# Кӧрманщи

Институт перевода Библии

## Рʼутʼ, Әстәр, Уньс


Пәймана Кәвьн

## Рʼутʼ, Әстәр, Уньс


Се кʼьтебед жь Пәймана Кәвьн


Рʼутʼ, Әстәр, Уньс


Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз Москва 2009


бь зараве кʼӧрʼдийа-кӧрманщи

Бона пʼьрсед хwә бь ве навнише бьньвисьн: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-135-4

© Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз, Москва, 2009


Сәрньвисар

Мәсиһийеда Ньвисара Пирозә мьләте щьһуйарʼа те готьне Пәймана Кәвьн. Пәймана Кәвьн тʼәмамийа хwәва 39 кʼьтеб ьн, кʼижан кӧ бь дәсте гәләк ньвискʼара һатьнә ньвисаре. Гәләк жь ван кʼьтеба бь зьмане щьһутийа бәре һатьнә ньвисаре. Һьнәк пʼаред кʼьтеба Пәймана Кәвьн се һʼәзар сала зедәтьр ьн кӧ һатьнә ньвисаре. Пәймана Кәвьнда һәнә кʼьтебед дирок у qануне, һьлбәста, ширәтед мәрьвед сәрwахт у пʼехәмбәртийед кӧ тенә сери. Әвана һаqаси щурʼә-щурʼә бун, ле фькьред wан һʼәмуйа жи сәр нетәке бу, аwа готи бона һәләqәтийа Хwәдейә тʼәви мьләте щьһу. Мәрәме Wи әw бу, кӧ әw дӧайе хwә сәр һʼәму мьләтада бьбаринә кʼижан кӧ wи баwар бькьн у гӧһдарийа wи бькьн.

Жь ван кьтеба, се кʼьтебед Пәймана Кәвьн, щара пешьн бь зьмане кʼӧрдийа кӧрманщи, алийе Института wәлгәрʼандьна Библийайеда һатьнә wәлгәрʼандьне. Әвана щурʼе qәwьмандьна ньвисара щьһуйайә пирозә кәвьн бәрбьчʼәʼв дькьн. Әв һәр се кʼьтеб нава хwәда се дәмед башqәйә дирока щьһуйа дьдьнә кʼьфше, жь qӧрʼна 11-да һʼәта qӧрʼна 15-а бәри буйина Иса. Әв wәлгәрʼандьн жь канийа әʼсаси һатийә һьлдане, аwа готи тʼәви текʼста Ибрани һатийә рʼубариһәвкьрьне.

Әм ве йәкеда гӧман ьн, кӧ хwәндәванед кʼӧрд, ве кʼьтебеда нә кӧ wе тʼәне дирока сәрһатийед һʼәйрә-һʼӧжмәкʼар бьбиньн, ле бәле ӧса жи wе рʼастийа Хwәдейә һьндава мерьвда бьһʼәсьн.

Институт рʼазибуна хwә дьдә wәлгәрʼ у сәррʼасткьред ван кʼьтеба.

Хәбаткʼаред Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз

## Рʼутʼ

### Рʼутʼ

Рʼутʼ


[1]

[2]

[3]

[4]


Кʼьтеба Рʼутʼ


Пешготьн

Сәрһатийа Рʼутʼ 1100 сал бәри буйина Иса qәwьмийә, wи чахи һе пʼадша сәрwерти Исраеле нә дькьрьн. Әв сәрһатийа әʼдьлә бәрдьл, бона хwәйиәʼсьла чаwа чʼәʼвканийа авейә кӧ бәрʼийа беwада әʼмьр дьда мәрьвед гӧнәкʼар. 2 Әв сәрһати ль сәр qизәкә Моwабийә щаһьл һатийә ньвисаре. Моwаб дәwләтәкә рʼәх Исраеле бу. Пәй мьрьна мере хwәйи щьһурʼа, Рʼутʼ дьдә кʼьфше кӧ чьqаси дьле wе хасийа wе Наһомийева гьредайи бу. Рʼутʼ мьләте щьһуйа qәбул дькә чаwа мьләте хwә у Хӧдане wан qәбул дькә чаwа Хӧдане хwә. Qәнщи у бәрбьһерийа Рʼутʼе жь алийе Хӧданда найе биркьрьне. Сәрхwәбун у хирәта wе Боwазе пьсмаме wева жи әʼйан дьбә. Ль гора qануна Исраел Боwаз Рʼутʼе дьстинә у диса чәрха Наһомийе рʼаст дьбә. 3 Хьлазийа кʼьтебе бона рʼькʼьнйате те ньвисаре. Әw дьдә кʼьфше кӧ кӧрʼе Боwаз у Рʼутʼе буйә калке пʼадшайе Исраелейи мәзьн, аwа готи Даwьд. Анәгори qануна пироз ль Qануна Дӧщари 23:3-да изьна моwабийа тʼӧнәбу кӧ тʼәви мьләте Исраел буна, ле Рʼутʼ бу пешәкә Иса Мәсиһ (Мәтта 1:5). Әва кʼьтеба һин дькә, wәки мәрьв рʼаст баwарийа хwә Хӧдан бинә у анәгори әʼмьре wи бьжи, Хӧдан ль пьрсед навмьләтийе наньһерʼә. 4 Анәгори әʼрф-әʼдәте щьһуйа әва кʼьтеба ль кʼьништада рʼожа Пенщийә һʼәсабда те хwәндьне.

### 1


Әлимәләх нәфәред хwәва дьчә Моwабе

1Һена сәрwертийа һʼакьмада wәлетда бу хәлайи. Жь Бәйтләһʼма Щьһуда мәрьвәк тʼәви кʼӧлфәта хwә у һәр дӧ кӧрʼед хwә чу әʼрде Моwабе хәрибийеда ма. 2Наве wи мәрьви Әлимәләх[*] бу, наве кʼӧлфәта wи Наһоми бу, наве һәр дӧ кӧрʼа, йәк Маһʼлон бу, йәк жи Кʼилйон. Әвана Әфратʼи бун, жь Бәйтләһʼма Щьһуда чунә әʼрде Моwабе у ль wьр ман. 3Мере Наһомийе Әлимәләх мьр, Наһоми һәр дӧ кӧрʼава ман. 4Ван һәр дӧ кӧрʼа qизед Моwабийа стандьн, наве йәке Орпа бу, наве йәке жи Рʼутʼ. Әвана ль wьр wәкә дәһә сала ман. 5Паше һәр дӧ кӧрʼе wе Маһʼлон, Кʼилйон жи мьрьн у әве кʼӧлфәте һәр дӧ кӧрʼ мерва ӧнда кьрьн.

6Пәй ве йәкерʼа әва рʼабу кӧ тʼәви һәр дӧ букед хwә жь әʼрде Моwабе вәгәрʼә wәлате хwә, чьмки әве әʼрде Моwабеда бьһистьбу, кӧ Хӧдан сәри ль щьмәʼта хwә хьстийә, рʼьсqе wан гиһанди йә. 7Әва жь wи щийе хwә, тʼәви һәр дӧ букед хwә рʼабу кӧ рʼекʼәвә вәгәрʼә wәлате Щьһуда. 8Һьнге Наһомийе готә һәр дӧ букед хwә: «Һәрʼьн лаwо, һәр кәс вәгәрʼә мала баве[*] хwә. Бьра Хӧдан рʼәʼма хwә ль wә бькә, һун һьндава мьн у меред хwәйә мьрида чаwа бунә, әw wәкә wе йәке жи бинә пешийа wә. 9Бьра Хӧдан бәхте wә вәкә, һәр кәс жь wә мала мере хwәда сьтʼар бә». Пәй ве готьнерʼа Наһоми чу рʼуйе wан, һьнге зукин кʼәтә wан әw гьрийан 10у готьн: «На, әме жи тʼәви тә ль сәр мьләте тәда вәгәрʼьн». 11Ле Наһомийе готә wан: «На qизед мьн, пашда вәгәрʼьн, һуне тʼәви мьн бенә чь? Тʼӧ бәтʼьне мьнда кӧрʼ һәнә, кӧ әw бьбьнә меред wә? 12Пашда вәгәрʼьн һәрʼьн qизед мьн, чьмки мьн иди салед хwә дәрбаз кьрьнә, әз ха иди мер накьм. Йан һәгәр мьн бьгота гӧман һәйә, кӧ әзе ишәв мер кьм кӧрʼа биньм, 13гәло һуне һаqас wәхт бьмана, һʼәта әw мәзьн буна? Йан бона ве йәке һуне бьмана wәйе мер нәкьрана? На qизед мьн, дьле мьн жь wә зәʼфтьр ль сәр wә дешә, чьмки дәсте Хӧдан ль сәр мьн гьран буйә». 14У wан диса кьрә зарин у гьрийан. Орпа чу рʼуйе хwәсийа хwә вәгәрʼийа, ле Рʼутʼ жь wе нәqәтийа.

15Һьнге Наһомийе готә Рʼутʼе: «Ва йә жьнтʼийа тә ль сәр щьмәʼта хwә у хwәдейед хwәда вәгәрʼийа, тӧ жи ль пәй жьнтʼийа хwә һәрʼә»[+]. 16Ле Рʼутʼе готе: «Пʼейи ль сәр мьн нәкә, кӧ әз жь тә бьqәтьм дур кʼәвьм, чьмки тӧ кʼӧда һәрʼи әзе бем, тӧ ль кʼӧ бьмини әзе жи ль wьр бьминьм. Щьмәʼта тәйе щьмәʼта мьн бә, Хwәде тәйе Хwәдейе мьн бә. 17Тӧ ль кʼидәре бьмьри әзе жи ль wьр бьмьрьм у ль wьр бемә дәфьн кьрьне. Чь һатийә ль сәре мьн, бьра Хӧдан жь ве йәке хьрабтьр бинә ль сәре мьн, һәгәр пештьри мьрьне, тьштәки майин мьн жь тә бьqәтинә». 18Гава Наһомийе дина хwә дайе, wәки әве нета хwәда данийә кӧ әʼсә тʼәви wе һәрʼә, иди зор ле нәкьр.

19Һьнге һәр дӧйа һәврʼа данә ль сәр рʼе һʼәта Бәйтләһʼме чун. У гава кʼәтьнә Бәйтләһʼме, һʼәж кʼәтә тʼәмамийа бажер у кʼӧлфәта дьготьн: «Әва Наһоми йә?» 20Ле әwе дьготә wан: «Мьнрʼа нәбежьн Наһоми[*], ле мьнрʼа бежьн Мара[*], чьмки Йе Һәри Зор дәрд у кӧлава әз данимә. 21Әз тʼер-тʼьжи дәркʼәтьм чум, ле Хӧдан әз дәствала вәгәрʼандьм. Иди чьма бежьнә мьн Наһоми? Һәгәр Хӧдан чәрха мьн чʼәп кьр у Йе Һәри Зор әз кьрьмә ве рʼоже?» 22Бь ви аwайи Наһоми тʼәви бука хwә Рʼутʼа Моwаби, жь әʼрде Моwабийе вәгәрʼийа у wәхте дәстпекьрьна щәһдьруне гьһиштьнә Бәйтләһʼме.

### 2


Рʼутʼ зәвийа Боwазда сьмбьла тʼоп дькә

1Пьсмамәки малмеране Наһомийе һәбу. Әва жь рʼькʼьнйата Әлимәләх бу, йәки хwәйиһәбук, бь нав у дәнг бу, наве wи Боwаз бу[+]. 2Рʼутʼа Моwаби готә Наһомийе: «Әз һәрʼьмә нава зәвийа, дьле кʼе ль сәр мьн бешә, әз пәй wи һәрʼьм сьмбьла тʼоп кьм». Әwе готә wе: «Һәрʼә qиза мьн». 3У Рʼутʼ чу кʼәтә зәвике, пәй нандьруйа сьмбьл тʼоп кьрьн. У жерʼа ӧса льһәв һатьбу, кӧ әw кʼәтьбу зәвийа Боwазе жь рʼькʼьнйата Әлимәләх. 4Аwа Боwаз жь Бәйтләһʼме һат готә нандьруйа: «Хӧдан qәwата wәрʼа бә!» Wана ле вәгәрʼанд у гот: «Бьра Хӧдан дӧа ль тә бькә!»[+] 5Һьнге Боwаз жь хӧламе кӧ чаwа сәрwер ль сәр нандьруйа кʼьфш кьрьбу пьрси: «Әва qиза кʼе йә?» 6Хӧламе сәрwере нандьруйа ле вәгәрʼанд у гот: «Әва qизька Моwаби йә, йа кӧ тʼәви Наһомийе жь әʼрде Моwабийе вәгәрʼийайә һатийә. 7Әве готә мә: ‹Изьна wә һәбә кӧ әз пәй нандьруйа сьмбьла бьчьньм у жь нава qәwшада жи тʼоп кьм›. Ве сьбе зува әва һатийә у һʼәта ньһа әw ль вьр ә, qәт нәчуйә мале рʼьһʼәт бә жи». 8Һьнге Боwаз готә Рʼутʼе: «Бьбьһе qиза мьн, нәчи әʼрде хәлqеда тʼоп нәки у жь вьр жи дур нәкʼәви, ле ль вьр щәм щарийед мьн бьмини. 9Дина хwә бьдә wе зәвийа кӧ әw дьдьрун у ль пәй wан һәрʼә. Мьн бона тә тʼәми дайә хӧлама, кӧ qәдьре тә накʼәвьн. Гава тʼиби жи, незики дәрдана би у жь ава хӧлама кʼьшанди вәхwи». 10Рʼутʼ дәвәрʼуйа чу әʼрде у ль бәр та бу готе: «Әва жь чийә кӧ дьле тә һаqаси ль сәр мьн дешә у бона мьн жи һаqаси пьрс-пьрсийара дьки? Нә әз йәкә хәриб ьм?» 11Һьнге Боwаз ле вәгәрʼанд у готе: «Пәй мьрьна мере хwәрʼа, тә чь qәнщи хwәсийа хwәрʼа кьрийә, һʼәму кьрьнед тә мьнрʼа гьли кьрьнә. Ӧса жи әʼйан ә кӧ тә чаwа де у баве хwә у wәлате хwә һьштийә у һати гьһишти wе щьмәʼте, кʼижан кӧ тә пешда нас нәдькьр. 12Бьра wәкә кьрьна тә Хӧдан бинә пешийа тә у бьра Хӧдан Хwәдейе Исраел ль сәр тәда бьбаринә, wәки тӧ һати бьн пʼәрʼе wида сьтʼарәке бьбини»[+]. 13Һьнге Рʼутʼе готе: «Хwәйе мьн, әз дьбиньм кӧ дьле тә ль сәр мьн дьшәwьтә, чьмки тӧ бәр дьле мьнда һати у тә тʼәви щарийа хwә ширьн-ширьн хәбәр да, ле рʼаст әз wәкә щарикә тә жи ниньм». 14Боwаз wәхте нанхwарьне готә wе: «Кʼәрәм кә сәр нен у пәʼрийе хwә сьркеда кә». Рʼутʼ тʼәви нандьруйа рʼуньшт. Әwи фьрикед qәланди данә wе, әwе хwар тʼер бу у бәр жи ма. 15Гав әwа рʼабу чу сьмбьла тʼоп кә, Боwаз тʼәми да хӧламед хwә у гот: «Бьра әw жь нав qәwшада жи тʼоп кә у wе нәдьнә шәрме[+]. 16Бона хатьре wе жь qәwша жи бавежьнә әʼрде у бьһельн бьра тʼоп кә, бехатьрийа wе нәкьн».

17Әwе һʼәта бәре еваре wе зәвийеда тʼоп кьр у гава әw кʼӧта, бу тʼорпә щәһ. 18Рʼутʼе тʼорпе хwә һьлда чу бажер у хwәсийа wе әw щәһе wейи тʼопкьри дит, һьнге Рʼутʼе әw бәрмайие жь wи хӧрәке кӧ пе тʼер бьбу жи дәрхьст да wе. 19Һьнге хwәсийе же пьрси у готе: «Иро тә жь кʼӧ тʼоп кьрийә у ль кʼӧ хәбьти йи? Бьра дӧа ль wи бә, йе кӧ тәрʼа кьрийә qәнщи». Һьнге әwе хwәсийа хwәрʼа гьли кьр, кӧ щәм кʼе хәбьтийә у гот: «Наве wи мәрьве кӧ әз иро щәм wи хәбьтимә Боwаз ә». 20Наһомийе готә бука хwә: «Бьра дӧайе Хӧдан ль wи бә, кӧ әwи пьшта хwә нәда мьри у зендийа». Наһомийе готә wе: «Әw мәрьва йәки жь рʼькʼьнйата мә йә, пьсмамәки мәйи незик ә, гәрәке али мә бькә[*]». 21Һьнге Рʼутʼа Моwаби гот: «Әwи ӧса жи готә мьн: ‹Жь хӧламед мьн дур нәкʼәви, һʼәта кӧ әw нандьруна мьн хьлаз нәкьн›». 22Наһомийе бука хwә Рʼутʼрʼа гот: «Qәнщ ә qиза мьн, кӧ тӧ тʼәви щарийед wи һәрʼи-бейи у тә нава әʼрде хәлqеда нәбиньн». 23Рʼутʼ жь щарийед Боwаз дур нәкʼәт, һʼәта хьлазийа щәһдьрун у гәньмдьруне сьмбьл тʼоп дькьрьн у ль щәм хwәсийа хwә жи дьма.

### 3


Рʼутʼ жь Боwаз дәʼwа пьсмамтийе дькә

1Хwәсийа Рʼутʼе, Наһомийе готә wе: «Qиза мьн, әз дьхwазьм кӧ тә сьтʼар кьм, кӧ ахьрийа тә хер бә. 2Ва йә Боwазе жь рʼькʼьнйата мә, щәм щарийед кʼижани тӧ дьмайи, әwе ишәв бедәреда щеһ бьдә бе. 3Рʼабә ньһа сәре хwә бьшо, рʼуне бинхwәш ль хwә дә, хәмьла хwә ль хwә кә у бәржери бедәре бә, ле тӧ хwә нишани wи нәди, һʼәта әw хwарьн-вәхwарьна хwә хьлаз нәкә. 4У гава әw дькә кӧ рʼазе, тӧ госqӧлахийа щийе рʼазана wи бькә у һәрʼә бьнпʼийева бькʼәвә щийе wи пʼалдә. Һьнге әwе тәрʼа бежә, кӧ тӧ чь гәрәке бьки». 5Рʼутʼе готә wе: «Тә чь тʼәми данә мьн, әзе һʼәму тьшти жи ӧса бькьм».

6Әw бәржери бедәре бу у хwәсийе чаwа тʼәми дабуйе, әwе ӧса жи кьр. 7Боwаз пәй хwарьн-вәхwарьнерʼа, кʼефа wи щи, чу бәр щәһе лод кьри пʼалдә кӧ рʼазе. Һьнге әwа тәлә-тәл чу, бьнпʼийева кʼәтә нава щийе wи пʼалда. 8Ниве шәве әw мәрьв вәщьньqи, вәгәрʼийа дина хwә дайе, ва йә кʼӧлфәтәк бьнпʼийеда пʼалдайи йә. 9Әwи же пьрси: «Тӧ кʼе йи?» Әwе готе: «Әз щарийа тә Рʼутʼ ьм, пʼеша хwә бавежә ль сәр щарийа хwә, чьмки тӧ пьсмаме мьни незик и». 10Әwи готе: «Дӧайе Хӧдан ль тә бә qиза мьн! Рʼастийа тәйә ве ахьрийе жь йа пешьн qәнщтьр ә, чьмки тӧ пәй щаһьлед кʼәсиб йан дәwләти нәчуйи. 11Ньһа qиза мьн нәтьрсә, тә чь мьнрʼа гот әзе бькьм, чьмки тʼәмамийа щьмәʼта бажер занә, кӧ тӧ кʼӧлфәтәкә хwәйиәʼсьл и[+]. 12Рʼаст ә кӧ әз пьсмаме тә мә, ле нава пьсмамтийа мәда йәки һе незик һәйә. 13Ишәв ль вьр шәва хwә дәрбаз кә. Сьбәһе зу һәгәр әw алийе борщдарийа пьсмамтийеда тә qәбул кә, әw тьштәки qәнщ ә, бьра qәбул кә, ле һәгәр әw борщдарийа пьсмамтийе нәхwазә бьqәдинә тә qәбул кә, һьнге әзе бьqәдиньм у тә qәбул кьм. Хwәде һәйә! Пʼалдә ль вьр һʼәта сьбе».

14Әве һʼәта кʼәwе сьбәйе бьнпʼийа wида пʼалда у ӧса зу рʼабу, кӧ һе тʼӧ кәси нькарьбу кәсәк нас кьра. У һьнге әwи готе: «Бьра тʼӧ кәс ньзаньбә, кӧ кʼӧлфәт кʼәтийә бедәре». 15Паше готә wе: «Шала ль сәр хwә бинә вьр бьгьрә». Әwе әw гьрт у Боwаз шәш код щәһ чап кьр, да ль сәр мьла у әw чу бажер. 16Әwа жи чу щәм хwәсийа хwә у wе же пьрси: «Qиза мьн, тӧ чаwа йи?» Әwе хwәсиерʼа гьли кьр, чь кӧ wи мәрьви бона wе кьрьбу. 17Паше жи хwәсийерʼа гот: «Әв шәш код щәһ әwи да мьн, гот: ‹Дәствала ль сәр хwәсийа хwәда вәнәгәрʼә›». 18Һьнге Наһомийе готе: «Qиза мьн ньһа сәбьр кә, һʼәта кӧ бьзаньби әв шьхӧле wе чаwа бе сери, чьмки әw мәрьва һʼәта иро әви шьхӧли сафи нәкә, дьле wи рʼьһʼәт набә».

### 4


Боwаз Рʼутʼе дьстинә

1Боwаз чу ль бәр дәргәһе[*] бажер рʼуньшт. У аwа әw пьсмаме кӧ Боwаз бәʼса wи кьрьбу дәрбаз дьбу. Боwаз наве wи һьлда гази кьре у готе: «Кʼәрәм кә хеләке ль вьр рʼуни». Әw жи вәгәрʼийа рʼуньшт. 2Паше Боwаз гази дәһә рʼусьпийед бажер кьр у готә wан: «Кʼәрәм кьн ль вьр рʼунен». Әw жи рʼуньштьн. 3Һьнге Боwаз готә wи пьсмами: «Наһомийа кӧ жь әʼрде Моwабе вәгәрʼийайә һатийә, дьхwазә wи әʼрде пʼара бьре мә Әлимәләх бьфьрошә. 4Әз фькьрим кӧ ве йәке бьгьһиньмә гӧһе тә у тәрʼа жи бежьм, wәки тӧ пеш һазьред рʼуньшти у рʼусьпийед щьмәʼта мьнва ве пʼаре бькʼьрʼи. Һәгәр тӧ дьхwази бь изьна пьсмамтийе ве пʼаре бькʼьрʼи, бькʼьрʼә. Ле һәгәр нахwази, мьнрʼа бәжә кӧ әз заньбьм, чьмки пештьри тә иди тʼӧ кәс тʼӧнә кӧ борще пьсмамтийе бьqәдинә. Пәй тәрʼа ль мьн дькʼәвә». Әwи гот: «Бәле әзе борще пьсмамтийе бьqәдиньм»[+] 5Һьнге Боwаз ль сәр ве йәкеда зедәкьр у готә wи пьсмами: «Ве жи заньбә, гава wе рʼожа тӧ жь Наһомийе wи әʼрди бькʼьрʼи, гәрәке жьна йе мьри, Рʼутʼа Моwаби жи бьстини, wәки wаре йе мьри шин ки, кӧ наве wи ӧнда нәбә[*]»[+]. 6Һьнге wи пьсмами гот: «Әз ви борще пьсмамтийе нькарьм бьqәдиньм, нәбә кӧ әз wаре хwә рʼәш кьм. Ви борще пьсмамтийа мьн тӧ бьqәдинә, чьмки жь qәwата мьн дәр ә». 7(Бәре нава Исраелда әв йәк һәбу, кʼьрʼин йан фьротанәкеда кӧ һәр тьшт бь шәʼдәти у избати бьбуйа, һьнге мерьв сола ньге хwә дехьст у дьда һәвале хwә. У әв йәк Исраелда дьбу шәʼдәти.)[+] 8Паше wи пьсмами готә Боwаз: «Тӧ хwәрʼа бькʼьрʼә». У сола ньге хwә ехьст да wи. 9Wи чахи Боwаз готә wан рʼусьпийа у тʼәмамийа щьмәʼте: «Һун иро шәʼдә нә, кӧ мьн һʼәму һәбука Әлимәләх, Кʼилйон у Маһʼлон жь Наһомийе кʼьрʼи. 10У жьна Маһʼлон, Рʼутʼа Моwаби жи мьн хwәрʼа жьн станд, wәки наве йе мьри жь нава бьратийа wи у щи-wаред wи ӧнда набә. Бона рʼожа иройин һун шәʼдә нә»[+]. 11Һьнге һʼәму щьмәʼта бәр дәргәһ, рʼусьпийава тʼәвайи готьн: «Әм шәʼдә нә. Бьра Хӧдан wе кʼӧлфәта кӧ wе бькʼәвә мала тә, бькә мина Рʼаһеле у Леайе, кʼижана кӧ мала Исраел ава кьрьн. Тӧ нава Әфратʼеда qәwат би у Бәйтләһʼмеда жи навәки qазьнщ ки[+]. 12Бьра мала тә бьбә мина мала Перес, чаwа кӧ Тʼамаре жь wе мале зӧрʼәт ль пәй Щьһуда хьст, ӧса жи Хӧдане жь ве кʼӧлфәта щаһьл бьдә тә»[+].

13Боwаз Рʼутʼ станд, әw бунә һʼәлале һәв. Бь рʼәʼма Хwәде әw һʼәмлә дәркʼәт у кӧрʼәк ани[+]. 14Һьнге кʼӧлфәта готә Наһомийе: «Шькьр жь Хӧдан, кӧ әwи иро тӧ бе зӧрʼәт бе пьсмаме незик нәһьшти, wәки наве ве рʼькʼьнйате Исраелда нәйе биркьрьне! 15Бьра әва тʼьфала бьбә бина ль бәр тә у шьва дәсте тә, әʼмьре мәзьнайийеда, чьмки әва жь wе бука кӧ тә һʼьз дькә дьне кʼәтийә, йа кӧ тәрʼа жь һʼәфт кӧрʼа четьр ә». 16Пәй ве готьнерʼа Наһомийе кӧрʼьк һьлда да һʼәмеза хwә у жерʼа бу бәрдәргуш. 17Кʼӧлфәтед щинара нав ле кьрьн у готьн: «Наһомийерʼа кӧрʼәк бу» У наве wи Овед данин. Әва баве Йешайе баве Даwьд бу.

18[•]У зӧрʼәтед Перес әв ьн: Жь Перес Һәсрун бу,[+] 19жь Һәсрун Рʼам бу, жь Рʼам Аминадав бу, 20жь Аминадав Нәһшон бу, жь Нәһшон Салмон бу,[+] 21жь Салмон Боwаз бу, жь Боwаз Овед бу, 22жь Овед Йеша бу, жь Йеша жи Даwьд бу.

## Әстәр

### Әстәр

Әстәр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


Кʼьтеба Әстәр


Пешготьн

Кʼьтеба Әстәре дьдә кʼьфше кӧ чаwа тʼәмамийа мьләте щьһу жь qьрʼкьрьне һатә хьлазкьрьне. Әва сәрһатийа бәри буйина Иса qӧрʼна 5-да qәwьмийә. Wе һьнге императорийа Фарьс у Мәдйанийа сәрwерийа тʼәмамийа Рʼоһьлата Незик дькьр, жь Һьндьстане гьрти һʼәта Африкайе. Гава Фарьса сәрwерийа императорийа Бабилоне сала 539 (бәри буйина Иса) һьлданә дәсте хwә, һьнге wана изьн да wан щьһуйед кӧ алийе Бабилонеда һесир һатьбунә бьрьне, кӧ вәгәрʼьнә wәлате хwә. Ле гәлә щьһуйа әв мәщал жь дәсте хwә кьрьн вәнәгәрʼийан, әw щийед хwәда жь Фьльстине дәр бәлабуйи кʼомәлед щьһутийеда ман. Ле чьмки щьһу алийе һʼәбандьн у әʼдәтед хwәва гәләки жь мьләтед дор-бәред хwә фьрqи дьбун, әв йәк дьбу сәбәб әw ль бәр чʼәʼве мьләта рʼәш дьбун у wанрʼа дьбунә дьжмьн. Әв дьжмьнайи ашкәла нава Һамане wәзире пʼадше Фарьса у Мордокʼай щьһуйе qӧльхкʼарда кʼьфш дьбә. 2 Әстәра qизапа Мордокʼай, кӧ щийе ханьма пʼадше Фарьстане дьгьрә, әв йәка дьдә кʼьфше кӧ Хwәде чаwа, щьмәʼта хwә жь тәнгасийа һʼәта бәр дәре мьрьне жи хьлаз дькә. Тьштәки әʼщебмайи йә, кӧ канийа ве текста ибранида qәт щарәке рʼасти наве Хwәде найен у һәләqәтийа wи ве сәрһатийеда ашкәла надә кʼьфше. Ле йе кӧ ве кʼьтебе кʼур дьхунә те дәрдьхә, кӧ әв сәрһатийа qәwьми һәма ӧса нә бь сәре хwә буйә. Рʼасти Йе Һәри Зор, Хӧдан щьмәʼта хwә бь дәсте мәрьва, аwа готи Әстәре, Мордокʼай у пʼадше Фарьстане хьлаз дькә, кʼижан кӧ кьрьнә ль сәр wан qӧльха, кӧ шеwьра wи биньн сери. 3 Хьлазийе әw гәфа кӧ щьһуйа хwарьн, әw щьһуйарʼа бу сәркʼәтьна сәр дьжмьнед хwә. Әв сәркʼәтьн кʼьфш кьрьн у нав кьрьн, щәжьна «Пурим», кӧ щьһу һʼәта ньһа жи ве щәжьне дькьн. Ве щәжьнеда щьһу ве кʼьтебе дьхуньн у фькьред Һаманнә хьраб у әʼрʼнафийа Әстәре бир тиньн.

### 1


Дәwләмәндтийа пʼадше у нәгӧһдарийа кʼӧлфәта wи

1Рʼожед Аһʼашwерош пʼадшада, кʼижани кӧ жь Һьндьстане гьрти һʼәта Әтйупийайе ль сәр сәд у бист һʼәфт qәза пʼадшати дькьр[+]. 2Wе һьнге, гава Аһʼашwерош пʼадша ль Суса qәсьрда ль сәр тʼәхте пʼадшатийа хwә рʼуньштьбу, 3әwи сала пʼадшатийа хwәйә сьсийа, мәсрәфәк бона һʼәму wәзир-wәкʼилед хwә дани, сәрәкәскәред Фарьстане у Мәдйа, ӧса жи әʼсьлзадә у сәрwеред qәзайед бьн дәстийа wида тʼәгльфкьри бун. 4Әwи һьнге гәләки дьреж, аwа готи сәдһʼәйште рʼожи дәwләмәндтийа пʼадшатийа хwә у рʼумәта мәзьнайийа хwә да кʼьфше. 5Гава әw рʼож дәрбаз бун, ве щаре жи әwи гази һʼәму мәрьвед Суса qәсьр кьр, жь мәзьна гьрти һʼәта бьчʼука, бона wан һʼәфт рʼожа мәсрәф һʼәwша бахче һәрәма пʼадшеда дани. 6Пʼәрʼдед сьпийә жь пәмбу, qәдәке жь рʼисе ширк, бь бәне соре гәвәз у кʼьтане вәгьрти һәввакьри авити хәлаqед зив у стунед мәрмәрва дардакьри бун. У тʼәхт-бәрпʼалед зерʼ у зив жи данибунә һʼәwша кӧ бь сәлед кәвьрийә кʼәск, мәрмәре сьпи, сәдәфи у мәрмәре рʼәнг-рʼәнгива нәqьшанди бу. 7Дәрданед зерʼда у щурʼә-щурʼә дәрданада тьшт дьданә вәхwарьне. Шәрава пʼадше пьрʼ бу, wәкә мәрʼданийа wи. 8Һәр кәс аза бу вәхwарьнеда у тʼӧ кәс һʼәwще вәхwарьне нәдьма, чьмки пʼадше әʼмьри һʼәму бәрпьрсийаред мала хwә кьрьбу, кӧ әw дьле һәр кәсирʼа һәрʼьн. 9Wаштʼи ханьме жи бона кʼӧлфәта мәсрәф мала Аһʼашwерош пʼадшада дани.

10Рʼожа һʼәфта, гава дьле пʼадше бь шәраве кʼефхwәш бьбу, готә һәр һʼәфт нәмеред бәрдәстийед хwә Мьһуман, Бизтʼа, Һʼарбона, Бигтʼа, Авагтʼа, Зетʼар у Кʼаркʼас,[+] 11кӧ әwана Wаштʼи ханьме тʼаще пʼадшатийева биньнә ль бәр пʼадше, wәки бәдәwәтийа wе нишани мьләта, мир у бәга кә, чьмки әw гәләки бәдәw бу. 12Ле Wаштʼи ханьме нәхwәст кӧ тʼәви нәмера бьчуйа у әʼмьре пʼадше бьqәданда, пʼадша qьлqьли у жь һерса алаве да сәре wи.

13Һьнге пʼадше готә биланед зәмана[*] (чьмки пʼадше шеwьра хwә wан һʼәмуйа дькьр, йед кӧ qанун у рʼасти заньбун, 14ӧса жи һʼәфт миред Фарьстан у Мәдийа ль щәм wи бун, Кʼаршьна, Шетʼар, Адаматʼа, Тʼаршиш, Мәрәс, Марсьна у Мьмукʼан, әвана рʼуйе пʼадше дьдитьн у ширәткʼаред пʼадшейә пешьн бун): 15«Әм ль гора qануне чь гәрәке һьндава Wаштʼи ханьмеда бькьн, кӧ әwе әʼмьре Аһʼашwерош пʼадша кӧ бь нәмера ль wе һатьбу әʼмьркьрьне нәqәданд?» 16Һьнге Мьмукʼан ль бәр пʼадше у мира гот: «Wаштʼи ханьме нә кӧ тʼәне ль бәр пʼадше шашити те бәрʼда йә, ле ль бәр мир-бәга у тʼәмамийа wан мьләтед qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада. 17Чьмки кьра ханьме wе ль нава һʼәму кʼӧлфәтда бәла бә, әwе жи гӧрʼа мере хwә нәкьн у бежьн: ‹Аһʼашwерош пʼадша әʼмьр кьр кӧ Wаштʼи ханьме биньнә ль щәм wи, ле әw нә чу›. 18Иро кьре ханьме кӧ бьгьһижә гӧһе кʼӧлфәтед Фарьсийа у Мәдйанийа, әwе жи ӧса щаба пʼадше у мира бьдьн у һьнге wе гәләк рʼурʼәши у бетʼьфаqи бьбә. 19Һәгәр әв йәк ль пʼадше хwәш те, бьра жь wи qьрарәк дәре, ль нава qанунед Фарьс у Мәдйанийада бе ньвисаре, бона кӧ әw нәйе гӧһастьне, кӧ Wаштʼи иди тʼӧ щар нәйе ль бәр Аһʼашwерош пʼадша нәсәкьнә у пʼадша ханьмтийа wе бьдә кʼӧлфәтәкә жь wе qәнщтьр[+]. 20У гава әв әʼмьре пʼадше ль нава һʼәму пʼадшатийа wида бе бьһистьне, кӧ пʼьрʼ мәзьнә, һьнге һʼәму кʼӧлфәте жи qәдьре мере хwә бьгьрьн һәгәр әw фәqир бә йан дәwләмәнд бә»[+]. 21Әв готьна ль пʼадше у мира хwәш һат у пʼадше ль гора готьна Мьмукʼан кьр. 22У һьнге нәʼмә тʼәмамийа qәзайед пʼадшерʼа һатьнә шандьне, ль гора ньвисара һәр qәзайе у ль гора зьмане һәр щьмәʼте, кӧ һәр кәс малхе мала хwә бә у бь зьмане мьләте хwә хәбәрдә[*].

### 2


Әстәр дьбә ханьма пʼадше

1Пәй ван йәкарʼа, гава һерса Аһʼашwерош пʼадша дани, әwи Wаштʼи ханьм, кьре wе у qьрара хwә бир ани[+]. 2Хӧламед пʼадшейә бәрдәсти готьн: «Бьра бона пʼадше qизед щаһьлә бькʼьр у бәрбьчʼәʼв бенә дәстхьстьне. 3Пʼадша бьра ль нава qәзайед пʼадшатийа хwәда сәрwера кʼьфш кә, кӧ һʼәму qизед щаһьлә бькʼьр у бәрбьчʼәʼв тʼопи мала кʼӧлфәтайә ль Суса qәсьрда кьн, бьн сәʼвитийа Һегайе нәмере пʼадше у щабдаре кʼӧлфәт, wанрʼа тьштед бона шуштьн-вәшуштьне бенә дайин. 4Һьнге кʼижан qиза кӧ пʼадша бәгәм кә, бьра әw бьбә ханьма пʼадше, дәwса Wаштʼи ханьме». Әв готьна ль пʼадше хwәш һат у ӧса жи кьр.

5Ль Суса qәсьрда мәрьвәки щьһу дьма, наве wи Мордокʼай бу, кӧрʼе Йаире, Шимийе, Кисе жь бәрәка Бьнйаминийа. 6Әва жь Оршәлиме тʼәви wан һесир һатьбу анине, кʼижан кӧ Нәбукәднәсәр пʼадше Бабилоне, тʼәви Йәхонийа пʼадше Щьһуда һесир анибун. 7Әви qизапа хwә Һадаса хwәй дькьр, кӧ дьготьне Әстәр, чьмки нә баве wе һәбу нә жи дийа wе. Әw qизькә бәдәw у бәжьн-баледа хасә-хәwан бу, пәй мьрьна де у баве wерʼа Мордокʼай әw чаwа qиз жь хwәрʼа хwәй дькьр. 8У гава сальхе qьрара пʼадше һатә бьһистьне у ль Суса qәсьрда гәләк qиз щьвийанә бьн сәʼвитийа Һегай. Һьнге Әстәр жи мала пʼадшеда һатә qәбулкьрьне, бьн сәʼвитийа Һегай бәрпьрсийаре жьна. 9Һегай qизьк бәгәм кьр у әwе ль бәр wи кʼәрәм дит у әwи перʼа-перʼа һәр тьштед пʼара wейә шуштьн-вәшуштьне хwарьнева, ӧса жи һʼәфт qизед щарийә мала пʼадшеда, кʼижан кӧ wерʼа дькʼәтьн данә wе у әw тʼәви wан щарийа щигӧһастә мала кʼӧлфәтайә щийе һәри qәнщ. 10Әстәре мьләт у рʼькʼьнйата хwә әʼйан нәкьр, чьмки Мордокʼай тʼәми дабу wе, кӧ әʼйан нәкә. 11Мордокʼай һәр рʼож дора мала кʼӧлфәта дьчу-дьһат, wәки һаш жь сьһʼәт-qәwат у һʼал-һʼәwале Әстәре һәбә.

12Гава wәʼде һәр qизе дьһат кӧ әw бькʼәта щәм Аһʼашwерош пʼадша, гәрәке әw әʼдәте донздәһ мәһед кʼӧлфәт һазьрбунерʼа дәрбаз буйа, шәш мәһа бь рʼуне зьмьре у шәш мәһа жи бь рʼуне бинхwәш бьһата мәлһʼәмкьрьне у ӧса жи бь ду-дәрманед майин, 13qизьк һьнге дькʼәтә щәм пʼадше, чь кӧ дьле wе дьхwәст, wерʼа дьһатә дайине, бона кӧ тʼәви хwә жь мала кʼӧлфәт бьбьра мала пʼадше. 14Еваре әwа дьчу щәм пʼадше сьбәһе зу вәдьгәрʼийа маләкә кʼӧлфәтайә майин, бьн сәʼвитийа бәрпьрсийаре кʼӧлфәта, Шаһашьгазе нәмере пʼадше. Әwа иди нәдьчу щәм пʼадше, һʼәта кӧ тәме пʼадше нәкʼьшандайе у бь наве wе гази wе нәкьра. 15Гава wәхте Әстәра qиза Абихайиле апе Мордокʼай перʼа гьһишт кӧ һәрʼә щәм пʼадше, йа кӧ Мордокʼай чаwа qиз хwәрʼа хwәй кьрьбу, әwа сәр готьна бәрпьрсийаре кʼӧлфәта Һегайе нәмере пʼадшерʼа дәрбаз нәбу, тьштәки башqә нәхwәст. Әстәре ль бәр wан һʼәмуйед кӧ әw дьдитьн кʼәрәм дит[+]. 16Әстәр мәһа дәһа, аwа готи мәһа Тебетʼе[*] кʼәтә щәм Аһʼашwерош пʼадша, һʼәфтсалийа пʼадшатийа wида ль мала пʼадшеда һатә qәбулкьрьне. 17Пʼадше Әстәр жь һʼәму кʼӧлфәтед хwә зәʼфтьр бәгәм кьр у әwе ль бәр wи жь һʼәму qиза зәʼфтьр һʼьзкьрьн у кʼәрәм дит у әwи тʼаще пʼадшатийе дани сәре wе, дәwса Wаштʼийе кьрә ханьм. 18Пʼадше мәсрәфәкә мәзьн бона хатьре Әстәре wәзир-wәкʼил у хӧламед хwәрʼа дани, ӧса жи баре сәр qәза сьвьк кьр у wәкә мәрʼданийа пʼадше хәлат пʼешкеш дан.


Мордокʼай сьрʼа сәрһьлдане дьһʼәсә

19Гава щара дӧда qиз щьвандьн, Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼуньштьбу[*]. 20Әстәре һе мьләт у рʼькʼьнйата хwә әʼйан нәкьр бу, чаwа кӧ Мордокʼай тʼәми дабуйе. Чьмки Әстәре һе ӧса гӧһдарийа Мордокʼай дькьр, чаwа кӧ һена бьн сәʼвитийа wида. 21Wан рʼожада гава Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼудьньшт, дӧ дәргәһван, Бигтʼан у Тʼәрәш, нәмеред пʼадше гәф ль пʼадше хwарьн у фькьрин кӧ дәсте хwә ль сәр Аһʼашwерош пʼадша бьльнд кьн. 22Мордокʼай кӧ ве йәке һʼәсийа, гиһандә гӧһе Әстәр ханьме, Әстәре жи әв йәк бь наве Мордокʼай пʼадшерʼа гьли кьр. 23Әв дәнг һатә леньһерʼандьне рʼаст дәркʼәт у һәр дӧ дәргәһван жи һатьнә дархьстьне. У Бона ве qәнщийа Мордокʼай кʼьтеба биранина сәрһатийада ль бәр пʼадше һатә ньвисаре[+].

### 3


Шеwьра Һаманә бона qьрʼа щьһуйа

1Пәй ван йәкарʼа, Аһʼашwерош пʼадша Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агаги мәзьн у бьльнд кьр у кʼӧрсийа wи жь кʼӧрсийед мир-бәгед хwә жортьр кьр. 2У һʼәму хӧламед пʼадшейә ль бәр дәре пʼадше, дәвәрʼуйа дьчун у ль бәр Һаман та дьбун, чьмки пʼадше бона wи әв әʼмьр дабу, ле Мордокʼай дәвәрʼуйа нәдьчу у ль бәр wи та нәдьбу. 3Һьнге хӧламед пʼадшейә ль бәр дәре пʼадше готьнә Мордокʼай: «Чьма тӧ ль сәр әʼмьре пʼадшерʼа дәрбаз дьби?» 4Wана һәр рʼож wирʼа дьготьн, ле бәрга тьштәки нәдьгьрт, пәйрʼа әв йәк гиһандьнә Һаман, кӧ бьзаньбьн кʼа Мордокʼай ль сәр йа хwә бьминә йан на, чьмки әwи wанрʼа готьбу кӧ әw щьһу йә. 5Гава Һаман дит, wәки Мордокʼай дәвәрʼуйа начә у ль бәр wи та набә, әw нава хwәда гәләки qьлqьли. 6Ле wирʼа шәрм бу кӧ тʼәне дәсте хwә ль сәр Мордокʼай бьльнд кә, чьмки иди wирʼа готьбун Мордокʼай жь кʼижан мьләти йә. Һаман фькьри кӧ һʼәму щьһуйед мьләте Мордокʼай ль тʼәмамийа пʼадшатийа Аһʼашwерошда qьрʼ кә.

7У донздәһсалийа Аһʼашwерош пʼадша, мәһа йәке, аwа готи мәһа Нисанеда[*] ль бәр Һаман бона мәрәме wи, бона рʼож у мәһ кʼьфшкьрьне пʼур, аwа готи пʼәшк дьһатә авитьне у әw кʼәтә мәһа донздәһа, кӧ дьбә мәһа Адаре[*][+]. 8Һьнге Һаман готә Аһʼашwерош пʼадша: «Мьләтәк нава һʼәму мьләтед qәзайед пʼадшатийа тәда һәйә, нава wан мьләтада башqәбуйи бәла буйә. Qанунед wан жь qанунед һʼәму мьләта башqә нә. Әвана qанунед пʼадше наqәдиньн у дәст надә кӧ пʼадша ван аһа бьһелә[+]. 9Һәгәр әв йәк ль пʼадше хwәш те, бьра әʼмьр дәркʼәвә, кӧ qьрʼа ван бе анине. Әз хwәха жи, әзе дәһә һʼәзар тәланте зив[*] бькʼьшиньм бьдьмә дәсте qӧльхкʼара кӧ бькьнә хьзна пʼадше». 10Һьнге пʼадше жь тʼьлийа хwә, гӧстила хwә дәрхьст, да Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агагийе нәйаре щьһуйа, кӧ әʼмьре мьqабьли щьһуйа мор кә[+]. 11Һьнге пʼадше готә Һаман: «Әз әwи зиви жи, wи мьләти жи дьдьмә тә, тӧ чаwа дьхwази ӧса жи бькә». 12Сездәһе мәһа йәке ньвискʼаред пʼадше һатьнә газикьрьне у wәкʼилед пʼадшерʼа, һʼәму wәлийед ль сәр qәзарʼа, һәр ахайе ль сәр һәр мьләтирʼа, һәр qәзайерʼа бь ньвисара wан у һәр мьләтирʼа бь зьмане wан, анәгори фәрмана Һаман бь наве Аһʼашwерош пʼадша һатә ньвисаре у бь гӧстила пʼадше һатә моркьрьне[+]. 13Әw ньвисар бь дәсте qәwала һʼәму qәзайед пʼадшерʼа һатьнә шандьне, кӧ нава рʼожәкеда, мәһа донздәһа, аwа готи сездәһе мәһа Адаре, һʼәму щьһуйа, бьчʼук у мәзьн, жьна у зарʼа qьрʼ кьн, бькӧжьн у кʼоке ле биньн у һәбука wан тʼалан кьн бьбьн[+]. 14Әв qьрара ньвисар ль нава һʼәму qәзада чаwа фәрман һатә әʼламкьрьне, wәки бона wе рʼоже һʼәму мьләт һазьр сәкьни бьн. 15Qәwал пе qьрара пʼадше зу рʼекʼәтьн чун у фәрмана ньвисар ль Суса qәсьрда жи данә әʼламкьрьне. Пʼадша у Һаман рʼуньштьн вәхwьн, ле бажаре Сусайе сәр һәврʼа дәрбаз дьбу[+].

### 4


Мордокʼай аликʼарийе жь Әстәре дьхwазә

1Мордокʼай гава ве йәке гьшки пе һʼәсийа, кʼьнще хwә qәлаштьн, кʼӧрх ль хwә кьр, хwәли ль сәр хwә кьр. Паше чу нава бажер бь дәнге шина гьран дькьрә qарʼин, 2гьһиштә һʼәта ль бәр дәргәһе пʼадше сәкьни, чьмки мәрьве кʼӧрххwәкьри нькарьбу дәргәһе пʼадшерʼа дәрбаз буйа. 3Һʼәму qәзада, кʼидәре кӧ әw фәрмана пʼадшейә ньвисар дьгьһиште, нава щьһуйада шинәкә гьран бь рʼожи, гьри у зарә-заре дәстпедьбу. Һьнәка жи ль сәр кʼӧрх у кʼӧзийе пʼал дьдан.

4Щарийед Әстәре у нәмеред wе һатьн у бона Мордокʼай wерʼа готьн, ханьм гәләки тʼәвиһәв бу у кʼьнщ шандьн, кӧ Мордокʼай кьн у кʼӧрх жь сәр wи бехьн, ле wи qәбул нәкьр. 5Һьнге Әстәре жь нәмеред пʼадше гази Һатʼакʼ кьр, кʼижан кӧ пʼадше кʼьфш кьрьбу кӧ бәрдәстийа wе бькә у шандә щәм Мордокʼай кӧ бьзаньбә, кʼа әw чь һʼәwал ә у чьма ӧса дькә? 6Һатʼакʼ чу щәм Мордокʼай ль мәйдана бәр дәре пʼадше. 7Мордокʼай һәр тьшт wирʼа гот, чь кӧ ль wи qәwьми бу, ӧса жи әw готьна Һаман готе, кӧ әwи бона щьһуйа зив жи соз дайә бькә хьзна пʼадше, кӧ кʼока wан биньн[+]. 8Бона qьрʼкьрьна wан жи, Мордокʼай кʼахаза Сусайеда ль бәр фәрмана ньвисар гьрти да wи, кӧ нишани Әстәре кә, wерʼа жи шьровәкә у бежеда кӧ бькʼәвә щәм пʼадше, лава жь wи бькә у бона мьләте хwә дәлиләке же бьхwазә[+].

9Һатʼакʼ чу готьнед Мордокʼай Әстәрерʼа готьн. 10Әстәр Һатʼакʼ ль сәр Мордокʼайда вәгәрʼанд у готеда кӧ аһа бежейи: 11«Һʼәму бәрдәстийед пʼадше у мьләтед qәзайед пʼадше qәнщ заньн, кӧ һәр мер, йан жьна кӧ бе газикьрьн бькʼәвә һʼәwша пʼадшейә һьндӧрʼ, бона wан qанунәкә кӧштьне һәйә, тʼәне әwе сах бьминә, кʼижан кӧ пʼадша шьва хwәйә зерʼин бәрбьрʼи кә. Ле әва иди си рʼоже мьнә кӧ пʼадше гази мьн нәкьрийә». 12Готьнед Әстәре гиһандьнә Мордокʼай. 13Мордокʼай щаб ль сәр Әстәреда шанд у готе: «Нәфькьрә кӧ тӧ мала пʼадшеда йи, жь һʼәму щьһуйа те тʼәне хьлаз би. 14Аwа һәгәр тӧ ви wәхтида хwә кәрʼ ки, wе жь щики дьн кʼомәк у азади бьгьһижә щьһуйа, ле тӧ у мала баве хwәва һуне ӧнда бьн, кʼи занә кӧ тӧ бона рʼожа иройин нәбуйи ханьма пʼадше». 15Һьнге Әстәре щаб сәр Мордокʼайда шанд у готе: 16«Һәрʼә һʼәму щьһуйед кӧ Сусайеда дьминьн тʼоп кә у бона мьн рʼожи бьгьрьн, се рʼожа нә шәв нә рʼож, нә бьхwьн нә вәхwьн. Әзе жи ӧса тʼәви щарийед хwә рʼожи бьгьрьм у сәр qанунерʼа дәрбаз бьм, бькʼәвьмә щәм пʼадше, һәгәр бьмьрьм жи бьра бьмьрьм». 17Һьнге Мордокʼай чу ӧса кьр, чаwа кӧ Әстәре wирʼа гот.

### 5


Әстәр пʼадше у Һаман тʼәглифи мәсрәфе дькә

1Рʼожа сьсийа Әстәре кʼьнще хwәйә ханьмтийе хwә кьр, һʼәwша һьндӧрʼе һәрәмеда, пешбәри мала пʼадше сәкьни. Пʼадша хана пʼадшатийеда, пешбәри дәри ль сәр тʼәхте пʼадшатийа хwә рʼуньштьбу[+]. 2Гава пʼадше Әстәр ханьм дит, кӧ һʼәwшеда сәкьни йә, Әстʼәре ль бәр wи кʼәрәм дит у пʼадше шьва дәсте хwәдайә зерʼин дьрежи wе кьр. Әстʼәр незик чу ль сәре шьве кʼәт[+]. 3Пʼадше готә wе: «Әстәр ханьм, әв чь һʼәwал ә? Хwәстьна тә чь йә? Һʼәта ниве пʼадшатийа хwә жи әзе бьдьмә тә»[+]. 4Әстәре гот: «Һәгәр wе ль пʼадше хwәш бе, бьра пʼадша иро тʼәви Һаман бе мәсрәфа кӧ әз бона пʼадше дькьм». 5Пʼадше гот: «Зу гази Һаман кьн, wәки хwәстьна Әстәре бинә сери». Пʼадша тʼәви Һаман чу мәсрәфа Әстәрейә дани. 6Гава шәрав вәдьхwарьн, пʼадше готә Әстәре: «Дә бежә, хwәстьна тә чь йә? Wе тәрʼа бе дайине, чь һиви дьки? Һʼәта ниве пʼадшатийа мьн бә жи, wе бе сери». 7Әстәре ле вәгәрʼанд у готе: «Әв ә хwәстьн у һивикьрьна мьн: 8Һәгәр мьн ль бәр пʼадше кʼәрәм дитийә у һәгәр хwәстьна мьн жи ль пʼадше хwәш те, кӧ һивикьрьна мьн бинә сери, бьра пʼадша у Һаман бенә мәсрәфа кӧ әзе бона wан дайньм у сьбе әзе бь готьна пʼадше бькьм»[+].


Һаман дькә кӧ Мордокʼай бьдә кӧштьне

9Wе рʼоже Һаман бь дьле әшq у ша дәркʼәт чу, ле гава Һаман Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼуньшти дит, кӧ ль бәр wи рʼанабә у жь щийе хwә жи наһʼәжә, алаве да qафе Һаман[+]. 10Ле Һаман wе дәме хwә зәфт кьр у гава вәгәрʼийа мал, шанд гази жьна хwә Зәрәше у пьсмамед хwә кьрьн[+]. 11Һаман wанрʼа гот бона һәбука хwәйә пʼьрʼ, бона хwәйе гәләк кӧрʼа, бона wан тьшта, бь кʼижана пʼадше әw мәзьн кьрийә у чаwа әw жь мир-бәга у жь хӧламед пʼадше бьльндтьр кьрийә[+]. 12Ле бәле Һаман гот: «Һʼәта Әстәр ханьме жи пештьри мьн кәсәк тʼәви пʼадше тʼәглифи мәсрәфа хwәйә дани нәкьр, бона сьбе жи әз тʼәви пʼадше тʼәглифкьрийе щәм wе мә. 13Ле рʼаст әв һʼәму жи бона мьн нә тʼӧ тьшт ьн, һʼәта кӧ әз Мордокʼайе щьһу ль бәр дәре пʼадше рʼуньшти бьбиньм». 14Һьнге Зәрәша жьна wи у һʼәму пьсмамед wи ле вәгәрʼандьн у готьнә wи: «Бьра бьльндайийа пенщи зәнди дарәк бе һазьркьрьне у сәре сьбе бежә пʼадше, бьра Мордокʼай ль сәр бе лехьстьне у паше тӧ тʼәви пʼадше бь дьле рʼьһʼәт һәрʼә мәсрәфе». Әв готьна ль Һаман хwәш һат у әw дар да һазьркьрьне[+].

### 6


Пʼадша qәнщийа Мордокʼай дьшекьринә

1Wе шәве хәwа пʼадше тʼәqьси, әwи әʼмьр кьр, кӧ кʼьтеба биранина сәрһатийа биньн ль бәр пʼадше бьхуньн[+]. 2Wеда ньвисар һатә дитьне, кӧ Мордокʼай әʼламәти дабу, кӧ чаwа дӧ нәмеред пʼадшейә дәргәһван, Бигтʼан у Тʼәрәш шеwьра хwә кьрьбун кӧ дәсте хwә ль сәр Аһʼашwерош пʼадша бьльнд кьн[+]. 3Һьнге пʼадше гот: «Ле жь бәр wе qәнщийева чь qәдьр йан һӧрмәт Мордокʼайрʼа һатийә кьрьне?» Бәрдәстийед пʼадше готьне: «Тʼӧ тьшт бона wи нәһатийә кьрьне». 4Пʼадше гот: «Һʼәwшеда кʼи һәйә?» Wе дәме жи Һаман һатьбу һʼәwша мала пʼадшейә дәрва кӧ тʼәви пʼадше хәбәр дә, wәки Мордокʼай ль wи дари хьн, кʼижан кӧ бона wи һатьбу һазьркьрьне[+]. 5Бәрдәстийед пʼадше готьнә wи: «Ва йә Һаман һʼәwшеда йә». Пʼадше гот: «Бьра бе һьндӧрʼ». 6Гава Һаман һатә һьндӧрʼ, пʼадше wирʼа гот: «Һаман, бона wи мәрьве кӧ пʼадша бьхwазә qәдьрәки wирʼа бькә, бь тʼәхмина тә чь бе кьрьне?» Һаман дьле хwәда фькьри хwәха хwәрʼа гот: «Пештьри мьн иди пʼадшайе кʼерʼа бьхwазә qәдьр бькә?» 7Һьнге Һаман ль пʼадше вәгәрʼанд у готе: «Бона wи мәрьве кӧ пʼадша дьхwазә жерʼа qәдьр бькә, 8бьра wирʼа кʼьнща пʼадшатийейә кӧ пʼадша ль хwә wәрдьгьрә биньн, wи һәспе кʼофийа пʼадшатийе сери биньн кʼижан кӧ пʼадша ле сийар дьбә 9у кʼьнщ у һәспе бьдьнә дәсте гьрә-гьре миред пʼадше йәки у кʼьнща ль wи мәрьви кьн, йе кӧ пʼадша дьхwазә wирʼа qәдьр бькә, әwи ль һәспе сийар кьн, бьбьнә мәйдана бажер у пешийа wи бькьнә гази: ‹Бона wи мәрьви wе аһа бе кьрьне, кʼижанирʼа кӧ пʼадша бьхwазә qәдьр бькә!›» 10Һьнге пʼадше готә Һаман: «Дә ньһа ль гора wе готьна хwә зу рʼабә, кʼьнщ у һәспе һьлдә, бона Мордокʼайе щьһу кӧ ль бәр дәре пʼадше рʼудьне ӧса бькә, жь wе готьна тә, бьра тʼӧ тьшт же кем нәбә». 11Һаман кʼьнщ у һәсп һьлдан, кʼьнщ ль Мордокʼай кьр, әw ль һәспе сийар кьр, бьрә мәйдана бажер, пешийа wи дькьрә гази: «Бона wи мәрьви wе аһа бе кьрьне, кʼижанирʼа кӧ пʼадша бьхwазә qәдьр бькә!» 12Мордокʼай вәгәрʼийа ль бәр дәре пʼадше, ле Һаман мәʼдәкьри жь шәрма сәргьредайи ләзанд чу мала хwә. 13Һаман әв һәр тьште кӧ һатә сәре wи, жьна хwә Зәрәше у һʼәму пьсмамед хwәрʼа гьли кьр. Һьнге биланед wи у жьна wи Зәрәше wирʼа готьн: «Һәгәр Мордокʼай жь мьләте щьһу йә, рʼуйе кʼижанида тә дәстпекьр бькʼәви те зора wи нәби, ль бәр wи те әʼсә дәвәрʼуйа һәрʼи»[+]. 14Вана һе тʼәви wи хәбәр дьдан, нәмеред пʼадше һатьн, Һаман ләзхьстьн, кӧ һәрʼә wе мәсрәфа кӧ Әстәре һазьр кьрийә.

### 7


Һаман те дархьстьне

1Пʼадша тʼәви Һаман чу мәсрәфе щәм Әстәре[+]. 2Рʼожа дӧда жи кӧ дьхwарьн у шәрав вәдьхwарьн пʼадше готә Әстәре: «Әстәр ханьм, дә бежә хwәстьна тә чь йә? Wе тәрʼа бе дайине. Чь һиви дьки? Һʼәта ниве пʼадшатийа мьн бә жи, wе бе сери». 3Әстәр ханьме ле вәгәрʼанд: «Һәгәр мьн ль бәр чʼәʼве тә кʼәрәм дитийә, пʼадшайи хwәш бә у һәгәр хwәстьна мьн ль пʼадше хwәш те, бьра әʼмьре мьн ль мьн бе пʼешкʼешкьрьне у жь бәр һивикьрьна мьнва жи, мьләте мьн![+] 4Чьмки әз мьләте хwәва qьрʼкьрьн, кӧштьн у ӧндакьрьнерʼа һатьнә фьротане. Һәгәр әм чаwа хӧлам у хӧламок һатьбуна фьротане, мьне qәт дәнг нәкьра, ле бәле нәйар нькарә зийана пʼадше ле вәгәрʼинә[*]»[+]. 5Һьнге Аһʼашwерош пʼадша ль Әстәр ханьме вәгәрʼанд у готе: «Әw кʼи йә, йан кʼа әw кʼӧ йә, йе кӧ жь сәре хwә дәрбаз буйә ван йәка дькә?» 6Әстәре гот: «Әwи мьхәнәт у нәйар, әw Һамане һани хьраб ә». Һаман ль бәр пʼадше у Әстәре qӧрьфи һәв[+]. 7Пʼадша бь һерс кʼаса хwә дани, рʼабу чу бахче кʼочʼьксәре. Ле Һаман ль wьр ма, wәки бона әʼмьре хwә лава жь Әстәр ханьме бькә, чьмки әwи те дәрхьст кӧ пʼадше тьштәки хьраб бона wи qьрар кьрийә. 8Гава пʼадша жь бахче кʼочʼьксәре вәгәрʼийа ода мәсрәфе, дина хwә дайе ва Һаман ль сәр тʼәхт-пʼала Әстәре кʼәти йә. Һьнге пʼадше гот: «Әве мала мьнда дәст бавежә ханьма пʼадше жи!» Гава әв йәк жь дәве пʼадше дәркʼәт, рʼуйе Һаман кʼәфән кьрьн ньхамтьн. 9Һьнге Һʼарбонайе, йәк жь нәмере бәрдәстийе пʼадше гот: «Ле нә тʼәне әв, ва йә дарәки бьльндайийа пенщи зәнди жи Һаман бона Мордокʼай, йе кӧ пʼадша хьлаз кьр, һазьр кьрийә, wе ль бәр дәре Һаман ә». Пʼадше гот: «Дә әwи һәма ль wи дари хьн»[+]. 10Һаман ль wи дари хьстьн кӧ әwи бона Мордокʼай һазьр кьрьбу. У паше һерса пʼадше дани[+].

### 8


Әстәр дьгьһижә мәрәме хwә

1Wе рʼоже Аһʼашwерош пʼадш мала Һамане нәйаре щьһуйа пʼешкʼеши Әстәр ханьме кьр, Мордокʼай жи һат рʼуйе пʼадше кʼәт, чьмки Әстәре готьбу кӧ әw чи wе йә. 2Һьнге пʼадше гӧстила дәсте хwә дәрхьст, кʼижан кӧ жь Һаман стандьбу у әw да Мордокʼай, Әстәре жи Мордокʼай ль сәр мала Һаманрʼа кʼьфш кьр[+].

3Әстәре хәбәрдана хwә диса ль бәр пʼадше дьреж кьр, хwә авитә ньгед wи у бь гьри лава жь wи кьр, wәки wе хьраби у шеwьра Һамане Агаги бона qьрʼа щьһуйа һазьркьри бьдә бәталкьрьне[+]. 4Пʼадше шьва зерʼин дьрежи Әстәре кьр, Әстәр рʼабу сәр хwә ль бәр пʼадше сәкьни[+] 5у гот: «Һәгәр ль пʼадше хwәш те у мьн ль бәр wи кʼәрәм дитийә у һәгәр әв йәк ль бәр чʼәʼве пʼадше рʼаст ә у әw мьн бәгәм дькә, бьра бе ньвисаре кӧ әw шеwьра Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агаги бе бәталкьрьне, кʼижан кӧ әwи нәʼмә ньвисин кӧ һʼәму qәзайед пʼадшеда qьрʼа щьһуйа биньн. 6Ньһа әзе чаwа бькарьбьм бьбиньм хәзәба кӧ wе бе сәре мьләте мьн, йан чаwа бькарьбьм бьбиньм мьрьна пьсмамед хwә?»

7Аһʼашwерош пʼадша готә Әстәр ханьме у Мордокʼайе щьһу: «Һаман кӧ дәсте хwә һьлдабу ль сәр щьһуйа, мьн мала wи пʼешкеши Әстәре кьрийә у әw жи дайә дархьстьне. 8Ньһа һун бь наве пʼадше бона щьһуйа чаwа дьле wә дьхwазә бьньвисьн у бь гӧстилка пʼадше мор кьн, чьмки ньвисара бь наве пʼадше у бь гӧстила пʼадше моркьри найе бәталкьрьне»[+].

9У һьнге бист сьсейе мәһа Сиwане[*], аwа готи мәһа сьсийа ньвискʼаред пʼадше һатьнә газикьрьне, һәр тьшт ль гора готьна Мордокʼай, щьһуйа, wәкʼила, wәлийа у сәрwеред qәзарʼа, һәр сәд бист һʼәфт qәзарʼа һатә ньвисаре, жь Һьндьстане гьрти һʼәта Әтйупийайе, һәр qәзайерʼа бь ньвисара wан, һәр мьләтирʼа бь зьмане wан, ӧса жи щьһуйарʼа бь ньвисара wан у бь зьмане wан[+]. 10Бь наве Аһʼашwерош пʼадша ньвиси у бь гӧстила пʼадше мор кьр, да дәсте qәwала у әw ль мәһʼинед тәwла пʼадше сийар кьрьн у шандьн,[+] 11бь ве йәке да кʼьфше кӧ пʼадше сәрбәсти дайә щьһуйед һʼәму бажарада, кӧ пьшт бьдьнә пьшта һәв, әʼмьре хwә хwәй кьн у һʼәму чʼәкдаред нәйаред хwәйә нава мьләта у qәзада, qьрʼ кьн, бькӧжьн, жьн у зарʼава кʼоке ле биньн у һәбука wан тʼалан бьбьн, 12бона wе йәке һʼәму qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада, сездәһе мәһа донздәһа, аwа готи сездәһе мәһа Адаре һатә кʼьфшкьрьне. 13Әw фәрмана ньвисар һәр qәзайеда бона һʼәму мьләта чаwа qанун һатә әʼламкьрьне, wәки щьһу бона wе рʼоже һазьр бьн, кӧ һʼәйфа хwә жь нәйаред хwә һьлдьн. 14Qәwал ль мәһʼинед пʼадше сийар бун, бь фәрмана пʼадше зу рʼе кʼәтьн чун. Әв йәк ль Суса qәсьрда жи һатә әʼламкьрьне[+].

15Мордокʼай бь кʼьнще пʼадшатийейә рʼәнге ширк у сьпи, тʼаще зерʼини мәзьнва, сәрмьлке кʼьтанийи сьпи у соре гәвәз wәргьрти дәркʼәтә ль бәр пʼадше. Бажаре Сусайе жь әшqа һʼәжийа у ша бу[+]. 16Һьнге щьһуйа рʼонайи, әшq, шабун у qәдьр дитьн[+]. 17Һәр qәза у һәр бажаре дәра кӧ фәрман у готьна пʼадше дьгьһиште, әшq у шабун дькʼәтә нава щьһуйа, рʼожа кʼефе у щәжьне бу. Гәләк жь мьләтед wәлата дьбунә щьһу, чьмки саwа щьһуйа кʼәтьбу ль сәр wан.

### 9


Щьһу һʼәйфа хwә һьлдьдьн

1Сездәһе мәһа донздәһа, аwа готи мәһа Адаре, гава wәʼде фәрман у готьна пʼадше перʼа гьһишт, һʼәта wе рʼоже дьжмьнед щьһуйа ль сәр wе фькьре бун, кӧ wе ва һʼӧкӧми ль сәр wан бькьн, ле бона wан әw дәwр wәлгәрʼийа, чьмки щьһуйа һʼӧкӧми ль сәр wан нәйаред хwә кьрьн[+]. 2Wе һьнге щьһуйед бажаред һʼәму qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада пьшт данә пьшта һәв, кӧ дәстед хwә һьлдьнә ль сәр wан кәсед кӧ хwастьнә хьрабийе ль wан бькьн у кәсәк нькарьбу ль бәр wан рʼабуйа, чьмки саwа wан кʼәтьбу ль сәр һʼәму мьләта. 3У һʼәму миред qәза, wәкʼил, wәли у wәзиред пʼадше пьшта щьһуйа дьгьртьн, чьмки саwа Мордокʼай кʼәтьбу ль сәр wан. 4Рʼасти жи Мордокʼай мала пʼадшеда йәки мәзьн бу, нав у дәнге wи ль һʼәму qәза бәла бьбу, ӧса кӧ әw мәрьв, аwа готи Мордокʼай рʼож бь рʼож бьльнд дьбу. 5Щьһуйа бь шур һʼәму нәйаред хwә хьстьн, кӧштьн qьрʼкьрьн у чаwа хwәстьн ӧса сәре пәйкʼәтийед хwә кьрьн. 6Щьһуйа ль Суса qәсьрда пенсьд мәри кӧштьн кʼок ле анин. 7Ӧса жи Паршандатʼа, Далпон, Аспатʼа, 8Поратʼа, Адалйа, Аридатʼа, 9Пармаштʼа, Арисай, Аридай у Wайзатʼа, 10әв һәр дәһә кӧрʼед Һамане кӧрʼе Һамьдатʼа, нәйаре щьһуйа жи кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан.

11Һәма wе рʼоже һʼәсабе кӧштийед Суса qәсьрда гьһиштә пʼадше. 12Пʼадше готә Әстәр ханьме: «Щьһуйа ль Суса qәсьрда пенсьд мәри у һәр дәһә кӧрʼед Һаман жи кӧштьнә, qьрʼ кьрьнә, гәло qәзайед пʼадшейә майинда ньһа чь кьрьнә? Дә бежә, иди чь дьхwази? Әwе бе дайине. Ньһа һивикьрьна тә чь йә? Wе бе сери»[+]. 13Әстәре ле вәгәрʼанд у готе: «Һәгәр бь дьле пʼадше бә, бьра сьбе жи щьһуйед Сусайерʼа мәщал бе дайине, кӧ ль гора ве qьрара иро бькьн у щьнйазе һәр дәһә кӧрʼед Һаман бенә дархьстьне». 14Пʼадше әʼмьр кьр, кӧ ӧса бьбә. Сусайеда фәрман һатә әʼламкьрьне, щьнйазе һәр дәһә кӧрʼед Һаман һатьнә дархьстьне. 15Щьһуйед Сусайеда чардәһе мәһа Адаре жи щьвийан у Сусайеда сесьд мәри кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан.

16Щьһуйед майийә qәзайед пʼадшеда жи щьвийан, пьшт данә пьшта һәв, кӧ хwә хwәй кьн у жь дьжмьна рʼьһʼәт бун, жь нәйаред хwә һʼәфте пенщ һʼәзар мәри кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан. 17Әв йәка сездәһе мәһа Адаре qәwьми у чардәһе wе мәһе щьһуйед qәзада рʼьһʼәт бун у әw кьрьнә рʼожа әшqе у шабуне.

18Ле щьһуйед Сусайеда сездәһ у чардәһе мәһе щьвийан йа хwә кьрьн у панздәһе мәһе рʼьһʼәт бун у әw кьрьнә рʼожа әшqе у шабуне. 19Ле бәле щьһуйед гӧнди, кӧ дәр у бәстед вәкьрида дьман, әwана чардәһе мәһа Адаре щәжьне дькьн, чаwа рʼожәкә әшqе у шабуне у пʼешкеша һәврʼа дьшиньн.

20Мордокʼай бона биранине әв йәк ньвиси у нәʼмә шандьнә һʼәму щьһуйарʼа, кʼижан кӧ ль qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада дур у незик дьман, 21кӧ әwана һәр сал нава хwәда чардәһ у панздәһе мәһа Адаре кʼьфш кьн. 22Чьмки ван рʼожа щьһу жь нәйаред хwә рʼьһʼәт бун у мәһа кʼәдәра wан бу шабун у шина wан жи бу рʼожа щәжьне, кӧ ван рʼожа бькьнә рʼожед әшq у шабуне, пʼешкеша бьдьнә һәв у кʼәсибарʼа хера бькьн. 23Щьһуйа әв йәк qәбул кьр, кӧ иди кʼаре хwә кьрьбун бькьрана, чь кӧ Мордокʼай wанрʼа ньвиси. 24Чаwа нәйаре һʼәму щьһуйа, Һамане Һамьдатʼайе Агаги шеwьри бу, кӧ qьрʼа щьһуйа бинә у пʼур авитьбу, аwа готи пʼәшк, кӧ wан qьрʼ кә у кʼока wан бинә[+]. 25Ле гава Әстәр чу щәм пʼадше, пʼадше бь нәʼма әʼмьр кьр, кӧ әw шеwьра Һаманә хьраб, йа кӧ әwи бона щьһуйа һазьр кьрьбу бе сәре wи у wи кӧрʼава жи дара хьн. 26Ләма жи ван рʼожарʼа готьн Пурим, анәгори фәʼмина хәбәра пур. Бона wан һʼәму готьнед ве нәʼме у ӧса жи бона wе йәке чь кӧ дитьн у чь кӧ һатә сәре wан. 27Щьһуйа qьрар кьр у әв йәка кьрьнә борще стуйе хwә у рʼькʼьнйата хwә у ӧса жи әwед кӧ гьһиштьбунә wан, wәки һәр сал бе тебәрʼдан ван һәр дӧ рʼожа анәгори ньвисар у wәхте wан кʼьфш кьн. 28Әв рʼож гәрәке qӧрʼнә-qӧрʼнә бь щәжьне нава һәр qәбиле, һәр qәзайе у һәр бажарида бенә биранине. Әв рʼожед Пуриме гәрәке нава щьһуйада нәйенә һьлдане у биранина wан жь нава зарʼед wан дәрнәкʼәвә.

29Әстәр ханьма qиза Абихайил у Мордокʼайе щьһу һʼәта qәwата wанда чу, wана нәʼма дӧда бона әʼсәйикьрьна Пуриме ньвисин[+]. 30У бь готьнед әʼдьлайийе у рʼастийе нәʼмә һʼәму щьһуйарʼа һатьнә шандьне, йед кӧ сәд бист һʼәфт qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада дьман,[+] 31wәки ван рʼожед Пуриме wәʼдада кʼьфш кьн, чаwа кӧ Мордокʼайе щьһу у Әстәр ханьме тʼәми да wан. Wан жи әв йәк кьрьнә борще стуйе хwә у зарʼед хwә, чаwа рʼожи бона охьрмед wанә гьранә һәwар-газийе у шине[+]. 32У бь ви аwайи фәрмана Әстәре тʼәмийа бона Пуриме әʼсәйи кьр у әw кʼьтебеда һатә ньвисаре.

### 10


Мордокʼай щийе Һаман дьгьрә

1Паше Аһʼашwерош пʼадша кьрә сәр wәлет кӧ хәрщ бьдьн, һʼәта әwед кӧ гьравед бәʼрада дьминьн жи. 2Бона qәwат у зорайийа һʼәму кьред Аһʼашwерош пʼадша у мәзьнайийа Мордокʼай, кӧ чаwа пʼадше әw бьльнд кьр у әв һʼәму бь һур-гьли ль кʼьтеба биранина сәрһатийадайә пʼадше Мәдйа у Фарьстанеда ньвисар ә[+]. 3Бәле Мордокʼайе щьһу пәй Аһʼашwерош пʼадшарʼа йе дӧда бу у нава щьһуйада жи мәзьн бу, һʼьзкьрийед гәләк бьратийа хwә бу, херхwазе мьләте хwә бу у тʼәмамийа щьмәʼта хwәрʼа бона әʼдьлайийе хәбәр дьда[+].

## Уньс

### Уньс

Уньс


[1]

[2]

[3]

[4]


Кʼьтеба Уньс


Пешготьн

Әв кʼьтеб бона мәрьвәки гьли дькә, йе кӧ хwәст жь тʼәмийа Хӧданә wирʼа дайи бьрʼәвә. Сәрһатийа ве кʼьтебе qӧрʼна 8-да бәри буйина Иса qәwьмийә. Хwәде тʼәми ль Уньс кьр wәки хәбәра wи бьналийед Нинәwайерʼа даннасин кә, Нинәwайе пʼайтʼәхте императорийа Ашурийайә позбьльнд бу. Ле Уньс нәхwәст кӧ һәрʼә, wәки бьналийед Нинәwайә дьжмьнед Исраел, жь гӧнед хwә вәгәрʼьн у рʼәʼма Хӧдан нәстиньн. Бь ви аwайи Уньс жь Хwәде рʼәви у хwәст кӧ жь Нинәwайе дур кʼәвә. Пәй чәнд qәwьмандьнарʼа Уньс гӧрʼа Хwәде кьр, ле һерс кʼәт гава Хwәде бьналийед Нинәwайе һатә рʼәʼме. Бона ве кьра хwәйә нәрʼаст Хwәде Уньс һьлат. 2 Ве сәрһатийеда чәнд сурәтед Хwәдейә сәрәкә тенә нишанкьрьне. Уньс әw сурәте мьләте щьһуйа йә, кӧ дьфькьрьн wәки мьләтед башqә нәһежайи хьлазкьрьна Хwәде нә. Ле Хwәде тʼәне щьһуйа һʼьз накә, әw ӧса жи рʼәʼме ль wан мьләтед майин дькә, кʼижан кӧ wи qәбул дькьн. Һәгәр мьләтәк һьлатьна Хwәде дьбьһе у жь кьред хwәйә хьраб вәдьгәрʼә, һьнге Хwәде һерса хwә ль wи рʼанакә. Хwәде һʼӧкӧми сәр мьрьн у жийина әʼфьринед хwә дькә, ләма һәгәр әw бьхwазә бьбахшинә йәки, мәрьвәки дьн изьна wи тʼӧнә ль сәр ве йәке һерса хwә рʼакә. 3 Пәймана Нуда Иса жи бона сәрһатийа Уньс дьбежә, кӧ бона мьрьн у qийамәтийа хwә әʼйан кә. Ӧса жи Иса гӧһдарванед хwәрʼа бона вәгәрʼандьна бьналийед Нинәwайе дьбежә (Мәтта 12:38-41; Марqос 8:11-12; Луqа 11:29-32).

### 1


Уньс гӧрʼа Хӧдан накә

1Хәбәра Хӧдан Уньсе кӧрʼе Амиттайрʼа һат у гот: 2«Рʼабә һәрʼә бажаре Нинәwайа мәзьн даннасин кә у wе щьмәʼте һьле, чьмки нәһәqийед wан гьһиштьнә ль бәр пʼәрʼе әʼзмен». 3Ле Уньс рʼабу кӧ жь бәр чʼәʼве Хӧдан бьрʼәвә Тʼаршише. Әw бәрʼжери Йафайе бу, гәмик дит кӧ дьчу Тʼаршише, әwи һәqе рʼийа хwә дайе, кʼәтә гәмийе кӧ тʼәви wан һәрʼә Тʼаршише, wәки жь дәсте Хӧдан бьрʼәвә.

4Ле Хӧдан баки qайим ль бәʼре рʼакьр у бәʼреда фьртонәкә мәзьн рʼабу, әw бу кӧ гәми һурдәхwәши буйа[+]. 5Һьнге гәмиван тьрсийан у һәр мәрьвәки һәwара хwә хwәдейе хwә ани у әw дәрданед кӧ гәмийеда һәбун авитьнә бәʼре, wәки баре гәмийе сьвьк кьн. Ле Уньс чубу кʼәтьбу лап бьне гәмийе, пʼалдабу у кʼәтьбу хәwа кʼур[+].

6Сәрwере гәмийе һатә щәм Уньс у готе: «Әв чь хәwтʼешә кʼәтийә чʼәʼве тә? Һәла рʼабә гази хwәде хwә кә! Бәлки хwәде тә мә бир бинә у әм ӧнда нәбьн»[+]. 7Һьнге готьнә һәв: «Wәрьн әм пʼәшк бавежьн кʼа әва qәзийа рʼуйе жь мә кʼижанида һатийә ль сәре мә» у пʼәшк авитьн, пʼәшк пʼара Уньс кʼәт. 8Һьнге готьнә Уньс: «Дә ньһа мәрʼа бежә, рʼуйе кʼеда әва qәзийа һатийә ль сәре мә? Тӧ хwәйе чь шьхӧли йи? Тӧ жь кʼӧ те йи? Жь кʼижан wәлати йи у жь чь мьләти йи?» 9Ле әwи ль wан вәгәрʼанд у гот: «Әз Ибрани мә. Жь Хӧдан Хwәдейе әʼзмен, әʼфьрандаре бәʼр у бәже хоф дькьм»[+]. 10Һьнге хоф кʼәтә ль сәр wан у готьнә wи: «Тә чьма әв йәк кьрийә?» Чьмки әw мәрьвана пе һʼәсийабун кӧ әва жь дәсте Хӧдан дьрʼәвә, пешда әwи wанарʼа гьли кьрьбу. 11Паше готьне: «Ньһа әм тә чаwа бькьн, wәки бәʼр ль мә вәгәрʼә бьсәqьрʼә?» Чьмки чьqас дьчу пелед бәʼре һе рʼадьбун. 12Һьнге Уньс готә wан: «Мьн һьлдьн бавежьнә бәʼре у бәʼре ль wә вәгәрʼә бьсәqьрʼә, чьмки әз заньм кӧ рʼуйе мьнда әва йәка һатийә ль сәре wә».

13Wан мәрьва һе бер дькʼьшандьн, дькьрьн кӧ хwә ль бәже бьгьрьн, ле жь qәwата wан дәр бу, чьмки пелед бәʼре чьqас дьчу һе ль wан рʼадьбун. 14Һьнге wана һәwара хwә Хӧдан ани у готьн: «Йа Хӧдан, әм рʼәща жь тә дькьн, нә бә кӧ ль рʼуйе ви мәрьвида әм ӧнда бьн у хуна ви ль щийе һәqи-нәһәq ль сәр мәда нәйнә, чьмки тә Хӧдан, wәкә qьрара хwә кьр»[+]. 15У Уньс һьлдан авитьнә бәʼре у бәʼр жь wе тʼәврʼабуна хwә сәqьрʼи[+]. 16Әw мәрьвана жь Хӧдан гәләки тьрсийан, qӧрбан Хwәдерʼа дан у ад-qьрар кьрьн.

### 2


Дӧа Уньс

1Һьнге Хӧдан әʼмьри ль сәр һʼутәки кьр кӧ Уньс даqӧртинә у Уньс се рʼож у се шәва зьке һʼутда ма[+]. 2 Пәй ве йәкерʼа Уньс зьке һʼутда гази Хӧдан Хwәде хwә кьр. 3У гот:

«Мьн тәнгасийа хwәда гази Хӧдан кьр
у wи щаба мьн да,
жь зьке дийаре мьрийада һәwар кьр
у тә дәнге мьн бьһист[+].
4 Тә әз авитьмә нав дьле кʼурайийа бәʼре
у һʼәжед ава әз ньхамтьм,
һʼәму авед тә пелед wанва ль сәр мьнрʼа чун[+].
5 Һьнге мьн гот: ‹Әз жь бәр чʼәʼвед тә һатьмә авитьне,
ле бәле әзе диса бьбиньм пʼарьстгәһа тәйә пироз›.
6 Ава әз мьна кьрьм у бин ль мьн дьчʼькийа,
кʼурайийа бәʼре әз ньхамтьм
у гиһайе бәʼре ль сәре мьн пʼечʼийа[+].
7 Һʼәта рʼькʼьне чʼийа әз чумә харе,
әʼрде чаwа ахьле һʼәта-һʼәтайе дора мьн гьртьбу.
Ле те әʼмьре мьн жь горʼьстен дәрхи, Хӧдан Хwәдейе мьн.
8 Гава әз кʼәтьмә ль бәр рʼӧһʼ,
Хӧдан мьн тӧ бир ани
у дӧайе мьн гьһиштә пʼарьстгәһа тәйә пироз[+].
9 Әwед кӧ пәй тьштед пʼучʼә дәрәw дькʼәвьн,
әw дәст жь йе хwәйи рʼәʼм у кʼәрәм дькʼьшиньн[+].
10 Ле әзе бь дәнге шькьрдарийе qӧрбане тәрʼа бьдьм
у чь мьн соз дайә жи әзе биньмә сери.
Хьлазбун тʼәне жь дәсте Хӧдан ә»[+].

11 У һьнге Хӧдан әʼмьр ль һʼут кьр, һʼут кьрә һоqин Уньс авитә бәже.

### 3


Уньс гӧрʼа Хӧдан дькә

1Хәбәра Хӧдан щара дӧда Уньсрʼа һат у гот: 2«Рʼабә һәрʼә бажаре Нинәwайа мәзьн wе йәке нава wеда даннасин кә, чь кӧ әз тәрʼа дьбежьм»[+]. 3Һьнге Уньс ль гора готьна Хӧдан рʼабу чу Нинәwайе. Нинәwа жи бажарәки беһʼәсаб мәзьн бу, мьскʼәне wе wәкә рʼийа се рʼожа бу. 4Уньс рʼабу кʼәтә бажер, рʼийа рʼожәке qәданд, даннасин дькьр у дьгот: «Һәла һе чьл рʼож һәйә, кӧ Нинәwа wеран бә».

5Бьналийед Нинәwайе баwәрийа хwә Хwәде анин, qьрар кьрьн кӧ рʼожи бьгьрьн у жь чʼука һʼәта мәзьна кʼӧрх ль хwә кьрьн.

6Гава әв дәнг кʼәтә гӧһе пʼадше Нинәwайе, әw жь сәр тʼәхте хwә рʼабу у чӧхе ль сәр хwә ехьст, кʼӧрх ль хwә кьр у ль нава кʼозийеда рʼуньшт. 7Нав Нинәwайеда дәнг да бәлакьрьне у гот: «Анәгори готьна пʼадше у гьрәгьра, бьра мәрьв у һʼәйwан, пәз у дәwар тʼӧ тьшти тәʼм нәкьн, нәчʼерьн нә жи вәхwьн. 8Бьра мәрьв у һʼәйwан кʼӧрх ль хwәкьн у бькьн зарин гази Хӧдан кьн. Бьра һәр мәрьв жь рʼийа хwәйә хьраб вәгәрʼә у дәсте хwә жь һʼәрамийе бькʼьшинә. 9Кʼи занә? Бәлки Хӧдан готьна хwә бьгӧһезә у ль мә вәгәрʼә, wәки һерса wи ль мә дайнә, кӧ әм ӧнда нәбьн»[+].

10Гава Хwәде әв кьрьна wан дит, кӧ әw жь рʼийа хwәйә хьраб вәгәрʼийан, Хwәде бона wе хәзәба кӧ готьбу wе банийа ль сәре wан, готьна хwә гӧһаст у әw йәк нә ани ль сәре wан[+].

### 4


Бәрхwәкʼәтьна Уньс у рʼәʼма Хӧдан

1Уньс гәләки ль бәр хwә кʼәт у һерс кʼәт. 2Бәр бь Хӧдан дӧа кьр у гот: «Йа Хӧдан, гава әзи һе wәлате хwәда бум, бона ве йәке мьн нә дьгот кӧ тӧ йәки аһа йи? Ләма мьн дькьр кӧ әз бьрʼәвийама Тʼаршише. Чьмки мьн заньбу кӧ тӧ Хwәдеки рʼәʼм и у дьлшәwат и, сәбьр-ськʼан и, рʼәʼм-кʼәрәм и у жь һерскʼәтьне жи зу вәдьгәрʼи[+]. 3Ле ньһа йа Хӧдан, рʼәща дькьм рʼӧһʼе мьн жь мьн бьстинә, чьмки мьрьна мьн жь жийина мьн четьр ә»[+]. 4Хӧдан готе: «Гәло һәq ә, кӧ тӧ бона ве йәке бина хwә һаqаси тәнг дьки?»

5Уньс жь бажер дәркʼәт, алийе рʼоһьлата бажер рʼуньшт у ль wьр хwәрʼа һʼолькәк чекьр у бьн сийа wеда рʼуньшт, кӧ дина хwә бьдә бажер кʼа wе чь бьqәwьмә. 6Һьнге Хӧдан Хwәде әʼмьри ль кʼоләке кьр, әw кʼол мина даре шин бу у ль сәр Уньс кьрә си, кӧ wи жь wе бинтәнгийе хьлаз кә. Уньс бона wе кʼоле гәләки ша бу. 7Рʼожа дьн сьбәһе зу, Хӧдан әʼмьри ль кӧрмәки кьр әw кʼола кот у әw һʼьшк бу. 8Гава тәʼв дәркʼәт, бь әʼмьре Хwәде, алийе рʼоһьлате баки кʼәw у гәрм рʼабу, тәʼве ль сәре Уньс хьст, әw сьст бу, мьрьна хwә хwәст у гот: «Мьрьна мьн жь жийина мьн четьр ә». 9Һьнге Хӧдан готә Уньс: «Гәло һәq ә, кӧ тӧ бона ве кʼоле бина хwә һаqаси тәнг дьки?» Уньс гот: «Бәле, һәq ә кӧ әз бина хwә тәнг дькьм, һʼәта мьрьна хwә жи әз рʼази мә». 10Ле Хӧдан готе: «Һʼәйфа тә wе кʼоле те, йа кӧ тә худан ль сәр нәрʼет у мәзьн нәкьр, кʼижан кӧ нав шәвәкеда шин бу у шәвәкеда жи һʼьшк бу. 11Ле һʼәйфа мьн чаwа жь wи бажаре Нинәwайа мәзьн нәйе, кӧ нав wеда сәд бист һʼәзар мәрьви зедәтьр һәнә, кӧ дәсте чʼәп у рʼасте жь һәв дәрнахьн, ӧса жи гәләк һʼәйwан?»

## Хәритә

### Хәритә

Хәритә


Р'оһьлата Бәре

Хәритә


### Р'оһьлата Бәре

Р'оһьлата Бәре

Р'оһьлата Бәре

### Хәритә

Хәритә

Р'оһьлата Бәре

* 1:2 Бь зьмане Ибрани: «Хwәде пʼадше мьн ә».

* 1:8 Хәбәр бь хәбәр: «Мала дийа хwә».

+ 1:15 Жьмар 21:29

* 1:20 Омьдайи, дьлшәwат.

* 1:20 Тәʼлайи, дьлеши.

+ 2:1 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. Дӧщари 24:19

+ 2:4 Зәбур 129:8

+ 2:12 Зәбур 17:8,

+ 2:15 Q. К’аһинтийе 19:10, Q. К’аһинтийе 23:22, Q. Дӧщари 24:19

* 2:20 Qануна Дӧщари 25:5-10; Qануна Кʼаһинтийе 25:47-49; Ибо 19:25; Ишайа 49:26.

+ 3:11 Мәсәлә 31:10

* 4:1 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона тʼӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 4:4 Q. К’аһинтийе 25:25, Жьмар 27:11,

* 4:5 Qануна Дӧщари 25:5-10.

+ 4:5 Q. Дӧщари 25:5

+ 4:7 Q. Дӧщари 25:9

+ 4:10 Q. Дӧщари 25:6

+ 4:11 Дәстпебун 29:31, Рʼутʼ 1:2

+ 4:12 Дәстпебун 38:27-29,

+ 4:13 Дәстпебун 29:31

• 4:18 Мәтта 1:3-6

+ 4:18 Дәстпебун 38:29

+ 4:20 Жьмар 1:7

+ 1:1 Әстәр 8:9, Әстәр 9:30

+ 1:10 Әстәр 7:9

* 1:13 Әв билан бь нишанед әʼршед әʼзмен у стәйрка һʼале зәмен те дәрдьхьстьн.

+ 1:19 Әстәр 8:8,

+ 1:20 Әфәси 5:33

* 1:22 Һа жи те фәʼмкьрьне: «...Кӧ әв йәк нава һәр мьләтида бь зьмане wан бе әʼләмкьрьне».

+ 2:1 Әстәр 1:19-20

+ 2:15 Әстәр 9:29

* 2:16 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Дектембере дәстпедькә һʼәта ниве мәһа Йанваре.

* 2:19 Дәре пʼадше әw щийе бона һʼакьмтийе у щийе шеwьра щьмәʼте бу.

+ 2:23 Әстәр 6:2, Әстәр 10:2

* 3:7 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Марте дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Апреле.

* 3:7 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Феврале дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Марте.

+ 3:7 Әстәр 9:24, Әстәр 9:26,

+ 3:8 К’аред Шандийа 16:20

* 3:9 «Дәһә һʼәзар тәланте зив» дькә wәкә 350 тон зив.

+ 3:10 Дәстпебун 41:42, Әстәр 8:2

+ 3:12 Әстәр 8:9

+ 3:13 Әстәр 8:10,

+ 3:15 Әстәр 8:14

+ 4:7 Әстәр 3:9

+ 4:8 Әстәр 3:14

+ 5:1 Әстәр 4:16

+ 5:2 Әстәр 4:11

+ 5:3 Әстәр 7:2, Марqос 6:23

+ 5:8 Әстәр 7:3

+ 5:9 Әстәр 3:1

+ 5:10 Әстәр 6:13

+ 5:11 Әстәр 9:7-10, Әстәр 3:1

+ 5:14 Әстәр 6:4, Әстәр 7:9-10

+ 6:1 Әстәр 2:23, Әстәр 10:2

+ 6:2 Әстәр 2:21-22

+ 6:4 Әстәр 5:14, Әстәр 7:9-10

+ 6:13 Әстәр 5:10

+ 7:1 Әстәр 5:3, Марqос 6:23

+ 7:3 Әстәр 5:8

* 7:4 Бь ибрани һа жи те фәʼмкьрьне: «Ле бәле тәʼли-тәнгийа мьләте мьн нькарьн һьмбәри зийана пʼадше бькьн».

+ 7:4 Әстәр 3:9

+ 7:6 Әстәр 3:10

+ 7:9 Әстәр 1:10, Әстәр 5:14, Әстәр 6:4, Зәбур 7:15, Мәсәлә 11:5,

+ 7:10 Дәстпебун 40:22

+ 8:2 Дәстпебун 41:42, Әстәр 3:10

+ 8:3 Әстәр 3:1

+ 8:4 Әстәр 5:2

+ 8:8 Әстәр 3:12

* 8:9 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Майе дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Ийуне.

+ 8:9 Әстәр 1:1, Әстәр 3:12, Әстәр 1:22

+ 8:10 Дәстпебун 41:42, Әстәр 3:10, Әстәр 3:13

+ 8:14 Әстәр 3:15

+ 8:15 Мәсәлә 11:10

+ 8:16 Зәбур 97:11

+ 9:1 Әстәр 3:13

+ 9:12 Әстәр 5:6, Әстәр 7:2

+ 9:24 Әстәр 3:7

+ 9:29 Әстәр 2:15

+ 9:30 Әстәр 1:1, Әстәр 8:9

+ 9:31 Әстәр 4:3

+ 10:2 Әстәр 2:23, Әстәр 6:1-2

+ 10:3 Дәстпебун 41:40,

+ 1:4 Зәбур 107:25

+ 1:5 К’аред Шандийа 27:18

+ 1:6 Уньс 3:9

+ 1:9 Зәбур 95:5, Зәбур 146:6

+ 1:14 Q. Дӧщари 21:8

+ 1:15 Зәбур 65:7

+ 2:1 Мәтта 12:40, Мәтта 16:4

+ 2:3 Зәбур 3:4, Зәбур 18:6, Зәбур 118:5

+ 2:4 Зәбур 88:6, Зәбур 18:4, Зәбур 42:6, Зәбур 69:2

+ 2:6 Зәбур 18:4

+ 2:8 Зәбур 18:6

+ 2:9 Зәбур 32:7

+ 2:10 Зәбур 50:14, Зәбур 3:8

+ 3:2 Уньс 1:1-2

+ 3:9 Уньс 1:6

+ 3:10 Дәрк’әтьн 32:14,

+ 4:2 Дәрк’әтьн 34:6

+ 4:3 Жьмар 11:15,