salonіklіlerä 1:1, Yaptıklar 17:1, Fіlіplіlerä 4:16

+ 1:2 Efeslіlerä 5:20, 2 Salonіklіlerä 1:3, 2 Salonіklіlerä 2:13

+ 1:4 2 Petrіnіn 1:10

+ 1:5 Yaptıklar 20:18

+ 1:6 1 Korіnflіlerä 4:16, 1 Korіnflіlerä 11:1, 2 Salonіklіlerä 3:7, Yaptıklar 17:5-10, Yaptıklar 13:52

+ 1:9 Yaptıklar 14:15

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 1:7, 2 Salonіklіlerä 1:10, Matfey 3:7, Romalılara 5:9, 1 Salonіklіlerä 2:16, 1 Salonіklіlerä 5:9

+ 2:2 Yaptıklar 16:22-24

+ 2:3 2 Korіnflіlerä 4:2

+ 2:4 Galatіyalılara 2:7, Galatіyalılara 1:10, Efeslіlerä 5:10

+ 2:5 Romalılara 1:9, Romalılara 9:1, Fіlіplіlerä 1:8

+ 2:6 1 Korіnflіlerä 9:4-5, 2 Salonіklіlerä 3:9, Fіlіmona 1:8

+ 2:8 2 Korіnflіlerä 12:15

+ 2:9 Yaptıklar 18:3, 2 Korіnflіlerä 11:27, 2 Salonіklіlerä 3:8

+ 2:11 1 Korіnflіlerä 4:14-15

+ 2:12 2 Salonіklіlerä 2:14

+ 2:13 Galatіyalılara 4:14

+ 2:14 1 Salonіklіlerä 1:6, Yaptıklar 17:5, 2 Salonіklіlerä 1:4-5

+ 2:15 Matfey 23:34, İoan 15:20, Yaptıklar 13:50, Yaptıklar 17:5

+ 2:16 Yaptıklar 13:45, Yaptıklar 14:2, Matfey 27:25, Luka 21:23, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 2:17 1 Korіnflіlerä 5:3, Koloslulara 2:5

+ 2:18 Romalılara 1:13, Romalılara 15:22

+ 2:19 1 Korіnflіlerä 15:31, 2 Salonіklіlerä 1:4

+ 3:1 Yaptıklar 17:15-16

+ 3:2 Yaptıklar 16:1, Fіlіplіlerä 2:19

+ 3:3 Yaptıklar 9:16, Yaptıklar 14:22, 1 Petrіnіn 5:9

* 3:5 Deneyici – şeytan.

+ 3:5 Matfey 4:3, 1 Korіnflіlerä 7:5, Galatіyalılara 4:11

+ 3:6 Yaptıklar 18:5

+ 3:10 2 Tіmofeyä 1:3

+ 3:11 2 Salonіklіlerä 3:5

+ 3:12 Fіlіplіlerä 1:9-10, 2 Salonіklіlerä 1:3

+ 3:13 İudanın 1:14, 2 Salonіklіlerä 2:17

+ 4:1 Koloslulara 1:10, Koloslulara 2:6

+ 4:3 1 Korіnflіlerä 6:18, Galatіyalılara 5:19, Efeslіlerä 5:3

+ 4:5 1 Petrіnіn 4:3-4, Romalılara 1:26, Efeslіlerä 4:17-19

+ 4:7 1 Petrіnіn 1:15, İudanın 1:24, Efeslіlerä 1:4, Koloslulara 1:22

+ 4:9 Çıfıtlara 13:1, İoan 6:45

+ 4:11 Yaptıklar 18:3, Efeslіlerä 4:28, 2 Salonіklіlerä 3:8, 2 Salonіklіlerä 3:10

+ 4:12 Romalılara 13:13

* 4:13 Ölülär – urumca «uyumuş olannar». Hep bu laf geçär 14-cü hem 15-ci sıralarda da.

+ 4:13 Efeslіlerä 2:12

+ 4:14 1 Korіnflіlerä 15:20, 2 Korіnflіlerä 4:14

+ 4:15 1 Korіnflіlerä 15:51-52

+ 4:16 İudanın 1:9, Apokalіpsіs 12:7, Matfey 24:31, 1 Korіnflіlerä 15:52, Matfey 16:27, 1 Korіnflіlerä 15:23

+ 4:17 Yaptıklar 1:9, Apokalіpsіs 11:12, İoan 14:3

+ 5:1 Yaptıklar 1:7

+ 5:2 Matfey 24:43, 2 Petrіnіn 3:10

+ 5:3 Luka 21:34, Fіlіplіlerä 3:19

+ 5:4 1 İoanın 2:8

+ 5:5 Luka 16:8, İoan 12:36, Romalılara 13:12

+ 5:6 Mark 13:33-36, 1 Petrіnіn 1:13, Efeslіlerä 6:18

+ 5:8 Efeslіlerä 6:14, Efeslіlerä 6:17

+ 5:9 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 5:10 Romalılara 14:9

+ 5:12 1 Korіnflіlerä 16:16, 1 Korіnflіlerä 16:18, Fіlіplіlerä 2:29, 1 Tіmofeyä 5:17

+ 5:13 Mark 9:50, Romalılara 12:18, 2 Korіnflіlerä 13:11

+ 5:14 2 Salonіklіlerä 3:6-10, Galatіyalılara 6:1

+ 5:15 1 Petrіnіn 3:9, Romalılara 12:17

+ 5:16 Fіlіplіlerä 4:4

+ 5:17 Luka 18:1, Luka 21:36, Romalılara 12:12, Efeslіlerä 6:18, Koloslulara 4:2

+ 5:18 Romalılara 12:2, Efeslіlerä 5:17, Efeslіlerä 5:20

+ 5:19 Efeslіlerä 4:30

+ 5:21 1 İoanın 4:1, 1 Korіnflіlerä 14:29

+ 5:23 Romalılara 15:33, Fіlіplіlerä 4:9, 2 Salonіklіlerä 3:16

+ 5:24 1 Korіnflіlerä 1:9, 2 Salonіklіlerä 3:3, Çıfıtlara 10:23

+ 5:25 Efeslіlerä 6:19, 2 Salonіklіlerä 3:1, Çıfıtlara 13:18

+ 5:26 1 Petrіnіn 5:14, Romalılara 16:16

+ 5:27 Koloslulara 4:16

+ 1:1 Yaptıklar 15:22, 1 Petrіnіn 5:12, 1 Salonіklіlerä 1:1, Yaptıklar 16:1

+ 1:3 Efeslіlerä 5:20, 1 Salonіklіlerä 1:2, 2 Salonіklіlerä 2:13

+ 1:4 1 Salonіklіlerä 2:19

+ 1:5 Luka 20:35

+ 1:6 Apokalіpsіs 6:10

+ 1:7 İudanın 1:14

+ 1:8 2 Petrіnіn 3:7,

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 3:13, 1 Salonіklіlerä 1:10

+ 1:11 Koloslulara 1:9

+ 2:1 Matfey 24:31, 1 Salonіklіlerä 4:15-17

+ 2:3 Mark 13:5, Koloslulara 2:8, 1 İoanın 3:7, Efeslіlerä 5:6, Apokalіpsіs 13:4-5

+ 2:7 1 İoanın 2:18, 1 İoanın 4:3

+ 2:8 Apokalіpsіs 2:16

+ 2:9 Matfey 24:24, Mark 13:22, Apokalіpsіs 13:14

+ 2:10 1 Korіnflіlerä 1:18

+ 2:13 Efeslіlerä 5:20, 2 Salonіklіlerä 1:3, İakovun 1:18, Apokalіpsіs 14:4

+ 2:14 1 Salonіklіlerä 2:12

+ 2:15 1 Korіnflіlerä 16:13

+ 2:16 1 Petrіnіn 1:3

+ 2:17 1 Salonіklіlerä 3:13

+ 3:1 1 Salonіklіlerä 5:25

+ 3:2 Romalılara 15:31, 2 Korіnflіlerä 1:10-11

+ 3:3 1 Korіnflіlerä 1:9, 1 Salonіklіlerä 5:24, Çıfıtlara 10:23, Matfey 16:13, İoan 17:12

+ 3:5 1 Salonіklіlerä 3:11

+ 3:7 1 Korіnflіlerä 4:16, 1 Korіnflіlerä 11:1, 1 Salonіklіlerä 1:6

+ 3:8 Yaptıklar 18:3, 1 Salonіklіlerä 2:9-10

+ 3:9 1 Korіnflіlerä 9:4-5, 1 Salonіklіlerä 2:6, Fіlіmona 1:8, 1 Petrіnіn 5:3, Fіlіplіlerä 3:17, 1 Tіmofeyä 4:12, Tіta 2:7

+ 3:10 Efeslіlerä 4:28, 1 Salonіklіlerä 4:11, 1 Salonіklіlerä 5:14

+ 3:11 1 Tіmofeyä 5:13

+ 3:13 Galatіyalılara 6:9

+ 3:15 Matfey 18:15

+ 3:16 Romalılara 15:33, Fіlіplіlerä 4:9, 1 Salonіklіlerä 5:23

+ 3:17 1 Korіnflіlerä 16:21, Galatіyalılara 6:11, Koloslulara 4:18, Fіlіmona 1:19

+ 1:1 Koloslulara 1:27

+ 1:2 Yaptıklar 16:1, Fіlіplіlerä 2:22, 2 Tіmofeyä 1:2, 2 İoanın 1:3

+ 1:4 1 Tіmofeyä 4:7, 2 Tіmofeyä 4:4, Tіta 1:14, Tіta 3:9

* 1:5 Keez – amaç, neet.

+ 1:5 Romalılara 12:9, 2 Tіmofeyä 2:22

+ 1:6 1 Tіmofeyä 6:21, Tіta 1:10

+ 1:8 Romalılara 7:16

+ 1:9 Galatіyalılara 5:23

+ 1:11 Tіta 1:3

+ 1:12 Yaptıklar 9:22, Fіlіplіlerä 4:13

+ 1:13 Yaptıklar 8:3, Yaptıklar 3:17

+ 1:14 Romalılara 5:20

+ 1:15 1 Tіmofeyä 3:1, 1 Tіmofeyä 4:9, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8, Matfey 9:13, Mark 2:17

+ 1:18 1 Tіmofeyä 4:14, 2 Korіnflіlerä 10:4, 2 Tіmofeyä 2:2-4

+ 1:20 2 Tіmofeyä 2:17, 2 Tіmofeyä 4:14, 1 Korіnflіlerä 5:5

+ 2:3 1 Tіmofeyä 5:4

+ 2:4 2 Petrіnіn 3:9, Tіta 1:2, Tіta 2:11

+ 2:5 Galatіyalılara 3:20

+ 2:6 Matfey 20:28, Tіta 1:3

* 2:7 Söleerim: kimi tekstlerdä «söleerim Hristozda».

+ 2:7 Yaptıklar 9:15, Romalılara 1:5, Galatіyalılara 1:15-16, Efeslіlerä 3:7-8, 2 Tіmofeyä 1:11, Romalılara 9:1, 2 Korіnflіlerä 11:10

+ 2:9 1 Petrіnіn 3:3-4

+ 2:11 Tіta 2:5

+ 2:12 1 Korіnflіlerä 14:34

+ 2:13 Yaradılış 2:7, Yaradılış 2:22

+ 2:14 Yaradılış 3:6, Yaradılış 3:13, 2 Korіnflіlerä 11:13

* 2:15 Uşaan duumasınnan – Hristozun gelmesinnän. Kimi çevirmeklerdä: «uşak duudurmaklan» yada «açan uşak duudurêr».

* 3:1 Episkop – yada «güdücü».

+ 3:1 1 Tіmofeyä 1:15, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8

+ 3:2 Tіta 1:6-9

+ 3:3 Tіta 3:2, Matfey 6:19, 1 Tіmofeyä 6:9, Çıfıtlara 13:5

+ 3:7 2 Tіmofeyä 2:26

+ 3:8 Yaptıklar 6:3, 1 Petrіnіn 5:2, Tіta 1:7

+ 3:11 Tіta 2:3

+ 3:16 İoan 1:14, 1 İoanın 4:2, 2 İoanın 1:7, Çıfıtlara 2:14, Mark 16:19, Luka 24:51, Yaptıklar 1:9

+ 4:1 1 İoanın 2:18, 2 Tіmofeyä 3:1, 1 İoanın 4:6, İakovun 3:15, 2 Petrіnіn 2:1, Apokalіpsіs 2:24

+ 4:3 Romalılara 14:2, Koloslulara 2:16, Koloslulara 2:21

+ 4:4 Yaradılış 1:31, Mark 7:15-16, Yaptıklar 10:15, Tіta 1:15

+ 4:5 Yaradılış 1:25

+ 4:7 1 Tіmofeyä 1:4, 2 Tіmofeyä 2:16

+ 4:9 1 Tіmofeyä 1:15, 2 Tіmofeyä 2:11, Tіta 3:8

+ 4:10 Fіlіplіlerä 1:30, Koloslulara 1:29

+ 4:12 Tіta 2:15, 1 Petrіnіn 5:3, Fіlіplіlerä 3:17, 2 Salonіklіlerä 3:9, Tіta 2:7

+ 4:14 1 Tіmofeyä 1:18, Yaptıklar 6:6, 1 Tіmofeyä 5:22, 2 Tіmofeyä 1:6

* 5:1-2 İhtär – yada «presviter».

+ 5:1 Tіta 2:6

+ 5:4 1 Tіmofeyä 2:3

+ 5:6 Apokalіpsіs 3:1

* 5:10 Ayak yıkamaa – musaafirciliin nışanıydı.

+ 5:10 İoan 13:14, Yaptıklar 9:36

+ 5:13 2 Salonіklіlerä 3:11

+ 5:14 1 Korіnflіlerä 7:9, Tіta 2:8

+ 5:17 Romalılara 12:8, 1 Salonіklіlerä 5:12

+ 5:18 1 Korіnflіlerä 9:9, Luka 10:7

+ 5:20 Galatіyalılara 2:14, 2 Tіmofeyä 4:2, Tіta 1:13, Tіta 2:15

+ 5:22 Yaptıklar 6:6, 1 Tіmofeyä 4:14, 2 Tіmofeyä 1:6, 2 Petrіnіn 3:14, 1 İoanın 5:18, 2 İoanın 1:10, 1 Tіmofeyä 5:22

+ 5:23 Efeslіlerä 5:18

+ 6:1 1 Petrіnіn 2:18, Efeslіlerä 6:5, Koloslulara 3:22, Tіta 2:9

+ 6:2 Fіlіmona 1:16

+ 6:3 Romalılara 16:17

+ 6:4 2 Tіmofeyä 2:14, 2 Tіmofeyä 2:23, Tіta 3:9

+ 6:5 2 Petrіnіn 2:3, Tіta 1:11

+ 6:6 Fіlіplіlerä 4:11

+ 6:7 Eklesiast 5:14

+ 6:9 Matfey 6:19, Luka 12:15, Çıfıtlara 13:5

+ 6:11 2 Tіmofeyä 3:17

+ 6:12 2 Tіmofeyä 4:7, İudanın 1:3

+ 6:13 Luka 3:1, Luka 23:1, Yaptıklar 3:13

+ 6:15 Apokalіpsіs 17:14, Apokalіpsіs 19:16, İoan 1:18

+ 6:18 Luka 12:21, Romalılara 12:13, Efeslіlerä 4:28

* 6:19 Hakına: kimi tekstlerdä «diveç».

+ 6:20 2 Tіmofeyä 1:12, 2 Tіmofeyä 2:16

+ 6:21 1 Tіmofeyä 1:6

+ 1:1 Tіta 1:2, Çıfıtlara 9:15

+ 1:2 Yaptıklar 16:1, Fіlіplіlerä 2:22, 1 Tіmofeyä 1:2, 2 İoanın 1:3

+ 1:3 1 Salonіklіlerä 3:10, Yaptıklar 23:1, 2 Korіnflіlerä 1:12, Romalılara 1:8, Fіlіmona 1:4

+ 1:5 Yaptıklar 16:1

+ 1:6 Yaptıklar 6:6, 1 Tіmofeyä 4:14, 1 Tіmofeyä 5:22

+ 1:7 Romalılara 8:15

+ 1:8 Mark 8:38, Romalılara 1:16, 2 Tіmofeyä 2:3, 2 Tіmofeyä 4:5

+ 1:9 Romalılara 3:27, Efeslіlerä 2:4, Efeslіlerä 2:8, Tіta 3:5

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 15:54-55, Romalılara 16:24

+ 1:11 1 Tіmofeyä 2:7

+ 1:12 2 Tіmofeyä 2:9, Mark 8:38, Romalılara 1:16, 1 Tіmofeyä 6:20

+ 1:14 Romalılara 8:9

+ 1:15 Yaptıklar 19:10

+ 1:16 2 Tіmofeyä 4:19, Yaptıklar 21:33, Yaptıklar 28:20, Matfey 25:36

+ 2:3 1 Tіmofeyä 1:18, 2 Tіmofeyä 1:8, 2 Tіmofeyä 4:5

+ 2:5 1 Korіnflіlerä 9:25

+ 2:6 1 Korіnflіlerä 9:10

+ 2:8 1 Korіnflіlerä 15:20, Matfey 1:1

+ 2:9 Efeslіlerä 3:1, Fіlіplіlerä 1:7

+ 2:10 1 Petrіnіn 5:10, Efeslіlerä 3:13, 2 Korіnflіlerä 1:6

+ 2:11 1 Tіmofeyä 1:15, Tіta 3:8, Romalılara 6:8, Apokalіpsіs 20:4

+ 2:12 Matfey 10:33

+ 2:13 Romalılara 3:3,

+ 2:14 1 Tіmofeyä 6:4, Tіta 3:9

+ 2:16 1 Tіmofeyä 4:7, 1 Tіmofeyä 6:20, Tіta 3:9

+ 2:17 1 Tіmofeyä 1:20

+ 2:18 1 Korіnflіlerä 15:12

+ 2:20 Romalılara 9:21

+ 2:22 Matfey 5:9, Romalılara 14:19, 1 Tіmofeyä 1:5

+ 2:23 1 Tіmofeyä 6:4

+ 2:25 Galatіyalılara 6:1, Yaptıklar 8:22

+ 2:26 1 Tіmofeyä 3:7

+ 3:1 1 İoanın 2:18, 1 Tіmofeyä 4:1

+ 3:2 Luka 16:14, 1 Tіmofeyä 6:10

+ 3:3 Romalılara 1:28-31

+ 3:11 Yaptıklar 13:50, Yaptıklar 14:5, Yaptıklar 14:19,

+ 3:12 İoan 15:20, Yaptıklar 14:22, 1 Salonіklіlerä 3:3

+ 3:13 Apokalіpsіs 22:11

+ 3:15 Yaptıklar 16:1

+ 3:16 2 Petrіnіn 1:20-21

+ 3:17 1 Tіmofeyä 6:11

+ 4:1 İoan 5:22, Yaptıklar 10:42, Yaptıklar 17:31, 1 Petrіnіn 4:5

+ 4:2 1 Tіmofeyä 5:20, Tіta 1:13, Tіta 2:15

+ 4:5 Mark 13:33-34, 1 Petrіnіn 1:13, Efeslіlerä 6:18, 1 Salonіklіlerä 5:6, 2 Tіmofeyä 1:8, 2 Tіmofeyä 2:3

+ 4:6 Yaptıklar 21:13, Fіlіplіlerä 2:17, 2 Petrіnіn 1:14, Fіlіplіlerä 1:23

+ 4:7 1 Tіmofeyä 6:12, İudanın 1:3, Yaptıklar 20:24

+ 4:8 İakovun 1:12

+ 4:10 Koloslulara 4:14, Fіlіmona 1:24, Mark 4:19, 2 Korіnflіlerä 2:13, Galatіyalılara 2:1, Koloslulara 4:14, Fіlіmona 1:24

+ 4:11 Yaptıklar 12:12, Yaptıklar 15:37-38, Koloslulara 4:10

+ 4:12 Yaptıklar 20:4, Tіta 3:12

* 4:13 Pergament – yazmak için deridän kiyat.

+ 4:13 Yaptıklar 16:8

+ 4:14 1 Tіmofeyä 1:20,

+ 4:19 Yaptıklar 18:2, Romalılara 16:3, 1 Korіnflіlerä 16:19, 2 Tіmofeyä 1:16

+ 4:20 Yaptıklar 20:4, Yaptıklar 21:29

+ 1:1 Mark 13:20, Luka 18:7, Romalılara 8:33, Koloslulara 3:12, 1 Tіmofeyä 2:4, Luka 1:69-70, Romalılara 1:2,

+ 1:3 1 Tіmofeyä 2:6, 1 Tіmofeyä 6:15, 1 Tіmofeyä 1:11

+ 1:4 1 Tіmofeyä 1:2, 2 Tіmofeyä 1:2

+ 1:5 Yaptıklar 14:23

+ 1:6 1 Tіmofeyä 3:2-4

* 1:7 Episkop – yada «güdücü».

+ 1:7 1 Petrіnіn 5:2, 1 Tіmofeyä 3:8

+ 1:10 1 Tіmofeyä 1:6, Yaptıklar 11:2, Galatіyalılara 2:12

+ 1:11 2 Petrіnіn 2:3, 1 Tіmofeyä 6:5

+ 1:13 1 Tіmofeyä 5:20, 2 Tіmofeyä 4:2, Tіta 2:15

+ 1:14 1 Tіmofeyä 1:4

+ 1:15 Mark 7:15-16, Yaptıklar 10:15, Romalılara 14:20, 1 Tіmofeyä 4:3-4

+ 1:16 1 İoanın 2:4

+ 2:3 1 Tіmofeyä 3:11

+ 2:5 Yaradılış 3:16, 1 Petrіnіn 3:1-2, Efeslіlerä 5:22, 1 Tіmofeyä 2:11

+ 2:6 1 Tіmofeyä 5:1

+ 2:7 1 Petrіnіn 5:3, Fіlіplіlerä 3:17, 2 Salonіklіlerä 3:9, 1 Tіmofeyä 4:12

+ 2:8 1 Tіmofeyä 5:14

+ 2:9 1 Petrіnіn 2:18, Efeslіlerä 6:5, Koloslulara 3:22, 1 Tіmofeyä 6:1

+ 2:11 1 Tіmofeyä 2:4

+ 2:12 1 Petrіnіn 4:2

+ 2:13 2 Petrіnіn 1:1, Çıfıtlara 9:28

+ 2:14 Efeslіlerä 2:10, Tіta 3:8, Matfey 20:28

+ 2:15 Tіta 1:13, 1 Tіmofeyä 4:12

+ 3:1 1 Petrіnіn 2:13, Romalılara 13:1

+ 3:2 1 Tіmofeyä 3:3

+ 3:3 İoan 8:34, 2 Petrіnіn 2:19, Romalılara 6:16-20

+ 3:5 Romalılara 3:27, Efeslіlerä 2:4, Efeslіlerä 2:8, 2 Tіmofeyä 1:9, İoan 13:8, 1 Korіnflіlerä 6:11, Efeslіlerä 5:26, Çıfıtlara 10:22, İoan 3:3, 1 Petrіnіn 1:3, Efeslіlerä 2:5

+ 3:6 Yaptıklar 2:33, Yaptıklar 10:45, Romalılara 5:5

+ 3:7 Yaptıklar 15:11, Romalılara 3:24, Efeslіlerä 2:8, Tіta 2:11, Romalılara 8:17

+ 3:8 1 Tіmofeyä 1:15, 2 Tіmofeyä 2:11, Efeslіlerä 2:10, Tіta 2:14

+ 3:9 1 Tіmofeyä 1:4, 2 Tіmofeyä 2:14, 2 Tіmofeyä 2:16

+ 3:10 Matfey 18:15-17

+ 3:12 Yaptıklar 20:4, 2 Tіmofeyä 4:12

+ 3:13 Yaptıklar 18:24, 1 Korіnflіlerä 1:12

+ 3:14 2 Petrіnіn 1:8

+ 1:1 Efeslіlerä 3:1, Fіlіplіlerä 1:7, Yaptıklar 16:1

+ 1:2 Koloslulara 4:17

+ 1:4 Romalılara 1:8-9

+ 1:6 Fіlіplіlerä 1:9, Koloslulara 1:9

+ 1:8 1 Salonіklіlerä 2:6-7

* 1:10 Onisim adın annaması «faydalı, yarar».

+ 1:10 1 Korіnflіlerä 4:15, Koloslulara 4:9

+ 1:16 Matfey 23:8, 1 Korіnflіlerä 7:22, Koloslulara 4:9

+ 1:19 1 Korіnflіlerä 16:21, Galatіyalılara 6:11, Koloslulara 4:18, 2 Salonіklіlerä 3:17

+ 1:23 Koloslulara 1:7, Koloslulara 4:12

+ 1:24 Yaptıklar 27:2, Koloslulara 4:10, Koloslulara 4:14, 2 Tіmofeyä 4:10

+ 1:2 1 Petrіnіn 1:20, Mark 12:7, İoan 1:3, 1 Korіnflіlerä 8:6, Koloslulara 1:16

+ 1:3 2 Korіnflіlerä 4:4, Koloslulara 1:15, Mark 16:19, Yaptıklar 7:55-56, Romalılara 8:34

+ 1:4 Efeslіlerä 1:21, Fіlіplіlerä 2:9

+ 1:5 Yaptıklar 13:32-33, Çıfıtlara 5:5,

+ 1:13 Çıfıtlara 10:13

+ 1:14 Yaradılış 19:16

+ 2:4 Yaptıklar 2:22, Yaptıklar 2:43

+ 2:5 Çıfıtlara 1:6

+ 2:8 1 Korіnflіlerä 15:25

+ 2:9 İoan 8:54, İoan 17:1, 1 Petrіnіn 1:21, 2 Petrіnіn 1:17

+ 2:10 Romalılara 11:36, Çıfıtlara 5:9

+ 2:11 Çıfıtlara 13:12, Matfey 28:10, Mark 3:35, İoan 20:17, Romalılara 8:29

+ 2:14 İoan 1:14, 1 İoanın 4:2, 2 İoanın 1:7, 1 Tіmofeyä 3:16, 1 İoanın 3:8, 1 Korіnflіlerä 15:54-55

+ 2:17 Fіlіplіlerä 2:7

+ 2:18 Luka 22:28

+ 4:1 Çıfıtlara 12:15

+ 4:3 Çıfıtlara 3:11

+ 4:4 Yaradılış 2:2

+ 4:6 Çıfıtlara 3:19

+ 4:12 Efeslіlerä 6:17, Apokalіpsіs 1:16

+ 4:14 Çıfıtlara 2:17-18, Efeslіlerä 4:10, Çıfıtlara 7:26

+ 4:15 Luka 23:41, İoan 8:46, 1 Petrіnіn 2:22, 1 İoanın 3:5, 2 Korіnflіlerä 5:21

+ 4:16 Efeslіlerä 3:12, Çıfıtlara 10:19

+ 5:1 Çıfıtlara 8:3

+ 5:2 Çıfıtlara 7:28

+ 5:3 Çıfıtlara 7:27

+ 5:5 İoan 8:54, Yaptıklar 13:32-33, Çıfıtlara 1:5

+ 5:6 Çıfıtlara 7:17, Çıfıtlara 7:21

+ 5:7 Matfey 26:39, Mark 14:35, Luka 22:41,

+ 5:8 Romalılara 5:19, Fіlіplіlerä 2:8

+ 5:9 Çıfıtlara 2:10

+ 5:11 2 Petrіnіn 3:16

+ 5:12 1 Petrіnіn 2:2, 1 Korіnflіlerä 3:1-2

+ 5:14 Efeslіlerä 4:13

+ 6:1 Çıfıtlara 9:14

* 6:2 Vaatizlik – urumca «vaatizliklär».

+ 6:2 Yaptıklar 8:17, Yaptıklar 19:4-5, Yaptıklar 10:42, Yaptıklar 17:31

+ 6:4 Çıfıtlara 10:29

+ 6:8 Matfey 13:7, Matfey 3:12

+ 6:10 Matfey 10:42

+ 6:11 Romalılara 5:2-5, 2 Korіnflіlerä 1:22, 2 Korіnflіlerä 5:5, Efeslіlerä 1:14

+ 6:12 Çıfıtlara 13:7

+ 6:13 Luka 1:73-75

+ 6:14 Yaradılış 22:17

+ 6:19 Çıfıtlara 9:7

+ 6:20 Çıfıtlara 4:14, Çıfıtlara 8:1, Çıfıtlara 9:24-25

+ 7:2 Yaradılış 14:17-20

+ 7:6 Yaradılış 12:2-3, Romalılara 4:3, Galatіyalılara 3:16

+ 7:14 Matfey 1:3, Luka 3:3

+ 7:17 Çıfıtlara 5:6

+ 7:18 Romalılara 8:3, Galatіyalılara 4:9

+ 7:19 Çıfıtlara 9:9, Çıfıtlara 10:1

+ 7:21 Çıfıtlara 5:6

+ 7:22 Çıfıtlara 6:11

+ 7:25 1 İoanın 2:1, Romalılara 8:34

+ 7:26 Efeslіlerä 4:10, Çıfıtlara 4:14

+ 7:27 Çıfıtlara 5:3, Çıfıtlara 9:12, Çıfıtlara 10:10

+ 7:28 Çıfıtlara 5:2

+ 8:1 Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3

+ 8:2 Çıfıtlara 9:24

+ 8:3 Çıfıtlara 5:1, Efeslіlerä 5:2

+ 8:5 Koloslulara 2:17, Çıfıtlara 10:1,

+ 8:6 2 Korіnflіlerä 3:6, Çıfıtlara 9:15

+ 8:7 Çıfıtlara 7:11

+ 8:8 Çıfıtlara 10:16-17, Luka 22:20, 2 Korіnflіlerä 3:6

+ 9:7 Çıfıtlara 6:19

+ 9:8 Çıfıtlara 10:20

+ 9:9 Çıfıtlara 7:19, Çıfıtlara 10:1

+ 9:10 Mark 7:4

+ 9:11 Çıfıtlara 7:27, Çıfıtlara 10:10

+ 9:14 1 Petrіnіn 1:18-19, Çıfıtlara 6:1, Apokalіpsіs 7:14, 1 İoanın 1:7, Efeslіlerä 5:26

+ 9:15 Çıfıtlara 8:6, 2 Tіmofeyä 1:1, Tіta 1:2

+ 9:23 Çıfıtlara 8:5

+ 9:24 Çıfıtlara 8:2

+ 9:26 1 İoanın 3:5, 1 Petrіnіn 3:18

+ 9:27 Matfey 16:27

+ 9:28 1 Petrіnіn 2:24, 1 Petrіnіn 3:18, Tіta 2:13, Yaptıklar 1:11, 1 Salonіklіlerä 4:16-18

+ 10:1 Koloslulara 2:17, Çıfıtlara 8:5, Çıfıtlara 7:19, Çıfıtlara 9:9

+ 10:10 Matfey 26:26, 1 Korіnflіlerä 11:24, Çıfıtlara 7:27, Çıfıtlara 9:9

+ 10:12 Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3

+ 10:13 Çıfıtlara 1:13

+ 10:17 Çıfıtlara 8:10-12

+ 10:19 Efeslіlerä 3:12, Çıfıtlara 4:16

+ 10:20 Çıfıtlara 9:8, İoan 14:6

+ 10:22 İoan 13:8, 1 Korіnflіlerä 6:11, Efeslіlerä 5:26, Tіta 3:5

+ 10:23 Çıfıtlara 4:14, 1 Korіnflіlerä 1:9, 1 Salonіklіlerä 5:24, 2 Salonіklіlerä 3:3

+ 10:25 Yaptıklar 2:42, Romalılara 13:11, 1 Korіnflіlerä 3:13

+ 10:26 Mark 3:29, 1 İoanın 5:16

+ 10:29 Çıfıtlara 6:4-6

+ 10:30 Romalılara 12:19

+ 10:31 Luka 12:5

+ 10:34 Matfey 25:36, Matfey 5:12, Matfey 6:20, Matfey 19:21, 1 Petrіnіn 1:4, Koloslulara 1:5

+ 10:38 Romalılara 1:17, Galatіyalılara 3:11

+ 11:1 Romalılara 8:24, 2 Korіnflіlerä 4:18

+ 11:3 Yaradılış 1:6-7, 2 Petrіnіn 3:5

+ 11:4 Yaradılış 4:3-8, Matfey 23:35, 1 İoanın 3:12

+ 11:5 Yaradılış 5:22-24

+ 11:7 Yaradılış 6:9-22

+ 11:8 Yaradılış 12:1-4

+ 11:9 Yaradılış 12:8, Yaradılış 13:3, Yaradılış 18:1

+ 11:10 Çıfıtlara 12:22, Apokalіpsіs 21:2

+ 11:11 Yaradılış 21:2

+ 11:12 Romalılara 4:19, Yaradılış 22:17

+ 11:13 Matfey 13:17, Luka 10:24, Yaradılış 23:4

+ 11:16 Yaradılış 26:24, Yaradılış 28:13

+ 11:17 Yaradılış 22:1-10, Yaradılış 21:12, Romalılara 9:7

+ 11:19 Romalılara 4:17-19

+ 11:20 Yaradılış 27:27-29, Yaradılış 27:39-40

+ 11:21 Yaradılış 47:31, Yaradılış 48:17-19

+ 11:22 Yaradılış 50:24-25

+ 11:23 Yaptıklar 7:20

+ 11:25 1 İoanın 2:17

+ 11:26 Çıfıtlara 13:13

+ 11:31 Matfey 1:5, İakovun 2:25

+ 11:36 Yaradılış 39:20, Matfey 21:35, Mark 16:18

+ 11:40 Fіlіplіlerä 3:12, Çıfıtlara 12:23

+ 12:1 1 Korіnflіlerä 9:24

+ 12:2 Çıfıtlara 2:10, Luka 24:26, Fіlіplіlerä 2:8, Mark 16:19, Çıfıtlara 1:3

+ 12:4 1 Tіmofeyä 4:10

+ 12:7 Apokalіpsіs 3:19

+ 12:14 Matfey 5:8

+ 12:15 Çıfıtlara 4:1,

+ 12:16 Çıfıtlara 13:4, Yaradılış 25:29-34

+ 12:17 Yaradılış 27:34-38

+ 12:22 Galatіyalılara 4:26, Apokalіpsіs 14:1, Apokalіpsіs 21:2, İudanın 1:14

+ 12:23 Luka 10:20, Fіlіplіlerä 3:12, Çıfıtlara 11:40

+ 12:24 Çıfıtlara 8:6, Çıfıtlara 9:15, 1 Petrіnіn 1:2, Yaradılış 4:10

+ 12:25 Çıfıtlara 2:3

+ 13:1 İoan 13:34, 1 Petrіnіn 1:22, 2 Petrіnіn 1:7, Romalılara 12:10, 1 Salonіklіlerä 4:9

+ 13:2 1 Petrіnіn 4:9, Yaradılış 18:3, Yaradılış 19:2

+ 13:3 Matfey 25:36, Çıfıtlara 10:34

+ 13:4 1 Korіnflіlerä 7:38, 1 Korіnflіlerä 6:9

+ 13:5 Matfey 6:19, Matfey 6:25, 1 Tіmofeyä 3:1, 1 Tіmofeyä 6:7-9,

+ 13:7 Çıfıtlara 6:12

+ 13:9 Koloslulara 2:16

+ 13:12 Matfey 21:39, Mark 12:8

+ 13:13 1 Petrіnіn 4:14, Çıfıtlara 11:26

+ 13:18 Efeslіlerä 6:19, 1 Salonіklіlerä 5:25, 2 Salonіklіlerä 3:1, Yaptıklar 23:1, Yaptıklar 24:16

+ 13:20 Romalılara 15:33, Eklesiast 12:12, İoan 10:11, 1 Petrіnіn 5:4,

+ 13:23 Yaptıklar 16:1

+ 1:1 Apokalіpsіs 22:6

+ 1:2 İoan 19:35

+ 1:3 Apokalіpsіs 22:7, Apokalіpsіs 22:10

+ 1:4 Apokalіpsіs 3:1, Apokalіpsіs 4:5, Apokalіpsіs 5:6, İoan 3:11, 1 Tіmofeyä 6:13, Yaptıklar 26:23, 1 Korіnflіlerä 15:20, Koloslulara 1:18, 1 Petrіnіn 1:18-19

* 1:5 Kurtardı: kimi tekstlerdä «yıkadı».

+ 1:6 1 Petrіnіn 2:9, Apokalіpsіs 5:10, Apokalіpsіs 20:6, 1 Petrіnіn 4:11, İudanın 1:24-25, Apokalіpsіs 5:13

+ 1:9 Mark 10:39

+ 1:10 Apokalіpsіs 4:2

+ 1:13 Apokalіpsіs 15:6

+ 1:14 Apokalіpsіs 2:18, Apokalіpsіs 19:12

+ 1:16 Çıfıtlara 4:12, Apokalіpsіs 19:15, Matfey 17:2

+ 1:17 Matfey 28:4, Apokalіpsіs 2:8, Apokalіpsіs 22:13

+ 1:18 Romalılara 6:9, Romalılara 14:9, Apokalіpsіs 9:1, Apokalіpsіs 20:1

+ 2:1 Apokalіpsіs 1:13, Apokalіpsіs 1:16

+ 2:2 2 Korіnflіlerä 11:13, 1 İoanın 4:1

+ 2:7 Matfey 11:15, Mark 4:9, Luka 8:8, Apokalіpsіs 3:6, Apokalіpsіs 3:13, Apokalіpsіs 3:22, Apokalіpsіs 13:9, Apokalіpsіs 3:5, Apokalіpsіs 21:7, Luka 23:43, 2 Korіnflіlerä 12:4, Yaradılış 2:9, Yaradılış 3:22, Apokalіpsіs 22:2

+ 2:8 Apokalіpsіs 1:17-18

+ 2:9 İakovun 2:5, 2 Korіnflіlerä 8:9, Apokalіpsіs 3:9

+ 2:10 Apokalіpsіs 12:11, İakovun 1:12, Apokalіpsіs 3:11

+ 2:11 Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 20:6, Apokalіpsіs 21:8

+ 2:12 Apokalіpsіs 1:16

+ 2:14 2 Petrіnіn 2:15, Yaptıklar 15:29, 1 Korіnflіlerä 8:10, 1 Korіnflіlerä 10:19

+ 2:15 Apokalіpsіs 2:6

+ 2:16 2 Salonіklіlerä 2:8

+ 2:17 Apokalіpsіs 2:7, İoan 6:48-50, Apokalіpsіs 3:12, Apokalіpsіs 19:12

+ 2:18 Apokalіpsіs 1:14-15

+ 2:20 Apokalіpsіs 2:14

+ 2:21 2 Petrіnіn 3:9, 2 Petrіnіn 3:15

+ 2:23 Matfey 16:27

+ 2:25 Apokalіpsіs 3:11

+ 2:26 Apokalіpsіs 12:5, Apokalіpsіs 19:15, Apokalіpsіs 22:16

+ 2:29 Apokalіpsіs 2:7

+ 3:1 Apokalіpsіs 1:4-5, Apokalіpsіs 1:16, Romalılara 1:15, Efeslіlerä 2:1, Efeslіlerä 2:5, Koloslulara 2:13, 1 Tіmofeyä 5:6

+ 3:3 Matfey 24:43-44, 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2, Apokalіpsіs 16:15

+ 3:4 İudanın 1:23, Apokalіpsіs 6:11, Apokalіpsіs 7:9, Matfey 10:11, Matfey 22:8, Yaptıklar 13:46

+ 3:5 Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 21:7, Luka 10:19, Matfey 10:32

+ 3:6 Apokalіpsіs 2:7

+ 3:9 Apokalіpsіs 2:9

+ 3:10 2 Petrіnіn 2:9, 1 Korіnflіlerä 10:13

+ 3:11 Apokalіpsіs 22:7, Apokalіpsіs 22:12, Apokalіpsіs 22:20, Apokalіpsіs 2:25

+ 3:12 Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 2:17

+ 3:13 Apokalіpsіs 2:7

* 3:14 Amin – annaması «inanç».

+ 3:14 Koloslulara 1:15, Koloslulara 1:18, 1 Korіnflіlerä 14:16, 2 Korіnflіlerä 1:20

+ 3:17 1 Korіnflіlerä 4:8, İoan 9:39-41

+ 3:18 Apokalіpsіs 16:15

+ 3:19 Çıfıtlara 12:5-6

+ 3:20 Luka 12:36, İoan 14:23

+ 3:21 İoan 16:33, Mark 16:19, Matfey 19:28, Luka 22:30

+ 3:22 Apokalіpsіs 2:7

+ 4:1 Apokalіpsіs 1:10

+ 4:2 Apokalіpsіs 1:10,

+ 4:4 Apokalіpsіs 3:4

+ 4:5 Apokalіpsіs 8:5, Apokalіpsіs 11:19, Apokalіpsіs 16:18, Apokalіpsіs 1:4-5,

+ 4:6 Apokalіpsіs 15:2,

+ 4:11 Apokalіpsіs 5:12,

* 5:1 Kola – evelki zamannarda țilindra gibi sarılı kiyat.

+ 5:1 Apokalіpsіs 10:4, Apokalіpsіs 22:10

+ 5:5 Apokalіpsіs 22:16, Yaradılış 49:9

+ 5:6 İoan 1:29, İoan 1:36, 1 Petrіnіn 1:19, Yaptıklar 8:32-33, Apokalіpsіs 1:4-5

+ 5:8 Apokalіpsіs 8:3-4

+ 5:9 Apokalіpsіs 14:3, Apokalіpsіs 7:9, Apokalіpsіs 11:9, Apokalіpsіs 14:6, Apokalіpsіs 14:3-4

+ 5:10 1 Petrіnіn 2:9, Apokalіpsіs 1:6

+ 5:11 Luka 2:13

+ 5:12 Apokalіpsіs 4:11

+ 5:13 1 Petrіnіn 4:11, İudanın 1:24-25, Apokalіpsіs 1:6, Apokalіpsіs 7:12

+ 5:14 Apokalіpsіs 4:10

+ 6:1 Apokalіpsіs 5:1, Apokalіpsіs 4:7, Apokalіpsіs 14:2, Apokalіpsіs 19:6

+ 6:4 Mark 13:8

* 6:5 Terezä – kantar.

* 6:6 Ölçü – grekçä «hiniks» (1 hiniks = 1,1 litra).

* 6:6 Dinar – bir günnük işin ödemesi.

+ 6:6 Apokalіpsіs 7:3

+ 6:9 Apokalіpsіs 20:4

+ 6:10 Luka 18:7, 2 Salonіklіlerä 1:6, Apokalіpsіs 19:2

+ 6:11 Apokalіpsіs 3:4

+ 6:12 Mark 13:8, Apokalіpsіs 11:13,

+ 6:14 Apokalіpsіs 16:20

+ 6:16 Luka 23:30

+ 7:3 Apokalіpsіs 14:1, Apokalіpsіs 22:4

+ 7:9 Apokalіpsіs 3:4

+ 7:10 Apokalіpsіs 12:10, Apokalіpsіs 19:1

+ 7:11 Apokalіpsіs 4:6

+ 7:12 Apokalіpsіs 5:13-14

+ 7:14 Matfey 24:21, Çıfıtlara 9:14, Apokalіpsіs 19:8, Apokalіpsіs 22:14

+ 7:17 İoan 10:11, Apokalіpsіs 21:4

+ 8:1 Apokalіpsіs 5:1

+ 8:2 Matfey 18:10-11

+ 8:3 Apokalіpsіs 5:8

+ 8:4 Yaptıklar 10:4

+ 8:5 Apokalіpsіs 4:5

+ 8:8 Apokalіpsіs 11:6

+ 8:10 Apokalіpsіs 9:1

* 8:13 Kartal: kimi tekstlerdä «angil».

+ 9:1 Luka 10:18, Apokalіpsіs 8:10, Apokalіpsіs 12:8-9, Apokalіpsіs 1:18

+ 9:4 Apokalіpsіs 7:2-4

+ 9:12 Apokalіpsіs 11:14

+ 9:14 Apokalіpsіs 16:12

+ 9:20 1 Korіnflіlerä 10:20,

+ 9:21 Apokalіpsіs 21:8, Apokalіpsіs 22:15

+ 10:1 Apokalіpsіs 4:3, Apokalіpsіs 1:15-16

+ 10:4 Apokalіpsіs 5:1, Apokalіpsіs 22:10

+ 10:7 Apokalіpsіs 11:15

+ 11:1 Apokalіpsіs 21:15

+ 11:2 Luka 21:24, Apokalіpsіs 12:6, Apokalіpsіs 13:5

+ 11:6 Apokalіpsіs 8:8

+ 11:7 Apokalіpsіs 9:1,

+ 11:11 Yaradılış 2:7,

+ 11:12 Apokalіpsіs 4:1, 1 Salonіklіlerä 4:17

+ 11:13 Apokalіpsіs 6:12

+ 11:14 Apokalіpsіs 8:13, Apokalіpsіs 9:12

+ 11:15 Matfey 24:31, Apokalіpsіs 10:7, Luka 1:33, 1 Korіnflіlerä 15:24

+ 11:16 Apokalіpsіs 4:4

+ 11:17 Apokalіpsіs 1:4, Apokalіpsіs 16:5

+ 11:18 Apokalіpsіs 20:12

+ 11:19 Apokalіpsіs 15:5, Apokalіpsіs 16:21

* 12:1 Feneț – eşilliktän yapılmış, enseyicinin başına koyulan bir halka.

+ 12:1 Yaradılış 37:9

* 12:3 Korona – altın hem paalı taşlardan yapılı, padişahın başına koyulan bir halka.

+ 12:3 Apokalіpsіs 13:1, Apokalіpsіs 17:3, Apokalіpsіs 17:12

+ 12:5 Apokalіpsіs 2:27, Apokalіpsіs 19:15

+ 12:6 Apokalіpsіs 11:3, Apokalіpsіs 13:5

+ 12:7 İudanın 1:9

+ 12:9 Yaradılış 3:1, Apokalіpsіs 20:2, Luka 10:18, İoan 12:31

+ 12:11 Apokalіpsіs 15:2, Luka 14:26, İoan 12:25, Apokalіpsіs 2:10

* 12:14 Bir vakıt, vakıtlar hem yarım vakıt = üç buçuk yıl.

+ 12:14 Apokalіpsіs 13:5

* 12:17 Durdu: kimi tekstlerdä «durdum».

+ 12:17 Yaradılış 3:15

+ 13:1 Apokalіpsіs 12:3

+ 13:2 Luka 4:6

+ 13:5 Apokalіpsіs 11:2, Apokalіpsіs 12:6

+ 13:7 Apokalіpsіs 11:7, Apokalіpsіs 12:17

+ 13:8 Apokalіpsіs 3:5

+ 13:9 Apokalіpsіs 2:7

+ 13:10 Apokalіpsіs 14:12

+ 13:13 Mark 13:22, Apokalіpsіs 16:13, Apokalіpsіs 19:20, Luka 9:54

+ 13:14 Matfey 24:24, Mark 13:22, 2 Salonіklіlerä 2:9

+ 14:1 Çıfıtlara 12:22, Apokalіpsіs 3:12, Apokalіpsіs 7:3-4

+ 14:2 Apokalіpsіs 1:15, Apokalіpsіs 6:1

+ 14:3 Apokalіpsіs 5:9

+ 14:4 2 Korіnflіlerä 11:2, İakovun 1:18, 2 Salonіklіlerä 2:13

+ 14:8 Apokalіpsіs 18:2

+ 14:9 Apokalіpsіs 13:15

+ 14:10 Apokalіpsіs 14:10, Apokalіpsіs 20:10

+ 14:12 Apokalіpsіs 13:10

+ 14:13 Apokalіpsіs 20:6

+ 14:14 Apokalіpsіs 1:13

+ 14:15 Mark 4:29

+ 14:19 Apokalіpsіs 19:15

* 14:20 1600 stadi = 296 kilometra.

+ 15:1 Apokalіpsіs 16:1, Apokalіpsіs 17:1, Apokalіpsіs 21:9

+ 15:2 Apokalіpsіs 4:6, Apokalіpsіs 12:11, Apokalіpsіs 13:17

* 15:3 Milletlerin: çok tekstlerdä «asirlerin», bir-iki teksttä «ayozların».

+ 15:5 Apokalіpsіs 11:19

+ 15:6 Apokalіpsіs 1:13

+ 15:7 Apokalіpsіs 4:6

+ 16:1 Apokalіpsіs 15:1,

+ 16:2 Apokalіpsіs 13:16,

+ 16:3 Apokalіpsіs 8:8-9

+ 16:5 Apokalіpsіs 1:4, Apokalіpsіs 11:17,

+ 16:6 Matfey 23:35, Apokalіpsіs 18:24,

+ 16:7 Apokalіpsіs 6:9

+ 16:9 Yaptıklar 12:23

+ 16:10 Apokalіpsіs 13:2,

+ 16:12 Apokalіpsіs 9:14,

+ 16:13 Apokalіpsіs 12:3, Apokalіpsіs 13:11

+ 16:14 Mark 13:22, Apokalіpsіs 13:13

+ 16:15 Matfey 24:43-44, 2 Petrіnіn 3:10, 1 Salonіklіlerä 5:2, Apokalіpsіs 3:3, Apokalіpsіs 3:18

+ 16:18 Mark 13:19

+ 16:19 Apokalіpsіs 14:10

+ 16:20 Apokalіpsіs 6:14

* 16:21 1 talant = 40 kilogram.

+ 16:21 Apokalіpsіs 11:19

+ 17:1 Apokalіpsіs 15:1, Apokalіpsіs 21:9,

+ 17:2 Apokalіpsіs 14:8

+ 17:3 Apokalіpsіs 12:3

+ 17:6 Apokalіpsіs 16:6

+ 17:8 Apokalіpsіs 9:1, Apokalіpsіs 11:7

+ 17:12 Apokalіpsіs 12:3

+ 17:14 1 Tіmofeyä 6:15, Apokalіpsіs 19:16,

+ 17:16 Apokalіpsіs 18:8

* 18:2 «Hertürlü diilpak hem iirenç kuşun yuvası»: kimi tekstlerdä «hertürlü diilpak kuşun yuvası, hertürlü diilpak hayvanın yuvası».

+ 18:2 Apokalіpsіs 14:8,

+ 18:3 Apokalіpsіs 17:2,

+ 18:5 İona 1:2

+ 18:8 Apokalіpsіs 17:16

+ 18:24 Matfey 23:35, Apokalіpsіs 16:6, Apokalіpsіs 17:6

* 19:1 Aliluya – çıfıt dilindä «Saabiyi metinneyin».

+ 19:1 Apokalіpsіs 7:10

+ 19:2 Apokalіpsіs 6:10

+ 19:3 Apokalіpsіs 14:11, Apokalіpsіs 18:9

+ 19:4 Apokalіpsіs 4:4

+ 19:6 Apokalіpsіs 1:15, Apokalіpsіs 6:1,

+ 19:7 Matfey 22:2, Matfey 25:10, Apokalіpsіs 21:2

+ 19:8 Apokalіpsіs 7:14

+ 19:10 Yaptıklar 10:25-26, Apokalіpsіs 22:8-9

+ 19:12 Apokalіpsіs 1:14, Apokalіpsіs 2:17

+ 19:13 İoan 1:1

+ 19:15 Apokalіpsіs 1:16, Apokalіpsіs 2:27, Apokalіpsіs 12:5, Apokalіpsіs 14:19-20

+ 19:19 Apokalіpsіs 16:16

+ 19:20 Apokalіpsіs 13:11-15, Apokalіpsіs 16:13,

+ 19:21 Apokalіpsіs 1:16

+ 20:1 Apokalіpsіs 9:1

+ 20:2 Yaradılış 3:1, Apokalіpsіs 12:9

+ 20:4 Matfey 19:28, Apokalіpsіs 6:9, Apokalіpsіs 13:12-16,

+ 20:6 Apokalіpsіs 2:11, Apokalіpsіs 14:13, Apokalіpsіs 21:8, Apokalіpsіs 1:6

+ 20:8 Apokalіpsіs 16:14

+ 20:9 Apokalіpsіs 11:5

+ 20:10 Apokalіpsіs 19:20

+ 20:12 Matfey 16:27

+ 20:13 Yaptıklar 24:15

+ 20:15 Matfey 13:42, Matfey 13:50

+ 21:1 2 Petrіnіn 3:13, Apokalіpsіs 20:11

+ 21:2 Galatіyalılara 4:26, Çıfıtlara 12:22, Apokalіpsіs 19:7

+ 21:4 Apokalіpsіs 7:17,

+ 21:5 2 Korіnflіlerä 5:17

+ 21:6 Apokalіpsіs 1:6, Apokalіpsіs 22:13, İoan 4:10, İoan 7:37

+ 21:7 Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 3:5, Matfey 25:34, 2 Korіnflіlerä 6:18

+ 21:8 1 Korіnflіlerä 6:9-10, Galatіyalılara 5:19-21, Apokalіpsіs 22:15, Apokalіpsіs 2:11, Apokalіpsіs 20:6

+ 21:9 Apokalіpsіs 15:1, Apokalіpsіs 17:1

+ 21:10 Apokalіpsіs 17:3

+ 21:14 Efeslіlerä 2:20

+ 21:15 Apokalіpsіs 11:1

* 21:16 12000 stadi = 2220 kilometra.

+ 21:23 Apokalіpsіs 22:5

+ 22:2 Yaradılış 2:9, Yaradılış 3:22, Apokalіpsіs 2:7

+ 22:4 Matfey 5:8, 1 İoanın 3:2, Çıfıtlara 12:14, Apokalіpsіs 7:3-4

+ 22:5 Apokalіpsіs 21:23

+ 22:6 Apokalіpsіs 1:1

+ 22:7 Apokalіpsіs 3:11, Apokalіpsіs 1:3

+ 22:8 Apokalіpsіs 19:10

+ 22:10 Apokalіpsіs 10:4, Apokalіpsіs 1:3

+ 22:11 2 Tіmofeyä 3:13

+ 22:12 Matfey 16:27

+ 22:13 Apokalіpsіs 1:8, Apokalіpsіs 21:6

* 22:14 Rubalarını yıkêêr: kimi tekstlerdä «onun sımarlamaklarını tamannêêr».

+ 22:14 Apokalіpsіs 7:14

+ 22:15 1 Korіnflіlerä 6:9-10, Galatіyalılara 5:19-21, Apokalіpsіs 21:8

+ 22:16 Apokalіpsіs 5:5, Apokalіpsіs 2:26

+ 22:17 Apokalіpsіs 21:2, Apokalіpsіs 21:9, İoan 7:37, Apokalіpsіs 21:6

+ 22:20 1 Korіnflіlerä 16:22