# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Пэублэ гущыӀ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва 2014

## Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

### Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва 2014


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ЗэзыдзэкӀыгъэр ГутӀэ Саныет

Сурэтхэр зышӀыгъэр Бырсыр Абдулахь Махьмудэ ыкъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-196-5

© Институт перевода Библии, 2014


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» зыфиӀорэ тхылъыр уапашъхьэ илъ. Джурт лъэпкъым акъылышӀоу къыхэкӀыгъэхэм акъылышхо зыхэлъ гущыӀэхэмрэ гущыӀэжъхэмрэ зы тхылъэу аугъоинэу зырагъэжьэгъагъэр илъэс мини 2-рэ 500-м къехъугъ. Мыщ къыдэхьэгъэ гущыӀэ Ӏушхэм янахьыбэр Даутэ ыкъоу Сэлмэн ижэдэкӀхэу ары зэралъытэрэр. Сэлмэн Джурт къэралыгъоу тиэрэ ыпэкӀэ я 10-рэ лӀэшӀэгъум щыӀагъэм ипачъыхьагъ. Сэлмэн цӀыф Ӏушэу, акъылышӀоу ыцӀэ раӀуагъ. Мы тхылъыр сыдигъуи ащ ыцӀэ рапхы.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» Библием изыӀахьэу щыт. Библием хэт къэбархэм ащыщ мырэущтэу Тхьэм Сэлмэн къыщыриӀуагъ: «„КъыпфэсшӀэнэу узыфаем къыкӀэлъэӀу“. Сэлмэн риӀожьыгъ: „Плъэпкъ иӀоф зэхифыным, шӀумрэ емрэ къыгурыӀоным пае УиӀумэт зэхэшӀыкӀыныгъэ къыхалъхьэба?“ Арти, Тхьэм ащ къыриӀуагъ: „Ащ укъызэрэкӀэлъэӀугъэм, гъэшӀэ кӀыхьэ ухъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, мылъкушхом укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, уипыйхэм апсэ згъэгъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, ау сизэфагъэ зэхэпфынэу губзыгъагъэм укъызэрэкӀэлъэӀугъэм пае, мары къызэрэпӀуагъэм фэдэу сшӀыщт: мары акъылышӀуи зэхэшӀыкӀи къыпхэсэлъхьэх. Ощ фэдэ джы нэс щыӀагъэп, уаужкӀи ощ фэдэ къэхъущтэп“. (1 Пачъыхьэхэр 3:5-12)». Джаущтэу Тхьэм акъылышӀуагъэр къырити, Сэлмэн цӀыфэу мы дунаим къытехъуагъэхэм анахь Ӏуш хъугъэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» щыӀэныгъэм цӀыфым къыщышъхьэпэщт ушъыйхэр щызэхэугъоягъэх. Ау ахэм ащыкӀэгъэтхъыгъ, «Тхьэу Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – шӀэныгъэм ылъапс!» (1:7) еӀошъ. «Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» цӀыфым ыгукӀэ Тхьэу Зиусхьаным цыхьэ фырагъэшӀыным тырагъэгушӀухьэ (22:19). Мыхэр анахь шъхьаӀэу къызтегущыӀэхэрэр акъылышӀуагъэм икъэгъотынрэ ар щыӀэныгъэм щыгъэфедэгъэнымрэ. А акъылышӀуагъэр Зиусхьан закъор ары къызпкъырыкӀрэр (2:1-8). Тхьэ шъыпкъэу щыӀэр зэрэзым къыхэкӀэу, ащ къыпкъырыкӀырэ акъылышӀуагъэр сыд фэдэ лъэпкъ щыщхэми, сыд фэдэ хабзэ алэжьми зэфэдэу къашъхьапэ. Ар ӀэпыӀэгъу афэхъу зэкӀэ лъыхъухэрэм, зищыӀэныгъэ щызгъэфедэхэрэм.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» зэхэубытэгъэ пшъэрылъэу яӀэр – цӀыфэу яджэрэр шъыпкъэм тетэу псэуным, гухахъо ащ хигъотэным, Тхьэм ыпашъхьэ зэфэныгъэ щыхэлъыным фащэнхэр ары. АкъылышӀуагъэр – шӀошъхъуныгъэм тетэу ущыӀэныр, упсэуныр, ащ зыфэбгъэсэныр, ар къызӀэкӀэбгъэхьаныр. Тхьэм акъылышӀуагъэр тынэу къытеты, ау тэ ащ тыгу етыгъэу тылъыхъун, ар зэдгъэшӀэн, ащ зедгъэушъомбгъун, тищыӀэныгъэ ар щыдгъэфедэн фае.

Мы тхылъыр джуртыбзэм техыгъэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы ар адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу, о ащ уеджэнэу амал уиӀэ хъугъэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» усэм инэшанэхэр ахэлъых. Ижъырэ джурт усэ гъэпсыкӀэм инэшанэ шъхьаӀэр параллелизм зыфаӀорэр ары. Ащ усэ сатыритӀур ямэхьанэкӀэ щызэфэд, е щызэпыщыт. НэмыкӀ зэфыщытыкӀэхэр усэ сатыритӀум зэдыряӀэн алъэкӀыщт, гущыӀэм пае: ушъхьагъумрэ ащ къыкӀэлӀыкӀорэмрэ, ушъыир, унашъор, пшӀэ хъущтыр – мыхъущтыр, нэмыкӀхэри.

Пшъэрылъэу тиӀагъэр: зэдзэкӀыгъэр зытехыгъэ Ӏэпэрытхэу ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэм еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэщтыгъэмрэ фыщытыкӀэу яӀэ хъущтыгъэмрэ адыгабзэкӀэ еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэныр, фэдэ фыщытыкӀи яӀэ хъуныр ары. Мы зэдзэкӀыгъэм ащ фэдэ амал къытынэу тэгугъэ.

АдыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъ. Библием хэт гущыӀэхэу бзэм къырыпӀон умылъэкӀыщтхэр къэозгъэшӀэрэ тамыгъэхэмкӀэ хэгъэунэфыкӀыгъэхэу къарыкӀырэр къэӀотэжьыгъ. Ижъырэ джуртыцӀэхэр адыгабзэм имэкъэ къэӀокӀэ шапхъэхэм атетэу тхыгъэх.

КъызтегущыӀэрэм елъытыгъэу «Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» Ӏэхьэгъу пчъагъэу зэтеутыгъэх.

1. УблапӀэ (1:1-7)
2. АкъылышӀуагъэм иушъыйхэр (1:8–9:18)
3. Сэлмэн къыӀогъэ гъэсэпэтхыдэхэр (10:1–22:16)
4. АкъылышӀомэ ягущыӀэ щэкӀ (22:17–24:22)
5. АкъылышӀомэ джыри къаӀогъэ гущыӀэхэр (24:23-34)
6. Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэу Ехъуд ипачъыхьэу Хъызкъый итхакӀохэм аугъоигъэхэр (25:1–29:27)
7. Агур къыпкъырыкӀыгъэ гущыӀэ Ӏушхэр (30:1-33)
8. Лэмуел ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэр (31:1-31)

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» зышӀогъэшӀэгъоныщт тхылъеджэмэ апае темэ хэхыгъэхэр къызхэфэрэ усэхэм яспискэ зэхэдгъэуцуагъ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, мы ӀофшӀагъэм зэкӀэ зиӀахь хэзылъхьагъэхэм. Адыгэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ мы тхылъым еджэнхэ алъэкӀынэу амал яӀэ зэрэхъугъэр лъэшэу тигуапэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» яаудио тхыгъэ сайтэу www.ibt.org.ru шъущедэӀун шъулъэкӀыщт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

### Апэрэ усэр


УШЪЫЙ ГЪЭСЭПЭТХЫДЭХЭР

АкъылышӀуагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ

(я 1-рэ – я 9-рэ усэхэр)


Гъэсэпэтхыдэхэм ямэхьан

1Израиль ипачъыхьэу Сэлмэн, Даут ыкъом иушъый гъэсэпэтхыдэхэр[*]:[+]
2акъылышӀуагъэмрэ ушъыимрэ къыбгурыӀонэу,
гущыӀэ губзыгъэм мэхьанэу хэлъыр зэхэпшӀыкӀынэу,
3акъыл зыхэлъ шапхъэхэм:
шъыпкъагъэм, зэфагъэм, хыягъэм зябгъэсэнэу;[+]
4хьарамыгъэ зыхэмылъым гулъытэ иӀэнэу,
ныбжьыкӀэхэм – шӀэныгъэрэ губзыгъагъэрэ ахэлъхьэгъэнхэу;[+]
5акъылышӀор ерэдэӀуи, ишӀэныгъэ херэгъахъу,
зэхэшӀыкӀ зиӀэ цӀыфым упчӀэжьэгъу фэрэхъу,
6акъылышӀомэ ягущыӀэ губзыгъэрэ гъэсэпэтхыдэмрэ,
чӀэгъчӀэлъыбзэмрэ хырыхыхьэмрэ къыгурыӀонэу.
7Тхьэу[*] Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – шӀэныгъэм ылъапс!
АкъылышӀуагъэмрэ ушъыимрэ нэмыплъ язытрэр – акъылынчъ[+].


ХъункӀэным ущызыухъумэрэ гущыӀэхэр

8ЕдэӀу, сикӀал, уятэ иушъый,
уянэ узщигъэгъуазэрэр щымгъэзый;[+]
9ахэр къэгъэгъэ зэхэблэ кӀэракӀэу пшъхьэ телъыщтых,
щыгъыжъые благъэу упшъэ илъыщтых[+].
10СикӀал, псэкӀод зышӀэхэрэм утрагъэгушӀухьэмэ,
зыдямыгъэхьых[+].
11Ахэм къыуаӀомэ: «НекӀо, къыддакӀу,
ятӀасхъэ тешэни, татеони, лажьэ зимыӀэхэм алъ хые дгъэчъэщт![+]
12Хьадрыхэ лъахъэ фэдэу ахэмэ апсэ хэтхыщт,
бэн шӀункӀым фэдэу тэ зыӀэкӀэтлъхьащтых[+].
13Мылъку лъэпӀэ дэдэ боу къэтхъункӀэн,
къонтхъым[†] тиунэхэр рытыушъэных;
14утигъусэу пхъэдз ибдзэщт,
къэтхьырэм зэфэдэу уиӀахь хэлъыщт!»
15СикӀал, ахэм гъогу уадытемыхь,
ялъагъо утемыуцу,[+]
16сыда пӀомэ алъакъохэр ем фэчъэх,
лъыр зэрагъэчъэным дэгузажъох[+].
17Бзыум ылъэгъоу
хъытыу фэбгъэуцуныр хьаулый;
18ау а бзэджашӀэхэр зэпэтӀысыжьхэзэ алъ ежьхэм агъэчъэжьыщт,
зэшэжьхэзэ ежь-ежьрэу загъэкӀодыжьыщт.
19ХъункӀэным кӀэхъопсырэмэ зэкӀэмэ ягъогу зэфэдэ:
ахэм апсэхэр ежь-ежьрэу агъэгъужьы[+].


АкъылышӀуагъэм унаӀэ теозыгъадзэрэр

20АкъылышӀогъэ гуащэр[*] урамым къыщэджэ,
къэлэ утыгум[†] ымакъэ къыщеӀэты;[+]
21анахь чӀыпӀэ жъот-бырсырым къыщэджэ,
къэлэ дэхьапӀэм дэжь гущыӀэ къыщеӀо:
22«Сыд фэдизрэ, шъо мыдаӀохэм, мышӀэныгъэр жъугъэлъэпӀэщта?
Сыд фэдизрэ, шъо кӀэнэкӀалэхэм, кӀэнэкӀэныр шъуишэныщта,
акъылынчъэм шӀэныгъэр ылъэгъу мыхъущта[+]?
23Сигые шъукъедэӀу,
сыгу илъыр мары къышъосӀон,
сигущыӀэ шъущызгъэгъозэн.
24Сэ сыкъэджагъ, шъо шъукъысэдэӀунэу шъуфэягъэп,
сӀэ къышъуфэсщэигъ, ау зи гугъу къысфелӀыгъэп.
25Джэнджэшэгъу сызэрэшъуфэхъугъэхэр пхъэтэпэмыхь шъушӀыгъэх,
сызэрэшъогыигъэр къабылэу шъуштагъэп[+].
26Ащыгъум, сэри шъуитхьамыкӀагъэ сыдэхьащхын,
щынэгъошхо къышъуфыкъокӀмэ сышъукӀэнэкӀэн![+]
27Щынэгъошхор фыртынаеу къышъуфакӀомэ,
тхьамыкӀагъор жьыбгъэ оешхоу къышъушъхьэщыомэ;
гухэкӀымрэ нэшхъэимрэ къышъулъыӀэсмэ,
28джащыгъум шъукъызысаджэкӀэ – джэуап шъостынэп,
бэрэ шъукъыслъыхъущт, ау сыжъугъотынэп[+].
29ШӀэныгъэр шъуфэлъэгъугъэпышъ,
Зиусхьаным ищынагъо шъугу илъынэу шъуфэягъэпышъ,
30джэнджэшэгъу сызэрэшъуфэхъугъэр зыгурыжъугъэӀуагъэпышъ,
сызэрэшъогыигъэр пхъэтэпэмыхь шъушӀыгъэшъ, зыхэжъугъэхьагъэпышъ,
31лэжьыгъэ хьарам, шъо къэжъулэжьыгъэу, шъушхыщт,
джащ нахь шъухэмыфэжьынэу шъуигухэлъ дэйхэмкӀэ зыжъугъэшхэкӀыщт.
32МыдаӀохэр зэрэмыдаӀохэрэм еунэхъулӀэщтых,
акъылынчъэхэр бэлэрэгъым[†] екӀодылӀэщтых;
33ау къысэдэӀурэр рэхьатэу псэущт,
сыд фэдэрэ тхьамыкӀагъуи щымыщынэу щыӀэщт».

### ЯтӀонэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм ифед

1СикӀал, сигущыӀэхэр зыгурыбгъаӀохэмэ,
сиосыетхэр угу иуубытэхэмэ,[+]
2акъылышӀуагъэр птхьакӀумэ ибгъахьэмэ,
угу зэхэшӀыкӀныгъэм фызэӀупхымэ;
3гущыӀэ губзыгъэм имэхьан къыбгурыӀоным уфаблэмэ,
зэхэшӀыкӀныгъэм мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ укъеджэмэ,
4бгъэлъапӀэу, тыжьыным фэдэу, улъыхъумэ,
мылъку нэгъуаджэм[†] фэдэу къэбгъотымэ,[+]
5джащыгъум Зиусхьаным ищынагъо къыбгурыӀощт,
Тхьэм ишӀэныгъи къыппкъырыхьащт[+].
6Сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр зыгощырэр Зиусхьаныр[†] ары,
шӀэныгъэмрэ зэхэшӀыкӀныгъэмрэ Ащ ижэдэкӀых;[+]
7зэфагъэ зыхэлъхэм иӀэпыӀэгъу къафегъэхьазыры,
зыгу къабзэхэм чэтэпэӀудзэ[†] зафешӀы[+].
8Зэфагъэм илъагъо Ащ къегъэгъунэ,
Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэм ягъогу фэсакъы[+].
9Джащыгъум о къыбгурыӀощт шъыпкъагъэр, зэфагъэр,
хыягъэр – зекӀокӀэ тэрэзхэм яшӀугъэ,[+]
10сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр угу къихьащт,
шӀэныгъэр упсэ шӀоӀэшӀущт.
11Губзыгъагъэм о ущиухъумэщт,
акъылым о укъигъэгъунэщт,
12ем игъогу ущиухъумэщт,
цӀыфэу пцӀы зыусрэм,
13зэфэныгъэм илъагъо дэххэу,
шӀункӀым игъогу къыхэзыххэрэм,
14дэеу ашӀэрэм кӀэгушӀужьхэрэм,
емыкӀу зекӀуакӀэм ыгъэтхъэжьхэрэм[+]
15лъэгъо ӀонтӀэ-щантӀэхэм,
пцӀым игъогу тетхэм[+].
16Зыгорэм ишъуз[*] акъылышӀуагъэм ущиухъумэщт,
бзылъфыгъэ хымэу гущыӀэ дахэкӀэ узгъэшэхъурэм,[+]
17ныбжьыкӀэзэ ишъхьэгъусагъэр чӀэзыдзыжьрэм,
Тхьэм ыпашъхьэ щишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зыщызгъэгъупшэжьрэм.
18Ащ иунэ – хьадэгъу лъэдан,
илъагъо хьадрыхэ гъогум екӀу[+].
19Ащ дэжь кӀорэм къэгъэзэжь иӀэп,
шӀэныгъэм игъогу къытехьажьыщтэп.
20Арышъ, цӀыф дэгъухэм ягъогу рыкӀу,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм ялъагъо утемыкӀ.
21Сыда пӀомэ зэфагъэ зыхэлъыр фыхэхыгъэ чӀыгум щыпсэущт,
цӀыфэу зыгу къабзэхэр ащ къытенэщтых;[+]
22ау цӀыф бзаджэхэр мы чӀыналъэм лъэпсэкӀодэу тыригъэкӀодыкӀыщтых,
нэпцӀхэм алъапсэ чӀыгоу зыщыпсэухэрэм хигъэкӀодыкӀыщт[+].

### Ящэнэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм инэмыкӀрэ шӀуагъэхэр

1СикӀал, узщызгъэгъуазэрэр зыщымыгъэгъупш,
сиосыетхэр угу ренэу игъэлъых:[+]
2джащыгъум ахэм уигъашӀэ кӀыхьэ ашӀыщт,
щыӀэкӀэшӀурэ мамыррэ[†] къыуатыщт[+].
3ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ укъарэмыбгын;
бгъэрышӀэу ахэр убгъэ телъхьэх,
мыжъобгъу пытэм тетхэгъэ гущыӀэхэу гучӀэм илъхьэх[+].
4Джащыгъум Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ анэшӀу къыпщафэщт,
агу къэпщэфыщт, дэгъоу уагурыӀощт.
5УгукӀэ Зиусхьаным цыхьэ фэшӀ,
уизэхэшӀыкӀныгъэ ӀэубытыпӀэ умышӀ[+].
6Сыд Ӏоф пшӀэми Ащ ищынагъо угу игъэлъи
гъогу занкӀэр Ащ къыуигъэлъэгъущт[+].
7АкъылышӀоу зымылъытэжь,
Зиусхьаным ищынагъо угу игъэлъ, бзаджэм зыщыдзый[+].
8Джащыгъум уипкъышъолкӀэ псэуныгъэ уиӀэщт,
уикъупшъхьэхэм къарыукӀэ къахилъхьащт.
9Зиусхьаным уимылъкукӀэ лъытэныгъэ фэшӀ –
зэкӀэ лэжьыгъэу къэпхьыжьырэм иапэрэ ӀахьэкӀэ;[+]
10джащыгъум арымыфэжьэу уиконхэр ушъэгъэщтых,
сэнэ ныбжьыкӀэр сэнэкӀэфыпӀэм зэпымыоу къичъыщт[+].
11СикӀал, Зиусхьаным иушъый щымыгъэзый,
Ащ игые нэмыплъ емыт;[+]
12Зиусхьаным шӀу ылъэгъурэр еушэтба,
тыр зэрыгушхорэ къом пшъэдэкӀыжь зэрэригъэхьырэм фэдэу[*]![+]


АкъылышӀуагъэр – гупсэфныгъ

13Сыхьатмафэ ежьагъ акъылышӀуагъэ зыгъотыгъэр,
зэхэшӀыкӀыныгъэ къызӀэкӀэзгъэхьагъэр,
14сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр тыжьыным нахьи нахь фед,
дышъэм нахьи нахь шӀогъэшхо къехьы[+].
15Налмэс-налкъутэм акъылышӀуагъэр нахь лъапӀ;
узыкӀэхъопсрэ тхъагъоу щыӀэмэ ащыщ зыпари ебгъэпшэн плъэкӀыщтэп[+].
16ГъэшӀэ кӀыхьэр ащ Ӏэ джабгъукӀэ,
Ӏэ сэмэгукӀэ байныгъэмрэ щытхъумрэ къыуетых[+].
17АкъылышӀуагъэм игъогухэр гъогушӀух,
зэкӀэ илъагъохэр гупсэфых.
18ЩыӀэныгъэр къэзытырэ чъыг ар къызӀэкӀэзгъахьэрэмкӀэ;
сыхьатмафэ ежьагъ зыӀэкӀэзымыгъэкӀрэр[+].
19АкъылышӀуагъэкӀэ Зиусхьаным чӀыгур къыгъэшӀыгъ,
зэхэшӀыкӀныгъэкӀэ ошъогур ыӀэтыгъ;[+]
20Ащ ишӀэныгъэкӀэ архъонэ-хъоушхом ыӀухэр къызэӀукӀыгъэх,
ошъуапщэхэм осэпсыцэхэр къахэзыгъэх[+].
21СикӀал, акъыл зыхэлъ гупшысэмрэ губзыгъагъэмрэ къэгъэгъунэх,
ахэр нэрыз умышӀых;
22ахэм о уигъашӀэ къагъэкӀыхьащт,
пшъэрылъынэм фэдэу укъагъэдэхэщт.
23Джащыгъум о улъэпэощтэп,
уигъогу умыщынэу урыкӀощт;[+]
24угъолъмэ – ущынэщтэп,
ухэчъыемэ – уичъые ӀэшӀущт.
25ЦӀыф бзаджэхэм пфагъэхьазыррэ кӀодыпӀэм,
ошӀэ-дэмышӀэ щынэгъошхом ущымыщын;[+]
26сыда пӀомэ Зиусхьаныр[†] о уигъус,
плъакъохэр лъахъэм щиухъумэщтых.


Хэбзэ-зэхэтыкӀэ дэгъухэр

27ЗищыкӀагъэр шӀугъэм щымыгъакӀ,
ащ фэдэ амал уиӀэмэ[+].
28Къыпщыгугъырэм емыӀу: «КӀожь, етӀанэ къакӀо, неущ къыостыщт», –
къызфыолъэӀурэр уиӀэмэ[+].
29Къыппэблагъэм гухэлъ дэй фимыхъухь,
зыми щымыщынэу, цыхьэ къыпфишӀэу, къыбдэпсэурэм.
30Ушъхьагъу щымыӀэу зыми ущымыхь,
бзэджэшӀагъэ къыбдызэримыхьагъэмэ.
31ЦӀыф жъалымым уемыхъуапс,
ащ щысэ темых,[+]
32сыда пӀомэ цӀыф пцӀыусыр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
зэфагъэ зыхэлъыр Ащ ицыхьэшӀэгъу.
33ЦӀыф бзаджэм иунагъо Зиусхьаным ибгыбзэ телъ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм япсэупӀэхэм Ащ ынэшӀу ащыфагъ[+].
34КӀэнэкӀалэхэм Ар адэхьащхы,
ӀорышӀэхэм нэшӀукӀэ яплъы[+].
35АкъылышӀохэм щытхъу къалэжьы,
ау акъылынчъэхэр хьайнапэ мэхъужьых.

### ЯплӀэнэрэ усэр


АкъылышӀуагъэр зэкӀэмэ апшъ

1ШъукъэдаӀу, сикӀалэхэр, шъуятэ иушъый гущыӀэ
шъунаӀэ тешъудз, зэхэшӀыкӀныгъэ жъугъотыным пае[+].
2Сэ шӀэныгъэ дэгъу шъосэтба,
шъудэмых шъузщызгъэгъуазэрэм.
3Сятэ сыришъаоу иунэ сызесым,
сагъашӀоу, сянэ сырикӀэлэ закъоу,
4сятэ сигъасэзэ мары къысиӀощтыгъэр:
«Угу иубыт сигущыӀэхэр,
сиосыетхэр ухъумэхи – гъэшӀэ кӀыхьэ ухъущт.
5АкъылышӀуагъэ къызӀэкӀэгъахь, зэхэшӀыкӀныгъэ зэгъэгъот,
зыщымыгъэгъупш сигущыӀэхэр, ахэр чӀэмынэх.
6Умыбгыни акъылышӀуагъэр, ащ укъигъэгъунэщт,
шӀу лъэгъуи, ащ укъиухъумэщт.
7АкъылышӀуагъэр ублапӀэ: акъылышӀуагъэр зэгъэгъот.
Ары пакӀопышъ, зэкӀэ уиамал хэплъхьащтми, зэхэшӀыкӀныгъэ зэгъэгъот.
8АкъылышӀуагъэм осэ ин фэшӀи, ащ лъагэу уиӀэтыщт,
зыӀэкӀэуубытэмэ, лъытэныгъэ ащ къыпфихьыщт[+].
9Ащ къэгъэгъэ зэхэблэ кӀэракӀэ пшъхьэ къытырилъхьащт,
зынахь дахэ щымыӀэ щытхъу танджэу[†] пшъхьэ телъыщт»[+].


АкъылышӀуагъэр гъогумэ анахь щынэгъончъ

10КъэдаӀу, сикӀал, сигущыӀэ зыхэгъахьи,
уигъашӀэ кӀыхьэ хъущт[+].
11АкъылышӀуагъэм игъогу осэгъашӀэ,
зэфагъэм илъагъо урысэщэ.
12УкӀомэ, зыми плъакъо къылъэхъэщтэп,
учъэмэ – улъэпэощтэп[+].
13Ушъыир зыхэгъахь, ар умыбгын;
къэухъум, сыда пӀомэ ар о уищыӀэныгъэ ылъапс[+].
14ЦӀыф бзаджэхэм ялъагъо утемыхь,
бзэджашӀэхэм ягъогу урымыкӀу[+].
15Ащ зыщыдзый, урымыкӀу;
языбгъу зыгъази, ащ ебгъукӀу.
16Ер амышӀэмэ, ахэр чъыещтхэп ныӀа,
зыгорэ амыгъэлъэпаомэ, чъыер ашӀокӀодыщтба![+]
17Гъомылэр бзэджагъэкӀэ ахэм къызӀэкӀагъахьэ,
санэу зашъохэрэри шӀэпхъэджагъэкӀэ зэрагъэгъоты.
18Ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм ялъагъо нэфылъэм инэбзый фэд,
ащ инэф хахъомэ хахъозэ, мэфэ нэфынэу зыкъызэӀуехы[+].
19ЦӀыф бзаджэхэм ягъогу мэзэхэ шӀункӀ;
зэлъэпаохэрэр ахэм алъэгъурэп[+].


АкъылышӀуагъэр щыӀэныгъэм иӀэпыӀэгъушӀу

20СикӀал, сигущыӀэ унаӀэ тегъэт,
къасӀохэрэр птхьакӀумэ игъахь.
21Пшъхьэ сигущыӀэхэр имыгъэкӀых,
ахэр угу иубытэх;
22зэзгъэгъотыгъэхэмкӀэ ахэр щыӀэныгъэба,
зэрэщытэу пкъышъолымкӀэ псэуныгъэба[+].
23ЗэкӀэмэ апэ уигупшысэмэ афэсакъ,
сыда пӀомэ ахэм уищыӀэныгъэ къагъэпсы.
24ТӀого-бзэгуагъэр щыгъэзый,
гущыӀэ нэпцӀыр ӀугъэзыкӀ[+].
25Унэхэр тэрэзэу гъаплъэх,
уинэплъэгъу зэӀухыгъэу уапэкӀэ дзы.
26Плъакъо зытебгъэуцощтыр сакъэу къыхэхи,
уигъогухэр щынэгъончъэщтых[+].
27БгъуитӀу язи удэмых,
плъакъо ем пэчыжьэу гъэуцу[+].

### Ятфэнэрэ усэр


Зэшъхьагъусэхэр зэфэмышъыпкъэнхэм щызыухъумэрэр

1СикӀал, уасӀорэ акъылышӀуагъэм унаӀэ тедз,
сизэхэшӀыкӀныгъэ птхьакӀумэ игъахь,[+]
2губзыгъагъэр къэуухъумэным пае,
уижабзэ ренэу шӀэныгъэ хэлъыным пае.
3Бзылъфыгъэ хэтакӀор шъоубзэгу,
ащ къыӀорэр тхъу цӀынэу ыжэ къыдэкӀы,[+]
4ау узфищэрэр хъунэгъэлӀэ уцым фэдэу кӀэух дыдж,
чэтэ бгъуитӀуцэм фэдэу уеуӀэ[+].
5Ащ ылъакъохэр хьадрыхэ фэкӀох,
илъэбэкъухэм хьадэгъум илъагъо уфащэ[+].
6ЩыӀэныгъэ гъогум ар егупшысэрэп[*],
илъагъохэр зэхэкӀухьэх, ау ар ежь ышӀэрэп.
7Арышъ, сикӀал, къысэдэӀу,
сигущыӀэхэм уатемыкӀ.
8Ащ фэдэ бзылъфыгъэм пэчыжьэ зышӀ,
ащ иунапчъэ благъэу уемыкӀуалӀ,
9армырмэ, уимылъкурэ уинамысрэ нэмыкӀхэм атебгъэкӀодэщт[*],
уигъэшӀэ илъэсхэр гукӀэгъунчъэм[*] екӀодылӀэщтых,
10армырмэ, уимылъку хымэхэр хэшхыкӀыщтых,
уилэжьыгъэ нэмыкӀмэ яунэ ыушъэщт.
11Упкъырэ упкъышъолрэ къарыунчъэ зыхъухэкӀэ,
уищыӀэныгъэ икӀэухым ущэӀущт.
12О пӀощт: «Сыд пае адэ ушъыим нэмыплъ естыгъа?
Сыд пае адэ гыер зэсымыпэсыгъа?
13Сэ ушъыякӀохэм сядэӀугъэп,
гъэсакӀохэм къаӀорэм сынаӀэ атесыдзагъэп.
14Сэ гъунэм сынэсыгъ,
цӀыф зэхахьэм емыкӀу сыщыхъу пэтыгъ!»


Уишъуз фэшъыпкъ

15О уипсыӀыгъыпӀэ къыхэхыгъэ псым ешъу,
уипсынэ къипхрэ псым[*].
16УипсынэкӀэчъхэр щагухэм,
утыгухэм[†] псыорэу арымыгъачъэх[*].
17Ашъхьас ощ пае ахэм,
хымэхэм уадэрэмыгуащ.
18УипсынэкӀэчъ Тхьэм ынэшӀу къыщерэф,
уиныбжьыкӀэгъум шъузэу къыпфэхъугъэм гухахъо хэгъуат[+].
19Блэнэ ищыгъэу, зэкӀужьэу зэхэлъ мэз пчэн дэхэ дэдэу:
ыбгъэхэм гопагъэ ренэу ахэгъуат,
ащ ишӀулъэгъу ренэу уерэгъэуташъу.
20Сыд пае, сикӀал, хымэ бзылъфыгъэм зебгъэгъэутэшъон,
ащ ыбгъэхэм зыдябгъэхьыхын?
21ЦӀыфым игъогухэр зэкӀэри Зиусхьаным фызэӀухыгъэхэба,
илъэгъо пстэури Ащ еушэтба[+].
22Ихэбзэнчъэ зекӀуакӀэ цӀыф бзаджэм дэкъацэм[†] деубытэ;
ипсэкӀодышӀагъэхэм ялъахъэ ар пытэу аӀыгъ.
23Иакъылынчъэгъэ мыухыжь егъэгъуащэ,
ушъый ӀэкӀэмыхьэу ар малӀэ.

### Яхэнэрэ усэр


ЧӀыфаштэм шэс уфэхъуным, шъхьахынагъэм, пцӀыусыным уащызыухъумэрэр

1СикӀал, зыгорэм шэс[†] уфэхъугъэмэ,
хымэ чӀыфэхэм ятыжьынкӀэ бгъэгугъагъэмэ,
2гущыӀэу птыгъэм укъиубытыгъэмэ,
гущыӀэу пӀуагъэм укъилъэхъагъэмэ,
3джащыгъум, сикӀал, мырэущтэу зекӀо: зыухъумэжь,
сыда пӀомэ нэмыкӀ цӀыфым уӀэкӀэфагъ.
КӀо ащ дэжь, шъырытныгъэ къызхэгъаф, ыуж уимыкӀэу, зэпымыоу елъэӀу, шъхьафит уишӀынэу!
4Чъыем зыремыгъэкӀ
унапӀэхэр къемыгъэфэхых,
5зыкъэухъумэжь, шакӀом ӀэкӀэкӀыжьрэ къушъхьэ пчэнэу,
къешэрэм ихъытыу икӀыжьрэ бзыоу[+].
6Къамзэгум кӀырыплъ, мыпсэу-мылажь:
акъыл хэпхынэу ар зэрэпсэурэм, Ӏоф зэришӀэрэм еплъ![+]
7Ӏэшъхьэтети иӀэп ащ,
шъхьэщыплъакӀуи, тетыгъо зиӀэ пщи,
8гъомлапхъэр гъэмафэм ешыпы,
ышхыщтыр лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом еугъои[+].
9Сыдигъо нэс ущылъыщта, мыпсэу-мылажь?
Сыдигъо уичъые ибгъэкъуни, укъэущыжьыщта[+]?
10ТӀэкӀу ушъхьаукъэн, тӀэкӀу учъыен,
пӀэ зэтелъэу тӀэкӀурэ ущысын,
11джащыгъум хъункӀакӀоу тхьамыкӀагъор уадэжь къэкӀощт,
фэныкъуагъэр техакӀоу къыптеощт[+].
12ЦӀыф мыхъатэм, цӀыф бзаджэм
ыӀупэ гущыӀэ нэпцӀхэр телъэу къекӀокӀы,[+]
13къэрарынчъэ тамыгъэхэр къешӀых,
накӀэ къыпфешӀы,
ылъакъохэр къегъашъох,
ӀапэкӀэ къегъэлъагъо;[+]
14ыгу зэокӀылэ пцӀыр илъ,
ащ ер рехъухьэ,
ренэу цӀыфхэр зэщегъахьэх.
15Ащ къыхэкӀэу зэмыжэгъэ тхьамыкӀагъор къыфыкъокӀыщт,
ошӀэ-дэмышӀэу зэхигъэтэкъощт,
Ӏэзэгъу ымыгъотэу кӀодыщт.
16Ӏофыгъуих Зиусхьаным ылъэгъу мыхъурэр:[+]
17Пэгэ нэпшӀэеокӀыр,
бзэгупэ пцӀы къехьакӀыр,
лэжьэнчъэ лъыгъачъэр,[+]
18гухэлъ дэй ихъухьэр,
бзэджэгъэ фачъэр,[+]
19шыхьатнэпцӀыр;
анахьэу яблэнэрэу Ащ шӀогоӀуджэр:
зэш-зэшыпхъухэр зэфэгъэблынхэр[+].


ЗинэшӀэныр бжьыгъэу къэнэ

20СикӀал, уятэ иосыетхэр гъэлъапӀэх,
уянэ узщигъэгъуазэрэр щымыгъэзый[+].
21Ахэр егъашӀэм угу игъэлъых;
бгъэрышӀэу убгъэ тегъэлъых[+].
22УкӀомэ, ахэмэ уагъэгъозэщт,
учъыенэу угъолъыжьмэ, укъаухъумэщт;
укъэущыжьмэ, ахэр упчӀэжьэгъу къыпфэхъущтых[*].
23А осыетхэр – остыгъэба,
узщагъэгъуазэрэр – нэфыпсыба,
ушъый зафэм щыӀэныгъэм игъогу къыуегъэлъэгъуба[+].
24А осыетхэм бзылъфыгъэ бзаджэм ущаухъумэ,
хымэ шъузым ыбзэгоу узыумэхъырэм[+].
25УгукӀэ ащ идэхагъэ укӀэмыхъопс,
ынэхэм янэплъэгъу зыдемыгъэхьых,[+]
26бзылъфыгъэ хэтакӀор хьалыгъу такъыри ымыуас,
нэмыкӀылӀым ишъуз зэшакӀорэр о уищыӀэныгъэба.
27МашӀор гужъуакӀэм дэплъхьан плъэкӀына
уиджэнабгъэ химыстыкӀэу?
28МэшӀотэпым урыкӀон плъэкӀына
плъакъохэр къымыстэу?
29Къыпэблагъэм ишъуз зезыщэрэм къехъулӀэрэр джащ фэдэба:
ащ енэсрэр зэкӀэ мэпщынэ.
30ТыгъуакӀоу, гъаблэм зэригъалӀэрэм пае тыгъоу,
псэр къыгъэнэжьынэу Ӏабэрэм емыкӀушхо фалъэгъурэп,
31ау къаубытмэ, осибл рагъэтыщт,
зэкӀэ мылъкоу иӀэр Ӏахыщт[+].
32Зыгорэм ишъуз зинэ[†] дэзышӀрэр акъылынчъ;
аущтэу зекӀорэм ежь-ежьырэу зегъэкӀодыжьы[+].
33Ащ еощтых, емыкӀу рахыщт,
егъэшӀэрэ хьайнапэ къыхьыщт.
34ГуцэфэшӀыным лӀым губж лъэш регъэшӀышъ,
лъышӀэжь мафэм ащ гукӀэгъу къыхэфэщтэп[+].
35Сыд фэдэ лъыуаси ыгъэӀэсэщтэп,
сыд фэдиз шӀухьафтыни пӀихыщтэп.

### Яблэнэрэ усэр


Бзылъфыгъэ хэтакӀом узэриумэхъырэр

1СикӀал, сигущыӀэхэр пшъхьэ игъэлъых,
сиосыетхэр угу иубытэх[+].
2Сиосыетхэр гъэцакӀэхи, гъэшӀэ кӀыхьэ ухъущт,
узщызгъэгъуазэхэрэр нэкум фэдэу ухъумэх;[+]
3ахэр зыӀэкӀэубытэх,
мыжъобгъум тетхэгъэ гущыӀэхэу угу игъэлъых[+].
4АкъылышӀуагъэм: «О усшыпхъу», – еӀу,
зэхэшӀыкӀныгъэм Ӏахьыл-благъэкӀэ пэгъокӀ;
5ахэмэ хымэ шъузым ущаухъумэщт,
зыгорэм ишъуз ишъоубзэгу[+].
6Зэгорэм сиунэ шъхьангъупчъэ сиплъэу,
шъхьангъупчъэ пхъэ хъагъэм сыпхырыплъызэ,
7хьэрамыгъэ зыхэмылъхэм азыфагу итэу,
ныбжьыкӀэхэм ахэтэу кӀэлэ акъылынчъэ слъэгъугъэ,[+]
8урам къуапэу бзылъфыгъэ горэ зыщыпсэурэм дэжь ар зэпырыкӀыщтыгъэ,
ащ иунэ блэкӀыщтыгъэ,
9пчыхьэшъхьапэу чэпэзэхэогъум,
шӀункӀ къызщыхъоу нэм къыкӀэӀабарэр зыщымылъэгъурэм.
10Мары, бзылъфыгъэр ащ къыпэгъокӀы,
къахьпэ щыгъын щыгъэу, гухэлъ гъэнэфагъэ иӀэу[+].
11Къаигъэ ар, бырсыр,
ылъакъохэр унэм изагъэхэрэп;
12зэ урамым, зэ къэлэ утыгум,[†]
къогъу пэпчъ лъэхъур щедзы[+].
13Ащ кӀалэр къеубыты, ебэу,
ынэхэр мыущакоу реӀо:
14«Мамыр[†] къурмэнылыр[*] хьазыр:
сэ ситхьэлъанэ непэ згъэцэкӀэжьыгъ.
15Джащ фэшӀ сэ унэм сыкъикӀи сыкъыппэгъокӀыгъ,
сыплъыхъугъ сэ, джы укъэзгъотыгъ!
16СипӀэкӀор техъохэр теслъхьагъэх,
Мысырым къыращыгъэ шэкӀ къолэнхэр;
17мэӀэшӀу къызпихрэ уцхэу мирнэр
алоэр, корицэр сигъолъыпӀэ пызгъэугъ[+].
18НекӀо, пчэдыжьыр къэсыфэ шӀулъэгъукӀэ зыдгъэтхъэжьыщт,
ӀаплӀкъорэгъэу тызэрэгъэшӀощт.
19СилӀ унэм исэп –
ар гъогу чыжьэ техьагъ;
20тыжьын зыдэлъ ахъщалъэр ащ зыдиштагъ,
мэзакӀэм, мазэм из зыщыхъурэ мафэм, къэкӀожьыщт».
21ГъэшӀуабзэхэр риӀозэ дегъэхы,
гущыӀэ дахэкӀэ еумэхъы[+].
22А дэдэм кӀалэр ащ ыуж ехьэ,
цоу укӀыпӀэм ращалӀэрэм,
шъыхьэу тӀэсхъапӀэм ифагъэм фэдэу[*],[+]
23аджалыщэр зытефагъэм;
бзыоу, хъытыум ибыбэрэм фэдэу,
ымышӀэу, ащ ыпсэ зэрэщитыщтыр.
24Арышъ, сикӀалэхэр, шъукъысэдэӀу;
шъугу ишъуубытэх сигущыӀэхэр.
25Бзылъфыгъэ хэтакӀом илъагъо шъутемыхь,
ащ игъогупэхэм къащышъумыкӀухь;
26ащ фэдэ бзылъфыгъэм бэ ыгъэлъэпэуагъэр,
макӀэп ащ екӀодылӀагъэр.
27Ащ иунэ – хьадрыхэ екӀурэ гъогу,
аджалым узщыӀукӀэрэ ун[+].

### Яенэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм иджэмакъ

1АкъылышӀуагъэр арба къаджэрэр?
ЗэхэшӀыкӀныгъэр арба зымакъэ къэзыӀэтрэр[+]?
2ХэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм,
гъогу зэхэкӀыпӀэхэм адэжь ар къэуцу;
3къэлэ дэхьапӀэхэм адэжь,
къэлэпчъэӀухэм ар къащэкуо:
4«О цӀыфхэр, сэ шъо сыкъышъоджэ,
сымакъэ цӀыф лъэпкъым фэсэгъазэ.
5Хьэрамыгъэ зыхэмылъхэр, зежъугъас гулъытэм,
акъылынчъэхэм зэхэшӀыкӀныгъэр шъугу ишъуубыт[+].
6ШъукъэдаӀу, сыда пӀомэ анахь лъапӀэм сыкъытегущыӀэщт,
сӀупэхэм къадэкӀрэр шъыпкъэ.
7Сыбзэгупэ къыпыкӀыщтыр шъыпкъэ,
сӀупэхэм гущыӀэ нэпцӀыр ягущыкӀыгъу.
8ЗэкӀэ гущыӀэу къасӀохэрэр шъыпкъэх,
ахэлъэп ахэм къонщагъэрэ пцӀырэ.
9Ахэр зэкӀэ зэхэшӀыкӀныгъэ зыхэлъхэмкӀэ гурыӀогъошӀух,
шӀэныгъэ зэзгъэгъотыгъэхэмкӀэ зафэх.
10Тыжьыным ыпэ сиушъый,
дышъэ къабзэм нахьи шӀэныгъэр къашъуштэх,[+]
11сыда пӀомэ, акъылышӀуагъэр налмэс-налкъутэм нахь лъапӀ,
узкӀэхъопсэу узыфаемэ ащыщэу, ащ зыпари ебгъэпшэн плъэкӀыщтэп[+].
12Сэ, акъылышӀуагъэр, гулъытэм сыдэпсэу,
шӀэныгъэрэ губзыгъагъэрэ зэсэгъэгъотых.
13Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – ер плъэгъу мыхъуныр ары.
Пэгагъэр, зышӀошӀыжьыныр, ем игъогу,
пцӀы зыусрэ Ӏупэхэр сэ слъэгъухэ хъурэп[+].
14УпчӀэжьэгъумрэ акъыл зыхэлъ гупшысэмрэ сэ къыспкъырэкӀых;
зэхэшӀыкӀныгъэрэ кӀуачӀэрэ сиӀэх[+].
15Пачъыхьэхэр сэгъэпачъыхьэх;
тетыгъо зиӀэхэм шъыпкъагъэкӀэ хьыкум ашӀы.
16Пщыхэр сэгъэпщых,
цӀыф лъэрыхьэ пстэоу шъыпкъагъэм тетэу зекӀохэрэр.
17ШӀу сызылъэгъухэрэр сэри шӀу сэлъэгъух;
къыслъыхъухэрэм сэ сыкъагъотыщт[+].
18Сэ, акъылышӀуагъэм, щытхъурэ байныгъэрэ сиӀэх,
мыкӀодыжьын мылъкурэ гъэхъагъэрэ[*][+].
19Силэжьыгъэ дышъэм, анахь дышъэ къабзэм нахь дэгъу,
къыспыкӀрэр тыжьын хэшыпыкӀыгъэм нахь лъапӀ[+].
20Шъыпкъагъэм игъогу сырэкӀо,
зэфагъэм илъагъохэм,
21шӀу сызлъэгъухэрэм ӀахькӀэ сятэзэ,
ахэм яхьамбархэр мылъку лъапӀэкӀэ сэушъэх».


АкъылышӀуагъэм икъэхъукӀ

22«Сэ зэкӀэмэ апэ Зиусхьаным сыкъыгъэшӀыгъ,
пэсэрэ ӀэшӀагъэу Ащ иӀэхэм апэ;[+]
23зэкӀэмэ апэ дэдэ сэ, акъылышӀуагъэм[*], сыкъыгъэхъугъ,
ублапӀэм, дунаир ыгъэпсыным ыпэ.
24Хышхохэр къэмыхъухэзэ сэ сыкъэхъугъ,
псынэкӀэчъхэу псыр къызчӀэчъхэрэр щымыӀэхэзэ.
25Къушъхьэхэр ыгъэуцуным ыпэкӀэ,
Ӏуашъхьэхэм апэ сэ сыкъэхъугъ,[+]
26чӀыгухэу, губгъохэу,
дунаим тет сэпацэхэу Ащ къыгъэшӀыгъэхэм апэ.
27Ошъогухэр Ащ къызеӀэтхэм сэ сыщыӀэгъэхагъ,
чӀыгумрэ огумрэ ягъунапкъэ хышхом зытыретхэм,[+]
28ышъхьагъ ошъуапщэхэр зытырегъэуцохэм,
чӀычӀэгъ псынэкӀэчъ куухэр зегъэпсхэм[*],[+]
29хым игъунапкъэ Ащ зегъэнафэм,
псыхэр къыблэмыкӀынхэу зафегъэпытэм,
чӀыгум ылъачӀэ зырехъухьэм[+].
30Сыригъусагъ Ащ, сыӀэпэӀасэу,
мафэ къэс къысщыгушӀукӀэу,
ренэу Ащ ыпашъхьэ сыщычэфэу,
31сыщычэфэу Ащ ичӀыгу хъурае, сагъэгушӀуагъ цӀыф лъэпкъхэм.
32Арышъ, сикӀалэхэр, шъукъысэдэӀух,
сыхьатмафэ ежьэх силъагъохэр къэзыухъумэхэрэр[+].
33Сиушъый шъукъедэӀуи, акъыл хэшъух,
ар мыштэ шъумышӀы.
34Сыхьатмафэ ежьагъ цӀыфэу сэ къысэдэӀурэр,
мафэ къэс къэрэгъулэу сипчъэӀу Ӏутыр,
сипчъэ къэзгъэгъунэрэр.
35Сэ сыкъэзыгъотрэм щыӀэныгъэ ыгъотыщтба,
ащ шӀу Зиусхьаным къыфишӀэщтба,[+]
36ау сэ къыздезымыгъаштэрэм ежь зэрар зэрихыжьыщт,
сызылъэгъу мыхъурэмэ зэкӀэми лӀэныгъэр къыхахы».

### Ябгъонэрэ усэр


АкъылышӀуагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ узэрэрагъэблагъэрэр

1АкъылышӀуагъэм ежь пае унэ ышӀыгъ,
ащ кӀэсэнибл[†] фыхиуӀучӀыкӀыгъ.
2Ибылым щыщ ыукӀыгъ,
нахь гохь хъунэу санэм хэтакъохэр фишӀыгъэх,
Ӏанэр къыушъагъ.
3ИунэӀут бзылъфыгъэхэр ащ ыӀофтагъэх,
къалэм ихэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм макъэ щагъэӀунэу:[+]
4«Хьэрамыгъэ зыхэмылъ пстэури садэжь къэрэкӀу!»
Гулъытэ зимыӀэхэм акъылышӀуагъэм ареӀо:
5«ШъукъакӀу, сигъомлапхъэ шъушхы,
сисанэ шъуешъу, санэу хэтакъохэр зыфэсшӀыгъэм[+].
6ШӀэныгъэнчъагъэр ӀэкӀыб шъушӀи шъупсэущт,
зэхэшӀыкӀныгъэм игъогу шъурыкӀу».
7КӀэнэкӀалэр зыгъэгъуазэрэм емыкӀу къызфехьыжьы,
цӀыф бзаджэхэр къыхэзгъэщрэм зэрар зэрехыжьы.
8КӀэнэкӀалэр къычӀэбгъэщмэ – ащ уилъэгъу хъущтэп,
цӀыф акъылышӀор къычӀэгъэщи – ащ шӀу уилъэгъущт[+].
9АкъылышӀом еушъыйи, ар нахь акъылышӀо хъущт,
шъыпкъагъэ зиӀэр гъаси, ащ ишӀэныгъэ хигъэхъощт[+].
10Зиусхьаным ищынагъо гум илъыныр – акъылышӀуагъэм ылъапс,
Тхьэ ЛъапӀэр пшӀэныр – зэхэшӀыкӀныгъ[+].
11АкъылышӀуагъэр[*] уигъусэмэ, уимафэхэр бэгъощтхэба,
къэбгъэшӀэщт илъэсхэр кӀыхьащтхэба[+].
12О уакъылышӀомэ, пшъхьэ пае уакъылышӀу;
укӀэнэкӀалэмэ ор-орэу зэрар узфэхъужьы.
13Акъылынчъэр бзылъфыгъэ бырсырым фэд,
шъырытыгъэ хэлъэп, зыпари къыгурыӀорэп, ышӀэрэп[+].
14Ар иунэ пчъэӀупэ Ӏус,
къалэм ихэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм ащэтӀысы,
15гъогурыкӀоу блэкӀхэрэм ар къяджэ,
Ӏофхэм ауж итэу ягъогу тетэу кӀохэрэм:
16«Хьэрамыгъэ зыхэмылъ пстэури садэжь къэрэкӀу!»
Гулъытэ зимыӀэхэм ащ ареӀо:
17«Псы тыгъугъэр ӀэшӀу,
гъэбылъыгъэкӀэ ашхырэ гъомлапхъэр гохьы!»[+]
18Ау, лӀэныгъэм игъогу зэрэфищэхэрэр ахэм ашӀэрэп,
ащ къыфеблэгъагъэхэр хьадрыхэ мэшэм ишӀункӀ зэрэхэтыщтхэр.

### ЯпшӀэнэрэ усэр


Сэлмэн къыӀогъэ гущыӀэжъхэр

(я 10:1-рэ – я 22:16-рэ усэхэр)

1Сэлмэн игъэсэпэтхыдэхэр:
Къо акъылышӀом тыр егъэгушӀо,
ау къо акъылынчъэр – ным игукъау[+].
2Хьалэлэу мыугъоигъэ мылъкум шӀуагъэ къыхьырэп,
ау шъыпкъагъэм зигъонэмыс аджалым ущеухъумэ[+].
3Шъыпкъагъэ зиӀэхэр мэлэкӀэлӀэным Зиусхьаным щиухъумэщтых,
цӀыф бзаджэхэм шъхьэзыфэшӀу гухэлъхэу зыфалӀэхэрэр къадигъэхъущтхэп[+].
4Ӏэджэ-быджэхэм тхьамыкӀагъом ухащэ,
ау Ӏэужьырхэм байныгъэ къыпфахьы[+].
5Гъэмафэм лэжьыгъэ зыугъоирэ къор акъылышӀу,
ау лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом чъыерэ къом емыкӀу къехьы.
6Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашъхьэкӀэ Зиусхьаным ынэшӀу къащифэщт,
цӀыф бзаджэхэм жъалымыгъэр аушъэфы.
7Шъыпкъагъэ зиӀэхэр шӀукӀэ агу къэкӀыжьых,
ау цӀыф бзаджэхэм ацӀэ къыраӀожьыхэщтэп[+].
8ЗыгукӀэ акъылышӀом осыетхэр икъабылых,
ау делэ гущыӀэрэим зегъэкӀодыжьы.
9Зыгу къабзэу щыӀэр щынэгъончъэу псэущт,
ау гъогу къуанщэ къыхэзыххэрэр аужыпкъэм раубытылӀэх[+].
10НакӀэ къэзышӀырэм гумэкӀ къыпфехьы,
делэ гущыӀэрыем зегъэкӀодыжьы[+].
11Шъыпкъагъэ зиӀэм ыжэ къыдэкӀырэр щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
ау цӀыф бзаджэхэм жъалымыгъэр аушъэфы[+].
12Зэфэмылъэгъуныгъэм зэмызэгъыныгъэр къегъэущы,
ау шӀулъэгъум псэкӀод пстэури егъэгъу[+].
13ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм къыӀорэм акъылышӀуагъэ хэлъ,
акъылынчъэхэм акӀыб бэщыр илъ[+].
14ЦӀыф акъылышӀохэм шӀэныгъэр къагъэгъунэ,
ау акъылынчъэм ыжэ къыдэкӀырэм кӀодыгъор къегъэблагъэ[+].
15Баим имылъку пытапӀэм фэд,
тхьамыкӀэм итхьамыкӀагъэ кӀодыпӀэм фещэ[+].
16Шъыпкъагъэ зиӀэм ишӀухьафтыныр – щыӀэныгъ,
цӀыф бзаджэм къылэжьрэр – псэкӀод[+].
17Ушъыим зынаӀэ тезыдзэрэр – щыӀэныгъэ гъогум тет,
ау гыем емыдэӀурэр мэгъуащэ[+].
18Зэфэмылъэгъужьыныгъэр зыгъэбылърэм ыбзэгу пцӀы телъ,
ямыхьакъ атезылъхьэрэр акъылынчъ.
19ГущыӀэрыем псынкӀэу псэкӀод къегъахъэ,
ау зыбзэгу зыӀыгъын зылъэкӀырэр акъылышӀу[+].
20Шъыпкъагъэ зиӀэм къыӀорэр тыжьын хэшыпыкӀыгъ,
цӀыф бзаджэхэм ягупшысэ макӀэ ыуасэр.
21Шъыпкъагъэ зиӀэхэм къаӀохэрэр бэмэ ӀэпыӀэгъу афэхъу,
ау акъылынчъэхэр яакъылынчъагъэ екӀодылӀэх.
22Зиусхьаным ынэшӀу зыщифэрэр егъэбаи,
ӀофшӀэн къин ошӀэкӀэ нахь бай ухъущтэп.
23Акъылынчъэм бзаджэ ышӀэмэ мэчэфы,
ау зэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэр акъылышӀуагъэм егъэтхъэжьы[+].
24ЦӀыф бзаджэхэм зыщыщынэхэрэр къяхъулӀэщт,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашӀоигъохэр къадэхъущтых[+].
25Жьыуаер зэрэшъхьарыкӀрэм фэдэу цӀыф бзаджэхэр бзэхыщтых,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм ылъапсэ пытэу къэнэщт[+].
26Хэфэпсым[*] цэхэр зэригъэкӀодхэрэм, Ӏугъом нэр зэрэристыкӀрэм
фэд фэмыфыр зыӀофтэхэрэмкӀэ[+].
27Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным гъашӀэр егъэкӀыхьэ,
ау цӀыф бзаджэм игъашӀэ кӀыхьэ хъущтэп[+].
28Шъыпкъагъэ зиӀэм игугъапӀэ – гушӀуагъокӀэ еухы,
ау цӀыф бзаджэр зыщыгугъырэр къыдэхъущтэп[+].
29Зиусхьаным игъогу цӀыфэу зэфэныгъэ зыхэлъхэмкӀэ гъэбылъыпӀэ,
ау бзэджагъэ зезыхьэхэрэмкӀэ кӀодыпӀэ.
30Шъыпкъагъэ зиӀэр егъашӀэм лъэпэощтэп,
ау цӀыф бзаджэхэр чӀыгум щыпсэущтхэп[+].
31Шъыпкъагъэ зиӀэм акъылышӀогъэ гущыӀэхэр къеӀох,
ау пцӀы къызпыкӀрэ бзэгур паупкӀыщт[+].
32Шъыпкъагъэ зиӀэм игущыӀэ ӀэшӀу,
ау цӀыф бзаджэмэ ажэ мыхъун нэмыкӀ къыдэкӀырэп.

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ усэр

1Щэчэлъэ мытэрэзхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шэпхъэ тэрэзыр Ащ шӀогонэс[+].
2Пэгагъэм емыкӀу къыкӀэлъэкӀо,
ау цӀыф шъырытыр акъылышӀу[+].
3Зэфагъэ зыхэлъхэм ягукъэбзагъэ шъыпкъагъэкӀэ ыгъэзекӀощтых,
ау нэпцӀхэр якъонщагъэхэм якӀодылӀэщтых[+].
4Мылъкум Зиусхьаным игубж укъыӀэкӀихыщтэп,
ау шъыпкъагъэм зигъонэмыс аджалым ущиухъумэщт[+].
5Зыгу къабзэхэм яшъыпкъагъэ гъогур къафеузэнкӀы,
ау цӀыф бзаджэр имыхъо-мышӀагъэмэ агъэлъэпао[+].
6Зэфагъэ зыхэлъхэр яшъыпкъагъэ къыгъэнэжьыщтых,
ау къумалхэр шъхьэзыфэшӀу гухэлъхэм зэлъаубытыщтых[+].
7ЦӀыф бзаджэр зылӀэкӀэ игугъапӀэхэри дэлӀэжьых,
бзэджашӀэхэр зыщыгугърэ мылъкур мэкӀодыжьы[+].
8Шъыпкъагъэ зиӀэр тхьамыкӀагъом къыхэкӀыжьы,
ащ ычӀыпӀэ гузэжъогъум бзэджашӀэр хэфэ[+].
9Зиусхьаным ищынагъо зыгу имылъым къыпэблагъэр[†] ыбзэгу екӀодылӀэ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм яшӀэныгъэкӀэ зыкъаухъумэжьыщт.
10Шъыпкъагъэ зиӀэхэм шӀу къадэхъумэ, къалэр мэгушӀо,
бзэджашӀэхэр кӀодхэмэ гушӀогъошхом зыкъеӀэты[+].
11Зэфагъэ зыхэлъхэм анэшӀукӀэ къалэм хахъо ешӀы,
цӀыф бзаджэхэм абзэгу ар зэхекъутэ[+].
12Къыпэблагъэр зэзымыпэсыжьрэр акъылынчъ,
ау зэхэшӀыкӀныгъэ зыхэлъым зыпари къыӀорэп.
13Бзэгу зыхьырэм шъэфхэм ашъхьэ къырехы,
ау цӀыф цыхьэшӀэгъум шъэфыр къегъэгъунэ[+].
14Зыгъэгъозэн пащэ зимыӀэ лъэпкъыр кӀодыщт,
ау упчӀэжьэгъубэ зиӀэр къэнэщт[+].
15Зыгорэм шэс[†] фэхъурэм тхьамыкӀагъо къызыфехьыжьы,
ау афэшэсыныр зимыкӀасэр – рэхьатэу псэущт.
16Бзылъфыгъэу шӀыкӀашӀом щытхъу къелэжьы,
хъулъфыгъэу мышъхьахрэр[*] мылъкум фэлажьэ.
17ЦӀыф гукӀэгъушӀым федэ къызфехьыжьы,
ау жъалымым зэрар зэрехыжьы.
18ЦӀыф бзаджэм къыӀэкӀэхьэрэ федэр нэпцӀы,
ау шъыпкъагъэр езыутрэм шъыпкъэныгъэр лэжьыгъэшӀоу егъотыжьы[+].
19Шъыпкъагъэм упылъмэ уунэщт,
ау ем улъычъэмэ уунэхъущт[+].
20Хьилагъэ зыхэлъ цӀыфхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
ау зыгу къабзэхэр Ащ игонэсых[+].
21Шъыпкъэ дэд: цӀыф бзаджэм пщыныжь зэрихьыщтыр,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм къытекӀыгъэхэр къэнэжьыщтых[+].
22Къом ыпэбзыджын илъ дышъэ хъурджанэм[†] фэд,
дахэу, бзылъфыгъэ шӀыкӀаер.
23Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашӀоигъохэм якӀэухыр дэгъу,
ау цӀыф бзаджэхэм – фыртын.
24Зыр хьалэлэу мэгуащэмэ, ибайныгъэ хэхъо,
адрэм имылъку лъэшэу къегъэгъунэми, тхьамыкӀэ мэхъу[+].
25ЦӀыфэу зыгукӀэ хьалэлым нэхъой иӀэщт,
псы езгъашъохэрэм ежьыми псы къыратыжьыщт[+].
26Чарэ[†] лъыхъоу[*], лэжьыгъэр зыгъэбылърэм цӀыфхэр ебгых,
ау лэжьыгъэр языщэрэм Тхьэм ынэшӀу къыщифэнэу фэлъаӀох[+].
27ШӀушӀэным фаблэрэм Тхьэм ишӀуагъэ къыӀукӀэщт,
ау ем лъыхъурэм ер къыфэкӀощт[+].
28Мылъкум къосыр тефэщт,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэр тхьэпэ шхъуантӀэу къэтӀэмыщтых[+].
29Иунагъо изытэкъухьэрэм икӀэн жьыбгъэм зэрехьажьы,
акъылынчъэр акъылышӀом ипщылӀыщт.
30Шъыпкъэныгъэр – щыӀэныгъэм ичъыг,
акъылышӀом цӀыфхэр зэрещалӀэх[+].
31Шъыпкъагъэ зиӀэм мы чӀыгум къыщилэжьыгъэр мары щигъотыжьыщт,
цӀыф бзаджэхэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ зэрэпщынэщтхэм джащ фэдэу уицыхьэ тегъэлъ[+].

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ усэр

1Ушъыир шӀу зылъэгъурэм шӀэныгъэр шӀу елъэгъу,
гыер зылъэгъу мыхъурэр – мыкъ-мыдж[+].
2ЦӀыф дэгъум Зиусхьаным шӀу къыфишӀэщт,
хьилагъэ зезыхьэрэр Ащ ыгъэпщынэщт.
3Бзаджэ зышӀэрэм ылъачӀэ пытэщтэп,
шъыпкъагъэ зиӀэм ылъапсэ пытэщт[+].
4Бзылъфыгъэ къабзэр ишъхьэгъусэкӀэ тандж,[†]
ау емыкӀушӀэ шъузыр къупшъхьэгъэшъу узым фэд[+].
5Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ягухэлъхэр зафэх,
цӀыф бзаджэхэм яушъыйхэр – хьилагъ[+].
6ЦӀыф бзаджэхэм ягущыӀэ – хьадрыхэ лъэдан,
зэфагъэ зыхэлъхэм ягущыӀэ цӀыфхэр къеухъумэх[+].
7ЦӀыф бзаджэхэр фэххэмэ мэкӀодыпэх,
шъыпкъагъэ зиӀэм иунагъо къэнэщт.
8ЦӀыф акъылышӀом ищытхъу аӀо,
тэрэзыджэу гупшысэрэм нэмыплъ раты.
9ЦӀыф къызэрыкӀоу ежь-ежьрэу ышъхьэ фэлэжьэжьрэр[*] нахьышӀу,
лъэрыхьэу зыкъэзыгъэлъагъоу ышхын зимыӀэм нахьи.
10Шъыпкъагъэ зиӀэм ибылыми ыгу фэгъу,
ау цӀыф бзаджэм игукӀэгъуи жъалымыгъ[+].
11ИчӀыгу зылэжьрэр шхыным щыкӀэщтэп,
федэ къэзымыхьрэ Ӏофхэм ауж итыр акъылынчъ[+].
12ЦӀыф бзаджэр ежь фэдэхэм яӀахьэ кӀэнэцӀы,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм алъапсэ зедзы[*].
13ЦӀыф бзаджэр ипцӀыусыгъэ елъэхъэжьы,
шъыпкъагъэ зиӀэр тхьамыкӀагъом къыхэкӀыжьы[+].
14КъыӀогъэ гущыӀэхэм яшӀуагъэ цӀыфым егъотыжьы,
хьалэлэу Ӏоф зышӀэрэм къылэжьыгъэ федэр ӀокӀэжьы[+].
15Зытет гъогур делэм шӀозаф,
ушъыим едэӀурэр акъылышӀу[+].
16Делэм игубж а сыхьатым къегъэлъагъо,
зэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэм шъхьакӀо рахми зещыӀэ[+].
17Фэшъыпкъэныгъэ зыхэлъ шыхьатым шъыпкъэр къеӀо,
шыхьат нэпцӀым къыӀорэр пцӀызакӀ[+].
18Мыгупшысэу къэгущыӀэрэм къыӀорэм чатэу уеуӀэ,
акъылышӀом игущыӀэ уегъэхъужьы[+].
19ГущыӀэ шъыпкъэр егъэшӀэрэу къэнэжьы,
ау пцӀым игъашӀэ – нэгъэупӀэпӀэгъу[+].
20ШӀэпхъэджагъэ зышӀэрэм ыгу хьилагъэ илъ,
мамыр[†] зыхэлъ ушъыир зытырэм – гушӀуагъо.
21Шъыпкъагъэ зиӀэм тхьамыкӀагъо къехъулӀэщтэп,
бзэджашӀэхэм ящыӀэныгъэ къинихьагъу закӀэу зэхэт[+].
22Зыбзэгу пцӀы телъхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
зигущыӀэ фэшъыпкъэхэр Ащ игонэсых[+].
23ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм ишӀэныгъэ къыгъэлъагъорэп,
акъылынчъэм иделагъэ зэкӀэми янэрылъэгъу[+].
24Гуетныгъэ зиӀэхэм тетыгъо яӀэщт,
армэухэр пщылӀыщтых.
25Гум илъ гумэкӀым цӀыфыр егъэчэфынчъэ,
гущыӀэшӀум егъэчэфы.
26Шъыпкъагъэ зиӀэхэр адрэ цӀыфхэм анахь насыпышӀох,
цӀыф бзаджэхэр гъощэщтых[*].
27ШэкӀо шъхьахынэм ыгъэжъэнэу псэушъхьэ къыушэкӀурэп,
цӀыф чаныр мылъку щыкӀэщтэп[*].
28Шъыпкъагъэм игъогу щыӀэныгъэм екӀу,
ар лъэгъо дэгъу, лӀэныгъэм ущеухъумэ.

### ЯпшӀыкӀущэнэрэ усэр

1КӀэлэ акъылышӀор тым иушъый едэӀу,
кӀэнэкӀалэр гыем едэӀурэп[+].
2ЦӀыфым ыжэ гущыӀэ дахэ къыдэкӀмэ, псэукӀэшӀощт,
ау нэпцӀхэр зыфалӀэхэрэр жъалымыгъ[+].
3Жэм къыдэкӀыщтым фэсакърэм ищыӀэныгъэ къеухъумэ,
мыгупшысэу гущыӀэрэм зегъэкӀодыжьы[+].
4Шъхьахынэр зэкӀэмэ афэлӀэ, ау зыпари ыгъотрэп,
гуетныгъэ зыхэлъым ишӀоигъоныгъэ къыдэхъу[+].
5Шъыпкъагъэ зиӀэм пцӀыр ылъэгъу хъурэп,
бзэджашӀэм хьайнапи емыкӀуи къызфехьыжьы.
6Шъыпкъагъэм зигъогу занкӀэхэр къеухъумэх,
псэкӀодым бзэджашӀэр екӀодылӀэ[+].
7Зым зыпари имыӀэу баеу зыкъегъэлъагъо,
адрэм бай дэдэзэ тхьамыкӀэу закъыщегъэхъу[+].
8МылъкукӀэ баим ищыӀэныгъэ къещэфыжьы,
тхьамыкӀэм гые зэхихрэп[*].
9Шъыпкъагъэ зиӀэхэр нэфынэ шӀэтэхых,
бзэджашӀэхэм яостыгъэ кӀосэщт.
10Пэгагъэм зэмызэгъныгъэр къыкӀэлъэкӀо,
ау ушъыим едэӀурэм акъылышӀуагъэ егъоты[+].
11ПкӀэнтӀэпскӀэ къэмылэжьыгъэ мылъкум псынкӀэу хэкӀы,
игъорыгъозэ угъуаерэм имылъку хэхъо.
12ГугъапӀэу бэрэ узажэрэм гур егъэпшъы,
шӀоигъоныгъэу къыбдэхъурэр – щыӀэныгъэм ичъыг[+].
13РаӀорэм емыдэӀурэм ежь-ежьырэу зэрар зэрехыжьы,
осыетыр зыгъэцакӀэрэм тын егъоты.
14АкъылышӀом узщигъэгъуазэрэр – щыӀэныгъэми икъэкӀуапӀ,
хьадэгъу лъэхъуми ущеухъумэ[+].
15Ӏушыгъэ зыхэлъым ищытхъу аӀо,
къумалым игъогу хьылъэ.
16ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр шӀэныгъэм тетэу мэзекӀо,
акъылынчъэм иделагъэ къегъэлъагъо[+].
17ЛӀыкӀо бзаджэр тхьамыкӀагъо хэфэ,
ау шъыпкъагъэ зыхэлъ лӀыкӀом уегъэхъужьы[+].
18Ушъыир зэмыпэсыным тхьамыкӀагъорэ хьайнапэрэ къыхэкӀы,
гыем едэӀурэм щытхъу фаӀо[+].
19ШӀоигъоныгъэу къыбдэхъугъэр псэм шӀоӀэшӀу,
бзэджэшӀэным зыщадзыеныр акъылынчъэхэм агу къафидэрэп.
20АкъылышӀохэр зигъогогъур акъылышӀо хъущт,
делэ уцогъу зиӀэм тхьамыкӀагъо къызфехьыжьы.
21ПсэкӀод зышӀэрэм ер ыуж ит,
шъыпкъагъэ зиӀэмэ шӀур тынэу агъоты.
22ЦӀыфышӀум икӀалэхэми ахэм якӀэлэжьхэми мылъкур кӀэнэу къафегъанэ,
ау псэкӀод зышӀэхэрэм ямылъку шъыпкъагъэ зиӀэхэм аӀэкӀэхьэ[+].
23ТхьамыкӀэм ихьэсэ жъуагъэ лэжьыгъэ бэгъуагъэ къикӀыгъэми,
зэфэнчъагъэм ар шӀуегъэкӀодыжьы.
24Бэщым шъхьасрэм икӀалэ шӀу ылъэгъурэп,
цӀыкӀузэ ащ игъэсэн езгъажьэрэм шӀу елъэгъу[+].
25Шъыпкъагъэ зиӀэм ифэныкъуагъэ ригъэкъунэу амал иӀ,
ау бзэджашӀэр ныбэнэкӀэу къэнэ[+].

### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ усэр

1Бзылъфыгъэ акъылышӀомэ унагъо ашӀэщт,
акъылынчъэхэм аӀэшъхьитӀукӀэ ар зэхагъэтэкъощт.
2Зэфагъэм тетэу псэурэм Зиусхьаным ищынагъо ыгу илъ,
ау пцӀым игъогу рыкӀохэрэм Ащ нэмыплъ рахы[+].
3Акъылынчъэр иделэгъэ гущыӀэ егъэпщынэжьы[*],
акъылышӀохэр ягущыӀэ ежьхэр къегъэгъунэх[+].
4Цу зыдэщымыӀэм шхынлъэр щынэкӀ[*],
цум ыкӀуачӀэ зыгъэфедэрэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къехьыжьы.
5Шъыпкъагъэ зыхэлъ шыхьатым пцӀы ыусрэп,
ау шыхьат нэпцӀым пцӀыр ижьыкъэщэгъу[+].
6КӀэнэкӀалэр акъылышӀуагъэм лъэхъу – ыгъотрэп,
зэхэшӀыкӀ зиӀэ цӀыфым шӀэныгъэр къыфэпсынкӀ[+].
7Делэм пэчыжьэ зышӀ –
гущыӀэ Ӏуш ащ ыжэ къыдэкӀыщтэп.
8ЗыдакӀорэр ышӀэныр зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм иакъылышӀуагъ,
делэхэм яделагъэ къыхэкӀэу загъэгъощэжьы.
9Делэр псэкӀодшӀагъэм дэхьащхы[*],
зэфагъэ зыхэлъхэм Зиусхьаным шӀу къафишӀэщт.
10Псэм игукъауи игушӀуагъуи гур ары зышӀэрэр,
зыгорэм ахэр дигощын ылъэкӀрэп.
11БзэджашӀэм иунэ зэрапхъощт,
зэфагъэ зыхэлъым ипсэупӀэ бэгъощт[+].
12ЦӀыфым зафэу къышӀошӀэу гъогу щыӀ,
аужыпкъэм ар лӀэныгъэм уфэзыщэрэ гъогоу[+].
13Ущхы пэтми угу узэу мэхъу,
гушӀуагъор гукъаокӀэ ыухыжьэу къыхэкӀы[+].
14Гъогу тэрэзым зыгукӀэ текӀыгъэм ифэшъуашэ ыгъотыщт,
ау цӀыфышӀум ишӀушӀагъэ кӀодыщтэп.
15Хьэрамыгъэ зыхэмылъым зэхихрэр ышӀошъ мэхъу,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр лъэбэкъоу ыдзрэ пэпчъ лъэплъэжьы.
16АкъылышӀор сакъ, ем зыщедзые;
делэр губжыпх, телъэдагъэкӀэ мэпсэу.
17Губжыпхэм делагъэ ешӀэ,
хьилэр алъэгъу хъурэп.
18Хьэрамыгъэ зыхэмылъым делагъэ къехъулӀэ,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр шӀэныгъэм къегъэдахэ.
19БзэджашӀэхэм цӀыф дэгъухэм шъхьащэ афашӀыщт,
цӀыф бзаджэхэр шъыпкъагъэ зиӀэм ипчъэӀу щылъэӀощтых[+].
20ТхьамыкӀэр къыпэблагъэхэми шӀу алъэгъурэп,
ау баим ныбджэгъубэ иӀ[+].
21Къыпэблагъэм нэмыплъ езытрэм псэкӀод къегъахъэ, –
тхьамыкӀэм шӀу фэзышӀэрэр сыхьатмафэ ежьэ[+].
22Ер изыхъухьэхэрэр гъогум текӀыгъэхэба?
ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ дэгъугъэм игъусэх.
23Ӏоф хьылъэ пэпчъ федэ къыхэкӀы,
гущыӀэ нэкӀым тхьамыкӀагъом уфещэ[+].
24АкъылышӀомэ ятанджыр байныгъ,
акъылынчъэм иделагъэ нэмыкӀ делагъэмэ уафещэ[*],
25Шъыпкъагъэ зыхэлъ шыхьатым цӀыфыпсэр къегъанэ,
ау хьилэм пцӀыр ижьыкъэщэгъу.
26Зиусхьаным ищынагъо цӀыфым ыгу илъыныр цыхьэшӀэгъу пыт,
икӀалэхэмкӀи ежьыркӀи шъхьэегъэзыпӀ.
27Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр щыӀэныгъэми икъэкӀуапӀ,
хьадэгъу лъэхъуми ущеухъумэ[+].
28ЦӀыфыр бэмэ, пачъыхьэм ищытхъу ины,
ау цӀыфыр макӀэмэ, Ӏэшъхьэтетым тетыгъор шӀокӀоды.
29ЗищэӀагъэ иным изэхэшӀыкӀыныгъи ины,
губжыпхэм иделагъэ къегъэлъагъо[+].
30Зыгу рэхьатым ыпкъышъол псэу,
хьагъушъугъуныр къупшъхьэр зыгъэшъурэ узым фэд[+].
31ТхьамыкӀэр езыгъэзырэм КъэзгъэшӀыгъэм нэмыплъ реты,
ау егъэзыгъэм шӀу фэзышӀэрэм Тхьэр егъэлъапӀэ[+].
32Бзаджэ зышӀэрэр ибзэджэшӀагъэ екӀодылӀэжьыщт,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм зэфагъэр[*] шъхьэегъэзыпӀэ фэхъущт.
33ЗэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэхэм агу акъылышӀуагъэр щырэхьат,
делэхэми ащ хэшӀыкӀ горэ фыряӀ.
34Шъыпкъагъэм цӀыф лъэпкъыр еӀэты,
псэкӀодшӀагъэм емыкӀу цӀыфхэм къафыхэкӀы.
35Гулъытэ зиӀэ Ӏумэтыр[†] пачъыхьэм игуап,
ау емыкӀу къыфэзыхьрэм ащ игубж тефэщт.

### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ усэр

1Джэуап шъабэм зышъэ икӀыгъэр егъэӀасэ,
ау гущыӀэ гуаом губж уегъэшӀы[+].
2АкъылышӀом ыбзэ шӀэныгъэр гохьы ешӀы,
акъылынчъэм ыжэ делагъэр къыдэтэкъу[+].
3Зиусхьаным ынэхэм зэкӀэри алъэгъу,
цӀыф бзаджэми цӀыфышӀуми ар алъэплъэ.
4Узыгъэхъужьрэ гущыӀэр щыӀэныгъэ къэзытрэ чъыг,
бзэгу нэпцӀым псэр егъэтакъо[+].
5Акъылынчъэм ятэ иушъый нэмыплъ реты,
гыем едэӀурэм гулъытэ хэлъ.
6Шъыпкъагъэ зиӀэм иунэ мылъкушхо илъ,
ау бзэджашӀэм ихахъо тхьамыкӀагъо къыфехьы.
7АкъылышӀомэ къаӀорэмэ шӀэныгъэм зырагъэушъомбгъу,
ау делэм ащ фэдэ амал иӀэп.
8БзэджашӀэхэм якъурмэнхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау зэфагъэ зыхэлъхэм ятхьэлъэӀу Ар егъэчэфы[+].
9ЦӀыф бзаджэхэм ягъогу Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау шъыпкъагъэм пылъыр Ащ шӀу елъэгъу.
10Гъогу тэрэзым дэхрэм пшъэдэкӀыжь лъэш ыхьыщт,
гыер зылъэгъу мыхъурэр кӀодыщт[+].
11Хьадрыхэри чӀычӀэгъ шӀункӀри Зиусхьаным къыфызэӀухыгъэх,
ау ащ нахь лъэшэу цӀыфыгухэм Ар ащыгъуаз[+].
12КӀэнэкӀалэм гые раӀомэ икӀасэп,
упчӀэжьэгъукӀэ акъылышӀом зыфигъазэрэп.
13Гур чэфмэ, нэгури чэф,
ау гум гукъао зыщилъым псэри нэшхъэй хэт[+].
14ЗэхэшӀыкӀ зиӀэр шӀэныгъэм гукӀэ фэщагъ,
акъылынчъэхэм делагъэкӀэ загъэшхэкӀы[+].
15Егъэзыгъэм имафэхэр нэшхъэих,
зыгу гушӀуагъо имыкӀрэм имэфэкӀ зэпыт.
16Зиусхьаным ищынагъо угу илъэу макӀэ бгъотмэ нахьышӀу,
мылъкушхо уиӀэу гумэкӀым ухэтыным нахьи[+].
17ХэтэрыкӀ закӀэми уикӀасэм дэпшхымэ нахьышӀу,
ныбгъэшъум[†] хэшӀыкӀыгъэ гъомлапхъэр уиджагъом дэпшхын нахьи[+].
18Губжыпхэм зэнэкъокъухэрэр зэкӀегъаблэх,
щыӀагъэ зиӀэм зэмызэгъхэрэр егъэрэхьатых[+].
19Мыпсэу-мылажьэм игъогу пэнэ зэхакӀ,
зэфагъэ зыхэлъым илъагъо хэхыгъ[+].
20Къо акъылышӀом тыр егъэгушӀо,
ау акъылынчъэм янэ нэмыплъ реты[+].
21Делэм акъылынчъагъэр игушӀуагъу,
акъыл зыхэлъыр занкӀэу макӀо[+].
22УпчӀэжь зыхэмылъ гухэлъхэр зэхэтакъох,
упчӀэжьэгъур зибэм ахэр къадэхъух[+].
23Джэуап тэрэзыр гушӀуагъо,
игъом къэӀогъэ гущыӀэри сыдэу дэгъуа![+]
24АкъылышӀом ищыӀэныгъэ гъогур дэкӀуае,
хьадрыхэ ехрэ гъогур ӀуегъэкӀоты[+].
25Пагэхэм яунэ Зиусхьаным ахигъэкӀодыкӀыщт,
ау шъузабэхэм ячӀыгу гъунапкъэ Ащ ыгъэпытэщт[+].
26ЦӀыф бзаджэхэм ягухэлъхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау фэбагъэ зыхэлъ гущыӀэхэр Ащ шӀокъабзэх[+].
27Зэфагъэ зыхэмылъ федэ лъыхъурэм иунагъо ретэкъухьажьы,
къолъхьэштэныр зылъэгъу мыхъурэр псэущт[+].
28Шъыпкъагъэ зиӀэм джэуапыр гукӀэ зэрегъафэ,
цӀыф бзаджэхэм ер ажэ къыдэтэкъу[+].
29Зиусхьаныр[†] бзэджашӀэхэм апэчыжь,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятхьэлъэӀу зэхехы[+].
30Нэфынэр къызкӀихрэ нэплъэгъум гур егъэчэфы,
къэбарышӀум пкъышъолыр егъэпытэ[+].
31Федэ къызхэкӀрэ гыем едэӀурэр
акъылышӀохэм ащыщ мэхъу.
32Ушъыир щызгъэзыерэм ежь-ежьрэу зэрар зэрехыжьы,
гыем едэӀурэм зэхэшӀыкӀныгъэ егъоты[+].
33Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным акъылышӀуагъэм хегъахъо,
шъырытныгъэм щытхъур къыкӀэлъэкӀо[+].

### ЯпшӀыкӀухэнэрэ усэр

1ЦӀыфхэм гухэлъхэр ашӀых,
ау Зиусхьаным ыӀуагъэр ары хъущтыр[+].
2ЦӀыфым ышӀэрэ пстэури ежь шӀотэрэз,
ау Зиусхьаным гум илъыр ещэчы[+].
3Зиусхьаным уиӀофхэр фэгъазэхи,
уигухэлъхэр къыбдэхъущтых[+].
4ЫшӀэхэрэм зэкӀэм ателъытагъэу Зиусхьаным ушъхьагъу иӀ,
аужыпкъэм цӀыф бзаджэр пщынэжь мафэм пае къыгъэхъугъ[+].
5ЗыгукӀэ пэгэ пстэури Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ мыпщынэу ащ фэдэр къэнэщтэп[+].
6ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ мысагъэр агъэгъу,
Зиусхьаным ищынагъо гум илъмэ, ем зыщэодзые[+].
7ЦӀыфым хихыгъэ гъогум Зиусхьаныр[†] егъэразэмэ,
ипыйхэми арегъэшӀужьы[+].
8Шъыпкъагъэ зыхэлъ макӀэр нахьышӀу
зэфэнчъагъэр къызэбэкӀырэ федэшхом нахьи[+].
9ЦӀыфым ыгукӀэ лъагъор зэрегъафэ,
ау Зиусхьаныр ары лъэубэкъур ащ щезгъэшӀрэр[+].
10Пачъыхьэр Зиусхьаным[*] ыцӀэкӀэ къэгущыӀэ,
хьыкум ышӀмэ, хэукъорэп[+].
11Щэчэлъэ тэрэзым Зиусхьаныр егъэразэ,
шэпхъэ тэрэзри Ащ къыбгъодэкӀы[+].
12Ятетыгъо шъыпкъагъэм егъэпытэшъ,
хэбзэнчъэ Ӏофыр пачъыхьэхэм ягущыкӀыгъу[+].
13Шъыпкъэр къызтекӀрэ Ӏупэхэр пачъыхьэм шӀодэгъух,
зигущыӀэ зафэри ащ шӀу елъэгъу[+].
14Пачъыхьэм игубж лӀэныгъэм илӀыкӀоми,
акъылышӀом егъэгупсэфы[+].
15Пачъыхьэ нэгум инэф щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
ащ ынэшӀу гъэтхэ ощхыр къэзыхьрэ ошъуапщэм фэд[+].
16АкъылышӀуагъэм уфэблэныр дышъэм нахьи нахь дэгъу,
зэхэшӀыкӀыныгъэр къыхэпхыныр тыжьыным нахьышӀу[+].
17Зэфагъэ зыхэлъхэм ягъогу ем ебгъукӀо,
зигъогу зыухъумэрэм ыпсэ къеухъумэжьы.
18Пэгагъэм кӀодыпӀэм уфещэ,
шъхьэгъэшӀожьыным фэхыныр къыкӀэлъэкӀо[+].
19Шъырытэу тхьамыкӀэхэм урягъусэныр нахьышӀу,
пагэхэм къонтхъыр[†] адэбгощыным нахьи.
20АкъылыгъэкӀэ Ӏофыр зэшӀозыхрэм шӀугъэ егъоты,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэр сыхьатмафэ ежьэ[+].
21АкъылышӀом зэхэшӀыкӀ иӀэу алъытэщт,
гущыӀэ ӀэшӀум шӀэныгъэм хигъэхъощт.
22Ӏушыгъэр зиӀэхэмкӀэ щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
акъылынчъэр иделагъэ егъэпщынэ[+].
23АкъылышӀом игущыӀэ гъэсэныгъэ хэлъ,
игущыӀэхэм шӀэныгъэм хагъахъо.
24Фэбагъэ зыхэлъ гущыӀэхэр – шэко шъоу[†] гъуаткӀу,
псэм шӀоӀэшӀух, пкъышъолым еӀазэх[+].
25ЦӀыфым зафэу къышӀошӀэу гъогу щыӀ,
аужыпкъэм ар лӀэныгъэм уфэзыщэрэ гъогоу[+].
26Ӏоф зышӀэрэр зэрэмэлакӀэрэм пае мэлажьэ,
шхэ зэрэшӀоигъом ар егъэгуӀэ[+].
27ЦӀыф мыхъатэм ер къеугупшысы,
ащ игущыӀэ узыстрэ машӀом фэд[+].
28ЦӀыф пцӀыусым зэнэкъокъухэрэр зэкӀегъаблэх,
бзэгухьэм ныбджэгъухэр зэгуещых[+].
29ЦӀыф жъалымым къыпэблагъэр[†] псэкӀодшӀэным тырегъэгушӀухьэ,
гъогу дэим ар тырещэ[+].
30НакӀэ зышӀырэм гухэлъ дэйхэр рехъухьэх,
ӀупшӀэр Ӏуикъузэзэ, бзаджэ ешӀэ.
31Шъхьац тхъуагъэр лъытэныгъэм итандж,
шъыпкъагъэ зыхэлъ гъашӀэм итамыгъ[+].
32ЩэӀагъэ уиӀэныр укъарыушхоным нахьышӀу,
зыӀэжэжьыныр къалэр зыштагъэм нахь дэгъу[+].
33Пхъэдзыр джэнэкокӀым радзэ,
ау къикӀыщтыр Зиусхьаным ыӀэ илъ[+].

### ЯпшӀыкӀублэнэрэ усэр

1Хьалыгъу гъугъэ такъырымрэ рэхьатныгъэмрэ нахьышӀу,
ешхэ-ешъо[*] зэрыт унэу зэмызэгъыныгъэ зэрылъым нахьи[+].
2Гулъытэ зиӀэ Ӏумэтым[†] емыкӀу зышӀэрэ кӀалэм тетыгъо шӀуиштэщт,
бысымым икӀалэхэм афэдэу ежьыри кӀэныр адигощыщт[+].
3Тыжьынымрэ дышъэмрэ зыщагъэткӀухэрэ хьакум щагъэкъабзэх,
ау гухэр Зиусхьаным еушэтых[+].
4ЦӀыф бзэджашӀэр гущыӀэ дэйхэм ядэӀу,
пцӀыусым ынаӀэ гущыӀэу узгъэплъэхъухэрэм атыредзэ.
5ТхьамыкӀэр езыгъэзрэр КъэзыгъэшӀыгъэм кӀэнакӀэ,
тхьамыкӀагъом ыгъэчэфрэм пщыныжь ыхьыщт[+].
6КӀалэмэ якӀэлэжьхэр – жъыхэмкӀэ тандж,[†]
кӀалэхэм ящытхъур – ны-тыхэр арых[+].
7ГущыӀэ зэгъэфагъэ акъылынчъэм къыӀоныр епэсыгъэп,
цӀыф лъэрыхьым ыбзэгу пцӀы телъмэ ащ нахь дэижь[+].
8Къуалъхьэр зытрэм шхъухьэ уцыр къыгъотыгъэу[*] къыщэхъу,
тыдэ зигъазэми зыфаер къыдэхъунэу[+].
9ПсэкӀодышӀагъэр зыгъэгъурэр шӀулъэгъу лъэхъу,
ар агу къэзыгъэкӀыжь зэпытырэм ныбджэгъугъэр ӀуегъэкӀоты.
10Делэм огъуишъэр зэрэзэхишӀэрэм нахьи
зэхэшӀыкӀ зиӀэм гыер нахь лъэшэу пкъырэхьэ.
11ЦӀыф бзаджэр Зиусхьаным[*] зэрэпэшӀуекӀощтым лъэхъу,
джащ пае гукӀэгъу зимыӀэ лӀыкӀор Ащ къыфигъэкӀощт.
12Щырхэр зышӀокӀодыгъэ мышъэанэм уӀукӀэныр нахьышӀу,
акъылынчъэу делагъэ зезыхьэрэм уӀукӀэн нахьи[+].
13ШӀум екӀэ пэгъокӀрэм
иунэ ем къыбгынэщтэп[+].
14Зэнэкъокъум икъежьапӀэ псы къиугъэм фэд,
зэщыхьаныр къызэкӀэмынэзэ укъэуцумэ нахьышӀу[+].
15БзэджашӀэр зыухыйри шъыпкъагъэ зиӀэр зыгъэпщынэри –
тӀури зэфэдэхэу ЗиусхьанымкӀэ игущыкӀыгъох[+].
16Делэм акъылышӀуагъэ ыщэфынэу сыд пае ахъщэ ыӀыгъыщта,
гулъытэ имыӀэмэ?
17Ныбджэгъум сыд фэдэ уахъти шӀу уелъэгъу,
зыщиутхьамыкӀагъом пшы фэдэу ар къыбдеӀэ[*][+].
18Акъылынчъэр шэс[†] фэхъу
зыгорэм ичӀыфэ ытыжьынэу.
19ПсэкӀодшӀэныр зикӀасэм зэмызэгъыныгъэр икӀас,
шъхьэщытхъужьыр кӀодыпӀэм лъэхъу[*][+].
20Зыгу тхьагъэпцӀыгъэ илъым шӀугъэ къыдэхъущтэп,
пцӀыр зыбзэгу телъыр тхьамыкӀагъо хэфэщт.
21Делэ къызыхэкӀыгъэр гукъаом хэкӀыщтэп,
акъылынчъэм тыр ыгъэгушӀощтэп[+].
22Гур чэфмэ Ӏэзэгъу, псауныгъэр егъэпытэ,
псэм инэшхъэигъо къупшъхьэр егъэгъу[+].
23ЦӀыф бзаджэм ыгужъуакӀэ къуалъхьэр делъхьэ,
хьыкумыр гъогу пхэндж тырищэным пае[+].
24ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм акъылышӀуагъэр инэплъэгъу ригъэкӀрэп,
ау делэм ынэхэр чӀымэ агъунэ нэс маплъэх.
25КӀэлэ делэр тымкӀэ гукъау,
нымкӀэ гуузышху[+].
26Дэгъоп шъыпкъагъэ зиӀэр бгъэпщынэнри
цӀыф зафэр бгъэмысэнри.
27ШӀэныгъэ зиӀэр къыӀощтым фэсакъы,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм ишэн гъэтӀылъыгъ[+].
28КъэмыгущыӀэмэ, делэри акъылышӀоу къащыхъущт,
ыжэ къызэтыримыхмэ, губзыгъэу къашӀошӀыщт.

### ЯпшӀыкӀуенэрэ усэр

1Зышъхьэ щэхъу пымылъэу псэурэр зигъэтхъэным ыуж ит,
акъыл зыхэлъ гупшысэ пстэури щегъэзые.
2Акъылынчъэм зэхэшӀыкӀыныгъэр шӀу ылъэгъурэп –
ежь ишӀошӀ къыӀон закъор икӀас.
3БзэджэшӀагъэм ыуж нэмыплъыр къыкӀэлъэкӀо,
намысынчъагъэм хьайнапэр къыдэкӀо.
4ЦӀыфым игущыӀэ – псы куум ычӀэгъ,
акъылышӀуагъэм ипсынэкӀэчъ – зэпымыоу чъэрэ псыхъожъый[+].
5Дэгъоп бзэджашӀэм удеӀэнри,
лажьэ зимыӀэр хьыкум зафэм хэбгъэкӀынри[+].
6Делэр ыжэ зэнэкъокъум хещэ,
ащ игущыӀэ къырегъаох[+].
7Делэр ыжэ къыдэкӀрэм екӀодылӀэжьы,
къыӀорэм елъэхъэжьы[+].
8Бзэгухьэм игущыӀэхэр шхын ӀэшӀум фэдэх,
цӀыфым ыныбэ кӀоцӀ шъыпкъэ ехьэх[+].
9ӀофшӀэнымкӀэ шъхьахынэр –
зэхэкъутэным фэӀазэм ыш.
10Зиусхьаным ыцӀэ пытэпӀэ лъэш:
шъыпкъагъэ зиӀэр Ащ екӀужьмэ, къэнэщт[+].
11БаимкӀэ мылъкур пытапӀэм фэд,
дэпкъ лъагэу ар ащ къышӀошӀы[+].
12КӀодыным ыпэкӀэ цӀыфым ыгу пэгагъэр къехьэ,
шъырытныгъэм щытхъур къыкӀэлъэкӀо[+].
13КъаӀорэр зэхэмыфэу джэуап птыжьыныр
делагъ, хьайнэпагъ.
14ЩыӀэныгъэм фаблэрэр узым текӀо,
ау гур кӀодыгъэмэ, сыдэущтэу упсэущта[+]?
15ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм шӀэныгъэр еугъои,
акъылышӀом ытхьакӀуми ащ фэгъэзагъ.
16ШӀухьафтыным цӀыфым иӀоф зэпегъафэ,
лъэкӀ зиӀэхэм ахещэ[+].
17Зэнэкъокъум апэ къыщыгущыӀэрэр шъыпкъаӀоу къыщэлъагъо,
ау дэогъур къэкӀо, ащ къыӀуагъэм ылъапсэ къызэхефы.
18Пхъэдзым зэнэкъокъум кӀэух фешӀы,
лъэкӀ зиӀэхэм язэнэкъокъу зэшӀуехышъ.
19Зыгу хэбгъэкӀыгъэ шыр къэлэ зэтегъэпытыхьагъэм нахь пыт,
зэщыхьагъухэр пытэпӀэ сэхъ рыгъэчъагъэм фэдэх.
20ГущыӀэ дахэу ыжэ къыдэкӀрэм цӀыфыр егъэтхъэжьы,
ыбзэгу къыпыкӀрэм ар егъэрэзэжьы[+].
21ЛӀэныгъэмрэ щыӀэныгъэмрэ бзэгупэм пылъых,
гущыӀэныр шӀу зылъэгъурэр ылэжьыгъэм ӀукӀэжьыщт.
22Шъуз зыгъотыгъэм насып ыгъотыгъ,
Зиусхьаным шӀу ащ къыфишӀагъ[+].
23ТхьамыкӀэм игущыӀэ лъэӀу хэлъ,
ау къедысэу баим джэуап ащ къыретыжьы.
24Ныбджэгъухэр зэрэгъэкӀодыжьхэу мэхъу[*],
ау шым нахь лъэшэу шӀу узылъэгъурэ ныбджэгъуи щыӀ[+].

### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ усэр

1Зыгу къабзэу игъогу тет тхьамыкӀэр нахьышӀу
делэ пцӀыусым нахьи[+].
2Гуетныгъэу шӀэныгъэр зыхэмылъыр дэгъоп,
гузажъорэр – хэукъощт[+].
3ИделагъэкӀэ цӀыфым ищыӀэныгъэ зэрар фэхъужьы,
ау Зиусхьаным лажьэр фелъэгъу[+].
4Мылъкум ныбджэгъубэ къыпфешӀы,
ау тхьамыкӀэр ныбджэгъу закъоу иӀэм къычӀедзыжьы[+].
5Шыхьат нэпцӀыр мыпщынэу къэнэщтэп,
пцӀыусри ащ ӀэкӀэкӀыщтэп[+].
6Лъэрыхьэм ынэшӀу цӀыфыбэ кӀэнэцӀы,
шӀухьафтын зытрэм зэкӀэри иныбджэгъу[+].
7ТхьамыкӀэр ышхэми афэлъэгъурэп,
джащ фэдэу иныбджэгъухэми ащ зыщадзые:
адэгущыӀэ шӀоигъоу къалъечъыхьэ, ау къыдэхъурэп![*][+]
8АкъылышӀуагъэр зэзгъэгъотрэм шӀу зелъэгъужьы,
зэхэшӀыкӀыныгъэр зыухъумэрэм шӀуагъэ егъоты[+].
9Шыхьат нэпцӀыр мыпщынэу къэнэщтэп,
пцӀы зыусрэр кӀодыщт[+].
10Делэр фэшӀыгъэу щыӀэныр къекӀурэп,
джащ фэд Ӏумэтым[†] пщыхэр ыгъэӀорышӀэнхэри[+].
11ЦӀыф Ӏушым щэӀагъэ хэлъ,
псэкӀодышӀагъэхэр афигъэгъуныр ежьыркӀэ щытхъугъ[+].
12Пачъыхьэм игубж аслъаным игъог макъэ фэд,
уцым телъ осэпсым яхьщыр ащ ынэшӀу[+].
13Къо делэм тыр екӀодылӀэ,
шъуз цӀэцӀалэр зэпымыоу къеткӀухрэ псым ымакъ[+].
14Унэмрэ мылъкумрэ тыхэм къакӀэны,
шъуз губзыгъэр Зиусхьаным къыуеты[+].
15Шъхьахынэным чъые куум ухещэ,
фэмыфыр мэлэкӀэлӀэщт[+].
16Унашъор зыгъэцакӀэрэм ищыӀэныгъэ къеухъумэжьы,
гъогу зэхэдз зымышӀрэр мэкӀоды[+].
17ТхьамыкӀэм етэрэм Зиусхьаным чӀыфэ реты,
ащ фишӀагъэм ипэгъокӀ Зиусхьаным къыритыжьыщт[+].
18Бгъэсэным игугъапӀэ уеӀэфэ уикӀалэ еушъый,
кӀодыпӀэм екӀуным ар щыухъум[*][+].
19Губжыпхэм пшъэдэкӀыжь ыхьыщт,
зэ ӀэпыӀэгъу уфэхъумэ, етӀани уишӀуагъэ ебгъэкӀын фаеу хъущт[*].
20Ушъыим едэӀуи, гыер къызыхэгъахьи
къэбгъашӀэмэ акъылышӀо ухъущт.
21ЦӀыфым ыгу гухэлъыбэ илъ,
ау хъурэр Зиусхьаным рихъухьагъэр ары[+].
22Анахь уасэ зиӀэр цӀыфым гукӀэгъу хэлъыныр ары[*];
тхьамыкӀэр нахь дэгъу пцӀыусым нахьи[*].
23Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным щыӀэныгъэ къыуеты,
ар зыгу илъыр рэхьатэу мэчъые,
тхьамыкӀагъор къыкӀэхьащтэп[+].
24Фэмыфым ыӀэ лагъэм релъхьэ,
ау ыӀэ ыжэ фихьыжьыным дэшъхьахыжьы[+].
25КӀэнэкӀалэр бгъэпщынэмэ хьэрамыгъэ зыгу имылъым гу лъитэщт,
акъылышӀор къычӀэгъэщи шӀэныгъэ иӀэ хъущт[+].
26Тым дэеу фыщытэу, ныр изыфрэ къом
емыкӀурэ хьайнапэрэ къызыфехьыжьых[+].
27СикӀал, ушъыим зыщыбдзыемэ,
шӀэныгъэ зыхэлъ гущыӀэхэм уахэныщт.
28Шыхьат мыхъатэр зэфагъэм кӀэнакӀэ,
цӀыф бзэджашӀэм ер едыры.
29КӀэнэкӀалэмэ пщыныжьыр къяжэ,
акъылынчъэхэм атхыцӀэ – утыныр[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ усэр

1Санэм уегъэшъхьэпае, шъуатэм[†] уегъэбырсыры:
ахэм зязгъэгъапцӀэрэр акъылышӀо хъущтэп[+].
2Пачъыхьэм ижъалымыгъэ аслъаным игъог макъэ фэд,
ар зыгъэгубжрэр кӀодыпӀэ ефэ[+].
3Нэкъокъоным зыщидзыеныр цӀыфымкӀэ щытхъугъ,
ау делэ пстэуми зэщыхьаныр якӀас.
4Шъхьахынэм игъом ичӀыгу ыжъорэпышъ,
хыныгъом Ӏуихыжьынэу лэжьыгъэ ыгъотыщтэп[+].
5ЦӀыфым игухэлъхэр – псы куум ычӀэгъ,
ау зэхэшӀыкӀ зиӀэм ахэр къычӀехых[+].
6ГукӀэгъу ахэлъэу бэмэ аӀо,
ау цыхьэ зыфэпшӀын хэт ӀукӀэрэр?
7Шъыпкъагъэ зиӀэр гукъэбзагъэм тетэу мэпсэу,
ащ икӀалэхэр сыхьатмафэ ежьагъэх.
8Хьыкум тахътэм[†] пачъыхьэр тетӀысхьэмэ,
нэплъэгъу закъокӀэ ер релъэгъукӀы.
9«Сыгу къабзэ, псэкӀодышӀагъэ симыӀэу сыкъабз», –
хэта зыӀон зылъэкӀыщтыр[+]?
10Шэпхъэ мытэрэзри пщэлъэ мытэрэзри –
тӀури зэфэдэу Зиусхьаным игущыкӀыгъох[+].
11ИгъэпсыкӀэ ныбжьыкӀэр зыфэдэр къыуегъашӀэ,
изекӀуакӀэ къабзэмэ, зафэмэ.
12ТхьакӀумэу зэхэзыхыри нэу зылъэгъури –
тӀури Зиусхьаным къыгъэшӀыгъэх[+].
13Чъыеныр шӀу зылъэгъурэр тхьамыкӀэ ащ ехъулӀэ,
унапӀэ къызэтехи, Ӏоф шӀи, пфикъунэу пшхын бгъотыщт[+].
14«Дэи, лъапӀэ», – еӀо щэфакӀом,
ау зыӀукӀыжькӀэ, ыщэфыгъэм рэкъэи.
15Дышъи щыӀ, налмэс-налкъути,
ауми гущыӀэ Ӏушхэр лъэпӀэ дэдэх.
16Хымэ цӀыфым шэс[†] фэхъурэм иджанэ къыӀыпхын фае,
къыӀыхи ар Ӏыгъ, хымэхэм шэс зэрафэхъурэм пае[+].
17ГъэпцӀагъэкӀэ цӀыфым къызыӀэкӀигъэхьэрэ гъомлапхъэр шӀоӀэшӀу,
ау етӀанэ мыжъокӀэ жъгъэир жэм дизэу къыщыхъущт[+].
18Джэнджэшэгъум еупчӀыжьхэзэ гухэлъхэр ашӀых;
упчӀэжьэгъу зэгъэгъоти, заом дэубл[+].
19Бзэгу зыхьрэм шъэфыр фэушъэфрэп, –
бэ зыӀорэ цӀыфым зыщыдзый[+].
20Ятэрэ янэрэ ябгыжьрэм
игъэшӀэ остыгъэ чэщныкъо шӀункӀым щыкӀосэщт[+].
21КӀэнэу гуӀэнкӀэ упхъотагъэм
ыужым гухахъо хэбгъотэщтэп[+].
22УмыӀо: «Ем екӀэ сыпэгъокӀыжьыщт!»
Зиусхьаным щыгугъи – Ащ укъиухъумэщт[+].
23Щэчалъэ мытэрэзыр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шапхъэ мытэрэзми Ар дэеу еплъы[+].
24ЦӀыфым лъэбэкъоу ричрэр Зиусхьаным еузэнкӀы.
Сыдэущтэу игъогупэ зыдэгъэзагъэр цӀыфым къыгурыӀощта[+]?
25Емыгупшысэу тхьэлъанэ ышӀыныр,
етӀанэ кӀэгупшысыхьажьыныр – цӀыфымкӀэ лъахъэ[+].
26Пачъыхьэ акъылышӀом бзэджашӀэхэр релъэгъукӀых,
ыгу ямыгъоу пщыныжь арегъэхьы[*].
27ЦӀыфым ыпсэ Зиусхьаным иостыгъэ нэф,
ыгучӀэ нэсэу ащ реушэты[+].
28ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ пачъыхьэр къаухъумэ,
гукӀэгъумкӀэ итетыгъо ащ егъэпытэ.
29КӀэлэ ныбжьыкӀэм ищытхъу зыхэлъыр ыкӀуачӀ,
шъхьац тхъуагъэм нэжъ-Ӏужъыр къегъэдахэ[+].
30Утын-ужъгъыным бзэджагъэр пкъышъолым хеуты,
утынэу дашӀэхрэм цӀыфым ишэн нахь еузэнкӀы.

### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ усэр

1Пачъыхьэм ыгу псылъакъоу Зиусхьаным ыӀэ илъ,
зыфэе бгъум ар Ащ егъазэ.
2ЦӀыфым игъогухэр зэкӀэ ежь шӀозэфэжьых,
ау гумэ арылъыр Зиусхьаным еушэты[+].
3Шъыпкъагъэм, зафэм тетэу зекӀорэр
къурмэн зышӀрэм нахьи Зиусхьаным нахь икӀас[+].
4Нэплъэгъу пагэмрэ гоу зыкъызышӀошӀыжьырэмрэ
псэкӀодышӀэн, бзэджашӀэм къыфэнэфрэ остыгъэ закъу[*][+].
5Гуетныгъэ зыхэлъыр игухэлъхэм гъэбэжъум фащэ,
ау гузэжъопхэ пстэури тхьамыкӀагъо хэкӀыщтхэп[+].
6ПцӀыусыгъэкӀэ зэӀугъэкӀэгъэ мылъкур, –
лӀэныгъэм екӀугъэм ижьыкъэщэгъу пахъэ фэд[+].
7Зэфагъэ ахэлъэу зекӀонэу фаехэпышъ,
бзэджашӀэхэр яжъалымыгъэ екӀодылӀэжьых.
8Мысэхэм ягъогу ӀонтӀэ-щантӀ,
ау хыехэм язекӀуакӀэ зафэ.
9Унэшъхьэ къуапэм ущыпсэуми нахьышӀу
шъуз цӀэцӀалэм зы унэм у дисыным нахьи[+].
10ЦӀыф бзэджашӀэр ем фэлӀэ,
къыщыгугъурэми гукӀэгъу фыриӀэп.
11КӀэнэкӀалэр агъэпщынэмэ хьэрамыгъэ зыгу имылъыр нахь Ӏуш мэхъу,
акъылышӀом еушъыйхэмэ ишӀэныгъэ хэхъо[+].
12Зиусхьанэу шъыпкъагъэ зыбгъодэлъым[*] бзэджашӀэм иунэ егъэунэфы,
Ащ кӀодыпӀэм ар редзэ.
13ТхьамыкӀэм икуо макъэ зытхьакӀумэ изымыгъахьэрэр
ежь куоми, зи гугъу къыфелӀыжьыщтэп[+].
14ШӀухьафтын шъэфым губжыр егъэкӀуасэ,
къуалъхьэу гужъуакӀэм дэлъым – губж лъэшыр[+].
15Хьыкумыр зафэмэ шъыпкъагъэ зиӀэм игушӀогъошху,
ау бзэджашӀэхэмкӀэ ар щынэгъошху.
16ЗэхэшӀыкӀыныгъэм игъогу текӀыгъэр
хьадрыхэ щыӀэхэм гъусэ афэхъущт[+].
17Зигъэтхъэныр зикӀасэр тхьамыкӀэ хъущт,
ешхэ-ешъоныр зикӀасэр бай хъущтэп.
18БзэджашӀэхэм ер къызфахьыжьы,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм тхьамыкӀагъо къафахьэу аӀозэ[*][+].
19Шъоф нэкӀым ущыпсэумэ нахьышӀу,
шъуз цӀэцӀалэ губжыпхэм удэпсэун нахьи[+].
20Мылъку лъапӀэмрэ гъомлапхъэмрэ[*] акъылышӀом иунэ илъых,
акъылынчъэм ахэр ешхыжьых.
21Шъыпкъагъэмрэ шӀулъэгъумрэ арыгъуазэрэм
щыӀэныгъи, шъыпкъагъи, щытхъуи ыгъотыщт.
22АкъылышӀом дзэм ыухъумэрэ къалэр ыштэн ылъэкӀыщт,
пытапӀэу ахэр зыщыгугъыщтыгъэхэри зэхикъутэщт[+].
23Ыжэрэ ыбзэгурэ афэсакъыжьрэм
тхьамыкӀагъохэм защиухъумэщт[+].
24УкӀытэ зимыӀэ пагэр, «кӀэнэкӀал» – ащ ыцӀэр,
ипэгагъэ хэтэу зимышӀэжьэу мэзекӀо[+].
25Фэмыфыр ишӀоигъоныгъэхэм ялӀылӀэщт,
ыӀэхэм Ӏоф аригъэшӀэнэу фаепышъ[+].
26БзэджашӀэхэр мафэ къэс нахьыбэм кӀэхъопсых,
шъыпкъагъэ зиӀэр шъхьамысэу мэгуащэ[+].
27БзэджашӀэхэм якъурмэнхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
анахьэуи ашъхьэ ифедэ хэлъэу ахэр зашӀыхэкӀэ[+].
28Шыхьат нэпцӀым къыӀорэр къырагъэухрэп,
зэхихыгъэр зыӀожьрэм игущыӀэ Ӏэпахрэп[+].
29ЦӀыф бзаджэм лъэкӀ иӀэу зыкъегъэлъагъо,
шъыпкъагъэ зиӀэр гъогоу зэрыкӀощтым егупшысэ[*].
30АкъылышӀуагъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, ушъыий яшӀуагъэ къыокӀыщтэп,
Зиусхьаным упэшӀуекӀомэ[+].
31Шыр мэфэ зэо-банэм фагъэхьазыры,
ау Зиусхьаныр[†] ары текӀоныгъэр къыозытырэр[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ усэр

1ПцӀэ дахэкӀэ раӀоныр мылъкубэ уиӀэным нахьышӀу,
нэшӀукӀэ къыоплъынхэр тыжьыни дышъи анахь лъапӀ[+].
2Баимрэ тхьамыкӀэмрэ зэфэзгъадэхэрэр –
тӀури Зиусхьаным къызэригъэхъугъэхэр ары[+].
3ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм щынагъор елъэгъушъ, зегъэбылъы,
мыдаӀохэм апэ рагъэхъушъ, мэпщынэх[+].
4Шъырытныгъэмрэ Зиусхьаным ищынагъо угу илъынымрэ
къакӀакӀорэр байныгъэр, щытхъур, щыӀэныгъэр[+].
5ТхьагъэпцӀхэм ягъогу панэрэ лъахъэрэ тизых,
щыӀэныгъэм уасэ фэзышӀрэм ахэмэ защидзыещт[+].
6ЦӀыкӀузэ кӀалэм гъогу тэрэзыр егъэлъэгъуи,
ижъыгъоми ащ текӀыщтэп[+].
7Баим тхьамыкӀэр егъэӀорышӀэ,
чӀыфэ зыштагъэр зыӀихыгъэм ипщылӀ.
8Тэрэзыджэу зекӀорэм тхьамыкӀагъо къызфехьыжьы,
цӀыфхэр зэригъэчырэхэрэми кӀэух фэхъущт[+].
9ЦӀыф хьалэлым Тхьэм ынэшӀу къыщифэщт,
тхьамыкӀэм гъомлапхъэр дегощышъ[+].
10КӀэнэкӀалэр Ӏуфи зэнэкъокъури кӀосэщт,
зэщыхьан-зэцӀэцӀэным кӀэух фэхъущт[+].
11Гу къабзэр шӀу зылъэгъоу, жэбзэ дахэр зикӀасэм
пачъыхьэр иныбджэгъущт[+].
12Зиусхьаным Инэплъэгъу шӀэныгъэ зиӀэхэр къеухъумэх,
нэпцӀым игущыӀэ Ащ къычӀегъэщы.
13Мыпсэу-мылажьэм еӀо: «Урамым аслъаныр тес!
СикӀмэ секӀодылӀэщт!»[+]
14Хымэ бзылъфыгъэм игущыӀэ дахэ мэшэ куу,
Зиусхьаным игубж зытефэрэр ащ ифэщт[+].
15Делагъэу кӀэлэгум илъыр
чы огъу дэгъум риутыщт[+].
16Имылъку хигъэхъонэу тхьамыкӀэр зыгъэчырэмрэ
баим етэрэмрэ тхьамыкӀэ хъущтых.


АкъылышӀомэ ягущыӀэ щэкӀ

(я 22:17-рэ – я 24:22-рэ усэхэр)[+]

17ПтхьакӀумэ фэгъази, акъылышӀомэ ягущыӀэ едэӀу,
озгъашӀэрэр угу иубыт:[+]
18тхъагъо ахэр угу щыуухъумэхэмэ,
сыд фэдэ уахъти къэпӀон плъэкӀыщтхэмэ,
19угукӀэ Зиусхьаным цыхьэ фэпшӀыным пае
оры ахэр непэ зэзгъашӀэхэрэр.
20ЩэкӀ хъоу ахэр сэ о къыпфэстхыгъэхэба,
ушъыйрэ шӀэныгъэрэ ахэлъба;
21фэшъыпкъэныгъэм игущыӀэ озгъэшӀэнэу,
узыӀофтэрэмэ шъыпкъагъэр зыхэлъ гущыӀэ къафэпхьыжьынэу!


1

22ТхьамыкӀэр зэрэтхьамыкӀэм пае умыгъэчырэ,
амалынчъэу хьыкумым къекӀолӀагъэр нэпч имыф[+].
23Зиусхьаным ахэм яӀоф зэхифыщт,
яфитныгъэ зыукъорэмэ апсэ Ӏуихыщт[+].


2

24Губжыпхэр умыгъэныбджэгъу,
цӀыф шэнычъэр пыщэгъу умышӀ,
25игъогу урымыкӀоным,
лъахъэм уимыфэным пае.


3

26Шэс[†] уафэхъуным удэмыгуӀ,
зыгорэм ичӀыфэ зэритыжьыщтымкӀэ зыгъэгугъэхэрэм уахэмыхь:
27зэрэптыжьын уимыӀэмэ,
узтелърэ пӀэкӀорри пӀахыщт![+]


4

28УмыгъэкӀуатэ пэсэрэ гъунапкъэхэу
уятэжъымэ агъэуцугъэхэр[+].


5

29ЗиӀоф хэшӀыкӀ фызиӀэ цӀыф плъэгъугъа? –
ар пачъыхьэхэм апашъхьэ итыщт,
къызэрыкӀохэми Ӏоф афишӀэщтэп.

### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ усэр


6

1Тетыгъор зиӀэм удэшхэнэу утӀысмэ,
зыщымыгъэгъупш зыпашъхьэ уисыр,
2шхыным уфэнэе-псыемэ,
пшхырэм ибагъэ фэсакъ.
3Ащ ишхыныгъо ӀэшӀумэ уямынэцӀ,
ахэр гъомылэ гъэпцӀалэх.


7

4Мылъку угъоиным земыгъэух,
ащ уемыгупшыс[+].
5Мылъкум уинэплъэгъу зэрэтебдзэу ар дэдэм мэкӀодыжьы:
тамэхэр зэкӀехыхэшъ,
бгъэжъым фэдэу, ар ошъогум ебыбэжьы[+].


8

6ЦӀыф хьэрамым игъомылэ умышх,
ащ ишхыныгъо ӀэшӀумэ уямынэцӀ,
7сыда пӀомэ Ӏулъхьэр ащ къелъытэ,
«шхэ, ешъу», – еӀо,
ау ыгу илъыр нэмыкӀ.
8Ӏулъхьэу пшхыгъэр къэбжыжьыщт,
гущыӀэшӀухэр хьаолыеу къэпӀощтых.


9

9МыдаӀор гущыӀэгъу умышӀ,
Ӏушыгъэ зыхэлъ уигущыӀэхэр ащ зэрипэсыщтхэп.


10

10УмыгъэкӀуат пэсэрэ гъунапкъэхэр,
ибэхэм ячӀыгу уемыӀ,[+]
11ахэмэ я УхъумакӀо лъэшыба,
къыппэуцуни, яӀоф Ащ зэшӀуихыщт[+].


11

12Угу ушъыим фызэӀух,
гущыӀэ Ӏушхэм ядэӀу.


12

13КӀалэр бгъэсэным утемыщыныхь,
чыкӀэ уеокӀэ, ар лӀэщтэп[+].
14ЧыкӀэ ащ уеомэ,
ыпсэ хьадрыхэ щыуухъумэщт.


13

15СикӀал, уакъылышӀомэ,
сэ сыгушӀощт,
16сыгуи гушӀуагъо илъыщт,
шъыпкъэм тетэу угущыӀэмэ.


14

17ПсэкӀодышӀэхэм уямыхъуапс,
сыд фэдэ мафи Зиусхьаным ищынагъо угу игъэлъ,[+]
18джащыгъум къэсыщт мафэр нэфынэщт,
уигугъапӀи кӀодыщтэп[+].


15

19КъысэдэӀу, сикӀал, зыгъэакъылышӀу,
гъогу зафэм утемыкӀ.
20ЗызымышӀэжьэу санэм ешъохэрэр,
бэшххэр кӀуапӀэ умышӀых,[+]
21ешъуакӀомрэ бэшхымрэ тхьамыкӀэ хъущтых,
чъыялэм джэнэжъ цунтхъагъэ щыгъыщт.


16

22Уятэ едэӀу: ащ укъыхэкӀыгъ,
жъы зыхъукӀи уянэ нэмыплъ емыт[+].
23Шъыпкъэр щэфы;
акъылышӀуагъэр, ушъыир, зэхэшӀыкӀыныгъэр умыщэх.
24Шъыпкъагъэ зиӀэм ятэ гушӀогъошхом хэт,
акъылышӀоу къо къызыхэкӀыгъэр ащ рэгушхо.
25Уятэрэ уянэрэ орэчэфых,
орэгушӀо уянэу укъэзылъфыгъэр.


17

26СикӀал, къыуасӀорэр угу иубыт,
уфэчэфэу щысэ къыстех.
27Бзылъфыгъэ хэтакӀор – мэшэ кууба,
зыгорэм ишъуз – псынэ зэжъуба,[+]
28хъункӀакӀоу лъэхъу егъэуцу,
яшъузхэм афэмышъыпкъэ хъулъфыгъэмэ ахегъахъо[+].


18

29Хэта тхьамыкӀэгъошхом хэтыр? Хэта щэӀурэр?
Хэта нэкъуакъорэр? Хэта даорэр?
Хэта хьаолыеу уӀагъэ зытелъыр?
Хэта зынэхэр плъыжьыр?
30Санэм ешъоу бэрэ щысхэр,
хэтакъо зиӀэ санэм зезыушэтхэрэр.
31Земыгъэгъэдел санэр зэрэплъыжьым,
Ӏэгубжъэм ар зэрэщышӀэтрэм,
псынкӀэу чыим зэречъэхрэм;[+]
32ыужыкӀэ блэу ар къызэцэкъэкӀыщт,
щэджыблэу[†] къыоожьыщт.
33Унэхэм гъэшӀэгъонхэр къапэшӀуигъэшӀыщтых,
делагъэхэр къыуигъэӀощтых,
34щычъыенэу хым хэгъолъхьагъэм,
къухьэм ит пкъэум телъэу хы орхэм зэрадзэрэм фэдэ ухъущт.
35«СауӀагъ, – пӀощт, – ау сыл узыгъэп,
къысэуагъэх, ау зэхэсшӀагъэп.
Сыдигъо сыкъэущыжьыщта,
сызэшъощтым джыри сылъыхъунэу?»

### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ усэр


19

1ЦӀыф бзаджэм уемыхъуапс,
ащ уригъусэным уфэмый,[+]
2ахэр жъалымыгъэм егупшысэх,
бзэджэшӀагъэр ренэу зэхалъхьэ[+].


20

3АкъылышӀуагъэкӀэ унэр агъэуцу,
зэхэшӀыкӀыныгъэкӀэ ар агъэпытэ,
4шӀэныгъэмкӀэ ащ ыкӀоцӀ аушъэ,
осэшхо зиӀэ мылъку дахэхэмкӀэ[+].


21

5ЦӀыф акъылышӀор кӀочӀэшху,
шӀэныгъэм ащ ыкӀуачӀэ егъэпытэ[+].
6Зао пшӀыщтмэ, ушъыим едэӀу,
упчӀэжьэгъубэ зиӀэр текӀощт[+].


22

7Делэр акъылышӀуагъэм пэчыжь,
къэлэ дэхьапӀэм, цӀыф зэхахьэм ащ ыжэ къыщызэтырихыщтэп.


23

8БзэджэшӀэныр изыхъухьэрэр
хьилэным фэӀазэу аӀощт.
9Акъылынчъэм игухэлъыр – псэкӀоды,
цӀыфхэм агу кӀэнэкӀалэм щэкӀы[+].


24

10ТхьамыкӀэгъо уахътэм укӀочӀаджэмэ,
кӀуачӀэу уиӀэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ макӀэ[+].


25

11Лажьэ зимыӀэу агъэкӀодхэрэр къэгъэнэжьых,
укӀыпӀэм ращалӀэрэмэ ӀэпыӀэгъу афэхъу![+]
12О пӀощт: «Мары, зи тэ хъурэм хэтшӀыкӀыгъэп»,
ау гум илъыр Зылъэгъурэм ешӀэба?
Упсэ Къэзыухъумэрэм зэкӀэри ешӀэба?
Шъхьадж къылэжьыгъэр Ащ ритыжьыщт[+].


26

13СикӀал, шхы шъоур, ар гохьы,
шэко шъоур[†] бзэгум шӀоӀэшӀу,[+]
14джащ фэд акъылышӀуагъэр о пшъхьэкӀэ.
Ар къэбгъотмэ, къэкӀощт мафэм уигугъапӀэ кӀодыщтэп[+].


27

15Шъыпкъагъэ зиӀэм иунэрэ ищагурэ бзэджашӀэм фэдэу умыхъункӀэ,
ихапӀэ земыпхъу[+].
16Шъыпкъагъэ зиӀэр гъогогъуиблэ тефэми къэтэджыжьыщт,
ау бзэджашӀэхэр тхьамыкӀагъом ыгъэлъэпаохэмэ зыкъаӀэтыжьыщтэп[+].


28

17Уипый тефэмэ ущымыгушӀукӀ,
умыгушӀу ар зылъэпаокӀэ.
18Зиусхьаным ар ылъэгъумэ шӀоигъуаджэ хъунышъ,
Ащ игубж уипый щиухъумэщт[+].


29

19ЦӀыф бзаджэхэм лъэшэу угу ямыгъабгъ,
бзэджашӀэмэ уямыхъуапс,[+]
20бзэджашӀэм неущрэ мафэ иӀэп,
бзэджэ-наджэмэ ягъэшӀэ остыгъэ кӀосэщт[+].


30

21СикӀал, Зиусхьанымрэ пачъыхьэмрэ ашӀолӀыкӀ,
ахэм адезымыгъаштэхэрэр уцогъу умышӀых,[+]
22ошӀэ-дэмышӀэу ащ фэдэхэр кӀодыпӀэ ифэщтых.
Хэта зышӀэрэр Зиусхьанымрэ пачъыхьэмрэ ахэм тхьамыкӀагъоу къафахьыщтыр?


АкъылышӀомэ джыри къаӀогъэ гущыӀэхэр

23Мыщ къыкӀэлъыкӀорэ гущыӀэхэри акъылышӀомэ джащ фэдэу къаӀуагъэх:
фэгъэкӀуатэ зыхэлъ хьыкумыр – дэгъоп[+].
24БзэджашӀэр хыеу зыӀорэм –
лъэпкъхэр ебгыщтых, цӀыфхэм ар алъэгъу хъущтэп,[+]
25бзэджашӀэхэр зыгъэпщынэхэрэм шӀу къадэхъущт,
ахэм шӀу щэхъу къадэхъущтэп.
26ГущыӀэ тэрэзри
шӀу плъэгъурэр пӀупэ къебэугъэри зэфэдэх.
27Уищагу Ӏофхэр щыгъэцакӀэхи,
уишъоф ахэр щыуххи,
етӀанэ унэ шӀы.
28Зыгорэм шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу:
сыда гущыӀэ нэпцӀ къызыкӀэпӀощтыр[+]?
29УмыӀо: «Ащ къысишӀагъэр есшӀэжьыщт,
ифэшъуашэр езгъэгъотыжьыщт»[+].
30Фэмыфым ишъоф сыблэкӀыщтыгъ,
акъылынчъэм исэнэшъхьэ хьасэ:
31мары, зэкӀэри панэм зэлъиштагъ,
пшэсэным зэлъикӀугъ,
мыжъо чэур зэхэтэкъуагъ.
32Слъэгъугъэр, гукӀэ зэзгъэфагъ,
ащ акъыл хэсхыгъ:
33тӀэкӀу ушъхьаукъэн, тӀэкӀу учъыен,
пӀэ зэтедзагъэу тӀэкӀурэ ущысын, –
34джащыгъум тхьамыкӀагъор къыпфэсыщт,
къулайцызыныгъэр техакӀоу къыптеощт[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ усэр


Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэр

(я 25-рэ – 29-рэ усэхэр)

1Мары джыри Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэу
Ехъуд ипачъыхьэу Хъызкъый итхакӀохэм аугъоигъэхэр[+].
2Тхьэм щытхъу фашӀы иӀоф зэрэшъэфым пае,
пачъыхьэмэ ящытхъу аӀо Ӏофыр зэрэзэхафрэм фэшӀ[+].
3Уашъор зэрэлъагэу чӀыгур зэрэкуум фэдэу
пачъыхьэмэ ягухэлъхэр зэхэпфынхэ плъэкӀыщтэп.
4Тыжьыным щымыщыр къыхэхи,
тыжьынышӀэм шыкъу хишӀыкӀыщт,
5джэнджэшэгъу дэир пачъыхьэм пэӀапчъэ шӀи,
ащ итетыгъо шъыпкъагъэм ыгъэпытэщт[+].
6Пачъыхьэм ыпашъхьэ узыщымытхъужь,
цӀыф лъэрыхьэхэм ачӀыпӀэ уимыуцу;[+]
7сыда пӀомэ нахьышӀу къыуаӀомэ,
«къакӀо, нахь благъэу къэуцу»,
лъэрыхьэм ыпашъхьэ ущаушъхьакӀуным нахьи.
8УнитӀукӀэ зыгорэ плъэгъумэ[*],
гуӀэнкӀэ хьыкумым уемыкӀуалӀ;
армырмэ сыд пшӀэщт етӀанэ,
зыгорэм игущыӀэ пӀорэр къыриутыжьмэ?
9Зыгорэм уедаомэ,
а цӀыфым ишъэф ышъхьэ къимых,
10армырмэ укъызэхэзыхрэм уигъэмысэщт,
джащыгъум пцӀи къыраӀухыщт.
11Тыжьын тхыпхъэкӀэ гъэдэхэгъэ апсым илъ дышъэ мыӀэрысэхэм афэд
игъом къэӀогъэ гущыӀэхэр[+].
12Ушъыеу акъылышӀуагъэ зыхэлъыр сакъэу дэӀорэ цӀыфымкӀэ
дышъэ тхьакӀумалъэмрэ дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ бгъэрышӀэмрэ афэд[+].
13Шъыпкъагъэ зыхэлъ лӀыкӀор зыӀофтагъэмкӀэ,
лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом узгъэучъыӀэтэрэ псы чъыӀэм фэд,
ыпсэ къыпегъэкӀэжьы[+].
14Ошъуапщэу, жьыбгъэу ощх къэзымыхьрэмэ афэд
шӀухьафтын аритынэу зыгъэгугъэхэу язымытыжьрэ цӀыфыр[+].
15ЩэӀэгъэшхо зыхэлъым тетыгъо зиӀэм ишӀошӀ зэблырегъэхъу,
гущыӀэ шъабэм пэрохъур зэхегъэтакъо.
16Шъоу бгъотыгъэмэ – бащэ умышхы,
армырмэ угу щыкӀыщт, укъыгъэжыщт[+].
17УинэӀуасэм ыдэжь умыкӀо зэпыт,
армырмэ ар къыозэщыщт, уилъэгъу хъужьыщтэп.
18Къыппэблагъэм шыхьат нэпцӀ фэхъурэр
уатэм, къамэм, щэ папцӀэм афэд[+].
19Мэфэ къиным цӀыф нэпцӀым узэрэщыгугърэр
цэу кӀодрэм, пытэу щымыт лъакъом афэд.
20Мэфэ чъыӀэм щыгъыныр зыщызытхърэм,
уӀагъэм хэфэпсыр[*] тезыкӀэрэм афэд
гукъао зиӀэм орэд къыфэпӀоныр.
21Уипый мэлакӀэ малӀэмэ – гъашхэ,
псыфалӀэ малӀэмэ – егъашъу;[+]
22джаущтэу узекӀомэ, ащ ышъхьэ жъокум пэощыхьэшъ,
Зиусхьаным уишӀушӀагъэ ипэгъокӀ къыуитыжьыщт[+].
23Темыр жьыбгъэм ощхыр къызыдехьы,
бзэгухьэм нэплъэгъу дыджыр къелэжьы.
24Унэшъхьэ къуапэм ущыпсэуми нахьышӀу,
шъуз цӀэцӀалэм зы унэм удисыным нахьи[+].
25Хэгъэгу чыжьэ къикӀыгъэ къэбарышӀур
чый укъэпыгъэм ечъэхрэ псы чъыӀ[+].
26Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу бзэджашӀэр ышӀэзэ къызтезгъакӀорэр афэд
агъэутхъогъэ псынэкӀэчъымрэ зэщыкъогъэ псыкъэкӀуапӀэмрэ.
27Шъоу бащэ пшхымэ дэгъоп,
джащ фэд щытхъу лыем улъыхъунри[*].
28Къэлэ зэхэкъутагъэу къэзгъэгъунэрэ дэпкъ зимыӀэжьым фэд
цӀыфэу зызыфэмыӀажэрэр.

### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ усэр

1Гъэмафэм къесыгъэ ос, лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом къещхыгъэ ощх
делэмкӀэ щытхъур[+].
2Бзыур зэрэбыбатэу пцӀашхъор зэрэбыбэу
хыеми бгыбзэр тефэрэп[+].
3Къамыщыр – шым, шхоӀур – щыдым,
акъылынчъэхэм бэщыр акӀыб къыщэшъо[+].
4Делэм упэмыделэжь,
ащ фэдэ ори умыхъуным пае.
5Делэм иделагъэ зыдегъэшӀэжь,
Ӏушэу зыкъыщымыхъужьыным пае[+].
6Делэр мэкъэгъэӀу зышӀрэм
шъхьакӀо ешхы.
7Лъащэм ылъакъохэм кӀуачӀэ зэрахэмылъым фэд
гъэсэпэтхыдэу делэм къыӀорэр.
8Мыжъоу пращым далъхьагъэм фэд
делэм щытхъоу фагъэшъуашэрэр[+].
9Ешъуагъэу удпанэр зыӀыгъым фэд
гъэсэпэтхыдэу делэм къыӀорэр.
10ЗэкӀэри зыуӀэрэ щэрыом фэд
делэр е хэтми ыпэ къифэрэр Ӏофым Ӏузыгъахьэрэр.
11Хьэм къыжырэр зэришхыжьрэм фэд
делэм иделагъэ къызэрэкӀиӀотыкӀыжьрэр[+].
12Плъэгъугъэба акъылышӀоу зызылъытэжьрэ цӀыф?
Ащ нахьи делэм нахь щыгугъ[+].
13Мыпсэу-мылажьэм еӀо: «Урамым аслъаныр тес!
Утыгум[†] аслъаныр ис!»[+]
14Пчъэр хьалкъым[†] щэчэрэгъумэ –
шъхьахынэр – пӀэкӀорыгум.
15Фэмыфым ыӀэ лагъэм релъхьэ,
ау мэпшъышъ, ыжэ фихьыжьышъурэп[+].
16Нэбгыриблэу джэуап тэрэз къэзытрэм анахьи,
нахь Ӏушэу зелъытэжьы мыпсэу-мылажьэм.
17Хьэм ытхьакӀумакӀэ къэзыукъудыйрэм фэд,
зэнэкъокъухэрэм иӀоф ахэмылъэу ахахьэрэр.
18Иакъыл фимытыжьэу зыкъэзыгъэлъагъоу
машӀор зыдзырэм, щэбзащэр зытӀупщырэм, хьадэгъур къэзыхьрэм,
19ышӀэзэ къыпэблагъэр[†] зыгъапцӀи
«Сыосэмэркъэугъ!» зыӀожьыгъэр фэд.
20Пхъэ зыпамылъхьэрэ машӀор мэкӀуасэ,
бзэгухьэ къызыхэмыхьэрэ зэнэкъокъур мэплъыкъожьы[+].
21Тэпым фабэр къыпэкӀы, пхъэм – машӀор,
джащ фэд: цӀыф цӀэцӀалэм зэмызэгъыныгъэр зэкӀегъаблэ.
22Бзэгухьэм игущыӀэхэр шхын ӀэшӀум фэдэх,
цӀыфым ыныбэчӀэ шъыпкъэ ехьэх[+].
23Тыжьын къызэгъэтӀылъэкӀыгъэ етӀэ шыкъум фэд
зигущыӀэ шъооу[*] зыгу бзэджагъэ илъыр[+].
24Узылъэгъу мыхъурэм дахэу зыкъыпфешӀы,
ау ыгу илъыр хьилагъ.
25Гохьэу къэгущыӀэми цыхьэ фэмышӀ
ыгу бзэджэгъибл илъышъ,
26джэгъогъуныгъэр зыщизакъом еушъэфми,
цӀыф зэхахьэм ибзэджагъэ къыщынэфэщт.
27Зыгорэм машэ фэзытӀрэр ащ ефэжьы,
мыжъор ыдзынэу зыгъэкощрэм ар къытефэжьы[+].
28ПцӀыусыгъэкӀэ цӀыф зыгъэкӀодрэм екӀодылӀэрэр ылъэгъу хъурэп,
бзэгухьэм узэлъэпэощтыр егъэхьазыры.

### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ усэр

1Неущырэ мафэм урымыкъэй,
ащ къыпфихьыщтыр пшӀэрэпышъ[+].
2Узыщымытхъужьэу нэмыкӀыр къыпщэрэтхъу,
орэп – зыгорэм уищытхъу ерэӀу.
3Мыжъор онтэгъу, пшахъори хьылъэ,
ау итӀум анахь хьылъэжь делэм изекӀокӀэ-гъэпсыкӀэ.
4Зышъэ икӀыгъэр жъалым, губжыр ӀэжэгъошӀоп,
ау хэта гуцэфэшӀыным пэуцушъущтыр[+]?
5Шъхьэихыгъэ гыер нахьышӀу
шӀулъэгъу шъэфым нахьи[+].
6ШӀу узылъэгъурэм угу хегъэкӀми хьарамыгъэ ыгу къыпфилъэп,
узылъэгъу мыхъурэм къыобэузэ уегъапцӀэ[*][+].
7ГъэшхэкӀыгъэм шэко шъоур[†] еулъэгу,
мэлакӀэ лӀэрэмкӀэ дыджри ӀэшӀу[+].
8Бзыоу зинабгъо ибыбыкӀыгъэм фэд
ихэкужъ къэзыбгынэгъэ цӀыфыр.
9Тхъу цӀынэмрэ мэ ӀэшӀумрэ гур къыдащае,
ау ныбджэгъум иушъый ахэм анахь гохьыжь[*].
10Уиныбджэгъуи уятэ иныбджэгъуи умыбгынэх,
тхьамыкӀэгъо мафэм пшы иунэ умыкӀу,
гъунэгъу благъэр нахьышӀу, Ӏахьыл чыжьэм нахьи[+].
11СикӀал, акъылышӀоу щыт, сыгу къыдэщай,
джащыгъум симыхьакъ зыӀорэм есӀощтыр сшӀэщт[+].
12ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм щынагъор елъэгъушъ, зегъэбылъы,
мыдаӀохэм апэ рагъэхъушъ, мэпщынэх[+].
13Хымэ цӀыфым шэс[†] фэхъурэм иджанэ къыӀыпхын фае,
къыӀыхи ар Ӏыгъ, хымэм[*] шэс зэрэфэхъугъэм пае[+].
14Пчэдыжьрэ жьэу гъунэгъум куозэ сэлам езыхрэр
ащ ебгэу алъытэщт.
15ПсыгъоткӀо зэпымыу тео макъэмрэ
шъуз цӀэцӀалэмрэ зэфэдэх,[+]
16ар зэтезыӀэжэнэу фаер жьыбгъэм пэуцу,
е дагъэр ӀэмычӀэм чӀиубытэ шӀоигъу[*].
17ГъучӀым гъучӀыр егъэчаны,
зы цӀыфым адрэм иакъыл хегъахъо.
18Шхынцумпэ чъыгым дэлажьэрэм къыпыкӀэрэр ышхыщт,
изиусхьан къэзыгъэгъунэрэм лъытэныгъэ фашӀыщт[+].
19Псым хаплъэрэм ынэгу къызэрищэу,
игупшысакӀэ цӀыфыр зыфэдэр къегъэлъагъо.
20Хьадрыхэрэ чӀычӀэгъ шӀункӀымрэ загъэшхэкӀрэп,
джащ фэдэу цӀыфым ынэхэми загъэплъэкӀрэп[+].
21Тыжьынымрэ дышъэмрэ зыщагъэткӀурэ хьакум зэрэщагъэкъабзэхэу,
цӀыфыр щытхъукӀэ аушэты[+].
22Коцым хэлъэу делэр гурхъум щыбгугъэми,
иделагъэ къыкӀэрызыщтэп.
23Уимэл – пчэнхэм дэгъоу алъыплъ,
уиӀэхъогъухэм унаӀэ атегъэт,
24сыда пӀомэ мылъкур егъашӀэрэп,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀоу тетыгъор аӀыгъырэп ныӀа[+]?
25Уцыр заупкӀэкӀэ уцыкӀэр къыхэкӀыжьы,
къушъхьэ лъапэм мэкъур щыуугъоймэ,
26мэлыцыр щыгъын пфэхъущт,
пчэнхэм акӀэпхыгъэ уасэм губгъо рыпщэфын плъэкӀыщт,
27пчэн гъэщыр къыолыекӀэу уиӀэщт.
Джащыгъум ори, уиунагъуи, уиунэӀут бзылъфыгъэхэми
гъомлапхъэ шъущыкӀэщтэп.

### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ усэр

1ЦӀыф бзаджэр мачъэ, зыпари къылъымычъэми,
шъыпкъагъэ зиӀэр аслъан ныбжьыкӀэм фэд, щынэ ышӀэрэп[+].
2Къэралыгъом щыбырсырмэ, пащэхэр бэ мэхъух,
зэхэшӀыкӀрэ шӀэныгъэрэ зиӀэ пащэм ар къызэтыригъэуцощт[+].
3Ежь тхьамыкӀэу цӀыф тхьамыкӀэхэр езыгъэзрэр
ощхышхоу лэжьыгъэр зыгъэкӀодрэм фэд[+].
4Тхьэм ихабзэ бгъодэкӀхэрэр цӀыф бзаджэхэм ащэтхъух,
ау хабзэр зыгъэцакӀэхэрэр ахэм ябэных.
5ЦӀыф бзаджэхэм зэфагъэр ашӀэрэп,
ау Зиусхьаным шъхьащэ фэзышӀхэрэм зэрэщытэу зэфагъэр къагурэӀо.
6Зыгу къабзэу гъогу занкӀэ тет тхьамыкӀэр нахьышӀу,
пцӀы зыусрэ баим нахьи[+].
7ЗэхэшӀыкӀ зиӀэ къом Тхьэм ихабзэ еухъумэ,
ау гъогу къуанщэ рыкӀохэрэм ягъусэм ятэ шъхьакӀо къыфехьы.
8ЧӀыфэу ытыгъэр Ӏахь тедзэ иӀэу къаӀызыхыжьызэ зимылъку хахъо фэзышӀрэм
тхьамыкӀэхэм гукӀэгъу афэзышӀрэм боу феугъои[+].
9Тхьэм ихабзэ едэӀунэу фэмыем
итхьалъэӀуи гущыкӀыгъу[+].
10Зэфагъэ зыхэлъхэр ем игъогу тезыщэрэр
машэу ытӀыгъэм ифэжьыщт,
зыгу къабзэхэм яшӀугъэ Ӏахьэ агъотыжьыщт[+].
11ЦӀыф баим акъылышӀоу зелъытэжьы,
ау тхьамыкӀэу зэхэшӀыкӀ зиӀэм ащ ишэн къешӀэ[+].
12Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятетыгъомэ – зэкӀэми ягушӀогъошху,
цӀыф бзаджэхэм зыкъаӀэтмэ – цӀыфхэм загъэбылъыжьы[+].
13ЗипсэкӀодышӀагъэ чӀэзыухъумэхэрэм шӀу къадэхъурэп,
ау зыдэзышӀэжьэу ащ еуцолӀэжьырэм Тхьэм гукӀэгъу къыфишӀыщт[+].
14Сыхьатмафэ ежьагъ Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъыр,
ау зыгу зэшӀодзагъэр тхьамыкӀагъо хэфэщт.
15Аслъаным игъог макъэрэ мышъэу шакӀорэмрэ
афэд тетыгъо зиӀэ бзаджэр цӀыф тхьамыкӀэхэмкӀэ[+].
16ЗэхэшӀыкӀ зимыӀэ Ӏэшъхьэтетым ицӀыфхэр лъэшэу егъэчырэх,
къолъхьэштэныр зылъэгъу мыхъурэм игъашӀэ кӀыхьэ хъущт.
17ЦӀыфылъыр зэригъэчъагъэм рымысэр
чӀычӀэгъ шӀункӀым ечъэ:
зыми ар къерэмыгъэуцу[+].
18Зыгу къабзэу щыӀэр щынэгъончъэу псэущт,
ау лъэгъо ӀонтӀэ-щантӀэм рыкӀорэр ошӀэ-дэмышӀэу тефэщт[+].
19ИчӀыгу Ӏахьэ зылэжьрэр гъомлапхъэ щыкӀэщтэп,
федэ къэзымыхьрэ Ӏофхэм ауж итыр тхьамыкӀагъом хэкӀыщтэп[+].
20Фэшъыпкъэныгъэ зыхэлъ цӀыфым шӀу щэхъу къыдэхъущтэп,
ау псынкӀэу бай хъунэу фаем пщыныжь ыхьыщт[+].
21ФэгъэкӀотэныгъэ зыхэлъыр – дэгъоп,
хьалыгъу Ӏулъхьэм пае къахэкӀы бзэджагъэ зезыхьан[+].
22ЦӀыф хьэрамыр псынкӀэу бай хъунэу фай,
ащ ышӀэрэп тхьамыкӀагъор къызэрэкӀэхьащтыр[+].
23ЦӀыфым егыйи ыужкӀэ ынэшӀу къыпщифэщт,
ар щытхъу нэпцӀым нахьышӀу[+].
24Ятэрэ янэрэ ятыгъожьэу:
«ар псэкӀодышӀагъэп» зыӀорэр,
укӀакӀом нахьышӀоп[+].
25Нэе-псыем зэнэкъокъур зэкӀегъаблэ,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэм нэхъой иӀэщт[+].
26Ежь-ежьырэу зыщыгугъужьрэр делэ,
акъылышӀуагъэм рыгъуазэзэ псэурэр къэнэжьыщт.
27ТхьамыкӀэм етэрэр тхьамыкӀэ хъурэп,
ащ зынэ езымыгъэплърэм бэрэ ебгых[+].
28ЦӀыф бзаджэхэм зыщятетыгъом – цӀыфхэм загъэбылъыжьы,
ау ахэр кӀодхэмэ шъыпкъагъэ зиӀэхэр мэбагъох[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ усэр

1Гые зэхихмэ мыдаӀоу, къаигъэу зызэшӀозыдзэрэ цӀыфым
Ӏэзэгъу ыгъотыщтэп, ошӀэ-дэмышӀэу зэхэтэкъощт[+].
2Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятетыгъомэ – цӀыфхэр мэгушӀох,
цӀыф бзаджэхэм тетыгъо аӀыгъмэ, цӀыфхэр мэпыхьэх[+].
3АкъылышӀуагъэр шӀу зылъэгъурэм ятэ егъэгушӀо,
бзылъфыгъэ хэтакӀор пыщэгъу зышӀырэм имылъку ретэкъухьэ[+].
4ЗэфагъэмкӀэ пачъыхьэм къэралыгъор егъэпытэ,
къолъхьэштэныр зикӀасэм ар зэрепхъо.
5Зиныбджэгъу фэзыӀорэм щытхъу нэпцӀ
ащ ылъакъо[*] лъахъэ фегъэтӀылъы[+].
6БзэджашӀэм ипсэкӀодышӀагъэ ежьыркӀэ лъахъэ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэр ымакъэ Ӏоу мэгушӀо[+].
7Шъыпкъагъэ зиӀэм тхьамыкӀэхэм яфитныгъэ къегъэгъунэ,
ау цӀыф бзаджэм ащ зыригъэгъапэрэп[+].
8ЦӀыф кӀэнэкӀалэмэ къалэр къагъэбырысыры,
ау акъылышӀохэм губжыр агъэрэхьаты[+].
9АкъылышӀор делэм хьыкумкӀэ зыпэуцужькӀэ,
мэгубжыми мэщхыми – рэхьатыгъо ыгъотрэп.
10Лъыгъэчъэным фэкъаигъэхэм зыгу къабзэр афэлъэгъурэп,
ау зэфагъэ зыхэлъхэм ащ ыпсэ къагъэгъунэ[+].
11Делэм игубж къыретэкъухьэ,
акъылышӀом щыӀэгъэшхо хэлъышъ зызэтыреӀажэ[+].
12Тетыгъо зиӀэр пцӀыусхэм ядэӀумэ,
ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ бзэджашӀэ хъущтых.
13ТхьамыкӀэмрэ гъэпщылӀакӀомрэ зэфэзгъадэхэрэр
анэхэр Зиусхьаным къызэригъаплъэхэрэр ары[+].
14Пачъыхьэм тхьамыкӀэмэ яӀоф шъыпкъагъэ хэлъэу зэхефмэ,
итетыгъо егъэшӀэрэу ыгъэпытэщт[+].
15Бэщымрэ гыемрэ кӀалэм акъылышӀуагъэ халъхьэ,
ау амыгъэсагъэм янэ емыкӀу къыфехьы[+].
16ЦӀыф бзаджэхэр бэ хъумэ, псэкӀодышӀагъэхэм ахэхъо,
ау ахэр зэрэкӀодхэрэр шъыпкъагъэ зиӀэхэм алъэгъущт[+].
17УикӀалэ еушъыйи, ащ уфэгумэкӀыжьыщтэп,
уигъэгушӀощт[+].
18Тхьэм игущыӀэ ахэмылъмэ цӀыфхэр зыми къыубытхэрэп,
ау Тхьэм ихабзэ зыгъэцакӀэхэрэр сыхьатмафэ ежьэх[+].
19ГущыӀэкӀэ пщылӀыр бгъэсэн плъэкӀыщтэп,
ахэр гурэӀохэми, дэӀощтэп.
20Плъэгъугъэба о цӀыфэу зигущыӀэ фэмысакърэр?
Ащ нахьи делэм нахь узэрэщыгугъун горэ хэлъ[+].
21ПщылӀыр цӀыкӀузэ зыбгъэсэхъуджэкӀэ,
ыужыкӀэ гумэкӀыгъо ухидзэщт[*].
22Губжыпхэм зэнэкъокъур зэкӀегъаблэ,
шэнычъэм псэкӀодыбэ егъахъэ[+].
23Пэгэным цӀыфыр егъэпыуты,
зыгукӀэ шъырытым ищытхъу аӀо[+].
24ТыгъуакӀом дэгуащэрэм зегъэкӀодыжьы,
хьыкумым тхьэлъанэ къыщишӀми, шъыпкъэр еушъэфы[+].
25ЦӀыфмэ уащыщынэныр – тхьамыкӀагъу,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэр – щынэгъончъэщт[+].
26Тетыгъо зиӀэм ынэшӀу нахьыбэр кӀэхъопсы,
ау зэфагъэр Зиусхьан закъом къыпкъырэкӀы[+].
27Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ягущыкӀыгъор – цӀыф бзадж,
бзэджашӀэм игущыкӀыгъор – цӀыф заф.

### ЯщэкӀэнэрэ усэр


Ушъый тегъахъохэр

(я 30-рэ – я 31-рэ усэхэр)

1Якъэ ыкъо Агур ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэр[*].
Мары а лӀым Итиел риӀуагъэр, Итиелрэ Ухалрэ ариӀуагъэхэр[*]:
2– Шъыпкъэ, сэ адрэ цӀыфхэм анахьи сынахь мыкъ-мыдж,
цӀыф зэхэшӀыкӀыныгъи сиӀэп.
3АкъылышӀуагъэм сэ зыфэзгъэсагъэп,
Тхьэ ЛъапӀэм хэшӀыкӀ фысиӀэп.
4Хэта уашъом дэкӀуайи къехыжьыгъэр?
Хэта ӀэкӀэ жьыбгъэр къэзыубытыгъэр?
Хэта псыр щыгъыным кӀоцӀызыубытагъэр?
Хэта зэкӀэ чӀы гъунапкъэхэр зыгъэуцугъэхэр?
Сыда ащ ыцӀэр? Сыда ащ ыкъо ыцӀэр?
Ар ошӀэшъ ара, о![+]
5Тхьэм исыд фэдэ гущыӀи цыхьэшӀэгъу,
Ащ дэжь шъхьэегъэзыпӀэ щылъыхъухэрэм Ар чэтэпэӀудзэ[†] афэхъу[+].
6Хэгъахъо фэмышӀ Ащ игущыӀэ,
укъычӀимыгъэщыным, пцӀыус умыхъуным пае[+].
7ПкъыгъуитӀукӀэ сэ О сыкъыолъэӀу
сыщэӀэфэ къысфэпшӀэнэу:
8гущыӀэ нэкӀымрэ пцӀымрэ апэчыжьэ сышӀ,
баигъи тхьамыкӀагъи къысэмыт,
сищыкӀагъэм фэдиз гъомлапхъэ сэгъэгъот[+].
9ЗызгъэшхэкӀэу О ӀэкӀыб усымышӀыным:
«Хэт Зиусхьаныр?»[†] сымыӀоным пае,
е тхьамыкӀэ сыхъоу, сытыгъоу
Тхьэм ыцӀэ сымыгъэпыутыным пае[+].
10ИӀумэт зиусхьаным фэмыуб,
ибгыбзэ къыптемыфэным, уимысагъэ къыплъымыӀэсыжьыным пае[+].
11ЩыӀ цӀыф – ятэ ебгыжьэу,
янэ шӀу фимыӀоу[+].
12ЩыӀ цӀыф – ежь зышӀокъэбзэжьэу,
ау шӀоеу пылъыр пымытхьакӀыкӀыгъэу[+].
13ЩыӀ цӀыф – ащ иплъакӀэ зэрэпагэр,
нэмыплъ къызэрэуитрэр![+]
14ЩыӀ цӀыф – ыцэхэр – чатэу,
ыжэпкъ – шъэжъыеу,
тхьамыкӀэу чӀыгум тетхэмрэ
амалынчъэу цӀыфхэм ахэтхэмрэ зэхишхыхьанэу[+].
15Дыом пхъуитӀу иӀ:
«Къаштэ, къаштэ!» – аӀоу, куохэу.
Мары щэу зызымыгъэшхэкӀрэр,
яплӀэнэрэу къэзымыӀохэщтыр: «икъущт».
16Хьадрыхэр, сабый зыхэмыкӀрэ бзылъфыгъэр,
чӀыгоу псыкӀэ зызымыгъэшъокӀрэр,
машӀоу зымыӀорэр: «икъущт!»
17Тым кӀэнакӀэрэмрэ
ным нэмыплъ езытырэмрэ
шъофым ис къолэжъхэм ауӀужьыщтых,
бгъэжъ щырхэм ашхыжьыщтых[+].
18Пкъыгъуищ сэркӀэ гъэшӀэгъон дэдэр,
плӀыр къызгурыӀуахэрэп:[+]
19бгъэжъыр ошъогум зэрэщыхьарзэрэр,
блэр къушъхьэ цакӀэм зэрэщызепшэрэр,
къухьэр хым зэрэщесрэр,
хъулъфыгъэр бзылъфыгъэм зэрэфакӀорэр.
20Бзылъфыгъэ хэтакӀом изекӀуакӀэ мыщ фэд:
зигъэшхэкӀыгъэу ыӀупэ ылъэкӀыжьыгъ,
еӀо: «Сэ зыпари мыхъун сшӀагъэп».
21Щым чӀыгур агъэсысы,
яплӀэнэрэр ащ фэщыӀахэрэп.
22ПщылӀэу пщы хъугъэр,
делэу зыфаер зэзыгъотылӀэжьырэр,[+]
23алъэгъу мыхъурэ бзылъфыгъэр, ар зыдакӀокӀэ,
унэӀут бзылъфыгъэр гуащэм ичӀыпӀэ зитӀысхьэкӀэ.
24Мары цӀыкӀужъыеу чӀыгум тетиплӀыр,
ау ахэр акъылышӀомэ анахь акъылышӀожьых:
25къамзэгухэр – мыкӀочӀэшхохэми,
ашхыщтыр гъэмафэм аугъои;[+]
26даманхэр[*] – мыкӀочӀэшхохэми,
къушъхьэ цакӀэм яунэхэр тырагъэуцох;
27мацӀэм пщы имыӀэми,
зыпкъэу мэзекӀо;
28хьамплъыжьыр ӀэкӀэ къэуубытын плъэкӀыщтми,
пачъыхьэм иунэ ехьэ.
29Мары щыр пагэу мэуцу,
плӀыр зыплъэгъукӀэ, гум икӀыжьрэп:
30аслъаныр псэушъхьэмэ анахь лъэш,
игъогу щыфыдэхыщтэп зыми;
31атэкъэ пагэмрэ ачъэмрэ,
дзэр зезыщэрэ пачъыхьэмрэ[*];
32Уиделагъэ къыхэкӀэу зыбгъэпэгагъэмэ,
бзэджагъэ пшӀэнэу угу хэлъмэ,
ужэ убыт;
33армырмэ щэм уеомэ тхъу зэрэхъоу,
пэфаом лъыр пэм къызэрэрифэу,
губжым зэмызэгъыныгъэр зэкӀигъэблэщт.

### ЯщэкӀэнэрэ зырэ усэр

1Пачъыхьэу Лэмуел ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэу[*],
ушъыйхэу ащ янэ къыриӀощтыгъэхэр.
2Сыд осӀон, сикӀал? Сыд осӀон, сикӀалэу, сыныбэ кӀоцӀ къикӀыгъэр?
Сыд, сикӀалэу, ситхьалъэӀухэм[*] яджэуапыр?
3Бзылъфыгъэхэм уикӀуачӀэ атемыух,
пачъыхьэхэр зэкӀодылӀэхэрэм уищыӀэныгъэ атемыгъэкӀуад[+].
4Пачъыхьэхэр арэп, Лэмуел,
пачъыхьэхэр арэп санэм ешъощтхэр,
тетыгъо зиӀэхэр арэп шъуатэм[†] ешъонэу щытхэр,[+]
5зэрешъуагъэхэм къыхэкӀэу хьыкум шъыпкъагъэр ащымыгъупшэным,
тхьамыкӀэхэм яфитныгъэхэр амыукъонхэм пае.
6Шъуатэр кӀодыпӀэм итым ет,
санэр – зыгу къин телъым[+].
7Ерэшъори итхьамыкӀагъэ щэрэгъупш,
къинэу ылъэгъурэр джащ нахьэу ыгу къэрэмыкӀыжь.
8КъэгущыӀэн зымылъэкӀыхэрэм ачӀыпӀэ о къэгущыӀ,
зыщыгугъын зимыӀэхэм яфитныгъэхэр о къаӀо.
9КъэгущыӀ, хьыкум шъыпкъэ шӀы,
тхьамыкӀэхэмрэ егъэзыгъэхэмрэ о афэӀорышӀ[+].


Шъуз дэгъум ищытхъу

10ШъузышӀур тыдэ къипхын?
Ар налмэс-налкъутэхэм анахь лъапӀ[+].
11ЛӀым цыхьэ пытэ ащ фешӀышъ,
федэ имыӀэу къэнэщтэп.
12ШӀукӀэ лӀым етэ, иягъэ екӀрэп,
къыгъэшӀэщт мафэхэм къакӀоцӀ.
13Цымрэ чэтэнымрэ зэрегъэгъотых,
ыгу етыгъэу ыӀитӀукӀэ Ӏоф ешӀэ.
14СатыушӀэ къухьэм фэдэу
гъомлапхъэр тыдэ щыӀэми къырехьылӀэ.
15Нэф къэмышъызэ ар къэтэджыжьы,
унагъом исхэм афэпщэрыхьэ,
унэӀут бзылъфыгъэмэ ашӀэщтыр ареӀо[+].
16Егупшысэшъ губгъор къещэфы,
Ӏофэу ышӀагъэм къыкӀэкӀуагъэмкӀэ сэнэшъхьэ хьасэ егъэтӀысы.
17Чанэу Ӏофым фежьэ,
ыӀитӀу мыпшъыжьэу егъэлажьэ.
18Ӏофэу ышӀэрэм федэ къызэрихьырэм гу лъетэ,
чэщми иостыгъэ ыгъэкӀуасэрэп.
19ХъэцыкоефэкӀыр[†] къештэ,
ыӀапэхэмкӀэ хъэцыкор егъэчэрэгъу.
20ТхьамыкӀэхэм ӀэпыӀэгъу афэхъу,
егъэзыгъэхэм гукӀэгъу афешӀы[+].
21Ащ иунагъо осым щыщынэрэп,
иунэ исхэм щыгъын фабэхэр ащыгъых.
22Техъохэр ешӀых,
ищыгъынхэр чэтэн пӀокӀэ шхъонтӀашъомэ ахэшӀыкӀыгъ.
23ЦӀыф зэхахьэм ащ илӀ шъхьэкӀафэ къыщыфашӀы,
хэгъэгум инахьыжъхэм ар ахэс.
24ШъузышӀум чэтэн щыгъынхэр ешӀыхэшъ ещэ,
ышъэгъэ бгырыпххэр сатыушӀхэм аӀэкӀегъахьэ.
25ЛъэкӀымрэ щытхъумрэ ащ ишъуаш,
неущрэ мафэм фэчэфэу ежэ.
26АкъылышӀоу къэгущыӀэ,
гукӀэгъу зыхэлъ ушъыир ыбзэгу телъ.
27Унэгъо Ӏофхэм ынаӀэ атет,
пкӀэнчъэу хьалыгъу ышхрэп.
28Исабыйхэм зэфэдэу шъхьэкӀафэ къыфашӀы,
илӀи къыщэтхъу:
29«ШъузышӀоу бэ щыӀэр,
ау ахэм о уяшӀокӀы».
30Гохьыр гъэпцӀалъ, дэхагъэр мэкӀодыжьы,
ау шъузэу Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъым щытхъур къелэжьы.
31Къылэжьыгъэ лъытэныгъэр ащ фэшъушӀ,
ишӀугъэ пстэумэ апае цӀыф зэхахьэми ащ ищытхъу щышъуӀу[+].

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


А

Б

Д

З

Къ

КӀ

М

Н

П

Т

У

Ф

Хъ

Хъу

Хь

Ч

Ш

Шъу

Щ

Ӏу


ГущыӀалъ

### Архъонэ-хъоушху


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Архъонэ-хъоушху (3:20) – псыр лъэшэу зыщычъэрэ, зычыщэрэзрэ чӀыпӀэ куу.

### Бэлэрэгъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Бэлэрэгъ (1:32) – гугъуемылӀ, фетэу езыт.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Гупшысэ зэфэшъхьафхэр къызхэфэрэ усэхэр: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Гупшысэ зэфэшъхьафхэр къызхэфэрэ усэу мы тхылъым дэтхэр


[шысэ – шъхьэхэмрэ усэхэмрэ, 1:2 – шъэхьэр 1, усэр 2]

АкъылышӀуагъ – 1:2, 7, 20; 2:2, 6, 10; 3:12-15; 4:5-19; 8:1, 11-12; 9:11; 10:13; 13:10; 16:16; 17:24

Бзэгухьаныр – 6:12-19; 10:18; 11:13; 16:28; 18:8; 20:19; 25:8-10, 23; 26:20-28

Губж – 11:23; 12:16; 14:29, 35; 15:1, 18; 16:32; 19:11-12, 19; 20:2; 21:14; 22:24; 24:18; 25:23; 27:3-4; 29:8, 22; 30:33

ГуцэфэшӀын – 6:34-35; 27:4

Гуетныгъ – 10:4-5; 12:11, 24, 27; 13:4; 14:23; 15:19; 28:19

Гые/Гъэтэрэзыжьын – 1:23а, 25б, 30б; 3:11-12; 5:12-13; 6:23б; 9:7-9; 10:17; 12:1; 13:1, 8, 18; 15:5, 10, 12, 31, 32; 16:16; 17:10; 19:20, 25, 27; 24:25-26; 25:12; 27:5-6; 28:23; 29:1; 30:5-6

Джэнджэшэгъу/УпчӀэжьэгъу – 1:5, 25, 30; 6:22; 8:14; 11:14; 12:15; 15:12, 22; 20:18; 21:30-31; 24:5-6; 25:5

Егъэзыгъэ/Жъалымыгъ – 1:11-19; 3:31; 4:17; 10:6, 10, 11; 13:2; 15:27; 16:29; 21:7; 24:2

Ешъоныр – 20:1; 23:20-21, 29-35; 31:4-7

Зиусхьаным игущыкӀыгъу – 3:32-33; 10:3; 11:1; 15:8-9; 16:5; 20:23

Зэфагъэ зыхэлъыр – 2:21; 3:32; 11:3, 6, 11; 12:6; 14:9, 11; 15:8, 19; 16:17

Къэхъущтыр Зиусхьаным ыӀэ илъ – 16:1, 3-4, 9, 33; 19:21; 20:24; 21:2

Мылъку/Байныгъ – 10:4, 15; 11:4; 13:7, 8; 14:20; 15:16; 18:11, 23; 19:4; 22:2, 7; 23:4-5; 28:8

Нэчыхь/Шъуз дэгъу – 5:15-19; 12:4; 18:22; 19:14; 31:10-31

Пэгагъэ – 8:13; 11:2; 13:10, 14:3; 16:18, 19; 18:12; 21:24

Пый/Джэгъогъу – 10:12, 18; 15:17; 16:7; 24:17, 18; 25:21; 26:24-26; 27:6

ПцӀыусыныр – 12:13; 16:28; 17:4; 19:5, 9; 21:6; 25:14, 18; 26:28; 29:12

ТхьамыкӀ/ТхьамыкӀагъу – 6:11; 10:4, 15; 13:8, 18, 23; 14:21, 31; 16:19; 17:5; 18:23; 19:1, 4, 7; 21:13; 22:9, 22; 24:34; 28:3, 19,[27]

Тхьэм Ищынагъо – 1:7, 29; 2:5; 3:7; 8:13; 9:10; 10:27; 11:9; 14:2, 26, 27; 15:16, 33; 16:6; 19:23; 22:4; 23:17; 24:21; 28:14; 29:25; 31:30

Ушъый/ЦӀыфым изекӀуакӀэ гъэтэрэзыжьыныр – 19:25; 20:30; 21:11; 29:19

Ушъый/Сабыйхэм ягъэсэн – 3:11-12; 13:24; 19:18; 22:6, 15; 23:13-14; 29:15,[17]

ХэтакӀо/зинэ шӀэныр – 2:16-19; 5:3-23; 6:26-35; 7:5-27; 23:27; 29:3

Хьалэл – 10:2; 11:24-26; 12:14; 14:21, 31; 19:17; 21:13; 22:9; 28:27

ЦӀыф зэфыщытыкӀэхэр – 13:20; 14:7; 27:6, 17; 28:7

ЦӀыфым изытет – 14:10, 13; 15:4, 13; 17:22; 18:14

Шъыпкъагъэ зиӀэр – 3:33; 4:18; 9:9; 10:3, 6, 7, 11, 16, 20-21, 24-25, 28, 30-31; 11:8-10, 21, 23, 28, 31; 12:3, 5, 7, 10-13, 21, 26; 13:5, 9, 21-22, 25; 14:19, 32; 15:6, 28-29; 20:7; 21:15, 18, 26, 29; 23:24; 24:15-16; 25:26; 28:1, 12, 28; 29:2, 6-7,[16]

Шъырытныгъ – 11:2; 15:33; 16:19; 18:12; 22:4; 29:23

Шъхьахынэ/Фэмыф – 10:26; 12:27; 13:4; 18:9; 19:15, 24; 20:4, 13; 21:25; 24:30-34; 26:14,[15]

ЩыӀэныгъ – 5:7; 7:24; 8:32, 35-36

ЩэӀагъэ – 12:16; 14:29; 15:18, 28; 16:32; 17:27, 28; 19:11; 21:23; 25:15; 29:11

### Дэкъац


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Дэкъац (5:22) – пкъыгъор зыдафызэрэ Ӏэмэ-псым.

### Зинэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Зинэ (6:19,[32]) – лӀы-шъуз ӀофкӀэ уимышъхьэгъусэ удэпсэуныр.

### Зиусхьаныр

Зиусхьаныр

(1:7; 2:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-ым имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу къикӀрэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### Къонтхъ

Къонтхъ

(1:13; 16:19) – пыеу е хэтми цӀыфэу аукӀыгъэм, зэтыгъуагъэхэм къатырахыгъэ, къапахыгъэ былымыр, мылъкур.

### Къыпэблагъэр


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Къыпэблагъэр (16:29) – Ӏахьылыр, гъунэгъур, шъэогъур.

### КӀэсэн

КӀэсэн

(9:1) – дэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

### Мамыр


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныл (7:14) (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38 ) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

### Ныбгъэшъу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Ныбгъэшъу (15:17) – илъэс зыныбжь шкӀэхъу.

### Нэгъуаджэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Нэгъуаджэ (2:4) – тыгъугъэ, ушъэфыгъэ, гъэбылъыгъэ.

### Пщалъэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Пщалъэ (20:10) – щалъэу е нэмыкӀэу пкъыгъо пхъапхъэхэр зэрапщрэр ары.

### Тандж


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Тандж (14:24; 12:4; 16:31; 4:9) – цӀыфым лъытэныгъэ зэрэфашӀырэр къэзгъэлъагъорэ, ащ шыхьат фэхъурэ паӀу.

### Тахътэ

Тахътэ

(20:8) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

### Утыгу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Утыгу (1:20; 5:16; 7:12; 26:13) – къалэм е чылэм ыгузэгу ит чӀыпӀэ нэкӀ ин.

### Фыхэхыгъэ чӀыгур


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Фыхэхыгъэ чӀыгур (2:21) – Джурт къэралыгъом къыхиубытэрэ чӀыгур.

### ХъэцыкоефэкӀ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ХъэцыкоефэкӀ (31:19) – цыр зэраджырэ Ӏэмэ-псым.

### Хъурджан


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хъурджан (11:22) – пшъэхъунэу зэпышӀагъэхэм ащыщ; гъучӀым хэшӀыкӀыгъэу ыгузэгукӀэ гъуанэ иӀэу щыт.

### Хьакъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хьакъ (10:18; 27:11) – цӀыфым ышӀэнэу, ыгъэцэкӀэнэу тефэрэр.

### Хьалкъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хьалкъ (26:14) – нахьыпэм чэщым пчъэр агъэпытэжьы зыхъукӀэ дадзэу фашӀыщтыгъэ пкъыгъу.

### Чарэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Чарэ (11:26) – федэ.

### ЧэтэпэӀудз


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ЧэтэпэӀудз (2:7) – зэкӀэрытэу зэзаохэ зыхъукӀэ чэтэ огъур къатемыфэнэу зыкъырагъэгъунэщтыгъэ, чатэм пэӀуадзэрэ пхъэ пытэм е гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ пкъыгъу.

### Шэко шъоу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шэко шъоу (16:24; 24:13; 27:7) – шако зыхэлъ шъоу.

### Шэс


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шэс (6:1; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26; 24:31; 27:13) – зыгорэм иӀуагъэ зэригъэцэкӀэжьыщтымкӀэ телъхьэ уфэхъуныр.

### Шъуатэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шъуатэ (20:1; 31:4,[6]) – макӀэу узгъэутэшъорэ шъон

### Щэджыбл


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Щэджыбл (23:32) – щэнаут ин зыхэлъ блэон.

### Ӏумэт

Ӏумэт

(14:35; 30:10) – мы тхылъым пачъыхьэм е пщым иӀофтабг.

Бэлэрэгъ (1:32) – гугъуемылӀ, фетэу езыт.

Дэкъац (5:22) – пкъыгъор зыдафызэрэ Ӏэмэ-псым.

Зинэ (6:19,[32]) – лӀы-шъуз ӀофкӀэ уимышъхьэгъусэ удэпсэуныр.

Зиусхьаныр

(1:7; 2:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-ым имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу къикӀрэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

Къонтхъ

(1:13; 16:19) – пыеу е хэтми цӀыфэу аукӀыгъэм, зэтыгъуагъэхэм къатырахыгъэ, къапахыгъэ былымыр, мылъкур.

Къыпэблагъэр (16:29) – Ӏахьылыр, гъунэгъур, шъэогъур.

КӀэсэн

(9:1) – дэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныл (7:14) (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38 ) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

Ныбгъэшъу (15:17) – илъэс зыныбжь шкӀэхъу.

Нэгъуаджэ (2:4) – тыгъугъэ, ушъэфыгъэ, гъэбылъыгъэ.

Тандж (14:24; 12:4; 16:31; 4:9) – цӀыфым лъытэныгъэ зэрэфашӀырэр къэзгъэлъагъорэ, ащ шыхьат фэхъурэ паӀу.

Тахътэ

(20:8) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

Утыгу (1:20; 5:16; 7:12; 26:13) – къалэм е чылэм ыгузэгу ит чӀыпӀэ нэкӀ ин.

ХъэцыкоефэкӀ (31:19) – цыр зэраджырэ Ӏэмэ-псым.

Хъурджан (11:22) – пшъэхъунэу зэпышӀагъэхэм ащыщ; гъучӀым хэшӀыкӀыгъэу ыгузэгукӀэ гъуанэ иӀэу щыт.

Хьалкъ (26:14) – нахьыпэм чэщым пчъэр агъэпытэжьы зыхъукӀэ дадзэу фашӀыщтыгъэ пкъыгъу.

Чарэ (11:26) – федэ.

ЧэтэпэӀудз (2:7) – зэкӀэрытэу зэзаохэ зыхъукӀэ чэтэ огъур къатемыфэнэу зыкъырагъэгъунэщтыгъэ, чатэм пэӀуадзэрэ пхъэ пытэм е гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ пкъыгъу.

Шэко шъоу (16:24; 24:13; 27:7) – шако зыхэлъ шъоу.

Шэс (6:1; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26; 24:31; 27:13) – зыгорэм иӀуагъэ зэригъэцэкӀэжьыщтымкӀэ телъхьэ уфэхъуныр.

Шъуатэ (20:1; 31:4,[6]) – макӀэу узгъэутэшъорэ шъон

Щэджыбл (23:32) – щэнаут ин зыхэлъ блэон.

Ӏумэт

(14:35; 30:10) – мы тхылъым пачъыхьэм е пщым иӀофтабг.

* 1:1 Ежь Сэлмэн къыӀуагъэхэмрэ нэмыкӀ лӀы Ӏушхэм къаӀуагъэхэмрэ мыщ щызэхэугъоягъэх.

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:1, ДжакӀо 12:9

+ 1:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:9

+ 1:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:5

* 1:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «Тхьэ» хэтэп, ау мэхьанэмкӀэ ащ епхыгъ.

+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 110:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6

+ 1:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:20

+ 1:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:9

+ 1:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:29

+ 1:11 Орэд ЛъапӀэхэр 9:30, Орэд ЛъапӀэхэр 63:5,

+ 1:12 Орэд ЛъапӀэхэр 123:3, Орэд ЛъапӀэхэр 27:1

+ 1:15 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 1:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Рим. 3:15

+ 1:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:27

* 1:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым акъылышӀуагъэр бзылъфыгъэ пэлъытэу ары къызэрэщиӀорэр.

+ 1:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:3

+ 1:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:5, Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:24

+ 1:25 Орэд ЛъапӀэхэр 106:11

+ 1:26 Орэд ЛъапӀэхэр 2:4

+ 1:28 Апэрэ Самуел 8:18,

+ 2:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 2:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14

+ 2:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7

+ 2:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:9-12, Якъуб 1:5

+ 2:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5

+ 2:8 Апэрэ Самуел 2:9, Орэд ЛъапӀэхэр 90:11

+ 2:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:3

+ 2:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:21,

+ 2:15 Орэд ЛъапӀэхэр 124:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:2

* 2:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: хымэ бзылъфыгъ. Ащ мэхьанищ иӀэн ылъэкӀыщт: 1. нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ щыщ бзылъфыгъ, 2. нэмыкӀым ишъхьэгъусэр, 3. бзылъфыгъэ хэтакӀу.

+ 2:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27

+ 2:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:27

+ 2:21 Орэд ЛъапӀэхэр 36:11, Маттэ 5:5

+ 2:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:30

+ 3:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 3:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 3:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:3

+ 3:5 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5

+ 3:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5

+ 3:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:15,

+ 3:9 МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:2

+ 3:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:8,

+ 3:11 Орэд ЛъапӀэхэр 93:12,

* 3:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Зиусхьаным тэу къор шӀу зылъэгъурэм фэдэу еушэтба».

+ 3:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:5, 1 Кор. 11:32, Евр. 12:6, Ӏоф. 3:19

+ 3:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:16

+ 3:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:11

+ 3:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:4

+ 3:18 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 3:19 Орэд ЛъапӀэхэр 103:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:27, Орэд ЛъапӀэхэр 135:5

+ 3:20 УблапӀэ 7:11,

+ 3:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:9, Орэд ЛъапӀэхэр 90:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:12

+ 3:25 Орэд ЛъапӀэхэр 90:5

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:14-15

+ 3:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:19

+ 3:33 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:11

+ 3:34 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Якъуб 4:6, 1 Пет. 5:5

+ 4:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 4:8 Апэрэ Самуел 2:30

+ 4:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:9

+ 4:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 4:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23

+ 4:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18

+ 4:14 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15

+ 4:16 Орэд ЛъапӀэхэр 35:5,

+ 4:18 Орэд ЛъапӀэхэр 96:11, Дан 12:3, Маттэ 13:43

+ 4:19 Апэрэ Самуел 2:9, Иуан 12:35

+ 4:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:30

+ 4:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:12

+ 4:26 Евр. 12:13

+ 4:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:32, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:14

+ 5:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:20

+ 5:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, Орэд ЛъапӀэхэр 54:22

+ 5:4 ДжакӀо 7:26

+ 5:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:27

* 5:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 5:9 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «бзылъфыгъэ хэтакӀом уикӀуачӀэ тебгъэкӀодэщт».

* 5:9 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «бзылъфыгъэм ишъхьэгъусэ зыгубжкӀэ уиукӀыщт».

* 5:15 Мы чӀыпӀэм имэхьанэр: «уишъхьэгъусэ фэшъыпкъ, уипсынэ къипхрэ псым узэрешъорэм фэдэу».

* 5:16 Мы чӀыпӀэм мэхьанитӀу иӀэн ылъэкӀыщт: «хымэ бзылъфыгъэм сабый дэмыгъот, ар о уиеп, уиунагъо исыщтэп», е «хъулъфыгъэ хъопсащэр бзылъфыгъэ пчъагъэмэ атемыгуащ».

+ 5:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:5

+ 5:21 Орэд ЛъапӀэхэр 138:3, Орэд ЛъапӀэхэр 118:168,

+ 6:5 Орэд ЛъапӀэхэр 90:3

+ 6:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:26, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:9

+ 6:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:25

+ 6:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 6:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:33-34, ДжакӀо 4:5

+ 6:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:27

+ 6:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19

+ 6:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:18

+ 6:17 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:7, Орэд ЛъапӀэхэр 119:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:10

+ 6:18 УблапӀэ 6:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:26, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:16, Рим. 3:15

+ 6:19 МысырикӀыжь 20:16, Орэд ЛъапӀэхэр 26:12

+ 6:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 6:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:3

* 6:22 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым зы пчъагъэр щыгъэфедагъ.

+ 6:23 Орэд ЛъапӀэхэр 118:105, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:17

+ 6:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16

+ 6:25 Маттэ 5:28

+ 6:31 МысырикӀыжь 22:4

+ 6:32 МысырикӀыжь 20:14

+ 6:34 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:4,

+ 7:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:1

+ 7:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:4

+ 7:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:3

+ 7:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16

+ 7:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:4

+ 7:10 УблапӀэ 38:14-15

+ 7:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:28

* 7:14 Еплъ Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-17.

+ 7:17 Орэд ЛъапӀэхэр 44:9

+ 7:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:24

* 7:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Делэр ипшъэдэкӀыжь зэрэфакӀорэм фэдэу».

+ 7:22 ДжакӀо 9:12

+ 7:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:5

+ 8:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:20-21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:3

+ 8:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22

+ 8:10 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11, Орэд ЛъапӀэхэр 118:127, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14

+ 8:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:15

+ 8:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6, Орэд ЛъапӀэхэр 96:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 8:14 ДжакӀо 7:19

+ 8:17 Орэд ЛъапӀэхэр 90:14, Иуан 14:21, Маттэ 7:8

* 8:18 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «шъыпкъагъ».

+ 8:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:4

+ 8:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:16

+ 8:22 Ӏоф. 3:14

* 8:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «сэ, акъылышӀуагъэм» хэтэп.

+ 8:25 Орэд ЛъапӀэхэр 89:3

+ 8:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:19

* 8:28 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым нэмыкӀ мэхьанэ щыриӀэн ылъэкӀыщт: «зегъэпытэхэм».

+ 8:28 УблапӀэ 1:6

+ 8:29 УблапӀэ 1:9, УблапӀэ 1:10, Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 23:2, Орэд ЛъапӀэхэр 101:26, Орэд ЛъапӀэхэр 103:5

+ 8:32 Орэд ЛъапӀэхэр 118:1, Орэд ЛъапӀэхэр 127:1

+ 8:35 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22

+ 9:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:1

+ 9:5 Иуан 7:37

+ 9:8 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 9:9 Маттэ 13:12, Марк 4:25

+ 9:10 Орэд ЛъапӀэхэр 110:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7

* 9:11 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «сэркӀэ».

+ 9:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 9:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:11

+ 9:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:17

+ 10:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:25

+ 10:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:6

+ 10:3 Орэд ЛъапӀэхэр 33:10-11, Орэд ЛъапӀэхэр 36:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:25

+ 10:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5

+ 10:7 Орэд ЛъапӀэхэр 33:17

+ 10:9 Орэд ЛъапӀэхэр 22:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:18

+ 10:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:13

+ 10:11 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:22

+ 10:12 Якъуб 5:20, 1 Пет. 4:8

+ 10:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 10:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7

+ 10:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:11

+ 10:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:19

+ 10:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:23

+ 10:19 Маттэ 12:36, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:27, ДжакӀо 5:2

+ 10:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:14,

+ 10:24 Орэд ЛъапӀэхэр 144:19

+ 10:25 Маттэ 7:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:3

* 10:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «сода, тэджэпс».

+ 10:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:6

+ 10:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Орэд ЛъапӀэхэр 54:24

+ 10:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:7

+ 10:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:21-22

+ 10:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:28

+ 11:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 11:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 11:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 11:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:2

+ 11:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:6, Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Дан 6:24

+ 11:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 11:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:28

+ 11:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:18

+ 11:10 Эстер 8:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:2

+ 11:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:8

+ 11:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:19

+ 11:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

* 11:16 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «цӀыф жъалым».

+ 11:18 Гал. 6:8

+ 11:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:16

+ 11:20 Орэд ЛъапӀэхэр 118:1

+ 11:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:5, Орэд ЛъапӀэхэр 111:2

+ 11:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:7, 2 Кор. 9:6

+ 11:25 Орэд ЛъапӀэхэр 111:9

* 11:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «чарэ лъыхъоу» хэтэп.

+ 11:26 УблапӀэ 42:6

+ 11:27 Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27, Дан 6:24

+ 11:28 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7, Орэд ЛъапӀэхэр 91:13

+ 11:30 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 11:31 1 Пет. 4:18

+ 12:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:10

+ 12:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:30

+ 12:5 Маттэ 12:35

+ 12:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:30, Орэд ЛъапӀэхэр 63:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:3

* 12:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым: «унэӀут закъо зиӀэр» хэт.

+ 12:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:4

+ 12:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:19

* 12:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:13 Орэд ЛъапӀэхэр 58:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:23

+ 12:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:20,

+ 12:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:7

+ 12:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:11

+ 12:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:5

+ 12:18 Орэд ЛъапӀэхэр 56:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22

+ 12:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:9

+ 12:21 Орэд ЛъапӀэхэр 90:10

+ 12:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 12:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:16

* 12:26 Мыр мэхьанэу иӀэн ылъэкӀыщтхэм ащыщ, ижърэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 12:27 Мыр мэхьанэу иӀэн ылъэкӀыщтхэм ащыщ, ижърэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 13:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22, Орэд ЛъапӀэхэр 1:1

+ 13:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:20

+ 13:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:23

+ 13:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:9-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:25

+ 13:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:3

+ 13:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:24

* 13:8 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «зыгъэщынэн зэхихрэп».

+ 13:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:25

+ 13:12 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 13:14 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11

+ 13:16 ДжакӀо 10:3

+ 13:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:13

+ 13:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:31-32, ДжакӀо 7:5

+ 13:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:8

+ 13:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:17

+ 13:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:3

+ 14:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:15

* 14:3 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «пэгагъэм ибэщ».

+ 14:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:6

* 14:4 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «шхынлъэм лэжьыгъэ къыдэнэ».

+ 14:5 МысырикӀыжь 23:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:17

+ 14:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:14

* 14:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 14:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:33

+ 14:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:25

+ 14:13 ДжакӀо 2:2, Лука 6:25

+ 14:19 УблапӀэ 42:6, Апэрэ Самуел 2:36

+ 14:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:4

+ 14:21 Орэд ЛъапӀэхэр 40:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:7

+ 14:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5

* 14:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым: «зэхаблэу ашъхьэ телъ» хэт.

+ 14:27 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14

+ 14:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:11, ДжакӀо 7:8-9

+ 14:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4

+ 14:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:5

* 14:32 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «лӀэныгъэр».

+ 15:1 Гъуазэхэр 8:1-3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:13-17

+ 15:2 ДжакӀо 10:13-14

+ 15:4 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12

+ 15:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:9, ДжакӀо 4:17

+ 15:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:1

+ 15:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:20, Орэд ЛъапӀэхэр 43:20, Апостол. 1:24

+ 15:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:14

+ 15:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:6

+ 15:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:8, ДжакӀо 4:6

+ 15:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:1

+ 15:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 15:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13

+ 15:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:3

+ 15:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:23,

+ 15:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

+ 15:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:11

+ 15:24 Кол. 3:1-2

+ 15:25 Орэд ЛъапӀэхэр 67:6

+ 15:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:24

+ 15:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4, 1 Тим. 6:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:23

+ 15:28 Орэд ЛъапӀэхэр 36:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:31

+ 15:29 Орэд ЛъапӀэхэр 17:42, Орэд ЛъапӀэхэр 33:16

+ 15:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:25

+ 15:32 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:18, ДжакӀо 7:5

+ 15:33 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 16:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21, Маттэ 10:19, Лука 12:12

+ 16:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12

+ 16:3 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5

+ 16:4 Рим. 9:22

+ 16:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20

+ 16:6 Дан 4:24

+ 16:7 УблапӀэ 26:28

+ 16:8 Орэд ЛъапӀэхэр 36:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:16

+ 16:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:24

* 16:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «Зиусхьан» хэтэп.

+ 16:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:28

+ 16:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 16:12 ЯтӀонэрэ Самуел 23:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:14

+ 16:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:11

+ 16:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:2

+ 16:15 Орэд ЛъапӀэхэр 71:6

+ 16:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:19

+ 16:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 16:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:8, Орэд ЛъапӀэхэр 83:13

+ 16:22 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:27

+ 16:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:26

+ 16:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:12

+ 16:26 ДжакӀо 6:7

+ 16:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:12, Якъуб 3:6

+ 16:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:20

+ 16:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:10

+ 16:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:29

+ 16:32 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 16:33 Апостол. 1:26

* 17:1 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: къурмэныл.

+ 17:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:17

+ 17:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:26

+ 17:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:21, Орэд ЛъапӀэхэр 25:2,

+ 17:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:18

+ 17:6 Орэд ЛъапӀэхэр 127:6

+ 17:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

* 17:8 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: мыжъо лъапӀ.

+ 17:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:14

* 17:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Зиусхьан хэтэп.

+ 17:12 ЯтӀонэрэ Самуел 17:8,

+ 17:13 Орэд ЛъапӀэхэр 34:12,

+ 17:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:8, 1 Фесс. 4:11

+ 17:15 МысырикӀыжь 23:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24, Орэд ЛъапӀэхэр 93:21

* 17:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «шыр ары тхьамыкӀагъор къыбдэзыгощрэр» итхагъ.

+ 17:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:10

* 17:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «зикъэлапчъэ лъагэу зыӀэтрэр».

+ 17:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 17:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13

+ 17:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:13

+ 17:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:27,

+ 17:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1

+ 17:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19, ДжакӀо 5:2

+ 18:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:5

+ 18:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17

+ 18:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 18:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:14, Орэд ЛъапӀэхэр 63:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, ДжакӀо 10:12

+ 18:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:22

+ 18:10 МысырикӀыжь 34:5-7, Орэд ЛъапӀэхэр 19:2, Орэд ЛъапӀэхэр 60:4

+ 18:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:15

+ 18:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:33, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 18:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:13

+ 18:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 18:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:2

+ 18:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:35

* 18:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыр мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщтхэм зэу ащыщ.

+ 18:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:17

+ 19:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:6

+ 19:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20

+ 19:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 19:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:20

+ 19:5 МысырикӀыжь 20:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18

+ 19:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:26

* 19:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 19:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:20

+ 19:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:20

+ 19:9 МысырикӀыжь 20:16

+ 19:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:1, ДжакӀо 10:7

+ 19:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 19:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:15

+ 19:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

+ 19:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22

+ 19:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:13

+ 19:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:13

+ 19:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:27, ДжакӀо 11:1, Маттэ 5:7

* 19:18 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «уфэмыгубж, ар пӀэкӀэукӀэным нэсэу».

+ 19:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

* 19:19 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «ӀэпыӀэгъу уфэхъунэу уфежьэмэ, иӀоф нахь дэй пшӀыщт».

+ 19:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9,

* 19:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Нэе-псыягъэр цӀыфымкӀэ хьэйнапэ».

* 19:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «УтхьамыкӀэмэ нахьышӀу пцӀыкӀэ хьыкумым уиӀоф щызэшӀопхыным нахьи».

+ 19:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:19

+ 19:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:15

+ 19:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:11

+ 19:26 МысырикӀыжь 20:12

+ 19:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 20:1 УблапӀэ 9:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:29-32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4, Ефес 5:18

+ 20:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12

+ 20:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 20:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:4

+ 20:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, ДжакӀо 7:20, Якъуб 1:21, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:23

+ 20:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 20:12 МысырикӀыжь 4:11, Орэд ЛъапӀэхэр 93:9

+ 20:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 20:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:26-27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:13

+ 20:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:17

+ 20:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

+ 20:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:13

+ 20:20 МысырикӀыжь 21:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:17

+ 20:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:11

+ 20:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:29, Рим. 12:19, Орэд ЛъапӀэхэр 26:14

+ 20:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10,

+ 20:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21

+ 20:25 ДжакӀо 5:4

* 20:26 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «щэрэхъкӀэ ыщытӀэщтых» хэт.

+ 20:27 1 Кор. 2:11

+ 20:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:31

+ 21:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12, Лука 16:15

+ 21:3 Апэрэ Самуел 15:22,

* 21:4 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «псэкӀодшӀэн – хьэсэ жъуагъэм щалэжьыгъэ закъоу ахэм къахьыжьы».

+ 21:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 21:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:4

+ 21:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:21

+ 21:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

+ 21:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:25

* 21:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «шъыпкъагъэ зиӀэм».

+ 21:13 1 Иуан 3:17

+ 21:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 21:16 Орэд ЛъапӀэхэр 48:14-15

* 21:18 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым къин мэхьанэр къыщыбгурыӀоныр.

+ 21:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:8

+ 21:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

* 21:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «дагъэ».

+ 21:22 ДжакӀо 7:19, ДжакӀо 9:16, ДжакӀо 9:18

+ 21:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:3

+ 21:24 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22

+ 21:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:4

+ 21:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Маттэ 5:42

+ 21:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8,

+ 21:28 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5

* 21:29 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «гъогу зафэм тет».

+ 21:30 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 21:31 Орэд ЛъапӀэхэр 19:7-8, Орэд ЛъапӀэхэр 32:17,

+ 22:1 ДжакӀо 7:1

+ 22:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:13

+ 22:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:12

+ 22:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:18

+ 22:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19

+ 22:6 Ефес 6:4

+ 22:8 Гал. 6:7

+ 22:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:17

+ 22:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:20

+ 22:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:13

+ 22:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:13

+ 22:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27, ДжакӀо 7:26

+ 22:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

+ 22:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:22

+ 22:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:23

+ 22:22 МысырикӀыжь 23:6,

+ 22:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:11

+ 22:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:16

+ 22:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:10

+ 23:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20, Маттэ 6:19, 1 Тим. 6:9-10, Евр. 13:5

+ 23:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:24, 1 Тим. 6:17

+ 23:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:28

+ 23:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:23

+ 23:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:15

+ 23:17 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 23:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:14

+ 23:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, Ефес 5:18

+ 23:22 МысырикӀыжь 20:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 23:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, ДжакӀо 7:26

+ 23:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:12

+ 23:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1

+ 24:1 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:19

+ 24:2 Орэд ЛъапӀэхэр 9:28

+ 24:4 Лука 16:11

+ 24:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:22

+ 24:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18

+ 24:9 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:34, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:24

+ 24:10 Евр. 12:3

+ 24:11 Орэд ЛъапӀэхэр 81:4,

+ 24:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2, Орэд ЛъапӀэхэр 61:13, Рим. 2:6

+ 24:13 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11

+ 24:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:18

+ 24:15 Орэд ЛъапӀэхэр 9:29

+ 24:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:24

+ 24:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:5

+ 24:19 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 24:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:9

+ 24:21 1 Пет. 2:17

+ 24:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:21

+ 24:24 МысырикӀыжь 23:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:15,

+ 24:28 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18

+ 24:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:22

+ 24:34 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:10-11, ДжакӀо 4:5

+ 25:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:5-7

+ 25:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:29

+ 25:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:44-45, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:12

+ 25:6 Лука 14:8-11

* 25:8 Мы усэм иапэрэ сатыр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым яблэнэрэ усэм иаужырэ сатырэу щыт.

+ 25:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:23

+ 25:12 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 25:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:17

+ 25:14 Иудэ 1:12

+ 25:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:7

+ 25:18 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28

* 25:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «сода, тэджэпс».

+ 25:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:22, Маттэ 5:44

+ 25:22 Орэд ЛъапӀэхэр 139:10, Рим. 12:20

+ 25:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:19

+ 25:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:30

* 25:27 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 26:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:8

+ 26:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:5

+ 26:3 Орэд ЛъапӀэхэр 31:9, Орэд ЛъапӀэхэр 31:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29

+ 26:5 Маттэ 21:24-27

+ 26:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:1

+ 26:11 2 Пет. 2:22

+ 26:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:20

+ 26:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13

+ 26:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24

+ 26:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:10

+ 26:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:8

* 26:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «стыры» итхагъ.

+ 26:23 Орэд ЛъапӀэхэр 28:3, Маттэ 23:27

+ 26:27 Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, ДжакӀо 10:8, Дан 6:24

+ 27:1 Лука 12:19-20, Якъуб 4:13-14

+ 27:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:34

+ 27:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:23

* 27:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «бащэ» итхагъ.

+ 27:6 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 27:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:16

* 27:9 Сатырым мыщ фэдэ мэхьанэ иӀэн ылъэкӀыщт, ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым къикӀрэр гурыӀогъуае.

+ 27:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:17

+ 27:11 Орэд ЛъапӀэхэр 118:42

+ 27:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:3

* 27:13 Ижъырэ джуртыбзэм мы чӀыпӀэм «хымэ бзылъфыгъ».

+ 27:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:16

+ 27:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24

* 27:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 27:18 1 Кор. 9:7

+ 27:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:11, ДжакӀо 1:8, ДжакӀо 4:8

+ 27:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:3

+ 27:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:5, 1 Тим. 6:17

+ 28:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 7:7, Апэрэ Самуел 17:32

+ 28:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:8-28, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:8-15

+ 28:3 Маттэ 18:30

+ 28:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:1

+ 28:8 МысырикӀыжь 22:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:22

+ 28:9 Орэд ЛъапӀэхэр 65:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8

+ 28:10 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27

+ 28:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:12

+ 28:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:2

+ 28:13 1 Иуан 1:9

+ 28:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12

+ 28:17 УблапӀэ 4:12, УблапӀэ 9:6

+ 28:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:9

+ 28:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:11

+ 28:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4

+ 28:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:23,

+ 28:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:16

+ 28:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:5

+ 28:24 МысырикӀыжь 20:12

+ 28:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18

+ 28:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:17

+ 28:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:12

+ 29:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:15

+ 29:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:28

+ 29:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:20, Лука 15:13, Лука 15:30

* 29:5 Е «ежь ылъакъо».

+ 29:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:23

+ 29:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:16

+ 29:7 Орэд ЛъапӀэхэр 40:2

+ 29:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:11

+ 29:10 УблапӀэ 4:5, УблапӀэ 4:8

+ 29:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:16

+ 29:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:2

+ 29:14 Орэд ЛъапӀэхэр 71:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:12

+ 29:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:25

+ 29:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:34, Орэд ЛъапӀэхэр 90:8, Орэд ЛъапӀэхэр 91:12

+ 29:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

+ 29:18 Апэрэ Самуел 3:1, Орэд ЛъапӀэхэр 73:9, МысырикӀыжь 32:25

+ 29:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:12

* 29:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 29:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18

+ 29:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:33, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12

+ 29:24 Гъуазэхэр 17:2

+ 29:25 Лука 12:4

+ 29:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:6

* 30:1 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Якъэ ыкъо Агур, Масэ щыщ».

* 30:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 30:4 Иуан 3:13,

+ 30:5 Орэд ЛъапӀэхэр 11:7, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Орэд ЛъапӀэхэр 3:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:7

+ 30:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:32, Ӏоф. 22:18

+ 30:8 Маттэ 6:11, 1 Тим. 6:8

+ 30:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:12-14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:20, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11, Орэд ЛъапӀэхэр 105:21,

+ 30:10 ДжакӀо 7:21

+ 30:11 МысырикӀыжь 21:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20

+ 30:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2

+ 30:13 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5

+ 30:14 Орэд ЛъапӀэхэр 13:4

+ 30:17 УблапӀэ 9:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20

+ 30:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:16

+ 30:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10

+ 30:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:6-8

* 30:26 ТхьакӀумкӀыхьэм фэдиз зиинагъэ гъошхэрэ псэушъхь, ТыгъэкъокӀыпӀэ Благъэм ит къушъхьэхэм ащэпсэу, къушъхьэ зандэм дэкӀоен елъэкӀы.

* 30:31 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 31:1 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Масэ щыщ пачъыхьэу Лэмуел».

* 31:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтыр «тхьэлъанэ».

+ 31:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:1-4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:26

+ 31:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, ДжакӀо 10:17, Ефес 5:18

+ 31:6 Орэд ЛъапӀэхэр 103:15

+ 31:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:15

+ 31:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:13

+ 31:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:9

+ 31:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:16