# Kurmancî

Институт перевода Библии

## Rʼûtʼ, Ester, Ûnis


Peymana Kevin

## Rʼûtʼ, Ester, Ûnis


Sê kʼitêbêd ji Peymana Kevin


Rʼûtʼ, Ester, Ûnis


Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz Moskva 2009


bi zaravê kʼurʼdîya-kurmancî

Bona pʼirsêd xwe bi vê navnîşê binivîsin: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-135-4

© Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz, Moskva, 2009


Sernivîsar

Mesîhîyêda Nivîsara Pîroze miletê cihûyarʼa tê gotinê Peymana Kevin. Peymana Kevin tʼemamîya xweva 39 kʼitêb in, kʼîjan ku bi destê gelek nivîskʼara hatine nivîsarê. Gelek ji van kʼitêba bi zimanê cihûtîya berê hatine nivîsarê. Hinek pʼarêd kʼitêba Peymana Kevin sê hʼezar sala zêdetir in ku hatine nivîsarê. Peymana Kevinda hene kʼitêbêd dîrok û qanûnê, hilbesta, şîretêd merivêd serwaxt û pʼêxembertîyêd ku têne sêrî. Evana haqasî cûrʼe-cûrʼe bûn, lê fikirêd wan hʼemûya jî ser nêtekê bû, awa gotî bona heleqetîya Xwedêye tʼevî miletê cihû. Meremê Wî ew bû, ku ew duayê xwe ser hʼemû miletada bibarîne kʼîjan ku wî bawar bikin û guhdarîya wî bikin.

Ji van kitêba, sê kʼitêbêd Peymana Kevin, cara pêşin bi zimanê kʼurdîya kurmancî, alîyê Înstîtûta welgerʼandina Bîblîyayêda hatine welgerʼandinê. Evana cûrʼê qewimandina nivîsara cihûyaye pîroze kevin berbiçʼeʼv dikin. Ev her sê kʼitêb nava xweda sê demêd başqeye dîroka cihûya didine kʼifşê, ji qurʼna 11-da hʼeta qurʼna 15-a berî bûyîna Îsa. Ev welgerʼandin ji kanîya eʼsasî hatîye hildanê, awa gotî tʼevî têkʼsta Îbranî hatîye rʼûbarîhevkirinê.

Em vê yekêda guman in, ku xwendevanêd kʼurd, vê kʼitêbêda ne ku wê tʼenê dîroka serhatîyêd hʼeyre-hʼujmekʼar bibînin, lê belê usa jî wê rʼastîya Xwedêye hindava mêrivda bihʼesin.

Înstîtût rʼazîbûna xwe dide welgerʼ û serrʼastkirêd van kʼitêba.

Xebatkʼarêd Înstîtûta Welgerʼandina Kʼitêba Pîroz

## Rʼûtʼ

### Rʼûtʼ

Rʼûtʼ


[1]

[2]

[3]

[4]


Kʼitêba Rʼûtʼ


Pêşgotin

Serhatîya Rʼûtʼ 1100 sal berî bûyîna Îsa qewimîye, wî çaxî hê pʼadşa serwêrtî Îsraêlê ne dikirin. Ev serhatîya eʼdile berdil, bona xweyîeʼsila çawa çʼeʼvkanîya avêye ku berʼîya bêwada eʼmir dida merivêd gunekʼar. 2 Ev serhatî li ser qîzeke Mowabîye cahil hatîye nivîsarê. Mowab dewleteke rʼex Îsraêlê bû. Pey mirina mêrê xweyî cihûrʼa, Rʼûtʼ dide kʼifşê ku çiqasî dilê wê xasîya wê Nahomîyêva girêdayî bû. Rʼûtʼ miletê cihûya qebûl dike çawa miletê xwe û Xudanê wan qebûl dike çawa Xudanê xwe. Qencî û berbihêrîya Rʼûtʼê ji alîyê Xudanda nayê bîrkirinê. Serxwebûn û xîreta wê Bowazê pismamê wêva jî eʼyan dibe. Li gora qanûna Îsraêl Bowaz Rʼûtʼê distîne û dîsa çerxa Nahomîyê rʼast dibe. 3 Xilazîya kʼitêbê bona rʼikʼinyatê tê nivîsarê. Ew dide kʼifşê ku kurʼê Bowaz û Rʼûtʼê bûye kalkê pʼadşayê Îsraêlêyî mezin, awa gotî Dawid. Anegorî qanûna pîroz li Qanûna Ducarî 23:3-da îzina mowabîya tʼunebû ku tʼevî miletê Îsraêl bûna, lê Rʼûtʼ bû pêşeke Îsa Mesîh (Metta 1:5). Eva kʼitêba hîn dike, wekî meriv rʼast bawarîya xwe Xudan bîne û anegorî eʼmirê wî bijî, Xudan li pirsêd navmiletîyê nanihêrʼe. 4 Anegorî eʼrf-eʼdetê cihûya eva kʼitêba li kʼinîştada rʼoja Pêncîye hʼesabda tê xwendinê.

### 1


Elîmelex neferêd xweva diçe Mowabê

1Hêna serwêrtîya hʼakimada welêtda bû xelayî. Ji Beytlehʼma Cihûda merivek tʼevî kʼulfeta xwe û her du kurʼêd xwe çû eʼrdê Mowabê xerîbîyêda ma. 2Navê wî merivî Elîmelex[*] bû, navê kʼulfeta wî Nahomî bû, navê her du kurʼa, yek Mahʼlon bû, yek jî Kʼîlyon. Evana Efratʼî bûn, ji Beytlehʼma Cihûda çûne eʼrdê Mowabê û li wir man. 3Mêrê Nahomîyê Elîmelex mir, Nahomî her du kurʼava man. 4Van her du kurʼa qîzêd Mowabîya standin, navê yekê Orpa bû, navê yekê jî Rʼûtʼ. Evana li wir weke dehe sala man. 5Paşê her du kurʼê wê Mahʼlon, Kʼîlyon jî mirin û evê kʼulfetê her du kurʼ mêrva unda kirin.

6Pey vê yekêrʼa eva rʼabû ku tʼevî her du bûkêd xwe ji eʼrdê Mowabê vegerʼe welatê xwe, çimkî evê eʼrdê Mowabêda bihîstibû, ku Xudan serî li cimeʼta xwe xistîye, rʼisqê wan gîhandî ye. 7Eva ji wî cîyê xwe, tʼevî her du bûkêd xwe rʼabû ku rʼêkʼeve vegerʼe welatê Cihûda. 8Hingê Nahomîyê gote her du bûkêd xwe: «Herʼin lawo, her kes vegerʼe mala bavê[*] xwe. Bira Xudan rʼeʼma xwe li we bike, hûn hindava min û mêrêd xweye mirîda çawa bûne, ew weke wê yekê jî bîne pêşîya we. 9Bira Xudan bextê we veke, her kes ji we mala mêrê xweda sitʼar be». Pey vê gotinêrʼa Nahomî çû rʼûyê wan, hingê zûkîn kʼete wan ew girîyan 10û gotin: «Na, emê jî tʼevî te li ser miletê teda vegerʼin». 11Lê Nahomîyê gote wan: «Na qîzêd min, paşda vegerʼin, hûnê tʼevî min bêne çi? Tʼu betʼinê minda kurʼ hene, ku ew bibine mêrêd we? 12Paşda vegerʼin herʼin qîzêd min, çimkî min îdî salêd xwe derbaz kirine, ez xa îdî mêr nakim. Yan heger min bigota guman heye, ku ezê îşev mêr kim kurʼa bînim, 13gelo hûnê haqas wext bimana, hʼeta ew mezin bûna? Yan bona vê yekê hûnê bimana weyê mêr nekirana? Na qîzêd min, dilê min ji we zeʼftir li ser we dêşe, çimkî destê Xudan li ser min giran bûye». 14Û wan dîsa kire zarîn û girîyan. Orpa çû rʼûyê xwesîya xwe vegerʼîya, lê Rʼûtʼ ji wê neqetîya.

15Hingê Nahomîyê gote Rʼûtʼê: «Va ye jintʼîya te li ser cimeʼta xwe û xwedêyêd xweda vegerʼîya, tu jî li pey jintʼîya xwe herʼe»[+]. 16Lê Rʼûtʼê gotê: «Pʼêyî li ser min neke, ku ez ji te biqetim dûr kʼevim, çimkî tu kʼuda herʼî ezê bêm, tu li kʼu bimînî ezê jî li wir bimînim. Cimeʼta teyê cimeʼta min be, Xwedê teyê Xwedêyê min be. 17Tu li kʼîderê bimirî ezê jî li wir bimirim û li wir bême defin kirinê. Çi hatîye li serê min, bira Xudan ji vê yekê xirabtir bîne li serê min, heger pêştirî mirinê, tiştekî mayîn min ji te biqetîne». 18Gava Nahomîyê dîna xwe dayê, wekî evê nêta xweda danîye ku eʼse tʼevî wê herʼe, îdî zor lê nekir.

19Hingê her duya hevrʼa dane li ser rʼê hʼeta Beytlehʼmê çûn. Û gava kʼetine Beytlehʼmê, hʼej kʼete tʼemamîya bajêr û kʼulfeta digotin: «Eva Nahomî ye?» 20Lê ewê digote wan: «Minrʼa nebêjin Nahomî[*], lê minrʼa bêjin Mara[*], çimkî Yê Herî Zor derd û kulava ez danîme. 21Ez tʼêr-tʼijî derkʼetim çûm, lê Xudan ez destvala vegerʼandim. Îdî çima bêjine min Nahomî? Heger Xudan çerxa min çʼep kir û Yê Herî Zor ez kirime vê rʼojê?» 22Bi vî awayî Nahomî tʼevî bûka xwe Rʼûtʼa Mowabî, ji eʼrdê Mowabîyê vegerʼîya û wextê destpêkirina cehdirûnê gihîştine Beytlehʼmê.

### 2


Rʼûtʼ zevîya Bowazda simbila tʼop dike

1Pismamekî malmêranê Nahomîyê hebû. Eva ji rʼikʼinyata Elîmelex bû, yekî xweyîhebûk, bi nav û deng bû, navê wî Bowaz bû[+]. 2Rʼûtʼa Mowabî gote Nahomîyê: «Ez herʼime nava zevîya, dilê kʼê li ser min bêşe, ez pey wî herʼim simbila tʼop kim». Ewê gote wê: «Herʼe qîza min». 3Û Rʼûtʼ çû kʼete zevîkê, pey nandirûya simbil tʼop kirin. Û jêrʼa usa lihev hatibû, ku ew kʼetibû zevîya Bowazê ji rʼikʼinyata Elîmelex. 4Awa Bowaz ji Beytlehʼmê hat gote nandirûya: «Xudan qewata werʼa be!» Wana lê vegerʼand û got: «Bira Xudan dua li te bike!»[+] 5Hingê Bowaz ji xulamê ku çawa serwêr li ser nandirûya kʼifş kiribû pirsî: «Eva qîza kʼê ye?» 6Xulamê serwêrê nandirûya lê vegerʼand û got: «Eva qîzika Mowabî ye, ya ku tʼevî Nahomîyê ji eʼrdê Mowabîyê vegerʼîyaye hatîye. 7Evê gote me: ‹Îzina we hebe ku ez pey nandirûya simbila biçinim û ji nava qewşada jî tʼop kim›. Vê sibê zûva eva hatîye û hʼeta niha ew li vir e, qet neçûye malê rʼihʼet be jî». 8Hingê Bowaz gote Rʼûtʼê: «Bibihê qîza min, neçî eʼrdê xelqêda tʼop nekî û ji vir jî dûr nekʼevî, lê li vir cem carîyêd min bimînî. 9Dîna xwe bide wê zevîya ku ew didirûn û li pey wan herʼe. Min bona te tʼemî daye xulama, ku qedirê te nakʼevin. Gava tʼîbî jî, nêzîkî derdana bî û ji ava xulama kʼişandî vexwî». 10Rʼûtʼ deverʼûya çû eʼrdê û li ber ta bû gotê: «Eva ji çîye ku dilê te haqasî li ser min dêşe û bona min jî haqasî pirs-pirsîyara dikî? Ne ez yeke xerîb im?» 11Hingê Bowaz lê vegerʼand û gotê: «Pey mirina mêrê xwerʼa, te çi qencî xwesîya xwerʼa kirîye, hʼemû kirinêd te minrʼa gilî kirine. Usa jî eʼyan e ku te çawa dê û bavê xwe û welatê xwe hiştîye û hatî gihîştî wê cimeʼtê, kʼîjan ku te pêşda nas nedikir. 12Bira weke kirina te Xudan bîne pêşîya te û bira Xudan Xwedêyê Îsraêl li ser teda bibarîne, wekî tu hatî bin pʼerʼê wîda sitʼarekê bibînî»[+]. 13Hingê Rʼûtʼê gotê: «Xweyê min, ez dibînim ku dilê te li ser min dişewite, çimkî tu ber dilê minda hatî û te tʼevî carîya xwe şîrin-şîrin xeber da, lê rʼast ez weke carîke te jî nînim». 14Bowaz wextê nanxwarinê gote wê: «Kʼerem ke ser nên û peʼrîyê xwe sirkêda ke». Rʼûtʼ tʼevî nandirûya rʼûnişt. Ewî firîkêd qelandî dane wê, ewê xwar tʼêr bû û ber jî ma. 15Gav ewa rʼabû çû simbila tʼop ke, Bowaz tʼemî da xulamêd xwe û got: «Bira ew ji nav qewşada jî tʼop ke û wê nedine şermê[+]. 16Bona xatirê wê ji qewşa jî bavêjine eʼrdê û bihêlin bira tʼop ke, bêxatirîya wê nekin».

17Ewê hʼeta berê êvarê wê zevîyêda tʼop kir û gava ew kʼuta, bû tʼorpe ceh. 18Rʼûtʼê tʼorpê xwe hilda çû bajêr û xwesîya wê ew cehê wêyî tʼopkirî dît, hingê Rʼûtʼê ew bermayîê ji wî xurekê ku pê tʼêr bibû jî derxist da wê. 19Hingê xwesîyê jê pirsî û gotê: «Îro te ji kʼu tʼop kirîye û li kʼu xebitî yî? Bira dua li wî be, yê ku terʼa kirîye qencî». Hingê ewê xwesîya xwerʼa gilî kir, ku cem kʼê xebitîye û got: «Navê wî merivê ku ez îro cem wî xebitîme Bowaz e». 20Nahomîyê gote bûka xwe: «Bira duayê Xudan li wî be, ku ewî pişta xwe neda mirî û zêndîya». Nahomîyê gote wê: «Ew meriva yekî ji rʼikʼinyata me ye, pismamekî meyî nêzîk e, gerekê alî me bike[*]». 21Hingê Rʼûtʼa Mowabî got: «Ewî usa jî gote min: ‹Ji xulamêd min dûr nekʼevî, hʼeta ku ew nandirûna min xilaz nekin›». 22Nahomîyê bûka xwe Rʼûtʼrʼa got: «Qenc e qîza min, ku tu tʼevî carîyêd wî herʼî-bêyî û te nava eʼrdê xelqêda nebînin». 23Rʼûtʼ ji carîyêd Bowaz dûr nekʼet, hʼeta xilazîya cehdirûn û genimdirûnê simbil tʼop dikirin û li cem xwesîya xwe jî dima.

### 3


Rʼûtʼ ji Bowaz deʼwa pismamtîyê dike

1Xwesîya Rʼûtʼê, Nahomîyê gote wê: «Qîza min, ez dixwazim ku te sitʼar kim, ku axirîya te xêr be. 2Va ye Bowazê ji rʼikʼinyata me, cem carîyêd kʼîjanî tu dimayî, ewê îşev bêderêda cêh bide bê. 3Rʼabe niha serê xwe bişo, rʼûnê bînxweş li xwe de, xemila xwe li xwe ke û berjêrî bêderê be, lê tu xwe nîşanî wî nedî, hʼeta ew xwarin-vexwarina xwe xilaz neke. 4Û gava ew dike ku rʼazê, tu gosqulaxîya cîyê rʼazana wî bike û herʼe binpʼîyêva bikʼeve cîyê wî pʼalde. Hingê ewê terʼa bêje, ku tu çi gerekê bikî». 5Rʼûtʼê gote wê: «Te çi tʼemî dane min, ezê hʼemû tiştî jî usa bikim».

6Ew berjêrî bêderê bû û xwesîyê çawa tʼemî dabûyê, ewê usa jî kir. 7Bowaz pey xwarin-vexwarinêrʼa, kʼêfa wî cî, çû ber cehê lod kirî pʼalde ku rʼazê. Hingê ewa tele-tel çû, binpʼîyêva kʼete nava cîyê wî pʼalda. 8Nîvê şevê ew meriv veciniqî, vegerʼîya dîna xwe dayê, va ye kʼulfetek binpʼîyêda pʼaldayî ye. 9Ewî jê pirsî: «Tu kʼê yî?» Ewê gotê: «Ez carîya te Rʼûtʼ im, pʼêşa xwe bavêje li ser carîya xwe, çimkî tu pismamê minî nêzîk î». 10Ewî gotê: «Duayê Xudan li te be qîza min! Rʼastîya teye vê axirîyê ji ya pêşin qenctir e, çimkî tu pey cahilêd kʼesîb yan dewletî neçûyî. 11Niha qîza min netirse, te çi minrʼa got ezê bikim, çimkî tʼemamîya cimeʼta bajêr zane, ku tu kʼulfeteke xweyîeʼsil î[+]. 12Rʼast e ku ez pismamê te me, lê nava pismamtîya meda yekî hê nêzîk heye. 13Îşev li vir şeva xwe derbaz ke. Sibehê zû heger ew alîyê borcdarîya pismamtîyêda te qebûl ke, ew tiştekî qenc e, bira qebûl ke, lê heger ew borcdarîya pismamtîyê nexwaze biqedîne te qebûl ke, hingê ezê biqedînim û te qebûl kim. Xwedê heye! Pʼalde li vir hʼeta sibê».

14Evê hʼeta kʼewê sibeyê binpʼîya wîda pʼalda û usa zû rʼabû, ku hê tʼu kesî nikaribû kesek nas kira. Û hingê ewî gotê: «Bira tʼu kes nizanibe, ku kʼulfet kʼetîye bêderê». 15Paşê gote wê: «Şala li ser xwe bîne vir bigire». Ewê ew girt û Bowaz şeş kod ceh çap kir, da li ser mila û ew çû bajêr. 16Ewa jî çû cem xwesîya xwe û wê jê pirsî: «Qîza min, tu çawa yî?» Ewê xwesîêrʼa gilî kir, çi ku wî merivî bona wê kiribû. 17Paşê jî xwesîyêrʼa got: «Ev şeş kod ceh ewî da min, got: ‹Destvala li ser xwesîya xweda venegerʼe›». 18Hingê Nahomîyê gotê: «Qîza min niha sebir ke, hʼeta ku bizanibî ev şixulê wê çawa bê sêrî, çimkî ew meriva hʼeta îro evî şixulî safî neke, dilê wî rʼihʼet nabe».

### 4


Bowaz Rʼûtʼê distîne

1Bowaz çû li ber dergehê[*] bajêr rʼûnişt. Û awa ew pismamê ku Bowaz beʼsa wî kiribû derbaz dibû. Bowaz navê wî hilda gazî kirê û gotê: «Kʼerem ke xêlekê li vir rʼûnî». Ew jî vegerʼîya rʼûnişt. 2Paşê Bowaz gazî dehe rʼûsipîyêd bajêr kir û gote wan: «Kʼerem kin li vir rʼûnên». Ew jî rʼûniştin. 3Hingê Bowaz gote wî pismamî: «Nahomîya ku ji eʼrdê Mowabê vegerʼîyaye hatîye, dixwaze wî eʼrdê pʼara birê me Elîmelex bifiroşe. 4Ez fikirîm ku vê yekê bigihînime guhê te û terʼa jî bêjim, wekî tu pêş hazirêd rʼûniştî û rʼûsipîyêd cimeʼta minva vê pʼarê bikʼirʼî. Heger tu dixwazî bi îzina pismamtîyê vê pʼarê bikʼirʼî, bikʼirʼe. Lê heger naxwazî, minrʼa beje ku ez zanibim, çimkî pêştirî te îdî tʼu kes tʼune ku borcê pismamtîyê biqedîne. Pey terʼa li min dikʼeve». Ewî got: «Belê ezê borcê pismamtîyê biqedînim»[+] 5Hingê Bowaz li ser vê yekêda zêdekir û gote wî pismamî: «Vê jî zanibe, gava wê rʼoja tu ji Nahomîyê wî eʼrdî bikʼirʼî, gerekê jina yê mirî, Rʼûtʼa Mowabî jî bistînî, wekî warê yê mirî şîn kî, ku navê wî unda nebe[*]»[+]. 6Hingê wî pismamî got: «Ez vî borcê pismamtîyê nikarim biqedînim, nebe ku ez warê xwe rʼeş kim. Vî borcê pismamtîya min tu biqedîne, çimkî ji qewata min der e». 7(Berê nava Îsraêlda ev yek hebû, kʼirʼîn yan firotanekêda ku her tişt bi şeʼdetî û îzbatî bibûya, hingê mêriv sola nigê xwe dêxist û dida hevalê xwe. Û ev yek Îsraêlda dibû şeʼdetî.)[+] 8Paşê wî pismamî gote Bowaz: «Tu xwerʼa bikʼirʼe». Û sola nigê xwe êxist da wî. 9Wî çaxî Bowaz gote wan rʼûsipîya û tʼemamîya cimeʼtê: «Hûn îro şeʼde ne, ku min hʼemû hebûka Elîmelex, Kʼîlyon û Mahʼlon ji Nahomîyê kʼirʼî. 10Û jina Mahʼlon, Rʼûtʼa Mowabî jî min xwerʼa jin stand, wekî navê yê mirî ji nava biratîya wî û cî-warêd wî unda nabe. Bona rʼoja îroyîn hûn şeʼde ne»[+]. 11Hingê hʼemû cimeʼta ber dergeh, rʼûsipîyava tʼevayî gotin: «Em şeʼde ne. Bira Xudan wê kʼulfeta ku wê bikʼeve mala te, bike mîna Rʼahêlê û Lêayê, kʼîjana ku mala Îsraêl ava kirin. Tu nava Efratʼêda qewat bî û Beytlehʼmêda jî navekî qazinc kî[+]. 12Bira mala te bibe mîna mala Pêrês, çawa ku Tʼamarê ji wê malê zurʼet li pey Cihûda xist, usa jî Xudanê ji vê kʼulfeta cahil bide te»[+].

13Bowaz Rʼûtʼ stand, ew bûne hʼelalê hev. Bi rʼeʼma Xwedê ew hʼemle derkʼet û kurʼek anî[+]. 14Hingê kʼulfeta gote Nahomîyê: «Şikir ji Xudan, ku ewî îro tu bê zurʼet bê pismamê nêzîk nehiştî, wekî navê vê rʼikʼinyatê Îsraêlda neyê bîrkirinê! 15Bira eva tʼifala bibe bîna li ber te û şiva destê te, eʼmirê mezinayîyêda, çimkî eva ji wê bûka ku te hʼiz dike dinê kʼetîye, ya ku terʼa ji hʼeft kurʼa çêtir e». 16Pey vê gotinêrʼa Nahomîyê kurʼik hilda da hʼemêza xwe û jêrʼa bû berdergûş. 17Kʼulfetêd cînara nav lê kirin û gotin: «Nahomîyêrʼa kurʼek bû» Û navê wî Ovêd danîn. Eva bavê Yêşayê bavê Dawid bû.

18[•]Û zurʼetêd Pêrês ev in: Ji Pêrês Hesrûn bû,[+] 19ji Hesrûn Rʼam bû, ji Rʼam Amînadav bû, 20ji Amînadav Nehşon bû, ji Nehşon Salmon bû,[+] 21ji Salmon Bowaz bû, ji Bowaz Ovêd bû, 22ji Ovêd Yêşa bû, ji Yêşa jî Dawid bû.

## Ester

### Ester

Ester


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


Kʼitêba Ester


Pêşgotin

Kʼitêba Esterê dide kʼifşê ku çawa tʼemamîya miletê cihû ji qirʼkirinê hate xilazkirinê. Eva serhatîya berî bûyîna Îsa qurʼna 5-da qewimîye. Wê hingê împêratorîya Faris û Medyanîya serwêrîya tʼemamîya Rʼohilata Nêzîk dikir, ji Hindistanê girtî hʼeta Afrîkayê. Gava Farisa serwêrîya împêratorîya Babîlonê sala 539 (berî bûyîna Îsa) hildane destê xwe, hingê wana îzin da wan cihûyêd ku alîyê Babîlonêda hêsîr hatibûne birinê, ku vegerʼine welatê xwe. Lê gele cihûya ev mecal ji destê xwe kirin venegerʼîyan, ew cîyêd xweda ji Filistînê der belabûyî kʼomelêd cihûtîyêda man. Lê çimkî cihû alîyê hʼebandin û eʼdetêd xweva gelekî ji miletêd dor-berêd xwe firqî dibûn, ev yek dibû sebeb ew li ber çʼeʼvê mileta rʼeş dibûn û wanrʼa dibûne dijmin. Ev dijminayî aşkela nava Hamanê wezîrê pʼadşê Farisa û Mordokʼay cihûyê qulixkʼarda kʼifş dibe. 2 Estera qîzapa Mordokʼay, ku cîyê xanima pʼadşê Faristanê digire, ev yeka dide kʼifşê ku Xwedê çawa, cimeʼta xwe ji tengasîya hʼeta ber derê mirinê jî xilaz dike. Tiştekî eʼcêbmayî ye, ku kanîya vê têksta îbranîda qet carekê rʼastî navê Xwedê nayên û heleqetîya wî vê serhatîyêda aşkela nade kʼifşê. Lê yê ku vê kʼitêbê kʼûr dixûne tê derdixe, ku ev serhatîya qewimî hema usa ne bi serê xwe bûye. Rʼastî Yê Herî Zor, Xudan cimeʼta xwe bi destê meriva, awa gotî Esterê, Mordokʼay û pʼadşê Faristanê xilaz dike, kʼîjan ku kirine li ser wan qulixa, ku şêwira wî bînin sêrî. 3 Xilazîyê ew gefa ku cihûya xwarin, ew cihûyarʼa bû serkʼetina ser dijminêd xwe. Ev serkʼetin kʼifş kirin û nav kirin, cejina «Pûrîm», ku cihû hʼeta niha jî vê cejinê dikin. Vê cejinêda cihû vê kʼitêbê dixûnin û fikirêd Hamanne xirab û eʼrʼnafîya Esterê bîr tînin.

### 1


Dewlemendtîya pʼadşê û neguhdarîya kʼulfeta wî

1Rʼojêd Ahʼaşwêroş pʼadşada, kʼîjanî ku ji Hindistanê girtî hʼeta Etyûpîyayê li ser sed û bîst hʼeft qeza pʼadşatî dikir[+]. 2Wê hingê, gava Ahʼaşwêroş pʼadşa li Sûsa qesirda li ser tʼextê pʼadşatîya xwe rʼûniştibû, 3ewî sala pʼadşatîya xweye sisîya, mesrefek bona hʼemû wezîr-wekʼîlêd xwe danî, serekeskerêd Faristanê û Medya, usa jî eʼsilzade û serwêrêd qezayêd bin destîya wîda tʼeglifkirî bûn. 4Ewî hingê gelekî dirêj, awa gotî sedhʼeyştê rʼojî dewlemendtîya pʼadşatîya xwe û rʼûmeta mezinayîya xwe da kʼifşê. 5Gava ew rʼoj derbaz bûn, vê carê jî ewî gazî hʼemû merivêd Sûsa qesir kir, ji mezina girtî hʼeta biçʼûka, bona wan hʼeft rʼoja mesref hʼewşa baxçê herema pʼadşêda danî. 6Pʼerʼdêd sipîye ji pembû, qedekê ji rʼîsê şîrk, bi benê sorê gevez û kʼitanê vegirtî hevvakirî avîtî xelaqêd zîv û stûnêd mermerva dardakirî bûn. Û tʼext-berpʼalêd zêrʼ û zîv jî danîbûne hʼewşa ku bi selêd kevirîye kʼesk, mermerê sipî, sedefî û mermerê rʼeng-rʼengîva neqişandî bû. 7Derdanêd zêrʼda û cûrʼe-cûrʼe derdanada tişt didane vexwarinê. Şerava pʼadşê pirʼ bû, weke merʼdanîya wî. 8Her kes aza bû vexwarinêda û tʼu kes hʼewcê vexwarinê nedima, çimkî pʼadşê eʼmirî hʼemû berpirsîyarêd mala xwe kiribû, ku ew dilê her kesîrʼa herʼin. 9Waştʼî xanimê jî bona kʼulfeta mesref mala Ahʼaşwêroş pʼadşada danî.

10Rʼoja hʼefta, gava dilê pʼadşê bi şeravê kʼêfxweş bibû, gote her hʼeft nemêrêd berdestîyêd xwe Mihûman, Bîztʼa, Hʼarbona, Bîgtʼa, Avagtʼa, Zêtʼar û Kʼarkʼas,[+] 11ku ewana Waştʼî xanimê tʼacê pʼadşatîyêva bînine li ber pʼadşê, wekî bedewetîya wê nîşanî mileta, mîr û bega ke, çimkî ew gelekî bedew bû. 12Lê Waştʼî xanimê nexwest ku tʼevî nemêra biçûya û eʼmirê pʼadşê biqedanda, pʼadşa qilqilî û ji hêrsa alavê da serê wî.

13Hingê pʼadşê gote bîlanêd zemana[*] (çimkî pʼadşê şêwira xwe wan hʼemûya dikir, yêd ku qanûn û rʼastî zanibûn, 14usa jî hʼeft mîrêd Faristan û Medîya li cem wî bûn, Kʼarşina, Şêtʼar, Adamatʼa, Tʼarşîş, Meres, Marsina û Mimûkʼan, evana rʼûyê pʼadşê didîtin û şîretkʼarêd pʼadşêye pêşin bûn): 15«Em li gora qanûnê çi gerekê hindava Waştʼî xanimêda bikin, ku ewê eʼmirê Ahʼaşwêroş pʼadşa ku bi nemêra li wê hatibû eʼmirkirinê neqedand?» 16Hingê Mimûkʼan li ber pʼadşê û mîra got: «Waştʼî xanimê ne ku tʼenê li ber pʼadşê şaşîtî tê berʼda ye, lê li ber mîr-bega û tʼemamîya wan miletêd qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada. 17Çimkî kira xanimê wê li nava hʼemû kʼulfetda bela be, ewê jî gurʼa mêrê xwe nekin û bêjin: ‹Ahʼaşwêroş pʼadşa eʼmir kir ku Waştʼî xanimê bînine li cem wî, lê ew ne çû›. 18Îro kirê xanimê ku bigihîje guhê kʼulfetêd Farisîya û Medyanîya, ewê jî usa caba pʼadşê û mîra bidin û hingê wê gelek rʼûrʼeşî û bêtʼifaqî bibe. 19Heger ev yek li pʼadşê xweş tê, bira ji wî qirarek derê, li nava qanûnêd Faris û Medyanîyada bê nivîsarê, bona ku ew neyê guhastinê, ku Waştʼî îdî tʼu car neyê li ber Ahʼaşwêroş pʼadşa nesekine û pʼadşa xanimtîya wê bide kʼulfeteke ji wê qenctir[+]. 20Û gava ev eʼmirê pʼadşê li nava hʼemû pʼadşatîya wîda bê bihîstinê, ku pʼirʼ mezine, hingê hʼemû kʼulfetê jî qedirê mêrê xwe bigirin heger ew feqîr be yan dewlemend be»[+]. 21Ev gotina li pʼadşê û mîra xweş hat û pʼadşê li gora gotina Mimûkʼan kir. 22Û hingê neʼme tʼemamîya qezayêd pʼadşêrʼa hatine şandinê, li gora nivîsara her qezayê û li gora zimanê her cimeʼtê, ku her kes malxê mala xwe be û bi zimanê miletê xwe xeberde[*].

### 2


Ester dibe xanima pʼadşê

1Pey van yekarʼa, gava hêrsa Ahʼaşwêroş pʼadşa danî, ewî Waştʼî xanim, kirê wê û qirara xwe bîr anî[+]. 2Xulamêd pʼadşêye berdestî gotin: «Bira bona pʼadşê qîzêd cahile bikʼir û berbiçʼeʼv bêne destxistinê. 3Pʼadşa bira li nava qezayêd pʼadşatîya xweda serwêra kʼifş ke, ku hʼemû qîzêd cahile bikʼir û berbiçʼeʼv tʼopî mala kʼulfetaye li Sûsa qesirda kin, bin seʼvîtîya Hêgayê nemêrê pʼadşê û cabdarê kʼulfet, wanrʼa tiştêd bona şûştin-veşûştinê bêne dayîn. 4Hingê kʼîjan qîza ku pʼadşa begem ke, bira ew bibe xanima pʼadşê, dewsa Waştʼî xanimê». Ev gotina li pʼadşê xweş hat û usa jî kir.

5Li Sûsa qesirda merivekî cihû dima, navê wî Mordokʼay bû, kurʼê Yaîrê, Şîmîyê, Kîsê ji bereka Binyamînîya. 6Eva ji Orşelîmê tʼevî wan hêsîr hatibû anînê, kʼîjan ku Nebûkedneser pʼadşê Babîlonê, tʼevî Yexonîya pʼadşê Cihûda hêsîr anîbûn. 7Evî qîzapa xwe Hadasa xwey dikir, ku digotinê Ester, çimkî ne bavê wê hebû ne jî dîya wê. Ew qîzike bedew û bejin-balêda xase-xewan bû, pey mirina dê û bavê wêrʼa Mordokʼay ew çawa qîz ji xwerʼa xwey dikir. 8Û gava salixê qirara pʼadşê hate bihîstinê û li Sûsa qesirda gelek qîz civîyane bin seʼvîtîya Hêgay. Hingê Ester jî mala pʼadşêda hate qebûlkirinê, bin seʼvîtîya Hêgay berpirsîyarê jina. 9Hêgay qîzik begem kir û ewê li ber wî kʼerem dît û ewî pêrʼa-pêrʼa her tiştêd pʼara wêye şûştin-veşûştinê xwarinêva, usa jî hʼeft qîzêd carîye mala pʼadşêda, kʼîjan ku wêrʼa dikʼetin dane wê û ew tʼevî wan carîya cîguhaste mala kʼulfetaye cîyê herî qenc. 10Esterê milet û rʼikʼinyata xwe eʼyan nekir, çimkî Mordokʼay tʼemî dabû wê, ku eʼyan neke. 11Mordokʼay her rʼoj dora mala kʼulfeta diçû-dihat, wekî haş ji sihʼet-qewat û hʼal-hʼewalê Esterê hebe.

12Gava weʼdê her qîzê dihat ku ew bikʼeta cem Ahʼaşwêroş pʼadşa, gerekê ew eʼdetê donzdeh mehêd kʼulfet hazirbûnêrʼa derbaz bûya, şeş meha bi rʼûnê zimirê û şeş meha jî bi rʼûnê bînxweş bihata melhʼemkirinê û usa jî bi dû-dermanêd mayîn, 13qîzik hingê dikʼete cem pʼadşê, çi ku dilê wê dixwest, wêrʼa dihate dayînê, bona ku tʼevî xwe ji mala kʼulfet bibira mala pʼadşê. 14Êvarê ewa diçû cem pʼadşê sibehê zû vedigerʼîya maleke kʼulfetaye mayîn, bin seʼvîtîya berpirsîyarê kʼulfeta, Şahaşigazê nemêrê pʼadşê. Ewa îdî nediçû cem pʼadşê, hʼeta ku temê pʼadşê nekʼişandayê û bi navê wê gazî wê nekira. 15Gava wextê Estera qîza Abîxayîlê apê Mordokʼay pêrʼa gihîşt ku herʼe cem pʼadşê, ya ku Mordokʼay çawa qîz xwerʼa xwey kiribû, ewa ser gotina berpirsîyarê kʼulfeta Hêgayê nemêrê pʼadşêrʼa derbaz nebû, tiştekî başqe nexwest. Esterê li ber wan hʼemûyêd ku ew didîtin kʼerem dît[+]. 16Ester meha deha, awa gotî meha Têbêtʼê[*] kʼete cem Ahʼaşwêroş pʼadşa, hʼeftsalîya pʼadşatîya wîda li mala pʼadşêda hate qebûlkirinê. 17Pʼadşê Ester ji hʼemû kʼulfetêd xwe zeʼftir begem kir û ewê li ber wî ji hʼemû qîza zeʼftir hʼizkirin û kʼerem dît û ewî tʼacê pʼadşatîyê danî serê wê, dewsa Waştʼîyê kire xanim. 18Pʼadşê mesrefeke mezin bona xatirê Esterê wezîr-wekʼîl û xulamêd xwerʼa danî, usa jî barê ser qeza sivik kir û weke merʼdanîya pʼadşê xelat pʼêşkêş dan.


Mordokʼay sirʼa serhildanê dihʼese

19Gava cara duda qîz civandin, Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûniştibû[*]. 20Esterê hê milet û rʼikʼinyata xwe eʼyan nekir bû, çawa ku Mordokʼay tʼemî dabûyê. Çimkî Esterê hê usa guhdarîya Mordokʼay dikir, çawa ku hêna bin seʼvîtîya wîda. 21Wan rʼojada gava Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûdinişt, du dergehvan, Bîgtʼan û Tʼereş, nemêrêd pʼadşê gef li pʼadşê xwarin û fikirîn ku destê xwe li ser Ahʼaşwêroş pʼadşa bilind kin. 22Mordokʼay ku vê yekê hʼesîya, gîhande guhê Ester xanimê, Esterê jî ev yek bi navê Mordokʼay pʼadşêrʼa gilî kir. 23Ev deng hate lênihêrʼandinê rʼast derkʼet û her du dergehvan jî hatine darxistinê. Û Bona vê qencîya Mordokʼay kʼitêba bîranîna serhatîyada li ber pʼadşê hate nivîsarê[+].

### 3


Şêwira Hamane bona qirʼa cihûya

1Pey van yekarʼa, Ahʼaşwêroş pʼadşa Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagî mezin û bilind kir û kʼursîya wî ji kʼursîyêd mîr-begêd xwe jortir kir. 2Û hʼemû xulamêd pʼadşêye li ber derê pʼadşê, deverʼûya diçûn û li ber Haman ta dibûn, çimkî pʼadşê bona wî ev eʼmir dabû, lê Mordokʼay deverʼûya nediçû û li ber wî ta nedibû. 3Hingê xulamêd pʼadşêye li ber derê pʼadşê gotine Mordokʼay: «Çima tu li ser eʼmirê pʼadşêrʼa derbaz dibî?» 4Wana her rʼoj wîrʼa digotin, lê berga tiştekî nedigirt, peyrʼa ev yek gîhandine Haman, ku bizanibin kʼa Mordokʼay li ser ya xwe bimîne yan na, çimkî ewî wanrʼa gotibû ku ew cihû ye. 5Gava Haman dît, wekî Mordokʼay deverʼûya naçe û li ber wî ta nabe, ew nava xweda gelekî qilqilî. 6Lê wîrʼa şerm bû ku tʼenê destê xwe li ser Mordokʼay bilind ke, çimkî îdî wîrʼa gotibûn Mordokʼay ji kʼîjan miletî ye. Haman fikirî ku hʼemû cihûyêd miletê Mordokʼay li tʼemamîya pʼadşatîya Ahʼaşwêroşda qirʼ ke.

7Û donzdehsalîya Ahʼaşwêroş pʼadşa, meha yekê, awa gotî meha Nîsanêda[*] li ber Haman bona meremê wî, bona rʼoj û meh kʼifşkirinê pʼûr, awa gotî pʼeşk dihate avîtinê û ew kʼete meha donzdeha, ku dibe meha Adarê[*][+]. 8Hingê Haman gote Ahʼaşwêroş pʼadşa: «Miletek nava hʼemû miletêd qezayêd pʼadşatîya teda heye, nava wan miletada başqebûyî bela bûye. Qanûnêd wan ji qanûnêd hʼemû mileta başqe ne. Evana qanûnêd pʼadşê naqedînin û dest nade ku pʼadşa van aha bihêle[+]. 9Heger ev yek li pʼadşê xweş tê, bira eʼmir derkʼeve, ku qirʼa van bê anînê. Ez xwexa jî, ezê dehe hʼezar telantê zîv[*] bikʼişînim bidime destê qulixkʼara ku bikine xizna pʼadşê». 10Hingê pʼadşê ji tʼilîya xwe, gustîla xwe derxist, da Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagîyê neyarê cihûya, ku eʼmirê miqabilî cihûya mor ke[+]. 11Hingê pʼadşê gote Haman: «Ez ewî zîvî jî, wî miletî jî didime te, tu çawa dixwazî usa jî bike». 12Sêzdehê meha yekê nivîskʼarêd pʼadşê hatine gazîkirinê û wekʼîlêd pʼadşêrʼa, hʼemû welîyêd li ser qezarʼa, her axayê li ser her miletîrʼa, her qezayêrʼa bi nivîsara wan û her miletîrʼa bi zimanê wan, anegorî fermana Haman bi navê Ahʼaşwêroş pʼadşa hate nivîsarê û bi gustîla pʼadşê hate morkirinê[+]. 13Ew nivîsar bi destê qewala hʼemû qezayêd pʼadşêrʼa hatine şandinê, ku nava rʼojekêda, meha donzdeha, awa gotî sêzdehê meha Adarê, hʼemû cihûya, biçʼûk û mezin, jina û zarʼa qirʼ kin, bikujin û kʼokê lê bînin û hebûka wan tʼalan kin bibin[+]. 14Ev qirara nivîsar li nava hʼemû qezada çawa ferman hate eʼlamkirinê, wekî bona wê rʼojê hʼemû milet hazir sekinî bin. 15Qewal pê qirara pʼadşê zû rʼêkʼetin çûn û fermana nivîsar li Sûsa qesirda jî dane eʼlamkirinê. Pʼadşa û Haman rʼûniştin vexwin, lê bajarê Sûsayê ser hevrʼa derbaz dibû[+].

### 4


Mordokʼay alîkʼarîyê ji Esterê dixwaze

1Mordokʼay gava vê yekê gişkî pê hʼesîya, kʼincê xwe qelaştin, kʼurx li xwe kir, xwelî li ser xwe kir. Paşê çû nava bajêr bi dengê şîna giran dikire qarʼîn, 2gihîşte hʼeta li ber dergehê pʼadşê sekinî, çimkî merivê kʼurxxwekirî nikaribû dergehê pʼadşêrʼa derbaz bûya. 3Hʼemû qezada, kʼîderê ku ew fermana pʼadşêye nivîsar digihîştê, nava cihûyada şîneke giran bi rʼojî, girî û zare-zarê destpêdibû. Hineka jî li ser kʼurx û kʼuzîyê pʼal didan.

4Carîyêd Esterê û nemêrêd wê hatin û bona Mordokʼay wêrʼa gotin, xanim gelekî tʼevîhev bû û kʼinc şandin, ku Mordokʼay kin û kʼurx ji ser wî bêxin, lê wî qebûl nekir. 5Hingê Esterê ji nemêrêd pʼadşê gazî Hatʼakʼ kir, kʼîjan ku pʼadşê kʼifş kiribû ku berdestîya wê bike û şande cem Mordokʼay ku bizanibe, kʼa ew çi hʼewal e û çima usa dike? 6Hatʼakʼ çû cem Mordokʼay li meydana ber derê pʼadşê. 7Mordokʼay her tişt wîrʼa got, çi ku li wî qewimî bû, usa jî ew gotina Haman gotê, ku ewî bona cihûya zîv jî soz daye bike xizna pʼadşê, ku kʼoka wan bînin[+]. 8Bona qirʼkirina wan jî, Mordokʼay kʼaxaza Sûsayêda li ber fermana nivîsar girtî da wî, ku nîşanî Esterê ke, wêrʼa jî şiroveke û bêjêda ku bikʼeve cem pʼadşê, lava ji wî bike û bona miletê xwe delîlekê jê bixwaze[+].

9Hatʼakʼ çû gotinêd Mordokʼay Esterêrʼa gotin. 10Ester Hatʼakʼ li ser Mordokʼayda vegerʼand û gotêda ku aha bêjêyî: 11«Hʼemû berdestîyêd pʼadşê û miletêd qezayêd pʼadşê qenc zanin, ku her mêr, yan jina ku bê gazîkirin bikʼeve hʼewşa pʼadşêye hindurʼ, bona wan qanûneke kuştinê heye, tʼenê ewê sax bimîne, kʼîjan ku pʼadşa şiva xweye zêrʼîn berbirʼî ke. Lê eva îdî sî rʼojê mine ku pʼadşê gazî min nekirîye». 12Gotinêd Esterê gîhandine Mordokʼay. 13Mordokʼay cab li ser Esterêda şand û gotê: «Nefikire ku tu mala pʼadşêda yî, ji hʼemû cihûya tê tʼenê xilaz bî. 14Awa heger tu vî wextîda xwe kerʼ kî, wê ji cîkî din kʼomek û azadî bigihîje cihûya, lê tu û mala bavê xweva hûnê unda bin, kʼî zane ku tu bona rʼoja îroyîn nebûyî xanima pʼadşê». 15Hingê Esterê cab ser Mordokʼayda şand û gotê: 16«Herʼe hʼemû cihûyêd ku Sûsayêda dimînin tʼop ke û bona min rʼojî bigirin, sê rʼoja ne şev ne rʼoj, ne bixwin ne vexwin. Ezê jî usa tʼevî carîyêd xwe rʼojî bigirim û ser qanûnêrʼa derbaz bim, bikʼevime cem pʼadşê, heger bimirim jî bira bimirim». 17Hingê Mordokʼay çû usa kir, çawa ku Esterê wîrʼa got.

### 5


Ester pʼadşê û Haman tʼeglîfî mesrefê dike

1Rʼoja sisîya Esterê kʼincê xweye xanimtîyê xwe kir, hʼewşa hindurʼê heremêda, pêşberî mala pʼadşê sekinî. Pʼadşa xana pʼadşatîyêda, pêşberî derî li ser tʼextê pʼadşatîya xwe rʼûniştibû[+]. 2Gava pʼadşê Ester xanim dît, ku hʼewşêda sekinî ye, Estʼerê li ber wî kʼerem dît û pʼadşê şiva destê xwedaye zêrʼîn dirêjî wê kir. Estʼer nêzîk çû li serê şivê kʼet[+]. 3Pʼadşê gote wê: «Ester xanim, ev çi hʼewal e? Xwestina te çi ye? Hʼeta nîvê pʼadşatîya xwe jî ezê bidime te»[+]. 4Esterê got: «Heger wê li pʼadşê xweş bê, bira pʼadşa îro tʼevî Haman bê mesrefa ku ez bona pʼadşê dikim». 5Pʼadşê got: «Zû gazî Haman kin, wekî xwestina Esterê bîne sêrî». Pʼadşa tʼevî Haman çû mesrefa Esterêye danî. 6Gava şerav vedixwarin, pʼadşê gote Esterê: «De bêje, xwestina te çi ye? Wê terʼa bê dayînê, çi hîvî dikî? Hʼeta nîvê pʼadşatîya min be jî, wê bê sêrî». 7Esterê lê vegerʼand û gotê: «Ev e xwestin û hîvîkirina min: 8Heger min li ber pʼadşê kʼerem dîtîye û heger xwestina min jî li pʼadşê xweş tê, ku hîvîkirina min bîne sêrî, bira pʼadşa û Haman bêne mesrefa ku ezê bona wan daynim û sibê ezê bi gotina pʼadşê bikim»[+].


Haman dike ku Mordokʼay bide kuştinê

9Wê rʼojê Haman bi dilê eşq û şa derkʼet çû, lê gava Haman Mordokʼay li ber derê pʼadşê rʼûniştî dît, ku li ber wî rʼanabe û ji cîyê xwe jî nahʼeje, alavê da qafê Haman[+]. 10Lê Haman wê demê xwe zeft kir û gava vegerʼîya mal, şand gazî jina xwe Zereşê û pismamêd xwe kirin[+]. 11Haman wanrʼa got bona hebûka xweye pʼirʼ, bona xweyê gelek kurʼa, bona wan tişta, bi kʼîjana pʼadşê ew mezin kirîye û çawa ew ji mîr-bega û ji xulamêd pʼadşê bilindtir kirîye[+]. 12Lê belê Haman got: «Hʼeta Ester xanimê jî pêştirî min kesek tʼevî pʼadşê tʼeglîfî mesrefa xweye danî nekir, bona sibê jî ez tʼevî pʼadşê tʼeglîfkirîyê cem wê me. 13Lê rʼast ev hʼemû jî bona min ne tʼu tişt in, hʼeta ku ez Mordokʼayê cihû li ber derê pʼadşê rʼûniştî bibînim». 14Hingê Zereşa jina wî û hʼemû pismamêd wî lê vegerʼandin û gotine wî: «Bira bilindayîya pêncî zendî darek bê hazirkirinê û serê sibê bêje pʼadşê, bira Mordokʼay li ser bê lêxistinê û paşê tu tʼevî pʼadşê bi dilê rʼihʼet herʼe mesrefê». Ev gotina li Haman xweş hat û ew dar da hazirkirinê[+].

### 6


Pʼadşa qencîya Mordokʼay dişêkirîne

1Wê şevê xewa pʼadşê tʼeqisî, ewî eʼmir kir, ku kʼitêba bîranîna serhatîya bînin li ber pʼadşê bixûnin[+]. 2Wêda nivîsar hate dîtinê, ku Mordokʼay eʼlametî dabû, ku çawa du nemêrêd pʼadşêye dergehvan, Bîgtʼan û Tʼereş şêwira xwe kiribûn ku destê xwe li ser Ahʼaşwêroş pʼadşa bilind kin[+]. 3Hingê pʼadşê got: «Lê ji ber wê qencîyêva çi qedir yan hurmet Mordokʼayrʼa hatîye kirinê?» Berdestîyêd pʼadşê gotinê: «Tʼu tişt bona wî nehatîye kirinê». 4Pʼadşê got: «Hʼewşêda kʼî heye?» Wê demê jî Haman hatibû hʼewşa mala pʼadşêye derva ku tʼevî pʼadşê xeber de, wekî Mordokʼay li wî darî xin, kʼîjan ku bona wî hatibû hazirkirinê[+]. 5Berdestîyêd pʼadşê gotine wî: «Va ye Haman hʼewşêda ye». Pʼadşê got: «Bira bê hindurʼ». 6Gava Haman hate hindurʼ, pʼadşê wîrʼa got: «Haman, bona wî merivê ku pʼadşa bixwaze qedirekî wîrʼa bike, bi tʼexmîna te çi bê kirinê?» Haman dilê xweda fikirî xwexa xwerʼa got: «Pêştirî min îdî pʼadşayê kʼêrʼa bixwaze qedir bike?» 7Hingê Haman li pʼadşê vegerʼand û gotê: «Bona wî merivê ku pʼadşa dixwaze jêrʼa qedir bike, 8bira wîrʼa kʼinca pʼadşatîyêye ku pʼadşa li xwe werdigire bînin, wî hespê kʼofîya pʼadşatîyê sêrî bînin kʼîjan ku pʼadşa lê sîyar dibe 9û kʼinc û hespê bidine destê gire-girê mîrêd pʼadşê yekî û kʼinca li wî merivî kin, yê ku pʼadşa dixwaze wîrʼa qedir bike, ewî li hespê sîyar kin, bibine meydana bajêr û pêşîya wî bikine gazî: ‹Bona wî merivî wê aha bê kirinê, kʼîjanîrʼa ku pʼadşa bixwaze qedir bike!›» 10Hingê pʼadşê gote Haman: «De niha li gora wê gotina xwe zû rʼabe, kʼinc û hespê hilde, bona Mordokʼayê cihû ku li ber derê pʼadşê rʼûdinê usa bike, ji wê gotina te, bira tʼu tişt jê kêm nebe». 11Haman kʼinc û hesp hildan, kʼinc li Mordokʼay kir, ew li hespê sîyar kir, bire meydana bajêr, pêşîya wî dikire gazî: «Bona wî merivî wê aha bê kirinê, kʼîjanîrʼa ku pʼadşa bixwaze qedir bike!» 12Mordokʼay vegerʼîya li ber derê pʼadşê, lê Haman meʼdekirî ji şerma sergirêdayî lezand çû mala xwe. 13Haman ev her tiştê ku hate serê wî, jina xwe Zereşê û hʼemû pismamêd xwerʼa gilî kir. Hingê bîlanêd wî û jina wî Zereşê wîrʼa gotin: «Heger Mordokʼay ji miletê cihû ye, rʼûyê kʼîjanîda te destpêkir bikʼevî tê zora wî nebî, li ber wî tê eʼse deverʼûya herʼî»[+]. 14Vana hê tʼevî wî xeber didan, nemêrêd pʼadşê hatin, Haman lezxistin, ku herʼe wê mesrefa ku Esterê hazir kirîye.

### 7


Haman tê darxistinê

1Pʼadşa tʼevî Haman çû mesrefê cem Esterê[+]. 2Rʼoja duda jî ku dixwarin û şerav vedixwarin pʼadşê gote Esterê: «Ester xanim, de bêje xwestina te çi ye? Wê terʼa bê dayînê. Çi hîvî dikî? Hʼeta nîvê pʼadşatîya min be jî, wê bê sêrî». 3Ester xanimê lê vegerʼand: «Heger min li ber çʼeʼvê te kʼerem dîtîye, pʼadşayî xweş be û heger xwestina min li pʼadşê xweş tê, bira eʼmirê min li min bê pʼêşkʼêşkirinê û ji ber hîvîkirina minva jî, miletê min![+] 4Çimkî ez miletê xweva qirʼkirin, kuştin û undakirinêrʼa hatine firotanê. Heger em çawa xulam û xulamok hatibûna firotanê, minê qet deng nekira, lê belê neyar nikare zîyana pʼadşê lê vegerʼîne[*]»[+]. 5Hingê Ahʼaşwêroş pʼadşa li Ester xanimê vegerʼand û gotê: «Ew kʼî ye, yan kʼa ew kʼu ye, yê ku ji serê xwe derbaz bûye van yeka dike?» 6Esterê got: «Ewî mixenet û neyar, ew Hamanê hanî xirab e». Haman li ber pʼadşê û Esterê qurifî hev[+]. 7Pʼadşa bi hêrs kʼasa xwe danî, rʼabû çû baxçê kʼoçʼikserê. Lê Haman li wir ma, wekî bona eʼmirê xwe lava ji Ester xanimê bike, çimkî ewî tê derxist ku pʼadşê tiştekî xirab bona wî qirar kirîye. 8Gava pʼadşa ji baxçê kʼoçʼikserê vegerʼîya oda mesrefê, dîna xwe dayê va Haman li ser tʼext-pʼala Esterê kʼetî ye. Hingê pʼadşê got: «Evê mala minda dest bavêje xanima pʼadşê jî!» Gava ev yek ji devê pʼadşê derkʼet, rʼûyê Haman kʼefen kirin nixamtin. 9Hingê Hʼarbonayê, yek ji nemêrê berdestîyê pʼadşê got: «Lê ne tʼenê ev, va ye darekî bilindayîya pêncî zendî jî Haman bona Mordokʼay, yê ku pʼadşa xilaz kir, hazir kirîye, wê li ber derê Haman e». Pʼadşê got: «De ewî hema li wî darî xin»[+]. 10Haman li wî darî xistin ku ewî bona Mordokʼay hazir kiribû. Û paşê hêrsa pʼadşê danî[+].

### 8


Ester digihîje meremê xwe

1Wê rʼojê Ahʼaşwêroş pʼadş mala Hamanê neyarê cihûya pʼêşkʼêşî Ester xanimê kir, Mordokʼay jî hat rʼûyê pʼadşê kʼet, çimkî Esterê gotibû ku ew çî wê ye. 2Hingê pʼadşê gustîla destê xwe derxist, kʼîjan ku ji Haman standibû û ew da Mordokʼay, Esterê jî Mordokʼay li ser mala Hamanrʼa kʼifş kir[+].

3Esterê xeberdana xwe dîsa li ber pʼadşê dirêj kir, xwe avîte nigêd wî û bi girî lava ji wî kir, wekî wê xirabî û şêwira Hamanê Agagî bona qirʼa cihûya hazirkirî bide betalkirinê[+]. 4Pʼadşê şiva zêrʼîn dirêjî Esterê kir, Ester rʼabû ser xwe li ber pʼadşê sekinî[+] 5û got: «Heger li pʼadşê xweş tê û min li ber wî kʼerem dîtîye û heger ev yek li ber çʼeʼvê pʼadşê rʼast e û ew min begem dike, bira bê nivîsarê ku ew şêwira Hamanê kurʼê Hamidatʼayê Agagî bê betalkirinê, kʼîjan ku ewî neʼme nivîsîn ku hʼemû qezayêd pʼadşêda qirʼa cihûya bînin. 6Niha ezê çawa bikaribim bibînim xezeba ku wê bê serê miletê min, yan çawa bikaribim bibînim mirina pismamêd xwe?»

7Ahʼaşwêroş pʼadşa gote Ester xanimê û Mordokʼayê cihû: «Haman ku destê xwe hildabû li ser cihûya, min mala wî pʼêşkêşî Esterê kirîye û ew jî daye darxistinê. 8Niha hûn bi navê pʼadşê bona cihûya çawa dilê we dixwaze binivîsin û bi gustîlka pʼadşê mor kin, çimkî nivîsara bi navê pʼadşê û bi gustîla pʼadşê morkirî nayê betalkirinê»[+].

9Û hingê bîst sisêyê meha Sîwanê[*], awa gotî meha sisîya nivîskʼarêd pʼadşê hatine gazîkirinê, her tişt li gora gotina Mordokʼay, cihûya, wekʼîla, welîya û serwêrêd qezarʼa, her sed bîst hʼeft qezarʼa hate nivîsarê, ji Hindistanê girtî hʼeta Etyûpîyayê, her qezayêrʼa bi nivîsara wan, her miletîrʼa bi zimanê wan, usa jî cihûyarʼa bi nivîsara wan û bi zimanê wan[+]. 10Bi navê Ahʼaşwêroş pʼadşa nivîsî û bi gustîla pʼadşê mor kir, da destê qewala û ew li mehʼînêd tewla pʼadşê sîyar kirin û şandin,[+] 11bi vê yekê da kʼifşê ku pʼadşê serbestî daye cihûyêd hʼemû bajarada, ku pişt bidine pişta hev, eʼmirê xwe xwey kin û hʼemû çʼekdarêd neyarêd xweye nava mileta û qezada, qirʼ kin, bikujin, jin û zarʼava kʼokê lê bînin û hebûka wan tʼalan bibin, 12bona wê yekê hʼemû qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada, sêzdehê meha donzdeha, awa gotî sêzdehê meha Adarê hate kʼifşkirinê. 13Ew fermana nivîsar her qezayêda bona hʼemû mileta çawa qanûn hate eʼlamkirinê, wekî cihû bona wê rʼojê hazir bin, ku hʼeyfa xwe ji neyarêd xwe hildin. 14Qewal li mehʼînêd pʼadşê sîyar bûn, bi fermana pʼadşê zû rʼê kʼetin çûn. Ev yek li Sûsa qesirda jî hate eʼlamkirinê[+].

15Mordokʼay bi kʼincê pʼadşatîyêye rʼengê şîrk û sipî, tʼacê zêrʼînî mezinva, sermilkê kʼitanîyî sipî û sorê gevez wergirtî derkʼete li ber pʼadşê. Bajarê Sûsayê ji eşqa hʼejîya û şa bû[+]. 16Hingê cihûya rʼonayî, eşq, şabûn û qedir dîtin[+]. 17Her qeza û her bajarê dera ku ferman û gotina pʼadşê digihîştê, eşq û şabûn dikʼete nava cihûya, rʼoja kʼêfê û cejinê bû. Gelek ji miletêd welata dibûne cihû, çimkî sawa cihûya kʼetibû li ser wan.

### 9


Cihû hʼeyfa xwe hildidin

1Sêzdehê meha donzdeha, awa gotî meha Adarê, gava weʼdê ferman û gotina pʼadşê pêrʼa gihîşt, hʼeta wê rʼojê dijminêd cihûya li ser wê fikirê bûn, ku wê va hʼukumî li ser wan bikin, lê bona wan ew dewr welgerʼîya, çimkî cihûya hʼukumî li ser wan neyarêd xwe kirin[+]. 2Wê hingê cihûyêd bajarêd hʼemû qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada pişt dane pişta hev, ku destêd xwe hildine li ser wan kesêd ku xwastine xirabîyê li wan bikin û kesek nikaribû li ber wan rʼabûya, çimkî sawa wan kʼetibû li ser hʼemû mileta. 3Û hʼemû mîrêd qeza, wekʼîl, welî û wezîrêd pʼadşê pişta cihûya digirtin, çimkî sawa Mordokʼay kʼetibû li ser wan. 4Rʼastî jî Mordokʼay mala pʼadşêda yekî mezin bû, nav û dengê wî li hʼemû qeza bela bibû, usa ku ew meriv, awa gotî Mordokʼay rʼoj bi rʼoj bilind dibû. 5Cihûya bi şûr hʼemû neyarêd xwe xistin, kuştin qirʼkirin û çawa xwestin usa serê peykʼetîyêd xwe kirin. 6Cihûya li Sûsa qesirda pênsid merî kuştin kʼok lê anîn. 7Usa jî Parşandatʼa, Dalpon, Aspatʼa, 8Poratʼa, Adalya, Arîdatʼa, 9Parmaştʼa, Arîsay, Arîday û Wayzatʼa, 10ev her dehe kurʼêd Hamanê kurʼê Hamidatʼa, neyarê cihûya jî kuştin, lê dest nedane hebûka wan.

11Hema wê rʼojê hʼesabê kuştîyêd Sûsa qesirda gihîşte pʼadşê. 12Pʼadşê gote Ester xanimê: «Cihûya li Sûsa qesirda pênsid merî û her dehe kurʼêd Haman jî kuştine, qirʼ kirine, gelo qezayêd pʼadşêye mayînda niha çi kirine? De bêje, îdî çi dixwazî? Ewê bê dayînê. Niha hîvîkirina te çi ye? Wê bê sêrî»[+]. 13Esterê lê vegerʼand û gotê: «Heger bi dilê pʼadşê be, bira sibê jî cihûyêd Sûsayêrʼa mecal bê dayînê, ku li gora vê qirara îro bikin û cinyazê her dehe kurʼêd Haman bêne darxistinê». 14Pʼadşê eʼmir kir, ku usa bibe. Sûsayêda ferman hate eʼlamkirinê, cinyazê her dehe kurʼêd Haman hatine darxistinê. 15Cihûyêd Sûsayêda çardehê meha Adarê jî civîyan û Sûsayêda sêsid merî kuştin, lê dest nedane hebûka wan.

16Cihûyêd mayîye qezayêd pʼadşêda jî civîyan, pişt dane pişta hev, ku xwe xwey kin û ji dijmina rʼihʼet bûn, ji neyarêd xwe hʼeftê pênc hʼezar merî kuştin, lê dest nedane hebûka wan. 17Ev yeka sêzdehê meha Adarê qewimî û çardehê wê mehê cihûyêd qezada rʼihʼet bûn û ew kirine rʼoja eşqê û şabûnê.

18Lê cihûyêd Sûsayêda sêzdeh û çardehê mehê civîyan ya xwe kirin û panzdehê mehê rʼihʼet bûn û ew kirine rʼoja eşqê û şabûnê. 19Lê belê cihûyêd gundî, ku der û bestêd vekirîda diman, ewana çardehê meha Adarê cejinê dikin, çawa rʼojeke eşqê û şabûnê û pʼêşkêşa hevrʼa dişînin.

20Mordokʼay bona bîranînê ev yek nivîsî û neʼme şandine hʼemû cihûyarʼa, kʼîjan ku li qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada dûr û nêzîk diman, 21ku ewana her sal nava xweda çardeh û panzdehê meha Adarê kʼifş kin. 22Çimkî van rʼoja cihû ji neyarêd xwe rʼihʼet bûn û meha kʼedera wan bû şabûn û şîna wan jî bû rʼoja cejinê, ku van rʼoja bikine rʼojêd eşq û şabûnê, pʼêşkêşa bidine hev û kʼesîbarʼa xêra bikin. 23Cihûya ev yek qebûl kir, ku îdî kʼarê xwe kiribûn bikirana, çi ku Mordokʼay wanrʼa nivîsî. 24Çawa neyarê hʼemû cihûya, Hamanê Hamidatʼayê Agagî şêwirî bû, ku qirʼa cihûya bîne û pʼûr avîtibû, awa gotî pʼeşk, ku wan qirʼ ke û kʼoka wan bîne[+]. 25Lê gava Ester çû cem pʼadşê, pʼadşê bi neʼma eʼmir kir, ku ew şêwira Hamane xirab, ya ku ewî bona cihûya hazir kiribû bê serê wî û wî kurʼava jî dara xin. 26Lema jî van rʼojarʼa gotin Pûrîm, anegorî feʼmîna xebera pûr. Bona wan hʼemû gotinêd vê neʼmê û usa jî bona wê yekê çi ku dîtin û çi ku hate serê wan. 27Cihûya qirar kir û ev yeka kirine borcê stûyê xwe û rʼikʼinyata xwe û usa jî ewêd ku gihîştibûne wan, wekî her sal bê têberʼdan van her du rʼoja anegorî nivîsar û wextê wan kʼifş kin. 28Ev rʼoj gerekê qurʼne-qurʼne bi cejinê nava her qebîlê, her qezayê û her bajarîda bêne bîranînê. Ev rʼojêd Pûrîmê gerekê nava cihûyada neyêne hildanê û bîranîna wan ji nava zarʼêd wan dernekʼeve.

29Ester xanima qîza Abîxayîl û Mordokʼayê cihû hʼeta qewata wanda çû, wana neʼma duda bona eʼseyîkirina Pûrîmê nivîsîn[+]. 30Û bi gotinêd eʼdilayîyê û rʼastîyê neʼme hʼemû cihûyarʼa hatine şandinê, yêd ku sed bîst hʼeft qezayêd Ahʼaşwêroş pʼadşada diman,[+] 31wekî van rʼojêd Pûrîmê weʼdada kʼifş kin, çawa ku Mordokʼayê cihû û Ester xanimê tʼemî da wan. Wan jî ev yek kirine borcê stûyê xwe û zarʼêd xwe, çawa rʼojî bona oxirmêd wane girane hewar-gazîyê û şînê[+]. 32Û bi vî awayî fermana Esterê tʼemîya bona Pûrîmê eʼseyî kir û ew kʼitêbêda hate nivîsarê.

### 10


Mordokʼay cîyê Haman digire

1Paşê Ahʼaşwêroş pʼadşa kire ser welêt ku xerc bidin, hʼeta ewêd ku giravêd beʼrada dimînin jî. 2Bona qewat û zorayîya hʼemû kirêd Ahʼaşwêroş pʼadşa û mezinayîya Mordokʼay, ku çawa pʼadşê ew bilind kir û ev hʼemû bi hûr-gilî li kʼitêba bîranîna serhatîyadaye pʼadşê Medya û Faristanêda nivîsar e[+]. 3Belê Mordokʼayê cihû pey Ahʼaşwêroş pʼadşarʼa yê duda bû û nava cihûyada jî mezin bû, hʼizkirîyêd gelek biratîya xwe bû, xêrxwazê miletê xwe bû û tʼemamîya cimeʼta xwerʼa bona eʼdilayîyê xeber dida[+].

## Ûnis

### Ûnis

Ûnis


[1]

[2]

[3]

[4]


Kʼitêba Ûnis


Pêşgotin

Ev kʼitêb bona merivekî gilî dike, yê ku xwest ji tʼemîya Xudane wîrʼa dayî birʼeve. Serhatîya vê kʼitêbê qurʼna 8-da berî bûyîna Îsa qewimîye. Xwedê tʼemî li Ûnis kir wekî xebera wî binalîyêd Nînewayêrʼa dannasîn ke, Nînewayê pʼaytʼextê împêratorîya Aşûrîyaye pozbilind bû. Lê Ûnis nexwest ku herʼe, wekî binalîyêd Nînewaye dijminêd Îsraêl, ji gunêd xwe vegerʼin û rʼeʼma Xudan nestînin. Bi vî awayî Ûnis ji Xwedê rʼevî û xwest ku ji Nînewayê dûr kʼeve. Pey çend qewimandinarʼa Ûnis gurʼa Xwedê kir, lê hêrs kʼet gava Xwedê binalîyêd Nînewayê hate rʼeʼmê. Bona vê kira xweye nerʼast Xwedê Ûnis hilat. 2 Vê serhatîyêda çend sûretêd Xwedêye sereke têne nîşankirinê. Ûnis ew sûretê miletê cihûya ye, ku difikirin wekî miletêd başqe nehêjayî xilazkirina Xwedê ne. Lê Xwedê tʼenê cihûya hʼiz nake, ew usa jî rʼeʼmê li wan miletêd mayîn dike, kʼîjan ku wî qebûl dikin. Heger miletek hilatina Xwedê dibihê û ji kirêd xweye xirab vedigerʼe, hingê Xwedê hêrsa xwe li wî rʼanake. Xwedê hʼukumî ser mirin û jîyîna eʼfirînêd xwe dike, lema heger ew bixwaze bibaxşîne yekî, merivekî din îzina wî tʼune li ser vê yekê hêrsa xwe rʼake. 3 Peymana Nûda Îsa jî bona serhatîya Ûnis dibêje, ku bona mirin û qîyametîya xwe eʼyan ke. Usa jî Îsa guhdarvanêd xwerʼa bona vegerʼandina binalîyêd Nînewayê dibêje (Metta 12:38-41; Marqos 8:11-12; Lûqa 11:29-32).

### 1


Ûnis gurʼa Xudan nake

1Xebera Xudan Ûnisê kurʼê Amîttayrʼa hat û got: 2«Rʼabe herʼe bajarê Nînewaya mezin dannasîn ke û wê cimeʼtê hilê, çimkî neheqîyêd wan gihîştine li ber pʼerʼê eʼzmên». 3Lê Ûnis rʼabû ku ji ber çʼeʼvê Xudan birʼeve Tʼarşîşê. Ew berʼjêrî Yafayê bû, gemîk dît ku diçû Tʼarşîşê, ewî heqê rʼîya xwe dayê, kʼete gemîyê ku tʼevî wan herʼe Tʼarşîşê, wekî ji destê Xudan birʼeve.

4Lê Xudan bakî qayîm li beʼrê rʼakir û beʼrêda firtoneke mezin rʼabû, ew bû ku gemî hûrdexweşî bûya[+]. 5Hingê gemîvan tirsîyan û her merivekî hewara xwe xwedêyê xwe anî û ew derdanêd ku gemîyêda hebûn avîtine beʼrê, wekî barê gemîyê sivik kin. Lê Ûnis çûbû kʼetibû lap binê gemîyê, pʼaldabû û kʼetibû xewa kʼûr[+].

6Serwêrê gemîyê hate cem Ûnis û gotê: «Ev çi xewtʼêşe kʼetîye çʼeʼvê te? Hela rʼabe gazî xwedê xwe ke! Belkî xwedê te me bîr bîne û em unda nebin»[+]. 7Hingê gotine hev: «Werin em pʼeşk bavêjin kʼa eva qezîya rʼûyê ji me kʼîjanîda hatîye li serê me» û pʼeşk avîtin, pʼeşk pʼara Ûnis kʼet. 8Hingê gotine Ûnis: «De niha merʼa bêje, rʼûyê kʼêda eva qezîya hatîye li serê me? Tu xweyê çi şixulî yî? Tu ji kʼu tê yî? Ji kʼîjan welatî yî û ji çi miletî yî?» 9Lê ewî li wan vegerʼand û got: «Ez Îbranî me. Ji Xudan Xwedêyê eʼzmên, eʼfirandarê beʼr û bejê xof dikim»[+]. 10Hingê xof kʼete li ser wan û gotine wî: «Te çima ev yek kirîye?» Çimkî ew merivana pê hʼesîyabûn ku eva ji destê Xudan dirʼeve, pêşda ewî wanarʼa gilî kiribû. 11Paşê gotinê: «Niha em te çawa bikin, wekî beʼr li me vegerʼe biseqirʼe?» Çimkî çiqas diçû pêlêd beʼrê hê rʼadibûn. 12Hingê Ûnis gote wan: «Min hildin bavêjine beʼrê û beʼrê li we vegerʼe biseqirʼe, çimkî ez zanim ku rʼûyê minda eva yeka hatîye li serê we».

13Wan meriva hê bêr dikʼişandin, dikirin ku xwe li bejê bigirin, lê ji qewata wan der bû, çimkî pêlêd beʼrê çiqas diçû hê li wan rʼadibûn. 14Hingê wana hewara xwe Xudan anî û gotin: «Ya Xudan, em rʼeca ji te dikin, ne be ku li rʼûyê vî merivîda em unda bin û xûna vî li cîyê heqî-neheq li ser meda neyne, çimkî te Xudan, weke qirara xwe kir»[+]. 15Û Ûnis hildan avîtine beʼrê û beʼr ji wê tʼevrʼabûna xwe seqirʼî[+]. 16Ew merivana ji Xudan gelekî tirsîyan, qurban Xwedêrʼa dan û ad-qirar kirin.

### 2


Dua Ûnis

1Hingê Xudan eʼmirî li ser hʼûtekî kir ku Ûnis daqurtîne û Ûnis sê rʼoj û sê şeva zikê hʼûtda ma[+]. 2 Pey vê yekêrʼa Ûnis zikê hʼûtda gazî Xudan Xwedê xwe kir. 3Û got:

«Min tengasîya xweda gazî Xudan kir
û wî caba min da,
ji zikê dîyarê mirîyada hewar kir
û te dengê min bihîst[+].
4 Te ez avîtime nav dilê kʼûrayîya beʼrê
û hʼejêd ava ez nixamtim,
hʼemû avêd te pêlêd wanva li ser minrʼa çûn[+].
5 Hingê min got: ‹Ez ji ber çʼeʼvêd te hatime avîtinê,
lê belê ezê dîsa bibînim pʼaristgeha teye pîroz›.
6 Ava ez mina kirim û bîn li min diçʼikîya,
kʼûrayîya beʼrê ez nixamtim
û gîhayê beʼrê li serê min pʼêçʼîya[+].
7 Hʼeta rʼikʼinê çʼîya ez çûme xarê,
eʼrdê çawa axilê hʼeta-hʼetayê dora min girtibû.
Lê tê eʼmirê min ji gorʼistên derxî, Xudan Xwedêyê min.
8 Gava ez kʼetime li ber rʼuhʼ,
Xudan min tu bîr anî
û duayê min gihîşte pʼaristgeha teye pîroz[+].
9 Ewêd ku pey tiştêd pʼûçʼe derew dikʼevin,
ew dest ji yê xweyî rʼeʼm û kʼerem dikʼişînin[+].
10 Lê ezê bi dengê şikirdarîyê qurbanê terʼa bidim
û çi min soz daye jî ezê bînime sêrî.
Xilazbûn tʼenê ji destê Xudan e»[+].

11 Û hingê Xudan eʼmir li hʼût kir, hʼût kire hoqîn Ûnis avîte bejê.

### 3


Ûnis gurʼa Xudan dike

1Xebera Xudan cara duda Ûnisrʼa hat û got: 2«Rʼabe herʼe bajarê Nînewaya mezin wê yekê nava wêda dannasîn ke, çi ku ez terʼa dibêjim»[+]. 3Hingê Ûnis li gora gotina Xudan rʼabû çû Nînewayê. Nînewa jî bajarekî bêhʼesab mezin bû, miskʼenê wê weke rʼîya sê rʼoja bû. 4Ûnis rʼabû kʼete bajêr, rʼîya rʼojekê qedand, dannasîn dikir û digot: «Hela hê çil rʼoj heye, ku Nînewa wêran be».

5Binalîyêd Nînewayê bawerîya xwe Xwedê anîn, qirar kirin ku rʼojî bigirin û ji çʼûka hʼeta mezina kʼurx li xwe kirin.

6Gava ev deng kʼete guhê pʼadşê Nînewayê, ew ji ser tʼextê xwe rʼabû û çuxê li ser xwe êxist, kʼurx li xwe kir û li nava kʼozîyêda rʼûnişt. 7Nav Nînewayêda deng da belakirinê û got: «Anegorî gotina pʼadşê û giregira, bira meriv û hʼeywan, pez û dewar tʼu tiştî teʼm nekin, neçʼêrin ne jî vexwin. 8Bira meriv û hʼeywan kʼurx li xwekin û bikin zarîn gazî Xudan kin. Bira her meriv ji rʼîya xweye xirab vegerʼe û destê xwe ji hʼeramîyê bikʼişîne. 9Kʼî zane? Belkî Xudan gotina xwe biguhêze û li me vegerʼe, wekî hêrsa wî li me dayne, ku em unda nebin»[+].

10Gava Xwedê ev kirina wan dît, ku ew ji rʼîya xweye xirab vegerʼîyan, Xwedê bona wê xezeba ku gotibû wê banîya li serê wan, gotina xwe guhast û ew yek ne anî li serê wan[+].

### 4


Berxwekʼetina Ûnis û rʼeʼma Xudan

1Ûnis gelekî li ber xwe kʼet û hêrs kʼet. 2Ber bi Xudan dua kir û got: «Ya Xudan, gava ezî hê welatê xweda bûm, bona vê yekê min ne digot ku tu yekî aha yî? Lema min dikir ku ez birʼevîyama Tʼarşîşê. Çimkî min zanibû ku tu Xwedêkî rʼeʼm î û dilşewat î, sebir-sikʼan î, rʼeʼm-kʼerem î û ji hêrskʼetinê jî zû vedigerʼî[+]. 3Lê niha ya Xudan, rʼeca dikim rʼuhʼê min ji min bistîne, çimkî mirina min ji jîyîna min çêtir e»[+]. 4Xudan gotê: «Gelo heq e, ku tu bona vê yekê bîna xwe haqasî teng dikî?»

5Ûnis ji bajêr derkʼet, alîyê rʼohilata bajêr rʼûnişt û li wir xwerʼa hʼolikek çêkir û bin sîya wêda rʼûnişt, ku dîna xwe bide bajêr kʼa wê çi biqewime. 6Hingê Xudan Xwedê eʼmirî li kʼolekê kir, ew kʼol mîna darê şîn bû û li ser Ûnis kire sî, ku wî ji wê bîntengîyê xilaz ke. Ûnis bona wê kʼolê gelekî şa bû. 7Rʼoja din sibehê zû, Xudan eʼmirî li kurmekî kir ew kʼola kot û ew hʼişk bû. 8Gava teʼv derkʼet, bi eʼmirê Xwedê, alîyê rʼohilatê bakî kʼew û germ rʼabû, teʼvê li serê Ûnis xist, ew sist bû, mirina xwe xwest û got: «Mirina min ji jîyîna min çêtir e». 9Hingê Xudan gote Ûnis: «Gelo heq e, ku tu bona vê kʼolê bîna xwe haqasî teng dikî?» Ûnis got: «Belê, heq e ku ez bîna xwe teng dikim, hʼeta mirina xwe jî ez rʼazî me». 10Lê Xudan gotê: «Hʼeyfa te wê kʼolê tê, ya ku te xûdan li ser nerʼêt û mezin nekir, kʼîjan ku nav şevekêda şîn bû û şevekêda jî hʼişk bû. 11Lê hʼeyfa min çawa ji wî bajarê Nînewaya mezin neyê, ku nav wêda sed bîst hʼezar merivî zêdetir hene, ku destê çʼep û rʼastê ji hev dernaxin, usa jî gelek hʼeywan?»

## Xerîte

R'ohilata Berê

R'ohilata Berê

* 1:2 Bi zimanê Îbranî: «Xwedê pʼadşê min e».

* 1:8 Xeber bi xeber: «Mala dîya xwe».

+ 1:15 Jimar 21:29

* 1:20 Omidayî, dilşewat.

* 1:20 Teʼlayî, dilêşî.

+ 2:1 Q. K’ahîntîyê 19:9, Q. Ducarî 24:19

+ 2:4 Zebûr 129:8

+ 2:12 Zebûr 17:8,

+ 2:15 Q. K’ahîntîyê 19:10, Q. K’ahîntîyê 23:22, Q. Ducarî 24:19

* 2:20 Qanûna Ducarî 25:5-10; Qanûna Kʼahîntîyê 25:47-49; Îbo 19:25; Îşaya 49:26.

+ 3:11 Mesele 31:10

* 4:1 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona tʼucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

+ 4:4 Q. K’ahîntîyê 25:25, Jimar 27:11,

* 4:5 Qanûna Ducarî 25:5-10.

+ 4:5 Q. Ducarî 25:5

+ 4:7 Q. Ducarî 25:9

+ 4:10 Q. Ducarî 25:6

+ 4:11 Destpêbûn 29:31, Rʼûtʼ 1:2

+ 4:12 Destpêbûn 38:27-29,

+ 4:13 Destpêbûn 29:31

• 4:18 Metta 1:3-6

+ 4:18 Destpêbûn 38:29

+ 4:20 Jimar 1:7

+ 1:1 Ester 8:9, Ester 9:30

+ 1:10 Ester 7:9

* 1:13 Ev bîlan bi nîşanêd eʼrşêd eʼzmên û steyrka hʼalê zemên tê derdixistin.

+ 1:19 Ester 8:8,

+ 1:20 Efesî 5:33

* 1:22 Ha jî tê feʼmkirinê: «...Ku ev yek nava her miletîda bi zimanê wan bê eʼlemkirinê».

+ 2:1 Ester 1:19-20

+ 2:15 Ester 9:29

* 2:16 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Dêktêmbêrê destpêdike hʼeta nîvê meha Yanvarê.

* 2:19 Derê pʼadşê ew cîyê bona hʼakimtîyê û cîyê şêwira cimeʼtê bû.

+ 2:23 Ester 6:2, Ester 10:2

* 3:7 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Martê destpêdikê hʼeta nîvê meha Aprêlê.

* 3:7 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Fêvralê destpêdikê hʼeta nîvê meha Martê.

+ 3:7 Ester 9:24, Ester 9:26,

+ 3:8 K’arêd Şandîya 16:20

* 3:9 «Dehe hʼezar telantê zîv» dike weke 350 ton zîv.

+ 3:10 Destpêbûn 41:42, Ester 8:2

+ 3:12 Ester 8:9

+ 3:13 Ester 8:10,

+ 3:15 Ester 8:14

+ 4:7 Ester 3:9

+ 4:8 Ester 3:14

+ 5:1 Ester 4:16

+ 5:2 Ester 4:11

+ 5:3 Ester 7:2, Marqos 6:23

+ 5:8 Ester 7:3

+ 5:9 Ester 3:1

+ 5:10 Ester 6:13

+ 5:11 Ester 9:7-10, Ester 3:1

+ 5:14 Ester 6:4, Ester 7:9-10

+ 6:1 Ester 2:23, Ester 10:2

+ 6:2 Ester 2:21-22

+ 6:4 Ester 5:14, Ester 7:9-10

+ 6:13 Ester 5:10

+ 7:1 Ester 5:3, Marqos 6:23

+ 7:3 Ester 5:8

* 7:4 Bi îbranî ha jî tê feʼmkirinê: «Lê belê teʼlî-tengîya miletê min nikarin himberî zîyana pʼadşê bikin».

+ 7:4 Ester 3:9

+ 7:6 Ester 3:10

+ 7:9 Ester 1:10, Ester 5:14, Ester 6:4, Zebûr 7:15, Mesele 11:5,

+ 7:10 Destpêbûn 40:22

+ 8:2 Destpêbûn 41:42, Ester 3:10

+ 8:3 Ester 3:1

+ 8:4 Ester 5:2

+ 8:8 Ester 3:12

* 8:9 Rʼoja îroîn ew ji nîvê meha Mayê destpêdikê hʼeta nîvê meha Îyûnê.

+ 8:9 Ester 1:1, Ester 3:12, Ester 1:22

+ 8:10 Destpêbûn 41:42, Ester 3:10, Ester 3:13

+ 8:14 Ester 3:15

+ 8:15 Mesele 11:10

+ 8:16 Zebûr 97:11

+ 9:1 Ester 3:13

+ 9:12 Ester 5:6, Ester 7:2

+ 9:24 Ester 3:7

+ 9:29 Ester 2:15

+ 9:30 Ester 1:1, Ester 8:9

+ 9:31 Ester 4:3

+ 10:2 Ester 2:23, Ester 6:1-2

+ 10:3 Destpêbûn 41:40,

+ 1:4 Zebûr 107:25

+ 1:5 K’arêd Şandîya 27:18

+ 1:6 Ûnis 3:9

+ 1:9 Zebûr 95:5, Zebûr 146:6

+ 1:14 Q. Ducarî 21:8

+ 1:15 Zebûr 65:7

+ 2:1 Metta 12:40, Metta 16:4

+ 2:3 Zebûr 3:4, Zebûr 18:6, Zebûr 118:5

+ 2:4 Zebûr 88:6, Zebûr 18:4, Zebûr 42:6, Zebûr 69:2

+ 2:6 Zebûr 18:4

+ 2:8 Zebûr 18:6

+ 2:9 Zebûr 32:7

+ 2:10 Zebûr 50:14, Zebûr 3:8

+ 3:2 Ûnis 1:1-2

+ 3:9 Ûnis 1:6

+ 3:10 Derk’etin 32:14,

+ 4:2 Derk’etin 34:6

+ 4:3 Jimar 11:15,