# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр

### Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр


УблапӀэ

МысырикӀыжь

Хэбзэ тхыжьыгъэр

Ехъошуа

Гъуазэхэр

Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

Тхылъэу «Апэрэ Самуел»

Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел»

Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр

Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр

Эстер

Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур) ОРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ДжакӀо

Пегъымбарэу Даниел

ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ


### УблапӀэ

#### УблапӀэ

УблапӀэ


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


#### Пэублэ гущыӀ


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва 2005


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Книга Бытия на адыгейском языке

Институт перевода Библии Лицензия № 01271 от 22.03.2000 101000 Россия, Москва, Главпочтамт, а/я 360

Подписано в печать 25.04.2005 Формат 84(108 1/32. Печать офсетная. Усл. печ. л. 7,56. Тираж 1000 экз. Заказ №


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ

ISBN 5-93943-077-5

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2005


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва


2005


УблапӀэ


Мосэ иапэрэ тхылъ

ISBN 5-93943-077-5

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2005


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ апэрэ тхылъэу «УблапӀэ» зыфиӀорэр уапашъхьэ илъ. Библиер Ӏахьыгъо инитӀоу гощыгъэ: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур (Инджыл); тхылъ 60 м къехъоу зэхэт, лӀэшӀэгъубэмэ къакӀоцӀ ахэр цӀыф зэфэшъхьафмэ атхыгъэх. Дунаир къэгъэшӀыгъэу зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу зэманыкӀэм иапэрэ лӀэшӀэгъухэм къанэсыжьэу къызэлъаубытрэ хъугъэ шӀагъэмэ ахэр къатегущыӀэх.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэхэрэр: Тауратыр, ащ Мосэ итхылъитфыкӀэ мымакӀэу еджэх, тхьэлӀыкӀомэ ятхылъхэр, гъэсэпэ тхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр.

«УблапӀэр» Тауратым иапэрэ Ӏахьыгъу. Ар зытхыгъэм ыцӀэ къыриӀорэп, ау адрэ тхылъитфымэ афэдэу, ар Мосэ ытхыгъэу алъытэ. АдыгабзэкӀэ апэрэ тхылъым ыцӀэр «УблапӀэ», имэхьанэкӀэ «Генезис» (къэхъукӀэр) зыфиӀорэм пэблагъ, ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀы зыхъукӀэ, ар агъэфедэщтыгъэ, тхылъым къыӀуатэрэр тефэ хьазырэу ащ къетыжьы.

«УблапӀэр» шъхьэ 50 у зэхэт, къызтегущыӀэхэрэм ялъытыгъэу ахэр Ӏахьыгъо шъхьаӀитӀоу бгощынхэ плъэкӀыщт. Апэрэ шъхьэ 11 мэ Тхьэм мэфихым къыкӀоцӀ Ежь ИгущыӀэкӀэ дунаир къызэригъэшӀыгъэр къаӀуатэ: уашъор, чӀыгур, къэкӀыхэрэр, псэушъхьэхэр, чӀыгум иапэрэ цӀыфхэу Адамрэ Хьаомрэ. Дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэури къызтекӀыгъэхэм, Тхьэм иунашъо амыгъэцакӀэу, Ӏэдэм чъыгхатэу ежьхэр зыщыпсэущтыгъэхэм дэт чъыгэу шӀумрэ емрэ зэхэозгъэшӀыкӀырэм къыпыкӀагъэр ашхыгъ, ащ къыхэкӀэуи дунаир гунахьшӀэным хащагъ. Ащ къыкӀэлъэкӀох Къаин, Хэбэл, Нухьэ яхьылӀэгъэ къэбархэр, псэкӀодшӀэным зэлъикӀугъэ дунаир ыгъэпщынэнэу Тхьэм псыкъиушхор ащ къызэрэтырищагъэр. Ащ къыхэкӀэу псэ зыпыт пстэури, Тхьэм ИунашъокӀэ Нухьэ псыпхъонтэрым рищагъэхэм анэмыкӀхэр, кӀодыгъэ. Бабилэн плъэпӀэ лъагэм икъэбар къызтегущыӀэрэр цӀыфыр ышъо зэрикӀыгъэм пае Тхьэм ар зэригъэпщынагъэр ары.

«УблапӀэм» иятӀонэрэ Ӏахьэ, я 12–50 рэ шъхьэхэр, Ибрахьимэ пэублэ зыфэхъугъэ джурт лъэпкъыр къызтекӀыгъэхэр ары къызтегущыӀэрэр. Ихьадэгъу егъотыфэ ар Тхьэм фэшъыпкъагъ. Ащ зэрэфэӀорышӀэрэм ишыхьатэу шӀу ылъэгъурэ ыкъо закъоу Исхьакъ Тхьэм къурмэн фишӀыным фэхьазырыгъ. Ащ пае Тхьэм гущыӀэ пытэ ышӀыгъагъ: «Сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ СынэшӀу къыпщысфэщт. Сэ о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых, япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу, хыӀушъо пшахъомэ афэдизэу; о птекӀыщтхэм апашъхьэ пыймэ якъэлапчъэхэр щебэджыщтых. ЧӀыгум тет цӀыф пстэуми о уибынхэм яхьатыркӀэ СынэшӀу ащысфэщт о укъызэрэсэдэӀугъэм пае» (УблапӀэ 22:17-18).

Ибрахьимэ ехьылӀэгъэ къэбарым ащ ыкъоу арабхэр къызтекӀыгъэ Исмахьилэ къырыкӀуагъэр къегъэлъагъо. Ащ къыкӀэлъыкӀоу «УблапӀэм» Исхьакъ, ащ ишъузэу Рыбкъэ, икӀалэу Якъубэ ятарихъ къеӀуатэ. Исхьакъ джурт лъэпкъым илӀэуж пшӀыкӀутӀумэ ыкъохэмкӀэ пэублэ афишӀыгъ. Ахэмэ псэупӀэ афэхъугъэр къэнаӀан чӀыгур ары. Ащ щыщыгъэх джырэ Палестинэмрэ Израильрэ.

«УблапӀэм» иаужырэ шъхьэхэр Якъубэ ыкъо анахьыкӀу Юсыф фэгъэхьыгъэх. Юсыф кӀэлэ Ӏэтахъоу ышхэм ар Мысырым гъэрэу исынэу аращэ. Ау ищыӀэныгъэкӀэ зэрихьылӀэгъэ къиныгъо пстэуми апэшӀуекӀозэ, ар лъэгэпӀэ инмэ анэсы, Мысырым игъэӀорышӀакӀо мэхъу.


Дэтхэр

Апэу къэгъэшӀыгъэ дунаимрэ цӀыфымрэ ятарихъ (я 1–11 рэ шъхьэхэр).
Дунаир къэгъэшӀыгъэ зэрэхъугъэр (я 1–2 рэ шъхьэхэр).
Ӏэдэм чъыгхатэмрэ Ӏэдэм чъыгхатэм къызэрэдафыгъэхэмрэ (я 3–4 рэ шъхьэхэр).
Адам къыщегъэжьагъэу Нухьэ нэс (я 4–5 рэ шъхьэхэр).
ЦӀыфхэр япсэупӀэкӀэ чӀыгум щыгощыгъэ зэрэхъугъэхэр (я 6–10 рэ шъхьэр).
Бабилэн плъэпӀэ лъагэр. Щэм къыщегъэжьагъэу Ибрам нэс (я 11 рэ шъхьэр).
Исраил илӀэужхэр (я 12–36 рэ шъхьэхэр).
Ибрам къеджэхи, нэшӀу зэрэщафагъэр (я 12–18 рэ шъхьэхэр).
Сэдомрэ Ӏаморэрэ якӀодыкӀ (я 19 рэ шъхьэр).
Ибрахьимэрэ Абимэлэхрэ (я 20 рэ шъхьэр).
Исхьакъ икъэхъукӀэрэ Ибрахьимэ зэраушэтыгъэмрэ (я 21–22 рэ шъхьэхэр).
Сарэ зэрэлӀагъэр (я 23 рэ шъхьэр).
Исхьакъырэ Рыбкъэрэ (я 24–26 рэ шъхьэхэр).
Якъубэ нэшӀущыфэныгъэмкӀэ щыпэлъфыныгъэр зэрэзэригъэгъотыгъэр (я 27 рэ шъхьэр).
Якъубэ Лабан дэжь щыӀ; Якъубэ ишъузхэмрэ ыкъохэмрэ (я 28–31 рэ шъхьэхэр).
Якъубэ къызэригъэзэжьыгъэр (я 32–35 рэ шъхьэхэр).
Ӏэсау къытекӀыгъэхэр (я 36 рэ шъхьэр).
Юсыфрэ ащ ышхэмрэ (я 37–50 рэ шъхьэхэр).
Юсыф шӀэгъо дэдэу зызэриӀэтыгъэр (я 37–41 рэ шъхьэхэр).
Юсыф ышхэр зэраушэтыгъэхэр (я 42–45 рэ шъхьэхэр).
Мысыр хэгъэгум Якъубэ къыщытекӀыгъэхэр (я 46–50 рэ шъхьэхэр).

Ижъырэ джутыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым (масорет Ӏэпэрытхым) техыгъэу тхылъыр адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэ. Тэ зэтыдзэкӀыгъэр чӀыпӀэ зырызхэмкӀэ Урыс синодым зэраригъэдзэкӀыгъэ Библием текӀы.

Библием хэт термин зырызхэу адыгабзэкӀэ къэпӀон умылъэкӀыщтхэр къэозгъэшӀэрэ тамыгъэхэмкӀэ хэгъэунэфыкӀыгъэхэу къарыкӀырэр къэӀотэжьыгъ.

Ижъырэ джуртыцӀэхэр адыгабзэм имэкъэ къэӀокӀэ шапхъэмэ атетэу тхыгъэх.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр «УблапӀэр» тхылъеджэмэ агу рихьынэу мэгугъэ, анахьэу ар зыфэгъэхьыгъэу къатӀорэр Тхылъ ЛъапӀэмрэ Тхьэм иӀэмыркӀэ къэгъэшӀыгъэ дунаим итарихърэ ашӀогъэшӀэгъонэу зэзгъашӀэхэрэр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу зэкӀэ тхылъым Ӏоф дэзышӀагъэхэм, ащ икъыдэгъэкӀын хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр ареӀо. Адыгэ тхылъеджэм ащ нэӀуасэ фэхъунэу амал иӀэ зэрэхъугъэр лъэшэу тигуапэ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

#### Апэрэ шъхьэр


Тхьэм дунаир къызэригъэшӀыгъэр

1УблапӀэм Тхьэм уашъомрэ чӀыгумрэ къыгъэшӀыгъэх[+].

2ЧӀыгум гъэпсыкӀэ иӀагъэп ыкӀи нэкӀыгъэ, шӀункӀыр чӀэ зимыӀэм шъхьэщытыгъ; Тхьэм Ыпсэ псымэ акӀыӀу щыхьарзэщтыгъэ.

3Тхьэм ыӀуагъ: «Нэфынэр къэрэхъу». Нэфынэр къэхъугъ. 4Нэфынэр зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ; Тхьэм нэфынэр шӀункӀым къыгуигъэкӀыгъ. 5Нэфынэм «мафэкӀэ» Тхьэр еджагъ, шӀункӀым «чэщкӀэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – апэрэ маф.

6Тхьэм ыӀуагъ: «Псым ыгузэгу, псыр тӀоу ыгощэу, ошъо гъэӀагъэ щэрэӀ». 7Тхьэм ошъо гъэӀагъэ ыгъэпси, псэу ошъо гъэӀагъэм ычӀэгъ чӀэтыр псэу ошъо гъэӀагъэм ыкӀыӀу щыӀэм гуищыгъ. Аущтэуи хъугъэ. 8Тхьэр ошъо гъэӀагъэм «уашъокӀэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятӀонэрэ маф.

9Тхьэм ыӀуагъ: «Уашъом ычӀэгъ псэу чӀэтыр зэкӀэ зы чӀыпӀэ орэхъуи, гъушъапӀэр къэрэлъагъу». Аущтэуи хъугъэ. 10ГъушъапӀэм Тхьэр «чӀыгукӀэ» еджагъ, псэу зэхэлъэдагъэмэ «хыкӀэ» яджагъ. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 11Тхьэм ыӀуагъ:

«КъэкӀыхэрэр чӀыгум къерэгъэкӀых: кӀэ зиӀэ уцхэри чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэу кӀэ зиӀэ пхъэшъхьэ мышъхьэ къызпыкӀэхэри». Аущтэуи хъугъэ. 12ЧӀым къэкӀыхэрэр къыгъэкӀыгъэх: кӀэ зиӀэ уц лъэпкъ зэфэшъхьафхэри кӀэ зиӀэу, пхъэшъхьэ мышъхьэ къызпыкӀэрэ чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 13Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ящэнэрэ маф.

14Тхьэм ыӀуагъ: «Мафэмрэ чэщымрэ зэфэшъхьаф ашӀынхэу, ошъо гъэӀагъэм нэфынэхэр къыщэрэхъух, пӀалъэхэр къагъэлъэгъонхэу, мафэхэр, илъэсхэр къагъэнэфэнхэу тамыгъэ орэхъух. 15ЧӀыгур къагъэнэфыным пае ошъо гъэӀагъэм а нэфынэхэр къыщэрэнэфых». Аущтэуи хъугъэ. 16Тхьэм нэфынэ инитӀу къыгъэшӀыгъ: нахь иныр – мафэр зэригъэзекӀонэу, нахь цӀыкӀур – чэщыр зэригъэзекӀонэу; жъуагъохэри къыгъэшӀыгъэх. 17Ахэр Тхьэм ошъо гъэӀагъэм зыкӀытыригъэуцуагъэхэр чӀыгур къагъэнэфынэу, 18мафэмрэ чэщымрэ зэрагъэзекӀонхэу ыкӀи нэфынэр шӀункӀым гуащызэ ашӀынэу ары. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 19Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яплӀэнэрэ маф.

20Тхьэм ыӀуагъ: «Псэ зыпытхэр псым хиз орэхъу. ЧӀым ышъхьагъ ошъо гъэӀагъэм бзыухэр щэрэбыбых». 21Тхьэм къыгъэшӀыгъэх хым хэс шъэджашъэхэр, нэмыкӀ псэушъхьэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэу псым бэдэдэ хъухэу щызекӀохэри тамэ зиӀэ бзыу лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ. 22Тхьэм ынэшӀу ахэмэ ащифи, ыӀуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, хыпсыхэм ахизы шъухъу. Бзыухэри чӀым щэрэбагъох». 23Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятфэнэрэ маф.

24Тхьэм ыӀуагъ: «Псэ зыпыт лъэпкъ зэфэшъхьафхэр чӀым къерэгъэхъух: былымхэр, цохъорэ пшырэ псэушъхьэхэр, хьакӀэ къокӀэ зэфэшъхьафхэр». Аущтэуи хъугъэ. 25Тхьэм къыгъэхъугъэх хьакӀэ къуакӀэхэр, былым зэфэшъхьафхэр, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэ зэмылӀэужыгъохэр. Тхьэм ылъэгъугъ ар зэрэдэгъур.

26Тхьэм ыӀуагъ: «КъэдгъэшӀын цӀыфыр, Тэ титеплъэу, Тэ тяхьщырыр, хыхэм ахэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, былымхэм, зэкӀэ чӀыгуми чӀыгум зэкӀэ щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэми тетыгъо афыриӀэнэу».

27Джаущтэу Ежь итеплъэу цӀыфыр
Тхьэм ар къыгъэшӀыгъ,
Ежь итеплъэу къыгъэшӀыгъ ар,
къыгъэшӀыгъ хъулъфыгъи Ащ,
бзылъфыгъи къыгъэшӀыгъ[+].

28Тхьэм ынэшӀу ахэмэ ащифи, ариӀуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, чӀыгум тиз зышъушӀи, ар шъуӀэ къижъугъахь, тетыгъо афышъуиӀ хым хэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, сыд фэдэрэ псэушъхьэу чӀыгум тет пстэуми». 29Тхьэм ыӀуагъ: «Мары къышъостыгъ шъушхынэу кӀэ зиӀэ уцэу зэкӀэ чӀыгум тетыр, сыд фэдэрэ чъыги кӀэ хэлъэу къызпыкӀэрэр. 30ХьакӀэ къуакӀи, бзыуи, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ сыд фэдэрэ псэушъхьи – псэ зыпытэу чӀыгум тет пстэуми – Сэ ашхынэу уц шхъуантӀэр ястыгъ». Аущтэуи хъугъэ. 31Тхьэм зэкӀэ къыгъэхъугъэхэр къыплъыхьагъэх – зэкӀэри дэгъу дэдагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яхэнэрэ маф.

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр

1Джаущтэу уашъори, чӀыгури, зэкӀэ ахэмэ ащыӀэ пстэури къэгъэшӀыгъэ хъугъэ.

2Яблэнэрэ мафэм ехъулӀэу Тхьэм Ӏофэу ышӀэщтыгъэр ригъэкъуи, яблэнэрэ мафэм Ежь зэкӀэ Ӏофэу ышӀагъэмэ ауж гупсэфыгъо уахътэ зыфишӀыжьыгъ. 3Тхьэм ынэшӀу щифагъ яблэнэрэ мафэм, мэфэ лъапӀэуи ар ышӀыгъ, сыда пӀомэ а мафэм Ар гупсэфым хэтыгъ: къэгъэшӀын къэгъэхъуным иӀоф Ащ ыухыгъ. 4Джары уашъомрэ чӀыгумрэ Зиусхьанэу[*] Тхьэм ахэр къызигъэшӀыгъэхэ уахътэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр.


Ӏэдэн чъыгхатэр

5Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгумрэ уашъомрэ къызигъэшӀыгъэхэ уахътэм шъоф куандэ гори, шъоф уци джыри чӀыгум тетыгъэп, сыда пӀомэ Зиусхьанэу Тхьэм джыри чӀыгум ощх къыгъэкӀогъагъэп, чӀыгур алэжьынэу цӀыфхэри щыӀагъэхэп. 6ЧӀы чӀэгъым пахъэу къычӀэкӀырэм чӀыгур ыгъэшъокӀыщтыгъэ ныӀэп. 7ЕтӀанэ Зиусхьанэу Тхьэм цӀыфыр чӀыгум исапэ хишӀыкӀыгъ, щыӀэныгъэм ижьыкъащэ ыпэбзыймэ аритӀупщыхьи, цӀыфым псэ ыгъотыгъ[+].

8Тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Ӏэдэн чъыгхатэ Зиусхьанэу Тхьэм щигъэтӀысхьи, цӀыфэу къыгъэшӀыгъэм ар псэупӀэ фишӀыгъ. 9Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгум чъыг зэмылӀэужыгъо пстэури къыхигъэкӀыгъ, ятеплъэкӀэ дахэхэу, апытхэр дэгъухэу; чъыгхэтэ гузэгум щыӀэныгъэр къэзытырэ чъыгрэ, шӀумрэ емрэ къэозгъашӀэрэ чъыгрэ къыдигъэкӀагъэх[+].

10Ӏэдэн псыхъор къичъыщтыгъэ, ащ чъыгхатэр ыгъэшъокӀыщтыгъэ, етӀанэ плӀэу зигощыщтыгъэ. 11Ахэмэ ащыщэу зым ыцӀэр Пишэн, ащ дышъэ зэрылъ Хьауилэ чӀыгур къеухьэ[+]. 12А чӀыгум идышъэ дэгъу, ащ щыӀэх мэ ӀэшӀу зыпихрэ мыстхъуи, мыжъо лъапӀэу оникси. 13ЯтӀонэрэ псыхъом ыцӀэр Гъыхъон; ащ хэгъэгоу Куш къеухьэ. 14Ящэнэрэ псыхъом ыцӀэр Тигр[*], ар Ашур итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ мачъэ. ЯплӀэнэрэ псыхъор Ефрат[+].

15Зиусхьанэу Тхьэм цӀыфым Ӏэдэн чъыгхатэм псэупӀэ щыритыгъ ар ылэжьынэу ыкӀи къыухъумэнэу. 16ЦӀыфым мыщ фэдэ унашъо фишӀи, риӀуагъ: «Мы чъыгхатэм дэт сыд фэдэрэ чъыги къыпыкӀэрэр пшхын уфит, 17ау шӀумрэ емрэ къэозгъашӀэрэ чъыгым къыпыкӀэрэр умышхы, сыда пӀомэ ар пшхымэ, а мэфэ дэдэм шӀокӀыпӀэнчъэу улӀэщт».

18Зиусхьанэу Тхьэм ыӀуагъ: «ЦӀыфым изэкъоныр дэи. Сэ ащ ежь епэсыгъэу ӀэпыӀэгъу къыфэзгъэхъун». 19Зиусхьанэу Тхьэм чӀыгум хишӀыкӀыгъэх зэкӀэ шъоф хьакӀэ къуакӀэхэр, ошъогу бзыухэр. Ахэр цӀыфым къыфищагъэх ышӀэным пае ахэмэ ар зэряджэщтыр. Псэушъхьэ пэпчъ цӀыфыр зэреджагъэр ыцӀэу къытенагъ. 20ЗэкӀэ былымхэм, ошъогу бзыухэм, шъоф хьакӀэ къуакӀэхэм цӀыфым цӀэ афиусыгъ, ау цӀыфым ежь епэсыгъэу ӀэпыӀэгъу къыфэхъун ахэмэ ахигъотагъэп. 21Джащыгъум Зиусхьанэу Тхьэм чъые пытэ цӀыфым къышъхьарищи, ащ ыцагэмэ зы къахихыгъ, ар зыдэщытыгъэ чӀыпӀэр пкъышъолкӀэ ыгъэкӀыжьыгъ[+]. 22ЦӀыфым къыхихыгъэ цагэм Зиусхьанэу Тхьэм бзылъфыгъэр хишӀыкӀи, цӀыфым дэжь ар къыщагъ. 23ЦӀыфым къыӀуагъ:

«Джы мыр сэ скъупшъхьэ щыщ къупшъхь,
спкъышъол щыщ пкъышъол;
ащ зэреджэщтхэр „бзылъфыгъ“[*],
сыда пӀомэ хъулъфыгъэм хахыгъ».

24Ащ къыхэкӀыкӀэ хъулъфыгъэм яти яни ыбгынэнхэшъ, ишъуз гъусэ фэхъущт, ахэри зы хъущтых[+]. 25ТӀури, хъулъфыгъэри бзылъфыгъэри, пцӀэнагъэх, ау укӀытэщтыгъэхэп.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм цӀыфхэр Ӏэдэн чъыгхатэм къызэрэдифыгъэхэр

1Зиусхьанэу Тхьэм къыгъэшӀыгъэ шъоф хьакӀэ къокӀэ пстэуми блэр анахь тхьагъэпцӀыгъ. Ар бзылъфыгъэм еупчӀыгъ: «Мы чъыгхатэм дэт чъыгмэ къапыкӀэрэ гори Тхьэм шъушхын шъуфимытэу зэришӀыгъэр шъыпкъа?»[+]

2«Чъыгмэ апыт пхъэшъхьэ мышъхьэхэр тшхы хъущт, – ыӀуагъ бзылъфыгъэм. – 3Ау Тхьэм ыӀуагъ: „Чъыгэу Ӏэдэн чъыгхэтэ гузэгум итым пытхэр шъумышхы ыкӀи шъуанэмыс, сыда пӀомэ шъулӀэщт“»[+].

4«Хьау, шъулӀэщтэп, – ыӀуагъ блэм. – 5Ау Тхьэм ешӀэ ахэр зышъушхырэ мафэм шъунэхэр къэплъэнхэшъ, шъори шӀумрэ емрэ зышӀэрэ Тхьэм фэдэ шъузэрэхъущтыр».

6Бзылъфыгъэм ылъэгъугъ чъыгым пытхэр пшхынкӀэ зэрэдэгъухэр, уяплъынкӀи гохьых, шӀэныгъэ бгъотынымкӀи цыхьэшӀэгъух. Арыти, къыпыкӀагъэмэ ащыщ къыпичи, ышхыгъ. ИлӀи рити, ащи ышхыгъ[+]. 7Ахэмэ анэхэр къэплъагъэх, зэрэпцӀанэхэр къагурыӀуи, шхынцумпэ чъыгым ытхьапэмэ хъураеу абгы къыращэкӀын ахашӀыкӀыгъ. 8Мафэм ичъыӀэтэгъум чъыгхатэм хэтэу Зиусхьанэу Тхьэр къызэрэкӀорэр зэхахыгъ. ЛӀыми ишъузи Зиусхьанэу Тхьэм къымылъэгъунхэу чъыгмэ захагъэбылъхьагъ.

9Ау Зиусхьанэу Тхьэр цӀыфым къеджагъ: «Тыдэ ущыӀа?»

10Адрэм къыӀуагъ: «Уилъэмакъэ чъыгхатэм зыщызэхэсэхым, сызэрэпцӀанэм пае сыкъэщыни, зызгъэбылъыгъ». 11«Хэта о упцӀанэу къыозыӀуагъэр? – къэупчӀагъ Зиусхьанэу Тхьэр. – Ущышхэн уфимытэу зыфэсӀогъэ чъыгым пытым щыщ пшхыгъэмэ шӀэ?»

12ЦӀыфым джэуап къытыгъ: «Бзылъфыгъэу О къысэптыгъэм а чъыгым къыпичи къыситыгъэти, сэ сшхыгъэ». 13«Сыда ар аущтэу зыкӀэпшӀагъэр?» – Зиусхьанэу Тхьэр бзылъфыгъэм еупчӀыгъ. Бзылъфыгъэм ыӀуагъ: «Блэм сигъэпцӀагъэти, сшхыгъэ».

14Арыти Зиусхьанэу Тхьэм блэм риӀуагъ:

«О пшӀагъэм пае,
хьэкӀэ къуакӀи былыми атемылъэу,
нэлат о птелъ,
ныбашъхьэкӀэ уцохъощт.
КъэбгъэшӀэщтми сапэр пшхыщт.
15Бзылъфыгъэмрэ оррэ зэпыи шъусшӀыщт,
къышъутекӀыщтхэри зэпыищтых:
ащ илӀэуж о пшъхьэ зэгуиутызэ ышӀыщт,
о ащ ылъэдакъэ уецэкъэщт»[+].

16Тхьэм бзылъфыгъэм риӀуагъ:

«Лъэрымыхь узыхъурэм,
гугъоу узыхэтыр згъэбэгъощт,
къин плъэгъузэ, сабыйхэр къэплъфыщтых,
уилӀ ренэу укӀэхъопсыщт,
уилӀ тетыгъо къыпфыриӀэщт»[*][+].

17Тхьэм лӀыми риӀуагъ: «Уишъуз уедэӀуи, чъыгым

пытыр о пшхыгъэ, пшхын узфимытэу сӀогъагъэр!
Джы ощ пае нэлатыр чӀым телъ:
къин ухэтэу ащ илэжьыгъэ ущэӀэфэ къэпхьыжьыщт.
18Панэрэ шхъурэ ащ къыпфигъэкӀыщтых,
шъоф фышъхьэхэр гъомлапхъэ пфэхъущт.
19ПкӀантӀэр къыохэу уигъомылэ къэпхьыжьыщт,
чӀыгум щыщи ухъужьыщт,
чӀыгоу укъызхэкӀыгъэм, сыда пӀомэ о усап,
икӀэрыкӀэуи сапэ ухъужьыщт»[+].

20ЦӀыфым – Адам – ишъуз цӀэу Хьао фиусыгъ[*], сыда пӀомэ цӀыф пстэуми ар ны афэхъугъ. 21Зиусхьанэу Тхьэм шъомэ щыгъынхэр ахишӀыкӀхи, Адамрэ ащ ишъузрэ ыфэпагъэх. 22Зиусхьанэу Тхьэм къыӀуагъ: «Мары цӀыфым шӀумрэ емрэ зэхишӀыкӀхэу, зэу Тэщ фэдэ хъугъэ; джы щыӀэныгъэр къэзытырэ чъыгым пытыр къыпимычыгъагъот, ар ышхымэ, егъашӀэм щыӀэщт»[+]. 23Джаущтэу Зиусхьанэу Тхьэм Ӏэдэн чъыгхатэм цӀыфыр къыдифыгъ – чӀыгоу Тхьэм ар къызхихыгъэр ылэжьынэу. 24Тхьэм цӀыфыр къыдифи, Ӏэдэн чъыгхатэм итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо дэжь къэрыубрэ[*] зызгъэчэрэгъурэ мэшӀо чатэрэ щыӀэныгъэм ичъыг екӀурэ лъагъор къаухъумэнэу Ӏуигъэуцуагъэх.

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Къаинрэ Хэбэлрэ

1Адам ишъузэу Хьаом гохьагъ, сабый ащ ышъо хафи, Къаин[*] къылъфыгъ. ЕтӀанэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным къысити, сэ цӀыф згъотыгъэ!»

2ЕтӀани ащ Хэбэл, Къаин ыш, къылъфыгъ. Хэбэл мэлахъощтыгъ, Къаин чӀыгулэжьыщтыгъ. 3Уахътэ зытешӀэм ыуж, чӀыгум къырихыжьыгъэ лэжьыгъэм щыщ Къаин Зиусхьаным тынэу къыфихьыгъ. 4Хэбэли шъынэ щыпэлъфхэм шэу къакӀоцӀыкӀыгъэр къыфихьыгъ. 5Хэбэл итын Зиусхьаныр нэшӀукӀэ къеплъыгъ, ау Къаин итын ыгу рихьыгъэп. Арыти Къаин губжи, ынэгу къызэӀигъэхьагъ.

6«Сыда узкӀэгубжырэр? – Зиусхьаныр Къаин къеупчӀыгъ, – сыда унэгу къызфызэхэхьагъэр? 7ШӀу ошӀэмэ – пшъхьэ Ӏэты. ШӀу умышӀэмэ – пчъэӀупэм псэкӀодыр къыщыошэ. Ар о къыпкӀэхъопсы, ау о ащкӀэ тетыгъо зигъаӀ»[+].

8Зэгорэм Къаин ышэу Хэбэл риӀуагъ: «НекӀо, шъофым тигъахь». – Ахэр шъофым зэкӀохэм, ащ Къаин Хэбэл щытебани, ыукӀыгъ.

9Арыти Зиусхьаным Къаин къыриӀуагъ: «Тыдэ щыӀа пшэу Хэбэл?» Къаин къыӀуагъ: «СшӀэрэп, сыда сэ сшы сырикъэрэгъула?»

10Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сыда пшӀагъэр? Пшы ылъ ымакъэ чӀыгум къычӀэджыкӀызэ къысэджэ. 11Джы о нэлат къыптефагъ. Пшы ылъэу о пӀэкӀэ бгъэчъагъэр ришъунэу зэгозыгъэ чӀыгум уиштэжьырэп. 12Сыд фэдизрэ чӀыгур орэлэжьы, ащ нахьыбэрэ ащ о уигъэшхэжьыщтэп. Узыхафыгъэу, шъхьэегъэзыпӀэ уимыӀэу о чӀыгум утетыщт».

13Къаин Тхьэм риӀуагъ: «Пщыныжь къин ар, сэ ар сфэщэчыщтым нахьыб. 14Джы чӀыгум сытеофы, сэ О Уапашъхьэ ситыжьыщтэп. Сызыхафыгъэу, шъхьэегъэзыпӀэ симыӀэу сыхъущтышъ, хэти апэу сызӀукӀэрэм сиукӀыщт».

15Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Ары шъхьае хэтми Къаин зыукӀырэм фэдиблэу ыпщыныжьыщт». Арыти Зиусхьаным Къаин тамыгъэ къытырилъхьагъ, къыӀукӀэрэмэ аукӀын амылъэкӀынэу[+]. 16Къаин Зиусхьаным ыпашъхьэ икӀыжьи, Нод чӀыгум, Ӏэдэн икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ, тетӀысхьагъ.


Къаин къытекӀыгъэхэр Лэмэх нэс

17Къаин ишъуз гохьагъ, ащ сабый ышъо хафи, Хъанох къылъфыгъ. Къаин а уахътэм къалэ ыгъэпсыщтыгъэ – ащ ежь ыкъо ыцӀэ фиусыгъ – Хъанох. 18Хъанох Ӏирад къыфэхъугъ, Ӏирад къыфэхъугъ Мэхъуаел, Мэхъуаел къыфэхъугъ Матущаел, Матущаел къыфэхъугъ Лэмэх. 19Лэмэх шъузитӀу къыщагъ: зым ыцӀагъэр Ӏадэ, ятӀонэрэм ыцӀагъэр Цылэ. 20Ӏадэ Ябэл къылъфыгъ: ар былым Ӏэхъогъу зиӀэ щатырым чӀэсхэм ятэпӀэшъагъ. 21Ащ ыш ыцӀагъэр Иубэл; ар пщынэ тӀаркъомэ, сырынэмэ орэд къязыгъаӀорэмэ зэкӀэмэ ятэпӀашъэщтыгъ. 22Цылэ Тубал Къаин къылъфыгъ; ащ джэрзымрэ гъучӀымрэ Ӏэмэ псымэхэр ахишӀыкӀыщтыгъэ. Тубэл Къаин шыпхъоу НаӀамэ иӀагъ.

23Лэмэх ишъузмэ ариӀуагъ:

«Ӏадэрэ Цылэрэ, шъукъысэдэӀу!
ШъукъедэӀу, Лэмэх ишъузхэр, сэ къышъосӀощтым!
Хъулъфыгъэм сиуӀагъэти – сыукӀыгъ!
ЛӀыр къысэуагъэти – сыукӀыгъ!
24Къаин пае блэ пщынэжьыщтых,
Лэмэх пае – тӀокӀищырэ пшӀырэу блэ!»


Щэтрэ Енощрэ

25Адам ишъуз джыри гохьагъ. Ащ шъэожъые къыфэхъуи, Щэт[*] фиусыгъ. Ащ къикӀыщтыгъэр: «Къаин ыукӀыгъэ Хэбэл ычӀыпӀэкӀэ Тхьэм шъао къыситыгъ». 26Щэти шъао къыфэхъугъ, ащ Енощ фиусыгъ.

Джащ къыщегъэжьагъэу цӀыфхэм Тхьэм «Зиусхьан» фауси, агъэлъапӀэзэ елъэӀухэу аублагъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Адамрэ Хьаомрэ къатекӀыгъэхэр

1Мары Адамрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ ятхылъ.

Тхьэм цӀыфыр къызегъэшӀым, Ащ Ежь итеплъэ иӀэу къыгъэшӀыгъ. 2Ащ хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ къыгъэшӀыгъ, ынэшӀуи ахэмэ ащифагъ. Ахэр къызегъэшӀхэм, ахэмэ афиусыгъ – «цӀыфы»[+].

3Адам илъэсишъэрэ щэкӀырэ къыгъэшӀагъэу, ежь фэдэу, ежь итеплъэ иӀэу шъао къыфэхъугъ. Адам ащ Щэт цӀэу фиусыгъ[+]. 4Щэт къызэхъум ыуж, Адам илъэс шъий къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 5Илъэс шъибгъурэ щэкӀырэ къыгъашӀи, ар лӀагъэ.

6Щэт илъэсишъэрэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Енощ къыфэхъугъ. 7Енощ къызэхъум ыуж, Щэт илъэс шъийрэ блырэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 8Илъэс шъибгъурэ пшӀыкӀутӀурэ къыгъашӀи, Щэт лӀагъэ. 9Енощ илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу Къэнан къыфэхъугъ. 10Къэнан къызэхъум ыуж, Енощ илъэс шъийрэ пшӀыкӀутфырэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 11Илъэс шъибгъурэ тфырэ къыгъашӀи, Енощ лӀагъэ.

12Къэнан илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу ащ Махъалалэл къыфэхъугъ. 13Махъалалэл къызэхъум ыуж, Къэнан илъэс шъийрэ тӀокӀитӀурэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх.

14Илъэс шъибгъурэ пшӀырэ къыгъашӀи, Къэнан лӀагъэ. 15Махъалалэл илъэс тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Ерэд къыфэхъугъ. 16Ерэд къызэхъум ыуж, Махъалалэл илъэс шъийрэ щэкӀырэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 17Илъэс шъийрэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀутфырэ къыгъашӀи, Махъалалэл лӀагъэ.

18Ерэд илъэсишъэрэ тӀокӀищырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Хъанох къыфэхъугъ. 19Хъанох къызэхъум ыуж, Ерэд илъэс шъий къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 20Илъэс шъибгъурэ тӀокӀищырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Ерэд лӀагъэ.

21Хъанох илъэс тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Матущэлахъ къыфэхъугъ. 22Матущэлахъ къызэхъум ыуж, Хъанох илъэс шъищырэ щыӀагъ, ар Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэугъ, джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 23Хъанох илъэс шъищырэ тӀокӀищырэ тфырэ къыгъэшӀагъ. 24Хъанох Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэугъ. ЕтӀанэ Хъанох щымыӀэжьы хъугъэ, сыда пӀомэ Тхьэм ар ыштэжьыгъ[+].

25Матущэлахъ илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ блырэ къыгъэшӀагъэу Лэмэх къыфэхъугъ. 26Лэмэх къызэхъум ыуж, Матущэлахъ илъэс шъиблырэ тӀокӀиплӀырэ тӀурэ къыгъэшӀэжьыгъ, ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 27Илъэс шъибгъурэ тӀокӀищырэ бгъурэ къыгъашӀи, Матущэлахъ лӀагъэ.

28Лэмэх илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу шъао къыфэхъугъ. 29НухьэкӀэ[*] ар ащ еджи, къыӀуагъ: «Зиусхьаным нэлатыр зэрихыгъэ чӀыгур тылэжьы зыхъукӀэ, тиӀофшӀэнкӀи тӀэхэм къинэу алъэгъурэмкӀи мы шъаом гупсэфыгъо тигъэгъотыщт»[+].

30Нухьэ къызэхъум ыуж, Лэмэх илъэс шъитфырэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀутфырэ къыгъэшӀэжьыгъ; ащ джыри къохэри пхъухэри къыфэхъугъэх. 31Илъэс шъиблырэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀублырэ къыгъашӀи, Лэмэх лӀагъэ.

32Нухьэ ыныбжь илъэс шъитф зэхъум, Щэм, Хъам, Ефэт аӀоу къыфэхъугъэх.

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Иныжъхэр къыздикӀыгъэхэр

1ЦӀыфхэр чӀыгум нахьыбэ щыхъущтыгъэх, ахэмэ пшъашъэхэр къафэхъущтыгъэх. 2Тхьэм ыкъомэ[*] цӀыфмэ япхъумэ ядэхагъэ алъэгъути, ахэр, шъхьадж ыгу рихьырэр, шъузкӀэ аштэщтыгъэх[+]. 3Джащыгъум Зиусхьаным ыӀуагъ: «Сэ Спсэ цӀыфым егъашӀэми хэтыщтэп. ЦӀыфмэ хьадэгъур къапэщылъ, арышъ ахэмэ къагъэшӀэщтыр илъэсишъэрэ тӀокӀырэ орэхъу»[+].

4А лъэхъаным, нэужырэми фэдэу, чӀыгум иныжъхэр тетыгъэх, сыда пӀомэ Тхьэм ыкъохэр цӀыфмэ апхъумэ адэжь къакӀохэти, ахэмэ сабыйхэр къафалъфыщтыгъэ. Ахэр блэкӀыгъэ зэманмэ ялӀыхъужъхэу щытхъу къызфахьыжьыгъ. 5ЧӀыгум тет цӀыфмэ ябзэджагъэ зэрэбэ дэдэр Зиусхьаным ылъэгъугъ: ахэмэ зэкӀэ ягупшысэхэр ренэу бзэджагъэ ашӀэным фэгъэзагъэх[+]. 6КӀэгъожьыгъ Зиусхьаныр цӀыфыр чӀыгум къызэрэщигъэшӀыгъэмкӀэ, ыгукӀэ гукъэошхо щыхъугъ[+]. 7Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЧӀышъхьашъом тезгъэкӀодыкӀыщтых Сэ зэкӀэ къэзгъэшӀыгъэ цӀыфхэр, ахэмэ акӀыгъухэу хьэкӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, цохъорэ пшырэ псэушъхьэхэри, ошъогу бзыухэри, сыда пӀомэ Сэ ахэр къызэрэзгъэшӀыгъэхэмкӀэ сыкӀэгъожьыгъ». 8Ау Нухьэ Зиусхьаныр нэшӀукӀэ еплъыгъ.


Псыкъиушхор

9Мары Нухьэ икъэбар: Нухьэ зафэу, мыхъун зи зыбгъодэмылъ цӀыфэу а лъэхъаным щыӀэгъэ цӀыфхэм ахэтыгъ; Нухьэ Тхьэм ыпашъхьэ итэу псэущтыгъэ. 10Нухьэ къуищ иӀагъ: Щэм, Хъам, Ефэт.

11Тхьэм ыпашъхьэкӀэ чӀыгум тетыр зэкӀэ емыкӀу хъугъэу щытыгъ; бзэджагъэр ащ тизыгъ. 12Джы мары Тхьэм ылъэгъугъ: зэкӀэ чӀыгум тет цӀыфхэр гъогу пхэнджым зэрэрыкӀохэрэм къыхэкӀэу чӀыгур емыкӀу хъугъэ. 13Арыти Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: «ЧӀыгум щыпсэурэ пстэуми кӀэух афэсшӀынэу тесыубытагъ: ахэмэ ямыхъо мышӀагъэ чӀыгур зэлъиштагъэ. Сэ зэкӀэ ахэр згъэкӀодыщт, ахэмэ акӀыгъоу чӀыгури ары. 14Гофер чъыгым псыпхъонтэр зыфыхэшӀыкӀ; ащ ыкӀоцӀ унэ шъхьаф шъхьафэу зэтеути, ыкӀыӀукӀи ыкӀоцӀыкӀи мыстхъу щыф. 15Ар мырэущтэу шӀы: псыпхъонтэрым икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу[*] шъищ, ишъомбгъуагъэ Ӏэнтэгъу шъэныкъу, илъэгагъэ Ӏэнтэгъу щэкӀ. 16Псыпхъонтэрым шъхьэ[*] фэшӀ, зы ӀэнтэгъукӀэ ышъхьагъыкӀэ ар дэхьый, ыбгъукӀэ пчъэ халъхь; ащ ыкӀоцӀ апэрэ, ятӀонэрэ, ящэнэрэ къатхэр ерэӀэх. 17Сэ, мары, псыкъиушхо чӀым къытесщэнышъ, щыӀэныгъэм ыпсэ зыхэлъэу ащ тет пстэури згъэкӀодыщт. ЗэкӀэ чӀым щыщыӀэр кӀодыщт. 18Ау Сэ Ӏуагъэ о къыбдэсшӀынышъ, о псыпхъонтэрым уихьащт, пкъохэри уишъузи, пкъомэ яшъузхэри уигъусэщтых. 19Джащ фэдэу зыкӀыгъэгъух псэ зыпыт пстэумэ ащыщэу тӀурытӀу, хъурэ бзырэ, ахэр псэоу о къыбдэнэнхэм пае. 20Быбырэ лъэпкъ пэпчъ, хьэкӀэ къокӀэ лъэпкъхэм, чӀыгум сыдрэ щыцохъорэ щыпшырэмэ ащыщэу тӀурытӀу, псэоу къэнэнхэм пае, уадэжь къерэхь. 21Сыд фэдэрэ шхыныгъуи зыдашт, ощ паий, ахэмэ апаий гъэтӀылъых».

22Тхьэм къызэрэриӀуагъэм фэдэу, Нухьэ зэкӀэ ышӀыгъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Псыкъиушхор къызэрежьагъэр

1Зиусхьаным Нухьэ къыриӀуагъ: «Ори уиунагъуи псыпхъонтэрым шъуихь. Непэрэ цӀыфхэм ащыщэу сапашъхьэ щызафэу Сэ о зызакъор ары слъэгъурэр. 2ЗэкӀэ псэушъхьэ къабзэмэ ащыщэу хъурэ бзырэ, тӀурытӀоу блы, псэушъхьэ мыкъабзэмэ ащыщэу зы хъурэ зы бзырэ зыдашт. 3Джарэущтэу ошъогу бзыумэ ащыщэу хъурэ бзырэ, тӀурытӀоу блы зыкӀыгъэгъух, ахэмэ ялъэпкъи чӀыгум къытенэнэу. 4Мэфибл зытешӀэкӀэ, Сэ чӀыгум мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ ощхыр къытезгъэщхэщт, зэкӀэ Сэ къэзгъэшӀыгъэу щыӀэр чӀышъхьашъом тезгъэкӀодыкӀыщт». 5Зиусхьаным унашъоу къыфишӀыгъэр зэкӀэ Нухьэ ыгъэцэкӀагъ.

6Псыкъиушхор чӀыгум къызэкӀом, Нухьэ илъэс шъих ыныбжьыгъ. 7Псыкъиушхом хэмыфэнхэм пае Нухьи, ащ ыкъохэри, ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри псыпхъонтэрым ихьагъэх; 8былым къабзэхэми, бзыухэми, былым мыкъабзэхэми, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэ пстэуми ащыщэу 9тӀурытӀоу, хъурэ бзырэ, Нухьэ дэжь псыпхъонтэрым ихьагъэх Тхьэм Нухьэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу. 10Мэфибл зытешӀэм, псыкъиушхор чӀыгум къэкӀуагъ. 11Нухьэ ыныбжь илъэс шъихым зетым, ятӀонэрэ мазэм, мазэм ияпшӀыкӀублэнэрэ мафэм, архъонэ хъоушхом ыӀухэр къызэӀукӀыгъэх, зэӀукӀыгъэх ошъогум ипчъэхэр – 12къытещхагъ ощхыр чӀыгум мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ.

13А мэфэ дэдэм псыпхъонтэрым ихьагъэх Нухьи, Нухьэ ыкъохэу Щэми, Хъами, Ефэти, Нухьэ ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри акӀыгъухэу. 14Ахэмэ ягъусагъэх зэкӀэ хьэкӀэ къокӀэ зэфэшъхьафэу, сыд фэдэрэ былымэу, чӀылъэм зэкӀэ щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэу, зэкӀэ бзыоу, зэкӀэ тамэ зиӀэу щыӀэр. 15Ахэр зэкӀэ Нухьэ дэжь псыпхъонтэрым ихьагъэх, тӀурытӀоу, псэ зиӀэ сыд фэдэрэ псэушъхьи, 16лъэпкъэгъу пэпчъ хъурэ бзырэ, Тхьэм Нухьэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу. Зиусхьаным ащ ыуж псыпхъонтэрым ипчъэ фишӀыжьыгъ.

17Мэфэ тӀокӀитӀум къыкӀоцӀ псым икъэкӀон зэпыугъэп. Псым къыхахъозэ, псыпхъонтэрыр лъагэу чӀыгум тыриӀэтыкӀыгъ. 18Ежь псыр къэлъэшызэ, чӀыгур чӀихьэщтыгъэ. Псыпхъонтэрыр псыкӀыӀум щесыщтыгъэ. 19Псым нахь къыхахъозэ, уашъом ычӀэгъ анахь къушъхьэ лъагэу чӀэтхэр псычӀэгъ хъугъэх. 20Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутфэу псым ахэмэ акӀыӀу зыщиӀэти, къушъхьэхэр ыгъэбылъыгъэх. 21Джащыгъум зэкӀэ чӀыгум щыщыӀэгъэ пстэури кӀодыгъэ: бзыухэри, былымхэри, хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ чӀыгум щыцуахъохэри, зэкӀэ цӀыфхэри. 22ЩыӀэныгъэм ижьыкъащэ зыпэбзый итэу чӀышъхьашъом тетыгъэ пстэури ащ хэкӀодагъ. 23Сыд лӀэужыгъорэ псэушъхьэу чӀышъхьашъом тетыгъэр Зиусхьаным ыгъэкӀодыгъ. ЦӀыфхэри, хьакӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэри, ошъогум щыбыбхэри гъэкӀодыгъэ хъугъэх. Къэнэгъэ закъор Нухьэрэ ащ псыпхъонтэрым дисыгъэхэмрэ арых. 24Мэфишъэрэ шъэныкъорэм къыкӀоцӀ чӀыгум псэу тетым къыхэхъуагъ.

#### Яенэрэ шъхьэр


Псыкъиушхор зэпыугъ

1Тхьэр Нухьи, зэкӀэ хьэкӀэ къуакӀэу, былымэу ащ псыпхъонтэрым дисыгъэхэми ягупшысагъ. Арыти, Тхьэм чӀыгум жьыбгъэр къытырищи, псыхэр зэкӀэкӀуагъэх. 2Архъонэ хъоушхом ыӀухэр зэфэкӀожьыгъэх, зэфишӀыжьыгъэх ошъогум ипчъэхэр, ощхыри щигъэтыжьыгъ. 3Псыр мэкӀэ макӀэзэ чӀыгум текӀыжьэу ыублагъ. Мэфишъэрэ шъэныкъорэ зытешӀэм ыуж, псым кӀичэу фежьагъ. 4Яблэнэрэ мазэм ияпшӀыкӀублэнэрэ мафэ псыпхъонтэрыр Арарат къушъхьэм къыщыуцугъ[+]. 5ЯпшӀэнэрэ мазэм нэс псым зэпымыоу хэкӀыгъ; япшӀэнэрэ мазэм иапэрэ мафэ къушъхьэ шыгухэр къэлъэгъуагъэх.

6Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэм, Нухьэ псыпхъонтэрым фишӀыгъэгъэ шъхьаныгъупчъэр къыӀуихыгъ, 7ащ къолэжъыр ритӀупщыгъ, псыр ехыжьэу, чӀыгур огъушъыжьыфэ къолэжьыр ӀубыбыкӀыти, къэбыбыжьыщтыгъэ. 8Ащ ыуж Нухьэ, псыр чӀыгум ехыжьыгъэмэ зэригъэшӀэнэу, тхьаркъор ритӀупщыгъ, 9ау зытетӀысхьан ымыгъотэу, тхьаркъом къыгъэзэжьыгъ, сыда пӀомэ джыри псыр чӀышъхьашъом зэфэдэкӀэ тетыгъ. Нухьэ ыӀэ ыщэий, ар къыубыти, псыпхъонтэрым къырихьажьыгъ. 10Джыри мэфибл зытешӀэм, ащ икӀэрыкӀэу тхьаркъор псыпхъонтэрым къыритӀупщыгъ. 11Пчыхьэ хъугъэу тхьаркъом къыгъэзэжьыгъ – мары зейтун чъыг тхьэпакӀэ ыжэ дэлъэу, арыти Нухьэ къыгурыӀуагъ псыр чӀышъхьашъом зэрехыжьыгъэр. 12Ащ джыри мэфибл тыригъашӀи, тхьаркъор къыритӀупщыгъ, ау ащ нахьыбэрэ ащ къыгъэзэжьыгъэп.

13Нухьэ ыныбжь илъэс шъихырэ зырэм ежьагъэу, апэрэ мазэм иапэрэ мафэ ехъулӀэу псыр чӀым ехыжьыгъ. Нухьэ псыпхъонтэрым ышъхьэ къызэӀуихи зэплъэм, мары псыр чӀышъхьашъом ехыжьыгъ. 14ЯтӀонэрэ мазэм иятӀокӀэнэрэ блырэ мафэ ехъулӀэу чӀыгур гъушъыжьыгъэ. 15Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: 16«КъикӀ псыпхъонтэрым, уишъузи, пкъохэри, пкъомэ яшъузхэри уигъусэхэу. 17Псэ зыпытэу пкӀыгъухэр зэкӀэ къыздищых, сыдрэ пкъынэ лынэ зиӀэри, бзыухэри, хьакӀэ къуакӀэхэри, былымхэри, чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ пстэури – чӀыгум тиз орэхъух, лъфэрыехэу орэбагъох»[+].

18Нухьэ псыпхъонтэрым къикӀыгъ, ыкъохэри, ишъузи, ыкъомэ яшъузхэри ащ къыдикӀыгъэх. 19ЗэкӀэ хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ чӀыгум щыцохъорэ щыпшырэ псэушъхьэхэри, зэкӀэ бзыухэри, зэкӀэ чӀыгум щыпсэухэри ежьхэм ялъэпкъэгъукӀэ псыпхъонтэрым къикӀыгъэх.


Тхьэм Нухьэ Ӏуагъэ зэрэдишӀыгъэр

20Нухьэ Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ фигъэпсыгъ; зэкӀэ хьэкӀэ къокӀэ, зэкӀэ былым къабзэмэ, зэкӀэ бзыу къабзэмэ ащыщхэр къахихи, къурмэнгъэст ышӀыгъэх. 21Зиусхьаным мэӀэшӀур зыӀуищэзэ, Ежь зэриӀожьыгъ: «ЦӀыфым ыпкъ къикӀыкӀэ ащ нахьыбэрэ чӀыгум нэлат есхыжьыщтэп. ЦӀыфым игухэлъхэр икӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу бзэджэшӀэным фэгъэзагъэхэми, ащ нахьыбэрэ зэкӀэ псэ зыхэлъыр згъэкӀодыжьыщтэп[+].

22ТапэкӀэ, чӀыгур щэтыфэ,
пхъэнымрэ хыжьынымрэ,
чъыӀэмрэ жъоркъымрэ,
гъэмафэмрэ кӀымафэмрэ,
мафэмрэ чэщымрэ зэпыущтхэп».

#### Ябгъонэрэ шъхьэр

1Зиусхьаным Нухьэрэ ыкъохэмрэ ынэшӀу къащифи, къариӀуагъ: «Зыхэжъугъахъу, зыжъугъэбагъу, чӀыгум тиз шъухъу[+]. 2Къышъущэрэщынэх, орэкӀэзэзых зэкӀэ чӀыгум тет хьэкӀэ къуакӀэхэри, зэкӀэ ошъогу бзыухэри, зэкӀэ чӀыгум щыцохъорэ щыпшыхэри, хы пцэжъыехэри; ахэр шъо Ӏэрылъхьэ къышъуфэсшӀыгъэх. 3ЗэкӀэ псэушъхьэхэр гъомлапхъэу къышъосэты, уц шхъуантӀэр нахьыпэкӀэ къызэрэшъостыгъагъэу[+].

4Ау псэр – лъыр – джыри зыхэлъ лыр шъумышхы[*][+].

5Шъо шъупсэу хахыгъэм пае а лъыр зыгъачъэрэр, хьэкӀэ къуакӀэми, цӀыфми, ыкъош ищыӀэныгъэ Ӏызыхыгъэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ згъэпщынэщт.

6ЦӀыфым ылъ зыгорэм ыгъачъэмэ,
укӀакӀом ылъ нэмыкӀым ерэгъачъ.
Сыда пӀомэ Тхьэм Ежь итеплъэу цӀыфыр къыгъэшӀыгъ[+].

7Шъо зыхэжъугъахъу, зыжъугъэбагъу, чӀым тиз шъухъу!»

8Тхьэм Нухьэрэ ащ ыкъохэмрэ ариӀуагъ: 9-10«Мары Сэ шъори, шъо къышъукӀэлъыкӀощт лӀэужхэми, псэ зыпытэу псыпхъонтэрым къикӀыжьыгъэ пстэуми: бзыухэм, былымхэм, хьэкӀэ къуакӀэхэм, зэкӀэ чӀыгум тет псэушъхьэхэм Ӏуагъэ адэсэшӀы. 11Сэ Ӏуагъэ Сэррэ шъоррэ тазыфагу дэсэлъхьэ: псыкъиушхом тапэкӀэ зэкӀэ псэ зыпытыр ыгъэкӀодыжьыщтэп. Ащ нахьыбэрэ чӀыгур псыкъиушхом ыхъункӀэжьыщтэп».

12-13ЕтӀанэ Тхьэм ыӀуагъ: «Сэ шъоррэ псэ зыхэлъ пстэоу шъо шъукӀыгъухэмрэ зэзэгъыныгъэ къыжъудэсэшӀы: Сэррэ чӀыгум щыпсэухэрэмрэ тазыфагу Ӏуагъэу дэлъым инэшанэ хъунэу, Сэ сищабзэ лэгъупкъопс пщэмэ ахэсэгъэуцо. 14Сэ чӀыгум ошъуапщэхэр къызышъхьарызгъахьэхэкӀэ, лэгъупкъопсыр ошъуапщэмэ къащылъэгъощт. 15Джащыгъум Сэррэ шъоррэ, зэкӀэ псэ зыпытхэми тазыфагу дэлъ Ӏуагъэм Сегупшысэщт, ащ нахьыбэри зэкӀэ псэ зыпытыр зыгъэкӀодырэ псыкъиушхори щыӀэжьыщтэп. 16Лэгъупкъопсыр пщэмэ ахэтмэ, Сэ ар къэслъэгъунышъ, Сегупшысэщт мыкӀодыжьын Ӏуагъэу Сэррэ чӀым тет пстэухэмрэ тазыфагу дэлъым». 17Тхьэм Нухьэ къыриӀуагъ: «Джары Сэррэ чӀым щыпсэурэ пстэухэмрэ тазыфагу Ӏуагъэу дэлъым инэшанэр».


Нухьэрэ ыкъохэмрэ

18Нухьэ ыкъохэу псыпхъонтэрым къикӀыгъэхэр: Щэм, Хъам, Ефэт. Хъам КъэнаӀан ятагъ. 19А нэбгырищыр Нухьэ ыкъуагъэх, чӀыгум тет цӀыф лъэпкъхэр зэкӀэ ахэмэ къатекӀыгъэх.

20Нухьэ чӀыгур ылэжьыщтыгъэ, ары апэрэу сэнашъхьэр зыгъэтӀысхьагъэр. 21Санэ ешъуи, Нухьэ утэшъуагъэ хъугъэу ищэтырэ пцӀанэу чӀэлъыгъ[+]. 22КъэнаӀан ятэу Хъамэ ар зэрэпцӀанэр зелъэгъум, къикӀыжьи, ылъэгъугъэр ышитӀу къафиӀотагъ[+]. 23Щэмырэ Ефэтрэ щыгъынхэр атамэмэ атырадзыхи, кӀыбкӀэ зэкӀакӀохэзэ, ятэ дэжь чӀахьэхи, ятэ ипцӀэнагъэ агъэбылъыгъ. Анэгухэр фагъэзагъэхэпти, ятэ ипцӀэнагъэ ахэмэ алъэгъугъэп.

24Нухьэ зэшъогъэ санэр кӀэкӀыжьыгъэу къэущыжьыгъ, ыкъо нахьыкӀэ къыришӀагъэр зешӀэм, 25къыӀуагъ:

«КъэнаӀан нэлатыр терэф.
Ар ышыхэм япщылӀхэм япщылӀыжьэу хъущт».

26ЕтӀани къыӀуагъ:

«Зиусхьанэу Щэм и Тхьэ щытхъушхор ий!
КъэнаӀан ежь ыкъошмэ пщылӀы афэхъущт.
27Ефэт ыӀэ илъмэ Тхьэм ахерэгъахъу!
Щэм ищатырмэ Ефэт ащэрэпсэу!
Ежь КъэнаӀан Щэмы пщылӀы фэхъущт».

28Псыкъиушхом ыуж Нухьэ джыри илъэс шъищырэ шъэныкъорэ къыгъэшӀэжьыгъ. 29Илъэс шъибгъурэ шъэныкъорэ къыгъашӀи, Нухьэ лӀагъэ.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Нухьэ къытекӀыгъэ лъэпкъхэр

1Мары Нухьэ ыкъохэу Щэм, Хъам, Ефэт ыкӀи ахэмэ къатекӀыгъэмэ якъэбар[*].

Псыкъиушхом ыуж ахэмэ сабыйхэр къафэхъугъэх.

2Ефэт ыкъохэр: Гомэр, Магогъ, Мадай, Яуан, Тубал, Мэщэх, Тирас.

3Гомэр ыкъохэр: Ащкъэназ, Рыфат, Тогъармэ.

4Яуан ыкъохэр: Елищэ, Тарщищ, къыт цӀыфхэмрэ додан цӀыфхэмрэ[+]. 5Ахэр хыгъэхъунэ, хыӀушъо хэгъэгумэ арытӀысхьагъэх. Джащ фэдэх ячӀыгухэр, ялӀакъохэр, ялъэпкъхэр, хэти ежь ыбзэ иӀагъ.

6Хъам ыкъохэр: Куш, Мицраим, Пут, КъэнаӀан.

7Куш ыкъохэр: Сэбэ, Хъауилэ, Саутэ, РаӀымэ, Саутэхэ. РаӀымэ ыкъохэр: Щэбэрэ Дэданрэ[+].

8Куш джащ фэдэу Нымроди къыфэхъугъ – апэрэ лӀыхъужъэу чӀыгум тетыгъэр. 9Зиусхьаным иӀэмыркӀэ ар шэкӀо лъэшыгъ, джары зыкӀаӀори: Нымрод фэдэу, Зиусхьаным иӀэмыркӀэ ар шэкӀо лъэш. 10Ащ ипачъыхьагъу апэ дэдэ хэтыгъэхэр: Бабилэн, Ерэх, Акъад къалэхэр, ахэр зэкӀэ ЩынӀар хэгъэгум щыӀагъэх. 11А хэгъэгум ар къикӀи, Ашур хэгъэгум кӀуагъэ, Нынэуй, Рэхъобот Ӏир, Къалахъ къалэхэр ащ щигъэуцугъэх;[+] 12Нынэуймрэ Къалахъ къэлэшхомрэ азыфагу дэт Рэсэни ащ ыгъэуцугъ.

13Мицраим къытекӀыгъэх: луд, Ӏанам, лэхау, нафтухъ, 14патрус цӀыфхэр, фылист цӀыфхэр къызхэкӀыгъэ къаслухъ, къафтор цӀыфхэр.

15КъэнаӀан къытекӀыгъэх: ащ ищыпэлъф Цыдон, Хьат, 16цӀыф лъэпкъхэу еус, амор, гъыргъащ, 17хъыу, Ӏаркъхэр, синхэр, арудхэр, цэмархэр, хъаматхэр. 18Аруад, цэмар, хъамат цӀыфхэр.

Нэужым къэнаӀан лӀакъохэр зэбгырыкӀыгъэх. 19КъэнаӀан цӀыфхэм ячӀыгу гъунапкъэ – Цыдон къыщегъэжьагъэу, ГъэраркӀэ гъэзагъэу Ӏазэ нэс, ащ къыщегъэжьагъэу Сэдом, Ӏаморэ, Адмэрэ Цэбоимрэ къызэдиубытыхэу ЛэщаӀ нэс.

20Ахэр арых Хъам къытекӀыгъэхэр ялӀакъохэмкӀи, абзэхэмкӀи, ячӀыгухэмкӀи, яцӀыф лъэпкъыкӀи.

21Ефэт ышнахьыжъэу Шеми сабыйхэр къыфэхъугъэх. Ар Ӏэбэр зэкӀэ ыкъохэм ятэпӀэшъагъ. 22Щэм ыкъохэр: Ӏэлам, Ашур, Арпахщад, Луд, Арам. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх.

23Арам ыкъохэр: Ӏуц, Хъул, Гъэтэр, Мащ. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх. 24Арпахщад Щэлахъ къыфэхъугъ, Щэлахъи Ӏэбэр къыфэхъугъ.

25Ӏэбэр къуитӀу къыфэхъугъ, зым ыцӀагъэр Пэлэгъ[*], сыда пӀомэ ащ илъэхъан чӀыгур зэфагощыгъ, ащ ыш ыцӀагъэр Якътан.

26Якътан къыфэхъугъэх: Алмодад, Щэлеф, Хъацармаот, Ярахъ 27Хадорам, Узал, Дикълэ, 28Ӏобал, Абимаел, Щэбэ, 29Офыр, Хъауилэ ыкӀи Иобаб. Ахэр зэкӀэ Якътан ыкъох. Мыхэр ежьхэм ацӀэкӀэ зэджэгъэхэ цӀыф лъэпкъхэм ятэпӀашъэх[+].

30Ахэр зыщыпсэущтыгъэхэр Мэщэ щегъэжьагъэу Сэфар, къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ къушъхьэлъэ хэкум, нэсыщтыгъэх.

31Ахэр Щэм ыкъох, ежьхэм ялӀакъохэмкӀэ, абзэхэмкӀэ, ячӀыгухэмкӀэ, яцӀыф лъэпкъхэмкӀэ.

32Джары Нухьэ къытекӀыгъэмэ ялӀакъохэр, зэрэзэтекӀыгъэхэмкӀэ, цӀыф лъэпкъхэу зэрэхъухэрэмкӀэ. Псыкъиушхом ыуж ахэмэ къатекӀыхи, цӀыф лъэпкъхэр чӀыгум щызэбгырыкӀыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Бабилэн плъэпӀэ лъагэр

1А лъэхъаным чӀыгум изэфэдэкӀэ зы бзэрэ зы гущыӀакӀэрэ тетыгъэр. 2КъокӀыпӀэмкӀэ къыщежьэхи, цӀыфхэм ЩынӀар[*] хэгъэгум чӀы зэшъхьэзашъо къыщагъоти, ащ тетӀысхьагъэх[+].

3Ахэмэ зэраӀожьыгъэ: «Чырбыщхэр ятӀэм хэтэжъугъэшӀыкӀи, машӀокӀэ тэжъугъэгъэжъэжь». Мыжъомэ ачӀыпӀэкӀэ ахэмэ чырбыщхэр яӀэ хъугъэ, етӀэфым ычӀыпӀэкӀэ – чӀыгум къыхэкӀырэ мыстхъур. 4ЕтӀанэ ахэмэ аӀуагъ: «Къалэ зыфэтэжъугъэуцужьи, плъэпӀэ лъагэ тетэу ошъогум нэсэу; лъэужынчъэу чӀыгум итэкъухьагъэ тыщымыхъузэ, тищытхъу ядгъэӀон».

5ЕтӀанэ цӀыфхэм ашӀырэ къалэмрэ плъэпӀэ лъагэмрэ яплъынэу Зиусхьаныр къехыгъ. 6Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары мыр зы цӀыф лъэпкъ, зэкӀэми зы бзэ яӀэри. Мыр етӀани яӀофмэ япэубл ныӀэп! Сыд Ӏоф фежьэхэми, афэукӀочӀыщт! 7Адэжь техынышъ, ахэмэ абзэ зэхэдгъэкӀухьан, зым къыӀорэр адрэм гурымыӀонэу». 8Арыти Зиусхьаным ахэр ащ къыщегъэжьагъэу чӀыгум зэфэдэкӀэ щыритэкъухьагъэх, ащ къыхэкӀэу ахэмэ къалэр аухыгъэп[+]. 9Ащ къыхэкӀэу ащ Бабилэн[*] цӀэу фашӀыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным чӀыгум цӀыфмэ абзэхэу тетхэр зэкӀэ зэхигъэкӀухьэгъэх, ащ къыщиубли, чӀыгум изэфэдэкӀэ щыритэкъухьагъэх.


Щэм къытекӀыгъэхэр Ибрам нэс

10Мары Щэмрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар: Щэм илъэсишъэ ыныбжьэу, псыкъиушхом ыуж илъэситӀу тешӀагъэу, Арпахщад къыфэхъугъ. 11Арпахщад къызэхъум ыуж, Щэм илъэс шъитф къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри къыфэхъугъэх.

12Арпахщад илъэс щэкӀырэ тфырэ къыгъэшӀагъэу Шэлах къыфэхъугъ. 13Шэлах къызэхъум ыуж, Арпахщад илъэс шъиплӀырэ щырэ къыгъэшӀэжьыгъ, джыри къохэри, пхъухэри къыфэхъугъэх.

14Шэлах илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу Ӏэбэр къыфэхъугъ. 15Ӏэбэр къызэхъум ыуж, Шэлах илъэс шъиплӀырэ щырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

16Ӏэбэр илъэс щэкӀырэ плӀырэ къыгъэшӀагъэу Пэлэгъ къыфэхъугъ. 17Пэлэгъ къызыхъугъэм ыуж, Ӏэбэр илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

18Пэлэгъ илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу РэӀу къыфэхъугъ. 19РэӀу къызыхъугъэм ыуж, Пэлэгъ илъэс шъитӀурэ бгъурэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

20РэӀу илъэс щэкӀырэ тӀурэ къыгъэшӀагъэу Сэрыугъ къыфэхъугъ. 21Сэрыугъ къызыхъугъэм ыуж, РэӀу илъэс шъитӀурэ блырэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх. 22Сэрыугъ илъэс щэкӀ къыгъэшӀагъэу Нахъор къыфэхъугъ. 23Нахъор къызыхъугъэм ыуж, Сэрыугъ илъэс шъитӀу къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

24Нахъор илъэс тӀокӀырэ бгъурэ къыгъэшӀагъэу Тэрахъ къыфэхъугъ. 25Тэрахъ къызыхъугъэм ыуж, Нахъор илъэсишъэрэ пшӀыкӀубгъурэ къыгъэшӀэжьыгъ, къохэри, пхъухэри джыри къыфэхъугъэх.

26Тэрахъ илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ къыгъэшӀагъэу Ибрами, Нахъори, Харани къыфэхъугъэх.

27Мары Тэрахърэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар:

Тэрахъ Ибрам, Нахъор, Харан къыфэхъугъэх. Харан Лот къыфэхъугъ. Пшъашъэхэу Мылкъэрэ Искъэрэ къыфэхъугъэх. 28Харан, ятэу Тэрахъ псаоу щыӀэу, къызщыхъугъэ чӀыгоу Урэ, Къасдый хэгъэгум[*] щыӀэм щылӀагъ. 29Ибрамрэ Нахъоррэ шъузхэр къащагъэх: Ибрам ишъуз ыцӀагъэр Сарай, Нахъор ишъуз ыцӀагъэр Мылкъэ; ащи, ащ ыпхъоу Искъи ятагъэр Харан. 30Сарай сабый хэкӀынэу щытыгъэпти, сабыинчъагъ.

31Тэрахъ ежь ыкъоу Ибрам, Харан ыкъо Лотэу ежь ипхъорэлъфыр, инысэ Сараеу ежь ыкъо Ибрам ишъузыр зыдырищажьэхи, ахэр игъусэхэу КъэнаӀан хэгъэгум кӀонхэу, Къасдый хэгъэгум ит Ур къалэм дэкӀыгъэх. Хъаран хэгъэгум нэсхи, ащ къыщыуцугъэх;

32Тэрахъ къыгъэшӀагъэр илъэс шъитӀурэ тфырэ хъугъэу, Хъаран хэгъэгум щылӀагъ.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Тхьэр Ибрам къызэреджагъэр

1Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «О уихэгъэгу икӀи, уиӀахьылхэри, уятэ иуни къэбгынэхи, Сэ чӀыгоу къыозгъэлъэгъурэм кӀо[+].

2Сэ о лъэпкъышхо къыптезгъэкӀыщт,
сынэшӀу къыпщысфэщт,
пцӀэ инэу хэсӀэтыкӀыщт,
Тхьэм ынэшӀу ащифэныр къызбгъодэкӀыщтыр оры.
3О зынэшӀу къыпщыфэхэрэм Сэ СынэшӀу ащысфэщт!
Нэлат къыозыххэрэм Сэ нэлат ясхыщт!
ЧӀыгум тет лъэпкъ пстэуми СынэшӀу ащысфэщт о уихьатыркӀэ»[+].

4Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэу Ибрам кӀуагъэ; ащ игъусэу Лотэ кӀуагъэ. Ибрам Хъаран зекӀыжьым, илъэс тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ ыныбжьыгъ. 5Ибрам ишъузэу Сарай зыригъэгъусагъ, ышы ыкъоу Лоти, ежьхэм зэкӀэ мылъкоу зэрагъэуӀугъэри, зэкӀэ цӀыфэу Хъаран щыряӀагъэри КъэнаӀан зыдырищэжьагъэх. КъэнаӀан чӀыгум ихьэхи,

6Щэхэм къалэ пэблагъэу щыӀэ Морэ щыт чъыгаем къэсыгъэх. А лъэхъаным а чӀыгум къэнаӀан цӀыфхэр щыпсэущтыгъэх. 7Ащ Зиусхьаныр Ибрам къыщыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «О птекӀыщт цӀыфхэм мы чӀыгур ястыщт!» Къыфэлъэгъогъэ Зиусхьаным пае Ибрам къурмэншӀыпӀэ а чӀыпӀэм щишӀыгъ.

8Ащ икӀи, ар къушъхьэлъэ хэкоу Бэтэл ылъэныкъокӀэ щыӀэм ежьагъ; къохьапӀэмкӀэ щыӀэ Бэтэлрэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Ӏай къалэрэ азыфагу ищэтыр щигъэуцугъ. Зиусхьаным ащ къурмэншӀыпӀэ щыфигъэуцугъ, Тхьэм Зиусхьан фиуси, ыгъэлъапӀэзэ, елъэӀоу ригъэжьагъ. 9ЕтӀанэ Ибрам къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым кӀонэу ежьагъ.


Ибрам Мысырым зэрэщыӀагъэр

10А чӀыгум гъаблэ къыщежьагъ, къежьагъэр гъэблэшхоти, Ибрам Мысырым щыхымэу псэупӀэ щылъыхъун фаеу хъугъэ[+]. 11Мысырым ар пэблагъэ зэхъум, ишъузэу Сарай риӀуагъ: «Узэрэдахэр сэ сэшӀэ. 12Мысыр хъулъфыгъэмэ узалъэгъукӀэ, узэрэсишъузыр къагурыӀонышъ, сэ саукӀыщт, о псэоу укъагъэнэщт. 13Сэ о усшэу яӀуи, о уихьатыркӀэ сэ дэгъоу къыспэгъокӀынхэшъ, о сищыӀэныгъэ къэбгъэнэжьыщт»[+].

14Ары зэрэхъугъэри, Ибрам Мысырым къызэсым, Сарай зэрэдэхэ дэдэр мысыр цӀыфхэм алъэгъугъ. 15Фирхьауным ицӀыф Ӏэшъхьэтетхэм ар залъэгъум, фирхьауным ащ идэхагъэ фыщытхъухэу рагъажьи, Сарай фирхьауным иунэ хапӀэ ащагъ.

16Сарай ихьатыркӀэ Ибрам дэгъоу къыпэгъокӀыгъэх: ащ иӀэ хъугъэх мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, щыдхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, щыдыбзхэри, махъшэхэри.

17Ау Ибрам ишъузэу Сарай фирхьауным зэриштагъэм пае, фирхьауными ащ зэкӀэ иунэ хапӀэ щыпсэурэ цӀыфхэми Зиусхьаным уз Ӏаехэр къафигъэкӀуагъэх. 18Арыти, фирхьауныр Ибрам къеджи, къыриӀуагъ: «Сыда о къысэпшӀагъэр? Ар уишъузэу зэрэщытыр сыда къызкӀысэмыӀуагъэр? 19Сыд пае ар о пшыпхъоу пӀуагъа? Сэ ар сшӀошъ хъуи, ар шъузкӀэ сштагъэ! Уишъуз штэжьи, ӀукӀыжь!» 20Фирхьауным унашъо афишӀыгъ Ибрами, ишъузи, зэкӀэ мылъкоу иӀэри кӀыгъухэу, къырагъэкӀынхэу.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Ибрамрэ Лотрэ зэрэзэбгъодэкӀыгъэхэр

1Ибрам Мысырым икӀыжьи, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым ыгъэзэжьыгъ ишъузи имылъкуи зэкӀэ кӀыгъухэу. Лоти ащ дикӀыжьыгъ. 2Ибрам бай дэд хъугъагъэ – былымкӀи, тыжьынкӀи, дышъэкӀи.

3Шъоф нэкӀым къикӀыжьи, ар гъогум техьагъ, Бэтэлрэ Ӏай къалэмрэ азыфагу щэтырыр зыщигъэуцугъагъэм къэсыфэ къэкӀуагъ, 4къурмэншӀыпӀэр нахьыпэкӀэ зыщигъэуцугъагъэм. Ащ Ибрам ыгъэлъапӀэзэ Зиусхьаным щелъэӀугъ.

5Лотэу Ибрам кӀыгъугъэми мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, унагъуи, унэӀутхэри иӀагъэх. 6НэбгыритӀумэ чӀыгоу яӀэр афырикъущтыгъэп: былымэу яӀэр зэрэбэм къыхэкӀэу зэгъусэхэу зэдыщыӀэнхэ амылъэкӀыжьы хъугъэ. 7Ащ къыхэкӀэу Ибрам иӀахъохэмрэ Лотэ иӀахъохэмрэ зэщыхьэщтыгъэх. КъэнаӀан цӀыфхэри пэрыц цӀыфхэри а лъэхъаным а чӀыгум щыпсэущтыгъэх. 8Ибрам Лотэ риӀуагъ: «Оррэ сэррэ тазыфагуи, о уиӀахъохэми сэ сиӀахъохэми азыфагуи зэмызэгъыныгъэ къимыхьанэу тэгъэшӀы: тэ тызэкъошба![+] 9ЧӀыгур зэкӀэ о уапашъхьэ илъба? ТызэшӀогъэкӀ. О сэмэгумкӀэ бгъазэмэ, сэ джабгъумкӀэ згъэзэщт, о джабгъумкӀэ бгъазэмэ, сэ сэмэгумкӀэ згъэзэщт».

10Иордан кӀэир зэрэщытэу – ЦэуӀар шъыпкъэм нэс – Зиусхьаным ичъыгхатэ фэдэу, Мысыр хэгъэгум фэдэу, псым зэригъэшъокӀырэр Лотэ ылъэгъугъ – аущтэу зыщытыгъэр Зиусхьаным Сэдомрэ Ӏаморэрэ ымыгъэкӀодызэ ары[+]. 11Арыти Лотэ Иордан кӀэир къыхихи, къокӀыпӀэмкӀэ ежьагъ. Аущтэу ахэр зэгокӀыгъэх: 12Ибрам КъэнаӀан хэгъэгум щыпсэоу, Лотэ – кӀэим иӀэгъо блэгъумэ ащыӀэ къалэхэм ащыпсэоу ригъэжьагъ, ищэтырхэр Сэдом нэсэу щигъэӀагъэх. 13Сэдом щыпсэухэрэр бзэджагъэх, Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀодыбэхэр щыряӀагъэх[+].

14Лот зыгокӀым ыуж, Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «Зыплъыхь! Уздэщыт чӀыпӀэм щегъэжьагъэу плъэ темырымкӀи, къыблэмкӀи, къокӀыпӀэмкӀи, къохьапӀэмкӀи. 15Мы чӀыгоу плъэгъурэр зэрэщытэу ори птекӀыщтхэми егъашӀэм шъуиӀэнэу Сэ къышъостыщт[+]. 16О лъэпкъэу птекӀырэр пшахъом фэдэу згъэбэгъощт: чӀыгум телъ сапэр зэрафэмылъытэнэу, о къыптекӀыщтхэри афэлъытэщтхэп[+]. 17ЗыӀэти, мы чӀыгум икӀыхьагъэкӀи ишъомбгъуагъэкӀи рыкӀу, сыда пӀомэ Сэ ар о къыосэты». 18Зы чӀыпӀэм икӀымэ, адрэм кӀозэ, Ибрам Хъэурэн къалэм щыӀэ Мамрэ[*] чъыгэялъэм къэси, ащ щытӀысыгъ. Ащ дэжьым Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ щыфигъэуцугъ.

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Ибрам пыйхэм Лотэ къызэрэӀакӀихыжьыгъэр

1ЩынӀар ипачъыхьэу Амрафэл, Еласарым ипачъыхьэу Ариох, Елам ипачъыхьэу КъэдарлаӀомэр, Гой ипачъыхьэу ТыдыӀал 2заокӀэ якӀугъэх Сэдом ипачъыхьэу БэраӀ, Ӏаморэ ипачъыхьэу БирщаӀ, Адмэ къалэ ипачъыхьэу Щынаб, Цэбоим ипачъыхьэу Щэмэбэр, БэлаӀ къалэ – джырэ ЦэуӀар – ипачъыхьэ. 3Ахэмэ Сидим кӀэим – джы Хы Щыугъэр зыдэщыӀэм дэжь – дзэхэр щаугъоигъагъэх[+]. 4Илъэс пшӀыкӀутӀурэ ахэр КъэдарлаӀомэр ыӀэ илъыгъэх, ау япшӀыкӀущэнэрэ илъэсым зыкъаӀэтыгъ.

5ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ илъэсым КъэдарлаӀомэр, икъотэгъу пачъыхьэхэр кӀыгъухэу къакӀохи, Ӏаштэрот Къарнаим щыпсэурэ рэф цӀыфхэм, Хъам щыпсэурэ зуз цӀыфхэм, Щао Къыриатаим щыпсэурэ ем цӀыфхэм,[+] 6СэӀир къушъхьэм, шъоф нэкӀым ит Ел Паран нэсэу щыпсэурэ хор цӀыфхэм атекӀуагъэх. 7Ащ къикӀыжьхи, псыкъэкӀуапӀэу Ӏэн Мышпат, джы Къадэщ зыфаӀорэм, къэкӀуагъэх, Ӏамалэкъ цӀыфхэм яхэгъэгу зэрэпсэоу, Хъацэцэн Тамар щыпсэурэ амор цӀыфхэми атекӀуагъэх.

8ЕтӀанэ Сэдом ипачъыхьи, Ӏаморэ ипачъыхьи, Адмэ ипачъыхьи, Цэбоим ипачъыхьи, БэлаӀ къалэ – ЦэуӀар ары – ипачъыхьи къыдэкӀыхи, Сидим кӀэим заор къащыдаублагъ[+] 9Елам ипачъыхьэу КъэдарлаӀомэр, Гой ипачъыхьэу ТыдыӀал, ЩынӀар ипачъыхьэу Амрафэл, Еласар ипачъыхьэу Ариох. ПачъыхьиплӀыр пачъыхьитфымэ апэуцугъ. 10Сидим кӀэим мыстхъу мэшабэ иӀагъ. Сэдомрэ Ӏаморэрэ япачъыхьэхэу кӀэзыӀэжьыгъэхэм ягъусагъэмэ ащыщыбэхэр ахэмэ арыфагъ; къэнэжьыгъэхэр къушъхьэм хэхьажьыгъэх. 11Сэдомрэ Ӏаморэрэ мылъкоу адэлъыр, гъэтӀылъыгъэу яӀагъэхэр зэкӀэ ашти, текӀуагъэхэр кӀожьыгъэх. 12Лоти, Ибрам ипхъорэлъфэу Сэдом дэсыгъэр, ащ имылъкуи зыдащагъ.

13Псэоу къэнэжьыгъэмэ ащыщэу зы нэбгырэ къакӀуи, джуртэу Ибрам къэбар ригъэшӀагъ. Ибрам амор цӀыфхэм ащыщэу Мамрэ зыцӀэм ичъыгэялъэ дэжь щыпсэущтыгъэ. А Мамре ыкъошхэу Ещколэрэ Ӏанэрэрэ Ибрам икъотэгъухэу щытыгъэх. 14Ыкъош гъэры хъугъэу зызэхехым, Ибрам иунэӀутхэу, иунэ къихъухьагъэхэу, нэбгырэ шъищрэ пшӀыкӀуйрэ ыуӀэши, Дан нэсыфэ пыйхэм алъычъагъ[+]. 15Чэщым Ибрам идзэ ыгощи, ахэмэ ежьыми ицӀыфхэми пыйхэр къадзыхьэхи, зэхакъутагъэх, Хъобэ, Дамаск итемыркӀэ щыӀэм нэс афыгъэх. 16ЗэкӀэ мылъкури ыкъошэу Лоти, ащ имылъкуи, бзылъфыгъэхэри, гъэрхэри къыщэжьыгъэх.


Ибрам Малкъыцэдэкъ къызэрэӀукӀагъэр

17КъэдарлаӀомэррэ ащ игъусэгъэ пачъыхьэхэмрэ атекӀуи, Ибрам къызегъэзэжьым, кӀэеу Щао, непэ Пачъыхьэ кӀэй зыфаӀорэм дэжь, Сэдом ипачъыхьэ ащ къыщыпэгъокӀыгъ[+]. 18Малкъыцэдэкъ, Щалэм ипачъыхьэ, хьалыгъурэ санэрэ ащ къыпигъохыгъ. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным ар икъурмэнышӀэу щытыгъ[+]. 19Ащ ынэшӀу къыщифи, къыриӀуагъ:

«Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным Ибрам ынэшӀу къыщэф,
чӀыгуи огуи КъэзыгъэшӀыгъэхэм!
20Щытхъур ий Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным,
уипыйхэр пӀэ къизылъхьагъэхэм!»

Ибрам мылъкоу иӀэм иӀахь пшӀанэ Малкъыцэдэкъ ритыгъ[+].

21Сэдом ипачъыхьэ Ибрам къыриӀуагъ: «СицӀыфхэр сэ къысэтыжьхи, о мылъкур къызфэгъан». 22Ибрам джэуап ритыжьыгъ: «Зиусхьаным, Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным, уашъомрэ чӀыгумрэ КъэзыгъэшӀыгъэм, сӀэ фэсэӀэтышъ, тхьэлъанэ сэшӀы 23зы Ӏудани, цокъэ лъэпси о уиӀэм щыщэу сымыштэнкӀэ. „Ибрам бай сшӀыгъэ“ умыӀожь нэужым. 24СицӀыфмэ ашхыгъэм текӀодагъэм нэмыкӀ сэ сыфаеп. Заом къыздежьагъэхэу Ӏанэри, Эшколи, Мамреий яӀахь аӀорэкӀ».

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Ибрахьимэ Ӏуагъэ зэрэдишӀыгъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж Зиусхьаным Ибрам зыкъыфигъэлъагъуи, ипсалъэ къылъыӀэсыгъ:

«Умыщын, Ибрам,
Сэ – о сыуимэӀу.
О ӀахьышӀоу къыпӀукӀэщтыр ин дэдэщт»[+].

2Ау Ибрам къыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъэу Зиусхьан! Сыда О къысэптыщтым есшӀэщтыр, лъфыгъэнчъэу сылӀэщтмэ? СикӀэн зыӀукӀэжьыщтыр Дамаск щыщэу мы ЕлыӀэзэр ары. 3Мары, О бын къысэптыгъэпышъ, – къыпигъэхъожьыгъ Ибрам, – сиунэӀут ары симылъку къызфэнэжьыщтыр». 4Зиусхьаным игущыӀэ Ибрам къылъыӀэсыгъ: «Хьау, уикӀэн о ащ ӀукӀэщтэп: уикӀэн зыӀукӀэщтыр о ппкъынэ лынэ хэкӀыщт!» 5Зиусхьаным Ибрам щатырым къычӀищи, къыриӀуагъ: «Уашъом дэплъыий, жъуагъохэр къэлъытэх, къыпфэлъытэщтха ахэр? Джащ фэдиз о птекӀыщтхэм япчъагъэ»[+].

6Зиусхьаным къыриӀуагъэр Ибрам ышӀошъ хъугъэ, ащ пае Зиусхьаным ащ зэфагъэ иӀэу ылъытагъ[+]. 7Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Сэры Зиусхьанэу Халде хэгъэгум ит къалэу Урэ укъыдэзыщыжьыгъэр мы чӀыгур о уиунаеу къыостыным пае».

8Ибрам ыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъэу Зиусхьан! Мы чӀыгур сэсыеу зэрэхъущтыр сыдэущтэу зэзгъэшӀэщта?»[+]

9Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Илъэсищ зыныбжь танэ Сэ къысфащ, илъэсищ зыныбжь пчэни, илъэсищ зыныбжь тӀи, тхьэркъо цӀыкӀу лъэпкъэу зырэ тхьэркъо ныбжьыкӀэрэ».

10Ахэр зэкӀэ ащ къыгъотхи, зэфэдитӀоу зэгуиупкӀыгъэх, зы Ӏахьэр адрэм пэӀуилъхьагъ, бзыухэр зэгуиупкӀыгъэхэп. 11УкӀыгъэу щылъмэ къолэбзыу цунтхъакӀохэр къатебыбагъэх, ау Ибрам ахэр Ӏуифыгъэх.

12Тыгъэр къуахьэ зэхъум, Ибрам чъые пытэм хилъэсагъ. Щынэгъошхомрэ шӀункӀымрэ ащ къытеуагъэх[+]. 13ЕтӀанэ Зиусхьаным Ибрам къыриӀуагъ: «О бынэу птекӀыщтхэр ямычӀыгум хымэ зэрэщыхъущтхэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ зэгъашӀэ, ахэр ащ щагъэпщылӀыщтых, егъэзыгъэхэу илъэс шъиплӀым къыкӀоцӀ щаӀыгъыщтых[+]. 14Ау Сэ цӀыф лъэпкъэу ахэр зыфэпщылӀыщтхэм хьыкум тесшӀыхьащт; ащ нэужым мылъкушхо яӀэу къикӀыжьыщтых[+]. 15Ори гупсэфыгъо бгъотыгъэу уятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм бгъэзэжьыщт, жъышъхьэ мафэ бгъотыгъэу уагъэтӀылъыжьыщт. 16О птекӀыгъэхэу яплӀэнэрэ лӀэужым ихьащтхэр арых мыщ къэзгъэзэжьыщтхэр, сыда пӀомэ амор цӀыфхэм яхэбзэнчъагъэ ащ нэс икъугъэу хъущтэп»[*][+].

17Тыгъэр къуахьи, шӀункӀы къызэхъум, мары, Ӏугъо къызэрыкӀырэ табэмрэ мэшӀотхъуабзэмрэ зэгоупкӀыгъэхэу щылъ псэушъхьэхэм азыфагу дэкӀыгъэх. 18А мафэм Зиусхьаным Ибрам Ӏуагъэ дишӀыгъ: «О бынэу птекӀыщтхэм Сэ мы чӀыгур ясэты, Мысыр псыхъом къыщегъэжьагъэу адрэ псыхъошхоу Ефрат нэс:[+] 19къэн, къэныз, къадмон, 20хьат, периц, рефэ, 21амор, къэнаӀан, гъыргъаш, еус цӀыфхэм ячӀыгу».

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Хэгъаррэ Исмахьилэрэ

1Ибрам шъузэу иӀэгъэ Сарай сабый хэкӀыщтыгъэп. Сарай унэӀут бзылъфыгъэ, Хэгъар ыцӀэу, Мысырым щыщэу иӀагъ. 2Сарай Ибрам риӀуагъ: «Зиусхьаным сабый къыситырэп. СиунэӀут бзылъфыгъэ гуахь, ащ шъао къысфилъфынкӀи хъун». Сарай ыӀорэм Ибрам едэӀугъ. 3КъэнаӀан хэгъэгум Ибрам илъэсипшӀэ зыщэпсэум ыуж, ащ ишъузэу Сарай иунэӀут бзылъфыгъэу, Мысырым щыщ Хэгъар шъузгуадзэкӀэ ежь илӀэу Ибрам ритыгъ. 4Ибрам Хэгъар гохьагъэти, Хэгъар лъэрмыхьэ хъугъэ.

Хэгъар лъэрмыхьэ зэрэхъугъэр къызешӀэм, ибысымгуащэ зэримыпэсыжьэу ыублагъ. 5Арыти Сарай Ибрам риӀуагъ: «Сэ гукъаоу сиӀэр оры зилажьэр; сиунэӀут къыостыгъ угохьанэу, ау сабый ышъо зыхэфэм, сызэримыпэсыжьэу фежьагъ; Зиусхьаным тиӀоф къызэхерэф»[+].

6«Мары, уиунэӀут о пӀэ илъ, – джэуап къытыгъ Ибрам, – епшӀэ пшӀоигъор ешӀ». Сарай ащ пхъашэу дэзекӀонэу фежьагъэти, ар ыдэжь икӀыжьи, хэхьажьыгъ.

7Зиусхьаным имэлэӀич[*] шъоф нэкӀым, Шур кӀорэ гъогум тет псынэкӀэчъым дэжь ар щыӀукӀи,[+] 8еупчӀыгъ: «Сарай иунэӀутэу Хэгъар! Тыдэ укъикӀэу, тыдэ укӀора?» Хэгъар къыӀуагъ: «Сибысымгуащэу Сарай ыдэжь сыкъикӀижьи, къыкӀэстхъужьыгъ».

9Зиусхьаным имэлэӀич къыӀуагъ: «Уибысымгуащэ дэжь гъэзэжьи, ащ фэӀорышӀ. 10ЯпчъагъэкӀэ плъытэн умылъэкӀыным нэсыфэ Сэ къыптекӀыщтхэр згъэбэгъощтых», – къыпигъэхъуагъ Зиусхьаным имэлэӀич.

11Джыри Зиусхьаным имэлэӀич ащ къыриӀуагъ:

«О улъэрымыхь, шъао къыпфэхъущт,
Исмахьил ащ фэус, сыда пӀомэ Зиусхьаным къинэу пщэчырэр къызэхихыгъ[*].
12О пкъо щыд Ӏэлым фэдэщт;
ежь зэкӀэми язаоу, зэкӀэ ежьым къезаоу,
Ышмэ зэкӀэмэ ямызэгъэу щыӀэщт ар».

13Хэгъар Зиусхьанэу ежь къыдэгущыӀагъэм цӀэ фишӀыгъ: «Оры Ел Рои, Тхьэу сыкъэзылъэгъурэр!»

Сыда пӀомэ Хэгъар къыӀуагъ: «Джыдэдэм сэ сыкъэзылъэгъурэр слъэгъугъэ»[*].

14Ащ пае а псынэкӀэчъым Бэр Лахъай Рои раӀо[*].

Ар зыдэщыӀэр Къадэшрэ Бэрэдрэ азыфагу.

15Хэгъар Ибрам шъао къыфилъфыгъ; Ибрам ыкъоу Хэгъар къылъфыгъэм Исмахьил фиусыгъ. 16Хэгъар шъао къызыфелъфым, Ибрам илъэс тӀокӀиплӀырэ хырэ ыныбжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Ибрам Ибрахьим зэрэхъугъэр

1Ибрам илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэм итэу Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Ел Шадай Сэры, ащ къикӀырэр: ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр. Сапашъхьэ щыпсэу, мыхъун зи къызыхэмыгъаф. 2Ӏуагъэ къыбдэсшӀынышъ, лӀэужыбэ къыостыщт».

3Ибрам чӀыгум бгъэгукӀэ зыридзыхыгъ, Тхьэм къыӀуагъ: 4«Сэ джы Ӏуагъэ къыбдэсэшӀы. О цӀыф лъэпкъыбэмэ ятэпӀашъэ ухъущт. 5Ащ нахьыбэри Ибрам[*] пцӀэжьыщтэп, ау Ибрахьим пцӀэщт, сыда пӀомэ Сэ лъэпкъыбэмэ ятэу о усшӀыщт[+]. 6О уилӀакъо бэдэдэ Сэ сшӀыщт: цӀыф лъэпкъхэри о къыптезгъэкӀыщтых, пачъыхьэхэри къыптекӀыщтых! 7Сэррэ оррэ, о къыптекӀыгъэхэу къыпкӀэлъыкӀощт лӀэужхэми, зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу, мыкӀодыжьын Ӏуагъэ къыжъудэсшӀыщт: ори о къыптекӀыщтхэми Сэ шъуи Тхьэу сыщытыщт. 8Ори о къыптекӀыщтхэми зэкӀэ КъэнаӀан хэгъэгоу хымэу о узыщыпсэурэр егъэшӀэрэм шъо шъуиенэу къышъостыщт; ахэми я Тхьэу сыщытыщт».

9Тхьэм Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «Ау ори СиӀуагъэ гъэцакӀэ, джащ фэдэу уауж о къыптекӀыщтхэми, зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу. 10Сэ Ӏуагъэ къыжъудэсшӀыгъэшъ, зэкӀэ къыптекӀыщтхэм ар арэгъэцакӀ: зэкӀэ хъулъфыгъэу шъуиӀэр сунэт шъушӀын фае. 11Сэррэ шъоррэ Ӏуагъэу тазыфагу илъым итамыгъэу пышъуупкӀ шъупкъышъол ыпакӀэ[*]. 12Зы лӀэужым къикӀэу адрэм кӀоу сыдрэ сабыеу, унэӀут хъулъфыгъэу унэм къыщыхъугъэри, о къыптемыкӀыгъэу, нэмыкӀ лъэпкъым тыжьынкӀэ щышъущэфыгъэри, сунэт шӀыгъэ орэхъу, къызыхъугъэм мэфий тешӀагъэу. 13О уиунэ къихъухьагъэри, о пхэмыкӀыгъэу, уитыжьынкӀэ пщэфыгъэри сунэт шӀыгъэ орэхъух: унэм къихъухьагъэри, пщэфыгъэри ары. Джаущтэу мыкӀодыжьын Ӏуагъэу Сэррэ шъоррэ тазыфагу дэлъым итамыгъэ пкъышъолым телъ хъущт. 14Сунэт амышӀыгъэ хъулъфыгъэу, зиукӀытэпӀэ ӀэпакӀэ памыупкӀыгъэр зыщыщ лъэпкъым хэкӀодыкӀыщт, СиӀуагъэ зэриукъуагъэм пае».


Сарай Сарэ зэрэхъугъэр

15Тхьэм Ибрахьимэ джыри къыриӀуагъ: «Уишъуз ащ нахьыбэрэ Сарай епӀожьыщтэп, ащ ыцӀэщтыр Сарэ[*].

16Ащ Сэ сынэшӀу щысфэнышъ, ащ къыхэкӀыгъэу о шъао къыостыщт. Сэ ащ сынэшӀу щысфэнышъ, ащ къытекӀыщтых цӀыф лъэпкъхэр, цӀыф лъэпкъмэ япачъыхьэхэри ащ къытекӀыщтых».

17Ибрахьимэ бгъэгукӀэ зыридзыхыгъ, ау щхыпцӀи, ежь ежьырэу зэриӀожьыгъ: «Илъэсишъэ зыныбжьым сабый къыфэхъунэуи? Илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ зыныбжь Сарэ сабый къылъфынэуи?» 18Ибрахьимэ Тхьэм риӀуагъ: «Исмахьилэ псэоу, ащ унэшӀу къыщыфэми екъу!»

19Тхьэм къыӀуагъ: «Хьау, уишъузэу Сарэ шъао къыпфилъфыщт, о ащ Исхьакъ[*] цӀэу фэуусыщт; мыкӀодыжьын зэзэгъыныгъэ Сэ ащи, ащ текӀыщтхэми адэсшӀыщт. 20ИсмахьилэкӀи о уилъэӀу Сэ зэхэсхыгъэ: мары Сэ ащ сынэшӀу щысфэщт, быныбэ къытезгъэкӀынышъ, инэу инэу згъэбэгъощт; пщы пшӀыкӀутӀумэ ар ятэщт; Сэ ащ цӀыф лъэпкъышхо къытезгъэкӀыщт. 21Ау Ӏуагъэр зыдэсшӀыщтыр – илъэс зытешӀэкӀэ, мы охътэ дэдэм, Сарэ къыпфилъфыщт Исхьакъ ары». 22Джаущтэу Ибрахьимэ къыриӀуи, Тхьэр ӀукӀыжьыгъ.

23ЕтӀанэ Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьили, зэкӀэ иунэ къихъухьагъэхэми, зэкӀэ итыжьынкӀэ ыщэфыгъэхэми, зэкӀэ иунэ хъулъфыгъэу исымэ яукӀытапӀэмэ апакӀэхэр пиупкӀыгъэх. Тхьэм къыриӀуагъэр зэкӀэ ащ ыгъэцэкӀагъ. 24Ибрахьимэ сунэт зашӀым, илъэс тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэ ыныбжьыгъ. 25Исмахьилэ, ащ ыкъо, сунэт зашӀым, илъэс пшӀыкӀущ ыныбжьыгъ. 26А зы мафэм Ибрахьими ащ ыкъоу Исмахьили сунэт ашӀыгъэх. 27Ащ игъусэхэу зэкӀэ хъулъфыгъэу иунэ исыгъэхэр, унэм къихъухьагъэхэри, хымэ лъэпкъымэ тыжьынкӀэ къащащэфыгъэ цӀыфхэри сунэт ашӀыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Тхьэр Ибрахьимэ дэжь къызэреблэгъагъэр

1Зиусхьаныр Мамрэ чъыгэялъэм дэжь Ибрахьимэ къыщыфэлъэгъуагъ – мафэр анахь зыщыжъоркъэу, щэтырым ичӀэхьапӀэ дэжь ар зыщэсым. 2Ибрахьимэ ынапӀэхэр къыӀэтхи зэплъэм, хъулъфыгъищ пэчӀынатӀэу ылъэгъугъ. Ахэмэ апэгъочъи, чӀыгум нэсэу шъхьащэ афишӀи, 3къыӀуагъ: «Сизиусхьан, нэшӀукӀэ укъысэплъымэ, уиӀумэт уемыбгъукӀу. 4Псы тӀэкӀу къышъуфахьынышъ, шъулъакъохэр шъутхьакӀыных; мы чъыгым ычӀэгъ зыщыжъугъэпсэфын. 5Сэ шъушхын къэсхьын, кӀуачӀэ шъушӀынышъ, шъуигъогу шъутехьажьын – шъуиӀумэт шъукъеолӀагъэмэ». Ахэмэ къаӀуагъ: «Дэгъу, зэрэпӀорэм фэдэу шӀы»[+].

6Ибрахьимэ псынкӀэу Сарэ дэжь щэтырым чӀэлъади, риӀуагъ: «Анахь хьаджыгъэ дэгъум щыщэу шэпхъищ[*] псынкӀэу пшэри, хьалыгъу мыкӀу мыпш гъажъэ». 7Ибрахьимэ Ӏэхъогъум чъагъэ, шкӀэ пщэр дэгъу, ыл шъабэу къахихи, унэӀутым ритыгъ псынкӀэу къыгъэхьазырынэу. 8Ибрахьимэ щхыури, щэри, шкӀэлыри хьакӀэмэ апашъхьэ ригъэуцуагъэх. Ахэр ошхэфэ, ежь чъыг чӀэгъым чӀэтэу яжагъ.

9ЕтӀанэ ахэр къеупчӀыгъэх: «Тыдэ щыӀа уишъузэу Сарэ?» Ащ джэуап къытыжьыгъ: «Мары, щэтырым чӀэс». 10Арыти Зиусхьаным къыӀуагъ: «КъэкӀорэ илъэсым, шӀокӀ имыӀэу, мыщ фэдэ уахътэм уадэжь къэзгъэзэжьыщт, джащыгъум уишъузэу Сарэ шъао къыфэхъущт».

Ащ ыкӀыбыкӀэ щыӀэ щэтырым дэжь щытэу Сарэ къэдаӀощтыгъэ[+]. 11Ибрахьими Сари жъы хъугъагъэх, Сарэ бзылъфыгъэ хабзэр къыхэфэжьыщтыгъэп. 12Сарэ щхыгъэ, ыгукӀи зэриӀожьыгъ: «Сэ жъы сыхъугъах, сизиусхьани жъы хъугъэ, сэра джыри ащ фэдэ тхъагъо ащ хэзгъотэжьыщтыр?»[+]

13Зиусхьаным Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «„Жъы сыхъугъэу, шъыпкъэмкӀэ, сабый къысфэхъун ылъэкӀына?“ – ыӀуи, сыда Сарэ зыкӀэщхыгъэр? 14Зиусхьаным фызэшӀомыкӀын горэ щыӀа? Згъэнэфэгъэ уахътэм, къэкӀорэ илъэсым, Сэ уадэжь къэзгъэзэжьыщт, Сари шъэожъые иӀэщт»[+]. 15Сарэ къэщынагъэу пцӀы къыусыгъ: «Сэ сыщхыгъэп». Ау Ащ къыриӀуагъ: «Хьау, о укъэщхыгъ».


Сэдом фэгъэхьыгъэу Ибрахьимэ Тхьэм зэрелъэӀугъэр

16ХьакӀэхэр ягъогу лъагъэкӀотэнэу къэтэджыжьхи, Сэдом ылъэныкъокӀэ кӀэим дэплъагъэх. Ибрахьимэ ыгъэкӀотэжьынхэу ахэмэ адежьагъ. 17Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сэ сигухэлъхэр Ибрахьимэ шӀосыушъэфына? 18ЦӀыф лъэпкъ ин, лъэпкъ кӀочӀэшхор Ибрахьимэ текӀыщт шъыпкъ ыкӀи ащ ихьатыркӀэ чӀыгум тет лъэпкъ пстэуми Тхьэм ынэшӀу ащифэщт[+]. 19Ащ пай Сэ ар къазкӀыхэсхыгъэри – ежь исабыйхэми, зэкӀэ текӀыщтхэми зэфагъэрэ шъыпкъагъэрэ алэжьэу, Зиусхьаным игъогу рыкӀонхэу унашъо афишӀыныр ары. Джащыгъум Сэ, Зиусхьаным, Ибрахьимэ пае къэсӀуагъэр зэкӀэ згъэцэкӀэжьыщт».

20ЕтӀани Зиусхьаным къыӀуагъ: «Сэдомрэ Ӏаморэрэ зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэр ины, ахэмэ япсэкӀодшӀагъи ин дэд[+]. 21Сехынышъ, ахэр зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэу къыслъыӀэсырэм фэдэу лажьэ яӀэмэ сыкъеплъыщт. Аущтэу щымытми, сэ къэсшӀэщт».

22ЛӀыхэр ащ ӀукӀыжьхи, Сэдом кӀуагъэх, ау Ибрахьимэ ыпашъхьэ Тхьэр къинагъ. 23Ащ къекӀуалӀи, Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Адэ джы О зэфагъэ зиӀэр бзэджашӀэм игъусэу бгъэкӀодыщта? 24Зэфагъэ иӀэу мы къалэм нэбгырэ шъэныкъо дэсынкӀи мэхъуба? Зэфагъэ зиӀэ нэбгырэ шъэныкъомэ яхьатыркӀэ фэмыгъэгъоу, мы чӀыпӀэр бгъэкӀодыщта? 25Ащ фэдэ хъун ылъэкӀынэп! Ащ фэдэ О пшӀэнэп! Зэфагъэ зиӀэр бзэджашӀэм дэбгъэкӀодынэп, бзэджашӀэм къыщышӀырэр зэфагъэ зиӀэм къехъулӀэнэп! Ащ фэдэ хъун ылъэкӀынэп! ЗэкӀэ чӀыгум и ХьыкумышӀэ мызафэу зекӀонэуи?»[+] 26Зиусхьаным къыӀуагъ: «Къалэу Сэдом зэфагъэ иӀэу нэбгырэ шъэныкъо Сэ къыдэзгъуатэмэ, ащыгъум ахэмэ яхьатыркӀэ Сэ а къалэр сымыгъэкӀодэу къэзгъэнэжьыщт».

27Ибрахьимэ джыри къыӀуагъ: «Мары сэ, сысап ыкӀи сыяжь, ау Зиусхьаным сыдэгущыӀэнэу гу тесшӀыхьагъ: 28зэфагъэ зиӀэр нэбгырэ шъэныкъом нэсынкӀэ нэбгыритф щыкӀэнкӀи мэхъу, адэ а тфэу щыкӀэщтым пае О зэрэкъалэу бгъэкӀодыщта?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЗгъэкӀодыщтэп, нэбгырэ тӀокӀитӀурэ тфырэ ащ къыдэзгъуатэмэ».

29Ибрахьимэ игущыӀэ къыпидзэжьыгъ: «Адэ ащ тӀокӀитӀу къыдэкӀымэ?» Тхьэм къыӀуагъ: «ТӀокӀитӀумэ яхьатыркӀи ар сшӀэщтэп». 30Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаныр орэмыгубж къэсӀощтым пае: ащ нэбгырэ щэкӀ дэбгъотэнкӀи мэхъуба?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «Зэфагъэ иӀэу нэбгырэ щэкӀ дэзгъуатэми, ар згъэкӀодыщтэп».

31Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным сеупчӀынэу сэ гу тесшӀыхьагъ: адэ нэбгырэ тӀокӀ нахь къыдэмыкӀымэ?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ТӀокӀым ихьатыркӀи згъэкӀодыщтэп».

32Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Зиусхьаныр орэмыгубж – джыри зы упчӀ: адэ ащ нэбгырипшӀ нахь къыдэмыкӀымэ?» Зиусхьаным къыӀуагъ: «ПшӀым ихьатыркӀи згъэкӀодыщтэп». 33Зиусхьаным къыӀощтыр къызеухым ӀукӀыжьыгъ, ежь Ибрахьимэ ядэжь къыгъэзэжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Сэдомрэ Ӏаморэрэ якӀодыкӀ

1МэлэӀичитӀу пчыхьэм ехъулӀэу Сэдом къэкӀуагъ. Къэлэ къэлапчъэм Лотэ Ӏусыгъ. ГъогурыкӀохэр зелъэгъухэм, ар апэгъокӀынэу къэтэджыгъ, чӀыгум нэсэу шъхьащэ афишӀи, 2къыӀуагъ:

«Сизиусхьанхэр! ШъуиӀумэт иунэ шъукъеблагъ, чэщыр щишъухын, шъулъакъохэри шъутхьакӀынхэшъ, пчэдыжьым шъуигъогу шъутехьажьын». Ау ахэмэ къаӀуагъ: «Хьау, тэ урамым чэщыр щитхыщт».

3Ау лъэшэу ялъэӀугъэти, къезэгъыгъэх. Лотэ ахэр иунэ къыщагъэх, ешхэ ешъо афишӀыгъ, хьалыгъу мыкӀу мыпш афигъажъи, ыгъэшхагъэх. 4Ахэр чъыенхэу гъолъыжьыгъо имыфэхэзэ, къэлэдэсхэм – ныбжьыкӀэм къыщегъэжьагъэу анахьыжъым нэс зэкӀэ хъулъфыгъэу Сэдом дэсымэ – Лотэ иунэ бгъу пстэумкӀи къауцухьагъ. 5Лотэ къыращи, къыраӀуагъ: «Тыдэ щыӀэх чэщым щыӀэнхэу о къыпфэкӀогъэ лӀыхэр? Къытфищых ахэр, тэ ахэмэ емыкӀу ятхыщт»[+].

6Лотэ пчъэшъхьаӀум къытеуцуагъ, ыкӀыбыкӀэ пчъэр зэфишӀи, 7къариӀуагъ: «Скъошыхэр, сышъолъэӀу, бзэджагъэ шъумышӀэ. 8Мары хъулъфыгъэ зымышӀагъэ пхъуитӀу сиӀ; ахэр сэ къышъуфисщынхэшъ, шъузыфаер яшъушӀ; ау мы цӀыфмэ зи яшъумыӀу, къысщыгугъхэу сиунэ къихьагъэмэ зи яшъумышӀ!»

9Ау ахэмэ къаӀуагъ: «Моу ӀукӀ! Хымэ цӀыфэу мыщ къэкӀуагъэм джы тэщ пае хьыкум ышӀынэу ары! Ахэмэ ятшӀэщтгъагъэм нахь Ӏаеу джы о тыкъыбдэзекӀощт». Лотэ лъэшэу къыжэхахьэхэзэ, пчъэр хаутынэу къекӀолӀагъэх. 10Ау хьакӀэмэ Лотэ унэм ращэжьи, пчъэр къырагъэтыжьыгъ. 11Унэпчъэ ихьапӀэм Ӏут цӀыфхэр, ини цӀыкӀуи, амылъэгъушъунэу къашӀыгъэх, ащ къыхэкӀэу пчъэ ихьапӀэм сыд фэдизрэ лъыхъугъэхэми, ахэмэ ар къагъотын алъэкӀыгъэп[+].

12ХьакӀэмэ Лотэ къыраӀуагъ: «Хэта мы къалэм джыри щыуиӀэр? Махълъэ, пкъохэр, ппхъухэр е нэмыкӀ горэхэр? ЗэкӀэ мы къалэм дэщ. 13Мы къалэр тэ дгъэкӀодыщт: мыщ дэсхэр зыгъэмысэрэ тхьаусыхэ макъэу Зиусхьаным лъыӀэсыгъэр ины дэдэти, къалэр дгъэкӀодынэу Зиусхьаным тыкъигъэкӀуагъ».

14Лотэ къикӀи, имахълъэхэу, ыпхъухэр зыщэщтхэм ариӀуагъ: «ПсынкӀэу мы къалэм шъудэкӀ! Зиусхьаным ар джыдэдэм ыгъэкӀодыщт». Ау ар мэсэмэркъэоу махълъэмэ къашӀошӀыгъ.

15Нэф къэшъ зэхъум, мэлэӀичмэ Лотэ агъэгуӀэу аублагъ: «ПсынкӀэ, уишъузрэ ппхъуитӀурэ дэщых! Армырмэ къалэр зыдгъэпщынэжькӀэ, ори удэкӀодэщт!»

16Ау ащ кӀыхьэ лыхьэ зырегъэшӀыти, мэлэӀичмэ, Зиусхьаным Лотэ гукӀэгъоу къыфишӀырэм ихьатыркӀэ, Лоти ащ ишъузи, ыпхъуитӀуи аӀэхэр къаубытхи, къалэм къыдащыгъэх. 17Къалэм дэкӀыгъахэхэу, ахэмэ ащыщ горэм Лотэ риӀуагъ: «Ппсэ къэухъумэжь! УкъызэмыплъэкӀ, кӀэйми укъыщымыуцу, къушъхьэм екӀужь, армырмэ ухэкӀодэщт!» 18Ау Лотэ ахэмэ къариӀуагъ: «Хьау, си Зиусхьан! 19О уиӀумэт унэшӀу къыщыпфагъ, ин дэд гукӀэгъоу къысфэпшӀыгъэри: псэоу сыкъэбгъэнэжьыгъ! Ау сэ къушъхьэм сынэсын слъэкӀыщтэп – тхьамыкӀагъор къыскӀэхьанышъ, сыхэкӀодэщт. 20Мары мо къалэр нахь благъ, ащ унэсын плъэкӀыщт, ар цӀыкӀушъ. Ащ сычъэщт, – ар цӀыкӀу, ащ сынэсынышъ, псэоу сыкъэнэжьыщт».

21«Дэгъу, – ыӀуагъ мэлэӀичым, – а уилъэӀуи къыпфэсшӀэщт: о зыфэпӀорэ къалэр згъэкӀодыщтэп. 22Ау зыгъэпсынкӀ, ащ о унэмысэу, Сэ сиӀоф езгъэжьэн слъэкӀыщтэп».

Ащ къыхэкӀэу ары къалэм ЦэуӀар[*] зыкӀыфаусыгъэр.

23Лотэ ЦэуӀар къызэсым, тыгъэм чӀыгум зыкъытыриӀэтыкӀыгъагъ. 24ЕтӀанэ Зиусхьаным Сэдомрэ Ӏаморэрэ, ощхым фэдэу тхъомзашхъорэ машӀорэ Зиусхьаным ыдэжь ошъогум къикӀэу къатырикӀагъ[+]. 25А къэлитӀури, кӀэйри, а къалэхэм адэсхэри, чӀым къытекӀэхэри зэкӀэ ыгъэкӀодыгъэх. 26Ау Лотэ ишъуз зэплъэкӀыгъэти, щыгъу пкъэоу чъыгъэ.

27Ибрахьимэ пчэдыжьым жьэу къэтэджи, Зиусхьаным ыпашъхьэ зыщитыгъэ чӀыпӀэм къэкӀуагъ. 28Сэдомрэ Ӏаморэрэ ялъэныкъуи кӀэйри къызеплъыхьэхэм, ылъэгъугъ: хьакум Ӏугъор къызэрикӀэу, чӀыгум Ӏугъор къытекӀы.

29Джаущтэу кӀэим дэт къалэхэр ыгъэкӀодхэзэ, Тхьэр Ибрахьимэ егупшысагъ, Лоти зыдэсыгъэ къалэхэр зыгъэкӀодыгъэ тхьамыкӀагъом къыӀэкӀихыжьыгъ.


Лотрэ ыпхъухэмрэ

30Лотэ ЦэуӀар къыдэкӀыжьи, ыпхъуитӀуи игъусэу къушъхьэм щыпсэухэу рагъэжьагъ. ЦэуӀар дэсынкӀэ ар щынэщтыгъэ. Ыпхъухэр игъусэу ар гъочӀэгъым чӀэсыгъ. 31Зэгорэм ыпхъу нахьыжъ нахьыкӀэм риӀуагъ: «Тятэ жъы мэхъу, тыдэкӀи чӀыгум зэрэщыхабзэу, тэ къыдгохьан цӀыф чӀыгум тетыжьэп. 32Арышъ, тятэ санэ едгъэшъонышъ, ащ тыголъыщт, тятэми зытекӀыщтхэр, тилӀакъо мыкӀодынэу».

33А чэщым ахэмэ ятэ санэ рагъашъуи, пхъу нахьыжъыр ихьи, ятэ къыголъыгъ, къехъулӀагъэр зылӀэужыгъор ятэ къышӀагъэп – ар къызыгъолъыгъэри зытэджыжьыгъэри. 34КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пхъу нахьыжъым нахьыкӀэм риӀуагъ: «Мары сэ тыгъосчэщ тятэ сыголъыгъ; мы чэщыми санэ едгъэшъонышъ, ори ихьи, ащ къыголъ; тятэми зыхэкӀыщтхэр, тилӀакъо мыкӀодынэу». 35А чэщыми ятэ санэ рагъэшъуагъ: пхъу нахьыкӀэр ихьи, ащ къыголъыгъ, ау къехъулӀагъэр зылӀэужыгъор ятэ къышӀагъэп – ар къызыгъолъыгъэри, зытэджыжьыгъэри. 36Джаущтэу Лотэ ыпхъуитӀуи ятэкӀэ лъэрымыхь хъугъэх.

37Нахьыжъым шъао къыфэхъуи, ащ Моаб фиусыгъ. Ар непэрэ Моаб цӀыфхэм ят. 38Джащ фэдэу нахьыкӀэми шъао къыфэхъугъ, ащ цӀэ фиусыгъ: Бэн Ӏами. Джы къызнэсыгъэми ар непэрэ Ӏамон цӀыфхэм ят.

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Ибрахьимэ Абимэлэх дэжь зэрэщыӀагъэр

1Ибрахьимэ а чӀыпӀэм икӀыгъ, къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым кӀуи, Кадесрэ Шуррэ азыфагу дэтӀысхьагъ; нэужым Гъэрар къэкӀуагъэу дэсыгъ. 2Ишъузэу Сарэ Ибрахьимэ шыпхъукӀэ еджэщтыгъэ. Гъэрар ипачъыхьэу Абимэлэх къыгъакӀохи, Сарэ ыдэжь аригъэщагъ[+].

3Ау чэщым Тхьэр пкӀыхьапӀэкӀэ Абимэлэх къыфакӀуи, къыриӀуагъ: «Мы бзылъфыгъэр шъузкӀэ зэрэпштагъэм пае улӀэщт, сыда пӀомэ ащ лӀы иӀ». 4Абимэлэх бзылъфыгъэм нэсыгъагъэпти, къыӀуагъ: «Зиусхьан! Адэ лажьэ зимыӀэ цӀыфхэр О бгъэкӀодыщтха? 5А цӀыфым сэ къысиӀуагъи ар ышыпхъоу! Бзылъфыгъэми а дэдэр къысиӀуагъ: „Ар сэ сшы“. Сыгу тхьэгъэпцӀыгъэ имылъэу, сӀэхэри къабзэхэу, сэ аущтэу сызекӀуагъ». 6ПкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэм ащ къыриӀуагъ: «Сэри сэшӀэ угу тхьэгъэпцӀыгъэ имылъэу ар о зэрэпшӀагъэр, джащ пае сапашъхьэ псэкӀод щыозгъэшӀагъэп – ащ унэзгъэсыгъэп. 7Джы лӀым ишъуз етыжь, ар тхьэлӀыкӀу, ощ пае Тхьэм елъэӀунышъ, о псэоу укъэнэжьыщт. Ау емытыжьмэ, зэгъашӀэ, ори уилӀакъуи зэкӀэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ шъулӀэщт»[+].

8Пчэдыжьым жьэу Абимэлэх зэкӀэ иӀумэтхэр къыугъойхи, а гущыӀэхэр къафиӀотэжьыгъэх – цӀыфхэри лъэшэу щтагъэх. 9Абимэлэх Ибрахьимэ къаригъащи, егыигъ: «Сыда о къытэпшӀагъэр? Сэри сипачъыхьагъуи псэкӀодышхо тэмыгъашӀэ мыхъунэу, сыд мыхъуна къыосшӀагъэр? Аущтэу ашӀырэп! ЗэрымызекӀохэ хабзэу укъыздэзекӀуагъ». 10Абимэлэх Ибрахьимэ еупчӀыгъ: «Сыда аущтэу зыкӀэпшӀагъэр?»

11Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мы чӀыпӀэм Тхьэм ищынагъо щыряӀэпышъ, сишъуз пае саукӀыщт сӀуи, сегупшысагъ. 12ЕтӀани сэ ар сшыпхъу шъыпкъ; ар сятэ ыпхъу, ау сянэ ыпхъоу щытэп; сишъузэу хъугъэ. 13Сятэ иунэ сырищи, къэскӀухьэзэ сыпсэунэу Тхьэм сызырещажьэм, сэ ащ есӀогъагъ: „ГукӀэгъу къысфэшӀ, тыдэ тыкӀуагъэми, сэ усшыпхъоу яӀу“».

14Абимэлэх мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри Ибрахьимэ къыритыгъэх, Сари къыӀэкӀигъэхьажьыгъ. 15Абимэлэх къыриӀуагъ: «Мары, сичӀыгу уапашъхьэ илъ: узыфаем щыпсэу».

16Сарэ къыриӀуагъ: «Мары, пшы тыжьын ахъщэ мин къесэты. Ащ узхэт цӀыфхэм апашъхьэкӀэ уигукъао ыпщыныжьыщт, унапи ыукъэбзыжьыщт». 17ЕтӀанэ Ибрахьимэ Тхьэм елъэӀугъэти, Тхьэм Абимэлэхи, ащ ишъузи, иунэӀут бзылъфыгъэхэри ыгъэхъужьыгъэх, нахьыпэ фэдэу, сабыйхэри къафэхъунхэ алъэкӀынэу[+]. 18Ащ ыпэкӀэ Зиусхьаным Абимэлэх иунэ зэкӀэ ис бзылъфыгъэхэм сабый амыгъотынэу ышӀыгъагъ Ибрахьимэ ишъузэу Сарэ ыпкъ къикӀыкӀэ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Исхьакъ икъэхъукӀ

1КъызэриӀуагъэу, Зиусхьаныр Сарэ нэшӀукӀэ къеплъыгъ; къызэригъэгугъагъэр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. 2Сарэ ышъо сабый хафи, Тхьэм къыриӀогъэгъэ уахътэм тефэу, Ибрахьимэ ижъыгъом шъао къыфилъфыгъ. 3Ибрахьимэ ыкъоу къыфэхъугъакӀэм, Сарэ шъаоу къыфилъфыгъэм, Исхьакъ фиусыгъ[+].

4Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъагъэм тетэу, ар яенэрэ мафэм сунэт ышӀыгъ[+]. 5Исхьакъ къызыфэхъум, Ибрахьимэ илъэсишъэ ыныбжьыгъ.

6Сарэ къыӀуагъ: «Тхьэм къысишӀагъэр щхэны: хэт сикъэбар зэхихми, ар щхыщт». 7ЕтӀани къыӀуагъ:

«Хэт Ибрахьимэ къыриӀоныя Сарэ сабый быдз ригъэшъонэу? Ау мары, ащ ижъыгъом сэ шъао къысфэхъугъ».

8Сабыир ины хъуи, быдзым пагъэзыжьыгъ, Исхьакъ быдзым зыпагъэзыжьыгъэ мафэм Ибрахьимэ ешхэ ешъошхо ышӀыгъ.


Тхьэм Исмахьилэ къызэриухъумагъэр

9ЕтӀанэ Мысырым щыщ Хэгъарэ Ибрахьимэ къыфилъфыгъэ шъэожъыер Исхьакъ[*] дэджэгоу зелъэгъум,[+] 10Сарэ Ибрахьимэ риӀуагъ: «Мы унэӀут бзылъфыгъэри ыкъуи унэм ифых, сыда пӀомэ унэӀут бзылъфыгъэм ыкъо, сэ скъоу Исхьакъ фэдэу, тэ тауж тикӀэн ӀукӀэжьын фитэп»[+]. 11Ыкъо фэгъэхьыгъэу зэхихыгъэ гущыӀэхэр Ибрахьимэ ыгу къыхэуагъэх. 12Ау Тхьэм Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «КӀэлэхъумрэ унэӀут бзылъфыгъэмрэ апае угу хэмыгъэкӀ. Сарэ къыуиӀорэм едэӀу, сыда пӀомэ Исхьакъ текӀыщтхэр арых о уибынкӀэ зэджэщтхэр[+]. 13УнэӀут бзылъфыгъэм ыкъуи Сэ цӀыф лъэпкъ тезгъэкӀыщт, сыда пӀомэ ари о пхэкӀыгъ».

14Ибрахьимэ пчэдыжьым гъомлапхъэрэ псы нэтырэ Хэгъарэ ритыхи, ытамэ ахэр тырилъхьэхи, кӀэлэхъури игъусэу ытӀупщыгъ. Хэгъарэ ежьи, БэрщэбаӀ ишъоф нэкӀ щыгъощагъ.

15Нэтым псэу итыр зеухым, кӀэлэхъур кондэ чӀэгъ горэм чӀилъхьагъ. 16Ежь ӀукӀи, мычыжьэу, щэбзэщэ тӀупщыгъэр зынэсыщтым фэдизэу, тӀысыгъэ, сыда пӀомэ егупшысэщтыгъэ: «КӀэлэхъур зэрэлӀэрэр слъэгъун слъэкӀыщтэп». КӀэлэхъум пэчӀынатӀэу тӀысыгъэу, ар ымакъэ Ӏэтыгъэу гъыщтыгъэ.

17Ау Тхьэм кӀэлэхъум ымакъэ къызэхихыгъэти, Тхьэм имэлэӀич уашъом къиджыкӀи, Хэгъарэ къыриӀуагъ: «Сыда къыохъулӀагъэр, Хэгъар? Умыщын! КӀэлэхъоу къэбгъэнагъэм ымакъэ Тхьэм къызэхихыгъ. 18Къэтэдж, кӀэлэхъур къэӀэти, гъэрэхьат, зыкъегъэшӀэжь! Сэ ащ цӀыф лъэпкъышхо тезгъэкӀыщт». 19ЕтӀанэ Тхьэм ащ ынэхэр къызэтрихыгъэхэти, псы итэу псынэ Хэгъарэ ылъэгъугъ. Ащ екӀуалӀи, нэтым псы изы къышӀи, кӀэлэхъур псы ригъэшъуагъ.

20Тхьэр кӀэлэхъум кӀыгъугъ. Ащ хэхъуагъ, шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ, щэбзэгъао хъугъэ. 21Ар Паран шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ; шъуз фэхъущтыр янэ Мысыр хэгъэгум къыфырищыгъагъ[+].


Ибрахьимэ Абимэлэх зэзэгъыныгъэ зэрэдишӀыгъэр

22А уахътэм тефэу, Абимэлэх идзэпащэу Пихъол кӀыгъоу къакӀуи, Ибрахьимэ къыриӀуагъ: «О сыд пшӀагъэми, Тхьэр сыдигъуи уигъус. 23Джы Тхьэм ыпашъхьэ тхьэлъанэ къыщысфэшӀ, сэри, сэ скъуи, скъо ыкъуи уиягъэ къытэмыгъэкӀынэу, сэ гукӀэгъу къызэрэпфэсшӀыгъэм фэдэу, сэри чӀыгоу о узщыхымэми гукӀэгъу къытфэпшӀынэу». 24Ибрахьимэ тхьэлъанэ ышӀыгъ.

25ЕтӀанэ Абимэлэх ицӀыфмэ псынэр зэрэтырахыгъэм пае етхьаусыхылӀагъ. 26Ежь Абимэлэх къыӀуагъ:

«Ар зышӀагъэр сшӀэрэп, ори къысэпӀуагъэп, непэ къызнэсыгъэм ар зэхэсхыгъэп».

27Арыти Ибрахьимэ мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри Абимэлэх ритыхи, Ӏуагъэ дишӀыгъ. 28Шъынэбзэу блы шъхьафэу ыгъэуцугъэти, 29Абимэлэх къеупчӀыгъ: «Сыда мы шъынэбзиблыр шъхьафы зыкӀэпшӀыгъэр?» 30Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мы шъынэбзиблыр сэ сшъхьэкӀэ къыосэтых, мы псынэр сэ зэрэстӀыгъэм ишыхьат хъунхэу сӀыхых». 31Тхьэлъанэ зыщызэдашӀыгъагъэм къыщегъэжьагъэу а чӀыпӀэм БэрщэбаӀкӀэ[*] еджэх[+].

32БэрщэбаӀ Ӏуагъэ Ибрахьимэ щыдишӀи, Абимэлэхрэ идзэпащэу Пихъолрэ Фылист хэгъэгум къагъэзэжьыгъ. 33БэрщэбаӀ дэжь тамарискэ чъыг цӀыкӀу Ибрахьимэ щигъэтӀыси, Зиусхьанэу Тхьэу МыкӀодыжьыщтым[*] а чӀыпӀэм щелъэӀугъ. 34Ащ ыуж Ибрахьимэ Фылист хэгъэгум джыри бэрэ щыпсэугъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Тхьэм Ибрахьимэ зэриушэтыгъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж Тхьэм Ибрахьимэ ыушэтыгъ. «Ибрахьим!» – къыриӀуагъ ащ Тхьэм. «СыкъэдаӀо!» – къыӀуагъ Ибрахьимэ[+]. 2Тхьэм къыӀуагъ: «Пкъо зыкӀыгъэгъуи, шӀу плъэгъурэ пкъо закъоу Исхьакъ, Морый чӀыгум кӀо, джащ ит къушъхьэмэ ащыщэу Сэ къыозгъэлъэгъущтым пкъо къурмэнгъэст щышӀ».

3Ибрахьимэ пчэдыжьым жьэу къэтэджи, ищыд ыгъэхьазырыгъ, иунэӀутхэм ащыщэу нэбгыритӀурэ ыкъоу Исхьакърэ зэригъэгъусэхи, къурмэнгъэстым пае машӀор зэришӀыщт пхъэхэри ыкъутэхи, Тхьэм зыфиӀогъэ чӀыпӀэм ежьагъ. 4Ящэнэрэ мафэм Ибрахьимэ а чӀыпӀэр чыжьэкӀэ ылъэгъугъ. 5Арыти Ибрахьимэ иунэӀутитӀумэ ариӀуагъ: «Мыщ шъо шъущытыгу, щыдым шъуфэсакъ. Тэ, сэррэ скъорэ тыкӀонышъ, Тхьэм шъхьащэ фэтшӀын, етӀанэ шъуадэжь къэдгъэзэжьыщт».

6Пхъэу къурмэнгъэстыр зэришӀыщтыр ыкъоу Исхьакъ ыплӀэӀу рилъхьагъ, шъэжъыемрэ машӀомрэ ышти, тӀури зэдэкӀуагъэх. 7Исхьакъ Ибрахьимэ риӀуагъ: «Тат!» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сыд, сикӀал?» Ыкъо къыӀуагъ: «Мары машӀори пхъэхэри, тыдэ щыӀа адэ къурмэнгъэст тшӀыщт шъынэр?» 8Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Тхьэм Ежь къыгъотыщт къурмэнгъэст тшӀыщтыр, сишъау». ТӀуми зэкӀыгъоу апэ рагъэхъугъ. Джаущтэу ахэр зэгъусэу кӀощтыгъэх.

9Тхьэм чӀыпӀэу Ибрахьимэ къыригъэлъэгъугъэм зынэсхэм, Ибрахьимэ ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпсыгъ, пхъэхэри тырилъхьагъэх, ыкъоу Исхьакъ зэкӀоцӀипхи, къурмэншӀыпӀэм пхъэмэ акӀыӀу ышӀыгъ. 10Ибрахьимэ ыкъо шӀуибзынэу шъэжъыер тырищэягъ. 11Ау Зиусхьаным имэлэӀич уашъом ымакъэ къиӀукӀэу, къеджагъ: «Ибрахьим! Ибрахьим!» Ибрахьимэ къыӀуагъ: «Мары сэ!» 12Зиусхьаным имэлэӀич къыӀуагъ: «КӀэлэхъум пӀэ темыщай, ащ зи емышӀ! Джы Сэ сэшӀэ о Тхьэм узэрэщыщынэри, сыда пӀомэ Сэщ пае о пкъо, пкъо закъо ушъхьасыжьыгъэп!»

13Ибрахьимэ зэплъэм, ыкӀыбыкӀэ куандэм тӀыр ыбжъакъохэмкӀэ хэнагъэу ылъэгъугъ. Ибрахьимэ екӀуалӀи, тӀыр къыубытыгъ, ар ыкъо ычӀыпӀэкӀэ къурмэнгъэст ышӀынэу къыхьыгъ. 14Ибрахьимэ а чӀыпӀэм «Яхуа Ирэ» фиусыгъ, ащ къикӀырэр: «Зиусхьаным къыгъотыщт».

Ащ къыхэкӀэу джырэ нэс аӀо: «Зиусхьаным икъушъхьэ къыщынэфэщт».

15Джыри Зиусхьаным имэлэӀич уашъом щыӀэу Ибрахьимэ къеджи, 16къыриӀуагъ: «ГущыӀэ пытэкӀэ сэӀо, – еӀо Зиусхьаным; о пшӀагъэм пае – пкъо, пкъо закъо ушъхьасыжьыгъэпышъ,

17Сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ СынэшӀу къыпщысфэщт!
Сэ о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых,
япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу,
хыӀушъо пшахъомэ афэдизэу;
о птекӀыщтхэм апашъхьэ
пыймэ якъэлапчъэхэр щебэджыщтых![+]
18ЧӀыгум тет цӀыф лъэпкъ пстэуми,
о уибынхэм яхьатыркӀэ СынэшӀу ащысфэщт
о укъызэрэсэдэӀугъэм пае»[+].

19Ибрахьимэ иунэӀутитӀумэ адэжь къыгъэзэжьыгъ, зэкӀыгъухэу БэрщэбаӀ къэкӀожьхи, Ибрахьимэ БэрщэбаӀ щыпсэугъ.


Ибрахьимэ ышнахьыкӀэу Нахъор къытекӀыгъэхэр

20А хъугъэ шӀагъэмэ ауж тӀэкӀу тешӀагъэу Ибрахьимэ макъэ къырагъэӀугъ: ышэу Нахъор ишъузэу Мылкъи шъаохэр къылъфыгъэхэу: 21ищыпэлъфэу Уц, ащ ышэу Буз, Арамэ ятэу Къэмуел, 22Къэсэд, Хъазэу, Пилдаш, Идлаф, Бэтуел. 23Бэтуел текӀыгъ Рыбкъэ. А нэбгыриир Мылкъэ Ибрахьимэ ышэу Нахъор къыфилъфыгъэх[+]. 24Ащ ишъуз гуадзэу Рэумэ зыцӀэм джащ фэдэу къылъфыгъэх: Тэбахъ, Гъахъам, Тахъащ, МаӀах.

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Сарэ зэрэлӀагъэр

1Сарэ илъэсишъэрэ тӀокӀырэ блырэ ыгъэшӀагъ. 2Сарэ Къыриат АрбаӀ щылӀагъ, джы ХъэурэнкӀэ заджэхэрэм, КъэнаӀан хэгъэгум. Ибрахьимэ Сарэ ыгъэягъ, ышъхьагъ итэу пыхьэзэ[+].

3ЕтӀанэ лӀагъэм къыкӀэрыкӀи, хьат цӀыфмэ ариӀуагъ: 4«Мыщ сыщыщэп, сыхэхэс. Сишъузэу лӀагъэр згъэтӀылъыжьын слъэкӀынэу чӀыпӀэ къысашъущ». 5Хьат цӀыфхэм Ибрахьимэ джэуап къыратыжьыгъ: 6«КъытэдэӀу, тизиусхьан. О упщы лъэрыхь, къэунэ анахь дэгъоу тиӀэм уишъуз щычӀэлъхьажь; тащыщ пэпчъ лӀэкъо къэунэу иӀэр ащ пае къыуитын».

7Ибрахьимэ а чӀыгум ицӀыф лъэпкъ, хьатхэм, шъхьащэ афишӀи, 8ариӀуагъ: «Сихьадэ мыщ щызгъэтӀылъыжьынэу шъукъезэгъымэ, ащыгъум шъукъысэдэӀу: Цэухъар ыкъоу Ефрэн шъуелъэӀу, 9Махпэлэ гъочӀэгъэу ащ игубгъо гъунэ итыр фэшъошэ тыжьын уасэкӀэ шъуапашъхьэ къыщысищэнэу хьэдэ чӀэлъхьажьыпӀэ хъуным пае».

10Ежь Ефрэн хьат цӀыфхэм ахэсыгъэти, Ибрахьимэ джэуап къыритыжьыгъ, ар къэлэ къэлапчъэм дэжь Ӏутыгъэ хьат цӀыфмэ зэкӀэмэ зэхахыгъ: 11«Хьау, сизиусхьан, къысэдэӀу: губгъори, ащ ит гъочӀэгъыри осэты, сицӀыф лъэпкъ ыпашъхьэ ар щыосэты, уихьадэ чӀэлъхьажь!» 12Ибрахьимэ а чӀыгум ицӀыф лъэпкъ шъхьащэ фишӀи, 13къэзэрэугъоигъэмэ зэкӀэмэ зэхахэу Ефрэн риӀуагъ: «Ащыгъум ори къыосӀощтым къедэӀу: сыолъэӀу, унэшӀу къысщыгъафи, мы губгъом пае тыжьын сӀыхыри, сихьадэ сэ ащ щычӀэслъхьажьыщт».

14Ефрэн джэуап къыритыжьызэ къыӀуагъ: 15«КъэдаӀу, сизиусхьан! ЧӀыгум тыжьын ахъщэ шъиплӀ ыуас. ОркӀи сэркӀи сыд ар, уихьадэ чӀэлъхьажь!» 16Ибрахьимэ Ефрэн къыӀуагъэм езэгъи, ишыхьатхэу, уасэу къыфишӀыгъэм фэдиз, тыжьын ахъщэ шъиплӀ, сатыушӀэхэм зэрапщырэмкӀэ фипщыгъ.

17-18Джаущтэу Ефрэн игубгъоу Махпэлэ дэжь, Мамре пэчӀынатӀэу щылъыр, губгъори, гъочӀэгъэу ащ итыри, а губгъом ит чъыг пстэури, ащ щыӀэ иӀэгъо блэгъу пстэури, хьат цӀыфхэу къэлэ къэлапчъэм дэжь щытыгъэхэр ишыхьатхэу, Ибрахьимэ къыӀэкӀэхьагъ. 19Ащ ыуж Ибрахьимэ ишъузэу Сарэ джы ХъэурэнкӀэ заджэхэрэ Мамре пэчӀынатӀэу, КъэнаӀан хэгъэгумкӀэ Махпэлэ щыӀэ губгъом ит гъочӀэгъым щычӀилъхьажьыгъ. 20Ибрахьимэ къыӀэкӀэхьагъ хьат цӀыфмэ къабгъодэкӀэу губгъори, ащ ит гъочӀэгъыри, иунаеу, ихьадэхэр щычӀилъхьажьынхэ ылъэкӀынэу.

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Исхьакъ къызэрищагъэр

1Ибрахьимэ жъы хъугъагъэ, ыныбжьыкӀэ хэкӀотагъэу щытыгъ. СыдрэмкӀи Тхьэм ынэшӀу Ибрахьимэ къыкӀыгъугъ. 2Ибрахьимэ иунэӀут шъхьагъырытэу, иуни ихъызмэтхэри зэкӀэ зезыгъакӀорэм риӀуагъ: «Скопкъ къытеӀаби[*],

3Зиусхьанэу уашъоми чӀыгуми я ТхьэкӀэ тхьэлъанэ къысфэшӀ, сэ сызхэс къэнаӀан цӀыфхэм апхъумэ ащыщ скъо шъузэу къызэрэфэмыщэщтымкӀэ. 4Ау сэ сихэгъэгу, сиӀахьылхэм адэжь укӀонышъ, скъоу Исхьакъ шъуз къыфэпщэщт».

5УнэӀутым къыриӀуагъ: «Бзылъфыгъэр фэмыенкӀи мэхъу сыригъусэу мы хэгъэгум къэкӀонэу; ащыгъум о укъызэрыкӀыгъэ хэгъэгум езгъэгъэзэжьын фая о пкъо?» 6Ибрахьимэ ащ риӀуагъ: «Ар пшӀэ хъухэщтэп! Скъо ащ емыгъэгъэзэжь! 7Зиусхьанэу уашъом и Тхьэ, сятэ иунэ сырищи, хымэ хэгъэгум сызыщагъэр, къыздэгущыӀагъэр ыкӀи, „о птекӀыщтхэм мы хэгъэгур ястыщт“ ыӀозэ, гущыӀэ пытэ къысэзытыгъэр – Ащ Ежь имэлэӀич уапэ итэу ыгъэкӀонышъ, скъо пае ащ шъуз къипщыщт. 8Ау бзылъфыгъэр къыбдежьэнэу фэмые зыхъукӀэ, тхьэлъанэу къысфэпшӀыгъэр птекӀыжьы; ау сыд хъугъэкӀи, скъо ащ емыгъэгъэзэжь». 9Арыти унэӀутыр изиусхьанэу Ибрахьимэ ыкопкъ теӀаби, къыриӀуагъэр ыгъэцэкӀэнэу тхьэлъанэ фишӀыгъ.

10ЕтӀанэ унэӀутым изиусхьан имахъшэмэ пшӀы къахищи, зэмылӀэужыгъо шӀухьафтын лъапӀэхэу изиусхьан иӀэхэр зыдырищажьэхи, гъогум техьагъ – Мэсэпэтамым, Нахъор зыдэсыгъэ къалэм, кӀуагъэ. 11Къалэм пэблагъэу, псынэм дэжь ащ махъшэхэр лъэгуанджэкӀэ щыригъэтӀысэхыгъэх; пчыхьэу бзылъфыгъэхэр псыхьэ къызщыкӀохэрэ охътагъ.

12Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхь! Непэ сиӀоф къигъэкӀи, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ гукӀэгъу фэшӀ. 13Мары псынэкӀэчъым дэжь сыщыт, къэлэдэсхэм япшъашъэхэр псыхьэ къыздакӀохэрэм. 14„Уикъошын къэукъощи, сэ псы сешъощт“ засӀоу, „ешъу, сэ уимахъшэхэри езгъэшъощтых“ къысэзыӀожьырэ пшъашъэр – джары О уиӀумэтэу Исхьакъ фэбгъэнэфагъэр; джаущтэу сэ къэсшӀэщт ситхьаматэ О гукӀэгъу къызэрэфэпшӀырэр».

15Ащ къыӀорэр къымыухыгъэу, Ибрахьимэ ышэу Нахъоррэ ишъузэу Мылкъэрэ акъо Бэтуел ыпхъоу Рыбкъэ икъошын ытамэ тетэу къыӀухьагъ. 16Пшъашъэр итеплъэкӀэ дэхэ дэдагъ, хъулъфыгъэ зымышӀэгъэ пшъашъэу щытыгъ. Ар псынэкӀэчъым дэжь къехыгъ, икъошын псы ригъахъуи, дэкӀоежьынэу ежьэжьыгъ.

17УнэӀутыр пэгъочъи, ащ риӀуагъ: «СыолъэӀу уикъошын псэу итым щыщ сегъашъоба». 18Ащ къыӀуагъ: «Ешъу, сизиусхьан». Ытамэ къошыныр къыритӀупщэхи, ӀэкӀэ ыӀыгъэу псы ригъэшъуагъ.

19Псы зырегъашъом, къыриӀуагъ: «Сэ псы къисхыщт уимахъшэхэм апаий, загъэшъокӀыфэ ерэшъох». 20Ардэдэм икъошын псэу итыр хьэкъуашъом рикӀи, псы къырихынэу джыри псынэм чъагъэ, зэкӀэ махъшэмэ загъэшъокӀыфэ джаущтэу псы къыхьыгъ. 21УнэӀутыр, зи ымыӀоу, игъогу Тхьэм шӀу тыриӀуагъэмэ зэригъашӀэ шӀоигъоу, ыгъэшӀагъоу бзылъфыгъэм лъыплъэщтыгъэ.

22Махъшэхэр псым зешъуахэхэм, унэӀутым дышъэ Ӏэлъынрэ, дышъэ ахъщэ ныкъо[*] къыщэчэу, дышъэ ӀэхъуитӀурэ пшъашъэм ыӀэхэм апае, дышъэ ахъщипшӀ[*] къащэчэу, ритыхи, 23еупчӀыгъ: «КъысаӀу, хэта узипшъашъэр? Уятэ иунэ чэщ щитхынэу чӀыпӀэ иӀа?» 24Ащ джэуап къытыгъ: «Нахъоррэ Мылкъэрэ акъо Бэтуел сырипхъу». 25ЕтӀанэ къыпигъэхъожьыгъ: «Уарзи мэкъуи бэу былыммэ апае тиӀ. Чэщыр зыщишъухын чӀыпӀи тиӀ».

26Ибрахьимэ иунэӀут зиуфи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ щысэу, Зиусхьаным шъхьащэ фишӀи, 27къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхьэ щытхъу фэсэшӀы: игукӀэгъурэ ишъыпкъагъэрэкӀэ ситхьаматэ гум изымынагъэм! Зиусхьаным гъогу занкӀэкӀэ ситхьаматэ иӀахьылхэм яунэ сыкъищагъ!»

28Пшъашъэр янэ иунэ чъэжьи, къехъулӀагъэр ариӀотагъ. 29-30Рыбкъэ Лабан ыцӀэу шы иӀагъ, ышыпхъу Ӏэлъынрэ Ӏэхъухэмрэ ыӀыгъхэу ылъэгъуи, хьакӀэм къыриӀуагъэхэр зешӀэм, псынэм дэжь кӀуи, Ибрахьимэ иунэӀут екӀолӀагъ – адрэр имахъшэхэр кӀыгъухэу псынэм Ӏутыгъэти, 31риӀуагъ: «Къеблагъ, Зиусхьаным ынэшӀу зыщыфагъэр! Сыд пае мыщ ущыт? Сэ къыпфэзгъэхьазырыгъ уни махъшэхэр зыдэщытыщт чӀыпӀи».

32УнэӀутыр унэм ихьагъ. Лабан махъшэмэ уанэхэр атырихыгъэх, уарзи Ӏуси аритыгъ, хьакӀэми игъусэхэми алъакъохэр атхьакӀынхэу псы къаратыгъ. 33ЕтӀанэ шхын къафахьыгъ, ау Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «СиӀоф къэсэӀофэ сышхэщтэп». «КъаӀо», – къыраӀожьыгъ.

34Арыти ащ къыригъэжьагъ: «Сэ Ибрахьимэ сыриунэӀут. 35Зиусхьаным ситхьаматэ лъэшэу ынэшӀу къыщифагъ, мылъкушхуи къыритыгъ: мэл пчэнхэр, былым пӀашъэхэр, тыжьынырэ дышъэрэ, унэӀут хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, махъшэхэри, щыдхэри. 36Ситхьаматэ ишъузэу Сарэ жъы хъужьыгъэу, ситхьаматэ шъао къыфилъфыгъ; Ибрахьимэ зэкӀэ иӀэр ащ ритыжьыгъ. 37Ситхьаматэ тхьэлъанэ сигъэшӀыгъ: „Сэ сызхэс къэнаӀан цӀыфхэм ащыщ скъо шъузэу къыфэмыщ, 38ау сятэ иунагъо, сиӀахьылхэм адэжь кӀуи, скъо пай шъуз къыфащ“ ыӀуи.

39Сэ ситхьаматэ сеупчӀыгъ: „Бзылъфыгъэр сэ сыригъусэу къэкӀонэу фэмыенкӀи мэхъуба?“ 40Ежь къысиӀуагъ: „Зиусхьанэу зыпашъхьэ ситым Ежь имэлэӀич уапэ итэу къыбдигъэкӀонышъ, уигъогу шӀум фиузэнкӀыщт о сызщыщ лӀакъом, сиунагъо щыщэу скъо пае шъуз къэпщэнэу. 41ТхьэрыӀоу къысфэпшӀыгъэр зыптекӀыжьыщт закъор сятэ иунэ укӀоу, ахэмэ пшъашъэ къызыуамыткӀэ ары“.

42Джы непэ псынэкӀэчъым сыкъызыӀохьэм, къэсӀуагъ: „Зиусхьан, ситхьаматэу Ибрахьимэ и Тхь! СыкъызфагъэкӀуагъэр къыздэхъугъагъэмэ! 43Мары сэ псынэм дэжь сыщыт. Псы ыхьынэу пшъашъэ къызыкӀокӀэ, сэ ащ есӀощт: ‘Уикъошын итым щыщ тӀэкӀу сегъашъу’. 44‘Ешъу, уимахъшэхэми псы къафисхыщт’ – къысиӀожьымэ, джар Зиусхьаным ситхьаматэ ыкъо шъузэу фигъэнэфагъэр арэу орэхъу“.

45СыгукӀэ зэсӀожьырэр къэсымыухызэ, мары, къошыныр ытамэ тетэу Рыбкъэ къыдэкӀыгъ, псынэкӀэчъым дэжь къехи, псым къыхихыгъ; сэ ащ есӀуагъ: „СыолъэӀу, сегъашъоба“. 46Ардэдэм къошыныр ытамэ къыритӀупщэхи, къысиӀуагъ: „Ешъу, уимахъшэхэри езгъэшъощтых“. Сэри сешъуагъ, махъшэхэри ащ псы ригъэшъуагъэх. 47Сэ ащ сеупчӀыгъ: „Хэта о узыпхъур?“ Ащ джэуап къытыжьыгъ: „Нахъоррэ Мылкъэрэ акъо Бэтуел сырипхъу“. Сэ ащ Ӏэлъын ыпэ пыслъхьагъ, Ӏэхъухэри ыӀэ ислъхьагъэх. 48Зысыуфи, шъхьащэ фэсшӀэу Зиусхьаныр згъэлъэпӀагъэ, Зиусхьанэу, ситхьэмэтэ Ибрахьимэ и Тхьэу, ситхьаматэ ыш ыпхъу ежь ыкъо фэсщэным пае, гъогу занкӀэкӀэ сэ сыкъэзыщагъэм щытхъур фэсшӀыгъ. 49Сизиусхьан гукӀэгъурэ шъыпкъагъэрэ фышъуиӀэщтмэ, аущтэу къысашъуӀу, армырми къысашъуӀу, сэ сшӀэщтыри сигъогу зыфэгъэзагъэри сшӀэнэу».

50Лабанрэ Бэтуелрэ джэуап къыратыгъ: «Ӏофыр Зиусхьаным къыкӀэрыкӀыгъ; тэрэп „ары“ е „хьау“ къэзыӀон зылъэкӀыщтыр. 51Мары Рыбкъэ уапашъхьэ ит; зыдащи кӀожь; Зиусхьаным зэриӀуагъэм тетэу, уитхьаматэ ыкъо ар шъуз фэрэхъу».

52Ибрахьимэ иунэӀут а гущыӀэхэр зызэхехым, чӀыгум нэс Зиусхьаным шъхьащэ фишӀыгъ. 53Тыжьын пкъыгъохэри, дышъэ пкъыгъохэри, щыгъынхэри унэӀутым къыштэхи, Рыбкъэ ритыгъэх; джащ фэдэу ащ яни ыши тын дэгъухэр афишӀыгъэх. 54Ащ нэужым унэӀутыри игъусэхэри шхагъэх, ешъуагъэх, чэщыри щырахыгъ.

Пчэдыжьым къызэтэджыжьхэм, Ибрахьимэ иунэӀут къыӀуагъ: «Сизиусхьан дэжь сышъутӀупщыжь». 55Ау пшъашъэм ышырэ янэрэ къаӀуагъ: «МэфипшӀ гор нэмыӀэми пшъашъэр къытхэрэсыжь!» 56Ибрахьимэ иунэӀут ахэмэ ариӀуагъ: «Сешъумыгъэз, Зиусхьаным сигъогу мафэ ышӀыгъ; сышъутӀупщыжьи, сэ ситхьаматэ дэжь сыкӀожьыщт». 57«Пшъашъэм тыкъеджэнышъ, ащ къыӀощтымкӀэ теупчӀыжьын», – къыраӀуагъ ахэмэ. 58Рыбкъэ къеджэхи, раӀуагъ: «Мы цӀыфым удежьэщта?» «Сыдежьэщт», – къыӀуагъ ащ.

59ЕтӀанэ ашыпхъоу Рыбкъи, ар быдз езгъашъозэ зыпӀугъэри, Ибрахьимэ иунэӀути, ащ ицӀыфхэри къатӀупщыжьыгъэх.

60Ахэмэ анэшӀу Рыбкъэ къыщафи, къыраӀуагъ:

«КъыптекӀыщтхэр, тшыпхъу,
мины, минипшӀ пчъагъэ орэхъух!
О къыптекӀыгъэмэ
Пый къэлапчъэхэр аӀэ къихьащтых!»

61Рыбкъэрэ иунэӀут бзылъфыгъэхэмрэ махъшэхэм атетӀысхьэхи, Ибрахьимэ иунэӀут ыуж ихьагъэх. Рыбкъэ игъусэу ар ядэжь кӀожьыщтыгъэ.

62Исхьакъ Бэр Лахъай Рои къикӀыжьыгъагъ, ащыгъум ар къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэ. 63Мары пчыхьэм, Исхьакъ шъофым ихьагъэу зэплъэм, махъшэхэр къакӀохэу ылъэгъугъ. 64Рыбкъи къаплъи, Исхьакъ къылъэгъугъ, махъшэм къепкӀэхи, 65Ибрахьим иунэӀут къеупчӀыгъ: «Хэта мы цӀыфэу, къытпэгъокӀыгъэу къакӀорэр?» УнэӀутым къыриӀожьыгъ: «Ар сэ сизиусхьан». Рыбкъэ техъор къышти, зытырихъуагъ.

66УнэӀутым зэкӀэ ышӀагъэр Исхьакъ къыфиӀотагъ. 67ЕтӀанэ Исхьакъ янэу Сарэ ищэтыр Рыбкъэ чӀищагъ; Рыбкъэ ащ ишъуз хъугъэ. Исхьакъ Рыбкъэ шӀу ылъэгъугъ, янэ зэрэщымыӀэжьым нэшхъэягъэу къыфихьыгъагъэри шъхьащыкӀыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Ибрахьимэ зэрэлӀагъэр

1Ибрахьимэ джыри шъуз къыщагъ, Къэтурэ ыцӀэу. 2Къэтурэ ащ къыфилъфыгъэх ыкъохэу Зимран, Иокъщан, Мэдан, Мыдиан, Ищбакъ, Шыуахъ. 3Иокъщан къыфэхъугъэх Щэбэрэ Деданрэ. Дедан къытекӀыгъэхэр: ашур цӀыфхэр, лэтуш цӀыфхэр, лэум цӀыфхэр. 4Мыдиан ыкъохэр: Ӏэфэ, Ӏэфэр, Хъанох, АбидаӀ, ЕлдаӀэ. Ахэр зэкӀэ Къэтурэ къытекӀыгъэх.

5Ибрахьимэ зэкӀэ иӀагъэр Исхьакъ ритыжьыгъ. 6Шъуз гуадзэу Ибрахьимэ иӀагъэхэм акъомэ тын хьалэлхэр афишӀыхи, ежь псэузэ, Исхьакъ пэчыжьэу, тыгъэкъокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ чӀыгум ыгъэкӀуагъэх. 7ЗэкӀэмкӀи Ибрахьимэ ыныбжьыгъэр илъэсишъэрэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ. 8Дунаим Ибрахьимэ жъы дэдэ хъугъэу ехыжьыгъ, жъышъхьэ мафэ иӀэу ыпсэ хэкӀи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ. 9Ыкъохэу Исхьакърэ Исмахьилэрэ ар чӀалъхьажьыгъ – хьат лъэпкъым щыщ Цохар ыкъо Ефрэн ишъофэу Мамре пэчӀынатӀэу щылъым ит Махпэлэ гъочӀэгъым. 10Ар Ибрахьимэ хьатхэм къащищэфыгъэ шъофыр ары. Ащ щычӀалъхьажьыгъэх Ибрахьимэрэ ащ ишъузэу Сарэрэ[+]. 11Ибрахьимэ зэлӀэм, ащ ыкъо Исхьакъ Тхьэм ынэшӀу къыщифагъ. Исхьакъ Бэр Лахъай Рои дэжь щыпсэущтыгъ.


Исмахьилэ къытекӀыгъэхэр

12Мары Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьилэ къытекӀыгъэ цӀыфхэр; Исмахьил ары Сарэ иунэӀут бзылъфыгъэу Мысырым щыщ Хэгъарэ Ибрахьимэ къыфилъфыгъэр;

13Мары Исмахьилэ ыкъомэ ацӀэхэр, зэкӀэлъыкӀоу ахэр къызэрэхъугъэхэм елъытыгъэу. Исмахьилэ ищыпэлъфэу Нэбаиот, ащ ыуж Къэдар, Адбэл, Мыбсам, 14МышмаӀ, Думэ, Масэ, 15Хъадад, Тэмэ, Етур, Нафыщ, Къэдэмэ. 16Ахэр арых Исмахьилэ ыкъохэр, ахэмэ ацӀэхэр, ахэмэ япсэупӀэхэми якощыпӀэхэми ялъытыгъэу. Ахэр ялъэпкъ пшӀыкӀутӀумэ япщых. 17ЗэкӀэмкӀи Исмахьилэ ыныбжь илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ хъугъэу; ыпсэ хэкӀи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ. 18Ащ къытекӀыгъэхэр Хъауилэ къыщегъэжьагъэу Ашур укӀо зыхъукӀэ, Мысырым пэщылъ Шурэм нэс щыпсэущтыгъэх. Зэшыхэр зэмыкӀухэу псэущтыгъэх[+].


Ӏэсаурэ Якъубэрэ Рыбкъэ къызэрэфэхъугъэхэр

19Мары Исхьакъ, Ибрахьимэ ыкъо, икъэбар. Ибрахьимэ къыфэхъугъ Исхьакъ. 20Исхьакъ илъэс тӀокӀитӀу ыныбжьыгъ, ащ Мэсэпэтамым щыщ арам цӀыфэу Бэтуел ыпхъу, арам Лабанэ ышыпхъоу Рыбкъэ шъузкӀэ зештэм. 21Исхьакъ ишъуз пае Зиусхьаным елъэӀущтыгъэ, сыда пӀомэ ащ сабый хэкӀыщтыгъэп. Зиусхьанми ар къызэхихи, ишъузэу Рыбкъэ лъэрымыхь хъугъэ. 22Ыныбэ зэрилъхэзэ, ыкъомэ зэӀункӀыжьхэу рагъэжьагъ, арыти ащ ыӀуагъ: «Аущтэу щытыщтмэ, сыда сэ сищыӀэкӀэжьыр?» Зиусхьаным зыфигъази, Рыбкъэ еупчӀыгъ. 23Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ:

«ЛъэпкъитӀу уныбэ илъ,
ЦӀыф лъэпкъитӀу о пкӀоцӀ къикӀынышъ, загощыщт.
Зыр адрэм нахь лъэшыщт,
нахьыжъыр нахьыкӀэм фэлэжьэщт»[+].

24Мары уахътэр къэси, зэтӀуазэхэр къэхъугъэх. 25Апэрэр цӀэплъэу къэхъугъ, шъом фэдэу, цызакӀэу. Ащ фаусыгъ Ӏэсау. 26ЕтӀанэ ащ ыши къэлъэгъуагъ, Ӏэсау ылъэдакъэ ӀэкӀэ ыӀыгъэу; ащ Якъуб[*] фаусыгъ. Исхьакъ илъэс тӀокӀищ ыныбжьыгъ ахэр къызэхъухэм.


Ӏэсау ищыпэлъфыгъэ зэрищагъэр

27Сабыйхэр ины хъугъэх; Ӏэсау шэкӀо ӀэпэӀасэу шъофым ит цӀыф хъугъэ; Якъубэ унэрыс цӀыф Ӏасэ хъугъэ. 28Исхьакъ Ӏэсау шӀу ылъэгъущтыгъ, сыда пӀомэ лэучэцӀэу Ӏэсау къыхьыхэрэр ыгу рихьыщтыгъэх, ау Рыбкъэ Якъубэ нахь икӀэсагъ.

29Зэгорэм, Якъубэ стырыпс ыупщэрыхьэзэ, Ӏэсау мэлэкӀалӀэм ригъэзыгъэу шъофым къикӀыжьыгъ. 30Якъубэ Ӏэсау риӀуагъ: «Плъыжьыр сшхынэу къысэт, мыдэ мы плъыжьыр. Арымырмэ гъаблэм сегъалӀэ!» Джащ къыхэкӀэу ащ «ЕдомкӀэ»[*] еджагъэх. 31Ау Якъуб къыӀуагъ: «Ащыгъум щыпэлъфыныгъэр къысэт»[+]. 32Ӏэсау къыӀуагъ: «Мары сэ джыдэдэм сылӀэщт, сыда щыпэлъфыгъэм къысфишӀэщтыр?» 33Якъуб къыӀуагъ: «НахьыпэрапшӀэу тхьэлъанэ къысфэшӀ». Ӏэсау ащ тхьэлъанэ фишӀыгъ, ищыпэлъфыгъи Якъубэ ритыгъ.

34Ащ ипэгъокӀэу Якъубэ хьалыгъурэ джэнчыпсырэ Ӏэсау ритыгъэх. Ӏэсау шхагъэ, ешъуагъ, тэджи, икӀыжьыгъ. Щыпэлъфэу ущытыным ифитныгъи зэуи ыгъэгумэкӀыгъэп[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Исхьакърэ Абимэлэхрэ

1Хэгъэгум гъаблэ итыгъ, Ибрахьимэ имафэхэм щыӀэгъэ гъаблэр арэп, арыти Исхьакъ Гъэрар хэкум, фылист цӀыфхэм япачъыхьэу Абимэлэх дэжь кӀуагъэ[+]. 2Зиусхьаныр Исхьакъ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Мысырым умыкӀоу, Сэ къыосӀощт хэгъэгум щыпсэу. 3А хэгъэгум хымэу щыпсэу. Сэ о сыпкӀыгъущт, сынэшӀуи къыпщысфэщт. Ори о птекӀыщт цӀыфхэми зэкӀэ мы хэгъэгур шъостынышъ, о уятэу Ибрахьимэ естыгъэ гущыӀэр къэзгъэшъыпкъэжьыщт[+]. 4Уашъом ит жъуагъомэ япчъагъэ фэдизэу о птекӀыщтхэр згъэбэгъощтых; о птекӀыщтхэм зэкӀэ мы чӀыгухэр ястыщтых, о къыптекӀыщт цӀыфхэм чӀыгум тет цӀыф лъэпкъ пстэуми о уибынхэм яхьатыркӀэ сынэшӀу ащысфэщт,[+] 5Ибрахьимэ СиӀуагъэ къедэӀуи, фэзгъэпытагъэхэр зэкӀэ: унашъохэр, шапхъэхэр, хабзэхэр зэригъэцэкӀагъэхэм пае». 6Исхьакъ Гъэрар хэкум итӀысхьагъ. 7А чӀыпӀэм щыпсэурэ цӀыфхэр ишъуз пае къызеупчӀыхэм, ащ ариӀуагъ: «Ар сэ сшыпхъу». Рыбкъэ ишъузэу ыӀонкӀэ щынагъэ, сыда пӀомэ Рыбкъэ дэхэ дэдагъэти, ащ пае аукӀын къышӀошӀыгъ[+].

8Исхьакъ ащ зисыр бэшӀагъэу зэгорэм фылист пачъыхьэу Абимэлэх шъхьаныгъупчъэм зеплъым, Исхьакъ Рыбкъэ едэхашӀэу ылъэгъугъ. 9Абимэлэх Исхьакъ къеджи, риӀуагъ: «Ар о уишъуза? Адэ сыд пае о ар пшыпхъоу пӀуагъа?» Исхьакъ ащ къыриӀожьыгъ: «Ащ ыпкъ къикӀэу саукӀынкӀэ сыщынагъэти ары».

10Ау Абимэлэх къыӀуагъ: «Сыда о къытэпшӀагъэр? Тащыщ горэ уишъуз гохьан ылъэкӀыщтыгъэ, етӀанэ псэкӀодышхо тэбгъашӀэщтыгъэ». 11Арыти Абимэлэх ицӀыфмэ унашъо афишӀыгъ: «Хэтми мы лӀыми ащ ишъузи анэсырэм хьадэгъур къыфэрэкӀу». 12Исхьакъ а хэгъэгум итӀысхьи, лэжьыгъэ щырипхъэу ригъэжьагъ. А илъэсым хьэу рипхъыгъэм фэдишъэ Ӏуихыжьыгъ: джаущтэу Зиусхьаным ащ ынэшӀу къыщифагъ. 13Исхьакъ нахь бай хъузэпытыщтыгъэ. Бай дэдэ хъугъэ. 14Джы ащ иӀагъэх мэл пчэн, былым пӀэшъэ Ӏэхъогъухэр, бэ дэдэ хъоу унэӀутхэри, лэжьакӀохэри. Джащ пае фылист цӀыфхэр Исхьакъ къешъугъухэу аублагъ. 15Ащ ятэу Ибрахьимэ псэузэ иунэӀутхэм атӀыгъэгъэ псынэхэр фылист цӀыфхэм ятӀэкӀэ агъэсэигъэх[+].

16Ежь Абимэлэх Исхьакъ къыриӀуагъ: «ТхэкӀыжь. О тэркӀэ лъэшыщэ ухъугъ». 17Арыти Исхьакъ ащ къикощыкӀыжьыгъ. Гъэрар кӀэим щэтырхэр щигъаӀэхи, ащ щытӀысыгъ. 18Исхьакъ ытхъужьыгъэх ятэу Ибрахьимэ зэпсэум атӀыгъэгъэ псынэхэу, Ибрахьимэ зэлӀэм, фылист цӀыфхэм агъэсэигъагъэхэр; ахэмэ цӀэу ятэ афишӀыгъагъэхэр афиусыжьыщтыгъэх.

19Исхьакъ иунэӀутхэм зэгорэм кӀэим щетӀэхэзэ, псы къабзэ къызкӀэкӀырэ псынэкӀэчъ къагъотыгъ. 20Гъэрар иӀахъохэр Исхьакъ иӀахъохэм «мы псыр тэтый» аӀозэ, къянэкъокъугъэх. Арыти псынэм фиусыгъ: Ӏэсэкъ[*]; сыда пӀомэ ежь къенэкъокъущтыгъэх. 21ЕтӀанэ нэмыкӀ псынэ атӀыгъ; ащкӀи зэнэкъокъугъэх; ащ Ситнэ[*] фаусыгъ. 22А чӀыпӀэм ӀукӀи, джыри зы псынэ Исхьакъ ытӀыгъ, ащ пае къедэожьыгъэхэп. Ащ Рэхъобот[*] фиусыгъ; сыда пӀомэ ащ ыӀуагъ: «Джы Зиусхьаным чӀыпӀэ хъоу пщау къытитыгъ мы чӀыгум тыщыбэгъонэу».

23Ащ икӀи, ар БэрщэбаӀ кӀуагъэ. 24Апэрэ чэщым Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Сэ о уятэ Ибрахьимэ сыри Тхь; умыщын, Сэ сыпкӀыгъу. СынэшӀу о къыпщысфэщт, птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых – сиӀумэтэу Ибрахьимэ ихьатыркӀэ». 25Ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпси, ыгъэлъапӀэу Зиусхьаным елъэӀугъ. Исхьакъ ащ ищэтырхэр щигъаӀэхи, иунэӀутхэм псынэ атӀыгъ.

26ЕтӀанэ Гъэрар къикӀи, Исхьакъ дэжь Абимэлэх къэкӀуагъ, упчӀэжьэгъоу Ахъузати идзэпащэу Пихъоли игъусэхэу. 27Исхьакъ ахэмэ ариӀуагъ: «Сыда садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр, сышъулъэгъу мыхъоу, сыкъызыхэшъуфыгъэ пэтызэ?» 28«Тэ нэрылъэгъу къытфэхъугъ Зиусхьаныр о зэрэпкӀыгъур, – джэуап ахэмэ къыратыжьыгъ, – ащ пае тэрырэ оррэ тхьэрыӀо зэзэгъ зэдэтшӀыщт. 29Мыхъун къызэрэтэмышӀэщтымкӀэ тхьэрыӀо къэшӀ, тэри мыхъун къыотымышӀэу, дэгъоу тыкъыбдэзекӀуагъ, мамырэу уттӀупщыжьыгъ; джы о Зиусхьаным ынэшӀу къыпщифагъ»[+]. 30Исхьакъ ахэмэ ешхэ ешъо афишӀыгъ. 31КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пчэдыжьым жьэу къэтэджыхи, ахэмэ тхьэрыӀо зэдашӀыгъ. Исхьакъ ахэр къытӀупщыжьхи, мамырэу ыдэжь къикӀыжьыгъэх.

32А мэфэ дэдэм Исхьакъ иунэӀутхэу псынэр зытӀыщтыгъэмэ псы къызэрагъотыгъэр къыраӀуагъ. 33Исхьакъ ащ ЩыбыӀэ[*] фиусыгъ. Ащ къыхэкӀэу непэ къызнэсыгъэм а къалэм БэрщэбаӀ[*] ыцӀ.


Хымэ бзылъфыгъэхэу Ӏэсау шъуз фэхъугъэхэр

34Ӏэсау ыныбжь илъэс тӀокӀитӀу зэхъум, ащ хьат цӀыфэу Берый ыпхъу Ехъудит, хьат цӀыфэу Елон ыпхъоу Басмат шъузкӀэ къыщагъэх[+]. 35Ахэмэ Исхьакърэ Рыбкъэрэ гукъэуабэ арагъэшӀыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ къызэрэщифагъэр

1Исхьакъ жъы хъугъэу, зи ымылъэгъужьэу ынэхэм къызащэкӀэм, ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау къеджи, риӀуагъ: «СикӀал!» Адрэм къыриӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо». 2Исхьакъ къыӀуагъ: «Сэ жъы сыхъугъ, згъэшӀэнэу къэнагъэр зыфэдизри сшӀэрэп. 3УиӀашэ шти – уищабзи щэбзащэхэри – шъофым кӀо, лэучэцӀ къысфэушэкӀу[+]. 4Къахьи, ӀэшӀоу къэгъэхьазыр, сэ сыгу рихьырэм фэдэу, сшхынышъ, сылӀэным ыпэкӀэ сынэшӀу къыпщысфэщт».

5Ахэмэ зэраӀуагъэр Рыбкъэ зэхихыгъэти, Ӏэсау лэучэцӀ къыушэкӀунэу шъофым зэкӀом, 6Рыбкъэ ыкъоу Якъубэ риӀуагъ: «Уятэ пшэу Ӏэсау риӀоу зэхэсхыгъэ 7лэучэцӀ къыфихьынышъ, шхын ӀэшӀу фигъэхьазырынэу. Уятэ шхэнышъ, лӀэным ыпэкӀэ Зиусхьаным ыпашъхьэкӀэ ащ ынэшӀу щифэщт. 8Джы, сикӀал, пшӀэн фаем уишъыпкъэу къедэӀу, къызэрэуасӀоуи шӀы. 9Ӏэхъогъум кӀуи, чэцӀ дэгъуитӀу къыхэх. Сэ уятэ пае ахэмэ икӀэсэ шхын ӀэшӀур ахэсшӀыкӀыщт. 10О ар фэпхьыщт, ышхынышъ, лӀэным ыпэкӀэ ынэшӀу о къыпщифэнэу».

11Ау Якъубэ янэ къыриӀожьыгъ: «Сшэу Ӏэсау цӀыф цызакӀ, сэ скӀышъо джашъо. 12Сятэ сыкъиӀэбылъэбыхьанкӀи мэхъу, зэрэзгъапцӀэрэр къызишӀэкӀэ, ынэшӀу къысщифэным ычӀыпӀэкӀэ, нэлат къысихыщт». 13Ау янэ къыӀуагъ: «О уинэлат сэ къыстерэф, сишъау. Ау сэ сӀорэм къедэӀу, кӀуи къысфахь».

14Якъубэ кӀуи, чэцӀхэр янэ къыфихьыгъэх, Рыбкъэ Исхьакъ икӀэсэ шхын ӀэшӀур ышӀыгъ. 15ЕтӀанэ Рыбкъэ ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау ищыгъын кӀэракӀэу ежь иунэ илъыр къышти, ыкъо нахьыкӀэу Якъубэ щилъагъ. 16Ащ ыӀэхэмрэ ыпшъэ пцӀанэрэ чэцӀышъохэр къарищэкӀыгъ, 17етӀанэ ежь ыгъэхьазырыгъэ шхын ӀашӀумрэ хьалыгъумрэ Якъубэ ритыгъэх.

18Ар ятэ дэжь ихьи, риӀуагъ: «Тят!» Адрэм къыӀуагъ: «СыкъэдаӀо. Ухэта, сишъау?» 19Якъубэ ятэ риӀуагъ: «Сэ Ӏэсау ары, о уищыпэлъф; о къызэрэсэпӀуагъэм фэдэу сэ сшӀыгъэ; зыкъэӀэти, къэтӀыс, шхы силэучэцӀ, етӀанэ о унэшӀу къысщыпфэн».

20Исхьакъ къэупчӀагъ: «Сыдэу псынкӀэу къэбгъотыгъа, сишъау?» Адрэм джэуап къытыжьыгъ: «Зиусхьанэу уи Тхьэ сапэ къыригъэфагъ». 21«КъыскӀэрыхь, сикӀал, – ыӀуагъ Исхьакъ, – сыкъыптеӀэбэщт, ора скъоу Ӏэсаур, хьаумэ ормыра?»

22Якъубэ ятэу Исхьакъ екӀолӀагъ, адрэм къыӀэбылъэбыхьи, къыӀуагъ: «Макъэр Якъубэ ымакъ, ау ыӀэхэр Ӏэсау ыӀэх». 23Ащ ыӀэхэр Ӏэсау ыӀэмэ афэдэхэу зэрэцызакӀэхэм пае ар къышӀагъэпти, ащ ынэшӀу щифагъ. 24Ащ къыӀуагъ: «Скъоу Ӏэсаур оры шъыпкъа?» Адрэм джэуап къытыгъ: «Адэ сэры». 25Исхьакъ къыӀуагъ: «Сишъау, уилэучэцӀ сшхынэу къысэт, сынэшӀу къыпщысфэнэу». Якъубэ къырити, ятэ шхагъэ, санэ къыхьи, ари ришъугъ. 26ЕтӀанэ ащ ятэу Исхьакъ къыӀуагъ: «КъысэкӀуалӀи къысэбэу, сишъау». 27Якъубэ екӀуалӀи, ятэ ебэугъ. Исхьакъ ащ ищыгъын мэу къыпихырэр зэхишӀагъэти, ынэшӀу къыщифи, къыриӀуагъ:

«Скъо мэу къыпихырэр
Зиусхьаным ынэшӀу зыщыфагъэу,
губгъомэ мэу къарихырэмэ афэд.
28Тхьэм тынэу о къыуерэтых ошъо осэпсым щыщ,
чӀым игъэбэжъу щыщ лэжьыгъи сэнэ шӀыгъакӀи
бэдэдэу[+].
29Лъэпкъхэр о пфэрэлажьэх,
ЦӀыф лъэпкъмэ шъхьащэ къыпфарэшӀ.
О пшыхэм зиусхьан зафэшӀ,
уянэ ыкъомэ шъхьащэ къыпфарэшӀ,
Нэлат къыозыхырэм нэлат терэф.
ЗынэшӀу къыпщызыфэрэм, Тхьэм ынэшӀу щерэф!»

30Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ щифи, Якъубэ ятэ ыпашъхьэ къызэрикӀыжьыгъэм лъыпытэу, Ӏэсау шакӀо къикӀыжьыгъ. 31Ащи шхыныр ӀэшӀоу ыгъэхьазыри, ятэ къыфихьи, риӀуагъ: «ЗыкъэӀэти къэтӀыс, тят, шхы силэучэцӀ, етӀанэ унэшӀу къысщыпфэнэу».

32Исхьакъ къэупчӀагъ: «Ухэт о?» Адрэм къыӀуагъ: «Сэ сыуикъу, уищыпэлъфэу Ӏэсау ары». 33Исхьакъ лъэшэу къэщтагъэу къэкӀэзэзи, къыӀуагъ: «Адэ хэта адрэр, лэучэцӀыр къыушэкӀуи, сэ къысфэзыхьыгъэр? О укъэкӀоным ыпэкӀэ ар сшхыгъэ, етӀанэ сынэшӀу щысфагъ, джары джы нэшӀу зыщыфагъэу щытыщтыр».

34Ӏэсау ятэ игущыӀэхэм ядэӀуи, куо мэкъэшхо къыӀэти, ятэ риӀуагъ: «Тят, сэри унэшӀу къысщыф, сэри ары». 35Исхьакъ къыӀуагъ: «Пшы тхьагъэпцӀыгъэ ыгу илъэу къакӀуи, сынэшӀоу о къыпщысфэн фэягъэр ыштагъ». 36Ӏэсау къыӀуагъ: «Тефэ шъыпкъэу Якъуб ащ фаусыгъэба? Ащ тӀо сигъэпцӀагъ: сэ сищыпэлъфыгъэ ыштагъ, джы – унэшӀу зыщыуигъэфагъ». ЕтӀани ятэ еупчӀыгъ: «Сэщ пае нэшӀущыфэныгъэ къыпфэнагъэба?»[+] 37Исхьакъ джэуап Ӏэсау къыритыжьыгъ: «Сэ ар зиусхьанэу уашъхьагъ къизгъэуцуагъ, зэкӀэ тиӀахьылхэри унэӀут фэсшӀыгъэх, лэжьыгъэрэ сэнэ шӀыгъакӀэрэкӀэ нахь лъэш сшӀыгъэ. Сыд сэ джы о къыпфэсшӀэшъущтыр, сикӀал?»

38Ӏэсау ятэ къеупчӀыгъ: «Тят, зызакъуа унэшӀу ащыпфэнэу зэрэщытыр? Сэри унэшӀу къысщыф, тят!» Ӏэсау лъэшэу къэгъыгъ.

39Ятэу Исхьакъ джэуап къытыжьыгъ:

«ЧӀыгу пщэрымрэ ошъо осэпсымрэ
апэчыжьэщтых о уипсэупӀэхэр.
40Уичатэ къыхьырэмкӀэ о ущыӀэщт,
пши уфэлэжьэщт.
Ау уахътэр къэсыщт – зыкъызыпӀэтыкӀэ,
ащ ибжь о ппшъэ дэбдзыжьыщт»[+].


Якъубэ Лабан дэжь зэрэчъагъэр

41Ятэ ынэшӀу зэрэщифагъэм пае Ӏэсау ылъэгъу мыхъоу хъугъэ Якъубэ. Ӏэсау ыгукӀэ ыӀуагъ: «Сятэ зыщыдгъэещт мафэхэр къэсынхэшъ, сшэу Якъубэ сыукӀыщт».

42Рыбкъэ раӀожьыгъ ыкъо нахьыжъэу Ӏэсау ыӀуагъэр. Арыти, ыкъо нахьыкӀэу Якъубэ къыригъаджэхи, риӀуагъ: «О пшэу Ӏэсау уиукӀын ыгу хэлъ. 43Арышъ, къыосӀощтым къедэӀу, сикӀал: Хъаран щыпсэурэ сшэу Лабан дэжь чъэ. 44Ащ ыдэжь тӀэкӀурэ къыщыӀ, пшы игубж оӀэсэжьыфэ, 45пшы губжэу къыпфыриӀэр Ӏэсэжьэу, ащ о епшӀагъэр щэгъупшэжьыфэ. Джащыгъум сэ къыплъызгъэкӀонхэшъ, ащ укъисщыжьыщт. Сыд пае а зы мафэм шъуитӀуи шъусшӀокӀодына?»

46ЕтӀанэ Рыбкъэ Исхьакъ риӀуагъ: «Хыт бзылъфыгъэхэм апкъ къикӀыкӀэ щыӀэныгъэм сыкӀэгушӀурэп. Мы чӀыгум щыщ бзылъфыгъэхэу, мы хьат бзылъфыгъэхэм афэдэхэм ащыщ Якъубэ шъузкӀэ къыщэмэ, ащыгъум сэ сыщыӀэнэуи сищыкӀэгъэжьэп»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр

1Исхьакъ Якъубэ къеджи, ынэшӀу къыщифи, унашъо фишӀыгъ:

«КъэнаӀан цӀыфхэм апхъумэ ащыщ шъузэу къэмыщ. 2Мэсэпэтамым кӀуи, уянэ ятэу Бэтуел дэжь, уянэ ышэу Лабан ыпхъумэ ащыщ ащ шъузэу къищ[+]. 3ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэм ынэшӀу къыпщеф! Уегъэбагъу ыкӀи къыпхерэгъахъу, цӀыф лъэпкъыбэхэри о птерэкӀых. 4КъыплъегъэӀэс Тхьэм Ибрахьимэ ынэшӀоу щифагъэр ори, о къыптекӀыщтхэми къалъерэгъэӀэс – Тхьэм Ибрахьимэ къыритыгъэ чӀыгоу о хымэу узщыпсэурэр уиӀахьэшӀу хъуным пае!»[+] 5Арыти Исхьакъ Якъубэ ытӀупщыгъ, Мэсэпэтамым, арам цӀыфэу Бэтуел ыкъоу Лабан дэжь ар кӀуагъэ. Лабан Якъубэрэ Ӏэсаурэ янэу Рыбкъэ ышыгъ.


Исмахьилэ ыпхъу Ӏэсау къызэрищагъэр

6Исхьакъ ынэшӀу Якъубэ щифи, Мэсэпэтамым шъуз къырищынэу зэригъэкӀуагъэр, ынэшӀу щифэзэ, зэрэтыригъэпытыхьагъэр «къэнаӀан бзылъфыгъэ къэмыщ» ыӀуи, 7Якъуби ятэрэ янэрэ ядэӀуи, Мэсэпэтамым зэрэкӀуагъэри Ӏэсау ылъэгъугъ. 8Джащыгъум Ӏэсау къыгурыӀуагъ къэнаӀан бзылъфыгъэхэр ятэ ыгу зэрэримыхьыхэрэр; 9арыти Ӏэсау Исмахьилэ ицӀыфхэм адэжь кӀуи, джыри зы шъуз къыщагъ – Махъалат, Ибрахьимэ ыкъоу Исмахьилэ ыпхъу, Нэбаиот ышыпхъу[+].


Якъубэ пкӀыхьапӀэ Бэтэл зэрэщилъэгъугъэр

10Якъубэ БэрщэбаӀ къыдэкӀи, Хъаран ежьагъ. 11ЧӀыпӀэ горэм нэси, шӀункӀ къэхъугъэти, ащ чэщыр щырихынэу къэуцугъ, сыда пӀомэ тыгъэр къохьажьыгъагъ. Мыжъо горэ ипӀэшъхьагъэу ыгъэтӀылъи, чъыенэу гъолъыгъэ. 12Мары лъэоир чӀыгум тетэу, ащ ыцыпэ уашъом нэсэу, Тхьэм имэлэӀичхэр ащкӀэ дэкӀоежьыхэу, къехыхэу пкӀыхьапӀэкӀэ ылъэгъугъ. 13Мары Зиусхьаныр ащ ышъхьагъ тетэу Якъубэ къыреӀо: «Сэры Зиусхьаныр, уятэжъэу Ибрахьими Исхьакъи я Тхьэр. ЧӀыгоу узтелъыр Сэ ори птекӀыщт бынхэми къышъосэты[+]. 14О птекӀыщт бынхэр чӀыгум телъ пшахъом фэдизэу бэ хъущтых, тыгъэ къохьапӀэмкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи, темырымкӀи, къыблэмкӀи ахэр ащыпсэущтых. Оррэ птекӀыщтхэмрэ яхьатыркӀэ дунаим тет лъэпкъ пстэуми сынэшӀу ащысфэщт[+]. 15Мары Сэ сыпкӀыгъу: тыдэ укӀуагъэми, усыухъумэщт, мы чӀыгуми къэозгъэгъэзэжьыщт. Уизакъоу укъэзгъэнэщтэп къыосӀуагъэр сэгъэцэкӀэфэ».

16Якъубэ къэущыжьи, къыӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Зиусхьаныр мы чӀыпӀэм щыӀ; сэ ар сшӀэщтыгъэп! 17Мы чӀыпӀэр сыдэу щынагъуа! – къыӀуагъ ащ лъэшэу къэщтагъэу. – Щэч хэмылъэу мыр Тхьэм иун, уашъом икъэлапчъ!»

18Якъубэ пчэдыжьым жьэу пӀэшъхьагъ ышӀыгъэгъэ мыжъор зандэу мыжъосын тамыгъэу ыгъэуцуи, ыкӀыӀу дагъэ тырикӀагъ[+]. 19А чӀыпӀэм ащ цӀэ фиусыгъ: Бэтэл; ащ ыпэкӀэ а къалэм Луз ыцӀагъэми[+].

20ЕтӀанэ Якъубэ тхьэлъанэ ышӀыгъ: «Сэ мы гъогоу сызтетым сыкъыщиухъумэу, Тхьэр сигъусэщтмэ, хьалыгъурэ щыгъынрэ къыситэу,[+] 21мамырныгъэкӀэ сятэ иунэ къэзгъэзэжьмэ, Зиусхьаныр си Тхьэу щытыщт; 22мы мыжъоу мыжъосынэу згъэуцугъэр ТхьэлъэӀупӀэ хъущт, ыкӀи О, Тхьэ, къысэптырэ пстэуми азыпшӀанэ О къыостзэ сшӀыщт»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Якъуб Рахъэл зэрэӀукӀагъэр

1Якъубэ игъогу лъигъэкӀуати, тыгъэ къокӀыпӀэм щыпсэурэ цӀыфхэм ячӀыгу нэсыгъ. 2Шъофым псынэ итэу, ащ мэл Ӏэхъогъуищ Ӏулъэу ылъэгъугъ. А псынэм псы къырахызэ, былымхэр рагъашъощтыгъэх. Псынашъхьэм мыжъошхо телъыгъ. 3ЗэкӀэ Ӏэхъогъухэр ащ зыщызэрэугъойхэкӀэ, Ӏахъомэ мыжъор псынашъхьэм къытырагъэукӀорэикӀыти, мэлхэр псы рагъашъощтыгъэх; етӀанэ икӀэрыкӀэу мыжъор псынашъхьэм тыралъхьажьыщтыгъэ.

4Якъубэ Ӏахъомэ яупчӀыгъ: «Скъошхэр! Тыдэ шъукъикӀыра?» Адрэмэ къаӀуагъ: «Тэ Хъаран тыщыщ». 5Якъубэ яупчӀыгъ: «ШъошӀа шъо Лабан, Нахъор ыкъо?» Ахэмэ къыраӀожьыгъ: «ТэшӀэ». 6Ар джыри яупчӀыгъ: «Сыд, ищыӀакӀэ дэгъуа?» Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «Дэгъу, марыба Рахъэл, ащ ыпхъу, мэлымэ акӀыгъоу къэкӀо». 7«Тыгъэр джыри лъагэ, – ариӀуагъ Якъубэ чэмахъомэ, – былымхэр шъуугъоижьынхэу игъоп, мэлхэр псы ежъугъашъохи, хъупӀэм шъуфыжьхэба». 8Ау ахэмэ къыраӀуагъ: «ЗэкӀэ Ӏэхъогъухэр къэзэрэугъоижьыфэхэ ар тшӀэн тлъэкӀыщтэп. Мыжъор джащыгъум къытрагъэукӀорэикӀынышъ, мэлхэр псы едгъэшъощтых».

9Ахэр зэрэгъэгущыӀэхэфэ, ятэ имэлхэр къыфхэзэ, Рахъэл къыӀухьагъ – ар мэлэхъуагъ. 10Якъубэ янэшэу Лабан ыпхъу Рахъэл мэлхэм ягъусэу зелъэгъум, мыжъор псынашъхьэм къытригъэукӀорэикӀи, мэлхэр псы ригъэшъуагъэх. 11Якъубэ Рахъэл ебэуи, ымакъэ Ӏэтыгъэу къэгъыгъ. 12Рахъэл ятэ зэриӀэхьылыр, ежь Рыбкъэ зэрикъор Якъубэ ащ риӀуагъ. Пшъашъэр чъэжьи, ятэ риӀотэжьыгъ.

13Ышыпхъу ыкъо Якъубэ икъэбар зызэхехым, Лабан ащ къыпэгъочъыгъ, ӀаплӀ къырищэкӀи, къебэуи, иунэ рищагъ; Якъубэ ежь икъэбар зэкӀэ Лабан къыфиӀотагъэти, 14Лабан ащ къыриӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, о скъупшъхьи ущыщ, сыли ущыщ». Якъубэ ащ ыдэжь мазэрэ щыӀагъ.


Якъубэ Леарэ Рахъэлрэ къызэрищагъэхэр

15Уахътэр зытекӀым, Лабан Якъубэ къыриӀуагъ: «УзэрэсиӀэхьылым пае пкӀэнчъэу сэщ пае улэжьэна? КъысаӀу, сыда лэжьапкӀэу остыщтыр?»

16Лабан пхъуитӀу иӀагъ: нахьыжъым ыцӀагъэр Леа; нахьыкӀэм – Рахъэл. 17Леа ынэхэр дэхагъэх[*], ау Рахъэл ыпкъыкӀи ынапэкӀи дэхагъэ. 18Якъубэ Рахъэл шӀу ылъэгъугъэти, Лабан риӀуагъ: «Упхъу нахьыкӀэу Рахъэл пае илъэсиблырэ сыпфэлэжьэщт». 19Лабан къыӀуагъ: «НэмыкӀ горэм естын нахьи, ар о къыостымэ нахьышӀу, садэжь щыпсэу».

20Якъубэ илъэсиблырэ Рахъэл пае лэжьагъэ, ау пшъашъэр шӀу дэдэ ылъэгъущтыгъэти, ахэр ежь мэфэ заулэм фэдэу къыщыхъугъэх. 21Якъубэ риӀуагъ Лабан: «Сишъуз къысэт, сыда пӀомэ ыдэжь сызщихьащт уахътэр къэсыгъ».

22Лабан зэкӀэ игъунэгъухэр къыригъэблагъэхи, ешхэ ешъо ышӀыгъ. 23Пчыхьэ зэхъум, ыпхъу Леа Якъубэ дэжь къыщагъ; Якъубэ ащ гохьагъ. 24Лабан иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа, ыпхъу Леа иунэӀутынэу ритыгъ.

25Пчэдыжьым Якъубэ ылъэгъугъэр – мары Леа! Арыти Якъубэ риӀуагъ Лабан: «Сыда о къысэпшӀагъэр? Рахъэл паеба сэ Ӏоф о зыкӀыпфэсшӀагъэр? Сыда сызкӀэбгъэпцӀагъэр?» 26Лабан къыӀуагъ: «Тэ талъэныкъо нахьыжъым ыпэу нахьыкӀэр дагъакӀорэп. 27Мы нысэщэ мэфиблым ащ кӀыгъури, етӀанэ нахьыкӀэри къыоттыщт, о джащ пае илъэсиблырэ джыри сэщ пае улэжьэщт»[+].

28Якъубэ ащ еуцолӀагъ. Тхьэмафэр зытешӀэм, Лабан ыпхъу Рахъэл шъузкӀэ къыритыгъ. 29Лабан иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ ыпхъу Рахъэл иунэӀутынэу ритыгъ. 30Якъубэ Рахъэл гохьагъ, Леа нахьи Рахъэл бэкӀэ нахь лъэшэу шӀу ылъэгъущтыгъэ, джыри илъэсиблэ ащ пае Лабан фэлэжьагъ.


Якъубэ ыкъохэр

31Зиусхьаным Якъубэ Леа шӀу зэримылъэгъурэр къызелъэгъум, ащ сабый къыфэхъунэу ышӀыгъ, ау Рахъэл сабый хэкӀыщтыгъэп[+]. 32Леа лъэрымыхь хъугъэ, шъао къыфэхъугъ, ащ Рубэн[*] фиусыгъ; сыда пӀомэ ащ къыӀуагъ: «Зиусхьаным ситхьамыкӀагъэ къылъэгъугъ, джы силӀ шъыпкъэмкӀэ шӀу силъэгъущт».

33Джыри ащ ышъо сабый хафи, шъао къызыфэхъум, къыӀуагъ: «Зиусхьаным зэхихыгъэ сэ шӀу сызэрамылъэгъурэр, джащ пае джыри зы шъао къыситыгъ». Ащ ЩымӀон[*] фиусыгъ.

34Джыри ащ ышъо сабый хафи, шъао къыфэхъугъ. «Джы силӀ сэ къысэпкӀылӀэщт, – ыӀуагъ ащ, – сэ ащ шъэуищ къыфэслъфыгъ». Джащ пае Лэуй[*] фиусыгъ.

35Джыри зэ ащ ышъо сабый хэфагъ, джыри шъао къыфэхъугъ. «Джы сэ Зиусхьаным щытхъу фэсшӀыщт», – ыӀуи, джащ пае ыкъо Ехъуд[*] фиусыгъ. Ащ ыуж мылъфэжьэу хъугъэ.

#### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр

1Якъубэ сабыйхэр зэрэдимыгъотыхэрэр елъэгъути, Рахъэл ышыпхъу ехъуапсэщтыгъэ. «Сабыйхэр къысэтых, – риӀуагъ ащ Якъубэ, – армырмэ сылӀэщт». 2Ау Якъубэ, Рахъэл фэгубжи, риӀуагъ:

«Сэра Тхьэу о сабый пхэмыкӀынэу зышӀыгъэр?» 3«Мары сиунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ, – ыӀуагъ Рахъэл, – ащ ыдэжь ихь: слъэгуанджэхэм сабый атесынэу къысферэлъф[*].

Ащ ихьатырыщтми, сабыйхэр сэри сиӀэных».

4Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ ащ ыгъэшъузынэу ритыгъ; Якъубэ ащ ыдэжь ихьагъ. 5Билхэ ышъо сабый хафи, Якъубэ шъао къыфилъфыгъ. 6«Тхьэм сиӀоф къызэхифыгъ, – къыӀуагъ Рахъэл, – силъэӀу къызэхихи, шъао къыситыгъ». Джащ пае Дан[*] фиусыгъ.

7Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэу Билхэ джыри лъэрымыхь хъуи, ятӀонэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 8«Бэнэныгъэ лъэшкӀэ сэ сшыпхъу себэни, сытекӀуагъ», – ыӀуагъ Рахъэл. Джащ пае ишъао Нафталый[*] фиусыгъ.

9Леа ежь зэрэмылъфэжьыщтым егупшыси, иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа Якъубэ шъуз гуадзэу ритыгъ. 10Леа иунэӀут бзылъфыгъэу Зилпа Якъубэ шъао къыфилъфыгъ. 11Леа къыӀуагъ: «Синасып къыхьыгъ». Джащ пае шъэожъыем Гъад[*] фиусыгъ.

12Зилпа джыри шъао Якъубэ къыфилъфыгъ. 13Арыти Леа къыӀуагъ: «Гъогу мафэ сытеуцуагъ! Бзылъфыгъэмэ насыпышӀу къысаӀощт!» Джащ пае Ащэр[*] фиусыгъ.

14Коц хыныгъом Рубэн шъофым мандрагорхэр[*] къыщигъотхи, янэу Леа къыфихьыгъэх. Рахъэл Леа елъэӀугъ: «Пкъо къыхьыгъэ мандрагорхэр къысэтба». 15Ау Леа ащ къыриӀуагъ: «СилӀ зэрэстепхыгъэр имыкъоу, джы скъо имандрагорхэр зыӀэкӀэбгъахьэхэ пшӀоигъу, ара?» Рахъэл къыӀуагъ: «Пкъо имандрагорхэм апае ащыгъум силӀ нычэпэ къыбгорэлъ».

16Пчыхьэм Якъубэ губгъом къызекӀыжьым, Леа ащ пэгъокӀи, риӀуагъ: «Садэжь къихь. Скъо имандрагорхэмкӀэ сэ сшыпхъу ущысщэфыгъ». Арыти а чэщым Якъубэ Леа голъыгъ. 17Леа илъэӀу Тхьэм къызэхихыгъ, ащ ышъо сабый хафи, ятфэнэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 18Джащыгъум Леа къыӀуагъ: «СиунэӀут бзылъфыгъэ силӀ зэрэдэзгощыгъэм пае Тхьэм сиӀахьэ къыслъигъэӀэсыжьыгъ». Джащ пае Леа ыкъо Исасхъар[*] фиусыгъ.

19Джыри Леа сабый ышъо хафи, яхэнэрэ шъаор Якъубэ къыфилъфыгъ. 20Леа къыӀуагъ: «Тхьэм тын шӀагъо къысфишӀыгъ! Джы силӀ лъытэныгъэ къысфишӀын шъыпкъ, сэ ащ шъэуих къыфэслъфыгъэба!» Леа ыкъо Зэбулун[*] фиусыгъ. 21ЕтӀанэ пшъашъэ къылъфи, ащ Динэ фиусыгъ.

22Тхьэр Рахъэли егупшысагъ, ащ илъэӀу къызэхихи, ышъо сабый хигъэфагъ. 23Рахъэл лъэрмыхьэ хъуи, шъао къыфэхъуи, къыӀуагъ: «Тхьэм емыкӀу къысигъэхьыгъэп». 24Ыкъо Юсыф[*] фиуси, лъэӀуагъэ: «Зиусхьаным джыри сэ зы шъао къысерэт!»


Якъубэ Лабан фэлажьэзэ бай зэрэхъугъэр

25Юсыф къызэхъум ыуж, Якъубэ Лабан риӀуагъ: «Тадэжь, сихэгъэгу сыкӀожьынэу сытӀупщ, 26сызкӀыпфэлэжьэгъэ сишъузхэмрэ сисабыйхэмрэ къысэтхи. Ори ошӀэ Ӏофэу пфэсылэжьыгъэр зыфэдэр». 27Ау Лабан ащ къыриӀуагъ: «НэшӀукӀэ сэ о укъысэплъыгъэмэ, сыолъэӀу, къэуцу, джэнчымкӀэ сэ къэсшӀагъ оркӀэ Зиусхьаным ынэшӀу сэри скӀыгъу зэрэхъугъэр». 28ЕтӀани къыпигъэхъуагъ: «ЛэжьапкӀэу къыптефэрэр ор орэу къаӀуи, сэ къыостыщт».

29Якъубэ ащ къыриӀуагъ: «Сэ о сызэрэпфэлэжьэгъэ шӀыкӀэр ори ошӀэ, сапэтыфэ уибылымхэр зэрэхъугъэхэри ошӀэ. 30Сэ сыкъэмыкӀозэ уиӀагъэр макӀэ, джы бэ хъугъэ! Сыдым сыфежьагъэми, Тхьэм ынэшӀу джарэу къыпщифэщтыгъэ! Ау сыдигъуа сэ сиунагъо сызыфэлэжьэщтыр?» 31Лабан къыӀуагъ: «КъаӀо, сыда къыостыщтыр?» Якъубэ къыӀуагъ: «Зи къысэмыт. Сэ къыуасӀорэр къысфапшӀэмэ, сэ джыри уимэлхэр пфэзгъэхъущтых ыкӀи къэсыухъумэщтых. 32Непэ зэкӀэ уимэл пчэн Ӏэхъогъухэр къэскӀухьащтых; къахэщых ахэмэ мэлхэу бжьыгъэ зыхэлъхэри, къолэнхэри, шӀуцӀэхэри, джащ фэдэу бжьыгъи хэлъэу, къолэнэуи пчэнхэм ахэтхэри. Ащ фэдэ былымхэр сэркӀэ лэжьапкӀэ хъущтых. 33ЕтӀанэ силэжьапкӀэ уеплъынэу укъызыкӀокӀэ, сэ сизэфагъэ уапашъхьэ къыщынэфэщт. Джы щегъэжьагъэу бжьыгъэ хэмылъэу е мыкъолэнэу пчэн е мэлхэм ащыщэу мышӀуцӀэ сэсыемэ къахэбгъуатэмэ, ар сэ стыгъугъэу мэхъу».

34«Дэгъу, – ыӀуагъ Лабан, – орэхъу о зэрэпӀуагъэу». 35Ау а мафэм Лабан къахищыгъэх ачъэ къолэнхэри, бжьыгъэ зыхэлъхэри, зэкӀэ пчэнэу бжьыгъэ зыхэлъхэри, къолэнхэри, фыжь тӀэкӀу нэмыӀэми зыхэлъыгъэхэри, зэкӀэ мэл шӀуцӀэхэри, ахэр агъэхъунхэу ыкъомэ аритыгъэх. 36Якъубэ мэфищ гъогукӀэ пэчыжьэхэу ахэр ӀукӀыгъэх. Лабан ибылымэу къэнагъэр Якъубэ ыгъэхъущтыгъэ. 37Къумбыл чъыгым, миндалым, платаным ячы цӀынэхэр ащ ыштэхи, пхъашъомэ шъолъырхэр афишӀыгъэх, пхъэ фыжьыр къычӀигъэщызэ. 38Шъолъырхэр зыхэщыгъэ чы упсыгъэхэр ащ пчэнхэр псы зыщешъощтыгъэ хьакъуашъомэ арилъхьагъэх, ахэр псы ешъонхэу къызыкӀохэкӀэ, а уахътэм зэгуахьэщтыгъэхэти, чыхэр алъэгъунхэу. 39Чы къолэнмэ апашъхьэ пчэнхэр щызэгуахьэщтыгъэхэти, чэцӀхэр къолэнхэуи, бжьыгъэ ахэлъэуи къалъфыщтыгъэ. 40Якъубэ мэлхэр къахищыхэти, ахэр Лабан имэл къолэнхэмрэ шӀуцӀэхэмрэ афэгъэзагъэхэу зэкӀолӀэнхэм пае ыгъэуцущтыгъэх. Джы Якъубэ ежь иӀэхъогъу шъхьафэу ыӀыгъыгъ, Лабан иехэм ахэр ахигъэуцощтыгъэхэп. 41Былым лъэшхэр зэгуахьэхэ зыщыхъурэм, Якъубэ чыхэр былымхэм алъэгъунэу хьэкъуашъомэ арилъхьэщтыгъэ, чымэ апашъхьэ щызэгохьанхэу. 42Ау былым хъыбыйхэр зыщызэгуахьэхэрэм, чыхэр арилъхьэщтыгъэхэп. Джаущтэу Лабан былым хъыбыир ие хъущтыгъэ, былым пытэр Якъубэ ӀэкӀахьэщтыгъэ. 43Якъубэ бай дэдэ хъугъэ; ащ мэл пчэн Ӏэхъогъухэри, унэӀут бзылъфыгъэхэри, хъулъфыгъэхэри, махъши, щыди бэ иӀэ хъугъэр.

#### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Якъубэ Лабан къызэрэӀэкӀэкӀыжьыгъэр

1Якъубэ Лабан ыкъомэ ежь пае аӀохэрэр зэхихыгъэх: «ЗэкӀэ тятэ иӀагъэр Якъубэ зыӀэкӀиубыти, тятэ ыӀэ илъыгъэм имылъку ежь хишӀыкӀыгъ». 2Якъубэ ежьми нахьыпэрэм фэдэу Лабан къызэрэфыщымытыжьым гу лъитагъ.

3ЕтӀанэ Зиусхьаным Якъубэ къыриӀуагъ: «Шъуадэжь, уятэхэм адэжь кӀожь; сэри о сыуигъусэщт».

4Арыти Якъубэ Рахъэлрэ Леарэ алъигъакӀохи, ибылым Ӏэхъогъухэр зыдэщыӀэ шъофым къаригъэщагъэх. 5Ахэмэ ариӀуагъ: «Нахьыпэм фэдэу шъуятэ къызэрэсфыщымытыжьыр сэлъэгъу. Ау сятэ и Тхьэ сэ сигъус. 6Шъори шъошӀэ зэкӀэ лъэкӀэу сиӀэмкӀэ шъуятэ сызэрэфэлэжьагъэр. 7Ау шъуятэ сигъапцӀэзэ, пшӀэ фэдизрэ силэжьапкӀэ зэблихъугъэ. Ау Тхьэм ащ сэ бзэджагъэ къысишӀэнэу фидагъэп. 8„Былымэу бжьыгъэ зиӀэхэр уилэжьапкӀэ хъущтых“ къызысиӀокӀэ, зэкӀэ былымхэр бжьыгъэ яӀэу къэхъущтыгъэх. „Къолэнхэр уилэжьапкӀэ хъущтых“ зиӀокӀэ, зэкӀэ былымхэр къолэнхэу къалъфыщтыгъэх. 9Джаущтэу Тхьэм шъуятэ ибылымхэр ыштэхи, сэ ахэр къыситыгъэх.

10Зэгорэм, былымхэр зыщылъыхъожьыхэрэ уахътэм, сэ пкӀыхьапӀэкӀэ слъэгъугъэ: ачъэу пчэнхэм зязыдзыгъэхэр зэкӀэ къолэныгъэх, бжьыгъэхэри яӀагъэх. 11Тхьэм имэлэӀич пкӀыхьапӀэм сыхэтэу къысиӀуагъ: „Якъуб!“ Сэ сӀуагъэ: „СыкъэдаӀо“. 12Ащ къысиӀуагъ: „Моу плъэри, плъэгъущт: ачъэу пчэнмэ зязыдзыхэрэр зэкӀэ е къолэных, е бжьыгъэхэр яӀэх. Лабан къыуишӀэрэр зэкӀэ Сэ слъэгъугъэ. 13Мыжъосыным дагъэ зыщытепкӀагъэу, Сэ гущыӀэ пытэ къызщысэптыгъэ Бэтэл зыкъыщыозгъэлъэгъугъэ Тхьэр Сэры. Джы тэджи, мы хэгъэгум икӀыжьи, укъызыщыхъугъэ хэкум кӀожь“»[+].

14Рахъэлрэ Леарэ джэуап Якъубэ къыратыжьыгъ: «Тятэ тэ тызэригъэхымэрэр нафэба? 15Тэ тищи, къыткӀэкӀуагъэр ежь ыгъэфедагъ. 16Аущтэу зыхъукӀэ, зэкӀэ мылъкоу Тхьэм тятэ Ӏихыгъэр тэри тисабыйхэми тэтый. Арышъ зэкӀэ Тхьэм къыуиӀуагъэр гъэцакӀэ».

17Якъубэ исабыйхэри ишъузхэри махъшэхэм атыригъэтӀысхьагъэх; 18зэкӀэ ибылымхэри, зэкӀэ ыгъотыгъэ мылъкури, ежь ышъхьэкӀэ ибылымэу Мэсэпэтамым щызэригъэгъотыгъэри, ятэу Исхьакъ дэжь, КъэнаӀан чӀыгум кӀожьынэу зыдырищэжьагъ.

19Лабан имэлхэр ыупхъонхэу кӀуагъэти, ятэ иӀэгъэ тхьэ нэпцӀхэр Рахъэл къытыгъугъэх. 20Джаущтэу Якъубэ арам цӀыфэу Лабан ыгъэпцӀагъ: зэрэкощыжьырэмкӀэ макъэ ригъэӀугъэп. 21ЗэкӀэ иӀагъэр зыкӀигъэгъуи, ежьэжьыгъ; псыхъоу Ефрат зэпырыкӀи, ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум фиузэнкӀыгъ.


Лабан Якъубэ зэрэлъежьагъэр

22Ящэнэрэ мафэм Якъубэ зэрэкӀожьыгъэр Лабан раӀуагъ. 23ИӀахьылхэр гъусэ ышӀыхи, Лабан ащ лъежьагъ, мэфибл тешӀагъэу ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум дэжь щыкӀэхьагъ. 24Чэщым пкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэр арамэу Лабан къыфакӀуи, ащ къыриӀуагъ: «Зыфэсакъыжь, Якъубэ зыгорэ епшӀэкъон!»

25Лабан Якъубэ кӀэхьагъ; Якъубэ ищэтырэ Ӏуашъхьэм тыригъэуцуагъ, Лабани иӀахьылхэр игъусэхэу ГъылыӀад къушъхьэлъэ хэкум къыщыуцугъ. 26Лабан Якъубэ риӀуагъ: «Сыда о пшӀэрэр? Сыда, сыбгъапцӀи, спхъухэр зыкӀепщэжьагъэхэр, ӀашэкӀэ заом гъэры щашӀыгъэхэм фэдэу? 27Сыда шъэфэу зыфыкӀэптхъужьыгъэр, сызыкӀэбгъэпцӀагъэр, зи къысэмыӀоу? Тычэфэу, орэдхэр къатӀозэ, шъонтырыпымрэ пхъонтэпщынэмрэ къядгъаӀозэ, сэ укъэстӀупщыжьыныеба. 28Аужыпкъэм о сипхъорэлъфхэми спхъухэми сябгъэбэужьыгъэп; акъылынчъэу узекӀуагъ. 29Сыогоон слъэкӀыни дэгъоу, ау шъуятэ и Тхьэ тыгъосчэщ къыздэгущыӀи, къысиӀуагъ: „Зыфэсакъыжь, Якъубэ зыгорэ епшӀэкъон!“ 30КӀо, о укӀожьыгъэми Ӏофыгъэп, сыда пӀомэ уятэ иунэ узэрифэжьыщтым пфэмыщыӀэжьэу удэгуӀэщтыгъэ, ау сыда ситхьэ сурэтхэр зыкӀэптыгъугъэхэр?»[+]

31Якъубэ джэуап Лабан ритыжьыгъ: «Сэ сыщынэщтыгъэ, о ппхъухэр степхыжьыных сшӀошӀыщтыгъэ. 32Уитхьэ сурэтхэр зэбгъотылӀэжьхэрэр псэоу къэнэжьыщтэп. ТиӀахьылхэр шыхьат орэхъух: зэкӀэ къэлъыхъуи, оуиер штэжь». Ау Якъубэ ышӀэщтыгъэп ахэр Рахъэл къызэритыгъугъэхэр.

33Лабан Якъубэ ищэтыри, Леа ищэтыри, бзылъфыгъэ унэӀутитӀумэ ящэтыри ачӀэхьагъ, ау зи къыгъотыгъэп. Леа ищэтырэ къызычӀэкӀыжьым, Рахъэл ищэтырэ чӀэхьагъ. 34Рахъэл тхьэ сурэтхэр ыштэхи, мэхъшэ уанэм ычӀэгъ чӀилъхьагъэх, ежь ахэмэ атетӀысхьажьыгъ. Лабан зэкӀэ щэтырыр къылъыхъугъ, ау зи къыгъотыгъэп. 35Ежь Рахъэл ятэ риӀуагъ: «Сизиусхьан къысфэрэмыгубж, сыкъыфэтэджын зэрэсымылъэкӀырэмкӀэ: сэ бзылъфыгъэ хабзэр къысфэкӀуагъ». Лабан лъыхъуагъэ, ау тхьэ сурэтхэр къыгъотыгъэхэп.

36Джы Якъубэ къэгубжи, Лабан ыгъэмысэу ыублагъ: «Сыда сызэрэмысэр, сыд псэкӀода сшӀагъэр, сауж уимыкӀынэу? 37О зэкӀэ сиӀапӀэмэ уяплъыгъ, сыда уиунэ илъ пкъыгъо пстэумэ ащыщэу къэбгъотыгъэр? ТиӀахьылхэм апашъхьэ къилъхь, ахэмэ тиӀоф къызэхарэф. 38Мары, илъэс тӀокӀырэ уадэжь сыщыӀагъ; уимэл пчэнхэми шъэрэзыжьыгъэ къахэкӀыгъэп, уиӀэхъогъу щыщ тӀыхэр сшхыгъэхэп. 39ХьэкӀэ къуакӀэм зэхицунтхъагъэу къыпфэсхьыжьыгъэп, ар сэ сизэрарыгъ; чэщым атыгъугъэри, мафэм атыгъугъэри сэ сэбгъэпщыныжьыщтыгъэ. 40Мары сиӀоф зытетыгъэр: мафэрэ жъоркъым, чэщырэ чъыӀэм къин сагъэщэчыщтыгъэ; сичъые сынэмэ апэчыжьэ зишӀыщтыгъэ. 41Джащ фэдэх илъэс тӀокӀэу уиунэ щисхыгъэр. УипшъэшъитӀумэ апае илъэс пшӀыкӀуплӀырэ сыпфэлэжьагъ, илъэсихырэ – уибылымхэм апае; ау о къыстефэрэ лэжьапкӀэр гъогогъуипшӀэ зэблэпхъугъэ. 42Сятэ и Тхьэ, Ибрахьимэ и Тхьэ, Исхьакъ Щынагъо зыфыриӀэр скӀымыгъугъэмэ, о джыри сэ ӀэнэкӀэу сыптӀупщыжьыщтгъэ. СитхьамыкӀагъэрэ Ӏофэу сӀэхэмкӀэ сшӀагъэмрэ Тхьэм къылъэгъухи, тыгъосчэщ Ар къыскъоуцуагъ». 43Лабан джэуап Якъубэ къыритыжьыгъ: «Пшъашъэхэр – сэ спхъух; сабыйхэр – сэ сисабыих; былымхэр – сэ сибылымых, зэкӀэ о плъэгъурэр сэсый. Спхъухэмрэ ахэмэ къалъфыгъэ сабыйхэмрэ агу хэзгъэкӀын слъэкӀыщта? 44Джы оррэ сэррэ тызэгъэзэгъ, тазыфагуи шыхьат дэрэт».

45Якъубэ мыжъо ин, саугъэтым фэдэу, зандэу ыгъэуцуи,[+] 46иӀахьылхэм ариӀуагъ: «Мыжъохэр къэшъуугъоих». Ахэмэ мыжъохэр къаугъоигъэх, Ӏуашъхьэу зэтыралъхьэхи, а мыжъо Ӏуашъхьэм дэжь щышхагъэх. 47Лабан ащ Егъар Сахъадут фиусыгъ, Якъубэ ащ ГъалыӀэд[*] фиусыгъ. 48Лабан къыӀуагъ: «Непэ мы Ӏуашъхьэр оррэ сэррэ тазыфагукӀэ шыхьат». Ащ къыхэкӀэуи ащ ГъалыӀэд раӀо, 49джащ фэдэуи – Мыцпэ[*], Лабан зэриӀуагъэм пае: «Зиусхьаныр оррэ сэррэ тызэгокӀыжьэу, тызэрэмылъэгъужьы зыхъукӀи, къытлъэрэплъ. 50Спхъумэ о дэеу уадэзекӀо зыхъукӀэ е ахэмэ апэмыкӀэу шъузхэр пштэхэмэ, ащыгъум зэгъашӀэ, сэррэ оррэ цӀыф шыхьат тимыӀэми, тазыфагу Тхьэр шыхьатэу дэт».

51Лабан Якъубэ риӀуагъ: «Мары мы Ӏуашъхьэр, мары мы мыжъосыныри, сэррэ оррэ тазыфагу дэзгъэуцуагъэр. 52Мы Ӏуашъхьэм сыкъыблэкӀэу бзэджэ Ӏоф пае сэ уадэжь сыкъызэримыхьащтымкӀэ ори мы Ӏуашъхьэми мы мыжъосыными уакъыблэкӀэу бзэджэ Ӏоф пае садэжь укъызэримыхьащтымкӀэ, мы Ӏуашъхьэри шыхьат, мы саугъэтри шыхьат. 53Ибрахьимэ и Тхьэ, Нахъор и Тхьэ, ахэмэ ятэ и Тхьэ, хьыкумышӀэу тазыфагу дэрэт». Якъубэ ежь ятэ Исхьакъ Щынагъо зыфыриӀэмкӀэ тхьэрыӀо ышӀыгъ[+]. 54Якъубэ Ӏуашъхьэм къурмэныпхъэр щышӀуибзыгъ, иӀахьылхэри къыригъэблэгъагъэх шхэнхэу. Зэшхэхэм, ахэмэ Ӏуашъхьэм чэщыр щырахыгъ.

55[*] Лабан пчэдыжьым ипхъорэлъфхэми ыпхъухэми къябэужьыгъ, ахэмэ Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу афелъэӀуи, етӀанэ ядэжь къежьэжьыгъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр

1Якъубэ ежь игъогу техьажьыгъ, Тхьэм и МэлэӀичхэр ащ къыпэгъокӀыгъэх. 2Ахэр зелъэгъухэм, Якъубэ къыӀуагъ: «Мыр Тхьэм иошъогудзэмэ яуцупӀ». А чӀыпӀэм Махъанаим[*] фиусыгъ.

3Якъубэ мэкъэгъэӀухэр ыпэ ригъэшъыхи, Едом хэгъэгум щыӀэ хэкоу СэӀир, ежь ышэу Ӏэсау ыдэжь ыгъэкӀуагъэх. 4Ахэмэ унашъо афишӀэу ариӀуагъ: «Мырэущтэу ешъуӀу сизиусхьанэу Ӏэсау: „Мары уиӀумэтэу Якъубэ ыӀорэр: ‘Сэ бэрэ хымэ хэгъэгум, Лабан дэжь сыщыпсэугъ. 5Джы сиӀэх цухэри, щыдхэри, мэл пчэнхэри, унэӀут хъулъфыгъэхэри, унэӀут бзылъфыгъэхэри; унэшӀу къысщыфэным сыщыгугъэу, сикъэбар сизиусхьан раӀонэу къэсӀопщыгъэх’“».

6МэкъэгъэӀухэм къагъэзэжьи, Якъубэ къыраӀуагъ: «Пшэу Ӏэсау дэжь тыщыӀагъ. Ар ежь къыппэгъокӀыгъэу къэкӀо, нэбгырэ шъиплӀи игъус». 7Якъубэ лъэшэу къащти, къэгумэкӀыгъ, кӀыгъугъэ цӀыфхэри, былымхэри, махъшэхэри купитӀоу ыгощыгъэх. 8«Ӏэсау зы купым къытебанэу зэхикъутэмэ, – егупшысагъ Якъубэ, – адрэ купым зыкъигъэнэжьын ылъэкӀыщт».

9Якъубэ къыӀуагъ: «Сятэ Ибрахьими сятэ Исхьакъи я Тхь, сихэгъэгу, сиӀахьылхэм адэжь згъэзэжьынэу О, Зиусхьанэу къысэзыӀуагъэр, ЫнаӀэ къыстетынэу сызгъэгугъагъэр![+] 10Къыстефэрэп сэ зэкӀэ шӀугъэу, зэкӀэ шъыпкъагъэу О уиӀумэт къыфэплъэгъугъэр. Сибэщ закъо сӀыгъэу мы Иордан псыхъом сызэпырыкӀыгъагъ, джы купитӀу мылъку яӀэу сигъусэ. 11СыолъэӀу, сыщыухъум сэ сшэу Ӏэсау! Сыда пӀомэ ащ сыщэщынэ: ар къэкӀонышъ, сэри, ныхэри, зэкӀэ кӀалэхэри, тиукӀынкӀэ сэщынэ. 12Орба къысэзыӀуагъэр: „Сэ о шӀу къыпфэсшӀэщт, ипчъагъэкӀэ зэрэбэм къыхэкӀэу плъытэн умылъэкӀыным нэсэу, хы пшахъом фэдэу, о птекӀыщт цӀыфхэр згъэбэгъощтых“»[+].

13А чэщыр Якъубэ а чӀыпӀэм щырихи, иӀагъэм Ӏэсау пае тынхэр къыхихыгъэх: 14пчэн шъитӀу, ачъэ тӀокӀ, мэл шъитӀу, тӀы тӀокӀ; 15якъунанхэр акӀыгъухэу ащырэ мэхъшэ щэкӀ, чэм тӀокӀитӀу, цуипшӀ, щыдыбз тӀокӀ, щыдипшӀ. 16ИунэӀутмэ Ӏэхъогъу пэпчъ шъхьаф шъхьафэу арити, ариӀуагъ: «Сапэ шъуитэу шъукӀу, шъуазыфагу чӀыгууанэ къижъугъан». 17Апэрэм унашъо фишӀыгъ: «Сэ сшэу Ӏэсау уӀукӀэу: „Хэт урий? Тыдэ укӀорэ? Хэт иӀэхъогъуа уапэ итыр?“ ыӀоу, къызыоупчӀыкӀэ, 18джэуап ет: „Мыхэр уиӀумэтэу Якъубэ ибылымхэу сизиусхьан Ӏэсау тынэу къыпфишӀыгъэхэр арых. Мары ежь Якъуби тауж ит“».

19А дэдэр ариӀуагъ ятӀонэрэми, ящэнэрэми, зэкӀэ Ӏэхъогъумэ ауж итыгъэхэми: «Шъори, Ӏэсау къызышъупэгъокӀыкӀэ, джащ фэдэу яшъуӀу. 20ЕтӀани ешъуӀу: „Мары уиӀумэтэу Якъуби тауж ит“». Сыда пӀомэ ар егупшысэщтыгъэ: «Сапэ изгъэшъыгъэ тынхэмкӀэ ащ ынэшӀу къызщызгъэфэн. ЕтӀанэ, тызэӀукӀэмэ, дэгъоу къыспэгъокӀынкӀи мэхъу». 21Джаущтэу тынхэр апэ ригъэшъыхи, ежь а чэщыр пщыпӀэм щырихыгъ.


Якъубэ Тхьэм зэребэныгъэр

22А чэщ дэдэм Якъубэ къэтэджи, ишъузитӀуи, иунэӀут бзылъфыгъитӀуи, ыкъо пшӀыкӀузи зыдырищажьэхи, псыикӀыпӀэмкӀэ Ябэкъ зэпырыкӀыгъ. 23Ахэр псыхъом зэпырищыгъэх, зэкӀэ иӀагъэри зэпырищи, 24ежь Якъубэ изакъоу къэнагъ. Нэфылъыр къызэкӀечыфэ лӀы горэ ащ къебэныгъ. 25КъызэрэтемыкӀошъущтыр Ащ къызелъэгъум, ыкопкъ зэрытыпӀэ къынэси, къупшъхьэ зэрытыпӀэр зэриутыгъ. 26ЕтӀанэ къыриӀуагъ: «СыкъэтӀупщ, нэф къэшъыгъ». Ау Якъубэ къыӀуагъ: «УнэшӀу къысщымыфэу устӀупщыщтэп». 27«Сыда о пцӀэр?» – адрэр къеупчӀыгъ. Мыдрэм къыӀуагъ: «Якъуб». 28Арыти адрэм къыриӀуагъ: «Джы къыщегъэжьагъэу о пцӀэ Якъубэжьыщтэп, Исраил[*] нахь; сыда пӀомэ о Тхьэми цӀыфхэми уябэныщтыгъэ, текӀоныгъэри къыдэпхыщтыгъэ»[+]. 29Якъуби елъэӀугъ: «О пцӀэ къысаӀоба». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сыд о сцӀэ хэбгъотэщтыр?» Ащ дэжьым Ащ ынэшӀу къыщыщифагъ[+].

30«Сэ мыщ Тхьэм ынэгу сыщыкӀэплъагъ, псэоуи сыкъэнэжьыгъ» ыӀуи, Якъубэ ар зыщыхъугъэ чӀыпӀэм Пэниел[*] фиусыгъ[+]. 31Якъубэ Пэнуел зэпичы зэхъум, тыгъэр къыкъокӀыгъ. Ар ыкопкъэу узырэм ригъэлъэщаощтыгъэ. 32Джащ къыхэкӀэу джы къызнэсыгъэм исраил цӀыфхэм копкъ зэхэтыпӀэм фэу телъыр ашхырэп, сыда пӀомэ Къебэныгъэр Якъубэ ыкопкъ зэхэтыпӀэ фэу телъым нэсыгъагъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Якъубэ Ӏэсау зэрэӀукӀагъэр

1Якъубэ зэплъэм, мары Ӏэсау нэбгырэ шъиплӀ игъусэу къакӀоу ылъэгъугъ. Леаи, Рахъэли, иунэӀут бзылъфыгъитӀуми ясабыйхэр Якъубэ янэхэм акӀыгъунхэу ышӀыгъэх. 2Ишъуз гуадзэхэмрэ ахэмэ ясабыйхэмрэ апэ ригъэуцуагъэх, ахэмэ ауж Леарэ ащ исабыйхэмрэ ригъэхьагъэх, етӀанэ зэкӀэмэ ауж Рахъэлрэ Юсыфрэ ригъэуцуагъэх. 3Ежь зэкӀэ ахэмэ апэ иуцуи, ыш екӀуалӀэзэ, чӀыгум нэсэу блэунае шъхьащэ ышӀыгъ.

4Ау Ӏэсау къыпэгъочъи, ӀаплӀ къырищэкӀызэ, ыпшъэ зыкъыридзи, къебэугъ, тӀури гъыгъэ. 5Ӏэсау зэплъэм, шъузхэри бынхэри ылъэгъуи, къыӀуагъ: «Хэт щыщых мы уигъусэхэр?» Якъубэ джэуап къытыжьыгъ: «Тхьэм игукӀэгъукӀэ уиӀумэт къыритыгъэ бынхэр арых». 6Шъуз гуадзэхэмрэ ахэмэ ясабыйхэмрэ Ӏэсау къекӀуалӀэхи, шъхьащэ къыфашӀыгъ. 7Ащ ыуж Леа исабыйхэр игъусэхэу къекӀуалӀи, шъхьащэ къыфашӀыгъ, етӀанэ Рахъэлрэ Юсыфрэ къекӀуалӀэхи, шъхьащэ къыфашӀыгъ. 8Ӏэсау къыӀуагъ: «Мы сыкъызӀукӀэгъэ Ӏэхъогъухэр сыд лӀэужыгъоха?» Якъубэ джэуап къытыжьыгъ: «Ар сизиусхьан нэшӀукӀэ къысэплъыным пае». 9«Сэ сиӀэр икъущт, сшы, – Ӏэсау ыӀуагъ, – оуиер о уерэӀ». 10«Хьау, – ыӀуагъ Якъубэ, – нэшӀукӀэ къысэплъи, мы тыныр сӀых! О услъэгъуныр – Тхьэм ынэгу занкӀэу сыкӀэплъэным ычӀыпӀ, о дэгъоу укъыспэгъокӀыгъ! 11Сызэрэпфэразэм ишыхьатэу тынэу къыпфэсшӀыгъэр штэ, сэ Тхьэм гукӀэгъу къысфишӀыгъ, сызыфэныкъо щыӀэп». Якъубэ елъэӀути, Ӏэсау тыныр ыштэнэу къезэгъыгъ.

12«Гъогум тытехьан, – къыӀуагъ Ӏэсау, – сэ уапэ ситэу сыкӀощт». 13Ау Якъубэ ащ риӀожьыгъ: «Сизиусхьан ешӀэ сабыйхэр зэрэхъыбыехэр. Симэл пчэнхэмрэ былым пӀашъэхэмрэ ащых: ахэр мэфэ псаум зыпфыхэкӀэ, зэкӀэ къозэу хъущтых. 14О сизиусхьан, тапэ итэу кӀо, сэ, уиӀумэт, мэкӀэ макӀэу, былымыр зэрэкӀощтым фэдэу, сабыйхэр зэрэкӀощтхэм фэдэу сыкъэкӀощт сизиусхьан дэжь, СэӀир сыкъэсыфэ». 15Ӏэсау къыӀуагъ: «ЦӀыфэу скӀыгъухэм ащыщэу заулэ уигъусэнэу къэзгъэуцун». Якъубэ къыӀуагъ: «Сыда ар зэрищыкӀагъэр? УнэшӀу къысщыфэ къодыеми сэркӀэ екъу. Сизиусхьан, укъысфэдэгъущ!»

16А мэфэ дэдэм Ӏэсау ежь игъогукӀэ СэӀир къыгъэзэжьыгъ. 17Якъубэ СукъоткӀэ кӀуагъэ, унэ зыфишӀыгъ, былымхэм чэлхэр афишӀыгъэх. Джащ пае а чӀыпӀэм Сукъот[*] фиусыгъ.

18Мэсэпэтамым къикӀыжьи, зи мыхъун къемыхъулӀэу Якъубэ КъэнаӀан хэгъэгум ит Щэхэм къалэм къэкӀуагъ. Къалэм дэмыхьэу, ащ пэмычыжьэу къыщыуцугъ[+]. 19Щэхэм лӀым ятэу Хъаморэ ыкъомэ яшъоф щыщэу чӀыгу тыжьын ахъщишъэкӀэ ыщэфи, ащ ежь ищэтыр щигъэӀагъ[+]. 20Ащ къурмэншӀыпӀи щигъэуцуи, фиусыгъ: «Тхьэ, Исраил и Тхь».

#### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Якъубэ ыпхъу Динэ емыкӀу къызэрэрашӀагъэр

1Динэ, Якъубэ Леа фигъотыгъэ пшъашъэр, а чӀыпӀэм щыпсэурэ пшъашъэмэ адэжь кӀуагъэ. 2А хэгъэгум ипщэу хъыу лъэпкъым щыщэу Хъамор ыкъоу Щэхэм пшъашъэр къылъэгъуи, ыубытыгъ, голъи, емыкӀу рихыгъ. 3Ащ ыпсэ Якъубэ ыпхъоу Динэ кӀэрыпкӀагъ, пшъашъэр шӀу ылъэгъугъэу, гущыӀэ ӀэшӀукӀэ дэгущыӀагъ. 4Щэхэм ятэу Хъамор риӀуагъ: «Мы пшъашъэр шъузыкӀэ сэгъаштэ». 5Якъубэ ыпхъу Динэ ынапэ зэрэтырахыгъэр зэхихыгъ. Ау ыкъохэр былымхэм апэтхэу шъофым щыӀагъэхэти, ахэр къэкӀожьыфэхэ Якъуби зи ыӀуагъэп. 6Щэхэм ятэу Хъамор Якъубэ дэжь къыдэгущыӀэнэу къэкӀуагъ. 7Якъубэ ыкъохэр, хъугъэр зызэхахым, шъофым къикӀыжьыгъэх, лъэшэу гукъао лӀымэ ащыхъугъ, губжым къызэкӀигъэнагъэх, сыда пӀомэ Якъубэ ыпхъу лые зэрэрахыгъэр – ИсраилкӀэ емыкӀушху, аущтэу пшӀэ хъущтыгъэп[+].

8Хъаморэ къыӀуагъ: «Сэ скъо, Щэхэм, ыгукӀэ шъуипшъашъэ кӀэрыпкӀагъ; сышъолъэӀу, шъузкӀэ ар ащ къешъутба[+]. 9Благъэ шъукъытфэхъун; шъуипшъашъэхэр тэ къытэшъутыхэзэ шъушӀын, тэ типшъашъэхэр шъо шъуштэных. 10Шъукъыддэпсэу, тичӀыгу шъуапашъхьэ илъ, шъущыпсэу, шъущылажь, шъуиунаеуи ар зыӀэкӀэжъугъахь». 11Ежь Щэхэм пшъашъэм ятэрэ ышхэмрэ ариӀуагъ: «НэшӀукӀэ шъукъысэплъынэу сшӀэ къодыемэ, зэкӀэ зыфашъуӀорэр къышъостыщт. 12ЗыфашъуӀорэм фэдиз нысэ уасэрэ шӀухьафтынрэ къэжъугъэнаф, къышъостыщт; пшъашъэр шъузкӀэ къысэшъути ары ныӀэп сызыфаер»[+].

13Якъубэ ыкъомэ Щэхэми ащ ятэу Хъамори тхьагъэпцӀыгъэ хэлъэу джэуап аратыжьыгъ, сыда пӀомэ ащ ежьхэм ашыпхъоу Динэ ынапэ тырихыгъ. 14«Ар тфэшӀэщтэп, – аӀуагъ ахэмэ, – цӀыфэу сунэт амышӀыгъэм шъузкӀэ тшыпхъу еттыныр тэркӀэ емыкӀу хъущт[+]. 15Шъо шъуилъэӀу тэ тыкъызезэгъыщт закъор шъори тэщ фэдэ шъухъоу, зэкӀэ шъо хъулъфыгъэу шъуиӀэр сунэт шъушӀыгъэ зыхъукӀэ ары. 16ЕтӀанэ типшъашъэхэр къыжъудэдгъэкӀощтых, шъо шъуипшъашъэхэри тэ шъузкӀэ тштэщтых, тыжъудэпсэущт, зы цӀыф лъэпкъэуи тыхъущт. 17Ау сунэт зяжъугъэшӀынымкӀэ шъукъытэмыдэӀумэ, тэ тшыпхъу тигъусэу тыӀокӀыжьы».

18Хъамори ащ ыкъо Щэхэми а гущыӀэхэр агу рихьыгъэх. 19КӀэлэ ныбжьыкӀэм ащ лъыпытэу сунэт заригъэшӀыгъ – джарэу Якъубэ ыпхъу ащ шӀу ылъэгъущтыгъэ. Ятэ иунэ иунагъокӀэ Щэхэм ары лъытэныгъэ анахьэу зыфашӀыщтыгъэр. 20Хъаморэрэ ащ ыкъо Щэхэмрэ якъалэ икъэлэпчъэ цӀыф зэӀукӀапӀэм къыӀухьэхи, къэлэдэсмэ мырэущтэу араӀуагъ: 21«Мы цӀыфхэр тэркӀэ мамырых, мы чӀыгум щэрэтӀысхи, шъхьафитэу щэрэлажьэх; мары чӀыгур апашъхьэ щыхъоо пщау. Япшъашъэхэр тэ шъузкӀэ къытатхэу, тэ типшъашъэхэри ежьхэм яттыхэу тшӀыщт. 22Мы цӀыфхэр къыддэпсэунхэу, зы цӀыф лъэпкъэуи тыщытынэу къызезэгъыщтхэ закъор – ежьхэр сунэт зэрашӀыгъэхэм фэдэу, тэри зэкӀэ тихъулъфыгъэхэр сунэт тшӀымэ ары. 23ЯӀэхъогъухэри, ямылъкуи, зэкӀэ ябылымхэри тэтые хъущтхэба? Адетэжъугъашти, ахэр къытхэтӀысхьащтых». 24Къэлэдэсхэм Хъаморэрэ ащ ыкъоу Щэхэмрэ адырагъэштагъ; къэлэ хъулъфыгъэхэр зэкӀэ сунэт ашӀыгъэх.

25Ящэнэрэ мафэм, ахэр зыщысымэджагъэхэм, Якъубэ ыкъуитӀу, Динэ ышыхэу ЩымӀонрэ Лэуйрэ, шъхьадж ичатэ къышти, пэрыохъу ямыӀэу къалэм дахьэхи, зэкӀэ хъулъфыгъэхэр аукӀыгъэх. 26Хъамори ащ ыкъоу Щэхэми чатэкӀэ аукӀыгъэх; етӀанэ Щэхэм иунэ Динэ къыращыжьи, къэкӀожьыгъэх. 27Нэужым Якъубэ ыкъохэр укӀыгъэхэм адэжь къэкӀожьхи, ашыпхъу ынапэ зыщытырахыгъэ къалэр ахъункӀагъ. 28Ахэмэ мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, щыдхэри, сыд лӀэужыгъоу къалэм дэлъыгъэри, шъофым рагъотагъэри аштагъ. 29ЗэкӀэ ахэмэ ямылъку зыдаштагъ, зэкӀэ ясабыйхэри, яшъузхэри гъэрэу аубытыгъэх, зэкӀэ унэмэ арылъхэри зэрапхъуагъэ.

30Якъубэ ЩымӀонрэ Лэуйрэ ариӀуагъ: «Мы чӀыгум щыпсэухэрэм, къэнаӀан цӀыфхэми пэрыц цӀыфхэми салъэгъу мыхъоу шъушӀи, тхьамыкӀагъо къысфэшъухьыгъ. Сэ цӀыфэу сиӀэр макӀэ; сэ къыспэуцунхэу къэзэрэугъойхэмэ, сэри зэкӀэ тилӀакъуи тагъэкӀодыщт». 31Ау ЩымӀонрэ Лэуйрэ ятэ къыраӀожьыгъ: «Тэ тшыпхъу бзылъфыгъэ хэтакӀом фэдэу удэзекӀо хъущта?»

#### ЯщэкӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Якъубэ Бэтэл дэжь зэрэщыӀагъэр

1Тхьэм Якъубэ къыриӀуагъ: «ЗыӀэти, Бэтэл кӀо, ащ щыпсэу; о пшэу Ӏэсау зышӀобгъэбылъэу узыхэхьажьым, зыкъыозыгъэлъэгъугъэ Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ ащ щыгъэпс»[+]. 2Якъубэ ежь иунагъуи зэкӀэ ицӀыфхэми ариӀуагъ: «Хымэ тхьэ сурэтэу шъуиунэмэ арытхэр чӀэшъудзых, зышъуукъэбзыжь, шъуищыгъынхэри зэблэшъухъух, 3Бэтэл тыкӀощт, ащ сэ къурмэншӀыпӀэ щызгъэпсыщт – тхьамыкӀагъом сызыхэт мафэм сыкъызэхэзыхи, сызытет гъогум щысигъусэгъэ Тхьэм пае». 4Арыти зэкӀэ хымэ тхьэ сурэтэу аӀыгъыгъэхэр, тхьакӀумпылъхьэу атхьакӀумэхэм апылъыгъэхэри Якъубэ къыратыгъэх; Якъубэ ахэр Щэхэм пэмычыжьэу щыт чъыгаем ычӀэгъ щычӀитӀагъэх[+]. 5ЕтӀанэ ахэр ежьагъэх. Тхьэм ищынагъо къэлэ гъунэгъухэм адэсхэр зэлъиубытыгъэхэти, Якъубэ ыкъомэ алъежьагъэхэп.

6КъэнаӀан хэгъэгум ит Лузэ, джы БэтэлкӀэ заджэхэрэм, Якъубэ къэкӀуагъ – ежьыри зэкӀэ игъусэ цӀыфхэри. 7Ащ къурмэншӀыпӀэ щигъэпси, а чӀыпӀэм цӀэ фишӀыгъ: Ел Бэтэл[*] сыда пӀомэ ежь ышы зышӀуигъэбылъэу зыкӀеӀэжьым, мы чӀыпӀэм Тхьэм зыкъыщыфигъэлъэгъуагъ[+]. 8Дэборэ, Рыбкъэ быдз езгъэшъуагъэу зыпӀугъэр лӀагъэ, Бэтэл ыхэкӀэ чъыгэе чӀэгъым ар щычӀалъхьажьыгъ, Якъубэ а чъыгаем Зыщагъаехэрэ чъыгаекӀэ еджагъ[+].

9Якъубэ Мэсэпэтам къызекӀыжьым, Тхьэр ащ джыри къыфэлъагъуи, ынэшӀу къыщифагъ. 10Тхьэм ащ къыриӀуагъ: «О пцӀэр Якъуб, ау тапэкӀэ Якъуб къыуаӀожьыщтэп. Джы щегъэжьагъэу о пцӀэр – Исраил!» Джаущтэу ащ къыфиусыгъ Исраил[+]. 11Ащ джыри Тхьэм къыриӀуагъ: «ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр Сэры. Орэбагъу, пхэрэхъу: цӀыф лъэпкъ о птекӀыщт, цӀыф лъэпкъыбэ! Пачъыхьэхэр о къыптекӀыщтых![+] 12Ибрахьимэрэ Исхьакъырэ ястыгъэ чӀыгур, ори къыптекӀыщтхэми ястыщт». 13Тхьэр ащ къызщыдэгущыӀэгъэ чӀыпӀэм ӀукӀыжьыгъ. 14Ар къызщыдэгущыӀэгъэ чӀыпӀэм Якъубэ мыжъосын щигъэуцуи, шъон къурмэн щишӀи, санэрэ дагъэрэ тырикӀагъ[+]. 15Якъубэ а чӀыпӀэм Бэтэл[*] фиусыгъ[+].


Рахъэл Бинямин къыфэхъуи, зэрэлӀагъэр

16Бэтэл дэкӀыгъэхэу, Ефрат нэсынхэкӀэ джыри чӀыгуонэ заулэ къэнагъэу, Рахъэл сабый къыфэхъугъ. Хъошъэным ар ифэгъагъ. 17Сабый къыфэхъуным икъин зыхэтым, мамыкум ащ къыриӀуагъ: «Умыщын, джыри зы шъао уиӀ!»[+] 18Ыпсэ зыщыхэкӀыным Рахъэл ыкъо Бэн Они[*] фиусыгъ. Ау ятэ ащ БиняминкӀэ[*] еджагъ.

19Рахъэл лӀагъэ, Ефрат, джы Бэтлэхъэм зыфаӀорэм, екӀурэ гъогум дэжь щычӀалъхьажьыгъ[+]. 20Ащ икъэунэ Якъубэ мыжъосын тыригъэуцуагъ. Ар непэ нэсыжьэу Рахъэл икъэунэ имыжъосын. 21Исраили ежьи, Ӏэдэр плъэпӀэ лъагэм ыкӀыб ищэтырэ щигъэӀагъ.


Якъубэ ыкъохэр

22А хэгъэгум Исраил къызеты лъэхъаным Рубэн ятэ ишъуз гуадзэу Билхэ зыцӀэм голъыгъ. Исраил ар зэхихыгъэ.

Якъубэ къо пшӀыкӀутӀу иӀагъ[+].

23Леа ыкъохэр: Якъубэ иапэрэ сабыеу Рубэн, ащ ыуж ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, Иссашхар, Зэбулун. 24Рахъэл ыкъохэр: Юсыфрэ Биняминрэ. 25Рахъэл иунэӀут бзылъфыгъэ Билхэ ыкъохэр: Данрэ Нафталыйрэ. 26Леа иунэӀут бзылъфыгъэ Зилпа ыкъохэр: Гъадрэ Ащэррэ. Ахэр Якъубэ ыкъохэу Мэсэпэтамым къыщыфэхъугъэхэр арых.


Исхьакъ зэрэлӀагъэр

27Якъубэ ежь ятэ Исхьакъэу, Къыриат Арбэ, джы Хъэурэн зыфаӀорэм пэблэгъэ Мамрэ дэсым дэжь къэкӀуагъ. Ащ Ибрахьими Исхьакъи хэхэсэу щыпсэущтыгъэх[+]. 28Илъэсишъэрэ тӀокӀиплӀырэ Исхьакъ ыгъэшӀагъ. 29Исхьакъ жъы дэдэ хъугъэу ыпсэ хэкӀыгъ, дунаим ехыжьи, ицӀыф лъэпкъ хэхьажьыгъ, ыкъохэу Ӏэсаурэ Якъубэрэ ар чӀалъхьажьыгъ[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Ӏэсау къытекӀыгъэхэр

1Мары Ӏэсау – ар дэдэр Едом – къытекӀыгъэхэр[+].

2Ӏэсау къэнаӀан цӀыфмэ апхъумэ ащыщхэр шъузкӀэ ыштагъэх: Адэ, хьат лъэпкъэу Елонэ ыпхъур, хъыу лъэпкъэу ЦыбыӀон ыпхъоу Ӏанэ ыпхъу Охъолибамэ. 3Басмати ары, Исмахьилэ ыпхъоу Нэбаиот ышыпхъу[+].

4Адэ Ӏэсау къыфилъфыгъ Елифаз; Басмат РэӀуел къылъфыгъ. 5Охъолибамэ къыфэхъугъэх ЕӀущ, ЯӀылам, Къорахъ. Ахэр арых Ӏэсау ыкъохэу КъэнаӀан хэгъэгум къыщыфэхъугъэхэр.

6Ӏэсау ишъузхэри, ыкъохэри, ыпхъухэри, зэкӀэ иунэ цӀыфэу исхэри, иӀэхъогъухэри, зэкӀэ ибылымхэри ыугъойхи, КъэнаӀан хэгъэгум зэкӀэ щигъотыгъэ мылъкури зыкӀигъэгъуи, ышэу Якъубэ кӀэрыкӀи, нэмыкӀ хэгъэгу кӀуагъэ. 7Ямылъкухэр бэ дэдэ зэрэхъугъэхэм къыхэкӀэу, зэдыщыӀэнхэ алъэкӀыжьыщтыгъэп; Ӏэхъогъоу яӀэхэр зэрэбэм къыхэкӀэу зыщыпсэухэрэ чӀыгум ахэр тефэжьыщтыгъэхэп.

8Джаущтэу Ӏэсау СэӀир къушъхьэлъэ хэкум итӀысхьагъ. Ӏэсау – ар дэдэр ары Едомыр.

9Къушъхьэлъэ хэкоу СэӀир щыпсэурэ едом цӀыфхэм ятэ пӀашъэу Ӏэсау мары къытекӀыгъэхэр:

10мары Ӏэсау ыкъомэ ацӀэхэр:

Елифаз, Ӏэсау ишъузэу Адэ ыкъор,
РэӀуел, Ӏэсау ишъузэу Басмат ыкъор.

11Елифаз ыкъохэр: Тэман, Омар, Цэфэу, ГъаӀытам, Къэназ.

12Ӏэсау ыкъоу Елифаз ТымнаӀ ыцӀэу шъуз гуадзэ иӀагъ, ащ Ӏамалэкъ къылъфыгъ.

Ахэр арых Ӏэсау ишъузэу Адэ ыкъомэ
къатекӀыгъэхэр[+].

13Марых РэӀуел ыкъохэр: Нахъат, Зэрахъ, Щам, Мызэ –

ахэр Ӏэсау ишъузэу Басмат ыкъомэ къатекӀыгъэх.

14Мыхэр арых Ӏанэ ыпхъоу, ЦыбыӀон ипхъорэлъфэу, Ӏэсау ишъузэу Охъолибамэ ыкъуагъэхэр:

ЕӀущ, ЯӀылам, Корах.

15Мары Ӏэсау ыкъомэ къатекӀыгъэмэ янахьыжъхэр:

Ӏэсау ищыпэлъфэу Елифазэ ыкъохэр:
нахьыжъхэу Тэман, Омар, Цэфэу, Къэназ,
16нахьыжъхэу Корах, ГъаӀытам, Амалек.
Мыхэр Елифазэ инахьыжъхэу Едом хэгъэгум
щыӀагъэхэр арых; мыхэр Адэ ыкъомэ
къатекӀыгъэх.

17Мыхэр Ӏэсау ыкъомэ къатекӀыгъэмэ янахьыжъхэр арых:

нахьыжъхэу Нахъат, Зэрахъ, Шаммэ, Мызэ.
Мыхэр РэӀуел инахьыжъхэу Едом хэгъэгум
щыӀагъэхэр арых; ахэр Ӏэсау ишъузэу
Басмат ыкъомэ къатекӀыгъэх.

18Мыхэр Ӏэсау ишъузэу Охъолибамэ ыкъох:

нахьыжъхэу ЕӀущ, ЯӀылам, Корах.
Ахэр Ӏанэ ыпхъу Охъолибамэ, Ӏэсау ишъуз,
къылъфыгъэ нахьыжъых.

19Мыхэр Ӏэсау, ар Едом, ыкъомэ къатекӀыгъэхэр арых, мыхэр арых ахэм янахьыжъхэри.


СэӀир къытекӀыгъэхэр

20Мыхэр хор лъэпкъым щыщэу СэӀир ыкъохэу, а хэгъэгум щыпсэущтыгъэхэр арых:

Лотан, Щэуал, ЦыбыӀон, Ӏанэ,[+]
21Дищэн, Ецэр, Дищан.
Мыхэр арых СэӀир ыкъохэу,
хор цӀыфхэм янахьыжъхэу,
Едом хэгъэгум щыпсэущтыгъэхэр.

22Лотан ыкъощтыгъэхэр:

Хъорыйрэ Хэмамрэ; Лотан ышыпхъугъ Тымнэ.

23Мыхэр Щэуал ыкъох:

Ӏалуан, Манахъат, Ӏэбал, Щэфэу, Онам.

24Мыхэр ЦыбыӀон ыкъох:

Айэрэ Ӏанэрэ. Ар Ӏанэу, ежь ятэу ЦыбыӀон
ищыдхэр ыгъэхъухэзэ, шъоф нэкӀым
псыфабэхэр къизгъотэгъагъэр ары.

25Мыхэр арых Ӏанэ къыфэхъугъэхэр:

Дишонрэ Ӏанэ ыпхъоу Охъолибамэрэ.

26Мыхэр Дишон ыкъох:

Хъэмдан, Ещбан, Итран, Къэран.

27Мыхэр Эцер ыкъох:

Билхан, ЗаӀауан, Ӏакъан.

28Мыхэр Дишан ыкъох:

Уц, Аран.

29Мыхэр хор цӀыфхэм янахьыжъых:

нахьыжъхэу Лотан, Щэуал, ЦыбыӀон,
Ӏанэ,

30нахьыжъхэу Дишон, Эцер, Дишан.

СэӀир хэгъэгум исыгъэхэмкӀэ мыхэр арых хор
цӀыфхэм янахьыжъхэр.


Едом цӀыфхэм япачъыхьэхэмрэ ялӀакъохэмрэ

31Мары исраил цӀыфхэм, пачъыхьэ яӀэ хъуным ыпэкӀэ, Едом хэгъэгум ипачъыхьагъэхэр.

32Едом щыпачъыхьагъ БэӀор ыкъоу БэлаӀ,

ащ икъалэ ыцӀэр Динхабэ.

33БэлаӀ зэлӀэм, ащ ыуж Боцрэ щыщ Зэрахъ ыкъоу Иобаб

пачъыхьэ хъугъэ.

34Иобаб лӀагъэ, ащ ыуж тэманхэм яхэгъэгу щыщэу Хъущам пачъыхьэ хъугъэ[+].

35Хущам лӀагъэ, ащ ыуж Бэдад ыкъо Хадад пачъыхьэ хъугъэ,

Моаб хэгъэгум мыдиан цӀыфхэр щызэхэзыкъутагъэр:
ащ икъалэ ыцӀэр Ӏауит.

36Хадад лӀагъэ; ащ ыуж Масрэкъэ щыщэу Самлэ пачъыхьэ хъугъэ.

37Самлэ лӀагъэ; ащ ыуж псыӀушъом Ӏут Рэхъобот щыщ Саул пачъыхьэ хъугъэ.

38Саул лӀагъэ, ащ ыуж Ӏахбэр ыкъо БаӀал Хъанан пачъыхьэ хъугъэ.

39Ӏахбэр ыкъоу БаӀал Хъанан лӀагъэ, ащ ыуж пачъыхьэ хъугъэ Хадар; ащ икъалэ ыцӀэр ПаӀу; ащ ишъуз ыцӀэр Мэхэтабэл, Мезахаб ыпхъоу Матрэд ыпхъу.

40Мыхэр арых Ӏэсау инахьыжъхэр, ахэмэ ялӀакъохэр, япсэупӀэхэр, ацӀэхэр:

нахьыжъхэу Тымнэ, Ӏалуа, Етэт,
41нахьыжъхэу Охъолибамэ, Елэ, Пинон,
42нахьыжъхэу Къэназ, Тэман, Мыбцар,
43нахьыжъхэу Магъдиел, Ӏирам.
Ахэр арых едом нахьыжъхэр, япсэупӀэхэмкӀэ,
чӀыгоу аӀэ илъыгъэмкӀэ.

Джары Ӏэсау, едом цӀыфхэм ятэ пӀашъэхэр.

#### ЯщэкӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Юсыф ипкӀыхьапӀэхэр

1Ятэ нахьыпэкӀэ хымэу зэрысыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум Якъубэ итӀысхьагъ.

2Мары Якъубэрэ ащ къытекӀыгъэхэмрэ якъэбар.

Юсыф илъэс пшӀыкӀубл ыныбжьыгъ. Ышхэм ягъусэу, Билхэрэ Зилпарэ акъохэм, былымхэр ыгъэхъущтыгъэх, ахэмэ яшӀэпхъэджагъэхэр ятэ нигъэсыжьыщтыгъ. 3Исраил адрэ ыкъохэм анахьэу Юсыф шӀу ылъэгъущтыгъэ, сыда пӀомэ ар ижъышъхьэм ыгъотыжьыгъагъ, аужыпкъэм ащ гъуапэ зиӀэ щыгъын кӀыхьэ фаригъэшӀыгъагъ. 4Зэш пстэуми анахьэу ар ятэ шӀу зэрилъэгъурэр ахэмэ залъэгъум, ауджэгъуи, гуфэбэныгъэ зыхэлъ гущыӀи раӀожьын алъэкӀыщтыгъэп.

5Юсыф зэгорэм пкӀыхьапӀэ ылъэгъуи, ар ышымэ къафиӀотагъэти, джыри нахь лъэшэу ахэмэ ар ауджэгъугъ. 6Ащ ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм моу шъукъедэӀуба. 7Бганэхэр губгъом щэтэпхы фэд, мары сэ сибганэ занкӀэу къэуцугъ, мары шъо шъуибганэхэр ащ хъураеу къеуцокӀыхи, сэ сибганэ шъхьащэ къыфашӀыгъ».

8Ащ ышымэ къыраӀуагъ: «О тэ пачъыхьэ укъытфэхъу пшӀоигъу, ара? О пӀэ тилъы хъунэуи?» – ИпкӀыхьапӀэхэмрэ игущыӀэхэмрэ апае ар джыри нахь лъэшэу алъэгъу мыхъоу хъугъэ. 9Ежь Юсыф джыри ащ нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ ылъэгъуи, ышымэ ар къафиӀотагъ: «Мары сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары тыгъэми, мазэми, жъогъо пшӀыкӀузми сэ шъхьащэ къысфашӀы!»

10Яти ышыхэми а пкӀыхьапӀэр къызафеӀуатэм, ятэ ащ къегыеу къыриӀуагъ: «Сыд пкӀыхьапӀа плъэгъухэрэр? Сэри, уяни, о пшыхэри чӀыгум нэс о шъхьащэ къыпфэтшӀынэу уадэжь тыкъэкӀонэу ара?»

11Ышмэ ащ агу къыфыхэкӀыщтыгъ; ау ятэ а къэбарыр ыгу риубытагъ.


Юсыф ышыхэм зэращагъэр

12Зэгорэм Юсыф ышыхэр ятэ имэлхэр Щэхэм дэжь щагъэхъунэу кӀуагъэх. 13Исраил риӀуагъ Юсыф: «Пшыхэм Щэхэм дэжь мэлхэр щагъэхъухэба? КӀо, ори узгъэкӀон ахэмэ адэжь». Юсыф джэуап къытыжьыгъ: «Мары сэ сыхьазыр»[+].

14Исраил ащ риӀуагъ: «КӀо, пшыхэр узынчъэхэмэ, былымхэм язытети къеплъ, джэуапи къысфахьыжь». Арыти Хъэурэн кӀэир ыбгыни, Юсыф Щэхэм къэкӀуагъ[+]. 15Юсыф гъощагъэу шъофыр къыкӀухьэзэ, лӀы горэ къыӀукӀи, къеупчӀыгъ: «Сыда узылъыхъурэр?» 16«Сэ сызлъыхъухэрэр сшыхэр арых, – къыӀуагъ Юсыф, – къысаӀу, тыда ахэмэ мэл пчэнхэр зыщагъэхъухэрэр?» 17Адрэм къыриӀожьыгъ: «Ахэр мыщ ӀукӀыжьыгъэх, сэ зэхэсхыгъэ ахэмэ Дотан кӀонхэу зэраӀощтыгъэр». Джащыгъум Юсыф ышымэ ауж ихьи, ахэр Дотан къыщигъотыгъэх[+]. 18Ахэмэ ар чыжьэкӀэ къалъэгъугъ; анэсыфэ нэс ар зэраукӀыщтыр зэхалъхьэу аублагъ. 19Ахэмэ зэраӀожьыгъэ: «Мары пкӀыхьапӀэлъэгъур къэкӀо. 20НекӀох, тыукӀынышъ, псынэ игъукӀыгъэ горэм итыдзэжьын, хьэкӀэ къуакӀэмэ ашхыгъэу тӀощт; теплъын ащ ипкӀыхьапӀэмэ къарыкӀырэм». 21Ау ар Рубэн зэхихи, Юсыф къыгъэнэжьыгъ. «Ыпсэ хэтэшъумыгъэх», – ыӀуагъ ащ. 22ЕтӀани къыӀуагъ: «Лъыр шъумыгъачъэ, шъоф нэкӀым ит псынэ игъукӀыгъэм ишъудз, ау шъуӀэ тешъумыщай». Аущтэу ащ зыкӀиӀуагъэр, ар псэоу къыгъэнэжьынышъ, ятэ ритыжьынэу арыгъэ.

23Юсыф ышымэ адэжь къызэкӀом, ахэмэ ащ гъуапэ зиӀэ щыгъын кӀыхьэу щыгъыгъэр щатхъыгъ. 24Ащ нэужым аубыти, псынэм радзагъ; ар нэкӀыгъэ, псы итыгъэп. 25Зэшыхэр шхэнхэу тӀысыгъэхэ къодыеу зэплъэхэм, алъэгъугъ: исмахьилэ цӀыфхэу сатыушӀэ куп ГъылыӀад къикӀэу къэкӀо, ахэмэ ямахъшэхэм мэ ӀэшӀу къызпихрэ чъыги, Ӏэзэгъу уци, пцантхъи Мысырым ащэ. 26Ехъуд ышымэ ариӀуагъ: «Тшы тыукӀымэ, сыда шӀуагъэу хэлъыр? Ар зэрэтыукӀыгъэр тыушъэфыжьын фаеу хъущт. 27Исмахьилэ цӀыфхэм ятэжъугъащ, тэ тӀэ ащ нэмысыгъэу хъущт. Сыд Ӏо фаеми, ар тэ тшы, зы пкъышъол, зы лъы тыщыщ».

Зэшыхэм ащ дырагъэштагъ[+]. 28Мидиам щыщ сатыушӀэхэр блэкӀыхэ зэхъум, Юсыф псынэм къыралъэшъужьи, исмахьилэ цӀыфмэ тыжьын ахъщэ тӀокӀыкӀэ аращагъ, адрэхэми Юсыф Мысырым ащагъ.

29Рубэн къэкӀожьи, псынэм зеплъэм – Юсыф исыжьэп. Гукъэошхом хэтэу ащ ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. 30Ышымэ адэжь къыгъэзэжьи, Рубэн ариӀуагъ: «Шъэожъыер щыӀэжьэп! Адэ сэры? Тыдэ сэ сыкӀощта?»

31ЕтӀанэ зэшымэ Юсыф ищыгъын ашти, ачъэ горэ аукӀи, щыгъыныр лъым хагъэуагъ. 32Щыгъын кӀыхьэр ятэ фахьыжьи, раӀуагъ: «Мыр тэ къэдгъотыгъ! Еплъба – о пкъо ищыгъына мыр?»

33Якъубэ еплъи, къэкууагъ: «Мыр скъо ищыгъын! ХьэкӀэ къуакӀэмэ ар ашхыгъ! Ары, Юсыф захацунтхъагъ!»

34Якъубэ ищыгъынхэр зэхицунтхъэхи, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщилъагъэх, мэфабэрэ ыкъо ыгъэягъ. 35Ыкъохэри, ыпхъухэри ар агъэрэхьатынэу къэзэрэугъоигъэх; ау Якъубэ рэхьатынэу фэягъэп. «Нэшхъэигъэм сыхэтэу, – ыӀуагъ ащ, – скъо дэжь хьадрыхэ сыкӀожьыщт». Аущтэу зэпимыгъэоу Юсыф ыгъаещтыгъэ.

36Мидиам цӀыфхэм Юсыф Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным иӀэнэтӀэзехьэмэ ащыщэу, икъэухъумакӀомэ ятхьаматэу Потыфар ращагъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ ирэ шъхьэр


Ехъудрэ Тамарэрэ

1А лъэхъаным Ехъуд ышымэ ахэкӀыжьи, Ӏадулам къалэм щыщэу Хъырэ зыцӀэм пэмычыжьэу псэунэу щытӀысыгъ. 2Ащ къэнаӀан цӀыф горэу ШыуаӀ зыцӀэм ыпхъу Ехъуд ынаӀэ тыридзагъ. Ехъуд ар къыщагъ, ыдэжь ихьагъ. 3Ар лъэрмыхь хъуи, шъао къыфэхъугъ, Ехъуд ащ Ӏэр фиусыгъ. 4Джыри лъэрмыхьэ хъуи, шъао къыфэхъугъ; ащ ШуаӀ фиусыгъ Онан. 5Джыри шъао къыфэхъугъ, ШуаӀ ащ фиусыгъ Щэлэ. Шъузым кӀалэр къызыфэхъум, Ехъуд Къэзиб щыӀагъ. 6Ехъуд ищыпэлъфэу Ӏэр пае шъуз къыштагъ: ащ ыцӀагъэр Тамар. 7Ехъуд ищыпэлъфэу Ӏэр Зиусхьаным ыпашъхьэ щышӀугъэпти, Зиусхьаным ар ыгъэлӀагъ. 8Ехъуд Онан риӀуагъ[*]: «Пшы ишъуз штэжьыри, ащ ычӀыпӀэ иуцу, иунагъо зэтегъэуцожь»[+].

9Бзылъфыгъэм ышъо хидзэщтыр ежь иеу зэрэмыхъущтыр Онан ышӀэщтыгъэ; ащ пае ыш ишъуз зыдэгъолъкӀэ, ищэпс чӀыгум тырикӀэщтыгъэ, ыш пае сабый къыгъэхъунэу фэмыеу. 10Ар зэрэзекӀощтыгъэр Зиусхьаным игопагъэп, арыти ари Ащ ыгъэлӀагъ. 11Ащ ыуж Ехъуд инысэу Тамарэ риӀуагъ: «Сэ скъоу Шелэ ыныбжь екъуфэ, уятэ иунэ шъузабэу исыгу». Аущтэу зыкӀиӀуагъэр, егупшысагъэшъ ары: «Ари ышымэ афэдэу мылӀэгъагъот». Тамарэ ятэ иунэ кӀожьыгъэ. 12Охътабэ тешӀагъ, Ехъуд ишъузэу ШыуаӀ ыпхъу лӀагъэ. Ехъуд зэрэхьатыжьым, имэлхэр зыупхъухэу, Тымнэ щыӀэхэм адэжь иныбджэгъоу Ӏадулам цӀыфэу Хъырэ игъусэу кӀуагъэ.

13Тамарэ ипщ имэлхэр зыщаупхъухэрэм Тымнэ къызэрэкӀорэр зызэхехым, 14шъузэбэ щыгъынхэр зыщиххи, техъор къызэрихъохыгъ, ынэгуи рихъуи, Тымнэ екӀурэ гъогум Ӏут Ӏэнаим икъэлапчъэ ӀутӀысхьагъ. Шелэ ыныбжь икъугъэми, ежь ащ шъузкӀэ зэрэрамытырэр ылъэгъущтыгъэти ары аущтэу зыкӀишӀыгъэр. 15Ехъуд ар къызелъэгъум, ынэгу ихъогъагъэти, бзылъфыгъэ хэтакӀокӀэ ылъытагъ. 16Ехъуд ащ екӀуалӀи, риӀуагъ: «НекӀо, сыкъыбголъынэу сыфай». Ар ежь инысэу зэрэщытыр ышӀэщтыгъэп! Адрэм къыӀуагъ: «Сыда о къысэптыщтыр, укъызголъмэ?» 17Ехъуд къыӀуагъ: «Ӏэхъогъум щыщ чыцӀ цӀыкӀу къыпфязгъэщэщт». Бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Ар къысфяогъэщэфэ, шэс къысэптыщта?» 18Ехъуд еупчӀыгъ: «Сыд фэдэ шэса къыостыщтыр?» Бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Уимыхъурэу шъодэным пышӀагъэмрэ, бэщэу ӀэкӀэ пӀыгъымрэ ары».

ЗыфиӀуагъэхэр ритыхи, ыдэжь ихьагъ, Тамарэ сабый ышъо хэфагъ. 19ЕтӀанэ къэтэджыжьи, кӀожьыгъэ, техъор зытырихыжьи, ишъузэбэ щыгъынхэр зыщилъэжьыгъэх.

20Ехъуд чыцӀ цӀыкӀур Ӏадулам цӀыфэу иныбджэгъум ригъэщагъ шэсыр бзылъфыгъэм къыӀихыжьынэу, ау иныбджэгъу ар ыгъотыгъэп. 21А чӀыпӀэм щыпсэухэрэм яупчӀыгъ: «Тыдэ щыӀа бзылъфыгъэ хэтакӀоу, Ӏэнаим гъогум дэжь щысыгъэр?»

Ау ахэмэ къыраӀожьыгъ: «Мыщ бзылъфыгъэ хэтакӀо щыӀагъэп».

22Ащ Ехъуд дэжь къыгъэзэжьи, риӀуагъ: «Сэ ар къэзгъотыгъэп. А чӀыпӀэм щыпсэухэрэм бзылъфыгъэ хэтакӀо ащ щымыӀагъэу къысаӀуагъ». 23Ехъуд къыӀуагъ: «КӀо ащ ыдэжь шэсыр къэрэн, тэ къыддэрэмыхьащхыхэри ары ныӀэп. Сэ чыцӀ цӀыкӀур фясэгъащэ; ау о бзылъфыгъэр къэбгъотын плъэкӀырэп».

24Мэзищ фэдиз тешӀагъэу Ехъуд къыраӀуагъ: «Тамарэ, уинысэ, хэукъуагъ, джы мары ар лъэрымыхь хъугъэ». Ехъуд ариӀуагъ: «Дэшъущи, жъугъэсты».

25Ау Тамарэ зыращажьэм, ащ ипщы дэжь ыгъэкӀуагъэх раӀонэу: «Сэ лъэрымыхь сызыфэхъугъэр мы пкъыгъохэр зиехэр ары». ЕтӀани ащ къыӀуагъ: «Моу яплъи, мы мыхъурыр, мы шъодэныр, бэщыр къэошӀэжьыха?» – еупчӀыгъ ар.

26Ехъуд къышӀэжьыгъэх. «Мыр сэщ нахь заф, – къыӀуагъ ащ, – ар Шелэ, скъо, зэресымытыгъэр ары зэкӀэ къызэрыкӀыгъэр».

Ехъуд ащ нахьыбэрэ ащ гохьажьыгъэп.

27Ихъошъэн къызэсым, Тамарэ тӀолъфэныкъохэр ышъо хэлъхэу къычӀэкӀыгъ. 28Къыфэхъухэ зэхъум, язырэм ыӀэ къыгъэлъэгъуагъ; арыти мамыкум Ӏудэнэ плъыжь Ӏэм рипхэкӀи, къыӀуагъ: «Мыр апэу къэхъугъ». 29Ау ащ ыӀэ зэкӀихьажьи, ащ ыш къэхъугъ. «Сыдэущтэу уипэрыохъу ӀубгъэзыкӀыгъа?» – ыӀуагъ ныом. Джащ пае ащ Пэрэц[*] фаусыгъ. 30ЕтӀанэ ащ ыуж ыш къэхъугъ, ыӀэ Ӏудэнэ плъыжьыр къещэкӀыгъэу. Ащ цӀэу Зэрахъ[*] фаусыгъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Юсыфрэ Потыфар игуащэрэ

1Юсыф Мысырым ащагъ; фирхьауным иӀэнэтӀэзехьэмэ ащыщэу, икъэухъумакӀомэ ятхьаматэу, пачъыхьэ унэм щыпсэурэ мысыр цӀыфым Потыфар ар исмахьилэ сатыушӀэхэу къэзыщагъэмэ ащищэфыгъ[+]. 2Зиусхьаныр Юсыф игъусагъэти, ащ иӀофхэр дэгъоу кӀощтыгъэх. Мысырым щыщэу ежь изиусхьан иунэ ар щыпсэущтыгъэ. 3Ащ итхьаматэ Зиусхьаныр Юсыф къызэрэкӀыгъури, зэкӀэ ышӀагъэр Зиусхьаным къызэрэдигъэхъугъэри ылъэгъугъ. 4Юсыф итхьаматэ нэшӀукӀэ къызэригъэплъыгъ, ежь ышъхьэкӀэ иунэӀут хъугъэ, етӀанэ иунэ Ӏофхэр зэрихьанхэу ыгъэуцугъ, зэкӀэ иӀагъэр ащ ыӀэ рилъхьагъ. 5Джащ щегъэжьагъэу Юсыф ихьатыркӀэ мысырылӀым иӀэ пстэуми – унэми, губгъоми, сыд лӀэужыгъоу ащыриӀагъэми Зиусхьаным ынэшӀу къащифэщтыгъэ. 6ЗэкӀэ ащ иӀагъэр Юсыф ӀэкӀилъхьагъ, Юсыф ихьатыркӀэ шхэнымрэ ешъонымрэ ехъурэ гумэкӀ мысырылӀым иӀэжьыгъэп.

Юсыф ыпкъыкӀи ынапэкӀи дэхагъэ. 7Уахътэ тешӀагъэу Юсыф изиусхьан ишъуз ынаӀэ къытыридзи, къыриӀуагъ: «Къызголъ».

8Ау ар фимыдэу джэуап ритыжьыгъ: «Мары сизиусхьан зыфэгумэкӀын гори иунэ щыриӀэжьэп, зэкӀэ имылъку сӀэ къырилъхьагъ. 9Ежь фэдэу мы унэм Ӏофхэр щысэгъэзекӀох. Ощ нэмыкӀэу сэ ащ фит сызфимышӀыгъэ щыӀэп, сыда пӀомэ о ащ уришъуз. Адэ сыдэущтэу ащ фэдэ емыкӀушхо сэ сшӀэна, Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод къыщысхьэу?»[+]

10Аущтэу ащ мафэ къэс Юсыф къыриӀощтыгъэ, ежь ащ голъынэуи кӀыгъунэуи ыдэщтыгъэп. 11Ау зэгорэм иӀофхэр ышӀэнхэу ар унэм зехьэм, унэӀут хъулъфыгъэ гори имысэу къычӀэкӀыгъ. 12Бзылъфыгъэм, ащ ищыгъын къетхъуи, къыриӀуагъ: «Садэжь къэгъолъ».

Ау ищыгъын ащ къыӀэкӀигъани, Юсыф къыкӀитхъуи, унэм къичъыжьыгъ. 13Ищыгъын къыӀэкӀигъани, унэм зэричъыжьыгъэр бзылъфыгъэм зелъэгъум, 14иунэ ис унэӀут хъулъфыгъэмэ къяджи, ахэмэ ариӀуагъ: «Шъуеплъ: тынапэ тырихынэу, силӀ тэ джурт къытфищагъ. ЛӀыгъэкӀэ къызголъынэу ар садэжь къэкӀогъагъ! Сэ сыкъэкууагъ. 15СыкъэкӀыий, куо хьау къызэрэсӀэтыгъэр зызэхехым, ищыгъын къыгъани, кӀитхъужьыгъ»[+].

16Изиусхьан къэкӀожьыфэ Юсыф ищыгъын ащ ыдэжь щыӀагъ. 17Ащи а гущыӀэ дэдэхэр риӀуагъэх: «Джурт унэӀутэу къытфэпщагъэр садэжь сынапэ тырихынэу къихьэгъагъ! 18Сэ куо хьау къэсӀэти, сыкъызэкӀыим, ищыгъын садэжь къырини, кӀитхъужьыгъ». 19«УипщылӀ джары къысишӀэ шӀоигъуагъэр», – ыӀуи, ишъуз къызыреӀом, зиусхьаныр лъэшэу къэгубжыгъ; 20Юсыф аригъэубыти, пачъыхьэм ихьапсчӀэсхэр зычӀэсхэм чӀаригъэдзагъ.

Юсыф джаущтэу хьапсым чӀэс хъугъэ. 21Ау Тхьэр Юсыф игъусагъ, Ежь игукӀэгъукӀэ хьапсым иӀэшъхьэтет ынэшӀу къыщифэнэу ышӀыгъ[+]. 22Хьапсым иӀэшъхьэтет зэкӀэ хьэпсчӀэсхэр Юсыф ыӀэ къырилъхьагъэх, Ӏофэу щашӀэрэ пстэумкӀи ар унэшъошӀ хъугъэ. 23Ащ ыӀэ илъым щыщ горэми хьапсым иӀэшъхьэтет лъыплъэщтыгъэп; сыда пӀомэ Зиусхьаныр Юсыф игъусагъ, сыд ышӀагъэми, Зиусхьаным зэкӀэ ащ къыдигъэхъущтыгъэ.

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ шъхьэр


Юсыф хьапсым дычӀэсхэм япкӀыхьапӀэхэм къарыкӀырэр къызэрагуригъэӀуагъэр

1А хъугъэ шӀагъэмэ ауж тӀэкӀу тешӀагъэу мысыр пачъыхьэм исэнэзехьэрэ ихьалыгъугъажъэрэ язиусхьанэу Мысырым ипачъыхьэ ыпашъхьэ мысагъэ щыряӀэ хъугъэ. 2Фирхьауныр иунэкӀэ икъулыкъушӀитӀумэ лъэшэу афэгубжыгъ: сэнэзехьэ шъхьаӀэмрэ хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэмрэ. 3УхъумакӀохэм ятхьаматэ иунэ хэт хьапсэу Юсыф зычӀэсыгъэм ахэр аригъэщагъэх. 4УхъумакӀомэ ятхьаматэ ахэмэ ынаӀэ атетынэу Юсыф афигъэзагъэти, ар ахэмэ афэлажьэщтыгъэ. Хьапсым охътэ заулэрэ чӀэсыгъэхэу, 5зэгорэм мысыр пачъыхьэм исэнэзехьэрэ ихьалыгъугъажъэрэ а зы чэщым пкӀыхьапӀэхэр алъэгъугъэх, шъхьадж ежь ипкӀыхьапӀэ мэхьэнэ шъхьаф иӀэу. 6Пчэдыжьыпэм Юсыф ахэмэ адэжь къызэкӀом, ахэр зыгорэм зэригъэгумэкӀыхэрэр ылъэгъугъ.

7«Сыда непэ шъузкӀэнэшхъэир?» – яупчӀыгъ ар фирхьауным иӀофышӀэхэу изиусхьан иунэ къыдычӀэсхэм.

8Ахэмэ ащ къыраӀуагъ: «Тэ пкӀыхьапӀэхэр тлъэгъугъэх, ау къарыкӀырэр къызэхэзыфын щыӀэп».

Юсыф ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэхэм язэхэфын Тхьэр арыба зиӀофыр. КъысфэшъуӀуат сэ ахэр»[+].

9Сэнэзехьэ шъхьаӀэм ипкӀыхьапӀэ Юсыф къыфиӀотагъ: «ПкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары сэнэшъхьэ бжалэр сапашъхьэ ит; 10а бжалэм къутэмищ гот. Ахэмэ гулъэхэр къызэрадзэу, ахахъоу ригъэжьагъ, къэгъагъэхэр къащылъэгъуагъэх, сэнашъхьэ къапыкӀи, игъо хъугъэ. 11Фирхьауным иӀэгубжъи ӀэкӀэ сӀыгъ. Сэнашъхьэр къыпысчи, фирхьауным иӀэгубжъэ ар исфызагъ, Ӏэгубжъэр фирхьауным естыгъ».

12«Мары ащ къикӀырэр, – ыӀуагъ Юсыф, – къутэмищыр – ар мэфищ. 13Мэфищ зытешӀэкӀэ, фирхьауным лъагэу удиӀэтэещт, уичӀыпӀи уригъэуцожьыщт, ипэум зэрэпшӀыщтыгъэм фэдэу, фирхьауным Ӏэгубжъэр ептызэ пшӀыщт. 14УиӀофхэр дэгъу зыхъужьхэкӀэ, угу сыкъэгъэкӀыжьи, гукӀэгъу къысфэшӀыба: фирхьауным сигугъу фэшӀи, мы унэм сищыжь. 15Сэ джурт чӀыгум егъэзыгъэкӀэ сыкъыращыгъи! Хьапсым сычӀадзэнэу мыщи мыхъун зи щысшӀагъэп».

16Хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэм Юсыф пкӀыхьапӀэр дэгъукӀэ къызэрэзэхифырэр ылъэгъугъэти, къыриӀуагъ: «Сэри пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, хьалыгъу фыжь арылъэу сшъхьэ мэтэ хъэгъищ тетэу; 17акӀыӀурэ матэм фирхьауным пае зэфэшъхьафэу хьалыгъугъажъэм ыгъэжъагъэхэр илъых, ау а матэм шхынэу илъхэм бзыухэр ахэуӀох».

18Юсыф джэуап къытыжьыгъ: «Мары ащ къикӀырэр: мэтищыр – ар мэфищ. 19Мэфищ зытешӀэкӀэ, фирхьауным ори ударигъэӀэтэещт, пшъхьэ паригъэупкӀыщт, упкъ пкъэум паригъэлъэнышъ, къолэбзыухэр къыхэуӀохэзэ щышхэщтых».

20Мэфищ зытешӀэм, фирхьауныр къызщыхъугъэ мафэм, ащ иунэӀутхэм апае ешхэ ешъошхо ышӀыгъ, иунэӀутхэм ащыщхэу исэнэзехьэ шъхьаӀэрэ ихьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэрэ лъагэу диӀэтэягъэх;[+] 21сэнэзехьэ шъхьаӀэр ичӀыпӀэ Ӏуигъэхьажьыгъ, ипэурэм фэдэу Ӏэгубжъэр къыритызэ ышӀынэу. 22Хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэр, Юсыф къызэрэриӀуагъэм фэдэу, паригъэлъагъ[+]. 23Ау сэнэзехьэ шъхьаӀэм Юсыф ыгу къэкӀыжьыгъэп, ар щыгъупшэжьыгъ.

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ зырэ шъхьэр


Юсыф фирхьауным ипкӀыхьапӀэхэм къарыкӀырэр зэрэгуригъэӀуагъэр

1ИлъэситӀу зытешӀэм, фирхьауным пкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ: ар Нил псыхъом Ӏут. 2Джы мары дэгъухэу, апкъыкӀи пщэрхэу, чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыгъэхэу, нэпкъ зэхэкӀыхьагъэм щэхъух. 3Мары ахэмэ ауж итхэу, теплъаджэхэу, апкъыкӀэ одхэу, нэмыкӀ чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыхэшъ, адрэ чэмхэм агоуцох. 4Чэмибл теплъаджэхэу, зыпкъыкӀэ одхэм чэм дэхэ зишӀугъохэр ашхы. Фирхьауныр къэущыжьыгъ. 5ИкӀэрыкӀэу хэчъыежьи, джыри нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ: мары зы щэпкъым пщэрхэу, дэгъухэу шъхьибл къыпыкӀагъ. 6Ау мары ахэмэ ауж нэкӀхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэхэу шъхьибл къэкӀыгъ. 7Фышъхьэ одхэм шъхьэ псэоу, шъхьэ ушъагъэхэр ашхыгъэх. Фирхьауныр къэущыжьи, пкӀыхьапӀэ зэрилъэгъугъэр къыгурыӀуагъ.

8Пчэдыжьым ар гумэкӀыгъо хэфагъэу зэкӀэ Мысырым ис тхьэгурымагъохэри акъылышӀохэри къаригъащэхи, ипкӀыхьапӀэ ахэмэ къафиӀотагъ, ау фирхьауным ар зыми къыфызэхифын ылъэкӀыгъэп[+]. 9Джащыгъум сэнэзехьэ шъхьаӀэм фирхьауным риӀуагъ: «Джы сыгу къэкӀыжьы симысагъэ. 10Зэгорэм фирхьауныр иунэӀутмэ лъэшэу афэгубжи, сэри хьалыгъугъэжъэ шъхьаӀэри сигъусэу хьапсым, ухъумакӀомэ ятхьаматэ иунэ тычӀаригъэшӀыхьэгъагъ. 11А зы чэщым тэ титӀуи пкӀыхьапӀэхэр тлъэгъугъэх, мэхьэнэ шъхьаф иӀэу, шъхьадж ежь ипкӀыхьапӀэ ылъэгъугъ. 12Ащ щытигъусагъ джурт кӀалэ, ухъумакӀохэм ятхьаматэ иунэӀутыр. Тэ ащ типкӀыхьапӀэхэр къыфэтӀотагъэхэти, ащ шъхьадж пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэм имэхьанэ къытфызэхифыгъ[+]. 13Тэ ащ типкӀыхьапӀэхэр къызэрэзэхифыгъэхэм фэдэуи хъугъэ: сэ сичӀыпӀэ къэсэбгъэгъэзэжьыгъ, адрэр пябгъэлъагъ».

14Ащ нэужым фирхьауным Юсыф лъигъэкӀуагъэх. ГузэжъогъукӀэ ар хьапсым къычӀащыжьыгъ, зэкӀаупсыхьи, ищыгъынхэр зэблахъухи, фирхьауным дэжь къэкӀуагъ. 15Фирхьауным къыӀуагъ: «Сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, ау ар къысфызэхэзыфышъун щыӀэп. О, зэраӀорэмкӀэ, пкӀыхьапӀэр зэрэзэхэпхэу, ащ лъыпытэу къикӀырэр къэоӀо».

16«Ар сэ сӀэ илъэп, – Юсыф джэуап къытыжьыгъ, – фирхьауным ишӀуагъэ екӀынэу Тхьэм джэуап къытыщт»[+].

17Фирхьауным Юсыф къыфиӀотагъ: «Сэ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ, мары Нил инэпкъ сытет. 18Джы мары дэгъухэу, апкъыкӀэ пщэрхэу, чэмибл Нил псыхъом къыхэкӀыгъэхэу, нэпкъ зэхэкӀыхьагъэм щэхъух. 19Джы мары ахэмэ ауж итхэу нэмыкӀ чэмибли къыхэкӀых, одхэу, теплъэджэ дэдэхэу, зэпкъырыуагъэхэу; ахэмэ афэдэ Мысыр чӀыналъэм щыслъэгъугъэп. 20Чэм зэпкъырыуагъэхэу, чэм одхэм апэрэ чэмибл пщэрхэр ашхыгъ. 21Пщэрхэр ахэмэ акӀоцӀ хъугъэх, ау ахэмэ аныбэмэ арыз хъугъэу къахэщыгъэп. Ыпэрэм фэдэу, ахэр теплъэджагъэх. ЕтӀанэ сыкъэущыжьыгъ. 22Ащ ыуж нэмыкӀ пкӀыхьапӀэ слъэгъугъэ: зы щэпкъым арызэу, дэгъухэу шъхьибл къыпыкӀагъ. 23Ахэмэ ауж псыгъохэу, тхьамыкӀэхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэхэу шъхьибл къэкӀыгъ. 24Фышъхьэ одмэ шъхьибл дэгъухэр зи къэмынэу ашхыгъ. Сэ ар тхьэгурымагъохэм къафэсӀотагъ, ау зыми къысфызэхифышъугъэп».

25Юсыф фирхьауным риӀуагъ: «Ар пкӀыхьапӀитӀоп, зы нахь. Тхьэм ышӀэщтымкӀэ фирхьауным макъэ къыригъэӀугъ. 26Чэм дэгъуиблыр – ар илъэсибл; фышъхьэ дэгъуиблыри – ари илъэсибл. Арышъ ар зы пкӀыхьапӀ.

27Одхэу ыкӀи теплъаджэхэу чэмиблэу апэрэмэ ауж псым къыхэкӀыгъэхэр – илъэсибл, джащ фэдэуи одхэу, тыгъэжьым ыгъэгъугъэ шъхьиблыр – ахэри къыкӀэлъыкӀорэ илъэсибл гъабл. 28Джары сэ фирхьауным зыкӀесӀогъагъэр: Тхьэм ышӀэщтыр фирхьауным къыригъэлъэгъугъ.

29Мысыр хэгъэгум изэфэдэкӀэ илъэсибл гъэбэжъу къыщежьэщт. 30Ахэмэ ауж илъэсибл гъаблэ къэхъущт; Мысыр хэгъэгум гъэбэжъоу щыӀагъэр ащыгъупшэжьыщт. Гъаблэм чӀыгур ыунэкӀынышъ,[+] 31ар къин дэдэу зэрэщытыщтым къыхэкӀыкӀэ ипэурэ гъэбэжъоу щыӀагъэр щымыӀагъэм фэдэу хъущт. 32ПкӀыхьапӀэр фирхьауным зэкӀэлъыкӀоу тӀо зэрилъэгъугъэм къикӀырэр, ар Тхьэм теубытагъэ хэлъэу зэрэрихъухьагъэр, шӀэхэуи ар зэригъэцэкӀэщтыр ары.

33Джы фирхьауным губзыгъэу, акъылышӀоу лӀы къерэгъоти, ар Мысыр хэгъэгум ипащэу ерэгъэуцу. 34Фирхьауным зэрэхэгъэгоу къулыкъушӀэхэр щерэгъэнафэх – илъэсибл гъэбэжъум къыкӀоцӀ Мысыр хэгъэгум къытекӀэщт лэжьыгъэм иятфэнэрэ Ӏахьэ цӀыфмэ къаӀахынэу. 35Лэжьыгъэу а къихьащт илъэс дэгъухэм къэкӀыщтыр арэугъой, фирхьауным ынаӀэ тетэу ар гъомлапхъэкӀэ къалэхэм ащарэгъэтӀылъи, къарэухъум. 36Джащыгъум хэгъэгум илъэсибл гъаблэу къыфэкӀощтым пае а гъомлапхъэр гъэтӀылъыгъэ хъущт, хэгъэгуми гъаблэр зэпичыщт!»


Юсыф фирхьауным игуадзэу зэрэхъугъэр

37Фирхьауными ащ иӀэнэтӀэзехьэхэми Юсыф игущыӀэхэр агу рихьыгъэх, 38ахэмэ ащ ариӀуагъ: «Ащ фэдэ цӀыф дгъотыщта, мыщ фэдэу, Тхьэм Ыпсэ хэлъэу?»[+]

39Фирхьауным Юсыф зыфигъэзагъ: «А пстэури о Тхьэм къыпфызэӀуихыгъэшъ, ощ фэдэу губзыгъэрэ акъылышӀорэ щыӀэп. 40ЗэкӀэ сиунэ Ӏофхэр о зепхьащтых, зэкӀэ сицӀыфхэм уиунашъохэр агъэцэкӀэщтых. Пачъыхьэ тахътэр ары ныӀэп ощ нахьи сызэрэнахь иныщтыр»[+].

41Фирхьауным Юсыф къыриӀуагъ: «Сакъы, зэкӀэ Мысыр хэгъэгум иӀэшъхьэтетэу узгъэуцугъ».

42Фирхьауным имыхъур Ӏэлъын къызпихи, Юсыф ыӀэ къыпилъхьагъ; лен дэгъу дэдэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр щилъэхи, ыпшъэ дышъэ пшъэхъу къырилъхьагъ;[+] 43Заом фытегъэпсыхьэгъэ ку псынкӀэу хэгъэгум ятӀонэрэ цӀыфэу исыр зэрэзэращэрэр къыритыгъ; Юсыф ащ исэу кӀо зыхъукӀэ, «гъогур ешъут!»[*] аӀозэ, куощтыгъэх.

Джаущтэу фирхьауным Мысыр хэгъэгум ар Ӏэшъхьэтет фишӀыгъ.

44Фирхьауным Юсыф риӀуагъ: «Мары сэ, фирхьауным, сиунашъо: о уишӀэ хэмылъэу, Мысыр хэгъэгум зыми ыӀи щигъэсысыщтэп, лъэбэкъуи щидзыщтэп».

45Фирхьауным Юсыф цӀэ фишӀыгъ: Цафнат ПаӀынэах; ащ шъузкӀэ ритыгъ Асэнат, къалэу Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу. Юсыф Мысыр хэгъэгум лъытэныгъэ щыриӀэу хъугъэ[+]. 46Юсыф илъэс щэкӀ ыныбжьыгъ Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным фэлажьэу зеублэм.

Юсыф фирхьауным ыпашъхьэ къикӀыжьи, Мысыр хэгъэгур зэкӀэ къыкӀухьанэу ежьагъ.

47ЧӀыгум илъэсиблым къыкӀоцӀ гъэбэжъу иӀэу, зы лэжьыгъацэ пэпчъ Ӏэбжыб къытыщтыгъэ. 48Илъэсиблым къыкӀоцӀ сыдрэ лэжьыгъэуи Мысыр хэгъэгум щыбэгъуагъэр ащ зэӀуигъэкӀагъ, лэжьыгъэр къалэхэм ащигъэтӀылъыгъ; къалэ пэпчъ ащ къегъэтӀылъэкӀыгъэ губгъохэм ялэжьыгъэ дилъхьагъ. 49Юсыф лэжьыгъэ бэдэдэ ыугъоигъ, хыӀушъо пшахъом фэдэу, арыти лъытэныри щигъэтыжьыгъ, сыда пӀомэ плъытэн плъэкӀыжьыщтгъагъэп.

50А лъэхъаным, гъэблэ илъэсхэр къэмысыхэзэ, Юсыф шъэуитӀу къыфэхъугъ: ахэр Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу Асэнат къыфилъфыгъэх. 51Юсыф ищыпэлъф Мынасэ[*] фиуси, къыӀуагъ: «Тхьэм сщигъэгъупшагъ зэкӀэ ситхьамыкӀагъохэри сятэ иуни». 52Адрэм Ефраим[*] фиуси, къыӀуагъ: «Къин зыщысщэчыгъэ хэгъэгум цӀыф гъэбэжъу Тхьэм сыщишӀыгъ».

53Гъэбэжъу илъэсиблэу Мысыр хэгъэгум щыӀагъэр текӀыгъ. 54Юсыф зэриӀогъагъэу, гъэблэ илъэсиблыр къэсыгъ. ЧӀынэлъэ пстэуми гъаблэ ащыӀагъ, ау Мысыр хэгъэгум тыдэкӀи гъомлапхъэ щыӀагъ[+]. 55Ау Мысыр хэгъэгуми тыдэкӀи цӀыфхэр гъаблэм щигъалӀэхэу зырегъажьэм, цӀыфхэр лэжьыгъэ къаритынэу фирхьауным елъэӀухэу фежьагъэх. Фирхьауным къариӀуагъ: «Юсыф дэжь шъукӀуи, ащ къышъуиӀорэр шъушӀэ».

56Дунаим изэфэдэкӀэ гъаблэм зызщеушъомбгъум, Юсыф зэкӀэ лэжьыгъэ гъэтӀылъыпӀэхэр къызэӀуихыхи, мысыр цӀыфмэ лэжьыгъэр арищэу ыублагъ. Мысыр хэгъэгум гъаблэр нахь ины щыхъущтыгъэ. 57Хэгъэгу гъунэгъу пстэуми къарыкӀыхэти, Юсыф лэжьыгъэ щащэфынэу Мысырым къакӀощтыгъэх, сыда пӀомэ чӀыгум изэфэдэкӀэ щыгъэблэшхуагъ.

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ тӀурэ шъхьэр


Юсыф ышнахьыжъхэр Мысырым къызэрэкӀуагъэхэр

1Якъубэ Мысырым лэжьыгъэ зэрэщыӀэр зешӀэм, ыкъомэ ариӀуагъ: «Сыд шъузэплъыжьэу шъузкӀыщысыр? 2Мысырым лэжьыгъэ щыӀэу зэхэсхыгъ. ШъукӀу ащ, лэжьыгъэ къыщышъущэф, гъаблэм тимыгъалӀэу тыщыӀэным пае». 3Юсыф ышипшӀ лэжьыгъэ къащэфынэу Мысырым къэкӀуагъэх. 4Ау Бинямин, Юсыф ыш, Якъубэ адигъэкӀуагъэп; тхьамыкӀагъо горэ къыщымышӀыгъагъот ыӀуи. 5Джаущтэу Исраил ыкъохэр, нэмыкӀ купмэ ягъусэхэу лэжьыгъэ ащэфынэу кӀуагъэх, сыда пӀомэ КъэнаӀан хэгъэгур зэфэдэкӀэ гъаблэм ригъэзыгъагъ.

6Юсыф а хэгъэгоу къыздэкӀуагъэхэм щыӀэшъхьэтетыгъ. Ары лэжьыгъэр цӀыф пстэуми языщэщтыгъэри. Юсыф ышхэри къекӀуалӀэхи, анэгу чӀыгум нэсэу ащ шъхьащэ къыфашӀыгъ[+]. 7Юсыф ышхэм къяплъи, къышӀэжьыгъэх, ау хымэ фэдэу зишӀи, пхъашэу къяупчӀыгъ: «Шъо тыдэ шъукъикӀыгъа?» Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «КъэнаӀан хэгъэгур ары, гъомлапхъэ тщэфынэу ары». 8Юсыф ышыхэр ышӀэжьыгъэх, ау ежь ахэмэ къашӀэжьыгъэп ныӀа! 9Юсыф ахэмэ апае пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъагъэхэр ыгу къэкӀыжьхи, къариӀуагъ: «Шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀу, тихэгъэгу мэхапӀэу иӀэхэр зэжъугъэлъэгъунхэу шъукъэкӀуагъ»[+]. 10«Хьау, тизиусхьан, – къаӀуагъ ахэмэ, – уипщылӀхэр гъомлапхъэ ащэфынэу къэкӀуагъэх. 11Тэ зэкӀэ зы цӀыфым тырикъох; тэ шъыпкъагъэ зыхэлъ цӀыфэу тыщыт; уипщылӀхэр нибжьи плъэкӀо дэӀуакӀохэу щытыгъэхэп». 12«Хьау, – ыӀуагъ Юсыф, – мы хэгъэгум мэхапӀэу иӀэхэр зэжъугъэлъэгъунхэу шъукъэкӀуагъ». 13«Тэ, о уипщылӀхэр, – аӀуагъ ахэмэ, – зэш пшӀыкӀутӀу тэхъу. Зы цӀыфэу, КъэнаӀан хэгъэгум щыпсэурэм тырикъох. АнахьыкӀэр джы тятэ кӀыгъу, тащыщэу зыр щыӀэжьэп». 14Юсыф ахэмэ къариӀуагъ: «Адэ сэ къэсӀуагъэба: шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀу. 15Ау тэ шъутыуплъэкӀущт. Фирхьауныр зэрэщыӀэмкӀэ игъашӀэкӀэ тхьэ сэӀо: шъушынахьыкӀэ къэмыкӀоу, мыщ шъо шъурагъэкӀыжьыщтэп. 16Шъуащыщ горэ жъугъакӀуи, шъушы къерэщ; шъо хьапсым шъучӀэсыщтыгу. Джаущтэу сыуплъэкӀущт къашъуӀорэр шъыпкъэмэ. Аущтэу щымытымэ, шъо шъуплъэкӀо дэӀуакӀох. Фирхьауныр зэрэщыӀэмкӀэ тхьэ сэӀо». 17Мэфищырэ къагъэгъунэнхэу Юсыф ахэр хьапс аригъэшӀыгъэх.

18Ящэнэрэ мафэм Юсыф ахэмэ ариӀуагъ: «Сэ къызэрэсӀоу шъушӀымэ, ащыгъум псэоу шъукъэнэщт, сыда пӀомэ сэ Тхьэм щынагъо фысиӀ. 19Шъо шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу шъущытмэ, зэшымэ ащыщэу зы мы унэу шъузщаӀыгъым къерэн; адрэхэм шъуиунагъохэу гъаблэм ыгъалӀэхэрэм апае лэжьыгъэр арэщ. 20Ау шъуигущыӀэхэр къэшъыпкъэжьынхэшъ, псэоу шъукъэнэжьыным пае шъушынахьыкӀэ къысфэшъущэн фае». Ахэмэ ащ дырагъэштагъ. 21«ПсэкӀодэу тшыкӀэ тшӀагъэм пае тызэрэпщынэжьырэр нафэ, – зэраӀожьыгъ ахэмэ. – Тэ тлъэгъугъэба ар тхьамыкӀагъоу зыхэтыгъэр, ау тыгу егъугъэп къытэлъэӀу зэхъум. Джы мары тэри тхьамыкӀагъом тыхэфагъ». 22Рубэн ащ къыхигъэхъуагъ: «Сэ къышъосӀогъагъэба: „КӀэлэхъумкӀэ псэкӀод шъумышӀэ“, ау шъо шъудэӀуагъэп; джы ащ ылъ тагъэпщыныжьы»[+]. 23АӀорэр Юсыф къызэрэгурыӀорэр ахэмэ ашӀэщтыгъэп – ежь Юсыф зэдзэкӀакӀо иӀэу къадэгущыӀэщтыгъэ. 24Юсыф ахэмэ акӀэрыкӀи, къэгъыгъ. ЕтӀанэ къыгъэзэжьи, джыри адэгущыӀагъ, ащ ыуж ЩымӀон къахищи, ахэмэ алъэгъузэ, ар зэкӀоцӀапхэнэу унашъо ышӀыгъ. 25Ахэмэ ядзыомэ лэжьыгъэр арызы ашӀынэу, шъхьадж итыжьын идзыо фыралъхьажьынышъ, гъогу гъомыли аратынэу Юсыф ариӀуагъ. Джаущтэуи афашӀагъ.

26Къаратыгъэ лэжьыгъэр ящыдмэ атыралъхьи, ядэжь ежьэжьыгъэх. 27Ахэмэ ащыщ горэм, чэщ гъэпсэфыгъом ищыд Ӏус ритынэу, идзыо къызетӀатэм, – мары, дзыо кӀоцӀым ыкӀыӀукӀэ итыжьын телъ! 28Арыти ышымэ ариӀуагъ: «Ситыжьын къысатыжьыгъ; мары ар, ыкӀыӀу телъ!» Ахэр агукӀэ къэгумэкӀыгъэх, щтагъэхэу, зэупчӀыжьыхэу фежьагъэх: «Сыд лӀэужыгъуа тэ Тхьэм къытишӀэрэр?»

29Ахэр ятэу Якъубэ дэжь, КъэнаӀан хэгъэгум къызэкӀожьхэм, зэкӀэ къяхъулӀагъэр ащ къыфаӀотагъ: 30«А хэгъэгум иӀэшъхьэтет пхъашэу къыддэгущыӀагъ, а хэгъэгумкӀэ тэ тыплъэкӀо дэӀуакӀоуи ылъытагъ. 31Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэу тэ тызэрэщытыр, плъэкӀо дэӀуакӀоу тызэрэщымытыри тэ ащ етӀуагъ. 32Тэ, зэш пшӀыкӀутӀур, зы тым тырикъох, зыр щыӀэжьэп, анахьыкӀэр тятэ кӀыгъоу КъэнаӀан хэгъэгум джы щыӀ». 33Джащыгъум а цӀыфэу а хэгъэгум изиусхьан къытиӀуагъ: «КъэшъуӀуагъэр шъыпкъэмэ, мары сэ къызэрэсшӀэщтыр: шъушыхэм ащыщэу зыр сэ садэжь къэжъугъэнэщт, адрэхэм лэжьыгъэр шъуиунагъохэу, гъаблэ зиӀэхэм афэшъущэнэу шъуигъогу шъутехьажь, 34шъушынахьыкӀэ шъуигъусэу къэжъугъэзэжь. ЕтӀанэ сэ сшӀошъ хъущт шъо дэӀокӀо плъакӀоу шъущымытэу, шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу шъузэрэщытыр; шъушэу гъэры сшӀыгъэри шъостыжьыщт, мы хэгъэгум шъхьафитэу шъукъыщекӀокӀын шъуфитэуи сшӀыщт».

35Ядзыохэр заунэкӀыжьхэм, шъхьадж идзыо ежь итыжьын зэкӀоцӀыпхагъэ илъэу къычӀэкӀыгъ. Ахэмэ ятыжьын зэкӀоцӀыпхагъэхэр залъэгъухэм, ежьхэми ахэмэ яти агучӀэ изыгъ. 36«Скъохэр сшӀожъугъэкӀодыгъэх, – ариӀуагъ ахэмэ Якъубэ, – Юсыф щыӀэжьэп. ЩымӀони щыӀэжьэп. Джы Бинямини зыдешъущэжьэн шъугу хэлъ, а пстэури сэ сищэчын!» 37Рубэн ятэ джэуап ритыжьыгъ: «Бинямин сэ къызыпфэсымыщэжькӀэ, сэ скъуитӀу укӀы; ащкӀэ цыхьэ къысфэшӀи, сэ ар къыпфэсщэжьыщт». 38«Хьау, – ыӀуагъ Якъубэ, – скъо къыжъудэкӀощтэп. Ащ ыш лӀагъэ, ар изакъоу къысфэнагъ. Шъо шъузытехьащт гъогум ащ тхьамыкӀагъо къыщехъулӀэмэ, шъо шъуилажьэкӀэ сэ, зышъхьац тхъогъэ лӀыжъыр, гукъэошхом хьадрыхэм сищэщт».

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ щырэ шъхьэр


Бинямин ыкъошхэм ягъусэу Мысырым зэрэщыӀагъэхэр

1А чӀыгум гъаблэр щылъэшыщтыгъэ. 2Мысырым къыращыгъэ лэжьыгъэр заухым, ахэмэ ятэ ариӀуагъ: «Джыри шъукӀуи, гъомлэпхъэ тӀэкӀу къытфэшъущэф». 3Ехъуд джэуап къытыгъ: «А лӀым теубытагъэ хэлъэу къытиӀуагъ тшы ткӀымыгъоу ыпашъхьэ тимыхьажьынэу. 4Тшы къыддэбгъакӀомэ, тыкӀонышъ, гъомлапхъэ къыпфэтщэфыщт. 5Ау къыддэмыгъакӀомэ, тыкӀощтэп, а цӀыфым тшы ткӀымыгъоу ыпашъхьэ тимыхьажьынэу къытиӀуагъэшъ». 6Исраил къыӀуагъ: «А цӀыфым джыри зы шы зэрэшъуиӀэр ешъуӀуи, сыда мы насыпынчъагъэр къызкӀысэшъушӀагъэр?» 7Адрэмэ къаӀуагъ: «А цӀыфыр тэщ паий тиӀахьылхэм апаий къытӀуупчӀыхьагъ: „Шъуятэ джыри псэуа? Джыри къош шъуиӀа?“ – ыӀозэ. Тэри а упчӀэхэм яджэуап еттыжьыгъ. Сыдым фэтшӀэныя тшынахьыкӀэ зыдэтщэнэу къытиӀощтмэ».

8Ехъуд Исраилэу ятэм риӀуагъ: «КӀэлэхъур сэ къыздэтӀупщи, джыдэдэм тежьэщт, джащыгъум, тымыкӀодэу зэкӀэ псэоу тыкъэнэжьыщт – тэри, ори, тисабыйхэми. 9Ащ ищыӀэныгъэ сэ спшъэ исэлъхьажьы, сэ сӀэхэмкӀэ къыостыжьынэу унашъо къэшӀ. Ар сэ къыпфэсщэжьэу, уапашъхьэ къисымыгъэуцожьмэ, сыщэӀэфэ оркӀэ сэ сымысэщт. 10КӀыхьэ лыхьэ зетымыгъэшӀыгъагъэмэ, джырэ нэс тӀогъогогъо тыкӀощтгъагъэ».

11«Арэущтэу щытмэ, – ыӀуагъ Исраил, – ащыгъум мыры шъушӀэн фаер: мы чӀыгум къыщыкӀырэ лъэпкъхэм ащыщэу анахь дэгъухэр зыдашъуштэхи, а цӀыфым тынэу фэшъухь: Ӏэзэгъу уци, шъоу тӀэкӀуи, мэ ӀэшӀу зыпихрэ чъыги, пцантхъи, чӀыдэжъыий, миндаль дэжъыий. 12Тыжьын ахъщэр фэдитӀукӀэ нахьыбэу зыдашъушт; шъо шъуидзыомэ яӀугъуанэмэ къаралъхьэгъэгъэ тыжьыныри афызэкӀэжъугъэкӀожьынэу: хэукъогъагъэхэу къычӀэкӀын. 13Шъуши зыдешъущажьи, джыри а цӀыфым дэжь шъукӀу. 14ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэм а цӀыфым ынэшӀу къышъущифэнэу ерэшӀ – Бинямини адрэ шъуши къытӀупщыжьынхэу. Сэ бынынчъэу сыкъэнэнэу щытмэ, бынынчъэу сыщэрэт».

15А тынхэр зэшмэ зыдаштагъэх, тыжьыныри фэдитӀоу зыдаштагъ, Бинямини зыкӀагъэгъугъ. ЕтӀанэ Мысырым кӀохи, Юсыф ыпашъхьэ иуцуагъэх. 16Бинямин ахэтэу Юсыф зелъэгъум, ежь иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм риӀуагъ: «Мы цӀыфхэр сиунэ ищэх, ищыкӀэгъэ былым фэдиз шӀобзи, къэгъэхьазыр; мыхэр сэ къыздэшхэщтых щэджагъом».

17Юсыф зэриӀуагъэм фэдэу а цӀыфыр зекӀуагъэ, зэшхэр Юсыф иунэ рищагъэх. 18Юсыф иунэ зыращэхэм, зэшхэр къэщтагъэхэу зэраӀожьыгъ: «Тыжьынэу мыщ ыпэкӀэ тидзыомэ къарыкӀыгъагъэм пай ащ тызкӀащэрэр! Къыттебэнэнышъ, тэ пщылӀ тишӀыщт, тищыдхэри ыштэщтых».

19Ахэр Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм екӀуалӀэхи, унапчъэм Ӏутхэу дэгущыӀагъэх: 20«Моу къытэдэӀу, тизиусхьан! Тэ мыщ ыпэкӀи тыкъэкӀогъагъ гъомлапхъэ тщэфынэу. 21ТыкӀожьызэ, чэщыр зыщитхыщтым тидзыохэр къызызэӀутэххэм, шъхьадж итыжьын идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀу телъ – ытыгъэм фэдиз къабзэ. Тэ ар джы къышъотэтыжьы. 22Гъомылэ тщэфыным пае нэмыкӀ тыжьыни къэтхьыгъ. Адрэ тыжьынхэр тидзыомэ къарызылъхьэгъагъэр тшӀэрэп». 23«Шъурэхьат, – къариӀуагъ ащ, – шъумыщын, шъуи Тхьэ – шъуятэ и Тхьэ – шъуидзыохэм шъэфэу ар шӀухьафтынэу къарилъхьэгъэн фае. Шъуитыжьын сэ къысӀукӀагъ!» ЕтӀанэ ахэмэ адэжь ЩымӀон къыщагъ.

24Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэхэрэм зэшхэр Юсыф иунэ рищагъэх, псы къарити, алъакъохэр атхьакӀыгъэх, ящыдхэми Ӏус аратыгъ. 25Щэджагъом, Юсыф къызщыкӀожьырэм тефэу, ахэмэ тынхэр къагъэхьазырыгъэх, сыда пӀомэ а унэм щэджэгъуашхэ зэрэщашӀыщтыр къариӀогъагъ.

26Юсыф къызэкӀожьым, ахэмэ тынхэр ащ ратыгъэх, чӀыгум нэсэу шъхьащи фашӀыгъ. 27Ахэмэ япсэуныгъэ къыкӀэупчӀи, ащ къыӀуагъ: «Зигугъу къысфэшъушӀыгъэгъэ лӀыжъэу шъуятэ иӀоф сыдэу щыта? Джыри ар щыӀа?» 28«Тятэу уиӀумэт псэу. Джыри щыӀ», – джэуап къатыжьыгъ. ЕтӀанэ зыфауфи, шъхьащэ фашӀыгъ.

29Юсыф зызеплъыхьэм, ышэу Бинямин, ежь янэ ыкъо, ылъэгъугъ. «Мыра шъушынахьыкӀэу зигугъу къысфэшъушӀыгъагъэр? – къэупчӀагъ ар. – Тхьэм гукӀэгъу къыпферэшӀ, сишъау». 30Ышы итеплъэ ыгу къызэхигъэхьагъэу, Юсыф псынкӀэу икӀи, къызщамылъэгъун чӀыпӀэ лъыхъоу фежьагъ. Къыгот унэм псынкӀэу чӀэкӀи, ащ щыгъыгъ. 31ЕтӀанэ ынэгу ытхьакӀыжьи, къихьажьыгъ, ыгу теӀункӀэжьи, шхыныр къахьынэу ариӀуагъ.

32Ежьыми шъхьафэу къыфытырагъэуцуагъ, ышыхэми шъхьафэу къафытырагъэуцуагъ, сыда пӀомэ мысыр цӀыфхэр джуртхэм адэшхэ хъущтэп, ежьхэмкӀэ ар емыкӀушъ[+]. 33Зэшхэр Юсыф ыпашъхьэ щытӀысыгъэх, нахьыжъыр инахьыжъыгъэ елъытыгъэу; нахьыкӀэри инахьыкӀагъэ елъытыгъэу; алъэгъурэр ашӀогъэшӀэгъонэу заплъыхьэщтыгъэ. 34Ащ шхынхэр иӀанэ къытекӀэу къафигъэхьыщтыгъэ; Бинямин иӀахьэ фэдитфыкӀэ анахьыбэу къаритыщтыгъэ. Аущтэу тхъэжьхэу Юсыф дешъуагъэх.

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ плӀырэ шъхьэр


Юсыф ышхэр зэриушэтыгъэхэр

1Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм унашъо фишӀыгъ: «Мыхэмэ ядзыомэ лэжьыгъэр арызы шӀы, ащэшъущтым фэдиз, шъхьадж итыжьыни идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀукӀэ телъхьажь. 2Ау лэжьыгъапкӀэу къыхьыгъэ тыжьын ахъщэм кӀыгъоу сэ сиӀэгубжъэ, ситыжьын Ӏэгубжъэ, анахьыкӀэм идзыо кӀоцӀ ыкӀыӀукӀэ телъхь». Юсыф къызэрэриӀуагъэу адрэм ышӀыгъ.

3Нэф къызэрышъэу, ящыдхэри акӀыгъухэу зэшыхэр къатӀупщыжьыгъэх. 4Къалэм джыри ахэр чыжьэу ӀукӀыгъагъэхэп, Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм зыреӀом: «ПсынкӀаӀоу акӀахь ахэмэ, узакӀахьэкӀэ, яӀу: „Сыд пае шӀум екӀэ шъупэгъокӀыгъа? 5Сыда ситыжьын Ӏэгубжъэ зыкӀэшъутыгъугъэр?[*] А Ӏэгубжъэр ары сизиусхьан зэрешъорэр, ащкӀэ къэхъущт къэшӀэщтхэри къешӀэх. Дэеу шъушӀагъэ ар!“»

6Ар ахэмэ акӀахьи, а гущыӀэхэр ариӀуагъэх. 7Зэшмэ джэуап къатыжьыгъ: «Тизиусхьан, сыд пае ащ фэдэ гущыӀэхэр къапӀохэрэ? Хьау, уиунэӀутхэм ащ фэдэ ашӀэн алъэкӀыщтыгъэп. 8Ар хэгъэкӀыри, мары тидзыомэ къарыкӀыгъэ тыжьынхэр КъэнаӀан хэгъэгум къитхыжьхи, къыпфэтхьыжьыгъэх! Адэ сыдэущтэу о уизиусхьан иунэ тыжьын е дышъэ къиттыгъукӀына? 9УипщылӀхэм ащыщ горэм тыгъугъэр ебгъотылӀэмэ, арэукӀ, тэри тизиусхьан тырипщылӀэу тыкъэнэщт». 10«Дэгъу, зэрэшъуӀуагъэм тетэу орэхъу, – къыӀуагъ адрэм. – Тыгъугъэ зэдгъотылӀэрэр ары пщылӀы хъущтыр, адрэхэр хыеу хэкӀыщтых». 11Зэшхэм ядзыохэр псынкӀэу чӀыгум къыратӀупщэххи, шъхьадж идзыо къызэӀуихыгъ. 12Юсыф иунэ Ӏофхэр зезыхьэрэм зэкӀэ къылъыхъугъ, анахьыжъым къыщыригъажьи, анахьыкӀэмкӀэ кӀэкӀыжьэу – Ӏэгубжъэр Бинямин идзыо къыригъотагъ. 13Ягукъао ишыхьатэу, ахэмэ ящыгъынхэр ацунтхъагъэх, шъхьадж ищыд хьылъэхэр тырилъхьажьхи, къалэм къагъэзэжьыгъ.

14Ехъудрэ ащ ышхэмрэ джыри унэм исыгъэ Юсыф дэжь къакӀохи, ащ ыпашъхьэ чӀыгум зыщырадзыхыгъ. 15Юсыф ахэмэ къариӀуагъ: «Сыдэущтэу ащ фэдэ шъушӀэн шъулъэкӀыгъа? Сэщ фэдэ цӀыфым ар къызэришӀэщтыр шъушӀэщтыгъэба?» 16«Тизиусхьан сыд етӀон? – къыӀуагъ Ехъуд. – Сыда тӀощтыр? СыдкӀэ зытыухыижьыщт? Тхьэм уипщылӀхэм ямышъыпкъагъэ къычӀигъэщыгъ. Джы мары тизиусхьан тэ тырипщылӀ, тэри, Ӏэгубжъэр зыӀэкӀагъотагъэри». 17«Хьау, – Юсыф къыӀуагъ, – сэ ащ фэдэ сшӀэн слъэкӀыщтэп! Ӏэгубжъэр зыӀэкӀагъотагъэр ары сэ сипщылӀыщтыр, шъори рэхьатэу шъуятэ дэжь шъукӀожь».

18Джащыгъум Ехъуд Юсыф екӀуалӀи, риӀуагъ: «Сизиусхьан, сэ, уипщылӀ, фит сышӀ сизиусхьан гущыӀэ есӀонэу. Уфэмыгубж уипщылӀ, фирхьауным уфэдэми. 19Сизиусхьан ипщылӀхэм къяупчӀыгъагъ: „Тырэ шырэ шъуиӀа?“ 20Тизиусхьан, жъы хъугъэу тыри, къо нахьыкӀэу ащ ижъышъхьэм къыфэхъугъэри зэрэтиӀэр о къыотӀогъагъ, ащ ыш лӀагъэ, ежь изакъоу янэ къыкӀэныгъ. Ар тятэ шӀу елъэгъу[+].

21О уипщылӀхэм къяпӀогъагъ: „Зэзгъэлъэгъунэу ар садэжь къашъущэ“. 22Тизиусхьан тэ къетӀожьыгъагъ: „КӀэлэхъум ятэ ӀэкӀыб ышӀын ылъэкӀыщтэп, ӀэкӀыб ышӀымэ, ятэ лӀэщт“. 23Ау о уипщылӀхэм къяпӀогъагъ: „ШъушынахьыкӀэ мокӀэ къыжъудэмыкӀомэ, ащ нахьыбэкӀэ сапашъхьэ шъукъимыхьажь“. 24УиӀумэтэу, тэ тятэм ыдэжь тызэкӀожьым, сизиусхьан игущыӀэхэр ащ етӀожьыгъэх. 25Ау тятэ джыри лэжьыгъэ тӀэкӀу къэтщэнэу къызеӀом, 26тшынахьыкӀэ тимыгъусэу тызэрэмыкӀощтыр, тшынахьыкӀэ тимыгъусэмэ, о унэгу тыкӀэплъэн тызэрэфимытыр тэ етӀожьыгъ.

27О уиӀумэтэу тэ тятэм къытиӀуагъ: „Сишъуз къуитӀу къызэрэсфилъфыгъэр шъо шъошӀэ. 28Зыр садэжь икӀыгъэти, сэ сӀуагъэ: ар хьэкӀэ къуакӀэмэ зэпкъыратхъыгъ. Непэ къызнэсыгъэм ар слъэгъужьыгъэп. 29Джы мыдрэри шъоштэ. Ащи тхьамыкӀагъо къехъулӀэмэ? Шъо шъуилажьэкӀэ, сэ, зышъхьац тхъогъэ лӀыжъым, гукъэошхом хьадрыхэ сихьыщт“. 30Джы сэ, о уиӀумэтэу тятэм дэжь, кӀэлэхъоу ащ ыпсэ хэтӀагъэр тимыгъусэу сыкӀожьын слъэкӀына? 31Тятэ, кӀэлэхъур зэрэтимыгъусэр зилъэгъукӀэ, лӀэщт. Тятэу уиӀумэт, лӀыжъ шъхьац тхъуагъэр, гукъаом Шеол дищэщт. 32Сэ, уипщылӀ, тятэ сшъхьэкӀэ гущыӀэ естыгъ тшы къыгъэзэжьынэу, ащ къызимыгъэзэжькӀэ, сыщэӀэфэ сятэ ыпашъхьэ сыщымысэщт.

33Арышъ сэ, о уипщылӀ, кӀэлэхъум ычӀыпӀэкӀэ сизиусхьан дэжь пщылӀэу сыкъэнэнэу фит сыкъэшӀ! Ежь ышымэ адэрэкӀожь. 34КӀэлэхъур скӀымыгъоу сыдэущтэу сыкӀожьыщта? Тятэ тхьамыкӀагъоу зыхэфэщтыр сэрэмылъэгъу».

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ тфырэ шъхьэр


Юсыф ыкъошхэм зыкъызэраригъэшӀагъэр

1Юсыф цӀыфхэм апашъхьэ ащ нахьыбэрэ зыщищэӀэжьын ымылъэкӀэу къэкууагъ: «ЗэкӀэ санэӀу ишъущых!» Юсыф ышымэ анэмыкӀ зи щытыжьыгъэп, ышыхэм зыкъызарегъэшӀэжьым. 2Ар мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къэгъыгъэти, игъы макъэ мысыр цӀыфхэми зэхахыгъэ, фирхьауным иуни къэбарыр нэсыгъ. 3«Сэры Юсыфыр, – ариӀуагъ ащ ышымэ, – джыри псэоу щыӀа сятэ?» Ау ащ ышымэ джэуап къыратыжьын амылъэкӀэу, къыгъэм фэдэу щытыгъэх.

4«Адэ шъукъысэкӀуалӀэба», – Юсыф ышыхэм ариӀуагъ. Ышыхэр къекӀолӀагъэх. «Сэ сы Юсыф, – къыӀуагъ ащ, – шъо шъушэу Мысырым щяжъугъэщагъэр ары. 5Ау мыщ сызэрэщышъущагъэм пае джы къин зэшъумыгъэлъэгъужь, зышъумыукӀыжь. Тхьэм сэ мыщ сыкъигъэкӀуагъ цӀыфхэр къэзгъэнэжьынхэу. 6Мары чӀыгум илъэситӀу хъугъэу щыгъабл, джыри илъэситфэ жъонхи лэжьыгъэ Ӏуахыжьыни алъэкӀыщтэп. 7Тхьэм сэ шъуапэ ситэу мыщ сыкъигъэкӀуагъ, шъуилӀакъо чӀыгум къытыригъэнэнэу, шъуищыӀэныгъи Ӏоф шӀэгъошхокӀэ къыгъэнэжьынэу. 8Шъорэп мыщ сыкъэзгъэкӀуагъэр, фирхьауным сырятэу, ащ иунэ Ӏофхэр зэкӀэ зесхьанхэуи сытезгъэуцогъэ Тхьэу, зэкӀэ Мысыр хэгъэгум сыриӀэшъхьэтетэу зышӀыгъэр ары нахь.

9ПсынкӀэу сятэ дэжь жъугъэзэжьи, ешъуӀу ащ: „Пкъоу Юсыф мырэущтэу еӀо: ‘Тхьэм сэ Ӏэшъхьэтетэу зэкӀэ Мысыр хэгъэгум сыфишӀыгъ; садэжь къакӀо бэ темыгъашӀэу. 10О Гощэн хэкум ущыпсэущт; сэ укъыспэблэгъэщт; ори, о пкъохэри, пкъомэ акъожьхэри, мэл пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, зэкӀэ уиӀэри къыспэблэгъэщт. 11Ори, уиунагъуи, уибылымхэми фэныкъуагъэ горэ ямыӀэнэу сэ уищыӀакӀэ згъэпсыщт, сыда пӀомэ гъаблэр джыри илъэситфэ щыӀэщт’“.

12ШъунитӀукӀэ шъолъэгъу шъори, сшэу Бинямин ынитӀукӀи – сэры къыжъудэгущыӀэрэр! 13Мысырым зэкӀэ щытхъоу щысиӀэр тятэ ешъуӀотэжь. ЗэкӀэ шъулъэгъугъэр ешъуӀотэжьи, псынкӀэу тятэ мыщ къашъущэ!» 14Ышэу Бинямин ыпшъэ зыридзи, ар гъыгъэ, Бинямини ащ ыпшъэ илъэу гъыщтыгъэ. 15ЗэкӀэ ышымэ къябэугъ, ӀаплӀ къарищэкӀызэ, гъыгъэ. ЕтӀанэ ащ дэгущыӀэнхэу ышыхэм аублагъ.

16Юсыф ышхэр къызэрэкӀуагъэхэм икъэбар фирхьауным иунэ нэсыгъ. Фирхьауными ащ иӀумэтхэми ар ягопагъ. 17Фирхьауным Юсыф къыриӀуагъ: «ЯӀу пшымэ: шъуищыдхэм атешъулъхьи, КъэнаӀан хэгъэгум шъукӀожь. 18Шъуяти шъуибынхэри къыздашъущэхэри, садэжь шъукъакӀох; Мысырым анахь дэгъоу илъыр зэкӀэ шъостынышъ, тихэгъэгу игъэбэжъукӀэ зыжъугъэтхъэжь. 19Джыри япӀонэу къыпфэсэгъэпытэ: Мысыр чӀыгум ку псынкӀэу итхэр ясабыйхэми яшъузхэми апае арэштэхи, шъуяти къыздарэщ. 20ШъуиӀапӀэу къэнэщтым шъугу фэрэмыгъу, сыда пӀомэ Мысыр хэгъэгум инахьышӀур къышъостыщт».

21Аущтэуи Исраил ыкъохэм ашӀыгъ. Юсыф, фирхьауным иунашъо тетэу, ахэмэ ку псынкӀэхэр къаритыгъэх, гъогу гъомыли къаритыгъ, 22шъхьаджи щыгъыныкӀэ ритыгъ. Бинямин тыжьын ахъщэ шъищырэ, зэблихъунэу щыгъын штэгъуитфырэ къыритыгъ. 23Джащ фэдэу Мысырым ианахьышӀухэр атепхагъэхэу щыдипшӀырэ, лэжьыгъи, хьалыгъуи, ятэ игъогу гъомылэщтыри атепхагъэхэу щыдыбзэу пшӀырэ ятэ фаригъэщагъэх. 24Ащ ыуж ышыхэр къытӀупщыжьхи, ахэр къызежьэжьхэм, Юсыф ышмэ къариӀуагъ: «Гъогум шъущызэщымыхь!»

25Мысырым къикӀыжьхи, КъэнаӀан хэгъэгум, ежьхэм ятэу Якъубэ дэжь къэкӀожьыгъэх. 26«Юсыф псэоу щыӀ, – раӀуагъ ятэ, – джы ар Мысыр хэгъэгум зэрэпсэоу иӀэшъхьэтет». Ау Якъубэ зэрмыр хъугъэ: къаӀорэр ышӀошъ хъугъэп. 27Ау Юсыф къариӀогъэгъэ гущыӀэ пстэури къызыфаӀотэжьым, ежь ащэным пае Юсыф къафигъэкӀогъэ ку псынкӀэхэри зелъэгъухэм, ыгу зыкъыӀэтыжьи, 28Исраил къыӀуагъ: «Дэгъу! Джыри скъо Юсыф псэоу щыӀ! СыкӀонышъ, ар сымылӀэжьызэ зэзгъэлъэгъужьыщт».

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ хырэ шъхьэр


Якъубэ Мысырым къызэрэкӀуагъэр

1Исраил зэкӀэ иӀэр зэкӀиугъуаий, къежьагъ. БэрщэбаӀ къызэсым, ятэу Исхьакъ и Тхьэ къурмэнхэр фишӀыгъэх[+]. 2Тхьэм Исраил чэщым зыкъыфигъэлъагъуи, къыриӀуагъ: «Якъуб! Якъуб!» «СыкъэдаӀо», – риӀожьыгъ Исраил. 3Тхьэм къыӀуагъ: «Сэры Тхьэр, уятэ и Тхьэр. Мысырым укӀонкӀэ умыщын, Сэ ащ о цӀыф лъэпкъышхо щыптезгъэкӀыщт. 4Сэ Мысырым сыкъыбдэкӀощт. Сэр сэрэуи ащ шъукъисщыжьыщт. Юсыф ежь ыӀэкӀэ о унапӀэхэр ыгъэплӀэжьыщтых»[+].

5Якъубэ БэрщэбаӀ къыдэкӀыгъ. Исраил ыкъомэ ятэу Якъуби, ясабыйхэри, яшъузхэри, фирхьауным ахэр ращэнхэу къафигъэкӀогъэ ку псынкӀэхэм арагъэтӀысхьэхи, ращэжьагъэх. 6Ахэмэ ябылымхэр афыщтыгъэх, КъэнаӀан хэгъэгум щаугъоигъэ мылъкури зыдащэщтыгъэ. Якъуби ащ къытекӀыгъэ пстэури игъусэу Мысырым къэкӀуагъэх. 7Ыкъохэри, ыкъохэм акъожьхэри, ыпхъухэри, ыпхъухэм апхъухэри, зэкӀэ илӀакъо игъусэу Мысырым къыздищагъ.


Якъубэ ибынхэр

8Мары Исраил ыкъохэу Мысырым къэкӀуагъэхэм ацӀэхэр, Якъубэрэ ащ ыкъохэмрэ:

Якъубэ ищыпэлъфэу Рубэн[+].

9Рубэн ыкъохэр: Хъанох, Палыу, Хъэцрон, Къармый[+].

10ЩымӀон ыкъохэр: Емуел, Ямин, Ӏохад, Яхын, Цохар, къэнаӀан бзылъфыгъэм ыкъоу Шаул.

11Лэуй ыкъохэр: Гъэрщэн, Къахат, Мэрарый.

12Ехъуд ыкъохэр: Ӏэр, Онан, Шелэ, Пэрэц, Зэрахъ; ау Ӏэррэ Онанрэ КъэнаӀан хэгъэгум щылӀагъэх.

Пэрэц ыкъощтыгъэх Хэцронрэ Хъамулрэ[+].

13Иссашхар ыкъохэр: ТолаӀ, Пуа, Иоб, Щымрэн.

14Зэбулун ыкъохэр: Сэрэд, Елон, Яхълэел.

15Ахэр Леа ыкъохэу Мэсэпэтам Якъубэ къыщыфилъфыгъэхэмрэ ыпхъоуи Динэрэ арых. ЗэкӀэмкӀи Леа къытекӀыгъэу щэкӀырэ щырэ иӀагъ.

16Гъад ыкъохэр: Цыфион, Хъагъый, Шуный, Ецбон, Ӏэрый, Ародый, Арэлый.

17Ащэр ыкъохэр: Имнэ, Ишыуа, Ишыуй, БэриӀэ, ахэмэ ашыпхъоу Сэрахъ. Бэрие ыкъохэр: Хъэбэр, Малкъыел.

18Ахэр унэӀут бзылъфыгъэу Зилпа, Лабан ежь ыпхъоу Леа ритыгъагъэм къытекӀыгъэх. Ащ Якъубэ нэбгырэ пшӀыкӀух фигъотыгъ.

19Якъубэ ишъузэу Рахъэл ыкъохэр: Юсыф, Бинямин.

20Юсыф Мысыр хэгъэгум къыщыфэхъугъэх Мынасэ, Ефраим; Он дэс къурмэнышӀэу ПотыпэраӀ ыпхъу Асэнат ахэр Юсыф къыфилъфыгъэх[+].

21Бинямин ыкъохэр: БэлаӀ, Бэхэр, Ащбэл; Гъэрэ, НаӀаман, Ехъый, Рощ, Мупим, Хъупим, Ард.

22Ахэр Рахъэл къытекӀыгъэхэу Якъубэ къыфэхъугъэхэр арых, пстэумкӀи нэбгырэ пшӀыкӀуплӀ.

23Дан ыкъо – Хъущым.

24Нафталый ыкъохэр: Яхцэел, Гъуный, Ецэр, Щылэм.

25Ахэр Лабан ыпхъоу Рахъэл ритыгъэ унэӀут бзылъфыгъэу Билхэ къыфэхъугъэх. Ащ зэкӀэмкӀи Якъубэ нэбгырибл фигъотыгъ.

26Якъубэ игъусэу Мысырым къэкӀогъэ цӀыфхэу, ежь апкъынэ лынэ хэкӀыгъэхэр, Якъубэ ыкъомэ яшъузхэр хэмытхэу, зэкӀэмкӀи нэбгырэ тӀокӀищырэ хырэ хъущтыгъэх. 27Юсыф ыкъохэу Мысырым ежь къыщыфэхъугъэхэр нэбгыритӀу. ЗэкӀэ Якъубэ иунагъоу Мысырым кӀожьыгъэр нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ[+].


Якъубэ Мысырым щыщэу Гощэн хэкум зэритӀысхьагъэр

28Якъубэ ежь ыпэ Ехъуд ригъэшъи, Гощэн хэкум къащыпэгъокӀынэу Юсыф дэжь ыгъэкӀуагъ. Гощэн чӀыгум къызэкӀохэм, 29Юсыф ику псынкӀэ зэкӀаригъашӀи, Исраил, ежь ятэ ащ щыпэгъокӀынэу, Гощэн чӀыгум кӀуагъэ. Ятэ зелъэгъум, ащ ыпшъэ зыридзи, джаущтэу бэрэ гъыгъэ. 30Исраил къыӀуагъ: «Джы сынитӀукӀэ псэоу услъэгъужьыгъэшъ, сылӀэжьыми хъущт».

31Юсыф ышхэми зэкӀэ ятэ иунагъуи ариӀуагъ: «Сэ фирхьауным дэжь сыкӀонышъ, ащ есӀощт: „КъэнаӀан хэгъэгум щыӀэгъэ сшыхэри, зэкӀэ тятэ иунагъуи садэжь къэкӀуагъэх. 32Ахэр Ӏахъох, былымхэр ахъу, ямэл пчэнхэри, ябылым пӀашъэхэри, ямылъкуи зэкӀэ къыздащагъ“. 33Шъо, фирхьауныр къышъуаджэу, шъузпылъ ӀофымкӀэ къышъоупчӀымэ, 34мырэущтэу ешъуӀу: „Тэ, о уипщылӀхэр, тикӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу, тятэмэ афэдэу, тыбылымахъу“. Джащыгъум Гощэн хэкум шъукъырагъэнэщт, сыда пӀомэ мысыр цӀыфхэм мэл пчэнхэр зыгъэхъухэрэр зэрапэсыхэрэп»[+].

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ блырэ шъхьэр

1Фирхьауным ыдэжь къакӀуи, Юсыф ащ риӀуагъ: «Сяти, сшыхэри, ямэл пчэнхэри, ябылым пӀашъи, сыд лӀэужыгъоу яӀэри зэкӀэ акӀыгъоу, КъэнаӀан хэгъэгум къикӀыхи, къэкӀуагъэх. Джыдэдэм ахэр Гощэн хэкум щыӀэх». 2Юсыф ышымэ ащыщэу нэбгыритф фирхьауным нэӀуасэ фишӀыгъ. 3Фирхьауныр Ӏофэу ашӀэрэмкӀэ ахэмэ къяупчӀыгъ: «Сыд Ӏоф шъузпылъыр?» Ахэмэ джэуап къатыгъ: «УипщылӀхэр мэлахъох, тэри тятэхэри ары». 4ЕтӀани раӀуагъ: «Мы чӀыгум хэхэсэу тыщыпсэунэу тыкъэкӀуагъ. Тэ, уипщылӀмэ, тибылымхэм апае хъупӀэ щыӀэжьэп, сыда пӀомэ КъэнаӀан хэгъэгум гъэблэшхо ит. Джащ пае тэ, уипщылӀхэм, фит тышӀ Гощэн хэкум титӀысхьанэу».

5Фирхьауным Юсыф риӀуагъ: «Уяти пшыхэри о уадэжь къэкӀуагъэх. 6Мысыр хэгъэгур уапашъхьэ илъ; хэгъэгум ичӀыгу анахьышӀум уяти пшыхэри игъэтӀысхьэх, Гощэн хэкум щэрэпсэух. Ахэмэ цӀыф гупкӀэхэр ахэтэу ошӀэмэ, сибылыммэ алъыплъэнхэу гъэнафэх».

7ЕтӀанэ Юсыф ятэу Якъубэ къыщи, фирхьауным нэӀуасэ фишӀыгъ. Якъубэ Тхьэм ынэшӀу фирхьауным къыщифэнэу фелъэӀугъ. 8Фирхьауныр Якъубэ къеупчӀыгъ: «Илъэс тхьапша уныбжьыр?» 9«Дунаим къызыщыскӀухьэрэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ хъугъэ, – ыӀуагъ Якъубэ. – МакӀэх, къиныгъэх мафэу къэзгъэшӀагъэхэр, сятэжъмэ дунаим илъэс пчъагъэу къызэрэщакӀухьагъэм ебгъэпшэнхэ плъэкӀыщтэп»[+]. 10Якъубэ Тхьэм ынэшӀу фирхьауным къыщифэнэу джыри фиӀуи, ащ ыпашъхьэ къикӀыжьыгъ.

11Юсыф яти ышхэми Мысыр хэгъэгум ианахь чӀыпӀэшӀоу, РаӀымэсэс хэкум, фирхьауным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, псэупӀэ щаритыгъ[+]. 12Юсыф ежь яти, ышхэми, зэкӀэ илӀакъуи лэжьыгъэр аӀэкӀигъахьэщтыгъэ, шъхьадж иунагъо сабыеу исым телъытагъэу.


Мысырым гъаблэ къызэрэщыхъугъэр

13ТыдэкӀи хэгъэгум гъомлапхъэ илъыжьыгъэп – джарэу гъаблэр лъэш дэдэ хъугъагъэ, Мысыр хэгъэгури КъэнаӀан хэгъэгури гъаблэм къыхэкӀэу кӀочӀаджэ хъугъагъэх. 14Юсыф Мысыр хэгъэгуми КъэнаӀан хэгъэгуми зэкӀэ арылъыгъэ ахъщэу, лэжьыгъэу ащэфыщтыгъэм къыкӀэкӀыгъэр фирхьауным фиугъоигъ. 15Мысыр хэгъэгуми КъэнаӀан хэгъэгуми ахъщэр защаухым, мысыр цӀыфхэр Юсыф дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ: «Гъомлапхъэ къытэт! Тиахъщэ зэрэтыухыгъэм пае, укъытэплъызэ тыбгъэлӀэнэу ара?» 16Юсыф ариӀуагъ: «Шъуибылымхэр къэшъуфых, шъуибылыммэ ауасэ ипэгъокӀэу гъомлапхъэ къышъостыщт, ахъщэр шъуухыгъэмэ». 17Ахэмэ ябылымхэр къафыгъэх, Юсыф гъомлапхъэ аритыщтыгъэ – шыхэми, мэлхэми, пчэнхэми, цухэми, щыдхэми япэгъокӀэу. А илъэсым гъомлапхъэр ябылымхэмкӀэ ащ аригъэхъожьыгъ.

18КъыкӀэлъыкӀорэ илъэсыми ащ дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ: «ПшӀотыушъэфынэп, тизиусхьан, тиахъщи тибылым Ӏэхъогъухэри уадэжь щыӀэ зэрэхъугъэхэр, тпкъырэ тичӀыгухэмрэ апэмыкӀ къыоттын зи къытфэнэжьыгъэп. 19Адэ уапашъхьэ тыщыкӀодынэу ара, тэри тичӀыгухэри? Тэри тичӀыгухэри гъомлапхъэкӀэ тыщэф; тэри тичӀыгухэри фирхьауным пщылӀ тыфэхъущт, о къытэт чылапхъэ, тымылӀэу псэоу тыкъэнэным, чӀыгури нэкӀы мыхъуным апае».

20Джаущтэу Юсыф Мысыр хэгъэгур зэрэщытэу фирхьауным пае къыщэфыгъ. Мысыр цӀыфхэр гъаблэм ригъэзыгъагъэхэти, зэкӀэми ячӀыгу къыращагъ. ЗэкӀэ чӀыгур фирхьауным ӀэкӀэхьагъ, 21мысыр цӀыфхэр, хэгъэгум ызыгъунэ къыщегъэжьагъэу адрэ гъунэм нэс, Юсыф фирхьауным пщылӀ фишӀыгъэх[*].

22КъурмэнышӀмэ ячӀыгу закъу ымыщэфыгъэр, сыда пӀомэ фирхьауным ахэмэ Ӏахьэ гъэнэфагъэ ренэу аритыщтыгъэ, а Ӏахьэу къаритырэр гъомлапхъэкӀэ афикъущтыгъэ; ащ пае ячӀыгу ащагъэп.

23Юсыф цӀыфмэ ариӀуагъ: «Джы, сэ фирхьауным пае шъори шъуичӀыгуи сщэфыгъэшъ, мары чылапхъэ къышъосэты, чӀыгум ешъупхъ. 24Лэжьыгъэу Ӏушъухыжьырэм иятфэнэрэ Ӏахьэ фирхьауным къешъут; ӀэхьиплӀыр шъо къышъуфэнэщт – губгъохэм яшъупхъынэу, гъомлапхъи шъуфэхъунэу, шъори, шъуиунэмэ арысхэми, шъуисабыйхэми апае». 25Ахэмэ джэуап къатыжьыгъ: «О псэоу тыкъэбгъэнэжьыгъ! Тизиусхьан игукӀэгъу тыкӀэлъэӀу. Джы къыщегъэжьагъэу фирхьауным пщылӀы тыфэхъу». 26Юсыф Мысыр хэгъэгум хабзэу щигъэуцугъэр джы къызнэсыгъэми арэущтэу щыт: ятфэнэрэ Ӏахьэр фирхьауным раты. КъурмэнышӀмэ ячӀыгу закъу ары фирхьауным ие мыхъугъэр.


Якъубэ иаужырэ илъэсхэр

27Мысыр хэгъэгум щыщ Гощэн хэкум исраил цӀыфхэр итӀысхьагъэх. Ахэмэ ащ чӀыгухэр щаӀыгъыгъэх, ямылъкукӀи яцӀыфышъхьэкӀи багъощтыгъэх. 28Якъубэ Мысыр хэгъэгум илъэс пшӀыкӀублырэ щыпсэугъ, зэкӀэмкӀи къыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ тӀокӀитӀурэ блырэ.

29Исраил зыщылӀэщт уахътэр къызэсым, ыкъоу Юсыф ар къеджи, риӀуагъ: «ГукӀэгъу къысфыуиӀэмэ, о скопкъ къытеӀаби, гукӀэгъурэ шъыпкъагъэрэ сэркӀэ къызэрэпхэфэщтымкӀэ тхьэлъанэ къысфэшӀ: Мысырым сыщымыгъэтӀылъыжь. 30Тятэжъмэ адэжь зызгъэзэжькӀэ, Мысырым сищыжьи, ахэмэ якъэунэ сычӀэлъхьажь». Юсыф къыӀуагъ: «О къызэрэпӀуагъэу сшӀыщт»[+]. 31«Тхьэлъанэ къысфэшӀ», – ыӀуагъ Якъубэ. Юсыф тхьэлъанэ ышӀыгъ. ПӀэм хэлъыгъэ Якъубэ ышъхьэ къыукъощыгъ[+].

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ ирэ шъхьэр


Якъубэ ынэшӀу Юсыф ыкъохэм къызэращифагъэр

1Уахътэ тешӀагъэу, Юсыф раӀуагъ: «Уятэ сымадж». Юсыф ыкъуитӀоу Мынасэрэ Ефраимрэ Якъубэ дэжь ыщагъэх. 2Якъубэ макъэ рагъэӀугъ: «Пкъоу Юсыф уадэжь къэкӀуагъ». Исраил кӀуачӀэу иӀэр къызэкӀиугъуаий, пӀэгум къитӀысхьагъ. 3Якъубэ Юсыф къыриӀуагъ: «ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэр Лузэ дэжь, КъэнаӀан хэгъэгум къыщысфэлъагъуи, ынэшӀу къысщифи, 4къысиӀуагъ: „Сэ уилӀакъо згъэбэгъощт, бэдэди сшӀыщт: цӀыф лъэпкъыби о птезгъэкӀыщт, о птекӀыщтхэм ущымыӀэжь зыхъукӀэ, мы хэгъэгур ястыщт, егъашӀэм яунэенэу“[+].

5Джы сэ Мысыр хэгъэгум сыкъэмыкӀозэ, къыпфэхъугъэ шъэуитӀур скъокӀэ сэштэ. Ефраимрэ Мынасэрэ джы сэсыещтых, Рубэнрэ ЩымӀонрэ сэсыехэу зэрэщытым фэдэу[+]. 6Сабыеу ахэмэ ауж къыпфэхъущтхэр оуиещтых. Ахэмэ ежь ашымэ ацӀэхэмкӀэ къяджэхэзэ, мылъкоу къакӀэныщтым яӀахьэ хэлъыщт. 7Мэсэпэтамым сыкъикӀыжьызэ, нэшхъэигъэшхо къысфихьи, Рахъэл КъэнаӀан чӀыгум ит Ефрат пэмычыжьэу гъогум тытетэу лӀагъэ. Джащ пае сэ ар джы БэтлэхъэмкӀэ заджэхэрэ Ефрат кӀорэ гъогум дэжь щычӀэслъхьажьыгъ»[+].

8Юсыф ыкъохэм къяплъи, Исраил къэупчӀагъ: «Хэта мыхэр?» 9Юсыф ятэ риӀуагъ: «Ахэр Тхьэм мыщ къыщыситыгъэ скъохэр арых». «КъысэщалӀэх ахэр, – Якъубэ къыӀуагъ, – сэ сынэшӀу ащысфэным пае». 10Якъубэ ынэхэм жъыгъэм къащигъэкӀагъэу хъатэу ылъэгъужьыщтыгъэп. Юсыф ахэр ятэ рищалӀэхи, Якъубэ къябэугъ, ӀаплӀ къарищэкӀи, 11Юсыф къыриӀуагъ: «Сэ унапэ слъэгъужьынэу сыгугъэжьыщтыгъэп: ау мары, Тхьэм уисабыйхэри сэ сигъэлъэгъугъэх».

12Юсыф ахэр ятэ ылъэгуанджэмэ къатырихыжьхи, чӀыгум нэсэу шъхьащэ фишӀыгъ. 13ЕтӀанэ Юсыф Ефраим ежь иджабгъоу, Исраил ар исэмэгубгъоу, Мынасэ ежь исэмэгукӀэ, Исраил ар иджабгъукӀэ ыгъэуцухи, ятэ пэблагъэу къырищэлӀагъэх. 14Ау Исраил ыӀэ джабгъу ыщэий, Ефраим ышъхьэ тырилъхьагъ, ар нахьыкӀэу щытыгъ нахь мышӀэми, Ӏэ сэмэгур, ӀитӀур зэблэдзыгъэу, нахьыжъ Мынасэ ышъхьэ тырилъхьагъ, ар ищыпэлъфэу щытыгъэми.

15ЕтӀанэ ащ Юсыф ынэшӀу щифи, къыӀуагъ:

«Тхьэу, сятэхэу Ибрахьимэрэ Исхьакърэ
зыпашъхьэ щыпсэугъэхэр,
Тхьэу, егъашӀэми непэ нэси сызезыщэрэм,
16МэлэӀичэу, сыдрэ бзэджагъи сыщызыухъумэрэм, –
ЫнэшӀу ащэрэф Ащ шъэожъыемэ!
Ахэмэ сэ силӀакъо лъарэгъакӀуат,
Сятэмэ ялӀакъо – Ибрахьимэрэ Исхьакърэ.
Ахэр бэдэдэ чӀыгум щэрэхъух!»

17Ятэ ыӀэ джабгъу Ефраим ышъхьэ зэрэтырилъхьагъэр Юсыф ыгу къеуагъ, арыти Ефраим ышъхьэ тырихынышъ, Мынасэ ышъхьэ тырилъхьанэу, ятэ ыӀэ ыубытыгъ. 18«Аущтэп, тят, – ыӀуагъ Юсыф, – мары щыпэлъфыр, пӀэ джабгъу ащ ышъхьэ телъхь». 19Ау ятэ ащ къемызэгъэу, къыӀуагъ: «СэшӀэ, сикӀал, сэшӀэ. Ащи лъэпкъышхо текӀыщт, ар ины хъущт. Ау ышнахьыкӀэ ащ нахь иныжьи хъущт, ащ текӀыщтхэр лъэпкъыбэ хъущтых»[+].

20Мары а мафэм Исраил ынэшӀу ахэмэ зэращифэгъэ гущыӀэхэр:

«Шъо шъуцӀэкӀэ исраил цӀыфхэр Тхьэм ынэшӀукӀэ елъэӀущтых.
Зым ынэшӀу адрэм щифэзэ, ахэмэ аӀощт:
„Ефраимрэ Мынасэрэ Тхьэм ынэшӀу къызэращифагъэм фэдэу, ынэшӀу къыпщерэф“».

Аущтэу Ефраим Мынасэ нахь лъагэу ыгъэуцугъ.

21ЕтӀанэ Исраил Юсыф риӀуагъ: «Сэ сихьадэгъу къэсыгъ. Ау Тхьэр шъо шъуигъусэщт, шъуятэмэ яхэгъэгуи шъуигъэгъэзэжьыщт. 22Сэ къыосэты, пшымэ уатесӀэтыкӀэу, Щэхэм – Ӏошъхьэ чапэр, амор цӀыфхэм чатэмрэ щабзэмкӀэрэ ар къатесхыгъ».

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ бгъурэ шъхьэр


Якъубэ ыкъомэ къафишӀыжьыгъэ осыетхэр

1[•]Якъубэ ыкъохэм къяджи, къариӀуагъ: «Шъукъызэрэугъой, тапэкӀэ къышъохъулӀэщтыр къышъосӀонэу.

2Шъукъызэхахь, шъукъэдаӀу, Якъубэ ыкъохэр, –
шъуятэу Исраил шъукъедэӀу!

3Рубэн, сищыпэлъф, сипытапӀ,
хъулъфыгъэ кӀуачӀэу сиӀэм иапэрэ лэжьыгъ,
лъытэныгъэшхокӀи кӀуачӀэкӀи апэрэ!
4Псым фэдэу, зыпкъ уимытэу,
ащ нахьыбэрэ о апэрэу ущытыжьыщтэп,
сыда пӀомэ уятэ ипӀэ зыхэбгъакӀи, –
сигъолъыпӀэ уушӀоигъ[+].

5ЩымӀонрэ Лэуйрэ зэшых,
ячатэхэр – жъалымыгъэм иӀашэх![+]
6Ахэм рахъухьагъэм сыхэлажьэрэп,
ахэмэ якуп сыхахьэрэп.
Сыда пӀомэ зыгубжыхэкӀэ – цӀыфхэр аукӀых,
шъхьаубэтагъэкӀи шкӀэхъужъхэм ялъынтфэхэр зэпаупкӀых.
7Ягубж жъалым нэлатыр телъ, зэкӀокӀыгъэм ар фэдэшъ.
Ягубж ябги нэлатыр телъ, ар жъалымышъ.
Якъубэ ичӀыгу ахэр щызэбгырысфыщтых,
Исраил ичӀыгу ахэр щистэкъухьащтых![+]

8Ехъуд, пшыхэм уищытхъу аӀотэщт!
Уипыймэ апшъэ пӀэ телъ,
о пшымэ шъхьащэ къыпфашӀыщт.
9Ехъуд, о аслъан ныбжьыкӀэм уфэд, –
къонтхъ пшӀыгъэу къэогъэзэжьы, сишъау,
аслъаным фэдэу зытыриуфыхьэзэ, ар якӀошъылӀэ,
аслъаныбзым ар фэд – хэта ар зыгъэгумэкӀыщтыр[+]?
10Тетыгъо бэщыр ӀэкӀэзыщтэп Ехъуд,
пачъыхьэмэ ябэщ ащ илӀэужмэ ренэу аӀыгъыщт.
ТынӀахьэр зифэшъуашэр къэкӀофэ[*];
цӀыф лъэпкъхэри ащ ӀорышӀэ фэхъущтых.
11Сэнэшъхьэ бжалэми ащ ищыд рипхылӀэщт,
санэр зыхэкӀырэр – яепхыпӀ щыд щырмэ.
Ищыгъынхэр ащ санэм щегыкӀых,
ишъуашэхэр сэнашъхьэм лъэу кӀэтым щегыкӀых[*].
12Ащ ынэхэр санэм нахь плъыжьыщтых,
щэм нахь фыжьыщтых ащ ыцэхэр.

13Зэбулун щыпсэущт хы Ӏушъом,
къухьэ уцупӀэ ар хъущт,
игъунапкъэхэр Цыдон нэсыщтых[+].

14Иссашхар – ар щыд къарыушӀоу
хьылъэ пхыгъэмэ азыфагу дэлъым фэд;
15гъэпсэфыпӀэр зэрэдэгъур,
мы чӀыгури зэрэгоӀу дэдэр зилъэгъукӀэ,
ыплӀэӀу хьылъэм ащ кӀигъэуцонышъ,
пщылӀым фэдэу ащ Ӏоф ышӀэщт.

16Дан ыгъэӀорышӀэщт ицӀыф лъэпкъ:
исраил лъэпкъмэ зэу ащыщэу[+].
17Дан гъогум телъыщт блэм фэдэу,
блэу лъагъом телъыщт ар щэнаутзехьэу,
шым ылъакъо ецакъэшъ –
шым тесыр кӀыбкӀэ къыригъэфэхэу[+].

18Цыхьэ пфэсшӀэу сыожэ
сыкъэбгъэнэжьынэу, Зиусхьан![+]

19Куп бзаджэхэр Гъад къытебэнэщтых –
ау зэкӀифэщтых, алъэдакъэ итэу.

20Ащэр игъомлапхъэ нэхъоищт;
ащ пачъыхьэм шхын ӀэшӀухэр фищэщтых.

21Нафталый – блэнэ шъхьафит,
ащ щыр дэхэ дэдэхэр зэрехьэх.

22Юсыф – бэу къызпыкӀырэ сэнэшъхьэ бжал,
псыкӀэчъыпӀэм шъхьащыт сэнэшъхьэ бжал,
ащ икуамэмэ дэпкъым зыращэкӀы[*].

23Щэбзэгъаохэр тебанэщтыгъэх ащ губжыгъаехэу,
агъэпыеу ащ еощтыгъэх.
24Ау ищабзэ ащ пкъыеу къэнагъ,
ыӀэ лъэшхэр уфэ упцӀэу къэнагъэх, –
Якъубэ и Тхьэ кӀочӀэшхо,
Мэлахъом ыцӀэ, Исраил и Мыжъошхо зандэ ихьатыркӀэ;[+]
25Ар – уятэ и Тхьэу, о къыбдеӀэрэр ары.
ЛъэкӀ пстэури ЗиӀэ Тхьэу,
ЫшъхьагъыкӀэ щыӀэ ошъогум,
ЫчӀэгъ щыӀэ чӀэнчъэм анэшӀукӀэ,
Быдзрэ кӀоцӀырэ анэшӀукӀэ,
26Уятэ ынэшӀоу къыпщифагъэр
ижъырэ къушъхьэмэ анэшӀоу къыпщыфагъэм нахьышӀу.
Ижъырэ Ӏуашъхьэмэ ятын хьалэл нахьышӀу.
А пстэури Юсыф ышъхьэ къылъэрэӀэс –
зэшмэ ахахыгъэм ынапцэ[*][+].
27Бинямин – ар тыгъужъ цунтхъакӀу:
къыубытыгъэр пчэдыжьым ешхы,
пчыхьэм ецунтхъэ икъонтхъ»[+].

28Джары зэкӀэ Исраил илӀэкъо пшӀыкӀутӀу – джары ахэмэ ятэ ынэшӀу зэращифагъэри. ЛӀакъо пэпчъ зэрэтефэу ынэшӀу щифагъ.


Якъубэ зэрэлӀагъэр

29ЕтӀанэ Якъубэ унашъо афишӀыгъ: «Сэ шӀэхэу сицӀыф лъэпкъ сыхэхьажьыщт. Сятэхэм адэжь, ахэр зычӀэлъ гъочӀэгъэу, хьат лъэпкъым щыщ Ефрэн ишъоф итым сычӀэшъулъхьажь, 30КъэнаӀан хэгъэгум дэжь Мамрэ къыпэщылъ Махпэлэ шъофым ит гъочӀэгъэу, шъофыр игъусэу Ибрахьимэ ежь иунаеу хьат цӀыфэу Ефрэн ежь щычӀалъхьажьынэу къыщищэфыгъэм. 31Ащ дэжьым щычӀалъхьажьыгъэх Ибрахьимэрэ ащ ишъузэу Сарэрэ; ащ дэжьым щычӀалъхьажьыгъэх Исхьакърэ ащ ишъузэу Рыбкъэрэ; ащ щычӀалъхьажьыгъ Леа[+]. 32А шъофымрэ ащ ит гъочӀэгъымрэ хьат цӀыфхэм къащащэфыгъэх». 33Якъубэ ыкъохэм афишӀырэ унашъор къыухи, пӀэм хэгъолъхьажьыгъ, ыпсэ хэкӀи, зыщыщ лъэпкъым хэхьажьыгъ.

#### Яшъэныкъорэ шъхьэр


Якъубэ зэрагъэтӀылъыжьыгъэр

1Юсыф ятэ зытыриуӀуби, ащ ышъхьагъ итэу гъызэ, ынэгу ебэугъ. 2Юсыф иунэӀут ӀэзакӀомэ ятэ ихьадэ мыкӀодыным пае уц щафэнэу унашъо афишӀыгъ. 3Мэфэ тӀокӀитӀурэ, зэрищыкӀагъэм тетэу, ӀэзакӀомэ ащ уцыр щафагъ. Мэфэ тӀокӀищырэ пшӀырэ мысыр цӀыфхэм ар агъэягъ. 4Шъыгъо мафэхэр зыблэкӀхэм, Юсыф фирхьауным иунэ Ӏофзехьэхэм ариӀуагъ: «ГукӀэгъу къысфыуиӀэмэ, сятэ тхьэлъанэ зэрэсигъэшӀыгъэр фирхьауным сфешъуӀу: 5„Сэ тятэ тхьэлъанэ сигъэшӀыгъ зылӀэжьыкӀэ, КъэнаӀан хэгъэгум къэунэу ежь пае щигъэхьазырыгъэм щычӀэслъхьажьынэу къысиӀуи. СигъэкӀонышъ тятэ чӀэслъхьажьыным пае фит сишӀынэу сыфай, етӀанэ сэ къэзгъэзэжьыщт“». 6Фирхьауным фит къышӀыгъ: «КӀуи, уятэ къычӀэлъхьажь. Тхьэлъанэу уигъэшӀыгъэр гъэцакӀэ». 7Ятэ чӀилъхьажьынэу Юсыф кӀуагъэ. Ащ дэкӀуагъэх фирхьауным зэкӀэ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэри, иунэ ӀофышӀэ нахьыжъхэри, Мысыр хэгъэгум зэкӀэ икъулыкъушӀэ Ӏэшъхьэтетхэри, 8Юсыф иунагъуи, ышхэри, илӀакъуи зэрэпсэоу. Гощэн чӀыгум къинагъэхэр ясабыйхэмрэ ябылымрэ ары ныӀэп. 9Ку псынкӀэхэри, шыухэри, цӀыф бэдэди ащ дежьагъ.

10Иордан псыхъом ыкӀыб, Атад щыӀэ хьамэщым зынэсхэм, гъы мэкъэ ин, гухэкӀ мэкъэ лъэшкӀэ ащ щыгъыгъэх. Юсыф ятэ мэфиблэ ахэмэ агъэягъ. 11А хэгъэгум ис ханаан цӀыфхэм Атад щыӀэ хьамэщым зэрэщыгъыгъэхэр залъэгъум, аӀуагъ: «Мысыр цӀыфхэр сыдэу гухэкӀэу гъыхэра!» Джары Иордан псыхъом ыкӀыб щыӀэ чӀыпӀэм Абэл Мицраим[*] зыкӀыфаусыгъэр.

12Джаущтэу Якъубэ ыкъомэ къариӀуагъэр агъэцэкӀагъ. 13КъэнаӀан хэгъэгум ар къахьыжьи, Мамрэ къыпэщылъ Махпэлэ шъофым ит гъочӀэгъым щычӀалъхьажьыгъ. А гъочӀэгъыр, шъофыри зэрэхэтэу, Ибрахьимэ ежь щычӀалъхьажьыным пае иунаеу хьатэу Ефрэн къыщищэфыгъагъ[+]. 14Ятэ зычӀалъхьажьым, Юсыфи, ащ ышхэри, ятэ чӀэзылъхьажьынэу адэкӀогъагъэхэри Мысырым къэкӀожьыгъэх.


Юсыф ыкъошхэр зэригъэгупсэфыгъэхэр

15Юсыф ышыхэр, ятэ щымыӀэжь зэхъум, егупшысагъэх: «Сыдэу хъущта, Юсыф джыри ыгукӀэ къытфэбзаджэу, зэкӀэ мыхъунэу етшӀагъэр тигъэпщыныжьынэу ыгу къэкӀымэ?» 16Арыти ахэмэ Юсыф лӀыкӀо фагъэкӀуагъ риӀонэу: «Тятэ лӀэным ыпэкӀэ къыотӀонэу унашъо къышӀыгъ. 17„Моущтэу ешъуӀу Юсыф: ‘Пшымэ афэгъэгъуба ямысагъи япсэкӀодшӀагъи – бзэджагъэу къыуашӀагъэр’“. Арышъ джы уятэ и Тхьэ тыриӀумэтышъ, тимысагъэ къытфэгъэгъуба». Ар къыраӀо зэхъум, Юсыф гъыгъэ. 18Ышыхэр ыдэжь къакӀохи, ыпашъхьэ зыщырадзыхи, къаӀуагъ: «Тэ оркӀэ тыпщылӀ». 19«Шъумыщын, сэ Тхьэм сыричӀыпӀа? – къыӀуагъ Юсыф. – 20Шъо шъугу бзэджагъэ къысфилъыгъ, ау Тхьэм ар шӀукӀэ къызэблихъугъ, джы мы къэхъугъэр щыӀэным пае: бэмэ ящыӀэныгъэ ӀофшӀэгъэшхокӀэ къыгъэнэжьынэу! 21Арышъ шъумыщын. Шъори шъуисабыйхэми сынаӀэ къышъутетыщт». А гущыӀэхэм Юсыф ыкъошхэр агъэрэхьатыгъэх, агухэри агъэушъэбыгъэх.


Юсыф зэрэлӀагъэр

22Джаущтэу Юсыф, зэкӀэ илӀакъо игъусэу Мысырым итӀысхьагъ. ЗэкӀэмкӀи илъэсишъэрэ пшӀырэ Юсыф къыгъэшӀагъ. 23Юсыф Ефраим ящэнэрэ лӀэужэу къыкӀэлъыкӀогъэ бынхэм анэсэу ылъэгъужьыгъэх, джащ фэдэуи Мынасэ ыкъо Махыр текӀыгъэхэри Юсыф ыкуашъомэ къащыхъугъэхэти, 24ежь ие шъыпкъэм фэдэу Юсыф ышымэ ариӀуагъ: «Сэ сихьадэгъу къэсыгъ, ау Тхьэр шъыпкъэмкӀэ шъуиӀэпыӀэгъоу шъуадэжь къэкӀощт. Мы хэгъэгум шъурищынышъ, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ аритынэу зэригъэгугъагъэхэ хэгъэгум шъуищэжьыщт»[+]. 25Юсыф Исраил ыкъомэ тхьэ къаригъаӀуи, ариӀуагъ: «Тхьэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ ӀэпыӀэгъукӀэ шъуадэжь къэкӀощт, джащыгъум сикъупшъхьэхэр мыщ рарэхыжьых»[+].

26Илъэсишъэрэ пшӀырэ ыныбжьэу Юсыф лӀагъэ. Ащ уц щафи, ихьадэ Мысырым пхъэмбаим щыдалъхьагъ.

### МысырикӀыжь

#### МысырикӀыжь

МысырикӀыжь


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


#### Пэублэ гущыӀ


МысырикӀыжь


Мосэ иятӀонэрэ тхылъ


ИПБ


Москва 2014


МЫСЫРИКӀЫЖЬ


Мосэ иятӀонэрэ тхылъ


ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт ЗэхэкӀ ыпхъу


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае:


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-199-6

© ИПБ, 2014


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр, мы тхылъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием иӀахьыгъоу Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ. Ар Мосэ и ТхылъитфкӀэ заджэхэрэ Тауратым къыхиубытэхэрэмкӀэ ятӀонэрэ тхылъ.

Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэ ӀахьитӀоу зэхэт: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэмрэ. ЗэралъытэрэмкӀэ, Тауратыр пегъымбар Мосэ ытхыгъ. Джы мы тхылъэу пӀыгъым къыщиӀуатэхэрэм Тхылъитфыр къызэрэригъэжьэрэ «УблапӀэм» итхагъэхэр лъагъэкӀуатэх. «УблапӀэр» адыгабзэкӀэ 2005-рэ илъэсым къыдэкӀыгъ. Ар къызэриухыжьырэр Якъубэ къытекӀыгъэхэр Тхьэм псэупӀэкӀэ афыхихыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум джыри имысхэу Мысырым зэрэщыпсэущтыгъэхэр ары. Ау ахэр зэгорэм ошӀэ-дэмышӀэу а хэгъэгум къикӀыжьынхэшъ, КъэнаӀан чӀыгум исыщтхэу Тхьэм къызэрариӀогъагъэм кӀуачӀэ зэриӀэу къэнэжьы.

Мы тхылъым къызэриӀуатэрэмкӀэ, Якъубэ къытекӀыгъэхэу ыужыкӀэ ИзраилькӀэ зэджагъэхэр Мысырым лъэшэу щыбэгъуагъэх. Ащ къыхэкӀэу мысыр цӀыфхэр гумэкӀыгъо хэфагъэхэти, ахэм лъэшэу къин арагъэлъэгъущтыгъэ. Джаущтэу Якъубэ къытекӀыгъэхэм ятхьамыкӀэгъо тхьаусыхэ макъэ Тхьэм къызэхехышъ, ахэр мысыр пщылӀыпӀэм къырищыжьынхэу, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгум ыщэнхэу Мосэ къеджэ. Якъубэ илъэпкъ Мысырым къыримыгъанэу къызэрэрищыжьырэм, къехьулӀэрэм, Тхьэм ыӀорэр сыдигъуи зэригъэцэкӀэжьырэр къегъэнафэ.

Израиль къытекӀыгъэхэр шъхьафит шӀыжьыгъэнхэм пае Тхьэм Мысырым хьэзабышхохэр къыфырегъэхых. А тхьамыкӀагъохэм ауж ныӀэп илъэс шъиплӀым къехъурэ Мысырым къыфэпщылӀыгъэ цӀыф лъэпкъыр къытӀупщыжьынэу фирхьауныр къызеуцуалӀэрэр.

Тхьэм Ежь пае къахихыгъэ цӀыф лъэпкъыр хьалэмэт дэдэу Мысырым къырещыжьышъ, Синай къушъхьэм къырещалӀэ, зэзэгъыныгъэ лъапӀэри мыщ дэжь къыщадешӀы. А зэзэгъыныгъэр Тхьэм зыдашӀым, Ащ къаритыгъэ хабзэхэр агъэцэкӀэнхэу израиль цӀыфхэм пшъэрылъ зыфашӀыжьыгъ. Ежь Тхьэм ахэр ижьау чӀигъэуцуагъэх, къызфигъэгугъэгъэхэ чӀыгури егъэшӀэрэу аӀэ илъынэу къаритыгъ. Синай къушъхьэм дэжь Тхьэм унэшъуипшӀ хъурэ хэбзэ зэхэубытагъэхэр израиль цӀыфхэм МосэкӀэ къафегъакӀох, Ежь къызщахэтыщт, зыдэщыӀэщт ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэпсынэу унашъо къафешӀы.

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри ащ игъусэщт Ӏэмэ-псымэ пстэури зэришӀыщтхэмкӀэ Зиусхьанэу Тхьэм Мосэ егъэгъуазэ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцоу, Хьарунэ къурмэнышӀымрэ ащ ыкъохэмрэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырхэу зэхъуми, Зиусхьанэу Тхьэм зэригъэгъозагъэхэм зэуи атекӀыгъэхэп. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцуи, Зиусхьанэу Тхьэм и Щытхъу ошъуапщэ ащ къышъхьащыуцуагъэу тхылъыр къеухы.

Тхылъым ыцӀэ къызхэкӀыгъэр ащ иапэрэ шъхьэхэу Якъубэ къытекӀыгъэхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр къэзыӀуатэхэрэр ары. Ащ епхыгъ «МысырикӀыжь» зыфиӀорэ цӀэр.

«МысырикӀыжьым» къыӀуатэхэрэр израиль цӀыфхэр зыдэщыӀэгъэхэ чӀыпӀэхэм япхыгъэу щэу зэхэуутынхэ плъэкӀыщт:

Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрэщыӀэхэр: 1-рэ – я 12-рэ шъхьэхэр;

Израиль цӀыфхэр Синай зыдэщыӀэ лъэныкъомкӀэ зэрэкӀохэрэр: я 13-рэ – я 18-рэ шъхьэхэр;

Израиль цӀыфхэр Синай дэжь зэрэщытхэр: я 19-рэ я 40-рэ шъхьэхэр.

1. Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрэщыӀэхэр – 1-12-рэ шъхьэхэр:
Якъубэ ыкъохэу Мысырым итӀысхьагъэхэр (1:1-5);
Якъубэ къытекӀыгъэхэм хьэзаб зэрарагъэщэчыщтыгъэр (1:6-22);
Мосэ икъэхъукӀэрэ ащ ышъхьэ зэрэрихьыжьэжьыгъэмрэ (2:1-22);
Тхьэр Мосэ къызэреджагъэр (3:1–4:31);
Мосэ Мысырым къызэригъэзэжьыгъэмрэ тхьамыкӀэгъуипшӀымрэ (5:1–12:34);
Израиль цӀыфхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр (12:35-51).
2. Израиль цӀыфхэр Синай зэрэфэкӀуагъэхэр – я 13-рэ – я 18-рэ шъхьэхэр:
Щыпэлъфыхэмрэ хьалыгъу мыкӀумыпшымрэ яхьылӀэгъэ унашъохэр (13:1-16);
Гъогум зэрэтехьагъэхэр (13:17-22);
Израиль цӀыфхэр хым зэрэзэпырыкӀыгъэхэмрэ мысырхэр ащ зэрэхэкӀодагъэхэмрэ (14:1-31);
Зиусхьанэу Тхьэм щытхъу зэрэфашӀыгъэр (15:1-21);
Псы дыджымрэ шъоф нэкӀымрэ (15:22–17:7);
Ӏамэлыкъхэм зэрязэуагъэхэр (17:8-15);
Итрэурэ Мосэрэ (18:1-27).
3. Израиль цӀыфхэр Синай дэжь зэрэщытыгъэхэр – я 19-рэ – я 40-рэ шъхьэхэр:
Зиусхьаным къариӀуагъэхэр агъэцэкӀэнхэу израиль цӀыфхэм пшъэрылъ зэрэзыфашӀыжьыгъэр (19:1-25);
УнэшъуипшӀыр (20:1-17);
Унашъохэмрэ хабзэхэмрэ (20:18–23:33);
Зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашӀыгъэр (24:1-18);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын пылъ унашъохэр (25:1–31:17);
ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэмрэ дэхыгъэхэр зэраукӀыгъэхэмрэ (32:1-29);
Мосэ зэрафэлъэӀуагъэмрэ зэзэгъыныгъэр икӀэрыкӀэу зэрэзэдашӀыжьыгъэмрэ (32:30–34:26);
Мыжъобгъухэмрэ Мосэ ынапэ зэрэзэхъокӀыгъэмрэ (34:27-35);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэпсыгъэр (35:1–39:43);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэуцугъэмрэ Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэрэ (40:1-38).

Мы тхылъыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм техыгъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъ. Урыс синодальнэ Библиер зэрадзэкӀыжь зэхъум, ижъырэ джуртыбзэмрэ ижъырэ урымыбзэмрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрыттхэр зэрагъэфедагъэхэм къыхэкӀэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр ащ тефэхэрэп.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэ цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэм гъуазэ зэрафэхъунэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Джуртхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэм икъэбар къэзыӀотэрэ мы тхылъыр зэзыдзэкӀыгъэхэм, иредакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьэгъэ пстэуми зэрафэразэр Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым къеӀо. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм ар агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошӀхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀагъэу Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт къэбар ежъугъашӀэмэ тигуапэ хъущт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

#### Апэрэ шъхьэр


Якъубэ къытекӀыгъэхэу Мысырым кӀуагъэхэр

1Мары Якъубэ[*] ыкъохэу, шъхьаджи ибын игъусэу, Мысырым ихьагъэхэм ацӀэхэр: 2Рубэн, ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, 3Иссашхар, Зэбулун, Бинямин, 4Дан, Нафталый, Гъад, Ащэр[+]. 5Якъубэ цӀыфэу хэкӀыгъэр зэкӀэ нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ[*]. Ау Юсыф а уахътэм ехъулӀэу Мысырым щыӀэгъэхагъ[+].

6Юсыфи, ышхэри, ахэм язэман къэхъугъэхэри зэкӀэ лӀагъэх. 7Израиль цӀыфэу текӀыгъэхэм лъэш дэдэу ахахъуи, къобын-шъэбынэу щыбагъохи, ахэр а хэгъэгум изы хъугъэх.


Израиль цӀыфхэм Мысырым къин зэрэщалъэгъугъэр

8ЕтӀанэ Юсыф зымышӀэщтыгъэ пачъыхьакӀэ Мысырым щытехьагъ[+]. 9Арыти ицӀыф лъэпкъ риӀуагъ: «Мары, израиль цӀыфхэм ялъэпкъ бэ мэхъу, тэщ нахьи нахь кӀочӀэшху. 10Тежъугъэгупшыс джы ахэр мыбэгъонхэм пае тызэрадэзекӀощтым. Армырмэ, зао къызыхъукӀэ, ахэм зыкъытпаӀатынышъ, типыймэ агохьанхэшъ, тэ къытэзэожьыщтых, тихэгъэгуи икӀыжьыщтых». 11Арыти израиль цӀыфхэм Ӏоф язгъэшӀэщт лъыплъакӀохэр ашъхьащагъэуцуагъэх Ӏоф къинхэмкӀэ кӀочӀаджэ ашӀынхэу. Ахэм фирхьауным гъэтӀылъыпӀэ къалэхэу Питомрэ РаӀымэсэсрэ фагъэуцугъэх[+]. 12Ау нахь рагъэзыхэ къэс, ахэм япчъагъэ хахъозэ, хэгъэгум щызэбгырыкӀыщтыгъэх, ащ къыхэкӀэуи израиль цӀыфхэм нахь къащыщынэщтыгъэх. 13Джары мысыр цӀыфхэм егъэзыгъэкӀэ израиль цӀыфхэм Ӏоф зыкӀарагъашӀэщтыгъэр. 14Джаущтэу ахэм етӀэ зэӀыгъэхьагъэм саман харагъэшӀыкӀызэ, къин зэрарагъэлъэгъурэмкӀи, сыдрэ губгъо ӀофшӀэныкӀи, сыд фэдэрэ Ӏофэу арагъашӀэрэмкӀи ящыӀакӀэ щэчыгъуае ашӀыщтыгъэ. Ахэр жъалымыгъэкӀэ рагъэзыщтыгъэх.


Фирхьауным джурт шъэожъыехэр ыгъэкӀодхэ зэрэшӀоигъуагъэр

15Мысыр пачъыхьэр джурт бзыльфыгъэмэ ямамыкухэм, ахэм ащыщэу зым ыцӀэр Щыфра, адрэм – ПуӀа, адэгущыӀи, 16ариӀуагъ: «Джурт бзылъфыгъэхэу сабый къызфэхъухэрэм шъуадеӀэ зыхъукӀэ, шъуалъыплъ: шъао къызыхъукӀэ, ар шъуукӀы, пшъашъэ къэхъумэ, щэрэӀ». 17Ау мамыку бзылъфыгъэхэр Тхьэм щыщынэщтыгъэхэти, мысыр пачъыхьэм къызэрариӀогъагъэм тетэу ашӀыщтыгъэп, шъаохэри псэоу къагъанэщтыгъэх. 18Мысыр пачъыхьэр мамыку бзылъфыгъэмэ къяджи, ариӀуагъ: «Сыда аущтэу зытешъушӀыхьэрэр, шъаохэр псэоу къызкӀэжъугъанэхэрэр?» 19Мамыку бзылъфыгъэмэ фирхьауным раӀуагъ: «Джурт бзылъфыгъэхэр мысыр бзылъфыгъэмэ афэдэхэп: ахэм псэуныгъэ пытэ яӀэшъ, мамыку бзылъфыгъэр адэжь нэсыгъо имыфэзэ, сабыйхэр къафэхъух». 20Ащ пае Тхьэм мамыку бзылъфыгъэмэ шӀу къафишӀэщтыгъ. Израиль цӀыфэу текӀыгъэхэм лъэш дэдэу ахахъозэ, къобын-шъэбынэу бэгъуагъэх. 21Мамыку бзылъфыгъэмэ Тхьэм щынагъо фыряӀагъэти, Ащ ахэм унагъо аригъашӀи, щыӀэкӀэшӀу къаритыгъ. 22ЕтӀанэ фирхьауным ицӀыфмэ зэкӀэми унашъо афишӀыгъ: «Джуртмэ шъаоу къафэхъурэ пэпчъ Нил псыхъо хэшъудз, пшъашъэу къафэхъурэр псэоу къэжъугъан».

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Мосэ икъэхъукӀ

1Джа уахътэм ехъулӀэу лэуй лъэпкъым щыщ зы лӀы горэм ежь илъэпкъ щыщэу пшъашъэ къыщэгъахэу щытыгъ[+]. 2Шъузыр лъэрымыхь хъуи, шъао къыфэхъугъ. Сабыир зэрэдахэр елъэгъути, мэзищым къыкӀоцӀ гъэбылъыгъэу ащ ыӀыгъыгъ. 3Ау нахьыбэрэ ыгъэбылъын ылъэкӀыжьырэпти, псыхъо Ӏушъом къыщыкӀырэ уц лъагэм хэшӀыкӀыгъэ мэтэжъыер ышти, къэтранрэ мыстхъурэ щифагъэх. Ащ шъэожъыер рилъхьи, Нил псыхъо нэпкъым дэжь уц лъагэм хигъэуцуагъ. 4Шъэожъыем къехъулӀэщтым лъыплъэнэу, ащ ышыпхъу чыжьэкӀэ къэуцугъ. 5А уахътэм тефэу фирхьауным ыпхъу зигъэпскӀынэу псыхъом къэкӀуагъ. Ащ иунэӀут пшъашъэмэ псыхъо нэпкъым тетхэу къакӀухьэщтыгъэ. Фирхьауным ыпхъу уц лъагэм хэт мэтэжъыер ылъэгъугъэти, унэӀут пшъашъэмэ ащыщ горэ ар къыхьынэу ыгъэкӀуагъ. 6Фирхьауным ыпхъу ар къызызэтырехым, сабыир ылъэгъугъ. Ар гъыщтыгъэ. Сабыим ыгу егъуи, къыӀуагъ: «Мыр джурт сабыймэ ащыщ». 7Ардэдэм сабыим ышыпхъу фирхьауным ыпхъу еупчӀыгъ: «СыкӀонышъ, сабыир пфипӀунэу джурт бзылъфыгъэмэ ащыщ къыпфэсщэна?» 8Фирхьауным ыпхъу ащ риӀожьыгъ: «КӀо». Пшъэшъэжъыер кӀуи, сабыим янэ къыщагъ. 9Фирхьауным ыпхъу бзылъфыгъэм риӀуагъ: «Сабыир шти, сфэпӀу; сэ ащ ыпкӀэ къыостыщт». Бзылъфыгъэм сабыир ышти, ар фипӀугъ. 10Сабыим хахъуи, зыкъызеӀэтым, ным ар фирхьауным ыпхъу фищэжьыгъ. Адрэм ар ыкъо папкӀэу иӀагъ. ЦӀэу фиусыгъэр Мос[*], «Сыда пӀомэ сэ ар псым къыхэсхыжьыгъ», – ыӀощтыгъэ ащ.


Мосэ шъхьэегъэзыпӀэкӀэ мыдианмэ яхэгъэгу зэрэкӀожьыгъэр

11Мафэ горэм Мосэ, кӀэлэ чъэпхъыгъэ хъугъэу, илъэпкъэгъухэм адэжь зэкӀом, яӀофшӀэнкӀэ ахэр къинышхо зэрэхэтхэр ылъэгъугъ. Ащ дэжьым Мосэ илъэпкъэгъу джуртым мысыр цӀыф горэ еоу рихьылӀагъ. 12Зиплъыхь-зыкъиплъыхьажьи, зи щымытэу зелъэгъум, мысыр цӀыфыр ыукӀи, пшахъом чӀиухъумэжьыгъ. 13ЯтӀонэрэ мафэм къызыдэкӀым, мары джыри нэбгыритӀу, джуртхэу, зэзаохэу ылъэгъугъ. Арыти мысэм риӀуагъ: «Сыда адэ уилъэпкъэгъу узкӀеорэр?» 14Адрэм къыриӀожьыгъ: «Хэта о пщэуи хьыкумышӀэуи ташъхьагъ укъизгъэуцуагъэр? Мысыр цӀыфыр зэрэуукӀыгъэм фэдэу сэри сыуукӀынэу оӀошъ ара?» Мосэ къащти, зэриӀожьыгъ: «ШъыпкъэмкӀэ а сшӀагъэр джы къашӀагъ». 15Фирхьауным къэбарыр зэхихыгъэти, Мосэ ыукӀынэу рихъухьагъ.

Мосэ фирхьауным зышӀуигъэбылъи, мыдианмэ яхэгъэгу екӀужьыгъ. КӀозэ, псынэ горэм дэжь нэси, щетӀысэхыгъ. 16Мыдиан къурмэнышӀ[†] горэ пхъуибл иӀэу ащ щыпсэущтыгъ. Тым имэл-пчэнхэр ахэм агъэхъущтыгъэхэти, псы рагъэшъонхэу, псынэм къырахызэ, хьакъуашъомэ арыз ашӀыгъ. 17Ардэдэм мэлахъохэр къакӀохи, пшъашъэхэр Ӏуафыгъэх. Джащыгъум Мосэ къэтэджи, ахэм ӀэпыӀэгъу афэхъугъ, ямэл-пчэнхэри псы ригъэшъуагъэх. 18Пшъашъэхэр ятэу Итрэу[*] дэжь къызэкӀожьыхэм, ар къяупчӀыгъ: «Сыда непэ ащ фэдэу нахь жьэу шъукъызкӀэкӀожьыгъэр?» 19Ахэм къаӀуагъ: «Мысыр цӀыф горэ къыддеӀи, мэлахъомэ апэуцужьыгъ. Ар хэгъэкӀи, пси къытфырихи, мэл-пчэнхэр псы ригъэшъуагъэх». 20Ипшъашъэмэ ащ ариӀуагъ: «Адэ тыдэ ар щыӀа? Сыд пае ар къэжъугъэнагъа? Къежъугъэблагъи, жъугъашхэба». 21А цӀыфым дэжь щыпсэунэу Мосэ рихъухьагъ. Ащ ыпхъоу Цыпорэ Мосэ шъуз фэхъунэу къыритыгъ. 22Уахътэ тешӀи, Цыпорэ шъао къызыфэхъум, Мосэ «Сэ хымэ хэгъэгум сыщыхэхэсыгъ» ыӀуи, Гъэршэм[*] цӀэу ащ фиусыгъ.

23Бэ тешӀагъэу Мысырым ипачъыхьэ лӀагъэ. Джуртхэр Ӏоф хьылъэу ашӀэрэм зыкӀэмыӀажь ехъулӀагъэхэу тхьаусыхэ-гырзыным зэрэхэтхэр Тхьэм лъыӀэсыгъ. 24Ахэм ятхьаусыхэ-гырз макъэ Тхьэм къызэхихи, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ Ӏуагъэу адишӀыгъагъэр ыгу къэкӀыжьыгъ[+]. 25Тхьэр джуртхэм къяплъи, ахэр къинэу зыхэтхэр къызэхишӀыкӀыгъ[+].

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Мосэ зэригъэгъозагъэр

1Мосэ мыдиан къурмэнышӀэу[†] ишӀупщ Итрэу имэл-пчэнхэр фигъэхъущтыгъэх. Зэгорэм ащ мэл-пчэнхэр шъоф нэкӀым чыжьэу рищагъэхэу, Тхьэм икъушъхьэу Хъорэб екӀолӀагъ[+]. 2Пырэжъые куандэу мэшӀотхъуабзэм ымыстырэм хэтэу, Зиусхьаным имэлэӀич Мосэ къыфэлъэгъуагъ. Пырэжъые куандэр машӀом хэтыгъэми, ар зэрэмыстырэр ащ ылъэгъугъ. 3Мосэ ыӀуагъ: «Мы шӀагъоу хъурэм, куандэр зыкӀэмыстырэм сыкӀонышъ, сыкъеплъын». 4Ар къеплъынэу къызэрыкӀорэр Зиусхьаным къылъэгъугъ. Тхьэр куандэм къыхэджыкӀыгъ: «Мос! Мос!» Ащ риӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо!» 5Тхьэм къыӀуагъ: «Мыщ укъемыкӀуалӀ, уицуакъэхэр зыщых, сыда пӀомэ, уздэщытыр чӀыпӀэ лъапӀ»[+]. 6Джыри Ащ Мосэ къыриӀуагъ: «Сэ о уятэ сыри Тхь. Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби сыря Тхь». Мосэ ынэгу рихъуагъ, сыда пӀомэ Тхьэм еплъынкӀэ щынэщтыгъэ[+]. 7Мыщ дэжьым Зиусхьаным къыриӀуагъ: «ШъыпкъэмкӀэ, Сэ сицӀыф лъэпкъ Мысырым тхьамыкӀагъо зэрэщыхэтыр слъэгъугъэ, ар лъыплъакӀохэм зэрагъэтхьаусыхэрэр зэхэсхыгъэ. Ащ игукӀаехэр къыслъыӀэсыгъэх. 8Мысыр цӀыфмэ ар къаӀэкӀэсхыжьынэу сыкъехыгъ, а хэгъэгум къисщыжьынхэшъ, хэгъэгу дэгъоу, хэгъэгу хъоо-пщаоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, къэнаӀан, хьат, амэр, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм яхэгъэгу исщэщтых[+]. 9Мары израиль цӀыфхэм ятхьаусыхэ макъэ Сэ къыслъыӀэсыгъ, мысыр цӀыфхэр ахэм жъалымэу къызэрадэзекӀохэрэр Сэ къэслъэгъугъ[+]. 10Арышъ кӀо: Сэ фирхьауным дэжь осэгъакӀо, СицӀыф лъэпкъ, израиль цӀыфхэр, Мысырым къипщыжьынхэм пае». 11Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Сыхэта сэ, фирхьауным дэжь сыкӀонышъ, израиль цӀыфхэр Мысырым къисщыжьынхэу?» 12Тхьэм къыӀуагъ: «Сэ о сыпкӀыгъущт. Сэ узэрэзгъэкӀуагъэр къэзгъэшъыпкъэжьыщт нэшанэр мыры: Мысырым цӀыфхэр къызипщыжьхэкӀэ, мы къушъхьэм сыжъугъэлъапӀэу шъхьащэ къыщысфэшъушӀыщт»[+]. 13Ау Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Дэгъу, израиль цӀыфхэм адэжь джы сыкӀонышъ, ясӀощт: „Шъуятэжъхэм я Тхьэ шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ“. ЕтӀанэ ежьхэм къысаӀощт: „Ащ сыда ыцӀэр?“ Сыда сэ ахэм джэуапэу ястыжьыщтыр?» 14Тхьэм Мосэ къыриӀожьыгъ: «Сэры ЕгъашӀэм ЩыӀэр. Израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: „ЕгъэшӀэрэр Сэры“ зыӀорэм шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ»[+]. 15Джыри Тхьэм Мосэ къыриӀуагъ: «Моущтэу израиль цӀыфхэм яӀу: „ЕгъэшӀэрэ Зиусхьанэу шъуятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэ, шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ“. Джары егъашӀэм Сэ сцӀэр, лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм сащымыгъупшэу агу сыкъызэрэкӀыжьыщтыр. 16КӀуи, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къэугъойхи, яӀу: „Зиусхьанэу, шъуятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэ, зыкъысфигъэлъагъуи, къысиӀуагъ: Сэ сыкъышъуфехи, Мысырым къыщышъуашӀэрэр къэслъэгъугъ. 17Арыти тесыубытагъ: Мысырым егъэзыгъэ щыӀакӀэу щышъуиӀэм шъукъыхэсщыжьынышъ, къэнаӀан, хьат, амэр, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм яхэгъэгу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ хэгъэгум, шъуисщэщт“. 18Ахэр пӀорэм къедэӀущтых, ори Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэми мысыр пачъыхьэм дэжь шъукӀонышъ, ешъуӀощт: „Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, зыкъытфилъэгъуагъэшъ, Ащ къурмэн[†] фэтшӀынэу шъоф нэкӀым мэфищ гъогукӀэ тыкӀонэу тытӀупщыба“. 19Ау Сэ сэшӀэ, кӀочӀэ лъэшкӀэ ебгъэзэу къемыгъэуцуалӀэмэ, мысыр пачъыхьэм шъукъызэримытӀупщыщтыр. 20Сэ скӀуачӀэкӀэ мысыр лъэпкъым сыкъыфехынышъ, Ӏоф шӀагъохэмкӀэ згъэпщынэщт, етӀанэ пачъыхьэм шъукъыитӀупщыщт[+]. 21Мысыр цӀыфхэр къышъуфэзгъэшӀущтых, етӀанэ шъузежьэкӀэ, шъуӀэнэкӀыщтэп[+]. 22Джурт бзылъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу мысыр бзылъфыгъэми ащ иунэ ис бзылъфыгъэхэми тыжьын, дышъэ пкъыгъохэр, щыгъынхэр ярэлъэӀуи, къаӀерэхых. Шъо ахэмкӀэ шъукъохэмрэ шъупхъухэмрэ жъугъэкӀэрэкӀэнхэшъ, мысыр цӀыфхэр джаущтэу къэшъухъункӀагъэхэу хъущт».

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Мосэ шӀагъоу къыригъэлъэгъугъэхэр

1Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Ары шъхьае ясӀорэр ахэм ашӀошъ хъущтэп. ЯсӀорэм къемыдэӀухэу, „Зиусхьаныр къыпфэлъэгъуагъэп“ къысаӀощт». 2Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Сыда мы пӀыгъыр?» Ащ къыриӀожьыгъ: «Мыр бэщ». 3Зиусхьаным къыӀуагъ: «Тедз ар чӀыгум». ЧӀыгум ар тыридзагъ, бэщыр блэ хъугъэ. Бэщыр блэ зэхъум, Мосэ кӀитхъугъ. 4Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ щэйи, блэм ыкӀэ убыт». Мосэ ыӀэ ыщэйи, блэм ыкӀэ ыубытыгъ. Ар къызэреубытэу, блэр бэщ хъужьыгъэ. 5Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мы нэшанэр зэхьылӀагъэр израиль цӀыфхэм ятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэу Зиусхьаныр, къызэрэпфэлъэгъуагъэр ашӀошъ хъуным пае». 6Зиусхьаным джыри Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ угужъуакӀэ далъхь». Мосэ ыӀэ ыгужъуакӀэ дилъхьагъ. Къызыдехыжьым, мары шъоджэ узым къыхэкӀэу ыӀэ осым фэдэу фыжьыбзэ хъугъэ. 7ЕтӀани Зиусхьаным къыӀуагъ: «Джыри пӀэ угужъуакӀэ далъхь». Мосэ ыӀэ икӀэрыкӀэу ыгужъуакӀэ дилъхьи къызыдехыжьым, мары ар зэрэщытыгъэм фэдэу хъужьыгъэ. 8Зиусхьаным къыӀуагъ: «Ахэм япӀори апэрэ нэшанэри ашӀошъ зымыхъухэкӀэ, ащыгъум ятӀонэрэ нэшанэр ашӀошъ хъущт. 9Ау а нэшэнитӀур ашӀошъ мыхъоу, япӀорэм къыземыдэӀухэкӀэ, Нил псыхъо псы къыхэхи, чӀыгу шъхьашъом текӀ. Джащыгъум псыхъом къыхэпхи псэу ипкӀутыгъэр чӀыгу шъхьашъом лъы техъухьащт».

10Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «О, Зиусхьан! Сэ сыцӀыф жашӀоп, сыдигъокӀи джащ фэдэу сыщытыгъ, джыри, уиӀумэт О укъызщыдэгущыӀэрэми, сыгущыӀэныр къин къысфэхъу, гущыӀэным сытегъэпсыхьагъэп». 11Арыти Зиусхьаным къыӀуагъ: «Хэта цӀыфыр гущыӀэу зышӀыгъэр? Хэта бзако, дэгу, ылъэгъоу е нэшъу зышӀыхэрэр? Сэрыба, Зиусхьаныр, арыба[+]? 12Арышъ, Сэ укъэгущыӀэ зыхъукӀэ, сыпкӀыгъущт, къэпӀощтхэр озгъэшӀэщт». 13Мосэ къыриӀожьыгъ: «Зиусхьан! Сэщ нэмыкӀ горэ гъакӀоба». 14Ащ дэжьым Зиусхьаныр къызэкӀани, Мосэ къыфэгубжи къыриӀуагъ: «Пшы Хьарунэу лэуир уиӀэба? Ар зэрэжашӀор Сэ сэшӀэ. Мары ар о къыппэгъокӀынышъ, узилъэгъукӀэ, гушӀощт. 15О къэпӀощтхэр ащ епӀонхэшъ, къебгъэӀощт. ШъукъэгущыӀэ зыхъукӀэ, Сэ тӀуми сышъуигъусэщт, шъушӀэщтымкӀи шъузгъэгъозэщт. 16Хьарунэ о пчӀыпӀэкӀэ цӀыфмэ адэгущыӀэщт. Ар о пчӀыпӀэкӀэ гущыӀэщт, о ащ Тхьэ папкӀэу уфэхъущт. 17Мы бэщыр зыдашт, ащкӀэ о нэшанэхэр ябгъэлъэгъущтых».


Мосэ Мысырым зэригъэзэжьыгъэр

18Мосэ къыгъэзэжьи, ишӀупщэу Итрэу дэжь къэкӀожьи, риӀуагъ: «СытӀупщыба, сежьэнышъ, сиӀахьылхэу Мысырым щыӀэхэм адэжь сыкӀощт, ахэр псэухэмэ къызэзгъэшӀэщт». Арыти Итрэу Мосэ къыриӀуагъ: «КӀоба адэ, гъогумаф».

19Мосэ мыдианмэ яхэгъэгу щыӀэзэ, Зиусхьаным къыриӀуагъ: «КӀо, Мысырым гъэзэжь, сыда пӀомэ о ппсэ къешэщтыгъэхэр зэкӀэ лӀагъэх»[+]. 20Мосэ ишъузи ыкъохэри зыдырищэжьагъэх, щыдым тыригъэтӀысхьэхи, Мысыр хэгъэгум кӀонэу ежьагъ. ЫӀыгъынэу Тхьэм зыфиӀогъэ бэщыри зыдиштагъ. 21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Уежьэу, Мысыр хэгъэгум узыкӀожькӀэ, кӀуачӀэу къыостыгъэмкӀэ Ӏоф шӀагъохэр фирхьауным ыпашъхьэ къыщыгъэлъагъох. Ау Сэ ащ ыгу къызэшӀуезгъэдзэнышъ, цӀыфхэр къытӀупщыщтхэп[+]. 22Фирхьауным еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: Израиль Сэ скъо, Сищыпэлъф“. 23Ау Сэ о къыосӀогъагъ: Скъо сигъэлъапӀэу къурмэнкӀэ[†] шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. Ау къэптӀупщынэу уфэягъэпышъ, зэгъашӀэ, Сэ о уищыпэлъфыкъо сыукӀыщт».

24Гъогум чэщ чъыегъур зыщырахыщт чӀыпӀэм къыщыуцугъэхэу, ащ[*] ыпсэ хих шӀоигъоу Зиусхьаныр къышъхьарыхьагъ. 25Ащ дэжьым Ципорэ мыжъо шъэжъыер къышти, ыкъо хъулъфыгъэ пкъынэу иӀэм ыцыпэ пиупкӀыгъ, ащ ылъакъохэм анэси, къыӀуагъ: «СэркӀэ о лъымкӀэ уӀахьыл»[*]. 26Зиусхьаныр ащ кӀэрыкӀыжьыгъ. Ащ дэжьым бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «ЛъымкӀэ уӀахьыл». Ащ къыӀуагъэм къыригъэкӀыгъэр сунэт зэришӀыгъэр ары.

27Зиусхьаным Хьарунэ риӀуагъ: «Мосэ ипэгъокӀэу шъоф нэкӀым кӀо». Арыти ар ежьи, Тхьэм икъушъхьэ дэжь адрэм зыщыӀокӀэм, зэбэугъэх. 28КъэзӀофтэгъэ Зиусхьаным зэкӀэ къыриӀуагъэхэри къыгъэлъэгъонхэу унашъо къыфишӀыгъэ нэшанэхэри Мосэ Хьарунэ къыфиӀотагъэх.

29Мосэрэ Хьарунэрэ ежьэхи, израиль цӀыфхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэкӀэ къаугъоигъэх. 30Зиусхьаным Мосэ къыриӀогъэ гущыӀэхэр зэкӀэ Хьарунэ къафиӀотагъэх, Мосэ нэшанэхэр цӀыфмэ апашъхьэ къыщигъэлъэгъуагъэх. 31ЦӀыфмэ ашӀошъ хъугъэ. Зиусхьаныр израиль цӀыфхэм къафехи, тхьамыкӀагъоу зыхэтхэр зэрилъэгъугъэр зызэхахым, Тхьэм чӀыгум нэсэу шъхьащэ фашӀыгъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь зэрэкӀуагъэхэр

1Ащ ыуж Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Зиусхьаным, Израиль и Тхьэ, ыӀорэр мары: „СицӀыф лъэпкъ Сэ сищытхъу пае шъоф нэкӀым къурмэн[†] мэфэкӀыр щыхигъэунэфыкӀынэу къэтӀупщ“». 2Ау фирхьауным къыӀуагъ: «Хэта Зиусхьаныр, Ащ ыӀорэм седэӀунышъ, израиль лъэпкъыр стӀупщынэу? Зиусхьаныр сэ сшӀэрэп, израиль лъэпкъри стӀупщыщтэп». 3Ахэм къаӀуагъ: «Джуртхэм я Тхьэ зыкъытфигъэлъэгъуагъэшъ, Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къурмэн фэтшӀынэу шъоф нэкӀым мэфищ гъогукӀэ тыкӀонэу тытӀупщыба“. Армырмэ Ащ чатэкӀэ е емынэ шӀуцӀэкӀэ тигъэпщынэщт». 4Мысыр пачъыхьэм ахэм къариӀуагъ: «Сыда шъо, Мосэрэ Хьарунэрэ, цӀыфхэр жъугъэохъухэу Ӏоф зыкӀяшъумыгъашӀэрэр? ШъукӀуи, шъхьадж иӀоф ерэшӀ». 5ЕтӀани фирхьауным къыӀуагъ: «Мары, мы хэгъэгум шъо шъуицӀыфэу щыпсэурэр бэ мэхъу, ау шъо ахэр жъугъэохъухэзэ, ӀофшӀэным зэрэпэшъущынхэм шъупылъ арба?»

6А мэфэ дэдэм фирхьауным цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэмрэ джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэмрэ унашъо афишӀи, ариӀуагъ: 7«Мыщ ыпэкӀэ зэрэшъушӀыщтыгъэм фэдэу, цӀыфмэ саманэу ашӀырэм пае уарзэ яшъумыт. Ежь-ежьырэу, къакӀухьэзэ, уарзэр къызфарэугъоижь. 8Ау саманэу ащ ыпэкӀи ашӀыщтыгъэ пчъагъэм фэдиз джыри ашӀынэу къафэжъугъан, ащ къыщышъумыгъакӀ. Ахэр шъхьахынэх, джары „Ти Тхьэ къурмэн фэтшӀынэу тытӀупщ“ аӀозэ, зыкӀэкуохэрэр. 9Арышъ, шъхьэубэтагъэхэм ямыдэӀунхэм пае, яӀофшӀэн нахь къин афэшъушӀ». 10Арыти цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэмрэ джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэмрэ цӀыфмэ адэжь кӀохи, араӀуагъ: «Фирхьауным ыӀорэр мары: „Уарзэр шъостыщтэп. 11Уарзэр къызщыжъугъотыщтым шъукӀуи, шъор-шъорэу къыщышъуугъой. Ау шъушӀэн фаем къыщыкӀэщтэп“». 12Джаущтэу цӀыфхэр уарзэм ычӀыпӀэкӀэ фыркъор хыпкъым къыщаугъоенэу зэрэ Мысырэу зэфэдэкӀэ щызэбгырыкӀыгъэх. 13ЦӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэрэм ахэр агъэгузажъохэзэ, араӀощтыгъэ: «Уарзэр къышъуат зэхъум шъушӀэщтыгъэм фэдиз къабзэ мафэ къэс шъушӀэ». 14Фирхьауным фэлажьэхэу, цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэрэр джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм яохэзэ, араӀуагъ: «Сыда джы нэс къэшъушӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къызкӀэшъумышӀыжьырэр?»

15Джащыгъум джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэр кӀохи, фирхьауным етхьаусхылӀэхэзэ, раӀуагъ: «Сыд пае тэ, уипщылӀхэм, ащ фэдэу укъыддэзекӀора? 16Тэ, уипщылӀхэм, уарзэ къытатырэп, ау саманхэр тшӀынэу къытаӀо. Тэ, уипщылӀхэм, къытэохэми, лажьэр зиер уицӀыфхэр ары». 17Ау ащ къыӀуагъ: «Шъо шъушъхьахын, шъушъхьахынэ дэд, джары шъо „Зиусхьаным къурмэн фэтшӀынэу тытӀупщ“ зыкӀашъуӀорэр. 18ШъукӀуи, Ӏоф шъушӀэ. Къышъуатыщтэп уарзэ, ау ыпэкӀэ къэшъушӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къэшъушӀ».

19Мыщ дэжьым джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм ыпэкӀэ къашӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къашӀынэу фирхьауным къызэрариӀуагъэм хэлъ тхьамыкӀагъор къагурыӀуагъ. 20Ахэр фирхьауным ыпашъхьэ къызекӀыжьхэм, къяжэхэу щытыгъэхэ Мосэрэ Хьарунэрэ аӀукӀагъэх. 21Джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм ахэм араӀуагъ: «Фирхьаунми ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми талъэгъу мыхъоу, таукӀыным пае ушъхьагъу яӀэу зэрэшъушӀыгъэр Зиусхьаным къерэлъэгъуи, шъуерэгъэпщын!».

22Ащ ыуж Мосэ Зиусхьаным зыфигъази, риӀуагъ: «О Зиусхьан! Сыда мы цӀыф лъэпкъыр мыщ фэдэ тхьамыкӀагъо зыкӀыхэбдзагъэр, сэри сыда сыкъызкӀэбгъэкӀуагъэр[+]? 23Фирхьауным дэжь сыкъэкӀуагъэу, О пцӀэкӀэ сызыдэгущыӀэрэм къыщегъэжьагъэу ащ мы цӀыфхэм ящыӀакӀэ нахь дэй ышӀыгъ, Ори О уицӀыф лъэпкъ хэпщыжьынэу хэпщыжьыгъэп».

#### Яхэнэрэ шъхьэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «Джы Сэ фирхьауным есшӀэщтыр о къэплъэгъущт, СкӀуачӀэкӀэ ащ цӀыфхэр къытӀупщыщтых, СкӀуачӀэкӀэ ахэр ихэгъэгуи ащ къырифыщтых».


Тхьэм Мосэ икӀэрыкӀэу зэригъэгъуазэрэр

2Тхьэм Мосэ къыриӀуагъ: «Сэры Зиусхьаныр. 3Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби Сэ лъэкӀыныгъэ пстэури зиӀэ Тхьэу сакъыфэлъэгъуагъ, ау „Зиусхьаныр“ СцӀэу ахэм зязгъэшӀагъэп[+]. 4Хымэу зыщыпсэущтыгъэхэ КъэнаӀан хэгъэгур ястынэу Сэ ахэм Ӏуагъэ адэсшӀыгъ. 5Джащ фэдэу мысырхэм агъэпщылӀырэ израиль цӀыфхэм ятхьаусыхэ макъэ Сэ зэхэсхыгъ, Ӏуагъэу адэсшӀыгъагъэри Сыгу къэкӀыжьыгъ. 6Арышъ, израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: „Сэры Зиусхьаныр, мысырхэм ябжь шъутесхыжьыщт, СкӀуачӀэкӀэ лъэшэу згъэпщынэхэзэ, шъхьафит шъусшӀыжьыщт. 7Сэ СицӀыф лъэпкъ шъусшӀынышъ, шъуи Тхьэу сыщытыщт. Сэ Сызэрэ Зиусхьанри, шъуи Тхьэу сызэрэщытри, Мысырым ибжь зэрэшъутесхыжьыгъэри къэшъушӀэщт. 8СӀэ къэсӀэти, гущыӀэ пытэкӀэ Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби ястынэу зыфэсӀогъэ хэгъэгум шъуисщэщт, ӀахьышӀоу ар къышъостыщт. Сэры Зиусхьаныр“»[+]. 9Тхьэм къыриӀуагъэхэр Мосэ израиль цӀыфхэм къафиӀотэжьыгъ, ау агухэр зэрэкӀодыгъэхэмрэ Ӏоф хьылъэмрэ къахэкӀэу ащ едэӀугъэхэп.

10Ащ нэужым Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 11«Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным дэжь кӀуи, израиль цӀыфхэр ихэгъэгу къыригъэкӀынхэу еӀу». 12Зиусхьаным ыпашъхьэ Мосэ къыщиӀуагъ: «Мары, израиль цӀыфхэр къысэдэӀухэрэп, адэ сыдэущтэу фирхьауныр сэ къысэдэӀуна? Сэ сыжашӀоп». 13Ау Зиусхьаныр Моси Хьаруни къадэгущыӀэщтыгъ, израиль цӀыфхэр Мысыр хэгъэгум къыращыжьынхэм пае израиль цӀыфхэми Мысырым ипачъыхьэу фирхьаунми афэгъэхьыгъэу унашъо къафишӀызэ, къариӀощтыгъ.


Мосэрэ Хьарунэрэ къызтекӀыгъэхэр

14Мосэрэ Хьарунэрэ къызтекӀыгъэ лӀакъохэр мыхэр арых:

Якъубэ ищыпэлъфэу Рубэн ыкъохэр: Хъанох, Палыу, Хъэцрон, Къармый аӀоу; ахэр ары Рубэн къытекӀыгъэ унагъохэр[+].

15ЩымӀон ыкъохэр: Емуэл, Ямин, Ӏохад, Яхын, Цохар, къэнаӀан бзылъфыгъэм къыфилъфыгъэу Шаул. Ахэр ары ЩымӀон къытекӀыгъэ унагъохэр[+].

16Мары Лэуй ыкъохэм анахьыжъым къыщегъэжьагъэу анахьыкӀэм нэсэу ацӀэхэр: Гъэрщэн, Къахат, Мэрарый. Лэуй ыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ.

17Гъэрщэн ыкъохэр: Лыбный, ЩымӀый, яунагъохэр акӀыгъухэу.

18Къахат ыкъохэр: Ӏамрам, Ицхар, Хъэурэн, Узиэл. Къахат ыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ щырэ.

19Мэрарый ыкъохэр: Махълый, Мушый. Ахэр ары Лэуй ыкъохэм анахьыжъым къыщегъэжьагъэу анахьыкӀэм нэсэу къатекӀыгъэ унагъохэр.

20Ӏамрам ятэшыпхъоу Иокъэбэдэ шъузкӀэ ышти, ащ Хьарунэрэ Мосэрэ къыфилъфыгъэх. Ӏамрам къыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ. 21Ицхар ыкъохэр: Къорахъ, Нэфэг, Зыкърый. 22Ӏузыел ыкъохэр: Мыщаел, Елцэфан, Ситрый. 23Хьарунэ шъузкӀэ ыштагъ Ӏаминадау ыпхъоу, Нахъшон ышыпхъу ЕлыщэбаӀ, ащ къыфилъфыгъэх Нэдэб, Абихъыу, ЕлыӀазар, Итамар. 24Къорахъ ыкъохэр: Асир, Елкъан, Абыесаф: ахэр ары Къорахъ къытекӀыгъэ унагъохэр. 25Хьарунэ ыкъо ЕлыӀазар шъузкӀэ ыштагъ Путиел ыпхъумэ ащыщ горэ, ащ къыфилъфыгъ Пинхъас. Мыхэр ары Лэуй лӀакъом щыщ унагъохэр къызтекӀыгъэхэр.

26А Хьарунэрэ Мосэрэ дэдэхэр ары Зиусхьаным зэриӀуагъэхэр: «Израиль цӀыфхэр дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу Мысыр хэгъэгум къишъущыжьых». 27Ахэр ары Мысыр хэгъэгум израиль цӀыфхэр къыращыжьынхэу Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным езыӀуагъэхэр; ахэр Мосэрэ Хьарунэрэ. 28Зиусхьаныр Мысыр хэгъэгум Мосэ къыщыдэгущыӀэ зэхъум, 29Зиусхьаным Мосэ мырэущтэу къыриӀощтыгъ: «Сэры Зиусхьаныр! Сэ къыуасӀорэр зэкӀэ Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным еӀожь». 30Ау Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «Мары, сэ сыжашӀоп, адэ сыдэущтэу сэ фирхьауныр къысэдэӀущта?»

#### Яблэнэрэ шъхьэр

1Ау Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «Еплъ, фирхьауным Сэ Тхьэ папкӀэу уфэсшӀыгъ, пшэу Хьарунэ о уитхьэлӀыкӀощт. 2Сэ унашъоу къыпфэсшӀырэр зэкӀэ къэпӀощт, пшэу Хьарунэ израиль цӀыфхэр ихэгъэгу къыригъэкӀынхэу фирхьауным риӀощт. 3Сэ фирхьауным ыгу зэшӀуезгъэдзэнышъ, синэшанэхэмрэ Ӏоф шӀагъохэмрэ бэ дэдэу Мысыр хэгъэгум къыщызгъэлъэгъощтых. 4Фирхьауныр къышъодэӀущтэп, джащыгъум Сэ Мысырым сыкъыфырехыщт. СкӀуачӀэкӀэ лъэшэу ащ щызгъэпщынэхэзэ, израиль цӀыфхэу Силъэпкъыр, дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу, Мысыр хэгъэгум къисщыжьыщтых. 5Джащыгъум, Мысырым сыкъыфырехэу, израиль цӀыфхэр ахэм къызахэсщыжьхэкӀэ, Сызэрэ Зиусхьаныр мысыр цӀыфхэм къашӀэщт». 6Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу Мосэрэ Хьарунэрэ зекӀуагъэх.

7Фирхьауным дэгущыӀэхэу зырагъажьэм, Мосэ ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀиплӀ, Хьарунэ – илъэс тӀокӀиплӀырэ щырэ.


Хьарунэ ибэщ

8Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: 9«Фирхьауным „ШӀэгъуашӀэ горэ къэжъугъэлъагъу“ къышъуиӀомэ, ащ дэжьым о Хьарунэ еӀу: „Уибэщ шти, фирхьауным ыпашъхьэ щычӀэдз“. Ар блэ хъущт». 10Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу зекӀуагъэх. Хьарунэ ибэщ фирхьауными ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми апашъхьэ зыщычӀедзым, ар блэ хъугъэ. 11Фирхьауным упчӀэжьэгъухэмрэ шхъухьашӀэхэмрэ къаригъэщагъэх, мысыр удыхэм яшхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ джащ фэдэ къабзэу ашӀагъ. 12Шъхьадж ибэщ къычӀидзи, ахэр блэ хъугъэх. Ау Хьарунэ ибэщ адрэмэ ябэщхэр ыдырыгъэх. 13Ау Зиусхьаным къызэриӀуагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, къядэӀугъэп.


Апэрэ тхьамыкӀагъор: псыр лъы зэрэхъугъэр

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным зегъэгуркъэ, цӀыф лъэпкъыр къытӀупщын ыдэрэп. 15Неущ пчэдыжь блэ хъущтыгъэ бэщыр зыдашти, фирхьауным дэжь кӀо, ар псыхъом къызщыӀухьащтым тефэу уӀукӀэным пае кӀуи, псы Ӏушъом дэжь ущытэу къыщеж. 16Ащ еӀу: „Зиусхьаным, джуртхэм я Тхьэ, къыосӀонэу сыкъигъэкӀуагъ: ‘Шъоф нэкӀым Сэ къурмэн[†] къыщысфишӀынэу СицӀыф лъэпкъ къэтӀупщ, ау мары о джы къызнэсыгъэм укъысэдэӀугъэп’“. 17Мары Зиусхьаным къыуиӀорэр: „Зиусхьаныр зыфэдэр джыдэдэм къэпшӀэщт“. Сэ мы бэщэу сӀыгъымкӀэ Нил псым сыхэонышъ, ар лъы хъущт. 18Джаущтэу псым хэс пцэжъыехэр лӀэщтых, псыхъом шъумэр къыхэоу хъущт, мысыр цӀыфхэр псыхъопсым ешъонхэ алъэкӀыщтэп». 19Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Уибэщ шти, Мысырым ипсымэ: псыхъохэм, Нил, псыутӀэхэм, сыд фэдэрэ псыӀыгъыпӀи пӀэ атещай – ахэр лъы хъущтых. Зэрэмысыр чӀыгоу лъыр тизыщт, пхъэчайхэми мыжъо псылъэхэми арытхэри ары“».

20Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу, Мосэрэ Хьарунэрэ зекӀуагъэх. Хьарунэ бэщыр къыӀэти, фирхьаунми ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми алъэгъоу, Нил псышъхьэм теуагъ, псыхъом ипс зэрэщытэу лъы хъугъэ. 21Арыти пцэжъыехэр псым хэлӀыхьагъэх, шъумаер хихэу, мысыр цӀыфхэр ащ ипс ешъожьынхэ амылъэкӀэу хъугъэ. Джаущтэу мысыр чӀыгум зэфэдэкӀэ лъыр тизыгъ. 22Мысыр удыхэми шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ ащ фэдэу ашӀагъ. Зиусхьаным зэриӀуагъэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэ хъуи, къядэӀугъэп. 23Фирхьауным ыгъэзэжьи, иунэ ихьажьыгъ, ахэр зэуи къыщыхъугъэп. 24Мысыр цӀыфхэр зэкӀэ зэшъонхэ алъэкӀыщт псыр къагъотыным пае, Нил псыхъом дэжь щетӀэщтыгъэх, сыда пӀомэ псыхъопсым ешъонхэ алъэкӀыщтыгъэп. 25Зиусхьаным Нил псыхъор зигъэкӀодыгъэм ыуж мэфибл тешӀагъ.

#### Яенэрэ шъхьэр


ЯтӀонэрэ тхьамыкӀагъор: хьантӀаркъохэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ, сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае, къэтӀупщ[*]. 2КъэмытӀупщэу зыбгъэкъаигъэмэ, ащыгъум, хэкур зэрэщытэу хьантӀаркъохэмкӀэ сэгъэпщынэ. 3Нил псыхъо хьантӀаркъохэр къыхэшъэшъхэу хъущт, ахэр ащ къыхэкӀынхэшъ, уиунэ къихьащтых, уичъыяпӀи, уипӀэкӀори, уиӀумэтхэмрэ уицӀыфхэмрэ яунэхэми, уихьакухэми, уитхьацулъэхэми къанэсыщтых. 4Ори, уицӀыфхэми, зэкӀэ уиӀумэтхэми хьантӀаркъохэм шъузэлъакӀущт“». 5Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Бэщыр зэрэпӀыгъ Ӏэр псыхъохэм, Нил, псыутӀэхэм атещайи, хьантӀаркъохэр мысыр чӀыгум къытещэх“». 6Хьарунэ бэщыр зэриӀыгъ Ӏэр Мысыр хэгъэгум ипсымэ затырещаем, хьантӀаркъохэр къахэкӀхи, мысыр чӀыгур зэфэдэкӀэ зэлъабгъагъ. 7Мысыр удыхэм шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ ардэдэр ашӀагъ, хьантӀаркъохэр мысыр чӀыгум къытыращэхи, ахэр ащ тиз хъугъэх. 8Фирхьауным Мосэрэ Хьарунэрэ къаригъащэхи, ариӀуагъ: «ХьантӀаркъохэр сэри сицӀыфхэми тпэчыжьэ ышӀынхэу Зиусхьаным шъуелъеӀу, сэри израиль цӀыфхэр, Зиусхьаным къурмэн[†] фашӀынэу, стӀупщыщтых»[+]. 9Мосэ фирхьауным риӀуагъ: «ХьантӀаркъохэр уадэжь, уиунэхэм арымысыжьхэу, Нил закъом къыхэнэжьынхэм пае, ощ пайи, уиӀумэтхэми, уицӀыфхэм апайи тхьэлъэӀу зысшӀыщт уахътэр ор-орэу къаӀоба». 10Фирхьауным къыӀуагъ: «Неущ». Мосэ риӀожьыгъ: «Зиусхьанэу, ти Тхьэ фэдэ зэрэщымыӀэр пшӀэным пае, о къызэрэпӀуагъэм фэдэу хъущт. 11ХьантӀаркъохэм ори, уиунэхэри, уиӀумэтхэри, уицӀыфхэри къабгынэщтых, Нил закъор ары ахэр къызхэнэщтхэр». 12Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъэх, Зиусхьаным фирхьауным ритӀупщыгъэ хьантӀаркъохэм апае Мосэ мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ Ащ елъэӀугъ. 13Арыти Зиусхьаным Мосэ зэриӀуагъэу ышӀыгъ. ХьантӀаркъохэр унэхэм, щагухэм, губгъохэм арылӀыхьагъэх. 14Ахэр аугъоихи, Ӏэтэ-Ӏатэу ашӀыгъэх, чӀыгуми шъумаер тырихэу хъугъэ. 15Арыти, фирхьауным тхьамыкӀагъор зэрэшъхьащыкӀыгъэр зелъэгъум, Зиусхьаным зэриӀуагъэм фэдэу, ыгу зэшӀуидзи, ахэм къядэӀугъэп.


Ящэнэрэ тхьамыкӀагъор: аргъойхэр

16Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Уибэщ Ӏэти, чӀыгу сапэм хау, сапэр Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ аргъой щыхъущт“». 17Джаущтэуи ахэм ашӀыгъ: Хьарунэ бэщыр зэриӀыгъ Ӏэр ыщэйи, чӀыгу сапэм хэуагъ. Ардэдэм аргъойхэр цӀыфхэми хьайуанхэми атебыбагъэх. ЗэкӀэ чӀыгу сапэр Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ аргъой щыхъугъ. 18Удыхэм шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ джаущтэу аргъойхэр къашӀы ашӀоигъуагъ, ау афэлъэкӀыгъэп. Ащ къыхэкӀэу аргъойхэр цӀыфхэми хьайуанхэми атизыгъэх. 19Удыхэм фирхьауным раӀуагъ: «Ар Тхьэм иӀэшӀагъ»[*]. Ау фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, Зиусхьаным зэриӀуагъэу, ахэм къядэӀугъэп.


ЯплӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: гъудэхэр

20Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Неущ жьэу къэтэджи, фирхьауным ыпашъхьэ ихь. Мары, ар псым кӀощтышъ, ащ еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. 21Армырмэ, сицӀыфхэр къэмыутӀупщыхэмэ, ащыгъум Сэ ори, уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, уицӀыфхэми, уиунэхэми гъудэхэр къястӀупщыщтых. Гъудэхэр мысыр цӀыфхэм яунэхэм арызхэ хъущт. Джаущтэу чӀыпӀэу зыщыпсэухэрэми изхэ хъущт. 22Ау а мафэм Сэ СицӀыфхэр зэрысхэ Гощэн хэкур хэсыушъхьафыкӀыщт, ащ гъудэхэр исыщтхэп, ар – Сэ мы дунаим Сызэри Зиусхьаныр пшӀэным пае. 23Сэ о уицӀыфхэмрэ Сэ СицӀыфхэмрэ зэхэсыушъхьафыкӀыщтых[*]. Ар неущ къэнэфэщт“». 24Джаущтэуи Зиусхьаным ышӀыгъ: фирхьауным иуни, ащ уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэм яунэхэми, Мысыр хэгъэгуми зэфэдэкӀэ гъудэхэр бэ дэдэ ащыхъугъ, гъудэхэм къахэкӀэу зэрэхэгъэгоу хьэзабышхом хэтыгъ.

25Арыти фирхьауныр Моси Хьаруни къяджи, къариӀуагъ: «ШъукӀуи, шъуи Тхьэ пае мы хэгъэгум къурмэн щышъушӀ». 26Ау Мосэ къыӀуагъ: «Ар пшӀэ хъущтэп, сыда пӀомэ Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀырэр мысыр цӀыфхэм ашӀоемыкӀушху, мысыр цӀыфхэм ашӀоемыкӀушхор ахэм янэрылъэгъоу къурмэн тшӀымэ, мыжъорыокӀэ тызэхаукӀэнба[+]? 27Тэ мэфищ гъогукӀэ шъоф нэкӀым тыкӀонышъ, Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къызэрэтиӀощтым фэдэу, къурмэн фэтшӀыщт». 28Арыти фирхьауным къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ шъоф нэкӀым къурмэн щыфэшъушӀынэу шъустӀупщыщт, ау чыжьэу шъуӀумыкӀ. Сэщ пайи Тхьэм шъуелъэӀу». 29Мосэ къыӀуагъ: «Мары уадэжь секӀыжьы, Зиусхьаными селъэӀущт, гъудэхэм фирхьаунри, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри, ицӀыфхэри неущ къабгынэщтых, ау Зиусхьаным къурмэн фашӀыным пае цӀыфхэр зэримытӀупщыщтыгъэхэу фирхьауным терэмыгъапцӀ». 30Мосэ фирхьауным дэжь къикӀыжьи, Тхьэм елъэӀугъ. 31Зиусхьаным Мосэ зэриӀуагъэу ышӀыгъ, гъудэхэм фирхьаунри, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри, ицӀыфхэри къабгынагъэх, зызакъуи къэнагъэп. 32Ау фирхьауным ыгу джыри зэ зэшӀуидзи, цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Ятфэнэрэ тхьамыкӀагъор: былымхэр псэхалӀэ зэрэхъугъэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. 2КъэмыутӀупщэу, угу зэшӀуабдзэу ар джыри зыпӀыгъыкӀэ, 3мары, Зиусхьаным уибылымэу губгъом итмэ: шыхэм, щыдхэм, махъушэхэм, былым пӀашъэхэм, мэл-пчэнхэм ынае къащифэнышъ, зэпахырэ узышхо къафэкӀощт. 4Ау Зиусхьаным израиль цӀыфхэм ябылымхэмрэ мысыр цӀыфхэм ябылымхэмрэ зэхиушъхьафыкӀынхэшъ, израиль цӀыфхэм ябылым пстэуми зыпари ахэлӀыкӀыщтэп. 5Зиусхьаным неущ мы хэгъэгум джаущтэу зэрэщишӀэщтыр къыӀуи, уахътэр къыгъэнэфагъ».

6КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм Зиусхьаным джаущтэу ышӀагъ, мысыр цӀыфхэм ябылымхэр зэкӀэ лӀагъэх, ау израиль цӀыфхэм ябылымхэм зыпари ахэлӀыкӀыгъэп. 7Фирхьауным хъугъэр къызэрагъэшӀэнэу ыгъэкӀуагъэх, мары джы израиль цӀыфхэм ябылым гори лӀагъэп. Ау фирхьауным ыгу зэшӀуидзи, цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.


Яхэнэрэ тхьамыкӀагъор: щын узхэр

8Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: «Хьакум ежьэ сапэу Ӏэбжыб зырыз къишъухи, ар фирхьауным ыпашъхьэ Мосэ щерэгъэутыс. 9Джащыгъум ежьэ сапэм Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ зыкъыщиӀэтыщт, Мысыр хэгъэгум тыдэкӀи цӀыфхэми былымхэми щын узхэр къащыфэкӀощтых». 10Арыти ахэм хьакум яжьэ къырахи, фирхьауным ыпашъхьэ иуцуагъэх. Мосэ ар диэгъэутысайи, цӀыфхэми былымхэми щын узхэр къафэкӀуагъэх. 11Удыхэр узым къыхэкӀэу Мосэ къыпэуцужьынхэ алъэкӀыгъэп, сыда пӀомэ удыхэри мысыр цӀыфхэри зэкӀэ щын узхэм зэлъаштэгъагъэх. 12Ау Зиусхьаным Мосэ къызэрэриӀуагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, ар ахэм къядэӀугъэп[+].


Яблэнэрэ тхьамыкӀагъор: ошъур

13Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Неущ жьэу къэтэджи, фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: „Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ! 14Сэщ фэдэ зэрэдунаеу зэрэтемытыр пшӀэным пае угу уригъэӀэжьэу ори, уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, уицӀыф лъэпкъи къинышхо мызыгъогум къышъуфэзгъэкӀощт. 15Сыфэягъэмэ, сынае къышъущысфэнти, ори уицӀыф лъэпкъи зэпахырэ емынэ шӀуцӀэр къышъуфэзгъэкӀонти, чӀыгум шъутезгъэкӀодыкӀыныгъи. 16Ау Сэ псэоу укъызкӀэзгъэнагъэр кӀуачӀэу Сэ сиӀэр о къыозгъэлъэгъуным, Сэ сцӀэ зэрэдунаеу щызэлъашӀэным пае[+]. 17О СицӀыф лъэпкъ уепэгэкӀы, ар къэптӀупщырэп. 18Мары Сэ неущ, мы охътэ дэдэм, Мысырыр зыщыӀэм къыщегъэжьагъэу непэ къынэсыжьэу фэдэ къэмыхъугъэу ошъушхо къезгъэхыщт. 19Арышъ, уибылым Ӏэхъогъухэри нэмыкӀэу губгъом итэу уиӀэхэри зэкӀэ бгъагъэхэм ягъэкӀужьых, зэкӀэ цӀыфэу, былымэу унэмэ ямыкӀолӀэжьхэу, губгъом къинэрэмэ ошъур къатеонышъ, ахэр хэкӀодэщтых“». 20Арыти фирхьауным иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэу Зиусхьаным щынагъо фыряӀэу, къыӀуагъэм едэӀугъэхэм япщылӀхэри ябылымхэри гузэжъогъукӀэ бгъагъэмэ арагъэкӀужьыгъэх. 21Ау Зиусхьаным къыӀуагъэр къизымыдзагъэхэм япщылӀхэри ябылымхэри губгъом къырагъэнагъэх.

22Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ уашъом фэгъэзагъэу къэӀэти, Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ ошъур къыщерэх, цӀыфхэми, былымхэми, губгъом ит уцми къатерэу». 23ЕтӀанэ Мосэ уашъом фэгъэзагъэу бэщыр къыӀэти, Зиусхьаным шыблэр къыгъэгъогъуагъ, пчыкӀэр чӀыгум къыритӀупщыгъ, Зиусхьаным ошъур Мысыр хэгъэгум къыфыригъэхыгъ[+]. 24Ошъур къехыгъ. Ошъум пчыкӀэ машӀохэр къыхэлыдыкӀыщтыгъэх, цӀыфхэр Мысырым зыщыпсэухэрэм къыщегъэжьагъэу фэдэ амылъэгъугъэу ошъушхо зэфэдэкӀэ хэгъэгум къыщехыгъ. 25Ошъум губгъом итыгъэхэр зэкӀэ ыутыгъ, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымхэм анэсыжьэу, Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ щызэхиукӀагъэх, губгъомэ арыт уцхэри чъыгхэри зэкӀэ зэхигъэкӀодагъэх. 26Ау израиль цӀыфхэр зэрысыгъэхэ Гощэн хэку закъом ошъур къыщехыгъэп.

27Фирхьауным ыгъакӀохи, Мосэрэ Хьарунэрэ къаригъащэхи, ариӀуагъ: «Мызыгъогум псэкӀод сшӀагъэ, Зиусхьаныр зафэ, ау сэри сицӀыфхэми тымыс. 28Зиусхьаным шъуелъэӀу: икъущт шыблэр зэрэгъогъуагъэри ошъур къызэрехыгъэри, ащ нахьыбэри шъукъызэтесӀэжэжьыщтэп»[+]. 29Мосэ ащ риӀуагъ: «Къалэм сызэрэдэкӀыгъэм тетэу, сӀэхэр Зиусхьаным фэсщэищтых, Зиусхьаным дунаир ыӀэ зэрилъыр пшӀэным пае шыблэри уцужьыщт, ошъури щигъэтыжьыщт[+]. 30Ау Зиусхьанэу Тхьэм ори уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми щынагъо джыри зэрэфышъуимыӀэр сэ сэшӀэ».

31Лёнымрэ (зы мэфэ къэгъагъэмрэ) хьэмрэ икӀодагъэх, сыда пӀомэ хьэр шъхьэлъэгъэхагъэ, лёными (зы мэфэ къэгъагъэми) ыкӀэхэр ридзэгъэхагъэх. 32Ау коц лъэпкъ кӀасэхэр икӀодагъэхэп, сыда пӀомэ ахэр джыри чӀыгум къыхэкӀыгъагъэхэп. 33Мосэ къалэм къыдэкӀи, ыӀэхэр Зиусхьаным фищэигъэх, шыблэри ошъури уцужьыгъэх, ощхыри чӀыгум къытемыщхэжьэу хъугъэ. 34Фирхьауным ощхыри, ошъури, шыблэри зэрэуцужьыгъэхэр зелъэгъум, псэкӀодышӀэным пидзэжьыгъ, икӀэрэкӀэу ыгу зэшӀуидзагъ, иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми ары. 35Джаущтэу, Зиусхьаным Мосэ къызэрэриӀогъагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, израиль цӀыфхэр ащ къытӀупщыгъэхэп.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Яенэрэ тхьамыкӀагъор: мацӀэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀо, сыда пӀомэ Сэ ащи иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми мы Синэшанэхэр къязгъэлъэгъунхэм пае агухэр зэшӀуязгъэдзагъэх. 2Сэ Мысырым икъункӀэ сыкъызыкӀыфырехыгъэр, Синэшанэхэр ащ къызкӀыщызгъэлъэгъуагъэхэр, мысыр цӀыфхэм аущтэу сызкӀадэзекӀуагъэр о пкъуи пкъом ыкъожьи афэпӀотэжьынхэм, Сэ Сызэрэ Зиусхьаныри ахэр Сэ зэрэсшӀагъэхэри шъушӀэным пае». 3Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: „Ӏэрылъхьэ зыкъысфэмышӀэу джыри бэрэ упэлъыщта? СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэутӀупщ! 4Ау СицӀыф лъэпкъ къэптӀупщынэу укъыземызэгъыкӀэ, ащыгъум мары, неущ Сэ мацӀэр уихэгъэгу къистӀупщыхьащт[+]. 5ЧӀыгур плъэгъун умылъэкӀыжьэу, чӀышъхьашъор зэрэщытэу ащ ыупӀыцӀэщт, ошъум къелыжьыгъэу шъуиӀэр зэкӀэ ышхыщт, джащ фэдэу губгъомэ арыт чъыгхэри зэкӀэ зэхишхыхьащтых. 6Уятэхэмрэ уятэжъхэмрэ дунаим къызытехьагъэхэм къыщегъэжьагъэу, аужыпкъэм непэрэ мафэм къынэсыжьэу зэрамылъэгъугъэу, о уиунэхэми, уиӀумэт Ӏэшъхьэтет пстэумэ яунэхэми, мысыр цӀыф пстэумэ яунэхэми мацӀэр арыз хъущт». Мосэ къыгъази, фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъ.

7Джащыгъум иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэм фирхьауным раӀуагъ: «Мы лӀым бэрэ къиным тыхигъэтыщта? Зиусхьанэу, я Тхьэ, агъэлъапӀэу шъхьащэ фашӀыным пае мы цӀыфхэр тӀупщых. Мысырыр зэрэкӀодырэр джыри плъэгъурэба?» 8Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь къарагъэгъэзэжьи, фирхьауным ахэм къариӀуагъ: «ШъукӀу, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ жъугъэлъапӀэу шъхьащэ фэшъушӀ. Хэта адэ шъуащыщэу кӀощтыр?» 9Арыти Мосэ риӀожьыгъ: «Тисабыйхэри, тижъыхэри, ткъохэри, тпхъухэри, тимэл-пчэнхэри, тибылым пӀашъэхэри тигъусэхэу тыкӀощт, сыда пӀомэ Зиусхьаным мэфэкӀ фэтшӀыщт». 10Фирхьауным ахэм къариӀуагъ: «Арба? Шъори шъуисабыйхэри шъузэгъусэхэу зэгорэм нахь мыхъуми шъустӀупщымэ, ащыгъум Зиусхьаныр шъуигъусэба! Аущтэу шъустӀупщыщтэп. Шъуеплъэлъ гухэлъ дэй зэрэшъуиӀэм! 11Хьау! Хъулъфыгъэ закъохэм шъукӀуи, шъукъызэрэкӀэлъэӀугъагъэм фэдэу, жъугъэлъапӀэу, Зиусхьаным шъхьащэ фэшъушӀ». Ахэр фирхьауным дэжь къырафыгъэх.

12Ащ ыуж Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мысырым пӀэ тещайи, мацӀэр ащ къытерэбан, зэкӀэ къэкӀырэ уцхэри, ошъум къелыжьыгъэ пстэури ащ ерэшхых». 13Мосэ ибэщ Мысыр хэгъэгум тырищэягъ, Зиусхьаным къокӀыпӀэ жьыбгъэр чӀыгум къытыритӀупщыхьи, а чэщ-зымафэм зэпымыоу къыригъэпщагъ. Нэф къызэшъым, къокӀыпӀэм къикӀырэ жьыбгъэм мацӀэр къыздихьыгъ. 14МацӀэр бэ дэдэ хъоу Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ къытебани, ар зэрэщытэу зэлъибгъагъ. НахьыпэкӀэ ащ фэдэу мацӀэр къакӀоу хъугъэп, ыужкӀи хъужьыщтэп. 15Ащ чӀыгур уимыгъэлъэгъужьэу чӀы шъхьашъор зэфэдэкӀэ зэлъибгъагъ. Ошъум къелыжьыгъэхэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэри къэкӀырэ уцыри зэкӀэ зэрэщытэу ышхыгъэх. Зэрэ Мысыр хэгъэгоу шхъонтӀэгъакӀэ зиӀэ чъыги губгъом ит уци зыпари къинагъэп. 16Фирхьауным гуӀэным хэтэу Мосэрэ Хьарунэрэ аригъащэхи къариӀуагъ: «Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ ыпашъхьи шъо шъуапашъхьи псэкӀод щысшӀагъ[+]. 17ПсэкӀодэу сшӀагъэр мызыгъогум къысфэжъугъэгъуи, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъусфелъэӀу – мы хьадэгъум Ащ сыщерэухъум»[+]. 18Арыти Мосэ фирхьауным дэжь къикӀыжьи, Зиусхьаным елъэӀугъ. 19Зиусхьаным къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ къикӀэу жьыбгъэшхо къыригъапщи, ащ мацӀэр рихьыжьи, хы Къамылым хитэкъуагъ, зэрэ Мысыр хэгъэгоу мацӀэ гори къинагъэп. 20Ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, ащ израиль цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.


Ябгъонэрэ тхьамыкӀагъор: шӀункӀыр

21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ уашъом фэгъэзагъэу къэӀэти, Мысыр хэгъэгум шӀункӀ, нэм къыкӀэӀабэрэр умылъэгъоу шӀункӀ, къыщэрэхъу». 22Мосэ ыӀэ уашъом фэгъэзагъэу къыӀэтыгъ, нэм къыкӀэӀабэрэр умылъэгъоу мэфищэ Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ шӀункӀым ищышӀункӀыжьыгъ. 23Мэфищым къыкӀоцӀ зым зыр ымылъэгъужьэу, хэти мыхъыеу, зыдэщыс чӀыпӀэм къикощыкӀыгъэп, ау израиль цӀыфхэр зэкӀэ зыщыпсэущтыгъэхэ чӀыпӀэм щынэфынагъ. 24Фирхьауным Мосэ къаригъащи, риӀуагъ: «Шъуибынхэр зыдашъущэхи, Зиусхьаныр жъугъэлъапӀэу шъхьащэ фэшъушӀынэу шъукӀу, ау мэл-пчэнхэмрэ былым пӀашъэхэмрэ къэрэнэх». 25Ау Мосэ джэуап ритыжьыгъ: «Къурмэныпхъэхэри[†] къурмэнгъэст[†] тшӀыщтхэри къытэтых, Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀынхэу. 26Тибылымхэр тигъусэхэу зыдэтфыщтых, Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀыщтыр ахэм къахэтхыщтышъ, лъакъо зыкӀэт гори къэрэмын. Ащ тынэмысыфэ Зиусхьаным къурмэн фэтшӀын фаер тэ тшӀэрэп». 27Ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъэдзагъэти, ащ ахэр къытӀупщынхэу фэягъэп. 28Фирхьауным Мосэ къыриӀуагъ: «СанэӀу икӀ, зыфэсакъыжь, ащ нахьыбэрэ сапашъхьэ укъимыхьажь, джы сынэгу укъызщыкӀэплъэрэ мафэм ущыӀэжьыщтэп». 29Мосэ риӀожьыгъ: «О зэрэпӀуагъэм фэдэу орэхъу, ащ нахьыбэрэ унэгу сэ сыкъыкӀэплъэжьыщтэп».

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


ЯпшӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: щыпэлъфыхэм хьадэгъур къызэрафэсыгъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Джыри зы тхьамыкӀэгъошхо фирхьауными мысыр цӀыфхэми къафэзгъэкӀонышъ, ащ ыуж фирхьауным шъукъиутӀупщыжьыщт. ШъукъиутӀупщыжьыщт къодыеп, шъуигъэгузажъозэ, мы хэгъэгум шъурифыщт. 2Хъулъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу хъулъфыгъэ, бзылъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу бзылъфыгъэ ялъэӀухэзэ, тыжьын, дышъэ пкъыгъохэр къаӀахынхэу уӀушыхэзэ, лъэпкъым гурыгъаӀу». 3Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр Ежь ИцӀыф лъэпкъ къыфигъэшӀугъэх, Моси Мысыр хэгъэгум щыцӀэрыӀоу щытыгъ, фирхьауным иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми аущтэу цӀыф къызэрыкӀохэми лъытэныгъэ къыфашӀыщтыгъэ[*].

4ЕтӀанэ Мосэ фирхьауным риӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Чэщныкъом Сэ Мысыр хэгъэгур зэпысчынышъ, 5щыпэлъф пстэури ащ щылӀэщт: тахътэм тес фирхьауным ищыпэлъф шъао къыщегъэжьагъэу шъхьалӀут унэӀут бзылъфыгъэм ищыпэлъф шъао нэсыжьэу, былымхэм ящыпэлъф хъу пстэури. 6Фэдэ мыхъугъэуи тапэкӀэ мыхъужьынэуи тхьаусыхэ гъы мэкъэшхом Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ зыкъыщиӀэтыщт. 7Ау Зиусхьаным мысыр цӀыфхэмрэ израиль цӀыфхэмрэ зэрэзэфимыгъадэхэрэр шъушӀэным пае, израиль цӀыфхэм ащыщ горэми язы былымышъхьи хьэр къыригъэхьакъунэп“. 8Мы уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ садэжь къэкӀонхэшъ, шъхьащэ къысфашӀыщт, бгъэгукӀэ сапашъхьэ зыщырадзыхынышъ, къысаӀощт: „Ори узипэщэ уицӀыф лъэпкъи шъуикӀыжь“. Джащ ыуж сэ сызикӀыжьыщтыр». Мосэ лъэшэу губжыгъэу, къызэкӀэнагъэу фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъ.

9Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэ Си Ӏоф шӀагъохэр Мысыр хэгъэгум нахьыбэу нэрылъэгъу къащыфэхъунхэм пае фирхьауныр къышъодэӀущтэп». 10Мосэрэ Хьарунэрэ а Ӏоф шӀагъохэр зэкӀэ фирхьауным ыпашъхьэ къыщагъэлъэгъуагъэх, ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъэдзагъэти, израиль цӀыфхэр Мысырым къыригъэкӀыжьыгъэхэп.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Джуртхэм шъхьафитныгъэм имэфэкӀышхо къызэрафэсыгъэр

1[•]Зиусхьаным Мысыр хэгъэгум Мосэрэ Хьарунэрэ къащыриӀуагъ: 2«Мы мазэр шъоркӀэ илъэсым адрэ имазэхэм яублапӀэу, ар шъо шъуиапэрэ мазэу хъущт. 3Израиль цӀыфхэм зэкӀэми яшъуӀу: мы мазэм ияпшӀэнэрэ мафэ унагъо пэпчъ ышъхьэ зы шъынэ ерэшт, унагъо пэпчъ – зы шъынэ. 4Ау унагъор зы шъынэр фэмышхынэу арэу цӀыкӀумэ, игъунэгъумэ ащыщэу цӀыф пчъагъэу исымкӀэ ар зыпари къэмынэу зыдишхын ылъэкӀыщтым ерэзэгъ. Нэбгырэ пэпчъ ышхыщтым телъытагъэу шъынэр зэтежъугуащ. 5Шъынэу къахэшъухырэм дагъо гори имыӀэу, хъоу, зы илъэс ыныбжьэу щытын фае. Шъынэхъум ычӀыпӀэ чэцӀыхъу шъуштэми хъущт. 6Ар а мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ нэс шъуадэжь щышъуӀыгъ. Ащ ыуж израиль цӀыфхэм зэкӀэми къыхахыгъэхэ шъынэхэмрэ е чэцӀыхэмрэ пщэпэ зэхэогъум[*] шӀуарэбзых. 7Ахэм алъ щыщ къыхарэхи, зыщашхыщтхэ унэ пэпчъ ипчъэ ихьапӀэ иблыпкъитӀурэ ипчъашъхьэрэ ащарэф. 8Мы чэщ дэдэм лыр машӀокӀэ гъэжъагъэу арэшх, хьалыгъу мыкӀу-мыпшырэ уц дыджхэмрэ дарэшхых. 9Ау цӀынэу е жъуагъэу лыр шъумышхы: машӀокӀэ гъэжъагъэу, ныбэ-шъхьэ-лъакъохэри зэригъусэхэу ар шъушхы. 10Пчэдыжьым нэс ащ щыщ къэшъумыгъан, къэнэжьыгъэ щыӀэмэ, машӀокӀэ жъугъэстыжь. 11Ар зэрэшъушхыщтыр мары: шъузэрэфэпагъэу, шъубгыхэр зэпыпхыкӀыгъэхэу, цуакъэхэри зэрэшъущыгъыхэу, шъуибэщхэри зэрэшъуӀыгъыхэу, псынкӀэу шъушхы: ар Зиусхьаным пае пэсахъ[†][*] къурмэн.[†] 12Сэ а чэщ дэдэм Мысыр хэгъэгур зэпысчынышъ, хэтрэ щыпэлъфи, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымым нэсыжьэу, Мысыр хэгъэгум щызгъэфыкъощт, мысыр тхьэхэм зэкӀэми хьыкум атесшӀыхьащт. Сэры Зиусхьаныр. 13Шъузэрыс унэмэ лъэу ащыфагъэр шъукъэзыухъумэрэ нэшанэу хъущт, лъыр къэслъэгъунышъ, шъузблэкӀыщт. Мысырыр згъэкӀоды зыхъукӀэ, шъузтекӀодэн тхьамыкӀагъо къыжъунэзгъэсыщтэп. 14А мафэри шъущымыгъупшэн мэфэкӀышхоу орэхъу. Зиусхьаным пае ар жъугъэмэфэкӀы. ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм егъашӀэми жъугъэмэфэкӀы.

15Мэфиблым къыкӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпш шъушхы. Мэфиблым иапэрэ мэфэ дэдэ къыщегъэжьагъэу тэджэпсэу шъуиунэмэ арытыр ишъукӀут, сыда пӀомэ апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу яблэнэрэ мафэм нэс тэджэпс зыхэлъыр зышхырэр израиль цӀыф лъэпкъым хэзыпэщт. 16Апэрэ мафэмрэ яблэнэрэ мафэмрэ СыжъугъэлъэпӀэнэу шъукъызэӀукӀ, ау а мафэхэм зы Ӏоф гори шъушӀэ хъущтэп. Нэбгырэ пэпчъ фырикъущтыр шъуупщэрыхьан закъор ары шъушӀэнэу шъузфитыр. 17Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ, сыда пӀомэ мы мэфэ дэдэм Сэ дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу шъузэхэтэу Мысыр хэгъэгум шъукъисщыжьыгъ. Мы мафэр, егъэшӀэрэ ихъухьаныгъэшъ, лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм хэжъугъэунэфыкӀ. 18Апэрэ мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу, пщэпэ зэхэогъум щежъугъажьи, а мэзэ дэдэм иятӀокӀэнэрэ зырэ мафэ ипщэпэ зэхэогъу нэс хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы. 19Мэфиблым къыкӀоцӀ тэджэпс шъуиунэмэ арыт хъущтэп, сыда пӀомэ тэджэпс зыхэлъыр зышхырэр израиль цӀыфхэм зэкӀэми ахэзыпэщт, хэхэсыр арми, а хэгъэгум къыщыхъугъэу щэпсэурэр арми. 20Тэджэпс зыхэлъ гори шъумышхы, сыд фэдэрэ чӀыпӀэ шъущэпсэуми, хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы».


Мосэ Пэсахъыр зэрашӀыщтыр къызэрафиӀотагъэр

21Мосэ израиль цӀыфхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэм зэкӀэми къяджи, ариӀуагъ: «Пэсахъ къурмэнэу шъуиунагъохэмкӀэ шъушӀыщтыр шъуимэл-пчэнхэм къахэшъухи, шӀошъубз. 22Иссоп уц лъэпкъым щыщэу ӀапӀэ фэдиз горэ шъушти, къошыным лъэу итым хэжъугъауи, унэ ихьапӀэм ипчъашъхьэрэ ипчъэблыпкъитӀурэ ащышъуф, ау шъуащыщ гори пчэдыжьыр къэсыфэ унэм ерэмыкӀ[+]. 23Мысыр цӀыфхэр ыгъэкӀодынхэу Зиусхьаным хэгъэгур зэпичыщт, пчъашъхьэми пчъэблыпкъитӀуми лъыр затырилъагъокӀэ, Зиусхьаныр пчъэмэ аблэкӀыщт, псэхэхыр шъуигъэкӀодынэу шъуиунэхэм къаригъэхьащтэп. 24Мы зэпстэури шъушӀэ, шъоркӀи шъукъохэмкӀи ахэр егъэшӀэрэ ихъухьаныгъэх. 25Зиусхьаным къышъуитынэу зыфиӀогъэгъэ хэгъэгум шъузихьэкӀэ, мы Ӏофхэр жъугъэцакӀэх. 26ШъуикӀалэхэм „Сыд Ӏофха мыхэр?“ къызышъуаӀокӀэ,[+] 27яшъуӀу: „Мыр Зиусхьаным пае пэсахъ къурмэн. Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр ыгъэкӀодыхэ зэхъум, израиль цӀыфхэм яунэхэм аблэкӀыгъ, тиунагъохэм къафэсакъыгъ“». Арыти цӀыфхэм шъхьащэ ашӀи, Тхьэр агъэлъэпӀагъ. 28Зиусхьаным Мосэрэ ХьарунэрэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ.


ЯпшӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: щыпэлъфыхэм яхьадэгъу

29Чэщныкъом Зиусхьаным щыпэлъфыхэр зэкӀэ Мысыр хэгъэгум щигъэлӀагъэх, фирхьаунэу итахътэ тесым ищыпэлъфыкъо къыщегъэжьагъэу, хьапсыдэсым ищыпэлъфыкъо нэсыжьэу, былымхэм ящыпэлъфыхъухэри зэкӀэ. 30А чэщым фирхьауныр къэтэджыгъ, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри мысыр цӀыфхэри зэкӀэ. Мысыр хэгъэгум тхьаусыхэ гъы мэкъэшхом зыкъыщиӀэтыгъ, сыда пӀомэ хьадэ зэрымылъ унэ щыӀагъэп.


Израиль цӀыфхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр

31Фирхьауным Мосэрэ Хьарунэрэ чэщым къаригъащэхи, ариӀуагъ: «Шъукъэтэджи, сицӀыфхэм шъуахэкӀ, шъори израиль цӀыфхэми шъукӀуи, зэрэшъуӀогъагъэу Зиусхьаным шъхьащэ фэшъушӀ. 32ЗэрэшъуӀогъагъэу мэл-пчэнхэри былым пӀашъэхэри зыдешъущажьэхи, шъукӀуи, Тхьэм ынэшӀу къысщифэнэу шъусфелъэӀу».

33Мысыр цӀыфхэм израильхэр яхэгъэгу нахь псынкӀэу зэрикӀыжьынхэм дагъэгузажъощтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм аӀощтыгъэ: «Армырмэ тэ зэкӀэми тэлӀэ». 34ЦӀыфхэм ятхьацоу тэджэпс зыхамылъхьагъэр зыдырахьыжьагъ, ялъэтэнылъэхэр ящыгъынмэ акӀоцӀыпхагъэхэу атамэмэ атетыгъэх. 35Израиль цӀыфхэм Мосэ зэрариӀуагъэу ашӀыгъ, мысыр цӀыфхэм ялъэӀухэзэ, тыжьыным, дышъэм ахэшӀыкӀыгъэу пкъыгъохэр, щыгъынхэри къаӀахыгъэх[+]. 36Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр израиль цӀыфхэм нэшӀукӀэ къяплъынхэу ышӀыгъэти, ахэм тыжьыным, дышъэм ахэшӀыкӀыгъэу пкъыгъохэр, щыгъынхэр ялъэӀухи, къаӀахыгъэх. Джаущтэу ахэм мысыр цӀыфхэр къахъункӀагъэх[+].

37Израиль цӀыфхэр, бзылъфыгъэхэри сабыйхэри хэмылъытагъэхэу, хъулъфыгъэ мин шъих фэдиз хъухэу лъэсэу, РаӀымэсэс дэкӀхи, Сукъот ежьагъэх. 38НэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм ащыщхэри бэ хъухэу ахэм адежьагъэх, мэл-пчэнхэри былым пӀашъэхэри Ӏэхъогъу ин дэдэ хъухэу ягъусагъэх. 39Ахэм Мысырым тэджэпс зыхамылъхьэгъэ тхьацоу къыздырахыгъэм хьалыгъу мыкӀумыпшыхэр хашӀыкӀыгъ, сыда пӀомэ Мысырым гузэжъогъуш къырафыгъагъэхэти, аужыпкъэм гъогу гъомыли агъэхьазырынэу игъо ифэгъагъэхэп.

40Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрисыгъэхэр илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ[+]. 41Илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ зыщыхъугъэ мэфэ дэдэм Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъ зэрэщытэу дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтэу Мысыр хэгъэгум къикӀыжьыгъ. 42А чэщым Зиусхьаныр израиль лъэпкъым къыфэсакъызэ, къыухъуми, Мысыр хэгъэгум къырищыжьыгъ. А чэщ дэдэр Зиусхьаным къызщиухъумэгъэхэ чэщышъ, израиль цӀыфхэм зэкӀэми ялӀэужхэр щэӀэхэфэ, Зиусхьаныр рагъэлъапӀэу, а чэщым сакъынхэ фае.

43Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: «Мары Пэсахъым фэгъэхьыгъэ ихъухьаныгъэр: хымэ цӀыф лъэпкъ щыщ горэми ар ышхы хъущтэп. 44Ау тыжьынкӀэ къащэфыгъэ хэтрэ пщылӀи, сунэт зыпшӀыкӀэ, ышхын фит. 45Хэхэсми чыракӀоу аубытыгъэми ар ашхы хъущтэп. 46Пэсахъ къурмэныр зыщаупщэрыхьэгъэ унэм щыпшхын фае, ащ ыл унэм ишъумых, икъупшъхьэхэр шъумыкъутэх[+]. 47Мы мэфэкӀыр зэкӀэ израиль цӀыфхэм агъэмэфэкӀын фае. 48Ау нэмыкӀ лъэпкъ щыщэу къыпхэсыр, Зиусхьаным и Пэсахъ ыгъэмэфэкӀынэу фаемэ, ащ иунагъо ис хъулъфыгъэ пстэури сунэт ерэшӀых. Ащ ыуж, а хэгъэгум къыщыхъугъэу щыпсэурэмэ афэдэу, Пэсахъыр ыгъэмэфэкӀын фит, ау сунэт амышӀыгъэм ащ щыщ ышхы хъущтэп. 49Хэгъэгум къыщыхъугъэу щыпсэурэми хэхэсэу къышъухэсми а зы хабзэр шъуерэӀ»[+].

50Зиусхьаным Мосэрэ ХьарунэрэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ. 51Мы мэфэ дэдэм Зиусхьаным израиль цӀыфхэр дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу Мысыр хэгъэгум къырищыжьыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Зиусхьаным щыпэлъфыхэр фэгъэшъошэгъэнхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Израиль цӀыфхэм къафэхъурэ щыпэлъф шъао пэпчъ, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымым нэсыжьэу, ным апэу къыхэкӀырэ щыпэлъфыхъур къысфэжъугъэшъуаш, сыда пӀомэ ахэр Сэ сыех»[+].


Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ

3Мосэ илъэпкъэгъухэм ариӀуагъ: «ПщылӀыпӀэм шъукъызщикӀыжьыгъэу, тэджэпс зыхэлъыр зыщамышхырэ мы мафэр шъугу ижъугъэлъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным кӀочӀэ лъэшкӀэ шъо Мысырым шъукъырищыжьыгъ. 4ШъуиикӀыжьыгъо мафэр Абиб[*] мазэр ары. 5КъэнаӀан, хьат, амэр, еуй, еус цӀыфхэм ячӀыгоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, Зиусхьаным къышъуитынэу шъуятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэхэм шъузырищэкӀэ, мы мазэм мощтэу щыжъугъэмэфэкӀ: 6Мэфиблым къыкӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы. Яблэнэрэ мафэм Зиусхьаным мэфэкӀ фэшъушӀ. 7Хьалыгъу мыкӀумыпшыр мэфиблэ шъушхын фае, тэджэпс зыхэлъ хьалыгъуи сыд фэдэрэ тэджэпси шъузщыпсэурэ чӀыпӀэ пстэуми тыдэкӀи шъулъэгъунэу ащышъуиӀэ хъущтэп. 8А мафэм шъуикӀалэхэм яшъуӀу: „Мысырым тыкъикӀыжь зэхъум, Зиусхьаным къытфишӀагъэм пае мыр зыкӀыхэдгъэунэфыкӀырэр“. 9Ар гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу шъуӀэхэми шъунэтӀэ гузэгухэми атерэт, Зиусхьаным ихабзэ шъужэ дэрэмыкӀ, сыда пӀомэ Зиусхьаным кӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым шъукъырищыжьыгъ[+]. 10Мы ихъухьаныгъэр охътэ гъэнэфагъэм илъэс къэс жъугъэцакӀэ.

11ЕтӀанэ Зиусхьаным шъори шъуятэжъхэми гущыӀэ пытэкӀэ шъукъызэригъэгугъэгъэ КъэнаӀан хэгъэгум шъурищэу, ар къызышъуитыкӀэ, 12джащыгъум ным апэу къыхэкӀырэ щыпэлъф шъэо пстэури Зиусхьаным фэжъугъэшъуаш. Былымхэм къахэкӀырэ щыпэлъф хъу пстэури Зиусхьаным фэжъугъэшъуаш. 13Щыдыбз пэпчъ ищыпэлъфыхъу ычӀыпӀэ шъынэхъур ижъугъахь, армырмэ апэрэм ыпшъэтыкъ зэпышъуут. Шъуищыпэлъф шъао пэпчъи къэшъущэфыжь. 14ЕтӀанэ шъуикӀалэхэр „Сыд мыр зыфэгъэхьыгъэр?“ аӀозэ, къызышъоупчӀыхэкӀэ, джащыгъум ахэм яшъуӀу: „КӀочӀэ лъэшкӀэ Зиусхьаным Мысырым, пщылӀыпӀэм, тыкъырищыжьыгъ[+]. 15Сыда пӀомэ фирхьауным ыгу зэшӀуидзи, тыкъымыутӀупщыжь зэхъум, Зиусхьаным щыпэлъфыхъухэр зэкӀэ Мысыр хэгъэгум щигъэлӀагъэх, цӀыф щыпэлъфым къыщегъэжьагъэу былым щыпэлъфым нэсыжьэу: джащ пае тэ Зиусхьаным былымхэм къахэкӀырэ щыпэлъф хъу пстэури къурмэн[†] фэтэшӀых, тищыпэлъф шъаохэр къэтэщэфыжьых“. 16А хабзэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу шъуӀэхэми шъунэтӀэгухэми атерэт, сыда пӀомэ кӀочӀэ лъэшкӀэ Зиусхьаным Мысырым тыкъырищыжьыгъ».


Израиль цӀыфхэр гъогу зэрэтетыгъэхэр

17Фирхьауным израиль цӀыфхэр къызеутӀупщыжьхэм, Тхьэм ахэр филистхэм яхэгъэгу гъогукӀэ рищэжьагъэхэп, ар нахь блэгъагъэ нахь мышӀэми, сыда пӀомэ Тхьэм къыӀуагъ: «ЦӀыфхэм заор залъэгъукӀэ, кӀэгъожьынхэшъ, Мысырым агъэзэжьынкӀи мэхъу». 18Ащ ычӀыпӀэкӀэ Тхьэм къыдаригъэухьи, шъоф нэкӀ гъогумкӀэ, хы Къамылым ылъэныкъокӀэ кӀохэзэ, цӀыфхэр ащ рищэлӀагъэх. Израиль цӀыфхэр уӀэшыгъэхэу Мысыр хэгъэгум къикӀыжьыгъэх. 19Мосэ Юсыф икъупшъхьэхэр къыздаригъэштэжьыгъэх, сыда пӀомэ Юсыф израиль цӀыфхэм Тхьэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ ӀэпыӀэгъукӀэ къызэрафэкӀощтыр къариӀуи, икъупшъхьэхэр мыщ къыздырахыжьынхэу тхьэрыӀо пытэ аригъэшӀыгъагъ[+]. 20Израиль цӀыфхэр Сукъот дэкӀхи, ежьагъэх, кӀохэзэ, шъоф нэкӀым ыгъунэу Етам къыщыуцугъэх. 21Зиусхьаныр ахэм мафэм ошъопщэ пкъэум фэдэу гъогур къаригъэлъэгъузэ, чэщырэ мэшӀо пкъэум фэдэу ягъогу къафигъэнэфызэ, апэ итыгъ. Джаущтэу ахэм чэщи мафи кӀонхэ алъэкӀыщтыгъ[+]. 22Ошъопщэ пкъэур мафэм, мэшӀо пкъэур чэщым цӀыфхэм апэ итыгъ.

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Хы Къамылым зэрэзэпырыкӀыгъэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Израиль цӀыфхэм агъэзэнышъ, Мыгъдол къалэрэ хымрэ азыфагу, Пи-Хахъырэт къалэм дэжь, уцупӀэ щашӀынэу яӀу. БэӀал-Цэфон къалэм пэчӀынатӀэу хым дэжь уцупӀэ щышъушӀ. 3„Ахэр а чӀыпӀэм игъощыхьагъэх, шъоф нэкӀым ахэр къимыкӀыжьышъунхэу иубытагъэ хъугъэх“ ыӀозэ, фирхьауныр израиль цӀыфхэм ягупшысэщт. 4Сэ фирхьауным ыгу зэшӀуезгъэдзэнышъ, ар шъуауж къихьащт. Фирхьаунымрэ ащ идзэрэ сызэратекӀуагъэмкӀэ Сэ Сищытхъу къэзгъэлъэгъощт. Мысыр цӀыфхэм Сэ сызэрэ Зиусхьаныр къашӀэщт». Арыти израиль цӀыфхэм джаущтэу ашӀыгъ. 5Мысыр пачъыхьэм цӀыфхэр зэрикӀыжьыгъапэхэр раӀуагъ. Фирхьаунри ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри кӀэгъожьыгъэхэу, ахэм аӀуагъ: «Сыда тэ тшӀагъэр? Сыда израиль цӀыфхэу Ӏоф зэдгъашӀэщтыгъэхэр зыкӀэтыутӀупщыжьыгъэхэр?»

6Фирхьауным икупсынкӀэ зэкӀаригъэшӀагъ, ицӀыфхэри зыдырищэжьагъэх. 7ХэшыпыкӀыгъэ купсынкӀэу шъих, Мысырым ит купсынкӀэхэри, дзэ пащэу ахэм яӀэхэри зэкӀэ ащ зыдырищэжьагъэх. 8Зиусхьаным Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, израиль цӀыфхэм алъыригъэжьагъ. Ежь израиль цӀыфхэр гушхоу[*] кӀощтыгъэх. 9Фирхьауным ишыхэри, икупсынкӀэхэри, ишыухэри, идзи, зэкӀэ зэгъусэхэу, израиль цӀыфхэм алъежьэхи, хы Ӏушъом, Пи-Хахъырэт дэжь, БэӀал-Цэфон пэчӀынатӀэу израиль цӀыфхэу къэуцугъэхэм акӀэхьагъэх.

10Фирхьауныр къэблэгъагъ. Израиль цӀыфхэр къызэплъэкӀыгъэх, мары мысыр цӀыфхэр ауж зэритхэр къалъэгъуи, лъэшэу къэщтагъэх, Зиусхьаным куо мэкъэшхокӀэ зыфагъэзагъ. 11Мосэ раӀуагъ: «ТызчӀалъхьажьын къэ Мысырым щыӀэпти ара шъоф нэкӀым тилӀыхьанэу тыкъызкӀэпщагъэр? Мысырым тыкъипщи, сыда джы къытэпшӀагъэр? 12„Тауж икӀ, мысыр цӀыфхэм Ӏоф афэтэрэшӀ“ тӀуи, ардэдэр арба Мысырым къыщыотӀогъагъэр? Шъоф нэкӀым тикӀодэн нахьи, мысыр цӀыфхэм тафэлажьэщтыгъэмэ нахьышӀугъэба?» 13Ау Мосэ ариӀожьыгъ: «Шъумыщынэу пытэу шъущыт, Зиусхьаным шъукъызэригъэнэжьыщтыр непэ шъулъэгъущт, сыда пӀомэ мысыр цӀыфэу джы шъулъэгъухэрэр ныбжьи шъулъэгъужьыщтхэп. 14ШъумыгумэкӀ, Зиусхьаныр шъощ пае зэощтышъ, зыжъугъэрэхьат»[+].

15Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сыда куо мэкъэшхокӀэ укъызкӀысаджэрэр? Израиль цӀыфхэм апэ рагъэхъунэу яӀу. 16О уибэщ къэӀэти, пӀэ хым тещай, ар зэӀугъэкӀи, израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырэрэкӀых. 17Сэ мысыр цӀыфхэм агухэр джы зэшӀуясэгъадзэ, ахэр шъуауж къихьащтых. Фирхьауными, зэкӀэ идзи, икупсынкӀэхэми, ишыухэми ясшӀэщтымкӀэ Сэ Сищытхъу зыфэдэр къэзгъэнэфэщт. 18ФирхьаунымкӀи, ащ икупсынкӀэхэмкӀи, ишыухэмкӀи Сищытхъу къызызгъэлъагъокӀэ, Сэ Сызэрэ Зиусхьаныр мысыр цӀыфхэм къашӀэщт».

19Тхьэм и МэлэӀичэу израиль цӀыфхэм апэ итыгъэр ауж итынэу къэкӀуагъ, ошъопщэ пкъэоу апашъхьэ итыгъэри ауж къиуцуагъ. 20Джаущтэу мысыр цӀыфхэмрэ израиль цӀыфхэмрэ азыфагу дэуцуагъ, зыхэмкӀэ ошъопщэ шӀункӀэу щытыгъ, адрэхэм апае чэщым къыгъэнэфыщтыгъэ. Чэщыр екӀыфэ бгъуитӀумкӀэ щыӀэхэр зэпэблагъэ хъунхэ алъэкӀыгъэп.

21Мосэ ыӀэ хым тырищэягъ. Зиусхьаным чэщ реным къокӀыпӀэм къикӀырэ жьыбгъэшхомкӀэ хыр зэрифэзэ, псыр зэгуигъэкӀи, хы лъачӀэр ыгъэгъушъыгъ[+]. 22Израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх: псыр яджабгъукӀи ясэмэгукӀи, дэпкъым фэдэу, бгъуитӀумкӀи щытыгъ. 23Мысыр цӀыфхэр ахэм алъежьагъэх, фирхьауным зэкӀэ ишыхэри, икупсынкӀэхэри, ишыухэри ауж итхэу чъэхэзэ, хы гузэгум нэсыгъэх. 24Нэфшъагъом дэжь Зиусхьаныр машӀом фэдэу къэнэфырэ ошъопщэ пкъэум хэтэу къеплъыхи, мысырхэм ядзэ къызыхэплъэм, ахэр лъэшэу къыгъащтэхи, ашӀэжьыщтыр амышӀэу Ӏэчъэ-лъачъэу ришӀыхьагъэх. 25Зиусхьаным купсынкӀэхэм ящэрэхъхэр хэнэнхэу ышӀыгъэхэти[*], ахэр ерагъэу кӀощтыгъэх. Арыти мысыр цӀыфхэм аӀуагъ: «Зиусхьаныр израиль цӀыфхэм апае къытэзаошъ, ахэм ауж тижъугъэкӀыжь».

26Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ хым тещайи, псыр мысыр цӀыфхэми, якупсынкӀэхэми, яшыухэми къатеощт». 27Арыти Мосэ ыӀэ хым тырищайи, пчэдыжь нэфшъагъом псыр ичӀыпӀэ ихьажьыгъ. Мысыр цӀыфхэу псым ипэгъокӀэу чъэщтыгъэхэм ар къатеуагъ. Джаущтэу Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр хы гузэгум щычӀыригъэхьагъэх. 28КупсынкӀэхэу, шыухэу, фирхьауным зэкӀэ идзэу израиль цӀыфхэм ауж итхэу хым хэхьэгъагъэхэм псыр къызэгохьажьи, къатеуагъ, ахэм ащыщэу зы нэбгыри къэнагъэп. 29Ежь израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх: псыр яджабгъукӀи ясэмэгукӀи, дэпкъым фэдэу, бгъуитӀумкӀи щытыгъ[+].

30Зиусхьаным а мафэм израиль цӀыфхэр мысыр цӀыфхэм къаӀэкӀихыжьыгъэх, израиль цӀыфхэм адрэхэм яхьадэхэр хы нэпкъым Ӏулъхэу алъэгъугъэх. 31Джаущтэу Зиусхьаным ыкӀочӀэ лъэшэу мысыр цӀыфхэмкӀэ къыгъэлъэгъуагъэр израиль цӀыфхэм алъэгъугъ. ЦӀыфхэр Зиусхьаным щыщынэхи, Зиусхьаныри Ащ иӀумэт Моси ашӀошъ хъугъэх.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Шъхьафитныгъэр зыгъотыжьыгъэ цӀыфхэм ящытхъу орэд

1Джащыгъум Моси израиль цӀыфхэми Зиусхьаным мы орэдыр къыфаӀуагъ:

Зиусхьаным орэд къыфэсӀощт,
ЗэкӀэми апшъэ щыӀэм,
шыхэри ахэм атесхэри хым чӀезгъэхьагъэхэм[+].
2Зиусхьаныр ары кӀуачӀэ къысэзытырэр,
Ары сиорэд зэхьылӀагъэр;
си КъэгъэнэжьакӀоу Ар хъугъэ.
Ар сэ си Тхь, щытхъу фэсӀощт,
ДэсӀэтэещт лъагэу тятэмэ я Тхьэ[+].
3Зиусхьаныр зэолӀ,
Ащ ыцӀэр «ЕгъэшӀэрэ Зиусхьан»![+]
4Фирхьауным икупсынкӀэхэри идзи
Ащ хым чӀыригъэхьагъэх,
ащ ихэшыпыкӀыгъэ дзэпащэхэр
хы Къамылым ригъэтхьэлагъэх.
5Псы бэжъутэхэр ахэм къатеуагъэх,
мыжъом фэдэу куупӀэм ахэр чӀихьагъэх.
6ПӀэ джабгъу, Зиусхьан, щытхъушхо пылъ,
пӀэ джабгъу, Зиусхьан, пыир зэхигъэтэкъуагъ[+].
7ЗыкъыппэзыӀэтыгъэхэм уатекӀуагъ О
Уитетыгъо кӀуачӀэкӀэ.
Уигубж машӀо О яптӀупщыгъ,
ахэр фыркъом фэдэу О бгъэстыгъэх.
8О укъызепщэм псыхэр зэӀукӀотыгъэх,
хыорхэр, дэпкъым фэдэу, зандэу уцугъэх,
щызэтекъагъэх псы бэжъутэхэр хы гузэгум[+].
9Пыим зэриӀожьыгъ: «Салъежьэн ахэм,
сакӀэхьан, къонтхъыр згощын;
чатэр къисхынышъ, сыгужъыр атезгъэпщэхэн,
сӀэхэмкӀэ ахэр зэхэсыукӀэных».
10О Упсэ кӀуачӀэкӀэ жьыр къебгъапщи,
ахэм хыр къатебгъэуагъ:
пцашӀом фэдэу, псышхом ычӀэгъ хъугъэх ахэр.
11Хэта, Зиусхьан,
Ощ фэдэу тхьэмэ ахэтыр?
Хэта, Ощ фэдэу,
лъапӀэу, щытхъушхор зифэшъуашэу,
Ӏоф гъэшӀэгъонхэр зышӀэшъоу щыӀэр[+]?
12О пӀэ джабгъу къэбгъэлъэгъуагъ:
Уипыйхэр чӀыгум ебгъэдырыщтых.
13О епщэжьагъ
цӀыф лъэпкъэу къэбгъэнэжьыгъэр.
УишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ ар къеощэкӀы,
кӀуачӀэу О уиӀэмкӀэ
УипсэупӀэ лъапӀэ ащ феогъэузэнкӀы.
14ЦӀыф лъэпкъхэм ар зэхахышъ, мэкӀэзэзых:
фылист цӀыфхэр щынэгъошхом зэлъиштагъэх.
15Джащыгъум Едом инахьыжъ пащэхэр къэгузэжъуагъэх,
Моабмэ япащэхэр кӀэзэзыным зэлъиштэщтых,
КъэнаӀан цӀыфхэм агучӀэ изыгъ[+].
16ТхьамыкӀэгъошхомрэ щынэгъошхомрэ ахэр зэлъарэубытых.
О пкӀуачӀэ ахэр мыжъом фэдэу зэтырерэгъакъэх –
О УицӀыф лъэпкъ блэкӀыфэ, Зиусхьан,
цӀыф лъэпкъэу пщэфыжьыгъэр, блэкӀыфэ.
17О ахэр ипщэщтых уи Унэ лъапӀэу
уикъушъхьэ щыӀэм,
Ор-Орэу, Зиусхьан, бгъэуцугъэм!
О псэупӀэу зыфэпшӀыжьыгъэм ибгъэтӀысхьащтых, Зиусхьан[+].
18Зиусхьаныр пачъыхьащт
лӀэшӀэгъу зэпымычыжьхэм, егъашӀэм![+]

19Джаущтэу фирхьауным ишхэр икупсынкӀэхэмрэ ишыухэмрэ ягъусэхэу хым зыхэхьэхэм, Зиусхьаным хым ипсыхэр ахэм къатыригъэожьхи, израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх.


Марыям иорэд

20Хьарунэ ышыпхъоу Марыям тхьэлӀыкӀом шъонтрыпэр къыштагъ, зэкӀэ бзылъфыгъэхэри шъонтрыпхэр аӀыгъхэу, гушӀогъошхом хэтхэу загъэчэрэгъузэ, ыуж езэрэгъэхьагъэх[+]. 21Марыям ахэм апашъхьэ орэдыр къыщыхидзагъ:

Зиусхьаным орэд къыфашъуӀу,
ЗэкӀэми апшъэ щыӀэм,
шыхэри ахэм атесхэри хым чӀезгъэхьагъэхэм[+].


Марэм ипсы дыдж

22Мосэ израиль цӀыфхэр хы Къамылым къыӀуищхи, рищэжьагъэх. Шур шъоф нэкӀым ахэр рищэхи, псы щамыгъотэу мэфищэ кӀуагъэх[+]. 23Марэ чӀыпӀэм къэсыгъэх, ау ащ щыӀэ псыр зэрэдыджым къыхэкӀэу ешъонхэ алъэкӀыгъэп. Джары а чӀыпӀэм Марэ зыкӀыфаусыгъэри[*]. 24Арыти цӀыфхэр Мосэ фэмыразэхэу, «Сыда тызэшъощтыр?» аӀозэ, гыещтыгъэх. 25Мосэ Зиусхьаным зыфигъази, лъэшэу куозэ, елъэӀугъэти, Зиусхьаным ащ чъыгыр къыригъэлъэгъугъ. Ащ икъутамэ псым зыхедзэм, псыр уешъон плъэкӀынэу дэгъу хъугъэ. А чӀыпӀэм Тхьэм унашъохэмрэ шапхъэхэмрэ цӀыф лъэпкъым къыщыритыгъэх, ащ дэжьым ахэр щиушэтыхэзэ, 26Зиусхьаным къыӀуагъ: «Зиусхьанэу шъуи Тхьэ къыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ къекӀущтхэр шъушӀэу, иунашъомэ шъунаӀэ атежъугъэтэу, ишапхъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэхэмэ, ащыгъум Мысырым къыфэзгъэкӀогъэ узхэм ащыщ гори къыжъунэзгъэсыщтэп, сыда пӀомэ Сэ Сы Зиусхьан, СышъуиӀэзэгъу!»[+]

27Израиль цӀыфхэр Елым чӀыпӀэм нэсыгъэх, ащ псынэкӀэчъ пшӀыкӀутӀурэ хъурмэ чъыг тӀокӀищырэ пшӀырэ щыӀагъ. Джа псынэкӀэчъхэм адэжь уцупӀэ щашӀыгъ.

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Тхьэм гъомлапхъэ шъоф нэкӀым къызэрэщаритыгъэр

1Израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу Елым къыдэкӀхи, Мысыр хэгъэгум къызикӀыжьыгъэхэм ыуж зы мазэ тешӀагъэу, Елымрэ Синайрэ азыфагу илъ шъоф нэкӀэу Син къэкӀуагъэх. 2Шъоф нэкӀым итхэу израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу Мосэрэ Хьарунэрэ афэмыразэхэу джыри ягыигъэх.


Израиль цӀыфхэр зэрэгыещтыгъэхэр

3Израиль цӀыфхэм ахэм араӀуагъ: «Е, Зиусхьаным Мысыр хэгъэгум тыригъэкӀодэгъагъэмэ нахьышӀугъ! Ащ лыр зэрылъ щыуанмэ тащыкӀэрысэу, зэтэгъэшхэкӀыфэ хьалыгъур щытшхыщтыгъ. Шъо тызэрэзэхэтэу гъаблэм тежъугъэгъэлӀэнэу шъоф нэкӀым тыкъэшъущагъ». 4ЕтӀанэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мары, Сэ ощхым фэдэу хьалыгъур ошъогум къышъуфезгъэхыщт. Арышъ, мафэ къэс цӀыфхэр къикӀыхэзэ, мафэм ящыкӀэгъэщтым фэдиз къарэугъойи, Сэ сихабзэ тетэу зекӀощтхэми-мызекӀощтхэми ахэр Сэ згъэунэфыщтых. 5Яхэнэрэ мафэм къахьырэр загъэхьазыркӀэ, ар нэмыкӀ мафэхэм къахьырэм фэдитӀукӀэ нахьыбэу къычӀэкӀыщт». 6Мосэрэ Хьарунэрэ израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу араӀуагъ: «Мысыр хэгъэгум шъукъизыщыжьыгъэр зэрэ Зиусхьаныр пчыхьашъхьэ шъо къэшъушӀэщт. 7Пчэдыжьым Зиусхьаным и Щытхъушхо шъулъэгъущт, сыда пӀомэ Зиусхьаным шъузэрэгыягъэр къызэхихыгъ. Тэ тыхэта шъукъытэгыинэу?» 8ЕтӀани Мосэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным пчыхьэм шъушхынэу лы къышъуитэу, пчэдыжьым шъузыфаем фэдиз хьалыгъуи зышъуигъэшхыкӀэ, къэшъушӀэщт, сыда пӀомэ Зиусхьаным шъуфэмыразэу шъузэрэгыерэр Ащ къызэхихыгъ. Тэ тыхэта? Тэрэп шъузэгыирэр, Зиусхьаныр ары нахь». 9Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Зэрэизраиль цӀыф лъэпкъэу яӀу: „Зиусхьаным ыпашъхьэ шъукъиуцу, сыда пӀомэ шъузэрэгыягъэр Ащ къызэхихыгъ“». 10ЕтӀанэ Хьарунэ зэкӀэ израиль цӀыфхэм адэгущыӀэзэ, ахэр шъоф нэкӀым ылъэныкъокӀэ зэплъэхэм, мары, ошъуапщэм хэтэу Зиусхьаным и Щытхъушхо къафэлъэгъуагъ. 11Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 12«Сэ израиль цӀыфхэм ягые макъэ зэхэсхыгъ. Ахэм яӀу: „Пчыхьашъхьэ лы шъушхыщт, пчэдыжьым хьалыгъукӀэ зыжъугъэшхэкӀыщт“. Сэ сызэрэ Зиусхьаныри сызэрэ шъуи Тхьэри джащыгъум къэшъушӀэщт».


Тхьэм хьалыгъурэ лырэ къызэраритыгъэр

13Пчыхьэм ныбгъухэр къэбыбхи, уцупӀэр зэлъабгъагъ, пчэдыжьым уцупӀэм дэжь осэпсыр телъыгъ. 14Пчэдыжьым осэпсыр зытекӀыжьым, мары, лэжьыгъэ зэтегъэпхъыгъэм ехьщырэу, шъхъашъхъэу, чъэпым фэдэу зыгорэ шъоф нэкӀым ышъхьашъо телъ. 15Израиль цӀыфхэм ар залъэгъум, зэраӀожьыгъ: «Сыда мыр?» Сыда пӀомэ ар зылӀэужыгъор ашӀэщтыгъэп. Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Мыр Зиусхьаным хьалыгъоу къышъуитырэр ары. 16Мары Зиусхьаным иунашъор: нэбгырэ пэпчъ ежь фэшхыщтым фэдиз, Ӏомэр[†] зыфаӀорэ шыкъум[*] из къерэугъой, зы нэбгырэм телъытагъэу, шъхьадж ичэтэн гъэӀагъэ чӀэс нэбгырэ пчъагъэм телъытагъэу къэшъуугъой»[+]. 17Израиль цӀыфхэм джаущтэу ашӀыгъ, зым нахьыбэу, адрэм нахь макӀэу къаугъоигъ. 18ӀомэрымкӀэ запщым, бэу зыугъоигъэм къемылыекӀэу, макӀэу зыугъоигъэми щыкӀагъэ имыӀэу, шъхьадж фэшхыщтым фэдиз къыугъоигъэу къычӀэкӀыгъ[+]. 19Мыщ дэжьым Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Зыми пчэдыжьым нэс мыр къерэмыгъан». 20Ау Мосэ ахэр емыдэӀухэу, зыгорэмэ ащ щыщ пчэдыжьым нэс къагъэнагъ. Арыти хьамлыухэр хидзэхи, шъумэр къыпыу хъугъэ. Мосэ ахэм афэгубжыгъ. 21Джэущтэу пчэдыжьым жьэу ар къаугъоищтыгъэ, шъхьадж ежь фэшхыщтым фэдиз. Тыгъэм къызигъэплъыкӀэ, ар ткӀужьыщтыгъэ.


Тхьэм шэмбэтыр зыгъэпсэфыгъо мафэу къызэрафигъэнэфагъэр

22Мары яхэнэрэ мафэм хьалыгъур фэдитӀукӀэ нахьыбэу, нэбгырэ пэпчъ телъытагъэу Ӏомэр тӀурытӀу къаугъоигъ. ЗэкӀэ израиль цӀыфхэм япащэхэр къакӀохи, Ӏофыр зытетыр Мосэ къыфаӀотагъ. 23Арыти Мосэ ахэм къариӀожьыгъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэр мары: неущ зыгъэпсэфыгъу, Зиусхьаным фэгъэхьыгъэ шэмбэт лъапӀэшъ, жъугъэжъэн фаер жъугъажъэ, жъугъэжъон фаери непэ жъугъажъо, къэнэжьырэр зэкӀэ жъугъэтӀылъи, неущ нэс щыжъугъэлъ»[+]. 24Мосэ унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу ар агъэтӀылъыгъ, ащ шъуми пыугъэп, хьамлыуи хидзагъэп. 25Мыщ дэжьым Мосэ ариӀуагъ: «Зиусхьаным ихьалыгъу непэ шъушхы: сыда пӀомэ непэ Зиусхьаным ишэмбэт маф, непэ ар шъофым ижъугъотэщтэп. 26Мэфихрэ ар шъуугъой, яблэнэрэ мафэр – шэмбэтышъ, а мафэм ар щыӀэщтэп». 27ЦӀыфхэм ащыщ горэхэр яблэнэрэ мафэм угъоенхэу къыдэкӀыгъэх, ау зи къагъотыгъэп. 28Арыти Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сыд фэдизрэ Сиунашъохэмрэ Сихабзэхэмрэ шъумыгъэцакӀэхэу шъухэтыщта? 29Шъуфэсакъ: Зиусхьаным шэмбэтыр къышъуитыгъэшъ, тхьэмафэм ияхэнэрэ мафэ мэфитӀум шъуфикъунэу хьалыгъу Ащ къышъуфырегъэхы. Арышъ, яблэнэрэ мафэм нэбгырэ пэпчъ ядэжь ерэс, хэти ичӀыпӀэ имыкӀэу щэрэс». 30Джаущтэу яблэнэрэ мафэ къэс цӀыфхэм загъэпсэфыщтыгъ. 31Израиль цӀыфхэр хьалыгъум монкӀэ[*] еджагъэх. Ар къоныкӀэм ехьыщырыгъ, фыжьыгъ, шъоу зыхэлъ хьарыпӀым фэдагъ. 32Мыщ дэжьым Мосэ ариӀуагъ: «Мары Зиусхьаным унашъоу къышӀыгъэр: мысыр чӀыгум шъукъызесэщыжьым, шъоф нэкӀым щышъозгъэшхыгъэ хьалыгъур алъэгъуным пае шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм зыдаӀыгъынэу моныр Ӏомэрым из шъушӀы». 33Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Зы шыкъу шти, Ӏомэрым из моныр ащ илъхьи, шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм къаухъумэнэу Зиусхьаным ыпашъхьэ игъэуцу». 34Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, Хьарунэ ар шыхьат папкӀэу пхъонтэ лъапӀэм ыпашъхьэ ригъэуцогъагъ.

35Израиль цӀыфхэр зыщыпсэунхэ алъэкӀыщт чӀыгум, КъэнаӀан хэгъэгум игъунапкъэмэ къанэсыфэхэ, моныр илъэс тӀокӀитӀурэ ашхыгъ[+]. 36Ӏомэрыр ефа[*] зыфаӀорэ пщэлъэ шапхъэм фэдипшӀыкӀэ нахь цӀыкӀу.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Тхьэм псыр къушъхьэ мыжъобгым къызэрэхигъэкӀыгъэр

1ЗэкӀэ израиль цӀыфхэр Зиусхьаным къызэрариӀуагъэм тетэу, Син шъоф нэкӀым икӀыхи, къэуцухэмэ, етӀанэ лъыкӀуатэхэзэ, Рефидим чӀыпӀэм къэсхи, уцупӀэ щашӀыгъ, ау цӀыфхэр зэшъонхэ псы щыӀагъэп. 2Арыти Мосэ агъэмысэзэ, раӀощтыгъэ: «Тешъонэу псы къытэт». Мосэ ахэм ариӀожьыгъ: «Сыда шъукъызкӀысэдаорэр? Сыда Зиусхьаныр зыкӀэшъуушэтырэр?» 3ЦӀыфхэр ащ дэжьым псы щыфалӀэщтыгъэхэти, «Сыда Мысырым тыкъызфипщыжьыгъэр, тисабыйхэри, тибылымхэри псыфалӀэм тебгъэгъэлӀэнэу ара?» – аӀозэ, Мосэ егыищтыгъэх. 4Арыти Мосэ лъэшэу куозэ, Зиусхьаным зыфигъэзагъ: «Сыда сэ мы цӀыфхэм ясшӀэщтыр? ТӀэкӀу горэ тешӀэжьмэ, мыжъорыокӀэ саукӀыщт». 5Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «ЦӀыфхэм апэ ишъи, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщхэр зигъэгъусэхи, Нил псыхъом узэрэхэогъэ бэщыр зыдашти, кӀо. 6Сэ Хъорэб къушъхьэм дэжь, мыжъобгым уапашъхьэ сыкъыщиуцощт. О мыжъобгым уеощт, ащ псыр къыхэчъынышъ, цӀыфхэр ешъощтых». Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм янэрылъэгъоу джаущтэу Мосэ ышӀыгъ. 7Израиль цӀыфхэм «Зиусхьаныр тэ тигъуса хьаумэ тимыгъуса?» аӀозэ, агъэмысэу, къызэредэуагъэхэми Зиусхьаныр зэраушэтыгъэми къахэкӀэу Мосэ а чӀыпӀэм МасэкӀи – ащ къикӀырэр «ушэтыпӀэ», МэрыбэкӀи – ащ къикӀырэр «гъэмысапӀэ» – еджагъ.


Ӏамэлыкъхэм зэрязэуагъэхэр

8ЕтӀанэ Ӏамэлыкъ цӀыфхэр къакӀохи, израиль цӀыфхэм Рефидим чӀыпӀэм дэжь къыщязэуагъэх[+]. 9Мосэ Ехъошуа риӀуагъ: «ЛӀыхэр къыхэхыхи, кӀуи, Ӏамэлыкъхэм язау. Сэ неущ Ӏуашъхьэм ышыгу сытеуцощт, Тхьэм ибэщи сӀыгъыщт». 10Мосэ зэриӀуагъэу Ехъошуа ышӀыгъ, Ӏамэлыкъхэм язэонэу кӀуагъэ. Мос, Хьарун, Хъур аӀоу Ӏошъхьэ шыгум дэкӀоягъэх. 11Мосэ ыӀэхэр диӀэтаехэ зыхъукӀэ, израиль лъэпкъыр текӀощтыгъэ, ахэр къызырихьыхыжьхэкӀэ, Ӏамэлыкъ лъэпкъыр текӀощтыгъэ. 12Ау Мосэ ыӀэхэр къызэонтэгъухэм, мыжъор къашти, ар ащ тырагъэтӀысхьагъ. Хьарунэрэ Хъуррэ, зыр зы бгъумкӀэ, адрэр адрэ бгъумкӀэ щытхэу, ащ ыӀэхэр даӀыгъыгъэх. Джарэущтэу тыгъэр къохьафэ ащ ыӀэхэр дэӀэтэегъагъэх. 13Арыти Ехъошуа чатэкӀэ Ӏамэлыкъи ицӀыфхэри зэхиупкӀэтагъэх.

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мы хъугъэр ащымыгъупшэжьыным пае, тхылъым датхи, Ӏамэлыкъхэр кӀодыкӀае зэрэсшӀыщтхэм Ехъошуа къыфедж»[+]. 15Мыщ дэжьым Мосэ къурмэншӀыпӀэ[†] щызэтырилъхьи, «Зиусхьаныр – ситекӀоныгъэ ибыракъ» цӀэу фиусыгъ. 16«Сыда пӀомэ, – ыӀуагъ ащ, – Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ сэшӀы: Зиусхьаныр Ӏамэлыкъ цӀыфхэм лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм язэощт».

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Мосэ ишӀупщ Итрэу къызэрэкӀуагъэр

1Тхьэм Израиль Мысырым къызырещыжьым, Моси Ежь илъэпкъэу Израили апае Ащ ышӀагъэр зэкӀэ Мосэ ишӀупщэу, мыдиан къурмэнышӀэу[†] Итрэу зэхихыгъэх[+]. 2Арыти Мосэ ишӀупщэу Итрэу зыдырищэжьагъэх: Мосэ ишъузэу, ащ ыпэкӀэ ятэ дэжь къызэригъэгъэзэжьыгъэгъэхэ Циппорэрэ 3яшъэуитӀурэ. ТӀум язым ыцӀагъэр Гъэршэм[*], сыда пӀомэ Мосэ ыӀощтыгъ: «Сэ хымэ хэгъэгум хэхэсэу сис»; 4адрэм ыцӀагъэр ЕлыӀэзэр[*], сыда пӀомэ Мосэ ыӀощтыгъ: «Сятэ и Тхьэ сэ ӀэпыӀэгъоу сиӀагъ, фирхьауным ичати сыкъыӀэкӀихыжьыгъ». 5ИшӀупщэу Итрэу Мосэ ишъузрэ ыкъуитӀурэ игъусэхэу шъоф нэкӀым, Тхьэм икъушъхьэ дэжь уцупӀэ щязгъэшӀыгъэ Мосэ дэжь къэкӀуагъ. 6«Сэ, уишӀупщэу Итрэу, уишъузрэ пкъуитӀурэ скӀыгъухэу уадэжь тыкъэкӀуагъ» ыӀуи, Итрэу Мосэ макъэ ригъэӀугъ. 7Мосэ ишӀупщ къыпэгъокӀыгъ, шъхьащи къыфишӀыгъ, къебэугъ, шӀуфэс зызэрахым ыуж, ахэр чэтэн гъэӀагъэм чӀэхьагъэх. 8Ащ дэжьым Зиусхьаным фирхьауными зэкӀэ мысыр цӀыфхэми Израиль пае аришӀагъэхэри, къинэу гъогум ащыпэкӀэкӀыгъэ пстэури, Зиусхьаным а къинхэм къызэрахищыжьыгъэхэри Мосэ ишӀупщ къыфиӀотагъэх. 9Зиусхьаным Израиль мысыр цӀыфхэм къызаӀэкӀехыжьым, шӀугъэу къафишӀэгъэ пстэумэ Итрэу агъэгушӀуагъ. 10Итрэу къыӀуагъ: «Зиусхьанэу мысыр цӀыфхэми фирхьаунми шъуакъыӀэкӀэзыхыжьыгъэм, мысыр цӀыфхэм ябжь шъуилъэпкъ тезыхыжьыгъэм щытхъур ий. 11Джы сэ къэсшӀагъ Зиусхьаныр тхьэ пстэуми зэранахь лъэшыр, сыда пӀомэ зызышӀошӀыжьырэ мысыр цӀыф пагэхэм ятетыгъо Ащ шъущиухъумагъ». 12Ащ ыуж Мосэ ишӀупщэу Итрэу къурмэнгъэсти[†] нэмыкӀ къурмэнхэри[†] Тхьэм фишӀыгъэхэти, Хьаруни Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэри зэкӀэ Мосэ ишӀупщ Тхьэм ыпашъхьэ щыдэшхэнхэу къэкӀуагъэх.


Итрэу Мосэ зэригъэгъозагъэр

13ЯтӀонэрэ мафэм Мосэ лъэпкъым иӀофхэр зэхифынхэу тӀысыгъэ. Пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пчыхьэ нэс цӀыфхэр Мосэ дэжь щызэхэтыгъэх. 14Мосэ цӀыфхэм аришӀэрэр зэкӀэ ащ ишӀупщ зелъэгъум, риӀуагъ: «Сыда мы цӀыфхэм япшӀэрэр? Сыда зыкӀыуизакъори, пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пщэпэ зэхэогъум нэс цӀыфхэр уадэжь зыкӀыщызэхэтхэри?» 15Мосэ ишӀупщ къыриӀожьыгъ: «Тхьэм еупчӀынхэу цӀыфхэр садэжь къэкӀох, 16зэнэкъокъу азыфагу къызыдахьэкӀэ, ахэр садэжь къэкӀохэшъ, модрэми мыдрэми иӀоф зэхэсэфы, Тхьэм ишапхъэхэмрэ ихабзэхэмрэ ясэгъашӀэх». 17Ау ишӀупщ Мосэ къыриӀуагъ: «УиӀофшӀакӀэ тэрэзэп, 18сыда пӀомэ ори цӀыфэу уигъусэхэми къиным шъухэтыщт. Мы Ӏофыр оркӀэ хьылъащ, уизакъоу ар бгъэцэкӀэн плъэкӀыщтэп[+]. 19Арышъ, къыосӀощтым къедэӀу, сэ узгъэгъозэщт, Тхьэри уигъусэщт: цӀыфхэм урялӀыкӀоу, ахэм яӀофхэр епхьылӀэхэу Тхьэм ыпашъхьэ уитыщт. 20Тхьэм ишапхъэхэмрэ ихабзэхэмрэ ахэм ягъашӀэх, зытетынхэ фэе гъогухэр, ашӀэн фэе Ӏофхэр агурыгъаӀох. 21О цӀыфхэм къахэх чанхэу, Тхьэм щынагъо фызиӀэхэу, шъыпкъагъэ зыхэлъхэу, мылъкукӀэ дэмыгъэхышъущтхэр. Ахэр нэбгырэ минымэ, нэбгыришъэмэ, нэбгырэ шъэныкъомэ, нэбгырипшӀымэ яӀэшъхьэтетынхэу гъэуцух[+]. 22Сыдигъуи ахэм цӀыфхэр зыфызэнэкъокъухэрэр зэхарэфых, зэнэкъокъушхо горэ къахахьэмэ, о зыкъыпфарэгъаз, нахь къызэрыкӀохэр ежьхэм зэхарэфых. Джаущтэу орыкӀи нахь псынкӀэщт, ежьхэми уикъин къыбдаӀэтыщт. 23Джаущтэу ар о пшӀымэ, Тхьэми къыуиӀомэ, ащыгъум о укъызэтенэщт, мы цӀыфхэри разэу ядэжь кӀожьыщтых». 24ИшӀупщ къыӀуагъэм Мосэ едэӀуи, ащ зыфиӀуагъэр зэкӀэ ыгъэцэкӀагъ. 25Мосэ израиль лъэпкъым цӀыф чанхэр къыхихыхи, лъэпкъым иӀэшъхьэтетынхэу нэбгырэ минӀмэ, нэбгыришъэмэ, нэбгырэ шъэныкъомэ, нэбгырипшӀымэ яӀэшъхьэтетынхэу ыгъэуцугъэх[+]. 26Сыдигъуи ахэм цӀыфхэм язэнэкъокъухэр зэхафыщтыгъэх, зэнэкъокъушхохэм язэхэфын Мосэ фагъазэщтыгъэ, Ӏоф нахь къызэрыкӀохэр ежьхэм зэхафыщтыгъэх[+].

27Ащ ыуж Мосэ ишӀупщ ытӀупщыжьи, ар ихэгъэгу кӀожьыгъ.

#### ЯпшӀукӀубгъонэрэ шъхьэр


Тхьэм израиль цӀыфхэм Синай къушъхьэм дэжь зыкъызэрэщафигъэнэфагъэр

1Израиль цӀыфхэр Мысыр хэгъэгум къызикӀыжьыгъэхэм иящэнэрэ мазэ, ошъогу мэзакӀэр къызщихьагъэм иапэрэ мафэ тефэу, ахэр Синай шъоф нэкӀым къынэсыгъэх. 2Израиль цӀыфхэр Рефидим икӀыхи, Синай шъоф нэкӀым къызэсхэм, къушъхьэм пӀэчӀынатӀэу уцупӀэ щашӀыгъ. 3Мосэ Тхьэм дэжь къушъхьэм зыдэкӀуаем, Зиусхьаныр къушъхьэм къеджыхи, ащ къыриӀуагъ: «Якъубэ къытекӀыгъэ израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: 4„Мысыр цӀыфхэм ясшӀагъэри, бгъэм ытамэхэм шъуатесым фэдэу Сэ шъукъызэресхьакӀыгъэри, Садэжь шъукъызэрэнэзгъэсыгъэри шъо шъулъэгъугъэ[+]. 5Арышъ, Сэ сӀорэм шъуишъыпкъэу шъукъедэӀоу, Ӏуагъэу къыжъудэсшӀыгъэр жъугъэцакӀэмэ, шъо цӀыф лъэпкъ пстэуми къахэсхыгъэ Сиунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытыщт, сыда пӀомэ зэрэдунаеу зиер Сэры[+]. 6Тетыгъо зиӀэ хэӀэтыкӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ къурмэнышӀхэу,[†] Сапашъхьэ ит Сиунэе лъэпкъ лъапӀэу шъущытыщт“. Мы гущыӀэхэр ары израиль цӀыфхэм япӀожьыщтыр»[+]. 7Арыти Мосэ къушъхьэм къехыжьи, лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къызэӀуигъакӀэхи, Зиусхьаным унашъо къыфишӀыгъэ гущыӀэхэр зэкӀэ ариӀожьыгъэх. 8ЦӀыфхэм зэкӀэми зэдырагъаштэу къаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт». Арыти Мосэ цӀыфхэм къаӀуагъэр Зиусхьаным лъигъэӀэсыжьыгъ[+]. 9Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мары, ошъопщэ Ӏужъум сыхэтэу уадэжь сыкъэкӀощт, Сэ сыкъызэрэбдэгущыӀэрэр лъэпкъым зэхихынэу, о пӀорэр сыдигъуи ашӀошъ хъунэу». Моси цӀыфхэм ягущыӀэхэр Зиусхьаным риӀожьыгъэх.

10Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ЦӀыфхэм адэжь кӀуи, непэрэ неущырэ зягъэукъэбз, ящыгъынхэр ягъэгыкӀых, 11ящэнэрэ мафэм фэрэхьазырых: сыда пӀомэ а мафэм цӀыфхэм янэрылъэгъоу Зиусхьаныр къехынышъ, Синай къушъхьэм къытеуцощт. 12ЦӀыфхэр къыблэмыкӀынхэу къушъхьэ лъапсэр къэгъэтхъыхьи, афэгъэпыт: „Шъуфэсакъ, къушъхьэм шъудэмыкӀуай, ащ ылъапи шъунэмыс; хэтыми къушъхьэм нэсырэм хьадэгъур къыфэкӀощт“. 13Къушъхьэм нэсыгъэ цӀыфым цӀыфыӀэ нэрэмыс, ащ нэсыгъэр орэхьайуан, орэцӀыф фаеми, мыжъокӀэ е щэбзащэкӀэ аукӀын фае, псэоу къэбгъанэ хъущтэп. ЗыригъэукӀыхьэу бжъэмыем ымакъэ къызщыӀурэм, ахэр къушъхьэм дэкӀоенхэ фитых»[+].

14Мосэ къушъхьэм къехыжьи, цӀыфхэм заригъэукъэбзыгъ, ящыгъынхэри ахэм агыкӀыгъэх. 15ЕтӀанэ Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ящэнэрэ мафэм зыфэжъугъэхьазыр, шъуишъузхэм шъуагомыхь».

16Ящэнэрэ мафэм, пчэдыжьыр къызэсым, шыблэр гъуагъоу, пчыкӀэр джэгоу ошъопщэ Ӏужъур къушъхьэм къышъхьарыуцуи, бжъэмыем ымакъэ лъэш дэдэу къызэӀум, уцупӀэм щыӀэ цӀыфхэр зэкӀэ къызэлъыкӀэзэзыгъэх. 17Мыщ дэжьым Мосэ цӀыфхэр Тхьэм ӀукӀэнхэу уцупӀэм къырищхи, ахэр къушъхьэ лъапэм дэжь къыщыуцугъэх. 18Зиусхьаныр машӀом хэтэу Синай къушъхьэм къызэрэщехыгъэм къыхэкӀэу ар Ӏугъом зэлъиштэгъагъ. Хьакум Ӏугъор къызэрэрихырэм фэдэу, Ӏугъор ащ къыпыкӀыщтыгъ, къушъхьэр зэрэпсэоу лъэш дэдэу тӀыгурыгущтыгъ. 19Бжъэмыем ымакъэ зэпымыоу нахь лъэш хъущтыгъ. Мосэ къэгущыӀэ къэс Зиусхьаныр шыблэ гъогъо макъэм хэтэу ащ къыдэгущыӀэжьыщтыгъ. 20Зиусхьаныр Синай къушъхьэм, къушъхьэ шыгу дэдэм, къызыщехым, къушъхьэм дэкӀоенэу Мосэ къеджагъ. Арыти Мосэ ащ дэкӀоягъ. 21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Зиусхьаныр тлъэгъущт аӀоу къезэрэмыфыжьэнхэм, ащыщыбэхэр мыкӀодынхэм пае ехыжьи, цӀыфхэм афэгъэпыт[+]. 22Зиусхьаным ымыукӀынхэм пае Ащ ыпашъхьэ ит къурмэнышӀхэми зарэукъэбз». 23Мосэ Зиусхьаным риӀожьыгъ: «ЦӀыфхэр Синай къушъхьэм къыдэкӀоенхэ алъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ къушъхьэр къэдгъэтхъыхьанышъ, Тхьэм фыхэхыгъэ къушъхьэ лъапӀэу ар тлъытэнэу О къытфэбгъэпытэгъах». 24Зиусхьаным ащ къыриӀожьыгъ: «КӀо, ехыжьи, Хьарунэ уигъусэу етӀанэ къыдэкӀоежь. Ау Зиусхьаным къурмэнышӀхэмрэ цӀыфхэмрэ ымыгъэкӀодынхэм пае Ащ дэжь къыдэкӀоенхэу ахэр къезэрэрэмыфыжьэх». 25Арыти Мосэ къехыжьи, къэбарыр цӀыфхэм къафиӀотэжьыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


УнэшъуипшӀыр

1[•]Тхьэм мы гущыӀэхэр къыупсэлъыгъэх:

2«Сэ сы Зиусхьан, уи Тхьэу, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм укъизыщыжьыгъэр арышъ, 3Сэщ нэмыкӀ тхьэ гори уерэмыӀ[+].

4Сыд фэдэрэу ышъхьагъыкӀэ ошъогум щыӀэри, ычӀэгъыкӀэ чӀыгум щыӀэри, чӀы шъхьашъом нахь лъхъанчэу псым щыӀэри тхьэ сурэт зыфэмышӀыжьых[+]. 5Ахэм шъхьащэ афэмышӀ, уафэмылажь, сыда пӀомэ Сэры Зиусхьанэу уи Тхьэр, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр. Лажьэ зиӀэхэу, сызылъэгъу мыхъурэ тыхэм къахэкӀыгъэхэр лӀэужищ-плӀым нэсэу сэгъэпщынэжьых[+]. 6Ау Сэ шӀу сызылъэгъухэрэм, сиунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм лӀэуж миным нэсэу гукӀэгъу афэсэшӀы[+].

7Зиусхьанэу уи Тхьэ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэмыӀу, Ащ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэзыӀорэр Зиусхьаным ымыгъэпщынэу къыгъэнэщтэп.

8Шэмбэт мафэр зыщымыгъэгъупш, бгъэлъэпӀэным пае ар угу игъэлъ[+]. 9Ӏоф зэфэшъхьафэу уиӀэхэр зэшӀопхыхэзэ, мэфихым Ӏоф пшӀэ хъущт. 10Яблэнэрэ мафэр Зиусхьанэу уи Тхьэ фэгъэхьыгъэ шэмбэтышъ, хэушъхьафыкӀ. А мафэм ори, пкъуи, ппхъуи, уиунэӀутхэ хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, уибылыми, уипсэупӀэхэм адэс хэхэсми Ӏоф гори арэмышӀ. 11Сыда пӀомэ мэфихым къыкӀоцӀ Зиусхьаным уашъори, чӀыгури, хыри, ахэм ащыӀэ пстэури къыгъэшӀыгъэх, етӀанэ яблэнэрэ мафэм зигъэпсэфыгъ. Джащ пае Зиусхьаным шэмбэт мафэм ынэшӀу щифи, ар мэфэ лъапӀэу ыгъэуцугъ.

12Уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ Зиусхьанэу уи Тхьэ къыуитырэ хэгъэгум бэгъашӀэу ущыпсэуным пае[+].

13ЦӀыфыр умыукӀы[+].

14Зинэ умышӀэ[+].

15Умытыгъу[+].

16НэмыкӀ цӀыфым шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+].

17НэмыкӀ цӀыфым иунэ уемынэцӀ; нэмыкӀ цӀыфым ишъузи, иунэӀутхэ хъулъфыгъи бзылъфыгъи, ицуи, ищыди, нэмыкӀ цӀыфым ием щыщ горэми уямынэцӀ»[+].

18Мыщ дэжьым зэкӀэ цӀыфхэм шыблэмрэ бжъэмыемрэ къапыӀукӀырэ макъэхэр къызэхаххи, пчыкӀэу хъопскӀырэмрэ Ӏугъор зышъхьащихырэ къушъхьэмрэ къызалъэгъухэм, къащтэхи, къэкӀэзэзыгъэх, ахэр къызэкӀакӀохи, чыжьэкӀэ уцугъэх. 19Ахэм Мосэ раӀуагъ: «О къыддэгущыӀ, тэ тыкъэдэӀощт, ау тымылӀэным пае Тхьэр къыддэрэмыгущыӀ»[+]. 20Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъумыщын, Тхьэр къызкӀэкӀуагъэр шъуиушэтыным, псэкӀод шъумышӀэнэу, Ащ ищынагъо шъулъэгъуным пае». 21Джаущтэу цӀыфхэр чыжьэкӀэ щытыгъэх, ежь Мосэ Тхьэр зыдэщыӀэ шӀункӀым екӀолӀагъ.


Тхьэм Мосэ къурмэншӀыпӀэм игъэпсынкӀэ зэригъэгъозагъэр

22Зиусхьаным Мосэ израиль цӀыфхэм ариӀонэу къыриӀуагъ: «Сэ ошъогум сыкъигущыӀыкӀи, сыкъызэрэжъудэгущыӀагъэр шъо жъугъэунэфыгъэ. 23Сэ къысфэжъугъадэхэу тхьэнэпцӀыхэр[†] тыжьыным е дышъэм ахэшъумышӀыкӀых. 24Сэщ пае къурмэншӀыпӀэ[†] ятӀэм хягъэшӀыкӀ, ащ шъуикъурмэнгъэстхэри, шъуимамыр къурмэнхэри[†] щышъушӀых – шъуимэлхэри, шъуибылым пӀашъэхэри. Сэ шъхьащэ къыщысфэшъушӀынэу згъэнэфэгъэ чӀыпӀэ пэпчъ сыкъышъущыфэкӀощт, СынэшӀуи къышъущысфэщт. 25Ау Сэщ пае мыжъомэ къурмэншӀыпӀэ ахябгъэшӀыкӀын зыхъукӀэ, мыжъо уӀучӀыгъэмэ ар ахямыгъэшӀыкӀ, сыда пӀомэ обзэгъур зэранэсэу ахэр къурмэн щыпшӀынхэкӀэ емыкӀу мэхъух[+]. 26УиукӀытапӀэ къэмылъэгъоным пае СикъурмэншӀыпӀэ теуцуапӀэхэмкӀэ удэмыкӀуай».

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр

1Зиусхьанэу Тхьэр Мосэ къыдэгущыӀэзэ, къыриӀуагъ: «Мары пщылӀмэ яхьылӀэгъэ хэбзэ гъэнэфагъэхэу ахэм япӀощтхэр: 2джуртыр пщылӀэу зыпщэфыкӀэ, илъэсихэ Ӏоф ышӀэн фае; яблэнэрэ илъэсым ышъхьэ ымыщэфыжьэу ар шъхьафит шӀыжьыгъэн фае[+]. 3Шъхьэзакъоу къэкӀогъагъэмэ, шъхьэзакъоуи дэрэкӀыжь. Ау къыщагъэу щытыгъэмэ, ащ кӀыгъоу ишъхьагъуси дэрэкӀыжь. 4Ау изиусхьан къыригъэщагъэу, къохэр е пхъухэр къыфэхъугъэхэу щытмэ, ишъузи исабыйхэри зиусхьаным къыфэрэнэхи, ежь изакъоу дэрэкӀыжь. 5Ау пщылӀым теубытагъэ хэлъэу: „Сизиусхьан шӀу сэлъэгъу, сишъузи сисабыйхэри ары, сышъхьафитынэу сыфаеп“ зиӀокӀэ, 6изиусхьан ар Тхьэм ыпашъхьэ[*] рерэщи, пчъэм е пчъэблыпкъым горегъэуцу, дыдымкӀэ ытхьакӀумэ ерэугъони, ар егъэшӀэрэ пщылӀэу къыфэнэщт[+]. 7Зыгорэм ыпхъу пщылӀэу зарищэкӀэ, пщылӀ хъулъфыгъэхэр къызэратӀупщыжьхэрэм фэдэу ар ибгъэкӀыжь хъущтэп. 8Изиусхьан ар ыгу римыхьэу, шъузгуадзэу ымыштагъэмэ, ащыгъум ащэфыжьын алъэкӀынэу ерэшӀ, ау нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ар рищэн фитэп, ежь пхъатэ зыпихьыгъэпышъ. 9Ежь ыкъо ар зыригъащэкӀэ, ыпхъумэ афэдэу дэрэзекӀу. 10Зиусхьаным а бзылъфыгъэр шъузгуадзэу зэриӀэзэ, нэмыкӀ шъузгуадзэ къызищэкӀэ, апэрэ шъузгуадзэр гъомлапхъи, щыгъыни, лӀы ӀофкӀэ разэ зэрэхъуными ащигъакӀэ хъущтэп[+]. 11Ау а хэбзэ гъэунэфыгъищым адиштэу ащ зыдэмыпсэукӀэ, ыпкӀэ хэмылъэу бзылъфыгъэр бгъодэкӀыжьын фит».


Хьадэгъур къызкӀэлъыкӀорэ бзэджэшӀагъэхэр

12Зиусхьаным игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Зыгорэ цӀыфым еоу ар зылӀэкӀэ, еуагъэр укӀыжьыгъэн фае[+]. 13Ау зыгорэм ымышӀахэу, Тхьэм ишӀэ хэлъэу ӀэкӀэукӀагъэмэ, укӀакӀор зэкӀужьын ылъэкӀыщт чӀыпӀэр Сэ къышъуфэзгъэнэфэщт[+]. 14Зыгорэм гухэлъ иӀэу мэхъэджагъэкӀэ цӀыфым ыпсэ зыхихыкӀэ, ар Сэ сикъурмэншӀыпӀэ къекӀолӀагъэми, ащ кӀэрыщи, укӀыжь[+]. 15Ятэ е янэ яорэр укӀыгъэн фае. 16ЦӀыфыр зытыгъоу зыщэрэр е ар ыубытыгъэу зэрагъотылӀэрэр укӀыгъэн фае[+]. 17Ятэ е янэ ябгырэр укӀыгъэн фае»[+].


Фыкъоныгъэхэр къызхэкӀырэ утынхэр

18Зиусхьаным джыри къыӀуагъ: «ЛӀитӀу горэ зэщыхьэхэу, зыр адрэм мыжъокӀэ е ӀэбжымкӀэ еоу, зэуагъэм хьадэгъу химыхэу, пӀэхэлъ хъоу, 19ыужкӀэ къэтэджыжьэу, бэщ ыӀыгъэу унэм къикӀы зыхъужьыкӀэ, къеуагъэм укӀыгъэ ӀофкӀэ лажьэ иӀэп; ау сымаджэу зэрэщылъыгъэмрэ зэрэзэӀэзэжьыгъэмрэ атефэрэ уасэр къеуагъэм къыритыжьынхэ фае. 20Зиусхьаныр ипщылӀ хъулъфыгъэ е ипщылӀ бзылъфыгъэ бэщкӀэ еоу, ащ къыхэкӀэуи зэуагъэр зылӀэкӀэ, зиусхьаныр агъэпщынэн фае. 21Ау зэуагъэм зы мафэ е мэфитӀу къыгъэшӀэжьмэ, ащыгъум зиусхьаныр бгъэпщынэ хъущтэп, сыда пӀомэ ар ащ иунэе мылъку. 22Хъулъфыгъэ горэхэр зэзаохэзэ, бзылъфыгъэ лъэрмыхьым утын рахэу, ащ сабыир шӀокӀодыжьэу[*], ау нэмыкӀ зэрар зырамыхыкӀэ, сабыир зэрэӀэпызыжьыгъэм къыхэкӀэу а бзылъфыгъэм илӀ лажьэ зиӀэм тазырэу тырилъхьэрэр хьыкумым иунашъокӀэ ыпщыныжьын фае. 23Ау а бзылъфыгъэм фыкъоныгъэ зэрар зырахыкӀэ, ащыгъум псэм пае псэ птын фае. 24Нэм пае нэ, цэм пае цэ, Ӏэм пае Ӏэ, лъакъом пае лъакъо, 25гъэстыгъэм пае гъэстыгъэ, уӀагъэм пае уӀагъэ, тыркъом пае тыркъо[+]. 26Зиусхьаныр ипщылӀ хъулъфыгъэ е ипщылӀ бзылъфыгъэ ынэ еоу ар зигъэфыкъокӀэ, нэм пае пщылӀыр шъхьафит ышӀыжьын фае. 27ПщылӀ хъулъфыгъэм е пщылӀ бзылъфыгъэм ыцэ зыӀуиутыкӀэ, цэм пае пщылӀыр шъхьафит ышӀыжьын фае. 28Цум хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр зилӀыкӀэ, цур мыжъокӀэ арэукӀ, ыли арэмышх; ау цур зыем лажьэ иӀэп[+]. 29Ау цур ыпэкӀи пыджалэщтыгъэу, ащ икъэбар зыем раӀуагъэу фэмысакъыгъэмэ, хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ горэ ащ зилӀыкӀэ, мыжъокӀэ еохэзэ, цур аукӀын фае, ар зыери аукӀын фае. 30Цур зыем щэфыжьыпкӀэ зытыралъхьэкӀэ, тыралъхьэрэм фэдиз ежь ыпсэ пае ытыжьын фае. 31Зыгорэм ыкъо е ыпхъу цум зилӀыкӀэ, а хэбзэ дэдэмкӀэ Ӏофыр зэхэфыгъэн фае. 32Цум пщылӀ хъулъфыгъэ е пщылӀ бзылъфыгъэ зилӀыкӀэ, ахэм язиусхьан шэкъэл[*] щэкӀ хъоу тыжьын ахъщэ ратыжьынышъ, цури мыжъокӀэ аукӀын фае.

33Зыгорэм имашэ ышъхьэ техыгъэу къыгъанэу е машэр ытӀэу, ышъхьэ техыгъэу къыгъанэу, ащ цур е щыдыр зифэкӀэ, 34машэр зыем былым уасэр былымыр зыем ритыжьын фае, былым лӀагъэр ежь къыфэрэн. 35Зыгорэм ицу гъунэгъум ицу епыджэу зилӀыкӀэ, цу псэур арэщи, ащ къыкӀэкӀырэр зэфэдитӀоу зэфарэгощ, алӀыгъэри джаущтэу зэфэдитӀоу зэфарэгощ. 36Ау цур пыджалэу зэрэщытым ар зыер щыгъуазэу фэмысакъыгъэмэ, ащыгъум цум пае цу аритыжьын фае, алӀыгъэр ежь къыфэрэн».

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Мылъку унаем ехьылӀэгъэ хабзэхэр

1Зиусхьаным Мосэ джыри къыриӀуагъ: «Зыгорэм цур е мэлыр ытыгъоу, зышӀуибзыкӀэ е зищэкӀэ, зы цум пае цуитф, зы мэлым пае мэлиплӀ аритыжьын фае[*][+]. 2Зыгорэм тыгъуакӀор унэм ихьэ пэтзэ ӀэкӀэукӀэмэ, ащ лъэу ыгъэчъагъэр къытефэщтэп. 3Ау тыгъэр къыкъокӀыгъахэу ар хъумэ, ащыгъум лъэу ыгъэчъагъэр къытефэ. Хэтрэ тыгъуакӀуи пщынэжьын фае, ау ытыжьын имыӀэмэ, ытыгъугъэм пае ар пщылӀэу арэщ. 4Ытыгъугъэр цуми, щыдыми, мэлыми псэоу зырагъотылӀэжькӀэ, фэдитӀукӀэ нахьыбэу ыпщыныжьын фае[+].

5Зыгорэм ибылым ыгъэхъунэу ытӀупщэу, хымэ губгъом е сэнэшъхьэ хатэм лэжьыгъэр зыщыригъэшхыкӀэ, игубгъо анахьышӀоу итымкӀэ, исэнэшъхьэ хатэ анахьышӀоу дэтымкӀэ зэрарыр ыпщыныжьын фае.

6Зыгорэм ихатэ машӀо щишӀи, ащ пырэжъыялъэм зыридзэу, хьандзохэр е зигъо хъугъэ лэжьыгъэр, е губгъор зытыристыкӀыхэкӀэ, машӀор зышӀыгъэм ыпкӀэ шӀокӀ имыӀэу ытыжьын фае.

7Зыгорэм ахъщэ е пкъыгъо горэхэр игъунэгъу ригъэгъэтӀылъыгъэхэу, ахэр ащ иунэ ратыгъукӀыгъэхэу тыгъуакӀор къызаубытыкӀэ, ащ ытыгъугъэм фэдитӀу уасэ ытыжьын фае. 8Ау тыгъуакӀор къызамыубытыкӀэ, зиунэ рахыгъэр Тхьэм ыпашъхьэ[*] рарэщи, игъунэгъу имылъку зэремынэцӀыгъэр къерэӀу. 9НэбгыритӀу горэ зыфызэнэкъокъухэрэ сыд фэдэрэ Ӏофи, зэхьылӀагъэр орэцу, орэщыды, орэмэлы, орэщыгъын фаеми, сыд фэдэрэ пкъыгъоу кӀодыгъэр арыми, зым ар ежь иеу зиӀокӀэ, ахэм яӀоф Тхьэм ыпашъхьэ щызэхарэф. Мысэу къычӀэкӀырэм фэдитӀу уасэ къенэкъокъурэм ритыжьын фае.

10Зыгорэм щыдыр е цур, мэлыр е нэмыкӀ былым горэ фаӀыгъынэу аритэу, зыми ымылъэгъоу ахэм ащыщ горэ зылӀэкӀэ, е зыфыкъокӀэ, е зышӀудащыкӀэ, 11былымыр зыӀыгъыгъэм игъунэгъу ибылым зэремынэцӀыгъэмкӀэ Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ щерэшӀ. Былымыр зыер ащ къезэгъын фае, адрэми зи къыпщыныжьырэп[+]. 12Ау зыӀыгъыгъэм ратыгъэр зышӀуатыгъукӀэ, былымыр зыем былым уасэр ритыжьын фае. 13Ау хьэкӀэ-къуакӀэ горэм былымыр зызэхицунтхъэкӀэ, ар къыгъэшъыпкъэжьынэу зэхацунтхъагъэр къерэгъэлъагъуи, джащыгъум ащ ыуасэ аритыжьыщтэп.

14Зыгорэм былым хьафэу къаӀихэу, ар зыфыкъокӀэ е зылӀэкӀэ, былымыр зыер ащ дэжьым щымытыгъэмэ, былымыр къаӀызыхыгъэм ащ ыуасэ шӀокӀ имыӀэу ыпщыныжьын фае. 15Ау былымыр зыер щытыгъэмэ, зи ыпщыныжьын фаеп. Ӏоф ришӀэнэу, ахъщэ лъити, былымыр къаӀихыгъагъэмэ, а уасэу лъитыгъэр пэӀорэхьажь».


ЦӀыф зэфыщытыкӀэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр

16Зиусхьаным къыӀорэм къыпидзэжьыгъ: «Къыщэнэу ымыгъэнэфэгъэ пшъашъэр зыгъапцӀэу хэзыгъэукъорэм пшъэшъэ уасэр лъитынышъ, шъузэу къыщэжьын фае[+]. 17Ау пшъашъэм ятэ къыдигъэкӀонэу къыземызэгъыкӀэ, пшъашъэм ынапэ зэрэтырихыгъэм пае уасэу аты хабзэр ытын фае.

18Шхъухьэ Ӏофхэм апылъ бзылъфыгъэр псэоу къэмыгъан[+].

19Хэтми хьайуаным гуахьэрэр укӀыгъэн фае[+].

20Зиусхьаным нэмыкӀэу тхьэнэпцӀыхэм[†] къурмэн[†] афэзышӀырэр кӀодыкӀае шӀыгъэн фае.

21Хэхэсым мыхъун емышӀ, егъэзыгъэу ар щымыгъаӀ, сыда пӀомэ шъори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу шъущыӀагъ[+].

22Шъузабэми ибэми мыхъун яшъумышӀ[+]. 23Ау ахэм мыхъун япшӀэу, гуӀэм хэтхэу куохэзэ, Сэ къызысэлъэӀухэкӀэ, ахэм ягухэкӀ куо мэкъэшхо къызэхэсхыщт. 24Джащыгъум Сигубж къызэкӀэнэнышъ, чэтэ чӀэгъ шъусшӀыщт, шъуишъузхэр шъузабэхэу, шъуисабыйхэр ибэхэу къэнэщтых[+].

25Сэ СицӀыф лъэпкъ щыщэу тхьамыкӀэ горэм ахъщэ чӀыфэ зептыкӀэ, къыуитыжьыщт ахъщэм федэ къыхэбгъэкӀэу хахъо фэмышӀ[+]. 26Зыгорэм ищыгъын кӀыӀутелъ шэсэу къызыӀыпхыкӀэ, тыгъэр къомыхьажьзэ, ар ащ ептыжьын фае[+]. 27А зыр ары ащ техъонэу иӀэр, ар ыпкъышъол икӀыӀутелъ. Сыд щыгъэу ар чъыещта? Арышъ, гуӀэзэ, Сэ зыкъысфигъазэу мэкъэшхокӀэ къызысэлъэӀукӀэ, СыгукӀэгъушӀышъ, къызэхэсхыщт.

28Тхьэм Ӏэягъэхэр емыӀуалӀэх, уилъэпкъ пащэ уемыбг[+].

29Лэжьыгъэу къэпхьыжьыгъэм, дагъэу, санэу кӀэпфыгъэхэм ащыщ Ӏахьэу къыстефэрэр къурмэн къысфэпшӀынэу умыгъэгужъу.

Пкъомэ ащыщэу щыпэлъфыр къысфэгъэшъуаш[+]. 30Джа дэдэр уицукӀи уимэлкӀи пшӀэн фае. Мэфиблэ ахэр янэхэм ябыдзыщэ ерэшъохи, яенэрэ мафэм Садэжь къащэх.

31Сэщ пае хэсыушъхьафыкӀыгъэ СицӀыфхэу шъущытышъ, хьэкӀэ-къуакӀэмэ шъофым щызэхацунтхъагъэм ыл шъумышхы, хьэмэ ар яшъутыжь».

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Зэфагъэмрэ гукӀэгъумрэ яхабзэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыдэгущыӀэзэ, къыриӀуагъ: «ПцӀыр къэбаркӀэ къемыхьакӀ, бзэджашӀэм удеӀэу шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+]. 2ЦӀыф нахьыбэм ер ашӀэми, адемыгъашт, цӀыф нахьыбэм уакӀырыплъэу, шъыпкъэр хьыкумым щымыукъу. 3ЗэрэтхьамыкӀэм пае лажьэ зиӀэм хьыкумым фэгъэкӀотэныгъэ щыфэмышӀ.

4Уипый ицу е ищыд гъощагъэу уапэ къызифэкӀэ, ар зыем фэщэжь[+]. 5Уиджэгъогъу ищыд хьылъэу телъым зэхигъэфагъэу уапэ къызифэкӀэ, ащ уемыбгъукӀоу, дэӀэпыӀи, щыдым ытхыцӀэ телъхэр къыдытехых.

6УитхьамыкӀэ фэзафэу идэон Ӏофхэр хьыкумым щызэхэфых[+]. 7Хыемрэ зафэмрэ укӀ къатемыфэным пае ямылажьэр атемылъхь, сыда пӀомэ хэбзэнчъэу зекӀорэр Сэ сыухыищтэп[+]. 8Къуалъхьэ къаӀымых, сыда пӀомэ зынэ плъэхэрэр къуалъхьэм нэшъу ешӀых, зафэхэм яӀоф зэщегъакъо[+].

9Хэхэсыр емыгъэз, хэхэсым ыгу ихъыкӀырэр зыфэдэр ошӀэ, сыда пӀомэ ори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу уисыгъ»[+].


Мэфэ гъэнэфагъэхэм апылъ хабзэхэр

10Зиусхьаным джыри къыӀуагъ: «Илъэсихэ чылапхъэр уичӀыгу халъхь, лэжьыгъэри угъоижь. 11Яблэнэрэ илъэсым чӀыгум зегъэгъэпсэф, ежь-ежьырэу ащ къыщыкӀыгъэр уилъэпкъ щыщ тхьамыкӀэхэм гъомылэ афэхъунэу. Ахэм къялыжьырэр губгъо хьэкӀэ-къуакӀэмэ арэшх. Джащ фэдэу адэзекӀу уисэнэшъхьэ хати, уизэйтун хати. 12Мэфихэ уиӀофхэр зэшӀохыхи, уицуи уищыди загъэпсэфынэу, уипщылӀ бзылъфыгъэ ыкъуи, хэхэсми жьы къаӀухьанэу, яблэнэрэ мафэм зыгъэпсэф[+].

13ЗэкӀэ Сэ къышъосӀуагъэхэм шъунаӀэ атежъугъэт, нэмыкӀ тхьэмэ шъуямылъэӀу, ахэм ягугъу шъумышӀы[+].

14Сэщ пае илъэсым къыкӀоцӀ щэ жъугъэмэфэкӀы[+]. 15Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Мэфиблэ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы, Сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэу, Абиб мазэм[*] иуахътэу къэзгъэнэфагъэм тефэу, сыда пӀомэ а мазэм шъо Мысырым шъукъикӀыжьыгъ. ӀэнэкӀэуи сапашъхьэ къерэмыхьэх[+].

16Апэрэ лэжьыгъэу хэшъулъхьагъэхэр зышъуугъоижьхэкӀэ, хыныгъом имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Бжыхьэм, чӀыгум хэшъулъхьагъэр зэкӀэ зышъуугъоижьыкӀэ, лэжьыгъэугъоижьыным имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ[+].

17Хъулъфыгъэу шъуиӀэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ щэ Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ихьанхэ фае[+].

18Къурмэн[†] къысфэшъушӀырэм лъэу кӀэкӀыгъэм щыщ тэджэпс зыхалъхьэгъэ хьалыгъум тешъумыкӀ, мэфэкӀ къурмэнэу къысфэшъушӀырэм къытешъухыгъэ шэр пчэдыжьым нэс къэжъугъанэ хъущтэп.

19Апэрэ лэжьыгъэу хэшъулъхьагъэм инахьышӀур Зиусхьанэу шъуи Тхьэ и Унэ къэшъухь. Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо»[+].


Гъэгугъэныгъэхэмрэ ушъыинхэмрэ яхьылӀагъ

20Зиусхьаным икъэгущыӀэн лъигъэкӀотагъ: «Мары мэлэӀичыр уапэ итынэу къэсэгъакӀо гъогум укъыщиухъумэнэу, Сэ къыпфэзгъэхьазырыгъэ чӀыпӀэм уищэнэу[+]. 21Ащ ыпашъхьэ щызыфэсакъыжь, къыӀорэм едэӀу, упэмыуцужь, сыда пӀомэ шъузэремыдэӀурэр къышъуфигъэгъущтэп Сэ силъэкӀ ащ хэлъышъ. 22Ащ къыӀорэм уедэӀоу, къыуасӀорэр зэкӀэ бгъэцакӀэмэ, уипыймэ пыи сафэхъущт, къыппэшӀуекӀохэрэми сапэшӀуекӀощт[+]. 23СимэлэӀич уапэ итэу кӀощт, Ӏамэр, хьат, пэрыц, къэнаӀан, хъыу, еус цӀыф лъэпкъхэм адэжь уищэщт, ахэри згъэкӀодыщтых[+]. 24Ахэм ятхьэхэм шъхьащэ афэшъумышӀ, шъуафэмылажь, а лъэпкъхэм ашӀэхэрэр апэшъумышӀыжь, ау ятхьэнэпцӀхэр зэхэжъугъэтакъох, япкъэухэри зэхэшъукъутэх[+]. 25Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъхьащэ фэшъушӀи, шъуфэлажьи, шъуихьалыгъуи шъуипси Сэ СынэшӀу къащысфэщт, узхэми шъуащысыухъумэщт[+]. 26Игъо къэмысыгъэу сабый къызфэхъурэ е сабый зыхэмыкӀырэ бзылъфыгъэ шъуихэгъэгу исыщтэп, жъугъэшӀэщт мафэхэм япчъагъэ изгъэкъущт[+]. 27Сищынэгъошхо шъуапэ итэу згъэкӀощт. ШъузэрыкӀощт гъогум шъуапэ къыщифэщт цӀыф лъэпкъ пстэури гузэжъогъушхом хэсыдзэщтых, зэкӀэ шъуипыйхэм кӀязгъэӀэжьыщт[+]. 28АшӀэжьыщтыр амышӀэу Сэ ахэр гуӀэным хэсыдзэщтых, хъыу, къэнаӀан, хьат лъэпкъхэр хэгъэгум исфыщтых[+]. 29Ау зы илъэскӀэ Сэ ахэр исфыщтхэп, чӀыгур бгынагъэу зэрэмыхъуным, губгъо хьэкӀэ-къуакӀэхэр къышъобэкӀыхэу щымыбэгъонхэм пае[+]. 30Шъо нахь лъэпкъышхо шъохъуфэ, шъубагъоу, хэгъэгур шъуӀэ къешъогъэхьафэ Сэ а лъэпкъхэр мэкӀэ-макӀэзэ шъукӀэлъырысфыщтых. 31Шъуихэгъэгу игъунапкъэхэр хытӀуалэу Къамылым[*] къыщегъэжьагъэу Средиземнэ хым нэс, Шъоф нэкӀым къыщыублагъэу Евфрат псыхъом анэзгъэсыщтых, сыда пӀомэ а хэгъэгум щыпсэухэрэр зэкӀэ шъуӀэ къислъхьанхэшъ, шъуанэӀу ишъуфыщтых[+]. 32Ежьхэми ятхьэхэми Ӏуагъэ адэшъумышӀ. 33Ахэр шъуихэгъэгу исынхэу щытэп – шъукъыспэшӀуекӀоу псэкӀод шъуамыгъэшӀэным пае ятхьэмэ шъхьащэ афэшъумышӀ, сыда пӀомэ ахэм шъуафэлажьэ зыхъукӀэ, ар кӀодыпӀэ шъуфэхъущт»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашӀыгъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Оры, Хьарун, Нэдэб, Абихъыу, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщэу нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ уигъусэхэу Садэжь шъукъыдэкӀуайи, чыжьэкӀэ шъущытэу шъхьащэ къысфэшъушӀ[+]. 2Мосэ изакъоу къысэрэкӀуалӀ. Адрэ игъусэхэр благъэу къысэрэмыкӀуалӀэх, нэмыкӀ цӀыфхэр ащ игъусэхэу къыдэрэмыкӀуаех». 3Арти Мосэ къэкӀожьи, Зиусхьаным зэкӀэ къыриӀуагъэхэри иунашъохэри цӀыфхэм ариӀожьыгъэх. ЦӀыфхэми ащ ипэгъокӀэу зэдырагъаштэу зы макъэкӀэ къызэдаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэхэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт»[+].

4Мосэ Зиусхьаным игущыӀэхэр зэкӀэ ытхыгъэх. Пчэдыжьым жьэу ар къэтэджи, къушъхьэ лъапэм дэжь къурмэншӀыпӀэ[†] щишӀыгъ, израиль лӀакъохэм япчъагъэ телъытагъэу мыжъошхо пшӀыкӀутӀуи щигъэуцугъ. 5ЕтӀанэ израиль цӀыфхэм ащыщ кӀалэхэр ащ ыӀофтэхи, ахэм Зиусхьаным пае къурмэнгъэстхэр,[†] шкӀэхъужъхэр мамыр къурмэн[†] ашӀыгъэх. 6Мосэ лъым ызыныкъо шыкъумэ аригъэхъуагъ, адрэ ныкъор къурмэншӀыпӀэм тыриутхагъ. 7ЕтӀанэ зэзэгъыныгъэ[†] тхылъыр къышти, ымакъэ Ӏоу цӀыфхэм къафеджагъ. Ахэм къаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэхэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт, тыфэӀорышӀэщт». 8Мосэ лъыр зэрытыр къышти, цӀыфхэм атыриутхэзэ, къыӀуагъ: «Мы лъыр Зиусхьаным зэзэгъыныгъэу къыжъудишӀыгъэм шъузэрезэгъыгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэ лъыр ары»[+].

9ЕтӀанэ Мосэ, Хьарунэ, Нэдэб, Абихъыу, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщэу нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэр къушъхьэм дэкӀуаехи, 10Израиль и Тхьэ ылъэгу чӀэгъ мыжъо лъэпӀэ къабзэу сапфирым ехьыщырэу, огу зэӀухыгъэм фэдэу къабзэу теуцуапӀэ щалъэгъугъ[+]. 11Израиль цӀыф хэхыгъэмэ Тхьэр алъэгъугъ, ау щытми, къягоонэу Ащ ыӀэ къатырищэягъэп. Ахэр Тхьэм ыпашъхьэ щышхагъэх, щешъуагъэх.

12ЕтӀанэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Садэжь къушъхьэм джыри нахь лъагэу къыдэкӀуайи, щытыгу: мыжъобгъу тхыгъэхэр, цӀыфхэм ябгъэшӀэнэу Сэ къэстхыгъэ хабзэмрэ унашъохэмрэ къыостыщтых»[+]. 13Арти иӀумэт Ехъошыуа игъусэу Мосэ ежьи, Тхьэм икъушъхьэ дэкӀоягъ. 14Мосэ Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ариӀуагъ: «Къэтэгъэзэжьыфэ мыщ шъукъыщытаж. Мары Хьарунэрэ Хъуррэ шъуигъусэхэшъ, Ӏоф хафэрэр ахэм ярэупчӀыжь». 15ЕтӀанэ Мосэ къушъхьэм зыдэкӀуаем, къушъхьэр ошъуапщэм зэлъиубытыгъ. 16Зиусхьаным и Щытхъушхо Синай къушъхьэм къышъхьащыуцуагъ, ошъуапщэр мэфихэ ащ къеубгъохыгъагъ. Яблэнэрэ мафэм Зиусхьаныр ошъуапщэм къыхэджыкӀи, Мосэ къеджагъ. 17Израиль цӀыфхэм Зиусхьаным и Щытхъушхо укъызэмылыщт мэшӀолыгъэшхом фэдэу къушъхьэ шыгум къащыфэлъэгъуагъ[+]. 18Мосэ ошъуапщэм хахьи, къушъхьэм дэкӀоягъ. Чэщ-мэфэ тӀокӀитӀо къушъхьэм ар къытетыгъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Тхьэм ипсэупӀэ лъапӀэ пае тынхэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Тынхэр къысфашӀынхэу израиль цӀыфхэм яӀу. Хэтрэ цӀыфэу гупыкӀ зиӀэм Сэщ пае тынэу ышӀыхэрэр къыӀышъухых. 3Мыхэр арых ахэм тынэу къаӀышъухынхэ фаер: дышъэр, тыжьыныр, гъуаплъэр, 4цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн пӀуакӀэр, пчэныцыр, 5мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьхэр, шъо пӀуакӀэхэр, акацэ пхъэхэр, 6остыгъэм пае дагъэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэу щыфэн ашӀырэ дагъэм халъхьащтхэмрэ мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэфедэщтхэмрэ, 7оникс мыжъор, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэри къурмэнышӀым[†] ичэтэнӀабгъурэ[*] бгъэрышӀэмрэ[*] ахадэнхэу. 8Израиль цӀыфхэм Сэщ пае чӀыпӀэ лъапӀэ сфарэшӀ, ахэм Сэ сырягъусэщт[+]. 9ЗэкӀэ Сэ къызэрэозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу шъушӀы, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Сэ СипсэупӀэщтри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэщт пстэури джаущтэу шъушӀых.


Пхъонтэ лъапӀэр

10[•]Пхъонтэ лъапӀэр акацэ чъыгым хэшъушӀыкӀ. Ащ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуитӀурэ[†] ныкъорэ[*], ишъомбгъуагъи илъэгагъи зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] зырыз[+]. 11Дышъэ къабзэр ащ къегъэтӀылъэкӀ, ыкӀоцӀи ыкӀыӀуи ар ателъхь. Ащ ышъхьагъкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фэшӀ. 12Дышъэ хъурджэниплӀ пхъонтэ лъапӀэм пае гъэчъи, ар зытет лъакъохэм ягъэпытылӀэх: зы бгъумкӀэ хъурджэнитӀур, адрэ бгъумкӀи хъурджэнитӀур ащыӀэхэу. 13Акацэ чъыгым бэщ кӀыхьэхэр хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ. 14Бэщхэр пхъуантэм ыбгъухэмкӀэ ащыӀэ хъурджанэмэ арылъхьэх, ахэмкӀэ пхъуантэр зепхьан плъэкӀынэу. 15Бэщхэр пхъонтэ лъапӀэм ихъурджанэмэ арылъынхэ фае, ахэр хъурджанэмэ къарыпхыхэ хъущтэп. 16Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀоу къыостыщтхэр пхъонтэ лъапӀэм далъхьэх.

17Пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀуби[*] джащ фэдэу дышъэ къабзэм хэшӀыкӀ. Ащ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуитӀурэ ныкъорэ ишъомбгъогъэщтыр зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ. 18Дышъэм къэрыубитӀу[*] хэшӀыкӀ, хэуӀукӀыгъэхэу, шъхьэтеӀубэм къытещхэу, ащ дыхэтхэу ахэр шӀы. 19Зы къэрыубыр зы цыпэм дыхэтэу, адрэ къэрыубыр адрэ цыпэм дыхэтэу, шъхьатеӀубэм ыцыпитӀу къатещхэу къэрыубхэр шӀы. 20Къэрыубхэм атамэхэр шъхьатеӀубэм щизхэу убгъугъэхэу, анапэхэмкӀэ зэфэгъэзэгъэщтых, ахэм анапэхэр шъхьатеӀубэм къыфэгъэзэгъэщтых. 21Пхъонтэ лъапӀэм ыкӀыӀу шъхьатеӀубэр телъхь. Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур ежь пхъуантэм далъхьэх[+]. 22А чӀыпӀэм Сэ зыкъыщыпфэзгъэнафэзэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ дыхэтхэ къэрыубитӀум азыфагукӀэ сыщыӀэу израиль цӀыфхэм оркӀэ къафэсшӀы сшӀоигъо унашъохэр зэкӀэ къыуасӀохэзэ сшӀыщт.


Ӏанэ лъапӀэр

23[•]Акацэ чъыгым Ӏанэ хэшӀыкӀ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъу[*], илъэгагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъухэу. 24Ащ дышъэ къабзэ теӀулӀ, ышъхьагъ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр фэшӀых. 25Ӏэгушъом щиз зилъэгэгъэ бгъухэр Ӏэнашъхьэм тегъэпытыхьагъэхэу тегъэуцох, а бгъухэм къадаухьэу дышъэм хэгъэткӀукӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр фэшӀых. 26Ащ пае дышъэм хъурджэниплӀ хэгъэткӀукӀи, хъурджанэхэр къопиплӀымэ, лъэкъуиплӀымэ ащягъэпытылӀэх. 27Ӏанэр зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу хъурджанэхэр Ӏэнашъхьэм пэблагъэу лъакъохэм ягъэпытылӀэх. 28Бэщхэр акацэ чъыгым хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ, ахэмкӀэ Ӏанэр зэрахьащт. 29Ӏанэм пае лагъэхэр, тасхэр, Ӏэгубжъэхэр, шъон къурмэныр[†] арыбгъэхъонэу къошынхэр шӀых. Ахэр дышъэ къабзэм хэшӀыкӀых. 30Сэ сапашъхьэ ренэу илъынэу хьалыгъу гъомылэ тыныр Ӏанэм телъхьэзэ шӀы.


Дышъэ остыгъэр

31[•]Дышъэ къабзэм остыгъэ хэшӀыкӀ. А остыгъэр дышъэм хэуӀукӀыгъэу щытын фае. Ащ ыпкъи, ыбгъухэм къахэкӀырэ къутамэхэри, къэгъэгъэ теплъэ зиӀэ Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри, ахэм къарыкӀырэ къэгъэгъэ тхьапэхэри зэикӀхэу щытын фае. 32Остыгъэм ыбгъухэм къутэмих къахэкӀын фае: къутэмищыр ащ ызыбгъу, адрэ бгъуми – къутэмищ. 33Остыгъэм икъутамэ пэпчъ миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуищ, тхьапэхэр къарыкӀыхэу, пытынхэ фае. 34Остыгъэм ыпкъи миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуиплӀырэ ахэм къарыкӀырэ тхьапэхэмрэ пытынхэ фае. 35Апэрэ къутэмитӀур остыгъэм къызщыхэкӀыхэрэ чӀыпӀэм ычӀэгъ, Ӏэгубжъэ цӀыкӀу, миндаль къэгъагъэм ехьщырэу, адрэ къутэмитӀури ящэнэрэ къутэмитӀури къызщахэкӀыхэрэ чӀыпӀэмэ ачӀэгъхэм ащ фэдэхэр ачӀэтынхэ фае. 36Миндаль къэгъагъэм ехьщыр Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри къутамэхэри зэикӀэу остыгъэм дыхэтхэу, дышъэ къабзэм хэуӀукӀыгъэхэу щытын фае. 37Ащ пае гъэстылъэу блы шӀи, остыгъэм ыпашъхьэ къагъэнэфынэу ащ тегъэуцох. 38Остыгъэм кӀыгъущт Ӏадэхэри, шъэгъэ стафэхэм апае къопс зиӀэ жъокулъэри дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 39Остыгъэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури зэрэзэгъусэхэу зы кыкъар[†][*] хъурэ дышъэ къабзэм харэшӀыкӀых. 40Фэсакъ, мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу зэкӀэри шӀы».

#### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм итехъохэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ джыри къыриӀуагъ: «Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм ахэшъыкӀыгъэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм пае техъуипшӀ шӀы. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ахэм адыхэшъыхьэх. 2Техъо пэпчъ икӀыхьагъэщтыр Ӏэнтэгъу[†] тӀокӀрэ ирэ[*], ишъомбгъогъэщтыр ӀэнтэгъуиплӀ[*] Техъохэр зэкӀэ яшапхъэхэмкӀэ зэфэдизынхэ фае. 3Техъуитфыр зыр адрэм годагъэу, адрэ техъуитфыри зыр адрэм годагъэу щэрэтых. 4Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз адрэ техъо зэгодагъэмэ анэз зыщеуалӀэрэм цы шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэхэу шӀодзапӀэхэр тедэх. Адрэ техъо зэгодагъэмэ анэзэу апэрэм къыфэгъэзагъэми джаущтэу фэшӀ. 5Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фэшӀ, адрэ техъо зэгодагъэхэми анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фэшӀ. ШӀодзапӀэхэр зэпэчӀынэтӀэнхэ фае. 6Дышъэм къакъыщ шъэныкъо хэшӀыкӀ, а къакъыщхэмкӀэ техъо зэгодагъэхэр зэрэгъэубытхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] зы пкъы хъущт.

7ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къеупхъухыгъэнхэу техъохэр пчэныцым джыри хэшӀыкӀых. Ащ фэдэу техъо пшӀыкӀуз шӀы. 8Зы техъом икӀыхьэгъэщтыр Ӏэнтэгъу щэкӀ[*], ишъомбгъогъэщтыр ӀэнтэгъуиплӀ Техъо пшӀыкӀузми яшапхъэхэр зы. 9Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ техъуитфыр шъхьафэу зэгуадэх, адрэ нэмыкӀ техъуихри шъхьафэу зэгуадэх. Хэу зэгодагъэм ияхэнэрэ Ӏахьэ тӀоу зэтелъхьи, ар чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ къыфэгъаз. 10Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ апэрэ техъо зэгодагъэхэм ягъунэрэ Ӏахьэ ынэз шӀодзапӀэу шъэныкъо тед, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо тед тӀури зэбгъэубытылӀэнхэм пае. 11Гъуаплъэм къакъыщ шъэныкъо хэшӀыкӀи, къакъыщхэр шӀодзапӀэхэм арылъхьэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэрэщытэу ятӀонэрэ техъо зэикӀ фэхъунэу зэрэгъэубытых. 12Техъо зэгодагъэхэм якӀыхьагъэ щыщэу къыпыщырэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбкӀэ къерэхъухыгъ. 13Техъо зэгодагъэхэм яшъомбгъуагъэ къелыжьырэр, зы бгъумкӀэ зы Ӏэнтэгъу[*] хъоу, адрэ бгъумкӀи зы Ӏэнтэгъу хъоу, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэлъаубытэу къехъухыгъэу щэрэт. 14Мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ техъо ахэшӀыкӀ, ащ ышъхьагъ телъынэу шъо пӀуакӀэмэ джыри техъо ахэшӀыкӀ[+].


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпкъ зэрэзэхэтыщтыр

15[•]Пхъэмбгъу Ӏужъухэр[*] акацэ чъыгым хэшӀыкӀых. 16Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуипшӀ[*], ишъомбгъогъэщтыр Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*]. 17Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэхэм къапыщхэу шӀохэгъэуцуапӀэхэр фэшӀ зыр адрэм пэчӀынатӀэу. Джащ фэдэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэкӀэ ипхъэмбгъу Ӏужъухэм афэшӀ. 18ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу къыблэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ гъэхьазыр. 19Пхъэмбгъу Ӏужъу тӀокӀмэ аӀэпакӀэмэ къапыщхэрэр арыуцонхэу тыжьын игъэуцопӀэ тӀокӀитӀу шӀы: зы пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апае игъэуцопӀитӀу, адрэ пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апайи игъэуцопӀитӀу. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу темырымкӀэ гъэзэгъэщтым пайи пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ гъэхьазыр. 21ИгъэуцуапӀэхэуи тӀокӀитӀу гъэхьазыр – пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм язырызэу. 22ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу хы гъэхьазыр. 23ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбырэ къуапэхэм апае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀу гъэхьазыр. 24Ахэм алъапсэхэр зэпэшъхьафхэу[*], ашъхьагъхэр апэрэ хъурджанэр зыщыхэтым дэжь щызэнэсхэу щытын фае. Ащ фэдэ пхъэмбгъу Ӏужъухэр къопитӀумэ ахэтынхэ фае. 25Джа пхъэмбгъу Ӏужъухэм япчъагъэ зыфэдиз хъущтыр 8. Ахэм тыжьын игъэуцуапӀэу пшӀыкӀух ягъэгъусэн фае, пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ игъэуцопӀэ тӀурытӀу зэрафэхъунэу. 26Акацэ чъыгым бгыкъуидзэхэр хэшӀыкӀых, тфым чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъу хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр зэрапхынхэу, 27адритфым ятӀонэрэ бгъум хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр, ящэнэрэ бгыкъуидзитфым кӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым хэтхэр зэрапхынхэу. 28Гузэгум рыгъэчъэгъэ бгыкъуидзэ кӀыхьэм зы бгъум ыцыпитӀу зэрипхын фае. 29Пхъэмбгъу Ӏужъухэм дышъэ къягъэтӀылъэкӀи, ахэр зэзыпхыщт бгыкъуидзэхэр аралъхьанхэу дышъэ хъурджанэхэр ягъэпытылӀэх, бгыкъуидзэхэми дышъэ къягъэтӀылъэкӀ. 30Мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр шӀы.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм иӀухъорэ ипэӀухъорэ

31[•]Цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу пэӀухъо шӀы. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ащ дыхэшъыхьэгъэнхэ фае[+]. 32Дышъэр зытегъэлъэдагъэхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къакъыщхэр зиӀэ пкъэуиплӀэу акацэ чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэм ар апылъ. А пкъэухэр арыбгъэуцонхэу тыжьыным хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцопӀиплӀ щыӀэн фае. 33ПэӀухъор техъо зэгодагъэхэм ахэшӀыкӀыгъэ ычӀэгъырэ техъом икъакъыщхэм апышӀи, Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр ащ ыкӀыбкӀэ щыӀэу гъэуцу. А пэӀухъом чӀыпӀэ лъапӀэмрэ лъапӀэм нахь лъэпӀэжьымрэ зэпэшъхьаф ышӀыщтых[+]. 34Пхъонтэ лъапӀэу лъапӀэм нахь лъэпӀэжьым итым ишъхьатеӀубэ телъхьажь. 35ПэӀухъо пашъхьэм дэжь Ӏанэр гъэуцу. Ӏанэм ыпашъхьэ остыгъэр игъэуцу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм идэпкъэу къыблэмкӀэ гъэзагъэм остыгъэр кӀэрытын фае. Ӏанэр темырымкӀэ гъэзэгъэн фае. 36ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъо фэшӀ. Ӏухъор чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу щытын фае. 37Ӏухъор апылъэгъэнэу пкъэуитф акацэ чъыгым хэшӀыкӀ. Ахэм дышъэр къяӀулӀэкӀ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къакъыщхэр афэшӀых. А пкъэухэм апае игъэуцопӀитф гъуаплъэм хэгъэткӀукӀ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


КъурмэншӀыпӀэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Акацэ чъыгым плӀэмыеу къурмэншӀыпӀэ[†] хэшӀыкӀ, къопиплӀ иӀэнэу, икӀыхьагъи ишъомбгъуагъи Ӏэнтэгъуитф[†][*] хъоу, илъэгагъэ Ӏэнтэгъуищ[*] хъоу. 2КъурмэншӀыпӀэм бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр фэшӀых. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтхэу щытын фае. А зэкӀэри къызэдиубытэу гъуаплъэ къяӀулӀэкӀ[+]. 3Яжьэр рызэрахьанэу лэгъупхэр, хьакужъотхъухэр, лэджэнхэр, цацэхэр, къопс зиӀэ жъокулъэхэр шӀы. Ахэр зэкӀэ гъуаплъэм хэшӀыкӀ[+]. 4КъурмэншӀыпӀэм пае гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу хъагъэ шӀы, а хъагъэм ыкъопиплӀымэ гъоплъэ хъурджанэхэр ягъэпытылӀэх. 5Гъоплъэ хъагъэр къурмэншӀыпӀэм илъэгагъэ ыгузэгу къынэсэу ащ къыдекӀокӀырэ нэз ӀушӀыкӀыгъэм ычӀэгъ чӀэгъэуцу. 6КъурмэншӀыпӀэм пае акацэ чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэу, гъуаплъэр къягъэтӀылъэкӀыгъэу бэщхэр шӀы. 7КъурмэншӀыпӀэр гъэкощыгъэн фае зыхъукӀэ, бэщхэр ащ ыбгъуитӀу ягъэпытылӀэгъэ хъурджанэмэ арылъхьэх. 8КъурмэншӀыпӀэр ыкӀоцӀ нэкӀэу пхъэмбгъумэ ахэшӀыкӀ, мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэкъабзэу ар шӀы.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу

9[•]ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу гъэпсы. Щагубгъоу къыблэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. 10Ӏухъор пкъэу тӀокӀым апышӀэгъэн фае. Пкъэухэм гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцопӀэ тӀокӀ ящыкӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 11Джащ фэдэу щагубгъоу темыр лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. Ӏухъор пкъэу тӀокӀым апышӀэгъэн фае. Пкъэухэм гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ ящыкӀагъ. Пкъэухэм якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 12Щагум ишъомбгъуагъэу къохьапӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. А Ӏухъор игъэуцопӀипшӀ зигъусэ пкъэуипшӀым апышӀэгъэн фае. 13Щагум ынэӀоу къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэм ишъомбгъуагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъу шъэныкъу. 14ДэхьапӀэм ызы бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэпшӀыщт. Ар игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт. 15Адрэ бгъумкӀи Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф икӀыхьагъэу Ӏухъо фэпшӀыщт. Ари игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт. 16Щагу къэлапчъэм иӀухъо Ӏэнтэгъу тӀокӀ[*] икӀыхьагъэу, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэщт. Ар игъэуцопӀиплӀ зигъусэ пкъэуиплӀымэ апылъэгъэщт. 17Щагу шӀыхьагъэм хэт пкъэухэм зэкӀэми ябгыкъурыгъачъэхэмрэ якъакъыщхэмрэ тыжьыным, пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр гъуаплъэм ахэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 18Щагум икӀыхьагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъуишъ[*], ишъомбгъуагъэ – Ӏэнтэгъу шъэныкъу[*], чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэ пэӀухъом икӀыхьагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъуитф[*] Пкъэухэм ягъусэщт игъэуцуапӀэхэр гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 19ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, пчэгъу цӀыкӀухэри, щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае.


ЧӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэ остыгъэм идагъ

20Остыгъэр ренэу блэным пае зэйтун дэгъэ къабзэр къахьызэ ашӀынэу израиль цӀыфхэм яӀу. 21Хьарунэрэ ащ ыкъохэмрэ зылъыплъэнхэ фаер пхъонтэ лъапӀэр зыкӀыбкӀэ щыӀэ пэӀухъом дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ щыт остыгъэм игъэстылъэхэм пщэпэ зэхэогъум къыщегъэжьагъэу пчэдыжьым нэс машӀор зэращыблэныр ары. Зыщыщхэ израиль цӀыфхэм ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ ахэм ар яегъэшӀэрэ унашъу»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр


КъурмэнышӀхэм ящыгъынхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «СикъурмэнышӀ хъунхэу пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ израиль цӀыфхэм къахэщых – Хьарун, ащ ыкъохэу Нэдэб, Абихъыу, ЕлыӀазар, Итамар. 2Пшэу Хьарунэ лъытэныгъэрэ теплъэшӀурэ иӀэнхэм пае шъошэ гъэлъэпӀагъэ фэшӀ. 3СикъурмэнышӀ хъунэу Хьарунэ къахэсхыным пае, Сэ ӀэпэӀэсэныгъэ къызыхэслъхьэгъэ цӀыф тегъэпсыхьагъэхэм унашъо афэшӀи, а щыгъынхэр фягъэхьазырых. 4Пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ Сэ сикъурмэнышӀ хъунхэм пае мыхэр ары щыгъынэу афашӀынхэ фаер: бгъэрышӀэр,[†] чэтэнӀабгъур,[†] джэнэ кӀыӀутелъыр, тхыпхъэхэр зыхэлъ джэнэ гъопэ кӀыхьэр, паӀор[*], бгырыпхыр. 5Дышъэр, цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн пӀуакӀэр ащ пае арагъэфедэх.


ЧэтэнӀабгъур

6[•]ЧэтэнӀабгъур дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ахарэшъыкӀ. 7ЧэтэнӀабгъум ыгупэрэ ыкӀыбырэ зэрапхынхэу ахэм ацыпэхэм тэмэтелъитӀу къапыдэгъэн фае. 8ЧэтэнӀабгъум ыкӀыӀу телъ кӀапсэри, чэтэнӀабгъум фэдэу, дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу щытын фае. ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ашъэгъэ кӀапсэри чэтэнӀабгъури зэу щытынхэ фае. 9Оникс мыжъуитӀур шти, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр ахэм ащыхэбзыкӀых: 10зы мыжъом нэбгырихмэ ацӀэхэр щыхэбзыкӀых, адрэ нэбгырихмэ ацӀэхэр, къызщыхъугъэ илъэсхэмкӀэ къызэкӀэлъыкӀохэу, нэмыкӀ мыжъом щыхэбзыкӀых. 11Мыхъурхэр мыжъом хэзыбзыкӀыхэрэм зэрашӀырэм фэдэу, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр зытет мыжъуитӀур хэбзыкӀых. Ӏу зэжъу зиӀэ набгъохэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэм ахэр арыгъэтӀысхьэх. 12А мыжъуитӀур Израиль ыкъомэ апае гукъэкӀыжьхэу чэтэнӀабгъум итэмэтелъхэм атегъэпытыхьэх. Ахэр Зиусхьаным инэплъэгъу зэритхэм ишыхьатэу ацӀэхэр Хьарунэ ытэмитӀу телъхэу къырерэхьакӀых. 13Мыжъохэр зэрысыщт набгъохэр дышъэм хэшӀыкӀых. 14Пшъэхъу цӀыкӀуитӀуи дышъэ къабзэм хэпшӀыкӀыщт. Ахэр гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшӀынхэшъ, а пшъэхъу гъэщыгъэхэр дышъэм хэшӀыкӀыгъэ набгъохэу мыжъохэр зэрысыщтхэм ябгъэпытылӀэщтых.


БгъэрышӀэр

15[•]Хьыкум зэрэпшӀыщт бгъэрышӀэр, чэтэнӀабгъур зэрэшӀыгъэм фэдэу, тхыпхъэхэр хэлъхэу ӀэпэӀэсэныгъэшхо ехьылӀагъэу шӀы. Ар дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонташъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъом ахэшъыкӀ. 16Ар итеплъэкӀэ плӀэмыеу, тӀо зэтелъэу, зы бжиз[†][*] икӀыхьагъэу, зы бжиз ишъомбгъуагъэу шӀы. 17Мыжъоу бгъэхьазырыгъэхэр щырыщэу сатырэ пэпчъ тесхэу сатыриплӀэу ащ хэгъэуцох. Рубиныр, топазыр, изумрудыр[*] апэрэ сатырэм щызэгогъэтӀысхьэх[+]. 18ЯтӀонэрэ сатырэм: карбункулыр, сапфирыр, налмэс-налкъутэр. 19Ящэнэрэ сатырэм: яхонтыр, агатыр, аметистыр. 20ЯплӀэнэрэ сатырэм: хризолитыр, ониксыр, ясписыр. Ахэр дышъэ набгъомэ арыгъэтӀысхьэгъэнхэ фае. 21А мыжъохэр пшӀыкӀутӀу хъунхэ фае. Израиль ыкъомэ япчъагъэ диштэхэу, ахэм ацӀэмэ атефэхэу, мыхъурым зэрэщыхабзыкӀырэм фэдэу, израиль лӀакъохэм ацӀэхэр зырызэу мыжъо пэпчъ щыхэбзыкӀыгъэнхэ фае. 22БгъэрышӀэм пае гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшъэхъу цӀыкӀухэр дышъэм хэшӀыкӀых. 23ХъурджэнитӀу дышъэм хэшӀыкӀи, ахэр бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхь. 24Зэхэблэгъэхэ дышъэ пшъэхъу цӀыкӀуитӀур бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхьэгъэ хъурджанэмэ арыщых. 25А пшъэхъу цӀыкӀуитӀум ацыпэхэр нэбгъуитӀум апышӀэхи, чэтэнӀабгъум ыгупэкӀэ тэмэтелъхэм ащягъэпытылӀэх. 26Джыри дышъэ хъурджэнитӀу шӀи, чэтэнӀабгъум ынэӀу фэгъэзагъэхэу, бгъэрышӀэм ыкӀыбкӀэ щыӀэхэу ычӀэгъырэ къопитӀум ягъэпытылӀэх. 27Джащ фэдэу дышъэ хъурджэнитӀу шӀи, чэтэнӀабгъур зэрэтырапхыхьэрэ кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀукӀэ щыӀэхэу, адрэ къопитӀоу тэмэтелъитӀум яӀэхэм ахэр ягъэпытылӀэх. 28БгъэрышӀэр къемыфэхыным пае ащ ихъурджанэхэмрэ чэтэнӀабгъум ихъурджанэхэмрэ цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ зэрэрапхых. Джаущтэу хъурджанэхэу кӀыбымкӀэ щыӀэхэр кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ щыӀэхэу чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу терэпхыхьагъэх. 29Хьарунэ чӀыпӀэ лъапӀэм кӀо зыхъукӀэ, Израиль ыкъохэр Зиусхьаным инэплъэгъу зэритхэм ишыхьатэу, ахэм ацӀэхэр бгъэрышӀэм тетхэу, ыбгъэгу телъхэу зэрихьащтых. 30БгъэрышӀэм уримрэ туммимрэ[†][*] илъхьэх. Хьарунэ чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэ зыхъукӀэ, ахэр ыгу пэблагъэхэу щытын фае. Джаущтэу Зиусхьаным ыпашъхьэ итэу, Ащ израиль цӀыфхэм хьыкумэу къафишӀыгъэхэр Хьарунэ ыгу пэблагъэхэу ренэу зэрихьащтых[+].


Джэнэ кӀыӀутелъыр

31[•]ЧэтэнӀабгъум ычӀэгъ чӀэлъынэу джэнэ кӀыӀутелъыр зэрэщытэу цы шхъуантӀэм хэшъыкӀ. 32Ащ шъхьэм пае икӀыпӀэ фэшӀ. ДзэкӀолӀым иджанэ зэрашӀырэм фэдэу, джэнэ кӀыӀутелъыр шъхьэикӀыпӀэм дэжь щызэӀымытхъынэу, ащ ынэз къыдекӀокӀэу пытэу ӀушӀыкӀыгъэн фае. 33Ащ ыкӀэ зэрэщытэу къыдекӀокӀэу цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм ахэшӀыкӀыгъэхэу нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэр щыпышӀэх. А цы такъырхэм азыфагу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу одыджын цӀыкӀухэр щыпылъэх. 34Дышъэ одыджын цӀыкӀухэмрэ нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэмрэ зыр адырэм къыкӀэлъыкӀоу джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэпакӀэ зэрэщытэу егъэкӀугъэхэу щытын фае. 35Хьарунэ ипшъэрылъ ыгъэцэкӀэн зыхъукӀэ, джэнэ кӀыӀутелъыр зыщерэлъ. Хьарунэ Зиусхьаным фэлэжьэнэу чӀыпӀэ лъапӀэм окӀофи, ащ къекӀыжьыфи, одыджын цӀыкӀухэм амакъэ къэӀун фае, арымырмэ ар лӀэщт.


ПаӀор, джэнэ гъопэ кӀыхьэр, бгырыпхыр

36Дышъэ къабзэм бзыгъэ цӀыкӀу хэшӀыкӀи, мыхъурым зэрэтыратхэрэм фэдэу ащ щыхэбзыкӀ: „Зиусхьаным фыхахыгъэр“. 37Цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ паӀом ынэӀукӀэ ар щытырегъэубыт. 38Ар Хьарунэ ынатӀэ телъыщт. Израиль цӀыфхэм тынэу къырахьылӀэхэрэр Зиусхьаным игуапэ зэрэхъунхэу, ахэм щыкӀагъэу яӀэхэм къахэкӀырэ псэкӀодхэр зэкӀэ Хьарунэ зэрихьащтых. Зиусхьаныр къызэрафэшӀум инэшанэу дышъэ бзыгъэр Хьарунэ ынатӀэ ренэу телъыщт. 39Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм джэнэ гъопэ кӀыхьэмрэ паӀомрэ ахэшъыкӀых. Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу бгырыпхыр шӀы.


Хьарунэ ыкъохэм ящыгъынхэр

40Хьарунэ ыкъомэ лъытэныгъэрэ теплъэшӀурэ яӀэнхэм пае джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр, бгырыпххэри шъхьэкӀапхэхэри афэшӀых. 41Пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ахэр ащылъэхи, ашъхьэхэм дагъэ ащыф, Сэщ пае хэушъхьафыкӀыхи, къысфэлэжьэнхэу къурмэнышӀэу[†] гъэуцух. 42Чэтэн фыжьым хэшӀыкӀыгъэу, абгыхэм къащегъэжьагъэу алъэкӀапӀэмэ анэсэу, кӀышъо пцӀанэр рагъэбылъынэу, гъончэдж чӀэгъычӀэлъхэр ахэм афэшӀых. 43Хьарунэрэ ыкъохэмрэ чӀыпӀэ лъапӀэм щылэжьэнхэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀахьэхэ е къурмэншӀыпӀэм[†] екӀуалӀэхэ зыхъукӀэ, псэкӀод ателъ мыхъуным, мылӀэнхэм пае, ахэр ащэрэгъых. Хьаруни лӀэужэу къыкӀэлъыкӀощтхэми щэӀэхэфэ ар яегъэшӀэрэ унашъу».

#### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


КъурмэнышӀхэр тхьэфэлэжьэным зэрэфагъэхьазырыщтхэр[*]

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэщ пае хэушъхьафыкӀыгъэхэу къыфэслэжьэнхэу къурмэнышӀэу[†] бгъэуцунхэм пае Хьарунэрэ ыкъохэмрэ япшӀылӀэн фаер мары: зы шкӀэхъужърэ тӀитӀурэ дагъо гори ямыӀэу къыхэхых. 2Хьалыгъу мыкӀумыпшыр, дагъэ дыхэлъэу апшэгъэ джэгурыдзэ хьалыгъу мыкӀумыпшыр, дагъэр зыщыфэжьыгъэ щэлэмэ мыкӀумыпшыр коц хьаджыгъэ анахь дэгъум хэшӀыкӀых. 3Ахэр зы мэтэжъыем илъхьэхи, мэтэжъыем илъхэу къэхьых, шкӀэхъужъри тӀитӀури зэгъусэхэу къащэх. 4Хьарунэрэ ыкъохэмрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къещалӀэхи, псыкӀэ зягъэтхьакӀ. 5Ящыгъынхэр штэхи, Хьарунэ джэнэ гъопэ кӀыхьэр, щыгъын кӀыӀутелъыр, чэтэнӀабгъур,[†] бгъэрышӀэр[†] щылъэх. ЧэтэнӀабгъум къекӀокӀэу, ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ашъэгъэ кӀапсэмкӀэ бгъэрышӀэр тепхыхь. 6Хьарунэ ышъхьэ паӀор тегъэтӀысхьи, дышъэ бзыгъэр зытегъэпытыхьэгъэ танджыр а паӀом ыкӀыӀу шъхьащыгъэуцожь. 7Щыфэн ашӀырэ дагъэр шти, Хьарунэ ышъхьэ текӀи, щыф[+]. 8Джащ фэдэу ащ ыкъохэри къащэхи, джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр ащылъэх. 9Хьаруни ыкъохэми бгырыпхыхэр ателъхьэхи, шъхьэкӀапхэхэр афэшӀых. Ахэм унашъом тетэу, егъэшӀэрэу къурмэнышӀ Ӏофыр агъэцэкӀэщт. Джаущтэу Хьаруни ащ ыкъохэри къурмэнышӀэу бгъэуцущтых.


Къурмэн ашӀырэ шкӀэхъужъыр

10ШкӀэхъужъыр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къещалӀи, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 11ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ шкӀэхъужъыр щышӀобз. 12ШкӀэхъужъым лъэу къыкӀэчъыгъэм пӀапэ хэгъауи, къурмэншӀыпӀэм[†] бжъакъом фэдэу къыпыщхэрэм ащыф, лъэу къэнагъэр зэкӀэ къурмэншӀыпӀэм ылъапсэ екӀылӀ[+]. 13ШкӀэхъужъым ыкӀоцӀ шэу къикӀырэр зэкӀэ, шӀум телъ шэ пӀуакӀэр, жъэжъыитӀури, ахэм шэу ателъыри штэхи, къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. 14ШкӀэхъужъым ыли, ащ ышъуи, зэкӀэ шӀоеу къыкӀоцӀыкӀыгъэри уцупӀэм пэчыжьэу машӀокӀэ гъэстых. Ар къурмэнышӀхэм япсэкӀодхэм апае къурмэн.[†]


Къурмэн ашӀырэ тӀыхэр

15ЕтӀанэ тӀитӀум яз шти, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 16Зы тӀыр шӀобзи, лъэу къыкӀэчъырэр къурмэншӀыпӀэм ыбгъуиплӀ атекӀ. 17ТӀыр пкъырыпкъэу зэхэупкӀ. Ащ ыкӀоцӀ къикӀыгъэхэмрэ ылъакъохэмрэ тхьакӀыхи, ахэр пкъэу зэхэупкӀыгъэхэмрэ шъхьэмрэ ателъхьэх. 18Пкъэу зэхэупкӀыгъэхэр зэкӀэ къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. Ар Зиусхьаным пае къурмэнгъэст,[†] Зиусхьаным пае машӀокӀэ агъэстыгъэ къурмэнэу мэ ӀашӀу къызпихырэр ары.

19Адрэ тӀыри къащи, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 20ТӀыр шӀобзи, лъэу къыкӀэчъыгъэм щыщ Хьарунэрэ ыкъохэмрэ яджабгъу тхьакӀумэ пакӀэхэм, яджабгъу Ӏэхъомбэшхохэмрэ яджабгъу лъэхъомбэшхохэмрэ ащыф. Лъыр къурмэншӀыпӀэм ыбгъу пстэуми атекӀ. 21КъурмэншӀыпӀэм текӀэгъэ лъым щыщрэ щыфэ ашӀырэ дагъэмрэ штэхи, Хьаруни, ащ ищыгъынхэми, ыкъохэми, ахэм ящыгъынхэми атеутх. Джаущтэу Хьаруни ащ ищыгъынхэри, ыкъохэри, ахэм ящыгъынхэри Сэщ пае хэушъхьафыкӀыгъэхэу къысфэлэжьэнхэу хъущт. 22ТӀым шэу къытекӀыгъэри, икӀапи, кӀоцӀым къикӀыгъэ шэри, шӀум шэу къытекӀыгъэри, жъэжъыитӀури, ахэм шэу ателъри, джабгъу кори штэх, сыда пӀомэ къурмэнышӀхэр а тӀы къурмэнымкӀэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырых. 23Ахэм ягъусэнхэу зы хьалыгъу хъурае, зы джэгурыдзэ мыкӀумыпшыр, дагъэр зыщыфэжьыгъэ зы щэлэмэ мыкӀумыпшыр Зиусхьаным ыпашъхьэ ит мэтэжъыеу хьалыгъу мыкӀумыпшыр зэрылъым къихых. 24А зэкӀэ Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэгумэ арылъхьэхи, ахэр къыдарэӀэтаехи, Зиусхьаным фагъэшъуашэхэу, ыпашъхьэ щарэгъэсысых. 25Мыщ къыкӀэлъыкӀоу аӀагумэ арылъхэр къарыхыжьхи, къурмэнгъэстым игъусэхэу къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. Ар Зиусхьаным пае мэ ӀашӀу къызпихэу, гуапэ щыхъурэ тын[+]. 26Хьарунэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырынэу къурмэн ашӀыгъэ тӀым ыбгъэгу шти, Зиусхьаным ыпашъхьэ щыдэӀэтай. Ар о уиӀахь.

27Хьарунэрэ ыкъохэмрэ апае къыхахыгъэ тӀы бгъэгоу дэпӀэтэягъэмрэ тӀым ыкоу Зиусхьаным фэбгъэшъошагъэмрэ гъэлъэпӀагъэхэ хъунхэу хэушъхьафыкӀых. 28Израиль цӀыфхэм мамыр къурмэнэу ашӀырэм щыщ а пкъыхэр Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аратынхэ фае. Джары егъэшӀэрэ унашъоу щытыр. Ар израиль цӀыфхэм мамыр къурмэнэу Зиусхьаным фагъэшъошагъэхэм ащыщхэр ары.

29Хьарунэ щымыӀэжь зыхъукӀэ, ащ пае ашӀыгъэ щыгъын лъапӀэхэр ыужкӀэ ыкъомэ акъожьхэм аратыжьынхэ фае. А щыгъынхэр ащыгъхэу, ахэм дагъэр ащафэнышъ, къурмэнышӀэу агъэуцущтых. 30Хьарунэ ыкъомэ ащыщэу ащ ичӀыпӀэ иуцуагъэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм хэт чӀыпӀэ лъапӀэм ихьащтым мэфиблым къыкӀоцӀ а щыгъынхэр зыщилъэхэзэ ышӀын фае.

31КъурмэнышӀыр тхьэфэлэжьэным зэрэфагъэхьазырырэ къурмэнэу ятӀонэрэ тӀым ыл шти, чӀыпӀэ лъапӀэм щыгъажъу. 32Хьарунэрэ ыкъохэмрэ а лыри Зиусхьаным ыпашъхьэ ит мэтэжъыем илъ хьалыгъу мыкӀумыпшыри чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь щарэшхых. 33Джаущтэу къурмэнышӀэу агъэуцунхэм пае зэраукъэбзыгъэхэу, зэрагъэлъэпӀагъэхэ а къурмэнхэу афыхаушъхьафыкӀыгъэхэр ахэм ашхын фае. Ежьхэм нэмыкӀ горэми ахэр ышхы хъущтэп, сыда пӀомэ ахэр гъэлъэпӀагъэх. 34КъурмэнышӀэу агъэуцунхэм пае зэраукъэбзыгъэхэу, зэрагъэлъэпӀэгъэхэ лымрэ хьалыгъумрэ ащыщ пчэдыжьым нэс къэнэжьмэ, ахэр гъэстыжьых, ахэр пшхы хъущтэп, сыда пӀомэ гъэлъэпӀагъэх.

35Хьаруни ыкъохэми Сэ унашъоу къыпфэсшӀыгъэм тетэу япшӀылӀэн фаер зэкӀэ гъэцакӀэ, мэфиблым къыкӀоцӀ джаущтэу шӀызэ, къурмэнышӀэу гъэуцугъэнхэм ахэр фэгъэхьазырых. 36Мафэ къэс зы шкӀэхъужъ псэкӀод къурмэн шӀы, къурмэншӀыпӀэр укъэбзыгъэнэу псэкӀод къурмэн ащ щышӀ, гъэлъэпӀэгъэнэу дагъэ щыф[+]. 37Мэфиблым къыкӀоцӀ къурмэншӀыпӀэр укъэбзызэ, гъэлъэпӀагъэу шӀы. Джаущтэу ар лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущт, къурмэншӀыпӀэм нэсырэ пстэури гъэлъэпӀагъэ хъущт[+].


Мафэ къэс ашӀыщт къурмэнхэр

38Мары къурмэншӀыпӀэм къурмэн щыпшӀыщтхэр: мафэ къэс илъэс зырыз аныбжьэу шъынитӀу. 39Зы шъынэр пчэдыжьым, адрэр чэпэ зэхэогъум къурмэн шӀых. 40Коц хьаджыгъэ анахь дэгъум фэдэу ефэ[†][*] шапхъэм изыпшӀанэ ӀэкӀэ къыкӀафыгъэ зэйтун дагъэу хыным[*] ызыплӀанэр дыхэгъэкӀухьагъэу апэрэ шъынэм игъусэхэу къурмэн шӀых. Шъон къурмэн рыпшӀынэу, къурмэншӀыпӀэм тепкӀэнэу хыным изыплӀанэ санэ ахэм акӀыгъэгъужь. 41Адрэ шъынэр пчэдыжьым пшӀыгъэ гъомылэ тынымрэ шъон къурмэнымрэ афэдэхэр игъусэхэу чэпэ зэхэогъум къурмэн шӀы. Ар Зиусхьаным пае къурмэнгъэст, Зиусхьаным пае машӀокӀэ агъэстыгъэ къурмэнэу мэ ӀашӀу къызпихырэр ары[+]. 42ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ а къурмэнгъэстыр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ щышъушӀыщт. Джары Сэ израиль цӀыфхэм зыкъызщафэзгъэнэфэщтри о сыкъызщыбдэгущыӀэщтри. 43Сэ израиль цӀыфхэм ащ закъыщыфэзгъэнэфэщт, Сэ СищытхъушхокӀэ а чӀыпӀэр гъэлъэпӀагъэу хъущт. 44ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри[†] къурмэншӀыпӀэри гъэлъэпӀагъэхэу сшӀыщтых. Сэ къурмэнышӀэу къысфэлэжьэнхэм пае Хьаруни ыкъохэри гъэуцух. 45Сэ израиль цӀыфхэм сырягъусэщт, ахэм Сыря Тхьэщт[+]. 46Джаущтэу Сы Зиусхьанэу, сызэря Тхьэр ахэмэ къашӀэщт. Сырягъусэным пае Сэры Мысыр хэгъэгум ахэр къизыщыжьыгъэхэр. Сэры Зиусхьанэу ахэм я Тхьэр!»

#### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр


МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр щагъэстынхэу къурмэншӀыпӀэр[†] гъэпсы, акацэ чъыгым ар хэшӀыкӀ. 2ПлӀэмыеу, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъу[†][*] зырыз, илъэгагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*] хъухэу ар щэрэт. Бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр ащ фэшӀых. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтхэу щытынхэ фае[+]. 3Ышъхьагъи, ыбгъухэри, ыкъуапэхэри зэкӀэ къызэдиубытхэу дышъэ къабзэ ащ къеӀулӀэкӀ. ЫшъхьагъыкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фэшӀ. 4Нэз кӀэракӀэм ычӀэгъыкӀэ щыӀэхэу дышъэ хъурджэнитӀу къурмэншӀыпӀэм ыкъопитӀу ащыхэгъэуцох. Джащ фэдэу адрэ бгъумкӀи ахэр щыхэгъэуцох, ар къырырахьакӀынэу бэщхэр а хъурджанэмэ арылъхьэх. 5Бэщхэр акацэ чъыгым хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ. 6Пхъонтэ лъапӀэр зыкӀыбкӀэ щыт пэӀухъом ыпашъхьэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэу Сэ зыкъызщыпфэзгъэнэфэщтым пэчӀынатӀэу а къурмэншӀыпӀэр гъэуцу[+].

7Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъу зэфэшъхьафхэр Хьарунэ ащ щигъэстыщтых. Остыгъэ гъэстылъэхэр ыгъэхьазырхэ зыхъукӀэ, джаущтэу ахэр пчэдыжь къэс ащ ыгъэстыщтых. 8Чэпэ зэхэогъу къэси Хьарунэ остыгъэ гъэстылъэхэр зыхигъанэхэкӀэ, мэ ӀашӀухэр ыгъэущтых. Джаущтэу шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ къурмэнышӀым[†] Зиусхьаным ыпашъхьэ мэ ӀашӀухэр щигъэухэзэ ышӀыщт. 9А къурмэншӀыпӀэм мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъумэ анэмыкӀ гори, къурмэнгъэсти,[†] гъомылэ къурмэни[†] щыпшӀыхэ, санэ къурмэни тепкӀэ хъущтэп. 10Джаущтэу Хьарунэ илъэсым зэ къурмэншӀыпӀэм ыкъуапэхэу бжъакъом фэдэу къыпыщхэрэм къурмэнылъыр ащифэзэ, къурмэншӀыпӀэр ыукъэбзыщт. ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ къурмэнышӀым илъэсым зэ ар псэкӀод къурмэным ылъыкӀэ ыукъэбзызэ ышӀыщт. Ар ЗиусхьанымкӀэ лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущт».


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къырахьылӀэрэ ахъщэр

11Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 12«Израиль цӀыфхэм япчъагъэ къэплъытэ зыхъукӀэ, къызэралъытэхэрэм тхьамыкӀагъо хамыхыным пае, якъэлъытэгъум нэбгырэ пэпчъ ыпсэ Зиусхьаным щерэщэфыжь[+]. 13Къалъытэрэ нэбгырэ пэпчъ шэкъэлым ызыныкъо тыжьын ахъщэ къытын фае, шэкъэл лъапӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэлъым ионтэгъугъэ ызыныкъо. Шэкъэл лъапӀэр герэ[*] тӀокӀ мэхъу. А шэкъэлым ызыныкъо Зиусхьаным пае тын. 14Илъэс тӀокӀ е нахьыбэ зыныбжьэу къалъытэрэ нэбгырэ пэпчъ Зиусхьаным тын фишӀын фае. 15Шъупсэхэр къэщэфыжьыгъэхэу хъуным пае баими шэкъэлым ызыныкъо къемыхъоу, тхьамыкӀэми джащ къыщымыкӀэу Зиусхьаным тын фашӀын фае. 16Зыкъызэращэфыжьырэ тыжьыныр израиль цӀыфхэм къаӀыхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ущылэжьэным пае гъэфедэ. Ар израиль цӀыфхэм шъо шъупсэхэр Зиусхьаным ыпашъхьэкӀэ зэращэфыжьыгъэхэр ащымыгъупшэным пае».


Гъоплъэ лэджэныр

17[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 18«ИтегъэуцуапӀи ежьыри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэхэу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэныр шӀы. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагоу ар гъэуцуи, псы игъахъу[+]. 19Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ащ къыхахызэ, аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ атхьакӀыхэзэ арэшӀ. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэхьанхэ зыхъукӀэ, мылӀэнхэм пае, ахэм зарэтхьакӀ. Зиусхьаным пае къурмэнхэр ашӀынхэу къурмэншӀыпӀэм екӀолӀэнхэ зыхъукӀэ, 21ахэм аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ атхьакӀынхэ фае, армырмэ лӀэщтых. МылӀэнхэм пае аӀэхэри алъакъохэри арэтхьакӀых. Хьаруни лӀэужэу къыкӀэлъыкӀощтхэми щэӀэхэфэ ар яегъэшӀэрэ унашъу».


Щыфэ ашӀырэ дагъэр зэрэзэхалъхьащтыр

22Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 23«Мэ ӀашӀу къызпихрэ уц анахьышӀухэу смирнэм фэдэу шэкъыл[†] лъапӀэм ишэпхъэ шъитф, а пчъагъэм ызыныкъо, шэкъэл шъитӀурэ шъэныкъорэ хъоу мэ ӀашӀу къызпихрэ корицэр, мэ ӀашӀу къызпихрэ къамылыр шэкъэл шъитӀурэ шъэныкъорэ хъоу штэх. 24Ахэм ягъэгъус касиеу шэкъэл лъапӀэм фэдэу шъитф хъурэр, зэйтун дагъэу зы хын[†][*] хъоу. 25Щыфэ Ӏэзэгъухэр зэхэзылъхьэрэм зэришӀырэм фэдэу а зэкӀэ дагъэм халъхь. ГъэлъэпӀэгъэнхэм пае щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэу ар хъущт[+]. 26А дэгъэ гъэлъэпӀагъэр ащыф: чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, пхъонтэ лъапӀэм, 27Ӏанэм, остыгъэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстхэрэ къурмэншӀыпӀэм, 28къурмэнгъэстхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми, лэджэнми ащ итегъэуцуапӀи. 29Джаущтэу ахэр хэушъхьафыкӀыгъэхэу, лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущтых, ахэм анэсырэр зэкӀэ гъэлъэпӀагъэхэу хъущт[+]. 30Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ашъхьэхэм дэгъэ гъэлъэпӀагъэр ащыф, Сэщ пае хэушъхьафыкӀыхи, къысфэлэжьэнхэу къурмэнышӀэу гъэуцух[+]. 31Израиль цӀыфхэм яӀу: „ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ гъэлъэпӀагъэхэ рашӀынхэу а дэгъэ лъапӀэр Сэ сиӀэщт. 32НэмыкӀ цӀыфхэм апкъымэ ар ащыпфэ хъущтэп. ИзэхэлъыкӀэкӀи ащ фэдэ шъумышӀы, сыда пӀомэ ар гъэлъэпӀагъэ, шъоркӀэ лъапӀэм илъэпӀэжьэу щытын фае. 33Хэтми фимытэу ащ фэдэ дагъэр зэхэзылъхьэрэр е нэмыкӀ цӀыф горэм ар щызыфэрэр илъэпкъ хэзыпэщт“».


Мыстхъухэр зэрэзэхалъхьащтхэр

34Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мэ ӀэшӀу къызыпиххэрэ нэтафыр[*], хьэлбэнахыр[*], лэунах къабзэр[*] ӀахьэхэмкӀэ зэфэдизхэу штэх. 35Щыфэ Ӏэзэгъухэр зэхэзылъхьэрэм зэришӀырэм фэдэу, щыгъур адыхэгъэкӀухьагъэу, гъэкъэбзагъэхэу, гъэлъэпӀагъэхэу мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэстхэрэр зэхалъхьэх[+]. 36Ахэр зэкӀэ шъабэу зэхэубэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэт пхъонтэ лъапӀэм ыпашъхьэу Сэ зыкъызщыпфэзгъэнэфэщтым дэжь щыгъэстых. Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэр шъощ пае лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущтых. 37Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэр шъощ пае зэхэшъумылъхьэх: Зиусхьаным пае гъэлъэпӀагъэхэу шъоркӀэ ахэр щэрэтых. 38Хэтми мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэм амэ епэмынэу ахэр зыгъэстырэр зыщыщ лъэпкъым хэзыпэщт».

#### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Зиусхьаным къыхихыгъэ цӀыф ӀэпэӀасэхэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«ЗэгъашӀэ: Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ары Сэ згъэнафэрэр. 3Сэ Спси къыхэслъхьагъ, сыд фэдэрэ ӀофкӀи Ӏушыгъэрэ зэхэшӀыкӀныгъэрэ, шӀэныгъэрэ ӀэпэӀэсэныгъэрэ къыхэслъхьагъэхэшъ,[+] 4дышъэм, тыжьыным, гъуаплъэм Ӏоф зэрадэпшӀэщтым фэӀэпэӀас, 5курб цӀыкӀухэм арагъэтӀысхьэрэ мыжъохэмрэ пхъэмрэ хибзыкӀынхэ елъэкӀы – сыд фэдэрэ сэнэхьати хэлъ. 6Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаб ӀэпыӀэгъоу Сэ ащ есэты. Адрэ ӀэпэӀэсэ пстэуми сэнэхьатхэр Сэ къахэслъхьагъэх. О пшӀынэу унашъо Сэ къыпфэсшӀыгъэхэр зэкӀэ ахэм арэшӀых: 7чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр,[†] пхъонтэ лъапӀэмрэ ащ ишъхьатеӀубэрэ[*], чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, 8Ӏанэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ остыгъэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстырэ къурмэншӀыпӀэри,[†] 9къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, гъоплъэ лэджэнри ащ итегъэуцуапӀи, 10чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм зыщалъэщт щыгъынхэмрэ, 11джащ фэдэу щыфэн ашӀырэ дагъэмрэ мэ ӀашӀу къызпихрэ мыстхъухэу чӀыпӀэ лъапӀэм щагъэстхэмрэ. Сэ унашъо къызэрэпфэсшӀыгъэм тетэу ахэм зэкӀэри ашӀын фае».


Зыгъэпсэфыгъо мафэу шэмбэтыр

12[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 13«Сишэмбэтхэр агъэлъэпӀэнхэу израиль цӀыфхэм яӀу. Шэмбэтыр – ар шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ Сэрырэ шъорырэ тазыфагу дэгъэуцогъэ тамыгъэу зэрэщытыр, Сэ сызэрэ Зиусхьыныр, Сэщ пае шъузэрахэсыушъхьафыкӀыгъэр шъушӀэным пае. 14Шэмбэтыр хэшъуушъхьафыкӀ: ар шъоркӀэ лъапӀэ. Шэмбэтыр емыкӀу зышӀырэр аукӀын фае, сыда пӀомэ хэтми шэмбэтым Ӏоф зышӀэрэр ицӀыф лъэпкъ хэзыпэщт[+]. 15Мэфихэ Ӏоф арэшӀ, яблэнэрэ мафэр – шэмбэт, Зиусхьаным фэгъэшъошэгъэ зыгъэпсэфыгъо мэфэ лъапӀ. Шэмбэтым Ӏоф зышӀэрэ пэпчъ аукӀын фае. 16Арышъ, израиль цӀыфхэм ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ зэпымыоу шэмбэтыр арэгъэлъапӀ, ар лъапӀэ. 17Сэрырэ израиль цӀыфхэмрэ тазыфагу дэт егъэшӀэрэ тамыгъэр зыфэдэр джары. Сыда пӀомэ Сэ, Зиусхьаным, мэфихым къыкӀоцӀ уашъомрэ чӀыгумрэ къэзыгъэшӀыгъэх, яблэнэрэ мафэм сирэхьатыгъоу зызгъэпсэфыгъ»[+].

18Джа Синай къушъхьэм Мосэ къыщыдэгущыӀэныр Зиусхьаным зеухым, зэзэгъыныгъэр[†] зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ащ къыритыгъэх – Тхьэм ыӀэкӀэ ытхыгъэ мыжъобгъуитӀур[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


ЦӀыфхэм шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр къызэрэхахыгъэр

1[•]Мосэ къушъхьэм къемыхыжьэу бэрэ къызэрытырэр цӀыфхэм залъэгъум, Хьарунэ дэжь къакӀохи, къезэрэгъэуцокӀыхи, раӀуагъ: «КӀуи, тапэ итэу тызылъищэнэу тхьэ тфэшӀ. Мыдрэ цӀыфэу Мысыр хэгъэгум тыкъизыщыжьыгъэ Мосэ къыщышӀыгъэр тшӀэрэпышъ»[+]. 2Хьарунэ ахэм ариӀожьыгъ: «Шъуишъузхэм, шъукъохэм, шъупхъухэм атхьакӀумэхэм арылъ дышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр къызпяжъугъэххи, садэжь къэшъухьых»[+]. 3ЗэкӀэ а цӀыфхэм ядышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр къызпаххи, Хьарунэ къыфахьыгъэх. 4Ахэр ащ къаӀиххи, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр[†] дышъэм хигъэткӀукӀыгъ, Ӏэдэ-уадэхэмкӀи еупсэжьыгъ. Арти цӀыфхэм къаӀуагъ: «Мары титхьэр, Израиль! Мыры Мысырым тыкъизыщыжьыгъэр!»[+] 5Хьарунэ ар зелъэгъум, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀым ыпашъхьэ къурмэншӀыпӀэр[†] ригъэуцуи, къахиӀуагъ: «Неущ Зиусхьаным имэфэкӀ». 6КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм ахэр пчэдыжьым жьэу къэтэджыжьхи, къурмэнгъэстхэмрэ[†] мамыр къурмэнхэмрэ[†] ашӀыгъэх. ЕтӀанэ ешхэ-ешъом фезэрэгъажьэхи, ыужкӀэ джэгуным хезэрэгъэлъэсагъэх[+].


Зиусхьаныр къызэрафэгубжыгъэр

7Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПсынкӀаӀоу мыщ ехыжь, сыда пӀомэ Мысырым къипщыжьыгъэ цӀыфхэр зэӀыхьагъэх! 8Сэ унашъо къызэрафэсшӀыгъэ гъогум ахэр псынкӀэу дэхыгъэх: шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр зыфашӀыжьыгъэу, ар агъэлъапӀэ, къурмэнхэри фашӀы. Ахэм аӀо: „Мары титхьэр, Израиль! Мыры Мысырым тыкъизыщыжьыгъэр!“» 9Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэлъэгъу Сэ мы цӀыф лъэпкъыр, ыгукӀэ зэшӀодзагъ мы цӀыф лъэпкъыр[+]. 10Арышъ, скӀэрыкӀ: ахэм афэгъэзагъэу сигубж къызэкӀэрэни, зэхэсэрэукӀэх, ау цӀыфыбэ хъоу лъэпкъ о къыптезгъэкӀыщт».

11Ау Мосэ и Зиусхьанэу Тхьэм елъэӀузэ, риӀуагъ: «Зиусхьан, кӀочӀэ лъэшкӀэ, кӀочӀэ пытэкӀэ Мысырым къипщыжьыгъэ О уицӀыф лъэпкъ уигубж фызэкӀэрэмын[+] 12мысыр цӀыфхэм зэрамыӀонэу: „ЫгъэкӀодынхэм, къушъхьэмэ ащызэхиукӀэнхэшъ, чӀыгум тыригъэкӀодыкӀынхэм пае ахэр Ащ зыкӀырищыжьыгъэхэр“. Уигубжэу къызэкӀэнагъэр орэӀасэжьи, Уилъэпкъ бгъэкӀодынэу зэрэпӀуагъэри щыгъэзый. 13„КъышъутекӀыщт цӀыфхэр япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу Сэ згъэбэгъощтых, Сэ зыфэсӀогъэ мы чӀыгури зэрэщытэу егъашӀэм шъуӀэ илъынэу къышъостыщт“ пӀуи, уиӀумэтхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Израиль Ӏуагъэу къадэпшӀыгъэр угу къэгъэкӀыжь»[+]. 14Арыти Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀи, ыпэкӀэ зэрэфэягъэм фэмыдэу илъэпкъ ымыгъэкӀодэу къыгъэнагъ[+].


Мосэ мыжъобгъуитӀур зэрэзэхигъэшъхъэшъхъагъэхэр

15Джаущтэу Мосэ къыгъази, Зэзэгъыныгъэр[†] зыбгъухэм атетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ыӀыгъэу къушъхьэм къехыжьыгъ. 16А мыжъобгъухэр Тхьэм иӀэшӀагъэхэу, атетхагъэхэри Тхьэм къатыритхагъэхэу щытыгъ.

17Мыщ дэжьым Мосэ игъусэу къушъхьэм дыдэкӀоегъэ иӀумэтэу Ехъошуа зэрэгъэжъотырэ цӀыфмэ амакъэ къызэхихи, Мосэ риӀуагъ: «Зэзаохэрэм амакъэ уцупӀэм къыщэӀу». 18Мосэ ащ джэуап ритыжьыгъ:

«Ар текӀоныгъэм ымакъэп,
ЗытекӀуагъэхэми ар амакъэп!
Ешхэ-ешъохэрэм ар амакъ!»

19Мосэ уцупӀэм благъэу къызекӀуалӀэм, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыри къызэрышъохэри къызелъэгъум, губжым къызэкӀигъани, мыжъобгъуитӀур чӀидзи, къушъхьэ лъапэм дэжь щызэхигъэшъхъэшъхъагъэх. 20ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр ышти, ыгъэткӀугъ. Ар сапэм фэдэу ыхьаджыжьи, псым хитэкъожьи, зэкӀэ израиль цӀыфхэр ащ ригъэшъуагъэх[+].


Хьарунэ ыгъэмысагъэхэр

21Ащ дэжьым Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Сыда мы цӀыфмэ къыуашӀагъэр мыщ фэдэ псэкӀодышхом хэмыщэхэмэ мыхъунэу?» 22Ау Хьарунэ къыӀуагъ: «Умыгубж, сизиусхьан, сыда пӀомэ мы цӀыф лъэпкъыр зыфэдэр, ар зэрэгъэӀорышӀэгъуаер о ошӀэ. 23Ахэм сэ къысаӀуагъ: „Тапэ итэу кӀонэу тхьэ тфэшӀ, сыда пӀомэ мы цӀыфэу Мысыр хэгъэгум тыкъизыщыжьыгъэ Мосэ къыщышӀыгъэр тшӀэрэп“. 24Арти „Дышъэ зиӀэм къызперэх“ ахэм ясӀуи, къысатыгъ. Ар машӀом пэсыдзи, мы шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр ащ къыхэкӀыгъ».


ЦӀыфхэм пшъэдэкӀыжь зэрахьыгъэр

25ЦӀыфхэр къэбгъэуцужьынхэ умылъэкӀынэу зэрэхъугъэр Мосэ къыгурыӀуагъ, сыда пӀомэ япыйхэм кӀэнэкӀалъэ къызэрашӀынхэу Хьарунэ илажьэкӀэ ахэр ӀорышӀэнчъэ хъугъэх[+]. 26Арти Мосэ уцупӀэм идэхьапӀэ Ӏууцуи, къыӀуагъ: «Зиусхьаным готыр садэжь къэрэуцу!» Лэуй ыкъохэр зэкӀэ ащ къезэрэгъэуцокӀыгъэх. 27Ащ ахэм ариӀуагъ: «Зиусхьанэу Израиль и Тхьэ моущтэу къеӀо: „Шъуикъамэхэр шъуштэхи, къэлапчъэм щегъэжьагъэу къэлапчъэм нэсэу уцупӀэм шъурыкӀуи, къэжъугъэзэжь, шъхьадж ыш, иныбджэгъу, игъунэгъу ерэукӀых“»[+]. 28Лэуй ыкъомэ Мосэ иунашъо агъэцэкӀагъ: лъэпкъым щыщэу нэбгырэ минищ фэдиз а мафэм аукӀыгъ. 29Джащыгъум Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Непэ шъукъохэу, шъушыхэу шъуукӀыгъэхэмкӀэ Зиусхьаным зешъутыгъэшъ, Ащ инэшӀущыфэныгъэ къышъуфырерэгъэх!»


Мосэ Зиусхьаным джыри зэрелъэӀугъэр

30КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «ПсэкӀодышхо шъушӀагъэшъ, сэ Зиусхьаным дэжь сыдэкӀоещт, шъуипсэкӀодшӀагъэ къышъуфезгъэгъункӀи мэхъу». 31Джаущтэу Мосэ Зиусхьаным дэжь ыгъэзэжьи, риӀуагъ: «А Зиусхьан, мы цӀыф лъэпкъым псэкӀодышхо ышӀагъ: дышъэ тхьэнэпцӀ зыфишӀыжьыгъ. 32ЯпсэкӀодшӀагъэ къафэбгъэгъунэу сыолъэӀу. Армырмэ сызэрыптхэгъэ Уитхылъ сэри сыдэтхыкӀыжь». 33Ау Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сапашъхьэ псэкӀод щызышӀагъэр ары Ситхылъ дэстхыкӀыжьырэр. 34Арышъ, гъэзэжьи, мы цӀыф лъэпкъыр зыдэпщэнэу Сэ сӀуагъэм щэ. Мары Сэ СимэлэӀичи уапэ итэу кӀощт, Сэ сыкъызщыкӀощт мафэм ахэм япсэкӀодшӀагъэхэм пае яфэшъуашэр язгъэгъотыщт». 35ЦӀыфхэм шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр Хьарунэ зэрэрагъэшӀыгъэм пае Зиусхьаным ахэм хьадэгъур къыздэзыхьырэ зэпахырэ уз Ӏаер къафигъэкӀуагъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Мосэ Зиусхьаным ящэнэрэу зэрелъэӀугъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мысыр хэгъэгум къипщыжьыгъэ узщыщ лъэпкъри ори мыщ шъуӀукӀи, къэнаӀан, амэр, хьат, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм ячӀыгоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби къакӀэхъухьэрэ лӀэужмэ къястынэу сӀуи, гущыӀэ пытэкӀэ къызэрэзгъэгугъэгъэхэ хэгъэгум шъукӀу. 2МэлэӀичыр уапэ итэу згъэкӀонышъ, къэнаӀанхэр, амэрхэр, хьатхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр исфыщтых[+]. 3Шъо Ащ щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ хэгъэгу гъэбэжъулъэм шъурищэщт. Ау шъугукӀэ шъузэшӀодзагъэшъ, гъогум шъутесымыгъэкӀодэным пае Сэ сыкъыжъудежьэщтэп»[+].

4Мы гущыӀэ щынагъохэр зызэхаххэм, цӀыфхэр къэгъыгъэх, зыми игъэдэхалъэхэр зыпилъхьагъэхэп. 5Сыда пӀомэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Израиль цӀыфхэм яӀу: „Шъо шъугукӀэ шъузэшӀодзагъэшъ, Сэ сышъухэтэу сыжъудакӀомэ, зы такъикъыкӀэ шъузэхэсыукӀэщт. Арышъ, шъуигъэдэхалъэхэр зыпышъухых. Сэ къышъосшӀэщтым сегупшысэщт“». 6Арти израиль цӀыфхэм ягъэдэхалъэхэр Хъорэб къушъхьэм дэжь щызыпахыжьыпагъэх.


Мосэ Тхьэм щыӀукӀэнэу чэтэн гъэӀагъэр зэригъэуцугъэр

7Мосэ уцупӀэм дэмытэу, ащ пэӀудзыгъэу чэтэн гъэӀагъэ зыщыфигъэуцужьи, Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэкӀэ еджагъ. Зыгорэ Зиусхьаным еупчӀынэу фае зыхъукӀэ, Мосэ уцупӀэм дэкӀыти, ащ кӀощтыгъэ[+]. 8Мосэ а чэтэн гъэӀагъэм нэсэу чӀэхьафэ, цӀыфхэр зэкӀэ ячэтэн гъэӀагъэхэм къачӀэкӀыхэти, шъхьаджи ичэтэн гъэӀагъэ ичӀэхьапӀэ дэжь щытэу, Мосэ кӀэлъыплъэщтыгъэ. 9Мосэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэм зычӀахьэкӀэ, ошъопщэ пкъэур къехыти, ащ ичӀэхьапӀэ дэжь къэуцущтыгъэ, Зиусхьаныри Мосэ къыдэгущыӀэщтыгъэ. 10Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэм ичӀэхьапӀэ дэжь щыт ошъопщэ пкъэур зэкӀэ цӀыфхэми алъэгъущтыгъэ. Арти ахэр зэкӀэ къэтэджыхэти, шъхьадж ичэтэн гъэӀагъэ ичӀэхьапӀэ дэжь щытэу шъхьащэ ышӀыщтыгъэ. 11Зиусхьаныр Мосэ ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэхэрэм фэдэу, къыдэгущыӀэщтыгъэ. ЕтӀанэ Мосэ уцупӀэм къыгъэзэжьыщтыгъэ, ау иӀумэт кӀалэу Нун ыкъо Ехъошуа а чэтэн гъэӀагъэм къычӀанэщтыгъэ.


Зиусхьаным къызэригъэгугъагъэхэр

12Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «Мары, О къысэоӀо: „Мы лъэпкъыр зылъыщ“. Ау „Сэ о пцӀэкӀэ осэшӀэ, нэшӀукӀэ Сэ сызэбгъэплъыгъ“ пӀуагъэми, гъусэ къысфэпшӀыщтыр къысэпӀуагъэп. 13Арышъ, нэшӀукӀэ укъысэплъымэ, сыолъэӀу: усшӀэным, нэшӀукӀэ укъысэплъыным пае ипхъухьагъэр зыфэдэр сэгъашӀэба, мы цӀыфхэр зэрэуилъэпкъыри угу игъэлъ». 14Зиусхьаным къыриӀожьыгъ: «Сэ сышъуигъусэу сыкӀонышъ, зэозгъэпсэфыщт». 15Мосэ Ащ риӀуагъ: «О ПшъхьэкӀэ укъыздэмыкӀощтмэ, ащыгъум мыщ тимыщ. 16Армырмэ сэри УицӀыф лъэпкъи нэшӀукӀэ О укъызэрэтэплъыгъэр сыдэущтэу нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм къашӀэщта? Утигъусэу укъыддакӀомэ арыба ар къызэрэтшӀэщтыр? Аущтэу зыхъукӀэ, сэри О УицӀыф лъэпкъи зэрэдунаеу тет цӀыф лъэпкъ пстэуми тызэрафэмыгъадэрэр къэтшӀэщт»[+]. 17Арти Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «О къэпӀуагъэр Сэ сшӀэщт, сыда пӀомэ нэшӀукӀэ Сызэбгъэплъыгъ, Сэ о пцӀэкӀэ осэшӀэ». 18Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «О Уищытхъушхо къысэгъэлъэгъу». 19Зиусхьаным ащ къыриӀожьыгъ: «Сэ СишӀугъэ зэкӀэ къыозгъэлъэгъущт, Сэ СцӀэу „ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр“ уапашъхьэ къыщысӀощт. ГукӀэгъу зыфэсшӀын фаем фэсшӀыщт, шӀу зыфэсшӀэн фаеми фэсшӀэщт»[+]. 20ЕтӀанэ Ащ къыӀуагъ: «Сэ Сынэгу о укъыкӀаплъэ хъущтэп, сыда пӀомэ Сынэгу къыкӀаплъэрэ цӀыфыр псэоу къэнэжьын ылъэкӀыщтэп»[+]. 21Джыри Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары Садэжь чӀыпӀэ щыӀ: мы къушхьэ цакӀэм теуцу; 22Сэ Сищытхъушхо уапашъхьэ къыблэкӀы зыхъукӀэ, къушъхьэ зэгочыгъэм удэзгъэуцощт, сыблэкӀыфэ, сыкъыпфэсакъэу, СӀэ къыптелъэу укъэсыухъумэщт. 23СӀэ зыптесхыжькӀэ, СакӀыбкӀэ сыкъэплъэгъущт, ау Сынэгу къэплъэгъущтэп».

#### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Тхьэм икӀэрыкӀэу зэзэгъыныгъэ къызэрадишӀыгъэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу хэбзыкӀи, ыпэрэ мыжъобгъуитӀоу о зэхэбгъэшъхъэшъхъагъэмэ атетхэгъэгъэ гущыӀэмэ афэдэхэр ахэм Сэ къатестхэщтых. 2Нэф къэмышъызэ, зыгъэхьазыр. Пчэдыжьым Синай къушъхьэм къыдэкӀуайи, ащ ышыгу Сапашъхьэ къыщыщиуцу[+]. 3Ау зыгори о пкӀыгъоу къыбдыдэкӀуае хъущтэп, зыгори къушъхьэм тыдэкӀи къыщыщылъагъо хъущтэп. Аужыпкъэм былыми мэл-пчэни мы къушъхьэм пэблагъэу щыхъу хъущтэп»[+].

4Арти Мосэ ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу хибзыкӀыгъ. Пчэдыжьым жьэу къэтэджи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэу, мыжъобгъуитӀури зыдишти, Синай къушъхьэм дэкӀоягъ. 5Ошъуапщэм хэтэу Зиусхьаныр къехи, Мосэ пэблагъэу къушъхьэм къытеуцуагъ, ЫцӀэ зэрэ ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр Ащ къыӀуагъ. 6Зиусхьаныр Мосэ ыпашъхьэ щыблэкӀыгъ. Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр – ар Тхьэу гукӀэгъушӀэу, хьалэлэу, щыӀэгъэшхо зиӀэу, шӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ фэшъыпкъэныгъэрэ зыхэлъхэу,[+] 7лӀэуж минмэ шӀулъэгъу мыкӀодыжьыр, фэсакъызэ къыгъэгъунэу, афэзышӀырэр, лажьэри, бзэджэшӀагъэри, псэкӀодшӀагъэри афэзыгъэгъоу, ау ымыгъэпщынэхэу къэзымыгъанэрэр, тымэ ялажьэ ахэм ясабыймэ, сабыйхэм ясабыижьмэ, ящэнэрэ, яплӀэнэрэ лӀэужмэ анэсэу, язгъэпщыныжьырэр ары»[+]. 8Мосэ ащ лъыпытэу чӀыгум зытыридзагъ, Тхьэм шъхьащэ фишӀи, 9къыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъыр, нэшӀукӀэ укъысэплъыгъэмэ, ащыгъум ЗэкӀэри зыӀэ илъыр тигъусэу къыддэрэкӀу. Сыда пӀомэ мы цӀыф лъэпкъыр ыгукӀэ зэшӀодзагъэу щытышъ, тилажьэхэмрэ типсэкӀодшӀагъэхэмрэ къытфэгъэгъухи, О уимылъку Ӏэрылъхьэу тызыфэшӀ». 10Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары, зэкӀэ уицӀыф лъэпкъ ыпашъхьэ зэзэгъыныгъэ[†] къыщыбдэсэшӀы. ЗэрэчӀыгоуи щымыхъугъэу, лъэпкъ горэми ымылъэгъугъэу Ӏоф шӀагъохэр къэзгъэлъэгъощтых. Джа цӀыф лъэпкъэу о узхэтым Зиусхьаным къыуишӀэрэр къылъэгъунышъ, къэщынэщт. 11Джы непэ унашъо къышъуфэсшӀырэр шъугу ишъуубыти, ижъугъэлъ: мары, Сэ Ӏамэр, къэнаӀан, хьат, пэрыц, хъыу, еус цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырысфыщтых. 12ШъумыкӀодэу шъукъэнэным пае чӀыгоу шъузэрыхьэрэм ис цӀыф лъэпкъхэм зэзэгъыныгъэ гори адэшъумышӀ, армырмэ шъоркӀэ ар кӀодыпӀэ хъущт[+]. 13Арышъ, ахэм якъурмэншӀыпӀэхэр ишъуутых, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъосынхэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ чъыгхэр[*] ишъуупкӀых[+]. 14Арышъ, Зиусхьаным нэмыкӀэу тхьэ горэми шъхьащэ фэшъушӀын шъуфитэп, сыда пӀомэ, Ащ ыцӀэр Нэкъокъогъур Зыфэмыщэчырэр, Ар – нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр ары[+]. 15А чӀыгум исхэм ятхьэнэпцӀыхэм апашъхьэ къурмэнхэр[†] щашӀыхэ зыхъукӀэ, шъурамыгъэблэгъэным, якъурмэншӀыгъэ щыщ шъумышхыным пае ахэм зэзэгъыныгъэ адэшъумышӀ. 16Апхъухэм шъукъохэр дащэххэзэ, ахэм ягъусэхэу Сэ къысфэмышъыпкъэхэу ятхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афамышӀыным пае апхъухэр шъуишъаомэ къяшъумыгъащэх[+]. 17ТхьэнэпцӀ[†] гъэчъыгъэхэр зыфэшъумышӀыжьых[+].

18Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Абиб мазэм[*] Мысырым шъукъикӀыжьыгъэшъ, Сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэм тетэу, а мазэм щыщ мэфиблэу къэзгъэнэфагъэхэм къакӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы[+]. 19ЗэкӀэ ным апэу къыхэкӀырэр Сэ сый, чэмхэм былымыхъоу, мэл-пчэнхэм щыпэлъфыхъоу къахэкӀыхэрэр зэкӀэ ары[+]. 20Щыдмэ ящыпэлъфыхэм ачӀыпӀэ мэл-пчэнхэм къахэкӀырэ щыпэлъфыхъухэр ижъугъахьэх, армырмэ щыд щыпэлъфыхъухэм апшъэхэр зэшӀошъукӀых. Шъукъо щыпэлъфыхэри зэкӀэ шъущэфыжьых. Зыгори ӀэнэкӀэу Сапашъхьэ къерэмыхь[+]. 21Мэфихым къыкӀоцӀ Ӏоф шъушӀэ, яблэнэрэ мафэм зыжъугъэпсэф. Лэжьыгъэ хэлъхьагъуми Ӏухыжьыгъоми зыжъугъэпсэфзэ шъушӀы[+]. 22ТхьэмэфиблыкӀэ зигъо хъурэ лэжьыгъэ пасэхэм ямэфэкӀрэ бжыхьэм лэжьыгъэугъоижьыным имэфэкӀрэ хэжъугъэунэфыкӀых. 23Шъуихъулъфыгъэхэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ ЗэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьанэу, Израиль и Тхьэ ыпашъхьэ гъогогъуищэ къихьанхэ фае[+]. 24Сыда пӀомэ, Сэ цӀыф лъэпкъхэр шъумылъэгъужьынхэу шъуанэӀу исфыщтых, шъуигъунапкъэхэри зэӀузгъэкӀотыщтых. Зиусхьанэу шъуи Тхьэ ыпашъхьэ илъэсым щэ шъукъихьэзэ шъушӀымэ, зыгори шъуичӀыгу къенэцӀыщтэп. 25Къурмэн къысфэшъушӀыгъэм лъэу кӀэкӀыгъэм щыщ тэджэпс зыхэлъ хьалыгъум тешъумыкӀ, Пэсахъ[†] мэфэкӀым къурмэн шъушӀыгъэр нэф къэшъыфэ щыжъугъэлъ хъущтэп[+]. 26ШъуичӀыгу къыщыкӀырэ лэжьыгъэ пэсэ пстэуми апэу зигъо ахэхъукӀырэр зэкӀэ Зиусхьанэу шъуи Тхьэ и Унэ къэшъухьыхэзэ шъушӀы. Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо»[+]. 27Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мы гущыӀэхэмкӀэ орырэ Израилрэ Сэ зэзэгъыныгъэ къыжъудэсэшӀышъ, мы гущыӀэхэр тхых». 28Джащтэу Мосэ Зиусхьаным дэжь чэщ-мэфэ тӀокӀитӀо къэтыгъ, хьалыгъуи ышхыгъэп, пси ешъуагъэп. Зиусхьаным унэшъуипшӀ хъурэ зэзэгъыныгъэм игущыӀэхэр мыжъобгъухэм атыритхагъэх[+].

29Мосэ мыжъобгъуитӀур ыӀыгъэу Синай къушъхьэ къехыжь зэхъум, Тхьэр къызэрэдэгущыӀагъэм къыхэкӀэу ынэгу зэпэнэфыжьэу зэрэхъугъэр ышӀэщтыгъэп[+]. 30Ау Хьаруни израиль цӀыфхэми Мосэ къалъэгъугъ. Мары ащ ынэгу зэпэнэфыжьти, екӀолӀэнхэкӀэ щынэщтыгъэх. 31Арти Мосэ ахэм къяджагъ, Хьаруни, израиль цӀыфхэм япащэхэри зэкӀэ ащ ыдэжь къэкӀуагъэх, Мосэ ахэм адэгущыӀагъ. 32Ащ ыуж израиль цӀыфхэр зэкӀэ къекӀолӀагъэх, Зиусхьаным Синай къушъхьэм къыщыриӀогъэ пстэури Мосэ ахэм къафиӀотэжьыгъ. 33Мосэ ахэм адэгущыӀэныр къызеухым, упхырыплъэу шэкӀ пӀуакӀэр ынэгу рихъуагъ. 34Мосэ Зиусхьаным дэгущыӀэнэу ыпашъхьэ ихьэу Ащ къыкӀэлъэрэкӀыжьыфэ ынэгу ихъуагъэр тырихыщтыгъэ. КъызыкӀэлъырыкӀыжькӀэ, унашъоу къыфашӀыгъэр израиль цӀыфхэм къафиӀотэжьыщтыгъэ[+]. 35Мосэ ынэгу къызэрэзэпэнэфырэр израиль цӀыфхэм алъэгъущтыгъэти, Тхьэм ыпашъхьэ ихьанэу охъуфэ, ынэгу ихъуагъэр зэрэихъуагъэщтыгъ[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Мосэ израиль цӀыфхэр зэригъэгъозагъэхэр

1Мосэ зэкӀэ израиль цӀыфхэр къызэӀуигъакӀэхи, ариӀуагъ: «Мыхэр ары Зиусхьаным дгъэцэкӀэнхэ фэе унашъоу къытфишӀыгъэхэр: 2Мэфихым къыкӀоцӀ шъуиӀофхэр шъушӀэх, яблэнэрэ мафэр шъоркӀэ лъапӀэу щытын фае. Шэмбэтыр Зиусхьаным пае зыгъэпсэфыгъу, хэтми а мафэм Ӏоф зышӀэрэр укӀыгъэн фае[+]. 3Шъузщыпсэурэ унэ пстэуми шэмбэт мафэм машӀо гори ащышъумышӀ».

4[•]Джыри Мосэ зэкӀэ израиль цӀыфхэм ариӀуагъ: «Мыхэр ары Зиусхьаным дгъэцэкӀэнхэ фэе унашъоу джыри къытфишӀыгъэхэр: 5Зиусхьаным тын фэшъушӀ. Хэти ыгу зэрэпыкӀэу Зиусхьаным ыдэжь къерэхьых дышъэр, тыжьыныр е гъуаплъэр, 6цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр, пчэныцыр, 7мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьхэр, шъо пӀуакӀэхэр, акацэ пхъэхэр,[+] 8остыгъэм пае дагъэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэу щыфэн ашӀырэ дагъэм халъхьащтхэмрэ мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэфедэщтхэмрэ, 9оникс мыжъор, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэр къурмэнышӀым[†] ичэтэнӀабгъурэ[*] бгъэрышӀэмрэ[*] апае.

10ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъэу къышъухэт пстэури къэрэкӀуи, Зиусхьаным унашъо къызэрэтфишӀыгъэм тетэу арэшӀых: 11ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Тхьэм ипсэупӀэщтыр,[†] ащ итехъонхэмрэ икъакъыщхэмрэ, ащ ипхъэмбгъу Ӏужъухэмрэ ахэм ябгыкъуидзэхэмрэ, пкъэухэмрэ ахэм яигъэуцуапӀэхэмрэ, 12пхъонтэ лъапӀэмрэ ибэщхэмрэ, ишъхьатеӀубэ, ахэр зыкӀыбкӀэ щыӀэ пэӀухъор, 13Ӏанэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъыщт гъомылэтын хьалыгъур, 14остыгъэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, гъэстылъэхэр, остыгъэм пае дагъэр, 15мыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр,[†] ащ дыкӀыгъу бэщхэр, щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ иӀухъо, 16къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр, ащ игъоплъэ хъагъи, ибэщхэри, дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, лэджэн зытхьакӀыпӀэри ащ итегъэуцуапӀи, 17щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор, щагу пкъэухэмрэ пкъэу игъэуцуапӀэхэмрэ, щагу къэлапчъэм иӀухъо, 18чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ адыкӀыгъу пчэгъу цӀыкӀухэр, кӀапсэхэр, 19чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм зыщалъэщт щыгъынхэмрэ».


Израиль цӀыфхэм Зиусхьаным тынхэр къызэрэфахьыгъэхэр

20ЗэкӀэ израиль цӀыфхэр Мосэ кӀэлъырыкӀыжьхи, зэбгырыкӀыжьыгъэх. 21Ащ ыуж шъхьадж ыгу къызэриӀоу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, тхьэфэлэжьэныр ащ зэрэщашӀыным, щыгъын лъапӀэхэм апае Зиусхьаным тынхэр къыфахьыгъэх. 22Хъулъфыгъи бзылъфыгъи фаер зэкӀэ къакӀуи, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ гъэдэхалъэхэу пэмэ аралъхьэрэ хъурджанэхэр, тхьакӀумэпылъхьэхэр, Ӏэлъынхэр, пшъэрылъхэр къахьыгъэх. А дышъэр ахэм Зиусхьаным тын фашӀыгъ. 23Цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр зиӀэхэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр, пчэныцыр, мэлышъо гъэтэджыгъэхэр, шъо пӀуакӀэхэр къахьыгъэх[+]. 24Амал зиӀэм тыжьынрэ гъуаплъэрэ Зиусхьаным тын фишӀыгъ. Акацэ пхъэхэр зиӀагъэхэми зэрагъэфедэнхэу тынэу къахьыгъэх. 25Бзылъфыгъэ ӀэпэӀасэхэм цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр аджыхэти, къахьыщтыгъэх. 26НэмыкӀ бзылъфыгъэхэу цыр зыджышъухэу зыгукӀэ фэягъэхэм пчэныцыр аджыщтыгъэ. 27ЛӀакъомэ япащэхэм оникс мыжъо лъапӀэр, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэр чэтэнӀабгъумрэ[†] бгъэрышӀэмрэ рагъэдэхэнхэу къахьыщтыгъэх. 28Джащ фэдэу мэ ӀашӀу къызпихрэ хэлъхьанхэмрэ дагъэмрэ къахьыщтыгъэх. Ахэр остыгъэм, щыфэн ашӀырэ дагъэм, гъомэ ӀашӀухэр гъэугъэнхэм апае агъэфедэщтыгъэх. 29Джаущтэу израиль цӀыфхэм ащыщ хъулъфыгъэхэу, бзылъфыгъэхэу Зиусхьаным Мосэ къыфишӀыгъэ унашъом игъэцэкӀэн зиӀахь хэзышӀыхьэ зышӀоигъуагъэхэм ятынхэр Зиусхьаным къыфахьыгъэх.


Зиусхьаным къахихыгъэ цӀыф ӀэпэӀасэхэр

30[•]Мосэ израиль цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуеплъ, Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ары Зиусхьаным къахихыгъэр. 31Тхьэм Ыпсэ ащ къыхилъхьагъэу, сыд фэдэрэ ӀофкӀи Ӏушыгъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, шӀэныгъи, сыдрэмкӀи ӀэпэӀэсэныгъэ къыритыгъэшъ, 32дышъэм, тыжьыным, гъуаплъэм Ӏоф зэрадэпшӀэщтым фэӀэпэӀас, 33мыжъоу курб цӀыкӀухэм арагъэтӀэсхьэхэрэр ыгъэхьазырынхэ, пхъэми хибзыкӀынхэ елъэкӀы – сыд фэдэрэ сэнэхьати хэлъ. 34Зиусхьаным Бэцалэли джащ фэдэу Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаби нэмыкӀхэр зыдагъэсэнхэ алъэкӀынэу сэнэхьат къахилъхьагъ. 35Зиусхьаным ахэм къахилъхьагъэх хэбзыкӀын, пхъэшӀэн сэнэхьатхэр, тхыпхъэхэр шэкӀхэм ахэшъыхьэгъэнхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн пӀуакӀэм шэкӀ къолэнхэр зэрахэпшӀыкӀыщтхэм, шэкӀ къабзэхэр кӀэракӀэу зэрэзэхэплъхьащтхэм афигъэсагъэх – ӀэпэӀасэхэмрэ Ӏазэхэмрэ якъулайныгъэ пстэури къаритыгъэх».

#### ЯщэкӀэнэрэ хырэ шъхьэр

1Мосэ джыри къыӀуагъ: «Бэцалэли, Ахолыаби, ӀэпэӀэсэныгъэ адрэ зыхэлъ пстэоу, чӀыпӀэ лъапӀэр агъэпсыным пае Зиусхьаным Ӏушыгъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ къызхилъхьагъэхэми, Зиусхьаным иунашъо тегъэпсыкӀыгъэу зэкӀэри ашӀэн фае».

2Мосэ Бэцалэли, Ахолыаби, Ӏоф ашӀэнэу зышӀоигъохэм зэкӀэми къяджи, Ӏофым фежьэнхэу ариӀуагъ. 3Ахэм Ӏоф ашӀэным пае чӀыпӀэ лъапӀэм игъэпсын хэхьанхэу израиль цӀыфхэм тынэу къахьыгъэр зэкӀэ Мосэ къыӀахыгъэх. Ау ащ ыужи цӀыфхэм тынхэр джыри пчэдыжь къэс къахьынхэр зэпыущтыгъэп. 4Арти ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъхэу чӀыпӀэ лъапӀэр зыгъэпсыщтыгъэхэр Ӏофым къыпэкӀхи, Мосэ дэжь къакӀохи, 5къыраӀуагъ: «Зиусхьаным зэшӀохыгъэнхэ фаеу унашъо къышӀыгъэ ӀофшӀэнхэм апэӀухьанэу щытым нахьыбэ цӀыфхэм къахьы». 6ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын хэхьанхэу тынхэр хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми ащ нахьыбэ къамыхьыжьынхэу уцупӀэм тыдэкӀи макъэ ащарагъэӀунэу Мосэ унашъо ышӀыгъ. Арти цӀыфхэм тынхэр къаӀахынхэр щагъэтыжьыгъ. 7Къаугъоигъэр икъущтыгъ – ящыкӀэгъэщтым нахьыбэхагъ.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэпсыгъэр

8[•]ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъхэу Ӏофым фежьагъэхэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм пае чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм техъуипшӀ ахашъыкӀыгъ. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу техъохэм адыхашъыхьэгъагъэх. 9Техъо пэпчъ икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу[†] тӀокӀрэ ирэ[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэ. Техъохэр зэкӀэ яшапхъэхэмкӀэ зэфэдизыгъэх. 10Техъуитфыр зыр адрэм годагъэу, адрэ техъуитфыри зыр адрэм годагъэу щытыгъэх. 11Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз адрэ техъо зэгодагъэмэ зыщяуалӀэрэм цы шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэхэу шӀодзапӀэхэр тырадагъэх. Адрэ техъо зэгодагъэмэ анэзэу апэрэм къыфэгъэзагъэми джаущтэу фашӀыгъ. 12Зы техъо зэгодагъэхэм анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фашӀыгъ, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо фашӀыгъ. ШӀодзапӀэхэр зэпэчӀынэтӀагъэх. 13Дышъэм къакъыщ шъэныкъо хашӀыкӀыгъ, а къакъыщхэмкӀэ техъо зэгодагъэхэр зэрагъэубытхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] зы пкъы хъугъэ. 14ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къеупхъухыгъэнхэу техъохэр пчэныцым джыри хашӀыкӀыгъэх. Ащ фэдэу техъо пшӀыкӀуз ашӀыгъ. 15Зы техъом икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу щэкӀ[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэх. Техъо пшӀыкӀузми яшапхъэхэр зэфэдагъэх. 16Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ техъуитфыр шъхьафэу, адрэ нэмыкӀ техъуихри шъхьафэу зэгуадагъэх. 17Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ апэрэ техъо зэгодагъэхэм яагъунэрэ Ӏахьэ ынэз шӀодзапӀэу шъэныкъо тырадагъ, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо тырадагъ, тӀури зэрагъэубытылӀэнхэм пае. 18Гъуаплъэм къакъыщ шъэныкъо хашӀыкӀи, къакъыщхэр шӀодзапӀэхэм аралъхьэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэрэщытэу ятӀонэрэ техъо зэикӀ фэхъунэу зэрагъэубытыгъэх. 19Мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ техъо ахашӀыкӀи, ащ ышъхьагъ телъынэу шъо пӀуакӀэмэ джыри техъо ахашӀыкӀыгъ[+].

20Пхъэмбгъу Ӏужъухэр акацэ чъыгым хашӀыкӀыгъэх. 21Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуипшӀ[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъущтыгъэх. 22Пкъэу пэпчъ ыӀэпакӀэхэм къапыщхэу шӀохэгъэуцуапӀэхэр фашӀыгъэх, зыр адрэм пэчӀынатӀэу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэкӀэ ипхъэмбгъу Ӏужъухэр ахэм афэдэу ашӀыгъэх. 23ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу къыблэмкӀэ гъэзагъэм пае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ агъэхьазырыгъ. 24Пхъэмбгъу Ӏужъу тӀокӀмэ аӀэпакӀэмэ къапыщхэрэр арыуцонхэу тыжьын игъэуцопӀэ тӀокӀитӀу ашӀыгъ: зы пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апае игъэуцопӀитӀу, адрэ пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апайи игъэуцопӀитӀу. 25Джащ фэдэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу темырымкӀэ гъэзэгъэщтым пайи пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ агъэхьазырыгъ. 26Тыжьын игъэуцуапӀэхэуи тӀокӀитӀу агъэхьазырыгъ – пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм язырызэу. 27ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу хы агъэхьазырыгъ. 28ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбырэ къуапэхэм апае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀу джыри агъэхьазырыгъ. 29Ахэм алъапсэхэр зэпэшъхьафхэу[*], ашъхьагъхэр апэрэ хъурджанэр зыщыхэтым дэжь щызэнэсхэу щытыгъ. Ащ фэдэ пхъэмбгъу Ӏужъухэр къопитӀумэ ахэтыгъэх. 30Джа пхъэмбгъу Ӏужъухэу зипчъагъэ 8 хъущтыгъэмэ апае тыжьын игъэуцуапӀэу пшӀыкӀух агъэхьазырыгъ, пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ игъэуцопӀэ тӀурытӀу зэрэфэхъунэу. 31Акацэ чъыгым бгыкъуидзэхэр хашӀыкӀыгъэх: бгыкъуидзитфымкӀэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъу хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр зэрапхынхэу, 32ятӀонэрэ бгъум хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзитфымкӀэ, кӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзитфымкӀэ зэрапхынхэу. 33Гузэгум рыгъэчъэгъэ бгыкъуидзэ кӀыхьэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъурэ дэпкъым ыгъунэхэмрэ зэрипхыщтыгъэх. 34Пхъэмбгъу Ӏужъухэм дышъэ къарагъэтӀылъэкӀи, ахэр зэзыпхыщт бгыкъуидзэхэр аралъхьанхэу дышъэ хъурджанэхэр арагъэпытылӀагъэх, бгыкъуидзэхэми дышъэ къарагъэтӀылъэкӀыгъ.


ПэӀухъомрэ Ӏухъомрэ зэрашӀыгъэхэр

35Цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу пэӀухъо ашӀыгъ. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ащ дыхашъыхьагъэх. 36ПэӀухъом пае дышъэр къызэгъэтӀылъэкӀыгъэхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэу къакъыщхэр зиӀэ пкъэуиплӀыр акацэ чъыгым хашӀыкӀыгъэх. А пкъэухэр арагъэуцонхэу тыжьыным хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцуапӀэу плӀы агъэхьазырыгъ. 37ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъо фашӀыгъ. Ӏухъор чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу ахашъыкӀыгъ. 38Ӏухъор апылъэгъэнэу пкъэуитф акацэ чъыгым хашӀыкӀи, дышъэр къарагъэтӀылъэкӀыгъ. Пкъэухэм ашъхьапэхэми ябгыкъурыгъачъэхэми дышъэр къарагъэтӀылъэкӀыгъ. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэу пкъэухэм къакъыщхэр афашӀыгъэх. А пкъэухэм апае игъэуцопӀитф гъуаплъэм хагъэткӀукӀыгъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Пхъонтэ лъапӀэр зэрашӀыгъэр

1[•]Бэцалэл пхъонтэ лъапӀэр акацэ чъыгым хишӀыкӀыгъ. Ащ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀурэ[†] ныкъорэ[*], ишъомбгъуагъи илъэгагъи зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] зырыз хъущтыгъэ[+]. 2Дышъэ къабзэр ащ къыригъэтӀылъэкӀыгъ, ыкӀоцӀи ыкӀыӀуи ар атырилъхьагъ. Ащ ышъхьагъ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фишӀыгъ. 3Дышъэ хъурджэниплӀ пхъонтэ лъапӀэм пае ыгъэчъи, ар зытет лъакъохэм аригъэпытылӀагъэх: зы бгъумкӀэ хъурджэнитӀур, адрэ бгъумкӀи хъурджэнитӀур ащыӀэхэу. 4Акацэ чъыгым бэщ кӀыхьэхэр хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 5Бэщхэр пхъуантэм ыбгъухэмкӀэ ащыӀэ хъурджанэмэ арилъхьагъэх, ахэмкӀэ пхъуантэр зепхьан плъэкӀынэу. 6Пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀуби ӀэнтэгъуитӀурэ ныкъорэ икӀыхьагъэу, ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ хъоу джащ фэдэу дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъ. 7Дышъэм хэуӀукӀыгъэхэу къэрыубитӀу ышӀи, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ къытещхэу, ащ дыхэтхэу ахэр ышӀыгъэх: 8зы къэрыубыр зы цыпэм дыхэтэу, адрэ къэрыубыр адрэ цыпэм дыхэтэу. Ахэмрэ пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэрэ зэикӀэу щытыгъэх. 9Къэрыубхэм атамэхэр шъхьатеӀубэм щизэу убгъугъэхэу, агупэхэмкӀэ зэфэгъэзэгъагъэх, ахэм агупэхэр шъхьатеӀубэм къыфэгъэзэгъагъэх.


Ӏанэ лъапӀэр зэрашӀыгъэр

10[•]Бэцалэл акацэ чъыгым Ӏанэ хишӀыкӀыгъ, икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъу[*], илъэгагъэ Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъухэу. 11Ащ дышъэ къабзэ къыригъэтӀылъэкӀыгъ, ышъхьагъ къыщыдекӀокӀхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу нэз кӀэракӀэхэр тыришӀыхьагъэх. 12Ӏэгушъом щиз зилъэгэгъэ бгъухэр Ӏэнашъхьэм тегъэпытыхьагъэхэу тыригъэуцуагъэх, а бгъухэм къадаухьэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр тыришӀыхьагъэх. 13Ащ дышъэм хъурджэниплӀ хигъэткӀукӀи, хъурджанэхэр къопиплӀымэ, лъэкъуиплӀымэ ащыригъэпытылӀагъэх. 14Ӏанэр зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу хъурджанэхэр Ӏэнашъхьэм пэблагъэу лъакъохэм аригъэпытылӀагъэх. 15Бэщхэр акацэ чъыгым хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 16Ащ Ӏанэм тетыщт лагъэхэр, тасхэр, Ӏэгубжъэхэр, шъон къурмэныр[†] арыбгъэхъонэу къошынхэр дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъэх.


Дышъэ остыгъэр зэрашӀыгъэр

17[•]Бэцалэл дышъэ къабзэм остыгъэ хишӀыкӀыгъ. А остыгъэр дышъэм хэуӀукӀыгъагъ. Ащ ыпкъи, ыбгъухэм къахэкӀырэ къутамэхэри, къэгъэгъэ теплъэ зиӀэ Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри, ахэм къарыкӀырэ къэгъэгъэ тхьапэхэри зэикӀыгъэх. 18Остыгъэм ыбгъухэм къутэмих къахэкӀыщтыгъ: къутэмищыр – ащ ызыбгъу, адрэ бгъуми – къутэмищыр. 19Остыгъэм икъутамэ пэпчъ миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу, тхьапэхэр къарыкӀыхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуищ пытыгъ. 20Остыгъэм ыпкъи миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуиплӀырэ ахэм къарыкӀырэ тхьапэхэмрэ пытыгъэх. 21Апэрэ къутэмитӀур остыгъэм къызщыхэкӀыхэрэ чӀыпӀэм ычӀэгъ Ӏэгубжъэ цӀыкӀу миндаль къэгъагъэм ехьщырэу, адрэ къутэмитӀури ящэнэрэ къутэмитӀури къызщахэкӀыхэрэ чӀыпӀэмэ ачӀэгъхэм ащ фэдэхэр ачӀэтыгъэх. Къутэмихэу остыгъэм къыхэкӀыхэрэр джаущтэу гъэпсыгъагъэх. 22Миндаль къэгъагъэм ехьщыр Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри къутамэхэри зэикӀэу остыгъэм дыхэтхэу, дышъэ къабзэм хэуӀукӀыгъэхэу щытыгъ. 23Бэцалэл гъэстылъэу блы ышӀыгъ, ахэм акӀыгъущт Ӏадэхэри шъэгъэ стафэхэм апае къопс зиӀэ жъокулъэри дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъэх. 24Остыгъэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми зэрэзэгъусэхэу зы кыкъар[†][*] дышъэ къабзэу апэӀухьагъ.


МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр зэрашӀыгъэр

25[•]Бэцалэл мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр щагъэстынхэу къурмэншӀыпӀэр[†] ыгъэпсыгъ. Ар плӀэмыеу, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъу[*] зырыз, илъэгагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*] хъухэу акацэ чъыгым хишӀыкӀыгъ. Бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр ащ фишӀыгъэх. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтыгъэх. 26А къурмэншӀыпӀэм ышъхьагъи, ыбгъухэри, ыкъуапэхэри зэкӀэ къызэдиубытхэу дышъэ къабзэ къыриӀулӀэкӀыгъ. Ащ ышъхьагъыкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фишӀыгъ. 27Бэцалэл дышъэ хъурджэнитӀу ышӀи, нэз кӀэракӀэм ычӀэгъыкӀэ щыӀэхэу, къурмэншӀыпӀэр ахьын зыхъукӀэ, бэщхэр а хъурджанэмэ аралъхьанхэу, ыкъопитӀу ахэр ащыхигъэуцуагъэх. 28Ащ бэщхэр акацэ чъыгым хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ.


Щыфэ ашӀырэ дагъэмрэ мыстхъухэмрэ зэрэзэхалъхьагъэхэр

29Бэцалэл щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэмрэ гъэкъэбзагъэхэу, гъэлъэпӀагъэхэу мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстхэмрэ зэхилъхьагъэх[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ ирэ шъхьэр


Къурмэнгъэстхэр зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэмрэ лэджэнымрэ зэрашӀыгъэхэр

1[•]Бэцалэл акацэ чъыгым плӀэмыеу къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэр[†] хишӀыкӀыгъ, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъуитф[†][*] илъэгагъэ Ӏэнтэгъуищ[*] хъухэу. 2Ащ бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр фишӀыгъэх. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтыгъэх. А зэкӀэри къызэдиубытэу гъуаплъэ къыриӀулӀэкӀыгъ. 3КъурмэншӀыпӀэм игъусэщт пстэури ащ ышӀыгъэх: яжьэр рызэрахьанэу лэгъупхэр, хьакужъотхъухэр, лэджэнхэр, цацэхэр, къопс зиӀэ жъокулъэхэр. Ахэр зэкӀэ гъуаплъэм хишӀыкӀыгъэх. 4КъурмэншӀыпӀэм пае гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу хъагъэ ышӀыгъ. Гъоплъэ хъагъэр къурмэншӀыпӀэм илъэгагъэ ыгузэгу къынэсэу, ащ къыдекӀокӀырэ нэз ӀушӀыкӀыгъэм ычӀэгъ чӀигъэуцуагъ. 5Зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу гъоплъэ хъурджанэхэр а хъагъэм ыкъопиплӀымэ аригъэпытылӀагъэх. 6Акацэ чъыгым бэщхэр хишӀыкӀхи, ахэм гъуаплъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 7КъурмэншӀыпӀэр бгъэкощын плъэкӀыным пае ащ ыбгъуитӀу ягъэпытылӀэгъэ хъурджанэхэм бэщхэр арилъхьагъэх. КъурмэншӀыпӀэр ыкӀоцӀ нэкӀэу пхъэмбгъу цӀыкӀумэ ахишӀыкӀыгъ.

8Джащ фэдэу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт гъоплъэ лэджэнри ащ итегъэуцуапӀи чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм идэхьапӀэ дэжь Ӏоф щызышӀэщтыгъэ бзылъфыгъэхэм тынэу къахьыгъэ гъоплъэ гъунджэхэм ахишӀыкӀыгъэх[+].


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу зэрашӀыгъэр

9[•]ЕтӀанэ Бэцалэл чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу ыгъэпсыгъ. Щагубгъоу къыблэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. 10Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ зиӀэ пкъэу тӀокӀмэ Ӏухъор апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 11Щагубгъоу темыр лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] зикӀыхьагъэ ӀухъомкӀэ къэшӀыхьэгъагъ. Ар гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ зиӀэ пкъэу тӀокӀмэ апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 12Щагум ишъомбгъуагъэу къохьапӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. А Ӏухъор игъэуцопӀипшӀ зигъусэ пкъэуипшӀмэ апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 13Щагум ынэӀоу къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэм ишъомбгъуагъэ зыфэдизыгъэр Ӏэнтэгъу шъэныкъу. 14Щагу дэхьапӀэм изы бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф[*] икӀыхьагъэу, игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт Ӏухъор ашӀыгъ. 15Щагу дэхьапӀэм иадрэ бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф фэдиз икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. Ар игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъагъ. 16Щагум илъэныкъо пстэуми яӀухъохэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъагъэх. 17Щагу шӀыхьагъэм хэт пкъэухэр гъуаплъэм, а пкъэухэм якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным ахашӀыкӀыгъэх. Пкъэумэ ашъхьапэхэм тыжьыныр къягъэтӀылъэкӀыгъагъ. Щагу пкъэухэр зэкӀэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэ бгыкъурыгъачъэхэмкӀэ зэгъэпытылӀэгъагъэх. 18Щагу къэлапчъэм иӀухъо къолэныгъ – цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэу, икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу тӀокӀ[*] хъущтыгъэ. Щагум иӀухъомэ афэдэу, ащ ишъомбгъуагъэ Ӏэнтэгъуитф[*] хъущтыгъэ. 19Щагу къэлапчъэм гъоплъэ игъэуцопӀиплӀыр зигъусэ пкъэуиплӀыр хэтыгъ. Ахэм якъакъыщхэр тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. А пкъэумэ ашъхьапэхэм тыжьыныр къягъэтӀылъэкӀыгъагъ, ябгыкъурыгъачъэхэр тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пчэгъу цӀыкӀухэри щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэм ягъусэ пчэгъу цӀыкӀухэри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъагъэх.


Псэолъапхъэу агъэфедагъэхэр

21ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Зиусхьаным и Унашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр зычӀагъэуцуагъэм игъэпсын хэхьанэу Мосэ иунашъокӀэ Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ыкъо Итамар алъыплъэзэ, лэуймэ къалъытагъэр зэкӀэ зыфэдизыгъэр мары къыкӀэлъыкӀощт[+]. 22Зиусхьаным шӀэгъэн фаеу МосэкӀэ унашъоу къышӀыгъэр зэкӀэ Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ыгъэцэкӀагъ. 23Ащ игъусагъ хэбзыкӀын Ӏофым, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм тхыпхъэхэр ахэлъхэуи къолэнхэуи шэкӀхэр ахэшъыкӀыгъэным афэӀэпэӀасэу Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаб. 24ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын гупыкӀ тынэу къырахьылӀэгъэ дышъэу хэхьагъэр зыфэдиз хъугъэр кыкъар[†] тӀокӀырэ бгъурэ шэкъэл шъиблырэ щэкӀырэ. 25ЗэкӀэ израиль цӀыфэу къалъытагъэхэм тыжьынэу къахьыгъэри кыкъари 100-рэ шэкъэл лъапӀэу зы минрэ шъиблырэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀутфырэ хъущтыгъэ[+]. 26Ар зыныбжь илъэс тӀокӀ хъугъэхэуи нахьыжъхэуи къалъытэгъэ нэбгырэ мин шъихрэ минищырэ шъитфырэ шъэныкъом зэхэтэу къахьыгъэр ары. Нэбгырэ пэпчъ шэкъэл лъапӀэм ызыныкъо[*] къыӀахызэ ашӀыгъ. 27ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀыпӀэ лъапӀэ ипкъэухэмрэ лъапӀэм нахь лъэпӀэжьым ипэӀухъо зыпышӀэгъэ пкъэухэмрэ яигъэуцуапӀэхэу тыжьыным хагъэткӀукӀыгъэхэм апэӀухьагъэр тыжьынэу кыкъари 100: пкъэу пэпчъ иигъэуцуапӀэ пэӀухьагъэр зы кыкъар. 28Пкъэухэм якъакъыщхэм, ябгыкъурыгъачъэхэм, пкъэу шъхьапэхэм ащыфэгъэным тыжьынэу апэӀухьагъэр шэкъэл минрэ шъиблырэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ. 29Тынэу къахьыгъэ гъуаплъэр кыкъар тӀокӀищырэ пшӀырэ шэкъэл минитӀурэ шъиплӀырэ хъущтыгъэ. 30Гъуаплъэм хашӀыкӀыгъэх: чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ хагъэуцогъэ пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр, къурмэншӀыпӀэр, ащ ихъагъэрэ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, 31щагур къызэрашӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ щагу къэлапчъэм иӀухъорэ зыпышӀэгъэхэ пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэмрэ ягъусэ пчэгъу цӀыкӀухэр.

#### ЯщэкӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


КъурмэнышӀ щыгъынхэм апае агъэфедагъэхэр

1[•]Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр цы шхъуантӀэу, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэу, цы плъыжьыбзэу къахьыгъэхэм ахашъыкӀыгъэх, джаущтэу Хьарунэ пайи шъошэ лъапӀэр ахашъыкӀыгъ.


ЧэтэнӀабгъур зэрашӀыгъэр

2ЧэтэнӀабгъур[†] дышъэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъ. 3Ащ пае дышъэр тхьапэм фэдэу аупӀокӀи, Ӏуданэхэр ащ къыгуаупкӀыгъэх, а Ӏуданэхэр цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу адыхашъагъ. 4ЧэтэнӀабгъум ыцыпитӀу тэмэтелъитӀу къападагъ. 5Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу телъ кӀапсэри, чэтэнӀабгъум фэдэу, ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъ. КӀапсэри чэтэнӀабгъури зэу щытыгъэх. 6Ӏу зэжъу зиӀэ набгъохэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэм арыгъэтӀысхьагъэхэу оникс мыжъохэр агъэхьазырыгъэх, мыхъурхэр мыжъом хэзыбзыкӀыхэрэм зэрашӀырэм фэдэу, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр ахэм ащыхабзыкӀыгъэх. 7Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, а мыжъуитӀур Израиль ыкъомэ апае гукъэкӀыжьхэу чэтэнӀабгъум итэмэтелъхэм атырагъэпытыхьагъэх.


БгъэрышӀэр зэрашӀыгъэр

8БгъэрышӀэр[†] чэтэнӀабгъур зэрэшӀыгъэм фэдэу, тхыпхъэхэр хэлъхэу ӀэпэӀэсэныгъэшхо ехьылӀагъэу ашӀыгъ. Ар дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонташъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъом ахашъыкӀыгъ. 9БгъэрышӀэр итеплъэкӀэ плӀэмыеу, тӀо зэтелъэу, зы бжиз[†][*] икӀыхьагъэу, зы бжиз ишъомбгъуагъэу щытыгъ. 10Мыжъоу агъэхьазырыгъэхэр щырыщэу сатырэ пэпчъ тесхэу сатыриплӀэу ащ хагъэуцуагъэх. Рубиныр, топазыр, изумрудыр[*] апэрэ сатырэм щызэгуагъэтӀысхьагъэх. Ащ мыжъохэр сатырэ пэпчъ щырыщэу тесхэу сатыриплӀэу хагъэуцуагъэх. Апэрэ сатырэм – рубиныр, топазыр, изумрудыр, 11ятӀонэрэ сатырэм – карбункулыр, сапфирыр, налмэс-налкъутэр, 12ящэнэрэ сатырэм – яхонтыр, агатыр, аметистыр, 13яплӀэнэрэ сатырэм – хризолитыр, ониксыр, ясписыр атесыгъэх. Ахэр дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу Ӏу зэжъу яӀэу агъэхьазырыгъэ набгъохэм арагъэтӀысхьагъэх. 14А мыжъохэр пшӀыкӀутӀу хъущтыгъэх. Израиль ыкъомэ япчъагъэ диштэхэу, ахэм ацӀэмэ атефэхэу, мыхъурым зэрэщыхабзыкӀырэм фэдэу, израиль лӀакъохэм ацӀэхэр зырызэу мыжъо пэпчъ щыхабзыкӀыгъэх. 15БгъэрышӀэм пае гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшъэхъу цӀыкӀухэр дышъэм хашӀыкӀыгъэх. 16ХъурджэнитӀу дышъэм хашӀыкӀи, ахэр бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апагъэпытыхьагъэх. НэбгъуитӀури дышъэм хашӀыкӀыгъэх. 17Зэхэблэгъэ дышъэ пшъэхъу цӀыкӀуитӀур бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхьэгъэ хъурджанэмэ аращыгъэх. 18А пшъэхъу цӀыкӀуитӀум ацыпэхэр нэбгъуитӀумэ апашӀэхи, чэтэнӀабгъум ыгупэкӀэ тэмэтелъхэм ащырагъэпытылӀагъэх. 19Джыри дышъэ хъурджэнитӀу ашӀи, чэтэнӀабгъум ынэӀу фэгъэзагъэхэу, бгъэрышӀэм ыкӀыбкӀэ щыӀэхэу ычӀэгъырэ къопитӀум арагъэпытылӀагъэх. 20Джащ фэдэу дышъэ хъурджэнитӀу ашӀи, чэтэнӀабгъур зэрэтырапхыхьэрэ кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀукӀэ щыӀэхэу, адрэ къопитӀоу тэмэтелъитӀум яӀэхэм ахэр арагъэпытылӀагъэх. 21Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, бгъэрышӀэр къемыфэхыным пае, ащ ихъурджанэхэмрэ чэтэнӀабгъум ихъурджанэхэмрэ цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ зэрапхыгъэх. Джаущтэу кӀыбымкӀэ щыӀэ хъурджанэхэр кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ щыӀэхэу чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу тырапхыхьагъэх.


Хьарунэрэ ыкъохэмрэ адрэ ящыгъынхэр зэрашӀыгъэхэр

22ЧэтэнӀабгъум ычӀэгъ чӀэлъынэу джэнэ кӀыӀутелъыр зэрэщытэу цы шхъуантӀэм хашъыкӀыгъ. 23Ащ шъхьэикӀыпӀэ фашӀыгъ. ДзэкӀолӀым иджанэ зэрашӀырэм фэдэу, джэнэ кӀыӀутелъыр шъхьэикӀыпӀэм дэжь щызэӀымытхъынэу, ащ ынэз къыдекӀокӀэу пытэу ӀуашӀыкӀыгъ. 24Ащ ыӀэкӀапэ зэрэщытэу къыдекӀокӀэу цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашӀыкӀыгъэу нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэр щыпашӀагъэх. А цы такъырхэм азыфагу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу одыджын цӀыкӀухэр щыпалъагъэх. 25Дышъэ къабзэм одыджын цӀыкӀухэр хашӀыкӀхи, ахэр нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэм азыфагу, зыр адырэм къыкӀэлъыкӀоу, джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэкӀапэ зэрэщытэу щыпалъагъэх. 26Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным фэлэжьэнэу чӀыпӀэ лъапӀэм чӀахьэу, ащ къычӀэкӀыжь зыхъукӀэ, щыгъыщт джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэкӀапэ одыджын цӀыкӀухэмрэ нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэмрэ зыр адрэм къыщызэкӀэлъыкӀощтыгъэх.

27Хьарунэрэ ыкъохэмрэ апае джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъэх. 28ПаӀор, шъхьэкӀапхэхэр, гъончэдж чӀэгъычӀэлъхэр чэтэн пӀуакӀэм хашӀыкӀыгъэх. 29Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм шъо зэфэшъхьафхэр ащызэгъэкӀугъэхэу бгырыпххэр ахашъыкӀыгъэх.

30Дышъэ къабзэм хэхыгъэ бзыгъэ цӀыкӀум тандж лъапӀэр хашӀыкӀи, мыхъурым зэрэтыратхэрэм фэдэу, ащ щыхабзыкӀыгъ: «Зиусхьаным фыхахыгъэр». 31Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, тандж лъапӀэр паӀом ынэӀукӀэ щытырегъэубытэгъэным пае, цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыер ащ къыпашӀагъ.

32Джаущтэу Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын аухыгъ. Израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ: Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу Ӏофхэр агъэцэкӀагъэх. 33Ахэм Мосэ дэжь къахьыгъэх Тхьэм ипсэупӀэщт[†] чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэщт пстэумрэ: итехъохэмрэ икъакъыщхэмрэ, ащ ипхъэмбгъу Ӏужъухэмрэ ахэм ябгыкъуидзэхэмрэ, пкъэухэмрэ ахэм яигъэуцуапӀэхэмрэ. 34Джащ фэдэу къахьыгъэх мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ ахэшӀыкӀыгъэ техъозэхэдагъэр, ащ ыкӀыӀунэу шъо пӀуакӀэмэ ахэшӀыкӀыгъэ техъозэхэдагъэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ипэӀухъо[+]. 35Ахэм анэмыкӀэу къахьыгъэх пхъонтэ лъапӀэмрэ ащ ибэщхэмрэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ, 36Ӏанэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъыщт гъомылэтын хьалыгъур, 37дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ остыгъэмрэ ащ тетын фэе гъэстылъэхэмрэ, остыгъэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ ащ пае дагъэрэ. 38Къахьыгъэх мыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэри,[†] щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэри, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэри, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ иӀухъуи. 39Къахьыгъэмэ ащыщыгъэх: гъуаплъэр къызэӀулӀэкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэмрэ ащ игъусэ хъагъэу гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэмрэ, къурмэншӀыпӀэм ибэщхэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, лэджэнымрэ ар зытет тегъэуцуапӀэмрэ, 40щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ ащ ипкъэухэмрэ, пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэмрэ щагу къэлапчъэм иӀухъорэ, пчэгъу цӀыкӀухэмрэ ахэм къаращэкӀырэ кӀапсэхэмрэ. Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм щылэжьэнхэм пае агъэфедэрэ пстэури. 41Джащ фэдэу джыри къахьыгъэх: чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм ящыгъынхэмрэ. 42Джаущтэу Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ.

43Мосэ Ӏофэу ашӀагъэр къыплъыхьагъ, мары, Зиусхьаным унашъо къызэришӀыгъэм тет шъыпкъэу ахэм зэкӀэ зэрагъэцэкӀагъэр ылъэгъугъ. Арти ынэшӀу ащифагъ.

#### ЯтӀокӀитӀонэрэ шъхьэр


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэуцугъэмрэ ар зэрагъэлъэпӀагъэмрэ

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Апэрэ мазэм, мазэм иапэрэ мафэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] гъэуцу. 3Пхъонтэ лъапӀэр ащ чӀахьи, пэӀухъор Ӏухъу. 4Ӏанэр ащ чӀахьи, ищыкӀагъэр зэкӀэ ащ тегъэуцу. Остыгъэр къахьи, гъэстылъэхэр ащ тегъэуцох. 5МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр[†] пхъонтэ лъапӀэм пэчӀынатӀэу гъэуцу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъор щыпылъ. 6Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр гъэуцу. 7ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэныр дэгъэуцуи, ащ псы из шӀы. 8ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу гъэпси, щагум икъэлапчъэ Ӏухъо фэшӀ. 9ЕтӀанэ щыфэ ашӀырэ дагъэр шти, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэми ащ чӀэт пстэуми ащыфи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури гъэлъэпӀагъэхэу хъущт. 10Джаущтэу къурмэнгъэстхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми а дагъэр ащыфи, ахэр лъапӀэм илъэпӀэжьхэу хъущтых. 11ЗызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэнми итегъэуцуапӀи дагъэр ащыфи, ахэр гъэлъэпӀагъэхэу шӀы. 12Ащ ыуж Хьаруни ыкъохэри Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къащэхи, зягъэтхьакӀ. 13Хьарунэ шъошэ лъапӀэр зыщегъалъи, ышъхьэ дагъэр щыф: Сэ сикъурмэнышӀ хъуным пае Сэщ пае хэушъхьафыкӀи, къысфэслэжьэнэу къурмэнышӀэу[†] гъэуцу. 14Ащ ыкъохэр къащэхи, джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр зыщягъалъэхи, 15Сэ сикъурмэнышӀ хъунхэм пае, ятэ фэдэу ахэми ашъхьэмэ дагъэр ащыф. А дэгъэщыфэнымкӀэ ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ къурмэнышӀэу къысфэлэжьэщтых».

16Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Мосэ зэкӀэ зэшӀуихыгъ.

17ЯтӀонэрэ илъэсым иапэрэ мазэ иапэрэ мафэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцугъ. 18Мосэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ыгъэуцугъ, игъэуцуапӀэхэр ыгъэтӀылъхи, пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзэхэмкӀэ зэригъэкӀухи, ахэм аригъэуцуагъэх; пкъэухэр ыгъэуцухи, 19Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм техъозэхэдагъэр тырилъхьагъ, ащ ыкӀыӀу нэмыкӀ техъозэхэдагъэр тырилъхьажьыгъ.

20Мосэ Зиусхьаным иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъуитӀур ышти, пхъонтэ лъапӀэм дилъхьагъэх. Бэщхэр пхъонтэ лъапӀэм пилъхьэхи, ишъхьатеӀубэ ащ тырилъхьагъ[+]. 21Мосэ пхъонтэ лъапӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀихьи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, унэшъуипшӀыр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр къэмылъэгъонэу пэӀухъор пилъагъ. 22Мосэ Ӏанэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм – Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм – чӀихьи, ащ итемыр лъэныкъокӀэ щыӀэу, пэӀухъо пашъхьэм дэжь ыгъэуцугъ. 23Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъынэу гъомылэ тынэу хьалыгъухэр Ӏанэм тырилъхьагъэх. 24Мосэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм – Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм – икъыблэ лъэныкъокӀэ щыӀэу, Ӏанэм пэзанкӀэу остыгъэр ыгъэуцуи, 25Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ итынхэу, гъэстылъэхэр ащ тыригъэуцуагъэх. 26Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстыщтхэ къурмэншӀыпӀэу дышъэр къызэгъэтӀылъэкӀыгъэр Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, пэӀухъом ыпашъхьэ щигъэуцуи, 27Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр ащ щигъэстыгъэх. 28ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъор щыпилъагъ. 29Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къурмэнгъэстхэр зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэр ыгъэуцуи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, ащ къурмэнгъэстрэ гъомылэ къурмэнрэ[†] щишӀыгъэх. 30Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагоу лэджэныр ыгъэуцуи, зызэратхьакӀыщт псыр ащ ригъэхъуагъ. 31Моси, Хьаруни, Хьарунэ ыкъохэми псыр ащ къыхахызэ, 32Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэхьанхэ е къурмэншӀыпӀэм екӀолӀэнхэ фае зыхъукӀэ, Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, аӀэхэри алъакъохэри ахэм атхьакӀыщтыгъэх. 33ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ кӀоцӀымкӀэ щыӀэхэу щагу ащ ыгъэпси, щагум икъэлапчъэ Ӏухъо фишӀыгъ. Джаущтэу Мосэ иӀофшӀэн ыухыгъ.


Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэ къызэрехыгъэр

34Мыщ дэжьым Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэр ошъуапщэм ыгъэбылъыгъ, Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэлъикӀугъ[+]. 35Мосэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм чӀэхьан ылъэкӀыщтыгъэп, сыда пӀомэ ошъуапщэм ар ыгъэбылъыгъэу, Зиусхьаным и Щытхъуи Тхьэм ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ зэлъикӀугъагъ.

36Ошъуапщэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр къызибгынэкӀэ, израиль цӀыфхэр ежьэхэти, зичэзыу гъогууанэр акӀущтыгъэ. 37Ошъуапщэм зимыӀэтмэ, ахэр зы чӀыпӀэ икӀыщтыгъэхэп, гъогум техьэщтыгъэхэп, ошъуапщэм зызщиӀэтыщт мафэм ежэщтыгъэх. 38Зиусхьаным иошъуапщэ мафэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм шъхьащытыщтыгъ, чэщырэ а ошъуапщэм ыкӀоцӀ машӀор щыстыщтыгъэ – ар израиль цӀыф пстэуми алъэгъущтыгъэ. Ахэр гъогухэм зыщатетыгъэхэ уахътэм къыкӀоцӀ джары ренэу зэрэщытыгъэр.

### Хэбзэ тхыжьыгъэр

#### Хэбзэ тхыжьыгъэр

Хэбзэ тхыжьыгъэр


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


#### Пэублэ гущыӀ


ХЭБЗЭ ТХЫЖЬЫГЪЭР


Мосэ иятфэнэрэ тхылъ


Хэбзэ


тхыжьыгъэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2020


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт


Филологие редакторыр Тэу Нуриеттэ


Сурэтхэр зышӀыгъэр Щад Асланбек

Библием щыщ тхылъхэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэм ятекстхэр электроннэ амалхэр жъугъэфедэхэзэ Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым исайт къишъухын шъулъэкӀыщт:

https: ibt.org.ru/media?id=ADG

ISBN 978-5-93943-288-7

Карт © 2000, American Bible Society

© Институт перевода Библии, 2020


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Тхьэм и ГущыӀэ ЛъапӀэу Библием иӀахьыгъоу, Мосэ и ТхылъитфкӀэ заджэхэрэ Тэуратым къыхиубытэхэрэмкӀэ ятфэнэрэ тхылъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъэр уапашъхьэ илъ.

Тхьэм и ГущыӀэ ЛъапӀэ ӀахьитӀоу зэхэт: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэмрэ. ЗэралъытэрэмкӀэ, Тхылъитфыр Мосэ ытхыгъ. Апэрэ, ятӀонэрэ тхылъхэу «УблапӀэмрэ» «МысырикӀыжьымрэ» адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэу къыдэкӀыгъэх.

Джащ фэдэу Мосэ иятфэнэрэ тхылъэу урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэм урысыбзэкӀэ шъхьэу иӀэр «Второзаконие» зыфиӀорэр ары. Ар зэпхыгъэр израил лъэпкъыр зэрыгъозэн фэе хабзэу Тхьэм къаритыгъэр Мосэ ахэм ятӀонэрэу зэрагуригъэӀожьыгъэр ары. Ащ елъытыгъэуи мы тхылъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зыфиӀорэр шъхьэу фэтшӀыгъ.

Израилыр Мысырым къикӀыжьи, илъэс 40-рэ Ӏэпэ-цыпэм шъоф нэкӀым щэпсэуфэ лъэпкъым иунэенэу Тхьэм къаритыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум ихьанхэшъ, ар зыӀэ къизыгъэхьанэу щыт ныбжьыкӀэхэм зыкъаӀатыгъ. Илъэс 38-кӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ ятэхэм аштэгъэ хабзэм ахэм къахэкӀыгъэмэ агухэр зэретыгъэхэр къызэраушыхьатыжьынэу ар икӀэрыкӀэу агурыгъэӀожьыгъэн фэягъэ.

Мосэ ыныбжь илъэси 120-рэ хъугъэу, мы дунаир ыхъожьынкӀэ тӀэкӀу горэ къэнагъэу, хабзэ хъугъэ къэлъытакӀэм тетэу тиэрэ ыпэкӀэ я 1400-рэ илъэсхэм адэжь израил цӀыфмэ псалъэу адишӀыгъэхэр ытхыгъэх.

Мысыр гъэрыпӀэр къызэранэкӀыгъэу, шъхьафитэу зыщыпсэущтхэ чӀыгоу къаритынэу Тхьэм къызэригъэгугъагъэхэм кӀохэ зэхъум, израил цӀыфхэм аужырэ уцупӀэу яӀагъэр Ерыхъэу къалэм пэчӀынэтӀэ Моаб шъофэу Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ (1:5) щыӀэр ары.

ЧӀыгоу къызэригъэгугъагъэхэм израил лъэпкъыр рищэныр Тхьэм Мосэ къыфимыдэу, Иордан зэпырымыкӀэу, ащ итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо зэрэщылӀэщтыр къыреӀо. Мосэ, лъэпкъым осыетхэр къыфишӀыжьыхэзэ, гур ыгъэбырсырэу иаужырэ псалъэхэмкӀэ цӀыфмэ къяушъыижьы. Ащ фэдизырэ уахътэм Тхьэм шъоф нэкӀым къызэрэщырищэкӀыгъэхэр зыщамыгъэгъупшэнэу, агухэмрэ апсэхэмрэкӀэ фэщагъэхэу Ащ фэӀорышӀэнхэ фаеу ахэм къареӀо.

Мосэ лъэпкъым зыфигъазэзэ, зы пчъагъэм итэу, «о» ыӀозэ, бэрэ адэгущыӀэ, джащ фэдэуи къэӀуакӀэу «уи Зиусхьанэу Тхьэр» егъэфедэ. Тхьэмрэ Ащ къахихыгъэ израил цӀыф лъэпкъымрэ зэрэзэпэблагъэхэр Мосэ ащкӀэ хегъэунэфыкӀышъ, а гущыӀэхэр ежьми фэгъэхьыгъэхэу щыт.

ИкӀэухым Тхьэм иунашъо тетэу Ащ ицӀыф лъэпкъ ипэщэнэу Ныун ыкъо Ехъошуа Мосэ егъэуцу. Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэ фэгъэхьыгъэ орэдыр къыӀуи, израил лӀакъохэм шӀуфаӀохэмкӀэ ынэшӀу къызащефэ нэуж Мосэ Моабым, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо игъашӀэ щиухыгъ.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэрэ тхылъ пстэуми анахьэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зыфиӀорэм Тхьэм итетыгъошхо израил цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ фыряӀэнымкӀэ, Ащ фэлэжьэнхэмкӀэ мэхьанэ куу иӀ.

«Хэбзэ тхыжьыгъэм» щыщхэр бэрэ къащыхэфэх «Гугъэ орэдхэр» зыфиӀорэ тхылъми, Ешай пегъымбарым итхылъи, ЗэзэгъыныгъакӀэм итхылъхэми гъогогъу 50-м къехъурэ ахэтых.


Тхылъыр зэрэзэхэтымрэ ащ дэтхэмрэ

Тхылъыр Ӏахьыгъуихэу зэхэт:


1. Мосэ иапэрэ псалъ: (1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)

Мосэ игукъэкӀыжь тетэу Синай къушъхьэм дэжь зыщыӀэгъэхэ уахътэм лъэпкъым итарихъ къыщежьэ. Зиусхьаным иунашъо едэӀухи, израил цӀыфхэм Синай къушъхьэр къабгыни шъоф нэкӀыр зэпачыгъ, мэфэ пшӀыкӀузэ гъогум тетыгъэхэу чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ нэсыгъэх. Яунэенэу къаритынэу Тхьэм чӀыгоу къызэригъэгугъагъэхэм иубытын зыщырагъажьэрэр (1:2, 19-21) мы чӀыпӀэр ары. КъэнаӀан чӀыгур къаплъыхьанэу цӀыф куп ащ загъакӀом, дэпкъхэмкӀэ къэшӀыхьагъэхэу къалэхэр итхэу, цӀыф шъэджашъэхэр ащ исхэу къэбар къахьыгъэти, израил цӀыфхэр ащ лъэшэу къыгъащтэхи, а хэгъэгум ихьанхэр адагъэп. Джащ къыхэкӀэу Моабым, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо, нэмысыфэхэ илъэс щэкӀырэ ирэ фэдизырэ шъоф нэкӀым итыгъэх (2:14).

Мосэ иапэрэ псалъэ къызщиухырэм я Тхьэ дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэм фэшъыпкъэнхэу, сыдрэ тхьэ нэпцӀыхэри щагъэзыенхэу цӀыфхэм лъэш дэдэу къяджэ. Джаущтэу зекӀохэмэ, Тхьэр зэрягъусэщтыр, къаритынэу ахэр Ащ къызэригъэгугъэгъэхэ къэнаӀан чӀыгум (4:15-40) яӀофхэр дэгъоу, тхъагъор яӀэу, мамырэу зэрэщыпсэущтхэр къареӀо (4:39-40):

«Зиусхьаныр уашъоми чӀыгуми зэря Тхьэр джы щегъэжьагъэу зэжъугъашӀи, егъэшӀэрэу шъугу ишъуубыт. НэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп.

Шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм егъэшӀэрэу къышъуитырэ чӀыгум бэрэ шъузэрэщыпсэунэу, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу непэ шъузфэзгъасэхэрэр жъугъэцакӀэх».


2. Мосэ иятӀонэрэ псалъ: (я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Апэрэ Ӏахьэр: (я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

Ар зыфэгъэхьыгъэр УнэшъуипшӀэу Тхьэм израил цӀыфхэм къаритыгъэхэр Мосэ ахэм зэрагуригъаӀорэр ары (5:1-22). Зиусхьан закъом фэшъыпкъэнхэу ахэм къяджэзэ (6:1-9), апэрэ унашъор анахьэу къыхегъэщы (6:4-5):

«КъэдаӀу, израил лъэпкъыр: ти Зиусхьанэу Тхьэр ары Тхьэ закъоу щыӀэр.

Уи Зиусхьанэу Тхьэр угурэ упсэрэкӀэ уфэщагъэу, кӀуачӀэу пхэлъ пстэумкӀэ шӀу зэгъэлъэгъу».

Тхьэм зэзэгъыныгъэу дашӀыгъэм мэхьанэу иӀэр Мосэ цӀыфхэм агу къегъэкӀыжьы (7:6):

«Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытба, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ».


ЯтӀонэрэ Ӏахьэр: (я 12–рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

Мыр къызтегущыӀэрэр КъэнаӀан хэгъэгум зихьэхэкӀэ цӀыфхэм яунэгъо, ялъэпкъ щыӀэкӀэ-псэукӀэ зытегъэпсыкӀыгъэщтхэ хабзэхэр, унашъохэр, шапхъэхэр ары.


3. МыдаӀохэрэм къащышӀыщтхэмрэ гъэгугъэныгъэхэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ: (я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)

Мы шъхьэхэр зыфэгъэхьыгъэхэр Тхьэм Ежь ицӀыф лъэпкъ зэзэгъыныгъэу къыдишӀыгъэм пылъ унашъохэр агу зэрэраубытэщт шӀыкӀэр ары. Тхьэм къариӀорэм едэӀухэмэ, нэшӀущыфэныгъэ яӀэнэу ахэр къегъэгугъэх, емыдэӀухэмэ, бгыбзэхэр къызэратефэщтхэмкӀэ егъэгъуазэх.


4. Мосэ иящэнэрэ псалъ: (я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)

Ар къызтегущыӀэрэр Моабым, Синай къушъхьэм дэжь Тхьэм Израилым апэ къыщыдишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр, а уахътэм щыӀэгъэ израил цӀыфхэри ыужкӀэ ахэм къахэкӀыщтхэри рыгъозэнхэу икӀэрыкӀэу зэраштэрэр ары (29:1, 10-15).

Мосэ джыри лъэпкъым зыкъыфегъазэ, ипсалъэ къызщиухыным лӀэныгъэр щагъэзыенышъ, щыӀэныгъэр къыхахынэу цӀыфхэм къяджэ (30:19-20):

«Мы уашъори мы чӀыгури непэ сишыхьатых – щыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ шъуахэдэнэу непэ къышъосӀуагъ. ЩыӀэныгъэр къыхэшъух шъори къышъухэкӀыщтхэми шъущыӀэнэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, Ащ къыӀорэм шъуедэӀунэу, шъугукӀи шъуепкӀылӀэгъэнэу щыӀэныгъэм шъухад. Зиусхьанэу Тхьэр ары шъуищыӀэныгъэ ылъапсэр, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум Ащ илъэсыбэрэ шъущигъэпсэущт».


5. Мосэ иаужырэ Ӏофхэр: (я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)

Мы чӀыпӀэм къыхиубытэхэрэр зэхьылӀагъэр Ныун ыкъо Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэу зэрэтырагъахьэрэр (31:1-8), Мосэ иорэд (31:30–32:44), ащ ынэшӀу израил лӀакъохэм зэращифэрэ шӀуфаӀохэр ары (33:1-29).


6. Мосэ зэрэлӀагъэр: (я 34-рэ шъхьэр)

Тхылъым иаужырэ гущыӀэхэм къызэрагъэнафэрэмкӀэ, Мосэ Израилым ипегъымбар пстэумэ анахь цӀэрыӀощтыгъ, ар Тхьэм пэблэгъэ шъыпкъэщтыгъ. Тхьэм ЫцӀэкӀэ гъэунэфыпӀэхэр, Ащ ыкӀуачӀэкӀэ шӀэгъошӀагъэхэр къэзгъэлъэгъогъэ Мосэ фэдэ къэмыхъугъэ цӀыф хьалэмэтэу щытыгъ (34:10):

«Джащ щегъэжьагъэу Зиусхьаныр ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэнхэу къыздэгущыӀэщтыгъэ пегъымбар Мосэ фэдэу израил лъэпкъым къыхэкӀыжьыгъэп».


Дэтхэр


1. Мосэ иапэрэ псалъ (1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)

Мосэ израил цӀыфхэм агу къыгъэкӀыжьыгъэхэр (1:1-8)
Мосэ хьыкумышӀхэр зэрэтыригъэхьагъэхэр (1:9-18)
Къэбарыхьхэр зэраӀофытагъэхэр (1:19-25)
ЦӀыфхэр Тхьэм зэрэпэуцужьыгъэхэр (1:26-33)
Тхьэм цӀыфхэр зэригъэпщынагъэхэр (1:34-46)
Израил цӀыфхэр шъоф нэкӀым къызэрэщекӀокӀыгъэхэр (2:1-23)
Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон зэрэтекӀуагъэхэр (2:24-37)
Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэрэтекӀуагъэхэр (3:1-11)
Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр (3:12-22)
Тхьэм Мосэ КъэнаӀан хэгъэгум зэрэримыгъэхьагъэр (3:23-29)
Израил цӀыфхэр Тхьэм зэредэӀунхэ фэягъэр (4:1-14)
ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афашӀ зэрэмыхъущтыр (4:15-31)
Хэт фэдэн Зиусхьанэу Тхьэ закъом?! (4:32-40)
ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр (4:41-43)


2. Мосэ иятӀонэрэ псалъ (я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

2.1. Мосэ зэзэгъыныгъэм игъэпсыкӀэ цӀыфхэм зэрагуригъэӀуагъэр (я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

УнэшъуипшӀыр (5:1-33)
Тхьэр шӀу плъэгъуныр апэрэ унашъу (6:1-9)
МыдэӀоным изэрар (6:10-25)
Хымэ лъэпкъхэр ифыгъэнхэр (7:1-11)
ДэӀоным ишӀуагъ (7:12-26)
Зиусхьаныр израил цӀыфхэм шъофнэкӀым къызэрэщяушъыигъэр (8:1-10)
Тхьэр зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр (8:11-20)
Израил цӀыфхэр зэрэмыдэӀуагъэхэмрэ Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэрэ (9:1-6)
ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэр (9:7-29)
Мосэ кӀэу мыжъобгъуитӀу зэригъэхьазырыгъэр (10:1-5)
Хьарунэ зэрэлӀагъэмрэ лэуйхэм япшъэрылъхэмрэ (10:6-11)
Тхьэм щынагъо зэрэфыуиӀэщтыр (10:12-22)
Тхьэм ишӀэгъошӀэгъэшхохэр агу къызэрагъэкӀыжьыгъэхэр (11:1-7)
Тхьэм израил цӀыфхэм яунэещт чӀыгум шӀоу фиӀуагъэхэр (11:8-25)
Тхьэм инэшӀущыфэныгъэхэмрэ ибгыбзэхэмрэ (11:26-32)

2.2. Хабзэу КъэнаӀан хэгъэгум зэрэщыпсэущтхэр (я 12-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

Тхьэм шъхьащэ зыщыфэпшӀыщт чӀыпӀэ закъор (12:1-12)
Лы зэфэшъхьафхэмрэ къурмэнылымрэ зэрэпшхыщтхэр (12:13-28)
НэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэпшӀ зэрэмыхъущтыр (12:29-32)
Пегъымбар нэпцӀыхэм зэрафэсакъыщтхэр (13:1-18)
Псэушъхьэ къабзэхэмрэ мыкъабзэхэмрэ (14:1-21)
Мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэхэр (14:22-29)
ЧӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс (15:1-11)
ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр (15:12-18)
Былымхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ ящыпэлъф къурмэныпхъэхэр (15:19-23)
Пэсах мэфэкӀыр (16:1-8)
Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12)
Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17)
ХьыкумышӀхэр (16:18-22)
ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афэзышӀыхэрэр (17:1-7)
Хьыкумым щызэхэфыгъое Ӏофхэр (17:8-13)
Пачъыхьэр зэрыгъозэщт хабзэр (17:14-20)
Лэуй къурмэнышӀхэм яӀахьэхэр (18:1-8)
НэмыкӀ лъэпкъхэм яхабзэхэм защыдзыегъэныр (18:9-13)
Пегъымбарым ехьылӀагъ (18:14-22)
ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр (19:1-13)
ЧӀыгу гъунапкъэхэм узэрафэсакъыщтыр (19:14)
Шыхьатхэм яхьылӀагъ (19:15-21)
ЗэошӀыным пылъ унашъохэр (20:1-20)
Амыгъэунэфыгъэ укӀыныгъэхэр (21:1-9)
Бзылъфыгъэ гъэрыр къызэрэпщэщтыр (21:10-14)
Щыпэлъфым ифитыныгъэ ехьылӀагъ (21:15-17)
КӀэлэ мыдаӀом ехьылӀагъ (21:18-21)
БзэджашӀэм ихьадэ ехьылӀагъ (21:22-23)
Уилъэпкъэгъу узэрэдэӀэпыӀэщтыр (22:1-4)
НэмыкӀ хабзэхэр (22:5-12)
Хъулъфыгъэм ишъуз зэригъэмысэрэм изэхэфын (22:13-21)
ЗэкӀыгъуныгъэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр (22:22-30)
Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэхэрэм ахахьэ мыхъущтхэр (23:1-8)
ДзэуцупӀэм игъэкъэбзэн (23:9-14)
Хэхьажьыгъэ пщылӀыхэр (23:15-16)
ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм уафэлажьэ зэрэмыхъущтыр (23:17-18)
Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэхэр (23:19-25)
УзэхэкӀыжьыным ехьылӀэгъэ хабзэр (24:1-4)
КъэзыщэгъакӀэм ехьылӀэгъэ унашъохэр (24:5-22)
Утын зытефэрэ бзэджашӀэр (25:1-3)
Псэушъхьэхэм якъэухъумэн (25:4)
Лъфыгъэ зимыӀэ шъузабэр (25:5-10)
Зэзэорэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэмрэ (25:11-12)
Шэпхъэ, щэчэлъэ зафэхэр (25:13-16)
Ӏамэлыкъ цӀыфхэр зэрагъэпщынэщтхэр (25:17-19)
Лэжьыгъэхэм ащыщ апэрэ Ӏахьэхэр (26:1-15)
Зиусхьаным ихабзэхэм ягъэцэкӀэн (26:16-19)


3. КъэнаӀаным зэрихьащтхэм пылъ унашъохэр (я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)

Тхьэм ихабзэхэу мыжъобгъумэ атетхагъэхэр (27:1-10)
МыдаӀохэрэм къащышӀыщтыр (27:11-26)
ДаӀорэм шӀоу къыдэхъущтхэр (28:1-14)
УмыдэӀоным къыкӀэлъыкӀощт бгыбзэхэр (28:15-68)


4. Мосэ иящэнэрэ псалъ (я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)

Моаб хэгъэгум щызэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр (29:1-29)
Зиусхьаным къызыфэбгъэзэжьыкӀэ (30:1-14)
ЩыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ уахэдэныр (30:15-20)


5. Мосэ иаужырэ Ӏофхэр (я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)

Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэ зэрэхъугъэр (31:1-8)
Тхьэм и Хабзэ къызэреджэщтхэр (31:9-13)
Зиусхьаным Мосэ аужырэу зыщигъэгъозагъэхэр (31:14-30)
Мосэ иорэд (32:1-44)
Мосэ цӀыфхэм аужырэу зэряушъыижьыгъэр (32:45-47)
Тхьэм Мосэ къыфишӀыгъэ аужырэ унашъор (32:48-52)
Мосэ израил лӀакъохэм ынэшӀу зэращыфагъэр (33:1-29)


6. Мосэ зэрэлӀагъэр (я 34-рэ шъхьэр)

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошӀхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

#### Апэрэ шъхьэр


Мосэ иапэрэ псалъ

(1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)


Мосэ израил цӀыфхэм агу къыгъэкӀыжьыгъэхэр

1Мары Мосэ зэрэизраил лъэпкъэу Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым зетхэм риӀуагъэхэр. Ар зыщыхъугъэр Пэран шъоф нэкӀыр зы бгъумкӀэ гъэзагъэу, Тофэл, Лабан, Хъацэрэт, Дызэхъаф псэупӀэ-тӀысыпӀэхэр адрэ бгъумкӀэ щыӀэхэу Суф чӀыпӀэм зыщыпэчӀынатӀэхэр ары. 2Синай къушъхьэм[*] къыщегъэжьагъэу СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм узэпырыкӀэу къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ нэс укӀомэ, гъогум мэфэ пшӀыкӀузэ утетынэу щыт[+]. 3Мысырым къызикӀыжьыгъэхэр илъэс тӀокӀитӀум хэхьагъэу япшӀыкӀузэнэрэ мазэм иапэрэ мафэ Зиусхьаным[†][*] израил цӀыфхэм яхьылӀагъэу зэкӀэ унашъоу къыфишӀыгъэхэм Мосэ ахэр ащигъэгъозагъэх. 4Хъэщбэн къалэм тетыгъор щызыӀыгъыгъэу, амэр цӀыфхэм япачъыхьэу Сыхъонрэ Бащан хэкум ипачъыхьэу, къалэхэу Ӏащтарэт, ЕдрэӀ тетыгъор ащызыӀыгъыгъэу Ӏогърэ затекӀохэм ыуж ар зыхъугъэр.

5Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ Моаб хэгъэгум итхэу Хабзэу Тхьэм къыриӀуагъэр Мосэ цӀыфхэм агуригъэӀонэу ригъэжьагъ:

6«Ти Зиусхьанэу Тхьэм Синай къушъхьэм къыщытиӀогъагъ: „Мы къушъхьэм дэжь шъузэрэщысыгъэр икъущт[+]. 7Шъуигъогу шъутехьажьи, къушъхьэлъэ чӀыпӀэу амэрхэр зэрысхэм шъукӀу. Гъунэгъу лъэпкъ пстэури зыщыпсэухэрэ иордан шъофыр, къушъхьэлъэ чӀыпӀэхэмрэ кӀэйхэмрэ къызэшъунэкӀхи, къыблэ лъэныкъомкӀэ, хы ӀушъомкӀэ шъукъырыкӀуи, къэнаӀан цӀыфхэм ячӀыгу шъуихьи, Ливан хэгъэгум шъуекӀу, Ефрат псыхъошхоми шъунэс. 8Шъугу ишъуубыт Сэ а чӀыгур къызэрэшъостырэр. ШъукӀуи, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ, ахэм къахэкӀыгъэхэми къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур шъуиунэенэу шъуубыты“»[+].


Мосэ хьыкумышӀхэр зэрэтыригъэхьагъэхэр

9Джыри Мосэ ариӀуагъ: «А уахътэм сэ къышъосӀогъагъ: „Шъо лъэшэу шъукъысэхьылъэкӀы, сизакъоу сышъуфырикъужьырэп[+]. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуигъэбэгъуагъ, мары джы непэ шъо ошъогум ит жъуагъохэм афэдэу бэ шъохъу[+]. 11Зиусхьанэу, шъуятэжъмэ я Тхьэ, джы шъузэрэхъурэм фэдэ минкӀэ шъуерэгъэбагъу, шъукъызэригъэгугъагъэуи ынэшӀу къышъущерэф![+] 12Ау сыдэущтэу сизакъоу шъуизэрэшхыжьын ибжь хьылъэ къесхьакӀышъуна? 13ШъуилӀакъохэм ащыщ цӀыф акъылышӀухэу, зэхэшӀыкӀ зиӀэхэу лъытэныгъэ зыфашӀыхэрэр къызыхэшъудзыхи, ахэр Ӏэшъхьэтет къышъуфэсшӀыщтых“. 14„О зыфапӀорэр дэгъу“, – шъуӀуи, джэуап шъо къысэшъутыжьыгъагъ. 15ШъуилӀакъохэм цӀыф акъылышӀоу лъытэныгъэ зыфашӀэу ахэт пащэхэр нэбгырэ минхэм, нэбгыришъэхэм, шъэныкъохэм, пшӀыхэм яӀэшъхьэтетынхэу, лӀакъохэм янахьыжъ упчӀэжьэгъунхэу згъэуцугъэх[+]. 16ШъуихьыкумышӀхэм унашъо афэсшӀыгъ: „Шъукъошхэр зыфызэнэкъокъухэрэр зэхэшъуфых, израил цӀыфхэр е израил цӀыфымрэ хымэ лъэпкъ щыщыр арми, зафэу хьыкум шъушӀы[+]. 17Хьыкум шъушӀы зыхъукӀэ темыфэу зыгорэми шъудемыӀ. ЛъэкӀ зиӀэми цӀыф къызэрыкӀоми къаӀорэм шъуедэӀу. Хьыкумыр Тхьэм фэгъэзагъэшъ, хэти шъущымыщын. ЗыгорэкӀэ Ӏофым изэхэфын шъоркӀэ къинэу щытмэ, садэжь шъукъакӀуи сэ ащ сыхэплъэщт“[+]. 18А уахътэм зэкӀэ шъушӀэн фаехэм яхьылӀагъэу унашъо сэ къышъуфэсшӀыгъагъ.


Къэбарыхьхэр зэраӀофытагъэхэр

19ЕтӀанэ Зиусхьаным унашъо къызэрэтфишӀыгъэм тетэу гъогум тытехьагъ. Синай къушъхьэм щедгъажьи, джа шъулъэгъугъэ шъоф нэкӀ щынэгъошхор зэпытчи, амэр цӀыфхэр зэрыс къушъхьэлъэ чӀыпӀэм тыкӀуи, чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ тынэсыгъ. 20Джащ дэжьым сэ къышъосӀуагъ: „Амэрхэр зэрыс къушъхьэлъэ чӀыпӀэу ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэм шъукъэсыгъ. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм[*] мы чӀыгур къызэрэшъуитыгъэр шъугу ишъуубыт. Зиусхьанэу шъуятэжъмэ я Тхьэ къызэрэшъуиӀуагъэм фэдэу, зышъуӀати ар зэрэшъуиунэенэу шъуубыты. Шъумыщын, шъугуи шъумыгъэкӀоды“[+]. 22Ащ дэжьым шъо зэкӀэми садэжь шъукъакӀуи къысэшъуӀуагъ: „ЛӀы горэхэр тапэ итхэу дгъэкӀонхэшъ, а чӀыгур къызэпарэплъыхь, тызэрыкӀощт гъогури тыздэхьащт къалэхэри зыфэдэхэр къытфызэрагъашӀ“. 23КъэшъуӀуагъэр дэгъукӀэ слъыти, шъуащыщэу нэбгырэ пшӀыкӀутӀу, лӀакъо пэпчъ зы нэбгырэ, къыхэсхыгъ. 24Ахэр ежьэхи къушъхьэлъэ чӀыпӀэм кӀуагъэх, Эшкол псы игъукӀыгъэм[*] нэс чӀыгур къызэпаплъыхьагъ. 25А чӀыгум къыщыкӀырэмэ къапыкӀэхэрэр къыздаштэхи, къытфахьхи къытаӀуагъ: „Ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэ чӀыгур гъэбэжъулъ“.


ЦӀыфхэр Тхьэм зэрэпэуцужьыгъэхэр

26Ау шъо шъукӀонэу шъуфэягъэпти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъо шъупэуцужьыгъ. 27ШъуичэтэнгъэӀагъэхэм шъуачӀэсэу, шъумыразэу шъугъум-тӀымыщтыгъ: „Зиусхьаным тыфэлъэгъурэпти, амэрхэм аӀэ тырилъхьанышъ, тигъэкӀодынэу Мысырым тыкъырищыжьыгъ. 28Тыда тыздэкӀощтыр? Къэбарыхьэу дгъэкӀуагъэхэм тагъэщтагъ. Ахэм аӀо: ‘А цӀыф лъэпкъыр тэщ нахь лъэш, тэщ нахь лъаг. А чӀыпӀэм ит къалэхэр иных, ахэр къызэрэшӀыхьэгъэ дэпкъхэр уашъом нэсэу лъагэх. Ӏэнэкъ иныжъ лъэпкъым къыхэкӀыгъэхэри ащ къыщытлъэгъугъэх’“. 29Арти сэ къышъосӀуагъ: „Шъумыщын, ахэм зыкъяшъумыгъэгъащт. 30Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуапэ итэу макӀо. Шъулъэгъузэ, Мысырым зэрэщишӀагъэм фэдэу, шъощ пае Ар зэощт[+]. 31Шъоф нэкӀыми ар щишӀагъ, гъогум шъутетэу мыщ шъукъэсыфэ тыр ишъао зэрэфыщытыным фэдэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэрэрихьакӀыгъэр шъори шъулъэгъугъэба“[+]. 32Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм цыхьэ фэшъушӀыгъэп, 33шъукъызщыуцущт чӀыпӀэхэр къышъуфигъэнафэхэу, шъузэрыкӀощт гъогур къышъуигъэгъотынэу чэщырэ къэзыгъэнэфырэ машӀоу, мафэрэ ошъуапщэм хэтэу Ар шъуапэ итыгъэ нахь мышӀэми[+].


Тхьэм цӀыфхэр зэригъэпщынагъэхэр

34Зиусхьаным шъуӀохэрэр зызэхехым лъэшэу къэгубжи, гущыӀэ пытэ ышӀыгъ: 35„Мы цыхьэмышӀ-мыдэӀо лъэпкъым щыщ горэми шъуятэжъхэм къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгушӀур ылъэгъущтэп. 36Епунэх ыкъо Къалэб нэмыкӀэу. ЫгукӀэ Сэ къысфэшъыпкъагъэшъ, ащ ар ылъэгъущт, ылъэ зытеуцогъэ чӀыгур ежьыми къыхэкӀыщт цӀыфхэми къястыщт“. 37Шъощ пае сэри къысфэгубжи, Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Ори ащ уихьащтэп.

38Ау о уиӀумэтэу Ныун ыкъо Ехъошуа а чӀыгум ихьащт. Израил цӀыфхэр зылъищэхэзэ, а чӀыгур аштэнэу ар гъэгушхо“[+]. 39Джащыгъум Зиусхьаным къышъуиӀуагъ: „Гъэры хъунхэу шъуӀуи, зигугъу шъушӀыгъэ шъуисабыйхэу шӀумрэ бзаджэмрэ джыри зэхэзымышӀыкӀхэрэр ары а чӀыгум ихьащтхэр. Сэ ахэм ар къястынышъ, яунэенэу аубытыщт. 40Ау шъо къэжъугъази хы Къамылым[*] ылъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым шъукӀу“. 41Ащ дэжьым къысэшъуӀожьыгъ: „Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀод щытшӀагъ. ТыкӀонышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэтиӀуагъэм тетэу, тязэощт“. Къушъхьэлъэ чӀыпӀэм укӀоныр ӀэшӀэх къышъуфэхъун къышъущыхъоу, нэбгырэ пэпчъ иӀашэ къыштагъ. 42Ау Зиусхьаным къысиӀуагъ: „ЯӀу ахэм: ‘Сэ сышъуигъусэщтэпышъ, шъуипыйхэм шъукъызэхамыкъутэнэу шъуемыжь, шъумызау’“. 43Сэ къышъосӀуагъ, ау шъукъысэдэӀугъэп. Зиусхьаным иунашъо шъупэуцужьи, зыкъышъушӀошӀыжьэу къушъхьэм шъудэкӀоягъ. 44А къушъхьэмэ ахэсыгъэ амэр цӀыфхэр къышъупэуцужьыгъэх. БжьэпчӀым фэдэу къышъутебанэхи, шъукъафыгъ, Хъорым къалэм нэс СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм къыщышъозэуагъэх. 45Къэжъугъэзэжьи Зиусхьаным ыпашъхьэ шъущыгъыгъ, ау Зиусхьаныр шъуӀорэм къедэӀугъэп, къышъуфэгумэкӀыгъэп. 46Джаущтэу Къадэщ чӀыпӀэм охътабэрэ шъущыпсэугъ»[+].

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр шъоф нэкӀым къызэрэщекӀокӀыгъэхэр

1Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ащ ыуж, Зиусхьаным[†] унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу, къэдгъэзэжьи, хы Къамылым[*] ылъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым тихьагъ. СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм бэрэ къыщыткӀухьагъ. 2ЕтӀанэ Зиусхьаным къысиӀуагъ: 3„Икъущт мы къушъхьэлъэ чӀыпӀэм къызэрэщышъукӀухьагъэр, джы темыр лъэныкъомкӀэ жъугъазэ. 4ЦӀыфхэм мыщ фэдэ унашъо афэшӀ: Ӏэсау къыхэкӀыгъэ шъукъошхэу СэӀир щыпсэухэрэм ячӀыгу джы зэпышъучыщт. Ахэр шъо къышъущыщтэщтых, ау лъэшэу шъусакъ. 5Ахэм ячӀыгу щыщ зы щэрэчи къышъостыщтэпышъ, зао яшъумышӀылӀ. СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэр иунэенэу Ӏэсау Сэ естыгъ[+]. 6Гъомлапхъэу шъушхыщтри псэу шъузэшъощтри тыжьын ахъщэкӀэ ахэм къащышъущэфых“. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыд фэдэ шъуиӀофкӀи ынэшӀу къышъущыфагъэба. Мы шъоф нэкӀышхор зэпытч зэхъум Ащ тыкъыухъумагъ. Мы илъэс тӀокӀитӀум шъуи Зиусхьанэу Тхьэр тигъусагъ, зыми тыщыкӀагъэп. 8Джаущтэу Ӏэсау къыхэкӀыгъэ ткъошхэу СэӀир итемыр лъэныкъокӀэ щыпсэухэрэм таблэкӀыгъ. ТылъыкӀуатэзэ, къалэхэу Елатрэ Ӏэцыон-Гъэбэрырэ апшъэкӀэ дэкӀоерэ гъогоу иордан шъоф нэкӀым пхырыкӀырэм тыкъытекӀи, Моаб шъоф нэкӀым пхырыкӀырэ гъогум тытетэу тыкӀозэ, къэткӀухьагъ[+]. 9Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Моаб цӀыфхэм ячӀыгу Сэ къышъостыщтэпышъ, ахэр шъумыгъэгубжых, зауи яшъумышӀылӀ. Лот къыхэкӀыгъэхэм яунэенэу къалэу Ӏар Сэ ястыгъ“»[+].

10Ем цӀыфхэр – Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу, лъэпкъ кӀочӀэшхоу, лъагэу, зипчъагъэкӀэ бэ хъурэр, нахьыпэм ащ щыпсэущтыгъэх[+]. 11Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу ахэри рэф цӀыфхэм ахалъытэщтыгъэх, ау моабхэр ахэм емкӀэ яджэщтыгъэх[+]. 12Хъор цӀыфхэр нахьыпэм СэӀир щыпсэущтыгъэх, ау Ӏэсау къыхэкӀыгъэмэ ахэр рафыгъэх. Израил цӀыфхэр Зиусхьаным яунэенэу къаритыгъэ чӀыгум исыгъэ лъэпкъым зэрэдэзекӀуагъэхэм фэдэу, Ӏэсау къыхэкӀыгъэхэм хъор цӀыфхэр лъэпсэкӀод ашӀыхи, ахэм ячӀыгу итӀысхьагъэх[+].

13Зиусхьаным къыӀуагъ: „Джы шъуежьи, Зэрэд псы игъукӀыгъэр зэпышъуч“. Арти ар зэпытчыгъ. 14Зэрэд псы игъукӀыгъэр зэпытчыным ыпэкӀэ, чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ къызэтэбгынэм ыуж илъэс щэкӀырэ ирэ тешӀэгъэхагъ. Ащ къыриубытэрэ уахътэм, Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зэришӀыгъагъэу, къытхэтыгъэ дзэкӀолӀхэр зэкӀэ етэкъохыгъэх. 15Ежь Зиусхьанри ахэр зэкӀэ пщыпӀэм демыгъэкӀодыкӀыфэхэ къафэшъэбагъэп. 16Джы мары а дзэкӀолӀхэр зэлӀэхэм, 17Зиусхьаным къысиӀуагъ: 18„Моаб хэгъэгум ит къалэу Ӏар непэ шъублэкӀ. 19Ӏамонхэм апэблагъэ шъузыхъукӀэ, ахэр шъумыгъэгубжых, зауи яшъумышӀылӀ, ахэм ячӀыгу щыщ зыпари шъуиунэенэу къышъостыщтэп. Лот къыхэкӀыгъэхэм яунэенэу Сэ ар ястыгъ“[+].

20Нахьыпэм ащ исыгъэ рэф цӀыфхэм ячӀыгоу ар алъытэщтыгъэ, ау Ӏамонхэр ахэм замзумкӀэ яджэщтыгъэх[+]. 21Рэф цӀыфхэр Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу, лъэпкъ кӀочӀэшхоу, лъагэу, япчъагъэкӀэ бэ хъоу щытыгъэх. Зиусхьаным ахэр Ӏамонхэм апэкӀэ лъэпсэкӀод ышӀыгъэх. Ӏамонхэм ахэр рафыхи, ячӀыгу итӀысхьагъэх. 22Зиусхьаным Ӏэсау къыхэкӀыгъэу СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм исыгъэхэм джар дэдэр къафишӀагъ. Ащ хъор цӀыфхэр лъэпсэкӀод зешӀыхэм, Ӏэсау къыхэкӀыгъэмэ хъор цӀыфхэр рафыхи, ахэм ячӀыгу итӀысхьагъэхэу джы къызынэсыгъэми ащ щэпсэух[+]. 23Къалэу Ӏазэ нэс чӀыпӀэм итыгъэ къуаджэмэ адэсыгъэ Ӏао цӀыфхэр пӀомэ, Крит[*] къикӀыгъэ къафтор цӀыфхэм ахэр лъэпсэкӀод ашӀыхи, чӀыпӀэу зэрысыгъэхэм итӀысхьагъэх[+].


Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон зэрэтекӀуагъэхэр

24Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ӏамонхэм ячӀыгу тыкъызыблэкӀым Зиусхьаным къытиӀуагъ: „Арнон псы игъукӀыгъэм шъузэпырыкӀ. Шъугу ишъуубыт, амэрэу, Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъони ащ ихэгъэгуи шъуӀэ къислъхьагъэхэшъ, шъуиунае зэрэхъунэу иубытын шъуфежьи, зэоным дэшъуубл. 25Мы мафэм къыщегъэжьагъэу ошъо чӀэгъым щыпсэурэ лъэпкъ пстэури щынэгъошхо къыпфыряӀэуи къыпщыщтэхэуи къэсшӀыщт. Уикъэбар зэхахынышъ, къыпщыщынэщтых, къызэрэпщыщынэхэрэм къыхэкӀэу кӀэзэз хъущтых“»[+].

26Мосэ къыӀуагъ: «МэкъэгъэӀухэр шъоф нэкӀэу Къэдэмэт изгъэкӀыхи мамыр тызэрэфаем икъэбар рагъэшӀэнэу Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон дэжь згъакӀохи рязгъэӀуагъ: 27„Уихэгъэгу зэпытчынэу изын къытэтба. Гъогу шъхьаӀэр ары тызэрыкӀощтыр – джабгъумкӀи сэмэгумкӀи тыдэхыщтэп. 28Гъомлапхъэу тшхыщтымрэ псэу тызэшъощтымрэ тыжьын ахъщэкӀэ къытащэх. ТыблэкӀын къодыеу изын къытэт, 29Ӏэсау къыхэкӀыгъэу СэӀир щыпсэухэрэмрэ Ӏар къалэм дэс моабхэмрэ Ӏизын къызэрэтатыгъэм фэдэу, Иордан тызэпырыкӀэу, ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэ чӀыгум темыхьафэ“.

30Ау Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъон тыблигъэкӀынэу къезэгъыгъэп. Джа зэрэхъугъэм фэдэу, Сыхъон тӀэ къырилъхьаным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ащ ыгу къызэшӀуригъэдзагъэба, ыпси къаигъэ ышӀыгъэба. 31Зиусхьаным сэ къысиӀуагъ: „Сыхъони ащ ихэгъэгуи шъуӀэ къисэлъхьэхэшъ, шъугу ишъуубыт. Джы ар шъуиунае зэрэхъунэу иубытын шъуфежь“. 32Сыхъон идзэ зэкӀэ игъусэу къалэу Ехэц дэжь къыщытпэуцужьыгъ. 33Ти Зиусхьанэу Тхьэм ащ тытыригъэкӀуагъ, ежьыри, ыкъохэри, зэкӀэ идзи зэхэтыукӀагъ. 34А уахътэм ащ икъалэхэр зэкӀэ тыубытыхи, зэкӀэ цӀыфхэр – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыи зэхэтыукӀагъ. Псэоу хэти къэдгъэнагъэп. 35Ау былымхэмрэ тыубытыгъэ къалэхэм къадэтщыгъэ къонтхъымрэ къызфэдгъэнагъэх. 36Арнон псы игъукӀыгъэм тет къалэу ӀароӀэр къыщегъэжьагъэу ГъылыӀад чӀыпӀэм нэсэу кӀэим дэт псэупӀэхэм ащыщ гори тымыштэшъун къахэкӀыгъэп. Ти Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэри тӀэ къырилъхьагъ[+]. 37Ау ти Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэришӀыгъэу, Ӏамонхэм ячӀыгуи къушъхьэмэ ахэт къалэхэм къапэӀулъ чӀыгухэри къатетхыгъэхэп, Ябэкъ псы игъукӀыгъэм инэпкъхэми танэсыгъэп».

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэрэтекӀуагъэхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ащ ыуж къэдгъази, Бащаным кӀорэ гъогумкӀэ тыдэкӀоягъ. Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэкӀэ идзэ зэригъусэу къытэзэонэу ЕдрэӀ къалэм дэжь къыщытпэуцужьыгъ. 2Зиусхьаным[†] сэ къысиӀуагъ: „Ежьыри, зэкӀэ идзи, ичӀыгуи пӀэ къислъхьащтхэшъ, ащ ущымыщын. Хъэщбэным тетыгъор щызыӀыгъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон узэрэдэзекӀуагъэу ащи дэзекӀу“. 3Джаущтэу ти Зиусхьанэу Тхьэм Бащан хэкум ипачъыхьэу Ӏогъи ащ идзи зэкӀэ тӀэ къырилъхьагъэх. Ахэм ащыщ хэти псэоу къэтымыгъанэу зэхэтыукӀагъэх. 4Ащыгъум ащ икъалэхэр зэкӀэ тыубытыгъэх. Къэлэ тӀокӀищыри зэкӀэ тыубытыгъэх – зэрэ Аргоб хэкоу – Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащаным щыӀэр зэрэщытэу[+]. 5А къалэхэр зэкӀэ дэпкъ лъагэхэмкӀэ, къэлэпчъэ тӀурытӀухэмкӀэ, пчъэдадзэхэмкӀэ зэтегъэпытыхьэгъагъэх, ахэм анэмыкӀэу дэпкъхэмкӀэ къэмышӀыхьэгъэ псэупӀэхэри бэу итыгъэх. 6Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъон ицӀыфхэм афэдэу ахэри – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыи зэкӀэ зэхэтыукӀагъэх. Псэоу хэти къэдгъэнагъэп[+]. 7Ау былымхэмрэ тыубытыгъэ къалэхэм къадэтщыгъэ къонтхъымрэ къызфэдгъэнагъэх. 8Джащ фэдэу Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзагъэу, Арнон псы игъукӀыгъэм къыщегъэжьагъэу Хъэрмон къушъхьэм нэс щыӀэ чӀыгур а амэр пачъыхьитӀум ащ дэжьым къатетхыгъ.

9Цыдон цӀыфхэр Хъэрмон къушъхьэм СирионкӀэ еджэх, амэр цӀыфхэр зэреджэхэрэр Сэнир[+].

10Ахэм якъалэхэу къушъхьэ-шъоф чӀыпӀэм итхэр, Сэлкъахрэ ЕдрэӀрэ анэсэу зэрэ ГъылыӀадэу, зэрэ Бащан хэкоу, Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащаным щыӀэм къалэу итхэр тыубытыгъэх».

11Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ ары рэф цӀыф лъэпкъым щыщ закъоу къэнэжьыгъагъэр. Мары ащ ихьадэ щылъыпӀэу гъучӀыкӀэ[*] зэкӀэгъэпытыхьэгъагъэри, икӀыхьагъэ шапхъэкӀэ зэдаштагъэм фэдэу Ӏэнтэгъуибгъу[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэ. Ӏамон цӀыфхэм якъэлэ шъхьаӀэу Раббэ джыри ар дэт[+].


Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр

12Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм тиунэенэу тыубытыгъэгъэ чӀыгум щыщэу ӀароӀэр итемыр лъэныкъокӀэ гъэзэгъэ хэкоу Арнон псы игъукӀыгъэм къыпэӀулъыр, къалэу итхэри къыхиубытэхэу, къушъхьэлъэ хэкоу ГъылыӀад ызыныкъо Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм ястыгъ[+]. 13ГъылыӀад адрэ икӀэлъэныкъорэ Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащанымрэ зэрэщытэу Мынасэ илӀакъо ыныкъо фэзгъэзагъэх. Бащаным къыхиубытэщтыгъэ Аргоб хэкум нахьыпэм рэф цӀыфхэм ячӀыгукӀэ еджэщтыгъэх. 14Мынасэ къыхэкӀыгъэ Яир гъышыур, маӀах цӀыфмэ ячӀыгу гъунапкъэхэм анэсэу Аргоб хэкур зэрэщытэу ыубытыгъагъ. Ежь ыцӀэ ащ фиусыгъ, джы къызнэсыгъэми Бащаным зэреджэхэрэр: «Яир ипсэупӀэхэр»[+].

15Мынасэ илӀакъо щыщ Махыр ГъылыӀад естыгъ. 16ГъылыӀад къыщегъэжьагъэу Арнон псы игъукӀыгъэм нэс къехырэ чӀыгур, псыхъо игъукӀыгъэм ыгузэгу игъунапкъэу, Ӏамонхэм ячӀыгу гъунапкъэу иӀэм Ябэкъ псы игъукӀыгъэмкӀэ гъэзагъэу, Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм ястыгъ[+]. 17Джащ фэдэу Иордан псыхъор зигъунэпкъэ шъоф нэкӀэу Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэр, Гъалыл хыкъумэм къыщегъэжьагъэу хы ЛӀагъэм,[*] тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Пысгъахъ къушъхьэ лъапэхэм анэс къызэдиубытыхэу ахэм ястыгъ»[+].

18Джыри Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм Рубэн, Гъад, Мынасэ ялӀакъохэм сэ ясӀогъагъ: „Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм мы чӀыгур шъуиунэенэу къышъуитыгъ. Зэон зылъэкӀыщт шъуихъулъфыгъэхэр зэкӀэ зэоным фытегъэпсыхьагъэхэу шъуикъош израилхэм апэ итхэу мы псыхъом зэпырыкӀынхэ фае. 19Шъуишъузхэр, шъуисабыйхэр, шъуибылымхэр, былым бэу зэрэшъуиӀэр сэшӀэ, сэ къышъостыгъэ къалэхэм къадэнэнхэ фитых[+]. 20Шъощ фэдэу Зиусхьаным шъуикъошхэм гупсэфыгъо къызариткӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Иордан иадырабгъу къащаритырэ чӀыгур заубытыкӀэ, шъуащыщ пэпчъ шъуиунэенэу къышъостыгъэ чӀыгум къыгъэзэжьын ылъэкӀыщт“[+]. 21А уахътэм Ехъошуа унашъо фэсшӀыгъ: „Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а пачъыхьитӀум аришӀагъэр унитӀукӀэ плъэгъугъэ. Адрэ зэпыпчыщт пачъыхьагъухэми Зиусхьаным джа дэдэр аришӀэщт[+]. 22Уащымыщын ахэм, Ежь Зиусхьанэу Тхьэр шъощ пае язэощт“»[+].


Тхьэм Мосэ КъэнаӀан хэгъэгум зэрэримыгъэхьагъэр

23Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм Зиусхьаным сэ селъэӀугъ: 24„ЗэкӀэ зыӀэ илъэу Зиусхьан, О уилъэрыхьыгъи уилъэшыгъи уиӀумэт къеогъэлъэгъух. О зепхьэрэ лӀыгъэмрэ зэшӀопхырэ Ӏофыгъошхохэмрэ афэдэ зыфызэшӀокӀын нэмыкӀ тхьэ горэ уашъом е чӀыгум атетына[+]? 25СызэпырыкӀынышъ, Иордан иадырабгъукӀэ щыӀэ чӀыгушӀур – а къушъхьэлъэ хэку дахэмрэ Ливанрэ къызэзгъэлъэгъунхэу фит сышӀыба“. 26Ау шъощ пае Зиусхьаныр къысфэгубжыгъ, къысэдэӀугъэп. „Икъущт, – къыӀуагъ Зиусхьаным, – ащ пае нахьыбэрэ укъысэмылъэӀужь[+]. 27Пысгъахъ къушъхьэм ышыгу дэкӀуаи, тыгъэ къохьапӀэмкӀи, темырымкӀи, къыблэмкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи зыплъыхь. Иордан узэпырыкӀыщтэпышъ, унитӀукӀэ а чӀыгур къызэпэплъыхь[+]. 28Арышъ, Ехъошуа еушъый, ыгу къыдэщай, гъэпытэ. Джары цӀыфхэм япащэу зэпырыкӀыщтри о плъэгъущт чӀыгур яунэенэу ахэм афэзгощыщтри“[+]. 29Арти Бэт-ПэӀор къалэм пэблагъэу кӀэим тыкъыщыуцугъ».

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр Тхьэм зэредэӀунхэ фэягъэр

1Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Джы, израил лъэпкъыр, шъозгъэшӀэщт шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ шъукъядэӀу. ШъущыӀэным, шъуятэжъмэ я Зиусхьанэу[†] Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуиунае хъуным пае, джахэр жъугъэцакӀэх. 2Сэ къышъуасӀорэм зыпари хэшъумыгъахъу, хэшъумыгъэкӀ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуфишӀыгъэ унашъохэу сэ къышъуасӀохэрэр жъугъэцакӀэх[+]. 3Зиусхьаным чӀыпӀэу БэӀал-ПэӀор щишӀагъэр зэкӀэ шъулъэгъугъэ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ тхьэнэпцӀэу[†] БэӀал-ПэӀор ыуж ихьагъэхэр шъухигъэкӀодыкӀыгъэх, 4ау шъо, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм фэшъыпкъагъэхэм, шъукъэнагъ, джы къызынэсыгъэми шъущыӀ. 5Шъугу ишъуубыт: шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ си Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу шъуащызгъэгъозагъ. 6Ахэр пытэу жъугъэцакӀэх. Джащыгъум цӀыф лъэпкъ пстэуми шъуиакъылышӀуагъэрэ шъуизэхэшӀыкӀныгъэрэ къалъэгъущтых. А шапхъэхэм яхьылӀагъэу зызэхахыкӀэ, „Ары адэ, ар цӀыф лъэпкъышху, акъылышӀу, зэхэшӀыкӀныгъи иӀ“ аӀощт[+]. 7ЩыӀэна джыри ащ фэдэ цӀыф лъэпкъышхо – сыдигъуи теджагъэми, ти Зиусхьанэу Тхьэр тэ къызэрэтпэблагъэм фэдэу, итхьэхэм апэблагъэу![+] 8ЩыӀэна джыри ащ фэдэ цӀыф лъэпкъышхо непэ сэ шъузщызгъэгъозэрэ шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ афэдэхэр иӀэу![+]

9Ау шъущэӀэфэ шъунэхэмкӀэ шъулъэгъугъэр зыщышъумыгъэгъупшэжьэу шъугухэм арыжъугъэлъ, гукъэкӀыжьхэр шъугухэм зэрарымыкӀосыкӀыжьыным шъуфэсакъ, шъузылъыплъэжь. ШъуикӀалэхэри ахэм ялъфыгъэхэри ащ фэжъугъасэх[+]. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуитэу Синай къушъхьэм дэжь мафэу шъузщытыгъэр шъугу ижъугъэлъ. Зиусхьаным ащ дэжьым къыщысиӀогъагъ: „ЦӀыфхэр Сапашъхьэ къигъэуцохи, чӀыгум тетыфэхэ Сэ сиунашъохэр агъэцэкӀэнхэу, щынагъо къысфыряӀэу сагъэлъэпӀэныр зэрагъэшӀэнэу, якӀалэхэми ар арагъэшӀэнэу ахэм къясӀощт“[+]. 11Шъо шъукъызэлъыкӀуати, уашъом нэсэу машӀоу блэщтыгъэ къушъхьэм ылъапсэ дэжь шъууцугъ. Пщэ шӀуцӀэхэм ар чӀагъэбылъыхьэгъагъ, щышӀункӀыбзагъ[+]. 12Джащыгъум Зиусхьаныр машӀом къыхэгущыӀыкӀи къыжъудэгущыӀагъ. Шъо гущыӀэхэр зэхэшъухыгъэх нахь, зыпари шъулъэгъугъэп – мэкъэ закъу щыӀагъэр. 13ЖъугъэцэкӀэн фэе Ӏуагъэр Ащ къыжъугуригъаӀуи, унэшъуипшӀыр[†] мыжъобгъуитӀум атыритхагъ[+]. 14Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ шъозгъэшӀэнхэу а уахътэм Зиусхьаным унашъо къысфишӀыгъ».


ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афашӀ зэрэмыхъущтыр

15Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Пытэу шъугу ишъуубыти, шъусакъ, шъузылъыплъэжь. Синай къушъхьэм дэжь шъущытэу Зиусхьаныр машӀом къыхэгущыӀыкӀи къызыжъудэгущыӀэ мафэм теплъэ гори иӀэу шъулъэгъугъэп. 16ЕмыкӀу шъумышӀэ, тхьэ сурэт гори, хъулъфыгъэм е бзылъфыгъэм ятеплъэ фэдэ иӀэу,[+] 17чӀыгум тет псэушъхьэхэми, ошъогум щыбыбырэ бзыухэми, 18чӀыгум щыпшырэ псэушъхьэхэми е псымэ ахэс пцэжъыеми афэдэ шъушӀынэу шъуфемыжь. 19ЕтӀанэ уашъом шъудэплъыеу тыгъэри, мазэри, жъуагъохэри – ошъогум ит пстэури зышъулъэгъухэкӀэ, зышъумыгъэгъуащ: жъугъэлъапӀэхэу ахэм шъхьащэ афэшъумышӀ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр ошъогу чӀэгъым щыпсэурэ цӀыф лъэпкъ пстэумэ апае къыгъэшӀыгъэх[+]. 20Джы зэрэщытым фэдэу, шъо Зиусхьаным шъукъышти, Тхьэм Ежь къахихыгъэ иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, гъучӀыр зыщагъэткӀурэ хьакум, Мысырым, шъукъырищыжьыгъ[+]. 21Шъощ пае Зиусхьаныр къысфэгубжыгъ, Иордан сызэпырымыкӀынэуи, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуӀэ къырилъхьэрэ чӀыгушӀум симыхьанэуи гущыӀэ пытэ ышӀыгъ[+]. 22Мы хэгъэгум сэ сыщылӀэщт, Иордани сызэпырыкӀыщтэп, ау шъо шъузэпырыкӀынышъ, а чӀыгушӀур шъуиунэенэу шъуубытыщт. 23Шъусакъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыжъудишӀыгъэ Ӏуагъэр зыщышъумыгъэгъупш. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэшъуфимыдагъэу, тхьэ сурэт гори зыфэшъумышӀыжь. 24Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар узышхырэ мэшӀошху, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэ Ар[+]. 25Шъо кӀалэхэри ахэм къахэкӀыгъэхэри къызышъуфэхъухэкӀэ, а хэгъэгуми бэрэ шъузыщыпсэукӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм инэрылъэгъоу, Ар жъугъэгубжэу тхьэ сурэт горэ шъушӀэу емыкӀу зышъушӀэкӀэ, 26уашъори чӀыгури шъоркӀэ непэ сишыхьатых, Иордан шъузэпырыкӀынышъ, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум шъутекӀодыкӀыпэщт. Ащ бэрэ шъуисыщтэп, Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт[+]. 27Зиусхьаным цӀыф лъэпкъхэм шъуахитэкъощт, Зиусхьаным зыдэжь шъуифыщт цӀыф лъэпкъэм ахэсэу шъуащыщэу псэоу къэнэжьыщтыр макӀэ[+]. 28А чӀыпӀэм цӀыфым пхъэм, мыжъом ахишӀыкӀыгъэ тхьэнэпцӀыхэу зымылъэгъухэрэм, зэхэзымыххэрэм, мышхэхэу, мэр зымышӀэхэрэм шъхьащэ ащыфэшъушӀыщт[+]. 29Джа чӀыпӀэр ары шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъулъыхъоу зыщежъугъэжьэщтыр, шъугукӀи шъупсэкӀи шъуфалӀэу зызыфэжъугъазэкӀэ, Ащ шъуӀукӀэщт. 30КъэкӀощт охътэ чыжьэм а зэпстэур зышъупэкӀэкӀыхэкӀэ, къиным шъузызэлъикӀукӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зыфэжъугъэзэжьынышъ, Ащ ыӀорэм шъуедэӀущт. 31Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Тхьэ гукӀэгъушӀыба, Ащ шъукъыбгынэщтэп, шъуигъэкӀодыщтэп, Ӏуагъэу шъуятэжъмэ гущыӀэ пытэкӀэ адишӀыгъэр щыгъупшэщтэп».


Хэт фэдэн Зиусхьанэу Тхьэ закъом?!

32Мосэ джыри ариӀуагъ: «Шъо шъукъэхъункӀэ джыри бэ щыӀэу, Зиусхьаным цӀыфыр чӀыгум къызщигъэшӀыгъэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу дунаир зыфэдагъэр зэжъугъашӀэ. Зы цыпэм щегъэжьагъэу адрэм нэсыжьэу дунаир къызэпэшъуплъыхь, ащ фэдэ шӀэгъошхохэр хъугъэна, ащ фэдэ горэм икъэбар зэхэшъухыгъэна? 33МашӀом къыхэгущыӀыкӀэу Тхьэм ымакъэ зэхихыгъэу шъощ фэдэу нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ горэ псэоу къэнэжьыгъэна?![+] 34Адэ тхьэ горэм ушэтыпӀэхэмкӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ, заохэмкӀэ, илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ, гуих тхьамыкӀагъохэмкӀэ лъэпкъыр нэмыкӀ цӀыф лъэпкъым ежь пае къыхихыгъэу зэгорэм ыгъэунэфыгъэна! Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуинэрылъэгъоу шъощ пае Мысырым а зэпстэури щишӀагъ. 35Зиусхьаныр зэрэ Тхьэр, Ащ нэмыкӀ тхьэ зэрэщымыӀэр шъушӀэным пае, ахэр шъо нэрылъэгъу къышъуфишӀыгъэх[+]. 36Къышъоушъыиным пае, Ащ ымакъэ ошъогум къиӀукӀэу зэхышъуигъэхыгъ. Ащ имэшӀошхо чӀыгум къыщышъуигъэлъэгъугъ, машӀом Ар къыхэгущыӀыкӀэу шъо зэхэшъухыгъ[+]. 37Шъуятэжъхэр шӀу ылъэгъугъэхэти, шъо, ахэм къахэкӀыгъэхэм, шъукъахихыгъ, Ежь ыкӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым шъукъырищыжьыгъ. 38Шъощ нахьыбэ хъоу, шъощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэм шъуатыригъэкӀонышъ, ахэр зэрысыгъэ чӀыгум шъурищэнышъ, джы зэрэщытым фэдэу, ар шъуиунае хъуным пае. 39Зиусхьаныр уашъоми чӀыгуми зэря Тхьэр джы щегъэжьагъэу зэжъугъашӀи, егъэшӀэрэу шъугу ишъуубыт. НэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп[+]. 40Шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм егъэшӀэрэу къышъуитырэ чӀыгум бэрэ шъузэрэщыпсэунэу, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу непэ шъузыфэзгъасэхэрэр жъугъэцакӀэх».


ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

41[•]Ащ ыуж Мосэ Иордан икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ къэлищ къахихыгъ, 42хэтми ымышӀахэу цӀыф зыӀэкӀэукӀагъэм ахэм закъыщиухъумэжьын ылъэкӀынэу. А къалэмэ ащыщ горэм екӀужьынышъ, ащ зыкъыгъэнэжьын ылъэкӀыщтыгъ. 43А къалэхэр мары: Рубэн къыхэкӀыгъэхэм апае шъоф нэкӀымкӀэ щыӀэ бгы тешъомэ атет къалэу Бэцэр; Гъад къыхэкӀыгъэхэм апае ГъылъыӀадым ит къалэу Рамот; Мынасэ къыхэкӀыгъэхэм апае Бащаным ит къалэу Гъолан.


Мосэ иятӀонэрэ псалъ

(я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Мосэ зэзэгъыныгъэм игъэпсыкӀэ цӀыфхэм зэрагуригъэӀуагъэр

(я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

44Мары Тхьэм и Хабзэу Мосэ израил цӀыфхэм къафиӀотагъэр. 45Джахэр ары Мысырым къызекӀыжьхэм Мосэ къафиӀотэгъэ ухэсыгъэхэр,[†] шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр. 46Ар зыхъугъэр Мосэрэ израил цӀыфхэмрэ Иордан ыкӀыбкӀэ, Бэт-ПэӀор къалэм пэблэгъэ кӀэим зыщэӀэхэр, Хъэщбэн къалэр зыӀэ илъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон зытекӀохэ нэуж ары. 47Ахэм а пачъыхьэми, Бащан хэкум ипачъыхьэу Ӏогъи, амэр пачъыхьитӀуми ячӀыгухэу Иордан иадырабгъукӀэ щыӀэхэр яунэенхэу аӀэ къырагъэхьагъэх. 48А чӀыгум Арнон псы игъукӀыгъэм тетыгъэ ӀароӀэр къалэм щегъэжьагъэу Сирион къушъхьэм, ар дэдэр Хъэрмон къушъхьэр, нэсэу чӀыпӀэ зэлъиубытщтыгъэ[+]. 49Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ иордан кӀэир зэрэщытэу Пысгъахъ къушъхьэ лъапэм къеолӀэрэ хы ЛӀагъэм[*] нэс ащ къыхиубытэщтыгъэ[+].

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


УнэшъуипшӀыр

1[•]Мосэ зэкӀэ израил цӀыфхэм къяджи ариӀуагъ: «КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, непэ къыосӀощт шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зэгъашӀэх, угу иубытэхи гъэцакӀэх. 2Ти Зиусхьанэу[†] Тхьэм Синай къушъхьэм дэжь зэзэгъыныгъэ къыщытдишӀыгъ. 3Тятэхэм язакъоп, тэри, псэоу непэ зэкӀэ мыщ щыӀэхэми, Зиусхьаным а зэзэгъыныгъэр къыддишӀыгъ. 4Зиусхьаныр шъунэгу къыкӀаплъэзэ, къушъхьэм шъхьащытыгъэ машӀом къыхэгущыӀыкӀызэ, къыжъудэгущыӀагъ[+]. 5А уахътэм шъо машӀом шъущэщынэти, къушъхьэм шъудэкӀоегъагъэп, Зиусхьаным къыӀорэр шъо къышъосӀожьынэу Зиусхьанымрэ шъорырэ шъуазыфагу сыдэтыгъ. Ащ зэрэлъэпкъэу къышъуиӀуагъ:[+]

6„Сэ сы Зиусхьан, уи Тхьэу, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм укъизыщыжьыгъэр арышъ, 7Сэщ нэмыкӀ тхьэ гори уерэмыӀ[+]. 8Сыд фэдэу ышъхьагъыкӀэ ошъогум щыӀэри, ычӀэгъыкӀэ чӀыгум щыӀэри, чӀы шъхьашъом нахь лъхъанчэу псым щыӀэри тхьэ сурэт зыфэмышӀыжьых[+]. 9Ахэм шъхьащэ афэмышӀ, уафэмылажь, сыда пӀомэ Сэры Зиусхьанэу уи Тхьэр, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр. Лажьэ зиӀэхэу, сызылъэгъу мыхъурэ тыхэм къахэкӀыгъэхэр лӀэужищ-плӀым нэсэу сэгъэпщынэжьых[+]. 10Ау Сэ шӀу сызылъэгъухэрэм, сиунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм къахэкӀыгъэхэм лӀэуж миным нэсэу гукӀэгъу афэсэшӀы[+].

11Зиусхьанэу уи Тхьэ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэмыӀу, Ащ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэзыӀорэр Зиусхьаным ымыгъэпщынэу къыгъэнэщтэп“.

12Мосэ джыри ариӀуагъ: „Уи Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэпфишӀыгъэм тетэу, шэмбэт мафэр зыщымыгъэгъупш, бгъэлъэпӀэным пае ар угу игъэлъ[+]. 13Ӏоф зэфэшъхьафэу уиӀэхэр зэшӀопхыхэзэ, мэфихым Ӏоф пшӀэ хъущт. 14Яблэнэрэ мафэр уи Зиусхьанэу Тхьэм фыхэхыгъэ шэмбэтышъ, хэушъхьафыкӀ. А мафэм ори, пкъуи, ппхъуи, уиунэӀут хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, уицуи, уищыди, нэмыкӀ уибылыми, уипсэупӀэхэм адэс хэхэсми Ӏоф гори арэмышӀ. УиунэӀут хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, ощ фэдэу зарэгъэпсэф. 15Ори Мысырым узэрэщыпщылӀыгъэр, уи Зиусхьанэу Тхьэм уинэрылъэгъоу гъунэ зимыӀэ илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ зыкъыпфигъэнафи, ащ укъызэрэрищыжьыгъэр зыщымыгъэгъупш. Джащ пае уи Зиусхьанэу Тхьэм шэмбэт мафэр бгъэцэкӀэнэу унашъо къыпфишӀыгъ.

16Уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитырэ хэгъэгум бэгъашӀэуи утхъэжьэуи ущыпсэуным пае, уи Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэпфишӀыгъэм тетэу, уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ[+].

17ЦӀыфыр умыукӀы[+].

18Зинэ умышӀэ[+].

19Умытыгъу[+].

20НэмыкӀ цӀыфым шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+].

21НэмыкӀ цӀыфым ишъуз уемынэцӀ. НэмыкӀ цӀыфым иуни е ихапӀи, ащ иунэӀут хъулъфыгъи е бзылъфыгъи, ицуи е ищыди – ащ имылъку щыщ горэми уемынэцӀ[+].

22Зиусхьаныр къушъхьэм шъхьащытыгъэ машӀом, ошъуапщэхэм, мэзэхаем къахэгущыӀыкӀзэ, зэкӀэ цӀыфхэм зэхахэу мы унашъохэр мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ. А гущыӀэхэм зыпари Ащ къахигъэхъожьыгъэп. ЕтӀанэ Ащ а унашъохэр мыжъобгъуитӀум къатыритхэхи къыситыгъэх[+]. 23ШӀункӀым къыхэӀукӀырэ макъэр зэхэшъухэу, къушъхьэр машӀоу сты зэхъум, шъуилӀакъомэ япащэхэмрэ янахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ садэжь къэкӀуагъэх. 24Шъо къысэшъуӀуагъ: „Мары ти Зиусхьанэу Тхьэм Ищытхъуи Илъэшыгъи къытигъэлъэгъухи, Ымакъи машӀом къыхэӀукӀэу зэхэтхыгъ. Зиусхьаныр цӀыфым къыдэгущыӀэми, ар псэоу къэнэжьын зэрилъэкӀыщтыр непэ дгъэунэфыгъэ. 25Ау сыд пае джы тылӀэн фая? Ти Зиусхьанэу Тхьэм ымакъэ джыри зэхэтхыщтмэ, а мэшӀошхом тидырынышъ, тыкӀодыщт[+]. 26Хэта адэ тэщ фэдэу, лӀэжьынэу зыпэкӀэ къэтхэм ащыщэу, Тхьэу щыӀэм ымакъэ машӀом къыхэгущыӀыкӀэу зэхихыгъэу псэоу къэнэжьышъугъэр? 27О кӀуи, ти Зиусхьанэу Тхьэм къыӀорэм къедэӀу. ЕтӀанэ ти Зиусхьанэу Тхьэм къыуиӀощтыр зэкӀэ тэ къытэӀожь. Тэ тыкъыодэӀунышъ, пӀорэр тшӀэщт“[+].

28ШъукъыздэгущыӀэ зэхъум Зиусхьаным шъукъызэхихыгъэти, къысиӀуагъ: „А цӀыфхэм къыуаӀуагъэр зэкӀэ Сэ зэхэсхыгъ. Ахэм къаӀуагъэр зэкӀэ дэгъу[+]. 29Адэ, щынагъо къысфыряӀэу сызэрагъэлъэпӀэным, Си унашъохэр зэкӀэ зэрагъэцэкӀэнхэм ахэр агукӀэ фэягъэхэмэ, ежьхэми ялъфыгъэхэми яӀофхэр дэгъуныгъэхи! 30КӀуи, ячэтэнгъэӀагъэхэм ачӀэхьажьынхэу ахэм яӀу. 31Ау зэкӀэ унашъохэр, шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр къыосӀонхэу о мыщ, Садэжь, къанэ. Яунэенэу Сэ къястыщт чӀыгум щыпсэухэ зыхъукӀэ, ахэр зэрагъэцэкӀэнхэм фэбгъэсэнхэ фае“.

32Арышъ, джабгъумкӀи сэмэгумкӀи шъудэмыхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм унашъоу къышъуфишӀыгъэр пытэу жъугъэцакӀэ[+]. 33ШъущыӀэнэу, шъуиӀофхэр дэгъунхэу, шъуиунэещт чӀыгум шъуигъашӀэ щылъыжъугъэкӀотэнэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузытетынэу къышъуфигъэнэфэгъэ гъогум ренэу шъурыкӀу»[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Тхьэр шӀу плъэгъуныр апэрэ унашъу

1Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Джары шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъуздакӀорэм щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе унашъохэу, шапхъэхэу, хэбзэ гъэунэфыгъэхэу шъозгъэшӀэнхэ фаеу къысфигъэпытагъэхэр. 2Шъори, шъуикӀалэхэми, ахэм къафэхъущтхэми шъущэӀэфэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэмэ, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу шъузыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэхэмэ, гъэшӀэ кӀыхьэ шъуиӀэщт[+]. 3КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, ахэр зэрэбгъэцэкӀэным пылъи, уиӀофхэр дэгъущтых, уятэмэ я Зиусхьанэу Тхьэм укъызэригъэгугъагъэм фэдэу, хэгъэгу хъоо-пщаоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм ущыбэгъощт[+]. 4КъэдаӀу, израил лъэпкъыр: ти Зиусхьанэу Тхьэр ары Тхьэ закъоу щыӀэр[+]. 5Уи Зиусхьанэу Тхьэр угурэ упсэрэкӀэ уфэщагъэу, кӀуачӀэу пхэлъ пстэумкӀэ шӀу зэгъэлъэгъу[+]. 6Унашъоу непэ къыпфэсшӀыхэрэр угу игъэлъых. 7Ахэр уикӀалэхэм ягъашӀэх. Унэм уисми, гъогум утетми, узыгъолъыжьрэми, укъызытэджыжьрэми ахэр агурыгъаӀох[+]. 8Ахэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу пӀэхэми унэтӀэ гузэгуи атегъэтых[+]. 9Уиунэ пчъэблыпкъхэми уикъэлэ дэхьапӀэмэ ахэлъ къэлапчъэхэми ахэр атетхэх»[+].


МыдэӀоным изэрар

10«Уи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум, о умыгъэпсыгъэу фэшӀыгъэу къэлэшхохэр зэрытхэм,[+] 11о зэӀумыгъэкӀагъэу мылъку зэфэшъхьафкӀэ ушъэгъэ унэхэр, умытӀыгъэу псыӀыгъыпӀэхэр, умыгъэтӀысыгъэу сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зэйтын чъыгхэмрэ зыдэщыӀэхэм урищагъэу, пшхыщтым ущымыкӀэжь зыхъукӀэ, 12зыгъэсакъ, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм, укъизыщыжьыгъэ ти Зиусхьан зыщымыгъэгъупш. 13Уи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фыуиӀэу гъэлъапӀэ, Ащ фэлажь, Ащ ыцӀэ закъокӀэ тхьэлъанэ шӀы[+].

14НэмыкӀ тхьэхэм, шъукъэзыуцухьэрэ лъэпкъхэм ятхьэхэм, зафэшъумыгъаз, 15къышъухэт уи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр арыба – Ар лъэшэу къышъуфэгубжынышъ, чӀы шъхьашъом шъутыригъэкӀодыкӀыщт[+]. 16Масэ[*] дэжь зэрэщышъушӀагъэм фэдэу, Ар шъумыушэты[+]. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр дэх имыӀэу шъусакъэу жъугъэцакӀэх. 18ШъуиӀофхэр зэкӀэ дэгъунхэм, шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгушӀум шъукӀонышъ, шъуиунэенэу шъуубытыным пае, Ащ шӀукӀэ, тэрэзкӀэ ылъытэрэр жъугъэцакӀэ. 19Джащыгъум, Зиусхьаным къызэриӀуагъэу, шъуипыйхэр зэкӀэ шъукӀэлъырифыщтых[+].

20УикӀалэ тапэкӀэ „Сыда ямэхьанэр ти Зиусхьанэу Тхьэм жъугъэцэкӀэнхэу пшъэрылъ къышъуфишӀыгъэ ухэсыгъэхэм, шапхъэхэм, хэбзэ гъэунэфыгъэхэм?“ ыӀоу къызыоупчӀыкӀэ,[+] 21мыщ фэдэу еӀу: „Тэ фирхьауным Мысырым тыщырипщылӀыщтыгъ, ау Зиусхьаным ыкӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым тыкъырищыжьыгъ[+]. 22Тинэрылъэгъоу Зиусхьаным ушэтыпӀэхэр, гъэунэфыпӀэхэр, шӀэгъошӀагъэхэр Мысырыми, фирхьауными, зэкӀэ ащ ибынхэми, фэлэжьэрэ иӀумэтхэми къафигъэкӀуагъэх[+]. 23Ау тятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэхэ чӀыгур къытитынэу тэ ащ тыкъырищыжьыгъ. 24ТиӀофхэр сыдигъуи дэгъунхэм, джы зэрэщытым фэдэу, тищыӀэныгъэ къэдгъэнэжьыным пае, ти Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фытиӀэу, дгъэлъэпӀэнэу, а шапхъэхэр[†] зэкӀэ дгъэцэкӀэнхэу Зиусхьаным унашъо къытфишӀыгъ. 25Арышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэтфигъэпытагъэу, Ащ иунашъохэр зэкӀэ дгъэцакӀэхэмэ, ар тэ тишъыпкъагъэу хъущт“»[+].

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Хымэ лъэпкъхэр ифыгъэнхэр

1Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуубытыщт чӀыгум шъуиунае хъунэу шъузырищэкӀэ, цӀыф лъэпкъыбэхэр, шъощ нахьыбэу, нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъиблыр, шъукӀэлъырифыщтых. Ахэр хьатхэр, гъыргъащхэр, амэрхэр, къэнаӀанхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр арых[+]. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъуӀэ къырилъхьэхэу зызэхэшъукъутэхэкӀэ, ащыщ къэмынэу зэхэшъуукӀэнхэ фае. Зэзэгъыныгъи адэшъумышӀ, гукӀэгъуи афэшъумышӀ[+]. 3Къэщэн-дэкӀон ӀофкӀэ ахэр пыщэгъу къызфэшъумышӀых. Шъупхъухэр ахэм якӀалэмэ адэшъумыгъакӀу, япхъухэр шъуикӀалэмэ къяшъумыгъащ[+]. 4Армырмэ ахэм япхъумэ шъуикӀалэхэр Зиусхьаным кӀэлъыращынхэшъ, шъхьащэ афарагъэшӀынэу нэмыкӀ тхьэхэм афащэщтых, Зиусхьанри шъуилъэпкъ къыфэгубжынышъ, шъуигъэкӀодыщт[+]. 5Мары ахэм шъузэрадэзекӀощтыр: якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэшъукъутэх, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ пкъэухэр[*] ишъуупкӀых, ятхьэ сурэтхэр жъугъэстых[+].

6Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытба, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ[+]. 7Зиусхьаным шъо шъукъызкӀахихыгъэр нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм анахьыбэу шъущытыгъэкӀэ арэп, пчъагъэмкӀэ шъунахь мэкӀагъэба. 8ШӀу шъузэрилъэгъурэм, тятэжъмэ адишӀыгъэ гущыӀэ пытэр ымыукъоным пае Зиусхьаным шъукъызкӀахихыгъэр. Ащ ыкӀочӀэ лъэшкӀэ шъукъахищыжьыгъ, пщылӀыпӀэм шъукъырищыжьыгъ, Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным шъукъыӀэкӀихыжьыгъ. 9ЗэжъугъашӀэ: шъуи Зиусхьанэу Тхьэр ар Тхьэ закъу. Ар фэшъыпкъэныгъэ зиӀэ Тхьэу щыт, Ежь шӀу зылъэгъухэу, иунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм къахэкӀыгъэ лӀэуж минхэр игукӀэгъурэ зэзэгъыныгъэу адишӀыгъэмрэкӀэ къеухъумэх[+]. 10Ау Ежь зымыгъэлъапӀэу, зыфэмылъэгъурэ пстэури Ащ ыгъэкӀодыщт. Ежь зымыгъэлъапӀэу, зыфэмылъэгъурэ пстэуми ымыгъэгужъоу яфэшъуашэ аригъэгъотыщт. 11Арышъ, непэ шъузыфэзгъэсэрэ унашъохэр, шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр жъугъэцакӀэх».


ДэӀоным ишӀуагъ

12Мосэ къыӀуагъ: «А хэбзэ гъэунэфыгъэхэм шъуафэсакъэу, шъуадэмыхэу жъугъэцакӀэхэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэм тетэу, Ежь къышъуфыриӀэ гукӀэгъумрэ зэзэгъыныгъэу къыжъудишӀыгъэмрэ къыухъумэщт[+]. 13Ащ шъо шӀу шъуилъэгъущт, ынэшӀуи къышъущыфэщт, лъэпкъыри ыгъэбэгъощт. Бынэу къышъухэкӀыщтхэм, шъуичӀыгу къыщыкӀхэрэм, лэжьыгъэм, сэнэ кӀэфыгъакӀэм, зэйтын дагъэм, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къакӀэхъощтхэм шъуӀэ къырилъхьанэу шъуятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызфигъэгугъагъэхэ чӀыгум Ащ ынэшӀу къащищыфэщт. 14Адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми анахьэу нэшӀущыфэныгъэ шъуиӀэщт; сабый къызхэмыкӀырэ хъулъфыгъи бзылъфыгъи шъухэтыщтэп, шъуибылымхэм къахэмыхъоуи къэнэщтхэп[+]. 15Зиусхьаным уз пстэуми шъуащиухъумэщт. Мысырым щыжъугъэунэфыгъэ уз Ӏаемэ ащыщ гори Ащ къышъуфигъэкӀощтэп, ау шъузфэмылъэгъурэ пстэуми ахэр къафигъэкӀощт[+]. 16Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуӀэ къырилъхьащт цӀыф лъэпкъ пстэури зэхэшъуукӀэх. Ахэм шъугу яшъумыгъэгъу, ятхьэхэми шъхьащэ афэшъумышӀ, ахэм шъуафэлажьэ зыхъукӀэ, ар кӀодыпӀэ шъуфэхъущт[+].

17Шъо шъугу къихьан ылъэкӀыщт: „А цӀыф лъэпкъхэр тэщ нахьыбэу сыдэущтэу ахэр ячӀыгу итфышъущтха?“ 18Ау ахэм шъуащымыщынэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм фирхьаунми зэрэ Мысырэуи аришӀагъэхэр шъугу къэжъугъэкӀыжь. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ ушэтыпӀэхэмкӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ Мысырым шъукъызэрэрищыжьыгъэр шъо шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм джы шъо шъузщыщынэрэ лъэпкъ пстэуми джар аришӀэщт[+]. 20Ащ къыщымыуцоу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр гуӀэным хидзэщтых[*], псэоу къэнэжьыгъэу шъо зышъушӀозгъэбылъхэри зы нэбгырэ къэмынэу кӀодыщтых[+]. 21Шъо щъуигъусэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар кӀочӀэшхоу, щынагъошъ, ахэм шъуащымыщын. 22Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм игъорыгъоу цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырифыщтых. Ау шъо ахэр зэу зэхэшъуукӀэнхэ шъулъэкӀыщтэп, армырмэ губгъо хьэкӀэ-къуакӀэхэр къышъобэкӀыхэу зэлъыбэгъощтых[+]. 23Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а цӀыф лъэпкъхэр шъуӀэ къырилъхьащтых, ахэр емыгъэкӀодыфэхэ, гузэжъогъушхом хигъэтыщтых. 24Ахэм япачъыхьэхэр Ащ шъуӀэ къырилъхьанхэшъ, егъашӀэми агу къэмыкӀыжьынхэу, кӀодыкӀае шъушӀыщтых. ЗэкӀэри зэхэшъумыукӀэфэ, хэти къышъупэуцужьын ылъэкӀыщтэп[+]. 25Ахэм ятхьэ сурэтхэр жъугъэстынхэ фае. Ядышъи ятыжьыни шъуямынэцӀ, къэшъумыштэх, армырмэ лъахъэ шъуфэхъущтых. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ар шӀоемыкӀушху[+]. 26ЕмыкӀушхор шъуиунэмэ арышъумыхь, армырмэ ащ телъ бгыбзэр шъори къышъутефэнышъ, шъукӀодыщт. А зэпстэури хьэрам шъушӀы, сыда пӀомэ Тхьэм ибгыбзэ ахэм ателъ».

#### Яенэрэ шъхьэр


Зиусхьаныр израил цӀыфхэм шъофнэкӀым къызэрэщяушъыигъэр

1Ащ ыуж Мосэ къыӀуагъ: «ШъущыӀэным, нахь шъубэгъоным, шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным[†] гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуиунае хъуным пае, непэ къышъосӀощт унашъохэр зэкӀэ шъуегугъузэ жъугъэцэкӀэн фае. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугу илъыр, Ежь иунашъохэр жъугъэцэкӀэщтхэмэ е шъумыгъэцэкӀэщтхэмэ зэригъэшӀэнэу шъуригъэуцуалӀэзэ, шъуиушэтызэ, илъэс тӀокӀитӀум зэпымыоу шъоф нэкӀым шъукъызэрэщырищэкӀыгъэр шъугу ижъугъэлъ[+]. 3Ащ шъуригъэуцуалӀэщтыгъ, гъаблэм шъухигъэтыгъ, шъори шъуятэжъхэми зыфэдэр шъумышӀэрэ мон шхынымкӀэ[*] зышъуигъэшхэкӀыгъ. ЦӀыфыр хьалыгъум имызакъоу, ау сыдрэ гущыӀэу Тхьэм ыдэжь къикӀырэми зэрэрыпсэурэр джаущтэу шъуигъашӀэ шӀоигъуагъ[+]. 4Шъуищыгъынхэр лажьэщтыгъэхэп, шъулъакъохэри а илъэс тӀокӀитӀум пщыгъэхэп[+]. 5ЦӀыфыр ыкъо зэреушъыинэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр къызэрэшъоушъыирэр шъугу ишъуубыт[+]. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр жъугъэцакӀэх, Ащ игъогухэм шъуарыкӀу, щынагъо фышъуиӀэу Ар жъугъэлъапӀэ. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуещэ чӀыгушӀоу псыбэ зыдэт псыхъохэр, хыкъумэхэр, псынэкӀэчъхэр зыщыхъой кӀэйхэмрэ къушъхьэхэмрэ зыдэщыӀэхэм;[+] 8коцымрэ хьэмрэ, сэнашъхьэмрэ шхынцумпэмрэ, нар чъыгхэр къызыщыкӀыхэу, зэйтын дагъэр, шъоур зыдэщыӀэхэ чӀыгум, 9лэжьыгъэкӀэ щыкӀагъэ, фэныкъуагъэ гори зыщышъуимыӀэщт чӀыгум, гъучӀыр зычӀэлъэу, гъуаплъэр къызщычӀэпхын плъэкӀыщт къушъхьэхэр зыдэщыӀэ чӀыгум шъурищэщт. 10Шъушхэу зызыжъугъэшхэкӀыкӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ чӀыгушӀум пае щытхъу фэшъушӀ.


Тхьэр зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр

11Шъусакъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугу ижъугъэлъ, Ащ иунашъохэу, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэу, ишапхъэхэу непэ шъозгъашӀэхэрэр жъугъэцакӀэ. 12Армырмэ шъушхагъэу зызыжъугъэшхэкӀыкӀэ, унэ дэгъухэр шъушӀыгъэхэу ахэм шъузачӀэхьажькӀэ, 13шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къызахахъокӀэ, тыжьыни дышъи, сыдрэ мылъкуи бэу шъуиӀэхэ зыхъукӀэ, 14пагэ шъухъунышъ, Мысырым, пщылӀэу шъуздэщыӀэгъэ чӀыгум, шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъущыгъупшэжьыщт[+]. 15Щэнаут зыхэлъ блэхэмрэ скорпионхэмрэ зэрызыбзэ шъоф нэкӀышхоу щынагъом, чӀыгу гъугъэу псы зэрымытым Ащ шъукъыщырищэкӀыгъ. ШтаукӀ къушъхьэ цакӀэм къыпхыригъэчъи, псы Ащ къышъуитыгъ[+]. 16Ащ шъуригъэуцолӀэным, шъиушэтыным, ыужыкӀэ зэкӀэ шъуиӀофхэр дэгъунхэм пае, шъори шъуятэжъхэми зыфэдэр шъумышӀэрэ мон шхынымкӀэ шъоф нэкӀым шъущигъэшхагъ[+]. 17Шъуилъэпкъ псэукӀэшӀу иӀэу зыхъукӀэ, а байныгъэр зэкӀэ шъо шъукӀуачӀэкӀэ къэшъулэжьыгъэу шъугукӀэ зэшъуӀожьынкӀи мэхъу[+]. 18Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугу ижъугъэлъ. Арба мылъкур шъо шъозыгъэгъотырэр. Джаущтэу джы къызнэсыгъэми шъуятэжъхэм къадишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр Ащ къеушыхьатыжьы. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зэгорэм зыщыжъугъэгъупшэу, нэмыкӀ тхьэхэм ауж шъуихьэу, жъугъэлъапӀэхэу, ахэм шъхьащэ афэшъушӀ зыхъукӀэ, непэ шыхьатэу сыкъышъупэуцу: Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт. 20Зиусхьаным шъуинэрылъэгъоу ыгъэкӀодырэ цӀыф лъэпкъхэм афэдэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуземыдэӀукӀэ, шъори шъукӀодыщт»[+].

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр зэрэмыдэӀуагъэхэмрэ Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэрэ

1Мосэ израил лъэпкъым риӀуагъ: «КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, ощ нахьыбэ хъурэ, ощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэр зэрыс чӀыгоу, зидэпкъхэр уашъом нэс кӀэорэ къэлэшхохэр зэрытыр уиунае зэрэхъунэу, ащ щыпсэухэрэр къипфынхэу Иордан джы узэпырыкӀыщт. 2А цӀыфхэр кӀочӀэшхох, лъагэх – ахэр Ӏэнэкъ иныжъым къыхэкӀыгъэхэр ары. Ахэм якъэбар ущыгъуаз, „Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэхэм хэт атекӀон зылъэкӀыщтыр?“ зэраӀори зэхэпхыгъэ[+]. 3Ау джы къызгурыгъаӀу: уи Зиусхьанэу[†] Тхьэр узышхырэ мэшӀошхом фэдэу уапэ итэу кӀощт. Ащ ахэр ыгъэкӀодыщт, Ащ ахэр пӀэ къырилъхьащт. Уи Зиусхьан укъызэригъэгугъагъэм фэдэу, о ахэр епфыжьэнхэшъ, псынкӀэу зэхэуукӀэщт[+]. 4Уи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр зыпкӀэлъырифхэкӀэ, „Сишъыпкъагъэ пае Зиусхьаным мы чӀыгур сиунае зэрэхъунэу мыщ сыкъыщагъ“ пӀоу зэмыӀожь. Хьау, янэпэнчъагъэ пае Зиусхьаным мы цӀыф лъэпкъхэр зыпкӀэлъырифыщтхэр[+]. 5Уизэфагъэрэ уишъыпкъагъэрэ паеп ахэм ячӀыгу уиунае зэрэхъунэу узыкӀакӀорэр. Уи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэу къадишӀыгъэр ыгъэцэкӀэжьынэу янэпэнчъагъэ пае джа цӀыф лъэпкъхэр пкӀэлъырифыщт[+]. 6ЗэгъашӀэ: уишъыпкъагъэ паеп уи Зиусхьанэу Тхьэм мы чӀыгушӀур уиунэенэу къызкӀыуитырэр, сыда пӀомэ о зыгу зэшӀодзэгъэ цӀыф лъэпкъэу ущыт»[+].


ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэр

7«Шъоф нэкӀым шъуит зэхъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зэрэжъугъэгубжыщтыгъэр шъугу ижъугъэлъ, зыщышъумыгъэгъупш. Мысырым шъукъызщикӀыжьыгъэ мафэм щегъэжьагъэу мыщ тыкъэсыфэ Зиусхьаным ренэу шъупэуцужьыгъ. 8Синай къушъхьэм дэжь Зиусхьаныр лъэшэу зэрэщыжъугъэгубжыгъэм нахь хэмылъэу шъуигъэкӀодыпэным Ар фэхьазырыгъ[+]. 9МыжъобгъуитӀур, Зиусхьаным шъо къыжъудишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур, къэсхьынэу къушъхьэм сызыдэкӀуаем, къушъхьэм мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ сыкъэтыгъ; хьалыгъуи зыӀуслъхьагъэп, пси зыӀузгъэфагъэп[+]. 10Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ыӀэкӀэ ытхыгъэ мыжъобгъуитӀур сэ къыситыгъ. ШъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм къушъхьэр зыхэтыгъэ машӀом Зиусхьаным шъощ пае къыхиӀукӀыгъэ унашъохэр зэкӀэ ахэм атетхэгъагъэх[+]. 11Мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ зытешӀэм зэзэгъыныгъэр зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур Зиусхьаным къыситыгъ. 12Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Мысырым къипщыжьыгъэ цӀыфхэр зэӀыхьагъэхэшъ, псынкӀаӀоу мыщ ехыжь! Сэ унашъо къызэрафэсшӀыгъэ гъогум ахэр псынкӀэу дэхыгъэх: тхьэнэпцӀыр[†] зыфашӀыжьыгъ“[+]. 13Арти Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Сэлъэгъу Сэ а цӀыф лъэпкъыр, ыгу зэшӀодзагъ а цӀыф лъэпкъым. 14СкӀэрыкӀыжь, ахэр Сэ зэхэзгъэкӀодэщтых, ацӀэхэри агу къэмыкӀыжьынхэу ошъо чӀэгъым щахэстхыкӀыжьыщтых, ау нахь лъэшэуи нахьыбэ хъоуи цӀыф лъэпкъ о къыптезгъэкӀыщт“[+]. 15Къэзгъэзэжьи, машӀоу стырэ къушъхьэм сыкъехыжьыгъ. Зэзэгъыныгъэр зыбгъухэм атетхэгъэ мыжъобгъуитӀур сӀыгъыгъ. 16Сыкъызэплъэм, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод зэрэщышъушӀагъэр, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхэжъугъэткӀукӀыгъэр, Зиусхьаным унашъо къызэрэшъуфишӀыгъэ гъогум псынкӀэу шъузэрэдэхыгъэр слъэгъугъэ. 17Мыжъобгъухэр къасшти чӀэсыдзыгъэх, шъулъэгъузэ ахэр зэхэзгъэшъхъэшъхъагъэх. 18ЕтӀанэ Зиусхьаным инэрылъэгъоу бзэджагъэкӀэ псэкӀод зэрэшъушӀагъэм, ащ пае Ар зэрэжъугъэгубжыгъэм къахэкӀэу Зиусхьаным ыпашъхьэ зыщесыдзыхи джыри мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ хьалыгъу зыӀуслъхьагъэп, пси зыӀузгъэфагъэп[+]. 19Зиусхьаным игубж лъэш сыщыщынэщтыгъ, сыда пӀомэ Ащ игубж къызэрэзэкӀэнагъэм къыхэкӀэу шъуигъэкӀодыным фэхьазырыгъ. Ау Зиусхьаныр мызэгъогуми къысэдэӀугъ. 20Зиусхьаныр Хьаруни ыгъэкӀодыпэным нэсэу къыфэгубжыгъагъ, ау Хьарунэ паи Тхьэм селъэӀугъ. 21ШкӀэ теплъэ зиӀэ а тхьэнэпцӀэу псэкӀодкӀэ шъушӀыгъэр сшти, машӀом хэзгъэстыхьагъ. Ар зэхэскъути, сапэм фэдэу схьаджыжьи, къушъхьэм къечъэхырэ псым хэстэкъожьыгъ[+]. 22Джащ фэдэу чӀыпӀэхэу ТапӀэрах, Масэ, Къыбрэт-Хьэтау[*] адэжь Зиусхьаныр шъо ащыжъугъэгубжыгъагъ[+]. 23ЕтӀанэ Зиусхьаным чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ къышъуигъэбгынэ зэхъум къышъуиӀогъагъ: „ШъукӀуи, Сэ къышъостынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур шъуиунэенэу шъуубыты“. Ау шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъо шъупэуцужьыгъ. Ащ цыхьэ фэшъушӀыгъэп, ыӀорэми шъуедэӀугъэп. 24Сэ шъузщысшӀэрэм щегъэжьагъэу шъо Зиусхьаным шъупэуцужьщтыгъ. 25Зиусхьаным шъуигъэкӀодынэу къысиӀуагъэти, Ащ ыпашъхьэ зыщесыдзыхыгъэу мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ сыщылъыгъ. 26Зиусхьаным селъэӀузэ есӀощтыгъ: „ЗэкӀэ зыӀэ илъэу Зиусхьан, О уиунэе уилъэпкъэу, уилъэшыгъэкӀэ Мысырым къипщыжьыгъэр умыгъэкӀод[+]. 27Угу къэгъэкӀыжьхэба уиӀумэтхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ. Мы цӀыф лъэпкъым икъаигъагъэ, инэпэнчъагъэ, ипсэкӀодшӀагъэ уямыплъыба. 28Армырмэ О тыкъызэрыпщыжьыгъэ хэгъэгум щаӀонба: ‘Къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгум зэрэримыщэшъугъэхэмрэ зэрэфэмылъэгъухэмрэ къахэкӀэу, шъоф нэкӀым ригъэкӀодэнхэу Зиусхьаным ахэр рищыгъэх’. 29Ау ахэр гъунэ зимыӀэ О уилъэшыгъэрэ пкӀуачӀэрэкӀэ къахэпщыжьыгъэ уиунэе уицӀыф лъэпкъыба!“».

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Мосэ кӀэу мыжъобгъуитӀу зэригъэхьазырыгъэр

1[•]Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀуати къыӀуагъ: «Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэм Зиусхьаным[†] къысиӀуагъ: „Ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу къыхэуӀучӀыкӀи Садэжь къушъхьэм къыдэкӀуай. ЕтӀани пхъонтэр пхъэм хэшӀыкӀ[+]. 2Джа пкъутэгъэ мыжъобгъуитӀум атетыгъэ гущыӀэхэр къатестхэжьыщтых. ЕтӀанэ о ахэр пхъонтэрым дэплъхьажьыщтых“[+]. 3Акацэ чъыгым пхъонтэр хэсшӀыкӀи, ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу згъэхьазыри, ахэр сӀыгъэу къушъхьэм сыдэкӀоягъ[+]. 4Зиусхьаным, ыпэрэм фэдэу, джа шъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм къушъхьэр зыхэтыгъэ машӀом шъощ пае къыхиӀукӀыгъэ унэшъуипшӀыр[†] а мыжъобгъуитӀум къатыритхагъ. Зиусхьаным а мыжъобгъуитӀур къыситыгъ[+]. 5ЕтӀанэ къэзгъэзэжьи къушъхьэм сыкъехыжьыгъ, Зиусхьаным унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу сшӀыгъэ мыжъобгъуитӀур пхъонтэрым дэслъхьагъэх, джыдэдэми ахэр ащ дэлъых»[+].


Хьарунэ зэрэлӀагъэмрэ лэуйхэм япшъэрылъхэмрэ

6Израил цӀыфхэм ЯӀакъан къытекӀыгъэ лъэпкъым ипсынэхэр къызэранэкӀхи, Мэзэр чӀыпӀэм нэс кӀуагъэх. Хьарунэ ащ щылӀи щагъэтӀылъыжьыгъ, ыкъоу ЕлыӀазар ятэ къурмэнышӀым[†] иӀоф кӀэнэу къыфэнагъ. 7Ащ къыӀукӀыжьхи кӀохэзэ, Гъудгъод чӀыпӀэм нэсыгъэх, етӀанэ псыхъохэр бэу зыдэщыӀэ чӀыпӀэу Иотбат кӀуагъэх. 8А уахътэм Зиусхьаным Ежь дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэр лъапӀэр[†] къырахьакӀынэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ итынхэу, фэлэжьэнхэу, Ежь ыцӀэкӀэ цӀыфхэм афэлъэӀонхэу Лэуй ыкъохэр ахиушъхьафыкӀыгъэх. Джы къызнэсыгъэми ахэм джары зэрашӀырэр. 9Джары лэуйхэм адрэ лӀакъохэм афэдэу афыхахыгъэу яунэе чӀыгу Ӏахьи кӀэни зыкӀямыӀэр; шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къызэрариӀуагъэм фэдэу, Зиусхьаныр ары ахэм яунэе Ӏахьэр.

10Мосэ етӀанэ къыӀуагъ: «Апэрэм фэдэу къушъхьэм чэщ-зымэфэ тӀокӀитӀо сыкъэтыгъ. Зиусхьаныр мызэгъогуми къысэдэӀуи, шъуигъэкӀодыным фыкӀэгъожьыгъ[+]. 11„КӀо, – къысиӀуагъ Зиусхьаным, – ятэхэм къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур зэряунэенэу аубытыным пае, цӀыфхэр гъогум тещэх“[+].


Тхьэм щынагъо зэрэфыуиӀэщтыр

12Арышъ, израил лъэпкъыр, сыда шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зыфаер шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу зэрэжъугъэлъэпӀэным, Ащ игъогухэм ренэу шъузэрарыкӀоным, Ар шӀу зэрэшъулъэгъуным, шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъуфэщагъэу шъузэрэфэлэжьэным,[+] 13шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу Зиусхьаным иунашъохэу, ишапхъэхэу непэ шъузыфэзгъасэхэрэр зэрэжъугъэцэкӀэным анэмыкӀэу[+]? 14Мары шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыӀэ илъых уашъори, ошъо къатхэри, чӀыгури, ащ тет пстэури[+]. 15Ау щытми, Зиусхьаным шъуятэжъхэр шӀу ылъэгъухи, шъо, ахэм къахэкӀыгъэхэм, нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ, джы къызнэсыгъэми джары зэрэщытыр[+]. 16Арышъ, шъугурэ шъупсэрэкӀэ зэрэщытэу Зиусхьаным зыфэжъугъаз[*], ащ нахьыбэри зышъумыгъэкъаигъ[+]. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – ар тхьэмэ я Тхьэжьэу, зиусхьанмэ я Зиусхьаныжьэу, Тхьэ инышхоу, кӀочӀэшхоу, щынэгъошхо зыфыряӀэу, зэфагъэ зыхэлъэу, шӀухьафтынхэр къаӀызымыхырэ Тхьэу щытба![+] 18Ар ибэхэмрэ шъузабэхэмрэ адэӀэпыӀэ, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэм афэгумэкӀы, ахэр егъашхэх, ефапэх[+]. 19Шъори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу шъуисыгъэшъ, хэхэсхэр шӀу зэжъугъэлъэгъу[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэ, Ащ шъугукӀэ шъуепкӀылӀагъэу шъуфэлажь. Ащ шъуфэшъыпкъ, Ащ ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ шъушӀы[+]. 21Ащ шъущытхъуныр ифэшъуаш; Ар шъуи Тхьэу, шъуинэрылъэгъоу шъощ пае шӀэгъошӀэгъэшхохэмрэ шӀэгъошӀэгъэ щынагъохэмрэ зыгъэхъагъэр ары. 22Шъуятэжъхэу Мысырым ихьэгъагъэхэр нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ хъущтыгъэх, джы шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуигъэбэгъуагъ, ошъогу жъуагъохэм афэдэу бэ шъохъу»[+].

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Тхьэм ишӀэгъошӀэгъэшхохэр агу къызэрагъэкӀыжьыгъэхэр

1Мосэ етӀани израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэр шӀу зэгъэлъэгъу, Ащ иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр сыдигъуи гъэцакӀэх. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэрыхьыгъи, илъэшыгъи, икӀочӀэшхуагъи шъугу ижъугъэлъ. Ащ иушъыйхэр зымыгъэунэфыгъэу, зымышӀэрэ шъуикӀалэхэр арэп сэ засӀорэр. 3Ащ Мысырым, пачъыхьэ фирхьауными ихэгъэгуи зэрэщытэу гъэунэфыпӀэу, шӀэгъошӀагъэу, 4мысыр дзэми, ащ ишыхэми, ику псынкӀэхэми аришӀагъэхэр, тауж итхэу къачъэхэ зэхъум, ахэр хы Къамылым зэрэщычӀыригъэхьагъэхэр, Зиусхьаным ахэр зэригъэкӀодыгъэхэр,[+] 5мы чӀыпӀэм шъукъэмысыфэ, шъоф нэкӀым шъо къыщышъуфишӀагъэхэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 6Джащ фэдэу шъулъэгъугъэ Ащ рубэн лӀакъом къыхэкӀыгъэ Елыаб ыкъохэу Датанрэ Абирамрэ аришӀагъэр, ахэм ячэтэнгъэӀагъэхэр зыдэщыт чӀыпӀэм чӀыгур къыщызэгози, яунагъомэ арысхэри, ящэтырхэри, аӀэ илъыгъэ псэ зыпыт пстэоу ягъусагъэхэри ащ зэрэдэфагъэхэр. 7Зиусхьаным ишӀэгъошӀэгъэшхохэр шъо шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ.


Тхьэм израил цӀыфхэм яунэещт чӀыгум шӀоу фиӀуагъэхэр

8Арышъ, непэ шъузфэзгъэсэрэ унашъохэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ, шъукӀочӀэшхоным, шъузэрыхьащт чӀыгур шъуиунае зэрэхъуным, 9тятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм бэрэ шъузэрэщыпсэуным пае[+]. 10Шъузэрыхьащт чӀыгоу шъуиунае хъущтыр Мысырым ичӀыгоу шъукъызэрыкӀыжьыгъэм, чылапхъэхэр зыхашъулъхьэщтыгъэм, хатэмэ афэдэу, къин шъулъэгъузэ, псыр зытешъукӀэзэ,[*] жъулэжьыщтыгъэм фэдэп. 11Шъузэрыхьащт чӀыгоу шъуиунае хъущтыр – ар къушъхьэхэр зэрытэу, кӀэйхэр зыдэщыӀэ, ощхымэ агъэшъокӀырэ чӀыгоу щыт[+]. 12Ар шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зыфэгумэкӀэу, илъэс реным ынаӀэ зытыригъэтырэ чӀыгоу щыт[+]. 13Непэ Ащ къышӀырэ унашъохэр[*] жъугъэцакӀэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъуфэщагъэу шъуфэлажьэмэ,[+] 14лэжьыгъи, сэнашъхьи, зэйтын дагъи зэрэшъуиӀэнхэу, шъуичӀыгу ищыкӀэгъэщт ощхыр бжыхьэми гъатхэми игъом Ащ къыригъэщхыщт. 15Шъуибылымхэм апае хъупӀэшӀухэр къышъуитыщт, джаущтэу шъушхыщтыр хъоеу зэжъугъотылӀэжьыщт[+]. 16Ау нэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэшъушӀынэу шъугухэм шъузэрамыгъэгъощэным, шъузэрэдэмыхыным шъуфэсакъ. 17Джащыгъум Зиусхьаныр лъэшэу къышъуфэгубжынышъ, уашъор зэфишӀыщт, ощхи къещхыжьыщтэп, чӀыгуми лэжьыгъэ къытыжьыщтэп, шъори Зиусхьаным къышъуитырэ чӀыгушӀум псынкӀэу шъутыригъэкӀодыкӀыпэщт[+].

18Тхьэм къышъуеӀо: „КъышъуфэсшӀырэ Сиунашъохэр шъугуи шъушъхьи арыжъугъэлъ, ахэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэхэу шъуӀэхэми шъунатӀэхэми атежъугъэт[+]. 19Ахэр шъуикӀалэхэм яжъугъашӀ. Унэм шъуисми, гъогум шъутетми, шъузыгъолъыжьрэми, шъукъызытэджыжьрэми ахэр агурыжъугъаӀу[+]. 20Шъуиунэ пчъэблыпкъхэми шъуикъэлэ дэхьапӀэмэ ахэлъ къэлапчъэхэми ахэр атешъутх“[+]. 21Джащыгъум шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум шъори шъуилъфыгъэхэми уашъор чӀыгум шъхьащэтыфэ шъущыпсэущт. 22ЖъугъэцэкӀэн фэе унашъоу зэкӀэ къышъуасӀохэрэм шъуатемыкӀмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъоу, Ащ игъогухэм шъуарыкӀоу, Ащ шъуфэшъыпкъэмэ, 23Зиусхьаным шъощ нахьыбэ хъоу, шъощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэр шъуинэрылъэгъоу шъукӀэлъырифынхэшъ, ахэм ячӀыгу къышъуитыщт. 24ШъулъэкӀэ шъузынэсыщт сыдрэ чӀыгуи шъуӀэ къижъугъэхьащт: шъуичӀыгу пшэхъолъэ шъоф нэкӀым щегъэжьагъэу Ливан нэс, Ефрат псыхъом щегъэжьагъэу Средиземнэ хым[*] нэс зэлъиубытыщт[+]. 25Зыгори къышъупэуцужьын ылъэкӀыщтэп. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэу сыдрэ чӀыпӀэу зэпышъучырэми щынэгъошхо къыщышъуфыряӀэуи къыщышъущыщтэхэуи ышӀыщт»[+].


Тхьэм инэшӀущыфэныгъэхэмрэ ибгыбзэхэмрэ

26Мосэ къыӀуагъ: «Арышъ, шъуфэсакъ, непэ нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ шъуахэдэнэу фит шъусэшӀы[+]. 27Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэу непэ къышъосӀуагъэхэр жъугъэцакӀэмэ, нэшӀущыфэныгъэхэр къыжъудэхъущт[+]. 28Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр шъумыгъэцакӀэмэ, сэ къышъуфэзгъэнэфэгъэ гъогум шъутекӀэу, ыпэкӀэ шъумышӀэщтыгъэ тхьэнэпцӀыхэм[†] зызафэжъугъазэкӀэ, бгыбзэхэр къышъутефэщт[+]. 29Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунае хъущт чӀыгум шъуубытынэу шъузырищэкӀэ, джащ Гъэрызым къушъхьэм нэшӀущыфэныгъэ фаӀохэр къыщышъуӀощт, Ӏэбал къушъхьэм бгыбзэхэр къыщышъуӀощт[+]. 30Шъузэрэщыгъуазэу, а къушъхьэхэр Иордан зэпырыдзыгъэх, гъогум итыгъэ къохьапӀэкӀэ, Морэ ыцӀэкӀэ зэджэгъэхэ чъыгаем[*] пэблагъэх. Ахэр Гъылгъал иӀэгъо-чӀыгъохэм апэгъунэгъу иордан шъоф нэкӀым щыпсэурэ къэнаӀанхэм ячӀыгу итых[+]. 31Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуубытынэу Иордан шъузэпырыкӀыщт. Ар шъуубытынышъ, шъущыпсэунэу ежъугъэжьэщт. 32Лъэшэу ащ шъузщыфэсакъыжь: непэ шъузфэзгъэсэгъэ шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зэкӀэ пытэу жъугъэцакӀэ».

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Хабзэу КъэнаӀан хэгъэгум зэрэщыпсэущтхэр

(я 12-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Тхьэм шъхьащэ зыщыфэпшӀыщт чӀыпӀэ закъор

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуати ариӀуагъ: «Шъуятэжъхэм я Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитыгъэ чӀыгум шъущэпсэуфэ мафэ къэси шъуегугъузэ жъугъэцэкӀэн фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зыфэдэхэр мары. 2КъижъугъэкощыкӀыщт цӀыф лъэпкъхэр ятхьэмэ зыщялъэӀухэрэ чӀыпӀэхэу къушъхьэ лъагэхэм, Ӏуашъхьэхэм ащыӀэхэр, чъыг жьаупӀэмэ ачӀэтхэр зэкӀэ зэхэжъугъэкӀуадэх[+]. 3Ахэм якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэшъукъутэх, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ пкъэухэр[*] ишъуупкӀых, ятхьэ сурэтхэр жъугъэсты. Ахэм ятхьэнэпцӀыхэр зэхэжъугъэтакъохи, ацӀэхэр а чӀыпӀэхэм агу къащымыкӀыжьыхэнэу шъушӀы[+]. 4Ахэр ятхьэнэпцӀыхэм зэрафэлажьэхэрэм фэдэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуфэлэжьэнэу щытэп. 5ШъуилӀакъохэр зэкӀэ зыщыпсэурэ чӀыпӀэхэм ащыщэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщтыр ары ныӀэп шъхьащэ зыщыфэшъушӀын фаер. Джары шъуздэкӀон фаер,[+] 6джащ ешъухьылӀэщтых шъуикъурмэнгъэстхэри, шъуикъурмэнхэри, шъуимылъку ияпшӀэнэрэ Ӏахьи, жъугъэнэфэгъэ тынхэри, тхьэлъанэ зыфэшъушӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэри, шъуигупыкӀ тынхэри, шъуибылым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ ящыпэлъфыхэу къахэшъущыгъэхэри. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къышъущыфагъэшъ, джа чӀыпӀэм шъори шъуибынхэми шъузэгъусэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущышхэщт, шъуӀэшъхьитӀукӀэ жъулэжьыгъэ пстэуми шъуакӀэгушӀущт[+]. 8Джы хэти ежь нахь шӀотэрэзым тетэу мыщ зызэрэщыжъугъэпсырэм фэдэу ащ шъущызекӀо хъущтэп,[+] 9шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэе Ӏахьэу щыт чӀыпӀэхэу гупсэфыпӀэ шъуфэхъунэу къышъуитыхэрэм джыри шъуанэсыгъэпи[+]. 10Ау шъо Иордан псыхъом шъузэпырыкӀынышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуитӀысхьащт, мамырэу шъупсэуным пае, пыеу къышъогъэтӀысэкӀыгъэщтхэм шъукъамыгъэгумэкӀынэу Ащ ышӀыщт[+]. 11Джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀырэр зэкӀэ: къурмэнгъэстхэри,[†] къурмэнхэри,[†] шъуимылъку ияпшӀэнэрэ Ӏахьи, жъугъэнэфэгъэ тынхэри, Зиусхьаным дэшъушӀыгъэ тхьэлъанэм тетэу шъуимылъку щыщ анахь ӀахьышӀухэри къешъухьылӀэнхэ фае[+]. 12Джащ шъори, шъукъохэми, шъупхъухэми, шъуиунэӀут хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, ежьхэм яунаеу чӀыгу Ӏахьи кӀэни зимыӀэ лэуйхэу шъуикъалэмэ адэсхэми шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущычэф[+].


Лы зэфэшъхьафхэмрэ къурмэнылымрэ зэрэпшхыщтхэр

13Ау шъо шъугу рихьыщт чӀыпӀэ пэпчъ джаущтэу къурмэнгъэстхэр зэращышъумышӀынхэм шъуфэсакъ. 14Сэ къышъуфэсшӀырэ унашъохэр зэкӀэ жъугъэцакӀэзэ, шъуикъалэмэ ащыщэу Зиусхьаным Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэ закъор ары ныӀэп къурмэнхэр зыщышъушӀыщтыр. 15Ау щытми, зэкӀэ шъуздэс къалэхэм былымхэр ащышъуукӀынхи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуфыриӀэ нэшӀущыфэныгъэм ишӀуагъэкӀэ шъузыфаем фэдиз ли ащышъушхын шъуфит. Хабзэм тетэу цӀыф пстэоу зызыукъэбзыгъэми зызымыукъэбзыгъэми къушъхьэ пчэным е бланэм ял фэдэу, а лыр ашхын фитых. 16Ау лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ. 17Шъуугъоижьыгъэ лэжьыгъэм, санэу кӀэшъуфыгъакӀэмрэ дагъэмрэ азыпшӀанэ, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ахэт щыпэлъфыхэр, шъуигупыкӀ тынхэр, хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэр, нэмыкӀэу пӀон хъумэ тхьэлъанэкӀэ хэшъуушъхьафыкӀыгъэхэр, шъуикъалэхэм шъузэрадэсэу шъушхынэу щытэп. 18Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт джа чӀыпӀэм шъо зэкӀэми, шъукъохэми шъупхъухэми, шъуиунэӀут хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, шъуикъалэмэ адэс лэуйхэми, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуисэу а зэкӀэри щышъушхын фае. ЗэкӀэ шъуиӀэшӀагъэмэ шъуакӀэгушӀузэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуисэу шъушхэн, шъугушӀон фае. 19ШъуичӀыгу шъущыпсэу зэхъукӀэ, лэуйхэр пхъэтэпэмыхь зэрэшъумышӀынхэм шъуфэсакъ[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэм тетэу, шъуичӀыгу игъунапкъэхэр зэӀуигъэкӀотхэу, лы шъугу къэкӀэу, „Лы тшхын“ зыщышъуӀоным дэжь, шъузыфаем фэдиз шъушхын шъуфит. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэр къышъупэчыжьэ хъумэ, унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэм тетэу, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэу Зиусхьаным къышъуитыгъэхэм ащыщхэр шъуикъалэхэм ащышъуукӀынхэшъ шъушхын шъуфит. 22Къушъхьэ пчэнылым е бланэм ыл афэдэу, ахэр шъушхых. Хабзэм тетэу цӀыфэу зызымыукъэбзыгъэми зызыукъэбзыгъэми ахэр ашхын фит. 23Ау лъыр зыӀушъумыгъаф, сыда пӀомэ лъыр – щыӀэныгъ, щыӀэныгъэмрэ лъымрэ зэгъусэхэу шъушхы хъущтэп[+]. 24Лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ. 25Ар зыӀушъумыгъаф, джащыгъум шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр дэгъущт, Зиусхьаным шӀукӀэ, тэрэзкӀэ ылъытэрэр шъогъэцакӀэшъ, Ащ ыпашъхьэ ар щытэрэз. 26Жъугъэнэфэгъэ тынхэу, тхьэлъанэ зыфэшъушӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэу Зиусхьаным фэжъугъэшъошагъэхэр шъуӀыгъхэу Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу Ащ къахихыщт чӀыпӀэм шъуекӀуалӀ. 27Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм икъурмэншӀыпӀэ къешъухьылӀэх шъуикъурмэнгъэстхэр, лыри лъыри. Лъыр къурмэншӀыпӀэм[†] дэжь щижъугъэчъи, лыр шъушхы. 28Шъусакъ, къышъосӀуагъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ, джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ар щытэрэзышъ, шъори къышъухэкӀыгъэхэми шъуиӀофхэр зэкӀэ егъашӀэми дэгъущт.


НэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэпшӀ зэрэмыхъущтыр

29ЧӀыгоу шъуздакӀорэр шъуиунае зэрэхъунэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм цӀыф лъэпкъэу ащ исхэр ыгъэкӀодыпэщтых, а чӀыгур шъуубытынышъ, шъуитӀысхьащт. 30Ахэр зэкӀэ гъэкӀодыгъэ зыхъурэм ыуж, хъытыум шъузэримыфэным шъуфэсакъ, ахэм ятхьэмэ шъуакӀэмыупчӀ, „А цӀыф лъэпкъхэм ятхьэмэ сыд фэдэу шъхьащэ афашӀыра? Ахэм афэдэу тэри тшӀыщт“ шъумыӀо[+]. 31Зиусхьаным фэмылъэгъурэ емыкӀушхо зэфэшъхьафыбэхэр ахэм ашӀэхэшъ, ятхьэхэм зэрафэлажьэхэрэм фэдэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуфэлэжьэнэу щытэп, сыда пӀомэ ахэм акъохэмрэ апхъухэмрэ тхьэмэ къурмэн афашӀыхэри, машӀом хагъэстыхьэхэри![+] 32Арышъ, сэ унашъоу къышъуфэсшӀыгъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ. Ахэм зыпари ахэшъумыгъахъу, зыпари ахэшъумыгъэкӀ»[*][+].

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Пегъымбар нэпцӀыхэм зэрафэсакъыщтхэр

1Мосэ джыри ариӀуагъ: «ЗыгорэкӀэ пегъымбар е пкӀыхьэпӀэзэхэф горэ къышъухэкӀэу, мэхьанэшхо зиӀэ хъугъэ-шӀагъэ е шӀагъо горэ шӀэхэу къэхъущтэу къыӀуагъэу, 2ащ къыӀуагъэр хъуи, ежь ар дэдэм шъумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм зафэжъугъэзэнэу, ахэм шъхьащэ афэшъушӀынэу шъутыригъэгушӀухьэ зыхъукӀэ,[+] 3шъо а пегъымбарым е пкӀыхьэпӀэзэхэфым къыӀорэм шъуедэӀу хъущтэп: шъугурэ шъупсэрэкӀэ шӀу шъолъэгъумэ зэригъэшӀэнэу шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм джаущтэу шъуеушэты. 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыуж шъуит, щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэ, Ащ иунашъохэр жъугъэцакӀэ, шъуедэӀу, Ащ шъуфэлажь, шъуфэшъыпкъ. 5А пегъымбарыр е пкӀыхьэпӀэзэхэфыр арми Мысырэу пщылӀыпӀэм тыкъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъупэуцужьынэу шъутыригъэгушӀухьагъэшъ, укӀыгъэн фае. Шъуигъэплъэхъунышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузтетын фэе гъогоу унашъо къышъуфишӀыгъэм шъукъытырищынэу ар фэягъ. А бзаджэр зыхэжъукъэкӀодыкӀ[+].

6Пшэу, уикӀалэу, уипшъашъэу, уишъуз кӀасэу е упсэ пэблэгъэ уиныбджэгъоу щэрэт фаеми, ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм адэжь укӀонышъ, шъхьащэ афэпшӀынэу шъэфэу утыригъэгушӀухьэ зыхъукӀэ, 7шъо къышъупэгъунэгъу е къышъупэчыжьэ цӀыф лъэпкъхэу дунаим ичӀыпӀэ зэфэшъхьафмэ ащыпсэухэрэм ятхьэхэм, 8а цӀыфым дешъуемыгъашт, ыӀорэми шъуемыдэӀу. Ащ шъугу ешъумыгъэгъу. Шъушъхьамыс ащ, чӀэшъумыухъум[+]. 9УкӀы ар! АукӀ зыхъукӀэ, апэу о еу, етӀанэ адрэхэр ерэох[+]. 10Мысырэу пщылӀыпӀэм шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тызтетын фэе гъогоу унашъо къытфишӀыгъэм шъукъытырищынэу пылъыгъэшъ, ыпсэ хэкӀыфэ мыжъокӀэ шъуеозэ ар шъуукӀы[+]. 11Джащыгъум а къэбарыр зэрэизраил лъэпкъэу зэхихынышъ, къыгъэтӀыгурыгущт, ащ фэдэ бзэджагъэ шъуащыщ горэми тапэкӀи ышӀэщтэп.

12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузщыпсэунэу къышъуитырэ къалэмэ ащыщ горэм 13шъо шӀумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм адэжь кӀонхэшъ шъхьащэ афашӀынэу адрэ къэлэдэсхэр дэзыгъэхыгъэ цӀыф бзаджэхэр дэсхэу зышъушӀэкӀэ,[+] 14а Ӏофыр зэхэшъуфы, зэкӀэри зэжъугъашӀэ, нахь тэрэзэу шъукӀэупчӀ. ЗэкӀэри шъыпкъэу къызычӀэкӀыкӀэ, ащ фэдэ емыкӀушхо ашӀагъэу къызычӀэкӀыкӀэ, 15а къалэм дэсхэр зэкӀэ чатэкӀэ зэхэшъуукӀэх. Къалэри, цӀыфэу дэсхэри, былымэу дэтхэри кӀодыкӀае ижъугъафэх. 16Къонтхъэу къыдэкӀыгъэр зэкӀэ къэлэ пчэгум къежъугъэуалӀи, ежьыри имылъкуи зэрэзэгъусэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэнгъэст[†] папкӀэу, зыпари къэмынэу жъугъэсты. Хэкужъ Ӏуашъхьэу орэхъуи, джаущтэу егъэшӀэрэу къэрэн, ныбжьи икӀэрыкӀэу зэтырарэмыгъэпсыхьажь[+]. 17Бгыбзэ зытелъым щыщ гори къэшъумышт. Джащыгъум Зиусхьаным игубж щигъэзыенышъ, гукӀэгъу къышъуфишӀыщт, шъуятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэуи шъуилъэпкъ нахь ыгъэбэгъощт[+]. 18Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъохэу джы шъузыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэмэ, Зиусхьаным къекӀущтыр шъушӀэмэ, джары хъущтыр».

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Псэушъхьэ къабзэхэмрэ мыкъабзэхэмрэ

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъо Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъурибын. ЛӀагъэм пае шъузэрэшъыгъорэм инэшанэу зызэхэшъумыуӀыхьажь, шъушъхьаци натӀэм ышъхьагъыкӀэ щытешъумыупхъукӀ[+]. 2Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ[+].

3Зиусхьаным шӀоемыкӀушхор шъумышхы. 4Мы псэушъхьэхэр ары шъушхы хъущтыр: былымхэр, мэл-пчэнхэр, 5бланэхэр, къушъхьэпчэнхэр, шъыхьэхэр, пчэнӀэлхэр, домбайхэр, антилопэхэр, къушъхьэтӀыхэр. 6Зылъабжъэхэр зэгокӀэу, гъошхэрэ псэушъхьэ пстэури шъушхын шъуфит. 7Гъуашхэу, ау зылъабжъэхэр зэгомыкӀырэ псэушъхьэмэ ащыщхэу махъшэхэр, тхьакӀумкӀыхьэӀасэхэр, даманхэр[*] шъоркӀэ къабзэхэпышъ, ахэр шъушхы хъущтэп. 8Къохэри ары: алъабжъэхэр зэгокӀхэми, гъуашхэхэрэпышъ, шъоркӀэ ахэр къабзэхэп. Ахэм ал шъумышхы, япсэхалӀи шъунэмыс.

9Хыхэмрэ псыхъохэмрэ ахэс псэушъхьэмэ ащыщэу шъушхы хъущтыр пӀонымрэ псым зэрэщесхэрэ тамэхэмрэ зиӀэхэр ары. 10ПӀонымрэ псым зэрэщесхэрэ тамэхэмрэ зимыӀэхэр шъоркӀэ къабзэхэпышъ, ахэр шъушхы хъущтэп.

11Къабзэу щыт сыдрэ бзыу лъэпкъи шъушхы хъущт. 12Ау мыхэр шъушхы хъущтэп: бгъэжъыр, грифыр, хы бгъэжъыр, 13бжьэшхыр, бгъэ Ӏасэр, шэкӀорэ бзыу лъэпкъхэр, 14къолэжъ лъэпкъхэри, 15страусыр, тыгъурыгъу лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, псыкӀакӀэр, бгъэшхъо лъэпкъхэр, 16кукумяур, жъынтыур, тыгъурыгъу фыжьыр, 17хэшъо тыгъурыгъур, псэхэлӀэшх бгъэжъыр, бакланыр, 18псыхаор, псыхэонэшъум илъэпкъхэр, темэнтачэр, чэщбзыур.

19Быбырэ хьацӀэ-пӀацӀэ пстэури шъоркӀэ къабзэхэпышъ шъумышхы. 20Ау къабзэу щыт сыдрэ бзыу лъэпкъи шъушхы хъущт. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытышъ, псэхалӀэр шъумышхы. Ар хымэ цӀыф лъэпкъ щыщэу шъуикъалэ пэпчъ дэсым ешъут е ешъущ – ащ ар ышх хъущт.

Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо[+].


Мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэхэр

22Илъэс къэс шъуигубгъомэ къарышъухыжьырэ лэжьыгъэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэр къыхэжъугъэкӀ. 23Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу ренэу жъугъэлъэпӀэныр зэжъугъэшӀэным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм лэжьыгъэм, сэнэ кӀэфыгъакӀэм, дэгъэ кӀэщыгъакӀэм ащыщ япшӀэнэрэ Ӏахьэр, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ащыщ щыпэлъфыхэр Ащ ыпашъхьэ щышъушх. 24Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэр зыгорэкӀэ чыжьащэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм инэшӀущыфэныгъэкӀэ жъугъотыгъэ мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэ[†] ащ ешъухьылӀэныр къин къышъуфэхъумэ, 25а япшӀэнэрэ Ӏахьэр тыжьын ахъщэкӀэ къэшъухъожьи, ар зыдашъушти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм шъукӀу. 26Джа тыжьын ахъщэмкӀэ шъузыфаер зэкӀэ: былыми, мэл-пчэни, сани, шъуати, нэмыкӀ горэу шъузыфаери зэкӀэ къэшъущэф. ЕтӀанэ ащ шъуиунагъокӀэ шъузэгъусэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущышх, шъущычэф. 27Шъуикъалэмэ адэс лэуйхэм яунаеу Ӏахьи кӀэни яӀэпышъ, ахэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 28Илъэсищ тешӀэ къэс зэ зэкӀэ лэжьыгъэу къэшъухьыжьыгъэм ызыпшӀэнэ Ӏахьэхэр къыхэжъугъэкӀхи, шъуипсэупӀэхэм ащызэӀужъугъакӀ[+]. 29Яунаеу Ӏахьи кӀэни зимыӀэ лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъыхэм ащыщхэу, ибэхэу, шъузабэхэу шъуикъалэмэ адэсхэр къэрэкӀохи загъэшхэкӀыфэ ахэм ащэрэшхэх! Джаущтэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыдрэ шъуиӀоф пстэукӀи ынэшӀу къышъущыфэщт».

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


ЧӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Илъэсибл тешӀэ къэс чӀыфэхэр афэжъугъэгъун фае[+]. 2Ар зэрэшъушӀыщтыр мары: чӀыфэ зытыгъэ пэпчъ илъэпкъэгъу горэм ритыгъэр ферэгъэгъу. ЧӀыфэхэр афэгъэгъун фаеу Зиусхьаным[†] ыпашъхьэ щызэдаштагъэшъ, илъэпкъэгъу горэм е ыш чӀыфэу аритыгъэр къызэраӀихыжьыным ар кӀэрэмыдэу. 3НэмыкӀ цӀыф лъэпкъ щыщым чӀыфэр къыуитыжьыным пае уедэон уфит, ау уилъэпкъэгъу телъ чӀыфэр фэгъэгъу[+]. 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум лъэш дэдэу Ащ ынэшӀу къыщишъущыфэщтышъ, тхьамыкӀэхэр шъуиӀэщтэпи. 5Ар хъун зилъэкӀыщт закъор шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыдырэмкӀи шъуедэӀоу, непэ къышъуфэсшӀыщт унашъохэр шъуегугъузэ жъугъэцакӀэмэ ары ныӀэп. 6Джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэу ынэшӀу къышъущыфэщт, цӀыф лъэпкъыбэмэ ахъщэр чӀыфэу яшъутызэ шъушӀыщт, ау зыгорэми чӀыфэ шъо къыӀышъухыщтэп. ЦӀыф лъэпкъыбэхэр шъо жъугъэӀорышӀэщт, ау ахэм ащыщ горэми шъо шъуигъэӀорышӀэщтэп[+]. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум ит къалэмэ ащыщ горэм дэс шъуилъэпкъэгъухэм тхьамыкӀэ ахэтымэ, зышъумыгъэжъалымэуи зышъумыгъэхьацэуи ӀэпыӀэгъу зищыкӀагъэм шӀу фашъушӀ. 8Зыжъугъэхьалэли, сыд фэныкъоми шъуигуапэу чӀыфэ ащ ешъут[+]. 9„Яблэнэрэ илъэсэу, чӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс, къэблэгъагъ“ шъугукӀэ зэшъуӀожьзэ, пцӀэпӀагъэкӀэ шъузэремыгупшысэнми, ащ къыхэкӀэу ӀэпыӀэгъу зищыкӀэгъэ шъуилъэпкъэгъу нэ ӀаекӀэ шъуфычӀэмыплъэу шъузэрэдеӀэн фаеми шъуфэсакъ. Армырмэ ар Зиусхьаным шъощ пае зетхьаусыхылӀэкӀэ, псэкӀод шъушӀагъэу хъущт. 10Шъуфэхьалэлэу, шъукӀэлъымышъугъужьэу фэшъушӀапхъэр ащ фашъушӀ – ащ пае шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къышъущыфэщт. 11А хэгъэгум сыдигъуи тхьамыкӀэхэр исыщтхэшъ, шъуилъэпкъэгъухэм, фэныкъуагъэ зиӀэхэм, тхьамыкӀэу псэухэрэм шъузэрафэхьалэлын фаер къышъосэӀо[+].


ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр

12Шъуилъэпкъэгъу джуртым, хъулъфыгъэми е бзылъфыгъэми, зыкъышъуищэу[*] илъэсихэ зышъуфэунэӀуткӀэ, яблэнэрэ илъэсым ар шъхьафит шъушӀыжьын фае[+]. 13ШъутӀупщыжь зыхъукӀэ, ӀэнэкӀэу ар шъумыгъэкӀожь. 14Шъуимэл-пчэнхэми, лэжьыгъэу, санэу шъуиӀэми ащыщ Ӏахьэ ешъут. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къызэрэшъущыфагъэм щыщ ащ ешъут. 15Мысырым пщылӀэу шъузэрисыгъэри шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пщылӀыпӀэм шъукъызэрэрищыжьыгъэри зыщышъумыгъэгъупш. Ащ къыхэкӀэу джащ фэдэ унашъо непэ къышъуфэсэшӀы. 16Ау пщылӀым „О сыпкӀэлъырыкӀыжьынэу сыфаеп“ ыӀоу къызышъуиӀокӀэ, дэгъоу шъуфыщытыгъэшъ, ащ шъори шъуиунагъуи шӀу шъуелъэгъу, 17дыдыр къашъушти, ащкӀэ ытхьакӀумэ пакӀэ пчъэм хэшъуӀулӀи гъуанэ фэшъушӀ, джаущтэу ар егъэшӀэрэу шъуипщылӀ хъущт. Джар дэдэр ешъушӀ шъуипщылӀ бзылъфыгъи[+]. 18ПщылӀым итӀупщыжьын зэрар къышъуфэхъунэу къызышӀошъумыгъэшӀ, лэжьапкӀэ ешъутызэ, чыракӀоу илъэсихэ ащ Ӏоф ежъугъэшӀэгъагъэмэ, ешъутынэу щытыгъэм ызыныкъо уасэкӀэ ар шъуфэлэжьагъэба. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэми шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къышъущыфэщт.


Былымхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ ящыпэлъф къурмэныпхъэхэр

19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае былым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къахэхъогъэ щыпэлъфыхъухэр зэкӀэ къахэшъущых. Щыпэлъф цухэр кӀэшъумышӀэх, мэл-пчэнхэм ящыпэлъфыхъухэр шъумыупхъох[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм зэрэунагъоу шъузэгъусэу шъущыӀэу, Ащ ыпашъхьэ шъуисэу илъэс къэс ахэр шъушхын фае. 21ЗыгорэкӀэ псэушъхьэм дагъо горэ иӀэу, лъащэу е нэшъоу щытмэ, е хэпшӀыкӀэу нэмыкӀ дагъо горэ иӀэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ар къурмэн[†] фэшъушӀы хъущтэп. 22Ар шъуикъалэмэ ащышъушхын фае. Къабзэу щыт цӀыфхэми мыкъабзэхэми къушъхьэпчэнхэмрэ бланэхэмрэ ял фэдэу ар ашхымэ хъущт. 23Ау лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ»[+].

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Пэсах мэфэкӀыр

1[•]Мосэ етӀани израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм Абиб[*] мазэм чэщэу Мысырым шъукъырищыжьыгъэшъ, Ащ ыцӀэкӀэ Пэсах[*] мэфэкӀыр Абиб мазэм хэгъэунэфыкӀ. 2МэфэкӀым пае уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм мэл-пчэнхэм е былымхэм ащыщ пэсах къурмэн[†] щыфэшӀ. 3А лыр хьалыгъу гъэтэджыгъэм дэмышх. Мысырым гузэжъогъукӀэ укъикӀыжьыгъэшъ, ащ укъызщикӀыжьыгъэ уахътэр егъашӀэм угу зэрилъынэу, хьалыгъу мыкӀу-мыпшыр, гуӀэн-гузэжъогъум ихьалыгъу, мэфиблэ шхы[+]. 4Сыд фэдэрэ тэджэпси узыщыпсэурэ чӀыпӀэ пстэуми мэфиблым къыкӀоцӀ къащышъумыгъэхъый. Апэрэ мафэм ипчыхьэ къурмэн пшӀыгъэм щыщ лыр пчэдыжьым нэс щымыгъэлъ[+]. 5Уи Зиусхьанэу Тхьэм пӀэ къырилъхьащт къалэмэ ащыщ горэми пэсах къурмэныр щыпшӀы хъущтэп. 6Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу Ащ къыхихыщт чӀыпӀэр ары ныӀэп пэсах къурмэныр зыщыпшӀыщтыр. Джащ мэфэкӀ къурмэныр Мысырым укъызщикӀыжьыгъэ уахътэм тефэу, пчыхьэм, тыгъэм икъохьажьыгъом, щыпшӀыщт. 7Уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм ар щыгъэхьазыри щышх. Пчэдыжьым шъуадэжь гъэзэжь. 8Мэфихэ хьалыгъу мыкӀу-мыпшыр шхы, яблэнэрэ мафэм уи Зиусхьанэу Тхьэм пае зэӀукӀэ шӀы, Ӏоф гори умышӀэ.


Хыныгъом имэфэкӀ

9Гъупчъэхэр пӀыгъэу хыныгъор зыщыублагъэм щегъэжьагъэу тхьэмэфибл къэлъыти,[+] 10уи Зиусхьанэу Тхьэм инэшӀущыфэныгъэкӀэ бгъотыгъэ мылъкум елъытыгъэу ащ щыщ Ӏахьэр яптызэ, уи Зиусхьанэу Тхьэм пае Хыныгъом имэфэкӀ[†][*] хэгъэунэфыкӀ. 11Уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм Ащ ыпашъхьэ щычэф: ори, уикӀалэхэми, ппхъухэми, уипщылӀ хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, уикъалэмэ адэс лэуйхэми, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэми, ибэу, шъузабэу къыпхэсхэми. 12Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэр зыщымыгъэгъупшэу джа шапхъэхэм атетэу ахэр гъэцакӀэ[+].


Чэлхэм ямэфэкӀ

13Уигубгъохэмрэ уисэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ лэжьыгъэр защыуугъоижькӀэ, Чэлхэм ямэфэкӀ[†] мэфиблэ хэгъэунэфыкӀ[+]. 14Ори, уикӀалэхэми, ппхъухэми, уипщылӀ хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэу, ибэу, шъузабэу уикъалэмэ адэсхэми мэфэкӀым шъущычэф. 15Зиусхьаным Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм уи Зиусхьанэу Тхьэм пае мэфиблэ щыгъэмэфэкӀ. Уи Зиусхьанэу Тхьэм лэжьыгъэ бэгъуагъэмкӀи сыдрэ нэмыкӀ уиӀоф пстэукӀи ынэшӀу къыпщыфэнышъ, угушӀощтба! 16Хьалыгъу мыкӀу-мыпшым имэфэкӀ, Хыныгъом имэфэкӀ, Чэлхэм ямэфэкӀ хэбгъэунэфыкӀынхэм пае, хъулъфыгъэу уиӀэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ щэ уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм кӀонхэшъ, Ащ ыпашъхьэ щихьанхэ фае. Зыгори ӀэнэкӀэу Зиусхьаным ыпашъхьэ ихьэ хъущтэп. 17Уи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀущыфэныгъэкӀэ хэти ыгъотыгъэ мылъкум елъытыгъэу ащ щыщ Ӏахьэр тын къыздерэхь.


ХьыкумышӀхэр

18Уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитырэ къалэ пэпчъ хьыкумышӀхэмрэ лӀакъомэ яӀэшъхьэтетыщтхэмрэ щытегъахьэх. Ахэм цӀыфхэм яӀофхэр зафэу зэхарэфых[+]. 19Хьыкумым пцӀы хэмыусыхь, зэфагъэ зыхэгъэлъ. Къуалъхьэм зынэ плъэхэрэр нэшъу ешӀыхэшъ, зафэхэм яӀоф зэщегъакъошъ, къуалъхьэр къаӀымых[+]. 20Уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум ущыпсэуным пае шъыпкъэм, шъыпкъэ закъом, тетэу Ӏофхэр зэхэфых.

21Уи Зиусхьанэу Тхьэм фэбгъэпсыгъэ къурмэншӀыпӀэм[†] дэжь Ашэрэ тхьэнэпцӀым[†] пае агъэлъэпӀэрэ чъыгхэр щымыгъэтӀыс,[+] 22шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэри щымыгъэуцу. Уи Зиусхьанэу Тхьэм а зэкӀэ ылъэгъу хъурэп».

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афэзышӀыхэрэр

1Мосэ етӀани ариӀуагъ: «Дагъо горэ зиӀэ былымхэр е мэл-пчэнхэр шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм къурмэн[†] фэшъумышӀых, сыда пӀомэ ар АщкӀэ емыкӀушху.

2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ къалэмэ ащыщ горэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къемыкӀущтхэр ыпашъхьэ щишӀэу, Ащ дэшъушӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ыукъоу хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ горэ къыдэкӀмэ, 3сэ къышъуфэсшӀыгъэ унашъом пэшӀуекӀоу, хэтми зыгорэ нэмыкӀ тхьэхэм афэлажьэу, ахэм е тыгъэм, е мазэм, е ошъогу жъуагъохэм шъхьащэ афишӀэу 4икъэбар зызэхэшъухыкӀэ, а Ӏофыр тэрэзэу зэхэшъуф. Ар шъыпкъэу къызычӀэкӀыкӀэ, ащ фэдэ емыкӀушхо Израилым щашӀагъэу зыжъугъэунэфкӀэ, 5ар зышӀэгъэ хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэхэу хьыкумыр зыщашӀырэм[*] адэжь къешъущалӀи, мыжъокӀэ шъуеозэ, шъуукӀ[+].

6Зылъэгъугъэ нэбгыритӀум е щым яшыхьаткӀэ цӀыфыр шъуукӀ хъущт, ау зы нэбгырэ закъом ишыхьаткӀэ хэти шъуукӀ хъущтэп[+]. 7ШъуукӀ зыхъукӀэ, шыхьатхэр ары апэ дэдэ еонхэ фаер, етӀанэ – адрэ цӀыфхэр. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ[+].


Хьыкумым щызэхэфыгъое Ӏофхэр

8УкӀын Ӏофым, зэдэон е фыкъуагъэхэм яхьылӀэгъэ Ӏофхэр арми, язэхэфын къин къышъуфэхъумэ, зэдаохэрэр шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыхихыщт чӀыпӀэм къешъущалӀэх. 9Лэуй лӀакъом щыщ къурмэнышӀхэу,[†] хьыкумышӀэу а уахътэм къышъухэтыщтхэм адэжь шъукӀуи, шъуяупчӀ. Хьыкумым щызэдаштагъэр ахэм къышъуаӀощт[+]. 10Ахэм хьыкумым щызэдаштагъэу Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм къыщаӀощтым тетэу шъо шъузекӀон фае. КъышъуаӀорэр зэкӀэ дэх имыӀэу зэрэжъугъэцэкӀэным шъуфэсакъ. 11Ахэм шъузыфагъэсэщт хабзэм тетэу зэкӀэ шъушӀэ, зэдаштагъэу къышъуаӀощтыр жъугъэцакӀэ. Ащ джабгъумкӀи сэмэгумкӀи шъудэмых. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а чӀыпӀэм щыфэлэжьэрэ къурмэнышӀым е хьыкумышӀым къыӀорэм емыдэӀурэр укӀыгъэн фае. Бзаджэр Израилым ижъугъэкӀодыкӀ! 13ЦӀыфхэм зэкӀэми ар зызэхахкӀэ, лъэшэу ыгъэщынэнхэшъ, тапэкӀэ ащ фэдэ зекӀуакӀэр ракужьыщтэп.


Пачъыхьэр зэрыгъозэщт хабзэр

14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуихьэу, ар шъуубытыгъэу, шъущыпсэузэ, къышъогъэтӀысэкӀыгъэ адрэ цӀыф лъэпкъ пстэумэ афэдэу шъори пачъыхьэ тежъугъахьэ шъушӀоигъо зыхъукӀэ,[+] 15тежъугъэхьан фаер шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыхихыщтыр ары. Ар шъуицӀыф лъэпкъ щыщын фае. Хымэ цӀыф лъэпкъым щыщыр, шъуицӀыф лъэпкъ къыхэмыкӀыгъэр, шъуашъхьагъ ижъугъэуцо хъущтэп[+]. 16Пачъыхьэм шы бащэ иӀэнэу щытэп, ахэм джыри зэрахигъэхъонэу цӀыфхэр Мысырым ыгъакӀо хъущтэп. Зиусхьаным къышъуиӀуагъэба: „Мы гъогумкӀэ ащ жъугъэзэжьыщтэп!“[+] 17Пачъыхьэм ыгу зэокӀыгъэ мыхъуным пае шъуз бащэ иӀэнэу щытэп. Тыжьыни дышъи бащэу ащ иӀэнэу щытэп[+]. 18Пачъыхьагъум зытехьэкӀэ, лэуй къурмэнышӀхэм адэжь щыӀэ мы хабзэр ежь пае тхылъыпӀэм тыритхэн фае. 19ИгъашӀэм ар ыдэжь щерэӀыгъ, ерэдж, джаущтэу и Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр ыгъэцэкӀэнэу, щынагъо фыриӀэу Ар ыгъэлъэпӀэнэу, мы хабзэм итхэгъэ гущыӀэ пстэури шапхъэхэри[†] дэх имыӀэу ыгъэцэкӀэнэу зэригъэшӀэщт[+]. 20Илъэпкъэгъухэм ежь анахьышӀоу зыкъыщэрэмыхъужь, мы хабзэм джабгъумкӀи сэмэгумкӀи дэрэмых. Джащыгъум ежьми къыхэкӀыщтхэми пачъыхьагъур Израилым бэрэ щаӀыгъыщт».

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Лэуй къурмэнышӀхэм яӀахьэхэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуатэзэ, къыӀуагъ: «Лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэм[†] – Лэуй лӀакъом зэрэщытэу – Израил адрэ къытекӀыгъэхэм афэмыдэу яунаеу чӀыгу Ӏахьэ е кӀэн Израилым щыряӀэщтэп. Ахэм яӀахьэр[*] Зиусхьаным[†] фагъэнэфэгъэ къурмэнгъэстхэр[†] ары, джары зэрэщыӀэщтхэри. 2Ялъэпкъэгъухэм афэдэу ахэм яунаеу Ӏахьэ яӀэщтэп. Зиусхьаным къызэригъэгугъагъэхэм тетэу Ар ахэм яунэе Ӏахь[+]. 3ЦӀыфхэм былымхэр е мэл-пчэнхэр къурмэн[†] ашӀымэ, ахэр зием псэушъхьэмэ аблэбгъухэр, ажэпкъыхэр, аныбэхэр къурмэнышӀхэм аратын фае. 4Лэжьыгъэу, санэу, зэйтынэу апэ Ӏушъухыжьыгъэхэр, мэл-пчэнхэм апэрэ щыгъом къатешъухыгъэ цыр къурмэнышӀхэм шъо яшъутын фае. 5Лэуйхэмрэ ахэм къахэкӀыщтхэмрэ сыдигъуи ыпашъхьэ итынхэуи Ежь ЫцӀэ фэлэжьэнхэуи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуилӀэкъо пстэумэ ахиушъхьафыкӀыгъэхэба.

6Израилым ит къалэмэ ащыщ горэм дэс лэуир ащ дэкӀэу, ежь шӀоигъоу Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм зыкӀокӀэ,[+] 7адрэ илъэпкъэгъу лэуйхэу Зиусхьаным ыпашъхьэ ит пстэумэ афэдэу, ар и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэкӀэ ащ щылэжьэн фит. 8Ятэ иунэгъо мылъку ыщи, ащ кӀихыгъэу ахъщэ иӀэу щытми, адрэ лэуйхэм афэдэу ежьми Ӏахьэ тефэн фае.


НэмыкӀ лъэпкъхэм яхабзэхэм защыдзыегъэныр

9Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум шъузихьэкӀэ, ащ ис цӀыф лъэпкъхэм яхэбзэ емыкӀушхохэм шъуакӀырымыплъ[+]. 10Зыкъорэ е зыпхъурэ машӀокӀэ къурмэн зышӀыхэрэр, усэрэжъхэр,[†] джэнчыдзхэр, къэхъущтхэр къязыӀохэрэр, удыхэр,[+] 11нэпх зышӀыхэрэр, джынапцӀэхэм апыщагъэхэр, щымыӀэжьхэр упчӀэжьэгъу зышӀыхэрэр къышъухэрэмытых[+]. 12Хэти ащ фэдэхэр зышӀэрэр Тхьэм игущыкӀыгъу, джа хэбзэ емыкӀушхомэ къахэкӀэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырифыщтых. 13Мыхъун зи жъубгъодэмылъэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуитын фае.


Пегъымбарым ехьылӀагъ

14Шъо ижъугъэкощыкӀыщт цӀыф лъэпкъхэр джэнчыдзхэмрэ усэрэжъхэмрэ ядэӀух. Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъо къышъуфидэрэп. 15Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сэщ фэдэу, шъуилъэпкъэгъоу пегъымбар къышъуфигъэкӀощт. Джащ шъуедэӀу[+]. 16Синай къушъхьэм дэжь шъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэр къыжъудэгущыӀэнэу, мэшӀошхори шъулъэгъунэу ащ нахьыбэрэ шъуфэмыежьэу зэшъоӀом, ар дэдэр арба шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузфелъэӀугъагъэри[+]. 17Ащ дэжьым Зиусхьаным сэ къысиӀуагъ: „Ахэм аӀорэр тэрэз[+]. 18Ощ фэдэу, ялъэпкъэгъоу, Сэ ахэм пегъымбар къафэзгъэкӀощт. СигущыӀэхэр ащ ыбзэгу къытеслъхьащт, ариӀон фаеу Сэ къесӀощтхэр зэкӀэ ахэм ащ ариӀожьыщт[+]. 19СигущыӀэхэу Сэ СцӀэкӀэ а пегъымбарым ариӀощтым зыгорэ къыземыдэӀукӀэ, ащ фэдэ цӀыфыр Сэр-Сэрэу згъэпщынэщт. 20Ау Сэ унашъо къызэрэфэсымышӀыгъэр Сэ СцӀэкӀэ ариӀонэу езыкущт пегъымбарыр е нэмыкӀ тхьэмэ ацӀэкӀэ гущыӀэщт пегъымбарыр укӀыгъэн фае“[+]. 21ШъугукӀэ зэшъуӀожьын ылъэкӀыщт: „Зиусхьаным къымыӀуагъэр сыдэщтэу къэтшӀэн тлъэкӀыщта?“ 22Пегъымбарым Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къыӀуагъэр зымыхъукӀэ, къызымышъыпкъэжькӀэ, а гущыӀэр Зиусхьаным къыбгъодэкӀыгъэп. А пегъымбарым ежь рикуи ар къыӀуагъ. Ащ шъущымыщын».

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

1[•]Мосэ цӀыфхэм джыри ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу зичӀыгухэр шъуубытырэ цӀыф лъэпкъхэр ыгъэкӀодэу, ахэр шъо ишъуфыхэу якъалэхэмрэ яунэхэмрэ псэупӀэ зышъушӀыкӀэ, 2шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум къэлищ щыжъугъэнаф. 3Ахэм яуалӀэу гъогухэр[*] жъугъэпси, хэти цӀыф зыукӀыгъэр якӀужьын ылъэкӀынэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу шъуӀэ къырилъхьэрэ чӀыгур шъолъырищэу зэтешъуут.

4ЦӀыф зыукӀыгъэр зыкъыгъэнэжьынэу шъхьэегъэзыпӀэкӀэ а къалэмэ ащыщ екӀужьын зилъэкӀыщтыр ымышӀахэу ар ӀэкӀэукӀагъэмэ, ыукӀыгъэмрэ ежьырырэ ащ ыпэкӀэ зэпыйхэу щымытыгъэмэ ары. 5ЦӀыфым гъусэ иӀэу пхъэ къыхащынэу мэзым кӀуагъэхэу, чъыгыр къыриупкӀынэу обзэгъур къызеӀэтым, обзэгъушъхьэр къышӀози, игъусэ тефи ыукӀыгъэмэ, ар а къалэхэм ащыщ екӀужьынышъ, ищыӀэныгъэ къыгъэнэжьын ылъэкӀыщт[+]. 6Армырмэ лъышӀэжьыр лъэшэу губжыгъэу ащ зыкӀэлъежьэкӀэ, гъогур зэрэкӀыхьэм къыхэкӀэу кӀахьэмэ, ыукӀын ылъэкӀынба. Ау ыукӀыгъэмрэ ежьырырэ ыпэкӀэ зэпыигъэхэпышъ, зыукӀыгъэм аджалыр тефэрэп. 7Джары а къэлищыр жъугъэнэфэнхэу унашъо къызкӀышъуфэсшӀырэр. 8Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэм тетэу шъуӀэ илъ чӀыгухэм къахигъахъоу, ахэр къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгур зэрэщытэу шъуиунэенэу шъуӀэ къызырилъхьэкӀэ, 9сэ джы къышъосӀорэ унашъохэр дэх имыӀэу жъугъэцакӀэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъоу, Ащ игъогухэм сыдигъуи шъуарыкӀомэ, – джащыгъум а къэлищым джыри къэлищ ахэжъугъахъу. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум лъы хыер зэрэщамыгъэчъэнэуи лъэу агъэчъагъэр шъуилажьэ зэрэмыхъунэуи джаущтэу шъушӀы[+]. 11Ау зыгорэм илъэпкъэгъу фэмылъэгъущтыгъэу ащ пэтӀыси, тебани, ыукӀи, етӀанэ а къалэхэм ащыщ екӀужьыгъэмэ,[+] 12укӀакӀор зыщыпсэущтыгъэ къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащ лъарэгъакӀохи, зыдэчъэжьыгъэ къалэм къырарэщыжь, укӀакӀор ыукӀыжьынэу лъышӀэжьым ар рарэтыжь. 13Ащ шъугу ешъумыгъэгъу! ТапэкӀэ шъуиӀофхэр зэкӀэ зэрэдэгъунэу лъы хыем игъэчъэн хэлъ псэкӀодыр Израилым ижъугъэкӀодыкӀыпэн фае[+].


ЧӀыгу гъунапкъэхэм узэрафэсакъыщтыр

14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитыгъэ чӀыгум шъуятэжъхэм щагъэуцугъэ пэсэрэ гъунапкъэхэр лъышъумыгъэкӀуатэх[+].


Шыхьатхэм яхьылӀагъ

15БзэджэшӀагъэ е мышӀапхъэ горэм пае агъэмысэрэ цӀыфыр зы нэбгырэ ишыхьаткӀэ хьыкум пшӀынэу щытэп. Гъэмысэным хабзэмкӀэ лъапсэ иӀэн зилъэкӀыщтыр нэбгыритӀу е щы шыхьатэу щыӀэмэ ары[+]. 16Шыхьат нэпцӀым лажьэ зимыӀэр ыгъэмысэ зыхъукӀэ,[+] 17тӀури Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм къешъущалӀи къурмэнышӀхэу,[†] хьыкумышӀхэу а уахътэм къышъухэтыщтхэм апашъхьэ ижъугъэуцох[+]. 18ХьыкумышӀхэм Ӏофыр егугъупэхэзэ зэхафи, шыхьатым пцӀы ыусыгъэу, илъэпкъэгъу ымышӀагъэр тырилъхьагъэу къызычӀагъэщкӀэ, 19илъэпкъэгъу ришӀэнэу ыгу хэлъыгъэр ежьым ешъушӀэжь. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀын фае![+] 20Адрэхэм зэкӀэми ар зызэхахкӀэ, лъэшэу щынэнхэшъ, тапэкӀэ шъуащыщ горэми ащ фэдэ бзэджагъэ ышӀэжьыщтэп. 21Гуегъуныгъэр къызтешъумыгъакӀу: псэм пае псэ птын фае. Нэм пае нэ, цэм пае цэ, Ӏэм пае Ӏэ, лъакъом пае лъакъо»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


ЗэошӀыным пылъ унашъохэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Пыим шъуезэонэу шъузыкӀокӀэ, шыхэр, ку псынкӀэхэр, шъо шъуием нахьыбэ хъурэ дзэр зышъулъэгъухэкӀэ, шъукъэмыщт. Мысырым шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэр шъуигъусэба! 2Заор ежъугъэжьэным ыпэкӀэ къурмэнышӀым[†] зэолӀхэм закъыферэгъази 3къерэӀу: „КъэдаӀу, израил лъэпкъыр! Непэ шъуипыйхэм шъуязэощт. Шъугухэр шъумыгъэкӀодых, шъумыщын, шъукъэмыщт, шъумыгуӀэжь! 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуигъус, шъощ пае пыим Ар езэонышъ, шъуатыригъэкӀощт“. 5Ӏэшъхьэтетхэм дзэм рарэӀу: „Шъуащыщ горэм унакӀэ ыгъэпси унэчӀэхьажь ымышӀыгъэмэ, ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, иунэ нэмыкӀ горэм унэчӀэхьажьыр щишӀыщт. 6Сэнашъхьэ зыгъэтӀысыгъэу, ащ къыпыкӀагъэр къыпичыжьынэу игъо имыфагъэри ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, исэнашъхьэ къыпыкӀагъэр нэмыкӀ горэм пичыжьыщт. 7Шъуащыщ горэм къэщэн гъэгугъагъэ иӀэу, ау ар къыщэнэу игъо имыфагъэмэ, ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, пшъашъэр нэмыкӀым ыщэщт“[+]. 8ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтетхэм зэолӀхэм араӀон фае: „Шъуащыщ горэ щтапхэу е гукӀодыпхэу щытмэ, икъэрэбгъагъэкӀэ илъэпкъэгъухэр зэрэдимыгъэхынхэм пае ядэжь орэкӀожь“[+]. 9Ӏэшъхьэтетхэм зэолӀхэм араӀощтыр къызаухкӀэ, дзэпащэхэр арэгъэнафэх.

10Шъузтебэнэщт къалэм шъузекӀуалӀэкӀэ, къышъомызэожьэу зыкъытынэу ыпэ рапшӀэу ар хэжъугъад. 11Къэлэдэсхэр къезэгъхэу къэлапчъэхэр къызышъуфыӀуахкӀэ, ахэм зэкӀэми шъощ пае егъэзыгъэкӀэ Ӏоф арэшӀ. 12Къалэм зыкъымытэу, къышъозэожьынэу зытыриубытэкӀэ, ар къэшъудзыхь. 13Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къалэр шъуӀэ къызырилъхьэкӀэ, дэс хъулъфыгъэхэр зэкӀэ чатэкӀэ шъуукӀых. 14Бзылъфыгъэу, сабыеу, былымэу, нэмыкӀэу а къалэм къыдэнагъэхэр къонтхъы шъушӀымэ хъущт. Шъуипыйхэм яещтыгъэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ пстэури жъугъэфедэ[+]. 15КъышъогъэтӀысэкӀыгъэ цӀыф лъэпкъхэм япсэупӀэу щымыт къалэхэу къышъупэчыжьэу щыӀэ пстэуми джар яшъушӀ. 16Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум ит къалэхэм адэс цӀыф лъэпкъхэм ащыщ гори псэоу къэжъугъанэ хъущтэп. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ибгыбзэ ателъышъ, Ащ унашъо къызэрэшъуфишӀыгъэу хьатхэр, амэрхэр, къэнаӀанхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр зэкӀэ зэхэшъуукӀ[+]. 18Армырмэ яхэбзэ емыкӀушхохэу ахэр ятхьэхэм зэрафэлажьэхэрэм шъуарагъэсэнышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод щышъушӀэщт. 19Къалэр шъуштэнэу шъугу хэлъэу, ар къэдзыхьагъэу бэрэ шъуӀыгъымэ, ащ иӀэгъо-блэгъухэм чъыгхэр ащишъумыупкӀ. Ахэм къапыкӀэхэрэр шъушхы, ау чъыгхэр ишъумыупкӀ. Шъофым ит чъыгхэр цӀыфхэп ныӀа, сыд пае ахэр къэдзыхьагъэхэу пӀыгъын фая[+]? 20Пшхымэ хъун къызпымыкӀэрэ чъыгэу шъушӀэхэрэр ишъуупкӀ. ИшъуупкӀхи пыим икъалэ зыкъемытыфэ ащ икъэдзыхьанкӀэ псэолъапхъэу жъугъэфедэх».

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Амыгъэунэфыгъэ укӀыныгъэхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум укӀыгъэу цӀыф горэ шъофым къыщырагъотагъэу, ар зыукӀыгъэр амышӀэ зыхъукӀэ, 2шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ хьыкумышӀхэмрэ къэрэкӀохи, укӀыгъэр зыдэщылъым къыпэгъунэгъу къалэхэм анэс гъогууанэхэр арэш. 3УкӀыгъэм нахь къыпэгъунэгъу къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм Ӏоф зэрамыгъэшӀагъэу, бжьы зытырамылъхьэгъэ танэр къыхарэщ[+]. 4Амыжъуагъэу, лэжьыгъэ зыщыхамылъхьагъэу псы зыдэчъырэ кӀэим танэр арэщи, джа чӀыпӀэм ащ ыпшъэ тыкъ щышӀуарэкӀыкӀ. 5Лэуй къыхэкӀыгъэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь фэлэжьэнхэуи Ежь ыцӀэкӀэ цӀыфхэм анэшӀу ащафэнэуи къахихыгъэ къурмэнышӀхэр[†] къэрэкӀохи, ахэм зэдаштагъэм тетэу зэкӀэ зыфызэнэкъокъухэри фыкъуагъэхэм яхьылӀэгъэ сыдрэ Ӏофи зэхарэф. 6Хьадэр къызщагъотыгъэм нахь къыпэгъунэгъу къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм а кӀэим щыӀэ псы игъукӀыгъэм зыпшъэ тыкъ щышӀуакӀыкӀыгъэ танэм ышъхьагъ аӀэхэр щарэтхьакӀ. 7Ахэм къарэӀу: „Мы цӀыф укӀыгъэм ылъ тэ тӀэхэмкӀэ дгъэчъагъэп, ар зэрагъэчъагъэри тынэхэмкӀэ тлъэгъугъэп. 8О, Зиусхьан, О уилъэпкъэу, пщылӀыпӀэм къипщыжьыгъэ израил цӀыфхэр ухыих. Лъы хыеу агъэчъагъэм пае О уилъэпкъэу, израил цӀыфхэм мысагъэр къатемыгъаф“. Ащыгъум а лъым пае мысагъэр ахэм къатефэщтэп[+]. 9Зиусхьаным къекӀущтыр шъошӀэшъ, лъы хыем игъэчъэн хэлъ псэкӀодыр джаущтэу зытешъохыжьы[+].


Бзылъфыгъэ гъэрыр къызэрэпщэщтыр

10Шъуипыйхэм шъуапэшӀуекӀоу зао зышъушӀыкӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъуӀэ къырилъхьанхэшъ гъэры шъушӀыщтых. 11Гъэрхэм ахэтэу бзылъфыгъэ дахэ горэ шъуащыщ ыгу рихьынышъ, ар шъузкӀэ ыштэ шӀоигъоу хъун ылъэкӀыщт. 12Ащыгъум ар шъуадэжь къащэ. Ащ ышъхьэ ерэупси, ыӀэбжъанэхэри перэупкӀ,[+] 13гъэрым ищыгъынхэр зыщерэхи, ятэ-янэхэр ыгъаеу мазэрэ уиунэ ерэс. Ащ ыуж ыдэжь уихьанышъ, илӀ ухъун, ежь шъуз къыпфэхъун ылъэкӀыщт. 14Ащ уфэмыежь хъумэ, зыфаем зэрэкӀонэу шъхьафит шӀыжь. Ар егъэзыгъэкӀэ шъуз пшӀыгъэшъ, япщи пщылӀы пшӀи хъущтэп.


Щыпэлъфым ифитыныгъэ ехьылӀагъ

15ЛӀы горэм шъузитӀу иӀэу, зыр шӀу ылъэгъоу, адрэр имыкӀасэмэ, шъузитӀуми шъаохэр къыфалъфыгъэу, щыпэлъфыр имыкӀасэм фигъотыгъэмэ,[+] 16кӀэныр ишъаомэ афигощын зыхъукӀэ, имыкӀэсэ шъузым ыкъо щыпэлъф Ӏахьэр[†] римытэу, шӀу ылъэгъурэм ыкъо риты хъущтэп. 17ИмыкӀэсэ шъузым фигъотыгъэ кӀалэр зэрэщыпэлъфым еуцолӀэнышъ, мылъкоу иӀэм ищэнитӀу ащ ритын фае. Ежь ихъулъфыгъэ кӀуачӀэ апэрэ шыхьатэу фэхъурэр джа шъаор арышъ, щыпэлъфым ифитыныгъэ ащ ий[+].


КӀэлэ мыдаӀом ехьылӀагъ

18Шъуащыщ горэм икӀалэ зигъэкъаигъэу, къапэуцужьэу, яти яни афэмыӀорышӀэу, ахэм сыд раӀуагъэми къямыдэӀу зыхъукӀэ,[+] 19ятэрэ янэрэ ар къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм адэжь къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлапчъэхэм къырарэщалӀи, 20нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арарэӀу: „ТикӀалэ зегъэкъаигъэ, къытпэуцужьы, къытфэӀорышӀэрэп, ешъокӀо-ешхакӀу“[+]. 21Джащыгъум къалэм дэсхэм зэкӀэми ар мыжъозэхаокӀэ арэукӀ. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ! Къэбарыр зэрэизраил лъэпкъэу зэхихынышъ, къыгъэтӀыгурыгущт.


БзэджашӀэм ихьадэ ехьылӀагъ

22ЦӀыфым укӀ зыфытеплъхьан фэе бзаджэ ышӀагъэу, ар аукӀи, ихьадэ пхъэм пышъулъагъэмэ, 23хьадэр пхъэм зэрэпылъагъэу чэщым къэбгъанэ хъущтэп, а мэфэ дэдэм ар бгъэтӀылъын фае. Пхъэм пылъагъэм Тхьэм ибгыбзэ телъба! Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум емыкӀу ешъумых»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Уилъэпкъэгъу узэрэдэӀэпыӀэщтыр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Уилъэпкъэгъу горэм ицу е имэл гъощагъэу плъэгъумэ, ахэм уаблэмыкӀэу зием дэжь фыжьых[+]. 2Ахэр зиер чыжьэу щэпсэумэ е ар умышӀэмэ, шъуадэжь къэфхи, зиер къалъэкӀофэ уищагу дэгъэтых. Джащыгъум ахэр ащ ептыжьын фае. 3Джары пшӀэщтыр щыдымкӀи, щыгъынымкӀи, уилъэпкъэгъу шӀокӀодыгъэу зэкӀэ къэбгъотыгъэмкӀи. Ащ ублэкӀ хъущтэп. 4Уилъэпкъэгъу ищыд е ицу гъогум щызэхэфагъэу плъэгъумэ, уаблэмыкӀ. Ахэм якъэгъэтэджыжьынкӀэ уилъэпкъэгъу дэӀэпыӀ.


НэмыкӀ хабзэхэр

5Бзылъфыгъэм хъулъфыгъэ щыгъын, хъулъфыгъэм бзылъфыгъэ щыгъын зыщалъэ хъущтэп – уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм хэти ащ фэдэ зышӀэрэр игущыкӀыгъу. 6Гъогум урыкӀозэ бзыу набгъо чъыг горэм тетэу е чӀыгум щышӀыгъэу уапэ къызифэкӀэ, набгъом бзыу щырхэр исэу е кӀэнкӀэхэр илъмэ, анэр кӀэнкӀэхэм атесмэ е щырхэм ахэсмэ, ищырхэр зэригъусэу ар къэмышт[+]. 7Анэр тӀупщыжьи, щырхэр къаштэ. Джаущтэу зыпшӀыкӀэ, уиӀофхэр дэгъущт, гъэшӀэ кӀыхьи ухъущт.

8Унэ пшӀы зыхъукӀэ, унашъхьэм ынэзхэр къэшӀыхьэх[*] зыгорэ унашъхьэм къефэхэу ыукӀымэ, ар о уилажьэ зэрэмыхъужьынэу. 9Чылэпхъэ зэфэшъхьафхэр уисэнэшъхьэшӀапӀэ хэмыпхъэх, армырмэ ащ къыхэпхыжьырэр зэкӀэ Тхьэм фэбгъэшъошэн фае. 10Цумрэ щыдымрэ зэдыкӀэшӀагъэхэу умыжъу. 11Цы-чэтэн Ӏуданэхэм ахэшъыкӀыгъэу щыгъынхэр зыщымылъэх. 12УакӀыб ибдзэрэ уитехъон ыкъопиплӀ кӀыцэхэр афэшӀ.


Хъулъфыгъэм ишъуз зэригъэмысэрэм изэхэфын

13ЛӀы горэм къыщи, шъузым кӀыгъугъэу фэмылъэгъужьэу, 14„Мы бзылъфыгъэр къэсщагъ, ау сызыкӀэгъум, мыпшъашъэу къычӀэкӀыгъ“ ыӀозэ, мыхъун риӀуалӀэзэ, пцӀы ыус зыхъукӀэ, 15пшъашъэм ятэрэ янэрэ апхъу зэрэпшъэшъагъэм ишыхьат къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэу къэлапчъэхэм адэжь щыӀэмэ арагъэлъэгъунэу къарэхь. 16Пшъашъэм ятэ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арерэӀу: „Спхъу мы цӀыфым ишъузынэу естыгъ, ау ар джы фэмылъэгъужь хъугъэ. 17Джы спхъу нэпэнчъэу, мыпшъэшъагъэу ыӀозэ, егъэмысэ. Ау ар зэрэпшъэшъагъэм ишыхьатыр мары“. Пшъашъэр зытелъыгъэ пӀэтедзэр къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арарегъэлъэгъу. 18Джащыгъум къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм а лӀыр агъэпщынэн фае. 19Тыжьынэу шэкъылишъэ[*] ытыжьын фаеу джа лӀым тырарэлъхьи, къэщэнэу зыгорэми ымыгъэнэфэгъэ пшъашъэу Израилым щыщым имыфэшъуашэр зэрэриӀолӀагъэм пае, тазырыр пшъашъэм ятэ рарэтыжь. Ар ежь шъузэу къыфэрэни, къыгъэшӀэщтым хэкӀыжьын фимытэу орэхъу.

20Ау зыфигъэмысэрэр шъыпкъэу, зэрэпшъэшъагъэм шыхьат фэхъурэр щымыӀэмэ, 21ар ятэ иунэ пчъэӀупэ къыӀуарэщэжьи, къэлэдэсхэм джа чӀыпӀэм мыжъозэхаокӀэ щарэукӀ. Израилым емыкӀушхокӀэ щалъытэрэр ащ ышӀагъ: ятэ иунэ зэрисэу хэтэкӀуагъ. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ!


ЗэкӀыгъуныгъэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр

22Хъулъфыгъэр имышъузым голъэу зытыраубытэкӀэ, тӀури укӀыгъэн фае. Бзаджэр Израил ижъугъэкӀодыкӀ![+] 23Хъулъфыгъэр нэмыкӀым къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэр къалэм къыщыпэкӀэфагъэу ащ зыкӀыгъукӀэ, 24тӀури къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэхэм къяшъущалӀэхи мыжъозэхаокӀэ шъуукӀы: пшъашъэр – къэлэ кӀоцӀым дэтыгъэ нахь мышӀэми, ӀэпыӀэгъу къыфэхъунхэу зэрэмыкууагъэм, хъулъфыгъэр – нэмыкӀым къэщэнэу фагъэнэфагъэм ынапэ зэрэтырихыгъэм апае. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ!

25Хъулъфыгъэм нэмыкӀ горэм къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэр къэлэ кӀыбым къыщыпэкӀэфагъэу, ыубытэу ынапэ зытырихкӀэ, ар зышӀэгъэ хъулъфыгъэр ары ныӀэп укӀыгъэн фаер. 26Пшъашъэр шъумыгъэпщынэ, зыфэуукӀын зыпари ащ ышӀагъэп. Ащ къехъулӀагъэр лӀы горэ зытебани аукӀыгъэм къыщышӀыгъэм фэд. 27Хъулъфыгъэр нэмыкӀ горэм къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэу шъофым къыщыпэкӀэфагъэм тебэнагъэба, ар кууагъэми, ӀэпыӀэгъу къыфэхъун ыгъотыгъэп.

28Хъулъфыгъэм къэщэнэу фамыгъэнэфэгъэ пшъашъэр къыпэкӀафэу, ащ емыкӀу зырихкӀэ, ахэр зызэтыраубытэхэкӀэ, 29а пшъашъэм ынапэ тырихыгъэшъ, ащ ятэ пшъэшъэ уасэу шэкъыл шъэныкъо тыжьынэу ритынышъ, шъузэу къыщэжьын фае. Ежь къыгъэшӀэщтым хэкӀыжьын фимытэу орэхъу[+]. 30Хэти янэ нэмыкӀ шъузэу ятэ иӀэр къыщэу, тым ынапэ тырих хъущтэп».[*][+]

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэхэрэм ахахьэ мыхъущтхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «ЗиукӀытапӀэ щытӀагъэу е пыупкӀыгъэу щыт хъулъфыгъэр Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахахьэ хъущтэп. 2Хэбзэнчъэу къэхъугъэри ащ къыхэкӀыгъэхэри япшӀэнэрэ лӀэужым нэс Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахахьэхэ хъущтэп. 3Ӏамон е моабхэм цӀыфмэ ащыщхэри ахэм къахэкӀыгъэхэри япшӀэнэрэ лӀэужым нэс Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ныбжьи ахахьэхэ хъущтэп. 4Шъо гъогум шъутет зэхъум ахэм гъомлапхъи пси къышъупагъохыгъагъэхэп ныӀа! ЕтӀани Мэсэпэтамым итемыр-тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ Пэтор къалэм щыщэу БэӀор ыкъо БэлыӀам къышъуагъэбгынэу ахэм къащэгъагъэба! 5Ау шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэр БэлыӀам едэӀугъэп, шъощ пае бгыбзэр нэшӀущыфэныгъэу ышӀыжьыгъ, сыда пӀомэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шӀу шъуелъэгъу[+]. 6Арышъ, шъущэӀэфэ ахэм мамырырэ шӀугъэрэ зыхагъотэн зыпари ныбжьи афэшъумышӀ. 7Ау едом цӀыфыр щышъумыгъэзый, ар шъуилъэпкъэгъуба! Ихэгъэгу шъуисыгъэшъ, мысыр цӀыфри щышъумыгъэзый[+]. 8Мы лъэпкъхэм ящэнэрэ лӀэужым къахэкӀыщтхэр Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахэхьанхэ алъэкӀыщт.


ДзэуцупӀэм игъэкъэбзэн

9Пыим шъуезэонэу шъузыкӀокӀэ, хабзэмкӀэ мыкъэбзэ пстэуми защышъуухъум. 10Шъуащыщ хъулъфыгъэ горэ чэщым къехъулӀагъэм къыхэкӀэу мыкъабзэ хъугъэмэ, дзэуцупӀэм дэрэкӀ. Ар дзэуцупӀэм къыдэхьажь хъущтэп. 11Ау пчыхьэ зэрэхъоу зерэгъэпскӀи, тыгъэр зыкъохьажькӀэ къерэгъэзэжь. 12ДзэуцупӀэм дэдзыгъэу, щагу шъущикӀынэу чӀыпӀэ шъуиӀэн фае. 13Хэти щагу икӀынэу зыщетӀысэхырэм машэ щитӀынышъ, щэуакӀор рычӀиухъумэжьынэу къазгъыр цӀыкӀу зыдерэӀыгъ. 14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъиухъумэнэу, пыйхэри шъуӀэ къырилъхьанхэу къышъухэтыба. Ащ емыкӀу къышъухимылъэгъоными ыкӀыб къышъуфимыгъэзэными пае, шъуидзэуцупӀэ зэрэлъэпӀэнэу ар къэбзэн фае».


Хэхьажьыгъэ пщылӀхэр

15Мосэ етӀани къыӀуагъ: «ПщылӀыр нэмыкӀ хэгъэгу къикӀыжьи, зиунаем къыӀэпыкӀыжьыгъэу шъхьэегъэзыпӀэкӀэ къызышъокӀужькӀэ, ар зием ешъумытыжь. 16Ар къышъухэрэс, шъуикъалэмэ ащыщэу ежь зыфаеу къыхихыгъэм щэрэпсэу. Ар ешъумыгъэз.


ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм уафэлажьэ зэрэмыхъущтыр

17ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм[†] афэлэжьэрэ бзылъфыгъэхэмрэ хъулъфыгъэхэмрэ израил цӀыфхэм ахэтыхэ хъущтэп[+]. 18Бзылъфыгъэ, хъулъфыгъэ[*] хэтакӀохэм къышъуатыжьырэ ахъщэр тхьэлъанэ горэхэм апае шъуи Зиусхьанэу Тхьэм и Унэ шъумыхьы. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а тӀури игущыкӀыгъох.


Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэхэр

19Ӏахьэтедзэ яӀэу къыуитыжьынэу ахъщи, гъомлапхъи е нэмыкӀ гори уилъэпкъэгъу чӀыфэу емыт. 20Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къыщыщъущифэным пае, Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэр уилъэпкъэгъу израил цӀыфым емыт, ау хымэ лъэпкъ щыщым ар ет[+].

21Уи Зиусхьанэу Тхьэм тхьэлъанэ дэпшӀыгъэмэ, умыгъэгужъоу ар гъэцэкӀэжь, уи Зиусхьанэу Тхьэр ар зэрэбгъэцэкӀэжьыным Ӏо хэмылъэу къыкӀэдэощт, ори псэкӀод пшӀагъэу хъущт[+]. 22Тхьэлъанэ умышӀыгъэмэ, псэкӀодышӀагъэ уиӀэу хъущтэп. 23Тхьэлъанэу пшӀыгъэхэр, уи Зиусхьанэу Тхьэр о пшӀоигъоу зэрэбгъэгугъагъэхэр Ӏо хэмылъэу бгъэцэкӀэжьынхэ фае. 24Зыгорэм исэнэшъхьэшӀапӀэ ухахьэмэ, ащ къыпыкӀагъэр зыогъэшхэкӀыфэ къыщыпшх хъущт, ау уиматэ зыпари къимылъхь. 25Зыгорэм ихьасэ ухахьэмэ, лэжьыгъашъхьэхэр къыщыуугъойхэ хъущт, ау гъупчъэкӀэ ащ ухэмыӀ»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


УзэхэкӀыжьыным ехьылӀэгъэ хабзэр

1Мосэ джыри къыӀуагъ: «Хъулъфыгъэм бзылъфыгъэр къыщэу, ау етӀанэ ыгу щызыгъэкӀын горэ хилъэгъуагъэмэ, ащ зэрэхэкӀыжьыгъэм ишыхьатэу тхылъыпӀэ тхыгъэ ритынышъ, къыригъэкӀыжьын ылъэкӀыщт[+]. 2Ар икӀыжьэу, нэмыкӀ горэм дэкӀожьэу, 3ятӀонэрэу зыдэкӀуагъэми ыгу къыщыкӀэу, ащи зэрэхэкӀыжьыгъэм ишыхьатэу тхылъыпӀэ тхыгъэ къыритэу къыригъэкӀыжьмэ е а лӀыр лӀэмэ, 4бзылъфыгъэр нэмыкӀ хъулъфыгъэ кӀыгъугъэшъ, апэрэ лӀэу къизыгъэкӀыжьыгъагъэм къыщэжьын ылъэкӀыщтэп, ар ЗиусхьанымкӀэ[†] емыкӀушху. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум емыкӀу ешъумых.


КъэзыщэгъакӀэм ехьылӀэгъэ унашъохэр

5Хъулъфыгъэм къыщэгъакӀэмэ, ар заом бгъакӀо е нэмыкӀ пшъэрылъ гори фэпшӀы хъущтэп. Иунэ исэу къыщэгъэ шъузыр ыгъэрэзэным пае, илъэсым къыкӀоцӀ ар шъхьафитын фае[+].

6ЧӀыфэм пае шэсэу шъхьал мыжъуитӀур е ышъхьагъырэ шъхьал мыжъор къаӀыпх хъущтэп, ар цӀыфым ищыӀэныгъэ зэпхыгъэр шэсэу къыӀыпхыным ычӀыпӀ.

7Израил цӀыфмэ ащыщэу илъэпкъэгъу зытыгъуи, пщылӀ зышӀи, ар языщагъэр къызыхагъэщыкӀэ, ащ фэдэ тыгъуакӀор укӀыгъэн фае. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ![+]

8ЗыгорэкӀэ шъоджэузыр[*] къышъухахьэмэ, шъусакъ, лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэм[†] шъузыфагъэсэщтыр зэкӀэ дэх имыӀэу жъугъэцакӀэ. КъышъуаӀонэу сэ унашъо ахэм къафэсшӀыгъэр шъуегугъузэ жъугъэцакӀэ. 9Мысырым шъукъикӀыжьыгъэу, гъогум шъутетэу шъукъакӀозэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Мерэм къыришӀэгъагъэр зыщышъумыгъэгъупш[*].

10Уилъэпкъэгъу чӀыфэ горэ ептыгъэу, ащ пае шэсыр къыӀыпхынэу ядэжь узыкӀокӀэ, иунэ уимыхь. 11Щагум къыщыуцуи, чӀыфэр зэптыгъэм шэсыр щагум къыпфырерэх. 12А цӀыфыр тхьамыкӀэмэ, ишэс шъуадэжь къэбгъанэу учъыенэу умыгъолъыжь. 13Шэсыр щыгъэу ар зэрэчъыенэу, тыгъэр къомыхьажьызэ етыжь. Джащыгъум ар къыпфэрэзэщт, уи Зиусхьанэу Тхьэми ыпашъхьэ шъыпкъагъэ щыуиӀэщт[+].

14ЫпкӀэ ратызэ Ӏоф зышӀэу, тхьамыкӀэу, сэдэкъэхэдзэу хэгъэгум ит шъуикъалэмэ адэсхэр, уилъэпкъэгъуми е хымэ лъэпкъ щыщми, нэпч имыфэх. 15ТхьамыкӀэшъ, ищыӀэныгъэ а лэжьапкӀэм епхыгъэшъ, а мэфэ шъыпкъэм, тыгъэр къомыхьажьызэ, илэжьапкӀэ ащ етыжь. Армырмэ ощ пае Зиусхьаным етхьаусыхылӀэнышъ, псэкӀодыр о къыптефэщт[+].

16ЯкӀалэхэм апае тыхэм, тыхэм апае якӀалэхэм укӀ атеплъхьэ хъущтэп. Шъхьадж бзэджагъэу ышӀагъэм пае укӀ тырарэлъхь[+].

17Хымэ лъэпкъ щыщми ибэми яфитыныгъэхэр умыукъох, шъузабэм ищыгъын шэсэу къыӀымых[+]. 18Ори Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэри уи Зиусхьанэу Тхьэм пщылӀыпӀэм укъызэрэрищыжьыгъэри зыщымыгъэгъупш. Арышъ, джар пшӀэнэу унашъо къыпфэсэшӀы.

19Уихьасэ Ӏупхыжьызэ бганэ горэ пщыгъупши губгъом къибгъэнагъэмэ, ар къипщыжьынэу умыгъэзэжь. Уи Зиусхьанэу Тхьэм пшӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къызэрэпщыфэнэу, хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм ар къафэрэн[+]. 20Зэйтынхэр чъыгхэм къапыуутыжь зыхъукӀэ, а зы къутамэр тӀо умыгъэсысы. Ащ къыпынагъэхэр хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм къафэрэн. 21Сэнашъхьэр къэуугъоижь зыхъукӀэ, бжалэхэм къапыунагъэхэр къыпымычыжьых. Ахэр хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм къафэрэнэх. 22Ори Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэр зыщымыгъэгъупш. Арышъ, джар пшӀэнэу унашъо къыпфэсэшӀы».

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Утын зытефэрэ бзэджашӀэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «ЦӀыфхэм азыфагу зэнэкъокъу къихьэмэ, яӀоф хьыкумым щызэхарэфи, зафэр арэухыи лажьэ зиӀэр арэгъэмыс[+]. 2Лажьэ зиӀэм утын ехыгъэнэу къытефэмэ, хьыкумышӀым унашъо ерэшӀи, ежь щытэу ар арэгъэгъолъи, ибзэджэшӀагъэ елъытыгъэу къылэжьыгъэ огъу пчъагъэр рарэх. 3Ау уилъэпкъэгъу бащэрэ зэреуагъэхэм къыхэкӀэу зэкӀэми янэрылъэгъоу укӀытагъо зэрэхэмыфэнэу, огъу тӀокӀитӀум ехъу рарэмых[+].


Псэушъхьэхэм якъэухъумэн

4Лэжьыгъэр зэрэуутыжьырэ цум ыжэ зэфэмышӀ[+].


Лъфыгъэ зимыӀэ шъузабэр

5ЗэшитӀур зэхэсэу щыӀэхэзэ, зыр шъао къыкӀэмынэу лӀагъэмэ, щымыӀэжьым ишъузабэ хымэ хъулъфыгъэ дакӀо хъущтэп. ИлӀэу щымыӀэжьым ыш ар къерэщэжьи, пщыкъор ыш ычӀыпӀэ ерэуцожь[+]. 6Апэрэ шъаоу бзылъфыгъэм къыфэхъущтыр щымыӀэжьым ыцӀэ Израилым зэрэщымыкӀодынэу ащ ибынкӀэ алъытэщт[+]. 7Ау а хъулъфыгъэр ыш ишъузыгъэр къыщэнэу фэмыемэ, бзылъфыгъэр къалэм идэхьапӀэ орэкӀуи, нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арерэӀу: „Сипщыкъо ыш ыцӀэ Израилым зэрэщымыкӀодынэу, ащ ычӀыпӀэ иуцонэу фаеп“. 8Джащыгъум къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къырагъэшӀунэу ащ къеджэнхэ фае. Ар къыщэнэу фэмыеу ыӀозэ, къемыуцуалӀэ зыхъукӀэ, 9нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэрэщытхэзэ, ыш ишъузабэ ащ ерэкӀуалӀи, ицокъитӀу яз къыщерэхи, ынэгу кӀэрэужъунтхи къерэӀу: „Ыш иунагъо зэтезымыгъэуцожьырэм рашӀэрэр джары“[+]. 10А цӀыфым бынэу къыхэкӀыщтхэм аулъэпцӀыгъэм къыхэкӀыгъэхэкӀэ ягугъу Израилым щашӀыщт.


Зэзэорэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэмрэ

11ХъулъфыгъитӀу зэзаохэзэ, тӀум яз ишъуз къакӀоу, илӀ къезаорэм щиухъумэным пае, Ӏабэу ащ иукӀытапӀэ зетхъокӀэ, 12ыӀэ пыупкӀ. Гуегъуныгъэр къызтемыгъакӀу.


Шэпхъэ, щэчэлъэ зафэхэр

13Зэфэмыдэхэу гырытӀу – зыр нахь онтэгъоу, адрэр нахь псынкӀэу къыздемыхьакӀ. 14Уиунэ зэфэмыдэхэу пщэлъитӀу, зыр инэу, адрэр цӀыкӀоу, ерэмыт. 15Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум бэрэ ущыпсэуным пае, уигыри уипщалъи яшапхъэхэр тэрэзэу щэрэтых. 16Хэти ащ фэдэхэр зышӀэу, зыгъапцӀэхэрэр уи Зиусхьанэу Тхьэм игущыкӀыгъу.


Ӏамэлыкъ цӀыфхэр зэрагъэпщынэщтхэр

17Мысырым шъукъикӀыжьыгъэу гъогум шъутет зэхъум, Ӏамэлыкъхэм къышъуашӀагъэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 18КъышъупэгъокӀхи, шъуакӀыбкӀэ къикӀхи, шъо шъупшъыгъэу, кӀуачӀэ шъуимыӀэжь зэхъум, шъуауж къинагъэхэр зэкӀэ зэхаукӀагъэх. А Ӏамэлыкъхэр Тхьэми щыщынагъэхэп. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум мамырэу шъущыпсэоу, къышъогъэтӀысэкӀыгъэщт пыйхэм шъукъамыгъэгумэкӀынэу зишӀыкӀэ, Ӏамэлыкъхэм ацӀэ агу къэмыкӀыжьынэу ошъо чӀэгъым щахэшъутхыкӀыжь. Зыщышъумыгъэгъупш!»[+]

#### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Лэжьыгъэхэм ащыщ апэрэ Ӏахьэхэр

1Мосэ лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгур уубытэу, ащ узитӀысхьэкӀэ, 2уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум зэкӀэ щыулэжьыгъэхэм яапэрэ Ӏахьэхэр матэм илъхьэхи, уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм кӀо[+]. 3А уахътэм къурмэнышӀэу[†] уиӀэщтым еӀу: „Узыфэлэжьэрэ Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм къаритынэу гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум сыкъызэрэсыгъэр сыфэразэу Тхьэм ыпашъхьэ непэ къыщэсэӀожьы“. 4КъурмэнышӀым матэр пӀихынышъ, уи Зиусхьанэу Тхьэм икъурмэншӀыпӀэ ыпашъхьэ ригъэуцощт. 5О уи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ уитэу къаӀо: „Тятэжъ пӀашъэр кощырыпсэу арамэу щытыгъ. ЦӀыфыбэ мыхъурэ куп игъусэу Мысырым кӀуи, кощырыпсэоу исыгъ. Ащ цӀыф лъэпкъышхо, лъэпкъ кӀочӀэшхо, пчъагъэмкӀэ бэ хъоу къыщыхэкӀыгъ[+]. 6Ау мысырхэр тэ къытфэдэигъэх, тагъэпщылӀыгъ, ткӀуачӀэ къымыхьырэ Ӏофыр егъэзыгъэкӀэ тагъашӀэщтыгъ[+]. 7Арти тятэжъхэм я Зиусхьанэу Тхьэм куо мэкъэшхокӀэ телъэӀуи, Ащ тыкъызэхихыгъ, титхьамыкӀагъи, ткӀуачӀэ къымыхьырэ ӀофшӀэным тызэрэпылъри, тызэрэегъэзыгъэри къылъэгъугъэх[+]. 8Зиусхьаным гъунэ зимыӀэ илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ, гуих тхьамыкӀэгъошхокӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ Мысырым тыкъырищыжьыгъ[+]. 9Ащ мыщ тыкъыщагъ, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ мы чӀыгур къытитыгъ[+]. 10Джы мары, ти Зиусхьан, О къысэптыгъэ чӀыгум къытесхыгъэ апэрэ лэжьыгъэхэр къыпфэсхьыгъэх“. Уи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ матэр игъэуцуи, Ащ шъхьащэ фэшӀ. 11Уи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ шӀоу къышъуфишӀагъэмэ шъуакӀэгушӀузэ, ори уиунагъуи, лэуйхэри, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщэу къышъухэсхэри зэрэшъуигъусэхэу, шъучэф.

12Лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэу, ибэу, шъузабэу уикъалэ дэсхэм афикъун шхын зэряӀэнэу, ящэнэрэ илъэсым, зэкӀэ лэжьыгъэу къэпхьыжьыгъэхэм япшӀэнэрэ Ӏахьэхэр зыщыхаушъхьафыкӀхэрэ илъэсым, ахэр зяптыкӀэ,[+] 13уи Зиусхьанэу Тхьэм еӀу: „О унашъо къызэрэтфэпшӀыгъэу, Ӏахьэ лъапӀэр сиунэ къисхи лэуйхэм, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэм, ибэмэ, шъузабэмэ ястыгъ. О уиунашъохэр сыукъуагъэхэп, ахэм ащыщ гори зыщызгъэгъупшагъэп. 14Сынэшхъэеу Ӏахьэ лъапӀэм щыщ зыпари сшхыгъэп, сымыкъабзэу ащ щыщ горэми сынэсыгъэп, щымыӀэжьмэ апаи ястыгъэп. Си Зиусхьанэу Тхьэм седэӀугъ, О уиунашъохэр зэкӀэ згъэцэкӀагъэ. 15УипсэупӀэ лъапӀэу уашъом къеплъыхи, къахэпхыгъэ О уилъэпкъэу Израили, тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадэпшӀыгъагъэу, тиунэенэу къытэптыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэми унэшӀу къащыф“»[+].


Зиусхьаным ихабзэхэм ягъэцэкӀэн

16Мосэ джыри ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ дэх имыӀэу шъугухэмрэ шъупсэхэмрэкӀэ шъуафэшъыпкъэу жъугъэцэкӀэнэу непэ унашъо къышъуфешӀы. 17Зиусхьаныр – Ар шъо зэрэшъуи Тхьэр, Ащ игъогухэм шъузэратетыщтыр, ишапхъэхэр, иунашъохэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр зэрэжъугъэцэкӀэщтхэр, Ащ шъузэредэӀущтыр непэ къэшъуӀуагъ. 18Ежь игъэгугъэныгъэкӀэ, шъо Ащ дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми Ежь иунэе Ӏахьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу шъукъызэрахихыгъэри иунашъохэр зэкӀэ зэрэжъугъэцэкӀэн фаери Зиусхьаным джы къышъуиӀуагъ[+]. 19Ащ къыгъэшӀыгъэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъызэрахиӀэтыкӀыщтри, шъуцӀэ дахэкӀэ зэраригъэӀощтри, щытхъуи, лъытэныгъи зэрэшъуигъэгъотыщтри, Ежь шъукъызэригъэгугъагъэуи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэпкъ лъапӀэу шъузэрэщытыщтри къыӀуагъэх»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


КъэнаӀаным зэрихьащтхэм пылъ унашъохэр

(я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)


Тхьэм ихабзэхэу мыжъобгъумэ атетхагъэхэр

1Мосэ Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр игъусэхэу цӀыфмэ унашъо афишӀыгъ: «Непэ унашъоу къышъуфэсшӀыхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ. 2Иордан псыхъом шъузэпырыкӀэу, шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъузихьэкӀэ, мыжъошхохэр жъугъэуцуи, етӀэфкӀэ жъугъэлэжьых[+]. 3Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ чӀыгоу, шъуятэжъмэ я Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэм шъуихьаным пае, Иордан шъузызэпырыкӀыкӀэ, Тхьэм мы и Хабзэ зэкӀэ игущыӀэхэр ахэм атешъутх. 4Иордан шъузэпырыкӀэу, непэ сэ къызэрэшъосӀуагъэм фэдэу, а мыжъохэр Ӏэбал къушъхьэм зытежъугъэуцохэкӀэ, етӀэф ащышъуфэжь. 5Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ[†] мыжъохэм ахэшъушӀыкӀ. Мыжъохэр гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ Ӏэмэ-псымэхэмкӀэ шъумыуӀучӀых[+]. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ мыжъо мыуӀучӀыгъэхэм ахэшъушӀыкӀи, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэнгъэстхэр[†] ащ щышъушӀ. 7Мамыр къурмэнхэр[†] ащ щышъушӀ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ахэр щышъушх, шъущычэф[+]. 8Мыжъоу жъугъэуцущтмэ Тхьэм мы и Хабзэ игущыӀэхэр зэкӀэ къихыгъошӀоуи зэхэугуфыкӀыгъошӀоуи атешъутх».

9ЕтӀанэ Мосэ лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэр[†] игъусэхэу зэрэизраил лъэпкъэу ариӀуагъ: «Израилыр, зыпари умыӀоу моу къэдаӀу! Уи Зиусхьанэу Тхьэм илъэпкъ джы ухъугъ[+]. 10Уи Зиусхьанэу Тхьэм едэӀу, Ащ ихабзэхэу, ишэпхъэ гъэунэфыгъэхэу непэ узыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ гъэцакӀэ».


МыдаӀохэрэм къащышӀыщтыр

11А мэфэ дэдэм Мосэ цӀыфхэм унашъо афишӀыгъ: 12«Иордан шъузызэпырыкӀыкӀэ, Гъэрызым къушъхьэм тетхэу цӀыфхэм шӀу къадэхъунэу Зиусхьаным елъэӀущтхэр ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, Иссашхар, Юсыф, Бинямин ялӀакъохэр ары[+]. 13Рубэн, Гъад, Ащэр, Зэбулун, Дан, Нафталый ялӀакъохэр Ӏэбал къушъхьэм дэкӀоенхэшъ, бгыбзэхэр къаӀощт. 14Лэуйхэм зэрэ Израилэу зэхихэу мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къаӀощт:

15„Къытерэф бгыбзэр Зиусхьаным шӀоемыкӀушхо тхьэ сурэтыр мыжъом, пхъэм е гъучӀ горэм ахэзышӀыкӀэу, ӀэшӀагъэ зиӀэм ышӀыгъэр чӀыпӀэ шъэф щызыгъэуцурэм“.

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[*][+]

16„Къытерэф бгыбзэр ятэ е янэ анапэ тезыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

17„Къытерэф бгыбзэр илъэпкъэгъу ичӀыгу гъунапкъэ телъ мыжъор лъызыгъэкӀуатэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

18„Къытерэф бгыбзэр нэшъум гъогур тэрэзэу езымыгъэлъэгъурэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“

19„Къытерэф бгыбзэр хымэ лъэпкъ щыщым, ибэм, шъузабэм яфитыныгъэхэр зыукъорэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

20„Къытерэф бгыбзэр ятэ ишъуз гогъуалъхьэу, ятэ ынапэ тезыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

21„Къытерэф бгыбзэр хьайуаным гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

22„Къытерэф бгыбзэр ятэкӀэ е янэкӀэ ышыпхъу гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

23„Къытерэф бгыбзэр ишӀугуащэ гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“

24„Къытерэф бгыбзэр нэмыкӀ цӀыфыр шъэфэу зыукӀырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

25„Къытерэф бгыбзэр лажьэ зимыӀэр ыукӀынэу, лъыр ыгъэчъэнэу къуалъхьэ къаӀызыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

26„Къытерэф бгыбзэр мы хабзэм къыӀорэр зымыгъэцакӀэу, ар зыукъорэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“»[+]

#### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр


ДаӀорэм шӀоу къыдэхъущтхэр

1[•]Мосэ израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уедэӀоу, непэ унашъоу къыпфэсшӀыхэрэр зэкӀэ дэх имыӀэу бгъэцакӀэмэ, уи Зиусхьанэу Тхьэм дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэуми уакъыхиӀэтыкӀыщт[+]. 2Уи Зиусхьанэу Тхьэм уедэӀумэ, мы нэшӀущыфэныгъэхэр зэкӀэ уиӀэщт.

3АщыуиӀэщт нэшӀущыфэныгъэ къалэхэми губгъохэми.

4УиӀэщт нэшӀущыфэныгъэ бынэу къыпхэкӀыхэрэмкӀи, блэжьырэ чӀыгумкӀи, уибылымхэмкӀи, уицухэмкӀи, уимэл-пчэн ӀэхъогъухэмкӀи.

5ЯӀэщт нэшӀущыфэныгъэ уиматэхэми уилъэтэнылъэхэми.

6ЯӀэщт нэшӀущыфэныгъэ уикъэгъэзэжьыни уидэкӀыни[+].

7ЗыкъыппэзыӀэтырэ уипыйхэр Зиусхьаным уапашъхьэ щызэхигъэтэкъощтых. Ахэр зы гъогукӀэ къыокӀущтых, ау гъогуиблыкӀэ ашъхьэхэр Ӏуахыжьыщтых[+].

8Зиусхьаным ынэшӀу къащыфэщт уиконхэми зэкӀэ уиӀофхэми. Уи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къыщыпщыфэщт уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум.

9Уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр бгъэцакӀэу, Ащ игъогухэм уатетмэ, гущыӀэ пытэ къызэрэбдишӀыгъэу, Зиусхьаным Ежь иунэе лъэпкъ лъапӀэу уишӀыщт[+]. 10Джащыгъум дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэуми Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къызэрэоджагъэхэр къалъэгъущт, къыпщыщынэхэуи хъущт. 11Зиусхьаным уиунэенэу уятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадишӀыгъэ чӀыгум шӀугъэ пстэури щыуигъэгъотыщт: уикӀалэхэми, уибылымхэми, блэжьырэ чӀыгуми. 12УичӀыгу игъом ощх къытыригъэщхэнэу, зэкӀэ пшӀэрэм ынэшӀу къызэращыфэнэу Зиусхьаным имылъку гъэтӀылъыпӀэу щыт уашъор къыпфызэӀуихыщт. ЦӀыф лъэпкъыбэмэ чӀыфэхэр яптыщт, ау о чӀыфэ къаӀыпхыщтэп[+]. 13Зиусхьаным апшъэ уигъэуцущт нахь, ауж уишӀыщтэп, уахэӀэтыкӀыгъэщт нахь, ачӀэгъ ущыӀэщтэп, уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэу непэ къыуасӀохэрэр уафэсакъэу, уадэмыхэу бгъэцакӀэмэ, 14унашъоу непэ къыуасӀорэмэ ащыщ горэми джабгъумкӀи сэмэгумкӀи удэмыхымэ, нэмыкӀ тхьэхэм ауж уихьэу, бгъэлъапӀэхэу ахэм шъхьащэ афэмышӀымэ.


УмыдэӀоным къыкӀэлъыкӀощт бгыбзэхэр

15Ау уи Зиусхьанэу Тхьэм уемыдэӀоу, Ащ иунашъоу, ишапхъэу непэ къыуасӀохэрэр зэкӀэ уафэсакъэу умыгъэцакӀэхэ зыхъукӀэ, мы бгыбзэхэр къыптефэнхэшъ, ахэм уахэтыщт[+].

16Ащыптелъыщт бгыбзэр къалэхэми губгъохэми.

17Ателъыщт бгыбзэр уиматэхэми уилъэтэнылъэхэми.

18Птелъыщт бгыбзэр бынэу къыпхэкӀыхэрэмкӀи, блэжьырэ чӀыгумкӀи, уибылымхэмкӀи, уицухэмкӀи, уимэл-пчэн ӀэхъогъухэмкӀи.

19Ателъыщт бгыбзэр уикъэгъэзэжьыни уидэкӀыни.

20Зиусхьаныр къэубгынэу, Ащ узыбгъодэкӀыкӀэ, Ащ бгыбзэрэ гузэжъогъушхорэ къыпфигъэкӀощт, сыдрэ Ӏоф уфежьагъэми, омыкӀодыфэ пшӀэрэр къыбдигъэхъущтэп, джа бзэджагъэу пшӀагъэм пае псынкӀэу уигъэкӀодыпэщт. 21Уиунэенэу уубытытыщт чӀыгум Зиусхьаным утыремыгъэкӀодыкӀыпэфэ, емынэ шӀуцӀэр къыпфигъэкӀощт. 22Зиусхьаным жъэгъэузыр, плъыр-стыр узыр, техьагъу узыр, жъоркъыр, огъур, жьыбгъэ стырыр, лэжьыгъэр зыгъэкӀодырэ узыр къыпфигъэкӀощтых. УямыкӀодыпэфэ ахэм укъабгынэщтэп[+]. 23Уашъхьагъ ит уашъор джэрзым, узытет чӀыгур гъучӀым афэдэ хъущтых. 24Зиусхьаным уихэгъэгу ощхым ычӀыпӀэ сапэр къыщыригъэтэкъохыщт, омыкӀодыпэфэ, сапэр уашъом къетэкъохыщт.

25Зиусхьаным пыйхэр къыптыригъэкӀощтых. Зы гъогукӀэ ахэм уякӀущт, ау гъогуиблыкӀэ ахэм пшъхьэ къакӀэлъырыпхыжьыщт, къыохъулӀагъэм дунаим тет цӀыф пстэумэ агучӀэ ригъэзыщт[+]. 26ЗэкӀэ ошъогу бзыухэмрэ чӀыгум тет хьэкӀэ-къуакӀэхэмрэ уихьадэхэр ашхыжьыщтых, ахэр акӀэлъырызыфын гори щыӀэщтэп[+]. 27Зиусхьаным мысыр щын узыр, бэгу узыр, кӀышъо уз бзаджэр, шъохъу-тӀэхъу узыр зыбгъэхъужьын умылъэкӀынэу къыпфигъэкӀощтых[+]. 28Зиусхьаным зэкӀокӀыныгъэр къыпфигъэкӀощт, нэшъу уишӀыщт, пшъхьэ зэӀигъэхьащт. 29Мэфэ щэджагъом, шӀункӀым хэт нэшъум фэдэу, уӀэбэ-лъабэу узекӀощт. Узпылъ Ӏофхэр къыбдэхъущтхэп. Мафэ къэс къыптебанэхэзэ, уахъункӀэщт, зыгори къыбдеӀэщтэп. 30Шъуз къэпщэщт, ау нэмыкӀыр ащ кӀыгъущт, унэ пшӀыщт, ау ащ ущыпсэущтэп. Сэнашъхьэ бгъэтӀысыщт, ау къыпыкӀагъэр уугъоижьыщтэп[+]. 31Уибыгъу плъэгъузэ аукӀыщт, ау ащ ыл щыщ пшхыщтэп. Уищыд птырахынышъ, къыуатыжьыщтэп. Уимэл-пчэнхэр уипыймэ аратыщтых, ау зыгори къыбдеӀэщтэп.

32Пкъохэмрэ ппхъухэмрэ нэмыкӀ лъэпкъ ратыщтых, ау зыгорэ пшӀэн пфэмылъэкӀэу, ахэр къэкӀожьынхэм мафэ къэс упаплъэзэ, унэхэр игъукӀыщтых. 33УичӀыгу къипхыжьырэ лэжьыгъэмрэ кӀуачӀэкӀэ зэбгъэгъотыгъэмрэ умышӀэщтыгъэ цӀыф лъэпкъым ышхыжьыщтых, о мафэ къэс уегъэзыгъэщт, хьэзаб уагъэщэчыщт[+]. 34Плъэгъурэм пшъхьэ зэрифэкӀыщт. 35Зиусхьаным плъэгуанджэхэри, плъапшъэхэри щын уз Ӏаем зэлъыригъэкӀущтых, плъэгупашъомэ къащегъэжьагъэу пшъхьашыгу нэсэу зымыгъэхъужьышъунэу ащ узэлъыригъэубытыщт.

36Зиусхьаным ори уашъхьагъ итынэу тебгъэхьащт пачъыхьэми цӀыф лъэпкъэу ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэм гъэрэу шъуафаригъэщэщт. Пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм джащ шъхьащэ ащыфэпшӀыщт[+]. 37КъэбаркӀэ къызэфаӀотэжьырэ щысэ дэеу, Зиусхьаным зыдэжь уифыщт цӀыф лъэпкъ пстэуми агучӀэ ригъэзэу, урякӀэнэкӀалъэу ущытыщт[+].

38Чылапхъэ бэу чӀыгум хэплъхьащт, ау лэжьыгъэр мацӀэм ышхынышъ, уугъоижьыщтыр макӀэ. 39Сэнашъхьэр бгъэтӀысынышъ, удэлэжьэщт, ау ар хьамлыу шхафэ хъунышъ, уугъоижьыщтэп, санэми уешъощтэп. 40Узыщыпсэурэ чӀыпӀэм зэфэдэкӀэ зэйтын чъыгхэр къыщыкӀыщтых, ау къапыкӀагъэр къыпытэкъужьынышъ, дагъэ зыщыпфэщтэп. 41Къохэри пхъухэри къыпфэхъущтых, ау гъэрэу Ӏуащынхэшъ, къыпфэнэщтхэп. 42Уичъыгхэри уичӀыгу лэжьыгъэхэри мацӀэм ыгъэкӀодыщтых.

43Хымэ цӀыф лъэпкъ къыхэкӀыгъэу къыпхэсыр ощ нахь лъэрыхьэ хъу зэпытыщт, о нахьи нахь уекӀотэх зэпытыщт. 44Ащ о чӀыфэ къыуитыщт, ау о ащ чӀыфэ ептыщтэп. Ар сыдырэмкӀи уапэ итыщт, о ащ ыуж уитыщт.

45Джа бгыбзэхэр зэкӀэ къыпфэкӀощтых. Уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэмрэ ишапхъэхэмрэ бгъэцэкӀагъэхэпышъ, омыкӀодыпэфэ ахэм уахэтыщт, къыптефэщтых. 46А зэпстэур оркӀи къыпхэкӀыщтхэмкӀи егъэшӀэрэ гъэунэфыпӀэхэу, шӀэгъошӀагъэхэу щытыщт. 47ЗыщыуишӀугъом учэфэу, угушӀоу уи Зиусхьанэу Тхьэм уфэлэжьагъэпышъ, 48гъаблэм ухэтэу, упсыфалӀэу, упцӀанэу, усэдэкъэхэдз тхьамыкӀэу Зиусхьаным къыппэшӀуигъэкӀощт пыим уфэпщылӀыщт. Ащ уемыгъэкӀодыфэ гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ бжьыр ппшъэ дигъэлъыщт.

49Зиусхьаным зыбзэ умышӀэрэ цӀыф лъэпкъыр чыжьэу, чӀыгум ыгъунэ, къырищынышъ, бгъэжъым фэдэу къыптыригъэбыбэщт. 50А цӀыф лъэпкъыр гукӀэгъунчъ, жъым шъхьэкӀэфэныгъэ фишӀырэп, кӀэлакӀэмэ шъхьас афыриӀэп. 51Ащ уемыгъэкӀодыфэ уибылымхэм къакӀахъори уигубгъомэ къарыпхыжьыри ышхыщт. УицӀыф лъэпкъ зэрэщытэу емыгъэкӀодыфэ лэжьыгъи, сэнэ кӀэфыгъакӀи, дагъи, уибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къакӀэхъощтхэри птырихыщтых. 52А цӀыф лъэпкъым уичӀыгу ит къалэхэр зэкӀэ къыдзыхьанхэшъ, о узыщыгугъырэ дэпкъ лъэгэ гъэпытагъэхэр зэхигъэтэкъощт. Уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум тыдэкӀи ит къалэхэр зэкӀэ ащ къыдзыхьэхэзэ ышӀыщт[+]. 53Пыим укъызэридзыхьагъэм къыхэкӀэу къинышхо ухэтэу уисабыйхэр, уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитыгъэ пкъохэмрэ ппхъухэмрэ, пшхыжьыщтых[+]. 54Уихъулъфыгъэхэм анахь гукӀэгъушӀыщтыгъэр, хьалэлыщтыгъэр ыши, ишъуз кӀаси, псэоу къэнэжьыгъэ исабыйхэми нэжъыкӀэ яплъыщт, 55илъфыгъэу ежь ышхыжьырэм щыщ ахэм аӀуигъэфэщтэп. Пыим укъызэридзыхьагъэм, зэкӀэ уикъалэхэм хэкӀыпӀэнчъэ тхьамыкӀагъом узэращыхигъэфагъэм, нэмыкӀ ышхын зэримыӀэм джары ащ ригъэшӀэщтыр. 56Уибзылъфыгъэхэм анахь гукӀэгъушӀыщтыгъэр, хьалэлыщтыгъэр, лъапцӀэу чӀыгум темыуцощтыгъэр илӀ кӀаси, ыкъуи, ыпхъуи нэжъыкӀэ яплъыщт, 57къыдэхыжьыщт лъфалъэри къыфэхъущт сабыйхэри гъэбылъыгъэкӀэ ежь ышхыжьыщтых. Пыим укъызэридзыхьагъэм, зэкӀэ уикъалэхэм хэкӀыпӀэнчъэ тхьамыкӀагъом узэращыхидзагъэм, нэмыкӀ ышхын зэримыӀэм джары ащ ригъэшӀэщтыр[+].

58Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ хэт гущыӀэхэр зэкӀэ уафэсакъызэ умыгъэцакӀэу, уи Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэу щытхъушхо зыпылъыр щынагъо фыуиӀэу умыгъэлъапӀэмэ, 59Зиусхьаным ори къыпхэкӀыщтхэми гуих тхьамыкӀэгъошхохэмрэ гъэхъужьыгъое уз хьылъэхэмрэ къышъуфигъэкӀощтых. 60Ащ узщыщынэщтыгъэ мысыр узхэр зэкӀэ къыпфигъэкӀонхэшъ, ахэр къыппыпкӀэщт[+]. 61Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ хэмыт узхэри тхьамыкӀагъохэри Зиусхьаным уемыгъэкӀодыфэ къыпфигъэкӀощтых.

62Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуедэӀугъэпышъ, шъо, израил цӀыфхэу, ошъогу жъуагъохэм афэдэу бэ хъущтыгъэхэр, макӀэу шъукъэнэщт[+]. 63Зиусхьаныр шӀур къышъуфишӀэзэ, шъуипчъагъэ хигъахъозэ зэрэгушӀощтыгъэм фэдэу, шъуигъэкӀодэу, шъузэтыриукӀэ зыхъукӀэ, гушӀощт. Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум лъэпсэкӀод шъущишӀыщт.

64Джащыгъум Зиусхьаным чӀыгум изы гъунэ щегъэжьагъэу адрэм нэсэу цӀыф лъэпкъ пстэумэ уащыхитэкъощт. Ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэхэ нэмыкӀ тхьэхэу пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэхэм джащ шъхьащэ ащыфэшъушӀыщт[+]. 65А цӀыф лъэпкъхэм уахэгупсэфыхьащтэп, лъэкъотегъэуцопӀэ гупсэф бгъотыщтэп. Зиусхьаным ащ угу щыпигъэсысыхьащт, гукӀаемкӀэ унэхэр ригъэгъукӀыщтых, упсэ уригъэджэгужьыщт. 66Упсэ ренэу урыджэгужьыщт, укъэнэжьыщтмэ умышӀэу, чэщи мафи щынэгъошхомрэ гумэкӀ зэпымыумрэ уахэтыщт. 67Щынэгъошхоу угу зэлъызыкӀущтымрэ унэхэмкӀэ плъэгъурэмрэ къахэкӀэу пчэдыжьырэ пӀощт: „А ей-гущ, мыр пчыхьагъэмэ!“, пчыхьэрэ: „А ей-гущ, мыр пчэдыжьыгъэмэ!“ 68Зиусхьаным Мысырым уигъэгъэзэжьыщт, ныбжьи умылъэгъужьыхэнэу зыфиӀогъэ гъогумкӀэ къухьэхэмкӀэ уаригъэщэжьыщт. Джащ шъо зэкӀэми, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, шъуипыйхэм пщылӀэу зяшъущэнэу шъущыфежьэщт, ау зыгорэми шъуищэфыщтэп»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Мосэ иящэнэрэ псалъ

(я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)


Моаб хэгъэгум щызэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр

1[*] Зиусхьаным[†] израил цӀыфхэм Синай къушъхьэм дэжь къащадишӀыгъэ зэзэгъыныгъэм нэмыкӀэу ахэм Моаб хэгъэгум ащадишӀынэу Мосэ къыриӀогъэ зэзэгъыныгъэр зыфэдэр мары[+]. 2Мосэ израил цӀыфхэр зэкӀэ къызэӀуигъакӀи ариӀуагъ: «Зиусхьаным фирхьауными, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, ихэгъэгуи зэрэщытэу Мысырым зэкӀэ ащаришӀагъэхэр шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ. 3Шъо шъулъэгъугъэ ушэтыпӀэшхохэр, гъэунэфыпӀэшхохэр, шӀэгъошӀэгъэ инхэр. 4Ау мы мафэм нэс Зиусхьаным къыжъугурыӀонэу акъыл, шъулъэгъунэу нэхэр, зэхэшъухынэу тхьакӀумэхэр къышъуитыгъэхэп[+]. 5Илъэс тӀокӀитӀум шъоф нэкӀым шъукъыщесщэкӀыгъ, ау шъуищыгъынхэри шъуицуакъэхэри лэжьагъэхэп[+]. 6Зиусхьаныр зэрэшъуи Тхьэр шъушӀэнэу хьалыгъу шъушхыгъэп, сани шъуати шъуяшъуагъэп[*][+]. 7Мы чӀыпӀэм тыкъэсыгъэу Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъонрэ Бащаным ипачъыхьэу Ӏогърэ къытэзэонхэу къызытпэуцужьхэм, ахэр зэхэтыукӀагъэх. 8Ахэм ячӀыгухэр тыубытхи, Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм, Мынасэ илӀакъо ыныкъо яунэе Ӏахьэу яттыгъэх.

9ШъуиӀофхэр зэкӀэ къызэрэжъудэхъунхэу мы зэзэгъыныгъэм итхагъэр зэкӀэ дэх имыӀэу жъугъэцакӀэ[+]. 10-11Непэ шъо зэкӀэми – шъуилӀакъомэ япащэхэми, шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэми, шъуиӀэшъхьэтетхэми, зэкӀэ адрэ израил хъулъфыгъэхэми, шъуикӀалэхэми, шъуишъузхэми, хымэ цӀыф лъэпкъхэм къахэкӀыгъэу пхъэр шъуфэзыкъутэу, псыр къышъуфэзыхьэу шъуиуцупӀэ дэсхэри зэрэшъуигъусэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуит[+]. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ къыушыхьатыжьырэ зэзэгъыныгъэр дэшъушӀынэу непэ мыщ дэжьым шъущыт, 13шъукъызэригъэгугъагъэу, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъагъэу, Ежь ицӀыф лъэпкъэу непэ шъузэришӀыным, шъо шъуи Тхьэу Ежь зэрэщытыным пае[+]. 14Тхьэм къызэрэшъуиӀоу, шъо шъуизакъоп мы зэзэгъыныгъэу гущыӀэ пытэкӀэ къэгъэшъыпкъэжьыгъэр Ащ зыдишӀырэр, 15ти Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ непэ мыщ дэжь итхэм язакъоп, ау тапэкӀэ къышъухэкӀыщтхэри ары.

16Мысырым псэукӀэу щытиӀагъэр зыфэдэри мыщ тыкъакӀо зэхъум хэгъэгухэр къызэрэзэпытчыгъэ шӀыкӀэри шъори шъошӀэ. 17Ахэм шъо ащышъулъэгъугъэх пхъэмрэ мыжъомрэ, тыжьынымрэ дышъэмрэ ахашӀыкӀыгъэ емыкӀушхохэмрэ тхьэ сурэтхэмрэ. 18Арышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэр гум изынэн, мы цӀыф лъэпкъхэм ятхьэмэ адэжь кӀонышъ, ахэм афэлэжьэн хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ, бын е лӀакъо шъо джы къышъухэрэмыт. Щэнаутымрэ уц дыджымрэ лъапсэу зиӀэ къышъухэрэмыт[+].

19Ащ фэдэу мы бгыбзэр зэхэзыхыгъэ цӀыфэу, „Сикъаигъагъэ сытемыкӀыщтми, сынасыпышӀощт“ зэриӀожьызэ, ыгукӀэ зыщытхъужьырэр шӀу къыдэхъуным щэрэмыгугъ. Ащ зэкӀэми тхьамыкӀагъо къафихьыщт: ежьыми адрэ цӀыфхэми.[*] 20Зиусхьаным ащ фэдэм фигъэгъущтэп. Ар лъэшэу къэгубжынышъ, иешъугъун, машӀом фэдэу, а цӀыфым тыритэкъощт. Мы хэбзэ тхыгъэм хэт бгыбзэхэр зэкӀэ ащ къытефэнхэшъ, Зиусхьаным ащ ыцӀэ агу къэмыкӀыжьынэу ошъо чӀэгъым щыхаригъэтхыкӀыжьыщт[+]. 21Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ зэкӀэ хэт бгыбзэмэ къапкъырыкӀэу тхьамыкӀагъохэр къехъулӀэнэу Зиусхьаным а цӀыфыр Израилым илӀэкъо пстэуми ахиушъхьафыкӀыщт.

22ШъуаужыкӀэ къэхъущт шъуикӀалэхэми, хымэ цӀыф лъэпкъхэм ащыщэу, чӀыпӀэ чыжьэхэм къарыкӀынхэшъ къышъухэхьащтхэми Зиусхьаным мы чӀыгум къыфыригъэхыгъэ тхьамыкӀагъохэри узэу ащ къыфигъэкӀуагъэхэри алъэгъущтых. 23ЧӀыгур зэфэдэкӀэ тхъомзашхъомрэ щыгъумрэ зэлъакӀугъэу, машӀом ыстыгъэм фэдэу, щытыщт – зыпари щыжъулэжьыщтэп, зыпари къытекӀэщтэп, къэкӀырэ лъэпкъ гори ащ тетыщтэп. Зиусхьаныр лъэш дэдэу губжи, къалэхэу Сэдомрэ Ӏаморэрэ, Адмэрэ ЦэуӀаррэ зэригъэкӀодыгъапэхэм ар фэдэщт[+]. 24ЦӀыф лъэпкъ пстэури кӀэупчӀэщт: „Сыд пае Зиусхьаным мы чӀыгум мыр ришӀагъа? Сыд пае ащ фэдэу лъэш дэдэу къафэгубжыгъа?“[+] 25Ахэм джэуап аратыжьыщт: „Ятэжъхэм я Зиусхьанэу Тхьэм ахэр Мысырым къызырещыжьхэм мы цӀыф лъэпкъым къыдишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ащ къызэрибгынагъэм пае[+]. 26Ахэм нэмыкӀ тхьэхэм зафагъази, амышӀэщтыгъэу, Зиусхьаным къаримытыгъэ тхьэхэм, афэлажьэхэу рагъэжьагъ. 27Джащ пае Зиусхьаныр мы чӀыгум лъэшэу къыфэгубжыгъ, мы хэбзэ тхыгъэм хэт бгыбзэхэр зэкӀэ къыфигъэкӀуагъэх[+]. 28Зиусхьаныр лъэш дэдэу губжыгъэу ахэр ячӀыгу къырифхи, джы зэрэтлъэгъоу, нэмыкӀ хэгъэгу ыдзыгъэх“[+]. 29Ти Зиусхьанэу Тхьэр ары шъэфыр зыӀэ илъыр, ау нафэр тэри къытхэкӀыщт тикӀалэхэми егъашӀэм къытфызэӀухыгъэшъ, Тхьэм мы и Хабзэ итхагъэр зэкӀэ дгъэцэкӀэн фае»[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр


Зиусхьаным къызыфэбгъэзэжьыкӀэ

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуати ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъузыхитэкъощт нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм шъуахэсэу, мы къышъосӀогъэ нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ зэкӀэ къышъуфэсыхэу, ахэм шъугукӀэ шъуязэгъэу,[+] 2шъори шъуикӀалэхэми шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зыфэжъугъэзэжьэу, непэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀырэм фэдэу, шъугукӀи шъупсэкӀи Ащ шъуедэӀу зыхъукӀэ,[+] 3шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэгъэ шӀугъэхэр шъуигъэгъотыжьынхэшъ[*], гукӀэгъу къышъуфишӀынышъ, Ащ шъузыхитэкъогъэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахищыжьынышъ, икӀэрыкӀэу шъукъыугъоижьыщт. 4Уашъом ыгъунэ нэсэу чӀым шъущитэкъухьагъэми, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ащ шъукъырищыжьынышъ, къышъуигъэгъэзэжьыщт. 5Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуятэжъхэм яунаеу щытыгъэ чӀыгум шъурищэжьынышъ, ар шъуиунэенэу шъуубытыжьыщт. Шъуятэжъхэм анахьи нахь шъуишӀугъоуи пчъагъэмкӀэ шъунахьыбэуи Ащ шъуишӀыщт. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугурэ шъупсэкӀэрэ зэрэщытэу зешъутыным, шъузэрэщыӀэным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъори къышъухэкӀыщтхэми шъугухэр зэблихъущтых[*][+]. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузыфэмылъэгъухэу, къин шъозыгъэлъэгъурэ шъуипыймэ мы бгыбзэхэр къатыригъэфэщт[+]. 8Шъо Зиусхьаным ыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъоу непэ къышъуасӀохэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэу шъухъужьыщт. 9Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ шъушӀэрэм ынэшӀу къащыфэщт, кӀалэхэр бэу къышъуфэхъущт, шъуибылымхэри шъуилэжьыгъэхэри бэгъощтых. Зиусхьаныр шъуятэжъмэ апае зэрэгушӀощтыгъэм фэдэу, шӀур къышъуфишӀэзэ, шъощ пае джыри гушӀощт, 10шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъоу, ишапхъэу и Хэбзэ тхыгъэ итхэр жъугъэцакӀэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугукӀи шъупсэкӀи зыфэжъугъазэмэ.

11Непэ унашъоу къышъуфэсшӀыхэрэр шъоркӀэ къиныщтхэп, жъугъэцэкӀэни шъулъэкӀыщт. 12„Хэта адэ уашъом дэкӀоенышъ, ахэр зэрэдгъэцэкӀэнэу къытфезыхьыхыщтри къытэзыӀожьыщтри?“ шъуӀозэ, шъукӀэупчӀэнэу, ахэр уашъом щыӀэхэп[+]. 13„Хэта адэ хым зэпырыкӀынышъ, ахэр зэрэдгъэцэкӀэнэу къытфэзыхьыщтри къытэзыӀожьыщтри?“ шъуӀозэ, шъукӀэупчӀэнэу, ахэр хы кӀыбым щыӀэхэп. 14А унашъохэр шъо къышъупэблэгъабзэх: зэрэжъугъэцэкӀэнэу ахэр шъубзэгумэ ателъба, шъугумэ арылъба!


ЩыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ уахэдэныр

15Шъусакъ, е щыӀэныгъэмрэ шӀугъэмрэ, е лӀэныгъэмрэ тхьамыкӀагъомрэ шъуахэдэнэу непэ фит шъусэшӀы[+]. 16Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, ащ илъагъохэм шъуатетынэу, иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихабзэхэр жъугъэцэкӀэнэу непэ сэ унашъо къышъуфэсэшӀы. Джащыгъум шъущыӀэщт, шъубэгъощт, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъуздакӀорэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къыщышъущыфэщт. 17Ау шъугухэмкӀэ Ащ пэчыжьэ зышъушӀэу, шъуемыдэӀоу, нэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэшъушӀыным, шъуафэлэжьэным зыздяжъугъэхьыхыкӀэ, 18джащыгъум, непэ къышъосэӀо, Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт. Иордан шъузэпырыкӀынышъ, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъузэрыхьащтым бэрэ шъущыпсэущтэп. 19Мы уашъори мы чӀыгури непэ сишыхьатых – щыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ шъуахэдэнэу непэ къышъосӀуагъ. ЩыӀэныгъэр къыхэшъух шъори къышъухэкӀыщтхэми шъущыӀэнэу, 20шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, Ащ къыӀорэм шъуедэӀунэу, шъугукӀи шъуепкӀылӀэгъэнэу щыӀэныгъэм шъухад. Зиусхьанэу Тхьэр ары шъуищыӀэныгъэ ылъапсэр, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум Ащ илъэсыбэрэ шъущигъэпсэущт»[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Мосэ иаужырэ Ӏофхэр

(я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)


Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэ зэрэхъугъэр

1Мосэ икъэгущыӀэн лъигъэкӀуатэзэ, зэрэизраил лъэпкъэу риӀуагъ: 2«Сыныбжь илъэсишъэрэ тӀокӀырэ хъугъэ, шъукъесщэкӀынэуи скӀуачӀэ къыхьыжьырэп. Сэ Зиусхьаным[†] къысиӀуагъ: „О Иордан псыхъом узэпырыкӀыщтэп“[+]. 3Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуапэ итэу ащ зэпырыкӀыщт. Шъуапэ итэу а цӀыф лъэпкъхэр ригъэкӀодыкӀыпэнхэшъ, ахэм ячӀыгу шъуубытыщт. Зиусхьаным къызэриӀуагъэм тетэу, Ехъошуа шъуищэщт[+]. 4Амэр цӀыфмэ япачъыхьэхэу, яхэгъэгухэр зэрягъусэхэу Зиусхьаным ыгъэкӀодыгъэхэ Сыхъонрэ Ӏогърэ аришӀэгъэ дэдэр а цӀыф лъэпкъхэми аришӀэщт. 5Зиусхьаным ахэр шъуӀэ къырилъхьащтхэшъ, сэ унашъоу къышъуфэсшӀыгъэм тетэу шъуадэзекӀон фае[+]. 6Пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэжъугъэлъ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуигъусэшъ, ахэм шъуащымыщын, зыкъяшъумыгъэгъащт, Ащ шъукъыбгынэхэщтэп»[+]. 7ЕтӀанэ Мосэ Ехъошуа къеджи, ар зэрэ Израилэу ыпашъхьэ итэу, риӀуагъ: «Мы цӀыф лъэпкъым уригъусэу, Зиусхьаным къышъуитынэу тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадишӀыгъэ чӀыгум уихьанышъ, ар яунэенэу кӀэнэу атебгощэн фаешъ, пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэгъэлъ[+]. 8Ежь Зиусхьаныр шъуапэ итыщт, шъуигъусэщт; Ар шъукӀэлъырыкӀыщтэп, шъукъыбгынэщтэп. Шъумыщын, шъугуи шъумыгъэкӀоды».


Тхьэм и Хабзэ къызэреджэщтхэр

9Мосэ Тхьэм мы и Хабзэ ытхи, Лэуй къыхэкӀыгъэхэм ащыщ къурмэнышӀхэу[†] Зиусхьаным дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэрыр къезыхьакӀхэмрэ Израилым зэкӀэ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ аритыгъ. 10Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Илъэсибл тешӀэ къэс, чӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс, Чэлхэм ямэфэкӀ[†] тефэу,[+] 11шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм Ащ ыпашъхьэ иуцонэу израил лъэпкъыр къызекӀуалӀэкӀэ, макъэр Ӏоу мы Хабзэм шъукъыщедж[+]. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэредэӀунхэм, щыщынэнхэу зызэрагъэсэным, мы Хабзэм итхагъэр зэкӀэ егугъухэзэ зэрагъэцэкӀэным пае, цӀыфхэр зэкӀэ – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыйхэри, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщэу шъуикъалэмэ адэсхэри къызэӀужъугъакӀэх[+]. 13Ахэм якӀалэу Тхьэм мы и Хабзэ зымышӀэхэри ащ ерэдэӀух, шъуиунэеным пае шъуубытынэу Иордан шъузыфызэпырыкӀырэ чӀыгум шъущэпсэуфэ, щынагъо фыряӀэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэр агъэлъэпӀэныр зэрагъэшӀэн фае».


Зиусхьаным Мосэ аужырэу зыщигъэгъозагъэхэр

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «УзщылӀэщт мафэр къэсы пэт. Ехъошуа къеджи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь шъукъэуцуи, Сэ ар о пчӀыпӀэ зэряпэщэнэу сыкъеушъыищт». Мосэрэ Ехъошуарэ къакӀохи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь къэуцугъэх[+]. 15Джащ дэжьым Зиусхьаныр пкъэу теплъэ зиӀэ ошъуапщэм хэтэу къакӀуи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь къыщылъэгъуагъ. Ошъуапщэр ащ ичӀэхьапӀэ къышъхьащыуцуагъ[+]. 16Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «О шӀэхэу уятэжъхэм адэжь бгъэзэжьыщт, мыдрэ цӀыф лъэпкъыр зэрыхьащт чӀыгум инэмыкӀ тхьэхэм алъежьэнышъ, пцӀэпӀагъэхэм заритыщт. Ащ Сэ сыкъыбгынэщт, Сэ ащ дэсшӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ыукъощт[+]. 17А мафэм Сэ сыгубжынышъ, ар къэсыбгынэщт; Сынэгуи ащ шӀозгъэбылъыщт, джаущтэу ар хымэхэм якӀодылӀэщт. ТхьамыкӀэгъуабэрэ къиныбэрэ къыфэкӀощт, джащ дэжьым ахэм зэраӀожьыщт: „Ти Тхьэ зэрэтимыгъусэм паеп шъуӀуа мы тхьамыкӀагъохэр къызыкӀытфэкӀуагъэхэр“[+]. 18НэмыкӀ тхьэхэм ауж итэу нэпэнчъагъэу зэрэзекӀощтым пае а мафэм Ӏо хэмылъэу Сынэгу ащ шӀозгъэбылъыщт. 19Мы орэдыр шъутхыба. Израил цӀыфхэм а орэдыр ягъашӀ, къаӀозэ арэшӀ ар ахэм, ежьхэр ыгъэмысэхэу Сэщ пае шыхьат ар хъущт[+]. 20Ятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадэсшӀыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм ахэр Сэ исщэщт. Афикъунэу ашхын агъотэу, яшӀугъо зыхъухэкӀэ, Сэ сыщагъэзыенышъ, нэмыкӀ тхьэхэм ауж ихьанхэшъ, ахэм афэлэжьэщтых, Сэ къыздашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр аукъощт[+]. 21ЕтӀанэ тхьамыкӀэгъуабэхэмрэ къиныгъохэмрэ къызафакӀокӀэ, мы орэдым ахэр ыгъэмысэщтых – къахэкӀыщтхэм ар ащыгъупшэщтэп ныӀа! Ӏогъэ пытэкӀэ къызфэзгъэгугъэгъэхэ чӀыгум джыри исымыщагъэхэзи, ахэм джыдэдэм агу илъыр зыфэдэр Сэ сэшӀэ». 22А мафэм Мосэ орэдыр ытхи израил цӀыфхэм аригъэшӀагъ.

23Зиусхьаным Ныун ыкъо Ехъошуа пшъэрылъ къыфишӀыгъ: «Пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэгъэлъ. Шъуятэжъхэм къястынэу Сэ гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгум израил цӀыфхэр изыщэщтхэр оры, Сэри о сыуигъусэщт»[+]. 24Мосэ Тхьэм мы и Хабзэ зэрэщытэу, иублапӀэ щегъэжьагъэу зыщиухыжьыхэрэм нэс, тхылъыпӀэ зэтегъэчэрэгъуагъэм зытыретхэм,[+] 25Зиусхьаным дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэрыр къезыхьакӀырэ лэуйхэм унашъо афишӀыгъ: 26«Тхьэм и Хабзэ зытетхэгъэ мы тхылъыпӀэ зэтегъэчэрэгъуагъэр шъушти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм изэзэгъыныгъэ зыдэлъ пхъонтэрым гуашъулъхь. Ар шъуимысагъэ ишыхьатэу ащ дэжьым щэрэлъ[+]. 27Шъо шъугухэр зэрэзэшӀодзагъэри шъузэрэкъаигъэри сэ сэшӀэба. Сэ сыпсэоу сышъухэт пэтзэ, Зиусхьаным шъуедэӀурэп. Сыда ащыгъум сызылӀэкӀэ хъущтыр? 28ШъуилӀакъомэ зэкӀэ япащэхэмрэ шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ мы гущыӀэхэр зэхахэу къясӀощтышъ, ахэр зэрагъэмысэнхэу уашъомрэ чӀыгумрэ зафэзгъэзэщтышъ, зэкӀэ садэжь къыщызэӀужъугъакӀ. 29СызылӀэкӀэ шъузэрэзэӀыхьэпэщтри шъузтетын фаеу къышъосӀогъэ гъогум шъузэрэтекӀыщтри сэ сэшӀэба. Зиусхьаным ыпашъхьэ емыкӀушхохэр щышъушӀэщтхэшъ, шъуизекӀуакӀэхэмкӀи Ар жъугъэгубжыщтышъ, тапэкӀэ тхьамыкӀагъо къышъуфэкӀощт»[+].

30Джаущтэу Мосэ а орэдыр къыригъажьи, зэрэизраил лъэпкъэу зэхихэу къеухыфэ къыӀуагъ.

#### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Мосэ иорэд

1«КъэдаӀу, уашъор, сыкъэгущыӀэщтышъ,
къызэхэх, чӀыгур, псалъэ къэсшӀыщтышъ.

2Ощхэу къещхырэр зэрэчъэу, сипсалъэ орэчъэ,
сигущыӀэхэр осэпсэу къерэхых,
къэкӀырэ шхъуантӀэхэр зыгъэшъокӀырэ ощх быбэу,
къэкӀынэу ежьэгъакӀэхэм къатещхэрэ ощхэу[+].

3Зиусхьаным[†] ыцӀэшхо къэсӀон,
ти Тхьэ илъэрыхьыгъэ щытхъур фэшъушӀ!
4Ар – тикъушъхьэ цэкӀэ лъаг,
Ащ иӀофхэр щыкӀэгъэнчъэх,
Ащ игъогухэр – хьыкум зэпэщэчыгъ.
Тхьэр – фэшъыпкъэныгъ,
мытэрэзыр Ащ ышӀэрэп, зафэ, шъыпкъэ закӀ[+].

5Ау мы лъэпкъыр псэкӀодышӀ, пцӀыус,
шъурибыныным ифитыныгъэ къэжъулэжьыгъэпышъ,
шъуиукӀытэгъошху.
Ау зыгу зэшӀодзэгъэ лъэпкъэу,
шъом икӀыгъэ лъэпкъэу шъо шъущыт.
6Ара адэ Зиусхьаным ихьакъ шъо шъузэрэпэгъокӀырэр,
зигулъытэ макӀэу, акъылъынчъэ лъэпкъ?
Ар о Уятэба, Ащ укъыгъэшӀыгъэба,
Арба узыгъэпсыгъэр, укъэзыгъэшӀыгъэр[+].

7Пэсэрэ зэманхэр шъугу къэжъугъэкӀыжь,
щымыӀэжь лӀэужхэм шъуягупшыс.
ШъуяупчӀ шъуятэмэ, ахэм къышъуаӀощт,
шъуяупчӀ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм,
ахэм къышъуфаӀотэщт[+].
8ЗэкӀэмэ анахь Иным
цӀыф лъэпкъхэм якӀэн афигощ зэхъум,
цӀыфы зыцӀэр зэкӀэ зызэхеушъхьафыкӀым,
Ащ Тхьэм ыкъохэм[*] япчъагъэ елъытыгъэу
чӀыгур къатыригощагъ[+].
9Зиусхьаным иӀахьэр Ежь илъэпкъыба,
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэр
Ащ иунэе Ӏахьэ мыгощба![+]

10Шъоф нэкӀыбзэм ар Ащ къыщигъотыгъ,
шъоф зэгъокӀэу, хьэкӀэ-къуакӀэхэр зыщыбыухэрэм,
Къыухъумагъ, фэгумэкӀыгъ,
нэпшъашъэм фэдэу къыфэсакъыгъ[+].
11Бгъэжъым инабгъо къызэриухъумэу,
ищырхэр къыгъэгъунэхэу,
ашъхьагъ зэритым,
ытэмэ зэкӀэхыгъэхэм атыригъэтӀысхьэхэмэ зэрихьыхэу,[+]
12Зиусхьан закъом
израил цӀыф лъэпкъыр къырищэкӀыгъ;
нэмыкӀ тхьэ гори Ащ игъусагъэп.

13ЧӀыпӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэр псэупӀэу фыхихыгъ,
чӀыгум къытырэр гъомлапхъэ фишӀыгъ.
Бжьэхэм къушъхьэ зэгокӀыгъэхэм
ащагъэтӀылъырэ шъоур,
мыжъолъэ чӀыпӀэм къыщыкӀырэ зэйтын чъыгым
хахырэ дагъэр ышхынхэу ащ къыритыгъ.
14Чэмыщэм хахыгъэ щхыури,
мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ящи,
шъынэу, пчэнэу зишӀугъохэри,
Бащаным щагъэхъурэ тӀыхэм анахьышӀухэри,
анахь лэжьыгъэшӀури ащ къыритыгъэх.
Сэнашъхьэм илъыпсэу санэми ар ригъэшъуагъ[*].

15Мо Израилэу плъэгъурэр[*] ишӀугъо, къаигъэ, пщэр хъугъэба,
зэхэпстыхьагъэба, шэм зэлъикӀугъэба.
КъэзыгъэшӀыгъэ Тхьэр къыбгынагъ,
Ар икъэгъэнэжьыпӀэ пытапӀэу зэрэщытзи,
ӀэкӀыб ышӀыгъ[+].
16ТхьэнэпцӀыхэмкӀэ[†] Ащ ыгу къызщагъэкӀыгъ,
емыкӀушхоу ашӀэхэрэмкӀэ агъэгубжыгъ[+].
17Тхьэу щымыт джынапцӀэхэм къурмэнхэр[†] афашӀыгъэх,
амышӀэщтыгъэхэу, бэмышӀэу зызфагъэзэгъэ тхьэхэм,
шъуятэжъхэр зыщымыщынэщтыгъэ тхьэхэм[+].
18Шъукъэзыгъэхъугъэу,
шъуи КъэгъэнэжьыпӀэу ПытапӀэр къэшъубгыни,
шъукъэзыгъэшӀыгъэ Зиусхьаныр зыщыжъугъэгъупшагъ.

19Ар Зиусхьаным къызелъэгъум,
ӀэкӀыб шъукъишӀыгъ,
Ащ ыкъохэмрэ ыпхъухэмрэ, къышъуфэгубжыгъэти.
20„Сынэгу къыкӀэзгъэплъэнхэп, – Ащ ыӀуагъ, –
сеплъын къяхъулӀэщтым;
цӀыф щыкӀыгъэх ахэр,
фэшъыпкъэныгъэр зымышӀэрэ быных.
21Тхьэу щымыт пстэумкӀэ ахэм Сэ сызэщафыгъ,
тхьэнэпцӀ емыкӀушхохэмкӀэ сагъэгубжыгъ.
ЛъэпкъкӀэ зигугъу пшӀынэу щымытхэмкӀэ
хьагъу-шъугъу Сэ языгъэшӀынышъ,
шӀэныгъэ зимыӀэ лъэпкъхэмкӀэ згъэгубжыщтых[+].
22Хьадрыхэ лъачӀэм нэсэу,
мэшӀошхоу сигубж къызэкӀэнагъ.
ЧӀыгури ащ къыщыкӀыхэри а машӀом ыстыщтых,
къушъхьэмэ алъапсэхэри ыжъэщтых.

23ТхьамыкӀагъохэр ахэм Сэ къафэзгъэсыщт,
сищэбзащэхэр атесыухэщт[+].
24Езыгъэтэкъоххэрэ гъаблэр къафэзгъэкӀощт,
хьадэгъумкӀэ зэпэкӀэзгъэкӀыщтхэ,
зэрылӀыкӀыщтхэ зэпахырэ узыр къахэстӀупщыхьащт.
Псэушъхьэ Ӏэлхэмрэ
щэнаут зыхэлъ блэу зепшэхэмрэ къатезгъэбэнэщтых.
25Унэм имысхэр чатэхэмкӀэ аукӀыщтых,
унэм исхэр гукӀодыгъом илӀыкӀыщтых.
КӀэлакӀэхэри, пшъашъэхэри,
сабыйхэри, нэжъ-Ӏужъхэри кӀодыщтых.
26Сэ къэсӀоныгъи: ‘Истэкъухьащтых ахэр,
цӀыфы зыцӀэхэм агу къэмыкӀыжьынхэу згъэкӀодыщтых’.
27Шъхьае япыйхэр гушӀонхэба,
нэкъокъогъухэм зыкъашӀошӀыжьэу аӀонба:
‘ТӀэ ипытагъ ахэр зышӀагъэр,
Зиусхьаныр арэп а зэкӀэ зыгъэхъагъэр’“[+].

28Зиакъыл чӀэзынагъэу,
зэхэшӀыкӀ зимыӀэ цӀыф лъэпкъ ар.

29Ахэр Ӏушэу щытыгъэхэгущэмэ,
ар зэхашӀыкӀынэу, кӀэух афэхъун ылъэкӀыщтыр
къагурыӀонэу щытыгъэхэмэ!
30Сыдэущтэу зы пыим нэбгырэ миныр къырифыжьэшъущтыгъа
е пыитӀум нэбгырэ минипшӀым къыкӀарагъэӀажьышъущтыгъа
я Къушъхьэ цэкӀэ лъагэ ахэр къымыбгынэгъагъэхэмэ,
Зиусхьаным ахэр Ӏэрылъхьэ афимышӀыгъагъэхэмэ[+].
31Пыйхэм якъушъхьэ цэкӀэ лъагэ
тэ ти Къушъхьэ цэкӀэ лъагэ фэдэу лъэшэпи:
типый дэдэхэри ащ еуцолӀэжьхэри[+].

32Ахэм ясэнашъхьэ Сэдом бжалэм къыпыкӀыгъ,
Ӏаморэ[*] игубгъохэм къащыкӀыгъ;
ахэм къапыкӀэрэр щэнаут закӀ,
ясэнэшъхьэ Ӏэрамхэр дыджых[+].
33Ахэм ясанэ щэнаут закӀ,
щэнаут зыхэлъ блэм къыпфихьырэ хьадэгъу[+].

34„Джары Сэ садэжь щызэӀугъэкӀагъэр,
сишъэфыпӀэхэм язгъэкӀугъэр.
35ШӀэжьын Ӏофыр Сэ къысфэгъэзагъ,
яфэшъуашэри ястыжьыщт.
Къэсыщт уахътэ – алъакъохэр кӀэцӀэнлъыщтых;
якӀодыгъо мафэ къэсы пэт,
яӀофи шӀэхэу Ӏуагъэ хъущт“[+].

36Зиусхьаным Ежь илъэпкъ иӀоф зэхифыщт,
иӀумэтхэми ыгу ягъущт,
кӀуачӀэ зэрахэмылъыжьыр, цӀыф лъэрыхьи тхьамыкӀи
зэрахэмытыжьыр къызилъэгъукӀэ[+].
37Джащыгъум Ар къэупчӀэщт:
„Тыдэ щыӀэха адэ ахэм ятхьэхэр,
якъушъхьэ цэкӀэ лъагэу зыщыгугъыщтыгъэхэр;[+]
38шъуикъурмэнхэм къатешъухыгъэ шэр зэжъугъэшхыгъэу,
шъуисанэ ежъугъэшъогъэ тхьэхэр?
ЗыкъарэӀэт ахэм къыжъудэӀэпыӀэнхэу!
Шъукъарэухъум!

39Джы зэжъугъашӀэ: Сэ закъор ары Тхьэр[*], Ар Сэры!
Сэщ нэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп.
СэгъалӀэх Сэ, къэсэгъэхъужьых,
сэуӀэх, сэгъэхъужьых,
нэмыкӀ горэми хэти Сэ сӀэкӀихыщтэп[+].
40СӀэ къэсэӀэтышъ,
сызэрэщыӀэр егъашӀэм гущыӀэ пытэкӀэ къэсэӀо:
41Сичэтэ зэпэлыдыжь кӀэзгъэлъыкӀынышъ,
хьыкум сшӀынэу къэсӀэтыщт.
Къыспэуцужьхэрэм сыгу атезгъэпщэхэщт,
сызыфэмылъэгъухэрэми яфэшъуашэр язгъэгъотыщт[+].
42Сищэбзащэ лъыкӀэ зезгъэгъэшъокӀыщт,
Сичатэ зезгъэгъэшхэкӀыщт:
фэхыгъэхэмрэ гъэры хъугъэхэмрэ алъыкӀэ,
пыйхэм япащэмэ ашъхьэу пызгъэлъэтыгъэхэмкӀэ“».

43Мосэ къыӀуагъ:

«Шъущытхъу Зиусхьаным, цӀыф лъэпкъхэр,
Ащ илъэпкъ шъуригъусэу,
иӀумэтхэм алъ ышӀэжьыщт,
ипыйхэм Ащ ыгу атыригъэпщэхэщт,
Ежь ичӀыгуи ицӀыф лъэпкъи ыукъэбзыжьыщтых»[+].

44Мосэ Ныун ыкъо Ехъошуа игъусэу къакӀуи, а орэдым хэлъ гущыӀэхэр цӀыфхэм къафиӀуагъ.


Мосэ цӀыфхэм аужырэу зэряушъыижьыгъэр

45Мосэ а гущыӀэхэр зэрэизраил лъэпкъэу къызыфеӀом, 46къыхигъэхъожьыгъ: «Тхьэм мы и Хабзэ итхагъэр зэкӀэ егугъухэзэ агъэцэкӀэнэу шъуикӀалэхэр зэрэфэжъугъэсэнхэу непэ къышъосӀогъэ гущыӀэхэр зэкӀэ шъугумэ арышъуубыт[+]. 47ШъоркӀэ ахэр гущыӀэ къодыехэп, ахэр шъуищыӀэныгъэ ылъапс. Ахэм шъуарыгъуазэмэ, шъуиунэеным пае шъуубытынэу Иордан шъузфызэпырыкӀырэ чӀыгум бэрэ шъущыпсэущт».


Тхьэм Мосэ къыфишӀыгъэ аужырэ унашъор

48А мэфэ дэдэм Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 49«Ерыхъэу пэчӀынатӀэу Моабым ит Ӏабарим къушъхьэ зэхэтхэм ащыщ Нэу къушъхьэм дэкӀуаи, израил цӀыфмэ яунэенэу къястырэ КъэнаӀан чӀыгур къызэпэплъыхь. 50Джа къушъхьэм ущылӀэнышъ, пшы Хьарунэ Хъор къушъхьэм щылӀи, ыпсэ ицӀыф лъэпкъ зэрэхэхьажьыгъэм фэдэу, о упси уилъэпкъ хэхьажьыщт. 51Шъоф нэкӀэу Цын къыхиубытэрэ Къадэщ чӀыпӀэм пэгъунэгъоу Мэрыбэ ипсыхэм адэжь израил цӀыфхэм янэрылъэгъоу къышъосӀуагъэр зэрэщышъумыгъэцэкӀагъэм, Сэ силъэпӀагъэ израилхэм азыфагу къызэрэщышъумыгъэлъэгъуагъэм пае джаущтэу хъущт. 52Джащ пае израил лъэпкъым къестырэ чӀыгур чыжьэкӀэ плъэгъущт нахь, ащ уихьащтэп»[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Мосэ израил лӀакъохэм ынэшӀу зэращыфагъэр

1[•]Мары Тхьэм иӀумэтэу Мосэ лӀэным ыпэкӀэ израил цӀыфхэм ынэшӀу зэращыфагъэр[+].

2Ащ къыӀуагъ:

«Зиусхьаныр[†] Синай къушъхьэмкӀэ къикӀыгъ,
СэӀир къушъхьэхэмкӀэ къикӀыгъэ илъэпкъ,
тыгъэм фэдэу, ышъхьагъ къиуцуагъ;
Пэран къушъхьэмкӀэ къыдэкӀи къызэпэлыдыгъ.
ИмэлэӀичхэр бэ дэдэу къегъэуцокӀыгъэхэу,
къыблэмкӀэ Ар къикӀыгъ,
Ежь икъушъхьэ ытхыцӀэхэм къяхыгъ[*][+].
3ШъыпкъэмкӀэ ицӀыф лъэпкъ Ащ шӀу елъэгъу:
имэлэӀичхэр зэкӀэ Ащ ыӀэ илъых.
Ахэм зэкӀэми шъхьащэ къыфашӀы,
Ахэм Ар къяушъыи.
4Сэ къышъостыгъэ[*] хабзэр –
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэм ямылъку[+].
5Зиусхьаныр Израил[*] ипачъыхьэу хъугъэ,
Израилым илъэпкъхэр ягъусэхэу
лъэпкъым инахьыжъ Ӏэшъхьэтетхэр
къызэӀукӀэхэ зэхъум»[+].

6ЕтӀанэ Мосэ къыӀуагъ:
«Рубэн илӀакъо щэрэӀ, орэмыкӀод,
ипчъагъэкӀи орэмымакӀ[*]».

7Мосэ Ехъудэ илӀакъо риӀолӀагъэр мары:
«Зиусхьаныр, къызэхэх Ехъудэ икуо макъэ,
илъэпкъ дэжь ар къэщэжь.
Ежь ыкӀуачӀэкӀэ ащ зыкъеухъумэжьы.
Ипыйхэм апэшӀуекӀонэу ӀэпыӀэгъу къыфэхъуба!»

8Лэуй илӀакъо пае мыщ фэдэу къыӀуагъ:

«Пхъэдз лъапӀэу туммимымрэ уримымрэ[*]
О къыпфэшъыпкъэм ерэӀыгъых.
Зиусхьаным ар Масэ щиушэтыгъ;
Мэрыбэ ипсыхэм адэжь[*] къыщенэкъокъугъ[+].
9Ятэрэ янэрэ ащ пигъэзыкӀыгъэх.
Ышыхэр къыридзэхэрэп,
ИкӀалэхэм апылъэп.
Ахэм О къэпӀуагъэхэр агъэцакӀэ,
Уи Зэзэгъыныгъи къаухъумэ[+].
10Уихэбзэ гъэунэфыгъэхэр
Якъубэ илъэпкъ рагъашӀэх,
Уи Хабзэ Израил илъэпкъ фагъасэ.
Мэ ӀэшӀу зыпихырэ уц зэхэлъхэр
УикъурмэншӀыпӀэ тыралъхьэх,
Къурмэнгъэстхэр[†] ащ щашӀых.
11УнэшӀу къыщыф, Зиусхьаныр, а лӀакъом ыкӀуачӀэ,
ЫшӀэрэр О пшӀоигъоу орэхъу.
Ащ зыкъыпэзыӀатыхэрэм абгыхэр зэпыут,
зыфэмылъэгъухэрэм зыкъарэмыӀатыжьышъу».

12Бинямин илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным ар икӀасэшъ,
Щынэгъончъэу Ащ ыӀаплӀ илъ зэпыт.
Мэфэ реным Ащ къеухъумэба,
Зиусхьаным ыгупэ щэгупсэфыба».

13Юсыф илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным ынэшӀу къыщэрэф ащ ичӀыгу.
Осэпсыр шӀухьафтынэу уашъом къыфырерэгъэх.
ЧӀы чӀэгъым къыкӀэчъырэ псыхэмкӀи къерэт[+].
14Тыгъэм нахьышӀоу къыгъэкӀырэр,
Мазэ пэпчъ лэжьыгъэшӀоу къыздихьырэр,
15ижъырэ къушъхьэтхымэ нахьышӀоу къащыкӀырэр,
егъэшӀэрэ бгыжъхэм ягъэбэжъуи къырепэсы[+].
16ЧӀыгум итын нахьышӀухэмрэ ащ игъэбэжъурэ
мыстырэ куандэм къыщылъэгъогъэ Тхьэм[*]
ыпашъхьэ итыгъэм игукӀэгъукӀэ
Юсыф джа зэпстэур къыферэх,
зэшхэм къахахыгъагъэм[+].
17ИлъэшыгъэкӀэ быгъу щыпэлъфым ар пеӀэн,
Ибжъакъохэр быгъу Ӏэлым ибжъэкъуитӀу афэд.
ИлъэшыгъэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм ар атекӀощт.
ЧӀыгумэ агъунэ щыӀэхэми анэсыщт.
А бжъакъохэр Ефраим илъфыгъэ минипшӀ пчъагъэхэмрэ
Мынасэ къыфэхъугъэ кӀэлэ минхэмрэ арых»[+].

18Зэбулун илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:

«ГушӀо, Зэбулун, гъогу узытехьэкӀэ.
УичэтэнгъэӀагъэхэм ащыгушӀу о, Иссашхар.
19Джа лӀэкъуитӀур къушъхьэм къекӀолӀэнхэу
цӀыф лъэпкъхэм къяджэнхэшъ,
хабзэм тетэу къурмэнхэр[†] ащ щашӀыщтых.
Хым къафихьырэ шӀугъэм,
пшахъом хэгъэбылъыхьэгъэ мылъкум
ахэр рытхъэжьыщтых»[+].

20Гъад илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:

«Гъад ичӀыгу зезыгъэушъомбгъурэ Тхьэм
щытхъур фэшъуаш!
Аслъаным фэдэу Гъад ащ щэпсэу.
Зыр зэхецунтхъэ, адрэм ышъхьэ пеуты.
21Анахь чӀыгу дэгъур ежь зыфыхихыжьыгъ.
ЛӀышъхьэ пащэм иӀахьэ ащ къылэжьыгъ.
ЛӀакъохэм япащэхэр къызызэӀокӀэхэм,
ЗиусхьанымкӀэ шъыпкъэр,
Ащ ихэбзэ гъэунэфыгъэхэмкӀэ
Израил къытырилъхьагъэхэр ыгъэцэкӀагъэх».

22Дан пае ащ къыӀуагъ:
«Дан – ар аслъан ныбжьыкӀэм фэд,
Бащаным ит къушъхьэм зыкъыредзыхы»[+].

23Нафталый пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным Нафталый гукӀэгъушхо къыфешӀы,
Ащ инэшӀущыфэныгъи ренэу игъус.
КъохьапӀэ лъэныкъомкӀи къыблэмкӀи
гъэзэгъэ чӀыгухэр ащ иунаех»[+].

24Ащэр пае мыщ фэдэу къыӀуагъ:
«Ащэр зэкӀэмэ анахьыбэу нэшӀур щэрэфагъ;
зэкъошхэм ар арэгъэлъапӀ,
зэйтын дагъэр ылъакъохэм къарерэгъэчъэх.
25Уикъэлэпчъэ пчъэдадзэхэр
гъучӀымрэ гъуаплъэмрэ ахэшӀыкӀыгъэх,
ущэӀэфэ пкӀуачӀэ изыщт.

26Израилым[*] и Тхьэ фэдэ щыӀэп,
ӀэпыӀэгъу къыпфэхъунэу уашъомкӀэ Ар къэбыбы.
Ащ итеплъэшӀу ошъуапщэхэм зэрафэӀэт[+].
27ЕгъашӀэм щыӀэ Тхьэр о уишъхьэегъэзыпӀ.
Ащ ыӀэхэм егъашӀэм укъырахьакӀыщт.
Пыир Ащ пкӀэлъырифыщт.
„Еуи хэгъаф!“ ыӀонышъ, унашъо къышӀыщт[+].
28Израилыр щынэгъончъэу псэущт,
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэр къыщыухъумэгъэщтых
гъэбэжъур зыщыбэу, санэр зыщыкӀафэу,
осэпсышӀур уашъом къызщехырэ чӀыгум.
29Сыхьатмафэ уежьагъ о, Израил илъэпкъ!
Хэт о пфэдэр!
Зиусхьаным къыгъэнэжьыгъэ лъэпкъыр орыба!
Ар о укъэзыухъумэрэ уимэӀуба,
Ар о щытхъур къыпфэзыхьырэ уичатэба!
Уипыйхэр о къыоубзэщтых.
Ахэм акӀыбышъохэр о иуутыщт»[+].

#### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Мосэ зэрэлӀагъэр

1Ащ ыуж Мосэ Моаб шъофым къикӀи, Ерыхъэу пэчӀынатӀэу щыт Нэу къушъхьэ зэхэтхэм ащыщ Пысгъахь къушъхьэм ышыгу дэкӀоягъ. Зиусхьаным[†] а чӀыгур зэрэщытэу – ГъылыӀад щегъэжьагъэу Дан нэс джащ дэжьым къыщыригъэлъэгъугъ. 2Нафталый ичӀыгухэр зэкӀэ, Ефраимрэ Мынасэрэ ячӀыгухэр, Ехъудэ ичӀыгу Средиземнэ хым нэсэу къыригъэлъэгъугъэх. 3Къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ шъоф нэкӀыри, Пальмэхэм якъалэкӀэ заджэхэрэ Ерыхъэу къалэри кӀэим къыщегъэжьагъэу ЦэуӀар къалэм нэсэу къыригъэлъэгъугъэх[+]. 4Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Моры чӀыгоу „КъыпхэкӀыщтхэм къястыщт“ сӀуи, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэ къызфадэсшӀыгъэр. Ар унитӀукӀэ плъэгъун плъэкӀынэу амал къыостыгъ, ау ащ уихьащтэп»[+]. 5Арти Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэм тетэу, Ащ иӀумэт Мосэ, джащ, Моаб хэгъэгум, щылӀагъ. 6Зиусхьаным ар Моабым, Бэт-ПэӀор къалэм пэблагъэу кӀэим щигъэтӀылъыжьыгъ, ау икъэунэ зыдэщыӀэр джы къызынэсыгъэми хэти ышӀэрэп[+]. 7Мосэ зэлӀэм илъэсишъэрэ тӀокӀырэ ыныбжьыгъ, ау ынэхэми къащыкӀэгъагъэп, ыкӀуачӀи зэризыгъ[+]. 8Израил цӀыфхэм зэряхабзэу, Мосэ Моаб шъофым мэфэ щэкӀырэ щагъэягъ. Мосэ игъэежьынрэ ифэшъыгъонрэ джащ щаухыгъэх.

9Мосэ лӀэн зэхъум ыӀэхэр Ныун ыкъо Ехъошуа тырилъхьагъэхэти, адрэм Зиусхьаным къыбгъодэкӀыгъэ акъылышӀугъэр къыхэхьагъ. Израил цӀыфхэр ащ едэӀущтыгъэх, Зиусхьаным Мосэ къыфишӀыгъэ унашъохэри агъэцакӀэщтыгъэх. 10Джащ щегъэжьагъэу Зиусхьаныр ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэнхэу къыздэгущыӀэщтыгъэ пегъымбар Мосэ фэдэу израил лъэпкъым къыхэкӀыжьыгъэп[+]. 11Сыд фэдэ гъэунэфыпӀэх, шӀэгъошӀагъэх Зиусхьаным Мосэ Мысырым щыригъэшӀагъэхэр – фирхьауным, зэкӀэ ащ иӀумэтхэми, ащ ыӀэ илъ хэгъэгуми аришӀагъэхэр зыми къыдэмыхъужьыгъэхэу! 12Сыд фэдэ кӀочӀэшху, шӀэгъошӀэгъэ иных, щынэгъошхох Мосэ зэрэизраил лъэпкъэу къыригъэлъэгъугъэхэр зыми къыдэмыхъужьыгъэхэу!

### Ехъошуа

#### Ехъошуа

Ехъошуа


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Пэублэ гущыӀ


Ехъошуа


Ехъошуа


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва


2023

Ехъошуа

Книга Иисуса Навина

на адыгейском языке

Joshua in the Adyghe language (ISO: ady)

© Институт перевода Библии, 2023


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Тхьэм и ГущыӀэ ЛъапӀэу Библием иӀахьыгъоу, «Ехъошуа» зыфаӀорэ тхылъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъэр уапашъхьэ илъ.

«Ехъошуа» тхылъыр Тэуратым ыуж къекӀы, Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм итарихъ тхылъхэм апэрэ. Мосэ израил цӀыфхэр Мысырым къырищхи, шъофнэкӀымкӀэ къырищэхи, КъэнаӀан чӀыгум ылъэныкъокӀэ къызэрищагъэхэр Тэуратым къеӀуатэ. Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо пачъыхьэхэр къызыщытебанэхэм, Мосэ ахэм атекӀуи ахэм ячӀыгухэу КъэнаӀаным пэчӀынатӀэхэр къыӀэкӀэхьагъэх. Израилым илӀэкъо пшӀыкӀутӀумэ ащыщэу лӀэкъуитӀурэ ныкъорэр ахэм арытӀысхьагъэх. Ау мурадыгъэр КъэнаӀан ары: джырэ палестинэ–израил чӀыгухэр ежьыри къытекӀыщтхэми къаритынэу Тхьэм Ибрахьимэ къыгъэгугъэгъагъ. Ау ащ нэс Мосэ къыгъэшӀагъэп, чӀыгур заокӀэ ыубытыныр ежь анахь ӀэпыӀэгъу благъэу иӀэгъэ Ныун ыкъо Ехъошуа ыпшъэ рилъхьажьыгъ.

Джары тхылъэу «Ехъошуа» къызэрэригъажьэрэр. Ехъошуа зэкӀэ израил цӀыфхэр игъусэхэу Иордан псыхъом къызэпырыкӀи, КъэнаӀан чӀыгум ихьагъ, ащ щыпсэущтыгъэ пачъыхьэ зэфэшъхьафмэ язэуагъ (а 1-рэ – я 12-рэ шъхьэхэр). Гъэзэуат зэо лъапӀэм (Къэгъазэ зыщамышӀырэ зэо лъапӀэ; Зэо лъапӀэм) ишапхъэхэм атетэу чӀыгур штэгъэным фэгъэхьыгъэ зэо Ӏофыр зэрахьагъ. Израил цӀыфхэр агухэмкӀэ Тхьэм фэшъыпкъэфэхэ Зиусхьаным ахэм текӀоныгъэр къаритыщтыгъ. Тхьэм иунашъокӀэ израил цӀыфхэм КъэнаӀан къалэхэмрэ цӀыфхэмрэ «хьарам» ашӀынхэ фэягъ. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ «хьарам» гущыӀэм мэхьанэу иӀэр – «Зиусхьаным фэгъэшъошэгъэныр». Ащ къикӀыщтыгъэр лъэпсэкӀодэу ахэр Тхьэм фэбгъэкӀодынхэр арыгъэ. Непэ тэ ар жъалымэгъэшхоу къытщэхъу, ау а лъэхъаным ащ фэдэ зекӀуакӀэр къызэрыкӀоу щытыгъ. А уахътэм КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэхэр зэрэгущыӀэщтыгъэхэр мыщ дэжьым къыщыдэплъытэн фае: гущыӀэм пае, я 15-рэ шъхьэм ия 13-рэ – я 15-рэ усэхэм къыщаӀо Хъэурэн къалэм зы лъэпкъ Ӏэнэкъ къытекӀыгъэхэу зэрэщыпсэущтыгъэр. Ау ащ ыпэкӀэ мы къалэм дэсыгъэхэр зэкӀэ зэраукӀыгъэхэр я 10-рэ шъхьэм ия 36-рэ – я 39-рэ усэхэм къащыӀуагъ. НэмыкӀэу къэпӀон хъумэ, Тхьэм иунашъо кӀэзыгъэнчъэу цӀыфхэм зэрагъэцэкӀагъэр ары зэкӀэмэ апэ ащ фэдэ гущыӀэ лъэшхэмкӀэ къыкӀагъэтхъынэу зыфэягъэхэр. Ары пакӀопышъ пэщэ дэгъум ищысэу Ехъошуа зэрэщытыр мыщ дэжьым къыхэщы: Тхьэм ихабзэ ар фэшъыпкъ, Тхьэм шӀошъхъуныгъэшхо фыриӀэу, лӀыгъэшхо хэлъэу ащ цӀыфхэр зылъещэх.

Израил лӀакъохэм азыфагу чӀыгур зэрэщагощыгъэм тхылъым иӀахьышӀу къытегущыӀэ (я 13-рэ– я-22-рэ шъхьэхэр). Израил цӀыфхэмкӀэ а къэбарым мэхьанэшхо иӀагъ. Къызэригъэгугъагъэхэ чӀыгум Тхьэм щыфэшъыпкъэным фэгъэхьыгъэ гущыӀэу лъэпкъым ытырэмкӀэ тхылъыр къеухы (я 22-рэ – я 24-рэ шъхьэхэр). Израил цӀыфхэр ягущыӀэ фэшъыпкъагъэхэмэ–фэмышъыпкъагъэхэмэ ащ ыуж къикӀырэ тхылъхэм, анахьэу «Гъуазэхэм» къагъэлъагъо.

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ. Электроннэ амалхэр къызфэбгъэфедэхэзэ джырэкӀэ ащ уеджэн плъэкӀыщт, тапэкӀэ тхылъыр къыхаутын агу хэлъ.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картхэмрэ гущыӀалъэрэ тхылъым кӀыгъух. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ. Тауратыр, Мосэ итхылъитф, 2024-рэ илъэсым къыхаутынэу агу зэрэхэлъым тигуапэу шъущытэгъэгъуазэ. Электроннэ амалхэр къызфэжъугъэфедэхэзэ а тхылъхэм ащыщыхэм джырэкӀэ институтым ивебсайт шъущяджэн шъулъэкӀыщт.

Тхылъэу «Ехъошуа» зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошӀхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр,

Москва

#### Апэрэ шъхьэр


Ехъошуа КъэнаӀаныр ыубытынэу Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀырэр

1Тхьэу Зиусхьаным[†][*] иӀумэтэу Мосэ зэлӀэм ыуж, Мосэ ӀэпыӀэгъоу иӀэгъэ Ныун ыкъо Ехъошуа Ар къеджи, къыриӀуагъ:[+]

2– СиӀумэтэу Мосэ лӀагъэ. Арышъ, кӀуи израил цӀыфхэр Иордан псыхъом зэпырыщыхи – чӀыгоу мы лъэпкъым Сэ къестырэм ищэх[+]. 3Мосэ зэрэзгъэгугъагъэу, сыд фэдэ чӀыпӀэ шъулъакъо теуцоми, ар Сэ шъо къышъостыщт[+]. 4КъыблэмкӀэ шъофнэкӀым щегъэжьагъэу темырымкӀэ щыӀэ Ливан къушъхьэхэм анэсэу, тыгъэкъокӀыпӀэмкӀэ Ефрат псыхъошхом (хьатхэм ячӀыгуи къыхиубытэу) щегъэжьагъэу тыгъэкъохьапӀэм щыӀэ Хышхом[*] нэс шъуичӀыгу зыщиубгъущт[+]. 5ГъашӀэу уиӀэм зы мэфэ закъуи хэти о къыппэуцужьын ылъэкӀыщтэп. Мосэ Сэ сызэригъусагъэм фэдэу ори сыуигъусэщт. Сэ усыбгынэщтэп ыкӀи, укъэзгъэнэщтэп ыкӀи[+].

6Пытагъи лӀыгъи къызыхэгъаф, шъуятэжъхэм къястынэу сӀуи, гущыӀэ пытэ къызфястыгъэгъэ чӀыгум цӀыфхэр о ипщэщтхэшъ:[+] 7пытагъи лӀыгъэшхуи зыхэгъэлъ. Сэ сиӀумэтэу Мосэ къыуитыгъэ Хабзэр зэрэпсэоу, кӀэзыгъэ фэмышӀэу, гъэцакӀэ. Тыдэ укӀуагъэми, тыдэкӀи гъэхъагъэ зэрэщыпшӀынэу ащ джабгъумкӀи сэмэгумкӀи удэмых[+]. 8Тхьэм и Хэбзэ тхыгъэ хэт гущыӀэхэр ренэу пӀупэ терэлъых. Ащ итхагъэр кӀэзыгъэнчъэу зэрэбгъэцэкӀэнэу мафи чэщи ахэмэ ягупшыс. Джащыгъум тэрэзэуи узекӀощт, уигъогухэми гъэхъагъэхэр ащыпшӀыщтых[+]. 9Арышъ, Сэ мыщ фэдэ унашъо къыпфэсэшӀы: пытагъи лӀыгъи зыхэгъэлъ. Тыдэ укӀуагъэми Зиусхьанэу уи Тхьэ ренэу уигъусэщтышъ, умыщын, угуи умыгъэкӀоды[+].

10Арыти, лъэпкъым иӀэшъхьэтетхэм Ехъошуа унашъо афишӀыгъ:[+]

11– УцупӀэр къэшъукӀухьи, цӀыфхэм яшъуӀу: «Мэфищ зытешӀэрэм ыуж, мы Иордан псыхъом шъузэпырыкӀынышъ, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъуиенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуубытынэу шъуихьащтышъ, гъомлапхъэ жъугъэхьазыр».

12Ау Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэмрэ Мынасэ лӀакъом ызыныкъомрэ Ехъошуа ариӀуагъ:

13– Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ унашъо къышъуфишӀыгъэр зыщышъумыгъэгъупш: «Зиусхьанэу шъуи Тхьэ мы чӀыгур шъо къышъуити, шъуигъэгупсэфыгъ». 14-15Мосэ мыдыкӀэ къышъуитыгъэ чӀыгоу, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ щыӀэм, шъуишъхьэгъусэхэри, шъуикӀалэхэри, шъуибылымхэри къерэнэх. Ау Зиусхьаным ахэр шъощ фэдэу егъэгупсэфыфэхэ, Зиусхьанэу шъуи Тхьэм къаритырэ чӀыгур ахэми амыубытыфэ, шъо, зэкӀэ зэон зылъэкӀыщтхэм, ӀашэкӀэ зызэтежъугъэпсыхьи, шъукъошхэм апэ шъуитэу псыхъом шъузэпырыкӀи, ӀэпыӀэгъу шъуафэхъу. Ащ ыуж Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ къышъуитыгъэ чӀыгоу Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ щыӀэм жъугъэзэжьи, ащ шъуитӀысхьажь[+][+].

16Ахэм Ехъошуа джэуап ратыжьыгъ:

– Унашъоу къытфэпшӀырэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт, тыздэбгъакӀорэми тыкӀощт. 17Зиусхьанэу уи Тхьэ Мосэ зэригъусагъэм фэдэу ори уерэгъусэ къодыйи, Мосэ тызэредэӀущтыгъэм фэдэу ори тыодэӀущт. 18Хэтми о уиунашъо пэшӀуекӀорэр, уигущыӀэ, ар сыд фэдэми, зымыгъэцакӀэрэр тыукӀыщт. Сыд хъугъэми пытагъэрэ лӀыгъэрэ о зыхэгъэлъи!

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Рахъабрэ джасусхэмрэ

1ЕтӀанэ Ныун ыкъо Ехъошуа, Шытым дэт дзэ уцупӀэм, джасуситӀу[†] ригъэкӀыхи, ыгъэкӀуагъэх.

– Шъэфэу шъукӀуи а чӀыгур къэшъуплъыхь,– ыӀуагъ ащ,– анахьэу Ерыхъэу къалэм шъунаӀэ тежъугъэт.

Ерыхъэу ахэр зынэсхэм, бзылъфыгъэ хэтакӀоу Рахъаб зыцӀэм иунэ екӀуалӀэхи, чэщыр щырахынэу ащ къыщыуцугъэх[+].

2А къэбарыр Ерыхъэу къалэм ипачъыхьэ нагъэсыгъ:

– Израил горэхэр мы чӀыгур къаплъыхьанэу мары, пчыхьашъхьэ къэкӀуагъэх.

3Джащыгъум, Ерыхъэу пачъыхьэм ицӀыфхэр Рахъаб фигъакӀохи, иунашъо раригъэӀуагъ:

– Мы чӀыгур зэкӀэ къаплъыхьанэу къэкӀуагъэхэшъ, уиунэ къекӀолӀэгъэ цӀыфхэр къытфищых.

4Ау бзылъфыгъэм хъулъфыгъитӀур ыгъэбылъыгъэх.

– Шъыпкъэ,– ыӀуагъ ащ,– садэжь цӀыфхэр къэкӀогъагъэх, ау ахэр къыздикӀыгъэхэр сэ сшӀагъэп. 5Чэпэзэхэогъум, къэлапчъэхэр зыщырагъэтыжьыщтым, дэкӀыжьыгъэх. Зыздагъэзагъэри сшӀэрэп. ПсынкӀэу ауж шъуихьэмэ, шъуакӀэхьан[+].

6Ежь а хъулъфыгъитӀур унашъхьэм дищаехи, ащ тырилъхьэгъэ чэтэн щэпкъхэм ачӀэгъ чӀигъэбылъыхьэгъагъэх.

7Джасусхэм алъежьагъэхэр Иордан псыхъом екӀурэ гъогум техьэхи, зэпырыкӀыпӀэм нэс кӀуагъэх. Ахэр зэрэдэкӀыгъэхэм лъыпытэу къэлапчъэхэр рагъэтыжьыгъэх[+].

8Джасусхэр гъолъыжьынхэм ыпэкӀэ, бзылъфыгъэр унашъхьэм дэкӀуайи, 9ахэм ариӀуагъ:

– Зиусхьаным[†] мы чӀыгур шъо къызэрэшъуитыгъэр сэ сэшӀэ. Щынэгъошхом тызкӀызэлъиштагъэри мы чӀыгум щыпсэухэрэр зэкӀэ лъэшэу къызкӀышъущыщынэхэри джары[+]. 10Тэ къэбаркӀэ зэхэтхыгъэ: Мысырым шъукъикӀыжь зэхъум, шъукъызэпырыкӀын шъулъэкӀынэу хы Къамылыр шъуапашъхьэ Зиусхьаным зэрэщыригъэгъушъыкӀыгъэри Иордан псыхъом ыкӀыбкӀэ амэр пачъыхьэхэу Сыхъонрэ Ӏогърэ лъэпсэкӀод зэрэщышъушӀыгъэхэри[+]. 11Ар зызэхэтэхым, тыгу къэкӀодыгъ. Зиусхьанэу шъуи Тхьэ ышъхьагъыкӀэ уашъоми ычӀэгъыкӀэ чӀыгуми ащыӀэ Тхьэр арышъ, къышъупэуцужьынэу тащыщ горэми гу къызыӀэпишӀыхьажьышъурэп[+]. 12-13Арэу зыщыткӀэ, сэ гукӀэгъу къызэрэшъуфэсшӀыгъэм фэдэу сиунагъо гукӀэгъу къыфэшъушӀынэу Зиусхьаным ыпашъхьэ шъуитэу тхьэрыӀо къысфэшъушӀ. Сятэрэ сянэрэ, сшыхэмрэ сшыпхъухэмрэ, ахэм яунагъохэм зэкӀэ арысхэмрэ апсэхэр къызэрэжъугъэнэжьыщтэхэм, лӀэныгъэм тыкъызэрэӀэкӀэшъухыжьыщтым ишыхьат тамыгъэри нэрылъэгъу къысфэшъушӀ[+].

14– Шъо шъучӀыпӀэ тэ тпсэхэр лӀэныгъэм ӀэкӀэрэхьэх,– джасусхэм бзылъфыгъэр къагъэгугъагъ.– Ӏофэу зетфэрэм ышъхьэ хэти фимыхмэ, мы чӀыгур Зиусхьаным къызытитрэм ыуж, тэ о гукӀэгъу къыпфэтшӀыщт, шъыпкъагъи къытэбгъотылӀэщт[+].

15Бзылъфыгъэм иунэ къэлэсэрай дэпкъым хэтыгъэти, джащыгъум шъхьангъупчъэмкӀэ едзыхыгъэ кӀапсэмкӀэ ахэр ритӀупщэхыжьхи,[+] 16ариӀуагъ:

– Къышъулъежьагъэхэм шъукъамыгъотыным фэшӀ бгыхэм шъуякӀуи, ахэм мэфищэ защыжъугъэбылъ. ЕтӀанэ ахэм къызагъэзэжьыкӀэ, шъори шъуигъогу шъутехьажь.

17-18Арыти:

– Мы чӀыгум тыкъызихьэкӀэ, джыдэдэм къызэрэуатӀорэм фэдэу мы шъэгъэ плъыжьыр тыкъызэрептӀупщэхыжьыгъэ шъхьангъупчъэм къыпымылъэмэ,– джасусхэм бзылъфыгъэм къыраӀуагъ,– уятэрэ уянэрэ, пшыхэр, уятэ иунагъо зэкӀэ зэрэщытэу о уиунэ къыщымыугъойхэмэ тхьэрыӀоу тэбгъэштагъэр тшъхьарэкӀыжьы. 19Хэтми уиунэ къикӀэу урамым къытехьагъэу аукӀырэм, зэраукӀыгъэр ежьым илажь[*]. АщкӀэ тэ пшъэдэкӀыжь тхьырэп. Ау уиунэ исэу хъурэм ащыщ зыгорэм ыӀэ къынэсмэ, ащ ихьадэгъукӀэ тэры мысэр. 20Зыщымыгъэгъупш: тыпӀуатэмэ, тхьэрыӀоу тэбгъэштагъэр мэкъутэ.

21– Дэгъу,– ыӀуагъ бзылъфыгъэм,– къызэрэшъуӀуагъэм тетэу орэхъу.

Ащ хъулъфыгъэхэр ригъэкӀыжьхи, ежь шъэгъэ плъыжьыр шъхьангъупчъэм пипхагъ.

22Адрэхэр ежьэжьхи, бгыхэм якӀухи, акӀэлъежьагъэхэм гъогухэр къалъыхъуфэхэ, къамыгъотыгъэхэу къагъэзэжьыфэ, мэфищэ ащ щыӀагъэх.

23Ащ ыуж хъулъфыгъитӀур ягъогу техьажьыгъэх. Ахэр бгыхэм къяхыжьхи, псыхъом зызэпырэкӀыжьхэм, Ныун ыкъо Ехъошуа дэжь кӀохи, къяхъулӀагъэр зэкӀэ фаӀотэжьыгъ.

24– Щэч хэмылъэу, мы чӀыгур зэкӀэ зэрэщытэу Зиусхьаным тӀэ къырилъхьагъ.– Ахэм Ехъошуа раӀуагъ.– Ащ щыпсэурэ цӀыфхэр зэкӀэ лъэшэу къытщэщынэх.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Иордан псыхъом зэрикӀыгъэхэр

1Пчэдыжьым жьэу Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу Шытым икӀхи, Иордан псыхъом нэсыгъэх. Псыхъом зэпырыкӀынхэм ыпэкӀэ, а чӀыпӀэм уцупӀэ щагъэпсыгъ. 2Мэфищ зытешӀэм ыуж Ӏэшъхьэтетхэм уцупӀэр къакӀухьи, 3цӀыфхэм унашъо афашӀыгъ:

– Зиусхьанэу[†] шъуи Тхьэ дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр[†][*] лэуй-къурмэнышӀхэм[†] рахьыжьагъэу зышъулъэгъукӀэ, шъори зышъуӀэти, пхъонтэ лъапӀэм ыуж шъуихь[+]. 4А лъэныкъом зыпарэкӀи шъукӀуагъэпышъ, шъуздэкӀощтыр джаущтэу шъушӀэщт. Ау благъэу шъукӀэрымыхь, арырэ шъорырэ шъуазыфагу Ӏэнтэгъу минитӀу фэдиз[*] илъын фае.

5Ащ ыуж Ехъошуа лъэпкъым риӀуагъ:

– Неущ Зиусхьаным шъуинэрылъэгъоу шӀэгъошӀагъэхэр зэрихьащтхэшъ, гъэлъэпӀагъэ шъузэрэхъунэу зыжъугъэкъабз.

6ЕтӀани къурмэнышӀхэм мырэущтэу ариӀуагъ:

– Пхъонтэ лъапӀэр шъушти, лъэпкъым ыпэ шъуитэу, гъогум шъутехь.

Арыти, къурмэнышӀхэм а унашъор агъэцэкӀагъ.

7Джащыгъум Зиусхьаным Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Мосэ сызэригъусагъэм фэдэу ори сызэрэуигъусэщтыр ашӀэным пае, непэ щегъэжьагъэу израилхэм зэкӀэми янэрылъэгъоу Сэ узгъэиныщт. 8Пхъонтэ лъапӀэр зыхьырэ къурмэнышӀхэм о унашъо афэшӀи, яӀу:

«Иордан псыхъом шъунэсэу, ащ шъузэрэхахьэу, шъукъэуцу».

9Ащ ыуж Ехъошуа израилхэм ариӀуагъ:

– Моу шъукъэкӀуати, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ игущыӀэхэм шъукъядэӀу. 10Тхьэр псэоу къызэрэшъухэтри, шӀокӀыпӀэнчъэу къэнаӀанхэр, хьатхэр, хъэухэр, пэрыцхэр, гъыргъащхэр, амэрхэр, еусхэр зэрэзэбгырифыщтхэри мары шъо къызэрэшъушӀэщтыр[+]. 11Мары зэкӀэ чӀыгум Тетыгъо щызыӀыгъ Зиусхьаным изэзэгъыныгъэ ипхъонтэ лъапӀэ шъуапэ итэу Иордан псыхъом хэхьащт. 12Арышъ, зэкӀэ израил лӀакъохэм нэбгырэ пшӀыкӀутӀу къахэшъух, лӀакъо пэпчъ инэбгырэ зырыз. 13ЗэкӀэ чӀыгум Тетыгъо щызыӀыгъым, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зыхьырэ къурмэнышӀхэм алъапэхэр Иордан псыхъом зэрэнэсхэу, ащ ипсыхэр къызэтеуцонхэшъ, ышъхьэкӀэ къехырэ псыр дэпкъым фэдэу къэуцущт[+].

14Арыти, израилхэм уцупӀэр Ӏуахыжьи, пхъонтэ лъапӀэр зыхьырэ къурмэнышӀхэм ауж итхэу, Иордан псыхъомкӀэ ежьагъэх. 15Хыныгъо охътагъэти, Иордан псыхъор къиугъэу, нэпкъыхэм къатеуагъэу щытыгъ. Ау, пхъонтэ лъапӀэр зыхьыхэрэр Иордан псыхъом Ӏухьэхи, алъакъохэр псым зэрэнэсыгъэхэм тетэу, 16ышъхьэкӀэ къехырэ псыр къызэтеуцуагъ. Чыжьэу, Цэртан пэгъунэгъоу щыт Адам къалэ дэжь псыр дэпкъым фэдэу къыщызэтеуцуагъ. АдыкӀэ ечъэхырэ псэу, хы Щыугъэм[*] (хы Ӏараба) хэлъадэрэр зэрэщытэу игъукӀыгъ. Джаущтэу израилхэр Ерыхъэу къалэм пэчӀынатӀэу Иордан псыхъом икӀыгъэх[+].

17Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зыхьырэ къурмэнышӀхэм израил лъэпкъыр аблэкӀызэ, чӀыгу гъушъэм тетэу зэпырэкӀыфэ, Иордан псыхъоу игъукӀыгъэм ыгузэгу ахэр итэу щытыгъэх[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр

1Лъэпкъыр зэрэпсэоу Иордан псыхъом зызэпырэкӀым Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:

2– ЗэкӀэ израил лӀакъохэм нэбгырэ пшӀыкӀутӀу къыхашъухи, лӀакъо пэпчъ инэбгырэ зырыз, 3ахэм унашъо афэшъушӀи, яшъуӀу: «Иордан псыхъом ыгузэгу, къурмэнышӀхэр[†] зыдэщытыгъэхэм дэжь мыжъо зырыз къыщышъушти, чэщыр зыщишъухынэу пчыхьашъхьэ шъукъызщыуцущт чӀыпӀэм шъухьыхи, жъугъэтӀылъых»[+].

4Арыти, Ехъошуа израил лӀакъохэм къахихыгъэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум къяджи, 5ариӀуагъ:

– Иордан псыхъом ыгузэгу, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ зыдэщытым дэжь шъукӀу. Израил лӀакъохэм япчъагъэ фэдиз зэрэхъунэу, ащ дэжьым мыжъо зырыз хэти къыщыхерэхи, ытамэ къытырерэлъхь. 6Ахэр шъоркӀэ шӀэжь тамыгъэу орэхъух. ЫужкӀэ шъо шъуикӀалэхэр: «Мы мыжъохэм сыд ямэхьанэр?» аӀоу къызышӀоупчӀыхэкӀэ,–[+] 7Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ Иордан псыхъом къызэпырахы зэхъум, псыр ащ ыпашъхьэ зэрэщигъукӀыгъагъэри, а мыжъохэр израил лъэпкъхэм егъэшӀэрэ гукъэгъэкӀыжь сынэу зэряӀэщтхэри ахэм яшъуӀожь.

8Израилхэм а унашъор агъэцэкӀагъ. Зиусхьаным Ехъошуа къызэрэриӀуагъэу, Иордан псыхъом ыгузэгу мыжъо пшӀыкӀутӀу, израил лӀакъохэм япчъагъэ фэдизэу, къыщыхахыгъэх. Ахэр уцупӀэм къахьыхи, щагъэтӀылъыгъэх. 9Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зыхьыщтыгъэ къурмэнышӀхэр зыдэщытыгъэхэ Иордан псыхъом ыгузэгу нэмыкӀ мыжъо пшӀыкӀутӀу Ехъошуа щигъэтӀылъыгъэх. А мыжъохэр непэ къызнэсыгъэми ащ щылъых.

10Зиусхьаным Ехъошуа унашъоу къыфишӀыгъэр зэкӀэ израилхэм агъэцэкӀэфэ къурмэнышӀхэр Иордан псыхъом ыгузэгу итыгъэх, Мосэ Ехъошуа къызэрэриӀогъагъэм фэдэу. Ардэдэм лъэпкъыр гуӀэзэ зэпырыкӀыщтыгъэ, 11зэкӀэ зэрэзэпырыкӀэу, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зыхьыщтыгъэ къурмэнышӀхэри лъэпкъым инэрылъэгъоу нэпкъым къытехьажьыгъэх. 12Мосэ унашъо къызэрафишӀыгъагъэм фэдэу, Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэр, Мынасэ лӀакъом ызыныкъо уӀэшыгъэхэу израилхэм апэ итхэу ащ зэпырыкӀыгъэх. 13Джаущтэу нэбгырэ мин тӀокӀитӀу фэдиз зэоным фэхьазырхэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ псыхъом щызэпырыкӀыхи, Ерыхъэу кӀэим ихьагъэх.

14А мафэм Зиусхьаным зэкӀэ израилхэм янэрылъэгъоу Ехъошуа ыгъэиныгъ, Мосэ шъхьэкӀафэ зэрэфашӀыщтыгъэм фэдэу, Ехъошуа игъэшӀэ мафэхэр еухыфэ агъэлъэпӀагъ.

15Зиусхьаныр къэгущыӀи, Ехъошуа къыриӀуагъ:

16– Иордан псыхъом къыхэкӀыжьынхэу пхъонтэ лъапӀэр[†] зыхьырэ къурмэнышӀхэм унашъо афэшӀ.

17Арыти, Ехъошуа аущтэу ышӀыгъ.

18Пхъонтэ лъапӀэр зыхьырэ къурмэнышӀхэр Иордан псыхъом къыхэкӀыжьхи, алъакъохэр чӀыгум зэрэнэсыгъэхэм тетэу, псыр къечъэжьэжьи, тыгъуаси тыгъоснахьыпи афэдэу нэпкъым къытелъэдэжьыгъ.

19Джаущтэу апэрэ мазэм ияпшӀэнэрэ мафэ лъэпкъыр Иордан къызэпырыкӀи, Ерыхъэу итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀэ Гъылгъал уцупӀэ щигъэпсыгъ. 20Мыжъо пшӀыкӀутӀоу Иордан псыхъом къыхахыгъэхэри джа чӀыпӀэм Ехъошуа сынэу щигъэуцухи, 21израилхэм ариӀуагъ:

– ЫужкӀэ, къышъухэкӀыгъэхэр: «Мы мыжъохэм сыд ямэхьанэр?», аӀоу къышъоупчӀыхэмэ, 22израилхэр чӀы гъушъэм тетхэу Иордан къызэрикӀыгъэхэр яшъуӀу. 23Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъуикӀын шъулъэкӀынэу хы Къамылыр шъуапашъхьэ зэрэщигъэгъушъыгъагъэм фэдэу тикӀын тлъэкӀынэу Иордан псыхъори тапашъхьэ щыригъэгъушъыкӀыгъэба[+]. 24Лъэпкъэу дунаим тетхэм Зиусхьаным ыкӀуачӀэ зэрэиныр ашӀэным, шъори, шъуигъэшӀэ мафэхэр шъоухыфэ, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ щынагъо фышъуиӀэным пае Ащ аущтэу зыкӀишӀыгъэр[+].

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Израилхэр Гъылгъал сунэт зэрэщашӀыгъэхэр

1Зиусхьаным[†] израилхэр къикӀынхэ алъэкӀынэу Иордан псыхъор апашъхьэ зэрэщыригъэгъушъыкӀыгъэр ащ итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъо щыпсэурэ амэр пачъыхьэхэмрэ хы Ӏушъом Ӏус къэнаӀан пачъыхьэхэмрэ зызэхахым, агухэр къэкӀодыгъэх, израилхэм апэуцужьынхэу лӀыгъи къафэнэжьыгъэп.

2А уахътэм:

– Мыжъом шъэжъые чанхэр хэшӀыкӀыхи, икӀэрыкӀэу израилхэр сунэт шӀых[*] ,– ыӀуи Зиусхьаным Ехъошуа къыриӀуагъ.

3Арыти, Ехъошуа мыжъом шъэжъые чанхэр хишӀыкӀыхи, израилхэр Ӏэрэлот[*] Ӏуашъхьэм сунэт щишӀыгъэх.

4Мары ащ аущтэу зыкӀишӀыгъэр: Мысырым къикӀыжьыгъэ хъулъфыгъэхэу зэон зылъэкӀынэу щытыгъэхэр зэкӀэ, шъофнэкӀым къыщекӀокӀыфэхэ, ащ илӀыхьагъэх. 5Мысырым къикӀыжьыгъэ хъулъфыгъэхэр сунэт шӀыгъэхагъэх, шъофнэкӀым адрэ къыщыхъугъэхэр сунэт шӀыгъагъэхэп. 6Мысырым къызекӀыжьхэм Зиусхьаным зэремыдэӀугъэхэм къыхэкӀэу, зэкӀэ хъулъфыгъэхэу зэон зылъэкӀынэу щытыгъэхэр олӀэфэхэ, илъэс тӀокӀитӀум (40-м) къыкӀоцӀ израилхэр шъофнэкӀым къыщекӀокӀыхэу итыгъэх. Ятэхэм къаритынэу къызфигъэгугъагъэхэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэрэр ахэм аримыгъэлъэгъунэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ ышӀыгъагъэба![+] 7Ехъошуа сунэт зыфишӀыгъэ акъохэр ахэм ачӀыпӀэ Зиусхьаным къыригъэуцуагъэх. Гъогум тетыфэхэ зыпари сунэт ашӀыгъэпти, ахэр джыри сунэт шӀыгъагъэхэп[+]. 8Хъулъфыгъэхэр зэкӀэ сунэт зашӀыхэм, ахэр охъужьыфэхэ, уцупӀэм къыданэхи, дэсыгъэх.

9ЕтӀани:

– Мысырым емыкӀоу къыщышъуашӀагъэр Сэ непэ шъутесхыжьыгъ.– Зиусхьаным Ехъошуа къыриӀуагъ.

Джары а чӀыпӀэм непэ къызнэсыгъэми ГъылгъалкӀэ[*] зыкӀеджэхэрэр[+].

10А мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ, пчыхьашъхьэм, Ерыхъэу пэблагъэу Иордан кӀэим Пэсахыр Гъылгъал уцупӀэм израилхэм щагъэмэфэкӀыгъ[+]. 11Пэсахым къыкӀэлъыкӀогъэ мафэм, а чӀыгум къыщыкӀыгъэхэм ахашӀыкӀыгъэхэр ашхыгъэх: хьалыгъу мыкӀу-мыпшэмрэ фышъхьэцэ гъэжъагъэмрэ. 12А мафэу чӀыгум къыщыкӀыгъэхэм ахэшӀыкӀыгъэ гъомлапхъэр ашхынэу зырагъэжьагъэм къыщегъэжьагъэу мон шхыныр[*] ошъогум къафехыжьыгъэп, къэнаӀан чӀыгум къыщыкӀыгъэр ары а илъэсым ашхыгъэр[+].


Зиусхьаным идзэпащэ Ехъошуа зэрэӀукӀагъэр

13Ерыхъэу пэмычыжьэу щытэу Ехъошуа маплъэшъ, чэтэ ихыгъэ ыӀыгъэу зы хъулъфыгъэ горэ мары ыпашъхьэ ит. Ехъошуа ащ екӀуалӀи, еупчӀыгъ:

– О тэ укъытщыща, хьаумэ типыйхэм уащыща?

14– Хьау, сэ Зиусхьаным идзэ сырипащ, джы моу сыкъэкӀуагъ,– джэуап къытыжьыгъ ащ.

Ехъошуа, чӀыгум нэсэу ащ шъхьащэ фишӀи, еупчӀыгъ:

– Сыд Сизиусхьан иӀумэт къыриӀонэу зыфаер?

15– Узытетыр чӀы лъапӀэшъ, уицуакъэхэр къызыщых[*],– ыӀуи, Зиусхьаным идзэпащэ къыриӀожьыгъ.

Ехъошуа цуакъэхэр зыщихыгъэх[+].


Ерыхъэу израилхэм зэраштагъэр

16Израилхэм къызэращыщынэхэрэм къыхэкӀэу Ерыхъэу икъэлапчъэхэр пытэу зэтегъэпытыхьэгъагъэх. Зыпари къалэм къыдэкӀыщтыгъэп ыкӀи дэхьажьыщтыгъэп.

#### Яхэнэрэ шъхьэр

1Джащыгъум Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Мары, Ерыхъэу къалэр зэрэпсэоу, ащ дэс пачъыхьэри идзэкӀолӀ бланэхэри о пӀэ къисэлъхьэх. 2УидзэкӀолӀхэр зэкӀэ уигъусэхэу мафэм зэ къалэр хъураеу къэкӀухь. Мэфихым къыкӀоцӀ ащ фэдэу шӀы. 3КъурмэнышӀ[†] нэбгырибл, бжъэмыешхо зырыз аӀыгъэу, пхъонтэ лъапӀэм ыпэ итхэу орэкӀох. Яблэнэрэ мафэм, бжъэмыешхомэ япщэрэ къурмэнышӀхэр шъуигъусэхэу, къалэр гъогогъуиблэ хъураеу къэшъукӀухь. 4Бжъэмыемэ япщэхэрэм мэкъэ кӀыхьэ къыращыгъэу зызэхэшъухыкӀэ, лъэпкъыр зэу лъэшэу къызэдэрэкуу. Джащыгъум къэлэ дэпкъыр ылъапсэ нэсэу къызэхэонышъ, шъори лъэныкъо пстэумкӀи къалэм шъудэхьащт[+].

5Ныун ыкъо Ехъошуа къурмэнышӀхэм къяджи, ариӀуагъ:

– Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къашъушти, шъуащыщ къурмэнышӀ нэбгырибл бжъэмые зырыз аӀыгъэу ащ ыпэ ижъугъэуцох.

6ЗэолӀхэми унашъо афишӀыгъ:

– ШъукӀуи, къалэр хъураеу къэшъукӀухь. Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыпэ итэу шъуащыщ уӀэшыгъэ ухъумакӀохэр орэкӀох.

7Аущтэу Ехъошуа лъэпкъым зыреӀом ыуж, къурмэнышӀ нэбгыриблыр Зиусхьаным ыпашъхьэ бжъэмыемэ щяпщэхэзэ, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыпэ итхэу ежьагъэх. 8УӀэшыгъэ ухъумакӀохэр зэкӀэмэ апэ итыгъэх, ахэм аужыгъэх къурмэнышӀэу бжъэмыемэ япщэхэрэмрэ пхъонтэ лъапӀэр[†] зыхьыхэрэмрэ, нэмыкӀ уӀэшыгъэ ухъумэкӀо купыр зэкӀэмэ аужыжьыгъ. Ащ фэдизым зэпымыоу бжъэмыемэ япщагъэх. 9Ехъошуа лъэпкъым унашъо фишӀи, риӀуагъ:

– Макъи къэшъумыгъэӀу, зы гущыӀи шъужэ къыдэшъумыгъэкӀ. Шъукуонэу унашъо къышъуфэсэшӀыфэ заом шъукъыфэмыдж. Унашъор къызэхэшъухымэ, джащыгъум шъумакъэ къызэрихьэу шъукъэкуу.

10Джаущтэу Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къалэм хъураеу зэ къырахьакӀыгъ. Ащ ыуж уцупӀэм къагъэзэжьи, чэщыр щырахыгъ.

11ЯтӀонэрэ мафэм, Ехъошуа пчэдыжьым жьэу къэтэджыгъ, къурмэнышӀхэм Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къаригъашти, ежьагъэх. 12КъурмэнышӀ нэбгыриблыр бжъэмыемэ япщэхэзэ, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыпэ итхэу кӀуагъэх. КъурмэнышӀхэмрэ пхъонтэ лъапӀэмрэ апэкӀи аужыкӀи уӀэшыгъэ ухъумэкӀо куп зырыз итыгъ. Ащ фэдизым зэпымыоу бжъэмыемэ япщагъэх. 13А мафэми къалэр хъураеу зэ къакӀухьи, уцупӀэм къагъэзэжьыгъ. Джаущтэу мэфихым къыкӀоцӀ ашӀыгъ.

14Яблэнэрэ мафэм жьэу къэтэджыхи, нэфылъым къызэкӀичыгъэ къодыеу, къалэр къакӀухьанэу рагъэжьагъ: а мэфэ закъом ар гъогогъуиблэ къакӀухьагъ. 15Яблэнэрэу къурмэнышӀхэр бжъэмыемэ зяпщэхэм, Ехъошуа цӀыфхэм унашъо афишӀыгъ:

– Шъукуу! Зиусхьаным къалэр къышъуитыгъ! 16Ау ежь Ерыхъэу къалэри зэкӀэ ащ дэсхэри тхьарыӀокӀэ Зиусхьаным зэрэфэдгъэшъошэщтхэр, лъэпсэкӀод зэрэтшӀыщтхэр[*] зыщышъумыгъэгъупш. Джасусэу[†] дгъэкӀуагъэхэр зэригъэбылъыгъэхэм пай, псэоу къэдгъэнэщтхэр бзылъфыгъэ хэтакӀоу Рахъабрэ хэтми ащ иунэ исхэмрэ арых ныӀэп[+]. 17Ау Зиусхьаным тхьарыӀокӀэ фэдгъэшъошагъэхэм защышъуухъум, ахэм ащыщ горэ къызышъуштэкӀэ шъор-шъорэу зыжъугъэкӀодыжьыщт, израилхэм яуцупӀи тхьамыкӀагъо къыфэшъухьынышъ, къышъоунэхъулӀэщт[+]. 18ЗэкӀэ тыжьынымрэ дышъэмрэ, джащ фэдэу джэрзымрэ гъучӀымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьап-щыпхэр Зиусхьаным фэгъэлъэпӀагъэхэшъ, Ащ имылъку гъэтӀылъыпӀэ чӀашъулъхьэх.

19Арыти, къурмэнышӀхэр бжъэмыемэ зяпщэхэм, зэрэлъэпкъэу къызэдэкууагъ. Бжъэмыемэ япщэхэрэм макъэр къызыращым, цӀыфхэр лъэшэу куохэ зэхъум, къэлэ дэпкъыр ылъапсэ нэсэу къызэхэуагъ. Джащыгъум цӀыфхэр лъэныкъо пстэумкӀи къалэм дэхьагъэх[+]. 20Ахэм къалэр Зиусхьаным лъэпсэкӀод фашӀыгъ: хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри, ныбжьыкӀэхэри лӀыжъхэри, цухэри, мэлхэри, щыдхэри – псэ зыпытэу дэсыгъэр зэкӀэ чатэкӀэ аукӀыгъэх[+]. 21ЧӀыгур къэзыплъыхьанэу кӀогъэгъэ джасуситӀум Ехъошуа ариӀуагъ:

– Бзылъфыгъэ хэтакӀом иунэ шъукӀуи, тхьэлъанэ зэрэфэшъушӀыгъэу, ежьыри зэкӀэ иунэ исхэри къишъущых.

22Арыти, а кӀэлитӀур кӀуи, Рахъаб иунэ ихьэхи, ежьыри, янэ-ятэхэри, ышхэри, зэкӀэ иӀахьылхэри ащ къыращыгъэх. Ахэр къалэм дащыхи, израилхэм яуцупӀэ ыкӀыбкӀэ къагъэнагъэх[+].

23ЕтӀанэ къалэри ащ дэтыгъэ пстэури, машӀо акӀадзи, агъэстыгъ. Ау тыжьыни, дышъи, джэрзымрэ гъучӀымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьап-щыпхэри зэкӀэ Зиусхьаным и Унэ хэт мылъку гъэтӀылъыпӀэм чӀалъхьагъэх. 24Ау Ерыхъэу ыгъэкӀогъэ джасусхэм къызэрадеӀагъэм пае хэтакӀоу Рахъаби, иунагъуи, зэкӀэ ащ игъусагъэхэри Ехъошуа псэоу къыгъэнагъэх. Непэ къызнэсыгъэми ащ иунагъо израилхэм ахэс[+]. 25Ащыгъур ары, Ехъошуа мыщ фэдэ бгыбзэр къызиӀуагъэр:

– Зиусхьаным инэлат къытефагъ хэтми мы Ерыхъэу къалэр зыгъэуцужьынэу фежьэрэм:

къэлэ лъапсэр зигъэтӀылъкӀэ –
щыпэлъфыр уасэу лъитыщт,
къэлапчъэхэр зыӀуилъхьажькӀэ –
ыкъо нахьыкӀэ чӀинэщт[+].

26Зиусхьаныр Ехъошуа игъусагъэти, ищытхъу зэрэчӀыгоу щызэлъашӀагъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Ӏахъан игунахьшӀагъ

1Ау израилхэм Зиусхьаным[†] фэгъэшъошэгъэ пкъыгъохэм яхьылӀэгъэ унашъор агъэцэкӀагъэп: Ехъудэ лӀакъом щыщ Зэрахъ къыхэкӀыгъэ Забди ыкъо Къармый ыкъожьэу Ӏахъан ащ Ӏахьэ къыхихыгъ. Арыти, Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀэнагъ[+]. 2Ехъошуа нэбгырэ заулэ Ерыхъэу ригъэкӀыхи, Бэтэл итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыт Бэтаон игъунэгъу Ӏай къалэм ыгъэкӀуагъэх:

– ШъукӀуи, чӀыгур къэшъуплъыхь,– ыӀуи, унашъо афишӀыгъ.

Адрэхэр кӀохи, Ӏай къаплъыхьагъ. 3ЕтӀанэ къызагъэзэжьым, Ехъошуа къыраӀуагъ:

– Зэрэлъэпкъэу ащ екӀуныр ищыкӀагъэп. Ащ цӀыф макӀэшъ дэсыр зэрэлъэпкъэу умыгъэгумэкӀэу, нэбгырэ минитӀу-щы горэ къалэм теонхэу бгъакӀохэмэ хъущт.

4Арыти, лъэпкъым щыщ нэбгырэ минищ фэдиз кӀуагъэ, ау Ӏай къалэм дэсхэр къапэуцухи, къыкӀарагъэӀэжьыгъ[+]. 5А чӀыпӀэм израилхэм ащыщ нэбгырэ щэкӀырэ хырэ къыщаукӀи, къэлапчъэхэм къащегъэжьагъэу мыжъокъычӀэхыпӀэм нэс[*] къафыхэзэ, бгы чапэхэм ащаукӀыгъэх. Ар залъэгъум израилхэм агу ефэхи, лӀыгъэр чӀанагъ. 6Ехъошуарэ Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ ящыгъынхэр зэӀатхъыхи, ашъхьэхэм сапэр атыратакъуи, анэгухэр егъэзыхыгъэхэу пхъонтэ лъапӀэм ыпашъхьэ чӀыгум зыщырадзыхи, шъыгъохэу пчыхьэр къэсыфэ щылъыгъэх[+].

7Ехъошуа лъэӀукӀэ Тхьэм зыфигъэзагъ:

– О зэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьан! Сыда мы лъэпкъыр Иордан къызкӀызэпырыпщыгъэр? Амэрхэм аӀэ типлъхьанышъ, тябгъэгъэкӀодынэу ара? Иордан тыкъызэпырымыкӀэу, ащ ыкӀыб тыщыпсэунэу тыкъинэгъагъэмэ, сыд аӀожьыни![+] 8О Зиусхьан! Израилхэм акӀыб пыим зыфагъэзагъэм ыуж, сыд джы сӀожьыхэн? 9КъэнаӀанхэмрэ нэмыкӀ лъэпкъэу мы чӀыгум щыпсэухэрэмрэ хъугъэр зэхахмэ, тыкъаухъурэинышъ, таукӀын, тцӀи мы чӀыгум къыщырамыӀожьы ашӀын. ПцӀэ лъапӀэ илъэгагъэ къэуухъумэным фэшӀ сыда О етӀанэ пшӀэщтыр[+]?

10Зиусхьаным Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Къэтэдж! Сыд пае унэгу егъэзыхыгъэу чӀыгум утелъа? 11Израилхэм псэкӀод ашӀагъ. Ахэм Сэ адэсшӀыгъэ Зэзэгъыныгъэр къамыгъэгъунэу, аукъуагъ. Сэ къысфэгъэшъошэгъэ пкъыгъохэм ащыщхэр аштагъэх. Агъэбылъхи, ежьхэм яхьап-щыпхэм ахалъхьагъэх. 12Джары израилхэр япыйхэм апэуцужьынхэ зыкӀамылъэкӀыгъэр, акӀыб зыкӀыфагъэзагъэр, бгыбзэр къызкӀатефагъэр, лъэпсэкӀодыпӀэм зыкӀифагъэхэр. ЛъэпсэкӀодэу жъугъэкӀодын фаер зэкӀэ шъумыгъэкӀодмэ, Сэ ащ нахьыбэ сышъуигъусэжьыщтэп[+]. 13Джы тэдж, кӀуи лъэпкъым зегъэгъэкъабз. ЯӀу ахэм: «Неущырэ мафэм ехъулӀэу гъэлъэпӀагъэ шъузэрэхъунэу зыжъугъэкъабз, Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ мырэущтэу еӀошъ: «Сэ къысфэгъэшъошагъэу, лъэпсэкӀодэу бгъэкӀодын фаер о, Израил, уицӀыфмэ аштагъ. Арышъ, ар омыгъэкӀодыфэ, уипыйхэм уапэуцужьын плъэкӀыщтэп». 14ЛӀэкъо-лӀакъоу пчэдыжьым шъукъыӀухь. ЛӀакъоу Зиусхьаным къыгъэлъагъорэр, атэжъпӀашъэу къызытекӀыгъэм елъытыгъэу, зэрэпсаоу къыӀорэхь. Ахэм ащыщэу Зиусхьаным къыгъэлъагъорэм хэхьэрэ унагъохэр зэкӀэ къэрэкӀох. Унагъоу Зиусхьаным къыгъэлъагъохэрэм арысхэр зырызэу къыӀорэхьэх[+]. 15ЛъэпсэкӀодэу агъэкӀодын фэе пкъыгъохэр зыӀыгъыр, Зиусхьаным изэзэгъыныгъэ ыукъуагъэшъ, Израилым емыкӀоу щызекӀуагъэшъ агъэстыщт: ежьыри, иунагъуи, имылъкуи!»

16Ехъошуа пчэдыжьым жьэу къэтэджи, израилхэр лӀэкъо-лӀакъоу къыӀухьанхэу унашъо афишӀыгъ. Арыти, Ехъудэ илӀакъу ары Зиусхьаным къыгъэлъэгъуагъэр. 17ЕтӀанэ Ехъошуа унашъо ышӀыгъ Ехъудэ лӀакъом щыщхэр къыӀухьанхэу. Зэрахъ къытекӀыгъэхэр къыгъэлъэгъуагъ. Ахэм ащыщ унагъохэр къызыӀохьэхэм, Забди иунагъо къыгъэлъэгъуагъ. 18ЕтӀанэ Ехъошуа унашъо ышӀыгъ ащ иунагъо щыщхэр зырызэу къыӀухьанхэу. Аужыпкъэм къыгъэлъэгъуагъэр Ехъудэ лӀакъом щыщ Зэрахъ къыхэкӀыгъэ Забди ыкъо Къармый ыкъожьэу Ӏахъан ары.

19– А сикӀал,– риӀуагъ Ехъошуа Ӏахъан,– Зиусхьаным, Израилым и Тхьэ щытхъу фэшӀи[*], ыпашъхьэ зыкъыщыумысыжьи, зыпари умыушъэфэу, пшӀагъэр зэкӀэ къысфэӀуат[+].

20– Шъыпкъэ дэд, Зиусхьаным, Израилым и Тхьэ ыпашъхьэ сэ псэкӀод щысшӀагъ.– Ӏахъан джэуап къытыжьыгъ.– Мары сшӀагъэр:[+] 21ЩынӀар[*] къыращыгъэ щыгъын дахэ, тыжьын шэкъэл шъитӀу[*] дышъэ гъэчъыгъэ шэкъэл шъэныкъо[*] ыуасэу къонтхъым захэсэлъагъом, сенэцӀи сштагъэх. Ахэр чӀыгум хэзгъэбылъыхьагъэхэу, сищэтырэ чӀэгъ чӀэлъых; тыжьыныр ачӀэгъ дэдэ чӀэлъ[+].

22Арыти, Ехъошуа цӀыфхэр ыгъэкӀуагъэх. Ахэр зэчъэхэм а пкъыгъохэр зэкӀэ Ӏахъан ищэтырэ щычӀэгъэбылъыхьагъэхэу, тыжьыныри ачӀэгъ дэдэ чӀэлъэу къагъотыгъэх. 23Ахэмэ а пкъыгъохэр щэтырэм къычӀаххи, Ехъошуарэ зэкӀэ израилхэмрэ къафахьхи, Зиусхьаным ыпашъхьэ къыралъхьагъэх. 24Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу, Зэрахъ къытекӀыгъэ Ӏахъан аубыти, тыжьынри щыгъынри, дышъэ чъыгъэ такъырхэри даӀыгъхэу, ыкъохэри ыпхъухэри игъусэхэу, ицухэри, ищыдыхэри, имэлхэри, ищэтыри, зэкӀэ хьап-щыпэу иӀэри Ӏэхъор кӀэим ащагъэх.

25– Мы тхьамыкӀагъом сыд пае о тыхэбдзагъ?– Ехъошуа риӀуагъ Ӏахъан.– Арышъ, джы Зиусхьаным ори непэ тхьамыкӀагъом ухидзэщт.

Джа чӀыпӀэм израилхэр зэкӀэ Ӏахъан мыжъокӀэ еохэзэ щаукӀыгъ. Иунагъо исхэр зэкӀэ джащ фэдэу мыжъокӀэ аукӀыхи, агъэстыжьыгъэх. 26ЕтӀанэ мыжъохэр атыратэкъожьыгъэх, а мыжъохэр непэ къызнэсыгъэми чӀыпӀэм зэрэщылъых.

Ащ ыуж Зиусхьаным игубжэу къызэкӀэнагъэр кӀосэжьыгъэ. Джары непэ нэс а чӀыпӀэм Ӏэхъор[*] икӀэйкӀэ зыкӀеджэхэрэр[+].

#### Яенэрэ шъхьэр


Ӏай къалэр зэраштагъэмрэ зэрэзэхакъутагъэмрэ

1ЕтӀанэ Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Умыщын, угуи умыгъэкӀод. Дзэр зэрэпсэоу ещажьи, кӀуи, Ӏай къалэм теу. Сэ о пӀэ къислъхьагъэба Ӏай ипачъыхьи, ащ зэкӀэ ицӀыфхэри, икъали, ичӀыгуи[+]. 2Ерыхъэу къалэмрэ ащ ипачъыхьэрэ япшӀагъэр Ӏай къалэмрэ ащ ипачъыхьэрэ яшӀ, ау къонтхъымрэ былымхэмрэ шъо шъуштэнхэшъ, зэфэжъугощынхэ шъуфит. Джы къэлэ кӀыбым шъуакъыщыпэтӀыс[+].

3Ехъошуа дзэр зэрэпсэоу Ӏай къалэм езэонэу къыӀатыгъ. ДзэкӀолӀ анахь дэгъухэу нэбгырэ мин щэкӀ къахихи, ахэр чэщэу ыгъэкӀуагъэх, 4унашъо афишӀи, ариӀуагъ:

– Мары шъо къэлэ кӀыбым шъуакъыщыпэтӀысыщт. Чыжьащэу шъуӀумыкӀ. ЗэкӀэми шъухьазырэу шъущыт[+]. 5Сэри зэкӀэ сигъусэхэми къалэм текӀущт. КъытпекӀонхэу къызыдэкӀыхэкӀэ, нахьыпэм фэдэу зыкъыкӀэттхъужьыщт[+]. 6Ахэр къызытлъежьэхэкӀэ, къалэм Ӏутщыщтых. Джащыгъум: «Нахьыпэм фэдэу ахэм зыкӀатхъужьы», аӀощт. Арышъ, тэ къызыкӀэттхъужькӀэ, 7шъо тӀысыпӀэм шъукъикӀи, къалэр шъуштэ. Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ, ар шъо шъуӀэ къырилъхьащт. 8Къалэр зышъуштэкӀэ, машӀо ешъудз. Зиусхьаным унашъоу къышъуфишӀыгъэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ. Джары сэ унашъоу къышъуфэсшӀырэр!

9Джаущтэу Ехъошуа ахэр ытӀупщыгъэх. Арыти, ахэр кӀохи, Ӏай къалэ къаухьи, Бэтэлрэ Ӏайрэ азыфагу, Ӏай къалэм итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъо зыщаушъэфыгъ. Ехъошуа пӀомэ, зэолӀхэм ягъусэу чэщыр рихыгъ. 10Пчэдыжьым Ехъошуа жьэу къэтэджи, дзэр къыплъыхьагъ. ЕтӀанэ ежьыри израилхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэри дзэм ыпэ итхэу Ӏай къалэм ежьагъэх. 11Къалэм пэблагъэ зэхъухэм, ахэр ащ ыпашъхьэ къыщыуцухи, Ӏай къалэм итемыр лъэныкъо, ежьхэмрэ къалэмрэ азыфагу кӀэир илъэу, уцупӀэ щагъэпсыгъ. 12Ехъошуа нэбгырэ минитф фэдиз къалэм итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъокӀэ Бэтэлрэ Ӏайрэ азыфагу дигъэтӀысхьагъэх. 13Ащ идзэ инахьыбэр къалэм итемыр лъэныкъо щыӀагъ, пэтӀысыгъэхэр къохьэпӀэ лъэныкъом къыщыуцугъагъэх.

А чэщым Ехъошуа кӀэим дэхьагъ. 14Ӏай къалэм ипачъыхьэ ар зелъэгъум, ежьыри изэолӀхэри пчэдыжьым жьэу къэтэджхи, израилхэм къязэонхэу гуӀэнкӀэ къыдэкӀхи, Иордан кӀэим къекӀолӀагъэх. Къэлэ кӀыбым зэолӀхэр къызэрэщыпэтӀысыгъэхэр ащ ышӀэщтыгъэп. 15Ехъошуарэ зэкӀэ израилхэмрэ пыир къатекӀуагъэ фэдэу зашӀи, шъофнэкӀымкӀэ ечъэжьагъэх. 16Арыти, адрэхэр къалэм къыдэнэжьыгъэ цӀыфхэм зэкӀэм къяджэхи, Ехъошуа кӀэлъежьэхи, къалэм чыжьэу ӀукӀыгъэх. 17Ӏайи Бэтэли зы зэолӀ къадэмынэу, зэкӀэ израилхэм алъежьагъэх. Ахэр израилхэм залъечъажьэхэм къалэм икъэлапчъэхэр емыгъэтыгъэу къагъэнагъэх. 18Ащ ыуж Зиусхьаным Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Пчыпыджынэу[†] пӀыгъыр, Ӏай дэжькӀэ щэйи, Сэ къалэр пӀэ къислъхьащт.

Ехъошуа ипчыпыджын Ӏай къалэм ылъэныкъокӀэ зещэим, 19къэлэ кӀыбым къащыпэтӀысыгъэ зэолӀхэм зыкъаӀэти, ыпэкӀэ илъыгъэх. Ахэр къалэм дахьэхи, ашти, ардэдэми машӀо кӀадзэжьыгъ[+].

20Ӏай зэолӀхэр къызызэплъэкӀыхэм Ӏугъор къалэм къышъхьащихэу, ошъогум дэкӀуаеу алъэгъугъ. Ау ахэм зыдэчъэжьын яӀагъэп, израилхэу шъофнэкӀымкӀэ ечъэжьэгъагъэхэм къытырагъази, къалъежьагъэхэм апежьагъэх. 21Ехъошуарэ зэкӀэ израилхэмрэ къащыпагъэтӀысыгъэхэм къалэр зэраштагъэр, ащ Ӏугъор къызэрэдихырэр залъэгъум, къытырагъэзэжьи, Ӏай къэлэдэсхэм атеуагъэх. 22Къалэр зыштагъэхэри къыдэкӀхи, Ӏай изэолӀхэм къапэгъокӀыгъэх. Джаущтэу ахэр лъэныкъуитӀумкӀи израилхэм азыфагу дэубытагъэхэу хъугъэх. Израилхэм зыпари псэоу къагъэнагъэп, зыпарэми зыкӀитхъужьын ылъэкӀыгъэп[+]. 23Ау Ӏай къалэм ипачъыхьэ псэоу къаубыти, Ехъошуа дэжь къащагъ[+].

24Израилхэм алъежьэгъэгъэ къэлэдэсхэу губгъомрэ шъофнэкӀымрэ нэс зыфыгъэхэр зы нэбгыри къамыгъанэу чатэкӀэ заукӀхэм, къагъэзэжьи Ӏай къалэм къыдэнагъэхэр зэкӀэ зэтыраукӀагъэх. 25А мафэм Ӏай къалэм дэсыгъэхэр зэкӀэ – хъулъфыгъэуи орэхъу, бзылъфыгъэуи орэхъу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀу аукӀыгъ. 26Ӏай къэлэдэсхэр зэкӀэ зэтырамыукӀэфэхэ пчыпыджыныр зыӀыгъ Ӏэр Ехъошуа къыритӀупщэхыгъэп. 27Зиусхьаным Ехъошуа унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу былымхэри къонтхъыри израилхэм аштагъэх.

28Джаущтэу Ехъошуа Ӏай къалэр ыгъэсти, хэкужъэу къыгъэнагъ. Непэ къызнэсыгъэми ар чӀыпӀэ нэкӀэу зэрэщыт[+]. 29Ӏай пачъыхьэр пӀомэ, ар чъыгым паригъалъи, пчыхьашъхьэ охъуфэ пигъэлъыгъ. Тыгъэ къохьэгъум Ехъошуа унашъо ышӀи, пачъыхьэм ихьадэ чъыгым къыпаригъэхыжьи, къалэм идэхьэгъу дэжь къэлапчъэхэм аӀуаригъэдзэжьыгъ. ЦӀыфхэм ащ мыжъо тыратэкъуагъ. Джы къызынэсыгъэми ар хэӀэтыкӀыгъэу зэрэщыт[+].


Ӏэбал къушъхьэм зэзэгъыныгъэр зэрэщагъэкӀэжьыгъэр

30-31Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ израилхэм унашъо къызэрафишӀыгъагъэм фэдэу Ехъошуа къушъхьэу Ӏэбал Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ къурмэншӀыпӀэ щыфишӀыгъ. Мосэ и Хабзэ зэрыт тхылъым зэритхагъэм фэдэу – амыуӀучӀыгъэ мыжъохэу, гъучӀ Ӏэмэ-псымэкӀэ зыдэмылэжьэжьыгъэхэм ахэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэу ар ыгъэпсыгъ. Ащ къурмэнгъэстрэ[†] мамыр[†] къурмэнрэ Зиусхьаным щыфашӀыгъэх[+][+]. 32Джащ дэжьым израилхэм апашъхьэ Ехъошуа Мосэ ытхыгъэ Хабзэм къытыритхыкӀыжьи, икӀэрыкӀэу мыжъохэм атыритхагъ. 33ЗэкӀэ израилхэр – хымэ лъэпкъ щыщхэри ежь израилхэм къатекӀыгъэхэри, янахьыжъ упчӀэжьэгъухэри, яӀэшъхьэтетхэри, яхьыкумышӀхэри зэгъусэхэу – Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыбгъуитӀукӀэ щытыгъэх лэуй-къурмэнышӀэу[†] ар зыхьыщтыгъэхэм апашъхьэ итхэу. Лъэпкъым ызыныкъо Гъэрызым къушъхьэм пэчӀынатӀэу щытыгъ, адрэр – Ӏэбал къушъхьэм. Джащ фэдэу зэхэтхэу израил лъэпкъым нэшӀущыфэныгъэхэр фаӀонхэу ары Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ ыпэкӀэ унашъоу къышӀыгъагъэр[+].

34Ащ ыуж Хэбзэ тхылъым зэритхагъэм фэдэ къабзэу Ехъошуа Хабзэм ит гущыӀэхэм зэкӀэми ымакъэ Ӏоу къяджагъ – нэшӀущыфэныгъэхэми нэлатхэми[+]. 35Мосэ унашъоу ышӀыгъэхэм зэрэизраил лъэпкъэу, зэӀукӀэм къекӀолӀэгъэ пстэуми – бзылъфыгъэхэри, сабыйхэри, хымэ лъэпкъмэ ащыщхэу ахэсхэри зэрахэтыжьэу – Ехъошуа зы гущыӀи кӀимыгъэзэу къафеджагъ[+].

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


ГъыбӀонхэм израилхэр къызэрагъэпцӀагъэхэр

1Иорданым итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъо щыпсэурэ пачъыхьэхэм зэкӀэм ар зызэхахым – къушъхьалъэхэм, къушъхьэ лъапэхэм, Ливаны нэсэу Хышхо Ӏушъом зэрэпсэоу Ӏус лъэпкъхэу: хьатхэм, амэрхэм, къэнаӀанхэм, пэрыцхэм, хъэухэм, еусхэм япачъыхьэхэр, – 2ахэр зэрэугъоихи, Ехъошуарэ израилхэмрэ къязэонхэу зыч-зыпчэгъоу зэкъоуцуагъэх[+].

3Ау Ехъошуа къалэхэу Ерыхъэурэ Ӏайрэ аришӀагъэр ГъыбӀон дэсхэм хъэухэм зызэхахым,[+] 4тхьагъэпцӀыгъэм ечъэжьыгъэх: кӀохи, гъомылэ агъэхьазырыгъ[*], дзыо дыжьыгъэхэмрэ санэ зэрагъахъорэ шъонтыжъ зэӀэтхъыгъэ зэхэдыжьыхьагъэхэмрэ ящыдхэм атыралъхьэхи, гъогу къытехьагъэх. 5Цуакъэу алъакъомэ апылъхэри жъы дэдэхэу дыжьыгъагъэх, щыгъыныжъхэри ащыгъыгъэх. Хьалыгъоу зыдаштагъэр зэкӀэ гъугъэу, зэхэтэкъуагъэу щытыгъ. 6Гъылгъал щыт уцупӀэм Ехъошуа дэжь ахэр къакӀохи, ащи зэкӀэ израилхэми:

– Тэ чӀыгу чыжьэ тыкъикӀыгъ. ЗэшӀу Ӏуагъэ къыддэшъушӀ,– аӀуи къараӀуагъ[+].

7Израилхэр хъэухэм яупчӀыгъэх:

– Шъукъытпэмычыжьэу шъопсэункӀи мэхъуба? Арэу зыхъукӀэ, сыдэущтэу Ӏуагъэ къыжъудэтшӀынэу ара?

8Джащыгъум Ехъошуа зыфагъэзагъ:

– Тэ о тыуипщылӀ.

Ар заӀом Ехъошуа яупчӀыгъ:

– Шъо шъухэта? Тыда шъукъыздикӀыгъэри?

9Арыти, адрэхэм джэуап къыратыжьыгъ:

– Тэ, уипщылӀхэм, Зиусхьанэу[†] уи Тхьэ ищытхъу зэхэтхыгъэти, чӀыгу чыжьэ дэдэ тыкъикӀыгъ. Тэ Ащ пае зэхэтхыгъ: зэкӀэ Мысырым Ащ щишӀагъэри,[+] 10амэр пачъыхьитӀум – Хъэщбэн пачъыхьэу Сыхъонрэ Бащан пачъыхьэу Ӏащтарэт тетыгъор щызыӀыгъыгъэ Ӏогърэ – Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ щаришӀагъэри зэкӀэ. 11Гъогу гъомылэ къыздэтштэнышъ, тыкъышъупэгъокӀынышъ: «Тэ тышъуипщылӀ. ЗэшӀу Ӏуагъэ къыддэшъушӀ», тӀонышъ къышъотӀонэу тинахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ зэкӀэ тихэгъэгу ис цӀыфхэмрэ унашъо къытфашӀыгъ. 12Мары тихьалыгъу, гъогу тыкъызытехьэ мафэм ар джыри фэбагъ. Шъуадэжь тыкъызэсым, джы мары, шъолъэгъу, ар зэрэгъугъэри, зэрэтэкъуагъэри. 13Мары шъонтхэри. Ахэм санэ къазырытэгъахъом кӀагъэх, джы ахэр зэрэзэӀэтхъыгъэхэр шъолъэгъу. Тищыгъыни тицуакъэхэри гъогуонэ кӀыхьэм ылэжьэгъапэх.

14Израилхэр Зиусхьаным емыупчӀыхэу ахэм ягъомлапхъэхэр къаплъыхьагъэх. 15ЯщыӀэныгъэ ыухъумэу джаущтэу Ехъошуа мамыр[†] зэзэгъыныгъэ адишӀыгъ, израилым ипащэхэм ар тхьэлъанэкӀэ агъэпытэжьыгъ[+].

16Ӏуагъэ зызэдашӀыгъэм ыуж мэфищ тешӀагъэу ахэр зэрягъунэгъухэр, апэмычыжьэу зэрэщыпсэухэрэр израилхэм къашӀагъ. 17Арыти, израилхэр гъогу техьэхи, мэфищ зытешӀэ нэуж хъэухэм къалэхэу ГъыбӀон, Къэфирэ, БэӀэрот, Къыриат-ЕӀэрим анэсыгъэх[+]. 18Ау израил лъэпкъым ипащэхэм Зиусхьанэу Израилым и ТхьэкӀэ тхьэлъанэ ашӀыгъэти, ахэм атеуагъэхэп. Пащэхэм афэмыразэу зэрэлъэпкъэу гъум-тӀымыгъ, 19ау адрэхэм израил цӀыфхэм араӀожьыгъ:

– Зиусхьанэу Израилым и ТхьэкӀэ тхьэлъанэ тшӀыгъэшъ, джы тэ ахэм танэсы хъущтэп. 20Арышъ, мары ахэм тызэрадэзекӀощтыр: тхьэлъанэу афэтшӀыгъэм тызэрепцӀыжьырэм пае губжыр къыттемыонэу ахэр тэ псэоу къэдгъэнэщтых.

21ЕтӀани пащэхэм къыпагъэхъожьыгъ:

– Орэпсэух.

Джащ щегъэжьагъэу ахэм зэкӀэ израил лъэпкъым пхъэр фызэпаупкӀы, пси къыфахьы. Джаущтэу пащэхэм гущыӀэу атыгъэр аукъуагъэп[+].

22Ехъошуа гъыбӀонхэм къяджи, ариӀуагъ:

– Сыд пае гъунэгъоу шъущыпсэу пэтзэ: «Тэ чӀыпӀэ чыжьэ тыщэпсэу» шъуӀуи, тыжъугъэпцӀагъа? 23Ащ пае джы шъо нэлат къышъутефагъ. Арышъ, егъашӀэми шъутипщылӀыщт, си Тхьэ иунэ пае пхъэр зэпышъуупкӀыщт, пси къэшъухьыщт.

24Арыти, ахэм джэуап къатыжьыгъ:

– Зиусхьанэу уи Тхьэ иӀумэтэу Мосэ мы чӀыгур зэкӀэ къыритынэуи, ащ ис цӀыф пстэури шъуапашъхьэ щыригъэкӀодыкӀынэу унашъо зэришӀыгъэри тэ, уипщылӀхэм, зэхэтхыгъ. Ащ къыхэкӀэу, тищыӀэныгъэ тытещыныхьажьыгъэти ары аущтэу тызкӀэзекӀуагъэр[+]. 25Джы, мары, о пӀэ тилъ. Нахь тэрэзэу, зэфагъэу плъытэрэм тетэу къыддэзекӀу.

26Арыти, Ехъошуа ахэр израилхэм ащиухъумэхи, аригъэукӀыгъэхэп. 27А мафэм щегъэжьагъэу ахэм пхъэ зэпаупкӀынэу, псы къахьынэу израилхэмрэ Зиусхьаным икъурмэншӀыпӀэрэ, сыд фэдэ чӀыпӀэ Зиусхьаным къыхихыгъэми, а Ӏофыр щагъэцэкӀэнэу Ехъошуа ыгъэнэфагъэх. Непэ къызнэсыгъэми ахэм ар агъэцакӀэ.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


ГъыбӀон дэсхэр израилхэм къызэраухъумагъэхэр

1Ехъошуа Ӏай къалэр зэриштагъэр, лъэпсэкӀод зэришӀыгъэр, ащ ипачъыхьи Ерыхъэу пачъыхьэм ришӀэгъэ дэдэр зэрэришӀагъэр, ГъыбӀон дэсхэм израилхэм мамыр[†] зэзэгъыныгъэ адашӀыгъэу зэрахэсхэр Ерусэлэм ипачъыхьэу Адоный-Цэдэкъ зэхихыгъ[+]. 2ГъыбӀон адрэ пачъыхьэгъухэм якъэлашъхьэмэ афэдэу иныгъэти, а пачъыхьэри ицӀыфхэри лъэшэу къэщынагъэх. ГъыбӀон къалэр Ӏай къалэм нахьи нахь иныгъ, къэлэдэсхэм зэкӀэми лӀыгъэ ахэлъыгъ[+]. 3Ерусэлэм ипачъыхьэу Адоный-Цэдэкъ лӀыкӀохэр афигъакӀохи Хъэурэн пачъыхьэу Хохэм, Ярмут пачъыхьэу Пырам, Лахыщ пачъыхьэу ЯфиаӀ, Ӏэгълон пачъыхьэу Дэбир къэбар афаригъэхьыгъ:

4– Ехъошуарэ израилхэмрэ мамыр зэзэгъыныгъэ гъыбӀонхэм адашӀыгъ. Арышъ шъукъакӀуи, шъукъыздеӀи, къалэм тытежъугъау.

5Арыти, амэр пачъыхьитфыр – Ерусэлэм, Хъэурэн, Ярмут, Лахыщ, Ӏэгълон япачъыхьэхэр зэгохьагъэх. ЗэкӀэ ядзэхэр ягъусэхэу ахэр къыдэкӀыхи, ГъыбӀон дэжь къыщыуцугъэх, ащ теонхэу загъэхьазырыгъ[+].

6Джащыгъум Ехъошуа дэжь, Гъылгъал уцупӀэм, гъыбӀонхэм лӀыкӀохэр агъэкӀуагъэх:

– УипщылӀхэм пӀэ къытфэщэй! ПсынкӀэу къытфакӀуи, тыкъэгъэнэжь, ӀэпыӀэгъу къытфэхъу! Къушъхьалъэм ис амэр пачъыхьэхэр къыттеонхэу зэгохьагъэх!

7Арыти, Ехъошуа идзэрэ ианахь зэолӀышӀухэмрэ зэкӀэ игъусэхэу Гъылгъал къыдэкӀыгъэх. 8Джащыгъум Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Уащымыщын ахэм. Сэ ахэр о пӀэ къислъхьагъэх. Ахэм ащыщ гори къыппэуцужьын ылъэкӀыщтэп[+].

9Ехъошуа Гъылгъал къызыдэкӀым ыуж чэщ реным кӀуагъэти, ошӀэ-дэмышӀэу ипыйхэм къажэхэхьагъ. 10Зиусхьаным израилхэм апашъхьэ пыйхэм агухэм щтэшхор къыригъэхьагъэти, ГъыбӀон дэжь ахэр щызэхакъутэхи, текӀоныгъэшхо къыщыдахыгъ. ЕтӀанэ израилхэм пыир рафыжьи, Бэтхъорэн дэкӀоерэ гъогумкӀэ къалэхэу Ӏазэкърэ Макъэдрэ анэсыфэхэ утын рахызэ, афыгъ[+].

11Амэрхэм израилхэм ашъхьэ акӀарахыжьызэ, Бэтхъорэн чапэм тетхэу Ӏазэкъ къалэм чъэжьхэ зэхъум, Зиусхьаным ошъогум мыжъо ошъушхо къыригъэхыгъ. Джащыгъум израилхэм ячатэхэм якӀодылӀагъэм нахьи ошъуцэ инхэм цӀыфэу аукӀыгъэр нахьыб[+]. 12А мафэу Зиусхьаным амэрхэр израилхэм аӀэ къызыщырилъхьагъэхэм, Ехъошуа зэкӀэ израилхэм апашъхьэ итэу ыӀуагъ:

– Тыгъэр, ГъыбӀон къышъхьащыуцу,
Мазэр, Аялэун кӀэим къышъхьарыт!
13Тыгъэри къэуцуи, мазэри зы чӀыпӀэ итыгъ
Лъэпкъым пыир зэхеукӀэфэ,–

джары Яшар тхылъым[*] зэритхагъэр. Мэфэ реным тыгъэр къохьапӀэм ехыным дэмыгузажъоу ошъогум итыгъ. 14ЫпэкӀи ыужкӀи ащ фэдэ мафэ зыпарэкӀи къыхэкӀыгъэп – Зиусхьаныр цӀыфым зыщедэӀугъэ мафэ. Зиусхьаныр Израилым фэзэуагъэба![+]

15Ащ ыуж Ехъошуа израилхэр зэкӀэ игъусэхэу Гъылгъал уцупӀэм ыгъэзэжьыгъ.


Амэр пачъыхьитфыр зэраукӀыгъэр

16Адрэ пачъыхьитфым кӀатхъужьи, къалэу Макъэд дэжь гъочӀэгъым зыщагъэбылъыгъ. 17Ахэр къызэрагъотыгъэхэр Ехъошуа къызыраӀом, 18ащ ыӀуагъ:

– ГъочӀэгъ чӀэхьэгъум мыжъошхохэр Ӏужъугъауи, къэрэгъули Ӏужъугъэуцу. 19Ау шъо шъукъэмыуцу! Ахэр Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъо шъуӀэ къырилъхьагъэхэшъ, ауж шъуфы, акӀыбыкӀэ шъукъикӀызэ, шъуатеозэ якъалэхэм анэшъумыгъэсыжьых.

20Псэоу тӀэкӀу нахь къэмынэу Ехъошуарэ израилхэмрэ пыир зэхакъутагъ, къэнагъэу якъэлэ-пытапӀэхэм анэсыжьыгъэри ащ нахьи нахь мэкӀэжьыгъ. 21Ащ ыуж дзэм бырсыр къыхэмыхьэу, Ехъошуа дэжь Макъэд уцупӀэм, къыгъэзэжьыгъ. Израилхэм апэшӀуекӀоуи зыми гущыӀэ къышӀыным тегушхожьыгъэп.

22Ащыгъум Ехъошуа ыӀуагъ:

– ГъочӀэгъуӀур къыӀушъухи, пачъыхьитфыр къычӀэшъущи, къысфашъущэх.

23Арыти, гъочӀэгъым пачъыхьитфыр къыфычӀащыгъ – Ерусэлэм, Хъэурэн, Ярмут, Лахыщ, Ӏэгълон япачъыхьэхэр. 24А пачъыхьитфыр Ехъошуа къызыфащэхэм, зэкӀэ израилхэм къяджи, дзэпащэхэм ариӀуагъ:

– ШъуакӀэрыхьи, мы пачъыхьэхэм апшъэхэм шъулъакъохэр атежъугъэуцох.

Ахэр акӀэрыхьэхи, пачъыхьэхэм апшъэхэм алъакъохэр атырагъэуцуагъэх[+].

25ЕтӀани Ехъошуа:

– Шъумыщын, шъугуи шъумыгъэкӀод! Пытагъи лӀыгъи зыхэжъугъэлъ! Шъузэзэонэу щыт пыйхэм зэкӀэми джары Зиусхьаныр зэрадэзекӀощтыр,– ыӀуи ариӀуагъ[+].

26Ащ ыуж Ехъошуа еуи, пачъыхьэхэр аригъэукӀыхи, чъыгитфым паригъэлъагъэх. Ащ пчыхьашъхьэ охъуфэ ахэр апагъэлъыгъэх[+]. 27Тыгъэкъохьагъум Ехъошуа унашъо ышӀи, хьадэхэр чъыгхэм къапаригъэхыжьхи, зызщагъэбылъыгъэгъэ гъочӀэгъым чӀаригъэдзэжьыгъэх. ГъочӀэгъ чӀэхьагъум мыжъошхохэр Ӏуаригъэгъэуагъэх. А мыжъохэр непэ къызнэсыгъэми ащ зэрэӀулъых[+].

28А мэфэ дэдэм Ехъошуа Макъэд къалэр ыштагъ. Пачъыхьэри къэлэдэсхэри чатэкӀэ зэхиукӀэхи, зэкӀэри лъэпсэкӀод ышӀыгъэх. Зы нэбгыри псэоу къыгъэнагъэп. Ерыхъэу пачъыхьэм ришӀэгъэ дэдэр Макъэд пачъыхьэми ришӀагъ[+].


Къыблэ къалэхэр зэраштагъэхэр

29Ащ ыуж Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэу Макъэд икӀи Лыбнэ кӀуи, ащ теуагъ. 30Арыти, Зиусхьаным къалэри ащ ипачъыхьи израилхэм аӀэ къырилъхьагъэх. Къалэри, ащ зэкӀэ дэсыгъэхэри Ехъошуа чатэкӀэ зэхиукӀагъэх, зы нэбгыри псэоу къыгъэнагъэп. Ерыхъэу пачъыхьэм ришӀэгъэ дэдэр а къалэм ипачъыхьи ришӀагъ.

31Ащ ыуж Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу Лыбнэ икӀи Лахыщ кӀуагъэ. Къалэм дэжь дзэ уцупӀэ щишӀи, теуагъ. 32Зиусхьаным Лахыщ ахэм аӀэ къырилъхьагъ, Ехъошуаи къалэр ятӀонэрэ мафэм ыштагъ. Къалэри ащ зэкӀэ дэсыгъэхэри Лыбнэ зэрэщишӀыгъэм фэдэу Ехъошуа чатэкӀэ зэхиукӀагъэх. 33А уахътэм Гъэзэр пачъыхьэу Хъорам Лахыщ къалэм къыдэӀэпыӀэнэу къэкӀуагъэти, Ехъошуа ащи езауи, ежьыри ыукӀи, идзи зэхикъути, зы нэбгыри псэоу къыгъэнагъэп.

34Ащ ыуж Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу Лахыщ икӀи Ӏэгълон кӀуагъэ. Къалэм дэжь дзэ уцупӀэ щишӀи, теуагъ. 35А мэфэ дэдэм къалэр ашти, зэкӀэ псэ зыпытэу дэсыгъэхэр чатэкӀэ зэтыраукӀагъэх. Лахыщ зэрэщишӀыгъэм фэдэу лъэпсэкӀод ышӀыгъ.

36Ащ ыуж Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу Ӏэгълон икӀи Хъэурэн кӀуи, ащ теуагъ. 37Къалэр ашти, ицӀыфхэри, ипачъыхьи, зэкӀэ псэ зыпытэу дэсыгъэхэри, хэгъуашъхьэм ит псэупӀэхэм ащыпсэухэри чатэкӀэ зэтыраукӀагъэх. Зы нэбгыри псэоу къагъэнагъэп. Ӏэгълон зэрэщишӀыгъэм фэдэу къалэри ащ дэсыгъэхэри Ехъошуа лъэпсэкӀод ышӀыгъэх.

38Ащ ыуж Ехъошуа зэкӀэ израилхэр игъусэхэу Дэбир зыфигъази, ащ теуагъ[+]. 39Къалэр ашти, ащ ипачъыхьи хэгъуашъхьэм итыгъэ псэупӀэхэм адэсыгъэхэри чатэкӀэ зэтыраукӀагъэх. Къэлэдэсхэр зэкӀэ лъэпсэкӀод ашӀыгъэх, зы нэбгыри псэоу къагъэнагъэп. Хъэурэн къалэм, Лыбнэ къалэмрэ ащ ипачыхьэрэ аришӀэгъэ дэдэр Ехъошуа Дэбир къалэми ришӀагъ.

40Джаущтэу а чӀыгур зэкӀэ – къушъхьалъэхэмрэ къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀымрэ, тыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ къушъхьэ лъапэхэмрэ къушъхьэ чапэхэмрэ, ахэм арысыгъэ пачъыхьэхэмрэ Ехъошуа заокӀэ къызӀэкӀигъэхьагъэх. Зы нэбгыри псэоу къыгъэнагъэп. ЗэкӀэ псэ зыпытэу адэсыгъэхэр, Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ унашъо къызэришӀыгъэу, лъэпсэкӀод ышӀыгъэх[+]. 41Къадэщ-Барнэ щегъэжьагъэу Ӏазэ нэс, Гощэн[*] чӀыгур зэрэпсэоу ГъыбӀон нэс Ехъошуа заокӀэ къызӀэкӀигъэхьагъ. 42Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ Израилым фэбэнагъэти, а пачъыхьэхэм зэкӀэми Ехъошуа зы зекӀо заокӀэ атекӀуагъ, ячӀыгухэри ыубытыгъэх.

43Ащ ыуж Ехъошуа израилхэр зэкӀэ игъусэхэу Гъылгъал уцупӀэм ыгъэзэжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Темыр пачъыхьэхэм зэратекӀуагъэхэр

1Хъацэр къалэ ипачъыхьэу Ябын а къэбарыр зызэхехым гъунэгъу пачъыхьэхэм лӀыкӀохэр афигъэкӀуагъэх. Ахэр Мадон пачъыхьэу Иобаб, Щымрэнрэ Ахъшафрэ япачъыхьэхэр, 2темыр къушъхьалъэм, Къынэрэт[*] икъыблэ Иордан кӀэим, тыгъэкъохьэпӀэ къушъхьэ лъапэхэм, къохьапӀэмкӀэ Дор къушъхьэхэм[*] ащыпсэущтыгъэ пачъыхьэхэр арых. 3Джыри Ябын цӀыф лъэпкъыбэхэм лӀыкӀохэр афигъэкӀуагъэх. Ахэр къокӀыпӀэмкӀи къохьапӀэмкӀи ащыпсэущтыгъэхэ къэнаӀанхэр, амэрхэр, хьатхэр, пэрыцхэр, къушъхьалъэм щыпсэущтыгъэхэ еусхэр, Мыцпэ чӀыналъэм ит Хъэрмон къушъхьэ лъапэм щыпсэущтыгъэхэ хъэухэр арых. 4Арыти, ахэр шъхьадж ежь идзэ игъусэу заом къежьагъэх. ЦӀыфэу акӀыгъур лъытэгъуаеу, хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъом фэдагъ, шыхэри купсынкӀэхэри бэ хъущтыгъэх[+]. 5А пачъыхьэхэр зэкӀэ зэкъоуцохи, Мэром псыхъом дэжь къакӀохи, ащ уцупӀэ щашӀыгъ, Израилым езэонхэу загъэхьазырыгъ[+].

6Ау Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:

– Уащымыщын. Неущ джырэ фэдэ уахътэм ехъулӀэу ахэр зэкӀэ Сэ израил лъэпкъым къестынхэшъ, езгъэукӀыщтых. Яшыхэм яфэхэр зэпыупкӀых, якупсынкӀэхэри гъэстых[+].

7Ехъошуарэ ащ идзэрэ Мэром псыхъом дэжь екӀухи, ошӀэ-дэмышӀэу атеуагъэх. 8Зиусхьаными ахэр израилхэм аӀэ къырилъхьагъэхэти, зэхакъутэхи, рафыжьэхи, Цыдон къэлэшхом нэс, Мысрэфот-Маим нэс, тыгъэкъокӀыпӀэмкӀэ Мыцпэ кӀэим нэс афыгъэх. Ащ фэдизым зы нэбгырэ псэоу къэмынэжьыфэ, израилхэм ахэр аукӀыгъэх. 9Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэм фэдэу Ехъошуа зекӀуагъэ: ахэм яшыхэм яфэхэр зэпиупкӀыхи, якупсынкӀэхэри ыгъэстыгъэх.

10Ехъошуа къызегъэзэжьым а уахътэм пачъыхьэгъухэм ашъхьэу щытыгъэ Хъацэр къалэр ышти, ащ ипачъыхьэ чатэкӀэ ыукӀыгъ. 11ЗэкӀэ псэ зыпытэу ащ дэсыгъэхэр чатэкӀэ зэтыраукӀэхи, лъэпсэкӀод ашӀыгъэх, зы нэбгыри псэоу къагъэнагъэп. Ехъошуа Хъацэр къалэм машӀо ридзи ыгъэстыгъ.

12ЗэкӀэ а пачъыхьэгъухэр Ехъошуа ыубытыгъэх, япачъыхьэхэри цӀыфэу арысыгъэхэри чатэкӀэ зэтыриукӀагъэх. Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу ащ ахэр лъэпсэкӀод ышӀыгъэх[+]. 13Ау израилхэм лъэгапӀэхэм атет къалэхэм ащыщ зыпари агъэстыгъэп, Хъацэр къэлэ закъор ары Ехъошуа ыгъэстыгъэр. 14Къонтхъымрэ былымхэмрэ израилхэм а къалэхэм ащызэбгырахыхи, цӀыфэу ащыпсэущтыгъэхэр зэкӀэ зы нэбгыри псэоу къамыгъанэу чатэкӀэ зэтыраукӀагъэх. 15Зиусхьаным иӀумэт Мосэ унашъоу къыфишӀыгъагъэр, ащ Ехъошуа къыриӀожьыгъэр, адрэм ыгъэцэкӀагъ, Зиусхьаным Мосэ унашъоу къыфишӀыгъэм зыпари хигъэзыгъэп[+].

16Ехъошуа а чӀыгур зэрэпсэоу ыубытыгъ: къушъхьалъэхэри, зэкӀэ къыблэ шъофнэкӀыри, зэкӀэ Гощэн чӀыгури, тыгъэкъохьэпӀэ къушъхьэ лъапэхэри, Иордан кӀэйри, Израилым икъушъхьэхэри къушъхьэ лъапэхэр зэракӀыгъоу 17СэӀир пэблагъэу щыт Хьэлакъ къушъхьэм щегъэжьагъэу Ливан кӀэим ит Хъэрмон къушъхьэм ылъапэ дэжь щыт БэӀал-Гъад нэс. Ар зэкӀэ пачъыхьэхэм атекӀуагъ, ыубытыхи, ыукӀыгъэх. 18Ехъошуа а пачъыхьэхэм бэрэ язэуагъ. 19ГъыбӀон дэс хъэухэм анэмыкӀ, зы къалэ горэми израилхэм мамыр[†] зэзэгъыныгъэ къадишӀыгъэп, ахэр зэкӀэ заокӀэ аштагъэх[+]. 20Зиусхьаным Мосэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу гуегъу афамышӀэу ахэр лъэпсэкӀод ашӀынхэм пае ежь, Зиусхьаным, ахэм агухэр къызэшӀуаригъадзэхи, израилхэм къязэонхэм тыригъэгушӀухьагъэх[+].

21А уахътэм Ехъошуа кӀуи, Ӏэнэкъхэр[*] къушъхьалъэхэм ащиукӀыгъэх: къалэхэу Хъэурэни, Дэбири, Ӏанаби, Ехъудым зэкӀэ икъушъхьалъэхэми, Израилым зэкӀэ икъушъхьалъэхэми. Ехъошуа къалэхэр зэхикъутэхи, цӀыфхэри лъэпсэкӀод ышӀыгъэх[+]. 22Израилхэм ячӀыгу зы Ӏэнэкъ закъуи къинагъэп, ахэр псэоу къызыдэнэжьыгъэхэр Ӏазэ, Гъат, Ащдэд къэлэхэр арых ныӀэп[+]. 23Зиусхьаным Мосэ къызэригъэгугъагъэу джаущтэу Ехъошуа а чӀыгур зэкӀэ ыубыти, израил лъэпкъыр ащ рищи, лӀакъохэм яунэе Ӏахьэу ар афигощыгъ. Заор аухи, чӀыгуми мамыр ыгъотыжьыгъ[+].

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Мосэ зытекӀогъэ пачъыхьэхэр

1Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо израилхэр щызаохэзэ мары пачъыхьэхэу зытекӀуагъэхэр. Ахэм ячӀыгухэр къыблэмкӀэ Арнон псыхъом щегъэжьагъэу темырымкӀэ Хъэрмон къушъхьэм нэсэу, Иордан кӀэим итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо зэрэпсаоу израилхэм аубытыгъэх.

2Апэрэ пачъыхьэр – амэрхэм япачъыхьэу Хъэщбэн дэсыгъэ Сыхъон ары. ГъылыӀад чӀыналъэм ызыныкъоу икъыблэ лъэныкъо гъэзагъэр ащ ыӀэ илъыгъ: Арнон псыхъом инэпкъ тет ӀароӀэр къалэмрэ кӀэим ыгузэгурэ къащегъэжьагъэу Ӏамонхэм ячӀыгу гъунапкъэу щыт Ябэкъ псыхъом нэс. 3Ащ нэмыкӀэу Иордан кӀэим итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ щыӀэ чӀыгур Сыхъон ыӀэ илъыгъ, темырымкӀэ Къынэрэт псыхъураим щегъэжьагъэу къыблэм щыӀэ хы Щыугъэм нэс, адыкӀэ къокӀыпӀэмкӀэ Бэт-Ешимэт къалэмрэ Пысгъахъ къушъхьэ чапэхэмрэ къыдиубытхэу.

4ЯтӀонэрэ пачъыхьэр – Бащан пачъыхьэу Ӏогъ, аужырэ рэф цӀыфхэм ащыщыгъ, къалэхэу Ӏащтарэтрэ ЕдрэӀрэ ащыпсэущтыгъэр ары[+]. 5Ащ ыӀэ илъыгъ: темырымкӀэ къушъхьэу Хъэрмон зэрыт чӀыгур, тыгъэкъокӀыпӀэм щыӀэ къалэу Сэлкъах, Бащан чӀыналъэр зэкӀэ, Гъышыуррэ МаӀахрэ къатекӀыгъэхэм ячӀыгу гъунапкъэхэм анэсэу, къыблэмкӀэ ГъылыӀад ичӀыгу ызыныкъо Хъэщбэн пачъыхьэу Сыхъон ичӀыгу игъунапкъэ нэсэу.

6Зиусхьаным[†] иӀумэтэу Мосэ израилхэр игъусэу а пачъыхьэхэм атекӀуагъ. Ахэм ячӀыгухэр унэе Ӏахьэу Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм ыкӀи Мынасэ лӀакъом ызыныкъом Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ аритыгъэх[+].


Ехъошуа зытекӀогъэ пачъыхьэхэр

7Ехъошуарэ израилхэмрэ Иордан псыхъом итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъо щызаохэзэ мары пачъыхьэхэу зытекӀуагъэхэр. Ахэм ячӀыгухэр темырымкӀэ Ливан кӀэим ит БэӀал-Гъад къалэм щегъэжьагъэу къыблэмкӀэ Хьэлакъ къушъхьэу СэӀир дэжькӀэ зызыубгъурэм нэсыщтыгъэх. Ехъошуа а чӀыгухэр ыгощыхэзэ израил лӀакъохэм унэе кӀэнэу аритыгъэх: 8къушъхьалъэхэр, къохьапӀэмкӀэ щыӀэ къушъхьэ лъапэхэр, Иордан кӀэир, къушъхьэ чапэхэр, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀыр, къыблэ лъэныкъор – хьатхэм, амэрхэм, къэнаӀанхэм, пэрыцхэм, хъэухэм, еусхэм ячӀыгухэр. Мары пачъыхьэхэу зытекӀуагъэхэр:

9Ерыхъэу пачъыхьэр,
Бэтэл пэгъунэгъоу псэущтыгъэ Ӏай пачъыхьэр,
10Ерусэлэм пачъыхьэр,
Хъэурэн пачъыхьэр,
11Ярмут пачъыхьэр,
Лахыщ пачъыхьэр,
12Ӏэгълон пачъыхьэр,
Гъэзэр пачъыхьэр,
13Дэбир пачъыхьэр,
Гъэдэр пачъыхьэр,
14Хъорым пачъыхьэр,
Ӏэрад пачъыхьэр,
15Лыбнэ пачъыхьэр,
Ӏэдулам пачъыхьэр,
16Макъэд пачъыхьэр,
Бэтэл пачъыхьэр,
17Тапыуахъ пачъыхьэр,
Хъэфэр пачъыхьэр,
18Афэкъ пачъыхьэр,
Шарэн пачъыхьэр,
19Мадон пачъыхьэр,
Хъацэр пачъыхьэр,
20Щымрэн-Мэрэн пачъыхьэр,
Ахъшаф пачъыхьэр,
21ТаӀынахъ пачъыхьэр,
Мэгъыдэ пачъыхьэр,
22Къэдэщ пачъыхьэр,
Къармэл пэгъунэгъоу псэущтыгъэ ИокънэӀам пачъыхьэр,
23Дор[*] къушъхьэхэм апэгъунэгъоу псэущтыгъэ Дор пачъыхьэр,
Гъылгъал дэсыгъэ Гоим[*] пачъыхьэр,
24Тырцэ пачъыхьэр

– зэкӀэмкӀи пачъыхьэ щэкӀырэ зырэ хъущтыгъэ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Амыубытыгъэ чӀыгухэр

1Ехъошуа жъы хъуи, ыныбжь зыхэкӀуатэм, Зиусхьаным[†] ащ къыриӀуагъ:

– О жъы ухъугъ, уныбжьи хэкӀотагъ, ау заокӀэ къызӀэкӀэмыгъэхьэгъэ чӀыгоу джыри бэдэдэ къэнагъ:

2зэкӀэ фылистхэмрэ гъышыурхэмрэ ячӀыналъэхэр, ахэр – 3Мысырым итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ щыӀэ Шихъор псыхъом щегъэжьагъэу темырымкӀэ Ӏэкърэн игъунапкъэ нэс, къэнаӀанхэм ячӀыгухэу алъытэх. Ахэм ахэхьэх фылист пачъыхьитфым якъалэхэу Ӏазэ, Ащдэд, Ащкъэлэн, Гъат, Ӏэкърэн, Ӏаохэм ячӀыгоу къыблэмкӀэ щыӀэри къыхеубытэ[+].

4ЕтӀани зэкӀэ къэнаӀан чӀыгур Цыдон ит МэӀарэ щегъэжьагъэу Афэкъ къалэм нэс, амэрхэм ягъунапкъэ еолӀэжьырэр.

5Джащ фэдэу темырымкӀэ гъэбалмэ ячӀыгурэ Ливан зэрэпсэоу итыгъэкъокӀыпӀэ гъунапкъэ нэсэу: Хъэрмон къушъхьэм кӀэрыт БэӀал-Гъад щегъэжьагъэу Лэу-Хъамат[*] нэс къэнагъ[+].

6Цыдонхэр пӀомэ, Ливан щегъэжьагъэу Мысрэфот-Маим нэсыфэ къушъхьалъэхэм ащыпсэухэрэр, ахэр зэкӀэ Сэ Сэр-Сэрэу израилхэм апашъхьэ исфыщтых. Мы чӀыгур Сэ унашъо къызэрэпфэсшӀыгъэм фэдэу, Израилым о фэгощи, 7лӀэкъуибгъумрэ мынасэ лӀакъом ызыныкъорэ ар яунэе Ӏахьэу ят.


Иордан итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр

8Мынасэ лӀакъом адрэ ызыныкъуи, рубэнхэми гъадхэми яунэе Ӏахьэу Иордан псыхъом икъокӀыпӀэ лъэныкъо Мосэ, Зиусхьаным иӀумэт, щафигъэнэфэгъагъэр аритыгъэхагъ[+].

9А лӀакъохэм яунэе Ӏахьэ къыблэмкӀэ Арнон псыхъо нэпкъым тет ӀароӀэр къалэмрэ кӀэим ыгузэгу ит къалэмрэ къащежьэщтыгъэ, бгы тешъор зэрэпсаоу Мэдэбэ щегъэжьагъэу Дыбэн нэсэу къыхиубытэщтыгъэ[+]. 10Джащ фэдэу амэр пачъыхьэу Хъэщбэн дэсыгъэ Сыхъон зэкӀэ икъалэхэри, Ӏамонхэм ячӀыгу гъунапкъэ нэс хахьэщтыгъэ. 11ГъылыӀад чӀыгур, Гъышыуррэ МаӀахрэ къатекӀыгъэхэр зыщыпсэухэрэ чӀыгухэр, къушъхьэу Хъэрмон, зэкӀэ Бащан чӀыналъэр Сэлкъах нэсэу – 12Бащан пачъыхьэу Ӏогъ, аужырэ рэф цӀыфэу къэнагъэхэм ащыщэу Ӏащтарэтрэ ЕдрэӀрэ ащыпсэущтыгъэхэм зэкӀэ ипачъыхьэгъу. Мосэ а пачъыхьэм текӀуагъ, ичӀыгухэри ыштагъэх[+]. 13Ау израилхэм Гъышыуррэ МаӀахрэ ащыпсэухэрэр рафыгъэхэп. Непэ къызынэсыгъэми ахэр израилхэм ахэсхэу адэпсэух.

14Мосэ лэуй лӀэкъо закъом унэе Ӏахьэ ритыгъэп: Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ Мосэ къызэрэриӀуагъэу машӀокӀэ гъэстыгъэ къурмэнхэу Ащ фашӀыхэрэр лэуйхэм яунэе Ӏахь[+].

15Мосэ Рубэн лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм мары аритыгъэр:

16Арнон псыхъо нэпкъым тет ӀароӀэр къалэмрэ кӀэим ыгузэгу ит къалэмрэ къащегъэжьагъэу Мэдэбэ бгы тешъор зэкӀэ, 17Хъэщбэн зэрыт бгы тешъом ит къалэхэр зэкӀэ игъусэу: Дыбэн, Бамот-БэӀал, Бэт-БэӀал-МэӀон, 18Ехэц, Къэдэмэт, МефэӀат, 19Къыриатаим, Сыбмэ, кӀэй гузэгум ит Ӏуашъхьэм тет Цэрэт-Шахъар, 20Бэт-ПэӀор, Пысгъахърэ Бэт-Ешимэтрэ якъушъхьэ чапэхэмрэ 21– бгы тешъом тет къалэхэр зэкӀэ, Хъэщбэн тетыгъор щызыӀыгъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон ипачъыхьэгъу зэрэпсаоу. Мосэ ащи, мыдиан пащэхэу Еуыи, Рэкъэми, Цыури, Хъури, РэбаӀи атекӀуагъ. Ахэр Сыхъон икъотэгъугъэх, ипачъыхьэгъу щыпсэущтыгъэх. 22Заом щаукӀыгъэхэм анэмыкӀэу израилхэм чатэкӀэ аукӀыгъ БэӀор ыкъоу БэлыӀам усэрэжъыри. 23Рубэнхэм ячӀыгу тыгъэкъохьапӀэмкӀэ игъунэпкъагъэр Иордан псыхъом инэпкъ арыгъэ. А къалэхэри ахэм яӀэгъо-блэгъо псэупӀэхэри Рубэн лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яунэе Ӏахьэу щытыгъ.

24Мосэ Гъад лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм мары аритыгъэр:

25ЯӀызэр чӀыгур, ГъылыӀад хэхьэрэ къалэхэр зэкӀэ, Ӏамонхэм ячӀыгу ызыныкъо Раббэ пэблагъэу щыт ӀароӀэр нэс; 26Хъэщбэн щегъэжьагъэу Рамат-Мыцпэрэ Бытэнимрэ анэс, Махъанаим щегъэжьагъэу Дэбир чӀыгухэм анэс; 27кӀэим ит Бэтхъарам, Бэтнымыр, Сукъот, Цафэн къалэхэр, Хъэщбэн пачъыхьэу Сыхъон ипачъыхьэгъу щыщэу къэнэжьыгъэр (ар – Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ щыӀэ чӀыгухэу Къынэрэт псыхъураим нэсыхэрэр арых). 28А къалэхэри ахэм яӀэгъо-блэгъо псэупӀэхэри Гъад лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яунэе Ӏахьэу щытыгъ.

29Мосэ Мынасэ лӀакъом ызыныкъом хэхьэрэ унагъохэм мары чӀыгоу аритыгъэр:

30Махъанаим щегъэжьагъэу зызыубгъугъэ чӀыгур, Бащан зэрэпсаоу – Ӏогъ пачъыхьэм ипачыхьэгъу хэхьэрэ чӀыгур, Бащан итыгъэхэ Яир псэупӀэ тӀокӀищыр зэкӀэ, 31ГъылыӀад чӀыналъэм ызыныкъуи, Ӏогъ тетыгъор зыщиӀыгъыгъэхэ къалэхэу Ӏащтарэти ЕдрэӀи. Джар Мынасэ ыкъо Махыр лӀакъом ызыныкъом хэхьэрэ унагъохэм яунэе Ӏахьэу щытыгъ.

32Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ Ерыхъэу пэчӀынатӀэу Моаб шъофым итыхэзэ, джары чӀыгур Мосэ унэе Ӏахьэу зэрэщигощыгъэр. 33Ау Мосэ Лэуй лӀакъом унэе Ӏахьэ ритыгъэп: Ежь, Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ, Ащ къызэрариӀуагъэу, Ежь Ар ахэм яунэе Ӏахьэу щыт[+].

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Иорданым итыгъэкъохьапӀэкӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр

1Унэе Ӏахьэу израилхэм къэнаӀан чӀыгум щаратыгъэр, ар къурмэнышӀэу[†] ЕлыӀазар, Ныун ыкъо Ехъошуа, израил лӀакъохэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэм мары зэрагощыгъэр: 2Зиусхьаным[†] Мосэ ижэдэкӀэу израилхэм унашъо къызэрафишӀыгъэм фэдэу лӀэкъуибгъурэ ныкъорэм (Мынасэ илӀакъо ызыныкъо ахэтэу) пхъэдзкӀэ ар атырагощагъ. 3Адрэ лӀэкъуитӀурэ ныкъорэм Мосэ Иорданым итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ унэе Ӏахьэр ыпэкӀэ щаритыгъагъ, ау лэуйхэм унэе Ӏахьэ аритыгъэп[+]. 4Юсыф къытекӀыгъэхэр зы лӀакъоп тӀу зэрэхъугъэхэр. Ахэр Мынасэрэ Ефраимрэ ялӀакъохэр арых. Лэуйхэм унэе Ӏахьэ аратыгъэп, ахэр адэсынхэу къалэхэмрэ ябылымхэр ащаӀыгъынхэу хъупӀэхэмрэ арых ныӀэп аратыгъэхэр[+]. 5Зиусхьаным Мосэ унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу израилхэм чӀыгур агощыгъ.


Хъэурэн къалэр Къалэб зэрэратыгъэр

6Ехъудэ лӀакъом щыщхэр Ехъошуа дэжь Гъылгъал къэкӀуагъэх. Купым хэтыгъэ къынэзылӀэу Епунэх ыкъо Къалэб Ехъошуа риӀуагъ:

– О къэошӀэжьыба, Тхьэм ицӀыфэу Мосэ орырэ сэрырэ къытфэгъэхьыгъэу Къадэщ-Барнэ Зиусхьаным къыщыриӀуагъэр. 7Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ Къадэщ-Барнэ сыригъэкӀи, чӀыгур къэсплъыхьанэу сызегъакӀом илъэс тӀокӀитӀу сыныбжьыгъ. Ащыгъум сэ зи сымыушъэфэу къэбар шъыпкъэр къыфэсхьи, сыкъэкӀожьыгъэми, 8сшыхэу, сигъусэу къыздэкӀуагъэхэм, лъэпкъым ыгу агъэкӀодыгъ. Ауми, сэ Зиусхьанэу си Тхьэ сыфэшъыпкъагъ[+]. 9А мафэм Мосэ тхьэлъанэ къысфишӀыгъагъ: «Зиусхьанэу уи Тхьэ о уфэшъыпкъагъэшъ, чӀыгоу плъэкъуитӀу зынэсыгъэр, ори уикӀалэхэми егъашӀэми шъуиунэе Ӏахьэщт».

10Джы, мары, Зиусхьаным гущыӀэ пытэ къызэритыгъагъэу, непэ къызнэсыгъэми сэпсэу. Зиусхьаным Мосэ а гущыӀэхэр къызыриӀуагъэхэм ыуж илъэс тӀокӀитӀурэ тфырэ тешӀэжьыгъ, ащыгъум израилхэр шъофнэкӀым итыгъэх. Мары, сэ илъэс тӀокӀиплӀырэ тфырэ сыныбжьыми, 11Мосэ чӀыгур къэсплъыхьанэу сызигъэкӀогъэгъэ мафэм фэдэ къабзэу джыри скӀуачӀэ сыкъегъэгугъэ. Ащыгъум кӀуачӀэу сиӀагъэр джыри зэрэсиӀ, утыгум сихьани, сызэони сыкъикӀыжьын слъэкӀыщт. 12Мы къушъхьалъэхэм афэгъэхьыгъэу Зиусхьаным а мафэм гущыӀэ пытэ къышӀыгъагъэшъ, ахэр къысэтых. Ӏэнэкъхэр ащ зэрэщыпсэущтыгъэхэр, къэлэшхохэр, къэлэ зэтегъэпытыхьагъэхэр ахэм зэряӀагъэхэр ащыгъум ори зэхэпхыгъагъ. ПшӀэхэнэп, Зиусхьаныр гъусэ къысфэхъумэ, Ащ зэриӀуагъэу, ахэр исфыщтых[+].

13Арыти, Ехъошуа Епунэх ыкъоу Къалэб ынэшӀу щифи, унэе Ӏахьэу Хъэурэн къалэр зэрэритырэр риӀуагъ. 14Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ ар фэшъыпкъагъэти, джащ щегъэжьагъэу къынэзылӀэу Епунэх ыкъоу Къалэб Хъэурэн иунэе Ӏахьэ хъугъэ. 15ЫпэкӀэ Хъэурэн Къыриат-АрбаӀкӀэ[*] еджэщтыгъэх. (А АрбаӀыр Ӏэнэкъхэм анахь цӀыф инэу ахэтыгъэр ары).

Заор аухи, чӀыгуми мамыр[†] ыгъотыжьыгъ[+].

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Ехъудэ лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

1ПхъэдзымкӀэ Ехъудэ лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм къатефагъэм къыблэмкӀэ зыщиушъомбгъущтыгъэ, Едом чӀыгумрэ Цын шъофнэкӀымрэ ар анэсыщтыгъэ.

2Ахэм якъыблэ гъунапкъэ хы Щыугъэм икъыблэ ыцыпэкӀэ щыӀэ хытӀуалэм щыригъажьэщтыгъэ, 3Ӏэкърэб лъэгапӀэм къыблэмкӀэ ебгъукӀоти, Цын екӀуалӀэщтыгъэ, етӀанэ Къадэщ-Барнэ икъыблэ лъэныкъокӀэ дэкӀуаещтыгъэ. Ащ ыуж Хъэцрон къызэринэкӀыти Адар фиузэнкӀыщтыгъэ, ыужыкӀэ КъаркъаӀкӀэ ыгъазэщтыгъэ. 4АдыкӀэ Ӏацмон блэкӀыти, мысыр псыхъом еуалӀэти, хым дэжь къыщыуцужьыщтыгъэ. Джащ фэд ахэм[*] якъыблэ гъунапкъэ.

5ТыгъэкъокӀыпӀэ гъунапкъэр – зэкӀэ хы Щыугъэр, Иордан псыхъор хым зыщыхэлъэдэжьырэм нэс.

Темыр гъунапкъэр Иордан псыхъор хым зыщыхэлъэдэжьырэм дэжь иӀэ хытӀуалэм къыщежьэти, 6БэтхъогъэлкӀэ дэкӀуаети, Бэт-Ӏараб итемыр лъэныкъокӀэ лъыкӀуатэти, Рубэн ыкъоу Бохъан имыжъо нэсыщтыгъэ[+]. 7ЕтӀанэ гъунапкъэр Ахъор кӀэим икӀыти, ДэбиркӀэ дэкӀуаети, игъукӀырэ псыхъом икъыблэкӀэ щыӀэ Адумым лъэгапӀэм пэчӀынатӀэу темырымкӀэ Гъылгъал лъэныкъом ыгъазэщтыгъэ. Ӏэн-Щэмэщ нэсыти, Эн-Рэугъэл дэжь щиухыщтыгъэ. 8Ащ ыуж еусхэм якъалэ – Ерусэлэм – зытет къыблэ чапэмкӀэ зиӀэтызэ Хъынэм ыкъо икӀэйкӀэ дэкӀуаещтыгъэ. АдыкӀэ Хъынэм кӀэим икъохьапӀэкӀэ щыригъажьэти, Рэф кӀэим итемыр цыпэ щыт къушъхьэм дэкӀыщтыгъэ. 9Къушъхьэ шыгумкӀэ гъунапкъэр псынэкӀэчъэу Нэфтэуахъ нэсыщтыгъэ, ащ икӀыти къушъхьэу Ефрэн хэт къалэхэм якӀуалӀэти, етӀанэ БэӀалэкӀэ (Къыриат-ЕӀэримкӀэ) ыгъазэщтыгъэ. 10Ащ ыуж тыгъэкъохьапӀэмкӀэ СэӀир къушъхьэмкӀэ ыгъазэти, ЕӀэрим (Къэсалон) къушъхьэм итемыр чапэ тетэу Бэтщэмэщ ехыти, Тымнэ къалэр къыдиубытэщтыгъэ. 11Ащ щыублагъэу Ӏэкърэн итемыр чапэ тетэу кӀоти, ШыкъэронкӀэ ыгъазэти, БэӀал къушъхьэм рекӀокӀыти, Ябнэл нэсыти, хым дэжь щиухыжьыщтыгъэ.

12КъохьэпӀэ гъунапкъэр Хышхо Ӏушъор арыгъэ.

Джары зыфэдэхэр Ехъудэ лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм ячӀыгу гъунапкъэхэр.

13Зиусхьаным[†] иунашъокӀэ Ехъошуа Епунэх ыкъо Къалэб Ехъудэ лӀакъом ичӀыгу Ӏахьэ щыщ ритыгъ. Ар Ӏэнэкъ ятэ АрбаӀ икъалэу Къыриат-АрбаӀ, нэмыкӀэу къэпӀон хъумэ Хъэурэн, ары[+]. 14Ӏэнэкъ къытекӀыгъэхэу Шэшай, Ахъымэн, Тэлмай ялӀэкъуищ Къалэб Хъэурэн дифыгъэх[+]. 15Ащ икӀи, ДэбиркӀэ (нахьыпэм Къыриат-СэфэркӀэ заджэщтыгъэхэм) ащ ыгъэзагъ[+].

16Джащ Къалэб ехъудхэм гущыӀэ ащыритыгъ:

– Къыриат-Сэфэр теоу, зыштэрэм спхъоу Ӏахъсэ шъхьэгъусэкӀэ естыщт[+].

17Къалэб ыш Къэназ ыкъо Ӏэтныел ар ыштагъэти, зэригъэгугъагъэу ыпхъу Ӏахъсэ ащ шъхьэгъусэкӀэ ритыгъ.

18Зы мафэ горэм, Ӏахъсэ ытыщ зыщыкӀощтым тефэу, ятэ елъэӀунышъ, чӀыгу Ӏахьэ къыӀихынэу Ӏэтныел ар ыгъэуӀушыгъ. Ӏахъсэ къэси, щыдым къызехым, ятэ ащ еупчӀыгъ:

– Сыда узыфаер, сипшъашъ?

19Ӏахъсэ риӀожьыгъ:

– УнэшӀу къысщэф, сят. Къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым сыщыпсэунэу лӀы септыгъэмэ, ит псынэкӀэчъхэри къысэтыжьхэба.

Арыти, ышъхьэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ыхэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ащ ритыгъэх[+].

20Ехъудэ лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм мары ячӀыгу:

21Едом ягъунапкъэу къыблэмкӀэ щыӀэ къалэхэр:

Къэбцыел, Ӏэдэр, Ягъур, 22Къынэ, Димуна, ӀадыӀэд, 23Къэдэщ, Хъацэр, Итнан, 24Зиф, Тэлэм, БэӀалэт, 25Хъацэр-Хъэдат, Къэриот-Хъэцрон (Хъацэр), 26Амам, ШэмаӀ, Молэд, 27Хъацар-Гъэд, Хъэшмон, Бэтпэлэт, 28Хъацар-Шуал, БэрщэбаӀ, Бизеотый, 29БэӀалэ, Ӏеим, Ӏэцэм, 30Елтолэд, Къэсил, Хъорым, 31Цыкълагъ, Мадменэ, Сансэнэ, 32Лэбэот, Шэлхъим, Ӏаин, Римон – зэкӀэмкӀи къэлэ тӀокӀырэ бгъурэ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри[*] ахэтэу, мэхъух.

33ТыгъэкъохьэпӀэ къушъхьэ лъапэхэмкӀэ:

Ащтаул, ЦорэӀ, Ашнэ, 34Заноахъ, Ӏэн-Гъаним, Тапыуахъ, Ӏенам, 35Ярмут, Ӏэдулам, Сэхэу, Ӏазэкъ, 36ЩэӀараим, Адытаим, Гъыдэр (Гъыдэротаим)[*] – къэлэ пшӀыкӀуплӀ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

37Цэнан, Хъэдэш, Мыгъдал-Гъад, 38ДылыӀан, Мыцпэ, Иокътэел, 39Лахыщ, Боцкъат, Ӏэгълон, 40Къабон, Лахъмас, Къытлыш, 41Гъыдэрот, Бэтдагон, НаӀамэ, Макъэд – къэлэ пшӀыкӀух, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух. 42Лыбнэ, Ӏэтэр, Ӏащан, 43Ифтахъ, Ашнэ, Нэцыу, 44КъыӀил, Ахъзиб, Марэш – къэлибгъу, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

45Ӏэкърэн, иӀэгъо-блэгъу чылэхэмрэ къутырхэмрэ хэтэу; 46Ӏэкърэн итыгъэкъохьапӀэкӀэ – зэкӀэ Ащдэд къыпэгъунэгъу чылэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу къутырхэмрэ хэтэу; 47Ащдэдрэ Ӏазэрэ къягъэтӀысэкӀыгъэ чылэхэмрэ къутырхэмрэ ахэтэу мысыр псыхъомрэ Хышхо Ӏушъомрэ анэс.

48Къушъхьэм хэт къалэхэр:

Шамир, Ятыр, Сэхэу, 49Даннэ, Къыриат-Сан (Дэбир), 50Ӏанаб, Ащтымыу, Ӏаним, 51Гощэн, Хъолэун, Гъылэу – къэлэ пшӀыкӀуз, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

52Араб, Румэ, ЕщӀан, 53Янум, Бэт-Тапыуахъ, Афэкъ, 54Хъумтэ, Къыриат-АрбаӀ (Хъэурэн), ЦыӀор – къэлибгъу, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

55МэӀон, Къармэл, Зиф, Ютэ, 56ИзрыӀэл, ИокъдэӀам, Заноахъ, 57Къаин, ГъыбӀэ, Тымнэ – къэлипшӀ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

58Хъалхъул, Бэтцэур, Гъэдор, 59МаӀэрат, Бэт-Ӏанот, Елтыкъон – къэлих, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

ТэкъоаӀ, Ефрафат (Бэтлэхъэм), ПэӀор, Ӏэтам, Кулэн, Тэтам, Щэурэщ, Къэрэм, Гъалым, Бэтэр, Мынахъыт – къэлэ пшӀыкӀуз, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух[*].

60Къыриат-БэӀал (Къыриат-ЕӀэрим), Раббэ – къэлитӀу, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

61Шъоф нэкӀым итхэр:

Бэт-Ӏараб, Мыдин, Сэхъахъ, 62Ныбшан, Ӏир-Мэлахъ, Ӏэнгъэдый – къэлих, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу, мэхъух.

63Ехъудэ Ерусэлэм щыпсэущтыгъэ еусхэр дифынхэ ымылъэкӀыгъэу, джы къызынэсыгъэми, ахэр Ехъудэ лӀакъом къыхэнагъэхэу ащ щэпсэух[+].

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Ефраимрэ Мынасэрэ ялӀакъохэм ячӀыгу Ӏахьэхэр

1Юсыф къытекӀыгъэхэм пхъэдзымкӀэ къатефэгъэ чӀыгур Ерыхъэу пэгъунэгъоу Иордан псыхъом, Ерыхъэу псыхэм ятыгъэкъокӀыпӀэкӀэ, къыщежьэти етӀанэ шъофнэкӀыр къызэринэкӀызэ, Бэтэл къушъхьалъэм нэсыщтыгъэ. 2Гъунапкъэр Бэтэл икӀыти Луз кӀощтыгъэ, арыкъхэм ячӀыгу ихьэти Ӏэтэрот къалэм нэсыщтыгъэ,[+] 3етӀанэ къохьапӀэмкӀэ яфлэтхэм ячӀыгукӀэ ехыти, КӀэхэ Бэтхъорэнрэ Гъэзэррэ анэсыти, хым дэжь къыщыуцущтыгъэ. 4Юсыф ыкъохэу Мынасэрэ Ефраимрэ къатекӀыжьыгъэхэм мыр яунэе Ӏахьэу аӀэкӀэхьагъ.

5Мары Ефраим лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм ячӀыгухэр:

Ахэм ячӀыгу гъунапкъэ Ӏэтэрот-Адар итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ къыщыригъажьэти Ышъхьэрэ Бэтхъорэн нэсыти, 6хыӀуш ъом къыщиухыщтыгъэ. ТемырымкӀэ Мыхмытат къыщыригъажьэти, Танат-ЩылэукӀэ къокӀыпӀэмкӀэ ыгъазэщтыгъэ, ар къыдиухьэзэ къокӀыпӀэмкӀэ Яноахъ екӀущтыгъэ. 7Ащ ыужым Яноахъ щыригъажьэти Ӏэтэротрэ НаӀэркӀэ ехыти, Ерыхъэу еуалӀэти, Иордан псыхъом екӀущтыгъэ. 8Тапыуахъ щегъэжьэгъэ гъунапкъэр къохьапӀэмкӀэ псыхъоу Къанэ блэкӀыти, хым къыщыуцущтыгъэ. Джащ фэдагъ Ефраим лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм унэе Ӏахьэу атефагъэр. 9Джыри мынасэхэм ячӀыгу къалэхэмрэ ахэм яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ ефраимхэм къыщаратыгъагъэх.

10Ефраимхэм Гъэзэр дэсыгъэ къэнаӀанхэр дафыгъэхэп. Непэ къызынэсыгъэми ахэр ефраимхэм ахэсхэу адэпсэух, ау афэпщылӀых[+].

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр

1Юсыф ищыпэлъф Мынасэ илӀакъо мары къытефэгъэ унэе Ӏахьэр. Мынасэ ищыпэлъф Махыр къытекӀыгъэхэм ГъылыӀад, Бащан чӀыналъэхэр Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ ащаратыгъэхагъ. Махырхэр зэолӀ лӀыхъужъхэу щытыгъэх, ГъылыӀад лӀакъори Махыр къытекӀыгъ[+]. 2Адрэ унагъохэу Мынасэ лӀакъом хэхьэхэрэм – АбиӀэзэр, Хъэлэкъ, Асриел, Щэхэм, Хъэфэр, ЩэмидаӀ– ахэми ячӀыгу Ӏахьэхэр Иордан псыхъом икъохьапӀэкӀэ щаратыгъэх. Мыхэр Юсыф ыкъо Мынасэ къытекӀыгъэ хъулъфыгъэхэр арых.

3Мынасэ ыкъо Махыр ыкъожьэу ГъылыӀад ыкъоу Хъэфэр ыкъожьэу Цэлэфхъад къо иӀагъэп, пшъашъэ щэхъу иӀагъэп. Ащ ыпхъухэм ацӀагъэр – Мэхъал, НоӀэ, Хъогъэл, Мылкъэ, Тырцэ. 4Ахэр къурмэнышӀэу[†] ЕлыӀазар, Ныун ыкъо Ехъошуа, лъэпкъым ипащэхэм адэжь кӀохи, араӀуагъ:

– Тшыхэм афэдэу тэри чӀыгу къытитынэу Зиусхьаным[†] Мосэ унашъо къыфишӀыгъ.

Арыти, Зиусхьаным унашъо зэришӀыгъэм фэдэу, Ехъошуа зэшыпхъухэм ятэшхэм афэдэу чӀыгу Ӏахьэхэр аритыгъэх. 5-6Джаущтэу Мынасэ лӀакъом ыпхъухэм ыкъохэм афэдэ къабзэу чӀыгу аратыгъэти, Мынасэ лӀакъом Иордан псыхъом икъокӀыпӀэ щыӀэ ГъылыӀадрэ Бащанрэ анэмыкӀэу чӀыгу ӀахьипшӀ къыӀукӀагъ. (ГъылыӀад чӀыналъэр Мынасэ адрэ къытекӀыгъэхэм яеу хъугъэ).

7Мынасэ чӀыналъэм игъунапкъэ Ащэр щыригъажьэти Щэхэм пэчӀынатӀэу щыт Мыхмытат екӀущтыгъэ, ащ икӀыти къыблэмкӀэ Ӏэн-Тапыуахъ щыпсэухэрэм адэжь нэсыщтыгъэ. 8(Тапыуахъ чӀыгур мынасэ лӀакъом къыӀукӀагъ, ау ежь, Тапыуахъ къалэр, гъунапкъэм тетыгъэти, ефраимхэм аратыгъ). 9ЕтӀанэ гъунапкъэр къыблэмкӀэ щыӀэ Къанэ псыхъомкӀэ кӀощтыгъэ. Ащ итыгъэ къалэхэр мынасэ икъалэхэм ахэтыгъэхэми, Ефраим лӀакъом иягъэх. АдыкӀэ Мынасэ игъунапкъэ псыхъом итемыр лъэныкъо рекӀокӀыти, хым дэжь щиухыщтыгъэ. 10КъыблэмкӀэ гъэзэгъэ чӀыгур Ефраим иягъ, темырымкӀэ гъэзагъэр – Мынасэ фэгъэзэгъагъ. Мынасэ ичӀыгухэр тыгъэкъохьапӀэмкӀэ хым нэсыщтыгъэх, темырымкӀэ Ащэр лӀакъом зы гъунапкъэ дыряӀагъ, къокӀыпӀэмкӀэ – Иссашхар чӀыгум еолӀэжьыщтыгъэх.

11Иссашхаррэ Ащэррэ ячӀыналъэхэм арыт къалэхэу яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэр ягъусэхэу Мынасэ къытекӀыгъэхэм яягъэхэр Бэтщан, ИблэӀам, Дор, Ӏэндор, ТаӀынахъ, Мэгъыдэ (ящэнэрэр Нафэт[*] ары).

12Ау Мынасэ лӀакъом а къалэхэр ыштэнхэ ылъэкӀыгъэхэпти, а чӀыгум къинагъэхэу къэнаӀанхэр щыпсэущтыгъэх[+]. 13Ыужым израилхэм алъапсэ загъэпытэм, къэнаӀанхэр агъэпщылӀыгъэх нахь рафынхэу рафыгъэхэп.

14Зэгорэм Юсыф къыхэкӀыгъэхэм Ехъошуа:

– Тэ тылъэпкъышхоу, шъыпкъэ дэдэмкӀэ Зиусхьаным ынэшӀу къытщифагъэ пэтзэ, сыд пае о зы унэе Ӏахьэу, зы чӀыгу Ӏахь къытэптыгъ?– аӀуи раӀуагъ[+].

15Арыти:

– Шъо арэу шъулъэпкъышхомэ, Ефраим къушъхьалъэр шъорыкӀэ зэжъумэ, пэрыцхэмрэ рэфхэмрэ ячӀыгу шъукӀуи, ащ ит мэзхэм шъуахахьи, шъущыпсэунэу къэжъугъэкъабзэх,– ариӀожьыгъ ахэм Ехъошуа.

16Ащ ипэгъокӀэу:

– Къушъхьалъэр тэркӀэ макӀэ. Ау зэкӀэ къэнаӀанхэу кӀэим щыпсэухэрэр пӀомэ, ИзрыӀэл кӀэим щегъэжьагъэу Бэтщан къалэмрэ ащ иӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ анэс гъучӀ купсынкӀэхэр яӀэх.– Юсыф къыхэкӀыгъэхэм джэуап къатыжьыгъ[+].

17Арыти, Юсыф къыхэкӀыгъэ лӀэкъуитӀум, Ефраимрэ Мынасэрэ, Ехъошуа ариӀуагъ:

– Шъо шъулъэпкъышху, ары, боу шъулъэш. Арышъ, зы чӀыгу Ӏахьэ закъоп шъуиӀэщтыр, 18мэзыр зытиз къушъхьалъэхэри шъуех. Ахэр жъугъэкъабзэхи, аужырэ гъунапкъэм нэс шъуиещтых. ШӀагъуа къэнаӀанхэм гъучӀ купсынкӀэхэр яӀэхэмэ, шӀагъуа лъэшыхэмэ – шъо ахэр ишъуфыщтых.

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Къэнэгъэ чӀыгу Ӏахьэр зэрагощыгъэр

1Израилхэр зэкӀэ Щылэу къалэ щызэӀукӀэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†][*] ащ щагъэуцугъ. ЧӀыгур ахэм аубытыгъэхагъ,[+] 2ау израил лӀэкъуиблым джыри яунэе Ӏахьэ аратыгъагъэп.

3Арыти, Ехъошуа израилхэм ариӀуагъ:

– Зиусхьанэу[†] шъуятэхэм я Тхьэ унаеу къышъуитыгъэ чӀыгур шъукӀонышъ, шъуубытыным пае зыпари шъумышӀэу бэрэ джыри шъущысыщта? 4ЛӀакъо пэпчъ нэбгырэ щырыщ къызыхэжъугъэкӀых. ЧӀыгум рыкӀонхэшъ, къатхыхьанышъ, ар зэрэбгощын плъэкӀыщтыр къагъэнэфэнышъ, къысфагъэзэжьынэу ахэр сэ згъэкӀощтых. 5ЧӀыгур Ӏахьиблэу жъугощы. Ехъудэ къыблэмкӀэ щыӀэ ичӀыгу къерэнэжь, Юсыф къыхэкӀыгъэхэри темырымкӀэ щыӀэ ячӀыгу щэрэпсэух. 6ЧӀыгу Ӏахьиблэу къэнагъэр къэшъутхыхьи къысфэшъухьыжьи, сэ Зиусхьанэу ти Тхьэ ыпашъхьэ шъощ пае пхъэдзыр щисыдзэщт. 7Ау лэуйхэм шъуичӀыгу Ӏахьэ щыряӀэщтэп, ахэм яӀахьэр – Зиусхьаным ыпашъхьэ къурмэнышӀ[†] Ӏофхэр щызэрахьанхэр ары. ЕтӀани Гъадрэ Рубэнрэ ялӀакъохэмрэ Мынасэ лӀакъом ызыныкъорэ ячӀыгу Ӏахьэхэр Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ щаритыгъэх[+].

8Къыхахыгъэ цӀыфхэр тэджхи, чӀыгур къатхыхьанэу гъогум зыщытехьащтхэм Ехъошуа ахэм унашъо афишӀыгъ:

– ШъукӀуи, чӀыгур къэшъукӀухьи, къэшъутхыхь. ЕтӀанэ къэжъугъэзэжьи, Щылэу къалэм, садэжь, шъукъэкӀожьи, Зиусхьаным ыпашъхьэ пхъэдзыр сэ шъощ пай щисыдзэщт.

9Арыти, а цӀыфхэр кӀохи, чӀыгур къаплъыхьи, ит къалэхэр зэкӀэ къатхыхьэхи, Ӏахьиблэу гощыгъэу зэрытхэгъэ тхылъыпӀэр къахьи, Щылэу уцупӀэм дэс Ехъошуа дэжь къэкӀожьыгъэх. 10Джащыгъум Ехъошуа Зиусхьаным ыпашъхьэ Щылэу пхъэдзыр щыридзи, израил лӀакъоу къэнагъэхэм чӀыгу Ӏахьэхэр афигощыгъэх.


Бинямин лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

11Бинямин лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм пхъэдзым къафикӀыгъэ чӀыгур Ехъудэрэ Юсыфрэ ялӀакъохэм атефагъэм азыфагу илъыгъ:

12ТемырымкӀэ гъунапкъэр Иордан псыхъом къыщежьэти, Ерыхъэу итемыр лъэныкъокӀэ къушъхьэ чапэм тетэу лъыкӀуатэщтыгъэ, етӀанэ къушъхьалъэм дэкӀуаети, Бэтаон шъофнэкӀым нэсыщтыгъэ. 13Ащ икӀыти, Луз (Бэтэл) къалэм икъыблэкӀэ щыӀэ къушъхьэм рекӀокӀыти, етӀанэ Ӏэтэрот-АдаркӀэ ехыти, КӀахэ Бэтхъорэн икъыблэкӀэ щыӀэ къушъхьэм екӀущтыгъэ.

14А чӀыпӀэм къыблэмкӀэ щигъазэти, къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ гъунапкъэр къыгъэнафэщтыгъэ – Бэтхъорэн къыблэмкӀэ пэчӀынэтӀэ Ӏуашъхьэм ар къыщежьэти, Ехъудэ къытекӀыгъэхэм якъалэу Къыриат-БэӀал (Къыриат-ЕӀэрим) дэжь щиухыщтыгъэ. Джары къохьэпӀэ гъунапкъэщтыгъэр.

15Къыблэ гъунапкъэр Къыриат-ЕӀэрим итыгъэкъохьэпӀэ хэгъуашъхьэ щегъэжьагъэу Нэфтэуахъ псынэкӀэчъым нэсыщтыгъэ. 16Ащ ыуж гъунапкъэр Хъынэм ыкъо икӀэй пэчӀынатӀэу Рэф кӀэим итемыр лъэныкъокӀэ къушъхьэ лъапэм ехыщтыгъэ. Хъынэм кӀэим икӀыти, еусхэм якъалэ икъыблэ чапэ тетэу Рэугъэл псынэкӀэчъымкӀэ гъунапкъэм ригъэзыхыщтыгъэ. 17ЕтӀанэ темырымкӀэ ыгъазэти, Ӏэн-Щэмэщ екӀути, Адумым лъэгапӀэм пэчӀынэтӀэ Гъэлылот нэсыти, Рубэн ыкъо Бохъан имыжъокӀэ ехыщтыгъэ[+]. 18Бэт-Ӏараб[*] итемыр къушъхьэ чапэ нэсыти, Иордан кӀэим ихьэщтыгъэ. 19Ащ ыуж гъунапкъэр Бэтхъогъэл итемыр къушъхьэ чапэ рыкӀоти, Иордан псыхъом дэжь хы Щыугъэм итемыр хытӀуалэ нэсыщтыгъэ. Джары къыблэ гъунапкъэщтыгъэр.

20ТыгъэкъокӀыпӀэмкӀэ гъунэпкъагъэр Иордан псыхъор арыгъэ.

Бинямин лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм ячӀыгу джары гъунапкъэу иӀагъэхэр.

21Бинямин лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм афэгъэзэгъэгъэ къалэхэр:

Ерыхъэу, Бэтхъогъэл, Ӏэмэкъ-Кэцыц, 22Бэт-Ӏараб, Цэмарим, Бэтэл, 23Ӏао, Парэ, Ӏофрэ, 24Къэфар-Ӏамоный, Ӏофный, ГъыбӀэ – къэлэ пшӀыкӀутӀу, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэр ягъусэу.

25ГъыбӀон, Рамэ, БэӀэрот, 26Мыцпэ, Къэфирэ, Моц, 27Рэкъэм, Ирпыел, Тэралэ, 28ЦэлаӀ, Елэф, еусхэм якъал (Ерусэлэм), ГъыбӀэ, Къыриат-ЕӀэрим[*] – къэлэ пшӀыкӀуплӀ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэр ягъусэу.

Джащ фэдагъ Бинямин лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм къатефэгъэ чӀыгур[+].

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


ЩымӀон лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

1ЯтӀонэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр ЩымӀон лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары. Ахэм яунэе Ӏахьэ Ехъудэ лӀакъом ичӀыгухэм агузэгу илъыгъ. 2Ащ хахьэщтыгъэх:

БэрщэбаӀ (ЩэбаӀ)[*], Молэд, 3Хъацар-Шуал, Балэ, Ӏэцэм, 4Елтолэд, Бэтул, Хъорым, 5Цыкълагъ, Бэтмэркъаот, Хъацар-Сус, 6Бэт-Лэбэот, Шарухъэн – къэлэ пшӀыкӀущ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэр ахэтэу.

7Ӏаин, Римон, Ӏэтэр, Ӏащан – къэлиплӀ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэр ахэтэу. 8Джащ фэдэу а къалэхэм яӀэгъо-блэгъухэм арыт псэупӀэхэр зэкӀэ БаӀалат-Бэр (къыблэмкӀэ щыӀэ Рамот) нэсэу.

Джащ фэдагъ щымӀон лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм къатефэгъэ чӀыгур. 9Ехъудэ лӀакъом къытефэгъэ чӀыгур зэрэиныщэм къыхэкӀэу щымӀонхэм ащ щыщ чӀыгу къаратыгъ. Джаущтэу щымӀонхэм яунэе Ӏахьэ Ехъудэ чӀыгум ыгузэгу илъэу хъугъэ[+].


Зэбулун лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

10Ящэнэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр Зэбулун лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары.

Ахэм ячӀы гъунапкъэ Сарид къалэм нэсыщтыгъэ. 11Ащ икӀыти гъунапкъэр тыгъэкъохьапӀэмкӀэ МарӀэлэ къалэмкӀэ кӀощтыгъэ, етӀанэ Дабэшэт еуалӀэти, ИокънэӀам пэгъунэгъу псы чъэрым къыщыуцущтыгъэ. 12Адрэ лъэныкъомкӀэ, къокӀыпӀэмкӀэ, гъунапкъэр Сарид щыригъажьэти, Къыслот-Табор къыкӀэрылъ шъолъырыр къызэринэкӀыти, Дэурат нэсыти, ЯфиаӀкӀэ дэкӀуаещтыгъэ. 13Ащ ыуж къокӀыпӀэмкӀэ Гъат-Хахъэфэррэ Ӏэт-Къацинрэ адэжькӀэ кӀоти, Римон екӀути, НэӀэкӀэ ыгъазэщтыгъэ. 14Джащ дэжьым гъунапкъэм темырым ХъанатонкӀэ ыгъазэти, Ифтахъэл кӀэим щиухыщтыгъэ. 15ЧӀыгу Ӏахьэм хахьэщтыгъэх Къатат, Нэхэлал, Щымрэн, Идэл, Бэтлэхъэм – къэлэ пшӀыкӀуплӀ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу.

16Джа къалэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ Зэбулун лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яягъэх[+].


Иссашхар лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

17ЯплӀэнэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр Иссашхар лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары. 18Ахэм ячӀыгухэм ахахьэщтыгъэх:

ИзрыӀэл, Къэсулот, Шунэм, 19Хъэфараим, Шыон, Анахъэрэт, 20Рабит, Къышэн, Ӏэбэц, 21Рэмэт, Ӏэн-Гъаним, Ӏэн-Хъэдэ, Бэтпыцэц. 22Гъунапкъэр Табор, Щэхъацым, Бэтщэмэщ якӀути, Иордан псыхъом дэжь къыщыуцущтыгъэ – къэлэ пшӀыкӀух, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу.

23Джа къалэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ Зэбулун лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яягъэх.


Ащэр лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

24Ятфэнэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр Ащэр лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары. 25Ахэм ячӀыгухэм ахахьэщтыгъэх:

Хъэлкъат, Хъэлый, Бэтэн, Ахъшаф, 26Алэммэлэх, ӀамӀад, Мышал. ТыгъэкъохьапӀэмкӀэ гъунапкъэр Къармэлрэ Шихъор-Лыбнатрэ яуалӀэщтыгъэ. 27Адрэ лъэныкъомкӀэ, къокӀыпӀэмкӀэ, гъунапкъэр Бэтдагон екӀуалӀэти, Зэбулун лӀакъом ичӀыгурэ Ифтахъэл кӀэимрэ анэсыщтыгъэ. Бэт-Ӏэмэкърэ НэӀиелрэ унэе Ӏахьэм хахьэщтыгъэх. ЕтӀанэ гъунапкъэр темырымкӀэ кӀоти, Къабул нэсыщтыгъэ. 28АдыкӀэ: Ӏабдон[*], Рэхъоб, Хъамон, Къанэ – Цыдонышхом нэсыжьэу. 29Гъунапкъэм РамэкӀэ къытыригъэзэжьыти, Тир къэлэ зэтегъэпытыхьагъэмкӀэ кӀощтыгъэ, етӀанэ ХъосэкӀэ ыгъазэти, хы Ӏушъом къыщыуцущтыгъэ. Унэе Ӏахьэм хахьэщтыгъэх Махъэлаб, Ахъзиб, 30Ӏумэ, Афэкъ, Рэхъоб – къэлэ тӀокӀырэ тӀурэ, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу.

31Джа къалэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ Ащэр лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яягъэх.


Нафталый лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

32Яхэнэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр Нафталый лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары.

33Ахэм ячӀыгу гъунапкъэ Хъэлэфрэ ЦэӀэнэним къыщыкӀырэ чъыгэешхомрэ ащыригъажьэти, Адами-Нэкъэбрэ Ябнэлрэ къызэринэкӀыхэти, Лэкъум нэсыти, Иордан псыхъом къыщыуцущтыгъэ. 34ТыгъэкъохьапӀэмкӀэ гъунапкъэм Азнот-ТаборкӀэ ыгъазэти, ащ икӀыти, ХъукокъкӀэ кӀощтыгъэ. ЕтӀанэ къыблэмкӀэ Зэбулун чӀыгум, къохьапӀэмкӀэ Ащэр чӀыгум, къокӀыпӀэмкӀэ Иордан псыхъом[*] яуалӀэщтыгъэ. 35Къэлэ зэтегъэпытыхьэгъагъэх Цыдим, Цэр, Хъамат, Ракъат, Къынэрэт, 36Адымэ, Рамэ, Хъацэр, 37Къэдэщ, ЕдрэӀ, Ӏэн-Хъацэр, 38Ирон, Мыгъдалэл, Хъорэм, Бэт-Ӏэнат, Бэтщэмэщ – къэлэ пшӀыкӀубгъу, яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэри ахэтэу.

39Джа къалэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ Нафталый лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яягъэх.


Дан лӀакъом ичӀыгу Ӏахь

40Яблэнэрэ пхъэдзыр къызыфикӀыгъэр Дан лӀакъом хэхьэрэ унагъохэр ары. 41Ахэм ячӀыгухэм ахахьэщтыгъэх:

ЦорэӀ, Ащтаул, Ӏир-Щэмэщ, 42ЩэӀалэбин, Аялэун, Итлэ, 43Елэн, Тымнэ, Ӏэкърэн, 44Елтыкъэ, Гъыбытон, БаӀалат, 45Ехъудэ, Бынэбэракъ, Гъат-Римон, 46Мэ-Иаркъон, Ракъон къалэр Яфо къыпэӀулъ чӀыгур игъусэу[+].

47Данхэм ячӀыгу зашӀокӀодым[*], ахэр кӀохи, Лэшэм[*] теуагъэх. Къалэр ашти, къэлэдэсхэр чатэкӀэ зэтыраукӀагъэх. Къалэр аубыти, Дан къыхэкӀыгъэхэр ащ дэтӀысхьагъэх. Лэшэм къалэм ыцӀэ зэблахъуи, къызытекӀыгъэхэ ятэжь пӀашъэм ыцӀэкӀэ Дан аӀуи еджагъэх[+].

48Джа къалэхэмрэ яӀэгъо-блэгъу псэупӀэхэмрэ Дан лӀакъом хэхьэрэ унагъохэм яягъэх.


Ехъошуа ичӀыгу Ӏахь

49-50ЧӀыгу гощыныр заухым ыуж, Зиусхьаным[†] унашъо къызэришӀыгъэм фэдэу израилхэм ячӀыгу щыщ Ӏахьэ Ныун ыкъо Ехъошуа къыратыгъ. Ехъошуа зыкӀэлъэӀугъэр Ефраим къушъхьалъэм ит къалэу Тымнат-Сэрахъ ары. Ар зэтыригъэпсыхьажьи, дэтӀысхьагъ[+].

51Джары чӀыгухэу къурмэнышӀэу[†] ЕлыӀазар, Ныун ыкъо Ехъошуа, Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм пхъэдзыкӀэ Зиусхьаным ыпашъхьэ, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь Щылэу щагощыгъэхэр. ЧӀыгу гощыныр джащ щаухыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

1[•]ЕтӀанэ Зиусхьаным[†] Ехъошуа къыриӀуагъ:[+]

2– Мосэ къызэресӀогъагъэм фэдэу зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр[†] къыхахынхэу израилхэм яӀу. 3ХэукъуагъэкӀэ, ымышӀахэу хэтми цӀыф зыукӀырэр, ащ ечъэжьынышъ, лъышӀэжьым зыщиухъумэн ылъэкӀыщт. 4Ащ ышъхьэ а къалэхэм ащыщ зырихьылӀэжьыкӀэ, къэлэ дэхьэпӀэ къэлапчъэхэм адэжь орэуцуи, а къалэм дэс нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм иӀоф зытетыр арерэӀуат. Ащ ыуж адрэхэм ар къалэм дарэгъахьи, ахэсэу зыщыпсэущт чӀыпӀэр къыфарэгъэнаф. 5ЛъышӀэжьым илъэуж къыфымэ, ыукӀыгъэр ымышӀахэу, гухьэ-гужъ фыримыӀэу ӀэкӀэукӀагъэшъ, къылъыкӀуагъэм рарэмыт. 6Хьыкум тырашӀыхьанэу къэлэдэсхэм апашъхьэ къемыуцофэ, къурмэнышӀ[†] шъхьаӀэу а уахътэм яӀэр олӀэжьыфэ ар а къалэм къыдэрэн. КъурмэнышӀ шъхьаӀэр зылӀэкӀэ укӀакӀом ышъхьэ къыздихыжьыгъэ къалэм, иунэ ыгъэзэжьын ылъэкӀыщт.

7Джаущтэу зыкъэухъумэжьыпӀэ къэлищ Иордан псыхъом итыгъэкъохьапӀэкӀэ щагъэнэфагъ. Ахэр Нафталый къушъхьалъэм хахьэрэ Гъалыл ит Къэдэщ, Ефраим къушъхьалъэм щыӀэ Щэхэм, Ехъудэ къушъхьалъэм щыӀэ Къыриат-АрбаӀ (Хъэурэн) арых. 8Ерыхъэу пэгъунэгъоу Иордан псыхъом икъокӀыпӀэкӀи къэлищ щагъэнэфагъ: Рубэн лӀакъом ичӀыгу итэу шъофнэкӀым ит бгы тешъом тет Бэцэр, Гъад лӀакъом ыӀыгъ ГъылыӀад чӀыналъэм ит Рамот, Мынасэ лӀакъом ичӀыгу хэхьэрэ Бащан чӀыналъэм ит Гъолан. 9А къалэхэр зэкӀэ израилхэмрэ хымэ лъэпкъэу ахэсхэмрэ зыухъумэжьыпӀэ къалэхэу агъэнэфэгъагъэх. Хэтми ымышӀахэу зыгорэ зыукӀыгъэр хьыкум тырашӀыхьанэу къэлэдэсхэм апашъхьэ къемыуцофэ, а къалэхэм ащыщ ечъэжьын, лъышӀэжьым зыщиухъумэн ылъэкӀынэу щытыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Лэуй лӀакъом икъалэхэр

1-2Лэуй лӀакъом инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къэнаӀан чӀыгум ит Щылэу къакӀохи, къурмэнышӀэу[†] ЕлыӀазар, Ныун ыкъо Ехъошуа, израил лӀакъохэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэм къараӀуагъ:

– Тадэсынэу къалэхэмрэ тибылымхэр ащытӀыгъынхэу ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэмрэ къытатынэу Зиусхьаным[†] Мосэ унашъо къыфишӀыгъагъ.

3Арыти, ежьхэм къатефэгъэ Ӏахьэхэм ащыщ къалэхэмрэ ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэмрэ Зиусхьаным унашъо зэришӀыгъэм фэдэу израилхэм лэуйхэм аратыгъэх.

4Апэ Къахат лӀакъом щыщ лэуйхэм пхъэдзыкӀэ къалэхэр атырагощагъэх. Израил лӀэкъуищым Ехъудэм, ЩымӀоным, Биняминым зэхэтэу якъэлэ пшӀыкӀущ къурмэнышӀэу Хьарунэ къытекӀыгъэхэм пхъэдзымкӀэ къатефагъ[+]. 5Адрэ лэуй лӀакъоу Къахат къытекӀыгъэхэр пӀомэ – Ефраим, Дан лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом къэлипшӀ, джащ фэдэу пхъэдзыкӀэ, къаратыгъ.

6Лэуй лӀакъоу гъэрщэн – зэкӀэмкӀи къэлэ пшӀыкӀущ пхъэдзымкӀэ къыратыгъ Иссашхар, Ащэр, Нафталый лӀакъохэмрэ Бащан чӀыналъэм щыпсэурэ Мынасэ лӀакъом ызыныкъомрэ яехэм ащыщэу.

7Лэуй лӀакъоу мэрарый хэхьэрэ унагъохэм зэкӀэмкӀи къэлэ пшӀыкӀутӀу Рубэн, Гъад, Зэбулун лӀакъохэм къыратыгъ.

8Джаущтэу израилхэм Зиусхьаным Мосэ унашъо къызэрэфишӀыгъагъэм фэдэу мы къалэхэмрэ ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэмрэ пхъэдзыкӀэ афагъэнафэхи, лэуйхэм аратыгъэх.

9-10Апэрэ пхъэдзыр Хьарунэ къытекӀыгъэ лэуйхэм ащыщ къахат лӀакъом къыфикӀыгъ. Арыти, Ехъудэрэ ЩымӀонрэ ялӀакъохэм ячӀыгухэм арыт къалэхэу мыщ зигугъу къыщышӀыгъэхэр ащ ратыгъэх.

11Ехъудэ къушъхьалъэм ит Къыриат-АрбаӀ (Хъэурэн) иӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри игъусэхэу ахэм аӀукӀагъ. (Ӏэнэкъ ятагъэр АрбаӀ ары)[+]. 12Ау къалэм пэгъунэгъу псэупӀэхэри губгъохэри Епунэх ыкъо Къалэб иунаеу ратыгъэх.

13КъурмэнышӀэу Хьарунэ къытекӀыгъэхэм Хъэурэн зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэр (укӀакӀом ышъхьэ рихьылӀэжьынэу), Лыбнэ, 14Ятыр, АштымаӀ, 15Хъолэун, Дэбир, 16Ӏаин, Ютэ, Бэтщэмэщ, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – зэкӀэмкӀи къэлибгъу мы лӀэкъуитӀум къаратыгъ.

17Бинямин лӀакъом ичӀыгу ит къалэхэу: ГъыбӀон, ГъыбӀэ, 18Ӏанатот, Ӏалмон – зэкӀэмкӀи къэлиплӀ, яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу, къаратыгъ.

19Хьарунэ къытекӀыгъэ къурмэнышӀхэм зэкӀэмкӀи зэхэтэу къаратыгъэр къэлэ пшӀыкӀущ хъущтыгъэ, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу.

20Къахатхэм ахахьэрэ адрэ унагъохэм мы къалэхэр пхъэдзым къафикӀыгъэх.

Арыти, Ефраим лӀакъом ахэм аритыгъэх:

21Ефраим къушъхьалъэм ит Щэхэм зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэр, Гъэзэр, 22Къыбцаим, Бэтхъорэн, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

23Дан лӀакъом къаритыгъэх Елтыкъэ, Гъыбытон, 24Аялэун, Гъат-Римон, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

25Мынасэ лӀакъом ызыныкъом къаритыгъ ТаӀынахърэ Гъат-Римонрэ яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлитӀу.

26А къэлипшӀыр зэкӀэ яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу Къахат лӀакъом хэхьэрэ адрэ унагъохэм аратыгъэх.

27Лэуй лӀакъоу гъэрщэн ратыгъэх:

Мынасэ лӀакъом ызыныкъом икъалэхэм ащыщэу:

Бащан чӀыналъэм ит Гъолан зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэр, БэӀэштэр, яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлитӀу.

28Иссашхар лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

Къышэн, Дэурат, 29Ярмут, Ӏэн-Гъаним, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

30Ащэр лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

Мышал, Ӏабдон, 31Хъэлкъат, Рэхъоб, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

32Нафталый лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

Гъалыл чӀыналъэм ит Къэдэщ зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэр, Хъамот-Дор, Къартан, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлищ.

33Лэуй лӀакъоу гъэрщэн зэкӀэмкӀи ӀукӀагъэр къэлэ пшӀыкӀущ, яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу.

34Адрэ къэнэгъэ лэуй лӀакъоу мэрарый ратыгъ:

Зэбулун къытекӀыгъэ лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

ИокънэӀам, Къартэ, 35Дымна, Нэхэлал, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

36Рубэн лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

Бэцэр, Ехэц, 37Къэдэмэт, МефэӀат, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

38Гъад лӀакъом икъалэхэм ащыщэу:

ГъылыӀад чӀыналъэм ит Рамот зыкъэухъумэжьыпӀэ къалэр, Махъанаим, 39Хъэщбэн, ЯӀызэр, ахэм яӀэгъо-блэгъу хъупӀэхэри ягъусэхэу – къэлиплӀ.

40Ауж пхъэдзыр къызыфикӀыгъэ адрэ лэуй лӀакъоу мэрарый зэкӀэмкӀи къэлэ пшӀыкӀутӀу ратыгъ.

41ЯхъупӀэхэри ахэтэу лэуй къалэхэу израилхэм ячӀыгухэм арытыгъэр зэкӀэмкӀи къэлэ тӀокӀитӀурэ ирэ хъущтыгъэ. 42А къалэхэм зэкӀэм яӀэгъо-блэгъухэм хъупӀэхэр яӀагъэх.

43Джаущтэу, ятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызыфигъэгугъагъэхэ чӀыгур зэкӀэ, Зиусхьаным израилхэм къаритыгъ, ар ежьхэм аубыти, итӀысхьагъэх[+]. 44Ятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэхэу Зиусхьаным ахэр сыд фэдэ лъэныкъокӀи ыгъэгупсэфыгъэх. Израилхэм япыйхэр ахэм аӀэ Зиусхьаным къырилъхьагъэхэти, зы пый закъо гори къапэуцужьын ылъэкӀыгъэп[+]. 45ЫпэкӀэ Зиусхьаным гущыӀэшӀоу израилхэм къариӀуагъэр зэкӀэ ыгъэцэкӀэжьыгъ, мыгъэцэкӀагъэу зыпари къэнагъэп[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


ТыгъэкъокӀыпӀэ лӀакъохэр ячӀыгу зэрэкӀожьыгъэхэр

1Ащ ыуж Ехъошуа Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъу аӀоу къяджи, 2ариӀуагъ:

– Зиусхьаным[†] иӀумэтэу Мосэ шъо унашъоу къышъуфишӀыгъэр зэкӀэ жъугъэцэкӀагъэ, сэ къышъосӀуагъэхэми, унашъо къышъуфэсшӀыхэрэми шъуатекӀыгъэп[+]. 3Охътабэм къыкӀоцӀ, непэрэ мафэр къэсыфэ, шъушыхэр къэшъубгынагъэхэп, шъуи Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъупшъэ къырилъхьагъэр жъугъэцэкӀагъэ. 4Зиусхьанэу шъуи Тхьэ, гущыӀэ пытэ къызэришӀыгъагъэм фэдэу, джы шъушыхэр ыгъэгупсэфыгъэх. Арышъ, Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ Иордан псыхъом ыкӀыб къыщышъуитыгъэ чӀыгум жъугъэзэжьи, шъуиунэхэм шъуякӀужь[+]. 5Ау Зиусхьаным иӀумэтэу Мосэ къышъуитыгъэ унашъохэмрэ Хабзэмрэ дэх имыӀэу жъугъэцакӀэх: Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шӀу шъулъэгъу, Ащ игъогухэм шъуарыкӀу, иунашъохэр шъуухъумэх, шъуфэшъыпкъ, шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъуфэщагъэу шъуфэлажь[+].

6ШӀукӀэ афэлъаӀуи, Ехъошуа ахэр зетӀупщыжьыхэм, ядэжь агъэзэжьыгъ. 7Мынасэ лӀакъом ызыныкъом Бащан чӀыналъэм Мосэ чӀыгу щыритыгъагъ, лӀакъом ызыныкъоу къэнагъэмрэ адрэ израилхэмрэ Иордан псыхъом итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъо чӀыгу щаритыгъагъ. Арыти, ядэжь агъэзэжьынэу ахэр ытӀупщыжьыхэзэ, Ехъошуа шӀукӀэ афэлъаӀуи,[+] 8моущтэу ариӀуагъ:

– Шъо шъуищэтырэхэм шъуякӀужьы, мылъкушхо шъуӀэкӀэлъ – былымхэр бэу, тыжьынрэ дышъэрэ, гъуаплъэрэ гъучӀырэ, щыгъын бэ дэдэ,– арышъ, пыим къонтхъэу къыпышъухыгъэмкӀэ шъукъошхэм шъуадэгуащ[+].

9Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом израилхэр КъэнаӀан чӀыгум ит Щылэу къалэ къагъанэхи, ежьхэм заӀэти, Зиусхьаным Мосэ ижэдэкӀэу унашъо къазэрэфишӀыгъэу аубытыгъэ ГъылыӀад чӀыналъэм екӀужьыгъэх.


«Шыхьат» къурмэншӀыпӀэр

10КъэнаӀан чӀыгум ит Иордан псыхъом дэжь щыт Гъэлылот къызэсыхэм, Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом джа чӀыпӀэм, Иордан псыхъо нэпкъым, къурмэншӀыпӀэшхо щагъэуцугъ. 11Мары Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом Иордан псыхъом инэпкъэу израилхэм къафэгъэзагъэм, КъэнаӀан чӀыгум игъунапкъэ къурмэншӀыпӀэ щагъэуцугъ зэраӀорэр зэхахыгъэти, 12ахэм заокӀэ якӀунхэу зэкӀэ израил лъэпкъыр зэрэпсэоу Щылэу къалэ къыщызэрэугъоигъ.

13Ау ащ ыпэкӀэ израилхэм къурмэнышӀэу[†] ЕлыӀазар ыкъо Пинхъас аӀопщи, ГъылыӀад чӀыналъэм щыӀэ Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом афагъэкӀуагъ. 14ПэщипшӀ ащ игъусагъ: израил лӀакъо пэпчъ изынэбгырэ, ахэр зэкӀэ израил лъэпкъхэм ахэхьэрэ унагъохэм янахьыжъ упчӀэжьэгъугъэх.

15Ахэр ГъылыӀад къызэсыхэм, Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом зафагъази, араӀуагъ:

16– Зиусхьаным илъэпкъ зэрэпсэоу мырэущтэу къышъуеӀо: «Сыд пае Израилым и Тхьэ шъуфэмышъыпкъагъа? Зиусхьаныр ӀэкӀыб шъушӀызэ, Ащ шъупэуцужьызэ къурмэншӀыпӀэ непэ зыфэжъугъэуцужьынэу сыдэущтэу ар шъо шъуфэшӀагъа[+]? 17Арэп, ПэӀор[*] дэжь щызетхьэгъэ хэбзэнчъагъэр шъушӀомакӀа? Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъ ащ пае емынэм зэтыригъэлӀагъ! Непэ къызынэсыгъэми зытыукъэбзыжьышъурэп. 18Джы непэ шъо Зиусхьаным шъукӀэрыкӀынэу зышъогъэхьазыра? Непэ шъо Зиусхьаным шъупэуцумэ, неущ израил лъэпкъым зэрэпсэоу Ащ ынае къыщифэщт. 19ШъуичӀыгу мыкъабзэу къышъушӀошӀымэ, Зиусхьаным ичӀыгоу, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] зэрытым шъукъакӀуи, Ӏахьэ къыддэжъугощ. Ау Зиусхьаным шъупэмыуцу, тэри бырсыр къытэшъумышӀылӀ, Ащ икъурмэншӀыпӀэ нэмыкӀ зыфэшъумыгъэуцужь! 20Зэрахъ ыкъо Ӏахъан закъоба Зиусхьаным фэгъэшъошагъэхэм афэгъэхьыгъэ унашъор зымыгъэцэкӀагъэр, ау Ащ игубж зэкӀэ израил лъэпкъым зэрэпсэоу къытефагъэба? А псэкӀодым Ӏахъан закъоп ныӀа текӀодагъэр?»[+]

21Арыти, Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом израил лъэпкъхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъугъэм мырэущтэу къараӀожьыгъ:

22– Зиусхьаныр – тхьэхэм я Тхьэжь! Зиусхьаныр – тхьэхэм я Тхьэжь! Ащ ешӀэ, израил лъэпкъми ерэшӀ: Зиусхьаным тыпэуцоу, Ащ тыфэмышъыпкъэмэ, непэ шъукъытшъхьамыс[+]. 23Зиусхьаныр ӀэкӀыб тшӀыным пае къурмэншӀыпӀэ тэ зыфэдгъэуцужьыгъэмэ, ащ къурмэнгъэстрэ[†] гъомылэ къурмэнрэ е мамыр[†] къурмэн щытшӀынхэу арымэ, Ежь Зиусхьаным терэгъэпщын. 24Хьау! Шъо къышъухэкӀыгъэхэм зэгорэм тэ ткъохэм мырэущтэу къараӀонэу тыщынагъэти ары тэ ар зыкӀэтшӀагъэр: «Сыд шъо Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ шъузэрэхэтыр? 25Иордан псыхъор тэрырэ шъорырэ Зиусхьаным гъунапкъэ тфишӀыгъ. Арышъ, Зиусхьаным шъо шъуриеп, Ар тэтый». Джащ фэдэ шӀыкӀэкӀэ, шъо къышъухэкӀыгъэхэм яягъэкӀэ, тэ ткъохэр Зиусхьаным шӀолӀыкӀыжьыщтхэп.

26Джары къурмэншӀыпӀэ дгъэуцунэу тэ зыкӀитхъухьагъэр нахь, къурмэнгъэстрэ къурмэнхэмрэ щытшӀынхэу арэп. 27Ары пакӀопышъ, къурмэнгъэстрэ гъомылэ къурмэнрэкӀэ, мамыр къурмэнрэкӀэ зэфэдэу Зиусхьаным ыпашъхьэ титэу[*] тэри, шъори, тилӀэужхэми тызэрэфэлэжьэщтым ар ишыхьатынэу ары. Джащыгъум, Зиусхьаным тэ тиӀахьэ хэмылъэу шъо къышъухэкӀыгъэхэм тэ ткъохэм ыужыкӀэ къараӀон алъэкӀыщтэп.

28Зэгорэм ащ фэдэу тэрми е ткъохэр арми къытаӀомэ, мырэущтэу джэуап яттыжьыщт: «Зиусхьаным икъурмэншӀыпӀэ итеплъэ иӀэу тятэжъхэм Ащ икъурмэншӀыпӀэу агъэуцугъэм шъуеплъ. Ау ащ къурмэнгъэстрэ нэмыкӀ къурмэнхэмрэ щашӀынхэу арэп, тэрырэ шъорырэ шыхьатэу тиӀэнэу ары нахь»,– тӀуагъэ.

29Зиусхьанэу ти Тхьэ непэ тыпэуцуни, ар ӀэкӀыб тшӀынышъ, Ащ икъурмэншӀыпӀэ нэмыкӀ дгъэуцуни къурмэнгъэстрэ гъомылэ къурмэнрэ, е нэмыкӀ къурмэн щытшӀынэу ащ фэдэ егъашӀэми орэмыхъу. Зиусхьанэу ти Тхьэ икъурмэншӀыпӀэ шъыпкъэр Ащ ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ ыпашъхьэ ит закъор ары!

30Арыти, къурмэнышӀэу Пинхъасрэ израил лъэпкъхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ Рубэн, Гъад лӀакъохэм, Мынасэ лӀакъом ызыныкъом аӀуагъэр зызэхахым адырагъэштагъ. 31КъурмэнышӀэу ЕлыӀазар ыкъо Пинхъас ахэм ариӀуагъ:

– Зиусхьаныр зэрэтигъусэр, Ащ шъузэрэфэшъыпкъэр непэ къыдгурыӀуагъ. Зиусхьаным ипщыныжь израилхэр непэ щышъуухъумагъэх.

32Рубэн, Гъад лӀакъохэр зыщыпсэухэрэ ГъылыӀад хэкур къурмэнышӀэу ЕлыӀазар ыкъо Пинхъасрэ израил лӀакъохэм япащэхэмрэ къабгыни, КъэнаӀаным къэкӀожьыхи, къэбарыр израилхэм къафаӀотэжьыгъ. 33Израилхэм а къэбарыр зызэхахым гушӀуагъэх, Зиусхьаным щытхъу фашӀыгъ. Рубэн, Гъад лӀакъохэм заокӀэ якӀунхэм, ахэр зыщыпсэурэ чӀыгур хэкужъ ашӀыным игугъу ащ нахьэу ашӀыжьыгъэп.

34Рубэн, Гъад лӀакъохэм «Шъори тэри Зиусхьаныр зэрэти Тхьэм мыр ишыхьат», аӀуи, а къурмэншӀыпӀэм «Шыхьат»[*] цӀэу фашӀыгъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Ехъошуа пащэхэм гъозэ гущыӀэу къариӀожьыгъэр

1Израилыр зэкӀэ ипыйхэу лъэныкъо пстэумкӀи къегъэтӀысэкӀыгъэхэм амыгъэгумэкӀыжьэу Зиусхьаным[†] зегъэрэхьатым ыуж охътабэ тешӀагъ; Ехъошуа жъы хъуи, ыныбжь хэкӀотагъ[+]. 2Зэгорэм ар израилхэм зэкӀэм къяджи, лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, пащэхэм, ихьыкумышӀхэм, иӀэшъхьэтетхэм ариӀуагъ:

– Сэ жъы сыхъугъ, сыныбжьи хэкӀотагъ. 3Зиусхьанэу, шъуи Тхьэм шъощ пае лъэпкъхэм зэкӀэм аришӀагъэр, Ар зэрэшъуфэзэуагъэр зэкӀэ шъулъэгъугъэ[+]. 4ЫужыкӀэ Иордан псыхъомрэ тыгъэкъохьапӀэмкӀэ щыӀэ Хышхомрэ азыфагу илъ чӀыгур зэкӀэ пхъэдзыкӀэ шъуилӀакъохэм къатезгощагъ: лъэпкъэу згъэкӀодыгъэхэмрэ джыри къэнэгъэ лъэпкъхэмрэ ячӀыгухэр[+]. 5Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ ахэр Ежь шъуигъогу тырифыщтых. Ахэр шъукӀэлъырифынхэшъ, гущыӀэ пытэ къызэрэшъуитыгъагъэуи ячӀыгу шъо шъуубытыщт.

6Арышъ, джабгъумкӀи сэмэгумкӀи шъудэмыхэу Мосэ и Хабзэу тхылъым итхагъэр пытагъэ шъухэлъэу, зэкӀэ кӀэзыгъэнчъэу жъугъэцакӀэ[+]. 7А къэнэгъэ лъэпкъхэм захэшъумыгъэкӀуакӀ, ахэм ятхьэхэм ацӀэ къешъумыӀу, ахэмкӀэ тхьэлъанэ шъумышӀы, ятхьэнэпцӀхэм шъуафэмылажь, шъхьащи афэшъумышӀ![+] 8Непэ нэс шъузэрэфэшъыпкъагъэу, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ тапэкӀи шъуфэшъыпкъ[+].

9Лъэпкъышхохэу, лъэпкъ лъэшхэр Зиусхьаным шъукӀэлъырифыгъэх. Непэ къызнэсыгъэми хэти къышъупэуцужьын ылъэкӀыгъэп[+]. 10Зиусхьанэу шъуи Тхьэ гущыӀэ пытэ къызэрэшъуитыгъагъэу шъощ пае Ежь мэзаошъ, шъуизынэбгырэ миным кӀарегъэӀэжьы[+]. 11Арышъ, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ сыд хъугъэми шӀу зэрэшъулъэгъущтым ыуж шъуит.

12Ау шъо Ащ шъуакӀыб фэжъугъазэу, къэнэгъэ лъэпкъэу къышъухэсмэ ащыщхэм шъуагуахьэу, ахэм блэгъагъэ адэшъушӀэу, шъуалъыкӀоу, къызылъыжъугъакӀохэу хъумэ, –[+] 13джащыгъум: Зиусхьанэу шъуи Тхьэ а лъэпкъхэр ащ нахьэу зэрэшъукӀэлъыримыфыжьыщтхэр зэжъугъашӀэ. Зиусхьанэу шъуи Тхьэ къышъуитыгъэ чӀыгушӀум шъутекӀодыкӀыжьыфэ шъоркӀэ убытыпӀэрэ лъахъэрэ ахэр хъущтых, къамыщэу шъуакӀыб ращыщт, шъунэхэм панэу акӀэлъыщтых.

14Мары сэ, мы чӀыгум псэ зыпытэу тет пстэуми афэдэу, джы аужырэ гъогум сытехьажьы. Зиусхьанэу шъуи Тхьэ гущыӀэ пытэу, шӀу закӀэу къышъуитыгъэхэм ащыщ хьаулыеу къызэрэмынагъэр шъугурэ шъупсэрэкӀэ зэжъугъашӀэ. ЗэкӀэ шъо къыжъудэхъугъ, зыпари мыгъэцэкӀагъэу къэнагъэп[+]. 15Ау Зиусхьанэу шъуи Тхьэ гущыӀэ пытэу къышъуиӀуагъэр зэкӀэ къызэрэшъохъулӀагъэу, джащ фэдэ къабзэу, тхьамыкӀагъоу пэшӀорыгъэшъэу зигугъу къышъуфишӀыгъэхэри чӀыгушӀоу къышъуитыгъэм шъутыремыгъэкӀодыкӀыфэ Зиусхьаным ыгъэцэкӀэжьыщт[+]. 16Зиусхьанэу шъуи Тхьэ къыжъудишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр шъуукъоу, нэмыкӀ тхьэхэм шъуафэлажьэу, шъхьащэ афэшъушӀэу зежъугъажьэкӀэ, Ащ игубж къышъуфызэкӀэнэнышъ, чӀыгушӀоу къышъуитыгъэм шӀэхэу шъутыригъэкӀодыкӀыщт.

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Зэзэгъыныгъэ лъапӀэр Щэхэм зэрэщагъэкӀэжьыгъэр

1ЗэкӀэ израил лӀакъохэр Ехъошуа Щэхэм щиугъоигъэх. Лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, ащ ипащэхэм, ихьыкумышӀхэм, иӀэшъхьэтетхэм ар къяджагъэти, зэкӀэри къакӀуи, Тхьэм ыпашъхьэ къиуцуагъэх. 2ЕтӀанэ Ехъошуа лъэпкъым зыфигъэзагъ:

– Зиусхьанэу[†] Израилым и Тхьэ мары ыӀорэр: «БэшӀагъэу шъуятэхэр – Ибрахьимэрэ Нахъоррэ ятэу Тэрахъ нэсыжьэу – псыхъо кӀыбым[*] щыпсэущтыгъэх, нэмыкӀ тхьэхэми афэлажьэщтыгъэх[+]. 3Ау Сэ шъуятэу Ибрахьимэ псыхъо кӀыбым щыӀэ чӀыгум къисщи, зэрэ КъэнаӀанэу къыщесщэкӀыгъ. Сэ ащ ихъопсащэ згъэбэгъуагъэ: Исхьакъ къестыгъ,[+] 4етӀанэ Исхьакъ Якъубэрэ Ӏэсаурэ къестыгъэх. СэӀир къушъхьалъэхэр Сэ Ӏэсау къестыгъэх, ау Якъубэ ыкъохэр игъусэхэу Мысыр икӀыгъ[+].

5Мосэрэ Хьарунэрэ Сэ къышъуфэзгъэкӀуагъэх, етӀанэ щысшӀагъэхэмкӀэ Мысырыр зэщызгъакъуи, ащ шъукъисщыжьыгъ[+]. 6Мысырым шъуятэжъхэр къызисэщыжьхэм, ахэр хы Къамылым нэс кӀуагъэх. Мысырхэр купсынкӀэхэм арысхэуи, шыухэуи а хым нэс шъуятэжъхэм къалъычъагъэх[+]. 7Зиусхьаныр ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу ащыгъум ахэр еджагъэхэти, шъорырэ мысырхэмрэ шъуазыфагу Ащ шӀункӀыр къыдилъхьагъ, мысырхэм хыр къатыригъауи, чӀыригъэхьагъэх. Шъо шъунэхэмкӀэ шъулъэгъугъэба мысырхэм Сэ ясшӀагъэр! Ащ ыуж илъэсыбэрэ шъофнэкӀым шъо шъущыпсэугъ[+].

8ЕтӀанэ Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэкӀэ щыпсэущтыгъэхэ амэрхэм ячӀыгу Сэ шъукъэсщагъ. Ахэр шъо къышъозэуагъэхэми, шъуӀэ къислъхьэхи, ежьхэри шъуапашъхьэ Сэ щызгъэкӀодыгъэх, ячӀыгуи шъуубытыгъ. 9Моаб пачъыхьэу Цыпор ыкъо Бэлакъ Израилым къезэонэу зигъэхьазыры зэхъум, БэӀор ыкъо БэлыӀам къышъуигъэбгынэу лъигъэкӀуагъэх[+]. 10Ау Сэ БэлыӀам седэӀунэу сыфэягъэпти, нэшӀущыфэныгъэхэр къышъуезгъэӀолӀагъэх, шъукъыӀэкӀэсхыгъ[+].

11Иордан псыхъом шъукъызэпырыкӀи, Ерыхъэу шъукъэкӀуагъ. Ерыхъэу дэсхэр къызэрэшъозэуагъэхэм фэдэу амэрхэмрэ пэрыцхэмрэ, къэнаӀанхэмрэ хьатхэмрэ, гъыргъащхэмрэ хъэухэмрэ, ыкӀи еусхэр къышъозэуагъэхэми, Сэ ахэр шъуӀэ къислъхьагъэх[+]. 12Сэ ахэр гуӀэнэу зыхэсыдзагъэхэм[*] амэр пачъыхьитӀур шъукӀэлъырифыгъ: уичатэрэ уищабзэрэп ар зышӀагъэр[+]. 13Джаущтэу чӀыгоу умылэжьыгъэр, къалэу шъумыгъэуцугъэхэр Сэ къышъостыгъэх. Джы шъо ахэм шъуащэпсэу, шъумыгъэтӀысыгъэ сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зэйтын мэзжъыехэмрэ къащыкӀырэр шъошхы»[+].

14– Арышъ,– Ехъошуа игущыӀэ лъигъэкӀотагъ,– Зиусхьаным ищынагъо шъугу ижъугъэлъ, шъугу къабзэу, шъуфэшъыпкъэу Ащ шъуфэлажь. Ефрат псыхъо кӀыбымрэ Мысырымрэ ащыпсэухэ зэхъум шъуятэжъхэр зыфэлажьэщтыгъэхэ тхьэхэр чӀэшъудзыжьхи, Зиусхьаным шъуфэлажь[+]. 15Ау шъо Зиусхьаным шъуфэлэжьэнэу шъуфэмыемэ, непэ блэмыкӀэу шъузыфэлэжьэщтыр къыхэшъух: шъуятэжъхэр псыкӀыбым зыщыфэлажьэщтыгъэхэ тхьэхэр ара е зичӀыгу шъущыпсэурэ амэрхэм ятхьэхэр ара. Сэры пӀомэ, сэ сшъхьэкӀи сиунагъокӀи Зиусхьаным тыфэлэжьэщт[+].

16Арыти, израилхэм джэуап къатыжьи, къыраӀуагъ:

– Хьау, Зиусхьаныр къэдгъанэу нэмыкӀ тхьэхэм тафэлэжьэнэу, егъашӀи орэмыхъу! 17Зиусхьанэу ти Тхьэр арыба тэри тятэжъхэри пщылӀыпӀэ чӀыпӀэм, Мысырым тыкъизыщыжьыгъэр, шӀэгъошӀэгъэшхохэр нэрылъэгъу къыщытфэзышӀыгъэр. Гъогум тытетыфэ зэкӀэ лъэпкъэу тыкъызыпхырыкӀыгъэхэм Ащ тащиухъумагъ. 18ЗэкӀэ лъэпкъхэри амэрэу мы чӀыгум исыгъэхэри Зиусхьаным ткӀэлъырифыгъэх. Ар – тэ ти Тхьэшъ, тэри Зиусхьаным тыфэлэжьэщт.

19Ехъошуа израилхэм ариӀуагъ:

– Шъо Зиусхьаным шъуфэлэжьэшъунэу шъоӀуа? Ар Тхьэ ЛъапӀ! Ар нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэ! ШъуемыдэӀумэ, псэкӀод шъушӀэмэ, къышъуфигъэгъущтэп[+]. 20ШӀу къышъуфэзышӀэгъэ Зиусхьаныр къэжъугъанэу, хымэ тхьэхэм шъуафэлажьэ зыхъукӀэ, Ар къышъупэуцунышъ, тхьамыкӀагъор къышъуфигъэкӀони, ухыпӀэ ар шъуфэхъущт[+].

21Ащ ипэгъокӀэу:

– Хьау! Зиусхьаным тэ тыфэлэжьэщт!– лъэпкъым Ехъошуа къыриӀуагъ.

22Арыти:

– Зиусхьаныр къыхэшъухыгъэу, Ащ шъузэрэфэлэжьэщтымкӀэ шъо джы шыхьат шъузыфэхъужьы,– ыӀуагъ Ехъошуа.

– Ары, тышыхьат,– адрэхэм къыраӀожьыгъ.

23– Ащыгъум,– ыӀуагъ Ехъошуа,– хымэ тхьэу шъуиӀэхэр чӀэшъудзыхи, шъугукӀэ Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ зыфэжъугъаз.

24Лъэпкъым Ехъошуа къыдыригъэштагъ:

– Тэ Зиусхьанэу ти Тхьэ тыфэлэжьэщт, Ащ тедэӀущт.

25Джаущтэу а мафэм лъэпкъым ыцӀэкӀэ Ехъошуа Зиусхьаным зэзэгъыныгъэ дишӀи, унашъохэмрэ шапхъэхэмрэ а чӀыпӀэм, Щэхэм, лъэпкъым къыщыритыгъэх. 26А гущыӀэхэр Ехъошуа Тхьэм ихабзэ зэрытхэгъэ тхылъым дитхагъэх. ЕтӀанэ мыжъошхо къышти, Зиусхьаным ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ дэжь щыт чъыгаем ычӀэгъ чӀигъэуцуагъ[+].

27– Шъуеплъ!– Ехъошуа израил лъэпкъым риӀуагъ.– Зиусхьаным къытиӀогъэ гущыӀэхэр зэкӀэ мары, мы мыжъом зэхихыгъэхэшъ ар тишыхьатыщт. Шъуи Тхьэ ӀэкӀыб зышъушӀыкӀэ шыхьатэу къышъупэрэуцу![+]

28ЕтӀанэ Ехъошуа шъхьадж иунэе чӀыгу Ӏахьэ кӀонэу цӀыфхэр ытӀупщыгъэх[+].


Ехъошуа зэрэлӀагъэр

29[•]Ащ ыуж Зиусхьаным иӀумэтэу Ныун ыкъо Ехъошуа илъэсишъэрэ пшӀырэ ыныбжьэу идунай ыхъожьыгъ. 30Ежь иунэе Ӏахьэм хэхьэрэ Ефраим къушъхьалъэм ит ГъэӀащ къушъхьэм итемыркӀэ щыӀэ Тымнат-Сэрахъ къалэм ичӀыгу щагъэтӀылъыжьыгъ[+].

31Ехъошуа щэӀэфи, ыужыкӀэ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэу Зиусхьаным Израилым къыфишӀэгъэ Ӏоф пстэури зынэгу кӀэкӀыгъэхэри опсэухэфи Израилыр Зиусхьаным фэлэжьагъ.

32Юсыф ихьэдэкъупшъхьэхэу израилхэм Мысырым къырахыжьыгъэхэр Щэхэм къалэм ичӀыгу щычӀалъхьажьыгъэх. Якъубэ Хъаморэ ыкъохэм а чӀыгур тыжьын ахъщишъэкӀэ къащищэфыгъ. (Хъаморэ Щэхэм ятагъ). Джары Юсыф къытекӀыгъэхэм яунэе Ӏахьэу ар зыкӀэхъугъэр[+].

33Хьарунэ ыкъо ЕлыӀазар дунаим зехыжьым, ыкъоу Пинхъас къытефэгъэ Ефраим къушъхьалъэм ит ГъыбӀэ щагъэтӀылъыжьыгъ.

### Гъуазэхэр

#### Гъуазэхэр

Гъуазэхэр


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### Пэублэ гущыӀ


Гъуазэхэр


Гъуазэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва


2023

Гъуазэхэр

Книга Судей

на адыгейском языке

Judges in the Adyghe language (ISO: ady)

© Институт перевода Библии, 2023


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъэу уапашъхьэ илъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием изы Ӏахьэу щыт.

Израил лъэпкъым итарихъ анахь чӀыпӀэ къинэу къыхэфагъэм – КъэнаӀан чӀыгур заокӀэ аӀэ къызырагъэхьагъэм щегъэжьагъэу апэрэ пачъыхьэхэм Израилыр агъэӀорышӀэ зыхъугъэм нэс – «Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъым израил лӀакъохэм ящыӀэныгъэ зыфэдагъэр къегъэлъагъо. Тхылъэу «Ехъошуа» къыӀуатэрэр, израил лӀакъохэр КъэнаӀаным езаохэ зэхъум, ащ щыпсэущтыгъэ лъэпкъхэм ащыщхэр мы чӀыгум рамыфыхэу къызэринагъэхэр ары. Уахътэ зытешӀэм, а лъэпкъхэм яхабзэхэм, ахэр тхьабэмэ зэрафэлажьэхэрэм щысэ тырахынэу рагъэжьагъ, ащкӀэ Зиусхьаныр лъэшэу агъэгубжыщтыгъ (1:1–2:9).

Тхылъым иӀахьышӀу (2:10–16:31) хъугъэ-шӀагъэхэм зы зэкӀэлъыкӀуакӀэ яӀэу къеӀуатэ, икӀэрыкӀэу къытыригъэзэжьызэ бэрэ моущтэу хъущтыгъэ:

–лъэпкъым псэкӀод ешӀэ;
–гъунэгъу лъэпкъхэр къытыригъаохэзэ Тхьэм ар егъэпщынэ;
–израилхэм Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфагъазэ;
–шъхьафит зышӀыжьыщтхэ гъуазэр (пащэр), а тхьамыкӀэгъошхом текӀонхэу, Зиусхьаным апэ къырегъэуцо.

А гъуазэхэр Тхьэм къыхихыщтыгъэх, ау а дэдэм ахэр цӀыф псэкӀодышӀэу къэнэжьыщтыгъэхэти, зэкӀэри тэрэзэу ашӀэщтыгъэп. Пыим зытекӀохэрэм ыуж псынкӀэу нахьыпэрэм фагъэзэжьыщтыгъэ. Ары хъу къэс, гъуазэми лъэпкъми нахьыкӀэжьэу псэкӀод ашӀэщтыгъэ. Тхылъым ипэублэ гушхуагъэ хэлъэу пыим зэрэтекӀуагъэхэр къеӀуатэмэ, кӀэухым ежь, израилхэм, емыкӀоу ашӀагъэхэр кӀэзыгъэнчъэу къыщитхыгъэх. А Ӏэхъуамбэу тхылъым ипэублэ тхьабэмэ афэлэжьэрэ мэджусыйхэр къэзыгъэлъагъорэм, тхылъеджэм зыфегъазэ: ахэм анахьи нахь псэкӀодышхохэр израилхэм агъэхъагъэхэба.

Джаущтэу хъугъэ-шӀэгъэ тхьамыкӀэгъошхуитӀукӀэ тхылъыр къеухы (17–21). А уахътэм израилхэм зэдэмыштэныгъэу ахэлъыгъэр ащ къыхегъэщы, «шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъ». Ауми, мыщ дэжьым, авторым къытеӀокӀы, Ӏофым зэшӀохыпӀэу иӀэр, зы гущыӀэухыгъэкӀэ: «А мафэхэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп». Израил пачъыхьэгъур зэхэщэныр ары къыкӀэлъыкӀорэ тхылъхэу Рут ехьылӀагъэмрэ Апэрэ Самуелрэ темэ шъхьаӀэу яӀэр. Шъыпкъагъэ зыхэлъ пачъыхьэмкӀэ Тхьэм лъэпкъыр къыгъэнэжьыным игугъапӀэ ахэм къаты. Израиль лъэпкъыр лъэшэу ащ зэрэщыкӀэщтыгъэм «Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъыр ишыхьат.

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ. Электроннэ амалхэр къызфэбгъэфедэхэзэ джырэкӀэ ащ уеджэн плъэкӀыщт, тапэкӀэ тхылъыр къыхаутын агу хэлъ.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, ащ къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ. Тауратыр, Мосэ итхылъитф, 2024-рэ илъэсым къыхаутынэу агу зэрэхэлъым тигуапэу шъущытэгъэгъуазэ. Электроннэ амалхэр къызфэжъугъэфедэхэзэ а тхылъхэм ащыщыхэм джырэкӀэ институтым ивебсайт шъущяджэн шъулъэкӀыщт.

Тхылъэу «Гъуазэхэр» зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошъхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр,

Москва

#### Апэрэ шъхьэр


Ехъудэмрэ щымӀонымрэ ялӀакъохэр къэнаӀанхэм зэрязэуагъэхэр

1Ныун ыкъо Ехъошуа зэлӀэм ыуж израил цӀыфхэм Зиусхьаным[†][*] зыфагъази еупчӀыгъэх:

– Хэта тащыщэу апэ заокӀэ къэнаӀанхэм якӀущтыр[+]?

2Зиусхьаным джэуап къаритыжьыгъ:

– Ехъудэ лӀакъор[*] апэ орэкӀо. Мары, мы чӀыгур, арышъ зыӀэ ислъхьэрэр.

3Джащыгъум ехъудэ зэолӀхэр акъош щымӀонхэм ялъэӀугъэх:

– ЧӀыгоу тэ къыттефагъэм шъукъыддакӀуи, къэнаӀанхэм шъукъыддязауи, ыужым тэри шъуичӀыгу тыкъыжъудэкӀони, тыкъыжъудэзэощт.

ЩымӀонхэр ащ къезэгъхи, гъусэ къафэхъугъэх.

4Ехъудэ зэолӀхэр зэгъусэхэу зэуапӀэм зыӀохьэхэм, къэнаӀанхэмрэ пэрыцхэмрэ Бэзэкъ дэжь Зиусхьаным Ӏэрылъхьэ къащыфишӀыхи, пыим изэолӀ нэбгырэ минипшӀыр ащ дэжьым ахэм щаукӀыгъ. 5Джа чӀыпӀэм Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм щыӀукӀэхи, зэошхо рашӀылӀи, къэнаӀанхэри пэрыцхэри лъэкъабзэу зэтыраукӀагъэх[+]. 6Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм кӀитхъужьыгъагъ, ау ахэр лъежьэхи, къаубыти, ыӀэхъомбэшхохэмрэ ылъэхъомбэшхохэмрэ паупкӀыгъэх.

7Джащыгъум Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм ыӀуагъ:

– ЗыӀэхъомбэшхохэмрэ зылъэхъомбэшхохэмрэ пыупкӀыгъэхэ пачъыхьэ тӀокӀищырэ пшӀырэр тэкъуафэу къефэхыгъэхэр къашыпыжьэу сиӀанэ чӀэгъ чӀэсыгъэх. Джы, мары, сшӀагъэм ифэшъуашэ Тхьэм сэ сигъэгъотыжьыгъ.

Ерусэлэм ащи, ар ащ щылӀэжьыгъ.

8Ехъудэ зэолӀхэр Ерусэлэм теохи, аштагъ. Дэсхэр чатэкӀэ зэтыраукӀэхи, къалэри[*] агъэстыгъ[+].

9Ащ ыуж къушъхьэлъэ чӀыпӀэхэм, тыгъэкъохьэпӀэ къушъхьэ лъапэм, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым ащыпсэурэ къэнаӀанхэм Ехъудэ зэолӀхэр заокӀэ якӀугъэх. 10Хъэурэн (нахьыпэм Къыриат-АрбаӀкӀэ еджэщтыгъэх) щыпсэурэ къэнаӀанхэм зао арашӀылӀи, Шэшай, Ахъымэн, Тэлмай[*] ялӀакъохэри зэтыраукӀагъэх[+]. 11Ащ икӀхи, ДэбиркӀэ (нахьыпэм Къыриат-СэфэркӀэ заджэщтыгъэхэм) ахэм агъэзагъ[+].

12Джащ Къалэб Ехъудэхэм гущыӀэ ащыритыгъ:

– Къыриат-Сэфэр теоу, зыштэрэм спхъоу Ӏахъсэ шъхьэгъусэкӀэ естыщт[+].

13Къалэб ышнахьыкӀэ Къэназ ыкъоу Ӏэтныел ар ыштагъэти, зэригъэгугъагъэу ыпхъу Ӏахъсэ ащ шъхьэгъусэкӀэ ритыгъ.

14Зы мафэ горэм, Ӏахъсэ ытыщ зыщыкӀощтым тефэу, ятэ елъэӀунышъ, чӀыгу Ӏахьэ къыӀихынэу Ӏэтныел ар ыгъэуӀушыгъ. Ӏахъсэ къэси, щыдым къызехым, ятэ ащ еупчӀыгъ:

– Сыда узыфаер, сипшъашъ?

15Ӏахъсэ ащ риӀожьыгъ:

– УнэшӀу къысщэф, сят. Къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым сыщыпсэунэу лӀы септыгъэмэ, ит псынэкӀэчъхэри къысэтыжьхэба.

Арыти, Къалэб ышъхьэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ыхэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ащ ритыгъэх.

16Мосэ ишӀупщ лӀым къытекӀыгъэ къэнхэр Ехъудэхэм ягъусэхэу Ерыхъэу[*] къалэм икӀыхи, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым, Ехъудэ шъофнэкӀым кӀохи, Ӏэрад къалэм иӀэгъо-блэгъу щыпсэурэ лъэпкъым хэтӀысхьагъэх.

17Ежь Ехъудэ зэолӀхэр акъош щымӀонхэр ягъусэхэу, къэнаӀанхэр зыщыпсэущтыгъэхэ Цыфат къалэм тебанэхи, лъэпсэкӀод ашӀыгъ[*]. Джары а къалэм ХъорымкӀэ[*] зыкӀеджагъэхэр. 18-19Зиусхьаныр Ехъудэ изэолӀхэм ягъусагъэти, ахэмэ къушъхьалъэхэр къызӀэкӀагъэхьагъэх. Ащ нэмыкӀэу кӀэим дэт къалэхэу Ӏазэ, Ащкъэлэн, Ӏэкърэн, ахэм яӀэгъо-блэгъухэр аубытыгъэх, ау гъучӀ купсынкӀэхэр шъофрысхэм яӀагъэхэти, рафынхэ алъэкӀыгъэп[+]. 20Мосэ къызэриӀогъагъэм фэдэу, Къалэб Хъэурэн къалэр къыратыгъэти, Ӏэнэкъ лъэпкъищыр ащ дифыгъ[+].


Адрэ израил лӀакъохэм къэнаӀанхэр зэрэрамыфыгъэхэр

21Бинямин лӀакъом Ерусэлэм щыпсэущтыгъэхэ еусхэр къалэм дифыгъэхэпышъ, джы непэ къызнэсыгъэми ахэр ащ зэдыдэсых[+].

22-23Юсыф къытекӀыгъэхэри Бэтэл (ыпэкӀэ ащ ЛузкӀэ еджэщтыгъэх) зытеохэми, Зиусхьаныр ахэм ягъусагъ. ПлъэкӀо-дэӀуакӀохэр загъакӀохэм,[+] 24къалэм къыдэкӀэу зы лӀы горэ алъэгъугъэти, раӀуагъ:

– Къалэм тызэрэдэхьан тлъэкӀыщтыр къытэгъэлъэгъуи, тэ о гукӀэгъу къыпфэтшӀыщт[+].

25Ащ къызэрариӀуагъэм фэдэу, къалэм дахьэхи, къэлэдэсхэр чатэкӀэ зэхаукӀагъэх, ау а лӀымрэ зэкӀэ иунагъорэ гукӀэгъу афашӀыгъ. 26Арыти, ар хьатхэм ячӀыгу кӀуи, Луз зыфиусыгъэ къалэр щигъэпсыгъ. Непэ къызнэсыгъэми аущтэу а къалэм еджэх.

27Ау Бэтщан, ТаӀынахъ, Дор, ИблэӀам, Мэгъыдэ къалэхэмрэ ахэм къапэгъунэгъу чылэхэмрэ ащыпсэухэрэр Мынасэ лӀакъом рифыгъэхэп. КъэнаӀанхэр къинэжьыгъэхэу, ыужкӀи а чӀыгум исыгъэх[+]. 28Израилыр нахь лъэш зэхъум ыужи къэнаӀанхэр ыгъэпщылӀыгъэх, ау рифыпэнхэу ячӀыгу рифыгъэхэп. 29Джащ фэдэу Гъэзэр къалэм дэсыгъэхэ къэнаӀанхэр Ефраим лӀакъом ащ дифыгъэхэпти, къахэнагъэхэу адэпсэущтыгъэх[+]. 30Зэбулун лӀакъом къэнаӀанхэр пщылӀыпӀэ ригъэуцуагъэхэми, ахэм ащыщхэу къалэхэу Къытронрэ Нэхэлолрэ адэсыгъэхэр адифыгъэхэпти, къахэнагъэхэу ащызэдэпсэущтыгъэх. 31Ащэр лӀакъом къалэхэу Ӏакъоурэ Цыдонрэ фэдэу Ахълаб, Ахъзиб, Хъэлбэ, Афикъ, Рэхъоб адэсхэр адифыгъэхэп[+]. 32Ащэр лӀакъор а чӀыпӀэм къинэгъэ къэнаӀанхэм адэпсэущтыгъэ. 33Нафталый лӀакъом Бэтщэмэщрэ БэтӀэнатрэ ащыпсэухэрэр адифыгъэхэпти, а чӀыгур зие къэнаӀанхэм адэпсэоу къахани, къэлитӀум адэсхэр ыгъэпщылӀыгъэх[+]. 34Амэрхэм къушъхьалъэм къикӀырэ гъогур зэпагъэӀи, Дан лӀакъор чӀы зэшъхьэ-зашъом къырагъэхьагъэп[+]. 35Джаущтэу амэрхэр Хъэрэс къушъхьэм къыхэнагъэхэу, Аялэун, ЩаӀалбим къалэхэм ащыпсэущтыгъэх, ау Юсыф лӀакъом ыкӀуачӀэ зэпытэм, ахэри адрэхэм афэдэу агъэпщылӀыгъэх.

36Амэрхэм ячӀыгъунапкъэ Ӏэкърэб лъэгапӀэм щегъэжьагъэу, СэлаӀ щыкӀэдзагъэу адыкӀэ зиушъомбгъущтыгъэ[+].

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Зиусхьаным имэлэӀич израилхэм къызэрягыигъэр

1Зиусхьаным[†] имэлэӀич[*] Гъылгъал къикӀи, Бохым къакӀуи, Ащ игущыӀэхэр израилхэм къариӀуагъ:

– Мысырым Сэ шъукъисщыжьи, тхьэлъанэ зэрэсшӀыгъагъэу, шъуятэжъхэр зэрызгъэгугъэгъэхэ чӀыгум шъукъэсщагъ. СӀогъагъэ: «Зэзэгъыныгъэ лъапӀэу Сэ къыжъудэсшӀыгъэр егъашӀи сыукъощтэп,[+] 2арышъ, шъори мы чӀыпӀэм щыпсэухэрэм зэзэгъыныгъэ адэшъумышӀэу, якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэжъугъэтакъох». Ау шъукъысэдэӀугъэп. Сыда ар зытешъушӀыхьагъэр[+]? 3Джы Сэ, мары, къышъосэӀо, ахэр зэрисымыфыщтхэр, шъоррэ дэгъумрэ шъуазыфагу ахэр пэрыохъоу къызэриуцощтхэр: панэу шъулыцӀ зэрэхэлъыщтхэр, ятхьэхэри убытыпӀэ зэрэшъуфэхъущтхэр[+].

4Зиусхьаным имэлэӀич а гущыӀэхэр къызеӀохэм, зэрэизраил лъэпкъэу лъэшэу гъогыгъэ. 5Ар зыщыхъугъэ чӀыпӀэм Бохым[*] аӀуи еджэхи, Зиусхьаными къурмэн щыфашӀыгъ.


Тхьэр израилхэм джыри къызэрэзыфагъэгубжыгъэр

6[•]Ехъошуа цӀыфхэр зызэбгыретӀупщыжьхэм ыуж, шъхьадж унэе Ӏахьэу къытефэрэ чӀыгур ыубытынэу, ахэр зэбгырыкӀыжьыгъэх. 7Ехъошуаи нахьыжъ упчӀэжьэгъухэу Зиусхьаным Израилым къыфишӀэгъэ Ӏофышхо пстэури зынэгу кӀэкӀыгъэхэри опсэуфэхэ лъэпкъыр Зиусхьаным фэлэжьагъ.

8Зиусхьаным иӀумэтэу Ныун ыкъо Ехъошуа илъэсишъэрэ пшӀырэ ыныбжьэу идунай ыхъожьыгъ. 9Ежь къытефэгъэ чӀыгу Ӏахьым, ГъэӀащ къушъхьэм итемыр лъэныкъокӀэ щыӀэ Ефраим къушъхьалъэхэм ахэт къалэу Тымнат-Хъэрэс[*], ар щагъэтӀылъыжьыгъ[+].

10Нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр дунаим зехыжьхэм, Зиусхьаныр зымышӀэрэ Израилым Ащ къыфишӀагъэхэм ащымыгъозэ ныбжьыкӀэхэм зыкъаӀэтыгъ[+]. 11Джащыгъум Зиусхьаным къемыкӀущтхэр ашӀэхэу, БэӀал[†][*] фэлажьэхэу ахэм рагъэжьагъ[+]. 12Зиусхьанэу, ятэжъхэм я Тхьэу, лъэпкъыр Мысыр къизыщыжьыгъэр ахэм ӀэкӀыб ашӀи, нэмыкӀ лъэпкъхэу къягъэтӀысэкӀыгъэхэм ятхьэхэм ауж ихьэхи, шъхьащэ афашӀэу рагъэжьагъ[+]. 13Ежь къагъэнагъэу БэӀалрэ Астартэрэ[†][*] зэрафэлажьэхэрэм пае Зиусхьанри агъэгубжыгъ[+]. 14Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, хъункӀакӀохэм аӀэ рилъхьэхи, къахъункӀэхэу рагъэжьагъ. Тхьэм ахэр лъэныкъо пстэумкӀи къэзыухъурэигъэ пыйхэм аӀэ рилъхьэхи, апэуцужьынхэ амылъэкӀынэу къыгъэнагъэх[+]. 15Израилхэм зэонхэу зыкъаӀэты къэси, тхьэлъанэ къызэрафишӀыгъэм фэдэу, Зиусхьаныр екӀэ къафеӀэбэхыщтыгъэ. Ащ къыхэкӀэуи ахэр тхьамыкӀэгъошхом хэтыгъэх[+].

16Джащыгъум Зиусхьаным израилхэр хъункӀакӀохэм къаӀэкӀэзыхыжьыщтыгъэхэ гъуазэхэр[†] апэ къыригъэуцощтыгъэх. 17Ау а гъуазэхэми ахэр ямыдэӀухэу, нэмыкӀ тхьэхэм задырагъэхьыхыщтыгъэ, шъхьащи афашӀыщтыгъэ. Зиусхьанэу я Тхьи ахэр фэшъыпкъэжьыщтыгъэхэп. Израилхэр ятэжъхэр зытетыгъэ гъогум псынкӀэу текӀыгъэх. Адрэхэр Зиусхьаным иунашъохэм атетэу зекӀощтыгъэхэми, мыдрэхэм щысэ афэхъугъэхэп[+]. 18Зиусхьаным гъуазэ къафигъакӀо къэс, Ежь ащ игъусэти, ар опсэуфэ израилхэр пыйхэм ащиухъумэщтыгъэх, хьазабым ыгъэщэӀухэрэм амакъэ зызэхихкӀэ, Ащ ыгу къягъущтыгъэ[+]. 19Ау гъуазэр дунаим зехыжькӀэ, нэмыкӀ тхьэхэм етӀани зафагъэзэжьыщтыгъэ, ахэм афэлажьэхэмэ шъхьащэ афашӀызэ, ятэхэм анахьи нахь дэеу зекӀощтыгъэх. БзэджэшӀэнымрэ къаигъэнымрэкӀэ зафэӀажэщтыгъэп. 20Арыти, Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, ыӀуагъ:

– Ятэжъхэм адэсшӀыгъэ зэзэгъыныгъэ лъапӀэр къысэмыдэӀоу мы лъэпкъым ыукъуагъэшъ, 21Ехъошуа джыри псэузэ мы хэгъэгум къыринэгъэ лъэпкъхэм ащыщэу зы закъуи Сэ исфыжьыщтэп[+]. 22Сэ язгъэлъэгъугъэ гъогум, ятэжъхэм афэдэу, рыкӀощтхэмэ е ащ текӀыщтхэмэ израилхэр ахэмкӀэ сыушэтыщтых.

23Джаущтэу Зиусхьаным а чӀыпӀэм щыпсэущтыгъэхэ лъэпкъхэр ардэдэм римыфыхэуи, Ехъошуа ыӀэ римылъхьэхэуи къыгъэнагъэх.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм израилхэр ыушэтынхэу къахинэгъэ лъэпкъхэр

1-2КъэнаӀаным щыкӀогъэ заохэм ащыщи зымылъэгъугъэ израилхэр риушэтынхэу, лӀэужыкӀэхэу ыпэкӀэ заор зыфэдэр зымышӀэщтыгъэхэр зэо Ӏофым фигъэсэнхэу, мары лъэпкъхэу Зиусхьаным[†] а чӀыналъэм къыринагъэхэр:[+] 3фылистхэм япщитф, зэкӀэ къэнаӀанхэр, цыдонхэр, хъэухэу Ливан къушъхьэхэм БэӀал-Хъэрмон[†] щегъэжьагъэу Хъамат къалэм идэхьагъу нэс ащыпсэущтыгъэхэр. 4Зиусхьаным иунашъохэу Мосэ ятэжъхэм къафаригъэхьыгъэхэр израилхэм зэрагъэцэкӀэщтхэр ыушэтынэу а лъэпкъхэр Ащ къыгъэнагъэх.

5КъэнаӀанхэм, хьатхэм, амэрхэм, пэрыцхэм, хъэухэм, еусхэм ахэсхэу израилхэр адэпсэущтыгъэх. 6А лъэпкъхэм апхъухэр нысэу къарагъащэщтыгъэх, ежьхэми апхъухэр ахэм акъохэм аратызэ[*], ятхьэхэм афэлажьэщтыгъэх[+].


Ӏэтныел

7Зиусхьаным къемыкӀущтхэр израилхэм ашӀагъ: Зиусхьанэу я Тхьэ зыщагъэгъупшэжьи, БэӀалрэ Ашэрэрэ[*] афэлажьэхэу рагъэжьагъ[+]. 8Джащыгъум Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, Мэсэпэтам ипачъыхьэу Кушан-Ришатаим ыӀэ рилъхьэхи, илъэсиим къыкӀоцӀ ригъэгъэпщылӀыгъэх. 9Ау израилхэм Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀынэу лъэӀушхокӀэ зызыфагъазэм, Къалэб ышнахьыкӀэу Къэназ ыкъо Ӏэтныел къэгъэнэжьакӀоу апашъхьэ къыригъэуцуагъ. Ащ ахэр шъхьафит ышӀыжьыгъэх[+]. 10Зиусхьаным ы Псэ ащ къыхахьи, Израилым гъуазэ[†] фэхъугъ. Зэонэу зежьэм Зиусхьаным Ӏэтныел Мэсэпэтам ипачъыхьэу Кушан-Ришатаим ыӀэ рилъхьэхи, ащ тыригъэкӀуагъ[+]. 11КъыкӀэлъыкӀорэ илъэс тӀокӀитӀум, Къэназ ыкъо Ӏэтныел олӀэжьыфэ, чӀыналъэм щымамырыгъ.


Эхуд

12Израилхэм джыри Зиусхьаным къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. Арыти, Зиусхьаным Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон Израилым нахьи нахь лъэш ышӀыгъ. 13Ӏамонхэмрэ Ӏамэлыкъхэмрэ игъусэхэу ар Израилым къытекӀуи, Ерыхъэу къалэр ыубытыгъ.

14Израилхэр Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон илъэс пшӀыкӀуим къыкӀоцӀ фэпщылӀыгъэх.

15Ау израилхэм Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀынэу зызыфагъазэм, Эхуд Ӏэ сэмэгур[*] къэгъэнэжьакӀоу апашъхьэ къыригъэуцуагъ. Ар Бинямин лӀакъом щыщ Гъэрэ ыкъуагъ. Тын Ӏахьэхэр фырэгъахьыхи моаб пачъыхьэу Ӏэгълон ар фагъэкӀуагъ[+]. 16Эхуд чэтэ бгъуитӀуцэ зы Ӏэнтэгъу[*] икӀыхьагъэу ышӀи, ищыгъын чӀэгъ, ыко джабгъу дэжь, щызыхигъэбылъыхьагъ. 17Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон дэжь тын Ӏахьэхэр нигъэсыгъэх. Пачъыхьэу Ӏэгълон пщэрышхоу, пщэр пцӀапцӀэу щытыгъ. 18Тынхэр Эхудэ ащ зыретхэм ыуж, игъусэу ахэр къэзыхьыгъэ цӀыфхэр ыгъэкӀотэжьхи, 19ежь Гъылгъал пэмычыжьэу щыт мыжъо тхьэнэпцӀыхэм[†] адэжь къыщигъэзэжьи, къэкӀожьи, Ӏэгълон риӀуагъ:

– О зиусхьан, шъэф горэ къыпфысиӀ!

– Кыш!– пачъыхьэм ыӀуагъэти, унэӀутхэр зэкӀэ икӀыгъэх.

20Унашъхьэм тет пэщым[*] зизакъоу къинэгъэ пачъыхьэм Эхудэ кӀэрыхьи, риӀуагъ:

– Тхьэм къыбгъодэкӀырэ къэбар сэ къыпфэсхьыгъэр.

Пачъыхьэр къызэтэджым, 21ко джабгъум кӀэрылъ чатэр Эхудэ Ӏэ сэмэгумкӀэ къызхипхъоти, ащ ыныбэ хиӀугъ, 22чатэр хэгъэкӀи чэтэкӀыри ныбашэм хигъэзыхьагъ, ыныби къыригъэугъ. Чатэр къыхимыхыжьэу, пэщыр къыбгыни, 23Эхудэ хьэятэм къынэсыжьи, унапчъэр фишӀыжьи, ӀункӀыбзэр ригъэтыжьыгъ.

24Ар зекӀыжьым ыуж, мары, пчъэр зэрэгъэпытагъэр унэӀутхэм алъэгъугъ.

– Илъэгъун пэщ кӀоцӀым щегъэцакӀэкӀэ енэгуягъо,– зэраӀожьыгъ.

25Джэнджэш[†] агу къехьэфэ, бэрэ ежагъэх, ау пчъэр зыми къызэрэӀуимыхырэр залъэгъум, ӀункӀыбзэӀухыр къашти, къызыӀуахым алъэгъугъ: мары, язиусхьан ихьадэ джэхашъом телъ.

26Ахэм зыралъэшъухьэфэ, Эхудэ кӀитхъужьыгъ. Мыжъо тхьэнэпцӀыхэм аблэкӀи, СэӀирэ къалэ ышъхьэ рихьылӀэжьи, ыпсэ къыгъэнэжьыгъ. 27Ащ зынэсым, Ефраим къушъхьалъэм бжъэмыешхом щепщи, ежь апэ итэу, израилхэр къушъхьэм къехыгъэх[+].

28– Сауж шъукъихь, шъуипый моабхэр Зиусхьаным шъуӀэ къырилъхьагъэхэшъ,– ыӀуи ариӀуагъ.

Арыти, ыуж ихьэхи, Моабым кӀорэ зэпырыкӀыпӀэхэу Иордан псыхъом иӀэхэр аубытхи, зыпари зэпырыкӀын ымылъэкӀынэу зэпагъэӀыкӀыгъэх[+]. 29Израилхэр ащ дэжьым моабым щытекӀохи, язэолӀ минипшӀ фэдиз горэ щаукӀыгъ: ахэр зэкӀэ зэолӀ пхъэшагъэх, кӀочӀэшхуагъэх. Зы нэбгыри аӀэкӀэкӀыжьыгъэп. 30Джа мафэм Израилыр моабхэм ашъхьагъ иуцуагъ. Джащ щегъэжьагъэу илъэс тӀокӀиплӀым чӀыналъэм щымамырыгъ.


Шамгъэр

31Эхуд ыуж къикӀыгъэр Ӏэнат ыкъо Шамгъэрэу Ӏэхъо бэщкӀэ фылист нэбгырэ шъихыр зэтезыукӀагъэр ары. Ащи израилхэр шъхьафит ышӀыжьыгъэх[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Дэборэ

1Эхудэ идунай зехъожьым ыуж, израилхэм Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэу рагъэжьэжьыгъ[+]. 2Арыти, ахэр Зиусхьаным Хъацэр къалэ тетыгъор щызыӀыгъыгъэ къэнаӀан пачъыхьэу Ябын ыӀэ рилъхьагъэх. Хъарэшэт-Гъоим[*] щыпсэурэ Сисэрэ пачъыхьэм идзэпащэу щытыгъ[+]. 3ГъучӀым хэшӀыкӀыгъэ купсынкӀэ шъибгъукӀэ ащ идзэ зэтегъэпсыхьэгъагъэти, илъэс тӀокӀырэ ашъхьэ къаримыгъэӀэтэу израилхэр ыгъэпщылӀыгъэх. Джары гукӀэгъу къафишӀынэу лъэӀушхокӀэ Зиусхьаным ахэм зызкӀыфагъэзагъэр.

4А лъэхъаным Израилым гъуазэу[†] иӀагъэр Лапидэт ишъхьэгъусэ бзылъфыгъэ – пегъымбарэу[†] Дэборэ арыгъэ. 5Дэборэ ыцӀэкӀэ зэджэгъэхэ пальмэу Ефраим къушъхьалъэм ит къалэхэу Рамэрэ Бэтэлрэ азыфагу къыщыкӀыщтыгъэм ычӀэгъ ар чӀэсыщтыгъэ. Нэкъокъогъу зэфэхъугъэхэ израилхэр къыфакӀохэзэ, яӀоф хьыкумкӀэ зэхифыщтыгъэ.

6Дэборэ Нафталый лӀакъом ичӀыгу ит Къэдэщ къалэм щыпсэущтыгъэ Баракъ, АбиноӀам ыкъор къаригъащи, риӀуагъ:

– Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ унашъо къыпфешӀы: «КӀуи, Нафталыйрэ Зэбулунрэ ялӀакъохэм ащыщэу нэбгырэ минипшӀ гъусэ къэшӀыхи, Табор къушъхьэм къещалӀэх[+]. 7Ябын пачъыхьэм идзэпащэу Сисэрэ купсынкӀэхэри зэолӀхэри игъусэхэу игъукӀырэ псыхъоу Къышон Сэ къесщэлӀэнхэшъ, пӀэ къислъхьащтых»[+].

8Арыти:

– Гъусэ укъысфэхъоу тызэдэбгъакӀомэ сыкӀощт, укъыздэмыкӀомэ, сэри сыкӀощтэп,– ыӀуи, Баракъ Дэборэ джэуап къыритыжьыгъ.

9– Дэгъу,– ыӀуагъ Дэборэ,– сыкъыбдэкӀощт. Ау, осэӀо, аущтэу зыхъукӀэ, а узтехьащт гъогум щытхъу къызэрэтемыхыщтыр. Сыда пӀоу укъэупчӀэмэ, Зиусхьаным Сисэрэ зыӀэ рилъхьащтыр бзылъфыгъэр ары.

Арыти, Дэборэ къэтэджи, Баракъ Къэдэщ дэкӀуагъ. 10Ащ дэжьым Зэбулунрэ Нафталыйрэ къыкъоуцонхэу лӀыкӀохэр Баракъ афигъэкӀуагъэх. ЗэолӀ минипшӀэу къаугъоигъэр Баракъ ыуж ихьагъ, Дэбори ащ игъусагъ.

11Мосэ ишӀупщыкъоу Хъобаб къытекӀыгъэ илъэпкъэгъу къэнхэм Хъэбэр къахэкӀи, ищэтырэ Къэдэщ пэгъунэгъоу ЦэӀэнэним къыщыкӀырэ чъыгэешхом дэжь щигъэӀэгъагъ[+].

12АбиноӀам ыкъо Баракъ Табор къушъхьэм идзэ игъусэу къызэрекӀолӀагъэм икъэбар Сисэрэ къызыраӀом, 13зэкӀэ гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ купсынкӀэ шъибгъури зэкӀэ зэолӀэу Хъарэшэт-Гъоим щиӀыгъхэри Къышон псыӀушъом Ӏуищагъэх.

14Джащыгъум Дэборэ Баракъ риӀуагъ:

– Тэджи, кӀо! Зиусхьаным Сисэрэ пӀэ къызыщырилъхьэгъэ мафэр непэшъ. Уи Тхьэ уапэ итэу уещэба!

Арыти, Баракъ зэолӀ минипшӀыр ыуж итэу Табор къушъхьэм къехыгъ. 15Сисэри, зэкӀэ икупсынкӀэхэри изэолӀхэри ашӀэщтыр амышӀэу Баракъ ичэтэ ихыгъэ ыпашъхьэ Зиусхьаным къыщызэтыригъэуцуагъэх. Сисэри купсынкӀэм къипкӀи, лъэсэу ечъэжьэжьыгъ[+]. 16Пыим икупсынкӀэхэри изэолӀхэри Баракъ рифыжьэхи, Хъарэшэт-Гъоим нэс ыфыгъэх. Сисэрэ идзэ хэтхэр зэкӀэ джащ фэдизым чатэкӀэ аукӀыгъэх, зы зэолӀи псэоу аӀэкӀэкӀыжьыгъэп.

17Ау Хъацэр пачъыхьэу Ябынрэ Хъэбэр къызхэкӀыгъэ къэн лӀакъомрэ зэшӀугъэхэти, Хъэбэр ишъхьэгъусэу ЯӀил ищэтырэ Сисэрэ ечъэлӀагъ.

18ЯӀил Сисэрэ къыпэгъокӀи:

– КъычӀахь, зиусхьан, садэжь къычӀахь. Умыщын,– ыӀозэ, ищэтырэ ригъэблэгъагъ.

Сисэрэ щэтырэм зычӀэхьэм, ЯӀил ар ыгъэгъолъи, алырэгъур тырихъуагъ.

19– Псы фалӀэ сэлӀэ,– риӀуагъ ащ бзылъфыгъэм.– Псы тӀэкӀу къысэт.

ЯӀил щэ зэрыт шъонтыр[†] къытӀатӀи, пчэныщэм Сисэрэ ригъашъуи, алырэгъури тырихъожьыгъ.

20– Щэтырэ чӀэхьапӀэм дэжь уцу,– ыӀуагъ Сисэрэ.– «Зыпари мыщ исыба?» ыӀоу, зыгорэ къакӀоу, къыоупчӀымэ, «хьау» Ӏуи, еӀожь.

21Ау Хъэбэр ишъхьэгъусэу ЯӀил щэтырыр зэпхыгъэ пчэгъу цӀыкӀумрэ уатэмрэ къыштэхи, пшъыгъэу, хэчъыегъэ Сисэрэ екӀошъылӀагъ. Пчэгъу папцӀэр лӀым идэбжъыкъу дэжь щыхигъэзыхьи, чӀым хиӀулӀагъ. ЛӀыр ащ илӀыкӀыгъ.

22Ау, мары, Сисэрэ ыуж къыфызэ, Баракъ къэсыгъ, ЯӀил ари ригъэблэгъагъ.

– НекӀо,– риӀуагъ,– а узылъыхъурэ цӀыфыр сэ озгъэлъэгъущт.

Баракъ зычӀэхьэм: мары, щэтырэ пчэгъур дэбжъыкъум хэгъэзыхьагъэу, ащкӀэ чӀым хэӀулӀагъэу Сисэрэ ихьадэ щылъ.

23А мафэм Тхьэм израилхэр къэнаӀан пачъыхьэу Ябын ышъхьагъ ригъэуцуагъэх. 24Ябыни ар зыщыщ къэнаӀан лъэпкъри зэкӀэ амыгъэкӀодыфэхэ, израилхэм ятетыгъуи нахь лъэш хъузэ лъыкӀотагъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Дэборэрэ Баракърэ япщыналъ

1А мафэм Дэборэрэ АбиноӀам ыкъо Баракърэ мы орэдыр къызэдаӀуагъ:

2Зылъащагъ пащэхэм Израилыр,
Ахэм фэчэфэу ауж ихьагъ лъэпкъыр –
Зиусхьаным[†] щытхъу фэшъушӀ!

3ШъукъэдаӀу, пачъыхьэхэр!
ШъукъэдаӀу, пащэхэр!
Сыфэусэщтышъ сэ Зиусхьаным,
Фызэхэслъхьащтышъ сэ Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ пщыналъэ.

4О, Зиусхьан, СэӀир[*] укъызыдэкӀым,
УкъызекӀым Едом чӀыналъэм,
Гырзыгъэ чӀыгури, къырикӀыкӀэхыгъ уашъоми –
КъыракӀутэхыгъ пщэхэм псыри[+].
5Зиусхьаным ыпашъхьэ щыкӀэзэзыгъэх къушъхьэхэр,
Зиусхьаным, Израилым и Тхьэ ыпашъхьэ щыкӀэзэзыгъ Синай къушъхьэри[*][+].

6Ӏэнат ыкъо Шамгъэр илъэхъан,
ЯӀил илъэхъан хъугъагъэх гъогухэр нэкӀы,
РыкӀощтыгъэхэм гъогу занкӀэм
Къыдаухьан фаеу хъугъэ[+].
7НэкӀыгъэх израил къуаджэхэр,
НэкӀыгъэх, сэ, Дэборэ, зыкъэсэӀэтыфэ,
Израилым сырянэу зыкъэсэӀэтыфэ.
8ТхьакӀэу хахыгъэхэм –
Мары, заор япчъэӀупэ къыӀуащагъ,
Ахэбгъотэнэп пчи мэӀуи
Израилым ицӀыф мин тӀокӀитӀум[+].

9ПсэкӀэ сырягъус Израилым ипащэхэм,
Фэчэфэу ауж ихьагъэхэм.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ!

10Шъо щыд фыжьышӀухэмкӀэ зекӀохэрэр,
Алырэгъур зитӀысыпӀэхэр,
ГъогурыкӀохэр,
Орэд къашъуӀо!
11Псынэ Ӏупэм къыщэӀу Ӏахъохэм[*] ягушӀо макъэхэр:
КъыщаӀотэжьых Зиусхьаным итекӀоныгъэшхохэр,
Зэрахьагъэр лӀыгъэу Израилым ит къуаджэхэм.

Щызэфэсыжьыгъэх къэлэ дэхьапӀэм Зиусхьаным ицӀыфхэр.

12«Къэтэдж, Дэбора, зыкъэӀэт!
ЗыкъэӀэт, къэтэджи, зэуи къыхадз уиорэд!
ЗыкъэӀэт, Баракъ,
Уигъэрхэр Ӏущыжьых, АбиноӀам ыкъу!»[+]

13Джащыгъум къэкӀуагъэх пащэхэм адэжь къэнэжьыгъэхэр,
КъысфэкӀуагъэх Зиусхьаным ицӀыфхэр пыишхом пэуцунхэу.
14Ефраим къикӀыгъэх Ӏамэлыкъым лъапсэ щызыдзыгъэхэр,
Ахэр Бинямин ыуж итых, ар изэолӀхэм ахэтэу.
КъикӀыгъэх пащэхэр Махыр[*],
Зэбулун – дзэзещэ тамыгъэхэр зыӀыгъхэр.
15Игъусагъэх Дэборэ иссашхар пащэхэр –
Шъыпкъэ, кӀыгъугъ Баракъи иссашхар лӀакъор,
Игъусэуи Къышон кӀэимкӀэ илъыгъ.

Рубэн лӀакъор гупшысэшхом зэкӀиӀулӀагъэу щысыгъ.
16Сыд пай зыщыбгъэгужъуагъ о мэлэщым,
Мэлахъохэм ясырынэ макъэ уедэӀущтыгъа?
Рубэн илӀакъо гупшысэшхом хэтыгъ.
17Иордан псыхъом ыкӀыб къинагъ ГъылыӀад[*].
Сыд пае Дан къухьэхэм акӀэрытӀысхьагъа?
КъыӀунагъэу хы Ӏушъом Ащэр
Ащэпсэу хытӀуалэхэм[+].

18Ау апсэ еблэжьыгъэхэп Зэбулун цӀыфхэр,
Нафталыйи щыригъусагъ зэуапӀэ губгъохэм[+].

19Къэсхи пачъыхьэхэр, зэуагъэх;
Ащызэуагъэх къэнаӀан пачъыхьэхэр
ТаӀынахъ къалэм, Мэгъыдэ игъунэгъу псыхэм,
Ау къаӀэкӀэхьагъэп тыжьын къонтхъ.[†][+]
20Зэуагъэх уашъом ис жъуагъохэр,
Къезэуагъэх Сисэрэ ягъогу зэрэтетхэу.
21Рихьыхыгъэх Къышон псыхъом пыйхэр,
Ижъырэ псыхъоу Къышон.
Уапэ егъэхъу, сыгу! Нахь лъэш хъу![+]

22Шылъэмакъэр гъогъо мэкъэшху,
ХакӀохэм яхьэпкӀэ лъэмакъэ.
23«Нэлат[†] ешъух Мэрэуз къалэм,– ыӀуагъ Зиусхьаным и МэлэӀич,–
Ащ щыпсэухэрэми яшъух нэлатышхо,
ЗыкӀагъэкъуагъэпышъ Зиусхьаным,
Къоуцуагъэхэпышъ пыишхом езэонхэу».

24ЩытхъукӀэ бзылъфыгъэмэ къахэщын, ЯӀил,
Щэтырым чӀэс бзылъфыгъэхэм ащыщэу Тхьэм ынэшӀу зыщыфэныр,
Къэн лъэпкъым щыщ Хъэбэр ишъхьэгъусэр[+].
25Сисэрэ псы къызыкӀэлъэӀум ЯӀил щэ ащ ритыгъ –
Пщыми епэсыгъэ Ӏэгубжъэм итыгъэр
Щэ щатэтемых[+].
26Зы Ӏэр фищэигъ пчэгъу цӀыкӀум,
Джабгъу ӀэмкӀэ къыштагъ уатэр.
Еуи Сисэрэ ышъхьэ хисагъ,
Еуи бэщ цӀыкӀур хигъэзыхьагъ идэбжъыкъу[+].
27ЗыкъыӀуантӀи ЯӀил ылъапэ дэжь,
Сисэрэ щыфэхыгъэу, щылъ.
ЗыкъыӀуантӀи ЯӀил ылъапэ дэжь щефэхыгъ,
Зыщефэхыгъэм Сисэрэ ыпсэ щыхэкӀыгъ.

28Шъхьангъупчъэм къеплъы Сисэрэ янэ,
Шъхьангъупчъэ хъагъэм Ӏусэу мэгъыбзаӀо:
– Сисэрэ икупсынкӀэ сыд пай къэгужъора?
КупсынкӀэ макъэр сыд пай къэмыӀура?
29Гощэгъусэ Ӏушхэр бзылъфыгъэм еушъыих,
Ежьыми ыгу егъэӀасэ:
30– Къонтхъэу къахьыгъэр агощыжьэу къычӀэкӀын:
ЗэолӀ пэпчъ бзылъфыгъэ зырыз е тӀурытӀу,
Сисэрэ пае щыгъын къолэнхэр,
Къолэнэу, хэдыкӀыгъэ щыгъынышӀухэр,
Дахэу зыхэдыкӀыгъэхэр сэ саплӀэӀу къыридзэнхэу.

31Арышъ, О Зиусхьаным, зэкӀэ уипыйхэр орэкӀодых!
Ау О шӀу узылъэгъухэрэр тыгъэм фэрэдэх,
ЗыкъызиӀэткӀэ къарыушхо хъурэм.

КъыкӀэлъыкӀорэ илъэс тӀокӀитӀум чӀыналъэм щымамырыгъ[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Мыдианхэм къаӀэкӀихынхэу израилхэр Тхьэм зэрелъэӀугъэхэр

1Израилхэм Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀагъэхэти, илъэсиблкӀэ мыдианхэм аӀэ рилъхьагъэх[+]. 2Мыдианхэм ахэр лъэш дэдэу агъэпщылӀыщтыгъэхэти, къушъхьэ тӀуакӀэхэм, гъочӀэгъхэм зыгъэбылъыпӀэ пытапӀэхэр ащашӀхэу аублагъ. 3Жъон-пхъэныр израилхэм зэраухэу мыдианхэр, Ӏамэлыкъхэр, нэмыкӀ къокӀыпӀэ лъэпкъхэр къатебанэхэти, 4ячӀыгу щэтыр уцупӀэхэр щагъэпсыхэти, гъэ лэжьыгъэм Ӏазэ къалэ нэс лыешхо щырахти, Израилым ищыкӀэгъэ гъомлапхъи, мэл-пчэни, цуи, щыди – зыпари къыфагъанэщтыгъэп[+]. 5МацӀэм фэдэу ябылымхэри ящэтырхэри ягъусэхэу ахэр къакӀохэти, яцӀыфышъхьи ямахъшэхэри лъытэгъуаеу бэ хъухэу, Израилыр хэкужъ ашӀынэу чӀыгум къибанэщтыгъэх. 6Израилхэр джаущтэу мыдианхэм тхьамыкӀэ яхъулӀагъэхэти, ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу Зиусхьаным лъэӀушхокӀэ зыфагъэзагъ.

7Израилхэм лъэӀушхокӀэ Зиусхьаным зызыфагъазэм, 8Ащ пегъымбар[†] къафигъэкӀуагъ:

– Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ,– къариӀуагъ ащ,– мары ыӀорэр: «Сэры Мысырым, пщылӀыпӀэ чӀыпӀэм, шъукъизыщыжьыгъэр. 9Сэры Мысырыми шъукъыӀэкӀэзыхыжьыгъэр, шъуегъэзыгъэу зыӀэ шъуилъыгъэ пстэуми шъуащызыухъумагъэр. Ахэр шъукӀэрысфыхи, ячӀыгуи шъо къышъостыгъ[+]. 10Сэ къышъосӀуагъ: «Сэрышъ Зиусхьаныр, шъуи Тхьэр, амэрхэу зичӀыгу шъутесхэм ятхьэхэм шъхьащэ афэшъумышӀ». Ау шъо шъукъысэдэӀугъэп».


ГъыдыӀон

11Зиусхьаным и МэлэӀич къакӀуи, Ӏофрэ къалэ къыщыкӀырэ чъыгаем ычӀэгъ къычӀэтӀысхьагъ. А чӀыпӀэр абиӀэзэр лъэпкъым щыщ Иоащ ичӀыгу Ӏахьэ хахьэщтыгъэ. Ащ ыкъоу ГъыдыӀон, мыдианхэм къамылъэгъуным пае, а уахътэм сэнэшъхьэкӀэфыпӀэм коцыр щиӀожьыщтыгъэ[+]. 12Зиусхьаным и МэлэӀич ащ зыкъыригъэлъэгъуи, къыриӀуагъ:

– Зиусхьаныр уигъус, зэолӀ кӀочӀэшху!

13– Арышъхьай, зиусхьан,– ыӀуагъ ГъыдыӀон,– Зиусхьанэу Тхьэр тигъусэмэ, сыда мыщ фэдиз тхьамыкӀагъор къызкӀытэхъулӀагъэр? Тыдэ щыӀэха Ащ ишӀэгъуашӀэхэу «Зиусхьаныр арыба Мысырым тыкъызищыжьыгъэр?» аӀозэ, тятэжъхэм къаӀуатэщтыгъэхэр? Джы Зиусхьаным ыкӀыб къытфигъази, мыдианхэм аӀэ тырилъхьагъ[+].

14Арыти, Зиусхьаным ГъыдыӀон зыкъыфигъази, къыриӀуагъ:

– КӀуи, о пкӀуачӀэкӀэ Израилыр мыдианхэм къаӀэкӀэхыжь. Сэ усэгъакӀо.

15– Ау, зиусхьан,– ыӀуагъ ГъыдыӀон,– сыдэу хъумэ сэ Израилыр къаӀэкӀэсхыжьыщта? Мынасэ лӀакъом сэ силъэпкъ нахь цӀыкӀу хэтэп, сэри сятэ сырикӀэлэ нахьыкӀ[+].

16Ау:

– Сэ сыуигъусэщтышъ, мыдианхэр зы нэбгырэу пщымыхъоу зэхэпкъутэщтых,– ыӀуи, Зиусхьаным къыриӀожьыгъ[+].

17– УнэшӀу къысщыфагъэмэ,– ыӀуагъ джащыгъум ГъыдыӀон,– щэч хэмылъэу О укъызэрэздэгущыӀагъэм итамыгъэ сэгъэлъэгъу[+]. 18СыолъэӀу мыщ дэжьым уӀумыкӀыжь, тадэжь сэкӀожьы, тын къыпфэсэхьы, ар уапашъхьэ къисэлъхьэфэ.

Арыти:

– Сэ сыожэщт, къэогъэзэжьыфэ,– Зиусхьаным джэуап къыритыжьыгъ[+].

19ГъыдыӀон ядэжь кӀожьи, чэцӀыр[†] шӀуибзи, лыр ыгъажъуи, ефэ[*] пщалъэм из хьаджыгъэм хьалыгъу мыкӀу-мыпш[†] хишӀыкӀыгъ. Матэм лыр рилъхьи, лэпсыр къошыным ригъахъуи, къыхьи чъыгэе чӀэгъым Къыщежэрэм фычӀилъхьагъ.

20Арыти, Зиусхьаным и МэлэӀич ащ къыриӀуагъ:

– Лымрэ хьалыгъумрэ къашти, мы мыжъошхом телъхьэх, етӀанэ ахэмэ лэпсыр атекӀэжь.

Ащ зэриӀуагъэу ГъыдыӀон ышӀыгъ[+]. 21Бэщэу ыӀыгъым ыцыпэ Зиусхьаным и МэлэӀич лымрэ хьалыгъумрэ анигъэсыгъ. Арыти, мыжъом мэшӀобзыир къызыхидзи, лымрэ хьалыгъумрэ зэхистыхьагъэх. Ащ ыуж Зиусхьаным и МэлэӀичи кӀодыжьыгъэ[+].

22ГъыдыӀон ар зелъэгъум Зиусхьаным ар зэрэ и МэлэӀичыр къыгурыӀуагъ:

– Е-о-ой-гущ! О зэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьанэу Тхьэр! Зиусхьаным и МэлэӀич ынэгу сыкӀэплъагъи!– ыӀуи, къызӀуипхъотыгъ[+].

23Ау Зиусхьаным къыриӀуагъ:

– Зыгъэмамыр. Умыщын, улӀэщтэп.

24ГъыдыӀон Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ[†] а чӀыпӀэм щыфигъэуцуи, «Зиусхьаныр – мамырныгъ»[†] ыӀуи, ащ цӀэ фиусыгъ. Непэ къызнэсыгъэми, абиӀэзэр лъэпкъым ичӀыгу Ӏахьэ хахьэрэ Ӏофрэ къалэ дэжь, а къурмэншӀыпӀэр зэрэщыт.

25А чэщ дэдэм Зиусхьаным ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– Уятэ иӀэхъогъу илъэсибл зыныбжь шкӀэхъужъ[*] къыхэщ. ЕтӀанэ уятэ иӀэ БэӀал[†] къурмэншӀыпӀэр зэхэкъути, Ащэр пкъэоу ащ дэжь щытри иупкӀ. 26А лъэгапӀэм Зиусхьанэу уи Тхьэ къурмэншӀыпӀэ хабзэм тетэу щыфэгъэуцуи, Ащэр пкъэур гъэстыныпхъэкӀэ гъэфедэзэ, шкӀэхъужъыр къурмэнгъэст[†] шӀы.

27Арыти, ГъыдыӀон иунэӀутхэм ащыщэу нэбгырипшӀ гъусэ ышӀыхи, Зиусхьаным къыриӀуагъэр ыгъэцэкӀагъ. Ау зыщыщ унагъом исхэмрэ къэлэдэсхэмрэ зэращыщынэрэм къыхэкӀэу мафэр блигъэкӀи, чэщым Ӏофыр зэшӀуихыгъ.

28Пчэдыжьым къэлэдэсхэр къызэтэджыжьхэм: мары, БэӀал икъурмэншӀыпӀэ зэхэкъутагъ, ащ дэжь щыт Ащэр пкъэури иупкӀыгъ, шкӀэхъужъыри къурмэншӀыпӀакӀэм къурмэнгъэст щашӀыгъ.

29– Хэт мыр зышӀагъэр?– АӀозэ, зэупчӀыжьыхэу рагъэжьагъ. КӀэупчӀэхэмэ, лъыхъохэзэ, агъэунэфыгъ:

– Ар зышӀагъэр Иоащ ыкъо ГъыдыӀон!

30Арыти:

– Пкъо къащи тапашъхьэ къигъэуцу,– аӀуи, къэлэдэсхэр Иоащ шӀонагъэх.– БэӀал къурмэншӀыпӀэр зэхикъути, Ащэр пкъэоу ащ дэжь щытыгъэри риупкӀыгъэшъ, ар укӀыгъэн фае!

31– БэӀал шъудеӀэнэу зышъогъэхьазыра?– ЯупчӀыгъ Иоащ къэзэрэугъоихи, ыпашъхьэ къиуцуагъэхэм.– Шъора ар къэзыухъумэн фаер? Хэтми ащ къотэгъу фэхъурэр нэф къэмышъызэ лӀэщт. БэӀал тхьэ шъыпкъэмэ, икъурмэншӀыпӀэ зызэхакъутагъэкӀэ, ежь-ежьырэу зыкъерэухъумэжь.

32А мафэм щегъэжьагъэу «ИкъурмэншӀыпӀэ зыкъутагъэр арышъ, БэӀал ащ ерэбэныжь» аӀуи, ГъыдыӀон ЕрыубэӀал[*]-кӀэ еджэхэу хъугъэ.


ГъыдыӀон Тхьэм итамыгъэхэр къыригъэлъэгъунэу зэрелъэӀугъэр

33ЕтӀанэ мыдианхэм, Ӏамэлыкъхэм, зэкӀэ нэмыкӀ къокӀыпӀэ лъэпкъхэм акӀуачӀэ зэрагъэуӀуи, зэгъусэхэу Иордан псыхъом къызэпырыкӀхи, ИзрыӀэл кӀэим уцупӀэ щагъэпсыгъ[+]. 34Джащыгъум Зиусхьаным ы Псэ ГъыдыӀон зэлъиштагъэти, бжъэмыешхом мэкъэгъэӀоу епщи, ащ ыуж ихьанэу абиӀэзэр лӀакъор къэзэрэугъоигъ[+]. 35Ӏашэ къаштэнышъ къыгоуцонхэу ГъыдыӀон мэкъэгъэӀухэр мынасэ лӀакъор тыдэкӀи зыщыпсэурэ чӀыналъэм ыгъэкӀуагъэх. Джащ фэдэу мэкъэгъэӀухэр ащэр, зэбулун, нафталый лӀакъохэми афигъэкӀуагъэхэти, ахэри къакӀохи, гъусэ къыфэхъугъэх.

36ГъыдыӀон Зиусхьаным риӀуагъ:

– О а къызэрэсэпӀуагъэм фэдэу, сэ сӀэкӀэ Израилыр къэбгъэнэжьыщтмэ, 37мары, мэлыцыр хьамэм тесэубгъо. Осэпсэу къехырэр цым телъэу чӀыгур гъушъэу къызынэкӀэ, Израилыр сэ сӀэкӀэ къызэрэбгъэнэжьыщтыр шъыпкъэ дэдэу сшӀошъ хъущт.

38Аущтэуи хъугъэ. КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм ГъыдыӀон жьэу къэтэджыгъ. Цыр ыфызэу зыфежьэм, Ӏэгубжъэм из псы къыкӀифызыкӀыгъ.

39Ащыгъум ГъыдыӀон Зиусхьаным елъэӀугъ:

– Укъысфэмыгубжэу, джыри зэ сыолъэӀунэу фит сыкъэшӀ. Джыри мы цыр сэгъэушэтыжь. Джы цыр гъушъэу къэрэни, чӀыгум осэпсыр терэлъ.

40А чэщым Тхьэм джаущтэуи ышӀыгъ: цы закъор гъушъэу къэнагъ, адыкӀэ чӀыгум зэрэщытэу осэпсыр телъыгъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Тхьэм мыдианхэр ГъыдыӀон ыӀэ къызэрэрилъхьагъэхэр

1ЕрыубэӀали (джары джы ГъыдыӀон зэреджэщтыгъэхэр) зэкӀэ зэолӀэу игъусэхэри пчэдыжьым жьэу къэтэджхи, Хъэрэуд[*] псынэкӀэчъым дэжь уцупӀэ щашӀыгъ. Мыдианхэм яуцупӀэ ахэм ятемыр лъэныкъокӀэ, кӀэим, Морэ Ӏошъхьэ лъапэм щыӀагъ.

2– ЗэолӀ бащэ уигъус,– Зиусхьаным[†] ГъыдыӀон къыриӀуагъ.– Мыдианхэм ахэр атезгъэкӀощтхэп, армырмэ Израилым ежь текӀоныгъэр къыдихыгъэу ылъытэнышъ, сапашъхьэ зыщигъэпэгэщт[+]. 3ЯӀу зэолӀэу уигъусэхэм: «Хэтми щынэу, зыгу пысысыхьэрэ пстэуми ГъылыӀад[*] къушъхьэр къарэгъани, ядэжь орэкӀожьых».

Арыти, нэбгырэ мин тӀокӀырэ тӀурэр кӀожьи, минипшӀыр къэнагъ[+].

4Ау Зиусхьаным етӀани ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– Джыри зэолӀ бащэ къэнагъ. ЗэкӀэри псым щэхи, Сэ ахэр ащ дэжьым къыщыхэсхыщтых. «Мыр уигъусэу къыбдэкӀощт» зыфасӀорэр къэбгъэнэщт, «Мыр къыбдэкӀощтэп» зыфасӀорэр, гъусэ хъущтэп.

5Арыти, ГъыдыӀон зэолӀхэр псым рищэлӀагъэх. Джащ дэжьым Зиусхьаным ащ къыщыриӀуагъ:

– Псым, хьэм фэдэу, елъыпӀхэмрэ, лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэхэу ешъохэрэмрэ бгъу зырыз гъэуцух.

6ЗэолӀ шъищыр псым елъыпӀыщтыгъэх, адрэ къэнагъэхэр лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэу, ӀэгукӀэ жэм фахьызэ, псым ешъощтыгъэх[*].

7Арыти:

– А елъыпӀырэ зэолӀ шъищымкӀэ Сэ шъхьафит шъусшӀынышъ,– къыриӀуагъ Зиусхьаным ГъыдыӀон,– мыдианхэри шъуӀэ къислъхьащтых. Адрэхэр зэкӀэ ядэжь орэкӀожьых.

8Джащыгъум ГъыдыӀон зэолӀ шъищыр къыгъани, адрэ израилхэм зэкӀэ гъомлапхъэу зыдаӀыгъыгъэхэмрэ ябжъэмыехэмрэ къыщаригъанэхи, ядэжь, ящэтырхэм, агъэзэжьынэу ытӀупщыжьыгъэх.

Мыдианхэм яуцупӀэ ыхэкӀэ, кӀэим итыгъ.

9А чэщ дэдэм Зиусхьаным ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– ЗыӀэти, мыдианхэм яуцупӀэ, ар Сэ о пӀэ къислъхьащтышъ, тебан. 10ЗыгорэкӀэ утеонэу ощынэмэ, уиӀумэт Пурэ гъусэ шӀи, шъэфэу ахэм яуцупӀэ екӀуи, 11ащ щаӀорэм едэӀу. Зэхэпхырэм уигъэгушхонышъ, уцупӀэм утеощт.

Арыти, ГъыдыӀонрэ ащ иӀумэт Пурэрэ шъэфэу пый уцупӀэм ехыгъэх, къэрэгъулэхэр зыдэщыт ӀухьапӀэм екӀугъэх. 12Мыдианхэр, Ӏамэлыкъхэр, адрэ къокӀыпӀэ лъэпкъхэр мацӀэм фэдэу, кӀэим изыгъэх. Ахэм махъшэу ягъусэр хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъом фэдэу багъэ[+].

13ГъыдыӀон пый уцупӀэм зынэсым, зыгорэм пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэр игъусэ, мэущтэу ыӀозэ, фиӀуатэщтыгъэ:

– Сэ пкӀыхьапӀэ гъэшӀэгъон слъэгъугъэ! Хьэм хэшӀыкӀыгъэ хьалыгъу хъураир мыдиан уцупӀэм чэрэгъузэ щычъэу. Ар щэтырым нэси, еуагъ, зэпыригъази, зэхигъэуагъ.

14– Ащ къикӀырэр,– ыӀуагъ пкӀыхьапӀэр зыфаӀотагъэм,– Израилым щыщ Иоащ ыкъо ГъыдыӀон ичатэ къызэрэтфигъэзэщтыр ары нахь нэмыкӀэп. Мыдианхэми, тиуцупӀи зэкӀэми ащ ыӀэ Тхьэм тырилъхьагъэх.

15ПкӀыхьымрэ ащ къикӀырэмрэ ГъыдыӀон зызэхехым Тхьэм шъхьащэ фишӀыгъ. Израил зэолӀхэм яуцупӀэ ГъыдыӀон къыгъэзэжьи:

– ЗыкъэшъуӀэт! Мыдианхэм яуцупӀэ Зиусхьаным шъуӀэ къырилъхьагъэшъ,– ыӀуи, ариӀуагъ.

16ЗэолӀ шъищыр купищэу ыгощи, зэкӀэми бжъэмые зырызрэ пхъэкъомашӀо зэрыгъэбылъыхьэгъэ къошын нэкӀ зырызрэ аритыгъ[+].

17– СадэжькӀэ шъукъаплъэзэ,– ариӀуагъ ащ ахэм,– сэ зэрэсшӀырэм фэдэу шъори шъушӀы. Пый уцупӀэ гъунэм сызынэскӀэ, сэ сшӀэрэ дэдэр шъори шъушӀэ. 18Сэрырэ сигъусэ купымрэ бжъэмыем тепщэ зыхъукӀэ, шъори уцупӀэм ыбгъу пстэуми ахэм шъукъыщяпщэзэ, шъукуу:

– Зиусхьанымрэ ГъыдыӀонрэ ацӀэкӀэ тэзао![+]

19ГъыдыӀонрэ ащ игъусэ зэолӀишъэмрэ пый уцупӀэм ыгъунэ чэщыгум зынэсхэм къэрэгъулэхэр зэблэкӀыгъэхэ къодыягъ. Ахэр бжъэмыехэм япщэхи, къошынэу аӀыгъхэр акъутагъэх. 20Джа дэдэми адрэ купхэм ахэт зэолӀхэри бжъэмыемэ къяпщагъэх, къошынхэри акъутагъэх. Ӏэ сэмэгумкӀэ пхъэкъомашӀохэр аӀыгъхэу, Ӏэ джабгъумкӀэ – гъоу бжъэмыеу запщэхэрэр аӀыгъхэу, къэкууагъэх:

– Зиусхьанымрэ ГъыдыӀонрэ ацӀэкӀэ тэзао!

21Пый уцупӀэу къауцухьагъэм ихъурэягъэкӀэ, зэолӀ пэпчъ шъхьадж ичӀыпӀэ имыкӀэу итыгъ. Ау зехьэ-зечъэшхом хэтхэу мыдианхэр зэтекуожьхэзэ, ечъэжьэжьыгъэх.

22Гъоу нэбгырэ шъищыр ябжъэмыехэм къызяпщэхэм, зэкӀэ мыдианэу уцупӀэм дэсыгъэхэм Зиусхьаным иӀэмыркӀэ чатэхэр къызэфырахыжьыгъэх. Цырэрэ гъогум тетэу пыидзэр Бэтщытэ нэси, ащ блэкӀи, Тэбат къалэ пэмычыжьэу щыт Абэл-Мэхъолэ къалэм ичӀыгъунапкъэ нэс чъагъэ[+]. 23Нафталый, ащэр лӀакъохэм ащыщ израилхэмрэ зэкӀэ мынасэ лӀакъомрэ зэрэугъойхи, мыдианхэм алъежьагъэх. 24ГъыдыӀон Ефраим къушъхьалъэм мэкъэгъэӀухэр хитӀупщыхьагъэх:

– Къушъхьэхэм шъукъяхи, мыдианхэм шъукъапэгъокӀи, ахэм апэ Бэтбарэ нэсырэ псыхэми Иордан псыхъуи язэпырыкӀыпӀэхэр шъуубытых.

Ефраимэу къызэджагъэхэр къэсхи, псы зэпырыкӀыпӀэу Бэтбарэрэ Иорданрэ яӀэхэр зэкӀэ аубытыгъэх[+]. 25Мыдиан пэщитӀур, Ӏорэбрэ Зэебрэ, къаубытыгъэх. Ӏорэб щаукӀыгъ Ӏорэб къушъхьэ цакӀэм дэжь, Зэеб сэнэшъхьэкӀэфыпӀэм дэжь Зэеб щаукӀыгъ. ЕтӀанэ мыдианхэм яфын израилхэм лъагъэкӀотагъ. Ӏорэбрэ Зэебрэ ашъхьэхэр ГъыдыӀон Иордан псырыкӀым фырахыгъэх[+].

#### Яенэрэ шъхьэр


ГъыдыӀон къыдезымыгъэштагъэхэм аришӀагъэр

1Ефраимхэм ГъыдыӀон дэо лъэш къыфашӀыгъ:

– Сыда аущтэу укъызыкӀыддэзекӀуагъэр? Уязэонэу мыдианхэм узякӀум сыд пай укъызыкӀытэмыджагъэр?– АӀуи лъэшэу къыфэгубжыгъэх[+].

2Арыти, ГъыдыӀон:

– Сыда шъо къышъолъытыгъэмэ сэ сшӀагъэр? Сызщыщ абиӀэзэр лӀакъом, зэкӀэ сэнашъхьэу къыугъоижьыгъэм нахьи Ефраим тауж итэу къышыпыжьыгъэ сэнашъхьэр нахь дэгъуба? 3Мыдиан пщыхэу Ӏорэбрэ Зэебрэ Зиусхьаным[†] шъо шъуӀэ къызырилъхьагъэхэкӀэ, шъо сышъуфэдэным пай сыда сэ сшӀэн слъэкӀыщтыгъэр?– ЫӀуи, джэуап аритыжьыгъ.

Аущтэу зареӀом, адрэхэм ягубж кӀосагъэ[+].

4Ащ ыуж ГъыдыӀони ащ игъусэгъэ зэолӀ шъищри, лъэшэу пшъыгъагъэх нахь мышӀэми, къызэтемыуцохэу, пыим илъэуж афи, Иордан псыхъоми нэсхи, зэпырыкӀыгъэх. 5Арыти, ГъыдыӀон Сукъот къалэм дэсхэм ялъэӀугъ:

– Сигъусэ зэолӀхэм хьалыгъу къяшъутба. Ахэр лъэшэу пшъыгъэх, ау сэ джыри мыдиан пачъыхьэхэу Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ ауж сэфы[+].

6Ау Сукъот къалэм ипащэхэм къыраӀуагъ:

– Тэ уизэолӀхэм хьалыгъу къяттынэу, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ о къэуубытыгъахэха[+]?

7Арыти, ГъыдыӀон афэгубжыгъ:

– Зиусхьаным Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ сӀэ къырилъхьэхэу къызызгъэзэжькӀэ, а къэшъуӀуагъэм пае пырэжъые панэрэ хьакъужърэкӀэ[†] шъукӀышъо исщыщт.

8ГъыдыӀон ащ икӀи Пэнуэл къалэм кӀуагъэ, а лъэӀу дэдэмкӀи ащ дэсхэм зафигъэзагъэти, Сукъот къэлэдэсхэм къыраӀогъэ шъыпкъэр ары ахэми джэуапэу къыратыжьыгъэр[+].

9Арыти:

– ТекӀоныгъэр сиеу къызызгъэзэжькӀэ, мы чэшъанэр[†][*] зэхэскъутэщт,– ыӀуи, Пэнуэл къэлэдэсхэм гущыӀэ аритыгъ.

10А уахътэм зэолӀ мин пшӀыкӀутф фэдиз ягъусэу пачъыхьэхэу Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ Къаркъор щыӀагъэх, къокӀыпӀэ лъэпкъхэм ядзэ щыщэу ары къэнэжьыгъагъэр. Чатэр къизыхыгъэ дзэкӀолӀхэм ащыщэу заом хэкӀодагъэр нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀрэ зэрэхъущтыгъэр. 11Къалэхэу Ныууахърэ Егъбэхрэ ятыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо пхырыкӀырэ караван гъогумкӀэ ГъыдыӀон дэкӀуайи, ошӀэ-дэмышӀэу пый уцупӀэм тебани, пыидзэр зэхикъутагъ. 12Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ кӀатхъужьыгъ. Ау ГъыдыӀон ахэм алъежьи, мыдиан пачъыхьитӀур къыубыти, ядзэхэр щынэм зэлъыригъэштагъэх.

13Хъэрэс лъэгапӀэр къыдырикӀозэ Иоащ ыкъо ГъыдыӀон заом къикӀыжьыщтыгъэ. 14Сукъот щыщ кӀэлакӀэ горэ ащ дэжьым къыубыти, ӀуупчӀыхьэзэ, къэлэ пащэу ыкӀи нахьыжъ упчӀэжьэгъухэу нэбгырэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀублырэм ацӀэхэр къыригъэтхыгъэх. 15ЕтӀанэ ГъыдыӀон Сукъот кӀуи, ащ дэсхэм ариӀуагъ:

– Мары Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ! Шъо «тэ уизэолӀ пшъыгъэхэм хьалыгъу къяттынэу, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ о къэуубытыгъахэха?» шъуӀуи шъукъыздэхьащхыгъагъэба!

16ГъыдыӀон къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къыубытхи, Сукъот къэлэдэсхэм янэрылъэгъоу, пырэжъые панэрэ хьакъужърэкӀэ ашъо рихыгъ. 17ЕтӀанэ Пэнуэл чэшъанэр зэхикъутагъ, къалэм дэсхэри зэтыриукӀагъэх[+].

18Аужыпкъэм Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ ГъыдыӀон яупчӀыгъ:

– Табор щышъуукӀыгъэ цӀыфхэр сыд фэдагъэха?

– Ощ фэдагъэх, зэкӀэми пачъыхьэм ыкъо фэдэ теплъэ яӀагъ,– къыраӀожьыгъ.

19– Ахэр сэ сшыгъэх, сянэ икӀэлагъэх.– ЫӀуагъ ГъыдыӀон.– Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо: тхьэрыӀо сэшӀы! Шъо ахэр псэоу къэжъугъэнэгъагъэхэмэ, сэри шъупсэ згъэгъущтгъэп.

20ЕтӀанэ ГъыдыӀон ыкъо нахьыжъэу Етэр зыфигъази, риӀуагъ:

– Еуи мыхэр укӀых!

Ау Етэр джыри ныбжьыкӀэти, мэщынэти, чатэр къырихыгъэп.

21Арыти, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ:

– Ор-орэу къытауи тыукӀ. ЦӀыфым итеплъэр икъарыу,– аӀуи, къыраӀуагъ.

Джащыгъум ГъыдыӀон къэтэджи, тӀури ыукӀи, мэзэныкъо теплъэ зиӀэ гъэдэхалъэхэу[*] ямахъшэхэм апшъэхэм арылъыгъэхэр къарихыгъэх[+].


ГъыдыӀон израилхэр Тхьэм игъогу зэрэтыригъэкӀыгъэхэр

22Ащ ыуж:

– Орышъ мыдианхэм такъыӀэкӀэзыхыжьыгъэр о Ӏэшъхьэтет къытфэхъу. ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтет къытфэрэхъух о пкъуи, пкъом ыкъожьи ,– аӀуи, израилхэм ГъыдыӀон раӀуагъ[+].

23Ау ГъыдыӀон ар ыдагъэп:

– Сэри Ӏэшъхьэтет сышъуфэхъущтэп, скъуи Ӏэшъхьэтет шъуфэхъущтэп. Зиусхьаныр ары шъо шъузыгъэӀорышӀэщтыр.

24ЕтӀанэ ГъыдыӀон цӀыфхэм ариӀуагъ:

– ЗыкӀэ сышъолъэӀу. Шъуинэбгырэ пэпчъ къонтхъ[†] Ӏахьэу къытефагъэм къыхерэхи, тхьакӀумпылъхьэ зырыз къысерэтба.

Пыйхэр исмахьилэ[*] лъэпкъым щыщыгъэхэти, дышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр апылъыгъэх[+].

25– Тигуапэу оттын,– аӀуи, щыгъын кӀыӀутелъыр аубгъуи, зэкӀэми якъонтхъ Ӏахьэ щыщэу дышъэ тхьакӀумпылъхьэ зырыз ащ тырадзагъ. 26Дышъэ тхьакӀумпылъхьэу ГъыдыӀон къыратыгъэхэм ауасэ зэхэубытагъэу шэкъэл минрэ шъиблырэ[*] фэдиз хъугъэ. Ащ хахьэщтыгъэп мэзэныкъо теплъэ зиӀэ гъэдэхалъэхэр, пшъэрылъхэу мыдиан пачъыхьэхэм апылъыгъэхэри, плъыжь-чӀэпцӀэшъо щыгъынхэу ащыгъыгъэхэри, пшъэхъоу махъшэхэм апшъэ илъыгъэхэри. 27А дышъэм ГъыдыӀон чэтэнӀабгъу[*] хишӀыкӀи, ежь зыщыщ къалэу Ӏофрэ чӀыпӀэ щыфигъэнэфагъ. Арыти, зэкӀэ израилхэм чэтэнӀабгъум шъхьащэ фашӀынэу ащ кӀохэу рагъажьи, Зиусхьанэу я Тхьэ фэшъыпкъэжьыгъэхэп. Джащ фэдэу ГъыдыӀони ащ иунагъуи а чэтэнӀабгъур убытыпӀэ афэхъугъ[+].


ГъыдыӀон дунаим зэрехыжьыгъэр

28Джаущтэу израилхэр мыдианхэм атекӀуагъэхэти, адрэхэм ашъхьэ къаӀатыжьыгъэп. Ащ ыуж ГъыдыӀон къыгъэшӀэгъэ илъэс тӀокӀитӀум чӀыналъэм щымамырыгъ.

29Ащ фэдизым Иоащ ыкъоу ЕрыубэӀал, ар ГъыдыӀон ары, ядэжь кӀожьыгъэу, тӀысыжьыгъэу щысыгъ.

30ГъыдыӀон шъхьэгъусэ бэу иӀагъэти, шъэо тӀокӀищрэ пшӀырэ ащ фагъотыгъ. 31Щэхэм къалэм щыпсэущтыгъэ ишъуз гуадзэ шъао къыфилъфыгъэти, ГъыдыӀон ащ Абимэлэх[*] фиусыгъ[+]. 32Иоащ ыкъо ГъыдыӀон ныбжьышӀу иӀэу игъашӀэ зеухым, абиӀэзэр лъэпкъым ичӀыгу Ӏахьэ хахьэрэ Ӏофрэ къалэ ятэ икъэунэу итым чӀалъхьажьыгъ.

33ГъыдыӀон зэрэлӀагъэм лъыпытэу, израилхэр гъогу тэрэзым текӀыхи, БэӀал[†] тхьэнэпцӀым[†] шъхьащэ фашӀэу аублэжьи, Зиусхьанэу я Тхьэ фэшъыпкъэжьыгъэхэп. БэӀал-Бэрыт[*] тхьэнэпцӀыр ятхьэу алъытэу рагъажьи, 34Зиусхьанэу израилым и Тхьэу къягъэтӀысэкӀыгъэ пыйхэм къаӀэкӀэзыхыжьыгъэр агу къэкӀыжьыгъэп. 35ЕрыубэӀалрэ (ГъыдыӀон джары зэреджэщтыгъэхэр) ащ иунагъорэ афэшъыпкъэжьыгъэхэп, ащ Израилым шӀоу фишӀагъэр зэкӀэ ащыгъупшэжьыгъ.

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Абимэлэх

1Зэгорэм ЕрыубэӀал (ар – ГъыдыӀон ары) ыкъо Абимэлэх Щэхэм янэшхэм адэжь кӀуи, ахэми янэ зыщыщ лӀакъом зэкӀэми ариӀуагъ:

2– Щэхэм щыпсэурэ пстэуми шъуяупчӀ: «Сыда шъоркӀэ нахьышӀур, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищырэ пшӀырэр шъуиӀэшъхьэтетыныр ара, хьаумэ зы нэбгырэ шъуигъэӀорышӀэныр ара?» Зыщышъумыгъэгъупш, шъул сызэрэщыщыри шъулъы сыкъызэрэхэкӀыгъэри!

3Ащ янэшхэм Щэхэм къалэм дэсхэм къэбарыр зараӀуатэм, «ар тэ тшы» аӀуи, ахэр Абимэлэх гоуцуагъэх. 4БэӀал-Бэрыт[†] иунэ чӀэлъым щыщэу тыжьын шэкъэл тӀокӀищрэ пшӀырэ[*] къыратыгъэти, Абимэлэх а ахъщэмкӀэ шӀоигъор зышӀэрэ бзэджашӀэ куп къызгуищи, ахэр ыуж ихьагъэх[+]. 5ЕтӀанэ ахэр игъусэхэу ятэ иунэу Ӏофрэ къалэ дэтым къакӀуи, ышхэр зэкӀэ, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищрэ пшӀырэр, зы мыжъом тыриукӀыхьагъэх. Ау ЕрыубэӀал ыкъо нахьыкӀэу Иотам закъор, зигъэбылъыгъэти псэоу къэнагъ[+].

6Къэлэдэсхэмрэ Бэт-Мылэ чэшъаным[*] щыпсэухэрэмрэ зэкӀэ зэрэугъойхи, Щэхэм пэгъунэгъоу щыт чъыгэешхом дэжь Абимэлэх пачъыхьэу ашъхьагъ щырагъэуцуагъ[+].


Абимэлэхрэ Щэхэм дэсхэмрэ Иотам зэрябгыгъэр

7Хъугъэр Иотам зыраӀом, ар кӀуи, Гъэрызым къушъхьэм дэкӀуайи, къякууи, цӀыфхэм къариӀуагъ:

– ШъукъысэдэӀуи, Щэхэм дэсхэр, шъори Тхьэм шъукъызэхихыжьыщт![+] 8Пачъыхьэ ашъхьагъ рагъэуцонэу зэгорэм чъыгхэм рахъухьагъ. Зэйтуным раӀуагъ:

– Пачъыхьэ къытфэхъу![+]

9Ау зэйтуным къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, тхьэхэмрэ цӀыфхэмрэ зэрагъэлъапӀэрэ дагъэр ӀэкӀыб сшӀынэуи?

10Арыти, чъыгхэм ахъо[†] чъыгым раӀуагъ:

– КъакӀуи, о пачъыхьэ къытфэхъу.

11Ахъоми къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, шхынцумпэ ӀэшӀоу къыспыкӀэрэр ӀэкӀыб сшӀынэуи?

12Чъыгхэм сэнэшъхьэ бжалэм раӀуагъ:

– О къакӀуи пачъыхьэ къытфэхъу.

13Ау сэнэшъхьэ бжалэм къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, тхьэхэри цӀыфхэри зыгъэчэфхэрэ сисанэ ӀэкӀыб сшӀынэуи[+]?

14Аужыпкъэм чъыгхэм пырэжъыем зыфагъэзагъ:

– КъакӀуи, о пачъыхьэ къытфэхъу.

15Арыти, пырэжъыем чъыгхэм къариӀожьыгъ:

– Сэ пачъыхьэу шъуашъхьагъ сижъугъэуцонэу шъузэрэфаер шъыпкъэмэ, шъукъакӀуи, сижьау зыщыжъугъэгупсэф. Мышъыпкъэмэ, пырэжъыем машӀо къызыхидзыни, ливан кедрэхэр ащ хэстыхьащтых.

16– Арышъ шъуеплъ,– ыӀуи Иотам игущыӀэ лъигъэкӀотагъ,– Абимэлэх пачъыхьэ зышъошӀым, шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэкӀэ шъузекӀуагъа? ЕрыубэӀали ащ иунагъуи тэрэзэу шъуадэзекӀуагъа, къалэжьыгъа яшъушӀагъэр? 17Сятэ шъощ пай зэуагъ, мыдианхэм шъуакъыӀэкӀихыжьыным пай, ыпсэ еблэжьыгъэп. 18Ау шъо джы сятэ иунагъо шъупэуцуи, ащ ыкъо тӀокӀищрэ пшӀырэр зы мыжъом тешъуукӀыхьи, иунэӀут бзылъфыгъэ ыкъоу Абимэлэх зэрэшъуиӀахьылым къыхэкӀэу, Щэхэм щыпсэухэрэм пачъыхьэу ашъхьагъ ижъугъэуцуагъ. 19ЕрыубэӀалрэ иунагъорэ шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэкӀэ шъуадэзекӀуагъэмэ, Абимэлэх джы шъущыгушӀукӀ, ежьыри къышъущэрэгушӀукӀыжь. 20Мышъыпкъэмэ, Абимэлэх машӀо къыхэрэкӀи, Щэхэмрэ Бэт-Мылэрэ ащыпсэухэрэр зэхерэстыхьэх, шъори Щэхэмрэ Бэт-Мылэрэ адэсхэм машӀо къышъухэрэкӀи Абимэлэх ерэст!

21Ар ыӀуи, Иотам Бэр къалэм чъи, дэтӀысхьагъ, ышэу Абимэлэх ащ зыщышӀуигъэбылъыгъ.


Абимэлэх зэрэлӀагъэр

22Абимэлэх Израилым илъэсищэ тетыгъо щиӀыгъыгъ. 23Ау Абимэлэхрэ Щэхэм дэсхэмрэ азыфагу Тхьэм джынапцӀэ къыдитӀупщыхьи, Щэхэм къэлэдэсхэр Абимэлэх емыдэӀужьхэ хъугъэ[+]. 24Аущтэу зыкӀэхъугъэр, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищырэ пшӀырэм жъалымыгъэу адызэрахьагъэр ягъэпщыныжьыгъэным, Абимэлэхрэ Щэхэм щыпсэухэу ышхэр ыукӀынхэмкӀэ ӀэпыӀэгъу къыфэхъугъэхэмрэ ахэм алъ къатефэным пай. 25Абимэлэх зэрагъэпыйрэм къыхэкӀэу Щэхэм дэсхэр къушъхьэ дэкӀыпӀэхэм къащыпэтӀысхэти, зэкӀэ гъогум рыкӀорэ цӀыфхэр ахъункӀэщтыгъэх. А къэбарыр Абимэлэх фаӀотагъ.

26Ащ тефэу Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал ышхэр игъусэхэу Щэхэм къэкӀуагъэти, къэлэдэсхэм ащ цыхьэ фашӀыгъ. 27Лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъо хъугъэти, зэкӀэ къэлэдэсхэр губгъом дэкӀыгъэхэу, сэнашъхьэр пачыжьыщтыгъэ, сэнэшъхьэ кӀэфыпӀэхэм ащыкӀафыщтыгъэ. ЫужыкӀэ ятхьэ иунэ мэфэкӀышхохэр щызэхащэхэти, ащ щешхэщтыгъэх, щешъощтыгъэх, Абимэлэхи щебгыщтыгъэх.

28Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал ыӀуагъ:

– Хэта Абимэлэх, тэри, Щэхэм дэсхэм, тыхэт, ащ тыфэӀорышӀэнэу? ЕрыубэӀал ыкъоба ар, Зэбулба ащ пащэу ыгъэнэфагъэр? Щэхэм ятэу Хъамор ицӀыфхэм шъуафэлажь! Сыда Абимэлэх тызкӀыфэӀорышӀэщтыр[+]? 29А цӀыфхэр сэ сфэӀорышӀэщтыгъэхэмэ, Абимэлэх къыӀэкӀэсхыжьыныгъэхи! «Уидзэ къэугъои, къыдэкӀ!»– сӀони, есӀоныгъи[+].

30Къэлэ пащэу Зэбул Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал игущыӀэхэр зызэхехым, лъэшэу къэгубжыгъ. 31Абимэлэх шъэфэу къэбарыхьэхэр фигъэкӀуагъэх:

– Ӏэбэд ыкъо ГъэӀалрэ ащ ышхэмрэ Щэхэм къэкӀуагъэхэу, къэлэдэсхэр къыпфагъэблых. 32Арышъ, къэтэджи, уизэолӀхэр уигъусэхэу, чэщым шъофым дэкӀи, ащ къащыпэтӀыс. 33Пчэдыжьым, нэфылъыр къызыщызэкӀичырэм тэджи, къалэм теу. ГъэӀал изэолӀхэр игъусэхэу къызыппежьэхэкӀэ, укъызэкӀэмыкӀоу пфяшӀэшъурэр зэкӀэ яшӀ.

34Арыти, Абимэлэх изэолӀхэр игъусэхэу къакӀохи, купиплӀэу загощи, Щэхэм дэжь ащыпэтӀысыгъэх. 35Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал къалэм къыдэкӀи, къэлэпчъэшхохэм адэжь къыщыуцугъэу, Абимэлэхрэ ащ игъусэгъэ зэолӀхэмрэ зызщагъэбылъыгъэ чӀыпӀэм ар дэдэм къыкъокӀыгъэх.

36Ахэр зелъэгъухэм ГъэӀал Зэбул риӀуагъ:

– Плъэлъ, олъэгъуа модэ къушъхьэм цӀыфхэр къехых!

– Къушъхьэм къытыридзэрэ ныбжьыкъур ары о цӀыфэу къыпщыхъурэр,– къыриӀожьыгъ ащ Зэбул.

37Ау ГъэӀал ятӀонэрэуи риӀуагъ:

– Еплъ, мо лъэгапӀэм цӀыфхэр къехых, зы купи Усэрэжъхэм ячъыгае зыдэщыт лъэныкъомкӀэ къекӀы.

38Арыти, Зэбул ащ къыриӀуагъ:

– «Хэта Абимэлэх, тыфэӀорышӀэнэу?»– орыба зыӀуагъэр, уишъхьащытхъужьныгъэ джы тыдэ хъужьыгъа? А цӀыфхэр арыба о узкӀэнакӀэщтыгъэр? Арымэ, джы еу, дэкӀи, ахэмэ язау!

39Джащыгъум ГъэӀал Щэхэм дэсхэм апэ иуцуи, Абимэлэх езэуагъ. 40ГъэӀалрэ игъусэхэмрэ Абимэлэх къызырефыжьэхэм, ахэм агъэзэжьи къэлэ дэхьапӀэмкӀэ чъагъэх, ау къэлапчъэм нэмысхэзэ ащыщэу бэ аукӀыгъ. 41ЕтӀанэ Абимэлэх Арум къалэм дэтӀысхьагъ, къэлэ пащэу Зэбул ГъэӀали ащ ышхэри Щэхэм къыдифыгъэх.

42КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм Щэхэм дэсхэр губгъом зыдэкӀхэм, а къэбарыр Абимэлэх нагъэсыгъэти, 43изэолӀхэр ыугъоихи, купищэу ыгощхи, губгъом щапэтӀысыгъ. Къалэм къыдэкӀырэ цӀыфхэр зелъэгъухэм, зиӀати, атеуагъ. 44Абимэлэхрэ ащ игъусэгъэ купхэмрэ къалэм зэрыдахьэхэрэ къэлапчъэхэм адэжь уцугъэх, адрэ купитӀур губгъом итыгъэхэм атебанэхи, ахэр зэхаукӀагъэх. 45Абимэлэх къалэр ештэфэ, ащ дэсхэр зэкӀэ еукӀыфэхэ, мэфэ реным зэуагъэ. Аужыпкъэм къалэр зэхикъути, ар зыдэщытыгъэ чӀыпӀэм щыгъу тыритэкъожьыгъ[*][+].

46А къэбарыр зызэхахым, Щэхэм чэшъаным дэсыгъэхэр БэӀал-Бэрыт[*] унэм ичӀыунэ-пытапӀэ ехыгъэх. 47Ахэр ащ зэрэщызэрэугъоигъэхэр Абимэлэх зыраӀом, 48изэолӀхэр игъусэхэу Цалмон къушъхьэм дэкӀоягъ. Обзэгъур къышти, къутэмэ заулэ къыпиупкӀи, ытамэ къытырилъхьагъ. Игъусэгъэ зэолӀхэм унашъо афишӀыгъ:

– ПсынкӀэу сэ зэрэсшӀыгъэм фэдэу шъори шъушӀы[+].

49Арыти, зэкӀэми къутамэхэр къыпаупкӀхи, Абимэлэх ыуж ихьагъэх. ЧӀыунэ чӀэхьапӀэм дэжь къутамэхэр щызэтыралъхьэхи, машӀо кӀадзэжьыгъ. Джащ фэдэ шӀыкӀэу чэшъаным чӀэсыгъэ хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри зэкӀэ, нэбгырэ мин фэдиз агъэстыгъэх.

50Ащ ыуж Абимэлэх Тэбэц къалэм екӀуи, ар ыубытыгъ. 51Ау къалэм чэшъан пытэ дэтыгъэти, хъулъфыгъи бзылъфыгъи къалэм дэсыр зэкӀэ ащ ечъэжьыгъэх. Зыдагъэпытыхьи, чэшъанэм ышъхьэ дэкӀоягъэх. 52Абимэлэх чэшъанэм екӀуи, къыдзыхьи, машӀо кӀидзэнэу ипчъэм благъэу екӀолӀагъ. 53Джа чӀыпӀэм зы бзылъфыгъэ горэм мыжъошъхьалышъхьэр чэшъаным къыридзыхи, Абимэлэх ышъхьэ къупшъхьэ пхыриутыгъ[+].

54Арыти, Абимэлэх иӀэшэзехьэ кӀалэм къеджи, ащ риӀуагъ:

– «Ар бзылъфыгъэм ыукӀыгъ» зэрамыӀоным пай, уичатэ къихи, сыукӀ.

Ащ зэриӀуагъэу, иӀумэт чатэр къызыхеӀум, ыпсэ хэкӀыгъ[+].

55Израилхэм Абимэлэх зэрэлӀагъэр залъэгъум, зэбгырыкӀыжьхи, шъхьадж ядэжь кӀожьыгъ. 56Джаущтэу Тхьэм Абимэлэх ыгъэпщынэжьыгъ, ыш тӀокӀищрэ пшӀырэр ыукӀи, ятэ бзэджэшӀагъэ зэрэлъишӀэжьыгъэм пай. 57Джащ фэдэу Щэхэм дэсхэри бзэджэшӀагъэу ашӀагъэхэм апае ыгъэпщынагъэх. ЕрыубэӀал ыкъо Иотам ибгыбзэ ахэм атефагъ.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


ТолаӀ

1Абимэлэх ыуж Израилыр къэзыгъэнэжьынэу зыкъэзыӀэтыгъэр иссашхар лӀакъом щыщ Додэ ыкъо Пуа ыкъожьэу ТолаӀ ары. Ефраим къушъхьалъэхэм ахэт Шамир къалэм ар дэсыгъ. 2ТолаӀ Израилым игъуазэу илъэс тӀокӀрэ щырэ щытыгъ. ЕтӀанэ лӀи, Шамир щагъэтӀылъыжьыгъ.


Яир

3Ащ ыуж ГъылыӀад щыщ Яир зыкъыӀэти, илъэс тӀокӀрэ тӀурэ Израилым гъуазэу[†] иӀагъ. 4Щыдыхэм атесэу зекӀохэу[*] къо щэкӀ ащ иӀагъ. ГъылыӀад къэлэ щэкӀ ахэм щыряӀагъ, непэ къызнэсыгъэми Яир икъуаджэхэкӀэ[*] яджэх[+]. 5Яир зэлӀэм ыуж, Къамон щагъэтӀылъыжьыгъ.


Израилхэр къин зэрэхэфагъэхэр

6Израилхэм джыри Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. ТхьэнэпцӀхэу[†] БэӀалрэ[†] Астартэрэ,[†] арамхэм, цыдонхэм, моабхэм, Ӏамонхэм, фылистхэм ятхьэхэм ахэм шъхьащэ афашӀыщтыгъэти, я Зиусхьани кӀэрыкӀыгъэхэу Ащ фэлажьэщтыгъэхэп[+]. 7Джащыгъум Зиусхьаным игубж къафызэкӀани фылистхэмрэ Ӏамонхэмрэ Израилыр аӀэ рилъхьагъ, 8адрэхэм израил цӀыф лъэпкъыр, хьэзаб рагъэщэчызэ, агъэпщылӀыгъ. Амэрхэр зыщыпсэущтыгъэхэ чӀыгоу Иорданым итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо ит ГъылыӀад исыгъэ израилхэр ащ щегъэжьагъэу илъэс пшӀыкӀуим къыкӀоцӀ бжьым[†] чӀэтыгъэх. 9Аужыпкъэм Ехъудэ, Бинямин, Ефраим лӀакъохэм къязэонхэу, Ӏамонхэр Иордан псыхъом къызэпырыкӀхи, израилхэр тхьамыкӀэгъошхом хадзагъэх. 10Арыти, израилхэм Зиусхьаным лъэӀушхокӀэ зыфагъэзагъ:

– Уапашъхьэ тэ псэкӀод щытшӀагъ, ти Тхьэ ӀэкӀыб тшӀи БэӀал тыфэпщылӀыгъ[+].

11Зиусхьаным ахэм къариӀожьыгъ:

– Мысырхэм, амэрхэм, Ӏамонхэм, фылистхэм, 12цыдонхэм, Ӏамэлыкъхэм, мэӀонхэм[*] шъуагъэпщылӀы зэхъум, шъукъызысэлъэӀум Сэ шъуакъыӀэкӀэсхыжьыгъэба? 13Ау шъо сыкъэжъугъани, нэмыкӀ тхьэхэм шъуафэлэжьагъэшъ, джащ нахьэу Сэ шъукъэзгъэнэжьыщтэп. 14ШъукӀуи шъуялъэӀу нэмыкӀ тхьэхэу шъо къыхэшъухыгъэхэм. Ахэм гузэжъогъоу шъузыхэтым шъукъыхарэщи, шъукъарэгъэнэжь![+]

15Ау израилхэр етӀани Зиусхьаным елъэӀугъэх:

– Тэ псэкӀод тшӀагъэшъ, О узыфэе шъыпкъэр къыташӀ, ау мызэгъогум мы гузэжъогъум тыхэщыжьи!

16Арыти, ахэм хымэ тхьэхэр чӀадзыжьхи, Зиусхьаным шъхьащэ фашӀэу рагъэжьэжьыгъ. Джащыгъум израил цӀыфхэм къинэу ащэчырэр атыримыхын Тхьэм фэлъэкӀыгъэп.

17Ӏамонхэм заом зыфагъэхьазырзэ, ГъылыӀад чӀыналъэм дзэ уцупӀэ зыщагъэпсым, израилхэр къэзэрэугъоихи, ахэми Мыцпэ[*] дэжь яуцупӀэ щагъэпсыгъ. 18Ар зылъэгъугъэ цӀыфхэу ГъылыӀад дэсхэмрэ ащ ипащэхэмрэ зэраӀожьыщтыгъэ:

– Хэтми апэу Ӏамонхэм язэоныр езыгъажьэрэр ары ГъылыӀад щыпсэурэ пстэуми Ӏэшъхьэтет афэхъущтыр.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Ифтахъ

1ГъылыӀад щыщ Ифтахъ зэолӀ бланэу щытыгъ. Ащ янэ бзылъфыгъэ хэтэкӀуагъ, ятэр ГъылыӀад арыгъэ[+]. 2ГъылыӀад ишъхьэгъуси къохэр къыфилъфыгъэх. Ахэр лӀыпкъым зеуцохэм, Ифтахъ зыхафыгъ.

– О тэ тянэ укъылъфыгъэпышъ, тятэ имылъкукӀэ Ӏэхьэгъу укъытфэхъущтэп,– аӀуи раӀуагъ.

3Ифтахъ ышхэр къыбгынэхи, ышъхьэ хихьажьи Тэу чӀыналъэр псэупӀэкӀэ къыхихыгъ. Ӏофынчъэ бзэджашӀэхэр пыщэгъу къыщыфэхъугъэх, Ифтахъ ягъусэу тео кӀохэу рагъэжьагъ[+].

4Охътэ дэхэкӀае тешӀагъэу Ӏамонхэм Израилым зао къызырашӀылӀэм, 5Ифтахъ къащэжьынэу ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр Тэу кӀуагъэх.

6– КъэкӀожьи, дзэпащэ къытфэхъуи, Ӏамонхэм тягъэзау,– раӀуагъ ахэм.

7Арыти, Ифтахъ къариӀуагъ:

– Шъорыба сызылъэгъу мыхъугъэр, сятэ иунэ сыкъизыфыгъэр? Арымэ, сыда джы гузэжъогъу шъузхэфэм, садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр?

8– Арыба тыкъызкӀэкӀуагъэри тыкъызкӀыолъэӀури: укъыддэкӀожьынышъ, Ӏамонхэм укъыддязэонэу, ащ нэмыкӀэу ГъылыӀад щыпсэурэ пстэуми уряӀэшъхьэтетынэу тыфай,– аӀуагъ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм[+].

9Арыти:

– Ӏамонхэм сяжъугъэзэонэу сышъущэжьыгъэу, Зиусхьаным[†] ахэр сӀэ къырилъхьагъэхэу сэӀо, етӀанэ сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ пстэуми Ӏэшъхьэтет сафэшъушӀыщта?– Ифтахъ яупчӀыжьыгъ.

10ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм:

– Орырэ тэрырэ Тхьэр тишыхьат! О къызэрэпӀуагъэм фэдэ шъыпкъэу тшӀынкӀэ,– аӀуи, ягущыӀэ тхьэрыӀокӀэ къагъэшъыпкъэжьыгъ.

11Арыти, ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ягъусэу ар адэкӀожьыгъ, цӀыфхэми Ӏэшъхьэтетэуи дзэпащэуи ашъхьагъ рагъэуцуагъ. Ащ ыуж, Мыцпэ дэжь Ифтахъ джыри зэ Зиусхьаным ыпашъхьэ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ариӀогъэ гущыӀэхэр къыщыкӀиӀотыкӀыжьыгъэх.

12ЕтӀанэ Ифтахъ Ӏамон пачъыхьэм лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх.

– Сыд фэдэ дауа о къысфыуиӀэр сихэку укъытеонэу?– ыӀуи, ригъэупчӀыгъэх.

13Ӏамон пачъыхьэм лӀыкӀохэм джэуап къаритыжьыгъ:

– Израилыр Мысырым къызекӀыжьым, Арнон псыхъом щегъэжьагъэу Ябэкъ псыхъомрэ Иордан псыхъомрэ анэсыщтыгъэ сичӀыгу ыубытыгъ. Арышъ, бырсыр къыхэмыхьэу къысэтыжь.

14Ифтахъ ятӀонэрэу лӀыкӀохэр Ӏамон пачъыхьэм дэжь ыгъэкӀуагъэх, 15мырэущтэу раригъэӀуагъ:

– Ифтахъ мары ыӀорэр: Израилым ыубытыгъэхэп Моаб ичӀыгуи, Ӏамон чӀыгури[+]. 16Израилхэр Мысырым къикӀыжьхэ зэхъум, шъофнэкӀым итхэу хы Къамылым нэс кӀохи, Къадэщ къалэм екӀугъэх[*]. 17Ащ ригъэкӀхи Израилым Едом пачъыхьэм лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх: «УичӀыгу сырыкӀонэу фит сыкъэшӀ»,– ыӀуи, раригъэӀуагъ. Ау Едом пачъыхьэр ащ къезэгъыгъэп. Моаб пачъыхьэми джащ фэдэу лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх, ау ари къезэгъыгъэп. Джаущтэу Израилыр Къадэщ къыдэнагъ[+].

18Ащ ыуж шъофнэкӀым къыщикӀухьагъ, Едоми Моаби ячӀыгухэм къадиухьи, Моаб итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀэ чӀыгухэм анэси, Арнон псыхъом ыкӀыбкӀэ пщыпӀэ щигъэуцугъ. Арнон псыхъор Моаб игъунапкъэти, ар Моабым ичӀыгу ихьагъэп.

19ЕтӀанэ Израилым лӀыкӀохэр Хъэщбэн тетыгъор щызыӀыгъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон фигъакӀохи, раригъэӀуагъ: «УичӀыгу сыпхырыкӀынышъ, сичӀыгу сыкӀонэу фит сыкъэшӀ». 20Ау израилхэр ичӀыгу ригъэкӀонхэу Сыхъон къезэгъыгъэп. ИзэолӀхэр зэкӀэ къыугъойхи, Ехэц дэжь дзэ уцупӀэ щигъэпси, Израилым къезэуагъ[+].

21Джащыгъум Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ, Сыхъони изэолӀхэри израилхэм аӀэ къырилъхьагъэхэти, зэтыраукӀагъэх. Джаущтэу амэрхэм ячӀыгу Израилым иунаеу хъугъэ, 22Арнон псыхъом щегъэжьагъэу Ябэкъ псыхъом нэси, шъофнэкӀым щегъэжьагъэу Иордан нэси зэкӀэ ыубытыгъэх[*].

23Армэ, Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ, ежь илъэпкъэу израилым амэрхэр закӀэлъырифыгъэхэкӀэ, джы о сыд фэдэ фитныгъа уиӀэр ар пштэнэу? 24Уитхьэу Къэмэщ[*] къыуитыгъэр арба о пӀэ илъыр? Арышъ, тэри ти Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къытитыгъэ пстэури тиунай. 25СыдкӀэ о Моабым ипачъыхьэу Цыпор ыкъо Бэлакъ[*] нахьи унахьышӀу? Израилым зэгорэм, зэ нахь мыхъуми ар къыщыхьагъа е къезэуагъа? 26Илъэс шъищ хъугъэ Израилыр Хъэщбэни, ӀэрӀори ахэм япхыгъэ псэупӀэхэм зэкӀэми, Арнон псыхъом къегъэтӀысэкӀыгъэ къалэхэми защыпсэурэр. Ащ фэдиз уахътэм ахэр сыда закӀытемыхыгъэхэр? 27ОркӀэ сэ сымысэп, ау о екӀэ укъыспэгъокӀы, зао къысэошӀылӀэ. Зиусхьаныр хьыкумышӀ зафэшъ, израилхэмрэ Ӏамонхэмрэ азыфагу илъ даор непэ Ащ зэхерэф[+].

28Ау Ӏамон пачъыхьэр Ифтахъ раригъэӀогъэ гущыӀэхэм къядэӀугъэп.

29Джащыгъум Ифтахъ Зиусхьаным ы Псэ къыхэхьагъ. Ифтахъ ГъылыӀадрэ Мынасэрэ адэкӀи, ГъылыӀад ит Мыцпэ къызэринэкӀи, Ӏамонхэм язэонэу якӀугъ[+]. 30Ӏамонхэм зафеузэнкӀым ыуж Ифтахъ Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ щишӀыгъ:

– Ӏамонхэр О сӀэ къиплъхьэхэу,[+] 31ахэмэ сатекӀуагъэу къызызгъэзэжькӀэ, унэм къикӀэу, зэкӀэм апэ къыспэгъокӀрэр, О Зиусхьан, къыостынышъ, къурмэнгъэст[†] пфэсшӀыщт.

32Арыти, Ифтахъ Ӏамонхэм язэонэу якӀугъэти, Зиусхьаным ахэр ыӀэ къырилъхьагъэх. 33Ифтахъ текӀоныгъэшхо ащ къыщыдихи, Ӏэрэор щегъэжьагъэу Мынитрэ Абэл-Къырамымрэ анэсыфэ къэлэ тӀокӀ хэкужь ышӀыгъ. Джаущтэу израилхэр Ӏамонхэм ашъхьагъ иуцуагъэх.

34ЕтӀанэ Ифтахъ ядэжь Мыцпэ къызегъэзэжьым, ыпхъу армырмэ, шъонтрыпэм[†] еомэ, къыдэшъожьызэ, хэт къыпэгъокӀынгъи! А зыр ары ащ къыхэкӀыгъэу иӀагъэр, нэмыкӀ къуи пхъуи Ифтахъ иӀагъэп. 35Ыпхъу зелъэгъум, Ифтахъ, джанэу щыгъыр зыщитхъыжьзэ[*], къэкууагъ:

– О, сипшъашъ! СыуукӀыпагъи! Насыпынчъэ сыпшӀыгъи! Сыукъон сымылъэкӀыщт тхьэлъанэ Зиусхьаным ыпашъхьэ сэ щысшӀыгъи!

36– Тят,– къыриӀожьыгъ ащ ыпхъу,– о Зиусхьаным гущыӀэ пытэ фэпшӀыгъ. Зиусхьаным иӀэмыркӀэ уипый Ӏамонхэр бгъэпщынагъэхэшъ, Ар зэрэбгъэгугъагъэр къысашӀ. 37Ау зы лъэӀу къысфашӀ. МэзитӀу къысэт, къушъхьэхэм сахэхьани къащыскӀухьанэу, сипшъэшъэгъухэр сигъусэхэу сипшъэшъашъхьэ згъэежьынэу.

38– Дэгъу, кӀо,– ыӀуи, Ифтахъ ыпхъу мэзитӀукӀэ ытӀупщыгъ.

Ипшъэшъэгъухэр игъусэхэу пшъашъэр къушъхьэм дэкӀуайи, ипшъэшъашъхьэ ыгъэежьыгъ. 39МэзитӀу зытешӀэм ыуж ар ятэ дэжь къэкӀожьыгъ, Ифтахъи ыпхъукӀэ тхьэлъанэу ышӀыгъэр ыгъэцэкӀэжьыгъ[*]. Джаущтэу адрэми хъулъфыгъэ ышӀэнэуи хъугъэп.

Джащ щегъэжьагъэу 40илъэс къэс израил бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэхэр дэкӀынхэшъ, мэфиплӀым къыкӀоцӀ ГъылыӀад щыщ Ифтахъ ыпхъу агъэеныр израилхэм хабзэ афэхъугъ.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Ефраим Ифтахъ къызэрэпэуцугъэр

1Ефраимхэр къызэрэугъойхи, псыхъор Цафэн дэжь къыщызэпачи, Ифтахъ зыфагъэзагъ:

– Сыда Ӏамонхэм уязэонэу узэкӀом укъызкӀытэмыджагъэр? Ащ пай уиунэ машӀо къыкӀэтыдзэнышъ, зэрэунагъоу шъудгъэстыщт[+].

2Ифтахъ ахэм ариӀожьыгъ:

– Сэрырэ сызщыщ лъэпкъымрэ Ӏамонхэмрэ тазыфагу зэмызэгъыныгъэ лъэш къызехьэм, мэкъэгъэӀу къышъуфэзгъэкӀогъагъ, ау шъо шъукъэкӀуагъэп, шъукъыскъоуцуагъэп. 3ШъукъызэрэздемыӀэщтыр нэрылъэгъу къызысфэхъум, сищыӀэныгъэ семышхъожьэу, псыхъом сызэпырыкӀи, Ӏамонхэм сязэуагъэти, Зиусхьаным[†] ахэр сӀэ къырилъхьагъэх. Арымэ, сыда джы шъукъысэзэонэу шъо непэ садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр?

4– Шъо, гъылыӀадхэр, Ефраимрэ Мынасэрэ ялӀакъохэм шъуагокӀыгъ,– ефраимхэми аӀо зэхъум, Ифтахъ ГъылыӀадым щыпсэухэрэр зэкӀэ ыугъойхи, ефраимхэм язауи, атекӀуагъ. 5ГъылыӀадхэм ефраимхэм адэжь узэрыкӀорэ Иордан псыхъо икӀыпӀэр аубытыгъэти:

– СызэпырыжъугъэкӀыжь,– аӀоу ефраимхэм ащыщэу къэнагъэхэр, къызялъэӀухэкӀэ:

– О у-ефраима?– аӀоти, гъылыӀадхэр ащ еупчӀыжьыщтыгъэх.

– Хьау,– къариӀожьыщтыгъэ адрэм. 6– Арэу оӀомэ «шибболэт» къаӀолъ адэ зэ,– раӀощтыгъэ.

Ефраимхэм а гущыӀэр тэрэзэу къаӀон алъэкӀырэпти:

– «Сибболэт»,– аӀощтыгъэ. Аущтэу къэзыӀорэр аубытыти, Иордан псыхъо икӀыпӀэм дэжь щаукӀыщтыгъэ. Джащыгъум ефраим нэбгырэ мин тӀокӀитӀурэ тӀурэ аукӀыгъ.

7Ифтахъ Израилым илъэсихэ игъуазэу щытыгъ. Ар зэлӀэм ГъылыӀад ит къалэу зыдэсыщтыгъэм щагъэтӀылъыжьыгъ.


Ибцан, Елон, Абдон

8Ащ ыуж Бэтлэхъэм щыщ Ибцан Израилым гъуазэ[†] фэхъугъ. 9Ащ къо щэкӀрэ пхъу щэкӀрэ иӀагъ. Ыпхъухэр ежь зыщыщ лъэпкъыр арэп, нэмыкӀ лъэпкъ зэритыгъэхэр, ыкъохэми шъхьэгъусэу къафыхихыгъэ бзылъфыгъэ щэкӀри нэмыкӀ лъэпкъ щыщыгъэх. Ар Израилым илъэсиблэ игъуазэу щытыгъ. 10ЕтӀанэ Ибцан лӀи, Бэтлэхъэм щагъэтӀылъыжьыгъ.

11Ащ ыуж Израилым илъэсипшӀэ гъуазэу иӀагъэр Зэбулун лӀакъом щыщ Елон арыгъэ. 12ЕтӀанэ Елон зэлӀэм, Зэбулун чӀыгум ит Аялэун щагъэтӀылъыжьыгъ.

13Ащ ыуж Израилым гъуазэу иӀагъэр ПирӀатон щыщ Хылэл ыкъо Ӏабдон арыгъэ. 14Ащ къо тӀокӀитӀурэ къом ыкъожьэу щэкӀрэ иӀагъэхэти, ахэр щыд тӀокӀищрэ пшӀырэм атесхэу зекӀощтыгъэх. Ар Израилым илъэсие игъуазэу щытыгъ. 15ЕтӀанэ Хылэл ыкъо Ӏабдон зэлӀэм, Ефраим лӀакъом Ӏамэлыкъ бгылъэхэм ащыриӀэ чӀыгум ит ПирӀатон къалэ щагъэтӀылъыжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Шамсун

1Израилхэм джыри Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. Арыти, ахэр илъэс тӀокӀитӀукӀэ Зиусхьаным фылистхэм аӀэ рилъхьагъэх[+].

2А уахътэм Дан лӀакъом щыщ лӀы горэ МыныуахъкӀэ еджэхэу чылэу ЦорэӀ дэсыгъ. Ишъхьэгъусэ шъуз мылъфагъ, сабый къыхэкӀыщтыгъэп[+]. 3Ащ Зиусхьаным и МэлэӀич къыфакӀуи къыриӀуагъ:

– Мары о, ушъуз мылъф, сабыйи уиӀэп, ау лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщт[+]. 4-5Арышъ, къысэдэӀу, лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщтышъ – сани, нэмыкӀ шъон пыти уемышъу, шхын мыкъабзи умышхы. Шъэожъыер къызыхъурэм щегъэжьагъэу Тхьэм иназирыщтышъ[*], сыд хъункӀи ышъхьаци ыжакӀи ыупсхэ хъущтэп. А кӀалэр ары Израилыр фылистхэм къаӀэкӀэхыжьыгъэным лъапсэ фэзышӀыщтыр[+].

6Бзылъфыгъэр илӀы дэжь кӀуи, риӀуагъ:

– Сэ Тхьэм ицӀыф къысфэкӀуагъ. Ар Тхьэм и МэлэӀич фэдагъ, итеплъэкӀэ Ащ шъхьэкӀафэ зыфиуигъэшӀыщтыгъэ, уигъэщынэщтыгъэ. Ар къыздикӀыгъэм сыкӀэупчӀагъэп, Ежьми ыцӀэ къысиӀуагъэп. 7Ау ащ моущтэу къысиӀуагъ: «О лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщт. Арышъ, ар къызыхъурэм щегъэжьагъэу опсэуфэ Тхьэм иназирыщтышъ – сани, нэмыкӀ шъон пыти уемышъу, шхын мыкъабзи умышхы».

8Джащыгъум Мыныуахъ Зиусхьаным елъэӀугъ:

– О Зиусхьан, сыолъэӀу Тхьэм ицӀыфэу къытфэбгъэкӀогъагъэр джыри зэ къытфэгъакӀуи, шъэожъыеу къытфэхъущтым тызэрэдэзекӀощтыр къытегъаӀу.

9Арыти, Тхьэм Мыныуахъ илъэӀу къызэхихи, и МэлэӀич бзылъфыгъэм илӀ имыгъусэу, изакъоу шъофым зыщит уахътэм джыри къыфигъэкӀуагъ. 10Бзылъфыгъэр ардэдэм чъэжьи, илӀы риӀуагъ:

– Ар къэкӀуагъ! Зэхэоха! А цӀыфэу, мыщ ыпэкӀэ къысфэкӀогъагъэр джыри къэкӀуагъ!

11Мыныуахъ тэджи, ишъхьэгъусэ ыуж ихьагъ. А цӀыфым дэжь зынэсым еупчӀыгъ:

– Ора сишъхьэгъусэ къыдэгущыӀагъэр?

– Сэры,– къыриӀожьыгъ адрэм.

12Арыти, Мыныуахъ Ащ еупчӀыгъ:

– УигущыӀэ къызышъыпкъэжькӀэ, сыдэущтэу сабыим тыфыщытыщта, ежьыри сыдэущтэу щыӀэн фая?

13Зиусхьаным и МэлиӀич Мыныуахъ джэуап къыритыжьыгъ:

– Уишъхьэгъусэ къесӀуагъэхэр ерэгъэцакӀ. 14Сэнашъхьэ бжалэм къыпыкӀэу зыпари зыӀуерэмылъхь, сани нэмыкӀ шъон пыти ерэмышъу, шхын мыкъабзи ерэмышх. КъесӀуагъэр зэкӀэ уишъхьэгъусэ ыгъэцэкӀэн фае.

15Мыныуахъ Зиусхьаным и МэлэӀич елъэӀугъ:

– Фит тыкъэшӀ, чэцӀ цӀыкӀу Ощ пае дгъэхьазырынэу. Ар къэхъуфэ, тыолъэӀу, тыкъэмыбгын[+].

16– Шъукъэсымыбгынэми, Сэ о уигъомлапхъэ сшхыщтэп,– къыриӀуагъ Зиусхьаным и МэлэӀич.– Ау Зиусхьаным къурмэнгъэст[†] фэпшӀынэу уфаемэ, фэшӀ.

Ар Зиусхьаным и МэлэӀичэу зэрэщытыр, Мыныуахъ джыри ышӀэщтыгъэп.

17Арыти, елъэӀугъ:

– ПцӀэ къысэпӀуагъэмэ дэгъугъэ, уигущыӀэ къызышъыпкъэжькӀэ, О удгъэшӀожьынэу.

18Зиусхьаным и МэлэӀич къыриӀожьыгъ:

– Сыд пае Сэ сцӀэ укъыкӀэупчӀэра? Ар цӀэ шъэф, цӀэ гурыӀогъуай[+].

19Джащыгъум Мыныуахъ чэцӀымрэ[†] хьалыгъу тынымрэ зыдиштэхи, Зиусхьаным къурмэн мыжъошхом ышъхьагъ щыфишӀи, Мыныуахърэ ишъхьэгъусэрэ анитӀукӀэ шӀагъо Ащ къащыригъэлъэгъугъ:[+] 20мэшӀотхъуабзэхэм къурмэншӀыпӀэм[†] зыщапхъуати, ошъогум дэкӀуаехэ зэхъум, а мэшӀотхъуабзэхэм ахэтэу Зиусхьаным и МэлэӀич зиӀатыжьыгъ. Мыныуахърэ ишъхьэгъусэрэ ар залъэгъум, анэгухэр егъэзыхыгъэхэу чӀыгум зырадзыхыгъ. 21Зиусхьаным и МэлэӀич ахэм амылъэгъужьы зэхъур ары, Зиусхьаным и МэлэӀичэу зэрэщытыр Мыныуахъ къызыгурыӀуагъэр.

22– Джы тэ щэч хэмылъэу тылӀэщт!– КъыхэкуукӀыгъ Мыныуахъ.– Тхьэр тэ тлъэгъугъэба[*]![+]

23Ау ар ишъхьэгъусэ ыдагъэп:

– Зиусхьаныр тэ тиаджал фэягъэмэ, Ащ къурмэнгъэстэу фэтшӀыгъэмрэ хьалыгъу тынымрэ тӀихыщтгъэхэп, а зэкӀэ тигъэлъэгъущтыгъэп, къытиӀощтыгъэп.

24А зэкӀэмэ ауж бзылъфыгъэм шъао къыфэхъуи, Шамсун ащ фиусыгъ. Сабыим хахъощтыгъэ, Зиусхьаным ынэшӀу ренэу къыщифэщтыгъ[+]. 25Къалэхэу ЦорэӀрэ Ащтаулрэ азыфагу ит Мэхъанэ-Дан[*] Зиусхьаным ы Псэ ар ыгъэгъозэнэу щыригъэжьагъ[+].

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылист бзылъфыгъэр къызэрищагъэр

1Зэгорэм Шамсун Тымнэ къалэ кӀуагъэу фылист пшъашъэ горэм ынаӀэ тыридзагъ[+]. 2КъызэкӀожьым, ятэрэ янэрэ ариӀуагъ:

– Тымнэ фылист пшъашъэ горэ къыщыслъэгъугъэшъ, ар шъхьэгъусэкӀэ къысфашъущ[+].

3Ятэрэ янэрэ ар адагъэп:

– УилӀакъорэ зэкӀэ тилъэпкърэ пшъашъэ ямыӀэжьэу ара? Фылист сунэтмышӀхэм[*] адэжь шъузыщэ узкӀэкӀощтыр сыда?

Арыти, Шамсун ятэ зыфигъази, риӀуагъ:

– Ары шъхьае сэ сыгу рихьыгъэр арышъ, а пшъашъэр къысфащ[+].

4А Ӏофыр Тхьэм къыбгъодэкӀыгъэу зэрэщытри, фылистхэм ягъэпщынэжьыгъо уахътэ Ар зэрежэри ащ янэ-ятэхэм ашӀэщтыгъэп. А уахътэм Израилыр фылистхэм аӀэ илъэу щытыгъ.

5Арыти, Шамсун ятэрэ янэрэ игъусэхэу Тымнэ кӀуагъэх. Ахэр Тымнэ сэнэшъхьэшӀапӀэхэм анэсыгъэхэу, ошӀэ-дэмышӀэу, гъуахъозэ, аслъаныр къыхэлъэти, мары, Шамсун ыпашъхьэ къиуцуагъ. 6Зиусхьаным[†] ы Псэ ардэдэм Шамсун зэлъишти, чэцӀ цӀыкӀу фэдэуи къыщымыхъоу аслъаныр Ӏэ пцӀанэкӀэ зэпкъыритхъыгъ. Ау ышӀагъэр яти яни афиӀотагъэп[+]. 7Ащ ыуж Шамсун пшъашъэм дэжь кӀуи, дэгущыӀагъ, ыгуи рихьыпагъ.

8Уахътэ тешӀагъэу, пшъашъэр къыщэнэу кӀозэ, ыукӀыгъэ аслъаным еплъынэу гъогум диӀонтӀэхыгъ. Арыти, ылъэгъугъ: мары, бжьэ пчӀыгъэ ащ кӀоцӀыс, шъоуи кӀоцӀыт. 9Шъоур ыӀэкӀэ къырицӀэнтхъукӀи, ар ышхызэ гъогум къырыкӀуагъ. Ятэ-янэхэм адэжь къызэсыжьым, ахэми арити, ашхыгъ. Ау а шъоур аслъан хьадэм[*] ыкӀоцӀ къызэрэрихыгъэр ариӀуагъэп.

10ЕтӀанэ Шамсун ятэ а пшъашъэм дэжь къэкӀуагъ. Шамсуни къэзыщэхэрэм зэрашӀы хабзэу ешхэ-ешъо зэхищагъ. 11Шамсун къызэралъэгъугъэм тетэу, игъусэн фэе нэбгырэ щэкӀыр шъэогъу къыщыфашӀыгъ. 12Шамсун ахэм ариӀуагъ:

– Сэ къоджэхь-къоджэшх[†] сыкъыжъудешӀэщт. Ешхэ-ешъор зыщыкӀорэ мэфиблым ар шъо къашъушӀэмэ, чэтэн пӀокӀабзэм хэшӀыкӀыгъэ джэнэ чӀэгъчӀэлъ щэкӀрэ кӀыӀутелъ щыгъын щэкӀрэ сэ къышъостыщт[+]. 13Ау къэшъумышӀэмэ, чэтэн пӀуакӀэм хэшӀыкӀыгъэ джэнэ чӀэгъчӀэлъ щэкӀрэ кӀыӀутелъ щыгъын щэкӀрэ шъо сэ къысэшъутыщт.

– КъаӀо уикъоджэхь-къоджэшх, тыкъэдаӀо,– къыраӀуагъ ахэм.

14Арыти, Шамсун ариӀуагъ:

– Шхэрэм шхын къыхэкӀыгъ,
кӀочӀэшхом ӀэшӀу къыхэкӀыгъ.

Мэфищэ егупшысэхи къоджэхь-къоджэшхыр къашӀэн алъэкӀыгъэп.

15ЕтӀанэ яблэнэрэ мафэм[*] нысакӀэм раӀуагъ:

– УилӀ къоджэхь-къоджэшхым иджэуап къегъаӀу, армырмэ шъуиунэ машӀо къетыдзынышъ ори уитыщ унагъуи шъухэдгъэстыхьащтых. Сыда тыкъызкӀежъугъэблэгъагъэр, тышъухъункӀэнэу ара[+]?

16Джащыгъум нысакӀэр Шамсун ыпашъхьэ щыгъынагъэу ыублагъ:

– О сэ сыпфэлъэгъурэп, шӀуи сыплъэгъурэп! Силъэпкъэгъухэм къоджэхь-къоджэшхэу япӀуагъэм иджэуап сэри сшӀооушъэфы.

– Ащ иджэуап аужыпкъэм сяти, сяни ясӀуагъэп,– риӀожьыгъ ащ.– Сыда о ар къызкӀыосӀон фаер[+]?

17Ешхэ-ешъо мэфиблыр окӀофэ пшъашъэм гъынэгъэныр зэпигъэугъэп. Шамсун ышъхьэ ригъэуджэгъужьыгъэти, аужырэ яблэнэрэ мафэм джэуапыр ащ риӀуагъ. Пшъашъэми илъэпкъэгъухэр ащ щигъэгъозагъэх.

18Арыти, яблэнэрэ мафэм, тыгъэкъохьагъум дэжь, къалэм дэс лӀыхэм джэуапыр Шамсун къыратыжьыгъ:

– Сыда шъоум нахь ӀэшӀур?
Хэта аслъаным нахь кӀочӀэшхор?

Ахэм Шамсун ариӀожьыгъ:

– Сэ ситанэкӀэ шъумыжъуагъэмэ, сикъоджэхь-къоджэшх къэшъушӀэныеп.

19Арыти, Зиусхьаным ы Псэ ардэдэм Шамсун зэлъишти, фылист къалэу Ащкъэлэн кӀуи, къэлэдэс нэбгырэ щэкӀ ыукӀи, ахэм ящыгъынхэр къащихи, къоджэхь-къоджэшхыр къэзышӀагъэхэм аритыгъэх. ЕтӀанэ, губжым зэкӀоцӀистыкӀэу, ар ятэ иунэ кӀожьыгъэ[+].

20Ащ ыуж Шамсун ишъхьэгъусэ шъэогъоу иӀагъэхэм ащыщэу анахь къыпэблэгъагъэм ратыжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылистхэр зэригъэпщынагъэхэр

1Охътэ заулэ тешӀагъэу, коцым иӀухыжьыгъом, Шамсун чэцӀ цӀыкӀу зыдихьи, ишъхьэгъусэ зэригъэлъэгъунэу кӀуагъэ. Зынэсым, ыӀуагъ:

– Сэ сишъхьэгъусэ дэжь сихьанэу сыфай.

Ау бзылъфыгъэм ятэ ащ дэжь ригъэхьагъэп:

2– О ар зэрэпфэмылъэгъурэм щэч фысиӀагъэпти, арыти, шъэогъоу уигъусагъэм естыжьыгъ,– къыриӀожьыгъ адрэм. – Мары, ащ ышыпхъу нахьыкӀэ, ар нахь дахэба? Модрэм ычӀыпӀэ ар штэба.

3Ау Шамсун ащ еуцолӀагъэп:

– Мызэгъогум фылистхэм сэ анахь дэеу сыжъудэзекӀоми сызаф.

4Ар кӀуи, бэджэшъыбз шъищ къыубытыгъ, ахэр тӀурытӀоу акӀэхэмкӀэ зэрипхыгъэх. ЕтӀанэ бэджэшъитӀоу зэрипхыгъэ пэпчъ акӀэхэр зыщызэнэсрэм бэщмашӀо кӀэрипхэжьи, 5фылистхэм ягубгъоу Ӏуамыхыжьыгъэ лэжьыгъэр джыри зэрылъым ритӀупщыхьагъэх. Джаущтэу ахэм яхьандзохэмрэ Ӏуамыхыжьыгъэ лэжьыгъэмрэ, сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зэйтун мэзжъыехэмрэ ащ ыгъэстыгъэх.

6– Хэт ар зышӀагъэр,– аӀуи, фылистхэр зыкӀэупчӀэхэм, ахэм араӀуагъ:

– Тымнэ къалэм дэсым имахълъэу Шамсун ары, ишъхьэгъусэ ащ ишъэогъугъэм шӀупщым зэрэритыжьыгъэм пае.

Арыти, фылистхэр кӀохи, бзылъфыгъэри яти яунэ рагъэстыхьагъэх.

7Джащыгъум Шамсун тхьэ ыӀуагъ:

– Аущтэу шъо шъузызекӀуагъэкӀэ, лъыр шъосымыгъэпщыныжьыфэ, сыгупсэфынэп.

8Ар ахэм атебани, мыкӀожьыр къахигъахьэу зэхигъэтэкъуагъэх. ЕтӀанэ кӀуи, Ӏэтам къушъхьэ тӀуакӀэм зыдигъэбылъхьагъ.

9Арыти, фылистхэр зэрэугъойхи, Лэхъ къалэм теонхэу Ехъудэм пщыпӀэ щагъэуцугъ. 10Ар залъэгъум Ехъудэм щыпсэухэрэр ахэм къяупчӀыгъэх:

– Сыда шъукъытэзонэу шъукъызыкӀытэкӀугъэр?

– Шамсун зэкӀоцӀытпхэнышъ, къытишӀэгъэ дэдэр етшӀэжьынэу ары тыкъызкӀэкӀуагъэр,– ахэм къараӀожьыгъ.

11Ехъудэм щыщэу нэбгырэ минищ Ӏэтам къушъхьэ тӀуакӀэм кӀохи, Шамсун раӀуагъ:

– Фылистхэр ташъхьагъ зэритхэр о ошӀэба? Сыд илӀэужыгъу къытэпшӀагъэр?

– Сэ къысашӀэгъэ дэдэр ясшӀэжьыгъ ныӀэп,– Шамсун джэуап къаритыжьыгъ.

12– Тэ тыкъызкӀэкӀуагъэр,– къыраӀуагъ адрэхэм,– узэкӀоцӀытыпхэнышъ, фылистхэм уяттынэу ары.

Шамсун ариӀожьыгъ:

– Тхьэ къысфашъуӀу, шъо сышъумыукӀынэу.

13– Хьау утыукӀыщтэп,– ар къагъэгугъагъ.– Тэ узэкӀоцӀытпхэнышъ, ахэм уяттыщт ныӀэп.

КӀэпсэ кӀэкъыпситӀукӀэ ар апхи, къушъхьэ тӀуакӀэм къыдащыгъ.

14Лэхъ къызеблагъэм, фылистхэр зэтезэрэгъэкуожьхэзэ, ащ къыпэгъокӀыгъэх. Зиусхьаным[†] ы Псэ ар зэлъишти, ыӀэхэр зэрэпхыгъэгъэхэ кӀапсэхэр Ӏуданэу зэпыстыкӀыгъэм афэдэу, къефэхыжьыгъэх[+]. 15Щыд жэпкъ къупшъхьэу джыри мыгъушъыжьыгъэу а чӀыпӀэм къыщигъотыгъэр къышти, ащкӀэ фылист нэбгырэ мин ыукӀыгъ[+].

16ЕтӀанэ Шамсун ыӀуагъ:

– Щыд жэпкъкӀэ
Зы кортым нэмыкӀ корт теслъхьажьыгъ,
Щыд жэпкъкӀэ
Нэбгырэ мин сыукӀыгъ.

17Ар къыӀуи, жэпкъ къупшъхьэр ыгъэжьажьи чӀидзыгъ. Джащ пае а чӀыпӀэм Рамат-ЛэхъкӀэ[*] еджагъэх.

18Ащ дэжьым Шамсун лъэшэу псыфалӀэ къэлӀагъэти, Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфигъази, еджагъ:

– ТекӀоныгъэшхо О уипщылӀ ыӀэкӀэ къыдебгъэхыгъ. Джы псыфалӀэм сигъэлӀэна е сунэтмышӀхэм саӀэкӀэфэна?

19Арыти, Тхьэм Лэхъ къалэ дэжь мэшэ куу къыщызэгуигъэкӀи, ащ псыр къыригъэчъыгъ. Шамсун зызегъэшъокӀым, ыкӀуачӀэ ыгъотыжьи, зыкъишӀэжьыгъ. Джащ пае а чӀыпӀэм Ӏэн-ХакъыуркӀэ[*] еджагъэх. Непэ къызнэсыгъэми Лэхъ дэжь ар щыт.

20Фылистхэм тетыгъор зыщаӀыгъыгъэ уахътэм Шамсун илъэс тӀокӀырэ Израилым игъуазэу щытыгъ.

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылистхэм къызэраӀэкӀэкӀыжьыгъэр

1Шамсун зэгорэм къалэу Ӏазэ кӀуагъэу бзылъфыгъэ хэтакӀо горэ щилъэгъуи, ащ дэжь ихьагъ[+]. 2Къэлэдэсхэм Шамсун ащ къызэрэкӀуагъэр зызэхахым, къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлэпчъэшхом дэжь къыщыпэтӀысыгъэх. Чэщ реным заушъэфыгъэу пэплъагъэх:

– Пчэдыжь нэфшъагъом нэс мыщ тыщежэнышъ, тыукӀыщт,– аӀомэ, гугъэхэзэ.

3Ау Шамсун бзылъфыгъэм дэжь къызэрилъыгъэр чэщныкъо охъуфэ нэс. Чэщыр зэфэдитӀу зэхъум, ар къэтэджи, къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлэпчъэшхом еӀи, пчъэблыпкъитӀури зэригъусэу, сэхыри зэрэдэдзагъэу къыхитхъыгъ. ЕтӀанэ ар ыплӀэӀу тырилъхьи, Хъэурэн екӀурэ гъогумкӀэ щыӀэ къушъхьэ шыгум дихьыягъ.


Шамсунрэ Далилэрэ

4Уахътэ тешӀи, Щамсун бзылъфыгъэ горэ шӀу ылъэгъугъ. Ар израилхэмрэ фылистхэмрэ ячӀыгъунапкъэ щыт Сорэкъ кӀэим щыпсэущтыгъэ, Далилэ ыцӀагъ. 5Ащ дэжь фылист пщыхэр къакӀохи, къыраӀуагъ:

– ДэгущыӀэзэ, гущыӀэным хэгъэблыхьи, ащ къарыушхоу хэлъым ишъэф къегъаӀу, ар зэкӀоцӀытпхэнышъ, тытекӀон зэрэтлъэкӀыщт шӀыкӀэр къызэгъашӀ. КъызытфызэбгъашӀэкӀэ, тащыщ нэбгырэ пэпчъ тыжьын шэкъэл минрэ шъэрэ[*] зырыз къыуитыщт[+].

6Арыти, Далилэ Шамсун еупчӀыгъ:

– КъысаӀоба, къарыушхоу пхэлъым ишъэф, сыдэущтэу о узэкӀоцӀапхэнышъ, къыптекӀонхэ алъэкӀыщта?

7Шамсун ащ къыриӀожьыгъ:

– Щэбзэпс цӀыниблыкӀэ сапхмэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт.

8Далилэ фылист пщыхэм ар зареӀожьым, щэбзэпс цӀынибл къыфахьи, ахэмкӀэ бзылъфыгъэм Шамсун зэкӀоцӀипхагъ. 9ЛӀыхэм пэщ кӀоцӀым зыщагъэбылъыгъэу хъущтым ежэхэу щысхэзэ, Далилэ Шамсун еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Арыти, кӀэплъэнтхъоим хэшӀыкӀыгъэ Ӏуданэм машӀо нэсмэ зэрэзэпызрэм фэдэу щэбзэпс цӀыниблыр ащ зэпитхыгъ. Къарыушхоу хэлъым ишъэфи зэрэшъэфэу къэнагъ.

10Ащыгъум Далилэ гъынэгъагъэ:

– О сыбгъэпцӀагъ, шъыпкъэр къысэпӀуагъэп. Ау джыри сыолъэӀу, къысаӀу: сыдэущтэу узэкӀоцӀапхэн алъэкӀыщта?

11Адрэм къыриӀожьыгъ:

– Зэ нэмыӀэми амыгъэфедэгъэ кӀапсэхэмкӀэ пытэу сапхымэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт[+].

12Далилэ кӀапсэ къышти, ар зэкӀоцӀипхи, еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

ЛӀыхэм пэщ кӀоцӀым зыщагъэбылъыгъэу хъущтым ежэхэу щысыгъэх. Шамсуни ыӀэхэр зэрэпхыгъэ кӀапсэхэр Ӏуданэм фэдэу къыщымыхъоу зэпичыгъэх.

13Далилэ Шамсун етӀани риӀуагъ:

– О сыогъапцӀэ зэпыт, шъыпкъэр къысапӀорэп. Ау джыри сыолъэӀу, къысаӀу: сыдэущтэу узэкӀоцӀапхэн алъэкӀыщта?

– Сшъхьац блэриблыр шэкӀыр зэрашъэрэ Ӏэмэ-псымэм дэлъ шэкӀым хэублэу, ар шъэнчатэкӀэ[*] ебгъэубытыжьмэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэ сыхъущт,– ыӀуи Шамсун джэуап къыритыжьыгъ.

14Арыти, ар зэчъыем, ащ ышъхьац блэриблыр ышти, Ӏэмэ-псымэм дэлъ шэкӀым хиблагъ[*], шъэнчатэкӀэ ригъэубытыжьыгъ.

Ащ ыуж еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Щамсун къэущи, шъэнчатэр къыхитхъи, Ӏэмэ-псымэр шэкӀыри зэрэдэлъэу къычӀитхъыгъ.

15Арыти, бзылъфыгъэм ащ къыриӀуагъ:

– Сыдэущтэу къысэпӀошъура шӀу сыплъэгъоу, ащ нахьэу цыхьэ къысфэмышӀмэ? Джы сызэрэбгъэпцӀагъэр ящэнэрэу щэ унае сыбгъэпцӀагъ, къарыушхоу пхэлъыр зэпхыгъэр джыри къысэпӀуагъэп[+].

16Джаущтэу мафэ къэс риӀозэ, ащ Шамсун ышъхьэ ригъэуджэгъужьыгъ. 17Арыти, зытет шъыпкъэр къыриӀуагъ:

– Сыкъызалъфыгъэм щегъэжьагъэу сыназирышъ[*], Тхьэм сырицӀыфышъ, зэ нэмыӀэми сшъхьаци сыжакӀи сыупсыгъэп. Сшъхьац аупсымэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, кӀочӀаджэу адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт[+].

18Мызэгъогум ащ зытет шъыпкъэр къызэрэриӀуагъэр Далилэ къыгурыӀуи, фылист пщыхэм афиӀопщыгъ:

– Джыри зэ шъукъакӀу: зытет шъыпкъэр джы ащ къысиӀуагъ.

Фылист пщыхэр бзылъфыгъэм дэжь къакӀохи, къызэрагъэгугъэгъэ тыжьыныр къыфахьыгъ. 19Шамсун ышъхьэ ыкокӀ илъэу ыгъэчъыйи, бзылъфыгъэр цӀыф къеджи, лӀым ышъхьац блэрибл тыриупсыкӀынэу риӀуагъ. Ащ ышъхьац ыупсынэу зэрэригъажьэу, Шамсун икъарыу къыщыкӀи, кӀочӀаджэ хъугъэ.

20Ардэдэми бзылъфыгъэр къэкууагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Арыти, ар къэущыжьи, егупшысагъ:

– Ыпэрэхэм афэдэу, джыри зыкъэстӀэтӀэжьын.

Зиусхьаным[†] къызэрибгынагъэр ащ ышӀэщтыгъэп.

21Фылистхэм ар аубыти, ынэхэр ракӀыхи, къалэу Ӏазэ ащи, джэрдз лъэхъухэр тыралъхьагъэх. Гъэрхэр зыщаӀыгъ унэм коц щырагъэхьаджыгъ. 22Аузэ ышъхьацрэ ыжакӀэрэ икӀэрыкӀэу къэкӀыжьэу рагъэжьагъ.


Шамсун ылъ зэришӀэжьыгъэр, ежьыри зэрэлӀагъэр

23А зэкӀэмэ ауж ятхьэу Дагон къурмэнышхо фашӀынэу, чэфынхэу фылист пщыхэр къэзэрэугъоигъэх. Ахэм аӀуагъ:

– Титхьэ типый Шамсун тӀэ къырилъхьагъ[+].

24Шамсун залъэгъукӀэ, ахэм ятхьэ щытхъу фашӀыщтгъэ:

– Титхьэ тӀэ къырилъхьагъ пыеу
тичӀыгу хэкужъ зышӀыщтгъэр,
тащыщыбэ зыукӀыгъэр.

25Чэфым зызэлъештэхэм, фылистхэм куоу рагъэжьагъ:

– Тизэщ ттыригъэунэу Шамсун къашъущэ.

Арыти, ахэр ыгъэчэфынхэу Шамсун къащагъ. КӀэсэнхэм[†] азыфагу зыдагъэуцо нэуж, 26Шамсун ыӀапэ зыӀыгъыгъэ кӀалэм елъэӀугъ:

– Унашъхьэр зыӀыгъ кӀэсэнхэм санэгъэс, зязгъэкъун слъэкӀынэу сыгъэуцу. 27Унэм хъулъфыгъи бзылъфыгъи, фылист пщыхэри зэрахэтэу чӀэмыфэжьхэу чӀэсыгъэх. Шамсун еплъхэу хъулъфыгъэми бзылъфыгъэми зэхэтэу нэбгырэ минищ фэдиз унашъхьэми тетыгъ.

28Джащыгъум Шамсун Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфигъэзагъ:

– О зэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьан, угу сыкъэгъэкӀыжь. СыолъэӀу, си Тхь, зэ закъо сикъарыу къегъэгъэзэжьи, фылистхэм сынитӀу зэрэракӀыгъэр зэ огъукӀэ язгъэпщыныжьынэу амал къысэт.

29Шамсун унэм игурыт кӀэсэнитӀум анэси, Ӏэ джабгъумкӀэ зым, сэмэгумкӀэ адрэм заригъэкъуи, къэкууагъ:

30– Фылистхэм ягъусэу сэри сэрэкӀод!– ЫӀуи, къарыоу иӀэмкӀэ еӀункӀи, унэр пщыхэми, зэкӀэ цӀыфэу къэзэрэугъоигъэу ащ чӀэсыгъэхэми къатыригъэуагъ. ЩэӀэфэ ыукӀыгъэм нахьи, ихьадэгъукӀэ нахьыбэ зыдихьыжьыгъ.

31А зэкӀэм ауж ышхэри, ятэ иунагъо зэкӀэ исхэри къакӀохи, Шамсун ихьадэ ащэжьыгъ. Ар ятэ Мыныуахъ икъэунэу ЦорэӀрэ Ащтаулрэ азыфагу итым щагъэтӀылъыжьыгъ. Шамсун илъэс тӀокӀым къыкӀоцӀ Израилым игъуазэу щытыгъ.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Михэ иунэ тхьэлъэӀупӀэ зэрэщишӀыгъэр

1Ефраим къушъхьалъэм Михэ ыцӀэу зы лӀы горэ щыпсэущтыгъ. 2Зэгорэм ащ янэ риӀуагъ:

– Тыжьын шэкъэл зы минрэ шъэрэ[*] о пшӀокӀодыгъэти, ар зытыгъугъэм сапашъхьэ ущебгыгъ. А тыжьыныр мары сэ сӀыгъ, зыштагъэри сэры.

– Зиусхьаным[†] ынэшӀу скъо къыщерэф!– ыӀуагъ ным. 3Михэ тыжьыныр къызыретыжьым, янэ къыпидзэжьыгъ.– Мы тыжьыныр тхьэ сурэт хашӀыкӀынэу, тхьэнэпцӀи[†] хагъэчъыкӀынэу скъо ыцӀэкӀэ Зиусхьаным тын фэсэшӀышъ, осэтыжьы[+].

4Къом тыжьыныр ным къызыретыжьым, бзылъфыгъэм ащ шэкъэл шъитӀу[*] къыхихи, тыжьынашӀэм[†] ритыгъ. Адрэм ащ тхьэ сурэти хишӀыкӀыгъ, тхьэнэпцӀи хигъэчъыкӀыгъ. Ахэр Михэ иунэ рагъэуцуагъэх.

5Михэ тхьэлъэӀупӀэ иӀэу щытыгъ. Ащ чэтэнӀабгъурэ[*] унэгъуатхьэхэмрэ[*] ышӀыгъэх, ыкъохэм зы къахихи, къурмэнышӀэу[†] ыгъэнэфагъ[+]. 6А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп, шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъэ[+].

7Ехъудэм ит къалэу Бэтлэхъэм дэсхэм зы лэуй[*] кӀалэ горэ ащыгъум ахэсыгъ,[+] 8ащ иунэ къыбгыни, псэупӀэ лъыхъунэу ежьагъ. Гъогум тетэу кӀозэ, Ефраим къушъхьалъэм нэси, Михэ иунэ екӀолӀагъ.

9Арыти, Михэ ащ еупчӀыгъ:

– Тыда укъыздикӀыгъэр?

– Сэ сылэуй, Ехъудэм ит Бэтлэхъэм къалэм сыщыщ, сыкъызщыуцун, псэупӀэ сфэхъун сылъэхъу,– къыриӀожьыгъ адрэм.

10Ащыгъум Михэ ащ риӀуагъ:

– Садэжь къани, усятэщт ыкӀи усикъурмэншӀыщт ыкӀи. Ащ ипэгъокӀэу сэ илъэс къэс тыжьын шэкъэлипшӀ[*] остызэ сшӀыщт, пщыгъыщтми пшхыщтми сэ сафэгъэзагъ.

11Ащ лэуир къезэгъи, лӀым дэжь къэнагъ, ыкъохэм афэдэу зэу къахэуцуагъ. 12Михэ лэуир къурмэнышӀэу иунэ къыригъэнагъ. 13Ащ ыуж Михэ зыфэрэзэжьэу ыӀуагъ:

– Лэуир сикъурмэнышӀ хъугъэмэ, Зиусхьаным ынэшӀу къызэрэсщифэщтыр джы сэ сэшӀэ.

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Данхэр чӀыгукӀэм зэкӀохэм Михэ итхьэлъэӀупӀэ зэрэзэрапхъуагъэр

1А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп. Дан лӀакъом Израилым ичӀыгу щыщ Ӏахьэ унае джыри иӀагъэпти, щыпсэунэу зэрытӀысхьан чӀыпӀэ лъыхъущтыгъэ[+]. 2Арыти, Дан лӀакъом зэкӀэм зэолӀ нэбгыритф, ЦорэӀрэ Ащтаулрэ ащыпсэухэу лӀыблэнитф къахахи, чӀыналъэр къаплъыхьанэу, зыфэдэр къызэрагъэшӀэнэу атӀупщыгъэх. Ахэм араӀуагъ:

– ШъукӀуи, чӀыналъэр зыфэдэр къызэжъугъашӀ.

А нэбгыритфыр Ефраим къушъхьалъэм къызэсхэм, Михэ иунэ къыщыуцухи, ащ чэщыр щырахыгъ[+]. 3Унэм пэблагъэ къызэхъухэм кӀалэм игущыӀакӀэкӀэ, ежьхэм афэдэу Израилым икъыблэ зэрэщыщыр къашӀагъ. Арыти, кӀохи, кӀалэм кӀэрыхьэхи еупчӀыгъэх:

– Хэта о мыщ укъэзыщагъэр? Сыда мыщ щыпшӀэри, мыщ узкӀыщыӀэри?

4Михэ къыфишӀагъэр ащ ахэм афиӀуати, къыпигъэхъожьыгъ:

– Сэ ащ къурмэнышӀэу[†] сиштагъ.

5Арыти, адрэхэр лэуим елъэӀугъэх:

– Тхьэм тфеупчӀба, гъогу тыкъызфытехьэгъэ Ӏофым шӀуагъэ къытфыхэкӀыщтмэ.

6КъурмэнышӀым ахэм ариӀожьыгъ:

– Гъогу мафэ шъутехь. Шъуигъогу шъутетыфэ Зиусхьаным[†] ынаӀэ къышъутетыщт.

7Арыти, а лӀитфыр ягъогу техьажьхи, Лаиш къалэ кӀуагъэх. ЦӀыфхэр цыдонхэм яхабзэ тетхэу, гугъуемылӀхэу, егъэзыгъэ хэмытхэу, мамырэу[†] зэрэпсэухэрэр ахэм ащ къыщалъэгъугъ. Ежьхэр цыдонхэм апэчыжьэу псэущтыгъэх, къотэгъуи яӀагъэп[*][+].

8Ащ ыуж лӀитфыр ЦорэӀрэ Ащтаулрэ занэсыжьхэм, ялъэпкъэгъухэр къяупчӀыгъэх:

– Сыд фэдэ къэбара къытфэшъухьыгъэр?

9Адрэхэм джэуап къатыжьыгъ:

– ЗытэжъугъэӀати, татежъугъэбан! ЧӀыгоу тэ къэтлъэгъугъэр чӀыгу дэгъу. Зыпари шъушӀэн шъугу хэлъыба? Лъэтемытэу, шъукӀуи а чӀыгур шъуубыт. 10Ащ шъукӀомэ, гугъуемылӀ лъэпкъымрэ чӀыгу хъоо-пщаумрэ шъулъэгъущтых. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Тхьэм а чӀыгу щыкӀэгъэнчъэр шъо шъуӀэ къырелъхьэ.

11Арыти, Дан лӀакъом щыщ нэбгырэ шъих заом зыфаузэнди, ЦорэӀрэ Ащтаулрэ къабгыни, гъогу техьагъэх. 12Ехъудэм ит Къыриат-ЕӀэрим зынэсхэм, пщыпӀэ щашӀи ащ къыщыуцугъэх. Джары непэ къызнэсыгъэми Къыриат-ЕӀэрим итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъо Мэхъанэ-ДанкӀэ[*] зыкӀеджэхэрэр[+]. 13ЕтӀанэ Ефраим къушъхьалъэм ихьэхи, Михэ иунэ нэсыгъэх.

14Адрэ нэбгыритфэу Лаиш чӀыналъэр къэзыплъыхьанэу кӀогъагъэхэм ялъэпкъэгъухэм араӀуагъ:

– ШъошӀа шъо мы унэхэм ащыщ чэтэнӀабгъуи, унэгъуатхьи, тхьэ сурэти, тхьэнэпцӀ[†] хэгъэчъыкӀыгъи зэрилъхэр? Арышъ, джы шъо шъушӀэщтым шъуегупшыс.

15Арыти, ахэм агъази, Михэ иунэу лэуй кӀалэр зыщыпсэурэм ихьэхи, а лэуим сэлам рахыгъ. 16Ардэдэм Дан лӀакъом щыщ нэбгырэ шъихыр, заом фэхьазырхэу, уӀэшыгъэхэу къэлэпчъэӀум щызэхэтыгъэх. 17Нэбгыритфэу чӀыпӀэр къэзыплъыхьагъэхэр кӀохи, тхьэ сурэтри, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэнэпцӀ хэгъэчъыкӀыгъэри къаштэхи къырахыгъэх. КъурмэнышӀыр ащ фэдизым нэбгырэ шъихэу, заом фэхьазырхэу, уӀэшыгъэхэу къэлэпчъэӀум щызэхэтхэм ахэтэу щытыгъ. 18КъурмэнышӀым Михэ иунэ тхьэ сурэтри, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэнэпцӀ хэгъэчъыкӀыгъэри къызэрэрахыгъэхэр зелъэгъум ариӀуагъ:

– Сыд илӀэужыгъуа шъушӀэрэр?

19– Зэтелъхь,– къыраӀуагъ ахэм,– ужэ къызэтемых. Тэ къыддакӀуи утятэщт ыкӀи утикъурмэнышӀыщт ыкӀи. ЗылӀ иунэ ущыкъурмэнышӀыным нахьи Израилым илӀакъохэм ащыщ урикъурмэнышӀмэ нахь дэгъуба?

20КъурмэнышӀыр къэгушӀуи, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэ сурэтри къыштэхи цӀыфхэм адежьагъ. 21Ясабыйхэри, ябылым Ӏэхъогъухэри, ямылъкухэри апэ рагъэшъхи, ежьхэри ауж итхэу гъогу техьагъэх.

22Михэ иунэ ахэр зыӀокӀотхэм, мыдрэм гъунэгъухэр къыугъоихи, данхэм акӀэлъежьагъэх. 23Ахэр данхэм якуощтыгъэхэти, адрэхэм зыкъызэрагъэзэкӀи, Михэ къыраӀуагъ:

– Сыда узыфаер? Сыд пае мощ фэдиз цӀыфыр къэуугъоигъа?

24Михэ ариӀожьыгъ:

– Ситхьэхэр, тхьэу сэ язгъэшӀыгъэхэр шъуштэхи, сикъурмэнышӀи зыдешъущажьи шъуежьэжьыгъ. Сыда джыри къысфэнэжьыгъэр? ЕтӀани шъукъысэупчӀы: «Сыда узыфаер?» шъоӀошъ[+].

25Данхэм ащ ипэгъокӀэу къыраӀожьыгъ:

– Зы макъэ гори къэмыгъэӀу, армырмэ тизэолӀхэр къэгубжынхэшъ, къыокӀунхэшъ, ори уиунагъуи шъуагъэкӀодыщт.

26Ар къыраӀуи, данхэр ягъогу техьажьыгъэх, Михэ ежь нахьи адрэхэр зэрэнахь лъэшхэр зелъэгъум, иунэ ыгъэзэжьыгъ.

27Джаущтэу Михэ аригъэшӀыгъэхэр аштэхи, икъурмэнышӀи зыдащи, мамырэу, гугъуемылӀэу псэурэ лъэпкъым дэжь, Лаиш, къэкӀуагъэх. Къэлэдэсхэр чатэкӀэ зэтыраукӀэхи, къалэри агъэстыгъ[+]. 28Ахэр цыдонхэм апэчыжьэу псэущтыгъэхэти, къотэгъуи яӀагъэпти зыпари ӀэпыӀэгъу къафэхъугъэп. А къалэр Бэтрэхъоб пэмычыжьэу кӀэим итыгъ.

ЕтӀанэ данхэм къалэр икӀэрыкӀэу агъэпсыжьи, ащ щыпсэухэу аублагъ[+]. 29ЫпэкӀэ ЛаишкӀэ заджэщтыгъэхэ къалэм Дан цӀэу фашӀыгъ. Ар зыцӀагъэр Израил (ар Якъуб ары) ыкъоу ежьхэр къызытекӀыгъэхэр ары. 30Тхьэ сурэтыр а къалэм дагъэуцуагъ, данхэр гъэрыпӀэм ефэфэхэ[*] Мосэ[*] ыкъо Гъэршэм къытекӀыгъэ Ионэтан, етӀанэ ащ ыкъохэр къурмэнышӀэу яӀагъэх[+]. 31Ахэм Тхьэм иунэ[*] Щылэу дэтыфэ Михэ аригъэшӀыгъэ тхьэ сурэтыр аухъумагъ[+].

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Бинямин хэкум ит ГъыбӀэ къалэ щыпсэухэрэм бзэджэшӀагъэу ашӀагъэр

1А уахътэм, Израилым пачъыхьэ зимыӀагъэм, Ефраим къушъхьалъэ чыжьэм зы лэуй горэ щыпсэущтыгъ. Ехъудэм ит Бэтлэхъэм къалэм щыщ бзылъфыгъэ горэ ащ шъуз гуадзэу ыштагъ[+]. 2Ау бзылъфыгъэм лэуим зыфигъэгуси[*], ятэ дэжь ыгъэзэжьыгъ. Бзылъфыгъэр тыщым зыщыӀэр мэзиплӀ хъугъэу, 3ыгу ыгъэшӀунышъ, къыщэжьынэу лӀыр ащ дэжь кӀуагъэ. Лэуим иунэӀут кӀалэ игъусагъ, щыдитӀуи зыдищагъ. Бзылъфыгъэм лӀыр унэм рищагъ, ятэ ар зелъэгъум гушӀозэ къыпэгъокӀи, ригъэблэгъагъ. 4Бзылъфыгъэм ятэ, лэуим ишӀупщ, махълъэр къыригъэшӀуи, ыдэжь къыгъэнагъ. Арыти, мэфищым къыкӀоцӀ лэуир ащ щышхагъ, щешъуагъ, щычъыягъ.

5ЯплӀэнэрэ мафэм ахэр жьэу къэтэджыгъэх, гъогум техьажьынхэу загъэхьазырыгъ, ау бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ махълъэм къыриӀуагъ:

– Хьалыгъу Ӏулъхьэ горэ апэ зыӀугъафи, угу къыкӀиубытэнэу, етӀанэ шъукӀожьын.

6Арыти, нэбгыритӀури зэгъусэхэу шхэнхэу, ешъонхэу тӀысыгъэх. ЕтӀанэ бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ ащ къыриӀуагъ:

– Джыри зы чэщ къани, зыгъэтхъэжь.

7А лӀыр кӀожьынэу фэеу къэтэджыгъэми, шӀупщым ыӀорэм едэӀуи, къани, джыри зы чэщ ащ щырихыгъ. 8Ятфэнэрэ мафэм ипчэдыжьи лӀыр гъогу техьажьынэу жьэу къэтэджыгъ. Ау бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ аргорэу къыриӀуагъ:

– Гъомлапхъэ горэм хаӀи, угу къыкӀегъэубыт. Умыгузажъу, щэджэгъуанэр екӀыфэ еж.

Арыти, зэгъусэхэу шхагъэх. 9ЕтӀанэ ишъуз гуадзи иунэӀути зыдырищэжьэжьынхэшъ, гъогу техьажьынэу лӀыр къэтэджыжьыгъ. Ау шӀупщым ащ къыриӀуагъ:

– Мары, мафэр пчыхьэм фэкӀо. СыолъэӀу, чэщыр мыщ щих. Мары, мафэр шӀэхэу ыухыщт, къани, зыгъэтхъэжь. Неущ нахьыжьэу шъукъэтэджынышъ, гъогу шъутехьажьын, уиунэ шъукӀожьын.

10Ау лӀым къэнэныр ымыдэу къежьэжьи, щыдитӀум хьылъэ ателъэу, шъуз гуадзэри игъусэу Еус къалэм (ар – Ерусэлэм) фиузэнкӀыгъ[+].

11Пчыхьэшъхьапэм адэжь Еус къалэм ихьэнэ-гъунэ ахэр нэсыгъэх. Арыти, унэӀутым изиусхьан риӀуагъ:

– Еусхэм мы якъалэ тыдэгъахьи, чэщыр ащ щитэгъэх.

12Ау изиусхьан ар ыдагъэп:

– Хьау,– ыӀуагъ ащ,– Израилым щымыщ хымэ лъэпкъым икъалэ тыдэхьащтэп, тапэ едгъэхъунышъ, ГъыбӀэ тынэсыщт нахь.– 13ЕтӀанэ къыпигъэхъожьыгъ,– некӀо, ГъыбӀэ е Рамэ тынэсмэ, итӀум яз чэщыр щитхыщт.

14Арыти, ягъогу техьажьхи, апэ рагъэхъугъ, тыгъэр къохьажьыгъахэу Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ ахэр екӀолӀагъэх. 15Ахэр гъогум дэхыхи, ащ чэщыр щырахынэу ГъыбӀэ дэхьагъэх. КӀохи, лэуимрэ игъусэхэмрэ къэлэ пчэгум итӀысхьагъэх, ау зыми иунэ ригъэблэгъагъэхэп.

16Мары, зы лӀыжъ горэ игубгъо щылэжьагъэу къэкӀожьыщтгъэ. Ар Ефраим къушъхьалъэм щыщыгъ, ау бинямин лӀакъом хэсэу ГъыбӀэ щыпсэущтыгъ. 17Къэлэ пчэгум ис гъогурыкӀор зелъэгъум, лӀыжъыр ащ еупчӀыгъ:

– Тыда уздакӀорэр, укъыздикӀыгъэри тыда?

18Лэуим ащ риӀожьыгъ:

– Ехъудэм ит Бэтлэхъэм тыкъекӀыжьы, сызщыщ Ефраим къушъхьалъэ чыжьэм тэкӀожьы. Ащ Ӏоф сиӀэу сыкӀогъагъ, джы Зиусхьаным[†] иунэ[*] сэкӀожьы, ауми зыми иунэ сыригъэблэгъагъэп. 19Тэ уарзэу щыдхэм Ӏусэу яттыщтри тиӀ, тэ, уипщылӀхэу – сэри, сигъусэ бзылъфыгъэу уиунэӀутми, кӀалэми тфэхъун сани хьалыгъуи тӀыгъ. Арышъ, а лъэныкъомкӀэ тэ зыпарэми тыщыкӀэрэп.

20– УмыгумэкӀ! НекӀо, садэжь шъукъакӀу,– къыриӀуагъ лӀыжъым.– Шъузыфэныкъор зэкӀэ сэ шъозгъэгъотыщт. Пчэгум шъукъимынэ закъуи[+].

21Ащ ар ядэжь къыздищи, ищыдхэм Ӏус аритыгъ. ГъогурыкӀохэм алъакъохэр зафатхьакӀхэм ыуж, шхагъэх, ешъуагъэх.

22Уахътэр джаущтэу тхъэжьэу агъэкӀофэ, нэпэнчъэ-бзэджашӀэу къалэм дэсхэм унэр къауцухьагъ. Пчъэм лъэшэу къытеохэзэ, унэр зие лӀыжъым къекуохэу аублагъ:

– Уиунэ къекӀолӀэгъэ цӀыфыр къытфигъэкӀ, тэ ащ тизэщ рызытедгъэущт[+].

23ЛӀыжъыр, унэм къикӀи, къариӀуагъ:

– Хьау, сшыхэр, ащ фэдэ бзэджагъэ шъумышӀэ. Ар сэ сихьакӀэшъ, ащ фэдэ нэпэнчъагъэкӀэ шъудэмызекӀу. 24Мары сипшъашъэрэ хьакӀэм ишъуз гуадзэрэ сэ къышъуфисщынхэшъ, ахэмэ шъуябэн, джарышъ шъо тэрэзэу шъулъытэрэр, шъузыфаер яшъушӀ. Ау сэ сихьакӀэ ащ фэдэ нэпэнчъагъэкӀэ шъудэмызекӀу.

25Ау а хъулъфыгъэхэр ащ къедэӀунэу фэягъэхэп. Джащыгъум лэуим ишъуз гуадзэ къыубыти, къафырищи къаритыгъ. Арыти, ахэм бзылъфыгъэр аӀэ къырагъахьи, чэщ реным нэф къэшъыфэ хьайнэпагъэкӀэ дэзекӀуагъэх. Нэфылъыр къызызэкӀечым бзылъфыгъэр къатӀупщыжьыгъ. 26Нэфшъагъом бзылъфыгъэр изиусхьан зэрыс унэм къекӀолӀэжьи, пчъэ ихьапӀэм дэжь щызэхафи, ащ дэжьым щылъэу нэф къэшъыгъ.

27Пчэдыжьым изиусхьан къэтэджи, пчъэр къыӀуихыгъ, гъогум техьажьын имурадэу, арыти, ишъуз годзэ бзылъфыгъэр ыӀитӀу пчъэшъхьаӀум телъэу, пчъэӀупэм зэрэӀулъыр ылъэгъугъ.

28– Къэтэджи, некӀо,– ыӀуи, еджагъ, ау бзылъфыгъэм джэуап къытыжьыгъэп. Джащыгъум лӀым бзылъфыгъэр къыӀэти, щыдым къытыригъэгъуалъхьи, кӀожьынэу къежьэжьыгъ.

29Унэм зынэсыжьым, шъэжъыер къышти, ишъуз гуадзэ Ӏэпкъ-лъэпкъ пшӀыкӀутӀоу иӀэмкӀэ зэхиупкӀи, Израилым ичӀыналъэхэм афаригъэхьыгъ[+]. 30Ар зылъэгъугъэхэм зэкӀэми аӀуагъ:

– Израилыр Мысырым къызикӀыжьыгъэм щегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм ащ фэдэ зыми ылъэгъугъэп ыкӀи ышӀагъэп ыкӀи. Шъуегупшыси ащ, шъузэхэупчӀыхьажьи, тшӀэмэ хъущтыр къашъуӀо!

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Израилхэм биняминхэр зэрэзыхафыгъэхэр

1Дан итемыр лъэныкъо щегъэжьагъэу къыблэм щыӀэ БэрщэбаӀ нэс, ГъылыӀад чӀыналъэри хэтыжьэу ащыпсэурэ израилхэр зэкӀэ, зы нэбгырэ фэдэу къакӀохи, Зиусхьаным[†] ыпашъхьэ Мыцпэ къыщызэрэугъоигъэх[+]. 2Лъэпкъ псэум, зэкӀэ израил лӀакъохэм япащэхэр Тхьэм илъэпкъ зэхахьэ къэкӀуагъэх. Ахэр уӀэшыгъэ лъэс зэолӀ мин шъиплӀ хъущтыгъэх. 3А уахътэм бинямин лӀакъом къэбаркӀэ зэхихыгъ, израилхэр Мыцпэ зэрэщызэрэугъоигъэхэр. Арыти, израилхэм лэуим раӀуагъ:

– КъытфэӀуатэба, мы бзэджэшӀэгъэшхор сыдэущтэу хъугъа?

4Арыти, бзылъфыгъэу аукӀыгъэм ишъхьэгъусэ лэуим къафиӀотагъ:

– Сэрырэ сишъуз гуадзэрэ тызэгъусэу Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ тыкъызэсым, чэщыр щитхынэу ащ тыкъыщыуцугъ. 5СаукӀын яхьисапэу чэщым ГъыбӀэ дэсхэр къэзэрэугъойхи, сызэрыс унэр къаухъурэигъ. Ахэр сишъуз гуадзэ ебэнхи, ар лӀагъэ. 6Ахэм Израилым щашӀагъэр емыкӀушхоти, хьакӀэ-къокӀагъэти, сэ бзылъфыгъэр пкъырыпкъэу зэпкъырысхи, Израилым ичӀыналъэхэм зэкӀэм афязгъэхьыгъ[+]. 7Арышъ, джы шъо, израилхэм зэкӀэми, мы Ӏофым шъухаплъи, еплъыкӀэу фышъуиӀэр къашъуӀо.

8Джащыгъум лъэпкъыр зэрэпсэоу, зы нэбгырэ фэдэу къызэкъоуцуи, къыӀуагъ:

– Тащыщ горэми ищагу ыгъэзэжьыщтэп, иуни кӀожьыщтэп. 9Непэ ГъыбӀэ мары етшӀэщтыр: пхъэдз итыдзэни, ащ къызэригъэлъагъорэм тетэу, текӀуни, тытеощт. 10Дзэм ышхыщтыр къаугъоинэу Израилым илӀакъохэм ащыщ нэбгыришъэ пэпчъ лӀипшӀ, мин пэпчъ лӀишъэ, минипшӀ пэпчъ лӀы мин къахэтхыщт. ЕтӀанэ дзэр Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ кӀони, Израилым щызэрэхьагъэ хьакӀэ-къокӀагъэм ипэгъокӀ аригъэгъотыжьынэу амал иӀэу хъущт.

11ЗэкӀэ Израилым изэолӀхэр къэзэрэугъоихи, зэкъоуцохи, зы нэбгырэ фэдэу а къалэм пэуцугъэх.

12Израил лӀакъохэм зэкӀэ Бинямин лӀакъом цӀыфхэр фагъакӀохи:

– Сыд фэдэ Ӏоф бзэджэшӀэгъэшхуа шъо шъуадэжь щызэрахьагъэр?– АӀуи, арагъэупчӀыгъэх. 13– Ащыгъум, а цӀыф нэпэнчъэу ГъыбӀэ дэсхэр къытэшъутхи, тэ ахэр тыукӀынхэшъ, Израилым ер идгъэкӀодыкӀыщт.

Ау биняминхэр ялъэпкъэгъу израилхэм аӀорэр зэхахынэу фэягъэхэп[+]. 14Якъалэхэм къарыкӀхи, израилхэм къязэонхэ ямурадэу ахэр ГъыбӀэ къыщызэрэугъоигъэх. 15А мафэм къалэхэм къарыкӀыгъэхэу Бинямин лӀакъом щыщэу, уӀэшыгъэ зэолӀ нэбгырэ мин тӀокӀрэ хырэ къалъытагъ. Ащ нэмыкӀэу ГъыбӀэ къалэм щыпсэухэрэм лӀыблэнэ нэбгырэ шъибл къахашыпыкӀыгъ. 16Ащ фэдиз дзэм ухигъэплъыхьанэу Ӏэсэмэгу зэолӀ нэбгырэ шъибл хэтыгъ, хэти мыохъоу мыжъодзымкӀэ шъхьац налъэм тыригъафэщтыгъэ[+].

17Биняминхэр хэмытхэу Израилым уӀэшыгъэ зэолӀ нэбгырэ мин шъиплӀ къыгъэуцугъ, ахэр зэкӀэ заом фэгъэсэгъагъэх[+].

18Израилхэр Бэтэл къакӀохи, Тхьэм зыфагъази:

– Хэта тащыщэу биняминхэм апэ заокӀэ якӀун фаер?– АӀуи, еупчӀыгъэх.

– Апэ Ехъудэр орэкӀо,– Зиусхьаным джэуап къалъигъэӀэсыжьыгъ[+].

19Ыужырэ пчэдыжьым израилхэр кӀохи, дзэ уцупӀэ ГъыбӀэ дэжь щагъэпсыгъ. 20Израилхэр бинямин лӀакъом заокӀэ пежьэхи, зэоным фэхьазырхэу ГъыбӀэ пэчӀынатӀэу уцугъэх. 21Биняминхэр ГъыбӀэ къыдэкӀхи, а мафэм израилхэм янэбгырэ мин тӀокӀрэ тӀурэ хагъэфагъ[+]. 22Ау израилхэм гу къызӀэпашӀыхьажьи, апэрэ мафэм зыдэщытыгъэхэ чӀыпӀэм джыри зэоным фэхьазырхэу уцужьыгъэх. 23Ыпэрэ мафэм ахэр кӀохи, пчыхьэ охъуфэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щыгъыгъэх, яупчӀэхэри Зиусхьаным фагъэзагъэх:

– Ткъош биняминхэм тязэонэу джыри тыкӀощта?– АӀуи, еупчӀыгъэх.

Арыти:

– ШъукӀуи, шъуапэуцу.– Зиусхьаным иджэуап къалъигъэӀэсыжьыгъ.

24Джащыгъум, ятӀонэрэ мафэм, израилхэр лъыкӀуатэхи, биняминхэм благъэу акӀэрыуцуагъэх. 25Ау ахэм япэгъокӀэу биняминхэр ГъыбӀэ къыдэкӀхи, къязаохи, мызэгъогум израил нэбгырэ мин пшӀыкӀуй хагъэфагъ, ахэр зэкӀэ уӀэшыгъэ зэолӀыгъэх.

26Арыти израилхэр, зэкӀэ лъэпкъыр зэрэпсэоу, Бэтэл кӀожьхи, Зиусхьаным ыпашъхьэ исхэу гъыгъэх. А мафэм пчыхьашъхьэ нэс анэкӀыгъ, къурмэнгъэстхэри[†] мамыр[†] къурмэнхэри Зиусхьаным фашӀыгъэх. 27ЕтӀанэ израилхэм яупчӀэ Зиусхьаным фагъэзагъ. А уахътэм Тхьэм дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр[*] Бэтэл щыӀагъ,[+] 28къурмэнышӀ[†] шъхьаӀащтыгъэр Хьарунэ ыкъо ЕлыӀазар къыхэкӀыгъэ Пинхъас арыти, Зиусхьаным еупчӀыгъ:

– Ткъош биняминхэм тязэонэу джыри тыкӀощта, хьауми тымыкӀощта?

Зиусхьаным иджэуап къылъигъэӀэсыжьыгъ:

– ШӀукӀу. Неущ ахэр Сэ шъо шъуӀэ къислъхьащтых.

29Джащыгъум Израил щыщхэм тӀысыпӀэ шъэфхэр ГъыбӀэ пэмычыжьэу тыдэкӀи щашӀыгъэх[+]. 30Израилхэр ящэнэрэ мафэм биняминхэм язэонхэу, ыпэрэхэм афэдэу, зыдэщытыгъэхэ чӀыпӀэм джыри зэоным фэхьазырхэу, ГъыбӀэ пэчӀынатӀэу, уцужьыгъэх. 31Биняминхэр илъыгъокӀэ пыим къыпэгъокӀхи, къалэм Ӏуащыгъ. Ыпэрэ мафэхэм афэдэу израилхэм къязаозэхэ, нэбгырэ щэкӀ фэдиз чӀарагъэнагъ. Ахэр укӀыгъэхэу шъофым къинагъэх, гъогоу Бэтэлрэ ГъыбӀэрэ якӀухэрэм къатенагъэх. 32Биняминхэм гушхоу:

– Ыпэрэм фэдэу тэ ахэр тыукӀыщтых,– аӀофэ, израилхэм рахъухьагъ:

– ТызэкӀакӀозэ, къалэм кӀэрытщынхэшъ, гъогухэм атетщэщтых[+].

33Израилхэм якӀочӀэ нахьышъхьэ кӀуати, БэӀал-Тамар[†] дэжь уцугъ, ардэдэм ГъыбӀэ итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъокӀэ щысыгъэхэм ятӀысыпӀэ къабгыни, къалэм теуагъэх. 34Израилым изэолӀ анахьышӀоу нэбгырэ минипшӀыр ГъыбӀэ екӀухи, зэошхор щырагъэжьагъ, ау щытми тхьамыкӀагъор къызэрафэсыгъэр биняминхэм къагурыӀуагъэп. 35Зиусхьаным биняминхэр Израилым ыпашъхьэ щызэхикъутэхи, бинямин нэбгырэ мин тӀокӀрэ тфырэ нэбгыришъэрэ а мафэм израилхэм аукӀыгъэх, ахэр зэкӀэ уӀэшыгъэ зэолӀыгъэх. 36Биняминхэм джащыгъум къазэрэтекӀуагъэхэр къагурыӀуагъ.

А зэкӀэри мары зэрэхъугъэр[*].

Израилхэр зэкӀакӀощтыгъэх, ГъыбӀэ пэтӀысыгъэхэм ахэр ащыгугъыщтыгъэх. 37ЗэолӀэу пэтӀысыгъэхэр, псынкӀэу ГъыбӀэ теохи, къалэм дахьэхи, дэсхэр зэкӀэ чатэкӀэ аукӀыгъэх[+]. 38-39Къалэм Ӏугъо кореныр къышъхьарих зыхъукӀэ, ар ямэкъэгъэӀу тамыгъэу, залъэгъукӀэ, кӀочӀэ нахьышъхьэм зыкъыӀэтыни, атеонхэу израилхэр пэтӀысыгъэхэм агурыӀогъагъэх.

Бинямин зэолӀхэм нэбгырэ щэкӀым кӀахьэу израилхэр аукӀыгъэхэти, ахэр гугъагъэх:

– Щэч хэлъэп, ыпэрэ зэогъухэм афэдэу тэ ахэр зэхэткъутэщтых.

40Ары шъхьай биняминхэр зызэплъэкӀхэм алъэгъугъ къалэм зэфэдэкӀэ Ӏугъо кореныр къызэрэшъхьащыуцуагъэр, уашъом нэсэу ащ зызэриӀэтырэр. 41А дэдэм израилхэм къытырагъэзагъэти, тхьамыкӀагъо къазэрэфэсыгъэр биняминхэм къагурыӀуи, къэщынагъэх. 42Ахэр шъофнэкӀым екӀурэ гъогум телъадэхи, ечъэжьагъэх, ау пыир кӀэкӀэу ауж итэу язаощтыгъэ. Адрэ лъэныкъомкӀи къалэм[*] къыдэкӀыгъэ купри къапэуцугъэу, азыфагу даубытагъэу зэтыраукӀэщтыгъэх. 43Ахэр къаухъурэигъэхэу, афыхэзэ, Ныухъэ щегъэжьагъэу[*] ГъыбӀэ итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо нэсыфэхэ аукӀыгъэх. 44Биняминхэм ащыщэу нэбгырэ мин пшӀыкӀуй а заом щыфэхыгъ, ахэр зэкӀэ зэолӀ блэнагъэх. 45Къэнагъэхэм агъази шъофнэкӀымкӀэ Римон къушъхьэ цакӀэ лъэныкъомкӀэ чъагъэх, ау а гъогуми израилхэм нэбгырэ минитф щызэтыраукӀагъ. Ахэм биняминхэр ГъыдыӀом нэс афыфэхэ, джыри нэбгырэ минитӀу аукӀыгъ[+].

46УӀэшыгъэ бинямин нэбгырэ мин тӀокӀрэ тфырэ а мафэм фэхыгъ, ахэр зэкӀэ зэолӀ блэнагъэх. 47Ау нэбгырэ шъих аӀэкӀэкӀи, шъофнэкӀым ихьажьхи, ашъхьэ Римон къушъхьэ цакӀэм рахьылӀэжьи, мэзиплӀэ ахэр а чӀыпӀэм щыӀагъэх. 48ЕтӀанэ израилхэм къагъэзэжьи, Бинямин чӀыналъэм зыщыӀукӀагъэхэр зэкӀэ – орэцӀыфы, орэпсэушъхьэ еблэми, къапэкӀэфэгъэ пстэури чатэкӀэ аукӀыгъэх. Ягъогу тет къалэхэр зэкӀэ машӀо акӀадзэзэ, агъэстыгъэх.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Къэнэжьыгъэ биняминхэм шъхьэгъусэхэр къыздырахыгъэхэр

1Израилхэм Мыцпэ дэжь тхьэлъанэ щашӀыгъагъ:

– Тащыщи ыпхъу шъхьэгъусэу бинямин лӀакъом щыщ горэми ритыщтэп,– аӀуи[+].

2ЦӀыфхэр Бэтэл кӀохи, пчыхьашъхьэ охъуфэ, лъэшэу гъыхэу, пыхьэхэу Тхьэм ыпашъхьэ исыгъэх.

3– О Зиусхьанэу,[†] Израилым и Тхь,– аӀощтыгъэ ахэм,– сыда мыр Израилым къызкӀехъулӀагъэр? Сыда непэ Израилыр зы лӀакъокӀэ нахь макӀэ зыкӀэхъугъэр?

4КъыкӀэлъыкӀогъэ пчэдыжьым, жьэу къэтэджхи, цӀыфхэм а чӀыпӀэм къурмэншӀыпӀэ[†] щагъэуцугъ, ардэдэми къурмэнгъэсти,[†] мамыр[†] къурмэни щашӀыгъ.

5– ТилӀакъохэм ащыщэу хэта Зиусхьаным ыпашъхьэ щытиӀэгъэ зэхахьэм къемыкӀолӀагъэр?– АӀуи, зэупчӀыжьхи, Мыцпэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щыкӀогъэ зэхахьэм къэмыкӀуагъэр, Ӏо хэмылъэу, аукӀынэу израилхэм тхьэрыӀо пытэ ащ щашӀыгъагъ.

6Акъош биняминхэм къяхъулӀагъэр израилхэм лъэшэу гухэкӀ ащыхъугъ.

– Непэ Израилым илӀэкъо чъыг зы лӀакъо пыупкӀыгъэ хъугъэ,– аӀощтыгъэ ахэм.–[+] 7Къэнагъэхэм тыдэ шъхьэгъусэ къафитхын, тпхъухэр ахэм ащыщ горэми шъузкӀэ етымытынэу Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ пытэ щытшӀыгъэмэ?

8ЕтӀанэ:

– Израил лӀакъохэм ащыщэу, Мыцпэ дэжь, Зиусхьаным ыпашъхьэ зэхахьэу щытшӀыгъэм хэта къэмыкӀуагъэр?– АӀозэ, зэхэупчӀыхьажьыгъэх.

ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ къалэм щыпсэухэрэм ащыщэу зы нэбгырэ гори къызэрэмыкӀуагъэр зэрагъэшӀагъ[+]. 9ЦӀыфэу зэхахьэм къекӀолӀагъэр къызапчъым ащ къикӀыгъэу зы нэбгырэ гори къахэкӀыгъэп.

10Джащыгъум цӀыфхэм зэолӀ бланэхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀу унашъо афашӀи, ащ агъэкӀуагъ:

– ШъукӀуи, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ щыпсэухэрэр зэкӀэ, бзылъфыгъи сабыйи къэшъумыгъанэу чатэкӀэ шъуукӀых. 11ШъушӀэщтыр мары: хъулъфыгъи бзылъфыгъи зэкӀэ зэхэшъоукӀэхэшъ, пшъашъэу джыри хъулъфыгъэ зымышӀэгъэ закъохэр къэшъогъанэх.

Аущтэуи ашӀыгъ. 12Арыти, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ къалэм щыпсэухэрэм пшъэшъэ шъиплӀ джыри хъулъфыгъэ амышӀагъэу къахагъуати, ахэр КъэнаӀан чӀыналъэм ит Щылэу щыӀэ дзэ уцупӀэм ащагъэх[+].

13ЕтӀанэ мамыр псалъэ афарагъэхьи, биняминхэм адэжь Римон къушъхьэ цакӀэм цӀыфхэм лӀыкӀохэр агъэкӀуагъэх[+]. 14Ащ ыуж биняминхэм ядэжь загъэзэжьым, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ щыщ пшъашъэхэу, псэоу къагъэнагъэхэр, шъхьэгъусэу аратыгъэх. Ау ахэр зэкӀэми афикъугъэп.

15Зиусхьаным израил лӀакъохэм зы зэрахитхъыгъэр цӀыфхэм лъэшэу гухэкӀ ащыхъугъ. 16Арыти, лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм аӀуагъ:

– Бинямин лӀакъом ибзылъфыгъэхэр укӀыгъэхэмэ, сыда тшӀэщтыр, къэнагъэхэм шъхьэгъусэ тыдэ къафитхыщта? 17ЧӀы Ӏахьэу лӀакъом тефэгъагъэр, Израилым изы лӀакъо гори мыкӀодыным пае, биняминэу къэнэжьыгъэхэм къафэрэн. 18Ау тэ, израилхэм, «бинямин лӀакъом щыщым зыпхъу езытырэм нэлатыр[†] терэф» тӀуи, тхьэлъанэ пытэ тшӀыгъэшъ, тпхъухэр шъхьэгъусэкӀэ ахэм яттын тлъэкӀыщтэп.

19Аужыпкъэм хэкӀыпӀэ къаугупшысыгъ:

– Марышъ, илъэс къэс Зиусхьаным имэфэкӀышхо Щылэу щызэхащэ.

А къалэр Бэтэл итемыр лъэныкъо, ащ укъикӀэу Щэхэм узэрыкӀорэ гъогум итыгъэкъокӀыпӀэ, Лэбонэ икъыблэкӀэ гъэзагъэу щыт.

20Биняминхэр ахэм агъэӀушыгъэх:

– ШъукӀуи сэнэшъхьэшӀапӀэм зыщыжъугъэбылъи, 21хъурэм шъулъыплъ. Щылэу щыщ пшъашъэхэр къалэм къыдэкӀхэу, къэзэрэугъойхэу, загъэчэрэгъузэ къэшъоныр зырагъажьэкӀэ, сэнэшъхьэшӀапӀэм шъукъыхэкӀи шъхьадж шъхьэгъусэ фэхъунэу зы пшъашъэ ерэпхъуати, бинямин чӀыналъэм орэкӀожь[+]. 22Ащ ыуж пшъашъэхэм ятэхэр е ашыхэр къытэтхьаусыхылӀэнхэу тадэжь къызыкӀохэкӀэ, тэ ятӀощт:

– ТышъолъэӀу, шъунэшӀу къащышъуфэнэу! Шъхьэгъусэ ашӀынхэу заом къафитщыгъэхэр икъугъэпти, шъори шъупхъухэр къяшъутын шъулъэкӀыщтэпти, аущтэу ашӀагъ. Арышъ, шъо ащкӀэ шъумысэп.

23Биняминхэм аущтэу ашӀыгъ. Пшъашъэхэм къэшъоныр зырагъажьэм, хъулъфыгъэ пэпчъ нэбгырэ зырыз къахипхъоти, шъхьэгъусэ ышӀынэу, ыхьи, кӀожьыгъэ. Шъхьадж ичӀыгу Ӏахьэ ыгъэзэжьи, къалэхэр агъэпсыжьхи, ахэм адэтӀысхьажьыгъэх. 24Ардэдэм израилхэри зэбгырыкӀыжьхи, шъхьадж ежь илӀакъо, иунагъо екӀолӀэжьи, ичӀыгу Ӏахьэ итӀысхьажьыгъ.

25А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп, шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъ[+].

### Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

#### Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

Рут ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]


ТхьэлӀыкӀоу Юныс, Рут, Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва, 2006

#### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Рут


Рут


ехьылӀэгъэ тхылъым


ипэублэ гущыӀ

Христос къэхъуным ыпэкӀэ илъэс мин фэдиз хьазыркӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ, Израилым къыщыхъугъэхэр ары Рут ехьылӀэгъэ тхылъым къыӀуатэрэр. А лъэхъаным израиль лъэпкъым пщыхэр иӀагъэхэп. Хэгъэгур хьыкумышӀмэ агъэӀорышӀэщтыгъэ, хьыкумкӀэ зэдэорэ цӀыфхэм яӀофхэр ахэр ары зэхэзыфыщтыгъэхэр. Ягъунэгъу цӀыф лъэпкъхэр, анахьэу фылисхэр, къызатебанэхэкӀэ, хьыкумышӀхэр дзэмэ пащэ афэхъущтыгъэх. ХьыкумышӀыр цӀыфхэм хадзыщтыгъэп, Ежь Тхьэ шъыпкъэм ар ыгъэнафэщтыгъэ, ащ къыхэкӀэуи гъэлъэпӀэгъэ пащэ хъущтыгъэ.

Гукъао нахь мышӀэми, израиль лъэпкъыр Тхьэм емыдэӀоуи къыхэкӀыщтыгъэти, Тхьэм ушэтынхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ, гущыӀэм пае, заохэмрэ гъаблэрэ, ащ къыфигъакӀощтыгъэх. Аущтэу Ащ зыкӀишӀыщтыгъэр цӀыфхэр Тхьэм игъогу темыкӀынхэм, ащ тет зэпытынхэм пай.

Рут ехьылӀэгъэ тхылъыр къыбгурыӀоным пае израиль цӀыфмэ ялъэпкъ хабзэхэмрэ ухэбзыгъэ унашъоу ахэр зэрэпсэущтыгъэхэмрэ зыфэдэхэм уащыгъозэн фае. Мы тхылъыр анахьэу къызтегущыӀэрэр – ар «ЯтӀонэрэ Хабзэм» (25:5-6) къыщыӀотагъ – къэщэфыжьын хабзэр ары. Ащ зэритхагъэмкӀэ, зишъхьагъусэ дунаим ехыжьыгъэу, сабыйхэр зимыӀэу къэнэгъэ бзылъфыгъэр щымыӀэжьым ыш е иӀахьыл къыщэжьынышъ, шъао къыфэхъун фэягъэ. Шъэожъыеу къэхъугъэр щымыӀэжьым ыкъоу алъытэщтыгъэ, мылъкури ащ къыфэнэжьыщтыгъэ. Ащ фэдэ ӀэпыӀэгъу зиӀахьылмэ язытыгъэм «хэщыжьакӀу» раӀощтыгъэ.

НэмыкӀ хабзэу мэфэкӀ илъэсым ехьылӀагъэм – ар тхылъэу «Лэуй» (25:47 ) къыщыӀотагъ – зэритхагъэмкӀэ, зыгорэм тхьамыкӀагъо къехъулӀэу, къыӀукӀэжьыгъэ чӀыгур ыщэн фаеу хъумэ, ар хэгъэкӀи, ишъузи, исабыйхэри зэригъусэхэу ежьыми пщылӀэу зимыщэмэ мыхъунэу чӀыпӀэ зифэкӀэ, анахь Ӏахьыл благъэу иӀэр унагъом «хэщыжьакӀо» фэхъун фэягъ. Ахэр шъхьафитынхэм пае, тефэрэ ахъщэр афитынышъ, аӀэкӀэкӀыгъэ чӀыгури аригъэгъотыжьын фэягъ.

ХэщыжьакӀо афэхъугъэ Ӏахьылыр къыфэгъэзэгъэ унагъом фэгумэкӀын, ежь имылъку щыщкӀэ ащ дэгуащэзэ ышӀын фэягъэ.

«ЯтӀонэрэ хабзэр» («Лэуй» 19:9-10 ) тхьамыкӀэхэмрэ хэхэсхэмрэ къатегущыӀэщтыгъ. Адрэ итхагъэхэм адакӀоу ащ къызэрэщиӀорэмкӀэ, хыныгъо ужым хыпкъым къыранэгъэ коцышъхьэхэр тхьамыкӀэмэ къаугъоижьынхэу фитныгъэ яӀагъ. Джащ къыхэкӀэу хынакӀомэ коцышъхьэхэр тхьамыкӀэхэм апае къыранэнхэ фэягъ.

Рут ехьылӀэгъэ тхылъым къызэригъэнафэрэмкӀэ, израиль лъэпкъыр ищыӀэныгъэкӀэ зэрыгъозэн фэе шапхъэхэр Тхьэм ыгъэнэфагъэхэу щытыгъ, Тхьэ зышӀошъ хъоу, фэӀорышӀэхэрэм Ащ ынэшӀу къащифэщтыгъ.

Рут къырыкӀуагъэм икъэбар нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэми ащыщхэм Тхьэм зыфагъэзэнэу, Ащ къахихыгъэ лъэпкъым гъусэ фэхъунхэ алъэкӀынэу амал зэрэщыӀэм ищысэ шӀагъоу щыт. Щэч зыхэмылъхьашъун гупшысэ шъхьаӀэу ащ пхырыкӀырэр зэхьылӀагъэр зыщыщ лъэпкъмэ ямылъытыгъэу ЕжьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэр Тхьэм зэриштэхэрэр ары. Рут лъэпкъ шъхьаф къыхэкӀыгъэу щытыгъэ нахь мышӀэми, ар ошӀэ дэмышӀэ ӀофкӀэ Тхьэм къахихыгъэ лъэпкъым щыщ хъугъэп. Ар БоӀаз дакӀуи, ащ къыфилъфыгъ Ӏобэдэ. Ищай ары Даут къызтекӀыгъэр. Даут пщым илӀэужэу, лӀэшӀэгъу заулэ тешӀэжьыгъэу къэхъугъэ Иисус Христос зэрэдунаеу тет цӀыфлъэпкъым КъэгъэнэжьакӀо фэхъугъ.

#### Апэрэ шъхьэр


Елимэлэхрэ иунагъорэ тхьамыкӀэгъошхоу къяхъулӀагъэр

1ХьыкумэшӀхэм израиль цӀыф лъэпкъыр зыщагъэӀорышӀэщтыгъэ мафэхэм ахэм яхэгъэгу гъаблэ къыщыхъугъагъ. Ащ къыхэкӀэу Ехъуд хэкум ит Бэтлэхъэм къалэм щыщэу лӀы горэ ишъузрэ ыкъуитӀурэ игъусэхэу Моаб хэгъэгум щыпсэуныгоу кӀогъагъэ[+]. 2А лӀым ыцӀагъэр Елимэлэх, ишъузы ыцӀагъэр НэӀэмый, ыкъуитӀу ацӀагъэхэр Махълонрэ Къылионрэ; ахэр Ехъуд хэкум ит Бэтлэхъэм къалэм щыпсэурэ ефрат лъэпкъым щыщыгъэх. Моаб хэгъэгум ахэр кӀохи, ащ къэнагъэх.

3Уахътэ тешӀагъэу НэӀэмый илӀэу Елимэлэх лӀагъэ, шъузабэмрэ ыкъуитӀурэ язакъоу къэнагъэх. 4Ахэмэ Моаб щыщ пшъашъэхэр къащагъэх – зым Ӏорпэ ыцӀэу, адрэм Рут ыцӀэу. Ау илъэсипшӀ фэдизрэ ащ щыпсэугъэхэу, 5НэӀэмый ыкъуитӀуи, Махълонрэ Къылионрэ, лӀагъэх. ЫкъуитӀуи илӀи имыӀэжьхэу а бзылъфыгъэр къэнагъ.


НэӀэмыйрэ Рутрэ Бэтлэхъэм къызэрэкӀожьыгъэхэр

6Джащыгъум Моаб хэгъэгур ыбгынэнэу инысэхэр игъусэхэу НэӀэмый зиӀэтыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаныр Ежь ицӀыф лъэпкъ нэшӀукӀэ къеплъи, лэжьыгъэ къазэрэритыгъэр Моаб хэгъэгум ащ щызэхихыгъ. 7Зыщыпсэущтыгъэ чӀыпӀэм инысэхэр игъусэхэу ар къикӀыжьыгъ. Ехъуд хэкум къагъэзэжьыгъэу, гъогум къырыкӀохэзэ, 8НэӀэмый иныситӀу ариӀуагъ: «Шъуежьи, шъхьаджи янэ иунэ ерэгъэзэжь: дгъэтӀылъыгъэхэмрэ сэррэ шӀукӀэ шъукъызэрэтфыщытыгъэм фэдэу, Зиусхьаныр шӀукӀэ къышъуфыщэрэт! 9Шъхьаджи лӀы дэкӀожьыгъэу, ащ иунэ шъхьэегъэзыпӀэ щигъотынэу Зиусхьаным шъуешӀ!» Джар НэӀэмый ыӀуи, ябэугъ. Ау куо макъэм зыкъырагъэӀэти, ахэр зэгоутэу гъыгъэх. 10ЕтӀанэ къыраӀуагъ: «Хьау, тыуигъусэу узщыщ цӀыф лъэпкъыр зыщыпсэурэм тыкъыбдэкӀощт».

11Ау НэӀэмый къыӀуагъ: «Шъуадэжь шъукӀожь, сипшъашъэхэр; сыд пае сэ шъукъыскӀыгъуна? Сэ джыри шъэожъыехэр къысхэкӀынха, шъо лӀы шъуфэхъун алъэкӀынэу? 12Жъугъэзэжь, сипшъашъэхэр, шъукӀожь, сэ жъыщэ сыхъугъ лӀы сиӀэнкӀэ. Ау „сэ джыри гугъапӀэ сиӀ“ сӀуагъэми, ар хэгъэкӀыри, мы чэщ дэдэм лӀым сыкӀыгъоу, етӀанэ шъаохэр къэслъфыгъагъэхэми, 13ины охъуфэхэ ахэмэ шъо шъуяжэныя? ШъудэмыкӀоу шъущысын шъулъэкӀына? Хьау, сипшъашъэхэр, шъощ фэмыдаӀоу, сэ сиӀоф нахь къин, сыда пӀомэ Зиусхьаныр къыспэшӀуекӀо».

14Ахэмэ джыри кӀый макъэр къаӀэти, гъыхэу аублагъ. ЕтӀанэ Ӏорпэ игуащэ ебэуи, къыбгынагъ. Рут игуащэ къыгъэнагъэп, ӀаплӀи рищэкӀыгъ. 15Ау НэӀэмый Рут риӀуагъ: «Мары, уинысэгъу зыщыщ цӀыф лъэпкъыми итхьэхэми афигъэзэжьыгъ; ори ащ ыуж уитэу кӀожь».

16Ау Рут къыӀуагъ: «Семыгъэз усыбгынэнышъ, сыпкӀымыгъоу згъэзэжьынэу; о уздакӀорэм сэри сыкӀощт, о узщыпсэурэм сэри сыщыпсэущт; о уилъэпкъ сэ силъэпкъыщт, о уи Тхьи сэ си Тхьэщт. 17О узщылӀэрэм сэри сыщылӀэщт, ащ сыщычӀалъхьажьынэуи сыфай. СӀуагъэр зысымыгъэцэкӀэжьыкӀэ, сифэшъуашэр Тхьэм серэгъэгъот, хьадэгъу закъом нэмыкӀэу зыгорэм усигъэбгынэмэ»[+]. 18Рут къыкӀыгъунэу гухэлъ пытэ зэришӀыгъэр зелъэгъум, НэӀэмый нахьыбэрэ ащ елъэӀужьыгъэп.

19НэбгыритӀури Бэтлэхъэм нэсыфэхэ кӀуагъэх. Ахэр Бэтлэхъэм дахьэхи, къызалъэгъухэм, зэрэкъалэу къэбырысырыгъэу, бзылъфыгъэхэм аӀощтыгъэ: «Мор НэӀэмыя?» 20«НэӀэмыйкӀэ[*] шъукъысэмыджэжьэу, Марэ[*] къысашъуӀу, сыда пӀомэ ЛъэкӀ Пстэури ЗиӀэм сищыӀэныгъэ дыджы ышӀыгъ», – ариӀуагъ ахэм НэӀэмый. 21«Сэ сӀэхэр ушъагъэхэу мыщ сыдэкӀыгъ, ау Зиусхьаным ӀэнэкӀэу къысигъэгъэзэжьыгъ; Зиусхьаныр къыспэшӀуекӀоу, ЛъэкӀ Пстэури ЗиӀэм насыпынчъагъэр къысфигъэкӀуагъэмэ, сыда НэӀэмыйкӀэ шъукъызфысэджэщтыр?»

22Джаущтэу НэӀэмый моаб бзылъфыгъэу, инысэу Рут игъусэу Моаб хэгъэгум къикӀыжьыгъ. Хьэм ихын зыщыфежьэхэрэм адэжь ахэр Бэтлэхъэм къэкӀожьыгъагъэх[+].

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Рут БоӀаз игубгъо зэрэщылэжьагъэр

1НэӀэмый илӀыгъэ Ӏэлимэлэх ылъэныкъокӀэ БоӀаз ыцӀэу, икъукӀэ лӀы баеу, лъэрыхьэу Ӏахьыл иӀагъ[+].

2Мэфэ заулэ тешӀагъэу моаб бзылъфыгъэу Рут НэӀэмый риӀуагъ: «Губгъом сыкӀонышъ, зынэшӀу къысщыфэрэм ыуж ситэу хьэу ахыжьырэм шъхьэу кӀэзыгъэхэр къэсыугъоин сэӀо». «Адэ кӀоба, сипшъашъ», – къыриӀожьыгъ ащ НэӀэмый. 3Арыти Рут ежьи, кӀуагъэ, хынакӀомэ ауж итэу губгъом хьашъхьэхэр къыщиугъоищтыгъэх. А губгъор Елимэлэх унагъом щыщ БоӀаз иеу къычӀэкӀыгъ.

4Мары, Бэтлэхъэм къикӀи, БоӀаз хынакӀомэ адэжь къакӀуи, шӀуфэс къарихыгъ: «Тхьэр ӀэпыӀэгъу къышъуфэрэхъу!»

«Зиусхьаным ынэшӀу къыпщеф!» – къыраӀожьыгъ ахэм[+].

5БоӀаз иунэӀутэу, хынакӀохэм ашъхьэщытым еупчӀыгъ: «Хэтхэм ащыща мо бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэр?» 6Хъулъфыгъэм джэуап къыритыжьыгъ: «Мо бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэр НэӀэмый игъусэу Моаб хэкум къикӀыгъэ моаб бзылъфыгъэр ары. 7Ар къытэлъэӀугъ: „ХынакӀохэм ауж ситэу, бганэхэм азыфагу къыщысшыпызэ къэсыугъоймэ хъуна?“ ыӀуи. Джаущтэу къэкӀуагъэу, пчэдыжьым къыщыублагъэу джырэ нэс мыщ щыӀ; пщыпӀэм зыщигъэпсэфынэу джыры ныӀэп зыкӀуагъэр».

8ЕтӀанэ БоӀаз риӀуагъ Рут: «КъэдаӀу, сипшъашъ, мыщ уикӀэу, нэмыкӀ губгъо ущышыпэнэу умыкӀу, сиунэӀут бзылъфыгъэхэм ауж уитэу угъуае. 9Хъулъфыгъэмэ хьэр зыщахырэ губгъор уинэплъэгъу ерэт, бзылъфыгъэхэм ауж уитэу къэкӀухь. Мары, зи къыуамыӀонэу сиунэӀутхэм ясӀуагъ. Псы уешъо пшӀоигъо зыхъукӀэ, сиунэӀутхэм псыр зэрагъэхъогъэ къошынхэм якӀуалӀи, ешъу».

10Арыти Рут чӀыгум зыридзыхи, ынатӀэ ащ нигъэси, БоӀаз еупчӀыгъ: «Сэ сыхымэ пэтзэ, сыдэущтэу о нэшӀукӀэ укъысэплъынэу хъугъа?»[+] 11БоӀаз къыриӀожьыгъ: «Уишъхьэгъусэ зэлӀэм ыуж, уигуащэ фэпшӀагъэр зэкӀэ сэ къысфаӀотагъ, уяти, уяни, укъызщыхъугъэ хэгъэгури къэубгынэхи, джы нэс узыхэмыхьэгъэ цӀыф лъэпкъым удэпсэунэу зэрэхъугъэри. 12А Ӏофэу пшӀагъэм пае шӀу къыпферэшӀэжь Зиусхьаным; Зиусхьанэу, Израиль и Тхьэу, о зытэмэ чӀэгъ ухъумапӀэ щыбгъотынэу зыдэжь укъэкӀуагъэм, ӀахьышӀу икъоу къыплъерэгъэӀэс»[+].

13Рут къыӀуагъ: «Сизиусхьан, о тапэкӀи укъысфэрэдэгъу! О сыбгъэгупсэфыгъ, дахэуи укъыздэгущыӀагъ, уиунэӀут бзылъфыгъэхэм ащыщ горэми сыримыуасэми»[+].

14Щэджэгъуашхэм игъо къызэсым, БоӀаз ащ риӀуагъ: «МокӀэ къакӀуи, хьалыгъу шхы, уихьалыгъу такъыр сэнэпсым хэгъаозэ шӀы». ХынакӀохэм ар аготӀысхьагъ. БоӀаз ащ лэжьыгъэцэ гъэжъагъэхэр ритыгъ; Рут шхагъэ, зигъэшхэкӀыгъ ыкӀи къелыжьыгъ. 15ЕтӀанэ Рут шыпэнэу къызэтэджыжьым, БоӀаз иунэӀутхэм унашъо афишӀыгъ: «Бганэхэм азыфагуи къыщерэшып, ыгуи хэшъумыгъэкӀ;[+] 16бганэхэм къакӀэрышъудзызэ, къыфэжъугъан, къерэшып ыкӀи шъуемыцӀацӀ».

17Джаущтэу пчыхьэ нэс Рут шыпагъэ, къышыпыгъэр зеутыжьым, бэ дэдэ хъугъэ. 18Ар къышти, къалэм кӀожьыгъэ, игуащэ ащ къыугъоигъэр ылъэгъугъ. Ежь зызегъэшхэкӀым, къыгъэнэгъэгъэ лэжьыгъэцэ гъэжъагъэхэр игуащэ ритыгъ. 19Игуащэ Рут къеупчӀыгъ: «Тыда непэ узщыугъоягъэр, Ӏоф щыпшӀэнэу уздэкӀуагъэр? НэшӀукӀэ къыоплъыгъэм Тхьэм ынэшӀу къыщерэф!»

Зыщылэжьагъэр Рут игуащэ риӀуагъ: «Сэ непэ сылажьэу, зыдэжь сыщыӀагъэм ыцӀэр БоӀаз». 20НэӀэмый инысэ риӀуагъ: «Псэухэри лӀагъэхэри зыщымыгъупшэгъэ Зиусхьаным ынэшӀу БоӀаз къыщерэф!» НэӀэмый къыпидзэжьыгъ: «А цӀыфыр тэ тихэщыжьакӀу; тихабзэкӀэ ар къытфэгумэкӀын фае».

21Рут къыӀуагъ: «Аужыпкъэм ащ къысиӀуагъ: „ЗэкӀэ хыныр аухыфэ сиунэӀутхэм ахэт“». 22НэӀэмый инысэ Рут риӀуагъ: «Дэгъу, сипшъашъ, ащ иунэӀут бзылъфыгъэхэм Ӏоф адапшӀэмэ нахьышӀу, нэмыкӀ губгъом угу къыщыхагъэкӀынкӀи мэхъу».

23Джаущтэу ар БоӀаз иунэӀут бзылъфыгъэхэм акӀыгъоу, хьэм ихыни коцым ихыни аухыфэ шъхьэхэр къышыпыгъэх, игуащэ дэжьи исыгъ.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Рут лӀы фэхъущтыр къызэригъотыгъэр

1Уахътэ горэ тешӀагъэу игуащэу НэӀэмый Рут къыриӀуагъ: «Сипшъашъ, лӀы удэзгъэкӀонэу уфаеба, уинасып бгъотынэу? 2ОшӀэба БоӀазэу, бзылъфыгъэ унэӀутхэу Ӏоф зыдэпшӀагъэхэр зиехэр зэрэтиблагъэр? КъэдаӀу, нычэпэ ащ хьамэм хьэр щызэпидзыщт. 3ЗыгъэпскӀи, мэ ӀэшӀу зыпихырэ дагъэ зыщыф, щыгъын кӀэракӀэхэр зыщылъэхи, хьамэм кӀо, ау шхэу, зыгорэ тырешъухьажьыфэ БоӀаз зыкъемыгъэлъэгъу. 4ЕтӀанэ чъыенэу зыгъолъыкӀэ, зыдэщылъыр зэгъашӀэ; джащыгъум укӀонышъ, къызэрэпкъотыщтым ишыхьатэу ылъакъохэм атехъуагъэм ыцыпэ къэпӀэтынышъ, угъолъыщт. ПшӀэщтыр ежь къыуиӀощт».

5«КъысэпӀуагъэр зэкӀэри згъэцэкӀэщт», – къыриӀожьыгъ Рут. 6Рут хьамэм техьи, игуащэ унашъо къызэрэфишӀыгъэу зэкӀэри ышӀыгъ.

7БоӀаз зигъэшхэкӀыгъ, зигъэшъокӀыгъ, ыгуи ыгъэчэфыгъ, етӀанэ кӀуи, лэжьыгъэ самэу щылъым ылъапсэ дэжь чъыенэу гъолъыгъэ. ТӀэкӀу тешӀагъэу Рут макъэ ымыгъэӀоу къакӀуи, итехъон ылъакъохэм адэжь къыӀэти, гъолъыгъэ.

8Чэщныкъомэ адэжь БоӀаз ошӀэ дэмышӀэу къэущи, зыкъызызэрегъэзэкӀым, ылъэгъурэр хьалэмэт: ылъакъохэм адэжь бзылъфыгъэ щылъ. 9«Ухэта о?» – еупчӀыгъ ащ БоӀаз. «Рут, уипщылӀыр ары, зиусхьан, – къыӀуагъ бзылъфыгъэм, – орышъ тэ тихэщыжьакӀор, уищыгъын уипщылӀ къытехъу ташъхьагъ узэритыщтым ишыхьатэу»[*].

10«Зиусхьаным ынэшӀу о къыпщерэф, сипшъашъ», – джэуап къыритыгъ БоӀаз. «Мы аужырэ уиӀофышӀу ыпэрэм нахьышӀоу пшӀагъэ, – байми, тхьамыкӀэми, кӀэлэ ныбжьыкӀэхэм ауж уимыхьэу, НэӀэми иунагъо узэрэфэшъыпкъагъэр. 11Арышъ, сипшъашъ, умыщын! КъызфэпӀуагъэр зэкӀэри сэ къыпфэсшӀэщт; сыда пӀомэ сикъалэ дэс пстэуми ашӀэ о шӀур зыгу илъ бзылъфыгъэ къабзэу узэрэщытыр[+]. 12Сэ орыкӀэ хэщыжьакӀоу сызэрэщытыр шъыпкъэ, ау сэщ нахь къыппэблэгъэ хэщыжьакӀуи щыӀ. 13Мы чэщыр мыщ щих; неущ а лӀым уиштэщтми уимыштэщтми рерэхъухь, уиштэмэ, дэгъу, уерэшт; ау ащ уиштэнэу фэмые зыхъукӀэ, сэ усштэщт; Зиусхьаным ыцӀэкӀэ ТхьэрыӀо сэшӀы. Джы пчэдыжьыр къэсыфэ чъые». 14Ащ ылъакъомэ акӀэрылъэу Рут пчэдыжьыр къэсыфэ чъыягъэ. БоӀаз ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: бзылъфыгъэр хьамэм къызэрэкӀогъагъэр арэмышӀ; джащ пае зэрэлъэгъухэмэ къэзэрэшӀэжьынхэм нэсэу нэфынэ къэмыхъузэ, Рут къэтэджыжьыгъ. 15БоӀаз Рут риӀуагъ: «Уишъхьатехъо къэубыти, къэӀыгъ». БоӀаз шэпхъих[*] хьэм щыщэу къыфипщи, Рут къыӀыгъ шъхьатехъом къытыритэкъуагъ, етӀанэ ар ытамэ къытырилъхьагъ. Ащ ыуж БоӀаз къалэм кӀожьыгъэ.

16Рут игуащэ дэжь къэкӀожьыгъ. Арыти адрэр къеупчӀыгъ: «Сыдэу ухъугъ, сипшъашъ?» Рут къыӀотагъ а цӀыфым зэкӀэ къыфишӀагъэр. 17ЕтӀани къыпигъэхъожьыгъ: «Мы хьэ шэпхъихыр зэкӀэ къысити: „Уигуащэ дэжь ӀэнэкӀэу умыкӀожь“ къысиӀуагъ». 18НэӀэми къыӀуагъ: «ЗыӀаж, сипшъашъ, Ӏофым кӀэух фэхъущтыр зэогъэшӀэфэ, сыда пӀомэ непэ Ӏофыр ымыухэу, а цӀыфыр гупсэфыщтэп».

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


БоӀаз Рут къызэрищагъэр

1А охътэ дэдэм БоӀаз къэлэдэсхэм язэӀукӀэпӀэ къэлапчъэ Ӏухьагъэу, тӀысыгъэу щысызэ, хэщыжьакӀоу зыфиӀогъагъэр блэкӀэу ылъэгъугъ. БоӀаз ащ риӀуагъ: «Моу къыдахьи, мыкӀэ къэтӀыс, синыбджэгъу». Адрэр къыдахьи, къэтӀысыгъ[+].

2ЕтӀанэ БоӀаз къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъумэ нэбгырипшӀ къахищи, ариӀуагъ: «МыкӀэ шъукъэтӀыс». Адрэхэр къэтӀысыгъэх. 3БоӀаз хэщыжьакӀом риӀуагъ: «ТиӀахьыл благъэу Елимэлэх игубгъо Моаб хэгъэгум къикӀыжьыгъэ НэӀэмый ыщэ шӀоигъу. 4А къэбарыр озгъэшӀэнышъ, мы тилъэпкъ инахьыжъэу щысхэм апашъхьэ щыпщэфынэу къыуасӀо сшӀоигъуагъ. Пщэфыжьы пшӀоигъомэ, щэфыжь; ау пщэфыжьынэу уфэмыемэ, къысаӀу ар сшӀэным пае; сыда пӀомэ зыщэфыжьынэу фитыныгъэ апэу зиӀэр оры, уаужыкӀэ сэры». Адрэм джэуап къыритыжьыгъ: «Сэ сэщэфыжьы». 5Ау ащ БоӀаз къыпигъэхъуагъ: «НэӀэмый губгъор къызыщыпщэфкӀэ, лӀагъэм имылъку унагъом къыфэнэжьыным пае, Моаб къикӀыгъэ Рути шъузкӀэ пштэн фае»[+]. 6Арыти хэщыжьакӀом къыӀуагъ: «Мылъкоу къыскӀэныщтым семыгоожьыным пае, ар сщэфын слъэкӀыщтэп; о щэфы ар, сыда пӀомэ сэ слъэкӀыщтэп».

7Нахьыпэм Израиль хабзэ илъыгъ: зы Ӏоф горэ къагъэшъыпкъэжьыным пае, зыгорэ къащэфыжьы е къахъожьы зыхъукӀэ, зым ицуакъэ зыщихти, адрэм ритыщтыгъ, джар Ӏофыр зэраухыгъэмкӀэ Израиль шыхьат щыхъущтыгъ[+].

8Аущтэу хэщыжьакӀом «о щэфы» БоӀаз къыриӀуи, ицуакъэ къызщихи, ащ къыритыгъ.

9ЕтӀанэ БоӀаз нахьыжъхэми зэкӀэ Ӏутыгъэ цӀыфхэми ариӀуагъ: «Елимэлэхи, ащ ыкъохэу Къылиони, Махълони зэкӀэ яехэр НэӀэмый зэрэщысщэфыгъэхэм шъо непэ шъуришыхьат. 10Ащ нэмыкӀэу Махълон ишъузыгъэ моаб бзылъфыгъэу Рут сэштэ шъузкӀэ. Аущтэу зыхъукӀэ, лӀагъэм имылъку унагъом къыфэнэжьыщт, ащ илӀакъо игъашӀэ зэпычыгъэ фэмыхъоу лъэпкъым къыхэнэнэу. Шъо ащ непэ шъуришыхьат»[+].

11Къэлапчъэм зэкӀэ Ӏут цӀыфхэми нахьыжъхэми къаӀуагъ: «Ары, тэ тышыхьат. Уишъузэу уиунэ къихьэрэр, израиль лъэпкъыр къызытекӀыгъэ Рахъэлрэ Леарэ афэдэу, сабыибэ къыпфэхъунэу Зиусхьаным ерэшӀ. Ефрат лӀакъом мылъку щыугъой, цӀэрыӀо ущэрэхъу Бэтлэхъэм[+]. 12Тэмарэ Ехъуд къыфилъфыгъэ Пэрэцэу укъызтекӀыгъэм иунагъо фэдэу, уиунагъо орэхъу – Зиусхьаным мы бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм къыхэкӀэу бынэу къыуитыщтхэм яхьатыркӀэ»[+].


Рут шъао къызэрэфэхъугъэр

13Джаущтэу Рут БоӀаз шъузы фэхъугъ. БоӀаз ащ гохьагъ, Зиусхьаным Рут ышъо сабый хэфэнэу ынэшӀу къыщифи, шъао къылъфыгъ[+]. 14Бзылъфыгъэхэм НэӀэмый раӀуагъ: «Зиусхьаным щытхъур ий, хэщыжьакӀо пфэхъужьыщт пхъорэлъф къызэрэуитыгъэм пае. Ащ ыцӀэ Израиль щытхъухьэ щэрэхъу! 15Ащ кӀуачӀэ уигъэгъотыжьыщт, уижъышъхьэми уиӀыгъыжьыщт; сыда пӀомэ ар уинысэ къылъфыгъ – шӀу узылъэгъоу, къуиблымэ анахьи нахь уасэ зиӀэ нысэм»[+].

16НэӀэмый а сабыир ыкуашъо тесыгъ, ренэу лъыплъагъ. 17Гъунэгъу бзылъфыгъэхэм: «НэӀэмый шъао къыфэхъугъ», – аӀуи, ащ цӀэ фаусыгъ: Ӏобэд. Даут ятэу Ищай ар нэужым ятэ хъугъэ.


Израиль ипачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэхэр

18[•]Джы мары Пэрэц Даут ыпэкӀэ къыхэкӀыгъэхэр: Пэрэц къыфэхъугъ Хъэцрон;[+] 19Хъэцрон къыфэхъугъ Рам; Рам къыфэхъугъ Ӏаминадау; 20Ӏаминадау къыфэхъугъ Нахъшон; Нахъшон къыфэхъугъ Салмэн; 21Салмэн къыфэхъугъ БоӀаз; БоӀаз къыфэхъугъ Ӏобэд; 22Ӏобэд къыфэхъугъ Ищай; Ищай къыфэхъугъ Даут.

### Тхылъэу «Апэрэ Самуел»

#### Тхылъэу «Апэрэ Самуел»

Тхылъэу «Апэрэ Самуел»


Апэрэ Самуел

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел ЯтӀонэрэ Самуел

#### Апэрэ Самуел


Самуел, Саул, Даут:


Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел


ЯтӀонэрэ Самуел


Самуел, Саул, Даут:


Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел


ЯтӀонэрэ Самуел


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва


2002

Самуел, Саул, Даут:

Израилым ицӀыф пэрытых

Апэрэ Самуел

ЯтӀонэрэ Самуел

ISBN 5-93943-042-2

ISBN 91-89122-86-0

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, 2002


УблапӀэ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ тхылъитӀоу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр уапашъхьэ илъых. Библиер – фэдэ къэмыхъугъэу тхылъ гъэшӀэгъонэу щыт, сыда пӀомэ Тхьэ закъом нэмыкӀ тхьэ щымыӀэу зылъытэрэ динищэу ехъудэим, чыристаным, ислъамым ар зэрэщытэу е щыщ иӀахьыгъохэр ялъапӀэх.

Библиер тхылъ 60-м къехъоу зэхэт. ЛӀэшӀэгъубэмэ къакӀоцӀ цӀыф зэфэшъхьафмэ ахэр атхыгъэх, дунаир къэгъэшӀыгъэу зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу тилъэхъан иапэрэ лӀэшӀэгъухэм анэс къэхъугъэхэр къаӀуатэ.

Библиер Ӏахьыгъо инитӀоу зэхэт – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэу КъэбарышӀу зыфаӀорэмрэ. ЗэзэгъыныгъакӀэр Исусрэ ащ гъусэ фэхъугъэхэмрэ ящыӀэкӀагъэм, яӀофшӀагъэхэм, апэрэ чылысым, ар зэрэуцугъэмрэ хэхъоныгъэхэр зэришӀыгъэмрэ къатегущыӀэ. Ар адыгабзэкӀэ къыхаутыгъах.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэхэрэр: «Мосэ итхылъитф», «ТхьэлӀыкӀомэ ятхылъхэр», «Гъэсэпэтхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр». «Мосэ итхылъитф» дунаир къэгъэшӀыгъэу зэрэхъугъэмрэ апэрэ цӀыфхэмрэ къатегущыӀэх. Джащ фэдэу Тхьэм Ибрахьимэ зэзэгъыныгъэ къызэрэдишӀыгъагъэр, яӀэшъхьэтетышхоу Мосэ япащэу Ибрахьимэ къыкӀэхъухьэгъэ джуртхэр Тхьэм Мысырым щыряӀэгъэ гъэрыпӀэм къызэрэрищыжьыгъагъэхэри ахэм къаӀуатэ. Джуртхэр Мысырым къызекӀыжьхэм ыуж ахэр зэрыгъозэнхэ фэе унэшъуипшӀыри нэмыкӀ унашъохэри Тхьэм къафыригъэхыгъэх. Зы Тхьэ закъом шъхьащэ фашӀын фаеу къызэрафагъэпытагъэр, тхьэ нэпцӀхэм афэмыпщылӀынхэр, ежьхэм анэмыкӀ цӀыфхэри шӀу алъэгъунхэр купкӀ шъхьаӀэу ахэм апкъырылъыгъ. А унашъохэр агъэцакӀэ зыхъукӀэ, къохьапӀэмкӀэ щыӀэ Средиземнэ хым, къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ псыхъоу Иордан, къыблэмкӀэ щыӀэ шъофнэкӀым азыфагу дэлъ гъэбэжъулъэ хэгъэгоу КъэнэӀаныр аӀэ къырилъхьанэу Тхьэм джуртхэр къыгъэгугъагъэх. Ау Тхьэр зыфаер замышӀэкӀэ, Тхьэм къариӀуагъэр замыгъэцакӀэкӀэ, тхьамыкӀэгъуабэхэр апэкӀэкӀынхэу щытыгъ.

Мы тызхэт лъэхъаныр къыригъэжьэным ыпэкӀэ, я ХӀ-рэ лӀэшӀэгъум иублэгъум, джуртхэм КъэнэӀаныр псэупӀэ афэхъугъ. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ мы тхылъитӀоу пӀыгъыр джа охътэ шъыпкъэр ары къызтегущыӀэхэрэр. Ахэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэх, цӀыфэу зытхыгъэр гъэнэфагъэу щытэп. ТхьэлӀыкӀошхомэ ащыщыгъэу, илъэпкъ ицӀыф пэрытщтыгъэу зиӀофшӀагъэхэр къаӀотэрэ Самуел ыцӀэкӀэ шъхьэхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр афашӀыгъэх. Урыс синодальнэ Библиеми ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхэу «Септуагинтми» а тхылъхэм ашъхьэхэр зэрарытхэр «Пачъыхьагъухэм я Апэрэ тхылъ», «Пачъыхьагъухэм я ЯтӀонэрэ тхылъ», сыда пӀомэ джуртхэм яапэрэ пачъыхьагъэхэми джащ фэдэу ахэр къатегущыӀэх. Ау адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэхэм, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ зэратхыгъагъэм фэдэу, «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр цӀэу афэтшӀыгъэх.

Пачъыхьагъур илъэпкъ дызезыхьащт пачъыхьэхэр Тхьэм къызэрахихщтыгъэхэмрэ къызкӀахихщтыгъэхэмрэ тхылъитӀуми апкъырылъ гупшысэ шъхьаӀэмэ ащыщыр анахьэу зэхьылӀагъэр. Тхьэм къыфигъэнэфагъэр Саул зэримыгъэцэкӀагъэр, Даут Тхьэм зэредэӀугъэр ащ дакӀоуи ахэм къаӀуатэ. Ау хэтырэ Ӏэшъхьэтети джуртхэм пащэу яӀагъэми, Тхьэр сыдигъуи япачъыхьагъ.

«Апэрэ Самуел» зыфиӀорэ тхылъыр джурт лъэпкъым пачъыхьэ джыри зыщыримыӀэщтыгъэ лъэхъаным къыщырегъажьэ. Ащ ыпэкӀэ ягъунэгъу лъэпкъхэм зао къызырашӀылӀэкӀэ, Тхьэм къахихыгъэ цӀыфхэр пащэ фэхъущтыгъэх. Ахэм хьыкумышӀкӀэ яджэщтыгъэх. Лъэпкъым иаужырэ хьыкумышӀщтыгъэу, дзэм ипащэщтыгъэу, къурмэнышӀщтыгъэу, тхьэлӀыкӀоныгъэри зипшъэрылъыгъэ Самуел ары тхылъым иапэрэ пычыгъо къызтегущыӀэрэр. Самуел япащэу япый анахь лъэшэу фылистхэм язаохэзэ, джуртхэм текӀоныгъэр пчъагъэрэ къыдахыгъ. Самуел жъы зэхъум ащ фэдэу Ӏушэу, губзыгъэу пэщэныгъэ къадызезыхьан зылъэкӀыщтыр зэрахэмытыжьыщтым ыгъэгумэкӀыщтыгъэхэти, пачъыхьэр тырагъахьэмэ яӀофхэр нахьышӀу хъунэу ахэм къащыхъущтыгъэ. Ау Тхьэм зэрэрихъухьагъэмкӀэ, пачъыхьэ яӀанэу щытыгъэп шъхьае, ар яӀаным бэрэ кӀэдэугъэхэти, ахэр зыфаер Тхьэм къафишӀагъ. Ау пачъыхьагъур загъэуцум къин мыухыжьмэ ахэфагъэх.

Саул Израилым иапэрэ пачъыхьагъ. Хабзэу щыӀагъэмкӀэ, зитетыгъо зыухырэ пачъыхьэм ыкъо ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьащтыгъ. Ау зэремыдэӀугъэм пае Тхьэм Саул итетыгъо къыридзыхыгъ. Саул ычӀыпӀэ Даут къыхихыгъ, ар Израилым ипачъыхьэшхоуи идзэпащэуи щытыгъ.

«ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀорэ тхылъыр Даут пачъыхьагъур зэрэзэрихьагъэмрэ ар зэригъэпытэщтыгъэмрэ къатегущыӀэ. Бэрэ язаозэ, ыӀэ илъ чӀыгумэ ягъунапкъэхэр хэпшӀыкӀэу ащ зэӀуигъэкӀотыгъэх. Ау текӀоныгъэу къыдихыгъэхэм апэу нахь гъэшӀэгъонэу щытыр ежь Даут игъэпсыкӀ. Зыгу-зыкӀуачӀэу, псынкӀэу къилъырэ цӀыфэу щытыгъэми, Тхьэм гъунэнчъэу цыхьэ фишӀыщтыгъэ, зэпстэумэ апэу Ар тегъэкӀапӀэу иӀагъ, хэукъоныгъэу ышӀхэрэр къыфигъэгъунхэу елъэӀущтыгъэ.

Тхылъыр Даут Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ зэригъэуцурэмкӀэ къеухы. Даут зэлӀэм ыуж бащэ темышӀэу ыкъоу Сэлмэн джа чӀыпӀэм пэмычыжьэу Тхьэм иунэ щешӀы. Ау ащ икъэбар Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ тхылъхэу мыщ къыкӀэлъыкӀохэу адыгабзэкӀэ зэрадзэкӀыщтхэм къаӀуатэ.


Тхылъхэм яӀахьыгъо шъхьаӀэхэр


«Апэрэ Самуел»

Ӏ. 1-рэ – я 7-рэ шъхьэхэр. ХьыкумышӀхэм яӀэшъхьэтетыныгъэ ыкӀэм зэрэфакӀорэр. Самуел пчэгум ит.

ӀӀ. Я 8-рэ – я 15-рэ шъхьэхэр. Пачъыхьагъур зэрагъэуцурэмрэ Саул апэрэ пачъыхьэу зэрэтехьэрэмрэ. Саул пчэгум ит.

ӀӀӀ. Я 16-рэ – я 31-рэ шъхьэхэр. Саул пачъыхьагъур зэрэзыӀэкӀигъэкӀрэр. Тхьэм Даут пачъыхьаныгъом зэрэфигъэхьазыррэр. Даут пчэгум ит.


«ЯтӀонэрэ Самуел»

Ӏ. 1-рэ – я 4-рэ шъхьэхэр. Даут Израилым икъыблэ лъэныкъо щыпсэурэ ехъуд лъэпкъым ипачъыхьэу зэрэхъурэр.

ӀӀ. Я 5-рэ – я 24-рэ шъхьэхэр. Даут Израилым ис лъэпкъ пстэуми япачъыхьэу зэрэхъурэр.

Мы тхылъхэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм (масоретмэ атхыгъэм) техыгъэх. Тэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр Урыс синодальнэ Библием тефэхэрэп.

Зэтемыфэхэрэр скобкэ плӀэмыехэм адэтхэу, узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу ехьыхыгъэх.

ГущыӀэм пае, «Апэрэ Самуел» и 1-рэ шъхьэ ия 5-рэ усэ:

Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [ащ сабыйхэр иӀагъэпти]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

Библием хэт къэӀокӀэ зырызхэр занкӀэу къырыпӀошъунхэу адыгабзэм гущыӀэхэр хэтхэп. Ахэр узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу тхылъхэм арытых.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх. КъэӀуакӀэхэр гущыӀэлъэ кӀэкӀэу зэхэгъэуцуагъэхэу тхылъхэм акӀыгъух.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, зэкӀэ Ӏофым изэшӀохын хэлэжьагъэхэм, джащ фэдэу мы тхылъхэм якъыдэгъэкӀынкӀэ зишӀуагъэ къэзгъэкӀуагъэхэм афэраз. Адыгэ тхылъеджэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ ахэм яджэн алъэкӀынэу амал зэрагъотыгъэм тегъэгушӀо.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ шъхьэр


Тхылъэу «Апэрэ Самуел»


Самуел икъэхъукӀэрэ Тхьэм фэлэжьэнэу ар зэраратыгъэмрэ

1Цыуф лӀакъом щыщэу, ефрат лъэпкъым къыхэкӀыгъэу, Елкъан ыцӀэу зы лӀы горэ Ефраим къушъхьэлъэ хэкум итыгъэ къалэу Рэмэтэим-Цэфим дэсыгъ. Ащ ятагъэр Ерэухъам, ятэжъыгъэр Елыхъу, ятэжъым ятагъэр Цыуф ыкъо Тэхъу. 2Елкъан шъузитӀу иӀагъ: зым ыцӀагъэр Хъаннэ, адрэм – Пынин. Пынин лъфыгъэхэр иӀагъэх, ау Хъаннэ сабый хэкӀыщтыгъэп.

3Зиусхьанэу[†] ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэм шъхьащэ фишӀынэуи, Ащ ыцӀэкӀэ къурмэн[†] ышӀынэуи а лӀыр зыщыщ къалэм икӀыти илъэсым зэ къалэу Щылэу кӀощтыгъэ. Алый икӀэлитӀоу Хъофныйрэ Пинхъасрэ къурмэнышӀхэу[†] Зиусхьаным Щылэу щыфэлажьэщтыгъэх[+]. 4Елкъан къурмэн зишӀыкӀэ ишъхьагъусэу Пынинрэ ащ къылъфыгъэ кӀалэхэмрэ пшъашъэхэмрэ Ӏахьэхэр аритыщтыгъэх[+]. 5Адрэмэ афэмыдаӀоу Хъаннэ шъхьафэу Ӏахьэ ритыщтыгъ[*], сыда пӀомэ Хъаннэ шӀу ылъэгъущтыгъэ, Зиусхьаным сабый къыримытщтыгъэ нахь мышӀэми. 6Зиусхьаным сабый къызэрэримытрэр гукъао щыхъунэу тӀуанэу иӀэм къызэрэрихъонщтыгъэм Хъаннэ ыгу къыгъэцӀыкӀущтыгъэ. 7Илъэс къэс Зиусхьаным иунэ зыкӀокӀэ, тӀуанэм ыгу къыхигъэкӀыщтыгъэ, мыдрэр, гукъао зэриӀэм нахь хэмылъэу, шхэщтыгъэп. 8Арти ишъхьагъусэу Елкъан мыщ фэдэу къыриӀуагъ: «Хъаннэ! Сыда узкӀэгъыри, узкӀэмышхэри, угу къэзгъэцӀыкӀури? ШъэуипшӀэу уиӀэн ылъэкӀыщтыгъэм оркӀэ сыанахь лъэпӀэнба сэ?»[+]

9-11Зы илъэс горэм Щылэу кӀохи Зиусхьаным иунэ зыщэшхэхэм, зыщешъохэм Хъаннэ къэтэджыжьыгъ. Лъэш дэдэу ыгу еӀэжьыгъэти, пчъэнымрэ гъынымрэ зэдыхэтхэу бзылъфыгъэр Зиусхьаным елъэӀузэ, тхьэлъанэ ышӀыгъ: «Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр! СигукӀае къыплъэӀэсмэ, ащ ипэгъокӀэу гукӀэгъу къысфэпшӀынышъ, сыпщымыгъупшэу, угу сыкъэкӀыжьэу, уиӀумэт шъао къептмэ, ежь къыгъэшӀэщтым фэлэжьэнэу, Зиусхьаным ар естынэу[*], ышъхьашъо егъашӀэми чан нэсымыгъэсыхэнэу тхьэлъанэ сэшӀы».

А уахътэм къурмэнышӀэу Алый пчъэихьапӀэм дэжь щытыгъэ тетӀысхьапӀэм тесэу Зиусхьаным иунэ лъапӀэ чӀэсыгъ[+][+].

12ЫӀупэхэр хъублаблэхэу ар Зиусхьаным бэрэ елъэӀуфэ Алый къыӀуплъыхьагъ. 13ЫгукӀэ зэриӀожьзэ, ышъхьэ фэгущыӀэжьрэм фэдэу, ыӀупшӀэхэр ыгъэхъублаблэхэу Хъаннэ щысыгъэти, ар утэшъуагъэу Алый къышӀошӀыгъ. 14Арти Алый ащ риӀуагъ: «Сыдигъо нэс уутэшъуагъэу ухэтыщта? Чэфыр зыкӀэгъэкӀыжь». 15Ащ иджэуап Хъаннэ къыритыжьыгъ: «Хьау, сизиусхьан, сэ гукӀаем сызэлъиштэгъэ бзылъфыгъ, унагъуи сис, узгъэутэшъони зыӀузгъэфахэрэп, ау сыгу илъыр зэкӀэ Зиусхьаным фэсэӀуатэ. 16УсиӀумэт, ау бзылъфыгъэ мыхъатэ фэдэу укъысэмыплъ, сигуузышхорэ сызгъэчэфынчъэмрэ якъэбар джы нэс сӀотагъэ». 17Алый ащ къыриӀожьыгъ: «Зыгъэрэхьати шъуадэжь гъэзэжь, узэрелъэӀугъэр Израилым и-Тхьэ къыпфишӀэщт». 18Арти къыриӀожьыгъ: «УиӀумэт уинэшӀукӀэ еплъ!» Ар къыӀуи игъогу техьажьыгъ, шхэуи ар хъужьыгъэ, нахьыпэм фэдэуи чэфынчъэжьыгъэп[+].

19Пчэдыжьым Елкъан ибын къэтэджыжьыгъ. Зиусхьаным шхьащэ фашӀи ядэжь, Рамэ, къагъэзэжьыгъ. Елкъанрэ Хъаннэрэ зызэкӀэгъухэм бзылъфыгъэм илъэӀу Зиусхьаным къызэхихыгъ. 20Уахътэ зытешӀэм Хъаннэ ышъо сабый хэфагъ, шъауи къыфэхъугъ. Самуел цӀэу ащ фиусыгъ. Хъаннэ ыӀощтыгъ: «Зиусхьаным селъэӀугъэти, ар къыситыгъ».


Самуел Тхьэм фэлэжьэнэу зэрэратыгъэр

21Зиусхьаным илъэс къурмэн фашӀынышъ, Ащ елъэӀунхэм пае Елкъанрэ унагъом исхэмрэ зэгъусэхэу Щылэу кӀуагъэх. 22Хъаннэ ахэм адэмыкӀоу илӀ риӀуагъ: «Сабыир быдзыщэм пызгъэзыжьэу зыкъызиӀэткӀэ, сэр-сэрэу Зиусхьаным иунэ сщэнышъ, Зиусхьаным ыпашъхьэ итэу фэлэжьэным пае егъэшӀэрэу къэзгъэнэщт». 23Ишъхьагъусэу Елкъан шъузым къыриӀуагъ: «Узэрэфаеу зекӀо; быдзыщэр екъуфэ егъашъу; Зиусхьаным ыӀуагъэр къыбдэрэхъу». Шъузыр къани зегъэшъокӀыфэ сабыир быдзыщэм ригъэшъуагъ. 24КӀалэм ибыдзешъон зекъум, илъэсищ зыныбжь шкӀэхъужъыр, шъонтым из санэр, хьаджыгъэ дзыожъыер къыздаштэхи янэрэ ыкъорэ Зиусхьаным иунэу Щылэу дэтым кӀуагъэх. А лъэхъаным кӀалэр джыри сабыигъ. 25[*] ШкӀэхъужъыр шӀуабзи, янэ шъэожъыер Алый къыфищагъ. 26Хъаннэ къыӀуагъ: «О сизиусхьан, упсэ Зиусхьаным бэ регъэгъашӀ! Уапашъхьэ исэу Зиусхьаным елъэӀущтыгъэ бзылъфыгъэр къэошӀэжьмэ, сизиусхьан, ар сэры; 27Мы кӀалэр ары Ащ сызфелъэӀугъагъэр, сызэрелъэӀугъэри Зиусхьаным къысфишӀагъ. 28Ежь къыгъэшӀэщтым фэлэжьэнэу Зиусхьаным джы ар сэ есэты, сыда пӀомэ ар къыситынэу Зиусхьаным селъэӀугъагъ». Ар къызеӀом ыуж Зиусхьаным фэлэжьэнэу Хъаннэ кӀалэр ащ къыгъэнагъ.

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Хъаннэ итхьалъэӀу орэд

1«Джаузэ Зиусхьаным[†] елъэӀузэ, Хъаннэ къыӀуагъ:
Зиусхьаным гушӀуагъо дэзгъотыгъ;
КӀуачӀэу схэлъым Тхьэм хигъэхъуагъ;
ГущыӀэкӀэ сипыйхэм сапырикъугъ;
Зиусхьаным ишӀуагъэкӀэ щыӀэныгъэм сыкӀэгушӀу[+].

2Зиусхьаным нахь шыихъ щыӀэп,
Ощ нэмыкӀ гори щыӀэп,
Ти-Тхьэ ебгъэпшэнэу пытапӀэ щыӀэп[+].

3ШъукъызшӀошӀыжьэу бащэ шъумыӀо,
ГущыӀэ дысхэр къызжэдэшъумыгъэкӀых;
Зиусхьаныр – зэпстэуми ащыгъозэ Тхьэр ары,
ЦӀыфмэ ашӀэрэр зэкӀэ къызэпещэчы.

4Лъэшмэ ящэбзащэхэр къызэпэкӀых,
Хъыбэйхэм кӀуачӀэкӀэ зарегъэузэнды;[+]

5ШхэкӀыгъэхэм ягъомылэ къалэжьыжьы,
Гъаблэ хэтыгъэхэм аӀотэжьы;
Сабый къызхэмыкӀыщтыгъэр гъогогъуиблэ къэгъэгъагъ,
Сабыибэ зиӀагъэр чъыг гъугъэу къэнагъ[+].

6Зиусхьаным дунаир къыуегъэбгынэ, псэр къыпегъэкӀэжьы,
Хьадрыхапчъэр къыпфызэӀуехы, хьадрыхэ гъогу укъытырещыжьы;[+]

7Зиусхьаным гъончэнджынчъэу укъегъанэ, былымыр хышхоу къыпфегъакӀо,
УеушъхьакӀу, уакъыхеӀэтыкӀы[+].

8ТхьамыкӀэхэр сапэм къыхещыжьых,
Ащыгъупшэжьыгъэхэр ежьэ Ӏуашъхьэм къыхехыжьых,
Лъэрыхьэмэ ахегъэуцожьых,
ЕгъэшӀэрэ щытхъум итетыгъо къареты.

ЧӀыгум ылъапсэ Зиусхьаным къыщежьагъ,
Тызтет дунайри ащ тыригъэуцожьыгъ[+].

9Шъыпкъэныгъэ зыхэлъ ицӀыфхэм ялъагъохэр къыухъумэщт,
Хэбзэнчъэмэ ялъагъо шӀункӀым ыдырыщт,
Къарыу закъор арэп цӀыфыр зыгъэлъэшырэр[+].

10Енэкъокъурэр зэкӀэ Зиусхьаным рихьаджыхьащт;
Ошъогум шыблэ мэкъэшхоу къыщыгъогъощт[*].
Дунаир зэрэщытэу Зиусхьаным ыухэсыщт,
Ипачъыхьи пытагъэ къыритыщт,
и-Тхьэихэхи[†][*] ыкӀуачӀэ зыдыригъэӀэтэещт»[+].

11Елкъан ядэжь, Рамэ, ыгъэзэжьыгъ, ишъао Алый къурмэнышӀым[†] дэжь, Зиусхьаным фэлэжьэным пае къыгъэнагъ.


Алый ыкъохэм ябзэджэшӀагъэхэр

12Алый ыкъохэр цӀыф хъэтагъэхэп; ахэр Зиусхьаным шӀолӀыкӀщтыгъэхэп[+]. 13КъурмэншӀынымкӀэ[†] Тхьэм къафигъэуцугъэ хабзэхэу къурмэнышӀым цӀыфмэ аригъэлэжьынэу щытхэр аукъощтыгъэх. Зыгорэм къурмэн зишӀыкӀэ лым игъэжъогъум къурмэнышӀым иӀофтабгэ цацэр ыӀэдакъэ чӀэгъэнагъэу къэсыти, 14ар зыщыжъорэ лэгъупым рыхэӀабэщтыгъ, цацэм къыпыфэрэр къурмэнышӀым фихьыщтыгъ. Щылэу къэкӀорэ израил цӀыф пстэуми джары зэрадэзекӀощтыгъэхэр. 15КъурмэнышӀым иӀофтабгэ шэр джыри амыгъэстызэ къэсыти къурмэн зышӀырэм риӀощтыгъ: «КъурмэнышӀым ыгъэжъэнэу лы къысэт, лы жъуагъэр ащ пӀихыщтэп, зэрэцӀынэзэ къаштэ». 16«Хабзэм тетэу Тхьэм пае шэр загъэстыхэкӀэ о узыфаем фэдиз етӀанэ штэ» зыгорэм къызыриӀокӀэ, мыдрэм риӀожьыщтыгъ: «Хьау, джыдэдэм къаштэ, армырмэ, кӀуачӀэкӀэ птесхыщт». 17А кӀалэмэ псэкӀодышхо Зиусхьаным ыпашъхьэ щызэрахьэщтыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным ыцӀэкӀэ ашӀырэ къурмэныр зэщагъакъощтыгъ.


КӀалэу Самуел Щылэу щыӀ

18КӀалэу Самуел къурмэншӀыгъом къурмэнышӀ чэтэнӀабгъур[†] ыбг пыпхагъэу Зиусхьаным фэлажьэщтыгъ. 19Илъэс къэс атефэрэ къурмэныр ашӀынэу янэрэ ятэрэ зэгъусэхэу къакӀощтыгъэхэти, щыгъын кӀыӀутелъ цӀыкӀур ным къыфидыти, ащ къыфихьыщтыгъ. 20Алый Елкъанрэ ишъхьагъусэрэ Зиусхьаным ынэшӀу къащыфэнэу афелъэӀущтыгъ: «Зиусхьаным фэбгъэшъошэгъэ кӀалэм ычӀыпӀэ мы уишъуз къыхэкӀыгъэу сабыйхэр Зиусхьаным къыпферэгъэхъух!» ЕтӀанэ ахэр ядэжь къэкӀожьщтыгъэх.

21Зиусхьаныр Хъаннэ къыфеплъыгъ, кӀэлищрэ пшъэшъитӀурэ ышъо хыригъадзи, джыри къыритыгъ. Самуел Зиусхьаным ынаӀэ къытетэу зыкъиӀэтыщтыгъ[+].

22Алый жъы дэдэ хъугъагъэ. ИкӀалэхэр зэкӀэ израил цӀыфхэм зэрадэзекӀохэрэм, Тхьэм ицӀыфхэр зэкӀолӀэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм[†] щылэжьэрэ бзылъфыгъэхэм зэращыкӀыгъухэрэм якъэбархэр зэхихыщтыгъэти,[+] 23ахэм ариӀуагъ: «Сыд пае аущтэу зыжъугъэпсыра? ЗэкӀэ цӀыфхэм гущыӀэ Ӏае нэмыкӀ къышъуаӀуалӀэу зэхэсхырэп. 24Хьау, сикӀалэхэр, къэбар дэгъоп къыслъыӀэсхэрэр[*], Зиусхьаным ицӀыфхэр къызэӀэшъогъахьэх. 25Зы цӀыфым адрэ цӀыфым лые зырихкӀэ, Тхьэм изэхэфын, ау хэта лӀыкӀо фэхъущтыр Зиусхьаным емыкӀун бзаджэ зышӀэрэм?» Ау кӀалэхэр ятэ къыӀорэм едэӀугъэхэп, сыда пӀомэ Зиусхьаным хьадэгъур ахэм афигъэнэфэгъэхагъ[+].

26КӀалэу Самуел ыныбжь нахьи нахь хахъощтыгъэ, Зиусхьаныри цӀыфхэри шӀукӀэ ащ къыпэгъокӀыщтыгъэх[+].


Къэхъущтыр зышӀэрэм Алый икӀалэхэм къяхъулӀэщтыр къызэрариӀуагъэр

27Тхьэм илӀыкӀо Алый дэжь къакӀуи къыриӀуагъ:

«Зиусхьаным ыӀорэр мары:
„Фирхьауным Мысыр хэгъэгум шъущигъэпщылӀ зэхъум
Уятэжъ ятэжъхэм закъыфэзгъэнэфэгъагъэба[+]?

28О плъэпкъба къурмэнышӀэу къысфэлэжьэнэу
Израил лъэпкъ пстэумэ къахэсхыгъэр,
СикъурмэншӀыпӀэ шъукъекӀолӀэным,
Гъомэ ӀэшӀухэр къызпихырэ чъыг мыстхъухэр щыжъугъэстыным,
КъурмэнышӀ чэтэнӀабгъур шъубгмэ апыпхагъэу
Сапашъхьэ шъуитыным пае?
Израил цӀыфхэм сэ сцӀэкӀэ
МашӀокӀэ агъэстырэ къурмэн пстэумэ ащыщхэр
УкъызхэкӀыгъэхэм къаӀузгъэкӀагъэба[+]?

29Сыд пае шъуӀупс къафечъэра
Сэщ пае ашӀырэ къурмэнхэмрэ гъомылэ тынхэмрэ?
Сыда зытехъухьэрэр Сэщ нахь лъэшэу
УикӀалэхэр бгъэлъэпӀэнхэр?
Израил цӀыфхэм сэ къысфагъэшъошэрэ шӀухьафтын
Анахь дэгъухэр къызыфыхэпхыжьзэ, уишӀугъо ухъуныр?“»

30Ащ пае Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэм
Джы ыӀорэр мары:
«А лъэхъаным унашъо къышъуфэсшӀыгъагъ:
„О уиуни уятэ иуни егъашӀэм
Сапашъхьэ шъуимыкӀэу шъукъысфэлэжьэнэу“».
Ау Зиусхьаным джы къыӀорэр мары:
«Ар хъужьыхэщтэп, сыда пӀомэ
Сэ зищытхъу сӀотэщтыр
Сищытхъу зыӀуатэхэрэр ары,
Ау мыхъун Ӏаягъэхэр къыспызыӀухьэхэрэр
ЦӀыфхэм япхъэтэпэмыхьэу хъущтых[+].

31Мары лъэхъан къэсыщт
Ори укъызхэкӀыгъэ уяти шъуилъэкӀ сыкъыхэӀанэу.
Уиунагъо щыщ горэми игъашӀэ жъыгъом нэсыщтэп[+].

32Израилым итхьамыкӀагъо къэплъэгъужьыщт[*],
Зиусхьаным ынэшӀу Израилым къызэрэщыфэзи,
О уиунагъо ис горэми
ИгъашӀэ жъыгъом нэсыщтэп.

33Сиунэ лъапӀэ къурмэнышӀэу чӀэтынэу,
Зы нэбгырэ закъу ныӀэп къэзгъэнэщтыр,
ЫнапӀэхэр къэонтэгъунхэм,
Ыпсэ хэӀэжьыным пае[*].
Ау уиунэ къихъорэ пстэури
Гурыт ныбжьым итэу лӀэщт.

34УикӀэлитӀоу ХъофныйкӀи ПинхъаскӀи
ГъэунэфыпӀэ сэ къыпфэсшӀыщт:
А зы мафэм ахэр зэдэлӀэщтых,
КъыосӀуагъэм ишъыпкъапӀэ бгъэунэфыщт[+].

35Къысфэшъыпкъэщт къурмэнышӀыр сэ къахэсхыщт,
Сыгу илъым къытыригъафэу,
Сыгу илъыр къышӀэу ар зекӀощт.
Иунагъо щыщхэр егъашӀэм къурмэнышӀыщтых,
Тхьэихэхым ыпашъхьэ ар итэу
ЕгъашӀэм Ащ фэлэжьэщт[+].

36Уиунагъо щыщэу псэоу къэнагъэм пэпчъ
А къурмэнышӀым ыдэжь къакӀозэ шъхьащэ фишӀыщт,
Тыжьын ахъщэ тӀэкӀурэ хьалыгъу такъыррэ
Къыритынхэу ащ елъэӀущт.
„КъурмэнышӀым ыгъэцэкӀэн ылъэкӀыщт
ӀофшӀэн горэм сыфэгъаз,

Сшхын тӀэкӀу горэ къырызгъэхъэн слъэкӀынэу“, –
ащ риӀощт».

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Самуел къызэрахихыгъэр

1КӀэлакӀэу Самуел Алый унашъохэр къыфишӀзэ, Зиусхьаным[†] фэлажьэщтыгъ. А лъэхъаным Зиусхьаным ипсалъэ цӀыфхэм бэрэ зэхаригъэхщтыгъэп, къаригъэхъулӀэщтхэри бэрэ къаригъэлъэгъущтыгъэхэп[+].

2Алый ынэхэм лъэшэу къащыкӀагъэу, хъатэуи ымылъэгъужьэу чэщ горэм игъолъыпӀэ хэлъыгъ. 3ТхьэлъэӀупӀэм ыпашъхьэ щытыгъэ остыгъэр джыри мыкӀосагъэу Зиусхьаным иунэу, Тхьэм иунэшъуипшӀ[†] зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр[*] зычӀэтым Самуел илъыгъ.

4Зиусхьаныр Самуел къеджагъ: «Самуел, Самуел!» Арти мыдрэм къыӀуагъ: «Мары сыщыт!» 5Самуел Алый ыдэжь чъи риӀуагъ: «Укъысэджагъэшъ, мары сыкъыпкӀэлъырыт». Ау адрэм къыриӀожьыгъ: «Сыоджагъэп. КӀожьи, гъолъыжь». Ар кӀожьи гъолъыжьыгъэ. 6Ау Зиусхьаныр джыри Самуел къеджагъ. ИкӀэрыкӀэу Самуел Алый ыдэжь къакӀуи, къыриӀуагъ: «Мары сыщыт. Укъысэджагъэба». Арти адрэм къыриӀуагъ: «Сыоджагъэп, сикӀал. Гъэзэжьи гъолъыжь». 7Зиусхьаным ымакъэ Самуел зэхихыгъэу, Ащ ипсалъэ къыфызэӀуихыгъэу щытыгъэп. 8Ящэнэрэу Зиусхьаныр Самуел къеджагъ. ИкӀэрыкӀэу ар Алый дэжь кӀуи риӀуагъ: «Мары сыщыт! Укъысэджагъэба». Ащ дэжьым Алый къыгурыӀуагъ Зиусхьаныр кӀалэм къызэреджэрэр. 9Арти Алый Самуел риӀуагъ: «КӀожьи гъолъыжь. Ар къызыуаджэкӀэ, еӀу: „КъаӀо, Зиусхьан, уиӀумэт укъызэхехы“». Самуел кӀожьи ичӀыпӀэ гъолъыжьыгъэ. 10Арти Зиусхьаныр къакӀуи къэуцугъ, ыпэрэмэ афэдэу къеджагъ: «Самуел! Самуел!» Самуел къыӀуагъ: «КъаӀо, уиӀумэт укъызэхехы». 11Зиусхьаным Самуел къыриӀуагъ: «Зы Ӏофыгъо Израилым щызгъэцэкӀэщтышъ, икъэбар зэхэзыхырэм зэригъэшӀагъорэм нахь хэмылъэу ытхьакӀумэнэӀусхэр къыӀуигъэощтых[+]. 12Алый иунагъо есӀолӀагъэр зэкӀэ а мафэм згъэцэкӀэжьыщт, дэсыублэнышъ, а Ӏофыр ыкӀэм нэзгъэсыжьыщт. 13Тхьэм къемыкӀунэу икӀалэмэ зызэрагъэпсырэм щыгъуазэ пэтзэ, ахэр ыӀэжэнхэ зэримылъэкӀыгъэм пае егъашӀэм зыхэмыкӀыжьын бэлахьэ иунагъо къызэрэфезгъэхыщтыр ащ есӀогъагъ. 14Джащ къыхэкӀэу иунагъо телъ лажьэр къурмэнхэмкӀи[†] нэмыкӀ шӀухьафтынхэмкӀи егъашӀэм зэримыпщыныжьышъущтымкӀэ гущыӀэ пытэ сэшӀы».

15Самуел пчэдыжьым нэс чъыягъэу Зиусхьаным иунапчъэхэр къыӀуихыгъэх, ылъэгъугъэм икъэбар Алый фиӀотэным тещыныхьэщтыгъ. 16Ау Алый Самуел къеджи къыриӀуагъ: «СикӀалэу Самуел!» Адрэм риӀожьыгъ: «Мары сыщыт!» 17Алый къеупчӀыгъ: «Сыда къыуаӀуагъэр? СшӀомыушъэф. КъыуаӀуагъэм щыщ зысшӀоуушъэфкӀэ, уифэшъуашэр Тхьэм уигъэгъотыщт, нахьыбэжьи къыуишӀэщт»[+]. 18Самуел зыпари шӀуимыушъэфэу зэкӀэри къыфиӀотэжьыгъ. Арти Алый къыӀуагъ: «Ар – Зиусхьан, зэрэшӀоигъоу зэкӀэ ышӀэн ылъэкӀыщт»[+].


Самуел тхьэлӀыкӀоныр пшъэрылъ зэрэфэхъугъэр

19Самуел хэхъуагъ. Зиусхьани ащ игъусагъ. Ащ къыриӀогъэ гущыӀэмэ ащыщэу зы закъо гори мыгъэцэкӀэжьыгъэу къэнагъэп[+]. 20ТхьэлӀыкӀонэу,[†] Зиусхьаным къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къышӀынхэу Самуел пшъэрылъ къызэрэфехыгъэр зэрэ-Израилэу, Дан къалэм къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ къалэм нэсыжьэу къэбарыр щызэлъашӀагъ[+]. 21Щылэу дэс Самуел Зиусхьаным ипсалъэ къыфыригъэхи, зыкъызырегъашӀэм ыуж зэпымыоу ипсалъэкӀэ Самуел Щылэу къыщылъыӀэсыщтыгъ[*].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр

1Самуел зэрэ-Израилэу псалъэкӀэ зыфигъэзагъ.


Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зэратырахыгъэр

Израил цӀыфхэр фылистхэм заокӀэ апэгъокӀыгъэх, АбэнхъаӀэзэр пэблагъэу ахэр агъэуцугъэх, фылистхэр Афэкъ дэжь къыщыуцугъэх. 2Фылистхэр израил цӀыфхэм къязэонхэу къэуцухи, заор къарашӀылӀагъ. Фылистхэр израил цӀыфхэм къатекӀуагъэх, ахэм ащыщэу нэбгырэ миниплӀ фэдиз а чӀыпӀэм къыщаукӀыгъ. 3Псэоу къэнэжьыгъэхэм уцупӀэм къызагъэзэжьым, Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм къаӀуагъ: «Сыда Зиусхьаным[†] фылистхэр къызкӀыттыригъэкӀуагъэхэр? Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэу Щылэу щыӀэр мыщ къызытщэкӀэ, Зиусхьаныр тигъусэ хъунышъ, заом тызыкӀокӀэ, типыйхэм ащ тащиухъумэщт»[+]. 4Арти Щылэу агъакӀохи Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэм ипхъонтэ лъапӀэу Ар къэрыубхэм[*] атесэу зытешӀыхьагъэр къахьыгъ. Алый ыкъуитӀоу Хъофныйрэ Пинхъасрэ Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ[†] къыдэкӀуагъэх[+].

5Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ уцупӀэм къызагъэсым израил цӀыфхэм куо мэкъэшхоу къаӀатыгъэм чӀыгур къыгъэгырзыгъ. 6Фылистхэм а гушӀогъо куо мэкъэшхохэр зэхахыгъэти, зэупчӀыжьыгъэх: «Сыд фэдэ куо мэкъэшхоха джуртмэ яуцупӀэ зыдэщыӀэ лъэныкъомкӀэ къыщыӀухэрэр?» Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ уцупӀэм къызэрэнагъэсыгъэр ахэм къашӀагъ. 7Арти фылистхэм къэщтагъэхэу зэраӀожьыгъ: «Ахэм яуцупӀэ Тхьэр къэсыгъ. ТхьамыкӀэгъошхор къытфэкӀуагъ, сыда пӀомэ тыгъуаси тыгъоснахьыпи ащ фэдэ хъугъэп. 8ТхьамыкӀэгъошху къытфэкӀуагъэр. А Тхьэ кӀочӀэшхомэ хэт тащызыухъумэщтыр? А Тхьэ дэдэхэр ары мысырхэр шъофнэкӀым тхьамыкӀагъомэ ащыхэзыдзагъэхэр. 9Фылистхэр, лӀыгъэ къызыхэжъугъаф, зыжъугъэпыт. Ежьхэр гъэры зэрэтшӀыгъэхэм фэдэу, джуртмэ гъэры тэ тамышӀыжьыным пае, шъуязау. ЛӀыгъэ къызхэжъугъаф, ахэм шъуязау»[+].

10Ащ лъыпытэу фылистхэр къязэуагъэх, израил цӀыфхэм ахэр къатекӀуагъэх, израил цӀыфхэм къыкӀаӀажьи, чэтэнгъэӀагъэмэ ачӀэлъэдэжьыгъэх. Хьалэч къырагъэфагъэх, израил лъэсыдзэм щыщэу нэбгырэ мин щэкӀ хэкӀодагъ. 11Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ фылистхэм зыӀэкӀагъэхьагъ. Алый ыкъуитӀоу Хъофныйрэ Пинхъасрэ къаукӀыгъэх[+].


Алый дунаир зэрихъожьыгъэр

12Бынямин цӀыф горэм зэуапӀэр къыбгыни къыкӀиӀэжьыгъ. А мэфэ дэдэм Щылэу ащ къыгъэзэжьыгъ. Къэбар гухэкӀышхо зэриӀэм ишыхьатэу ищыгъынхэр зэӀытхъыгъагъэх, ышъхьэ ятӀэр къыхэтэкъущтыгъ[+]. 13Ар къызэсым, Алый Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ икъэбар ымышӀэу зэгоутыщтыгъэти, гъогум пэмычыжьэу къэлапчъэм дэжь щыт тетӀысхьапӀэм тесэу гъогум рыплъэщтыгъ. Бынямин цӀыфыр къэси къэбарыр къызафеӀуатэм, къалэм дэс цӀыфхэм хьадэгъэшхо къаӀатыгъ. 14Алый гъог макъэхэр зызэхехым къяупчӀыгъ: «Сыд фэдэ куо-хьау макъэха къэӀухэрэр?» Къэбарыр къафэзыхьыгъэр Алый къекӀуалӀи къэхъугъэм щигъэгъозагъ. 15Алый ащ дэжьым илъэс тӀокӀиплӀрэ пшӀырэ ыныбжьыгъ, ынэхэр икӀосыкӀыгъагъэх, зыпари ылъэгъужьыхэщтыгъэп[+]. 16А цӀыфым Алый къыриӀуагъ: «Сэ дзэм изэуапӀэ къэсыбгынэгъэ къодый, непэ зэуапӀэм сшъхьэ къыӀусхыжьыгъ». Алый къеупчӀыгъ: «Сыда къэхъугъэр, сикӀал?» 17Арти къэбарыхьэм къыриӀожьыгъ: «Израил цӀыфхэр фылистхэм къафыгъэх. Заом дзэкӀолӀыбэ хэкӀодагъ, хьалэчыр къахагъэхьагъ. О уикӀэлитӀуи, Хъофныйрэ Пинхъасрэ, хэкӀодагъэх, Тхьэм ипхъонтэ лъапӀи аштагъ». 18Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ игугъу къызешӀым, тетӀысхьапӀэм къефэхи, Алый кӀыбкӀэ къызэхэфагъ, жъы дэдэ зэрэхъугъэмрэ зэрэонтэгъугъэмрэ къахэкӀэу ытхыкъупшъхьэ зэриути лӀагъэ. Ар илъэс 40-рэ Израилым ихьыкумышӀщтыгъ.


Пинхъас ишъхьагъусэ зэрэлӀагъэр

19Алый инысэу, Пинхъас ишъхьагъусэ лъэрмыхьагъ, сабый къыфэхъункӀэ макӀэ къыфэнэжьыгъагъэр. Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зэратырахыгъэм, ипщырэ ишъхьагъусэрэ зэрэщымыӀэжьхэм якъэбар зызэхехым бзылъфыгъэр етӀысэхыгъ, хъушъэныр къэси сабый къыфэхъугъ. 20Ащ лӀэныгъэр къызештэм, къыкӀэрытыгъэ бзылъфыгъэхэм раӀуагъ: «УмыгумэкӀ, о шъао къыпфэхъугъ». Ау адрэм зыпари къариӀожьыгъэп, хъатэуи къапылъыжьыгъэп[+]. 21Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ затырахым, ипщырэ ишъхьагъусэрэ зэлӀэхэм ауж сабыим Ихабод[*] цӀэу фиуси ыӀуагъ: «Щытхъум Израилыр къыбгынагъ». 22Ащ къыӀуагъ: «Щытхъум Израилыр къыбгынагъ, сыда пӀомэ Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ атырахыгъ»[+].

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ фылистхэм бэлахь къызэрафихьыгъэр

1Фылистхэм Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ[†] АбэнхъаӀэзэр къыращи къалэу Ащдэд къащагъ[+]. 2Фылистхэм Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ тхьэу Дагон ыцӀэкӀэ агъэуцугъэ унэм рахьи Дагон исынэ кӀэрагъэуцуагъ[+]. 3Ащдэд дэсхэр пчэдыжьым жьэу къызэтэджыжьхэм Зиусхьаным[†] ипхъонтэ лъапӀэ ыпашъхьэ Дагон ынэӀу егъэзыхыгъэу чӀыгум телъ. Арти Дагон къаӀатыжьи зыдэщытыгъэ чӀыпӀэм агъэуцужьыгъ. 4КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пчэдыжьым жьэу къызэтэджыжьхэм Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыпашъхьэ Дагон ынэӀу егъэзыхыгъэу чӀыгум телъ; Дагон ышъхьи ыӀитӀуи гоупкӀыгъэхэу пчъэшъхьаӀум телъыгъэх. Дагон ыпкъ закъо къэнагъ. 5Джащ пае Дагон фэлэжьэрэ къурмэнышӀхэри[†] Дагон иунэу Ащдэд дэтым ихьэрэ пстэури а мафэм къыщегъэжьагъэу джы къызнэсыгъэми ащ ипчъэшъхьаӀу зэрэнэмысынхэм фэсакъхэзэ темыуцохэу елъэбакъох.

6Зиусхьаным ынае Ащдэд дэсхэм къащыфагъ, бэ тхьамыкӀагъоу ахэм къафыригъэхыгъэр, яфэшъуашэм ипэгъокӀэу Ащдэд щыщхэми ащ иӀэгъо-блэгъухэм ащыпсэухэрэми апкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэх[*].

7Ащдэд дэсхэу хъугъэр зылъэгъугъэхэм аӀуагъ: «Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ тадэжь къанэ хъущтэп, сыда пӀомэ тэри титхьэу Дагони Зиусхьаным ынае къытщыфагъ». 8Фылист иӀэшъхьэтетхэм зэкӀэми макъэ арагъэӀуи, къызэӀуагъакӀэхи яупчӀыгъэх: «Сыда Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ етпэсыщтыр?» Арти Гъат дэсхэм къаӀуагъ: «Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ Гъат къарэщэжь». Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ Гъат къарагъэщэжьыгъ. 9Ар зарагъэщэжьым ыуж Зиусхьаным ынае къалэм къыщыфагъ, дэсхэр гукӀодыгъошхо хэфагъэх, ахэм зэкӀэми, кӀэлэцӀыкӀумэ къащегъэжьагъэу инмэ анэсыжьэу, апкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэх. 10ЕтӀанэ Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Ашкъэлэн арагъэщагъ. Ашкъэлэн зынагъэсым Ашкъэлэн дэсхэм куо-хьау къаӀатыгъ: «Тэри тлъэпкъи зэрэщытэу тагъэкӀодыным пае Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ къытфахьыгъ». 11Арти макъэ арагъэӀуи фылист Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ къызэфащэсхи араӀуагъ: «Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ къыздырахыгъэ чӀыпӀэм арэхьыжь, тэри тлъэпкъи темыкӀодылӀэнхэм пае». Сыдэу щытми зэрэкъалэу щынэгъошхом зэлъиштагъ, Тхьэми ынае ащ дэсхэм къащыфагъ. 12Яфэшъуашэм ипэгъокӀэу апкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэх, гуӀэным хэт къэлэдэсхэм ягъог макъэ ошъогум нэс зиӀэтщтыгъэ.

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Фылистхэм Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ ичӀыпӀэ зэрахьыжьыгъэр

1Зиусхьаным[†] ипхъонтэ лъапӀэ мэзиблэ фылист хэкум щыӀагъ[*]. 2Фылист цӀыфхэм якъурмэнышӀхэмрэ усэрэжъхэмрэ къызэӀуагъакӀэхи яупчӀыгъэх: «Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ сыда етпэсыщтыр? Ар ичӀыпӀэ зэрэнэдгъэсыжьыщт шӀыкӀэм тыщыжъугъэгъуаз». 3Адрэхэм къаӀуагъ: «Израилым и-Тхьэ ипхъонтэ лъапӀэ къыздырахыгъагъэ чӀыпӀэм яжъугъэхьыжьыщтмэ, зыгорэ ешъумыпэсэу яшъумыгъэхьыжь, псэкӀодэу шъушӀагъэм пае псэкӀодышӀыкӀэгъожь къурмэн[†] зышъушӀыкӀэ, шъухъужьынышъ, Тхьэм ынае къызкӀышъущыфагъэри къыжъугурыӀожьыщт». 4Арти цӀыфхэр къэупчӀагъэх: «ПсэкӀодышӀыкӀэгъожь къурмэнэу сыда тшӀыщтыр?» Адрэмэ къараӀожьыгъ: «Фылист Ӏэшъхьэтетхэр нэбгырэ пчъагъэу зэрэхъурэм телъытагъэу пкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэхэм ятеплъэ зиӀэ дышъитфырэ дышъэ цыгъуитфырэ яжъугъэшӀ. ШъуиӀэшъхьэтетхэми шъори зэкӀэми зэфэдэу пщыныжь къышъуфехыгъэшъ ары. 5Арышъ, шъупкъышъолмэ къахигъэбэгыкӀыгъэхэмрэ шъуигубгъохэр зэхэзышхыхьэгъэ цыгъохэмрэ ятеплъэ яӀэу шъушӀи, Израилым и-Тхьэ рыжъугъэлъапӀэу фэжъугъэшъуашэх. Ащ шъуихьазаб нахь псынкӀэ къышъуфишӀынышъ, шъуитхьэхэми шъуичӀыгуи ынэшӀу къащыфэнкӀи мэхъу. 6Сыд пае мысыр цӀыфхэмрэ фирхьаунхэмрэ афэдэу шъугухэмкӀэ зыжъугъэжъалымра? Зиусхьаным ыкӀуачӀэ зынэсырэр къызарегъашӀэм, къамытӀупщыжьыщтыгъэхэр шъхьафит къашӀыжьхи, ахэм яхэгъэгу къагъэзэжьыгъ[+]. 7Арышъ, зы кукӀэ къэжъугъэпс, бжьыр зыпшъэ нэмысыгъэ чэм щыпэлъфитӀу кум кӀашъушӀ, шкӀэу акӀэсхэр къакӀэшъущхи, ядэжь шъущэжьых[+]. 8Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ кум ижъугъэуцуи, шъуихьакъкӀэ Зиусхьаным къурмэн фэшъушӀыщт дышъэ пкъыгъохэр нэмыкӀ пхъуантэ дашъулъхьэхи, ыбгъукӀэ къыгожъугъэуцуи, кур шъутӀупщи, зыфаем орэкӀо. 9Шъулъыплъ, пхъуантэр къыздыращыгъэ чӀыпӀэм, Бэтщэмэщ ылъэныкъокӀэ кум занкӀэу зигъазэкӀэ, ащыгъум Тхьэр ары мы тхьамыкӀэгъошхор къытфезыгъэхыгъэр. Ащ фэдэу зымыхъукӀэ Тхьэм ар къызэрэтфимыхьыгъэр, ошӀэ-дэмышӀэу къызэрэтэхъулӀагъэр къытфэнэфэщт». 10Фылистмэ джащ фэдэу ашӀыгъ: чэм щыпэлъфитӀу къаубыти кум кӀашӀагъэх, шкӀэу акӀэсыгъэхэр къакъырэм къычӀанагъэх. 11Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀи дышъэ цыгъохэмрэ апкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэхэм ятеплъэ зиӀэхэмрэ зыдалъхьэгъэ пхъуантэри кум рагъэуцуагъэх. 12Чэмхэм Бэтщэмэщ кӀорэ гъогум фаузэнкӀыгъ; а гъогум тетхэу кӀощтыгъэх, кӀохэзэ быущтыгъэх, ау джабгъумкӀи сэмэгумкӀи дэхыщтыгъэхэп; фылист Ӏэшъхьэтетхэр ахэм ауж итхэу кӀохэзэ, Бэтщэмэщ иӀэгъо-блэгъухэм анэсыгъэх.

13Бэтщэмэщ щыщ цӀыфхэм а уахътэм коцыр лъэгум щахыщтыгъ, плъэхи Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къызалъэгъум, гушӀуагъэх. 14Кур къакӀозэ, Бэтщэмэщ щыщ Ехъошыуа ичӀыгу Ӏахьэ къэси, ащ хэлъ мыжъошхом дэжь къыщыуцугъ. Кур гъэстыныпхъэу зэхакъутагъ, чэмэу ащ кӀэшӀэгъагъэхэр Зиусхьаным къурмэнгъэст фашӀыгъэх. 15Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀи дышъэм хэшӀыкӀыгъэ пкъыгъохэр зыдэлъыгъэри лэуйхэм[*] къаӀатхи джа мыжъошхом тырагъэуцуагъэх. А мафэм Бэтщэмэщ дэсхэм Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къурмэнгъэстхэри нэмыкӀ къурмэнхэри ашӀыгъэх. 16Фылист Ӏэшъхьэтетитфым а зэпстэур алъэгъуи, а мэфэ дэдэм Ӏэкърэн къагъэзэжьыгъ.

17Апкъышъолхэм къахигъэбэгыкӀыгъэхэм ятеплъэ зиӀэ дышъитфыр псэкӀодышӀыкӀэгъожь къурмэнэу фылистхэм Зиусхьаным фашӀыжьыгъэх: зыр Ащдэд, зыр Ӏаззэ, зыр Ашкъэлэн, зыр Гъат, зыр Ӏэкърэн пае;[+] 18джащ фэдэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэ цыгъохэри пытапӀэхэр зиӀэ фылист къалэхэмрэ къэмышӀыхьэгъэ къуаджэхэмрэ зыӀэ илъыгъэ Ӏэшъхьэтетитфым ателъытэгъагъ. Бэтщэмэщ дэсхэм Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зытырагъэуцогъэгъэ мыжъошхор непэ къызнэсыгъэми Бэтщэмэщ щыщ Ехъошыуа ичӀыгу Ӏахьэ зэрэхэлъ.


Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Къыриат-ЕӀэрим зэрагъэкощыжьыгъэр

19[*] Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ зэрэдэплъагъэхэм пае Бэтщэмэщ дэсхэм Зиусхьаным ынае къащыфагъэти, нэбгырэ мин 50-м щыщэу нэбгырэ 70 ыукӀыгъ. Зиусхьаным бэлахьышхо къызэрафыригъэхыгъэм пае Бэтщэмэщ дэс цӀыфхэм хьадэгъэшхо къаӀэтыгъ[+]. 20Бэтщэмэщ дэс цӀыфхэр къэупчӀагъэх: «Хэта Зиусхьаным, Тхьэу лъапӀэу лъагэм, ыпашъхьэ иуцон зылъэкӀыщтыр? Тэ зыхядгъэщыжьмэ, хэт дэжь Ар ядгъэхьыщта?» 21Арти къэбарыр алъагъэӀасынэу Къыриат-ЕӀэрим дэсхэм адэжь лӀыкӀохэр агъэкӀуагъэх: «Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ фылист цӀыфхэм къарагъэхьыжьыгъэшъы, шъукъакӀуи, ар шъуадэжь шъухьыжь»[+].

#### Яблэнэрэ шъхьэр

1Къыриат-ЕӀэрим дэсхэр къакӀохи Зиусхьаным[†] ипхъонтэ лъапӀэ къашти, Абинэдау иунэу Ӏуашъхьэм тетым къахьыгъ, ащ ыкъо ЕлыӀазер зырагъэукъэбзи Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ынаӀэ тыригъэтынэу пшъэрылъ фашӀыгъ[+].

2Пхъонтэ лъапӀэр Къыриат-ЕӀэрим къызагъэкощыжьым ыуж охътабэ тешӀагъ, илъэс 20 фэдиз горэ блэкӀыгъ. Израилым ицӀыфхэм Зиусхьаным зыфагъэзэжьыгъ.


Самуел Израилым ихьыкумышӀ зэрэхъугъэр

3ЕтӀанэ Самуел израил цӀыф пстэумэ ариӀуагъ: «Хэмэ тхьэхэри Астарти[†][*] къэшъубгынэхи, шъугухэмкӀэ Зиусхьаным зыфэжъугъаз, а зы закъом шъуфэлажь, джары фылистхэм шъуащызыухъумэщтыр»[+]. 4Арти израил цӀыфхэм БэӀалрэ[†][*] Астартрэ щагъэзыехи, Зиусхьан закъом зыфагъэзэжьыгъ[+]. 5Ащ ыуж Самуел макъэ ыгъэӀугъ: «Израил цӀыфхэр зэкӀэ Мыцпэ къыщызэӀужъугъакӀэхи, шъощ пае зэкӀэми Зиусхьаным селъэӀущт»[+]. 6Арти Мыцпэ къыщызэӀукӀагъэх. КъызэӀукӀагъэхэм псыр къахьи, апсэ Зиусхьаным зэрэфагъазэрэм ищысэу чӀыгум щыракӀутыгъ, а мафэми анэкӀыгъ. ЕтӀанэ аӀуагъ: «Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀод щытшӀагъ». Ӏэшъхьэтетэу Самуел Мыцпэ къыщызэӀукӀэгъэ израил цӀыфхэр хьыкум ышӀыгъэх[+].

7Израил цӀыфхэр Мыцпэ къызэрэщызэӀукӀагъэхэм икъэбар фылистхэм зызэхахым, фылист Ӏэшъхьэтетхэр Израилым къытебэнэнхэу къежьагъэх. Израил цӀыфхэм ар зызэхахым фылистхэм ащыщтагъэх. 8Арти ахэм Самуел раӀуагъ: «Фылистхэм тащиухъумэнэу ти-Зиусхьанэу Тхьэм тэщ пае зэпымыоу тфелъэӀу»[*].

9Самуел быдзыщэм джыри ешъорэ шъынэр Зиусхьаным пае къурмэнгъэст[†] ышӀи, Израилым пае Зиусхьаным зелъэӀум, Зиусхьаным ар къызэхихыгъ[+]. 10Самуел къурмэнгъэстыр ышӀызэ фылистхэр Израилым къезэонхэу къэсыгъэх. Зиусхьаным а мафэм мэкъэшхохэр къыгъэӀузэ, фылистхэр лъэшэу къыгъэщтагъэхэти, шъхьэджэ-псаджэу ахэм Израилыр къабгынагъ[+]. 11Израил цӀыфхэм зэоныр Мыцпэ щырагъажьи фылистхэм язаохэзэ, ахэр къызэкӀафэхи, Бэткъар чӀыпӀэм нэс къафхи, щызэхакъутагъэх.

12ЕтӀанэ Самуел зы мыжъо горэ къышти Мыцпэрэ Ешанрэ азыфагу щигъэтӀылъыгъ, «Мы чӀыпӀэм нэс Зиусхьаныр къыддэӀэпыӀагъ» ыӀозэ, АбэнхъаӀэзэркӀэ[*] ащ еджагъ[+]. 13Джащ тетэу фылистхэр агъэӀэсагъэх, ащ нахьыбэрэ ахэр Израилым ичӀыгу къихьажьыгъэхэп, Самуел щэӀэфэ фылистхэр Зиусхьаным иунашъо пэшӀуекӀошъугъэхэп. 14Фылистхэм Ӏэкърэн къыщегъэжьагъэу Гъат нэс щаштэгъэгъэ къалэхэр Израилым къызӀэкӀигъэхьажьхи, ахэм ягъунапкъэхэри фылистхэм къаӀэкӀихыжьыгъэх. Ащ ыуж Израилрэ амэрхэмрэ мамырныгъэ зэдыряӀагъ.


Самуел Израилым ихьыкумышӀ

15Самуел щэӀэфэ Израилым ихьыкумышӀщтыгъ. 16Илъэс зэкӀэлъыкӀохэм къакӀоцӀ къалэхэу Бэтэл, Гъылгъал, Мыцпэ ащ къызэпикӀухьэхэзэ, а чӀыпӀэ пстэуми израил цӀыфхэм ящыхьыкумышӀщтыгъ. 17ЕтӀанэ Рамэ къыгъэзэжьыщтыгъ, сыда пӀомэ иунэ ащ дэтыгъ. Мыщи израил цӀыфхэм ящыхьыкумышӀщтыгъ. А къалэми Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къурмэншӀыпӀэ[†] ащ щишӀыгъ.

#### Яенэрэ шъхьэр


Пачъыхьэр къафытырагъэхьаным цӀыфхэр зэрэфэягъэхэр

1Самуел жъы зэхъум икӀалэхэр Израилым хьыкум щашӀынэу тыригъэхьагъэх. 2ИкӀэлэ нахьыжъ ыцӀагъэр Иоел, ятӀонэрэ кӀалэм ыцӀагъэр Абие; ахэр БэрщэбаӀ ихьыкумышӀщтыгъэх. 3Ары шъхьае кӀалэхэр тым игъогу рыкӀощтыгъэхэп, мылъкум зыдырагъэхьыхыгъэу, къуалъхьэхэр къаӀахыщтыгъэх, шъыпкъэм тетэу хьыкум ашӀщтыгъэп[+].

4Арти Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэкӀэ къэзэрэугъойхи Самуел дэжь, Рамэ, къакӀохи 5къыраӀуагъ: «Мары жъы ухъугъ, ау уикӀалэхэр уигъогу тетхэп; адрэ лъэпкъхэм афэдэу, типэщэнэу пачъыхьэ къытфытегъахь»[+]. 6«Типэщэнэу пачъыхьэ къытфытегъахь» къызэрэраӀуагъэр ыгу рихьыгъэпти, Самуел Зиусхьаным[†] елъэӀугъ. 7Зиусхьаным Самуел къыриӀуагъ: «ЦӀыфмэ къыуаӀорэ пстэуми едэӀу, сыда пӀомэ щагъэзыерэр сэры нахь орэп, сыряпачъыхьэным ахэр фаехэп; 8Мысырым къызщисщыжьыгъэхэ мафэм къыщегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэми джары ахэр зэрэзекӀохэрэр, сэ сыкъабгынэти нэмыкӀ тхьэхэм ялъэӀущтыгъэх, ори джащ фэдэу къыбдэзекӀох. 9Арышъ, ахэм къаӀорэм едэӀу, ау пачъыхьэ яӀэ зыхъукӀэ, яӀэшъхьэтет фитныгъэу иӀэщтхэр зыфэдэхэри агурыгъаӀу».

10Арти, Самуел пачъыхьэ афытыригъэхьанэу къелъэӀурэ цӀыфхэм Зиусхьаным игущыӀэхэр зэкӀэ ариӀожьи, 11къыӀуагъ: «Пащэу шъуиӀэщт пачъыхьэм ифитныгъэхэр мыщ фэдэщтых: шъуикӀалэхэр ыштэнхэшъ, зэоным фытегъэпсыхьэгъэ кухэм алъыплъэнхэу ыгъэнэфэщтых, адрэхэр ишыухэм ахигъэхьащтых, нэмыкӀхэри ику зэкӀэшӀагъэмэ апэ итхэу чъэщтых;[+] 12зыгорэхэр нэбгырэ мин, нэбгырэ шъэныкъо хъурэ дзэ купхэм яӀэшъхьэтетыщтых; адрэхэм игубгъохэр алэжьыщтых, илэжьыгъэхэр Ӏуахыжьыщтых, Ӏэшэ-шъуашэхэмрэ зэоным фытегъэпсыхьэгъэ кухэм ящыкӀэгъэщтхэмрэ ашӀыщтых, 13шъупхъухэри ащ ыштэщтых мэ ӀэшӀухэр зыпихырэ щыфэн зэхэлъхэр агъэхьазырынхэм, пщэрыхьанхэм, хьалыгъу агъэжъэным пае; 14шъуилэжьыгъэшӀэпӀэ, шъуисэнэшъхьэлэжьыпӀэ, зэйтыншӀэпӀэ анахь дэгъухэри ащ ыштэнхэшъ, иунэӀутхэм аритыщтых;[+] 15лэжьыгъэу хэшъулъхьагъэмрэ сэнашъхьэу шъулэжьырэмрэ азыпшӀани пичынышъ, ичырэхэмрэ иунэӀутхэмрэ аритыщтых; 16шъуипщылӀ хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, шъуичэм нахь лъэпкъышӀухэри шъуищыдхэри шъуӀихынхэшъ, ежь ышъхьэ иӀофхэм апае къызфигъэфедэщтых; 17шъуимэл-пчэнхэм азыпшӀани ыштэщт, шъори ащ шъуриунэӀутыщт; 18етӀанэ шъор-шъорэу къыхэшъухыгъэ пачъыхьэм шъукъыгъэтхьаусыхэу Зиусхьаным шъузелъэӀукӀэ, зыпари къышъуфишӀэжьыщтэп»[+].

19Самуел ариӀуагъэм цӀыфхэр къедэӀунхэу фэягъэхэп: «Хьау, – аӀуагъ, – пачъыхьэм тыфай, 20адрэ лъэпкъхэм тэри тафэдэщт: типачъыхьэ типэщэщт, тапашъхьэ итыщт, заоу ятшӀылӀэщтхэмкӀи пащэу тиӀэщт». 21Самуел цӀыфмэ къаӀорэ пстэуми едэӀуи, зэхихыгъэр Зиусхьаным фиӀотэжьыгъ. 22Зиусхьаным Самуел къыриӀуагъ: «Зэрэфаехэу пачъыхьэр афытегъахь». Ащ ыуж Самуел израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Джы шъхьадж икъалэ орэкӀожь».

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Тхьэм Саул пачъыхьэнэу къызэрэхихыгъэр

1Бынямин лъэпкъым щыщэу лӀы бэлахьэ горэ Къыщ ыцӀэу щыӀагъ. Ар бынямин горэм къыхэкӀыгъэ Афые икӀалэу Бэхъорат къаригъэлъфыгъэ Цырэур ыкъо Абиел икӀалэу щытыгъ[+]. 2Саул ыцӀэу ащ кӀалэ иӀагъ, ныбжьыкӀэу, дахэу: Саул фэдэу дахэу Израилым щыщхэм зы нэбгыри ахэтыгъэп, илъэгагъэкӀэ зэрэлъэпкъэу ар къахэщыщтыгъэ.

3Зэгорэм Саул ятэу Къыщ ищыдыбзхэр шӀокӀодыгъэхэти, Къыщ Саул риӀуагъ: «Тэджи, унэӀутхэм ащыщ горэ гъусэ шӀи, щыдыбзхэм шъукъалъыхъунэу шъукӀу». 4Джащ тетэу ащ Ефраим къушъхьэр зэпичыгъ, чӀыпӀэу Щалищ къызэпикӀухьагъ, ау зылъежьагъэхэр къагъотыгъэхэп. Ащ ыуж чӀыпӀэу ЩэӀалим къызэпакӀухьагъэти, ащи къыщагъотыгъэхэп. ЕтӀанэ Бынямин хэкур къызэпакӀухьагъ шъхьае, мыщи рагъотагъэхэп[+]. 5Джаузэ Цыуф чӀыпӀэм зынэсхэм, унэӀутэу игъусагъэм Саул риӀуагъ: «Тэгъэгъэзэжь, армырмэ тятэ щыдыбзхэри щыгъупшэжьыгъэхэу къытлъыримыгъэжьагъохэт». 6Арти унэӀутым ащ къыриӀожьыгъ: «Мы къалэм Тхьэм ицӀыф, лъытэныгъэ фашӀэу, ыӀорэ пстэури тефэу дэс. Ащ ыдэжь тыгъакӀуи, зыдэдгъэзэн фэе лъэныкъор къытиӀонкӀи мэхъуба»[+]. 7Саул иунэӀут риӀожьыгъ: «ТыкӀомэ, а цӀыфым сыда фэтхьыщтыр? Тиматэмэ хьалыгъу арылъыжьэп, шӀухьафтыни тиӀэп, Зиусхьаным[†] ицӀыф еттынэу сыда тӀэкӀэлъыр?» 8Арти унэӀутым Саул риӀожьыгъ: «Тыжьын ахъщэм ызыплӀанэ сӀыгъышъ, Зиусхьаным ицӀыф ар естынышъ, лъэныкъоу зыдэдгъэзэщтыр къытиӀощт». 9-11Джыри Саул иунэӀут риӀуагъ: «КъапӀорэр дэгъу, некӀо». Тхьэм ицӀыф зыдэс къалэм дэхьагъэх. Ӏуашъхьэм тет къалэм дэкӀуаехэзэ, псыхьэ кӀорэ пшъашъэхэр апэ къифагъэхэти, ахэм яупчӀыгъэх: «Усэрэжъыр мыщ дэса?» НахьыпэкӀэ Тхьэм еупчӀынхэ зыхъукӀэ Израилым щыщхэм аӀощтыгъэ: «Усэрэжъым дэжь некӀо»; сыда пӀомэ тхьэлӀыкӀокӀэ[†] джы заджэхэрэм пасэм усэрэжъкӀэ ягугъу ашӀыщтыгъэ. 12Адрэхэм джэуап къатыжьыгъ: «Дэс, мары ар, шъуапэ итэу макӀошъ, шъуелъэкӀони шъукӀахь, къурмэн[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэм[†] цӀыфхэм мэфэкӀ къурмэн щашӀти, ар непэ къалэм къэкӀуагъ;[+] 13къалэм шъунэсмэ, шъуӀукӀэщт, щэджэгъуашхэ къыщишӀынэу къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм дэмыкӀуаезэ шъуфэзыщт. Ар къэмысэу цӀыфхэм шхэныр рагъэжьэщтэп, къурмэным пае Тхьэм зелъэӀухэкӀэ ары къырагъэблэгъагъэхэр зышхэщтхэр. Арышъ, шъукӀу, джыри ежьагъэпышъ, шъуӀукӀэщт». 14Джащ тетэу ахэр къалэм кӀуагъэх. Къэлэгум зынэсхэм лъэгапӀэм ежьэгъэ Самуел апэ къифагъ.

15Саул къэкӀонкӀэ зы мафэ къэнэжьыгъэу Зиусхьаным Самуел къыриӀогъагъ: 16«Неущ мы уахътэм тефэу Бынямин хэкум щыщэу зы цӀыф горэ уадэжь къэзгъэкӀощтышъ, сиизраил лъэпкъ ипэщэщтым ышъхьэ дагъэ щыф – ащ силъэпкъ фылистхэм атыригъэкӀощт; итхьаусыхэ макъэ къыслъыӀэсыгъэшъ, силъэпкъ сыфэгумэкӀы»[+]. 17Самуел Саул къызелъэгъум Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Джары цӀыфэу зигугъу къыпфэсшӀыгъагъэр; джары силъэпкъ зыгъэӀорышӀэщтыр». 18Саул къэлапчъэм зынэсым Самуел екӀуалӀи еупчӀыгъ: «Усэрэжъым иунэ зыдэщытыр къысэпӀона?» 19Самуел Саул къыриӀожьыгъ: «Сэры усэрэжъыр, сапэ уитэу къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм дэкӀуай, непэ щэджэгъуашхэ къыздэшъушӀыщт, неущ пчэдыжьым устӀупщыжьыщт, угу илъыр зэкӀэ къыосӀощт; 20мэфищкӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ пшӀокӀодыгъэ щыдыбзхэм уафэмыгумэкӀ; ахэр къагъотыжьыгъэх. Хэта зыӀэ илъыщтыр Израилыр зэрэщытэу зыкӀэхъопсырэ пстэури? Ар орэп шъуӀуа, уятэ иунагъо зэрэщытэу арэп шъуӀуа?» 21Арти Саул къыриӀожьыгъ: «Израилым ис лӀэкъо нахь цӀыкӀухэм ащыщэу быняминба сыкъызхэкӀыгъэр? Бынямин лӀакъом щыщхэм анахь зыхамылъытэ-рэр арба сэ сыкъызхэкӀыгъэр? Сыда ар къызкӀысапӀорэр?»[+]

22Самуел Саулрэ ащ иунэӀутрэ зэригъэгъусэхи унэшхом зыдырищагъэх, нэбгырэ щэкӀ фэдиз хъухэу къыригъэблэгъагъэхэм апшъэкӀэ ыщэхи ыгъэтӀысыгъэх. 23Самуел пщэрыхьакӀом къеджи риӀуагъ: «„ГъэтӀылъ“ зыфасӀуи къыостыгъэгъэ лы Ӏахьэр къахь». 24ПщэрыхьакӀом блантхъэ зэпытыр къыхьи Саул ыпашъхьэ къырилъхьагъ. Самуел ащ риӀуагъ: «Мыр дгъэтӀылъыгъагъэшъ, уапашъхьэ илъхьи шхы, цӀыфхэр къызщызэӀузгъэкӀэщтхэ мы уахътэм тефэу ощ пае ар къэдгъэнэгъагъ». Джаущтэу а мафэм Саул Самуел щэджэгъуашхэ дишӀыгъ. 25ЕтӀанэ ахэр къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм къехыжьхи къалэм къызэкӀожьхэм, Саул унашъхьэм пӀэ щыфашӀи, чэщым ар ащ щычъыягъ[*].

26Нэф къэшъи тыгъэр къызыкъокӀым, Самуел унашъхьэм телъыгъэ Саул еджагъ: «Къэтэджи, узгъэкӀотэжьыщт». Арти Саул къэтэджыжьи, тӀури зэгъусэу щагум къыдэкӀыгъэх.


Саул пачъыхьагъум зэрэтехьагъэр

27Къэлэ гъунэм зыщынэсынхэм Самуел Саул риӀуагъ: «Тапэ итэу кӀонэу унэӀутым еӀу». Адрэр апэ иуцуагъ. «О джы къэуцуи Тхьэм къыӀуагъэр къыпфэсӀотэщт», – риӀуагъ.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр

1Ащ ыуж Самуел дагъэр зэрыт бжъэр къышти, итыр Саул ышъхьэ тырикӀи, ебэуи риӀуагъ: «Мары Зиусхьаным[†] икӀэн, Ащ илъэпкъ пэщэныгъэ дызепхьанэу Ӏэшъхьэтетэу уегъэнафэ[*][+]. 2Садэжь уикӀыжьэу укӀожьзэ, Бынямин чӀыгум ит псэупӀэу Цэлцахъ узынэсыжькӀэ, Рахъэл икъашъхьэ дэжь нэбгыритӀу уапэ къыщифэщт. Ахэм къэбар уагъэшӀэщт: „Узлъежьэгъэ щыдыбзхэр къагъотыжьыгъэх шъхьае, уятэ щыдыбзхэри щыгъупшэжьыгъэхэу, ‘СикӀалэ сыда икъэбарыр?’ ыӀозэ, мэгумэкӀы“[+]. 3Ащ ыуж уапэкӀэ ебгъэхъунышъ, чӀыпӀэу Табор ит чъыгаем нэс укӀощт, ащ дэжь Тхьэм елъэӀунхэу Бэтэл кӀорэ нэбгырищыр къыщыппэгъокӀыщт: зым чыцӀищ ыӀыгъыщт, адрэм – хьалыгъу хьакушищ, ящэнэрэм санэр зэрыт нэтыр ыхьэу плъэгъущт. 4УзаӀукӀэкӀэ, ахэм шӀуфэс къыуахыщт, етӀанэ хьалыгъуитӀу къызыуаткӀэ къаӀыпхыщт. 5ЕтӀанэ Зиусхьаным и-ГъыбӀэкӀэ заджэхэрэ Ӏуашъхьэу фылист дзэ купыр къызщыуцугъэм унэсыщт. Къалэм уздахьэкӀэ, тхьэлӀыкӀоныр[†] зипшъэрылъ цӀыф купэу, бзэпсхэр зэрыщэгъэ пхъонтэпщынэм, шъонтырыпым, къамылым къяозэ, къурмэн[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэм[†] къехрэм уӀукӀэщт. Тхьэм кӀочӀэ лыеу къахилъхьагъэм зэлъиштагъэхэу, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр ахэм къашӀызэ, Ащ ищытхъу аӀуатэ. 6Джащ дэжьым Зиусхьаным и-Псэ къыпхэхьанышъ, ори ахэм урягъусэу, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къыпхилъхьагъэм узэлъиштагъэу, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къадэпшӀызэ, Ащ ищытхъу адэпӀотэщт, фэшъхьаф цӀыфи ухъущт. 7Ахэр къызыохъулӀахэкӀэ, угу къыуиӀорэр шӀэ, Тхьэу уигъусэм къыбдигъэхъущтышъ. 8Сэ сынэмысзэ о Гъылгъал кӀо, Зиусхьаным пае къурмэнгъэстрэ зэгурыӀоныгъэ къурмэнрэ щысшӀынхэу сэри сыкъэкӀощт. Уадэжь сыкъакӀоу пшӀэщтыр къыосэӀофэкӀэ мэфиблэ къысаж». 9Саул ыгъэзэжьыгъэу Самуел ыдэжь икӀыжьзэ, Тхьэм ащ ицӀыф гъэпсыкӀэ къызэблихъугъ, къыриӀуагъэхэри зэкӀэ а мэфэ шъыпкъэм къехъулӀагъэх. 10КъакӀохэзэ, ахэр къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм къызэсхэм, тхьэлӀыкӀоныр зипшъэрылъ цӀыф купым ӀукӀагъэх. Тхьэм и-Псэ ащ къылъыӀэси, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къыхилъхьагъэм зэлъиштагъэу, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къышӀхэу, Ащ ищытхъу адиӀуатэу ежьми ригъэжьагъ. 11НахьыпэкӀэ ар зышӀэщтыгъэхэу, тхьэлӀыкӀоныр зипшъэрылъ цӀыфмэ ахэтэу, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къыхилъхьагъэм зэлъиштагъэу, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр ащ къызэришӀрэр зылъэгъухэрэм зым адрэм риӀожьщтыгъэ: «Сыда Къыщ ыкъо къыщышӀыгъэр? Адэ Саул тхьэлӀыкӀоныр зипшъэрылъ цӀыфхэм джы ащыщ хъугъа?» 12Ащ дэжьым щытыгъэмэ ащыщ горэм къыӀуагъ: «Адрэмэ хэта ятэр?» Джары гущыӀэжъым хэлъэу зыкӀэхъугъэри: «Адэ Саул тхьэлӀыкӀоныр зипшъэрылъ цӀыфхэм джы ащыщ хъугъа?»[+] 13ЕтӀанэ Тхьэм къыхилъхьэгъэ кӀочӀэ лыеу зэлъызыштагъэм ар къызебгынэм, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къызэришӀрэр, Тхьэм ищытхъоу ыӀуатэрэр зэпигъэуи, къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм дэкӀоягъ. 14Ащ ыуж Саул ятэшыр ежьми иунэӀути къяупчӀыгъ: «Тыда шъуздэкӀогъагъэр?» Арти риӀожьыгъ: «Щыдыбзхэм талъыхъунэу тыщыӀагъ, ахэр къызэтэмыгъотхэм, Самуел дэжь тыӀухьэгъагъ». 15Арти ятэшым Саул къыриӀуагъ: «Самуел къышъуиӀуагъэр къысфэӀотэжь». 16Саул ятэшым риӀуагъ: «Щыдыбзхэр къагъотыжьыгъэхэу ащ къытиӀуагъ». Ау зэрэпачъыхьэщтым ехьылӀагъэу Самуел къыриӀуагъэм икъэбар хигъэгъозагъэп.


Саул пачъыхьэу зэрэтырагъэхьагъэр

17ЕтӀанэ Зиусхьаным игухэлъ щигъэгъозэнхэм пае Самуел цӀыфхэр Мыцпэ къащызэӀуигъакӀэхи, 18израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Израил Мысырым къисщыжьи, мысыр цӀыфхэм шъуакъыӀэкӀэсхыжьыгъ, шъузгъэпщылӀщтыгъэ пачъыхьагъу пстэуми ягъэрыпӀэ шъукъисщыжьыгъ[+]. 19Ау шъуи-Тхьэу тхьамыкӀэпӀэ пстэуми шъукъарызыщыжьэу, шъуигумэкӀыгъо шъушъхьащызыхрэр джы щыжъугъэзыий, Зиусхьаным шъо ешъуӀуагъ: ‘ТиӀэшъхьэтетынэу пачъыхьэ къытфытегъахь’. Арышъ, лъэпкъ-лъэпкъэу, лӀэкъо-лӀакъоу, лъэпкъэгъу-лъэпкъэгъоу Зиусхьаным ыпашъхьэ джы шъуиуцу“»[+].

20Самуел израил лъэпкъ пстэуми къяджи, бынямин лӀакъор къахихыгъ. 21Арти бынямин лӀакъом чэзыур зынэсым, ар зэрэзэтефыгъэ зэкъошхэмкӀэ зэхэушъхьафыкӀыгъэхэу къекӀолӀэнхэу ариӀуи, матыр лъэпкъэгъур къахихыгъ. ЕтӀанэ матыр лъэпкъэгъум щыщ хъулъфыгъэхэр къызыхащхэм, Къыщ ыкъо Саул ыцӀэ къыраӀуагъ. Ащ лъыхъугъэх, ау къагъотыгъэп. 22Арти Зиусхьаным еупчӀыгъэх: «Саул къэкӀуагъэба?» Зиусхьаным къариӀожьыгъ: «Мары ар, ӀапӀэхэм захигъэбылъхьагъ». 23Лъагъачъэхи ар къащи цӀыфхэм къызахэуцом, илъэгагъэкӀэ зэрэлъэпкъэу къахэщыгъ. 24Самуел зэкӀэми къариӀуагъ: «Зиусхьаным къыхихыгъэр шъолъэгъуа? Зэрэлъэпкъэу ащ фэдэ хэтэп». Ащ дэжьым цӀыфхэр зэкӀэ къэзэрэгъэкууагъэх: «Пачъыхьэр орэпсэу!»[+]

25ЕтӀанэ Самуел упачъыхьэным унашъоуи фитныгъэуи пылъхэр зыфэдэхэр цӀыфхэм къафиӀотагъ. КъафиӀуати, ахэр зыдитхэгъэ тхылъыр Зиусхьаным ыпашъхьэ рилъхьагъ, ащ ыуж къекӀолӀагъэхэр шъхьадж пэпчъ иунэ кӀожьынэу зэбгыритӀупщыжьыгъэх[+]. 26Саули ядэжь, ГъыбӀэ, зегъэзэжьым, Тхьэр зыгу къихьэгъэ лӀэхъупхъэхэу къыхихыгъэхэр игъусэхэу кӀожьыгъэх. 27Ары шъхьае зэӀышӀэкӀо цӀыфхэм аӀощтыгъэ: «Ара тыкъэзыухъумэщтыр?» Джаущтэу пхъэтэпэмыхь ашӀыгъ, шӀухьафтынхэри фахьыгъэхэп; ау адрэм зыпари ымылъэгъурэм фэдэу зишӀщтыгъэ[+].

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Саул Ӏамон лъэпкъым зэрэтекӀуагъэр

1Ӏамон лъэпкъым щыщэу Нэхъащ ГъылыӀад хэкум ит къалэу Яощ къыдзыхьагъ. Арти Яощ дэс хъулъфыгъэхэм зэкӀэми Нэхъащ раӀуагъ: «Зэзэгъыныгъэ къыддэшӀи тыбготыщт, къулыкъуи пфэтшӀэщт»[+]. 2Арти Ӏамон лъэпкъым щыщэу Нэхъащым ахэм ариӀуагъ: «Зэзэгъыныгъэ къыжъудэсшӀыщт унашъо пылъэу: шъуащыщ пэпчъ ынэ джабгъу къискӀынышъ, зэрэ-Израилэу ынапэ тесхыщт». 3Арти Яощ дэс нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм къыраӀожьыгъ: «Израил ичӀыпӀэ пстэуми тилӀыкӀохэр тӀофтэнхэм пае мэфибл къытэт, тыкъыдэзыщыжьын гори зытымыгъоткӀэ, тыкъыпфэкӀощт». 4Ащ ыуж лӀыкӀохэр агъэкӀуагъэх Саул зыдэс къалэу ГъыбӀэ, къэбарыр цӀыфхэм къызафаӀуатэм, ахэм куо-хьаушхо къаӀатыгъ, гъыныри къыхадзагъ[+].

5Ащ тефэу Саул губгъэм щыӀагъэти, цухэм ауж итэу къызыдэхьажьым къяупчӀыгъ: «Сыда цӀыфхэм къяхъулӀагъэр, сыда ахэр зыкӀэгъыхэрэр?» Арти Яощ къикӀыгъэхэм къахьыгъэ къэбарым ар щагъэгъозагъ. 6КъаӀорэр зэхэзыхыгъэ Саул Тхьэм и-Псэ куоу къыхахьи, лъэшэу къызэкӀигъанэу къэгубжыгъ[+]. 7ЕтӀанэ цуитӀур пкъырыпкъэу зэхиупкӀэтагъэх, Саулрэ Самуелрэ ауж имыхьэхэрэм зэкӀэми яцухэм джащ фэдэу зэрадэзекӀощтхэр лӀыкӀоу къаӀофтагъэхэм ащ лъыпытэу Израилым ичӀыпӀэ пстэуми къэбарэу аригъэхьыжьыгъ. Арти Зиусхьаным[†] къаришӀэн ылъэкӀыщтым цӀыфхэр зэкӀэ ыгъэщынагъэхэти, зэгурыӀохи, зыч-зыпчэгъоу заом зэдежьагъэх[+]. 8КӀохэзэ, Бэзэкъ зынэсхэм ахэр Саул къызызэпеплъыхьэхэм, Израилым щыщхэр нэбгырэ мин шъищ, Ехъудэм щыщхэр нэбгырэ мин щэкӀ хъухэу къычӀэкӀыгъ[+]. 9Арти лӀыкӀоу къэкӀуагъэхэм араӀуагъ: «ГъылыӀад ит къалэу Яощ дэсхэм макъэ яжъугъэӀужь: неущ тыгъэм къыгъэплъэу зыригъажьэкӀэ, ӀэпыӀэгъур къышъулъыӀэсыщт». ЛӀыкӀохэм къагъэзэжьи, Яощ дэсхэр къэбарым зыщагъэгъуазэхэм, адрэхэр лъэшэу гушӀуагъэх. 10Яощ дэсхэм Нэхъащ къэбар фарагъэхьыжьыгъ: неущ тыкъышъупэгъокӀыщтышъ, шъузыфаер къыташъушӀ. 11КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм Саул ицӀыфхэр купищэу зэхидзи къежьэхи, тыгъэр къызэрэкъокӀэу Ӏамонхэм яуцупӀэ къэсыгъэх. Тыгъэнэстыр къэхъуфэ ахэр зэхакъутагъэх. Псэоу къэнагъэхэр пэкӀэ-пакӀэу зэбгырычъыжьыгъэх[+].

12Ащ ыуж цӀыфхэм Самуел къыраӀуагъ: «Тыдэ щыӀэха „Саула ыкӀи типачъыхьэщтыр?“ зыӀуагъэхэр? Ахэр къытӀэкӀэжъугъахьэхи, апсэ хэтхыщт». 13Ау Саул ар афидагъэп: «Мы мафэм зыми ыпсэ хэпх хъущтэп, сыда пӀомэ Зиусхьаным непэ Израил къыгъэнэжьыгъ».

14Ащ ыуж Самуел цӀыфхэм ариӀуагъ: «Гъылгъал тыкӀонышъ, пачъыхьэр зэрэтехьэрэр къэдгъэшъыпкъэжьыщт»[+]. 15Арти цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу Гъылгъал кӀохи, Зиусхьаныр ишыхьатэу Саул Гъылгъал ипачъыхьэу тырагъэхьагъ. ЕтӀанэ зэгурыӀоныгъэ къурмэнхэр[†] Зиусхьаным пае ашӀхи, Саули израил цӀыфхэри зэкӀэ лъэшэу ащ щычэфыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Самуел цӀыфхэм псалъэ зэрадишӀыгъэр

1Самуел зэрэ Израилэу риӀуагъ: «ЗэкӀэми къысашъуӀорэм сыкъедэӀуи, пачъыхьэр къышъуфытезгъэхьагъ,[+] 2мары, пачъыхьэр джы шъуапашъхьэ ит; сэ жъы сыхъугъ, сшъхьацхэри тхъуагъэх; сикӀалэхэри къышъухэтых; сикӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм шъуапашъхьэ ситыгъ; 3мары сыщыт, Зиусхьанри[†] щыгъуазэу, Тхьэм къахихыгъэ пачъыхьэми шъукъызэхихэу, къашъуӀо: хэта зицу зыӀысхыгъэр, хэта зищыд зыӀысхыгъэр, хэта зыгу хэзгъэкӀыгъэри сиягъэ зэзгъэкӀыгъэри, хэта къуалъхьэ къызӀысхи, зилажьэ сыушъэфыгъэри, – ащ фэдэ къышъухэкӀмэ, Ӏысхыгъэр къестыжьыщт»[+]. 4Арти къыраӀожьыгъ: «О тыгу хэбгъэкӀыгъэп, тишъхьафитныгъи ттепхыгъэп, зыгорэми зыпари Ӏыпхыгъэп». 5ЕтӀанэ ащ ариӀуагъ: «Лажьэ гори симыӀэу къызэрэшъуӀуагъэмкӀэ мы мафэм Зиусхьаныри Тхьэихэхыри[†] шъуишыхьатых». Адрэхэм къыраӀожьыгъ: «Ары, тӀури тишыхьат».

6Арти Самуел цӀыфхэм ариӀуагъ: «Зиусхьаныр Мосэрэ Хьарунэрэ къытезгъэхьагъэхэу, шъуятэхэр мысыр чӀыгум къизыщыжьыгъэр ары. 7Джы шъукъэуцуи, Зиусхьаным тыкъызэхихэу Зиусхьаным шъори шъуятэхэми шӀоу къышъуфишӀэгъэ пстэури шъугу къэзгъэкӀыжьзэ, сышъодэощт. 8Якъубэ Мысырым зэкӀом шъуятэхэр агурэ апсэрэ еӀэжьыгъэхэу Зиусхьаным елъэӀухэу зырагъажьэм, Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къафигъакӀохи, ахэм шъуятэхэр Мысырым къыращыжьхи, мы чӀыпӀэм къагъэтӀысыгъэх[+]. 9Ау ахэм я-Зиусхьанэу Тхьэр зыщагъэгъупшагъэти, къязаощтыгъэхэм, Хъэцэр идзэпащэу Сисрэ, фылистхэми, мэуаб пачъыхьэми ахэр Ащ аригъэгъэпщылӀыгъэх[+]. 10Арти, агурэ апсэрэ еӀэжьыпагъэхэу, ахэр Зиусхьаным елъэӀугъэх: „Тыхэукъуагъ ти-Зиусхьан къызэтэбгынэм, тхьэ нэпцӀхэу БэӀалхэмрэ[†] Астартхэмрэ[†] тафэӀорышӀэу зэтэублэм. Джы типыйхэм такъыӀэкӀэхыжьи, тыпфэлэжьэщт“[+]. 11Арти Зиусхьаным ЕрыубэӀали, Баракъи, Ифтахъи, Самуели къыгъэкӀуагъэх, пыеу шъукъэзыуцухьэщтыгъэмэ шъуакъыӀэкӀихижьи, щынэгъончъэу шъущыӀагъ[+]. 12ЕтӀанэ Ӏамон ипачъыхьэу Нэхъащ къышъозэонэу къызэрежьагъэр къызэшъолъэгъум шъукъысэлъэӀугъ: „Хьау, пачъыхьэм ыӀэмычӀэ терэлъ“, Зиусхьанэу Тхьэр шъуипачъыхьэу щыт нахь мышӀэми[+]. 13Арышъ, мары пачъыхьэу хэжъудзыгъэр, шъузыфэягъэр: Зиусхьаным пачъыхьэр къышъуфытыригъэхьагъ. 14Зиусхьаным шъущэрэщын, шъуфэрэлажь, Зиусхьаным ыӀорэм шъуерэдэӀу, Зиусхьаным иунашъохэм шъуапэрэмыуцужь, шъори шъуипачъыхьэу зыӀэ шъуилъри шъуи-Зиусхьанэу Тхьэм ыуж шъуерэт. 15Зиусхьаным ыӀорэм шъуемыдэӀоу, Ащ иунашъохэм шъуапэуцужь зыхъукӀэ, шъуятэхэм аришӀагъэр къышъуишӀэщт, ынае къышъущыфэщт[+]. 16Джы шъукъэуцуи, шъуинэрылъэгъоу Зиусхьаным Ӏофышхо зэрэзэшӀуихыщтым шъукъеплъ: 17коцым джы иӀухыжьыгъоба? Ау Зиусхьаным селъэӀунышъ, шыблэри къыгъэгъогъощт, ощхыри къыригъэщхыщт, пачъыхьэ къышъуфытыригъэхьанэу Зиусхьаным шъузелъэӀум лъэшэу шъузэрэхэукъуагъэр зыдышъуигъэшӀэжьыщт». 18Арти Самуел Зиусхьаным елъэӀуи, Зиусхьаным шыблэри ощхыри а мафэм къытӀупщыгъэх, цӀыфхэр Зиусхьаными Самуели лъэшэу ащыщынагъэх.

19Ащ ыуж цӀыфхэр зэкӀэ Самуел елъэӀугъэх: «Зиусхьанэу уи-Тхьэ тфелъэӀу уиӀумэтхэр ымыгъэлӀэнхэу, пачъыхьэ къытфигъэкӀонэу тызелъэӀум хэукъоныгъэу тиӀагъэхэм джыри зы ахэдгъэхъуагъэшъ ары». 20Арти Самуел цӀыфхэм ариӀожьыгъ: «А хэукъоныгъэхэр шъушӀыгъахэми, шъумыщын, ау Зиусхьаныр зыкӀи шъумыбгын, шъугукӀэ шъуфэхьалэлэу Зиусхьаным шъуфэлажь. 21ШӀуагъэ зыхэмылъ, шъукъыхэзымыщыжьыщт Ӏофмэ шъуапымылъ, ахэр зэрэбылым щыӀэп[+]. 22ИӀорэ ишӀэрэ зэрэзэтетхэм, ыцӀэ лъагэ илъэпӀагъэ къызэриухъумэрэм ялъытыгъэу Зиусхьаным ыгъэлъэпӀэгъэ лъэпкъыр къыбгынэщтэп, сыда пӀомэ Зиусхьаным шъурилъэпкъ шӀоигъоу шъукъахихыгъ[+]. 23Сэри джащ фэдэу Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀод щысшӀэщтэп. ГъогушӀу шъузэрэтетыным шъуфэзгъэсэщт[+]. 24Ау Зиусхьаным шъущыщын, шъыпкъагъэ фышъуиӀэуи шъугукӀи шъуфэкъабзэу шъуфэлажь, шъуинэрылъэгъугъэба гъэунэфыпӀэшхо къызэрэшъуишӀылӀагъэр[+]. 25Армырмэ бзэджагъэхэр зызешъухьэхэкӀэ, шъори шъуипачъыхьи шъузэрзэпылъэу шъуритэкъухьащт»[+].

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Фылистхэм апэшӀуекӀорэ заомрэ Саул къурмэныр зэриукъуагъэмрэ

1Джащ тетэу Саул ятӀонэрэ илъэсым пачъыхьагъэ[*].

2Саул израил лъэпкъым щыщэу нэбгырэ минищ къахихыгъ: нэбгырэ минитӀур игъусэу къалэу Мыхмэсрэ Бэтэл къушъхьэмрэ ащыӀагъэх, адрэ миныр Саул ыкъо Ионэтан игъусэу Бынямин хэкум ит къалэу ГъыбӀэ щыӀагъэх; адрэ цӀыфхэр ячэтэнгъэӀагъэхэм якӀужьынхэу ащ зэбгыритӀупщыжьыгъагъэх. 3Ащ ыуж Ионэтан фылист дзэ купэу ГъыбӀэ къыщыуцугъэм тебани зэрэзэхикъутагъэм икъэбар фылистхэм зэхахыгъ. Арти, Саул гъоупщынэм[*] епщэзэ, къэхъугъэм икъэбар зэрэхэгъэгоу щызэхаригъэхыгъ[+]. 4ЕтӀанэ Саул фылист дзэ купыр зэрэзэхикъутагъэм, фылистхэм Израилым агу зэрэщыкӀыгъэм икъэбар зэрэ Израилэу зызэхехым, цӀыфхэр къэзэрэугъойхи, Саул дэжь Гъылгъал къэкӀуагъэх.

5Арти фылистхэр Израилым къезэонхэм пае зэоным фытегъэпсыхьэгъэ ку мин щэкӀ шыкоо нэбгырэ миних ягъусэжьэу, хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъом ибагъэм фэдиз хъунэу, цӀыф бэ дэдэ хъухэу къэзэрэугъойхи къежьагъэх. Бэтаон икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ дзыгъэу щыӀэ Мыхмэс къэсхи къыщыуцугъэх[+]. 6Джуртхэр лъэныкъо пстэумкӀи къаухъурэигъэхэти, ахэр къащтэхи къушъхьэ гъочӀэгъхэми, къушъхьэ тӀуакӀэхэми, мыжъошхохэмрэ къэхэмрэ акъогъуи, псы зэӀугъэкӀапӀэхэми гъэбылъыпӀэкӀэ якӀужьыгъэх;[+] 7джуртмэ ащыщхэр псыхъоу Иордан зэпырыкӀхи, Гъад, ГъылыӀад хэгъэгумэ ячӀыгумэ анэсыгъэх. Саул Гъылгъал къыдэнэгъагъэ нахь мышӀэми, ыуж итэу къэкӀогъэ цӀыфхэр зэкӀэ зэрэщынэщтыгъэхэм къыхэкӀэу кӀэзэзщтыгъэх.

8Самуел къыфигъэнэфэгъэ уахътэр къэсыфэ Саул мэфиблэ ащ ежагъ. Ау Самуел Гъылгъал къызэмыкӀом, цӀыфхэм Саул къабгынэу рагъэжьагъ[+]. 9Арти Саул ариӀуагъ: «Къурмэнгъэстрэ[†] зэгурыӀоныгъэ къурмэнрэ сшӀыщтхэшъ, ищыкӀагъэхэр къысфашъущэх». Ежьым къурмэнгъэст ышӀыгъ. 10Къурмэнгъэстыр ыухыгъэ къодыеу Самуел къэсыгъ. Саул шӀуфэс рихынэу ащ пэгъокӀыгъ. 11«Сыд джы пшӀагъэр?» – ыӀуи Самуел къызеупчӀым, Саул риӀожьыгъ: «Сигъусэ цӀыфхэр зэрэзэбгырычъыжьхэрэр слъэгъугъэ, ау къэбгъэнэфэгъэ мафэхэм яхъулӀэу укъызэмыкӀом, фылистхэри Мыхмэс къыщызэрэугъоигъэхэти, 12укъэсыфэ сегупшысыгъ: „Сэ Зиусхьаным[†] ӀэпыӀэгъу къытитынэу джыри семылъэӀузэ, фылистхэр Гъылгъал къэсынхэшъ, къысэзэощтых“. Джары къурмэнгъэстхэр зыкӀэсшӀыгъэхэр». 13Ау Самуел Саул риӀуагъ: «Делагъэу узекӀуагъ. Уи-Зиусхьанэу Тхьэм къыуиӀорэр бгъэцэкӀагъэп. Ащ къыӀорэм ублэмыкӀыгъагъэмэ, уилӀакъо егъашӀэм Израилым ипачъыхьэщтыгъ[+]. 14Ау джы уипачъыхьагъу укъытенэжьыщтэп. Зиусхьаным ыгу рихьэу, Ежь ыӀорэм шӀомыкӀынэу лӀы къыгъотыгъ, илъэпкъ ипэщэнэу Зиусхьаным ащ унашъо фишӀыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным къыпфишӀыгъэ унашъор о бгъэцэкӀагъэп»[+]. 15ЕтӀанэ Самуел Гъылгъал къыбгыни Бынямин хэкум ит къалэу ГъыбӀэ кӀуагъэ[*].

Саул игъусэхэр къызелъытэм нэбгырэ шъих Ӏэпэ-цыпэ хъоу къычӀэкӀыгъ. 16Саулрэ ыкъо Ионэтанрэ дзэкӀолӀэу ягъусэхэри Бынямин ит къалэу ГъыбӀэ къыщыуцугъэх. Адрэ фылистхэм къалэу Мыхмэс уцупӀэкӀэ хахыгъ. 17Арти фылистхэм яуцупӀэ дзэ купищ къыдэкӀыгъ апэ къифэрэ чӀыгур зэрапхъонэу. Зыр хэкоу ШыуӀал ит къалэу Ӏофрэ лъэныкъомкӀэ кӀорэ гъогум техьагъ, 18адрэ купым Бэтхъорэн екӀурэ гъогур хихыгъ, ящэнэрэм ЦыоӀим лъэгум игъунапкъэкӀэ щыӀэ шъофнэкӀым фигъэзагъ.

19А лъэхъаным зэрэ Израил хэгъэгоу гъукӀэхэр исыгъэхэп, сыда пӀомэ джуртхэм чатэхэмрэ пчыпыджынхэмрэ ашӀынэу фылистхэм къафадэщтыгъэп. 20ЯшӀуанэхэр, яотычхэр, ягъупчъэхэр алъынхэм пае джуртхэр зэкӀэ фылистхэм адэжь кӀонхэ фэягъ. 21Къэуцэкугъэ пхъэӀэшацэхэр, шӀонажэхэр зэрафалъхэрэм пае фылист гъукӀэхэм тыжьын ахъщэу грамми 8 фэдиз аӀахыщтыгъэ, Ӏэмэ-псымэ папцӀэхэмрэ отычхэмрэ ягъэлъын уасэу фашӀыщтыгъэр тыжьын ахъщэу грамми 4 фэдиз. 22Арти зэзаохэ зыхъукӀэ Саулрэ Ионэтанрэ ягъусэгъэ дзэкӀолӀхэм зэкӀэми чатэхэмрэ пчыпыджынхэмрэ аӀыгъщтыгъэхэп, Саулрэ ащ икӀалэу Ионэтанрэ ары ныӀэп Ӏашэхэр зиӀагъэхэр.

23ЕтӀанэ фылист дзэ купыр Мыхмэс зэпырыкӀыпӀэм къэсыгъ.

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Ионэтан лӀыгъэ зэрэзэрихьагъэр

1Зы мафэ горэм Саул икӀалэу Ионэтан иашъоджэнэзехьэ риӀуагъ: «МодрабгъукӀэ щыӀэ фылист дзэ купым дэжь тыгъакӀу». Ау а къэбарым ятэ щигъэгъозагъэп. 2Саул къалэу ГъыбӀэ къыпэгъунэгъу чӀыпӀэу Мигърэун къыщыкӀырэ нар чъыгым ычӀэгъ чӀэсыгъ. Нэбгырэ шъих фэдиз ащ кӀыгъугъ. 3Ахэм ахэтыгъ Зиусхьаным[†] фэлэжьэрэ къурмэнышӀэу[†] къурмэнышӀ чэтэнӀабгъур[†] зыбг пыпхэгъэгъэ Ахъые. Ар Ихабод ышэу Ахъытыу икӀэлагъ. Ихабод къызхэкӀыгъэр Пинхъас, Пинхъас зыкъуагъэр Щылэу дэсыгъэ къурмэнышӀэу Алый ары. Ау Ионэтан зэрежьагъэм цӀыфхэр щыгъозагъэхэп[+]. 4Ионэтан фылист дзэ купым зэрекӀолӀэнэу фэегъэ лъэныкъуитӀумкӀи къушъхьэ цэкӀэ лъэгэшхохэр къапэӀутыгъэхэти, ахэм дэкӀыпӀэу афэхъущтым Ионэтан егупшысщтыгъэ. Зы къушъхьэ цакӀэм зэреджэщтыгъэхэр Боцэц, адрэм – Сэн; 5зыр Мыхмэс итемыр лъэныкъокӀэ гъэзагъэу, адрэр ГъыбӀэ икъыблэкӀэ нахь дзыгъэу щытыгъ.

6Ионэтан иашъоджэнэзехьэ риӀуагъ: «Сунэт амышӀыгъэ фылист дзэ купым тегъэкӀу. Тэ тишӀуагъэкӀэ Зиусхьаным татыригъэкӀонкӀи мэхъуба. Зиусхьаныр къэзгъэуцушъун щыӀэп, нэбгырабэкӀи зы нэбгырэкӀи укъигъэнэжьын ылъэкӀыщт»[+]. 7Ашъоджэнэзехьэм къыриӀожьыгъ: «Угу къызэрэуиӀорэм тетэу зекӀо. Сэ сыуигъусэщт, угу зэрилъым фэдэу сызекӀощт». 8Ионэтан ащ риӀожьыгъ: «Фылистхэм якъэрэгъулхэм благъэу тякӀолӀэнышъ, тыкъалъэгъунэу тыуцущт. 9Ежьхэр къытэкӀолӀэфэхэ тымыхъыенэу, тыщытынэу унашъо къызытфашӀкӀэ, тыкъызэтеуцощт, къушъхьэм тыдэкӀоещтэп. 10Ау тякӀолӀэнэу унашъо къызытфашӀкӀэ, къушъхьэм тыдэкӀоещт, сыда пӀомэ Зиусхьаным ахэм тызэратыригъэкӀощтым инэшанэу тэркӀэ ар хъущт». 11ЕтӀанэ Ионэтанрэ иашъоджэнэзехьэрэ кӀохэзэ, фылист дзэ купым иплъапӀэ зефэхэм, фылист къэрэгъулхэм аӀуагъ: «Зызщагъэбылъыгъэ къушъхьэ тӀуакӀэхэм джуртхэр къызэрадэпшыжьхэрэм модэ шъуеплъ»[+]. 12Фылист дзэ купым хэтхэр Ионэтанрэ ащ иашъоджэнэзехьэрэ къякуугъэх: «Моу шъукъыдэкӀуай. Зыгорэ къышъодгъэлъэгъущт!» Арти Ионэтан иашъоджэнэзехьэ риӀуагъ: «Сауж къихь, Зиусхьаным ахэр джы Израилым ыӀэ къырилъхьагъэх». 13Ионэтан къушъхьэм дэпшыенэу зежьэм, иашъоджэнэзехьи ыуж ихьагъ. Ионэтан фылистхэр риутхи, иашъоджэнэзехьэ ахэр ыукӀыжьыгъэх. 14Ахэм яапэрэ илъыгъо а чӀыпӀэу гектарым ипшӀэниплӀ фэдиз хъурэм нэбгырэ тӀокӀ фэдиз щызэхаукӀагъ. 15Арти губгъэм итыгъэ фылист дзэ пстэури, апэ итхэу къэкӀорэ дзэ купхэри, аубытыгъэ чӀыгухэр зезыпхъощтыгъэхэри лъэшэу къэщтагъэх, чӀыгури зэрэщытэу къэтӀыгурыгугъ, зыздагъэзэщтри амышӀэжьэу гузэжъогъушхо хэфагъэх.


Фылистхэм зэратекӀуагъэхэр

16Саул иухъумакӀохэу Бынямин хэкум ит къалэу ГъыбӀэ дэсыгъэхэм фылист дзэкӀолӀхэр шъхьадж ыпакӀэ зэрэхэлъэдэжьхэрэр къалъэгъугъ. 17Саул игъусэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «ЦӀыфхэр къызэпэшъуплъыхьэхи, тэ тиемэ ащыщэу уцупӀэм дэкӀыгъэр къызэжъугъашӀ». Къызаплъыхьэхэм Ионэтанрэ ащ иашъоджэнэзехьэрэ ахэмытыжьхэу къычӀэкӀыгъ. 18Арти Саул къурмэнышӀэу Ахъые риӀуагъ: «Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къахь». Сыда пӀомэ а уахътэм Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ израил цӀыфхэм зыдаӀыгъыгъ. 19Саул къурмэнышӀым джыри зыгорэхэр риӀощтыгъэх фылистхэм яуцупӀэ гумэкӀыгъом нахь зыкъызщеӀэтым. Арти Саул къурмэнышӀым риӀуагъ: «Хъугъэ, икъущт!» 20ЕтӀанэ Саул цӀыфхэр къыугъойхи, зэуапӀэм зэдыӀухьагъэх, фылист дзэкӀолӀхэр къыкӀащтэхи, зэзэожьхэу рагъэжьагъ[+]. 21Фылистхэм агохьэгъэ джуртхэу, ахэм яуцупӀэ щыӀагъэхэр Саулрэ Ионэтанрэ ягъусэгъэ джуртхэм къагохьажьыгъэх. 22Адрэ израил цӀыфхэу Ефраим къушъхьэмэ защызгъэбылъгъагъэхэм фылистхэм ашъхьэ зэрэрахьыжьэжьыгъэр зызэхахым, ахэм язаохэрэм къахэхьажьхи фылистхэр афыхэу аублагъ. 23Зиусхьаным а мафэм Израил атыригъэкӀуагъ. Бэтаон нэсэу заор щыкӀуагъ[*].


Саул цӀыфхэм афигъэпытагъэр

24Израил цӀыфхэр а мафэм лъэшэу зэхэукӀэгъагъэх, сыда пӀомэ ипыйхэм яфэшъуашэр аремыгъэгъотыжьыфэ, пчыхьэ охъуфэ зы нэбгыри Ӏулъхьэ римыгъэхынэу Саул цӀыфхэм афигъэпытэгъагъ. Ар зымыгъэцакӀэрэм Зиусхьаным нэлат рихыщтэу ыӀуи афигъэпытагъэти, цӀыфхэм ащыщ горэми гъомлапхъэ зыӀуигъэфагъэп. 25ЕтӀанэ цӀыфхэр кӀохэзэ мэз горэм зынэсхэм, шъоур боу зэрылъ гъэхъунэм ихьагъэх. 26ДзэкӀолӀэу кӀощтыгъэхэм шакомэ къадэчъырэ шъоур къалъэгъугъ, ау ащыщ горэми ар зыӀуигъэфагъэп, сыда пӀомэ афагъэпытэгъагъэр аукъонкӀэ щынагъэх. 27Ионэтан ятэ цӀыфхэм зэрафигъэпытагъэр зэхихыгъэпти, бэщэу ыӀыгъым ыӀэпакӀэ шъоум хигъауи ыжэ зыфехьым, нахь къызэгурыӀожьи, ынэхэр къэлыдыгъэх. 28Арти дзэкӀолӀмэ ащыщ горэм мыразэу Ионэтан къыриӀуагъ: «„Непэ Ӏулъхьэ езыгъэхрэр Зиусхьаным ерэгъэунэхъу“ ыӀуи, уятэ къызэрэтфигъэпытагъэм къыхэкӀэу тышхагъэпышъ, цӀыфхэр къарыунчъэ хъугъэх». 29Ионэтан къыриӀожьыгъ: «Тятэ хэгъэгур къин хидзагъ. Мы шъоум щыщ тӀэкӀу зызӀосэгъафэм, скӀуачӀэ къихьажьыгъ. 30ДзэкӀолӀхэм непэ пыим къытырахыгъэм щыщ ашхыгъагъэмэ бэкӀэ нахьышӀугъ, фылистхэми нахьыбахэу ахэкӀодыкӀыныгъэба?»

31А мафэм Мыхмэс къыщегъэжьагъэу Аялэун нэсэу фылистхэр ащызэхакъутагъэхэти, дзэкӀолӀхэр лъэшэу улэугъагъэх[+]. 32Ахэм фылистхэм мэлхэри, чэмхэри, шкӀэхэри къатырахыгъэхэти, мэлакӀэм зэригъалӀэхэрэм къыхэкӀэу былымхэр аукӀхи, лъыр джыри къызэрэпычъзэ лыр ашхэу аублагъ. 33Арти зыгорэм Саул къэбарыр къылъигъэӀэсыгъ: «Зиусхьаным къемыкӀурэр дзэкӀолӀхэм зэрашӀэрэм еплъ! Лъыр къызэрэпычъэу лыр ашхы». Саул ахэм ариӀуагъ: «Шъухэукъуагъэшъ, джы мыжъошхор моу сапашъхьэ къижъугъэукӀорай»[+]. 34Ащ ыуж Саул унашъо афишӀыгъ: «Шъхьадж ицуи имэли къыщэнышъ, мы чӀыпӀэм щышӀуибзынышъ, етӀанэ зэрэщишхыжьын фаем ехьылӀагъэу цӀыфмэ макъэ яжъугъэӀу. Зиусхьаным къемыкӀущтыр шъумышӀэ, лъыр къыпычъэу лыр шъумышхы». Арти чэщым хэти ицуи имэли къыщи ежь ыӀэшъхьитӀукӀэ шӀуибзыгъ. 35ЕтӀанэ Саул Зиусхьаным пае къурмэншӀыпӀэ[†] ыгъэуцугъ: джары ащ Зиусхьаным ыцӀэкӀэ апэрэ къурмэншӀыпӀэу ыгъэуцугъэр.

36ЕтӀанэ Саул дзэкӀолӀхэм ариӀуагъ: «Чэщым фылистхэм талъежъугъажьи, такӀэжъугъахь, нэфылъэр къызэкӀимычзэ яӀэр зэкӀэ къатетхынышъ, зы нэбгыри къэмынэу зэхэтыукӀэщтых». Адрэмэ къыраӀожьыгъ: «ЗэрэпшӀоигъоу зэкӀэри шӀы». Ау къурмэнышӀым къариӀуагъ: «Ыпэ рапшӀэу Тхьэм тежъугъэлъэӀу». 37Арти Саул Тхьэм еупчӀыгъ: «Фылистхэм ауж сихьэмэ хъущта? Израил ахэм атебгъэкӀощта?» Ау Зиусхьаным а мафэм зи къыриӀожьыгъэп[+]. 38Ащ ыуж Саул дзэпащэхэр зэкӀэ къызэӀуаригъэгъакӀэхи ариӀуагъ: «Шъуащыщэу непэ псэкӀод зышӀагъэр къыхэгъэщыгъэн фае. 39Израил къэзгъэнэжьырэ Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо, хэтынкӀи фит, сикӀалэу Ионэтан орэхъу фаеми, псэкӀод зышӀагъэм, Ӏо хэмылъэу, ыпсэ Ӏусхыщт». Ау цӀыфмэ ащыщ горэми зыпари къыӀуагъэп. 40ЕтӀанэ Саул израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъо зы бгъумкӀэ шъукъэуцу, сэррэ сикӀалэу Ионэтанрэ адрэ бгъумкӀэ тыкъэуцущт». ЦӀыфхэм Саул къыраӀожьыгъ: «Нахь пшӀотэрэзыр шӀэ». 41ЕтӀанэ Саул къыӀуагъ: «А Зиусхьанэу Израилым и-Тхь! Зытет шъыпкъэр къэгъэнаф. Лажьэр зытефэрэр сэрмэ е сикӀалэу Ионэтанмэ, уримыр къигъэкӀ, ау лажьэр уиизраил лъэпкъ тефэмэ, туммимыр[†] къигъэкӀ»[*]. Мыщ дэжьым Саулрэ Ионэтанрэ лажьэ зэряӀэр, ау цӀыфхэр зэрэзафэхэр къыгъэнэфагъ. 42Ащ ыуж Саул «Сэррэ сикӀалэу Ионэтанрэ пхъэдзым тишъулъхь» зеӀом, пхъэдзым Ионэтан къикӀыгъэти[+].

43Саул Ионэтан еупчӀыгъ: «Сыда пшӀагъэр? КъысфэӀуат». Арти Ионэтан бэщэу ыӀыгъыгъэм ыӀэпакӀэ шъоум зэрэхигъэуагъэри, ар зэрэзыӀуигъэфагъэри къыфиӀотагъ. «Ащ пае сыуукӀыщтмэ, мары сыхьазырэу сыщыт», – Ионэтан ыӀуагъ. 44Арти Саул къыӀуагъ: «СӀуагъэр зысымыгъэцэкӀэжькӀэ сифэшъуашэр Тхьэм сигъэгъотынэу сэ тхьэлъанэ сшӀыгъэ. Арышъ, Ионэтан, улӀэн фае!» 45Ау цӀыфхэм ащ къыдырагъэштагъэп: «Ионэтан ары непэ текӀоныгъэр Израилым къыдезгъэхыгъэр. Ар джы лӀэн фая? Ар хъухэнэу щытэп! Зиусхьаныр зэрэщыӀэр тэӀо. Зы шъхьац налъи ащ ышъхьэ къыхэзынэу щытэп. Тхьэм къызэриӀорэм тетэу непэ ар зекӀуагъэ». ЦӀыфхэм Ионэтан къарагъэтӀупщыжьи, псэоу къагъэнагъ[+]. 46Саул фылистхэм язэожьыгъэп, фылистхэм зыщыпсэухэрэ чӀыпӀэмэ агъэзэжьыгъ.


Саул заомэ текӀоныгъэу къащыдихыгъэхэр

47Саул Израилым ипачъыхьэ зэхъум ипыйхэу къыкӀэлъырысхэм язаощтыгъ. Мэуаб, Ӏамонхэм, Едом, Цэубэ ипачъыхьэ, фылистхэм зязаом текӀоныгъэр къыдихыгъ. Тыдэ зигъэзагъэми, тхьамыкӀагъо нэмыкӀ къыпыкӀщтыгъэп[+]. 48Идзэ зэтыригъэпсыхьи Ӏамалэкъхэм язауи атекӀуагъ, ахэм яхъункӀакӀохэм Израил ащиухъумагъ[+].

49Саул къуищ иӀагъ: Ионэтан, Ишыуй, МэлкъэшыуаӀ. Ахэм анэмыкӀэу пхъуитӀу иӀагъ: апэрэр Мэраб, нахьыкӀэр Михэл[+]. 50Саул ишъхьагъусэ ыцӀагъэр АхъынэӀам, ащ ятагъэр АхъымэӀац. Саул дзэпащэу иӀагъэр ятэшэу Нэр ыкъо Абинэр[+]. 51Саул ятэу Къыщрэ Абинэр ятэу Нэррэ Абиел икӀэлагъэх[+].

52Саул опачъыхьэфэ зэпымыоу фылистхэм язэуагъ. КӀэлэ кӀочӀэшхоу, лӀэхъупхъэу ыпэ къифэрэр зэкӀэ Саул идзэ хигъахьэщтыгъэх[+].

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Ӏамалэкъхэм зэрязэуагъэхэр

1Уахътэ зытешӀэм Самуел Саул риӀуагъ: «Илъэпкъ, Израил, урипачъыхьэным пае дагъэр къыпщызыфэнэу Зиусхьаным[†] къыгъэкӀуагъэр сэры. Арышъ, Зиусхьаным ыдэжь къикӀэу къыпфэсхьыгъэ псалъэм джыдэдэм къедэӀу[+]. 2Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэм ыӀорэр мары: „Израил къыришӀагъэр, Мысырым къикӀыжьхэ зэхъум, гъогум тепшъыхьэхи ауж къинэгъэ джуртхэр зэраукӀыгъагъэхэр сыгу къэкӀыжьыгъэшъ, Ӏамалэкъ лъэпкъым сыкъыфырехыщт[+]. 3Арышъ, джы о кӀуи Ӏамалэкъхэм язау, ащыщ гори къэмыгъанэу укӀых[*], хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, кӀэлэ Ӏэтахъуи, быдзашъуи, цуи, мэли, махъши, щыди псэоу зыпари къэмыгъанэу зэкӀэ зэтеукӀэх“».

4Арти Саул идзэ Тылаим щызэӀуигъэкӀагъ. Нэбгырэ пчъагъэу зэрэхъурэр къызелъытэм лъэсыдзэр нэбгырэ мин шъитӀоу, Ехъудэм къытекӀыгъэхэр минипшӀ хъухэу къычӀэкӀыгъ[+]. 5ЕтӀанэ Саул ежьи, Ӏамалэкъхэм якъалэ нэси, псы игъукӀыгъэм ылъэгу щапэтӀысыгъ. 6Ащ ыуж Саул къэнхэм макъэ аригъэӀугъ: «ШъуадэсымыгъэкӀодыным пае Ӏамалэкъхэм шъуакъыхэкӀыжь, сыда пӀомэ израил цӀыфхэр Мысырым къикӀыжьхэ зэхъум шӀукӀэ шъуакъыпэгъокӀыгъагъ». Арти къэнхэр Ӏамалэкъхэм къахэкӀыжьыгъэх[+]. 7ЕтӀанэ Саул Хъэуил къыщегъэжьагъэу Мысырым игъунапкъэ щыӀэ Шыур нэсыжьэу атебани ащыпсэущтыгъэ Ӏамалэкъхэр зэхикъутагъэх[+]. 8Ӏамалэкъхэм япачъыхьэу Агъагъ псэоу къыубыти, лъэпкъыр лъэпсэкӀод ышӀыгъ[+]. 9Ау Саулрэ ащ игъусэхэмрэ Агъагъ аукӀыгъэп, ащ имэл, ицу анахь дэгъухэр, ишъынэ гъэшхэкӀыгъэхэр, нахьышӀоу иӀэр зэкӀэ псэоу къагъэнагъ, агъэкӀодынэу фэягъэхэп, ашӀомыхъэтагъэхэмрэ былым хьапцэхэмрэ ары ныӀэп агъэкӀодыгъэр.


Тхьэр Саул пачъыхьэкӀэ къызэрэфэмыежьыгъэр

10Зиусхьаным ыдэжь къикӀэу Самуел мыщ фэдэ псалъэ къылъыӀэсыгъ:[+] 11«СыкӀэгъожьыгъ Саул пачъыхьэу зэрэтезгъэхьагъэм, сыда пӀомэ сыкъыридзэжьырэп». Самуел гухэкӀышхом зэлъишти, Саул пае чэщ ренэм зэпымыоу Зиусхьаным елъэӀугъ. 12Самуел пчэдыжьым жьэу къэтэджи Саул зыӀуигъэкӀэным пае ежьагъ. Арти Саул Ехъуд хэкум ит къалэу Къармэл зэрэкӀуагъэри, ежь пае саугъэт ащ зэрэщигъэуцугъэри, етӀанэ Гъылгъал зэрэдэхьагъэри Самуел къыраӀуагъ[+]. 13Самуел Саул дэжь къызэсым, Саул ащ къыриӀуагъ: «Зиусхьаным ынэшӀу къыпщэрэф; Зиусхьаным къыӀуагъэр згъэцэкӀагъэ». 14Арти Самуел ащ еупчӀыгъ: «Адэ сыд мэл Ӏой макъа, цу быу макъа стхьакӀумэ къыридзэу зэхэсххэрэр?» 15Саул къыриӀожьыгъ: «Ахэр дзэкӀолӀхэм Ӏамалэкъхэм къатырахыгъэх. Уи-Зиусхьанэу Тхьэм къурмэн[†] фашӀынхэм пае мэл, цу нахь дэгъухэр ахэм къагъанэхи къафыгъэх; адрэхэр зэкӀэ тыукӀыгъэх». 16Самуел Саул риӀуагъ: «Зэгу, Зиусхьаным нычэпэ къысиӀуагъэм къедэӀу». Саул къыриӀожьыгъ: «КъаӀо».

17Самуел къыӀуагъ: «ЗыпшӀоцӀыкӀужьэу узэплъыжьщтыгъэми, израил лъэпкъ пстэумэ уряӀэшъхьэтетынэу, Израилым урипачъыхьэнэу Зиусхьаным уакъыхихыгъэба? 18Зиусхьаным гъогу утыригъахьи къыпфигъэпытагъ: „КӀуи, Ӏамалэкъ псэкӀодышӀхэр зэкӀэ оукӀыфэ язау“. 19Сыд пае Зиусхьаным къыуиӀуагъэм уемыдэӀоу былымхэр къатепхыгъа, Зиусхьаным инэрылъэгъоу бзаджэ пшӀагъа?» 20Саул Самуел къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным къыӀорэм седэӀугъи, Зиусхьаным сыздиӀофтагъэм сыкӀуи, Ӏамалэкъхэм япачъыхьэщтыгъэу Агъагъ къэсщагъ, ахэр зэкӀэ лъэпсэкӀод сшӀыгъэх. 21ДзэкӀолӀхэр армэ, ахэм къыздафыгъэ былымхэр адрэ тыукӀыгъэхэм нахь зишӀугъоу ахэтыгъэ мэлхэмрэ цухэмрэ арышъ, уи-Зиусхьанэу Тхьэм ахэр Гъылгъал къурмэн щыфашӀыщтых». 22Арти Самуел къыриӀуагъ: «Тара Зиусхьаным нахь игуапэр: къурмэнгъэстхэри нэмыкӀ къурмэнхэри фэпшӀыныр ара, хьауми ыӀорэр бгъэцэкӀэныр ара? УдэӀоныр къурмэн пшӀыным нахьышӀу, ыӀорэр бгъэцэкӀэныр мэлышэм нахьышӀу,[+] 23сыда пӀомэ умыдэӀоныр шхъухьэ зепхьаныр зэрэпсэкӀодым фэд, уапэуцужьынри тхьэ нэпцӀхэм уялъэӀунри зэфэдэх. Зиусхьаным ыӀуагъэр зэрэмыгъэцэкӀагъэм пае, Израилым уримыпачъыхьажьынэу Зиусхьаным ущигъэзыягъ»[+]. 24Саул Самуел къыриӀожьыгъ: «ПсэкӀод сшӀыгъэ, Зиусхьаным иунашъорэ о къысэпӀуагъэмрэ згъэцэкӀагъэхэп, ау цӀыфхэм сащыщыни аӀорэм дезгъэштагъ. 25Джы сыолъэӀу сипсэкӀодшӀыгъэ къысфэбгъэгъунэу, Зиусхьаным шъхьакӀафэ фэсшӀыным пае сыуигъусэу къэбгъэзэжьынэу». 26Ау Самуел Саул риӀожьыгъ: «Сыуигъусэу къэбгъэзэжьыщтэп, Зиусхьаным ыӀуагъэр щыбгъэзыягъэшъ, Израилым уримыпачъыхьажьынэу Зиусхьаным ущигъэзыягъ». 27ЕтӀанэ Самуел ӀукӀыжьынэу фежьагъ. Ау Саул кӀэлъыбани, джэнэ ӀэпакӀэр къыӀэкӀэфагъэти, щыгъыныр зэӀитхъыгъ[+]. 28Арти Самуел къыриӀуагъ: «Джы Зиусхьаным Израилым къыщыуитыгъэгъэ пачъыхьагъур пӀэкӀитхъыжьыгъ, къыппэблэгъэ ощ нахьышӀу цӀыф горэм ар ритыгъ;[+] 29Израилым и-Щытхъузехьэ мышъыпкъэ гори ыӀощтэп, ыӀорэм пае кӀэгъожьыщтэп, сыда пӀомэ цӀыфэп ар кӀэгъожьынэу»[+]. 30Саул къыриӀожьыгъ: «ПсэкӀод сшӀагъэ, ау джы силъэпкъ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ Израилымрэ апашъхьэ уасэ къыщысфэшӀ, зэдэтэгъэзэжьи уи-Зиусхьанэу Тхьэм шъхьащэ фэсшӀын». 31Арти Самуел Саул ыуж итэу къыгъэзэжьыгъ, Саул Зиусхьаным шъхьащэ фишӀыгъ.

32ЕтӀанэ Самуел къыӀуагъ: «Ӏамалэкъхэм япачъыхьэу Агъагъ къысфашъущ». КӀэзэззэ, Агъагъ ащ къыкӀэрыхьи, къыӀуагъ: «Хьадэгъу дыджым сыпэӀуфэгъаха?» 33Ау Самуел риӀуагъ: «Уичатэ ныхэм ясабыйхэр зэрашӀуигъэкӀодыщтыгъэхэм фэдэу, о уяни зыкъо зышӀуагъэкӀодыгъэ бзылъфыгъэмэ афэдэ орэхъу». Самуел ар къыӀуи, Зиусхьаным инэрылъэгъоу Агъагъ Гъылгъал щызэхиупкӀэтагъ. 34ЕтӀанэ Самуел Рамэ къыгъэзэжьыгъ, Саул ядэжь, ГъыбӀэ, кӀожьыгъэ. 35Джащ къыщегъэжьагъэу Самуел олӀэжьыфэ ащ нахьыбэрэ Саул ӀукӀэжьыгъэп; ау Самуел Саул ыгу фэузыщтыгъ. Израилым ипачъыхьанэу Саул зэрэтыригъэхьагъэм пае Зиусхьаным ыгу егъущтыгъ[+].

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Даут пачъыхьэнэу ышъхьэ дагъэ зэрэщафагъэр

1Зиусхьаным[†] Самуел къыриӀуагъ: «Саул пае джыри бэрэ угумэкӀыщта? Сыфэмыежьэу Израилым ипачъыхьагъу ӀэнатӀэ ащ Ӏысхыжьыгъ. Дагъэр бжъэм игъахъуи осэӀофтэшъ Бэтлэхъэм дэс Ищай дэжь кӀо, ащ икӀалэмэ ащыщ пачъыхьэ хъунэу Сэ къахэсхыгъ»[+]. 2Арти Самуел ыӀуагъ: «Сыдэущтэу сыкӀощта? Саул къэбарыр зызэхихкӀэ сиукӀыщт». Зиусхьаным къыӀуагъ: «ШкӀэ горэ зыдещажьи, Зиусхьаным къурмэн[†] фэпшӀ пшӀоигъоу узэрэкӀуагъэр яӀу. 3Ищай къурмэным къегъэблагъ. Ащ ыуж о пшӀэщтыр Сэ къыозгъэлъэгъунышъ, къахэсхыщтым ышъхьэ дагъэ щыпфэщт». 4Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэм тетэу Самуел зекӀуагъэ. Ар Бэтлэхъэм къызэсым, къалэм дэс нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр гумэкӀым зэлъиштагъэхэу зыкъыӀуагъакӀи къеупчӀыгъэх: «ГухэлъышӀу уиӀэу укъэкӀуагъа?» 5Самуел къариӀожьыгъ: «Ары, гухэлъышӀу сиӀэу, Зиусхьаным къурмэн фэсшӀынэу сыкъэкӀуагъ. Хабзэм тетэу зышъуукъэбзи, къурмэным тызэдекӀолӀэщт». ЕтӀанэ Самуел Ищайрэ икӀалэхэмрэ апае Зиусхьаным шӀукӀэ афелъэӀуи, къурмэным къыригъэблэгъагъэх.

6Ахэр къурмэншӀыпӀэм[†] къызекӀуалӀэхэм, Елыаб ыкъо Ищай зелъэгъум Самуел ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: «Мырын фае Зиусхьаным къахихыгъэр»[+]. 7Ау Зиусхьаным Самуел къыриӀуагъ: «Елыаб илъэгагъэрэ итеплъэрэ зыдямыгъэхьых. Сэ ар зыпыздзыгъ. Зиусхьаныр зэреплъырэр цӀыфыр зэреплъырэм фэдэп. ЦӀыфхэр теплъэм дехьыххэмэ, Зиусхьаныр гум еплъэ»[+]. 8Ащ ыуж Ищай Абинэдау къеджи Самуел зырещалӀэм, Самуел къыриӀуагъ: «Хьау, мыри Зиусхьаным къыхихыгъэп». 9ЕтӀанэ Ищай Щам Самуел зырещалӀэм, «Хьау, мыри Зиусхьаным къахихыгъэп» къыриӀуагъ[+]. 10Джаузэ Ищай икӀэлибл зырызэу Самуел зырещалӀэхэм, «Мыхэм ащыщ зыпари Зиусхьаным къыхихыгъэп» ыӀуи, Самуел къыриӀуагъ. 11ЕтӀанэ Самуел Ищай еупчӀыгъ: «УикӀалэхэр зэкӀэ мыщ щыӀэха?» Ищай къыриӀуагъ: «АнахьыкӀэ дэдэр къэнагъ, ар мэлахъо щыӀ». Арти Самуел ащ риӀуагъ: «ЛъыгъакӀохи къягъэщэжь, ар мыщ къэмысыжьэу тытӀысэу къурмэнылым тыхэӀэщтэп». 12Ищай кӀэлэ нахьыкӀэм лъигъакӀохи къаригъэщэжьыгъ. Ар бжьышӀоу, къуапцӀэу, ынитӀуи дахэу къэгъэтхъыхьагъэу къычӀэкӀыгъ. Джащ дэжьым Зиусхьаным Самуел къыриӀуагъ: «Джарышъ къахэсхыгъэр, тэджи дагъэр ышъхьэ щыф». 13Самуел дагъэр зэрыт бжъэр къышти, ышхэр зэрэщытхэу ащ ышъхьэ дагъэр щифагъ. Джащ къыщегъэжьагъэуи, ащ ыужи Зиусхьаным и-Псэ Даут къылъыӀэс зэпытыгъ. Самуел Рамэ, ядэжь, къыгъэзэжьыгъ[+].


Даут Саул зэрэфэлэжьагъэр

14Зиусхьаным и-Псэ Саул къыбгынагъэти, Зиусхьаным фэӀорышӀэрэ джынапцӀэр ыгу къыщышхэщтыгъ[+]. 15ИӀумэтхэм Саул къыраӀуагъ: «Тхьэм фэӀорышӀэрэ джынапцӀэр угу къыщэшхэшъ, 16тизиусхьан ыпашъхьэ ит иӀумэтхэм унашъо къытферэшӀи, пхъонтэпщынэм дэгъоу къеорэр къыфэдгъэсынышъ, Тхьэм фэӀорышӀэрэ джынапцӀэр угу къыщышхэ зыхъукӀэ, ӀапэхэмкӀэ къыпфеозэ, уигъэрэхьатыжьыщт». 17Арти Саул иӀумэтхэм ариӀуагъ: «Пхъонтэпщынэм дэгъоу ео горэ къэжъугъоти къысфашъущ»[+]. 18Мыщ дэжьым иӀумэтхэм ащыщ горэм къыӀуагъ: «Пхъонтэпщынэм еошъоуи, лӀэхъупхъэуи, зэолӀ пхъашэуи, жэбзэ дахи Ӏулъэу, лъэгъупхъэуи, Зиусхьаныр игъусэу Бэтлэхъэм щыщ Ищай зы кӀалэ горэ иӀэу сэшӀэ». 19Арти Саул мэкъэгъэӀухэр Ищай дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Мэлхэр зыгъэхъурэ уикӀалэу Даут садэжь къэгъакӀу». 20Арти Ищай хьалыгъу, санэр зэрыз шъонтыр щыдым тырилъхьэхи, зы чыцӀ кӀигъэгъужьи, икӀалэу Даут Саул ыдэжь ыгъэкӀуагъ. 21Даут Саул дэжь къакӀуи фэлэжьагъ. Саул Даут лъэшэу ыгу рихьыгъэти, иашъоджэнэзехьэу ыгъэнэфагъ. 22Арти Саул Ищай дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Даут садэжь къэрэни къулыкъур щерэхь, сыда пӀомэ нэшӀукӀэ сэ ащ сеплъыгъ». 23Тхьэм фэӀорышӀэрэ джынапцӀэм Саул щыхьагъу къызишӀкӀэ, Даут пхъонтэпщынэр къыштэти, къыфеощтыгъэ, Саул ыгу къыдищаети, изытет нахьышӀу хъущтыгъэ, джынапцӀэри ащ шъхьащыкӀщтыгъэ.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Даут Голиат зэрэтекӀуагъэр

1Фылистхэм заом зыкъыфагъэхьазыри, ядзэхэр Ехъудэм ит псэупӀэу Сэхэу къыщызэӀуагъакӀэхи, Сэхэурэ Ӏазэкърэ азыфагу къыдафэу Афэсдамым дэжь пщыпӀэ щашӀыгъ[+]. 2Саулрэ израил цӀыфхэмрэ загъэхьазыри чъыгэе кӀэир уцупӀэу къыхахыгъ, фылистхэм апэшӀуекӀорэ заом зыфагъэхьазырыгъ. 3Фылистхэр зы бгъумкӀэ Ӏуашъхьэм къытеуцуагъэх, израил цӀыфхэри ащ пэчӀынэтӀэ Ӏуашъхьэм, кӀэир азыфагоу, къыщыуцугъэх. 4ЕтӀанэ Голиат ыцӀэу, Гъат щыщ бэнакӀоу, метри 3 ехъу зилъэгагъэр фылистхэм къахэкӀотыгъ[+]. 5Джэрз танджыр, пцэжъыепӀон теплъэ зиӀэу зэхэдэгъэ джэрз ашъоджанэу килограмм 60 фэдиз горэ зионтэгъугъэр ащ щыгъыгъэх; 6ылъашъхьэмэ къащегъэжьагъэу ылъэгуанджэхэм хьазырэу къанэсэу джэрз тедэхэр яӀагъэх, джэрзым хэшӀыкӀыгъэ пчыпыджын кӀэкӀыр ыкӀыб къыкъощыщтыгъ. 7ИпчыпыджыныкӀ лӀы къызэрыкӀом ыӀапшъэкӀэ умыубытышъунэу гъумыгъэ, гъучӀ пчыпыджынышъхьэм ионтэгъугъэ килограмми 7 хъущтыгъэ. Голиат имэӀузехьэ ыпэ итэу къакӀощтыгъ[+]. 8Голиат къэуцуи израил цӀыфхэм ядзэ къекууагъ: «Сыд пае шъукъэзэонэу шъукъэуцугъа? Сэ сыфылистба, шъо Саул шъузэриунэӀутыр шъушӀэрэба? Зы нэбгырэ къызхэжъугъэкӀи къысэжъугъэзау[+]. 9Джар къысэзэошъоу, сыкъызиукӀкӀэ, тэ тышъуипщылӀыщт. Ау сэ ежь сытекӀоу, зысыукӀкӀэ, шъо шъутипщылӀыщт, шъукъытфэлэжьэщт». 10ЕтӀани фылистым къариӀуагъ: «Сэ непэ израил дзэхэр хьайнапэ сшӀыщтых! ТитӀо тызэзэонэу цӀыф къызхэжъугъэкӀ!» 11Фылистым къыӀуагъэхэр зызэхахым, Саули зэкӀэ израил цӀыфхэри лъэшэу къыгъащтэхи, щынэгъошхом зыӀэкӀиубытагъэх.


Даут Саул иуцупӀэ зэрэкӀуагъэр

12Даут ятэщтыгъэр ефрат лъэпкъым къыхэкӀыгъэ Ищай. Ар Ехъудэм ит къалэу Бэтлэхъэм щыпсэущтыгъ. Ащ кӀэлий иӀагъ. Саул ипачъыхьэгъум ар лӀыжъы хъугъэу анахь алъытэрэ нахьыжъхэм ащыщыгъ. 13Ищай икӀэлэ нахьыжъищ Саул заом дежьагъэх. Анахьыжъыр Елыаб, къыкӀэлъыкӀорэр – Абинэдау, ящэнэрэр – Щам[+]. 14Даут зэшхэм анахьыкӀагъ. Зэш нахьыжъищыр Саул дежьагъэх. 15Даут Саул дэжь къикӀыжьзэ, чэзыу-чэзыукӀэ Бэтлэхъэм дэс ятэ имэлхэр ыгъэхъунхэм пае къакӀощтыгъ. 16Фылистыр къахэкӀзэ мэфэ тӀокӀитӀум ипчэдыжьи ипчыхьи къахэкӀотти, израил цӀыфхэм апашъхьэ къиуцоти, езэонхэу къяджэщтыгъ. 17Зы мафэ горэм Ищай ыкъо Даут риӀуагъ: «Килограмм 15 фэдиз горэ хъунэу лэжьыгъэ гъэгъугъэрэ хьалыгъуипшӀрэ зыдаштэхи, дзэр зыдэщытым дэжь кӀуи, пшыхэм афэхь. 18Ахэм ягъэгъусэжьых къое хьалипшӀыр, пшыхэр зыхэт дзэм идзэпащэхэм ахэр ятых. Пшымэ япсэуныгъэ изытети, яфэныкъуагъэхэми, яӀоф зыфэдэми ишъыпкъапӀэ сшӀэным пае сыд щыщми зыгорэ къысфыздахь»[+].

19Саули, ахэри, израилыдзэри зэгъусэхэу чъыгэе кӀэим щыӀэхэу фылистхэм язэонхэу загъэхьазырщтыгъэ. 20Даут пчэдыжьым жьэу къэтэджи, имэлхэм нэмыкӀ мэлахъо къапигъэуцуи, ыгъэхьазырыгъэр къыздишти Ищай къыриӀогъэ чӀыпӀэм кӀуагъэ. Дзэр зыдэщыт чӀыпӀэм зынэсым, зэрэгъэкуохэзэ етӀупщыгъэу зэоным зыфагъэхьазырщтыгъэ. 21Израил цӀыфхэмрэ фылистхэмрэ ясатырэхэр зэпэӀууцуагъэх. 22Даут къыхьыгъэхэр ӀапӀэхэм апэтыгъэ къэрэгъулым къыфыщинэхи, дзэкӀолӀхэр зыдэщыт лъэныкъомкӀэ ечъэжьагъ. Зынэсым ышхэм япсэуныгъэ изытет кӀэупчӀагъ. 23Ар ахэм адэгущыӀэзэ, Гъат щыщ фылист бэнакӀоу Голиат фылистхэм къахэкӀоти, джа къыӀощтыгъэхэр джыри къыӀохэу зырегъажьэм, Даут къызэхихыгъ. 24Израил цӀыфхэм а лӀыр къызэралъэгъоу, лъэшэу къыгъэщынагъэхэти, къыкӀатхъужьыгъ. 25Мыщ дэжьым израил цӀыфхэм зэраӀожьыщтыгъэ: «Шъолъэгъуа мо лӀэу къахэкӀотыгъэр? Джар къызкӀахэкӀотыгъэр Израилым Ӏэягъэхэр къыриӀолӀэнхэм пае. Ар зыгорэм ыукӀмэ, пачъыхьэм мылъкушхо ащ ритыщт, ипшъашъи ригъэщэщт, ятэ иунагъо хьакъулахьхэр римыгъэтхэу, шъхьафитэу Израилым щигъэпсэущт»[+]. 26Арти Даут къыкӀэрыт цӀыфхэм яупчӀыгъ: «Мы фылистыр зыукӀэу, Израилым ынапэ зыукъэбзыжьыщтым сыд шъуӀуи фашӀэщтыр? Сыда зыщыщыр сунэт амышӀыгъэ мо фылистэу Тхьэу щыӀэм идзэ шӀоигъэхэр къезыӀуалӀэрэр?» 27Ар зыукӀрэм фашӀэщтыр зыфэдэр цӀыфхэм Даут къыфаӀотагъ.

28Даут ышнахьыжъэу Елыаб ышнахьыкӀэ цӀыфхэм зэрадэгущыӀэрэр къыззэхехым къэгубжи, Даут къыриӀуагъ: «Сыда мыщ укъызкӀэкӀуагъэр, хэта мэл тӀэкӀур шъофнэкӀым къызфыщыунагъэри? О зыкъызэрэпшӀошӀыжьрэми угу зэрэшӀойми дэгъоу сащыгъуаз, зэрэзэзэощтхэм уеплъынэу укъэкӀуагъ». 29Даут къыриӀожьыгъ: «СызэряупчӀыгъэм нэмыкӀэу мыхъун горэ сшӀагъа?» 30Ар къыӀуи, зыдыригъэзэкӀи, къакӀэрытыгъэ горэм а упчӀэ дэдэр зыретым, къызэхэзыхыгъэхэм апэ къыраӀогъагъэр къаӀожьыгъ.

31Даут къыӀуагъэхэр Саул зыраӀожьхэм, адрэм къылъигъакӀохи аригъэщагъ. 32Даут Саул риӀуагъ: «Ащ пае хэти орэмыгумэкӀ, уиӀумэт кӀонышъ фылистым езэощт». 33Арти Саул Даут риӀуагъ: «А фылистым о уезэон пфэлъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ джыри укӀэлащ, адрэр икӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу зэолӀ». 34Даут Саул риӀожьыгъ: «УиӀумэт ятэ имэлхэр ыгъэхъущтыгъэхэти, аслъан е мышъэ горэ къахахьэу Ӏэхъогъум хэт мэлхэм ащыщ зырихьыжьэкӀэ, 35ащ сылъежьэти сыкӀахьэщтыгъэ, сытебанэти, ыжэ дэлъэу ыхьырэр къытесхыжьыщтыгъ. КъызыстебэнэжькӀэ ытхыцӀашъо зыхэзгъанэти исыутщтыгъэ, стхьалэщтыгъэ; 36Арышъ, уиӀумэт аслъанми мышъэми затекӀуагъэкӀэ, сунэт амышӀыгъэ мо фылистми джар дэдэр есшӀэн, сыда пӀомэ Тхьэу щыӀэм идзэ ынапэ ащ тырехы[*]». 37ЕтӀани Даут къыӀуагъ: «Аслъанми мышъэми сащызыухъумэгъэ Зиусхьаным[†] а фылистми сыщиухъумэщт». Арти Саул Даут риӀуагъ: «КӀо, Зиусхьаныр гъусэ къыпфэхъу».

38Арти Саул идзэ шъуашэ Даут зыщыригъэлъагъ, джэрз танджыр шъхьащилъагъ, ашъоджанэри зыщыригъэлъагъ. 39Даут чатэр щыгъынхэм акӀыӀу къышӀыжьи, тезэкӀухьагъ, сыда пӀомэ ащ фэдэ Ӏэшэ-шъуашэхэр зыщилъэхэу есэгъагъэп. ЕтӀанэ «Мыхэр сщыгъхэу сесагъэпышъ, зызгъэзэшъурэп», – Даут Саул риӀуи, зыщырагъэлъагъэхэр зэкӀэ къызщихыжьыгъэх. 40ЕтӀанэ ибэщ къыштэжьи, псы игъукӀыгъэм ылъэгу мыжъо джэшъуитф къыхихи, имэлэхъо Ӏалъмэкъ рилъхьагъэх. Мыжъодзыр ыӀэдакъэу фылистым езэонэу ежьагъ.

41Фылистри Даут дэжькӀэ къежьагъ, имэӀузехьэ ащ ыпэ итыгъ. 42Фылистыр къаплъи Даут къызелъэгъум, пхъатэ зыпимыхьэу къеплъыгъ, сыда пӀомэ ар ныбжьыкӀэу, къуапцӀэу, бжьышӀоу щытыгъ. 43Фылистым Даут къыриӀуагъ: «Бэщыжъ цӀыкӀухэр уиӀэдакъэу укъыспэгъокӀынэу сыхьа сэ?» Ащ тетэу фылистыр ежь итхьэмэ ацӀэкӀэ Даут къебгыгъ. 44ЕтӀанэ фылистым Даут къыриӀуагъ: «КъысэкӀуалӀ уихьадэ ошъогу бзыухэмрэ шъофым ис хьэкӀэ-къуакӀэхэмрэ ястыжьыщтышъ»[+]. 45Даут фылистым риӀожьыгъ: «О чатэр, пчыпыджынышхор, пчыпыджын кӀэкӀыр уиӀэдакъэхэу укъыспэгъокӀыгъэмэ, сэ Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэм, Израилым идзэмэ я Тхьэу, Ӏаягъэхэр къызэпӀолӀагъэм ыцӀэкӀэ сыкъыппэгъокӀыгъ[+]. 46Джы Зиусхьаным сӀэ укъырилъхьащтышъ, усыукӀыщт, пшъхьэ шӀосхынышъ, фылистхэм ядзэкӀолӀхэми яхьадэхэр ошъогу бзыухэмрэ чӀым тет хьэкӀэ-къуакӀэхэмрэ ястыжьынхэшъ, Израилым Тхьэ зэриӀэр зэрэдунаеу щызэлъашӀэщт[+]. 47ЕтӀанэ мы цӀыф жъугъэмэ къашӀэщт Зиусхьаным чатэмрэ пчыпыджынымрэкӀэ укъызэримыухъумэрэр, сыда пӀомэ мыр Зиусхьаным изаошъ, Ащ шъо тӀэ шъукъырилъхьащт»[+]. 48Ащ ыуж фылистыр къезэонэу Даут ыдэжькӀэ къызежьэм, Даут фылистым ылъэныкъокӀэ псынкӀэу ечъэжьагъ. 49Даут иӀалъмэкъ иӀэбэжьи мыжъор къырихыгъ, мыжъодзым дилъхьи, ыгъэчэрэгъу-ыгъэчэрэгъуи, зы къуапэр къытӀупщи, фылистым ынатӀэ тыригъэпсыхьи еуагъ. Арти ащ ынатӀэ мыжъом пхыриути, ыӀу егъэзыхыгъэу чӀым къытыригъэфагъ.

50Джащ тетэу Даут мыжъомрэ мыжъодзымкӀэрэ фылистым текӀуи ыукӀыгъ; ау Даут чатэ ыӀыгъыгъэп[+]. 51Ар дэдэм Даут фылистым ечъалӀи, теуцуи, ащ ичатэ чэталъэм къырихи, еуи ышъхьэ шӀуиупкӀыгъ. ЯбэнакӀо къызэраукӀыгъэр къызалъэгъум, фылистхэм кӀатхъужьыгъ. 52Арти израил ыкӀи ехъудэ дзэкӀолӀхэм зыкъаӀати, зэрэгъэкуохэзэ фылистхэр рафыжьэхи, кӀэим икъыдэхьапӀэ, Ӏэкърэн икъэлапчъэмэ анэс, афыжьыгъэх. ЗыкӀэхьэгъэхэ фылистхэр Гъатрэ Ӏэкърэнрэ азыфагу илъ ЩэӀараим гъогум тыраукӀыхьагъэх[+]. 53ЕтӀанэ израил цӀыфхэу фылистхэр езыфыжьагъэхэм къагъэзэжьи, ахэм яуцупӀэщтыгъэр зэрапхъуагъэ. 54Даут ыукӀыгъэ фылистым ышъхьэ къыздишти, Ерыусэлэм къыхьыгъ. Ащ иашъоджанэ ежь ичэтэнгъэӀагъэ щигъэтӀылъыгъ[+].


Даут Саул къызэрэфащагъэр

55Даут фылистым езэонэу зэрежьагъэр Саул зелъэгъум, дзэм ипащэу Абинэр еупчӀыгъ: «Абинэр, мо кӀалэр хэта зыкъор?» Абинэр къыриӀожьыгъ: «Упсэ бэ егъашӀ, пачъыхь, ар сшӀэрэп»[+]. 56Арти пачъыхьэм ыӀуагъ: «Ащыгъум къызэгъашӀ а кӀалэр зыкъор». 57Даут фылистым текӀуагъэу къыгъэзэжьыгъэу къэкӀожьзэ, Абинэр ащ екӀуалӀи Саул дэжь къыщагъ; фылистым ышъхьэ ащ ыӀыгъыгъ. 58Саул ащ къеупчӀыгъ: «Хэта узыкъор, кӀалэ?» Даут къыриӀожьыгъ: «Бэтлэхъэм щыщ уиӀумэтэу Ищай сырикӀал».

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Ионэтанрэ Даутрэ Ӏуагъэ зэрэзэдашӀыгъэр

1Даутрэ Саулрэ язэдэгущыӀэн заухым, Ионэтан ыпсэ Даут ыпсэ хэтӀагъэ хъугъэ, ежь ыпсэ фэдэу Ионэтан ар шӀу ылъэгъугъ[+]. 2Саул а мафэм Даут ятэ дэжь кӀожьынэу фидагъэп. 3Ионэтан Даут гъусэ зэрэфэхъурэмкӀэ Ӏуагъэ дишӀыгъ, сыда пӀомэ ежь ыпсэ фэдэу ар шӀу ылъэгъугъ. 4Арти Ионэтан ищыгъын кӀыӀутелъ къызщихи Даут ритыгъ, джащ фэдэу иашъоджани, ичати, ищабзи, ибгырыпхи ритыгъэх. 5Ащ ыуж Саул Даут тыдэ ыгъэкӀуагъэми, акъылыгъэ хэлъэу зекӀощтыгъэ. Саул ар дзэкӀолӀхэм Ӏэшъхьэтет зафешӀым, цӀыф пстэуми Саул иунэӀутхэми агу рихьыгъ. 6Даут фылист бэнакӀом текӀуагъэу къагъэзэжьыгъэу къэкӀожьхэ зэхъум, бзылъфыгъэхэр орэдхэр къаӀохэзэ, къашъохэзэ, пачъыхьэу Саул Израилым икъэлэ пстэумэ къыщапэгъокӀыгъэх, ищытхъу аӀозэ, гушӀогъошхо хэлъэу шъонтырыпхэмрэ нэмыкӀ пщынэ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэмрэ къяощтыгъэх[+]. 7Орэдхэр къэзыӀозэ къашъощтыгъэ бзылъфыгъэхэр къыхэкуукӀыщтыгъэх: «Саул нэбгырэ минхэм атекӀуагъэмэ, Даут нэбгырэ минипшӀхэм атекӀуагъ!»[+] 8Саул ащ лъэшэу къыгъэгубжыгъ, зэхихыгъэхэр имыгуапэу ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: «Даут минипшӀхэр ратхи, сэ минхэр къысапэсыгъэмэ, пачъыхьагъур ары ныӀэп джы ар зыщыкӀэжьрэр». 9А мафэм къыщегъэжьагъэу Саул цыхьэ ымышӀэу Даут лъыплъэщтыгъ.


Саул Даут ыукӀынэу зэрэфэягъэр

10КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм Тхьэм фэӀорышӀэрэ джынапцӀэм Саул къыригъэзыгъэти, иунэ исэу зишхыхьажьщтыгъэ. Адрэ мафэхэм зэришӀщтыгъэ хабзэу, Даут пхъонтэпщынэм къеощтыгъэ. Саул пчыпыджыныр ыӀыгъыгъэти,[+] 11«Даут дэпкъым хезгъэӀулӀэн», – ыӀуи ыгукӀэ зэриӀожьи, пчыпыджыныр ыдзыгъ. ГъогогъуитӀо зеом Даут зиуфэзэ, ар зытыригъэфагъэп.

12Арти Саул Даут щыщынэу ригъэжьагъ, сыда пӀомэ Зиусхьаныр[†] Даут игъусагъ, ау Зиусхьаным Саул къыбгынэгъагъ. 13Саул Даут ынэӀу ригъэкӀи, нэбгырэ мин хъурэ дзэкӀолӀ купым пащэу фишӀыгъэти, Даут дзэкӀолӀхэр къэзэонхэу ыщэщтыгъэх. 14Даут сыд фэдэрэ Ӏоф фежьагъэми, акъылым рыгъуазэщтыгъэ, Зиусхьаныр ренэу ащ игъусагъ[+]. 15Даут акъылым зэрэрыгъуазэрэр Саули ылъэгъущтыгъэ, джащ къыхэкӀэуи щыщынэщтыгъэ. 16Ау зэрэ Израилэуи Ехъуди Даут шӀу ащалъэгъущтыгъэ, сыда пӀомэ апэ итэу зэонхэу ыщэщтыгъэх.


Даут Саул ыпхъу къызэрищагъэр

17Ащ ыуж Саул Даут риӀуагъ: «Мары спхъу нахьыжъэу Мэраб, уишъхьагъусэнэу къыостыщт, ау укъысфэшъыпкъэу лӀыхъужъэу къулыкъур сфэпхьыщт, Зиусхьаным ыцӀэкӀэ зао». Ау ежь егупшысыгъ: «Сэ сымыукӀэу фылистхэм ар къарэукӀ»[+]. 18Ары шъхьае Даут Саул къыриӀуагъ: «Сыд гущ сэ, цӀыф лъэрыхьэмэ сащымыщэуи, тиунагъокӀи Израилым тыщызэлъамышӀэуи пачъыхьэм махълъэ сыфэхъун слъэкӀына?»[+] 19Ау Саул ыпхъу Мэраб Даут зыригъэщэнэу щытыгъэ пӀалъэр къызэсым Мыхъолат щыщ Ӏадриел ар дагъэкӀуагъ[+]. 20Саул иадырэпхъоу Михэл Даут шӀу къылъэгъугъ. А къэбарыр Саул зырагъэӀум, гуапэ щыхъугъ. 21Саул егупшысыгъ: «Ар ащ зыдэзгъакӀокӀэ, тӀэсхъапӀэ фэхъунышъ, фылистхэм аӀэкӀэкӀодэпэн». ЕтӀанэ Саул Даут риӀуагъ: «Махълъэ укъысфэхъунэу уфаемэ, ятӀонэрэу джыри амал уиӀ». 22Ащ ыуж Саул иӀумэтхэм унашъо афишӀыгъ: «Даут шъэфэу шъудэгущыӀи ешъуӀу: „Пачъыхьэм ыгу узэрэрихьрэми, ащ иӀумэтхэм зэкӀэми шӀу узэралъэгъугъэми еплъ. Пачъыхьэм махълъэ фэхъу“». 23Саул иӀумэтхэм Даут ар зыраӀом, Даут къариӀожьыгъ: «Пачъыхьэм уримэхълъэныр псынкӀагъокӀэ шъогугъа? Сэ сыбаеп, сыцӀэрыӀоп». 24Даут ыӀуагъэр иӀумэтхэм Саул зынагъэсыжьым, 25Саул ахэм ариӀуагъ: «Даут сфешъуӀожь пачъыхьэм ипыйхэм яфэшъуашэр ягъэгъотыжьыгъэным пае фылист нэбгыришъэм яукӀытапӀэхэу къыпыуипкӀыгъэхэм анэмыкӀ пшъэшъэ уасэу пачъыхьэр зэрэфэмыер». Фылистхэм аӀэкӀэ Даут зэригъэкӀодыщтыр ары Саул зэгупшысщтыгъэр[+]. 26Саул иӀумэтхэм ариӀуагъэр Даут зынагъэсым, пачъыхьэм имахълъэ хъун зэрилъэкӀыщтыр ащ лъэшэу игуапэ хъугъэ. ПӀалъэу агъэнэфагъэр къэмысзэ, 27Даут ицӀыфхэр игъусэхэу кӀуи, фылист нэбгырэ шъитӀу къыукӀыгъ. Ахэм яукӀытапӀэхэр къапиупкӀхи, имахълъэ хъуным тегъэпсыхьагъэу пачъыхьэм къыфихьыгъэх. Арти Саул ыпхъу Михэл ащ дигъэкӀуагъ. 28Джащ тетэу Зиусхьаныр Даут зэригъусэри, ыпхъу Михэл ар шӀу зэрилъэгъури инэрылъэгъузэ Саул къырыкӀуагъ. 29Джащ къыхэкӀэуи Саул Даут нахьи нахь лъэшэу щыщынэу хъугъэ, ежь опсэуфэ ар ыгъэпыигъ.

30Фылист дзэпащэхэр зэонэу къежьэхэ къэси, Саул идзэ къулыкъушӀэ пстэумэ анахь акъылышӀоу Даут ренэу зекӀощтыгъэти, ищытхъу дахэ чыжьэу Ӏугъэ.

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Саул Даут къаигъэ зэришӀыгъэр

1Джащ ыуж Саул ыкъо Ионэтани зэкӀэ иӀумэтхэми Даут агъэлӀэнэу ариӀощтыгъэ; ау Саул ыкъо Ионэтан Даут шӀу дэдэ ылъэгъущтыгъэ. 2Арти Ионэтан Даут риӀуагъ: «Тятэу Саул уигъэкӀод шӀоигъошъ, неущ зыфэсакъыжь, зы чӀыпӀэ шъэф горэм зыщыгъэбылъ. 3ЧӀыпӀэу шъофым зызщыбгъэбылъыгъэм тятэрэ сэррэ тызэгъусэу тыкӀонышъ, сыпфыдэгущыӀэщт, ащ ыуж къызэзгъэшӀагъэм ущызгъэгъозэщт». 4ЕтӀанэ Ионэтан ятэу Саул Даут игугъу дахэкӀэ фишӀыгъ: «Пачъыхьэм иӀумэтэу Даут ыгу рерэмыгъабгъ, сыда пӀомэ угу зэрэфыхэкӀын зыпари мыхъун ащ ышӀагъэп, ышӀэрэ пстэуми уифедэ ахэлъ шъыпкъ. 5Фылист бэнакӀом текӀоным пае ыпсэ еблэжьыгъэп, Зиусхьаными[†] зэрэ-Израилэу къыухъумагъ; ор дэдэми уинитӀукӀэ ар плъэгъугъэти, уигушӀогъошхуагъ. Адэ сыда джы лажьи хьакъи зимыӀэм ылъ умыгъачъэмэ, Даут умыгъэкӀодмэ мыхъунэу узкӀыпыхьагъэр?»[+] 6Арти Саул Ионэтан риӀуагъэм едэӀуи, тхьэлъанэ ышӀыгъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо, Даут псэущт». 7Ащ ыуж Ионэтан Даут къеджи а гущыӀэ дэдэхэр риӀожьыгъэх. ЕтӀанэ Ионэтан Саул дэжь Даут къыщи, ыпэкӀэ зэрэщытыгъэу джыри фэлажьэщтыгъэ. 8ЕтӀанэ заор икӀэрыкӀэу къызежьэм, Даут фылистхэм апэуцужьи, хьалэч зэхишӀыхьэхи, кӀаригъэӀэжьыгъ.

9ИкӀэрыкӀэу Тхьэм фэӀорышӀэрэ джынапцӀэр Саул къытебэнагъ. Пчыпыджыныр ыӀыгъэу иунэ ар исыгъ. Даут ыӀапэхэр пхъонтэпщынэм ригъачъэхэзэ, ащ къыфеощтыгъэ[+]. 10Саул пчыпыджынымкӀэ Даут дэпкъым хыригъэӀулӀэнэу фэягъ, ау Саул ар къызедзым, Даут Саул кӀэлъырылъэти, пчыпыджыныр дэпкъым хисагъ. Арти Даут а чэщым ышъхьэ рихьыжьэжьи, ыпсэ къыухъумагъ.

11Даут иунэ лъыплъэнхэм, къаубытынышъ, нэф къырамыгъэкӀэу аукӀыным пае Саул иӀофтабгэхэр Даут ядэжь ыгъэкӀуагъэх. Даут ишъхьагъусэу Михэл илӀ риӀуагъ: «Нычэпэ пшъхьэ зыщымыгъэзыекӀэ, неущ уаукӀыщт»[+]. 12Михэл ар риӀуи, Даут шъхьангъупчъэмкӀэ унэм ригъэкӀи, ар хэхьажьыгъ, псэоуи къэнэжьыгъ[+]. 13Михэл тхьэ нэпцӀым исурэт къышти пӀэм хилъхьагъ, пчэнышъор ышъхьэ тырихъуи, ыфэпагъ. 14Саул иӀофтабгэхэр Даут къаубытынэу зегъакӀохэм, «Ар сымадж», – ыӀуи, Михэл къариӀуагъ. 15Даут къеплъынхэу Саул иӀофтабгэхэр джыри ыгъэкӀуагъэх. «СыукӀыщтышъ, пӀэм зэрэхэлъэу ар къысфэшъухь», – ариӀуагъ: 16Арти иӀофтабгэхэр зэкӀохэм тхьэ нэпцӀым исурэтэу пчэнышъор зышъхьэ телъыр пӀэм къыхагъотагъ. 17ЕтӀанэ Саул Михэл риӀуагъ: «Сыд пае сыбгъэпцӀагъа, сипый птӀупщыжьи зебгъэгъэбылъыжьыгъа?» Михэл Саул къыриӀожьыгъ: «СымытӀупщмэ сиукӀынэу къызысеӀом сигъэщынагъ».


Даут Самуел Рамэ зэрэщыӀукӀагъэр

18Даут ышъхьэ Ӏуихыжьи, Самуел дэжь, Рамэ, кӀуи, Саул къыришӀагъэр зэкӀэ фиӀотагъ. ЕтӀанэ Самуел игъусэу ежьэхи, Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат кӀуагъэх[+]. 19«Даут Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат кӀуагъэ» аӀуи, Саул къэбар къыфахьыгъ. 20Арти Саул Даут къаубытынэу иӀофтабгэхэр ыгъэкӀуагъэх. Самуел зипэщэ тхьэлӀыкӀохэу[†] Тхьэм кӀочӀэ лыеу къахилъхьагъэм зэлъиштагъэхэр, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къэзышӀхэрэр, Ащ ищытхъу зыӀуатэхэрэр ахэм алъэгъугъ. Ардэдэм Саул иӀофтабгэхэми Тхьэм и-Псэ къахахьи, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къахилъхьагъэм зэлъиштэхи, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къашӀэу, Ащ ищытхъу аӀуатэу хъугъэх. 21Хъурэм икъэбар Саул зынагъэсыжьым, нэмыкӀ иӀофтабгэхэр джыри ащ ыгъэкӀуагъэх. Ау ахэри Тхьэм кӀочӀэ лыеу къахилъхьагъэм зэлъиштэхи, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къашӀэу, Ащ ищытхъу аӀуатэу хъугъэх. ЕтӀани Саул иӀофтабгэхэр ящэнэрэу зегъакӀохэм, ахэри Тхьэм кӀочӀэ лыеу къахилъхьагъэм зэлъиштэхи, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къашӀэу, Ащ ищытхъу аӀуатэу хъугъэх. 22Арти ежь Саул Рамэ кӀуагъэ, кӀозэ, Сэхыу дэт псынэкӀэчъышхом зынэсым кӀэупчӀагъ: «Самуелрэ Даутрэ тыда зыдэщыӀэхэр?» «Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат щыӀэх», – аӀуи къыраӀожьыгъ. 23Ар Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат зэкӀом, Тхьэм и-Псэ къылъыӀэси, Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат омыкӀофэ зэримыхэбзагъэу, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къыхилъхьагъэм зэлъишти, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къышӀэу, Ащ ищытхъу ыӀуатэу хъугъэ. 24Ащ зитӀэкӀыгъ, Самуел ыпашъхьэ зэритзэ, Тхьэм кӀочӀэ лыеу къыхилъхьагъэм зэлъишти, Тхьэм къыбгъодэкӀырэ псалъэхэр къышӀэу, Ащ ищытхъу ыӀуатэу хъугъэ. А мафэми къыкӀэлъыкӀогъэ чэщми мыфэпагъэу ар щылъыгъ. «Адэ Саул тхьэлӀыкӀоныр зипшъэрылъ цӀыфхэм джы ащыщ хъугъа?» джары зытыраӀукӀыгъэр[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Ионэтан Даут зэригъэныбджэгъугъэр

1Даут Рамэ ичӀыпӀэу Нэуат къыбгыни, Ионэтан дэжь къакӀуи къеупчӀыгъ: «Сыда сшӀагъэр, тара сызэрэмысэр, сыда уятэ къызкӀысфэмыразэр, сыда спсэ къызкӀылъыхъурэр?»[+] 2Ионэтан къыриӀожьыгъ: «Хьау, ар угу къимыгъахь, о улӀэщтэп, сыда пӀомэ сэ сыщимыгъэгъуазэу тятэ зыпари ышӀэрэп. Сыд пая тятэ а Ӏофыр зыкӀысшӀуиушъэфын фаер? Ар хъун Ӏофэу щытэп». 3Даут тхьэлъанэ ышӀызэ къыӀуагъ: «УгукӀэ укъызэрэсфэщагъэр уятэ дэгъоу ешӀэшъ, ежь-ежьырэу зэреӀожьы: „Ионэтан ыгу къемыоным пае ымышӀэмэ нахьышӀу“. Ау Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо, упсэ зэрэщыӀэм фэдэу, мы къасӀорэр шъыпкъэ: сэррэ хьадэгъумрэ тызэрэзэпэчыжьэр лъэбэкъу закъу ныӀэп». 4«УгукӀэ узфаер зэкӀэ къыпфэсшӀэщт» ыӀуи, Ионэтан Даут зыреӀом, 5Даут Ионэтан къыриӀожьыгъ: «Неущ мэзакӀэр къызэрихьэрэр агъэмэфэкӀыщтышъ, пачъыхьэм зы Ӏанэ сыдыпэсын фае. Ау ащ емылъытыгъэу сытӀупщи, зызгъэбылъынышъ, ящэнэрэ мафэм ипчыхьэ нэс зыкъэзгъэлъэгъощтэп. 6ЗыгорэкӀэ уятэ къыскӀэупчӀэмэ, еӀу: „Даут илӀакъо зэрэщытэу илъэс къурмэн[†] ешӀыти, къалэу Бэтлэхъэм кӀо шӀоигъоу къысэлъэӀугъ“. 7„Дэгъу“ къызыуиӀожькӀэ, уиӀумэт иӀоф мамырыщт; ау ар къызыгубжкӀэ, гухэлъ бзаджэ зэрэрихъухьагъэр оркӀэ гъэнэфагъэ. 8Арышъ, уиӀумэт унэшӀу къыщыгъаф, Зиусхьаныр тишыхьатэу оррэ сэррэ гъусэ тызэрэзэфэхъугъэмкӀэ Ӏуагъэ зэдэтшӀыгъ, ау лажьэ горэ сиӀэмэ, о сыукӀ нахь, сыд пае уятэ дэжь сыпщэна?»[+] 9Ионэтан къыриӀожьыгъ: «Ар о къыохъулӀэхэщтэп. Тятэ бзэджагъэ горэ ыгу риубытагъэу зыгорэкӀэ дасшӀэмэ, къэбарыр осымыгъашӀэ хъуна?» 10Даут Ионэтан риӀуагъ: «Уятэ пхъашэу къыбдэгущыӀэжьмэ, хэта къэбарыр сэзгъэшӀэщтыр?» 11«НекӀо, хашъом тигъахь», – ыӀуи, Ионэтан Даут зыреӀом, тӀури зэгъусэу хашъом зехьэхэм, 12Ионэтан Даут риӀуагъ: «Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Тятэ сыӀуупчӀыхьанышъ, неущ мы уахътэм ехъулӀэу е неущмыкӀэ нэс ыгу илъыр къезгъэӀощт. Ар ыгукӀэ Даут фэшӀоу къэбар зэрэщыӀэр къыпфясымгъэхьынэуи, зэхэосымгъэхынэуи? 13Тятэ ыгу шӀу къызэрэпфимылъыр сшӀагъэу къэбарыр къызыплъысымыгъэӀэскӀэ, Ионэтан ифэшъуашэр Зиусхьаным рерэгъэгъот, нахьыбэжьи къырерэшӀ. Ар аущтэу зыхъукӀэ, устӀупщыжьынба, узфаем усымыгъэкӀонэуи? Зиусхьаныр тятэ зэригъусагъэм фэдэу ори уигъусэнэу сыпфэлъаӀо. 14Ау сэ джыри сыпсэунэу щытмэ, Зиусхьаным игукӀэгъу ори къысфэшӀ. 15Сэ сыщымыӀэжьми, Даут ипый пстэури Зиусхьаным чӀым тыригъэкӀодыкӀыгъэхэми, егъашӀэми сиунагъо гукӀэгъу къыфэшӀ»[+]. 16Джащ тетэу Даут иунагъо Ӏуагъэ зыдешӀыхэм, Ионэтан къыӀуагъ: «Ори уиунагъуи Ӏуагъэу зэдэтшӀыгъэр зышъумыгъэцакӀэкӀэ, Зиусхьаным шъуифэшъуашэ зэпстэуми шъуигъэгъотыщт». 17Даут шӀу зэрилъэгъурэмкӀэ икӀэрыкӀэу Ионэтан тхьэлъанэ ышӀыгъ, сыда пӀомэ ыпсэ фэдэу ар икӀэсагъ[+].

18ЕтӀанэ Ионэтан ащ риӀуагъ: «Неущ мэзакӀэу къихьэрэм имэфэкӀыщтышъ, уищысыпӀэ нэкӀ зыхъукӀэ, къыпкӀэупчӀэщтых. 19Арышъ, ящэнэрэ мафэм зызщыбгъэбылъщтыгъэ чӀыпӀэм псынкӀэу къекӀужьи, укъамылъэгъунэу мыжъошхо горэм ыкъогъу къотӀысхьи зыгъэбылъ. 20Сэ псагъэ горэм тезгъафэ сшӀоигъом фэдэу а лъэныкъомкӀэ щэбзищ къэстӀупщыщт. 21„КӀуи, щабзэхэр къэгъотыжьых“, – сӀонышъ, кӀэлэцӀыкӀур сӀофтэщт. „Щабзэхэр уакӀыбкӀэ щылъхэшъ, къэштэжьых“ кӀэлэцӀыкӀум зесӀокӀэ, къыскӀэрыхь; ащ къикӀрэр уиӀофхэр мамырэу ары, Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо, мыхъун гори къыохъулӀэщтэп. 22„Щабзэхэр уапэкӀэ щыӀэх“ кӀэлэцӀыкӀум зесӀокӀэ, пшъхьэ щыгъэзый, сыда пӀомэ Зиусхьаным уиутӀупщыжьыгъэу ащ къекӀы. 23АдыкӀэ оррэ сэррэ зэтӀуагъэм Зиусхьаныр егъашӀэм фэшыхьат». 24Ащ ыуж Даут хашъом зыщигъэбылъыгъ. МэзакӀэу къихьагъэм имэфэкӀ къэсыгъэти, пачъыхьэр Ӏанэм пэтӀысхьагъ. 25Зэрихабзэу пачъыхьэр дэпкъым кӀэлъырыт тетӀысхьапӀэм тесыгъ. Ионэтан ащ пэчӀынатӀэу щысыгъ. Абинэр Саул кӀэрытӀысхьагъ; Даут итӀысыпӀэ нэкӀыгъэ[+].

26Даут мэфэкӀым зыфимгъэхьазырыгъэу, зимыукъэбзыгъэу къышӀошӀыгъэти, Саул а мафэм зыпари ыӀуагъэп. 27МэзакӀэу къихьагъэм имэфэкӀ иятӀонэрэ мафэ къэсыгъ, ау Даут итӀысыпӀэ джыри нэкӀыгъэ. Арти Саул икӀалэу Ионэтан еупчӀыгъ: «Сыда Ищай ыкъо тыгъуасэ Ӏанэм къызызкӀыдыпэмысыгъэр, непи къызкӀэмылъэгъуагъэр?» 28Ионэтан Саул риӀожьыгъ: «Бэтлэхъэм кӀожь шӀоигъоу Даут къысэлъэӀуи, зысигъэтӀупщыгъ. 29Ащ къысиӀуагъ: „ТиунагъокӀэ мэфэкӀ къурмэн къалэм щэтэшӀышъ сытӀупщыгоба, сши сыригъэблэгъагъ; нэшӀукӀэ укъысэплъымэ, сыкӀонышъ, сшыхэр къызэзгъэлъэгъущтых“; джары ар пачъыхьэм Ӏанэм зыкӀыдыпэмытӀысхьагъэр».

30Ар зызэхехым, Саул лъэш дэдэу Ионэтан фэгубжи риӀуагъ: «Шъуз мыхъатэм къылъфыгъ! Ори укъэзылъфыгъэу уяни шъунапэ тырихэу Ищай ыкъо зэрэбгъэныбджэгъурэр сымышӀэу къыпшӀошӀа? 31Ищай ыкъо дунаим тетыфэ ори уипачъыхьагъуи ащ шъупэлъэшыжьышъущтэп. Джы ащ лъыгъакӀохи къягъащ, сыда пӀомэ ихьадэгъу къэсыгъ». 32ЕтӀанэ Ионэтан ятэу Саул зыфигъази еупчӀыгъ: «Сыд пае ар аукӀын фая? Сыда ащ ышӀагъэр?» 33Арти Ионэтан ыукӀ шӀоигъоу Саул пчыпыджынымкӀэ ащ зеом, Даут ыукӀынэу ятэ зэрэрихъухьагъэр Ионэтан къыгурыӀуагъ. 34Ионэтан ыгу Даут фэузыщтыгъэти, яти лъэшэу ыгу хигъэкӀыгъагъэти, губжыпагъэу Ӏанэм къыпэкӀыжьи, мэзакӀэм имэфэкӀэу къихьагъэм иятӀонэрэ мафэ Ӏанэм къекӀолӀагъэп.

35КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм пчэдыжьым зыфиӀогъэгъэ уахътэм тефэу Ионэтан хашъом кӀуагъэ. КӀэлэцӀыкӀури ащ игъусагъ. 36КӀалэу игъусэм ащ риӀуагъ: «СтӀупщырэ щабзэхэм чъи къалъыхъу». КӀалэр зечъажьэм ащ шъхьарыкӀынэу щабзэхэр ежь ытӀупщыщтыгъэх. 37Ионэтан щэбзащэхэр зыдитӀупщыгъэ лъэныкъомкӀэ кӀалэр зечъажьэм Ионэтан ащ кӀэлъыджагъ: «Щабзэр уапэкӀэ зэрэщылъыр олъэгъуа?» 38Ионэтан джыри кӀалэм кӀэлъыджагъ: «Укъэмыуцоу псынкӀэу чъэ!» КӀалэм Ионэтан ищабзэхэр къыугъоижьхи, изиусхьан къекӀолӀэжьыгъ. 39КӀалэм къэбар гори ышӀэщтыгъэп; Ионэтанрэ Даутрэ ныӀэп Ӏофыр зытетым щыгъозагъэхэр. 40ЕтӀанэ Ионэтан игъусэгъэ кӀалэм иӀашэ ритыжьи риӀуагъ: «Къалэм кӀожь, мыхэр зыдэхьыжьых». 41КӀалэр зыӀокӀыжьым Даут мыжъо къогъум икъыблэ лъэныкъокӀэ къыкъокӀи ынэӀу егъэзыхыгъэу чӀым зытыридзи гъогогъуищэ шъхьащэ къышӀыгъ; тӀури зэбэугъэх, тӀури гъыгъэх, ау Даут нахь лъэшэу гъыгъэ. 42Ионэтан Даут риӀуагъ: «Зыгъэрэхьати кӀо, „Ори, сэри, силӀакъуи, уилӀакъуи Зиусхьаныр тазыфагу ерэт“ тӀуи, Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тӀуми тхьэлъанэу тшӀыгъэр егъашӀэм къэрэнэжь».

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Даут хьалыгъу лъапӀэр къызэрэратыгъэр

1Даут къэтэджи ӀукӀыжьыгъ, Ионэтан къалэм къыгъэзэжьыгъ[*].

2Даут къалэу Нэу дэсыгъэ къурмэнышӀэу[†] Ахъымэлэх дэжь кӀуагъэ. Даут къызелъэгъум Ахъымэлэх къэщтагъэу къеупчӀыгъ: «Сыда зыкӀыуизакъор, зыгорэ зыкӀыуимыгъусэр?» 3Арти Даут къурмэнышӀэу Ахъымэлэх риӀуагъ: «Пачъыхьэм Ӏоф горэм сыфигъази, сызфигъакӀори пшъэрылъэу къысфишӀыгъэри хэти ышӀэ мыхъунэу къысиӀуагъ. Джащ пае, етӀанэ тыщызэӀукӀэжьынэу, сигъусэ кӀалэхэр чӀыпӀэ горэм згъэкӀуагъэх. 4Къысэптын плъэкӀынэу зыгорэ пӀэкӀэлъа? Хьалыгъуитф горэ е къэбгъотрэ щыӀэмэ къысэт». 5Арти къурмэнышӀым Даут риӀожьыгъ: «Хьалыгъу къызэрыкӀо къэсштэнэу щыӀэп, щыӀэр Тхьэм фагъэуцугъэ хьалыгъу лъапӀэр арышъ, уицӀыфхэр бзылъфыгъэ кӀымыгъугъэхэмэ, ашхы хъущт». 6Даут къурмэнышӀым къыриӀожьыгъ: «Мэфэ заулэ хъугъэу, гъогу тыкъызтехьагъэм къыщегъэжьагъэу, тихабзэ тетэу кӀалэхэр апкъкӀэ къабзэх. Тинепэрэ гухэлъ имэхьанэ зэрэиным елъытыгъэу, хабзэмкӀэ ахэр къэбзэнхэ фае». 7ЕтӀанэ къурмэнышӀым Тхьэм фагъэуцугъэ хьалыгъу лъапӀэр ащ къыритыгъ, нэмыкӀ щыӀагъэп. Хабзэу щыӀагъэмкӀэ, Тхьэм фагъэуцугъэ хьалыгъу лъапӀэм ычӀыпӀэ Ащ ыпашъхьэ нэмыкӀ хьалыгъу фабэ ибгъэуцожьын фэягъэ[+]. 8Саул иӀумэтхэм ащыщэу, Саул иӀахъохэм яӀэшъхьэтетэу, едом лъэпкъым къыхэкӀыгъэ Дэукъ Зиусхьаным[†] пае гухэлъ иӀэу а мафэм ащ щыӀагъ[+].

9Даут Ахъымэлэх еупчӀыгъ: «Пчыпыджынми чатэми къысэптынэу зыгорэ уиӀэба? Пачъыхьэм иунашъо псынкӀэу згъэцэкӀэн фэягъэти, чатэми е нэмыкӀ Ӏашэ горэми къыздэсштэнэу игъо сифагъэп». 10КъурмэнышӀым къыриӀожьыгъ: «Чъыгэе кӀэим узщытекӀогъэ фылистэу Голиат ичатэ щыгъынхэм акӀоцӀыщыхьагъэу мыжъогъозэсыным[†] ыкӀыб дэтышъ, уфаемэ, джар штэ нахь, ащ нэмыкӀ гори мыщ щыӀэп». Даут къыӀуагъ: «Ащ фэдэ щыӀэпышъ, къаштэ»[+].


Даут Гъат шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэрэкӀуагъэр

11А мэфэ дэдэм Даут Саул зышӀуигъэбылъи Гъат ипачъыхьэу Ахыщ дэжь кӀуагъэ[+]. 12Арти иӀумэтхэм Ахыщ къыраӀуагъ: «Модрэ хэгъэгум ипачъыхьэу Даутба мыр? „Саул минхэм атекӀуагъ, Даут – минипшӀхэм“ аӀомэ, къашъохэзэ, мырба орэд къызфаӀуагъэр?»[+] 13А гущыӀэхэр Даут ыгу риубытагъэхэу щытти, Гъат ипачъыхьэу Ахыщ лъэшэу щыщынагъ. 14А чӀыпӀэм Даут иӀуплъэ зэблихъуи, делашъо къызтыригъауи, зэрмырэу зыкъаригъэлъэгъугъ, пчъэхэр зэхицӀалэхэу, Ӏупсыр ыжакӀэ тыригъэтӀатӀэу ригъэжьагъ[+]. 15Ахыщ иӀумэтхэм ариӀуагъ: «Шъулъэгъурэба ащ ышъхьэ зэрэзэӀыхьагъэр, сыд пае къысфэшъущагъа? 16МакӀа делэу сэ сиӀэр мыр къысфэшъумыщэмэ мыхъунэу, сапашъхьэ делагъэхэр щишӀэнхэм пая? Адэ джы мыр сэ къыскӀэрысыщта?»

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


КъурмэнышӀхэр зэраукӀыгъэхэр

1Ащ ыуж Даут Гъат къыбгыни Ӏэдулам гъочӀэгъым зыщигъэбылъыгъ. А къэбарыр ышхэмрэ ятэ иунэ исхэмрэ алъыӀэсыгъэти, зэрагъэлъэгъунэу ыдэжь къэкӀуагъэх[+]. 2Къинихьагъу зиӀэхэр зэкӀэ, чӀыфэм зэлъиштагъэхэр, зыгу кӀодыгъэхэр ащ ыдэжь къакӀохи, ахэм яӀэшъхьэтет хъугъэ. Нэбгырэ шъиплӀ фэдиз зэкӀэмкӀи гъусэ ащ къыфэхъугъ[+].

3ЕтӀанэ Даут а чӀыпӀэр къыбгыни, Мэуаб ит къалэу Мыцпэ кӀуи, мэуаб пачъыхьэм елъэӀугъ: «Тхьэм къысипэсыгъэр зэсэгъэшӀэфэ, сятэрэ сянэрэ уадэжь сфыщыгъаӀэхэгоба». 4Ащ ыуж ахэр мэуаб пачъыхьэм дэжь къыщэхи, Даут пытапӀэм зыщегъэбылъыфэ щыӀагъэх. 5ТхьэлӀыкӀоу[†] Гъад Даут къыриӀуагъ: «Мы пытапӀэм ащ нахьыбэрэ удэмысыжьэу, ежьи Ехъуд хэгъэгум кӀо». Арти Даут ежьи, Хъэрэт мэзым нэсыгъ[+].

6Даутрэ игъусэхэмрэ къызэрэсыгъэхэм икъэбар Саул зэхихыгъ. А уахътэм Саул ГъыбӀэ щыӀагъ, пчыпыджыныр ыӀэдакъэу, изэолӀхэр къегъэуцокӀыгъэхэу чъыгэе чӀэгъым ар чӀэсыгъ. 7Арти изэолӀэу игъусагъэхэм Саул ариӀуагъ: «Бынямин кӀэлэжъхэр, шъукъэдаӀолъ зэ: лэжьыгъэшӀапӀэхэри сэнэшъхьэлэжьыпӀэхэри Ищай ыкъо къышъуитынхэшъ, дзэкӀолӀ мин ыкӀи шъэ зырызхэр шъуӀэ къырилъхьащтха? 8Джащ пая зэкӀэми шъукъыспекӀонэу шъузкӀызэгохьагъэр? Ищай ыкъорэ сикӀалэрэ гъусэ зэрэзэфэхъугъэхэмкӀэ Ӏуагъэ зэрэзэдашӀыгъэм икъэбар шъуащыщ горэми сигъэшӀагъэп. Джы къызэрэнафэрэмкӀэ, шъуащыщ горэми ыгу къысэгъугъэп, сикӀалэ сиунэӀут къысигъэбэныжьынэу зэрэфежьагъэм икъэбар шъуащыщ горэми сыхигъэгъозагъэп»[+]. 9Едом лъэпкъым щыщэу, Саул иӀумэтхэм яӀэшъхьэтетмэ ащыщэу Дэукъ къыӀуагъ: «Нэу дэс Ахъытыу ыкъо Ахъымэлэх дэжь Даут къызэрыкӀогъагъэр сэ слъэгъугъэ[+]. 10Арти ащ иӀоф къырыкӀощтымкӀэ Зиусхьаным[†] еупчӀи, гъомлапхъэхэмрэ фылистэу Голиат ичатэрэ къыритыгъэх»[+].

11Ащ ыуж пачъыхьэм ыгъакӀохи, Ахъытыу ыкъо къурмэнышӀэу[†] Ахъымэлэх, ащ иунагъо зэрэщытэу, Нэу дэс къурмэнышӀхэр зэкӀэ къэкӀонхэу унашъо афишӀыгъэти, ахэр зэкӀэ пачъыхьэм дэжь къэкӀуагъэх. 12Саул къыӀуагъ: «Ахъытыу ыкъу, мо къэдаӀу». Арти адрэм къыриӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо, сизиусхьан». 13Саул ащ риӀуагъ: «Сыд пае оррэ Ищай ыкъорэ шъукъыспекӀоу шъузэрэгъэӀушыжьыгъэха, хьалыгъухэмрэ чатэмрэ ептыгъэха, иӀоф къырыкӀощтымкӀэ Тхьэм уеупчӀыгъа? Непэ къызэрэнафэрэмкӀэ, къысэбэнынэу, сэ къыспэшӀуекӀоу зыкъиӀэтынэу арба?»

14Ахъымэлэх пачъыхьэм джэуап къыритыжьыгъ: «УиӀумэтмэ ащыщэу Даут фэдэу хэта о нахь къыпфэшъыпкъэр? Ар пачъыхьэм имахълъэба, къыпфэсакъырэ цӀыфхэм яӀэшъхьэтетба, уиуни лъытэныгъэшхо щыфашӀыба? 15Джыра ащ иӀоф къырыкӀощтымкӀэ Тхьэм сызеупчӀыгъэр? Хьау, пачъыхьэр, уиӀумэти тибынхэри зэкӀэ умыгъэмысэх, сыда пӀомэ уиӀумэт зыпарми щыгъуазэп». 16Ау пачъыхьэм къыриӀуагъ: «Ахъымэлэх, ори уибынхэми зэкӀэми хьадэгъур джы къышъуфэкӀуагъ». 17ЕтӀанэ пачъыхьэм ухъумакӀоу иӀагъэхэм унашъо афишӀыгъ: «ШъукӀуи, Зиусхьаным икъурмэнышӀхэр шъуукӀых, сыда пӀомэ ахэр Даут готых, ар зэрэхэхьажьыгъэр ашӀэзэ, къэбар къыслъагъэӀасыгъэп». Ау пачъыхьэм иӀумэтмэ Зиусхьаным икъурмэнышӀхэр аукӀынхэу, ахэм аӀэ атыращэенэу фэягъэхэп. 18Арти пачъыхьэм Дэукъ риӀуагъ: «КӀуи, къурмэнышӀхэр укӀых». Едом лъэпкъым къыхэкӀыгъэ Дэукъ кӀуи, къурмэнышӀхэм атебэнагъ, чэтэнӀабгъур[†] зыбг пыпхэгъэ хъулъфыгъэ тӀокӀиплӀрэ тфырэ а мафэм ыукӀыгъ;[+] 19КъурмэнышӀхэм якъалэу Нэу чатэр щигъэхъушӀагъ; хъулъфыгъэхэри, бзылъфыгъэхэри, кӀэлакӀэхэри, сабый быдзашъохэри, цухэри, щыдхэри, мэлхэри чатэкӀэ зэтыриукӀагъэх.

20Псэоу къэнэжьыгъэ закъор Ахъытыу ыкъо Ахъымэлэх икӀалэу Абыетарти, Даут дэжь ар чъэжьыгъэ[+]. 21Зиусхьаным икъурмэнышӀхэр Саул зэраригъэукӀыгъэхэм икъэбар Абыетар Даут риӀотэжьыгъ. 22Арти Даут Абыетар риӀуагъ: «Едом лъэпкъым къыхэкӀыгъэ Дэукъ а мафэм ащ зыщэсэлъэгъум къэбарыр Саул зэрэнигъэсыжьыщтыр сшӀагъэ. Шъуибынхэм апсэ зэрагъэгъугъэр сэ силажь. 23О садэжь къанэ, умыщын, сэ спсэ къылъыхъущтыр ары ныӀэп о упси къылъыхъущтыр; мыщ ущыӀэмэ, оркӀэ щынагъо щыӀэщтэп»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Даут къалэу КъыӀил пыйхэм зэращиухъумагъэр

1Ащ ыуж Даут макъэ къырагъэӀугъ: «Фылистхэр КъыӀил къытебэнагъэх, хьамэщым телъыр зэкӀэ тыращы»[+]. 2Арти Даут Зиусхьаным[†] еупчӀыгъ: «СыкӀощта, а фылистхэм сатекӀощта?» Ащ лъыпытэу Зиусхьаным Даут къыриӀожьыгъ: «КӀо, фылистхэм уатекӀонышъ, КъыӀил къэуухъумэщт». 3Ау Даут игъусагъэхэм къыраӀуагъ: «Мыщ, Ехъудэм, тызэрэщыӀэу тэщынэмэ, КъыӀил тыкӀонышъ, фылистмэ ядзэхэм сыдэущтэу тапэуцужьыщта?» 4Арти Даут джыри Зиусхьаным зеупчӀым, Зиусхьаным къыриӀожьыгъ: «Тэджи КъыӀил кӀо, фылистхэр Сэ о пӀэ къислъхьащтых». 5ЕтӀанэ Даут ицӀыфхэр игъусэхэу ежьи, КъыӀил кӀуагъэ, фылистхэм язауи ябылымхэр къызатырехым, ахэр зэхихьаджыхьэхи, КъыӀил дэсхэр Даут псэоу къыгъэнэжьыгъэх.

6Ахъымэлэх ыкъо Абыетар Даут дэжь КъыӀил къызэкӀом, мыжъогъуазэр[†] къыздихьыгъагъ[+]. 7ЕтӀанэ Даут КъыӀил къызэрэсыгъэм икъэбар Саул зынагъэсым, Саул ыӀуагъ: «Тхьэм ар сӀэ къырилъхьагъ, сыда пӀомэ къэлапчъэхэмрэ сэххэмрэкӀэ зэтегъэпытыхьэгъэ къалэм дахьи, ащ зыдишӀыхьажьыгъ». 8КъыӀил зэлъекӀунхэшъ, Даутрэ игъусэхэмрэ ащ къыдамыгъэкӀхэу даубытэнхэм пае, Саул зэрэхэгъэгоу заом рищэжьагъ. 9Даут Саул игухэлъ бзаджэ зыфэдэр къызешӀэм, къурмэнышӀэу[†] Абыетар риӀуагъ: «Мыжъогъуазэр къахь»[+]. 10Даут къыӀуагъ: «Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэр! Сэщ нахь хэмылъэу КъыӀил къэкӀонышъ, ар зэрипхъонэу Саул гухэлъ зэришӀыгъэм икъэбар уиӀумэт зэхихыгъ. 11Сэррэ сигъусэхэмрэ КъыӀил дэсхэм Саул тыӀэкӀалъхьащта? УиӀумэт къэбар къызэрэлъыӀэсыгъэм фэдэу Саул мыщ къэкӀощта? Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэр! УиӀумэт къэбарым щыгъэгъуаз». Арти Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «КъэкӀощт». 12ЕтӀанэ Даут еупчӀыгъ: «КъыӀил дэсхэм сэррэ сигъусэхэмрэ Саул тыӀэкӀалъхьащта?» «ШъуӀэкӀалъхьащт» ыӀуи, Зиусхьаным къыриӀожьыгъ. 13Ащ ыуж Даути нэбгырэ шъих фэдиз хъоу игъусагъэхэми КъыӀил къабгыни, зызщагъэбылъын лъыхъухэу нэмыкӀ чӀыпӀабэ къызэпакӀухьагъ. Даут КъыӀил къызэрибгынагъэм икъэбар Саул зылъагъэӀэсым, игухэлъ зэблихъужьыгъ[+].


Даут шъофнэкӀэу Зиф зызэрэщигъэбылъыгъэр

14Даут шъофнэкӀым ит пытапӀэм, шъофнэкӀэу Зиф къэзыуцухьэрэ къушъхьэлъэ хэкум защигъэбылъщтыгъ. Саул мафэ къэс ащ лъыхъущтыгъэ, ау Тхьэм Даут ащ къыӀэкӀигъэхьагъэп[+]. 15Ыпсэ ыгъэгъунэу Саул ыуж къызэрихьагъэм Даут щыгъуазэти, Хъорыш пэмычыжьэу шъофнэкӀэу Зиф итыгъ. 16ЕтӀанэ Саул ыкъо Ионэтан Даут дэжь, Хъорыш, къакӀуи Тхьэр гугъэпӀэшхоу зэрэщытымкӀэ шӀошъхъуныгъэ ригъэшӀи, 17къыриӀуагъ: «Умыщын, сыда пӀомэ сятэу Саул о къыплъыӀэсыщтэп, оры Израилым ипачъыхьащтри, уаужкӀэ сэры ятӀонэрэщтыр; сятэу Саули ащ щыгъуаз»[+]. 18Ащ ыуж ахэм Зиусхьаныр яшыхьатэу Ӏуагъэ зэдашӀи, Даут Хъорыш къани, Ионэтан ядэжь кӀожьыгъэ[+]. 19ЕтӀанэ Зиф щыщхэр Саул дэжь, ГъыбӀэ, къакӀохи къыраӀуагъ: «ШъофнэкӀым ит пытапӀэу тадэжькӀэ щыӀэм, Ещымон икъыблэкӀэ щыӀэ Ӏуашъхьэу Хъахыл, Даут зыщегъэбылъы[+]. 20О узщыфаем, пачъыхьэр, кӀо, тэ тиӀофыр ар пачъыхьэм ыӀэ къидгъэхьаныр ары». 21Саул ахэм ариӀуагъ: «Шъугу къызэрэсфэгъурэм пае Зиусхьаным ынэшӀу къышъущэф. 22ШъукӀуи джыри зэ жъугъэунэфы, илъэужхэр къыхэжъугъэщых, зылъэгъугъэхэм шъуяупчӀ, сыда пӀомэ ар тхьагъэпцӀэу къэбархэр зэхэсэхы. 23Зызщигъэбылърэ чӀыпӀэхэр зэкӀэ къызэжъугъашӀи, къэбар шъыпкъэр къысфэшъухьыжьи, сыжъудежьэщт. А лъэныкъом ар щыӀэу къычӀэкӀмэ, ехъуд унагъо пэпчъ ащ сыщылъыхъущт». 24Ащ ыуж ахэр къэтэджыжьхи, Саул нахьи нахь пасэу ахэр Зиф нэсыгъэх. А уахътэм Даутрэ игъусэхэмрэ Ещымон икъыблэ лъэныкъокӀэ щыӀэ шъофнэкӀэу МэӀон зыщагъэбылъщтыгъэ[+]. 25ЕтӀанэ Саулрэ игъусэ цӀыфхэмрэ лъыхъунхэу ащ ыуж ихьагъэх. Ау Даут макъэ рагъэӀугъэти, шъофнэкӀэу МэӀон къымыбгынэу, ащ ит къушъхьэм дэкӀоягъ. Саул ар зызэхехым, Даут шъофнэкӀэу МэӀон къыщиубытынэу лъежьагъ. 26Саул къушъхьэм иадырабгъукӀэ щыӀагъ, Даутрэ игъусэхэмрэ мыдрэ бгъумкӀэ зыщагъэбылъщтыгъэ. Саул ӀэкӀэкӀхэмэ ашӀоигъоу, Даутрэ игъусэхэмрэ гузэжъогъу хэтхэу, елъэкӀонщтыгъэх. Даутрэ игъусэхэмрэ къаубытынхэм пае, Саулрэ кӀыгъухэмрэ ахэм абгъукӀэ къадаухьэщтыгъэ. 27Ащ тефэу Саул дэжь мэкъэгъэӀу горэ къакӀуи къыриӀуагъ: «ПсынкӀэу къэс нахь, фылистхэр тичӀыгу къибэнагъэх». 28Арти Саул Даут ыуж икӀыжьи, фылистхэм апэгъокӀыгъ. Джары а чӀыпӀэм Сэлэ-Гъамэхълэкъоф, ЗыщзэбгъодэкӀыжьыгъэхэ къушъхьэр, зыфиӀорэр цӀэу зыкӀыфаусыгъэр.

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Даут Саул ищыӀэныгъэ къызэригъэнэжьыгъэр

1[•]ЕтӀанэ Даут а чӀыпӀэр къыбгыни, зэкӀолӀэгъуаеу щыт къушъхьэлъэ чӀыпӀэу Ӏэнгъэдый щыӀагъ[*][+].

2Саул фылистхэм язауи къызегъэзэжьым, «Даут зэкӀолӀэгъуаеу щыт къушъхьэлъэ чӀыпӀэу Ӏэнгъэдый щыӀ» аӀуи, къэбар къынагъэсыгъ. 3Арти зэрэ-Израилэу ис хъулъфыгъэмэ анахь кӀочӀэшхоу нэбгырэ минищ зэригъэгъуси, Даутрэ ащ кӀыгъухэмрэ къыгъотынхэу Пчэн Ӏэлхэм якъушъхьэ пцӀанэкӀэ заджэхэрэм Саул кӀуагъэ. 4КӀохэзэ, гъогунапцэм Ӏутыгъэ чэтым дэжь къызыщэуцухэм, Саул щагу щикӀынэу гъочӀэгъым чӀэхьагъ. Даутрэ игъусэхэмрэ а гъочӀэгъым ыпхачӀэ зыщагъэбылъщтыгъэ. 5Арти игъусэхэр Даут къеӀушъэшъагъэх: «„Уипый Сэ пӀэ къислъхьанышъ, узфаер ащ епшӀэщт“ къызэрэуиӀогъагъэм фэдэу, уиӀоф Зиусхьаным[†] къыригъэкӀыгъ». Даут къэтэджи, цӀыкӀу-цӀыкӀоу Саул ищыгъын кӀыӀутелъ ыӀэпакӀэ къыпигъэчъыгъ. 6Саул ищыгъын ӀэпакӀэ къызэрэпигъэчъыгъэм Даут ыгу къыгъэлъэпэрэпагъ[+]. 7Арти игъусэхэм ариӀуагъ: «ТилӀышъхьэпащэ, Зиусхьаным пачъыхьэнэу къахихыгъэм, сӀэ тесщаемэ, Зиусхьаным къысфигъэгъунэп, сыда пӀомэ ар Зиусхьаным пачъыхьэнэу къахихыгъ»[+]. 8Даут игущыӀэхэмкӀэ игъусэхэр ыгъэӀасэхи, ахэр Саул тыригъэбэнагъэхэп. Саул къэтэджыжьи, гъочӀэгъым къычӀэкӀыжьи гъогум къытехьажьыгъ[+].

9Ащ ыуж Даути къэтэджи, гъочӀэгъым къычӀэкӀи, Саул къыкӀэлъыджагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэр!» Саул къызызэплъэкӀым, Даут ынэӀу егъэзыхыгъэу чӀыгум зытыридзи, шъхьащэ фишӀыгъ. 10Даут Саул риӀуагъ: «„Даут гухьагужъ къыфыриӀ“ къыозыӀорэмэ сыда узкӀядэӀурэр? 11Мары непэ плъэгъугъэ гъочӀэгъым укъызчӀэхьэм Зиусхьаным сӀэ укъызэрэрилъхьэгъагъэр; усыукӀынэуи къысаӀогъагъ, ау псэоу укъэзгъэнэжьыгъ. Сэр-сэрэу зэсӀожьыгъ: „ТилӀышъхьэпащэ сӀэ тесщэенэп, сыда пӀомэ Зиусхьаным ар пачъыхьэнэу къахихыгъ“. 12Тят! Уищыгъын ӀэпакӀэу къыпысыупкӀыгъэр зэрэсӀыгъыр олъэгъуба, ау усыукӀыгъэп: сыгу бзэджагъэ зэримылъри мыхъун зэрэсымышӀагъэри зэгъашӀэ, пшӀошъи гъэхъу. О зэрар пфэхъунэу зыпари сшӀагъэп, ау о спсэ хэпхынэу гухэлъ зыфэпшӀыжьыгъэу сауж уит[+]. 13Арышъ, сэрми орми зафэр Зиусхьаным зэхифын, къинэу о сэбгъэлъэгъугъэр Зиусхьаным уигъэпщыныжьын; ау сӀэ къыптесщэещтэп[+]. 14Ижъырэ къэбарыжъым зэрэхэлъэу, „Хабзэ зыхэмылъхэр ары хэбзэнчъагъэр къызпыкӀрэр“. Ау сэ сӀэ къыптесщэещтэп. 15Хэта Израилым ипачъыхьэ зэзэощтыр? Хэта зыуж уитыр? Сэ сауж уитынри хьэ лӀагъэм, бжыдзэ закъом ауж уитынри зэфэдэ. 16Зиусхьаныр хьыкум орэхъу, орми сэрми зафэр Ащ зэхифын. СиӀоф Ар хэплъэнышъ, къызэхифыщт, ори сыпщиухъумэщт».

17Саул фэгъэзагъэу Даут къыӀощтыр къызеухым, Саул къыӀуагъ: «О умакъа зэхэсхырэр, сикӀалэу Даут?» Саул ымакъэ нахь лъэш къэхъуи, къэгъыгъ. 18ЕтӀанэ ащ Даут риӀуагъ: «Сэщ нахьи о унахь заф, сыда пӀомэ шӀукӀэ укъыспэгъокӀыгъ, сэ къыппэзгъохыгъэр бзэджагъ; 19Зиусхьаным пӀэ сыкъызырелъхьэм, сэщ пае гукӀэгъушхоу къызхэбгъэфагъэмкӀэ непэ ар о къэуушыхьатыгъ – сыуукӀыгъэп. 20Хэта зипый къызӀэкӀэхьэгъахэу шӀукӀэ ар зытӀупщыжьщтыгъэр? Непэ о сэ къысфэпшӀагъэм ипэгъокӀэу Зиусхьаным шӀу къыпферэшӀэжь[+]. 21Арышъ, узэрэпачъыхьащтыр джы къызгурыӀуагъ, Израилым ипачъыхьагъуи пытэу о къэбгъэгъунэщт[+]. 22Джы къыспыкӀыгъэхэу саужкӀэ псэущтхэр зэрэмыгъэкӀодыщтхэмкӀэ, сятэ иунэ сцӀэ зэрэщымыгъэкӀосэщтымкӀэ Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ къысфэшӀ». 23Ащ дэжьым Даут Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ Саул фишӀыгъ. ЕтӀанэ Саул ядэжь ыгъэзэжьыгъ, Даутрэ игъусэхэмрэ зэкӀолӀэгъуаеу щыт къушъхьэ чӀыпӀэу Ӏэнгъэдый агъэзэжьыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Самуел дунаир зэрихъожьыгъэр

1Самуел лӀагъэ. Израил цӀыф пстэури хьадагъэм къекӀуалӀэхи ар загъэежьым, иунэ зыдэтыгъэ къалэу Рамэ щагъэтӀылъыжьыгъ.

ЕтӀанэ Даут зыдэсыгъэ чӀыпӀэр къыбгыни, шъофнэкӀэу Пэран кӀуагъэ[+].


Даутрэ Абигаилрэ

2-3Къалэб лӀакъом щыщэу зы лӀы бай дэдэ горэ псэупӀэу МэӀон щыпсэущтыгъ, ыгъэлэжьэрэ чӀыгур чӀыпӀэу Къармэл щыӀэу; мэл минищрэ пчэн минрэ ащ иӀагъ. А лӀым Нэбал ыцӀагъэр, ишъуз – Абигаил; а бзылъфыгъэр лъэшэу Ӏушыгъэ ыкӀи дэхагъэ, ау лӀыр жъалымэу, гу цӀапӀэ кӀоцӀылъэу щытыгъ. Нэбал имэлхэм цыр къатырищыкӀынэу Къармэл кӀогъагъэ[+]. 4Нэбал имэлхэм цыр къызэратырищыкӀрэр шъофнэкӀым щыӀэгъэ Даут зэхихыгъэти, 5ицӀыф нэбгырипшӀ ыӀофыти, ахэм ащ ариӀуагъ: «Къармэл шъукӀуи, Нэбал дэжь шъуӀухь, сэ сцӀэкӀэ сэлам ешъухи, 6мырэущтэу ешъуӀу: „Ори, уиунагъуи, уие пстэуми мамыр шъогъот; 7уимэлхэр зэращхэрэм икъэбар зэхэсхыгъ. Мары уимэлахъохэр къытихьылӀэщтыгъэхэшъ, ахэм агу зэрэхэтымыгъэкӀыгъэри, Къармэл щэӀэфэхэ зыпари зэрашӀомыкӀодыгъэри 8уицӀыфхэм яупчӀи къыуаӀощт. Арышъ, сицӀыфмэ нэшӀукӀэ укъарегъэплъ, мафэкӀэ уадэжь тыкъэкӀуагъ; уиӀумэтхэми уикӀалэу Даути пфызэшӀокӀрэр къяптыгъэмэ дэгъугъэ“». 9Ащ ыуж Даут ицӀыфхэр Нэбал дэжь кӀохи, Даут игущыӀэхэр зэкӀэ ащ ыцӀэкӀэ раӀохи, къызэтеуцуагъэх. 10Ау Нэбал Даут ицӀыфхэм къариӀожьыгъ: «Хэт щыща Даути, хэт щыща Ищай ыкъуи? Зизиусхьанхэм къашӀухэхьажьрэ унэӀутхэр джы бэ хъугъэ. 11Сихьалыгъуи, сипси, симэлхэр сфэзыщхэрэм апае згъэхьазырыгъэ лыри къыздикӀыгъэр сымышӀэрэ цӀыфхэм ястынэуи?»[+] 12Даут ицӀыфхэм къагъэзэжьи, ягъогу къытехьажьхи къэкӀожьыгъэх. Хъугъэр зэкӀэ Даут зыфаӀотэжьым, 13Даут ицӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуичатэхэр къызгуашъулъхьэх». Арти зэкӀэми ячатэхэр къызгуалъхьагъэх, ежь Даути ичатэ къыштагъ. Нэбгырэ шъиплӀ фэдизыр Даут ыуж къихьагъ, нэбгырэ шъитӀур ӀапӀэхэм къапэнагъ.

14Ащ дэжьым чырэмэ ащыщ горэм Нэбал ишъузэу Абигаил къыриӀуагъ: «Даут ицӀыфхэр шъофнэкӀым къыригъэкӀхи тизиусхьан дэжь сэлам къырахынэу къыгъэкӀогъагъэх, ау мыдрэр губжыгъэу, атекуозэ ахэм адэгущыӀэжьыгъ. 15Ары шъхьае а цӀыфхэр лъэшэу къытфэшӀугъэх, тыгуи хагъэкӀыгъэп, ахэм тырягъусэу шъофым тыкъэтыфэ зыпари тшӀокӀодыгъагъэп. 16Тапэгъунэгъоу Ӏэхъогъухэр щыдгъэхъухэ зэхъум, чэщи мафи ренэу тыкъагъэгъунагъ. 17Джы хъурэм еплъи, пшӀэн фаем егупшыс, армырмэ тизиусхьани иунагъуи зэрэщытэу зыхэмыкӀыжьышъущтхэ тхьамыкӀагъо хэфэщтых, ежь гу цӀапӀэ зыкӀоцӀылъ цӀыфышъ, удэгущыӀэн плъэкӀыщтэп»[+].

18Арти Абигаил гуӀэнкӀэ хьалыгъу шъитӀу, нэтитӀум арыз санэр, гъэжъагъэу мэлитф, хьакукӀэ гъэгъугъэу лэжьыгъэ пщыгъитф, сэнэшъхьэгъэгъугъэ блэришъ, шхынцумпэр зыдэлъ хьалыгъу ӀашӀу шъитӀу къыштэхи, щыдхэм атырилъхьагъэх. 19ЕтӀанэ иунэӀутхэм ащ ариӀуагъ: «Шъо сапэ шъуитэу шъукӀу, сэ шъуауж ситыщт». Ишъхьагъусэу Нэбал зыпари ащ риӀуагъэп. 20Ар щыдым тесэу къушъхьэ лъагъом къех пэтзэ, Даутрэ ицӀыфхэмрэ зэгъусэхэу къакӀохэу ыпэ къифагъэх. 21Ежь Даут ыгукӀэ зэриӀожьщтыгъэ: «А цӀыфым имылъку зэрэщытэу шъофнэкӀым къызэрэщысыухъумагъэри иӀэм щыщ зыгори зэрэхэмыкӀодыкӀыгъэри хьаулый. ШӀоу фэсшӀагъэр зэхимышӀыкӀэу, бзаджэкӀэ къыспэгъокӀыжьыгъ. 22Даут ипыйхэм яфэшъуашэр Тхьэм аригъэгъотыщт, нахьыбэжьи къаришӀэщт, дэпкъым кӀэлъырыгъутхьэу Нэбал иунэ исмэ ащыщ горэ пчэдыжь нэс нэф къызизгъэкӀыкӀэ»[+].

23Абигаил Даут къызелъэгъум гуӀэнкӀэ щыдым къехи, ынэӀу егъэзыхыгъэу Даут ыпашъхьэ зыщыридзыхи, чӀыгум нэсэу шъхьащэ къыфишӀыгъ[+]. 24Ащ ыуж Даут ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэу къитӀысхьи, къыриӀуагъ: «Лажьэр зытефэрэр сэры, сизиусхьан. УиӀумэт къэгущыӀэн ылъэкӀынэу фит къэшӀи, къыӀощтым къедэӀу[+]. 25Сизиусхьан шэнрэ акъылрэ зимыӀэ Нэбал пэрэмылъ, сыда пӀомэ ыцӀэм фэд ащ ышъхьи. Ащ ыцӀэр Нэбал, къикӀрэр зиакъыл имыкъу. Ау сэ, сыуиӀумэт, сизиусхьан ицӀыфэу къыгъэкӀогъагъэхэр слъэгъугъэхэп.

26Джы, сизиусхьан, Зиусхьаныри[†] о упси зэрэщыӀэхэр сэӀо. Арышъ, лъыр уигъэгъэчъэнэп, уигухьагужъи къызтырыуигъэгъэкӀонэп, уипыйхэри, сизиусхьан, гужъ къыбдызиӀэхэри Нэбал фэдэу джы орэхъух[+]. 27Сизиусхьан фэлэжьэрэ кӀалэхэм аритынэу сизиусхьан иӀумэт къыхьыгъэ тынхэр мары. 28УиӀумэт илажьэ къыфэгъэгъу; сизиусхьан иунагъо Зиусхьаным егъашӀэм щигъэӀэщт, сыда пӀомэ сизиусхьан зыфэзаорэр Зиусхьаным иӀофышъ, ущэӀэфэ уишэнычъагъэ къызтебгъэкӀощтэп[+]. 29Изэрар къыуигъэкӀынэу, цӀыф горэ уауж къихьэу, упсэ къеӀэ шӀоигъо зыхъукӀэ, сизиусхьан ыпсэ уи-Зиусхьанэу Тхьэм, мылъку лъапӀэр къызэраухъумэрэм фэдэу къыухъумэщт, ау уипыйхэм хьашъом далъхьэрэ мыжъор зэрадзырэм фэдэу Ар яощт. 30ЕтӀанэ Зиусхьаным сизиусхьан шӀоу къыдэхъунэу фигъэнэфагъэр зэкӀэ къыдигъэхъоу, Израилым иӀэшъхьэтетэу зытыригъахьэкӀэ, 31игухьагужъ джы къызтыримыгъакӀоу, лажьэ зимыӀэ цӀыфхэр зимыукӀхэкӀэ, сизиусхьан ыужкӀэ кӀэгъожьыщтэп, ыгуи къеожьыщтэп. Зиусхьаными сизиусхьан ишӀушӀэ ыгъэкӀодыщтэп, уиӀумэти угу къэгъэкӀыжь».

32Арти Даут Абигаил къыриӀуагъ: «Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэу непэ сапэ укъизгъэфагъэм щытхъур ыдэжь! 33ШъхьакӀоу сагъэшӀыгъэм пае лъы згъэчъэнэу сежьагъэу сыкъызэтебгъэуцуагъэшъ, Зиусхьаным ынэшӀу уиакъыли ори къащэф. 34Ау, Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэу, сизэрар къыозгъэкӀыным сыщызыухъумагъэр, зэрэщыӀэр къэсэӀо – укъемылъэкӀоныгъагъэмэ, сапи зыкъимыгъэфэгъагъэмэ, дэпкъым кӀэлъырыгъутхьэу Нэбал иунэ исмэ ащыщ горэ пчэдыжь нэс нэф къизгъэкӀыщтгъэп». 35ЕтӀанэ Абигаил къыфищагъэхэр къыӀиххи, Даут ащ риӀуагъ: «Гупсэфэу шъуадэжь гъэзэжь, къэпӀуагъэми сыкъедэӀугъ, узфаер къыпфэсшӀагъ». 36Ащ ыуж Абигаил ыгъэзэжьи, Нэбал дэжь зыӀохьэм, пачъыхьэм иешхэ-ешъо фэдэу, яунэ щыешхэ-ешъошхощтыгъ, Нэбали ыгукӀэ чэфыгъ; ар лъэшэу утэшъогъагъэти, пчэдыжьым нэс зы гущыӀи ащ риӀуагъэп. 37Пчэдыжьым Нэбал чэфыр кӀэкӀыжьи, шъузым къэбарыр зыфеӀуатэм, лӀым ыгучӀэ изи, ыӀэпкъ-лъэпкъхэр ыубытыгъэх. 38Джыри мэфипшӀ фэдиз зытешӀэм, Зиусхьаныр Нэбал къыфехыгъ, ащ къыхэкӀэуи лӀагъэ.

39Нэбал икъэбар зызэхехым Даут ыӀуагъ: «ШъхьакӀоу къысихыгъэм пае Нэбал ифэшъуашэр езгъэгъоти, иӀумэт бзаджэ езымыгъашӀэу, Нэбал ыгу илъыгъэ шӀоир ащ ышъхьэ къезкъутэхыжьыгъэ Зиусхьаным щытхъур ыдэжь». Ащ ыуж Даут Абигаил дэжь иӀумэт лӀыкӀохэр ыгъакӀохи, шъузкӀэ зэриштэрэр раригъэӀуагъ. 40Арти Даут илӀыкӀохэр Абигаил дэжь, Къармэл, кӀохи раӀуагъ: «Даут шъузэу уфэтщэнэу тыкъыплъигъэкӀуагъ». 41Ар къэтэджи, чӀыгум нэс шъхьащэ ышӀи къыӀуагъ: «Мары уиӀумэт, сизиусхьан илӀыкӀохэм алъакъохэр афитхьакӀзэ фэчырэнэу ар хьазыр». 42Абигаил гузэжъогъукӀэ зыкъыгъэхьазыри щыдым къытетӀысхьагъ. УнэӀут бзылъфыгъитфыр ащ игъусагъ; Даут къылъигъэкӀуагъэхэм ауж итэу, Даут дэжь кӀуи, шъуз фэхъугъ.

43Ащ ыуж Даут ИзрыӀэл щыщ АхъынэӀами къыщи, тӀури шъузкӀэ ыштагъ[+]. 44Даут ишъхьагъусэщтыгъэу Саул ыпхъу Михэл Гъалым щыщ Лаиш ыкъо Палтый ятэ ригъэщэгъагъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Даут Саул псэоу джыри къызэригъэнэжьыгъэр

1[•]Зифхэр Саул дэжь, ГъыбӀэ, къакӀохи къыраӀуагъ: «Ещымон ыпашъхьэ ит Ӏуашъхьэу Хъахыл Даут зыщегъэбылъы»[+]. 2Арти Саул къежьи, израил дзэкӀолӀ анахь лӀыбланэмэ ащыщэу минищ къызэригъэгъуси, Даут лъыхъунэу шъофнэкӀэу Зиф кӀуагъэ[+]. 3Саул Ещымон ыпашъхьэ ит Ӏуашъхьэу Хъахыл, гъогум дэжь, къыщыуцугъ. Даут шъофнэкӀым итыгъ. Ыуж къыфынэу Саул ащ къызэрихьагъэр къылъэгъугъэти, 4Даут ицӀыфхэр шъэфэу къэплъэнхэу ыгъакӀохи, Саул къызэрэкӀогъэ шъыпкъэм икъэбар къыфахьыжьыгъ. 5Арти Даут Саул къыхихыгъэ уцупӀэм зекӀуалӀэм, Саулрэ ащ идзэпащэу Нэр ыкъо Абинэррэ ягъолъыжьыпӀэ къылъэгъугъ. Саул игъусэхэр къегъэтэкъокӀыгъэхэу ежь ахэм агузэгу илъыгъ[+].

6Ащ дэжьым Даут хъыт лъэпкъым щыщ Ахъымэлэхрэ Иоаб ышэу, Цырыуй ыкъо Абищайрэ закъыфигъази къяупчӀыгъ: «Хэта Саул иуцупӀэ къыздэкӀощтыр?» Абищай къыриӀожьыгъ: «Сэ сыкъыбдэкӀощт»[+]. 7Чэщым Даутрэ Абищайрэ цӀыфхэм ахэхьагъэх; мары Саул, игъусэхэр къегъэтэкъокӀыгъэхэу мэчъые, ипчыпыджыни ышъхьэ зыдэгъэзэгъэ лъэныкъомкӀэ чӀыгум щыхэӀугъ; Абинэррэ дзэкӀолӀхэмрэ ащ къыкӀэрылъых. 8Абищай Даут риӀуагъ: «Тхьэм уипый джы пӀэ къырилъхьагъ; арышъ, Ӏизын къысэти, ятӀонэрэу сӀэ тесымыщэежьынэу, зэ огъукӀэ пчыпыджынымкӀэ чӀыгум хэсӀулӀэщт». 9Ау Даут Абищай къыриӀожьыгъ: «УмыукӀы, армырмэ Зиусхьаным[†] пачъыхьэнэу къахихыгъэм зыӀэ тезыщэягъэу хэта псэоу къэнэжьын зылъэкӀыщтыр?»[+] 10ЕтӀани Даут къыӀуагъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо! Зиусхьаныр ащ къыферэх е иаужыпкъэрэ мафэ къыфэрэси орэлӀэ, е заом орэкӀуи, ащ хэрэкӀуад;[+] 11ау Зиусхьаным пачъыхьэнэу къахихыгъэм сӀэ тесщэеныр Зиусхьаным къысфидэнэп; арышъ, ащ ышъхьэ зыдэгъэзэгъэ лъэныкъомкӀэ чӀыгум щыхэсэгъэ пчыпыджынымрэ псыр зэрыт къошынэу къыкӀэрытымрэ къаштэхи, тыӀугъэкӀыжь». 12Саул ышъхьэ зыдэгъэзагъэмкӀэ щытыгъэхэ пчыпыджынымрэ псыр зэрыт къошынымрэ Даут къыштэхи, нэбгыритӀум къагъэзэжьыгъ; зыгорэми зи къылъэгъугъэп, зыгорэми зи къышӀагъэп, зи къэущыгъэп. ЗэкӀэри чъыещтыгъэ, сыда пӀомэ Зиусхьаным къафигъэкӀогъэ чъые ӀэшӀум ахэр хэтыгъэх[+].

13ЕтӀанэ Даут адрэ бгъумкӀэ зэпырыкӀыжьи, чыжьэкӀэ апэӀудзыгъэ къушъхьэтхым къытеуцуагъ; уцупӀэмрэ ежь зыдэщыт чӀыпӀэмрэ бэкӀэ зэпэчыжьагъэх. 14Ащ ыуж Даут цӀыфхэмрэ Нэр ыкъо Абинэррэ къяджагъ: «Зэхэоха, Абинэр?» Абинэр ащ риӀожьыгъ: «Ухэт о, сыда узкӀэкуорэр, пачъыхьэри зыкӀэбгъэгумэкӀрэр?» 15Арти Даут Абинэр риӀуагъ: «УлӀыба о, хэт о пфэдэу Израилым исыр? Сыда уизиусхьан, пачъыхьэм, узкӀыфэмысакърэр? Пачъыхьэр, уизиусхьан, ыукӀынэу цӀыф горэ къызэрыкӀогъагъэр ошӀа? 16УизекӀуакӀэ дэгъоп; Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо! Зиусхьаным пачъыхьэнэу къахихыгъэм шъузэрэфэмысакъырэм пае шъуаукӀыныр къышъутефэ. Еплъэлъ, тыдэ хъугъа пачъыхьэм ышъхьэкӀэ щыӀэгъэхэ пчыпыджынымрэ псыр зэрытыгъэ къошынымрэ?» 17Ащ дэжьым Саул Даут ымакъэ къышӀэжьыгъэти риӀуагъ: «СикӀалэу Даут, умакъа зэхэсхырэр?» Даут къыриӀожьыгъ: «Сымакъэ адэ, сизиусхьанэу пачъыхьэр». 18ЕтӀани ащ къыӀуагъ: «Сыд пае сизиусхьан иӀумэт илъэуж зэрифэра? Сыда сшӀагъэр? БзэджагъэкӀэ сӀэ къыптесщэягъа? 19Сизиусхьанэу пачъыхьэр иӀумэт къыӀощтым джыри къерэдэӀу: Зиусхьаным укъысфигъэгубжыгъэмэ, сикъурмэн Зиусхьаным шӀу къысферэшӀыжь; цӀыфхэр армэ тазыфагу къихьагъэр, Зиусхьаным ынае къащэф, сыда пӀомэ, „КӀо, тхьэ хамэхэм афэлажь“ аӀозэ, Зиусхьаным сфыхихыгъэ чӀыгум сизыфыгъэхэр ахэр ары. 20Арышъ, Зиусхьаным инэрылъэгъу, чӀыгур слъыкӀэ згъэшъокӀынэп; сыда пӀомэ, щылэчэтыр къушъхьэм къызэрэщырафэкӀырэм фэдэу, зы бжыдзэм лъыхъунэу Израилым ипачъыхьэ къежьагъ».

21Арти Саул къыӀуагъ: «Сыхэукъуагъ, къэгъэзэжь, сикӀалэу Даут, ащ нахьыбэрэ сизэрар озгъэкӀыжьыщтэп, нычэпэ спсэ бгъэлъэпӀагъэ: акъылынчъэу сэ сызекӀуагъ, бэрэ сыхэукъуагъ»[+]. 22ЕтӀанэ Даут джэуап къытыжьыгъ: «Мары пачъыхьэм ипчыпыджын, зы кӀалэ горэ къэрэкӀуи ар ерэштэжь; 23Зиусхьаным шъхьадж ифэшъуашэр ригъэгъотын; Зиусхьаным о сӀэ укъырилъхьэгъэхагъ, ау Зиусхьаным пачъыхьэнэу къахихыгъэм сӀэ тесщэягъэп;[+] 24непэ о упсэ сэ зэрэзгъэлъэпӀагъэм фэдэу сищыӀэныгъэ Зиусхьаным ерэгъэлъапӀ, сыд фэдэрэ тхьамыкӀагъуи ащ сыщерэухъум!» 25ЕтӀанэ Саул Даут риӀуагъ: «Зиусхьаным ынэшӀу къыпщэф, сишъаоу Даут; Ӏофыбэ пшӀэщт, гъэхъагъэхэри уиӀэщт». Ащ ыуж Даут игъогу техьажьыгъ, Саули ичӀыпӀэ ыгъэзэжьыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Даут Гъат ипачъыхьэ зэрэфэлэжьагъэр

1Ащ ыуж Даут ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: «Зэгорэм Саул секӀодылӀэщт шъыпкъ, арэу зыхъукӀэ, сэркӀэ нахьышӀур фылист чӀыгур къэсыбгынэныр ары. Саул етӀанэ сауж икӀыжьыщт, ащ нахьыбэри Израилым ыкъопэ пстэумэ къащыслъыхъужьыщтэп, сэри ащ сыӀэпыкӀыжьын». 2ЕтӀанэ Даут зиӀэти, игъусэгъэ хъулъфыгъэ шъихыр кӀыгъоу Гъат ипачъыхьэу МэӀох ыкъо Ахыщ дэжь кӀуагъэ[+]. 3Даути ащ идзэкӀолӀхэри, хэти иунагъо кӀыгъоу, Даут ишъузитӀуи – ИзрыӀэлым щыщэу АхъынэӀамрэ Нэбал игощагъэу, Къармэл щыщэу, шъузабэу къэнэгъэ Абигаилрэ игъусэхэу, Ахыщ дэжь щыӀэхэу, Гъат щыпсэущтыгъэх[+]. 4Даут Гъат зэрэкӀожьыгъэм икъэбар Саул къылъыӀэсыгъэти, нахьыбэрэ ар ащ лъыхъужьыгъэп.

5Ащ ыуж Даут Ахыщ риӀуагъ: «НэшӀукӀэ укъысэплъымэ, къэлэ цӀыкӀумэ ащыщ горэм чӀыпӀэ къыщысэти, ащ сыщыпсэущт, сыд пае уиӀумэт уигъусэу пачъыхьэр зыдэс къалэм къыбдыдэсын фая?» 6Арти Ахыщ ащ Цыкълагъ къыритыгъ, джащ къыхэкӀэуи Цыкълагъ Ехъудэм ипачъыхьэмэ къафэнагъэу джыри аӀэ илъ[+]. 7Даут фылист хэгъэгум зэпстэумкӀи зэрисыгъэр илъэсрэ мэзиплӀырэ.

8ЕтӀанэ Даут ицӀыфхэр игъусэхэу къежьэхэти, къалэу Сур, Мысыр хэгъэгум анэсэу бэшӀагъэу ащыпсэущтыгъэ гъышыур, гъызыр, Ӏамалэкъ лъэпкъхэм атебанэщтыгъэх[+]. 9Даут а хэгъэгур зэрипхъощтыгъэ, хъулъфыгъи бзылъфыгъи псэоу къыгъанэщтыгъэп, мэлхэр, цухэр, щыдхэр, махъшэхэр, щыгъынхэр къатыриххэти, Ахыщ дэжь къыгъэзэжьщтыгъэ. 10«Хэта джы шъузтебэнэгъагъэр?» ыӀоу Ахыщ Даут зеупчӀыкӀэ, Даут къыриӀожьыщтыгъ: «Зэм – Ехъудэм икъыблэ лъэныкъу, етӀанэ – ерахъмыел лъэпкъыр зыщыпсэурэ чӀыпӀэм икъыблэ лъэныкъу, ящэнэрэм – къэн лъэпкъыр зыщыпсэурэ чӀыпӀэм икъыблэ лъэныкъу»[+]. 11Гъат къыздимыщэнхэм пае Даут хъулъфыгъи бзылъфыгъи псэоу къыгъанэщтыгъэп. Ар егупшысщтыгъэ: «„Джары Даут зэрызекӀуагъэр“ аӀозэ, ахэм таӀотэн алъэкӀыщт». Фылист хэгъэгум есыфэ Даут ышӀагъэхэр джары. 12«Ежь къызхэкӀыгъэ израил лъэпкъым ар фэлъэгъужьырэпышъ, егъашӀэм сэ сичырэщт» зэриӀожьзэ, джаущтэу Ахыщ Даут цыхьэ фишӀыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр

1ЕтӀанэ фылистхэм Израилым зао дашӀыным пае дзэхэр къаугъоигъэх, Ахыщ Даут риӀуагъ: «Ори уицӀыфхэри шъусигъусэхэу заом тызэрэкӀощтым ущэсэгъэгъуазэ». 2Арти Даут Ахыщ риӀуагъ: «Хъунба адэ, уиӀумэт джы ышӀэщтыр къэплъэгъущт». Ахыщ Даут риӀуагъ: «Дэгъу, джащ пае сэпсэуфэ ренэу усиухъумэкӀонэу осэгъэнафэ».


Саул удыгъэхэр зезыхьэрэм дэжь зэрэкӀуагъэр

3Самуел зэлӀэм зэкӀэ израил цӀыфхэм ар агъэежьи, икъалэу Рамэ щагъэтӀылъыжьыгъагъ. Удыгъэхэр зезыхьэхэрэмрэ джэнчыдзхэмрэ Саул хэгъэгум рифыгъагъэх[+]. 4ЕтӀанэ фылистхэр къэзэрэугъойхи къежьагъэх, Шыунэм нэс къакӀохи къыщыуцугъэх; Саули израил цӀыфхэр зэкӀэ къызэӀуигъакӀэхи къушъхьэу ГъылбэуаӀ дэжь къыщыуцугъэх[+]. 5Саул фылистхэм ядзэ зелъэгъум къэщтагъ, ыгуи лъэшэу къыгъэкӀэзэзыгъ. 6Арти Саул Зиусхьаным[†] еупчӀыгъ, ау Зиусхьаным джэуап къыритыжьыгъэп, пкӀыхьапӀэкӀи зыкъыригъэлъэгъугъэп, мыжъо лъапӀэу уримыр[†] зырарегъадзэми, джэуапыр къылъигъэӀэсыгъэп, тхьэлӀыкӀохэмкӀи[†] къэбарыр къыригъэшӀагъэп[+]. 7ЕтӀанэ Саул иунэӀутмэ ариӀуагъ: «Удыгъэхэр зезыхьэрэ бзылъфыгъэ горэ къысфэжъугъоти, ыдэжь сыкӀонышъ сеупчӀыщт». ИунэӀутмэ джэуап къыратыжьыгъ: «Удыгъэхэр зэрихьэу бзылъфыгъэ горэ Ӏэндор дэс»[+].

8Ащ ыуж Саул ищыгъынхэр зыщиххи, нэмыкӀхэр зыщилъэхи, нэбгыритӀу игъусэу чэщым къежьэхи бзылъфыгъэм дэжь къэкӀуагъэх. Саул ащ риӀуагъ: «СыолъэӀу джэнч къысфэбдзынэу, зыцӀэ къесӀорэр къысфычӀэпщынэу, зигугъу къыпфэсшӀырэр къэпщэнэу». 9Ау бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Саул ышӀагъэм, удыгъэхэр зезыхьэхэмрэ джэнчыдзхэмрэ хэгъэгум зэрэрифыгъэхэм ущыгъуазэба; сыд пае сытекӀодэнэу спсэ хъытыу къыфэбгъэуцура?» 10Арти Саул тхьэлъанэ ышӀи риӀуагъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо! Мы Ӏофым пшъэдэкӀыжь рыпхьыщтэп». 11ЕтӀанэ бзылъфыгъэр къеупчӀыгъ: «Хэта къыпфычӀэсщыщтыр?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Самуел къысфычӀэщ». 12Бзылъфыгъэм Самуел зелъэгъум лъэшэу къэкууагъ; Саул зыкъыфигъази, къеупчӀыгъ: «Сыда сызкӀэбгъэпцӀагъэр? О у Саул». 13Арти пачъыхьэм ащ риӀуагъ: «Умыщын, сыда плъэгъурэр?» Бзылъфыгъэм Саул къыриӀожьыгъ: «Джынэм фэдэу зыгорэ чӀы чӀэгъым къычӀэкӀэу сэлъэгъу». 14«Сыд теплъа ащ иӀэр?» – Саул ащ еупчӀыгъ. Адрэм къыриӀуагъ: «Зы лӀыжъ горэ чӀы чӀэгъым къычӀэкӀы, джэнэ кӀыхьэ щыгъэу». Ар зэрэ-Самуелыр Саул къышӀагъэти, ыӀу егъэзыхыгъэу чӀыгум зытыридзи, шъхьащэ фишӀыгъ[+].

15Самуел Саул къыриӀуагъ: «Сыда сыкъычӀэмыкӀмэ мыхъунэу сызфэбгъэгумэкӀрэр?» Саул риӀожьыгъ: «СиӀофхэр дэй дэдэх; фылистхэр къысэзаох; Тхьэм сыкъыбгынагъ; тхьэлӀыкӀохэмкӀи пкӀыхьапӀэкӀи Тхьэм джэуап къыситыжьырэп. СшӀэщтымкӀэ сыоупчӀыжьынэу сыкъызкӀыоджагъэр джары»[+]. 16Самуел къыриӀуагъ: «Зиусхьаным укъыбгыни уипыеу хъугъэмэ, сыд пае сэ укъысэупчӀыжьра? 17Зиусхьаным сэ къысигъаӀощтыгъэр ары Зиусхьаным ышӀагъэр; Зиусхьаным пачъыхьагъур пӀэкӀихи, къыппэблэгъэ цӀыфым, Даут, ыӀэ рилъхьагъ[+]. 18Зиусхьаным къыуиӀуагъэм узэремыдэӀугъэм, Ӏамалэкъхэм зафэгубжым ахэм яфэшъуашэ зэрямыгъэгъотыгъэм пае Зиусхьаным ар джы къыуешӀэ[+]. 19Арышъ, Израили ори Зиусхьаным шъузэгъусэу фылистхэм аӀэ шъурилъхьащт: ори уикӀалэхэми неущ тызэгъусэщтых, Израилым идзэ Зиусхьаным фылистхэм аӀэ рилъхьащт»[+].

20Самуел къыриӀуагъэм лъэшэу къыгъэщынагъэти, Саул ошӀэ-дэмышӀэу къызэхэфагъ, мэфэ ренэми чэщми фыгукӀэ Ӏуфэгъагъэпти, ар кӀочӀаджэ хъугъэ. 21А бзылъфыгъэр Саул къызекӀуалӀэм лъэшэу зэрэщынагъэр ылъэгъугъэти къыриӀуагъ: «Мары уиӀумэт, пӀорэм къедэӀуи, ыпсэ рыджэгужьзэ, унашъоу фэпшӀыгъэр ыгъэцэкӀагъ; 22джы сыолъэӀу уиӀумэт къыуиӀощтым къедэӀу; хьалыгъу такъыр къыостынышъ шхы, гъогум утехьажьмэ гъэрет уиӀэу хъущт». 23Ау шхэнэу фэягъэпти риӀуагъ: «Сышхэщтэп». Арти иунэӀутхэри бзылъфыгъэри къелъэӀухэ зэхъум, ахэм къыраӀорэм едэӀуи, къэтэджыжьи пӀэм хэтӀысхьагъ. 24Бзылъфыгъэм шкӀэкӀэ пщэр иӀагъэти, гузэжъогъукӀэ ар аригъэукӀи, хьаджыгъэ къышти тхьацу ыпшагъ, хьалыгъу мыкӀу-мыпш ыгъэжъагъ. 25ЕтӀанэ Саулрэ иунэӀутхэмрэ къафытыригъэуцуагъ, ахэр шхагъэх, къэтэджыжьхи а чэщ дэдэм къагъэзэжьыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Даут фылистхэм къызэрэзыхафыгъэр

1Фылистхэм ядзэхэр зэкӀэ Афэкъ къыращалӀэхи, израил цӀыфхэр ИзрыӀэл щыӀэ псынэкӀэчъым дэжь къыщыуцугъэх. 2Нэбгырэ шъэрышъэу, мин-минэу зэхэдзыгъэ ядзэхэр ягъусэхэу фылистмэ япщыхэр къакӀощтыгъэх. Даутрэ ащ ицӀыфхэмрэ Ахыщ ягъусэу ахэм ауж итыгъэхэти, 3фылистмэ япщыхэм зэраӀожьыгъ: «Мыхэр сыд джуртха?» Ахыщ фылистмэ япщыхэм ариӀожьыгъ: «Шъущыгъуазэба мыр израил пачъыхьэу Саул зэриӀумэтым, зэрэ-Даутым? Илъэсым къехъугъэу ар садэжь щыӀэшъ, къызыкӀуагъэм къыщегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм мыхъун гори ащ хэслъэгъуагъэп». 4Ау фылистмэ япщыхэр къыфэгубжхи къыраӀуагъ: «Мы цӀыфыр утӀупщыжьи чӀыпӀэу фэбгъэзагъэм орэкӀожь, тигъусэу ар заом къэрэмыкӀу, заом пыи къыщытфэмыхъужьыным пае. Изиусхьан ыгу къыщэфынба мы лӀыхэм ашъхьэ харигъалъхьэу ащкӀэ ыгу къыдищаемэ? 5„Саул минхэм атекӀуагъэмэ, Даут зытекӀуагъэр минипшӀых“ зыфиӀорэ гущыӀэхэр зыхэлъ орэдыр цӀыф купышхомэ зыфызэхалъхьэгъэ Даутыр арба ар?»[+]

6Арти Ахыщ Даут къеджи риӀуагъ: «Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо! Шъыпкъагъэ пхэлъышъ, тызэгъусэу заом тызэдыӀухьэу тыкъызэдыӀукӀыжьщтыгъэмэ сигопэщтгъэ, сыда пӀомэ садэжь укъызыкӀуагъэм къыщегъэжьагъэу непэ къызынэсыгъэм мыхъун гори пхэслъэгъуагъэп, ау типщымэ агу урихьырэп. 7Арышъ, джы гъэзэжьи, зыгъэрэхьати кӀожь, фылистмэ япщыхэм агухэр къащымыгъахь». 8Даут Ахыщ риӀуагъ: «Сыда сшӀагъэри, уинэплъэгъу сыкъызиуцуагъэмрэ непэрэ азыфагу уиӀумэт мыхъунэу хэплъэгъуагъэри, сыд пае сизиусхьан ипыйхэм сязэонэу ащ сыкӀымыгъущта?» 9Арти Ахыщ Даут къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным имэлэӀич фэдэу сыоплъышъ, сэркӀэ узэрэшӀур пшӀошъ гъэхъу; ау фылистмэ япщыхэм аӀуагъ: „Ар тигъусэу заом къыддэрэмыкӀу“[+]. 10Арышъ, ори уизиусхьанэу Саул ипщылӀщтыгъэхэу уигъусэхэми пчэдыжьым жьэу шъукъэтэдж[*], Пчэдыжьым шъукъыкӀэтаджи, нэф къызэрэшъэу шъукӀожь».

11ЕтӀанэ Даути ицӀыфхэри фылист чӀыгум агъэзэжьынэу пчэдыжьым къэтэджыгъэх. Фылистхэр ИзрыӀэл кӀуагъэх.

#### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр


Ӏамалэкъхэм зэратекӀуагъэхэр

1Даутрэ ицӀыфхэмрэ Цыкълагъ зэкӀохэм ыуж мэфищ тешӀагъэу Ӏамалэкъхэр къыблэ лъэныкъомкӀэ хэгъэгум къытебэнагъэх. Къалэу Цыкълагъ аубыти тырагъэстыкӀыгъ[+]. 2Бзылъфыгъэхэри къалэм адрэ дэсыгъэхэри, анахь цӀыкӀум къыщегъэжьагъэу анахь иным нэсыжьэу, амыукӀхэу, гъэрэу зыдыращажьэхи ягъогу техьажьыгъэх. 3Даутрэ ащ ицӀыфхэмрэ а къалэм зыдахьэхэм машӀокӀэ ар тырагъэстыкӀыгъагъ, ахэм яшъузхэр, яшъаохэр, япшъашъэхэр зэгъусэхэу гъэрэу Ӏуафыгъагъэх. 4Арти Даути игъусагъэхэми хьадэгъэшхо къаӀати, гъын амылъэкӀыжьыфэ гъыгъэх. 5Даут ишъузитӀуи гъэрэу аубытыгъагъэх: ИзрыӀэл щыщ АхъынэӀамрэ Къармэл щыщэу, Нэбал игощагъэу, шъузабэу къэнэгъэ Абигаилрэ[+]. 6КъащышӀыгъэм апсэ хигъэӀэжьыгъэхэти, нэбгырэ пэпчъ ыкъохэмрэ ыпхъухэмрэ ыгу афэгъущтыгъэти, мыжъокӀэ еохэзэ аукӀынэу цӀыфхэр зэрэфэягъэм Даут гузэжъогъу хидзагъ. Ау къыщышӀыгъэм еуцолӀэнымкӀэ и-Зиусхьанэу[†] Тхьэм фыриӀэ шӀошъхъуныгъэм Даут кӀуачӀэ къызхыригъэгъотэжьыгъ.

7Ахъымэлэх ыкъо къурмэнышӀэу[†] Абыетар мыжъогъуазэр[†] къыхьынэу Даут риӀуагъ. Абыетар мыжъогъуазэр Даут къыфихьыгъ[+]. 8ЕтӀанэ «Мы дзэ мацӀэм ыуж сихьащта, сылъежьэмэ, сыкӀэхьашъущта?» ыӀуи, Даут Зиусхьаным еупчӀыгъэти, джэуап къыритыжьыгъ: «Ары, ыуж ихь, уакӀэхьащт, къатепхыжьыщт». 9Арти Даутрэ игъусэгъэ дзэкӀолӀ нэбгырэ шъихымрэ ежьагъэх; псы игъукӀыгъэу Бэсэр ылъэгу зынэсхэм, пшъыгъэхэти, къэуцугъэх[+]. 10ЕтӀанэ Даутрэ нэбгырэ шъиплӀымрэ апэ рагъэхъугъ. Нэбгырэ шъитӀум псы игъукӀыгъэу Бэсэр ылъэгу зэпачынэу кӀуачӀэ яӀэжьыгъэпти, а чӀыпӀэм къыщыуцугъэх. 11КӀохэ пэтзэ зы мысырылӀ горэ шъофым апэ къыщифагъэти Даут дэжь къащагъ. Ащ хьалыгъу зыратым, ышхыгъ, псыри тыришъухьажьыгъ; 12шхынцумпэр зыдэлъ хьалыгъу ӀашӀуитӀурэ сэнэшъхьэгъэгъугъэ блэритӀурэ ратхи рагъэшхыгъ. ЕтӀанэ зэшхэм, чэщ-мэфищым хьалыгъуи пси Ӏуфэгъагъэпти, ыкӀуачӀэ къихьажьыгъ. 13Даут ащ еупчӀыгъ: «Хэтмэ уащыща, тыда узщыщыр?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сэ мысыр лъэпкъым сыщыщ кӀал, Ӏамалэкъ горэм сырипщылӀ, мэфищэ сысымэджагъэти сизиусхьан сыкъычӀидзыжьыгъ. 14Къырэт лъэпкъыр зыщыпсэурэ чӀыпӀэм икъыблэ, Ехъуд хэкуми, Къалэб икъыбли тарыхьэщтыгъэ, Цыкълагъ машӀокӀэ тедгъэстыкӀыгъ»[+]. 15Даут ащ риӀуагъ: «А дзэм сепщэлӀэщта?» Адрэм къыӀуагъ: «СымыукӀынэу, сизиусхьан семытыжьынэу Тхьэ къапӀомэ, а дзэм уесщэлӀэщт»[+].

16[*] ЕтӀанэ ар ащ ыщагъ; мары Ӏамалэкъхэр, а хэгъэгум щизэрэтэкъухьагъэхэу ешъох, ешхэх, фылистхэм ячӀыгурэ Ехъуд хэкумрэ мылъкушхо къызэраращыгъэр агъэмэфэкӀы. 17Даут ахэм атебани, пчыхьэ чэпэзэхэогъум къыщегъэжьагъэу ятӀонэрэ мафэм ипчыхьэ нэс язэуагъ, махъшэмэ затезыдзи хэлъэдэжьыгъэ кӀэлэ шъиплӀым анэмыкӀэу, ахэм ащыщ гори псэоу ӀэкӀэкӀыжьыгъэп. 18Ӏамалэкъмэ аштэгъагъэхэр зэкӀэ Даут къатырихыжьыгъ, ишъузитӀуи Даут къатырихыжьыгъ. 19Арти зи ахэм ашӀокӀодыгъэп, акъохэми, апхъухэми, Ӏамалэкъмэ атырахыгъагъэми ащыщ гори ахэмызэу зэкӀэри Даут ыӀэ къыригъэхьажьыгъ. 20Былымхэри, пчэн-мэлхэри Даут къатырихыгъэх, ежьхэм ябылымхэм ахэр апэ итхэу, «Мыхэр Даут къатырихыгъэх» аӀозэ, къафыщтыгъэх.

21ЕтӀанэ Даут псы игъукӀыгъэу Бэсэр ылъэгу къимыкӀышъугъэгъэ нэбгырэ шъитӀум къякӀолӀэжьыгъ, ахэр Даут къыпэгъокӀыгъэх. А цӀыфхэм якӀуалӀи Даут сэлам арихыгъ. 22Арти Даут игъусэмэ ахэтыгъэ цӀыф бзаджэхэм аӀуагъ: «Зэрэтимыгъусагъэхэм пае къатетхыгъэ мылъкур ахэм адэдгощыщтэп; шъхьадж ишъузрэ икӀалэхэмрэ ерэштэжьхи, зырарэгъэхь». 23Ау Даут къыӀуагъ: «Сикъошхэр, Зиусхьаным мыр къызытитыгъэм, псэоу тыкъызигъэнэжьыгъэм, къытэзаощтыгъэ дзэр тӀэ къызырилъхьагъэм ауж арэущтэу шъумышӀы. 24Хэта ащ фэдэ ӀофымкӀэ къыжъудезгъэштэщтыр? Заом щыӀагъэхэм атефэрэ Ӏахьэм фэдиз ӀапӀэхэм къапэдгъэнэгъагъэхэм атефэу зэкӀэми зэфэдэу афэдгощын фае»[+]. 25Джащ къыщегъэжьагъэу ыужми джары зэрашӀыщтыгъэр; ИзраилкӀэ хабзэу ыкӀи бзыпхъэу ар джы къызнэсыгъэми агъэуцугъ.

26ЕтӀанэ Даут Цыкълагъ къакӀуи, мылъкоу къатырихыгъэм щыщ иныбджэгъу ехъуд анахьыжъ упчӀэжьэгъухэм афаригъащи араригъэӀуагъ: «Зиусхьаным ипыйхэм къатетхыгъэм щыщ шӀухьафтынэу къышъосэты». 27Зыфаригъэщагъэхэр зыщыпсэущтыгъэхэр Бэтэл, къыблэмкӀэ щыӀэ Рамот, Ятыр, 28ӀарэӀэр, Сифмэт, АштымаӀ, 29Рахэл, ерахъмыелхэм якъалэхэм, къэнхэм якъалэхэм,[+] 30Хъорым, БорӀащан, Ӏатэх, 31Хъэурэн, ежь Даутрэ ицӀыфхэмрэ зынэсыгъэ чӀыпӀэ пстэури.

#### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Саулрэ икӀалэхэмрэ хьадэгъур къызэрафэкӀуагъэр

1Джащ фэдизым фылистхэр Израилым къезэуагъэх, фылистхэм защаухъумэнэу израилылӀмэ къыкӀатхъужьыгъэти, къушъхьэу ГъылбэуаӀ къыщызэхакъутагъэх[+]. 2Фылистхэр Саулрэ ыкъохэмрэ къакӀэхьагъэх, Саули, икӀалэхэу Ионэтани, Абинэдауи, МэлкъэшыуаӀи фылистхэм аукӀыгъэх[+]. 3Саул пэшӀуекӀорэ заор пхъэшагъэ, щэбзащэхэмкӀэ охэрэм щабзэхэр къытырагъафэхи, хьылъэу ар къызэхауӀыхьагъ. 4Арти Саул иашъоджэнэзехьэ риӀуагъ: «Сунэт амышӀыгъэхэр къакӀохэу, самыукӀэу, къызрэмыджэгуфэхэкӀэ, уичатэ къихи сылӀ». Ау иашъоджэнэзехьэ лъэшэу щынэщтыгъэти, ащ фэягъэп. Арти Саул ежь ичатэ къырихи, ащ зытыридзэжьыгъ[+]. 5Саул зэрэлӀагъэр иашъоджэнэзехьэ зелъэгъум, ежьми ичатэ зытыридзэжьи зырилӀыжьыгъ. 6Джаущтэу а мафэм Саули, икӀэлищи, иашъоджэнэзехьи, зэкӀэ ицӀыфхэри зэрэзэгъусэхэу хэкӀодагъэх. 7КӀэим къыкӀэрысыгъэ, Иордан ыкӀыбкӀэ щыпсэущтыгъэхэ израил цӀыфхэм израил дзэкӀолӀхэм къызэрэкӀатхъужьыгъэр, Саулрэ икӀалэхэмрэ зэрэщымыӀэжьхэр къызалъэгъум, якъалэхэр къабгынэхи, ашъхьэ рахьыжьэжьыгъ. Фылистхэр къакӀохи ахэм адэтӀысхьагъэх.

8КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм аукӀыгъэхэр ахъункӀэнхэу фылистхэр къэкӀуагъэхэти, къушъхьэу ГъылбэуаӀ щыфэхыгъэ Саули икӀэлищи къагъотыжьыгъэх. 9Арти ащ ышъхьэ шӀуаупкӀи, иашъоджанэ щахи, ятхьэ нэпцӀхэр зычӀэт унэхэмрэ цӀыфхэмрэ къэбарыр алъыӀэсыным пае зэрэфылист чӀыгоу мэкъэгъэӀухэр къащырагъэкӀокӀыгъэх[+]. 10ЕтӀанэ ащ иашъоджанэ гъэбэжъугуащэу Астарт[†] итхьалъэӀупӀэ чӀалъхьи, ихьадэ къалэу Бэтщан идэхьапӀэ дэжь дэпкъым щыпалъагъ[+]. 11Ащ ыуж фылистхэм Саул рашӀагъэм икъэбар ГъылыӀад ит къалэу Яощ дэсхэм зэхахыгъэти,[+] 12лӀыгъэ зыхэлъ цӀыфхэр зэкӀэ къежьэхи, чэщ ренэм къакӀохэзэ, Саулрэ икӀалэхэмрэ яхьадэхэр Бэтщан идэпкъ къыпахыжьхи, Яощ къагъэзэжьи, ахэр ащ щагъэстыжьыгъэх[+]. 13ЕтӀанэ яхьадэкъупшъхьэхэр Яощ дэт чъыгаем ычӀэгъ щычӀатӀэжьхи, мэфиблэ анэкӀыгъ.

### Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел»

#### Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел»

Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел»


Апэрэ Самуел

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел ЯтӀонэрэ Самуел

#### Апэрэ Самуел


Самуел, Саул, Даут:


Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел


ЯтӀонэрэ Самуел


Самуел, Саул, Даут:


Израилым ицӀыф пэрытых


Апэрэ Самуел


ЯтӀонэрэ Самуел


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва


2002

Самуел, Саул, Даут:

Израилым ицӀыф пэрытых

Апэрэ Самуел

ЯтӀонэрэ Самуел

ISBN 5-93943-042-2

ISBN 91-89122-86-0

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, 2002


УблапӀэ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ тхылъитӀоу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр уапашъхьэ илъых. Библиер – фэдэ къэмыхъугъэу тхылъ гъэшӀэгъонэу щыт, сыда пӀомэ Тхьэ закъом нэмыкӀ тхьэ щымыӀэу зылъытэрэ динищэу ехъудэим, чыристаным, ислъамым ар зэрэщытэу е щыщ иӀахьыгъохэр ялъапӀэх.

Библиер тхылъ 60-м къехъоу зэхэт. ЛӀэшӀэгъубэмэ къакӀоцӀ цӀыф зэфэшъхьафмэ ахэр атхыгъэх, дунаир къэгъэшӀыгъэу зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу тилъэхъан иапэрэ лӀэшӀэгъухэм анэс къэхъугъэхэр къаӀуатэ.

Библиер Ӏахьыгъо инитӀоу зэхэт – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэу КъэбарышӀу зыфаӀорэмрэ. ЗэзэгъыныгъакӀэр Исусрэ ащ гъусэ фэхъугъэхэмрэ ящыӀэкӀагъэм, яӀофшӀагъэхэм, апэрэ чылысым, ар зэрэуцугъэмрэ хэхъоныгъэхэр зэришӀыгъэмрэ къатегущыӀэ. Ар адыгабзэкӀэ къыхаутыгъах.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэхэрэр: «Мосэ итхылъитф», «ТхьэлӀыкӀомэ ятхылъхэр», «Гъэсэпэтхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр». «Мосэ итхылъитф» дунаир къэгъэшӀыгъэу зэрэхъугъэмрэ апэрэ цӀыфхэмрэ къатегущыӀэх. Джащ фэдэу Тхьэм Ибрахьимэ зэзэгъыныгъэ къызэрэдишӀыгъагъэр, яӀэшъхьэтетышхоу Мосэ япащэу Ибрахьимэ къыкӀэхъухьэгъэ джуртхэр Тхьэм Мысырым щыряӀэгъэ гъэрыпӀэм къызэрэрищыжьыгъагъэхэри ахэм къаӀуатэ. Джуртхэр Мысырым къызекӀыжьхэм ыуж ахэр зэрыгъозэнхэ фэе унэшъуипшӀыри нэмыкӀ унашъохэри Тхьэм къафыригъэхыгъэх. Зы Тхьэ закъом шъхьащэ фашӀын фаеу къызэрафагъэпытагъэр, тхьэ нэпцӀхэм афэмыпщылӀынхэр, ежьхэм анэмыкӀ цӀыфхэри шӀу алъэгъунхэр купкӀ шъхьаӀэу ахэм апкъырылъыгъ. А унашъохэр агъэцакӀэ зыхъукӀэ, къохьапӀэмкӀэ щыӀэ Средиземнэ хым, къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ псыхъоу Иордан, къыблэмкӀэ щыӀэ шъофнэкӀым азыфагу дэлъ гъэбэжъулъэ хэгъэгоу КъэнэӀаныр аӀэ къырилъхьанэу Тхьэм джуртхэр къыгъэгугъагъэх. Ау Тхьэр зыфаер замышӀэкӀэ, Тхьэм къариӀуагъэр замыгъэцакӀэкӀэ, тхьамыкӀэгъуабэхэр апэкӀэкӀынхэу щытыгъ.

Мы тызхэт лъэхъаныр къыригъэжьэным ыпэкӀэ, я ХӀ-рэ лӀэшӀэгъум иублэгъум, джуртхэм КъэнэӀаныр псэупӀэ афэхъугъ. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ мы тхылъитӀоу пӀыгъыр джа охътэ шъыпкъэр ары къызтегущыӀэхэрэр. Ахэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэх, цӀыфэу зытхыгъэр гъэнэфагъэу щытэп. ТхьэлӀыкӀошхомэ ащыщыгъэу, илъэпкъ ицӀыф пэрытщтыгъэу зиӀофшӀагъэхэр къаӀотэрэ Самуел ыцӀэкӀэ шъхьэхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр афашӀыгъэх. Урыс синодальнэ Библиеми ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхэу «Септуагинтми» а тхылъхэм ашъхьэхэр зэрарытхэр «Пачъыхьагъухэм я Апэрэ тхылъ», «Пачъыхьагъухэм я ЯтӀонэрэ тхылъ», сыда пӀомэ джуртхэм яапэрэ пачъыхьагъэхэми джащ фэдэу ахэр къатегущыӀэх. Ау адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэхэм, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ зэратхыгъагъэм фэдэу, «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр цӀэу афэтшӀыгъэх.

Пачъыхьагъур илъэпкъ дызезыхьащт пачъыхьэхэр Тхьэм къызэрахихщтыгъэхэмрэ къызкӀахихщтыгъэхэмрэ тхылъитӀуми апкъырылъ гупшысэ шъхьаӀэмэ ащыщыр анахьэу зэхьылӀагъэр. Тхьэм къыфигъэнэфагъэр Саул зэримыгъэцэкӀагъэр, Даут Тхьэм зэредэӀугъэр ащ дакӀоуи ахэм къаӀуатэ. Ау хэтырэ Ӏэшъхьэтети джуртхэм пащэу яӀагъэми, Тхьэр сыдигъуи япачъыхьагъ.

«Апэрэ Самуел» зыфиӀорэ тхылъыр джурт лъэпкъым пачъыхьэ джыри зыщыримыӀэщтыгъэ лъэхъаным къыщырегъажьэ. Ащ ыпэкӀэ ягъунэгъу лъэпкъхэм зао къызырашӀылӀэкӀэ, Тхьэм къахихыгъэ цӀыфхэр пащэ фэхъущтыгъэх. Ахэм хьыкумышӀкӀэ яджэщтыгъэх. Лъэпкъым иаужырэ хьыкумышӀщтыгъэу, дзэм ипащэщтыгъэу, къурмэнышӀщтыгъэу, тхьэлӀыкӀоныгъэри зипшъэрылъыгъэ Самуел ары тхылъым иапэрэ пычыгъо къызтегущыӀэрэр. Самуел япащэу япый анахь лъэшэу фылистхэм язаохэзэ, джуртхэм текӀоныгъэр пчъагъэрэ къыдахыгъ. Самуел жъы зэхъум ащ фэдэу Ӏушэу, губзыгъэу пэщэныгъэ къадызезыхьан зылъэкӀыщтыр зэрахэмытыжьыщтым ыгъэгумэкӀыщтыгъэхэти, пачъыхьэр тырагъахьэмэ яӀофхэр нахьышӀу хъунэу ахэм къащыхъущтыгъэ. Ау Тхьэм зэрэрихъухьагъэмкӀэ, пачъыхьэ яӀанэу щытыгъэп шъхьае, ар яӀаным бэрэ кӀэдэугъэхэти, ахэр зыфаер Тхьэм къафишӀагъ. Ау пачъыхьагъур загъэуцум къин мыухыжьмэ ахэфагъэх.

Саул Израилым иапэрэ пачъыхьагъ. Хабзэу щыӀагъэмкӀэ, зитетыгъо зыухырэ пачъыхьэм ыкъо ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьащтыгъ. Ау зэремыдэӀугъэм пае Тхьэм Саул итетыгъо къыридзыхыгъ. Саул ычӀыпӀэ Даут къыхихыгъ, ар Израилым ипачъыхьэшхоуи идзэпащэуи щытыгъ.

«ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀорэ тхылъыр Даут пачъыхьагъур зэрэзэрихьагъэмрэ ар зэригъэпытэщтыгъэмрэ къатегущыӀэ. Бэрэ язаозэ, ыӀэ илъ чӀыгумэ ягъунапкъэхэр хэпшӀыкӀэу ащ зэӀуигъэкӀотыгъэх. Ау текӀоныгъэу къыдихыгъэхэм апэу нахь гъэшӀэгъонэу щытыр ежь Даут игъэпсыкӀ. Зыгу-зыкӀуачӀэу, псынкӀэу къилъырэ цӀыфэу щытыгъэми, Тхьэм гъунэнчъэу цыхьэ фишӀыщтыгъэ, зэпстэумэ апэу Ар тегъэкӀапӀэу иӀагъ, хэукъоныгъэу ышӀхэрэр къыфигъэгъунхэу елъэӀущтыгъэ.

Тхылъыр Даут Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ зэригъэуцурэмкӀэ къеухы. Даут зэлӀэм ыуж бащэ темышӀэу ыкъоу Сэлмэн джа чӀыпӀэм пэмычыжьэу Тхьэм иунэ щешӀы. Ау ащ икъэбар Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ тхылъхэу мыщ къыкӀэлъыкӀохэу адыгабзэкӀэ зэрадзэкӀыщтхэм къаӀуатэ.


Тхылъхэм яӀахьыгъо шъхьаӀэхэр


«Апэрэ Самуел»

Ӏ. 1-рэ – я 7-рэ шъхьэхэр. ХьыкумышӀхэм яӀэшъхьэтетыныгъэ ыкӀэм зэрэфакӀорэр. Самуел пчэгум ит.

ӀӀ. Я 8-рэ – я 15-рэ шъхьэхэр. Пачъыхьагъур зэрагъэуцурэмрэ Саул апэрэ пачъыхьэу зэрэтехьэрэмрэ. Саул пчэгум ит.

ӀӀӀ. Я 16-рэ – я 31-рэ шъхьэхэр. Саул пачъыхьагъур зэрэзыӀэкӀигъэкӀрэр. Тхьэм Даут пачъыхьаныгъом зэрэфигъэхьазыррэр. Даут пчэгум ит.


«ЯтӀонэрэ Самуел»

Ӏ. 1-рэ – я 4-рэ шъхьэхэр. Даут Израилым икъыблэ лъэныкъо щыпсэурэ ехъуд лъэпкъым ипачъыхьэу зэрэхъурэр.

ӀӀ. Я 5-рэ – я 24-рэ шъхьэхэр. Даут Израилым ис лъэпкъ пстэуми япачъыхьэу зэрэхъурэр.

Мы тхылъхэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм (масоретмэ атхыгъэм) техыгъэх. Тэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр Урыс синодальнэ Библием тефэхэрэп.

Зэтемыфэхэрэр скобкэ плӀэмыехэм адэтхэу, узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу ехьыхыгъэх.

ГущыӀэм пае, «Апэрэ Самуел» и 1-рэ шъхьэ ия 5-рэ усэ:

Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [ащ сабыйхэр иӀагъэпти]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

Библием хэт къэӀокӀэ зырызхэр занкӀэу къырыпӀошъунхэу адыгабзэм гущыӀэхэр хэтхэп. Ахэр узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу тхылъхэм арытых.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх. КъэӀуакӀэхэр гущыӀэлъэ кӀэкӀэу зэхэгъэуцуагъэхэу тхылъхэм акӀыгъух.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, зэкӀэ Ӏофым изэшӀохын хэлэжьагъэхэм, джащ фэдэу мы тхылъхэм якъыдэгъэкӀынкӀэ зишӀуагъэ къэзгъэкӀуагъэхэм афэраз. Адыгэ тхылъеджэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ ахэм яджэн алъэкӀынэу амал зэрагъотыгъэм тегъэгушӀо.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ шъхьэр


Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел»


Саул зэрэщымыӀэжьым икъэбар Даут зэрэзэхихыгъэр

1Саул зызеукӀыжьым ыуж Даут Ӏамалэкъхэм атекӀуи, Цыкълагъ къыгъэзэжьи мэфитӀо дэсыгъ[+]. 2Ящэнэрэ мафэм цӀыф горэ Саул идзэ зыщызаощтыгъэ чӀыпӀэм къикӀи къэкӀуагъ: ищыгъынхэр зэӀытхъыгъагъэх, ышъхьаци ятӀэр къыхэтэкъущтыгъэ. Даут дэжь ар къэси, ыпашъхьэ зыщыридзыхи, чӀыгум нэс шъхьащэ фишӀыгъ. 3Даут ащ еупчӀыгъ: «Тыда укъыздикӀырэр?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Израилым идзэ зыщызэорэ чӀыпӀэм сыкъечъыжьы». 4ЕтӀанэ Даут ащ еупчӀыгъ: «Сыда къэхъугъэр? КъысфэӀуат». Адрэм къыриӀожьыгъ: «ЗэуапӀэр къабгыни дзэкӀолӀхэр къечъэжьэжьыгъэх, хэкӀодагъэри къауӀагъэу лӀэжьыгъэри бэдэд, Саули ыкъо Ионэтани щыӀэжьхэп». 5Къэбарыр къыфэзыхьыгъэ кӀалэм Даут еупчӀыгъ: «Саули ащ ыкъо Ионэтани зэрэщымыӀэжьхэр сыдэущтэу пшӀэнэу хъугъа?» 6КӀалэм къыриӀожьыгъ: «ГъылбэуаӀ Ӏуашъхьэм сыдэкӀуае зэхъум, Саул пчыпыджыным зытыригъэкӀэгъагъ, зэоным фытегъэпсыхьэгъэ кухэу щэбзаохэр зэрытыгъэхэр ащ кӀахьэщтыгъэх[+]. 7КъызызэплъэкӀым сыкъылъэгъугъэти, къысэджагъ. Арти есӀуагъ: „Мары сыкъэдаӀо“. 8Ар къысэупчӀыгъ: „Ухэт о?“ ЕсӀожьыгъ: „Сэ Ӏамалэкъмэ сащыщ“. 9ЕтӀанэ ащ къысиӀуагъ: „Сиакъыл сыщымыозэ, къысэкӀуалӀи сыукӀ, сыда пӀомэ спсэ джыри хэтыщт“[+]. 10Арти секӀуалӀи сыукӀыжьыгъэ, сыда пӀомэ къызытекӀохэм ыуж зэрэщымыӀэжьышъущтыр къызгурыӀуагъ. Танджэу шъхьащысыгъэмрэ ыӀапшъэ илъыгъэ Ӏэхъумрэ къыпысхыжьхи сизиусхьан къыфэсхьыгъэх».

11Ащ дэжьым Даут ищыгъынхэр ыцунтхъагъэх, игъусэгъэ цӀыфхэми ар дэдэр ашӀагъ[+]. 12Ахэм яхьадэгъэшхуагъ, Саулрэ ащ ыкъо Ионэтанрэ, Зиусхьаным[†] идзэрэ Израил хэгъэгумрэ чатэм зэрэзэхигъэфагъэхэр ягукъэошхоу гъымэ пыхьэхэзэ агъэягъэх, пчыхьэ нэс анэкӀыгъ. 13ЕтӀанэ къэбарыр къыфэзыхьыгъэм Даут еупчӀыгъ: «Хэтмэ уащыща о?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Хэхэс Ӏамалэкъым сырикӀал». 14Даут ащ риӀуагъ: «Зиусхьаным къахихыгъэр уукӀыным утемыщыныхьэу сыдэущтэу пӀэ тепщэягъа?»[+] 15Ар къыӀуи, Даут идзэкӀолӀ кӀалэ горэм къеджи риӀуагъ: «Еуи мор укӀы». Ар ащ еуи ыукӀыгъ. 16Даут аукӀыгъэм кӀэлъиӀожьыгъ: «Уихьадэгъу ор-орэу къэблэжьыгъ: Зиусхьаным къахихыгъэр уукӀыгъэу къызэоӀом уифэшъуашэр ор-орэу къызфэпхьыжьыгъ».


Даут Саулрэ Ионэтанрэ зэригъэягъэхэр

17Даут Саулрэ ащ ыкъо Ионэтанрэ мыщ фэдэ гъыбзэ къафиӀуагъ: 18«Яшар итхылъ»[*] зэритхагъэу, ехъуд лъэпкъым «Щабзэм иорэд»[*] ебгъэшӀагъ:

19«А Израил, уищытхъузехьэхэр уилъэгапӀэхэм ахэкӀодагъэх,
О лӀыхъужъ гущэхэр зэрэфэхыгъэхэр!

20Гъат къалэм къэбар щышъумыӀуат,
Ащкъэлэн иурамхэми макъэ ащышъумыгъэӀу,
армырмэ фылистмэ япхъухэр гушӀоных,
сунэт зымышӀыгъэмэ япхъухэр тхъэжьыных[+].

21ГъылбэуаӀ Ӏуашъхьэхэр! Осэпси ощхи къышъуферэмых,
лэжьыгъэ зэрылъ губгъуи шъуакӀыӀу терэмылъ,
лӀыхъужъхэм ямэӀу къызэхакъутагъэшъ,
Саул имэӀоу дагъэ зыщафэгъагъэм къытекӀуагъэхэшъ[+].

22УкӀыгъэмэ алъ къытенэу,
лӀыхъужъхэм апкъышъол пхыригъэкӀэу
Ионэтан ищэбзащэ дэлъ щабзэр ренэу атыригъафэщтыгъ,
Саул ичати фэӀазэу ыгъабзэщтыгъ.

23Саулрэ Ионэтанрэ зэшӀугъэх, зэгурыӀощтыгъэх,
щэӀэфэхи ядунай захъожьми зэшӀокӀодыгъэхэп;
бгъашхъомэ анахь псынкӀагъэх ахэр,
аслъанхэм анахь лъэшыгъэх.

24О израилыпхъухэр! Жъугъае Саулэу,
шэкӀ плъыжь дахэкӀэ шъузыфапэщтыгъэр,
щыгъынхэм къадэшъуштэнэу дышъэ хьап-щыпхэр къышъуфязгъащэщтыгъэр.

25О лӀыхъужъ гущэхэр зэуапӀэм зэрэщыфэхыгъэхэри!
О уилъэгапӀэ гущэхэм къащаукӀыгъэу Ионэтан щылъи.

26Сшэу Ионэтан, ощ пае сэшъыгъо, усилъэпӀэ дэдагъ;
гуфэбэныгъэу къысфыуиӀагъэр сэркӀэ бзылъфыгъэм ишӀулъэгъу нахьи нахь лъэшыгъ[+].

27О лӀыхъужъ гущэхэр зэрэфэхыгъэхэри – Ӏашэ гущэхэри хэкӀодагъэхи!»

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Даут Ехъудэм ипачъыхьэ зэрэхъугъэр

1А зэпстэумэ ауж Даут Зиусхьаным[†] еупчӀыгъ: «Ехъуд хэкум икъалэмэ ащыщ горэм сыкӀомэ хъущта?» Зиусхьаным ащ къыриӀожьыгъ: «КӀо». Даут къыӀуагъ: «Тыда сыздэкӀощтыр?» Ащ къыриӀожьыгъ: «Хъэурэн»[+]. 2Арти ишъузитӀуи, ИзрыӀэлым щыщ АхъынэӀамрэ чӀыпӀэу Къармэл щыщ Нэбал игощагъэу, шъузабэу къэнэгъэ Абигаилрэ игъусэхэу Даут ащ кӀуагъэ[+]. 3Игъусэхэри хэт иунагъуи кӀыгъоу къакӀохи, Хъэурэнрэ ащ къыпэблэгъэ къалэхэмрэ адэтӀысхьагъэх[+]. 4Ехъуд лӀыхэр къызэӀукӀэхи, ехъуд лъэпкъым ипачъыхьанэу Даут дагъэ щафагъ. ГилыӀадым ит къалэу Яощ щыщ лӀыхэм Саул зэрагъэтӀылъыжьыгъэм икъэбар Даут къыфахьыгъ[+]. 5Арти ГъылыӀадым ит къалэу Яощ дэсхэм адэжь лӀыкӀохэр ыгъакӀохи, Даут ахэм араригъэӀуагъ: «Шъуизиусхьанщтыгъэу Саул гукӀэгъу фэшъушӀи зэрэжъугъэтӀылъыжьыгъэм пае Зиусхьаным ынэшӀу къышъущэф, 6джы Зиусхьаныр шъоркӀэ гукӀэгъушӀэу, къышъуфэшъыпкъэу, ыпэкӀэ къызэрэшъуфыщытыгъэм фэдэу къэрэнэжь, сэри шъуизекӀуакӀэ ипэгъокӀ шӀуфашӀэ къышъоспэсыжьын; 7джы зыжъугъэпыт, лӀыгъэ къызхэжъугъаф, сыда пӀомэ шъуизиусхьанэу Саул щыӀэжьэп, сэ ехъуд лъэпкъым сырипачъыхьэнэу дагъэ сшъхьэ къыщафагъ».


Ищбощэт Израилым ипачъыхьэ зэрэхъугъэр

8Ау Нэр ыкъо, Саул идзэпащэу Абинэр, Саул икӀалэу Ищбощэт къызэригъэгъуси, Мэхъэнэим къыщагъ[+]. 9ЕтӀанэ зэрэ-Израилэу ипачъыхьанэу тыригъэхьагъ. ЧӀыпӀэхэу ГъылыӀадыр, Ашыурыр, ИзрыӀэлыр, ефраим, бынямин лъэпкъхэр а пачъыхьагъум къыхиубытэщтыгъэх. 10Саул ыкъо Ищбощэт Израилым ипачъыхьанэу зытехьэм илъэс тӀокӀитӀу ыныбжьыгъэр, пачъыхьагъум зэрэтетыгъэр илъэситӀу. Даут игъусагъэр ехъуд лъэпкъыр ары. 11Ехъуд лъэпкъым ипачъыхьэу Даут зэпстэумкӀи Хъэурэн зэрэдэсыгъэр илъэсиблрэ мэзихрэ[+].


Саулрэ Даутрэ ялӀакъохэр зэрэзэшӀонагъэхэр

12Нэр ыкъо Абинэр, Саул ыкъо Ищбощэт идзэкӀолӀхэр зэгъусэхэу Мэхъэнэим къикӀхи ГъыбӀон къалэм къэкӀуагъэх. 13Цырыуй икӀалэу Иоаб Даут идзэкӀолӀхэр кӀыгъухэу ахэм апэуцужьынхэу къежьэхи, ГъыбӀон псыуцупӀэм дэжь щызэӀукӀагъэх. Зы купыр зы нэпкъым къыщыуцугъ, ятӀонэрэ купым адрэ нэпкъыр уцупӀэкӀэ къыхихыгъ. 14Ащ ыуж Абинэр Иоаб риӀуагъ: «КӀэлэ заулэ къыхэрэкӀи, тапашъхьэ щызэрэзаох». Иоаб къыриӀожьыгъ: «КъыхэрэкӀых». 15Арти бгъуитӀумкӀи дзэкӀолӀ заулэ къахэкӀотыгъ, Саул ыкъо Ищбощэт игъусэмэ быняминэу нэбгырэ пшӀыкӀутӀу, Даут игъусэхэми джащ фэдиз къызхагъэкӀыгъ. 16Ахэр зэжэхэбанэхи, ашъхьэхэр шӀозэрэубытыкӀхэмэ, чатэхэмкӀэ зэхэпыджэжьхэмэ зэрэукӀыжьхэзэ, а чӀыпӀэм щыхэзэрэгъэфагъэх. Ащ пае а чӀыпӀэм ГъыбӀон дэжь щыӀэ Хъэлкъат-ХаццуримкӀэ, Чатэмэ яшъофкӀэ еджагъэх. 17А мафэм зэо пхъашэ щыӀагъ, Даут идзэкӀолӀхэр Абинэррэ темыр Израилым щыщ дзэкӀолӀэу ащ игъусагъэхэмрэ атекӀуагъэх.

18Цырыуй ыкъуищи: Иоаби, Абищаи, Ӏасаели ахэм ахэтыгъэх. Ӏасаел къушъхьэпчэн Ӏэлым фэдэу лъэпсынкӀэу щытыгъ[+]. 19Арти Ӏасаел Абинэр рифыжьи, илъэужхэм занкӀэу атетэу, кӀэкӀэу ыуж ихьагъ. 20Чъэхэзэ Абинэр къызэплъэкӀи къеупчӀыгъ: «Ора ар, Ӏасаел?» Мыдрэм ащ риӀожьыгъ: «Сэры». 21Абинэр ащ къыриӀуагъ: «Сэ сауж икӀи, дзэкӀолӀ ныбжьыкӀэмэ ащыщ горэм ыуж ихьи, иӀэшэ-шъуашэхэр къыпыхых». Ау Ӏасаел ащ ыуж икӀыгъэп. 22Джыри икӀэрыкӀэу Абинэр Ӏасаел къыриӀуагъ: «Сауж икӀ, сыд пае усэонышъ, ухэзгъэфэн фая? Пшэу Иоаб ыпашъхьэ етӀанэ сыдэущтэу сихьажьыщта?» 23Адрэр ыуж икӀынэу фэягъэпти, Абинэр зыкъызэригъэзэкӀи пчыпыджынымкӀэ ыныбэ къыхэпыджагъ; пчыпыджыныр пхырыкӀыпи, ащ дэжьым ар къыщызэхафи, а чӀыпӀэм ыпсэ щыхэкӀыгъ. ЫужкӀэ Ӏасаел зыщыфэхыгъэу, ыпсэ зыщыхэкӀыгъэ чӀыпӀэм блэкӀырэ пстэури къыщызэтеуцощтыгъэх.

24Ау Иоабрэ Абищайрэ Абинэр лъежьагъэх. Ыуж итэу кӀохэзэ, ГъыбӀон шъофнэкӀым екӀурэ гъогур Ӏуашъхьэу Гъыяхъ зыщебгъукӀорэм дэжь пэчӀынэтӀэ Ӏуашъхьэу Аммэ зынэсхэм, тыгъэр къохьэгъэхагъ. 25Арти быняминхэр Абинэр купэу къезэрэугъоилӀэхи, зэонхэу загъэхьазыри, Ӏуашъхьэ горэм ышыгу зыщагъэпытагъ. 26ЕтӀанэ Абинэр Иоаб къеджи къыриӀуагъ: «Икъущтба чатэкӀэ лъэу дгъэчъагъэр? Хьауми заом тхьамыкӀагъо къызэрэздихьырэм ущыгъуазэба? Акъошхэм ащ нахьыбэрэ ямызэожьынхэу уицӀыфхэм ямыӀоу джыри бэ тебгъэшӀэщта?» 27Иоаб ащ къыриӀожьыгъ: «Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Ар джы къэмыӀогъагъэмэ, цӀыфхэм пчэдыжь нэс акъошхэм ялъэуж афыщтыгъэ». 28Ащ ыуж Иоаб гъоупщынэм къызепщэм, дзэкӀолӀхэр зэкӀэ къызэтеуцуагъэх, ащ нахьыбэри израил цӀыфхэм ауж итыжьыгъэхэп; заор щагъэтыжьыгъ.

29Абинэррэ игъусэгъэ дзэкӀолӀхэмрэ а чэщым ренэу Иордан кӀэим рыкӀуагъэх, етӀанэ Иордан зэпырыкӀхи, пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу щэджагъом нэс гъогу тетыгъэхэ нэуж Мэхъэнэим нэсыгъэх. 30Иоаб Абинэр ыуж икӀыжьи къэуцужьыгъ, дзэкӀолӀхэр зэкӀэ къызызэӀуегъакӀэхэм, Даут идзэкӀолӀмэ Ӏасаел нэмыкӀэу нэбгырэ пшӀыкӀубгъу ахэтыжьыгъэп. 31Даут идзэкӀолӀхэм быняминхэри Абинэр игъусагъэмэ ащыщхэри нэбгырэ шъищрэ тӀокӀищрэ хъоу зэхаукӀагъэх. 32ЕтӀанэ Ӏасаел ятэ зыщагъэтӀылъыжьыгъэ чӀыпӀэу Бэтлэхъэм дэтым щагъэтӀылъыжьыгъ. Иоабрэ игъусэ дзэкӀолӀхэмрэ чэщ ренэм кӀохи, нэфшъагъом Хъэурэн нэсыгъэх.

#### Ящэнэрэ шъхьэр

1Саул иунагъорэ ащ готхэмрэ Даут иунагъорэ ащ готхэмрэ зэнэкъокъухэу бэрэ хэтыгъэх. Даут ылъапсэхэр нахь пытэщтыгъэх, Саул иунагъорэ ащ готхэмрэ яӀофхэр нахь дэй хъу зэпытыщтыгъэх.


Даут икӀалэхэр

2ЕтӀанэ Даут кӀалэхэр Хъэурэн къыщыфэхъугъэх. Апэрэ шъаоу Аминон къыфэзылъфыгъэр изрыӀэлыпхъоу АхъынэӀам ары,[+] 3ятӀонэрэр Къылау, ар[*] зиягъэр, Нэбал игощагъэу Къармэл щыщ Абигаил; ящэнэрэр – Абищэлэм, ащ янагъэр Гъышыурым ипачъыхьэу Тэлмай ыпхъоу МэӀах;[+] 4яплӀэнэрэр – Адоный, Хъаджэт икӀэлагъ; ятфэнэрэр – Щэфатый, Абитал икӀэлагъ;[+] 5яхэнэрэр – ИтрэӀам, къэзылъфыгъэр Даут ишъхьагъусэу Ӏэгълэ. Ахэр Даут Хъэурэн къыщыфэхъугъэх.


Абинэррэ Даутрэ язэгурыӀоныгъ

6Саул иунагъорэ ащ готхэмрэ, Даут иунагъорэ ащ готхэмрэ азыфагу зэмызэгъыныгъэ елъыфэ Абинэр Саул иунагъорэ ащ готхэмрэ ягъусэу Ӏэшъхьэтетныгъэ ӀэнатӀэм щылъыкӀотагъ. 7Айэ ыпхъоу РицпэкӀэ заджэхэрэр Саул ишъузгуадзэщтыгъ. Саул ыкъо Ищбощэт Абинэр риӀуагъ: «Сятэ ишъузгуадзэщтыгъэм дэжь сыда узкӀихьэщтыгъэр?»[+] 8Ищбощэт къыриӀуагъэм лъэшэу къыгъэгубжыгъэу Абинэр ащ риӀожьыгъ: «Сыкъумал къыпшӀошӀа? Ехъудэм сыпэшӀуекӀоу, уятэу Саул, ащ ышхэмрэ иныбджэгъухэмрэ сагоуцуагъ, ори Даут ыӀэ уислъхьагъэп, ау бзылъфыгъэм пае псэкӀодэу сшӀагъэр къыспэоӀэты. 9-10Пачъыхьагъур Саул иунагъо къызэрэӀэкӀихыжьыщтыр, Даут ипачъыхьагъу Дан къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ нэсыжьэу Израилымрэ Ехъудэмрэ зэращигъэуцущтыр Тхьэм къыӀуагъ. Зиусхьаным[†] Даут къыдишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зысымыгъэцэкӀэжькӀэ, ифэшъуаши ащ нахьыбэжьи Тхьэм Абинэр рерэгъэгъот!»[+][+] 11Арти Ищбощэт Абинэр зыпари риӀожьышъугъэп, сыда пӀомэ ар ащ щыщынэщтыгъэ.

12Ащ ыуж Абинэр Даут дэжь лӀыкӀохэр ыгъакӀохи ригъэупчӀыгъэх: «Орба мы чӀыгур зыӀэ илъыщтыр? Ӏуагъэ зэдэтэгъэшӀи, израил лъэпкъыр зэрэщытэу къыбгоуцоным пае гъусэ сыпфэхъущт». 13Арти къыраригъэӀожьыгъ: «Дэгъу, Ӏуагъэ къыбдэсшӀыщт, ау зыгорэкӀэ сыолъэӀущт – Саул ыпхъоу Михэл къыздэмыщагъэу укъысӀукӀэнэу укъызыкӀокӀэ, зыозгъэлъэгъущтэп»[+]. 14Ащ ыуж Саул ыкъо Ищбощэт дэжь Даут лӀыкӀохэр ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Фылист нэбгыришъэм яукӀытапӀэхэу къапысыупкӀыгъэхэр уасэу зыфэстыгъэ сишъузэу Михэл къысэтыжь»[+]. 15Арти Ищбощэт ащ лъигъакӀохи, илӀ, Лаиш ыкъо Палтый, къытырихыжьыгъ[+]. 16ЛӀыр ауж къихьи, Бахъурим нэс гъызэ къадэкӀуагъ; ау Абинэр «Гъэзэжь!» ащ зыреӀом, адрэм ыгъэзэжьыгъ.

17ЕтӀанэ Абинэр Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ариӀуагъ: «Даут шъуипачъыхьэнэу тапэкӀэ шъуфэягъэшъ, 18шъуигухэлъ джы къыздэжъугъэхъун шъулъэкӀыщт. Сыда пӀомэ Зиусхьаным Даут къыгъэгугъагъ: „СиӀумэтэу Даут ишӀуагъэкӀэ сиизраил лъэпкъ фылистхэми адрэ ипый пстэуми ащысыухъумэщт“». 19Ар дэдэр Абинэр быняминхэми ариӀуагъ. ЕтӀанэ Абинэр зэрэ-Израилэуи бынямин лӀакъоми зэрэщытэу яшӀоигъоныгъэ зыфэдэр къыфиӀотэнэу Даут дэжь Хъэурэн кӀуагъэ. 20Нэбгырэ тӀокӀ игъусэу Абинэр Даут дэжь Хъэурэн къэкӀуагъ, Абинэррэ ащ игъусэхэмрэ ешхэ-ешъо Даут къафишӀыгъ. 21Арти Абинэр Даут риӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм зэрэизраил лъэпкъэу Ӏуагъэ къыдишӀыным, къыӀукӀэнхэм, ыгу къызэриӀоу зэкӀэми япачъыхьэным пае сыкӀонышъ къыфесщэлӀэщт». Даут Абинэр ытӀупщыжьыгъ, адрэми мамырэу ыгъэзэжьыгъ.


Абинэр зэраукӀыгъэр

22Даут идзэкӀолӀхэу, Иоаб игъусэхэу чӀыпӀэ зэфэшъхьафмэ къащызэуагъэхэр мылъкушхо къыздащи къэкӀожьыгъэх. Ау Абинэр Даут ытӀупщыжьыгъагъэти, Даут дэжь, Хъэурэн, ар щыӀэжьыгъэп, ащ мамырэу ыгъэзэжьыгъагъ. 23Иоабрэ дзэу ащ игъусагъэмрэ къызагъэзэжьым, Нэр ыкъо Абинэр пачъыхьэм дэжь къызэрэкӀогъагъэри, адрэм ар зэритӀупщыжьыгъэри, мамырэу зэригъэзэжьыгъэри къыфаӀотагъэх. 24Арти Иоаб пачъыхьэм дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «Сыда пшӀагъэр? Абинэр уадэжь къэкӀогъагъ, сыда ар зыкӀэптӀупщыжьыгъэр, мамырэу зыкӀебгъэгъэзэжьыгъэр? 25Нэр ыкъо Абинэр зыфэдэр ошӀэба: уигъэпцӀэнэу, угу зыришӀыкӀынэу, уидэхьапӀи уидэкӀыпӀи – зэкӀэ пшӀэрэр пкӀэкӀишӀыкӀыным пае ар мыщ къызкӀэкӀогъагъэр».

26Ащ ыуж Иоаб Даут дэжь къикӀыжьи Абинэр лъыригъэжьагъэх; Бэр-Сирэ чӀыпӀэм нэсыжьыгъэу, Даут щымыгъуазэу ащ къырагъэгъэзэжьыгъ. 27Абинэр Хъэурэн къызегъэзэжьым, Ӏоф шъэф горэм пае дэгущыӀэщт фэдэу зыригъэшӀзэ, Иоаб ар къэлапчъэхэм акӀоцӀырищи, укъызщымылъэгъощт къогъу горэм дэжь ыныбэ щыхэпыджагъ. Джаущтэу Иоаб ышэу Ӏасаел ылъэу ыгъэчъагъэм Абинэр текӀодэжьыгъ[+].


Абинэр ихьадэгъу Даут къызэрэзыхишӀагъэр

28Ащ ыуж Даут къэбарыр зишӀагъэр, арти ащ ыӀуагъ: «Нэр ыкъо Абинэр ылъэу агъэчъагъэм сэри сипачъыхьагъуи тилажьэ Зиусхьаным ыпашъхьэ егъашӀи щыхэлъынэп. 29Иоабрэ ащ ятэ иунагъорэ зэрэщытэу лажьэр атерэф, Иоаб иунагъо щынуз зиӀэхэм, бэгушӀоӀунэ хъугъэхэм, е бэщыр зикӀэгъэкъон сэкъатхэм, е чатэкӀэ хагъафэхэрэм, е зышхын зэзымыгъотылӀэжьхэрэм егъашӀэм ащэрэмыкӀ». 30ГъыбӀон дэжь щыкӀогъэ заом Ӏасаел зэрэщиукӀыгъагъэм пае ащ ышхэу Иоабрэ Абищайрэ Абинэр зыкӀаукӀыжьыгъэр[+].

31Даут Иоабрэ ащ игъусэ цӀыфхэмрэ унашъо афишӀыгъ: «Шъуищыгъынхэр зэӀышъутхъхи, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъошъэ джанэхэр зыщышъулъэхи, Абинэр жъугъае». Ар зыдэлъ пхъэмбаим ыуж итэу пачъыхьэу Даут кӀощтыгъэ. 32Абинэр Хъэурэн щагъэтӀылъ зэхъум, ащ икъэ дэжь щытэу пачъыхьэм лъэшэу ар ыгъэягъ; зэкӀэ цӀыфхэми ар агъэягъ. 33ЕтӀанэ пачъыхьэм гъыбзэ ащ фызэхилъхьагъ:

«Абинэр фэдэр ара делэгъэ лӀакӀэр зэпэсыгъэр?
34О пӀэхэр пхыгъагъэхэп,
плъакъохэми пшъэхъухэр ателъыгъэп,
бзэджашӀэхэм цӀыфыр зэраукӀ хабзэу,
жъалымыгъэкӀэ узыхагъафэм».

Ащ цӀыфхэр зэкӀэ джыри нахь къыгъэгъыгъэх. 35ЦӀыфхэр Даут дэжь къакӀохи гъомлапхъэм хэӀанэу къызыраӀом джыри мэфагъэ, ау Даут тхьэлъанэ ышӀыгъ: «Тыгъэр къомыхьафэ хьалыгъуми е нэмыкӀ гори зызӀузгъафэкӀэ Тхьэм сифэшъуашэри нахьыбэжьи серэгъэгъот». 36ЦӀыфхэм зэкӀэми ар зэхахыгъэти, пачъыхьэм адрэ ышӀэрэ пстэури зэрягуапэщтыгъэм фэдэу мыдрэри ягопагъ. 37Нэр ыкъо Абинэр пачъыхьэм зэремыкӀодылӀагъэр зэкӀэ дзэкӀолӀхэми зэрэ-Израилэуи а мафэм къагурыӀуагъ. 38Пачъыхьэм иӀумэтхэм ариӀуагъ: «Пэщэшхощтыгъэмрэ зы лӀэу щытыгъэмрэ мы мафэм Израилым зэрэщаукӀыгъэр шъошӀэба? 39Сыпачъыхьэнэу сшъхьэ дагъэ къыщафагъэми, сэ джыри лъэкӀ сиӀэгоп, мыдрэ лӀыхэр, Цырыуй ыкъохэр, сэщ нахь лъэшых. Бзэджагъэ зышӀэрэ цӀыф бзаджэм ифэшъуашэ Зиусхьаным рерэгъэгъот!»[+]

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Ищбощэт зэраукӀыгъэр

1Абинэр Хъэурэн зэрэщылӀагъэм икъэбар Саул ыкъо Ищбощэт зызэхехым, ыгу къышӀуефэхыгъ, зэрэ-Израилэуи зытыриубытэщтыр ымышӀэу гумэкӀым зэлъиштагъ. 2Саул ыкъо Ищбощэт дзэ куп хэушъхьафыкӀыгъэмэ япащэхэу нэбгыритӀу иӀагъ, зым ыцӀагъэр БэӀан, адрэм – Рехаб. Ахэм ятагъэр бынямин лӀакъом къыхэкӀыгъэу, БэӀэрот къалэм щыщэу Риммон. БэӀэрот Бынямин хэкум къыхиубытэщтыгъэ[+]. 3БэӀэрот щыщхэр Гъытаим екӀужьыгъагъэх, хэхэсыцӀэр яӀэу джы къызнэсыгъэми ахэр ащ щэпсэух.

4Саул ибын къыхэкӀыгъэу джыри зы кӀалэ щыӀагъ. Ар Саул ыкъо Ионэтан икӀалэу лъащэщтыгъэр ары. Ионэтанрэ Саулрэ якъэбар ИзрыӀэл къалэм къырахи къызагъэсым ащ ыныбжьыгъэр илъэситф. Ар зыӀыгъыщтыгъэ бзылъфыгъэм шъэожъыер къыпхъуати къечъэжьагъ. ГуӀэным хэтэу чъэзэ, къыӀэпызи тыригъэфэгъагъэти ары кӀалэр лъащэ зыкӀэхъугъагъэр. Ащ зэреджэщтыгъэхэр Ищбощэт[+]. 5БэӀэрот щыщ Риммон ыкъохэу Рехабрэ БэӀанрэ ежьэхи, щэджэгъонэстырым тефэу Ищбощэт иунэ екӀолӀагъэх; щэджэгъо чъые ышӀэу адрэр щылъыгъ. 6[*] Рехабрэ ышэу БэӀанрэ коц къырахыщт фэдэу унэм ихьэхи, ащ ыныбэ хэпыджэхи къыкӀатхъужьыгъ. 7Унэм ихьэгъагъэх, чъыяпӀэм ит пӀэкӀорым ар илъыгъагъэти, ахэр ащ еохи аукӀыгъагъ, ышъхьэ къышӀуаупкӀыгъагъ. Ар къыздашти, чэщ ренэм Араба шъофнэкӀым итхэу кӀуагъэх. 8ЕтӀанэ Ищбощэт ышъхьэ Даут дэжь Хъэурэн къахьи пачъыхьэм раӀуагъ: «Мары Ищбощэт, упсэ ыуж итыгъэ уипыеу Саул ыкъо ышъхьэ; тизиусхьанэу пачъыхьэм пае Саули ащ ибыни яфэшъуашэр Зиусхьаным[†] аригъэгъотыжьыгъ».

9Ау Даут БэӀэрот щыщ Риммон ыкъохэу Рехабрэ ащ ышэу БэӀанрэ ариӀожьыгъ: «Къиныгъо пстэуми спсэ ащызыухъумэгъэ Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо![+] 10„Мары Саул лӀагъэ“, – ыӀоу къэбар къысфэзыхьыгъэр, мэкъэшӀу къысигъэӀугъэу зылъытэщтыгъэр сыубыти Цыкълагъ щязгъэукӀыгъ. Джары къэбарышӀоу къыхьыгъэм пае сэ ащ фэзгъэшъошагъэр[+]. 11Адэ джы лажьэ зимыӀэ цӀыфыр иунэ илъэу пӀэм хэзыукӀыхьэгъэ бзэджэ-наджэхэм аӀэкӀэ хьакъынчъэу агъэчъэгъэ лъыр ясымыгъэпщыныжьынэуи, чӀыгум тесымыгъэкӀодыкӀынхэуи?» 12Ащ тетэу Даут идзэкӀолӀхэм унашъо афишӀи, ахэр аригъэукӀыгъэх, аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ паупкӀхи, Хъэурэн дэт псыутӀэм дэжь щыпалъагъэх. Ищбощэт ышъхьэ Хъэурэн щагъэтӀылъыгъэ Абинэр икъэ дычӀалъхьажьыгъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Даут Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэ зэрэхъугъэр

1Ащ ыуж Израилым илӀэкъо пстэури Даут дэжь Хъэурэн къакӀохи къыраӀуагъ: «Тэри ори зыл тыщыщ шъыпкъ. 2Нахьыпэм, Саул зыщыпачъыхьагъэм, израилыдзэхэм урягъуазэу заом Ӏупщэщтыгъэхэба. Зиусхьаным[†] о къыуиӀуагъ: „Мэлахъом Ӏэхъогъур хъупӀэшӀум зэрифырэм фэдэу, сиизраил лъэпкъ зезыщэщтыр оры, Израилым ипэщэщтыр оры“»[+]. 3Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэу пачъыхьэм дэжь Хъэурэн къэкӀогъагъэхэм пачъыхьэу Даут Зиусхьаным ыпашъхьэ Ӏуагъэ ащыдишӀыгъ; зэрэ-Израилэу ипачъыхьанэу Даут ышъхьэ дагъэ щафагъ. 4Даут пачъыхьэ зэхъум ыныбжьыгъэр илъэс щэкӀ; зэрэпачъыхьагъэр илъэс тӀокӀитӀу[+]. 5Хъэурэн дэсэу илъэсиблрэ мэзихрэ Ехъудэм ипачъыхьагъ, Ерыусэлэм дэсэу илъэс щэкӀырэ щырэ Израилымрэ Ехъудэмрэ зэрэщытэу япачъыхьагъ[+].


Даут Ерыусэлэм зэриштагъэр

6ЕтӀанэ пачъыхьэу Даутрэ ащ идзэхэмрэ Ерыусэлэм аштэнэуи а чӀыпӀэм щыпсэурэ еусхэм язэонхэуи ежьагъэх. Ау адрэхэр «Даут мыщ къыдэхьашъущтэп» аӀозэ егупшысщтыгъэхэти, Даут къыраӀуагъ: «Мыщ укъыдэхьашъущтэп, нэшъухэри лъащэхэри къыозэожьышъущтых»[+]. 7Ау Цион пытапӀэр Даут ыштагъ: ыужкӀэ Даут икъалэкӀэ ащ еджагъэх. 8Арти а мафэм Даут ыӀуагъ: «Еусхэр шъуукӀынхэу шъуфаемэ, къалэр зытет къушъхьэм пхыраутыгъэ псырыкӀуапӀэмкӀэ шъукӀуи, Даут зыфэмылъэгъухэу зыфаӀорэ нэшъухэмрэ лъащэхэмрэ шъуащытебан». «Нэшъухэмрэ лъащэхэмрэ Зиусхьаным иунэ ихьашъущтхэп» джары зытыраӀукӀыгъэри. 9Ащ ыуж Даут пытапӀэм дэтӀысхьи, Даут икъалэкӀэ ащ еджагъ. ЫкӀыбкӀи, ыкӀоцӀкӀи, тыдэкӀи ар зэкӀигъэпытыхьагъ[+]. 10Джащ тетэу Даут иӀофхэр нахьышӀоу кӀохэзэ, нахь лъэши, нахь лъэрыхьи хъущтыгъэ. Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр ащ игъусагъ[+]. 11ЕтӀанэ Цэур ипачъыхьэу Хъирам лӀыкӀохэр Даут дэжь къыгъэкӀуагъэх, кедр пхъэхэр къыфаригъэщагъэх, пхъашӀэхэмрэ унэзэтелъхьэхэмрэ къыгъэкӀуагъэхэти, ахэм Даут къэлэсэрай фашӀыгъ[+]. 12Джащ тетэу Израилым ипачъыхьанэу Зиусхьаным зэрэтыригъэхьагъэри, Ежь иизраил лъэпкъ пае ипачъыхьагъу зэрахиӀэтыкӀыгъэри Даут къыгурыӀуагъ.


Даут икӀалэхэр

13Даут Хъэурэн къызыдэкӀыжьым ыуж, Ерыусэлэм дэсзэ, шъузхэри шъузгуадзэхэри джыри къыщагъэх. Арти шъаохэмрэ пшъашъэхэмрэ боу джыри ащ къыщыфэхъугъэх. 14Ерыусэлэм къыщыхъугъэхэм мары ацӀэхэр: ЩаммыуаӀ, Щэубаб, Нэтан, Сэлмэн, 15Ипхъар, ЕлышыуаӀ, Нэфэгъ, ЯфиаӀ, 16ЕлыщэмаӀ, ЕладаӀ, Елыфэлэт.


Фылистхэм зэратекӀуагъэхэр

17Израилым ипачъыхьанэу Даут дагъэ зэрэщафагъэр зызэхахым, ар къаубытыным пае фылистхэр лъыхъухэу къезэрэфыжьагъэх. Ар Даут зызэхехым пытапӀэм екӀугъ. 18Джы фылистхэр къэсхи РэфаӀим кӀэим къыщыуцугъэх[+]. 19Арти Даут Зиусхьаным еупчӀыгъ: «Фылистмэ сязаомэ хъущта? Ахэм сатебгъэкӀощта?» Зиусхьаным Даут къыриӀожьыгъ: «КӀо, фылистхэр Сэ, шъыпкъэмкӀэ, пӀэ къислъхьащтых». 20ЕтӀанэ Даут БэӀал-Фэрацим[†] кӀуи, ахэр ащ щызэхикъутагъэх. Даут ыӀуагъ: «Псы къиугъэм зэкӀэ зэрыздихьырэм фэдэу, Зиусхьаным сипыйхэр, слъэгъузэ, сыпырт ригъэфагъэх». Джары а чӀыпӀэм БэӀал-ФэрацимкӀэ[*] зыкӀеджагъэхэр. 21Теплъэ зэфэшъхьафхэр зиӀэ тхьэ папкӀэхэу ашӀыгъэхэр фылистмэ къагъэнагъэхэти, ахэр Даутрэ идзэкӀолӀхэмрэ чӀыпӀэ горэм Ӏуащыгъэх.

22Ащ ыужи фылистхэр къакӀохи РэфаӀим кӀэим къыщыуцугъэх. 23Арти ышӀэщтымкӀэ Даут Зиусхьаным[*] зеупчӀым, Ащ къыриӀожьыгъ: «УапэмыгъокӀэу, мэркӀо чъыгхэр зыщызэхэт чӀыпӀэм кӀуи, акӀыбкӀэ къикӀи къатебан. 24ЕтӀанэ дзэм икӀо макъэ мэркӀо чъыгмэ ашъхьагъкӀэ къыщыӀоу зызэхэпхкӀэ ежь, сыда пӀомэ фылистыдзэм утекӀоным пае Зиусхьаныр уапэ итыщт»[+]. 25Зиусхьаным къыриӀуагъэм тетэу Даут зекӀуагъэ, ГъэбаӀ къыщегъэжьагъэу Гъэзэр нэс фылистхэр щызэхикъутагъэх.

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Даут Ерыусэлэм къызэрихьыжьыгъэр

1Ащ ыуж Израилым идзэкӀолӀ анахь лӀыбланэхэр зэкӀэ нэбгырэ мин щэкӀ хъухэу Даут къызэӀуигъэкӀагъэх. 2ЕтӀанэ Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэу,[†] ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Зиусхьаным[†] ыцӀэкӀэ зэджагъэхэу, Ар къэрыубхэм[*] атесэу зытешӀыхьагъэр къыдахыжьыным пае Даутрэ идзэкӀолӀхэмрэ зэкӀэ ехъуд къалэу БэӀал[†] кӀуагъэх[+]. 3Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Абинэдау иунэу Ӏуашъхьэм тетым къырахыжьи, ку зэкӀэт ашӀыгъакӀэм къырагъэуцуи къыращэжьэжьыгъ. Абинэдау икӀалэхэу Ӏузэрэ Ахъиурэ ку зэкӀэтыр къащэщтыгъэ[+]. 4Ахъиу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зэрытыгъэ ку зэкӀэтым ыпэ итыгъ. 5Даути израил лъэпкъ пстэури шъонтырыпхэм, нэмыкӀ пщынэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэмрэ Ӏэпэ одыджынхэмрэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щяощтыгъэх, орэдхэр къаӀощтыгъэх, къашъощтыгъэх.

6Нэхъон ихьамэщ дэжь къызэсхэм, кум кӀэшӀэгъэ цухэм Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ къагъэукъончыгъэти, ар къемыфэхыным пае Ӏузэ ыӀэ ыщэи ичӀыпӀэ ригъэуцожьыгъ. 7Ау емынэгуеу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зэрэнэсыгъэм пае Зиусхьаныр Ӏузэ лъэшэу къыфэгубжи, къытыригъафи, Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ дэжь ар щылӀагъ. 8Зиусхьаным Ӏузэ сыпырт зэрэригъэфагъэм пае Даут губжыгъэ. А чӀыпӀэм джы къызнэсыгъэми «Ӏузэ сыпырт зыщырагъэфагъэр» аӀозэ еджэх. 9А мафэм Даут Зиусхьаным лъэшэу щыщти, зэриӀожьыгъ: «Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ таущтэу къэсыухъумэхэн?» 10Арти Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ежь ыдэжь, Даут икъалэ, даримыгъахьэу, гъытытмэ ащыщэу Ӏабэд-Едом иунэ раригъэуцуагъ. 11Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ гъытытэу Ӏабэд-Едом иунэ мэзищэ итыгъэти, Ӏабэд-Едоми, иунагъуи, имылъкуи зэрэщытэу Зиусхьаным ынэшӀу къащыфагъ.

12«Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ пае Ӏабэд-Едом иунагъуи ащ иӀэ пстэуми Зиусхьаным ынэшӀу къащыфагъ» аӀуи, пачъыхьэм къэбар къыфахьыгъ. Ащ лъыпытэу Даут гушӀуагъом хэтэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ лъыкӀуи, Ӏабэд-Едом иунэ къырихыжьи, Даут икъалэ ар къыхьыжьыгъ. 13Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къэзыхьхэрэм лъэбэкъуих задзым, быгъурэ шкӀэкӀэ зишӀугъорэ къурмэн[†] ащ ышӀыгъ. 14Зиусхьаным ыпашъхьэ итэу Даут пкӀэтэ-лъатэзэ чъэщтыгъэ; Даут къурмэнышӀ[†] чэтэнӀабгъур[†] пэӀупхъогъагъ[+]. 15Джаущтэу Даутрэ израил лъэпкъымрэ къыхэкуукӀхэзэ, гъоупщынэмэ къяпщэхэзэ, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къахьыщтыгъэ.

16Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ Даут икъалэ къыдахьэ зэхъум, Саул ыпхъоу Михэл шъхьангъупчъэм къиплъи, Зиусхьаным ыпашъхьэ Даут зэрэщыдэпкӀаерэмрэ къызэрэщышъорэмрэ къызелъэгъум, ыгукӀэ къыкӀэнэкӀагъ[+].

17Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къахьи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм,[†] Даут чӀыпӀэу щыфигъэнэфэгъагъэм агъэуцуи, Зиусхьаным ыпашъхьэ къурмэнгъэстрэ зэгурыӀоныгъэ къурмэнрэ Даут щишӀыгъэх. 18Къурмэнгъэстрэ зэгурыӀоныгъэ къурмэнрэ зешӀыхэм ыуж Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэм ыцӀэкӀэ шӀоу щыӀэ пстэури къыдэхъунэу лъэпкъым фэлъэӀуагъ[+]. 19Ащ ыуж Израилым ицӀыф пстэуми, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми хьалыгъу джэгурыдзэ, финик гъэгъугъэ зэхэгъэчъыхьэгъэ такъыр зырыз ыкӀи сэнэшъхьэгъэгъугъэ афаригъэгощыгъ. ЕтӀанэ цӀыфхэр зэкӀэ шъхьадж иунэ екӀужьыгъэх.

20Иунагъо исхэм Тхьэм ынэшӀу къащыфэмэ зэрэшӀоигъор ариӀонэу Даут ядэжь къыгъэзэжьыгъ. Ишъхьагъусэу, пачъыхьэу Саул ыпхъоу Михэл къыпэгъокӀи, къыриӀуагъ: «УкӀытэ зымышӀэрэм зызэришӀытэжьынэу Израилым ипачъыхьэ иӀумэтмэ яунэӀут бзылъфыгъэхэм апашъхьэ зыщитӀэкӀи, делэм фэдэу непэ зыкъызщешӀытэжьым, боу къахэщыпагъэм!» 21Арти Даут Михэл риӀуагъ: «Уяти ащ иунагъуи зэрэщытэу къаблэӀабыкӀи Зиусхьаным илъэпкъэу Израилым илӀышъхьэу сызышӀыгъэ Зиусхьаным ыпашъхьэ сыкъыщешӀагъ. Зиусхьаныр згъэлъапӀэу ыпашъхьэ джыри сыщычэфыщт;[+] 22нахь лъэшыжьэуи зызгъэцӀыкӀущт, сэр шъыпкъэми сыгу зыфэмыкӀожьэу зызгъэпсыщт, а зигугъу къэпшӀырэ унэӀут бзылъфыгъэхэм сищытхъу нахь аӀощт». 23Саул ыпхъоу Михэл илӀэжьыгъо мафэ къэсыфэ сабый къыхэкӀыгъэп.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Даут къызэригъэгугъагъэр

1Пачъыхьэр иунэ гупсэфэу исэу, Ӏэгъо-благъом щыпсэурэ пыйхэр Зиусхьаным[†] ащ къытыримыгъэбанэхэу зыригъэгъэпсэфзэ, 2пачъыхьэм тхьэлӀыкӀоу[†] Нэтан риӀуагъ: «Кедрым хэшӀыкӀыгъэ унэм мары сэ сис, ау Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ[†] чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм[†] чӀэт»[+]. 3Арти Нэтан пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Угу илъыр зэкӀэ шӀэ, сыда пӀомэ Зиусхьаныр уигъусэ».

4Ау а чэщ дэдэм Зиусхьаным ыдэжь къикӀыгъэ псалъэр Нэтан къылъыӀэсыгъ: 5«КӀуи сиӀумэтэу Даут еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: Сэ сисынэу ора джы унэ сфэзышӀыщтыр? 6Израил цӀыфхэр Мысырым къызисщыжьыгъэхэм щегъэжьагъэу унэ симыӀэу къадэскӀухьэзэ, непэ къызнэсыгъэми чэтэнгъэӀагъэм сычӀэтзэ къэсэхьы. 7Израил цӀыфхэм сырягъусэу тыдэ сыщыӀагъэми, ‘Кедр чъыгым хэшӀыкӀыгъэу сыд пае унэ сфэшъумыгъэуцура?’ сӀоу Сиизраил лъэпкъ ипэщэнэу пшъэрылъ зыфэсшӀыгъэ лӀакъомэ ащыщ горэм есӀуагъа? 8Арышъ сиӀумэтэу Даут мыщ фэдэу сфеӀу: Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэм ыӀорэр мары: Сиизраил лъэпкъ илӀышъхьэ ухъуным пае мэл Ӏэхъогъум Сэрба укъыхэзыщыгъэр[+]? 9Тыдэ укӀуагъэми сыуигъусагъ, уипый пстэуми кӀодыкӀаер къафэсхьыгъ, дунаим щызэлъашӀэрэ цӀыфышхомэ афэдэу пцӀэ чыжьэу згъэӀущт[+]. 10Сиизраил лъэпкъ чӀыпӀэ къыфэзгъотыщт, ылъапсэхэр згъэпытэщтых, гупсэфэу чӀыпӀэ ар исыщт, ащ нахьыбэри гумэкӀ хэтыжьыщтэп, бзэджэ-наджэхэм язэрари ащ къырагъэкӀыжьыщтэп, ыпэкӀэ[+] 11Сиизраил лъэпкъ хьыкумышӀхэр[†] Ӏэшъхьэтет зыфэсшӀыгъэхэм къыщегъэжьагъэу зэрэщытыгъэм фэдэу. Уипый пстэури къыптесымыгъэбанэу зыозгъэгъэпсэфыщт. Уиунагъо итетыгъо ыгъэпытэнэу Зиусхьаным етӀани укъегъэгугъэ. 12КъэбгъэшӀэнэу щытыр къэбгъэшӀагъэу, уятэхэр зыдэщыӀэм зыбгъэзэжькӀэ, къыппыкӀыгъэу уаужкӀэ псэущтыр къэзгъэтэджыжьыщт, ипачъыхьагъу згъэпытэщт[+]. 13Джары Сэ сцӀэ пае унэ зыгъэуцущтыр. Ащ ипачъыхьагъу егъашӀэм Сэ щызгъэӀэщт[+]. 14Сэ ащ сырятэщт, ежь Сэ сикӀэлэщт, псэкӀод зишӀэкӀэ, цӀыфыр зэрагъасэ хабзэу чырэ ӀэкӀэрэ сыпыухьащт, цӀыфхэр къезгъаохэзэ, ифэшъуашэр езгъэгъотыщт;[+] 15ау ощ пае щызгъэзыий Саул сигукӀэгъу зэрэхэсыныгъэм фэдэу ар хэсыныщтэп. 16Уиунагъуи уипачъыхьагъуи сапашъхьэ егъашӀэм итыщтых, уитетыгъуи егъашӀэм къызэщыкъощтэп“»[+]. 17Джары Тхьэм Нэтан зэкӀэ къыриӀуагъэхэу, къыригъэлъэгъугъэхэу Даут риӀожьыгъэхэр.


Даут Тхьэм зэрелъэӀугъэр

18ЕтӀанэ пачъыхьэу Даут кӀуи, Зиусхьаным ыпашъхьэ иуцуи ыӀуагъ: «Сыхэт сэ, Зиусхьанэу Тхьэр, сиунагъуи зыщыщыр сыд, ащ фэдизым нэсэу сызлъыпщэным пае! 19Ар имыкъунэу О плъытагъэ, Зиусхьанэу Тхьэр; уиӀумэт иунагъо къырыкӀощтым икъэбар къэбгъэӀугъ. Аущтэу зэрэхъущтыр сэ, цӀыфым, къэсэогъашӀэ, Зиусхьанэу Тхьэр! 20Сыда джыри Даут О къыуиӀон ылъэкӀыщтыр? Зиусхьанэу Тхьэр, уиӀумэт зыфэдэр ошӀэ! 21Къызэрэбгъэгугъагъэм пае угу къызэриӀорэм фэдэу а Ӏофышхор уиӀумэт къыфызэӀоохы. 22СыдрэмкӀи О, Зиусхьанэу Тхьэр, уапшъэ кӀошъун щыӀэп, сыда пӀомэ Ощ нэмыкӀ зэрэщымыӀэми, Ощ фэдэ хъунэу Тхьэ зэрэщымыӀэми икъэбар тэ сыдыгъуи зэхэтхыщтыгъэ[+]. 23Уиизраил лъэпкъ, Тхьэр къызфэкӀогъэ лъэпкъ закъоу дунаим тетым хэт фэдэн? Ежь ыцӀэ къырырашӀэжьыным паеба къыгъэнэжьыгъэ лъэпкъыр мысырхэм къызкӀахищыжьыгъэр, нэмыкӀ лъэпкъхэмрэ тхьэхэмрэ зэбгырыпфхи, къахэпхыгъэ уилъэпкъ лъэкӀэуи щынэгъуагъэуи пхэлъхэр нэрылъэгъу къыфэпшӀыгъэба[+]? 24Уиизраил лъэпкъ зыкъоуубыти, Ощ пае егъэшӀэрэу зыкъобгъэпытыхьагъ, О, Зиусхьан, Тхьэ ащ уфэхъугъ. 25Зиусхьанэу Тхьэр, О уиӀумэтрэ ащ иунагъорэ яхьылӀагъэу къэпӀуагъэр егъэшӀэрэу джы гъэпытэ, О пӀуагъэри гъэцакӀэ. 26„Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр – Израилыр зыӀэ илъ Тхьэр“ аӀозэ, егъашӀэми о пцӀэ агъэлъэпӀэщт. УиӀумэтэу Даут иунагъуи къэплъэгъузэ ылъапсэ пытэщт. 27Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэу, Израилым и-Тхь, „Уиунагъо итетыгъо згъэпытэщт“ пӀуи, уиӀумэт къызэрепӀуагъэм пае сыкъыолъэӀунэу гу тесшӀыхьагъэу, О уиӀумэт джащ фэдэ тхьэлъэӀур ыгу щызэригъэзэфагъ. 28Арышъ, Зиусхьанэу Тхьэр! Оры Тхьэр, о пӀорэр шъыпкъэ, Оры ащ фэдэ къэбарышӀур уиӀумэт къыфыхэзыщыгъэр! 29ЕгъашӀэм уапашъхьэ итынэу уиӀумэт иунагъо джы щегъэжьагъэу унэшӀу къыщыпфэнэу сыолъэӀу, сыда пӀомэ Оры, Зиусхьанэу Тхьэр, а къэбарыр къэзгъэӀугъэр, О уиӀэмыркӀэ уиӀумэт иунагъо егъашӀэм унэшӀу щыфэгъэщт».

#### Яенэрэ шъхьэр


Даут итекӀоныгъэхэр

1Ащ ыуж Даут фылистмэ атекӀуи ахэр ыгъэӀэсагъэх, Мэтэдж-Амэ фылистмэ къаӀэкӀихыжьыгъ. 2Мэуаб лъэпкъми текӀуи, къаубытыгъэ мэуабхэр чӀыгум сатырэ-сатырэу тыригъэгъуалъхьэхи, сатырищ пэпчъ тӀум ателъхэр аригъэукӀыгъэх. Ящэнэрэ сатырэм телъыгъэхэр псэоу къагъэнэнхэу тыриубытагъ. Тын Ӏахьэхэр къыратынхэу мэуабхэр Даут пщылӀы аригъэшӀыгъэх. 3Псыхъоу Пэрат пэӀулъ чӀыпӀэм итетыгъо щигъэуцужь шӀоигъоу Цэубэ ипачъыхьэу Рэхъоб ыкъо ХъэдадӀэзэр Даут къезэонэу къызежьэм, ащи ар текӀуагъ[+]. 4Арти шыу минрэ шъиблрэ лъэсыдзэм щыщэу нэбгырэ мин тӀокӀырэ ащ къытырихи, зэоным фытегъэпсыхьэгъэ кухэм акӀэшӀэгъэгъэ шымэ зэкӀэми ялъынтфэхэр Даут зэпаригъэгъэчъыгъэх, ежь къызфигъэнэжьыгъэр куишъэм акӀишӀэщт шыхэр ары[+]. 5Шам щыщ арамхэр Цэубэ ипачъыхьэу ХъэдадӀэзэр къыдеӀэнхэу къежьагъэх, ау Даут арам нэбгырэ мин тӀокӀырэ тӀурэ ыукӀыгъ. 6ЕтӀанэ Даут дзэ куп Шам дэс арамхэм якъэрэгъулынхэу ыгъакӀуи, тын Ӏахьэхэр къыратынхэу арамхэр ипщылӀ хъугъэх. Тыдэ кӀуагъэми Зиусхьаным[†] Даут текӀоныгъэр къыдыригъэхщтыгъэ. 7Ащ ыуж Даут ХъэдадӀэзэр ипщылӀмэ аӀыгъыгъэ дышъэ мэӀухэр къаӀиххи Ерыусэлэм къыщагъэх[*][+]. 8ХъэдадӀэзэр икъалэхэу Бэтахърэ Бэротайрэ джэрзыбэ Даут къадищыгъ[*].

9Даут ХъэдадӀэзэр идзэ зэрэтекӀуагъэм икъэбар Хъэмат ипачъыхьэу ТоӀый зызэхехым, 10ТоӀый ХъэдадӀэзэр езаощтыгъэти, ащ зэрезэуагъэмрэ зэрэтекӀуагъэмрэ апае шӀуфэс къырихынэу, къызэрэфэразэри къыриӀонэу ыкъо Иорам ТоӀый Даут дэжь къыгъэкӀуагъ. Тыжьыным, дышъэм, гъуаплъэм ахэшӀыкӀыгъэ шыкъухэр Иорам ыӀыгъыгъэх. 11Пачъыхьэу Даут ахэри зытекӀогъэ лъэпкъ пстэумэ къатырихыгъэхэ тыжьынымрэ дышъэмрэ ягъусэхэу Зиусхьаным фигъэшъошагъэх[+] 12Даут зытекӀогъэ арамхэм, мэуабхэм, Ӏамонхэм, фылистхэм, Ӏамалэкъхэм, Цэубэ ипачъыхьэу Рэхъоб ыкъо ХъэдадӀэзэри ахэр къатырихыгъагъэх.

13КӀэй ЩыугъэкӀэ заджэхэрэм арам нэбгырэ мин пшӀыкӀуир зыщызэхекъутэм Даут ыцӀэ чыжьэу Ӏугъэ[+]. 14Ащ ыуж дзэ куп Едомым щыкъэрэгъулынэу ригъэуцуагъ; зэрэ-Едомэу щыкъэрэгъулынэу дзэ куп ригъэуцуагъэти, едом цӀыфхэр зэкӀэ Даут ипщылӀ хъугъагъэх. Тыдэ кӀуагъэми Зиусхьаным Даут текӀоныгъэр къыдыригъэхщтыгъэ[+].


Даут икъулыкъушӀэхэр

15[•]Джаущтэу Даут зэрэ-Израилэу ипачъыхьагъ, зэрэлъэпкъэу Даут ихьыкумышӀщтыгъ, шъыпкъэм тетэу ащ дэзекӀощтыгъ[+]. 16Цырыуй ыкъо Иоаб дзэм иӀэшъхьэтетыгъ, Ахъылыуд ыкъо Иощэфат иупчӀэжьэгъу шъхьаӀэщтыгъ, пачъыхьэм иунашъохэр цӀыфмэ алъигъэӀэсщтыгъэх[+]. 17Ахъытыу ыкъо Цэдокъ, Абыетар ыкъо Ахъымэлэх къурмэнышӀщтыгъэх,[†] Сэрай тхакӀощтыгъэ, хэгъэгум къихъухьэрэ хъугъэ-шӀагъэхэр ытхыжьынхэр ипшъэрылъыгъ;[+] 18ИодаӀ ыкъо Бэнай Даут иухъумэкӀо шъхьагъырытхэу къэрэт, пэлэт лъэпкъмэ ащыщхэм яӀэшъхьэтетыгъ, Даут ыкъохэр къурмэнышӀщтыгъэх[+].

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Даутрэ Мэфибощэтрэ

1Ащ ыуж Даут къыӀуагъ: «Ионэтан ихьатыркӀэ Саул ибынхэм ащыщ горэм гукӀэгъу фэсымышӀыгъэу къэнагъа?»[+] 2ЦыбэкӀэ еджэхэу Саул иӀумэт горэ щыӀагъэти, ащ къеджэхи Даут дэжь къащагъ. Даут ащ еупчӀыгъ: «Ора Цыбэр?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сэры, сыуиӀумэт»[+]. 3Арти пачъыхьэм ащ риӀуагъ: «Саул ибынхэм ащыщ горэ псэуа? Тхьэм ихьатыркӀэ гукӀэгъу фэсшӀыщтыгъэ». Цыбэ пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «ЫлъэкъуитӀукӀэ лъащэу Ионэтан икӀалэ псэу»[+]. 4Пачъыхьэр ащ еупчӀыгъ: «Тыда ар зыдэщыӀэр?» Цыбэ пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Ӏамиел ыкъо къалэу Лэудэбар дэс Махыр иунэ ис»[+]. 5Арти пачъыхьэу Даут Ӏамиел ыкъо Лэудэбар дэс Махыр лъигъакӀохи къаригъэщагъ. 6Саул ыкъо Ионэтан икӀалэу Мэфибощэт Даут дэжь къакӀуи, ыпашъхьэ зыщыридзыхи, чӀыгум нэс шъхьащэ къыфишӀыгъ. Даут ащ риӀуагъ: «Мэфибощэт!» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Мары, сыуиӀумэт»[+]. 7Арти Даут ащ риӀуагъ: «Умыщын, уятэу Ионэтан ихьатыркӀэ гукӀэгъу къыпфэсшӀыщт, уятэжъэу Саул ичӀыгухэр къыостыжьынхэшъ, сиӀанэ упэсэу сигъомылэ пшхыщт». 8Адрэм шъхьащэ къыфишӀи къыриӀуагъ: «Сэщ фэдэ хьэ лӀагъэм уеплъынэу уиӀумэт сыда зыхэтыр?»

9Арти пачъыхьэр Саул иӀумэтэу Цыбэ къеджи, ащ риӀуагъ: «Саул иунагъо ыӀэ илъыгъэ мылъкур зэкӀэ уизиусхьан ыкъом ыкъожьым есэтыжьы, 10ащ ичӀыгухэр ори, уикӀалэхэми, уипщылӀхэми фэжъулэжьых, уизиусхьан ыкъом ыкъожьым ышхын иӀэным пае лэжьыгъэр къэшъухьыжь; узиусхьан ыкъом ыкъожьэу Мэфибощэт сэ сиӀанэ ренэу пэсыщт». Цыбэ кӀэлэ пшӀыкӀутфрэ пщылӀэу нэбгырэ тӀокӀырэ иӀагъ[+]. 11Цыбэ пачъыхьэм риӀуагъ: «Сизиусхьан иӀумэт къыриӀорэр зэкӀэ уиӀумэт ыгъэцэкӀэщт». Пачъыхьэм ыкъохэм афэдэу Мэфибощэт ащ иӀанэ пэсыгъ. 12МихэкӀэ еджэхэу Мэфибощэт шъэожъые иӀагъ. Цыбэ иунагъо исхэр зэкӀэ Мэфибощэт иунэӀутыгъэх. 13Джаущтэу Мэфибощэт Ерыусэлэм дэсыгъ, сыда пӀомэ пачъыхьэм иунэ ренэу щышхэщтыгъ. Ар ылъэкъуитӀукӀи лъэщагъэ.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Ӏамонхэмрэ арамхэмрэ зэратекӀуагъэхэр

1Ащ ыуж охътэ тӀэкӀу тешӀагъэу Ӏамонмэ япачъыхьэ лӀи, ащ ыкъо Хъаныун пачъыхьагъум техьагъ[+]. 2Арти «Ятэ къысфишӀагъэм пае Нэхъащ ыкъо Хъаныун гукӀэгъу фэсшӀын» ыӀуи, Даут Хъаныун ятэ зэрэщымыӀэжьым пае фэтхьаусхэнхэу лӀыкӀохэр ыгъэкӀуагъэх. Ау Даут илӀыкӀохэр Ӏамон хэгъэгум къызэкӀохэм, 3Ӏамон лӀышъхьэхэм язиусхьанэу Хъаныун раӀуагъ: «Уятэ лъытэныгъэу къыфишӀырэм пае тхьаусхакӀохэр Даут уадэжь къыгъэкӀуагъэхэу къыпшӀошӀа? Къалэм иӀоф зытет шъыпкъэр зэрагъэшӀэнышъ, етӀанэ зэхакъутэным паеп шъуӀуа Даут илӀыкӀохэр уадэжь къызкӀигъэкӀуагъэхэр?» 4Арти Хъаныун Даут илӀыкӀохэр аригъэубытхи, нэбгырэ пэпчъ ыжакӀэ икӀэлъэныкъо тыраригъэупсыкӀи, абгымэ анэсэу ящыгъын ӀэпакӀэхэр къыпаригъэупкӀхи къытӀупщыжьыгъэх. 5А къэбарыр Даут къызылъагъэӀэсыжьым, анапэ лъэшэу къытырахыгъэти, ахэм апигъэгъокӀхи, пачъыхьэм араригъэӀуагъ: «ШъужакӀэхэр къэкӀыжьыфэхэ Ерихъэу шъукъыдэси, етӀанэ шъукъэкӀожь».

6Ащ ыуж Даут зэрэфэмылъэгъухэрэр Ӏамонхэм нафэ къызафэхъум, къызгуащэнхэшъ, зыдагъэзэонхэм пае, Бэтрэхъобрэ Цэубэрэ ащыщ арамхэм лъэсэу дзэкӀолӀ нэбгырэ мин тӀокӀ, МэӀах ипачъыхьэ ицӀыфхэу нэбгырэ мин, Тэу щыщэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀу къахащынхэшъ къаугъоинхэу цӀыфхэр аӀофтагъэх[+]. 7А къэбарыр Даут зызэхехым израил дзэ хэшыпыкӀыгъэ пстэури игъусэу Иоаб заом ыгъэкӀуагъ. 8Ӏамонхэри къежьэхи ежьмэ якъалэ икъэлапчъэ дэжь къэуцугъэх, Цэубэрэ Рэхъобрэ къарыкӀыгъэ арамхэр, Тэурэ МэӀахрэ къарыкӀыгъэ лӀыхэр шъхьафэу шъофым къыщыуцугъэх.

9Пыидзэхэр ыпэкӀи ыужкӀи къызэрэпэуцугъэхэр Иоаб къызелъэгъум, Израилым идзэкӀолӀмэ анахь лӀыбланэхэр къахищхи арамхэм апигъэуцугъэх. 10Адрэ къэнагъэхэр Ӏамонмэ язэонхэм пае ыгъэуцунхэу ышэу Абищай афигъэзагъ. 11Иоаб ащ риӀуагъ: «Арамхэр сэщ нахь лъэшхэ зыхъукӀэ, укъыздеӀэщт; Ӏамонхэр ощ нахь лъэшхэ зыхъукӀэ, сыкъэкӀонышъ сыкъыбдеӀэщт. 12Зыгъэлъэш, тилъэпкърэ Тхьэм къытитыгъэ къалэхэмрэ апае зытэгъэгъэпыт. Зиусхьаным[†] зэрэшӀоигъоу зэкӀэ ышӀэн ылъэкӀыщт»[+]. 13Ащ ыуж Иоаб къыгъэзэжьи, игъусэ дзэкӀолӀхэм къахэхьажьи арамхэм заор задеублэм, адрэмэ кӀатхъужьыгъ. 14Арамхэм ашъхьэ зэрэӀуахыжьыгъэр Ӏамонхэм къызалъэгъум, Абищай кӀэрыхъушъутыжьхи къалэм агъэзэжьыгъ. Арти Иоаб Ӏамонхэр къыбгынэхи Ерыусэлэм кӀуагъэ.

15Израил цӀыфхэр къызэратекӀуагъэхэр къызагурэӀом, арамхэр къэзэрэугъоижьыгъэх. 16Арти ХъэдадӀэзэр Пэрат псыхъом зэпырыдзыгъэу щыпсэурэ арамхэм алъигъакӀохи, ХъэдадӀэзэр идзэпащэу Щэубах ягъусэу, ахэр цӀыфпсэупӀэу Хъэлам къекӀолӀагъэх[+]. 17Къэбарыр Даут зынагъэсым, зэкӀэ дзэкӀолӀхэр ащ къыугъойхи, Иордан къызэпырыкӀи, Хъэлам кӀуагъэ. Арамхэр Даут къыпэуцухи, къезэуагъэх. 18Арти израил цӀыфхэм защаухъумэзэ, арамхэр ечъэжьэжьыгъэх. Арамхэм якухэу зэоным фытегъэпсыхьагъэхэм афэдэу шъиблрэ шыу мин тӀокӀитӀурэ Даут зэхикъути, ядзэпащэу Щэубахи ыуӀагъэти, а чӀыпӀэм ар щылӀагъ. 19Израил цӀыфхэр къызэратекӀуагъэхэр ХъэдадӀэзэр зипэщэгъэ пачъыхьэмэ зэкӀэми къызагурэӀом, ахэр израил цӀыфхэм къяшӀухи, Ӏэрылъхьэ закъыфашӀыгъ. Ӏамонхэм ащ нахьыбэрэ адеӀэнхэкӀэ арамхэр щынэщтыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Имышъузэу БатщэбаӀ Даут зэрэкӀыгъугъэр

1Гъатхэм икъихьагъум, пачъыхьэхэр заом зыщыкӀорэм, идзэкӀолӀ пащэхэмрэ зэкӀэ израилылӀхэмрэ Иоаб игъусэхэу Даут заом зегъакӀохэм Ӏамонхэм атекӀохи, Раббэ къалэ къадзыхьагъ; ау ежь Даут Ерыусэлэм къыдэнэгъагъ[+].

2Мафэ горэм, пчыхьэм фигъэзагъэу, Даут гъолъыпӀэм къытетэджыкӀыжьыгъэу, пачъыхьэ унэм ышъхьагъ тетэу тезэкӀухьэзэ, унашъхьэм къызеплъыхым, бзылъфыгъэу зызгъэпскӀрэр къылъэгъугъ; а бзылъфыгъэр нэр пӀэпихэу дэхэ дэдагъ. 3Арти бзылъфыгъэр зыщыщыр къызэрагъэшӀэнэу Даут ыӀофытагъэхэти, ЕлыӀам ыпхъоу, хъыт лъэпкъым щыщ Урый ишъуз БатщэбаӀ арэу къэбар къыфахьыжьыгъ[+]. 4Ар къыфащэнэу Даут иӀумэтхэр лъигъэкӀуагъэх; арти ар ащ дэжь къэкӀуагъ, ар ащ кӀыгъугъ. Бзылъфыгъэ хабзэу къыфэкӀогъагъэм ыуж зыгъэкъэбзэжьыгъо мафэхэри блэкӀыгъэхагъ. ЕтӀанэ ащ ядэжь къыгъэзэжьыгъ. 5Бзылъфыгъэр лъэрмыхьэ хъугъэти, Даут дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Лъэрмыхьэ сыхъугъ».

6Арти Даут Иоаб дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Хъыт лъэпкъым щыщ Урый къысфэгъакӀу». Иоаб Даут дэжь Урый ыгъэкӀуагъ. 7ЕтӀанэ Урый ащ ыдэжь къэкӀуагъэти, Иоаб изытети, дзэкӀолӀхэм язытети, заор зэрэкӀорэми Даут акӀэупчӀагъ. 8Даут Урый риӀуагъ: «Шъуадэжь кӀожьи зыгъэпсэф». Урый пачъыхьэм иунэ къикӀыжьыгъ, пачъыхьэм ишӀухьафтынхэр ащ кӀэлъахьыгъэх. 9Ау Урый изиусхьан иухъумакӀохэм ягъусэу пачъыхьэм иунэ ихьапӀэ дэжь чэщыр щырихыгъэ нахь ядэжь кӀожьыгъэп. 10Урый ядэжь мыкӀожьыгъэу аӀуи Даут къэбар къызыфахьым, Даут Урый еупчӀыгъ: «Гъогум укъытекӀыжьыгъэба, сыд пае шъуадэжь умыкӀожьыгъа?» 11Ащ ипэгъокӀэу Урый Даут къыриӀожьыгъ: «Тхьэм ипхъонтэ лъапӀи,[†] Израили Ехъуди ядзэкӀолӀхэр чэтэнгъэӀагъэхэм ачӀэсхэу, сиӀэшъхьэтетэу Иоаби, сизиусхьан идзэкӀолӀхэри шъофым итхэу тадэжь сыкӀожьынышъ, сышхэщт, сешъощт, сишъуз сыкӀыгъущт арба! О узэрэщыӀэр, упсэ зэрэщыӀэр сэӀо, ау ар сшӀэщтэп». 12Арти Даут Урый риӀуагъ: «Непи мыщ къанэ, неущ устӀупщыжьыщт». А мафэми къыкӀэлъыкӀогъэ мафэми Урый Ерыусэлэм къыдэнэгъагъ. 13ЕтӀанэ Даут ар къыригъэблэгъагъэти, Урый ащ дэжь щышхагъ ыкӀи щешъуагъ, оутэшъофэ Даут ар ригъэшъуагъ. Ау пчыхьэм Урый изиусхьан ипщылӀхэм ягъусэу игъолъыпӀэ екӀужьи чъыежьыгъэ нахь ядэжь кӀожьыгъэп.


Даут Урый зэраригъэукӀыгъэр

14Пчэдыжьым Даут тхылъыпӀэ тхьапэм тетхи, ар Урый рити Иоаб фыригъэхьыгъ[+]. 15А тхылъыпӀэм тыритхагъ: «КъыщауӀэу, хэкӀодэным пае, заом ианахь жъотыпӀэ горэм Урый Ӏужъугъэуцуи, шъо шъукъызэкӀэкӀожь». 16Арти къалэр аштэн зэхъум, Иоаб заор анахь зыщыхьылъэн ылъэкӀыщтыр ешӀэти, Урый ащ ыгъэкӀуагъ. 17Къалэм дзэкӀолӀхэр къыдэкӀхи Иоаб къезэуагъэх, Даут идзэкӀолӀмэ ащыщхэр ащ дэжьым хэкӀодагъэх; джащ фэдэу хъытэу Урыий къыщаукӀыгъ. 18ЕтӀанэ заор зэрэкӀуагъэм икъэбар зэрэщытэу лъагъэӀасынэу Иоаб Даут дэжь ыгъэкӀуагъэх. 19ЫӀофытагъэм фигъэпытэзэ мырэущтэу риӀуагъ: «Заор зэрэкӀуагъэм икъэбар фэпӀотэгъахэу, 20пачъыхьэр зэрэгубжыщтым гу лъыптэу, „Сыд пае шъуязэонэу къалэм ащ фэдизэу благъэу шъуекӀолӀэгъагъа? Идэпкъхэм къарадзыххэзэ къызэрэшъутырадзэщтхэм шъущыгъозагъэба? 21ЕрыубэӀал ыкъо Абимэлэх хэта зыукӀыгъэр? Бзылъфыгъэм мыжъо шъхьал къутафэр дэпкъым къыридзыхи ащ къызтырегъафэм ыужба ар етӀанэ Тэбэц зыщылӀэжьыгъэр? Сыда ащ фэдизэу благъэу дэпкъым шъузкӀекӀолӀэгъагъэр?“ къызыуиӀокӀэ, о еӀожь: „УиӀумэтэу хъытэу Урыий джащ фэдэу щыӀэжьэп“»[+].

22Арти Иоаб иӀофтабгэ кӀуи, зыфигъэкӀуагъэр зэкӀэ Даут фынигъэсыгъ, заор зэрэкӀуагъэм икъэбари зэрэщытэу фиӀотагъ[*]. 23АӀофтагъэм Даут риӀуагъ: «Ӏамон дзэкӀолӀхэр къыттекӀощтыгъэх, къытэзэонхэуи шъофым къихьэгъагъэхэти, етфыжьэхи къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэ нэс тфыжьыгъэх. 24Ащ дэжьым дэпкъым тетыгъэ псэгъаохэр уидзэкӀолӀхэм къызяохэм пачъыхьэм идзэкӀолӀмэ ащыщ горэхэр хэкӀодагъэх; джащ фэдэу уиӀумэт хъытэу Урыий хэкӀодагъ». 25Ащ ыуж Даут Ӏофтабгэм риӀуагъ: «Иоаб мыщ фэдэу еӀу: „Къэхъугъэм земыгъэгъэгумэкӀ, сыда пӀомэ модрэр мыдрэр ыӀоу чатэм зэхэдз ышӀырэп; къалэм пэшӀуекӀорэ заор гъэлъэши зэхэкъут“. Ар еӀуи, ыгу къыдэщай».

26ИлӀ зэрэщымыӀэжьыр Урый ишъуз зызэхехым хьадагъэ ышӀыгъ. 27Шъыгъон уахътэр ащ зеухым лъигъакӀохи Даут ыдэжь ар къаригъэщагъ, ишъуз хъуи, шъао къыфилъфыгъ. Ау Даут аущтэу зэришӀыгъэр Зиусхьаным[†] ыгу рихьыгъэп.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


ТхьэлӀыкӀоу Нэтан Даут зэригъэмысагъэр

1Ащ ыуж Зиусхьаным[†] тхьэлӀыкӀоу[†] Нэтан Даут дэжь ыӀофытагъэти, ар ащ дэжь кӀуи риӀуагъ: «Зы къалэ горэм нэбгыритӀу дэсыгъ: зыр баигъ, адрэр тхьамыкӀагъ[+]. 2Баим былымрэ мэлрэ боу иӀагъэх, 3ау тхьамыкӀэм къалъфыгъакӀэ шъынэ цӀыкӀоу къыщэфи ыхъугъэм нэмыкӀ зыпари иӀагъэп. ЗэрэфэлъэкӀэу ащ пылъыщтыгъ, исабыйхэм ахэсэу ар къэхъугъ; ихьалыгъу щыщ Ӏуфагъэти, ищалъэкӀэ псы ешъуагъэти, ыбгъашъо телъэу чъыещтыгъэти, ипшъэшъэжъыем фэдэщтыгъ. 4Зы мафэ горэм зекӀолӀ горэ баим дэжь къызыдэхьэм, имыхьамелэ ащ Ӏуигъэфэным пае имэлхэми ибылымхэми ахэмыӀабэу, тхьамыкӀэм ишъынэ ыубыти хьакӀэм ригъэшхынэу аригъэшӀыгъ». 5Ащ дэжьым Даут а баим лъэшэу фэгубжыгъэу Нэтан риӀуагъ: «Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Ар зышӀэгъэ цӀыфым хьадэгъур ифэшъуаш. 6ЫшӀагъэмрэ гукӀэгъу къызэрэхэмыфагъэмрэ апае шъынэр фэдиплӀыкӀэ нахьыбэу ыпщыныжьын фае»[+].

7Арти Нэтан Даут риӀуагъ: «А лӀыр оры. Израилым и-Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Израилым урипачъыхьэнэу дагъэ Сэ къыпщысфагъ, уизиусхьанэу Саули Сэ укъыӀэкӀэсхыжьыгъ,[+] 8ащ иуни, ащ ишъузхэри Сэ къыостыгъэх, Израилми Ехъудми япачъыхьэу усшӀыгъ, ар пшӀомакӀэмэ, нахьыби къыпфыхэзгъэхъощтгъэ. 9Сыд пае Зиусхьаным иунашъохэр пхъэтэпэмыхь пшӀыхэу, Ащ къылъэгъоу бзэджагъэ пшӀагъа? Хъытэу Урый оры зэкӀодылӀагъэр, ащ игуащэ шъузэу пштагъэ, Ӏамонхэм ар къябгъэукӀыгъ. 10Сэ пхъэтэпэмыхь сызэрэпшӀыгъэм, хъытэу Урый игуащэ бгъэшъузынэу къызэрэпщагъэм апае уиунагъо щыщхэр къаукӀыхэзэ егъашӀэм къэшъухьыщт“. 11Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Уиунэгъо кӀоцӀ щыщ шъыпкъэм бэлахьэр къыпфезгъэхьыщт, плъэгъузэ уишъузхэр къыппэблэгъэ шъыпкъэм естынхэшъ, мэфэ нэфым ахэр ащ езгъэгъэшъузыщтых[+]. 12Ау гъэбылъыгъэкӀэ о пшӀагъэр зэрэ-Израилэу къылъэгъоу мэфэ нэфым Сэ сшӀэщт“». 13Ащ дэжьым Даут Нэтан риӀуагъ: «Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀод щысшӀагъ». Арти Нэтан Даут къыриӀожьыгъ: «УипсэкӀодышӀагъэ Зиусхьаным къыпфигъэгъугъ; о улӀэщтэп;[+] 14ау пшӀагъэмкӀэ Зиусхьаныр бгъэцӀыкӀугъэшъ, сабыеу къыпфэхъугъэр лӀэжьыщт». 15ЕтӀанэ Нэтан ядэжь кӀожьыгъэ.


БатщэбаӀ Даут къыфилъфыгъэ шъаор зэрэлӀэжьыгъэр

Ащ ыуж Урый ишъуз Даут къыфилъфыгъэ сабыим Зиусхьаным ынае къыщыфи сымэджэ хьылъэ хъугъэ. 16Арти сабыим пае Даут Тхьэм елъэӀущтыгъэ, мышхэу, зыришӀыхьажьи, джэхашъом телъэу Даут чэщыр рихыгъ[+]. 17ЕтӀанэ ар къагъэтэджыжьынэу иӀумэт упчӀэжьэгъухэр ыдэжь ихьагъэх, ау ар ащ фэягъэп, адэшхагъэп. 18Яблэнэрэ мафэм сабыир лӀагъэ. Сабыир зэрэлӀагъэр Даут раӀонкӀэ иӀумэт упчӀэжьэгъухэр щынэщтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм аӀощтыгъэ: «Сабыир джыри псэузэ тызелъэӀум етӀуагъэм къемыдэӀугъэмэ, ар зэрэлӀагъэр сыдэущтэу ащ джы етӀощта? Зы тхьамыкӀагъо горэ зэришӀэжьын ылъэкӀыщт». 19ИӀумэт упчӀэжьэгъухэр зэрэзэӀушъэшъэжьхэрэр зелъэгъум сабыир зэрэлӀагъэр къыгурыӀуагъэти, иӀумэтхэм Даут яупчӀыгъ: «Сабыир лӀагъа?» КъыраӀожьыгъ: «ЛӀагъэ».

20Арти Даут къэтэджи зитхьакӀыгъ, дагъэ зыщифи, ищыгъынхэри зэблихъухи, Зиусхьаным иунэ кӀуи, Тхьэм шъхьащэ фишӀыгъ. Ядэжь къыгъэзэжьи агъэшхэнэу зялъэӀум, гъомлапхъэ къыфахьи ыпашъхьэ къырагъэуцуагъ. 21Арти иӀумэтхэр ащ еупчӀыгъэх: «УизекӀуакӀэ зыфэгъэхьыгъэр къыдгурыгъаӀу: сабыир псэу зэхъум унэкӀыгъэ ыкӀи угъыгъ, сабыир зэлӀэм, укъэтэджыжьи мыхьамелэр зыӀубгъэфагъ?» 22Даут къариӀожьыгъ: «Сабыир опсэуфэ зыкӀэсынэкӀыгъэри сызкӀэгъыгъэри „Хэт ышӀэра, Зиусхьаным ынэшӀу къысщыфэнышъ, сабыир псэоу къэнэжьынкӀи мэхъуба?“ зыфэпӀоным сегупшысщтыгъэти ары[+]. 23Ау джы ар лӀагъэ, сыд пае сынэкӀыщта? Ар сэ къэзгъэхъужьын слъэкӀыщта? Сэ ащ сыкӀэлъыкӀожьыщт нахь, ащ сэ къысфигъэзэжьыщтэп».


Сэлмэн къызэрэхъугъэр

24ЕтӀанэ Даут ишъузэу БатщэбаӀ еушъыигъ, ащ ыдэжь ихьи кӀыгъугъэти, иуахътэ къызэсым, шъао къылъфыгъ, Сэлмэн цӀэу ащ фиусыгъ: Зиусхьаным ар шӀу къылъэгъугъэти, 25тхьэлӀыкӀоу Нэтан къыгъакӀуи, Иедидиа цӀэу къыфыригъэусыгъ. Ащ имэхьанэр: Зиусхьаным шӀу къылъэгъугъэр.


Даут Раббэ зэриштагъэр

26А уахътэм Иоаб Ӏамонмэ якъалэу Раббэ езэуагъ, пачъыхьэр зыдэс къалэр ыштагъ[+]. 27Арти Иоаб раригъэӀонэу Даут дэжь ыгъэкӀуагъэх: «Раббэ сытебани къалэм ыгъэфедэрэ псырыкӀуапӀэр сыубытыгъэ. 28Арышъ адрэ къэнэгъэ дзэкӀолӀхэр къызэгъэгъусэхи, удэхьанэу къалэм къекӀуи, ар штэ; армырмэ, сэ зысштэкӀэ, сэ сцӀэкӀэ ащ еджэнхэу хъущт». 29Арти Даут дзэр зэрэщытэу зэригъэгъуси Раббэ екӀугъ, ащ езауи ыштагъ. 30Ащ ыуж Даут Ӏамонмэ япачъыхьэ шъхьащысыгъэ танджыр къыщихи, – дышъэу ащ илъыгъэр килограмм щэкӀ фэдиз, мыжъо лъапӀи хэсыгъ, – а танджыр Даут зышъхьащигъэтӀысхьагъ. Джащ фэдэу мылъку бэдэди къалэм къыдищыгъ. 31ЦӀыфэу ащ дэсыгъэхэр къыдищхи, ащыщхэм Ӏоф ашӀэнэу пхъэххэр, гъучӀ къазгъырхэр, отычхэр аритыгъэх, адрэхэр чырбыщ агъэжъэнэу хьакухэм аӀуигъэуцуагъэх. Ӏамон къэлэ пстэуми джары ащ аришӀагъэр. А зэпстэумэ ауж Даутрэ зэкӀэ идзэхэмрэ Ерыусэлэм къагъэзэжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Аминон Тэмар ынапэ зэрэтырихыгъэр

1ТӀэкӀу горэ джыри тешӀагъ. Даут ыкъо Абищэлэм шыпхъу дэхэ дэдэ иӀагъ Тэмар ыцӀэу. Ар Даут ыкъо нэмыкӀэу Аминон шӀу ылъэгъугъ. 2Арти зэришӀыщтыр ымышӀэу, ыгъэнэшхъэеу ышыпхъоу Тэмар лъэш дэдэу зэрегупшысырэм нахь хэмылъэу, Аминон сымаджэ хъугъэ; сыда пӀомэ ар пшъэшъагъэти, емыкӀу зэрепхыщт шӀыкӀэр къымыгъотышъоу Аминон къин хэтыгъ. 3Аминон ныбджэгъу иӀагъ; ар Даут ышэу ЩымӀэ ыкъоу Ионэдаб зыцӀэр арыгъэ. А Ионэдабыр ахэхьэгъэ-ахэкӀыгъэу щытыгъэти,[+] 4ар Аминон къеупчӀыгъ: «Сыда, пачъыхьэм ыкъу, мафэ къэс нахь чэфынчъэ узкӀэхъурэр, къысаӀоба?» Аминон ащ риӀожьыгъ: «СятэкӀэ сшэу Абищэлэм ышыпхъоу Тэмар шӀу слъэгъугъэ». 5Арти Ионэдаб ащ риӀуагъ: «ПӀэм хэгъуалъхьи, сымаджэ ухъугъэ фэдэу зышӀ; етӀанэ узэрэсымаджэр зэхихэу, къыпкӀэупчӀэнэу уятэ уадэжь къызыкӀокӀэ еӀу: „Сшыпхъоу Тэмар садэжь къэрэкӀуи, слъэгъузэ сапашъхьэ шхын щысферэшӀи, къарыу сфэхъунэу серэгъэшх, ар слъэгъунэуи, ыӀэкӀэ сигъэшхэнэуи сыфай“». 6Ащ ыуж Аминон гъолъи сымаджэ хъугъэ фэдэу зишӀыгъ. Ащ къыкӀэупчӀэнэу пачъыхьэр къызэкӀом, Аминон пачъыхьэм риӀуагъ: «Сшыпхъоу Тэмар къысфэгъакӀоба, слъэгъузэ сапашъхьэ хьалыгъу ӀашӀу зытӀущ горэ щысферэгъажъи, къысӀуилъхьэмэ сышхэщт». 7Арти Даут Тэмар дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Пшэу Аминон иунэ кӀуи шхын фэшӀ». 8Ар ышэу Аминон иунэ зэкӀом, адрэр щылъыгъ. Хьаджыгъэр къышти тхьацур ыпшагъ, ащ къылъэгъузэ хьалыгъу ӀашӀухэр ридзэхи ыгъэжъагъэх. 9ЕтӀанэ ахэр табэм щызэпыригъазэхи, ыпашъхьэ ригъэуцуагъэх; ау адрэр шхэнэу фэягъэп. Ащ ыуж «Садэжь итхэр зэкӀэ ерэкӀых» Аминон къыӀуагъэти, цӀыфхэр зэкӀэ икӀыгъэх. 10Ащ дэжьым Аминон Тэмар риӀуагъ: «Унэ гъолъыжьыпӀэм гъомлапхъэр хьи, къысӀуплъхьэзэ сыбгъэшхэщт». Тэмар ыгъэжъэгъэ хьалыгъу ӀашӀухэр къыштэхи ышэу Аминон дэжь унэ гъолъыжьыпӀэм ыхьыгъ. 11ЕтӀанэ ыхьыгъэр ригъэшхынэу ащ ыпашъхьэ зырегъэуцом, адрэр къатхъуи ыубыти къыриӀуагъ: «КъакӀуи садэжь къэгъолъ, сшыпхъу». 12Ау мыдрэм риӀожьыгъ: «Хьау, сшы, ащ фэдэ щашӀэу Израилым щыхабзэпышъ, сынапэ темых; а хьайуаныгъэр умышӀэ[+]. 13Сэ нэпэнчъэу сыкъанэмэ, тыда сшъхьэ зыдэсхьыжьыщтыр? Ори Израилым ис бзэджашӀэмэ уанахь бзэджашӀэу уалъытэнба. СыолъэӀу пачъыхьэм дэгущыӀ, ащ сыкъыуитынба». 14Ау ащ къыӀорэм ар едэӀунэу фэягъэпти, кӀуачӀэкӀэ къытекӀуи ынапэ тырихыгъ. 15Ащ ыуж Аминон ар фэмылъэгъужь хъугъэ, шӀу зэрилъэгъущтыгъэм нахь лъэшыжьэу, зынахь лъэш къэмыхъужьынэу фэмылъэгъужь хъугъэ. Арти Аминон ащ риӀуагъ: «Тэджи ӀукӀ». 16Ау ащ къыриӀожьыгъ: «Хьау, сипфыныр апэрэ емыкӀоу къысэпхыгъэм нахь Ӏаежьых». Ау адрэр къедэӀунэу фэягъэп. 17ЕтӀанэ ежь къыдекӀокӀщтыгъэ ипщылӀ кӀалэм къеджи риӀуагъ: «Мыдэ мы бзылъфыгъэр ифыжьи ыкӀыбкӀэ пчъэр щыгъэпытэжь». 18Ӏашъхьэ зыпыт джэнэ кӀыхьэ Тэмар щыгъыгъ, сыда пӀомэ а лъэхъаным пачъыхьэм ыпхъу дэмыкӀуагъэхэм джащ фэдэ джанэхэр ары зыщалъэщтыгъэхэр. Ащ дэжьым пщылӀым пчъэр ащ ыкӀыбкӀэ щигъэпытэжьыгъ. 19Тэмар ышъхьац яжьэр хитакъуи, джэнэ кӀыхьэу щыгъыгъэри зэӀитхъи, ыӀэхэмкӀэ ышъхьэ шӀуиубытыкӀи гъогзэ ежьагъ. 20Ышэу Абищэлэм ащ къыриӀуагъ: «Пшэу Аминонба къыпкӀыгъугъэр? – Джы, ужэ зэтелъхь, сшыпхъу; ар – пшы; къыпщышӀыгъэм пае гухэкӀым земыгъэшх». ЕтӀанэ Тэмар цӀыфмэ ахэмыхьэу ышэу Абищэлэм дэжь исыгъ. 21Хъугъэр пачъыхьэу Даут зызэхехым лъэш дэдэу губжыгъэ[*], 22Ау Абищэлэм шӀукӀи бзаджэкӀи Аминон дэгущыӀагъэп, сыда пӀомэ ышыпхъоу Тэмарэ ынапэ зэрэтырихыгъэм пае гухьагужъ фыриӀагъ.


Абищэлэм Аминон зэригъэпщынэжьыгъэр

23Ащ ыуж илъэситӀу тешӀагъэу Ефраимым пэблэгъэ къалэу БэӀал-Хъацэур[†] Абищэлэм имэлхэр щащынхэ зэхъум, пачъыхьэм ыкъохэр зэкӀэ Абищэлэм къыригъэблэгъагъэх. 24Абищэлэм пачъыхьэм дэжь кӀуи риӀуагъ: «УиӀумэт имэлхэр ащыщтхэшъ, ори, уиӀумэтхэри, сэри тызэгъусэу тызэдэкӀонхэба». 25Ау пачъыхьэм Абищэлэм къыриӀожьыгъ: «Хьау, сикӀал, утымыгъэгумэкӀыным пае зэкӀэми ащ тыкъэкӀощтэп». Абищэлэм лъэш дэдэу ащ елъэӀугъ; ау адрэр къыфытегъэнагъэп, игухэлъ къыдэхъунэу фэлъаӀуи къытӀупщыжьыгъ. 26Арти Абищэлэм ащ риӀуагъ: «Ащыгъум сшэу Аминон къыддэрэкӀоба». Пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Сыда ар о къызыкӀыбдэкӀон фаер?» 27Сыдми Абищэлэм ар къытыригъани Аминонрэ пачъыхьэм зэкӀэ ыкъохэмрэ къыдигъэкӀуагъэх[*].

28ЕтӀанэ Абищэлэм игъусэгъэ кӀалэмэ унашъо афишӀызэ ариӀуагъ: «Санэу зэшъуагъэм Аминон чэф къызэрэритыгъэм тетэу, „Аминон шъуеу“ къызэрэшъуасӀоу, шъуукӀы. Шъумыщын, сэры унашъор къышъуфэзышӀырэр, лӀыгъэрэ теубытагъэрэ къызхэжъугъаф». 29Арти зэрариӀуагъэм тетэу Абищэлэм игъусэгъэ кӀалэхэр Аминон дэзекӀуагъэх. Ащ дэжьым пачъыхьэм зэкӀэ адрэ ыкъохэм зыкъаӀатыжьи, шъхьадж ищыд тетӀысхьажьи ашъхьэ къыӀуахыжьыгъ. 30Ащыщ гори псэоу къэмынэу, пачъыхьэм ыкъохэр зэкӀэ Абищэлэм ыукӀыгъэхэу аӀуи Даут къэбар къызылъагъэӀасым, ахэр гъогум джыри тетыгъэх. 31Арти пачъыхьэр къэтэджи иджанэ зэӀитхъыгъ, чӀыгум зытыридзагъ, иӀумэтэу къегъэуцокӀыгъэхэм зэкӀэми яджанэхэр зэӀатхъыгъэх[+]. 32Ау Даут ышэу ЩымӀэ ыкъо Ионэдаб ащ риӀуагъ: «Пачъыхьэм зэкӀэ ыкъохэр аукӀыгъэхэу сизиусхьан къышӀорэмышӀ; Аминон закъу ныӀэп щымыӀэжьыр, сыда пӀомэ Аминон ышыпхъоу Тэмар ынапэ зытырихыгъэм къыщегъэжьагъэу Абищэлэм ар игухэлъыгъ[+]. 33Арышъ пачъыхьэм ыкъохэр зэкӀэ аукӀыгъэхэу къызшӀуигъэшӀызэ сизиусхьан гупшысэм зырерэмыгъэукӀ; щымыӀэжьыр Аминон закъу ныӀэп». 34Абищэлэм хэлъэдэжьыгъ. Къэрэгъулэу щытыгъэ кӀалэр зэплъэм къушъхьэм ебгъукӀорэ гъогум цӀыфыбэ къырыкӀоу къылъэгъугъ[*].

35Арти Ионэдаб пачъыхьэм риӀуагъ: «Пачъыхьэм ыкъохэр къэкӀожьхэшъ ары; уиӀумэт зыфиӀуагъэм Ӏофыр тет». 36Ар ащ къыӀогъэ къодыеу, пачъыхьэм ыкъохэр къыдэхьажьхи, гъы мэкъэ куо-хьаушхом зыкъырагъэӀэтыгъ. Ежь пачъыхьэри зэкӀэ иӀумэтхэри лъэш дэдэу гъыщтыгъэх. 37Арти Абищэлэм хэлъэдэжьи, Гъышыурым ипачъыхьэу Ӏаммихъуд ыкъо Тэлмай дэжь кӀуагъэ. Пачъыхьэу Даут ыкъо мафэм мафэр кӀэлъыкӀоу ыгъаещтыгъ[+]. 38Абищэлэм хэлъэдэжьи Гъышыурым зэкӀом, ащ илъэсищэ къисыгъ. 39Аминон зэлӀэм ыуж пачъыхьэу Даут нахь къэушъэбыжьыгъэу ыгу Абищэлэм фыхэкӀыжьыщтыгъэп.

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Абищэлэм Ерыусэлэм къызэригъэзэжьыгъэр

1ЕтӀанэ Даут Абищэлэм зэрэфэзэщырэм Цырыуй ыкъо Иоаб гу лъитагъ. 2Арти Иоаб къалэу ТэкъоаӀ ыгъакӀохи, ащ щыщ бзылъфыгъэ Ӏуш горэ къаригъащи риӀуагъ: «Ушъыгъо фэдэу зышӀи, шъыгъошъэ джани зыщылъи, дагъэ зыщымыфэу, щымыӀэжьыр бэшӀагъэу зыгъэерэ бзылъфыгъэм фэдэу зышӀи, 3пачъыхьэм дэжь кӀуи, къыосӀощтыр еӀу». Джащ тетэу пачъыхьэм риӀон фаер Иоаб бзылъфыгъэм гуригъэӀуагъ.

4ЕтӀанэ ТэкъоаӀ щыщ бзылъфыгъэр пачъыхьэм дэжь кӀуи, ыпашъхьэ зыщыридзыхи, чӀыгум нэс шъхьащэ фишӀи риӀуагъ: «КъыздэӀэпыӀ, пачъыхьэр!»[+] 5Арти пачъыхьэр ащ къеупчӀыгъ: «Сыда узгъэгумэкӀрэр?» Адрэм къыриӀуагъ: «Сэ сышъузаб, сишъхьагъусэ щыӀэжьэп. 6УиӀумэт къуитӀу иӀагъ; шъофым щыӀэхэзэ ахэр зэфэгубжхи, зэпызыщыжьынхэ щымыӀэу зыр адрэм еуи ыукӀыгъ. 7Джы лӀакъор зэрэщытэу уиӀумэт къышӀонагъэу къыраӀо: „Зыш зыукӀыжьыгъэр къытэт, уикӀэн къызфэбгъэнэн уимыӀэжьэу укъэнэщтми, ыш ыпсэ зэригъэгъугъэм пае ежь тыукӀыжьыщт“. Джащ тетэу аужырэ гугъапӀэу сиӀэм сыхагъэкӀыщт, сишъхьагъусагъэм цӀи лъфыгъи дунаим щыримыӀэжьэу къэнэщт».

8Пачъыхьэм бзылъфыгъэм риӀуагъ: «Шъуадэжь гъэзэжь, сэ ощ пае унашъо афэсшӀыщт». 9Ащ ипэгъокӀэу ТэкъоаӀ щыщ бзылъфыгъэм пачъыхьэм риӀуагъ: «Лажьэр сэррэ сятэ иунагъорэ къыттерэфэ нахь, сизиусхьанэу пачъыхьэр, пачъыхьэмрэ итетыгъорэ лажьэр атерэмыф»[+]. 10Арти пачъыхьэм къыӀуагъ: «Къыппэуцужьын къыкъокӀмэ, садэжь къащэ, ащ нахьыбэрэ ар къыбнэсыщтэп». 11ЕтӀанэ ащ къыриӀуагъ: «ЛъышӀэжьхэр нахьыбэ мыхъунхэм, скъо амыгъэкӀодыным пае, Уи-Зиусхьанэу[†] Тхьэр угу къэбгъэкӀынэу сыолъэӀу, пачъыхьэр». Арти пачъыхьэм къыӀуагъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо! Пкъо ышъхьац налъи къыхэзэу чӀыгум темыфэнкӀэ»[+].

12Бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм джыри гущыӀэ есӀонэу уиӀумэт Ӏизын къет». Ащ къыӀуагъ: «КъаӀо». 13Бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Ащыгъум сыд пае скъо къырашӀэнэу зыфаӀорэр Тхьэм илъэпкъ епшӀэнэу о теуубытагъа? Пачъыхьэм а къыӀуагъэмкӀэ ежь-ежьырэу зигъэмысэжьыгъ, сыда пӀомэ ежь рифыгъэм къыригъэгъэзэжьырэп. 14Тэ зэпстэуми лӀэныгъэр тапэкӀэ къэт, къэмыугъоижьышъущт псы икӀутыгъэм тыфэд. Ау Тхьэм цӀыфым ыпсэ ыгъэкӀодырэп, зыхафыгъэм къызэрэригъэзэжьыным иамалхэр Ащ къыхехых[+]. 15А гущыӀэхэр есӀонхэм пае сизиусхьанэу пачъыхьэм дэжь сыкъэкӀуагъ. Сыда пӀомэ сиӀахьылхэм сагъэщынэ; уиӀумэт егупшысыгъ: „Пачъыхьэм сыдэгущыӀэн, иӀумэт риӀорэм къыдыригъэштэнэп шъуӀуа? 16Пачъыхьэр къысэдэӀун, сикӀалэрэ сэррэ Тхьэм ицӀыфмэ тахэзгъэзынэу зыӀорэмэ тащиухъумэн“. 17Арти уиӀумэт зэриӀожьыгъ: „Сизиусхьанэу пачъыхьэм къыӀорэм сигъэрэхьатын, сыда пӀомэ сизиусхьанэу пачъыхьэр Тхьэм имэлэӀич фэд, дэий дэгъуи къядэӀун ылъэкӀыщт. Зиусхьанэу Уи-Тхьэ о уигъус“»[+].

18Пачъыхьэм бзылъфыгъэм къыриӀуагъ: «СшӀомыушъэфэу сызэрэоупчӀыщтыр къысаӀу». Арти бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «КъаӀо, сизиусхьанэу пачъыхьэр». 19Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Иоаба мы Ӏофыр зыгу къэкӀыгъэр?» Бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Упсэ Тхьэм бэ регъэгъашӀ, сизиусхьанэу пачъыхьэм къыӀуагъэр тэрэз, зытетым тетэу джэуап къыосымытыжьмэ мыхъунэу чӀыпӀэ сибдзагъ. Тэрэз, уиӀумэтэу Иоаб ары унашъо къысфэзышӀыгъэр, а къэсӀуагъэхэри зэкӀэ къэсэзгъэӀуагъэр джары. 20Хъугъэм нэмыкӀэу уригъэплъ шӀоигъоти, уиӀумэтэу Иоаб джаущтэу сигъэшӀыгъэ, ау сизиусхьанэу пачъыхьэр Тхьэм имэлэӀич фэдэу Ӏушышъ, дунаим къыщыхъурэр зэкӀэ ешӀэ»[+].

21ЕтӀанэ пачъыхьэм Иоаб риӀуагъ: «Дэгъу, тесыубытагъэшъ, кӀуи кӀалэу Абищэлэм къегъэгъэзэжь». 22Иоаб пачъыхьэм ыпашъхьэ зыщыридзыхи, чӀыгум нэс шъхьащэ фишӀи риӀуагъ: «Тхьэм ынэшӀу къыпщэф! Сизиусхьанэу пачъыхьэр, уиӀумэт нэшӀукӀэ узэреплърэр джы ешӀэ, сыда пӀомэ иӀумэт зэрэраригъэӀуагъэм фэдэу пачъыхьэм ышӀыгъ». 23Джащ тетэу Иоаб ежьи Гъышыурым кӀуагъэ. Ащ Абищэлэм Ерыусэлэм къыщэжьыгъ[+]. 24Пачъыхьэм ыӀуагъ: «Иунэ ар орэкӀожь, ау санэӀу къерэмыхь». Арти Абищэлэм иунэ кӀожьыгъэ, ау пачъыхьэм инэплъэгъу зыкъыригъафэщтыгъэп.


Даут Абищэлэм зэрэфигъэгъугъэр

25Абищэлэм фэдэу лӀы лъэгъупхъэ, ащ фэдизэу зыщытхъухи зэрэ-Израилэу исыгъэп. Ылъэдэкъапэмэ къащегъэжьагъэу ышъхьашыгу нэсыжьэу мыхъун гори къыхэмыгъэщынэу зэкӀужьэу щытыгъ. 26Шъхьацышхо телъыгъэти, ащ ионтэгъугъэ ышъхьэ къырищэхщтыгъэ, илъэсым зэ ышъхьэ ыупхъощтыгъэ. Шъхьацэу къехырэм пачъыхьэм ищэчалъэхэмкӀэ килограммитӀурэ пшӀэнищрэ къыщэчщтыгъэ. 27Абищэлэм шъэуищрэ Тэмар ыцӀэу зы пшъашъэрэ къыфэхъугъэх; ыпхъу бзылъфыгъэ дэхагъ[*][+].

28Абищэлэм илъэситӀо Ерыусэлэм дэсыгъ, ау пачъыхьэм инэплъэгъу зыкъыригъафэщтыгъэп. 29Арти Иоаб пачъыхьэм дэжь ыгъэкӀоным пае, ар къащэнэу Абищэлэм лъигъэкӀуагъэх. Ау адрэр къыфэкӀуагъэп. Джыри зэ ащ лъигъэкӀуагъэх, ау адрэр етӀани къыфэкӀуагъэп. 30Арти ипщылӀхэм ариӀуагъ: «Шъолъэгъуба Иоаб ичӀыгу Ӏахьэу сичӀыгу Ӏахьэ къыголъыр, хьэр ащ телъ, шъукӀуи машӀо кӀажъудзи тежъугъэстыкӀ». Абищэлэм ипщылӀхэм а хьасэм машӀо кӀадзи тырагъэстыкӀыгъ[*]. 31Арти Иоаб Абищэлэм дэжь къакӀуи къеупчӀыгъ: «Сыд пае уипщылӀхэм сихьасэ машӀо кӀадзи тырагъэстыкӀыгъа?» 32Абищэлэм Иоаб къыриӀуагъ: «Садэжь укъэкӀонэу уадэжь къэзгъэкӀогъагъэх. Пачъыхьэм дэжь узгъэкӀонышъ еозгъэӀонэу сыфэягъ: „Сыд пае Гъышыурым сыкъикӀыжьыгъа? Ащ сыдэсыгъэмэ нахьышӀугъ. Джы пачъыхьэм инэплъэгъу сырерэгъахь. Лажьэ сиӀэмэ, серэукӀ“»[+]. 33Иоаб пачъыхьэм дэжь кӀуи, а зэкӀэри зыреӀожьым, пачъыхьэр Абищэлэм къеджагъ. Ар пачъыхьэм дэжь къакӀуи ыпашъхьэ зыщыридзыхыгъ, арти пачъыхьэр Абищэлэм къебэугъ.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Абищэлэм тетыгъор зэриубытыгъэр

1ЕтӀанэ Абищэлэм зэоным фытегъэпсыхьэгъэ кухэр, шыхэр, ишъхьагъырытынхэм пае цӀыф Ӏэжь-лъэжьэу нэбгырэ шъэныкъо зэригъэгъотыгъэх[+]. 2Абищэлэм пчэдыжьрэ жьэу къэтэджти, къэлэпчъэ дэхьагъум дэжь уцущтыгъэ. Зыгорэм гумэкӀыгъо иӀэу, зэхыригъэфынэу пачъыхьэм дэжь кӀо зыхъукӀэ, Абищэлэм ар къызэрищалӀэти еупчӀыщтыгъ: «Тара къалэу узщыщыр?» «Мыщ фэдэ израил лӀакъом уиӀумэт щыщ» ыӀоу адрэм джэуап къызыритыжькӀэ,[+] 3Абищэлэм ащ риӀощтыгъ: «УиӀоф шӀу ыкӀи зафэ, ау пачъыхьэм ыдэжь къыщыодэӀун щыӀэп». 4ЕтӀани Абищэлэм ыӀощтыгъ: «А ей-гущ, мы хэгъэгум сырихьыкумышӀыщтгъэмэ! Янэкъокъури нэкъокъогъу зиӀэри зэкӀэ садэжь къэкӀощтыгъэ, шъыпкъэм тетэу зыгъэгумэкӀхэрэр афызэхэсфыщтыгъэх»[+]. 5Арти шъхьащэ къыфашӀынэу цӀыф горэхэр къызекӀуалӀэхэкӀэ, ыӀэ афищэйти, ӀаплӀ арищэкӀти, ябэущтыгъэ. 6Пачъыхьэм хьыкум ригъэшӀынэу къэкӀорэ израил цӀыф пэпчъ, Абищэлэм ар ишӀыкӀэу, израил цӀыфмэ агу зыраригъэхьщтыгъэ.

7ЕтӀанэ, илъэсиплӀ зытешӀэм, Абищэлэм пачъыхьэм риӀуагъ: «Зиусхьаным[†] ыпашъхьэ тхьэлъанэу щысшӀыгъэр згъэцэкӀэжьынэу Хъэурэн сыкӀо сшӀоигъу, 8сыда пӀомэ Гъышыурым сыдэсэу, Арам сыщыӀэ зэхъум, Ерыусэлэм къысигъэгъэзэжьмэ, Хъэурэн кӀонышъ Зиусхьаным шъхьащэ фишӀынэу уиӀумэт тхьэлъанэ ышӀыгъагъ»[+]. 9Ащ пачъыхьэм риӀуагъ: «Зыгъэрэхьати кӀо». Арти ар Хъэурэн кӀуагъэ. 10Ау етӀанэ Абищэлэм, – «Гъоупщынэм ымакъэ зызэхэшъухыкӀэ, „Абищэлэм пачъыхьагъум Хъэурэн щытехьагъ“ яшъуӀу», – ыӀуи, дэӀокӀо-плъакӀохэр Израилым илӀэкъо пстэумэ шъэфэу ахитӀупщыхьагъэх. 11Ерыусэлэм щыщэу нэбгырэ шъитӀу Абищэлэм зыдырищэжьэгъагъ. Ахэр ригъэблэгъагъэхэти, Ӏофым изытет щымыгъуазэхэу, цыхьэ фашӀи дежьагъэх. 12ЕтӀанэ Абищэлэм къурмэныр[†] ышӀ зэхъум, Даут иупчӀэжьэгъоу Гъылэу щыщ Ахъытэуфэл кӀэлъигъакӀохи къаригъэщагъ. Ӏофыгъо шъэфэу зэдырахьыжьагъэм тыраубытэпагъ. ЦӀыфхэр Абищэлэм дэжь къыщызэхахьэщтыгъэх[+].


Даут Ерыусэлэм къызэрибгынагъэр

13Ащ ыуж мэкъэгъэӀур Даут дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «Израил цӀыфхэм агухэр Абищэлэм фагъэзагъэх»[+]. 14Арти Даут иӀумэтхэу Ерыусэлэм къыдыдэнагъэхэм ариӀуагъ: «Тежъугъажь! Армырмэ Абищэлэм тыкъелыжьыщтэп. ЗыжъугъэпсынкӀ, ар шӀэхэу къыттеощт, тыӀэкӀэмыфэзэ, тхьамыкӀагъо къытфимыхьызэ, къалэм дэсхэр зэхимыукӀэхэзэ тшъхьэ щыдгъэзыен фае»[+]. 15ИӀумэтхэм пачъыхьэм къыраӀуагъ: «Хъунба адэ, зиусхьанэу пачъыхьэм шӀоигъо пстэумкӀи тыриӀэрылъхь». 16ЕтӀанэ пачъыхьэри иунагъуи зэрэщытэу къежьагъэх. Унэм лъыплъэнхэм пае ишъуз годзипшӀ пачъыхьэм къыгъэнагъ[+]. 17Арти пачъыхьэри цӀыфэу ащ игъусагъэхэри къежьэхи, къэлэ гъунэм щыт аужырэ унэм дэжь къызэсхэм, ащ къыщыуцугъэх. 18ИӀумэтхэр зэкӀэ ыбгъухэмкӀэ ащ къегъэуцокӀыгъагъэх, иухъумэкӀо шъхьагъырытхэри Гъат къыщегъэжьагъэу игъусэгъэ гъытытхэри – зэкӀэ нэбгырэ шъих хъоу, пачъыхьэм ыпэ итэу кӀощтыгъэх[+].

19Арти пачъыхьэм гъытытэу Иттай риӀуагъ: «Сыд пае укъыддакӀора? Гъэзэжьи пачъыхьакӀэм къыкӀэрын. О хымэ хэгъэгум ущыщ, уиунэ укъырафыгъэу мыщ укъэкӀуагъ. 20Тыгъуас нэмыӀэу укъызытхэхьагъэр джы утигъусэу укъыддэмыкӀомэ мыхъунэу сыдэущтэу уезгъэзына? Сэ къысэхъулӀэщтыр сшӀэрэп. Ори уилъэпкъэгъоу уигъусэхэми зэдэжъугъэзэжьых, Зиусхьаным игукӀэгъурэ ишъыпкъагъэрэ къыпферэгъэнафэх!» 21Ау Иттай пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо, сизиусхьанэу пачъыхьэр орэпсэу, сизиусхьанэу пачъыхьэр псэущтми е хьадэгъум пэӀуфэщтми, уиӀумэт тыди щыуигъусэщт»[+]. 22Даут Иттай риӀожьыгъ: «Хъун ащыгъум шъунекӀу». Арти зибынхэр зигъусэгъэ унагъохэр зэкӀэ гъытытэу Иттай къыдежьагъэх. 23ЦӀыфхэр къыблэкӀхэ зэхъум хэгъэгум зэрэщытэу нэпсыр рикӀыхщтыгъэ. Пачъыхьэр псы игъукӀыгъэу Къидрэун ылъэгу зэпырыкӀыгъ. ЦӀыфхэр зэкӀэ гъогум тетхэу шъофнэкӀым ылъэныкъокӀэ ежьагъэх[+].

24КъурмэнышӀхэу[†] Абыетаррэ Цэдокърэ къэкӀуагъэх. Цэдокъ игъусэгъэ лэуйхэм Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ[†] къахьыгъ. Абыетар а чӀыпӀэм къурмэн щишӀыгъ[+]. 25Арти пачъыхьэм Цэдокъ риӀуагъ: «Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ къалэм хьыжь. Зиусхьаныр нэшӀукӀэ къысэплъымэ, къысигъэгъэзэжьынышъ пхъонтэ лъапӀэри, ар зыдэщыӀэн фэе чӀыпӀэри къысигъэлъэгъущтых. 26Ау „Сыпфэразэп“ Ащ зиӀокӀэ, мары сэ сыщыт, сэркӀэ зыфэе шъыпкъэр къысерэшӀ»[+]. 27Ащ ыуж пачъыхьэм Цэдокъ риӀуагъ: «КъыбгурысэгъаӀо: ори, Абыетари, къыжъудежьэгъэ шъуикӀэлитӀуи зэрэшъукӀыгъухэу, АхъымэӀаци, уикӀали, Абыетар ыкъо Ионэтани зыжъугъэрэхьати къалэм жъугъэзэжь[+]. 28ШъошӀа, къэбар шъо къыслъэшъомыгъэӀэсыфэ, шъофнэкӀым ит псы игъукӀыгъэм изэпырыкӀыпӀэ дэжь сыщышъожэщт». 29Арти Цэдокърэ Абыетаррэ Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Ерыусэлэм къахьыжьи ащ къыдэнагъэх.

30Даут Зэйтын Ӏуашъхьэм ылъэныкъокӀэ ежьагъ, ышъхьэ ухъумагъэу, лъапцӀэу, гъызэ ар къушъхьэм дэкӀуаещтыгъэ, игъусэхэми зэкӀэми ашъхьэхэр ухъумагъэхэу гъызэ дэкӀуаещтыгъэх[+]. 31«Абищэлэм гохьагъэхэм Ахъытэуфэл ахэт» аӀуи Даут къэбар къылъагъэӀасыгъ. Арти Даут ыӀуагъ: «А си Зиусхьан, сыолъэӀу Ахъытэуфэл ариӀощтыр делагъэ фэдэу къащыбгъэхъунэу!»[+]

32Даут Ӏуашъхьэм ышыгу дэкӀуаий, цӀыфхэр Тхьэм зыщелъэӀухэрэ чӀыпӀэм зынэсым, арыкъ лъэпкъым щыщэу Хъущай иджанэ зэготхъыгъэу, ышъхьац ятӀэр къыхэтэкъоу Даут къыпэгъокӀыгъ[+]. 33Даут ащ риӀуагъ: «УкъыздакӀомэ, хьылъэ укъысщыхъущт;[+] 34ау къалэм бгъэзэжьэу „УсиӀумэт, пачъыхьэр, джы нэс уятэ сыриӀумэтыгъ, джы о сыуиӀумэт“ пӀоу, Абищэлэм зепӀокӀэ, Ахъытэуфэл джэнджэшэгъу зэрафэхъущтыр зэщыбгъэкъощт[+]. 35Цэдокъи, Абыетари, къурмэнышӀхэми урягъусэщт, пачъыхьэм иунэ къикӀэу зэхэпхырэ къэбар пстэури ахэм анэгъэсыжь. 36АкъуитӀу ахэм ягъусэх: Цэдокъ ыкъо АхъымэӀацрэ Абыетар ыкъо Ионэтанрэ; къэбарэу зэхэпхырэр зэкӀэ ахэм къяӀожьзэ, сэ къыслъыгъэӀэс»[+]. 37Арти Даут ицыхьэшӀэгъоу Хъущай къалэм къэкӀуагъ; Абищэлэм а уахътэм Ерыусэлэм къыдахьэщтыгъэ.

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Цыбэ Даут ишӀуагъэ къызэрэригъэкӀыгъэр

1Даут Ӏошъхьэ шыгум тӀэкӀу къызехым Мэфибощэт иӀумэтэу Цыбэ ыпэ къифагъ. Хьылъэхэр ателъхэу щыдитӀу ащ игъусагъ. Хьалыгъу шъитӀу, сэнэшъхьэгъэгъугъэ блэришъ, гъэмэфэ къушъхьэ-мышъхьэ къыпычыгъэкӀишъ, санэр зэрыз нэтыр ахэм ателъыгъ[+]. 2Арти пачъыхьэр Цыбэ еупчӀыгъ: «Хэт пая мыхэр?» Цыбэ къыриӀожьыгъ: «Щыдхэр рызекӀонхэу пачъыхьэм иунагъо пае, хьалыгъумрэ гъэмэфэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ дзэкӀолӀмэ апае, санэр шъофнэкӀым кӀочӀаджэ ихъухьагъэмэ апае»[+]. 3Пачъыхьэр ащ еупчӀыгъ: «Уизиусхьанщтыгъэу Саул ыкъорылъф тыдэ щыӀа?» Цыбэ пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Ерыусэлэм къыдэнагъ, „Сятэ ипачъыхьагъу израил цӀыфхэм джы къысатыжьын“ ыӀуагъ»[+]. 4Пачъыхьэм Цыбэ риӀуагъ: «Мары Мэфибощэт иӀэр зэкӀэ джы пӀэ къесэлъхьажьы». Арти Цыбэ къыриӀожьыгъ: «НэшӀукӀэ къысэплъ, сизиусхьанэу пачъыхьэр, шъхьащэ пфэсэшӀы!»


ЩымӀый Даут къызэребгыгъэр

5ЕтӀанэ пачъыхьэу Даут Бахъурим къалэм зынэсым, Саул иунагъо щыщ Гъэрэ ыкъоу ЩымӀый зыцӀэр къаӀукӀагъ. Ар бгэзэ къакӀощтыгъэ. 6Пачъыхьэм зэкӀэ ицӀыфхэр, иухъумэкӀо дзэкӀолӀхэр бгъу пстэумкӀи къегъэуцокӀыгъагъэх нахь мышӀэми, Даутрэ ащ иӀумэтхэмрэ мыжъокӀэ ар къяощтыгъэ. 7ЩымӀый къебги, къекууагъ: «КӀожь, кӀожь, укӀакӀоу, цӀыф мыхъат. 8Зипачъыхьагъу уубытыгъэ Саул ибын ылъэу бгъэчъагъэр Зиусхьаным[†] къыптыригъэфэжьыгъ, ащ пае пачъыхьагъур Зиусхьаным Абищэлэм, пкъо, ритыжьыгъ. Джы мары о тхьамыкӀагъом ипчъэӀупэ унэсыгъ, сыда пӀомэ уукӀакӀу».

9Цырыуй ыкъо Абищай пачъыхьэм риӀуагъ: «Сыда мы хьэ лӀагъэр сизиусхьанэу пачъыхьэм къызфебгырэр? СыкӀонышъ ышъхьэ пызгъэлъэтыщт»[+]. 10Ау пачъыхьэм ыӀуагъ: «Сыда ащ шъуиӀофэу хэлъыр, Цырыуй ыкъохэр? Даут къебгынэу Зиусхьаным ащ къытырилъхьагъэмэ, ащ фэдэу зызэришӀыгъэм пае хэта еупчӀын зылъэкӀыщтыр?»[+] 11ЕтӀанэ Даут Абищайрэ зэкӀэ иӀумэтхэмрэ ариӀуагъ: «Сэ къыспыкӀыгъэм сиукӀыжьынэу фаемэ, быняминым къыхэкӀыгъэр нахь лъэшыжьэу фэенба; ыуж шъуикӀ ащ, орэбгэ, сыда пӀомэ Зиусхьаным ар ащ къытырилъхьагъ. 12Къинэу сызыхэтыр Зиусхьаным къелъэгъумэ, мыр джы къызэрэсэбгырэм пае Зиусхьаным ынэшӀу етӀанэ къысщыфэжьынкӀи мэхъуба». 13Даутрэ зэкӀэ игъусэхэмрэ ягъогу тетэу кӀощтыгъэх, ЩымӀый ахэм къаготэу Ӏошъхьэ цакӀэм рекӀокӀызэ, ябгыщтыгъ, мыжъохэр атыридзэщтыгъэх, сапэр атыритакъощтыгъ. 14ЕтӀанэ пачъыхьэмрэ зэкӀэ игъусэхэмрэ Иордан зынэсхэм, пшъыгъэхэти загъэпсэфыгъ.


Ахъытэуфэл джэнджэшэгъу зэрафэхъугъэр

15А уахътэм Абищэлэмрэ ащ игъусэгъэ израил цӀыфхэмрэ Ерыусэлэм къэкӀуагъэх, Ахъытэуфэли ахэм ягъусагъ. 16Даут ицыхьэшӀэгъу арыкъэу Хъущай Абищэлэм дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «Пачъыхьэр орэпсэу, пачъыхьэр орэпсэу!»[+] 17Арти Абищэлэм Хъущай къыриӀуагъ: «Ара уиныбджэгъу узэрэфэшъыпкъэр? Сыд пае уиныбджэгъу уримыгъуса?» 18Хъущай Абищэлэм риӀожьыгъ: «Хьау, сэ сызигъусэри сызигъусэщтри Зиусхьаным къахихыгъэр, мы цӀыфхэми зэрэ-Израилэуи къыхахыгъэр ары. 19НэмыкӀэу хэта сызфэлэжьэщтыр? Пачъыхьэм ыкъоба? Уятэ сызэрэфэлэжьагъэм фэдэу ори сыпфэлэжьэщт».

20ЕтӀанэ Абищэлэм Ахъытэуфэл риӀуагъ: «ТшӀэщтымкӀэ джэнджэшэгъу къытфэхъу». 21Арти Ахъытэуфэл Абищэлэм къыриӀожьыгъ: «Унэм лъыплъэнхэу уятэ къыгъэнэгъэ шъуз гуадзэмэ адэжь ихьи, уятэ ыгу къызэрэпщыкӀыгъэм икъэбар зэрэ-Израилэу щызэхахынышъ, къыбгоуцуагъэхэм агукӀэ ащ нахь тыраригъэубытэщт»[+]. 22ЕтӀанэ Абищэлэм пае унашъхьэм чэтэныр щагъаӀи, зэрэ-Израилэу щыгъуазэу ятэ ишъуз гуадзэмэ адэжь Абищэлэм ихьагъ[+]. 23Ахъытэуфэл ыӀорэр а лъэхъаным Тхьэм ыӀуагъэм палъытэщтыгъэти, ащ иджэнджэшэгъу пстэуми Даути Абищэлэми уасэ фашӀыщтыгъ.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Хъущай Абищэлэм зэригъэгъуащэрэр

1ЕтӀанэ Ахъытэуфэл Абищэлэм риӀуагъ: «Нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀу зэзгъэгъусэнышъ нычэпэ Даут ыуж сихьанэу сэӀо. 2ЫӀэ къымыӀэтыжьышъунэу пшъыгъэу сызытебанэкӀэ, зыщыгугъыни щымыӀэу, ышӀэжьыщтыри ымышӀэу згъэщтэнышъ, игъусэхэр зэкӀэ хэлъэдэжьыщтых. Пачъыхьэ закъор сыукӀынышъ, 3цӀыф пстэуми къыпфязгъэгъэзэщт[*]. Зы лӀы закъо ыпсэ зыбгъэгъукӀэ, адрэ цӀыфхэр зэкӀэ рэхьатыжьыщтых». 4КъыӀуагъэр Абищэлэми Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэми агу рихьыгъ.

5ЕтӀанэ Абищэлэм ыӀуагъ: «Арыкъэу Хъущай шъукъедж, ащи къыӀощтым тедэӀун»[+]. 6Хъущай Абищэлэм дэжь къызэкӀом Абищэлэм ащ риӀуагъ: «Ахъытэуфэл тызэригъэгъуазэрэр мары; ащ зэриӀорэм фэдэу тызекӀощта? Хьау оӀомэ, тшӀэщтыр къаӀо». 7Арти Хъущай Абищэлэм риӀуагъ: «Мызыгъогум Ахъытэуфэл къыӀуагъэр дэгъоп». 8ЕтӀанэ Хъущай къыпидзэжьыгъ: «Уяти ащ игъусэхэри зэрэдзэкӀолӀ лӀыбланэхэм ущыгъуазэба, зищырхэр къызтырахыгъэ мышъэбзэу шъофым щагъэгубжыгъэм ахэр фэдэх. Уятэ зэолӀ пхъаш, дзэкӀолӀхэр игъусэхэу чэщым ар къэуцущтэп[+]. 9Джыдэдэм мэшэ куу горэм е нэмыкӀ чӀыпӀэ горэм ащ зыщегъэбылъы. Арышъ, апэу ащ тебэнагъэмэ ащыщхэр къызиукӀхэкӀэ, ар зэхэзыхыщтмэ аӀощтыр ошӀа: „Абищэлэм гоуцуагъэхэм къатекӀуагъэх“. 10Джащ дэжьым аслъаныгу зиӀэ дзэкӀолӀхэми агу къашӀуефэхыщт. Уяти ащ игъусэ дзэкӀолӀхэри зэрэлӀыбланэхэр зэрэ-Израилэу щашӀэба. 11Джащ пае джэнджэшэгъу сыпфэхъу: Дан къалэм къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ къалэм нэсыжьэу, хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъор зэрэбэм фэдэу, зэрэ-Израилэу къэугъоий, уряпащэу шъузэхэтэу шъузэонэу шъукӀу[+]. 12Джащыгъум тылъежьэнышъ, тыдэрэ чӀыпӀэ щыӀэнкӀи фит, осэпсым зытемыхэрэ чӀыпӀэ къызэримыгъанэрэм фэдэу, тызатебанэкӀэ, ежьри, игъусэхэри, зы нэбгыри къэдгъэнэжьыщтэп. 13Къалэ горэм зыщигъэбылъмэ, зэрэ-Израилэу гъучӀ хьажтӀаркъохэр зыпышӀэгъэ кӀапсэхэр ащ къырихьылӀэнышъ, мыжъо зэтелъ закъуи къэтымыгъанэу къалэр чӀыгум щиз тшӀыщт». 14Арти Абищэлэми ащ игъусэгъэ израил лӀы зэпстэуми аӀуагъ: «Арыкъэу Хъущай ыӀорэр Ахъытэуфэл ыӀорэм нахьышӀу». Джащ тетэу Ахъытэуфэл Абищэлэм джэнджэшэгъу зэрэфэхъугъэр нахьышӀугъэми, Зиусхьаным[†] теубытагъэ ышӀи, мэхьанэнчъэу ар къыгъэнагъ[+].


Хъущай Даут макъэ зэрэригъэӀугъэр

15Ащ ыуж Хъущай къурмэнышӀхэу[†] Цэдокърэ Абыетаррэ заӀуигъакӀи Ахъытэуфэл Абищэлэмрэ Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ ариӀуагъэри ежь Хъущай ахэм ариӀуагъэри къафиӀотэжьыгъ. 16«Арышъ, ыӀуагъ ащ, джы Даут дэжь псынкӀэу нэжъугъэсхи макъэ ежъугъэӀу: „Ори уигъусэхэми шъукӀодынэу шъуфэмыемэ, нычэпэ шъофнэкӀым ит псыигъукӀыгъэм изэпырыкӀыпӀэ дэжь укъыщымыуцоу, псынкӀаӀоу ащ зэпырыкӀ“». 17Ионэтанрэ АхъымэӀацрэ псынэкӀэчъэу Рэгъэлл дэжь щытхэу къэкӀощтым ежэщтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм къалэм зыкъыщагъэлъагъо хъунэу щытыгъэп. ПщылӀ бзылъфыгъэр къакӀоти къэбарым ахэр щигъэгъуазэщтыгъэх, етӀанэ ахэр Даут дэжь кӀожьхэти къэбарыр лъагъэӀасыжьщтыгъ[+]. 18Ау ахэр кӀалэ горэм къызелъэгъухэм, Абищэлэм дэжь кӀуи риӀуагъэти, тӀуми а чӀыпӀэр псынкӀэу къабгынагъ. Бахъурим, зищагу псынэр дэтыгъэ цӀыф горэм дэжь къакӀохи, псынэм ехыгъэх. 19Арти ащ ишъуз пӀэтехъор псынашъхьэм тырипхъуи, зыпари къэмылъэгъонэу лэжьыгъэ зэтегъэпхъыгъэр ащ тыритэкъожьыгъ[+]. 20ЕтӀанэ Абищэлэм иӀумэтхэр бзылъфыгъэм иунэ къакӀохи, «АхъымэӀацрэ Ионэтанрэ тыдэ щыӀэха?» аӀуи къызеупчӀхэм, «Ахэр псыхъом зэпырыкӀыгъэх» ыӀуи бзылъфыгъэм джэуап аритыжьыгъ. Арти ахэм алъыхъугъэх, ау къамыгъотхэу Ерыусэлэм къагъэзэжьыгъ.

21Ахэр зыӀокӀыжьхэм лӀыхэр псынэм къикӀыжьхи, пачъыхьэу Даут дэжь кӀохи, Ахъытэуфэл ариӀуагъэр къыфаӀотэжьи раӀуагъ: «ПсынкӀэу псым шъузэпырыкӀ». 22Арти Даутрэ игъусэхэмрэ ежьэхи Иордан зэпырыкӀыгъэх; нэфшъагъор къэсыфэ Иордан зэкӀэри зэпырыкӀыгъагъ.

23Джэнджэшэгъу зэрафэхъугъэм къызэремыдэӀугъэхэр Ахъытэуфэл къызыгурэӀом, щыдым уанэр къытырилъхьи, ащ къытетӀысхьи ядэжь, икъалэ къыгъэзэжьыгъ. Ибынхэм осыетхэр къафишӀыжьи зитхьалэжьыгъ. Арти ятэ икъэунэ ар далъхьажьыгъ[+].

24Даут къалэу Мэхъанэим кӀуагъэ. Абищэлэмрэ игъусэгъэ израил дзэкӀолӀхэмрэ къакӀохэзэ, псыхъоу Иордан къызэпырыкӀыгъэх[+]. 25Абищэлэм Иоаб ычӀыпӀэ Ӏамасэ дзэм ипэщэнэу тыригъэхьагъ. Израил лъэпкъым[*] щыщ Итрэ ары Ӏамасэ зыкъуагъэр. Нэхъащ ыпхъоу, Иоаб янэу, Цырыуй ышыпхъу Абигал ащ ишъузыгъэр[+]. 26Абищэлэм игъусэу зэрэ-Израилэу ГъылыӀад хэкум къыщыуцугъэх.

27Даут Мэхъанэим къызэсым, Ӏамон къалэу Раббэ щыщ Нэхъащ ыкъо Щэубый, Лэудэбар щыщ Ӏамиел ыкъо Махыр, гъылыӀад къалэу Рэугъэлим щыщ Бэрзылай къыпэгъокӀыгъэх[+]. 28Ахэм техъон-кӀэлъынхэр, лэджэнхэр, ятӀэм хэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэр, коцы, хьэ, хьаджыгъэ, лэжьыгъэцэ гъэгъугъэхэр, джэнчы, джэнчыжъый, 29шъоу, щхыу, мэлхэр, чэмыщэм хэхыгъэ къуае Даутрэ игъусэхэмрэ арагъэшхынхэу къафахьыгъэх. Ахэм аӀощтыгъ: «ДзэкӀолӀхэр мэлакӀэ малӀэх, пшъыгъэх, шъофнэкӀым псыфалӀэ щылӀагъэх»[+].

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Абищэлэм зэрэтекӀуагъэхэмрэ зэраукӀыгъэмрэ

1ЕтӀанэ Даут игъусэгъэ дзэкӀолӀхэр къэзэрэугъоигъэхэти, нэбгырэ мин-минэу, шъэрышъэу зэхидзхи, куп пэпчъ шъхьафэу пащэ фишӀыгъ. 2Даут идзэ щэу зэхидзи, дзэкӀолӀмэ азыщанэ Иоаб пащэ фишӀыгъ, адрэм Иоаб ышэу, Цырыуй ыкъо Абищай пащэ фишӀыгъ, гъытытэу Иттай ящэнэрэм пащэ фишӀыгъ. ЕтӀанэ пачъыхьэм лӀыхэм ариӀуагъ: «Сэри сыкъыжъудэкӀощт»[+]. 3Ау лӀыхэм къыраӀожьыгъ: «УкъэмыкӀу, тэ тыкъечъэжьэжьми, ащ фэдизэу къытпылъыщтхэп, тазыныкъо хэкӀуадэми, ащи ащ фэдизэу къыпылъыщтхэп. О уизакъоу тэщ фэдэ минипшӀым уапеӀащт. Арышъ къалэм удэсэу укъыддэӀэпыӀэмэ тэркӀэ нахьышӀущт». 4Пачъыхьэм ариӀожьыгъ: «Шъо нахь къежъугъэкӀурэр ары сэри сшӀэщтыр». Пачъыхьэр къэлапчъэм дэжь уцугъэ, дзэкӀолӀхэр шъэрышъэу, мин-минэу ащ къыблэкӀыгъэх. 5Арти пачъыхьэм Иоаби, Абищаий, Иттаий унашъо къафишӀыгъ: «КӀалэу Абищэлэм сэщ пае шъуфэсакъ». Абищэлэм пае пачъыхьэм идзэпащэмэ унашъоу къафишӀыгъэр зэкӀэ дзэкӀолӀхэм зэхахыгъ.

6Даут идзэ Абищэлэм гоуцогъэ израилыдзэм шъофым щыпэгъокӀи Ефраим мэзым щызэзэуагъэх. 7Арти Даут идзэкӀолӀхэр израилыдзэм текӀуагъэх. А мафэм бэ заом цӀыфэу хэкӀодагъэр – нэбгырэ мин тӀокӀ аукӀыгъ. 8Зэрэхэгъэгоу заор щыкӀуагъ, чатэкӀэ хагъэфагъэм нахьыбэжь а мафэм мэзым цӀыфэу хэкӀодагъэр[+].

9Абищэлэм Даут идзэкӀолӀхэм къапэӀууагъ. Щыдым тесэу кӀозэ, чъыгэешхом икъутэмэ гъумхэм ачӀэкӀзэ, ышъхьэкӀэ ахэм апыни, ылъакъохэр чӀыгум нэмысэу кӀэшӀагъэу къэнагъ. Щыдэу зытесыгъэр хэлъэдэжьыгъ. 10Ар дзэкӀолӀ горэм къылъэгъугъэти, Иоаб дэжь кӀуи риӀуагъ: «Абищэлэм чъыгаем пынагъэу слъэгъугъэ». 11Арти Иоаб къэбарыр къыфэзыхьыгъэ дзэкӀолӀым къыриӀуагъ: «Адэ плъэгъугъэмэ, сыд пае уеоу ар хэмыгъэфагъа? Тыжьын ахъщипшӀырэ бгырыпхрэ къыостынгъэхэба». 12Ау адрэм Иоаб къыриӀожьыгъ: «Тыжьынэу ахъщэ мин къысэптыщтгъэкӀи пачъыхьэм ыкъо сӀэ тесщэеныгъэп. КӀалэу Абищэлэм ежь пае шъуфэсакъынэу ори, Абищаий, Иттаий пачъыхьэм къызэрэшъуиӀуагъэр зэхэтхыгъэба. 13Мыхъун горэ сшӀэгъагъэмэ, сэр-сэрэу бэлахьэм зыхэздзэжьыщтгъэ. Ор шъыпкъэм етӀанэ укъыскъоуцожьыщтыгъэп. Ар пачъыхьэм шӀоуушъэфын плъэкӀынэу щытэп ныӀа». 14«Бащэрэ сыппылъын слъэкӀыщтэп», – Иоаб ащ риӀожьи, пчыпыджын кӀэкӀищ къышти Абищэлэм псэоу зыпынэгъэ чъыгаем екӀуалӀи, Абищэлэм ыгу ахэмкӀэ хэпыджагъ. 15Иоаб иашъоджэнэзехьэ кӀэлипшӀым Абищэлэм къаухъурэий, чӀыгум къытырадзи, аукӀыгъ.

16Ащ ыуж Иоаб гъоупщынэм къыригъапщэхи, Абищэлэм игъусэгъэ израил цӀыфмэ алъежьэгъэ дзэкӀолӀхэм къаригъэгъэзэжьыгъ, сыда пӀомэ Иоаб цӀыфхэр нахьыбэрэ ыгъэзэонхэу фэежьыгъэп. 17Абищэлэм ихьадэ мэзым мэшэ куу горэм щырадзэжьи, мыжъо Ӏошъхьэшхо ышъхьагъ щызэтыратэкъожьыгъ. Абищэлэм игъусэгъэ израил цӀыфхэр зэкӀэ шъхьадж иунэ екӀужьыгъ[+]. 18Абищэлэм джыри псэузэ Ерыусэлэм пэблэгъэ Пачъыхьэ кӀэим мыжъосын щызфигъэуцужьыгъагъ. Ар ыгъэуцу зэхъум цӀыфхэм агу къыгъэкӀыжьынэу къо зэримыӀэр ыӀогъагъ. А мыжъосыным ежь ыцӀэкӀэ еджэгъагъ. Непэ къызнэсыгъэми а мыжъосыным «Абищэлэм имыжъосын» аӀозэ, еджэх[+].


Абищэлэм зэрэщымыӀэжьыр Даут зэрэзэхихыгъэр

19Цэдокъ ыкъо АхъымэӀац ыӀуагъ: «Пачъыхьэм дэжь сынэрэси, Зиусхьаным[†] ар пыйхэм зэращиухъумагъэм икъэбар лъэсэрэгъэӀэса». 20Ау Иоаб ащ къыриӀуагъ: «КъэбарышӀу непэ о ащ фэпхьышъущтэп; непэп ащ къэбарыр зыфэпхьыщтыр, нэмыкӀ мафэр ары, сыда пӀомэ пачъыхьэм ыкъо лӀагъэ». 21ЕтӀанэ Иоаб Даут иӀумэтэу Африкэ чӀыналъэм ис куш лъэпкъым щыщым къеджи риӀуагъ: «КӀуи плъэгъугъэр пачъыхьэм еӀотэжь». Арти кушым Иоаб шъхьащэ къыфишӀи ечъэжьагъ. 22Ау Цэдокъ ыкъо АхъымэӀац джыри Иоаб риӀуагъ: «Сыдэу щытми, кушым ыуж ситэу сэри сыгъачъэба». Иоаб ащ риӀуагъ: «Сыд пае учъэщта, сикӀал? ГушӀуапкӀэ къыуатыщтэпи». 23«Ау щытми сычъэщт». Арти ащ къыриӀожьыгъ: «Чъэ». АхъымэӀац чъэкӀэ кӀэир зэпичи, кушым ыпэ ишъыгъ.

24А уахътэм Даут къэлэпчъэ зэкӀоцӀытитӀум азыфагу дэсэу щысыгъ. Къэрэгъулыр дэпкъым хэт къэлапчъэм ышъхьэ дэкӀуаий къызэплъэм, зыгорэ изакъоу къызэрычъэрэр къылъэгъугъ. 25Арти къэрэгъулыр къэкууи, пачъыхьэм макъэ къыригъэӀугъ. Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Изакъомэ, къэбарышӀу къехьы». Адрэр нахь къэблагъэщтыгъ. 26Ар дэдэм къэрэгъулым нэмыкӀэу къачъэрэр къылъэгъугъэти, къэлэпчъэӀутым къекууагъ: «Муары джыри зыгорэ изакъоу къэчъэ». Пачъыхьэм ыӀуагъ: «Ащи къэбарышӀу къехьы». 27Къэрэгъулым къыӀуагъ: «Апэрэм, къызэрэсшӀэжьырэмкӀэ, Цэдокъ ыкъо АхъымэӀац икӀуакӀэ ыӀыгъ». Арти пачъыхьэм къыӀуагъ: «Ар цӀыфышӀу, къыхьырэри къэбарышӀу»[+].

28АхъымэӀац къэси пачъыхьэм къекууагъ: «Сэлам!» ЧӀыгум нэс пачъыхьэм шъхьащэ фишӀи риӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм зыкъыпэзыӀэтыгъэхэм уатезгъэкӀогъэ уи-Зиусхьанэу Тхьэм щытхъур ыдэжь!» 29Пачъыхьэр къэупчӀагъ: «КӀалэу Абищэлэм иӀофхэр шӀуа?» АхъымэӀац риӀожьыгъ: «Пачъыхьэм иӀумэтэу Иоаб уиӀумэт уадэжь къыгъэкӀон зэхъум гузэжъогъу-гумэкӀыгъо горэ щыӀагъ, ау ащ къыщыхъугъапэм сыщыгъуазэп». 30Пачъыхьэм къыӀуагъ: «ӀукӀоти моу уцу». Адрэр ӀукӀоти уцугъэ.

31Мары кушыр къэсыгъ. Ащ пачъыхьэм риӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм пае къэбарышӀу! Зиусхьаным О зыкъыппэзыӀэтыгъэхэм зэкӀэми уатыригъэкӀуагъ». 32Арти пачъыхьэр кушым еупчӀыгъ: «КӀалэу Абищэлэм иӀофхэр дэгъуха?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «А кӀалэм къехъулӀагъэр сизиусхьанэу пачъыхьэм ипыйхэмрэ о къыппэшӀуекӀоу Ӏоф бзаджэхэм ягупшысэхэрэмрэ къащэрэшӀ!»[+] 33Пачъыхьэм ыгу къызэхахьи, къэлапчъэм ышъхьагъ тет унэм ихьагъ. Ащ кӀо зэхъум гъызэ пчъэщтыгъэ: «СикӀалэу Абищэлэм! СикӀал, сикӀалэу Абищэлэм! О пчӀыпӀэ сылӀагъэмэ, зыпэ къэсштэн щыӀэныгъэпи, а сикӀалэу Абищэлэм, сикӀал, сикӀал!»[*]

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Иоаб Даут зэрегыигъэр

1Иоаб раӀуагъ: «Пачъыхьэм Абищэлэм егъае, ащ пае нэшхъэй». 2Джаущтэу дзэкӀолӀхэм а мафэм къыдахыгъэ текӀоныгъэр хьадагъэ хъужьыгъэ. Ыкъо пае пачъыхьэр зэрэнэшхъэим икъэбар а мафэм дзэкӀолӀхэм зэхахыгъ. 3Арти зэуапӀэм зышъхьэ къыӀузыхыжьыгъэхэм укӀытэхэзэ зызэрагъэбылъырэм фэдэу, дзэкӀолӀхэр гъэбылъыгъэкӀэ къалэм къыдэхьажьщтыгъэх. 4Пачъыхьэм ыӀэхэр ынэӀу Ӏулъхэу, ымакъэ Ӏоу пыхьэщтыгъэ: «СикӀалэу Абищэлэм! Абищэлэм, сикӀал, сикӀал!» 5Арти Иоаб пачъыхьэм дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «О уищыӀэныгъи, пкъохэмрэ упхъухэмрэ ящыӀэныгъи, уишъузхэмрэ уишъуз гуадзэхэмрэ ящыӀэныгъи къэзгъэнэжьыгъэ уиӀумэтхэр зэкӀэ непэ къыпфэукӀытагъэх. 6Узфэмылъэгъухэрэр ары о шӀу плъэгъухэрэр, шӀу узылъэгъухэрэр пфэлъэгъухэрэп, сыда пӀомэ дзэпащэхэри уиӀумэтхэри къызэримыдзэхэрэр непэ къэбгъэнэфагъ. Тэ зэкӀэми тылӀэу Абищэлэм псэоу къэнэжьыгъагъэмэ, о нахь зэрэуигопэщтгъэр непэ сэ къызгурыӀуагъ. 7Арышъ, къэтэджи уидзэкӀолӀхэм агу къыдэщай, армырмэ, Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо, укъызахэмыхьэкӀэ, зы нэбгыри нычэпэ къыпфэнэжьыщтэп. О къэбгъэшӀагъэм узхэфэгъэ тхьамыкӀагъохэм ар анахь дэижьыщт». 8Арти пачъыхьэр къэтэджи къэлапчъэм дэжь тӀысыгъэ. Пачъыхьэр къэлапчъэм дэжь зэрэщысым икъэбар дзэкӀолӀхэм ахатӀупщыхьагъэти, ахэр зэкӀэ пачъыхьэм дэжь къыщызэрэугъоигъэх.


Даут Ерыусэлэм къызэригъэзэжьыгъэр

Ащ дэжьым Абищэлэм Израилым итемыр лъэныкъо щыщ дзэкӀолӀхэу гоуцогъагъэхэр шъхьадж ипакӀэ хэлъэдэжьыгъагъэх[+]. 9Израилым итемыр лъэныкъо щыпсэурэ лӀэкъо пстэури зэнэкъокъухэзэ тегущыӀэщтыгъэх: «Пачъыхьэм типыйхэм тащиухъумагъэми, фылистхэми такъыӀэкӀихыжьыгъ, ежь Абищэлэм пае тихэгъэгу къыбгыни хэлъэдэжьыгъагъ[+]. 10-11Ау пачъыхьэу хэддзыгъэ Абищэлэм заом хэкӀодагъэба, пачъыхьэм икъегъэгъэзэжьын сыд пае джы зедгъэукӀыхьыра?» Израилым итемыр щыпсэурэ лӀэкъо пстэури зытегущыӀэрэм икъэбар пачъыхьэм къылъыӀэсыгъ. Арти пачъыхьэу Даут къурмэнышӀхэу[†] Цэдокърэ Абыетаррэ адэжь ыгъэкӀуагъэх: «Ехъудэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм яшъуӀу: „Пачъыхьэр тегъэхьажьыгъэным пае шъо зыпари сыда зыкӀэшъумыӀорэр[+]? 12Шъо шъусикъош, зыл тыщыщ шъыпкъэх, пачъыхьэр тегъэхьажьыгъэнэу фаехэм сыд пае ауж зыкъижъугъанэра?“ 13Ӏамасэ сфешъуӀу: „Усикъупшъхьэба о, усипкъба? Джы къыщегъэжьагъэу Иоаб ычӀыпӀэ удзэпэщэнэу узысымыгъэуцукӀэ, Тхьэм сифэшъуашэр серэгъэгъот, нахьыбэжьи къысерэшӀ!“»[+] 14Джаущтэу зы нэбгырэм фэдэу ехъудхэм агухэр ащ къыщэфыгъэхэти, ахэм пачъыхьэм дэжь къагъакӀохи къырарагъэӀуагъ: «Ори уиӀумэтхэми зэкӀэми къэжъугъэзэжь». 15Арти пачъыхьэм къыгъэзэжьи псыхъоу Иордан къэкӀуагъ. Ехъудхэр пачъыхьэм пэгъокӀынхэшъ, Иордан къызэпыращыным пае Гъылгъалым къэкӀуагъэх[+].


Даут ЩымӀый гукӀэгъу зэрэфишӀыгъэр

16Бахъурим щыщ быняминэу Гъэрэ ыкъо ЩымӀый гузажъозэ ехъудхэм ягъусэу пачъыхьэу Даут пэгъокӀынэу кӀуагъэ[+]. 17Бынямин нэбгырэ миныр ащ кӀыгъугъ. Саул иунагъо иӀумэтэу Цыбэ ыкъо пшӀыкӀутфрэ ипщылӀ нэбгырэ тӀокӀырэ пачъыхьэр Иордан нэмысызэ гузэжъогъукӀэ ащ чъагъэх[+]. 18Ахэр зыфэягъэхэр пачъыхьэм иунагъо псыикӀыпӀэм къызэпырыкӀ зыхъукӀэ дэӀэпыӀэнхэу, етӀани ежь зэрэфаем фэдэу яшӀуагъэ ащ рагъэкӀынэу ары. ЕтӀанэ пачъыхьэм иунагъо псыхъоу Иордан къызэрэзэпырыкӀыгъэм тетэу, Гъэрэ ыкъо ЩымӀый пачъыхьэм ыпашъхьэ зыщыридзыхи, 19пачъыхьэм риӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм Ерыусэлэм къызебгынэ мафэм уипщылӀ зэрэхэукъогъагъэр угу къэмыгъэкӀыжьэу, сизиусхьан, бзэджэшӀагъэкӀэ ар къысфэмылъэгъоу, хъугъэр, пачъыхьэр, угу темыгъэлъ[+]. 20Сыда пӀомэ зэрэхэукъуагъэр уипщылӀ зыдешӀэжьы, сизиусхьанэу пачъыхьэм сыпэгъокӀыным пае джы мары Израилым итемыр щыпсэурэ лӀакъохэм ащыщэу апэ дэдэу сэ сыкъэсыгъ». 21Арти Цырыуй ыкъо Абищай ащ ипэгъокӀэу къыӀуагъ: «Тхьэм хихыгъэ пачъыхьэм зэребгыгъэм пае ЩымӀый укӀыгъэн фаеба?»[+] 22Ау Даут къыӀуагъ: «Сыда ащ зызкӀышӀожъугъанэрэр, Цырыуй ыкъохэр? Сыжъугъэмысэрэм фэдэу непэ зэшъогъэпсы. Непэ зыгорэ Израилым щытыукӀын фая? Зэрэ-Израилэу сызэрипачъыхьэр сэркӀэ джыри нафэба?»[+] 23«О упсэущт», – ЩымӀый риӀуи, пачъыхьэм тхьэлъанэ ышӀыгъ[+].


Даутрэ Мэфибощэтрэ зэрэзэӀукӀагъэхэр

24Саул ипхъорэлъфэу Мэфибощэт пачъыхьэм къыпэгъокӀыгъ. Пачъыхьэр зыдэкӀыгъэ мафэм къыщегъэжьагъэу текӀоныгъэр къыдихи къызщигъэзэжьыгъэ мафэм нэс уахътэу тешӀагъэм къыкӀоцӀ ар ылъакъохэм апылъыгъэп, ыжакӀи пыупхъухьагъэп, иджанэхэри ыгыкӀыгъэхэп[+]. 25Ар зыдэс Ерыусэлэм къыдэкӀи пачъыхьэм къызыпэгъокӀым пачъыхьэр ащ еупчӀыгъ: «Сыд пае, Мэфибощэт укъыздемыжьэгъагъа?» 26Арти адрэм къыриӀожьыгъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэр! СиӀумэт сигъэпцӀагъ, сыда пӀомэ сэ, уиӀумэт, сызэрэлъащэм къыхэкӀэу сӀогъагъэ: „Щыдым уанэ теслъхьанышъ, сытетӀысхьанышъ пачъыхьэм сыдежьэн“. 27Ау зиусхьанэу[†] пачъыхьэм ыпашъхьэ уиӀумэт ащ щиубыгъ. Ау сизиусхьанэу пачъыхьэр Тхьэм имэлэӀич пэлъытыгъэшъ, узфэе шъыпкъэр шӀэ[+]. 28АукӀ ашӀоигъоу сизиусхьанэу пачъыхьэм ыуж зэритыгъэхэм пае сятэ иунагъо зэрэщытэу бгъэкӀодыныр ифэшъуаш, ау уиӀумэт уиӀанэ пэсхэм ахэбгъэтӀысхьагъэба, пачъыхьэр джыри згъэгумэкӀыным ифитныгъэ сэ сиӀа?»[+] 29Арти пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Икъунба къэпӀуагъэр? Сэ зытесыубытагъэр оррэ Цыбэрэ чӀыгур зэфэжъугощынэу ары». 30Ащ ыуж Мэфибощэт пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм текӀоныгъэр къыдихыгъэу къызигъэзэжьыгъэ уж фаемэ зэкӀэри ащ ерэшт».


Даут ынэшӀу Бэрзылай зэрэщыфагъэр

31ГъылыӀадэу Бэрзылай пачъыхьэр Иордан зэпырыкӀ зыхъукӀэ ишъхьагъырытхэм ахэтыным пае Рэугъэлим къикӀи къэкӀуагъ. 32Бэрзылай лъэшэу хэкӀотэгъагъ, илъэс тӀокӀиплӀ ыныбжьыгъ. Баеу щытти пачъыхьэр Мэхъанэим щэӀэфэ гъомлапхъэхэр къыӀэкӀигъэхьагъэх[+]. 33Пачъыхьэм Бэрзылай риӀуагъ: «Усигъусэу некӀо, Ерыусэлэм удэсыфэ сынаӀэ къыптезгъэтыщт». 34Ау Бэрзылай пачъыхьэм къыриӀожьыгъ: «Пачъыхьэм сыригъусэу Ерыусэлэм сыкӀоным пае згъэшӀэнэу ба сэ къысфэнэжьыгъэр? 35Сэ илъэс тӀокӀиплӀ сыхъугъах; къинымрэ тхъагъомрэ зэхэсымыгъэкӀокӀэшъун шъуӀуа? УиӀумэт ышхыщтымрэ ришъущтымрэ яӀэшӀугъэ зэхифышъун шъуӀуа? Хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ яорэд макъэхэр зэхихыным иӀоф тета? Сыд пае сизиусхьанэу пачъыхьэм хьылъэ зыфэсшӀына[+]? 36УиӀумэт пачъыхьэм игъусэу Иордан ыкӀыбкӀэ тӀэкӀу горэм дэкӀотэн; сыд пае пачъыхьэм ащ фэдизым нэсэу сигъэлъэпӀэн фая? 37Сикъалэ сызэрэдэсэу сихьадэгъу сыӀукӀэнэу, сятэрэ сянэрэ якъэмэ адэжь сыщагъэтӀылъыжьынэу уиӀумэт Ӏизын къет. Ау мары уиӀумэтэу Къымхъам сизиусхьанэу пачъыхьэм игъусэу орэкӀо, о зэрэпшӀоигъоу ащ къыдэзекӀу»[+]. 38Арти пачъыхьэм къыӀуагъ: «Къымхъам къыздэрэкӀу, о узфаер ащ къыфэсшӀэщт, сыд уфаеми ори къыпфэсшӀэщт». 39ЕтӀанэ цӀыфхэр зэкӀэ пачъыхьэри ягъусэу Иордан къызэпырыкӀыгъэх. Пачъыхьэр къебэуи, Тхьэм ынэшӀу къыщыфэнэу къызыфэлъаӀом ыуж Бэрзылай ядэжь къэкӀожьыгъ.


Ехъудхэмрэ Израил цӀыфхэмрэ зэрэзэнэкъокъугъэхэр

40ЕтӀанэ пачъыхьэр Гъылгъал кӀуагъэ, Къымхъами ащ игъусагъ. Ехъудэм щыщ дзэкӀолӀхэм зэкӀэми, Израилым щыщ дзэкӀолӀмэ азыныкъо пачъыхьэр къагъэкӀотэжьыгъ. 41Ащ ыуж зэкӀэ Израилым щыщ дзэкӀолӀхэр пачъыхьэм дэжь къакӀохи раӀуагъ: «Сыд пае Ехъудэм щыщ ткъош дзэкӀолӀхэм утшӀуатыгъуи пачъыхьэмрэ Даут иунагъорэ лӀэу игъусагъэхэри зэрэзэхэтхэу Иордан къызэпыращыжьхи ядэжь къагъэкӀотэжьыгъэха?» 42Арти ехъудхэм Израилым щыщ дзэкӀолӀхэм къараӀожьыгъ: «Ар зытехъухьэрэр пачъыхьэр тилӀакъо щыщышъ, нахь къытпэблагъэшъ ары. Ащ пае шъугубжынэу щыта? Пачъыхьэм ие горэ тшхыгъа е шӀухьафтынхэр ащ къытитыгъэха?» 43Ау Израилым щыщ дзэкӀолӀхэм ехъудхэм араӀуагъ: «ЛӀэкъуипшӀ тэхъумэ, пачъыхьэу Даут щыщэу тэ къыттефэрэр шъощ нахьи ӀахьипшӀыкӀэ нахьыбэн фае. Ащыгъум сыд пае тынапэ тешъухыра? Типачъыхьэ къызэрегъэгъэзэжьыгъэн фаер тэрба апэу къэзыӀуагъэр?» Ау ехъудхэр Израилым щыщ дзэкӀолӀхэм анахь ябгэу къэгущыӀагъэх.

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


ЩэбаӀ зыкъызэриӀэтыгъэр

1Бынямин мыхъатэ горэ Быхърый ыкъоу, ЩэбаӀкӀэ еджэхэу, Тхьэм шӀомылӀыкӀэу а чӀыпӀэм щыӀагъэти, гъоупщынэм къепщи къыӀуагъ:

«Даут тызэрэхэт щыӀэп,
Ищай ыкъуи къызэрэтфыщыт щыӀэпышъ,
Израилым щыщхэр, зэкӀэми тиунэмэ тяжъугъэкӀужь!»[+]

2Арти Израилым итемыр лъэныкъо щыщхэр зэкӀэ Даут гокӀхи, Быхърый ыкъо ЩэбаӀ гоуцуагъэх. Ехъудхэр япачъыхьэ гоуцохи, ащ игъусэхэу Иордан къикӀыжьхи Ерыусэлэм кӀожьыгъэх.

3Ащ ыуж Даут Ерыусэлэм дэт иунэ къыгъэзэжьыгъ. ЕтӀанэ унэм лъыплъэнхэу къыгъэнэгъэгъэ ишъуз годзипшӀ унэ шъхьаф ригъэтӀысхьэхи къэрэгъулыр аригъэуцолӀагъ. Яфэныкъуагъэхэр аригъэгъотхэу ахэр ащ исыгъэх, ау ежь алъихьэщтыгъэп. ОлӀэжьыфэхэ ахэр шъузабэм фэдэу ащ исыгъэх[+].

4ЕтӀанэ Даут Ӏамасэ риӀуагъ: «МэфищкӀэ ехъудхэр къысфызэӀугъакӀэхи, ори къакӀо»[+]. 5Ехъудхэм къяджэнэу Ӏамасэ ежьагъ, ау пӀалъэу фигъэнэфагъэм къемыхъулӀэжьэу къэгужъуагъ. 6Арти Даут Абищай риӀуагъ: «Абищэлэм изэрарэу къыгъэкӀуагъэм нахьыбэ Быхърый ыкъо ЩэбаӀ джы къыхьыщтышъ, ащ къэлэ-пытапӀэхэр ымыубытхэзэ, тӀэкӀэмыкӀыжьзэ сидзэкӀолӀхэр зигъэгъусэхи ыуж ихь».

7Иоаб идзэкӀолӀхэри, Даут иухъумэкӀо шъхьагъырытхэри, лӀыбланэхэри зэкӀэ зэгъусэхэу Абищай ыуж итхэу Ерыусэлэм къыдэкӀхи Быхърый ыкъо ЩэбаӀ лъежьагъэх[+]. 8ГъыбӀоным дэжь мыжъосынышхо горэм зынэсхэм апэкӀэ къикӀэу Ӏамасэ къаӀукӀагъ. Иоаб дзэкӀолӀ шъуашэкӀэ фэпэгъагъэ, къэмалъэм псынкӀэу къиупхъотышъоу ыкӀи иплъхьажьышъурэ къэмэ кӀэкӀыр ыкопкъ телъыгъ. КъакӀо пэтзэ къэмэ кӀэкӀыр къэмалъэм къицохъугъ. 9Мыщ дэжьым Иоаб Ӏамасэ риӀуагъ: «Упсэуба, сикъош?» Ӏамасэ ебэуным пае Иоаб ащ ыжакӀэ Ӏэ джабгъумкӀэ ыубытыгъ.

10Иоаб ӀэкӀэлъыгъэ къэмэ кӀэкӀым Ӏамасэ зыщиухъумагъэпти, адрэр ащкӀэ ыныбэ къыхэпыджи, ыкӀоцӀ илъыгъэхэр зэкӀэ къыригъэугъэх, ащ нахьыбэри хэпыджэжьыгъэп, сыда пӀомэ адрэм ыпсэ хэкӀыгъэхагъ.

ЕтӀанэ Иоабрэ ащ ышэу Абищайрэ Быхърый ыкъо ЩэбаӀ лъежьагъэх[+]. 11Иоаб игъусэмэ ащыщ горэ Ӏамасэ ихьадэ шъхьащытэу ыӀощтыгъэ: «Иоаб фэшъыпкъэу Даут готыр Иоаб ыуж ерэхь!» 12Ӏамасэ лъым хэлъэу, гъогум телъэу, блэкӀхэрэр зэкӀэ зэрэшъхьащыуцохэрэр а лӀым къызелъэгъум, ащ Ӏамасэ гъогум къытырилъэшъужьи, шъофым рилъэшъуагъ, щыгъын горэхэр тыридзагъэх. 13ЕтӀанэ ар гъогум зытырелъэшъужьым дзэкӀолӀхэр зэкӀэ Иоаб ыуж итхэу Быхърый ыкъо ЩэбаӀ лъежьагъэх.

14ЩэбаӀ Израилым итемыр лъэныкъо щыщ лӀэкъо пстэуми заӀуигъакӀэзэ, къалэу Абэл-Бэт-МэӀахэ кӀуагъэ. ЕтӀанэ быхърый лӀакъом щыщхэр зэкӀэ къэзэрэугъойхи ащ кӀэлъыкӀохэзэ къалэм дэхьагъэх[+]. 15ЕтӀанэ Иоаб идзэкӀолӀхэр Абэл-Бэт-МэӀахэ къекӀухи къадзыхьагъ, къалэм ыкӀыбырэ дэпкъ дэкӀоенхэм пае мыжъо-етӀэ зэхэлъ Ӏошъхьэшхо зэтыратакъуи, дэпкъым икъутэн ахэр фежьагъэх. 16Арти зы бзылъфыгъэ Ӏуш горэ къалэм идэпкъ ышъхьагъ тетэу къэджагъ: «ШъукъэдаӀу, шъукъэдаӀу, Иоаб моу къэкӀотэнэу ешъуӀоба, ащ сыкъыдэгущыӀэнэу сыфай». 17Иоаб къызекӀуалӀэм бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Ора Иоабыр?» «Сэры», – риӀожьыгъ. Адрэм къыриӀуагъ: «УиӀумэт къыуиӀощтым къедэӀу». Мыдрэм риӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо».

18Ащ къыӀуагъ: «Пасэм аӀощтыгъэ: „Зыгорэм кӀэупчӀэнэу фаер Абэл орэкӀуи къыщыкӀэрэупчӀ“. Джары Ӏофыр зэрэзэхафыщтыгъэр[*]. 19Мыр Израилым фэшъыпкъэ мамыр къалэмэ ащыщ; ау Израилым ыгъэлъэпӀэрэ ным палъытэгъэ а къалэр о зэхэпкъути, бгъэкӀоди пшӀоигъу. Сыд пае Зиусхьаным[†] ыӀэ илъ къалэр бгъэкӀодына?» 20Арти Иоаб риӀожьыгъ: «Ашъыу зыгори зэхэскъутэнэуи згъэкӀодынэуи сыфаеп! 21Арэп Ӏофыр зэрэщытыр. Ау Ефраим Ӏуашъхьэм щыпсэурэ Быхърый ыкъоу, ЩэбаӀкӀэ заджэхэрэр пачъыхьэу Даут пэуцужьыгъ. Изакъоу джар къысӀэкӀэжъугъахьи, къалэм сыкӀэрыкӀыжьыщт». Бзылъфыгъэм Иоаб къыриӀуагъ: «Ащыгъум ащ ышъхьэ дэпкъым къырадзыхыгъэу плъэгъун». 22ЕтӀанэ бзылъфыгъэр цӀыфхэм ахахьи игухэлъ зафеӀуатэм, Быхърый ыкъо ЩэбаӀ ышъхьэ шӀуаупкӀи Иоаб къыфырадзыхыгъ. Арти ар гъоупщынэм къепщи, къалэр къэзыдзыхьэгъагъэхэр зэкӀэ къыӀукӀыжьхи, ядэжь къагъэзэжьыгъ. Иоаб Ерыусэлэм пачъыхьэм дэжь кӀожьыгъэ.


Даут икъулыкъушӀэ Ӏэшъхьэтетхэр

23[•]Иоаб зэкӀэ израилыдзэмэ япэщагъ, ИодаӀ ыкъо Бэнай Даут иухъумэкӀо шъхьагъырытхэу къэрэт, пэлэт лъэпкъмэ ащыщхэм яӀэшъхьэтетыгъ[+]. 24Адорам егъэзыгъэкӀэ Ӏоф зэрагъашӀэщтыгъэ цӀыфхэм ятхьамэтагъ; Ахъылыуд ыкъо Иощэфат иупчӀэжьэгъу шъхьаӀэщтыгъ, пачъыхьэм иунашъохэр цӀыфмэ алъигъэӀэсщтыгъэх;[+] 25Шэуа тхэкӀуагъэ; Цэдокърэ Абыетаррэ къурмэнышӀщтыгъэх,[†][+] 26яирэу Ӏири Даут икъурмэнышӀгорэщтыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


ГъыбӀонхэм Саул иунагъо агу къызэрэтырагъэпщэхагъэр

1Даут ипачъыхьагъум зэпыу имыӀэу илъэсищэ зэкӀэлъыкӀоу гъэблагъэ. Даут Зиусхьаным[†] еупчӀыгъэти, Зиусхьаным къыриӀуагъ: «Саулрэ ащ иунэгъо лъыгъэчъакӀорэ лажьэу яӀэм, гъыбӀонхэр зэраукӀыгъэхэм пае ар». 2ГъыбӀонхэр джуртмэ ащыщыгъэхэп, ау амэрхэм зязаохэм ахэм ащыщэу псэоу къэнэжьыгъэмэ къахэкӀыгъагъэх. Джуртхэм ахэр щыхьагъу амышӀынхэу тхьэлъанэ адашӀыгъагъэми, израил цӀыфхэмрэ ехъуд цӀыфхэмрэ афэгумэкӀ фэдэу зыригъэшӀзэ, Саул ахэр ыгъэкӀодхэ шӀоигъуагъ. Арти пачъыхьэр гъыбӀонхэм къяджи адэгущыӀагъ[+]. 3Даут гъыбӀонхэм яупчӀыгъ: «Сыдэущтэу шъугу къыдэсщэежьын слъэкӀыщта? Зиусхьаным хихыгъэ лъэпкъ шъуишӀуным пае сыда сшӀэщтыр?» 4ГъыбӀонхэм ащ къыраӀожьыгъ: «Саулрэ ащ иунагъорэ яӀоф тыжьынрэ дышъэкӀэрэ зэхэпфынэу щытэп, Израилым зыгорэ щядгъэукӀынэуи тыфитэп». Арти ащ ариӀуагъ: «Сыда адэ шъузыфаер? КъышъуфэсшӀэщт». 5Ахэм пачъыхьэм къыраӀуагъ: «Израилым ыкъуапэ горэми тыщымыпсэуным пае Саул тиукӀыщтыгъ, джащ фэдэу зэкӀэми тигъэкӀодынэуи фэягъ. 6Арышъ, ибынхэм ащыщэу нэбгырибл къытэти, Зиусхьаным инэрылъэгъоу Тхьэм хихыгъэ пачъыхьэу Саул икъалэу ГивыӀэ щытыукӀынхэшъ, зэрэпылъагъэхэу къэдгъэнэщтых». Пачъыхьэм ариӀуагъ: «Къышъостыщтых»[+]. 7Саул ыкъо Ионэтан зэзэгъыныгъэ зэрэдишӀыгъагъэм пае, ащ икӀалэу Мэфибощэт пачъыхьэм аримытэу псэоу къыгъэнэжьыгъ[+]. 8Арти Айэ ыпхъоу, Армоныйрэ Мэфибощэтрэ Саул къыфэзылъфыгъэхэ Рицпэ ыкъуитӀу, Саул ыпхъоу Мэраб Мыхъолат щыщ Бэрзылай къуитфэу къыфилъфыгъэхэр пачъыхьэм къахихыгъэх[+]. 9Ахэр гъыбӀонхэм къаритхи, Зиусхьаным ыпашъхьэ Ӏуашъхьэм щыпалъагъэх. Блыри зэдэкӀодыгъэх. Хыныгъом иапэрэ мафэхэм, хьэм иӀухыжьын фежьагъэхэу ахэр аукӀыгъагъэх[+]. 10Арти Айэ ыпхъоу Рицпэ дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм фэдэ ежь тетӀысхьаным пае къышти, мыжъо горэм ар тыриубгъуи, хыныгъор зыщырагъэжьагъэм къыщыублагъэу ощх къещхынэу къеублэфэ мафэрэ бзыухэр къанимыгъэсхэу, чэщрэ шъофым ит хьакӀэ-къуакӀэхэр къаримыгъэкӀуалӀэхэу ахэм яхьадэмэ апэсыгъ. 11Саул ишъуз гуадзэу, Айэ ыпхъоу Рицпэ ышӀагъэм икъэбар Даут къылъагъэӀасыгъэти, 12Даут кӀуи Саулрэ Ионэтанрэ яхьадэкъупшъхьэхэр гъылыӀад къалэу Яощ дэсхэм къаӀихыжьыгъэх. Фылистхэм Саул ГъылбэуаӀ щаукӀыгъэу, ыкъо Ионэтанрэ ежьыррэ яхьадэхэр Бэтщан чӀыпӀэм зыщыпалъэжьхэм Яощ дэсхэм ахэр шъэфэу къыпахыжьыгъагъэх[+]. 13Саули ащ ыкъо Ионэтани яхьадэкъупшъхьэхэр ащ къычӀихыжьыгъэх; адрэ палъэгъагъэхэм яхьадэкъупшъхьэхэри къаугъоижьыгъэх. 14ЕтӀанэ Саулрэ ащ ыкъо Ионэтанрэ яхьадэкъупшъхьэхэр Саул ятэу Къыщ икъэу бынямин чӀыгум къыхиубытэрэ чӀыпӀэу ЦэлаӀ дэтым чӀалъхьажьыгъэх. Пачъыхьэм афишӀыгъэ унашъохэр зэкӀэ агъэцэкӀагъэх. Ащ ыуж цӀыфмэ ятхьэлъэӀухэр Тхьэм къызэхиххи гукӀэгъу къафишӀыгъ[+].


Даут идзэкӀолӀхэм ягъэхъагъэхэр

15ЕтӀанэ фылистмэ икӀэрыкӀэу зао къырагъэжьагъэти, Даутрэ идзэкӀолӀхэмрэ ежьэхи фылистмэ язэуагъэх. Даут пшъыгъагъэ. 16Иныжъмэ къахэкӀыгъэу, зигъоплъэ пчыпыджын килограммищ фэдиз хъущтыгъэу, кӀэу къамэ зыгопхэгъэгъэ Ищбый-Бэнэу Даут ыукӀынэу фэягъ[+]. 17Ау Цырыуй ыкъо Абищай фылистым текӀуи ыукӀыгъ. Арти Даут идзэкӀолӀхэм тхьэлъанэ ашӀыгъ: «Израилыр къызэпэзгъэнэфырэ остыгъэр мыкӀосэным пае утигъусэу ащ нахьыбэрэ заом укӀожьыщтэп»[+]. 18Ащ ыужи фылистмэ джыри Гоб зыщязаохэм, Хъущым щыщ Сыбхъай иныжъхэм ащыщ горэ ыукӀыгъагъ[+]. 19НэмыкӀ зауи Гоб щыкӀогъагъэти, Бэтлэхъэм щыщ ЯӀэрэ-Орэгъым ыкъо Елхъэнан гъытытмэ ащыщ Голиатэу зипчыпыджыныкӀ лӀы къызэрыкӀом ыӀапшъэкӀэ умыубытышъунэу гъумыгъэр ыукӀыгъагъ[+]. 20Гъатым джыри зы зао щыкӀуагъэти, ыӀэхэми ылъакъохэми Ӏэхъомбэ ыкӀи лъэхъомбэ хырых, зэкӀэмкӀи тӀокӀырэ плӀырэ хъоу пытхэу иныжъхэм ащыщэу зы лӀы лъэгэшхо горэ ахэтыгъ. 21Израил дзэкӀолӀхэр ащ къыушъхьакӀущтыгъэх, ау Даут ыш Щаммэ ыкъо Ионэтан ар ыукӀыгъ[+]. 22А нэбгыриплӀыри Гъатым дэс иныжъхэм ащыщыгъэх, плӀыри Даутрэ ащ идзэкӀолӀхэмрэ аукӀыгъэх[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Даут ищытхъуфэшӀ орэд

1[•]Зиусхьаным[†] Даут ипыйхэми Саули къызаӀакӀехыжьым ыуж орэдым хэлъ гущыӀэхэр фигъазэхи ащ къыӀуагъ:

2«Зиусхьаныр – симыжъо Ӏошъхьэ пыт,
сипытапӀ, сикъэгъэнэжьакӀу.

3Си Тхьэ – сикъушъхьэ зэндэ лъаг,
Ар сэ сигугъэпӀэшху, симэӀу;
сыкъэзгъэнэжьырэ кӀуачӀ,
симыжъо дэпкъ занд ыкӀи сигъэбылъыпӀ;
СиухъумакӀу, егъэзыпӀэхэм О сыкъарэощыжьы![+]

4Щытхъушхор зытефэрэ Зиусхьаным селъэӀунышъ,
сипыйхэми сащиухъумэн[+].

5Хьадэгъум иорхэм сыкъауцухьагъэу,
кӀодыгъом ипсы чъэр сыздихьы пэтыгъ;[+]

6хьадрыхэ кӀапсэхэмкӀэ сызэкӀоцӀыпхагъэу
хьадэгъум имашэ сифагъ[+].

7ГукӀаем идэкъацэ сызыдэфэм,
си Зиусхьанэу си Тхьэ зыфэзгъази селъэӀугъэти,
Сызэрэкууагъэр иунэ лъапӀэ къыщызэхихыгъ,
спсэ игурым макъэ ытхьакӀумэ ридзагъ[+].

8ЕтӀанэ чӀыгур къэтӀыгурыгугъ, зызэридзэжьыгъ,
ошъогу лъачӀэхэри къэкӀэзэзхи, къэтӀыгурыгугъэх,
къызэрафэгубжыгъэр къыгъэнэфагъ[+].

9Ыпэгъуанэхэм Ӏугъор къарыутысыкӀыгъ,
тезылыкӀырэ машӀор ыжэ къыдэустхъукӀыгъ,
мэшӀо тэпхэр къыхэтэкъугъэх[+].

10Уашъор къызэӀуигъэкӀоти, Ар ащ къехыгъ,
мэзэхэ шӀункӀыр Ащ ылъэгу чӀэтыгъ;[+]

11Къэрыубмэ къатетӀысхьи ебыбэжьагъ,
жьыбгъэ фыртынэм ытамэхэм атетэу зыригъэлъэсэжьагъ;[+]

12ошъуапщэхэм къыздахьырэ псыр зэхигъэзыхьи,
ямэзэхэ шӀункӀ гъэӀагъэ къызэригъэуцокӀыгъ;[+]

13итеплъэу зэпэхъопскӀыжьырэм
мэшӀо стафэхэр къызэкӀигъанэщтыгъ.

14Ошъогум мэкъэшхо Зиусхьаным къыщигъэӀугъ,
ТиӀэшъхьэтетышхо ымакъэ къызэхаригъэхыгъ;[+]

15щабзэхэр къытӀупщхи атыригъэфагъэх,
ипыйхэм пчыкӀэмкӀэ кӀаригъэтхъужьыгъ[+].

16Зиусхьаным ымэкъэ щынагъорэ ижьыкъэщэ гъогъо лъэшрэ
хыхэр алъачӀэмэ анэсэу зэгуагъэугъэх,
дунаим ылъапсэхэр къызэӀуахыгъэх[+].

17Ащ ыӀэ лъэгапӀэм[†] къыхищэикӀи сиубытыгъ,
хыдзэ-псыдзабэхэм сакъыхищыжьыгъ;[+]
18сипый лъэши сызфэмылъэгъухэу сэщ нахь лъэшщтыгъэхэми сакъыӀэкӀихыжьыгъ[+].

19СитхьамыкӀэгъу мафэм ахэм зыкъыспаӀэтыгъ,
ау Зиусхьаныр сэркӀэ тегъэкӀапӀэщтыгъ.
20Хъоо-пщаупӀэр къыситыжьыгъ,
сакъыӀэкӀихыжьыгъ, сыда пӀомэ Ар сэ къысфэшӀу[+].

21Шъыпкъэм сызэрэтетым пае Зиусхьаным шӀу къысфишӀагъ,
мыхъун зэрэскъомылъым ипэгъокӀэу сигъэлъэпӀагъ[+].
22Сыда пӀомэ Зиусхьаным сэ сыбгъодэкӀыгъэп,
си Тхьэ къемыкӀунэу мыхъун сэ сшӀагъэп.

23Ащ иунашъохэр зэкӀэ згъэцэкӀагъэх,
шапхъэу ыгъэуцугъэхэри сыукъуагъэхэп,
24Ащ ыпашъхьэ лые щысшӀагъэп,
пхэндж зекӀуакӀэм зыщысыухъумагъ[+].
25Арти шъыпкъэм сызэрэтетыр, ыпашъхьэ сызэрэщыкъабзэр
Зиусхьаным къызэхишӀыкӀыгъ.

26Къыпфэшъыпкъэхэм уафэшъыпкъэжь,
пхэнджыгъэ зыхэмылъым шӀур пэогъохы,
27къабзэм уфэкъабз,
тхьагъэпцӀыми зэрифэшъуашэу укъыпэгъокӀыжьы.

28Шъырытныгъэ зыхэлъхэр къэогъэнэжьых,
пагэхэр уинэплъэгъукӀэ пхъэтэпэмыхь ошӀыжьых[+].

29Оры, оры, Зиусхьан, сиостыгъэ нэфыр;
сызхэт шӀункӀыр Зиусхьаным къысфегъэнэфы[+].

30О, О усигъусэу дзэ купым сытекӀо;
Тхьэр сигъусэу пытэпӀэ дэпкъым сыдэкӀуае.

31Ар Тхьэ – Ащ игъогу щыкӀэгъэнчъэ шъыпкъ,
Ащ игущыӀэ зафэм изэфэжь,
щыгугъырэ пстэуми мэӀу афэхъу[+].

32Зиусхьаным нэмыкӀ зыпари Тхьэ щыӀэп,
ти-Тхьэ нэмыкӀэу хэт къушъхьэ зэндэ лъагэу щыӀэр[+]?

33Ар – Тхьэу сыкъэзгъэнэжьырэ кӀуачӀ,
гъогу зафэр къысфызэӀуехы.
34Шъыхьэ анэм ылъакъомэ япсынкӀагъэрэ ясакъыгъэрэ слъакъомэ къаритыгъэхэшъ,
къушъхьэ лъэгапӀэхэм санегъэсы;[+]

35зэуакӀэм сыфигъэсагъэшъ,
джэрз щабзэр къэсэуфэшъу[+].

36Сыкъызэрынэжьыщт мэӀур О къысэптыгъэшъ,
уиӀэпыӀэгъу сакъыхеӀэтыкӀы.

37Лъагъоу сызтетым зыкъысфырегъэушъомбгъу,
слъакъохэри кӀэсысыхьэхэрэп.

38Сипыйхэм ауж силъади, зэхэзгъэтэкъуагъэх,
ахэр зэхэсымыукӀэфэхэ къэзгъэзэжьыгъэп;
39ахэм сатекӀуагъ, ахэр зэхэсыукӀагъэх,
зыкъамыӀэтыжьышъухэнэу зэхэсщытӀагъэх.

40КӀуачӀэу сызэрэуузэндыгъэм заом сащытыригъэкӀуагъ,
зыкъыспэзыӀэтыгъэхэр гъэры сэбгъэшӀыгъэх;[+]
41сипыйхэм ашъхьэ О щябгъэгъэзыягъ,
сызфэмылъэгъурэр зэкӀэ зэхэзгъэфагъ[+].

42ӀэпыӀэгъу щыгугъхэу ахэр къэлъэӀуагъэх,
ау къэзгъэнэжьыщтхэр щыӀагъэп,
Зиусхьаным зыфагъэзагъ,
ау джэуапэгъу къафэхъугъэп[+].
43ЧӀыгу сапэм фэдэу ахэр сэ истэкъухьагъэх,
гъогум телъ псынжъым фэдэу зэхэсщытӀэхи сыутагъэх.

44ЗыкъыспэзыӀэтыгъэ сицӀыфхэм сатебгъэкӀуагъ,
нэмыкӀ лъэпкъхэми Ӏэшъхьэтет О сафэпшӀыгъ,
зыщыщ сымышӀэщтыгъэ лъэпкъхэр джы сэ къысфэпщылӀых.

45Хэмэ цӀыфхэр къысэубзэхэу хъугъэ,
сикъэбарэу зэхахыгъэм сызыфаер арегъашӀэ[+].
46Къызэрэсщыщынэхэрэм нахь хэмылъэу
хэмэ цӀыфхэм ашъо пэзы,
ягъэбылъыпӀэхэр кӀэзэзхэзэ къабгынэх.

47Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо,
сикъушъхьэ зэндэ лъагэ щытхъур ыдэжь!
Тхьэу, сикъэгъэнэжьын икъушъхьэ зэндэ лъагэ,
ыцӀэ нахь лъагэу зерэӀэт!

48Сэщ пае Тхьэм сипыйхэм яфэшъуашэр аригъэгъотыгъ,
лъэпкъхэми сатыригъэкӀуагъ,[+]
49сипыйхэм зэкӀэми сатебгъэкӀуагъ!
Сэ зыкъыспэзыӀэтхэрэм апшъэ О сыбгъэуцугъ,
цӀыф жъалымхэм О сащыуухъумагъ[+].

50Джащ пае, Зиусхьаныр, О уищытхъу хэмэ лъэпкъхэм сахэтэу сӀотэщт,
О щытхъу орэдхэр пфэсӀощт[+].

51Тхьэм ипачъыхьэ текӀоныгъэшхохэр регъэшӀых,
Ащ тхьэихэхэу[†] Даутрэ ибынхэмрэ егъашӀэми гукӀэгъу къафыриӀэщт!»[+]

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Даут иаужырэ гущыӀэхэр

1Ищай ыкъо Даутэу, лъагэу Тхьэм ахиӀэтыкӀыгъэ лӀым, Якъубэ и-Тхьэ пачъыхьэнэу къахихыгъэу, Израилым иорэдыӀо жэбзашӀоу Даут иаужырэ гущыӀэхэр зыфэдэр мары:

2«Зиусхьаным[†] и-Псэ скӀоцӀыкӀэ къыщэгущыӀэ,
Ащ игущыӀ сыбзэгу телъыр[+].
3Израилым и-Тхьэ къысиӀуагъ,
Израилым и-Къушъхьэ зэндэ лъагэ къысиӀуагъ:
„ЦӀыфхэр зыӀэ илъым зэфагъэм тетэу,
Тхьэм ищынагъо итэу ипачъыхьагъу зэрехьэмэ,[+]
4тыгъэр пчэдыжь нэфшъагъом
ошъогу къаргъом къызэрэщыкъокӀырэм,
уцыр ощх ужым зэпэлыдыжьэу зэрэкъашхъорэм ар фэд“.

5Ащ фэдэба Тхьэм ынэшӀоу сибын къыщыфэрэр.
ЕгъэшӀэрэу зэзэгъыныгъэ Ащ сэ къыздишӀыгъ,
лъэныкъо пстэумкӀи пытэу, мыукъожьыхэнэу.
Насыпыгъэу сиӀэ пстэури къэзыухъумэрэ кӀуачӀэр,
сигухэлъ пстэури Арба къызхэкӀрэр[+]?

6Ау цӀыф мыхъатэхэр зызщадзыерэ,
ӀэкӀэ зынэмысышъухэрэ пэнапцӀэм фэдэщтых;
7ау ащ нэсыным пае гъучӀыкӀэ
е пчыпыджын пхъэкӀымкӀэ зиуӀэшын фае;
джащ дэжьым машӀом ар регъэстыпэ».


Даут идзэкӀолӀ анахь лӀыхъужъхэр

8Даут илӀыхъужъмэ ацӀэхэр мары: пачъыхьэм илӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэ тхьаматэмэ ащыщ тахъкъэмон лъэпкъым къыхэкӀыгъэу Иощэб-Бащэбэт; ипчыпыджын нэбгырэ шъиим къапиӀэтыгъ, язаозэ зэпстэури хигъэфагъ.

9Ащ къыкӀэлъыкӀорэр Даут игъусэгъэ дзэкӀолӀищым ащыщэу ахъохъ лъэпкъым къыхэкӀыгъэ Додэ ыкъожьэу ЕлыӀазар. Къэзэонхэу къэуцугъэ фылистхэр аушъхьакӀухэ зэхъум, израил дзэкӀолӀхэр къызызэкӀафэхэм, 10ыӀэмычӀэ чӀэлъ чатэр ыпкъ щыщ охъуфэ фылистмэ ар язэуагъ. Зиусхьаным а мафэм текӀоныгъэшхор къафихьыгъ. АукӀыгъэмэ апылъхэр къапахыжьынхэм пае цӀыфхэр пыим ыуж зыкӀихьэгъэгъэхэ закъор.

11Ащ ыуж итыгъ Хъэрар щыщэу Агъэ ыкъо Щаммэ. Джэнчжъыер зыщашӀэгъэ хьасэр зыдэщыӀэ Лэхъый чӀыпӀэм фылистхэр къызыщызэрэугъойхэм израил дзэкӀолӀэу къэнагъэхэр къечъэжьэжьыгъэх. 12Ау Щаммэ губгъо гузэгум иуцуи къафызэкӀэкӀуагъэп, фылистхэми атекӀуагъ. Ащ дэжьым Зиусхьаным текӀоныгъэшхо къафихьыгъ.

13Хыныгъо лъэхъаным фылист жъугъэхэр РэфаӀим кӀэим къызыдэхьэхэм пачъыхьэм илӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэмэ анахь бэлахьищыр къакӀохи Даут дэжь Ӏэдулам гъочӀэгъым чӀэхьагъэх[+]. 14А уахътэм Даут пытапӀэм дэсыгъ, фылист дзэ купхэр Бэтлэхъэм дэтыгъэх. 15Даут гупшысэ ӀэшӀухэм ахэтэу къыӀуагъ: «Бэтлэхъэм икъэлапчъэ дэжь щыт псынэм ипс щыщ хэт къысӀуигъэфэн?» 16Арти лӀыхъужъищыр фылистмэ яуцупӀэ кӀоцӀырыкӀхи, Бэтлэхъэм икъэлапчъэ дэжь щыт псынэм псы къырахи Даут къыфахьыгъ. Ау ар ащ ешъон ымыдэу, Зиусхьаным ищытхъу пае рикӀути[+] 17къыӀуагъ: «А Зиусхьан, ар сшӀэным сыщыухъум! Зыпсэ рыджэгужьхэзэ псыхьэ кӀогъагъэхэм къахьыгъэм сешъомэ, ахэм алъ сешъуагъэм фэдэба?» Ащ ешъон ыдагъэп. А лӀыхъужъищым ашӀагъэр джары.

18Цырыуй ыкъоу, Иоаб ыш Абищай пачъыхьэм илӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэ тхьаматэмэ ащыщыгъ: ипчыпыджын мокӀэ-мыкӀэ ахиӀузэ нэбгырэ шъищ ыукӀыгъ, ищытхъуи нэбгырищ хъурэ а купым ыӀуатэщтыгъэ[+]. 19А лӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэмэ ар анахь цӀэрыӀуагъ, ахэм Ӏэшъхьэтет афэхъугъагъ, ау нэбгырищ хъурэ адрэ купым ар анахь лъэшыгъэп.

20ИодаӀ ыкъо лӀыбланэу Бэнай зиӀофшӀэгъэшхохэмкӀэ лъэшэу, Къэбцыел къалэм щыщ мэуабэу Ариел[*] ыкъуитӀу атекӀуагъ; ар дэдэр осыр къызщесщтыгъэ мафэм кӀэим дахьи аслъаныр ащ диукӀыхьагъ[+]. 21Ар дэдэм мысыр лӀы лъэгъупхъэ горэ ыукӀыгъ. А мысырым пчыпыджын ыӀыгъыгъэми, ежь бэщыр ыӀэдакъэу ащ пэгъокӀи, мысырым пчыпыджыныр къыӀэкӀитхъи, иӀашэкӀэ ыукӀыжьыгъ[+]. 22ИодаӀ ыкъо Бэнай джары ышӀагъэр, адрэ лӀыхъужъищым афэдэу ари цӀэрыӀуагъ. 23А нэбгырэ щэкӀым афэдэу ар цӀэрыӀо хъугъэ, ау адрэ нэбгырищым анахь лъэшыгъэп. Арти къэзыухъумэрэ цӀыфхэм Даут Ӏэшъхьэтет ар афишӀыгъ.

24А нэбгырэ щэкӀым нэмыкӀхэри ахэтыгъэх: Иоаб ышэу Ӏасаел; Бэтлэхъэм щыщ Додэ ыкъо Елхъэнан;[+] 25Хъэрэуд щыщхэу Щаммэрэ Елыкъэрэ, 26Бэтпэлэт къалэм щыщэу Хъэлэц, ТэкъоаӀ щыщэу Ӏикъэщ ыкъо Ӏирэ, 27Ӏанатот щыщэу АбиӀэзэр, Хъущым щыщ Мэбунай, 28ахъохъмэ ащыщэу Цалмон, нэтофмэ ащыщэу Махрай, 29нэтофмэ ащыщхэу БэӀан ыкъо Хъэлэдрэ Бынямин хэкум ит ГъыбӀэ щыщ Рибай ыкъо Иттайрэ, 30пирӀатонмэ ащыщэу Бэнай, гъэӀащмэ ащыщэу Хъыддай, 31Ӏарбэтмэ ащыщэу Аби-Ӏалбон, Бахъурим щыщ Ӏазмэот, 32щэӀалбонэу Елэхъбэ, Ящэн ыкъохэр, Ионэтан, 33хъэрарэу Щаммэ ыкъу, хъэрарэу Щэрар ыкъо АхъыӀам, 34МэӀахэ щыщ Ахъэсбай ыкъо Елыфэлэт, гъылэунэу Ахъытэуфэл ыкъо ЕлыӀам,[+] 35Къармэл щыщэу Хъэцрай, арыбэу ПэӀэрай, 36Цэубэ щыщ Нэтан ыкъо Игъал, гъадэу Баный, 37Ӏамонэу Цэлэкъ, БэӀэрот щыщэу Цырыуй ыкъо Иоаб иашъоджэнэзехьэу Нэхъэрай, 38итырэу Ӏирэ, итырэу Гъарэб, 39хъытэу Урый. ЗэкӀэри нэбгырэ щэкӀырэ блырэ фэдиз хъущтыгъэ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Лъэпкъыр зэратхыгъэр

1Зиусхьаныр[†] Израилым джыри лъэшэу къыфэгубжыгъ. Даут ыгу къончагъэ къырилъхьи Израилми Ехъудми арыс цӀыфыр зыфэдизыр къылъытэнэу къыриӀуагъ. 2Арти пачъыхьэм идзэ иӀэшъхьэтетэу Иоабрэ идзэпащэхэмрэ ариӀуагъ: «Даным къыщежъугъажьи БэрщэбаӀ нэсэу зэрэизраил лъэпкъэу къызэпэшъукӀухь, дзэм хэтын зылъэкӀыщт хъулъфыгъэ пчъагъэр зыфэдизыр сшӀэным пае ахэр къэшъулъыт»[+]. 3Ау Иоаб пачъыхьэм риӀуагъ: «Уи-Зиусхьанэу Тхьэм цӀыфэу щыӀэмэ афэдиз ахерэгъахъу, ащ фэдишъэ джыри ахерэгъахъу, сизиусхьани ынитӀукӀэ ар ерэлъэгъу; ау сизиусхьанэу пачъыхьэм сыд фэдэ гухэлъа а Ӏофым фыриӀэр?»[+] 4Ау пачъыхьэм Иоабрэ идзэпащэхэмрэ ариӀуагъэр ыкӀыӀу къэхъугъ. Арти Иоабрэ пачъыхьэм идзэпащэхэмрэ зэгъусэхэу пачъыхьэм дэжь икӀыхи израил лъэпкъыр къалъытэнэу ежьагъэх. 5Ахэр Иордан зэпырыкӀхи, къэлъытэныр ӀарэӀэр къалэрэ кӀэим дэт къалэмрэ къащырагъажьи, ащ ыуж Гъад хэкум, етӀанэ ЯӀызэр къалэм кӀуагъэх[+]. 6ГъылыӀад лъэныкъоми кӀуагъэх, хъытмэ яхэку ит къалэу Къадэщи нэсыгъэх; етӀанэ Даным кӀуагъэх, Даным дэкӀхи Цыдон лъэныкъомкӀэ агъэзагъ; 7къыблэмкӀэ лъыкӀуатэхэзэ, зэтегъэпытыхьэгъэ къалэу Цэури дэхьагъэх, хъэухэмрэ къэнэӀанхэмрэ якъэлэ пстэуми анэсыгъэх, Ехъудэм икъыблэкӀэ щыӀэ БэрщэбаӀи нэсыгъэх[+]. 8Зэрэхэгъэгоу къызэпакӀухьи мэзибгъурэ мэфэ тӀокӀырэ зытешӀэм ыуж Ерыусэлэм къагъэзэжьыгъ. 9ЦӀыфхэр зыфэдиз хъурэм икъэбар Иоаб пачъыхьэм зыфеӀуатэм, дзэм хэтын зылъэкӀыщт хъулъфыгъэ пчъагъэу Израилым, темыр лъэныкъомкӀэ, исыр нэбгырэ мин шъиеу, Ехъудэм, къыблэ лъэныкъомкӀэ, – мин шъитф хъоу къычӀэкӀыгъ[+].


Тхьэм Даут зэригъэпщынагъэр

10ЦӀыф пчъагъэр зыфэдизыр къызелъытэм Даут ыгу къэлъэпэрэпагъ. Арти Даут Зиусхьаным зыфигъэзагъ: «Ащ фэдэу сызекӀуи псэкӀодышхо згъэхъагъэ. Зиусхьаныр, уиӀумэт ипсэкӀодшӀыгъэ къыфэбгъэгъунэу джы сыолъэӀу, сыда пӀомэ акъылынчъагъэ къызхэзгъэфагъ»[+]. 11КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм пчэдыжьым Даут къызэтэджыжьым тхьэлӀыкӀоу,[†] Даут иусэрэжъэу Гъад Зиусхьаным къыриӀуагъ:[+] 12«Даут дэжь кӀуи еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘Пщыныжьищ къыптеслъхьащтышъ, ахади о ппэкӀэкӀынэу ахэм зы къахэх’“». 13Арти Гъад Даут дэжь къакӀуи, къэбарыр къыфихьи, къыриӀуагъ: «Тара ащыщэу узыфаер, къахэх: илъэсиблэ уихэгъэгу щыгъэблэныр ара, хьауми уауж ит уипыйхэм ори уицӀыфхэми зашӀожъугъэбылъзэ мэзищэ къэшъучъыхьаныр ара, хьауми хьадэгъур къызпыкӀырэ зэпахырэ бэгуузыр мэфищэ уихэгъэгу къыщекӀокӀыныр ара? Джы егупшыси СыкъэзгъэкӀуагъэм есӀожьыщтым теубыт». 14Арти Даут Гъад риӀожьыгъ: «Къинышхо сыхэт; ау щытми, Зиусхьаным ыӀэ терэф, сыда пӀомэ Ащ игукӀэгъу гъунэнчъ; цӀыфмэ саӀэкӀэрэмыфэ закъуи ары ныӀэп сызыфаер[*]»[+].

15Арти Зиусхьаным пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пӀалъэу къыгъэнэфагъэм нэс бэгуузыр израил цӀыфмэ къафыригъэхыгъ; Даным къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ нэсыжьэу цӀыфэу нэбгырэ мин тӀокӀищрэ пшӀырэ лӀагъэ[+]. 16Ерыусэлэм дэс цӀыфхэр лъэкъабзэ ригъэфэнэу мэлэӀичыр зыфежьэм, Зиусхьаныр тхьамыкӀагъоу къафыригъэхыгъэм фыкӀэгъожьи, цӀыфхэр езгъэтэкъохщтыгъэ мэлэӀичым риӀуагъ: «Икъущт, джы уцужь». Зиусхьаным имэлэӀич ащ дэжьым еус лъэпкъым щыщ Араунэ ихьамэщ дэжь щытыгъ[+]. 17ЦӀыфхэр езгъэтэкъоххэрэ мэлэӀичыр къызелъэгъум Даут Зиусхьаным риӀуагъ: «Ары сэ сизакъоу псэкӀод сшӀагъэ, хэбзэнчъэу сызекӀуагъ; ау мыдрэ мэлхэм сыда ашӀагъэр? Сэррэ сиунагъорэ тифэшъуашэр О тэгъэгъот».


Даут къурмэн зэришӀыгъэр

18А мафэм Гъад Даут дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «КӀуи еусэу Араунэ ихьамэщ Зиусхьаным пае къурмэншӀыпӀэ[†] щыгъэуцу». 19Зиусхьаным къыфишӀыгъэ унашъом тетэу, Гъад къыриӀогъэ чӀыпӀэм Даут кӀуагъэ. 20Араунэ къызэплъэм пачъыхьэмрэ ащ иӀумэтхэмрэ къызэрекӀуалӀэхэрэр къылъэгъугъэти, Араунэ къапэгъокӀи чӀыгум нэс пачъыхьэм шъхьащэ къыфишӀыгъ. 21Араунэ къыӀуагъ: «Сыда сизиусхьанэу пачъыхьэр иӀумэт дэжь къызкӀэкӀуагъэр?» Даут ащ риӀуагъ: «Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ щыфэзгъэуцуным, цӀыфхэр бэгуузым римыгъэтэкъохыжьынхэм апае уихьамэщ пщысщэфынэу ары». 22Арти Араунэ Даут къыриӀожьыгъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм зыфаер ерэшти къурмэн[†] ерэшӀ. Мары къурмэнгъэстым пае цухэри, гъэстыныпхъэ пшӀынхэу лэжьыгъэутыныжь пхъэхэри, цухэр зэрэкӀашӀэхэри[+]. 23А пачъыхь, а зэкӀэ сэ къыосэты». ЕтӀани Араунэ пачъыхьэм къыриӀуагъ: «Уи-Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къыпщэрэф!»

24Ау пачъыхьэм Араунэ риӀуагъ: «Хьау, атефэрэ уасэр къыостыщт, къысатыгъэр Си Зиусхьанэу Тхьэм къурмэн фэсшӀыщтэп». Джаущтэу Даут хьамэщри цухэри тыжьын ахъщэ шъэныкъокӀэ къыщищэфыгъэх. 25Ащ дэжьым Даут Зиусхьаным пае къурмэншӀыпӀэр щигъэуцуи къурмэнгъэстрэ мамыр къурмэнрэ щишӀыгъэх. Арти Зиусхьаным хэгъэгум гукӀэгъу къыфишӀыгъ, бэгуузыр израил цӀыфхэм къяузыжьыгъэп.

### Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр

#### Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр

Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР:


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр

#### Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва 2009

ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР:

Сэлмэн – Цыдкъый

Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр

Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр

ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт ЗэхэкӀ ыпхъу

Сурэтхэр зышӀыгъэр Хэкужъ Сэфэрбый Махьмудэ ыкъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-102-6

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

Москва 2009


Пэублэ гущыӀ


Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэрэ тхылъитӀоу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр уапашъхьэ илъых. Тхьэм къахихыгъэ джурт цӀыф лъэпкъым итарихъ щыщ охътэ гъэнэфагъэм ахэр къытегущыӀэх. ЯлӀышъхьэшхо Мосэ япащэу ахэр Ащ Мысырым ипщылӀыпӀэ къырищыжьхи, КъэнэӀан чӀыгум ыщэжьыгъагъэх. Мы тызхэт лъэхъаным иублэгъум ыпэкӀэ я ХӀ-рэ лӀэшӀэгъум джуртхэр зэкӀэ КъэнэӀан чӀыгум итӀысхьагъэх. Джа уахътэр ары зэхьылӀагъэхэр адыгабзэкӀэ 2002-рэ илъэсым къыдэкӀыгъэ тхылъхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр. Джурт лъэпкъым иаужырэ хьыкумышӀщтыгъэу Самуел тхьэлӀыкӀом итетыгъо зыщиухыным, лъэпкъым пачъыхьагъу ыгъэуцу шӀоигъо хъугъэ. Ащ къыпкъырыкӀэуи ищыӀакӀэ зэблэхъугъэ хъугъэ. Джахэр ары тынаӀэ зытырытагъадзэрэр Самуел ехьылӀэгъэ тхылъхэм. Саул Израилым иапэрэ пачъыхьагъ. Ащ ыуж Даут пачъыхьагъур ыӀыгъыгъ.

«Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀорэ тхылъхэм джурт лъэпкъымрэ ащ ипачъыхьэхэмрэ ятарихъ лъагъэкӀуатэ. Уахътэу къызтегущыӀэхэрэм илъэс 400 фэдиз къызэлъеубыты. Пачъыхьэу Даут итетыгъо ыкӀэм факӀуи, ащ ыкъо Сэлмэн пачъыхьэу зытехьэм, Израилыр пачъыхьагъу лъэш хъугъагъэ (тызхэт лъэхъаным ыпэкӀэ 970-930-рэ илъэсхэр). Ащ ыуж пачъыхьагъур тӀоу гощыгъэ хъугъэ: Темыр (Израил зыфаӀорэр) пачъыхьагъумрэ Къыблэ (Ехъуд зыфаӀорэр) пачъыхьагъумрэ. Мыхэмэ щыӀакӀэм закъыщиӀатыгъагъ, ыужкӀэ зэхэкъутагъэ хъугъэх. Тызхэт лъэхъаным ыпэкӀэ 721-рэ илъэсым Израилым ицӀыфхэр ашурхэм Ехъудэм щыщхэр тилъэхъан ыпэкӀэ 587-рэ илъэсым фэдизым Бабилэн гъэрэу ращэгъагъэх.

Тхылъхэу «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэрэр къызтегущыӀэхэрэр хэгъэгуитӀум яполитическэ щыӀакӀэ зыфэдагъэм изакъоп, Тхьэм мы дунаим къыщыхъурэмэ иӀоф зэрахэлъыр къытагъашӀэ.

Пачъыхьэ пэпчъ Зиусхьаным къекӀущтымрэ е къемыкӀущтымрэ зэришӀэщтыгъэм, Тхьэм и Хабзэ зэрэфэшъыпкъагъэм, хымэ лъэпкъхэм дин лэжьыкӀэу яӀагъэхэм зэрафыщытыгъэм ялъытыгъэу ащ итетыгъуи уасэ къыфашӀы.

Тхьэм къыгъэнэфэгъэ гъогум тет пачъыхьэ шыихъэу ары Ехъуд пачъыхьэу Даут ахэмэ къызэрэтагъэлъэгъурэр. Ау Нэуат ыкъо ЯрэбӀам, Темыр пачъыхьагъум иапэрэ пачъыхьэ, а гъогур къыбгыни, лъэпкъыр Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод зэрэщишӀэным фищагъ.

Ехъудэм иӀэшъхьэтетщтыгъэхэу Ӏузыйрэ Хъызкъыйрэ афэдэхэм ягугъу къызэрэщашӀырэр Тхьэр зыфэе пачъыхьэхэу ары, сыда пӀомэ Даут фэдэу ахэри Тхьэм иунашъохэр зэрагъэцэкӀэнхэм пылъыгъэх. Израил пачъыхьэу Ахъаб игугъу къызэрашӀырэр дэй дэд. Хымэ лъэпкъым щыщ ишъузэу Изэбэлрэ ежьыррэ къэнэӀанхэм ятхьэнэпцӀэу БэӀал шъхьащэ фэшӀыгъэным цӀыфхэр тырагъагушӀухьэщтыгъэх, Израилым и Тхьэ готхэм къин арагъэлъэгъущтыгъэ.

Джащ фэдэу тхьэлӀыкӀохэм яӀофшӀэн мэхьанэ ин зэриӀагъэр къаӀуатэ. Зэман пэпчъ тхьэлӀыкӀохэр щыӀагъэх, ахэм пачъыхьэми цӀыф лъэпкъми Тхьэм иунашъохэр ащагъэгъупшэщтыгъэхэп. ТхьэлӀыкӀомэ анахь къахэщхэу нэбгыритӀу ахэтыгъ. Ахэр Иласрэ ЕлыщаӀрэ. Илас пачъыхьэу Ахъабрэ ащ ишъуз Изэбэлрэ БэӀал шъхьащэ зэрэфашӀыщтыгъэм пае апэуцужьыщтыгъэ. БэӀал фэлэжьэрэ къурмэнышӀхэм ятхьэ Тхьэ шъыпкъэу зэрэщымытыр къыушыхьатыным пае, Елыехъу Къармэл къушъхьэм ахэм зэрэщянэкъокъугъэр «Пачъыхьэмэ ЯхьылӀэгъэ Апэрэ Тхылъым» ия 18-рэ шъхьэ къеӀуатэ. Тхьэу Зиусхьаным машӀокӀэ агъэстырэ къурмэным машӀор къыфыригъэхи, Ежь Израилым и Тхьэ шъыпкъэу зэрэщытыр гъэхъагъэ хэлъэу ИласкӀэ къыушыхьатыгъ. Ригъэжьэгъэ Ӏофыр лъызгъэкӀотэщт ЕлыщаӀ тхьэлӀыкӀор Илас зыдигъэсагъ. ЕлыщаӀ илъэс 50-рэ, пачъыхьэ нэбгыри 6-м ятетыгъо щэӀэфэ, ыкӀуачӀэ изэу Ӏоф ышӀагъ. Илас фэдэу ащи шӀэгъошӀэ заулэ къаригъэлъэгъугъ. Ахэм зэу ащыщ дзэпащэу НаӀаман иӀэгъэ шъоджэузыр зэрэфигъэхъужьыгъэр.

Тхылъхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэм афэдэу, «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэри апэ зы тхылъэу атхыгъагъэх, етӀанэ зэхаушъхьафыкӀыжьыгъэх. УрысыбзэкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ синодальнэ Библием, урымыбзэмкӀэ атхыгъэ Септуагинтым афэдэу, мы тхылъхэм шъхьэу ащыфашӀыгъэхэр «Ящэнэрэ Пачъыхьагъур» ыкӀи «ЯплӀэнэрэ Пачъыхьагъур».

Мы тхылъхэр адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьхэ зэхъум, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ зэрэтхыгъэм фэдэу, шъхьэу «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр» ыкӀи «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэрэр фэтшӀыгъ. Тхылъхэр зытхыгъэ цӀыфым ыцӀэ ахэм къащыриӀорэп.

«Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀорэ тхылъхэм язэхэтыкӀ.

КъызтегущыӀэхэрэ уахътэм елъытыгъэу тхылъхэр Ӏахьыгъо инищэу зэтеуутынхэ плъэкӀыщт:

1. Зэхэт пачъыхьагъур:
Сэлмэн Даут ыуж пачъыхьэу зэрэтехьагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ и 1–2-рэ шъхьэхэр);
Сэлмэн ипачъыхьагъу (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 3–11-рэ шъхьэхэр);
– Сэлмэн ыцӀэ зэрэраӀуагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 3–4-рэ шъхьэхэр)
– Тхьэм и Унэ Ерусэлэм зэрэщагъэпсыгъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 5–8-рэ шъхьэхэр)
– Сатыумрэ нэмыкӀ Ӏофыгъохэмрэ (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 9–10-рэ шъхьэхэр)
– Сэлмэн зэрэлӀагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 11-рэ шъхьэр).
2. Гощыгъэ пачъыхьагъур:
ТемырымкӀэ щыпсэущтыгъэ лӀакъохэм зыкъызэрэӀатыгъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 12–14-рэ шъхьэхэр);
Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 14–16-рэ шъхьэхэр);
ТхьэлӀыкӀоу Илас (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 17–19-рэ шъхьэхэр);
Израилым ипачъыхьэу Ахъаб (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 20–22-рэ шъхьэхэр);
Ехъудэмрэ Израилымрэ (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 22-рэ – Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ и 1-рэ шъхьэхэр);
ТхьэлӀыкӀоу ЕлыщаӀ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 2–8-рэ шъхьэхэр);
Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 8–16-рэ шъхьэхэр);
Израилыр Ашурым зэрекӀодылӀэрэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 17-рэ шъхьэр).
3. Ехъудэ пачъыхьагъур:
Хъызкъыйрэ ашурхэмрэ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 18–20-рэ шъхьэхэр);
Мэнасэрэ Амонрэ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 21-рэ шъхьэр);
Иощыехъу хэгъэгум ищыӀакӀэ зэхъокӀыныгъэу фишӀыгъэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 22–23-рэ шъхьэхэр);
Ехъудэм иаужырэ пачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 24-рэ шъхьэр);
Бабилэнхэм Ерусэлэм зэрэзэхакъутагъэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 25-рэ шъхьэр).

Мы тхылъыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм техыгъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъ. Урыс синодальнэ Библиер зэрадзэкӀыжь зэхъум ижъырэ джуртыбзэмрэ ижъырэ урымыбзэмрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэр зэрагъэфедагъэхэм къыхэкӀэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр ащ тефэхэрэп.

Библием щыщ гущыӀэхэу адыгабзэкӀэ къэмыӀошъущтхэм узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу къарыкӀхэрэр апытхагъэхэу тхылъхэм арытых.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

ПачъыхьитӀум а зы цӀэр яӀэу е зы пачъыхьэм ыцӀэ зэрэщытэуи гъэкӀэкӀыгъэуи ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм бэрэ къахэфэх. Ау адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэ тхылъхэм нэбгырэ пэпчъ ащыриӀэр зы цӀэ. Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэм ацӀэхэмкӀи ахэм ятетыгъо зытефэгъэ уахътэмкӀи тхылъым дэт таблицэм уегъэгъуазэ.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэр гущыӀэлъэ кӀэкӀэу зэхэгъэуцуагъэхэу тхылъхэм акӀыгъу.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, зэкӀэ Ӏофым изэшӀохын хэлэжьагъэхэм, джащ фэдэу мы тхылъхэм якъыдэгъэкӀынкӀэ зишӀуагъэ къэзгъэкӀуагъэхэм афэраз. Адыгэ тхылъеджэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ ахэм яджэн алъэкӀынэу амал зэрагъотыгъэм тегъэгушӀо.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ шъхьэр


ПАЧЪЫХЬЭХЭР:


АПЭРЭ ТХЫЛЪЫР


Даут ижъыгъом

1Пачъыхьэу Даут ыныбжьыкӀэ жъыгъом фигъэзэгъагъ. Щыгъынхэр бэу зэтыралъхьэзэ афапэщтыгъэми, ащ зыфэгъэфэбэшъущтыгъэп. 2Арыти, иӀумэтхэм раӀуагъ: «Пачъыхьэм къыдекӀокӀынэу, ащ ынаӀэ тыригъэтынэу, ыгупэ кӀэлъэу зыгъэфэбэн пшъэшъэ ныбжьыкӀэ тизиусхьан пачъыхьэ къыфарэгъот. Джащыгъум тизиусхьан пачъыхьэ фэбэжьыщт»[+]. 3Джащ пае Израилым ичӀыпӀэ пстэуми пшъэшъэ дахэ ащылъыхъугъэх. Шунэм къалэ щыщ Абищагъ къагъоти, пачъыхьэм къыфащагъ[+]. 4Пшъашъэр дэхэ дэдагъ, ар пачъыхьэм къыдекӀокӀыщтыгъэ, зыфаехэр фишӀэщтыгъэх, ау пачъыхьэр ащ екӀолӀагъэп.


Адоный пачъыхьагъур ыубытмэ зэрэшӀоигъор

5А уахътэм Хъаджэт ишъэо Адоный зыкъышӀошӀыжьэу ыӀощтыгъэ: «Сэ пачъыхьэ сыхъущт». Ку псынкӀэхэр, шыухэр, ишъхьагъырытхэу, ыпэ итэу кӀонхэу псынкӀэрыкӀо нэбгырэ шъэныкъо зэригъэгъотыгъ[+]. 6«Сыда ар зытепшӀыхьэрэр?» – ыӀоу ятэ ар ригъэзыхэщтыгъэп. Ар кӀэлэ дэхэ дэдагъ, Абищэлэм ыуж къэхъугъагъ. 7Ащ Цэруе ыкъо Иоабрэ къурмэнышӀэу[†] Ебыетаррэ джэнджэшэгъу къызфишӀыгъэхэти, ахэр Адоный готыгъэх[+]. 8Ау къурмэнышӀэу Цадокъи, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнайи, тхьэлӀыкӀоу[†] Натани, ЩымӀыйи, РэӀыйи, пачъыхьэм илӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэхэри Адоный готыгъэхэп[+]. 9Адоный мэл-пчэнхэри, былым пӀашъэхэри, шкӀэхъужъ гъэшхагъэхэри Блэ мыжъокӀэ заджэхэу Рэугъэл псынэкӀэчъым дэжь пэблагъэу щытым къурмэн[†] щишӀхи, пачъыхьэм ыкъохэри, Ехъудэм щыщ пачъыхьэ къулыкъушӀэхэри зэкӀэ зэрэзэгъусэхэу къыригъэблэгъагъэх[+]. 10Ау тхьэлӀыкӀоу Натани, Бэнаий, лӀыхъужъ хэшыпыкӀыгъэхэри, ежь ыш Сэлмэни къыригъэблэгъагъэхэп[+].


Сэлмэн пачъыхьагъум зэрэтехьагъэр

11ЕтӀанэ Натан Сэлмэн янэ БатщэбаӀ риӀуагъ: «Хъаджэт ыкъо Адоный пачъыхьэ зэрэхъугъэр зэхэпхыгъэба, тизиусхьанэу Даут ащ щымыгъуазэуи? 12Джы къыосӀощтыр ары: ори уишъэо Сэлмэни шъушъхьэхэр хэшъухыжьых. 13Моу джыдэдэм кӀуи, пачъыхьэу Даут дэжь ихьи еӀу: „Сизиусхьанэу пачъыхьэр, ‘Уишъэо Сэлмэн саужкӀэ пачъыхьэ хъущт, ситахътэ ар тетӀысхьащт’ пӀуи, уиӀумэт тхьэлъанэ фэпшӀыгъагъэба? Сыда адэ Адоный пачъыхьагъур[†] зыкӀиубытыгъэр?“ 14О пачъыхьэм джыри удэгущыӀэ пэтзэ уауж ситэу сыкъихьанышъ, епӀорэр къэсыушыхьатыжьыщт».

15Арыти, БатщэбаӀ пачъыхьэр зыщычъыерэ унэм кӀуагъэ. Пачъыхьэр жъы дэдэ хъугъагъэти, Шунэм щыщ Абищагъ ащ къыдекӀокӀыщтыгъэ. 16БатщэбаӀ пачъыхьэм шъхьащэ ин фишӀыгъ. Пачъыхьэр къеупчӀыгъ: «Сыд узфаер?» 17Ащ риӀуагъ: «Сизиусхьан пачъыхьэр! „Уишъэо Сэлмэн саужкӀэ пачъыхьагъум тетыщт, ситахътэ ар тетӀысхьащт“ пӀуи, уи Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэкӀэ уиӀумэт тхьэлъанэ фэпшӀыгъагъ. 18Джы мары Адоный пачъыхьагъур ыубытыгъ, ау, сизиусхьан пачъыхьэр, хъурэм о ущыгъуазэп. 19Ащ цухэри, шкӀэхъужъ гъэшхагъэхэри, мэл-пчэнхэри боу къурмэн ышӀыгъэх, пачъыхьэм адрэ ыкъохэри, къурмэнышӀэу Ебыетари, дзэм иӀэшъхьэтет Иоаби ригъэблэгъагъэх. Ау уиӀумэт Сэлмэн ригъэблэгъагъэп. 20Ау о, сизиусхьан пачъыхьэр, зэрэ Израилэу къыоплъы, сизиусхьан пачъыхьэ ыуж тахътэм тетӀысхьащтым ыцӀэ епӀонэу къыожэ. 21Армырмэ сизиусхьан пачъыхьэ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зигъэзэжькӀэ, сэри сишъэо Сэлмэни тагъэмысэщт».

22Ар пачъыхьэм дэгущыӀэзэ, тхьэлӀыкӀоу Натан къихьагъ. 23Арыти, пачъыхьэм раӀуагъ: «Мары тхьэлӀыкӀоу Натан». Ар пачъыхьэм дэжь ихьи, ынэӀу джэхашъом нигъэсэу пачъыхьэм шъхьащэ фишӀыгъ. 24Натан къыӀуагъ: «Сизиусхьан пачъыхь! „Адоный саужкӀэ пачъыхьагъум тетыщт, ситахътэ ар тетӀысхьащт“ о пӀуагъа? 25Сыда пӀомэ ар непэ кӀуи цухэри, шкӀэхъужъ гъэшхагъэхэри, мэл-пчэнхэри боу къурмэн ышӀыгъэх, пачъыхьэм ыкъохэри зэкӀэ, дзэпащэхэри, къурмэнышӀэу Ебыетари къыригъэблэгъагъэхэу, ахэр ащ ыдэжь щешхэх, щешъох, „Пачъыхьэу Адоный гъэшӀэ кӀыхьэ орэхъу!“ аӀо[+]. 26Ау сыуиӀумэт сэри, къурмэнышӀэу Цадокъи, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнайи, уиӀумэт Сэлмэни тыригъэблэгъагъэп. 27Сизиусхьан пачъыхьэм зэрэшӀоигъоу а зэпстэури мыхъугъэнэуи? Сизиусхьан пачъыхьэм ыуж тахътэм тетӀысхьащтым икъэбар тэ, уиӀумэтхэм, зыкӀытэмыгъэшӀагъэр сыда?»

28Ащ дэжьым пачъыхьэу Даут джэуап къыритыжьыгъ: «Моу БатщэбаӀ шъукъысфедж». Арыти, адрэр къихьи пачъыхьэм ыпашъхьэ къиуцуагъ. 29Пачъыхьэм тхьэлъанэ ышӀызэ къыӀуагъ: «Къиныгъо пстэуми спсэ ащызыухъумэгъэ Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо![+] 30Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ сшӀи, уишъэо Сэлмэн саужкӀэ пачъыхьагъум тетынэу, сэ счӀыпӀэ тахътэм ар тетӀысхьанэу къызэрэосӀогъагъэм фэдэу непэ джаущтэу сшӀыщт». 31Арыти, БатщэбаӀ ынэӀу джэхашъом нигъэсэу пачъыхьэм шъхьащэ фишӀи, риӀуагъ: «Сизиусхьан пачъыхьэу Даут егъашӀэм орэпсэу!»[+]

32Ащ ыуж пачъыхьэу Даут къыӀуагъ: «КъурмэнышӀэу Цадокъи, тхьэлӀыкӀоу Натани, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнайи шъукъысфядж». Ахэр пачъыхьэм дэжь къихьагъэх. 33Пачъыхьэм ахэм ариӀуагъ: «СиухъумэкӀо шъхьагъырытхэр зижъугъэгъусэхи, сишъэо Сэлмэн сикъыдыр тежъугъэтӀысхьи Гъыхъон псынэкӀэчъым шъущэ[+]. 34КъурмэнышӀэу Цадокъ тхьэлӀыкӀоу Натан игъусэу Израилым ипачъыхьанэу дагъэр ащ щыщарэф. Бжъэмыем шъукъепщи, „Пачъыхьэу Сэлмэн орэпсэу!“ – шъуӀуи, макъэ яжъугъэӀу[+]. 35ЕтӀанэ ар мыщ къэжъугъэкӀотэжь. Ар къэкӀожьынышъ ситахътэ тетӀысхьащт. Сэ счӀыпӀэ пачъыхьагъум ар тетыщт, Израилми Ехъудэми ялӀышъхьэ пэщэнэу осыет ащ къыфэсшӀыжьыгъ». 36Арыти, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай пачъыхьэм риӀожьыгъ: «Амин, сизиусхьан пачъыхьэм и Зиусхьанэу Тхьэм шӀоигъо ар орэхъу! 37Зиусхьанэу Тхьэр сизиусхьан пачъыхьэм зэригъусагъэм фэдэу Сэлмэни Ар ерэгъус, сизиусхьан пачъыхьэу Даут итахътэ зэрахиӀэтыкӀыгъэм нахь лъэшыжьэу ащ итахътэ ахерэӀэтыкӀ!»

38Джаущтэу къурмэнышӀэу Цадокъи, тхьэлӀыкӀоу Натани, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнайи, пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытхэу къэрэтый, пэлэтый лъэпкъмэ ащыщхэри Сэлмэн дэжь кӀохи, пачъыхьэу Даут икъыдыр ар тырагъэтӀысхьи, Гъыхъон псынэкӀэчъым ащагъ[+]. 39КъурмэнышӀэу Цадокъ дагъэр зэрыт бжъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм[*] къычӀихи Сэлмэн пачъыхьанэу ышъхьэ дагъэ щафагъ. Ащ лъыпытэу бжъэмыем[*] къызепщэхэм, «Пачъыхьэу Сэлмэн орэпсэу!» – аӀуи, цӀыфхэр зэкӀэ къэзэрэгъэкууагъэх. 40ЦӀыф пстэуми Сэлмэн къагъэкӀотэжьыгъ, ахэм къамылхэм къарагъаӀощтыгъ, ягушӀогъошхуагъ, якуо мэкъэшхохэм чӀыгур агъэтӀыгурыгущтыгъэ.

41Арыти, Адоныйрэ ащ ригъэблэгъагъэхэмрэ шхэныр зэрэзэпагъэоу жъот макъэхэр къызэхахыгъэх. Иоаб бжъэмые макъэр къызызэхехым къыӀуагъ: «Сыда къалэр къэзгъэбырсырыгъэр?» 42Ащ къыӀощтыгъэр джыри къымыухыгъэу, къурмэнышӀэу Ебыетар ыкъо Ионэтан къыӀухьагъ. Арыти, Адоный къыӀуагъ: «КъакӀо, уцӀыф заф о, къэпхьырэр къэбарышӀу»[+]. 43Ионэтан ащ ипэгъокӀэу Адоный риӀуагъ: «ЗытетымкӀэ, тизиусхьан пачъыхьэу Даут Сэлмэн пачъыхьанэу тыригъэхьагъ. 44Пачъыхьэм къурмэнышӀэу Цадокъи, тхьэлӀыкӀоу Натани, ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнайи, пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытхэу къэрэтыйхэмрэ пэлэтыйхэмрэ ащыщхэри ащ къыдигъэкӀуагъэхэти, Сэлмэн пачъыхьэм икъыдыр тырагъэтӀысхьагъ[+]. 45ЕтӀанэ къурмэнышӀэу Цадокърэ тхьэлӀыкӀоу Натанрэ пачъыхьанэу ащ ышъхьэ дагъэ Гъыхъон щыщафагъ. ЯгушӀогъошхоу ащ къикӀыжьыгъэхэшъ ары къалэр къызкӀэпчӀыгъэр. Жъот макъэу зэхэшъухырэр джары къызхэкӀырэр. 46Сэлмэни пачъыхьэм итахътэ тетӀысхьэгъах. 47Пачъыхьэм иӀумэтхэри тизиусхьан пачъыхьэу Даут дэжь къакӀохи, „Уи Тхьэ Сэлмэн ищытхъу о уищытхъу нахь лъэшыжьэу ерэгъэӀу, итахъти о уитахътэ нахь лъэшыжьэу ахерэӀэтыкӀ!“ аӀуи, къыфэгушӀуагъэх. Арыти, пачъыхьэм ипӀэ зэрэхэлъэу ащ ипэгъокӀэу шъхьащэ къышӀыгъ[+]. 48ЕтӀани ащ къыӀуагъ: „Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм, сэ къысхэкӀыгъэу ситахътэ непэ тетӀысхьагъэр сэзгъэлъэгъурэм щытхъур ыдэжь!“»

49Ащ дэжьым Адоный ригъэблэгъагъэхэр зэкӀэ къащтэхи къэтэджыжьхи, шъхьадж игъогу техьажьыгъ. 50Адоный Сэлмэн щыщынэу кӀуи къурмэншӀыпӀэм[†] ыкъуапэу къыпыщхэрэм[*] захигъэнагъ[+]. 51Къэбарыр Сэлмэн къынагъэси къыраӀуагъ: «Адоный пачъыхьэу Сэлмэн щэщынэшъ, къурмэншӀыпӀэм ыкъуапэу къыпыщхэрэм захигъэнагъэу, „Пачъыхьэу Сэлмэн иӀумэт чатэкӀэ ымыукӀынэу джыдэдэм тхьэлъанэ къысферэшӀ“ еӀо». 52Арыти, Сэлмэн ыӀуагъ: «ЦӀыф зафэу зыкъигъэлъагъомэ, зы шъхьац налъи ащ ышъхьэ къыхэзынэп, ау хъор-шэрыгъэ къызызхигъафэкӀэ, кӀодыщт»[+]. 53Джащ тетэу пачъыхьэу Сэлмэн ащ лъигъакӀохи къурмэншӀыпӀэм къыкӀэраригъэщыжьыгъ. Ар къакӀуи пачъыхьэу Сэлмэн шъхьащэ къызфешӀым, Сэлмэн ащ риӀуагъ: «Уиунэ кӀожь».

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Даут Сэлмэн зэреушъыигъэр

1Даут илӀэжьыгъо къызэсым, ыкъо Сэлмэн осыетхэр къыфишӀыжьыгъэх: 2«Мары сэ дунаим сехыжьыщтышъ, пытагъэрэ лӀыгъэрэ зыхэгъэлъ,[+] 3Уи Зиусхьанэу Тхьэм Ӏуагъэу къыддишӀыгъэр къэгъэгъун, Мосэ ихабзэ зэритхагъэм фэдэу, Ащ илъагъохэм атет, Ащ ишапхъэхэм, Ащ иунашъохэм, Ащ ыгъэнэфагъэхэм, Ащ ыухэсыгъэхэм уатемыкӀ. Джащыгъум сыд пшӀагъэми, тыдэ зыбгъэзагъэми, сыдырэмкӀи уиӀоф кӀэкӀыщт[+]. 4Зиусхьаным сыкъызэригъэгугъагъэр ыгъэцэкӀэным пае, „Пкъохэр зытет гъогумэ афэсакъхэу, агурэ апсэрэ шъыпкъагъэ ахэлъэу сапашъхьэ итхэмэ, о къыпхэкӀыгъэхэр ренэу Израилым итахътэ тесыщтых“ ыӀуи, къысиӀуагъ[+]. 5Джыри: Цэруе ыкъо Иоаб къысишӀагъэм, израилыдзэм ипэщитӀоу Нэр ыкъо Абинэррэ Етэр ыкъо Ӏамасэрэ зэрадэзекӀуагъэм, ахэр зэриукӀыгъэхэми, зао щымыӀэу лъыр ыгъачъи, лъэу ыгъэчъагъэмкӀэ зызэриуцӀэпӀыжьыгъэми уащыгъуазэшъ,[+] 6ижъышъхьэм рэхьатэу зэрэмылӀэжьыным тегъэпсыхьагъэу, уиӀушыгъэ къызэрихьэу, ащ дэзекӀу. 7ГъылыӀадэу Барзылай ыкъохэм гукӀэгъу афэшӀ, уиӀэнэ пакӀэ пысэу шхэщтхэм ахэгъафэх, сыда пӀомэ пшы Абищэлэм зыщысыухъумэу сызежьэжьым ахэр къызгоуцогъагъэх[+]. 8ЕтӀанэ уиӀумэтмэ ахэт Бахъурим щыщ быняминэу Гъэрэ ыкъо ЩымӀый, Махъанаим сыкӀо зэхъум ар бгэкӀаеу къысэбгыгъагъ. Ау Иордан дэжь къыщыспэгъокӀыгъагъ. Арыти, „КъамэкӀэ усыукӀыщтэп“ сӀуи, Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ ащ дэсшӀыгъагъ[+]. 9О ар умыгъэпщынэжьэу къэмыгъан. Сыда пӀомэ о уцӀыф Ӏушышъ, ижъышъхьэм лъыр къыпычъэу зэрэлӀэжьыным тегъэпсыхьагъэу епшӀэн плъэкӀыщтым ущыгъуаз».


Даут зэрэлӀагъэр

10ЕтӀанэ Даут ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъэти, Даут икъалэу[*] Цион[†] ар щагъэтӀылъыжьыгъ[+]. 11Даут Израилым зэрипачъыхьагъэр илъэс тӀокӀитӀу: Хъэурэн зэрэщыпачъыхьагъэр илъэсибл, Ерусэлэм илъэс щэкӀрэ щырэ щыпачъыхьагъ[+]. 12Арыти, Сэлмэн пачъыхьэу техьагъ. Хэбзэ пытэ хэлъэу пачъыхьагъур[†] ащ зэрихьагъ.


Адоный зэрэлӀагъэр

13Хъаджэт ыкъо Адоный Сэлмэн янэ БатщэбаӀ дэжь къэкӀуагъ. Адрэр ащ къеупчӀыгъ: «УшӀуфакӀуа?» Мыдрэм джэуап ритыжьыгъ: «СышӀуфакӀу». 14Ащ къыӀуагъ: «СыкъыбдэгущыӀэ сшӀоигъу». Адрэм къыриӀожьыгъ: «КъаӀо». 15Ащ къыӀуагъ: «ОшӀэба пачъыхьагъур зэрэсиягъэри, зэрэ Израилэуи пачъыхьэ сыхъунэу къызэрэсэплъыщтыгъэри. Ау пачъыхьагъур сӀэкӀэкӀыгъ, сшы ар ӀэкӀэхьагъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным джаущтэу унашъо ышӀыгъэхагъ. 16Джы зыгорэкӀэ сыолъэӀущтышъ, уиджэуап сыкъемыгъэгъэукӀытэжь». Адрэм къыриӀожьыгъ: «КъаӀо». 17Ащ къыӀуагъ: «Пачъыхьэу Сэлмэн усфыдэгущыӀэнэу сыолъэӀу, сыда пӀомэ ащ укъыгъэукӀытэжьыщтэп. Шунэм къалэ щыщ Абищагъ шъузэу къыситынэу сфеӀоба»[+]. 18БатщэбаӀ къыриӀожьыгъ: «Дэгъу, пачъыхьэм сыпфыдэгущыӀэн».

19БатщэбаӀ Адоный пае дэгущыӀэнэу пачъыхьэу Сэлмэн дэжь кӀуагъэ. Пачъыхьэр ащ къыфэтэджыгъ, шъхьащэ къыфишӀи, итахътэ тетӀысхьажьыгъ. Пачъыхьэм яни пае тахътэ къаригъэхьи ащ иджабгъукӀэ ар тӀысыгъэ. 20ЕтӀанэ ащ къыӀуагъ: «ЛъэӀу цӀыкӀу горэ къыпфысиӀэшъ, сыкъэмыгъэукӀытэжьба». Пачъыхьэм ащ къыриӀуагъ: «КъэлъаӀу, тян, укъэзгъэукӀытэжьыщтэп». 21Мыдрэм риӀуагъ: «Шунэм щыщ Абищагъ пшы Адоный шъузэу етба». 22Ащ ипэгъокӀэу пачъыхьэу Сэлмэн янэ къыриӀожьыгъ: «Сыда Адоный пае Шунэм щыщ Абищагъ укъызкӀыкӀэлъэӀурэр? Пачъыхьагъуми къыфыкӀэлъэӀуба. Ар сшынахьыжъба, къурмэнышӀэу[†] Ебыетари Цэруе ыкъо Иоаби игъусэхэба»[+]. 23Арыти, пачъыхьэу Сэлмэн Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ ышӀи ыӀуагъ: «Ыпсэ гъэгъугъэным пае Адоный ар ымыӀуагъэ зыхъукӀэ, сифэшъуашэр Тхьэм серэгъэгъот, нахьыбэжьи къысерэшӀ! 24Сэ пытапӀэ къысфэхъугъэ, сятэ Даут итахътэ сытезгъэтӀысхьэгъэ, Ежь къызэриӀуагъэу, тиунагъо ипачъыхьагъу сыӀузгъэуцогъэ Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо, Адоный ихьадэгъу непэ, джыдэдэм къэсыгъэкӀэ»[+]. 25Джащ тетэу пачъыхьэу Сэлмэн ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай ыгъакӀуи, ар ащ еуи ыукӀыгъ[+].


Ебыетар зэрэпщынагъэмрэ Иоаб зэрэлӀагъэмрэ

26ЕтӀанэ пачъыхьэм къурмэнышӀэу Ебыетар риӀуагъ: «Ӏанатот щыӀэ уихапӀэ кӀожь, хьадэгъур уифэшъуаш. Ау джыдэдэм усыукӀыщтэп, сыда пӀомэ сятэ Даут уригъусэу Зиусхьанэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ[†] къыдепхьакӀыгъ, тятэ ыщэчыгъэр зэкӀэ ори дэпщэчыгъ»[+]. 27Джаущтэу Сэлмэн Ебыетар Зиусхьаным икъурмэнышӀын къыӀуигъэкӀыгъ, джащ тетэу Зиусхьаным Алый иунэ ехьылӀагъэу Шылэу къащыриӀогъагъэр[*] нэрылъэгъу хъужьыгъэ[+].

28Иоаб а къэбарыр зызэхехым, Абищэлэм[*] гомыуцоу, Адоный гоуцогъагъэти, Зиусхьаным ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ чъэжьи къурмэншӀыпӀэм[†] ыкъуапэу къыпыщхэрэм захигъэнагъ[+]. 29Иоаб Зиусхьаным ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ зэрэчъэжьыгъэми, къурмэншӀыпӀэм ар зэрэкӀэрытми икъэбар Сэлмэн къыфахьыгъ. Арыти, Сэлмэн «КӀуи ар укӀы» риӀуи ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай ыӀофтагъ. 30Бэнай Зиусхьаным ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ къакӀуи ащ риӀуагъ: «Пачъыхьэм иунашъо мары: „КъычӀэкӀ!“» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Хьау, мыщ сыщэрэлӀ». Арыти, Бэнай пачъыхьэм ар риӀожьыгъ: «Иоаб риӀуагъэр мары, къысиӀожьыгъэри мары». 31Пачъыхьэм ащ къыриӀуагъ: «Ащ къыуиӀуагъэр фашӀ, укӀи гъэтӀылъыжь. Иоаб хьакъынчъэу ыгъэчъэгъэ лъыр сэри, сятэ иунагъуи атехыжь[+]. 32Сятэ Даут ишӀэ хэмылъэу ежь нахь зафэхэу, ежь нахьышӀугъэхэ лӀитӀур зэриукӀыгъэхэм, израилыдзэм ипащэу Нэр ыкъо Абинэррэ ехъудыдзэм ипащэу Итрэ ыкъо Ӏамасрэ къамэкӀэ зэриукӀыгъэхэм пае Зиусхьаным ащ ифэшъуашэр рерэгъэгъот[+]. 33Ахэм алъэу ыгъэчъагъэр ежьми къытекӀыщтхэми къатерэфэжь, Даути, ащ къытекӀыгъэхэми, иунагъуи, итахъти Зиусхьаным егъэшӀэрэ мамырыр къарет!» 34ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай кӀуи, Иоаб ыукӀыгъ, ихапӀэу шъофнэкӀым щыӀэм ар щагъэтӀылъыжьыгъ. 35ЕтӀанэ пачъыхьэу Сэлмэн ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай адрэм ычӀыпӀэ дзэхэм япащэу тыригъэхьагъ, Ебыетар ычӀыпӀэ пачъыхьэм къурмэнышӀэу Цадокъ тыригъэхьагъ[+].


ЩымӀый зэрэлӀагъэр

36ЕтӀанэ пачъыхьэр ЩымӀый къеджи ащ риӀуагъ: «Унэ Ерусэлэм щышӀи щыпсэу, ащ удэкӀэу зыми умыкӀу[+]. 37Мыщ удэкӀэу, псы игъукӀыгъэу Къыдрэн ылъэгу зыщызэпыпчырэ мэфэ шъыпкъэм улӀэщтышъ зэгъашӀэ. Уихьадэгъу ор-орэу къызфэпхьыжьыщт»[+]. 38Арыти, ЩымӀый пачъыхьэм риӀожьыгъ: «Дэгъу, сизиусхьан пачъыхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэу, уиӀумэт зекӀощт». ЩымӀый бэрэ Ерусэлэм щыпсэугъ.

39Ау илъэсищ зытешӀэм ыуж ЩымӀый ипщылӀитӀу горэ Гъат ипачъыхьэу МаӀах ыкъо Ахыщ зекӀужьхэм, ЩымӀый къыраӀуагъ: «Мары уипщылӀхэр Гъат щыӀэх»[+]. 40Арыти, ЩымӀый ищыд уанэр тырилъхьи ипщылӀхэм къалъыхъунэу Ахыщ дэжь Гъат кӀуагъэ. ЕтӀанэ ЩымӀый къыгъэзэжьыгъ, ипщылӀхэри Гъат къыздырищыжьыгъэх. 41ЩымӀый Ерусэлэм дэкӀи Гъат зэрэкӀогъагъэри къызэригъэзэжьыгъэри Сэлмэн раӀуагъ. 42Арыти, пачъыхьэм ЩымӀый лъигъэкӀуагъэх, къаригъащи риӀуагъ: «Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ озгъэшӀи, „Мыщ удэкӀэу, чӀыпӀэ горэм узщыкӀорэ мэфэ шъыпкъэм улӀэщтышъ, зэгъашӀэ“ сӀуи, къыосӀогъагъэба? Ори „Дэгъу, къысэпӀуагъэр згъэцэкӀэщт“ къысэпӀожьгъагъэба? 43Сыд пае адэ Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэу щыпшӀыгъэри унашъоу къыпфэсшӀыгъэри умыгъэцэкӀэжьыгъэха?»[+] 44Джыри пачъыхьэм ЩымӀый риӀуагъ: «Сятэ Даут зэрарэу ебгъэкӀыгъэр зыфэдэр ор шъыпкъэми ошӀэ, угуи ар къыуеӀо. Зиусхьаным уигухьагужъ къыптыригъэфэжьыщт![+] 45Ау пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм ынэшӀу къыщэрэф, тятэ Даут итахътэ Зиусхьаным ыпашъхьэ егъашӀэм ерэт!»[+] 46ЕтӀанэ пачъыхьэм ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай унашъо зыфешӀым, адрэр кӀуи ЩымӀый еуи ыукӀыгъ. Сэлмэни пачъыхьагъур джыри нахь зыӀэкӀигъэпытыхьагъ.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Сэлмэн итхьэлъэӀу

1ЕтӀанэ Сэлмэн Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным езэгъи ыпхъу къыщагъ. Ежь пае унэ емышӀыфэ, Зиусхьаным и Унэ емыгъэпсыфэ, Ерусэлэм дэпкъхэр къыремышӀэкӀыфэхэ шъузыр Даут икъалэу Цион[†] зыддищагъ[+]. 2Ащ нэс Зиусхьаным ыцӀэкӀэ Унэ агъэпсыгъэу щытыгъэпти, цӀыфхэм къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм[†] къурмэнхэр джыри ащашӀыщтыгъэх.

3Ятэ Даут иунашъохэм атетэу псэузэ, Сэлмэн Зиусхьаныр[†] шӀу ылъэгъугъ, ау ащи къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм къурмэнхэр ащишӀыщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэри ахэм ащигъэстщтыгъэх[+]. 4Пачъыхьэр къурмэн щишӀынэу ГъыбӀоным кӀуагъэ, сыда пӀомэ къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгэпӀэ шъхьаӀэр ащ щыӀагъ. Сэлмэн къурмэнгъэст мин а къурмэншӀыпӀэм[†] щишӀыгъ. 5Сэлмэн ГъыбӀоным щыӀэу Зиусхьаныр чэщым пкӀыхьапӀэкӀэ къыфэкӀуагъ. Тхьэм къыриӀуагъ: «КъыпфэсшӀэнэу узыфаем къыкӀэлъэӀу»[+]. 6Арыти, Сэлмэн риӀожьыгъ: «УиӀумэтэу, сятэ Даут шъыпкъагъэ хэлъэу, зэрэщытын фаем тетэу, къыпфэгупцӀанэу уапашъхьэ зэритыгъэм пае гукӀэгъушхо къыфэпшӀыгъ. А гукӀэгъушхор О къыдэблэжьи, джы зэрэщытым фэдэу, итахътэ тесынэу шъауи къептыгъ. 7Джы, си Зиусхьанэу Тхьэр, сятэ пачъыхьэу Даут ычӀыпӀэ УиӀумэт тебгъэхьагъ. Ау сэ сыкӀэлащ, къызщебгъэжьэщтыри зыщыуухыжьыщтыри сшӀэрэп. 8УиӀумэти зипчъагъэ къэмылъытэшъунэу, нэплъэгъукӀэ къэмыплъыхьашъунэу бэ хъурэ уилъэпкъэу О къыхэпхыгъэм хэт[+]. 9Плъэпкъ иӀоф зэхифыным, шӀумрэ емрэ къыгурыӀоным пае УиӀумэт зэхэшӀыкӀыныгъэ къыхалъхьэба. Армырмэ плъэпкъэу цӀыфыбэ хъурэм иӀоф хэта зэхэзыфыщтыр?»[+]

10Сэлмэн ащ фэдэу къызэрелъэӀугъэр Тхьэм игуапэ хъугъэ. 11Арыти, Тхьэм ащ къыриӀуагъ: «Ащ укъызэрэкӀэлъэӀугъэм, гъэшӀэ кӀыхьэ ухъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, мылъкушхом укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, уипыйхэм апсэ згъэгъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, ау сизэфагъэ зэхэпфынэу губзыгъагъэм укъызэрэкӀэлъэӀугъэм пае, 12мары къызэрэпӀуагъэм фэдэу сшӀыщт: мары акъылышӀуи зэхэшӀыкӀи къыпхэсэлъхьэх. Ощ фэдэ джы нэс щыӀагъэп, уаужкӀи ощ фэдэ къэхъущтэп[+]. 13УкъызкӀэмылъэӀугъэри къыпфэсшӀэщт. Мылъкушхуи щытхъушхуи Сэ къыосэтых ущэӀэфэ ощ фэдэ пачъыхьэхэм ахэмытынэу[+]. 14Сишапхъэхэр, Сиунашъохэр къэуухъумэхэу, уятэ Даут фэдэу Сигъогу утетыщтмэ, гъэшӀэ кӀыхьэ Сэ усшӀыщт»[+]. 15Сэлмэн къэущыжьыгъ, ау ылъэгъугъэр пкӀыхьапӀэу къычӀэкӀыгъ. ЕтӀанэ ар Ерусэлэм кӀуи, Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ ыпашъхьэ иуцуи, къурмэнгъэст ышӀыгъ, мамыр къурмэнхэри ышӀхи, иӀумэт пстэуми ешхэ-ешъошхо афишӀыгъ[+].


Сэлмэн иӀушыгъ

16Мафэ горэм бзылъфыгъэ хэтэкӀуитӀу горэ пачъыхьэм дэжь къакӀохи, ыпашъхьэ къиуцуагъэх. 17Зы бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «А сизиусхьан! Сэри мы бзылъфыгъэри зы унэ тызэдис. А унэм тызэдисзэ, сабый къысфэхъугъ. 18Сызылъфагъэр мэфищ хъугъэу, мы бзылъфыгъэри лъфагъэ. Тызэгъусагъ, тэщ нэмыкӀ гори унэм къыддисыгъэп. Тизэкъуагъ. 19Мы бзылъфыгъэм исабый чэщым лӀагъэ, сыда пӀомэ зыхэчъыем ыпӀытӀыжьыгъ. 20Арыти, чэщныкъом къэтэджи, сэ, уиӀумэт, сычъыезэ, сишъао Ӏуихи, ыбгъэ кӀигъэгъолъхьагъ. Ишъэо лӀагъэ сэ сыбгъэ къыкӀигъэгъолъхьагъ. 21Пчэдыжьым сишъао быдз езгъэшъонэу сыкъэтэджыгъ, ау сызӀоплъэм, ар лӀагъэу къычӀэкӀыгъ. Нэфылъэр къызэкӀичыгъэу гуфаплъэу сызеплъым, ар сэ къэслъфыгъэ сабыир армырэу къычӀэкӀыгъ». 22Адрэ бзылъфыгъэм ыӀуагъ: «Хьау, сэ сишъао псэу, о уишъау лӀагъэр». Мыдрэм ыӀощтыгъ: «Хьау, о уишъау лӀагъэр, сэ сыер псэу». Джаущтэу пачъыхьэм ыпашъхьэ итэу ахэр зэнэкъокъущтыгъэх.

23Арыти, пачъыхьэм къыӀуагъ: «Сэ сишъау псэур, о уишъао лӀагъэ», – мыщ еӀо. Модрэм еӀо: «Хьау, о уишъау лӀагъэр, сэ сиер псэу». 24Мыщ дэжьым пачъыхьэм къыӀуагъ: «Моу чатэр къысэшъут». Арыти, пачъыхьэм чатэр къыфахьыгъ. 25Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Шъэожъыеу псэур зэфэдитӀоу зэгошъуупкӀи ызыныкъо зым ешъут, адрэ ныкъор адрэм ешъут». 26Арыти, зишъао псэугъэ бзылъфыгъэм, ны зэхашӀэу иӀэм ыкӀоцӀ илъыр зэкӀэ къызэпыригъэзагъэм фэдэу къэхъуи, гуӀэным хэтэу пачъыхьэм риӀуагъ: «А сизиусхьан! Мы сабыир зэрэпсэоу ащ ешъут, шъумыукӀы». Адрэ бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «Ори сэри тыхэрэкӀ, зэгошъуупкӀ». 27Арыти, пачъыхьэм къыӀуагъ: «Мы бзылъфыгъэм сабыир ешъутыжь, шъуукӀ хъунэу щытэп, джары ащ янэр». 28Пачъыхьэм хьыкумыр зэришӀыгъэм икъэбар зэрэ Израилэу щызэхахыгъэти, лъытэныгъэшхо къыфаригъэшӀыгъ, сыда пӀомэ хьыкумшӀыным тегъэпсыхьагъэу Тхьэм Ӏушыгъэ къызэрэхилъхьагъэр янэрылъэгъу хъугъэ[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Сэлмэн икъулыкъушӀэ Ӏэшъхьэтетхэр

1Джащ тетэу пачъыхьэу Сэлмэн зэрэ Израилэу пачъыхьагъур[†] щиӀыгъыгъ. 2КъулыкъушӀэ Ӏэшъхьэтетэу ащ иӀагъэхэр мыхэр ары: Цадокъ ыкъо Ӏазарый – къурмэнышӀыщтыгъ;[†] 3Щыщэ ыкъохэу Елыхъорэфрэ Ахъыйрэ – тхакӀощтыгъэх, хэгъэгум къихъухьэрэ хъугъэ-шӀагъэхэр атхыжьынхэр япшъэрылъыгъ; Ахъылуд ыкъо Ехъощафат – пачъыхьэм иӀофшӀэкӀэ-псэукӀэ ытхыщтыгъ;[+] 4ЕхъоедаӀ ыкъо Бэнай – дзэхэм япэщагъ; Цадокърэ Ебыетаррэ – къурмэнышӀыщтыгъэх;[+] 5Натан ыкъо Ӏазарый – чӀыпӀэ гъэӀорышӀапӀэмэ яӀэшъхьэтетхэм япэщагъ, къурмэнышӀэу Натан ыкъо Забыд – пачъыхьэм ицыхьэшӀэгъущтыгъ; 6Ахъыщар – пачъыхьэм иунэ-хапӀэ лъыплъэщтыгъ, Ӏабыдэ ыкъо Адонирам – егъэзыгъэкӀэ Ӏоф зэрагъашӀэщтыгъэ цӀыфхэм ятхьамэтагъ[+].

7Зэрэ Израилэу ит чӀыпӀэ гъэӀорышӀапӀэхэм яӀэшъхьэтетхэу Сэлмэн нэбгырэ пшӀыкӀутӀу иӀагъ. Пачъыхьэмрэ ащ иунагъорэ апае гъомлапхъэхэр ахэм къырагъэуалӀэщтыгъэх. Нэбгырэ пэпчъ илъэсым щыщэу зы мазэм телъытагъэу гъомлапхъэхэр къыригъэолӀэнхэр ипшъэрылъыгъ. 8Ахэм ацӀэхэр мары: Хъур ыкъо – Ефраим къушъхьалъэр ыӀэ илъыгъ; 9Дэкъэр ыкъо – Макъац, ЩаӀалбим, Бэтщэмэщ, Елэн, Бэтхъэнан ыӀэ илъыгъэх; 10Хъэсэд ыкъо – Арубот ыӀэ илъыгъ, ар дэдэм Сэукъои Хъэфэр чӀыгури зэрэщытэу фэгъэзэгъагъэх; 11Абинэдау ыкъо – Дор къушъхьэхэр ыӀэ илъыгъэх; Сэлмэн ыпхъу Тафат ащ ишъузыгъ;[+] 12Ахъылуд ыкъо БэӀанэ – къалэхэу ТаӀынахърэ Мэгъыдэрэ, ИзрыӀэлым ыхэкӀэ щыӀэу Цэртан пэблагъэу къалэу Бэтщан зэрэщытэу, Бэтщан къыщегъэжьагъэу къалэу Абэл-Махъолэ нэсыжьэу, къалэу ИокъмэӀами шӀокӀыжьэу ыӀэ илъыгъэх;[+] 13Гъэбэр ыкъо – ГъылыӀадым ит къалэу Рамот, Мэнасэ ыкъо Яир икъуаджэхэу ГъылыӀадым итхэри; Бащан къушъхьэ-шъоф чӀыпӀэм ит хэкоу Аргобрэ дэпкъхэмкӀэ къэшӀыхьагъэхэ, гъоплъэ сэххэмкӀэ егъэтыгъэ къэлэшхо тӀокӀищымрэ ыӀэ илъыгъэх;[+] 14Ӏыдэу ыкъо Ахъынадаб – Махъанаим ыӀэ илъыгъ; 15АхъымаӀац – Нафталый хэкур ыӀэ илъыгъ; Сэлмэн ыпхъу Басмат шъузэу ащ ыщэгъагъ; 16Хъущай ыкъо БэӀан – Ащэр хэкумрэ къалэу БэӀалэтрэ ыӀэ илъыгъэх; 17Парыуахъ ыкъо Ехъощафат – Исасхъар хэкур ыӀэ илъыгъ; 18Елэ ыкъо Щымэй – Бинямин хэкур ыӀэ илъыгъ; 19Урый ыкъо Гъэбэр – амор лъэпкъым ипачъыхьэу Сихъонрэ Бащан хэкум ипачъыхьэу Ӏогърэ тетыгъор зыщаӀыгъыщтыгъэ ГъылыӀад чӀыпӀэр ыӀэ илъыгъ. Ежь закъор ары мыщ щычӀыпӀэӀашъхьэтетыгъэр[+].

20Ехъудэри Израилри хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъом фэдэу бэ хъухэу, ашхыщтри рашъущтри яхъойхэу, тхъэжьэу щыӀагъэх[+].

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Сэлмэн зэрэдэтхъагъэхэр

1Псыхъоу Евфрат къыщегъэжьагъэу фылист лъэпкъым ичӀыгурэ Мысырым игъунапкъэхэмрэ анэсыжьэу арыт пачъыхьагъухэр зэкӀэ Сэлмэн ыӀэ илъыгъэх. Сэлмэн опсэуфэ ахэм зэкӀэми тынӀахьэхэр къыратыщтыгъэх, къыфэкъулыкъушӀэщтыгъэх[*][+][+]. 2Сэлмэн гъомлапхъэу коц хьаджыгъэ тоннищрэ, нэмыкӀ лэжьыгъэ хьаджыгъэ тоннихрэ, 3былым гъэшхагъэу шъхьипшӀым, хъупӀэм къыращыгъэ былымышъхьэ тӀокӀым, мэл-пчэнхэм анэмыкӀэу, шъыхьэхэр, мэзачъэхэр, шъофпчэнхэр, щагубзыу гъэпщэрыгъэхэр етӀани мафэ къэс ищыкӀэгъагъэх. 4Псыхъоу Евфрат икъохьапӀэ лъэныкъокӀэ, Тифсахъ къыщегъэжьагъэу Ӏаззэ нэс илъ чӀыгухэмрэ адэжькӀэ щыӀэ пачъыхьагъухэмрэ зэкӀэ Сэлмэн ыӀэ илъыгъэх. Игъунэгъу хэгъэгухэм зэкӀэми мамырэу ар адэпсэущтыгъ. 5Джаущтэу Ехъудэмрэ Израилымрэ щынагъо ямыӀэу, Сэлмэн опсэуфэ, Дан къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ нэсыжьэу арысхэм – хэти исэнашъхьэрэ имаркӀорэ ылэжьзэ шхэжьыщтыгъэ. 6Сэлмэн ку псынкӀэхэм акӀашӀэрэ шы мин тӀокӀитӀум апае шэщхэмрэ шыуш мин пшӀыкӀутӀурэ иӀагъэх[+]. 7Зэрэ Израилэу ит чӀыпӀэ гъэӀорышӀапӀэхэм яӀэшъхьэтетхэм Сэлмэнрэ ащ иӀанэпэсхэмрэ ящыкӀэгъэщт гъомлапхъэхэр зэкӀэ, щыкӀагъэ афэмыхъоу шъхьадж фагъэнэфэгъэ мазэм къыригъэуалӀэщтыгъэх. 8Шыхэмрэ къыдырхэмрэ арагъэшхыщт хьэри уарзэри шъхьадж ичэзыум пачъыхьэр чӀыпӀэу зыдэщыӀэрэм къырищалӀэщтыгъэх.

9Тхьэм Сэлмэн акъылышӀуи, зэхэшӀыкӀышхуи, шӀэныгъэшхуи гъуни нэзи имыӀэу къыритыгъэх. 10Сэлмэн иакъылышӀукӀэ КъокӀыпӀэм къыщалъфыгъэ цӀыф пстэуми, мысырхэми яӀушыгъэ ашъхьапырифыжьыщтыгъэ[+]. 11Ар цӀыф пстэуми анахь акъылышӀуагъ, езрахъ цӀыф лъэпкъым щыщэу Етани, Махъол ыкъохэм – Хъэмэн, Къалкол, ДардэӀ анахь акъылышӀуагъ, гъунэгъу лъэпкъ пстэуми ащ ищытхъу аӀуатэщтыгъэ[+]. 12Джащ тетэу гъэсэпэтхыдэ минищрэ орэд минрэ тфырэ ащ зэхилъхьагъэх[+]. 13Ливан хэгъэгум къыщыкӀырэ кедрэ чъыгым къыщегъэжьагъэу дэпкъым къыхэкӀыкӀырэ иссопым[*] нэсыжьэу ар къатегущыӀагъ, псэушъхьэхэми, бзыухэми, хьацӀ-уцӀхэми, пцэжъыехэми къатегущыӀагъ. 14Арыти, Сэлмэн зэрэӀушым икъэбар зэхэзыхыгъэ лъэпкъ пстэуми, чӀыпӀэ зэфэшъхьафмэ арыс пачъыхьэ пстэумэ ялӀыкӀохэр ащ иӀушыгъэ едэӀунхэу къакӀощтыгъэх[+].


Сэлмэн Тхьэм и Унэ ишӀын зызэрэфигъэхьазырыгъэр

15Цэур къалэм ипачъыхьэу Хъирам Даут опсэуфэ иныбджэгъущтыгъ. Сэлмэн ятэ ычӀыпӀэкӀэ пачъыхьанэу дагъэ зэрэщафагъэм икъэбар зызэхехым, лӀыкӀохэр Сэлмэн дэжь ащ къыгъэкӀуагъэх. 16Ежь Сэлмэни Хъирам дэжь раӀонэу ыгъэкӀуагъэх: 17«Сятэ Даут игъунэгъу лъэпкъхэм зэрязаощтыгъэм къыхэкӀэу, Зиусхьаным ахэр лъэгукӀэтын къыфемышӀыфэ Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэ епхыгъэу Унэ[*] зэримышӀышъугъэм ори ущыгъуаз. 18Ау мары си Зиусхьанэу Тхьэм тыдэкӀи гупсэфыгъо къыщыситыгъэшъ, пыйи пэрыохъуи джы сиӀэжьэп. 19Арышъ, „О пкъоу пчӀыпӀэ уитахътэ тезгъэтӀысхьащтым Сэ сцӀэ епхыгъэу Унэ ышӀыщт“ ыӀуи, Зиусхьаным сятэ Даут къызэрэриӀуагъэм тетэу, си Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэ епхыгъэу Унэ сшӀыщтышъ,[+] 20Ливаным къыщыкӀырэ кедрэ чъыгхэр къысфыраупкӀынхэу унашъо афэшӀ. Згъэлажьэхэрэр о бгъэлажьэхэрэм ягъусэщтых, о къэбгъэуцурэ уасэм фэдиз бгъэлажьэхэрэм апае къыостыщт. Сыда пӀомэ Цыдон къалэ щыщхэм чъыгхэр зэрэраупкӀышъурэм фэдэу изыупкӀышъун цӀыф тэ зэрэтимыӀэр ори ошӀэ».

21Сэлмэн къыраригъэӀуагъэр зызэхехым Хъирам гушӀуи ыӀуагъ: «Мы лъэпкъышхор ыгъэӀорышӀэнэу Даут шъэо Ӏуш къезытыгъэ Зиусхьаным щытхъур ыдэжь!» 22Ащ лъыпытэу Хъирам Сэлмэн дэжь ыӀофтэхи раригъэӀуагъ: «Садэжь къызфэбгъэкӀогъэхэ Ӏофым зыщызгъэгъозагъ. Кедрэ ыкӀи кипарис чъыгхэм яхьылӀагъэу узфаер къыпфэсшӀэщт. 23Згъэлажьэхэрэм ахэр Ливаным къыращынхэшъ, хы Ӏушъом къынагъэсыщтых. Зэгопхагъэхэу хымкӀэ къязгъэщэнхэшъ, о къэбгъэнэфэгъэ чӀыпӀэм къынязгъэгъэсынхэшъ, джащ дэжьым къыщызэтырязгъэлъхьащтых. Ащ ыуж о зыӀэкӀэбгъэхьажьыщтых. Ау ори сишӀоигъоныгъэ сфэгъэцакӀ, сипщыпӀэ дэсхэм апае лэжьыгъэ къысфягъащ». 24Джаущтэу Хъирам Сэлмэн зэрэфаем фэдэу кедрэ чъыгхэмрэ кипарисхэмрэ къыритыщтыгъэх. 25Ежь Сэлмэн Хъирам ипщыпӀэ щыпсэухэрэм ашхынэу коц тонн минищ фэдизрэ зэйтын дэгъэ къабзэу литрэ мин пшӀыкӀутӀурэ шъитӀурэ фэдизрэ ритыщтыгъэх. Илъэс къэс джащ фэдиз ащ Хъирам ритыщтыгъэ. 26Зиусхьаным къызэригъэгугъагъэм тетэу Сэлмэн акъылышӀу къыхилъхьагъ. Хъирамрэ Сэлмэнрэ зэшӀугъэх, ахэм зэзэгъыныгъэ зэдашӀыгъ[+].

27Арыти, Сэлмэн зэрэ Израилэу лэжьэнхьакъ ащытырилъхьагъ. Лэжьэнхьакъыр зыпшъэ дэкӀыщтыгъэр нэбгырэ мин щэкӀ[+]. 28Нэбгырэ минипшӀ зырызэу чэзыукӀэ зы мазэрэ къэтынхэу ахэр Ливаным ащ ыгъакӀощтыгъэх. Зы мазэрэ Ливаным къэтхэти, етӀанэ мэзитӀурэ яунэ исыщтыгъэх. Адонирам ахэм яӀэшъхьэтетыщтыгъ[+]. 29Ахэм анэмыкӀэу нэбгырэ мин тӀокӀищрэ минипшӀрэ хьылъэзехьэу, мыжъор къыгозыутрэ нэбгырэ мин тӀокӀиплӀырэ Сэлмэн къушъхьэлъэ хэкум щыфэлажьэщтыгъэх. 30Ащ дакӀоу Ӏоф зышӀэрэ цӀыфхэм алъыплъэнхэу Сэлмэн Ӏэшъхьэтетэу нэбгырэ минищрэ шъищрэ тыригъэхьэгъагъ. 31Унэ лъапсэм халъхьанхэм пае мыжъошхохэр, мыжъо пытэ лъэпкъ дэгъухэр, ауӀучӀыгъэ мыжъохэр къагъэхьазырынхэу пачъыхьэм унашъо афишӀыгъ. 32Арыти, Сэлмэн ипсэолъэшӀхэми, Хъирам ипсэолъэшӀхэми, Гъыбыл къалэм щыщхэми мыжъохэр ауӀучӀыщтыгъэх, Тхьэм и Унэ[†] халъхьанхэм пае ахэри пхъэхэри къагъэхьазырыщтыгъэх[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Тхьэм и Унэ зэрагъэпсыгъэр

1Израил цӀыфхэр мысыр чӀыгум къызикӀыжьыгъэхэм ыуж илъэс шъиплӀрэ тӀокӀиплӀырэ тешӀагъэу, Сэлмэн Израилым зэрипачъыхьэри илъэсиплӀым хэхьагъэу, илъэсым иятӀонэрэ мазэу Зиф зыфаӀорэм[*] тефэу Тхьэм и Унэ[†] игъэпсын ар фежьагъ. 2Сэлмэн Тхьэм и Унэу ыгъэпсыгъэм икӀыхьагъэ метрэ щэкӀ, ишъомбгъуагъэ метрипшӀ, илъэгагъэ метрэ пшӀыкӀутф фэдиз хъущтыгъэх. 3Тхьэм и Унэ ишъомбгъуагъэ диштэу, икӀыхьагъэ метрипшӀ хъунэу, ишъомбгъуагъэ метритф фэдизэу чӀэхьапӀэ[†] фишӀыгъ. 4Хъагъэм фэдэу зэпыутыгъэхэу, акӀоцӀкӀэ щышъуамбгъохэу, кӀыбымкӀэ нахь щыбгъузэхэу, алъапсэхэр инэу къеупсэхыгъэхэу шъхьангъупчъапӀэхэр хихыгъэх. 5Джащ фэдэу Тхьэм и Уни кӀоцӀ унэ лъапӀэри[†] къызэдиубытхэу Тхьэм и Унэ пышӀыхьэ фишӀыгъ. ЕтӀанэ пышӀыхьэр унэ шъхьаф-шъхьафэу зэтыриутыжьыгъ. 6Щэ зэтет пышӀыхьэм ычӀэгърэ тетыпӀэм ишъомбгъуагъэщтыгъэр метритӀурэ ныкъорэ фэдиз, ащ ышъхьагъ тетым ишъомбгъуагъэ зыфэдизыгъэр метрищ Ӏэпэ-цып, шъхьагъ шъыпкъэм ишъомбгъуагъэщтыгъэр метрищрэ ныкъорэ фэдиз. ПышӀыхьэр Тхьэм и Унэ идэпкъхэм къанэмысыным тегъэпсыхьагъэу зишъомбгъуагъэ чӀыпӀэ-чӀыпӀэу зэтеутыгъэ дэпкъыр Тхьэм и Унэ хъурэябзэу къыдекӀокӀэу къешӀэкӀыгъагъ.

7Тхьэм и Унэ агъэпс зэхъум ауӀучӀыгъэ мыжъо хьазырхэр халъхьагъэх. Тхьэм и Унэ игъэпсыгъом отэ, пхъэшӀэ ощ е нэмыкӀ гъучӀ Ӏэмэ-псымэ горэхэм ятео мэкъэ анахь цӀыкӀуи щызэхэпхыщтыгъэп[+]. 8ЯтӀонэрэ тетыпӀэм унэсыным пае Тхьэм и Унэ икъыблэ лъэныкъо хэлъыгъэ ихьапӀэмкӀэ укъихьан фэягъэ. ДэкӀоепӀэ щыхьэхэмкӀэ ятӀонэрэ тетыпӀэм нэсхэти, етӀанэ ащ текӀхэти шъхьагъ шъыпкъэм дэкӀуаещтыгъэх. 9Джаущтэу Тхьэм и Унэ ишӀын ащ ыухыгъ, кедрэ пхъэмбгъухэр зытеӀулӀэжьыгъэ кедрэ бгыкъухэр ащ икӀашъо тыраригъэдзагъэх. 10ЕтӀани метрищ фэдиз зилъэгэгъэ пышӀыхьэхэр Тхьэм и Унэ къыдакӀухьэу паригъэшӀыхьагъэх. Кедрэ пкъэухэмкӀэ ахэр Тхьэм и Унэ къегъэпытылӀэгъагъэх.

11Арыти, Зиусхьаным Сэлмэн зыкъыфигъази къыриӀуагъ: 12«Мары Тхьэм и Унэ ошӀы. Сишапхъэхэм уатемыкӀэу, Сигъэнэфагъэхэм уаблэмыкӀэу, Сиунашъохэр зэкӀэ бгъэцакӀэхэзэ пшӀыщтмэ, уятэ Даут къесӀуагъэр оркӀэ Сэ згъэцэкӀэжьыщт[+]. 13Израил цӀыфхэм сахэтыщт, сиизраил лъэпкъи збгынэщтэп»[+].

14Джащ тетэу Сэлмэн Тхьэм и Унэ игъэуцун ыухыгъ.


Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ зэрашӀыгъэр

15Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀкӀэ дэпкъым кедрэ пхъэмбгъухэр къыраригъэӀулӀэкӀыгъэх. Тхьэм и Унэ иджэхашъуи икӀашъуи зэдакӀоу пхъэхэр атыраригъэӀулӀагъэх, джэхашъом кипарис пхъэмбгъухэр раригъэдзагъэх. 16Тхьэм и Унэ ыпхачӀэ щыӀэу, метрипшӀ фэдизкӀэ ащ къыкӀэрыгъэкӀотыгъэу дэпкъ аригъэгъэуцуи, джэхашъом къыщегъэжьагъэу кӀашъом нэс кедрэ пхъэмбгъухэр тыраригъэӀулӀэхи, лъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьым пае кӀоцӀ унэ лъапӀэр джащ щаригъэшӀыгъ[+]. 17Тхьэм и Унэ щыщэу адрэ къэнагъэм икӀыхьагъэ метрэ тӀокӀ фэдизыгъ. 18Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ къыраӀулӀэкӀыгъэ кедрэм къалъыркъэбхэмрэ къызэӀуихынэу ригъэжьэгъэ къэгъэгъэ Ӏэрамхэмрэ ятеплъэ фэдэ зиӀэ сурэтхэр щыпхырыупкӀыгъагъэх. Мыжъохэр къэмылъагъоу зэкӀэми кедрэр атеӀулӀэгъагъ[+]. 19Зиусхьаным иунашъохэр зыдэлъ Пхъонтэ лъапӀэр чӀигъэуцоным пае а кӀоцӀ унэ лъапӀэр Тхьэм и Унэ ащ харигъэшӀыхьагъ. 20КӀоцӀ унэ лъапӀэм икӀыхьагъэ метрипшӀ фэдизыгъ, ишъомбгъуагъи илъэгагъи метрипшӀ зырыз фэдизыгъ. Ащ ыкӀоцӀ дышъэ къабзэ къыригъэтӀылъэкӀыгъ. КӀоцӀ унэ лъапӀэм уимыхьэзэ, ащ ыпашъхьэ дэжь щытыгъэ къурмэншӀыпӀэм[†] кедрэ пхъэмбгъухэр къыриӀулӀэкӀыгъэх. 21Сэлмэн Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀи дышъэ къабзэ къыригъэтӀылъэкӀыгъ. Дышъэ пшъэхъухэр кӀоцӀ унэ лъапӀэм ыпашъхьэ рищэхи, ащи дышъэ къыригъэтӀылъэкӀыгъ. 22Тхьэм и Унэ зэрэщыт къабзэу, кӀоцӀ унэ лъапӀэм итыгъэ къурмэншӀыпӀэми дышъэ къаригъэтӀылъэкӀыгъ[+].

23Метритф фэдиз зилъэгэгъэ къэрыубитӀоу[*] зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэр кӀоцӀ унэ лъапӀэм ригъэуцуагъэх[+]. 24Къэрыубым изытамэ метритӀурэ ныкъорэ фэдизыгъ, адрэ тамэми ишъомбгъуагъэ метритӀурэ ныкъорэ фэдизыгъ. Зы тэмэ цыпэм къыщегъэжьагъэу адрэ тэмэ цыпэм нэс илъыгъэр метритф фэдизыгъ. 25Адрэ къэрыубми иинагъэ метритф фэдизыгъ. КъэрыубитӀури яшапхъэхэмкӀи ятеплъэкӀи зэфэдэкъэбзагъэх. 26Зы къэрыубым илъэгагъэ метритф фэдизыгъ, адрэ къэрыубри джащ фэдизыгъ. 27Къэрыубхэр[†] Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ ыгузэгу ащ ригъэуцуагъэх. Къэрыубмэ атамэхэр зэкӀэхыгъагъэх. Зы къэрыубым ытамэ зы дэпкъым нэсыщтыгъэ, адрэ къэрыубым ытамэ нэмыкӀ дэпкъым нэсыщтыгъэ. Адрэ ятэмитӀу Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ ыгузэгу щызэнэсыщтыгъэх. 28Къэрыубхэри дышъэкӀэ ащ къыгъэтӀылъыхьагъэх.

29Ащ дакӀоу Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ дэпкъхэм зэрэщытэу къэрыубхэм, пальмэ чъыгхэм, къызэӀуихынэу ригъэжьэгъэ къэгъэгъэ Ӏарамхэм ятеплъэ фэдэ зиӀэ сурэтхэр ащыпхыриупкӀыгъэх. 30Джащ фэдэу Тхьэм и Унэ хэт кӀоцӀ унэ лъапӀэм иджэхашъуи Тхьэм и Унэ адрэ иджэхашъуи дышъэ атырилъхьагъ. 31Зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэу тфэ зэтет пчъэблыпкъхэр зиӀэ пчъэбгъуитӀузэӀухыр кӀоцӀ унэ лъапӀэм урихьанэу хилъхьагъ[*]. 32Зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэ пчъэбгъуитӀузэӀухым зэрэщытэу ыбгъумэ къэрыубхэм, пальмэхэм, къызэӀуихынэу ригъэжьэгъэ къэгъэгъэ Ӏэрамхэм ятеплъэ фэдэ зиӀэ сурэтхэр ащыпхыриупкӀхи, дышъэкӀэ къыгъэтӀылъыхьажьыгъэх, къэрыубхэми пальмэхэми дышъэр атырилъхьагъ.

33Зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэу плӀэ зэтет пчъэблыпкъхэр Тхьэм и Унэ чӀэхьапӀэу фишӀыгъэх. 34ЛъэныкъуитӀукӀи зэӀукӀыщтыгъэ пчъэзэкӀоцӀытыр кипарис чъыгым хишӀыкӀыгъ. Зы пчъэм ылъэныкъуитӀу ыпэкӀи ыужкӀи зэӀукӀыщтыгъэ, адрэ пчъэми ылъэныкъуитӀу ыпэкӀи ыужкӀи зэӀукӀыщтыгъэ. 35Къэрыубхэр, пальмэхэр, къызэӀуихынэу ригъэжьэгъэ къэгъэгъэ Ӏэрамхэм ятеплъэ фэдэ зиӀэ сурэтхэр ахэм ащыпхыриупкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыжьыгъ. 36Ащ къыщымыуцоу ауӀучӀыгъэ мыжъо хьазырхэр сатырищэу зэтырилъхьи, кедрэ бгыкъухэр зы сатырэу ахэм къатырилъхьажьи, кӀоцӀ щагур дэпкъкӀэ къышӀыхьагъ[+].

37ЯплӀэнэрэ илъэсым, Зиф мазэм тефэу, Зиусхьаным и Унэ лъапсэ ащ фишӀыгъ. 38ЯпшӀыкӀузэнэрэ илъэсым, Булэ мазэм[*], ар яенэрэ маз, ищыкӀагъэр зэкӀэ ешӀылӀагъэу Тхьэм и Унэ игъэпсын ащ ыухыгъ. Ащ ишӀын илъэсиблэ пылъыгъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Сэлмэн икъэлэсэрай

1Сэлмэн ежь пае ышӀыщтыгъэ къэлэсэраим игъэпсын илъэс пшӀыкӀущэ пылъи, ар зэрэщытэу ыухыгъ[+].

2Джащ фэдэу Ливан Мэз Ун зыфаӀори ышӀыгъ. Ащ икӀыхьагъэ метрэ шъэныкъо, ишъомбгъуагъэ метрэ токӀрэ тфырэ, илъэгагъэ метрэ пшӀыкӀутф фэдизыгъ. СатыриплӀ хъоу кедрэ кӀэсэнхэр[†] унэм кӀигъэуцуагъэх. Кедрэ бгыкъухэр а кӀэсэнхэм атыриӀулӀэжьыгъэх[+]. 3Кедрэ кӀэсэн тӀокӀитӀурэ тфырэу пшӀыкӀутф-пшӀыкӀутфэу сатырэу чӀэсагъэмэ апэпчъ кедрэ бгыкъу пшӀыкӀутф зырыз атыриӀулӀэжьи, шъхьагъырэ унэу зикӀашъо бгыкъу пшӀыкӀутф зырызэу шъолъырищэу зэтеутыгъэр ащ тыригъэуцожьыгъ. 4НэфынэкъипсапӀэхэр сатырищэу зэтетыгъэх. НэфынэкъипсапӀэм нэфынэкъипсапӀэ къыпэӀутыгъ. 5ПчъэхэгъэуцуапӀэхэри пчъэблыпкъхэри плӀэу зэтетыгъэх.

6Метрэ тӀокӀырэ тфырэ фэдиз икӀыхьагъэу, метрэ пшӀыкӀутф хъун ишъомбгъуагъэу КӀэсэнхэр ЗыкӀэт Унэшху зыфаӀоу шъхьэ зытелъыр ащ ышӀыгъ. Шъхьэ фэхъурэяшъо зиӀэ унэшхоу КӀэсэнхэр зыкӀэтыр зыфаӀорэр ащ къыпишӀыхьажьыгъ.

7Тэхътэ ЩытыпӀэ Унэшхор зыфаӀоу, хьыкум зыщишӀыщтыгъэу, Хьыкум ШӀыпӀэ УнэшхокӀэ заджэщтыгъэхэри ышӀыгъ. Ащ иджэхашъорэ идэпкъхэмрэ кедрэ пхъэмбгъухэр атыраригъэӀулӀагъэх[+].

8Ежь зыщыпсэущтыгъэ унэм ищагоу кӀэсэнхэр зыкӀэт Хьыкум ШӀыпӀэ Унэшхом ыкӀыбкӀэ щыӀагъэри джащ фэдэу ыгъэпсыгъ. Мысыр пачъыхьэм ыпхъоу Сэлмэн къыщагъэм ежь ием фэдэ унэ фаригъэшӀыгъ[+]. 9Ар джэхашъом къыщегъэжьагъэу унашъхьэм нэсыжьэу, ыкӀыби къыхиубытэу, щагушхом нэсыжьэу шапхъэмэ атетэу нэӀумкӀи кӀыбымкӀи ауӀучӀыхи, пхъэххэмкӀэ зэпахыжьыгъэ мыжъо лъэпкъ пытэ дэгъухэмкӀэ, мыжъошхохэмкӀэ къэгъэпкӀыхьэгъагъ. 10Зым икӀыхьагъэ метритф хъунэу, адрэм икӀыхьагъэ метриплӀ фэдизэу мыжъо лъэпкъ пытэ дэгъухэм, мыжъошхохэм унэ лъапсэр ахэшӀыкӀыгъагъ. 11Шапхъэмэ атетэу ауӀучӀыгъэ мыжъо лъэпкъ пытэ дэгъухэр ащ ыкӀыӀу тырилъхьэхи, кедрэ бгыкъухэр ахэм атырилъхьажьыгъэх. 12Щагушхор, Зиусхьаным и Унэ ыкӀоцӀырэ ищагуи Тхьэм и Унэ[†] иапэрэ ихьапӀэу кӀэсэнхэр зыкӀэтри шапхъэмэ атетэу ауӀучӀыгъэ мыжъохэр сатырищэу зэтелъхэу, кедрэ бгыкъухэр зыкӀыӀу зы сатырэу телъыжьхэмкӀэ джащ фэдэу хъурэябзэу къэшӀыхьэгъагъэх[+].


Хъирам иӀэпэӀэсэныгъ

13ЕтӀанэ Сэлмэн Цэур щыщ Хъирам лъигъэкӀуагъэх. 14Израил лъэпкъым къыхиубытэрэ нэфтэлый лъэпкъым щыщ шъузабэ горэм ар икӀалэщтыгъ. Ятэ Цэур щыщыгъ, джэрзым Ӏоф зэрэдэпшӀэщтым ар фэӀазэу щытыгъэти, фэӀэпэӀасэу пкъыгъо зэфэшъхьафхэр ащ хишӀыкӀыщтыгъэх. Ар пачъыхьэу Сэлмэн дэжь къэкӀуагъэу Ӏоф зэфэшъхьафхэр фишӀэщтыгъ[+].


Джэрз кӀэсэнитӀур зэришӀыгъэр

15Метрибгъу зырыз фэдиз зилъэгэгъэ кӀэсэнитӀоу джэрз гъэткӀугъэм ащ хишӀыкӀыгъэхэм метрэ хырых фэдиз зикӀыхьэгъэ джэрз шъэгъэ блэрхэр зэфэдэу хъурэябзэу къадекӀокӀыщтыгъэх[+]. 16КӀэсэн шъхьагъхэр хъурэябзэу къызэдаубытэу къатыригъэуцожьынхэм пае, метритӀурэ ныкъорэ фэдиз зырыз ялъэгагъэу танджхэр джэрзым хигъэткӀукӀыгъэх. 17КӀэсэн шъхьагъхэм атыригъэуцогъэ танджхэм къарихъухыжьынэу джэрз шъэгъэ блэрхэмрэ хъытыу фэдэу зэхэблэгъэ джэрз пшъэхъухэмрэ блырыблэу ыгъэхьазырыгъэх. 18Джаущтэу кӀэсэнхэр ыгъэпсхи, ахэм ашъхьагъхэм атыригъэуцогъэ танджхэм къарихъухыжьыгъэ хъытыухэм ачӀэгъ къыдекӀокӀэу фэхъурэяшъоу къытепшырэ сатыритӀоу нар теплъэ зиӀэхэр язырызэу ышӀыгъ. 19МетритӀу хъунэу яинагъэу аӀууц къэгъагъэхэм ятеплъэ зиӀэ танджхэр ышӀыхи Тхьэм и Унэ иапэрэ ихьапӀэу кӀэсэнхэр зыкӀэтым кӀагъэуцогъэ пкъэухэм ашъхьагъ тыригъэуцожьыгъэх. 20Фэхъурэяшъоу къытепшырэ тхыпхъэхэу кӀэсэнитӀуми ашъхьагъ тетыгъэ танджхэм алъэпсэ шъыпкъэмэ къадекӀокӀыхэрэр хъытыум пэблэгъагъэх. СатыритӀу хъоу нар шъитӀу хъурэябзэу ахэм къаришӀэкӀыгъ[*]. 21ЕтӀанэ кӀэсэнхэр кӀэтэу Тхьэм и Унэ иапэрэ ихьапӀэ ышӀыгъ. Зы кӀэсэныр къыблэмкӀэ ыгъэуцуи, ЯхынкӀэ[*] еджагъ. Адрэ кӀэсэныр темырымкӀэ ыгъэуцуи, БоӀазкӀэ[*] еджагъ. 22КӀэсэнхэм ашъхьагъ аӀууц къэгъагъэм итеплъэ фэдэ яӀэу ышӀыгъ. Джащ тетэу кӀэсэнхэм ягъэуцун ыухыгъ.


Джэрзым хэшӀыкӀыгъэ лэгъуп-псыубытыпӀэр

23ЕтӀанэ лэгъуп-псыубытыпӀэр джэрзым хишӀыкӀыгъ. Ащ ынэз зы бгъум къыщегъэжьагъэу адрэ бгъум нэс метритф фэдиз хъущтыгъэ. Ар зэпэхъурэебзагъ, илъэгагъэ метритӀурэ ныкъорэ фэдизыгъ, ащ ынэз ихъурэягъэ метрэ пшӀыкӀутф фэдиз илъыгъ[+]. 24Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэ[†] ӀупшӀэ чӀэгъым хъурэябзэу къыдекӀокӀэу метрэныкъо фэдиз пэпчъ къалъыркъэб теплъэ зиӀэ шӀыгъэхэр пшӀырыпшӀэу пышӀэгъагъэх. СатыритӀу хъоу зэготхэу ахэр лэгъуп-псыубытыпӀэм хъурэябзэу къыдекӀокӀыщтыгъэх. Къалъыркъэбхэри лэгъуп-псыубытыпӀэри зэдакӀоу джэрзым зэдыхэгъэткӀукӀыгъагъэх[+]. 25Лэгъуп-псыубытыпӀэр цу пшӀыкӀутӀум атетыгъ: цуищыр ашъхьэкӀэ темырымкӀэ, адрищыр къохьапӀэмкӀэ, щыр къыблэмкӀэ, адрищыр къокӀыпӀэмкӀэ гъэзэгъагъэх. Лэгъуп-псыубытыпӀэр ахэм атетыжьыгъ, акӀэнтӀыӀухэр лъачӀэмкӀэ гъэзэгъагъэх. 26Лэгъуп-псыубытыпӀэм ынэзхэр Ӏабгъу фэдиз хъунэу Ӏужъугъэх, ыӀупшӀэхэр Ӏэгубжъэ ӀупшӀэм фэдэу гъэпсыгъэхэу, аӀууц къэгъэгъэ къызэӀукӀыгъакӀэм итеплъэ зыдаӀыгъыгъ. Лэгъуп-псыубытыпӀэм псэу литрэ мин тӀокӀитӀу фэдиз ифэщтыгъэ.


Щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэр

27Джащ фэдэу ащ щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэр пшӀы хъоу джэрзым хишӀыкӀыгъэх. Щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэ пэпчъ метритӀу фэдиз икӀыхьэгъагъ, ишъомбгъуагъэщтыгъэр метритӀу фэдиз, метрэрэ ныкъорэ хъунэу илъэгэгъагъ. 28Щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэр мыщ фэдэу зэхэгъэуцогъагъэх: абгъухэр кӀоцӀымкӀэ щыӀэ зэгъэпытылӀапӀэхэмкӀэ зэкӀэгъэпытыхьэгъагъэх. 29КӀоцӀымкӀэ щыӀэ зэгъэпытылӀапӀэхэмкӀэ зэкӀэгъэпытыхьэгъэ бгъухэми зэгъэпытылӀапӀэхэми аслъанхэр, цухэр, къэрыубхэр[†] атешӀыхьэгъагъэх. Аслъанхэмрэ цухэмрэ ашъхьагъи ачӀэгъи Ӏэрам зэхэблагъэхэр атешӀыхьэгъагъэх. 30ТхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэ пэпчъ икулъэмыджхэр джэрзэу джэрз щэрэхъиплӀымэ атетыгъ. Лэгъуп-псыубытыпӀэр къэмыукъончыным пае тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэм икъопиплӀэу тэмэпкъышъхьэм фэдэу къыпыщыщтыгъэхэм атегъэуцогъагъ. Ахэри Ӏэрам зэхэблагъэ пэпчъи зэдакӀоу джэрзым зэдыхэгъэткӀукӀыгъагъэх. 31ТхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэм ынэз сантиметрэ шъэныкъокӀэ къытеӀатыкӀыгъагъ. ИтеплъэкӀэ кӀэсэн лъапсэмэ афэдэу хъурэягъ, ишъомбгъуагъэ сантиметрэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀутфырэ фэдизыгъ. Ынэз дэхэфэшӀ горэхэр къешӀэкӀыгъагъэх. Ар зыдэтым ыбгъухэр плӀэмыягъэх нахь, хъурэягъэхэп. 32ТхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэр щэрэхъиплӀмэ атетыгъ. Щэрэхъхэм якулъэмыджхэр тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэм дыхэтыгъэх. Щэрэхъ пэпчъ илъэгагъэ сантиметрэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀутфырэ фэдизыгъ. 33Щэрэхъмэ язэхэлъыкӀэ ку псынкӀэмэ акӀэт щэрэхъмэ афэдагъ. Ахэм якулъэмыджхэри, якущэрэхъ лъэгухэри, якутакъэхэри, якуцэхэри – зэкӀэри зэдакӀоу джэрзым зэдыхэгъэткӀукӀыгъагъэх. 34ТхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэ пэпчъ ыкъопиплӀ тэмэпкъышъхьэм фэдэу къыпыщыщтыгъэх. Ахэр тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэмэ адыхэгъэткӀукӀыгъагъэх. 35Щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэм ынэзхэр сантиметрэ тӀокӀырэ тфырэ фэдиз горэкӀэ тегъэуцуапӀэм къышъхьащыщтыгъэх. Ащ ыкъуапэхэм яубытыпӀэхэри ыбгъухэри зэдакӀоу шӀыгъагъэх. 36Щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэмэ яубытыпӀэмэ анэзхэм къэрыубхэр, аслъанхэр, пальмэ чъыгхэр зытебгъэуцон плъэкӀыщт чӀыпӀэмэ атыришӀыхьэхи, Ӏэрам блэрхэм ясурэтхэр ахэм къаригъэкӀокӀыжьыгъэх. 37Джаущтэу щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцопӀипшӀыр ащ ышӀыгъ. ЯшӀыкӀэкӀи, яшапхъэкӀи, ятеплъэкӀи зэфэдэхэу ахэр джэрзым хигъэткӀукӀыгъэх.

38Джэрз лэгъупипшӀи ащ ышӀыгъ. Лэгъуп пэпчъ литрэ шъий ифэщтыгъэ. Лэгъуп пэпчъ илъэгагъэ метритӀу фэдизыгъ, лэгъуп пэпчъ щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцопӀипшӀым яз тетыгъ. 39ЕтӀанэ щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцопӀитфыр Тхьэм и Унэ икъыблэ лъэныкъокӀэ гъэзагъэу, адритфыр Тхьэм и Унэ итемыр лъэныкъокӀэ щыӀэу зэбгыригъэуцукӀыгъэх. Джэрзым хэшӀыкӀыгъэ лэгъуп-псыубытыпӀэр Тхьэм и Унэ икъыблэ-къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ ыгъэуцугъ.


Тхьэм и Унэ зэрагъэдэхагъэр

40ЕтӀанэ Хъирам лэгъупхэр, хьакужъонтхъухэр, лэджэнхэр ышӀыгъэх. Джаущтэу Хъирам пачъыхьэу Сэлмэн дэжь щыӀэу Зиусхьаным и Унэ щишӀэщтыгъэ Ӏофыр зэкӀэ ыухыгъ[+]. 41Ащ ышӀыгъэх: кӀэсэнитӀури, фэхъурэяшъоу щыт танджхэу ахэм ашъхьарысхэри, танджитӀуми къяхъухыжьыгъэщт хъытыуитӀури; 42нар шъиплӀыри хъытыуитӀум апишӀэжьыгъэх; хъытыу пэпчъ нарэу пышӀэгъагъэр сатыритӀу; кӀэсэнхэм ашъхьарыс танджхэм къарихъухыжьынхэу ахэр ащ ышӀыгъэх; 43щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцопӀипшӀыри, щэрэхъхэр зыкӀэт лэгъупипшӀыри, 44лэгъуп-псыубытыпӀэри, ащ ычӀэгъ чӀэт цу пшӀыкӀутӀури, 45лэгъупцӀыкӀухэри, хьакужъонтхъухэри, лэджэнхэри ащ ышӀыгъэх. Зиусхьаным и Унэ пае Хъирам Сэлмэн фишӀыгъэ пкъыгъо пстэури джэрз зэпэлыдыжьым хэшӀыкӀыгъагъэх. 46Пачъыхьэм ар ыгъэткӀути Иордан пэмычыжьэу, Сукъотрэ Цэртанрэ азыфагу илъ чӀыпӀэм чӀыгу итӀыкӀыгъэм щыраригъэкӀэжьыщтыгъэ[+]. 47ЕтӀанэ а пкъыгъохэр бэ дэдэ зэрэхъущтыгъэхэм къахэкӀэу джэрзэу агъэкӀуагъэр зыфэдизыр Сэлмэн аригъэгъэнэфагъэп[+].

48Ащ дакӀоу Сэлмэн Зиусхьаным и Унэ чӀэтыщтыхэр аригъэшӀыгъэх. АригъэшӀыгъэхэр мыщ фэдэх: дышъэ къурмэншӀыпӀэр,[†] гъомылэ тынхэр зытыралъхьащт дышъэ Ӏанэр;[+] 49Тхьэм и Унэ хэт кӀоцӀ унэ лъапӀэм икъыблэ лъэныкъокӀэ тфырытфэу щытынхэу дышъэ къабзэм остыгъэхэр хишӀыкӀыгъэх; къэгъагъэхэри, остыгъэхэри, Ӏадэхэри дышъэм хэшӀыкӀыгъагъэх;[+] 50лэджэн цӀыкӀухэр, остыгъэм ишъэгъэ стафэхэр къызэрэпахырэ Ӏадэхэр, нэмыкӀ лэджэнхэр, Ӏэгубжъэхэр, жъапхъэхэр дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъагъэх. ЛъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьэу Тхьэм и Унэ ыкӀоцӀ итыжьым хэлъ пчъэмрэ Тхьэм и Унэ иапэрэ ихьапӀэ хэлъ пчъэмрэ яхьалъкъхэр дышъэм хэшӀыкӀыгъагъэх[+].

51Джаущтэу Зиусхьаным и Унэ игъэпсын пылъыгъэ ӀофшӀэн пстэури Сэлмэн зэшӀуихыгъ. Арыти, Сэлмэн ятэ Даут тыжьынэу, дышъэу, пкъыгъохэу Зиусхьаным фигъэшъошэгъагъэхэр къыхьхи, Зиусхьаным и Унэ хэт пкъыгъолъэпӀэ-гъэтӀылӀыпӀэм чӀэлъынхэу аритыпагъэх[+].

#### Яенэрэ шъхьэр


Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Тхьэм и Унэ къызэрахьыжьыгъэр

1Сэлмэн Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ Даут икъалэу Цион[†] къыдахыжьынышъ къахьыжьыным пае Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, зэкӀэ лӀакъомэ яӀэшъхьэтетхэм, израил цӀыфхэм къатекӀыгъэхэм япащэхэм пачъыхьэу Сэлмэн дэжь, Ерусэлэм, къэкӀонхэу къяджагъ[+]. 2Арыти, илъэсым ияблэнэрэ етан мазэм[*] тефэу израилхэр зэкӀэ пачъыхьэу Сэлмэн дэжь агъэмэфэкӀынэу къекӀолӀагъэх. 3Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъу пстэури къакӀохи, къурмэнышӀхэм[†] пхъонтэ лъапӀэр къаӀатыгъ. 4Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри,[†] ащ чӀэлъыгъэ пкъыгъо лъапӀэхэри рахьыжьагъэх. КъурмэнышӀхэмрэ лэуйхэмрэ[*] ахэр ахьыщтыгъэх. 5Пачъыхьэу Сэлмэнрэ зэрэ Израилэу ицӀыф хэхыгъэхэу ащ щызэрэугъоигъэхэмрэ пхъонтэ лъапӀэм ыпэ итхэу, мэл-пчэнхэмрэ былымхэмрэ ябагъэ зыфэдизыр къэлъытэгъуаеу къурмэн[†] ашӀхэзэ, кӀощтыгъэх. 6КъурмэнышӀхэм Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ къахьи, лъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр[†] зэрытыщт кӀоцӀ унэм рахьи, къэрыубмэ атэмэ чӀэгъмэ ачӀагъэуцуагъ[+]. 7Къэрыубмэ атамэхэр пхъонтэ лъапӀэр зыдэщыт чӀыпӀэм ышъхьагъ щызэкӀэхыгъэхэу, пхъонтэ лъапӀэмрэ ар зэрэзэрахьэрэ пхъэ убытыпӀэхэмрэ ашъхьагъ щыгъэӀэгъагъэх[+]. 8ЧӀыпӀэ лъапӀэу кӀоцӀ унэ лъапӀэм ыпашъхьэ итымкӀэ узыплъэкӀэ, пхъонтэ лъапӀэр зэрэзэрахьэрэ пхъэ убытыпӀэхэм аӀэпакӀэхэр щыплъэгъущтыгъэх, ау укъыӀукӀотмэ, плъэгъущтыгъэхэп. Джы къызнэсыгъэми джащ фэдэу ахэр зэрэщытых. 9Израил цӀыфхэр Мысыр хэгъэгум къикӀыжьыгъэхэу, Зиусхьаным ахэм зэзэгъыныгъэ къызадешӀым, Мосэ Хъорэб къушъхьэм щыӀэзэ пхъонтэ лъапӀэм дилъхьэгъэгъэ мыжъобгъуитӀум анэмыкӀ зыпари ащ дэлъыгъэп[+]. 10КъурмэнышӀхэр чӀыпӀэ лъапӀэм къызекӀыжьхэм, ошъуапщэр Зиусхьаным и Унэ из хъугъэ[+]. 11Ащ ошъуапщэр из зэрэхъугъэм къыхэкӀэу къурмэнышӀхэр щытынхэ алъэкӀыщтыгъэп. Джащ нэсэу Тхьэм Зиусхьаным и Унэ зэлъикӀугъ.

12Мыщ дэжьым Сэлмэн къыӀуагъ:

«Зыщымылъэгъушъущт чӀыпӀэм зэрэщыӀэр ежь Зиусхьаным къыӀуагъ[+].
13УипсэупӀэнэу Ощ пае мары Унэ лъапӀэр сэ згъэпсыгъэ,
егъашӀэм ущыщыӀэнэу ар О уичӀыпӀ».


Сэлмэн цӀыфхэм зэрадэгущыӀагъэр

14Зэрэ Израилэу ицӀыф хэхыгъэхэу щытхэм Сэлмэн закъфыригъэзэкӀи Тхьэм ынэшӀу къащыфэнэу къафэлъэӀуагъ[+]. 15Ащ къыӀуагъ: «Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм, сятэ Даут къыриӀуагъэр непэ зыгъэцэкӀэжьыгъэм, щытхъур ыдэжь! Ащ ыӀогъагъ: 16„Сиизраил лъэпкъ Мысырым къызщисщыжьыгъэ мафэм къыщегъэжьагъэу Сэ сцӀэ пае Унэ щагъэпсынэу Израилым илӀакъохэр зыщыпсэурэ къалэмэ ащыщ гори къыхэсхыгъэп, Сиизраил лъэпкъ илӀышъхьэ хъуным пае Даут къахэсхыгъ“[+]. 17Сятэ Даут Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэ епхыгъэу унэ ыгъэпсынэу гухэлъ иӀагъ[+]. 18Ау Зиусхьаным сятэ Даут къыриӀуагъ: „Джары сцӀэ епхыгъэу унэ пшӀынэу угу зэрилъыр дэгъу. 19Ау сцӀэ епхыгъэу унэ зыгъэуцущтыр къыпхэкӀыгъэ шъаор нахь орэп, джары сцӀэ епхыгъэу унэ зышӀыщтыр“[+]. 20Зиусхьаным ыӀуагъэр ыгъэцэкӀэжьыгъ. Сятэ Даут ычӀыпӀэ сэ сиуцуагъ, Израилым итахъти сытетӀысхьагъ, Зиусхьаным зэриӀуагъэм фэдэу, Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэ епхыгъэу унэ сшӀыгъэ. 21Зиусхьаным тятэхэр Мысыр хэгъэгум къызырещыжьхэм ахэм къадишӀыгъэгъэ зэзэгъыныгъэр зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэм пайи чӀыпӀэ ащ щызгъэхьазырыгъ».


Тхьэм и Унэ икъызэӀухыгъом Сэлмэн тхьэлъэӀоу щишӀыгъэр

22Ащ дэжьым Сэлмэн израил лъэпкъым изэӀукӀэ ыпэ итэу къурмэншӀыпӀэм[†] ыпашъхьэ дэжь уцугъэ, ыӀэхэр уашъом фэгъэзагъэу къыдиӀэтыехи, 23къыӀуагъ: «Зиусхьанэу Израилым и Тхьэр! Ощ фэдэу Тхьэ ташъхьагъкӀэ уашъоми ычӀэгъкӀэ чӀыгуми атетэп. УиӀумэтхэм адэпшӀыгъэ зэзэгъыныгъэм уфэшъыпкъэу, зыгукӀэ къыпфэщагъэхэу уапашъхьэ ит УиӀумэтхэм гукӀэгъу къафэошӀы[+]. 24УиӀумэтэу сятэ Даут къепӀогъагъэр бгъэцэкӀэжьыгъэ; О къэпӀогъагъэр непэ бгъэцэкӀэжьыгъэ. 25Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр, „Пкъохэр зытет гъогухэм афэсакъхэу, ощ фэдэу сапашъхьэ итхэмэ, о къыпхэкӀыгъэхэр ренэу Израилым итахътэ тесыщтых“ пӀуи, УиӀумэтэу сятэ Даут къепӀогъагъэр джы къэгъэшъыпкъэжь[+]. 26Израилым и Тхьэр, УиӀумэтэу сятэ Даут къепӀогъагъэр шъыпкъэ орэхъужь!

27Шъыпкъэ дэдэу, Тхьэр ара чӀыгум щыпсэущтыр? Уашъоми уашъохэм яуашъуи О уарыфэрэп, сэ сшӀыгъэ унэм ащыгъум уифэхэнэп ныӀа[+]. 28Ау щытми, си Зиусхьанэу Тхьэр, УиӀумэт итхьэлъэӀурэ къызкӀэлъэӀурэмрэ унаӀэ къатедз, УиӀумэт иджэмакъэрэ тхьэлъэӀоу непэ ышӀырэмрэ къызэхэхых. 29Уинэплъэгъу мафи чэщи мы Унэми, О пцӀэ зэпхыгъэнэу зыфэпӀогъэ мы чӀыпӀэми къафэрэгъэзагъ. УиӀумэт а чӀыпӀэм щытэу тхьэлъэӀоу ышӀыщтыр къызэхэорэх[+]. 30О УздэщыӀэ мы чӀыпӀэм дэжь щытхэу УиӀумэти Уиизраил лъэпкъи тхьэлъэӀу зыщашӀыкӀэ, ятхьэлъэӀу къызэхэх, О уздэщыӀэ чӀыпӀэм, ошъогум къыщызэхэхи япсэкӀодхэр къафэгъэгъу.

31Зыгорэм игупсэ зэрар фэхъоу псэкӀод ышӀагъэу, адрэр къедаоу тхьэлъанэ ригъэшӀынэу, тхьэлъанэ зэдашӀынэу мы Унэм чӀэт къурмэншӀыпӀэм къызекӀуалӀэхэкӀэ,[+] 32ошъогум къыщызэхэхи, УиӀумэтхэм хьыкумышӀ къафэхъу, мысэм ышӀагъэр ышъхьэ къигъэфэжьи гъэмысэ, зафэм изэфагъэ елъытыгъэу зэрэзафэр къэгъэнаф.

33Уиизраил лъэпкъ уапашъхьэ псэкӀод зэрэщишӀагъэм пае пыир къызытекӀокӀэ, уадэжь къагъэзэжьэу мы Унэм къызыщыолъэӀухэкӀэ, агу еӀэжьыгъэхэу къызыщыолъэӀухэкӀэ, 34ошъогум къыщызэхэххи, Уиизраил лъэпкъ ипсэкӀодшӀагъэ къыфэгъэгъуи, ятэмэ къяптыгъэгъэ чӀыгур ахэм къятыжь.

35Уапашъхьэ псэкӀод щашӀагъэу, ащ пае ахэм огъу къафэбгъэкӀуагъэу мы чӀыпӀэм зыкъыфагъазэу ахэр къызыолъэӀухэкӀэ, уадэжь къызагъэзэжькӀэ, О зэребгъэуцолӀагъэхэм къыхэкӀэу псэкӀодэу ашӀагъэм зыфыкӀэгъожьхэкӀэ,[+] 36ошъогум къыщызэхэххи, УиӀумэт Уиизраил лъэпкъ ипсэкӀодшӀагъэ къыфэгъэгъу, зэрыкӀон фэе гъогу зафэр къыфэгъэнафи, плъэпкъ кӀэнэу къептыгъэ уичӀыгу ощх къыщыфегъэщх[+].

37ЧӀыгум щыгъаблэу, хьадэгъур къызпыкӀырэ зэпахрэ бэгуузыр къекӀокӀэу, жьыбгъэ стырыр къепщэу, лэжьыгъэр зыгъэкӀодрэ узыр, мацӀэр, хьамлыухэр къежьагъэхэу е зыщыпсэухэрэ къалэм ичӀыгумэ пыир къатебанэу, тхьамыкӀагъо горэ къафыкъокӀэу, уз горэм ригъэзыгъэхэу,[+] 38агу еӀэжьыгъэхэу, тхьамыкӀагъом зэлъиубытыгъэхэу, мы Унэм аӀэхэр къызыщыпфащэйхэкӀэ, зы нэбгырэ горэм е Уиизраил лъэпкъ зэрэщытэу лъэӀу къызыпфашӀыкӀэ, ахэр къызыолъэӀухэкӀэ, 39уздэщыӀэ чӀыпӀэу ошъогум О къыщызэхэххи, япсэкӀодхэр къафэгъэгъу. Хэти зэрыкӀогъэ гъогум, ыгу иплъагъорэм елъытыгъэу, ифэшъуашэр егъэгъот, сыда пӀомэ цӀыф пстэуми агу илъым О зыр ары щыгъуазэр[+]. 40Ахэр зэхьылӀагъэр тыпщыщынэмэ, тятэмэ къяптыгъэ чӀыгум ренэу тызэрэщыпсэущтыр ары.

41Уиизраил лъэпкъ щымыщ хамэр О уикъэбар зэхихыгъэу, ащ пае лъэныкъо чыжьэм къикӀэу къызыкӀокӀэ, –[+] 42сыда пӀомэ О уикъэбарышхуи, уилъэкӀи, уизэшӀокӀи ахэми зэхахыщт, – ари къэкӀонышъ, мы Унэм щылъэӀощт. 43УздэщыӀэ чӀыпӀэу ошъогум О къыщызэхэхи, хамэр къызэрэуаджэрэр зэкӀэ къыфашӀ, чӀыгум тет лъэпкъ пстэуми уашӀэным, Уиизраил лъэпкъ къызэрэпщыщынэрэм фэдэу къыпщыщынэнхэм, къыщыолъэӀунхэу мы Унэр О зэрэпфэсшӀыгъэм икъэбар зэхахыным пае.

44О зэрыбгъэкӀорэ гъогум тетэу, Уилъэпкъ пыим пэшӀуекӀоу заом зежьэкӀэ, О къыхэпхыгъэ къалэмкӀэ, О пцӀэ епхыгъэу сшӀыгъэ унэм зыкъыфагъазэу Зиусхьаным елъэӀухэ зыхъукӀэ, 45ахэм ятхьэлъэӀуи къызкӀэлъэӀухэри ошъогум О къыщызэхэххи, зэфагъэкӀэ къапэгъокӀ.

46Уапашъхьэ псэкӀод щашӀэу, – псэкӀод зымышӀырэ цӀыф щыӀэпышъ, – ахэм О уакъыфэгубжэу, пыйхэм аӀэкӀаплъхьэхэу, гъэры зышӀыгъэхэ пыим ичӀыгу чыжьэ е благъэ ахэр защэхэкӀэ,[+] 47етӀанэ гъэрэу зыдэщыӀэхэ чӀыпӀэм зыкъыщашӀэжьэу, „псэкӀод тшӀыгъэ, хэбзэнчъэу тызекӀуагъ, лажьэ ттелъ“ аӀозэ, гъэры зыщашӀыгъэхэ чӀыгум зэрисхэзэ, зыкъыпфагъазэу къызыолъэӀухэкӀэ,[+] 48гъэры зышӀыгъэхэ пыйхэм ячӀыгу зэрисхэзэ, агукӀи апсэкӀи О зыкъыпфагъазэу, ятэмэ къяптыгъэ ячӀыгу, О къыхэпхыгъэ къалэм, О пцӀэ епхыгъэу сшӀыгъэ унэм закъыфагъазэу О къызыолъэӀухэкӀэ, 49ятхьэлъэӀуи къызфэлъаӀохэри ошъогум, О уздэщыӀэ чӀыпӀэм, къыщызэхэххи, зэфагъэкӀэ къапэгъокӀ, 50Уилъэпкъ уапашъхьэ щишӀыгъэ псэкӀодри уапашъхьэ зэрэщыхэукъуагъэри къыфэгъэгъух, гъэры зышӀыгъэхэм гукӀэгъу къафыряӀаным пае ахэм агухэр къягъэгъух[+]. 51Сыда пӀомэ ахэр Мысырым къипщыжьыгъэхэр, гъучӀ хьакухэм ямэшӀостыр къыхэпщыжьыгъэхэр ары[+]. 52УиӀумэт итхьэлъэӀурэ Уиизраил лъэпкъ итхьэлъэӀурэ уинэплъэгъу къафэрэгъэзагъ, ахэр О къыуаджэхэ зыхъукӀэ сыдыгъуи зэхэпхынхэм пае. 53Сыда пӀомэ тятэхэр Мысырым къызеощыжьхэм, Зиусхьанэу Тхьэр, УиӀумэт Мосэ къызэрепӀуагъэм фэдэу, пӀэ илъынэу дунаим тет лъэпкъ пстэуми О ар къахэпхыгъ!»[+]


Сэлмэн Тхьэм ынэшӀу къыщыфэнэу лъэпкъым зэрэфэлъэӀуагъэр

54Сэлмэн итхьэлъэӀуи, Зиусхьаным фыриӀэ лъэӀури къызеуххэм, ыӀэхэр уашъомкӀэ гъэзагъэхэу, дэӀэтэягъэхэу Зиусхьаным икъурмэншӀыпӀэ ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ щысыгъэти, къэтэджыжьыгъ[+]. 55Ащ дэжьым щытэу ымакъэ лъэшэу Ӏоу, Тхьэм ынэшӀу къащыфэнэу, израил цӀыфэу къызэӀукӀагъэхэм къафэлъаӀуи къыӀуагъ: 56«Зиусхьаным зэриӀуагъэм фэдэу, Иизраил лъэпкъ гупсэфыгъо къезытыгъэм щытхъур ыдэжь! ИӀумэт Мосэ къыриӀогъэ гущыӀэшӀухэм ащыщ гори мыгъэцэкӀэжьыгъэу къэнагъэп[+]. 57Тятэмэ зэрягъусагъэм фэдэу, ти Зиусхьанэу Тхьэр тэри терэгъус, тыкъерэмыбгын, тыкъызэремынэкӀ! 58Ащ игъогумэ татетыным, тятэмэ осыет къафишӀыгъэ унашъохэр, Ащ ишапхъэхэр, Ащ игъэнэфагъэхэр дгъэцэкӀэнхэм пае, тыгухэмкӀэ тызферэщэх![+] 59Зиусхьаным ыпашъхьэ сызэрэщелъэӀугъэ гущыӀэхэр ти Зиусхьанэу Тхьэм мафи чэщи лъэрэӀэсых, Зиусхьанэу Тхьэр ИӀумэти Иизраил лъэпкъи зэфагъэкӀэ мафи чэщи къапэрэгъокӀ, 60Зиусхьаныр[†] зэрэ Тхьэр, Ащ нэмыкӀ зэрэщымыӀэр дунаим тет лъэпкъ пстэуми ашӀэным пае[+]. 61Джы фэдэу ти Зиусхьанэу Тхьэм ишапхъэхэм татетыным, Ащ иунашъохэр дгъэцэкӀэнхэм пае, шъугукӀэ зэрэщытэу Ащ шъуфэрэгъэзагъ!»


Сэлмэн къурмэнхэр зэришӀыгъэр

62Ащ дэжьым пачъыхьэми израил цӀыфэу зэкӀэ ащ игъусэхэми Зиусхьаным пае къурмэн ашӀыгъ. 63Арыти, Сэлмэн Зиусхьаным пае былымышъхьэ мин тӀокӀырэ минитӀурэ мэл-пчэнхэу минишъэрэ мин тӀокӀырэ мамыр къурмэн ышӀыгъэх. Джаущтэу пачъыхьэмрэ израил цӀыфхэмрэ Зиусхьаным и Унэ къызэӀуахыгъ. 64А мэфэ дэдэм пачъыхьэм къурмэнгъэст, гъомылэ тын ышӀхи, мамыр къурмэнмэ къатекӀыгъэ шэр ыгъэсти, Зиусхьаным и Унэ ыпашъхьэ ит щагум ипчэгу ыукъэбзыгъ. Къурмэнгъэстэу, гъомылэ тынэу ышӀыгъэхэмрэ мамыр къурмэныпхъэхэм къатекӀыгъэ шэмрэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щытыгъэ джэрз къурмэншӀыпӀэм ифэшъунхэу щытыгъэп.

65Сэлмэн а уахътэм мэфэкӀышхо ышӀыгъ, Хъэмат къалэ идэхьагъу къыщегъэжьагъэу игъукӀырэ псыхъоу Мысырым игъунапкъэкӀэ щыӀэм нэсыжьэу къарыкӀыгъэ израил цӀыфхэр зэкӀэ зэӀукӀэшхом, ти Зиусхьанэу Тхьэм дэжь, къекӀолӀэгъагъэх. Мэфиблэ, джыри мэфиблэ, зэкӀэмкӀи мэфэ пшӀыкӀуплӀэ ахэм агъэмэфэкӀыгъ. 66Яенэрэ мафэм Сэлмэн цӀыфхэр ытӀупщыжьыгъэх. Зиусхьаным ИӀумэт Даутрэ Иизраил лъэпкърэ шӀоу къафишӀагъэм пае гушӀуагъом зэлъиштагъэхэу, чэфыр агу изэу ахэр, Тхьэм ынэшӀу къыщыфэнэу пачъыхьэм фэлъаӀохи, ядэжь кӀожьыгъэх.

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Тхьэр Сэлмэн къызэрэфэкӀуагъэр

1Сэлмэн Зиусхьаным и Уни, пачъыхьэ унэми, джащ фэдэу ышӀынэу зыфэегъэ пстэуми ягъэпсын зеухым, 2Зиусхьаныр[†] ГъыбӀон къызэрэщыфэкӀогъагъэм фэдэу ятӀонэрэу Сэлмэн къыфэкӀуагъ[+]. 3Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «УитхьэлъэӀуи укъызэрэсэлъэӀугъэхэри Сэ зэхэсхыгъэх. ЕгъашӀэм Сэ сцӀэ чӀэтынэу о пшӀыгъэ Унэр згъэкъэбзагъэ; синэплъэгъуи сыгуи егъашӀэм ащ теплъэхъукӀыщтхэп[+]. 4Уятэ Даут фэдэу, шъыпкъэм утетэу, ар къызэрэсфэлэжьагъэм фэдэу, угукӀи упсэкӀи сапашъхьэ уитмэ, осыетэу къыпфэсшӀыгъэхэр зэкӀэ бгъэцакӀэхэу, Сишапхъэхэмрэ Сигъэнэфагъэхэмрэ къэуухъумэхэзэ пшӀыщтмэ,[+] 5„О къыпхэкӀыгъэхэр ренэу Израилым итахътэ тесыщтых“ сӀуи, уятэ Даут къызэресӀуагъэм фэдэу, уипачъыхьагъу егъэшӀэрэу Израилым щызгъэуцущт[+]. 6Ау шъори шъуикӀалэхэми шъузгокӀхэу, осыетэу, унашъоу къышъуфэсшӀыгъэхэр шъумыгъэцакӀэхэу, нэмыкӀ тхьэхэм зафэжъугъазэу, ахэм шъхьащэ афэшъушӀ зыхъукӀэ, 7Израилыр чӀыгоу къестыгъэм тезгъэкӀодыкӀыщт, Сэ сичӀыпӀэнэу сыукъэбзыгъэ Унэр пхъатэ зыпэсымыхьыжьэу, къэбаркӀэ къызэфаӀотэжьэу Израилыр лъэпкъ пстэуми якӀэнэкӀалъэу къэзгъэнэщт[+]. 8Мы Унэр къутэфэ Ӏуашъхьэу къэнэжьыщт. Ащ блэкӀырэм пэпчъ ыгучӀэ зэризыгъэм нахь хэмылъэу кӀэшъуикӀызэ ыӀощт: „Сыд пае Зиусхьаныр мы хэгъэгуми мы Унэми мыщ фэдэу адэзекӀуагъа?“[+] 9Ащ дэжьым аӀощт: „Ахэм ятэхэр мысыр хэгъэгум къизыщыжьыгъэхэ я Зиусхьанэу Тхьэр къабгыни, нэмыкӀ тхьэхэр аштэхи, ахэм шъхьащэ зэрафашӀыщтыгъэхэмрэ зэрафэлажьэщтыгъэхэмрэ апае Зиусхьаным джа тхьамыкӀэгъо пстэури къафыригъэхыгъ“».


Сэлмэнрэ Хъирамрэ зэрэзэзэгъыгъэхэр

10Сэлмэн унитӀур, Зиусхьаным и Унэрэ пачъыхьэм иунэрэ, илъэс тӀокӀырэ ышӀхэзэ ыухыгъэх[+]. 11Джащ фэдизым Цэурым ипачъыхьэу Хъирам Сэлмэн зэрэшӀоигъоу кедрэ ыкӀи кипарис чъыгхэр, дышъэр къыфаригъащэщтыгъэхэти, пачъыхьэу Сэлмэн Хъирам Гъалыл хэкум итэу къэлэ тӀокӀ ритыгъ. 12Арыти, Хъирам Цэур къыдэкӀи Сэлмэн къыритыгъэ къалэхэм яплъынэу къызэкӀом, ахэр ащ ыгу рихьыгъэхэп. 13Ащ къыриӀуагъ: «Сыд фэдэ къалэха адэ, сикъош, къысэптыгъэхэр?» Къабул чӀыгукӀэ ахэм ар яджагъ, непэ къызнэсыгъэми джары ахэм зэряджэхэрэр. 14Хъирам пачъыхьэм дышъэ килограмм минищрэ шъихрэ къыфаригъэщэгъагъ.


Сэлмэн илъэхъан Израилым зыкъызэриӀэтыгъэр

15Сэлмэн Зиусхьаным и Унэ, ежь пае унэ, Милло зыфаӀорэ етӀэ зэтетэкъуагъэхэу къэлэ дэпкъым ылъапсэхэр зэрагъэпытэщтыгъэхэр, Ерусэлэм дэпкъыр, Гъэзэр, Мэгъыдэ, Гъэзэр къалэхэр ыгъэпсынхэм пае егъэзыгъэкӀэ Ӏоф ашӀэнэу цӀыфхэм атырилъхьагъ[+]. 16Мысырым ипачъыхьэ фирхьауныр Гъэзэр екӀуи ар тыригъэстыкӀыгъагъ. КъэнаӀан лъэпкъым щыщхэу къалэм дэсыгъэхэр зэхиукӀэхи, ыпхъоу Сэлмэн ишъуз шӀухьафтынэу ар ритыгъагъ[+]. 17Арыти, Сэлмэн Гъэзэррэ ыхэкӀэ щыӀэ Бэтхъорэнрэ ыгъэпсыгъэх,[+] 18БаӀалати Татмори пшэхъолъэ шъофнэкӀым щигъэпсыгъэх. 19Джащ фэдэу Сэлмэн илэжьыгъэ-гъомлэпхъэ гъэтӀылъыпӀэхэр зыдэтыщт къалэхэр зэкӀэ, ку псынкӀэхэр зыдэщыӀэщт къалэхэр, шыудзэхэм апае къалэхэр, Ерусэлэми Ливанми, ыӀэ илъыгъэ чӀыпӀэ пстэуми, ащишӀынэу зыфэягъэр зэкӀэ Сэлмэн ышӀыгъ[+]. 20Израил цӀыфхэм ащымыщ цӀыф лъэпкъхэу аморхэм, хьатхэм, пэрыцхэм, хъэухэм, еусхэм, 21ахэм къахэкӀыгъэхэу, израил цӀыфмэ амыгъэкӀодыгъэхэу псэоу къэнагъэхэм Сэлмэн егъэзыгъэкӀэ Ӏоф ашӀэнэу атырилъхьагъ. 22Сэлмэн израил цӀыфхэм егъэзыгъэкӀэ Ӏоф аригъашӀэщтыгъэп, ау ахэр ежь идзэкӀолӀыщтыгъэх, иӀумэтыщтыгъэх, къыпэблэгъэ лӀэкъо-лъэшыщтыгъэх, идзэпащэщтыгъэх, ку псынкӀэу, шыоу ежь иӀэхэм афэгъэзэгъагъэх[+].

23Джахэр ары Сэлмэн аригъэшӀэрэ Ӏофхэр зэрагъэцакӀэхэрэм лъыплъэщтыгъэ Ӏэшъхьэтетхэр: япчъагъэкӀэ нэбгырэ шъитфрэ шъэныкъорэ хъухэу ахэм Ӏоф зышӀэрэ цӀыфхэр агъэӀорышӀэщтыгъэх.

24Фирхьауным ыпхъу Даут икъалэ къыдэкӀыжьи, Сэлмэн ащ фаригъэшӀыгъэ унэм кӀожьыгъэ. ЕтӀанэ Сэлмэн Милло ыгъэпсыгъ[+]. 25Сэлмэн Зиусхьаным пае ышӀыгъэ къурмэншӀыпӀэм[†] Зиусхьаным ыпашъхьэ илъэсым щэ къурмэнгъэстхэмрэ[†] мамыр къурмэнхэмрэ щишӀыщтыгъэх, гъомэ ӀэшӀухэр къызпиххэрэр щигъэстыщтыгъэх. Ащ дакӀоу иунэ игъэпсыни ыухыгъ.

26Джащ фэдэу пачъыхьэу Сэлмэн Едом хэкум ит Елат къалэм пэмычыжьэу, хы Плъыжьым Ӏут Ӏэцыон-Гъэбэр къалэм хыдзэм пае къухьэхэр щишӀыгъэх[+]. 27Арыти, Хъирам къухьэгъэӀорышӀэным фэӀэзэ ицӀыфхэу хым щыгъуазэхэр Сэлмэн ицӀыфхэм гъусэ афишӀхи ыгъэкӀуагъэх[+]. 28Ахэр Офыр чӀыпӀэм кӀохи, дышъэу килограмм мин пшӀыкӀутӀурэ шъихрэ къыращи пачъыхьэу Сэлмэн къыфащагъ[+].

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


ЩэбаӀ хэгъэгум ипачъыхьэгуащ

1ЩэбаӀ хэгъэгум ипачъыхьэгуащэ Зиусхьаным ишӀуагъэкӀэ Сэлмэн ищытхъоу аӀуатэрэр зызэхехым, ащ дэжь ӀуупчӀыхьанэу къэкӀуагъ[+]. 2Шъхьагъырытхэр бэу игъусэхэу Ерусэлэм ар къэкӀуагъ; махъшэхэр мэ ӀашӀухэр къызпихрэ щыфэхэмкӀэ, дышъэ бэ дэдэкӀэ, мыжъо лъапӀэхэмкӀэ ушъэгъагъэх. Ар Сэлмэн дэжь къакӀуи зыфэе пстэумкӀи къыдэгущыӀагъ[+]. 3Арыти, Сэлмэн ащ къызэреупчӀыгъэ пстэуми япэкъокӀ риӀожьыгъ, пэгъокӀ джэуап къызфимыгъотыжьышъуни пачъыхьэм къыриӀуагъэхэм зи къахэфагъэп. 4ЩэбаӀ хэгъэгум ипачъыхьэгуащэ Сэлмэн иӀушыгъи, унэу ащ ышӀыгъэри, 5иӀанэ къытехьэрэ гъомлапхъэхэри, иӀэшъхьэтетхэр Ӏанэм зэрэпэтӀысхьэхэрэм пылъ хабзэхэри, игъомлэпхъэзехьэхэм язекӀокӀэ-шӀыкӀэхэри, ахэр зэрэфэпагъэхэри, исэнэзехьэхэри, Зиусхьаным и Унэ къурмэнгъэстхэр[†] зэрэщишӀхэри зелъэгъухэм, ащ нахьыбэрэ зыфэӀэжэжьышъугъэп.

6Арыти, пачъыхьэм къыриӀуагъ: «О пшӀэрэ Ӏофхэмрэ уиӀушыгъэрэ яхьылӀагъэу сихэгъэгу къэбарэу щызэхэсхыгъэхэр шъыпкъэ. 7Ау сыкъэмыкӀоу, сынитӀукӀэ сэмылъэгъуфэ сшӀошъ хъугъэп. Шъхьае, зытет шъыпкъэм ызыныкъуи къысаӀуагъэп, сыда пӀомэ сэ зэхэсхыгъэм нахьыб Ӏушыгъэу пхэлъри мылъкоу уиӀэри. 8УицӀыфхэу, мы уиӀумэтхэу ренэу уапашъхьэ итхэу уиӀушыгъэ зэхэзыххэрэр насыпышӀох! 9КъыпфэшӀу уи Зиусхьанэу Тхьэу Израилым итахътэ утезгъэтӀысхьагъэм щытхъур ыдэжь! Зиусхьаным Израилым егъэшӀэрэ шӀулъэгъу къызэрэфишӀыгъэм къыхэкӀэу ухьыкумышӀынэу, шъыпкъэр зепхьанэу пачъыхьэу утыригъэхьагъ»[+]. 10Ащ дэжьым пачъыхьэм дышъэу килограмм минищрэ шъихрэ, мэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр бэ дэдэу, мыжъо лъапӀэхэр ащ къыритыгъэх. ЩэбаӀ хэгъэгум ипачъыхьэгуащэ мэ ӀашӀухэр къызпихрэ щыфэхэу къыритыгъэмэ афэдэ бэ дэдэу ащ къыфащэу джыри зыкӀи къыхэкӀыгъэп.

11Джащ фэдэу Хъирам ихыдзэ къухьэу дышъэр Офыр къыфизыщыщтыгъэми чъыгплъыжь лъэпкъым фэдэуи мыжъо лъапӀэхэуи бэ дэдэ Офыр къыфырищыгъ[+]. 12Пачъыхьэм а чъыгплъыжь лъэпкъым Зиусхьаным и Унэрэ пачъыхьэ унэмрэ апае ӀэубытыпӀэхэр, орэдыӀохэм апае бзэпсхэр зэрыщэгъэ пхъонтэпщынэ зэфэшъхьафхэр харигъэшӀыкӀыгъэх. Ащ фэдизым нэсэу чъыгплъыжь лъэпкъыр зыкӀи къащагъэп, джы нэси алъэгъугъагъэп. 13Арыти, пачъыхьэу Сэлмэн ЩэбаӀ хэгъэгум ипачъыхьэгуащэ зыфэягъэри къызкӀэлъэӀугъэхэри зэкӀэ ритхи, шӀухьафтынхэри фишӀыгъэх. ЕтӀанэ ежьми игъусэгъэ иӀумэтхэми къыздикӀыгъэгъэхэ хэгъэгум агъэзэжьыгъ.


Пачъыхьэу Сэлмэн ибайныгъэхэр

14Сэлмэн пае илъэс къэс къащэрэ дышъэм ионтэгъугъэщтыгъэр килограмм мин пшӀыкӀубгъурэ шъибгъурэ тӀокӀиплӀырэ. 15Ар сатыу ашӀыхэрэр къезыхьакӀхэрэми, сатыушӀхэми, Ӏарабыем ипачъыхьэ пстэуми, хэкухэм яӀэшъхьэтетхэми къаӀаххэрэм анэмыкӀыгъ. 16Арыти, пачъыхьэу Сэлмэн дышъэм мэӀушхо шъитӀу харигъэуӀучӀыкӀыгъэх. МэӀу пэпчъ дышъэу текӀодагъэр килограммиблым къехъу. 17Джащ фэдэу нахь мэӀу цӀыкӀухэри шъищ хъухэу дышъэм харигъэуӀучӀыкӀыгъэх. МэӀу пэпчъ дышъэу текӀодагъэр килограммитфым тӀэкӀу къехъу. Пачъыхьэм ахэр Ливан Мэз Ун зыфаӀорэм чӀигъэуцуагъэх[+]. 18Пачъыхьэм пыл къупшъхьэм тэхътэ ин харигъэшӀыкӀи, дышъэ къабзэкӀэ ар къараригъэтӀылъэкӀыжьыгъ. 19Тахътэм лъэоених екӀуалӀэщтыгъэ. Тахътэм ыкӀыб ышъхьагъ хъурэягъ, тетӀысхьапӀэу хэтым ыбгъуитӀукӀи ӀэтелъхьапӀэхэр иӀагъэх. ӀэтелъхьапӀэхэм ӀэкӀэ шӀыгъэу аслъаныхъухэр къаготыгъэх. 20ДэкӀоепӀихым абгъуитӀукӀэ ӀэрышӀ аслъаныхъу пшӀыкӀутӀу зырыз щытыгъ. Ащ фэдэ зы пачъыхьагъу горэми щашӀыгъэу щытыгъэп. 21Пачъыхьэу Сэлмэн шъуалъэу иӀэ пстэури дышъэм хэшӀыкӀыгъагъэх. Ливан Мэз Ун зыфаӀорэм чӀэтыгъэ шъуалъэхэри зэкӀэ дышъэ шъыпкъэм хэшӀыкӀыгъагъэх. Тыжьыным хэшӀыкӀыгъэ зи щыӀагъэп, сыда пӀомэ Сэлмэн иуахътэ тыжьыным уасэ иӀагъэп[+]. 22Тарщыщ къыщашӀыгъэ хыдзэ къухьэхэу пачъыхьэм иӀагъэхэр Хъирам икъухьэхэм ягъусагъэх. Арыти, Тарщыщ къыщашӀыгъэ хыдзэ къухьэхэр илъэсищ тешӀэ къэс зэ къакӀохэти, дышъэр, тыжьыныр, пыл къупшъхьэр, мамунэхэр, джэнэтбзыухэр къащэщтыгъэх[+].

23Джаущтэу пачъыхьэу Сэлмэн мылъкоу иӀэмкӀи иӀушыгъэкӀи дунаим тет пачъыхьэ пстэуми ашъхьадифыщтыгъэ[+]. 24Арыти, зэрэдунаеу Тхьэм Сэлмэн къыхилъхьэгъэ Ӏушыгъэм едэӀухэмэ ашӀоигъоу, ар зэрагъэлъэгъунэу фэягъэх[+]. 25Ахэм тыжьын шъуалъэхэри, дышъэ шъуалъэхэри, щыгъынхэри, Ӏашэхэри, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ пкъыгъохэри, шыхэри, къыдырхэри илъэс къэс шӀухьафтынэу къыратыщтыгъэх.

26Сэлмэн ку псынкӀэхэмрэ шыухэмрэ зэригъэгъотыгъэх. Ку псынкӀэ минрэ шъиплӀрэ шыу мин пшӀыкӀутӀурэ иӀагъэх. Ахэр ку псынкӀэхэр зыдэт къалэхэмрэ пачъыхьэм дэжь, Ерусэлэмрэ, адигъэуцуагъэх[+]. 27Пачъыхьэм тыжьыным ыуасэ мыжъо къызэрыкӀохэм афэдэу ышӀыгъ, кедрэхэр ихъоигъэхэти, къушъхьэлъэ чӀыпӀэхэм къащыкӀырэ шхынцумпэ чъыгхэм яосэгъухэу ышӀыгъ. 28Шыхэр Сэлмэн Мысырымрэ Къуорэ къыфыращыщтыгъэх; пачъыхьэм исатыушӀхэм ахэр ахъщэкӀэ Къуо къыщащэфыщтыгъэх[+]. 29Ку псынкӀэ пэпчъ тыжьын килограммиблрэ пшӀэнитӀукӀэрэ, зы шыр тыжьын килограммрэ пшӀэнийкӀэрэ Мысырым къыфыращыщтыгъэх. Джащ фэдэу пачъыхьэм исатыушӀхэм ахэр зэкӀэ хьатхэмрэ Арамымрэ япачъыхьэхэм афащэщтыгъэх.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Сэлмэн Тхьэм зэрэгокӀыгъэр

1Пачъыхьэу Сэлмэн фирхьауным ыпхъу нэмыкӀэу, хэмэ хэгъэгумэ ащыщхэу, моабмэ, Ӏамонхэм, едомхэм, цыдонмэ, хьатхэм къахэкӀыгъэхэу бзылъфыгъэхэр бэу шӀу ылъэгъугъэхэти, ахэр шъузэу къыщагъэх. 2Зиусхьаным «Ахэм шъуалъимыхь, ежьхэри къышъулъерэмыхьэх, шъугухэр ятхьэмэ афащэщтыхэшъ» ыӀуи, израил цӀыфхэм зигугъу къафишӀыгъагъэхэр ары ахэр лъэпкъэу къызхэкӀыгъагъэхэр. Джахэр ары Сэлмэн шӀулъэгъу зыфишӀыгъэхэр[+]. 3Пачъыхьэпхъухэу шъуз шъибл иӀагъ, ишъуз гуадзэхэр шъищ хъущтыгъэх. Джаущтэу ишъузхэм ащ ыгу зэщафыгъ. 4Арыти, Сэлмэн ижъышъхьэм ыгукӀэ шъузэу иӀэхэм нэмыкӀ тхьэхэм апащагъ, ятэ Даут фэдэу и Зиусхьанэу Тхьэм ыгукӀэ ар фэшъыпкъэ дэдагъэп[+]. 5Джащ тетэу Сэлмэн цыдонмэ ятхьэнэпцӀ Астартэрэ Ӏамонхэм ятхьэнэпцӀ бзэджэ-наджэу Мылъкомрэ афэлажьэу ыублагъ[+]. 6Зиусхьаным къемыкӀущтыр Сэлмэн ышӀэщтыгъ, ятэ Даут фэдэу Зиусхьаным ар фэшъыпкъэ дэдагъэп. 7ЕтӀанэ Сэлмэн моабмэ ятхьэнэпцӀ бзэджэ-наджэу Къэмэщрэ Ӏамонхэм ятхьэнэпцӀ бзэджэ-наджэу Молэхрэ апае Ерусэлэм къыпэблагъэу къурмэн[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] щигъэуцугъэх[+]. 8Хэмэ хэгъэгумэ ащыщ бзылъфыгъэу ишъузхэм, зитхьэхэм апашъхьэ гъомэ ӀашӀухэр щызгъэущтыгъэхэм, къурмэнхэр афэзышӀыщтыгъэхэм зэкӀэми джаущтэу афишӀыгъ.

9Арыти, Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр Сэлмэн ыгукӀэ зэрэгокӀыгъэм пае къыфэгубжыгъ. Зиусхьаным тӀо ащ зыкъыригъэлъэгъугъагъэми,[+] 10нэмыкӀ тхьэхэм зафимыгъэзэнэу къыфигъэпытэгъагъэми, ащ пае къэмынэу Зиусхьаным къыфигъэпытагъэм ар едэӀугъэп[+]. 11Арыти, Зиусхьаным Сэлмэн къыриӀуагъ: «Ащ фэдэу зэрыпшӀырэм, сиӀуагъэ узэрэфэмышъыпкъагъэм, сишапхъэхэр къызэрэмыухъумагъэхэм пае, уипачъыхьагъу пӀэкӀэсхыпэнышъ, уиӀумэт ар естыщт[+]. 12Ау о опсэуфэ уятэ Даут ихьатыркӀэ ар сшӀэщтэп, пкъо ар зыӀэкӀэсхыщтыр. 13Пачъыхьагъур[†] зэрэщытэу ащ ӀэкӀэсхыщтэп, пкъо зы лӀакъо къестыщт, СиӀумэт Даутрэ, Сэ къахэсхыгъэ Ерусэлэмрэ яхьатыркӀэ»[+].


Сэлмэн ипыйхэр

14Зиусхьаным Сэлмэн пый къыфкъуигъэкӀыгъ, ар едомэу, Едом пачъыхьэ лӀакъом щыщэу Адад ары. 15Даут Едомым щыӀэзэ, дзэпащэу Иоаб аукӀыгъэхэр ыгъэтӀылъыжьынхэу къакӀуи, Едомым ис хъулъфыгъэхэр зэкӀэ ыукӀыгъагъэх[+]. 16Едомым ис хъулъфыгъэхэр зэкӀэ аукӀыфэхэ Иоаби израил цӀыфхэри мэзихэ ащ къисыгъагъэх. 17Ау Адад ятэ къулыкъу фэзышӀыщтыгъэ едом нэбгырэ заулэ игъусэу Мысырым екӀужьыгъагъэх. Адад ащ дэжьым джыри сабыигъ. 18Мыдиан хэкур къабгыни ахэр Паран чӀыпӀэм къэкӀуагъэх, Параным щыщэу нэбгырэ заулэ гъусэ къызфашӀи, Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным дэжь къэкӀуагъэх. Фирхьауным ащ уни, ышхыни, чӀыгуи къыритыгъэх. 19Фирхьауныр Адад лъэшэу къызэрэфэшӀугъэм къыхэкӀэу игощэ Тахъпынэс ышыпхъу шъузкӀэ ащ къыритыгъагъ. 20Арыти, Тахъпынэс ышыпхъу шъаоу Гъэнубат Адад къыфилъфыгъ. Тахъпынэс ар фирхьауным иунэ щипӀущтыгъэ. Гъэнубат фирхьауным ыкъохэм ягъусэу фирхьауным иунэ исыгъ. 21ЕтӀанэ Даут ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зэригъэзэжьыгъэми, дзэпащэу Иоаб зэрэщымыӀэжьми якъэбар Адад зызэхехым, фирхьауным риӀуагъ: «СытӀупщыжьба, сичӀыгу згъэзэжьынэу сыфай». 22Ау фирхьауным ащ къыриӀуагъ: «Сыда садэжь ущыӀэу зыгорэм уфэныкъуа, сыд пае уичӀыгу бгъэзэжь пшӀоигъуа?» Адрэм къириӀожьыгъ: «Хьау, сытӀупщыжьба».

23Джащ фэдэу Зиусхьаным Сэлмэн джыри зы пый къыфкъуигъэкӀыгъ. Ар ЕлыедаӀ ыкъо Рэзэн, изиусхьанэу, Цэубэ ипачъыхьэу ХъададӀэзэр къышӀухэхьажьыгъагъэр ары[+]. 24Даут ХъададӀэзэр зытекӀом ыуж ащ цӀыфхэр къызэриугъоилӀэхи, ежь бзэджэшӀэ купым пащэ фэхъугъ. ЕтӀанэ ахэр Дамаск кӀохи дэтӀысхьагъэх, Дамаск дэсхэу Ӏэшъхьэтетныгъэр щаӀыгъыгъ[+]. 25Арыти, Сэлмэн щэӀэфэ ар Израилым ипыигъ, Адад бзэджагъэу къаришӀагъэм нэмыкӀэу ащ изэрар Израилым ренэу къыригъэкӀыгъ. Ащ Израилым гухьагужъ къыфыриӀагъ. Ар Арамым ипачъыхьэуи хъугъагъэ.


Тхьэм ЯрабӀам къызэригъэгугъагъэр

26Нэуат ыкъо, ефрат лӀакъом къыхэкӀыгъэу, Цэрэд къалэм щыщэу, Сэлмэн иӀумэт ЯрабӀам – ащ янэ шъузабэ ыцӀэр ЦэруӀэ – пачъыхьэм зыкъыпиӀэтыгъ. 27Ащ пачъыхьэм зыкъыпиӀэтынэу зытехъухьагъэр мары: Сэлмэн Милло ыгъэпсыщтыгъэ, джащ фэдэу ятэ Даут икъалэ къекӀокӀырэ дэпкъыр нахь зэкӀигъэпытыхьэщтыгъэ[+]. 28ЯрабӀам лӀэхъупхъэу щытыгъ. Сэлмэн кӀалэр зэрэчаным гу лъитагъэти, Юсыф къытекӀыгъэхэу егъэзыгъэкӀэ Ӏоф зэрагъашӀэхэрэм алъыплъэнэу тыригъэхьагъ. 29А уахътэм ЯрабӀам Ерусэлэм къыдэкӀыгъэу Щылэу щыщ Ахъый тхьэлӀыкӀор[†] гъогум ыпэ къыщифагъ. Ащ щыгъыныкӀэ щыгъыгъ. Ежь нэбгыритӀум нэмыкӀ шъофым итыгъэп[+]. 30Арыти, Ахъый щыгъыгъэ щыгъыныкӀэр ыубыти такъыр пшӀыкӀутӀоу зэбгыритхъыгъ[+]. 31Ащ ЯрабӀам къыриӀуагъ: «ТакъырипшӀыр о штэ, сыда пӀомэ Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм къыӀорэр мары: „Пачъыхьагъур Сэлмэн къыӀэсэхыжьы, лӀэкъуипшӀыр о къыосэты[+]. 32СиӀумэт Даутрэ израил лӀэкъо пстэумэ къахэсхыгъэ къалэу Ерусэлэмрэ яхьатыркӀэ зы лӀакъор ащ къыфэзгъэнэщт. 33Ар зытехъухьащтыр израил цӀыфхэр Сэ згокӀыгъэхэу, цыдонхэм ятхьэнэпцӀэу Астартэ, моабхэм ятхьэнэпцӀэу Къэмэщ, Ӏамонхэм ятхьэнэпцӀэу Мылъком ахэм шъхьащэ зэрафашӀырэм, ятэ Даут фэдэу, къысэкӀущтыр ашӀэу, къафэзгъэпытэгъэ Сишапхъэхэмрэ Сигъэнэфагъэхэмрэ агъэцакӀэхэзэ, Сигъогухэм зэратемытыгъэхэм пае[+]. 34Ау зэрэпачъыхьагъоу ащ къыӀэкӀэсхыжьрэп, къахэсхыгъэ Даут, СиӀумэт, фэзгъэпытагъэхэмрэ Сиунашъохэмрэ зыгъэцакӀэщтыгъэм ихьатыркӀэ ежь щэӀэфэ тетыгъор езгъэӀыгъыщт. 35Ау ыкъо пачъыхьагъур къыӀэкӀэсхыжьынышъ, ащ щыщ лӀэкъуипшӀыр о къыостыщт. 36СцӀэ епхыгъэнэу къыхэсхыгъэ къалэу Ерусэлэм СиӀумэт Даут ижъуагъо инэф щымыкӀосэным пае, ыкъо зы лӀакъо естыщт[+]. 37О укъахэсэхышъ, узфэе пстэури бгъэӀорышӀэщт, Израилым урипачъыхьащт. 38СиӀумэт Даут зэришӀыщтыгъэм фэдэу, къыпфэзгъэпытэщтыр зэкӀэ бгъэцакӀэу, Силъагъохэм уатетэу къысэкӀущтыр пшӀэмэ, Сихабзэхэм уарыгъуазэу Сиунашъохэмрэ Сихабзэхэмрэ бгъэцакӀэхэмэ, усигъусэщт, Даут зэрэфэсшӀыгъэм фэдэу, уиунагъо итетыгъо згъэпытэщт, Израилри пӀэ къислъхьащт[+]. 39МыегъашӀэми, Даут илӀакъо джаущтэу къэсыуфэщт“». 40Сэлмэн ЯрабӀам ыукӀ шӀоигъуагъ, ау ЯрабӀам зиӀэти Мысырым, мысыр пачъыхьэу Щыщакъ дэжь чъэжьи, Сэлмэн олӀэфэ Мысырым къисыгъ[+].


Сэлмэн зэрэлӀагъэр

41Сэлмэн нэмыкӀэу къехъулӀагъэхэри, ащ ышӀагъэхэри, иӀушыгъи Сэлмэн ышӀагъэхэм яхьылӀэгъэ тхылъым дэтхэба. 42Сэлмэн зэрэ Израилэу ипачъыхьэу Ерусэлэм илъэс тӀокӀитӀо дэсыгъ. 43ЕтӀанэ Сэлмэн ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъэти, ятэ Даут икъалэ щагъэтӀылъыжьыгъ, ыкъо РэхъабӀам ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Израилыр пачъыхьагъуитӀоу гощыгъэ зэрэхъугъэр

1РэхъабӀам Щэхэм кӀуагъэ, сыда пӀомэ Израилым итемыр лъэныкъо щыпсэурэ цӀыфхэр зэкӀэ ар пачъыхьагъум тырагъэхьаным пае Щэхэм къекӀолӀэгъагъэх[+]. 2Нэуат ыкъо ЯрабӀам, пачъыхьэу Сэлмэн зышӀуигъэбылъэу, Мысырым екӀужьыгъэу исыгъэти, ар зэхихыгъэ. Арыти, ЯрабӀам Мысырым къикӀыжьынэу зигъэхьазырыжьыгъ[+]. 3Ащ лъагъакӀохи къарагъэщагъ. Джащ дэжьым ЯрабӀамрэ израил цӀыфэу зэкӀэ къызэӀукӀагъэхэмрэ къакӀохи РэхъабӀам къыраӀуагъ: 4«Уятэ бжьы хьылъэ къыттырилъхьагъ. Ӏоф къинэу тызхэтымрэ уятэ къыттырилъхьэгъэ бжьы хьылъэмрэ о нахь къытфэгъэпсынкӀэхи, тыпфэлэжьэщт»[+]. 5Ащ ахэм ариӀуагъ: «ШъукӀожьи мэфищ зытешӀэкӀэ джыри садэжь шъукъакӀу». Арыти, цӀыфхэр кӀожьыгъэх.

6Ятэ Сэлмэн псэоу зыщэӀэм ащ инахьыжъ упчӀэжьэгъущтыгъэхэр пачъыхьэу РэхъабӀам джэнджэшэгъу къызфишӀхи яупчӀыжьыгъ: «Сыда а цӀыфхэм ясӀожьмэ хъунэу къысэшъуӀощтыр?» 7Ахэм ащ къыраӀуагъ: «А цӀыфхэм джы уафэӀорышӀэу, зыфаехэр афапшӀэу, зафэбгъэцӀыкӀоу, дахэкӀэ уадэгущыӀэмэ, о ущэӀэфэ ахэр уиӀэрылъхьащтых». 8Ау нахьыжъ упчӀэжьэгъущтыгъэхэм къыраӀуагъэр пхъатэ пимыхьэу, къыримыдзэу ежь игъусэ кӀэлакӀэхэм яупчӀыжьыгъ. 9Ахэм ариӀуагъ: «Сятэ атырилъхьэгъэ бжьы хьылъэр афэзгъэпсынкӀэнэу къысэзыӀогъэ цӀыфхэм ясӀожьынэу сыда къысэшъуӀощтыр?» 10Арыти, ежь игъусэ кӀэлакӀэхэм ащ къыраӀуагъ: «Уятэ атырилъхьэгъэ бжьы хьылъэр афэбгъэпсынкӀэнэу къыозыӀогъэ цӀыфхэм мыр яӀожь: „Сэ сӀэхъомбэжъые сятэ ыбг нахь гъум. 11Арышъ, сятэ бжьыр къышъутырилъхьи къин шъуигъэлъэгъугъэмэ, сэ шъуибжь нахь хьылъэ къышъуфэсшӀыщт. Сятэ къамыщкӀэ шъуаригъэукӀщтыгъэмэ, сэ гъучӀ папцӀэ зыӀэпакӀэ хэлъ къамыщкӀэ шъуязгъэубышъыщт“».

12Арыти, РэхъабӀам «Ящэнэрэ мафэм садэжь шъукъакӀу» ыуӀи, унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу, ЯрабӀами цӀыф пстэури пачъыхьэм дэжь ящэнэрэ мафэм къэкӀуагъэх. 13Пачъыхьэр пхъашэу цӀыфхэм къадэгущыӀагъ. Нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ахэм ариӀожьынэу къыраӀуагъэри къыридзагъэп[+]. 14КӀэлакӀэхэм къызэрыраӀуагъэм тетэу, ащ ахэм ариӀуагъ: «Сятэ бжьыр къышъутырилъхьи къин шъуигъэлъэгъугъэмэ, сэ шъуибжь нахь хьылъэ къышъуфэсшӀыщт. Сятэ къамыщкӀэ шъуаригъэукӀыщтыгъэмэ, сэ гъучӀ папцӀэ зыӀэпакӀэ хэлъ къамыщкӀэ шъуязгъэубышъыщт». 15Джащ тетэу пачъыхьэр цӀыфхэм ядэӀугъэп. Сыда пӀомэ Щылэу щыщ Ахъый къыриӀуагъэу, Нэуат ыкъо ЯрабӀам къырыригъэӀожьыгъэр хъужьыным пае, Зиусхьаным ишӀэ хэлъэу хъурэр зэхъокӀыгъэхагъ[+].

16Пачъыхьэр къызэрямыдэӀугъэр темыр лъэныкъом къикӀыгъэ израил цӀыфхэм янэрылъэгъу хъугъэти, ахэм пачъыхьэм раӀуагъ:

«Сыда Даут тызэрэхэтыр?
Ищай ыкъо тызэрэфыщыт щыӀэп.
Израилыр, хэти иунэ ерэкӀужь!
Джы, Даут, уипачъыхьагъу изакъоу къыпфэрэн!»

Джащ тетэу Израилым итемыр лъэныкъо щыпсэухэрэр хэти иунэ екӀужьыгъ[+]. 17Ау Ехъудэм икъалэхэм адэс израил цӀыфхэр ары ныӀэп РэхъабӀам зипачъыхьэ хъугъэр. 18ЕтӀанэ РэхъабӀам егъэзыгъэкӀэ Ӏоф зэрагъэшӀэрэ цӀыфхэм ятхьаматэу Адорам ыӀофытагъ, ау израил цӀыф пстэуми мыжъозэхао къашӀи ар хэкӀодагъ. Пачъыхьэу РэхъабӀам Ерусэлэм екӀужьыным пае ку псынкӀэм гузэжъогъоу зыридзагъ[+]. 19Джаущтэу Израилым итемыр лъэныкъо щыпсэухэрэм Даут иунагъо зыкъызэрэпэӀатыгъэу джы къызнэсыгъэми къахьы.


ЯрабӀам Израилым итемыр лъэныкъо ипачъыхь

20ЯрабӀам къызэригъэзэжьыгъэр темыр лъэныкъом щыпсэурэ израил цӀыф пстэуми зызэхахым, ащ лъагъакӀуи зэӀукӀэм къарагъащи темыр лъэныкъом щыпсэурэ израил цӀыф пстэуми япачъыхьанэу тырагъэхьагъ. Даут иунагъо ехъуд лӀакъом нэмыкӀ гомытэу къэнагъ.

21Израилым езэонышъ, пачъыхьагъур[†] Сэлмэн ыкъо РэхъабӀам къыӀэкӀигъэхьажьыным пае, ежь Ерусэлэм къызэсым, зэрэехъуд лӀакъорэ бынямин лӀакъомрэ ащыщхэу дзэкӀолӀ хэшыпыкӀыгъэу нэбгырэ минишъэрэ мин тӀокӀиплӀырэ къахищыгъэх. 22Ау Тхьэм дэжь къикӀыгъэ псалъэр Тхьэм илӀыкӀоу ЩымаӀ къылъигъэӀэси къыриӀуагъ: 23«Ехъудэм ипачъыхьэу, Сэлмэн ыкъо РыхъэбэӀэм, зэрэ Ехъуди, Бинямини, нэмыкӀ цӀыфхэми яӀу: 24„Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘ШъумыкӀу, шъукъош израил цӀыфхэм заор адэшъумыубл. Шъхьадж иунэ ерэкӀужь, сыда пӀомэ Сэры ар къызпкъырыкӀыгъэр’“». Арыти, Зиусхьаным ыӀорэм едэӀухи, Зиусхьаным къызэрариӀуагъэм тетэу агъэзэжьыгъ.


ЯрабӀам идышъэ шкӀэхэр

25ЕтӀанэ ЯрабӀам Щэхэм къалэр Ефраим къушъхьэлъэ хэкум щызэкӀигъэпытыхьи, ащ дэтӀысхьажьыгъ. Ащ къыдэкӀи Пэнуэл къалэр ыгъэпсыгъ[+]. 26ЯрабӀам ыгукӀэ зэриӀожьщтыгъ: «Пачъыхьагъум Даут иунагъо къыфигъэзэжьынкӀи хъун. 27Мы сызипачъыхьэхэр Зиусхьаным и Унэ къурмэнхэр[†] щашӀынхэм пае Ерусэлэм кӀохэ зыхъукӀэ, язиусхьан ехъуд пачъыхьэу РэхъабӀам агухэмкӀэ зыфагъэзэжьыщт, сэ саукӀынышъ, ахэр ехъуд пачъыхьэу РэхъабӀам гоуцожьыщтых»[+]. 28Арыти, пачъыхьэр яупчӀыжьи шкӀитӀу дышъэм харигъэшӀыкӀи ариӀуагъ: «Ерусэлэм бащэрэ шъукӀуагъ. Мары шъуитхьэхэр, Израилыр, мысыр чӀыгум укъизыщыжьыгъэхэр»[+]. 29Зыр Бэтэл, адрэр Даным ащигъэуцугъэх. 30Джащ къыхэкӀэу псэкӀод ашӀагъ, сыда пӀомэ цӀыфхэр тӀумэ яз дэжь, Даными нэс кӀохэу, рагъэжьагъ. 31ЯрабӀам къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгапӀэм[†] тхьэлъэӀупӀэунэ тыригъэуцуагъ, Лэуй ыкъомэ ащымыщхэу, цӀыфмэ къахихыгъэхэр къурмэнышӀэу[†] кӀэригъэуцуагъэх. 32Ехъудэм зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу, яенэрэ мазэм ияпшӀыкӀутфэнэрэ мафэ агъэмэфэкӀынэу ЯрабӀам ыгъэнэфагъ. Ежь къурмэнхэр къурмэншӀыпӀэм[†] щишӀыщтыгъэх. ШкӀитӀоу ыгъэуцугъэхэм пае къурмэнхэр Бэтэл щишӀыгъ. ЛъэгапӀэу ыгъэуцугъэхэм афэгъэзэгъэнхэу къурмэнышӀхэр Бэтэл щигъэнэфагъэх. 33Яенэрэ мазэм ияпшӀыкӀутфэнэрэ мафэу нэрышэ-гурышэкӀэ ежь ыгъэнэфагъэм тефэу Бэтэл щигъэуцугъэ къурмэншӀыпӀэм кӀуагъэ. Израил цӀыфхэм зыщагъэмэфэкӀыщтыр ыгъэнафи, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр щигъэстынхэм пае, къурмэншӀыпӀэм екӀолӀагъ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Тхьэм илӀыкӀо ЯрабӀам зэригъэмысагъэр

1ЯрабӀам гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр щигъэстынхэм пае къурмэншӀыпӀэм[†] зыщыкӀэрытыгъэ уахътэм тефэу Тхьэм илӀыкӀо, Зиусхьаным унашъо къыфишӀыгъэти, Ехъудэм къикӀи Бэтэл къэкӀуагъ[+]. 2Арыти, къурмэншӀыпӀэр ымыдэу Зиусхьаным унашъоу къыфишӀыгъэр ащ къыӀуагъ: «О, къурмэншӀыпӀэр, о, къурмэншӀыпӀэр! Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Даут иунагъо Иощыехъу ыцӀэу шъао къихъухьащт. Ащ къурмэнышӀхэу[†] гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр къурмэн[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм[†] ащызгъэстхэрэр къурмэн уашъхьагъ щишӀыщтых, цӀыф къупшъхьэхэри уакӀыӀу щигъэстыщтых“»[+]. 3ГъэунэфыпӀэр зыфэдэщтри а мафэм къыгъэнафи къариӀуагъ: «Зиусхьаным ар зэриӀуагъэм ишыхьатыщтыр мары: мыдэ мы къурмэншӀыпӀэр зэбгырызыщт, ащ телъ яжьэри зэбгырыутысыкӀыжьыщт». 4Тхьэм илӀыкӀо Бэтэл дэт къурмэншӀыпӀэр ымыдэу къыӀуагъэр пачъыхьэм зызэхехым ЯрабӀам ыӀэ къурмэншӀыпӀэм къытырихи, адрэм фигъази къыӀуагъ: «Шъуубыт ар». ЫӀэ къызеӀэтым, ащ ыдэжькӀэ ыгъэзагъэти, ар голӀыкӀи, римыдзыхыжьышъоу къэнагъ. 5Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Тхьэм илӀыкӀо къариӀогъэгъэ гъэнэфапӀэм тефэжьэу къурмэншӀыпӀэр зэбгырызыгъ, къурмэншӀыпӀэм телъыгъэ яжьэри зэбгырыутысыкӀыжьыгъ. 6Арыти, пачъыхьэм Тхьэм илӀыкӀо риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу Тхьэм гукӀэгъу къысфегъэшӀи, сӀэ къездзыхыжьышъунэу сфелъэӀу». Ар дэдэм Тхьэм илӀыкӀо Зиусхьаным елъэӀуи, пачъыхьэм ыӀэ ыпэкӀэ зэрэщытыгъэм фэдэу ыгъэӀорышӀэу хъужьыгъэ[+]. 7ЕтӀанэ пачъыхьэм Тхьэм илӀыкӀо риӀуагъ: «Усигъусэу унэм къыздихьи гъомылэм хаӀ, шӀухьафтыни къыостын». 8Ау Тхьэм илӀыкӀо пачъыхьэм риӀуагъ: «Уиунэ ыкӀэлъэныкъо къысэптыщткӀи ащ сыбдихьанэп, мы чӀыпӀэм хьалыгъуи щысшхынэп, пси сыщешъонэп. 9Сыда пӀомэ Зиусхьаным мыщ фэдэу къысиӀуагъ: „Ащ хьалыгъу щымышх, пси ущемышъу, гъогоу узэрыкӀуагъэми укъырымыкӀожь“». 10Арыти, ар нэмыкӀ гъогу рыкӀуагъ, Бэтэл къызэкӀом къызэрыкӀогъэгъэ гъогумкӀэ къыгъэзэжьыгъэп.

11ТхьэлӀыкӀо[†] лӀыжъ горэ Бэтэл дэсыгъ. Ащ ыкъомэ ащыщ горэ ыдэжь къэкӀожьи, Тхьэм илӀыкӀо непэ Бэтэл щишӀагъэр къыфиӀотэжьыгъ. Ащ пачъыхьэм риӀуагъэхэри адрэ ыкъохэм ятэ къыфаӀотэжьыгъ. 12«Тара ар зэрыкӀогъэ гъогур?» – ыӀуи тыр ахэм зяупчӀым, Тхьэм илӀыкӀоу Ехъудэм къикӀыгъагъэр зэрыкӀожьыгъэ гъогур ыкъохэм къырагъэлъэгъугъ. 13«Уанэр щыдым къысфытешъулъхь», – ыкъохэм ащ зареӀом, уанэр щыдым къыфытыралъхьагъэти, ар ащ тетӀысхьагъ. 14Тхьэм илӀыкӀо лъежьи адрэр чъыг чӀэгъым чӀэсэу рихьылӀагъ. Арыти, риӀуагъ: «Ора Тхьэм илӀыкӀоу Ехъудэм къикӀыгъэр?» Адрэм «Сэры» къыриӀожьыгъ. 15Арыти, мыдрэм риӀуагъ: «Тадэжь некӀоба, гъомлапхъэм ухэӀан». 16Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сэ къэзгъэзэжьынышъ шъуадэжь сыкъэкӀон слъэкӀыщтэп. А чӀыпӀэм гъомлапхъи уадэжь щызӀузгъэфэщтэп, пси сыщешъощтэп, 17сыда пӀомэ Зиусхьаным къысиӀуагъ: „А чӀыпӀэм ущымышх, пси ущемышъу, гъогоу узэрыкӀогъагъэми къэбгъэзэжьмэ укъырымыкӀожь“». 18Арыти, мыдрэм ащ риӀуагъ: «Ощ фэдэу сэри сытхьэлӀыкӀу. Зиусхьаным унашъоу къыпфишӀыгъэр мэлэӀычым къысиӀожьыгъ: „Ащ къегъэгъэзэжьи уадэжь къыздащ, хьалыгъуи егъэшх, псыкӀи зерэгъэшъокӀ“». Ащ ар ыгъэпцӀагъ. 19Джаущтэу ащ къыдигъэзэжьи иунэ хьалыгъу щишхыгъ, пси щешъуагъ.

20Ахэр Ӏанэм джыри пэсхэзэ тхьэлӀыкӀоу къезгъэгъэзагъэм Зиусхьаныр[†] къыдэгущыӀагъ. 21Тхьэм илӀыкӀоу Ехъудэм къикӀыгъэм фэгъэхьыгъэу къыриӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Зиусхьаным къыпфишӀыгъэ унашъом уемыдэӀоу, уи Зиусхьанэу Тхьэм къыпфигъэпытагъэр умыгъэцакӀэу, 22къэбгъэзэжьи, ‘Хьалыгъуи щымышх, пси ущемышъу’ Ащ зыфиӀогъэ чӀыпӀэм хьалыгъу зэрэщыпшхыгъэми псы узэрэщешъуагъэми апае уихьадэ уятэхэр зычӀэлъ къэунэм чӀалъхьажьыщтэп“». 23Тхьэм илӀыкӀо хьалыгъу ышхи псыкӀи зызегъэшъокӀым, тхьэлӀыкӀом ищыд къызэригъэгъэзагъэм уанэр фытырилъхьагъ. 24Джащ тетэу адрэр гъогум техьажьыгъ. Арыти, аслъаныр ыпэ къифи ащ ылӀыгъ. Ихьадэ гъогу гузэгум тедзэжьыгъэу телъыгъ, щыдри шъхьащытыгъ, аслъаныр хьадэм дэжь щытыгъ[+]. 25КъыблэкӀырэ цӀыфмэ гъогум телъ хьадэри хьадэм дэжь щыт аслъанри алъэгъугъэхэти, тхьэлӀыкӀо лӀыжъыр зыдэсыгъэ къалэм кӀохи щаӀотагъ.

26Ащ гъогум къыщезгъэзэгъэгъэ тхьэлӀыкӀом аӀорэр зызэхехым ыӀуагъ: «Ар Тхьэм илӀыкӀоу Зиусхьаным къыфишӀыгъэ унашъом емыдэӀугъэр ары. Зиусхьаным къызэрэриӀогъагъэм фэдэу, Зиусхьаным ар аслъаным пэкӀигъафи, адрэм ар зэхицунтхъи ыгъэлӀагъ». 27ЕтӀанэ ыкъохэм ащ ариӀуагъ: «Уанэр щыдым къысфытешъулъхь». Уанэр къыфытыралъхьагъ. 28Ар ежьи гъогум тедзэгъэ хьадэр къыгъотыжьыгъ. Аслъанымрэ щыдымрэ хьадэм кӀэрытыгъэх, аслъаным ар ышхыгъэп, щыдри зэхилӀыхьагъэп. 29ТхьэлӀыкӀом Тхьэм илӀыкӀо ихьадэ къыӀати, щыдым къытырилъхьи, къыгъэзэжьи къыщэжьыгъ. А тхьэлӀыкӀом Тхьэм илӀыкӀо ихьадэ ыгъэеным, ыгъэтӀылъыжьыным пае икъалэ къыгъэзэжьыгъ. 30Арыти, хьадэр ежьхэм якъэунэ дилъхьи, «Е-о-ой-гущ, сикъош!» – ыӀозэ, ыгъэежьыгъ. 31Ар зегъэтӀылъыжьыхэм ыкъохэм ащ ариӀуагъ: «СызылӀэкӀэ, Тхьэм илӀыкӀо зыдэслъхьэжьыгъэ къэунэм сэри сычӀэшъулъхьажь, сэ сикъупшъхьэхэри ащ икъупшъхьэхэм акӀэрышъулъхьажьых. 32Зиусхьаным Бэтэл дэт къурмэншӀыпӀэр, Щамэрэн хэкум ит къалэхэм къурмэн зыщашӀырэ ялъэгапӀэхэм атет тхьэлъэӀупӀэунэхэр ымыдэхэу ышӀыгъэ унашъор гъэцэкӀэжьыгъэ хъущт».

33Ащ ыуж ЯрабӀам зытетыгъэ гъогу пхэнджым къытемыкӀэу, лъэпкъ пстэумэ ащыщ къурмэнышӀхэр къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм аӀуигъахьэщтыгъэх. Хэтми фаер къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэм икъурмэнышӀ хъунэу ыукъэбзти, тыригъахьэщтыгъэ. 34ЯрабӀам иунагъо ащ псэкӀодым хищэщтыгъэ, унэхъунымрэ дунаим текӀодыкӀыжьпэнымрэ афищэщтыгъэх[+].

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


ЯрабӀам ыкъо зэрэлӀагъэр

1А уахътэм ЯрабӀам ыкъо Абие сымаджэ хъугъэ. 2Арыти, ЯрабӀам ишъуз риӀуагъ: «Тэджи, ЯрабӀам узэришъузыр къамышӀэнэу, уищыгъын зэблэхъуи, Щылэу кӀо. Мы цӀыфлъэпкъым сызэрипачъыхьащтыр къысэзыӀогъэгъэ тхьэлӀыкӀоу[†] Ахъый ащ дэс[+]. 3ХьалыгъуипшӀ, хьалыу тӀэкӀу горэ, шъоу къошын аӀоу зыдаштэхи ыдэжь кӀуи кӀалэм къырыкӀощтыр къыуиӀощт»[+].

4ЯрабӀам ишъуз джаущтэу ышӀыгъ: Щылэу кӀуи Ахъый иунэ ихьагъ. Ахъый жъы зэрэхъугъэм къыхэкӀэу ынэхэм алъэгъужьыщтыгъэп. 5Зиусхьаным Ахъый къыриӀуагъ: «ЯрабӀам ыкъо сымаджэшъ, ащ пае къыоупчӀынэу ишъуз уадэжь къэкӀо. Мыры, мыры Ӏуи, еӀу».

Арыти, бзылъфыгъэм нэмыкӀ цӀыф фэдэу зишӀи ащ ыдэжь къэкӀуагъ. 6Ар унэм къихьи, ылъэмакъэхэр Ахъый къызызэхехым риӀуагъ: «КъакӀо, ЯрабӀам ишъуз, сыд пае нэмыкӀ цӀыф фэдэу зыпшӀыгъа? Сэ пшъэрылъ хьылъэ къыпфысиӀ. 7КӀожьи ЯрабӀам еӀу: „Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: ‘ЦӀыф къызэрыкӀомэ уакъыхэсщи лъэрыхьэ усшӀыгъ, Израилым урипачъыхьанэу дагъэ Сэ къыпщысфагъ[+]. 8Даут иунагъо пачъыхьагъур[†] къыӀэкӀэсхыжьи о къыостыгъ. Ау о Сиунашъохэр зыгъэцакӀэщтыгъэу, ыгукӀэ зэрэщыт къабзэу къысфэщэгъагъэу, къысэкӀущтым нэмыкӀ зымышӀэгъэ СиӀумэт Даут уфэдэп[+]. 9О уапэкӀэ щыӀэгъэ пстэуми анахь дэеу узекӀуагъ, сыбгъэгубжынэу укӀуи нэмыкӀ тхьэхэмрэ тхьэпапкӀэхэмрэ бгъэуцугъэх, сыщыбгъэзыягъ[+]. 10Джащ пае ЯрабӀам иунагъо тхьамыкӀагъо къыфэсхьын.

ЯрабӀам иунагъо хъулъфыгъэ гори къисымыгъанэу
зэкӀэ Израилым щызгъэкӀодын,
адрэ къэнагъэхэр шъхьафитныгъэ ямыӀэу, абгынэжьыгъэхэу Израилым щысшӀыных,
хэкӀыр зэрэрапхъэнкӀыкӀэу, ЯрабӀам иунагъо зэрэщытэу лъэкъабзэ изгъэфэн[+].
11Хэтми ЯрабӀам иунагъо щыщэу къалэм щылӀэрэр
хьэмэ ашхыжьыщт,
губгъэм илӀыхьэрэр
ошъогу бзыумэ зэхаулыӀухьажьыщт’“.

Зиусхьаным джаущтэу къыӀуагъэшъ ары[+]. 12Джы шъуадэжь кӀожь. Къалэм узэрэдэхьажьыгъэм тетэу уишъао лӀэщт. 13Израил цӀыфхэм зэкӀэми ар агъэежьынышъ агъэтӀылъыжьыщт. А зы закъор ары ЯрабӀам иунагъо щыщэу къэунэм далъхьажьыщтыр, сыда пӀомэ ЯрабӀам иунагъо щыщэу Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр нэшӀукӀэ къызэплъыгъэр джары. 14Зиусхьаным Израилым пачъыхьакӀэ щызфишӀыщт, джары ЯрабӀам иунагъо непэ зыгъэкӀодыщтри: джыдэдэми[*][+]. 15Зиусхьаныр[†] Израилым итемыр къыфырехыщт, псым хэт къамылым фэдэу ар ыгъэкӀэзэзынышъ, тхьэнэпцӀэу Астартэ пкъэухэр зэрэфагъэуцугъэхэм, Зиусхьаныр зэрагъэгубжыгъэм пае ятэмэ къаритыгъэ чӀыпӀэшӀум израил цӀыфхэр риукъэбзыкӀынхэшъ, Евфрат псыхъо кӀыбым щыритэкъухьащтых[+]. 16ЯрабӀам псэкӀодэу ышӀагъэхэм, ахэмкӀэ Израилым псэкӀод зэрэригъэшӀагъэм апае Ащ Израилыр къыбгынэщт». 17ЯрабӀам ишъуз ежьэжьи Тырцэ кӀожьыгъэ. Унэ пчъэшъхьаӀум елъэбэкъожьыгъэ къодыеу шъаор лӀагъэ. 18Зиусхьаным ИӀумэт тхьэлӀыкӀоу Ахъый къызэрэриӀогъагъэм фэдэу, зэрэ Израилэу ар ыгъэтӀылъыжьи ыгъэежьыгъ.


ЯрабӀам ихьадэгъу

19ЯрабӀам адрэ иӀофхэри, ар зэрязэуагъэри, ипачъыхьагъу зэрэзэрихьагъэри израил пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 20ЯрабӀам пачъыхьагъум илъэс тӀокӀырэ тӀурэ тетыгъэу лӀи, ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм ыгъэзэжьыгъэти, ыкъо Нэдэб ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъуд пачъыхьэу РэхъабӀам

21Сэлмэн ыкъо РэхъабӀам Ехъудэм пачъыхьагъум щытетыгъ. РэхъабӀам пачъыхьагъум зытехьэм илъэс тӀокӀитӀурэ зырэ ыныбжьыгъэр. Ерусэлэм дэсэу илъэс пшӀыкӀублэ ар пачъыхьагъ. Ежь ыцӀэ епхыгъэнэу Зиусхьаным израил лъэпкъ пстэумэ а къалэр къахихыгъ. РэхъабӀам янэ ыцӀагъэр НаӀамэ, Ӏамоныпхъугъ. 22Зиусхьаным къемыкӀущтыр Ехъудэм ышӀэщтыгъэ, ятэмэ ашӀэгъэ псэкӀодмэ анахь лъэшыжьэу псэкӀодхэр зэрашӀэщтыгъэм Ар нахьыбэ дэдэу зэщафщтыгъ. 23Ахэм къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр,[†] пкъэухэр, мыжъосынхэр Ӏошъхьэ лъагэ пэпчърэ чъыг жьау пэпчърэ ащагъэуцугъэх. 24ЦӀэпӀагъэхэр зышӀэрэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ а хэкум исыгъэх. Ахэм Зиусхьаным израил цӀыфмэ ахифыжьыгъэ лъэпкъхэм ашӀэщтыгъэ гущыкӀыгъо емыкӀушхохэр ашӀэщтыгъэ[+]. 25РэхъабӀам зыпачъыхьэр илъэситфым зынэсым Мысырым ипачъыхьэу Щыщакъ Ерусэлэм къезэонэу къытебани,[+] 26Зиусхьаным и Унэрэ пачъыхьэм иунэрэ арылъыгъэ пкъыгъо лъапӀэхэр зэкӀэ ыштагъ. Сэлмэн аригъэшӀыгъэ дышъэ мэӀухэри зэкӀэ ыштагъ[+]. 27Пачъыхьэу РэхъабӀам ахэм ачӀыпӀэ джэрз мэӀухэр аригъэшӀхи, ахэр пачъыхьэм иунэихьапӀэ Ӏутыгъэ ухъумакӀохэм яӀэшъхьэтетхэм аритыгъэх. 28Пачъыхьэр Зиусхьаным и Унэ чӀахьэ къэс иухъумакӀохэм ахэр къахьыщтыгъэх, етӀанэ ухъумакӀохэр зэрысырэ унэм икӀэрыкӀэу ахьыжьыщтыгъэх. 29Ащ нэмыкӀэу РэхъабӀам къырыкӀуагъэмрэ ышӀагъэхэмрэ ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 30РэхъабӀамрэ ЯрабӀамрэ ренэу зэзаощтыгъэх. 31ЕтӀанэ РэхъабӀам ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм ыгъэзэжьыгъэти, ахэм афэдэу Даут икъалэ щагъэтӀылъыжьыгъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Ӏамоныпхъоу НаӀамэ. Ащ ыуж ыкъо Абием ежь ычӀыпӀэ пачъыхьанэу техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Абием

1Нэуат ыкъо ЯрабӀам зыпачъыхьэр илъэс пшӀыкӀуим хэхьагъэу Абием Ехъудэм ипачъыхьэ хъугъэ. 2Илъэсищэ ар Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэу Абищэлэм ыпхъу ыцӀагъэр МаӀах. 3Ежь ыпэкӀэ ятэ ышӀэгъэ псэкӀод пстэуми ар ахэтыгъ. Ятэшхо Даут Зиусхьанэу Тхьэм зэрэфэшъыпкъагъэм фэдэу ыгукӀэ шъыпкъагъэ фыриӀагъэп[+]. 4Ау щыт нахь мышӀэми, Зиусхьанэу Тхьэм Даут ихьатыркӀэ, ежь ыуж ыкъо пачъыхьагъум тыригъахьи, ижъуагъо инэф Ерусэлэм щигъэкӀосагъэп, ащкӀэ Ерусэлэм ыгъэлъэшыгъ[+]. 5Сыда пӀомэ Даут, хьатэу Урый ришӀагъэм нэмыкӀэу, Зиусхьаным къекӀущтыр зэкӀэ ышӀэщтыгъэ, ежь щэӀэфэ Ащ къыфигъэнэфагъэхэм адэхыгъэп[+]. 6РэхъабӀамрэ ЯрабӀамрэ щэӀэфэхэ зэзэуагъэх. 7АдыкӀэ Абием къырыкӀуагъэхэр ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. Абиемрэ ЯрабӀамрэ зэзаощтыгъэх. 8Абием ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьи, Даут икъалэ щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъоу Асэ ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъуд пачъыхьэу Асэ

9Израилым ипачъыхьэу ЯрабӀам зыпачъыхьэр илъэс тӀокӀым хэхьагъэу Асэ Ехъудэм ипачъыхьэу хъугъэ. 10Ар илъэс тӀокӀитӀурэ зырэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэщтыгъэр Абищэлэм ыпхъу МаӀах[*] ары. 11Ятэшхо Даут фэдэу Асэ Зиусхьаным къекӀущтыр ышӀэщтыгъэ. 12Арыти, цӀэпӀагъэхэр зышӀэрэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ хэгъэгум рифхи, тхьэнэпцӀмэ ямыжъосынхэу ятэжъмэ агъэуцугъэхэр ыгъэкӀодыжьыгъэх[+]. 13ТхьэнэпцӀ Астартэ имыжъосын зэригъэуцугъэм пае янэ МаӀах пачъыхьэгощацӀэм хигъэкӀи, а мыжъосыныр зэхикъутэжьи, псыигъукӀыгъэ зэпырыкӀыпӀэу Къыдрэн дэжь щигъэстыжьыгъ[+]. 14Ау къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] зэхакъутэгъагъэхэп. Ау щыт нахь мышӀэми, Асэ опсэуфэ ыгукӀэ Зиусхьаным фэшъыпкъагъ. 15Джаущтэу ащ ятэ Зиусхьаным фигъэшъошэгъэ тын лъапӀэхэри, ежь фигъэшъошэгъэ пкъыгъо лъапӀэхэу дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэхэри, шыкъухэри Зиусхьаным и Унэ чӀилъхьагъэх[+].

16Асэрэ Израилым ипачъыхьэу БаӀыщэрэ щэӀэфэхэ зэзаохэзэ къахьыгъ. 17Израилым ипачъыхьэу БаӀыщэ Ехъудэм пэшӀуекӀоу къежьи, Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ ыдэжькӀэ къикӀхэрэр къыблимыгъэкӀынхэми, ащ дэжь ымыгъэкӀонхэми апае Рамэ ыгъэпсынэу фежьагъ. 18Арыти, Асэ Зиусхьаным и Унэ игъэтӀылъыпӀэхэмрэ пачъыхьэ унэм игъэтӀылъыпӀэхэмрэ къарынэжьыгъэ тыжьынымрэ дышъэмрэ зэкӀэ къариххи иӀумэтхэм аритыгъ. ЕтӀанэ Хъэзион ыкъо Тауримэн къыхэкӀыгъэу, Арамым ипачъыхьэу, Дамаск дэсыгъэ Бэнхадад дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ:[+] 19«Тятэрэ уятэрэ зэзэгъыныгъэ зэрэзэдыряӀагъэм фэдэу, оррэ сэррэ зэзэгъыныгъэ зэдытерэӀ. Мары тыжьынрэ дышъэрэ тынэу къыпфясэгъэхьхэшъ, Израилым ипачъыхьэу БаӀыщэ дэпшӀыгъэ зэзэгъыныгъэр скӀэрыкӀыжьынэу зэщыгъакъу». 20Бэнхадад пачъыхьэу Асэ къедэӀуи, идзэӀэшъхьэтетхэр израил къалэхэм язэонхэу ыгъакӀохи, Ӏиони, Дани, Абэл-Бэт-МаӀахи, Къынэрэти зэрэщытэу, зэрэ Нафталый хэкоу ыштагъэх. 21А къэбарыр зызэхехым, БаӀыщэ Рамэ изэтегъэпсыхьан ыуж икӀыжьи, Тырцэ къыгъэзэжьыгъ. 22Пачъыхьэу Асэ зы къэмынэу ехъудхэм зэкӀэми унашъо афишӀи псэуалъэм пае БаӀыщэ ыгъэфедэщтыгъэ мыжъохэмрэ пчъэхэмрэ Рамэ къыдаригъэхыжьыгъэх. Пачъыхьэу Асэ ахэм Бинямин хэкум ылъэныкъокӀэ щыӀэ ГъыбӀэ къалэмрэ Мыцпэ къалэмрэ ахишӀыкӀыжьыгъэх. 23Асэ нэмыкӀэу ыгъэхъагъэхэри, лӀыгъэу зэрихьагъэхэри, зэкӀэ ышӀагъэхэри, къалэу ыгъэпсыгъэхэри ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. Ащ ижъышъхьэм ылъакъохэр узыщтыгъэх. 24Асэ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъэти, ятэшхо Даут икъалэу ятэжъхэр зыдэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Джащ тетэу ащ ыкъо Ехъощафат ежь ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ[+].


Израил пачъыхьэу Надаб

25Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зыпачъыхьэр ятӀонэрэ илъэсым хэхьагъэу ЯрабӀам ыкъо Надаб Израилым ипачъыхьэу техьи илъэситӀо Израилым ипачъыхьагъ[+]. 26Зиусхьаным къемыкӀущтыр ащ ышӀэщтыгъэ, ятэ игъогу тетыгъ, ащ ипсэкӀодшӀагъэхэу Израилым псэкӀод зэрэригъэшӀагъэхэм афэдэхэри ышӀагъ.

27Арыти, Исасхъар лӀакъом щыщэу, Ахъый ыкъо БаӀыщэ ащ зыкъыпиӀэтыгъ. Надабрэ зэкӀэ израил цӀыфхэмрэ фылистмэ якъалэу Гъыбытон къадзыхьагъэу зыщаӀыгъым, БаӀыщэ ар Гъыбытон дэжь щиукӀыгъ[+]. 28Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зытетыр ящэнэрэ илъэсым хэхьагъэу БаӀыщэ ар ыукӀи, ежь ащ ычӀыпӀэ техьагъ. 29Ар пачъыхьагъум зытехьэм, Зиусхьаным ИӀумэтэу Щылэу щыщ Ахъый къызэрэригъэӀогъагъэу, ЯрабӀам иунагъо щыщэу зы нэбгырэ закъуи къэмынэу, зэрэщытэу зэкӀэ ыгъэкӀодыгъ[+]. 30ЯрабӀам ышӀыгъэ псэкӀодшӀагъэхэм, ащкӀэ Израилым псэкӀод зэрэригъэшӀагъэм, Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр ыгъэгубжэу ынапэ зэрэтырихыгъэм джар къыфихьыгъ. 31Надаб нэмыкӀэу ыгъэхъагъэхэри зэкӀэ ышӀагъэхэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 32Асэрэ Израилым ипачъыхьэу БаӀыщэрэ опсэуфэхэ зэзэоным хэтыгъэх.


Израил пачъыхьэу БаӀыщэ

33Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ пачъыхьагъум зытехьагъэр ящэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ахъый ыкъо БаӀыщэ израил цӀыф пстэуми япачъыхьанэу Тырцэ щытехьи илъэс тӀокӀырэ плӀырэ пачъыхьагъ. 34Зиусхьаным къемыкӀущтыр ащ ышӀэщтыгъэ, ЯрабӀам игъогу тетэу, Израилым псэкӀод ащ зэрэригъэшӀагъэм фэдэу, псэкӀодхэр ышӀагъэх.

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр

1Зиусхьаным ыдэжь къикӀыгъэу БаӀыщэ ехьылӀагъэу Хъананый ыкъо Ехъыо псалъэ къылъыӀэсыгъ: 2«ТхьамыкӀэмэ уакъыхэсщи сиизраил лъэпкъ пащэ узэрэфэсшӀыгъэм, ЯрабӀам игъогу узэрэтехьагъэм, сиизраил лъэпкъ сигъэгубжынэу псэкӀодхэр зэребгъэшӀагъэм пае[+] 3мары, БаӀыщэ, иунагъуи уилъфыгъэхэм яунагъохэри згъэкӀодыщтых, Нэуат ыкъо ЯрабӀам иунагъо есшӀагъэр ори къыосшӀэщт[+]. 4БаӀыщэ иунагъо щыщэу къалэм щылӀэрэр хьэмэ ашхыжьыщт, губгъэм илӀыхьэрэр ошъогу бзыумэ зэхаулыӀухьажьыщт»[+]. 5БаӀыщэ нэмыкӀэу къырыкӀуагъэхэри, ышӀагъэхэри, зэкӀэ ыгъэхъагъэхэри Израилым ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 6БаӀыщэ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъэти, Тырцэ щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъо Елэ ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 7Джащ тетэу Зиусхьаным ыдэжь къикӀыгъэу Хъананый ыкъо тхьэлӀыкӀоу[†] Ехъыо псалъэ къызэрэлъыӀэсыгъагъэу, БаӀыщэрэ ащ иунагъорэ Зиусхьаным къемыкӀущтыр зэрашӀагъэм, ЯрабӀам иунагъо зэрэкӀырыплъыгъэхэм пае Зиусхьаныр[†] агъэгубжыгъ.


Израил пачъыхьэу Елэ

8Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ пачъыхьагъум зытетыр илъэс тӀокӀырэ хырэм хэхьагъэу БаӀыщэ ыкъо Елэ пачъыхьагъум Тырцэ щытехьи илъэситӀо пачъыхьагъэ. 9Арыти, ку псынкӀэхэм азыныкъо яӀэшъхьэтетэу Зымрый ащ зыкъыпиӀэтыгъ. Тырцэ щыӀэу, ащ дэт икъэлэсэрай лъыплъэрэ Арцэ дэжь щыешъогъаеу[+] 10Зымрый къакӀуи чатэмкӀэ ащ еуи ыукӀыгъ. Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зытетыр ятӀокӀэнэрэ блырэ илъэсым хэхьэгъагъ ар ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум зытехьэм. 11Ар пачъыхьагъум техьи тахътэм зытетӀысхьэм, дэпкъым егъутхьылӀэу БаӀыщэ иунагъо исмэ ащыщ горэ къымыгъанэу иӀахьылхэри иныбджэгъухэри зэкӀэ ыукӀыгъэх. 12Джаущтэу Зиусхьаным ыдэжь къикӀыгъэу Хъананый ыкъо Ехъыо псалъэ къызэрэлъыӀэсыгъагъэу, Зымрый БаӀыщэ иунагъо зэрэщытэу ыгъэкӀодыгъ[+]. 13БаӀыщэрэ ащ ыкъо Елэрэ псэкӀодхэр ашӀэзэ, Израилым псэкӀодхэр зэрэрагъэшӀагъэм, Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр агъэгубжэу, тхьэнэпцӀхэм ямыжъосынхэр зэрагъэуцугъэхэм апае Зиусхьаным джар къаришӀагъ. 14Елэ иӀофшӀагъэхэмрэ нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ Израилым ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба.


Израил пачъыхьэу Зымрый

15Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зыпачъыхьэр ятӀокӀэнэрэ блырэ илъэсым хэхьагъэу, Зымрый пачъыхьэу Тырцэ щытехьи мэфиблэ тетыгъ. Израилыдзэр а уахътэм фылистмэ якъалэу Гъыбытон къекӀугъэу кӀэрытыгъ[+]. 16Арыти, израилыдзэу къэкӀуагъэу щытыгъэм Зымрый шъэфэу пачъыхьэм зыкъызэрэпиӀэтыгъэмрэ ар зэриукӀыгъэмрэ зызэхехым, израил цӀыф пстэуми дзэӀэшъхьэтетэу Ӏомрый Израилым ипачъыхьанэу а мэфэ шъыпкъэм дзэуцупӀэм щытырагъэхьагъ. 17Ӏомрыйрэ зэкӀэ израил цӀыфхэмрэ зэгъусэхэу Гъыбытон къыкӀэрыкӀыжьхи, къызэкӀэкӀожьхи Тырцэ къадзыхьагъ. 18Зымрый къалэр зэраштагъэр зелъэгъум, къэлэсэраим хэт унэ-пытапӀэм ихьи, ыкӀыбкӀэ пачъыхьэ унэм машӀо щыкӀидзэжьи хэстыхьажьыгъ. 19ЯрабӀам Израилым псэкӀод зэрэригъэшӀагъэм фэдэу, ащ игъогу тетэу, ащ ышӀэгъэ псэкӀодхэр ышӀэзэ, Зиусхьаным къемыкӀущтыр зэришӀагъэм пае ар хэкӀодагъ. 20Зымрый нэмыкӀэу ышӀагъэхэри шъэфэу зыкъызэриӀэтыгъагъэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба.


Израил пачъыхьэу Ӏомрый

21Джащ тетэу израил цӀыфхэр тӀо гощыгъэ хъугъэ: ызыныкъо Гъынат ыкъо Тыбный пачъыхьэу тырагъэхьанэу гоуцуагъ, адрэхэр Ӏомрый гохьагъэх. 22Арыти, Ӏомрый готхэр Гъынат ыкъо Тыбный гоуцуагъэхэм атекӀохи, Тыбный лӀи, Ӏомрый пачъыхьагъум техьагъ. 23Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зытетыр ящэкӀэнэрэ зырэ илъэсым хэхьагъэу Ӏомрый Израилым ипачъыхьанэу техьи илъэс пшӀыкӀутӀо тетыгъ. Тырцэ илъэсихэ щыпачъыхьагъ. 24ЕтӀанэ Ӏомрый тыжьын килограмм тӀокӀищ фэдизкӀэ Щамэрэн къушъхьэр Щэмэр къыщищэфыгъ. Къушъхьэр зэкӀигъэпытыхьи, къалэу ышӀыгъэм къушъхьэр зиягъэ Щэмэр ыцӀэкӀэ ЩамэрэнкӀэ еджагъ.

25Зиусхьаным къемыкӀущтыр Ӏомрый ышӀэщтыгъэ, ежь ыпэкӀэ тетыгъэмэ анахь Ӏаеу зекӀощтыгъэ. 26Нэуат ыкъо ЯрабӀам игъогу сыдырэмкӀи ар тетыгъ, Израилым псэкӀод ащ зэрэригъэшӀагъэм фэдэу, итхьэнэпцӀхэмкӀэ Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр ыгъэгубжыгъ. 27Ӏомрый нэмыкӀэу ышӀагъэхэри лӀыгъэу ащ зэрихьагъэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 28Ӏомрый ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьи Щамэрэн зыщагъэтӀылъыжьым, ыкъо Ахъаб ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Израил пачъыхьэу Ахъаб

29Ехъудэм ипачъыхьэу Асэ зытетыр ящэкӀэнэрэ ирэ илъэсым хэхьагъэу Ӏомрый ыкъо Ахъаб пачъыхьагъум техьагъ. Ӏомрый ыкъо Ахъаб Щамэрэн дэсэу илъэс тӀокӀырэ тӀурэ Израилым ипачъыхьагъ. 30Ӏомрый ыкъо Ахъаб ежь ыпэкӀэ тетыгъэ пстэуми анахь дэижьэу Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ[+]. 31Нэуат ыкъо ЯрабӀам ипсэкӀодшӀагъэхэр римыгъэкъухэу, Цыдоным ипачъыхьэу ЕтбаӀал ыпхъу Изэбэл шъузэу къыщи, БаӀал фэлажьэу, шъхьащэ фишӀэу ригъэжьагъ[+]. 32Арыти, БаӀал пае Щамэрэн щигъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм къурмэншӀыпӀэ[†] щыфыхишӀыхьагъ[+]. 33Джащ фэдэу Ахъаб Астартэ пае пкъэухэр ыгъэуцухи, ежь ыпэкӀэ тетыгъэ израил пачъыхьэ пстэуми анахь лъэшыжьэу Израилым и Зиусхьанэу Тхьэр ыгъэгубжыгъ. 34Ащ илъэхъан Бэтэл щыщ Хъыел Ерыхъоу къалэр ыгъэпсыгъ. Зиусхьаным дэжь къикӀыгъэу Ныун ыкъо Ехъошуа псалъэ къызэрэлъыӀэсыгъагъэу[*], Хъыел къэлэ лъапсэр зегъэуцум, ищыпэ шъаоу Абирам лӀагъэ, къэлапчъэхэр зыхегъэуцожьхэм, ишъэо анахьыкӀэу Сэгъуб чӀинагъ[+].

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


ТхьэлӀыкӀоу Иласрэ огъумрэ

1ГъылыӀад хэкумкӀэ Тыщбэ щыщ Илас Ахъаб риӀуагъ: «Израилым и Тхьэу зыпашъхьэ ситыр зэрэщыӀэр сэӀо! Сэ сымыӀоу мы илъэсхэм осэпси къемыхынкӀэ, ощхи къемыщхынкӀэ». 2Зиусхьаным ипсалъэ ащ къылъыӀэсыгъ: 3«Мыщ дэкӀи къокӀыпӀэмкӀэ кӀуи Иордан икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ игъукӀырэ псыхъоу Къэрит дэжь зыщыгъэбылъ. 4А игъукӀырэ псыхъом псы ущешъощт, къолэжъхэм ащ дэжь ущагъэшхэнэу унашъо афэсшӀыгъ». 5Арыти, Зиусхьаным ипсалъэ къызэрэлъыӀэсыгъэу ащ ышӀыгъ: Иордан икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ игъукӀырэ псыхъоу Къэрит кӀуи, ащ къэнагъ. 6Къолэжъхэм пчэдыжьми пчыхьэми лырэ хьалыгъурэ къыфахьщтыгъэ, игъукӀырэ псыхъом псы щешъощтыгъэ. 7Ау тӀэкӀу горэ зытешӀэм, ощх къещхыщтыгъэпти, игъукӀырэ псыхъом псы дэмытыжьэу хъугъэ.


Иласрэ Царэфат щыщ шъузабэмрэ

8Зиусхьаным ипсалъэ ащ къылъыӀэсыгъ: 9«Цыдоным пэгъунэгъу къалэу Царэфат кӀуи ащ дэс. Уигъэшхэнэу зы шъузабэ горэм есӀуагъ»[+]. 10Арыти, ар Царэфат кӀуагъэ. Къалэм икъэлапчъэ зынэсым шъузабэ горэ пхъэ къыугъоеу ылъэгъугъ. Ащ къеджи риӀуагъ: «Псы тӀэкӀу горэ сешъонэу къошынкӀэ къысфахьба». 11ЗыфелъэӀугъэр къыхьынэу ар зежьэм, мыдрэр кӀэлъыджи риӀуагъ: «Сэщ пае хьалыгъу такъыр гори о пӀэкӀэ къысфахьба». 12Адрэм къыриӀожьыгъ: «Уи Зиусхьанэу Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Гъэжъагъэу зыпари сиӀэп, пхъэчайжъыем илъэу хьаджыгъэ Ӏабжыбрэ къошыным итэу тхъу тӀэкӀурэ ныӀэп сиӀэр. Пхъэ тӀэкӀу горэ тадэжь схьынышъ, сэррэ скъо паерэ джар згъэхьазырын, тшхынышъ, етӀанэ тылӀэщт». 13Илас ащ риӀуагъ: «Умыщын, кӀожьи зэрэпӀуагъэу шӀы. Ау ыпэрапшӀэу сэщ пае хьалыгъу джэгурыдзэ сфыхэхи къысфахь, етӀанэ оррэ уикӀалэ паерэ зыгорэ шӀы. 14Сыда пӀомэ Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Зиусхьаным чӀыгум ощх къызщытыригъэщхэщт мафэм нэс пхъэчайжъыем илъ хьаджыгъэм хэкӀыщтэп, къошыным ит дагъэми къыщыкӀэщтэп“». 15Шъузабэр кӀожьи, Илас къызэрэриӀуагъэм фэдэу ышӀыгъ. Джаущтэу ежьри зэрахэтэу иунагъо зэрэщытэу мэфэ заулэ ашхын агъотыгъ. 16Зиусхьаным ипсалъэ Илас къызэрэлъигъэӀэсыгъэм фэдэу, пхъэчайжъыем илъ хьаджыгъэм хэкӀыщтыгъэп, къошыным ит дагъэми къыщыкӀэщтыгъэп.


Илас шъузабэм икӀалэ къызэригъэпсэужьыгъэр

17ЕтӀанэ а унэр зие бысымгуащэм ыкъо сымаджэ хъугъэ. Узышхо иӀагъэти ар лӀагъэ. 18Арыти, бзылъфыгъэм Илас къыриӀуагъ: «Сыда уиӀофэу къысхэлъыр, Тхьэм ицӀыф? СипсэкӀодшӀагъэхэр сыгу къэбгъэкӀыжьынхэшъ, сикӀалэ бгъэлӀэным пае садэжь укъэкӀуагъ». 19Арыти, мыдрэм риӀожьыгъ: «Къаштэ моу уикӀалэ». Ар ащ ыбгъэгу къыкӀихыжьи, ышъхьагъ тет унэу ежь зэрысыгъэм ыхьи ипӀэ хилъхьагъ. 20Зиусхьаным зыфигъази къыӀуагъ: «Си Зиусхьанэу Тхьэр! Зыдэжь сис шъузабэм ыкъо бгъэлӀагъэу къин хэбдзагъи адэ». 21Гъогогъуищэ кӀалэм тегъуалъхьэзэ, Зиусхьаным зыфигъази къыӀуагъ: «Си Зиусхьанэу Тхьэр! Мы кӀалэм ыпсэ къыхэрэхьажь!»[+] 22Зиусхьаным Илас ымакъэ къызэхихыгъ. КӀалэм ыпсэ къыгъэзэжьи, къыхэхьажьи, ар къэпсэужьыгъ. 23Ащ ыуж Илас кӀалэр ышъхьагъ тет унэм къырищыжьи, янэ къыфищэжьи риӀуагъ: «Еплъ, уикӀалэ псэу». 24Арыти, а бзылъфыгъэм Илас къыриӀуагъ: «Тхьэм узэрилӀыкӀори Зиусхьаным дэжь къикӀрэ псалъэр къызэрэплъыӀэсри джы къэсшӀагъ».

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Иласрэ тхьэнэпцӀэу БаӀал илӀыкӀохэмрэ

1Охътабэ тешӀагъэу ящэнэрэ илъэсым Зиусхьаным ипсалъэ Илас къылъыӀэсыгъ: «КӀуи Ахъаб зегъэлъэгъу. Сэ чӀыгум ощх къытезгъэщхэщт». 2Арыти, Илас Ахъаб зыригъэлъэгъунэу кӀуагъэ. Щамэрэн щыгъэблэшхуагъ. 3Ахъаб къэлэсэраим лъыплъэрэ Ӏэшъхьэтетэу Ӏобадыехъу къеджагъ. Ӏобадыехъу Тхьэм ищынагъо лъэшэу итыгъ. 4Изэбэл зиусхьанлӀыкӀохэр зыщигъэкӀодыгъэхэ уахътэм, Ӏобадыехъу ахэм ащыщэу тхьэлӀыкӀохэу[†] нэбгыришъэ зэриубытылӀэжьыгъэу, нэбгырэ шъэныкъо-шъэныкъоу гъочӀэгъхэм защаригъэгъэбылъыгъэу хьалыгъурэ псырэ афихьщтыгъэ[+]. 5Ахъаб Ӏобадыехъу риӀуагъ: «Ежьи хэкум ит псыкъэкӀопӀэ пстэури, игъукӀырэ псы пстэури къызэпэкӀухьи, тишхэмрэ тикъыдырхэмрэ щыдгъэхъунхэу, тибылымхэр тшӀомыкӀодынхэм пае уц къэдгъотышъущтмэ къызэгъашӀ». 6Арыти, къызэпакӀухьаным пае чӀыгур зэфагощи, Ахъаб гъогу шъхьаф рыкӀуагъ, Ӏобадыехъуи гъогу шъхьаф рыкӀуагъ.

7Ӏобадыехъу гъогум рыкӀозэ, Илас ыпэ къифагъ. Ар ащ къышӀэжьыгъэти, ынэӀу егъэзыхыгъэу чӀыгум зытыридзи еупчӀыгъ: «Ора ар, сизиусхьанэу Илас?» 8Адрэм къыриӀожьыгъ: «Сэры, уизиусхьан дэжь кӀуи еӀу: „Илас мыщ щыӀ“». 9Арыти, мыдрэм риӀожьыгъ: «Сыда силажьэр, Ахъаб сиукӀынэу уиӀумэт ащ ыӀэ зыкӀиплъхьарэр? 10Уи Зиусхьанэу Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Сизиусхьан укъигъотыным пае цӀыфлъэпкъэуи пачъыхьагъоуи къаримыгъэлъыхъугъэ зыпари къыгъэнагъэп. О укъамыгъотыгъэу заӀокӀэ, зыдэщыӀэгъэхэ пачъыхьагъуми цӀыфлъэпкъми укъызэрамыгъотышъурэмкӀэ тхьэлъанэ аригъэшӀыщтыгъэ. 11Джы о къысэоӀо: „КӀуи уизиусхьан еӀу: ‘Илас мыщ щыӀ’“. 12СызэрэпкӀэрыкӀыжьэу уздэхъугъэри сымышӀэу Зиусхьаным Ыпсэ уӀуилъэсыкӀыжьыщт. Арышъ, къэбар фэсхьынэу Ахъаб дэжь сыкӀоу, етӀанэ ащ о узимыгъотыжькӀэ, сиукӀыщт, уиӀумэт икӀэлэгъум къыщегъэжьагъэу Тхьэм ищынагъо ит нахь мышӀэми[+]. 13Изэбэл зиусхьанлӀыкӀохэр зыщигъэкӀодыгъэхэ уахътэм, сэ сшӀагъэр, ахэм ащыщэу нэбгыришъэ зиусхьанлӀыкӀохэу зэрэзэсыубытылӀэжьыгъэхэри, нэбгырэ шъэныкъо-шъэныкъоу гъочӀэгъхэм зызэрэщязгъэбылъыгъэри, хьалыгъурэ псыкӀэрэ зэрэзгъэшхагъэхэри сизиусхьан къыраӀуагъэба? 14Джы о къысэоӀо: „КӀуи уизиусхьан еӀу: Илас мыщ щыӀ. Ащ сиукӀыщти“». 15Арыти, Илас къыӀуагъ: «Зыпашъхьэ сит Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр зэрэщыӀэр сэӀо! Непэ ащ зезгъэлъэгъущт». 16ЕтӀанэ Ӏобадыехъу Ахъаб пэгъокӀи риӀуагъэти, Ахъаб Илас дэжькӀэ ежьагъ.

17Ахъаб Илас къызелъэгъум, ащ риӀуагъ: «Орба зэрэ Израилэу тхьамыкӀагъор къыфэзыхьырэр?» 18Илас къыриӀожьыгъ: «Сэрэп, оррэ уиунагъорэ Зиусхьаным иунашъохэр щыжъугъэзыягъэхэу, тхьэнэпцӀэу БаӀали адрэхэми шъхьащэ зэрафэшъушӀырэм пае Израилым тхьамыкӀагъор къыфэзыхьырэр оры. 19Арышъ, гъакӀохи зэрэ Израилэуи, БаӀал фэлэжьэрэ лӀыкӀо нэбгырэ шъиплӀрэ шъэныкъори, Астартэ фэлэжьэрэ лӀыкӀо нэбгырэ шъиплӀэу Изэбэл иӀэнакӀэ пэсхэри Къармэл къушъхьэм дэжь къыщысфягъэугъоих».

20Арыти, Ахъаб зэрэ Израилэу ащиӀофытэхи, БаӀалрэ Астартэрэ афэлэжьэрэ лӀыкӀохэр зэкӀэ Къармэл къушъхьэм дэжь къыщаригъэугъоигъэх[+]. 21Илас цӀыфхэм ахахьи ариӀуагъ: «Джыри бэрэ шъуеджэнджэшыщта? Зиусхьаныр[†] армэ Тхьэр, джащ зыфэжъугъаз, ау БаӀалмэ, ащ зыфэжъугъаз». Ау цӀыфхэм зи къаӀуагъэп[+]. 22Илас цӀыфмэ ариӀуагъ: «Сэзыр ары зиусхьанлӀыкӀоу къэнагъэр, БаӀал фэлэжьэрэ лӀыкӀохэр нэбгырэ шъиплӀрэ шъэныкъорэ мэхъух[+]. 23НыбгъэшъуитӀу къытэшъути, зы ныбгъэшъур ахэм арэшти, зэхарэупкӀати, пхъэмэ атырарэлъхь, ау машӀо кӀарэмышӀыхь. Адрэ ныбгъэшъур сэ згъэхьазырынышъ, пхъэмэ атеслъхьащт, ау машӀо кӀэсшӀыхьащтэп. 24Шъори шъуитхьэ ыцӀэкӀэ шъуедж, сэри си Зиусхьан ыцӀэкӀэ седжэщт. Тхьэу машӀокӀэ джэуап къэзытрэр ары Тхьэр». Арыти, зэкӀэ цӀыфхэм къаӀуагъ: «КъапӀорэр дэгъу». 25Илас БаӀал фэлэжьэрэ лӀыкӀохэм ариӀуагъ: «Шъо шъунахьыбэшъ, ныбгъэшъуитӀум яз шъухади жъугъэхьазыри, шъуитхьэ ыцӀэкӀэ шъуедж, ау машӀом пэшъумылъхь». 26Арыти, аратыгъэ ныбгъэшъур аубыти агъэхьазырыгъ. «БаӀал, джэуап къэтыжь!» аӀоу куохэзэ, пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу щэджагъом нэс елъэӀугъэх. Ау макъи-лъакъи къэӀугъэп. Ахэр къурмэншӀыпӀэу[†] агъэуцугъэм ыпашъхьэ щыпкӀэтэ-лъатэщтыгъэх. 27Щэджагъом Илас ахэм акӀэнакӀэу ариӀуагъ: «Мэкъэ лъэш дэдэкӀэ шъукуо нахь, ар тхьэшъ, зыгорэкӀэ гупшысэм хилъэсэгъэнкӀи е щагум икӀыгъэнкӀи, е гъогу тетынкӀи, е мэчъыемэ къэгъэущыжьыгъэн фэенкӀи хъун!» 28Арыти, адрэхэм лъэшэу куохэу рагъэжьагъ, зэряхабзэу лъыпсыр къячъэхэу къамэхэмрэ пчыпыджынхэмкӀэрэ зыхэпыджэжьщтыгъэх. 29Щэджагъоми дэхыгъ, ау ахэр пчыхьэ къурмэншӀыгъом[†] нэс зеутэкӀыжьыным хэтыгъэхэми, макъи-лъакъи щыӀагъэп, джэуап гори зэхахыгъэп[+].

30ЕтӀанэ Илас цӀыфхэм зэкӀэми ариӀуагъ: «ШъукъысэкӀуалӀ». ЦӀыфхэр зэкӀэ ащ къекӀолӀагъэх. Зиусхьаным икъурмэншӀыпӀэу зэтырадзыгъагъэр ыгъэуцужьыгъ. 31Илас мыжъо пшӀыкӀутӀу къыштагъ. Зиусхьаным «О пцӀэщтыр Израил» къызэриӀогъэгъэ Якъубэ ыкъомэ къатекӀыгъэ лӀэкъо пшӀыкӀутӀум япчъагъэ ахэр фэдизыгъ[+]. 32Зиусхьаным ыцӀэкӀэ а мыжъохэм къурмэншӀыпӀэ ахишӀыкӀыгъ. ЕтӀанэ лэжьыгъэ килограмм пшӀыкӀутӀу фэдиз дэфэнэу къурмэншӀыпӀэр хъурэябзэу дитӀыкӀыгъ. 33Ащ ыуж ащ пхъэхэр тырилъхьажьхи, ныбгъэшъур зэӀихи, пхъэхэм атырилъхьажьыгъ. ЕтӀанэ къыӀуагъ: «Псы щэлъиплӀ арызыбзэу къэшъухьи къурмэнгъэстымрэ пхъэмрэ къатешъукӀ». 34ЕтӀани къариӀуагъ: «Джыри джаущтэу шъушӀы». Ахэм джыри джаущтэу ашӀыгъ. ЕтӀани къыӀуагъ: «Джадэдэр ящэнэрэу шъушӀы». Ящэнэрэуи зашӀым, 35псыр къурмэншӀыпӀэм къечъэхи, дэтӀыкӀыгъэм диз хъугъэ.

36Пчыхьэ къурмэншӀыгъом тхьэлӀыкӀоу Илас къакӀэрыхьи къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Израил я Тхьэр! О зы закъом Израилым узэри Тхьэри, сэ сызэрэ УиӀумэтри, О къызэрэпӀуагъэм фэдэу зэкӀэри зэрэсшӀыгъэри непэ арэшӀ![+] 37Джэуап къысэтыжь, Зиусхьан, джэуап къысэтыжь! О, Зиусхьан, узэрэ Тхьэри агухэр зэрэзэпырыбгъэзагъэхэри арэшӀ!» 38Ащ дэжьым Зиусхьаным имашӀо къехи, къурмэнгъэстри, пхъэхэри, мыжъохэри, ятӀэри, дэтӀыкӀыгъэм псэу дэтри ыдырыгъэх[+]. 39Ар залъэгъум цӀыфхэм зэкӀэми анэӀухэр егъэзыхыгъэу пстэуми чӀыгум зытырадзи къаӀуагъ: «Зиусхьаныр ары Тхьэр, Зиусхьаныр ары Тхьэр!»[+] 40Илас ахэм ариӀуагъ: «Зы нэбгырэ закъуи зимыгъэбылъыжьыным пае, БаӀал итхьэлӀыкӀохэр шъуубытых». Арыти, ахэр къаубытхи Илас игъукӀырэ псыхъоу Къышон ылъэгу дэжькӀэ ыщэхи, ащ щиукӀыгъэх[+].


Огъум икӀэух

41Илас Ахъаб риӀуагъ: «КӀуи шхэ, ешъу, сыда пӀомэ ощхышхом ымакъэ къэӀу». 42Арыти, Ахъаб шхэнэуи ешъонэуи кӀуагъэ. Илас Къармэл ышыгу зыдэкӀуаем ышъхьэ чӀыгум риуфэхи, ынэӀу ылъэгуанджэмэ азыфагу дилъхьагъ. 43ИӀумэт шъэожъыем риӀуагъ: «КӀуи хым ылъэныкъокӀэ къаплъэ». Адрэр кӀуи къызэплъэм, – «Зыпари щыӀэп» ыӀуи, къыриӀожьыгъ. Мыдрэм риӀуагъ: «Блы екъуфэ кӀуи къэкӀожь». 44Яблэнэрэм кӀуи къызегъэзэжьым къыриӀуагъ: «Мары цӀыф Ӏэгум щиз хъунэу ошъуапщэ горэ хым къышъхьащэкӀы». Мыдрэм риӀуагъ: «КӀуи Ахъаб еӀу: „Ощхым ухимыубытэным пае, уику псынкӀэ зэкӀэшӀэжьи кӀожь“». 45Ащ нэс жьыбгъэм ошъуапщэхэр къытыригъэзыхьэхи, уашъор къэушӀункӀи, ощхышхо къещхэу ыублагъ. Ахъаб ику псынкӀэ итӀысхьажьи ИзрыӀэл кӀэим кӀуагъэ[+]. 46Зиусхьаным ыкӀуачӀэ Илас къыхэхьагъ. Илас ищыгъынхэр ыбг пишӀэхи, Ахъаб ыпэ итэу ИзрыӀэл кӀэим нэс чъагъэ[+].

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр

1Илас зэкӀэ ышӀагъэри БаӀал илӀыкӀохэр зэкӀэ ичатэкӀэ ащ зэриукӀыгъэхэри Ахъаб Изэбэл риӀуагъ. 2Арыти, Изэбэл илӀыкӀо Илас дэжь рыригъэӀонэу ыӀофытагъ: «Тхьэмэ сифэшъуашэри нахьыбэжьи сарэгъэгъот сӀуагъэр зысымыгъэцэкӀэжькӀэ, ахэм ащыщ нэбгырэ пэпчъ ыпсэ узэрэрыджэгугъэм фэдэу упсэ неущ мыщ фэдэ уахътэм ехъулӀэу сыкъызырымыджэгужькӀэ». 3Джащ къыхэкӀэу щынагъэти, ышъхьэ къыухъумэжьыным пае Ехъудэм ит БэрщэбаӀ къалэм кӀуи иӀумэт шъэожъыер ащ къыдинагъ[+]. 4Ежь ежьи шъофнэкӀым итэу кӀозэ, зы мэфэ гъогу зызэпечым, кондэ чӀэгъым чӀэтӀысхьи лӀэныгъэр къыфэкӀоным кӀэлъэӀузэ, ыӀуагъ: «Икъунба, Зиусхьан, спсэ штэжь, тятэхэм сафэд, сызэрэнахьышӀу щыӀэп, афэдэ сэрэхъу»[+]. 5Гъолъи кондэ чӀэгъым щычъыягъ. Ащ дэжь мэлэӀичыр къынэси къыриӀуагъ: «Къэтэджи шхэ». 6Илас ынэхэр къыззэтрехым хьалыгъу джэгурыдзэрэ псы къошынрэ ышъхьэ дэжькӀэ щытыгъэх. Арыти, шхи пси ешъуи икӀэрыкӀэу чъыежьыгъэ. 7Зиусхьаным имэлэӀич къыгъэзэжьыгъ, къынэси къыриӀуагъ: «Къэтэджи шхэ, сыда пӀомэ гъогу кӀыхьэ уапэ илъ». 8Ар къэтэджыгъ, шхагъэ, псыкӀэ зигъэшъокӀыгъ, а гъомылэмкӀэ ыкӀуачӀэ къыригъэхьажьыгъэу чэщ-зымэфэ тӀокӀитӀо Тхьэм икъушъхьэу Хъорэб нэс кӀуагъэ[+].

9Ащ зынэсым гъочӀэгъ горэм чӀахьи чэщыр щырихыгъ. Зиусхьаным ипсалъэ ащ къыщылъыӀэсыгъ. Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Сыд мыщ щыпшӀэрэр, Илас?» 10Ащ къыӀуагъ: «Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэм пае сыгужъыягъ, сыда пӀомэ израил цӀыфхэм уиӀуагъэ аукъуагъ, уикъурмэншӀыпӀэхэр зэхакъутагъэх, уитхьэлӀыкӀохэр чатэкӀэ аукӀыгъэх. Сэ сизакъоу сыкъэнагъ, спсэ хахынэу къыслъэхъух»[+]. 11Зиусхьаным къыриӀуагъ: «КъычӀэкӀи Зиусхьаным ыпашъхьэ къушъхьэм щытеуцу». Ащ дэжьым Зиусхьаныр[†] къыблэкӀызэ, Зиусхьаным ыпашъхьэ къушъхьэр къыщызэгуиутэу, къушъхьэцакӀэхэр къызэхигъэтакъохэу жьыбгъэр лъэш дэдэу къепщагъ. Ау Зиусхьаныр жьыбгъэм хэтыгъэп. Жьыбгъэм ыуж чӀыгур къэсысыгъ, ау Зиусхьаныр чӀыгусысым хэтыгъэп[+]. 12ЧӀыгусысым ыуж машӀом зыкъыштагъ, ау Зиусхьаныр машӀом хэтыгъэп. МэшӀо ужым жьы шъабэр нахь Ӏэсэжьыгъэ[+]. 13Илас ар зызэхехым ищыгъынкӀыӀутелъ ынэӀу къырихъуи, гъочӀэгъым къычӀэкӀи, ащ ичӀэхьапӀэ дэжь уцугъэ. Арыти, макъэ горэ ащ къылъыӀэси къыриӀуагъ: «Сыд мыщ щыпшӀэрэр, Илас?» 14Мыдрэм риӀожьыгъ: «Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэм пае сыгужъыягъ, сыда пӀомэ израил цӀыфхэм уиӀуагъэ аукъуагъ, уикъурмэншӀыпӀэхэр зэхакъутагъэх, уитхьэлӀыкӀохэр чатэкӀэ аукӀыгъэх. Сэ сизакъоу сыкъэнагъ, спсэ хахынэу къыслъэхъух»[+]. 15Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «ШъофнэкӀыр зэпычи, гъэзэжьи Дамаскым кӀо. Ащ узынэскӀэ, Арамым ипачъыхьанэу Хъазаел ышъхьэ дагъэ щыф[+]. 16Джаущтэу Нымщый ыкъо Ехъыо Израилым ипачъыхьанэу ышъхьэ дагъэ щыф. Абэл-Мэхъолэ щыщ Щафат ыкъо ЕлыщаӀ о пчӀыпӀэ ихьанэу тхьэлӀыкӀонэу[†] ышъхьэ дагъэ щыф[+]. 17Хъазаел икъамэ зыщызыухъумагъэр Ехъыо екӀодылӀэщт, Ӏыиуй икъамэ зыщызыухъумагъэр ЕлыщаӀ ыукӀыщт[+]. 18БаӀал ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ щемытӀысэхыгъэхэу, ащ емыбэугъэхэу израил цӀыфхэм ащыщэу нэбгырэ минибл зэкӀэмкӀи Сэ къэзгъэнагъ»[+].


ЕлыщаӀ къызэрэхахыгъэр

19Арыти, ащ а чӀыпӀэр къыбгыни, ежьи Щафат ыкъо ЕлыщаӀ жъоу хэтэу къыгъотыгъ. Цу тӀурытӀоу пшӀыкӀутӀу ащ игъусагъ, ежь япшӀыкӀутӀонэрэ цуитӀум ауж итыгъ. Илас ащ блэкӀзэ, ищыгъынкӀыӀутелъ шъхьащидзагъ. 20Адрэм цухэр къыбгынэхи Илас ыуж къилъади къыриӀуагъ: «Семыжьэзэ сятэрэ сянэрэ сыкъябэужьынышъ, уауж сыкъихьанэу Ӏизын къысэтба». Мыдрэм риӀожьыгъ: «КӀожьба адэ, къыпфэсшӀагъэр зыщымыгъэгъупш»[+]. 21Ар кӀэрыкӀоти, цуитӀу ыукӀи, цухэр зыкӀэшӀэгъэгъэ пхъэӀашэр машӀо ышӀи, лыр ыгъажъуи, цӀыфмэ арити, ахэм ар ашхыгъ. Ежь Илас ыуж ихьи иӀумэтэу лэжьэнэу ригъэжьагъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Арамым зэрезэуагъэхэр

1Арамым ипачъыхьэу Бэнхадад идзэ зэрэщытэу къыугъойи, пачъыхьэ щэкӀрэ тӀурэр, шыхэр, ку псынкӀэхэр игъусэхэу кӀуи Щамэрэн къыдзыхьагъ, ащ езэуагъ[+]. 2-3ИлӀыкӀохэр Израилым ипачъыхьэу Ахъаб дэжь къалэм ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Бэнхадад ыӀорэр мары: „Уитыжьыни уидышъи сэ сыех, уишъуз анахь дахэхэри пкъо нахьышӀухэри сэ сыех“». 4Арыти, Израилым ипачъыхьэ къыраригъэӀожьыгъ: «О зэрэпӀоу орэхъу, зиусхьан пачъыхьэр: сэри сиӀэ пстэури о уиех». 5ЛӀыкӀохэр джыри къакӀохи къыраӀуагъ: «Бэнхадад ыӀорэр мары: „Уитыжьыни, уидышъи, уишъузхэри, пкъохэри къысэтых“ зэрэсӀорэр къыуаӀонэу уадэжь къэсэгъакӀох. 6Сыд хъугъэми уиуни, уиӀумэтмэ яунэхэри къызэпаплъыхьанхэу, уинэплъэгъу къедэхэшӀэрэ пстэури къызӀакӀагъэхьанышъ къахьынэу неущ мыщ фэдэ уахътэм ехъулӀэу сиӀумэтхэр уадэжь къэзгъэкӀощтых».

7Арыти, Израилым ипачъыхьэ хэкум ис нахьыжъ упчӀэжьэгъу пстэуми къяджи ариӀуагъ: «Шъуеплъ ащ бзэджагъэ горэ зэришӀэным егупшысы. Сишъузхэми, скъохэми, ситыжьыни, сидышъи къызалъегъакӀом зыфаер фэсшӀагъ»[+]. 8Нахьыжъ упчӀэжьэгъу пстэуми зэкӀэ цӀыфхэми ащ къыраӀуагъ: «УемыдэӀу ыкӀи уемызэгъ». 9Арыти, Бэнхадад ащ илӀыкӀохэм ариӀуагъ: «„УиӀумэт дэжь апэ къызфэбгъэкӀогъагъэхэр зэкӀэ къыпфишӀэнэу хьазыр, ау мыдрэр къыпфэсшӀэн слъэкӀыщтэп“ шъуӀуи, сизиусхьан пачъыхьэм ешъуӀожь». ЛӀыкӀохэм агъэзэжьи джэуапыр ащ фахьыжьыгъ. 10Бэнхадад ащ къыраригъэӀонэу ыдэжь джыри къыгъэкӀуагъэх: «Тхьэмэ сифэшъуашэри нахьыбэжьи сарагъэгъот сӀуагъэр зысымыгъэцэкӀэжькӀэ, сэри сауж итэу къакӀохэрэми Ӏагум из хъун сапэ зыдэтхьыжьынэу Щамэрэн къыхэмынэжьэу зызэхэсымыхьаджыхьэкӀэ». 11Израилым ипачъыхьэ раӀожьынэу ариӀуагъ: «Заор умыухыгъэу текӀоныгъэр умыгъэмэфэкӀ». 12Ар зызэхехым чэтэнгъэӀагъэм чӀэсэу ипачъыхьэхэм ягъусэу ешъощтыгъэ Бэнхадад иӀумэтхэм ариӀуагъ: «Шъузэонэу зыжъугъэхьазыр!» Ахэр къалэм екӀугъэх.

13ТхьэлӀыкӀо[†] горэ Израилым ипачъыхьэу Ахъаб къекӀуалӀи къыриӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Мы дзэшхор олъэгъуба? Сэ сызэрэ Зиусхьаныр[†] пшӀэным пае непэ ар о пӀэ къислъхьащтышъ еплъ“». 14Ахъаб ащ еупчӀыгъ: «ХэткӀэ?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Хэкухэм яӀэшъхьэтет пащэмэ яшъхьагъырыт дзэкӀолӀ ныбжьыкӀэхэмкӀэ». Ар еупчӀыгъ: «Хэта заор къезгъэжьэщтыр?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Оры». 15Ахъаб хэкумэ яӀэшъхьэтет пащэмэ яшъхьагъырыт дзэкӀолӀ ныбжьыкӀэхэр къылъытагъэхэти, нэбгырэ шъитӀурэ щэкӀрэ тӀурэ хъухэу къычӀэкӀыгъ. Ахэм аужкӀэ зэон зылъэкӀыщтыхэмрэ израил хъулъфыгъэхэмрэ зэкӀэ къызелъытэхэм, нэбгырэ минибл хъухэу къычӀэкӀыгъ. 16Ахэр зэуапӀэм щэджагъом кӀуагъэх. Ежь Бэнхадад къыготыгъэ пачъыхьэ щэкӀрэ тӀурэм ягъусэу чэтэнгъэӀагъэм чӀэсэу ешъокӀаеу ешъуагъ. 17Заом апэ дэзыублагъэхэр хэкухэм яӀэшъхьэтет пащэмэ яшъхьагъырыт дзэкӀолӀ ныбжьыкӀэхэр ары. Бэнхадад зеӀофтэхэм цӀыфхэр Щамэрэн къызэрэдэкӀыгъэхэм икъэбар къыфахьыжьыгъ. 18Арыти, ащ ариӀуагъ: «Тямызао ашӀоигъоу къэлъэӀонхэу къакӀохэми, псэоу къэшъуубытых, зэонэу къакӀохэми, джащ фэдэу псэоу къэшъуубытых».

19Хэкухэм яӀэшъхьэтет пащэмэ яшъхьагъырыт дзэкӀолӀ ныбжьыкӀэхэр апэ къалэм дэкӀхи заом ежьагъэх, дзэр ахэм ауж итыгъ. 20Нэбгырэ пэпчъ пыим езауи хигъэфагъ. Арамхэм къыкӀатхъужьыгъэти, израил цӀыфхэр ахэм ауж къилъэдагъэх. Арамым ипачъыхьэу Бэнхадад шым тесэу шыухэр игъусэхэу ышъхьэ Ӏуихыжьыгъ. 21Израилым ипачъыхьэ къакӀуи пыим ишхэри ику псынкӀэхэри къызӀэкӀигъахьэхи, арамхэр хьапэ-сапэ ригъэфагъэх.

22ТхьэлӀыкӀор Израилым ипачъыхьэ къекӀуалӀи къыриӀуагъ: «КӀуи зыгъэпыт, пшӀэщтыр зэгъашӀэ, сыда пӀомэ Арамым ипачъыхьэ гъатхэм джыри къыозэощт»[+].


Арамхэр ятӀонэрэу къызэратебэнагъэхэр

23Арамым ипачъыхьэ иӀумэтхэм къыраӀуагъ: «Ахэм ятхьэхэр къушъхьэмэ ятхьэхэти, къыттекӀуагъэх. Ау ахэм шъофым тыщязаомэ, татекӀон шъыпкъ. 24Арышъ, пшӀэщтыр мары: пачъыхьэ пэпчъ тегъэкӀи дзэ купхэм япащэхэр ахэм ачӀыпӀэ тегъахьэх. 25ЦӀыфэу пшӀокӀодыгъэм фэдиз хэтэу дзэ зэхащ, шэу, ку псынкӀэу уиӀагъэм фэдиз зэгъэгъоти, ахэм шъофым тыщязэощт, джащыгъум татекӀон шъыпкъ». Арыти, ахэм ядэӀуи, къызэрэраӀуагъэм фэдэу ышӀыгъ.

26КъэкӀорэ гъатхэм Бэнхадад арамхэр къыугъойхи Израилым къезэонэу Афэкъ къекӀолӀагъ[+]. 27Израил цӀыфхэри къызэхаугъуаехи, гъомлапхъэ къыздашти ахэм къапежьагъэх. Израил цӀыфхэр пчэн Ӏэхъогъу мыинитӀум афэдэу отэрэу загощи, ахэм апашъхьэ къиуцуагъэх. Арамхэм чӀыгур зэлъаубытыгъ. 28Тхьэм илӀыкӀо къакӀуи Израилым ипачъыхьэ къыриӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Зиусхьаныр къушъхьэмэ ятхьэ нахь кӀэйхэм ятхьэп“ арамхэм зэраӀорэм пае, „Сэ сызэрэ Зиусхьаныр шъушӀэнэу, а дзэшхор пӀэ къислъхьащт“». 29Джаущтэу яуцупӀэхэр зэпыщытхэу ахэм мэфиблэ рахыгъ. Яблэнэрэ мафэм заом даубли, израил цӀыфхэм зы мафэкӀэ арамхэм ялъэсыдзэ щыщэу нэбгырэ минишъэ зэхаукӀагъ. 30Адрэ къэнэжьыгъэмэ кӀатхъужьи Афэкъ къалэ екӀужьыгъэх. Къэнэжьыгъэ нэбгырэ мин тӀокӀырэ миниблрэм къэлэ дэпкъыр къатефи, ащ чӀэкӀодагъэх.

31Бэнхадад къалэм дэхьажьыгъэу зы кӀоцӀ унэм къичъмэ адрэм илъадэу хэтыгъ. Ащ иӀумэтхэм къыраӀуагъ: «Израил хэгъэгум ипачъыхьэхэм гукӀэгъу ахэлъэу зэхэтхыгъ. Арышъ, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъошъэ джанэхэр зыщытлъэнхэшъ, кӀапсэхэр тшъхьэмэ атетлъхьанхэшъ Израилым ипачъыхьэ дэжь тыкӀонэу изын къытэти, упсэоу укъигъэнэжьынкӀи мэхъуба». 32Арыти, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъошъэ джанэхэр зыщалъэхи, кӀапсэхэр ашъхьэмэ атыралъхьэхи ахэр Израилым ипачъыхьэ дэжь кӀохи раӀуагъ: «УиӀумэт Бэнхадад „СымыукӀ“ еӀо». Адрэр къяупчӀыгъ: «Ар псэуа? Ар сэ скъош». 33КӀуагъэхэм зэхахыгъэр шӀу хъун зэрилъэкӀыщтым инэшанэу алъыти, ащ ыжэ къыдэзыгъэр гуӀэнкӀэ къапхъуати, къаӀуагъ: «Ары. Бэнхадад о пкъош». Ащ къариӀуагъ: «ШъукӀожьи ар къысфашъущ». Бэнхадад ащ дэжь къэкӀуагъ. Арыти, адрэм ар ику псынкӀэ зыдыригъэтӀысхьагъ. 34Бэнхадад ащ къыриӀуагъ: «Сятэ уятэ тырихыгъэ къалэхэр къыостыжьыщтых. Сятэ сатыушӀыпӀэхэр ежь пае Щамэрэн зэрэщигъэуцугъагъэхэм фэдэу, ори ахэр Дамаскым щыбгъэуцунхэ уфит». Ахъаб риӀожьыгъ: «Зэзэгъыныгъэ зызэдэтшӀыхэкӀэ устӀупщыжьыщт». Арыти, зэзэгъыныгъэ дишӀи ар ытӀупщыжьыгъ[+].


ТхьэлӀыкӀом Ахъаб зэригъэмысагъэр

35Зиусхьаным тхьэлӀыкӀо зэкупэгъум щыщ горэм унашъо къыфишӀыгъэти, игъусэ риӀуагъ: «Сыубышъ». Ау адрэм ар ыубышъын ыдагъэп. 36Арыти, адрэм къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным ыӀорэм узэремыдэӀурэм пае, ускӀэрыкӀыжьыгъэу укӀожьзэ, аслъаным уилӀыщт». Ар ащ кӀэрыкӀыжьи кӀожьзэ, аслъаныр къыӀукӀи ащ ылӀыгъ[+]. 37ЕтӀанэ тхьэлӀыкӀом нэмыкӀ цӀыф горэ къыгъоти риӀуагъ: «Сыубышъ». А цӀыфым тыркъохэр къытырещэфэхэ ар ыубышъыгъ. 38ТхьэлӀыкӀор ежьи кӀозэ пачъыхьэм гъогум щыӀукӀагъэти, ынэхэм анэмыкӀ къыхэмыщэу ынэгу ихъуагъэу ащ ыпашъхьэ иуцуагъ. 39Пачъыхьэр къыблэкӀызэ ар ащ екууи риӀуагъ: «УиӀумэт зэуапӀэм кӀогъагъэти, зыгорэ къахэкӀи цӀыф горэ къысищалӀи къыӀуагъ: „Мы цӀыфым лъыплъ, ар къызаукӀыкӀэ, ащ ыпсэ пае о упсэ птыжьыщт е тыжьынэу килограмм щэкӀ фэдиз къысэптыжьыщт“[+]. 40Арыти, уиӀумэт Ӏоф горэхэм ауж етыфэ цӀыфыр ӀукӀодыкӀыгъ». Израилым ипачъыхьэ къыриӀожьыгъ: «Джары о пфэухэсыгъагъэр, ор-орэу къыхэпхыгъ»[+]. 41Адрэм ынэгу ихъуагъэр гузэжъогъукӀэ къызырехым, тхьэлӀыкӀомэ зэращыщыр къышӀэжьыгъ. 42Ащ пачъыхьэм риӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „АукӀынэу зытеслъхьэгъэ цӀыфыр зэрэптӀупщыжьыгъэм пае, ащ ыпсэ ычӀыпӀэ упсэ згъэгъущт, ащ илъэпкъ ычӀыпӀэ о плъэпкъ згъэкӀодыщт“». 43Израилым ипачъыхьэ ыгу къэбырсырыгъэу, гухэкӀ иӀэу ядэжь ежьэжьи Щамэрэн нэсыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Набэт исэнэшъхьэшӀапӀ

1Джыри уахътэ зытешӀэм къэхъугъэр мары: изрыӀэлэу Набэт сэнэшъхьэшӀапӀэ ИзрыӀэлым, щамэрэн пачъыхьэу Ахъаб икъэлэсэрай пэблагъэу щыриӀагъ. 2Ахъаб Набэт риӀуагъ: «УисэнэшъхьэшӀапӀэ сиунэ къыпэгъунэгъушъ, къысэти сэ ар хэтэрыкӀлэжьыпӀэ сшӀыжьыщт. Ащ ычӀыпӀэ нахьышӀужьыхэу сэнэшъхьэшӀапӀэ сэ къыостыщт е, оркӀэ нахьышӀумэ, ыуасэм фэдиз тыжьын къыостыщт»[+]. 3Ау Набэт Ахъаб къыриӀожьыгъ: «Сятэмэ якӀэн къыостыныр Зиусхьаным ерэмыд!» 4Арыти, Ахъаб «Тятэмэ якӀэн къыостыщтэп» изрыӀэлэу Набэт къызэрэриӀуагъэм ыгу къыгъэбырсырыгъэуи гухэкӀ иӀэуи ядэжь къэкӀожьыгъ. ИпӀэ хэгъуалъхьи ышъхьэ ригъэзэкӀыгъ, зи зыӀуимыгъафэу щылъыгъ[+]. 5Ишъуз Изэбэл ащ ыдэжь къихьи къеупчӀыгъ: «Зи умышхыжьэу сыда угу уезгъэӀэжьыгъэр?» 6Мыдрэм риӀожьыгъ: «ИзрыӀэлэу Набэт „УисэнэшъхьэшӀапӀэ тыжьынкӀэ къысащ е, оркӀэ нахьышӀумэ, нэмыкӀ сэнэшъхьэшӀапӀэ ащ ычӀыпӀэ къыостыщт“ зесэӀом, „СисэнэшъхьэшӀапӀэ къыостыщтэп“ ыӀуи джэуап къыситыжьыгъ». 7Арыти, ишъуз Изэбэл ащ къыриӀуагъ: «Израилым урипачъыхьэшъ, уитетыгъо джы къызфэбгъэфедэнба? Къэтэджи шхэ, угуи гъэчэфыжь. ИзрыӀэлэу Набэт исэнэшъхьэшӀапӀэ сэ пӀэ къизгъэхьащт».

8Джащ тетэу Ахъаб ыцӀэкӀэ тхылъыпӀэ тхьапэхэр ытххи, имыхъуркӀэ ахэр зэтыригъэпкӀэжьыгъэх. А тхылъыпӀэ тхьапэхэр Набэт зыдэс къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, ицӀыф лъэрыхьэхэм афаригъэхьыгъэх[+]. 9Ащ мыщ фэдэу ытхыгъ: «НэкӀыгъэн фаеу макъэ яжъугъэӀуи, шъукъызызэрэугъойхэкӀэ, Набэт зэӀукӀэм ыпшъэкӀэ жъугъэтӀыс. 10Нэбгырэ мыхъэтитӀу ащ ыпашъхьэ ижъугъэтӀысхьи, „Тхьэмрэ пачъыхьэмрэ Ӏаягъэхэр япӀолӀагъ“ аӀозэ шыхьатэу къэрэуцух. ЕтӀанэ ар ахэшъущи, олӀэфэ мыжъохэмкӀэ шъуеу»[+]. 11Арыти, къалэм щыщ лӀыхэм, нахьыжъ упчӀэжьэгъоу, цӀыф лъэрыхьэхэу ащ дэсхэм, Изэбэл къафаригъэхьыгъэ тхылъыпӀэм къызэращыфигъэпытагъэм фэдэу ашӀыгъ. 12НэкӀыгъэн фаеу макъэ агъэӀуи, къызызэрэугъойхэм, Набэт зэӀукӀэм ыпшъэкӀэ агъэтӀысыгъ. 13Нэбгырэ мыхъэтитӀу къахэкӀи ащ ыпашъхьэ итӀысхьагъэх. «Набэт Тхьэмрэ пачъыхьэмрэ Ӏаягъэхэр ариӀолӀагъэх» аӀозэ, а мыхъатэхэр цӀыфмэ апашъхьэ шыхьатэу щытеуцуагъэх. Ар къалэм дащи, олӀэфэ мыжъохэмкӀэ еохэзэ зэхаукӀагъ. 14ЕтӀанэ Изэбэл дэжь раӀонэу агъэкӀуагъ: «Набэт мыжъохэмкӀэ зэхаукӀагъ, ар лӀагъэ». 15Изэбэл Набэт мыжъохэмкӀэ зэхаукӀи зэрэлӀагъэр зызэхехым, Ахъаб риӀуагъ: «КӀуи изрыӀэлэу Набэт исэнэшъхьэшӀапӀэу тыжьынкӀэ къыуитынэу зыфэмыягъэр штэжь, сыда пӀомэ Набэт щыӀэжьэп, лӀагъэ». 16Ахъаб Набэт зэрэлӀагъэр зызэхехым, изрыӀэлэу Набэт исэнэшъхьэшӀапӀэ ыубытынэу кӀуагъэ.

17Зиусхьаным ипсалъэ Тыщбэ щыщ Илас къылъыӀэсыгъ:[+] 18«КӀуи Израилым ипачъыхьэу Ахъаб, Щамэрэн щыӀэм зыӀугъакӀ. Мары ар Набэт исэнэшъхьэшӀапӀэ хэт, ар ыубытыным пае кӀуагъэ. 19Мыщ фэдэу ащ еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘О уукӀыгъ, джы икӀэн пштагъэ ара?’“ Мыщ фэдэу джыри ащ еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘Набэт ылъ хьэмэ зыщабзэигъэ чӀыпӀэм о плъи хьэхэм щабзэижьыщт’“»[+]. 20Арыти, Ахъаб Илас риӀуагъ: «Сыкъэбгъотыгъ, сипый». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Укъэзгъотыгъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным къемыкӀущтхэр пшӀэнэу упсэ япщагъ. 21Арышъ, джащ пае тхьамыкӀагъо къыпфэсхьын, лъэкъабзэ уисшӀыхьан, Ахъаб иунагъо хъулъфыгъэ гори къисымыгъанэу зэкӀэ згъэкӀодын, шъхьафитныгъэ имыӀэу, абгынэжьыгъэу къэзгъэнэн[+]. 22Нэуат ыкъо ЯрабӀам иунагъорэ Ахъый ыкъо БаӀыщэ иунагъорэ ясшӀагъэр ори къыосшӀэщт сыбгъэгубжэу сынапэ зэрэтепхыгъэм, Израилым псэкӀод зэребгъэшӀагъэм пае»[+]. 23Джащ фэдэу Изэбэл ехьылӀагъэуи Зиусхьаным къыӀуагъ: «Изэбэл ИзрыӀэл къалэм ыкӀыб хьэхэм щашхыжьыщт[+]. 24Ахъаб иунагъо щыщэу къалэм щылӀэрэр хьэмэ ашхыжьыщт, губгъэм илӀыхьэрэр ошъогу бзыумэ зэхаулыӀухьажьыщт»[+].

25Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэу Ахъаб ыпсэ зэрищагъэм фэдэу зыми джыри ышӀагъэп. Ишъузэу Изэбэл ар ыгъэплъэхъущтыгъ[+]. 26Зиусхьаным израил цӀыфхэм акӀэлъырифыгъэ аморхэм зэряхэбзагъэу тхьэнэпцӀхэм загохьэм емыкӀушхо ышӀагъ[+]. 27Ахъаб а зэкӀэм къызядэӀум ищыгъынхэр зэӀитхъи, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ джанэр ыкӀышъо нэсынэу зыщилъагъ. ЫнэкӀыщтыгъ, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ джанэр зэрэщыгъэу гъолъыжьыщтыгъ, чэфынчъэуи хэтыгъ. 28Зиусхьаным ипсалъэ Тыщбэ щыщ Илас къылъыӀэсыгъ: 29«Ежь Ахъаб къызэреуцолӀагъэр олъэгъуа? КъызэреуцолӀагъэм пае щэӀэфэ тхьамыкӀагъо хэзгъэфэщтэп, ау ыкъо иунагъо щэӀэфэ тхьамыкӀагъохэр къыфэзгъэкӀощтых»[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


ТхьэлӀыкӀоу Мыхаехъурэ Ахъабрэ

1Арамымрэ Израилымрэ зао зэдамышӀэу илъэсищэ щыӀагъэх. 2Ящэнэрэ илъэсым зыхэхьэм Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат Израилым итемыр лъэныкъо ипачъыхьэ дэжь кӀуагъэ[+]. 3Израилым ипачъыхьэ иӀумэтхэм ариӀуагъ: «ГъылыӀадым ит къалэу Рамот тэтыеба? Арамым ипачъыхьэ ар къыӀэкӀэтхыжьыным пае зи тшӀэрэп»[+]. 4Арыти, ащ Ехъощафат риӀуагъ: «ГъылыӀадым ит къалэу Рамот пэшӀуекӀоу заом укъыздэкӀощта?» Ехъощафат Израилым ипачъыхьэ къыриӀожьыгъ: «О узэрэхъоу сэри сыхъущт, сицӀыфхэри уицӀыфмэ афэрэдэх, сишхэри уишхэм афэрэдэх»[+].

5ЕтӀани Ехъощафат Израилым ипачъыхьэ къыриӀуагъ: «Зиусхьаным къыупсэлъыщтыр апэ зэтэгъэгъашӀэ». 6Арыти, Израилым ипачъыхьэ тхьэлӀыкӀоу[†] нэбгырэ шъиплӀ фэдиз къызэӀуигъакӀи ариӀуагъ: «ГъылыӀадым ит Рамот пэшӀуекӀорэ заом сыкӀощта хьауми сымыкӀощта?» Ахэм къыраӀожьыгъ: «КӀо, Зиусхьаным ар пачъыхьэм ыӀэ къырилъхьащт»[+]. 7Ау Ехъощафат къэупчӀагъ: «НэмыкӀ зиусхьанлӀыкӀо горэ мыщ щыӀэба ар едгъэупчӀыжьыным пае?»[+] 8Израилым ипачъыхьэ Ехъощафат риӀуагъ: «Зиусхьаным еупчӀын ылъэкӀынэу зы нэбгырэ горэ джыри щыӀ. Ар Имлэ ыкъо Мыхаехъу ары. Ау сэ ар сфэлъэгъурэп Тхьэм къыбгъодэкӀыгъэ псалъэу къышӀырэм дэи нэмыкӀ шӀу къысэмыхъулӀэнэу къырегъэкӀышъ». Ехъощафат къыӀуагъ: «Аущтэу умыӀо, пачъыхь». 9Арыти, Израилым ипачъыхьэ тхьамэтэ пащэмэ ащыщ горэм къеджи риӀуагъ: «ПсынкӀаӀоу Имлэ ыкъо Мыхаехъу лъыкӀу». 10Израилым ипачъыхьэрэ Ехъудэм ипачъыхьэрэ пачъыхьэ шъуашэхэр ащыгъхэу, шъхьадж итахътэ тесэу Щамэрэн икъэлапчъэ пэчӀынатӀэу пчэгушхом исыгъэх. ТхьэлӀыкӀохэр зэкӀэ ахэм апашъхьэ исхэу Тхьэм ыкӀочӀэ лые зэлъиштагъэхэм фэдэу зыраутэкӀыжьщтыгъэ. 11КъэнаӀан ыкъо Цыдкъый бжъакъохэр гъучӀым хишӀыкӀхи къыӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Арамхэр огъэкӀодыпэфэ мыхэмкӀэ зэхэплӀыхьащтых“»[+]. 12ТхьэлӀыкӀо пстэуми, Тхьэм къариӀуагъэ фэдэу, ар дэдэр къаӀощтыгъэ: «ГъылыӀадым ит Рамот кӀо, къыбдэхъущт, Зиусхьаным ар пачъыхьэм ыӀэ къырилъхьащт».


Мыхаехъу къызэратекӀощтыхэр къызэрариӀуагъэр

13Мыхаехъу къеджэнэу лъагъэкӀуагъэм ащ риӀуагъ: «ОшӀэмэ, тхьэлӀыкӀохэм зэдырагъаштэу къызэраӀорэмкӀэ, пачъыхьэм шӀу къыдэхъущт. О къэпӀощтри ахэм ащыщ пэпчъ къыӀорэм терэф, ори шӀу къаӀо». 14Ау Мыхаехъу къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо! Зиусхьаным къысиӀорэр ары сэ къэсӀощтыр». 15Ар пачъыхьэм дэжь къызэкӀом, пачъыхьэм ащ риӀуагъ: «Мыхаехъу! ГъылыӀадым ит Рамот пэшӀуекӀорэ заом сыкӀощта хьауми сымыкӀощта?» Адрэм ащ къыриӀожьыгъ: «КӀо, уатекӀощт. Зиусхьаным ар пачъыхьэм ыӀэ къырилъхьащт». 16Пачъыхьэм ащ риӀуагъ: «Шъыпкъэ нэмыкӀ зыпари къысэмыӀонэу Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьапшрэ тхьэлъанэ озгъэшӀын фая?» 17Арыти, адрэм къыӀуагъ: «Мэлахъор зыпэмыт мэлхэр къушъхьэхэм зэращызэбгырыкӀхэрэм фэдэу, зэрэ Израилэу итэкъухьагъэу слъэгъугъэти Зиусхьаным къыӀуагъ: „Ӏэшъхьэтет пащэ ахэм яӀэп, хэти мамырэу ядэжь къерэгъэзэжь“». 18Израилым ипачъыхьэ Ехъощафат риӀуагъ: «Ащ дэи нэмыкӀ дэгъу горэ къэхъунэу Тхьэм ыцӀэкӀэ сэщ пае къызэримыӀощтыр къыосӀогъагъэба?» 19Арыти, Мыхаехъу къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным ипсалъэ зыфэдэм къедэӀу. Зиусхьаныр итахътэ тесэу, иошъогу кӀуачӀэхэр зэкӀэ къегъэуцокӀыгъэхэу, иджабгъукӀи исэмэгукӀи щытхэу слъэгъугъэ[+]. 20Зиусхьаным къыӀуагъ: „Хэта Ахъаб ГъылыӀадым ит Рамот кӀонышъ, ащ къыщыхагъэфэным пае тезгъэгушӀухьащтыр?“ Зым зы къыӀуагъ, адрэм нэмыкӀ къыӀуагъ. 21Зы псэ горэ къахэкӀоти Зиусхьаным ыпашъхьэ иуцуи риӀуагъ: „Сэ тезгъэгушӀухьащт“. Зиусхьаныр ащ еупчӀыгъ: „Сыдэущтэу?“ 22Адрэм къыӀуагъ: „СыкӀонышъ, пцӀыр къязгъэӀорэ псэу зысшӀынышъ, зэкӀэ тхьэлӀыкӀомэ къязгъэӀощт“. Зиусхьаным къыӀуагъ: „О тебгъэгушӀухьанышъ, джар бгъэцэкӀэщт. КӀуи джащ тетэу шӀы“. 23Арышъ, Зиусхьаным пцӀыр къязгъэӀорэ псэр мы уитхьэлӀыкӀомэ зэкӀэми къажэдигъэхьагъ. Ау Зиусхьаным ощ пае къыӀуагъэр дэи».

24КъынэӀанэ ыкъо Цыдкъый Мыхаехъу къекӀуалӀи, ынэӀупашъо къыкӀыригъэхи къыӀуагъ: «Зиусхьаным Ыпсэ сэ скӀэрыкӀыгъэу о укъегъэгущыӀа адэ джы?» 25Арыти, Мыхаехъу къыриӀуагъ: «Зыбгъэбылъыным пае зы кӀоцӀ унэм укъичъмэ адрэм уилъадэу къэпчъыхьэу узщыхъущт мафэм ар нафэ о къыпфэхъущт»[+]. 26Израилым ипачъыхьэ къыӀуагъ: «Мыхаехъу шъуубыти къалэм иӀэшъхьэтетэу Амонрэ пачъыхьэм ыкъо Иоащрэ афашъущи 27мыщ фэдэу яшъуӀу: „Пачъыхьэм ыӀорэр мары: ‘Мыр хьапсым чӀэшъудзи, сырэхьатыжьыгъэу къэсэгъэзэжьыфэ, хьалыгъу тӀэкӀурэ псы тӀэкӀурэ нахь ешъумытэу жъугъашхэ’“». 28Арыти, Мыхаехъу къыӀуагъ: «Рэхьатэу къэбгъэзэжьыщтмэ, ащыгъум Зиусхьаныр арэп къэсэзгъэӀуагъэр». Джыри къыӀуагъ: «ШъукъэдаӀу, зэкӀэ цӀыфхэр!»


Ахъаб ихьадэгъу

29Израилым ипачъыхьэрэ Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафатрэ ГъылыӀадым ит Рамот екӀугъэх. 30Израилым ипачъыхьэ Ехъощафат риӀуагъ: «Сэ сыкъамышӀэжьынэу щыгъынхэр зэблэсхъунхэшъ заом сыӀухьащт, о уипачъыхьэ щыгъынхэр зыщылъэх». Израилым ипачъыхьэ къамышӀэжьынэу ищыгъынхэр зэблихъухи заом Ӏухьагъ[+]. 31Арамым ипачъыхьэ ку псынкӀэмэ яӀэшъхьэтет нэбгырэ щэкӀрэ тӀурэу иӀэхэм ариӀуагъ: «ЦӀыкӀу, ины шъуӀоу, нэмыкӀхэм шъуапымылъэу Израилым ипачъыхьэ закъо шъуезау». 32Ку псынкӀэмэ яӀэшъхьэтетмэ Ехъощафат къызалъэгъум, «Израилым ипачъыхьэн фае» аӀуи, къезэонхэу къыфагъэзагъ. Арыти, Ехъощафат къякууагъ. 33Ку псынкӀэмэ яӀэшъхьэтетмэ ар Израилым зэримыпачъыхьэр къызашӀэм агъэзэжьыгъ. 34Зы лӀы горэм щэбзащэр ымышӀахэу къыкъудыйи щабзэр зетӀупщым, Израилым ипачъыхьэ тыригъафи, иашъоджэнэ ыгупэкӀэ ашъоджэнэ пӀон зэпыдзапӀэм дэжь щыпхыриути ыуӀагъ. Арыти, пачъыхьэм ишыкуао риӀуагъ: «Гъэзэжьи дзэм сыхэщыжь, сыкъауӀагъ». 35Ау а мафэм заор нахьи нахь къызэкӀэблагъэти, пачъыхьэр ику псынкӀэ рагъэуцуи, ар ащ итэу арэмхэм апыщытыгъ. Джаущтэу пчыхьэм ар лӀагъэ, лъыр иуӀагъэ къичъызэ, ку псынкӀэм илъадэщтыгъ. 36Арыти, тыгъэр зыкъохьахэм дзэуцупӀэм зэрэщытэу макъэ щагъэӀугъ: «Шъхьадж икъалэ орэкӀожь, шъхьадж ичӀыгу ерэгъэзэжь!»

37Пачъыхьэр лӀи Щамэрэн къащэжьыгъ, пачъыхьэр Щамэрэн щагъэтӀылъыжьыгъ. 38Ку псынкӀэр Щамэрэн псыутӀэм щатхьакӀыжьыгъ, Зиусхьаным къызэраригъэӀогъагъэм фэдэу, хьэхэм ащ ылъ абзэигъ, бзылъфыгъэ мыхъатэхэми ар атхьакӀыжьыгъ[+]. 39Ахъаб иӀофшӀагъэхэри, нэмыкӀэу зэкӀэ ышӀагъэхэри, пыл къупшъхьэм унэр зэрэхишӀыкӀыгъэри, къалэу ыгъэпсыгъэхэри зэкӀэ израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 40Ахъаб ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зегъэзэжьым, ыкъо Ахъазыехъу ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъуд пачъыхьэу Ехъощафат

41Израилым ипачъыхьэу Ахъаб пачъыхьэгъум зытетыр яплӀэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Асэ ыкъо Ехъощафат Ехъудэм ипачъыхьэу техьагъ[+]. 42Ехъощафат пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс щэкӀрэ тфырэ, илъэс тӀокӀырэ тфырэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янагъэр Щылхъый ыпхъу Ӏазубэ ары. 43Зиусхьаным къекӀущтыр ышӀэзэ, ятэ Асэ игъогу зэпстэумкӀи ар тетыгъ, ащ текӀыгъэп[*][+]. 44Ау къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] зэхаригъэкъутагъэхэп, цӀыфмэ ахэм къурмэнхэр ащашӀыщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызыпиххэри ащагъэстщтыгъэх. 45Ехъощафат Израилым ипачъыхьэ мамыр зэзэгъыныгъэ дишӀыгъ. 46Ехъощафат нэмыкӀэу ышӀагъэхэри, лӀыгъэу зэрихьагъэхэри, зэрэзэуагъэри ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба[+]. 47Ащ ятэ Асэ илъэхъан цӀэпӀагъэхэр зышӀэрэ хъулъфыгъэу ыкӀи бзылъфыгъэу къэнэжьыгъэхэри чӀыгум тыригъэкӀодыкӀыпагъэх[+]. 48А уахътэм Едомым пачъыхьэ иӀагъэп, щыӀагъэр пачъыхьэу агъэнэфагъэр ары[+].

49Ехъощафат хымкӀэ кӀозэ дышъэр Офыр къырищыным пае тарщыщ къухьэмэ афэдэхэр ышӀыгъэх. Ау ахэр ащ нэсыгъэхэп, сыда пӀомэ Ӏэцыон-Гъэбэр дэжь щыкъутагъэх. 50Ахъаб ыкъо Ахъазыехъу Ехъощафат риӀуагъ: «СиӀумэтхэр уиӀумэтмэ ягъусэхэу къухьэхэмкӀэ орэкӀох». Ау Ехъощафат ащ къезэгъыгъэп. 51Ехъощафат ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зегъэзэжьым, ятэ Даут икъалэу ятэ пӀашъэхэр зыдэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Ыкъо Ехъорам ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Израил пачъыхьэу Ахъазыехъу

52Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат зыпачъыхьэр япшӀыкӀублэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ахъаб ыкъо Ахъазыехъу Израилым ипачъыхьэу техьи, илъэситӀо Израилым ипачъыхьагъ. 53Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ, ятэрэ янэрэ ягъогу, Израилыр псэкӀодым хэзыщэгъэ Нэуат ыкъо ЯрабӀам игъогу ар атетыгъ. 54Ар БаӀал фэлажьэщтыгъэти, шъхьащэ фишӀыщтыгъэти, ятэ ышӀэгъэ пстэумэ къахэкӀэу Зиусхьаныр лъэш дэдэу ыгъэгубжыгъ.

### Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр

#### Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр

Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр


Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР:


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр

#### Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр


ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР


Сэлмэн – Цыдкъый


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр


Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва 2009

ИЗРАИЛЫМ ИПАЧЪЫХЬЭХЭР:

Сэлмэн – Цыдкъый

Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр

Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр

ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт ЗэхэкӀ ыпхъу

Сурэтхэр зышӀыгъэр Хэкужъ Сэфэрбый Махьмудэ ыкъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-102-6

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

Москва 2009


Пэублэ гущыӀ


Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэрэ тхылъитӀоу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэр уапашъхьэ илъых. Тхьэм къахихыгъэ джурт цӀыф лъэпкъым итарихъ щыщ охътэ гъэнэфагъэм ахэр къытегущыӀэх. ЯлӀышъхьэшхо Мосэ япащэу ахэр Ащ Мысырым ипщылӀыпӀэ къырищыжьхи, КъэнэӀан чӀыгум ыщэжьыгъагъэх. Мы тызхэт лъэхъаным иублэгъум ыпэкӀэ я ХӀ-рэ лӀэшӀэгъум джуртхэр зэкӀэ КъэнэӀан чӀыгум итӀысхьагъэх. Джа уахътэр ары зэхьылӀагъэхэр адыгабзэкӀэ 2002-рэ илъэсым къыдэкӀыгъэ тхылъхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэр. Джурт лъэпкъым иаужырэ хьыкумышӀщтыгъэу Самуел тхьэлӀыкӀом итетыгъо зыщиухыным, лъэпкъым пачъыхьагъу ыгъэуцу шӀоигъо хъугъэ. Ащ къыпкъырыкӀэуи ищыӀакӀэ зэблэхъугъэ хъугъэ. Джахэр ары тынаӀэ зытырытагъадзэрэр Самуел ехьылӀэгъэ тхылъхэм. Саул Израилым иапэрэ пачъыхьагъ. Ащ ыуж Даут пачъыхьагъур ыӀыгъыгъ.

«Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀорэ тхылъхэм джурт лъэпкъымрэ ащ ипачъыхьэхэмрэ ятарихъ лъагъэкӀуатэ. Уахътэу къызтегущыӀэхэрэм илъэс 400 фэдиз къызэлъеубыты. Пачъыхьэу Даут итетыгъо ыкӀэм факӀуи, ащ ыкъо Сэлмэн пачъыхьэу зытехьэм, Израилыр пачъыхьагъу лъэш хъугъагъэ (тызхэт лъэхъаным ыпэкӀэ 970-930-рэ илъэсхэр). Ащ ыуж пачъыхьагъур тӀоу гощыгъэ хъугъэ: Темыр (Израил зыфаӀорэр) пачъыхьагъумрэ Къыблэ (Ехъуд зыфаӀорэр) пачъыхьагъумрэ. Мыхэмэ щыӀакӀэм закъыщиӀатыгъагъ, ыужкӀэ зэхэкъутагъэ хъугъэх. Тызхэт лъэхъаным ыпэкӀэ 721-рэ илъэсым Израилым ицӀыфхэр ашурхэм Ехъудэм щыщхэр тилъэхъан ыпэкӀэ 587-рэ илъэсым фэдизым Бабилэн гъэрэу ращэгъагъэх.

Тхылъхэу «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэрэр къызтегущыӀэхэрэр хэгъэгуитӀум яполитическэ щыӀакӀэ зыфэдагъэм изакъоп, Тхьэм мы дунаим къыщыхъурэмэ иӀоф зэрахэлъыр къытагъашӀэ.

Пачъыхьэ пэпчъ Зиусхьаным къекӀущтымрэ е къемыкӀущтымрэ зэришӀэщтыгъэм, Тхьэм и Хабзэ зэрэфэшъыпкъагъэм, хымэ лъэпкъхэм дин лэжьыкӀэу яӀагъэхэм зэрафыщытыгъэм ялъытыгъэу ащ итетыгъуи уасэ къыфашӀы.

Тхьэм къыгъэнэфэгъэ гъогум тет пачъыхьэ шыихъэу ары Ехъуд пачъыхьэу Даут ахэмэ къызэрэтагъэлъэгъурэр. Ау Нэуат ыкъо ЯрэбӀам, Темыр пачъыхьагъум иапэрэ пачъыхьэ, а гъогур къыбгыни, лъэпкъыр Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод зэрэщишӀэным фищагъ.

Ехъудэм иӀэшъхьэтетщтыгъэхэу Ӏузыйрэ Хъызкъыйрэ афэдэхэм ягугъу къызэрэщашӀырэр Тхьэр зыфэе пачъыхьэхэу ары, сыда пӀомэ Даут фэдэу ахэри Тхьэм иунашъохэр зэрагъэцэкӀэнхэм пылъыгъэх. Израил пачъыхьэу Ахъаб игугъу къызэрашӀырэр дэй дэд. Хымэ лъэпкъым щыщ ишъузэу Изэбэлрэ ежьыррэ къэнэӀанхэм ятхьэнэпцӀэу БэӀал шъхьащэ фэшӀыгъэным цӀыфхэр тырагъагушӀухьэщтыгъэх, Израилым и Тхьэ готхэм къин арагъэлъэгъущтыгъэ.

Джащ фэдэу тхьэлӀыкӀохэм яӀофшӀэн мэхьанэ ин зэриӀагъэр къаӀуатэ. Зэман пэпчъ тхьэлӀыкӀохэр щыӀагъэх, ахэм пачъыхьэми цӀыф лъэпкъми Тхьэм иунашъохэр ащагъэгъупшэщтыгъэхэп. ТхьэлӀыкӀомэ анахь къахэщхэу нэбгыритӀу ахэтыгъ. Ахэр Иласрэ ЕлыщаӀрэ. Илас пачъыхьэу Ахъабрэ ащ ишъуз Изэбэлрэ БэӀал шъхьащэ зэрэфашӀыщтыгъэм пае апэуцужьыщтыгъэ. БэӀал фэлэжьэрэ къурмэнышӀхэм ятхьэ Тхьэ шъыпкъэу зэрэщымытыр къыушыхьатыным пае, Елыехъу Къармэл къушъхьэм ахэм зэрэщянэкъокъугъэр «Пачъыхьэмэ ЯхьылӀэгъэ Апэрэ Тхылъым» ия 18-рэ шъхьэ къеӀуатэ. Тхьэу Зиусхьаным машӀокӀэ агъэстырэ къурмэным машӀор къыфыригъэхи, Ежь Израилым и Тхьэ шъыпкъэу зэрэщытыр гъэхъагъэ хэлъэу ИласкӀэ къыушыхьатыгъ. Ригъэжьэгъэ Ӏофыр лъызгъэкӀотэщт ЕлыщаӀ тхьэлӀыкӀор Илас зыдигъэсагъ. ЕлыщаӀ илъэс 50-рэ, пачъыхьэ нэбгыри 6-м ятетыгъо щэӀэфэ, ыкӀуачӀэ изэу Ӏоф ышӀагъ. Илас фэдэу ащи шӀэгъошӀэ заулэ къаригъэлъэгъугъ. Ахэм зэу ащыщ дзэпащэу НаӀаман иӀэгъэ шъоджэузыр зэрэфигъэхъужьыгъэр.

Тхылъхэу «Апэрэ Самуел», «ЯтӀонэрэ Самуел» зыфиӀохэрэм афэдэу, «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэри апэ зы тхылъэу атхыгъагъэх, етӀанэ зэхаушъхьафыкӀыжьыгъэх. УрысыбзэкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ синодальнэ Библием, урымыбзэмкӀэ атхыгъэ Септуагинтым афэдэу, мы тхылъхэм шъхьэу ащыфашӀыгъэхэр «Ящэнэрэ Пачъыхьагъур» ыкӀи «ЯплӀэнэрэ Пачъыхьагъур».

Мы тхылъхэр адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьхэ зэхъум, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ зэрэтхыгъэм фэдэу, шъхьэу «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр» ыкӀи «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀохэрэр фэтшӀыгъ. Тхылъхэр зытхыгъэ цӀыфым ыцӀэ ахэм къащыриӀорэп.

«Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр», «Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ ятӀонэрэ тхылъыр» зыфиӀорэ тхылъхэм язэхэтыкӀ.

КъызтегущыӀэхэрэ уахътэм елъытыгъэу тхылъхэр Ӏахьыгъо инищэу зэтеуутынхэ плъэкӀыщт:

1. Зэхэт пачъыхьагъур:
Сэлмэн Даут ыуж пачъыхьэу зэрэтехьагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ и 1–2-рэ шъхьэхэр);
Сэлмэн ипачъыхьагъу (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 3–11-рэ шъхьэхэр);
– Сэлмэн ыцӀэ зэрэраӀуагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 3–4-рэ шъхьэхэр)
– Тхьэм и Унэ Ерусэлэм зэрэщагъэпсыгъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 5–8-рэ шъхьэхэр)
– Сатыумрэ нэмыкӀ Ӏофыгъохэмрэ (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 9–10-рэ шъхьэхэр)
– Сэлмэн зэрэлӀагъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 11-рэ шъхьэр).
2. Гощыгъэ пачъыхьагъур:
ТемырымкӀэ щыпсэущтыгъэ лӀакъохэм зыкъызэрэӀатыгъэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 12–14-рэ шъхьэхэр);
Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 14–16-рэ шъхьэхэр);
ТхьэлӀыкӀоу Илас (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 17–19-рэ шъхьэхэр);
Израилым ипачъыхьэу Ахъаб (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 20–22-рэ шъхьэхэр);
Ехъудэмрэ Израилымрэ (Пачъыхьэмэ я 1-рэ Тхылъ ия 22-рэ – Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ и 1-рэ шъхьэхэр);
ТхьэлӀыкӀоу ЕлыщаӀ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 2–8-рэ шъхьэхэр);
Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 8–16-рэ шъхьэхэр);
Израилыр Ашурым зэрекӀодылӀэрэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 17-рэ шъхьэр).
3. Ехъудэ пачъыхьагъур:
Хъызкъыйрэ ашурхэмрэ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 18–20-рэ шъхьэхэр);
Мэнасэрэ Амонрэ (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 21-рэ шъхьэр);
Иощыехъу хэгъэгум ищыӀакӀэ зэхъокӀыныгъэу фишӀыгъэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 22–23-рэ шъхьэхэр);
Ехъудэм иаужырэ пачъыхьэхэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 24-рэ шъхьэр);
Бабилэнхэм Ерусэлэм зэрэзэхакъутагъэр (Пачъыхьэмэ яя 2-рэ Тхылъ ия 25-рэ шъхьэр).

Мы тхылъыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм техыгъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъ. Урыс синодальнэ Библиер зэрадзэкӀыжь зэхъум ижъырэ джуртыбзэмрэ ижъырэ урымыбзэмрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэр зэрагъэфедагъэхэм къыхэкӀэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр ащ тефэхэрэп.

Библием щыщ гущыӀэхэу адыгабзэкӀэ къэмыӀошъущтхэм узгъэгъозэрэ тамыгъэхэр ягъусэхэу къарыкӀхэрэр апытхагъэхэу тхылъхэм арытых.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

ПачъыхьитӀум а зы цӀэр яӀэу е зы пачъыхьэм ыцӀэ зэрэщытэуи гъэкӀэкӀыгъэуи ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм бэрэ къахэфэх. Ау адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэ тхылъхэм нэбгырэ пэпчъ ащыриӀэр зы цӀэ. Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэм ацӀэхэмкӀи ахэм ятетыгъо зытефэгъэ уахътэмкӀи тхылъым дэт таблицэм уегъэгъуазэ.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэр гущыӀэлъэ кӀэкӀэу зэхэгъэуцуагъэхэу тхылъхэм акӀыгъу.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, зэкӀэ Ӏофым изэшӀохын хэлэжьагъэхэм, джащ фэдэу мы тхылъхэм якъыдэгъэкӀынкӀэ зишӀуагъэ къэзгъэкӀуагъэхэм афэраз. Адыгэ тхылъеджэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ ахэм яджэн алъэкӀынэу амал зэрагъотыгъэм тегъэгушӀо.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ шъхьэр


ПАЧЪЫХЬЭХЭР:


ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЫР


ТхьэлӀыкӀоу Иласрэ пачъыхьэу Ахъэзыехъурэ

1Пачъыхьэу Ахъаб зэлӀэм ыуж Моабым Израилым зыкъыпиӀэтыгъ[+]. 2Мафэ горэм, Ахъазый Щамэрэн дэт ышъхьагъырэ иунэ къыпэӀут хъагъэм шъхьапырызи, сымаджэ хъугъэ. Арыти, лӀыкӀохэр ыӀофытэхи, ариӀуагъ: «ШъукӀуи, фылистхэм ятхьэнэпцӀэу Ӏэкърэн къалэм дэт БаӀал-Зэбуб дэжь, сыхъужьыщтмэ шъукъеупчӀ»[+]. 3Ау Зиусхьаным имэлэӀич къалэу Тыщбы щыщ Илас къыриӀуагъ: «КӀуи, Щамэрэн дэс пачъыхьэм илӀыкӀохэм апэгъокӀи, яӀу: „Сыда Израилым Тхьэ иӀэба, фылистхэм ятхьэнэпцӀэу Ӏэкърэн къалэм дэт БаӀал-Зэбуб дэжь шъукъеупчӀынэу шъузкӀакӀорэр?“[+] 4Арышъ шъуипачъыхьэ пае Зиусхьаным ыӀорэр мары: „ПӀэу узхэгъолъхьагъэм укъыхэмыкӀыжьэу, шъыпкъэ дэдэмкӀэ, улӀэщт“». Арыти, Илас кӀуагъэ. 5Ахъазый ыӀофытагъэхэм къагъэзэжьыгъ. Ар ахэм яупчӀыгъ: «Сыда адэ къызкӀэжъугъэзэжьыгъэр?» 6Адрэхэм къыраӀожьыгъ: «ЦӀыф горэ тапэкӀэ къикӀи къытиӀуагъ: „ШъукӀуи, пачъыхьэу шъузыӀофтагъэм дэжь жъугъэзэжьи, ешъуӀу: ‘Зиусхьаным ыӀорэр мары: – Сыда Израилым Тхьэ иӀэба, фылистхэм ятхьэнэпцӀэу Ӏэкърэн къалэм дэт БаӀал-Зэбуб дэжь шъукъеупчӀынэу шъузкӀакӀорэр? Джащ пае пӀэу узхэгъолъхьагъэм укъыхэмыкӀыжьэу, шъыпкъэ дэдэмкӀэ, улӀэщт’“». 7Пачъыхьэр къэупчӀагъ: «ШъуапэкӀэ къикӀи а гущыӀэхэр къышъозыӀогъэ цӀыфым итеплъэ сыд фэдагъа?» 8Ахэм ащ раӀожьыгъ: «А цӀыфым хъурышъо пырацэм хэшӀыкӀыгъэ джанэ щыгъ, шъо бгырыпхыр ыбг илъ». Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Ар Тыщбы щыщ Илас ары»[+]. 9Арыти, дзэкӀолӀ шъэныкъом ипащэ идзэкӀолӀ шъэныкъо игъусэу ащ дэжь ыгъэкӀуагъэх. Илас къушъхьэм ышыгу тесыгъэти, ар ащ дэжь дэкӀуайи риӀуагъ: «Тхьэм ицӀыф! Укъехынэу пачъыхьэм къыуеӀо». 10Ау Илас дзэкӀолӀ шъэныкъомэ ипащэ къыриӀожьыгъ: «Сэ Тхьэм сырицӀыфышъ, машӀор уашъом къерэхи, ори уидзэкӀолӀ шъэныкъуи шъуерэст». Арыти, машӀор уашъом къехи, пащэри ащ идзэкӀолӀ шъэныкъуи ыстыгъэх[+]. 11Пачъыхьэм джыри дзэкӀолӀ шъэныкъом инэмыкӀ пащэ идзэкӀолӀ шъэныкъо игъусэу ащ дэжь ыгъэкӀуагъэх. Ащ Илас риӀуагъ: «Тхьэм ицӀыф! Пачъыхьэм ыӀорэр мары: псынкӀэу укъехынэу унашъо къыпфешӀы». 12Ау Илас ащ къыриӀожьыгъ: «Сэ Тхьэм сырицӀыфышъ, машӀор уашъом къерэхи, ори уидзэкӀолӀ шъэныкъуи шъуерэст». Тхьэм имашӀо уашъом къехи, пащэри ащ идзэкӀолӀ шъэныкъуи ыстыгъэх. 13Джыри ящэнэрэ дзэкӀолӀ шъэныкъом ипащэ идзэкӀолӀ шъэныкъо игъусэу ыгъэкӀуагъэх. Ящэнэрэ дзэкӀолӀ шъэныкъом ипащэ кӀуи, ащ ыдэжь дэкӀуайи, Илас ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэу зыщыридзыхи, елъэӀупэзэ, риӀуагъ: «Тхьэм ицӀыф! Сэри мыдрэ уиӀумэт нэбгырэ шъэныкъоу щытми тпсэхэм ялъэпӀагъэ уапашъхьэ щэрэмыкӀод. 14Мары машӀор уашъом къехи мыщ ыпэрэ дзэкӀолӀ шъэныкъомэ япэщитӀу ядзэкӀолӀ шъэныкъохэр зэрягъусэхэу ыстыгъэхэшъ, спсэ илъэпӀагъэ уапашъхьэ щэрэмыкӀод!» 15Зиусхьаным имэлэӀич Илас къыриӀуагъ: «Ащ дакӀу, ущымыщын». Арыти, къежьи, ащ игъусэу пачъыхьэм дэжь кӀуи, 16риӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Сыда Израилым Тхьэ иӀэба, фылистхэм ятхьэнэпцӀэу Ӏэкърэн къалэм дэт БаӀал-Зэбуб дэжь шъукъеупчӀынэу шъузкӀакӀорэр? Джащ пае пӀэу узхэгъолъхьагъэм укъыхэмыкӀыжьэу, шъыпкъэ дэдэмкӀэ, улӀэщт“». 17Арыти, Зиусхьаным Илас къызэрэригъэӀуагъэм тетэу, Ахъэзыехъу лӀагъэ. Ащ къо иӀагъэпти, Ехъудэм ипачъыхьэу, Ехъощафат ыкъо Иорам зыпачъыхьэр ятӀонэрэ илъэсым хэхьагъэу, ежь ычӀыпӀэ ыш Ехъорам пачъыхьагъум техьагъ. 18Ахъазыехъу нэмыкӀэу ышӀагъэхэр Израилым ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба.

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Тхьэм Илас уашъом зэрэдищэежьыгъэр

1Илас жьыбгъэшхоу къилъырэм дыхэтэу, Зиусхьаным Ежь дэжь зыщыригъэгъэзэжьын фэе уахътэр къэсыгъэу, Иласрэ ЕлыщаӀрэ Гъылгъал къыдэкӀыгъэхэу кӀощтыгъэх[+]. 2Илас ЕлыщаӀ риӀуагъ: «О мыщ къыщыуцуба, сыда пӀомэ сэ Зиусхьаным Бэтэл сегъакӀо». Ау ЕлыщаӀ къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэри о узэрэщыӀэри сэӀо укъэсымыбгынэнкӀэ». Джаущтэу ахэр Бэтэл кӀуагъэх. 3Арыти, тхьэлӀыкӀо[†] зэкупэгъоу Бэтэл дэсыгъэхэр ЕлыщаӀ къыпэгъокӀыхи къыраӀуагъ: «Тхьэмэтэнчъэу непэ укъызэрэнэщтыр, Зиусхьаным ар непэ уашъом зэрэдищэежьыщтыр ошӀа?» Ащ ариӀожьыгъ: «Ар сэри сэшӀэ, щыжъугъэт». 4Илас ащ риӀуагъ: «ЕлыщаӀ, о мыщ къыщыуцуба, сыда пӀомэ сэ Зиусхьаным Ерыхъоу сегъакӀо». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэри о узэрэщыӀэри сэӀо укъэсымыбгынэнкӀэ!» Джаущтэу ахэр Ерыхъоу къэсыгъэх[+]. 5Арыти, тхьэлӀыкӀо зэкупэгъоу Ерыхъоу дэсыгъэхэр ЕлыщаӀ къекӀуалӀэхи къыраӀуагъ: «Тхьэмэтэнчъэу непэ укъызэрэнэщтыр, Зиусхьаным ар непэ уашъом зэрэдищэежьыщтыр ошӀа?» Ащ ариӀожьыгъ: «Ар сэри сэшӀэ, щыжъугъэт». 6ЕтӀани Илас ащ риӀуагъ: «ЕлыщаӀ, о мыщ къанэ, сыда пӀомэ сэ Зиусхьаным Иордан сегъакӀо». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаныр зэрэщыӀэри о узэрэщыӀэри сэӀо укъэсымыбгынэнкӀэ!» Джаущтэу зэгъусэхэу ягъогу техьажьыгъэх. 7Бэтэл дэсыгъэ тхьэлӀыкӀо зэкупэгъур нэбгырэ шъэныкъо хъухэу ауж итхэу къакӀощтыгъэх. Ахэр къапэзанкӀэу чыжьэкӀэ къызэуцухэм, мыдритӀур Иордан псыхъоӀум Ӏутыгъ. 8Ащ дэжьым Илас ищыгъын кӀыӀутелъ къышти зэкӀоцӀищыхьагъ, ащкӀэ псым зыхэом, ар бгъуитӀумкӀэ зэгокӀи, тӀури игъушъыкӀыгъэ псы лъачӀэу къэлъэгъуагъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх[+].

9Псым зызэпырэкӀхэм Илас ЕлыщаӀ риӀуагъ: «СыпкӀэрамыщыжьызэ узыфаер къаӀо». Арыти, ЕлыщаӀ къыриӀожьыгъ: «КӀуачӀэу пхэлъым фэдэу ӀахьитӀу къысфэгъанэба»[+]. 10Адрэм къыӀуагъ: «УкъызкӀэлъэӀурэр шӀэгъуае. СызэрэпкӀэращыжьырэр къызыплъэгъукӀэ, узыфаер къыбдэхъущт, зымылъэгъукӀэ, къыбдэхъущтэп». 11Ахэр зэдэгущыӀэхэу гъогум рыкӀохэзэ, ку псынкӀэмрэ шыхэмрэ мэшӀогъэшӀыгъэу, ошӀэ-дэмышӀэу, къэсыхи, нэбгыритӀури зэпэшъхьаф хъугъэх. Илас жьыбгъэшхоу къилъыгъэм дыхэтэу уашъом дэкӀоежьыгъ. 12ЕлыщаӀ ащ еплъзэ къэкууагъ: «А тят! А тят! Израилым ику псынкӀэрэ ащ ишыудзэрэ!»[*] Ащ нахьыбэрэ ар ащ ылъэгъужьыгъэп. ЕлыщаӀ ищыгъынхэр ыубытхи зэфэдитӀоу зэгуитхъыгъэх[+]. 13ЕтӀанэ Илас къыпызыгъэ щыгъын кӀыӀутелъыр къыштэжьи, къыгъэзэжьи, Иордан инэпкъ къыӀухьагъ. 14Илас къыпызыгъэ щыгъын кӀыӀутелъыр къышти, псым рыхауи, къыӀуагъ: «Тыдэ щыӀа Илас и Зиусхьанэу Тхьэр, джа дэдэр ары?» Ар къыӀуи псым зыхэом, ар бгъуитӀумкӀэ зэгокӀи, ЕлыщаӀ ащ икӀыгъ. 15Ерыхъоу щыщ тхьэлӀыкӀо зэкупэгъум чыжьэкӀэ ар къалъэгъугъэти, аӀуагъ: «Илас кӀуачӀэу хэлъыгъэр ЕлыщаӀ къыхэхьагъ». Ахэр ащ къыпэгъокӀыхи, чӀыгум нэс шъхьащэ къыфашӀи, 16къыраӀуагъ: «Мары уиӀумэтхэм зишӀугъоу нэбгырэ шъэныкъо тэхъу. ОрэкӀохи, уитхьаматэ къылъэрэхъухэба. ЗыгорэкӀэ Зиусхьаным ы Псэ ар ышти, къушъхьэмэ къащыридзыхыгъэн е кӀэймэ ащыщ горэм дидзэгъэнкӀи мэхъуба». Ау ащ къыӀуагъ: «ШъумыгъакӀох»[+]. 17Ау агъэукӀытэфэ ахэр бэрэ зелъэӀухэм, ащ ариӀуагъ: «ЖъугъакӀохэба адэ». Арыти, нэбгырэ шъэныкъо агъакӀуи, мэфищэ къылъыхъугъэх, ау ар къагъотыгъэп. 18ЕлыщаӀ Ерыхъоу джыри щыӀэзэ, ахэм ащ дэжь къызагъэзэжьым, ариӀуагъ: «ШъумыкӀу сӀуи къышъосӀогъагъэба?»


ТхьэлӀыкӀоу ЕлыщаӀ иапэрэ шӀэгъошӀагъэхэр

19ЕлыщаӀ Ерыхъоу къалэм дэсхэм къыраӀуагъ: «Тизиусхьан зэрилъэгъоу, мы къалэм итӀысыпӀэ дэгъу, ау ипс дэгъоп, ичӀыпӀи гъэбэжъулъэп». 20Ащ ыӀуагъ: «КӀэу лэгъуп къысэшъути, ащ щыгъу къишъутакъу». Арыти, къыратыгъ. 21Ащ дэжьым псышъхьэм кӀуи, щыгъур хитакъуи ыӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Мы псым ыпсэ къыпызгъэкӀэжьыгъ, ащ нахьыбэрэ ыгъэлӀэжьыщтхэп, гъэбэжъунчъагъэри щыӀэжьыщтэп“». 22Джаущтэу ЕлыщаӀ зэрэтыриӀуагъэм тетэу, псыр джы къызнэсыгъэми дэгъу. 23Ащ ыуж Ерыхъоу къыдэкӀыжьи Бэтэл къалэ ежьагъ. Гъогум тетэу кӀозэ, шъэожъые куп ащ къыдэкӀи, къыкӀэнакӀэхэзэ къыраӀуагъ: «КӀо, шъхьэ къуй, кӀо, шъхьэ къуй!» 24Ар къызэплъэкӀыгъ, къяплъи, Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къябгыгъ. Арыти, мышъэбзитӀу мэзым къыхэкӀхи шъэожъые нэбгырэ тӀокӀитӀурэ тӀурэ зэпкъыратхъыгъ. 25ЕтӀанэ ар Къармэл къушъхьэм дэкӀоягъ, ащ къехыжьи Щамэрэн ыгъэзэжьыгъ[+].

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Израилымрэ Ехъудэмрэ Моабым зэрезэуагъэхэр

1Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат зыпачъыхьэр илъэс пшӀыкӀуим хэхьагъэу Ахъаб ыкъо Ехъорам Израилым ипачъыхьэу Щамэрэн щытехьи, илъэс пшӀыкӀутӀо пачъыхьагъ. 2Ятэрэ янэрэ зэрашӀыщтыгъэм фэмыдэ дэдагъэми, Зиусхьаным къемыкӀущтыр ащ ышӀэщтыгъэ. Ятэ БаӀал пае аригъэуцугъэгъэ пкъэур къыхитхъыжьыгъ[+]. 3Ау щытми Израилым псэкӀод езгъэшӀагъэу, Нэуат ыкъо ЯрабӀам ипсэкӀодшӀагъэмэ афэдэхэри ышӀэщтыгъ, ахэм къахэкӀыщтыгъэп[+].

4Моабым ипачъыхьэу МэщаӀ мэлхъуным пылъыщтыгъ. Арыти, шъынэ минишъэрэ тӀы минишъэм къатыращыкӀыгъэ цымрэ[*] Израилым ипачъыхьэ тынэу илъэс къэс фаригъэщэнхэ фэягъэ. 5Ау, Ахъаб зэлӀэм, Моабым ипачъыхьэ Израилым ипачъыхьэ зыкъыпиӀэтыгъ[+]. 6Арыти, пачъыхьэу Ехъорам а уахътэм Щамэрэн къалэм къыдэкӀи, израилыдзэр зэрэхэгъэгоу къыщыхаригъэщи, къызэӀуаригъэгъакӀи, ащ ипчъагъэ зыфэдизыр къылъытагъ. 7А уахътэм Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Моабым ипачъыхьэ зыкъыспиӀэтыгъ. Усигъусэу Моабым тезэонэу тызэдэбгъэкӀощта?» Адрэм къыраригъэӀожьыгъ: «СыкъэкӀощт, тызэфэдэщт, о узэрэхъоу сэри сэрэхъу, уицӀыфхэр зэрэхъухэу сицӀыфхэри орэхъух, уишхэр зэрэхъухэу сишхэри орэхъух»[+]. 8Арыти, Ехъощафат къэупчӀагъ: «Тара гъогоу тызэрыкӀощтыр?» Ехъорам ыӀопщыжьыгъ: «Едом шъофнэкӀымкӀэ тыкӀощт». 9Ащ ыуж Израилым ипачъыхьэ Ехъудэм ипачъыхьэрэ Едомым ипачъыхьэрэ игъусэхэу ежьагъ. Мэфиблэ къакӀухьэзэ гъогу зытетхэ уж, дзэмрэ ауж итэу къэкӀорэ былымхэмрэ ешъонхэу псы фэныкъохэу хъугъэ[+]. 10Арыти, Израилым ипачъыхьэ ыӀуагъ: «АӀ-анасын! Зиусхьаным Моабым ыӀэ тыригъэхьаным пае пачъыхьищми тызэӀуигъэкӀэгъэн фае»[+]. 11Ехъощафат къыӀуагъ: «ЗиусхьанлӀыкӀо горэ мыщ щыӀэба, ар Ащ едгъэупчӀыжьыным пае?» Израилым ипачъыхьэ иӀумэтмэ ащыщ горэм ащ ипэгъокӀэу къыӀуагъ: «Илас иӀофтабгэщтыгъэу Щафат ыкъо ЕлыщаӀ мы чӀыпӀэм щэпсэу»[+]. 12Ехъощафат къыӀуагъ: «Зиусхьаным ипсалъэ ащ къылъэӀэсы». Арыти, Израилым ипачъыхьи, Ехъощафати, Едомым ипачъыхьи ащ дэжь кӀуагъэх. 13ЕлыщаӀ Израилым ипачъыхьэ риӀуагъ: «Сыда о сиӀофэу пхэлъыр? Уятэрэ уянэрэ ятхьэлӀыкӀохэм адэжь кӀо». Израилым ипачъыхьэ ащ риӀуагъ: «Хьау, Зиусхьаным Моабым Ӏэрылъхьэ тыфишӀыным пае пачъыхьищми тызэӀуигъэкӀагъэу гуцаф тэшӀышъ ары»[+]. 14ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Зиусхьан Тхьэу сызфэлажьэрэр зэрэщыӀэр сэӀо! Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат сышӀомылӀыкӀыщтыгъэмэ, о сыкъыоплъыщтыгъахэп ыкӀи услъэгъущтыгъахэп. 15Ау джы пхъонтэпщынаом шъукъысфедж». Пхъонтэпщынаор къео зэхъум Зиусхьаным ыкӀуачӀэ ЕлыщаӀ къыхэхьагъэти,[+] 16ащ къыӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „ПсыигъукӀыгъэ лъэгур чӀыпӀэ-чӀыпӀэу зэпышъутӀыкӀ“. 17Сыда пӀомэ Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Жьыбгъэ къепщэуи, ощх къещхэуи шъумылъэгъуми, мы лъэгум псыр из къэсшӀынышъ, шъори, зэкӀэ былымхэми ащ шъуешъощт“. 18Ау Зиусхьаным сыдэущтэу а зэпстэури къыщыхъун, Ащ Моабыр шъуӀэ къырилъхьанышъ, 19къэлэ зэкӀэгъэпытыхьагъэхэр зэкӀэ, къэлэ шъхьаӀэхэр зэкӀэ зэхэшъукъутэщтых, анахь чъыг дэгъухэри ишъуупкӀыщтых, псы къэкӀуапӀэхэр зэкӀэ зэпыжъугъэӀыкӀыщтых, анахь лэжьыгъэшӀэпӀэ дэгъухэр мыжъокӀэ жъугъэсэищтых»[+]. 20КъыкӀэлъыкӀорэ пчэдыжьым, гъомылэ тын зыщашӀырэ уахътэм тефэу, ошӀэ-дэмышӀэу Едомым ылъэныкъокӀэ къикӀэу псыр къачъи, а чӀыпӀэм изыбзэ хъугъэ[+].

21Пачъыхьэхэр къязэонхэу къызэрэкӀохэрэр моабхэм зызэхахым, ныбжьыкӀэмэ къащегъэжьагъэу лӀыжъхэм анэсыжьэу зэон зылъэкӀыщтхэр зэкӀэ къаугъойи ягъунапкъэ къыӀуагъэуцуагъэх. 22Пчэдыжьым ахэр жьэу къэтэджыгъэх. Тыгъэр къыкъокӀи, инэф псы шъхьашъом къытыридзи къызегъэлыдым, моабхэм ар лъым фэдэу плъыжьэу къалъэгъугъ. 23Арыти, ахэм аӀуагъ: «Ар лъы. Пачъыхьэхэр зэзэожьхи, зэрэукӀыжьыгъэх. Джы, Моабыр, ахэм къыщанагъэр къэтхьынэу некӀо!» 24Джащ тетэу ахэр израилыдзэм иуцупӀэ къекӀугъэх. Ау Израил дзэкӀолӀхэм зыкъаӀати, моабхэм къязаохэу заублэм, ахэм кӀатхъужьыгъ. Адрэхэр моабхэм нахь къажэхахьэщтыгъэх, къязаощтыгъэх. 25Джаущтэу къалэхэри зэхакъутагъэх, нэбгырэ пэпчъ нахь лэжьыгъэшӀэпӀэ дэгъу пэпчъ мыжъохэр ритакъохи агъэсэигъэх, псы чъэпӀэ пстэури зэпагъэӀыкӀыгъэх, анахь чъыг дэгъухэри зэкӀэ раупкӀыгъэх. Къыр-Хъарэсэт икъэлэ дэпкъ закъохэу мыжъом хэшӀыкӀыгъэхэр ары ныӀэп къэнэжьыгъагъэхэр. Арыти, мыжъодзхэм ар къадзыхьи, еохэзэ зэхакъутагъ. 26Моабым ипачъыхьэ заом къызэрэщытекӀохэрэр къызелъэгъум, Едомым ипачъыхьэ зыдэщыт лъэныкъомкӀэ кӀоцӀыритхъу шӀоигъоу, чэтэгъэбзэным тегъэпсыхьагъэхэу дзэкӀолӀ нэбгырэ шъибл игъусэу къежьагъ, ау зи къадэхъугъэп. 27Ащ ыуж ежь ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьанэу щытыгъэ ищыпэ шъао ыубыти, къэлэ дэпкъым ышъхьагъ къурмэнгъэст[†] щишӀыгъ. Алъэгъугъэм израил цӀыфхэр зэшӀэгъуаджэ ышӀыгъэхэти, израилыдзэр къызэкӀэкӀожьи ичӀыгу къыгъэзэжьыгъ.

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


ЕлыщаӀ шъузабэм зэрэдэӀэпыӀагъэр

1ТхьэлӀыкӀо[†] зэкупэгъум щыщыгъэ горэм ишъузабэ гъогзэ ЕлыщаӀ къыриӀуагъ: «УиӀумэт сишъхьагъусэ лӀагъэ. УиӀумэт Зиусхьаным зэрэшӀолӀыкӀыщтыгъэм ущыгъуаз. Джы ахъщэ чӀыфэ къызӀихыгъагъэр сикӀэлитӀу пщылӀ ышӀынхэм пае дищынхэу къэкӀуагъ»[+]. 2ЕлыщаӀ ащ риӀуагъ: «Сыда къыпфэсшӀэнэу узыфаер? Уиунэ ит щыӀэмэ къысаӀу». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Дагъэр зэрыт къошыным нэмыкӀ уиӀумэт иунэ зыпари итэп». 3Мыдрэм риӀуагъ: «Хахьи къошынхэр къыхэдзых, зэкӀэ уигъунэгъухэм къошын нэкӀхэр къаӀыхых. НахьыбаӀоу къэхьых. 4ЕтӀанэ о шъуадэжь кӀожьи, ори уикӀалэхэми унэм шъуихьажьи, пчъэр о къегъэт. Джа къошынэу къэпхьыгъэхэм зэкӀэми дагъэр арыгъахъу. Зэрыз хъурэр ӀугъэуцукӀзэ шӀы». 5Арыти, бзылъфыгъэр ядэжь къэкӀожьи, ежьри ишъаохэри зехьажьхэм, унапчъэр ригъэтыгъ. КӀалэхэм къошынхэр къыратхэзэ, ежь дагъэр ахэм аригъахъощтыгъэ. 6Къошынхэм арыз зешӀым ыкъо риӀуагъ: «Къаштэ джыри къошын». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Ащ нахьыбэ къошын щыӀэжьэп». Джащ тетэу дагъэри зэпыужьыгъ. 7Ащ ыуж бзылъфыгъэр Тхьэм илӀыкӀо дэжь къакӀуи хъугъэр къызыфеӀотэжьым, мыдрэм риӀуагъ: «КӀожьи дагъэр ящи уичӀыфэхэр тыжьых. Адрэ къэнэжьрэм ори уикӀалэхэми шъурыщыӀ».


Шунэм щыщ бзылъфыгъэмрэ икӀалэрэ

8Зы мафэ горэм ЕлыщаӀ Шунэм къалэм къэкӀуагъэу бзылъфыгъэ лъэрыхьэ горэм, игъомлапхъэ хэӀанэу къелъэӀупэзэ, ядэжь ригъэблэгъагъ. Мыщ къакӀо къэси игъомлапхъэ хэӀанэу ащ дэжь ихьэ зэпытщтыгъэ[+]. 9Арыти, бзылъфыгъэм илӀ риӀуагъ: «Мары мы хъулъфыгъэу тадэжь ренэу блэкӀ зэпытрэр Тхьэм зэрицӀыф лъапӀэр сэшӀэ. 10Арышъ, унашъхьэм унэ шъхьаф щыфыхэдгъэуцонышъ, пӀи, Ӏани, тӀысыпӀи, остыгъи фидгъэуцонхэшъ, тадэжь къакӀо къэс ащ ерэс».

11Зы мафэ горэм ар ахэм адэжь къакӀуи, унэм ихьи щыгъолъыгъ. 12Арыти, иӀумэт Гъэхъазый риӀуагъ: «Шунэм щыщ а бзылъфыгъэм къысфедж». Ар къызеджэм, адрэр къакӀуи, Гъэхъазый ыпашъхьэ къиуцуагъ[+]. 13Бзылъфыгъэм еупчӀынэу ЕлыщаӀ Гъэхъазый риӀуагъ: «УкъызэрэтфэгумэкӀырэм пае сыда къыпфэтшӀэщтыр? Пачъыхьэм е дзэпащэм ощ пае тадэгущыӀэнэу уфаеба?» Бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Хьау, сэ сызыфаер силъэпкъ дэсэгъоты». 14ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Сыда адэ фэтшӀэщтыр?» Гъэхъазый къыриӀуагъ: «Марба кӀалэ иӀэп ныӀа, илӀ лӀыжъы». 15Арыти, ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Къедж ащ». Ар ащ къызеджэм, адрэр къакӀуи, пчъэм дэжь къэуцугъ. 16ЕлыщаӀ ащ риӀуагъ: «Илъэс зытешӀэкӀэ, мыщ фэдэ уахътэм шъаор пӀэлджэнашъхьэ тесыщт». Адрэм къыриӀожьыгъ: «Ащ фэдэ хъунэуи, сизиусхьан, Тхьэм ицӀыф, уиӀумэт умыгъапцӀэ»[+]. 17Джащ тетэу, ЕлыщаӀ къызэрэриӀогъагъэм фэдэу, бзылъфыгъэр лъэрмыхьэ хъуи, адрэ илъэсым, джа уахътэм шъао къыфэхъугъ.

18КӀалэм хахъуи, мафэ горэм ятэ дэжь, мэщыр зыупкӀэхэрэм адэжь, кӀуагъэ. 19Ащ щыӀэзэ, ятэ риӀуагъ: «Сшъхьэ! Сшъхьэ мэузы!» Арыти, адрэм иунэӀут риӀуагъ: «Янэ фэхьыжь мыр». 20УнэӀутым кӀалэр къышти янэ фихьыжьыгъ. Шъаор щэджагъо нэс ным ыкуашъо теси лӀагъэ. 21Арыти, ным ар ышти, Тхьэм ицӀыф зэрыс унэм дихьыйи ащ ипӀэ хилъхьагъ. Унапчъэр къыфишӀыжьи къикӀыжьыгъ. 22ЕтӀанэ илӀ къеджи риӀуагъ: «УнэӀутхэм ащыщ горэрэ щыдыбз горэрэ къысэтыхи Тхьэм ицӀыф дэжь сыкӀонышъ къэзгъэзэжьыщт». 23Адрэм къыӀуагъ: «Сыд пае ащ дэжь укӀощта? Непэ мэзакӀэм икъихьагъоп, шэмбэтэп ныӀа?» Ау шъузым къыриӀожьыгъ: «ЗэкӀэри дэгъу хъущт». 24Бзылъфыгъэм пае щыдыбзым уанэр зытыралъхьэм, иунэӀут риӀуагъ: «ПсынкӀаӀоу егъажьи, сэ къэсэмыӀофэ къэмыгъэужъэжъ». 25Джащ тетэу ежьи Тхьэм ицӀыф дэжь Къармэл къушъхьэм кӀуагъэ. Тхьэм ицӀыф ар чыжьэкӀэ къызелъэгъум, иӀумэт Гъэхъазый риӀуагъ: «Мор Шунэм щыщ бзылъфыгъэр ары. 26ПсынкӀэу пэгъокӀи, еупчӀ: „Упсэуба? УилӀи псэуба? УикӀали псэуба?“» Арыти, бзылъфыгъэм къыриӀожьыгъ: «Хъущт». 27Ау Тхьэм ицӀыф дэжь къушъхьэм дэкӀуайи, ащ екӀуалӀи, ылъакъохэр шӀуиубытыкӀыгъэх. Ар Ӏуищыжь шӀоигъоу Гъэхъазый къызыӀохьэм, Тхьэм ицӀыф къыӀуагъ: «Ыуж икӀ, ащ гухэкӀышхо иӀ. Зиусхьаным хъугъэр сигъэшӀагъэп, зыпари къысиӀуагъэп»[+]. 28Бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «КӀалэ къыситынэу сизиусхьан селъэӀугъагъа? „СымыгъапцӀ“ сӀуи къыосӀогъагъэба?» 29Арыти, ЕлыщаӀ Гъэхъазый риӀуагъ: «Гъогум утехьаным зыфэгъэхьазыри, сибэщ зыдашти ежь. Зыгорэ уапэ къифэмэ, сэлам емых, зыгорэм сэлам къызыуихкӀэ, джэуап емытыжь. Нэси сибэщ сабыим ынэӀу телъхь»[+]. 30Сабыим янэ ЕлыщаӀ риӀуагъ: «Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэри о узэрэщыӀэри сэӀо! СыпкӀэрымыкӀыжьынкӀэ». Арыти, ар бзылъфыгъэм дежьагъ. 31Гъэхъазый ахэм апэ итэу нэси, бэщыр сабыим ынэӀу тырилъхьагъ. Ау адрэм макъи-лъакъи къыгъэӀугъэп. Арыти, ЕлыщаӀ къыпэгъокӀи, сабыир къызэрэмыущыжьрэр къыриӀуагъ[+]. 32ЕлыщаӀ унэм ихьагъ. Мары сабый лӀагъэр ежь ипӀэ хэлъ. 33Арыти, унэм зэрехьэу пчъэр къыригъэти, Зиусхьаным елъэӀугъ[+]. 34ЕтӀанэ зиӀэти сабыим шъхьащыгъолъхьагъ, ежь ыӀупэхэр адрэм ыӀупэмэ, ежь ынэхэр ащ ынэхэм, ыӀагушъохэр ащ ыӀагушъохэм анигъэсыгъэх. Сабыим зэрэщытэу шъхьащыгъуалъхьи, ащ ыпкъ къэфэбэжьыгъ[+]. 35Ащ ыуж къэтэджыжьи унэ кӀоцӀым иджэхашъо щытезэкӀухьагъ. Джыри зиӀэти сабыим зэрэщытэу шъхьащыгъолъхьагъ. Сабыир гъогогъуиблэ къэпси ынэхэр къызэкӀихыгъэх. 36ЕлыщаӀ Гъэхъазый къеджи риӀуагъ: «А Шунэм щыщ бзылъфыгъэм къедж». Арыти, адрэр ащ къеджагъ. Бзылъфыгъэр ЕлыщаӀ дэжь къызэкӀом ащ риӀуагъ: «Уишъао штэжь». 37Ар ащ къекӀуалӀи, ыпашъхьэ зыкъыщыридзыхи, джэхашъом нэсэу шъхьащэ къыфишӀыгъ. ЕтӀанэ ишъао ыштэжьи икӀыжьыгъ[+].


ЕлыщаӀ ишӀэгъошӀитӀу

38Ащ ыуж ЕлыщаӀ Гъылгъал къыгъэзэжьыгъ. А чӀыпӀэм щыгъэблагъ. ТхьэлӀыкӀо зэкупэгъоу ыпашъхьэ исыгъэхэм адыщысыгъэ ежь иӀумэт риӀуагъ: «Лэгъупышхор тегъэуцуи тхьэлӀыкӀо зэкупэгъум пае хьантхъупс гъэпӀонкӀы»[+]. 39Ахэм ащыщ горэ уц горэхэр къыугъоинхэу губгъэм зехьэм, сэнэ бжанлэм фэдэу къэкӀэу зыгорэ къыгъотыгъэти, иджэнэ ӀэкӀапэ из ащ къыпичи, къыхьыгъ. Ар ыупкӀати, хьантхъупсыр зыщыпӀонкӀырэ лэгъупым, зыфэдэр амышӀэу, хитэкъуагъ. 40ЕтӀанэ шхэнхэу къафырагъэхъуагъ. Ау хьантхъупсым зэрэхэхъумпӀагъэхэм тетэу куо-хьаушхо къаӀатыгъ: «А Тхьэм ицӀыф! УзгъэлӀэщтыр лэгъупым ит!» Джаущтэу ашхын алъэкӀыгъэп. 41Арыти, ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Моу хьаджыгъэ къашъуштэ». Ар лэгъупым итым хитакъуи ыӀуагъ: «Джы къафигъахъуи орэшхэх». Джаущтэу лэгъупым итыр пшхышъунэу хъужьыгъэ.

42Ащ ыуж БаӀал-Щалищэ къалэм щыщ лӀы горэ къакӀуи, Тхьэм ицӀыф апэрэ лэжьыгъэу Ӏуихыжьыгъэм щыщэу, хьэ хьаджыгъэм хэшӀыкӀыгъэу хьалыжъые тӀокӀырэ шъуампӀэр зытелъ лэжьыгъацэхэмрэ дзыокӀэ къыфихьыгъэх. Арыти, ЕлыщаӀ ыӀуагъ: «ЦӀыфхэм яти ягъэшх»[+]. 43ИӀумэт къеупчӀыгъ: «Нэбгыришъэм афикъунэу тара ястыщтыр?» Мыдрэм риӀожьыгъ: «Ят цӀыфхэм, арэшх, сыда пӀомэ Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Афикъунышъ, къялыжьыщт“». 44Арыти, ахэм заретым, загъэшхэкӀыгъ, Зиусхьаным зэриӀуагъэуи къялыжьыгъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


ЕлыщаӀ НаӀаман зэригъэхъужьыгъэр

1Арамым ипачъыхьэ идзэ Ӏэшъхьэтетэу НаӀаман лӀэхъупхъэу, изиусхьан пачъыхьэ ащ лъытэныгъэ къыфишӀэу щытыгъ, сыда пӀомэ ащ ишӀуагъэкӀэ Зиусхьаным арамхэр атыригъэкӀуагъэх. А лӀыр дзэкӀолӀ бэлахьэщтыгъ, ау шъоджэуз иӀэу хъугъагъэ[+]. 2Зэгорэм арамхэр къатебанэхи зызэкӀэкӀожьхэм, Израил хэгъэгум щыщэу пшъэшъэжъые горэ гъэрэу аубыти зыдыращыгъагъэти, ар НаӀаман ишъуз къыдекӀокӀыщтыгъ. 3Зымафэ горэм ащ изиусхьангуащэ риӀуагъ: «А ей-гущ, Щамэрэн дэс тхьэлӀыкӀом[†] дэжь мы сизиусхьан кӀогъагъэмэ, ишъоджэуз ыгъэхъужьыныгъи!» 4Арыти, НаӀаман кӀуи, Израил хэгъэгум щыщ пшъэшъэжъыем ыӀорэр изиусхьан къыфиӀотагъ. 5Арамым ипачъыхьэ ащ къыриӀуагъ: «Хъун, кӀо. Сэ Израилым ипачъыхьэ пае тхьапэ тхыгъэ къыостынышъ фэозгъэхьыщт». Тыжьынэу килограмм 340-рэ фэдиз, дышъэ килограмм 90-рэ фэдиз, щыгъын штэгъуипшӀ зыдиштэхи ар кӀуагъэ. 6Тхьапэ тхыгъэр Израилым ипачъыхьэ къыфихьыгъ. Ащ итхэгъагъ: «Мы тхьапэм игъусэу мары сиӀумэт НаӀаман къыпфэсэгъакӀо шъоджэузэу иӀэр бгъэхъужьыным пае». 7Израилым ипачъыхьэ тхьапэм зеджэм, ищыгъынхэр зэӀитхъыхи, къыӀуагъ: «Сытхьа сэ згъэлӀэнхэуи къэзгъэхъужьынхэуи? Сыд пае шъоджэузыр лӀым фэзгъэхъужьынэу садэжь къыгъэкӀуагъа? Джары шъуеплъ, къысэпыиным пае ушъхьагъу ар лъэхъу»[+].

8Тхьэм ицӀыфэу ЕлыщаӀ Израилым ипачъыхьэ ищыгъынхэр зэрэзэхицунтхъагъэр зызэхехым, раригъэӀонэу пачъыхьэм дэжь ыӀофытагъэх: «Сыд пае уищыгъынхэр зэхэпцунтхъагъа? ТхьэлӀыкӀо Израилым зэрисыр ышӀэным пае садэжь ар къэрэкӀу». 9Ащ нэс НаӀаман ишыхэмрэ ику псынкӀэрэ игъусэхэу къэси ЕлыщаӀ иунэ пчъэӀупэ дэжь къэуцугъ. 10Арыти, ЕлыщаӀ иӀофтабгэ ащ пигъэгъокӀи рыригъэӀуагъ: «КӀуи Иордан псыхъо, гъогогъуиблэ зычӀэгъауи лыкӀэ къыптекӀэжьынышъ, къабзэ ухъужьыщт». 11НаӀаман губжыгъэу къыӀукӀыжьи ыӀуагъ: «Адэ сэ къызэрэсшӀошӀыгъэр ар къикӀынышъ, къэуцунышъ, и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэ къыӀонышъ, ыӀэ узырэ чӀыпӀэм къытырилъхьанышъ, сишъоджэуз ыгъэхъужьынэу ары. 12Дамаск псыхъохэу Абанэрэ[*] Парпаррэ Израилым ипсыхъо пстэумэ анахьышӀухэба? Сыда ахэм защызгъэпскӀэу узыр симыӀэжьынэу зызгъэкъэбзэжьын слъэкӀыщтыгъэба?» Джащ тетэу къыгъэзэжьи, губжыгъэу къыӀукӀыжьыгъ. 13Ащ дэжьым иӀумэтхэр къекӀуалӀэхи къыраӀуагъ: «Тят, оркӀэ къин горэ зыхэлъ тхьэлӀыкӀом къыуиӀогъагъэмэ пшӀэщтыгъэба? „ЗыгъэпскӀи къабзэ ухъужьыщт“ къызыуиӀуагъэкӀэ, сыд пае умышӀэщта?» 14Арыти, ар кӀуи, Тхьэм ицӀыфэу ЕлыщаӀ къызэрэриӀуагъэм тетэу, гъогогъуиблэ Иордан зычӀигъэуагъ. Сабыим фэдэу лыкӀэ къытекӀэжьи, зиукъэбзыжьыгъ. 15Ащ лъыпытэу НаӀаман игъусэхэр зэрэкӀыгъухэу къыгъэзэжьи, Тхьэм ицӀыфэу ЕлыщаӀ ыпашъхьэ къиуцуи къыӀуагъ: «Мары Израилым и Тхьэ фэдэ зэрэдунаеу зэрэтемытыр къэсшӀагъ. Арышъ, уиӀумэт шӀухьафтын Ӏых»[+]. 16Адрэм къыӀуагъ: «Зиусхьанэу зыпашъхьэ ситыр зэрэщыӀэр сэӀо пӀысымыхынкӀэ!» НаӀаман бэрэ къаигъэ къышӀыгъ шъхьае, мыдрэр фезэгъыгъэп[+]. 17Арыти, НаӀаман къыӀуагъ: «Ар мыхъущтмэ, уиӀумэт Зиусхьаным нэмыкӀ тапэкӀэ тхьэ горэхэми къурмэнгъэстхэмрэ[†] къурмэнхэмрэ афишӀыщтхэпышъ, къыдыритӀум ахьын алъэкӀыщтым фэдиз чӀыгу къырарэт[*]. 18Ау Зиусхьаным къыфигъэгъунэу уиӀумэт къызкӀэлъэӀурэр мары: сизиусхьан пачъыхьэ итхьэ фагъэуцугъэ тхьэлъэӀупӀэунэм шъхьащэ щишӀынэу Римон кӀуагъэу сӀэ зыкъызтыригъакӀэкӀэ, Римон фагъэуцугъэ тхьэлъэӀупӀэунэм сшъхьэ зыщесыуфэхкӀэ, Зиусхьаным уиӀумэт ащ пае къыферэгъэгъу». 19Арыти, ЕлыщаӀ къыриӀожьыгъ: «Зыгъэрэхьати кӀожь». Адрэр къыӀукӀыжьи, тӀэкӀу горэм кӀуагъэ. 20Ащ дэжьым ЕлыщаӀ иӀумэт Гъэхъазый ыӀуагъ: «Мары, а арамэу НаӀаман къыхьыгъэм щыщ зи къыӀимыхэу сизиусхьан ар ытӀупщыжьыгъ. Зиусхьаныр[†] зэрэщыӀэр сэӀо! Ащ сыкӀэлъычъэнышъ зыгорэ къыӀысхын»[+]. 21Ар дэдэм Гъэхъазый НаӀаман ыуж илъэдагъ. Арыти, НаӀаман къыкӀэлъычъэрэр къылъэгъуи, ику псынкӀэ къикӀи, къыпэгъокӀи къеупчӀыгъ: «ЗэкӀэри дэгъуба?» 22Мыдрэм риӀожьыгъ: «ЗэкӀэри дэгъу. Сизиусхьан сыкъыӀофтагъ къыосӀонэу: „Ефраим къушъхьэлъэ хэкум къикӀхи тхьэлӀыкӀо зэкупэгъум щыщхэу кӀэлитӀу садэжь къэкӀуагъэхэшъ, тыжьын килограмм 34-рэ фэдизрэ щыгъын штэгъуитӀурэ къят“». 23Арыти, НаӀаман ыӀуагъ: «ФэдитӀукӀэ нахьыбэу штэба». Ар ыштэнэу къелъэӀуи, тыжьынри щыгъын штэгъуитӀури дзыуитӀум къарилъхьэхи, ежь иӀумэт нэбгыритӀум къаритхи, Гъэхъазый ыпэ итхэу рахьыжьагъэх. 24ЕтӀанэ Ӏуашъхьэм къызэсым, ахэм аӀыгъыгъэр къаӀихыжьи иунэ щигъэбылъыгъ. Ащ ыуж цӀыфхэр ытӀупщыжьхи, ахэм агъэзэжьыгъ. 25Ар къэкӀожьи изиусхьан дэжь зехьэм, ЕлыщаӀ къеупчӀыгъ: «Тыда укъыздикӀыжьыгъэр, Гъэхъазый?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «УиӀумэт зыми кӀогъагъэп». 26Мыдрэм ащ риӀуагъ: «А цӀыфыр ику псынкӀэ къызекӀым сыгукӀэ сыуигъусагъэба сэ? Тыжьынрэ, щыгъынхэмрэ, зэйтын чъыгхэмрэ, сэнэшъхьэ шӀапӀэхэмрэ, мэл-пчэнхэмрэ, былым пӀашъэхэмрэ, унэӀут хъулъфыгъэхэмрэ, унэӀут бзылъфыгъэхэмрэ къаӀыпхынхэм игъуа? 27НаӀаман ишъоджэуз оррэ къыпкӀэхъощтхэмрэ джащ пае егъашӀэм къышъуферэгъэзэжь». Джащ дэжьым ар шъоджэузым осым фэдэу фыжьыбзэу зэлъикӀугъэу ащ дэжь къикӀыжьыгъ[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


ЕлыщаӀ обзэгъушъхьэр псым къызэрэхихыжьыгъэр

1Мафэ горэм тхьэлӀыкӀо[†] зэкупэгъум хэтхэм ЕлыщаӀ раӀуагъ: «О утипащэу тыздэщыӀэ тиеджэпӀэ-псэупӀэ тэркӀэ зэжъущ. 2Иордан тыжъугъакӀуи, пкъэу зырыз къэтхьынышъ, тыщыпсэунэу унэ псы гъунэм щытшӀыщт». Арыти, ащ къадыригъэштагъ. 3Ащ дэжьым ащыщ горэм къыӀуагъ: «Лъэш дэдэу сыолъэӀу тэ, уиӀумэтхэм, утигъусэу къыддакӀоба». «Хъунба адэ», – къыриӀожьыгъ. 4Джаущтэу ар адэкӀуагъ. Ахэр Иордан къэсыхи чъыгхэр къыраупкӀынхэу фежьагъэх. 5Ащыщ горэм чъыгыр риупкӀ пэтзэ иобзэгъушъхьэ къышӀози псым хэфагъ. Арыти, къэкууи къыӀуагъ: «Ай, сизиусхьан, ар хьафэу къаӀысхыгъагъи!» 6ЕлыщаӀ ащ еупчӀыгъ: «Тыда ар зыщыхэфагъэр?» Адрэм чӀыпӀэр къызырегъэлъэгъум, ЕлыщаӀ пхъэ такъыр горэ чъыгым къыпиупкӀи а чӀыпӀэм зыхедзэм, обзэгъушъхьэр къычӀэужьынэу ышӀыгъ. 7Ащ риӀуагъ: «Мыр штэжь». Адрэм обзэгъушъхьэр къыхихыжьыгъ.


ЕлыщаӀ арамхэр къызэрэзэтыригъэуцуагъэхэр

8Арамым ипачъыхьэ джыри зэ израил цӀыфхэм зао къаришӀылӀагъ. ИдзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетхэм адэгущыӀэзэ, ащ ыӀощтыгъэ: «Мыщ фэдэ чӀыпӀэр тидзэ иуцупӀэу тэгъэнафэ». 9Арыти, Тхьэм ицӀыфэу ЕлыщаӀ Израилым ипачъыхьэ дэжь ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Арамхэм а чӀыпӀэм зыщагъэпытагъэшъ, благъэу уемыкӀуалӀ». 10Джаущтэу Израилым ипачъыхьэ ЕлыщаӀ зыфиӀогъэгъэ чӀыпӀэм къыщыхъухэрэр къызэрагъэшӀэнэу ыгъакӀохэзэ, пчъагъэрэ зыкъиухъумэжьыгъ. 11Арамым ипачъыхьэ хъурэм къыгъэгумэкӀыгъэу идзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетхэм къяджи ариӀуагъ: «Тащыщэу Израилым ипачъыхьэ бзэгу фэзыхьрэр джыдэдэм къашъуӀо». 12Арыти, ащ идзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетхэм ащыщ горэм къыӀуагъ: «Ащ фэдэ гори къытхэтэп, сизиусхьан пачъыхьэр, ау Израилым итхьэлӀыкӀоу ЕлыщаӀ уичъыепӀэ унэ щыпӀохэрэри Израилым ипачъыхьэ реӀожьых». 13Пачъыхьэм къыӀуагъ: «ШъукӀуи ар зыдэщыӀэр къызэжъугъашӀи, лъызгъэкӀонхэшъ къязгъэубытыщт». Ащ къэбар къыфахьи къыраӀуагъ: «Мары Дотан къалэм ар щыӀ»[+]. 14Арыти, дзэ купышхо ягъусэу шыхэмрэ ку псынкӀэхэмрэ ащ ыгъэкӀуагъэх. Ахэр чэщэу къакӀохи къалэр къадзыхьагъ. 15Пчэдыжьым Тхьэм ицӀыф иӀумэт къэтэджи къызекӀым, мары – дзэри, шыхэри, ку псынкӀэхэри къалэм къызэрегъэуцокӀыгъэхэр къылъэгъугъ. Арыти, ащ ЕлыщаӀ риӀуагъ: «Ео-ой, сизиухьан! Сыд джы тшӀэжьыхэн?» 16Адрэм къыриӀожьыгъ: «Укъэмыщт, сыда пӀомэ тэ тигъусэхэр ахэм ягъусэхэм анахьыб». 17Ащ дэжьым ЕлыщаӀ Тхьэм елъэӀузэ къыӀуагъ: «Зиусхьан! Мыр тэрэзэу гъаплъэба». Ар дэдэм Зиусхьаным ЕлыщаӀ иӀумэт зегъаплъэм, мары шыхэмрэ ку псынкӀэхэу мэшӀотхъуабзэр къызпиххэмрэ ЕлыщаӀ къызэлъаухъурэигъэу къушъхьэр зэрэщытэу зэлъабгъагъ[+]. 18ЕтӀанэ арамхэр ащ дэжь къызежьэхэм ЕлыщаӀ Зиусхьаным елъэӀуи ыӀуагъ: «Амылъэгъушъунэу ахэр шӀых». Ащ ЕлыщаӀ зэрелъэӀугъэу, ахэм амылъэгъушъунэу ышӀыгъ[+]. 19Арыти, ЕлыщаӀ ахэм ариӀуагъ: «А гъогур арэп мыр, а къалэри арэп мыр. Сауж шъукъихьи шъузлъыхъурэ цӀыфым дэжь сэ шъусщэщт». Джаущтэу ахэр Щамэрэн къыщагъэх. 20Щамэрэн къызэсхэм, ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Зиусхьаныр![†] Мыхэм алъэгъунэу анэхэр къэгъэплъэжьых». Арыти, Зиусхьаным ахэр къызегъэплъэжьхэм, мары Щамэрэн ипчэгу зэритхэр къалъэгъугъ. 21Арыти, Израилым ипачъыхьэ ахэр къызелъэгъухэм, ЕлыщаӀ еупчӀыгъ: «Мыхэр зэхэсэрэукӀэха, зэхэсэрэукӀэха, тят?» 22Адрэм къыриӀожьыгъ: «УмыукӀых. Заом гъэры щашӀхэрэр аукӀхэрэп ныӀа? Егъашхэхи егъашъохи, етӀанэ япачъыхьэ дэжь тӀупщыжьых»[+]. 23Арыти, ешхэ-ешъо афаригъэшӀи, ахэр агъэшхахэхи, зырагъэшъуахэхэм атӀупщыжьхи, япачъыхьэ дэжь агъэзэжьыгъ. Ащ ыуж арамхэр Израилым ичӀыгу къытемыбанэхэу охътэ шӀукӀае тешӀагъ. 24ТӀэкӀу зытешӀэм Арамым ипачъыхьэу Бэнхадад дзэу иӀэр зэрэщытэу къыугъойи, къакӀуи Щамэрэн къыдзыхьагъ[+]. 25Ахэм ар къызадзыхьэм Щамэрэн щыгъэблэшхуагъэти, щыдышъхьэр тыжьын зы килограммрэ грамм 200-рэ фэдизкӀэ, тхьаркъо цуе грамм 250-рэ фэдизыр тыжьын грамм 75-рэ фэдизкӀэ ащэщтыгъэх. 26Мафэ горэм Израилым ипачъыхьэ къэлэ дэпкъым ышъхьагъ тетэу кӀозэ, бзылъфыгъэ горэм гъогызэ къыриӀуагъ: «КъыздэӀэпыӀ, сизиусхьан пачъыхьэр»[+]. 27Арыти, мыдрэм риӀуагъ: «Зиусхьаныр къыбдэмыӀэпыӀэмэ, сыдэущтэу сэ сыбдэӀэпыӀащта? Лэжьыгъи сани сиӀэпи». 28Пачъыхьэр ащ пыдзагъэу еупчӀыгъ: «Сыда узфаер?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Модэ мо бзылъфыгъэм къысиӀощтыгъ: „УикӀалэ непэ тэгъэшхи, сэ сишъао неущ тшхыщт“. 29Арыти, сишъао дгъажъуи тшхыгъэ. КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм ащ есӀуагъ: „Джы о уикӀалэ къашти тэгъэшхы“. Ау ащ икӀалэ ыгъэбылъыгъ»[+]. 30Пачъыхьэр бзылъфыгъэм къыӀуагъэм едэӀуи, ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. Къэлэ дэпкъым ышъхьагъ тетэу ащ къыщикӀухьэзэ, мары дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ джанэр ыкӀышъо нэсэу зэрэщыгъыр цӀыфхэм алъэгъугъ. 31Ащ дэжьым пачъыхьэм къыӀуагъ: «Щафат ыкъо ЕлыщаӀ непэ ышъхьэ зышӀосымыхкӀэ, Тхьэм сифэшъуашэр серэгъэгъот, нахьыбэжьи къысерэшӀ». 32Пачъыхьэм иӀумэт горэ ЕлыщаӀ лъигъэкӀуагъ. Ежь ЕлыщаӀ иунэ исыгъ, нахьыжъ упчӀэжьэгъухэри ащ ыдэжь исыгъэх. КъагъэкӀуагъэр джыри къэмысзэ, нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащ ариӀуагъ: «А укӀакӀом ыкъо сшъхьэ шӀуаригъэхынэу къызэригъакӀорэр шъошӀа? Шъусакъ, къагъэкӀуагъэр къызыскӀэ, пчъэр пытэу ежъугъэти къишъумыгъахь. Мары изиусхьан пачъыхьэри ащ ыуж кӀэкӀэу ит!» 33Ар ахэм адэгущыӀэфэ, пачъыхьэм къыгъэкӀуагъэр къэси къыӀуагъ: «Сыда Зиусхьаным джыри сызэрэщыгугъыжьын слъэкӀыщтыр, ащ фэдиз тхьамыкӀагъор къытфихьыгъэмэ?»

#### Яблэнэрэ шъхьэр

1Мыщ дэжьым ЕлыщаӀ къыӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀорэм шъукъедэӀу. Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Неущ мыщ фэдэ уахътэм анахь хьаджыгъэ дэгъум фэдэ дзыомрэ хьэ дзыуитӀумрэ тыжьын чапыч зырызкӀэ Щамэрэн ибэдзэр щащэщтых“». 2Арыти, пачъыхьэм дзэ къулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетышхоу цыхьэ зыфишӀыщтыгъэм ЕлыщаӀ риӀуагъ: «Тхьэм лэжьыгъэр уашъом къыригъэтэкъохыгъэми, ащ фэдэу хъун ылъэкӀынэуи?» Арыти, мыдрэм риӀожьыгъ: «Ар о унитӀукӀэ плъэгъущт, ау ар къыпӀуфэщтэп»[+].


Арамым идзэхэм зэрэкӀатхъужьыгъэр

3А уахътэм шъоджэуз зиӀэ нэбгыриплӀ горэ къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэхэм адэжь щысхэу зэраӀожьыщтыгъэ: «Сыд пае хьадэгъум тежэу мыщ дэжьым тыщысыщта? 4Къалэм тыдэхьанэу тӀомэ, къалэм щыгъаблэшъ, ащ тыдэлӀыхьан, мыщ дэжьым тыщысми джащ фэдэу тылӀэн. Ащ нахьышӀу арамхэм ядзэуцупӀэ тыжъугъакӀуи. ТамыукӀэу, псэоу тыкъагъанэмэ, тыщыӀэн, таукӀмэ таукӀыгъ». 5Арыти, шӀункӀ къызэхъум, арамхэм ядзэуцупӀэ кӀонхэу ежьагъэх. Арамхэм ядзэуцупӀэ игъунэгъоу екӀолӀагъэх, мары зы цӀыф гори ащ щыӀэп. 6Зиусхьаным ку псынкӀэхэм къапыӀукӀырэ макъэхэмрэ шы щыщ макъэхэмрэ, дзэшхоу къакӀорэм къыпыӀукӀырэ макъэри зэрахэтэу арамхэм ядзэуцупӀэ къыщызэхахынхэу ышӀыгъагъ. Арыти, ахэм зэраӀожьыгъагъ: «Израилым ипачъыхьэ хъыт ыкӀи мысыр пачъыхьэхэр ахъщэ аритызэ, къытигъэзэонхэу къызгуищэгъэнхэ фае»[+]. 7Ахэм псынкӀэу зыкъаӀатыжьи шӀункӀ къызэрэхъоу кӀатхъужьыгъагъ: ягъэӀагъэхэри, яшхэри, ящыдхэри, яуцупӀи зэрэщытэу къабгынэхи, зыкъагъэнэжьыным пае ашъхьэхэр Ӏуахыжьыгъагъэх[+]. 8А цӀыфхэу шъоджэуз зиӀэхэр дзэуцупӀэм ыгъунэ къекӀуалӀэхи гъэӀагъэ горэм чӀэхьагъэх. Ащ щышхагъэх, щешъуагъэх, тыжьыни, дышъи, щыгъыни къычӀаххи къыздаштагъэх, къагъэзэжьи ахэр агъэбылъыгъэх. Джыри нэмыкӀ гъэӀагъэ горэм чӀахьэхи, ащи къычӀахыгъэх, къагъэзэжьи агъэбылъыгъэх. 9ЕтӀанэ ахэм зэраӀожьыгъ: «ТшӀэрэр тэрэзэп. Мы мафэр къэбар гушӀуагъом имафэшъ, зыдгъэлъажъоу, нэф къэшъыфэ тежэмэ, тагъэмысэжьыщт. Джыдэдэм тыжъугъакӀуи пачъыхьэми ащ ицӀыфхэми къэбарыр ятэжъугъэгъашӀ». 10Арыти, ахэм къагъэзэжьи къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлапчъэр къэзгъэгъунэщтыгъэхэр къэбарым щагъэгъозагъэх: «Арамхэм ядзэуцупӀэ тыкӀогъагъ, мары зы цӀыф гори ащ щыӀэп, цӀыф горэми ымакъэ щызэхэпхырэп. Шы-щыд епхыгъэхэр ары ныӀэп щытхэр, ягъэӀагъэхэри зэрэщытых». 11Арыти, ахэр къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлапчъэр къэзгъэгъунэщтыгъэхэм къяджэхи пачъыхьэми ащ ицӀыфхэми афаӀопщыгъ. 12Пачъыхьэр чэщым къэтэджи, идзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетхэм къяджи ариӀуагъ: «Арамхэм къыташӀэрэр къышъосӀон. Гъаблэм тызэригъалӀэрэр ахэм ашӀэти, хашъом зыщагъэбылъынэу ядзэуцупӀэ къабгынагъ. „Ахэр къалэм къызыдэкӀхэкӀэ, зэрэпсэухэу тыубытынхэшъ, къалэм тыдэхьащт“ – джары ахэр зэгупшысхэрэр». 13Арыти, къыдекӀокӀхэрэ дзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетмэ ащыщ горэм къыӀуагъ: «Къалэм къыдэнэгъэ адрэ шыхэм ащыщэу шитфымэ атесхэу зыгорэхэр тэжъугъэгъакӀох. НэмыкӀ амал щыӀэп, ахэр къаукӀыхэмэ, адрэ израил цӀыфэу лӀагъэхэмэ афэдэ хъущтых. Арышъ, тэжъугъэгъакӀохи, хъурэм тежъугъэплъ»[*]. 14Арыти, ку псынкӀитӀум шы тӀурытӀу акӀашӀагъэх. «ШъукӀуи шъукъаплъ», – ыӀуи, пачъыхьэм арамхэм ядзэ ыуж ригъэхьагъэх. 15Ежьэхи ащ ыуж итхэу Иордан нэс кӀуагъэх. Мары арамхэр гузэжъогъум хэтхэу зечъэжьэжьхэм къычӀадзыгъэ щыгъынхэмрэ пкъыгъохэмрэ гъогум тетэкъуагъэу, тизыбзэу телъых. Джаущтэу агъэкӀуагъэхэм къагъэзэжьи къэбарыр пачъыхьэм къыфахьыгъ. 16ЕтӀанэ цӀыфхэр къежьэхи арамхэм ядзэуцупӀэ зэрапхъуагъ. Зиусхьаным къызэриӀуагъэу, анахь хьаджыгъэ дэгъу зы дзыомрэ хьэ дзыуитӀумрэ тыжьын ахъщэ зырыз ауасэу джащ дэжьым хъугъэ. 17Арыти, пачъыхьэм идзэ къулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетышхоу ицыхьэшӀэгъугъэр къэлапчъэм Ӏуигъэуцогъагъ. ЦӀыфхэм ар къэлапчъэм щыӀуапӀытӀыхьи, пачъыхьэр ЕлыщаӀ ыдэжь къызэкӀом, ащ къызэрэриӀогъагъэу, ар лӀагъэ[+]. 18ЕлыщаӀ пачъыхьэм ащ дэжьым къыриӀогъагъ: «Неущ мыщ фэдэ уахътэм анахь хьаджыгъэ дэгъу зы дзыомрэ хьэ дзыуитӀумрэ тыжьын ахъщэ зырызкӀэ Щамэрэн ибэдзэр щащэщтых». 19А дзэкъулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетышхом ЕлыщаӀ къыриӀогъагъ: «Тхьэм лэжьыгъэр уашъом къыригъэтэкъохыгъэми, ащ фэдэу хъун ылъэкӀынэуи?» Мыдрэм риӀожьыгъагъ: «Ар о унитӀукӀэ плъэгъущт, ау ащ щыщ о къыпӀуфэщтэп». 20Джа дэдэр ащ къехъулӀагъ. ЦӀыфхэм ар къэлапчъэм щыӀуапӀытӀыхьи, етӀанэ лӀэжьыгъэ.

#### Яенэрэ шъхьэр


Шунэм щыщ бзылъфыгъэм ичӀыгу къызэрэратыжьыгъэр

1Мафэ горэм ЕлыщаӀ зикӀалэ къыгъэхъужьыгъэгъэ бзылъфыгъэм риӀогъагъ: «Ори уиунагъуи шъуежьи, шъузщыпсэун шъулъэкӀыщт нэмыкӀ хэгъэгу горэм шъукӀу, сыда пӀомэ Зиусхьаным къыригъэжьэнышъ илъэсиблэ мы хэгъэгум щыгъэблэщт»[+]. 2Арыти, ЕлыщаӀ къариӀуагъэм едэӀухи, бзылъфыгъэмрэ иунагъорэ заӀати, фылист хэгъэгум кӀохи илъэсиблэ ащ къисыгъэх. 3Илъэсибл зытешӀэм а бзылъфыгъэр фылист хэгъэгум къикӀыжьи къэкӀожьыгъ. Иунэрэ ихапӀэрэ къыратыжьынхэм пае елъэӀунэу, пачъыхьэм дэжь ар кӀуагъэ. 4Пачъыхьэр ащ дэжьым Тхьэм ицӀыфэу ЕлыщаӀ иӀумэт Гъэхъазый дэгущыӀэщтыгъэти, ащ риӀуагъ: «ЕлыщаӀ ишӀэгъошӀагъэхэр зэкӀэ къысфэӀуатэхэба»[+]. 5ЛӀагъэр ащ къызэригъэхъужьыгъагъэм икъэбар адрэм къызщыфиӀотэрэ дэдэм тефэу зишъао къыгъэхъужьыгъэгъэ бзылъфыгъэр иунэрэ ичӀыгу Ӏахьэрэ пае пачъыхьэм къелъэӀугъ. Гъэхъазый ащ дэжьым къыӀуагъ: «Сизиусхьан пачъыхьэр, а бзылъфыгъэ дэдэри ЕлыщаӀ къыгъэхъужьыгъэгъэ а шъаори арых мыхэр». 6Арыти, пачъыхьэр бзылъфыгъэм къеупчӀыгъэти, мыдрэми хъугъэр фиӀотэжьыгъ. Пачъыхьэм тхьамэтэ пащэмэ ащыщ горэ гъусэ къыфишӀи, ащ риӀуагъ: «Мыщ имылъку зэрэщытэу, хэгъэгур къызибгынэгъэ мафэм къыщегъэжьагъэу джы нэс, ичӀыгу Ӏахьэ федэу къытын ылъэкӀыщтыгъэ пстэури етыжьых».


ТхьэлӀыкӀоу ЕлыщаӀрэ Хъазаелрэ

7ЕтӀанэ ЕлыщаӀ Арам хэгъэгум икъэлэ шъхьаӀэу Дамаск кӀуагъэ. А уахътэм Арамым ипачъыхьэу Бэнхадад исымэджэгъугъэти, ащ къэбарыр къыфахьи къыраӀуагъ: «Тхьэм ицӀыф мыщ къэкӀуагъ»[+]. 8Арыти, пачъыхьэм иӀумэт къулыкъушӀ Ӏэшъхьэтетэу Хъазаел риӀуагъ: «ШӀухьафтыныр пӀыгъэу Тхьэм илӀыкӀо пэгъокӀи, мы узыр хъужьыщтмэ къысфызэригъэшӀэнэу Зиусхьаным ар сфегъэупчӀ»[+]. 9Дамаск нахьышӀоу щащэхэрэмкӀэ ушъэгъэ махъшэ тӀокӀитӀур игъусэу Хъазаел ащ пэгъокӀыгъ. Ащ екӀуалӀи риӀуагъ: «УикӀэлэ Бэнхадад, арам пачъыхьэм, уадэжь сыкъиӀофтагъ сыоупчӀынэу: „Мы сиуз хъужьыщта?“» 10Арыти, ЕлыщаӀ къыриӀожьыгъ: «Гъэзэжьи ащ еӀу: „Шъыпкъэ дэдэмкӀэ ухъужьыщт“, ау ар зэрэлӀэщтыр Зиусхьаным, шъыпкъэ дэдэмкӀэ, къысигъэшӀагъ». 11ЕтӀанэ ЕлыщаӀ инэплъэгъу ащ къыфигъази, тедыягъэм фэдэу гуфаплъэу бэрэ къеплъыгъэти, ар къыгъэукӀытагъ. Тхьэм ицӀыф ар дэдэм къэгъыгъ. 12Арыти, Хъазаел къеупчӀыгъ: «Сыд пае сизиусхьан гъыра?» Адрэм къыриӀожьыгъ: «Израил цӀыфхэм тхьамыкӀагъоу къафэпхьыщтыр зыфэдэр, ахэм япытапӀэхэр зэрэбгъэстыщтхэр, ядзэкӀолӀ хэшыпыкӀыгъэхэр чатэкӀэ зэрэуукӀыщтхэр, ясабый быдзашъохэм ашъхьэхэр зэрэзэгоуутыщтхэр, ябзылъфыгъэ лъэрмыхьэхэр зэрэзэгоуупкӀыщтхэр сэшӀэшъ ары»[+]. 13Арыти, Хъазаел къыӀуагъ: «УиӀумэт хьэ лӀагъэ ащ фэдиз Ӏофышхо ышӀэнэуи?» ЕлыщаӀ ащ риӀожьыгъ: «Арамым ипачъыхьэ ухъунэу Зиусхьаным къысигъэлъэгъугъ»[+]. 14ЕтӀанэ ар ЕлыщаӀ къыкӀэрыкӀыжьи изиусхьан дэжь къыгъэзэжьыгъ. Адрэр ащ къеупчӀыгъ: «Сыда ЕлыщаӀ къыуиӀуагъэр?» Мыдрэм риӀожьыгъ: «Шъыпкъэ дэдэу, ухъужьынэу къысиӀуагъ». 15КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм Хъазаел чыхӀаныр къышти, ыгъэуцӀыни, ар пачъыхьэм ынэӀу рифызылӀи ыгъэлӀагъ. Джащ тетэу Хъазаел ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъуд пачъыхьэу Иорам

16Израилым ипачъыхьэу Ахъаб ыкъо Ехъорам зыпачъыхьэр ятфэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъощафат ыкъо Иорам Ехъудэм ипачъыхьэу техьагъ. 17Ар пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс щэкӀрэ тӀурэ, илъэсие Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. 18Ахъаб ыпхъумэ ащыщ горэ ишъузыгъэти, ар израил пачъыхьэхэм ягъогухэм атетыгъ, Ахъаб иунагъо зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу, Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ[+]. 19Ау Зиусхьаным иӀумэт Даут ихьатыркӀэ Ехъудэр ыгъэкӀодынэу фэягъэп, сыда пӀомэ ащ ижъуагъо инэф мыкӀосэным пае ыкъохэмкӀэ ипачъыхьагъу егъашӀэм щигъэӀэнэу къыгъэгугъэгъагъ[+].

20Иорам пачъыхьэзэ, Ехъудэм итетыгъо пэуцужьхэу Едомым ицӀыфхэм зыкъыпаӀэти, ащ хэкӀыхи, ежьхэм япачъыхьэ тырагъэхьагъ[+]. 21Арыти, Иорам ку псынкӀэхэр игъусэхэу ЦаӀир къалэ кӀуагъэхэу едомхэм ахэр къадзыхьагъэх. Пачъыхьэмрэ ку псынкӀэхэм яӀэшъхьэтетхэу игъусэхэмрэ чэщым зыкъаӀати, пыидзэм езаохэзэ, ащ къыкӀоцӀыратхъуи къежьэжьыгъэх. ИдзэкӀолӀхэри, шъхьадж ипакӀэ хэлъэдэжьи, ядэжь къагъэзэжьыгъ. 22Джаущтэу Едомыр Ехъудэм зэрэгокӀыгъэу джы къызнэсыгъэми ар шъхьафит. А охътэ дэдэм Лыбнэ къали ащ гокӀыжьыгъ. 23Иорам нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ къехъулӀагъэхэмрэ ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 24Иорам ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм ыгъэзэжьыгъэти, ятэ Даут икъалэу ятэ пӀашъэхэр зыдэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Ыкъо Ахъазыехъу ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъуд пачъыхьэу Ахъазый

25Израилым ипачъыхьэу, Ахъаб ыкъо Ехъорам зыпачъыхьэр илъэс пшӀыкӀутӀум хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу, Иорам ыкъо Ахъазый пачъыхьагъум техьагъ. 26Ахъазый пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀырэ тӀурэ. Ар зы илъэсрэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Израилым ипачъыхьэу Ӏомрый ипхъорэлъфэу ащ янагъэм ыцӀагъэр Ӏаталый[+]. 27Пачъыхьэу Ахъаб иунагъо игъогу ар тетыгъ, Ахъаб иунагъо ишъузкӀэ иӀахьылыгъэти, ащ фэдэу, Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ. 28Ахъазый пачъыхьэмрэ Ахъаб ыкъо Ехъорам пачъыхьэмрэ зэгъусэхэу Арамым ипачъыхьэу Хъазаел езэонхэу ГъылыӀадым ит Рамот къалэм екӀугъэхэти, арамхэм Ехъорам къауӀагъ[+]. 29Ехъорам пачъыхьэр Арамым ипачъыхьэу Хъазаел езаозэ, арамхэм Рамот къыщауӀэгъагъэти, къызэригъэӀэзэнхэу ИзрыӀэл къыгъэзэжьыгъ. Ахъаб ыкъо Ехъорам сымэджагъэти, ащ дэжь Иорам ыкъо Ахъазый сымэджаплъэ къэкӀуагъ.

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Ехъыо Израилым ипачъыхьанэу къызэрэхахыгъэр

1А уахътэм ЕлыщаӀ тхьэлӀыкӀо[†] зэкупэгъум ащыщ горэм къеджи риӀуагъ: «Гъогум узэрэтехьанэу зыгъэхьазыри, мы къошынжъыеу зэйтын дагъэр зэрытыр зыдашти ГъылыӀадым ит Рамот къалэм кӀо[+]. 2Ащ узыкӀокӀэ, Нымщый ыкъо Ехъощафат икӀалэу Ехъыо къыщызэгъэгъоти, зыӀугъакӀ. ДзэӀэшъхьэтет купэу зыхэтым къыхэщи чъыяпӀэм ищ[+]. 3Зэйтын дагъэр зэрыт къошынжъыер къашти, ышъхьэ текӀи еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘Израилым урипачъыхьанэу пшъхьэ дагъэ къыщэсэфэ’“. ЕтӀанэ псынкӀэу къечъэжьэжь»[+]. 4Арыти, тхьэлӀыкӀо ныбжьыкӀэр ГъылыӀадым ит Рамот къалэм кӀуагъэ. 5Ар ащ къызэсым, мары дзэӀэшъхьэтетхэр зэхэгущыӀэжьхэу щысых. Ащ къыӀуагъ: «О, тхьамэтэ пащ, сыкъыпфаӀофтагъ». Арыти, Ехъыо къеупчӀыгъ: «Тащыщэу хэт дэжьа?» Мыдрэм риӀожьыгъ: «Уадэжь, тхьамэтэ пащ». 6Арыти, адрэр къэтэджи, унэм ихьагъэх. ТхьэлӀыкӀо ныбжьыкӀэм зэйтын дагъэр ащ ышъхьэ тырикӀи риӀуагъ: «Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Зиусхьаным илъэпкъ, Израилым, урипачъыхьанэу укъыхэсэхы. 7СиӀумэт тхьэлӀыкӀохэуи, сиӀумэт пстэоуи Изэбэл аригъэукӀыгъэхэм алъ сшӀэжьыным пае, уизиусхьан Ахъаб иунагъо бгъэкӀодыщт[+]. 8Сыда пӀомэ Ахъаб иунагъо зэрэщытэу кӀодыщт. Ахъаб иунагъо хъулъфыгъэ гори къисымыгъанэу зэкӀэ Израилым щызгъэкӀодыщтых, шъхьафитныгъэ зимыӀэхэри, абгынэжьыгъэу къэнагъэхэри зэрахэтхэу[+]. 9Джаущтэу Ахъаб иунагъо Нэуат ыкъо ЯрабӀамрэ Ахъый ыкъо БаӀыщэрэ яунагъомэ ясшӀагъэр есшӀэщт[+]. 10Изэбэл ИзрыӀэл къалэм ыкӀыб хьэхэм щашхыжьыщт, зыгорэми ар ыгъэтӀылъыжьыщтэп“». ТхьэлӀыкӀо ныбжьыкӀэм псынкӀэу пчъэр къыӀуихи къичъыжьыгъ[+].

11ЕтӀанэ Ехъыо изиусхьан пачъыхьэ идзэӀэшъхьэтетхэу зигъусагъэхэм адэжь къызегъэзэжьым, ахэр ащ къеупчӀыгъэх: «ЗэкӀэри дэгъуа? Сыда а зэрмырыр уадэжь къызкӀэкӀогъагъэр?» Мыдрэм ариӀожьыгъ: «Ар зыфэдэ цӀыфри зыфиӀори шъошӀэба». 12Адрэхэм къыраӀожьыгъ: «Ар шъыпкъэп, къытаӀу». Арыти, тхьэлӀыкӀом къыриӀуагъэхэр афиӀотэжьхи, «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Израилым урипачъыхьанэу пшъхьэ дагъэ къыщэсэфэ“» ащ къызэрэрэриӀуагъэр ариӀуагъ. 13Ащ дэжьым ахэр, гуӀэхэзэ, шъхьадж ищыгъын къышти, атеуцонэу дэкӀояпӀэм фытыралъхьэхи, бжъэмыем къепщэхи, къэзэрэгъэкууагъэх: «Ехъыо пачъыхьэу техьагъ!»[+]


Израилым ипачъыхьэу Иорам зэраукӀыгъэр

14ЕтӀанэ Нымщый ыкъо Ехъощафат икӀалэу Ехъыо Израилым ипачъыхьэу Ехъорам зыкъыпиӀэтыгъагъ. Ежь Ехъорам израил дзэкӀолӀхэр игъусэхэу ГъылыӀадым ит Рамот къалэм щыӀэу Арамым ипачъыхьэу Хъазаел идзэ пэӀууцогъагъ[+]. 15Пачъыхьэу Ехъорам Арамым ипачъыхьэу Хъазаел езаозэ къауӀэгъагъэти, къызэригъэӀэзэнхэу ИзрыӀэл къалэм къыгъэзэжьыгъагъ. ЕтӀанэ Ехъыо игъусэхэм ариӀуагъ: «Сэ шъукъызготмэ, ИзрыӀэл дэсхэм макъэ аригъэӀуным пае зыгори Рамот къалэм дэрэмыкӀ». 16Ащ ыуж Ехъыо ику псынкӀэ итӀысхьи Ехъорам иуӀагъэхэр зыщигъэхъужьыщтыгъэ ИзрыӀэл кӀуагъэ. Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазый Ехъорам дэжь кӀэупчӀакӀо къэкӀуагъэу щыӀагъ.

17ИзрыӀэл къызэрэшӀыхьэгъэ дэпкъым ышъхьагъ тетыгъэ къэрэгъулым Ехъыо идзэу къакӀощтыгъэр къылъэгъугъэти ыӀуагъ: «ЦӀыф куп горэ къакӀоу сэлъэгъу». Арыти, Ехъорам къыӀуагъ: «Шыу горэ Ӏофыти, ахэм апэгъэгъокӀи, мамыр ӀофкӀэ къэкӀохэмэ къягъэупчӀ». 18Шыур ежьи, ахэм апэгъокӀи ариӀуагъ: «Пачъыхьэм ыӀорэр мары: „Мамыр Ӏофа шъукъызфакӀорэр?“» Арыти, Ехъыо къыриӀожьыгъ: «Сыд о уиӀофэу ащ хэлъыр? Сауж къихьи некӀо». Къэрэгъулым хъурэм икъэбар пачъыхьэм ригъашӀэу къыӀуагъ: «Ар ахэм акӀэрыхьагъ, ау къыгъэзэжьырэп». 19Джыри нэмыкӀ шыу аӀофтагъэти, ари апэгъокӀи ариӀуагъ: «Пачъыхьэм ыӀорэр мары: „Мамыр Ӏофа шъукъызфакӀорэр?“» Ехъыо ащи къыриӀуагъ: «Сыд о уиӀофэу ащ хэлъыр? Сауж къихьи некӀо». 20Джыри къэрэгъулым хъурэм икъэбар пачъыхьэм ригъашӀэу къыӀуагъ: «Ар ахэм акӀэрыхьагъ, ау къыгъэзэжьырэп. Иехьыжьэгъэ къэкӀуакӀэкӀэ ар Нымщый икъорылъф Ехъыо фэд». 21Арыти, Ехъорам къыӀуагъ: «КъызэкӀашъушӀ!» Ащ ику псынкӀэ къызэкӀашӀи, Израилым ипачъыхьэу Ехъорами, Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазыйи, шъхьадж ику псынкӀэ арытӀысхьэхи, Ехъыо пэгъокӀыгъэх. Ахэр изрыӀэлэу Набэт ичӀыгу Ӏахьэ щызэӀукӀагъэх[+]. 22Арыти, Ехъорам Ехъыо къызешӀэжьым еупчӀыгъ: «Мамыр Ӏофа укъызфакӀорэр, Ехъыо?» Адрэм ащ къыриӀожьыгъ: «Уянэ Изэбэл тхьэнэпцӀыбэхэм шъхьащэ афишӀэу, удыгъэхэр бэу зэрихьэхэу сыдэущтэу Ӏофыр мамырын ылъэкӀыщта?» 23Ар дэдэм Ехъорам ику псынкӀэ къыригъэгъази, къачъэзэ, Ахъазый къекууагъ: «ТагъэпцӀагъ, Ахъазый!» 24Ащ дэжьым Ехъыо щэбзащэр ищабзэ къыдилъхьи, лъэшэу къыкъудыйи, Ехъорам ытэмэкъупшъхьитӀу азыфагу къытыригъафи, щэбзащэр ащ ыгу къыпхырифыгъ. Ехъорам ику псынкӀэ ифэжьыгъ. 25Арыти, Ехъыо идзэӀэшъхьэтетмэ ащыщ Бидкъар риӀуагъ: «Модэ мор къашти изрыӀэлэу Набэт ичӀыгу Ӏахьэ щычӀэдзыжь. Сыда пӀомэ титӀо тызэгъусэу ащ ятэ Ахъаб ыуж титэу тыкӀозэ, Зиусхьаным ащ къехъулӀэнэу къыӀогъагъэр угу къэгъэкӀыжь: 26„Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Набэт ылъи ащ ыкъомэ алъи тыгъуасэ слъэгъугъэ, – Зиусхьаным ыӀорэр джары, – ахэм алъ мы чӀыпӀэм щысшӀэжьыщт“. Арышъ, Зиусхьаным къызэриӀуагъэм фэдэу, ар а чӀыгу Ӏахьэм щычӀэдзыжь»[+].


Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазый зэраукӀыгъэр

27Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазый ар зелъэгъум Бэт-Хагъэн къалэм ылъэныкъокӀэ ечъэжьэжьыгъ. Ехъыо ащ ыуж илъади унашъо афишӀыгъ: «Мыри шъуукӀы!» Арыти, ар ику псынкӀэ итэу, ИблэӀам къалэу Гур Ӏуашъхьэм пэгъунэгъум екӀурэ гъогум тетэу чъэжьзэ, еохи ауӀагъ. Ар Мэгъыдэ къалэ гуӀэнкӀэ екӀужьи, ащ щылӀагъ. 28ИӀумэтхэм ар Ерусэлэм ащэжьи, Даут икъалэ дэт икъэунэу ятэшхохэр зычӀэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ[+]. 29Ахъаб ыкъо Ехъорам зыпачъыхьэр илъэс пшӀыкӀузым хэхьагъэу Ахъазый Ехъудэм ипачъыхьэу техьэгъагъ.


Изэбэл зэраукӀыгъэр

30ЕтӀанэ Ехъыо ИзрыӀэл къалэ къэкӀуагъ. Пачъыхьэу Ехъорам янэ Изэбэл а къэбарыр къызыфагъэсым, ынэхэр кӀигъэлыкӀхи, ышъхьац ыгъэдахи шъхьангъупчъэм къиплъэу Ӏууцуагъ. 31Ехъыо къэлапчъэм къызыдэхьэм ар ащ къеупчӀыгъ: «Зизиусхьан зыукӀыжьыгъэ Зымрый[*], уиӀофхэр дэгъуха?»[+] 32Арыти, мыдрэр шъхьангъупчъэм дэплъыйи, мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къэупчӀагъ: «Хэт къызготыр, хэт?» Тхьамэтэ пащэмэ ащыщ нэбгырэ зытӀущ къиплъыгъ. 33«Къижъудз ар шъхьангъупчъэм», – ыӀуи унашъо къафишӀыгъ. Арыти, ар къырадзыхыгъ. Джаущтэу ащ ылъ дэпкъми шыхэми атыриутхагъ. Ехъыо ику псынкӀэ кӀэшӀэгъэ шыхэр ащ ихьадэ телъадэхи зэхащытӀыхьагъ. 34Ащ ыуж Ехъыо къэлэсэраим дахьи щешхагъ, щешъуагъ. ЕтӀанэ ариӀуагъ: «А бзылъфыгъэу Зиусхьаныр[†] зэбгыгъэм шъуфэсакъ, ар къэжъугъотыжьи жъугъэтӀылъыжь. Сыда пӀомэ ар пачъыхьэпхъущтыгъ»[+]. 35Арыти, ар агъэтӀылъыжьынэу кӀуагъэх шъхьае, ышъхьэкъупшъхьэрэ, ыӀэ-лъакъохэмрэ анэмыкӀ къагъотыжьыгъэп. 36Ахэм къагъэзэжьи къэбарыр къызыфахьыжьым, ащ къыӀуагъ: «Зиусхьаным Тыщбы щыщ иӀумэт Илас джары къыригъэӀогъагъэр: „Изэбэл ихьадэ хьахэм ИзрыӀэл чӀыгум щашхыжьыщт[+]. 37Изэбэл ихьадэ чӀыгум хэлъ ебзым фэдэу ИзрыӀэл чӀыгум хэшъухьажьыщт. Джащ тетэу ‘Мыр Изэбэл’ ыӀоу ар зыгорэми ыгу къэкӀыжьыхэщтэп“».

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Ахъаб къытекӀыгъэхэр зэраукӀыгъэхэр

1Ахъаб къытекӀыгъэхэу нэбгырэ тӀокӀищрэ пшӀырэ Щамэрэн щыӀагъэх. Арыти, Ехъыо ытхи ИзрыӀэлым ихэку Ӏэшъхьэтетхэм, ащ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, Ахъаб икӀалэхэм япӀун-лэжьын фэгъэзэгъагъэхэм афаригъэхьыгъ. Мыщ фэдэу ахэм афитхыгъ:[+] 2«Шъуизиусхьан ыкъохэр шъо къышъуфэгъэзагъэхэшъ, ку псынкӀэхэри, шыхэри, зэкӀэгъэпытыхьэгъэ къалэри, Ӏашэхэри шъуӀэ илъыхэшъ, мы тхьапэ тхыгъэр къызэрэсэу, 3шъуизиусхьан ыкъомэ шъуахаплъи, анахьышӀоу, нахь зифэшъуашэр къахэшъухи, пачъыхьагъум тежъугъахьи, шъуизиусхьан иунагъо пае шъукъэзау». 4Ахэр лъэш дэдэу къащтэхи аӀуагъ: «Мары пачъыхьитӀур ащ текӀошъугъэп, тэ сыдэущтэу тыпэлъэшын тлъэкӀына?» 5Арыти, пачъыхьэм иунэ-хапӀэ лъыплъэрэм, къалэм иӀэшъхьэтет, нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм, кӀалэмэ япӀун-лэжьын фэгъэзагъэхэм Ехъыо дэжь рырагъэӀонэу агъэкӀуагъ: «Тэ тыуиӀумэтышъ, о къапӀорэр тшӀэщт, зыгори пачъыхьэу тедгъэхьащтэп, оркӀэ нахьышӀур шӀэ». 6Ехъыо ащ ипэгъокӀэу ятӀонэрэу къафаригъэхьыгъэ тхьапэ тхыгъэм мыщ фэдэу къыритхагъ: «Сэ шъукъызготэу, сӀорэри шъушӀэщтмэ, шъуизиусхьан къытекӀыгъэхэм ашъхьэхэр къыздашъуштэхи неущ мыщ фэдэ уахътэм ехъулӀэу ИзрыӀэл шъукъакӀу». Пачъыхьэм къытекӀыгъэхэр зэрэхъущтыгъэхэр нэбгырэ тӀокӀищрэ пшӀырэ. Къалэм нахь щыцӀэрыӀохэр ары ахэр зыгъасэщтыгъэхэр. 7Тхьапэ тхыгъэр ахэм къызэраӀэкӀахьэу пачъыхьэм къытекӀыгъэхэр зэрэнэбгырэ тӀокӀищрэ пшӀырэу аукӀхи, ашъхьэхэр матэмэ аралъхьэхи Ехъыо дэжь ИзрыӀэл къалэм фарагъэхьыгъэх[+]. 8Ехъыо афиӀофтэгъагъэр къакӀуи пачъыхьэм къытекӀыгъэхэм ашъхьэхэр къызэрахьыгъэхэр къыриӀуагъ. Арыти, ащ къыӀуагъ: «Пчэдыжьым нэс щылъынхэу къэлэпчъэ дэхьапӀэм дэжь сэмитӀоу ахэр щызэтешъулъхьэх».

9Пчэдыжьым Ехъыо къикӀи, къэуцуи зэкӀэ цӀыфхэм къариӀуагъ: «Шъо лажьэ шъуиӀэп. Сэ мары сизиусхьан зыкъыпэсӀати ар сыукӀыгъэ. Адэ хэта мыдрэхэр зэкӀэ зыукӀыгъэр? 10Ахъаб иунагъо ехьылӀагъэу Зиусхьаным къыӀуагъэм щыщ мыгъэцэкӀагъэу зи къызэрэмынэщтыр зэжъугъашӀэ. ИӀумэт Илас къызэрэригъэӀогъагъэм фэдэу, Зиусхьаным ышӀыжьыгъ»[+]. 11Джащ тетэу Ехъыо Ахъаб иунагъо щыщхэу ИзрыӀэл къыдэнэгъагъэхэри, иӀумэт Ӏэшъхьэтетышхохэри, къыготыгъэ иныбджэгъу благъэхэри, икъурмэнышӀхэри зы нэбгырэ закъуи псэоу къымыгъанэу зэкӀэ ыукӀыгъ.


Пачъыхьэу Ахъазыехъу иӀахьылхэр зэраукӀыгъэхэр

12ЕтӀанэ ащ зызэтыригъэпсыхьи, ежьи Щамэрэн кӀуагъэ. Мэлахъохэм язэӀукӀапӀэу Бэт-Ӏэкъэд зыфаӀорэм дэжь къыщыуцугъэу, 13Ехъыо Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазый ышхэр ыпэ къифагъэхэти, яупчӀыгъ: «Шъухэт шъо?» Адрэхэм къыраӀожьыгъ: «Тэ Ахъазый тыриш, пачъыхьэм иунагъорэ пачъыхьэнанэу ИзэбэлкӀэ тшыхэмрэ япсэуныгъэ изытет къызэдгъэшӀэнэу тэкӀо». 14Арыти, мыдрэм унашъо ышӀыгъ: «Зэрэпсэоу мыхэр шъуубытых». Ар дэдэм ахэр зэрэпсэухэу къаубытхи, нэбгырэ тӀокӀитӀурэ тӀурэ хъухэу, зы нэбгырэ закъуи псэоу къамыгъанэу Бэт-Ӏэкъэд пэгъунэгъу псынэм дэжь щаукӀыгъэх.


Ахъаб иӀахьылэу къэнагъэхэр зэраукӀыгъэхэр

15ЕтӀанэ Ехъыо ащ дэжь къыӀукӀыжьи къежьэжьыгъэу, Рехаб ыкъо Ехъонадаб ыпэкӀэ къикӀэу къакӀозэ ӀукӀагъ. Ащ сэлам рихи риӀуагъ: «Сэ сыгукӀэ сызэрэпфыщытым фэдэу ори угукӀэ укъысфыщыта?» Ехъонадаб къыриӀожьыгъ: «Ары». «Ащыгъум, – Ехъыо ыӀуагъ, – пӀэ къаштэ». Ащ лъыпытэу ыӀэ фищэйи, къыдиӀэтайи ику псынкӀэ къыригъэтӀысхьагъ. 16Ащ риӀуагъ: «Къыздежьи Зиусхьаным щытхъу пстэури зэриеным сишъыпкъэу сызэрэфэбанэрэр плъэгъущт». Джаущтэу ар ку псынкӀэм рагъэтӀысхьагъ. 17Ехъыо Щамэрэн къызэкӀом, Зиусхьаным Илас къызэрэригъэӀогъагъэм фэдэу, Ахъаб зыгорэущтэу къыхэшӀыхьагъэхэу псэоу къэнагъэхэр зэкӀэ зэхиукӀагъэх[+].


ТхьэнэпцӀэу БаӀал фэлажьэхэрэр зэраукӀыгъэхэр

18Ащ ыуж Ехъыо цӀыфхэр зэкӀэ къызэӀуигъакӀэхи ариӀуагъ: «Ахъаб БаӀал икъоу фэлэжьагъэп. Ехъыо ащ нахьышӀуӀоу фэлэжьэщт[+]. 19Арышъ, БаӀал къурмэнышхо[†] фэсшӀыщтышъ, ащ фэлэжьэрэ лӀыкӀо пстэури, шъхьащэ фэзышӀхэри, икъурмэнышӀхэри зэкӀэ зы нэбгыри къэмынэу садэжь къыщызэӀужъугъакӀэх. КъэмыкӀорэр псэоу къэнэжьыщтэп». БаӀал шъхьащэ фэзышӀыщтыгъэхэр ыгъэкӀодынхэм пае Ехъыо а тхьагъэпцӀыгъэр зэрихьагъ[+]. 20Арыти, Ехъыо ыӀуагъ: «БаӀал ыцӀэкӀэ мэфэкӀ зэӀукӀэ шӀыгъэн фаеу макъэ яжъугъэӀу». ЗэӀукӀэ зэрэщыӀэщтым икъэбар арагъэшӀагъ. 21Ехъыо зэрэ Израилэу щиӀофытэхи БаӀал шъхьащэ фэзышӀхэрэр зэкӀэ зы нэбгыри къэмынэу, къызэӀукӀагъэх. Ахэр БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм зехьэхэм, хэуцуапӀэ имыӀэжьэу цӀыфыр ащ изыбзэ хъугъэ[+]. 22Арыти, Ехъыо БаӀал пае фэӀо-фашӀэхэр зыгъэцакӀэхэрэм зыщалъэрэ щыгъынхэр зыӀыгъырэм риӀуагъ: «БаӀал фэлэжьэрэ пстэуми щыгъынхэр къафэхьых». Адрэм ахэм щыгъынхэр къафихьыгъэх. 23ЕтӀанэ Ехъыо Рехаб ыкъо Ехъонадаб игъусэу БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм ихьи, БаӀал фэлажьэхэрэм ариӀуагъ: «Зиусхьаным фэлажьэрэмэ ащыщ горэ къышъухэтмэ зышъуплъыхьи зэжъугъашӀэ, сыда пӀомэ БаӀал фэлажьэхэрэм анэмыкӀ мыщ щыӀэнэу щытэп». 24Ащ лъыпытэу ахэр къурмэнхэмрэ къурмэнгъэстхэмрэ яшӀын фежьагъэх. Ежь Ехъыо БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм ыкӀыб нэбгырэ тӀокӀиплӀ къыригъэуцокӀи ариӀуагъ: «ШъуӀэ къислъхьэрэмэ ащыщ псэоу къэзгъанэрэм ыпсэ ащ ыпсэ пае ытыжьыщт»[+]. 25Къурмэнгъэстыныр заухым Ехъыо идзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэмрэ идзэӀэшъхьэтетхэмрэ ариӀуагъ: «Шъуихьи зы нэбгырэ закъуи мыкӀожьынэу зэхэшъуукӀыхьэх». Арыти, ахэр чатэхэмкӀэ зэхалӀыхьэхи, дзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэмрэ дзэӀэшъхьэтетхэмрэ БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм къычӀадзыжьыгъэх, агъэзэжьи ащ хэт унэ лъапӀэм ихьажьыгъэх[+]. 26Ар дэдэм БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэм итыгъэ пкъэухэр къычӀаххи агъэстыгъэх[+]. 27Джаущтэу БаӀал имыжъосынхэр зэхагъэтэкъуагъэх, БаӀал пае агъэпсыгъэ тхьэлъэӀупӀэунэр зэхакъути, ар хэкӀитэкъупӀэ зэрашӀыжьыгъэу джыри щыт[+]. 28Джаущтэу Ехъыо БаӀал тхьэнэпцӀым шъхьащэ фэшӀыгъэныр Израил хэгъэгум ригъэкӀодыкӀыпагъ. 29Ау Ехъыо Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ипсэкӀодшӀагъэхэр, ащ дышъэм харигъэшӀыкӀыгъэ шкӀэхэу Бэтэлрэ Данрэ ащигъэуцугъэхэр ӀэкӀыб ышӀыгъэхэп[+].

30Зиусхьаным Ехъыо къыриӀуагъ: «Сэ сшӀоигъор шъыпкъагъэ пхэлъэу уигуапэу зэрэпшӀагъэм, Сэ сызыфаер Ахъаб иунагъо зэрепшӀагъэм пае пкъохэр яплӀэнэрэ лӀэужым нэс Израилым ипачъыхьащтых»[+]. 31Ау Ехъыо Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ихабзэхэм ыгукӀэ афэшъыпкъагъэп. Израилыр псэкӀодым хэзыщэгъэ ЯрабӀам ипсэкӀодшӀагъэхэр ӀэкӀыб ышӀыгъэхэп.


Ехъыо зэрэлӀагъэр

32А уахътэм Израилым ыубытырэ чӀыгум Зиусхьаныр[†] къыхэӀабэзэ, нахь макӀэ ышӀэу ригъэжьагъ. Арамым ипачъыхьэу Хъазаел Израилым къезаозэ, тыдэкӀи ащ къыщытекӀощтыгъ[+]. 33Иордан псыхъом икъокӀыпӀэкӀэ къыщегъэжьагъэу, къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ псыхъоу Арнон тет ӀароӀэр къалэм нэс ащ ыштэгъагъ. Ащ къыхиубытэщтыгъэх гъад, рубэн лъэпкъхэмрэ мэнасэ лъэпкъым щыщэу къокӀыпӀэ лъэныкъом щыпсэущтыгъэмрэ зэрысыгъэхэ ГъылыӀад, Бащан хэкухэр[+]. 34Ехъыо нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ лӀыгъэу ащ зэрихьагъэхэмрэ израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 35Ехъыо ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, Щамэрэн щагъэтӀылъыжьыгъ. Ыкъо Ехъоахъаз ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 36Ехъыо Щамэрэн дэсэу Израилым зэрипачъыхьагъэр илъэс тӀокӀырэ ирэ.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Пачъыхьэм янэу Ӏаталый пачъыхьагъум зэрэтырадзыгъэр

1Ахъазыехъу янэ Ӏаталый икӀалэ къызэраукӀыгъэр зешӀэм, пачъыхьэм ибын зэрэщытэу аригъэукӀынэу фежьагъ[+]. 2Ау пачъыхьэу Иорам ыпхъоу, Ахъазый ышыпхъу ЕхъощэбаӀ Ахъазый ыкъо Ехъоащ къышти, пачъыхьэм адрэ ыкъохэу аукӀынэу щытыгъэхэм гъэбылъыгъэкӀэ къахихи, ари быдз езгъэшъорэ бзылъфыгъэри чъыепӀэ унэ горэм ыщагъэх. Джаущтэу Ӏаталый ар шӀуигъэбылъыгъэти, ар аукӀыгъэп. 3ЕхъощэбаӀ Ехъоащ Зиусхьаным и Унэ илъэсихэ щегъэбылъыфэ, Ӏаталый пачъыхьагъум тетыгъ. 4Яблэнэрэ илъэсым зынэсым ЕхъоедаӀ къурмэнышӀым[†] алъигъакӀохи, ухъумэкӀо шъхьагъырытхэмрэ дзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэмрэ ядзэӀэшъхьэтетхэм къяджи, ежь дэжь, Зиусхьаным и Унэ къыщэхи, зэзэгъыныгъэ адишӀыгъ. Зиусхьаным и Унэ тхьэлъанэ щаригъэшӀи, пачъыхьэм ыкъо аригъэлъэгъугъ. 5Ащ дэжьым ахэм унашъо афишӀи ариӀуагъ: «Мары джы шъушӀэщтыр: шэмбэтрэ къулыкъу зышӀырэ шъуизыщанэ пачъыхьэм иунэ къыгъэгъунэщт; 6ятӀонэрэ зыщанэм Сур къэлапчъэр къыгъэгъунэщт; ящэнэрэ зыщанэр ухъумэкӀо шъхьагъырытхэм акӀыб дэтэу къэлапчъэм Ӏутыщт. Джаущтэу унэр къэжъугъэгъун. 7Шъуащыщ купитӀоу шэмбэтрэ къулыкъу зымышӀыхэрэм пачъыхьэм фэсакъхэзэ, Зиусхьаным и Унэ къагъэгъунэщт. 8Хэти иӀашэ ыӀыгъэу пачъыхьэр бгъу пстэумкӀи къэшъууцухьи, благъэу къышъокӀолӀэнэу фежьэрэ пстэури шъуукӀы. Пачъыхьэр тыдэ кӀуагъэми шъуригъус». 9Арыти, дзэӀэшъхьэтетхэм къурмэнышӀэу ЕхъоедаӀ къафишӀыгъэ унашъохэр зэкӀэ агъэцакӀэхи, яцӀыфхэу шэмбэтрэ къулыкъу зышӀыхэрэмрэ зымышӀыхэрэмрэ къызэрагъэгъусэхи, къурмэнышӀэу ЕхъоедаӀ дэжь къэкӀуагъэх. 10КъурмэнышӀым ухъумэкӀо шъхьагъырытхэм ядзэӀэшъхьэтетхэм пачъыхьэу Даут ипчхэу, имэӀухэу Зиусхьаным и Унэ чӀэлъхэр къаритыгъэх[+]. 11Арыти, дзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэр, пачъыхьэр бгъу пстэумкӀи ухъумагъэ хъуным пае, шъхьадж иӀашэ зэриӀыгъэу, унэм икъыблэ лъэныкъо къыщегъэжьагъэу итемыр лъэныкъо нэсэу, къурмэншӀыпӀэри[†] унэри хъурэябзэу къауцухьагъ. 12ЕхъоедаӀ ащ лъыпытэу пачъыхьэм ыкъо къырищи пачъыхьэ танджыр шъхьащигъэуцуи, упачъыхьэным Тхьэм и Унашъохэу[†] пылъхэр зэрытхэгъэ тхылъыр ритыгъ. Джащ тетэу ар пачъыхьагъум тырагъахьи ышъхьэ дагъэ щафагъ. Щытыгъэхэр, «Пачъыхьэр орэпсэу!» аӀомэ, Ӏэгу фытеохэзэ, зэрэгъэкуощтыгъэх[+].

13Ӏаталый цӀыфхэмрэ дзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэмрэ амакъэ зызэхехым ахэм адэжь, Зиусхьаным и Унэ, кӀуагъэ. 14Мары пачъыхьэр хабзэм тетэу кӀэсэным[†] кӀэрыт. ДзэӀэшъхьэтетхэмрэ сырынапщэхэмрэ ащ къызэрегъэуцокӀыгъэхэри, зэкӀэ цӀыфхэм зэрягушӀогъошхори, сырынэхэм къызэряпщэхэри ылъэгъугъэх. Ӏаталый ищыгъынхэр зэӀитхъыхи къэкууагъ: «ДгокӀыгъэх! ДгокӀыгъэх!»[+]

15КъурмэнышӀэу ЕхъоедаӀ Ӏаталый Зиусхьаным и Унэ зэрэщычӀамыукӀыхьаным егупшыси, ухъумэкӀо шъхьагъырытхэм ядзэӀэшъхьэтетхэм унашъо афишӀи ариӀуагъ: «Модэ мор ухъумэкӀо шъхьагъырытхэм ахэшъущи, къэзыухъумэнэу фежьэрэ пстэури чатэкӀэ шъуукӀы». 16Арыти, ар къаубыти, агъэкӀуатэзэ, шыхэмкӀэ пачъыхьэм ищагу къызэрэдэхьажьхэрэ лъэныкъомкӀэ агъакӀуи, ащ дэжь щаукӀыгъ.


ЕхъоедаӀ Ехъуд пачъыхьагъур гъогушӀу зэрэтырищагъэр

17Зиусхьаным фэӀорышӀэнхэм пае, ЕхъоедаӀ пачъыхьэмрэ цӀыфхэмрэ Зиусхьаным Ӏуагъэ даригъэшӀыгъ. Ащ нэмыкӀэуи пачъыхьэмрэ цӀыфхэмрэ Ӏуагъэ ащ зэдаригъэшӀыгъ. 18Ащ ыуж цӀыфхэр зэкӀэ БаӀал иунэ езэрэгъэкӀухи, ащ чӀэт къурмэншӀыпӀэхэри, ежь исурэтэу чӀэтыгъэхэри зэхагъэтэкъуагъэх. БаӀал икъулыкъушӀэу Матан къурмэншӀыпӀэ пашъхьэм щаукӀыгъ. ЕхъоедаӀ къурмэнышӀым Зиусхьаным и Унэ лъыплъэнхэу цӀыфхэр ыгъэнэфагъэх[+]. 19ЕтӀанэ ЕхъоедаӀ дзэӀэшъхьэтетхэр, ухъумэкӀо шъхьагъырытхэр, дзэкӀолӀ лъэсрыкӀохэр, цӀыфхэр зэкӀэ игъусэхэу пачъыхьэр Зиусхьаным и Унэ къычӀащыжьи, ухъумэкӀо шъхьагъырытхэм къагъэгъунэщтыгъэ Сур къэлапчъэм къыблащи, пачъыхьэ унэм къащэжьыгъ. Ар ащ пачъыхьэ тахътэм щытетӀысхьагъ. 20ЦӀыфхэм зэкӀэми ягушӀогъошхуагъ, Ӏаталый пачъыхьэ унэм чатэкӀэ зыщаукӀым ыуж къалэри Ӏэсэжьыгъагъ. 21Ехъоащ пачъыхьагъум зытехьэм илъэсибл ыныбжьыгъэр.

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Ехъоащ

1Ехъыо зыпачъыхьэр яблэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъоащ пачъыхьагъум техьи, илъэс тӀокӀитӀо Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Цыбый, БэрщэбаӀ къалэм щыщыгъ. 2Ехъоащ щэӀэфэ Зиусхьаным къекӀущтыр ренэу ышӀэщтыгъ, сыда пӀомэ къурмэнышӀэу[†] ЕхъоедаӀ иупчӀэжьэгъущтыгъ. 3Ау щытми къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] зэтыраригъэхыжьыгъагъэхэп, цӀыфмэ ахэм къурмэнхэр джыри ащашӀыхэзэ, мэ ӀашӀухэр къызыпиххэри ащагъэстщтыгъэх[+]. 4Арыти, Ехъоащ къурмэнышӀхэм ариӀуагъ: «Зиусхьаным и Унэ чӀэтыщт пкъыгъо лъапӀэхэр зэращэфыщт тыжьын ахъщэу цӀыфхэм къахэкӀырэр, нэбгырэ пэпчъ къытырэ хьакъулахь тыжьыныр, къахьырэ ахъщэр, аущтэу шъхьадж ыгу пыкӀырэ ахъщэр Зиусхьаным и Унэ къыщышъуугъоих. 5КъурмэнышӀхэм зишӀуагъэ къязгъэкӀхэрэм ахъщэ къаӀарэхи, Тхьэм и Унэ,[†] хэкъутыкӀыгъэхэр иӀэхэу алъэгъухэмэ, арэгъэцэкӀэжьых». 6Ау Ехъоащ зыпачъыхьэр ятӀокӀэнэрэ щырэ илъэсым хэхьафэ къурмэнышӀхэм Тхьэм и Унэ хэкъутыкӀыгъэу иӀэхэр агъэцэкӀэжьыгъэхэп. 7Арыти, пачъыхьэу Ехъоащ къурмэнышӀэу ЕхъоедаӀи нэмыкӀ къурмэнышӀхэри къаригъащэхи ариӀуагъ: «Сыда Тхьэм и Унэ хэкъутыкӀыгъэу иӀэхэр зыкӀяшъумыгъэгъэцэкӀэжьхэрэр? Джы къыщегъэжьагъэу къурмэнышӀхэм зишӀуагъэ къязгъэкӀхэрэм ахъщэр шъощ пае къаӀышъумыхыжьэу, ар Тхьэм и Унэ зыгъэцэкӀэжьыщтхэм лэжьапкӀэ афэшъушӀ». 8Арыти, зишӀуагъэ къязгъэкӀхэрэм ежьхэм апае ахъщэ къаӀамыхыжьынэу пачъыхьэу Ехъоащ къызэрариӀуагъэм къурмэнышӀхэр къезэгъыгъэх, Тхьэм и Унэ игъэцэкӀэжьын цӀыфхэм къин тырамылъэгъон фаеу игъоу алъэгъугъ. 9ЕхъоедаӀ пхъуантэ горэм ышъхьэ гъуанэ фишӀи, къурмэншӀыпӀэм[†] иджабгъу лъэныкъокӀэ, ар Зиусхьаным и Унэ ичӀэхьапӀэ дэжь ыгъэуцугъ. ПчъэшъхьаӀум дэжь щыт къэрэгъул къурмэнышӀхэм Зиусхьаным и Унэ къырахьылӀэрэ ахъщэр зэкӀэ ащ ралъхьэщтыгъэ[+]. 10ЕтӀанэ, пхъуантэм ахъщэр дизыбзэ зыхъукӀэ, пачъыхьэм итхакӀорэ къурмэнышӀ шъхьаӀэмрэ къакӀохэти, Зиусхьаным и Унэ къырахьылӀэгъэ ахъщэр алъытэжьти, дзыо цӀыкӀухэм аралъхьэти ашъхьаӀухэр папхыкӀыжьщтыгъэх. 11Джащ тетэу ахъщэр алъытэти, Зиусхьаным и Унэ зыгъэцэкӀэжьхэрэм яӀэшъхьэтетхэм аратыщтыгъэ, адрэхэм ар Зиусхьаным и Унэ Ӏоф щызышӀэрэ пхъашӀэхэм, псэолъэшӀхэм, 12унэ дэпкъхэр къэзыӀэтхэрэм, мыжъохэр къыгозыутхэрэм аратыжьщтыгъэ, чъыг ихыкӀыгъэхэмрэ мыжъо къыгоутыгъэхэмрэ къэщэфыгъэнхэм, Зиусхьаным и Унэ хэкъутыкӀыгъэхэм ягъэцэкӀэжьынрэ ащ иӀыгъынрэ атырагъэкӀуадэщтыгъэ. 13Ау щытми тыжьын лэджэн цӀыкӀухэр, остыгъэм ишъэгъэ стафэхэр къызэрэпахырэ Ӏадэхэр, нэмыкӀ лэджэнхэр, къурмэншӀыпӀэм тыраутхэрэ лъыр зэрагъэхъорэ Ӏэгубжъэхэр, сырынэхэр, нэмыкӀ дышъэ-тыжьын пкъыгъохэр Зиусхьаным и Унэ къырахьылӀэгъэ ахъщэмкӀэ ашӀыгъэхэп. 14А ахъщэр Ӏоф зышӀэхэрэм аратыщтыгъэ, Зиусхьаным и Уни рырагъэцэкӀэжьщтыгъэ. 15Ӏоф зышӀэхэрэм ахъщэр аратынэу пшъэрылъ зыфашӀхэрэм шъыпкъагъэ зэрахэлъым къыхэкӀэу ар зэрагъэзекӀорэ шӀыкӀэм кӀэупчӀэжьщтыгъэхэп[+]. 16ПсэкӀодышӀкӀэгъожь къурмэнымрэ псэкӀод къурмэнымрэ[*] къаращэфынхэм пае къатырэ ахъщэр Зиусхьаным и Унэ игъэцэкӀэжьын хамыгъахьэу, ар къурмэнышӀхэм къафэнэжьщтыгъэ. 17А уахътэм арам пачъыхьэу Хъазаел зао ышӀынэу къежьи, Гъат къалэм къекӀуи, ар ыштагъ. Ерусэлэм ыштэнэуи Хъазаел гухэлъ ышӀыгъ[+]. 18Ау Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъоащ Ехъудэм ипачъыхьэгъэхэ ятэ пӀашъэхэу Ехъощафати, Иорами, Ахъазыйи, ежьми Тхьэм и Унэ фашӀыгъэ тын лъапӀэхэр, Зиусхьаным и Унэ игъэтӀылъыпӀэхэмрэ пачъыхьэм иунэрэ къаригъотэгъэ дышъэр зэкӀэ Арамым ипачъыхьэу Хъазаел фаригъэщагъэх. Арыти, адрэр идзэ игъусэу Ерусэлэм кӀэрыкӀыжьыгъ[+].

19Ехъоащ иӀофшӀагъэхэмрэ нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 20Ехъоащ иӀумэтхэм зыкъыпаӀэти, шъэфэу зэзэгъыхи, ар Милло зыфаӀорэ етӀэ зэтетэкъуагъэхэу къэлэ дэпкъым ылъапсэхэр зэрэгъэпытагъэхэм ашъхьагъ тет унэу Силэ чӀыпӀэм ылъэныкъокӀэ щыӀэм щаукӀыгъ. 21Ар зыукӀыгъэхэр ежь иӀумэтхэу ЩымӀат ыкъо Иозабадрэ Шэумэр ыкъо Ехъозабадрэ. Ар лӀи Даут икъалэу ятэ пӀашъэхэр зыдэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Ащ ычӀыпӀэ ыкъо Амацый пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Израил пачъыхьэу Ехъоахъаз

1Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъазый ыкъо Ехъоащ зыпачъыхьэр ятӀокӀэнэрэ щырэ илъэсым хэхьагъэу Ехъыо ыкъо Ехъоахъаз Израилым ипачъыхьэу Щамэрэн щытехьи илъэс пшӀыкӀублэ пачъыхьагъэ[+]. 2Ащ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ, Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀодмэ ахэтыгъ, ахэм къащигъакӀэщтыгъэп[+]. 3Арыти, Зиусхьаныр[†] Израилым къыфэгубжи, ар Арамым ипачъыхьэу Хъазаелрэ Хъазаел ыкъо Бэнхададрэ егъэшӀэрэу аӀэ рилъхьагъ[+]. 4Ащ ыуж Ехъоахъаз Зиусхьаным лъэшэу елъэӀугъэти, Зиусхьаным ар къызэхихыгъ, сыда пӀомэ израил цӀыфхэр къин зэрэхэтхэри, арам пачъыхьэр ахэм къызэражэхахьэри Ащ инэрылъэгъугъ[+]. 5Зиусхьаным къэгъэнэжьакӀор Израилым къыфигъэкӀуагъэти, ахэр арамхэм къаӀапыкӀыжьыгъэх. Джаущтэу израил цӀыфхэр ыпэкӀэ зэрэщыӀагъэхэм фэдэу мамырэу псэунхэу рагъэжьэжьыгъ[+]. 6Ау ащ емылъытыгъэу ахэр ЯрабӀам иунагъоу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀодмэ ахэкӀыщтыгъэхэп, ахэм зэрахэтыгъэх, Астартэ пае агъэуцугъэ пкъэухэр Щамэрэн джыри зэритыгъэх[+]. 7Арамым ипачъыхьэ Ехъоахъаз идзэ къызэхикъути, къызэрэзэхихьаджыхьагъэм къыхэкӀэу, ащ щыщэу зэкӀэмкӀи къыфэнэжьыгъагъэр шыу шъэныкъу, ку псынкӀэу пшӀы, нэбгырэ минипшӀ хъурэ лъэсыдзэр. 8Ехъоахъаз иӀофшӀагъэхэмрэ нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 9Джаущтэу Ехъоахъаз ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, Щамэрэн ар щагъэтӀылъыжьыгъ. Ыкъо Иоащ ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Израил пачъыхьэу Иоащ

10Ехъудэм ипачъыхьэу Ехъоащ зыпачъыхьэр ящэкӀэнэрэ блырэ илъэсым хэхьагъэу Ехъоахъаз ыкъо Иоащ пачъыхьэу Щамэрэн щытехьи илъэс пшӀыкӀухэ пачъыхьагъэ. 11Ащи Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ, Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀод пстэуми ахэтыгъэ нахь, ахэм ахэкӀыщтыгъэп, къахэнагъ[+]. 12Иоащ иӀофшӀагъэхэри, нэмыкӀэу ышӀагъэхэри, гу пытэу иӀэмкӀэ Ехъудэм ипачъыхьэу Амацый зэрэтекӀуагъэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба[+]. 13Джаущтэу Иоащ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, ыкъо ЯрабӀам ащ итахътэ тетӀысхьагъ. Ежь Иоащ израил пачъыхьэхэр зыщагъэтӀылъыжьыгъэхэ Щамэрэн щагъэтӀылъыжьыгъ.


ЕлыщаӀ зэрэлӀагъэр

14Израилым ипачъыхьэу Иоащ джыри мылӀэзэ, ЕлыщаӀ мыхъужьынэу сымаджэ хъуи, етӀанэ узым илӀыкӀыгъ. Иоащ ащ дэжь къакӀуи, «А тят! А тят! Израилым ику псынкӀэрэ ащ ишыудзэрэ!»[*] ыӀозэ, ащ тегъагъ[+]. 15ЕлыщаӀ ащ риӀуагъ: «Щабзэмрэ щэбзащэхэмрэ къаштэх». Арыти, адрэм щабзэмрэ щэбзащэхэмрэ ыштагъэх. 16Ащ дэжьым израил пачъыхьэм ащ риӀуагъ: «ПӀэ щабзэм телъхь». Адрэм къызэрэриӀуагъэм фэдэу зешӀым, ежь ЕлыщаӀ ыӀэхэр пачъыхьэм ыӀэмэ атырилъхьагъ. 17Джыри ащ риӀуагъ: «КъокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзэгъэ шъхьангъупчъэр Ӏухи, щабзэр штэ». Адрэм джаущтэу ышӀыгъ. ЕтӀани ЕлыщаӀ ащ риӀуагъ: «О». Арыти адрэр зэом, ащ къыриӀуагъ: «Зиусхьаным а щэбзащэм къарыӀэкӀехыжьых, Арамым ащкӀэ текӀо, арамхэм зыкъамыӀатыжьышъунэу Афэкъ уащытекӀощт»[+]. 18Джыри ЕлыщаӀ ащ риӀуагъ: «Щэбзащэхэр штэх». Адрэм къыштагъэх. Арыти израил пачъыхьэм риӀуагъ: «ЧӀыгум фэгъази о». Ар гъогогъуищэ чӀыгум еуи къэуцужьыгъ. 19Арыти, ЕлыщаӀ ащ фэгубжи риӀуагъ: «Гъогогъуитфэ е хэ уеон фэягъэ, джащыгъум арамхэм уатекӀопэщтыгъэ, ау арамхэм джы узэратекӀощтыр гъогогъуищ ныӀэп». 20Ащ ыуж ЕлыщаӀ лӀи агъэтӀылъыжьыгъ.

Илъэс къихьагъу къэс моаб бзэджэшӀэ купхэр хэгъэгум пчъагъэрэ къибанэщтыгъэх. 21Зэгорэм лӀагъэ горэ агъэтӀылъыжь пэтзэ, бзэджэшӀэ куп къызэракӀорэр алъэгъугъэти, хьадэр ЕлыщаӀ икъэунэ чӀадзэжьыгъ. Хьадэр ефэхи ЕлыщаӀ икъупшъхьэхэм затефэм, ащ ыпсэ къыпыкӀэжьи къэтэджыжьыгъ.


Израилымрэ Арамымрэ зэрэзэзэуагъэхэр

22Арамым ипачъыхьэу Хъазаел Ехъоахъаз опачъыхьэфэ израил цӀыфхэр ренэу щыхьагъу къышӀыщтыгъэх[+]. 23Ау Зиусхьаным ахэм гукӀэгъу къафишӀи къыухъумагъэх, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къадишӀыгъэ зэзэгъыныгъэм илъэпӀагъэ пае ахэр ыгъэкӀодынхэу фэягъэп, джы къызнэсыгъэми ыпашъхьэ римыгъэкӀыхэу, къыгъэнагъэхэу щыӀэх.

24ЕтӀанэ Арамым ипачъыхьэу Хъазаел лӀи, ыкъо Бэнхадад ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 25Ехъоахъаз ыкъо Иоащ Хъазаел ыкъо Бэнхадад Ехъоахъаз заокӀэ тырихыгъэгъэ къалэхэр къызӀэкӀигъэхьажьыгъэх. Гъогогъуищэ Иоащ ар зэхикъути, израил къалэхэр къызӀэкӀигъэхьажьыгъэх[+].

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Ехъудэмрэ Израилымрэ япачъыхьэхэр зэрэзэпыщытыгъэхэр

1Израилым ипачъыхьэу, Ехъоахъаз ыкъо Иоащ зыпачъыхьэр ятӀонэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу, Ехъоащ ыкъо Амацый пачъыхьагъум техьагъ[+]. 2Ар пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀырэ тфырэ, илъэс тӀокӀрэ бгъурэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр ЕхъоӀадан, Ерусэлэм щыщыгъ. 3Амацый Зиусхьаным къекӀущтыр ышӀэщтыгъ, ау ятэшхо Даут фэмыдэ дэдэу, ятэ Ехъоащ зэрэзекӀуагъэм фэдэу зигъэпсыщтыгъ. 4Ау къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] зэхакъутэгъагъэхэпти, цӀыфмэ ахэм къурмэнхэр ащашӀщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэри ащагъэстщтыгъэх[+]. 5Амацый пачъыхьагъур[†] зызӀэкӀегъэпытыхьахэм ятэ пачъыхьэщтыгъэр зыукӀыгъэ иӀумэтхэр аригъэукӀыжьыгъэх[+]. 6Ау иӀумэт укӀакӀохэм ялъфыгъэхэр ыгъэкӀодыгъэхэп, сыда пӀомэ Зиусхьаным иунашъоу Мосэ ихэбзэ тхылъ зэритхагъэм фэдэу ышӀыгъ: «Ялъфыгъэхэм апае ны-тыхэр укӀыкӀэ агъэпщынэжьынхэу, ялъфыгъэхэри ны-тымэ апае укӀыкӀэ агъэпщынэжьынхэу щытэп. Ау хэти бзэджэшӀагъэу иӀэм пае укӀыкӀэ пшъэдэкӀыжь егъэхьыжьыгъэн фае»[+].

7ЕтӀанэ ар КӀэй ЩыугъэкӀэ заджэхэрэм едом нэбгырэ минипшӀым ащытекӀонхэм кӀэщакӀо фэхъугъ, СэлаӀ къалэр заокӀэ ышти, Иокътэел цӀэр фиусыжьыгъ, а цӀэмкӀэ джы къызнэсыгъэми ащ еджэх[+]. 8А уахътэм Амацый израил пачъыхьэу Иоащ ыкъо Ехъоахъаз ыкъо Ехъыо дэжь лӀыкӀохэр ыгъакӀохи, кӀуачӀэкӀэ зэрэзэнэкъокъунхэ фаер раригъэӀуагъ. 9Арыти, Израилым ипачъыхьэу Иоащ Ехъудэм ипачъыхьэу Амацый дэжь къыраригъэӀонэу къыгъэкӀуагъэх: «Зэгорэм Ливан къушъхьэхэм къащыкӀырэ пэрэжъыем джа Ливан къушъхьэ дэдэм къащыкӀырэ кедрэм дэжь раригъэӀонэу ыӀофытагъэх: „Упхъу скъо шъузэу къет“. Ау Ливан къушъхьэмэ ащыпсэурэ псэушъхьэ Ӏэлыр къышъхьарыхьи, а пэрэжъыер зэхицӀыцӀагъ[+]. 10Едомхэм шъыпкъэ дэдэмкӀэ уатекӀуагъэшъ, пагэ ухъугъ. Къыбдэхъугъэм разэ рыхъуи, рэхьатэу уихэгъэгу ис. Сыд пае тхьамыкӀагъо хэпхынэу, ори пӀэ илъ ехъуд лъэпкъми шъузэрэзэгъусэу хьадэгъур хэшъухынэу зыбгъэпсыра?» 11Ау Амацый ащ едэӀугъэпти, Израилым ипачъыхьэу Иоащ къежьи, ежьыррэ Ехъудэм ипачъыхьэу Амацыйрэ Ехъудэм ит Бэтщэмэщ къалэм дэжь зэзэонхэу щызэӀукӀагъэх[+]. 12Израилыдзэр ехъудыдзэм къытекӀуи, ахэр шъхьадж иунэ екӀужьыгъэх. 13Израилым ипачъыхьэу Иоащ Ехъудэм ипачъыхьэу, Ахъазый ыкъо Ехъоащ ыкъожь Амацый Бэтщэмэщ щиубыти, Ерусэлэм къекӀугъ. Ерусэлэм къешӀэкӀыгъэ дэпкъ пытапӀэр ащ хэт Ефраим къэлапчъэм къыщегъэжьагъэу Къопэ къэлапчъэм нэс, икӀыхьагъэкӀэ метрэ шъитӀу фэдиз хъунэу, зэхикъутагъ. 14Арыти, ащ Зиусхьаным и Унэ къырагъотэгъэ дышъэри, тыжьынри, пкъыгъо лъапӀэхэри, пачъыхьэм иунэ къырагъотэгъэ мылъкури зэкӀэ зыдиштэхи, шэсэу ыубытыгъэхэри зыдырищажьэхи Щамэрэн ыгъэзэжьыгъ[+].

15Иоащ иӀофшӀагъэхэри, лӀыгъэу зэрихьагъэхэри, Ехъудэм ипачъыхьэу Амацый ар зэрезэуагъэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба[+]. 16Джащ тетэу Иоащ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, израил пачъыхьэхэм афэдэу Щамэрэн щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъо ЯрабӀам ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Ехъудэм ипачъыхьэу Амацый зэрэлӀагъэр

17Ехъудэм ипачъыхьэу, Ехъоащ ыкъо Амацый Израилым ипачъыхьэу, Ехъоахъаз ыкъо Иоащ зэлӀэм ыуж, илъэс пшӀыкӀутфэ псэугъэ. 18Амацый иӀофшӀагъэхэр ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба.

19Ащ къыпэшӀуекӀохэу цӀыф горэхэм Ерусэлэм зыкъыщыпаӀэтыгъэти, Лахыщ къалэ гъэбылъыпӀэкӀэ екӀужьыгъ. Ау ыуж афызэ Лахыщ лъагъакӀохи, ащ щаукӀыгъ[+]. 20Ихьадэ шыкӀэ къахьыжьи, Даут икъалэу ятэ пӀашъэхэр зыдалъхьажьыгъэхэ Ерусэлэм ар щагъэтӀылъыжьыгъ.

21Арыти, зэрэехъуд лъэпкъэу илъэс пшӀыкӀух зыныбжьыгъэ Ӏузый ятэ Амацый ычӀыпӀэ пачъыхьагъум тыригъэхьагъ. 22Ятэ ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зегъэзэжьым ыуж ары ащ Елат къалэр зэкӀигъэпытыхьажьи, ар Ехъудэм ыӀэ къызыригъэхьажьыгъэр[+].


Израил пачъыхьэу ЯрабӀам

23Ехъудэм ипачъыхьэу, Ехъоащ ыкъо Амацый зыпачъыхьэр япшӀыкӀутфэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Израилым ипачъыхьэу, Иоащ ыкъо ЯрабӀам Щамэрэн пачъыхьагъум щытехьи, илъэс тӀокӀитӀурэ зырэ пачъыхьагъэ. 24Зиусхьаным къемыкӀущтыр ащ ышӀэщтыгъ: Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀод пстэуми ахэтыгъ[+]. 25Ащ Хъамат къалэм идэхьагъу къыщегъэжьагъэу хы ЛӀагъэм нэсэу Израилым гъунапкъэу иӀагъэхэр ыгъэуцужьыгъэх. Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм иӀумэтэу, Амытай ыкъо Юнысэу Гъат-Хахъэфэр къалэм щыщ тхьэлӀыкӀом[†] къызэрэригъэӀогъагъэм фэдэу ар хъужьыгъэ[+]. 26Сыда пӀомэ Израилым къинышхо зэрэтелъыр Зиусхьаным къылъэгъущтыгъэ, хъулъфыгъэ гори къыримыгъанэу зэкӀэ Израилым щигъэкӀодыгъэх, шъхьафитныгъэ зимыӀэхэри, абгынэжьыгъэу къэнагъэхэри зэрахэтхэу[+]. 27Ау Зиусхьаным израил лъэпкъыр дунаим тыримыгъэкӀодыкӀэу, Иоащ ыкъо ЯрабӀам ишӀушӀагъэкӀэ ар къыгъэнэжьыгъ. 28ЯрабӀам иӀофшӀагъэхэри, лӀыгъэу зэрихьагъэхэри, ар зэрязэуагъэри, Ехъудэм ыӀэ илъыгъэ къалэхэу Дамаскрэ Хъаматрэ Израилым ыӀэ къызэрэригъэхьэжьыгъагъэхэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 29Джаущтэу ЯрабӀам нэмыкӀ израил пачъыхьэхэм афэдэу ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъ. Арыти, ыкъо Зэхарый ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Ӏузый

1Израилым ипачъыхьэу ЯрабӀам зыпачъыхьэр ятӀокӀэнэрэ блырэ илъэсым хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу, Амацый ыкъо Ӏузый пачъыхьагъум техьагъ[+]. 2Ар пачъыхьагъум зытехьэм илъэс пшӀыкӀух ыныбжьыгъэр, илъэс шъэныкъорэ тӀурэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Ехъолыехъу, Ерусэлэм щыщыгъ. 3Ятэ Амацый фэдэкъабзэу Зиусхьаным къекӀущтыр ащ ышӀэщтыгъ. 4Ау къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] зэхакъутэгъагъэхэпти, цӀыфмэ ахэм къурмэнхэр джыри ащашӀыщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэри ащагъэстщтыгъэх[+].

5Арыти, Зиусхьаныр[†] пачъыхьэм къыфехи, олӀэжьыфэ шъоджэузыр иӀэнэу ышӀи, унэ шъхьаф исэу щыӀагъ. Пачъыхьэм ыкъо Иотам апшъэрэ Ӏэшъхьэтетныгъэр иӀэу хэгъэгум пэщэныгъэ дызэрихьэщтыгъ. 6Ӏузый зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри ышӀагъэхэри ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 7Джащ тетэу Ӏузый ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, ятэ Даут икъалэу ятэ пӀашъэхэр зыдэлъхэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъо Иотам ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Израил пачъыхьэу Зэхарый

8Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый зыпачъыхьэр ящэкӀэнэрэ ирэ илъэсым хэхьагъэу Израилым ипачъыхьэу ЯрабӀам ыкъо Зэхарый пачъыхьагъум техьи, мэзихэ пачъыхьагъэ. 9Арыти, ятэхэм зэрашӀыщтыгъэу, ащ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ, Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ипсэкӀодшӀагъэмэ афэдэхэри ышӀэщтыгъ, ахэм къахэкӀыщтыгъэп[+]. 10Яощ ыкъо Щалум ащ зыкъыпиӀэти, цӀыфхэм апашъхьэ щиукӀи, ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 11Зэхарый зэкӀэ иӀофшӀагъэхэр израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм джарба зэрарытхагъэри. 12Джаущтэу Зиусхьаным «Пкъохэр яплӀэнэрэ лӀэужым нэс Израилым ипачъыхьащтых» ыӀуи, Ехъыо къызэрэриӀогъагъэм фэдэу хъужьыгъэ[+].


Израил пачъыхьэу Щалум

13Яощ ыкъо Щалум Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый зыпачъыхьэр ящэкӀэнэрэ бгъурэ илъэсым хэхьагъэу пачъыхьагъум техьи, зы мазэрэ Израилым Щамэрэн щырипачъыхьагъ. 14Ащ дэжьым Гъадый ыкъо Мынахъэм Тырцэ лъэныкъом къикӀи, Щамэрэн къекӀуи, Яощ ыкъо Щалум къезауи, ар Щамэрэн щиукӀи, ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ[+]. 15Щалум зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри, пачъыхьэм зыкъызэрэпиӀэтыгъагъэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм джарба зэрарытхагъэри. 16ЕтӀанэ Мынахъэм Тифсахъ къалэм къекӀуи зэрипхъуагъ. Ащ икъэлапчъэ къыфыӀуахэу зэрэдамыгъэхьагъэм пае, дэсыгъэхэри, иӀэгъо-благъохэм ащыпсэущтыгъэхэри зэкӀэ зэдигъакӀохэу, Тырцэ лъэныкъом къикӀ зэхъум, зэхигъэтэкъуагъэх. Бзылъфыгъэ лъэрмыхьэу ащ дэсыгъэ пстэури зэпиупкӀыгъэх.


Израил пачъыхьэу Мынахъэм

17Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый зыпачъыхьэр ящэкӀэнэрэ бгъурэ илъэсым хэхьагъэу Гъадый ыкъо Мынахъэм Израилым ипачъыхьэнэу техьи илъэсипшӀэ Щамэрэн щыпачъыхьагъ. 18Ежь щэӀэфэ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ащ ышӀэщтыгъ: Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀодмэ къащигъакӀэщтыгъэп[+]. 19А уахътэм Ашурым ипачъыхьэу Пул[*] зэонэу хэгъэгум къихьагъэти, ар къыготынымрэ пачъыхьагъур[†] зыӀэкӀигъэпытыхьанымрэ пае, тыжьынэу килограмм мин щэкӀрэ тфырэ фэдиз Мынахъэм ащ ритыгъ. 20Мынахъэм ашур пачъыхьэм а тыжьыныр ритыным пае зэкӀэ израил байхэм нэбгырэ телъытэу грамм шъих зырыз фэдиз къаугъоинэу атырилъхьагъ. Арыти, ашур пачъыхьэр зэкӀэкӀожьи, хэгъэгум икӀыжьыгъ. 21Мынахъэм зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри ышӀагъэхэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 22Джащ тетэу Мынахъэм ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм ыгъэзэжьыгъ. Арыти, ыкъо Пэкъахъый ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.


Израил пачъыхьэу Пэкъахъый

23Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый зыпачъыхьэр яшъэныкъорэ илъэсым хэхьагъэу Мынахъэм ыкъо Пэкъахъый Израилым ипачъыхьэнэу Щамэрэн щытехьи, илъэситӀо пачъыхьагъэ. 24Ащ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ: Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀодмэ къащигъакӀэщтыгъэп[+]. 25Арыти, идзэ Ӏэшъхьэтет пащэмэ ащыщэу, Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахъ гъылыӀад лъэпкъым щыщ нэбгырэ шъэныкъо игъусэу ащ зыкъыпиӀэти[*], Щамэрэн дэт пачъыхьэ унэм хэт унэ-пытапӀэм раукӀыхьагъ. Ежь ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 26Пэкъахъый зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри ышӀагъэхэри израил пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм джарба зэрарытхагъэр.


Израил пачъыхьэу Пэкъахъ

27Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый зыпачъыхьэр яшъэныкъорэ тӀурэ илъэсым хэхьагъэу Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахъ Израилым ипачъыхьэнэу Щамэрэн щытехьи, илъэс тӀокӀырэ пачъыхьагъэ. 28Ащ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ: Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм ышӀэгъэ псэкӀодмэ къащигъакӀэщтыгъэп[+]. 29Израилым ипачъыхьэу Пэкъахъ итетыгъом Ашурым ипачъыхьэу Тыгълат-Пылэсэр къежьи, Ӏион, Абэл-Бэт-МаӀах, Яноахъ, Къэдэщ, Хъацэр къалэхэмрэ, ГъылыӀад, Гъалыл, Нафталый хэкухэмрэ ыштэхи, цӀыфхэр рищхи Ашурым ыгъэкощыгъэх. 30Арыти, Елэ ыкъо ХъощэӀ Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахъ зыкъыпиӀэти, еуи ар ыукӀыгъ. Ӏузый ыкъо Иотам зыпачъыхьэр ятӀокӀэнэрэ илъэсым хэхьагъэу ежь Пэкъахъ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 31Пэкъахъ зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри нэмыкӀэу ышӀагъэхэри Израилым ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм джарба зэрарытхагъэр.


Ехъуд пачъыхьэу Иотам

32Израилым ипачъыхьэу, Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахъ зыпачъыхьэр ятӀонэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу Ӏузый ыкъо Иотам пачъыхьагъум техьагъ[+]. 33Ар пачъыхьагъум зытехьэм илъэс тӀокӀырэ тфырэ ыныбжьыгъэр, илъэс пшӀыкӀухэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ Цадокъ ыпхъугъ, ыцӀагъэр Еруща. 34Зиусхьаным къекӀущтыр ышӀэщтыгъэ, ятэ Ӏузый фэдэу сыдырэмкӀи зекӀуагъэ. 35Ау къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр зэхакъутэгъагъэхэпти, цӀыфмэ ахэм къурмэнхэр ащашӀыщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэри ащагъэстщтыгъэх. Иотам Шъхьагъ къэлапчъэхэр Зиусхьаным и Унэ хигъэуцогъагъэх[+]. 36Иотам зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри, зэкӀэ ышӀагъэхэри Ехъудэм ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм джарба зэрарытхагъэри.

37А уахътэм Зиусхьаным Арамым ипачъыхьэу Рэцынрэ Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахърэ Ехъудэм зыкъыпаригъэӀэтэу ригъэжьагъ[+]. 38Иотам ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, ятэ пӀашъэхэм афэдэу, ятэ Даут икъалэ щагъэтӀылъыжьыгъ. Ыкъо Ахъаз ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Ахъаз

1Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахъ Израилым зэрипачъыхьэр япшӀыкӀублэнэрэ илъэсым хэхьагъэу, Ехъудэм ипачъыхьэу Иотам ыкъо Ахъаз пачъыхьагъум техьагъ. 2Ахъаз пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀ, илъэс пшӀыкӀухэ ар Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ау ятэшхо Даут фэдэу, и Зиусхьанэу Тхьэм къекӀущтыр ышӀэщтыгъэп. 3Израил пачъыхьэхэм ягъогухэм атетыгъ. Ащ шӀокӀэу ыкъо машӀокӀэ къурмэн[†] ышӀыгъ[*], Зиусхьаным израил цӀыфмэ ахифыжьыгъэ лъэпкъхэм ашӀэщтыгъэ гущыкӀыгъо емыкӀушхохэм акӀырыплъыщтыгъ[+]. 4Къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгапӀэхэми,[†] Ӏуашъхьэхэми чъыг жьау пэпчъ ычӀэгъи къурмэнхэр ащишӀыщтыгъэх, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр ащигъэстщтыгъэх[+]. 5ЕтӀанэ Арамым ипачъыхьэу Рэцынрэ Израилым ипачъыхьэу Рэмалыехъу ыкъо Пэкъахърэ Ерусэлэм заокӀэ аштэнэу къекӀухи къадзыхьагъ, Ахъаз ащ даубытагъ, ау текӀошъугъэхэп[+]. 6А уахътэм едом пачъыхьэм Елат къалэр Арамым ыӀэ къыригъэхьажьи, ащ дэсыгъэ ехъудхэр дифхи, едомхэр къакӀохи ащ дэхьагъэхэу, джы къызнэсыгъэми щэпсэух[+]. 7Ахъаз Ашурым ипачъыхьэу Тыгълат-Пылэсэр дэжь лӀыкӀохэр ыӀофытэхи раригъэӀуагъ: «Сэ о сыуиӀумэт, сыуиӀэрылъхь, о зэрэпӀоу сыхъунэу сыкъеуцуалӀэшъ, къакӀуи зыкъыспэзыӀэтыгъэхэ Арамым ипачъыхьэрэ Израилым ипачъыхьэрэ сакъыӀэкӀэхыжь»[+]. 8Ахъаз Зиусхьаным и Унэ къырагъотэгъэ дышъэри, тыжьынри, пачъыхьэм иунэ къарагъотэгъэ мылъкури зэкӀэ ышти, ашур пачъыхьэм ратынэу фаригъэщагъэх[+]. 9Арыти, ашур пачъыхьэр ащ къезэгъи, Дамаск къалэм екӀуи, ар ышти, цӀыфэу дэсыгъэхэр Къыр къалэм ыгъэкощхи, Рэцын ыукӀыгъ. 10Пачъыхьэу Ахъаз Ашурым ипачъыхьэу Тыгълат-Пылэсэр пэгъокӀынэу Дамаск кӀуагъэти, ащ дэт къурмэншӀыпӀэр[†] ылъэгъугъ. Пачъыхьэу Ахъаз ащ тешӀыкӀыгъэ сурэтымрэ техыгъэ шапхъэхэмрэ Урый къурмэнышӀым[†] фаригъэхьыгъэх. 11Арыти, Урый къурмэнышӀым пачъыхьэу Ахъаз Дамаск къыраригъэхыгъэ а шапхъэхэм атехыгъэу, пачъыхьэу Ахъаз Дамаск къимыкӀыжьзэ къурмэншӀыпӀэр ышӀыгъ. 12Пачъыхьэр Дамаск къызекӀыжьым къурмэншӀыпӀэр ылъэгъугъ. Пачъыхьэр кӀуи, къурмэншӀыпӀэм дэкӀоягъ. 13Икъурмэнгъэсти игъомылэ тыни ащ щишӀыгъэх, ишъон къурмэни[*] зэгурыӀоныгъэ къурмэным ылъи зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм тырикӀагъэх. 14Джэрз къурмэншӀыпӀэу Зиусхьаным ыпашъхьэ итыгъэр, къурмэншӀыпӀакӀэмрэ Зиусхьаным и Унэрэ азыфагу дэтыгъэр, Тхьэм и Унэ[†] чӀэхьапӀэ[†] къыӀуигъэкӀоти, темыр лъэныкъомкӀэ гъэзагъэу ыгъэуцугъ[+]. 15Пачъыхьэу Ахъаз Урый къурмэнышӀым унашъо фишӀэу риӀуагъ: «Пчэдыжь къурмэнгъэстымрэ пчыхьэ гъомылэ тынымрэ, пачъыхьэм икъурмэнгъэстрэ ащ игъомылэ тынрэ, цӀыфхэм зэкӀэми якъурмэнгъэстрэ ахэм ягъомылэ тынрэ яшъон къурмэни зэрягъусэу къурмэншӀыпӀэ шъхьаӀэм щыгъэстых. Къурмэнгъэст ашӀырэ, нэмыкӀ къурмэн ашӀырэ былымышъхьэ пэпчъ ылъ зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм текӀ. Адрэ джэрз къурмэншӀыпӀэм етшӀэщтыр сэ къэсӀощт»[+]. 16Арыти, Урый къурмэнышӀым пачъыхьэу Ахъаз унашъо къызэрэфишӀыгъэм фэдэу ышӀыгъ. 17Пачъыхьэу Ахъаз щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэм абгъухэу кӀоцӀымкӀэ щыӀэ зэгъэпытылӀапӀэхэмкӀэ зэкӀэгъэпытыхьагъэхэр къахикӀыкӀхи, ахэм атетыгъэ джэрз лэгъупхэр[†] къатырихыгъэх. Лэгъуп-псыубытыпӀэр, джэрзым хэшӀыкӀыгъэ цоу ащ ычӀэгъ чӀэтыгъэхэм къатырихи, мыжъо джэхашъом тыригъэуцуагъ[+]. 18Шэмбэт мафэхэм Тхьэм и Унэ рычӀэхьанхэу ащ къыпишӀыхьагъэри[*], ежь пачъыхьэр Зиусхьаным и Унэ кӀо зыхъукӀэ зычӀэтэу къызэрыкӀорэ гъэӀагъэри ашур пачъыхьэм игуапэ хъуным пае зэфаригъэшӀыжьыгъэх. 19Ахъаз зэкӀэ иӀофшӀагъэхэр ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 20Джаущтэу Ахъаз ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэхэм зегъэзэжьым, ятэ пӀашъэхэм афэдэу, ятэ Даут икъалэ щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъо Хъызкъый ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Израилым ипачъыхьэу ХъощэӀ

1Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъаз зыпачъыхьэр япшӀыкӀутӀонэрэ илъэсым хэхьагъэу Елэ ыкъо ХъощэӀ Израилым ипачъыхьанэу Щамэрэн щытехьи, илъэсибгъо пачъыхьагъэ[+]. 2Ежь ыпэкӀэ тетыгъэ израил пачъыхьэмэ афэмыдэми, Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъ. 3Ашурым ипачъыхьэу Щалмынэсэр ащ зыкъыпиӀэти, ХъощэӀ ащ ыӀэ илъэу хъугъэ, тын Ӏахьэхэри ритыщтыгъэх[+]. 4Ау Ашурым ипачъыхьэ ХъощэӀ зэрэгокӀыгъэм гу лъитагъ, сыда пӀомэ ащ илӀыкӀо Ӏофтабгэхэр Мысырым ипачъыхьэу Сэу дэжь ыгъакӀощтыгъэх, Ашурым ипачъыхьэ илъэс къэс ритын фэегъэ тын Ӏахьэхэр фаригъащэщтыгъэхэп. Арыти, Ашурым ипачъыхьэ ар аригъэубыти, хьапсым чӀаригъэдзагъ.


Темыр пачъыхьагъоу Щамэрэн зэраштагъэр

5ЕтӀанэ Ашурым ипачъыхьэ идзэ игъусэу, зэрэхэгъэгоу зэлъиубытэу къибани, Щамэрэн къалэм къекӀуи, ар къэдзыхьагъэу илъэсищэ ыӀыгъыгъ[+]. 6ХъощэӀ зыпачъыхьэр ябгъонэрэ илъэсым хэхьагъэу ашур пачъыхьэм Щамэрэн ышти, израил цӀыфхэр ыгъэкощхи Ашурым раригъэщыгъэх. Хъалахъ къалэ, Гозан хэкум ит Хъабэр псыхъом ылъэныкъокӀэ, мадай къалэхэм ахэр аригъэгъэкощыгъэх. 7Щамэрэн къалэр аштагъ, сыда пӀомэ израил цӀыфхэм я Зиусхьанэу Тхьэу, ахэр Мысыр хэгъэгум къизыщыжьыгъэу, Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным къыӀэкӀэзыхыжьыгъэм къемыкӀущтыр ашӀэщтыгъэ, нэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афашӀыщтыгъ,[+] 8Зиусхьаным израил цӀыфхэм ахифыжьыгъэ лъэпкъхэм яхабзэхэми, израил пачъыхьэхэм ягъэпсыкӀэхэми атетхэу зекӀохэу, ахэм афэдэ зашӀэу аублагъ[+]. 9Джаущтэу израил цӀыфхэм я Зиусхьанэу Тхьэм къемыкӀущтхэр шъэфэу ашӀэу аублагъ. Къэлэ цӀыкӀухэм къащегъэжьагъэу дэпкъхэмкӀэ гъэпытэгъэ къэлэшхомэ анэсыжьэу къурмэн[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр[†] якъэлэ пстэуми адагъэуцуагъэх[+]. 10Ахэм Астартэ пае пкъэухэмрэ мыжъосынхэмрэ Ӏошъхьэ лъагэ пэпчърэ чъыг жьау чӀэгъ пэпчърэ ащагъэуцугъэх[+]. 11Зиусхьаным ахэм ахифыжьыгъэ цӀыф лъэпкъхэм зэряхэбзагъэу, къурмэн зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр ащагъэущтыгъэх, Зиусхьаныр[†] агъэгубжэу Ащ къемыкӀущтхэр ашӀэщтыгъэх. 12Зиусхьаным «Ахэр шъумышӀэх» къызфариӀогъэ тхьэ нэпцӀхэм шъхьащэ афашӀыщтыгъэ[+]. 13Ау Зиусхьаным итхьэлӀыкӀо пстэухэмкӀи, усэрэжъ пэпчъкӀи Израилымрэ Ехъудэмрэ къариӀогъагъэба: «Шъуигъогу пхэнджхэм шъуакъытекӀи, шъуятэхэм къахэслъхьэгъэ хабзэу Си Ӏумэт тхьэлӀыкӀохэмкӀэ[†] къэзгъэкӀуагъэр Си унашъохэмрэ Си шапхъэхэмрэ атетэу жъугъэцакӀэ». 14Ау ахэр дэӀуагъэхэп, я Зиусхьанэу Тхьэр зышӀошъ мыхъущтыгъэ ятэхэм афэдэу, якъаигъагъэ хагъэхъуагъ[+]. 15Зиусхьаным ишапхъэхэр, ятэхэм Ащ къадишӀыгъэ иӀуагъэ, Ащ зыфигъэсакъщтыгъэхэр щагъэзыягъэх. Тхьэ нэпцӀхэм шъхьащэ афашӀыщтыгъэти, осэнчъэу хъугъэх. Ягъунэгъу цӀыф лъэпкъхэм афэдэу мызекӀонхэу Зиусхьаным унашъо къызфафишӀыгъагъэхэм акӀырыплъыгъэх[+]. 16Джаущтэу я Зиусхьанэу Тхьэм и Унашъохэр[†] зэкӀэ щагъэзыехи, тхьэпапкӀэхэу шкӀитӀу дышъэм хагъэткӀукӀыгъ, Астартэ пае пкъэухэр агъэуцугъэх, тыгъэ-жъогъо-мазэхэм, БаӀал шъхьащэ афашӀыщтыгъэ[+]. 17Акъохэмрэ апхъухэмрэ машӀокӀэ къурмэн ашӀыщтыгъэх, шхъухьэшӀэнымрэ джэнчыдзынымрэ апылъыгъэх, Зиусхьаным къемыкӀущтыр зэрашӀэнымрэ Ар зэрагъэгубжынымрэ ыуж итыгъэх[+]. 18Арыти, Зиусхьаныр израил цӀыфхэм лъэшэу къафэгубжи, ахэр ынэӀу ригъэкӀыгъэх. Ехъуд лъэпкъым нэмыкӀ зыпари къэнагъэп. 19Ехъудэми и Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр ыгъэцакӀэщтыгъэхэп, израил цӀыфхэм къаштэгъэ хабзэхэм атетэу псэущтыгъэ. 20Арыти, Зиусхьаныр Израилым илӀэуж пстэуми къафэгубжи, ахэр ригъэуцолӀагъэх, хъункӀэкӀо-цунтхъакӀохэм яӀэрылъхьэ ышӀыхэзэ, аужыпкъэм ынэӀу ригъэкӀыпагъэх[+]. 21Израилым Даут икӀэн Ехъудэм зыгуиушъхьафыкӀыпи, Нэуат ыкъо ЯрабӀам пачъыхьэу тыригъэхьагъ. ЯрабӀам Израилыр Зиусхьаным кӀэрищи, псэкӀодышхом хищагъ[+]. 22Джаущтэу израил цӀыфхэр ЯрабӀам ышӀэрэ псэкӀод пстэумэ ахэтыгъэх, ахэм къакӀырагъэчыщтыгъэп. 23Аужыпкъэм Зиусхьаным иӀумэт тхьэлӀыкӀо пстэухэм къызэраригъэӀогъагъэм тетэу Израилыр ынэӀу ригъэкӀыгъ. Джаущтэу Израилыр ичӀыгу рагъэкӀи, Ашурым зэрагъэкощыгъэу джы къызнэсыгъэми ащ щыӀ.


НэмыкӀ лъэпкъхэм ащыщхэр Щамэрэн къызэрэрагъэтӀысхьагъэхэр

24Ашур пачъыхьэм Бабилэн, Кутэ, Ӏао, Хъамат, Сэфаруаим къалэмэ адэсхэр къыгъэкощхи, ахэр израил цӀыфхэм ачӀыпӀэ Щамэрэн къалэхэм адигъэтӀысхьагъэх. Ахэм Щамэрэн хэкур зэлъаубыти, ащ ит къалэхэм ащыпсэухэу рагъэжьагъ. 25Ахэр а чӀыпӀэм къызагъэкощыгъэхэм къыщегъэжьагъэу Зиусхьаным шъхьащэ фашӀыщтыгъэпти, Зиусхьаным аслъанхэр къаригъэкӀухэти, ахэм ащыщхэр алӀыщтыгъэх. 26Арыти, Ашурым ипачъыхьэ къэбар фахьи раӀуагъ: «ЦӀыфэу бгъэкощхи щамэрэн къалэхэм адэбгъэтӀысхьагъэхэм а хэгъэгум и Тхьэ ихабзэхэр ашӀэхэрэпышъ, Тхьэм джащ пае аслъанхэр къатырегъэбанэх, а хэгъэгум и Тхьэ ихабзэхэр ахэм зэрамышӀэхэрэм пае мары алӀых». 27Джащ пае Ашурым ипачъыхьэ унашъо ышӀи ыӀуагъ: «Ащ къижъугъэкощыкӀыгъэ къурмэнышӀхэм[†] ащыщэу зы нэбгырэ орэкӀуи щэрэпсэу, а хэгъэгум и Тхьэ ихабзэхэм ахэр аферэгъасэх». 28Арыти, Щамэрэн къырагъэкощыкӀыгъэхэм ащыщэу зы къурмэнышӀ горэ кӀуи, Бэтэл дэсэу ахэр Зиусхьаным шъхьащэ зэрэфэпшӀыщтым фигъасэщтыгъэх[+]. 29Ау щытми цӀыф лъэпкъ пэпчъ джыри ежь итхьэ нэпцӀхэр ышӀыхэти, Щамэрэн щыпсэущтыгъэхэм якъурмэншӀыпӀэ лъэгапӀэхэм атырагъэуцогъэгъэ тхьэлъэӀупӀэунэмэ ащигъэуцущтыгъэх. Лъэпкъ пэпчъ зыщыпсэурэ къалэм ахэр ащагъэуцугъэх. 30Бабилэн щыщхэм Сукъот-Бэнот агъэуцугъ, Кут щыщхэм – Нэргъал, Хъамат щыщхэм – Ащымэ, 31Ӏао щыщхэм Ныбхъазрэ Тартакърэ агъэуцугъэх, Сэфаруаим щыщхэм якӀалэхэр ятхьэнэпцӀхэу Адрамэлэхрэ Ӏанамэлэхрэ апае машӀокӀэ къурмэн ашӀыщтыгъэх[+]. 32Ащ дакӀоуи Зиусхьаными шъхьащэ фашӀыщтыгъэ, ежьмэ ащыщ цӀыф зэфэшъхьафхэр зыхадзыхи, къурмэншӀыпӀэ[†] лъэгапӀэмэ къурмэнхэр ащашӀынхэу Ӏуагъэхьагъэхэу, ахэр къурмэнхэр зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм атырагъэуцогъэгъэ тхьэлъэӀупӀэунэмэ аӀутыгъэх[+]. 33Ахэм Зиусхьаным шъхьащэ фашӀыщтыгъэ, къызхагъэкощыкӀыгъэ лъэпкъхэм ахэлъыгъэ хабзэм тетэу, джаущтэуи ежьхэм ятхьэнэпцӀхэми афэлажьэщтыгъэх. 34Джы къызнэсыгъэми ахэр пасэм ахэлъыгъэ хабзэхэм атетэу мэпсэух: Зиусхьаным щыщынэхэрэп, Зиусхьаным Израил цӀэр къызфиусыгъэ Якъубэ ыкъохэм къафигъэпытэгъэ шапхъэхэр, гъэнэфагъэхэр, хабзэхэр, унашъохэр агъэцакӀэхэрэп[+]. 35Зиусхьаным ахэм Ӏуагъэ къадишӀи, унашъо къафишӀи, къариӀуагъ: «НэмыкӀ тхьэхэр шъумыгъэлъапӀэх, ахэм шъхьащэ афэшъумышӀ, шъуафэмылажь, къурмэнхэри афэшъумышӀ[+]. 36Ау зыӀэ къышъуфэзыщэйи, зикӀочӀэшхокӀэ мысыр хэгъэгум шъукъизыщыжьыгъэ Зиусхьаныр, Джар жъугъэлъапӀэ, Джащ шъхьащэ фэшъушӀ, Джащ къурмэнхэр фэшъушӀых[+]. 37Ащ шъо къышъуфитхыгъэ шапхъэхэр, гъэнэфагъэхэр, хабзэр, унашъохэр зэрэжъугъэцэкӀэнхэм сыдыгъуи шъупылъ, нэмыкӀ тхьэхэр шъумыгъэлъапӀэх[+]. 38Сэ Ӏуагъэу къыжъудэсшӀыгъэр зыщышъумыгъэгъупш, нэмыкӀ тхьэхэр шъумыгъэлъапӀэх. 39Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэ закъор жъугъэлъапӀэ, джащыгъум Ащ шъуипый пстэуми шъуакъыӀэкӀихыжьыщт». 40Ау ахэр дэӀуагъэхэп, пасэм ахэлъыгъэ хабзэхэм атетэу зекӀощтыгъэх. 41Ау щытми а лъэпкъхэм Зиусхьаныр агъэлъапӀэщтыгъэми, тхьэнэпцӀхэм ямыжъосынхэм афэлажьэщтыгъэх. Ахэм ялъфыгъэхэри, ялъфыгъэхэм къалъфыжьыгъэхэри ятэхэр зэрэзекӀощтыгъэхэм фэдэу джы къызнэсыгъэми щытых[+].

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Хъызкъый

1Израилым ипачъыхьэу Елэ ыкъо ХъощэӀ зыпачъыхьэр ящэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъаз ыкъо Хъызкъый пачъыхьагъум техьагъ. 2Ар пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀырэ тфырэ, илъэс тӀокӀрэ бгъурэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ Зэхарый ыпхъугъ, ыцӀагъэр Абый. 3Ятэшхо Даут фэдэу ащ Зиусхьаным къекӀущтыр зэкӀэ ышӀэщтыгъэ. 4Ащ къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэр,[†] пкъэухэр, Астартэ имыжъосынхэр зэхаригъэкъутэжьыгъэх. Мосэ ышӀыгъэгъэ джэрз блэри зэхицӀыцӀэжьыгъ, сыда пӀомэ а уахътэм нэс израил цӀыфхэр НэхъущтэнкӀэ[*] ащ еджэхэзэ, гъомэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр ыпашъхьэ щагъэстыщтыгъэх[+]. 5Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ар пытэу щыгугъыщтыгъ. Ащ фэдэ ехъуд пачъыхьэхэм ахэтыгъэп, ыужкӀи ыпэкӀи фэдэ къахэкӀыгъэп[+]. 6Ар Зиусхьаным епкӀылӀагъэу, Ащ къыкӀэрыкӀыщтыгъэп, Зиусхьаным Мосэ осыетэу къыфишӀыгъэ унашъохэр ыгъэцакӀэщтыгъэх. 7Джаущтэу Зиусхьаныр[†] ащ игъусагъ, сыдрэ Ӏоф рихьыжьагъэми зэкӀэри къыдэхъущтыгъэ. Ащ ашур пачъыхьэм итетыгъо зыкъыпиӀэти, фэмыпщылӀыжьэу хъугъэ. 8Ар фылистхэм язауи, Ӏазэ къалэм нэсэу, ащ иӀэгъо-чӀыгъо щыпсэущтыгъэхэми, къэлэ цӀыкӀухэми дэпкъхэмкӀэ гъэпытэгъэ къэлэшхохэм адэсыгъэхэм зэкӀэми атекӀуагъ[+]. 9Хъызкъый зыпачъыхьэр яплӀэнэрэ илъэсым хэхьагъэу, израил пачъыхьэу Елэ ыкъо ХъощэӀ зыпачъыхьэр яблэнэрэ илъэсым хэхьагъэу, Ашурым ипачъыхьэу Щалмынэсэр Щамэрэн къекӀуи, къыдзыхьагъ[+]. 10Илъэсищ зытешӀэм, Хъызкъый зыпачъыхьэр яхэнэрэ илъэсым хэхьагъэу, Израилым ипачъыхьэу ХъощэӀ пачъыхьагъум зытетыр ябгъонэрэ илъэсым хэхьагъэу, Щамэрэн ащ ыштагъ. 11Арыти, ашур пачъыхьэм израил цӀыфхэр ыгъэкощхи, Ашурым раригъэщыгъэх, Хъалахъ къалэ, Гозан хэкум ит Хъабэр псыхъом ылъэныкъокӀэ, мадай къалэхэм ахэр араригъэкощыгъэх. 12Я Зиусхьанэу Тхьэм зэремыдэӀугъэхэм, Ащ иӀуагъэ зэраукъуагъэм, Зиусхьаным иӀумэт Мосэ унашъоу къафишӀыгъэхэм зэрямыдэӀугъэхэмрэ зэрамыгъэцэкӀагъэхэмрэ пае ахэм джар къащышӀыгъ.


Ашурхэм Ерусэлэм зэраштагъэр

13Хъызкъый зыпачъыхьэр япшӀыкӀузэнэрэ илъэсым хэхьагъэу Ашурым ипачъыхьэу Санхъэриб Ехъудэм икъэлэ зэкӀэгъэпытыхьагъэхэм къякӀуи, ахэр ыштагъэх. 14Ехъудэм ипачъыхьэу Хъызкъый ашур пачъыхьэм дэжь, Лахыщ къалэм, ыгъакӀохи раригъэӀуагъ: «Сызэрэмысэм сеуцолӀэжьы, скӀэрыкӀыжьба. Къыстеплъхьэрэр спщыныщт». Арыти, ашур пачъыхьэм Ехъудэм ипачъыхьэу Хъызкъый къыритын фаеу тыжьын килограмм минибгъу фэдизрэ, дышъэ килограмм шъибгъу фэдизрэ къытырилъхьагъ[+]. 15Арыти, Хъызкъый Зиусхьаным и Унэ къырагъотэгъэ тыжьын пстэури, пачъыхьэм иунэ къырахыгъэ мылъкури аритыгъэх[+]. 16Ащ дэжьым Хъызкъый Зиусхьаным иунапчъэмэ атеӀулӀэгъэ дышъэмрэ пчъэблыпкъхэм ащ атыраригъэӀулӀэгъэ дышъэмрэ къатыритхъыжьхи, ашур пачъыхьэм ритыгъэх.

17Ашур пачъыхьэм идзэӀэшъхьэтет пащэ, ихэгъэгу Ӏэшъхьэтетышхо, икъулыкъушӀ шъхьаӀэ дзэшхор ягъусэу Лахыщ къалэм къыдигъэкӀхи зэонхэу Хъызкъый пачъыхьэм дэжь Ерусэлэм къыгъэкӀуагъэх. Ахэр къежьэхи Ерусэлэм къекӀолӀагъэх, ыпшъэкӀэ щыӀэ псыубытыпӀэм къыхэкӀырэ псычъапӀэу щыгъынхэр зыщагыкӀхэрэ чӀыпӀэм дэжь къэуцугъэх[+]. 18Ахэр пачъыхьэм къеджагъэхэти, пачъыхьэм иунэ-хапӀэ лъыплъэщтыгъэу Хъылкъый ыкъо Елыекъым, Щэбнэ тхакӀор, пачъыхьэм иӀофшӀэкӀэ-псэукӀэ зытхыщтыгъэу Асаф ыкъо Иоахъ ахэм адэжь кӀуагъэх. 19Арыти, пачъыхьэм икъулыкъушӀ шъхьаӀэ къариӀуагъ: «Хъызкъый ешъуӀожь: „Пачъыхьэшхоу, Ашурым ипачъыхьэ, мары къызэреупчӀырэр: ‘Сыда гугъапӀэу уиӀэр? 20О къапӀорэмкӀэ заом текӀоныгъэ щыпшӀышъущта? Сэ узгокӀыжьыгъэмэ, хэта адэ джы о узщыгугъырэр? 21Мары бэщ зэпыкӀыгъэу, ащ зытезгъакӀэрэм ыӀэ къыкӀоцӀырыхьанышъ, къыхэонэу щыт Мысырыр ӀэпыӀэгъу къызфэпшӀынэу о огугъэ. Мысырым ипачъыхьэ фирхьауныр щыгугъыхэрэмкӀэ зыфэдэр джары’. 22‘Ти Зиусхьанэу Тхьэм тыщэгугъы’ къысашъуӀомэ, ар къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэу зилъэгапӀэхэмрэ зикъурмэншӀыпӀэхэмрэ Хъызкъый зэхикъутэжьхи, ‘Ерусэлэм дэт мы къурмэншӀыпӀэ[†] закъор ары ныӀэп шъхьащэ зыфэшъушӀыщтыр’ ыӀуи, Ехъудэмрэ Ерусэлэмрэ къызфариӀуагъэр арба[+]? 23Арышъ, сизиусхьан ашур пачъыхьэр къыппехьэ: шы минитӀу къыостыщт, ахэм атесыщт цӀыфхэр къэбгъотышъущтхэмэ. 24Сизиусхьан иӀумэт Ӏэшъхьэтет анахь къызэрыкӀом сыдэущтэу о утекӀошъуна? Ку псынкӀэхэмрэ шыхэмрэ зэриӀэхэм пае Мысырым ущэгугъы арба? 25Зиусхьаным ишӀоигъоныгъэ хэмылъэу мы чӀыпӀэр хэкужъ сшӀынэу сыкъэкӀуагъэп ныӀа? Зиусхьаным сэ къысиӀуагъ: ‘А чӀыпӀэм кӀуи хэкужъ шӀы’“». 26Арыти, Хъылкъый ыкъо Елыекъым, Щэбнэ, Асаф ыкъо Иоахъ хэгъэгу Ӏэшъхьэтетым раӀуагъ: «УиӀумэтхэм арамыбзэр къыдгурэӀошъ, къэлэ дэпкъым тет цӀыфхэр къэдаӀохэшъ, джуртыбзэкӀэ укъыддэмыгущыӀ»[+]. 27Ау ашур пачъыхьэм икъулыкъушӀ шъхьаӀэ ахэм къариӀуагъ: «Сизиусхьан мы къэсӀуагъэр о уизиусхьанрэ оррэ нэмыкӀ ясымыӀонэу сыкъыгъэкӀуагъа? Хьау, джа дэпкъым тет цӀыфхэуи, шъори шъузэрахэтэу, зибзэджэ-наджэхэр зышхыжьыщтхэу изышъужьыщтхэми ясэӀо». 28Джащ дэжьым къулыкъушӀ шъхьаӀэр къэтэджи, ымакъэ лъэшэу Ӏэтыгъэу, джуртыбзэкӀэ къыӀуагъ: «Пачъыхьэшхом, Ашурым ипачъыхьэ, ыӀорэм шъукъедэӀу! 29Пачъыхьэм ыӀорэр мары: „Хъызкъый шъуерэмыгъэдел, сыда пӀомэ ащ шъусщиухъумэн ылъэкӀыщтэп. 30‘Зиусхьаным тыкъиухъумэщт, мы къалэр Ашурым ипачъыхьэ ӀэкӀигъэхьащтэп’ ыӀозэ, Хъызкъый Зиусхьаным шъущерэмыгъэгугъ. 31Хъызкъый шъуемыдэӀу. Сыда пӀомэ Ашурым ипачъыхьэ ыӀорэр мары: ‘Зыкъысэшъутэу, шъукъызгоуцомэ, хэти исэнашъхьэрэ имаркӀорэ ылэжьхэмэ ышхыжьхэу, ипсыешъуапӀэ къыхихырэ псым ешъожьэу щыӀэщт[+]. 32ЕтӀанэ сыкъэкӀонышъ, шъо шъуичӀыгу фэдэу, лэжьыгъэмрэ санэмрэ зэрызхэу, хьалыгъумрэ сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зыщыхъойхэу, зэйтын чъыгхэр къызщыкӀыхэу, шъоур зыдэщыӀэ чӀыгум шъусщэжьынышъ, шъущыпсэущт, шъущылӀэщтэп’. ‘Зиусхьаным тыкъиухъумэщт’ зыӀозэ, шъузгъэпцӀэрэ Хъызкъый шъуемыдэӀуба[+]. 33Лъэпкъхэм ятхьэхэм а лъэпкъмэ ячӀыгухэр ашур пачъыхьэм рамыгъэштэн алъэкӀыгъа? 34Тыдэ щыӀэха Хъамат, Арпад къалэхэм ятхьэхэр? Тыдэ щыӀэха Сэфаруаим, ХэнаӀ, Ӏиуа къалэхэм ятхьэхэр? Ахэм Щамэрэн самыгъэштэн алъэкӀыгъа[+]? 35Хэта а хэкухэм ятхьэ пстэумэ ащыщэу зичӀыгу сэ сщызыухъумагъэр? Зиусхьаным Ерусэлэм сэ джы симыгъэштэнэуи?“»[+] 36Ау цӀыфхэм зи аӀощтыгъэп, зи ащ рамыӀожьынэу пачъыхьэм унашъо къафишӀыгъэти, иджэуапэу зы гущыӀи аӀощтыгъэп. 37Джаущтэу пачъыхьэм иунэ-хапӀэ лъыплъэщтыгъэу Хъылкъый ыкъо Елыекъым, Щэбнэ тхакӀор, пачъыхьэм иӀофшӀэкӀэ-псэукӀэ зытхыщтыгъэу Асаф ыкъо Иоахъ ящыгъынхэр зэӀытхъыгъэхэу Хъызкъый дэжь къагъэзэжьи, ашур пачъыхьэм икъулыкъушӀ шъхьаӀэ къариӀуагъэр къыфаӀотэжьыгъ.

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Хъызкъый тхьэлӀыкӀоу ЕщаӀыехъу упчӀэжьэгъу зэришӀыгъэр

1Хъызкъый пачъыхьэм иӀумэтхэм якъэбар зызэхехым, ищыгъынхэр зэӀитхъи, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ джанэр ыкӀышъо нэсынэу зыщилъи, Зиусхьаным и Унэ кӀуагъэ. 2Хъызкъый пачъыхьэм иунэ-хапӀэ лъыплъэрэ Елыекъым, Щэбнэ тхакӀор, къурмэнышӀ[†] шъхьаӀэхэр, дзыопхъэ шэкӀ пхъашэм хэшӀыкӀыгъэ джанэхэр акӀышъомэ анэсынэу ащыгъхэу, Амэц ыкъо ЕщаӀыехъу тхьэлӀыкӀом[†] дэжь ыгъэкӀуагъэх. 3Ахэм ащ раӀуагъ: «Хъызкъый ыӀорэр мары: „Непэрэ мафэр гукъаом, пщыныжьым, хьайнэпагъэм ямаф. Зикъэхъугъо сабыир къылъфыжьынэу кӀуачӀэ зимыӀэжь бзылъфыгъэм тыфэд тэ. 4Ти Зиусхьанэу Тхьэу узфэлажьэрэм къызэхихыгъэмэ, Тхьэу щыӀэм емыкӀухэр риӀолӀэнхэу изиусхьан ашур пачъыхьэм къыгъэкӀогъэ дзэ пэщэ Ӏэшъхьэтетым зэкӀэ къыӀогъэ гущыӀэхэу ти Зиусхьанэу Тхьэу узфэлажьэрэм къызэхихыгъэхэм апае ифэшъуашэр рерэгъэгъот. Псэоу къэнэжьыгъэхэм апае Тхьэм елъэӀуба“»[+]. 5Арыти, Хъызкъый пачъыхьэм иӀумэтхэр ЕщаӀыехъу дэжь къакӀохи пачъыхьэм ыӀорэр зыраӀом, 6ЕщаӀыехъу ахэм къариӀожьыгъ: «Шъуизиусхьан мыщ фэдэу ешъуӀожь: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘Ашур пачъыхьэм иӀумэтхэм къысаӀолӀэгъэ емыкӀоу зэхэпхыгъэхэм зыкъямыгъэгъащт. 7Мары къэбар къылъызгъэӀэсынышъ, ихэгъэгу ымыгъэзэжьмэ мыхъунэу чӀыпӀэ изгъэфэщт. Сэ ар чатэкӀэ ащ щязгъэукӀыщт’“».


Ашурхэм къязэонхэу аӀуи къызэрагъэщынагъэхэр

8Ашур дзэм идзэпэщэ Ӏэшъхьэтет Лахыщ къалэм зегъэзэжьым, ашур пачъыхьэр ащ дэкӀыгъэу Либнэ къалэ зэрэтебэнагъэр ышӀагъ. Джащ пае пачъыхьэм дэгущыӀэнэу а къалэм ар кӀуагъэ[+]. 9Куш хэгъэгум[*] ипачъыхьэу Тырхъакъ ашур пачъыхьэм къезэонэу къызэрежьагъэм икъэбар зэхихыгъэти, Хъызкъый дэжь лӀыкӀохэр джыри ащ ыгъэкӀуагъэх. 10Ащ раригъэӀуагъ: «Ехъудэм ипачъыхьэу Хъызкъый мыщ фэдэу ешъуӀу: „‘Ерусэлэм ашур пачъыхьэм ӀэкӀагъэхьащтэп’ пӀозэ, узщыгугъырэ уи Тхьэ уерэмыгъапцӀ. 11Сэри, нэмыкӀхэуи ашур хэгъэгум тетыгъор щызыӀыгъыгъэхэми хэгъэгу пстэури зэрагъэкӀодыгъэм ущыгъуазэба, – ора псэоу къэнэжьыщтыр? 12Сятэмэ зэрапхъогъэ лъэпкъхэр, Гозан, Хъаран, Рэцэф къалэхэр, Тэласар чӀыгум ит Ӏэдэн къалэм щыщхэр ятхьэхэм къагъэнэжьыгъэх шӀуа[+]? 13Тыдэ щыӀа Хъамат къалэм ипачъыхьэ, Арпад къалэм ипачъыхьэ? Тыдэ щыӀэха Сэфаруаим, ХэнаӀ, Ӏиуа къалэхэм япачъыхьэхэр?“»[+] 14Хъызкъый лӀыкӀохэм къахьыгъэ тхьапэ тхыгъэр къаӀихи еджагъ. Ащ лъыпытэу Зиусхьаным и Унэ кӀуи, ар Зиусхьаным ыпашъхьэ къыщызэкӀоцӀихыгъ. 15Хъызкъый Зиусхьаным ыпашъхьэ щытэу елъэӀузэ, къыӀуагъ: «А Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэу Къэрыубмэ атесыр! О зыр ары чӀыгум тет пачъыхьагъу пстэуми я Тхьэр, уашъори чӀыгури О къэбгъэшӀыгъэх[+]. 16Зиусхьаныр,[†] мыдэ къэдаӀуи къызэхэх, уинэплъэгъу мыкӀэ къэгъази къаплъэ. Зиусхьан, О ренэу щыӀэ Тхьэм, емыкӀухэр къыуаӀолӀэнхэу Санхъэриб къыгъэкӀуагъэхэм аӀохэрэр къызэхэх![+] 17А Зиусхьан, шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ашур пачъыхьэхэм цӀыф лъэпкъхэри, ахэр зэрыс хэгъэгухэри зэрапхъуагъэх. 18ЯтхьэпэпкӀэ пкъыгъохэри ахэм машӀом падзагъэх, сыда пӀомэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ ахэр тхьэхэп, цӀыфмэ пхъэмрэ мыжъомрэ ахашӀыкӀыгъэх ныӀэпти, агъэкӀодыгъэх. 19Арышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэр, сыолъэӀу: ащ тыкъыӀэкӀэхыжьи, а Зиусхьан, о узэрэ Тхьэ закъор чӀыгум тет пачъыхьагъу пстэуми зэлъашӀэщт»[+].


ЕщаӀыехъу Ашурым ипачъыхьэ икӀодыкӀэ хъущтыр къызэриӀуагъэр

20Амэц ыкъо ЕщаӀыехъу Хъызкъый дэжь раӀонэу ыгъэкӀуагъэх: «Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Ашурым ипачъыхьэу Санхъэриб пэшӀуекӀу, Сэ укъызэрэсэлъэӀугъэр къызэхэсхыгъ“. 21Ащ ехьылӀагъэу Зиусхьаным къыӀорэр мары:

„Цион[†] ыпхъоу пшъэшъапӀэм итым укъыридзахэрэп, къыпкӀэнакӀэ;
Ерусэлэм ыпхъу[*] ышъхьэ
уакӀыбкӀэ щегъэсысы.
22Хэт о узэгыигъэри, емыкӀухэр зэпӀолӀагъэхэри?
Хэт умакъэ къызпэпӀэтыгъэри,
унапӀэхэр лъагэу зыфыдэпщэягъэхэри?
Израилым ианахь ЛъапӀэр ары!“
23УиӀумэт уилӀыкӀохэмкӀэ Зиусхьаным уегыйзэ, пӀуагъэ:
„Сику псынкӀэхэу бэ дэдэ хъухэрэмкӀэ
къушъхьэ шыгухэм санэсыгъ.
Ливаным фэдэ чӀыпӀэ Ӏудзыгъэми сынэси,
ащ ит кедрэ анахь лъагэхэмрэ
кипарис анахь лъапӀэхэмрэ къисыупкӀыгъэх.
ЧӀыпӀэ анахь Ӏудзыгъэхэми санэси,
ямэзцунэхэми сапхырыкӀыгъ,[+]
24чӀыгум сэ сетӀэзэ, псынэхэр стӀыгъэх,
хэмэ псыр къарысхызэ, сэ сешъуагъ,
Нил псыхъо къосхэр слъэгухэмкӀэ изгъэгъушъыкӀыгъэх“.
25Ау зэхэпхыгъэба: бэшӀагъэу Сэ ар зэрэсшӀагъэр,
ижъым ижъыжьым аущтэу хъунэу зэрисхъухьэгъагъэр,
о зэкӀэгъэпытыхьэгъэ къалэхэм зыпари къызэрадэмынэрэмкӀэ,
къутэфэ Ӏуашъхьэ зэрэпшӀыхэрэмкӀэ ар зэрэбгъэцэкӀэжьырэр?
26Ахэм ащыпсэурэ цӀыфхэр кӀочӀаджэ хъугъэхэу,
щынэным къыхэкӀэу мэкӀэзэзых, шъхьакӀом ешхых.
Губгъэм ит уцым, уц къыхэкӀыгъакӀэм,
унашъхьэмэ къатекӀэрэ уцэу,
шъхьэлъэгъу имыфэу кӀодыжьыгъэм фэдэх ахэр[+].
27УзэрэтӀысри, узэрэтэджри,
унэм узэрикӀри, укъызэрихьажьри –
зэкӀэ Сэ сэшӀэ.
БзэджагъэкӀэ укъызэрэспэуцужьри сэшӀэ[+].
28БзэджагъэкӀэ укъызэрэспэуцужьрэм,
уипэгагъэ якъэбарэу къызнэсыгъэм пае,
сихъурджанэ упэгъуанэмэ арысщынышъ,
сижэдэлъхэр ужэ къыдэслъхьанхэшъ,
джа укъызэрыкӀогъэ гъогу дэдэм утетэу
озгъэгъэзэжьынышъ, узгъэкӀожьыщт»[*].

29ЕтӀанэ ЕщаӀыехъу Хъызкъый пачъыхьэм фиӀопщыжьыгъ: «Джы оркӀэ щыӀэщт гъэунэфыпӀэхэр зыфэдэхэр мары: лэжьыгъацэу чӀыгум хафи къэкӀыгъэм къытырэр мы илъэсым шъушхыщт, адрэ илъэсым – ежь чӀыгум къытекӀагъэр ары, ящэнэрэ илъэсым лэжьыгъэр шъупхъыщт, Ӏушъухыжьыщт, сэнэшъхьэшӀапӀэхэр жъулэжьынхэшъ, къапыкӀэрэр шъушхыщт. 30Ехъудэм псэоу къинэжьыгъэхэм алъапсэхэр пытэжьынхэшъ, ашъхьапэмэ гъэбэжъу къатыщт. 31Ерусэлэмрэ Цион къушъхьэмрэ ащыбэгъожьыщтых псэоу къэнэжьыщтхэр. Зиусхьаныр лъэш дэдэу зыфаер джары.

32Арышъ, Зиусхьаным Ашурым ипачъыхьэ ехьылӀагъэу къыӀорэр мары:

„Мы къалэм ар къыдэхьащтэп,
щабзи ащ дидзэщтэп,
мэӀухэр ыӀыгъэу ыштэнэу къекӀолӀэщтэп,
ащ дэхьаным пае къыдзыхьащтэп[+].
33Джа гъогоу къызэрыкӀуагъэм тетэу ащ ыгъэзэжьыщт,
мы къалэми къыдэхьащтэп,
Сэ, Зиусхьаным, сэӀо.
34Сэ сихьатыркӀэ, сиӀумэт Даут ихьатыркӀэ,
мы къалэр къэзгъэнэжьыным пае къэсыухъумэщт“».

35А чэщым Зиусхьаным и МэлэӀич къежьи, ашур дзэуцупӀэм кӀуи, нэбгырэ минишъэрэ мин тӀокӀиплӀырэ минитфырэ щызэхиукӀагъ. Пчэдыжьым цӀыфхэр къызэтэджыжьхэм, мары хьадэхэр тыдэкӀи щылъхэу алъэгъу[+]. 36ЕтӀанэ Ашурым ипачъыхьэу Санхъэриб зэкӀэкӀожьи, ашур пачъыхьагъум икъэлэ шъхьаӀэу Нинэо ыгъэзэжьи, ащ дэтӀысхьажьыгъ[+]. 37Мафэ горэм ежь итхьэу Нысрэх иунэ щелъэӀузэ, ыкъомэ ащыщхэу Адрамэлэхрэ Сарэцэррэ ар чатэкӀэ аукӀи, ежьхэр Арарат хэгъэгум екӀужьыгъэх. Ыкъомэ ащыщ Есархъадон ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Хъызкъый пачъыхьэр зэрэхъужьыгъэр

1А уахътэм Хъызкъый илӀыкӀынэу уз къыштагъ. ТхьэлӀыкӀоу[†] Амэц ыкъо ЕщаӀыехъу ащ дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Умыхъужьэу улӀэщтышъ, уибынхэм осыет къафэшӀыжь“». 2Арыти, Хъызкъый ынэӀу дэпкъым фигъази Зиусхьаным елъэӀузэ къыӀуагъ: 3«А Зиусхьан! Сызафэу уапашъхьэ сызэритыгъэр, сыгукӀэ сызэрэпфэшъыпкъагъэр, къыокӀущтыр зэрэсшӀагъэр угу къэбгъэкӀыжьынэу сыолъэӀу». Ащ лъыпытэу Хъызкъый лъэшэу къэгъыгъ[+]. 4ЕщаӀыехъу пачъыхьэр зыщыпсэурэ унэм ищагу джыри дэмыкӀыжьыгъэу, Зиусхьаным ипсалъэ къылъыӀэсыгъ. 5«Гъэзэжьи силъэпкъ ипщ Хъызкъый еӀу: „Уятэшхо Даут и Тхьэу Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘УитхьэлъэӀу Сэ къызнэсыгъ, унэпсхэри слъэгъугъэх. Мары Сэ узгъэхъужьынышъ, ящэнэрэ мафэм Зиусхьаным и Унэ укӀощт[+]. 6УигъашӀэ илъэс пшӀыкӀутф къыпфыхэзгъэхъощт, ори мы къалэми ашур пачъыхьэм шъущысыухъумэщт, Сэ сихьатыркӀэ, сиӀумэт Даут ихьатыркӀэ, мы къалэри къэзгъэнэжьыщт’“»[+]. 7ЕщаӀыехъу къыӀуагъ: «Шхынцумпэ гъэгъугъэ такъыр къашъуштэ». Арыти, ар къашти, къытекӀэгъэ бэгу етагъэм тыралъхьи ар нахьышӀу хъужьыгъэ. 8Арыти, Хъызкъый ЕщаӀыехъу еупчӀыгъ: «Зиусхьаным сызэригъэхъужьыпэщтымрэ ящэнэрэ мафэм Зиусхьаным и Унэ сызэрэкӀощтымрэ сыд фэдэ шыхьат нэшана яӀэщтыр?»[+] 9ЕщаӀыехъу ащ къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным ыӀуагъэр зэригъэцэкӀэжьыщтым ишыхьат нэшанэ зыфэдэр мары: мары ныбжьыкъур шэпхъипшӀыкӀэ нахь кӀыхьэ хъугъэ. Уфая ар шэпхъипшӀыкӀэ икӀэрыкӀэу нахь кӀако хъужьынэу?»[*] 10Хъызкъый къыӀуагъ: «Ныбжьыкъур шэпхъипшӀыкӀэ ыпэкӀэ лъыкӀотэныр къинэп, ау ныбжьыкъур шэпхъипшӀыкӀэ къызэкӀэрэкӀожь». 11Арыти, тхьэлӀыкӀоу ЕщаӀыехъу Зиусхьаным лъэшэу елъэӀуи, Ащ Ахъаз исыхьат илъэоянэхэм къатыридзэрэ ныбжьыкъоу ыпэкӀэ лъыкӀуатэщтыгъэр шэпхъипшӀыкӀэ къызэкӀигъэкӀожьыгъ[+].


Бабилэн лӀыкӀохэр Хъызкъый дэжь къызэрэкӀуагъэхэр

12А уахътэм бабилэн пачъыхьэу, Баладан ыкъо Мэродах-Баладан Хъызкъый зэрэсымаджэр зэхихыгъэти, илӀыкӀохэм тхылъыпӀэ тхыгъэрэ шӀухьафтынхэмрэ къыфаригъэхьыгъэх. 13Хъызкъый къыфагъэкӀуагъэхэм къаӀуагъэм игуапэу едэӀуи, имылъку гъэтӀылъыпӀэхэр, итыжьынрэ идышъэрэ, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ щыфэхэр, дэгъэ лъапӀэхэр, иӀэшэ гъэтӀылъыпӀэ, иунэ илъ мылъкур зэкӀэ аригъэлъэгъугъэх. Хъызкъый иунэ итэу, ихапӀэ дэтэу аримыгъэлъэгъугъэ зи къэнагъэп. 14Ащ ыуж тхьэлӀыкӀоу ЕщаӀыехъу пачъыхьэу Хъызкъый дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «Тыда мы цӀыфхэр къыздыпфикӀыгъагъэхэри, сыда ахэм къыуаӀуагъэри?» Хъызкъый ащ риӀожьыгъ: «Бабилэн хэгъэгу чыжьэм ахэр къикӀыгъэх». 15ЕщаӀыехъу къыӀуагъ: «Сыда ахэм уиунэ щалъэгъугъэр?» Хъызкъый риӀожьыгъ: «Сиунэ ит пстэури ахэм алъэгъугъ, симылъку гъэтӀылъыпӀэхэм арылъэу ясымыгъэлъэгъоу зы пкъыгъо закъуи къэнагъэп». 16Ащ дэжьым ЕщаӀыехъу Хъызкъый риӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэм къедэӀу: 17„Мары уахътэ къэсынышъ, уиунэ илъри, уятэмэ джы нэс аугъоигъэри зэкӀэ аштэнышъ, Бабилэн ащэщт. Зи къэнэщтэп“, джары Зиусхьаным ыӀорэр[+]. 18О къыпхэкӀыщт кӀалэмэ ащыщхэр ращынхэшъ, бабилэн пачъыхьэм иунэ-хапӀэ анаӀэ тырагъэтэу Ӏоф фашӀэщт»[+]. 19Хъызкъый ЕщаӀыехъу къыриӀожьыгъ: «Зиусхьаным о къыуигъэӀуагъэр дэгъу». Сыда пӀомэ «Сэ сыщэӀэфэ мамыррэ щыӀэкӀэшӀурэ щэрэӀэх!» ыӀуи, ежь егупшысыжьыгъ. 20Хъызкъый зэкӀэ иӀофшӀагъэхэмрэ, лӀыгъэу ащ зэрихьагъэхэмрэ, ыпшъэкӀэ щыӀэ псыубытыпӀэм къыхищыгъэ псычъапӀэр къалэм къызэрэдищагъэмрэ ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 21Джащ тетэу Хъызкъый ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм ыгъэзэжьыгъэти, ащ ыкъо Мэнасэ ежь ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Ехъуд пачъыхьэу Мэнасэ

1Мэнасэ пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс пшӀыкӀутӀу. Илъэс шъэныкъорэ тфырэ Ерусэлэм ар щыпачъыхьагъ. Янэ ыцӀагъэр Хъэфцибахъ. 2Зиусхьаным израил цӀыфмэ ахифыжьыгъэ лъэпкъхэм ашӀэщтыгъэ гущыкӀыгъо емыкӀушхохэм акӀырыплъзэ, Мэнасэ Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ. 3КъурмэншӀыпӀэ[†] лъэгапӀэхэу[†] ятэ Хъызкъый зэхикъутагъэхэр икӀэрыкӀэу ащ зэтыригъэуцожьыгъэх, тхьэнэпцӀэу БаӀал пае къурмэншӀыпӀэхэр ыгъэуцугъэх, израил пачъыхьэу Ахъаб фэдэу, Астартэ пае пкъэухэр ыгъэуцугъэх; ошъогу кӀочӀэпцӀэ пстэуми шъхьащэ афишӀыщтыгъэ, афэлажьэщтыгъэ[+]. 4Зиусхьаным и Унэу, Ежь ыцӀэ епхыгъэнэу къахихыгъэ къалэу, Зиусхьаным зыфиӀогъэ Ерусэлэм дэтым тхьэнэпцӀхэм апае къурмэншӀыпӀэхэр чӀигъэуцуагъэх[+]. 5Щагушхомрэ Зиусхьаным и Унэ ыкӀоцӀ щагурэ ошъогу кӀочӀэпцӀэ пстэумэ апае къурмэншӀыпӀэхэр адигъэуцуагъэх[+]. 6Ыкъо машӀокӀэ къурмэн[†] ышӀыгъ, нэпхыгъэ кӀуачӀэхэр зыхэлъхэм, къэхъущтхэр къязыӀохэрэм апылъыгъ, джынапцӀэмэ апыщагъэхэр, удыгъэхэр зезыхьэхэрэр уцогъу ышӀыгъэх. Джащ фэдэу Зиусхьаныр[†] ыгъэгубжэу, Ащ къемыкӀущтхэр бэу ышӀагъэх[+]. 7Астартэ пае ышӀыгъэ пкъэур Зиусхьаным и Унэ чӀигъэуцуагъ. Зиусхьаным Ежь и Унэ ехьылӀагъэу Даутрэ ащ ыкъо Сэлмэнрэ къариӀуагъ: «Мы Унэми израил лӀакъомэ ячӀыпӀэ пстэуми къахэсхыгъэ Ерусэлэми Сэ сцӀэ егъашӀэм япхыгъэщт. 8Израил цӀыфхэр ятэхэм къястыгъэ чӀыгум зыщызгъэгупсэфыщтхэр ахэм унашъоу къафэсшӀыгъэхэмрэ Си Ӏумэт Мосэ осыет къыфэсшӀыгъэ хабзэмрэ зэрагъэцэкӀэнхэм пылъхэмэ ары ныӀэп»[+]. 9Ау ехъуд цӀыфхэр дэӀуагъэхэп. Мэнасэ ахэм псэкӀодышхохэр зэраригъэшӀыщтыгъэм къыхэкӀэу, Зиусхьаным израил цӀыфхэм акӀэрифыгъэ лъэпкъхэм анахь Ӏэежьэу, емыкӀушхохэр ашӀэщтыгъ. 10Арыти, Зиусхьаным иӀумэт тхьэлӀыкӀохэм[†] къараригъэӀуагъ: 11«Ехъуд пачъыхьэу Мэнасэ ежь ыпэкӀэ амэрхэм ашӀэщтыгъэ емыкӀушхохэм анахь Ӏаежъхэр ышӀэзэ, итхьэнэпцӀхэмкӀэ Ехъудэр псэкӀодшӀэным хищагъ[+]. 12Арышъ, Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм джащ пае еӀо: „Мары зэхэзыхрэм ытхьакӀумэнэӀус Ӏуригъэутэу Ерусэлэми Ехъудэми тхьамыкӀэгъошхо къафезгъэхыщт[+]. 13Щамэрэнрэ Ахъаб илӀакъорэ ясшӀагъэр Ерусэлэми есшӀэщт, Ерусэлэм цӀыфхэр дэсыукъэбзыкӀынхэшъ, зэрышхэгъэхэ лагъэр алъэкӀыжьмэ, ылъачӀэ дэгъэзыягъэу зэрагъэуцужьырэм фэдэу, нэкӀэу къэзгъэнэщт[+]. 14Силъэпкъ щыщэу къэнагъэр щызгъэзыещт, ипыйхэм аӀэ ар ислъхьащт, иджэгъогъу пстэуми ар ахъункӀэщт, зэбгырахыщт. 15Ятэхэр Мысырым къызикӀыжьыгъэхэ мафэм къыщегъэжьагъэу непэрэ мафэм нэс сагъэгубжэу, къысэмыкӀущтхэр зэрашӀэщтыгъэм пае Сэ ахэр къясшӀэщт“». 16Джыри Мэнасэ лажьи хьакъи зимыӀэ цӀыфхэм алъ бэу Ерусэлэм щигъэчъагъ, а псэкӀод пстэумэ ашӀокӀыжьэу, Зиусхьаным къемыкӀущтхэр ригъашӀэхэзэ, Ехъудэр псэкӀодышӀыным хищагъ[+]. 17Мэнасэ зэкӀэ иӀофшӀагъэхэри псэкӀодэу ышӀыгъэхэри Ехъудэм ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 18Джаущтэу Мэнасэ лӀи ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зегъэзэжьым, Ӏузэ ичъыгхатэу ежь иунэ къыпэблагъэм щагъэтӀылъыжьыгъ. Арыти, ыкъо Амэн ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ[+].


Ехъуд пачъыхьэу Амэн

19Амэн пачъыхьагъум зытехьэм илъэс тӀокӀырэ тӀурэ ыныбжьыгъэр, илъэситӀо Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Мэшулэмэт. Ар Иотбэ къалэ щыщ Хъаруц ыпхъугъ. 20Ащи, ятэ Мэнасэ зэрихэбзагъэу, Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ. 21Ятэ зытетыгъэ гъогум темыкӀэу тетыгъ, ятэ зыфэлажьэщтыгъэ тхьэнэпцӀхэм шъхьащэ афишӀыщтыгъ[+]. 22Ятэшхомэ я Зиусхьанэу Тхьэм ыкӀыб фэгъэзагъэу, Зиусхьаным игъогу тетыгъэп. 23Амэн иӀумэтхэм зыкъыпаӀэти, пачъыхьэр иунэ раукӀыхьагъ. 24Ау ехъуд цӀыфхэм Амэн зыкъыпэзыӀэтыгъэхэр зэкӀэ аукӀхи, ыкъо Иощыехъу ащ ычӀыпӀэ пачъыхьанэу тырагъэхьагъ. 25Амэн зэкӀэ иӀофшӀагъэхэр Ехъудэм ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 26Ар Ӏузэ ичъыгхатэ дэт икъэунэ щагъэтӀылъыжьи, ыкъо Иощыехъу ежь ычӀыпӀэ пачъыхьанэу техьагъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Иощыехъу пачъыхьагъум зэрэтехьагъэр

1Иощыехъу пачъыхьагъум зытехьэм илъэсий ыныбжьыгъэр, илъэс щэкӀрэ зырэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Едыдэ, Боцкъат къалэм щыщ Ӏадай ыпхъугъ[+]. 2Ащ Зиусхьаным къекӀущтыр ышӀэщтыгъэ, ятэшхо Даут игъогу зэкӀэмкӀи зэрэтетыным ишъыпкъэу пылъыгъ[+].


Хэбзэ тхылъыр къызэрагъотыжьыгъэр

3Иощыехъу зыпачъыхьэр япшӀыкӀуенэрэ илъэсым хэхьагъэу пачъыхьэм тхакӀоу Мэшулам ыкъо Ацалый ыкъожь Щафан Зиусхьаным и Унэ ыӀофыти риӀуагъ: 4«Хъылкъый къурмэнышӀ[†] шъхьаӀэм дэжь кӀуи, цӀыфхэм Зиусхьаным и Унэ къырахьылӀагъэу, Зиусхьаным и Унэ чӀэхьапӀэ[†] къэзыухъумэрэ къурмэнышӀхэм къаугъоигъэ тыжьын ахъщэр къегъэлъытэжь[+]. 5Ар Зиусхьаным и Унэ зыгъэцэкӀэжьхэрэм яӀэшъхьэтетхэм арарэти, адрэхэм ар Зиусхьаным и Унэ хэкъутыкӀыгъэхэр зыгъэцэкӀэжьхэрэм, 6пхъашӀэхэм, унэзэтелъхьэхэм, адрэ псэолъэшӀхэм, унэр зэрагъэцэкӀэжьыщт пхъэхэмрэ мыжъо къыгоутыгъэхэмрэ къыращэфынхэм пае араратыжь. 7Ау шъыпкъагъэ зэрахэлъым къыхэкӀэу ар зэрагъэзекӀорэ шӀыкӀэм шъукӀэмыупчӀэжь»[+].

8КъурмэнышӀ шъхьаӀэу Хъылкъый Щафан тхакӀом риӀуагъ: «Зиусхьаным и Унэ хэбзэ тхылъыр къычӀэзгъотагъ». Хъылкъые ар Щафан ритыгъ, адрэр ащ еджагъ[+]. 9Щафан тхакӀор пачъыхьэм дэжь къакӀуи къыриӀуагъ: «УиӀумэтхэм унэм къырагъотэгъэ тыжьын ахъщэр Зиусхьаным и Унэ зыгъэцэкӀэжьхэрэм яӀэшъхьэтетхэм аратыгъ». 10ЕтӀанэ Щафан тхакӀом пачъыхьэм риӀуагъ: «Хъылкъые къурмэнышӀым тхылъ къыситыгъ». Арыти Щафан ащ итым къыфеджагъ. 11Пачъыхьэм хэбзэ тхылъым итхагъэр зызэхехым, ар ыгу къеуи, ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. 12Арыти, пачъыхьэм Хъылкъый къурмэнышӀи, Щафан ыкъо Ахъыкъами, Михай ыкъо Ӏахбэри, Щафан тхакӀоми, пачъыхьэм икъулыкъушӀэу Ӏасайи унашъо афишӀи ариӀуагъ: 13«ШъукӀуи сэщ пайи, лъэпкъми, зэрэ Ехъудэ хэгъэгоуи апае мы къагъотыгъэ тхылъым итхагъэм ехьылӀагъэу Зиусхьаным шъукъеупчӀ. Зиусхьаныр[†] машӀоу къызэкӀигъанэу къытфэгубжыгъ, сыда пӀомэ тятэхэр мы тхылъым тэщ пае итхагъэхэр зэрагъэцэкӀэн фаем едэӀугъэхэп»[+]. 14Арыти, Хъылкъый къурмэнышӀыр, Ахъыкъам, Ӏахбэр, Щафан, Ӏасай аӀоу Хъулдэ бзылъфыгъэ тхьэлӀыкӀом[†] дэжь кӀуагъэх. Ар щыгъынхэм[*] афэгъэзагъэу, Хъархъас ыкъо Тикъуа ыкъожь Щалум ишъхьагъусагъ, Ерусэлэм къалэм иадырабгъукӀэ щыпсэущтыгъ. Ащ дэжь кӀохи дэгущыӀагъэх[+]. 15Ащ ахэм къариӀуагъ: «Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэр мары: „Садэжь шъукъэзгъэкӀогъэ цӀыфым сфешъуӀожь: 16Зиусхьаным ыӀорэр мары: ‘Ехъудэ пачъыхьэр зэджэгъэ тхылъым зэритхагъэм тетэу, мы чӀыпӀэми ащ щыпсэухэрэми сынае къащысфэщт. 17Сэ сыкъабгынагъэу, нэмыкӀ тхьэхэм апашъхьэ мэ ӀэшӀухэр къызпиххэрэр зэрэщагъэстхэрэм, адрэ ашӀэрэ пстэуми апае сагъэгубжэу машӀоу сыкъызэкӀэнагъ, сыкъызэкӀэмыкӀыжьынэу мы чӀыпӀэм лъэшэу сыкъыфэгубжыгъ’[+]. 18Ау Зиусхьаным шъуеупчӀынэу шъукъэзгъэкӀогъэ ехъуд пачъыхьэм ешъуӀожь: ‘Израилым и Зиусхьанэу Тхьэм джа зэхэпхыгъэм къариӀуалӀэрэр мары: 19Мы чӀыпӀэмрэ ащ щыпсэухэрэмрэ яхьылӀагъэу къэсӀуагъэр, ахэр адрэхэм къалъэгъоу хэкужъ зэрэсшӀыщтхэр зызэхэохым, угукӀэ шъабэ ухъугъэшъ, Зиусхьаным зыфэбгъэцӀыкӀугъэшъ, уищыгъынхэр зэӀыптхъыгъэхэшъ, сапашъхьэ ущыгъыгъэшъ, Сэри укъызэхэсхыгъ’. Зиусхьаным джары ыӀорэр. 20Джащ пае мары уятэхэр зыщагъэтӀылъыжьыгъэхэ чӀыпӀэр озгъэгъотыжьыщт, игъо къэсыфэ ущызгъэӀэнышъ, уикъэунэ уезгъэкӀужьыщт, мы чӀыпӀэм къыфезгъэхыщт тхьамыкӀагъохэр плъэгъущтхэп“». Арыти, джэуапыр пачъыхьэм къынагъэсыжьыгъ[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Иощыехъу пачъыхьэм тхьэнэпцӀхэр зэрэщигъэзыягъэхэр

1Иощыехъу пачъыхьэм ыгъакӀохи, Ехъудэмрэ Ерусэлэмрэ янахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэкӀэ ащ дэжь къыщызэӀуагъэкӀагъэх. 2Пачъыхьэр Зиусхьаным и Унэ кӀуагъэ, зэкӀэ ехъуд цӀыфхэри, зэкӀэ Ерусэлэм щыщхэри, къурмэнышӀхэри,[†] тхьэлӀыкӀохэри,[†] анахь къызэрыкӀохэм къащегъэжьагъэу анахь лъэрыхьэхэм анэсыжьэу зэкӀэ цӀыфхэр ащ игъусагъэх. Ар Зиусхьаным и Унэ къычӀагъотэгъэ хэбзэ тхылъым итхагъэхэм зэкӀэми зэхахэу къеджагъ[+]. 3Пачъыхьэр кӀэсэнхэр[†] зыкӀэт чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэм теуцуи, Зиусхьаным игъогу тетынхэу, Ащ иунашъохэр, Ащ иухэсыгъэхэр, Ащ ишапхъэхэр, хэбзэ тхылъым итхагъэхэр агурэ апсэкӀэрэ агъэцэкӀэнхэу Зиусхьаным ыпашъхьэ Ӏуагъэ щызэдаригъэшӀыгъ. КъызэӀукӀагъэхэр зэкӀэ ащ къезэгъыгъэх[+]. 4Пачъыхьэм Хъылкъый къурмэнышӀ шъхьаӀэм, къурмэнышӀ шъхьаӀэм игуадзэхэм, Зиусхьаным и Унэ чӀэхьапӀэ[†] къэзыухъумэрэ къурмэнышӀхэм унашъо афишӀи, БаӀал, Астартэ, ошъогу кӀочӀапцӀэхэм апае агъэфедэщтыгъэхэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр Зиусхьаным и Унэ къычӀаригъэхыгъэх. ЕтӀанэ ахэр Ерусэлэм ыкӀыбкӀэ Къыдрэн кӀэим щигъэстыгъэх, ястафэхэр Бэтэл ахьыжьынхэу унашъо афишӀыгъ[+]. 5Ехъуд къалэхэмрэ Ерусэлэм иӀэгъо-благъохэмрэ къурмэнхэр[†] зыщашӀырэ лъэгапӀэхэм[†] мэ ӀашӀу къызпиххэрэр ащагъэстынхэм пае тхьэнэпцӀхэм ялэжьакӀохэу ехъуд пачъыхьэхэм тырагъэуцогъагъэхэр тыригъэкӀыгъэх. Ахэм БаӀали, тыгъэми, мазэми, жъогъобынхэми, ошъогу кӀочӀапцӀэхэми апае мэ ӀашӀухэр къызпиххэрэр агъэстыщтыгъэх[+]. 6Ащ тхьэнэпцӀэу Астартэ ипкъэу Зиусхьаным и Унэ къычӀаригъэхыжьи, Ерусэлэм ыкӀыбкӀэ аригъэхьи, Къыдрэн псы игъукӀыгъэ зэпырыкӀыпӀэм дэжь щаригъэгъэстыгъ. Ащ истафэхэр сапэу зэхаригъэубыкӀэжьхи, етӀанэ цӀыф къызэрыкӀохэр зыдалъхьажьырэ къэхалъэм даригъэтэкъожьыгъ[+]. 7Зиусхьаным и Унэ цӀэпӀагъэхэр щызышӀэщтыгъэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ зэрысыщтыгъэхэ унэхэр зэхаригъэкъутагъэх. Астартэ пае техъонхэр бзылъфыгъэхэм ахэм ащашӀыщтыгъэх[+]. 8ТхьэнэпцӀмэ ялэжьакӀохэр зэкӀэ ехъуд къалэхэм адаригъэщыхи, ГъэбаӀ къыщегъэжьагъэу БэрщэбаӀ нэсэу ит лъэгапӀэхэу тхьэнэпцӀхэм ялэжьакӀохэм мэ ӀашӀухэр зыщагъэущтыгъэхэр ащылъэӀожьынхэ амылъэкӀынэу зэхикъутагъэх. Джащ фэдэу ащ зэхикъутагъ Ехъошуа къэлэ Ӏэшъхьэтетым икъэлапчъэу къалэм зэрэдахьэхэрэм исэмэгубгъукӀэ щыӀэ лъэгапӀэри. 9Ау лъэгапӀэхэм якъурмэнышӀхэр Зиусхьаным икъурмэншӀыпӀэу Ерусэлэм дэтым къекӀуалӀэщтыгъэхэп, нэмыкӀ къурмэнышӀхэм ягъусэхэу хьалыгъу мыкӀумыпшыр зэдашхыщтыгъ. 10Зыгорэми ыкъо е ыпхъу Молэх тхьэнэпцӀым къурмэнэу фимыгъэстыным пае, Тофэт тхьэнэпцӀым ипкъэоу Хъынэм ыкъохэм якӀэй дэтым емылъэӀужьышъунхэу ащ ышӀыгъ[+]. 11Джащ фэдэу, ехъуд пачъыхьэхэм тыгъэм пае Зиусхьаным и Унэ ичӀэхьапӀэ дэжь, тхьамэтэ пащэмэ ащыщэу Нэтан-Мэлэх ихапӀэ пэблагъэу агъэуцущтыгъэ шыхэр, Ӏуаригъэщыжьыгъэх, ку псынкӀэхэу тыгъэм пае агъэуцущтыгъэхэр машӀокӀэ ыгъэстыгъэх. 12Пачъыхьэм ехъуд пачъыхьэхэм Ахъаз иунашъхьэ тырашӀыхьэгъэ къурмэншӀыпӀэхэри,[†] Мэнасэ Зиусхьаным и Унэ ищагуитӀу адигъэуцогъэгъэ къурмэншӀыпӀэхэри къыридзыххи зэхигъэтэкъуагъэх. Ахэм якъутафэхэр псы игъукӀыгъэ зэпырыкӀыпӀэу Къыдрэн щыритэкъужьыгъэх[+]. 13Израил ипачъыхьэу Сэлмэн цыдонмэ, моабхэм, Ӏамонхэм ятхьэнэпцӀ бзэджэ-наджэхэу Астартэ, Къэмэщ, Мылкъом апае лъэгапӀэхэу Ерусэлэм икъокӀыпӀэкӀэ, Зэйтын къушъхьэм[*] икъыблэкӀэ щигъэуцугъэхэр Иощыехъу пачъыхьэм уащымылъэӀожьышъунэу ышӀыгъэх[+]. 14ТхьэнэпцӀхэмрэ Астартэрэ афагъэуцугъэ пкъэухэр зэхикъутэхи, ахэр зыдэщытыгъэ чӀыпӀэхэм цӀыф къупшъхьэхэр атыритэкъожьыгъэх[+]. 15Джащ тетэу, Нэуат ыкъо ЯрабӀамэу Израилыр псэкӀодым хэзыщагъэм, Бэтэл щигъэуцугъэ лъэгапӀэр, джа къурмэншӀыпӀэри лъэгапӀэри зэщидзыхи, сапэ ышӀэу зэхигъэтэкъуагъэх. Астартэ пае агъэуцугъэ пкъэухэри ыгъэстыгъэх[+]. 16Иощыехъу зэплъэм Ӏуашъхьэм тетыгъэ къэунэхэр къылъэгъугъэхэти, ыгъакӀохи къупшъхьэхэр къаригъэхьхи, ахэр къурмэншӀыпӀэм ыкӀыӀу щигъэстхи, Зиусхьаным Тхьэм илӀыкӀо мыр зэрэхъущтыр къызэрэригъэӀогъагъэм тетэу, къурмэншӀыпӀэр умыгъэфедэжьышъунэу ышӀыгъ[+]. 17Иощыехъу къэупчӀагъ: «Сыд саугъэта мы слъэгъурэр?» Къэлэдэсхэм ащ къыраӀожьыгъ: «Ар Тхьэм илӀыкӀоу Ехъудэм къикӀи Бэтэл щагъэуцугъэ къурмэншӀыпӀэм ыкӀыӀу о щыпшӀэрэр зэрэхъущтыр къэзыӀогъагъэм икъэун»[+]. 18Арыти, ащ къыӀуагъ: «Ащ шъунэмыс, ащ икъупшъхьэхэм хэти анэрэмыс». Арыти, ащ икъупшъхьэхэри Щамэрэн къикӀыгъэгъэ тхьэлӀыкӀом икъупшъхьэхэри къагъэнагъэх. 19Джащ тетэу Иощыехъу Зиусхьаныр[†] агъэгубжэу израил пачъыхьэмэ Щамэрэн ит къалэхэм якъурмэншӀыпӀэ лъэгапӀэхэм атырагъэуцогъэ тхьэлъэӀупӀэунэхэри зэхикъутагъэх. Бэтэл зэрэщишӀыгъэм фэдэу ахэми джар аришӀагъ. 20КъурмэншӀыпӀэ лъэгапӀэхэм ятхьэнэпцӀ лэжьакӀохэу ащ щыӀагъэхэр зэкӀэ къурмэншӀыпӀэхэм ащиукӀхи, цӀыф къупшъхьэхэр ахэм акӀыӀу щигъэстыжьыгъэх. ЕтӀанэ Ерусэлэм къыгъэзэжьыгъ[+].


Пэсахъ мэфэкӀым къызэрэфагъэзэжьыгъэр

21Пачъыхьэм зэкӀэ цӀыфхэм унашъо афишӀи, ариӀуагъ: «Мы хэбзэ тхылъым зэритым тетэу, шъуи Тхьэ пае пэсахъ мэфэкӀыр[*] шъушӀы»[+]. 22ХьыкумышӀхэм Израил пэщэныгъэ зыщыдызэрахьэщтыгъэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу израил пачъыхьэхэмрэ ехъуд пачъыхьэхэмрэ ялъэхъан къынэсэу мыщ фэдэ пэсахъ мэфэкӀ ашӀыщтыгъэп. 23Ау пачъыхьэу Иощыехъу зыпачъыхьэр япшӀыкӀуенэрэ илъэсым хэхьагъэу джа пэсахъым игъэмэфэкӀын Зиусхьаным пае Ерусэлэм щырагъэжьэжьыгъ.


Иощыехъу иаужырэ зэхъокӀыныгъэхэр

24Хъылкъый къурмэнышӀым Зиусхьаным и Унэ къыригъотэгъэ хэбзэ тхылъым итхагъэхэр гъэцэкӀэжьыгъэнхэм пае, Иощыехъу удыгъэхэр зезыхьэхэрэр, джэнчыдзхэр, джынэхэр къычӀэзыщхэрэр, тхьэ нэпцӀхэр, зэкӀэ бзэджэ-наджэхэр Ехъудэмрэ Ерусэлэмрэ ащигъэкӀодыпагъэх[+]. 25Ыгурэ ыпсэрэ кӀуачӀэу ахэлъ пстэумкӀэ зэкӀэ Мосэ ихабзэхэм аблэмыкӀэу, Зиусхьаным зыфигъэзэгъапэу ыпэкӀэ пачъыхьэ щыӀагъэп, ыужкӀи ащ фэдэ къэхъужьыгъэп[+]. 26Ау пачъыхьэу Мэнасэ Зиусхьаныр щигъэзыйи, Ар ыгъэгубжэу, Ащ къемыкӀущтыр зэришӀэщтыгъэм пае Зиусхьаныр Ехъудэм лъэшэу къызэрэфэгубжыгъэу къызэкӀэкӀыжьыгъагъэп[+]. 27Зиусхьаным къыӀуагъ: «Израилыр зэрэкӀэрыздзыгъэм фэдэу, Ехъудэри зыкӀэрыздзыщт, „Сэ сичӀыпӀэщт“ сӀуи, Сэ къахэсхыгъэ мы Ерусэлэм къалэри, Сэ сцӀэ епхыгъэнэу зыфэсӀогъэ мы Унэри пхъатэ зыпэсымыхьыжьхэу, щызгъэзыещтых»[+].


Иощыехъу ипачъыхьан зэриухыгъэр

28Иощыехъу зэкӀэ иӀофшӀагъэхэмрэ нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ Ехъудэм ипачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 29Иощыехъу ипачъыхьагъум мысыр пачъыхьэ фирхьаунэу Нэхъоу ашур пачъыхьэм пэшӀуекӀоу Ефрат псыхъом ылъэныкъокӀэ ежьагъ. Иощыехъу пачъыхьэр ащ езэонэу зыпэгъокӀым, адрэм ар къызэлъегъум, къеуи Мэгъыдэ къыщиукӀыгъ[+]. 30Арыти, иӀумэтхэм ащ ихьадэ ку псынкӀэм илъэу Мэгъыдэ къыращыжьи, Ерусэлэм къащэжьыгъ. Икъэунэ ар далъхьажьыгъ. Ащ дэжьым ехъудхэм Иощыехъу ыкъо Ехъоахъаз ышъхьэ дагъэ щарагъафи, ятэ ычӀыпӀэ пачъыхьанэу тырагъэхьагъ[+].


Ехъуд пачъыхьэу Ехъоахъаз

31Ехъоахъаз пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀырэ щырэ. Мэзищэ ар Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Хъамутал. Ар Лыбнэ къалэ щыщ Ирмые ыпхъугъ[+]. 32Ятэшхохэм зэряхэбзагъэу Зиусхьаным къемыкӀущт пстэури ащ ышӀэщтыгъ. 33Ар Нэхъоу фирхьауным Хъамат хэкум ит Рыблэ къалэ щиубыти, Ерусэлэм щымыпачъыхьажьыным пае гъэры ышӀыгъ. Хэкум тыжьынэуи дышъэуи килограмм минищ зырыз фэдиз тынӀахьэу тырилъхьагъ. 34Джаущтэу Нэхъоу фирхьауным Иощыехъу ыкъо Елыекъым ятэ Иощыехъу ычӀыпӀэ пачъыхьанэу тыригъахьи, ыцӀэ ЕхъоекъымкӀэ зэблихъужьыгъ. Ехъоахъаз ыубыти, Мысырым ыщи, ар ащ щылӀэжьыгъ[+].


Ехъуд пачъыхьэу Ехъоекъым

35Ехъоекъым тыжьыни дышъи фирхьауным ритыщтыгъэх. Нэхъоу фирхьауным иунашъо тетэу, ащ ритынхэм пае хэкухэм ащыпсэурэ нэбгырэ пэпчъ, шъхьадж иамал елъытыгъэу, тыжьынымрэ дышъэмрэ къатынхэу хьакъулахь атырилъхьагъ. 36Ехъоекъым пачъыхьагъум зытехьэм ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀырэ тфырэ, илъэс пшӀыкӀузэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Зэбудэ. Ар Румэ щыщ Пэдай ыпхъугъ. 37Ятэшхохэм зэряхэбзагъэу, Зиусхьаным къемыкӀущт пстэури ащ ышӀэщтыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр

1Ехъоекъым ипачъыхьагъум бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар Ехъоекъым къезауи, илъэсищэ ар ыӀэмычӀэ илъыгъ. ЕтӀанэ Ехъоекъым ащ зыкъыпиӀэти шъхьафит хъужьыгъэ[+]. 2Зиусхьаным къасдый, арам, моаб, Ӏамон дзэ купхэу зэхахьэхэрэр ащ къытыригъэбанэщтыгъэх. Зиусхьаным иӀумэт тхьэлӀыкӀохэм[†] къызэраригъэӀогъагъэм тетэу, Ехъудэр ыгъэкӀодынэу ахэр къытыригъэбанэщтыгъэх[+]. 3Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Зиусхьаным иунашъо тетэу, ехъудхэр ынэӀу ригъэкӀынхэм пае, Мэнасэ ипсэкӀодшӀагъэхэм, ащ ышӀэгъэ пстэумэ апае Ехъудэм ар къыщышӀыгъ[+]. 4Лъы хыер, Ерусэлэм зэлъыригъэкӀоу, зэригъэчъагъэри Зиусхьаным ащ къыфигъэгъунэу фэягъэп. 5Ехъоекъым зэкӀэ иӀофшӀагъэхэмрэ нэмыкӀэу ышӀагъэхэмрэ ехъуд пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ Ӏэпэрытххэм арытхагъэхэба. 6Ехъоекъым лӀи ятэ пӀашъэхэр зыдэщыӀэм зегъэзэжьым, ыкъо Ехъоехин ащ ычӀыпӀэ пачъыхьагъум техьагъ. 7Мысыр пачъыхьэм ыӀэ илъыгъэ чӀыгухэр, игъукӀырэ мысыр псыхъом къыщегъэжьагъэу Ефрат псыхъом нэсэу, зэкӀэ бабилэн пачъыхьэм зэриштагъэхэм къыхэкӀэу, мысыр пачъыхьэр зао ышӀынэу ащ нахьыбэ къежьэжьыгъэп.


Ехъуд пачъыхьэу Ехъоехин

8Ехъоехин пачъыхьэу зытехьэм илъэс пшӀыкӀуй ыныбжьыгъэр, мэзищэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Нэхъущтэ. Ерусэлэм щыщ Елнатан ыпхъугъ. 9Ятэ зэрихэбзагъэу, Зиусхьаным къемыкӀущт пстэури ащ ышӀэщтыгъ. 10А уахътэм бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар идзэпэщэ Ӏэшъхьэтетхэр Ерусэлэм къезэрэгъэкӀухи, къалэр къадзыхьагъ. 11Бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар идзэпэщэ Ӏэшъхьэтетхэм къалэр аштэнэу фежьагъэхэу, ежьыр ащ къэкӀуагъ. 12Арыти, ехъуд пачъыхьэу Ехъоехини, яни, иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри, ипщхэри, иунэ-хапӀэ зынаӀэ тезгъэтхэри зэригъусэхэу бабилэн пачъыхьэм зыратыгъ. Бабилэн пачъыхьэр зыпачъыхьэр яенэрэ илъэсым хэхьагъэу Ехъоекъым ащ ыубытыгъ[+]. 13Бабилэн пачъыхьэм Зиусхьаным и Унэ, пачъыхьэ унэм арылъыгъэ мылъкур зэкӀэ арищыгъ. Зиусхьаным къызэриӀогъагъэм фэдэу, израил пачъыхьэу Сэлмэн ышӀыгъэ дышъэ пкъыгъохэр Зиусхьаным и Унэ ащ щызэхиупӀышкӀуагъэх[+]. 14Ерусэлэм дэсхэр зэкӀэ, пщыхэр зэкӀэ, дзэпэщэ Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ нэбгырэ минипшӀ хъухэу ыгъэкощыгъэх, пхъэшӀэ ӀэпэӀасэхэри, гъукӀэхэри зэкӀэ, хэкум щыщ цӀыф анахь тхьамыкӀэхэм анэмыкӀ зи къымыгъанэу рищыгъэх. 15Ехъоехин Бабилэн къалэм ыгъэкощыгъ, пачъыхьэм яни, ишъузхэри, ащ иунэ-хапӀэ зынаӀэ тезгъэтхэри, хэкум ицӀыф лъэрыхьэхэри Ерусэлэм даригъэщхи Бабилэн аригъэгъэкощыгъэх[+]. 16Бабилэн пачъыхьэм дзэкӀолӀ нэбгырэ миниблыр, пхъашӀэхэмрэ гъукӀэхэмрэ нэбгырэ мин хъухэу, зэоным фэгъэсэгъэ дзэкӀолӀ хэшыпыкӀыгъэхэр зэкӀэ псэупӀэкӀэ Бабилэн аригъэгъэкощыгъэх. 17Бабилэн пачъыхьэм Ехъоехин ятэш Матаный ащ ычӀыпӀэ пачъыхьэу тыригъахьи, Цыдкъый цӀэу фаригъэусыжьыгъ[+].


Ехъуд пачъыхьэу Цыдкъый

18Цыдкъый пачъыхьэу зытехьэм илъэс тӀокӀырэ зырэ ыныбжьыгъ, илъэс пшӀыкӀузэ Ерусэлэм щыпачъыхьагъ. Ащ янэ ыцӀагъэр Хъамутал. Ар Лыбнэ къалэ щыщ Ирмые ыпхъугъ[+]. 19Ащи Ехъоекъым фэдэ къабзэу Зиусхьаным къемыкӀущтыр ышӀэщтыгъэ. 20Зиусхьаныр[†] Ерусэлэми Ехъудми лъэш дэдэу къафэгубжыгъэти, ащ нахьыбэрэ ымыдэжьхэу, ынэӀу ригъэкӀыпагъэх.

ЕтӀанэ Цыдкъый бабилэн пачъыхьэм зыкъыпиӀэтыгъ.

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Ерусэлэм зэрэзэхакъутагъэр

1Цыдкъый зыпачъыхьэр ябгъонэрэ илъэсым хэхьагъэу, илъэсым ияпшӀэнэрэ мазэ[*] ияпшӀэнэрэ мафэ бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар идзэ зэрэщытэу игъусэу Ерусэлэм къекӀуи ар къадзыхьагъ, къэлэ дэпкъым рыдэкӀоенхэу псэуалъэ горэ ашӀыгъ[+]. 2Цыдкъый зыпачъыхьэр япшӀыкӀузэнэрэ илъэсым хэхьафэ къалэр джаущтэу къызэрыдзыхьэгъагъ. 3ЯплӀэнэрэ мазэм иябгъонэрэ мафэ[*] гъаблэр къалэм нахь щылъэшыгъ, цӀыфхэм ашхын яӀагъэп. 4Къэлэ дэпкъым къыпхыраутыгъ. Цыдкъый идзэкӀолӀхэр чэщым пачъыхьэ хэтэщагум рекӀокӀырэ къэлэ дэпкъхэм азыфагу дэтхэу, къэлапчъэм пэблэгъэ лъагъом тетхэу чъагъэх. А уахътэм къасдыйхэр къалэм къегъэуцокӀыгъэхэу щытыгъэхэти, пачъыхьэмрэ идзэкӀолӀхэмрэ Ерыхъоу кӀэим екӀужьыгъэх. 5Ау къасдыйхэм ядзэ пачъыхьэм лъежьи Ерыхъоу кӀэим щыкӀэхьагъ. Ащ идзэ зэрэщытэу шъхьадж ыпакӀэ хэлъэдэжьыгъ. 6Джаущтэу пачъыхьэр къаубыти, бабилэн пачъыхьэм дэжь Рыблэ ащи ащ иӀоф щаӀуагъ[+]. 7Цыдкъый ыкъохэр ыпашъхьэ щаукӀхи, ежь Цыдкъый ынэхэр ракӀыхи, ыӀэхэм джэрз Ӏэхъу-лъэхъухэр атыралъхьи Бабилэн ащагъ[+].


Тхьэм и Унэ зэрэзэхакъутагъэр

8Илъэсым иятфэнэрэ мазэ[*], мазэм ияблэнэрэ мафэ, бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар зыпачъыхьэр япшӀыкӀубгъонэрэ илъэсым хэхьагъэу, бабилэн пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтетэу, ащ иӀумэт Нэбузарадан Ерусэлэм къэкӀуагъ. 9Зиусхьаным и Уни, пачъыхьэм иуни, Ерусэлэм дэт унэхэри зэкӀэ, цӀыф лъэрыхьэхэм яунэхэри машӀо акӀидзи ащ ыгъэстыгъэх. 10Къасдый дзэу пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытхэм яӀэшъхьэтет игъусагъэхэм Ерусэлэм къекӀокӀырэ дэпкъри зэхакъутагъ. 11Пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтетэу Нэбузарадан къалэм дамыщыгъэу къэнэгъэгъэ цӀыфхэри, бабилэн пачъыхьэм ыпэкӀэ гохьэгъагъэхэри, нэмыкӀ цӀыф къызэрыкӀохэри къалэм даригъэщыгъэх. 12Пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтет зынэмысэу къыгъэнагъэр сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ чӀыгумрэ адэлэжьэнхэм пае къэлэдэс анахь тхьамыкӀэхэм ащыщэу тӀэкӀу гор ныӀэп. 13Къасдыйхэм джэрз гъэткӀугъэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэсэнхэу[†] Зиусхьаным и Унэ иапэрэ ихьапӀэ чӀэтхэри, щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэри, джэрзым хэшӀыкӀыгъэ лэгъуп-псыубытыпӀэу Зиусхьаным и Унэ чӀэтыгъэри зэхацӀыцӀэхи, а джэрзыр Бабилэн ащагъ[+]. 14Джащ фэдэу ащагъэх лэгъупхэри, хьакужъонтхъухэри, остыгъэм ишъэгъэ стафэхэр къызэрэпахырэ Ӏадэхэри, Ӏэгубжъэхэри, джэрзым хэшӀыкӀыгъэ шыкъоу Тхьэм ыпашъхьэ итхэ зыхъукӀэ агъэфедэщтыгъэхэри,[+] 15жъапхъэхэри, лэджэнхэри ащагъэх, дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэхэри пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтет ыштагъэх. 16КӀэсэнитӀоу, лэгъуп-псыубытыпӀэхэу, щэрэхъхэм атет тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэхэу Сэлмэн Зиусхьаным и Унэ пае джэрзым харигъэшӀыкӀыгъэхэм яонтэгъуагъэ зыфэдизыр ащэчыгъэу щытыгъэп[+]. 17Зы кӀэсэным метрий фэдиз илъэгэгъагъ, метрэрэ ныкъорэ фэдиз илъэгагъэу джэрзым хэгъэткӀукӀыгъэу тандж ащ шъхьащыгъэуцожьыгъагъ. Джэрз шъэгъэ блэрымрэ фэхъурэяшъоу къытепшырэ сатыритӀоу нар теплъэ зиӀэхэмрэ танджым хъурэябзэу къыдекӀокӀыщтыгъэх. Джэрз шъэгъэ блэрыр къыздекӀокӀырэ адрэ кӀэсэнри джащ фэдагъ[+].


Ехъуд цӀыфхэр Бабилэн зэрэращыгъэхэр

18Бабилэн пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтет къурмэнышӀ[†] шъхьаӀэу Сэрай, къурмэнышӀ шъхьаӀэм игуадзэу Цэфаный, Зиусхьаным и Унэ чӀэхьапӀэ[†] къэзыухъумэрэ къурмэнышӀ нэбгырищри ыубытыгъэх. 19ДзэкӀолӀхэм яӀэшъхьэтет пащэщтыгъэхэм ащыщ горэ, пачъыхьэм ицыхьэшӀэгъу-упчӀэжьэгъу нэбгыритфэу къалэм дэсыгъэхэр, дзэм иӀэшъхьэтет итхакӀоу дзэм кӀощтхэр зытхыщтыгъэр, нахь цӀыф лъэрыхьэхэу къалэм дэсыгъэхэм ащыщхэу нэбгырэ тӀокӀищ ащ къалэм даригъэщыгъэх. 20Пачъыхьэм иухъумэкӀо шъхьагъырытмэ яӀэшъхьэтетэу Нэбузарадан ахэр ыубытхи бабилэн пачъыхьэм дэжь Рыблэ ыщагъэх. 21Бабилэн пачъыхьэм ахэр аригъэутынхи, Хъамат хэкум ит Рыблэ къалэ щаригъэукӀыжьыгъэх. Джаущтэу ехъуд цӀыфхэр ячӀыгу ращыгъэх.


Ехъудэм иӀэшъхьэтет пащэу Гъэдалый

22Бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар Ехъуд хэкум къыригъэнэжьыгъэ цӀыфхэм Щафан ыкъо Ахъыкъам ыкъо Гъэдалый Ӏэшъхьэтет пащэу афишӀыгъ[+]. 23Дзэм иӀэшъхьэтет пащэхэми, ахэм ягъусэ дзэкӀолӀхэми бабилэн пачъыхьэм Гъэдалый Ӏэшъхьэтет пащэу зэрэтыригъэхьагъэр зызэхахым, Гъэдалый дэжь Мыцпэ къэкӀуагъэх: Нэтаный ыкъо Исмахьил, Къарыехъ ыкъо Иохъанан, нэтофэ лъэпкъым щыщ Танхъумэт ыкъо Сэрай, зятэ МэӀахэ щыщ Язаныехъу, ядзэкӀолӀхэр[+]. 24Гъэдалый ахэми, зиӀэшъхьэтет ядзэкӀолӀхэми тхьэлъанэ афишӀи ариӀуагъ: «Къасдый Ӏэшъхьэтетхэм шъуащымыщынэу мы чӀыпӀэм унэхэр щышъушӀхи, бабилэн пачъыхьэм шъуфэӀорышӀи шъуиӀофхэр дэгъу хъущт». 25Ау яблэнэрэ мазэм[*] тефэу пачъыхьэ лӀакъом щыщ ЕлыщамаӀ ыкъо Нэтаный ыкъожь Исмахьилэ нэбгырипшӀ игъусэу къакӀуи, Гъэдалыйи ащ игъусэу Мыцпэ дэсыгъэхэми къатебани ыукӀыгъэх. 26ЕтӀанэ цӀыфхэм, анахь къызэрыкӀохэм къащегъэжьагъэу анахь лъэрыхьэхэм анэсыжьэу, дзэкӀолӀ Ӏэшъхьэтетхэри зэрахэтхэу, къасдыйхэм ащэщынэхэти, заӀати зэкӀэ Мысырым икӀыжьыгъэх.


Ехъоехин хьапсым къызэрэчӀагъэкӀыжьыгъэр

27Ехъуд пачъыхьэу Ехъоехин зыращыгъэр ящэкӀэнэрэ блырэ илъэсым хэхьагъэу, илъэсым ияпшӀыкӀутӀонэрэ мазэ[*] иятӀокӀэнэрэ блырэ мафэ бабилэн пачъыхьэу Еуил-Мэродах пачъыхьанэу зытехьэгъэ илъэсым, ехъуд пачъыхьэу Ехъоехин нэшӀукӀэ къеплъи, хьапсым къычӀаригъэщыжьыгъ[+]. 28Ар ащ нэгушӀоу къыпэгъокӀыгъ, нэмыкӀ хэгъэгумэ япачъыхьэхэу Бабилэн щыӀагъэхэм анахьыбэу лъытэныгъэ къыфишӀыгъ. 29Пачъыхьэм Ехъоехин хьапсэчӀэс щыгъынэу щыгъыгъэхэр зыщыригъэхыжьхи, щэӀэфэ ышхыщтым ар щигъэкӀагъэп. 30Джаущтэу пачъыхьэм иунашъокӀэ, ищыкӀагъэр зэкӀэ мафэ къэс рагъэгъотзэ, олӀэжьыфэ ар щыӀагъ.

### Эстер

#### Эстер

Эстер


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


ТхьэлӀыкӀоу Юныс, Рут, Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва, 2006

#### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Эстэр


Эстэр


ехьылӀэгъэ тхылъым


ипэублэ гущыӀ

Мы тхылъым джурт цӀыф лъэпкъым къырыкӀуагъэм щыщ хъугъэ шӀагъэхэр къегъэлъагъох. Тиэрэ ыпэкӀэ – 722–586 рэ илъэсхэм азыфагу Ассирием, Вавилон яцӀыфхэр техэкӀо гухэлъ яӀэу джуртмэ яхэгъэгу заулэрэ тебэнагъэх. Ащ фэдэ хъункӀэшӀ заомэ янахьыбэ зыхъугъэр Нэбухаднэцар ипачъыхьагъу илъэхъан ары. Джуртхэм атебанэхэ къэс цӀыф куп горэ гъэры ашӀыгъэу агъэзэжьыщтыгъэ.

Тиэрэ ыпэкӀэ 515 рэ илъэсхэм адэжь джуртхэм ячӀыгу къагъэзэжьынэу изын яӀэ хъугъэ, ау ащыщыбэхэм, хымэ хэгъэгум есэжьыгъэхэу, ащ къинэнхэу рахъухьагъ.

Хъугъэ шӀагъэу мы тхылъым къыгъэлъагъохэрэр тиэрэ ыпэкӀэ 450 рэ илъэсхэм адэжь хъущтыгъэх. Ахэр зыщыхъухэрэр Вавилон пачъыхьэгъоу къалэу Сузэ гупчэу зиӀагъэр ары.

Тхьэм ыцӀэ тхылъым зэ нэмыӀэми къыхэмыфэми, къэбарым къыуегъашӀэ тарихъ хъугъэ шӀагъэхэр Тхьэм гъогу тэрэз зэрэтырищэхэрэр. Ащ къеушыхьаты мы тхылъым гухэлъ шъхьаӀэу иӀэр Эстэррэ Мардохъайрэ ящытхъу ыӀотэныр е ахэр анахьэу къыхэгъэщыгъэнхэр арэу зэрэщымытыр. ЦӀыф лъэпкъ псэум къырыкӀощтыр аӀэ илъыныр хэгъэкӀи, ахэр ежьхэм къапыщылъ гъашӀэми фитыжьыгъэхэп. Ӏофыр зытетыр нэмыкӀ шъыпкъ. Ӏофхэр зыщыкъиным ашъхьэ емыгупшысэжьхэу, ахэм Тхьэм Ӏэрылъхьэ шъыпкъэ зызэрэфашӀырэм мэхьанэшхо зэриӀэр нэрылъэгъу къытфэхъу. Ежь Тхьэм гухэлъэу иӀэхэр къызэрэдэхъущтхэм яцыхьэ зэрэтелъыр джаущтэу къаушыхьаты.

Джары мы тхылъым къыӀотэрэ хъугъэ шӀагъэхэу «Пурим» мэфэкӀым лъапсэ фэхъугъэмэ нэбгырэ зырызмэ къащытхъун пшъэрылъ зызкӀыфимыгъэуцужьырэр. МэфэкӀыр зыкӀызэхащэрэр Тхьэм ыӀэхэмкӀэ джурт цӀыф лъэпкъыр къэгъэнэжьыгъэ зэрэхъугъэр агу къэкӀыжьыным пай. Джуртхэм джы къызнэсыгъэм а мэфэкӀыр илъэс къэс гъатхэм зэхащэ.

#### Апэрэ шъхьэр


Персие пачъыхьэмрэ ащ игуащэрэ ешхэ ешъохэр зэрашӀыгъэр

1Мары Ахъашурэщ[*] зыщыпсэущтыгъэ мафэхэм къэхъугъэр. Ахъашурэщ Индием щегъэжьагъэу Кущ[*] нэсэу хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэмэ пачъыхьагъур ащиӀыгъыгъ[+]. 2А мафэхэм пачъыхьэм итахътэ Персием ит пытапӀэу Шушан[*] щыӀагъ. 3Тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс зэкӀэ пщыхэм, ихэкумэ тетыгъор ащызыӀыгъхэм, Персием, Мадайм ядзэхэм япащэхэм, ӀэнатӀэкӀэ ахэӀэтыкӀыгъэхэм, къулыкъушӀэхэм ащ ешхэ ешъошхо афишӀыгъ. 4Ипачъыхьагъу мылъкушхоу илъымрэ ежь ипачъыхьэ щытхъушхорэ мэфишъэрэ тӀокӀиплӀырэм къыкӀоцӀ аригъэлъэгъугъ.

5А мафэхэр зытекӀыхэм, зэкӀэ ицӀыфхэу Шушан пытапӀэм дэсхэм, цӀыф къызэрыкӀохэми хэӀэтыкӀыгъэхэми апае, мэфибл ешхэ ешъо ипачъыхьэ щагушхо чъыг хатэу дэлъым ащыфишӀыгъ. 6Щагур бзыуцыфым хэшӀыкӀыгъэ пэӀухъо шхъуантӀэхэмрэ фыжьыхэмрэкӀэ гъэкӀэрэкӀагъэу щытыгъ. А пэӀухъохэр кӀэпсэжъые плъыжь чӀапцӀэхэмкӀэ ыкӀи фыжьхэмкӀэ мыжъоф пкъэухэм апылъ тыжьын хъурджанэхэм апылъэгъагъэх. Дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ тегъолъхьапӀэхэр[*] щагум щагъэуцугъэх. А щагум мыжъо шӀуцӀэхэр, плъыжьхэр, фыжьхэр, налмэс налкъутэр зыхэгъэпкӀэгъэхэ джэхашъо иӀагъ. 7Дышъэ Ӏэгубжъэ зэфэшъхьафхэм пачъыхьэм иунашъокӀэ санэр шъхьамысхэу къафырагъахъощтыгъ. 8Хэтрэ хьакӀи зэрэфаеу ешъон фитыгъ; зыми ригъэзыщтыгъэхэп, сыда пӀомэ пачъыхьэм ихэгъырэймэ унашъо афишӀыгъагъ шъхьадж зэрэфаем тетэу дэзекӀонхэу. 9А мэфэ дэдэхэм пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэу Ахъашурэщ иунэ бзылъфыгъэхэм апае ешхэ ешъошхо щишӀыгъ.


Пачъыхьэ гуащэу Уашти пачъыхьэу Ахъашурэщ зэремыдэӀугъэр

10Яблэнэрэ мафэм, пачъыхьэм ыгу санэм къызегъэчэфым, ащ ариӀуагъ Мехьумэн, Бизтэ, Хъарбон, Быхътэ, Абахътэ, Зэтар, Къэркас – евнух[*] нэбгыриблэу пачъыхьэу Ахъашурэщ ежь ышъхьэкӀэ фэлажьэщтыгъэхэм –[+] 11пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэ паӀори щыгъэу ыпашъхьэ къыращэнэу. Ар дэхэ дэдэу щытыгъэти, ащ идэхагъэ цӀыфхэми ӀэнатӀэкӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэми аригъэлъэгъу шӀоигъуагъ. 12Пачъыхьэм иевнуххэм афишӀыгъэ унашъом пачъыхьэ гуащэу Уаштый едэӀунэу фэягъэп. Арыти пачъыхьэр лъэшэу губжыгъэ, машӀом фэдэу къызэкӀэнагъ. 13ЕтӀанэ пачъыхьэм иупчӀэжьэгъухэм зафигъэзагъ – хабзэхэмрэ фитыныгъэхэмрэ зышӀэхэрэм яупчӀыжьэу ихэбзагъэти. 14А лъэхъаным ащ нахь къыпэблагъэу щытыгъэхэр: Къарщэн, Щэтар, Адматэ, Тарщыщ, Мэрэс, Марсэн, Мэмухъан – Персиемрэ Мадаимрэ япщыхэу пачъыхьэм ыпашъхьэ занкӀэу ихьанхэ алъэкӀынэу ыкӀи пачъыхьагъум апэрэхэу исыгъэхэр арых. 15«Хабзэм тетэу сыдэущтэу удэзекӀон фая пачъыхьэ гуащэу Уаштый, пачъыхьэм иевнуххэм ащ фаригъэшӀыгъэ унашъор зэримыгъэцэкӀагъэм пае?» – ар яупчӀыгъ.

16Пачъыхьэмрэ пщыхэмрэ апашъхьэ Мэмухъан къыщиӀуагъ: «Пачъыхьэ гуащэу Уаштый пачъыхьэ закъор арэп зыпашъхьэ щымысэр, ӀэнатӀэкӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэми пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэку пстэуми ащыпсэурэ цӀыфхэми апашъхьэ щымыс нахь; 17сыда пӀомэ пачъыхьэ гуащэм ышӀагъэм икъэбар лӀы зиӀэ бзылъфыгъэ пстэуми алъыӀэсыщт. Хъулъфыгъэмэ аӀощт: „Пачъыхьэу Ахъашурэщ игуащэ къыфащэнэу унашъо ышӀыгъ, ау ар къафэкӀуагъэп“. Ар яушъхьагъоу бзылъфыгъэмэ ялӀыхэр пхъэтэпэмыхь ашӀын алъэкӀыщт. 18Непэ шъыпкъэми Персиеми Мадаими япщы гуащэхэм, пачъыхьэ гуащэм изекӀуакӀэ зызэхахкӀэ, джа дэдэр пачъыхьэм ипщы пстэуми араӀоу хъущт; зэщыхьани, гухэкӀи къыхэкӀыщт. 19Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, пачъыхьэ унашъо ащ къыдерэгъэкӀ, ар Мадаими Персиеми яхабзэмэ ахэтхагъэ орэхъу зэбламыхъужьынэу – Уаштый пачъыхьэм ащ нахьыбэрэ ыпашъхьэ къихьан фимытэу, пачъыхьэ гуащэм фашӀырэ фитныгъэхэр ащ нахь бзылъфыгъэ дэгъу горэм пачъыхьэм ферэгъаз[+]. 20Пачъыхьэм иунашъо ащ ипачъыхьагъу ины тыдэкӀи зыщызэхахыкӀэ, зэкӀэ бзылъфыгъэхэр ялӀыхэм ядэӀущтых, анахь хэӀэтыкӀыгъэм щегъэжьагъэу анахь къызэрыкӀом нэсыжьэу»[+]. 21А гущыӀэр пачъыхьэми пщыхэми агу рихьыгъ; арыти пачъыхьэр Мэмухъан игущыӀэ тетэу зекӀуагъэ. 22Хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ ыкӀи лъэпкъэу ис пэпчъ ыбзэкӀэ тхыгъэу – лӀы пэпчъ иунэ щызиусхьанынэу раӀозэ, пачъыхьэм ихэку пстэуми тхылъхэр арагъэхьыгъэх.

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Пачъыхьэр шъузыкӀэ лъэхъу

1Уахътэ тешӀагъэу пачъыхьэу Ахъашурэщ игубж зэӀэсэжьым, ар Уаштии, ащ ышӀагъэми, ащ фэгъэхьыгъэу ежь унашъоу ышӀыгъэми ягупшысагъ[+]. 2Джащыгъум пачъыхьэм ежь ышъхьэкӀэ фэлэжьэрэ упчӀэжьэгъумэ аӀуагъ: «Пачъыхьэм пае пшъэшъэ ныбжьыкӀэ дахэмэ алъэрэхъух. 3Пачъыхьэм ипачъыхьагъу ит хэку пстэуми лӀыкӀохэр ащерэгъэнафэх: пшъэшъэ ныбжьыкӀэхэр зэкӀэ, ятеплъэкӀэ дахэхэу, пачъыхьэ пытапӀэу Шушан къалэм дэтым хэт бзылъфыгъэ унэм къыщаугъоинхэу. Бзылъфыгъэмэ алъыплъэрэ евнухэу Хэгъае ахэмэ ынаӀэ атерэт, загъэдэхэным пае мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэнхэри арерэтых. 4Пшъашъэу пачъыхьэм ыгу рихьырэр Уашти ычӀыпӀэкӀэ пачъыхьэ гуащэ орэхъу». А гущыӀэхэр пачъыхьэм игъоу ылъэгъугъ, джаущтэуи ащ ышӀыгъ.

5Джурт горэ щыӀагъ Мардохъай ыцӀэу, ар пытапӀэу Шушан дэтым дэсыгъ, бинямин лъэпкъым щыщыгъ. Ащ ятэ Яир, ятэжъ ЩымӀый, ятэжъ ятэ Къыщ ацӀагъ. 6Бабилэн пачъыхьэу Нэбухаднэцар джурт пачъыхьэу Ехъоный гъэрмэ акӀыгъоу Ерусэлэм къызырещым, Мардохъай къызтекӀыгъэхэр а гъэрхэм ахэтыгъэх[+]. 7Мардохъай ятэшым ыпхъоу Эстэр – джуртыбзэкӀэ Хьадас – ыпӀужьыгъагъ, сыда пӀомэ ащ яни яти иӀэжьыгъэп. А пшъашъэр ыпкъыкӀэ дахэу, ынэгукӀэ гохьыгъ. Янэрэ ятэрэ щымыӀэжьхэ зэхъум, Мардохъай ар ыпхъу фэдэу ядэжь къыщэжьыгъагъ.

8Пачъыхьэм унашъоу къыдигъэкӀыгъэр агъэӀуи, пшъэшъабэ Хэгъай алъыплъэнэу пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым щаугъоигъ. Джащыгъум Эстэри, бзылъфыгъэ унэм лъыплъэрэ Хэгъай ынаӀэ тетынэу, пачъыхьэ унэм ащэгъагъ. 9А пшъашъэр ащ ыгу рихьыгъ, нэшӀукӀи еплъыгъ, псынкӀэу мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэнхэри шхын шъхьафэу фыхахыгъэхэри ратыгъэх. ЕтӀанэ Хэгъай пачъыхьэм иунэшхо щылажьэрэмэ пшъэшъибл къахихи, Эстэр иӀофтэбгэнхэу фигъэнафэхи, Эстэри ащ фигъэзэгъэ пшъашъэхэри бзылъфыгъэ унэм ианахь псэупӀэ дэгъум аригъэщагъэх. 10Эстэр цӀыф лъэпкъэу зыщыщыри, къызхэкӀыгъэ лӀакъори ариӀуагъэп, сыда пӀомэ Мардохъай унашъо къыфишӀыгъагъ аримыӀонэу. 11Мафэ къэс Мардохъай бзылъфыгъэ унэм ищагу дэжь къыщикӀухьэщтыгъэ Эстэр ипсауныгъи иӀоф зытетри зэригъэшӀэнэу.

12Пшъашъэхэм, бзылъфыгъэмэ афагъэуцугъэ хабзэм тетэу, мэзэ пшӀыкӀутӀум къыкӀоцӀ загъэдэхэн фэягъ: апэрэ мэзихым миррэ зыфаӀорэ мэӀэшӀу зыпихырэ дагъэр, адрэ мэзихым мэӀэшӀу зыпихырэ нэмыкӀ уцхэр ащафэн фэягъ. 13Бзылъфыгъэ унэм икӀыгъэу пшъашъэр пачъыхьэм дэжь чӀахьэ зыхъукӀэ, ищыкӀэгъэнэу сыд къыкӀэлъэӀугъэми, ратыщтыгъ. 14Унэм пчыхьэм ар ихьэти, пчэдыжьым ятӀонэрэ бзылъфыгъэ унэу, пачъыхьэм иевнухэу ЩаӀашгъэз ыӀэ илъым кӀожьыщтыгъэ. Ащ нахьэу пачъыхьэм дэжь чӀэхьажьыщтыгъэп, пачъыхьэр къыфаеу, ыцӀэ къыраӀоу къемыджэхэмэ.


Эстэр пачъыхьэ гуащэ зэрэхъугъэр

15Аущтэу Эстэр – ыпхъу фэдэу зыштэгъэ Мардохъай ятэшэу Абихъаил ыпхъу – пачъыхьэм ыдэжь кӀонэу ичэзыу къэсыгъ. Пачъыхьэм иевнухэу бзылъфыгъэмэ алъыплъэрэ Хэгъай зыфиӀуагъэм нэмыкӀ ар кӀэлъэӀугъэп. Эстэр зэкӀэ зылъэгъугъэмэ агу зырыригъэхьыгъ[+]. 16Пачъыхьэу Ахъашурэщ итетыгъом ияблэнэрэ илъэс ияпшӀэнэрэ маз ары – Тэбэт мазэр – ащ иунэшхо Эстэр зыращагъэр. 17Пачъыхьэм зэкӀэ ишъузмэ анахьэу Эстэр шӀу ылъэгъугъ, зэкӀэ пшъашъэмэ анахьэу ыгукӀэ фэшӀоу, нэшӀукӀэ еплъэуи хъугъэ. Пачъыхьэ паӀор ащ Эстэр шъхьащилъхьи, Уашти ычӀыпӀэкӀэ пачъыхьэ гуащэ ышӀыгъ. 18Пачъыхьэм зэкӀэ ӀэнатӀэкӀэ ахэӀэтыкӀыгъэхэм, къулыкъушӀэхэм ешхэ ешъошхо афишӀыгъ. Зэрэпачъыхьэгъоу цӀыфхэм щагъэмэфэкӀынэу игъоу афилъэгъугъ, пачъыхьэм епэсыгъэ шӀухьафтынхэри афишӀыгъэх.


Мардохъай пачъыхьэм ыпсэ къызэригъэнэжьыгъэр

19ЯтӀонэрэуи пшъашъэхэр заугъойхэм, Мардохъай Ӏоф гъэнэфагъэ фэгъэзагъэу пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щысыгъ. 20Эстэр, Мардохъай унашъоу фишӀыгъагъэм тетэу, лӀакъоу къызхэкӀыгъэри, цӀыф лъэпкъэу зыщыщри ариӀогъагъэп. Мардохъай ыӀуагъэр Эстэр джыри ыгъэцакӀэщтыгъ, ипӀурэу ащ иунэ зесым зэришӀыщтыгъэм фэдэкъабзэу. 21Мардохъай пачъыхьэ къэлапчъэм зыщыӀусыщтыгъэ мафэхэм пачъыхьэм иевнуххэу Быхътанрэ Тэрэщрэ гухьэ гужъ фыряӀэу Ахъашурэщ аукӀынэу рахъухьэщтыгъэ. 22Ар зешӀэм, Мардохъай пачъыхьэ гуащэу Эстэр риӀуагъ, ежь Эстэр Мардохъай ыцӀэкӀэ пачъыхьэм къэбарыр риӀожьыгъ. 23Ӏофыр зэхафи, шъыпкъэу къызычӀэкӀым, нэбгыритӀур пылъапӀэм палъагъ. А лъэхъаным ихъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэрэ тхылъым пачъыхьэм иунашъокӀэ Мардохъай ишӀушӀэ Ӏоф датхагъ[+].

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Джуртхэр ыгъэкӀодынхэу Хамэн зэрэрихъухьагъэр

1А хъугъэ шӀагъэхэм ауж агъагъ лъэпкъым щыщэу Хъэмэдат ыкъоу Хамэн пачъыхьэу Ахъашурэщ ыгъэини, ыӀэтыгъ, ар зэкӀэ пщэу иӀэмэ анахь лъагэуи ыгъэуцугъ. 2Пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь пачъыхьэм къулыкъу щыфэзышӀэхэрэр зэкӀэ Хамэн лъытэныгъэ фашӀэу, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ щытӀысыщтыгъэх, сыда пӀомэ пачъыхьэм ащ фэдэ унашъо ышӀыгъагъ. Ау Мардохъай ащ лъытэныгъи фишӀыщтыгъэп, зыфиуфэщтыгъэп ыкӀи.

3Пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь пачъыхьэм къулыкъу щыфэзышӀэрэмэ Мардохъай раӀощтыгъэ: «Пачъыхьэм иунашъо сыда зыфэмыгъэцакӀэрэр?» 4Джаущтэу мафэ къэс раӀощтыгъэми, ежь ядэӀурэпти, Хамэн къэбарыр нагъэсыгъ – Мардохъай изекӀуакӀэ фигъэгъущтмэ зэригъэшӀэнэу, сыда пӀомэ зэрэджуртыр ахэмэ ариӀогъагъ. 5ШъыпкъэмкӀи, Мардохъай ежь лъытэныгъэ къыфимышӀэу, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ зэрэщымытӀысырэм гу зылъетэм, Хамэн губжым зэлъиштагъ. 6Ау Мардохъай зыщыщ цӀыф лъэпкъыр къызыраӀом, ар изакъоу ыукӀыныр Хамэн шӀомакӀэ хъугъэ, Мардохъай илъэпкъэгъухэу, зэкӀэ Ахъашурэщ ипачъыхьагъу тыдэкӀи щыпсэущтыгъэ джуртхэр ыгъэкӀодынхэу рихъухьагъ.

7Апэрэ мазэм, Нысан зыцӀэ мазэм, пачъыхьэу Ахъашурэщ итетыгъом ияпшӀыкӀутӀонэрэ илъэс, Хамэн ыпашъхьэ пур – къикӀырэр пхъэдз – радзагъ: мазэри мафэри агъэунэфыным пае. Пхъэдзыр зытефагъэр япшӀыкӀутӀонэрэ мазэу Адар зыфаӀорэр ары[+]. 8Арыти Хамэн пачъыхьэу Ахъашурэщ риӀуагъ: «Пачъыхьэгъум ихэку пстэуми ащыпсэурэ цӀыф лъэпкъмэ зы лъэпкъ гъэнэфагъэ горэ ахэт; ахэм яхабзэхэмкӀэ нэмыкӀ лъэпкъмэ захаушъхьафыкӀы; пачъыхьэм хабзэу къыдигъэкӀыгъэхэр агъэцакӀэхэрэп. Арышъ ахэр пачъыхьагъум аущтэу щыпсэунхэр пачъыхьэмкӀэ зэрар хъущт[+]. 9Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, ахэр аукӀынхэу унашъо къыдерэгъэкӀ. Тыжьын ахъщэ минипшӀ[*] пачъыхьэм иӀофхэр зыӀэ илъхэм афэсщэчынышъ, ар пачъыхьэм имылъку гъэтӀылъыпӀэ ралъхьанэу ястыщт». 10Джащыгъум пачъыхьэм имыхъур Ӏэлъын ыӀэхъуамбэ къыпихи, джуртмэ япыеу агъагъ лъэпкъым щыщэу, Хъэмэдат ыкъо Хамэн ритыгъ[*][+]. 11Пачъыхьэм Хамэн риӀуагъ: «А тыжьыныр о къызфэгъани, цӀыф лъэпкъым узыфаер ешӀ».

12Апэрэ мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ пачъыхьэм итхакӀохэм къяджагъэх. Ахэмэ Хамэн унашъо зэришӀыгъэм тетэу сатрапхэм[*], хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэм, лъэпкъ пэпчъ пщэу иӀэм, хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ, лъэпкъ пэпчъ бзэу зэрыгущыӀэрэмкӀэ афатхыгъ. Пачъыхьэу Ахъашурэщ ыцӀэкӀэ зэкӀэ тхыгъэу, пачъыхьэ мыхъур ӀэлъынымкӀэ къэгъэшъыпкъэжьыгъэуи щытыгъ[+]. 13Пачъыхьэм ихэку пстэуми унашъор мэкъэгъэӀухэм анагъэсыгъ. ЯпшӀыкӀутӀонэрэ мазэм изы мэфэ закъо къыкӀоцӀ – Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ – зэкӀэ джуртхэр, цӀыкӀуи, ини, сабыий, бзылъфыгъи ахэтхэу аукӀынхэу, агъэкӀодынхэу, лъэпсэкӀод ашӀынхэу, ямылъкуи зэрапхъонэу а унашъом итыгъ[+]. 14Унашъом тетхыкӀыгъэхэр хэбзэ кӀуачӀэ яӀэу къыдагъэкӀын фэягъ. А унашъор хэку пэпчъ щагъэӀун, лъэпкъ пстэуми янэрылъэгъоу нэӀуасэ фашӀынхэ фэягъ зэкӀэри а мафэм фэхьазырынхэм пае. 15МэкъэгъэӀухэр пачъыхьэм зэриӀуагъэу псынкӀэу гъогум техьэхи, пачъыхьэ пытапӀэр зыдэт къалэу Шушан а унашъор щагъэӀугъ. Пачъыхьэри Хамэни ешъохэу щысыгъэх, ау Шушан къалэр гумэкӀышхом зэлъиштэгъагъ[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Мардохъай джуртмэ ӀэпыӀэгъу афэхъунэу Эстэр зэрелъэӀугъэр

1Мардохъай, хъугъэр зэкӀэ зешӀэм, ищыгъынхэр зэӀитхъыгъэх. Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр зыщилъэхи, яжьэр ышъхьэ къыритэкъохыгъ, къэлэ гупчэм ихьи, гугъэузэу мэкъэшхокӀэ тхьаусыхэу фежьагъ. 2Джаущтэу пачъыхьэ къэлапчъэм нэсыгъ, ау дэхьагъэп, сыда пӀомэ дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр пщыгъхэу пачъыхьэ къэлапчъэм удэхьан уфитыгъэп. 3Джащ фэдэу пачъыхьэм иунашъо зыщагъэӀугъэ хэку пстэуми нэшхъэигъэшхом джуртхэр ащызэлъиштэщтыгъэх, ащанэкӀыщтыгъ, ащытхьаусхэщтыгъэх. Ащыщыбэхэр дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр ащыгъэу яжьэм хэгъуалъхьэщтыгъэх[+].

4Эстэр иунэӀут бзылъфыгъэхэмрэ иевнуххэмрэ ыдэжь къакӀохи, Мардохъай ышӀагъэр къыфаӀотагъэти, пачъыхьэ гуащэр лъэшэу къэгумэкӀыгъ. Мардохъай дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр зыщихынхэшъ, нэмыкӀ щыгъынхэр зыщилъэнхэу фаригъэхьыгъэх, ау адрэм аӀихыгъэхэп. 5ЕтӀанэ пачъыхьэм иевнухэу Хъэтах, Эстэр унэӀутэу фагъэнэфагъэр, Эстэр къаригъащи, Мардохъай дэжь ыгъэкӀуагъ къэхъугъэр, ащ фэдэу зыкӀэзекӀорэри къызэригъэшӀэнэу.

6Хьатах Мардохъай дэжь, къэлэ утыгоу пачъыхьэ къэлапчъэмэ адэжь щыӀэм кӀуагъэ. 7Мардохъай зэкӀэ ащ къыриӀотагъ: ежь къехъулӀагъэхэри, джуртхэр зэраукӀыщтхэм пае тыжьын пчъэгъэ гъэнэфагъэ пачъыхьэм имылъку гъэтӀылъыгъэ хилъхьанэу Хамэн зэригъэгугъагъэхэри[+]. 8Джуртхэр агъэкӀодынхэм пае къалэу Шушан къыщыдагъэкӀыгъэ унашъом тетхыкӀыгъэр Мардохъай Хъэтах ритыгъ, Эстэр ригъэлъэгъунышъ, зэкӀэ Ӏофмэ язытет щигъэгъозэнэу. ЕтӀани фигъэпытагъ пачъыхьэм дэжь кӀонышъ, ежь илъэпкъэгъухэм гукӀэгъу къафишӀыным пае елъэӀунэу[+].

9Хъатах кӀуи, Мардохъай игущыӀэхэр Эстэр риӀотэжьыгъэх. 10Эстэр Хъэтах дэгущыӀи, ыӀофтагъ Мардохъай риӀожьынэу: 11«ЗэкӀэ пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэми, пачъыхьэм ихэку щыпсэурэ цӀыф лъэпкъхэми ашӀэ: хэтми, орэхъулъфыгъ, орэбзылъфыгъ, къемыджагъэхэу пачъыхьэм ищагу кӀоцӀ дахьэрэм – хабзэм фигъэнэфагъэр зы: ар аукӀын фае. Пачъыхьэм идышъэ бэщ зыфищэйрэр ары ныӀэп псаоу къэнэжьыщтыр. Сэры пӀомэ, мары мэфэ щэкӀ хъугъэ пачъыхьэм дэжь сыкӀонэу къызысэмыджагъэр»[+].

12-13Эстэр игущыӀэхэр Мардохъай зыраӀотэжьыхэм, ащ джэуап аритыжьыгъ: «Пачъыхьэм иунэшхо узэрэчӀэсым пае джурт пстэуми ащыщэу о зым псаоу укъэнэжьынэу умыгугъ. 14Мыщ фэдэ уахътэм о зи умыӀомэ, ащыгъум шъхьафитныгъэмрэ кӀодыпӀэм икӀыжьыгъэным иамалрэ нэмыкӀ чӀыпӀэкӀэ джуртхэм къафэкӀощт, ау ори уятэ иунагъуи шъукӀодыщт. ЕтӀани, хэт ышӀэра, мыщ фэдэ уахътэм паенкӀи мэхъуба пачъыхьэ гуащэу узкӀэхъугъэр?»

15Мардохъай раӀожьынэу Эстэр къыӀуагъ: 16«Ежьи, Шушан джуртэу дэсыр зэкӀэ къэугъой, сэщ пае нэкӀыр шъуӀыгъ, мэфищым къыкӀоцӀ шъумышх ыкӀи шъуемышъу, чэщыми мафэми. Сэри сиунэӀут бзылъфыгъэхэр сигъусэхэу джащ фэдэу нэкӀыр сӀыгъыщт. Ащ ыуж, агъэуцугъэ хабзэм ымыдэми, пачъыхьэм дэжь сыкӀощт, сыкӀодынэу щытмэ – сэрэкӀод».

17Мардохъай ежьи, Эстэр унашъоу къышӀыгъэм тетэу ышӀыгъ.

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Эстэр апэрэ ешхэ ешъошхоу ышӀыгъэр

1Ящэнэрэ мафэм Эстэр пачъыхьэ гуащэм ишъуашэхэр зыщилъагъэх. ЕтӀанэ пачъыхьэ унэшхом ищагу кӀоцӀ дэуцуагъ, пачъыхьэ тахътэр зыдэщыӀэ унэшхом пэчӀынатӀэу. Ащ дэжьым унэ ихьэгъум пэзанкӀэу пачъыхьэ тахътэм тесэу пачъыхьэр иунэшхо исыгъ[+]. 2Щагум дэтэу пачъыхьэ гуащэу Эстэр зелъэгъум, ар ащ нэшӀукӀэ еплъыгъ. Пачъыхьэм дышъэ бэщэу ыӀыгъыр Эстэр фищэигъ, пачъыхьэ гуащэр ащ екӀуалӀи, дышъэ бэщ цыпэм теӀэбагъ[+].

3Пачъыхьэм Эстэр риӀуагъ: «Сыда узгъэгумэкӀырэр, пачъыхьэ гуащэу Эстэр? Сыд фэдэ лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъу пӀуагъэми, къыуатыщт»[+]. 4Эстэр къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, Хамэн игъусэу ар ешхэ ешъоу сэ фэзгъэхьазырыгъэм непэ ерэблагъ». 5Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Эстэр шӀоигъор фэтшӀэнэу псынкӀэу Хамэн къашъущэ».

Хамэн игъусэу пачъыхьэр Эстэр ыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом кӀуагъэ. 6Санэм ешъохэзэ, пачъыхьэр Эстэр еупчӀыгъ: «Сыда узфаер? КъаӀо, къыпфэсшӀэщт. Сыд лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъо укъыкӀэлъэӀугъэми, къыпфэсшӀэщт». 7Эстэр джэуап къытыгъ: «Мары сшӀоигъоу сыкъызкӀэлъэӀурэр: 8Пачъыхьэр нэшӀукӀэ къысэплъымэ, пачъыхьэм сызыфаеу сыкъызкӀэлъэӀурэр къысфишӀэнэу игъоу елъытэмэ, ащыгъум пачъыхьэр Хамэн игъусэу афэзгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом джыри неущ орэкӀох. Джащыгъум сэ пачъыхьэм иупчӀэ джэуап къестыщт»[+].


Мардохъай ыукӀынэу Хамэн гухэлъ зэриӀагъэр

9А мафэм Хамэн чэфэу, нэгушӀоу къыдэкӀыгъ. Ау Хамэн пачъыхьэ къэлапчъэмэ адэжь Мардохъай щилъэгъуи, ар къыфэмытэджэу, ыпашъхьэ зызщемыгъэсысыми, Хамэн лъэшэу фэгубжыгъ[+]. 10Ау Хамэн ыгу теӀункӀэжьи, ядэжь кӀожьыгъ. ЕтӀанэ иныбджэгъухэмрэ ишъузэу Зэрэшрэ къащэнхэу алъигъэкӀуагъэх[+]. 11Ахэмэ Хамэн зыщытхъужьызэ, къафиӀотагъ мылъкушхо зэриӀэр, ыкъохэр бэ зэрэхъухэрэр, ар пачъыхьэм зэригъэлъэпӀагъэм, пщыхэми пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэми лъагэу зэратыриӀэтыкӀыгъэм икъэбар[+].

12Хамэн ащ къыхигъэхъуагъ: «Ежь пачъыхьэ гуащэу Эстэри къыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом пачъыхьэмрэ сэррэ нэмыкӀ ригъэблэгъагъэп; джаущтэу неущи сэ пачъыхьэм сыригъусэу ащ сыригъэблэгъагъ. 13Ау Мардохъай джуртыр пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щысэу сэлъэгъуфэ, а пстэуми сэркӀэ пкӀэ яӀэп». 14Ишъузэу Зэрэши зэкӀэ ежь иныбджэгъухэми ащ раӀуагъ: «Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] илъэгагъэу пылъапӀэ къарэгъэхьазыри, Мардохъай ащ палъэнэу пачъыхьэм пчэдыжьым елъэӀу; етӀанэ пачъыхьэм уригъусэу ешхэ ешъом чэфэу кӀо».

Ар Хамэн ыгу рихьыгъ, пылъапӀэри аригъэгъэхьазырыгъ[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Пачъыхьэм Мардохъай лъытэныгъэ зэрэфишӀыгъэр

1А чэщым пачъыхьэм чъыен ылъэкӀыгъэп, арыти ащ унашъо ышӀыгъ ипачъыхьагъу лъэхъан фэгъэхьыгъэ хъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэрэ тхылъыр къыфахьынэу; пачъыхьэм ащ къыфеджагъэх[+]. 2Ащ итхагъэу къырагъотагъ пачъыхьэм фэлажьэрэ къэрэгъулитӀоу, ащ ипчъэшъхьаӀу къэзгъэгъунэщтыгъэхэ Быхътанрэ Тэрэщрэ пачъыхьэу Ахъашурэщ аукӀынэу зэрэрахъухьэгъагъэр Мардохъай зэраригъэшӀэгъагъэр[+].

3Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Сыд фэдэ лъытэныгъа, сыд фэдэ ӀахьышӀуа Мардохъай фагъэшъошагъэр?» Пачъыхьэм иунэӀутхэм джэуап къатыгъ: «Зи ащ фашӀагъэ щыӀэп». 4«ӀофышӀэ горэ дэта щагум?» – къэупчӀагъ пачъыхьэр.

Хамэн ащыгъум пачъыхьэм иунэшхо кӀыб щыӀэ щагум дэтыгъ; Мардохъай фагъэхьазырыгъэ пылъапӀэм паригъалъэ зэрэшӀоигъор пачъыхьэм риӀонэу ар къэкӀогъагъ[+]. 5Пачъыхьэм иунэӀутхэм къаӀуагъ: «Хамэн къэкӀуагъэу щагум дэт». Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Къерэхь». 6Хамэн къызехьэм, пачъыхьэр ащ еупчӀыгъ: «Сэ лъытэныгъэ зыфэсшӀы сшӀоигъо цӀыфым сыд фасшӀэмэ хъуна?»

Хамэн ыгукӀэ зэриӀожьыгъ: сэщ пэмыкӀэу, хэта пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъощтыр? 7Хамэн пачъыхьэм риӀуагъ: «Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым[+] 8пачъыхьэм щыгъырэ шъуашэр къыфарэхь, пачъыхьэр зытесырэ шымэ ащыщ къыфарэщ, пачъыхьэ паӀом яхьыщырэу пачъыхьэм ишыхэр зэрагъэдахэрэм фэдэ шым ышъхьэ тырарэлъхь. 9Шъуашэмрэ шымрэ пачъыхьэм иапэрэ пщымэ ащыщ горэм рарэти, а цӀыфэу пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъом ахэр ащ щерэлъ, шым тесэу къэлэ утыгум къырерэщ. Мэкъэ лъэшыкӀэ ащ ыпашъхьэ къыщерэӀу: „Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым джаущтэу дэзекӀох!“»

10Арыти пачъыхьэм Хамэн фигъэпытагъ: «Джыдэдэм шъуашэри шыри штэхи, джа къызэрэпӀуагъэм фэдэу, пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь щыс Мардохъай джуртым дэзекӀу. КъэпӀуагъэм щыщ гори хэмыгъэз». 11Хамэн шъуашэри шыри ыштэхи, Мардохъай ыфэпагъ, ар шым тесэу къэлэ пчэгум къырищи, мэкъэ лъэшыкӀэ ащ ыпашъхьэ къыщиӀуагъ: «Пачъыхьэм лъытэныгъэ зыфишӀы шӀоигъо цӀыфым джаущтэу дэзекӀох!» 12Ащ ыуж Мардохъай пачъыхьэ къэлапчъэм дэжь къыгъэзэжьыгъ.

Ежь Хамэн, гукъэошхоу ышӀыгъэм къыхэкӀэу ышъхьэ шъхьарыхъоныр къехъухыгъэу, гуӀэзэ, ядэжь кӀожьыгъэ[+]. 13Ишъузэу Зэрэши зэкӀэ ежь иныбджэгъухэми къехъулӀэгъэ пстэури Хамэн къафиӀотэжьыгъ. Арыти ащ иныбджэгъу акъылышӀохэми ишъузи къыраӀуагъ: «Мардохъаеу зыпкъ къикӀыкӀэ улъэпэонэу ебгъэжьагъэр джуртмэ ащыщышъ, ащ о упэшӀуекӀон плъэкӀыщтэп, ежь, щэч хэмылъэу, о къыптекӀощт нахь»[+].

14Ахэр ащ дэгущыӀэхэзэ, пачъыхьэм иевнуххэр къэсхи, Эстэр къыгъэхьазырыгъэ ешхэ ешъом гуӀэным хэтхэу Хамэн зыдащагъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Хамэн къырыкӀуагъэр

1Пачъыхьэр Хамэн игъусэу пачъыхьэ гуащэу Эстэр дэжь ешхэ ешъом кӀуагъэ[+]. 2А ятӀонэрэ мафэм, санэм ешъозэ, пачъыхьэр Эстэр еупчӀыгъ: «Пачъыхьэ гуащэу Эстэр, сыда узыфаер? КъаӀо, къыпфэсшӀэщт. Сыд лъэӀуа уиӀэр? Пачъыхьагъум ызыныкъо укъыкӀэлъэӀугъэми, къыпфэсшӀэщт».

3Пачъыхьэ гуащэу Эстэр джэуап къытыжьыгъ: «О, пачъыхьэр, нэшӀукӀэ укъысэплъэу, игъоу олъытэмэ, сшӀоигъор – псаоу сыкъэбгъэнэнэу ары. ЛъэӀоу къыпфысиӀэр лъэпкъэу сызыщыщыр умыгъэкӀодынэу ары[+]. 4Сыда пӀомэ тэ ахъщэкӀэ тащагъ, сэри силъэпкъэгъухэри лъэпсэкӀоды ташӀынэу, таукӀынэу, тагъэкӀодынэу. ПщылӀы ташӀынэу тащэгъагъэмэ, зи сӀоныеп, сыда пӀомэ ащ фэдэм пае пачъыхьэр бгъэгумэкӀыныр тэрэзынэп»[+].

5Пачъыхьэу Ахъашурэщ пачъыхьэ гуащэу Эстэр еупчӀыгъ: «Хэта ар, тыдэ щыӀа, мыщынэу ащ фэдэ зыгу къэкӀыгъэр?» 6Эстэр къыӀуагъ: «Пыйри джэгъогъури мы лӀы бзаджэу Хамэн ары!»

Джащыгъум пачъыхьэмрэ пачъыхьэ гуащэмрэ апашъхьэ Хамэн зэрэщынэрэм къыхэкӀэу къыщыкӀэзэзыгъ[+]. 7Губжым хэтэу пачъыхьэр ешхэ ешъом къыхэтаджи, пачъыхьэ чъыгхатэм дэхьагъ. Хамэн, ыпсэ къыгъэнэжьыным пае, Эстэр елъэӀунэу къэнагъ, сыда пӀомэ ащ пачъыхьэм ыгъэкӀодынэу зэрэрихъухьагъэр къыгурыӀуагъ.

8Пачъыхьэ чъыгхатэм пачъыхьэр къыдэкӀыжьи, зыщешъощтыгъэхэ унэм къызегъэзэжьым, Эстэр игъолъыпӀэ Хамэн зытыридзагъэу ылъэгъугъ. Арыти пачъыхьэр къэкууагъ: «Аужыпкъэм сиунэ кӀоцӀ сэ сапашъхьэ пачъыхьэ гуащэм лые щырихы шӀоигъу!»

Пачъыхьэм ыжэ а гущыӀэр къызэрэдэкӀэу, агъэмысэхэрэм зэрарашӀэ хабзэу, Хамэн ынэгу рахъуагъ. 9Пачъыхьэм иевнухмэ ащыщэу Хъарбонэ къыӀуагъ: «Марыба пылъапӀэри, Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] илъэгагъэу Хамэн иунэ дэжь щыт. Пачъыхьэр къэзгъэнэжьыгъэ Мардохъай пае ар Хамэн ыгъэхьазырыгъагъ». Пачъыхьэм къыӀуагъ: «Ар джащ пышъулъ»[+].

10Мардохъай пае ыгъэхьазырыгъэ пылъапӀэм Хамэн палъагъ. Ащ нэуж ныӀэп пачъыхьэм игубж зыӀэсэжьыгъэр[+].

#### Яенэрэ шъхьэр


Джуртмэ яӀоф нахьышӀум фэузэнкӀыгъэ зэрэхъугъэр

1А мафэм пачъыхьэу Ахъашурэщ джуртмэ япыеу Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи пачъыхьэ гуащэу Эстэр ритыгъ. Пачъыхьэр Мардохъай къеджагъ, сыда пӀомэ ар ежь Эстэр къызэрэфыщытыр ариӀогъагъ. 2Пачъыхьэм имыхъурэу Хамэн къыӀихыжьыгъагъэр ыӀапэ къыпихи, Мардохъай ритыгъ[*]. Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи алъыплъэнэу Эстэр Мардохъай ыгъэнэфагъ[+].

3Эстэр джыри зэ пачъыхьэм дэгущыӀагъ, ащ ыпашъхьэ зыщыридзыхи, гъызэ елъэӀугъ агъагъ лъэпкъым щыщэу Хамэн бзэджагъэу джуртмэ аришӀэнэу рихъухьагъэр ашъхьарищынэу[+]. 4Пачъыхьэм дышъэ бэщыр Эстэр фищэигъ. Эстэр къэтэджыгъ, пачъыхьэм ыпашъхьэ къиуцуи,[+] 5къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу ылъытэу, нэшӀукӀэ къысэплъэу, мы Ӏофыри шӀозафэу, ыгу сырехьэу щытымэ, ащыгъум унашъо къыдерэгъэкӀ Хамэн ытхыгъэ тхылъхэр къызэкӀагъэкӀожьынхэу. Пачъыхьэм ихэку пстэуми ащыпсэурэ джуртхэр ыгъэкӀодынхэу, агъагъ лъэпкъым щыщ Хьамэдат ыкъоу Хамэн ытхыгъэхэр арых зигугъу къэсшӀырэр. 6Армырмэ тхьамыкӀагъоу силъэпкъ зыхэфэщтым сыдэущтэу сеплъын слъэкӀына, лӀакъоу сыкъызхэкӀыгъэр зэрэкӀодыщтыри сыдэущтэу сфэщэчына?»

7ЕтӀанэ пачъыхьэу Ахъашурэщ пачъыхьэ гуащэу Эстэри Мардохъай джуртыми ариӀуагъ: «Мары, Хамэн иуни зэкӀэ имылъкуи сэ Эстэр естыгъ, джуртмэ ыӀэ зэратырищэягъэм пае ежьыри пылъапӀэм пязгъэлъагъ. 8Шъо джы джуртмэ афэгъэхьыгъэу тэрэзэу шъулъытэрэр пачъыхьэм ыцӀэкӀэ шъутхы, пачъыхьэ мыхъурри кӀэшъудзэжь, сыда пӀомэ пачъыхьэм ыцӀэкӀэ атхыгъэу, ащ имыхъур зыкӀадзэжьыгъэр зэблэпхъун плъэкӀыщтэп»[+].

9А мэфэ дэдэм, ящэнэрэ мазэу, Сиуан мазэм иятӀокӀэнэрэ щырэ мафэ пачъыхьэм итхакӀохэм къяджагъэх. Мардохъай зэкӀэ къыӀуагъэм тет шъыпкъэу хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэ хъурэмэ унашъо къафыдагъэкӀыгъ: джуртхэм, сатрапхэм, хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэм, лъэпкъ пэпчъ пщэу иӀэм, Индием щегъэжьагъэу Кущ[*] нэсыжьэу. Хэку пэпчъ тхакӀэу илъымкӀэ, лъэпкъ пэпчъ ежь ыбзэкӀэ, джуртхэми ежьхэм ятхакӀэкӀи абзэкӀи ахэм атхыгъ[+]. 10Пачъыхьэу Ахъашурэщ ыцӀэкӀэ Мардохъай аригъэтхи, пачъыхьэ мыхъурыри акӀидзэжьыгъ, пачъыхьэм пае къыхахыгъэ шы лъэпкъ псынкӀэхэм атес мэкъэгъэӀухэм аӀэкӀилъхьи, тхылъхэр афаригъэщагъэх[+].

11Мары пачъыхьэм а иунашъо итыгъэр: сыдрэ къали дэс джуртхэр зэрэугъоинхэшъ, ящыӀэныгъэ къаухъумэжьын фитых. Лъэпкъхэу, хэкухэу джуртхэм ябзылъфыгъэхэри ясабыйхэри зэрахэтэу атебанэхэрэм ядзэхэр ахэм агъэкӀодынхэ, аукӀынхэ, лъэпсэкӀод ашӀынхэ, ямылъкуи зэрапхъон фитых. 12А пстэури тыдэкӀи гъэцэкӀагъэ зыщыхъун фэягъэр пачъыхьэу Ахъашурэщ зэкӀэ ихэкухэм а зы мафэм, япшӀыкӀутӀонэрэ мазэу Адар зыфаӀорэм ияпшӀыкӀущэнэрэ маф ары.

13А унашъом тетхыкӀыгъэхэр хэбзэ кӀуачӀэ яӀэу хэку пэпчъ къыщыдагъэкӀын фэягъ. А унашъор лъэпкъ пстэуми арагъэӀунэу щытыгъ. А мафэм ехъулӀэу ежьхэм алъ ашӀэжьынэу джуртхэр хьазырынхэ фэягъ. 14Пачъыхьэм ишы чъэрмэ атесхэу мэкъэгъэӀухэр, пачъыхьэм иунашъо фэӀорышӀэхэу, псынкӀэу езэрэгъэфыжьагъэх. Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтыми ежь къалэми унашъор щагъэӀугъ[+].

15Пачъыхьэ шъуашэр, ышъокӀэ шхъонтӀэ шӀуцӀашъоу ыкӀи фыжьэу, дышъэ пэӀошхор, шэкӀ фыжьымрэ шэкӀ плъыжь чӀапцӀэмрэ ахэшӀыкӀыгъэ абэр щыгъхэу Мардохъай пачъыхьэм ыдэжь къикӀыжьыгъ. Къалэу Шушан къэчэфыжьи, къэгушӀожьыгъ[+]. 16А уахътэм джуртхэм дунаир къафэнэфыгъ, гушӀуагъуи яӀагъ, лъытэныгъи къафашӀыгъ[+]. 17Хэку пэпчъи, къалэ пэпчъи, сыдрэ чӀыпӀи, пачъыхьэм иунашъорэ ыухэбзыгъэмрэ зынэсыхэрэм, джуртхэр щычэфыщтыгъэх, гушӀуагъо яӀагъ, ешхэ ешъом хэтхэу ямэфэкӀыгъ. Хэгъэгум ицӀыф лъэпкъыхэм ащыщыбэхэм джурт зашӀыгъ, сыда пӀомэ джуртхэм ащыщынэхэ хъугъагъэх.

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Джуртхэр япыйхэм зэратекӀуагъэхэр

1ЯпшӀыкӀутӀонэрэ мазэу, Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафэ пачъыхьэм иунашъорэ ыухэбзыгъэмрэ агъэцэкӀэнэу игъо къэсыгъ. А мафэр ары джуртхэм тетыгъо афыряӀэнэу япыйхэр зыгугъэщтыгъэхэр. Ау Ӏофыр шъхьафэу къычӀэкӀыгъ – ежь пыйхэр джуртхэм аӀэ илъ хъугъэх[+]. 2Пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэку пстэуми арыт къалэхэм джуртхэр ащызэрэугъоигъэх – бзэджагъэ зыгу къафилъыгъэхэм язэонхэу; ахэмэ ащыщ гори джуртхэм къапэуцужьын ылъэкӀынэу щытыгъэп, сыда пӀомэ зэкӀэ цӀыф лъэпкъыхэр джуртхэм ащыщынэхэ хъугъагъэ. 3Хэку пэпчъ Ӏэшъхьэтетэу иӀэр, сатрапхэр, хэку пэпчъ пщэу иӀэр, пачъыхьэм икъулыкъушӀэхэри джуртхэм къадеӀэщтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм Мардохъай щынэгъошхо фашӀыгъагъ. 4Пачъыхьэм иунэ Мардохъай щылъэшыгъ, икъэбар хэку пстэуми къащекӀокӀыщтыгъ, ежьыми нахь лъагэу зиӀэты зэпытыщтыгъ[+].

5Джуртхэм япыйхэр чатэкӀэ яохэзэ аукӀыщтыгъэх, лъэпсэкӀод ашӀыхэзэ, зэрэфаехэу яджэгъогъухэм адэзекӀощтыгъэх. 6Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтыми джуртхэм нэбгырэ шъитф фэдиз щаукӀыгъ ыкӀи щагъэкӀодыгъ. 7-10Ахэмэ джуртхэм япый Хьамэдат ыкъоу Хамэн ыкъуипшӀ ахэтыгъ, ахэр: Парщандат, Далфон, Аспат, Порат, Адалый, Арыдат, Пармашт, Арысай, Арыдай, Уайзэт. Ау хъункӀэн Ӏоф джуртхэм зэрахьагъэп.

11А мэфэ дэдэм пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым щаукӀыгъэм ипчъагъэ пачъыхьэм раӀожьыгъ. 12Пачъыхьэм пачъыхьэ гуащэу Эстэр риӀуагъ: «Пачъыхьэ пытапӀэу Шушан дэтым джуртхэм нэбгырэ шъитф фэдизырэ Хамэн ыкъуипшӀырэ апсэ щыхахыгъ. Адэ нэмыкӀ хэкоу пачъыхьэм ыӀэ илъхэм сыда ахэм ащашӀагъэр? Джыри зыгорэм уфая? КъыпфэсшӀэн. Сыд лъэӀуа джыри уиӀэр? Ари къыпфэсшӀэн»[+]. 13Эстэр къыӀуагъ: «Пачъыхьэм игъоу елъытэмэ, Шушан дэс джуртхэм фитыныгъэ арарэт хабзэм теткӀэ непэ ашӀагъэм фэдэ неущи ашӀэнэу. Хамэн ыкъуипшӀымэ яхьадэхэр пылъапӀэм парэлъэх».

14Пачъыхьэм джаущтэу ашӀынэу афигъэпыти, Шушан унашъо къыщыдигъэкӀыгъ. Хамэн ыкъуипшӀымэ яхьадэхэр пылъапӀэм палъагъэх. 15Шушан дэс джуртхэр джащ фэдэу Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафи зэрэугъойхи, Шушан нэбгырэ шъищ фэдизмэ апсэ щыхахыгъ, ау ахъункӀагъэхэп.

16НэмыкӀ джуртхэу пачъыхьэм ихэкухэм арысыгъэхэри апсэ къаухъумэжьынэу зэрэугъоигъагъэх, япыйхэмкӀэ гупсэф агъотынэу, яджэгъогъухэм ащыщэу нэбгырэ мин тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ фэдизмэ апсэ хахыгъ, ау хъункӀэ ашӀагъэп. 17Ар зыхъугъэр Адар мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ маф ары. А мэзэ дэдэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ ахэм загъэпсэфи, ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ямафэу ар ашӀыгъ. 18Ау Шушан дэсыгъэ джуртхэр а мазэм ияпшӀыкӀущэнэрэ мафи, ияпшӀыкӀуплӀанэрэми зэонхэу зэрэугъоигъагъэх. ЯпшӀыкӀутфэнэрэ мафэм загъэпсэфыгъ, ар ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ямафэу ашӀыгъ. 19Джащ пае джуртхэу, къоджэ, къэлэ цӀыкӀухэм адэсхэм Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ ахэтхэу, шхын ӀахьышӀухэр зэфагъэхьыжьызэ, мэфэкӀ мафэу агъэмэфэкӀы.


Мардохъай Пурим мэфэкӀыр зэригъэнэфагъэр

20Мардохъай а хъугъэ шӀагъэхэр зэкӀэ ытхыхи, пачъыхьэу Ахъашурэщ ихэкухэм зэкӀэ джуртэу арысхэм, чыжьэхэми благъэхэми, тхылъхэр афигъэхьыгъэх. 21АщкӀэ афиухэсыгъ илъэс къэс Адар мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ, ияпшӀыкӀутфэнэрэ мафэхэр агъэмэфэкӀынэу. 22Мы мафэхэр арых джуртхэм япыйхэмкӀэ гупсэф зыщагъотыгъэр. Мы мазэр ары янэшхъэигъо – гушӀуагъо, ятхьамыкӀагъо – мэфэкӀ зыщыхъугъэхэр. Ащ пае апшъэ рилъхьагъ ешхэ ешъомрэ чэфыгъомрэ яӀэхэу а мафэхэр агъэмэфэкӀынэу, шхын ӀахьышӀухэр зэфагъэхьыжьынэу, тхьамыкӀэхэм шӀухьафтын аратызэ ашӀынэу.

23Аущтэу а мафэхэр, Мардохъай зэрафитхыгъэм тетэу агъэмэфэкӀынэу зэраублагъэм фэдэу, джуртхэм илъэс къэс лъагъэкӀуатэщтыгъ. 24Сыда пӀомэ агъагъ лъэпкъым щыщэу Хьамэдат ыкъо Хамэн, джурт пстэуми япыим, джуртхэр ыгъэкӀодынхэу рихъухьи, ахэр зыщигъэкӀодыщт мафэр ыгъэунэфынэу пур – къикӀырэр пхъэдз – ридзэгъагъ[+]. 25Ау Эстэр пачъыхьэм дэжь зэкӀом, пачъыхьэм тхылъ аригъэтхыгъ гухэлъ бзаджэу Хамэн джуртхэм яхьылӀагъэу ышӀыгъагъэр ежь къытефэжьынэу, ежьыри ыкъохэри пылъапӀэм палъэнхэу унашъуи къыдигъэкӀыгъ.

26Джары а мафэхэм Пурим зыкӀафаусыгъэр, гущыӀэу «пур»[*] зыфиӀорэм къытекӀэу. ЗэкӀэ мы тхылъым ит гущыӀэ пстэуми адиштэу, ежьхэми алъэгъугъэу, къяхъулӀагъэмэ адиштэу, 27джуртхэм зэдаштагъэ, ежьхэми атекӀыщтхэми апшъэ ралъхьажьыгъ, ядин зыштэхэри зэрахэтэу, Мардохъай иунашъо тетэу, охътэ гъэнэфагъэм илъэс къэс дэх имыӀэу а мэфитӀур агъэмэфэкӀынэу. 28А мафэхэр ащымыгъупшэу хагъэунэфыкӀызэ ашӀынэу, лӀэужэу къакӀэлъыкӀохэрэми, лӀакъо пэпчъ, хэку пэпчъ, къалэ пэпчъ агъэмэфэкӀын фае. Пурим мафэхэр джуртхэм аӀэкӀэмызэу, атекӀыщтхэми а мафэхэм ягъэмэфэкӀын щамыгъэтыжьынэу унашъо зэдаштагъ.

29ЕтӀанэ пачъыхьэ гуащэу Эстэр, Абихъаил ыпхъу, Мардохъай джуртыр игъусэу тхылъ ытхыгъ, ыпэкӀэ Пурим мэфэкӀым фэгъэхьыгъэ тхылъэу Мардохъай ытхыгъагъэр къыгъэшъыпкъэжьынэу[+]. 30Ахъашурэщ ипачъыхьагъу ит хэкуишъэрэ тӀокӀырэ блырэмэ арыс джурт пстэуми мамырныгъэрэ зыпкъ итыныгъэрэ яӀэмэ зэрашӀоигъом ехьылӀэгъэ гущыӀэхэр зэрыт тхылъхэр афагъэхьыгъ[+]. 31ЕтӀани а тхылъхэм арытыгъ Пурим мафэхэр джуртхэмрэ ахэм ялӀэужхэмрэ охътэ гъэнэфагъэм агъэмэфэкӀынэу. А унашъом нэмыкӀ мэфэкӀхэмрэ нэкӀымрэ тхьаусхэнымрэ ямэфэкӀхэмрэ Пурим мэфэкӀхэр ахагъэхъонэу къыдилъытэщтыгъэ. А унашъор Мардохъайрэ пачъыхьэ гуащэу Эстэррэ къыдагъэкӀыгъагъ[+]. 32Эстэр мы иунашъо Пуримым фэгъэхьыгъэ хабзэхэр къыгъэшъыпкъэжьыгъэх ыкӀи ахэр тхылъым ратхагъэх.

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Мардохъай лъытэныгъэшхо зэрэфашӀыгъэр

1Ащ ыуж пачъыхьэу Ахъашурэщ ипачъыхьагъу хы Ӏушъом нэсэу щыпсэурэ цӀыфмэ хьакъулахь атырилъхьагъ. 2Ащ зэкӀэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонэу ышӀагъэхэмрэ Мардохъай зэригъэлъэпӀагъэм икъэбархэмрэ Персиемрэ Мадаимрэ япачъыхьэхэм ялъэхъан хъугъэ шӀагъэхэр зыдатхэщтыгъэ тхылъым датхагъэх[+]. 3Мардохъай джуртыр пачъыхьэу Ахъашурэщ ыужкӀэ хэгъэгум иятӀонэрэ цӀыфэу щытыгъ. Ащ джуртхэм лъытэныгъэшхо фашӀыщтыгъ, илъэпкъэгъухэм лъэшэу шӀу алъэгъущтыгъ. Мардохъай ишӀуагъэ илъэпкъ ригъэкӀыщтыгъ, игущыӀэкӀи шӀу афишӀэщтыгъ[+].

### Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур) ОРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

#### Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур) ОРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур) ОРЭД ЛЪАПӀЭХЭР


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


#### Пэублэ гущыӀ


Гугъэ Орэдхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва 2007


ГУГЪЭ ОРЭДХЭР

ЗэзыдзэкӀыгъэр Къуекъо Налбый Юныс ыкъу

Тхылъыр зыгъэкӀэрэкӀагъэр Бырсыр Абдулахь Махьмудэ ыкъу


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-115-6

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2007


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Библием щыщ тхылъэу «Ижъырэ Зэзэгъыныгьэр» зыфиӀорэм иӀахьыгъоу «Гугьэ Орэдхэр» адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэу уапашъхьэ илъых.

«Ижъырэ Зэзэгъыныгьэм» хэхьэх: Тауратыр, ащ Мосэ и ТхылъитфыкӀэ еджэхэуи мэхъу, тхьэлӀыкӀомэ ятхылъхэр, гъэсэпэтхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр.

«Гугъэ Орэдхэр» – усэкӀэ тхыгъэ тхылъэу Библием дэтмэ ащыщ, ахэр куп заулэ хъухэу зэхэгъэуцогъэ дин орэдых. Урыс синодальнэ Библием мы тхылъыр «Псалтирь» ыцӀэу дэхьагъ, ащ къежьапӀэу иӀэр Септуагинтыр, урымыбзэкӀэ зэдзэкӀыгъэ «Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр» ары. Тхылъым ыцӀэу «Псалтирыр» «Орэдхэр» ыӀоу зэбдзэкӀыми хъущт. ЩыӀэх «ЗабуркӀэ» зэджэгъэхэ зэдзэкӀыгъэхэри.

Тхьэ гупшысэр мэхьэнэ купкӀэу зиӀэ а орэд зэхэугьоягъэхэм джуртмэ шъхьэу фашӀыгъэр «Щытхъу тхылъ» е «Щытхъур». Тхылъым гухэлъ шъхьаӀэу иӀэмэ ащыщыр щытхъум къегьэлъагъо: сыд фэдэ къэӀуакӀэ яӀэми, зэкӀэ орэдхэм Тхьэм ищытхъурэ илъэкӀырэ къаӀуатэ. Орэдэу 71:20-м нэмыкӀ шъхьэ къыхагьотагъ: «тхьэлъэӀухэр». Ари тхылъым имэхьанэ къыпкъырэкӀы, сыда пӀомэ лъэкӀ пстэури зыӀэ илъ Тхьэу гукӀэгьушӀым непэ цӀыфым ищыкӀэгьэ шъыпкъэхэр лъыгъэӀэсыгъэнхэм усэхэр фэлажьэх. Арышъ «Гугъэ Орэдхэр» – гъэшӀэнмэ апхырыкӀэу Тхьэм ицӀыфмэ ягимн-тхылъ, ятхьэлъэӀу-тхылъ.

ГушӀуагьом, Тхьэм ищытхъу, Ащ цыхьэу фашӀырэм анэмыкӀэу «Гугьэ Орэдмэ» къыраӀотыкӀы цӀыфхэм агу зыгьэкӀодыхэри, зыгьэгубжхэри, пыим щынагъоу фыряӀэри, япсэкӀодшӀагьэхэмкӀэ зэрэкӀэгьожьхэри. Орэдмэ ащыщыбэхэм къэхъущг-къэшӀэщтыр къащыӀотагъ, ахэм тызщагъэгугъырэм ащыщ Тхьэихэх къызэрэкӀощтыр. Исус Тхьэихэхэу зэрэщытым ехьылӀагьэу орэдмэ зигугъу къашӀыгъэхэр къызэрэшъыпкъэжьыщгхэр Ежь Исуси Ащ иапостолхэми «ЗэзэгъыныгъакӀэм», «КъэбарышӀум», къыщаӀо. Джащ фэдэу орэд заулэмэ къагьэлъагьо Исус чӀыгур ыгьэӀорышӀэнэу Тхьэм зэригъэнэфагъэри (я 2-рэ, я 109-рэ Орэдхэр) цӀыфлъэпкъым ипсэкӀод- шӀагьэмэ апае къин ылъэгъужьынэу (я 21-рэ Орэдыр) къызэрэпыщылъри.

Тхылъым ыцӀэ адыгабзэкӀэ къызэрэӀуагъэм – «Гугьэ Орэдхэр» Тхьэм зэрэщыгугьыхэрэр къегьэнафэ, орэдмэ янахьыбэ зыфэгьэхьыгъэри джары.

«Гугьэ Орэдхэр» орэди 150-у зэхэтых. Мы гъэпсыкӀэм ахэр еуцофэхэ охътабэ блэкӀыгь, ащ фэдизым орэдмэ ащыщхэр зэхагьахьэхэзэ, зы ашӀыгьэх. Дин Ӏофыгъохэу, Тхьэ фэӀо-фашӀэхэу гьэпсыкӀэ зэкӀэлъыкӀуакӀэ зиӀэхэм илъэс мин е нахьыбэ хъоу уахътэ къызэрэзэпачыгъэр «Гугьэ Орэдхэм» къахэщы.

Орэдмэ анахьыбэр тызхэт лъэхъаным ыпэкӀэ илъэс шъиплӀыкӀэ узэкЫэбэжьмэ атхыгьэх, джащ дэжьыр ары (тилъэхъан ыпэкӀэ илъэс 1000-600 фэдизым) Даут илӀакъо Израиль ыӀэ зилъыгьэр. Даут нэмыкӀэу, орэдмэ ацӀэмэ къызэраӀорэмкӀэ, ахэр зытхыгъэмэ ащыщых Мосэ (я 89-рэ Орэдыр), Сэлмэн (я 71-рэ, я 126-рэ Орэдхэр), Къорахъ ыкъохэр (я 41-48-рэ, я 83-рэ, я 84-рэ, я 86-рэ, я 87-рэ Орэдхэр), Асаф е ащ ыкъохэр (я 49-рэ, я 72-82-рэ Орэдхэр), Езрахъ ыкъоу Етан (я 88-рэ Орэдыр).

«Гугьэ Орэдхэр» зыфэтӀорэ тхылъыр джуртхэр бабилэн гъэрыпӀэм къызекӀыжьхэм къыщегьэжьагьэу щыӀ.

ЯпчъагъэкӀэ 150-рэ хъухэу зэхэугьоегъэ орэдхэр тхылъитфэу бгощынхэ плъэкӀыщт: Апэрэ тхылъыр – 1-40-рэ орэдхэр, ЯтӀонэрэ тхылъыр – я 41—71-рэ орэдхэр, Ящэнэрэ тхылъыр – я 72-88-рэ орэдхэр, ЯплӀэнэрэ тхылъыр – я 89-105-рэ орэдхэр, Ятфэнэрэ тхылъыр – я 106-150-рэ орэдхэр.

Тхылъ пэпчъ Тхьэм инэшӀущыфэныгъэкӀэ къеухы, гущыӀэм пае, я 40-рэ Орэдым ия 14-рэ стих: «ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм щытхъур ий Зиусхьаным, Израиль и Тхьэ! Амин, амин!»

Апэрэ Орэдым тхылъым кӀэкӀэу ущегьэгъуазэ, Тхьэм ыпашъхьэ щыкъабзэм Ащ ынэшӀу зэрэщыфагъэр къыщеӀо. Я 150-рэ Орэдыр - ятфэнэрэ Ӏахьэмрэ зэкӀэ «Гугъэ Орэдхэмрэ» яаужырэ нэшӀущыфэныгъэ гущыӀэхэмкӀэ къеухы. Ащ къызэрэщиӀоу, зэкӀэ псэ зыпытхэм.Тхьэм щытхъу фашӀын фае.

Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхмэ афэдэу, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэ орэдмэ янахьыби шъхьэхэр яӀэх. Ахэр къызтегущыӀэхэрэм елъытыгъэу уцогъуитфэу зэтеуутынхэ плъэкӀыщт: орэдыр зытхыгъэм ыцӀэ къэзыӀохэрэр, (гущыӀэм пае, я 15-рэ Орэдыр: «Даут иорэд»), ащ орэдыр зыщатхыгьэ лъэхъаным инэшанэхэр къегьэнафэ (гущыӀэм пае, я 3-рэ Орэдыр: «Даут ежь ыкъоу Абищэлэм зыӀэкӀэкӀыжьым ытхыгъэ орэд»), орэдыр къезгьаӀохэрэм афэгьэхьыгьэхэр (гущыӀэм пае, я 59-рэ Орэдыр: «ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай»), жанрэу орэдыр зэрэтхыгъэр (гущыӀэм пае, я 7-рэ Орэдыр: «Гъыбзэ»), Тхьэм фэлажьэхэ зыхъукӀэ, орэдыр зэрэбгьэфедэщтыр (гущыӀэм пае, я 91-рэ Орэдыр: «Шэмбэт мафэм къаӀорэ Орэд»), нэмыкӀхэри.

Урысхэм, чӀынэлъэ зэфэшъхьафхэм ащыпсэурэ цӀыф лъэпкъхэм абзэхэмкӀэ зэдзэкӀыгъэ зырызхэр зэрэгьэпсыгъэхэм фэдэу, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэ «Гугьэ Орэдхэми», шъхьадж къызтегущыӀэрэм елъытыгъэу, шъхьэхэр яӀэх. (ГущыӀэм пае, я 4-рэ Орэдыр – «Пчыхьэшъхьэ орэд»). Орэдхэр зэкӀэ зэнэшэнэгьухэу куп заулэу зэтеуутынхэ плъэкӀыщт: Тхьэм щытхъу фэпшӀыныр, Тхьэм уфэрэзэныр, гъыбзэр, Ерусэлэм ищытхъу пӀоныр, Тхьэм шӀошъхъуныгъэу фыуиӀэм фэгъэхьыгъэ орэд, израиль пачъыхьэхэр пачъыхьагьум техьэхэ зыхъукӀэ, къафаӀорэ орэдхэр, Ӏушыгъэмрэ Тхьэм ыпашъхьэ ущыкъэбзэнымрэ яшӀуагьэ къэзыӀотэрэ орэдхэр, Тхьэм и Унэ къыщаӀорэ орэд-мэкъамэхэр.

Орэдхэр зыусыгъэм гухэлъэу иӀагъэмрэ ащ орэдым гъэпсыкӀэу фишӀыгъэмрэ ялъытыгъэу «Гугьэ Орэдхэр» мыщ фэдэу зэтеуутынхэ плъэкӀыщт:

1. Щытхъу пшӀыным и Орэдхэр

Зэрэхабзэу, Ӏахьыгъуищэу зэхэтых: (1) Тхьэм щытхъу фашӀыным фэгъэблыгъэнхэр, (2) Тхьэм щытхъу фэпшӀыным иушъхьагъу, (3) Тхьэм щытхъу фашӀынэу къызыряджэгъагьэхэр джыри зэ къэпӀожьыныр, ушъыйхэр, лъэӀухэр. – Гугьэ Орэдхэу 27-р, 32-р, 104-р, 110-р, 112-р, 116-р, 134-р, 135-р, 146-р, 147-р.

2. Рэзэныгьэм и Орэдхэр

Хабзэу зэрэщытымкӀэ, зы нэбгырэр е цӀыфхэр мыкӀодынхэу къызэригьэнэжьыгъэхэм пае Тхьэм щытхъу зэрэфашӀырэр, кӀодыпӀэ чӀыпӀэм Тхьэм къызэрэрищыжьыгьэхэр, кӀэух псалъэу Тхьэм зэрэфэразэхэр ары мы орэдхэм къаӀуатэрэр.

– Гугьэ Орэдхэу 17-р, 20-р, 29-р, 31-р, 33-р, 39-р, 40-р, 65-р, 105-р, 115-р, 137-р.

3. Гъыбзэ Орэдхэр

Мы орэдхэмкӀэ зы нэбгырэм е куп псэум Тхьэм зыфегьазэ, чӀыпӀэ зэжъу зэрифагъэм пае етхьаусхылӀэ, ӀэпыӀэгъу кӀэлъэӀу, ащ ипэгьокӀэу, Тхьэм зэрэхищыжьыгьэм пае зэрэфэразэм ишыхьатэу къурмэн ышӀыжьынэу гущыӀэ реты.

а) Зы нэбгырэм къыӀорэ гьыбзэхэр:

– Гугъэ Орэдхэу 3-р, 6-р, 12-р, 41-р, 42-р, 50-р, 53-р, 54-р, 58-р, 60-р, 61-р, 63-р, 68-р, 69-р, 70-р, 108-р, 142-р.

б) Куп хъухэу къаӀорэ гъыбзэхэр:

– Гугъэ Орэдхэу 43-р, 59-р, 73-р, 78-р, 79-р, 82-р, 136-р.

4. Пачъыхьэм фэгьэхьыгъэ Орэдхэр

Мы орэдхэр зэхьылӀагьэхэр Тхьэм къахихыгъэу зышъхьэ дагъэ щыфагьэ израиль пачъыхьэр, Тхьэм Даут дишӀыгъэ зэзэгьыныгъэу Израилым нэмыкӀ ипачъыхьэхэми Ар зэрафыщытым лъапсэу иӀэр ары.

– Гугъэ Орэдхэу 2-р, 17-р, 19-р, 20-р, 44-р, 71-р, 88-р, 100-р, 109-р, 143-р.

5. Ерусэлэм фэгьэхьыгьэ Орэдхэр

Мы орэд купыр Ерусэлэм (Цион) ехьылӀагъ – Израиль политикэмкӀи, культурэмкӀи, динымкӀи игупчэу щытым.

6. УдэкӀоеным фэгьэхьыгьэ Орэдхэр

Мы орэдхэр Тхьэр зышӀошъ хъурэ цӀыфхэу Ерусэлэм екӀурэ гьогум тетхэм къаӀощгыгьэх.

– Гугьэ Орэдхэу 119-р, 133-р.

7. МэфэкӀ Тхьэщытхъу Орэдхэр

Мы орэдхэм къахиубэтэхэрэр джуртхэм ямэфэкӀышхуищ хагьэунэфыкӀхэ зыхъукӀэ къаӀощтыгьэх. ГущыӀэм пае, Пэсахъ мэфэкӀым, пчыхьэшъхьашхэр къэмысызэ, я 112-113-рэ Орэдхэр, пчыхьэшъхьашхэм ыуж – я 114—117-рэ Орэдхэр къаӀощтыгьэх.

8. АкъылышӀугьэм фэгьэхьыгъэ Орэдхэр

Мы орэдхэр анахьэу зыфэлажьэхэрэр Тхьэм и Хабзэ цӀыфхэм ягьэшӀэгьэныр ары. Ахэм тэрэзэу узекӀоным ищытхъу къаӀуатэ, гужъ зыхэлъ зекӀуакӀэр аумысы, Тхьэр зышӀошъ хъурэр Тхьэм и Хабзэ зэрэфэӀорышӀэрэмкӀэ агьэгушхо, сыда пӀомэ ащ елъытыгъэуи щыӀэкӀэшӀурэ псэуныгъэрэ огъотых.

ГущыӀэм пае, Орэдхэу: 1-р, 37-р, 49-р, 73-р, 118-м ызыныкъо нахьыбэр.

9. Пачъыхьэ тахътэм фэгъэхьыгьэ Орэдхэр

Мы орэдхэм бэрэ Тхьэр пачъыхьэм фэдэу агъэлъапӀэ. УшэтэкӀо зырызхэм ахэр ИлъэсыкӀэ мэфэкӀ хъярым рапхых. А мэфэкӀым шӀыкӀэ зэфэшъхьафхэмкӀэ Израили дунэе псэуми Тхьэм тетыгъо зэращиӀЫгъыр къыщаӀощтыгъэ. Ау ащ фэдэ еплъыкӀэр еӀолӀэнчъэу щытэп.

– Гугъэ Орэдхэу 28-р, 46-р, 92-р, 94-98-р.

10. Тхьэ фэӀо-фашӀэхэу гъэпсыкӀэ зэкӀэлъыкӀуакӀэ зиӀэхэм яхьылӀэгъэ Орэдхэр

Мы орэдхэр Тхьэм и Унэ ущылэжьэным епхыгьэх.

– Гугьэ Орэдхэу 14-р, 24-р, 49-р, 84-р.


ТхэкӀэ-гъэпсыкӀэ амалхэр

«Гугьэ Орэдхэм» усэм инэшанэхэр ахэлъых. Ижъырэ джурт усэ гъэпсыкӀэм инэшанэмэ ащыщ параллелизм зыфаӀорэр: ятӀонэрэ сатырэм апэрэр къызэригъэлъэшырэр, къызэриухырэр е къызэригъэнафэрэр къыбгурегьаӀо.

Джащ фэдэу орэдхэм ащыщхэм яапэрэ сатырэхэм мэкъамэ зэрэбгъэпсыщтым ущызгъэгъозэрэ гущыӀэ е гущыӀэ заулэ ахэт. Израиль мэкъамэхэр, ахэмэ якъэӀуакӀэ, къызэрэрагьаӀощтыгьэ пщынэхэр икъу шъыпкъэу гъэунэфыгьэхэпышъ, агущыӀэхэр зэдзэкӀыгьэхэп, адыгэбзэ мэкъамэм егьэкӀугъэх нахь. ГущыӀэм пае, гущыӀэхэу «аламот», «гъытыт» «малахат». Джащ фэдэу «ОрэдыӀохэмрэ пщынаомрэ апае» зыфиӀорэ гущыӀэхэмкӀэ орэд тӀокӀырэ тфырэр къегьэжьагъэх. УзэренэгуещгымкӀэ, ахэр орэдыӀохэу Тхьэм и Унэ гцылажьэхэрэм афэгъэхьыгьэх.

«Гугъэ Орэдхэр» адыгабзэкӀэ зэрадзэкӀыхэ зэхъум, зэрыгъозагъэхэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэр ары.

Шъхьэрышъхьэу адыгабзэкӀэ зэрэзэтеутыгъэхэр урыс синодальнэ Библием зэрэщызэдзэкӀыгъэм дештэх, ау зэтемыфэхэри хэтых, сыда пӀомэ урысыбзэкӀэ зэдзэкӀыгьэм лъапсэ фэхъугъэр ижъырэ джуртыбзэ закъор арэп, ижъырэ урымыбзэкӀэ тхыгъэхэри ащ щыгъэфедагъэх.

АдыгабзэкӀэ къэпӀон умылъэкӀырэ гущыӀэхэр къехьыхыгъэхэу, къарыкӀырэр ахэм къащыӀуагь.

ЦӀыфыцӀэхэу, чӀыпӀацӀэхэу ижъырэ джурт Ӏэпэрытхмэ атетхагьэмэ къахафэхэрэр адыгэ фонетикэм ишапхъэхэм атетэу тхыгьэх.

«Гугьэ Орэдмэ» ятхылъ анахь зэдзэкӀыгьуаемэ ащыщ. Къин къэзышӀырэр Гугьэ Орэдхэр усэ гьэпсыкӀэм фэӀорышӀэхэшъ ары. Ащ къыхэкӀэуи мы зэдзэкӀыгъэмкӀэ пшъэрылъэу тиӀэри зы: ар зытехыгьэ Ӏэпэрытхэу ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгьэм еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэщтыгьэмрэ фыщытыкӀэу яӀэ хъущтыгьэмрэ адыгабзэкӀэ еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэнхэр, фэдэ фыщытыкӀи яӀэ зэрэхъунхэр ары. Мы зэдзэкӀыгьэм ащ фэдэ амал къытынэу тэгугьэ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз зэдзэкӀакӀохэм, редакгорхэм, мы ӀофшӀагьэм зэкӀэ зиӀахь хэзылъхьагъэхэм. Адыгэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ мы тхылъым еджэнхэ алъэкӀынэу амал яӀэ зэрэхъугьэр лъэшэу тигуапэ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### 1-рэ Орэд


Апэрэ тхылъ


Тхьэм ыгу зэӀурэ цӀыфыр

1Сыхьатмафэ ежьагъ,
цӀыф бзэджэ-наджэхэм ямыдэӀоу,
псэкӀодышӀэхэм ягъогу рымыкӀоу,
Тхьэр зыгъэпыутхэрэм
язэӀукӀэ хэмысрэр[+].
2Ау ар зыгъэгушӀорэр Зиусхьаным ихабз,
чэщи мафи Ащ ихабзэ ар егупшысэ[+].
3ПсычъапӀэмэ адэжь
щагъэтӀысхьэгъэ чъыгым ар фэд,
къыпыкӀэрэр иуахътэм тӀыргъоу,
итхьапи мыгъуанлэу; сыд Ӏоф ышӀэми,
ар ащ къыдэхъу.
4Ащ фэдэхэп цӀыф бзаджэхэр;
жьыбгъэм чӀым щызэрихьэрэ къурэм
ахэр яхьыщырых[+].
5Джащ пай цӀыф бзаджэхэр
Тхьэм ихьыкумы хые щыхъущтхэп.
Шъыпкъагъэ зиӀэхэм язэӀукӀэ
псэкӀодышӀэхэм уцупӀэ щыряӀэщтэп.
6Сыда пӀомэ Зиусхьаныр
зыгукӀэ шъыпкъагъэ зиӀэхэм
ягъогу щыгъуаз,
ау цӀыф бзаджэхэм ягъогу
кӀодыпӀэм екӀу[+].

#### Я 2-рэ Орэд


Щынагъо фышъуиӀэу Тхьэм шъуфэлажь

1Сыд пае цӀыф лъэпкъхэр зэкӀокӀхэра,
цӀыфхэми Ӏоф пкӀэнчъхэр рахъухьэра[+]?
2Сыд зыкъызфаӀэтрэр чӀым ипачъыхьэмэ,
зыфызэзэгъхэрэр тетыгъо зиӀэхэр,
Зиусхьанми, Ащ Ихэхи[*] апэуцужьхэу:[+]
3«Зэпытыутыщтых ахэмэ япшъэхъухэр,
яӀэхъу-лъэхъухэм таӀэкӀэкӀын» – аӀозэ?
4Адэхьащхы уашъомэ ащыпсэурэр,
акӀэнакӀэ ахэмэ Зиусхьаныр[+].
5ЕтӀанэ Ар губжым хэтэу адэгущыӀэщт,
Ащ губжышхоу ышӀырэм
ахэр ыгъэщынэщтых.
6«СиӀошъхьэ лъапӀэу Цион[*]
тетыгъор щиӀыгъынэу
сипачъыхьэ Сэры тезыгъэуцуагъэр»[+].
7Зиусхьаным рихъухьагъэр къэсӀон:
Ащ сэ къысиӀуагъ: «Оры Скъор,
непэ Ты сыпфэхъугъ[+].
8Сэ къысэлъэӀуи,
цӀыф лъэпкъхэри
чӀылъэри зэрэщытэу
егъэшӀэрэу пӀэ илъынхэу къыостыщтых;
9уитетыгъо гъучӀ бэщкӀэ ахэмэ уяощт;
къошыным фэдэу, ахэр о зэхэпкъутэщтых»[+].
10Арышъ, пачъыхьэхэр, акъыл къэжъугъот;
зыжъугъас, чӀым тетыгъо щызиӀэхэр.
11Зиусхьаным шъушӀолӀыкӀзэ шъуфэлажь,
щынагъо фышъуиӀэу шъугушӀу[+].
12Зиусхьаныр жъугъэлъапӀэ.
Ар къышъуфэмыгубжынэу,
шъузэрыкӀорэ гъогум шъутемыкӀодэнэу;
сыда пӀомэ Ащ игубж шӀэхэу къызэкӀэблэщт.
Сыхьатмафэ ежьагъэх
шъхьэегъэзыпӀэкӀэ Ащ зыфэзыгъазэхэрэр зэкӀэ[+].

#### Я 3-рэ Орэд


Щынэгъо уахътэм Тхьэм ущыгугъыныр


1Даут ежь ыкъоу Абищэлэм зыӀэкӀэкӀыжьым, ытхыгъэ орэд[+]

2Зиусхьан! Сыдэу бэ хъугъэха сипыйхэр!
Сагъэпыеу, бэмэ зыкъыспаӀэты[+].
3Сэ къыстегущыӀэхэу бэмэ аӀо:
«Пчэгум ар Тхьэм къыринагъ»[+].
4Ау Оры, Зиусхьан, сыкъэзыухъумэрэ мэӀоу,
щытхъур сэзыгъэгъотэу,
сшъхьэ лъагэу сэзыгъэӀэтырэр[+].
5Зиусхьаным седжэ,
Цион Ӏошъхьэ лъапӀэм тетэу,
Джэуап Ащ къысетыжьы[+].
6Гупсэфэу сэгъолъыжьы,
сэчъые, сыкъэущыжьы,
сыда пӀомэ къыскӀэӀэ Зиусхьаныр[+].
7Джащ пае лъэныкъо пстэумкӀи къикӀхэу
сэ сызыгъэпыйрэ
цӀыф мин пчъагъэхэм сащыщынэщтэп[+].
8ЗыкъэӀэт, Зиусхьан!
СымыкӀодынэу сыкъэгъэнэжь, си Тхь!
ЗэкӀэ сэ пыеу сиӀэмэ
анэгушъохэр О кӀэоуты,
цӀыф бзаджэхэм ацэхэр О огъэтакъо[+].
9Зиусхьаныр ары текӀоныгъэр къытэзытрэр.
О плъэпкъ унэшӀу щэрэф[+].

#### Я 4-рэ Орэд


Пчыхьэшъхьэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай.


Бзэпс зэрылъ пщынэмэ къарагъаӀо. Даут иорэд

2СыкъызыджэкӀэ, сыкъызэхэх,
Тхьэу сихьакъ сэ къысэзытырэр!
ЧӀыпӀэ зэжъум сызетым,
ар хъоо-пщао сфэпшӀыгъ.
ГукӀэгъу къысфэшӀ,
ситхьэлъэӀу къызэхэх.
3Шъо, зызшӀошӀыжьхэрэр, сыд фэдизрэ
щытхъоу сиӀэм емыкӀу ешъухыщта?
Сыд фэдизрэ
Ӏоф пкӀэнчъэхэм зыдяжъугъэхьыхэу,
пцӀым шъупылъыщта?
4Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъыр
Ежь пай къызэрахихыгъэр зэжъугъашӀэ:
сэ сызеджэкӀэ, Зиусхьаным сыкъызэхехы[+].
5Гузэжъогъум шъухэтми,
псэкӀод шъумышӀэ;
шъуигъолъыпӀэ шъущылъэу,
шъугукӀэ шъугупшыс, зыжъугъэӀас.
6Хабзэм тетэу къурмэн шъушӀы,
цыхьэ фэшъушӀ Зиусхьаным[+].
7Бэмэ аӀо: «ФэшӀыгъэу тыщыӀагъэмэ!»
Унэгу инэф къыттегъапс, Зиусхьан![+]
8ЦӀыфхэу хьалыгъумрэ санэмрэ зыфэбэгъуагъэхэр
зэрэгушӀуагъэхэм нахь лъэшэу
сэ О сыбгъэгушӀуагъ.
9Гупсэфэу сэгъолъышъ, сэчъые,
сыда пӀомэ О Зым, Зиусхьан,
щынэгъончъэу сыщыогъаӀэ[+].

#### Я 5-рэ Орэд


Тхьэм укъиухъумэным илъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай.


Запщэхэрэ пщынэхэм къарагъаӀо. Даут иорэд

2Къызэхэх сигущыӀэ, Зиусхьан,
сихэщэтыкӀ макъэ къедэӀу.
3КъыкӀэдэӀукӀ сикуо макъэ,
си Пачъыхь,
си Тхь,
Орышъ сыкъызэлъэӀурэр[+].
4Зиусхьан! Нэфылъэм къыпэу
сымакъэ къызэхэохы,
нэфшъагъом сиӀофхэр[*]
уапашъхьэ къэсэшӀы, сыкъыожэ,[+]
5О тэрэзыджагъэр шӀу зымылъэгъурэ Тхьэу
ущытышъ ары;
бзэджагъэр уигъогогъун ылъэкӀыщтэп.
6Шъхьэщытхъужьхэр уихьэнэ-гъунэ къихьащтхэп.
БзэджашӀэхэм зэкӀэмэ
нэмыплъ О яохы[+].
7ПцӀы зыусхэрэр О огъэкӀодых;
лъыгъачъэмрэ хьилэмрэ
Зиусхьаным еуджэгъух[+].
8Ау сэ, шӀулъэгъу мыкӀодыжь къысфэпшӀыгъэшъ,
сыкъихьащт уи Унэ,
сыпшӀолӀыкӀэу уи Унэ лъапӀэ зыфэзгъэзагъэу
узгъэлъэпӀэщт[+].
9Зиусхьан! СипыйхэмкӀэ гуаоу,
уишъыпкъагъэ игъогукӀэ сызещ.
Уигъогу занкӀэ къысфэшӀ.
10Сыда пӀомэ ахэмэ аӀупэмэ
шъыпкъагъэ ателъэп,
агухэм арылъыр – узэкӀодылӀэн,
ачыйхэр – бэн зэӀухыгъ,
абзэгумэ щытхъу нэпцӀ къатекӀы[+].
11Ямысагъэ арэшхыжь ахэмэ, Тхьэ,
ягухэлъ бзаджэхэм ярэкӀодылӀэжьых;
псэкӀодэу ашӀагъэр бэ,
зыкъыпфаӀэтыгъэшъ,
уапашъхьэ ахэр имыгъэтых.
12ШъхьэегъэзыпӀэ О узышӀыхэрэр
зэкӀэ орэгушӀох,
гъэшӀэным гушӀошхом хэтхэу
орэд къарэӀу.
Къэгъэгъунэх О ахэр;
щытхъур пфаӀощт
О пцӀэ шӀу зылъэгъухэрэм.
13Сыда пӀомэ шъыпкъагъэ зиӀэм
унэшӀу щэофэ, Зиусхьан;
уинэгушӀугъэ, мэӀум фэдэу,
ащ ухъумакӀо фэошӀы[+].

#### Я 6-рэ Орэд


Мэфаем итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпсий зэрылъ пщынэмэ къарагъаӀо. Даут иорэд

2Зиусхьан! Губж мэшӀуаем ухэтэу
сымыгъэмыс,
узыщыгубжырэм сымыгъэпщын[+].
3СыкӀочӀаджэшъ, Зиусхьан,
гукӀэгъу къысфэшӀ;
скъупшъхьэхэр къэкӀэзэзыгъэхэшъ,
Ӏэзэгъу къысфэхъу, Зиусхьан.
4Псэу схэлъри гумэкӀыгъом зэлъиштагъ;
адэ О, Зиусхьан, сыд фэдизрэ себгъэжэщта[+]?
5Зыкъысфэгъаз, О, Зиусхьан,
къэгъэнэжь спсэ мыкӀодынэу,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ
кӀодыпӀэм сищыжь.
6Сыда пӀомэ хьадэгъу зыгъотыгъэм
О ыгу укъэкӀыжьыщтэп:
хьадрыхэ щыӀэу
уищытхъу хэта языӀотэщтыр[+]?
7СищэӀу сиухыгъ;
чэщы къэс сигъолъыпӀэ
нэпсыр щэсэгъачъэ,
сипӀэ сынэпсхэмкӀэ сэгъэшъокӀы.
8Нэшхъэигъом сынэку ыукъэпыгъ,
жъы хъугъэ сипыйхэм яягъэкӀэ[+].
9Спэчыжьэ зышъушӀ, бзэджашӀэхэр –
къызэхихыгъ сигъы макъэ Зиусхьаным[+].
10Къызэхихыгъ Зиусхьаным силъэӀу;
ситхьэлъэӀу Ащ ыштэщт.
11АгъэукӀытэжьыщтых зэкӀэ сипыйхэр,
анэгухэр щынагъом зэлъиштэщтых;
зэкӀагъэкӀожьыщтых ахэр,
нэгъэупӀэпӀэгъукӀэ анапэ тырахыщт[+].

#### Я 7-рэ Орэд


Зэфагъэм ехьылӀэгъэ тхьэлъэӀу


1Бинямин лӀакъом щыщэу Куш иӀоф фэгъэхьыгъэу, Зиусхьаным фиӀопщэу, Даут къыӀогъэ гъыбзэр

2О Зиусхьанэу си Тхь!
Сэ шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зыкъыпфэсэгъазэ;
сыкъезыфэкӀырэмэ зэкӀэмэ
сащыухъум, саӀэкӀэх;[+]
3ӀэпыӀэгъу къысфэхъун зыщымыӀэрэм,
аслъаным фэдэу,
къысатхъохэмэ, сызэралъашъозэ,
сызэхарэмыупӀаӀу.
4Зиусхьан, си Тхь! Зыгорэ сӀэкӀэшӀагъэмэ,
сӀэмэ ашӀэрэм хэмылъмэ зэфагъэ,
5мамырэу къыздэпсэугъэм
бзэджагъэкӀэ сыдэзекӀуагъэмэ, –
сэ лажьэ зимыӀэу
пыи къысфэхъугъэр схъункӀагъэмэ[*],[+]
6ащыгъум спсэ пыир
къылъыхъоу къылъерэжь, къыкӀэрэхь,
сигъашӀи ятӀэм херэщытӀыхь,
щытхъоу сиӀэри сапэ ерэшӀ[*].
7ЗыкъэӀэт, Зиусхьан, уигубж ухэтэу,
сипыйхэм ягубжышхо пэшӀуекӀу,
сихьатыркӀэ зыгъэхъый –
хьыкум атепшӀыхьанэу уухэсыгъ.
8ЦӀыф лъэпкъ бэ дэдэ къыорэуцокӀ;
ахэмэ лъагэу ашъхьагъ къиуцу.
9Зиусхьаным цӀыф лъэпкъхэм
хьыкум атырешӀыхьэ.
Зиусхьан, сэ сишъыпкъагъэрэ
сикъэбзагъэрэкӀэ хьыкум къыстешӀыхь[+].
10БзэджашӀэхэм ягухьэ-гужъыгъэ орэуцу,
шъыпкъагъэ зиӀэр гъэпытэ:
Оры цӀыфхэм агуи ашъуи
зыушэтырэр, Тхьэ заф![+]
11ЗыгукӀэ зафэхэр
мыкӀодхэу Тхьэу къэзыгъэнэжьырэр ары
сэ сыкъэзыухъумэрэ мэӀур[+].
12Тхьэр хьыкумэшӀ заф,
Тхьэм мафэ къэс пхъашэу ер егъэмысэ.
13ЗипсэкӀодхэм афыкӀэмыгъожьырэмэ апае
Тхьэм цашӀо ешӀы ичатэ,
ищэбзэпкъ къеуфэ,
бзэпсыр пегъэнэжьы;[+]
14хьадэгъу Ӏашэхэр феухьазырых,
ищэбзащэхэр уалыбжьэнэу ешӀых[+].
15Мары цӀыф дэим ыгу
бзэджагъэм лъапсэ щедзышъ,
гухьэ-гужъ ышъо хэлъышъ,
нэпцӀыр ащ къелъфы[+].
16Мэшэ куур етӀы, еухы,
ыгъэхьазырыгъэ машэм
ежь-ежьырэу ефэжьы[+].
17Ащ игухьэ-гужъ ежь ышъхьэ къыфэкӀожьы,
ибзэджагъэ ышъхьэшыгу къытефэжьы.
18Зиусхьаным ишъыпкъагъэ пае
щытхъу фэсэшӀы,
зэкӀэмэ анахь Лъагэу Зиусхьаным ыцӀэ
щытхъу орэд къыфэсэӀо[+].

#### Я 8-рэ Орэд


Тхьэм ищытхъурэ цӀыфым илъытэныгъэрэ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Гъытыт[*] пщынэм къырагъаӀо. Даут иорэд[+]

2Зиусхьанэу ти Тхь!
ЧӀыгум тыдэкӀи сыдэу О пцӀэ щылъапӀа,
уашъомэ анахь лъагэу
О уищытхъу зеӀэты![+]
3Сабыйхэмрэ сабый быдзашъохэмрэ
яжэдэкӀэу щытхъу къызфябгъэшӀыгъ,
уипыйхэм ягуаоу,
пыимрэ лъышӀэжьакӀомрэ бгъэкӀодынхэу.
4ПӀапэкӀэ пшӀыгъэ уиуашъо,
мазэу, жъуагъоу бгъэуцугъэхэм
сэ сяплъы зыхъукӀэ,
5сыда цӀыфыр зилӀэужыгъор,
уегупшысэнэу О ащ,
цӀыфлъэпкъым ыкъуи,
О ащ укӀэлъыплъэнэу[+]?
6ТӀэкӀукӀэ Ощ нахьи нахь цӀыкӀоу[*]
О пшӀыгъэ;
фэбгъэшъошагъэх щытхъушхорэ
лъытэныгъэшхорэ.
7УиӀэшӀагъэхэр зэригъэзекӀонхэу
тетыгъор ептыгъ;
щыӀэ пстэури
ылъэгу чӀэгъ чӀэбгъэуцуагъ:[+]
8зэкӀэ пчэн-мэлхэр, былымхэр,
джащ фэдэу,
губгъомэ арыс хьакӀэ-къуакӀэхэр,
9ошъогу бзыухэр, хыпцэжъыехэр,
хым хэс псэушъхьэхэр.
10Зиусхьан, ти Тхь!
ЧӀыгум тыдэкӀи
сыдэу О пцӀэ щылъапӀа!

#### Я 9-рэ Орэд


Тхьэм изэфагъэ ищытхъу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. «Мут-лабен»[*] орэдым имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Даут иорэд

2Щытхъу пфэсшӀыщт, Зиусхьан, гоу сиӀэмкӀэ;
уиӀэшӀэгъэ гъэшӀэгъонхэр зэкӀэ къэсӀотэщтых;[+]
3СыгушӀощт, О уихьатыркӀэ сычэфыщт,
О пцӀэ щытхъу орэд къыфэсӀощт,
О зэкӀэми анахь Лъагэр[+].
4УкъызылъагъокӀэ, зэкӀэкӀожьых сипыйхэр,
алъакъохэр зэрэнэх, мэкӀодых.
5Сыда пӀомэ сиӀоф хьыкум тепшӀыхьи,
сихыягъэ къыхэбгъэщыгъ.
О тахътэм укъытетӀысхьагъ, хьыкумышӀ зафэр[+].
6Хымэ лъэпкъхэр бгъэмысагъэх,
бгъэкӀодыгъэх цӀыф бзаджэхэр,
ацӀэхэр лӀэшӀэгъу зэкӀэлъыкӀохэм
ахэпцӀэтхъукӀыгъэх[+].
7Пыйхэр лъэпсэкӀодэу бгъэкӀодыгъэх,
къалэхэри О зэхэбгъэтэкъуагъэх;
агу къэмыкӀыжьынхэу кӀодыгъэх.
8Ау Зиусхьаныр гъэшӀэным итахътэ тесыщт;
хьыкум ышӀынэу
итахътэ къыгъэуцугъ Ащ[+].
9Дунаишхом шъыпкъагъэкӀэ
хьыкум Ащ тырешӀыхьэ,
зэфагъэ хэлъэу цӀыф лъэпкъхэм
яӀофхэр зэхефых[+].
10Зиусхьаныр пытапӀэ афэхъу егъэзыгъэхэм,
мэфаем – Ар ухъумапӀ[+].
11О пцӀэ зышӀэхэрэм цыхьэ къыпфашӀы,
сыда пӀомэ, Зиусхьан,
О зыкъыпфэзгъазэхэрэр гум иунэхэрэп[+].
12Цион Ӏуашъхьэм тес Зиусхьаным
ищытхъу шъуӀуатэ,
Ащ Ӏофэу ышӀагъэхэм якъэбар
цӀыф лъэпкъхэм алъыжъугъэӀэс!
13Сыда пӀомэ лъы зыгъачъэрэр егъэпщынэжьы.
Гу лъетэ, зэхехы
егъэзыгъэмэ ягукъэо макъэ.
14ГукӀэгъу къысфэшӀ, Зиусхьан;
сызылъэгъу мыхъурэмэ
къинэу сагъэщэчырэм еплъ,
О, хьадэгъум икъэлапчъэ сыкъыӀузыщыжьырэр[+].
15Цион Пхъум[*] икъэлапчъэмэ О уищытхъу
зэкӀэ ащысӀотэным пае, –
сымыкӀодэу сыкъызэрэбгъэнэжьыгъэмкӀэ сыгушӀощт.
16Ежьхэм атӀыгъэ машэм
хымэ лъэпкъхэр ифэжьыгъэх;
гъэбылъыгъэу агъэуцугъэ хъытыум
алъакъохэр ылъэхъэжьыгъэх[+].
17Хьыкумэу атыришӀыхьагъэмкӀэ
Зиусхьаным Ежь зыфэдэр аригъэшӀагъ;
цӀыф бзаджэр
ежь ыӀитӀукӀэ ышӀагъэм тыриубытэжьыгъ[+].


Егупшысэгъу

18ЦӀыф бзаджэхэр зэкӀэ
хьадрыхэ кӀощтых,
зэкӀэ Тхьэр зыщыгъупшэрэ лъэпкъхэр.
19Сыда пӀомэ тхьамыкӀэр
егъэшӀэрэу Тхьэм щыгъупшэщтэп,
екӀагъэмэ ягугъэ кӀодыпэщтэп.
20ЗыкъэӀэт, Зиусхьан,
тетыгъор цӀыфым ерэмыубыт,
хымэ лъэпкъхэр
О уихьыкум тахътэ ыпашъхьэ къерэуцох.
21Щынагъо агу игъэлъ, Зиусхьан;
зэрэцӀыф къодыехэр
зыдарэшӀэжь лъэпкъмэ.
22Сыд пай, Зиусхьан,
укъытпэчыжьэу ущыта?
Мэфаем сыд пае О зыбгъэбылъра[+]?
23ЦӀыф бзаджэр пэгагъэкӀэ
тхьамыкӀэм егуао:
ежьхэм къаугупшысырэ хьилагъэмэ
ахэр аӀэкӀэрэфэжьых.
24Сыда пӀомэ цӀыф бзаджэм
ыгукӀэ зыкӀэхъопсырэр щытхъоу зыфелъэгъужьы;
мылъкум кӀэхъопсырэм Зиусхьаныр еубы,
пхъэтэпэмыхь ешӀы.
25ЦӀыф бзаджэм зышӀошӀыжьызэ,
Тхьэм зыфигъазэрэп,
«Тхьэр щыӀэп» ыӀозэ, мэгупшысэ зэпыт[+].
26Сыд фэдэ уахъти ащ игъогухэр Ӏухыгъэх;
О уихьыкум Ӏэтыгъэхэм ащ инэплъэгъу анэсырэп,
ипый пстэуми яплъы къыримыдзэхэу.
27Ащ ыгукӀэ зэреӀожьы: «Сылъэпэощтэп егъашӀэми;
лӀэужэу зэкӀэлъыкӀощтхэми
егъашӀэми мыхъун къащысэхъулӀэщтэп»[+].
28Ащ ыжэ къызызэтырихыкӀэ,
цӀыфхэр еубых, пцӀы афеусы, регъэзых,
Ыбзэгу чӀэгъ чӀэлъых
мыгъуагъи, бзэджагъи[+].
29Къуаджэхэм защегъэбылъы,
апэтӀысхьэ цӀыфхэм;
тӀэсхъэпӀэ чӀыпӀэмэ
лажьэ зимыӀэр ащеукӀы;
тхьамыкӀэ-екӀэгъэжъым еплъакӀо;[+]
30аслъаныр ибы илъэу зэряшэу,
зигъэбылъыгъэу,
тхьамыкӀэм етхъонэу пэтӀысхьэ;
тхьамыкӀэр еубытышъ,
ихъытыу релъашъо[+].
31Зеуфэ, атебанэ –
тхьамыкӀэхэр аӀэкӀафэх
ылъэбжъэ лъэшмэ.
32ЫгукӀэ зэреӀожьы: «Тхьэм щыгъупшагъ,
ынэхэр ыупӀыцӀагъ,
егъашӀэми къылъэгъущтэп».
33Сыкъэлъэгъу, Зиусхьан, си Тхь,
О пӀэ атещай,
екӀагъэхэр зыщымыгъэгъупшэх.
34Сыда цӀыф бзаджэм
Тхьэм фигъазэра ыкӀыб,
ыгукӀэ зэриӀожьызэ: «О сыбгъэпщынэщтэп»?
35О олъэгъу, уалъэплъэ
къытэхьылъэкӀырэми къытэгуаорэми,
О ахэр пӀэ къибгъэхьэнхэу;
ӀэпыӀэгъу зимыӀэм Ӏэрылъхьэ О зыкъыпфешӀы;
ибэм О кӀэгъэкъонэу уриӀэ зэпытыгъ[+].
36ЦӀыф бзаджэмрэ
шӀэпхъэджашӀэмрэ гъэтакъох,
гъэпщынэх ахэр,
нэмыкӀ мыхъо-мышӀэ амышӀэжьыным нэсыфэхэ[+].
37Зиусхьаныр
лӀэшӀэгъум лӀэшӀэгъур къыкӀэлъыкӀоу пачъыхьэщт.
Ащ ичӀыгу хымэ лъэпкъхэр текӀодыкӀыщтых[+].
38Зиусхьан! О цӀыф ӀорышӀэхэм яшӀоигъоныгъэхэр
пхъэтэпэмыхь пшӀыхэрэп;
ахэмэ агухэр бгъэпытэщтых;
О птхьакӀумэ афэбгъэзэщт,
39ибэмрэ егъэзыгъэмрэ яхьакъ ябгъэгъотыжьынэу,
лӀэжьыщт цӀыфым адрэ цӀыфхэр
жъалымыгъэкӀэ ымыгъэпщынэжьынхэу[+].

#### Я 10-рэ Орэд


Зиусхьаным ущыгугъыныр


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

1Зиусхьаныр шъхьэегъэзыпӀэ зыфэсшӀыгъ;
сыдэущтэу къысашъуӀора:
«Шъуикъушъхьэ быбыжь, бзыум фэдэу?[*][+]
2Мары цӀыф бзаджэхэм
ящабзэ къакъудыигъ,
ящэбзащэ бзэпсым къыдалъхьагъ –
шӀункӀым хэтхэу
шъыпкъагъэр зыгу илъхэм яонхэу[+].
3Хабзэхэр зэхэкъутагъэхэмэ,
зэфагъэ зыгу илъым
сыда ышӀэн ылъэкӀыщтыр?»[+]
4Ау и Унэ лъапӀэ ис Зиусхьаныр,
Ащ итахътэ ошъогумэ ащыгъэӀагъ,
Ащ ынэмэ алъэгъу; Ащ инэплъэгъухэм
дунаим ицӀыфхэр аушэтых[+].
5Зиусхьаным шъыпкъагъэ зиӀэмрэ
цӀыф бзаджэмрэ еушэтых,
жъалымыгъэкӀэ езыгъэзыхэрэр
Ащ ыгу фэщэчыхэрэп[+].
6МэшӀожъокури тхъомзашхъори,
ощхыр къызэрещхырэм фэдэу,
Ащ цӀыф бзаджэхэм къафыригъэхыщт,
стырэу узылыбжьэрэ жьыбгъэр –
Ӏахьэу афегъэшъуашэ Зиусхьаным[+].
7Сыда пӀомэ Зиусхьаныр зафэ –
шӀушӀагъэхэр икӀасэх;
шъыпкъагъэ зиӀэр Ащ ынэгу кӀэт[+].

#### Я 11-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпсий зэрылъ пщынэмэ къарагъаӀо. Даут иорэд

2ЦӀыф бзаджэхэм таӀэкӀэхыжь, Зиусхьан:
сыда пӀомэ Зиусхьаным ищынагъо
зыгу илъ къэнэжьыгъэп,
дунаим ицӀыфхэм
шъыпкъагъэ къыпфызиӀэ ахэтыжьэп.
3Нэбгырэ пэпчъ пцӀы зэфаусыжьы;
абзэгукӀэ щытхъу нэпцӀ къаӀуатэ,
шъорышӀыгъэкӀэ мэгущыӀэх[+].
4Зиусхьаным ерэгъэуцух
щытхъу нэпцӀ къэзыӀорэ жэхэр зэкӀэ,
зыщытхъужьырэ бзэгухэр,
5моущтэу зыӀохэрэр: «Тыбзэгу хэлъ ткӀуачӀэ,
тилъэкӀыныгъэ – тыжэ; хэта тизиусхьаныр?»
6«ТхьамыкӀэхэм къинэу алъэгъурэм,
зи зимыӀэхэм ятхьаусыхэмэ апае
джы зыкъэсӀэтыщт, – еӀо Зиусхьаным, –
зэрашӀоигъом фэдэу,
щынагъо ямыӀэу згъэпсэущтых».
7Зиусхьаным игущыӀэхэр – гущыӀэ къабзэх,
щыдыбжь машӀом блэунае щагъэткӀуи,
щаукъэбзыгъэ тыжьыным фэдэх[+].
8О, Зиусхьан, къытфэсакъ,
афэдэ цӀыфхэм тащыухъум.
9ЦӀыф бзаджэхэр тыдэкӀи щэзекӀох,
бзэджагъэм ищытхъу
цӀыфхэм защыхэӀэтыкӀыгъэ уахътэм.

#### Я 12-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Сыд фэдизрэ, Зиусхьан,
сыпщыгъупшэпагъэу сыкъэнэщта,
сыд фэдизрэ унэгу сшӀобгъэбылъыщта[+]?
3Сыд фэдизрэ сигупшысэхэм сагъэгумэкӀыщта[*],
чэщи мафи гукъаом симыбгынэу сыхэтыщта?
Сыд фэдизрэ сипый сашъхьагъ итыщта?
4Къысэплъи, джэуап къысэт,
Зиусхьан, си Тхь!
Сынэхэр къэгъаплъэх,
хьадэгъу чъые къысэрэмыкӀу[+].
5Сипый ыӀонэу орэмыхъу:
«Сэ ащ сытекӀуагъ».
Сэрэмылъэпау, къыспэуцухэрэр мыгушӀонхэу[+].
6Сэ уишӀулъэгъу мыкӀодыжь сицыхьэ телъ;
сымыкӀодынэу О сыкъызэрэбгъэнэжьыщтым
сыгу ыгъэчэфыщт;
си Зиусхьанэу шӀукӀэ къысфыщытым
сэ щытхъу орэд къыфэсӀощт[+].

#### Я 13-рэ орэд


ЦӀыфхэм ябзэджагъэ фэгъэхьыгъ


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

1[•]Акъылынчъэм ыгукӀэ зэреӀожьы: «ЩыӀэп Тхьэ».
Ахэмэ нэпэнчъагъэхэр зэрахьэ,
ахэр зэщыкъуагъэх,
шӀу зышӀэрэ щыӀэп[+].
2Зиусхьаныр ошъогум къеплъыхышъ,
дунэе цӀыфхэм къахэплъэ,
акъыл зиӀэрэ
Ежьым лъыхъурэ ахэтмэ зэригъэлъэгъунэу[+].
3ЗэкӀэри Тхьэм игъогу текӀыгъэх,
зэфэдэу зэщыкъуагъэх;
шӀу зышӀэрэ ахэтэп – зы нэбгыри щыӀэп.
4Бзэджагъэ зезыхьэхэрэм зэкӀэмэ
зэхэшӀыкӀ ямыӀэу ара –
хьалыгъур зэрашхырэм фэдэу,
сицӀыф лъэпкъ зышхыхэу, Зиусхьаным емылъэӀухэрэм[+]?
5Щынэгъошхом зэлъиубытыщтых ахэр,
сыда пӀомэ Тхьэр шъыпкъакъэ зиӀэхэм акӀыгъу.
6ЦӀыф тхьамыкӀэм гухэлъэу иӀэхэр
жъугъэкӀодынхэу шъуӀуагъэ,
ау Зиусхьаныр ары ащ ишъхьэегъэзыпӀэр.
7Пыйхэм къаӀэкӀэзыхыжьырэр,
Цион Ӏошъхьэ лъапӀэм къикӀэу,
Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъ
щыӀэкӀэшӀу къызыритыжьыкӀэ,
ОрэгушӀо лъэшэу Якъубэ,
Орэчэфы Израиль!

#### Я 14-рэ Орэд


Тхьэм ихьакӀэр


Даут иорэд

1Зиусхьан! Хэта
О уиунэ исынэу зифэшъуашэр?
Хэта О уиӀошъхьэ лъапӀэ
тесынэу зэупэсырэр[+]?
2Мыхъун зи зымышӀэу,
зэфагъэм рыпсэоу,
шъыпкъагъэу ыгу илъыр
къэзыӀорэр ары;[+]
3етӀани цӀыфхэм пцӀы атезымылъхьэу,
бзэгухьэныр зимышэнэу,
иныбджэгъу иягъэ езымыгъэкӀэу,
зигъунэгъу зымыубырэр ары.
4Тхьэм пыдзы ышӀырэ цӀыфыр къизымыдзэу,
ау Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэм
лъытэныгъэ афэзышӀырэр ары;
ежь иягъэкӀэ арыми,
тхьэрыӀо фишӀэу фыкӀэмыгъожьырэр ары[+].
5Тегъахъо иӀэу къыратыжьынэу,
иахъщэ зымытэу,
хьакъынчъэм егоонэу,
къуалъхьэ къаӀызымыхырэр ары.
Аущтэу псэурэр гъэшӀэным лъэпэощтэп[+].

#### Я 15-рэ Орэд


Тхьэм щыгугъырэм итхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Сыухъум, Тхьэ,
шъхьэегъэзыпӀэ зыфэсшӀыгъэр орышъ.
2Зиусхьаным сэ есэӀо:
«Оры си Зиусхьаныр;
шӀоу сиӀэр къызыбгъодэкӀырэр[*] Оры»[+].
3Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэу
чӀыгум тетхэр арых
щытхъу зыпылъхэр,
сэ сызгъэгушӀохэрэр[*].
4НэмыкӀ тхьэхэм афэлажьэхэрэм
гукъэуабэ къызфахьыжьы,
ахэмэ якъурмэнхэм сахэлэжьэщтэп,
ятхьэхэм сялъэӀущтэп,
ацӀэхэм ягугъу къэсшӀыщтэп[+].
5Зиусхьаныр, Оры ӀахьышӀоу сиӀэр,
синасып зыӀэ илъыр Оры.
6Гуапэх къысфэбгъэшъошэгъэ гъогухэр,
Ӏахьэу къыстефагъэм сегъэразэ.
7ЗгъэлъэпӀэщт
сызыгъэгъозэрэ Зиусхьаныр;
аужыпкъэм чэщыми сэ сыгу къысэушъыи.
8Сэ сыдрэ уахъти
Зиусхьаныр сыгу изгъэкӀырэп;
ар сиджабгъушъ, сылъэпэощтэп[+].
9Джары сыгу зыкӀэгушӀорэр,
сшъхьэкӀи сызкӀэчэфырэр;
щынагъо сыхэмытэуи сэпсэу.
10Сыда пӀомэ хьадрыхым сыкъиунэщтэп,
сэ, Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъым,
лӀагъэхэм ядунай себгъэкӀолӀэщтэп[+].
11ЩыӀэныгъэ гъогур къысэогъэлъэгъу;
О уадэжь щыӀэр гушӀогъо закӀ,
О пӀэ джабгъу
гъэшӀэрэ тхъагъор къэзытырэр[+].

#### Я 16-рэ Орэд


ЦӀыф хыем итхьэлъэӀу


Даут итхьэлъэӀу

1Къызэхэх, Зиусхьан, силъэӀу,
зэфагъэ схэлъышъ;
сикуо макъэ унаӀэ къытедз,
хьилагъэ зыхэмылъ ӀупшӀэмэ ялъэӀу
О птхьакӀумэ фэгъаз[+].
2Сихыягъэ къэгъэлъагъу,
О унэхэм шъыпкъэр арэлъэгъу.
3О сыгу уушэтыгъ,
садэжь чэщэу укъэкӀуагъ,
сыууплъэкӀугъ,
ау мыхъун зи къысхэбгъотагъэп;
Ӏэягъэ гори сӀорэп[+].
4ЦӀыфхэм сыд бзэджагъэ ашӀагъэми,
ужэ къыдэкӀырэ гущыӀэхэм сатемыкӀэу,
жъалымыгъэ зезыхьэхэрэм
ягъогу зыщысыдзыягъ.
5Силъэбэкъухэр уигъогу тетыгъэх,
слъакъохэр лъэпэуагъэхэп.
6О сэ зыкъыпфэсэгъазэ, сыда пӀомэ
джэуап укъысфэхъущт О, Тхьэ;
птхьакӀумэхэр сэ къысфэгъази,
сигущыӀэ О къызэхэх.
7ШӀулъэгъу мыкӀодыжьэу О пхэлъыр къыслъыгъэӀэс –
къапэуцужьыхэрэм ащыуухъумэнхэу,
пӀэ джабгъу дэжь
шъхьэегъэзыпӀэ лъыхъухэрэм я КъэгъэнэжьакӀу[+].
8Нэкум фэдэу сыкъэухъум,
птамэхэм яжьау чӀэгъы сышӀ[+].
9БзэджашӀэхэу сэ къыстебанэрэмэ
самылъэгъунэу,
сызыукӀы зышӀоигъохэу сипыйхэу
сыкъэзыуцухьэхэрэм сащыухъум.
10Ахэмэ агухэр гукӀэгъушӀыным фызэфэшӀыгъэх,
ахэр жахъоу мэпсалъэх[+].
11Лъэубэкъоу сэ сшӀырэм пэпчъ
лъэпэмыгъакӀохэу сыкъауцухьэ;
анэхэр къыстырагъэдыягъэх,
чӀыгум сытырадзэнэу;
12цунтхъэным фэхьазыр аслъаным яхьщырых, –
чӀыпӀэ тӀэсхъапӀэм щыс аслъан щырым[+].
13ЗыкъэӀэт, Зиусхьан,
ахэмэ апэуцу, алъэ кӀэут.
БзэджашӀэмэ О уичатэкӀэ саӀэпыхыжь,
14О пӀэкӀэ, Зиусхьан, цӀыфхэм,
мы дунаим щэхъурэ щыӀакӀэ зимыӀэхэм;
ахэмэ янэ-ятэхэм зарагъэшхэкӀ;
ялъфыгъэхэми къярэлыжь,
ахэмэ къялыжьыгъэр ялӀэужхэми къафэрэн,
къялыжьыгъэр къафэрэн.
15Сэ унэгу сыкъыкӀэплъэщт шъыпкъагъэкӀэ;
сыкъэущыжьмэ,
узэрэслъэгъурэм сигъэрэзэщт.

#### Я 17-рэ Орэд.


ТекӀоныгъэм фэгъэхьыгъэ орэд


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд. Зиусхьаным иӀумэт Даут, Зиусхьаным ар Саули, зэкӀэ ипыйхэми ямыкӀодылӀэнэу къызаӀэкӀехым, Зиусхьаным факӀоу мы орэдым хэлъ гущыӀэхэр мырэущтэу къыӀуагъэх:

2О шӀу осэлъэгъу, Зиусхьан,
Оры скӀуачӀэр[+].
3Зиусхьаныр ары сыкъэзгъэнэжьырэ мыжъобгыр,
пытапӀэу сиӀэр, сакъыӀэкӀэзыхыжьырэр,
си Тхьэ – сыкъэзгъэнэжьырэ къушъхьэ цакӀ,
шъхьэегъэзыпӀэу сызфачъэрэр,
симэӀур, сипыйхэм сакъыӀэкӀэзыхыжьэу сиухъумапӀэр[+].
4Щытхъу зифэшъошэ Зиусхьаным селъэӀушъ,
саӀэкӀегъэкӀыжьы сипыйхэм[+].
5Хьадэгъу лъахъэмэ сафызыгъ,
псыор ябгэмэ сапхъотагъ[+].
6Хьадрыхэ пшъэхъумэ зыкъысащэкӀыгъ,
сарыфагъ хьадэгъу хъытыумэ[+].
7ЧӀыпӀэ зэжъум сифагъэу,
Зиусхьаным зыфэзгъэзагъ,
къыздэӀэпыӀэнэу си Тхьэ селъэӀугъ.
И Унэ щыӀэу,
Ащ сымакъэ щызэхихыгъ,
лъыӀэсыгъ Ащ сикуо макъи[+].
8ЧӀыгур къэсыси, къэолъагъ,
къушъхьэ лъачӀэхэр къэкӀэзэзхи зэщыкӀукӀыгъэх,
Тхьэр къэгубжыгъэшъ[+].
9Ащ игубж зыкъыригъэӀэтыгъ пщэсым,
узыхьырэ машӀор ыжэ къыдэкӀыгъ;
мэшӀо жъокур Ащ къыдиутхыпкӀыгъ[+].
10Ар къехыгъ, – уашъор зэпкъыритхъи,
Ащ ылъэкъо чӀэгъ щышӀункӀыбз[+].
11ТетӀысхьи къэрыубым[*],
Ащ зиӀэти, быбыгъэ,
жьым ытамэмэ Ар рахьыжьагъ[+].
12ШӀункӀыр Ащ техъон зыфишӀыгъ,
ащ нахьэуи псыр зыхиз ошъопщэ Ӏужъухэр
къызэрищэкӀыгъэх[+].
13Ащ нэфынэу къыпыкӀрэм хэтхэу,
зэрэхьыщтыгъэх ошъуапщэхэр,
ошъури, мэшӀо тэпхэри[+].
14Къащыгъогъуагъ Зиусхьаныр ошъогумэ,
зэкӀэмэ анахь Лъагэм ымакъэ къыгъэӀугъ[+].
15КъытӀупщхи ищэбзащэхэр,
рипхъыхьагъэх ипыйхэр,
ритэкъухьагъэх пчыкӀэкӀэ ахэр[+].
16Хым ычӀэ къыгъэлъэгъуагъ,
дунаишхом ылъапсэхэри къычӀигъэщыгъэх
О уигубжы, гъозэу къыпӀуихырэм, Зиусхьан[+].
17ЛъэгапӀэм ыӀэ къырищэехи, сиубыти,
сакъыхихыжьыгъ Ащ псы орхэм[+].
18Сипый лъэш сыкъыӀэкӀихыгъ,
сызылъэгъу мыхъухэу,
сэщ нахь кӀочӀэшхомэ сащиухъумагъ[+].
19ТхьамыкӀагъом сызхэт мафэм
сэ ахэмэ зыкъыспаӀэтыгъ,
ау Зиусхьаныр кӀэгъэкъонэу сиӀагъ.
20ЧӀыпӀэ хъоо-пщаум сыкъищи,
сэ Ащ сыкъигъэнэжьыгъ;
сыда пӀомэ сэ Ащ ыгу къысэӀугъ[+].
21Шъыпкъагъэу фысиӀагъэм ипэгъокӀэу
Зиусхьаныр къысфэшӀугъ;
сӀэхэм якъэбзагъэ тефэу къысфэшӀушӀагъ[+].
22Сыда пӀомэ сэ Зиусхьаным
игъогухэм сафэшъыпкъагъ,
си Тхьэ игъогу бзэджагъэкӀэ сытекӀыгъэп.
23Сыда пӀомэ Ащ игъэнэфагъэхэр
зэкӀэ сапашъхьэх,
Ащ рихъухьагъэхэм
сэ защысыдзыягъэп.
24Ащ ыдэжькӀэ зи мыхъун сшӀагъэп,
мысагъэм сыхэмыфэнэу сысакъыгъ[+].
25Ащ пае шъыпкъагъэу фысиӀэм,
сӀэхэм якъэбзагъэ тефэу
Зиусхьаныр къысфэшӀугъ.
26Къыпфэшъыпкъэм
фэшъыпкъэныгъэ пхэлъэу удэзекӀо,
мыхъун зи зыбгъодэмылъым
икъоу шӀукӀэ удэпсэу.
27Къабзэм – къабзэу,
хьилэм – ихьилагъэ
ипэгъокӀ О еотыжьы.
28Сыда пӀомэ О цӀыф егъэзыгъэхэр хэощыжьых,
ау зызшӀошӀыжьхэрэр огъэцӀыкӀух[+].
29Сиостыгъэ О хэогъанэ,
сызхэт шӀункӀыр О зэбгырэофы,
Зиусхьанэу си Тхь[+].
30УкъыскӀыгъумэ, сэ дзэлӀ куп сытекӀощт,
си Тхьэ сигъусэу
къалэм идэпкъ сызэпырыпкӀыщт;
31Тхьэр! Ащ игъогу щыкӀэгъэнчъ,
Зиусхьаным игущыӀэ цыхьэшӀэгъу;
ШъхьэегъэзыпӀэкӀэ къыфэкӀорэ пстэуми Ар ямэӀу[+].
32Сыда пӀомэ Зиусхьаным нэмыкӀэу
хэта Тхьэр,
мыжъобгыр хэта,
ти Тхьэ нэмыкӀэу[+]?
33Тхьэр ары кӀуачӀэ къысэзытырэр,
сигъогу щынэгъончъэу сфэзышӀырэр.
34Шъыхьэ лъакъохэм афэдэу,
егъэпсынкӀэх сэ слъакъохэр,
лъэгапӀэмэ сатырегъэуцо,
щынагъо хэмылъэу[+].
35СӀэхэр бэнэным фегъасэх,
джэрз щабзэм ыпкъ къауфэнэу[+].
36Сыкъызэрыбгъэнэжьыщт мэӀур
О къысэптыгъ,
пӀэ джабгъу къыскӀаӀэ,
укъысфэгумэкӀызэ, сэогъэлъэшы[*].
37Силъэбэкъухэм чӀыпӀэ хъоо-пщао яотышъ,
слъакъохэр сэ щэо-плӀаохэрэп.
38Сэ сипыймэ салъежьэ, сакӀэхьэ,
сымыгъэкӀодыхэуи къэзгъэзэжьырэп[+].
39Сэ ахэмэ лъэбэкъу лые язгъэкӀурэп,
къэтэджыжьынхэ алъэкӀырэп;
ебэджыхэшъ, слъэгу чӀэгъ чӀэфэх.
40Сыда пӀомэ О ахэмэ сязэон сэогъэлъэкӀы,
зыкъыспэзыӀэтыгъэхэр
сапашъхьэ О еофых.
41Сипыймэ акӀыб къысфяогъэзэжьы,
сызфэмылъэгъухэрэр сэ сэгъэкӀодых:[+]
42ӀэпыӀэгъу фаехэу мэкуох,
ау щыӀэп къэзыгъэнэжьынхэ,
ау щытми, Зиусхьаным зыфагъазэ,
ау Ар ӀэпыӀэгъу афэхъурэп[+].
43Жьым сапэр зэрэзэрилъасэу,
сэ ахэр сэгъэутысэх,
урам псынжъым фэдэу сэщытӀэх.
44ЦӀыф лъэпкъэу зыкъыспэзыӀэтыгъэм
сыщыуухъумагъ,
лъэпкъ хымэхэм пащэ сафэпшӀыгъ.
СымышӀэщтыгъэ цӀыф лъэпкъхэр
къысфэӀорышӀэхэ хъугъэ.
45Сымакъэ зэхахы къодыеми,
сӀорэр агъэцакӀэ,
хымэхэр сапашъхьэ къыщысфэубзэх зафыззэ;[+]
46хымэ лъэпкъхэр
гъэбылъыпӀэу зэрысхэм къарэкӀых,
ашъо пэзы, мэкӀэзэзых.
47Зиусхьаныр псэу!
Мыжъобгым щытхъу фэшъушӀ.
Тхьэм ищытхъу лъагэу шъуӀэт,
Тхьэу сыкъэзгъэнэжьырэм.
48Тхьэу сэщ пае зыгъэпщынэжьхэу,
сӀэ цӀыф лъэпкъхэр къизылъхьэрэм[+].
49О Тхьэ, сипыйхэми сакъыӀэкӀэзыхыжьырэр,
къыстебанэрэмэ ашъхьагъ сэошӀы,
цӀыф жъалымым сыкъыӀэкӀэохыжьы.
50Джащ пае сэ хымэ лъэпкъхэм
апашъхьэ уищытхъу щысӀотэщт,
Зиусхьан, пцӀэ щытхъу орэд къыфэсӀощт,[+]
51Тхьэм Ежь ипачъыхьэ
къыдырегъэхых текӀоныгъэшхохэр –
цӀыфэу къыхихыгъэм,
Даути, ащ къытекӀыгъэхэми ягъашӀэкӀэ
мыкӀодыжьын шӀулъэгъу къафегъэшъуашэ[+].

#### Я 18-рэ Орэд


Зиусхьаным ихабз


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Уашъомэ Тхьэм ищытхъу аӀэты,
иӀэшӀагъэхэм якъэбар еӀуатэ –
ошъо гъэӀагъэм[+].
3Зы мафэм
Тхьэм ищытхъу лъегъэӀэсы адрэ мафэм,
зы чэщым,
адрэ чэщым регъашӀэ Тхьэм икъэбар.
4ЩыӀэп бзэ, щыӀэп гущыӀэ,
ахэмэ амакъэ къэӀурэп.
5ЗэрэчӀыгоу ахэмэ амакъэ къыщекӀокӀы,
дунэе гъунапкъэмэ ягущыӀэхэр анэсых.
Тыгъэм ипсэупӀэ
Тхьэм ахэмэ ахигъэуцуагъ[+].
6КъэзыщэгъакӀэр ишъуз зэрыс унэм,
къызэрикӀырэм фэдэу,
ар къыкъокӀы, цӀыф чъэрэу,
къэчъапӀэр къызэричъыхьащтым кӀэгушӀурэм фэдэу[+].
7Ар зы ошъо гъунэм къыщежьэ,
адрэ ошъо гъунэм нэсэу къекӀухьэ,
зынэмысрэ щыӀэп ифабэ.
8Зиусхьаным ыгъэуцугъэ хабзэр щыкӀэгъэнчъ,
угу ыкӀуачӀэ егъэпытэ,
Зиусхьаным игущыӀэ гъуазэ, шъыпкъэ закӀ,
цӀыф къызэрыкӀохэр ащ акъылышӀо ешӀых[+].
9Зиусхьаным пшъэрылъэу къытфишӀыгъэхэр тэрэзых,
гур агъэчэфы, Зиусхьаным иунашъохэр нэфынэх,
уагъэлъэгъу шӀэныгъэр[+].
10Зиусхьаным ищынагъо къабзэ,
ар егъашӀэм щыӀэщт.
Зиусхьаным игъэнэфагъэхэр –
шъыпкъагъ ыкӀи зэфагъ[+].
11Тхьэм ихьыкумхэр дышъэм нахь хъопсагъох,
ары пакӀошъ, дышъэ къэбзэ бэдэдэм,
хьэкӀо шъоу гъуаткӀом нахь ӀэшӀух[+].
12О уиӀумэтыр ахэмэ агъасэ,
уарэгъуазэмэ ахэмэ – джар ӀахьышӀу.
13Хэт зидагъохэр зыдэзышӀэжьырэр?
ЗыдэсымышӀэжьырэ дагъохэмкӀэ сыукъэбз.
14ЗыдэсшӀэжьырэ псэкӀодхэми
сэ, уиӀумэтым, сащыухъум,
ахэмэ аӀэ илъ сымыхъунэу.
Джащыгъум сызэрагъэмысэн гори къызбгъодэлъыщтэп,
псэкӀодышхохэмкӀи сыкъэбзэщт[+].
15Сыжэ къыдэкӀырэ гущыӀэхэри сыгу илъхэри
О угу рихьынхэу орэхъух, Зиусхьан,
Орышъ мыжъобгыри
сшъхьэ къэзыщэфыжьырэри[+].

#### Я 19-рэ Орэд


ТекӀоныгъэм фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Мэфэ къиным Зиусхьаным укъызэхерэх,
Якъубэ и Тхьэ укъерэухъум[+].
3ӀэпыӀэгъу къыуерэт,
чӀыпӀэ лъапӀэм къыригъэкӀэу,
Цион Ӏуашъхьэ тетэу
кӀэгъэкъонэу къыпфэрэхъу[+].
4Ыгу къэрэкӀыжьых тынэу фэпшӀыгъэхэр,
о уикъурмэнгъэстхэми
нэшӀукӀэ ярэплъ.
5Къыуерэт угукӀэ пшӀоигъор,
къыбдерэгъэхъух зэкӀэ гухэлъэу уиӀэхэр[+].
6Типыйхэм узэратекӀуагъэм паекӀэ
мэкъэшхокӀэ тэрэгушӀу,
ти Тхьэ ыцӀэкӀэ тэрэӀэт быракъыр.
УзкӀэлъэӀурэр зэкӀэ Тхьэм къыпферэшӀ.
7Джы къэсшӀагъ
Зиусхьаныр къахихыгъэм зэрэдэӀэпыӀэщтыр.
ЫӀэ джабгъоу текӀоныгъэ къэзыхьырэм
илъэкӀ инкӀэ ошъо лъапӀэмэ къарыкӀэу,
джэуап къыфэхъу.
8Ащэгугъых зыхэр ку псынкӀэхэм,
адрэхэр – шыхэм,
тэ Зиусхьанэу ти Тхьэ цыхьэ фэтэшӀы[+].
9Ахэр, зэхэфэнхэшъ, ебэджыщтых,
ау тэ тыкъэтэджыжьынышъ, пытэу тыщытыщт.
10О, Зиусхьан, пачъыхьэм
текӀоныгъэр къыдегъэх,
тыкъызэхэх тыкъыуаджэ зыхъукӀэ[*]

#### Я 20-рэ Орэд


ТекӀоныгъэм ехьылӀэгъэ щытхъу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2О Зиусхьан! О лъэкӀэу уиӀэм
щэгушӀукӀы пачъыхьэр,
лъэш дэдэу рэгушӀо зэратебгъэкӀуагъэм[+].
3О ащ ыгукӀэ шӀоигъор фэпшӀагъ,
илъэӀу гущыӀи щыбгъэзыягъэп[+].
4О ащ унэшӀу щыпфагъ,
укъыпэгъокӀыгъ,
дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ танджыр щыплъагъ.
5ШӀукӀэ бгъэпсэунэу къыолъэӀугъ ар –
О ащ гъэшӀэ мыухыжь ептыгъ,[+]
6О ар зэратебгъэкӀуагъэм пае
щытхъу ин дэдэ ыгъотыгъ.
Лъытэныгъэшхо дызепхьагъ,
пачъыхьэ ин пшӀыгъэ.
7ЕгъэшӀэрэу унэшӀу ащ щыпфагъ,
О ащ укӀыгъушъ, мэчэфы.
8Сыда пӀомэ пачъыхьэм
цыхьэ фешӀы Зиусхьаным,
ЗэкӀэми Анахь Лъагэм
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь ихьатыркӀэ
ащ итахътэ зэтетыщт[+].
9О, пачъыхь, пӀэ къихьащтых уипыйхэр,
О узфэмылъэгъухэрэр зэкӀэ
пӀэ джабгъу ӀэкӀэкӀыщтхэп.
10УкъызылъагъокӀэ, ахэр
мэшӀо жъокушхо зыкӀатэкъуагъэм фэдэу пшӀыщтых;
игубжыгъом Зиусхьаным ахэр ӀэкӀэкӀыщтхэп,
ахэр машӀом ышхыщтых[+].
11Ахэмэ атекӀыгъэхэр
чӀыгум О тебгъэкӀодыкӀыщтых,
ябынхэри, ялӀэужи щымыӀэжьынхэу,
ахэбгъэкӀодыкӀыщтых О цӀыфхэм.
12Ахэмэ бзэджагъэ О къыуашӀэн агу хэлъыгъ,
яягъэ къыуагъэкӀын яхьисапыгъ,
ау агъэцэкӀэн алъэкӀыгъэп.
13Сыда пӀомэ ахэмэ О кӀябгъэӀэжьыщт,
щэбзащэхэр уищабзэхэмкӀэ анэгумэ яптӀупщыщт[+].
14ЗыкъэӀэт, Зиусхьан,
кӀуачӀэу уиӀэр къэгъэлъагъу.
Джаущтэу орэдкӀэ
пкӀуачӀэ ищытхъу тӀотэщт.

#### Я 21-рэ Орэд


Гузэжъогъу куо макъэрэ щытхъу орэдрэ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Нэфшъагъом къэлъэгъорэ мэзпчэным ехьылӀэгъэ орэдым имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Даут иорэд

2Си Тхь! Си Тхь! Сыд пае О сыкъэубгынагъа?
Сыд пае укъыспэчыжьа, сыкъэмыгъэнэжьыра,
сигухэкӀ макъэ зэхэмыхыра[+]?
3Си Тхь! Сыгырзызэ, сыкъыоджэ мафэм –
ары шъхьае О джэуап къэптыжьырэп,
чэщыри ары, ау згъотырэп гупсэф[+].
4Ау О улъапӀ,
тахътэм утесэу
израиль цӀыфхэм щытхъу къыпфашӀы.
5Тятэжъхэм О цыхьэ къыпфашӀыгъ;
хэпщыжьыгъэх цыхьэ къыпфашӀыгъэти;
6ахэр О къыоджагъэхэти,
псэоу къэнэжьыгъэх;
О цыхьэ къыпфашӀыгъэти,
кӀэбгъэгъожьыгъэхэп ахэр[+].
7Сэ сыхьамлыу нахь, сыцӀыфэп,
цӀыфхэм нэмыплъ къысахы,
лъэпкъым сызэрипэсырэп.
8Къыздэхьащхых сызылъэгъухэрэр зэкӀэ,
къыскӀэнакӀэхэзэ, ашъхьэ агъэсысы[+].
9«Мор Зиусхьаным щыгугъыщтыгъэ,
херэщыжь,
Ащ ыгу еӀумэ, къерэгъэнэжь», –
аӀо ахэмэ.
10Ау Оры сыкъизыщыгъэр ныбэ кӀоцӀым,
сянэ ыбгъэгу сыкӀэрылъзэ,
укъысфэсакъыгъ[+].
11Ныбэм сыкъызэрекӀэу, О сыкъыплъэхэнагъ;
сянэ ыныбэ сыкъызикӀыгъэм къыщыублагъэу
Оры си Тхьэр.
12Спэчыжьэ зымышӀ; нэшхъэигъор благъэ,
ӀэпыӀэгъури щыӀэп[+].
13ШкӀэхъужъыбэмэ сыкъауцухьагъ;
Бащан ишкӀэхъужъ лъэшыбэмэ
сыкъаухъурэигъэу,[+]
14аслъаным фэдэу зэкӀэкъыгъэу ажэ,
къысатхъохэзэ мэгъуахъох.
15Сэ, псым фэдэу, сызэхэчъыгъ;
зэкӀэ скъупшъхьэхэр зэрыпкӀыгъэхэм фэд,
сыгу шаком фэдэу хъугъэ,
сыбгъэгу дэлъ гур ткӀугъэ[+].
16Хьакъу-шыкъу къутафэм фэдэу,
счый[*] гъукӀагъэ;
сыбзэгу счыишъхьэ епкӀылӀагъ,
О хьадэгъум исэпацэ сыхъуным
нэмыкӀ къысфэбгъэнэжьыгъэп.
17Ары, сыкъауцухьагъ хьэмэ,
цӀыф ябгэмэ сыкъаухъурэигъ,
сӀэхэм, слъакъохэм къахэпыджагъэх[+].
18Къэплъытэнхэ плъэкӀыни скъупшъхьэхэр,
ау сипыйхэр къысэплъых,
анэхэр къыстырагъэдыкъагъэу къысэплъых[+].
19Сищыгъынхэр зэфагощых,
сишъуашэхэм апае пхъэдз радзэ[+].
20Ау О спэчыжьэ зымышӀ, Зиусхьан,
Оры сикӀэгъэкъоныр!
УкъыздеӀэнэу къэпсынкӀ;
21спсэ щыухъум чатэм,
хьэмэ ащыухъум сищыӀэныгъэ[+].
22Аслъаным ыжэ сыкъыдэхыжь,
домбаим ибжъакъомэ сашӀомыгъаф зэсэӀом,
джэуап укъысфэхъугъ[+].
23Силъэпкъэгъухэм уикъэбар язгъэшӀэщт,
цӀыф зэӀукӀэмэ уищытхъу ащысӀотэщт[+].
24Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэр,
Ащ шъущытхъу!
Якъубэ илӀэужхэр,
Ащ ищытхъу шъуӀуатэ!
Израиль лъэпкъым зэрэпсэоу
Ащ щынагъо фышъуиӀ![+]
25Сыда пӀомэ Ащ егъэзыгъэр
пхъэтэпэмыхь ышӀыгъэп,
ынэгу Ащ шӀуигъэбылъыгъэп,
ау зэхихыгъ ымакъэ,
ӀэпыӀэгъукӀэ ар къызелъэӀум.
26ЗэӀукӀэшхом Оры зищытхъу щысӀорэр;
О щынагъо къыпфызиӀэхэм апашъхьэ
тхьэлъанэу сшӀыгъэхэр щызгъэцэкӀэжьыщтых[+].
27ТхьамыкӀэхэр шхэщтых, загъэшхэкӀыжьыщт;
Зиусхьаным зыфэзгъазэхэрэр Ащ щэрэтхъух;
гъэшӀэ кӀыхьэу, насыпышӀохэу орэхъух ахэр!
28ЧӀыгум икъопэ пстэуми
Зиусхьаныр агу къыщыкӀыжьынышъ,
Ащ зыкъыфагъэзэжьыщт;
цӀыф лъэпкъ пстэуми
Ащ ыпашъхьэ шъхьащэ щашӀыщт[+].
29Сыда пӀомэ тетыгъошхо зиӀэр
Зиусхьаныр ары,
Ащ ыӀэмычӀэх цӀыф лъэпкъхэр[+].
30Зышъо икӀыгъэу чӀыгум тет пстэуми
шъхьащэ фашӀыщт Ащ;
зэкӀэ хьадрыхэ кӀожьыщтхэм
шъхьащэ фашӀыщт Ащ, –
зигъашӀэ зыӀэ имылъхэм.
31Къэхъущт цӀыфхэри Ащ фэлэжьэщтых,
къэкӀощт лӀэужым
Зиусхьаным икъэбар раӀотэщт[+].
32Джыри къэхъущт цӀыфхэм араӀощт
Зиусхьаным зэфагъэу хэлъыр.
Сыда пӀомэ Зиусхьаныр ары
ар зиӀэшӀагъэр[+].

#### Я 22-рэ Орэд


Зиусхьаныр симэлахъу


Даут иорэд

1Зиусхьаныр – симэлахъу,
сэ зыми сыфэныкъощтэп[+].
2Ащ хъупӀэ шӀагъохэм
гупсэфэу сащегъэпсэу,
саӀуещэ псы рэхьатхэм[+].
3Спсэ къегъэпсэужьы;
Ежь ыцӀэ пае
шъыпкъэм игъогу сытырещэ[+].
4Хьадэгъум иныбжьыкъу[*] хъуатэ сыдэхьагъэми,
сыщыщынэнэп ем,
О укъыскӀыгъушъ;
Уимэлэхъо бэщырэ
гъогум щыпӀыгъырэ бэщымрэ
сэ сагъэгупсэфыжьы[+].
5О сэ сипыймэ алъэгъоу
къысфэбгъэхьазырыгъ Ӏэнэ шыгъэ,
сшъхьэ дагъэр къыщэофэ,
сиӀэгубжъэ изыбзэ къэошӀы[+].
6Джаущтэу уишӀугъэ, мыкӀодыжьын уишӀулъэгъу
мэфэ пстэоу сэ къэзгъэшӀэщтхэм
скӀыгъущтых,
Зиусхьаным и Унэ
егъашӀэм сыщыпсэущт.

#### Я 23-рэ Орэд


Щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр


Даут иорэд

1ЫӀэ илъых Зиусхьаным:
чӀыгури, ащ щыӀэ пстэури,
дунаишхори, ащ щыпсэурэ пстэури,[+]
2ар Ащ хыхэм атыригъэуцуи,
псыхъохэм ащигъэпытагъэшъ[*][+].
3Хэт Зиусхьаным иӀуашъхьэ[*] дэкӀоен,
хэта Ащ ичӀыпӀэ лъапӀэ иуцон фитыр[+]?
4ЗыӀэхэр къабзэхэу зыгу хыер,
бзэджагъэм зыгу фэзымыгъазэу,
тхьэрыӀо нэпцӀ зымышӀырэр ары[+].
5А цӀыфыр ары –
Зиусхьаным ынэшӀу къызщифэщтыр,
а цӀыфым ихыягъи
Тхьэу КъэгъэнэжьакӀом къыхигъэщыщт.
6Джащ фэдэх Ащ лъыхъухэрэр,
ынэгу зыфэзгъазэрэр Якъубэ и Тхьэ!
7Шъо, къэлапчъэхэр, шъукъызэӀукӀых,
егъэшӀэрэ пчъэхэр, зыкъызэӀушъух,
щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр къыдэхьанэу![+]
8Хэт щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр? –
Зиусхьанэу пытэр, кӀочӀэшхор,
заом щыкӀочӀэшхо Зиусхьаныр ары[+].
9Шъо, къэлапчъэхэр, шъукъызэӀукӀых,
егъэшӀэрэ пчъэхэр, зыкъызэӀушъух,
щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр къыдэхьанэу!
10Хэт щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр? –
Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр ары
щытхъушхо зиӀэ Пачъыхьэр.

#### Я 24-рэ Орэд


Охътэ щынагъом итхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Сыгу О къыпфызэӀосэхы, Зиусхьан[+].
2О цыхьэ къыпфэсэшӀы, си Тхь!
ЕмыкӀу къысэрамыгъэхь,
сипыйхэр къысщэрэмыгушӀукӀых.
3ЕмыкӀу къысэрамыгъэхь
зэкӀэ О къыпщыгугъхэрэм;
емыгъэзыгъэхэу, къумалыгъэкӀэ зыкъэзыӀэтхэрэм
емыкӀу къафарэхь.
4Къысэгъэлъэгъу, Зиусхьан, уигъогухэр,
сащыгъэгъуаз уилъагъомэ[+].
5О уишъыпкъагъэ игъогу
сытегъэуцуи, сыщыгъас,
Орышъ Тхьэу сыкъэзгъэнэжьырэр;
мэфэ реным сыпщэгугъы[+].
6УигукӀэгъурэ уишӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ
угу ерэмыкӀых, Зиусхьан, –
пасэм зэрэщытыгъэу[+].
7СикӀэлэгъум псэкӀодэу сшӀагъэхэр,
сихэбзэнчъагъэхэр угу ерэмылъых.
УишӀулъэгъу мыкӀодыжь, уишӀугъэ яхьатыркӀэ
угу сигъэлъ зэпыт, Зиусхьан![+]
8ШӀу, зафэ Зиусхьаныр;
джащ пае Ащ псэкӀодышӀэхэм
гъогу тэрэзыр агурегъаӀо.
9ЦӀыф шъырытхэр шъыпкъагъэм феузэнкӀых,
афегъасэх игъогумэ шъырытхэр.
10Зиусхьаныр ишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ,
ифэшъыпкъэныгъэкӀэ адэзекӀо ренэу –
Ащ иӀуагъэрэ
игущыӀэ гъуазэхэмрэ зыгъэцакӀэхэрэм.
11О пцӀэ ихьатыркӀэ, Зиусхьан,
къысфэгъэгъу сэ симысагъэ,
ар ин дэдэшъ[+].
12Зиусхьаным щынагъо фызиӀэм
хихын фэе гъогур къыригъэлъэгъущт Ащ.
13Ар фэшӀыгъэ щыӀакӀэм хэт зэпытыщт,
бынэу къытекӀыхэрэми чӀыгур аӀукӀэжьыщт[+].
14Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэр
игухэлъхэм ащегъэгъуазэх,
адишӀыгъэ Ӏуагъэхэр
агу къегъэкӀыжьы.
15Сэ синэплъэгъу Зиусхьаным
ренэу фэгъэзагъ,
сыда пӀомэ Ащ хъытыум къырехыжьых слъакъохэр[+].
16Зыкъысфэгъази, гукӀэгъу къысфэшӀ,
сэ сизакъошъ, сыекӀагъэшъ.
17Ахэхъуагъ синэшхъэигъомэ,
сигузэжъогъумэ, – сакъыхэщыжь.
18Къинэу сызыхэти сигукӀаий унаӀэ къатедзи,
къысфэгъэгъух сэ зэкӀэ сипсэкӀодхэр.
19Сипыймэ къяплъ,
сыдэу ахэр бэ хъухэра,
жъалымхэу, сыдэу ахэмэ сафэмылъэгъура!
20Къэухъум спсэ, сыхэщыжь,
емыкӀу къысарэмыгъэхь,
шъхьэегъэзыпӀэу О зыкъыпфэсэгъазэшъ.
21Сыкъарэухъум зэфагъэмрэ шъыпкъагъэмрэ,
О сыпщэгугъышъ.
22Израиль итхьамыкӀагъомэ зэкӀэмэ
ахэщыжь, О си Тхь[+].

#### Я 25-рэ Орэд


ЦӀыф хыем итхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Сихыягъэ къыхэгъэщ, Зиусхьан,
мыхъун шӀагъэ збгъодэмылъэу сызекӀуагъэшъ,
Зиусхьаным сэ цыхьэ фэсэшӀы,
сыгу щэч къисымыгъахьэу[+].
2Сыушэт, Зиусхьан, сыуплъэкӀу;
сыгуи спси ушэтых;[+]
3Сыда пӀомэ О уишӀулъэгъу мыкӀодыжь
сынитӀукӀэ сэлъэгъу,
фэшъыпкъэныгъэ къыпфысиӀэу сэпсэу[*][+].
4ЦӀыф хьилэхэм сэ садэтӀысырэп,
нэпитӀу зиӀэ цӀыфхэми сахахьэрэп.
5БзэджашӀэхэм якуп сфэлъэгъурэп,
цӀыф шӀэпхъаджэхэми гъусэ сафэхъурэп[+].
6СӀэ хыехэр стхьакӀыхэзэ, Зиусхьан,
хъураеу къэсэкӀухьэ уикъурмэншӀыпӀэ,[+]
7рэзэныгъэм иорэд къасӀозэ,
уишӀэгъуашӀэхэр къафэсэӀуатэ[+].
8Зиусхьан! О уи Унэ псэупӀэ
сэ шӀу сэлъэгъу –
уищытхъу псэупӀэу иӀэр.
9Спсэ адыхэмых псэкӀодышӀэмэ,
лъым фэӀумацэхэм садэмыгъэкӀод[+].
10Ер зышӀэхэу, зыӀэ джабгъу
къуалъхьэр изы зышӀыгъэхэм[+].
11Сэ сызэрэкъабзэу сыщыӀ;
сыхэщыжь, гукӀэгъу къысфэшӀ.
12Сэ гъогу зафэм сытет;
зэӀукӀэшхом Зиусхьаным ищытхъу къыщысӀощт.

#### Я 26-рэ Орэд


Щытхъу тхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Зиусхьаныр сэ синэфын, сикъэгъэнэжьакӀу:
хэта сызщыщынэщтыр?
Зиусхьаныр – сищыӀэныгъэ икъэухъумапӀ:
хэт щынагъо зыфысиӀэщтыр?
2БзэджашӀэхэр, сипэрыохъухэри сипыйхэри
къыстебанэх сызэпкъыратхъынэу;
лъэпэонхэшъ, тефэщтых.
3Сыкъэщынэщтэп дзэр къыспэшӀуекӀоми,
къысфэкӀоми заор –
джащыгъуми Тхьэм цыхьэ фэсшӀыщт[+].
4Зызакъу ныӀэп
сэ Зиусхьаным сызэрелъэӀугъэр,
зызакъу сызкӀэхъопсырэр:
къэзгъэшӀэщт мафэхэм къакӀоцӀ
сыщыӀэнэу Зиусхьаным и Унэ,
Зиусхьаным ишӀугъэ слъэгъунэу,
Ар и Унэ щызгъэлъэпӀэнэу[+].
5Сыда пӀомэ мэфаем
шъхьэегъэзыпӀэ сфэхъущт, ащ сыщиухъумэщт,
ищэтыр[*] чӀэгъ сыщигъэбылъыщт,
мыжъобгым сыдихьыещт щынэгъончъэу.
6Аущтэу сэ сшъхьэ
сипыйхэу сыкъэзыуцухьэрэмэ
ашъхьагъ зыщиӀэтыщт,
сэри Ащ ищэтыр
гушӀогъо мэкъэшхокӀэ
щысшӀыщтых къурмэнхэр,
Зиусхьаным орэд къыфасӀозэ,
ищытхъу сӀотэщт[+].
7Къызэхэх, Зиусхьан,
сымакъэу сыкъызэрэуаджэрэр;
гукӀэгъу къысфэшӀи, джэуап къысфэхъу.
8Сыгу къысиӀощтыгъэ Ощ пае:
«Сызфэдэр зэжъугъашӀ».
Зиусхьан, узфэдэр зэзгъэшӀэщт[+].
9СшӀомыгъэбылъ унэгу;
губжым ухэтэу сэ, уиӀумэт, сыӀумыгъэкӀ.
ӀэпыӀэгъоу сэ О усиӀагъ;
сычӀэмыдз, сыкъэмыбгын,
Тхьэу си КъэгъэнэжьакӀу!
10Сыда пӀомэ сэ сяни сяти сыкъабгынагъэми,
Зиусхьаным сыригъэблэгъэщт.
11Уигъогу сэгъашӀэ, Зиусхьан,
сипыймэ саӀэкӀэмыфэным пае,
гъогу зэшъхьэзашъом сытегъахь:[+]
12къыспэуцухэрэм саӀэкӀэмыгъаф,
шыхьат нэпцӀхэр къыспэтэджыгъэхэшъ –
ахэр жъалымхэу[+].
13Ау псэ зыпытмэ ядунай
щыслъэгъунэу Зиусхьаным ишӀушӀагъэ
шӀошъхъуныгъэ фысиӀ.
14Зиусхьаным щыгугъ,
зыгъэпыт, угуи орэпытэ,
Зиусхьаным щыгугъ, зыщыӀ[+].

#### Я 27-рэ Орэд


Тхьэм зызщиушъэфырэм


Даут иорэд

1Сыкъыоджэ, Зиусхьан:
симыжъобгыр, мэкъэнчъэ зымышӀ,
зыуушъэфэу, зи къысэмыӀомэ,
хьадрыхэ ехыжьхэрэм афэдэ сыхъущт[+].
2Къызэхэх силъэӀу макъэ,
сыкъыуаджэ зыхъукӀэ,
сӀэхэр уи Унэу лъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьым
фэсщэйхэзэ, къэсӀэтхэ зыхъукӀэ[+].
3БзэджашӀэхэу ер зилэжьыгъэмэ садэмыгъэкӀод,
гъунэгъухэм ахэтхэ зыхъукӀэ,
ахэр мамырныгъэм рэгущыӀэх,
ау агу бзэджагъэр илъ[+].
4Алэжьыгъэм елъытыгъэу адэпсэужь,
яфэшъуашэмкӀэ ахэмэ ятэжь;
ябзэджэшӀагъэ ягъэпщыныжь,
яӀэшӀагъэ ипэгъокӀ ягъэгъотыжь.
5Зиусхьаныр зэрэзекӀорэм,
Ащ иӀэшӀагъэ анаӀэ тетэпышъ,
зэхигъэтэкъонхэшъ, къыгъэшӀыжьыщтхэп.
6Щытхъур ий Зиусхьаным,
сыда пӀомэ силъэӀу макъэ Ащ къызэхихыгъ.
7Зиусхьаным кӀуачӀэ къысеты, мэӀу къысфэхъу;
цыхьэ фэсэшӀы Ащ сыгукӀэ,
сэ Ар къыздеӀэ,
сыгуи Ащ къегъэчэфы;
ащ пае сиорэдкӀэ Ащ рэзэныгъэ фэсэшӀы[+].
8Зиусхьаныр – ицӀыф лъэпкъ кӀуачӀэ къезыт,
къыхихыгъэ пачъыхьэм икъэгъэнэжьакӀу, ипытапӀ.
9УицӀыф лъэпкъ къэгъэнэжь мыкӀодэу,
Ӏахъо фэхъу, унэшӀу щыгъаф
уиӀахьэ хъурэ цӀыф лъэпкъым!

#### Я 28-рэ Орэд


Тхьэм ымэкъэ лъэш


Даут иорэд

1Уашъом щыӀэхэр,[*] фэжъугъэшъуаш Зиусхьаным,
фэжъугъэшъуаш щытхъури, лъэкӀыныгъэри Ащ[+].
2Фэжъугъэшъуаш Зиусхьаным ыцӀэ щытхъур,
лъэпӀагъэр шъуишъуашэу
Зиусхьаным шъхьащэ фэшъушӀ!
3Псымэ ашъхьагъы
Зиусхьаным ымакъэ къыщэӀу;
Тхьэу щытхъу зиӀэм ымакъэ
шыблэ макъэм фэд.
Зиусхьаным ымакъэ
псыбэмэ ашъхьагъ ит.
4Зиусхьаным ымакъэ лъэшы,
Зиусхьаным ымакъэ щытхъузехь.
5Кедрэ чъыгхэр Зиусхьаным ымакъэ егъэтакъох;
Зиусхьаным ымакъэ егъэтакъох
Ливан къушъхьэм тет кедрэхэр[+].
6ЕгъэхъушӀэх, шкӀакӀэм фэдэхэу,
Ливан къушъхьэхэр,
Сирион къушъхьэри –
домбай ныбжьыкӀэм фэдэу[+].
7МэшӀо тхъуабзэхэр къыхегъэлъэтых
Зиусхьаным ымакъэ.
8Зиусхьаным ымакъэ
шъоф нэкӀыр егъэсысы;
Зиусхьаным Къадэщ шъоф нэкӀыр
егъэтӀыгурыгу.
9Зиусхьаным ымакъэ
чъыгаехэр егъэсысых[*],
мэзхэр еупцӀэных;
Ащ и Унэ чӀэс пстэуми
Ащ щытхъушхо щыфашӀы.
10Зиусхьаныр псыкъиушхом ышъхьагъыкӀэ
итахътэ тес;
Зиусхьаныр пачъыхьэ тахътэм
гъэшӀэным тес[+].
11Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъы
кӀуачӀэ къырерэт;
Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъы
мамыркӀэ ынэшӀу къыщерэф[+].

#### Я 29-рэ Орэд


Щытхъу тхьэлъэӀу


1Тхьэм и Унэ зэрагъэлъэпӀагъэр. Даут иорэд

2Сыхэпщыжьыгъэшъ, Зиусхьан,
сипыйхэр къыскӀэбгъэнэкӀагъэхэпышъ, узгъэлъэпӀэщт,[+]
3Зиусхьан, си Тхь! СыкъыолъэӀугъэти,
сэ О сыбгъэхъужьыгъ.
4Зиусхьан! Хьадрыхэ сыкъипщыжьыгъ,
ащ ехыжьыгъэхэм сакъыхэпхыжьи,
сыкъэбгъэпсэужьыгъ[+].
5Орэд къыфашъуӀу Зиусхьаным,
шъо, Ащ ищынагъо зыгу илъхэр,
Ар зэрэлъапӀэр зыщышъумыгъэгъупшэу,
рэзэныгъэ фэшъушӀ.
6Сыда пӀомэ нэгъэупӀэпӀэгъу – Ащ игубж,
Ащ ишӀугъэ – сыщэӀэф:
пчыхьэм гъыныр сихьакӀ,
пчэдыжьым – гушӀуагъор[+].
7ЗыщысишӀугъом сэ сӀуагъэ:
«ГъэшӀэным сылъэпэощтэп»[+].
8УкъысфэшӀушӀи, Зиусхьан,
О къушъхьэ пытэу сыбгъэуцугъ,
ау етӀанэ О унэгу ашӀобгъэбылъыгъэти,
щынагъом сызэлъиштагъ.
9Джащыгъум О, Зиусхьан,
сэ сыкъыуаджэщтыгъ.
Зиусхьаным гукӀэгъу къысфишӀынэу селъэӀугъ:
10«СылӀэмэ, сыд ишӀуагъэу къыокӀыщтыр,
хьадрыхэ сехыжьыхэмэ?
Хьадрыхэ сапэм уищытхъу ыӀощта?
Фэшъыпкъэныгъэу О пхэлъыр
ащ зэлъаригъэшӀэщта[+]?
11Сыкъызэхэхри, Зиусхьан, гукӀэгъу къысфэшӀ;
Зиусхьан, ӀэпыӀэгъу къысфэхъу».
12Джащыгъум сишъыгъон
гушӀогъо къашъокӀэ О къысфызэблэпхъугъ,
сишъыгъо щыгъынхэр сщыпххи,
чэфыгъо шъуашэр къысэпщэкӀыгъ.
13Ащ пае сыгукӀи сыпсэкӀи
зысымыушъэфэу уищытхъу сэӀуатэ.
Зиусхьанэу си Тхь! ГъэшӀэным
сэ О щытхъур пфэсшӀыщт.

#### Я 30-рэ Орэд


Тхьэм ущыгугъыным итхьэлъэӀу


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2О, Зиусхьан, шъхьэегъэзыпӀэ осэшӀы,
емыкӀу къысарэмыгъэхь егъашӀэми,
сикъин сыхэщыжь уишъыпкъагъэкӀэ[+].
3ПтхьакӀумэ къысфэгъази,
псынкӀаӀоу сакъыӀэкӀэхыжь.
О мыжъобг ухъумапӀэу,
пытэпӀэ лъэшэу къысфэхъу[+].
4О умыжъобг, упытапӀ сэркӀэ,
О пцӀэ ихьатыркӀэ
сызещ сэ, сыгъэӀорышӀ.
5Шъэфэу къысфагъэуцугъэ хъытыум сыкъищыжь,
сишъхьэегъэзыпӀэр Орышъ.
6О пӀэ зыкъесэлъхьэ;
сшъхьэ пщэфыжьыгъэ, О, Зиусхьан,
Тхьэу фэшъыпкъэныгъэ зиӀэр[+].
7Сэ сфэлъэгъухэрэп
тхьэ мышъо-мылхэр зыгъэлъапӀэхэрэр,
ау Зиусхьаным сэ цыхьэ фэсэшӀы[+].
8СигъэгушӀощт уишӀулъэгъу мыкӀодыжь О,
сигъэчэфыщт,
сыда пӀомэ къэплъэгъугъ ситхьамыкӀагъэ,
сикъинхэм О уащыгъуаз.
9Сипыйхэми аӀэ сиплъхьагъэп;
хъоо-пщаоу слъэ бгъэуцугъэ[+].
10ГукӀэгъу къысфэшӀ, Зиусхьан,
гузэжъогъум сызэлъиубытыгъэшъ;
сынэ ригъэгъукӀыгъ нэшхъэигъом,
сыгуи, сӀэпкъ-лъэпкъхэри усхъэпыгъэх[+].
11Нэшхъэигъом еухы сигъашӀэ,
сиилъэсхэр – гырз-щэӀуным,
къарыунчъэ сашӀы сикъинхэм[*],
мэукъэпых скъупшъхьэхэр.
12ЗэкӀэ сипыйхэми
сигъунэгъу дэдэхэми саубы,
синэӀуасэхэмкӀи щынагъо сыхъугъ:
урамым сыщызылъэгъухэрэм кӀатхъужьы[+].
13ЛӀагъэм фэдэу сащыгъупшагъ;
хьакъу-шыкъу къутагъэм сыфэд[+].
14Сыда пӀомэ цӀыфыбэ зэӀушъашъэу зэхэсэхы;
лъэныкъо пстэумкӀи щынагъор къысфекӀы,
сэ къыспэшӀуекӀохэу зэрэгъэӀушыжьхэзэ,
спсэ хахынэу зэхалъхьэ зыхъукӀэ.
15Ау сэ цыхьэ къыпфэсэшӀы, Зиусхьан;
сэ къэсэӀо: «Сэ си Тхьэр – Оры».
16Симафэхэр О пӀэ илъых;
сипыйхэми сыкъезыфэкӀыхэрэми саӀэкӀэхыжь[+].
17Унэгу инэф сэ, уиӀумэтым, къыстегъапс,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ
сымыкӀодэу сыкъэгъэнэжь[+].
18Зиусхьан! ЕмыкӀу къысарэмыгъэхь,
сызэлъэӀурэр Орышъ:
бзэджашӀэхэм къафарэхь емыкӀу,
хьадрыхэ бзэмыӀум орэкӀох.
19Бзэгу пцӀыусхэр бзако орэхъух –
пагэхэу, шъыпкъагъэ зиӀэхэр къырамыдзэхэу,
мыхъун языӀуалӀэхэрэр.
20О уищынагъо зыгу илъхэм апае
сыдэу ба шӀугъэу О уиӀэр,
цӀыфхэм апашъхьэкӀэ шъхьэегъэзыпӀэу
О зыкъыпфэзгъазэхэрэм
апае бгъэхьазырыгъэу.
21О ахэр бырсыр къэзыӀэтхэрэм
унэгу кӀэтхэу ащэоухъумэх,
убакӀохэр къямыгоонхэу,
ухъумапӀэ яогъэгъоты.
22Зиусхьаным щытхъур ыдэжь,
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь гъэшӀэгъон
къыслъигъэӀэсыгъэшъ,
пыйхэр зытебанэхэрэ къалэм сызыщэӀэм![+]
23Гузэжъогъум сыхэтэу сэ сӀогъагъэ:
«Сыкъипфыгъ уиӀэгъо-блэгъу»,
ау ӀэпыӀэгъукӀэ сыкъызыолъэӀум,
силъэӀу макъэ къызэхэпхыгъ.
24Шъо, зэкӀэ Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэр,
шӀу шъулъэгъу Зиусхьаныр;
Зиусхьаным къеухъумэх къыфэшъыпкъэхэр,
ау пагэу зекӀохэрэр
егъэпщынэх Ащ икъу фэдизэу[+].
25Зыжъугъэпыт, лӀыгъэ зыхэжъугъэлъ,
Зиусхьаным щыӀагъэкӀэ щыгугъыхэрэр![+]

#### Я 31-рэ Орэд


ПсэкӀодхэм уафыкӀэгъожьынымрэ Тхьэм ахэр къыпфигъэгъунхэмрэ


Даут ытхыгъэ усэр

1Сыхьатмафэ ежьагъ
зихэбзэнчъагъэ зыфигъэгъуи,
Тхьэм зипсэкӀод зыфигъэкӀодыгъэр.
2Сыхьатмафэ ежьагъ Зиусхьаным
бзэджагъэ зыфимылъэгъурэр,
зыгу хьилагъэ имылъыр![+]
3СипсэкӀод зэрэсыушъэфыгъэм,
мэфэ реным сигъэщэӀузэ,
ыукъэпыгъэх скъупшъхьэхэр.
4Сыда пӀомэ чэщыми мафэми
О пӀэ къыстеӀункӀагъ,
кӀуачӀэу схэлъри, гъэмэфэ огъум
ыгъэфэлагъ пӀонэу, сӀэкӀэкӀодагъ.
5Ау сэ псэкӀодэу сшӀагъэр къыосхьылӀагъ,
бзэджагъэу сшӀагъэри пшӀосыушъэфыгъэп;
сэ къэсӀуагъ:
«КъыфэсӀотэщтых Зиусхьаным сихэбзэнчъагъэхэр»;
джащыгъум сипсэкӀод сфэбгъэгъузэ,
симысагъэ О степхыжьыгъ[+].
6Джащ пае зыщигъом
хэти Тхьэм ищынагъо зыгу илъыр
къыорэлъэӀу,
джащыгъум, псышхохэр къызиухэкӀэ,
ахэр ащ къылъыӀэсыщтхэп.
7О – усиухъумапӀ;
къин сыхафэмэ, сэоухъумэ,
сызэрэхэпщыжьырэм игушӀуагъомэ сахэогъэты[+].
8«Акъыл озгъэшӀын,
гъогоу узэрыкӀощтыр озгъэшӀэн,
къыбгурызгъэӀон, сынаӀэ къыптезгъэтызэ».
9«Шым, къыдырэу зэхэшӀыкӀ зимыӀэм
шъуафэрэмыд, –
ӀорышӀэ пфэхъуным пае,
зыжэпкъ шхорэ шхомылакӀэрэ
зытеплъхьан фаемэ афэдэу»[+].
10Къиныгъор цӀыф бзаджэм къебэкӀы,
ау Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀырэм
шӀулъэгъу мыкӀодыжьыр къешӀэкӀыгъ.
11Зиусхьаным пае шъучэф,
шъугушӀу, шъыпкъагъэ зиӀэхэр;
гушӀогъошхом шъухэтэу Зиусхьаным
щытхъу фэшъушӀ мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ,
зэкӀэ зыгукӀэ зэфагъэ зиӀэхэр[+].

#### Я 32-рэ Орэд


Щытхъу орэд

1Зиусхьаным гушӀуагъо хэжъугъуат,
шъыпкъагъэ зиӀэхэр;
зафэхэм щытхъур ашӀыныр къякӀу.
2БзэпспщынэмкӀэ Зиусхьаным шъущытхъу,
орэд къыфашъуӀу
бзэпсипшӀ зэрылъ пщынэтӀаркъомкӀэ[+].
3ОрэдыкӀэ Ащ къыфашъуӀу;
фэӀазэу бзэпсымкӀэ къежъугъаӀу,
макъэр хэшъуӀэтыкӀызэ къашъуӀо[+].
4Зиусхьаным игущыӀэхэр зафэх.
ЗэкӀэ Ащ иӀофхэм фэшъыпкъэныгъэ ахэлъ.
5Ащ икӀасэх шъыпкъагъэр, зэфагъэр,
Зиусхьаным ишӀулъэгъу мыкӀодыжь
чӀыгум тиз[+].
6Ежь игущыӀэкӀэ Зиусхьаным
ошъогухэр къыгъэшӀыгъэх,
иунашъокӀи – огум къыщынэфхэрэр[+].
7Зэтезэрэгохэу Ащ хыпсыхэр ыугъоигъэх,
куупӀэхэр угъоипӀэхэм
Ащ аригъэкӀугъэх[+].
8Щэрэщын зэрэчӀыгоу Зиусхьаным;
дунаишхом щыпсэурэ пстэури
Ащ ыпашъхьэ щэрэкӀэзэз.
9Сыда пӀомэ Ащ къыӀуи, – къэхъугъ;
унашъо къышӀи, – къэлъэгъуагъ[+].
10Зиусхьаным хымэ лъэпкъхэм рахъухьэрэр
зэщегъакъо,
зэхегъэтакъох гухэлъэу ашӀыхэрэр
цӀыф лъэпкъмэ.
11Зиусхьаным рихъухьагъэхэр
егъэшӀэрэу щыӀэщтых;
игупшысэхэри лӀэуж пстэуми адыщыӀэщтых[+].
12Сыхьатмафэ ежьагъ
цӀыф лъэпкъэу Зиусхьаныр зи Тхьэр,
лъэпкъэу Ежь иӀахьышӀу зыфишӀыгъэр[+].
13Уашъом щыӀэу Зиусхьаныр къеплъыхы,
цӀыф пстэури къелъэгъу,[+]
14зэрэтесэу итахътэ
чӀыгум щыпсэурэ пстэури къелъэгъу[+].
15ЗэкӀэмэ агухэр Ащ къегъэпсых,
зэхешӀыкӀых зэкӀэ яӀофхэр.
16Дзэшхоми фэгъэгъунэщтэп пачъыхьэр;
къыфэухъумэжьыщтэп зэолӀыр ыкӀуачӀэ,
сыд фэдиз иинагъэкӀи.
17ЦыхьэшӀэгъоп укъигъэнэжьынымкӀэ шыр,
ащ ыкӀочӀэ лъэши ухищыжьыщтэп[+].
18Мары, Зиусхьаным щыщынэхэу,
Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжь щыгугъхэрэм
Ащ ынаӀэ атырегъэты,[+]
19щиухъумэнхэу хьадэгъум,
гъаблэм игъом ыгъэшхэкӀынхэу[+].
20Тэ тыгукӀи тпсэкӀи
Зиусхьаным тыщэгугъы:
Ар – тиӀэпыӀэгъу, тимэӀу;[+]
21Тэ тыгухэр Ащ къегъэчэфых;
сыда пӀомэ Ащ ыцӀэ лъапӀэ
тэ цыхьэ фэтэшӀы.
22Тыкъыпщэгугъышъ, Зиусхьан,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь ташъхьагъ ерэт.

#### Я 33-рэ Орэд


Тхьэм изэфагъэ ищытхъу


1Абимэлэх ыпашъхьэ иакъыл имыежь фэдэу зыкъыщишӀи, ащ ыдэжь къырафи, зыхэхьажьым, Даут ытхыгъэ орэдыр[*][+]

2Сыдрэ уахъти Зиусхьаным
щытхъу фэсшӀыщт;
Ащ ищытхъу сыбзэгу сэ телъ зэпытыщт.
3ЗиусхьанымкӀэ зыщытхъужьыщт гоу сиӀэр,
къызэхахынышъ, къэгушӀощтых
цӀыф егъэзыгъэхэр[+].
4ШъукъыскӀыгъоу жъугъэлъапӀ Зиусхьаныр,
тызэгъусэу ыцӀэ лъагэу къэтэжъугъэӀэт.
5Зыфэзгъэзагъ сэ Зиусхьаным,
Ащ джэуап къысити,
щынагъоу зэкӀэ сиӀэмэ сакъыӀэкӀихыжьыгъ[+].
6Зинэплъэгъу Ащ фэзыгъазэхэрэм
анэгу нэфынэр кӀиз,
нэпэнчъэ хъущтхэп ахэр.
7Мы тхьамыкӀэр Тхьэм елъэӀугъ –
Зиусхьаным ар къызэхихи,
зэкӀэ икъинмэ ахищыжьыгъ[+].
8Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъхэр
къеухъумэх Ащ имэлэӀич,
ахещыжьых къиныгъоу яӀэмэ[+].
9ШъууплъэкӀуи Зиусхьаныр зыфэдэр,
зэрэшӀур шъулъэгъущт.
Сыхьатмафэ ежьагъ шъхьэегъэзыпӀэкӀэ
Ащ зыфэзгъазэрэр[+].
10Зиусхьаныр жъугъэлъапӀэ шъо,
Ащ ищынагъо зыгу илъхэр,
сыда пӀомэ Ар зыгъэлъапӀэхэрэр
зыми фэныкъохэп[+].
11Аслъан ныбжьыкӀэхэм щыкӀагъэ яӀ,
мэлакӀэх,
ау Зиусхьаным зыфэзгъазэхэрэм
сыдрэ шӀугъэкӀи щыкӀагъэ яӀэп.
12НыбжьыкӀэхэр, шъукъакӀуи садэжь,
шъукъысэдэӀу,
Зиусхьаным щынагъо фышъуиӀэнэу
сэ шъузгъэсэщт.
13ГъэшӀэ кӀыхьэ иӀэу,
шӀугъэ ыгъотэу
щыӀэнэу арыба цӀыфыр,
цӀыфхэр зэкӀэ зыфаер[+]?
14Убзэгу къемыгъаӀу бзэджагъэ,
ужэ къыдэмыгъэкӀых хьилагъэхэр[+].
15Бзэджагъэм зыщыдзый, шӀугъэр шӀэ;
мамырныгъэм зыфэгъази, ыуж ихь![+]
16Шъыпкъагъэ зиӀэхэм
Зиусхьаным инэплъэгъу афэгъэзагъ,
ытхьакӀумэхэр – якуо макъэ[+].
17Ау Зиусхьаным ынэгу афигъазэрэп
бзэджашӀэхэм – егъэшӀэрэу ахэр
агу къыщымыкӀыжьынхэу чӀыгум[+].
18Зыгу шъыпкъагъэ илъхэр
къадэӀэпыӀэнэу зелъэӀухэкӀэ,
Зиусхьаным ахэр зэхехых,
ятхьамыкӀэгъо пстэуми ахещыжьых.
19Зиусхьаныр апэблагъ зыгу кӀодыгъэмэ,
зыгукӀэ зэхэукӀагъэхэр
Ащ къиныпӀэм рещыжьых[+].
20Зыгу шъыпкъагъэ илъым
къинэу ыщэчырэр бэ мэхъу,
ау ахэмэ зэкӀэмэ
ар ахещыжьы Зиусхьаным[+].
21Ащ икъупшъхьэмэ зэкӀэмэ Ар афэсакъы:
ахэмэ ащыщ гори фыкъощтэп[+].
22Ем екӀодылӀэщт цӀыф бзаджэр;
Зыгу шъыпкъагъэ илъыр
зылъэгъу мыхъухэрэм
ямысагъэ къалъысыжьыщт.
23Ежь иӀумэтхэм
ашъхьэ ещэфыжьы Зиусхьаным,
шъхьэегъэзыпӀэу Ащ зыфэзгъазэхэрэр
ыгъэмысэщтхэп.

#### Я 34-рэ Орэд


Егъэзыгъэ цӀыфым итхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Сызгъэпыйхэрэр гъэпыих, Зиусхьан,
къысэбэнхэрэм ябэн.
2МэӀури ашъоджанэри къаштэхи,
ӀэпыӀэгъу къысфэхъу.
3Пчыри ощыри къэӀэтых,
сыкъезыфэкӀыхэрэм ябэн;
спсэ къеӀу: «Сэры ухэзыщыжьыщтыр!»
4ЕмыкӀу къарэхь, хьэйнапэ орэхъух,
сэ спсэ къешэхэрэр;
къарэфыжьых, анапэ тырарэх,
бзэджагъэ зыгу къысфихьэхэрэм[+].
5Жьыбгъэм чӀым щызэрихьэрэ къурэм фэдэ
ахэр орэхъух,
Зиусхьаным имэлэӀич рерэфыжьэх[+].
6Ахэмэ ягъогу шӀункӀэу,
цӀэнлъагъоуи орэхъу,
Зиусхьаным имэлэӀич къырерэфэкӀых[+].
7Сыда пӀомэ лажьэ симыӀэу
ахэмэ сэщ пае агъэбылъыгъ яхъытыу;
лажьэ симыӀэу ахэмэ машэ сфатӀыгъ[+].
8ОшӀэ-дэмышӀэу хьадэгъур
ахэмэ къафэрэс,
хъытыоу сфагъэбылъыгъэми
ежьхэр ерэфэжьых;
икӀодэнхэу ащ ерэфэжьых.
9Ащыгъум гушӀуагъо хэзгъотэщт Зиусхьаным;
Ащ сыкъигъэнэжьыгъэшъ, сычэфыщт[+].
10СыгукӀи спсэкӀи къэсӀощт:
«Зиусхьан! Хэт О пфэдэр –
кӀочӀаджэр кӀочӀэшхом ӀэкӀэзыхэу,
тхьамыкӀэмрэ зи зимыӀахэмрэ
езгъэзыгъэхэм къаӀэпызыхыжьырэм!»[+]
11Шыхьат жъалым нэпцӀхэр сэ къыспэуцух:
сагъэмысэ сызщымыгъуазэхэмкӀэ.
12СишӀушӀагъэ пае
бзэджэшӀагъэр къыспагъохы,
сыгу агъэкӀоды[+].
13Ахэр зэсымаджэхэм,
сэ зыщыслъагъэх шъыгъо щыгъынхэр,
Тхьэм ӀорышӀэ сыфэхъугъ
джэуапынчъэу ситхьэлъэӀу къызэнэм.
14Синыбджэгъу, сшы сафэшъыгъорэм фэдэу
садэзекӀуагъ;
сянэ пае шъыгъоным
сыхэт пӀонэу сыкъекӀокӀыгъ
сшъхьэ уфагъэу, сынэшхъэеу сэ сыхэтыгъ.
15Ау сэ сызэлъэпаом,
ахэр гушӀохэзэ зэкъохьагъэх,
къыздэхьащхыхэзэ, зэкӀыгъухэу саубызэ,
Ӏэягъэу къысаӀощтым
къогъанэ фашӀыгъэп.
16УкӀытэ ямыӀэу
кӀэнэкӀалъэ сашӀызэпытыгъ,
ацэхэр къысфызэрагъэшхыгъ[+].
17Зиусхьан! Сыд фэдизрэ ащ уеплъыщта?
Яжъалымыгъэхэм саӀэпыхыжь,
сигъашӀэ ащыухъум аслъанмэ[+].
18ЗэӀукӀэшхом сэ уищытхъу щысӀощт,
цӀыф жъугъэмэ азыфагу
щытхъур сэ щыпфэсӀощт[+].
19Хьилэхэу сэ сызгъэпыйхэрэр
синасыпынчъагъэ щэрэмыгушӀукӀых,
сыхьакъынчъэу сызлъэгъу мыхъухэрэр
ситхьамыкӀагъо ерэмыгъэгушӀох[+].
20Сыда пӀомэ ахэр зылъыхъухэрэр
зэгурыӀоныгъэп,
мамырэу чӀыгум тетхэм апэшӀуекӀохэу,
хьилагъэхэр ахэмэ зэхалъхьэ.
21Ажэхэр къысфызэкӀакъы;
къаӀо: «Дэгъу! Дэгъу!
ПшӀагъэр тынэкӀэ тлъэгъугъэ».
22О плъэгъугъэ, Зиусхьан, зымыушъэф,
спэчыжьэ зымышӀ, Зиусхьан![+]
23ЗыкъэӀэт, сихьакъ къысэптынэу,
къэтэдж,
сидэогъу сыщыуухъумэнэу,
си Тхь, си Зиусхьан![+]
24О шъыпкъагъэу пхэлъымкӀэ
сихыягъэ къыхэгъэщ, Зиусхьан, си Тхь,
ситхьамыкӀагъо щэрэмыгушӀукӀых[+].
25АгукӀэ арэмыӀу: «Дэгъу! Тыгу тепщэхагъ!»
Ахэмэ арэмыӀу: «Ащ иӀоф тыухыгъэ»[+].
26ЕмыкӀу къарэхь, нэпэнчъэ орэхъух
синасыпынчъагъэ щыгушӀукӀыхэрэр;
укӀытэм, емыкӀум хэрэтых
къыспыщытхэу зызгъэинхэрэр.
27Сихыягъэ къыхэщынэу фаехэр
орэгушӀох, орэчэфых,
зэпымыоуи арэӀу: «Ежь иӀумэты
шӀугъэ ыгъотыным щыгушӀукӀырэ Зиусхьаныр ины!»
28О уишъыпкъагъэрэ уищытхъурэ
сэ сыбзэгу мэфэ реным ыӀотэщт[+].

#### Я 35-рэ Орэд


ЦӀыфым ибзэджагъэрэ Тхьэм ихьалэлыгъэрэ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Зиусхьаным иӀумэт Даут иорэд

2ЦӀыф бзаджэм
хэбзэнчъагъэу зэрихьэрэм ымакъэ
сэ сыгу къыщэӀу;
Тхьэм ищынагъо ащ ыгу илъэп,[+]
3Сыда пӀомэ ар зыщэтхъужьы,
ащ ихэбзэнчъагъэ риуджэгъунэу
Тхьэм ымыгъотынэу еӀо.
4Ащ ыжэ къыдэкӀырэ гущыӀэхэр –
бзаджэх, хьилагъэх;
акъылыгъэкӀи зекӀожьырэп, шӀу ышӀэжьырэп.
5ИгъолъыпӀэ ащ гухэлъ бзаджэхэр
щырехъухьэх,
гъогу дэим техьэ,
ер ышӀэным зыщидзыежьырэп[+].
6Зиусхьан! О уишӀулъэгъу мыкӀодыжь
уашъомэ анэсы,
фэшъыпкъэныгъэу къытфыуиӀэр
ошъуапщэмэ анэсы![+]
7Тхьэм икъушъхьэмэ афэд уизэфагъэ,
уихьыкумхэр хым икуупӀэхэм яхьыщырых!
ЦӀыфи былыми О уафэгумэкӀы, Зиусхьан![+]
8Сыдэу лъэпӀэ дэда, Тхьэр,
О уишӀулъэгъу мыкӀодыжь!
О птамэхэм
цӀыфхэм шъхьэегъэзыпӀэ ачӀагъуатэ;[+]
9уиунэ ибаиныгъэкӀэ ахэмэ загъэшхэкӀы,
уишӀугъэ ипсыхъо
ахэмэ зыщяогъэшъокӀы.
10Сыда пӀомэ Оры щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀэр;
О уинэфынэ щэтэлъэгъу тэ нэфынэр[+].
11О узышӀэрэмэ
шӀулъэгъу мыкӀодыжь афэшӀ зэпыт,
гъогу занкӀэм рыкӀохэрэм
уишӀугъэ алъыгъэӀэс зэпыт[+].
12Къыстерэмыуцу цӀыф пагэм ылъакъо,
цӀыф бзаджэм ыӀэ сырерэмыф.
13БзэджашӀэхэр аӀу егъэзыхыгъэу щылъых,
къырадзыхыгъэх,
къэтэджыжьынхи алъэкӀырэп[+].

#### Я 36-рэ Орэд


ЦӀыф бзаджэмрэ цӀыфышӀумрэ янасып


Даут иорэд

1ЦӀыф бзаджэхэм зямыгъэгъап,
мыхъунэу зекӀохэрэм уямыхъуапс –[+]
2сыда пӀомэ уцым фэдэу кӀодыжьыщтых,
къэкӀырэ уц шхъуантӀэм фэдэу гъонлэщтых[+].
3Зиусхьаным цыхьэ фэпшӀызэ, шӀур шӀэ;
джаущтэу чӀым ущыпсэущт щынэгъончъэу.
4Зиусхьаным гушӀуагъо хэгъуат –
угу шӀоигъохэр Ащ къыпфишӀэщтых.
5Зиусхьаным уигъогу фэгъаз,
цыхьэ фэшӀи,
Ащ къыпфишӀэщт[+].
6Уихыягъэ нэфынэм фэдэу,
уизэфагъи щэджагъом фэдэу,
къыхигъэщыщтых[+].
7Зыгъэсамбыр Зиусхьаным ыпашъхьэ,
зыщыӀ, Ащ щыгугъ.
Уемыхъуапс зиӀоф къыздэхъурэм,
хьилагъэ зезыхьэрэм земыгъэгумэкӀ.
8Губжыным зыщыдзый,
зызэкӀэмыгъэплъыхь,
зымыстыжь, ащ шӀу къыхэкӀырэп.
9Сыда пӀомэ лъэпсэнчъэ хъущтых цӀыф бзаджэхэр,
Зиусхьаным щыгугъхэрэм
ӀахьышӀу афэхъущт чӀыгур[*][+].
10Джыри тӀэкӀу тешӀэмэ,
цӀыф бзаджэр щыӀэжьыщтэп;
ащ ичӀыпӀэ уеплъымэ –
ар нэкӀыщт.
11ЦӀыф шъырытхэм аӀукӀэжьыщт чӀыгур,
мамыр нэхъоим
ахэмэ хагъотэщт гушӀуагъо[+].
12ЦӀыф бзаджэм шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым
мыхъунхэр ыгу къыфехьэх,
ыцэхэр ащ фызэрегъэшхых[+].
13А цӀыф бзаджэм дэхьащхы Зиусхьаныр,
зыкӀодыжьыщт мафэр
ащ къызэрэфакӀорэр елъэгъушъ[+].
14ТхьамыкӀэри, зи зимыӀахэри агъэкӀодынхэу,
гъогу занкӀэм рыкӀохэрэр аукӀын яхьисапэу
цӀыф бзаджэхэм ячатэ къырахы,
къаукъудыи ящабзэ.
15Ахэмэ ячатэ
ежьхэм агу хэӀугъэ хъужьыщт,
ящабзэхэри зэпыкӀыкӀыщтых[+].
16Шъыпкъагъэ зиӀэм имакӀэр
бзэджэ нэбгырабэмэ
ямылъкушхо нахь дэгъу,[+]
17сыда пӀомэ цӀыф бзаджэхэм аӀэхэр
зэпыкӀыщтых,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм акӀуачӀэ
Зиусхьаным егъэпытэ[+].
18Мыхъун зи зыбгъодэмылъхэм
афэгумэкӀы Зиусхьаныр,
ахэмэ егъэшӀэрэ ӀахьышӀу афешӀы[+].
19Мэфаем ахэр Ӏахьынчъэ хъущтхэп,
гъэблэ мафэхэм гъэшхэкӀыгъэщтых[+].
20Ау цӀыф бзаджэхэр кӀодыщтых,
Зиусхьаным ипыйхэри
шъоф къэгъагъхэм афэдэхэу гъонлэщтых,
Ӏугъом фэдэу текӀыщтых ахэр[+].
21ЦӀыф бзаджэм чӀыфэр аӀехышъ,
аритыжьырэп;
ау шъыпкъагъэ зиӀэм –
хьалэлышъ, еты.
22Сыда пӀомэ Зиусхьаным ынэшӀу зыщыфагъэмэ
ӀахьышӀу афэхъущт чӀыгур,
Ащ ынае зыщифагъэхэр лъэпсэнчъэ хъущтых.
23Зиусхьаным ыгу рихьымэ
цӀыф горэм игъогу,
ылъакъохэр игъогупэ щегъэпытэх,
24ар лъэпэуагъэкӀи, тефэщтэп,
ащ ыӀэ Зиусхьаным ыӀыгъышъ[+].
25СыныбжьыкӀагъ, жъы сыхъугъ,
ау слъэгъугъэп сэ шъыпкъагъэ зиӀэр
гум ринагъэу,
ащ ибыны хьалыгъу къылъэӀуфэу[+].
26Ащ игукӀэгъу зэпыурэп,
чӀыфи ареты зэпыт,
ибын ихьатыркӀи Тхьэм ынэшӀу ащ къыщефэ[+].
27Зыщыдзый бзэджагъэм,
шӀу шӀэ,
аущтэмэ гъэшӀэным чӀым утетыщт[+].
28Сыда пӀомэ Зиусхьаным зэфагъэр икӀас,
Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэр гум ринэщтхэп;
Ежь фэшъыпкъэхэр гъэшӀэным къыухъумэщтых;
цӀыф бзаджэхэм ябынхэр лъэпсэнчъэ хъущтых[+].
29Шъыпкъагъэ зиӀэхэм
чӀыгур ӀахьышӀоу къаӀукӀэжьыщт,
ащ щыпсэущтых гъэшӀэным ахэр.
30Шъыпкъагъэ зиӀэм къыжэдэкӀырэр – акъылышӀуагъ,
ащ ыбзэгу къыӀорэр – зэфагъ[+].
31Ащ ыгу илъ и Тхьэ ихабзэ;
ащ ылъакъохэр гъогум дэхыщтхэп[+].
32ЦӀыф бзаджэр шъыпкъагъэ зиӀэм ешэ,
лъэхъу зэригъэкӀодыщтым[+].
33Ау Зиусхьаным ар ащ ыӀэ рилъхьащтэп,
ащ хьыкум тырашӀыхьэ зыхъукӀи,
аригъэгъэмысэщтэп.
34ЗыщыӀ, Зиусхьаным щыгугъ,
Ащ игъогу удэмых;
чӀыгур ӀахьышӀу пфэхъунэу
Ащ уигъэиныщт;
цӀыф бзаджэхэр зэрагъэкӀодыхэрэр
плъэгъущтых[+].
35Зыгъэщынэхэрэ цӀыф бзаджэр
слъэгъугъ сэ,
чъыг бырабэу,
лъэпсэ пытагъэкӀэ зызыушъомбгъурэм фэдэу;
36ау етӀанэ ащ сызыблэкӀым[*]
ар щыӀэжьыгъэп,
сэ сылъыхъугъ – згъотыгъэп.
37ЦӀыфэу мысагъэ зимыӀэм кӀырыплъ,
гъогу занкӀэ тетым еплъ,
сыда пӀомэ цӀыф мамырыр бэгъощт.
бын къытекӀыщт.
38Хэбзэнчъэу псэухэрэр зэкӀэ
агъэкӀодыщтых;
цӀыф бзаджэхэм къатекӀыщтхэр
лъэпсэкӀод хъущтых[+].
39Шъыпкъагъэ зиӀэхэр
Зиусхьаным къыгъэнэжьыщтых;
къиныгъом ахэмэ шъхьэегъэзыпӀэ
Ар афэхъущт[+].
40Зиусхьаныр ахэмэ адеӀэнышъ,
хищыжьыщтых;
ащиухъумэнхэшъ бзэджашӀэмэ,
къыгъэнэжьыщтых,
шъхьэегъэзыпӀэу яӀэнэу Ащ щэгугъхэшъ[+].

#### Я 37-рэ Орэд


Къин зыщэчырэм итхьэлъэӀу


1Тхьэм ыгу зыкъэдгъэкӀыжьыным пае. Даут иорэд[+]

2Зиусхьан! Губжышхом ухэтэу
укъысэмыгый,
сымыгъэпщын уипхъэшэгъум[+].
3Сыда пӀомэ О уищэбзащэхэр
къысхэӀугъэх,
О пӀэ къыстеӀункӀэ[+].
4Губжэу къысфыуиӀэм чӀыпӀэ псау
спкъынэ-лынэ къыхигъэнагъэп;
псэкӀодышӀагъэу сэ сиӀэмэ
сыщагъаӀэрэп узынчъэу.
5Сыда пӀомэ сибзэджэшӀагъэхэр
зэтелъхэу къысэлъэгэкӀых,
хьылъащэу къыстегъэкӀагъэх;
6сиакъылынчъагъэ уӀагъэу къысфихьыгъэхэм
шъумэр къапэу,
къарэкӀы щыныр.
7СыутӀыӀугъэу, сӀу егъэзыхыгъэу сыщылъ,
мэфэ реным сэтхьаусыхэ.
8Сыда пӀомэ сӀэпкъ-лъэпкъыхэр
зэлъиштагъэх плъыр-стыр узым;
чӀыпӀэ псау къысхэнэжьыгъэп.
9КӀочӀаджэ сыхъугъ, сызэхэукӀэгъап;
сыгу ихьазаб сегъэщэӀу.
10Зиусхьан! СишӀоигъоныгъэхэр О ошӀэх,
сищэӀу макъи пшӀогъэбылъыгъэп.
11Сыгу мэкӀэзэзы;
скӀуачӀэ сыкъибгынагъ,
сынитӀу янэфыни – ари сиӀэжьэп.
12Синыбджэгъухэм, сигъусэхэм
сиузы пэчыжьэ зашӀыгъ,
сиблагъэхэри чыжьэкӀэ щытых[+].
13Спсэ къешэхэрэм агъэуцух хъытыухэр,
мыхъун къысэхъулӀэ зышӀоигъохэр
тегущыӀэх сызэрагъэунэхъущтым,
мэфэ реным гухэлъ бзаджэхэр къысфаугупшысы.
14Сэ зэхэсхырэп, дэгум сыфэд,
бзэмыӀоу зыжэ къызэтезымыхрэм сыфэд;
15Зэхэзымыхэу, джэуап зымытыжьырэ цӀыфым
фэдэ сыхъугъ.
16Сыда пӀомэ Оры, Зиусхьан,
сызщыгугъырэр.
Зиусхьан, си Тхь, Оры джэуап язытырэр[+].
17Сэ къэсӀуагъ:
къыздэмыгъэхьащхых сипыйхэр;
слъакъохэр хъыртэхэмэ,
ахэмэ зыкъысфагъэбэгы.
18Себэджыным сэ сынэсыгъ,
сиуз сыкъибгынахэрэп.
19Бзэджагъэу сшӀагъэр
уапашъхьэ къисэлъхьэ,
сипсэкӀоды сырыкӀэгъожьы[+].
20Симылажьэу сызгъэпыйхэрэр кӀочӀэшхох,
сыхыеу сызыуджэгъухэрэр мэбагъох.
21ШӀум ипэгъокӀэу ер къыспагъохы,
сагъэпыи – шӀушӀэным сызэрэпылъым пае[+].
22Утыгум сыкъимын, Зиусхьан,
си Тхь! Спэчыжьэ зымышӀ[+].
23ПсынкӀаӀоу ӀэпыӀэгъу къысфэхъу,
Зиусхьан, си КъэгъэнэжьакӀу!

#### Я 38-рэ Орэд


Къиным хэтым ыгу зэӀуехы


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэу Едутун пае. Даут иорэд[+]

2Сэ сӀуагъэ:
сыбзэгукӀэ псэкӀод сымышӀэнэу, сысакъыщт;
цӀыф бзаджэр сапашъхьэ етыфэ,
сыжэ пытэу сӀыгъыщт.
3Сыбзэкуагъ, сымэкъэнчъагъ,
зысыушъэфыгъ, сишӀуагъэ къэмыкӀуагъэми,
сигуузы хэхъуагъ.
4Сыгу машӀом сэ зэлъиштагъ,
машӀор къакӀэнагъ сигупшысэмэ;
джащыгъум сыкъэгущыӀэу сыфежьагъ сыбзэгукӀэ:
5СигъашӀэ, Зиусхьан, зыщысыухыщтыр къысаӀу –
згъэшӀэщт мафэмэ япчъагъэ зыфэдизыр,
пӀэлъэ гъэнэфагъэ зэрэсиӀэр сэгъашӀ[+].
6Мары, бжизым фэдэу,
О мафэхэр сэ къысэптыгъэх,
ОркӀэ сигъашӀи щымыӀахэм фэд.
Шъыпкъэ дэдэу, хэтрэ цӀыфэуи
дунаим тетыр зы жьы къэщэгъу къодый[+].
7Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ныбжьыкъу горэу
цӀыфыр къекӀокӀы;
пкӀэнчъэуи мэӀэчъэ-лъачъэ,
мэугъуае, къызфэнэжьыщтри ымышӀэу[+].
8Сыда джы гугъапӀэу сиӀэр, Зиусхьан?
Сэ зысщыӀэу, Оры сызщыгугърэр[+].
9Хэбзэнчъагъэу сшӀагъэмэ зэкӀэмэ
сахэщыжь, акъылынчъэм нэмыплъ къысерэмых.
10Сэ бзако сыхъугъ,
сыжэ къызэтесхырэп –
О пшӀыгъэшъ аущтэу.
11Уиутынхэр къыстемыгъэфэжьых,
секӀодылӀэшъ сызэрыбгъэпщынэрэ Ӏэм[*].
12ИбзэджэшӀагъэмэ апае
цӀыфыр бгъэпщынэмэ,
хъунэмэ зэряхъулӀэу щыгъыныр,
ащ уасэ зыфишӀырэр огъэкӀоды.
Ары, хэтрэ цӀыфи зы жьы къэщэгъу!
13Зиусхьан, ситхьэлъэӀу къызэхэх,
къыкӀэдэӀу сикуо макъэ;
сынэпсхэр джэуапынчъэ умышӀ,
сыда пӀомэ сыгъогурыкӀу ныӀэп сэ ОркӀэ,
сятэмэ афэдэу, сыхэхэс[+].
14СылӀэу, сыщымыӀэжьы мыхъузэ,
Сыгу гушӀуагъом зэлъиштэн ылъэкӀынэу,
Нэ ӀаекӀэ укъысэмыплъ.

#### Я 39-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2ЗысщыӀэзэ, сэ Зиусхьаным сежэти,
Ащ зыкъысфигъази,
сикуо макъэ къызэхихыгъ;
3Хьадэгъум имашэ[*]
сэ Ащ сыкъырихыжьыгъ, –
хьадрых[*] сыкъырищыжьи,
слъэ мыжъобгым тыригъэуцуи, ыгъэпытагъ[+].
4СӀупэ къыритыгъ орэдыкӀэ –
ти Тхьэ фэгъэзэгъэ щытхъу орэд.
Бэмэ къалъэгъунышъ, щынэщтых,
ахэм цыхьэ фашӀыщт Зиусхьаным[+].
5Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀырэ цӀыфыр
сыхьатмафэ ежьагъ –
пагэмэ, нэпцӀым фэщагъэмэ
зафэзымыгъэзэрэ цӀыфыр.
6Зиусхьанэу, си Тхь,
уиӀоф гъэшӀэгъонхэри,
тэркӀэ уигухэлъхэри – бэ;
хэт Ощ фэдэ хъуна!
Ахэмэ якъэбар афэсӀуатэ сшӀоигъоми цӀыфхэм,
къэсӀотэн сымылъэкӀынэу
япчъагъэ гъунэнчъ[+].
7Уафэягъэп къурмэни, тын лъапӀи;
стхьакӀумэхэм зэхахын алъэкӀынэу
О пшӀыгъэ;
псэкӀод къурмэни
къурмэнгъэсти сшӀынэу О укъыкӀэдэугъэп[+].
8Джащыгъум къэсӀуагъ сэ:
мары, сыкъэкӀо;
Хабзэр зэрыт тхылъым
сэ къысэхьылӀагъэу итхагъ:
9Си Тхь, сыгушӀозэ сэгъэцакӀэ
О пшӀоигъор,
уихабзэ сыгу илъ[+].
10ЗэӀукӀэшхом О къиным цӀыфхэр
зэрэхэпщыхэрэм икъэбар сэ къыщысӀотагъ;
сыбзэгу пэрыохъу сыфэхъугъэп;
О, Зиусхьан, ар ошӀэ.
11КӀодыпӀэм тыкъызэрипщыжьыгъэр
цӀыфхэм ашӀозгъэбылъыгъэп,
шъыпкъагъэ къызэрэтфыуиӀэмрэ
тыкъызэрэбгъэнэжьырэмрэ афэсӀуатэщтыгъэ,
зэӀукӀэшхом сыхэтэу
уишӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ
фэшъыпкъэныгъэу зепхьэрэмрэ сыушъэфыгъэхэп.
12УигукӀэгъу сыхэмыгъэн, Зиусхьан;
уишӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ
фэшъыпкъэныгъэу къысфыуиӀэмрэ
сыдигъокӀи сыкъягъэухъум.
13Сыда пӀомэ гъунэ зимыӀэ тхьамыкӀагъомэ
сэ сахэфагъ;
сапэ ишъыгъэх сибзэджэшӀагъэхэр,
сыплъэн сымылъэкӀэу сашӀыгъ;
шъхьацэу стетым ахэр нахьыбэх;
сыгуи сыкъибгынагъ[+].
14ШӀу къысфашӀи, Зиусхьан, сыхэщыжь;
Зиусхьан, уиӀэпыӀэгъу бэрэ сыкъемыгъаж.
15ЕмыкӀу къарэхь, нэпэнчъэ орэхъух
зэкӀэ спсэ къешэхэрэр!
Арарагъэзэжь, мыскъарэ арэшӀых
мыхъун къысэхъулӀэ зышӀоигъохэр![+]
16Ерэгъэщынэжьых емыкӀоу къахьыгъэм
къысэзыӀохэрэр: «Дэгъу! Дэгъу»![+]
17ОрэгушӀох, орэчэфых О къыплъыхъухэрэр,
къызэрэбгъэнэжьыщтхэр зигуапэхэр,
зэпымыоуи арэӀу: «Зиусхьаныр ины дэд!»
18Сэрмэ, Сэ сытхьамыкӀ, сыекӀагъ,
ау Зиусхьаныр къысфэгумэкӀы.
СиӀэпыӀэгъур, сыхэзыщыжьырэр Оры;
си Тхь! Зыкъэмыгъэгужъу[+].

#### Я 40-рэ Орэд


ЦӀыф сымаджэм итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Сыхьатмафэ ежьагъ тхьамыкӀэм фэгумэкӀырэр.
Мэфаем ар хищыжьыщт Зиусхьаным[+].
3Зиусхьаным ар къыухъумэнышъ,
псэоу къыгъэнэщт;
чӀыгум ар щынасыпышӀощт.
Ипыйхэм ар аӀэ рилъхьащтэп[+].
4Иуз ар зигъэгъолъкӀэ,
кӀуачӀэ къыритыщт Зиусхьаным.
Сымаджэ зыхъукӀэ, Ащ ыгъэхъужьыщт.
5Сэ къэсӀуагъ: Зиусхьан! ГукӀэгъу къысфэшӀ,
сыгъэхъужь,
сэ О уапашъхьэ псэкӀод щысшӀагъэшъ.
6КъысаӀуалӀэ сипыйхэм Ӏаехэр: «Мыр лӀэжьынышъ,
ыцӀэ зыкӀодыжьыщтыр сыдигъуа?»
7Силъэгъу шӀоигъоу зыгорэ къакӀомэ,
ащ пкӀэ зимыӀэ гущыӀэхэр къеӀох:
ыгу къэбар Ӏаехэр щызэхелъхьэшъ,
зикӀыжькӀэ, афеӀотэжьы[+].
8ЗэкӀэ сызлъэгъу мыхъухэрэр
къыспэшӀуекӀохэу зэӀушъэшъэжьых,
бзэджагъэ къысашӀэнэу гухэлъ ашӀы.
9АӀо: «ЗыгъэлӀэн уз ащ иӀэр,
ащ нахьыбэкӀэ къэтэджыжьыщтэп».
10Аужыпкъэм анахь синыбджэгъоу,
цыхьэ зыфэсшӀэу сихьалыгъу зыдэзгощыгъэр
ыкӀыб къысфигъази, пыи къысфэхъугъ[+].
11Ау О, Зиусхьан, гукӀэгъу къысфэшӀ,
сызэтегъэуцожьи,
ахэмэ яфэшъуашэр язгъэгъотыжьыщт.
12Сипый къызэрэстемыкӀорэм
нэшӀукӀэ укъызэрэсэплъырэр къысегъашӀэ.
13Сызэрэхыем пае укъыскӀэӀэ,
егъэшӀэрэу уапашъхьэ сибгъэуцуагъ.

14ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм щытхъур ий Зиусхьаным,
Израиль и Тхьэ! Амин, амин![*][+]

#### Я 41-рэ Орэд


ЯтӀонэрэ Тхылъ


Тхьэм уфэзэщыныр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъомэ атхыгъэ усэр[*]

2Бланэр псэу чъэрэмэ зэракӀэхъопсэу,
сэ спсэ О къыпфэзэщы, Тхьэр![+]
3Тхьэм, спсэ фэзэщы Тхьэ псэум:
сыкӀоу, Тхьэм ынэгу сыдигъо слъэгъуна?
4«Уи Тхьэ тыдэ щыӀ?» –
аӀозэ, зэпамыгъэоу къысэупчӀыхэ зэхъум,
чэщи мафи сынэпсхэр сшхыщтыгъэх[+].
5Гукъэошхом сызэлъиштагъэу а Ӏофхэр
сыгу къэсэгъэкӀыжьых,
сыда пӀомэ цӀыф жъугъэмэ сакӀыгъоу
мэфэкӀ зиӀэ купмэ ягушӀуагъорэ
ящытхъу макъэрэ сахэтэу,
сэ сихьагъ Тхьэм и Унэ.
6Сыда узфэчэфынчъэр, сыгу,
сыда узфэгумэкӀырэр?
Тхьэм щыгугъ, зыщыӀ,
сыда пӀомэ сэ джыри Ащ щытхъу фэсшӀыщт –
си КъэгъэнэжьакӀоу си Тхьэ[+].
7Спсэ чэфынчъэгъум зэлъиштагъ;
джащ къыхэкӀэу Иордан чӀыгум,
Хъэрмон, Мицар[*] къушъхьэхэм сащыӀэу,
сыгу укъэкӀыжьы[+].
8Уипсыорхэм амакъэкӀэ хъоу чӀэнчъэр
чӀэнчъэм еджэжьы;
зэкӀэ уипсыорхэри уипсыхэри
сэ сшъхьапырыкӀыгъэх.
9Зиусхьаным ишӀулъэгъу мыкӀодыжь
мафэм къыслъэӀэсы,
чэщым Ащ орэд къыфэсэӀо,
щыӀэныгъэ къысэзытырэ Тхьэм
ситхьэлъэӀу фэсэгъазэ[+].
10ЕсэӀо Тхьэм, сыкъэзыухъумэрэ мыжъобгым:
сыд пае сыпщыгъупшагъ?
Сэ пыим сыкъырифэкӀызэ,
сыд пае сигъэнэшхъэеу сыкъекӀокӀырэ[+]?
11Сэ скъупшъхьэхэр зэхацӀыцӀэрэм фэдэу,
къысаӀуалӀэ сипыймэ мыхъунхэр,
зэпамыгъэоу къысаӀо зыхъукӀэ:
«Тыдэ щыӀа уи Тхьэ?»
12Сыд узфэчэфынчъэр, сыгу,
сыда узфэгумэкӀырэри?
Тхьэм щыгугъ, зыщыӀ;
сыда пӀомэ сэ джыри Ащ щытхъу фэсшӀыщт
си КъэгъэнэжьакӀоу си Тхьэ.

#### Я 42-рэ Орэд

1О си Тхь, сиӀоф къызэхэф,
уищынагъо зыгу имылъ цӀыф лъэпкъым
сыщыуухъумэзэ, сихыягъэ къыхэгъэщ.
ЦӀыфхэу хьилагъэ зезыхьэхэрэм,
зэфэнчъэхэм саӀэкӀэхыжь[+].
2Сыда пӀомэ – шъхьэегъэзыпӀэу
зызыфэзгъазэрэ Тхьэр – Оры.
Сыд пай сычӀэбдзыгъ?
Пыим сыригъэзызэ,
сигъэнэшхъэеу сыд пай сыкъекӀокӀырэ[+]?
3Уинэфынэрэ О фэшъыпкъэныгъэу пхэлъымрэ
къыслъыгъэӀэсых;
ахэмэ сырарэщажьи,
сыкъарэщ уиӀошъхьэ лъапӀэ,
Узыщыпсэурэ уи Унэу ащ тетым[+].
4СекӀолӀэщт Тхьэм икъурмэншӀыпӀэ,
Тхьэу лъэшэу сызыгъэгушӀорэм ыдэжь;
бзэпспщынэмкӀэ О, Тхьэр, си Тхь,
уищытхъу сэ сӀотэщт.
5Сыд узфэчэфынчъэр, сыгу,
сыда узфэгумэкӀырэри?
Тхьэм щыгугъ, зыщыӀ;
сыда пӀомэ сэ джыри Ащ щытхъу фэсшӀыщт –
си КъэгъэнэжьакӀоу си Тхьэ[+].

#### Я 43-рэ Орэд


ЦӀыф лъэпкъым итхьаусых


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъомэ атхыгъэ усэр

2О Тхьэ, тэ зэхэтхыгъэ ттхьакӀумэхэмкӀэ,
ижъы дэдэкӀэ, тятэхэр зэпсэухэм,
О бгъэхъагъэхэр
ахэмэ къытфаӀотэжьыгъэх тэ[+].
3О пӀэкӀэ хымэ лъэпкъхэр ипфыгъэх,
ахэмэ яхэгъэгу тятэжъхэр ибгъэтӀысхьагъэх;
хымэ лъэпкъхэр бгъэунэхъугъэх,
ау тятэжъхэр бгъэунагъэх[+].
4Сыда пӀомэ ахэмэ ячатэп
чӀыгур зэраубытыгъэр,
акӀуачӀи арэп текӀоныгъэр къафэзыхьыгъэр –
О пӀэ джабгъу, О пкӀуачӀ, унэгу инэф ары;
сыда пӀомэ О ахэмэ уяплъыщтыгъэ нэшӀукӀэ[+].
5Оры сипачъыхьэр, си Тхьэр![*]
Израил лъэпкъым текӀоныгъэр къыхьынэу
унашъо шӀы[+].
6Утигъусэшъ, типыйхэм тэ тятӀыргун;
ЗыкъытпэзыӀэтхэрэр
О пцӀэкӀэ лъакъокӀэ зэхэтщытӀэных.
7Сыда пӀомэ цыхьэ зыфэсшӀырэр сищабзэп,
сыкъэзгъэнэжьырэр сичатэп;[+]
8О типыймэ таӀэкӀэпхыжьыгъ,
тызлъэгъу мыхъухэрэм емыкӀу къябгъэхьыгъ.
9Сыдигъуи Тхьэм щытхъу фэтшӀыгъ,
О пцӀэ тыщытхъущт тэ гъэшӀэным.
10Ау джырэкӀэ гум тиунагъ,
О емыкӀу къэтэбгъэхьыгъ,
тидзэхэми уакъыдыдэкӀырэп;[+]
11О пыим тыребгъэфыжьагъ,
тызлъэгъу мыхъурэмэ тэ тахъункӀагъ[+].
12Мэлмэ афэдэу тышӀуябгъэбзыгъ,
хымэ лъэпкъ зэфэшъхьафмэ
итэкъухьагъэу тахэбгощагъ.
13Федэ хэмылъэу уицӀыф лъэпкъ пщагъэ,
къэпӀэтыгъэп ыуаси;
14мыхъунхэр къытаӀолӀэнхэу
тыздэпсэурэ хымэхэм тяптыгъ,
тызхэсхэр къыддэхьащхынхэу,
пхъэтэпэмыхь ташӀынэу пшӀыгъэ[+].
15ЦӀыф лъэпкъхэр къыткӀэнакӀэхэу,
хымэ лъэпкъхэм
ашъхьэхэр зэфагъэсысыжьэу О пшӀыгъэ[+].
16Мэфэ реным сызфэукӀытэжьы,
укӀытэм сынэгу есты,
17мыхъун къысэзыӀуалӀэу,
сызыубырэмэ амакъэ зэхэсхымэ,
сипыйрэ къысэгоожьыщтымрэ
синэплъэгъу къыпэкӀафэхэмэ.
18Тэ утщымыгъупшагъэми,
тымыукъуагъэми уиӀуагъэ, –
а пстэури тэ къыттеуагъ.
19Тэ тыгукӀэ тыкъызэкӀэкӀуагъэп,
тлъакъохэри уигъогу дэхыгъэхэп,
20ау щытми бэджэшъхэм ячӀыгу
тыщызэхэбгъэтакъуи,
хьадэгъум иныбжьыкъу къыттепхъуагъ.
21Ти Тхьэ ыцӀэ тщыгъупшэу,
тхьэ хымэм телъэӀунэу
фэтщэигъагъэхэмэ тӀэхэр,
22Тхьэм ар ышӀэныеба?
Сыда пӀомэ гум ишъэфхэр Ащ ешӀэх[+].
23Ау тыуиешъ, мэфэ реным тпсэ хахы,
шӀуабзыщт мэлмэ афэдэу талъытэ[+].
24Къэущыжь, сыд узфэчъыерэр, Зиусхьан!
Къэтэджыжь, тычӀэмыдз егъэшӀэрэу[+].
25Сыд зыкӀэбгъэбылърэр унэгу?
Къиным тызэрэхэтыр,
егъэзыгъэу тызэрэщыӀэр
сыда зыкӀыпщыгъупшэрэр?
26Тэ тӀу егъэзыхыгъэу тыщылъ,
таушъхьакӀу, чӀыгум тепкӀылӀагъэу.
27ЗыкъэӀэт, укъыддэӀэпыӀэнэу,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь ихьатыркӀэ
О тыхэщыжь[+].

#### Я 44-рэ Орэд


Пачъыхьэм инысэщэ орэд


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Орэдэу «Шушаним»[*] имэкъамэ игъусэу къаӀо. Къорахъ ыкъохэм атхыгъэ шӀулъэгъу орэд[+]

2Сыгу къикӀутыкӀыгъэх гущыӀэ дахэхэр;
сэ къэсэӀо: пачъыхьэм пай сиорэд;
сыбзэгу – тхэкӀо Ӏазэм икъамзый.
3ЦӀыфхэм акъомэ о уанахь дах;
шӀугъэр о пӀупшӀэмэ къатекӀы;
джащ пае Тхьэм егъэшӀэрэу
ынэшӀу о къыпщыфагъ.
4Уичатэ зыгуапх, лӀыблан,
уидэхагъэрэ уищытхъурэ уахэтэу[+].
5ТекӀоныгъэр къыдэх, купсынкӀэм итӀысхьи,
шъыпкъагъэм, зэфагъэм, ӀорышӀагъэм апае;
пӀэ джабгъу иӀоф шӀагъохэр
о уигъэлъэгъущтых.
6ПапцӀэх о уищэбзащэхэр; –
ахэр пачъыхьэм ипыймэ агу хэӀугъэх,
щыфэхыщтых цӀыф лъэпкъхэр уапашъхьэ.
7Тетыгъоу Тхьэм къыуитыгъэр[*] егъэшӀэр.
Уитетыгъо бэщ –
зэфагъэм ибэщ занкӀ[+].
8Шъыпкъагъэр шӀу олъэгъу,
бзэджагъэр о оуджэгъу;
джащ пае Тхьэу, уи Тхьэ,
гушӀуагъо уигъэгъотыгъ уигъусэмэ анахьыбэу.
9О зэкӀэ уищыгъынхэм –
смирнэ, алое, касие дагъэм
ямэ ӀашӀу къапехы.
Пыл къупшъхьэкӀэ агъэдэхэгъэ
къэлэсэрай тегъэпсыхьагъэмэ
бзэпс зэрылъ пщынэмэ уащагъэгушӀо[+].
10О къыпфэлэжьэнхэу
зыфэбгъэшъошэгъэ бзылъфыгъэхэм
пачъыхьэмэ апхъухэр ахэтых;
анахь дышъэ къабзэр зишъуашэу,
шъхьэгъусэ пфэхъущт пшъашъэр
о уиджабгъу лъэныкъокӀэ щыт[+].
11ДаӀо, пхъур, плъэ, птхьакӀумэ фэгъаз,
зыщыгъэгъупш уилъэпкъи, уятэ иуни.
12Къыфэещт уидэхагъэ пачъыхьэр;
сыда пӀомэ о Ар уи Зиусхьан,
арышъ Ащ шъхьащэ о фэшӀ.
13Цэур къалэм ицӀыфхэми[*]
шӀухьафтынхэр аӀыгъхэу,
лъэпкъым хэтхэри анахь бай дэдэхэу,
угу зэрагъэӀуным пае, о къыолъэӀущтых.
14Пачъыхьэм шъхьэгъусэ фэхъущт пачъыхьэпхъур
къэлэсэраим ехьэ,
ащ ищыгъын дышъэкӀэ дыгъэ.
15Шъошэ къолэн щыгъэу пачъыхьэм ар фащэ;
ащ ыуж итыхэу пшъашъэхэр,
ащ ипшъэшъэгъухэр игъусэхэу къыдэкӀох.
16Къащэх чэфхэу,
ягушӀогъошхоу ехьэх
пачъыхьэм икъэлэсэрай.
17О уятэмэ ачӀыпӀэкӀэ
пкъохэр къэхъущтых;
чӀыгум тыдэкӀи о ахэр
пщэу щыбгъэуцущтых.
18ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ о пцӀэ
ащымыгъупшэжьынэу сэ сшӀыщт;
джащ пае цӀыф лъэпкъхэм гъэшӀэным
о пцӀэ щытхъур фашӀыщт.

#### Я 45-рэ Орэд


Тхьэр тигъусэ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъохэм атхыгъэ орэдыр. «Аламот» имэкъамэ илъэу къырагъаӀо.

2ТэркӀэ шъхьэегъэзыпӀ
кӀуачӀэ къэзытырэ Тхьэр,
къиныгъом Ар тыушэтыгъэ ӀэпыӀэгъу[+].
3Джащ пае тыкъэщынэщтэп,
чӀыгур къэкӀэзэзыгъэми,
хы гузэгум
къыщыкощыгъэхэми къушъхьэхэр,
4мэкъэшхо апэӀукӀыми,
хым ипсымэ зыкъаӀэтыми,
яолъэны къушъхьэхэр егъэсысыхэми[+].
5Тхьэм икъалэ егъэчэфы псэу чъэрэм,
ЗэкӀэми Анахь Лъагэм ипсэупӀэ лъапӀэ[+].
6Тхьэр ащ ыгузэгу;
зэщыкъощтэп а къалэр:
нэфшъагъом Тхьэр
ащ ӀэпыӀэгъу фэхъущт.
7Хымэ цӀыф лъэпкъхэр къэбырсырых;
пачъыхьагъухэр мэхъыех:
Тхьэм ымакъэ
къыӀэтыгъэшъ, чӀыгур къэткӀу[+].
8Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр тигъус,
тятэжъэу Якъубэ и Тхь шъхьэегъэзыпӀэу тиӀэр.
9ШъукъакӀуи, зэжъугъэлъэгъух
Зиусхьаным иӀофхэр –
чӀыгум Ӏоф шӀагъохэу щишӀагъэхэр[+].
10ЧӀыгу гъунэм нэс заохэр щегъэуцух,
зэпекӀы щабзэр, зэпеуты пчыр,
машӀом регъэстых мэӀухэр[*][+].
11«Шъукъэуцури, Сэ сызэрэ Тхьэр зэжъугъашӀэ:
цӀыф лъэпкъхэми сагъэлъапӀэ,
сыщагъэлъапӀэ чӀыгуми».
12Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр тигъус,
тятэжъэу Якъубэ и Тхь шъхьэегъэзыпӀэу тиӀэр.

#### Я 46-рэ Орэд


Пстэуми анахь Лъагэр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъомэ яорэд

2Ӏэгу шъутеу, зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэр,
гушӀуагъом ымэкъэ лъэшкӀэ
Тхьэм зыфэжъугъаз;[+]
3сыда пӀомэ Зиусхьанэу
ЗэкӀэми анахь Лъагэр щынагъу, –
чӀыгум зэфэдэкӀэ и Пачъыхьэшхор[+].
4ЦӀыф лъэпкъхэр тӀэ къырилъхьагъэх,
тлъэкъо чӀэгъ къышӀыгъэх ахэр;[+]
5ӀахьышӀу[*] къытфэхъущтыр тфыхихыгъ,
израиль лъэпкъэу шӀу ылъэгъугъэр
зыгъэгушӀорэ Ӏахьэр.
6ГушӀогъо мэкъэшхомэ ахэтэу
Зиусхьанэу Тхьэр дэкӀоягъ,
бжъэмые макъэхэр къэӀухэзэ.
7Ти Тхьэ щытхъу орэдыр къыфашъуӀу,
щытхъу орэд къыфашъуӀу;
ти Пачъыхьэ щытхъу орэд къыфашъуӀу,
къыфашъуӀу.
8Сыда пӀомэ Тхьэр –
зэрэчӀыгоу ипачъыхь;
щытхъу орэд къашъуӀозэ,
щытхъу фэшъушӀ[+].
9Тхьэм хымэ цӀыф лъэпкъхэр егъэӀорышӀэх,
итэхътэ лъапӀэ Ар тетӀысхьагъ.
10Ибрахьимэ ыгъэлъэпӀэрэ Тхьэм
ицӀыф лъэпкъ дэжь щызэрэугъоигъэх
хымэ цӀыф лъэпкъмэ япщыхэр;
сыда пӀомэ чӀыгум илъэрыхьхэр
Тхьэм иӀэ илъых;
Ар ахэмэ лъэшэу агъэлъэпӀагъ[+].

#### Я 47-рэ Орэд


Цион – Тхьэм икъал


1Орэд. Къорахъ ыкъомэ аусыгъэр

2Ины дэд Зиусхьаныр,
ти Тхьэ икъалэ, Ащ иӀошъхьэ лъапӀэ
Ащ щытхъушхо щыфарэшӀ[+].
3Ащ иӀошъхьэ лъапӀэ чӀыӀэтыгъэ дэхэ дэд,
Цион Ӏуашъхьэу зэрэчӀыгоу игушӀуагъор
Тхьэм иӀошъхьэ шъыпкъ[*]
Пачъыхьэшхом икъал.
4Ащ пытапӀэу дэтхэм
Тхьэр ухъумакӀоу ащашӀэ.
5Мары, пачъыхьэхэр
зэӀукӀагъэх,
екӀолӀагъэх тебэнэнхэу зэкӀэ;[+]
6алъэгъугъ Цион Ӏуашъхьэр,
гъэшӀэгъонышхоуи къащыхъугъ,
кӀатхъужьыгъ къэщынэхи.
7Щынагъом, сабый къызфэхъурэ бзылъфыгъэм
игузэжъуапӀэ фэдэм,
ахэр хэфагъэх.
8Жьыбгъэшхом
Тарщыщ[*] кӀорэ къухьэшхохэр зэрифыхэу,
зэхэбгъэтэкъуагъ О зэкӀэ[+].
9Зэрэзэхэтхыгъэм фэдэу,
ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Зиусхьаным икъалэу,
ти Тхьэ икъалэ,
Тхьэм щишӀэгъэ Ӏофхэр тэ щытлъэгъугъэх,
Тхьэм зэщымыкъонэу ар ыгъэуцугъ егъэшӀэрэу.
10Уи Унэ тычӀэтэу, Тхьэ,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь тегупшысэщтыгъэ[+].
11О пцӀэ фэдэу, щытхъушхоу О уиӀэри,
Тхьэ, чӀыгу гъунэмэ анэсы.
О пӀэ джабгъу
текӀоныгъэри шъыпкъагъэри къехьышъ,[+]
12орэчэфы Цион Ӏуашъхьэр,
О уихьыкум зафэшъ, ехъудэпхъухэр,
Зиусхьан, орэгушӀох[+].
13Цион Ӏуашъхьэ шъукъыдырекӀокӀызэ,
хъураеу къэшъукӀухь;
ащ иплъэпӀэ лъагэхэр къэшъулъыт;
14Ащ идэпкъыхэм шъугу афэжъугъаз;
ипытапӀэхэр къэшъуплъыхьэх,
къэхъущт лӀэужым къыфэшъуӀотэжьынэу:
15мы Тхьэр
лӀэшӀэгъум лӀэшӀэгъур къыкӀэлъыкӀоу –
ти Тхьэ;
Ар гъуазэу къытфэхъущт егъэшӀэрэу.

#### Я 48-рэ Орэд


Мылъкум узэригъапцӀэрэр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъомэ яорэд

2Мыщ шъукъедэӀу,
зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэр;
мыр къызэхэшъух,
дунаишхом щыпсэурэ пстэуми –
3цӀыф къызэрыкӀуи, цӀэрыӀуи,
баий, джащ фэдэу тхьамыкӀи!
4СигущыӀэхэм акъылышхо ахэлъ,
сигупшысэхэм – зэхэшӀыкӀ.
5ГущыӀэжъым стхьакӀумэ фэзгъэзэн;
бзэпспщынэм ымакъэкӀэ
зэхязгъэшӀыкӀын сихырыхыхьэ[+].
6Сыда къиным имафэхэм сызкӀэщынэщтыр,
сыкъезыфэкӀыхэрэм
ябзэджагъэ къызысэуцокӀыкӀэ?
7Ахэм ябаиныгъэ цыхьэ фашӀы,
ямылъкушхо зыщегъэтхъужьых![+]
8ЦӀыфым сыдэу зишӀыгъэкӀи,
ыпсэ[*] ыщэфыжьын ылъэкӀыщтэп,
ащ ыуаси Тхьэм ритын ылъэкӀыщтэп[+].
9Ащ ыпсэ щэфыжьыгъуай,
ащ ыуасэ тыгъуай,
10ар егъашӀэм щыӀэнэу,
хьадрыхэ ымылъэгъунэу[+].
11Хэти елъэгъу
акъылышӀохэри зэрэлӀэхэрэр,
мыкъмыджхэри цӀыф акъылынчъэхэри зэрэкӀодхэу –
къафагъанэ ямылъкуи нэмыкӀмэ[+].
12Ахэмэ ябэн[*] гъэшӀэн унэу афэхъущт,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм япсэупӀэщт
чӀыгу яунаеу яӀагъэми.
13Ау цӀыфым щытхъури мылъкури иӀэми,
ар амыгъэлъапӀэу,
псэушъхьэу кӀодырэмэ афэдэ хъущт[+].
14Мары ежь зыщыгугъыжьыхэрэм
къяхъулӀэщтыр, Ӏахьэу яӀэм рыразэхэм
кӀэух афэхъущтыр:
15мэлмэ афэдэхэу, хьадрыхэ афыщтых,
хьадэгъур Ӏахъоу яӀэщт,
бэным псынкӀэу ехыжьыщтых[*],
яӀэпкъ-лъэпкъхэр кӀодыжьыщтых,
ахэмэ япсэупӀэр – хьадрых.[*]
16Ау Тхьэм спсэ ыщэфыжьыщт,
хьадэгъум сыӀэкӀихзэ, сиштэжьыщт[+].
17ЦӀыфыр баи мэхъуми,
ащ ибын ищытхъу мэбагъоми,
ащ земыгъэгъэгумэкӀ,
18зи зыдиштэщтэп зылӀэкӀэ;
ыуж ихьащтэп ищытхъуи[+].
19ЩэӀэфэ насыпышӀоу зелъытэми,
зыфаер зэрэзыфишӀэжьырэм пае
ищытхъу аӀуатэми,
20ар ятэжъхэм – ныбжьи
нэфынэр зымылъэгъущтмэ –
адэжь кӀожьыщт.
21АгъэлъапӀэми, цӀыф акъылынчъэр
псэушъхьэу кӀодырэмэ афэд[+].

#### Я 49-рэ Орэд


ГукӀи псэкӀи Тхьэр гъэлъэпӀэгъэныр


Асаф иорэд

1Тхьэмэ я Тхьэу Зиусхьаныр къэпсалъэ,
чӀыгум ицӀыфхэм къяджэ,
тыгъэр къызщыкъокӀырэм щегъэжьагъэу
зыщыкъохьажьырэм нэс[+].
2Цион Ӏуашъхьэу, дэхагъэм ишапхъэм,
Тхьэр нэфынэу къыщепсы[+].
3КъэкӀо ти Тхьэ, Ащ зиушъэфырэп:
Ащ ыпэ ит мэшӀо лыбжьэр,
жьыбгъэшхор Ащ къешӀэкӀыгъ[+].
4Ар ицӀыф лъэпкъ хьыкум зэрэтыришӀыхьэрэр
къаушыхьатынэу къяджэ
ошъогоу ышъхьагъыми чӀыгуми:[+]
5«Сищынагъо зыгу илъхэр къысфэшъуугъоих,
къурмэн шӀыгъом
Ӏуагъэ къыздэзышӀыгъэхэр».
6Ащ ишъыпкъагъэ ошъогумэ къаӀо;
Ежь Тхьэр арышъ хьыкумышӀыр[+].
7«КъэдаӀу, сыкъэгущыӀэщт, сицӀыф лъэпкъ;
Израиль, О сыкъыппэшӀуекӀоу
шыхьат сыхъущт;
Сэ сы Тхь, сэры о уи Тхьэр![+]
8Къурмэнгъэстэу пшӀыхэрэр арэп
узфэзгъэмысэрэр,
къурмэнгъэстэу пшӀыхэрэр
Сэ ренэу сэлъэгъух[+].
9Уиунэ къикӀыгъэ шкӀэхъужъи,
уищагумэ къадэкӀыгъэ ачъэхэри –
Сэ сищыкӀагъэхэп;
10Сэ сиехэшъ мэз хьакӀэ-къуакӀэхэр зэкӀэ,
былымхэуи къушъхьэ минмэ атетхэри.
11Къушъхьэмэ ахэс бзыу пстэури Сэ сэшӀэ,
шъофмэ арыс псэушъхьэхэри зэкӀэ cэ сыех.
12МэлакӀэм сыригъэзыгъэкӀи,
о къыосӀоныеп;
сыда пӀомэ Сэры дунаишхор зиер,
ащ щыпсэурэ пстэури ары[+].
13Цулыр, зыгорэкӀэ, сэшха,
ачъэмэ лъэу акӀэтым сешъуа?
14Тхьэм щытхъукӀэ къурмэн фэшӀ,
ЗэкӀэми Анахь Лъагэм
тхьэлъанэу фэпшӀыгъэхэр гъэцэкӀэжьых[+].
15Къин зыплъэгъурэ мафэм къысадж,
щытхъу сфэпшӀыщт, ухэсщыжьыщтышъ»[+].
16Ау цӀыф бзаджэм Тхьэм къыреӀо:
«Сыда о сиихъухьагъэхэр зыкӀэпӀуатэхэрэр,
сиӀуагъэ игугъу зыкӀэпшӀырэр?
17Ау сиушъый пфэлъэгъу мыхъоу,
сигущыӀэхэм защыодзые.
18ТыгъуакӀор зыплъэгъукӀэ, угохьэ,
хэтакӀохэми уакӀыгъу.
19Бзэджагъэр къэпӀонэу,
пӀупшӀэхэр къызэтеохых,
убзэгуи хьилагъэхэр зэхеухъытэх[+].
20Ущысэу о пшы оубы,
уянэ ыкъо имыхьакъ еоӀуалӀэ.
21Ар о зэошӀэм, Сэ зи сӀуагъэп,
Ащ пае О сыпфэдэу плъытагъэ.
УкъычӀэсэгъэщы джы, уапашъхьэ
къесэлъхьэх уипсэкӀодшӀагъэхэр[+].
22ЗэхэшъушӀыкӀ ар, шъо Тхьэр зыщыгъупшэхэрэр,
армырмэ шъузэхэсцунтхъэщт,
шъухэзыщыжьын шъумыгъотэу[+].
23Къурмэным фэдэу,
ЩытхъукӀэ къурмэн къысфэзышӀырэм сегъэлъапӀэ;
зигъогу лъыплъэжьрэм
умыкӀодэу укъигъэнэжьын
Тхьэм зэрилъэкӀырэр езгъэлъэгъущт».

#### Я 50-рэ Орэд


ПсэкӀодгъэгъуным итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд.


2Даут БатщэбаӀ бзылъфыгъэм зыгохьэм ыуж, тхьэлӀыкӀоу Натан къызыфэкӀом ытхыгъэ орэд[*][+]

3ШӀулъэгъу мыкӀодыжьэу пхэлъымкӀэ, Тхьэр,
гукӀэгъу къысфэшӀ,
сихэбзэнчъагъэхэр
сфэгъэкӀодых уигукӀэгъушхокӀэ[+].
4Сфэукъэбзыжь бзэджагъэу сшӀагъэр,
сипсэкӀод къысфэгъэгъуи, къабзэ сышӀыжь[+].
5Сыда пӀомэ сихэбзэнчъагъэхэр зыдэсэшӀэжьых,
псэкӀодэу сшӀагъэри ренэу сапашъхь[+].
6О зыр, О зыр ары псэкӀод зэсшӀагъэр,
мыхъункӀэ О плъытэрэр сэ зэспэсыжьыгъ,
арышъ О къыстеплъхьэрэр зафэ,
сызыбгъэмысэкӀи, О ухый[+].
7Мары, шъыпкъэмкӀэ,
псэкӀодышӀэу сэ сыкъэхъугъ,
псэкӀодышӀэу сянэ
ышъо сэ сыхэфагъ[+].
8Мары, О пшӀоигъор –
цӀыфым ыгу илъынэу фэшъыпкъэныгъэр,
арышъ акъылышӀуагъэм ишъэфхэр сэгъашӀэх.
9Къыстеутхи иссопымкӀэ[*], сыкъэбзэщт,
осым сынахь фыжьыщт, сытхьакӀи.
10КъыслъыгъэӀэс гушӀуагъорэ чэфыгъорэ,
сыбгъэгужъыягъэми, сыгушӀожьыщт.
11ПсэкӀодэу сшӀагъэмэ О уямыплъ,
гъэкӀодыжьых сипсэкӀодхэр зэкӀэ.
12Тхьэр, къысхэлъхьажь сэ гу къабзэ,
къызэблэхъу сыгу, къэгъэпыт спсэ[+].
13Уапашъхьэ симыгъэкӀ,
О Упсэ ЛъапӀэ сыгу имылъынэу умышӀ,
14сыкъызэрэбгъэнэжьырэм
игушӀуагъо къыслъэрэӀэс,
гу хьазыр сиӀэнэу сыгъэпыт.
15Хэбзэнчъэхэр афэзгъэсэнхэшъ уигъогумэ,
уадэжь зыкъагъэзэщт псэкӀодышӀэмэ.
16О Тхьэр, лъыгъэчъэным сыщыухъум.
О Тхьэу сымыкӀодэу сыкъэзыгъэнэжьырэр,
сыбзэгукӀэ уишъыпкъагъэ щытхъу фэсшӀыщт[+].
17Зиусхьан! Сыжэ къызэтехыри,
О щытхъу пфэсшӀыщт.
18Сыда пӀомэ О къурмэным уфаеп –
сэ ар къыпфэсшӀыщтгъагъэ;
къурмэнгъэстми угу факӀорэп[+].
19ТхьэмкӀэ къурмэн шъыпкъэр –
зыгу тэкъуагъэр ары,
гоу зэхэукӀагъэу, кӀэгъожьырэр
пхъэтэпэмыхь пшӀыщтэп О, Тхьэр[+].
20ШӀугъэу пхэлъымкӀэ Цион къалэм ешӀушӀ;
Ерусэлэм идэпкъхэр гъэуцужьых[+].
21Джащыгъум О уигуапэ хъущтых
шъыпкъагъэкӀэ къыпфашӀырэ къурмэнхэр,
тын лъапӀэхэр, къурмэнгъэстхэр;
джащыгъум къытралъхьащтых
О уикъурмэншӀыпӀэ шкӀэхъужъхэр[+].

#### Я 51-рэ Орэд


Тхьэм ихьыкумрэ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ


1ОрэдыӀохэм япащэ пае. Даут ытхыгъэ усэр.


2Едом цӀыфэу Доигъ Саул дэжь къакӀуи, Даут Ахъимэлэх иунэ къызэрэкӀуагъэм икъэбар къызыфехьым, Даут ыусыгъ[*][+]

3Сыда о, цӀыф лъэшыр,
бзэджагъэу пшӀагъэмкӀэ узкӀызыщытхъужьырэр?
Тхьэм ишӀулъэгъу мыкӀодыжь ренэу щыӀэщт.
4ЦӀыфыр зэрэбгъэунэхъущтым уегупшысэ,
убзэгу чаншъхьаупс гъэпсыгъэм фэд,
о, хьилагъэ зезыхьэрэр![+]
5ШӀум нахьэу бзэджагъэр угу рехьы,
шъыпкъагъэр къэпӀоным нахьи
нэпцӀыр о нахь къэоштэ.
6УзэкӀодылӀэщт псалъэу щыӀэхэр
о шӀу олъэгъух,
о, бзэгу хьил.
7Джащ пае узэхигъэтэкъопэщт о Тхьэм,
укъыритхъынышъ, уиунэ укъыридзыщт,
псэ зиӀэу чӀыгум щыпсэурэмэ
ахигъэкӀодыкӀыщт плъапсэ[+].
8Шъыпкъагъэ зиӀэмэ ар алъэгъунышъ,
Зиусхьаным щыщынэщтых;
а цӀыфым дэхьащхыхэзэ, аӀощт:[+]
9«Мары цӀыфэу
Тхьэр шъхьэегъэзыпӀэ зымышӀэу,
имылъку цыхьэ фэзышӀэу,
ибзэджагъэ шъхьэегъэзыпӀэ зыфэзышӀыжьыгъэр»[+].
10Сэ Тхьэм и Унэ
къыщытӀэмрэ зэйтун чъыгым сыфэд,
Тхьэм ишӀулъэгъу мыкӀодыжь –
сэрмэ егъэшӀэрэу цыхьэ фэсэшӀы,
11О пшӀагъэм пае
егъашӀэм щытхъу пфэсшӀыщт;
пцӀэ икъэбар зэлъязгъэшӀэщт,
уищынагъо зыгу илъхэм сахэтэу,
узэрэшӀур къэсӀощт.

#### Я 52-рэ Орэд.


ЦӀыфхэм ябзэджагъэ фэгъэхьыгъ


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2ЫгукӀэ зэреӀожьы акъылынчъэм:
«Тхьэ щыӀэп».
Ахэмэ нэпэнчъагъэхэр зэрахьэ,
бзэджэгъэ Ӏаехэр ашӀагъэх;
шӀу зышӀэрэ ахэмэ ахэтэп[+].
3Тхьэр ошъогум къеплъыхышъ,
цӀыфхэм акъохэм къахэплъэ
акъылышӀоу,
Ежь лъыхъурэ ахэтмэ ышӀэнэу[+].
4ЗэкӀэри Тхьэм игъогу дэхыгъ,
зэфэдэу зэӀыхьагъэх;
шӀу зышӀэрэ ахэтэп,
зы нэбгырэ закъуи.
5Бзэджагъэ зезыхьэхэрэм
зэхэшӀыкӀ ямыӀэу ара,
хьалыгъур зэрашхэу,
сицӀыф лъэпкъ зышхыхэу,
Тхьэм емылъэӀухэрэм[+]?
6Щынэгъошхом зэлъиубытыщтых,
зыфэдэ мыхъурэ щынагъом;
о къыппэшӀуекӀорэмэ якъупшъхьэхэр
Тхьэм ритэкъухьащтых.
Хьэйнапэ ахэм о къябгъэхьыщт,
сыда пӀомэ Тхьэм пыдзы ышӀыгъэх[+].
7Цион ӀуашъхьэмкӀэ къикӀэу,
хэта израиль лъэпкъым къыфэкӀощтыр,
пыйхэм къаӀэкӀихыжьынэу?
Тхьэм илъэпкъ гъэрыпӀэм къызырищыжькӀэ,
Якъубэ къытекӀыгъэхэр
гушӀогъошхом зэлъиштэщтых,
израиль цӀыфхэм къафэкӀощт чэфыгъошхо.

#### Я 53-рэ Орэд


Пыйхэм уащиухъумэнымкӀэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпс зэрылъ пщынэхэм къарагъаӀо[+].


2Зиф цӀыфхэр Саул дэжь къакӀохи, «Даут тадэжь зыщегъэбылъы», къызыраӀом. Даут иорэд[*]

3Тхьэр! О пцӀэкӀэ сыкъэгъэнэжь,
О пкӀуачӀэкӀэ сиӀоф къигъэкӀ.
4Тхьэр! СитхьэлъэӀу къызэхэх;
сигущыӀэмэ О птхьакӀумэ къафэгъаз.
5Сыда пӀомэ зыкъыспаӀэтыгъ нэпэнчъэмэ,
сэ спсэ къешэх цӀыф жъалымхэр;
ахэмэ Тхьэр пхъэтэпэмыхь ашӀы[+].
6Мары, Тхьэр сэ сиӀэпыӀэгъу;
Зиусхьаныр къыскӀэӀэ.
7Сипыйхэм ябзэджэшӀагъэ аригъэпщыныжьыщт;
УифэшъыпкъэныгъэкӀэ ахэр гъэкӀодых[+].
8Сэ къурмэн къыпфэсхьыщт сигуапэу,
О пцӀэ щытхъу фэсшӀыщт, Зиусхьан,
сыда пӀомэ ар шӀу.
9Сыда пӀомэ ситхьамыкӀагъомэ зэкӀэмэ
О сакъыхэпщыжьыгъ,
сызтекӀогъэ сипыйхэр слъэгъугъэ[+].

#### Я 54-рэ Орэд


КъырафэкӀырэ лӀым итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпс зэрылъ пщынэхэм къарагъаӀо. Даут иорэд

2Къызэхэх, Тхьэр, ситхьэлъэӀу,
зышӀомыгъэбылъ силъэӀу.
3КъысэдэӀуи, джэуап къысэт;
сезэщыгъ къинэу сызыхэтым;
сигъэгупсэфырэп[+]
4пый макъэу зэхэсхырэм, цӀыф бзаджэм
егъэзыгъэ сэ сызэришӀырэм;
сыда пӀомэ ахэмэ къиным сыхадзэ,
губжым хэтхэу, сэ сагъэпыи.
5Сыгу мэкӀэзэзы,
сахэфагъ хьадэгъу щынэгъошхохэм.
6Сэщынэ сэ, сэкӀэзэзы,
щынэгъошхоми сызэлъиубытыгъ.
7Джащыгъум сэ къэсӀуагъ:
«Тхьаркъом тамэу иӀэмэ
афэдэ сиӀагъэмэ,
чыжьэу сыӀубыбыкӀыжьыныешъ,
сыгупсэфыжьыныгъи;
8чыжьэу сыхэхьажьыныешъ,
шъоф нэкӀым сыкъинэныгъи;
9жьы хьарзэмрэ жьыуаемрэ
защысыухъумэнэу сыгуӀэныгъи».
10ЗэӀыгъахьэх ягухэлъхэр, Зиусхьан,
абзэхэр зэхэгъэкӀухь;
сыда пӀомэ жъалымыгъэр, зэщыхьаныгъэр
щэсэлъэгъух къалэм.
11Чэщыми мафэми ахэмэ
ащ идэпкъхэр хъураеу къакӀухьэ;
бзэджагъэрэ тхьамыкӀагъорэ къыщэхъу.
12УзэкӀодылӀэн ащ щыхъурэр:
егъэзыныгъэр, хьилагъэр
ащ иурамхэм атекӀырэп.
13Сыда пӀомэ сэ сызыубырэр пыир арэп,
ар сщыӀэн слъэкӀыщтыгъэ;
сызфэмылъэгъурэр арэп сызыгъэпыутрэр,
ащ сэ зышӀозгъэбылъыныгъи;
14ау оры сэ къыспэшъуӀекӀорэр –
синыбджэгъур, сиблагъэр,
синэӀосэ дэгъур;
15шъхьэихыгъэу тызэдэгущыӀэу,
тызэгъусэу Тхьэм иунэ къыщыткӀухьэщтыгъэ[+].
16КъафэрэкӀу хьадэгъур ахэмэ,
амышӀахэу, псэ апытзэ,
хьадрыхэ орэкӀох;
сыда пӀомэ бзэджагъэр яунэхэм арыз,
агухэми арыӀэкӀагъ[+].
17Ау сэ Тхьэм зыфэзгъэзэнышъ,
Зиусхьаным сыкъигъэнэжьыщт.
18Пчыхьэуи, пчэдыжьэуи, щэджагъоуи
сэ сытхьаусыхэщт, сыгурымыщт,
Ащ сэ сымакъэ къызэхихыщт.
19МамыркӀэ спсэ ащиухъумэщт
къыспэуцухэрэм – ахэр бэ мэхъухэшъ.
20Тхьэм къызэхихынышъ,
гъэшӀэным итахътэ тесым
ахэр ыгъэӀэсэщтых;
сыда пӀомэ ахэр зэхъокӀыхэрэп;
Тхьэм ахэр щыщынэхэрэп[+].
21Тэ, мамырэу дэпсэухэрэм,
ыӀэхэр къыттырищэягъэх гъусэу сиӀагъэм,
Ӏуагъэу зэдытиӀэр ыукъуагъ ащ;[+]
22ыӀупшӀэхэр тхъум нахь шъэбагъэх,
ау ыгу джэгъогъуныгъэ илъыгъ;
игущыӀэхэр дагъэм нахь шъэбагъэх,
ау ахэр чэтэ упцӀэныгъагъэх[+].
23УигумэкӀхэр[*] Зиусхьаным фэгъазэхи,
Ар о къыпкӀэӀэщт.
Шъыпкъагъэ зиӀэр
Ащ нибжьи ыгъэпэрыохъуджэщтэп[+].
24О, Тхьэр, ахэр хьадэгъум имашэ ипщэщтых;
лъым кӀэнэцӀхэрэм, хьилэхэм
ягъашӀэ ызыныкъуи агъэшӀэщтэп.
Ау сэ О цыхьэ къыпфэсэшӀы[+].

#### Я 55-рэ Орэд


Тхьэм ущыгугъыныр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. «Чъыгэе мэзым хэс тхьаркъобзыр» имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Фылистхэм Даут Гъат къалэм зыщаубытым, ытхыгъэ орэд[*][+]

2Тхьэр, гукӀэгъу къысфэшӀ!
Сыда пӀомэ цӀыфхэм саулъэгу;
мэфэ реным къыстебанэхэзэ,
гузэжъогъум сыхадзэ.
3Мэфэ реным сипыйхэм саулъэгу;
загъэпагэзэ, бэ мэхъух къыстебанэхэрэр!
4СызиубыткӀэ щынагъом,
Тхьэр, сэ Оры цыхьэ зыфэсшӀырэр.
5Тхьэу зигущыӀэ щытхъу фэсшӀырэм
цыхьэ фэсэшӀы, сыщынэрэп;
сыд къысишӀэн лӀэщт цӀыфым[+]?
6Мэфэ реным сымыӀуагъэр къыстыралъхьэ;
агу къысфэкӀырэр зэкӀэ – бзэджагъ.
7Зэрэугъоих, заушъэфы,
къысэшэх спсэ агъэгъунэу[+].
8Ябзэджагъэ ягъэпщыныжь уигубжыгъом,
Тхьэр, цӀыф лъэпкъхэр къедзыхых.
9Синэшхъэигъохэр зэкӀэ плъытагъэх,
сынэпсхэр зыфэдизыр зэгъашӀ, –
О уитхылъ ахэр итхагъэхэба[+]?
10Сэ О сыкъызыолъэӀурэ мафэм
зэкӀэкӀожьых сипыйхэр;
мыр сэ сэшӀэ: Тхьэр къыскъот.
11Тхьэу зипсалъэ щытхъу фэсшӀырэм,
Зиусхьанэу зигущыӀэ щытхъу фэсшӀырэм.
12Тхьэм цыхьэ фэсэшӀы, сыщынэрэп;
сыд сэ къысишӀэн цӀыфым?
13Тхьэр, сэ стелъых згъэцэкӀэнхэу
гущыӀэ пытэу къыостыгъэхэр –
щытхъукӀэ къурмэн пфэсшӀыщтых[+].
14Сыда пӀомэ О спсэ
хьадэгъум щыуухъумагъ,
слъакъохэри мылъэпэонхэу пшӀыгъэ, –
Тхьэм ыпашъхьэкӀэ
щыӀэныгъэ къытэзытырэ нэфынэм
сыщызекӀонэу[+].

#### Я 56-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум пае тхьэлъэӀу


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Мэкъамэу «СымыгъэкӀод» зыфиӀорэм илъэу къырагъаӀо. Саул зышӀуигъэбылъзэ, Даут гъочӀэгъым зычӀэлъэдэжьым, ытхыгъэ орэд[*][+]

2ГукӀэгъу къысфэшӀ О, Тхьэр, гукӀэгъу къысфэшӀ;
спсэ шъхьэегъэзыпӀэ зыщигъотырэр Орышъ,
сызхэт тхьамыкӀагъохэр текӀыфэ
сэ О птамэмэ ачӀэгъ сычӀэтыщт[+].
3Тхьэу ЗэкӀэми Анахь Лъагэм селъэӀу,
шӀугъэкӀэ Тхьэу къысфыщытым.
4Къыригъэхынышъ ошъогум ӀэпыӀэгъу,
сызыулъэгухэрэм Ащ емыкӀу къаригъэхьыщт;
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь сигъусэщт,
фэшъыпкъэныгъэкӀи къыздэзекӀощт[+].
5Сэ сахэфагъ аслъанмэ;
сахэлъ цӀыфыр зэхэзышхыхьэрэмэ;
ахэмэ ацэхэр – пчыхэм, щэбзащэхэм,
абзэгухэр – чэтэ кӀэлъыкӀыгъэхэм афэдэх[+].
6Ошъогумэ анахьы лъагэу
уӀэтыгъэу орэхъу О, Тхьэр,
тыдэкӀи чӀыгум ышъхьагъ
уищытхъу щэрэгъэӀагъ!
7Сэ слъакъомэ лъахъэ къафагъэхьазырыгъ;
сыгу кӀодыгъапэ;
сапашъхьэ машэ щыратӀыкӀыгъ,
ежьхэр ащ ифэжьыгъэх[+].
8СыгукӀэ сыпыт, Тхьэр;
орэд къэсӀощт,
Уищытхъу орэд фэсӀощт[+].
9Къэущ, спсэ.
Къэущ, пщынэтӀаркъор, бзэпспщынэр!
Сэ нэфшъагъор къэзгъэущын[+].
10ЦӀыф лъэпкъмэ сахэтэу уищытхъу,
Зиусхьан, сэ сӀотэщт;
хымэ лъэпкъхэм сахэтэу,
уищытхъу орэдкӀэ сӀотэщт.
11Сыда пӀомэ мыкӀодыжьын уишӀулъэгъу
ошъогумэ анахьы лъаг,
уифэшъыпкъэныгъэ ошъуапщэхэм анэсы[+].
12Ошъогумэ анахьы лъагэу
уӀэтыгъэу орэхъу О, Тхьэр,
тыдэкӀи чӀыгум ышъхьагъ
уищытхъу щэрэгъэӀагъ!

#### Я 57-рэ Орэд


Дунаим ихьыкумышӀхэм хьыкумышӀ афэхъурэр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Мэкъамэу «СымыгъэкӀод» зыфиӀорэм илъэу къырагъаӀо. Даут иорэд[+]

2Шъо, зиусхьан лъэшхэр[*],
шъыпкъэм тетэу къэшъоӀуа Ӏофхэр,
хьыкумыри зэфагъэкӀэ
цӀыфхэм акъохэм атешъошӀыхьа?
3Хьау, ащешъохъухьэ
шъо шъугухэм мызэфагъэр,
шъуӀэхэмкӀи хэбзэнчъагъэр афэшъогощы.
4Къызщыхъугъэхэм щегъэжьагъэу
цӀыф бзаджэхэр мэгъуащэх;
ным ыныбэ къызикӀыгъэхэм щегъэжьагъэу
пцӀы аусы, хэукъох[+].
5Ахэмэ ящэнаут –
зытхьакӀумэ зыкудэрэ блэшхом
ищэнаут яхьыщыр –[+]
6ушхъухьакӀом ымакъэ зэхихрэп,
анахь ушхъухьэкӀо Ӏазэм.
7Тхьэр! Ахэмэ ацэхэр
ажэмэ ащыгъэтакъох;
гъэтакъох, Зиусхьан,
аслъан жэпкъхэр![+]
8ОрэкӀодых, псэу блэчъырэм фэдэу;
щэбзащэхэр къызагъэпкъыехэкӀэ,
зэпыкӀыкӀыгъэхэм фэдэу орэхъух.
9ОрэкӀодых,
псынжъым хэкӀодэжьырэ хьамлашкӀом яхьщырэу;
бзылъфыгъэм шӀокӀодыжьырэ сабыеу,
тыгъэр зымылъэгъурэм фэдэу[+].
10МашӀор шъуищыуанмэ къямыӀэзэ,
пэрэжъые пхъэу, палъхьэгъакӀэри, ныкъостри,
жьы хьарзэм зэбгырерэхых[*].
11Шъыпкъагъэ зиӀэр, зэрэпщынэхэрэр зилъэгъукӀэ,
къэгушӀощт;
цӀыф бзаджэм ылъкӀэ
ылъакъохэр ащ ытхьакӀыщтых[+].
12КъаӀощт цӀыфхэм: «Шъыпкъагъэ зиӀэм
шъыпкъэ дэдэу егъоты ӀахьышӀу!
ЩыӀ Тхьэу чӀыгум хьыкум щызышӀырэр!»[+]

#### Я 58-рэ Орэд


Къэухъумэным итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Мэкъамэу «СымыгъэкӀод» зыфиӀорэм илъэу къырагъаӀо. Даут ытхыгъэ орэд, Саул ар ыукӀынэу иунэ къэрэгъулэнэу зегъакӀом [*][+]

2СакъыӀэкӀэхыжь сипыймэ, си Тхь!
Сащыухъум зыкъыспэзыӀэтрэмэ![+]
3СакъыӀэкӀэхыжь бзэджашӀэхэм;
лъым кӀэнэцӀырэмэ саӀэкӀэхыжь.
4Сыда пӀомэ, мары, ахэр спсэ къешэх;
цӀыф мэхъаджэхэр зэкъотых,
къыстебэнэнхэ агу хэлъэу;
бзэджагъэ сшӀагъэкӀэ,
псэкӀод зесхьагъэкӀэ арэп, Зиусхьан;[+]
5лажьэ симыӀэми,
зэрэугъойхэшъ, загъэхьазыры къысэзэонхэу;
укъыздеӀэнэу къэтэдж, сыкъэлъэгъу.
6О, Зиусхьаныр,
ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр,
Оры Израилым и Тхьэр,
хымэ лъэпкъхэр бгъэпщынэнхэу къэтэдж,
уашъхьамыс къумал гъэпцӀакӀохэм.
7Ахэр пчыхьэм къэкӀожьых
хьэхэм афэдэу быухэзэ,
къэлэ хьэнэ-гъунэр къакӀухьэ[+].
8Мары, ахэмэ убэн гущыӀэхэр
къыстраупцӀэ ажэкӀэ;
абзэгухэр чатэхэм афэдэх,
сыда пӀомэ егупшысэх:
«Хэта тызэхэзыхырэр?»
9Ау О, Зиусхьан, ахэмэ уадэхьащхыжьы,
хымэ лъэпкъхэр зэкӀэ мыскъарэ ошӀых[+].
10Оры кӀуачӀэ къысэзытырэр;
Оры сызэплъыщтыр,
сыда пӀомэ О, Тхьэр, пытапӀэу усиӀ[+].
11ШӀулъэгъу мыкӀодыжь къысфызиӀэу
си Тхьэ къыздеӀэщт;
Тхьэм сипыйхэм атекӀуагъэхэу
сигъэлъэгъущт[+].
12Ахэмэ уашъхьамыс, ау умыгъэкӀодыпэх,
сицӀыф лъэпкъ щымыгъупшэнхэу;
итэкъухьэх унэнчъэхэу;
О пкӀуачӀэкӀэ къедзыхых,
Зиусхьанэу тимэӀу[+].
13Ахэмэ ажэ къыдэкӀырэ псэкӀодым,
аӀупшӀэмэ ателъ гущыӀэхэм апае
япэгагъэ ерэлъэхъэжьых.
Бгыбзэ зэрашӀырэм, пцӀы зэраусрэм пае,[+]
14губжым ухэтэу гъэкӀодых,
гъэкӀодых щымыӀэжьынхэу;
чӀыгу гъунапкъэхэм анэсэуи
Израилым и Тхьэ
тетыгъо зэрэфыриӀэр арэшӀ.
15Ахэр пчыхьэм къэкӀожьых,
хьэхэм афэдэхэу быухэзэ,
къэлэ хьэнэ-гъунэр къакӀухьэ[+].
16КъекӀокӀых, ашхыщтым лъыхъухэу,
замыгъэшхэкӀымэ мэгъуахъох.
17О пкӀуачӀэ ищытхъу орэд къэсӀощт,
нэфшъагъом щегъэжьагъэу
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь игушӀогъо орэд;
сыда пӀомэ гузэжъогъу мафэм сызыхэтым,
Оры сэ пытапӀэуи шъхьэегъэзыпӀэуи сиӀагъэр[+].
18Оры кӀуачӀэ сэ къысэзытырэр!
Щытхъу орэд пфэсӀощт,
сыда пӀомэ Оры, Тхьэр, пытапӀэу сиӀэр,
Оры Тхьэу
шӀулъэгъу мыкӀодыжь къысфэзышӀырэр.

#### Я 59-рэ Орэд


Къиным Тхьэм ухищыжьыным итхьэлъэӀу


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Орэдэу «Шушан-Эдут»[*] имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Рагъэджэнхэм пае Даут иорэд[+].


2Мэсэпэтам хэгъэгумрэ Цэубэ къалэмрэ ащыщ арам цӀыфхэм Даут язао зэхъум, Иоаб дзэпащэр къэкӀожьызэ, едом цӀыф мин пшӀыкӀутӀур КӀэй щыугъэм зыщеукӀым, Даут ытхыгъэ орэд[*][+]

3О Тхьэр!
Тыщыбгъэзыягъ, тызэхэбгъэтэкъуагъ,
укъытфэгубжыгъ: зыкъытфэгъаз[+].
4Бгъэсысыгъэ О чӀыгур, зэхэптэкъуагъ,
зэщыкъуагъэу ащ иӀэхэр
зыпкъ игъэуцожьых,
сыда пӀомэ – ар мэтӀыгурыгу.
5О уицӀыф лъэпкъ ебгъэщэчыгъ къинхэр,
тызгъэщэоплӀэорэ санэ тебгъэшъуагъ.
6Уищынагъо зыгу илъхэм къафэӀэт быракъыр –
ят быракъыр –
уишъыпкъагъэ пае къаӀатынэу,
7О шӀу плъэгъугъэхэр
къиным хэкӀыжьынхэм пае;
сыкъэгъэнэжьи пӀэ джабгъукӀэ,
сыкъызэхэх.
8И Унэ лъапӀэ Тхьэм къыщиӀуагъ:
«СыгушӀонышъ, Щэхэм згощыщт,
Сукъот кӀэйри зэтесыутыщт[+].
9ГъылыӀад, Мэнасэ сэсый,
Ефраим – ситандж,
Ехъудэ – ситетыгъо бэщ.
10Моаб – зызэрыстхьакӀырэ Ӏэгубжъ,
Едом – тесщэен сицуакъэхэр,
фылист чӀыгум сымакъэ
гушӀогъошхокӀэ Сэ щысӀэтыщт».
11Къэлэ гъэпытагъэм хэта сыдэзыщэщтыр?
Едом хэта сынэзгъэсыщтыр?
12Орыба, тычӀэзыдзыгъэу,
тидзэхэм ягъусэу,
Тхьэу къыдэмыкӀырэр?
13Къин тыхэтышъ, къытэт ӀэпыӀэгъу, –
пкӀэнчъэ цӀыфым ущыгугъыныр[+].
14Тхьэр тигъусэмэ, текӀоныгъэр тиещт.
Ар атекӀощт типыйхэм.

#### Я 60-рэ Орэд


Тхьэр сишъхьэегъэзыпӀ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпс зэрылъ пщынэмэ къарагъаӀо. Даут иорэд

2Къызэхэх, Зиусхьан, сигухэкӀ макъэ,
ситхьэлъэӀу къедэӀу!
3ЧӀыгум икъуапэ сыщыӀэу,
сыгу нэшхъэигъом хэтэу
сыкъыоджэ: сыдэщай мыжъобгэу
сэ сызнэсын сымылъэкӀыщтым;
4сыда пӀомэ сишъхьэегъэзыпӀэр Оры,
Оры сипыйхэмкӀэ
пытэпӀэ лъэшэу сэ сиӀэр[+].
5ГъэшӀэным сыщэрэпсэу уи Унэ,
О птэмэ чӀэгъымэ
шъхьэегъэзыпӀэ ащысерэӀ[+].
6Сыда пӀомэ тхьэлъанэу пфэсшӀыгъэхэр,
О, Тхьэр, къызэхэпхыгъэх,
О пцӀэ щынагъо фызиӀэхэм
агъотырэ ӀахьышӀур къысэптыгъ.
7Пачъыхьэм имафэмэ мафэхэр
ахэгъахъох;
ащ иилъэсхэр кӀыхьэ ащышӀых
лӀэуж зэкӀылъэкӀохэми[+].
8ГъэшӀэным ар Тхьэм ыпашъхьэу
итахътэ терэс;
шӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ
къарэухъум ар.
9Мафэ къэси тхьэлъанэу пфэсшӀыгъэхэр
сэри сэгъэцакӀэх,
О пцӀэ орэдкӀэ щытхъу фэсэшӀы[+].

#### Я 61-рэ Орэд


Тхьэм укъиухъумэным щыгугъыгъэныр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэу Едутун пае. Даут иорэд[+]

2Тхьэ закъор ары
спсэ гупсэфыгъо зэригъотылӀэрэр;
Ары сымыкӀодэу сыкъэзыгъэнэжьыщтыр.
3А зыр ары
сыкъэзгъэнэжьырэ къушъхьэ цакӀэр,
пытапӀэу сиӀэр, –
сэ сыпэрэохъуджэщтэп[+].
4Сыд фэдизрэ цӀыфэу,
дэпкъ ебагъэм фэдэм,
чэу хъыбэим яхьщырым,
ишъуутынэу шъутебэнэщта?
5Ар лъэгапӀэм къырадзыхынэу
ахэмэ гухэлъ яӀ,
ахэмэ пцӀыр якӀас;
аӀупэкӀэ шӀур фаӀо,
агукӀэ бгыбзэм рагъэхьы[+].
6Тхьэ закъор ары
спсэ гупсэфыгъо зэригъотылӀэрэр,
сыда пӀомэ Ары сызщыгугъырэр.
7А зыр ары сыкъэзгъэнэжьырэ мыжъобгыр,
пытапӀэу сиӀэр,
сэ сыпэрэохъуджэщтэп ныбжьи.
8Сыхэзыщыжьырэри,
щытхъу къысэзытырэри Тхьэр ары;
лъэкӀышхо зиӀэ мыжъобгэу
сишъхьэегъэзыпӀэр Тхьэр ары.
9ЦӀыф лъэпкъыр!
Сыд фэдэрэ уахъти Ащ цыхьэ фэшъушӀ;
Ащ ыпашъхьэ шъугу илъыр къыщышъуӀуат;
Тхьэр тэркӀэ шъхьэегъэзыпӀ.
10ЦӀыфым ыкъохэр – жьы къэщэгъу ныӀэп,
лӀымэ акъохэр – нэпӀэхъых;
щэчалъэм теплъхьэмэ,
зэрэзэгъусэхэу зэкӀэ
нэкӀым нахь псынкӀэх[+].
11КъонтхъшӀыным цыхьэ фэшӀумышӀ,
хъункӀэным шъурымыкъэй;
мылъкур багъомэ,
ар шъугу ешъумыгъэкӀу[+].
12Тхьэм зэ къыӀуи,
сэ ятӀонэрэу зэхэсхыгъэ –
кӀуачӀэр Тхьэм ыдэжь щыӀэу,[+]
13Орышъ зиӀэр, Тхьэ, шӀулъэгъу мыкӀодыжь.
О шъхьаджи фэолъэгъу
ышӀагъэм фэшъуашэр[+].

#### Я 62-рэ Орэд


Тхьэм уфэзэщыныр


1Ехъудэ шъоф нэкӀым щыӀэу Даут ыусыгъэ орэдыр[*][+]

2О Тхьэр! Оры си Тхьэр,
сыплъэхъу, сыкъыпфэлӀэ сыпсэкӀэ;
чӀыгу нэкӀым сыщыӀэу
сыгукӀи сшъхьэкӀи сыкъыпфэзэщы,
чӀыгу гъукӀагъэу, гупсэф зыщымыгъотэу,
псы зэрымытыжьым фэдэу[+].
3ЧӀыпӀэ лъапӀэм ущэсэрэлъэгъу,
О пкӀуачӀэрэ уищытхъурэ сярэплъ.
4УишӀулъэгъу мыкӀодыжь
щыӀэныгъэм нахьышӀушъ,
сӀупэмэ щытхъу пфашӀыщт[+].
5Щытхъу къыпфэсшӀыщт сыщэӀэфэ,
сыолъэӀузэ, сӀэхэр сӀэтыщтых[+].
6Шхын ӀэшӀум сызэригъэразэу,
гушӀогъо макъэкӀэ уищытхъу сэӀо.
7ПӀэм сыхэлъэу сыгу укъэкӀыжьы,
чэщ къэрэгъулэгъум иуахътэ
сыкъыогупшысэ,[+]
8сыда пӀомэ уӀэпыӀэгъу О сэркӀэ,
О птэмэ чӀэгъымэ яжьау
гушӀо орэд къыщэсэӀо[+].
9О спсэ къыопкӀыгъ;
О пӀэ джабгъу сэ къыскӀэӀэ.
10Ау адрэхэу спсэ къешэхэрэр
хьадрыхэ ерэхых.
11Чэтэ кӀуачӀэкӀэ ахэр арэукӀых,
арэубытых бэджэшъхэм.
12Ау пачъыхьэр Тхьэм кӀэгушӀужьыщт,
Тхьэм ыцӀэкӀэ
хэтми тхьэрыӀо зышӀырэр гушӀожьыщт,
сыда пӀомэ пцӀы зыусхэрэм
ажэхэр Тхьэм зэфишӀыжьыщтых[+].

#### Я 63-рэ Орэд.


Тхьэм укъиухъумэным итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Ситхьаусыхэ макъэ зэхэх, О, Тхьэ,
сипыйхэм сащэщынэ –
спсэ къэгъэнэжь[+].
3СашӀогъэбылъ мэхъаджэхэм ягухэлъхэм,
бзэджашӀэхэм – ягухэлъ шъэфхэм.
4Гъэчаныгъэ чатэу абзэгухэр;
къагъэпкъыягъ ящабзэ –
атӀупщынэу щынаут гущыӀэ,[+]
5мыхъун зыбгъодэмылъым
шъэфэу еонхэу;
ошӀэ-дэмышӀэу ахэр ащ еох,
щынэхэрэп[+].
6Гухэлъ бзаджэмкӀэ зэрэгъэгушхожьых;
зэрэгъэӀушыжьых агъэбылъынхэу лъахъэхэр;
аӀо: «Хэта къэзылъэгъущтыр?»[+]
7Ахэмэ гухэлъ бзаджэхэр ашӀых,
къаугупшысыгъэ хъор-шэрыгъэр агъэбылъы;
цӀыфым иакъылрэ игупшысэрэ куу, шӀэгъуае.
8Ау ахэмэ Тхьэм атыригъэфэщт щэбзащэр;
ошӀэ-дэмышӀэу ахэр ауӀэщтых[+].
9Ежь-ежьырэу абзэгукӀэ
ахэмэ загъэкӀодыжьыщт,
ашъхьэ агъэсысыщт
ахэр зылъэгъурэ пстэуми[+].
10ЗэкӀэ цӀыфхэр Тхьэм щыщынэщтых,
Ащ иӀофхэр зэлъарагъэшӀэщт,
ахэмэ ягупшысэщтых;
11Шъыпкъагъэ зиӀэхэр Зиусхьаным кӀэгушӀухэу,
шъхьэегъэзыпӀэу зыфарэгъэзэжь;
цӀыф зафэмэ зэкӀэмэ
Ащ щытхъу фарэшӀ[+].

#### Я 64-рэ Орэд


Тхьэм щытхъур фэшъуаш


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Оры, Тхьэр, зифэшъуашэр
Цион къалэм щытхъу къыщыпфашӀынэу.
Оры цӀыфхэм тхьэлъанэу къыпфашӀыгъэр
къызфагъэшъыпкъэжьыщтыр[+].
3Оры къызэхэзыхырэр тхьэлъэӀур:
цӀыф пстэури уадэжь къэкӀощт[+].
4ТипсэкӀодхэм ябжь ттелъэу,
Тихэбзэнчъагъэхэр хьылъащэ къытфэхъумэ,
ахэр о къытфэогъэгъух.
5Сыхьатмафэ ежьагъ О къахэбгъэщэу,
къыппэблагъэ пшӀырэр
О уищагумэ ащыпсэунэу!
Уи Унэ ишӀугъэхэмкӀэ, О уи Унэ лъапӀэ
ишӀугъэхэмкӀэ зыдгъэтхъэжьын[+].
6Шъыпкъагъэ зыхэлъ уиӀофышхохэмкӀэ
укъытпэгъокӀы, тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэр,
чӀыгум икъопэ пстэуми ащыпсэурэ цӀыфхэри,
хы чыжьэмэ атетхэри къыпщэгугъых[+].
7ПкӀуачӀэкӀэ къушъхьэхэр бгъэуцугъэх,
лъэкӀыныгъэшхор уишъуаш,
8Хыхэм ягъохъо макъэ,
хыор макъэр,
къэбырсырырэ цӀыф лъэпкъхэр огъэӀасэх![+]
9ЧӀыгум икъуапэхэм ащыпсэурэ цӀыфхэм
агъэшӀагъох О уиӀоф лъэшхэр.
ТыгъэкъокӀыпӀэми тыгъэкъохьапӀэми
гушӀогъо мэкъэшхо яогъэгъэӀу.
10О чӀыгум уфэгумэкӀы,
зыфэныкъор еогъэгъоты,
хьалэлэу имылъку хэогъахъо.
Тхьэм ипсыхъо псыр диз;
лэжьыгъэр къэогъэкӀы,
аущтэу зэкӀэ бгъэпсыгъэшъ;[+]
11огъэшъокӀых хьасэбэкъухэр,
такъырышхохэр зэщизы ошӀых,
ощхыцэхэмкӀэ ахэр огъэушъэбых,
ащ къыгъэкӀыхэрэм унэшӀу ащэофэ.
12Гъэм тынышӀухэр фэогъэшъуашэ.
О узэрыкӀорэм лэжьыгъабэ къыщэкӀы;
13шъоф нэкӀым ихъупӀэхэми
уц шхъуантӀэр къащыхэкӀы,
гушӀуагъом зэлъеубытых Ӏуашъхьэхэр.
14Гъэхъунэмэ ӀэхъогъухэмкӀэ зафапэ,
кӀэйхэр зэлъаупӀыцӀэ коц хьасэмэ;
орэд къаӀо, гушӀо макъэр аӀэты.

#### Я 65-рэ Орэд


Тхьэм уелъэӀунымрэ щытхъу фэпшӀынымрэ яорэд


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай

1ГушӀогъо макъэр Тхьэм фэшъуӀэт зэрэчӀыгоу[+].
2Щытхъу орэдыр Ащ ыцӀэ къыфашъуӀу;
ЖъугъэлъапӀэзэ, щытхъушхо Ащ фэшъушӀ.
3Тхьэм ешъуӀу: «О уиӀоф шӀагъохэм
лъэшэу уагъэщынэ!
КӀуачӀэу О пхэлъыр бэдэдэшъ,
уипыйхэр уапашъхьэ щэцуахъох[+].
4Шъхьащэ къыпфашӀы зэрэчӀыгоу,
къыпфаӀо щытхъу орэд,
О пцӀэ щытхъу фашӀы[+].
5ШъукъакӀуи, шъуяплъ Тхьэм иӀэшӀагъэхэм,
Ащ цӀыфхэм азыфагу
щызэрихьэрэ Ӏофхэр щынагъох[+].
6Ащ хыр чӀыгу ышӀыгъ;
лъэсэу псыхъом икӀыгъэх цӀыфхэр,
Ащ дэжьым тыщигъэгушӀуагъ[+].
7ЛъэкӀыныгъэ инэу иӀэмкӀэ
Ащ гъэшӀэным тетыгъор ыӀыгъ;
Ащ ынэхэр хымэ лъэпкъмэ яплъых,
Ар къырамыдзэу
зызгъэкъаигъэхэрэм зыкъарэмыӀэт.
8ЦӀыф лъэпкъхэр, жъугъэлъапӀэ ти Тхьэ,
Ащ ищытхъу макъэ зэхарэх цӀыфхэм.
9Тпсэ къыгъэнэжьыгъ Ащ псэухэрэм тахэтынэу,
тлъакъохэри ыгъэцӀэнлъагъэхэп.
10Тыуушэтыгъ тэ О, Тхьэр,
тыжьыныр зэраукъэбзэу тыуукъэбзыжьыгъ[+].
11Тэ хъытыум тибгъэфагъ,
хьылъэхэр ттамэхэм О къатеплъхьагъэх,
12тябгъэулъэгугъ цӀыфхэм,
псыми машӀоми тапхырыкӀыгъ,
О ахэмэ тэ такъыхэпщыжьи,
гупсэфыпӀэм тыпщэжьыгъ.
13Къурмэнгъэстхэр сшӀынхэу,
О уи Унэ сыкъихьан,
тхьэлъанэу пфэсшӀыгъэхэр згъэцэкӀэжьыных –[+]
14къиным сыхэтэу сӀупэмэ къаӀуагъэр,
сыжэ къыдэкӀыгъэр.
15Агъэпщэрыгъэ былымхэр
къурмэнгъэст О къыпфэсшӀыных,
мэл къурмэныпхъэмэ яӀугъо пфэзгъэузэ;
цухэр, ачъэхэр къурмэн пфэсшӀыных.
16Тхьэм щынагъо фызиӀэхэр зэкӀэ
шъукъакӀуи, шъуедэӀу,
сэ Ащ къысфишӀагъэхэр къышъуфэсӀотэщтых[+].
17Сэ мэкъэшхокӀэ Ащ селъэӀугъ,
сыбзэгукӀэ ищытхъу сӀэтыгъэ.
18Сэ сыгу бзэджагъэ изгъэлъыгъэмэ,
Зиусхьаным сыкъызэхихыныеп[+].
19ШъыпкъэмкӀэ Тхьэм сыкъызэхихыгъ,
силъэӀу ымакъэ къыкӀэдэӀукӀыгъ.
20Щытхъур ий Тхьэу,
ситхьэлъэӀухэр щызымыгъэзыягъэм,
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь сыхэзымыныгъэм.

#### Я 66-рэ Орэд


Ӏоныгъэ орэд


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Бзэпс зэрылъ пщынэхэмкӀэ къырагъаӀо

2О Тхьэ! ГукӀэгъу къытфэорэшӀ,
унэшӀу къытщэорэф;
унэгу инэф къыттерэогъапс,[+]
3дунаим ицӀыфхэм
О уигъогу зэрагъэшӀэнэу,
зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм
къэбгъэнэжьынхэу
кӀуачӀэ зэрэуиӀэр ашӀэнэу[+].
4Тхьэр, цӀыф лъэпкъмэ щытхъу къыпфарэшӀ,
щытхъу къыпфарэшӀ цӀыф лъэпкъ пстэуми!
5ОрэгушӀох,
щытхъу орэд къарэӀу цӀыф лъэпкъхэм!
Сыда пӀомэ О цӀыф лъэпкъ пстэуми
хьыкум зафэ атеошӀыхьэ,
цӀыф лъэпкъхэр огъэӀорышӀэх[+].
6Тхьэр, цӀыф лъэпкъмэ щытхъу къыпфарэшӀ,
щытхъу къыпфарэшӀ цӀыф лъэпкъ пстэуми!
7ЧӀыгум илэжьыгъэ къытерэт:
Тхьэм ынэшӀу къытщерэф, ти Тхьэ![+]
8Тхьэм ынэшӀу къытщерэф,
чӀыгум тыдэкӀи щыпсэурэ цӀыфхэм
Ащ щынагъо фарэшӀ!

#### Я 67-рэ Орэд


Тхьэм илъэкӀыныгъэшхорэ ищытхъушхорэ


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

2Къэрэтэдж Тхьэр,
Ащ ипыйхэр зэбгырэрэкӀыжьых.
Ар зылъэгъу мыхъухэрэр
ерэкӀыжьых ыпашъхьэ псынкӀэу!
3Зэбгырыфых О ахэр,
Ӏугъор зэрэзэхэкӀыжьырэм фэдэу;
МашӀом шакор зэригъэткӀурэм фэдэу,
Тхьэм ыпашъхьэ щэрэкӀодых бзэджашӀэхэр[+].
4Шъыпкъагъэ зиӀэхэр къэрэчэфыжьых,
Тхьэм ыпашъхьэ щэрэгушӀожьых,
хъяр гушӀогъошхо ярэӀ[+].
5Ти Тхьэ орэд къыфашъуӀу,
Ащ ыцӀэ щытхъу орэд къыфашъуӀу,
ошъуапщэмэ[*] ащызекӀорэм щытхъу фэшъуӀэт;
Ащ ыцӀэр – Зиусхьан;
Ащ ыпашъхьэ шъущыгушӀу.
6Ибэмэ ятэу,
шъузабэмэ яухъумакӀоу
Тхьэр ипсэупӀэ лъапӀэ щыӀ[+].
7Зизакъохэр Тхьэм унэм щегъэпсэух,
Ӏэхъу-лъэхъухэр атырехыжьых,
Ащ зызгъэкъаигъэхэрэр
шъоф нэкӀ жъоркъым къырегъэнэжьых[+].
8Тхьэр! УицӀыф лъэпкъ ыпэ уитэу
шъоф нэкӀым О къыщыпкӀухьэу зыщэтым,[+]
9чӀыгур щысысыщтыгъэ,
къыщебзэбзэхыщтыгъэ ощхыр,
О, Тхьэу, Израиль и Тхьэу –
Синай къушъхьэм[*]
къыщылъэгъогъэ Тхьэм уапашъхьэ[+].
10Ощхышхо къебгъэщхыгъ О, Тхьэр,
уихэгъэгу кӀочӀаджэ зэтебгъэуцожьыгъ.
11Ащ итӀысхьагъ О уицӀыф лъэпкъ;
О уишӀугъэ ихьатыркӀэ, Тхьэр,
бгъэхьазырыщтыгъэ ищыкӀагъэр тхьамыкӀэм.
12Зиусхьаным унашъо ышӀыгъ:
бзылъфыгъабэмэ текӀоныгъэм икъэбар зэрахьагъ.
13Дзэмэ япачъыхьэхэм кӀатхъужьы,
мачъэх,
ау унэм къинэгъэ бзылъфыгъэхэм,
къонтхъыр агощы –[+]
14мэлэщым зыжъугъэбылъэу шъудэлъыщтми –
зытамэхэр тыжьын егъэшъуагъэхэу,
зикъамзыйхэр дышъэ къабзэкӀэ
гъэпкӀагъэ тхьаркъобзым фэдэ пкъыгъохэр[*].
15ЛъэкӀыныгъэ пстэури зиӀэ Тхьэм
пачъыхьэхэр зызэбгырегъэкӀыжьым,
Цалмон къушъхьэм ос къыщыригъэсыгъ[+].
16Тхьэм икъушъхь – Бащан къушъхьэр!
Шыгубэ зиӀэ къушъхьэ лъаг – Бащан къушъхьэр!
17Сыд, о, шыгубэ зиӀэ къушъхьэр,
уехъуапсэу узкӀеплъырэр
Тхьэм псэупӀэкӀэ ыгу рихьыгъэ къушъхьэм,[*]
гъэшӀэным зыщыпсэущтым Зиусхьаныр[+]?
18Тхьэм икупсынкӀэхэр бэдэдэх,
минмэ яминыжьых.
Ахэмэ ахэтэу Зиусхьаныр
Синай къушъхьэм къехи,
ичӀыпӀэ лъапӀэ къэсыгъ[+].
19Ар Ӏошъхьэ лъагэм дэкӀоягъ,
гъэрхэр зыдыдищэягъэх,
цӀыфхэм тынхэр къыратыгъэх,
Тхьэр къырамыдзэу,
зызгъэкъаигъэхэри ахэтхэу.
Зиусхьанэу Тхьэр ащ щыпсэущт[+].
20Щытхъур Зиусхьаным ий,
мафэ къэс тикъинхэр зезыхьэрэм;
Тхьэр ары тыкъэзыгъэнэжьырэр[+].
21Ти Тхьэ – Тхьэ къэгъэнэжьакӀу;
Зиусхьанэу ти Зиусхьаныр ары
аджалым тыӀэкӀэзыхыжьырэр.
22Тхьэм ыкъутэщтых
ипыймэ ашъхьэхэр,
шъхьэшыгу пырацэхэу
гъогу хэбзэнчъэм щыкъаигъэхэрэр[+].
23Зиусхьаным къыӀуагъ:
«Бащан къыщязгъэгъэзэжьыщт,
къычӀэсщыжьыщтых хычӀэм,
24уихьэмэ абзэгу зэрэхагъэощтым фэдэу,
плъакъохэр пыймэ алъы хэбгъэуцонэу»[+].
25Тлъэгъугъэ укъызэрэщекӀокӀырэр,
О, си Тхьэу, си Пачъыхь,
уичӀыпӀэ лъапӀэ укъызэрэщекӀокӀырэр;
26орэдыӀохэр апэ итыгъэх,
Ӏэмэ-псымэмэ къязгъаӀохэрэр
аужкӀэ кӀощтыгъэх,
шъонтӀырыпӀэхэр зыӀыгъ пшъашъэхэр
агузэгу итыгъэх:
27«ЗэӀукӀэшхом Тхьэу Зиусхьаным
щытхъур щыфашъуӀу,
шъо Израиль къытекӀыгъэхэр!»
28Бинямин лӀакъоу анахь цӀыкӀур апэ ит;
Ехъудэ пщыхэм акъомэ якуп хэтэу,
Зэбулун, Нафталый пщыхэм
акъохэри къакӀэлъэкӀох[+].
29Зэхэугъуай пкӀуачӀэ, си Тхь,
къычӀэгъэщ кӀуачӀэу къытфэбгъэлъэгъуагъэр[+].
30Ерусэлэм дэт уи Унэ къахьых
Ощ пае пачъыхьэмэ яшӀухьафтынхэр.
31ГъэӀас Мысырыр:
хьакӀэ-къуакӀэу къамылым щыпсэурэр,
гъэӀасэх цӀыф лъэпкъхэу
шкӀэхэр зыхэт цу Ӏэхъогъухэм афэдэхэр;
ахэмэ зэкӀэмэ шъхьащэ къыпфашӀэу,
ятыжьын къыпфахьыфэ,
итэкъухьэх заом кӀэхъопсырэ цӀыф лъэпкъхэр.[*][+]
32ЦӀыф лъэрыхьхэр Мысыр къикӀыщтых;
Тхьэм фащэищтых аӀэхэр –
Ефиопием[*] щыщ цӀыфхэм.
33ЧӀыгум ипачъыхьагъухэр,
Тхьэм орэд къыфашъуӀу,
Зиусхьаным орэдкӀэ ищытхъу шъуӀуатэ, –[+]
34гъэшӀэрэ ошъогумэ яошъогужьмэ
къащызыкӀухьэрэм.
Мары, Ащ Ежь ымакъэ къеӀэты,
кӀочӀэшхо зиӀэ макъэр[+].
35Тхьэм кӀуачӀэ зэриӀэм шъуеуцуалӀ!
Тетыгъошхо Ащ Израиль фыриӀ,
кӀочӀэ ин дэдэу Ащ хэлъыр
ошъуапщэмэ ахэолъагъо.
36Уи Унэ О, Тхьэр,
щынэгъошхо щыуиӀ.
Израиль и Тхьэ ицӀыф лъэпкъ
кӀуачӀэрэ лъэкӀыныгъэрэ къыреты.
Тхьэм щытхъушхор ий![+]

#### Я 68-рэ Орэд


Къин зэрагъэщэчырэм итхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Орэдэу «Шушаним»[*]. имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Даут иорэд[+]

2О Тхьэр, сыкъэгъэнэжь сымыкӀодэу –
псыхэр спшъэтыкъ къынэсыгъэхэшъ[+].
3Орыжъ куум сэ сыхэнагъ,
сызтеуцони щымыӀэу;
псы хьалыгъуанэмэ сэ сарыфагъэшъ,
сырехьыжьэ псы къиугъэшхом[+].
4Сыкуозэ, кӀочӀаджэ сыхъугъ,
иукъэпыкӀыгъ счыишъхьэ,
си Тхьэ сыфалӀэу сыпаплъэзэ,
сынэхэр пшъыгъэх[+].
5Лажьэ симыӀэу,
сызгъэкӀоды зышӀоигъо сипыйхэр
сшъхьэ цэу тетым нахьыб;
сызыгъэкӀоды зышӀоигъо сипыйхэу,
пцӀыкӀэ сыкъэзыуцухьэхэрэм кӀуачӀэ яӀ;
ястыжьын фая къатесымыхыгъэр[+]?
6О Тхьэ! О ошӀэ сызэрэакъылынчъэр,
мыхъунэу сшӀагъэхэр
ОркӀэ шъэфэп.
7Зиусхьанэу,
ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр,
О къыпщыгугъырэмэ зэкӀэмэ,
анапэ тесэрэмых.
О, Израиль и-Тхь, зыкъыпфэзыгъазэхэрэм
сэрыкӀэ емыкӀу къарэмыхь,
8сыда пӀомэ Ощ пае сэ саубы,
нэпэнчъагъэр нэгурыхъо къысфашӀы.
9СшыхэмкӀэ сэ хымэ сыхъугъ,
сянэ ыкъохэм сащымыщыжьэу.
10Сыда пӀомэ сэ О уи Унэ
сызэрэкӀэхъопсырэм сеухы,
О узыубырэмэ яубэ гущыӀэхэр
сэ къыстефэжьых[+].
11Сэ сыгъызэ сызэнэкӀым,
зызэсэгъэцӀыкӀужьым саубыгъ;
12шъыгъо щыгъынхэр зызыщысэлъэхэм,
къыздэхьащххэу къэбар зэрахьагъ.
13Сэ къыстегущыӀэх къэлапчъэмэ аӀусхэр,
ешъуакӀомэ яорэдмэ сахалъхьэ.
14Сэ ситхьэлъэӀукӀэ, Зиусхьан,
зыкъыпфэсэгъазэ;
О игъоу плъытэрэ уахътэм, си Тхь,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь ихьатыркӀэ
сыкъызэхэх.
УифэшъыпкъэныгъэкӀэ ӀэпыӀэгъу къысфэхъу
15псынжъым сыхэмынэнэу,
сыкъыхэщыжь: сызфэмылъэгъухэрэми,
псы куухэми саӀэкӀэрэкӀыжь[+].
16Псы къиугъэшхом сырерэмыхьыжь,
псы куум серэмыдыр,
хьадрыхэ ыжэ зэкӀэхыгъэ
сашъхьагъ щызэферэмышӀыжь.
17Джэуап къысэт, Зиусхьан, сыда пӀомэ
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь – шӀу:
зыкъысфэгъаз, уигукӀэгъу бэдэдэшъ[+].
18УиӀумэтым унэгу шӀомыгъэбылъ,
гузэжъогъум сыхэт,
джэуап къысэт псынкӀаӀоу.
19Спэблагъэ зыкъэшӀ,
сшъхьэ щэфыжь,
сыкъэгъэнэжь, пыибэ сиӀэшъ.
20О ошӀэ сызэраубырэр,
сынапэ зэрэтырахырэр,
хьэйнапэ сызэрашӀырэр;
сэ сипыйхэр зэкӀэ уапашъхьэ итых.
21Сыгу ыухыгъэшъ убэным,
сфэлъэкӀыжьырэп;
гукӀэгъу къысфашӀыным сежагъ,
ау ар щыӀэп,
сызыгъэгупсэфын сыпэплъагъ,
ау ари згъотырэп.
22Щэнаутыр къысатыгъ гъомлапхъэу,
дыджыпсым сырагъэшъуагъ,
псыфалӀэ сызыщылӀагъэм[+].
23Яшхэн ахэмэ лъахъэ афэрэхъу,
якъурмэн ешхэ-ешъо
убытыпӀэу къафычӀэрэкӀ[+].
24Анэхэр орэушӀункӀых
алъэгъужьын амылъэкӀэу,
алъакъохэр орэкӀэзэзых зэпымыоу[+].
25АтеунакӀ уигубж О ахэмэ,
уигубжышхо имашӀо
ахэр зэлъерэубытых.
26ЯпсэупӀэхэр нэкӀы орэхъух,
ащыпсэун щэрэмыӀ ящэтырхэм,[+]
27сыда пӀомэ О узэуагъэр
джыри ахэмэ къырафэкӀы,
О ууӀагъэхэм къинэу ащэчырэм хагъахъо.
28Ахэмэ яхэбзэнчъагъэхэр
афэлъыт чэзыу-чэзыоу,
мыкӀодхэу къэбгъэнэжьынхэм
ныбжьи щэрэмыгугъых.
29Ахэмэ ацӀэхэр харэтхыкӀыжьых
щыӀэныгъэ зиӀэщтхэм ятхылъ,
шъыпкъагъэ зиӀэмэ
ахарэмытхэх[+].
30СыекӀагъ сэ, гузэжъогъум сыхэт;
сыкъэгъэнэжьи, Тхьэр, сызэтегъэуцожь[+].
31ОрэдкӀэ Тхьэм щытхъу фэсшӀыщт,
сыфэразэу, иинагъэ язгъэшӀэщт.
32Ар Зиусхьаным нахь ыгу рихьыщт
цум нахьи,
бжъакъо зытетэу,
лъабжъэ зиӀэ шкӀэхъужъыми нахьи[+].
33Егъэзыгъэхэм ар къарэлъэгъуи,
орэгушӀожьых.
Тхьэм лъыхъухэрэм гу арэшӀыжь.
34Сыда пӀомэ Зиусхьаным
тхьамыкӀэмэ амакъэ зэхехы,
ицӀыфхэу Ӏэхъу-лъэхъу зытелъхэм
нэмыплъ арихырэп.
35Щытхъур фарэшӀ Ащ ошъогухэми, чӀыгуми,
хыхэми, зэкӀэ ахэмэ ащыпсэухэрэми[+].
36Сыда пӀомэ Тхьэм
Цион къалэр къыухъумэщт,
ыгъэпсыщтых Ехъудэ икъалэхэр,
Тхьэм ицӀыфхэр а хэгъэгум итӀысхьащтых;
ар ахэмэ яӀахьэ хъущт[+].
37Тхьэм иӀумэтхэм ялӀэуж
ие хъущт а хэгъэгур,
Тхьэм ыцӀэ шӀу зылъэгъухэрэр
ащ итӀысхьащтых[+].

#### Я 69-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1[•]ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд. Тхьэм ыгу зыкъэдгъэкӀыжьыным пае[+]

2О, Тхьэ, сыхэщыжь, Зиусхьан,
уиӀэпыӀэгъу бэрэ сыкъемыгъаж.
3Хьэйнапэ орэхъух, емыкӀуи къарэхь
спсэ къешэхэрэм!
Бзэджагъэ къысэхъулӀэ зышӀоигъохэр
анапэ тырахыгъэу зэкӀэрэкӀожьых![+]
4Ерэгъэпщынэжьых емыкӀоу къахьыгъэм
къэзыӀохэрэр: «Дэгъу! Дэгъу!»[+]
5ОрэгушӀожьых, орэчэфых
зэкӀэ О къыплъыхъухэрэр.
Къызэрэбгъэнэжьыхэрэр зигуапэхэм
зэпымыоуи арэӀу: «Тхьэр ин дэд!»
6Сэ сытхьамыкӀ, сыекӀагъ.
Тхьэр, псынкӀаӀоу садэжь къакӀо!
Оры сиӀэпыӀэгъури, сыхэзыщыжьыщтыри.
Зиусхьан! Укъэмыгужъу[+].

#### Я 70-рэ Орэд


ЛӀыжъым итхьэлъэӀу

1[•]О, Тхьэ, шъхьэегъэзыпӀэ осэшӀы,
гъэшӀэными емыкӀу къэсэмыгъэхь!
2О шъыпкъагъэу уиӀэмкӀэ
сыхэщыжьи, сыкъэгъэнэжь.
ПтхьакӀумэ къысфэгъази, сыхэщыжь[+].
3Сыкъэзыухъумэрэ къушъхьэ цакӀэу,
мыжъобгэу ренэу къысфэхъу.
Сыкъэбгъэнэжьынэу унашъо О пшӀыгъэшъ,
ШъхьэегъэзыпӀэ пытапӀэу О усиӀэшъ[+].
4Си Тхь! ЦӀыф бзаджэхэм,
мызафэхэм, жъалымхэм саӀэкӀэх[+].
5Оры, Зиусхьан,
сызыщыгугъырэр,
сицӀыкӀугъом щыублагъэу сицыхьэшӀэгъур.
6Сыкъызыхъугъэм щегъэжьагъэу
сэ Оры къыскӀаӀэрэр;
сянэ ышъо сызщыхэфагъэм
щегъэжьагъэу укъысфэгумэкӀы.[*]
Щытхъоу пфэсшӀырэр О зэпыущтэп[+].
7Сэ бэмэ щысэтехыпӀэ сафэхъугъ;
ау О шъхьэегъэзыпӀэ шъыпкъэ сэ укъысфэхъу.
8СыжэкӀэ сыкъыпщэтхъу зэпыт,
мэфэ реным О уищытхъу
зэпымыоу сэӀуатэ[+].
9Сижъыгъом сычӀэмыдзыжь.
СкӀуачӀэ къыхаӀэ зыхъукӀэ,
сизакъоу сыкъэмыгъан.
10Сыда пӀомэ гоо гущыӀэхэр
сипыймэ сэщ пае аӀо,
спсэ къешэхэрэр зэрэгъэуӀушыжьых[+].
11«Тхьэм ар ыбгынагъ, – къысаӀуалӀэ, –
шъулъежьи къэшъуубыт,
хэзыщыжьын ар щыӀэпышъ»[+].
12Си-Тхь! О спэчыжьэ зымышӀ.
ӀэпыӀэгъу укъысфэхъунэу,
си Тхь, псынкӀэу къысфэс.
13ЕмыкӀу къарэхь,
орэкӀодых пыи зыкъысфэзышӀыхэрэр;
сызыгъэунэхъунэу фаехэр
хьэйнэпэ-цӀэӀужьы орэхъух![+]
14Ау О сыдигъуи сэ сыпщыгугъыщт,
щытхъоу пфэсшӀырэми сэ хэзгъэхъощт.
15Сэ сӀотэщт мафэ къэси
О пхэлъ шъыпкъагъэри,
тымыкӀодэу
тыкъэбгъэнэжьыным пае пшӀагъэхэри,
япчъагъэ къэплъытэн умылъэкӀыщтми[+].
16О Зиусхьанэу Тхьэ, сыкъыпфэкӀощт,
уиӀэшӀэгъэшхохэм, уишъыпкъагъэ
ящытхъу нэмыкӀ зэлъязгъэшӀэщтэп.
17СицӀыкӀугъом къыщыублагъэу
укъысэушъыигъ О, Тхьэ.
УишӀэгъуашӀэхэр джы къызнэсыгъэми –
сэ ясэӀуатэх.
18Жъы сэхъуфэ, сшъхьац фыжьы охъуфэ,
сыкъэмыбгын, О, Тхьэ,
мы лӀэужми къыкӀэлъыкӀощтхэми
пкӀуачӀэрэ лъэкӀ инэу уиӀэмрэ
зыфэдэхэр ясэгъэшӀэфэ.
19КӀуачӀэу пхэлъыри О шъыпкъагъэу уиӀэри,
Тхьэ, уашъохэм анэсых.
Ӏофыгъошхохэр О зэшӀопхыгъэх;
Зиусхьан, хэта О пфэдэр[+]?
20Щэчыгъуаеу, тхьамыкӀэгъуабэхэр
сэ О къысфэбгъэкӀогъагъэх,
ау джыри сыкъэбгъэпсэужьыщт,
чӀыгу куупӀэхэм сакъычӀэпщыжьыщт.
21СыпӀэтыщт О лъагэу,
сыбгъэгупсэфыжьыщт.
22ПщынэтӀаркъом къезгъаӀозэ,
О щытхъур пфэсшӀыщт,
фэшъыпкъэныгъэу къытфыуиӀэм, си Тхь,
ищытхъу орэд
бзэпспщынэм сэ къезгъэӀощт,
Израиль и Тхьэ лъапӀэр![+]
23СӀупшӀэхэр гушӀом зэлъештэх
орэд мэкъэ лъэшкӀэ къыпфасӀо зыхъукӀэ,
спсэу къэбгъэнэжьыгъэри ары.
24Бзэу сӀулъым сэ мэфэ реным
уишъыпкъагъэ О къыӀотэщт,
сыда пӀомэ мыхъун къысэзышӀэ
зышӀоигъохэр ушъхьакӀугъэх,
хьэйнапэ хъугъэх ахэр.

#### Я 71-рэ Орэд


Пачъыхьэм пае тхьэлъэӀу


Сэлмэн иорэд

1О, Тхьэ!
Типачъыхьэ иӀоф къигъэкӀ,
шъыпкъагъэкӀэ ащ къыдэзекӀу[+].
2Уилъэпкъы – шъыпкъагъэкӀэ,
тхьамыкӀэу уиӀэхэм – зэфагъэкӀэ
адэзекӀозэ, тетыгъо ерэӀ.
3Къушъхьэхэмрэ Ӏуашъхьэхэмрэ шъыпкъагъэкӀэ
цӀыфхэм мамыр къафарэхь.
4ЦӀыф лъэпкъым тхьамыкӀэу хэтхэм
яӀоф къерэухъум,
къерэгъэнэжьых екӀагъэхэр,
цӀыфхэр егъэзыгъэ зышӀыхэрэр
зэхерэкъутэх[+].
5Тыгъэри мазэри щэӀэфэ
ущэрэӀ –
лӀэуж къызэкӀэлъыкӀохэу[+].
6АупкӀэгъэхэ губгъор къыгъэкӀэжьэу
бзыбзыбзэу къытещхэрэ ощхэу,
чӀыгур зыгъэшъокӀырэм фэдэу,
типачъыхьэ орэхъу[+].
7Мазэр щэӀэфэ: пачъыхьэм еӀыгъыфэ тетыгъор,
зерэушъомбгъу зэфагъэм,
орэбагъо бэрчэтыгъэри[+].
8Хым щегъэжьагъэу хым нэс,
псыхъом[*] щегъэжьагъэу чӀы гъунэмэ
анэсэу ащ тетыгъор ерэӀ[+].
9Шъоф нэкӀым ис цӀыфхэм ащ ыпашъхьэ
бгъэгукӀэ зыщырарэдзых,
ипыйхэр сапэм ерэбзэих.
10Хыгъэхъунэхэм, Тарщыщ[*] япачъыхьэмэ
ащ хьакъулахь къырарэт;
Щэбэмрэ Сэбэмрэ[*] япачъыхьэхэм
тын къыфарэхь[+].
11ЗэкӀэ пачъыхьэмэ
шъхьащэ ащ къыфарэшӀ;
фэрэлажьэх хымэ лъэпкъхэр.
12ЕлъэӀурэ екӀагъи,
тхьамыкӀи, ӀэпыӀэгъу зимыӀи
якъинхэм ащ ахещыжьых[+].
13Къарыунчъэхэм, егъэзыгъэхэм ыгу афэгъу,
апсэ къегъэнэжьы екӀагъэхэм.
14Езыгъэзыгъэ цӀыфхэр
жъалымыгъэкӀэ къадэпсэухэрэм аӀэкӀехыжьых;
ицӀыфмэ алъ ащ егъэлъапӀэ[+].
15Пачъыхьэр бэрэ орэпсэу,
Щэбэ идышъэ щыщ ащ къырарэт!
ФэрэлъаӀох зэпымыоу,
Тхьэм ынэшӀу ащ къыщифэнэу[+].
16Щэрэбагъу хэгъэгум лэжьыгъэр,
Ӏуашъхьэхэми гъэбэжъу ащэрэхъу;
Ливан къушъхьэм зэрэщыбагъорэм фэдэу,
хъои ар орэхъу;
чӀым уцыр зэрэтизыбзэу,
цӀыфхэр къалэмэ ащэрэбагъу;
17ыцӀэ ащ гъэшӀэным щэрэӀ,
орэмыкӀод тыгъэр щэӀэфэ!
ЗэкӀэ цӀыф лъэпкъхэр щытхъухэзэ,
«Тхьэм ынэшӀу ащ щыфагъ» арэӀу[+].
18Щытхъур ий Израиль и Тхьэу Зиусхьаным,
шӀэгъуашӀэхэр зышӀэхэрэ закъом[+].
19Щытхъушхо зыпылъ ыцӀэ
гъэшӀэным лъытэныгъэ фарэшӀ.
Ащ ищытхъу чӀыгум изэфэдэкӀэ
тизы орэхъу.
Амин, амин[+].

20Даут, Ищай ыкъом,
итхьэлъэӀухэр къыухыгъэх.[*]

#### Я 72-рэ Орэд


Ящэнэрэ Тхылъ


Тхьэм изэфагъ


Асаф иорэд

1Сыдэу Тхьэр израиль цӀыфхэу
зыгукӀэ къабзэхэм къафэшӀуа![+]
2Сэрымэ – себэнджынкӀэ макӀэ иӀэжьыгъэр,
слъакъо щыцӀанлъэ пэтыгъ.
3БзэджашӀэмэ яшӀугъоу зэсэлъэгъум,
а зызшӀошӀыжьхэрэм сэ сяхъопсагъ[+].
4Сыда пӀомэ ахэмэ къин алъэгъурэп,
псауныгъи кӀуачӀи яӀ.
5Адрэ цӀыфхэр гузэжъогъу зэрэхэтхэу,
ежьхэр хэтхэрэп,
тхьамыкӀагъоми хафэхэрэп.
6Джащ къыхэкӀэу ахэмэ пэгагъэм
щыгъыжъыеу закъыришӀэкӀыгъ,
жъалымыгъэр ахэмэ яшъуаш.
7Япщэрыгъэ анэ къырефы,
гухэлъ бзаджэхэр агу къыщекӀокӀых.
8Ахэр мэубэх,
гухьэгужъыкӀэ бзэгур зэрахьэ;
ашъхьэ гъэкӀыгъэу
агъэщынэхэзэ, мэгущыӀэх.
9Ошъогур ажэкӀэ аубы,
ЧӀыгур къецӀэнлъыхьэ абзэгу.
10Арышъ Тхьэм ицӀыфхэм ахэмэ зафагъазэ,
псэу зыфаехэри арагъотылӀэ.[*]
11ЦӀыф бзаджэмэ аӀо: «Сыдэущтэу
Тхьэм хъурэр къышӀэщта?
Анахь Лъагэр ащ щыгъозэщта?»
12Джары а бзаджэхэр зэрэгущыӀэхэрэр,
зыгъэгумэкӀыхэрэ зи щыӀэп,
агъэбагъо ахэмэ ямылъку.
13Адэ пкӀэнчъэу сыгу згъэкъабзэу,
сӀэ хьакъынчъэхэр стхьакӀыщтыгъэха[+]?
14Мэфэ реным къин сэлъэгъу,
пчэдыжь къэс утын сэщэчы.
15Ау сэ «Ащ фэдэу сӀощт» сӀогъагъэмэ, –
О уицӀыф лъэпкъ ыпашъхьэкӀэ
мысэ сыхъуныгъи, Тхьэр.
16Сегупшысагъ сэ: сыдэущтэу
ар къызгурыӀощта? КъызгурыӀуагъэр
къысэхьылъэкӀыгъ сэ лъэшэу.
17Ау Тхьэм и Унэ сычӀэмыхьэфэ,
цӀыф бзаджэхэм къарыкӀощтыр сшӀагъэп[+].
18Ары! Ахэр О гъогу цӀэнлъагъомэ
атеогъэуцох;
О ахэр еогъафэх кӀодыпӀэм[+].
19Сыдэу адэ ошӀэ-дэмышӀэу
унэхъугъэха ахэр – щыӀэжьхэп,
щынэгъошхомэ якӀодылӀагъэх!
20Ахэр, укъызыущыжьыкӀэ,
кӀодыжьырэ пкӀыхьапӀэм фэдэх;
пкӀыхьапӀэр зэрэкӀодыжьэу,
О ахэр бгъэкӀодыжьыщтых, Зиусхьан.
21Сыгу дыджэу,
шъугъоным сызыхэтым,
22джащыгъум сымыкъ-мыджыгъ сэ,
зэхэшӀыкӀи сиӀагъэп,
О уапашъхьэкӀэ хьайуаным сэ сыфэдагъ[+].
23Ау сэ ренэу сыпкӀыгъу,
сӀэ джабгъуи О пӀыгъ.
24КъызгурэогъаӀо, О сызеощэ,
нэужым О щытхъукӀэ сыпштэжьыщт.
25Ощ нэмыкӀ сэ огум щысиӀэп.
О укъыскӀыгъумэ, чӀыгуми
зи тетэп сэ сызыфэежь[+].
26Спкъи сыгуи афэмылъэкӀыжьынэу къыхэкӀми,
Тхьэр ары сыгу зыгъэпытэрэр –
сиӀахьышӀур гъэшӀэным[+].
27Сыда пӀомэ О ппэчыжьэхэрэр мэкӀодых;
О къыпфэмышъыпкъэхэр лъэпсэкӀоды ошӀых.
28Тхьэм пэблагъэ зысшӀыныр сэркӀэ шӀугъэ!
Зиусхьанэу Тхьэр
сишъхьэегъэзыпӀэ сэ сшӀыгъэ,
иӀэшӀэгъэ пстэури зэлъязгъэшӀэным пае[+].

#### Я 73-рэ Орэд


Тхьэм лъэпкъыр къыгъэнэжьыным пае тхьэлъэӀу


Асаф ытхыгъэ усэр

1Сыд пае, Тхьэр, тычӀэбдзыжьыпагъа?
УихъупӀэмэ арыт мэлмэ
уигубж сыд пае афызэкӀэплъыхьагъа[+]?
2Угу къэгъэкӀыжь уицӀыф лъэпкъэу
бэшӀагъэу зыфыхэпхыжьыгъэу,
зышъхьэ пщэфыжьыгъэр –
О уилъэпкъ хъунэу.
Цион Ӏуашъхьэу уипсэупӀэ зыдэщыӀагъэри
угу къэгъэкӀыжь[+].
3ЛӀэшӀэгъубэ зыныбжь къутафэмэ
нахь благъэу якӀуалӀ:
уи Унэ ыкӀоцӀ зэкӀэ
зэхигъэтэкъуагъ пыим.
4Уи Унэ дэпкъхэр
къызэлъагъэджагъэх пыймэ амакъэ,
ащыгъохъуагъэх;
ахэмэ ябыракъхэр ащыпалъагъэх.
5Ахэр мэзым хэт лӀыхэу,
ощкӀэ чъыгхэр изыупкӀырэмэ афэдагъэх[*].
6Джы ощырэ уатэрэкӀэ
сурэт хэбзыкӀ дахэхэр зэкӀэ
зэогъукӀэ зэхагъэтэкъуагъэх;[+]
7Уи Унэ машӀом
лъачӀэм нэсэу рагъэхьыгъ;
О узщагъэлъапӀэрэ Унэр ауцӀэпӀыгъ.
8АгукӀэ зэраӀожьыгъэ:
«КъедгъэуцолӀэщтых тэ ахэр».
Джаущтэу зэкӀэ Тхьэм изэӀукӀапӀэу
хэгъэгум итхэр зэлъагъэстыгъэх[+].
9Тызгъэгъозэн нэшэнэ шӀагъо тлъэгъужьырэп,
тхьэлӀыкӀори щыӀэжьэп,
аущтэу зэрэщытыщтым ибагъэ
къытэзыӀони къытхэтыжьэп[+].
10Сыд фэдизрэ, Тхьэр,
пыим мыскъарэ уишӀыщта;
О пцӀэ ыгъэпыутыщта гъэшӀэным?
11Сыд пае О пӀэ,
пӀэ джабгъу репхьакӀыра?
Сыд пае О пӀэ
угужъуакӀэ дэбгъэлъыра?
12Тхьэр, ижъыкӀэ щегъэжьагъэу
пачъыхьэу утиӀэшъ,
текӀоныгъабэ тихэку къыфэпхьыгъ![+]
13О кӀуачӀэу уиӀэмкӀэ хыр зэгопщыгъэ,
псым хэс хьакӀэ-къокӀэжъмэ
ашъхьэхэр О бгъэтэкъуагъэх[+].
14Лэбятан[*] ышъхьэхэр О бгъэтакъохи,
шъоф нэкӀым ис цӀыфмэ
ар гъомлапхъэ ашӀынэу яптыгъ.
15Псы къыкӀэчъыпӀэ къэпшӀыгъ О,
псыр къэбгъэкӀуагъ,
О псыхъошхохэр ибгъэгъукӀыгъэх[+].
16Мафэр О уий, чэщыри ары;
тыгъэмрэ къэзгъэнэфхэмрэ
О къэбгъэуцугъэх[+].
17ЧӀыгу гъунапкъэхэр О бгъэуцугъэх,
гъэмрэ кӀымрэ О бгъэнэфагъэх[+].
18Адэ угу къэгъэкӀыжьыба:
пыим Зиусхьаныр къеубы,
акъылъынчъэ цӀыфхэм
О, Зиусхьаныр, пцӀэ агъэпыуты.
19УицӀыфхэу, уитхьэркъо Ӏасэхэр
хьакӀэ-къуакӀэмэ аӀэкӀэмылъхьэх;[*]
уицӀыфхэу тхьамыкӀэ-екӀагъэхэр
зыщымыгъэгъупшэх.
20О Ӏуагъэу къыддэпшӀыгъэм еплъыжь,
зэкӀэ чӀыгум икъопэ шӀункӀыхэм
цӀыф жъалымхэм япсэупӀэхэр атизых[+].
21Егъэзыгъэу псэурэ цӀыфым
ынапэ тырямыгъэх;
тхьамыкӀэмрэ екӀагъэмрэ
О пцӀэ арэгъэлъапӀ.
22ЗыкъэӀэти, Тхьэр,
къэухъумэжь О уиӀоф,
акъылъынчъэ цӀыфым мафэ къэс
узэриубырэр угу къэгъэкӀыжь;
23уипыймэ якуо макъи
къыппэшӀуекӀохэрэм зэпымыурэ яжъот макъи
зыщымыгъэгъупш[+].

#### Я 74-рэ Орэд


Тхьэу хьыкумышӀыр


1Пщынаохэмрэ орэдыӀохэмрэ япащэ пае. «СымыгъэкӀод» зыцӀэ орэдым имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Асаф иорэд[+]

2Тыпфэраз О, Тхьэр,
ШъыпкъэмкӀэ тыпфэраз,
О уиинагъэри
уиӀоф шӀагъохэри афэтэӀуатэ[*],
3«Уахътэ къызыхэсхыкӀэ,
шъыпкъагъэкӀэ хьыкум Сэ атесшӀыхьащт[+].
4ЧӀыгур мэсысы,
мэкӀэзэзых ащ зэкӀэ щыпсэухэри;
ащ ипкъэухэр сэ сэгъэпытэх».
5ЯсэӀо сэ зыщытхъужьыхэрэм:
«Шъузыщымытхъужь»,
цӀыф бзаджэхэми:
«ШъукӀуачӀэ инэу къызшӀошъумыгъэшӀ.
6ШъукӀуачӀэ ин дэдэу къызшӀошъумыгъэшӀ,
нэпэнчъэу шъукъэмыгущыӀ».
7ЦӀыфыр зыӀэтырэр къыздикӀырэр
къокӀыпӀэп, къохьапӀэп, шъоф нэкӀэп, –
8Тхьэр ары хьыкумыр зышӀырэр:
зыр егъэцӀыкӀу, адрэр дехьые[+].
9Сыда пӀомэ Ӏэгубжъэр Зиусхьаным ыӀыгъ,
ащ санэр щэпшӀатэ
изэу зэхэгъэкӀухьагъэу,
ащ итыр къафырегъахъо.
Аужырэ ткӀопсым нэсэу,
цӀыф бзаджэхэр ащ зэкӀэ ешъощт[+].
10Ау сэ гъэшӀэным къафэсӀотэщт
Якъубэ и Тхьэ ищытхъу,
орэдкӀэ щытхъур фэсшӀыщт.
11БзэджашӀэхэм акӀуачӀэ
Тхьэм ыгъэтэкъощт,
ау шъыпкъагъэ зиӀэр
лъагэу ыӀэтыщт[+].

#### Я 75-рэ Орэд


ТекӀоныгъэ къэзыхьырэ Тхьэр


1Пщынаохэмрэ орэдыӀохэмрэ япащэ пае. Бзэпс зэрылъ пщынэмэ къарагъаӀо. Асаф иорэд

2Ехъудэ хэкум Тхьэр щашӀэ;
Ащ ыцӀэ Израил щагъэлъапӀэ.
3Ащ ипсэупӀэ Щалэм[*] щигъэуцугъ,
иунэ – Цион Ӏуашъхьэм[+].
4Ащ дэжьым щэбзэщэ псынкӀэхэр,
чатэр, мэӀур, нэмыкӀ Ӏашэхэри
Ащ щикъутагъэх[+].
5О сыдэу уин, уищытхъушхо
егъэшӀэрэ къушъхьэмэ
ящытхъу нахьи нахь ин.
6ДзэкӀолӀ бланэхэм атырахыгъ яӀагъэр,
къэмыущыжьынхэу чъыягъэх,
къаӀэтын алъэкӀыгъэп зэолӀмэ аӀэхэр.
7О узафэгубжым, Якъубэ и Тхь,
шыри шым тесыри зэтекъагъэх[+].
8Ау О ущынагъу; уигубжыгъом
хэт уапашъхьэ итын ылъэкӀын[+]?
9Уашъом къикӀэу О уихьыкум
цӀыфхэм ябгъэшӀагъ;
чӀыр къэщыни Ӏэсагъэ,
10чӀым егъэзыгъэу щыпсэурэр
зэкӀэ къыгъэнэжьынэу,
Тхьэр хьыкум ышӀынэу къызежьэм.
11ЦӀыфмэ ягубжи
О щытхъу пфэхъужьыщт:
къэнэгъэ губжыр О бгъэӀэсэщт.[*]
12Тхьэлъанэ дэшъушӀ,
тхьэлъанэу Зиусхьаным, шъуи Тхьэ,
дэшъушӀыгъэр жъугъэцакӀэ;
зэкӀэ Ащ кӀэлъырытхэм тынхэр
щынэгъошхо зыфыряӀэнэу щытым фарэхьых[+].
13Ащ пщыхэр егъэӀасэх,
пачъыхьэшхохэри егъэщынэх.

#### Я 76-рэ Орэд


Гузэжъогъум Тхьэм цӀыфхэм ягукъао ашъхьащехы


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэу Едутун пае. Асаф иорэд[+]

2Сикуо макъэ Тхьэм фэсэгъазэ,
сымакъэ сэӀэты,
Ащ сэ сыкъыхихыным пае.
3Къин сызщыхэт мафэм
Зиусхьаным сылъэхъу;
чэщым сӀэ щэигъэ семызэщэу;
гупсэф згъотын слъэкӀырэп[+].
4Тхьэр сыгу къэкӀыжьышъ, сыхэщэтыкӀы;
спсэ гупсэфыгъо ыгъотырэп.
5СынапӀэ зэтесэбгъалъхьэрэп;
гукӀодыгъом сыкъыгъэпсалъэрэп.
6Сягупшысэ ижъырэ мафэхэм,
блэкӀыгъэ илъэсхэм яуахътэ;[+]
7чэщ гупшысэмэ сагъэгупсэфырэп,
сегупшысэ, сызэупчӀыжьы:
8«Зиусхьаным тычӀидзыпагъэу,
зыкӀи къытфэшӀужьыщтба?
9Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжь зэпыугъапа,
тыкъызэригъэгугъагъэр
къащышъыпкъэщтба лӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ?
10Щыгъупшагъа Тхьэм гукӀэгъу къытфишӀынэу?
Губжым хэтэу игукӀэгъу
къытлъимыгъэӀэсыжьынэу ара?»
11Джащ пае къэсэӀо:
«Мары сыгу къеорэр –
зэкӀэмэ анахь Лъагэм
ыӀэ джабгъу сэрыкӀэ кӀочӀаджэ хъугъэ».
12Зиусхьан, О уиӀэшӀагъэхэр
сыгу изгъэлъыщтых;
ижъыкӀэ Ӏоф гъэшӀэгъонхэу О пшӀагъэхэр
сыгу къэзгъэкӀыжьыщтых[+].
13ЗэкӀэ О Ӏофэу зепхьагъэхэр
сыгу изгъэлъыщтых,
Ӏофышхоу зэшӀопхыгъэмэ сягупшысэщт.
14О Тхьэр! О уигъогу лъапӀэ.
Ти-Тхь, хэта тхьэу Ощ фэдэу иныр![+]
15Оры Тхьэу
гъэшӀэгъон дэдэхэр зышӀэрэр;
лъэкӀыныгъэшхоу О уиӀэр
къябгъэлъэгъугъ цӀыф лъэпкъмэ.
16О пкӀочӀэ инкӀэ пщэфыжьыгъ
уицӀыф лъэпкъ ышъхьэ,
Якъубэрэ Юсыфрэ атекӀыгъэхэр.
17О, Тхьэ, уалъэгъугъ псымэ,
узалъэгъум псымэ, къэщынэхи,
псычӀэ куухэр зэлъытхыуагъэх[+].
18Ошъуапщэмэ псыр къыракӀыхэу,
ошъогум шыблэр къыгъаоу,
уипчыкӀэхэр тыдэкӀи щыджэгущтыгъэх[+].
19Уишыблэ къэгъуагъощтыгъ,
зэо шыку щэрэхъым ымэкъэшхо фэдэу;
пчыкӀэмэ дунаишхор къагъэнэфыщтыгъ;
чӀыгур, тӀыгурыгоу, кӀэзэзыщтыгъ[+].
20О уигъогу хым хэхьагъ,
уилъагъо псы ин дэдэмэ азэпырыкӀыгъ,
ау О уилъэужхэр къэлъэгъуагъэхэп.
21Мосэрэ Хьарунэрэ аӀэкӀэ,
Ӏэхъогъу фэдэу, зепщагъ уицӀыф лъэпкъ[+].

#### Я 77-рэ Орэд


Израиль итхыдэ щыщэу зэдгъэшӀапхъэхэр


Асаф ытхыгъэ усэр

1КъедэӀу, сицӀыф лъэпкъ, сихабзэ,
гущыӀэу сыжэ къыдэкӀыхэрэм
шъуитхьакӀумэ къафэжъугъаз.
2ГущыӀэжъ къезгъажьэ сшӀоигъу,
ижъырэм къэбар шъэфхэу
аӀуагъэхэр къэсӀотэщтых,[+]
3зэхэтхыгъэр, тэ зэдгъэшӀагъэр,
тятэжъхэм къытфаӀотагъэр[+].
4Тисабыймэ ашӀотыушъэфынэп
Зиусхьаным ишӀэгъуашӀэхэу,
щытхъу зыпылъхэр.
Ащ ыкӀуачӀэ, иӀэшӀэгъэ гъэшӀэгъонхэр
къэкӀощт лӀэужымэ къафэтӀотэжьыных[+].
5Ащ гущыӀэ гъуазэ
Якъубэ текӀыгъэхэм афигъэнэфагъ.
Израиль лъэпкъым хабзэ фигъэуцугъ.
Тятэжъхэм унашъо афишӀыгъ
ахэр ясабыймэ араӀотэжьынэу, –[+]
6къэкӀощт лӀэужым,
джыри къэмыхъугъэ сабыйхэм ашӀэнышъ,
яуахътэ къэсмэ, ахэми
къалъфыхэрэми араӀотэжьынэу[+].
7Аущтэу фагъэзэщт Тхьэм ягугъэ,
Тхьэм иӀофхэр ащымыгъупшэхэу,
иунашъохэр агъэцэкӀэщтых.
8Ятэжъхэми афэдэщтхэп –
къаигъэхэу, Тхьэм пэуцугъэхэу,
теубытагъэ зимыӀэу,
зыгу-зыпсэкӀэ Тхьэм фэмышъыпкъэхэм[+].
9Ефраим дзэлӀхэр,
щабзэкӀэ уӀэшыгъэхэу,
зэо мафэм зэкӀэкӀожьыгъэх.
10Ахэр Тхьэм адишӀыгъэ
Ӏуагъэм гокӀыгъэх.
Ащ ихабзэкӀэ псэунхэр адагъэп.
11Ащыгъупшагъэх иӀофхэри,
Ащ шӀэгъуашӀэхэу къаригъэлъэгъугъэхэри[+].
12Мысыр чӀыгум ит ЦоӀан губгъом,
янэрлъэгъоу ахэмэ ятэжъхэм,
Ащ шӀэгъуашӀэхэр къыщигъэлъэгъуагъэх[+].
13Хыр зэгуищи,
псыхэр дэпкъэу ыгъэуцухи,
зэпырищыгъагъэх;[+]
14мафэм – ошъуапщэхэр,
чэщ реным машӀом инэфынэ апэ итэу
зэрищэгъагъэх[+].
15Шъоф нэкӀым щызэгуиути мыжъобгыр,
чӀэ куу дэдэм къырихи,
афекъуфэ псы ригъэшъуагъэх[+].
16Мыжъобгым псыр къыригъэчъи,
псыхъом фэдэу, къыритӀупщэхыгъ.
17Ау ахэмэ псэкӀодшӀэныр
Ащ ыпашъхьэ щызэпагъэугъэп.
ЗэкӀэмэ анахь Лъагэм пэуцухэу,
шъоф нэкӀым джыри зыщагъэкъаигъэщтыгъ.
18АгукӀэ ашӀэзэ, Тхьэр аушэтыщтыгъ,
агу рихьырэ гъомылэм кӀэдэухэу[+].
19Тхьэм ыгу хагъэкӀэу аӀуагъ:
«Шъоф нэкӀым Тхьэм
Ӏанэ къыщигъэхьазырын ылъэкӀына?
20Шъыпкъэ. Ар мыжъобгым еуи,
псыхэр ригъэчъэжьагъэх,
псыхъожъыехэр зэлъычъагъэх.
Адэ хьалыгъуи къытын Ащ ылъэкӀына,
ицӀыф лъэпкъ пае
лыр къафихьын ылъэкӀына?»
21Зиусхьаным ар къызэхихи,
губжым зэлъиубытыгъ,
машӀор афызэхани Якъубэ текӀыгъэхэм,
израиль лъэпкъым игубж фигъэлъэшыгъ.
22Ахэмэ Тхьэр ашӀошъ мыхъоу,
Ащ къыгъэнэжьынхэм цыхьэ фашӀыгъэп.
23АшъхьагъыкӀэ щыӀэу ошъуапщэмэ
Ащ унашъо къафишӀи,
ошъогум ипчъэхэр къызэӀуихыгъэх;[+]
24мон зыцӀэ шхыныр
ощхым фэдэу къафыригъэхи,
къаритыгъ ошъогу гъомлапхъэр[+].
25МэлэӀич гъомлапхъэр
цӀыфым ышхыщтыгъэ,
Ащ къаритыгъ ашхыщтыр,
къялыжьыфэ ашхын алъэкӀынэу.
26Ащ ошъогум къыригъэхи,
тыгъэжьыр къыригъэжьагъ,
Ежь ыкӀуачӀэкӀэ
гужьыр[*] къырифыжьагъ.
27ЕтӀанэ, сапэм яхьыщырэу,
лыр ахэмэ къафыригъэхыгъ,
хы пшахъом фэдэу – бзыухэри;[+]
28яуцупӀэ, ящэтырхэм адэжь,
ахэр къыритэкъохыгъэх.
29Ахэр шхагъэх, загъэшхэкӀыгъ,
къаритыгъ зыкӀэхъопсыгъэхэр.
30Ау зыгъэшхэкӀыгъо имыфэхэзэ,
шхыныр джыри ажэ зэрэдэлъэу,
31Тхьэм игубж ахэмэ къафэси,
анахь кӀочӀашӀохэр зэлъиукӀыгъэх,
Израиль икӀэлэ хэшыпыкӀыгъэхэр
Ащ ыгъэкӀодыгъэх.
32Аущтми псэкӀод ашӀэныр
ахэмэ зэпагъэугъэп,
Ащ ишӀэгъошӀагъэхэр,
алъэгъугъэ пэтзэ,
ашӀошъ хъущтыгъэп.
33Джащ пае ахэмэ ямафэхэр
зы жьы къэщэгъукӀэ ыгъэбзэхыгъэх,
щынагъом хэтхэу
яилъэсхэри аригъэгъэшӀагъэх[+].
34Ахэр Тхьэм ыукӀыхэ зыхъукӀэ,
Ащ еупчӀыщтыгъэх,
зыфагъэзэжьти, игъогу лъыхъущтыгъэх;
35агу къэкӀыжьыщтыгъэ
Тхьэр ежьхэм зэрямыжъобгыр,
зэкӀэми анахь Лъагэр
ахэмэ Шъхьэщэфыжьэу зэряӀэр[+].
36Агу имылъэу щытхъур фаӀозэ,
пцӀы щаусыщтыгъэ Ащ ыпашъхьэ.
37Ахэмэ агукӀэ
шъыпкъагъэ фыряӀагъэп.
Ащ Ӏуагъэу
къадишӀыгъэми фэшъыпкъэжьыгъэхэп.
38Ау гукӀэгъу хэлъэу, ябзэджагъэ
Ащ афигъэгъузэ, ыгъэкӀодыгъэхэп,
игубж пчъагъэрэ зэкӀигъэкӀожьыгъ,
гъунэм нэсэу ар зэкӀимыгъаблэу[+].
39Ащ щыгъупшэщтыгъэп: ахэр – цӀыф къодыех,
жьы къепщэгъу фэдэх, къыдэкӀыжьышъ,
ащ къыгъэзэжьырэп[+].
40Тхьапшырэ шъоф нэкӀым
Ащ ахэр щыпэуцухэу зыщагъэкъаигъэщтыгъ,
цӀыф зэрымыс хэкум
ыгуи щыхагъэкӀыщтыгъ!
41ИкӀэрыкӀэуи Ар аушэтыщтыгъ,
Израил и Тхьэ ЛъапӀэ
шъхьакӀо рахыщтыгъ.
42Ахэмэ къашӀэжьыщтыгъэп,
Ащ ыкӀуачӀи,
пыим зыщыӀэкӀихыжьыгъэхэ мафэри,
43шӀэгъошӀагъэхэу, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу
Мысырым ит ЦоӀан губгъом
къыщигъэлъэгъуагъэхэри[+].
44Япсыхъохэри япсы лъакъохэри
Ащ лъы ышӀыгъэх,
ешъонхэ амылъэкӀынэу;[*][+]
45хьацӀэ-пӀацӀэхэр къафигъэкӀуагъэх,
къяцэкъэнхэу,
якӀодылӀэнхэу – хьантӀаркъохэр;[+]
46чӀыгум къыщыкӀхэрэр – пкӀэшъэхъум,
ялэжьыгъэ мацӀэм аритыгъэх;[+]
47ясэнашъхьэ ыутыгъ ошъумкӀэ,
яшхынцумпэ чъыгхэр – псы къиугъэшхомкӀэ;[+]
48ябылымхэр ошъум ритыгъэх,
яӀэхъогъухэр – пчыкӀэмэ[+].
49Игубж эашӀо зэкӀэгъэплъыхьагъэ
Ащ афитӀупщыгъ,
губжыри, гузэжъогъури, тхьамыкӀагъори –
зыгъэкӀодыхэрэ мэлэӀич купым фэдэу[+].
50Игубжы гъогу фызэӀуихыгъ,
хьадэгъум щиухъумагъэхэп ахэр,
пщыныжьым, емынэм ригъэхьыгъэх.
51Мысырым, Хъам ихэгъэгум,
апэу къэхъугъэ шъэожъыехэр щигъэкӀодыгъэх;[+]
52илъэпкъ, мэлмэ афэдэу, рищэжьагъ,
Ӏэхъогъум фэдэу,
шъоф нэкӀымкӀэ ахэр ыщагъэх;[+]
53щынэгъончъэу ахэр ыщагъэх,
ахэмэ щынагъо яӀагъэп,
ау япыймэ хыр къатеуагъ;[+]
54ихэку лъапӀэ ахэр къыщагъэх,
мы къушъхьэу, Ежь ыӀэ джабгъукӀэ
къызфихьыжьыгъэм дэжь;[+]
55ахэмэ акӀэрифхи цӀыф лъэпкъхэр,
ячӀыгухэр къафэнэжьынхэу ыгощыгъэх,
Израил ицӀыф лъэпкъхэр
яунэхэм ачӀигъэтӀысхьагъэх[+].
56Ау джыри ахэмэ Тхьэу
зэкӀэми анахь Лъагэр аушэтыщтыгъ,
пэуцухэу загъэкъаигъэщтыгъ,
игущыӀэ гъуазэхэм ядэӀущтыгъэхэп;[+]
57зэкӀэкӀожьыщтыгъэх, ятэмэ афэдэу,
язекӀуакӀэ шъыпкъагъэ хэлъыгъэп,
щэбзэ охъугъэу, дэхыщтыгъэх.
58ЛъэгапӀэм тхьэнэпцӀыхэм апае
тхьэлъэӀупӀэхэр афытырагъэуцохэзэ,
агъэгубжыгъ.
ТхьэнэпцӀ сурэтхэмкӀэ
шъугъоныр ыгу къырагъэхьагъ[+].
59Тхьэм ашӀагъэр зызэхехым,
губжышхом Ар зэлъиштагъ,
пхъэтэпэмыхьы ышӀыгъ Израиль;
60ипсэупӀэ Щылэу[*] щибгынагъ, –
цӀыфмэ ахэт зэхъум унэу иӀагъэр[+].
61Ащ Тхьэм ыкӀуачӀэ[*]
пыим ыӀэ рилъхьагъ,
илъэкӀ, ищытхъу зыдэщыӀагъэр.
62ИцӀыф лъэпкъ чэтэ чӀэгъ ышӀыгъ,
Ежь ицӀыфхэм Ар афэгубжыгъ[+].
63Яшъаохэр зэо машӀом ыхьыгъэхэти,
нысэщэ орэд къафаӀощтыгъэп япшъашъэхэм.
64ЯкъурмэнышӀхэр чатэм риутыгъэх,
щымыӀэжьхэр амыгъэежьхэу
шъузабэхэр къэнагъэх[+].
65Ау къэущыжьыгъэм фэдэу,
Зиусхьаным гу ышӀыжьыгъ –
санэм кӀуачӀэ езгъэшӀырэ цӀыфым фэдэу,[+]
66зэкӀифагъэх ипыйхэр,
емыкӀу мыухыжь къафихьыгъ;
67Юсыф текӀыгъэхэм афэмыеу,
Ефраим лӀакъори Ащ къахихыгъэп,
68къахихыгъэр Ехъудэ илӀакъу,
Цион Ӏуашъхьэу шӀу ылъэгъугъэр[+].
69И Унэ ошъо лъагэхэм афэдэу,
ыгъэуцугъ
чӀыгоу егъэшӀэрэу ыгъэпсыгъэм фэдэу,
ыгъэпытагъ.
70Ежь иӀумэт Даут къахихыгъ,
мэлхэр зыдэт щагухэу, –[+]
71Ӏэхъогъухэм зыщалъыплъагъэм къыдищи,
Израиль ипачъыхьэ ышӀыгъ,
мэлахъом фэдэу, Тхьэм
ицӀыф лъэпкъ зэрищэнэу[+].
72Ахэр Ащ ыгъэхъугъэх гу къабзэкӀэ,
ыӀэ къулайхэмкӀэ Ащ зэрищагъэх[+].

#### Я 78-рэ Орэд


Лъэпкъым итхьамыкӀагъо пае гукӀэгъу


Асаф иорэд

1Тхьэр! Хымэ лъэпкъыхэр уичӀыгу къихьагъэх,
уи Унэ лъапӀэ ауцӀэпӀи,
Ерусэлэм зэхакъутагъ;
2уиӀумэтхэм яхьадэхэр – ошъогу бзыумэ,
уищынагъо зыгу илъмэ апкъхэр –
чӀыгу хьакӀэ-къуакӀэмэ
аратыгъэх гъомылэ папкӀэхэу;[+]
3псым фэдэу, Ерусэлэм тыдэкӀи
ахэмэ алъ щагъэчъагъ,
ахэр зыгъэтӀылъыжьынхи щыӀагъэп.
4Тигъунэгъухэм мыскъарэ ташӀы,
къыддэхьащхых,
тызхэс лъэпкъхэр тэ къыткӀэнакӀэх[+].
5Сыд фэдизрэ, Зиусхьаныр,
губжым ухэтыщта,
шъугъоныр угу
машӀом фэдэу щыблэщта[+]?
6ЦӀыф лъэпкъхэу О узымышӀэхэрэм,
пачъыхьагъухэу О къыомылъэӀухэрэм
уигубж атекъут,[+]
7сыда пӀомэ Якъубэ[*] зэхашхыхьи,
хэкужъ ашӀыгъ,
ипсэупӀи ахэмэ зэхакъутагъ[+].
8Тятэжъмэ бзэджагъэу ашӀагъэхэр
тэ къытфэмылъэгъу;
уигукӀэгъу, тыгу цӀыкӀу хъугъэшъ,
псынкӀаӀоу къытлъыгъэӀэс.
9КъыддеӀ, тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэр,
О пцӀэ илъэпӀагъэ пае;
тыхэщыжьи О пцӀэ лъэпӀэнэу,
типсэкӀодхэр тэ къытфэгъэгъух[+].
10Сыд пае хымэ лъэпкъхэм аӀощта:
«Тыдэ щыӀ ахэмэ я Тхьэ?»
Хымэ лъэпкъхэм
уиӀумэтэу аукӀыгъэмэ алъ
ахэмэ арэпщыныжь, тэ тлъэгъузэ[+].
11Хьапсыдэсым игырз макъэ
О уапашъхьэ къерэхь;
укӀ зытралъхьагъэхэр
пкӀочӀэ лъэшкӀэ О къэгъэнэжьых[+].
12Тигъунэгъумэ узэраубыгъэр,
фэдиблыкӀэ ягъэпщыныжь, Зиусхьан,[+]
13Тэ, уицӀыф лъэпкъ, уихъупӀэ ит мэлхэм,
гъэшӀэным тыпфэразэу
лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм уищытхъу тӀотэщт[+].

#### Я 79-рэ Орэд


Лъэпкъым пае тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Орэдэу «Шушаним-Эдут» имэкъамэ илъэу къырагъаӀо. Асаф иорэд[+]

2Израиль имэлахъу! КъэдаӀу;
мэлмэ афэдэу Юсыф илӀакъо зезыщэрэр,
къэрыубмэ ашъхьагъ тесыр, закъыфэгъэнэф[+]
3Ефраим, Бинямин, Мэнасэ.
ПкӀуачӀэ къехьыжьи,
типыймэ таӀэкӀэпхыжьынэу къытфакӀу.
4О Тхьэр! Зыпкъ тыкъигъэуцожь;
унэгу инэф къыттегъапс,
тымыкӀодэу тыкъэнэжьынэу![+]
5Зиусхьанэу, ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр!
УицӀыф лъэпкъ итхьэлъэӀухэр
сыд фэдизрэ джэуапынчъэ О пшӀыщт[+]?
6О нэшхъэигъо хьалыгъукӀэ тыбгъэшхэкӀыгъ,
нэпсы бэ дэдэкӀэ тыбгъэшъокӀыгъ[+].
7Гъунэгъухэр къытэогъэнэкъокъух,
агукӀэ къыддэхьащхых типыйхэр.
8Ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр!
Тызэтегъэуцожь,
унэгу къытфэрэнэф,
тымыкӀодэу тыкъэнэжьынэу!
9Мысырым уилъэпкъ сэнэшъхьэ бжалэу къипхыгъ,
цӀыф лъэпкъхэр ипфыхи,
ар бгъэтӀысыгъэ;[+]
10Ащ пае чӀыпӀэ уукъэбзи,
ылъапсэхэр куоу зедзыхэм,
ар чӀыгум тизыбзэ хъугъэ.
11Ащ иныбжьыкъу къушъхьэмэ атыридзагъ,
ибжалэхэм яныбжьыкъу –
кедрэ чъыг лъагэхэм.
12Ащ ибжалэхэр хым нэс ытӀупщыгъэх,
идэчъэххэр – псыхъом[*] нэс[+].
13Сыд пае сэнашъхьэм къешӀэкӀыгъэ чэур
зэщыбгъэкъуагъ?
Ащ къыхэкӀэу блэкӀырэ пстэуми
ащ къыпыкӀэрэр пачы[+].
14Мэзыкъом ар къычӀетӀыкӀы,
зэкӀэ губгъо хьакӀэ-къуакӀэхэм ашхыхьэ.
15Ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр!
Зыкъытфэгъазэба,
уашъом къеплъыхи, къытэплъ,
мы сэнашъхьэми унаӀэ къытегъэт,
16О пӀэ джабгъу ыгъэтӀысыгъэм;
дэчъэххэуи Ощ пае бгъэпытагъэхэм.
17Пыйхэм ар машӀокӀэ
зэхагъэстыхьагъ, зэхаупкӀэтагъ,
губжым ухэтэу яплъи, гъэкӀодых[+].
18О хэпхыгъэ лъэпкъым
пӀэ терэщэягъ –
цӀыфым ыкъоу
Ощ пае лэжьэн зэбгъэлъэкӀырэм, кӀуачӀэ ептэу;
19джащ фэдэу щытмэ, егъашӀэми
тэ утыбгынэщтэп; тыкъэгъэпсэужьи,
О пцӀэ щытхъу фэтшӀыщт.
20Зиусхьанэу, ошъогу дзэхэр Тхьэу зиӀэрылъхьэр!
Зыпкъ тыкъигъэуцожь;
унэгу инэф къыттегъапс
тымыкӀодэу тыкъэнэжьынэу!

#### Я 80-рэ Орэд


МэфэкӀ орэд


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Гъытыт[*] пщынэм къырагъаӀо. Асаф иорэд[+]

2Тхьэу тиухъумакӀом
орэд къыфашъуӀу шъугушӀозэ;
Якъубэ и Тхьэ
мэкъэ лъэшкӀэ щытхъу фэшъушӀ.
3Къежъугъажь орэдыр,
къяжъугъаӀу шъонтрыпым, щыкӀэпщынэм,
пщынэтӀаркъоу зымакъэ ӀэшӀум.
4МэфэкӀ мафэу бжъэмыем шъуепщ,
мэзакӀэми, мазэм изыми,
5сыда пӀомэ ар ИзраилкӀэ хабзэ,
Якъубэ и Тхьэ ыгъэуцугъэ унашъу.
6Ащ хабзэ Юсыф къыритыгъ,
Мысырым къызекӀыжьым,
ащ ис цӀыфхэм атекӀуи.
Сэ сымышӀэрэ макъэ зэхэсхыгъ къыӀоу:[+]
7«О уаплӀэӀумэ хьылъэхэр атесхыжьыгъэх,
матэхэр аӀэкӀэсхыжьыхи,
пӀэхэр шъхьафит сшӀыжьыгъэх[+].
8КъиныпӀэм узхэтым о укъысэджагъэти,
укъыхэсщыжьыгъ;
шыблэ макъэм сыхэтэу сыкъыбдеӀагъ,
Мэрыбэ[*] ипсымэ уащысыушэтыгъ[+].
9КъысэдэӀуи, сицӀыф лъэпкъ,
сыоушъыищт: Израиль!
Зэ, Сэ укъысэдэӀугъагъэмэ![+]
10Фэшъхьаф тхьэ уерэмыӀ,
хымэ тхьэ шъхьащэ фэмышӀ[+].
11Сэры Зиусхьанэу уи Тхьэр,
Мысыр чӀыгум укъизыщыжьыгъэр,
ужэ къызэтехи, дизы къэсшӀыщт».
12Ау сицӀыф лъэпкъ
Сэ сымакъэ
къедэӀущтыгъэп,
Израили ӀорышӀэ
Сэ зыкъысфишӀыгъэп.
13Джащ пае якъаигъагъэ
ахэмэ агухэр къылъэхэсынагъэх,
зэрашӀоигъоу псэунхэу.
14Е, сицӀыф лъэпкъ къысэдэӀоу,
Израиль сигъогу тетыгъагъэмэ![+]
15Сэ псынкӀэу ахэмэ япыйхэр
къезгъэуцолӀэныехэшъ,
ахэмэ апэуцухэрэм
сӀэ афэзгъазэщтыгъэ;
16Сэ, Зиусхьаным, сызылъэгъу мыхъурэмэ
шъхьэкӀэубзэ къысфашӀыныгъи.
Ащ фэдэ насып егъашӀэми яӀэныгъи.
17Сэ коцым идэгъукӀэ шъузгъэшхэныгъи,
шъооу къушъхьэбгым къыхэкӀырэмкӀэ
шъузгъэшхэкӀызэ шъузгъэрэзэныгъи[+].

#### Я 81-рэ Орэд


Тхьэу зэкӀэмэ ашъхьагъ щыӀэр


Асаф иорэд

1Тхьэхэм[*] язэӀукӀэ щыӀэу,
Тхьэр итахътэ тес,
уашъом щыӀэу фэлажьэрэмэ апашъхьэ
хьыкум щешӀы:
2Сыд фэдизрэ шъыпкъэгъэнчъэу
хьыкум зешъухьащта,
цӀыф бзаджэхэм
афэжъугъэкӀуатэзэ шъушӀыщта[+]?
3ТхьамыкӀэм, ибэм яхьакъ яшъут;
егъэзыгъэм, мылъкунчъэм
зэфагъэ адызешъухь;[+]
4ТхьамыкӀэр, мылъкунчъэр хэшъущыжьых,
цӀыф бзаджэхэм къаӀэкӀэшъухыжьых[+].
5АшӀэрэп, къагурыӀорэп,
шӀункӀым хэтых,
чӀыгулъачӀэхэр зэкӀэ мэсысых[+].
6Сэ къэсӀуагъ: «Шъо – шъутхь,
Анахь Лъагэм ыкъохэри – шъо зэкӀэри;[+]
7ары шъхьакӀэ шъо, цӀыфмэ афэдэу, шъулӀэщт,
шъукӀодыщт, пщы пстэуми афэдэу»[+].
8Егъажь, Тхьэр, чӀыгум хьыкум тешӀыхь;
сыда пӀомэ зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэр
Оры зыехэр.

#### Я 82-рэ Орэд


Тхьэр Израиль ипыйхэм атекӀоным фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1Орэд. Асаф иорэд

2О, Тхьэр! Зымыушъэф, мэкъэнчъэ зымышӀ,
гугъуемылӀ зымышӀ, Тхьэр![+]
3Сыда пӀомэ, мары, уипыйхэр мэбырсырых,
узылъэгъу мыхъурэмэ ашъхьэ къаӀэтыгъ;
4уицӀыф лъэпкъ пэшӀуекӀоу
гухэлъ бзаджэ ашӀы,
О къэуухъумэрэмэ
ягоонхэу зэрэгъэуӀушыжьых;
5ахэмэ къаӀо: «ТыкӀонышъ,
цӀыф лъэпкъмэ ахэдгъэкӀодыкӀыщт,
Израиль ыцӀэ егъашӀэми агу къэмыкӀыжьынэу»[+].
6Зэдырагъаштэу зэрэгъэуӀушыжьых,
зэзэгъых, О къыппэшӀуекӀохэу
7едом цӀыфхэр, Исмахьилэ текӀыгъэхэр,
моаб цӀыфхэр,
Хьэджэр текӀыгъэ цӀыфхэр,[+]
8Гъэбал, Ӏамон, Ӏамэлыкъхэр,
фылистмэ яхэку,
Цэур къалэм щыпсэухэрэр акӀыгъухэу[+].
9Ахэмэ агоуцуагъэх ашур цӀыфхэри;
Лот къыхэкӀыгъэхэр гъусэ лъэш афэхъугъэх[+].
10Къышон псыхъом дэжь Мыдиан, Сисэрэ,
Ябын щяпшӀагъэр ахэми яшӀ[+].
11Ахэр Ӏэндор къуаджэм щаукӀхи,
ебзы фэхъужьыгъэх чӀыгум[+].
12АдэзекӀу яцӀыф лъэрыхьхэм,
Ӏорэб, Зэеб узэрадэзекӀуагъэу,
зэкӀэ япщыхэми яшӀ
Зэбахъ, ЦалмунаӀ япшӀагъэр,[+]
13моущтэу зыӀощтыгъэхэм: «Тхьэм ихэку
тэ тиенэу тштэщт».
14Жьы хьарзэм рихьыжьэгъэ сапэм фэдэу,
ахэр шӀых, си Тхь,
жьым зэрихьэрэ фыркъом фэдэхэу.
15МашӀом мэзыр зэристэу,
мэшӀо тхъуабзэм къушъхьэхэр зэрилыбжьэхэу,
16джаущтэу уижьыуае ахэр регъэфыжьэх,
О уижьыбгъэшхо егъэгъэщынэх;[+]
17анэгу зэлъегъашт нэпэнчъагъэм,
О зыкъыпфагъэзэжьынэу, Зиусхьан!
18ЕмыкӀу къарэхь, орэщынэх егъэшӀэрэу,
хьэйнапэ орэхъухи, орэкӀодых.
19ЗэхарэшӀыкӀ, О, зы закъоу Зиусхьан зыцӀэу,
зэрэчӀыгоу анахь Лъагэу узэрэщытыр[+].

#### Я 83-рэ Орэд


Тхьэм иунэ уфэзэщыныр


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Гъытыт пщынэм къырагъаӀо. Къорахъ ыкъомэ яорэд[+]

2Ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэу Зиусхьан,
Сыдэу гуӀэтыпӀэха о уипсэупӀэхэр!
3СакӀэхъопсы, сафызэгоуты
Зиусхьаным ищагумэ,
сыгуи, спкъышъоли
Тхьэу щыӀэныгъэ къэзытырэм
щытхъу орэд къыфаӀо[+].
4Бзыу цӀыкӀуми зыщыпсэун,
пцӀашхъоми ищырхэр
зэригъэтӀысхьан набгъо къащагъоты
уикъурмэншӀыпӀэхэм адэжь,
Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр,
сэ си Пачъыхьэу си Тхь![+]
5Сыхьатмафэ ежьагъэх О уиунэ щыпсэухэу,
зэпымыоу О щытхъу къыпфэзышӀхэрэр[+].
6Сыхьатмафэ ежьагъэх цӀыфэу кӀуачӀэ
О къыпхэзгъуатэхэрэр,
Цион Ӏуашъхьэм О ущагъэлъэпӀэнэу,
гъогу техьаным фызэгоутыхэрэр[+].
7Гъынэпсым икӀэй[*] зэпачы зыхъукӀэ,
псыкъэкӀуапӀэ ащ иӀэ мэхъу,
бжыхьэ ощхыри ащ къытещхэ,
ынэшӀу щифагъэм фэдэу.
8Ахэр кӀохэзэ, акӀуачӀэ хэхъо,
Цион Ӏуашъхьэм щалъэгъущт
Тхьэу зэкӀэмэ анахь Лъагэр.
9Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр!
СитхьэлъэӀу къызэхэх,
къысэдэӀу, Якъубэ и Тхь!
10О, Тхьэ, тиухъумакӀу!
Уихэх нэшӀукӀэ къеплъ[+].
11Сыда пӀомэ О уищагумэ
зы мафэрэ уащыпсэуныр
мэфэ минмэ ауас.
БзэджашӀэхэм ящэтырмэ сачӀэсэу
сигъашӀэ къэсхьыным нахьи,
Тхьэм и Унэ чӀэхьапӀэ дэжь
сыӀутыныр сэ къыхэсэхы.
12Сыда пӀомэ Зиусхьанэу Тхьэр – тыгъэ, мэӀу,
Зиусхьаным шӀугъэмрэ щытхъумрэ къеты;
лажьэ ямыӀэу псэухэрэр
Ащ шӀугъэм хигъэныхэрэп[+].
13Зиусхьанэу ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэр!
Сыхьатмафэ ежьагъ зицыхьэ къыптелъ цӀыфыр![+]

#### 84-рэ Орэд


Лъэпкъым ишӀугъэ фэгъэхьыгъэ тхьэлъэӀу


1ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Къорахъ ыкъомэ яорэд

2Зиусхьан! О уичӀыгу нэшӀукӀэ укъеплъыгъагъ,
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэм
ямылъку[*] ябгъэгъотыжьыгъагъ.
3УицӀыф лъэпкъ ибзэджэшӀагъэхэр
фэбгъэгъугъэх,
ипсэкӀодышӀагъэхэр О зэкӀэ
фэбгъэкӀодыгъэх[+].
4Уигубж зэкӀэпхьажьыгъэ,
уигубж лъэш уакӀыб фэбгъэзагъ[+].
5Зыпкъ тигъэуцожь, тымыкӀодэу
тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэ,
губжэу къытфэпшӀырэр щыгъэзый.
6Адэ гъэшӀэным губж къытфыуиӀэщта,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ зэкӀэмэ
уигубж апхырыпщыщта[+]?
7КӀочӀакӀэ тэбгъэшӀыжьынба,
тэ, – уицӀыф лъэпкъ – гушӀуагъо пхэдгъотэнэу?
8УишӀулъэгъу мыкӀодыжь къытэгъэлъэгъу,
Зиусхьан, тымыкӀодэу тыкъэгъэнэжь.
9Зиусхьанэу Тхьэм къыӀорэм серэдэӀу.
ИцӀыф лъэпкъэу, Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэр
мамырныгъэм щегъэгугъых,
ау акъылынчъагъэм зыфарэмыгъэзэжь.
10Ары, Ащ щынагъо фызиӀэхэр
къыгъэнэжьынхэм пэчыжьэхэп,
Ащ ищытхъу тичӀыгу тизы хъунэу!
11ЗэӀукӀэнхэшъ,
шӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ,
шъыпкъэмрэ мамырныгъэмрэ зэбэущтых.
12Фэшъыпкъэныгъэр чӀым къыхэкӀыщт,
Тхьэм ишъыпкъагъэ огум къеплъыхыщт.
13Зиусхьаным шӀугъэр къытлъигъэӀэсыщт,
чӀыгуми илэжьыгъэ къытыщт;[+]
14шъыпкъагъэр Ащ ыпэ итыщт,
ылъэ гъогур къыфигъэхьазырынэу.

#### Я 85-рэ Орэд


ӀэпыӀэгъум пае тхьэлъэӀу


Даут итхьэлъэӀу

1Зыкъысфэгъази, Зиусхьан, сыкъызэхэх,
сыда пӀомэ сытхьамыкӀ сэ,
сыекӀагъ[+].
2Спсэ къэгъэнэжь, сыда пӀомэ
О уищынагъо сыгу илъ;
къэгъэнэжь мыкӀодэу,
уиӀумэтэу къыпщыгугъырэр, си Тхьэ.
3ГукӀэгъу къысфэшӀ, Зиусхьан,
мэфэ реным мэкъэшхокӀэ сыкъыоджэшъ.
4УиӀумэт ыгу къэгъэчэф,
сыда пӀомэ, Зиусхьан,
сыгукӀэ сыкъыпфыдэплъые[+].
5Сыда пӀомэ, Зиусхьан,
О къытфэогъэгъу, ушӀу.
О къыолъэӀурэмэ зэкӀэмэ
шӀулъэгъу мыкӀодыжь афыуиӀ[+].
6Къызэхэх, Зиусхьан,
ситхьэлъэӀу,
силъэӀу макъэ къыкӀэдэӀу.
7Къин зыщыслъэгъурэ мафэм
сэ О зыкъыпфэсэгъазэ,
сыда пӀомэ сыкъызэхэохы[+].
8О пфэдэ тхьэ щыӀэп, Зиусхьан,
Ӏофэу пшӀагъэмэ афэди щыӀэп[+].
9ЦӀыф лъэпкъэу О къэбгъэшӀыгъэхэр
зэкӀэ уадэжь къэкӀонхэшъ,
шъхьащэ уапашъхьэ щашӀыщт,
Зиусхьан, ПцӀэ ищытхъуи аӀощт[+].
10Сыда пӀомэ О уин дэд,
шӀэгъошӀагъэхэр уадэжь къекӀых.
О зы закъор ары Тхьэр[+].
11УилъэгъошӀухэм сащыгъэгъуаз, Зиусхьан,
уишъыпкъагъэ сигъогогъунэу;
О пцӀэ згъэлъэпӀэным пае
Ащ щынагъо фысиӀэу орэхъу[+].
12Щытхъу пфэсшӀыщт, Зиусхьанэу си Тхь,
сыгу лъэкӀэу иӀэмкӀэ
О пцӀэ щытхъур гъэшӀэным фэсӀощт.
13Сыда пӀомэ О мыкӀодыжь шӀулъэгъоу
къысфыуиӀэр ин дэд:
О спсэ хьадрыхэ икуупӀэмэ къахэпщи,
сыкъэбгъэнэжьыгъ[+].
14Тхьэр! Зызгъэпагэхэрэр къыспэтэджыгъэх,
цӀыф жъалымыбэхэр спсэ къешэх;
О пхъэтэпэмыхь уашӀы[+].
15Ау О, Зиусхьаныр, Тхьэу гукӀэгъукӀэ хьалэлыр,
щэӀэгъэшхо зиӀэу,
шӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ
фэшъыпкъэныгъэрэ зыхэлъыр,[+]
16зыкъысфэгъази, гукӀэгъу къысфэшӀ;
уиӀумэт кӀуачӀэ къет,
сэ, уиӀумэт бзылъфыгъэм ыкъор,
сымыкӀодэу сыкъэгъэнэжь[+].
17О уишӀугъэ къысфэгъэшъыпкъ, Зиусхьан,
сызлъэгъу мыхъурэмэ арэлъэгъуи,
емыкӀу къарэхь,
сыда пӀомэ О, Зиусхьан,
укъыздеӀи, сыбгъэгупсэфыжьыгъ[+].

#### Я 86-рэ Орэд


Ерусэлэм ищытхъу


1Къорахъ ыкъомэ яорэд

2Зиусхьаным икъалэ
Ӏошъхьэ лъапӀэм тыригъэуцуагъ.
Якъубэ ипсэупӀэ пстэуми анахьэу,
Цион икъэлапчъэхэр[*]
шӀу елъэгъух Зиусхьаным[+].
3Дэхэ дэд уигугъу зэрашӀырэр,
Тхьэм икъал![+]
4Лъэпкъэу сызышӀэхэрэм
ягугъу зысшӀыкӀэ,
Мысыри Бабилэни ахэтых,
фылист цӀыфхэри,
Цэур щыщ цӀыфхэри,
Эфиопым щыщ цӀыфхэри, – ахэр зэкӀэ
Ерусэлэм къыщыхъугъэхэу алъытэщт.
5Цион къалэм пае Тхьэм ыӀощт:
«ЦӀыф лъэпкъ пстэуми ащыщхэр
мыщ къыщыхъугъэх,
сыда пӀомэ зэкӀэми анахь Лъагэр ары
а къалэр зыгъэпытэщтыр»[+].
6КӀитхыкӀыжьхэ зыхъукӀэ цӀыф лъэпкъхэр,
Зиусхьаным ытхыщт: «Мыщ фэдэр ащ къыщыхъугъ».
7Орэд къэзыӀохэрэми къашъохэрэми
зэдаштэу аӀо:
«ЗэкӀэ шӀугъэр къызыпкъырыкӀырэр
Цион къалэр ары»[+].

#### Я 87-рэ Орэд


Къиным хэт цӀыфым итхьаусых


1Къорахъ ыкъомэ яорэд. ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Махалат Леанот ехьылӀагъ. Езрахъ ыкъо Хъэмэн ытхыгъэ усэр[+]

2Зиусхьан, сыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэр!
Мафэм нэшхъэеу сыкъыоджэ,
чэщыми уапашъхьэ сыкъеуцо[+].
3СитхьэлъэӀу уапашъхьэ къерэхь;
къызэхэх сиджэ макъэ.
4Сыда пӀомэ къиныгъохэм
спсэ зэлъаубытыгъ,
сигъашӀи хьадрыхэ пэблагъэ хъугъэ[+].
5Хьадрыхэ кӀожьыхэрэм сахалъытэ,
кӀуачӀэ зимыӀэжь цӀыфэу сыхъугъ[+].
6ЩымыӀэжьмэ сахадзэжьыгъ –
аукӀыгъэхэу, О уинэплъэгъу ӀэкӀэзыгъэхэу,
О пӀэхэр зынэмысыжьыхэу,
пхъэмбаим дэлъхэм сафэд.
7Хьадрыхэ икуупӀэ сыхэбдзагъ,
шӀункӀым, чӀэ зимыӀэм[+].
8КъысэхьылъэкӀы хъугъэ уигубж,
зэкӀэ ащ иорхэм сызэкӀаӀулӀагъ[+].
9СинэӀуасэхэм зыкъысщадзые пшӀыгъэ,
ахэмкӀэ гоӀуджэ дэдэ сыпшӀыгъ;
сычӀэшӀыхьагъ,
сыкъычӀэкӀыжьын сымылъэкӀэу[+].
10Сынэхэр ыгъэпшъыгъэх гукъаом;
мэфэ реным сыкъыоджэ, Зиусхьан;
сӀэхэр къыпфэсэщэих.
11ЛӀагъэмэ Ӏофышхо шӀагъоу
зыфэдэ мыхъурэр О афэошӀа?
ЛӀагъэхэр къэтэджыжьынхэшъ,
О щытхъу къыпфашӀына[+]?
12Хьаумэ бэным игугъу щашӀа
О уишӀулъэгъу мыкӀодыжь?
Уифэшъыпкъэныгъэ къыщаӀуата кӀодыпӀэм?
13ШӀункӀым хэтхэу
О уишӀэгъошӀагъэхэр зэлъашӀэнха?
Ащыгъупшэжьыгъэмэ ячӀыгу
О уифэшъыпкъэныгъэ щашӀэна[+]?
14Ау сэ сыкъыолъэӀу
О, Зиусхьаныр;
пчэдыжьым жьэу
ситхьэлъэӀу уапашъхьэ къехьэ[+].
15Сыд пае, Зиусхьан, зыкъысщыбдзыера?
Сыд пае унэгу сшӀобгъэбылъыра?
16СыекӀагъ,
сикӀэлэгъум щегъэжьагъэу сэткӀу;
О сэбгъэщэчырэ щынагъомэ
скӀуачӀэ къыщагъакӀэ.
17Уигубж лъэш сэ сызэредзэ,
хьалэч сэошӀы, щынагъоу укъыстебанэзэ.
18Псыхъом фэдэу,
сыкъаухъурэи мэфэ реным;
зэгъусэхэу зэкӀэмэ сыкъауцухьэ[+].
19Ныбджэгъухэмрэ шӀу слъэгъухэрэмрэ
зыкъысщадзыенэу О пшӀыгъэ;
сэ сыздэщыӀэм щышӀункӀ[+].

#### Я 88-рэ Орэд


Лъэпкъым икъиныгъом къаӀорэ орэд


1Езрахъ ыкъо Етан ытхыгъэ усэр[+]

2УишӀушӀагъэхэр, Зиусхьан,
гъэшӀэным орэдкӀэ сӀотэщт,
сигущыӀэкӀэ лӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ зэкӀэмэ
къафэсӀотэщт фэшъыпкъэныгъэу О зепхьэрэр[+].
3Сыда пӀомэ сэшӀэ: уишӀулъэгъу мыкӀодыжь
егъашӀэми щыӀэнэу гъэпсыгъэ,
фэшъыпкъэныгъэу О пхэлъыр
ошъогум пытэу щыбгъэуцугъ;
4О къэпӀуагъ: «Сэ къахэсхыгъэм
Ӏогъэ пытэ дэсшӀыгъагъ,
СиӀумэтэу Даут
гущыӀэ пытэ Сэ фэсшӀыгъагъ.
5КъыпкӀэхъухьащтхэр гъэшӀэным
пачъыхьэнхэу Сэ згъэуцущтых,
уитетыгъо лӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ
ащымыкӀодынэу згъэпсыщт»[+].
6УишӀэгъошӀагъэхэм
ящытхъу ащарэӀуат ошъогухэм,
Зиусхьан, ошъогум щыӀэ псэхэм язэӀукӀи
ащарэӀуат шъыпкъагъэу пхэлъыр[+].
7Сыда пӀомэ хэт къыуагъэпшэна
ошъогум щыӀэу?
Ошъогум щыӀэ псэхэм[*] ащыщэу хэта
Зиусхьаным фэдэр[+]?
8Бэ дэдэ хъоу уашъом щыӀэхэм
язэӀукӀэ Тхьэм щынэгъошхо щыфашӀы,
зэкӀэ зыхэтхэмкӀэ Ар щынэгъошху.
9Зиусхьанэу, ошъогу дзэхэр зиӀэрылъхьэ Тхьэр!
Хэта Ощ фэдэу кӀочӀэшхор, Зиусхьан?
Лъэныкъо пстэумкӀи
уифэшъыпкъэныгъэ О къыошӀэкӀыгъ[+].
10Хым игубж лъэш О пӀэ илъ;
ащ иорхэм зыкъызаӀэткӀэ,
О ахэр огъэӀэсэжьых[+].
11ХьакӀэ-къокӀэжъэу Рахьаб[*]
О зэхэбгъэтакъуи, уукӀыгъ;
Ӏэ пытэкӀэ О уипыйхэр
иптэкъухьагъэх.
12Ошъогухэр О уиех, чӀыгури О уий,
дунаишхори ащ щыщыӀэ пстэури
Оры зыгъэуцугъэр[+].
13Темырри къыблэри
Оры къэзыгъэшӀыгъэхэр;
Табори Хъэрмони
ягуапэу О пцӀэ ищытхъу аӀуатэ[+].
14Пытэ О уилыпцэ,
О пӀэ кӀочӀэшху,
лъагэ пӀэ джабгъу!
15Шъыпкъагъэмрэ зэфагъэмрэ
О уитахътэ ылъапсэх;
уишӀулъэгъу мыкӀодыжьырэ фэшъыпкъэныгъэмрэ
лӀыкӀоу итых О уапэ[+].
16Сыхьатмафэ ежьагъ щытхъу орэдкӀэ
узгъэлъэпӀэрэ цӀыф лъэпкъыр! –
О уинэшӀу инэфынэ
щыпсэухэрэр, Зиусхьан![+]
17Мэфэ псэум О пцӀэ ахэр рэгушӀох,
О шъыпкъагъэу пхэлъыр агъэлъапӀэ,
18Сыда пӀомэ ахэмэ ящытхъуи
акӀуачӀи къыздикӀырэр О уадэжь.
УкъызэрэтфэшӀум ихьатыркӀэ
ткӀуачӀэ къыхэхъо.
19О, Зиусхьан, къытфыхэпхыгъ тиухъумакӀор,
О, Израиль и Тхьэ лъапӀэр –
къытэптыгъ типачъыхьэ[+].
20О къыпфэшъыпкъэу уиӀумэтым,
зэгорэм укъызфэлъагъом, къэпӀогъагъ:
«ЛӀыгъэ зыхэлъым Сэ щыслъагъ
пачъыхьэ танджыр,
лъэпкъым Сэ къыхэсхыгъэр лъагэу сӀэтыгъэ[+].
21СиӀумэтэу Даут
Сэ пачъыхьэ сшӀыгъэ, Ар Сихэхэу,
сидэгъэ лъапӀэ ащ ышъхьэ щысфагъ.
22Сэ сӀапшъэ ащ игъусэщт,
сӀэ ар пытэ ышӀыщт.
23Пыир ащ фырикъущтэп,
бзэджагъэкӀэ зекӀорэ цӀыфыми
ар егъэзыгъэ фэшӀыщтэп.
24Ащ ыпашъхьэ хьэлэч-сэлачэ щизгъэфэщтых ипыйхэр,
сяощт зылъэгъу мыхъухэрэм[+].
25Сэ фэшъыпкъэныгъэу фысиӀэри
сишӀулъэгъу мыкӀодыжьи игъусэх,
Сэ сцӀэкӀэ ащ ыкӀуачӀэ хэхъощт.
26Хыр ащ ыӀэ ислъхьащт.
Псыхъохэми тетыгъо афыриӀэу сшӀыщт[+].
27Ар Сэ къысэджэщт:
Оры си Тхьэу Сятэр,
сыкъэзгъэнэжьырэ къушъхьэ цакӀэр Оры[+].
28Сэ ар щыпэлъфы сшӀыщт,
чӀыгу пачъыхьэмэ анахь лъагэу[+].
29Сэ ащ мыкӀодыжьын шӀулъэгъу
фысиӀэщт гъэшӀэным,
Ӏуагъэу дэсшӀыгъэри
къэзгъэшъыпкъэжь зэпытыщт.
30Ащ текӀыгъэхэм гъэшӀэным
пачъыхьэ чӀыпӀэр язгъэӀыгъыщт,
итахъти ошъогур щэӀэфэ щызгъэӀэщт.
31Ащ текӀыхэрэм
згъэуцугъэ хабзэр щагъэзыеу,
къафэзгъэнэфагъэхэм адимыштэу зекӀохэмэ,
32исхъухьагъэхэр аукъохэу,
сиунашъохэр амыгъэцакӀэхэмэ,
33яхэбзэнчъагъэ пае
бэщкӀэ згъэпщынэщтых, ябзэджагъэ паеи
къамыщкӀэ утын язгъэхьыщт[+].
34Ау ар сишӀулъэгъу мыкӀодыжь хэзгъэныщтэп,
фэшъыпкъэныгъэу схэлъыми Сэ сытекӀыщтэп,
35Сыукъощтэп Ӏуагъэу Даут дэсшӀыгъэр,
гущыӀэу сыжэ дэкӀыгъэри Сэ зэблэсхъущтэп.
36Сэ зэгорэм сцӀэ лъапӀэкӀэ
гущыӀэ пытэ сшӀыгъагъэ:
зэблэсхъущтэп Даут есӀуагъэр[+].
37Ащ текӀыщтхэр гъэшӀэным щыӀэщтых,
тыгъэр щэӀэфэ, ащ итахъти сапашъхьэ итыщт.
38Даут ипачъыхьэгъу гъэшӀэным щыӀэщт,
шыхьат зафэу ошъогум ит мазэм фэдэу».
39Ау О Уихэх къибдзэрэп,
пхъэтэпэмыхь ошӀы,
лъэшэу уфэгубжы[+].
40УиӀумэт Ӏуагъэу дэпшӀыгъэр
щыбгъэзыягъ,
ипачъыхьэ тандж чӀыгум тебдзи,
бгъэушӀоигъэ;
41Ащ икъалэ къызэрэшӀыхьэгъэ дэпкъ пстэури
зэхэбгъэшъхъэшъхъагъ,
ипытапӀэхэр хьэпэ-сапэ ибгъэфагъэх.
42ЕбгъукӀорэхэм ар зэрапхъо;
игъунэгъу лъэпкъхэр къыдэхьащхых;
43Ащ ипыйхэр къыщытебгъэкӀуагъэх О заом,
ипыйхэр О бгъэгушӀуагъэх;
44ичэтацэ зэкӀэпхьажьыгъ,
бэнэнымкӀэ Уихэх удеӀагъэп.
45Ищытхъуи О ащ Ӏыпхыгъ,
итахъти чӀыгум тебдзагъ;
46иныбжьыкӀэгъум имафэхэр бгъэкӀэкӀи,
емыкӀур ащ къебгъэхьыгъ[+].
47Сыд фэдизрэ зэпымыоу
зыбгъэбылъыщта, Зиусхьан,
уигубж гъэшӀэным
машӀом фэдэу зэкӀэгъэнэгъэщта[+]?
48Угу игъэлъ
сигъашӀэ зэрэкӀакор:
Ӏэчъэ-лъэчъэ щыӀакӀэм хэтынхэу ара
цӀыфхэр къызфэбгъэшӀыгъэхэр?
49Хэта цӀыфхэм ащыщэу щыӀэу,
хьадэгъур зымылъэгъущтыр?
Хэта хьадрыхэ ебгъукӀон зылъэкӀыщтыр[+]?
50Ипэум уиӀэгъэ шӀулъэгъу мыкӀодыжьыр
тыдэ хъугъа, Зиусхьан?
Даут зэрэбгъэгугъэгъэ шъыпкъагъэхэр
тыдэ хъугъэха?
51Угу игъэлъ, Зиусхьан,
УиӀумэт зэраушъхьакӀугъэр,
сызыубырэ лъэпкъхэр зэрэсщэчхэрэр.
52Уипыймэ О Уихэх аубы, Зиусхьан,
ащ илъэужхэр ахэмэ щытхъунчъэ ашӀы.

53ГъэшӀэным Зиусхьаным щытхъур ий!
Амин, амин.[*][+]

#### Я 89-рэ Орэд


ЯплӀэнэрэ Тхылъ


1Тхьэм ицӀыфэу Мосэ итхьэлъэӀу[+]

2Зиусхьан! ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм зэкӀэми
ухъумапӀэу тиӀэр тэ Оры[+].
3Къушъхьэхэр къэхъунхэм ыпэкӀи,
чӀыр, дунаир О къызыогъэшӀхэми,
лӀэшӀэгъумэ къащегъэжьагъэу
лӀэшӀэгъумэ анэсыжьэу О – у Тхь[+].
4Сапэ хъужьынэу О цӀыфым
еогъэгъэзэжьышъ,
къэоӀо: «Жъугъэзэжьых, цӀыфымэ акъохэр!»[+]
5Сыда пӀомэ илъэс минхэр ОркӀэ
блэкӀыгъэ тыгъуасэми,
чэщым хэт къэрэгъулэми фэдэх[+].
6Псы къиугъэм ыхьыхэрэм фэдэу,
цӀыфхэр О блэохых;
ахэр – пкӀыхьэм фэдэх,
пчэдыжьым къэкӀыхэу,
пчэдыжьыми къэгъагъэ къэхъухэу,
къэушхъонтӀхэу
пчыхьэм егъонлэхэу,
гъонлэжьырэ уцым фэдэх[+].
7Сыда пӀомэ тэ О уигубж
тегъэкӀоды,
уигубж лъэш тегъэщынэ.
8ТибзэджэшӀагъэхэр уапашъхьэ
О иплъхьагъэх,
тэ типсэкӀодшӀэгъэ шъэфхэри
къыщэлъагъох унэгу инэфынэ.
9Тэ тимафэхэр зэкӀэ
уигубж хэтхэу кӀуагъэх;
хэщэтыкӀ макъэм фэдэу,
тиилъэсхэр псынкӀэу блэкӀых.
10Тэ дгъэшӀэрэ илъэсмэ ямафэхэр –
илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ,
нахь пытаӀохэм – илъэс тӀокӀиплӀ;
анахь охътэшӀоу къахафэрэр –
улэумрэ къиныгъомрэ апэӀохьэ,
сыда пӀомэ псынкӀэу екӀыхэшъ,
тэри тадэбзэхыжьы[+].
11Хэта уигубж илъэшыгъэ зышӀэрэр,
Ори уигубжи ащыщынэрэр хэта?
12Тыгухэр Ӏушы хъунхэу,
тимафэхэм пчъагъэ зэряӀэм тегъас[+].
13Зыкъытфэгъаз, Зиусхьан!
Сыд фэдизрэ тебгъэжэщта?
УиӀумэтмэ гукӀэгъу къафэшӀ.
14Пчэдыжьым уишӀулъэгъу мыкӀодыжь
тызэлъикӀоу къытлъыгъэӀэс,
къэдгъэшӀэрэ мэфэ пстэуми къакӀоцӀ
тыгушӀонэу тэ, тычэфынэу.
15Къиныгъо егъэзыгъэм
тызыхэбгъэфэгъэ мафэхэм апае
тыгъэчэфыжь,
тхьамыкӀагъор зыщытлъэгъугъэ илъэсхэм апаий.
16О Ӏофэу пшӀагъэр тэ, уиӀумэтхэм,
къафэрэшъыпкъ,
тэ къыттекӀыщтхэм
О уищытхъу арэлъэгъу;
17Зиусхьанэу ти Тхьэ инэшӀугъэ
ташъхьагъ ерэт,
къадэрэхъу тӀэхэм Ӏофэу ашӀэрэр[+].

#### Я 90-рэ Орэд


Тхьэр тиухъумакӀу

1ЗэкӀэми анахь Лъагэм ибгъагъэ щыпсэоу,
лъэкӀыныгъэшхо пстэури зиӀэм
ижьау чӀэтым,[+]
2Зиусхьаным реӀо: Оры сиухъумапӀэу,
сишъхьэегъэзыпӀэр,
Оры си Тхьэу сызщыгугъырэр![+]
3Къыуашэрэм ихъытыу,
укъызэмылын зэпахырэ узым
Ащ уащиухъумэщт[+].
4ИкъамзыйхэмкӀэ уиухъумэщт,
Ащ ытэмэ чӀэгъхэми
шъхьэегъэзыпӀэ ащыбгъотыщт;
Тхьэр фэшъыпкъэныгъ,
мэӀум фэдэу Ащ укъиухъумэщт[+].
5Уащыщынэщтэп: чэщым – ищынэгъошхо,
мафэм – умышӀахэу къыптебэнэщтхэм[*],[+]
6шӀункӀым къыщекӀокӀырэ зэпахырэ узым,
къутэжьэу щэджагъом
зэкӀэ зыхъункӀэжьырэм.
7УисэмэгукӀэ – миныр,
минипшӀыр – уиджабгъукӀэ о щыфэхыщт;
ау о благъэу къыокӀолӀэщтэп.
8УнитӀукӀэ уплъэщт ныӀэп,
Тхьэм цӀыф бзаджэхэр
зэригъэпщынэхэрэм уеплъыщт[+].
9Сыда пӀомэ о Зиусхьаныр
шъхьэегъэзыпӀэ зыфэпшӀыгъ;
зэкӀэми анахь Лъагэр ухъумакӀоу
о къыхэпхыгъ[+].
10Бзэджагъэ зи къыохъулӀэщтэп,
ери уипсэупӀэ благъэу къекӀолӀэщтэп[+].
11Сыда пӀомэ имэлэӀичмэ
Ащ къафишӀыщт унашъо –
уигъогу пстэуми укъащаухъумэнэу.
12АӀэхэмкӀэ уаӀэтыщт,
мыжъом плъакъокӀэ уемыутэкӀынэу[+].
13Уатеуцощт аслъанымрэ блэгъожъымрэ;
пщытӀэщтых аслъан щырымрэ благъомрэ[+].
14«ШӀу силъэгъоу, къызэрэсэпкӀылӀэрэм пае
Сэ ар къыхэсщыжьыщт;
къэсыухъумэщт ар,
сэ сцӀэ зыфэдэр зэригъэшӀагъэшъ[+].
15Къысэджэнышъ – къызэхэсхыщт;
къиныгъом сыригъусэщт ащ;
тхьамыкӀагъомэ къахэсщыжьынышъ,
лъытэныгъэ ащ фэсшӀыщт.
16ГъэшӀэ кӀыхьэкӀэ ар згъэрэзэщт,
мыкӀодынэу къэзгъэнэжьыщт»[+].

#### Я 91-рэ Орэд


Шъыпкъагъэ зиӀэм иӀахьышӀу


1Шэмбэт мафэм къаӀорэ орэд

2Зиусхьаным щытхъур фэтшӀыныр,
О, зэкӀэми анахь Лъагэр,
пцӀэ щытхъу орэд къыфэтӀоныр шӀу;[+]
3уишӀулъэгъу мыкӀодыжь пчэдыжьрэ тӀотэныр,
чэщырэ – уишъыпкъагъэ,
4бзэпсипшӀ зэрылъ пщынэтӀаркъомкӀэ,
шыкӀэпщынэмкӀэ орэд къыдатӀозэ.
5Сыда пӀомэ О, Зиусхьан,
уиӀэшӀагъэкӀэ сыбгъэчэфыгъ;
О пӀэмэ агъэхъагъэмэ
гушӀогъо орэд къысагъаӀо.
6УиӀэшӀагъэхэр сыдэу ин дэдэха
О, Зиусхьан! ГъэшӀэгъонэу кууха
О уигупшысэхэр![+]
7ЦӀыф мыкъ-мыджми ышӀэхэнэп,
зигулъытэ макӀэми ар къыгурыӀонэп.
8Нэпэнчъэхэр, уцмэ афэдэу, багъохэми,
зэкӀэ бзэджашӀэхэм яӀоф къадэхъуми,
егъэшӀэрэу кӀодыжьыщтых ахэр.
9О гъэшӀэным, Зиусхьан,
ЗэкӀэмэ Уанахь Лъаг![+]
10Сыда пӀомэ, мары, уипыйхэр,
О, Зиусхьан, уипыйхэр – мары, кӀодыщтых,
зэкӀэ бзэджагъэкӀэ зекӀохэрэри
зэбгырафыжьыщтых;
11домбаим иӀэ кӀуачӀэм фэдэ къысэптыгъ,
уидэгъэ лъапӀэ къысщыпфи,
силъэкӀ хэбгъэхъуагъ[+].
12Сипыйхэми уатекӀоу сынэмэ алъэгъугъ,
бзэджашӀэхэу зыкъыспэзыӀэтхэрэми
ягукӀод макъэ
стхьакӀумэхэмкӀэ сэ зэхэсхыгъ[+].
13Шъыпкъагъэ зиӀэм
пальмэ чъыгым фэдэу зыкъызэӀуехы,
Ливан къыщыкӀырэ
кедрэм фэдэуи зыкъеӀэты[+].
14Зиусхьаным и Унэ
рагъэтӀысхьэгъэ чъыгхэм афэдэу,
ти Тхьэ и Унэ щагумэ закъыщызэӀуахы[+].
15Жъы хъугъэхэми, ахэмэ шӀур къапэкӀэ,
псыр акӀиз, къэкӀыгъакӀэм фэдэх,
16Зиусхьанэу сэ сиухъумакӀо зэрэзафэр,
шъыпкъэнчъагъи Ащ зэрэхэмылъыр къагъэлъэгъонэу[+].

#### Я 92-рэ Орэд


Тхьэу типачъыхьэр

1Зиусхьаным тетыгъор ыӀыгъ;
Тетыгъошхор ишъуаш Зиусхьаным,
лъэкӀыныгъэ иныр иӀэрылъхь,
дунаишхор пытэу ыгъэуцугъ,
зыми ар ичӀыпӀэ ригъэкӀыщтэп[+].
2Уитахътэ гъэшӀэным щытынэу
бгъэуцугъэ, О – упӀэлъэнчъ[+].
3Амакъэ зеӀэты, Зиусхьан,
псыхъомэ амакъэ зеӀэты,
псыхъомэ яжъорыжъот макъэ зеӀэты.
4Ау псыбэмэ якъорэлъэ макъи,
хыор кӀочӀэшхомэ амакъэ нахьи
Зиусхьаныр лъэгапӀэм щынахь лъэш[+].
5УигущыӀэ гъуазэхэр уямыщэчынэу тэрэзых,
О уиунэ, Зиусхьан,
гъэшӀэным зыгъэкӀэракӀэрэр
шӀугъэ-къэбзагъэр ары.

#### Я 93-рэ Орэд


Тхьэм изэфагъ

1О, Зиусхьан, цӀыфыр зыгъэпщынэжьырэр,
О, Тхьэу, цӀыфым игъэпщынакӀор,
уигубж къэгъэлъагъу![+]
2Тыкъэлъэгъу, чӀым ихьыкумышӀ,
зызышӀошӀыжьыхэрэм яфэшъуашэ арэгъот.
3Сыд фэдизрэ, Зиусхьан, цӀыф бзаджэхэр,
сыд фэдизрэ цӀыф бзаджэхэр
ябзэджэшӀагъэ щыгушӀукӀыщтха[+]?
4Псэлъэ пагэхэр абзэгу къытекӀых;
бзэджэшӀэ пстэуми зашӀолъэш.
5УицӀыф лъэпкъ зэхагукӀэ, Зиусхьан,
О уиунэе цӀыфхэр егъэзыгъэ ашӀых.
6Шъузабэр, хэхэсыр аукӀых,
ибэми ыпсэ хахы.
7ЕтӀанэ аӀо: «Зиусхьаным
къылъэгъурэп,
Якъубэ и Тхьэ гу лъитэрэп».
8Акъыл къызфэжъугъотыжь,
гулъытэ зимыӀэ цӀыфхэр!
Сыдигъо Ӏушы шъухъущт, акъылынчъэхэр?
9ТхьакӀумэр къыозытыгъэм
зэхимыхынэу хъуна?
Нэр зыгъэпсыгъэм
къымылъэгъунэу мэхъуа[+]?
10ЦӀыф лъэпкъхэр зыгъэдаӀорэм
ахэр ымыгъэпщынэнхэу хъуна?
ЦӀыфхэр зыгъасэхэрэм
зэхэшӀыкӀ имыӀэ хъуна[+]?
11Зиусхьаным ешӀэ цӀыф гупшысэхэр
кӀодыжьырэ Ӏугъом зэрэфэдэхэр.
12Сыхьатмафэ ежьагъ
О бгъэдэӀорэ цӀыфыр, Зиусхьан,
уихабзэкӀэ бгъасэрэр,[+]
13мэфэ къинхэм гупсэф ептынэу,
цӀыф бзаджэм машэр фатӀыфэ!
14Сыда пӀомэ Зиусхьаным ицӀыфхэр
гум ринэщтхэп,
Ежь иунэе цӀыфхэр Ащ чӀидзыжьыщтхэп[+].
15Сыда пӀомэ хьыкумым
шъыпкъагъэм къыфигъэзэжьыщт,
зыгу шъыпкъагъэ илъхэр зэкӀэ
ащ гоуцощтых.
16Хэта сэщ пае
цӀыф Ӏаемэ апэуцурэр?
Хэта сащызыухъумэрэр бзэджашӀэхэм?
17Зиусхьаныр арымырыгъэмэ
сэ ӀэпыӀэгъоу сиӀагъэр,
бэ темышӀэу мэкъэнчъэ хьадрыхэ
сэ спсэ кӀожьыщтыгъэ[+].
18«Сэхъыртэ», сӀо зэхъум,
О уишӀулъэгъу мыкӀодыжь, Зиусхьан,
сэ кӀэгъэкъон къысфэхъугъ.
19СигумэкӀыгъохэр
сыгу щыбагъохэ зыхъукӀэ,
гупсэфэу къысэптырэм
сыгу егъэтхъэжьы.
20ХьыкумышӀэ хьилэхэр
уигъусэхэ хъуна,
хабзэр мызафэу зэпырызыгъазэхэрэр?
21Тхьэм фэшъыпкъэм
ахэр купышхоу тебанэх,
лажьэ зимыӀэм
лӀэныгъэр тыралъхьэ[+].
22Ау Зиусхьаныр – сэ сипытапӀ,
си Тхьэ – сиухъумапӀ, сишъхьэегъэзыпӀ[+].
23Ахэр ябзэджэшӀагъэ ӀуигъэкӀэжьыщтых,
лъэпсэкӀод ышӀыщтых ябзэджагъэ пае,
ыгъэкӀодыщтых Зиусхьанэу ти Тхьэ.

#### Я 94-рэ Орэд


Тыкъэзгъэхъугъэр тэжъугъэгъэлъапӀ

1НекӀох, щытхъу орэд Зиусхьаным
фэтэжъугъаӀу,
гушӀогъо макъэ тиухъумакӀоу,
тикъэгъэнэжьакӀо фэтэжъугъэӀэт[+].
2Щытхъу фэтшӀызэ, Ащ ыпашъхьэ тижъугъахь,
рэзэныгъэм иорэд къатӀозэ,
гушӀогъо макъэ фэтэжъугъэӀэт.
3Сыда пӀомэ Тхьэ ин дэд Зиусхьаныр,
Пачъыхьэшхоу тхьэ пстэуми ашъхьагъ[+].
4ЧӀы куупӀэхэр Ащ ыӀэ илъых,
къушъхьэ шыгухэри Ащ иӀэрылъхьэх.
5Ащ ий – хыр, ар Ащ къыгъэшӀыгъ,
агъэпсыгъ ыӀитӀу гъушъапӀэр[+].
6НекӀох, шъхьащэ фэтэжъугъэшӀ,
Тхьэу тыкъэзыгъэшӀыгъэм ыпашъхьэ
лъэгонджэмышъхьэкӀэ тыщыжъугъэтӀыс[+].
7Сыда пӀомэ Ары тэ ти Тхьэр,
Ащ имэл Ӏэхъогъу тыщыщ,
Ащ ыӀэ зэрищэрэ мэлхэр тэры.
Е! Ащ ымакъэ
непэ шъо шъуедэӀугъагъэмэ:[+]
8«Шъугухэр гуркъэхэу щышъумыгъэтых,
шъуятэжъхэм Мэрыбэ дэжь,
шъоф нэкӀым, Масэ дэжь,
зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу.
9Шъо шъуятэжъхэм сищыӀагъэ зынэсыри
Сэри сагъэунэфыгъ, сиӀэшӀагъэ зыфэдэр
алъэгъугъагъэ пэтми.
10Илъэс тӀокӀитӀум къыкӀоцӀ Сэ мы лъэпкъыр
пхъэтэпэмыхь сшӀыгъэ,
арыти къэсӀуагъ: „Мыр ыгукӀэ гъощэгъэ цӀыф лъэпкъ;
ахэр Сэ сигъогухэм атетхэп“.
11Джащ пае Сэ губжым сыхэтэу
гущыӀэ пытэкӀэ сӀуагъэ:
„Ахэр сигупсэфыпӀэ исымыгъэхьанхэу“[+].

#### Я 95-рэ Орэд


Тхьэу ЗэкӀэмэ Анахь Пачъыхьэшхор

1Зиусхьаным орэдыкӀэ къыфашъуӀу;
къыфашъуӀу зэрэчӀыгоу Зиусхьаным![+]
2Орэд къыфашъуӀу Зиусхьаным,
Ащ ыцӀэ щытхъу фэшъушӀ,
тыкъызэригъэнэжьыгъэм икъэбар
мафэ къэс шъуӀуатэ![+]
3Ищытхъу цӀыф лъэпкъхэм яшъуӀуат,
ишӀэгъошӀагъэхэр лъэпкъ пстэуми яжъугъашӀэх![+]
4Сыда пӀомэ ин дэд Зиусхьаныр,
щытхъу пстэури Ащ ифэшъуаш,
Ар тхьэ пстэуми анахь щынагъу[+].
5Сыда пӀомэ цӀыф лъэпкъмэ
зэкӀэ ятхьэхэр – тхьэ нэпцӀых,
ау Зиусхьаным къыгъэшӀыгъэх уашъохэр.
6Щытхъумрэ лъытэныгъэшхомрэ
Ащ ыпашъхьэх,
лъэкӀымрэ дэхагъэмрэ
Ащ и Унэ щыӀэх.
7Фэшъулъэгъу Зиусхьаным,
цӀыф лъэпкъмэ
яунэгъо зэфэшъхьафхэр,
фэшъулъэгъу щытхъумрэ лъэкӀымрэ Зиусхьаным[+].
8Зиусхьаным ыцӀэ
фэшъошэ щытхъур фэшъулъэгъу,
тынхэр фэшъухьыхи,
Ащ ищагумэ шъуадахь!
9Зиусхьаным и Унэ шъошэ лъапӀэ шъущыгъэу,
шъхьащэ щыфэшъушӀ Зиусхьаным.
Ащ ыпашъхьэ щыкӀэзэз, зэрэчӀыгоу![+]
10ЦӀыф лъэпкъмэ яшъуӀу:
Зиусхьаным тетыгъор ыӀыгъ!
Джащ пае дунаишхор пытэу ыгъэуцугъ,
тхыощтэп ар.
ШъыпкъагъэкӀэ цӀыф лъэпкъмэ
яӀофхэр Ащ зэхифыщтых[+].
11Орэчэфых уашъохэр,
чӀыгум ерэгъэмэфэкӀ;
хыр, ащ щыщыӀэ пстэури
орэбырсырых[+].
12ОрэгушӀо губгъор, зэкӀэ ащ хэлъыри,
орэгушӀо зэкӀэ мэз чъыгхэр –
13Зиусхьаным ыпашъхьэ,
сыда пӀомэ Ар къэкӀо,
хьыкум чӀыгум тыришӀыхьанэу.
ШъыпкъэмкӀэ Ащ дунаишхом
иӀофхэр къызэхифыщтых,
цӀыф лъэпкъхэри –
Ежь фэшъыпкъэныгъэу хэлъымкӀэ[+].

#### Я 96-рэ Орэд


Тетыгъор Анахь ЗиӀэ Тхьэр

1Тетыгъор ыӀыгъ Зиусхьаным:
орэгушӀо чӀыгур;
орэчэфых чӀылъэм ыгъунэхэр[+].
2Ахэт Ар пщагъомрэ шӀункӀышхомрэ;
шъыпкъагъэм, зэфагъэм Ащ итахътэ атет[+].
3Ыпэ итэу Ащ имашӀо егъакӀо,
ипыйхэр тыдэкӀи щегъэстых[+].
4Ащ ипчыкӀэмэ зэлъагъэнэфы дунаишхор;
ар чӀыгум елъэгъушъ, къэтхытхы[+].
5Зиусхьаным ыпашъхьэ
шаком фэдэу къушъхьэхэр щэткӀух,
зэкӀэ чӀыгум и Зиусхьан ыпашъхьэ[+].
6Ошъогумэ Ащ ишъыпкъагъэ аӀуатэ,
зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм
Ащ щытхъоу пылъыр алъэгъу[+].
7ТхьэнэпцӀ сурэтхэм афэлажьэхэу,
пкӀэ зимыӀэ тхьэнэпцӀыхэмкӀэ
зыщытхъужьыхэрэр нэпэнчъэхэу къэнэх.
ЗэкӀэ тхьэхэм шъхьащэ щашӀы Ащ ыпашъхьэ[+].
8Цион къалэм зэхехышъ, мэгушӀо,
О хьыкумэу пшӀыхэрэм апае
Ехъудэ икъуаджэхэр[*] мэчэфых,
Зиусхьан[+].
9Сыда пӀомэ, Зиусхьан, зэрэчӀыгоу
О уелъэгэкӀы,
тхьэ пстэуми
ашъхьагъ ущыӀэтыгъ[+].
10Зиусхьаным шӀу елъэгъух
ер зыуджэгъухэрэр![*]
Тхьэ щынагъор зыгу илъхэм
апсэхэр Ащ къеухъумэ,
псэкӀодышӀэмэ къаӀэкӀехыжьых[+].
11Нэфынэр къыфыкъокӀы шъыпкъагъэ зиӀэм,
зыгу шъыпкъагъэ илъхэм – гушӀуагъор[+].
12Шъыпкъагъэ зиӀэхэр,
Зиусхьаным ыцӀэкӀэ шъугушӀу,
Ащ иӀоф лъапӀэхэр
зыщышъумыгъэгъупшэх[+].

#### Я 97-рэ Орэд


Тхьэм дунаим тетыгъо фыриӀ


Орэд

1КъыфашъуӀу орэдыкӀэ Зиусхьаным;
шӀэгъо дэдэх Ащ иӀэшӀагъэхэр.
ЫӀэ джабгъурэ илъэкӀ лъапӀэрэ
текӀоныгъэр Ащ къыфыдахыгъ[+].
2ТекӀоныгъэр къызэрихьыгъэр
Зиусхьаным къыгъэлъэгъуагъ,
ипыйхэр зэригъэпщынэжьыгъэхэр
цӀыф лъэпкъхэм нафэ къафишӀыгъ.
3ШӀулъэгъу мыкӀодыжьэу,
шъыпкъагъэу израиль лъэпкъым
Ащ фыриӀагъэр ыгу илъ зэпыт.
Ти Тхьэ текӀоныгъэр къызэрихьыгъэр
чӀыгум зэкӀэ игъунапкъэмэ алъэгъугъ.
4ГушӀо макъэр Зиусхьаным фэшъуӀэт,
зэрэчӀыгоу ары;
гушӀогъо орэди, щытхъу орэди къыфашъуӀу[+].
5ПщынэтӀаркъор кӀыгъоу
Зиусхьаным щытхъу орэд къыфашъуӀу,
пщынэтӀаркъомрэ орэд макъэмрэ кӀыгъухэу.
6Сырынэм, бжъэмыемэ амакъэ кӀыгъоу,
пачъыхьэу Зиусхьаным
гушӀо макъэ фэшъуӀэт.
7Хыми, ащ хэс пстэуми, дунаишхоми,
ащ зэкӀэ щыпсэухэрэми
мэкъэшхо апэрэӀукӀ;[+]
8псыхъохэр Ӏэгушъо терэох;
гушӀогъошхом хэтхэу
къушъхьэхэм орэд къащарэӀу
9Зиусхьаным ыпашъхьэ; сыда пӀомэ
чӀыгум хьыкум тыришӀыхьанэу Ар къэкӀо.
Дунаишхом шъыпкъагъэкӀэ
Ащ хьыкум тыришӀыхьащт,
цӀыф лъэпкъхэми зэфагъэкӀэ
яӀофхэр зэхифыщтых[+].

#### Я 98-рэ Орэд


Тхьэу Анахь Пачъыхьэ ШъхьаӀэр

1Зиусхьаным тетыгъор ыӀыгъышъ,
цӀыф лъэпкъхэр орэкӀэзэзых!
Къэрыубмэ ашъхьагъэу итахътэ Ар тесышъ,
чӀыгур орэтхытхы![+]
2Зиусхьаныр Цион щыин,
цӀыф лъэпкъ пстэуми Ар лъагэу ашъхьагъ[+].
3О пцӀэ ин дэдэу щынагъом
щытхъур фарэшӀ!
ЛъэпӀэ дэд Ар!
4О лъэкӀышхо зиӀэ Пачъыхьэу
тэрэзныгъэр зикӀасэр,
О зэфагъэр бгъэпсыгъэ:
зэфагъэмрэ шъыпкъагъэмрэ
Израил ибгъэуцуагъэх[+].
5ЖъугъэлъапӀэ Зиусхьаныр, ти Тхьэ,
шъхьащэ щыфэшъушӀ итэхътэ пашъхьэ:
Ар лъапӀэ!
6Мосэрэ Хьарунэрэ
икъурмэнышӀхэм ащыщыгъэх –
Самуели – елъэӀугъэхэм.
МэкъэшхокӀэ Зиусхьаным елъэӀугъэх,
Ащ ахэр зэхихыгъэх[+].
7Ошъопщэ кореным хэтэу,
Ар ахэмэ къадэгущыӀагъ;
Ащ игущыӀэ гъуазэхэри
шапхъэу ыгъэуцугъэхэри
ахэмэ агъэцэкӀагъэх[+].
8Зиусхьанэу ти Тхь! О ахэмэ
ялъэӀу зэхэпхыгъ:
О афэзгъэгъурэ Тхьэу уряӀагъ,
ау етӀани
ябзэджэшӀагъэхэмкӀи бгъэпщынэжьыгъэх.
9Ищытхъу шъуӀэты Зиусхьанэу ти Тхьэ,
икъушъхьэ лъапӀэ
Ащ шъхьащэ щыфэшъушӀ –
лъапӀэшъ Зиусхьанэу ти Тхьэ![+]

#### Я 99-рэ Орэд


Зиусхьаным дунаир ыӀэ илъ


Рэзэныгъэм иорэд

1Зиусхьаным гушӀогъо макъэр
фэшъуӀэт, зэрэчӀыгоу ары![+]
2Чэфэу шъуфэлажь Зиусхьаным;
орэд къашъуӀозэ, шъуихь Ащ ыпашъхьэ!
3Зиусхьаныр Тхьэу зэрэщытыр
зыгурыжъугъаӀу:
Ежьыр ары тыкъэзыгъэхъугъэр,
Ащ тырий,
ицӀыф лъэпкъэу тыщыт,
имэл Ӏэхъогъоу тегъэхъу[+].
4Рэзэныгъэ шъугу илъэу, Ащ икъэлапчъэмэ,
ищагумэ, щытхъу фэшъушӀызэ, шъуадахь.
Ащ щытхъур фэшъушӀ,
Ащ ыцӀэ къэшъуӀэт![+]
5Сыда пӀомэ шӀу Зиусхьаныр:
егъэшӀэрэ Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжь,
лӀэуж пстэуми ифэшъыпкъэныгъэ анэсыщт[+].

#### Я 100-рэ Орэд


Пачъыхьэм Тхьэр зэригъэгугъагъэр


Даут иорэд

1Орэд къафэсӀощт Тхьэм фэшъыпкъагъэмрэ
цӀыфхэм афэзэфагъэмрэ;
Ощ пае, Зиусхьан, орэд сэ къэсӀощт[+].
2Сызэрагъэмысэн зи щымыӀэным пае,
Сигъогу сынаӀэ тезгъэтыщт:
«О сыдигъо садэжь укъэкӀощт?»
Сыгу зэрэкъабзэу,
сиунэ сыщыпсэущт[+].
3ЕмыкӀу къызпыкӀын Ӏоф
сапашъхьэ щашӀэу сезэгъырэп:
Тхьэм фэмышъыпкъэхэм яӀоф
сфэлъэгъурэп; ахэмэ яӀоф зыщысыдзыещт.
4Гоу къуанчэм сэ зыщысыдзыещт;
Ӏоф бзаджэ зыхэзгъэфэщтэп.
5Игъунэгъу шъэфэу зыубырэр
сэ зыпысфыщт,
зинэплъэгъукӀэ пагэу,
зыгукӀэ зызшӀошӀыжьырэр
сфэщэчыщтэп[+].
6Тхьэм фэшъыпкъэхэу чӀыгум тетхэм
нэшӀукӀэ сяплъыщт,
ренэу къыскӀыгъунхэу;
лажьэ зи имыӀэу игъогу рыкӀорэр
къысфэлэжьэщт.
7Хьилагъэ хэлъэу зекӀорэр
сиунэ щыпсэущтэп;
Хэти пцӀы зыусырэм
сапашъхьэ зыщигъэшъыпкъэжьын ылъэкӀыщтэп.
8Пчэдыжь къэс зэкӀэ бзаджэхэу
чӀыгум тетхэр лъэпсэкӀоды сшӀыщтых.
БзэджашӀэхэр зэкӀэ
Зиусхьаным икъалэ дэзгъэкӀодыкӀыщтых[+].

#### Я 101-рэ Орэд


Къин зыщэчырэм итхьэлъэӀу


1Къин хэтыр епэгъогъохэу, игукъао Зиусхьаным къыфыриӀотыкӀы зыхъукӀэ, къыӀорэ тхьэлъэӀур[+]

2Зиусхьан! СитхьэлъэӀу къызэхэх,
сигухэкӀ макъи уадэжь къэрэӀу.
3СшӀомыгъэбылъ унэгу сигузэжъогъу мафэм!
ПтхьакӀумэ О къысфэгъаз,
сыкъызыоджэрэ мафэм
псынкӀэу сыкъызэхэх.
4Сыда пӀомэ, Ӏугъом фэдэу,
симафэхэр блэсыкӀых,
скъупшъхьэхэр
пхъэцэкӀэ ныкъостым фэдэх[+].
5Сыгу зэхэукӀагъ,
игъукӀыгъ уцым фэдэу,
джащ къыхэкӀэуи сихьалыгъу
сшхынэу сщэгъупшэ[+].
6Скъупшъхьэхэр сигырзы макъэ
спкъышъолы ригъэпкӀылӀагъэх.
7Бзыушхоу шъоф нэкӀым исым фэдэу
сыхъугъ,
унэ зэхэкъутагъэмэ
атес тыгъурыгъум яхьыщыр сыхъугъ.
8Сычъыерэп, изакъоу унашъхьэм
тес бзыум фэдэу сыщыс.
9Мэфэ реным сипыймэ саубы,
къыздэхьащхыхэрэр, сэ сцӀэ къаӀозэ,
цӀыфхэм ябгых,
10хьалыгъум фэдэу яжьэр сэ сэшхы,
сишъон зэхэсэгъэкӀухьэ нэпсыкӀэ,[+]
11уигубж, угу зэрэплъырэм къахэкӀэу;
сыда пӀомэ лъагэу сыпӀэти,
сычӀэбдзыжьыгъ О.
12ЗыхэкӀырэ пчыхьэшъхьэ ныбжьыкъум
яхьыщырых симафэхэр;
уцым фэдэу сыгъугъ[+].
13О егъэшӀэрэу уитахътэ утес,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм
уищытхъу ащыгъупшэщтэп[+].
14ЗыкъэпӀэтыжьыщт О,
Цион угу егъущт;
сыда пӀомэ ащ шӀу фэпшӀэнэу
игъо къэсыгъ;
пӀалъэр къэсыгъ;[+]
15сыда пӀомэ уиӀумэтхэм
ащ имыжъо тэкъуафэхэр шӀу алъэгъух,
ияжьэу къэнэжьыгъэми агу фэгъу.
16Зиусхьаным ыцӀэ цӀыф лъэпкъмэ
щынагъо фашӀыщт,
уилъэкӀ щыщынэщтых
чӀыгу пачъыхьэхэр[+].
17Сыда пӀомэ Зиусхьаным
Цион къалэр къыгъэуцужьыщт,
ищытхъу хэтэу
Ар къэлъэгъощт.
18Амалынчъэмэ ятхьэлъэӀу
ынаӀэ къытыридзэщт,
ялъэӀухэр пхъэтэпэмыхь ышӀыщтхэп.
19КъыкӀэлъыкӀощт лӀэужмэ
афагъэхьэу атхыщт,
къэхъущт цӀыфхэм
Ащ щытхъу фашӀыщт:[+]
20сыда пӀомэ илъэгэпӀэ лъапӀэ къеплъэхыгъ;
ошъогум щыӀэу Зиусхьаныр
чӀыгум къеплъыгъ,[+]
21хьапсэчӀэсхэм ягырз макъэ къызэхихынэу,
хьадэгъур зытралъхьагъэхэр
шъхьафит ышӀынхэу;[+]
22Зиусхьаным ыцӀэ
Цион къалэм къыщыраӀонэу,
Ащ пылъ щытхъури
Ерусэлэм щарагъэшӀэнэу,[+]
23цӀыф лъэпкъхэр, пачъыхьагъухэр
Зиусхьаныр агъэлъэпӀэнэу зызэрэугъойхэкӀэ.
24СкӀуачӀэ, сигъашӀэ ызыныкъом секӀолӀагъэу,
гъунэм Ащ нигъэсыгъ,
симафэхэр ыгъэкӀэкӀыгъэх.
25Сэ къэсӀуагъ: «Си Тхь! Симафэхэм
азыныкъо щэхъу сымыгъэшӀагъэу
дунаим семыгъэхыжь,
О, зиилъэсхэр зэкӀэ
лӀэшӀэгъухэм адыщыӀэщтым.
26ИжъыкӀэ чӀыгум лъапсэхэр фэбгъэуцугъэх,
ошъогухэри О уиӀэшӀагъэх[+].
27Ахэр кӀодыщтых, ау О сыдигъуи ущыӀэщт;
ахэр зэкӀэ, щыгъыным фэдэу,
жъы мэхъух,
щыгъыным фэдэуи
зэблэпхъунхэшъ, чӀэбдзыжьыщтых[+].
28Ау О узтетыгъэм узэрэтет,
уиилъэсхэри ухыгъэ хъущтхэп[+].
29УиӀумэтмэ ябынхэр щынэгъончъэу псэущтых,
къатекӀыгъэхэр щыпытэщтых уапашъхьэ»[+].

#### Я 102-рэ Орэд


Тхьэм ицӀыфхэр шӀу елъэгъух


Даут иорэд

1Зиусхьаным щытхъу фэшӀ, о, спсэ,
Ащ ыцӀэ лъапӀэ щытхъу фэшъушӀ, сыгуи спси[+].
2Зиусхьаным щытхъу фэшӀ, о, спсэ,
О зыщымыгъэгъупш ишӀушӀэ пстэури.
3Ащ О бзэджагъэу пшӀагъэхэр зэкӀэ къыпфегъэгъух,
уиузхэр зэкӀэри Ащ егъэхъужьых;[+]
4уищыӀэныгъэ хьадрыхэ щеухъумэ,
къыпфегъэшъуашэх шӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ гукӀэгъурэ[+].
5О бгъэшӀэщтым шӀугъэкӀэ уегъэразэ,
уиныбжьыкӀэгъуи бгъашхъом фэдэу къыпфегъэзэжьы.
6ЗэкӀэ егъэзыгъэхэм
Зиусхьаным яхьакъ ареты,
хьыкум зафэ афешӀы.
7Ащ Мосэ ригъэшӀагъэх игухэлъхэр,
иӀоф шӀагъохэр – израиль цӀыфхэм.
8ГукӀэгъушӀ, хьалэл Зиусхьаныр,
псынкӀэу мыгубжэу,
шӀулъэгъу мыкӀодыжь Ащ хэлъ[+].
9Ар къыогый зэпытыщтэп,
игубжи бэрэ ыӀыгъыщтэп.
10ТипсэкӀодышӀагъэхэм атефэрэр къытишӀэрэп,
тимыхъо-мышӀагъэхэм япэгъокӀэу тигъэпщынэжьырэп.
11Сыда пӀомэ чӀыгум ышъхьагъ
ошъогур зэрэщылъагэу,
джащ фэдэу щынагъо фызиӀэхэм
Зиусхьаным мыкӀодыжь шӀулъэгъу афыриӀ[+].
12Тыгъэ къокӀыпӀэр къохьапӀэм зэрэпэчыжьэу,
хэбзэнчъагъэу тшӀагъэхэр Ащ тпэчыжьэ ешӀых;
13тым исабыйхэм гукӀэгъу зэрафишӀырэм фэдэу,
Зиусхьаным щынагъо къыфызиӀэмэ
гукӀэгъу афешӀы.
14ЕшӀэшъ ары тизэхэлъыкӀэ,
ешӀэ тэ сапэм тыкъызэрэхэкӀыгъэр[+].
15Уцым фэдэх цӀыфым имафэхэр;
губгъо къэгъагъэу ащ зыкъызэӀуехы[+].
16Жьыбгъэр шъхьарэкӀышъ, егъэгъу,
лъэуж къымыгъанэу ар мэкӀодыжьы[+].
17Зиусхьаным ишӀулъэгъу мыкӀодыжь гъэшӀэным
Ащ щынагъо фызиӀэхэм афыриӀэщт.
Ащ ишъыпкъагъи къафигъэнэщт
цӀыфым ыкъомэ акъожьхэу,[+]
18иӀуагъэ фэшъыпкъэхэу,
иунашъохэр зыщымыгъупшэхэу,
ахэр зыгъэцакӀэхэрэм[+].
19Зиусхьаным итахътэ
уашъомэ атыригъэуцуагъ,
итетыгъокӀэ хэз имыӀэу
пстэури ӀэкӀэлъ[+].
20Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ шъо,
Ащ зэкӀэ имэлэӀичхэу,
кӀочӀэ лъэшхэу,
игущыӀэ макъэкӀэ ӀорышӀэхэу,
зыгъэцакӀэхэрэр Ащ иунашъо[+].
21Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ, зэкӀэ иошъогу дзэхэу,
Ащ фэлажьэхэу, Ащ шӀоигъор зыгъэцакӀэхэрэр.
22Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ,
Ащ къыгъэхъугъэ пстэуми,
Ащ тетыгъор зыщиӀыгъ чӀыпӀэ пстэуми.
Щытхъу фэшӀ, о, спсэ, Зиусхьаным!

#### Я 103-рэ Орэд


Дунаир къэзыгъэшӀыгъэм ищытхъу

1Щытхъур фэшӀ, о, спсэ, Зиусхьаным!
Зиусхьанэу си Тхь, О гъэшӀэгъон дэдэу уин!
Лъытэныгъэшхуи щытхъуи О уишъуашэх[+].
2О нэфынэр зыщэолъэ шъуашэу,
ошъогухэр огъаӀэх щэтырхэу;
3ошъогу псымэ акӀыӀу уипсэупӀэ щэогъэуцу,
ошъуапщэхэр купсынкӀэ зыфэошӀыжьых,
жьыбгъэ тамэхэмкӀэ О къэокӀухьэ[+].
4Жьыбгъэхэр къэогъэшӀых мэкъэгъэӀухэу,
уиӀофтабгэхэу – мэшӀо зэкӀаблэхэр[+].
5Лъэпсэ пытэмэ атебгъэуцуагъ О чӀыгур;
кӀэзэзыщтэп ар ныбжьи[+].
6Хы куушхор шъуашэу тепхъуагъ,
къушъхьэмэ псыхэр атепхъуагъэх.
7Узафэгубжым, псымэ кӀатхъужьыгъ,
уишыблэ макъэ псынкӀэу ӀуигъэкӀыгъэх;[+]
8ЧӀыпӀэу О афэбгъэнэфагъэм
къушъхьэмэ адэкӀых,
кӀэймэ яхых псыхэр.
9ЗэпырыкӀын зыфимытхэ гъунапкъэр
О афэбгъэнэфагъ,
чӀыгур зэлъабгъэнэу ахэмэ
къябгъэгъэзэжьыщтэп[+].
10О кӀэймэ адэбгъэхьагъэх псыкӀэчъхэр:
къушъхьэ тӀуакӀэмэ ащэчъэх псыхъохэр,
11агъэшъокӀых шъоф хьакӀэ-къуакӀэхэр,
щыд Ӏэлхэми зытрагъэкӀы псыфалӀэр.
12Псыхэм апэблагъэу мэпсэух огу бзыухэр,
яорэд макъэ къахэӀукӀы къутамэхэм.
13УилъэгапӀэмэ уащыӀэу
къушъхьэхэр огъэшъокӀых,
О уиӀэшӀагъэхэм яхьатыркӀэ
чӀым зегъэшхэкӀы.
14О былымхэм апае уцыр къэогъэкӀы,
шхъонтӀэгъакӀэри – цӀыфым къышъхьапэнэу,
гъомлапхъэр чӀыгум къыхихыным пае,[+]
15санэу цӀыфым ыгу зыгъэчэфрэр,
дагъэу ащ ынэгу зыгъэжъыурэр,
ыгу пытэ зышӀырэ хьалыгъур[+].
16ЗагъэшъокӀы Зиусхьаным ичъыгхэм,
Ливан кедрэхэу ыгъэтӀысыгъэхэм.
17Бзыумэ набгъохэр ахэмэ ащашӀых,
елхэр ипсэупӀэх псыхаом.
18Къушъхьэ лъагэхэр къушъхьэ пчэнхэм яех;
даман ухъумапӀэх мыжъобгхэр.
19Уахътэхэр къыгъэнэфэнхэу
мазэр О къэбгъэшӀыгъ;
тыгъэр икъохьажьыпӀэ щыгъуаз[+].
20О шӀункӀыр къэопхъышъ, чэщ къэхъу.
А уахътэр
мэз хьакӀэ-къуакӀэхэм яжъобгыгъу.
21Къонтхъ ашӀынэу
аслъан щырхэр мэгъогых,
Тхьэм зыфагъазэ ахэмэ ашхыщтым пае.
22Тыгъэр къыкъокӀышъ,
ахэмэ агъэзэжьы;
ябымэ якӀужьых.
23ИӀоф, иӀофшӀэн пчыхьэ нэс пылъынэу
цӀыфыр къыдэкӀы.
24Сыдэу бэ хъухэра уиӀэшӀагъэхэр, Зиусхьан!
О акъылышхо хэлъэу зэкӀэ бгъэпсыгъэ;
псэ зыфэпшӀыгъэхэр О чӀыгум тиз[+].
25Мы хыр – ины дэд, хъоо-пщау:
къыпфэмылъытэнэу ащ псэ зыпытыр хэс,
псэушъхьэ инхэмрэ цӀыкӀухэмрэ зэгъусэхэу.
26Ащ къухьэхэр щесых,
лэбятан хьакӀэ-къокӀэжъэу,
хым щыджэгунэу О къэбгъэшӀыгъэри хэс.
27Ахэр зэкӀэ о къыожэх,
ягъомылэ игъом яптынэу[+].
28Яотышъ – пӀахы;
пӀэ зэкӀэпхмэ –
загъэшхэкӀы ахэмэ шӀукӀэ;[+]
29унэгу огъэбылъышъ – мэщынэх;
апсэ хэпхмэ – малӀэх,
къызхэкӀыгъэхэ ятӀэм хэхьажьых[+].
30О ппсэ захаплъхьэкӀэ, къэогъэхъух,
джаущтэу чӀыгум тет пстэури огъэкӀэжьы.
31Зиусхьаным дэжь щытхъур
гъэшӀэным щэрэӀ;
Зиусхьаныр Ӏофэу ышӀагъэмэ
акӀэрэгушӀу![+]
32ЧӀыгум къеплъышъ – ар мэкӀэзэзы;
затеӀабэкӀэ къушъхьэмэ,
Ӏугъом ахэмэ закъыщеӀэты[+].
33СыщэӀэфэ Зиусхьаным орэд къыфэсӀощт,
орэд къыфэсӀощт си Тхьэ сыщэӀэфэ[+].
34Сигупшысэхэр ыгу рерэхьых,
сыда пӀомэ сызыгъэгушӀорэр Зиусхьаныр ары.
35ПсэкӀодышӀэхэр чӀым терэкӀодыкӀых,
цӀыф бзаджэхэри ащ нахьэу щэрэмыӀэжьых.
Зиусхьаным щытхъу фэшӀ, о, спсэ,
Зиусхьаным щытхъур ий!

#### Я 104-рэ Орэд


Тхьэмрэ ицӀыф лъэпкъырэ

1Щытхъур фашъуӀу Зиусхьаным;
Ащ ыцӀэ зыфэжъугъаз;
Ащ ыгъэхъагъэхэр
зэлъяжъугъашӀэх зэкӀэ цӀыф лъэпкъмэ.
2Ащ орэд къыфыхэшъудз,
щытхъу орэд къыфашъуӀу;
Ӏоф шӀагъоу зэшӀуихыгъэхэм
ащыжъугъэгъуазэх.
3Ащ ыцӀэ лъапӀэ шъурыгушӀу!
Щытхъу фэшъушӀ,
Зиусхьаным лъыхъурэмэ
агухэр зэлъерэштэх чэфыгъом.
4Зиусхьанми Ащ ыкӀуачӀи зафэжъугъаз,
сыдрэ уахъти Ащ пэгъунэгъу зышъушӀ[+].
5-6Шъо, Тхьэм иӀумэт Ибрахьимэ къытекӀыгъэхэр,
Ащ къахихыгъэ Якъубэ къытекӀыгъэхэр –
ишӀэгъуашӀэхэр шъугу ижъугъэлъых,
иӀофышхохэр, хьыкумэу ыухыгъэхэр[+].
7Ар ти Зиусхьан, ти Тхьэ.
ЗэрэчӀыгоу Ащ щешӀых хьыкумхэр.
8Зэзэгъыныгъэу илъэпкъ дишӀырэр
Ащ егъэцакӀэ гъэшӀэным, –
лӀэуж минхэр къызэригъэгугъагъэхэр,[+]
9Ибрахьимэ зэзэгъыныгъэу дишӀыгъэр,
Исхьакъ гущыӀэ пытэу ритыгъэр[+].
10Рихъухьагъэр Зиусхьаным къыгъэшъыпкъэжьыгъ
егъэшӀэрэ зэзэгъыныгъэу
Ащ Якъубэ къызэригъэгугъагъэр;
11КъыӀуи: «КъэнаӀан чӀыгур
шъуиӀахьышӀоу о къыостыщт»[+].
12ЯпчъагъэкӀэ ахэр макӀэхэу,
мэкӀэ дэдэхэу, хэхэс цӀыфхэу щытыгъэх,[+]
13зы хэгъэгум икӀыхэти,
адрэ хэгъэгум ихьэщтыгъэх,
зы пачъыхьэгъум икӀыхэти,
нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ хахьэщтыгъэх.
14Агу зыми харигъэгъэкӀыгъэп Зиусхьаным;
пачъыхьэхэми афигъэпытагъ:[+]
15«Шъуанэмыс Сэ къахэсхыгъэмэ,
ситхьэлӀыкӀохэм яшъумышӀ бзэджагъэ»[+].
16ЧӀыгум гъаблэ къыщишӀи,
сыд фэдэрэ лэжьыгъэ щэпкъи зегъэкӀодым,[+]
17ахэмэ апэ итэу цӀыф ыгъэкӀогъагъ:
Юсыф пщылӀ папкӀэу ащэгъагъэр[+].
18Ащ ылъакъохэр Ӏэхъу-лъэхъукӀэ афызхи,
гъучӀ пшъэхъу ыпшъэ ралъхьагъ;
19Тхьэм къыӀуагъэр къэшъыпкъэжьыфэ,
Зиусхьаным ипсалъэ ар ыушэтыгъ[+].
20Пачъыхьэм ыгъакӀохи,
цӀыф лъэпкъхэр зыӀэ илъым
ар ригъэтӀупщыжьыгъ[+].
21Ежь иуни ащ ыӀэ рилъхьагъ,
пащэ афишӀыгъ иӀэ пстэуми,[+]
22ежь ыгу къызэриӀоу,
ипщыхэр ыгъэсэнхэу,
инахьыжъхэм акъылышӀуагъэ ахилъхьанэу.
23Джащыгъум Якъубэ Мысырым къэкӀуагъ,
Хъам[*] ичӀыгу итӀысхьагъ[+].
24Тхьэм Ежь ицӀыф лъэпкъ
лъэш дэдэу ыгъэбэгъуагъ,
ащ ипыйхэм
анахь кӀочӀэшхоуи ышӀыгъ[+].
25ЦӀыф лъэпкъэу Ежь къахихыгъэр
ахэмэ афэмылъэгъоу,
фэлэжьэрэ цӀыфхэм къятхьагъэпцӀэкӀхэу
Ащ ышӀыгъ[+].
26ЫгъэкӀуагъэх Мысырым Ежь иӀумэт Мосэ,
Ежь къахихыгъэ Хьарунэ[+].
27Ахэмэ Ащ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къаригъэлъэгъуагъ,
Ӏофышхо шӀагъохэр
Хъам ичӀыгу щаригъэшӀагъэх[+].
28ШӀункӀыр афигъакӀуи,
хэгъэгур ыгъэушӀункӀыгъ,
Ащ игущыӀэ
къыпэуцужьыгъэх[*] ахэр[+].
29Япсыхэр Ащ лъы ышӀыхи,
япцэжъыехэр ыгъэлӀагъэх[+].
30Ахэмэ ячӀыгуи
аужыпкъэм япачъыхьэмэ яунэхэри
хьантӀэркъо тӀысыпӀэ ышӀыгъэх[+].
31Ащ къыӀуагъэти,
хьэцӀэ-пӀацӀэхэр, бэдзэнэшъухэр,
хэгъэгум бэ дэдэ щыхъугъэх[+].
32Ощхым ычӀыпӀэкӀэ ошъур,
узылыбжьэрэ машӀори
ячӀыгу къыфигъэкӀуагъ,[+]
33ясэнашъхьи инжыр чъыгхэри ыутыгъэх,
зэфэдэкӀэ чъыгхэри щырикӀыкӀыгъэх
ячӀыгу.
34КъыӀуагъэти, мацӀи пкӀэшъэхъуи
пчъагъэ ямыӀэу къэкӀуагъэх;[+]
35ячӀыгу тет уцыр зэкӀэ
ахэмэ ашхыгъ,
ягубгъомэ арыт лэжьыгъэри
лъэпсэкӀод ашӀыгъ.
36Ахэмэ ящыпэлъф пстэури,
акӀуачӀэ пэублэу иӀэри
ячӀыгу тыригъэкӀодыкӀыгъ[+].
37Тыжьыни дышъи зыдаӀыгъэу,
израиль цӀыфхэр къырищыжьыгъэх,
ахэмэ ахэтыгъэп зигъуаджи[+].
38Ахэр зекӀыжьхэм,
мысыр цӀыфхэр гушӀуагъэх;
сыда пӀомэ ахэмэ ящынагъо
мысыр цӀыфхэм къатеогъагъ[+].
39Ошъуапщэр техъонэу
ахэмэ къафиубгъугъ,
машӀори – чэщым къафигъэнэфынэу[+].
40КъыкӀэлъэӀугъэхэти,
ныбгъухэр къаритыгъэх,
уашъом къехыгъэ гъомлапхъэкӀэ
ыгъэшхэкӀыгъэх[+].
41Мыжъор зэгуигъэкӀи,
псыхэр къечъэжьагъэх,
чӀыпӀэлъэ гъушъэмэ
псыхъом фэдэу къателъэдагъэх,[+]
42сыда пӀомэ Ащ щыгъупшагъэп
игущыӀэ лъапӀэу
иӀумэт Ибрахьимэ Ащ ритыгъагъэр[+].
43ИцӀыф лъэпкъ, къыхихыгъэхэр,
гушӀуагъом хэтхэу,
орэд къаӀозэ, къырищыжьыгъэх[+].
44Къаритыгъэх хымэ лъэпкъмэ ячӀыгухэр,
нэмыкӀ лъэпкъмэ алэжьыгъэри къаӀукӀэжьыгъ,[+]
45Ащ шапхъэу къафигъэуцугъэхэр агъэцэкӀэнхэу,
ыгъэуцугъэ хабзэхэри ащымыгъупшэнхэу.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ!

#### Я 105-рэ Орэд


Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ

1Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ: Ар – шӀу,
Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжь.
2Зиусхьаным илъэкӀыныгъэшхо зыхэлъ Ӏофхэр
хэт къэзыӀошъущтыр,
Ащ щытхъоу пылъ пстэури
хэт къэзыгъэлъэгъошъущтыр?
3Гъогу мафэ техьагъэх
Тхьэм ихьыкум зыщымыгъупшэхэу,
сыдрэ уахъти шъыпкъагъэ хэлъэу зекӀохэрэр![+]
4УицӀыф лъэпкъ шӀур угу филъэу
угу сыкъэгъэкӀыжь, Зиусхьан;
ахэр къиным зыхэпщыжьыхэкӀэ,
унаӀэ сэри къыстегъэт!
5О къыхэпхыгъэ цӀыфхэм
щыӀэкӀэшӀоу яӀэр слъэгъунэу,
уицӀыф лъэпкъ ичэф сырычэфэу,
О уиунэе цӀыфхэм сырягъусэу
уищытхъу къэсӀэтынэу.
6Тэри тятэжъхэми псэкӀод тшӀагъэ,
бзэджагъэ зетхьагъ,
мыхъунэу тызекӀуагъ.
7Мысырым къыщыбгъэлъэгъогъэ шӀэгъошӀагъэхэр
зэхашӀыкӀыгъэхэп тятэжъхэм,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь ащыгъупшагъ,
ау Хы Плыжьым иӀушъо
Тхьэу анахь Лъагэм щыпэуцугъэх[+].
8Ау Ежь ыцӀэ ихьатыркӀэ ахэр
Ащ къыгъэнэжьыгъэх,
илъэкӀышхо зэпстэуми къаригъэлъэгъунэу[+].
9Пхъашэу зыдэгущыӀэм Хы Плыжьым,
ар игъукӀыгъ;
чӀыгу гъушъэм фэдэу,
куупӀэм ахэр зэпырищыгъэх,[+]
10зиджэгъогъухэм къаӀэкӀихыжьыгъэх,
пыим ыӀэмэ ащиухъумагъэх[+].
11Ахэмэ япыймэ псыхэр къатеуагъэх,
псэоу зы нэбгыри
ахэмэ ащыщэу къэнагъэп[+].
12Ащыгъум ахэмэ Ащ игущыӀэхэр
ашӀошъ хъугъэх,
Ащ щытхъур фашӀыгъ[+].
13Ау Ащ къафишӀагъэхэр
псынкӀэу ащыгъупшагъэх,
Тхьэр упчӀэжьэгъу амышӀэу,
Ащ ежэжьыгъэхэп;[+]
14ау шъоф нэкӀым итхэу
шхыным кӀэхъопсыщтыгъэх,
губгъо нэкӀым Тхьэр щаушэтыгъ.
15Зыфаехэр аритыгъэх,
ау уз щынагъо афигъэкӀуагъ[+].
16ЯуцупӀэ щыӀэхэу Мосэрэ
Зиусхьаным илъапӀэу Хьарунэрэ
ахэр зяхъопсэжьыхэм,
17чӀыгур зэгози, Датан ыдырыгъ,
Абирам икуп ащ чӀиухъумагъ.
18Ахэмэ азыфагу къыщызэхани машӀор,
псэкӀодышӀэхэр мэшӀо тхъуабзэм зэлъилыбжьагъэх.
19Хъорэб дэжь дышъэ шкӀэхъужъ щагъэчъи,
а гъэчъыгъэм шъхьащэ фашӀыгъ[+].
20Тхьэм щытхъу фашӀын амыдэу,
цоу уцыр зышхырэм
исурэт шъхьащэ фашӀыгъ[+].
21Тхьэр ахэмэ ащыгъупшагъ,
КъэгъэнэжьакӀоу яӀэр,
Ӏоф ины дэдэхэр – Мысырым,[+]
22Ӏоф шӀагъохэр – Хъам чӀыгум,
Ӏоф щынагъохэр Хы Плыжьым адэжьхэм
ащызышӀагъэр.
23Ахэр ыгъэкӀодынхэу ыӀуагъ Тхьэм,
Ежь къыхихыгъэ Мосэ
Тхьэм игубж зэкӀигъэкӀонэу,
цӀыфхэр ымыгъэкӀодынхэу
ыпашъхьэ къимыуцуагъэмэ[+].
24ЗыкӀэнэцӀыщтыгъэхэ чӀыгур ахэмэ
пхъэтэпэмыхь ашӀыгъ,
ашӀошъ хъугъэп Ащ игущыӀэ.
25Ящэтырмэ ащыгъумтӀымхэзэ,
едэӀугъэхэп Зиусхьаным ымакъэ.
26Джащ пае Ащ ыӀэ ахэмэ атырищэягъ,
шъоф нэкӀым щигъэкӀодынхэу
гущыӀэ пытэкӀэ ыӀуагъ,
27ахэмэ ялӀакъо цӀыф лъэпкъмэ
ахигъэкӀухьанышъ,
чӀыналъэмэ арытэкъуагъэ ышӀынхэу.
28ПэӀор къушъхьэм дэжь
БаӀал тхьэнэпцӀыр адагъэлъапӀэзэ,
псэ зимыӀэмэ афашӀыгъэ къурмэнхэр ашхыгъэх.
29АшӀагъэхэмкӀэ Тхьэр агъэгубжыщтыгъэти,
зэпахырэ узыр ахэмэ къатебэнагъ.
30Ау Пынэхъас къэтэджи,
хьыкум зешӀым, узыр къэуцугъ.
31ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ
егъэшӀэрэу ащымыгъупшэнэу
Тхьэм ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ[+].
32Мэрыбэ ипсымэ адэжь
Тхьэм губж щырагъэшӀыгъэти,
ахэмэ апае Мосэ
къиныпӀэ ифагъ[+].
33Сыда пӀомэ ащ ыгу хэуӀагъэхэти,
емыгупшысэу къэгущыӀагъ.
34Зиусхьаным унашъо афишӀыгъэми,
хымэ лъэпкъхэр агъэкӀодыгъэхэп,[+]
35ау ахэмэ захагъэкӀухьи,
яӀофхэм зарагъэсагъ[+].
36Ахэмэ ятхьэнэпцӀыхэм зафэӀорышӀэхэм,
яхъытыу ифагъэхэу къычӀэкӀыгъ[+].
37ДжынапцӀэхэм апае
яшъаохэмрэ япшъашъэхэмрэ
ашӀыщтыгъ къурмэн[+].
38КъэнаӀаным итхьэхэм апае акъохэр,
апхъухэр къурмэн ашӀыхэзэ,
лъы хыер загъачъэкӀэ,
чӀыгум емыкӀу рахыщтыгъ.
39АшӀагъэмкӀэ заушӀоижьызэ,
язекӀуакӀэкӀэ Тхьэм фэшъыпкъагъэхэп.
40Арыти Тхьэр ицӀыф лъэпкъ фэгубжыгъ,
Ежь ицӀыфхэр пхъэтэпэмыхь ышӀыгъэх;
41хымэ лъэпкъхэм ахэр аӀэкӀилъхьагъэх,
зылъэгъу мыхъухэрэм тетыгъо къафыряӀэнэу[+].
42Егъэзыгъэу япыймэ аӀыгъхэу,
аӀэмычӀэ чӀэлъхэу псэущтыгъэх[+].
43Ахэр бэрэ Ащ хищыжьыгъэх;
аущтми загъэкъаигъэти,
етӀани япсэкӀодышӀагъэхэмкӀи загъэунэхъужьыщтыгъ[+].
44Ау якуо макъэ зызэхихкӀэ,
Ащ ахэмэ ятхьамыкӀагъо
ынаӀэ тыригъэтыщтыгъ[+].
45Зэзэгъыныгъэу адишӀыгъэри
ыгу илъыгъ,
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь къыхэкӀэуи
гукӀэгъу афишӀыщтыгъэ[+].
46Ахэр гъэры зышӀырэмэ зэкӀэмэ
афаригъэшӀыщтыгъэ гукӀэгъу.
47ТымыкӀодэу тыкъэгъэнэжь,
Зиусхьанэу ти Тхь,
цӀыф лъэпкъмэ такъыхэщыжьи, тыугъоижь,
О пцӀэ лъапӀэ ищытхъу къэтӀэтынэу,
тыпфэрэзэнэу.

48Щытхъур ий Зиусхьаным,
Израиль и Тхьэ, егъэшӀэрэу!
ЦӀыф лъэпкъым зэрэпсэоу къерэӀу: Амин!
Зиусхьаным щытхъур ий![*][+]

#### Я 106-рэ Орэд


Ятфэнэрэ тхылъ


Тхьэм ихьалэлныгъэ ищытхъу

1Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ –
Ар шӀушъ.
МыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу![+]
2Джаущтэу къарэӀу Зиусхьаным
къыгъэнэжьыгъэхэм псэухэу,
къаӀэкӀихыжьыгъэхэм пыйхэм,[+]
3хымэ хэгъэгухэм къарищыжьыгъэхэм;
къокӀыпӀэм, къохьапӀэм, темырым,
къыблэм къащыкӀэдзагъэу.
4Ахэмэ шъоф нэкӀ гъогунчъэм къыщакӀухьагъ,
цӀыф щыпсэоу къалэ къамыгъотышъоу.
5Гъаблэм ыгъалӀэхэу, псым фалӀэхэу,
агу кӀодэу бэри къыхэкӀыгъ.
6Ау якъин хэтхэу
ахэр Зиусхьаным зелъэӀухэм,
Ащ ахэр чӀыпӀэ гузэжъогъум
къырищыжьыгъэх.
7Рищэжьагъэх ахэр гъогу занкӀэкӀэ
кӀонхэу цӀыф зыдэс къалэ.
8Зиусхьаным щытхъур фарэшӀ:
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь,
цӀыфхэм афишӀэрэ Ӏоф шӀагъохэм апае,
9сыда пӀомэ псым фызэгоутырэм
Ащ зырегъэгъэшъокӀы,
зигъаблэми Ащ шхын фырегъэкъу[+].
10Ахэмэ ащыщхэр шӀункӀымрэ
хьадэгъум ижьаурэ ахэсыгъэх –
гукӀаем хэтхэу,
Ӏэхъу-лъэхъухэр ателъхэу;
11сыда пӀомэ Тхьэм игущыӀэмэ
язэгъыгъэхэп,
Ар упчӀэжьэгъу зыфашӀынэу
зэрапэсыгъэп[+].
12ӀофшӀэн хьылъэм агу ыгъэкӀодыгъ,
ебэджыгъэхэу,
ӀэпыӀэгъу къафэхъуни амыгъотэу[+].
13Ау якъин хэтхэу
ахэр Зиусхьаным зелъэӀухэм,
Ащ ахэр чӀыпӀэ гузэжъогъум
къырищыжьыгъэх,
14шӀункӀымрэ хьадэгъу жьаумрэ къахищыжьхи,
яӀэхъу-лъэхъухэри зэпиутыгъэх.
15Зиусхьаным щытхъур фарэшӀ –
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь,
цӀыфхэм афишӀэрэ Ӏоф шӀагъохэм апае:
16сыда пӀомэ гъоплъэ къэлапчъэхэр
Ащ екъутэх,
гъучӀ хьалъкъхэр зэпеутых.
17ПсэкӀодышӀэ гъогоу зытетыгъэхэм,
ябзэджагъэ апае
акъылынчъэмэ къин ащэчыгъ.
18Сыд фэдэ гъомлапхъи агу емыкӀоу,
хьадэгъу къэлапчъэм пэблагъэ хъущтыгъэх[+].
19Ау якъин хэтхэу
ахэр Зиусхьаным зелъэӀухэм,
Ащ ахэр чӀыпӀэ гузэжъогъум
къырищыжьыгъэх;
20игущыӀэ Ащ афигъакӀуи, ыгъэхъужьыгъэх,
хьадэгъу машэми щиухъумагъэх[+].
21Зиусхьаным щытхъур фарэшӀ
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь пае,
цӀыфхэм афишӀэрэ Ӏоф шӀагъохэм апае!
22Щытхъу къурмэнхэр Ащ фарэшӀых,
ыгъэхъагъэхэр орэдкӀэ къарэӀуатэх![+]
23Зыгорэхэр къухьэхэмкӀэ хым ехыгъэх,
хышхомэ сатыу ащашӀыгъ;
24хы быжъутэм халъэгъуагъэх
Зиусхьаным иӀофшӀагъи ишӀэгъуашӀи.
25Ащ къыӀуагъэти, жьышхор къилъыгъ,
ащ иорхэм лъагэу заӀэтыгъ[+].
26Ошъогумэ анэсэу дэкӀоягъэх,
чӀэнчъэ куум нэсэуи ехыгъэх;
къиным хэтхэу агухэр иткӀукӀыгъэх.
27Ахэр чэрэгъугъэх, ешъуагъэхэм афэдэхэу,
щэо-плӀэуагъэх, яакъыли щыуагъэх.
28Ау якъин хэтхэу
ахэр Зиусхьаным зелъэӀухэм,
чӀыпӀэ гузэжъогъум къырищыжьыгъэх.
29Хыуаер кӀым-сым Ащ ышӀыгъ,
хыорхэр ыгъэӀэсэжьыгъэх[+].
30Хыорхэр зэӀасэхэм, чэфыгъэх ахэр,
зыкӀэхъопсырэ къухьэуцупӀэм къырищэлӀагъэх.
31Щытхъур фарэшӀ Зиусхьаным
мыкӀодыжьырэ ишӀулъэгъу,
цӀыфхэм афишӀэрэ Ӏоф шӀагъохэм апае.
32ЦӀыфхэм язэӀукӀэшхо
щытхъур Ащ щыфарэӀэт,
нахьыжъхэм язэфэс ищытхъу къыщарэӀуат!
33Ащ псыхъохэр – шъоф нэкӀы,
псы къэкӀуапӀэхэр – чӀыгу гъушъэ ешӀых,
34гъэбэжъу чӀыгум щыгъу хизы ешӀы,
ащ щыпсэухэрэм япсэкӀодхэм къахэкӀэу[+].
35Шъоф нэкӀыр Ащ псыутӀэ ешӀы,
псы къэкӀуапӀэу – чӀыгу игъукӀыгъэр.
36Ащ мэлэкӀалӀэхэр тырегъэтӀысхьэхэшъ,
дэсынхэу къалэр агъэпсы;
37губгъохэр апхъых, сэнашъхьэу
бэу къызпыкӀэрэр ахэмэ агъэтӀысы.
38Ахэмэ ынэшӀу ащефэшъ, мэбагъох,
ябылыми зи къыщигъакӀэрэп[+].
39Ахэр нахь макӀэ хъугъэх,
тхьамыкӀагъом, егъэзыгъэ щыӀакӀэм,
нэшхъэигъом екӀагъэ ышӀыгъэх.
40Ащ пщыхэм емыкӀу арешӀэ,
шъоф нэкӀ гъогунчъэм
къыщакӀухьанэу къыренэх.
41Ау тхьамыкӀэр къиным къыхещышъ,
егъэбагъо мэл Ӏэхъогъоу илӀакъо[+].
42Ар алъэгъушъ,
шъыпкъагъэ зиӀэхэр мэгушӀох,
ау зэкӀэ цӀыф бзаджэхэм
ажэхэр зэтракъузэ[+].
43АкъылышӀом а Ӏофхэм ынаӀэ атырерэгъэт,
ерэгупшысэх цӀыфхэр
Зиусхьаным ишӀулъэгъу мыкӀодыжь[+].

#### Я 107-рэ Орэд


Тхьэр Израиль ипыйхэм атекӀоным пае тхьэлъэӀу


1[•]Даут иорэд

2Сыгу хьазыр,
сыгукӀэ сыпыт, Тхьэр;
орэд къэсӀощт,
щытхъоу Ощ пае сиӀэр
орэдкӀэ сӀотэщт.
СпсэкӀэ орэд къыпфэсӀощт[+].
3Къэущ, пщынэтӀаркъор, бзэпс пщынэр!
Сэ нэфшъагъор къэзгъэущын.
4ЦӀыф лъэпкъмэ сахэтэу
уищытхъу,
Зиусхьан, сэ сӀотэщт;
лъэпкъ макӀэмэ сахэтэу
орэдкӀэ уищытхъу сэ сӀотэщт.
5Сыда пӀомэ уишӀулъэгъу мыкӀодыжь
ошъогумэ анахь лъаг,
уишъыпкъагъэ ошъуапщэхэм анэсы[+].
6Ошъогумэ анахь лъагэу
уӀэтыгъэу орэхъу О, Тхьэр!
ТыдэкӀи чӀыгум ышъхьагъ
уищытхъу щэрэгъэӀагъ,
7О шӀу плъэгъугъэхэр
къиным хэкӀыжьынхэу;
сыкъэгъэнэжьи пӀэ джабгъукӀэ,
сыкъэлъэгъу.
8Иунэ лъапӀэ Тхьэм къыщиӀуагъ:
«СэгушӀо лъэшэу, Щэхэм згощыщт,
Сукъот кӀэйри зэтесыутыщт[+].
9ГъылыӀад, Мэнасэ сэсый;
Ефраим – ситандж;
Ехъудэ – сидышъэ бэщ.
10Моаб – зызэрыстхьакӀэрэ лэджэн,
Едом – сищазымэ чӀэгъ,
фылист чӀыгум ситекӀоныгъэ ымакъэ
гушӀогъошхокӀэ сэ щысӀэтыщт».
11Къэлэ гъэпытагъэм хэта сыдэзыщэщтыр?
Едом хэт сищэщт?
12Тхьэ, тычӀэбдзыгъэу ара?
Тидзэхэр гъусэ пшӀыгъэхэу,
О удэмыкӀэу удэс, ара?
13Пыйхэм татекӀонэу къытэт ӀэпыӀэгъу –
пкӀэнчъэ цӀыфым ущыгугъыныр[+].
14Тхьэр тигъусэмэ, тымыгъэхъэн щыӀэп.
Ар атекӀощт типыйхэм.

#### Я 108-рэ Орэд


ТхьамыкӀагъом хэт цӀыфым Тхьэм зыфегъазэ


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

1Щытхъоу сшӀырэм и Тхь, зымыушъэф![+]
2Сыда пӀомэ цӀыф бзаджэхэм,
хьилэхэм ажэ сыдэлъ,
псэлъэ нэпцӀыхэмкӀэ сигугъу ашӀы[+].
3Бгъу пстэухэмкӀи, силажьэ хэмылъэу,
джэгъогъу гущыӀэкӀэ сыкъауцухьэ,
сыхьакъынчъэу сагъэпыи[+].
4СишӀулъэгъу пае сэ ахэмэ сагъэмысэ,
сэ Тхьэм сафелъэӀуми.
5СишӀушӀагъэ бзэджагъэкӀэ пэгъокӀыжьых,
сишӀулъэгъу – уджэгъуныгъэкӀэ[+].
6ХьыкумышӀ бзаджэр
ыгъэмысэнэу фэгъэуцу,
ежь иочыл ыгъэмысэнэу орэхъу[*][+].
7Хьыкум шӀыгъом ар мысэ орэхъу,
итхьэлъэӀуи псэкӀод фэрэхъу;[+]
8имафэхэр кӀако орэхъух,
ащ ычӀыпӀи нэмыкӀ ерэуцу;[+]
9исабыйхэр ибэ орэхъух,
ишъузи шъузабэу къэрэн;[+]
10къарэкӀухь исабыймэ лъэӀуакӀохэу,
яунэ зэхэтэкъуагъэ чӀарэфых;
11чӀыфэ къезытыгъэм
ежь имылъку зэкӀэ шӀуерэштэжь,
иӀофшӀагъи зэкӀэ хымэ Ӏахьэ орэхъу;
12шӀулъэгъу мыкӀодыжь фэзышӀын къэрэмыхъу,
исабый ибэхэм – афэгумэкӀын;
13лъэпсэкӀоды орэхъух ащ текӀыгъэхэр,
къакӀэлъыкӀорэ лӀэужхэми
ащ ыцӀэ ащэрэгъупшэжь[+].
14Ащ ятэжъхэм ямыхъо-мышӀагъэ
Зиусхьаным ыгу къэрэкӀыжь,
ащ янэ псэкӀодэу ышӀагъэр
ныбжьырэм лъэпсэкӀоды орэмыхъу;[+]
15Зиусхьаным ыпашъхьэ
япсэкӀодхэр ренэу ерэтых,
ежьхэр чӀыгум
цӀыфхэм агу къыщэрэмыкӀыжь[+].
16Сыда пӀомэ тхьамыкӀэу, щыкӀагъэ зиӀэм,
зыгу кӀодыгъэм
шӀу афишӀэнкӀэ фэмыеу,
лӀэнхэм нэсыфэ къырифэкӀыгъэх.
17Бгыбзэр шӀу ылъэгъугъэшъ,
ар ащ къытерэфэжь;
Тхьэм ынэшӀу ащифэнэу фэягъэпышъ,
Тхьэм ынэшӀу пэчыжьэ орэхъу.
18Бгыбзэр ащ шъуашэу зыфишӀыжьыгъ,
ар псым фэдэу ыкӀоцӀ ерэхь,
дагъэм фэдэу ыкъупшъхьэ хэрэхь.
19Шъошэ папкӀэу фэрэхъу ар,
бгырыпхэу мафэ къэс
ыбгы рилъхьэрэм фэдэу орэхъу.
20Джар Зиусхьаным
сызыгъэмысэхэрэм аферэгъэшъуаш –
мыхъунхэр зыӀорэмэ сэ къысфэгъэхьыгъэу!
21Сэ О, Тхьэу си Зиусхьан,
О пцӀэ лъапӀэ ихьатыркӀэ шӀу къысфашӀ:
уишӀугъэшхорэ
уишӀулъэгъу мыкӀодыжьырэ апае сыхэщыжь[+].
22Сыда пӀомэ сытхьамыкӀ, сыекӀагъ,
сыгуи лъэшэу къыхэуӀагъэх[+].
23Пчыхьэрэ ныбжьыкъум фэдэу
сэкӀодыжьы;
сыкъырафэкӀы мацӀэр зэрэзэрафэу[+].
24ЗэрэсинэкӀым къыхэкӀэу
слъэгуанджэхэр хъыбэй хъугъэх,
спкъышъоли оды хъугъэ.
25Сэ ахэмэ кӀэнэкӀалъэ сашӀыгъ;
ашъхьэхэр зэфагъэсысы сызалъэгъукӀэ.
26Зиусхьанэу си Тхь, къыздеӀ,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ сыкъэгъэнэжь,
27ау О уиӀэшӀагъэхэр арэшӀ,
зэхарэшӀыкӀ О ар зэрэпшӀагъэр.
28Ахэр къысэрэбгых, ау О
унэшӀу къысщыгъаф;
ахэмэ зыкъыспаӀэтыгъ,
ау нэпэнчъэ хъугъэх;
сыуиӀумэтышъ, сыгъэгушӀожь.
29Сызыгъэмысэхэрэм нэпэнчъагъэр яшъуашэ орэхъу,
хьэйнэпагъэр ящыгъынэу орэхъу.
30Сэ Зиусхьаным сӀупэхэмкӀэ сымакъэ Ӏэтыгъэу
щытхъур фэсшӀыщт,
цӀыфыбэмэ сахэтэу
ищытхъу сӀотэщт,
31сыда пӀомэ Ар тхьамыкӀэм иджабгъоу щыт –
ыпсэ лъыхъухэрэм ащиухъумэнэу[+].

#### Я 109-рэ Орэд


Зиусхьанымрэ Ащ ихэхыгъэ Пачъыхьэмрэ


Даут иорэд

1Тхьэу Зиусхьаным
Си Зиусхьан риӀуагъ:
«Уипыйхэр лъэгукӀэтын сэшӀыфэхэ,
сиджабгъукӀэ О щыс»[+].
2О пкӀуачӀэ ипачъыхьэ бэщ
Цион къикӀэу къыуитыщт,
Зиусхьаным О къыпфигъэхьыщт:
тетыгъор уипыйхэм азыфагу щыӀыгъ[+].
3Уипыймэ узщязаорэ мафэм,
ежь яшӀоигъоныгъэкӀэ уицӀыфхэр
О къыбдеӀэнхэу хьазырых.
Пчэдыжь нэфылъым къыпэу,
осэпсым икъакӀо фэдэу,
уиныбжьыкӀэгъу къыпфэкӀощт.
4Тхьэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ ышӀыгъэшъ,
кӀэгъожьыщтэп: «Малкъыцэдэкъ[*] фэдэу,
ори егъашӀэм укъурмэнышӀыщт»[+].
5Тхьэу Зиусхьаныр О, пачъыхьэр,
уиджабгъукӀэ щыӀ,
Ащ игубжыгъо мафэм
пачъыхьэхэр зэтыриукӀэщтых;[+]
6ЦӀыф лъэпкъмэ хьыкум атыришӀыхьащт,
чӀым хьадэр тизыбзэ ышӀыщт,
чӀыгу хъоо-пщаум
пачъыхьэхэр щигъэтэкъощтых[+].
7Пачъыхьэр гъогу тетэу
псэу чъэрэм ешъощт,
тетыгъошхо джащ пае ритыщт.

#### Я 110-рэ Орэд


Тхьэм ишӀэгъошӀагъэхэр


Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ

1О щытхъур щыпфэсшӀыщт, Зиусхьан,
сыгу зэрэпсэоу къыздеӀэу,
Тхьэм фэшъыпкъэхэм язэӀукӀэгъум[+].
2Зиусхьаным иӀофхэр иных,
ахэр зыгу рихьырэ пстэури
ахэмэ ахэгупшысыхьэх[+].
3Ащ иӀоф – икъукӀэ щытхъу, дэхагъ,
Ащ ишъыпкъагъэ гъэшӀэным щыӀэщт[+].
4Ащ ишӀэгъошӀагъэхэр
цӀыфхэм агу къагъэкӀыжьы;
хьалэл, гукӀэгъушӀ Зиусхьаныр[+].
5Щынагъо Ащ фызиӀэхэм
гъомлапхъэр къареты;
Ӏуагъэу ышӀыгъэр
гъэшӀэным къешӀэжьы[+].
6Ащ иӀофшӀагъэмэ кӀуачӀэу ахэлъыр
ицӀыфхэм Ащ къаригъэлъэгъугъ,
хымэ лъэпкъхэм ячӀыгу къаритызэ.
7Ащ иӀэшӀагъэхэр шъыпкъэх, зафэх,
къышӀыгъэ пшъэрылъхэр цыхьэшӀэгъу закӀэх.
8ГъэшӀэнхэм ащызэщыкъощтхэп ахэр,
цӀыфхэм шъыпкъагъэрэ
зэфагъэкӀэрэ агъэцэкӀэнхэу.
9Ащ ицӀыф лъэпкъ шъхьафит ышӀыгъ;
мыкӀодыжьын Ӏуагъэ дишӀыгъ.
ЛъапӀэ, щынагъу Ащ ыцӀэ![+]
10АкъылышӀуагъэм ылъапс –
Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр;
Ащ ипшъэрылъхэр зыгъэцакӀэрэмэ
зэкӀэмэ язэхэшӀыкӀ тэрэз.
Зиусхьаным щытхъур ий гъэшӀэным[+].

#### Я 111-рэ Орэд


Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым Тхьэм ынэшӀу зэрэщифэрэр


Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ

1Сыхьатмафэ ежьагъ
Зиусхьаным щыщынэу,
Ащ иунашъохэм
лъэшэу ащыгушӀукӀырэ цӀыфыр[+].
2Ащ къытекӀыхэрэр щылъэшыщтых чӀыгум;
Ежь фэшъыпкъэмэ,
Тхьэм ынэшӀу къащифэщт[+].
3Ащ иунэ мылъкушхорэ нэхъойрэ илъ,
ащ ишъыпкъагъэ гъэшӀэным щыӀэщт[+].
4ЦӀыф зафэмэ шӀункӀым
нэфынэр къащыфыхэнэ;
ахэр шӀух, гукӀэгъушӀых,
Тхьэм ахэр фэшъыпкъэх[+].
5ЦӀыфышӀу – гукӀэгъу зыхэлъэу
чӀыфэ зытэу,
зиӀоф зэфагъэкӀэ зезыхьэрэр;[+]
6ар лъэпэощтэп гъэшӀэным,
агу илъыщт Тхьэм фэшъыпкъэр гъэшӀэным[+].
7Ыгу къеон къэбар къыраӀоным щыщынэщтэп;
Зиусхьаным щэгугъышъ, ыгу пытэ[+].
8Ащ ыгу пытэ хъугъэ, щынэщтэп,
Тхьэр ипыйхэм атекӀонэу мэгугъэшъ[+].
9Ащ имылъку ыгощыгъ хьалэлэу,
тхьамыкӀэмэ ар аритыгъ,
ащ шъыпкъагъэу Тхьэм фыриӀэр кӀодыщтэп,
щытхъурэ кӀуачӀэрэ ащ Тхьэм къыфегъэшъуашэ[+].
10ЦӀыф бзаджэм ар елъэгъушъ,
ыгу фэщэчырэп, ыцэхэр зэригъэшхэу,
зестыжьы.
ЦӀыф бзаджэм
зыкӀэхъопсырэр къыӀэкӀэхьащтэп.

#### Я 112-рэ Орэд


Зиусхьаныр хьалэл, щытхъу фэтэжъугъэшӀ


Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ

1Шъущытхъу Зиусхьаным, Ащ иӀумэтхэр,
Зиусхьаным ыцӀэ шъущытхъу!
2Джы щегъэжьагъэу гъэшӀэным
Зиусхьаным ыцӀэ щытхъу фарэшӀ![+]
3Тыгъэр къызщыкъокӀырэм щегъэжьагъэу
зыщыкъохьажьырэм нэс
Зиусхьаным ыцӀэ
щытхъур щыфарэшӀ![+]
4Зиусхьаныр цӀыф лъэпкъ пстэуми
лъагэу ашъхьащыт;
Ащ ищытхъу
ошъогумэ ашъхьагъ нэсы[+].
5Хэта Зиусхьанэу, ти Тхьэ фэдэр:
лъагэм щыпсэузэ,[+]
6Ащ зыкъещэи,
чӀыгумрэ ошъогумрэ къылъэгъунхэу;[+]
7къыхещыжьы сапэм тхьамыкӀэр,
хэкӀым къыщегъэпсэужьы щыкӀагъэ зиӀэр,[+]
8пщымэ агуегъэтӀысхьэх,
зыщыщ цӀыф лъэпкъым ипщымэ;
9сабый зыхэмыкӀырэр ны хъугъэу,
сабыймэ ащыгушӀукӀэу,
унэм регъэтӀысхьэ.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ![+]

#### Я 113-рэ Орэд


Пэсах орэд

1Израиль цӀыфхэр Мысырым къызекӀыжьхэм,
Якъубэ къытекӀыгъэмэ
хымабзэкӀэ гущыӀэрэ цӀыф лъэпкъыр къызабгынэм,[+]
2Ехъудэ – Зиусхьаным илъэпкъ лъапӀэу,
Израил – Ащ иунаеу хъугъэ.
3Къылъэгъуи хыр, ечъэжьагъ,
Иордан псыхъори зэкӀэкӀожьыгъ[+].
4Къушъхьэхэр мэлмэ афэдэхэу,
шъхьэчъэ-псачъэу зечъэщтыгъэх,
Ӏуашъхьэхэр шъынэхэм афэдэхэу,
дэщтэ-даоу дэзэрэгъэпкӀаещтыгъэх[+].
5Сыда, хыр, къыпщышӀыгъэр,
сыда зыфыкӀэптхъугъэр?
Сыда, Иордан, къыпщышӀыгъэр,
узэкӀэмыкӀомэ мыхъунэу?
6Сыда шъо, къушъхьэхэр, мэлмэ афэдэу,
сыда, Ӏуашъхьэхэр, шъынэмэ афэдэу,
шъузфыдэпкӀаерэр?
7Зиусхьаным ыпашъхьэ щыкӀэзэз, чӀыгур,
Якъубэ и Тхьэ ыпашъхьэ щыкӀэзэз,[+]
8къушъхьэ цакӀэр – псылъэбанэ,
мыжъор псы къэкӀуапӀэу зышӀырэм[+].
9[*] Тэрэп, Зиусхьан,
тэрэп щытхъур зифэшъуашэр,
щытхъур О пцӀэ фэрэшъуаш –
уишӀулъэгъу мыкӀодыжьырэ
уифэшъыпкъэныгъэрэ яхьатыркӀэ.
10Хымэ лъэпкъхэм сыд пае аӀощт:
«Тыдэ щыӀа ахэмэ я Тхьэ?»[+]
11Тэ ти Тхьэ – ошъогумэ адэжь;
зыфаер зэкӀэ Ащ ешӀэ[+].
12Ежьхэм ятхьэхэр –
тыжьынымрэ дышъэмрэ ахэшӀыкӀыгъэхэу,
ахэр цӀыф ӀэшӀагъэх[+].
13Ахэмэ жэ яӀ, ау гущыӀэхэрэп;
ахэмэ нэ яӀ, ау плъэхэрэп;[+]
14тхьакӀумэ яӀ, ау ахэмэ зэхахырэп;
пэбзый яӀ, ау мэр зэхашӀэрэп;
15Ӏэхэр яӀэх, ау зынэсхэрэр къашӀэрэп;
яӀэх лъакъохэр, ау ахэр кӀохэрэп,
ахэмэ ачыишъхьэ
макъэ къырагъэкӀын алъэкӀырэп.
16Ахэр зышӀи, ахэмэ ащыгугъри
ятхьэмэ афэдэ орэхъух.
17Израиль лъэпкъыр! Зиусхьаным щыгугъ!
Ар шъуиӀэпыӀэгъу, шъуимэӀу.
18Хьарунэ къурмэнышӀхэр!
Зиусхьаным шъущыгугъ!
Ар шъуиӀэпыӀэгъу, шъуимэӀу[+].
19Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэр,
шъущыгугъ Зиусхьаным!
Ар шъуиӀэпыӀэгъу шъо, шъуимэӀу.
20Зиусхьаным ыгу тилъ,
Ащ ынэшӀу къытщифэщт,
Израили хьарунэ къурмэнышӀхэми
ынэшӀу къащифэщт;
21Зиусхьаным щынагъо фызиӀэмэ
цӀыкӀуи ини ынэшӀу къащифэщт.
22Нахьыбэу, нахьыбэу Зиусхьаным
хахъо шъуерэгъэшӀ –
шъуисабыйхэми шъори.
23Зиусхьанэу
ошъогуи чӀыгуи къэзыгъэшӀыгъэхэм
ынэшӀу къышъущерэф.
24Ошъогу – ошъогур Зиусхьаным ий,
чӀыгур къаритыгъ цӀыфмэ.
25ЛӀагъэхэр арэп Зиусхьаным
щытхъу фэзышӀыхэрэр,
зэкӀэ
хэгъэгу мэкъэнчъэм еххэри арэп;[+]
26Ау тэ Зиусхьаным щытхъу фэтшӀыщт –
джы щегъэжьагъэу гъэшӀэным.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ[+].

#### Я 114-рэ Орэд


Тхьэм хьадэгъум къыӀэкӀихыжьыгъэ лӀым Ащ щытхъу фешӀы

1Зиусхьаным ситхьэлъэӀу,
силъэӀу макъэ зэхихыгъэшъ,
Ар шӀу сэлъэгъу;[+]
2Сэ Ащ зыкъысфигъэзагъэшъ,
сыщэӀэфэ Ащ селъэӀущт.
3Хьадэгъу Ӏэхъу-лъэхъухэм сызэкӀаубытагъ,
хьадрыхэ ищынагъохэр сэ къыстеуагъэх;
сахэфагъ гузэжъогъу-нэшхъэигъомэ[+].
4Джащыгъум сэ Зиусхьаным селъэӀугъ:
«Зиусхьан! СыолъэӀу: спсэ къэгъэнэжь».
5Хьалэл Зиусхьаныр, иӀ шъыпкъагъэ,
ти Тхьэ гукӀэгъушӀ[+].
6Зиусхьаным цӀыф къулайцызхэр къеухъумэх:
кӀочӀаджэ сыхъугъэти, сыкъыгъэнэжьыгъ.
7Сыгу, рэхьатыгъоу уиӀагъэр къэгъотыжь:
сыда пӀомэ Зиусхьаным
о шӀугъэр къыуипэсыгъ[+].
8Спсэ хьадэгъум О къыӀэкӀэпхыжьыгъ,
сынэхэр – нэпсым,
слъакъохэр – лъэпэонхэм ащыуухъумагъэх[+].
9Зиусхьаным инэплъэгъу ситэу,
псэумэ ячӀыгу къыщэсэкӀухьэ[+].

#### Я 115-рэ Орэд

1СишӀошъхъуныгъэ сэ сытекӀыгъэп,[*]
гухэкӀышхо сиӀэу сӀощтыгъэми[+].
2Гузэжъогъум сыхэтэу къэсӀогъагъ:
цӀыфым ущыгугъыныр хьаулый[+].
3Зиусхьаным шӀоу къысфишӀэгъэ пстэуми
япэгъокӀэу сыда Ащ фэсшӀэжьыщтыр?
4Сэнэпс Ӏэгубжъэ
Зиусхьаным къурмэн фэсшӀыщт
сыкъызэригъэнэжьыгъэм пае.
5Зиусхьаным зэкӀэ ицӀыфмэ
апашъхьэ ситэу
гущыӀэу Ащ естыгъэр къэзгъэшъыпкъэжьыщт[+].
6Тхьэм щынагъо фызиӀэхэм хьадэгъу къякӀуныр
ЗиусхьанымкӀэ нэшхъэигъэшху[+].
7О, Зиусхьан! СыуиӀумэт,
сянэу уиӀумэт сырикӀал;
Ӏэхъу-лъэхъухэр сэ О степхыгъэх[+].
8Щытхъур къурмэныпхъэу О пфэсшӀыщт,
Зиусхьаным сэ селъэӀущт[+].
9Зиусхьаным зэкӀэ ицӀыфмэ
апашъхьэ ситэу,
Ащ фэсшӀыгъэ тхьэлъанэр
къэзгъэшъыпкъэжьыщт,
10Зиусхьаным и Унэ ищагумэ садэтэу,
Ерусэлэм къалэ сыщыӀэу!
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ.

#### Я 116-рэ Орэд


ЗэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм Зиусхьаным щытхъу фарэшӀ

1ЗэкӀэ цӀыф лъэпкъхэр,
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ,
ищытхъу шъуӀэты,
зэкӀэ цӀыф лъэпкъ пстэуми;[+]
2сыда пӀомэ Ащ тэрыкӀэ
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь ин дэд,
Ащ къытфыриӀэ фэшъыпкъэныгъэр егъэшӀэрэ.
Щытхъу фэшъушӀ Зиусхьаным[+].

#### Я 117-рэ Орэд


ТекӀоныгъэм ищытхъу тхьэлъэӀу

1ЗиусхьанымкӀэ рэзэныгъэ зижъугъаӀ,
сыда пӀомэ Ар шӀу,
Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьын[+].
2Израиль ицӀыфхэм непэ къашъуӀо:
«Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьын».
3Хьарунэ къурмэнышӀ пстэуми
непэ къашъуӀо:
«Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьын».
4Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэр,
непэ къашъуӀо:
«Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьын».
5Гузэжъогъум сыхэтэу
Зиусхьаным селъэӀугъэти,
Ащ сыкъызэхихи, шъхьафит сишӀыжьыгъ[+].
6Зиусхьаныр къызготышъ, сыкъэщтэщтэп;
сыд къысишӀэна сэ цӀыфым[+]?
7Зиусхьаныр ӀэпыӀэгъоу къызгот;
сиджэгъогъухэм атекӀуагъэхэу слъэгъущт[+].
8ЦӀыфым цыхьэ фэпшӀын нахьи,
Зиусхьаныр шъхьэегъэзыпӀэ зыфэпшӀымэ нахьышӀу[+].
9Тетыгъо зиӀэхэм цыхьэ афэпшӀын нахьи,
Зиусхьаныр шъхьэегъэзыпӀэ зыфэпшӀымэ нахьышӀу.
10ЗэкӀэ цӀыф лъэпкъэу щыӀэмэ сыкъауцухьагъ,
ау Зиусхьаным ыцӀэкӀэ зэхэзгъэтэкъуагъэх[+].
11Ӏужъоу сыкъадзыхьагъ;
ау Зиусхьаным ыцӀэкӀэ зэхэзгъэтэкъуагъэх.
12Бжьэ куп фэдэу къыстебанэхи,
пхъэжъые машӀом фэдэу, кӀосэжьыгъэх;
Зиусхьаным ыцӀэкӀэ сэ ахэр зэхэзгъэтэкъуагъэх.
13Сыраутын ямурадэу, ахэмэ лъэшэу сырагъэзыгъ;
ау Зиусхьаныр сэ къыскӀэӀагъ.
14Зиусхьаныр ары кӀуачӀэ къысэзытырэр,
Ары сиорэд зэхьылӀагъэр;
си КъэгъэнэжьакӀоу Ар хъугъэ[+].
15Тхьэм фэшъыпкъэмэ псэупӀэу яӀэмэ
текӀоныгъэм игушӀогъо макъэ арэӀукӀы:
«Тхьэм ыӀэ джабгъу фызэшӀокӀырэр бэ дэд![+]
16Зиусхьаныр ыӀэ джабгъукӀэ мао,
атещэягъ Зиусхьаным ыӀэ джабгъу,
Ащ фызэшӀокӀырэр бэ дэд!».
17СылӀэщтэп, сыщыӀэщт нахь,
зэлъязгъэшӀэнэу Зиусхьаным иӀофшӀагъэхэр[+].
18Сигъэпщынагъ Зиусхьаным пхъашэу,
ау хьадэгъум сыӀэкӀигъэфагъэп.
19КъысфыӀушъух Тхьэм и Унэ икъэлапчъэ,
ащ сычӀэхьанышъ,
Зиусхьаным щытхъур фэсшӀыщт[+].
20Мары икъэлапчъэ Зиусхьаным;
Ежь фэшъыпкъэхэр ащ дэхьащтых[+].
21Рэзэныгъэ пфэсшӀыщт, сыкъызэхэпхи,
сыкъызэрэбгъэнэжьыгъэм пае.
22Унэ зышӀыхэрэм чӀадзыжьыгъэ мыжъор
а унэр зытет мыжъо дэдэу хъужьыгъэ[+].
23Мыр Зиусхьаным иӀэшӀэгъэ Ӏоф,
ар тэркӀэ шӀэгъо дэд.
24Мыр Зиусхьаным къышӀыгъэ маф;
тыкӀэжъугъэгушӀу, тыкӀэжъугъэчэф ащ.
25ТыолъэӀу, Зиусхьан, тыкъэгъэнэжь,
тыолъэӀу, къыддэгъэхъух тиӀофхэр!
26Сыхьатмафэ ежьагъ
Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэр.
Зиусхьаным иунэ титэу
Ащ ынэшӀу къышъущыфэнэу тэлъаӀо[+].
27Зиусхьаныр – Тхьэ, шӀу къытфишӀагъ.
Къутамэхэр шъуӀыгъхэу
мэфэшхор ежъугъажь,
къурмэнышӀыпӀэр къэшъукӀухь[+].
28Си Тхьэр – Оры: рэзэныгъэ пфэсшӀыщт;
Си Тхьэр – Оры: пцӀэ лъагэу сӀэтыщт.
29ЗиусхьанымкӀэ рэзэныгъэ зижъугъаӀ,
Ащ ишӀулъэгъу мыкӀодыжьын[+].

#### Я 118-рэ Орэд


Зиусхьаным ихабз

1Зигъогу къабзэхэр гъогу мафэ теуцуагъэх, –
Зиусхьаным ихабзэ игъогу рыкӀохэрэр[+].
2Сыхьатмафэ ежьагъэх
Ащ игущыӀэ гъуазэхэр зыгъэцакӀэхэрэр,
гоу яӀэмкӀэ Ащ лъыхъухэрэр.
3Мыхъун зи амышӀэу,
Ащ игъогумэ ахэр арэкӀох[+].
4Пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
пытэу тӀыгъынхэу
унашъо О къытфэпшӀыгъ.
5А-ей, ипхъухьагъэхэр згъэцэкӀэнхэу,
сигъогу теубытагъэ хэлъэу сырыкӀозэ,
6зэкӀэ уиунашъомэ сынаӀэ атетмэ,
сыкъэукӀытэжьыщтэп[+].
7ГупцӀэнагъэу сиӀэмкӀэ
О щытхъу пфэсшӀыщт,
сарыгъуазэзэ уизэфагъэрэ уишъыпкъагъэрэ.
8Ипхъухьагъэхэр сэ згъэцэкӀэщтых;
утыгум сыкъимыгъан егъашӀэми[+].
9Сыдэущтэу шъэожъыер
игъогу къабзэу рыкӀощта? –
УигущыӀэ тетэу ащ фэсакъымэ ары[+].
10Сыгу зэрэпсэоу къыплъэхъу;
уиунашъомэ садэмыгъэх.
11О уигущыӀэ сыгу ислъхьагъ,
уапашъхьэ псэкӀод щысымышӀэнэу[+].
12Щытхъу пфэсэшӀы О, Зиусхьан!
Ипхъухьагъэхэм О сафэгъас[+].
13СымакъэкӀэ къэсэӀотэ зэпыт
О уизэфагъэкӀэ къэпӀуагъэхэр[+].
14О уигущыӀэ гъуазэмэ ягъогумэ
сащэгушӀо,
мылъкушхом нахь сшӀолъапӀэхэу[+].
15Сягупшысэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм,
уигъогумэ сынаӀэ атет[+].
16Ипхъухьагъэхэм сарыгушӀощт,
сщыгъупшэрэп сэ О уипсалъэ.
17СыуиӀумэтышъ, шӀу къысфашӀ,
сыпсэунэу, згъэцэкӀэнэу уигущыӀэ.
18Сынэхэр къэгъаплъэх,
уихабзэ ишӀагъохэр зэзгъэлъэгъунхэу.
19Сэ дунаим сыщыхьакӀ;
сшӀомыушъэфых уиунашъохэр[+].
20О уихьыкумэу зэпыугъо имыӀэу
сызыкӀэхъопсырэмэ, сызэгуагъэуты[+].
21Уягыи О укӀытэ зимыӀэхэм,
бгыбзэ зытелъхэм, уиунашъохэм атекӀыхэрэм[+].
22Мыхъун къысарэмыӀуалӀ,
пхъэтэпэмыхь сарэмышӀ,
уигущыӀэ гъуазэхэр згъэцэкӀагъэхэшъ.
23Сэ сыкъагъэпыеу, зэрэгъэӀушыжьхэу,
тетыгъо зиӀэхэр зэхэсых;
ипхъухьагъэхэм
сэ, уиӀумэтым, сягупшысэ[+].
24О уигущыӀэхэр – гъуазэх,
ахэмэ сагъэгушӀо, сиупчӀэжьэгъух.
25Сапэм щыщ сыхъугъ,
сызэрэбгъэгугъагъэу сыкъэгъэпсэужь.
26Сэ гъогоу сызэрыкӀуагъэм
икъэбар къызыпфэсэӀуатэм, сыкъызэхэпхыгъ,
сафэгъас О ипхъухьагъэхэм.
27Пшъэрылъэу къэпшӀыгъэхэм ягъогу
къэсшӀэнэу къызгурыгъаӀуи,
шӀэгъошӀагъэхэм сягупшысэщт.
28Гукъэошхом спсэ регъэгъукӀы:
тызэрэбгъэгугъагъэм тетэу сыгу къэгъэпыт[+].
29Гъогу пхэнджхэм сапэчыжьэ шӀыри,
шӀу къысфашӀи, уихабзэ сэгъашӀ.
30Сыпфэшъыпкъэным игъогу къахэсхыгъ,
уихьыкумхэр сапашъхьэ сшӀыгъэх.
31СяпкӀылӀагъ уигущыӀэ гъуазэмэ,
Зиусхьан: нэпэнчъэ сымыгъэхъу!
32Сарычъэщт уиунашъохэм ягъогумэ,
сиакъыл нахь ины къызыпшӀыкӀэ.
33Ипхъухьагъэхэм ягъогу къэгъэлъагъуи,
Зиусхьан, гъунэм нэсыфэ ахэмэ сарыкӀощт.
34Акъыл къысэти,
О хабзэу бгъэуцугъэм сэ сыдэхыщтэп,
гоу сиӀэмкӀэ ащ сытетыщт[+].
35Уиунашъохэм ялъагъо сырыгъакӀу,
ахэр силъапӀэхэшъ.
36Мылъкур арэп,
уигущыӀэ гъуазэмэ сыгу афэгъаз[+].
37Синэплъэгъу
Ӏоф мышъо-мылмэ апэӀух,
уигъогу сытетэу кӀуачӀэ къысхалъхь.
38ГущыӀэу щынагъо къыпфызиӀэхэм яптыгъэр
сэ, уиӀумэтым, къысфэгъэшъыпкъэжь.
39Сямыгъэуб, сыщэщынэшъ убэным,
сыда пӀомэ уихьыкумхэр шӀух.
40Мары, О пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм
сафалӀэ сыхъугъ;
О шъыпкъагъэ уиӀэшъ, сыкъэгъэпсэужь.
41МыкӀодыжьын уишӀулъэгъукӀэ
къыздэзекӀу, Зиусхьан, –
сызэрэбгъэгугъагъэм тетэу сыкъэгъэнэжь.
42ЕтӀанэ сэ мыхъун къысэзыӀуалӀэхэрэм
джэуап ястыщт,
сыда пӀомэ сыщэгугъы О уигущыӀэ[+].
43СӀымыхып
сыжэ къыдэкӀырэ шъыпкъэгъэ гущыӀэ,
уихьыкуммэ сэ сащэгугъышъ;
44уихабзэ згъэцэкӀэ зэпытыщт гъэшӀэным,
лӀэшӀэгъумэ лӀэшӀэгъухэр къакӀэлъыкӀоу.
45Шъхьафитэу сыкъекӀокӀыщт,
сыда пӀомэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
зэрэзгъэцэкӀэнхэм ыуж ситыгъ;
46уигущыӀэ гъуазэхэр
пачъыхьэмэ апашъхьэ къыщысӀотэщтых,
нэпэнчъэ сыхъущтэп[+].
47Уиунашъохэр шӀу слъэгъугъэхэшъ,
сагъэгушӀо[+].
48Уиунашъохэу шӀу слъэгъугъэмэ
сӀэхэр афэсэщэи,
сягупшысэщт ухэсыгъэу бгъэуцугъэхэм.
49Угу игъэлъ сэ, уиӀумэтым,
гущыӀэу къысэптыгъагъэр,
О ащ сыщыбгъэгугъыгъ.
50ТхьамыкӀагъом сызыщыхэтым,
гупсэфыгъо къысэзытырэр
сыкъэбгъэпсэужьынэу
сызэрэбгъэгугъагъэр ары.
51УкӀытэ зимыӀэ цӀыфхэр
Ӏаеу къыздэхьащхыпэх,
ау О уихабзэ сэ сыдэхыгъэп.
52Хьыкумхэу бэшӀагъэу къэпшӀыгъэхэр,
Зиусхьан, сыгу къызыкӀыжьхэкӀэ,
ахэмэ сагъэрэхьатыжьы.
53ЦӀыф бзаджэхэм
уихабзэ аукъоу зыслъэгъукӀэ,
сызэлъештэ губжым.
54Мы дунаим сыхымэу сытетыфэ,
ухэсыгъэу бгъэуцугъэхэр сиорэдыгъэх[+].
55Чэщыри О пцӀэ сыгу къэкӀыжьы,
Зиусхьан, сэгъэцакӀэ уихабзэ.
56Мары сигухахъор –
пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
згъэцэкӀэнхэр ары.
57Сэ сиӀахьэр, сӀуагъэ, Зиусхьан,
О уигущыӀэхэр згъэцэкӀэнхэу ары[+].
58СыгукӀэ къогъанэ сымышӀэу
сыкъыолъэӀу.
Сызэрэбгъэгугъагъэу, шӀугъэ къысфашӀ.
59Сигъогумэ сягупшысагъ сэ,
гъозэ гущыӀэу къэпшӀыгъэмэ
слъакъохэр афэсэгъазэх.
60СэгуӀэ, уиунашъохэр згъэцэкӀэнхэм
зезгъэшӀырэп сэ кӀыхьэ-лыхьэ.
61КъысагъэуцокӀых цӀыф бзаджэхэм
ялъахъэхэр,
О уихабзэ сэ сщыгъупшэрэп[+].
62ШъыпкъагъэкӀэ пшӀыгъэ хьыкумхэм апае
щытхъу пфэсшӀынэу,
чэщныкъом сэ сыкъэтэджыжьы[+].
63О щынагъо къыпфызиӀэхэу,
зэкӀэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
зыгъэцакӀэхэрэм сырягъус.
64УишӀулъэгъу мыкӀодыжь, Зиусхьан,
чӀыгум тиз;
сафэгъас ипхъухьагъэхэм![+]
65ГущыӀэу къысэптыгъагъэм тетэу
сэ, уиӀумэтым,
шӀу къысфэпшӀагъ, Зиусхьан.
66Уихабзэхэм уасэ афэсшӀынэу,
ахэмэ сащыгъозэнэуи сэгъашӀэ;
сыда пӀомэ уиунашъохэр сшӀошъ мэхъух.
67Къинщэчым сыхэмыгъафэзэ, сыгъощэгъагъ;
ау джы сэгъэцакӀэ О уигущыӀэ.
68О ушӀу, шӀугъэри къысфэошӀэ.
Ухэсыгъэу бгъэуцугъэхэм,
Зиусхьан, сафэгъас[+].
69УкӀытэ зимыӀэ цӀыфхэм пцӀыр сфаухъыты;
сыгукӀэ къогъанэ сымышӀэу,
пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр сэгъэцакӀэх[+].
70Ахэмэ агухэм язэхашӀэ макӀэ хъугъэ,
сэ О уихабзэмэ сарэгушӀо[+].
71СэркӀэ шӀугъэ къинщэчым сызэрэхэфагъэр,
зэзгъэшӀэнхэм пае ухэсыгъэу бгъэуцугъэхэр[+].
72Ужэ къыдэкӀыгъэ хабзэр –
сэркӀэ тыжьын, дышъэ миным анахьышӀу[+].
73О пӀэмэ сыкъагъэшӀыгъ, сагъэпсыгъ;
зэхэсэгъэшӀыкӀи, зэзгъэшӀэщтых уиунашъохэр.
74Къыпщыщынэхэрэм сыкъалъэгъунышъ,
уигущыӀэ сызэрэщыгугъырэм пае
ахэр гушӀощтых[+].
75Уихьыкумхэр О зэрэзафэхэр
сэшӀэ, Зиусхьан,
зэфагъэкӀи сэ О сыбгъэпщынагъ.
76УишӀулъэгъу мыкӀодыжь
гупсэфыгъо къысерэт,
О сэ, уиӀумэтым,
гущыӀэу къысэптыгъэм тетэу.
77УигукӀэгъу къыслъэрэӀэс,
етӀанэ сэ сыпсэущт;
бгъэуцугъэ хабзэм сэ сырэгушӀошъ.
78УкӀытэ зимыӀэхэр нэпэнчъэ орэхъух,
лажьэ симыӀэу сырагъэзышъ;
сягупшысэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм.
79Щынагъо О къыпфызиӀэхэр,
уигущыӀэ гъуазэхэр зышӀэхэрэр,
гъусэ къысфэрэхъух.
80Сыгу етыгъэу ипхъухьагъэхэм сафэрэӀорышӀ,
нэпэнчъэ сымыхъуным пае[+].
81Сыпаплъэзэ сыкъэбгъэнэжьыным
спсэ есэухылӀэ;
уигущыӀэ сыщэгугъы.
82Сызэрэбгъэгугъагъэм кӀэхъопсыхэзэ,
сынэхэр егъукӀых;
сэ къэсэӀо: «Сыдигъо сыбгъэгупсэфыщт?»[+]
83Хъурышъор Ӏугъом зэришӀырэм фэдэу,
сэ сызэхагъо,
ау сщыгъупшагъэхэп О ипхъухьагъэхэр.
84Мэфэ тхьапшырэ джыри сежэщта
сэ, уиӀумэтым?
СыкъезыфэкӀырэмэ сыдигъо
атепшӀыхьащта хьыкум[+]?
85УкӀыти нэхаши зимыӀэмэ
машэр сфатӀыгъ,
бгъэуцугъэ хабзэм гокӀыгъэхэу[+].
86Шъыпкъэх зэкӀэ уиунашъохэр;
пцӀыр къысаупцӀызэ, сыкъырафэкӀы;
ӀэпыӀэгъу къысфэхъу.
87ЧӀым сыщагъэкӀоды пэтыгъ;
ау О пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
сыбгынагъэхэп.
88УишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ спсэ къэгъэнэжь,
згъэцэкӀэщтых
ужэ къыдэкӀырэ гущыӀэ гъуазэхэр.
89МыкӀодыжьынэу, Зиусхьан,
уигущыӀэ ошъогумэ ащыгъэпытагъ.
90ЛӀэшӀэгъухэр къызэкӀэлъыкӀохэу,
уишъыпкъагъэ щыӀэ зэпытыщт.
О чӀыгур бгъэуцугъэшъ,
ичӀыпӀэ ар пытэу ит[+].
91О уизэфагъэкӀэ зэрэбгъэпсыгъэу зэкӀэри
джы къызнэсыгъэми щыт,
щыӀэ пстэури О къыпфэӀорышӀэшъ.
92О бгъэуцугъэ хабзэр
сигушӀуагъоу сэ щымытыгъэмэ,
сихьазаб секӀодылӀэныгъи.
93ГъэшӀэным сэ сщыгъупшэщтхэп
пшъэрылъэу къэпшӀыгъэхэр,
ахэмкӀэ О сыкъэбгъэпсэужьыгъ.
94О сыуиешъ – сыкъэгъэнэжь;
сыда пӀомэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм
ауж сит згъэцэкӀэнхэу.
95ЦӀыф бзаджэхэр
сагъэкӀодынэу къысэжэх;
ау сэ уигущыӀэ гъуазэхэм сягупшысэ.
96ЩыӀэмэ анахь икъугъэхэм
гъунэ зэряӀэр слъэгъугъэ;
ау О уиунашъо гъунэнчъэу ины.
97О бгъэуцугъэ хабзэр
шӀу дэдэ сыдэу сэ слъэгъура!
Мэфэ псэум ащ сегупшысэ.
98Уиунашъо сипыймэ анахь Ӏуш сишӀыгъ,
ар ренэу сигъусэшъ[+].
99Сезыгъаджэхэрэм зэкӀэмэ
анахь Ӏуш сыхъугъ;
сыда пӀомэ сэ сягупшысэ уигущыӀэ гъуазэмэ.
100Нэжъ-Ӏужъмэ анахьыбэ сэшӀэ, –
пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
ренэу сыгу илъхэшъ.
101УигущыӀэ згъэцэкӀэным пае,
сыдрэ гъогу пхэнджи
тезгъэуцорэп сэ слъакъо[+].
102Уихьыкумхэм защысыдзыерэп,
сыда пӀомэ О сыогъасэ.
103УигущыӀэхэр сыдэу сыбзэгу шӀоӀэшӀуха!
СэрыкӀэ ахэр шъоум нахь дэгъух[+].
104Пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм
акъыл сагъэшӀыгъ;
джащ пае сыдрэ гъогу пхэнджи сфэлъэгъурэп.
105УигущыӀэ слъакъо иостыгъ,
силъагъо ар инэфын[+].
106О уихьыкумхэу
шъыпкъагъэ зыхэлъхэм сатетынэу
тхьэлъанэ сшӀыгъэшъ, ар згъэцэкӀэщт.
107Сыегъэзыгъэ дэд сэ, Зиусхьан;
гущыӀэу къытэптыгъэм тетэу
сыкъэгъэпсэужь.
108Зиусхьан, сэр-сэрэу сыбзэгукӀэ
щытхъу къурмэнэу къыпфэсшӀырэр сӀыхи,
уихьыкумхэр къызгурыӀонхэу сыгъасэба.
109Зэпымыоу щынагъом спсэ хэфэ[*],
ау О бгъэуцугъэ хабзэр сщыгъупшэрэп.
110ЦӀыф бзаджэхэм сэщ пае
лъахъэ агъэуцугъ;
ау садэхыгъэп пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм[+].
111О уигущыӀэ гъуазэхэр
мыкӀодыжьынхэу сиӀахьэх,
сыда пӀомэ ахэр сыгу ичэфых[+].
112О ипхъухьагъэхэр
гъэшӀэным згъэцэкӀэнхэу гъунэм нэсыфэ,
сэ сыгукӀэ тесыубытагъ.
113ГуитӀу зиӀэ цӀыфхэр сфэлъэгъухэрэп,
О уихабзэ сэ шӀу сэлъэгъу.
114О – усиухъумапӀ, усимэӀу;
уигущыӀэ сэ сыщэгугъы[+].
115БзэджашӀэхэр, спэчыжьэ зышъушӀи,
си Тхьэ иунашъохэм сарыкӀощт[+].
116ГущыӀэу къысэптыгъэм тетэу
сыкъэгъэпыти, сэ сыщыӀэщт;
гугъапӀэу сиӀэмкӀэ сыкӀэмыгъэгъожь.
117СыкъэӀыгъи,
сыкъэнэжьыщт сымыкӀодэу,
ипхъухьагъэхэм
зэпымыоу сынаӀэ атезгъэтыщт.
118Ипхъухьагъэхэм адэххэрэр
зэкӀэ пхъэтэпэмыхь ошӀых –
шъыпкъэмкӀэ ягухэлъ нэпцӀхэр хьаулыех.
119ЦӀыф бзаджэу чӀым тетхэр зэкӀэ
стафэм фэдэу О огъэкӀодых,
джащ пае шӀу слъэгъугъэх
уигущыӀэ гъуазэхэр.
120Щынагъоу къыпфысиӀэм къыхэкӀэу
спкъынэ-лынэ сэ мэкӀэзэзы,
уихьыкумхэми сэ сащэщынэ.
121Зэфагъэм, шъыпкъагъэм сэ сатетыгъ,
егъэзыгъэ сызышӀыжьырэмэ саӀэкӀэмылъхь.
122Сэ, уиӀумэтым,
шӀу къыздэхъуным пае къыздеӀ,
укӀыти нэхаши зимыӀэхэм
егъэзыгъэу сыщарэмыгъаӀ.
123Сыкъэбгъэнэжьыным,
уишъыпкъагъэкӀэ сызэрэбгъэгугъагъэу,
сызхэфагъэм сыхэпщыжьыным
сыпаплъэзэ, сынэхэр егъукӀых[+].
124УишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ сэ, уиӀумэтым,
къыспэгъокӀ,
ипхъухьагъэхэм сафэгъас.
125Сэ сыуиӀумэт; зэхэсэгъэшӀыкӀи,
О уигущыӀэ гъуазэхэр къызгурыӀощтых.
126Зиусхьаным иӀофшӀэгъу къэсыгъ;
уихабзэ аукъуагъ.
127Шъыпкъэ, уиунашъохэр сэ шӀу сэлъэгъух;
дышъэм, дышъэ къабзэм нахьэу[+].
128ЗэкӀэ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм
афэсэгъазэх силъэбэкъухэр[*];
сыдрэ гъогу пхэнджи сфэлъэгъурэп.
129УигущыӀэ гъуазэхэр шӀэгъо дэдэх,
джащ пае сымыгъэцакӀэхэу сябгъукӀорэп.
130О уигущыӀэхэр агурыбгъаӀохэзэ,
ахэр цӀыфхэм нэфынэ афэхъух:
цӀыф къызэрыкӀомэ зэхэшӀыкӀи къареты[+].
131Сыжэ къыӀузыгъэу сыкъядэӀу уиунашъомэ,
сафызэгоуты сэ ахэмэ.
132Садэжь зыкъэгъази, гукӀэгъу къысфэшӀ,
пцӀэ зикӀасэмэ узэрадэзекӀоу.
133Тызэрэбгъэгугъагъэм тетэу
слъэ гъэпытэ,
бзэджагъэ гори
къыстемыкӀонэу О шӀы.
134Пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр згъэцэкӀэнхэу,
сезыгъэзырэ цӀыфхэм саӀэпыгъэкӀ.
135Унэгу инэфынэ уиӀумэт фэгъаз,
сэгъашӀэх сэ ипхъухьагъэхэр.
136О хабзэу бгъэуцугъэр аукъошъ,
сынэмэ нэпсыхэр къакӀэчъых.
137О шъыпкъагъэр зеохьэ, Зиусхьан,
О уихьыкумхэри зафэх.
138ГущыӀэ гъуазэу къытфэбгъэнагъэхэр
шъыпкъэх, цыхьэшӀэгъух.
139Шъугъоным сеухы,
сипыймэ уигущыӀэхэр ащыгъупшагъэхэшъ.
140Къэбзэ дэд О гущыӀэу къэптыгъэр,
Сэ, уиӀумэтым, ар шӀу сэлъэгъу[+].
141СыцӀыкӀу сэ, сыкъырадзэрэп;
ау сщыгъупшэхэрэп
О пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр.
142О уишъыпкъагъэ – мыкӀодыжьын шъыпкъагъ,
Уихабзи – шъыпкъэгъэ дэд[+].
143Сызэлъаубытыгъ гузэжъогъум, гухэкӀым,
ау уиунашъомэ
гухахъо ясэгъотылӀэ.
144УигущыӀэ гъуазэхэр сыдигъуи шъыпкъэх, –
зэхэшӀыкӀ къысэт сыпсэунэу.
145Сыгу зэрэпсэоу къыоджэ:
сыкъызэхэх, Зиусхьан,
ипхъухьагъэхэр згъэцэкӀэщтых.
146Сыкъыоджэ сэ О: сыкъэгъэнэжьи,
уигущыӀэ гъуазэхэм сарыкӀощт.
147УкъыздэӀэпыӀэнэу сыкъыоджэ
нэфшъагъом ыпэу;
уигущыӀэ сэ сыщэгугъы[+].
148Чэщ къэрэгъулэмэ сынэхэр апэ ешъых,
уигущыӀэ куоу сегупшысэн симурадэу.
149УишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ къызэхэх сымакъэ,
Зиусхьан;
О уизэфагъэ ихьатыркӀэ
спсэ къэгъэнэжь.
150БзэджагъэкӀэ сыкъезыфэкӀхэрэр къэблагъэх;
О уихабзэ ахэр пэчыжьэх.
151Ау благъэу ущыӀ О, Зиусхьан,
уиунашъохэри зэкӀэ цыхьэшӀэгъух[+].
152УигущыӀэ гъуазэхэр
мыкӀодыжьынхэу зэрэбгъэуцугъэхэр
бэшӀагъэу сэ зэзгъэшӀагъ.
153Сызхэт тхьамыкӀагъом къеплъи,
сыкъыхэщыжь;
сыда пӀомэ сщыгъупшэрэп сэ О уихабзэ.
154СиӀоф къыхэлажьи, шъхьафит сышӀ,
уигущыӀэкӀэ сыгъэпсэужь.
155ЦӀыф бзаджэхэр
псэоу къэнэжьынхэм пэчыжьэх,
ямыщыкӀагъэу алъытэхэшъ уиунашъохэр.
156О уигукӀэгъу ин дэд, Зиусхьан;
уизэфагъэкӀэ сыкъэгъэпсэужь[+].
157Бэ сыкъезыфэкӀэу, пыеу сиӀэр,
ау уигущыӀэ гъуазэхэм сатекӀырэп[+].
158Къыпфэмышъыпкъэхэр сэлъэгъухэшъ,
пхъэтэпэмыхь сэшӀых,
уигущыӀэхэр агъэцакӀэхэрэпышъ ахэмэ[+].
159Пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэр
шӀу зэрэслъэгъухэрэр къэлъэгъу,
уишӀулъэгъу мыкӀодыжь ихьатыркӀэ
сыкъэгъэнэжь, Зиусхьан.
160О уигущыӀэ ылъапсэр – фэшъыпкъэныгъ,
уихьыкум шъыпкъэхэр мыкӀодыжьыных[+].
161Лажьэ симыӀэу
тетыгъо зиӀэхэм сызэрафэ;
ау сэ сыгу уигущыӀэ шӀолӀыкӀы[+].
162Мылъкушхо зыгъотырэм фэдэу,
уигущыӀэ сегъэгушӀо[+].
163ПцӀыр сфэлъэгъурэп, зыщэсэдзые;
О уихабзэ сэ шӀу сэлъэгъу.
164Уишъыпкъагъэ ихьыкумхэм апае
мафэм блэ сэ щытхъу О пфэсэшӀы.
165Гупсэфыныгъэшхо яӀ
О уихабзэ шӀу зылъэгъурэмэ,
ахэр зыгъэпэрыохъуджэн щыӀэп.
166Сицыхьэ къыптелъ сыкъэбгъэнэжьынэу,
Зиусхьан,
сэгъэцакӀэх уиунашъохэри[+].
167УигущыӀэ гъуазэхэм сыгукӀэ ягъогу сытет,
ахэр сэ шӀу дэдэ сэлъэгъух.
168Пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэри
уигущыӀэ гъуазэхэри сэгъэцакӀэх;
сыда пӀомэ зэкӀэ сэ сигъогухэр
О уапашъхьэх[+].
169СигукӀэе макъэ къыплъэрэӀэс, Зиусхьан;
сызэрэбгъэгугъагъэу, акъыл сэгъэгъот.
170СитхьэлъэӀу уапашъхьэ къерэхь;
сызэрэбгъэгугъагъэм тетэу сыхэщыжь.
171О ухэсыгъэу бгъэуцугъэхэр сэогъашӀэхэшъ,
щытхъу пфэсшӀыщт.
172О уигущыӀэ орэд фэсӀощт сыбзэгукӀэ;
сыда пӀомэ уиунашъохэр зэкӀэ зафэх.
173О пӀэ ӀэпыӀэгъоу серэӀ –
сатетыгъэшъ пшъэрылъэу къытфэпшӀыгъэхэм.
174СымыкӀодэу сыкъэбгъэнэжьыным
сыфызэгоуты, Зиусхьан,
уихабзэ сегъэгушӀо.
175Спсэ щэрэӀ; щытхъури пферэшӀ,
уихьыкумхэри ӀэпыӀэгъу къысфэрэхъух.
176Мэл кӀодыгъэу сэ сыгъощагъ:
О уиӀумэт къэгъотыжь;
сыда пӀомэ сщыгъупшагъэхэп
сэ уиунашъохэр[+].

#### Я 119-рэ Орэд


ЩынэгъуапӀэм итым итхьэлъэӀу


УдэкӀоеным иорэд

1СигухэкӀ сыхэтэу
Зиусхьаным селъэӀугъэти,
Ащ сыкъызэхихыгъ.
2«О, Зиусхьан! ПцӀыусмэ япсалъэ,
хьилэм ыбзэгу сащыухъум»[+].
3Бзэгу пцӀыусым сыд къыпфишӀэна,
сыд пщыныжьа ащ къыпфихьыщтыр?
4ДзэлӀым ищэбзэщэ папцӀэхэр,
стырэ мэшӀо тэпыр ащ къыпфихьыщт[+].
5Сымыгъу сэ,
Мэщэх[*] – дэжь сыщыӀэшъ, сахэтышъ
къэдар[*] – цӀыфмэ япсэупӀэмэ[+].
6Мамырныгъэр зылъэгъу мыхъурэмэ
бащэрэ садэпсэугъ.
7Сэ сымамыр; ау «мамыр» къызэрэсӀоу,
ахэмэ зао къаӀэты.

#### Я 120-рэ Орэд


Зиусхьанэу тиухъумакӀор


УдэкӀоеным иорэд

1Ӏуашъхьэхэм синэплъэгъу афэсэгъазэ.
СиӀэпыӀэгъу тыдэ къикӀыщта[+]?
2Зиусхьаным ыдэжь къекӀы
сиӀэпыӀэгъу –
уашъомрэ чӀыгумрэ къэзыгъэшӀыгъэм[+].
3Ащ уигъэлъэпэощтэп,
шъхьаукъэщтэп укъэзыухъумэрэр[+].
4Шъыпкъэ, шъхьаукъэрэп, хэчъыерэп
Израиль иухъумакӀо.
5Зиусхьаныр – уиухъумакӀу;
Зиусхьаныр – уижьау,
пӀэ джабгъукӀэ щыт уижьау[+].
6Мафэм иягъэ къыуигъэкӀыщтэп тыгъэм,
мазэми – чэщым.
7Сыд фэдэрэ бзэджагъи
Зиусхьаным ущиухъумэщт;
Зиусхьаным ппсэ къыухъумэщт.
8Зиусхьаным, зекӀо укӀуагъэми,
къэбгъэзэжьыгъэми, –
джы щегъэжьагъэу
гъэшӀэным укъиухъумэщт[+].

#### Я 121-рэ Орэд


Ерусэлэм пае тхьэлъэӀу


УдэкӀоеным иорэд. Даут иорэд

1СыгушӀуагъ сэ, къызысаӀом:
«Зиусхьаным и Унэ тыжъугъакӀу»[+].
2Мары тлъакъохэр, Ерусэлэм,
о уикъэлапчъэмэ адэтых.
3Зэу зэхэгъэуцуагъэ фэдэу шӀыгъэу,
Ерусэлэм къалэр гъэпсыгъэ.
4ЛӀакъохэр ащ дэхьэх,
Зиусхьаным илӀакъохэр,
Израиль фагъэуцугъэ хабзэмкӀэ
Ащ ыцӀэ щытхъу фашӀынэу[+].
5Хьыкум щашӀынэу,
тахътэхэр ащ щагъэуцугъэх,
Даут иунэгъо тахътэхэр[+].
6Ерусэлэм имамырныгъэ шъуфэлъаӀу:
«О шӀу узылъэгъухэрэр шӀоу орэпсэух».
7Уикъэлэ дэпкъымэ акӀоцӀ мамырныгъэ,
Уиунэ-пытапӀэхэм щынэгъончъагъэ арэрэлъ.
8Сшыхэм, къыспэблэгъэ цӀыфхэм апае
Ерусэлэм есэӀо: «Мамырныгъэ огъот»!
9Ти Зиусхьанэу Тхьэм и Унэ ихьатыркӀэ
сыпфэлъаӀо шӀу къыбдэхъунэу[+].

#### Я 122-рэ Орэд


ГукӀэгъум пае тхьэлъэӀу


УдэкӀоеным иорэд

1О, уашъом щыпсэурэр,
уадэжь синэплъэгъу сэ къэсэгъазэ[+].
2УнэӀутхэм янэплъэгъу
язиусхьанмэ аӀэмэ зэрафагъазэу,
унэӀут бзылъфыгъэр игуащэ ыӀэ зэреплъэу,
джащ фэдэу тэ тынэхэр фэгъэзагъэх
ти Зиусхьанэу Тхьэм,
Ащ гукӀэгъу къытфешӀыфэ нэс.
3ГукӀэгъу къытфэшӀ, Зиусхьан,
уигукӀэгъу тыхэмыгъэн,
сыда пӀомэ икъунрэ
тэ пхъэтэпымыхь ташӀыгъ.
4Ежь зыфэрэзэжьхэр къызэрэддэхьащххэрэм,
пагэхэм нэмыплъ къызэрэтахырэм
икъунэу тырагъэзэщыгъ.

#### Я 123-рэ Орэд


Тхьэу Израиль и КъэгъэнэжьакӀор


УдэкӀоеным иорэд. Даут иорэд

1Зиусхьаныр армырыгъэмэ къыткӀыгъугъэр, –
Израиль ерэӀу, –[+]
2Зиусхьаныр армырыгъэмэ къыткӀыгъугъэр,
цӀыфхэм зыкъызытпаӀэтым,
3ахэмэ ягубж къызытфызэкӀанэм,
тадырыныгъи тызэрэпсэузэ;[+]
4псымэ тырахьыжьэныгъи,
псы быжъутэхэр такӀыӀу щычъэныгъэхи,[+]
5псы орышхохэм татхьалэныгъи.
6Ахэмэ тязымыгъэшхыгъэ Зиусхьаным
щытхъур фэшъушӀ.
7Бзыуубытмэ яхъытыу
бзыур зэрикӀыжьэу, тпсэ къэнэжьыгъ;
хъытыур зэӀытхъи, тэри тыкъикӀыжьыгъ[+].
8Тэ ӀэпыӀэгъу къытфэхъурэр –
уашъор, чӀыгур
къэзыгъэшӀыгъэхэ Зиусхьаныр ары[+].

#### Я 124-рэ Орэд


Зиусхьаныр Израиль иухъумакӀу


УдэкӀоеным иорэд

1Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀырэр Цион Ӏуашъхьэу,
ичӀыпӀэ имыкӀэу,
гъэшӀэным щытыщтым фэд[+].
2Ӏуашъхьэхэм Ерусэлэм бгъу пстэухэмкӀи
къызэраухъурэйрэм фэдэу,
Зиусхьаныр ицӀыф лъэпкъы
джы щегъэжьагъэу
егъашӀэми бгъу пстэухэмкӀи къыкӀэрытыщт.
3Сыда пӀомэ цӀыф бзаджэхэм ятетыгъо
шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм яхэку ышъхьагъ
Зиусхьаным ренэу ригъэтыщтэп,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм аӀэхэр
мыхъо-мышӀагъэхэм афамыщэинхэу.
4ШӀу афашӀ, Зиусхьан, зыгу зафэу,
зыгу шъыпкъэу щытхэм.
5Ау зигъогу ӀонтӀэ-щантӀэхэм,
бзэджагъэ адрэ зышӀэхэрэм акӀыгъухэу,
яфэшъошэ къин аригъэщэчыщт;
Израиль мамырныгъэр ерэӀ[+].

#### Я 125-рэ Орэд


ГъэрыпӀэм къикӀыжьыгъэхэм яорэд


УдэкӀоеным иорэд

1Тыкъырищыжьи Зиусхьаным гъэрыпӀэм,
Цион къалэм Ащ тищэ зэхъум,
пкӀыхьапӀэ зылъэгъурэмэ тэ тафэдагъ[+].
2Ащыгъум тыгу чэфыр изыгъ,
тыбзэгу ӀашӀур тизыгъ.
Ащыгъум хымэ лъэпкъмэ азыфагукӀэ щаӀощтыгъ:
«ШӀэгъошӀагъэхэр Зиусхьаным
ахэмэ афишӀагъэх!»
3ШӀэгъошӀагъэхэр
Зиусхьаным къытфишӀагъэх.
ГушӀуагъо тыгу илъ.
4ГъэрыпӀэм къищыжьхи,
къягъэгъэзэжь, Зиусхьан, тицӀыфхэм,
псыхъо кӀэй нэкӀхэм
псыр къызэрадэпщэжьырэм фэдэу.
5Анэпсхэр къехызэ пхъэхэрэм
Ӏуарэхыжь гушӀуагъом хэтхэу.
6Гъызэ чылапхъэр зыпхъыхэрэм
бганэхэр аӀыгъхэу
гушӀуагъокӀэ къарэгъэзэжь[+].

#### Я 126-рэ Орэд


Зиусхьаныр шӀугъэ пстэуми якъэкӀуапӀ


УдэкӀоеным иорэд. Сэлмэн иорэд

1Зиусхьаным унэр ымышӀымэ,
ар зышӀыхэрэм пкӀэнчъэу Ӏоф ашӀэ;
Зиусхьаным къымыухъумэмэ къалэр,
къэрэгъулэр сакъэу зэрэмычъыерэр пкӀэнчъэ[+].
2Жьэу шъукъызэрэтэджыжьрэри,
кӀасэу шъузэрэгъолъыжьыри,
гузэжъогъукӀэ хьалыгъу зэрэшъушхыри – пкӀэнчъэ.
Зиусхьаным Ежьым шӀу ылъэгъухэрэм
чъыехэзэ ящыкӀагъэр аретышъ ары[+].
3Мары Зиусхьаным итыныр – сабыйхэр;
Ащ ишӀухьафтыныр –
ныбэ кӀоцӀым къикӀырэр ары[+].
4КӀочӀэшхом ыӀыгъ щэбзащэмэ афэдэх
икӀэлэгъум къыфэхъугъэ ыкъохэр.
5АхэмкӀэ зисагъындакъ зыушъэгъэ цӀыфыр
гъогу мафэ теуцуагъ!
Ипыйхэу хьыкумшӀыпӀэ къэлапчъэмэ аӀутмэ
янэкъокъу зыхъукӀэ,
ар укӀытэжьыщтэп.

#### Я 127-рэ Орэд


Гъогу мафэ теуцогъэ цӀыфыр


УдэкӀоеным иорэд

1Сыхьатмафэ ежьагъ Зиусхьаным щынагъо фызиӀэу,
Ащ игъогумэ арыкӀорэр[+].
2О пӀэмэ къалэжьырэр пшхыжьыщт;
унасыпышӀу, шӀур уадэжь о![+]
3Уишъуз, бжалэу зыпизым фэдэу,
уиунэ исыщт;
зейтун дэчъэххэу,
пкъохэр уиӀанэ кӀэрысыщтых[+].
4Джаущтэу гъогу мафэ теуцощт
Зиусхьаным щынагъо фызиӀэр!
5Цион къалэм щыӀэу,
Зиусхьаным ынэшӀу къыпщерэф,
ущэӀэфэ мафэ къэс,
Ерусэлэм ищыӀэкӀэ тхъагъо орэлъэгъу[+].
6Пкъомэ акъохэр къэплъэгъужьынхэу орэхъу.
Израиль мамырныгъэр ерэӀ![+]

#### Я 128-рэ Орэд


Зиусхьаным шъхьафитныгъэ къеты


УдэкӀоеным иорэд

1Израиль цӀыфхэм къарэӀу:
«Израиль икъежьапӀэ щегъэжьагъэу
бэрэ тыкъырафэкӀыгъ,[+]
2Израиль икъежьапӀэ щегъэжьагъэу
бэрэ тыкъырафэкӀыгъ,
ау къытфырикъунхэ алъэкӀыгъэп.
3Ттхы щыжъуагъэх жъонакӀохэр,
ттхыцӀэ щыпхыращыгъэх
жъогъэбзыгъэ кӀыхьэхэр».
4Ау зафэ Зиусхьаныр;
цӀыф бзаджэмэ такъыӀэпихыгъ.
5Цион зэкӀэ зыфэмылъэгъухэрэр
нэпэнчъэ шӀыжьыгъэхэу зэкӀарэгъэкӀожьых[+].
6Унашъхьэм тет уцэу,
къэмыкӀызэ гъужьырэм фэдэу орэхъух;[+]
7хынакӀом ӀапӀэ фэрэмыхъу,
бгэнэпхыми – ӀаплӀы;
8блэкӀырэмэ аӀощтэп:
«Зиусхьаным ынэшӀу къышъущерэф!»
«Зиусхьаным ынэшӀу къышъущерэфэжь!» –
аӀожьыщтэп хынакӀохэми[+].

#### Я 129-рэ Орэд


ПсэкӀодышӀэ цӀыфым итхьэлъэӀу


УдэкӀоеным иорэд

1ГукӀаемэ якуупӀэ сыхэтэу
О сыкъыоджэ, Зиусхьан[+].
2Зиусхьан! Къызэхэх сымакъэ.
СилъэӀу гущыӀэхэм амакъэ
О птхьакӀумэхэр къыфэрэсакъых.
3О, Зиусхьан, бзэджагъэхэр къэплъытэхэмэ,
хэта, Зиусхьан, умыгъэмысэу къэнэщтыр?
4Ау О афэогъэгъу,
лъэш дэдэу къыпщыщынэнхэм пае.
5Зиусхьаным сыфэзэщэу сежэ,
сигугъапӀ Ащ игущыӀэ,
6Къэрэгъулэр пчэдыжьым зэрежэрэм нахьэу,
сежэ Зиусхьаным,
къэрэгъулэр пчэдыжьым зэрежэрэм нахьэу.
7Израиль щэрэгугъ Зиусхьаным;
шӀулъэгъу мыкӀодыжьыр Зиусхьаным ыдэжьышъ,
Ащ кӀочӀэшхо иӀ ухищыжьынэу[+].
8Ежьыр ары мыхъо-мышӀэу иӀэ пстэуми
Израиль аӀэпызыхыжьыщтыр[+].

#### Я 130-рэ Орэд


Гупсэфыныгъэм ишъэф


УдэкӀоеным иорэд. Даут иорэд

1СыгукӀэ зысшӀошӀыжьырэп, Зиусхьан,
сынэхэми укӀытэ акӀэлъ,
Ӏофышхо шӀагъохэу
сфэмыукӀочӀыщтмэ сафежьэрэп[+].
2Ау ны быдзыщэм пагъэзыжьыгъэ сабыим фэдэу,
сыгу згъэӀэсагъэ, къезгъэуцолӀагъ.
Ны быдзыщэр зимыщыкӀэгъэжь сабыим фэдэу,
джы сыгукӀэ сыхъугъ.
3Джы щегъэжьагъэу гъэшӀэным
Израиль щэрэгугъ Зиусхьаным[+].

#### Я 131-рэ Орэд


Тхьэм и Унэ ищытхъу


УдэкӀоеным иорэд

1Угу игъэлъ, Зиусхьан, Даут,
зэкӀэ ащ къинэу ылъэгъугъэр:[+]
2Угу къэгъэкӀыжь Зиусхьаным
тхьэлъанэу фишӀыгъэр,
Якъубэ и Тхьэ кӀочӀэшхо
гущыӀэ зэрэритыгъэр:
3«СычӀэхьанэп сиунэ щэтыр,
сигъолъыжьыпӀэ секӀолӀэжьынэп;[+]
4сынэмэ чъые ястынэп;
сынапӀэхэр къезгъэфэхынхэп,
5Зиусхьаным есэтыфэ чӀыпӀэ,
Якъубэ и Тхьэ кӀочӀэшхо – псэупӀэ».
6Мары, Тхьэм ицӀыфхэм
Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ икъэбар
Ефрат[*] щызэхахыгъ,
ЯӀар[*] игубгъомэ къащыдгъотыгъ ар.
7«ИпсэупӀэ тыкӀонышъ,
ылъакъо зытетым дэжь шъхьащэ фэтшӀын»[+].
8УигупсэфыпӀэ Унэ кӀо, Зиусхьан, –
Ори уипхъонтэ лъапӀэу
уилъэкӀыныгъэшхо къэзыгъэлъагъорэри[+].
9КъурмэнышӀэу уиӀэмэ
шъыпкъагъэр яшъуашэу орэхъу,
Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъхэри
мэкъэшхокӀэ къэрэгушӀожьых.
10Даут – уиӀумэтым ихьатыркӀэ,
пачъыхьэнэу къахэпхырэм ынэгу умыгъэхым.
11Зиусхьаным шъыпкъагъэкӀэ
Даут гущыӀэ пытэ ритыгъагъ,
арышъ, игущыӀэ Ар епцӀыжьыщтэп;
«Шъаоу къыпфэхъущтхэм ащыщ
уитахътэ тезгъэтӀысхьащт,[+]
12Ӏуагъэ адэсшӀыми,
гущыӀэ гъуазэ адэсшӀыми,
пкъохэр ахэмэ афэшъыпкъэмэ,
джащыгъум ахэмэ акъохэри
О уитахътэ гъэшӀэным тесыщтых»[+].
13Сыда пӀомэ Зиусхьаным
Цион къалэр къахихыгъ;
ар псэупӀэ зыфишӀымэ шӀоигъо хъугъэ[+].
14«Мыр гъэшӀэным сигупсэфыпӀ,
мыщ цӀыфхэр щызгъэӀорышӀэщтых;
сыда пӀомэ сэ аущтэу хъумэ сшӀоигъуагъ.
15Цион къалэм ищыкӀагъэр зэкӀэ
икъугъэу езгъэгъотыщт,
згъэшхэкӀыщтых тхьамыкӀэу дэсхэр
хьалыгъукӀэ[+].
16ИкъурмэнышӀхэри
Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэри
къызэрэзгъэнэжьыгъэхэм пае
мэкъэшхокӀэ къэгушӀожьыщтых.
17Мыщ Даут къыхэкӀыщтхэм ащыщ
пачъыхьэшхо щысшӀыщт,
хэсхыгъэ пачъыхьэр,
жъогъо нэфэу ащ къыщыхэзгъэнэщт,
итетыгъо лъызгъэкӀотэщт[+].
18Ащ ипыйхэм анапэ тырязгъэхыщт,
ежь ипачъыхьэ тандж
зэпэжъыужьэу щыгъыщт».

#### Я 132-рэ Орэд


Зэкъошныгъ


УдэкӀоеным иорэд. Даут иорэд

1Сыдэу дэгъуа, сыдэу гуапа
зэшхэр зэдэпсэунхэр![+]
2Ар дэгъэ лъапӀэу шъхьэм хэлъэу,
жакӀэм къыхэлъадэрэм фэд, –
Хьарунэ ыжакӀэ,
ищыгъын пакӀэмэ
къателъадэрэм фэд;[+]
3Хъэрмон къушъхьэм иосэпсэу
Цион Ӏуашъхьэмэ
къатехэрэм фэд.
Сыда пӀомэ Ащ ынэшӀу
егъэшӀэрэу къащифэнэуи,
мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ щаригъэгъотынэуи
Зиусхьаным ицӀыфхэм
гущыӀэ аритыгъагъ[+].

#### Я 133-рэ Орэд


Тхьэм щытхъу фэшъушӀ


УдэкӀоеным иорэд

1Зиусхьаным иӀумэтхэу,
чэщ уахътэм Ащ и Унэ зэкӀэ итхэр,
некӀох, Зиусхьаным
джы щытхъур фэтэжъугъэшӀ![+]
2ШъуӀэхэр чӀыпӀэ лъапӀэм фэшъуӀэтхи,
фешъутӀупщ Зиусхьаным щытхъур[+].
3Уашъомрэ чӀыгумрэ
къэзыгъэшӀыгъэ Зиусхьаным
Цион щыӀэу
ынэшӀу шъо къышъущерэф[+].

#### Я 134-рэ Орэд


Щытхъу орэд

1Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ,
Зиусхьаным ыцӀэ шъущытхъу,
шъущытхъу, Зиусхьаным иӀумэтхэу,
2Зиусхьаным и Унэ ӀофышӀэхэр,
ти Тхьэ и Унэ ищагумэ адэтхэр[+].
3сЗиусхьаным щытхъу фэшъушӀ,
Зиусхьаныр – шӀу;
ыцӀэ орэд къыфашъуӀу;
сыда пӀомэ ар тхъэгъо дэд[*].
4Сыда пӀомэ Зиусхьаным Якъубэ зыфыхихыгъ,
израиль лъэпкъыр къахихыгъ иенэу[+].
5Сэ сэшӀэ Зиусхьаныр
зэрэин дэдэр,
Ти Зиусхьан
тхьэ пстэуми зэранахь лъагэр[+].
6Уашъоми, чӀыгуми,
хыхэми, хыхэм якуупӀэхэми
Зиусхьаным ащегъэпсы зэкӀэ зыфаер;[+]
7чӀым ыгъунэ къыщыдещаех ошъуапщэхэр,
ошх къещхы зыхъукӀэ,
пчыкӀэхэр къегъэхъопскӀых,
Ежь иӀыгъыпӀэмэ жьыбгъэр къарещы.
8Ащ ыгъэкӀодыгъэх
Мысырым ищыпэлъфхэр,
цӀыфым къыщежьэу,
былымхэм ащыкӀэкӀыжьэу;[+]
9Ащ инэшанэхэр, ишӀэгъошӀагъэхэр
Мысырым къыщафигъэкӀогъагъэх
фырхьаунэми ащ ицӀыфхэми[+].
10ЦӀыф лъэпкъыбэхэр ыгъэкӀодыгъэх,
ыукӀыгъэх пачъыхьэ лъэшхэри:[+]
11амэр пачъыхьэу Сыхъон,
бащан пачъыхьэу Ӏогъ,
къэнаӀанхэм зэкӀэ япачъыхьэхэр;[+]
12ячӀыгуи Ӏахьэу ытыгъ,
Ӏахьэ фэхъунэу Израиль ицӀыф лъэпкъ[+].
13Зиусхьаныр!
О пцӀэ гъэшӀэным щыӀэщт,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀомэ
якъэшӀэжь О ухэлъыщт[+].
14Сыда пӀомэ Зиусхьаным ихьыкум
ицӀыф лъэпкъ хыеу хигъэкӀыщт,
иӀумэтхэм гукӀэгъу афишӀыщт[+].

15Хымэ лъэпкъыхэм ятхьэнэпцӀыхэр –
тыжьын, дышъэ –
цӀыф ӀэшӀагъэх ахэр[+].
16ӀупшӀэ яӀ, ау гущыӀэшъухэрэп;
нэхэр яӀэх, ау зи алъэгъурэп;[+]
17тхьакӀумэ яӀ, ау зэхахырэп,
ажэхэм жьы къащэрэп.
18Ахэмэ афэдэ орэхъух
ахэр зышӀыхэрэр,
цыхьэ афэзышӀырэр ахэмэ.
19Израиль лъэпкъыр, Зиусхьаным
щытхъу фэшъушӀ!
Хьарунэ къурмэнышӀхэр,
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ!
20Лэуйхэм яун! Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ.
Зиусхьаным щынагъо фызиӀэхэр,
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ[+].
21Ерусэлэм зипсэупӀэ Зиусхьаным
Цион къалэм шъудэтэу
щытхъушхо фэшъушӀ.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ[+].

#### Я 135-рэ Орэд


Тхьэм щытхъур фэшъуаш

1Зиусхьаным рэзэныгъэ фэшъушӀ, Ар шӀу,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу[+].
2Тхьэмэ я Тхьэжьым рэзэныгъэ фэшъушӀ,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу[+].
3Зиусхьанмэ я Зиусхьаныжьым рэзэныгъэ фэшъушӀ,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу:
4Зизакъоу Ӏофышхо шӀагъохэр
зэшӀозыхынхэ зылъэкӀырэм, –
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
5акъылышӀуагъэкӀэ уашъохэр къэзыгъэшӀыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
6чӀыгур псымэ атезыгъэуцуагъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
7къэзыгъэнэфрэ ин дэдэхэр къэзыгъэшӀыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
8тыгъэр – мафэр ыгъэзекӀонэу,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
9мазэр, жъуагъохэр – агъэзекӀонэу чэщыр,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
10мысыр щыпэлъфхэр ыгъэкӀодхи,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
11израиль лъэпкъыр Мысырым къизыщыжьыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
12Ӏэ пытэкӀэ, Ӏэ лъэшыкӀэ ар зышӀыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
13Хы Плыжьыр зэгозыщыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
14Израиль ащ пхырызыщыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
15Хы Плыжьым фирхьауныри
ащ идзи хэзыдзагъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
16ицӀыф лъэпкъ зэпырызыщыгъэм шъоф нэкӀым,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
17пачъыхьэшхохэр зыгъэкӀодыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
18зыукӀыгъэм пачъыхьэ цӀэрыӀохэр,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу:
19амэрхэм япачъыхьэу Сыхъон зыукӀыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
20бащан пачъыхьэу Ӏогъ зыцӀэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
21ахэмэ ячӀыгухэр Ӏахьэу зытыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
22израиль цӀыфхэу иӀумэтхэм
Ӏахьэу аӀукӀэжьынэу,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
23шъхьакӀо къытахы зэхъум,
тэ зыгу тыкъэкӀыжьыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;
24типыймэ таӀэпызыхыгъэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
25пкъынэ-лынэу щыӀэр зыгъашхэрэм,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу;[+]
26рэзэныгъэ фэшъушӀ уашъомэ я Тхьэ,
мыкӀодыжь Ащ ишӀулъэгъу.

#### Я 136-рэ Орэд


Хымэ хэгъэгу рафыгъэм иорэд


Даут иорэд

1Бабилэн хэгъэгум ипсыхъомэ адэжь
Цион къалэр тыгу къыщыкӀыжьы зэхъум,
тыгъыщтыгъэ тэ джау тыщысэу.
2Ащ пцел чъыгэу къыщыкӀырэмэ
тэ апытлъагъэх тишыкӀэпщынэхэр.
3Гъэры тызышӀыгъэхэм – орэдмэ
ахэлъ гущыӀэхэр къафэтӀонхэу,
егъэзыгъэу тыщызыгъаӀэхэрэм
дгъэгушӀонхэу къытаӀуагъ:
«КъытфашъуӀу Цион орэдмэ ащыщ».
4Зиусхьаным иорэд сыдэущтэу
хымэ чӀыгум тэ къыщытӀощта?
5Ерусэлэм, усщыгъупшэмэ,
ащыгъум сӀэ джабгъу горэлӀыкӀ[+].
6Сыбзэгу счый ерэпкӀылӀ,
сыгу уимылъыщтмэ,
Ерусэлэм сианахь гушӀуагъоу сымылъытэщтмэ.
7Ерусэлэм заубытыгъэ мафэм
едом цӀыфхэм ащ рашӀагъэр
угу игъэлъ, Зиусхьан.
«Зэхэжъугъэшъхъашъхъ,
зэхэжъугъэпхъапхъ лъачӀэм нэсэу» аӀозэ.
8Бабилэн хъункӀакӀор![*]
О къытэпшӀагъэм ифэшъуашэр
насыпышӀу озыгъэпщыныжьыщтыр![+]
9НасыпышӀу о уисабыйхэр ыштэнхэшъ,
мыжъом риутэкӀхэзэ, зыукӀыщтхэр![+]

#### Я 137-рэ Орэд


Тхьэм рэзэныгъэ фыуиӀэным иорэд


Даут иорэд

1Зэрэпсэоу сыгукӀэ сыпщэтхъу,
тхьэмэ апашъхьэ орэд къыщыпфэсэӀо;[+]
2Уи Унэ лъапӀэ зыфэзгъэзагъэу,
шъхьащэ пфэсэшӀы,
мыкӀодыжь шӀулъэгъоу пхэлъымрэ
уифэшъыпкъэныгъэрэ апае
пцӀэ щытхъу фэсэшӀы:
сыда пӀомэ тызэрэщыгугъыгъэм нахьышӀужьэуи
О пцӀэ къычӀэкӀыжьыгъ[*][+]
3Сыкъызщыоджэгъэ мафэм
О сыкъызэхэпхыгъ,
скӀуачӀэ къыхэбгъэхъуагъ.
4УигущыӀэхэр зызэхаххэкӀэ, Зиусхьан,
чӀыгум ипачъыхьэмэ зэкӀэмэ
О щытхъу къыпфашӀыщт,
5орэд къафаӀощт Зиусхьаным игъогухэми,
Зиусхьаным ищытхъу – ины дэдэшъ.
6Зиусхьаныр лъагэ,
цӀыф къызэрыкӀоми фэгумэкӀы,
пагэри ешӀэжьы чыжьэкӀэ.
7Къиныгъомэ сыкъаухъурэймэ,
спсэ уухъумэщт,
сипыймэ ягубжы пӀэ тепщэещт,
сэ О пӀэ джабгъу къиныпӀэм сыкъырещыжьы[+].
8Зиусхьаным гухэлъэу къысфыриӀэр зэшӀуихыщт.
ИшӀулъэгъу мыкӀодыжь щыӀэщт гъэшӀэным,
О къэбгъэхъугъэр гум имын,
Зиусхьан[+].

#### Я 138 – рэ Орэд


ТыдэкӀи щыӀэ Тхьэм ымышӀэрэ щыӀэп


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

1Зиусхьан! О сыуушэтыгъ, сэошӀэ.
2СызытӀысырэри сыкъызщытэджыжьырэри
О ошӀэ.
Сигупшысэхэр чыжьэкӀэ къэошӀэх[+].
3СэкӀоми, зэсэгъэпсэфми,
О ар зэхэошӀыкӀы.
ЗэкӀэ сигъогухэм О уащыгъуаз[+].
4Джыри сыбзэгу гущыӀэ темылъзэ,
О, Зиусхьан, дэгъу дэдэу ар зэхэошӀыкӀы.
5Сыкъэоухъурэи саужкӀи сапэкӀи,
пӀэкӀэ сыкъэоухъумэ.
6СшӀогъэшӀэгъон дэд
О зэхэшӀыкӀэу къысфыуиӀэр –
куу, сылъыӀэсын слъэкӀырэп[+].
7Уапашъхьэ сикӀэу, тыдэ сыкӀона,
унэгу сыбгынэу, тыдэ сычъэна[+]?
8Уашъом сыдэкӀуаеми, ащ ущыӀ;
хьадрыхэ сыкӀоми, ащи ущыӀ.
9Нэфшъагъом ытамэхэр сштагъэхэу,
къохьапӀэмкӀэ хым иадырабгъу сыщетӀысэхми,
10ащи пӀэ сыщызэрищэщт,
О пӀэ джабгъу сыкъыщиӀыгъыщт.
11КъасӀоми: «ШӀункӀым серэгъэбылъ,
шӀункӀы орэхъу нэфынэу сызхэтри»,
12шӀункӀыми сыпшӀуигъэбылъын ылъэкӀыщтэп,
мафэм фэдэу чэщыри нэфын.
ОрыкӀэ шӀункӀыри нэфынэм фэд.
13СкӀоцӀ илъхэр О бгъэпсыгъэхэба,
сянэ ыныбэ силъызэ сызэхэплъхьагъ.
14Щытхъур пфэсэшӀы, сыда пӀомэ
шӀэгъо дэдэу сыбгъэпсыгъ.
ШӀэгъо дэдэх О уиӀофшӀагъэхэр,
икъоу сызэхэошӀыкӀы.
15СыкъэбгъэшӀы зэхъум,
О шъэфэу ныбэ кӀоцӀым сыщызэхаплъхьэ зэхъум,
сӀэпкъ-лъэпкъхэр оркӀэ нэрылъэгъугъэх[+].
16ГъэпсыкӀэ зимыӀэ сӀэпкъ-лъэпкъ
О унэмэ алъэгъущтыгъ,
сэщ пае зэкӀэ бгъэнэфэгъэ мафэхэр,
ахэмэ ащыщ гори щымыӀэзэ,
О уитхылъ дэтхэгъагъэх[+].
17Сыдэу хэӀэтыкӀыгъэха, Тхьэр, О уигухэлъхэр,
ахэмэ япчъагъи сыдэу бэ хъура![+]
18Ахэр къэслъытэнхэу сыфежьэмэ,
пшахъом нахьыбэ мэхъух;
къэлъытэныр сыухыгъэми, О сыпкӀыгъу.[*]
19Е, О, Тхьэр, цӀыфы бзаджэр
бгъэкӀодыгъагъэмэ!
Лъым кӀэнэцӀыхэрэм
спэчыжьэ зашӀыгъагъэмэ![+]
20БзэджагъэкӀэ О къыппэшӀуекӀохэу
ахэр мэгущыӀэх; гухэлъ Ӏае яӀэу
зыкъаӀэты уипыйхэм.[*]
21Зиусхьан, О узыфэмылъэгъухэрэр
сэуджэгъухэба!
ЗыкъыппэзыӀэтхэрэр пхъэтэпымыхь сэшӀыхэба![+]
22ЛъэкӀэу сиӀэмкӀэ ахэр сэри сэуджэгъух,
ахэр сипыих.
23Сыушэт, Зиусхьан,
сыгу изытет зэгъашӀэ;
сыуплъэкӀуи, сигупшысэхэр зэгъашӀэх[+].
24Гъогу пхэндж сытетмэ къеплъи,
мыкӀодыжьын гъогу сытегъахь.

#### Я 139-рэ Орэд


Тхьэм укъиухъумэным итхьэлъэӀу


ОрэдыӀохэмрэ пщынаохэмрэ япащэ пай. Даут иорэд

1Апэчыжьэ сышӀ, Зиусхьан, цӀыф бзаджэхэм;
сащыухъум жъалымыгъэ зезыхьэрэ цӀыфхэм[+].
2Ахэмэ агукӀэ бзэджагъэ къаугупшысы,
мафэ къэс зэщыхьанхэу
цӀыфхэр зэфагъэблых.
3Блэм фэдэу абзэгу агъэчаны;
блэм ищэнаут абзэгу чӀэлъ[+].
4СаӀэкӀэмыгъаф, Зиусхьан, бзэджашӀэхэм,
жъалымыгъэ зезыхьэу,
сыхэзгъэукъон зыгу хэлъмэ сащыухъум[+].
5ЗызшӀошӀыжьрэмэ
сэщ пае убытыпӀэхэр агъэбылъыгъэх,
хъытыухэр къысфагъэӀагъэх,
саубытынэу лъахъэхэр агъэтӀылъыгъэх.
6Сэ Зиусхьаным есӀуагъ: О – уси Тхь;
къызэхэх, Зиусхьан, ситхьэлъэӀу макъэ!
7Зиусхьан, си Зиусхьан, сиухъумэкӀо лъэш!
Танджым фэдэу,
сыкъэуухъумагъ заом игъом.
8ЦӀыф бзаджэм емыт зыкӀэхъопсырэр, Зиусхьан;
гухэлъ бзаджэу ышӀыгъэр
къыдэмыгъэхъу, зышӀошӀыжьыщтышъ.
9Сыкъэзыуцухьэрэмэ
абзэгу иӀэягъэ ежьхэм атерэфэжь.
10Атерэфэх ахэмэ мэшӀо тэпхэр,
машӀом хэрэфэх, тӀокӀэ куумэ адэрэфэх,
къадэмыкӀыжьынхэу[+].
11ЦӀыф ябгэм иӀоф
чӀыгум къыщыдэрэмыхъу;
жъалымыгъэ зезыхьэрэм
ибзэджагъэ ӀэкӀерэлъхь хьадэгъум.
12СэшӀэ, егъэзыгъэхэр
Зиусхьаным ихьыкум ыухыищтых,
тхьамыкӀэмэ апае зэфагъэр
Ащ ыгъэпсыщт[+].
13Арэу щыт!
Шъыпкъагъэ зыгу илъхэр къыпфэрэзэщтых,
гупцӀанэхэр щыпсэущтых уапашъхьэ.

#### Я 140-рэ Орэд


Пчыхьэшъхьэ тхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Зиусхьан! О сыкъыоджэ, къыздэӀэпыӀ;
садэжь къеужьыр, ситхьэлъэӀу къызэхэх,
сыкъыуаджэ зыхъукӀэ.
2Мэ ӀэшӀу гъэугъэм фэдэу,
ситхьэлъэӀу уапашъхьэ къерэхь,
сӀэхэр къызэрэпфэсӀэтырэр
сипчыхьэ къурмэн фэдэу орэхъу[+].
3Зиусхьан, сыбзэгу къэухъум,
сӀупэ гъэсакъ[+].
4ШӀэпхъэджагъэ зезыхьэрэ цӀыфхэм сакӀыгъоу
бзэджэшӀэным зестынэу
сыгу сыдемыгъэхьых,
яешхэ-ешъошхо щыщ Ӏахь къысӀорэмыф.
5Серэгъэпщынэжь шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым:
ар гукӀэгъу, къычӀерэгъэщ ащ симысагъэ:
ар сшъхьэ къемыгоон дэгъэ дэгъу,
сыда пӀомэ ситхьэлъэӀухэр
ябзэджэшӀагъэхэм апэшӀуекӀох[+].
6Ахэмэ япащэхэр,
бгы дысмэ къарадзыхыгъэхэу,
зэхэтэкъуагъэу зэхэлъых,
сигущыӀэхэр зэрэшъыпкъэхэр алъэгъу.
7ЧӀыгур зэӀабзыкӀызэ,
тагъэтакъорэм фэд;
тэ ткъупшъхьэхэр
щымыӀэжьымэ ядунае
ыжэпкъ къупшъхьэмэ атетакъох.
8Ау О уадэжь, Зиусхьан,
Зиусхьан, сыкъэплъэ;
шъхьэегъэзыпӀэу уадэжь сыкъэкӀо,
гум сизакъоу сыкъимыгъан[+].
9Сэщ пае агъэуцугъэ лъахъэмэ сащыухъум,
бзэджашӀэхэм ялъахъи ары[+].
10БзэджашӀэхэр зырызхэу
арэрэфэжьых ялъахъэмэ,
сэ сашъхьарыкӀызэ[+].

#### Я 141-рэ Орэд


Оры сишъхьэегъэзыпӀэр


Даут гъочӀэгъым къыщиӀогъэ тхьэлъэӀур[*]

1Сэ мэкъэшхокӀэ зыфэсэгъазэ Зиусхьаным,
сымакъэкӀэ тхьэлъэӀу фэсэшӀы сэ;[+]
2къыщесэӀотыкӀы Ащ ыпашъхьэ ситхьаусыхэ;
нафэ фэсэшӀы сигухэкӀ[+].
3Спсэ фэмылъэкӀыжьы зыхъукӀэ,
унаӀэ О сигъогу къытеты.
Гъэбылъыгъэу ахэмэ сигъогу
лъахъэ къытырагъэуцуагъ[+].
4Джабгъу лъэныкъомкӀэ сэплъэ,
ау зыми сэ гу къыслъитэрэп;
шъхьэегъэзыпӀэ сиӀэжьэп,
зы цӀыфи сыкъыридзэжьрэп.
5Сыкъыоджэ О, Зиусхьан,
къэсэӀо: «СэркӀэ шъхьэегъэзыпӀэр,
псэ зыпытмэ ядунай сытетыфэ,
сищыкӀагъэр зэкӀэ Оры»[+].
6СигухэкӀ макъэ къедэӀу,
кӀочӀаджэ сыхъугъ;
сащыухъум сыкъезыфэкӀрэмэ,
сэщ нахь кӀочӀэшхохэшъ ахэр[+].
7ПцӀэ щытхъу фэсшӀыным пае,
сыкъычӀэщыжь хьапсым.
Шъыпкъагъэ зиӀэхэр,
шӀугъэу къысфапшӀэрэм пае,
къыщызэрэугъоищтых садэжь.

#### Я 142-рэ Орэд


Тхьэм иӀэпыӀэгъу пае тхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Зиусхьан, ситхьэлъэӀу къызэхэх;
уифэшъыпкъэныгъэкӀэ силъэӀу къедэӀу;
шъыпкъэу уиӀэмкӀэ зыкъысфэгъаз.
2Сэ сыуиӀумэт. Хьыкум къыстемышӀыхь,
сыда пӀомэ псэурэмэ ащыщ
О уапашъхьэ хые щыхъущтэп[+].
3Пыир сауж ит,
сигъашӀэ чӀыгум хищытӀагъ;
бэшӀагъэу лӀагъэмэ афэдэу
шӀункӀым сыщыпсэунэу сишӀыгъ;[+]
4Арышъ, гукӀодыгъо чӀыпӀэ сит,
гоу сиӀэри щтэм къыхэкӀэу бзэмыӀу.
5Сыгу къэкӀыжьых пэсэрэ мафэхэр,
сягупшысэ зэкӀэ уиӀофшӀагъэхэм,
О пӀэмэ ашӀэгъэ Ӏофхэр
сыгукӀэ сэ зэхэсэфых[+].
6СӀэхэр О къыпфэсэщэих;
чӀыгоу псым фызэгоутрэм фэдэу,
спсэ къыпкӀэхъопсы[+].
7ШӀэхэу зыкъысфэгъаз, Зиусхьан;
сыгу фэлъэкӀыжьырэп;
хьадрыхэ кӀожьырэмэ афэдэ сымыхъунэу,
унэгу сшӀомыгъэбылъ[+].
8УишӀулъэгъу мыкӀодыжь икъэбар
пчэдыжьым зэхэсэгъэх,
сыда пӀомэ цыхьэ къыпфэсэшӀы.
СызэрыкӀон фае гъогур сэгъашӀ,
сыда пӀомэ сэ сыгу О къыпфызэӀусэхы[+].
9Сипыймэ, Зиусхьан, саӀэкӀэх;
шъхьэегъэзыпӀэу уадэжь сыкъэкӀо.
10ПшӀоигъор згъэцэкӀэнэу сыгъас,
орышъ си Тхьэр;
О уи Псэ ишӀугъэкӀэ
гъогу зэшъхьэ-зашъом сырыщ.
11О пцӀэ ихьатыркӀэ, Зиусхьан, сыкъэгъэнэжь;
шъыпкъагъэу зепхьэрэмкӀэ
къиныпӀэм сыкъыхэщыжь.
12МыкӀодыжь шӀулъэгъоу пхэлъымкӀэ
сипыйхэр зэтеукӀэх,
къыспэуцухэрэр зэкӀэ гъэкӀодых,
сэ сыуиӀумэтышъ[+].

#### Я 143-рэ Орэд


Пачъыхьэм итхьэлъэӀу


Даут иорэд

1Мыжъобгэу Зиусхьаным
щытхъу фэсэшӀы,
сӀэхэр – заом,
сӀэхъуамбэхэр бэнэным
фэзыгъасэхэрэм;[+]
2Ежьыр ары
шӀулъэгъу мыкӀодыжь къысфэзышӀырэр,
пытапӀэу ыкӀи ухъумапӀэу сиӀэр;
сыхэзыщыжьырэр, мэӀоу къысфэхъурэр,
шъхьэегъэзыпӀэу сиӀэр,
цӀыф лъэпкъхэр сфэӀорышӀэнхэу
Ащ сӀэ къырелъхьэх[+].
3Зиусхьан! Сыд лӀэужыгъуа цӀыфыр,
О ащ унаӀэ тебгъэтынэу,
цӀыфым ыкъуи –
О ащ уегупшысэнэу[+]?
4ЦӀыфыр жьыор макӀэм яхьыщыр;
ащ имафэхэр
ныбжьыкъоу кӀодыжьырэм фэдэх[+].
5Зиусхьан! Уиуашъохэр къэукъощхи, къех!
АтеӀабэри къушъхьэмэ,
ахэр зэлъиштэщтых Ӏугъом;[+]
6пчыкӀэр къэгъэлыди,
уипыйхэр зэбгырыфых;
О уищэбзащэхэр тӀупщыхи,
ахэр зэбгырыфых[+].
7ЛъэгапӀэм пӀэ къещэехи,
псыбэмэ сахэщыжьи, сыкъэгъэнэжь;
хымэ цӀыфхэм саӀэкӀэхыжь,[+]
8мышъыпкъэр зыжэ къыдэкӀхэу,
тхьэлъанэ ашӀыми, пцӀы зыусхэрэм[+].
9Тхьэр, къыпфэсӀощт орэдыкӀэ,
пщынэтӀаркъоу бзэпсишӀ зэрылъымкӀэ
сэ орэд къыпфезгъэӀощт[+].
10О, пачъыхьэхэм текӀоныгъэр язытырэм,
уиӀумэт Даут къэзыгъэнэжьырэм,
чэтэ жъалымым щызыухъумэрэм[+].
11Хымэ цӀыфхэм саӀэпыхыжь,
мышъыпкъэр зыжэ къыдэкӀхэу,
тхьэлъанэ ашӀыми, пцӀы зыусхэрэм.
12КъэкӀыхэрэр яхэхъогъу уахътэм
Ӏужъоу зэрэзэхэкӀыхьэхэу
ткъохэр орэхъух,
тпхъухэр – дахэу гъэчъыгъэ кӀэсэнхэу
къэлэсэраймэ ахэтмэ афэдэхэу[+].
13Тиконхэр орэушъагъэх,
лэжьыгъэу щыӀэр арэрэз;
тимэлхэр шъэрэ-минрэ орэбагъох;
тихъупӀэмэ минипшӀыхэу ащэрэбагъох.
14Тибылымхэр пщэры орэхъух,
хахъо ренэу ярэӀ,
гухэкӀ макъэ урамхэм атерэмыт.
15Сыхьатмафэ ежьагъ
аущтэу зиӀоф щыт лъэпкъыр.
Сыхьатмафэ ежьагъ цӀыф лъэпкъэу
Зиусхьаныр Тхьэу зиӀэр[+].

#### Я 144-рэ Орэд


Тхьэм ищынагъорэ ишӀугъэрэ


Даут ищытхъу орэд

1Сэ узгъэлъэпӀэщт,
си Тхьэу, си Пачъыхь,
лӀэшӀэгъум лъэшӀэгъур къыкӀэлъыкӀоу
пцӀэ щытхъур фэсшӀыщт.
2Сыд фэдэрэ мафи узгъэлъэпӀэщт,
лӀэшӀэгъум лӀэшӀэгъур къыкӀэлъыкӀоу,
пцӀэ щытхъур фэсшӀыщт.
3Ины дэд Зиусхьаныр,
щытхъушхори ифэшъуаш,
Ащ иинагъэ зыфэдизыр
къызышӀобгъэшӀын плъэкӀыщтэп[+].
4Зы лӀэужым адрэ лӀэужым риӀотэжьыщт
О уиӀэшӀагъэхэм ящытхъу;
уиӀофышхохэм якъэбар зэлъашӀэщт.
5Сэ уиинагъэ ищытхъу лъагэрэ
уиӀоф шӀагъохэмрэ сягупшысэщт.
6Ӏоф щынагъоу О зэшӀопхыгъэмэ
ялъэкӀышхо икъэбар къаӀотэщт цӀыфхэм,
сэри О уиинагъэ икъэбар зэлъязгъэшӀэщт[+].
7О зыфэдэ мыхъурэ шӀугъэшхоу пхэлъыр
цӀыфхэм арагъэӀущт,
О шъыпкъагъэу пхэлъыри
гушӀогъо орэдкӀэ къаӀощт.
8Хьалэл, гукӀэгъушӀ Зиусхьаныр,
шӀэхэу мыгубжэу,
шӀулъэгъу мыкӀодыжь Ащ хэлъ[+].
9ЗэкӀэми афэшӀу Зиусхьаныр,
Ащ къыгъэшӀыгъэ пстэуми
афешӀы гукӀэгъу.
10ЗэкӀэ къэбгъэшӀыгъэу псэ зыпытхэм
щытхъу къыпфашӀыщт, Зиусхьан,
уищынагъо зыгу илъхэми уагъэлъэпӀэщт.
11Уитетыгъошхо ищытхъу икъэбар араӀощт,
лъэкӀыныгъэ инэу пхэлъыр къафаӀотэщт –
12лъэкӀ ин зыхэлъ уиӀэшӀагъэхэри,
щытхъу зыпылъэу
уитетыгъошхо зэрэинри
дунэе цӀыфхэм ашӀэным пае.
13О уитетыгъошхо – егъэшӀэрэ тетыгъу.
Уитетыгъуи лӀэуж пстэуми ащыщыӀэщт.
Зиусхьаныр игущыӀэ пстэуми афэшъыпкъ,
зэкӀэ иӀофшӀагъэхэм шӀугъэшхо ахэлъ.[*][+]
14Ебэджырэ пстэуми Зиусхьаныр акӀэӀэ,
къиным къыуфэгъэ пстэури
Ащ зыпкъ регъэуцожьы[+].
15Къыпщыгугъэу зэкӀэ къыоплъы,
игъом ахэмэ ашхын яоты[+].
16ПӀэ къызэкӀэохышъ,
псэ зыпыт пстэуми
ящыкӀагъэр яогъэгъоты[+].
17Зиусхьаныр шъыпкъагъэ хэлъэу
зэкӀэ игъогумэ атет,
иӀоф пстэуми Ащ
фэшъыпкъэныгъэр ахэлъ.
18Зыфэзыгъазэхэрэм,
гукъэбзагъэкӀэ къеджэхэрэм
зэкӀэмэ апэблагъ Зиусхьаныр[+].
19Щынагъо фызиӀэхэм
ящыкӀагъэр афешӀэ,
ягухэкӀ макъэ зэхехы,
къегъэнэжьых ахэр[+].
20Зиусхьаныр шӀу зылъэгъухэрэр
зэкӀэ Ащ къеухъумэх,
Ащ цӀыф бзаджэхэр
зэкӀэ лъэпсэкӀоды ышӀыщтых.
21СӀупшӀэмэ
Зиусхьаным ищытхъу къаӀощт,
псэ зыпыт пстэуми
Ащ ыцӀэ лъапӀэ ищытхъу
гъэшӀэным зырарэгъэӀэт.
.

#### Я 145-рэ Орэд


Тхьэр зафэ

1Зиусхьаным щытхъур ий.
ФэшӀ, спсэ, Зиусхьаным щытхъу[+].
2СыщэӀэфэ Зиусхьаным щытхъур фэсшӀыщт;
спсэ хэтыфэ
Зиусхьаным щытхъу орэд къыфэсӀощт[+].
3Тетыгъо зиӀэхэм цыхьэ афэшъумышӀ,
цӀыфым ыкъоу
ӀэпыӀэгъу хъун зымылъэкӀыщтмэ[+].
4Ыпсэ хэкӀышъ,
ащ ичӀыгу Ӏахьэ егъотыжьы;
игухэлъхэр мэкӀодыжьых а мафэм[+].
5Сыхьатмафэ ежьагъ
Якъубэ и Тхьэ зиӀэпыӀэгъур,
Зиусхьанэу и Тхьэ щыгугъырэр,
6уашъор, чӀыгур, хыр –
зэкӀэ ахэмэ ащыӀэр къэзыгъэшӀыгъэхэу,
фэшъыпкъэныгъэр гъэшӀэным зыхэлъыр,
7егъэзыгъэхэм яхьакъ языгъэгъотэу,
мэлэкӀалӀэмэ хьалыгъу язытрэр.
Зиусхьаным хьапсмэ адэсхэр
шъхьафит ешӀыжьых;[+]
8нэшъухэр къегъэплъэжьых Зиусхьаным,
къиным ыуфагъэхэр
зыпкъ регъэуцожьых Зиусхьаным;
шъыпкъагъэ зиӀэхэр Ащ шӀу елъэгъух[+].
9Афэсакъы хэхэсмэ Зиусхьаныр,
шъузабэм, ибэм адеӀэ;
ау цӀыф бзаджэхэм ягъогу
кӀодыпӀэм фегъазэ[+].
10Цион, израиль лъэпкъ,
Зиусхьанэу уи Тхьэм,
ыӀыгъыщт тетыгъор гъэшӀэным,
лӀэужым лӀэужыр кӀэлъыкӀоу.
Зиусхьаным щытхъур ий![+]

#### Я 146-рэ Орэд


Тхьэу лъэкӀыныгъэ пстэури зиӀэм щытхъур ыдэжь

1Зиусхьаным щытхъур ий,
шӀушъ ти Тхьэ щытхъу орэд къыфэтӀоныр,
сыда пӀомэ ар гуапэ –
тефэрэ щытхъур тӀотэныр[+].
2Зиусхьаным Ерусэлэм егъэуцужьы,
еугъоижьых Израиль рафыгъэхэр[+].
3Зыгу кӀодыгъэхэр Ащ егъэхъужьых,
ахэмэ ягухэкӀ-гукъаомэ яӀазэ[+].
4Жъуагъомэ япчъагъэ къыгъэнэфагъ;
ахэмэ цӀэхэр Ащ афиусыгъ.
5Ти Зиусхьан ин дэд,
ин дэд Ащ ыкӀуачӀи,
Ащ иакъыли гъунэнчъ.
6ЛъэгукӀэтын ашӀыгъэ цӀыфхэр
Зиусхьаным лъагэу еӀэтых,
цӀыф бзаджэхэр чӀым щизы ешӀых.
7Зиусхьаным рэзэныгъэ орэдыр къыфашъуӀу;
пщынэтӀаркъомкӀэ ти Тхьэ шъуфыдежъыу.
8Ащ уашъом ошъуапщэхэр тырехъох,
ощхыр чӀым пае къегъэхьазыры,
Ӏуашъхьэмэ уц къащегъэкӀы[+].
9Былымхэм ашхын ареты,
къолэжъым ищырхэу
ӀушкӀашкӀэхэрэр егъашхэх.
10Шым ыкӀуачӀэп Ащ ыгу рихьырэр;
цӀыфым ылъакъомэ япсынкӀагъэп
Ар зэрыразэр;[+]
11Зиусхьаным ыгу рихьыхэрэр –
щынагъо Ащ фызиӀэхэу,
ишӀулъэгъу мыкӀодыжь щыгугъхэрэр ары[+].

#### Я 147-рэ Орэд


Къыгъэхъугъэ пстэуми Зиусхьаным щытхъу фашӀы

1Зиусхьаныр гъэлъапӀэ, Ерусэлэм;
щытхъу фэшӀ, Цион, уи Тхьэ.
2Сыда пӀомэ уикъэлэпчъэ блыпкъхэр
Ащ егъэпытэх,
пкъохэу къыбдэпсэурэмэ ынэшӀу къащефэ;
3уипсэупӀэмэ ащегъэпытэ мамырныгъэр;
коцышӀукӀэ уегъашхэ[+].
4ИгущыӀэ чӀыгум къытыретӀупщыхьэ;
псынкӀэу зеубгъу Ащ ипсалъэ.
5Цым фэдэу осыр къеты;
чъэпыр яжьэу къыретэкъохы.
6Такъыр-такъырэу ошъур къетэкъу;
Ащ чъыӀэу къышӀырэр
хэт зыфэщыӀэщтыр?
7ИгущыӀэ къытӀупщынышъ –
зэкӀэри жъужьыщт;
ижьыбгъэ къыригъэпщэнышъ,
псыхэр къечъэжьэщтых.
8Ащ игущыӀэ Якъубэ къыреӀо,
рихъухьагъэхэр, ыгъэнэфагъэхэр – Израил.
9Ащ фэдэ нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ горэми
Ащ фишӀагъэп,
Ащ ыгъэнэфагъэхэри – ахэмэ ашӀэрэп.
Зиусхьаным щытхъур ий![+]

#### Я 148-рэ Орэд


КъыгъэшӀыгъэ пстэуми Тхьэм щытхъу фарэшӀ!


Зиусхьаным щытхъур ий

1Уашъохэм ащыӀэхэр,
щытхъу фэшъушӀ Зиусхьаным.
Ошъогумэ ащыпсэухэрэр,
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ[+].
2Шъущытхъу, зэкӀэ Ащ имэлэӀичхэр,
щытхъу фэшъушӀ Ащ, зэкӀэ Ащ иошъогу дзэхэр[+].
3Щытхъу фэшъушӀ Ащ, тыгъэри мазэри,
шъущытхъу, зэкӀэ лыдырэ жъуагъохэр.
4Щытхъур фэшъушӀ Ащ, анахь ошъо лъагэхэр,
псыхэу, уашъомэ анахьы лъагэхэр.[*][+]
5Щытхъу фарэшӀ Зиусхьаным ыцӀэ;
Ащ унашъо ышӀи, ахэр къыгъэшӀыгъэх;[+]
6егъэшӀэрэу ахэр ыгъэуцугъэх,
амыукъон ихъухьагъэр къаритыгъ[+].
7ЧӀыгум щыӀэхэр, щытхъу фэшъушӀ Зиусхьаным,
псым хэс хьакӀэ-къокӀэжъхэр, зэкӀэ куупӀэхэр,[+]
8машӀоу, ошъоу, осэу, пщагъоу, жьыбгъэшхоу,
Ащ игущыӀэ зыгъэцакӀэхэрэр,
щытхъу фэшъушӀ!
9Къушъхьэу щыӀэхэм, Ӏуашъхьэхэм зэкӀэ,
къызпыкӀэрэ чъыгхэм, зэкӀэ мэзхэм!
10ХьакӀэ-къуакӀэхэм, зэкӀэ былымхэм,
цохъорэ-пшыхэрэм, быбыхэрэм!
11ЧӀыгу пачъыхьэмэ, зэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм,
пщыхэм, чӀыгум тетыгъо щызиӀэхэм!
12КӀэлэ ныбжьыкӀэхэм, пшъэшъэжъыехэм,
лӀыжъхэм, шъэо Ӏэтахъохэм!
13Зиусхьаным ыцӀэ щытхъур фарэшӀ;
сыда пӀомэ Ащ ыцӀэ
зэкӀэмэ анахь лъагэу Ӏэтыгъэ.
Ащ щытхъоу иӀэр –
чӀыгуми уашъоми ащыӀэхэм
зэкӀэмэ анахь ин[+].
14Илъэпкъ Ащ кӀуачӀэ хилъхьагъ,
зэкӀэ Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъхэм,
израиль лъэпкъэу Ежь ыгу пэблагъэм
щытхъу фашӀыным пае.
Зиусхьаным щытхъур ий!

#### Я 149-рэ Орэд


Щытхъу орэд


Зиусхьаным щытхъур ий

1ОрэдыкӀэ Зиусхьаным къыфашъуӀу:
Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъхэм язэӀукӀэ
Ащ щытхъур щыфарэшӀ[+].
2Ар къэзгъэшӀыгъэм ихьатыркӀэ
Израиль орэгушӀу;
Цион ицӀыфхэр я Пачъыхьэ пае орэгушӀох.
3Ащ щытхъу фэшъушӀынэу шъукъашъу;
тимпанымрэ пщынэтӀаркъомрэкӀэ
орэд къыфашъуӀу.
4Сыда пӀомэ ицӀыф лъэпкъ
Зиусхьаныр щэгушӀукӀы,
пэгагъэ зыгу имылъхэм
текӀоныгъэр къыдарегъэхы.
5Ащ ищынагъо зыгу илъхэм арэгъэмэфэкӀ,
текӀоныгъэр къыдахыгъэу,
гушӀохэзэ, орэд къарэӀу
ятӀысыпӀэмэ атесхэу[+].
6Ахэмэ Тхьэм фашӀырэ щытхъушхор
абзэгу терэлъ,
арэӀыгъ чэтэ бгъуитӀуцэри,
7цӀыф лъэпкъмэ
Тхьэм атыришӀыхьэгъэ хьыкумыр агъэцэкӀэнэу,
агъэпщынэнхэу цӀыфхэр,
8ахэмэ япачъыхьэхэр апхынхэу пшъэхъукӀэ,
гъучӀ Ӏэхъу-лъэхъу атыралъхьанэу
яцӀыф цӀэрыӀохэм.
9Тхьэм афиухэсыгъэ хьыкум афашӀынэу.
Мы шъхьэкӀэфэныгъэр –
зэкӀэ Ащ ищынагъо зыгу илъхэм яй.
Зиусхьаным щытхъур ий!

#### Я 150-рэ Орэд


Аужырэ щытхъу орэд

1Зиусхьаным щытхъур ий!
ЧӀыпӀэ лъапӀэм Тхьэм щытхъур щыфэшъушӀ;
Иошъо гъэӀагъэ щыӀэу щытхъур Ащ фэшъушӀ[+].
2ИӀофышхо гъэшӀэгъонхэм апае щытхъу фэшъушӀ,
зэкӀэ щыӀэмэ анахь зэрэиным пае
щытхъу фэшъушӀ.
3Бжъэмые мэкъэхъухэм шъуяпщэзэ,
бзэпспщынэмрэ пщынэтӀаркъомрэ къяжъугъаӀозэ,
щытхъур фэшъуӀуат[+].
4ШъонтырыпӀым шъутеозэ, шъукъашъозэ,
бзэпсырэ сырынэрэкӀэ шытхъу фэшъушӀ[+].
5Щытхъу фэшъушӀ пхъэкӀыч[*] жъынчхэмкӀэ,
пхъэкӀыч мэкъэшхомкӀэ шъущытхъу.
6Жьы къэзыщэрэр зэкӀэ
Зиусхьаным щэрэтхъу!
Зиусхьаным щытхъур ий!

### Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

#### Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### Пэублэ гущыӀ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва 2014


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва 2014


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ЗэзыдзэкӀыгъэр ГутӀэ Саныет

Сурэтхэр зышӀыгъэр Бырсыр Абдулахь Махьмудэ ыкъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-196-5

© Институт перевода Библии, 2014


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» зыфиӀорэ тхылъыр уапашъхьэ илъ. Джурт лъэпкъым акъылышӀоу къыхэкӀыгъэхэм акъылышхо зыхэлъ гущыӀэхэмрэ гущыӀэжъхэмрэ зы тхылъэу аугъоинэу зырагъэжьэгъагъэр илъэс мини 2-рэ 500-м къехъугъ. Мыщ къыдэхьэгъэ гущыӀэ Ӏушхэм янахьыбэр Даутэ ыкъоу Сэлмэн ижэдэкӀхэу ары зэралъытэрэр. Сэлмэн Джурт къэралыгъоу тиэрэ ыпэкӀэ я 10-рэ лӀэшӀэгъум щыӀагъэм ипачъыхьагъ. Сэлмэн цӀыф Ӏушэу, акъылышӀоу ыцӀэ раӀуагъ. Мы тхылъыр сыдигъуи ащ ыцӀэ рапхы.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» Библием изыӀахьэу щыт. Библием хэт къэбархэм ащыщ мырэущтэу Тхьэм Сэлмэн къыщыриӀуагъ: «„КъыпфэсшӀэнэу узыфаем къыкӀэлъэӀу“. Сэлмэн риӀожьыгъ: „Плъэпкъ иӀоф зэхифыным, шӀумрэ емрэ къыгурыӀоным пае УиӀумэт зэхэшӀыкӀыныгъэ къыхалъхьэба?“ Арти, Тхьэм ащ къыриӀуагъ: „Ащ укъызэрэкӀэлъэӀугъэм, гъэшӀэ кӀыхьэ ухъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, мылъкушхом укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, уипыйхэм апсэ згъэгъуным укъызэрэкӀэмылъэӀугъэм, ау сизэфагъэ зэхэпфынэу губзыгъагъэм укъызэрэкӀэлъэӀугъэм пае, мары къызэрэпӀуагъэм фэдэу сшӀыщт: мары акъылышӀуи зэхэшӀыкӀи къыпхэсэлъхьэх. Ощ фэдэ джы нэс щыӀагъэп, уаужкӀи ощ фэдэ къэхъущтэп“. (1 Пачъыхьэхэр 3:5-12)». Джаущтэу Тхьэм акъылышӀуагъэр къырити, Сэлмэн цӀыфэу мы дунаим къытехъуагъэхэм анахь Ӏуш хъугъэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» щыӀэныгъэм цӀыфым къыщышъхьэпэщт ушъыйхэр щызэхэугъоягъэх. Ау ахэм ащыкӀэгъэтхъыгъ, «Тхьэу Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – шӀэныгъэм ылъапс!» (1:7) еӀошъ. «Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» цӀыфым ыгукӀэ Тхьэу Зиусхьаным цыхьэ фырагъэшӀыным тырагъэгушӀухьэ (22:19). Мыхэр анахь шъхьаӀэу къызтегущыӀэхэрэр акъылышӀуагъэм икъэгъотынрэ ар щыӀэныгъэм щыгъэфедэгъэнымрэ. А акъылышӀуагъэр Зиусхьан закъор ары къызпкъырыкӀрэр (2:1-8). Тхьэ шъыпкъэу щыӀэр зэрэзым къыхэкӀэу, ащ къыпкъырыкӀырэ акъылышӀуагъэр сыд фэдэ лъэпкъ щыщхэми, сыд фэдэ хабзэ алэжьми зэфэдэу къашъхьапэ. Ар ӀэпыӀэгъу афэхъу зэкӀэ лъыхъухэрэм, зищыӀэныгъэ щызгъэфедэхэрэм.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» зэхэубытэгъэ пшъэрылъэу яӀэр – цӀыфэу яджэрэр шъыпкъэм тетэу псэуным, гухахъо ащ хигъотэным, Тхьэм ыпашъхьэ зэфэныгъэ щыхэлъыным фащэнхэр ары. АкъылышӀуагъэр – шӀошъхъуныгъэм тетэу ущыӀэныр, упсэуныр, ащ зыфэбгъэсэныр, ар къызӀэкӀэбгъэхьаныр. Тхьэм акъылышӀуагъэр тынэу къытеты, ау тэ ащ тыгу етыгъэу тылъыхъун, ар зэдгъэшӀэн, ащ зедгъэушъомбгъун, тищыӀэныгъэ ар щыдгъэфедэн фае.

Мы тхылъыр джуртыбзэм техыгъэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы ар адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу, о ащ уеджэнэу амал уиӀэ хъугъэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» усэм инэшанэхэр ахэлъых. Ижъырэ джурт усэ гъэпсыкӀэм инэшанэ шъхьаӀэр параллелизм зыфаӀорэр ары. Ащ усэ сатыритӀур ямэхьанэкӀэ щызэфэд, е щызэпыщыт. НэмыкӀ зэфыщытыкӀэхэр усэ сатыритӀум зэдыряӀэн алъэкӀыщт, гущыӀэм пае: ушъхьагъумрэ ащ къыкӀэлӀыкӀорэмрэ, ушъыир, унашъор, пшӀэ хъущтыр – мыхъущтыр, нэмыкӀхэри.

Пшъэрылъэу тиӀагъэр: зэдзэкӀыгъэр зытехыгъэ Ӏэпэрытхэу ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэм еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэщтыгъэмрэ фыщытыкӀэу яӀэ хъущтыгъэмрэ адыгабзэкӀэ еджэхэрэми едэӀухэрэми зэхашӀэныр, фэдэ фыщытыкӀи яӀэ хъуныр ары. Мы зэдзэкӀыгъэм ащ фэдэ амал къытынэу тэгугъэ.

АдыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъ. Библием хэт гущыӀэхэу бзэм къырыпӀон умылъэкӀыщтхэр къэозгъэшӀэрэ тамыгъэхэмкӀэ хэгъэунэфыкӀыгъэхэу къарыкӀырэр къэӀотэжьыгъ. Ижъырэ джуртыцӀэхэр адыгабзэм имэкъэ къэӀокӀэ шапхъэхэм атетэу тхыгъэх.

КъызтегущыӀэрэм елъытыгъэу «Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» Ӏэхьэгъу пчъагъэу зэтеутыгъэх.

1. УблапӀэ (1:1-7)
2. АкъылышӀуагъэм иушъыйхэр (1:8–9:18)
3. Сэлмэн къыӀогъэ гъэсэпэтхыдэхэр (10:1–22:16)
4. АкъылышӀомэ ягущыӀэ щэкӀ (22:17–24:22)
5. АкъылышӀомэ джыри къаӀогъэ гущыӀэхэр (24:23-34)
6. Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэу Ехъуд ипачъыхьэу Хъызкъый итхакӀохэм аугъоигъэхэр (25:1–29:27)
7. Агур къыпкъырыкӀыгъэ гущыӀэ Ӏушхэр (30:1-33)
8. Лэмуел ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэр (31:1-31)

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр» зышӀогъэшӀэгъоныщт тхылъеджэмэ апае темэ хэхыгъэхэр къызхэфэрэ усэхэм яспискэ зэхэдгъэуцуагъ.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз зэдзэкӀакӀохэм, редакторхэм, мы ӀофшӀагъэм зэкӀэ зиӀахь хэзылъхьагъэхэм. Адыгэхэр яныдэлъфыбзэкӀэ мы тхылъым еджэнхэ алъэкӀынэу амал яӀэ зэрэхъугъэр лъэшэу тигуапэ.

«Ушъый гъэсэпэтхыдэхэм» яаудио тхыгъэ сайтэу www.ibt.org.ru шъущедэӀун шъулъэкӀыщт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ усэр


УШЪЫЙ ГЪЭСЭПЭТХЫДЭХЭР

АкъылышӀуагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ

(я 1-рэ – я 9-рэ усэхэр)


Гъэсэпэтхыдэхэм ямэхьан

1Израиль ипачъыхьэу Сэлмэн, Даут ыкъом иушъый гъэсэпэтхыдэхэр[*]:[+]
2акъылышӀуагъэмрэ ушъыимрэ къыбгурыӀонэу,
гущыӀэ губзыгъэм мэхьанэу хэлъыр зэхэпшӀыкӀынэу,
3акъыл зыхэлъ шапхъэхэм:
шъыпкъагъэм, зэфагъэм, хыягъэм зябгъэсэнэу;[+]
4хьарамыгъэ зыхэмылъым гулъытэ иӀэнэу,
ныбжьыкӀэхэм – шӀэныгъэрэ губзыгъагъэрэ ахэлъхьэгъэнхэу;[+]
5акъылышӀор ерэдэӀуи, ишӀэныгъэ херэгъахъу,
зэхэшӀыкӀ зиӀэ цӀыфым упчӀэжьэгъу фэрэхъу,
6акъылышӀомэ ягущыӀэ губзыгъэрэ гъэсэпэтхыдэмрэ,
чӀэгъчӀэлъыбзэмрэ хырыхыхьэмрэ къыгурыӀонэу.
7Тхьэу[*] Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – шӀэныгъэм ылъапс!
АкъылышӀуагъэмрэ ушъыимрэ нэмыплъ язытрэр – акъылынчъ[+].


ХъункӀэным ущызыухъумэрэ гущыӀэхэр

8ЕдэӀу, сикӀал, уятэ иушъый,
уянэ узщигъэгъуазэрэр щымгъэзый;[+]
9ахэр къэгъэгъэ зэхэблэ кӀэракӀэу пшъхьэ телъыщтых,
щыгъыжъые благъэу упшъэ илъыщтых[+].
10СикӀал, псэкӀод зышӀэхэрэм утрагъэгушӀухьэмэ,
зыдямыгъэхьых[+].
11Ахэм къыуаӀомэ: «НекӀо, къыддакӀу,
ятӀасхъэ тешэни, татеони, лажьэ зимыӀэхэм алъ хые дгъэчъэщт![+]
12Хьадрыхэ лъахъэ фэдэу ахэмэ апсэ хэтхыщт,
бэн шӀункӀым фэдэу тэ зыӀэкӀэтлъхьащтых[+].
13Мылъку лъэпӀэ дэдэ боу къэтхъункӀэн,
къонтхъым[†] тиунэхэр рытыушъэных;
14утигъусэу пхъэдз ибдзэщт,
къэтхьырэм зэфэдэу уиӀахь хэлъыщт!»
15СикӀал, ахэм гъогу уадытемыхь,
ялъагъо утемыуцу,[+]
16сыда пӀомэ алъакъохэр ем фэчъэх,
лъыр зэрагъэчъэным дэгузажъох[+].
17Бзыум ылъэгъоу
хъытыу фэбгъэуцуныр хьаулый;
18ау а бзэджашӀэхэр зэпэтӀысыжьхэзэ алъ ежьхэм агъэчъэжьыщт,
зэшэжьхэзэ ежь-ежьрэу загъэкӀодыжьыщт.
19ХъункӀэным кӀэхъопсырэмэ зэкӀэмэ ягъогу зэфэдэ:
ахэм апсэхэр ежь-ежьрэу агъэгъужьы[+].


АкъылышӀуагъэм унаӀэ теозыгъадзэрэр

20АкъылышӀогъэ гуащэр[*] урамым къыщэджэ,
къэлэ утыгум[†] ымакъэ къыщеӀэты;[+]
21анахь чӀыпӀэ жъот-бырсырым къыщэджэ,
къэлэ дэхьапӀэм дэжь гущыӀэ къыщеӀо:
22«Сыд фэдизрэ, шъо мыдаӀохэм, мышӀэныгъэр жъугъэлъэпӀэщта?
Сыд фэдизрэ, шъо кӀэнэкӀалэхэм, кӀэнэкӀэныр шъуишэныщта,
акъылынчъэм шӀэныгъэр ылъэгъу мыхъущта[+]?
23Сигые шъукъедэӀу,
сыгу илъыр мары къышъосӀон,
сигущыӀэ шъущызгъэгъозэн.
24Сэ сыкъэджагъ, шъо шъукъысэдэӀунэу шъуфэягъэп,
сӀэ къышъуфэсщэигъ, ау зи гугъу къысфелӀыгъэп.
25Джэнджэшэгъу сызэрэшъуфэхъугъэхэр пхъэтэпэмыхь шъушӀыгъэх,
сызэрэшъогыигъэр къабылэу шъуштагъэп[+].
26Ащыгъум, сэри шъуитхьамыкӀагъэ сыдэхьащхын,
щынэгъошхо къышъуфыкъокӀмэ сышъукӀэнэкӀэн![+]
27Щынэгъошхор фыртынаеу къышъуфакӀомэ,
тхьамыкӀагъор жьыбгъэ оешхоу къышъушъхьэщыомэ;
гухэкӀымрэ нэшхъэимрэ къышъулъыӀэсмэ,
28джащыгъум шъукъызысаджэкӀэ – джэуап шъостынэп,
бэрэ шъукъыслъыхъущт, ау сыжъугъотынэп[+].
29ШӀэныгъэр шъуфэлъэгъугъэпышъ,
Зиусхьаным ищынагъо шъугу илъынэу шъуфэягъэпышъ,
30джэнджэшэгъу сызэрэшъуфэхъугъэр зыгурыжъугъэӀуагъэпышъ,
сызэрэшъогыигъэр пхъэтэпэмыхь шъушӀыгъэшъ, зыхэжъугъэхьагъэпышъ,
31лэжьыгъэ хьарам, шъо къэжъулэжьыгъэу, шъушхыщт,
джащ нахь шъухэмыфэжьынэу шъуигухэлъ дэйхэмкӀэ зыжъугъэшхэкӀыщт.
32МыдаӀохэр зэрэмыдаӀохэрэм еунэхъулӀэщтых,
акъылынчъэхэр бэлэрэгъым[†] екӀодылӀэщтых;
33ау къысэдэӀурэр рэхьатэу псэущт,
сыд фэдэрэ тхьамыкӀагъуи щымыщынэу щыӀэщт».

#### ЯтӀонэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм ифед

1СикӀал, сигущыӀэхэр зыгурыбгъаӀохэмэ,
сиосыетхэр угу иуубытэхэмэ,[+]
2акъылышӀуагъэр птхьакӀумэ ибгъахьэмэ,
угу зэхэшӀыкӀныгъэм фызэӀупхымэ;
3гущыӀэ губзыгъэм имэхьан къыбгурыӀоным уфаблэмэ,
зэхэшӀыкӀныгъэм мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ укъеджэмэ,
4бгъэлъапӀэу, тыжьыным фэдэу, улъыхъумэ,
мылъку нэгъуаджэм[†] фэдэу къэбгъотымэ,[+]
5джащыгъум Зиусхьаным ищынагъо къыбгурыӀощт,
Тхьэм ишӀэныгъи къыппкъырыхьащт[+].
6Сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр зыгощырэр Зиусхьаныр[†] ары,
шӀэныгъэмрэ зэхэшӀыкӀныгъэмрэ Ащ ижэдэкӀых;[+]
7зэфагъэ зыхэлъхэм иӀэпыӀэгъу къафегъэхьазыры,
зыгу къабзэхэм чэтэпэӀудзэ[†] зафешӀы[+].
8Зэфагъэм илъагъо Ащ къегъэгъунэ,
Тхьэм ищынагъо зыгу илъхэм ягъогу фэсакъы[+].
9Джащыгъум о къыбгурыӀощт шъыпкъагъэр, зэфагъэр,
хыягъэр – зекӀокӀэ тэрэзхэм яшӀугъэ,[+]
10сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр угу къихьащт,
шӀэныгъэр упсэ шӀоӀэшӀущт.
11Губзыгъагъэм о ущиухъумэщт,
акъылым о укъигъэгъунэщт,
12ем игъогу ущиухъумэщт,
цӀыфэу пцӀы зыусрэм,
13зэфэныгъэм илъагъо дэххэу,
шӀункӀым игъогу къыхэзыххэрэм,
14дэеу ашӀэрэм кӀэгушӀужьхэрэм,
емыкӀу зекӀуакӀэм ыгъэтхъэжьхэрэм[+]
15лъэгъо ӀонтӀэ-щантӀэхэм,
пцӀым игъогу тетхэм[+].
16Зыгорэм ишъуз[*] акъылышӀуагъэм ущиухъумэщт,
бзылъфыгъэ хымэу гущыӀэ дахэкӀэ узгъэшэхъурэм,[+]
17ныбжьыкӀэзэ ишъхьэгъусагъэр чӀэзыдзыжьрэм,
Тхьэм ыпашъхьэ щишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зыщызгъэгъупшэжьрэм.
18Ащ иунэ – хьадэгъу лъэдан,
илъагъо хьадрыхэ гъогум екӀу[+].
19Ащ дэжь кӀорэм къэгъэзэжь иӀэп,
шӀэныгъэм игъогу къытехьажьыщтэп.
20Арышъ, цӀыф дэгъухэм ягъогу рыкӀу,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм ялъагъо утемыкӀ.
21Сыда пӀомэ зэфагъэ зыхэлъыр фыхэхыгъэ чӀыгум щыпсэущт,
цӀыфэу зыгу къабзэхэр ащ къытенэщтых;[+]
22ау цӀыф бзаджэхэр мы чӀыналъэм лъэпсэкӀодэу тыригъэкӀодыкӀыщтых,
нэпцӀхэм алъапсэ чӀыгоу зыщыпсэухэрэм хигъэкӀодыкӀыщт[+].

#### Ящэнэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм инэмыкӀрэ шӀуагъэхэр

1СикӀал, узщызгъэгъуазэрэр зыщымыгъэгъупш,
сиосыетхэр угу ренэу игъэлъых:[+]
2джащыгъум ахэм уигъашӀэ кӀыхьэ ашӀыщт,
щыӀэкӀэшӀурэ мамыррэ[†] къыуатыщт[+].
3ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ укъарэмыбгын;
бгъэрышӀэу ахэр убгъэ телъхьэх,
мыжъобгъу пытэм тетхэгъэ гущыӀэхэу гучӀэм илъхьэх[+].
4Джащыгъум Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ анэшӀу къыпщафэщт,
агу къэпщэфыщт, дэгъоу уагурыӀощт.
5УгукӀэ Зиусхьаным цыхьэ фэшӀ,
уизэхэшӀыкӀныгъэ ӀэубытыпӀэ умышӀ[+].
6Сыд Ӏоф пшӀэми Ащ ищынагъо угу игъэлъи
гъогу занкӀэр Ащ къыуигъэлъэгъущт[+].
7АкъылышӀоу зымылъытэжь,
Зиусхьаным ищынагъо угу игъэлъ, бзаджэм зыщыдзый[+].
8Джащыгъум уипкъышъолкӀэ псэуныгъэ уиӀэщт,
уикъупшъхьэхэм къарыукӀэ къахилъхьащт.
9Зиусхьаным уимылъкукӀэ лъытэныгъэ фэшӀ –
зэкӀэ лэжьыгъэу къэпхьыжьырэм иапэрэ ӀахьэкӀэ;[+]
10джащыгъум арымыфэжьэу уиконхэр ушъэгъэщтых,
сэнэ ныбжьыкӀэр сэнэкӀэфыпӀэм зэпымыоу къичъыщт[+].
11СикӀал, Зиусхьаным иушъый щымыгъэзый,
Ащ игые нэмыплъ емыт;[+]
12Зиусхьаным шӀу ылъэгъурэр еушэтба,
тыр зэрыгушхорэ къом пшъэдэкӀыжь зэрэригъэхьырэм фэдэу[*]![+]


АкъылышӀуагъэр – гупсэфныгъ

13Сыхьатмафэ ежьагъ акъылышӀуагъэ зыгъотыгъэр,
зэхэшӀыкӀыныгъэ къызӀэкӀэзгъэхьагъэр,
14сыда пӀомэ акъылышӀуагъэр тыжьыным нахьи нахь фед,
дышъэм нахьи нахь шӀогъэшхо къехьы[+].
15Налмэс-налкъутэм акъылышӀуагъэр нахь лъапӀ;
узыкӀэхъопсрэ тхъагъоу щыӀэмэ ащыщ зыпари ебгъэпшэн плъэкӀыщтэп[+].
16ГъэшӀэ кӀыхьэр ащ Ӏэ джабгъукӀэ,
Ӏэ сэмэгукӀэ байныгъэмрэ щытхъумрэ къыуетых[+].
17АкъылышӀуагъэм игъогухэр гъогушӀух,
зэкӀэ илъагъохэр гупсэфых.
18ЩыӀэныгъэр къэзытырэ чъыг ар къызӀэкӀэзгъахьэрэмкӀэ;
сыхьатмафэ ежьагъ зыӀэкӀэзымыгъэкӀрэр[+].
19АкъылышӀуагъэкӀэ Зиусхьаным чӀыгур къыгъэшӀыгъ,
зэхэшӀыкӀныгъэкӀэ ошъогур ыӀэтыгъ;[+]
20Ащ ишӀэныгъэкӀэ архъонэ-хъоушхом ыӀухэр къызэӀукӀыгъэх,
ошъуапщэхэм осэпсыцэхэр къахэзыгъэх[+].
21СикӀал, акъыл зыхэлъ гупшысэмрэ губзыгъагъэмрэ къэгъэгъунэх,
ахэр нэрыз умышӀых;
22ахэм о уигъашӀэ къагъэкӀыхьащт,
пшъэрылъынэм фэдэу укъагъэдэхэщт.
23Джащыгъум о улъэпэощтэп,
уигъогу умыщынэу урыкӀощт;[+]
24угъолъмэ – ущынэщтэп,
ухэчъыемэ – уичъые ӀэшӀущт.
25ЦӀыф бзаджэхэм пфагъэхьазыррэ кӀодыпӀэм,
ошӀэ-дэмышӀэ щынэгъошхом ущымыщын;[+]
26сыда пӀомэ Зиусхьаныр[†] о уигъус,
плъакъохэр лъахъэм щиухъумэщтых.


Хэбзэ-зэхэтыкӀэ дэгъухэр

27ЗищыкӀагъэр шӀугъэм щымыгъакӀ,
ащ фэдэ амал уиӀэмэ[+].
28Къыпщыгугъырэм емыӀу: «КӀожь, етӀанэ къакӀо, неущ къыостыщт», –
къызфыолъэӀурэр уиӀэмэ[+].
29Къыппэблагъэм гухэлъ дэй фимыхъухь,
зыми щымыщынэу, цыхьэ къыпфишӀэу, къыбдэпсэурэм.
30Ушъхьагъу щымыӀэу зыми ущымыхь,
бзэджэшӀагъэ къыбдызэримыхьагъэмэ.
31ЦӀыф жъалымым уемыхъуапс,
ащ щысэ темых,[+]
32сыда пӀомэ цӀыф пцӀыусыр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
зэфагъэ зыхэлъыр Ащ ицыхьэшӀэгъу.
33ЦӀыф бзаджэм иунагъо Зиусхьаным ибгыбзэ телъ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм япсэупӀэхэм Ащ ынэшӀу ащыфагъ[+].
34КӀэнэкӀалэхэм Ар адэхьащхы,
ӀорышӀэхэм нэшӀукӀэ яплъы[+].
35АкъылышӀохэм щытхъу къалэжьы,
ау акъылынчъэхэр хьайнапэ мэхъужьых.

#### ЯплӀэнэрэ усэр


АкъылышӀуагъэр зэкӀэмэ апшъ

1ШъукъэдаӀу, сикӀалэхэр, шъуятэ иушъый гущыӀэ
шъунаӀэ тешъудз, зэхэшӀыкӀныгъэ жъугъотыным пае[+].
2Сэ шӀэныгъэ дэгъу шъосэтба,
шъудэмых шъузщызгъэгъуазэрэм.
3Сятэ сыришъаоу иунэ сызесым,
сагъашӀоу, сянэ сырикӀэлэ закъоу,
4сятэ сигъасэзэ мары къысиӀощтыгъэр:
«Угу иубыт сигущыӀэхэр,
сиосыетхэр ухъумэхи – гъэшӀэ кӀыхьэ ухъущт.
5АкъылышӀуагъэ къызӀэкӀэгъахь, зэхэшӀыкӀныгъэ зэгъэгъот,
зыщымыгъэгъупш сигущыӀэхэр, ахэр чӀэмынэх.
6Умыбгыни акъылышӀуагъэр, ащ укъигъэгъунэщт,
шӀу лъэгъуи, ащ укъиухъумэщт.
7АкъылышӀуагъэр ублапӀэ: акъылышӀуагъэр зэгъэгъот.
Ары пакӀопышъ, зэкӀэ уиамал хэплъхьащтми, зэхэшӀыкӀныгъэ зэгъэгъот.
8АкъылышӀуагъэм осэ ин фэшӀи, ащ лъагэу уиӀэтыщт,
зыӀэкӀэуубытэмэ, лъытэныгъэ ащ къыпфихьыщт[+].
9Ащ къэгъэгъэ зэхэблэ кӀэракӀэ пшъхьэ къытырилъхьащт,
зынахь дахэ щымыӀэ щытхъу танджэу[†] пшъхьэ телъыщт»[+].


АкъылышӀуагъэр гъогумэ анахь щынэгъончъ

10КъэдаӀу, сикӀал, сигущыӀэ зыхэгъахьи,
уигъашӀэ кӀыхьэ хъущт[+].
11АкъылышӀуагъэм игъогу осэгъашӀэ,
зэфагъэм илъагъо урысэщэ.
12УкӀомэ, зыми плъакъо къылъэхъэщтэп,
учъэмэ – улъэпэощтэп[+].
13Ушъыир зыхэгъахь, ар умыбгын;
къэухъум, сыда пӀомэ ар о уищыӀэныгъэ ылъапс[+].
14ЦӀыф бзаджэхэм ялъагъо утемыхь,
бзэджашӀэхэм ягъогу урымыкӀу[+].
15Ащ зыщыдзый, урымыкӀу;
языбгъу зыгъази, ащ ебгъукӀу.
16Ер амышӀэмэ, ахэр чъыещтхэп ныӀа,
зыгорэ амыгъэлъэпаомэ, чъыер ашӀокӀодыщтба![+]
17Гъомылэр бзэджагъэкӀэ ахэм къызӀэкӀагъахьэ,
санэу зашъохэрэри шӀэпхъэджагъэкӀэ зэрагъэгъоты.
18Ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм ялъагъо нэфылъэм инэбзый фэд,
ащ инэф хахъомэ хахъозэ, мэфэ нэфынэу зыкъызэӀуехы[+].
19ЦӀыф бзаджэхэм ягъогу мэзэхэ шӀункӀ;
зэлъэпаохэрэр ахэм алъэгъурэп[+].


АкъылышӀуагъэр щыӀэныгъэм иӀэпыӀэгъушӀу

20СикӀал, сигущыӀэ унаӀэ тегъэт,
къасӀохэрэр птхьакӀумэ игъахь.
21Пшъхьэ сигущыӀэхэр имыгъэкӀых,
ахэр угу иубытэх;
22зэзгъэгъотыгъэхэмкӀэ ахэр щыӀэныгъэба,
зэрэщытэу пкъышъолымкӀэ псэуныгъэба[+].
23ЗэкӀэмэ апэ уигупшысэмэ афэсакъ,
сыда пӀомэ ахэм уищыӀэныгъэ къагъэпсы.
24ТӀого-бзэгуагъэр щыгъэзый,
гущыӀэ нэпцӀыр ӀугъэзыкӀ[+].
25Унэхэр тэрэзэу гъаплъэх,
уинэплъэгъу зэӀухыгъэу уапэкӀэ дзы.
26Плъакъо зытебгъэуцощтыр сакъэу къыхэхи,
уигъогухэр щынэгъончъэщтых[+].
27БгъуитӀу язи удэмых,
плъакъо ем пэчыжьэу гъэуцу[+].

#### Ятфэнэрэ усэр


Зэшъхьагъусэхэр зэфэмышъыпкъэнхэм щызыухъумэрэр

1СикӀал, уасӀорэ акъылышӀуагъэм унаӀэ тедз,
сизэхэшӀыкӀныгъэ птхьакӀумэ игъахь,[+]
2губзыгъагъэр къэуухъумэным пае,
уижабзэ ренэу шӀэныгъэ хэлъыным пае.
3Бзылъфыгъэ хэтакӀор шъоубзэгу,
ащ къыӀорэр тхъу цӀынэу ыжэ къыдэкӀы,[+]
4ау узфищэрэр хъунэгъэлӀэ уцым фэдэу кӀэух дыдж,
чэтэ бгъуитӀуцэм фэдэу уеуӀэ[+].
5Ащ ылъакъохэр хьадрыхэ фэкӀох,
илъэбэкъухэм хьадэгъум илъагъо уфащэ[+].
6ЩыӀэныгъэ гъогум ар егупшысэрэп[*],
илъагъохэр зэхэкӀухьэх, ау ар ежь ышӀэрэп.
7Арышъ, сикӀал, къысэдэӀу,
сигущыӀэхэм уатемыкӀ.
8Ащ фэдэ бзылъфыгъэм пэчыжьэ зышӀ,
ащ иунапчъэ благъэу уемыкӀуалӀ,
9армырмэ, уимылъкурэ уинамысрэ нэмыкӀхэм атебгъэкӀодэщт[*],
уигъэшӀэ илъэсхэр гукӀэгъунчъэм[*] екӀодылӀэщтых,
10армырмэ, уимылъку хымэхэр хэшхыкӀыщтых,
уилэжьыгъэ нэмыкӀмэ яунэ ыушъэщт.
11Упкъырэ упкъышъолрэ къарыунчъэ зыхъухэкӀэ,
уищыӀэныгъэ икӀэухым ущэӀущт.
12О пӀощт: «Сыд пае адэ ушъыим нэмыплъ естыгъа?
Сыд пае адэ гыер зэсымыпэсыгъа?
13Сэ ушъыякӀохэм сядэӀугъэп,
гъэсакӀохэм къаӀорэм сынаӀэ атесыдзагъэп.
14Сэ гъунэм сынэсыгъ,
цӀыф зэхахьэм емыкӀу сыщыхъу пэтыгъ!»


Уишъуз фэшъыпкъ

15О уипсыӀыгъыпӀэ къыхэхыгъэ псым ешъу,
уипсынэ къипхрэ псым[*].
16УипсынэкӀэчъхэр щагухэм,
утыгухэм[†] псыорэу арымыгъачъэх[*].
17Ашъхьас ощ пае ахэм,
хымэхэм уадэрэмыгуащ.
18УипсынэкӀэчъ Тхьэм ынэшӀу къыщерэф,
уиныбжьыкӀэгъум шъузэу къыпфэхъугъэм гухахъо хэгъуат[+].
19Блэнэ ищыгъэу, зэкӀужьэу зэхэлъ мэз пчэн дэхэ дэдэу:
ыбгъэхэм гопагъэ ренэу ахэгъуат,
ащ ишӀулъэгъу ренэу уерэгъэуташъу.
20Сыд пае, сикӀал, хымэ бзылъфыгъэм зебгъэгъэутэшъон,
ащ ыбгъэхэм зыдябгъэхьыхын?
21ЦӀыфым игъогухэр зэкӀэри Зиусхьаным фызэӀухыгъэхэба,
илъэгъо пстэури Ащ еушэтба[+].
22Ихэбзэнчъэ зекӀуакӀэ цӀыф бзаджэм дэкъацэм[†] деубытэ;
ипсэкӀодышӀагъэхэм ялъахъэ ар пытэу аӀыгъ.
23Иакъылынчъэгъэ мыухыжь егъэгъуащэ,
ушъый ӀэкӀэмыхьэу ар малӀэ.

#### Яхэнэрэ усэр


ЧӀыфаштэм шэс уфэхъуным, шъхьахынагъэм, пцӀыусыным уащызыухъумэрэр

1СикӀал, зыгорэм шэс[†] уфэхъугъэмэ,
хымэ чӀыфэхэм ятыжьынкӀэ бгъэгугъагъэмэ,
2гущыӀэу птыгъэм укъиубытыгъэмэ,
гущыӀэу пӀуагъэм укъилъэхъагъэмэ,
3джащыгъум, сикӀал, мырэущтэу зекӀо: зыухъумэжь,
сыда пӀомэ нэмыкӀ цӀыфым уӀэкӀэфагъ.
КӀо ащ дэжь, шъырытныгъэ къызхэгъаф, ыуж уимыкӀэу, зэпымыоу елъэӀу, шъхьафит уишӀынэу!
4Чъыем зыремыгъэкӀ
унапӀэхэр къемыгъэфэхых,
5зыкъэухъумэжь, шакӀом ӀэкӀэкӀыжьрэ къушъхьэ пчэнэу,
къешэрэм ихъытыу икӀыжьрэ бзыоу[+].
6Къамзэгум кӀырыплъ, мыпсэу-мылажь:
акъыл хэпхынэу ар зэрэпсэурэм, Ӏоф зэришӀэрэм еплъ![+]
7Ӏэшъхьэтети иӀэп ащ,
шъхьэщыплъакӀуи, тетыгъо зиӀэ пщи,
8гъомлапхъэр гъэмафэм ешыпы,
ышхыщтыр лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом еугъои[+].
9Сыдигъо нэс ущылъыщта, мыпсэу-мылажь?
Сыдигъо уичъые ибгъэкъуни, укъэущыжьыщта[+]?
10ТӀэкӀу ушъхьаукъэн, тӀэкӀу учъыен,
пӀэ зэтелъэу тӀэкӀурэ ущысын,
11джащыгъум хъункӀакӀоу тхьамыкӀагъор уадэжь къэкӀощт,
фэныкъуагъэр техакӀоу къыптеощт[+].
12ЦӀыф мыхъатэм, цӀыф бзаджэм
ыӀупэ гущыӀэ нэпцӀхэр телъэу къекӀокӀы,[+]
13къэрарынчъэ тамыгъэхэр къешӀых,
накӀэ къыпфешӀы,
ылъакъохэр къегъашъох,
ӀапэкӀэ къегъэлъагъо;[+]
14ыгу зэокӀылэ пцӀыр илъ,
ащ ер рехъухьэ,
ренэу цӀыфхэр зэщегъахьэх.
15Ащ къыхэкӀэу зэмыжэгъэ тхьамыкӀагъор къыфыкъокӀыщт,
ошӀэ-дэмышӀэу зэхигъэтэкъощт,
Ӏэзэгъу ымыгъотэу кӀодыщт.
16Ӏофыгъуих Зиусхьаным ылъэгъу мыхъурэр:[+]
17Пэгэ нэпшӀэеокӀыр,
бзэгупэ пцӀы къехьакӀыр,
лэжьэнчъэ лъыгъачъэр,[+]
18гухэлъ дэй ихъухьэр,
бзэджэгъэ фачъэр,[+]
19шыхьатнэпцӀыр;
анахьэу яблэнэрэу Ащ шӀогоӀуджэр:
зэш-зэшыпхъухэр зэфэгъэблынхэр[+].


ЗинэшӀэныр бжьыгъэу къэнэ

20СикӀал, уятэ иосыетхэр гъэлъапӀэх,
уянэ узщигъэгъуазэрэр щымыгъэзый[+].
21Ахэр егъашӀэм угу игъэлъых;
бгъэрышӀэу убгъэ тегъэлъых[+].
22УкӀомэ, ахэмэ уагъэгъозэщт,
учъыенэу угъолъыжьмэ, укъаухъумэщт;
укъэущыжьмэ, ахэр упчӀэжьэгъу къыпфэхъущтых[*].
23А осыетхэр – остыгъэба,
узщагъэгъуазэрэр – нэфыпсыба,
ушъый зафэм щыӀэныгъэм игъогу къыуегъэлъэгъуба[+].
24А осыетхэм бзылъфыгъэ бзаджэм ущаухъумэ,
хымэ шъузым ыбзэгоу узыумэхъырэм[+].
25УгукӀэ ащ идэхагъэ укӀэмыхъопс,
ынэхэм янэплъэгъу зыдемыгъэхьых,[+]
26бзылъфыгъэ хэтакӀор хьалыгъу такъыри ымыуас,
нэмыкӀылӀым ишъуз зэшакӀорэр о уищыӀэныгъэба.
27МашӀор гужъуакӀэм дэплъхьан плъэкӀына
уиджэнабгъэ химыстыкӀэу?
28МэшӀотэпым урыкӀон плъэкӀына
плъакъохэр къымыстэу?
29Къыпэблагъэм ишъуз зезыщэрэм къехъулӀэрэр джащ фэдэба:
ащ енэсрэр зэкӀэ мэпщынэ.
30ТыгъуакӀоу, гъаблэм зэригъалӀэрэм пае тыгъоу,
псэр къыгъэнэжьынэу Ӏабэрэм емыкӀушхо фалъэгъурэп,
31ау къаубытмэ, осибл рагъэтыщт,
зэкӀэ мылъкоу иӀэр Ӏахыщт[+].
32Зыгорэм ишъуз зинэ[†] дэзышӀрэр акъылынчъ;
аущтэу зекӀорэм ежь-ежьырэу зегъэкӀодыжьы[+].
33Ащ еощтых, емыкӀу рахыщт,
егъэшӀэрэ хьайнапэ къыхьыщт.
34ГуцэфэшӀыным лӀым губж лъэш регъэшӀышъ,
лъышӀэжь мафэм ащ гукӀэгъу къыхэфэщтэп[+].
35Сыд фэдэ лъыуаси ыгъэӀэсэщтэп,
сыд фэдиз шӀухьафтыни пӀихыщтэп.

#### Яблэнэрэ усэр


Бзылъфыгъэ хэтакӀом узэриумэхъырэр

1СикӀал, сигущыӀэхэр пшъхьэ игъэлъых,
сиосыетхэр угу иубытэх[+].
2Сиосыетхэр гъэцакӀэхи, гъэшӀэ кӀыхьэ ухъущт,
узщызгъэгъуазэхэрэр нэкум фэдэу ухъумэх;[+]
3ахэр зыӀэкӀэубытэх,
мыжъобгъум тетхэгъэ гущыӀэхэу угу игъэлъых[+].
4АкъылышӀуагъэм: «О усшыпхъу», – еӀу,
зэхэшӀыкӀныгъэм Ӏахьыл-благъэкӀэ пэгъокӀ;
5ахэмэ хымэ шъузым ущаухъумэщт,
зыгорэм ишъуз ишъоубзэгу[+].
6Зэгорэм сиунэ шъхьангъупчъэ сиплъэу,
шъхьангъупчъэ пхъэ хъагъэм сыпхырыплъызэ,
7хьэрамыгъэ зыхэмылъхэм азыфагу итэу,
ныбжьыкӀэхэм ахэтэу кӀэлэ акъылынчъэ слъэгъугъэ,[+]
8урам къуапэу бзылъфыгъэ горэ зыщыпсэурэм дэжь ар зэпырыкӀыщтыгъэ,
ащ иунэ блэкӀыщтыгъэ,
9пчыхьэшъхьапэу чэпэзэхэогъум,
шӀункӀ къызщыхъоу нэм къыкӀэӀабарэр зыщымылъэгъурэм.
10Мары, бзылъфыгъэр ащ къыпэгъокӀы,
къахьпэ щыгъын щыгъэу, гухэлъ гъэнэфагъэ иӀэу[+].
11Къаигъэ ар, бырсыр,
ылъакъохэр унэм изагъэхэрэп;
12зэ урамым, зэ къэлэ утыгум,[†]
къогъу пэпчъ лъэхъур щедзы[+].
13Ащ кӀалэр къеубыты, ебэу,
ынэхэр мыущакоу реӀо:
14«Мамыр[†] къурмэнылыр[*] хьазыр:
сэ ситхьэлъанэ непэ згъэцэкӀэжьыгъ.
15Джащ фэшӀ сэ унэм сыкъикӀи сыкъыппэгъокӀыгъ,
сыплъыхъугъ сэ, джы укъэзгъотыгъ!
16СипӀэкӀор техъохэр теслъхьагъэх,
Мысырым къыращыгъэ шэкӀ къолэнхэр;
17мэӀэшӀу къызпихрэ уцхэу мирнэр
алоэр, корицэр сигъолъыпӀэ пызгъэугъ[+].
18НекӀо, пчэдыжьыр къэсыфэ шӀулъэгъукӀэ зыдгъэтхъэжьыщт,
ӀаплӀкъорэгъэу тызэрэгъэшӀощт.
19СилӀ унэм исэп –
ар гъогу чыжьэ техьагъ;
20тыжьын зыдэлъ ахъщалъэр ащ зыдиштагъ,
мэзакӀэм, мазэм из зыщыхъурэ мафэм, къэкӀожьыщт».
21ГъэшӀуабзэхэр риӀозэ дегъэхы,
гущыӀэ дахэкӀэ еумэхъы[+].
22А дэдэм кӀалэр ащ ыуж ехьэ,
цоу укӀыпӀэм ращалӀэрэм,
шъыхьэу тӀэсхъапӀэм ифагъэм фэдэу[*],[+]
23аджалыщэр зытефагъэм;
бзыоу, хъытыум ибыбэрэм фэдэу,
ымышӀэу, ащ ыпсэ зэрэщитыщтыр.
24Арышъ, сикӀалэхэр, шъукъысэдэӀу;
шъугу ишъуубытэх сигущыӀэхэр.
25Бзылъфыгъэ хэтакӀом илъагъо шъутемыхь,
ащ игъогупэхэм къащышъумыкӀухь;
26ащ фэдэ бзылъфыгъэм бэ ыгъэлъэпэуагъэр,
макӀэп ащ екӀодылӀагъэр.
27Ащ иунэ – хьадрыхэ екӀурэ гъогу,
аджалым узщыӀукӀэрэ ун[+].

#### Яенэрэ усэр


АкъылышӀуагъэм иджэмакъ

1АкъылышӀуагъэр арба къаджэрэр?
ЗэхэшӀыкӀныгъэр арба зымакъэ къэзыӀэтрэр[+]?
2ХэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм,
гъогу зэхэкӀыпӀэхэм адэжь ар къэуцу;
3къэлэ дэхьапӀэхэм адэжь,
къэлэпчъэӀухэм ар къащэкуо:
4«О цӀыфхэр, сэ шъо сыкъышъоджэ,
сымакъэ цӀыф лъэпкъым фэсэгъазэ.
5Хьэрамыгъэ зыхэмылъхэр, зежъугъас гулъытэм,
акъылынчъэхэм зэхэшӀыкӀныгъэр шъугу ишъуубыт[+].
6ШъукъэдаӀу, сыда пӀомэ анахь лъапӀэм сыкъытегущыӀэщт,
сӀупэхэм къадэкӀрэр шъыпкъэ.
7Сыбзэгупэ къыпыкӀыщтыр шъыпкъэ,
сӀупэхэм гущыӀэ нэпцӀыр ягущыкӀыгъу.
8ЗэкӀэ гущыӀэу къасӀохэрэр шъыпкъэх,
ахэлъэп ахэм къонщагъэрэ пцӀырэ.
9Ахэр зэкӀэ зэхэшӀыкӀныгъэ зыхэлъхэмкӀэ гурыӀогъошӀух,
шӀэныгъэ зэзгъэгъотыгъэхэмкӀэ зафэх.
10Тыжьыным ыпэ сиушъый,
дышъэ къабзэм нахьи шӀэныгъэр къашъуштэх,[+]
11сыда пӀомэ, акъылышӀуагъэр налмэс-налкъутэм нахь лъапӀ,
узкӀэхъопсэу узыфаемэ ащыщэу, ащ зыпари ебгъэпшэн плъэкӀыщтэп[+].
12Сэ, акъылышӀуагъэр, гулъытэм сыдэпсэу,
шӀэныгъэрэ губзыгъагъэрэ зэсэгъэгъотых.
13Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр – ер плъэгъу мыхъуныр ары.
Пэгагъэр, зышӀошӀыжьыныр, ем игъогу,
пцӀы зыусрэ Ӏупэхэр сэ слъэгъухэ хъурэп[+].
14УпчӀэжьэгъумрэ акъыл зыхэлъ гупшысэмрэ сэ къыспкъырэкӀых;
зэхэшӀыкӀныгъэрэ кӀуачӀэрэ сиӀэх[+].
15Пачъыхьэхэр сэгъэпачъыхьэх;
тетыгъо зиӀэхэм шъыпкъагъэкӀэ хьыкум ашӀы.
16Пщыхэр сэгъэпщых,
цӀыф лъэрыхьэ пстэоу шъыпкъагъэм тетэу зекӀохэрэр.
17ШӀу сызылъэгъухэрэр сэри шӀу сэлъэгъух;
къыслъыхъухэрэм сэ сыкъагъотыщт[+].
18Сэ, акъылышӀуагъэм, щытхъурэ байныгъэрэ сиӀэх,
мыкӀодыжьын мылъкурэ гъэхъагъэрэ[*][+].
19Силэжьыгъэ дышъэм, анахь дышъэ къабзэм нахь дэгъу,
къыспыкӀрэр тыжьын хэшыпыкӀыгъэм нахь лъапӀ[+].
20Шъыпкъагъэм игъогу сырэкӀо,
зэфагъэм илъагъохэм,
21шӀу сызлъэгъухэрэм ӀахькӀэ сятэзэ,
ахэм яхьамбархэр мылъку лъапӀэкӀэ сэушъэх».


АкъылышӀуагъэм икъэхъукӀ

22«Сэ зэкӀэмэ апэ Зиусхьаным сыкъыгъэшӀыгъ,
пэсэрэ ӀэшӀагъэу Ащ иӀэхэм апэ;[+]
23зэкӀэмэ апэ дэдэ сэ, акъылышӀуагъэм[*], сыкъыгъэхъугъ,
ублапӀэм, дунаир ыгъэпсыным ыпэ.
24Хышхохэр къэмыхъухэзэ сэ сыкъэхъугъ,
псынэкӀэчъхэу псыр къызчӀэчъхэрэр щымыӀэхэзэ.
25Къушъхьэхэр ыгъэуцуным ыпэкӀэ,
Ӏуашъхьэхэм апэ сэ сыкъэхъугъ,[+]
26чӀыгухэу, губгъохэу,
дунаим тет сэпацэхэу Ащ къыгъэшӀыгъэхэм апэ.
27Ошъогухэр Ащ къызеӀэтхэм сэ сыщыӀэгъэхагъ,
чӀыгумрэ огумрэ ягъунапкъэ хышхом зытыретхэм,[+]
28ышъхьагъ ошъуапщэхэр зытырегъэуцохэм,
чӀычӀэгъ псынэкӀэчъ куухэр зегъэпсхэм[*],[+]
29хым игъунапкъэ Ащ зегъэнафэм,
псыхэр къыблэмыкӀынхэу зафегъэпытэм,
чӀыгум ылъачӀэ зырехъухьэм[+].
30Сыригъусагъ Ащ, сыӀэпэӀасэу,
мафэ къэс къысщыгушӀукӀэу,
ренэу Ащ ыпашъхьэ сыщычэфэу,
31сыщычэфэу Ащ ичӀыгу хъурае, сагъэгушӀуагъ цӀыф лъэпкъхэм.
32Арышъ, сикӀалэхэр, шъукъысэдэӀух,
сыхьатмафэ ежьэх силъагъохэр къэзыухъумэхэрэр[+].
33Сиушъый шъукъедэӀуи, акъыл хэшъух,
ар мыштэ шъумышӀы.
34Сыхьатмафэ ежьагъ цӀыфэу сэ къысэдэӀурэр,
мафэ къэс къэрэгъулэу сипчъэӀу Ӏутыр,
сипчъэ къэзгъэгъунэрэр.
35Сэ сыкъэзыгъотрэм щыӀэныгъэ ыгъотыщтба,
ащ шӀу Зиусхьаным къыфишӀэщтба,[+]
36ау сэ къыздезымыгъаштэрэм ежь зэрар зэрихыжьыщт,
сызылъэгъу мыхъурэмэ зэкӀэми лӀэныгъэр къыхахы».

#### Ябгъонэрэ усэр


АкъылышӀуагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ узэрэрагъэблагъэрэр

1АкъылышӀуагъэм ежь пае унэ ышӀыгъ,
ащ кӀэсэнибл[†] фыхиуӀучӀыкӀыгъ.
2Ибылым щыщ ыукӀыгъ,
нахь гохь хъунэу санэм хэтакъохэр фишӀыгъэх,
Ӏанэр къыушъагъ.
3ИунэӀут бзылъфыгъэхэр ащ ыӀофтагъэх,
къалэм ихэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм макъэ щагъэӀунэу:[+]
4«Хьэрамыгъэ зыхэмылъ пстэури садэжь къэрэкӀу!»
Гулъытэ зимыӀэхэм акъылышӀуагъэм ареӀо:
5«ШъукъакӀу, сигъомлапхъэ шъушхы,
сисанэ шъуешъу, санэу хэтакъохэр зыфэсшӀыгъэм[+].
6ШӀэныгъэнчъагъэр ӀэкӀыб шъушӀи шъупсэущт,
зэхэшӀыкӀныгъэм игъогу шъурыкӀу».
7КӀэнэкӀалэр зыгъэгъуазэрэм емыкӀу къызфехьыжьы,
цӀыф бзаджэхэр къыхэзгъэщрэм зэрар зэрехыжьы.
8КӀэнэкӀалэр къычӀэбгъэщмэ – ащ уилъэгъу хъущтэп,
цӀыф акъылышӀор къычӀэгъэщи – ащ шӀу уилъэгъущт[+].
9АкъылышӀом еушъыйи, ар нахь акъылышӀо хъущт,
шъыпкъагъэ зиӀэр гъаси, ащ ишӀэныгъэ хигъэхъощт[+].
10Зиусхьаным ищынагъо гум илъыныр – акъылышӀуагъэм ылъапс,
Тхьэ ЛъапӀэр пшӀэныр – зэхэшӀыкӀныгъ[+].
11АкъылышӀуагъэр[*] уигъусэмэ, уимафэхэр бэгъощтхэба,
къэбгъэшӀэщт илъэсхэр кӀыхьащтхэба[+].
12О уакъылышӀомэ, пшъхьэ пае уакъылышӀу;
укӀэнэкӀалэмэ ор-орэу зэрар узфэхъужьы.
13Акъылынчъэр бзылъфыгъэ бырсырым фэд,
шъырытыгъэ хэлъэп, зыпари къыгурыӀорэп, ышӀэрэп[+].
14Ар иунэ пчъэӀупэ Ӏус,
къалэм ихэӀэтыкӀыгъэ чӀыпӀэхэм ащэтӀысы,
15гъогурыкӀоу блэкӀхэрэм ар къяджэ,
Ӏофхэм ауж итэу ягъогу тетэу кӀохэрэм:
16«Хьэрамыгъэ зыхэмылъ пстэури садэжь къэрэкӀу!»
Гулъытэ зимыӀэхэм ащ ареӀо:
17«Псы тыгъугъэр ӀэшӀу,
гъэбылъыгъэкӀэ ашхырэ гъомлапхъэр гохьы!»[+]
18Ау, лӀэныгъэм игъогу зэрэфищэхэрэр ахэм ашӀэрэп,
ащ къыфеблэгъагъэхэр хьадрыхэ мэшэм ишӀункӀ зэрэхэтыщтхэр.

#### ЯпшӀэнэрэ усэр


Сэлмэн къыӀогъэ гущыӀэжъхэр

(я 10:1-рэ – я 22:16-рэ усэхэр)

1Сэлмэн игъэсэпэтхыдэхэр:
Къо акъылышӀом тыр егъэгушӀо,
ау къо акъылынчъэр – ным игукъау[+].
2Хьалэлэу мыугъоигъэ мылъкум шӀуагъэ къыхьырэп,
ау шъыпкъагъэм зигъонэмыс аджалым ущеухъумэ[+].
3Шъыпкъагъэ зиӀэхэр мэлэкӀэлӀэным Зиусхьаным щиухъумэщтых,
цӀыф бзаджэхэм шъхьэзыфэшӀу гухэлъхэу зыфалӀэхэрэр къадигъэхъущтхэп[+].
4Ӏэджэ-быджэхэм тхьамыкӀагъом ухащэ,
ау Ӏэужьырхэм байныгъэ къыпфахьы[+].
5Гъэмафэм лэжьыгъэ зыугъоирэ къор акъылышӀу,
ау лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом чъыерэ къом емыкӀу къехьы.
6Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашъхьэкӀэ Зиусхьаным ынэшӀу къащифэщт,
цӀыф бзаджэхэм жъалымыгъэр аушъэфы.
7Шъыпкъагъэ зиӀэхэр шӀукӀэ агу къэкӀыжьых,
ау цӀыф бзаджэхэм ацӀэ къыраӀожьыхэщтэп[+].
8ЗыгукӀэ акъылышӀом осыетхэр икъабылых,
ау делэ гущыӀэрэим зегъэкӀодыжьы.
9Зыгу къабзэу щыӀэр щынэгъончъэу псэущт,
ау гъогу къуанщэ къыхэзыххэрэр аужыпкъэм раубытылӀэх[+].
10НакӀэ къэзышӀырэм гумэкӀ къыпфехьы,
делэ гущыӀэрыем зегъэкӀодыжьы[+].
11Шъыпкъагъэ зиӀэм ыжэ къыдэкӀырэр щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
ау цӀыф бзаджэхэм жъалымыгъэр аушъэфы[+].
12Зэфэмылъэгъуныгъэм зэмызэгъыныгъэр къегъэущы,
ау шӀулъэгъум псэкӀод пстэури егъэгъу[+].
13ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм къыӀорэм акъылышӀуагъэ хэлъ,
акъылынчъэхэм акӀыб бэщыр илъ[+].
14ЦӀыф акъылышӀохэм шӀэныгъэр къагъэгъунэ,
ау акъылынчъэм ыжэ къыдэкӀырэм кӀодыгъор къегъэблагъэ[+].
15Баим имылъку пытапӀэм фэд,
тхьамыкӀэм итхьамыкӀагъэ кӀодыпӀэм фещэ[+].
16Шъыпкъагъэ зиӀэм ишӀухьафтыныр – щыӀэныгъ,
цӀыф бзаджэм къылэжьрэр – псэкӀод[+].
17Ушъыим зынаӀэ тезыдзэрэр – щыӀэныгъэ гъогум тет,
ау гыем емыдэӀурэр мэгъуащэ[+].
18Зэфэмылъэгъужьыныгъэр зыгъэбылърэм ыбзэгу пцӀы телъ,
ямыхьакъ атезылъхьэрэр акъылынчъ.
19ГущыӀэрыем псынкӀэу псэкӀод къегъахъэ,
ау зыбзэгу зыӀыгъын зылъэкӀырэр акъылышӀу[+].
20Шъыпкъагъэ зиӀэм къыӀорэр тыжьын хэшыпыкӀыгъ,
цӀыф бзаджэхэм ягупшысэ макӀэ ыуасэр.
21Шъыпкъагъэ зиӀэхэм къаӀохэрэр бэмэ ӀэпыӀэгъу афэхъу,
ау акъылынчъэхэр яакъылынчъагъэ екӀодылӀэх.
22Зиусхьаным ынэшӀу зыщифэрэр егъэбаи,
ӀофшӀэн къин ошӀэкӀэ нахь бай ухъущтэп.
23Акъылынчъэм бзаджэ ышӀэмэ мэчэфы,
ау зэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэр акъылышӀуагъэм егъэтхъэжьы[+].
24ЦӀыф бзаджэхэм зыщыщынэхэрэр къяхъулӀэщт,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашӀоигъохэр къадэхъущтых[+].
25Жьыуаер зэрэшъхьарыкӀрэм фэдэу цӀыф бзаджэхэр бзэхыщтых,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм ылъапсэ пытэу къэнэщт[+].
26Хэфэпсым[*] цэхэр зэригъэкӀодхэрэм, Ӏугъом нэр зэрэристыкӀрэм
фэд фэмыфыр зыӀофтэхэрэмкӀэ[+].
27Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным гъашӀэр егъэкӀыхьэ,
ау цӀыф бзаджэм игъашӀэ кӀыхьэ хъущтэп[+].
28Шъыпкъагъэ зиӀэм игугъапӀэ – гушӀуагъокӀэ еухы,
ау цӀыф бзаджэр зыщыгугъырэр къыдэхъущтэп[+].
29Зиусхьаным игъогу цӀыфэу зэфэныгъэ зыхэлъхэмкӀэ гъэбылъыпӀэ,
ау бзэджагъэ зезыхьэхэрэмкӀэ кӀодыпӀэ.
30Шъыпкъагъэ зиӀэр егъашӀэм лъэпэощтэп,
ау цӀыф бзаджэхэр чӀыгум щыпсэущтхэп[+].
31Шъыпкъагъэ зиӀэм акъылышӀогъэ гущыӀэхэр къеӀох,
ау пцӀы къызпыкӀрэ бзэгур паупкӀыщт[+].
32Шъыпкъагъэ зиӀэм игущыӀэ ӀэшӀу,
ау цӀыф бзаджэмэ ажэ мыхъун нэмыкӀ къыдэкӀырэп.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ усэр

1Щэчэлъэ мытэрэзхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шэпхъэ тэрэзыр Ащ шӀогонэс[+].
2Пэгагъэм емыкӀу къыкӀэлъэкӀо,
ау цӀыф шъырытыр акъылышӀу[+].
3Зэфагъэ зыхэлъхэм ягукъэбзагъэ шъыпкъагъэкӀэ ыгъэзекӀощтых,
ау нэпцӀхэр якъонщагъэхэм якӀодылӀэщтых[+].
4Мылъкум Зиусхьаным игубж укъыӀэкӀихыщтэп,
ау шъыпкъагъэм зигъонэмыс аджалым ущиухъумэщт[+].
5Зыгу къабзэхэм яшъыпкъагъэ гъогур къафеузэнкӀы,
ау цӀыф бзаджэр имыхъо-мышӀагъэмэ агъэлъэпао[+].
6Зэфагъэ зыхэлъхэр яшъыпкъагъэ къыгъэнэжьыщтых,
ау къумалхэр шъхьэзыфэшӀу гухэлъхэм зэлъаубытыщтых[+].
7ЦӀыф бзаджэр зылӀэкӀэ игугъапӀэхэри дэлӀэжьых,
бзэджашӀэхэр зыщыгугърэ мылъкур мэкӀодыжьы[+].
8Шъыпкъагъэ зиӀэр тхьамыкӀагъом къыхэкӀыжьы,
ащ ычӀыпӀэ гузэжъогъум бзэджашӀэр хэфэ[+].
9Зиусхьаным ищынагъо зыгу имылъым къыпэблагъэр[†] ыбзэгу екӀодылӀэ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм яшӀэныгъэкӀэ зыкъаухъумэжьыщт.
10Шъыпкъагъэ зиӀэхэм шӀу къадэхъумэ, къалэр мэгушӀо,
бзэджашӀэхэр кӀодхэмэ гушӀогъошхом зыкъеӀэты[+].
11Зэфагъэ зыхэлъхэм анэшӀукӀэ къалэм хахъо ешӀы,
цӀыф бзаджэхэм абзэгу ар зэхекъутэ[+].
12Къыпэблагъэр зэзымыпэсыжьрэр акъылынчъ,
ау зэхэшӀыкӀныгъэ зыхэлъым зыпари къыӀорэп.
13Бзэгу зыхьырэм шъэфхэм ашъхьэ къырехы,
ау цӀыф цыхьэшӀэгъум шъэфыр къегъэгъунэ[+].
14Зыгъэгъозэн пащэ зимыӀэ лъэпкъыр кӀодыщт,
ау упчӀэжьэгъубэ зиӀэр къэнэщт[+].
15Зыгорэм шэс[†] фэхъурэм тхьамыкӀагъо къызыфехьыжьы,
ау афэшэсыныр зимыкӀасэр – рэхьатэу псэущт.
16Бзылъфыгъэу шӀыкӀашӀом щытхъу къелэжьы,
хъулъфыгъэу мышъхьахрэр[*] мылъкум фэлажьэ.
17ЦӀыф гукӀэгъушӀым федэ къызфехьыжьы,
ау жъалымым зэрар зэрехыжьы.
18ЦӀыф бзаджэм къыӀэкӀэхьэрэ федэр нэпцӀы,
ау шъыпкъагъэр езыутрэм шъыпкъэныгъэр лэжьыгъэшӀоу егъотыжьы[+].
19Шъыпкъагъэм упылъмэ уунэщт,
ау ем улъычъэмэ уунэхъущт[+].
20Хьилагъэ зыхэлъ цӀыфхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
ау зыгу къабзэхэр Ащ игонэсых[+].
21Шъыпкъэ дэд: цӀыф бзаджэм пщыныжь зэрихьыщтыр,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм къытекӀыгъэхэр къэнэжьыщтых[+].
22Къом ыпэбзыджын илъ дышъэ хъурджанэм[†] фэд,
дахэу, бзылъфыгъэ шӀыкӀаер.
23Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ашӀоигъохэм якӀэухыр дэгъу,
ау цӀыф бзаджэхэм – фыртын.
24Зыр хьалэлэу мэгуащэмэ, ибайныгъэ хэхъо,
адрэм имылъку лъэшэу къегъэгъунэми, тхьамыкӀэ мэхъу[+].
25ЦӀыфэу зыгукӀэ хьалэлым нэхъой иӀэщт,
псы езгъашъохэрэм ежьыми псы къыратыжьыщт[+].
26Чарэ[†] лъыхъоу[*], лэжьыгъэр зыгъэбылърэм цӀыфхэр ебгых,
ау лэжьыгъэр языщэрэм Тхьэм ынэшӀу къыщифэнэу фэлъаӀох[+].
27ШӀушӀэным фаблэрэм Тхьэм ишӀуагъэ къыӀукӀэщт,
ау ем лъыхъурэм ер къыфэкӀощт[+].
28Мылъкум къосыр тефэщт,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэр тхьэпэ шхъуантӀэу къэтӀэмыщтых[+].
29Иунагъо изытэкъухьэрэм икӀэн жьыбгъэм зэрехьажьы,
акъылынчъэр акъылышӀом ипщылӀыщт.
30Шъыпкъэныгъэр – щыӀэныгъэм ичъыг,
акъылышӀом цӀыфхэр зэрещалӀэх[+].
31Шъыпкъагъэ зиӀэм мы чӀыгум къыщилэжьыгъэр мары щигъотыжьыщт,
цӀыф бзаджэхэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ зэрэпщынэщтхэм джащ фэдэу уицыхьэ тегъэлъ[+].

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ усэр

1Ушъыир шӀу зылъэгъурэм шӀэныгъэр шӀу елъэгъу,
гыер зылъэгъу мыхъурэр – мыкъ-мыдж[+].
2ЦӀыф дэгъум Зиусхьаным шӀу къыфишӀэщт,
хьилагъэ зезыхьэрэр Ащ ыгъэпщынэщт.
3Бзаджэ зышӀэрэм ылъачӀэ пытэщтэп,
шъыпкъагъэ зиӀэм ылъапсэ пытэщт[+].
4Бзылъфыгъэ къабзэр ишъхьэгъусэкӀэ тандж,[†]
ау емыкӀушӀэ шъузыр къупшъхьэгъэшъу узым фэд[+].
5Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ягухэлъхэр зафэх,
цӀыф бзаджэхэм яушъыйхэр – хьилагъ[+].
6ЦӀыф бзаджэхэм ягущыӀэ – хьадрыхэ лъэдан,
зэфагъэ зыхэлъхэм ягущыӀэ цӀыфхэр къеухъумэх[+].
7ЦӀыф бзаджэхэр фэххэмэ мэкӀодыпэх,
шъыпкъагъэ зиӀэм иунагъо къэнэщт.
8ЦӀыф акъылышӀом ищытхъу аӀо,
тэрэзыджэу гупшысэрэм нэмыплъ раты.
9ЦӀыф къызэрыкӀоу ежь-ежьрэу ышъхьэ фэлэжьэжьрэр[*] нахьышӀу,
лъэрыхьэу зыкъэзыгъэлъагъоу ышхын зимыӀэм нахьи.
10Шъыпкъагъэ зиӀэм ибылыми ыгу фэгъу,
ау цӀыф бзаджэм игукӀэгъуи жъалымыгъ[+].
11ИчӀыгу зылэжьрэр шхыным щыкӀэщтэп,
федэ къэзымыхьрэ Ӏофхэм ауж итыр акъылынчъ[+].
12ЦӀыф бзаджэр ежь фэдэхэм яӀахьэ кӀэнэцӀы,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм алъапсэ зедзы[*].
13ЦӀыф бзаджэр ипцӀыусыгъэ елъэхъэжьы,
шъыпкъагъэ зиӀэр тхьамыкӀагъом къыхэкӀыжьы[+].
14КъыӀогъэ гущыӀэхэм яшӀуагъэ цӀыфым егъотыжьы,
хьалэлэу Ӏоф зышӀэрэм къылэжьыгъэ федэр ӀокӀэжьы[+].
15Зытет гъогур делэм шӀозаф,
ушъыим едэӀурэр акъылышӀу[+].
16Делэм игубж а сыхьатым къегъэлъагъо,
зэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэм шъхьакӀо рахми зещыӀэ[+].
17Фэшъыпкъэныгъэ зыхэлъ шыхьатым шъыпкъэр къеӀо,
шыхьат нэпцӀым къыӀорэр пцӀызакӀ[+].
18Мыгупшысэу къэгущыӀэрэм къыӀорэм чатэу уеуӀэ,
акъылышӀом игущыӀэ уегъэхъужьы[+].
19ГущыӀэ шъыпкъэр егъэшӀэрэу къэнэжьы,
ау пцӀым игъашӀэ – нэгъэупӀэпӀэгъу[+].
20ШӀэпхъэджагъэ зышӀэрэм ыгу хьилагъэ илъ,
мамыр[†] зыхэлъ ушъыир зытырэм – гушӀуагъо.
21Шъыпкъагъэ зиӀэм тхьамыкӀагъо къехъулӀэщтэп,
бзэджашӀэхэм ящыӀэныгъэ къинихьагъу закӀэу зэхэт[+].
22Зыбзэгу пцӀы телъхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
зигущыӀэ фэшъыпкъэхэр Ащ игонэсых[+].
23ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм ишӀэныгъэ къыгъэлъагъорэп,
акъылынчъэм иделагъэ зэкӀэми янэрылъэгъу[+].
24Гуетныгъэ зиӀэхэм тетыгъо яӀэщт,
армэухэр пщылӀыщтых.
25Гум илъ гумэкӀым цӀыфыр егъэчэфынчъэ,
гущыӀэшӀум егъэчэфы.
26Шъыпкъагъэ зиӀэхэр адрэ цӀыфхэм анахь насыпышӀох,
цӀыф бзаджэхэр гъощэщтых[*].
27ШэкӀо шъхьахынэм ыгъэжъэнэу псэушъхьэ къыушэкӀурэп,
цӀыф чаныр мылъку щыкӀэщтэп[*].
28Шъыпкъагъэм игъогу щыӀэныгъэм екӀу,
ар лъэгъо дэгъу, лӀэныгъэм ущеухъумэ.

#### ЯпшӀыкӀущэнэрэ усэр

1КӀэлэ акъылышӀор тым иушъый едэӀу,
кӀэнэкӀалэр гыем едэӀурэп[+].
2ЦӀыфым ыжэ гущыӀэ дахэ къыдэкӀмэ, псэукӀэшӀощт,
ау нэпцӀхэр зыфалӀэхэрэр жъалымыгъ[+].
3Жэм къыдэкӀыщтым фэсакърэм ищыӀэныгъэ къеухъумэ,
мыгупшысэу гущыӀэрэм зегъэкӀодыжьы[+].
4Шъхьахынэр зэкӀэмэ афэлӀэ, ау зыпари ыгъотрэп,
гуетныгъэ зыхэлъым ишӀоигъоныгъэ къыдэхъу[+].
5Шъыпкъагъэ зиӀэм пцӀыр ылъэгъу хъурэп,
бзэджашӀэм хьайнапи емыкӀуи къызфехьыжьы.
6Шъыпкъагъэм зигъогу занкӀэхэр къеухъумэх,
псэкӀодым бзэджашӀэр екӀодылӀэ[+].
7Зым зыпари имыӀэу баеу зыкъегъэлъагъо,
адрэм бай дэдэзэ тхьамыкӀэу закъыщегъэхъу[+].
8МылъкукӀэ баим ищыӀэныгъэ къещэфыжьы,
тхьамыкӀэм гые зэхихрэп[*].
9Шъыпкъагъэ зиӀэхэр нэфынэ шӀэтэхых,
бзэджашӀэхэм яостыгъэ кӀосэщт.
10Пэгагъэм зэмызэгъныгъэр къыкӀэлъэкӀо,
ау ушъыим едэӀурэм акъылышӀуагъэ егъоты[+].
11ПкӀэнтӀэпскӀэ къэмылэжьыгъэ мылъкум псынкӀэу хэкӀы,
игъорыгъозэ угъуаерэм имылъку хэхъо.
12ГугъапӀэу бэрэ узажэрэм гур егъэпшъы,
шӀоигъоныгъэу къыбдэхъурэр – щыӀэныгъэм ичъыг[+].
13РаӀорэм емыдэӀурэм ежь-ежьырэу зэрар зэрехыжьы,
осыетыр зыгъэцакӀэрэм тын егъоты.
14АкъылышӀом узщигъэгъуазэрэр – щыӀэныгъэми икъэкӀуапӀ,
хьадэгъу лъэхъуми ущеухъумэ[+].
15Ӏушыгъэ зыхэлъым ищытхъу аӀо,
къумалым игъогу хьылъэ.
16ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр шӀэныгъэм тетэу мэзекӀо,
акъылынчъэм иделагъэ къегъэлъагъо[+].
17ЛӀыкӀо бзаджэр тхьамыкӀагъо хэфэ,
ау шъыпкъагъэ зыхэлъ лӀыкӀом уегъэхъужьы[+].
18Ушъыир зэмыпэсыным тхьамыкӀагъорэ хьайнапэрэ къыхэкӀы,
гыем едэӀурэм щытхъу фаӀо[+].
19ШӀоигъоныгъэу къыбдэхъугъэр псэм шӀоӀэшӀу,
бзэджэшӀэным зыщадзыеныр акъылынчъэхэм агу къафидэрэп.
20АкъылышӀохэр зигъогогъур акъылышӀо хъущт,
делэ уцогъу зиӀэм тхьамыкӀагъо къызфехьыжьы.
21ПсэкӀод зышӀэрэм ер ыуж ит,
шъыпкъагъэ зиӀэмэ шӀур тынэу агъоты.
22ЦӀыфышӀум икӀалэхэми ахэм якӀэлэжьхэми мылъкур кӀэнэу къафегъанэ,
ау псэкӀод зышӀэхэрэм ямылъку шъыпкъагъэ зиӀэхэм аӀэкӀэхьэ[+].
23ТхьамыкӀэм ихьэсэ жъуагъэ лэжьыгъэ бэгъуагъэ къикӀыгъэми,
зэфэнчъагъэм ар шӀуегъэкӀодыжьы.
24Бэщым шъхьасрэм икӀалэ шӀу ылъэгъурэп,
цӀыкӀузэ ащ игъэсэн езгъажьэрэм шӀу елъэгъу[+].
25Шъыпкъагъэ зиӀэм ифэныкъуагъэ ригъэкъунэу амал иӀ,
ау бзэджашӀэр ныбэнэкӀэу къэнэ[+].

#### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ усэр

1Бзылъфыгъэ акъылышӀомэ унагъо ашӀэщт,
акъылынчъэхэм аӀэшъхьитӀукӀэ ар зэхагъэтэкъощт.
2Зэфагъэм тетэу псэурэм Зиусхьаным ищынагъо ыгу илъ,
ау пцӀым игъогу рыкӀохэрэм Ащ нэмыплъ рахы[+].
3Акъылынчъэр иделэгъэ гущыӀэ егъэпщынэжьы[*],
акъылышӀохэр ягущыӀэ ежьхэр къегъэгъунэх[+].
4Цу зыдэщымыӀэм шхынлъэр щынэкӀ[*],
цум ыкӀуачӀэ зыгъэфедэрэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къехьыжьы.
5Шъыпкъагъэ зыхэлъ шыхьатым пцӀы ыусрэп,
ау шыхьат нэпцӀым пцӀыр ижьыкъэщэгъу[+].
6КӀэнэкӀалэр акъылышӀуагъэм лъэхъу – ыгъотрэп,
зэхэшӀыкӀ зиӀэ цӀыфым шӀэныгъэр къыфэпсынкӀ[+].
7Делэм пэчыжьэ зышӀ –
гущыӀэ Ӏуш ащ ыжэ къыдэкӀыщтэп.
8ЗыдакӀорэр ышӀэныр зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм иакъылышӀуагъ,
делэхэм яделагъэ къыхэкӀэу загъэгъощэжьы.
9Делэр псэкӀодшӀагъэм дэхьащхы[*],
зэфагъэ зыхэлъхэм Зиусхьаным шӀу къафишӀэщт.
10Псэм игукъауи игушӀуагъуи гур ары зышӀэрэр,
зыгорэм ахэр дигощын ылъэкӀрэп.
11БзэджашӀэм иунэ зэрапхъощт,
зэфагъэ зыхэлъым ипсэупӀэ бэгъощт[+].
12ЦӀыфым зафэу къышӀошӀэу гъогу щыӀ,
аужыпкъэм ар лӀэныгъэм уфэзыщэрэ гъогоу[+].
13Ущхы пэтми угу узэу мэхъу,
гушӀуагъор гукъаокӀэ ыухыжьэу къыхэкӀы[+].
14Гъогу тэрэзым зыгукӀэ текӀыгъэм ифэшъуашэ ыгъотыщт,
ау цӀыфышӀум ишӀушӀагъэ кӀодыщтэп.
15Хьэрамыгъэ зыхэмылъым зэхихрэр ышӀошъ мэхъу,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр лъэбэкъоу ыдзрэ пэпчъ лъэплъэжьы.
16АкъылышӀор сакъ, ем зыщедзые;
делэр губжыпх, телъэдагъэкӀэ мэпсэу.
17Губжыпхэм делагъэ ешӀэ,
хьилэр алъэгъу хъурэп.
18Хьэрамыгъэ зыхэмылъым делагъэ къехъулӀэ,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэр шӀэныгъэм къегъэдахэ.
19БзэджашӀэхэм цӀыф дэгъухэм шъхьащэ афашӀыщт,
цӀыф бзаджэхэр шъыпкъагъэ зиӀэм ипчъэӀу щылъэӀощтых[+].
20ТхьамыкӀэр къыпэблагъэхэми шӀу алъэгъурэп,
ау баим ныбджэгъубэ иӀ[+].
21Къыпэблагъэм нэмыплъ езытрэм псэкӀод къегъахъэ, –
тхьамыкӀэм шӀу фэзышӀэрэр сыхьатмафэ ежьэ[+].
22Ер изыхъухьэхэрэр гъогум текӀыгъэхэба?
ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ дэгъугъэм игъусэх.
23Ӏоф хьылъэ пэпчъ федэ къыхэкӀы,
гущыӀэ нэкӀым тхьамыкӀагъом уфещэ[+].
24АкъылышӀомэ ятанджыр байныгъ,
акъылынчъэм иделагъэ нэмыкӀ делагъэмэ уафещэ[*],
25Шъыпкъагъэ зыхэлъ шыхьатым цӀыфыпсэр къегъанэ,
ау хьилэм пцӀыр ижьыкъэщэгъу.
26Зиусхьаным ищынагъо цӀыфым ыгу илъыныр цыхьэшӀэгъу пыт,
икӀалэхэмкӀи ежьыркӀи шъхьэегъэзыпӀ.
27Зиусхьаным ищынагъо угу илъыныр щыӀэныгъэми икъэкӀуапӀ,
хьадэгъу лъэхъуми ущеухъумэ[+].
28ЦӀыфыр бэмэ, пачъыхьэм ищытхъу ины,
ау цӀыфыр макӀэмэ, Ӏэшъхьэтетым тетыгъор шӀокӀоды.
29ЗищэӀагъэ иным изэхэшӀыкӀыныгъи ины,
губжыпхэм иделагъэ къегъэлъагъо[+].
30Зыгу рэхьатым ыпкъышъол псэу,
хьагъушъугъуныр къупшъхьэр зыгъэшъурэ узым фэд[+].
31ТхьамыкӀэр езыгъэзырэм КъэзгъэшӀыгъэм нэмыплъ реты,
ау егъэзыгъэм шӀу фэзышӀэрэм Тхьэр егъэлъапӀэ[+].
32Бзаджэ зышӀэрэр ибзэджэшӀагъэ екӀодылӀэжьыщт,
ау шъыпкъагъэ зиӀэм зэфагъэр[*] шъхьэегъэзыпӀэ фэхъущт.
33ЗэхэшӀыкӀныгъэ зиӀэхэм агу акъылышӀуагъэр щырэхьат,
делэхэми ащ хэшӀыкӀ горэ фыряӀ.
34Шъыпкъагъэм цӀыф лъэпкъыр еӀэты,
псэкӀодшӀагъэм емыкӀу цӀыфхэм къафыхэкӀы.
35Гулъытэ зиӀэ Ӏумэтыр[†] пачъыхьэм игуап,
ау емыкӀу къыфэзыхьрэм ащ игубж тефэщт.

#### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ усэр

1Джэуап шъабэм зышъэ икӀыгъэр егъэӀасэ,
ау гущыӀэ гуаом губж уегъэшӀы[+].
2АкъылышӀом ыбзэ шӀэныгъэр гохьы ешӀы,
акъылынчъэм ыжэ делагъэр къыдэтэкъу[+].
3Зиусхьаным ынэхэм зэкӀэри алъэгъу,
цӀыф бзаджэми цӀыфышӀуми ар алъэплъэ.
4Узыгъэхъужьрэ гущыӀэр щыӀэныгъэ къэзытрэ чъыг,
бзэгу нэпцӀым псэр егъэтакъо[+].
5Акъылынчъэм ятэ иушъый нэмыплъ реты,
гыем едэӀурэм гулъытэ хэлъ.
6Шъыпкъагъэ зиӀэм иунэ мылъкушхо илъ,
ау бзэджашӀэм ихахъо тхьамыкӀагъо къыфехьы.
7АкъылышӀомэ къаӀорэмэ шӀэныгъэм зырагъэушъомбгъу,
ау делэм ащ фэдэ амал иӀэп.
8БзэджашӀэхэм якъурмэнхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау зэфагъэ зыхэлъхэм ятхьэлъэӀу Ар егъэчэфы[+].
9ЦӀыф бзаджэхэм ягъогу Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау шъыпкъагъэм пылъыр Ащ шӀу елъэгъу.
10Гъогу тэрэзым дэхрэм пшъэдэкӀыжь лъэш ыхьыщт,
гыер зылъэгъу мыхъурэр кӀодыщт[+].
11Хьадрыхэри чӀычӀэгъ шӀункӀри Зиусхьаным къыфызэӀухыгъэх,
ау ащ нахь лъэшэу цӀыфыгухэм Ар ащыгъуаз[+].
12КӀэнэкӀалэм гые раӀомэ икӀасэп,
упчӀэжьэгъукӀэ акъылышӀом зыфигъазэрэп.
13Гур чэфмэ, нэгури чэф,
ау гум гукъао зыщилъым псэри нэшхъэй хэт[+].
14ЗэхэшӀыкӀ зиӀэр шӀэныгъэм гукӀэ фэщагъ,
акъылынчъэхэм делагъэкӀэ загъэшхэкӀы[+].
15Егъэзыгъэм имафэхэр нэшхъэих,
зыгу гушӀуагъо имыкӀрэм имэфэкӀ зэпыт.
16Зиусхьаным ищынагъо угу илъэу макӀэ бгъотмэ нахьышӀу,
мылъкушхо уиӀэу гумэкӀым ухэтыным нахьи[+].
17ХэтэрыкӀ закӀэми уикӀасэм дэпшхымэ нахьышӀу,
ныбгъэшъум[†] хэшӀыкӀыгъэ гъомлапхъэр уиджагъом дэпшхын нахьи[+].
18Губжыпхэм зэнэкъокъухэрэр зэкӀегъаблэх,
щыӀагъэ зиӀэм зэмызэгъхэрэр егъэрэхьатых[+].
19Мыпсэу-мылажьэм игъогу пэнэ зэхакӀ,
зэфагъэ зыхэлъым илъагъо хэхыгъ[+].
20Къо акъылышӀом тыр егъэгушӀо,
ау акъылынчъэм янэ нэмыплъ реты[+].
21Делэм акъылынчъагъэр игушӀуагъу,
акъыл зыхэлъыр занкӀэу макӀо[+].
22УпчӀэжь зыхэмылъ гухэлъхэр зэхэтакъох,
упчӀэжьэгъур зибэм ахэр къадэхъух[+].
23Джэуап тэрэзыр гушӀуагъо,
игъом къэӀогъэ гущыӀэри сыдэу дэгъуа![+]
24АкъылышӀом ищыӀэныгъэ гъогур дэкӀуае,
хьадрыхэ ехрэ гъогур ӀуегъэкӀоты[+].
25Пагэхэм яунэ Зиусхьаным ахигъэкӀодыкӀыщт,
ау шъузабэхэм ячӀыгу гъунапкъэ Ащ ыгъэпытэщт[+].
26ЦӀыф бзаджэхэм ягухэлъхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
ау фэбагъэ зыхэлъ гущыӀэхэр Ащ шӀокъабзэх[+].
27Зэфагъэ зыхэмылъ федэ лъыхъурэм иунагъо ретэкъухьажьы,
къолъхьэштэныр зылъэгъу мыхъурэр псэущт[+].
28Шъыпкъагъэ зиӀэм джэуапыр гукӀэ зэрегъафэ,
цӀыф бзаджэхэм ер ажэ къыдэтэкъу[+].
29Зиусхьаныр[†] бзэджашӀэхэм апэчыжь,
ау шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятхьэлъэӀу зэхехы[+].
30Нэфынэр къызкӀихрэ нэплъэгъум гур егъэчэфы,
къэбарышӀум пкъышъолыр егъэпытэ[+].
31Федэ къызхэкӀрэ гыем едэӀурэр
акъылышӀохэм ащыщ мэхъу.
32Ушъыир щызгъэзыерэм ежь-ежьрэу зэрар зэрехыжьы,
гыем едэӀурэм зэхэшӀыкӀныгъэ егъоты[+].
33Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным акъылышӀуагъэм хегъахъо,
шъырытныгъэм щытхъур къыкӀэлъэкӀо[+].

#### ЯпшӀыкӀухэнэрэ усэр

1ЦӀыфхэм гухэлъхэр ашӀых,
ау Зиусхьаным ыӀуагъэр ары хъущтыр[+].
2ЦӀыфым ышӀэрэ пстэури ежь шӀотэрэз,
ау Зиусхьаным гум илъыр ещэчы[+].
3Зиусхьаным уиӀофхэр фэгъазэхи,
уигухэлъхэр къыбдэхъущтых[+].
4ЫшӀэхэрэм зэкӀэм ателъытагъэу Зиусхьаным ушъхьагъу иӀ,
аужыпкъэм цӀыф бзаджэр пщынэжь мафэм пае къыгъэхъугъ[+].
5ЗыгукӀэ пэгэ пстэури Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шъыпкъэ дэдэмкӀэ мыпщынэу ащ фэдэр къэнэщтэп[+].
6ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ мысагъэр агъэгъу,
Зиусхьаным ищынагъо гум илъмэ, ем зыщэодзые[+].
7ЦӀыфым хихыгъэ гъогум Зиусхьаныр[†] егъэразэмэ,
ипыйхэми арегъэшӀужьы[+].
8Шъыпкъагъэ зыхэлъ макӀэр нахьышӀу
зэфэнчъагъэр къызэбэкӀырэ федэшхом нахьи[+].
9ЦӀыфым ыгукӀэ лъагъор зэрегъафэ,
ау Зиусхьаныр ары лъэубэкъур ащ щезгъэшӀрэр[+].
10Пачъыхьэр Зиусхьаным[*] ыцӀэкӀэ къэгущыӀэ,
хьыкум ышӀмэ, хэукъорэп[+].
11Щэчэлъэ тэрэзым Зиусхьаныр егъэразэ,
шэпхъэ тэрэзри Ащ къыбгъодэкӀы[+].
12Ятетыгъо шъыпкъагъэм егъэпытэшъ,
хэбзэнчъэ Ӏофыр пачъыхьэхэм ягущыкӀыгъу[+].
13Шъыпкъэр къызтекӀрэ Ӏупэхэр пачъыхьэм шӀодэгъух,
зигущыӀэ зафэри ащ шӀу елъэгъу[+].
14Пачъыхьэм игубж лӀэныгъэм илӀыкӀоми,
акъылышӀом егъэгупсэфы[+].
15Пачъыхьэ нэгум инэф щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
ащ ынэшӀу гъэтхэ ощхыр къэзыхьрэ ошъуапщэм фэд[+].
16АкъылышӀуагъэм уфэблэныр дышъэм нахьи нахь дэгъу,
зэхэшӀыкӀыныгъэр къыхэпхыныр тыжьыным нахьышӀу[+].
17Зэфагъэ зыхэлъхэм ягъогу ем ебгъукӀо,
зигъогу зыухъумэрэм ыпсэ къеухъумэжьы.
18Пэгагъэм кӀодыпӀэм уфещэ,
шъхьэгъэшӀожьыным фэхыныр къыкӀэлъэкӀо[+].
19Шъырытэу тхьамыкӀэхэм урягъусэныр нахьышӀу,
пагэхэм къонтхъыр[†] адэбгощыным нахьи.
20АкъылыгъэкӀэ Ӏофыр зэшӀозыхрэм шӀугъэ егъоты,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэр сыхьатмафэ ежьэ[+].
21АкъылышӀом зэхэшӀыкӀ иӀэу алъытэщт,
гущыӀэ ӀэшӀум шӀэныгъэм хигъэхъощт.
22Ӏушыгъэр зиӀэхэмкӀэ щыӀэныгъэм икъэкӀуапӀ,
акъылынчъэр иделагъэ егъэпщынэ[+].
23АкъылышӀом игущыӀэ гъэсэныгъэ хэлъ,
игущыӀэхэм шӀэныгъэм хагъахъо.
24Фэбагъэ зыхэлъ гущыӀэхэр – шэко шъоу[†] гъуаткӀу,
псэм шӀоӀэшӀух, пкъышъолым еӀазэх[+].
25ЦӀыфым зафэу къышӀошӀэу гъогу щыӀ,
аужыпкъэм ар лӀэныгъэм уфэзыщэрэ гъогоу[+].
26Ӏоф зышӀэрэр зэрэмэлакӀэрэм пае мэлажьэ,
шхэ зэрэшӀоигъом ар егъэгуӀэ[+].
27ЦӀыф мыхъатэм ер къеугупшысы,
ащ игущыӀэ узыстрэ машӀом фэд[+].
28ЦӀыф пцӀыусым зэнэкъокъухэрэр зэкӀегъаблэх,
бзэгухьэм ныбджэгъухэр зэгуещых[+].
29ЦӀыф жъалымым къыпэблагъэр[†] псэкӀодшӀэным тырегъэгушӀухьэ,
гъогу дэим ар тырещэ[+].
30НакӀэ зышӀырэм гухэлъ дэйхэр рехъухьэх,
ӀупшӀэр Ӏуикъузэзэ, бзаджэ ешӀэ.
31Шъхьац тхъуагъэр лъытэныгъэм итандж,
шъыпкъагъэ зыхэлъ гъашӀэм итамыгъ[+].
32ЩэӀагъэ уиӀэныр укъарыушхоным нахьышӀу,
зыӀэжэжьыныр къалэр зыштагъэм нахь дэгъу[+].
33Пхъэдзыр джэнэкокӀым радзэ,
ау къикӀыщтыр Зиусхьаным ыӀэ илъ[+].

#### ЯпшӀыкӀублэнэрэ усэр

1Хьалыгъу гъугъэ такъырымрэ рэхьатныгъэмрэ нахьышӀу,
ешхэ-ешъо[*] зэрыт унэу зэмызэгъыныгъэ зэрылъым нахьи[+].
2Гулъытэ зиӀэ Ӏумэтым[†] емыкӀу зышӀэрэ кӀалэм тетыгъо шӀуиштэщт,
бысымым икӀалэхэм афэдэу ежьыри кӀэныр адигощыщт[+].
3Тыжьынымрэ дышъэмрэ зыщагъэткӀухэрэ хьакум щагъэкъабзэх,
ау гухэр Зиусхьаным еушэтых[+].
4ЦӀыф бзэджашӀэр гущыӀэ дэйхэм ядэӀу,
пцӀыусым ынаӀэ гущыӀэу узгъэплъэхъухэрэм атыредзэ.
5ТхьамыкӀэр езыгъэзрэр КъэзыгъэшӀыгъэм кӀэнакӀэ,
тхьамыкӀагъом ыгъэчэфрэм пщыныжь ыхьыщт[+].
6КӀалэмэ якӀэлэжьхэр – жъыхэмкӀэ тандж,[†]
кӀалэхэм ящытхъур – ны-тыхэр арых[+].
7ГущыӀэ зэгъэфагъэ акъылынчъэм къыӀоныр епэсыгъэп,
цӀыф лъэрыхьым ыбзэгу пцӀы телъмэ ащ нахь дэижь[+].
8Къуалъхьэр зытрэм шхъухьэ уцыр къыгъотыгъэу[*] къыщэхъу,
тыдэ зигъазэми зыфаер къыдэхъунэу[+].
9ПсэкӀодышӀагъэр зыгъэгъурэр шӀулъэгъу лъэхъу,
ар агу къэзыгъэкӀыжь зэпытырэм ныбджэгъугъэр ӀуегъэкӀоты.
10Делэм огъуишъэр зэрэзэхишӀэрэм нахьи
зэхэшӀыкӀ зиӀэм гыер нахь лъэшэу пкъырэхьэ.
11ЦӀыф бзаджэр Зиусхьаным[*] зэрэпэшӀуекӀощтым лъэхъу,
джащ пае гукӀэгъу зимыӀэ лӀыкӀор Ащ къыфигъэкӀощт.
12Щырхэр зышӀокӀодыгъэ мышъэанэм уӀукӀэныр нахьышӀу,
акъылынчъэу делагъэ зезыхьэрэм уӀукӀэн нахьи[+].
13ШӀум екӀэ пэгъокӀрэм
иунэ ем къыбгынэщтэп[+].
14Зэнэкъокъум икъежьапӀэ псы къиугъэм фэд,
зэщыхьаныр къызэкӀэмынэзэ укъэуцумэ нахьышӀу[+].
15БзэджашӀэр зыухыйри шъыпкъагъэ зиӀэр зыгъэпщынэри –
тӀури зэфэдэхэу ЗиусхьанымкӀэ игущыкӀыгъох[+].
16Делэм акъылышӀуагъэ ыщэфынэу сыд пае ахъщэ ыӀыгъыщта,
гулъытэ имыӀэмэ?
17Ныбджэгъум сыд фэдэ уахъти шӀу уелъэгъу,
зыщиутхьамыкӀагъом пшы фэдэу ар къыбдеӀэ[*][+].
18Акъылынчъэр шэс[†] фэхъу
зыгорэм ичӀыфэ ытыжьынэу.
19ПсэкӀодшӀэныр зикӀасэм зэмызэгъыныгъэр икӀас,
шъхьэщытхъужьыр кӀодыпӀэм лъэхъу[*][+].
20Зыгу тхьагъэпцӀыгъэ илъым шӀугъэ къыдэхъущтэп,
пцӀыр зыбзэгу телъыр тхьамыкӀагъо хэфэщт.
21Делэ къызыхэкӀыгъэр гукъаом хэкӀыщтэп,
акъылынчъэм тыр ыгъэгушӀощтэп[+].
22Гур чэфмэ Ӏэзэгъу, псауныгъэр егъэпытэ,
псэм инэшхъэигъо къупшъхьэр егъэгъу[+].
23ЦӀыф бзаджэм ыгужъуакӀэ къуалъхьэр делъхьэ,
хьыкумыр гъогу пхэндж тырищэным пае[+].
24ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм акъылышӀуагъэр инэплъэгъу ригъэкӀрэп,
ау делэм ынэхэр чӀымэ агъунэ нэс маплъэх.
25КӀэлэ делэр тымкӀэ гукъау,
нымкӀэ гуузышху[+].
26Дэгъоп шъыпкъагъэ зиӀэр бгъэпщынэнри
цӀыф зафэр бгъэмысэнри.
27ШӀэныгъэ зиӀэр къыӀощтым фэсакъы,
зэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм ишэн гъэтӀылъыгъ[+].
28КъэмыгущыӀэмэ, делэри акъылышӀоу къащыхъущт,
ыжэ къызэтыримыхмэ, губзыгъэу къашӀошӀыщт.

#### ЯпшӀыкӀуенэрэ усэр

1Зышъхьэ щэхъу пымылъэу псэурэр зигъэтхъэным ыуж ит,
акъыл зыхэлъ гупшысэ пстэури щегъэзые.
2Акъылынчъэм зэхэшӀыкӀыныгъэр шӀу ылъэгъурэп –
ежь ишӀошӀ къыӀон закъор икӀас.
3БзэджэшӀагъэм ыуж нэмыплъыр къыкӀэлъэкӀо,
намысынчъагъэм хьайнапэр къыдэкӀо.
4ЦӀыфым игущыӀэ – псы куум ычӀэгъ,
акъылышӀуагъэм ипсынэкӀэчъ – зэпымыоу чъэрэ псыхъожъый[+].
5Дэгъоп бзэджашӀэм удеӀэнри,
лажьэ зимыӀэр хьыкум зафэм хэбгъэкӀынри[+].
6Делэр ыжэ зэнэкъокъум хещэ,
ащ игущыӀэ къырегъаох[+].
7Делэр ыжэ къыдэкӀрэм екӀодылӀэжьы,
къыӀорэм елъэхъэжьы[+].
8Бзэгухьэм игущыӀэхэр шхын ӀэшӀум фэдэх,
цӀыфым ыныбэ кӀоцӀ шъыпкъэ ехьэх[+].
9ӀофшӀэнымкӀэ шъхьахынэр –
зэхэкъутэным фэӀазэм ыш.
10Зиусхьаным ыцӀэ пытэпӀэ лъэш:
шъыпкъагъэ зиӀэр Ащ екӀужьмэ, къэнэщт[+].
11БаимкӀэ мылъкур пытапӀэм фэд,
дэпкъ лъагэу ар ащ къышӀошӀы[+].
12КӀодыным ыпэкӀэ цӀыфым ыгу пэгагъэр къехьэ,
шъырытныгъэм щытхъур къыкӀэлъэкӀо[+].
13КъаӀорэр зэхэмыфэу джэуап птыжьыныр
делагъ, хьайнэпагъ.
14ЩыӀэныгъэм фаблэрэр узым текӀо,
ау гур кӀодыгъэмэ, сыдэущтэу упсэущта[+]?
15ЗэхэшӀыкӀ зиӀэм шӀэныгъэр еугъои,
акъылышӀом ытхьакӀуми ащ фэгъэзагъ.
16ШӀухьафтыным цӀыфым иӀоф зэпегъафэ,
лъэкӀ зиӀэхэм ахещэ[+].
17Зэнэкъокъум апэ къыщыгущыӀэрэр шъыпкъаӀоу къыщэлъагъо,
ау дэогъур къэкӀо, ащ къыӀуагъэм ылъапсэ къызэхефы.
18Пхъэдзым зэнэкъокъум кӀэух фешӀы,
лъэкӀ зиӀэхэм язэнэкъокъу зэшӀуехышъ.
19Зыгу хэбгъэкӀыгъэ шыр къэлэ зэтегъэпытыхьагъэм нахь пыт,
зэщыхьагъухэр пытэпӀэ сэхъ рыгъэчъагъэм фэдэх.
20ГущыӀэ дахэу ыжэ къыдэкӀрэм цӀыфыр егъэтхъэжьы,
ыбзэгу къыпыкӀрэм ар егъэрэзэжьы[+].
21ЛӀэныгъэмрэ щыӀэныгъэмрэ бзэгупэм пылъых,
гущыӀэныр шӀу зылъэгъурэр ылэжьыгъэм ӀукӀэжьыщт.
22Шъуз зыгъотыгъэм насып ыгъотыгъ,
Зиусхьаным шӀу ащ къыфишӀагъ[+].
23ТхьамыкӀэм игущыӀэ лъэӀу хэлъ,
ау къедысэу баим джэуап ащ къыретыжьы.
24Ныбджэгъухэр зэрэгъэкӀодыжьхэу мэхъу[*],
ау шым нахь лъэшэу шӀу узылъэгъурэ ныбджэгъуи щыӀ[+].

#### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ усэр

1Зыгу къабзэу игъогу тет тхьамыкӀэр нахьышӀу
делэ пцӀыусым нахьи[+].
2Гуетныгъэу шӀэныгъэр зыхэмылъыр дэгъоп,
гузажъорэр – хэукъощт[+].
3ИделагъэкӀэ цӀыфым ищыӀэныгъэ зэрар фэхъужьы,
ау Зиусхьаным лажьэр фелъэгъу[+].
4Мылъкум ныбджэгъубэ къыпфешӀы,
ау тхьамыкӀэр ныбджэгъу закъоу иӀэм къычӀедзыжьы[+].
5Шыхьат нэпцӀыр мыпщынэу къэнэщтэп,
пцӀыусри ащ ӀэкӀэкӀыщтэп[+].
6Лъэрыхьэм ынэшӀу цӀыфыбэ кӀэнэцӀы,
шӀухьафтын зытрэм зэкӀэри иныбджэгъу[+].
7ТхьамыкӀэр ышхэми афэлъэгъурэп,
джащ фэдэу иныбджэгъухэми ащ зыщадзые:
адэгущыӀэ шӀоигъоу къалъечъыхьэ, ау къыдэхъурэп![*][+]
8АкъылышӀуагъэр зэзгъэгъотрэм шӀу зелъэгъужьы,
зэхэшӀыкӀыныгъэр зыухъумэрэм шӀуагъэ егъоты[+].
9Шыхьат нэпцӀыр мыпщынэу къэнэщтэп,
пцӀы зыусрэр кӀодыщт[+].
10Делэр фэшӀыгъэу щыӀэныр къекӀурэп,
джащ фэд Ӏумэтым[†] пщыхэр ыгъэӀорышӀэнхэри[+].
11ЦӀыф Ӏушым щэӀагъэ хэлъ,
псэкӀодышӀагъэхэр афигъэгъуныр ежьыркӀэ щытхъугъ[+].
12Пачъыхьэм игубж аслъаным игъог макъэ фэд,
уцым телъ осэпсым яхьщыр ащ ынэшӀу[+].
13Къо делэм тыр екӀодылӀэ,
шъуз цӀэцӀалэр зэпымыоу къеткӀухрэ псым ымакъ[+].
14Унэмрэ мылъкумрэ тыхэм къакӀэны,
шъуз губзыгъэр Зиусхьаным къыуеты[+].
15Шъхьахынэным чъые куум ухещэ,
фэмыфыр мэлэкӀэлӀэщт[+].
16Унашъор зыгъэцакӀэрэм ищыӀэныгъэ къеухъумэжьы,
гъогу зэхэдз зымышӀрэр мэкӀоды[+].
17ТхьамыкӀэм етэрэм Зиусхьаным чӀыфэ реты,
ащ фишӀагъэм ипэгъокӀ Зиусхьаным къыритыжьыщт[+].
18Бгъэсэным игугъапӀэ уеӀэфэ уикӀалэ еушъый,
кӀодыпӀэм екӀуным ар щыухъум[*][+].
19Губжыпхэм пшъэдэкӀыжь ыхьыщт,
зэ ӀэпыӀэгъу уфэхъумэ, етӀани уишӀуагъэ ебгъэкӀын фаеу хъущт[*].
20Ушъыим едэӀуи, гыер къызыхэгъахьи
къэбгъашӀэмэ акъылышӀо ухъущт.
21ЦӀыфым ыгу гухэлъыбэ илъ,
ау хъурэр Зиусхьаным рихъухьагъэр ары[+].
22Анахь уасэ зиӀэр цӀыфым гукӀэгъу хэлъыныр ары[*];
тхьамыкӀэр нахь дэгъу пцӀыусым нахьи[*].
23Зиусхьаным ищынагъо угу илъыным щыӀэныгъэ къыуеты,
ар зыгу илъыр рэхьатэу мэчъые,
тхьамыкӀагъор къыкӀэхьащтэп[+].
24Фэмыфым ыӀэ лагъэм релъхьэ,
ау ыӀэ ыжэ фихьыжьыным дэшъхьахыжьы[+].
25КӀэнэкӀалэр бгъэпщынэмэ хьэрамыгъэ зыгу имылъым гу лъитэщт,
акъылышӀор къычӀэгъэщи шӀэныгъэ иӀэ хъущт[+].
26Тым дэеу фыщытэу, ныр изыфрэ къом
емыкӀурэ хьайнапэрэ къызыфехьыжьых[+].
27СикӀал, ушъыим зыщыбдзыемэ,
шӀэныгъэ зыхэлъ гущыӀэхэм уахэныщт.
28Шыхьат мыхъатэр зэфагъэм кӀэнакӀэ,
цӀыф бзэджашӀэм ер едыры.
29КӀэнэкӀалэмэ пщыныжьыр къяжэ,
акъылынчъэхэм атхыцӀэ – утыныр[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ усэр

1Санэм уегъэшъхьэпае, шъуатэм[†] уегъэбырсыры:
ахэм зязгъэгъапцӀэрэр акъылышӀо хъущтэп[+].
2Пачъыхьэм ижъалымыгъэ аслъаным игъог макъэ фэд,
ар зыгъэгубжрэр кӀодыпӀэ ефэ[+].
3Нэкъокъоным зыщидзыеныр цӀыфымкӀэ щытхъугъ,
ау делэ пстэуми зэщыхьаныр якӀас.
4Шъхьахынэм игъом ичӀыгу ыжъорэпышъ,
хыныгъом Ӏуихыжьынэу лэжьыгъэ ыгъотыщтэп[+].
5ЦӀыфым игухэлъхэр – псы куум ычӀэгъ,
ау зэхэшӀыкӀ зиӀэм ахэр къычӀехых[+].
6ГукӀэгъу ахэлъэу бэмэ аӀо,
ау цыхьэ зыфэпшӀын хэт ӀукӀэрэр?
7Шъыпкъагъэ зиӀэр гукъэбзагъэм тетэу мэпсэу,
ащ икӀалэхэр сыхьатмафэ ежьагъэх.
8Хьыкум тахътэм[†] пачъыхьэр тетӀысхьэмэ,
нэплъэгъу закъокӀэ ер релъэгъукӀы.
9«Сыгу къабзэ, псэкӀодышӀагъэ симыӀэу сыкъабз», –
хэта зыӀон зылъэкӀыщтыр[+]?
10Шэпхъэ мытэрэзри пщэлъэ мытэрэзри –
тӀури зэфэдэу Зиусхьаным игущыкӀыгъох[+].
11ИгъэпсыкӀэ ныбжьыкӀэр зыфэдэр къыуегъашӀэ,
изекӀуакӀэ къабзэмэ, зафэмэ.
12ТхьакӀумэу зэхэзыхыри нэу зылъэгъури –
тӀури Зиусхьаным къыгъэшӀыгъэх[+].
13Чъыеныр шӀу зылъэгъурэр тхьамыкӀэ ащ ехъулӀэ,
унапӀэ къызэтехи, Ӏоф шӀи, пфикъунэу пшхын бгъотыщт[+].
14«Дэи, лъапӀэ», – еӀо щэфакӀом,
ау зыӀукӀыжькӀэ, ыщэфыгъэм рэкъэи.
15Дышъи щыӀ, налмэс-налкъути,
ауми гущыӀэ Ӏушхэр лъэпӀэ дэдэх.
16Хымэ цӀыфым шэс[†] фэхъурэм иджанэ къыӀыпхын фае,
къыӀыхи ар Ӏыгъ, хымэхэм шэс зэрафэхъурэм пае[+].
17ГъэпцӀагъэкӀэ цӀыфым къызыӀэкӀигъэхьэрэ гъомлапхъэр шӀоӀэшӀу,
ау етӀанэ мыжъокӀэ жъгъэир жэм дизэу къыщыхъущт[+].
18Джэнджэшэгъум еупчӀыжьхэзэ гухэлъхэр ашӀых;
упчӀэжьэгъу зэгъэгъоти, заом дэубл[+].
19Бзэгу зыхьрэм шъэфыр фэушъэфрэп, –
бэ зыӀорэ цӀыфым зыщыдзый[+].
20Ятэрэ янэрэ ябгыжьрэм
игъэшӀэ остыгъэ чэщныкъо шӀункӀым щыкӀосэщт[+].
21КӀэнэу гуӀэнкӀэ упхъотагъэм
ыужым гухахъо хэбгъотэщтэп[+].
22УмыӀо: «Ем екӀэ сыпэгъокӀыжьыщт!»
Зиусхьаным щыгугъи – Ащ укъиухъумэщт[+].
23Щэчалъэ мытэрэзыр Зиусхьаным игущыкӀыгъу,
шапхъэ мытэрэзми Ар дэеу еплъы[+].
24ЦӀыфым лъэбэкъоу ричрэр Зиусхьаным еузэнкӀы.
Сыдэущтэу игъогупэ зыдэгъэзагъэр цӀыфым къыгурыӀощта[+]?
25Емыгупшысэу тхьэлъанэ ышӀыныр,
етӀанэ кӀэгупшысыхьажьыныр – цӀыфымкӀэ лъахъэ[+].
26Пачъыхьэ акъылышӀом бзэджашӀэхэр релъэгъукӀых,
ыгу ямыгъоу пщыныжь арегъэхьы[*].
27ЦӀыфым ыпсэ Зиусхьаным иостыгъэ нэф,
ыгучӀэ нэсэу ащ реушэты[+].
28ШӀулъэгъу мыкӀодыжьымрэ фэшъыпкъэныгъэмрэ пачъыхьэр къаухъумэ,
гукӀэгъумкӀэ итетыгъо ащ егъэпытэ.
29КӀэлэ ныбжьыкӀэм ищытхъу зыхэлъыр ыкӀуачӀ,
шъхьац тхъуагъэм нэжъ-Ӏужъыр къегъэдахэ[+].
30Утын-ужъгъыным бзэджагъэр пкъышъолым хеуты,
утынэу дашӀэхрэм цӀыфым ишэн нахь еузэнкӀы.

#### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ усэр

1Пачъыхьэм ыгу псылъакъоу Зиусхьаным ыӀэ илъ,
зыфэе бгъум ар Ащ егъазэ.
2ЦӀыфым игъогухэр зэкӀэ ежь шӀозэфэжьых,
ау гумэ арылъыр Зиусхьаным еушэты[+].
3Шъыпкъагъэм, зафэм тетэу зекӀорэр
къурмэн зышӀрэм нахьи Зиусхьаным нахь икӀас[+].
4Нэплъэгъу пагэмрэ гоу зыкъызышӀошӀыжьырэмрэ
псэкӀодышӀэн, бзэджашӀэм къыфэнэфрэ остыгъэ закъу[*][+].
5Гуетныгъэ зыхэлъыр игухэлъхэм гъэбэжъум фащэ,
ау гузэжъопхэ пстэури тхьамыкӀагъо хэкӀыщтхэп[+].
6ПцӀыусыгъэкӀэ зэӀугъэкӀэгъэ мылъкур, –
лӀэныгъэм екӀугъэм ижьыкъэщэгъу пахъэ фэд[+].
7Зэфагъэ ахэлъэу зекӀонэу фаехэпышъ,
бзэджашӀэхэр яжъалымыгъэ екӀодылӀэжьых.
8Мысэхэм ягъогу ӀонтӀэ-щантӀ,
ау хыехэм язекӀуакӀэ зафэ.
9Унэшъхьэ къуапэм ущыпсэуми нахьышӀу
шъуз цӀэцӀалэм зы унэм у дисыным нахьи[+].
10ЦӀыф бзэджашӀэр ем фэлӀэ,
къыщыгугъурэми гукӀэгъу фыриӀэп.
11КӀэнэкӀалэр агъэпщынэмэ хьэрамыгъэ зыгу имылъыр нахь Ӏуш мэхъу,
акъылышӀом еушъыйхэмэ ишӀэныгъэ хэхъо[+].
12Зиусхьанэу шъыпкъагъэ зыбгъодэлъым[*] бзэджашӀэм иунэ егъэунэфы,
Ащ кӀодыпӀэм ар редзэ.
13ТхьамыкӀэм икуо макъэ зытхьакӀумэ изымыгъахьэрэр
ежь куоми, зи гугъу къыфелӀыжьыщтэп[+].
14ШӀухьафтын шъэфым губжыр егъэкӀуасэ,
къуалъхьэу гужъуакӀэм дэлъым – губж лъэшыр[+].
15Хьыкумыр зафэмэ шъыпкъагъэ зиӀэм игушӀогъошху,
ау бзэджашӀэхэмкӀэ ар щынэгъошху.
16ЗэхэшӀыкӀыныгъэм игъогу текӀыгъэр
хьадрыхэ щыӀэхэм гъусэ афэхъущт[+].
17Зигъэтхъэныр зикӀасэр тхьамыкӀэ хъущт,
ешхэ-ешъоныр зикӀасэр бай хъущтэп.
18БзэджашӀэхэм ер къызфахьыжьы,
шъыпкъагъэ зиӀэхэм тхьамыкӀагъо къафахьэу аӀозэ[*][+].
19Шъоф нэкӀым ущыпсэумэ нахьышӀу,
шъуз цӀэцӀалэ губжыпхэм удэпсэун нахьи[+].
20Мылъку лъапӀэмрэ гъомлапхъэмрэ[*] акъылышӀом иунэ илъых,
акъылынчъэм ахэр ешхыжьых.
21Шъыпкъагъэмрэ шӀулъэгъумрэ арыгъуазэрэм
щыӀэныгъи, шъыпкъагъи, щытхъуи ыгъотыщт.
22АкъылышӀом дзэм ыухъумэрэ къалэр ыштэн ылъэкӀыщт,
пытапӀэу ахэр зыщыгугъыщтыгъэхэри зэхикъутэщт[+].
23Ыжэрэ ыбзэгурэ афэсакъыжьрэм
тхьамыкӀагъохэм защиухъумэщт[+].
24УкӀытэ зимыӀэ пагэр, «кӀэнэкӀал» – ащ ыцӀэр,
ипэгагъэ хэтэу зимышӀэжьэу мэзекӀо[+].
25Фэмыфыр ишӀоигъоныгъэхэм ялӀылӀэщт,
ыӀэхэм Ӏоф аригъэшӀэнэу фаепышъ[+].
26БзэджашӀэхэр мафэ къэс нахьыбэм кӀэхъопсых,
шъыпкъагъэ зиӀэр шъхьамысэу мэгуащэ[+].
27БзэджашӀэхэм якъурмэнхэр Зиусхьаным игущыкӀыгъох,
анахьэуи ашъхьэ ифедэ хэлъэу ахэр зашӀыхэкӀэ[+].
28Шыхьат нэпцӀым къыӀорэр къырагъэухрэп,
зэхихыгъэр зыӀожьрэм игущыӀэ Ӏэпахрэп[+].
29ЦӀыф бзаджэм лъэкӀ иӀэу зыкъегъэлъагъо,
шъыпкъагъэ зиӀэр гъогоу зэрыкӀощтым егупшысэ[*].
30АкъылышӀуагъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, ушъыий яшӀуагъэ къыокӀыщтэп,
Зиусхьаным упэшӀуекӀомэ[+].
31Шыр мэфэ зэо-банэм фагъэхьазыры,
ау Зиусхьаныр[†] ары текӀоныгъэр къыозытырэр[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ усэр

1ПцӀэ дахэкӀэ раӀоныр мылъкубэ уиӀэным нахьышӀу,
нэшӀукӀэ къыоплъынхэр тыжьыни дышъи анахь лъапӀ[+].
2Баимрэ тхьамыкӀэмрэ зэфэзгъадэхэрэр –
тӀури Зиусхьаным къызэригъэхъугъэхэр ары[+].
3ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм щынагъор елъэгъушъ, зегъэбылъы,
мыдаӀохэм апэ рагъэхъушъ, мэпщынэх[+].
4Шъырытныгъэмрэ Зиусхьаным ищынагъо угу илъынымрэ
къакӀакӀорэр байныгъэр, щытхъур, щыӀэныгъэр[+].
5ТхьагъэпцӀхэм ягъогу панэрэ лъахъэрэ тизых,
щыӀэныгъэм уасэ фэзышӀрэм ахэмэ защидзыещт[+].
6ЦӀыкӀузэ кӀалэм гъогу тэрэзыр егъэлъэгъуи,
ижъыгъоми ащ текӀыщтэп[+].
7Баим тхьамыкӀэр егъэӀорышӀэ,
чӀыфэ зыштагъэр зыӀихыгъэм ипщылӀ.
8Тэрэзыджэу зекӀорэм тхьамыкӀагъо къызфехьыжьы,
цӀыфхэр зэригъэчырэхэрэми кӀэух фэхъущт[+].
9ЦӀыф хьалэлым Тхьэм ынэшӀу къыщифэщт,
тхьамыкӀэм гъомлапхъэр дегощышъ[+].
10КӀэнэкӀалэр Ӏуфи зэнэкъокъури кӀосэщт,
зэщыхьан-зэцӀэцӀэным кӀэух фэхъущт[+].
11Гу къабзэр шӀу зылъэгъоу, жэбзэ дахэр зикӀасэм
пачъыхьэр иныбджэгъущт[+].
12Зиусхьаным Инэплъэгъу шӀэныгъэ зиӀэхэр къеухъумэх,
нэпцӀым игущыӀэ Ащ къычӀегъэщы.
13Мыпсэу-мылажьэм еӀо: «Урамым аслъаныр тес!
СикӀмэ секӀодылӀэщт!»[+]
14Хымэ бзылъфыгъэм игущыӀэ дахэ мэшэ куу,
Зиусхьаным игубж зытефэрэр ащ ифэщт[+].
15Делагъэу кӀэлэгум илъыр
чы огъу дэгъум риутыщт[+].
16Имылъку хигъэхъонэу тхьамыкӀэр зыгъэчырэмрэ
баим етэрэмрэ тхьамыкӀэ хъущтых.


АкъылышӀомэ ягущыӀэ щэкӀ

(я 22:17-рэ – я 24:22-рэ усэхэр)[+]

17ПтхьакӀумэ фэгъази, акъылышӀомэ ягущыӀэ едэӀу,
озгъашӀэрэр угу иубыт:[+]
18тхъагъо ахэр угу щыуухъумэхэмэ,
сыд фэдэ уахъти къэпӀон плъэкӀыщтхэмэ,
19угукӀэ Зиусхьаным цыхьэ фэпшӀыным пае
оры ахэр непэ зэзгъашӀэхэрэр.
20ЩэкӀ хъоу ахэр сэ о къыпфэстхыгъэхэба,
ушъыйрэ шӀэныгъэрэ ахэлъба;
21фэшъыпкъэныгъэм игущыӀэ озгъэшӀэнэу,
узыӀофтэрэмэ шъыпкъагъэр зыхэлъ гущыӀэ къафэпхьыжьынэу!


1

22ТхьамыкӀэр зэрэтхьамыкӀэм пае умыгъэчырэ,
амалынчъэу хьыкумым къекӀолӀагъэр нэпч имыф[+].
23Зиусхьаным ахэм яӀоф зэхифыщт,
яфитныгъэ зыукъорэмэ апсэ Ӏуихыщт[+].


2

24Губжыпхэр умыгъэныбджэгъу,
цӀыф шэнычъэр пыщэгъу умышӀ,
25игъогу урымыкӀоным,
лъахъэм уимыфэным пае.


3

26Шэс[†] уафэхъуным удэмыгуӀ,
зыгорэм ичӀыфэ зэритыжьыщтымкӀэ зыгъэгугъэхэрэм уахэмыхь:
27зэрэптыжьын уимыӀэмэ,
узтелърэ пӀэкӀорри пӀахыщт![+]


4

28УмыгъэкӀуатэ пэсэрэ гъунапкъэхэу
уятэжъымэ агъэуцугъэхэр[+].


5

29ЗиӀоф хэшӀыкӀ фызиӀэ цӀыф плъэгъугъа? –
ар пачъыхьэхэм апашъхьэ итыщт,
къызэрыкӀохэми Ӏоф афишӀэщтэп.

#### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ усэр


6

1Тетыгъор зиӀэм удэшхэнэу утӀысмэ,
зыщымыгъэгъупш зыпашъхьэ уисыр,
2шхыным уфэнэе-псыемэ,
пшхырэм ибагъэ фэсакъ.
3Ащ ишхыныгъо ӀэшӀумэ уямынэцӀ,
ахэр гъомылэ гъэпцӀалэх.


7

4Мылъку угъоиным земыгъэух,
ащ уемыгупшыс[+].
5Мылъкум уинэплъэгъу зэрэтебдзэу ар дэдэм мэкӀодыжьы:
тамэхэр зэкӀехыхэшъ,
бгъэжъым фэдэу, ар ошъогум ебыбэжьы[+].


8

6ЦӀыф хьэрамым игъомылэ умышх,
ащ ишхыныгъо ӀэшӀумэ уямынэцӀ,
7сыда пӀомэ Ӏулъхьэр ащ къелъытэ,
«шхэ, ешъу», – еӀо,
ау ыгу илъыр нэмыкӀ.
8Ӏулъхьэу пшхыгъэр къэбжыжьыщт,
гущыӀэшӀухэр хьаолыеу къэпӀощтых.


9

9МыдаӀор гущыӀэгъу умышӀ,
Ӏушыгъэ зыхэлъ уигущыӀэхэр ащ зэрипэсыщтхэп.


10

10УмыгъэкӀуат пэсэрэ гъунапкъэхэр,
ибэхэм ячӀыгу уемыӀ,[+]
11ахэмэ я УхъумакӀо лъэшыба,
къыппэуцуни, яӀоф Ащ зэшӀуихыщт[+].


11

12Угу ушъыим фызэӀух,
гущыӀэ Ӏушхэм ядэӀу.


12

13КӀалэр бгъэсэным утемыщыныхь,
чыкӀэ уеокӀэ, ар лӀэщтэп[+].
14ЧыкӀэ ащ уеомэ,
ыпсэ хьадрыхэ щыуухъумэщт.


13

15СикӀал, уакъылышӀомэ,
сэ сыгушӀощт,
16сыгуи гушӀуагъо илъыщт,
шъыпкъэм тетэу угущыӀэмэ.


14

17ПсэкӀодышӀэхэм уямыхъуапс,
сыд фэдэ мафи Зиусхьаным ищынагъо угу игъэлъ,[+]
18джащыгъум къэсыщт мафэр нэфынэщт,
уигугъапӀи кӀодыщтэп[+].


15

19КъысэдэӀу, сикӀал, зыгъэакъылышӀу,
гъогу зафэм утемыкӀ.
20ЗызымышӀэжьэу санэм ешъохэрэр,
бэшххэр кӀуапӀэ умышӀых,[+]
21ешъуакӀомрэ бэшхымрэ тхьамыкӀэ хъущтых,
чъыялэм джэнэжъ цунтхъагъэ щыгъыщт.


16

22Уятэ едэӀу: ащ укъыхэкӀыгъ,
жъы зыхъукӀи уянэ нэмыплъ емыт[+].
23Шъыпкъэр щэфы;
акъылышӀуагъэр, ушъыир, зэхэшӀыкӀыныгъэр умыщэх.
24Шъыпкъагъэ зиӀэм ятэ гушӀогъошхом хэт,
акъылышӀоу къо къызыхэкӀыгъэр ащ рэгушхо.
25Уятэрэ уянэрэ орэчэфых,
орэгушӀо уянэу укъэзылъфыгъэр.


17

26СикӀал, къыуасӀорэр угу иубыт,
уфэчэфэу щысэ къыстех.
27Бзылъфыгъэ хэтакӀор – мэшэ кууба,
зыгорэм ишъуз – псынэ зэжъуба,[+]
28хъункӀакӀоу лъэхъу егъэуцу,
яшъузхэм афэмышъыпкъэ хъулъфыгъэмэ ахегъахъо[+].


18

29Хэта тхьамыкӀэгъошхом хэтыр? Хэта щэӀурэр?
Хэта нэкъуакъорэр? Хэта даорэр?
Хэта хьаолыеу уӀагъэ зытелъыр?
Хэта зынэхэр плъыжьыр?
30Санэм ешъоу бэрэ щысхэр,
хэтакъо зиӀэ санэм зезыушэтхэрэр.
31Земыгъэгъэдел санэр зэрэплъыжьым,
Ӏэгубжъэм ар зэрэщышӀэтрэм,
псынкӀэу чыим зэречъэхрэм;[+]
32ыужыкӀэ блэу ар къызэцэкъэкӀыщт,
щэджыблэу[†] къыоожьыщт.
33Унэхэм гъэшӀэгъонхэр къапэшӀуигъэшӀыщтых,
делагъэхэр къыуигъэӀощтых,
34щычъыенэу хым хэгъолъхьагъэм,
къухьэм ит пкъэум телъэу хы орхэм зэрадзэрэм фэдэ ухъущт.
35«СауӀагъ, – пӀощт, – ау сыл узыгъэп,
къысэуагъэх, ау зэхэсшӀагъэп.
Сыдигъо сыкъэущыжьыщта,
сызэшъощтым джыри сылъыхъунэу?»

#### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ усэр


19

1ЦӀыф бзаджэм уемыхъуапс,
ащ уригъусэным уфэмый,[+]
2ахэр жъалымыгъэм егупшысэх,
бзэджэшӀагъэр ренэу зэхалъхьэ[+].


20

3АкъылышӀуагъэкӀэ унэр агъэуцу,
зэхэшӀыкӀыныгъэкӀэ ар агъэпытэ,
4шӀэныгъэмкӀэ ащ ыкӀоцӀ аушъэ,
осэшхо зиӀэ мылъку дахэхэмкӀэ[+].


21

5ЦӀыф акъылышӀор кӀочӀэшху,
шӀэныгъэм ащ ыкӀуачӀэ егъэпытэ[+].
6Зао пшӀыщтмэ, ушъыим едэӀу,
упчӀэжьэгъубэ зиӀэр текӀощт[+].


22

7Делэр акъылышӀуагъэм пэчыжь,
къэлэ дэхьапӀэм, цӀыф зэхахьэм ащ ыжэ къыщызэтырихыщтэп.


23

8БзэджэшӀэныр изыхъухьэрэр
хьилэным фэӀазэу аӀощт.
9Акъылынчъэм игухэлъыр – псэкӀоды,
цӀыфхэм агу кӀэнэкӀалэм щэкӀы[+].


24

10ТхьамыкӀэгъо уахътэм укӀочӀаджэмэ,
кӀуачӀэу уиӀэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ макӀэ[+].


25

11Лажьэ зимыӀэу агъэкӀодхэрэр къэгъэнэжьых,
укӀыпӀэм ращалӀэрэмэ ӀэпыӀэгъу афэхъу![+]
12О пӀощт: «Мары, зи тэ хъурэм хэтшӀыкӀыгъэп»,
ау гум илъыр Зылъэгъурэм ешӀэба?
Упсэ Къэзыухъумэрэм зэкӀэри ешӀэба?
Шъхьадж къылэжьыгъэр Ащ ритыжьыщт[+].


26

13СикӀал, шхы шъоур, ар гохьы,
шэко шъоур[†] бзэгум шӀоӀэшӀу,[+]
14джащ фэд акъылышӀуагъэр о пшъхьэкӀэ.
Ар къэбгъотмэ, къэкӀощт мафэм уигугъапӀэ кӀодыщтэп[+].


27

15Шъыпкъагъэ зиӀэм иунэрэ ищагурэ бзэджашӀэм фэдэу умыхъункӀэ,
ихапӀэ земыпхъу[+].
16Шъыпкъагъэ зиӀэр гъогогъуиблэ тефэми къэтэджыжьыщт,
ау бзэджашӀэхэр тхьамыкӀагъом ыгъэлъэпаохэмэ зыкъаӀэтыжьыщтэп[+].


28

17Уипый тефэмэ ущымыгушӀукӀ,
умыгушӀу ар зылъэпаокӀэ.
18Зиусхьаным ар ылъэгъумэ шӀоигъуаджэ хъунышъ,
Ащ игубж уипый щиухъумэщт[+].


29

19ЦӀыф бзаджэхэм лъэшэу угу ямыгъабгъ,
бзэджашӀэмэ уямыхъуапс,[+]
20бзэджашӀэм неущрэ мафэ иӀэп,
бзэджэ-наджэмэ ягъэшӀэ остыгъэ кӀосэщт[+].


30

21СикӀал, Зиусхьанымрэ пачъыхьэмрэ ашӀолӀыкӀ,
ахэм адезымыгъаштэхэрэр уцогъу умышӀых,[+]
22ошӀэ-дэмышӀэу ащ фэдэхэр кӀодыпӀэ ифэщтых.
Хэта зышӀэрэр Зиусхьанымрэ пачъыхьэмрэ ахэм тхьамыкӀагъоу къафахьыщтыр?


АкъылышӀомэ джыри къаӀогъэ гущыӀэхэр

23Мыщ къыкӀэлъыкӀорэ гущыӀэхэри акъылышӀомэ джащ фэдэу къаӀуагъэх:
фэгъэкӀуатэ зыхэлъ хьыкумыр – дэгъоп[+].
24БзэджашӀэр хыеу зыӀорэм –
лъэпкъхэр ебгыщтых, цӀыфхэм ар алъэгъу хъущтэп,[+]
25бзэджашӀэхэр зыгъэпщынэхэрэм шӀу къадэхъущт,
ахэм шӀу щэхъу къадэхъущтэп.
26ГущыӀэ тэрэзри
шӀу плъэгъурэр пӀупэ къебэугъэри зэфэдэх.
27Уищагу Ӏофхэр щыгъэцакӀэхи,
уишъоф ахэр щыуххи,
етӀанэ унэ шӀы.
28Зыгорэм шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу:
сыда гущыӀэ нэпцӀ къызыкӀэпӀощтыр[+]?
29УмыӀо: «Ащ къысишӀагъэр есшӀэжьыщт,
ифэшъуашэр езгъэгъотыжьыщт»[+].
30Фэмыфым ишъоф сыблэкӀыщтыгъ,
акъылынчъэм исэнэшъхьэ хьасэ:
31мары, зэкӀэри панэм зэлъиштагъ,
пшэсэным зэлъикӀугъ,
мыжъо чэур зэхэтэкъуагъ.
32Слъэгъугъэр, гукӀэ зэзгъэфагъ,
ащ акъыл хэсхыгъ:
33тӀэкӀу ушъхьаукъэн, тӀэкӀу учъыен,
пӀэ зэтедзагъэу тӀэкӀурэ ущысын, –
34джащыгъум тхьамыкӀагъор къыпфэсыщт,
къулайцызыныгъэр техакӀоу къыптеощт[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ усэр


Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэр

(я 25-рэ – 29-рэ усэхэр)

1Мары джыри Сэлмэн къыӀогъэ нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэхэу
Ехъуд ипачъыхьэу Хъызкъый итхакӀохэм аугъоигъэхэр[+].
2Тхьэм щытхъу фашӀы иӀоф зэрэшъэфым пае,
пачъыхьэмэ ящытхъу аӀо Ӏофыр зэрэзэхафрэм фэшӀ[+].
3Уашъор зэрэлъагэу чӀыгур зэрэкуум фэдэу
пачъыхьэмэ ягухэлъхэр зэхэпфынхэ плъэкӀыщтэп.
4Тыжьыным щымыщыр къыхэхи,
тыжьынышӀэм шыкъу хишӀыкӀыщт,
5джэнджэшэгъу дэир пачъыхьэм пэӀапчъэ шӀи,
ащ итетыгъо шъыпкъагъэм ыгъэпытэщт[+].
6Пачъыхьэм ыпашъхьэ узыщымытхъужь,
цӀыф лъэрыхьэхэм ачӀыпӀэ уимыуцу;[+]
7сыда пӀомэ нахьышӀу къыуаӀомэ,
«къакӀо, нахь благъэу къэуцу»,
лъэрыхьэм ыпашъхьэ ущаушъхьакӀуным нахьи.
8УнитӀукӀэ зыгорэ плъэгъумэ[*],
гуӀэнкӀэ хьыкумым уемыкӀуалӀ;
армырмэ сыд пшӀэщт етӀанэ,
зыгорэм игущыӀэ пӀорэр къыриутыжьмэ?
9Зыгорэм уедаомэ,
а цӀыфым ишъэф ышъхьэ къимых,
10армырмэ укъызэхэзыхрэм уигъэмысэщт,
джащыгъум пцӀи къыраӀухыщт.
11Тыжьын тхыпхъэкӀэ гъэдэхэгъэ апсым илъ дышъэ мыӀэрысэхэм афэд
игъом къэӀогъэ гущыӀэхэр[+].
12Ушъыеу акъылышӀуагъэ зыхэлъыр сакъэу дэӀорэ цӀыфымкӀэ
дышъэ тхьакӀумалъэмрэ дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ бгъэрышӀэмрэ афэд[+].
13Шъыпкъагъэ зыхэлъ лӀыкӀор зыӀофтагъэмкӀэ,
лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом узгъэучъыӀэтэрэ псы чъыӀэм фэд,
ыпсэ къыпегъэкӀэжьы[+].
14Ошъуапщэу, жьыбгъэу ощх къэзымыхьрэмэ афэд
шӀухьафтын аритынэу зыгъэгугъэхэу язымытыжьрэ цӀыфыр[+].
15ЩэӀэгъэшхо зыхэлъым тетыгъо зиӀэм ишӀошӀ зэблырегъэхъу,
гущыӀэ шъабэм пэрохъур зэхегъэтакъо.
16Шъоу бгъотыгъэмэ – бащэ умышхы,
армырмэ угу щыкӀыщт, укъыгъэжыщт[+].
17УинэӀуасэм ыдэжь умыкӀо зэпыт,
армырмэ ар къыозэщыщт, уилъэгъу хъужьыщтэп.
18Къыппэблагъэм шыхьат нэпцӀ фэхъурэр
уатэм, къамэм, щэ папцӀэм афэд[+].
19Мэфэ къиным цӀыф нэпцӀым узэрэщыгугърэр
цэу кӀодрэм, пытэу щымыт лъакъом афэд.
20Мэфэ чъыӀэм щыгъыныр зыщызытхърэм,
уӀагъэм хэфэпсыр[*] тезыкӀэрэм афэд
гукъао зиӀэм орэд къыфэпӀоныр.
21Уипый мэлакӀэ малӀэмэ – гъашхэ,
псыфалӀэ малӀэмэ – егъашъу;[+]
22джаущтэу узекӀомэ, ащ ышъхьэ жъокум пэощыхьэшъ,
Зиусхьаным уишӀушӀагъэ ипэгъокӀ къыуитыжьыщт[+].
23Темыр жьыбгъэм ощхыр къызыдехьы,
бзэгухьэм нэплъэгъу дыджыр къелэжьы.
24Унэшъхьэ къуапэм ущыпсэуми нахьышӀу,
шъуз цӀэцӀалэм зы унэм удисыным нахьи[+].
25Хэгъэгу чыжьэ къикӀыгъэ къэбарышӀур
чый укъэпыгъэм ечъэхрэ псы чъыӀ[+].
26Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу бзэджашӀэр ышӀэзэ къызтезгъакӀорэр афэд
агъэутхъогъэ псынэкӀэчъымрэ зэщыкъогъэ псыкъэкӀуапӀэмрэ.
27Шъоу бащэ пшхымэ дэгъоп,
джащ фэд щытхъу лыем улъыхъунри[*].
28Къэлэ зэхэкъутагъэу къэзгъэгъунэрэ дэпкъ зимыӀэжьым фэд
цӀыфэу зызыфэмыӀажэрэр.

#### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ усэр

1Гъэмафэм къесыгъэ ос, лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъом къещхыгъэ ощх
делэмкӀэ щытхъур[+].
2Бзыур зэрэбыбатэу пцӀашхъор зэрэбыбэу
хыеми бгыбзэр тефэрэп[+].
3Къамыщыр – шым, шхоӀур – щыдым,
акъылынчъэхэм бэщыр акӀыб къыщэшъо[+].
4Делэм упэмыделэжь,
ащ фэдэ ори умыхъуным пае.
5Делэм иделагъэ зыдегъэшӀэжь,
Ӏушэу зыкъыщымыхъужьыным пае[+].
6Делэр мэкъэгъэӀу зышӀрэм
шъхьакӀо ешхы.
7Лъащэм ылъакъохэм кӀуачӀэ зэрахэмылъым фэд
гъэсэпэтхыдэу делэм къыӀорэр.
8Мыжъоу пращым далъхьагъэм фэд
делэм щытхъоу фагъэшъуашэрэр[+].
9Ешъуагъэу удпанэр зыӀыгъым фэд
гъэсэпэтхыдэу делэм къыӀорэр.
10ЗэкӀэри зыуӀэрэ щэрыом фэд
делэр е хэтми ыпэ къифэрэр Ӏофым Ӏузыгъахьэрэр.
11Хьэм къыжырэр зэришхыжьрэм фэд
делэм иделагъэ къызэрэкӀиӀотыкӀыжьрэр[+].
12Плъэгъугъэба акъылышӀоу зызылъытэжьрэ цӀыф?
Ащ нахьи делэм нахь щыгугъ[+].
13Мыпсэу-мылажьэм еӀо: «Урамым аслъаныр тес!
Утыгум[†] аслъаныр ис!»[+]
14Пчъэр хьалкъым[†] щэчэрэгъумэ –
шъхьахынэр – пӀэкӀорыгум.
15Фэмыфым ыӀэ лагъэм релъхьэ,
ау мэпшъышъ, ыжэ фихьыжьышъурэп[+].
16Нэбгыриблэу джэуап тэрэз къэзытрэм анахьи,
нахь Ӏушэу зелъытэжьы мыпсэу-мылажьэм.
17Хьэм ытхьакӀумакӀэ къэзыукъудыйрэм фэд,
зэнэкъокъухэрэм иӀоф ахэмылъэу ахахьэрэр.
18Иакъыл фимытыжьэу зыкъэзыгъэлъагъоу
машӀор зыдзырэм, щэбзащэр зытӀупщырэм, хьадэгъур къэзыхьрэм,
19ышӀэзэ къыпэблагъэр[†] зыгъапцӀи
«Сыосэмэркъэугъ!» зыӀожьыгъэр фэд.
20Пхъэ зыпамылъхьэрэ машӀор мэкӀуасэ,
бзэгухьэ къызыхэмыхьэрэ зэнэкъокъур мэплъыкъожьы[+].
21Тэпым фабэр къыпэкӀы, пхъэм – машӀор,
джащ фэд: цӀыф цӀэцӀалэм зэмызэгъыныгъэр зэкӀегъаблэ.
22Бзэгухьэм игущыӀэхэр шхын ӀэшӀум фэдэх,
цӀыфым ыныбэчӀэ шъыпкъэ ехьэх[+].
23Тыжьын къызэгъэтӀылъэкӀыгъэ етӀэ шыкъум фэд
зигущыӀэ шъооу[*] зыгу бзэджагъэ илъыр[+].
24Узылъэгъу мыхъурэм дахэу зыкъыпфешӀы,
ау ыгу илъыр хьилагъ.
25Гохьэу къэгущыӀэми цыхьэ фэмышӀ
ыгу бзэджэгъибл илъышъ,
26джэгъогъуныгъэр зыщизакъом еушъэфми,
цӀыф зэхахьэм ибзэджагъэ къыщынэфэщт.
27Зыгорэм машэ фэзытӀрэр ащ ефэжьы,
мыжъор ыдзынэу зыгъэкощрэм ар къытефэжьы[+].
28ПцӀыусыгъэкӀэ цӀыф зыгъэкӀодрэм екӀодылӀэрэр ылъэгъу хъурэп,
бзэгухьэм узэлъэпэощтыр егъэхьазыры.

#### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ усэр

1Неущырэ мафэм урымыкъэй,
ащ къыпфихьыщтыр пшӀэрэпышъ[+].
2Узыщымытхъужьэу нэмыкӀыр къыпщэрэтхъу,
орэп – зыгорэм уищытхъу ерэӀу.
3Мыжъор онтэгъу, пшахъори хьылъэ,
ау итӀум анахь хьылъэжь делэм изекӀокӀэ-гъэпсыкӀэ.
4Зышъэ икӀыгъэр жъалым, губжыр ӀэжэгъошӀоп,
ау хэта гуцэфэшӀыным пэуцушъущтыр[+]?
5Шъхьэихыгъэ гыер нахьышӀу
шӀулъэгъу шъэфым нахьи[+].
6ШӀу узылъэгъурэм угу хегъэкӀми хьарамыгъэ ыгу къыпфилъэп,
узылъэгъу мыхъурэм къыобэузэ уегъапцӀэ[*][+].
7ГъэшхэкӀыгъэм шэко шъоур[†] еулъэгу,
мэлакӀэ лӀэрэмкӀэ дыджри ӀэшӀу[+].
8Бзыоу зинабгъо ибыбыкӀыгъэм фэд
ихэкужъ къэзыбгынэгъэ цӀыфыр.
9Тхъу цӀынэмрэ мэ ӀэшӀумрэ гур къыдащае,
ау ныбджэгъум иушъый ахэм анахь гохьыжь[*].
10Уиныбджэгъуи уятэ иныбджэгъуи умыбгынэх,
тхьамыкӀэгъо мафэм пшы иунэ умыкӀу,
гъунэгъу благъэр нахьышӀу, Ӏахьыл чыжьэм нахьи[+].
11СикӀал, акъылышӀоу щыт, сыгу къыдэщай,
джащыгъум симыхьакъ зыӀорэм есӀощтыр сшӀэщт[+].
12ЗэхэшӀыкӀыныгъэ зиӀэм щынагъор елъэгъушъ, зегъэбылъы,
мыдаӀохэм апэ рагъэхъушъ, мэпщынэх[+].
13Хымэ цӀыфым шэс[†] фэхъурэм иджанэ къыӀыпхын фае,
къыӀыхи ар Ӏыгъ, хымэм[*] шэс зэрэфэхъугъэм пае[+].
14Пчэдыжьрэ жьэу гъунэгъум куозэ сэлам езыхрэр
ащ ебгэу алъытэщт.
15ПсыгъоткӀо зэпымыу тео макъэмрэ
шъуз цӀэцӀалэмрэ зэфэдэх,[+]
16ар зэтезыӀэжэнэу фаер жьыбгъэм пэуцу,
е дагъэр ӀэмычӀэм чӀиубытэ шӀоигъу[*].
17ГъучӀым гъучӀыр егъэчаны,
зы цӀыфым адрэм иакъыл хегъахъо.
18Шхынцумпэ чъыгым дэлажьэрэм къыпыкӀэрэр ышхыщт,
изиусхьан къэзыгъэгъунэрэм лъытэныгъэ фашӀыщт[+].
19Псым хаплъэрэм ынэгу къызэрищэу,
игупшысакӀэ цӀыфыр зыфэдэр къегъэлъагъо.
20Хьадрыхэрэ чӀычӀэгъ шӀункӀымрэ загъэшхэкӀрэп,
джащ фэдэу цӀыфым ынэхэми загъэплъэкӀрэп[+].
21Тыжьынымрэ дышъэмрэ зыщагъэткӀурэ хьакум зэрэщагъэкъабзэхэу,
цӀыфыр щытхъукӀэ аушэты[+].
22Коцым хэлъэу делэр гурхъум щыбгугъэми,
иделагъэ къыкӀэрызыщтэп.
23Уимэл – пчэнхэм дэгъоу алъыплъ,
уиӀэхъогъухэм унаӀэ атегъэт,
24сыда пӀомэ мылъкур егъашӀэрэп,
лӀэуж зэкӀэлъыкӀоу тетыгъор аӀыгъырэп ныӀа[+]?
25Уцыр заупкӀэкӀэ уцыкӀэр къыхэкӀыжьы,
къушъхьэ лъапэм мэкъур щыуугъоймэ,
26мэлыцыр щыгъын пфэхъущт,
пчэнхэм акӀэпхыгъэ уасэм губгъо рыпщэфын плъэкӀыщт,
27пчэн гъэщыр къыолыекӀэу уиӀэщт.
Джащыгъум ори, уиунагъуи, уиунэӀут бзылъфыгъэхэми
гъомлапхъэ шъущыкӀэщтэп.

#### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ усэр

1ЦӀыф бзаджэр мачъэ, зыпари къылъымычъэми,
шъыпкъагъэ зиӀэр аслъан ныбжьыкӀэм фэд, щынэ ышӀэрэп[+].
2Къэралыгъом щыбырсырмэ, пащэхэр бэ мэхъух,
зэхэшӀыкӀрэ шӀэныгъэрэ зиӀэ пащэм ар къызэтыригъэуцощт[+].
3Ежь тхьамыкӀэу цӀыф тхьамыкӀэхэр езыгъэзрэр
ощхышхоу лэжьыгъэр зыгъэкӀодрэм фэд[+].
4Тхьэм ихабзэ бгъодэкӀхэрэр цӀыф бзаджэхэм ащэтхъух,
ау хабзэр зыгъэцакӀэхэрэр ахэм ябэных.
5ЦӀыф бзаджэхэм зэфагъэр ашӀэрэп,
ау Зиусхьаным шъхьащэ фэзышӀхэрэм зэрэщытэу зэфагъэр къагурэӀо.
6Зыгу къабзэу гъогу занкӀэ тет тхьамыкӀэр нахьышӀу,
пцӀы зыусрэ баим нахьи[+].
7ЗэхэшӀыкӀ зиӀэ къом Тхьэм ихабзэ еухъумэ,
ау гъогу къуанщэ рыкӀохэрэм ягъусэм ятэ шъхьакӀо къыфехьы.
8ЧӀыфэу ытыгъэр Ӏахь тедзэ иӀэу къаӀызыхыжьызэ зимылъку хахъо фэзышӀрэм
тхьамыкӀэхэм гукӀэгъу афэзышӀрэм боу феугъои[+].
9Тхьэм ихабзэ едэӀунэу фэмыем
итхьалъэӀуи гущыкӀыгъу[+].
10Зэфагъэ зыхэлъхэр ем игъогу тезыщэрэр
машэу ытӀыгъэм ифэжьыщт,
зыгу къабзэхэм яшӀугъэ Ӏахьэ агъотыжьыщт[+].
11ЦӀыф баим акъылышӀоу зелъытэжьы,
ау тхьамыкӀэу зэхэшӀыкӀ зиӀэм ащ ишэн къешӀэ[+].
12Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятетыгъомэ – зэкӀэми ягушӀогъошху,
цӀыф бзаджэхэм зыкъаӀэтмэ – цӀыфхэм загъэбылъыжьы[+].
13ЗипсэкӀодышӀагъэ чӀэзыухъумэхэрэм шӀу къадэхъурэп,
ау зыдэзышӀэжьэу ащ еуцолӀэжьырэм Тхьэм гукӀэгъу къыфишӀыщт[+].
14Сыхьатмафэ ежьагъ Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъыр,
ау зыгу зэшӀодзагъэр тхьамыкӀагъо хэфэщт.
15Аслъаным игъог макъэрэ мышъэу шакӀорэмрэ
афэд тетыгъо зиӀэ бзаджэр цӀыф тхьамыкӀэхэмкӀэ[+].
16ЗэхэшӀыкӀ зимыӀэ Ӏэшъхьэтетым ицӀыфхэр лъэшэу егъэчырэх,
къолъхьэштэныр зылъэгъу мыхъурэм игъашӀэ кӀыхьэ хъущт.
17ЦӀыфылъыр зэригъэчъагъэм рымысэр
чӀычӀэгъ шӀункӀым ечъэ:
зыми ар къерэмыгъэуцу[+].
18Зыгу къабзэу щыӀэр щынэгъончъэу псэущт,
ау лъэгъо ӀонтӀэ-щантӀэм рыкӀорэр ошӀэ-дэмышӀэу тефэщт[+].
19ИчӀыгу Ӏахьэ зылэжьрэр гъомлапхъэ щыкӀэщтэп,
федэ къэзымыхьрэ Ӏофхэм ауж итыр тхьамыкӀагъом хэкӀыщтэп[+].
20Фэшъыпкъэныгъэ зыхэлъ цӀыфым шӀу щэхъу къыдэхъущтэп,
ау псынкӀэу бай хъунэу фаем пщыныжь ыхьыщт[+].
21ФэгъэкӀотэныгъэ зыхэлъыр – дэгъоп,
хьалыгъу Ӏулъхьэм пае къахэкӀы бзэджагъэ зезыхьан[+].
22ЦӀыф хьэрамыр псынкӀэу бай хъунэу фай,
ащ ышӀэрэп тхьамыкӀагъор къызэрэкӀэхьащтыр[+].
23ЦӀыфым егыйи ыужкӀэ ынэшӀу къыпщифэщт,
ар щытхъу нэпцӀым нахьышӀу[+].
24Ятэрэ янэрэ ятыгъожьэу:
«ар псэкӀодышӀагъэп» зыӀорэр,
укӀакӀом нахьышӀоп[+].
25Нэе-псыем зэнэкъокъур зэкӀегъаблэ,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэм нэхъой иӀэщт[+].
26Ежь-ежьырэу зыщыгугъужьрэр делэ,
акъылышӀуагъэм рыгъуазэзэ псэурэр къэнэжьыщт.
27ТхьамыкӀэм етэрэр тхьамыкӀэ хъурэп,
ащ зынэ езымыгъэплърэм бэрэ ебгых[+].
28ЦӀыф бзаджэхэм зыщятетыгъом – цӀыфхэм загъэбылъыжьы,
ау ахэр кӀодхэмэ шъыпкъагъэ зиӀэхэр мэбагъох[+].

#### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ усэр

1Гые зэхихмэ мыдаӀоу, къаигъэу зызэшӀозыдзэрэ цӀыфым
Ӏэзэгъу ыгъотыщтэп, ошӀэ-дэмышӀэу зэхэтэкъощт[+].
2Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ятетыгъомэ – цӀыфхэр мэгушӀох,
цӀыф бзаджэхэм тетыгъо аӀыгъмэ, цӀыфхэр мэпыхьэх[+].
3АкъылышӀуагъэр шӀу зылъэгъурэм ятэ егъэгушӀо,
бзылъфыгъэ хэтакӀор пыщэгъу зышӀырэм имылъку ретэкъухьэ[+].
4ЗэфагъэмкӀэ пачъыхьэм къэралыгъор егъэпытэ,
къолъхьэштэныр зикӀасэм ар зэрепхъо.
5Зиныбджэгъу фэзыӀорэм щытхъу нэпцӀ
ащ ылъакъо[*] лъахъэ фегъэтӀылъы[+].
6БзэджашӀэм ипсэкӀодышӀагъэ ежьыркӀэ лъахъэ,
ау шъыпкъагъэ зиӀэр ымакъэ Ӏоу мэгушӀо[+].
7Шъыпкъагъэ зиӀэм тхьамыкӀэхэм яфитныгъэ къегъэгъунэ,
ау цӀыф бзаджэм ащ зыригъэгъапэрэп[+].
8ЦӀыф кӀэнэкӀалэмэ къалэр къагъэбырысыры,
ау акъылышӀохэм губжыр агъэрэхьаты[+].
9АкъылышӀор делэм хьыкумкӀэ зыпэуцужькӀэ,
мэгубжыми мэщхыми – рэхьатыгъо ыгъотрэп.
10Лъыгъэчъэным фэкъаигъэхэм зыгу къабзэр афэлъэгъурэп,
ау зэфагъэ зыхэлъхэм ащ ыпсэ къагъэгъунэ[+].
11Делэм игубж къыретэкъухьэ,
акъылышӀом щыӀэгъэшхо хэлъышъ зызэтыреӀажэ[+].
12Тетыгъо зиӀэр пцӀыусхэм ядэӀумэ,
ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ бзэджашӀэ хъущтых.
13ТхьамыкӀэмрэ гъэпщылӀакӀомрэ зэфэзгъадэхэрэр
анэхэр Зиусхьаным къызэригъаплъэхэрэр ары[+].
14Пачъыхьэм тхьамыкӀэмэ яӀоф шъыпкъагъэ хэлъэу зэхефмэ,
итетыгъо егъэшӀэрэу ыгъэпытэщт[+].
15Бэщымрэ гыемрэ кӀалэм акъылышӀуагъэ халъхьэ,
ау амыгъэсагъэм янэ емыкӀу къыфехьы[+].
16ЦӀыф бзаджэхэр бэ хъумэ, псэкӀодышӀагъэхэм ахэхъо,
ау ахэр зэрэкӀодхэрэр шъыпкъагъэ зиӀэхэм алъэгъущт[+].
17УикӀалэ еушъыйи, ащ уфэгумэкӀыжьыщтэп,
уигъэгушӀощт[+].
18Тхьэм игущыӀэ ахэмылъмэ цӀыфхэр зыми къыубытхэрэп,
ау Тхьэм ихабзэ зыгъэцакӀэхэрэр сыхьатмафэ ежьэх[+].
19ГущыӀэкӀэ пщылӀыр бгъэсэн плъэкӀыщтэп,
ахэр гурэӀохэми, дэӀощтэп.
20Плъэгъугъэба о цӀыфэу зигущыӀэ фэмысакърэр?
Ащ нахьи делэм нахь узэрэщыгугъун горэ хэлъ[+].
21ПщылӀыр цӀыкӀузэ зыбгъэсэхъуджэкӀэ,
ыужыкӀэ гумэкӀыгъо ухидзэщт[*].
22Губжыпхэм зэнэкъокъур зэкӀегъаблэ,
шэнычъэм псэкӀодыбэ егъахъэ[+].
23Пэгэным цӀыфыр егъэпыуты,
зыгукӀэ шъырытым ищытхъу аӀо[+].
24ТыгъуакӀом дэгуащэрэм зегъэкӀодыжьы,
хьыкумым тхьэлъанэ къыщишӀми, шъыпкъэр еушъэфы[+].
25ЦӀыфмэ уащыщынэныр – тхьамыкӀагъу,
Зиусхьаным цыхьэ фэзышӀрэр – щынэгъончъэщт[+].
26Тетыгъо зиӀэм ынэшӀу нахьыбэр кӀэхъопсы,
ау зэфагъэр Зиусхьан закъом къыпкъырэкӀы[+].
27Шъыпкъагъэ зиӀэхэм ягущыкӀыгъор – цӀыф бзадж,
бзэджашӀэм игущыкӀыгъор – цӀыф заф.

#### ЯщэкӀэнэрэ усэр


Ушъый тегъахъохэр

(я 30-рэ – я 31-рэ усэхэр)

1Якъэ ыкъо Агур ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэр[*].
Мары а лӀым Итиел риӀуагъэр, Итиелрэ Ухалрэ ариӀуагъэхэр[*]:
2– Шъыпкъэ, сэ адрэ цӀыфхэм анахьи сынахь мыкъ-мыдж,
цӀыф зэхэшӀыкӀыныгъи сиӀэп.
3АкъылышӀуагъэм сэ зыфэзгъэсагъэп,
Тхьэ ЛъапӀэм хэшӀыкӀ фысиӀэп.
4Хэта уашъом дэкӀуайи къехыжьыгъэр?
Хэта ӀэкӀэ жьыбгъэр къэзыубытыгъэр?
Хэта псыр щыгъыным кӀоцӀызыубытагъэр?
Хэта зэкӀэ чӀы гъунапкъэхэр зыгъэуцугъэхэр?
Сыда ащ ыцӀэр? Сыда ащ ыкъо ыцӀэр?
Ар ошӀэшъ ара, о![+]
5Тхьэм исыд фэдэ гущыӀи цыхьэшӀэгъу,
Ащ дэжь шъхьэегъэзыпӀэ щылъыхъухэрэм Ар чэтэпэӀудзэ[†] афэхъу[+].
6Хэгъахъо фэмышӀ Ащ игущыӀэ,
укъычӀимыгъэщыным, пцӀыус умыхъуным пае[+].
7ПкъыгъуитӀукӀэ сэ О сыкъыолъэӀу
сыщэӀэфэ къысфэпшӀэнэу:
8гущыӀэ нэкӀымрэ пцӀымрэ апэчыжьэ сышӀ,
баигъи тхьамыкӀагъи къысэмыт,
сищыкӀагъэм фэдиз гъомлапхъэ сэгъэгъот[+].
9ЗызгъэшхэкӀэу О ӀэкӀыб усымышӀыным:
«Хэт Зиусхьаныр?»[†] сымыӀоным пае,
е тхьамыкӀэ сыхъоу, сытыгъоу
Тхьэм ыцӀэ сымыгъэпыутыным пае[+].
10ИӀумэт зиусхьаным фэмыуб,
ибгыбзэ къыптемыфэным, уимысагъэ къыплъымыӀэсыжьыным пае[+].
11ЩыӀ цӀыф – ятэ ебгыжьэу,
янэ шӀу фимыӀоу[+].
12ЩыӀ цӀыф – ежь зышӀокъэбзэжьэу,
ау шӀоеу пылъыр пымытхьакӀыкӀыгъэу[+].
13ЩыӀ цӀыф – ащ иплъакӀэ зэрэпагэр,
нэмыплъ къызэрэуитрэр![+]
14ЩыӀ цӀыф – ыцэхэр – чатэу,
ыжэпкъ – шъэжъыеу,
тхьамыкӀэу чӀыгум тетхэмрэ
амалынчъэу цӀыфхэм ахэтхэмрэ зэхишхыхьанэу[+].
15Дыом пхъуитӀу иӀ:
«Къаштэ, къаштэ!» – аӀоу, куохэу.
Мары щэу зызымыгъэшхэкӀрэр,
яплӀэнэрэу къэзымыӀохэщтыр: «икъущт».
16Хьадрыхэр, сабый зыхэмыкӀрэ бзылъфыгъэр,
чӀыгоу псыкӀэ зызымыгъэшъокӀрэр,
машӀоу зымыӀорэр: «икъущт!»
17Тым кӀэнакӀэрэмрэ
ным нэмыплъ езытырэмрэ
шъофым ис къолэжъхэм ауӀужьыщтых,
бгъэжъ щырхэм ашхыжьыщтых[+].
18Пкъыгъуищ сэркӀэ гъэшӀэгъон дэдэр,
плӀыр къызгурыӀуахэрэп:[+]
19бгъэжъыр ошъогум зэрэщыхьарзэрэр,
блэр къушъхьэ цакӀэм зэрэщызепшэрэр,
къухьэр хым зэрэщесрэр,
хъулъфыгъэр бзылъфыгъэм зэрэфакӀорэр.
20Бзылъфыгъэ хэтакӀом изекӀуакӀэ мыщ фэд:
зигъэшхэкӀыгъэу ыӀупэ ылъэкӀыжьыгъ,
еӀо: «Сэ зыпари мыхъун сшӀагъэп».
21Щым чӀыгур агъэсысы,
яплӀэнэрэр ащ фэщыӀахэрэп.
22ПщылӀэу пщы хъугъэр,
делэу зыфаер зэзыгъотылӀэжьырэр,[+]
23алъэгъу мыхъурэ бзылъфыгъэр, ар зыдакӀокӀэ,
унэӀут бзылъфыгъэр гуащэм ичӀыпӀэ зитӀысхьэкӀэ.
24Мары цӀыкӀужъыеу чӀыгум тетиплӀыр,
ау ахэр акъылышӀомэ анахь акъылышӀожьых:
25къамзэгухэр – мыкӀочӀэшхохэми,
ашхыщтыр гъэмафэм аугъои;[+]
26даманхэр[*] – мыкӀочӀэшхохэми,
къушъхьэ цакӀэм яунэхэр тырагъэуцох;
27мацӀэм пщы имыӀэми,
зыпкъэу мэзекӀо;
28хьамплъыжьыр ӀэкӀэ къэуубытын плъэкӀыщтми,
пачъыхьэм иунэ ехьэ.
29Мары щыр пагэу мэуцу,
плӀыр зыплъэгъукӀэ, гум икӀыжьрэп:
30аслъаныр псэушъхьэмэ анахь лъэш,
игъогу щыфыдэхыщтэп зыми;
31атэкъэ пагэмрэ ачъэмрэ,
дзэр зезыщэрэ пачъыхьэмрэ[*];
32Уиделагъэ къыхэкӀэу зыбгъэпэгагъэмэ,
бзэджагъэ пшӀэнэу угу хэлъмэ,
ужэ убыт;
33армырмэ щэм уеомэ тхъу зэрэхъоу,
пэфаом лъыр пэм къызэрэрифэу,
губжым зэмызэгъыныгъэр зэкӀигъэблэщт.

#### ЯщэкӀэнэрэ зырэ усэр

1Пачъыхьэу Лэмуел ыгу къылъыӀэсыгъэ гущыӀэхэу[*],
ушъыйхэу ащ янэ къыриӀощтыгъэхэр.
2Сыд осӀон, сикӀал? Сыд осӀон, сикӀалэу, сыныбэ кӀоцӀ къикӀыгъэр?
Сыд, сикӀалэу, ситхьалъэӀухэм[*] яджэуапыр?
3Бзылъфыгъэхэм уикӀуачӀэ атемыух,
пачъыхьэхэр зэкӀодылӀэхэрэм уищыӀэныгъэ атемыгъэкӀуад[+].
4Пачъыхьэхэр арэп, Лэмуел,
пачъыхьэхэр арэп санэм ешъощтхэр,
тетыгъо зиӀэхэр арэп шъуатэм[†] ешъонэу щытхэр,[+]
5зэрешъуагъэхэм къыхэкӀэу хьыкум шъыпкъагъэр ащымыгъупшэным,
тхьамыкӀэхэм яфитныгъэхэр амыукъонхэм пае.
6Шъуатэр кӀодыпӀэм итым ет,
санэр – зыгу къин телъым[+].
7Ерэшъори итхьамыкӀагъэ щэрэгъупш,
къинэу ылъэгъурэр джащ нахьэу ыгу къэрэмыкӀыжь.
8КъэгущыӀэн зымылъэкӀыхэрэм ачӀыпӀэ о къэгущыӀ,
зыщыгугъын зимыӀэхэм яфитныгъэхэр о къаӀо.
9КъэгущыӀ, хьыкум шъыпкъэ шӀы,
тхьамыкӀэхэмрэ егъэзыгъэхэмрэ о афэӀорышӀ[+].


Шъуз дэгъум ищытхъу

10ШъузышӀур тыдэ къипхын?
Ар налмэс-налкъутэхэм анахь лъапӀ[+].
11ЛӀым цыхьэ пытэ ащ фешӀышъ,
федэ имыӀэу къэнэщтэп.
12ШӀукӀэ лӀым етэ, иягъэ екӀрэп,
къыгъэшӀэщт мафэхэм къакӀоцӀ.
13Цымрэ чэтэнымрэ зэрегъэгъотых,
ыгу етыгъэу ыӀитӀукӀэ Ӏоф ешӀэ.
14СатыушӀэ къухьэм фэдэу
гъомлапхъэр тыдэ щыӀэми къырехьылӀэ.
15Нэф къэмышъызэ ар къэтэджыжьы,
унагъом исхэм афэпщэрыхьэ,
унэӀут бзылъфыгъэмэ ашӀэщтыр ареӀо[+].
16Егупшысэшъ губгъор къещэфы,
Ӏофэу ышӀагъэм къыкӀэкӀуагъэмкӀэ сэнэшъхьэ хьасэ егъэтӀысы.
17Чанэу Ӏофым фежьэ,
ыӀитӀу мыпшъыжьэу егъэлажьэ.
18Ӏофэу ышӀэрэм федэ къызэрихьырэм гу лъетэ,
чэщми иостыгъэ ыгъэкӀуасэрэп.
19ХъэцыкоефэкӀыр[†] къештэ,
ыӀапэхэмкӀэ хъэцыкор егъэчэрэгъу.
20ТхьамыкӀэхэм ӀэпыӀэгъу афэхъу,
егъэзыгъэхэм гукӀэгъу афешӀы[+].
21Ащ иунагъо осым щыщынэрэп,
иунэ исхэм щыгъын фабэхэр ащыгъых.
22Техъохэр ешӀых,
ищыгъынхэр чэтэн пӀокӀэ шхъонтӀашъомэ ахэшӀыкӀыгъ.
23ЦӀыф зэхахьэм ащ илӀ шъхьэкӀафэ къыщыфашӀы,
хэгъэгум инахьыжъхэм ар ахэс.
24ШъузышӀум чэтэн щыгъынхэр ешӀыхэшъ ещэ,
ышъэгъэ бгырыпххэр сатыушӀхэм аӀэкӀегъахьэ.
25ЛъэкӀымрэ щытхъумрэ ащ ишъуаш,
неущрэ мафэм фэчэфэу ежэ.
26АкъылышӀоу къэгущыӀэ,
гукӀэгъу зыхэлъ ушъыир ыбзэгу телъ.
27Унэгъо Ӏофхэм ынаӀэ атет,
пкӀэнчъэу хьалыгъу ышхрэп.
28Исабыйхэм зэфэдэу шъхьэкӀафэ къыфашӀы,
илӀи къыщэтхъу:
29«ШъузышӀоу бэ щыӀэр,
ау ахэм о уяшӀокӀы».
30Гохьыр гъэпцӀалъ, дэхагъэр мэкӀодыжьы,
ау шъузэу Зиусхьаным ищынагъо зыгу илъым щытхъур къелэжьы.
31Къылэжьыгъэ лъытэныгъэр ащ фэшъушӀ,
ишӀугъэ пстэумэ апае цӀыф зэхахьэми ащ ищытхъу щышъуӀу[+].

### ДжакӀо

#### ДжакӀо

ДжакӀо


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### Пэублэ гущыӀ


ДжакӀо


Пачъыхьэ


Ӏушым игупшысэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2020


ДжакӀо


Пачъыхьэ Ӏушым игупшысэхэр


ЗэзыдзэкӀыгъэр ГутӀэ Саныет


Филологие редакторыр Шъхьэлэхъо Дарико

Библием щыщ тхылъхэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэм ятекстхэр электроннэ амалхэр жъугъэфедэхэзэ Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым исайт къишъухын шъулъэкӀыщт:

https: ibt.org.ru/media?id=ADG

ISBN 978-5-93943-287-0

© Институт перевода Библии, 2020


Пэублэ гущыӀ


Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«ДжакӀо» зыфиӀорэ тхылъэу уапашъхьэ илъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием изы Ӏахьэгъоу щыт.

Тхылъыр зэрытхыгъэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ ащ зэреджэхэрэр – «Кохелет». А гущыӀэмкӀэ зэджэжьы тхылъым зымакъэ щызэхэтхырэр, анахьэу ащ Библием ущыӀукӀэжьырэп. «Кохелет»-р ижъырэ джурт гущыӀэу «кахал»-м къытекӀы, къикӀырэ шъыпкъэр «чылэ зэӀукӀ». Арышъ «зэӀукӀэр зыугъоирэр», «шӀэныгъэ языгъэгъотырэр», е «шӀэныгъэ зэрагъэгъотыным къыфаджэрэр» зыфиӀорэ мэхьанэхэр ары сыдигъуи къызэрэбгурыӀонэу щытыр. Ижъырэ урымыбзэкӀэ гущыӀэу «кохелет»-р «экклезиастес» аӀуи зэрадзэкӀыгъ, сыда пӀомэ джурт гущыӀэу «кахал»-м къикӀырэм «экклезиа» гущыӀэм имэхьанэ тефэ. Мы тхылъыр зэрашӀэрэ цӀэу «Экклезиаст»-р ары зэпхыгъэри. А ижъырэ мэхьанэхэм адиштэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыгъэм «ДжакӀо» зыфиӀорэ цӀэр къыфыхэтхыгъ.

Мы тхылъым къызэриӀорэмкӀэ, ДжакӀор «пачъыхьэу Даутэ ыкъу» (1-рэ шъхьэм и 1-рэ ус). Ар Ӏушы, акъылышӀоу гупшысэшхохэр зэзыгъафэрэ цӀыфэу щыт. А пачъыхьэ-акъылышӀом мы дунаир зыфэдэр, е тхылъым къызэрэщыӀуагъэу «ошъогу чӀэгъым» (1-рэ шъхьэм ия 3-рэ ус, нэмыкӀ чӀыпӀэхэри) щыхъурэ пстэури ыушэтынэу рихъухьагъ. Ащ зэригъэшӀэнэу фэягъ щыӀэныгъэм мэхьанэу иӀэр, цӀыфым гъунэнчъэ насып иӀэн ылъэкӀыщтмэ? Е ДжакӀом къызэриӀуагъэу: «Ошъогу чӀэгъым цӀыфым Ӏоф къинэу щишӀэрэм сыда шӀуагъэу къыфихьырэр?» (1-рэ шъхьэм ия 3-рэ ус). Ежь ищыӀэныгъэрэ нэмыкӀхэм ящыӀэныгъэрэ къыхэхъухьэхэрэр зэригъафэзэ, цӀыфым ихъопсагъохэу насып мыухыжьрэ мэхьанэрэ зыхигъуатэ шӀоигъохэмкӀэ зэкӀэри еушэтых: байныгъэр, къулыкъоу зыпылъыр, тетыгъор, лъэрыхьыгъэр, чэфыгъор, хъопсапӀэхэр, нэмыкӀхэри. УшэтыпӀэ пчъагъэхэм ауж ащ зэфэхьысыжь ешӀы: а зэпстэуми мэхьанэ яӀэп. «Хьаулыем ихьаулыежь! ЗэкӀэри хьаулый!» (Я 12-рэ шъхьэм ия 8-рэ ус). ЗэкӀэми ыгу зэращыкӀыгъэр ДжакӀом мызэу-мытӀоу «хевел» зыфиӀорэ джурт гущыӀэмкӀэ къыкӀегъэтхъы. «Хевел» гущыӀэм къикӀырэр: «жьы къэпщэныр», «пахъэ», «жьы макӀ». «ПсынкӀэу блэкӀы», «зыпари къикӀырэп», «пкӀэнчъ», «зэхэшӀыкӀыгъуай» зыфэпӀощт мэхьанэр ары мы тхылъым щыриӀэр.

Сыда цӀыфым инасып зыпкъ зыкӀимытыр, зыкӀэгурыӀогъуаер, гъунэнчъэу зыкӀыщымытыр? ДжакӀом къызэриушыхьатырэмкӀэ, чӀыгумрэ цӀыф лъэпкъым итарихърэ ялъытыгъэмэ зы нэбгырэм игъашӀэ мэхьанэшхо иӀэп: уахътэр зыблэкӀыкӀэ цӀыфым зэкӀэ гъэхъагъэу иӀэхэр ащ хэкӀодэжьыщтых, цӀыфхэми ащыгъупшэжьыщт. Тхылъым къызэрэщиӀоу: «ЛӀэужхэр зэблэкӀых: зыр къэхъу, зыр малӀэ, ау дунэежъыр егъашӀэрэу къэнэжьы» (1-рэ шъхьэм ия 4-рэ ус). Аужыпкъэми, ДжакӀом мызэу-мытӀоу къызэрэкӀигъэтхъэу, нэбгырэ пэпчъ – байми тхьамыкӀэми, Ӏушыми делэми – дунэе гъэшӀэ кӀэкӀым икӀэухым лӀэныгъэр къыщежэ. ДжакӀом къызэриӀорэмкӀэ, сыд хъугъэми-шӀагъэми, цӀыфым зыпари амал иӀэп, мэкӀэ дэд ащ ишӀоигъоныгъэ елъытыгъэр, зэкӀэми пӀалъэ яӀ. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ дэгъу, цӀыфыми ищыкӀагъ акъылышӀуагъэ зэригъэгъотынымрэ шъыпкъагъэ иӀэу псэунымрэ, ау ащ уеблэми гъэшӀэ кӀыхьи щыӀэкӀэшӀуи къыуитыщтэп. ЦӀыфымкӀэ щыӀэныгъэр гурыӀогъуае, къэхъущтыр къышӀэн ылъэкӀырэп, нахьыбэмкӀи лъэпсэнчъэу, ошӀэ-дэмышӀэ тынэу къыщэхъу.

«Сыдэущтэу мы дунаим утетыщта?» пӀоу уупчӀэмэ, ДжакӀор цӀыфхэм яушъыи: «щыӀэныгъэр зытетым тетэу, амал макӀэхэмрэ щэч зэратырэ хъурэмрэ-мыхъурэмрэ аштэнхэу, зыми лъыплъэн зэрамылъэкӀырэм еуцолӀэнхэу. Сыд илӀэужыгъоми: узэӀукӀэным, зы Ӏанэ узэдыпэсыным къащегъэжьагъэу шхын ӀэшӀум, бын-унэгъо дэгъу бгъэпсыным е уегугъузэ Ӏоф пшӀэным ащыкӀэкӀыжьэу гушӀуагъо ахэбгъотэн фае». Тхылъым къызэриӀорэм тетэу а шӀугъэ пстэури къэзытырэр Тхьэр ары. Ар Тхьэм итын лъапӀэу щыт. А пстэумкӀэ зыбгъэтхъэныр Ащ и Хэбзэ гъэуцугъэхэм ащыщ. Тхьэм ыпашъхьэ ущышъырытэу, цыхьэ фэпшӀэу ущыӀэныр, упсэуныр ары анахь шъхьаӀэр. Арыба мы дунаир зыӀэ илъыр, Арыба цӀыф пэпчъ джэуап зэритыжьыщтыр.

«ДжакӀор» лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъ. АдыгабзэкӀэ апэрэу джы ар къыхэтэуты. Мыр адрэ зэдзэкӀыгъэхэм зэратекӀырэр зы тхылъым зэдзэкӀыгъэ текститӀу къызэрэдэхьагъэр ары: зыр къохьапӀэ адыгэхэм ялитературабз, адрэр къокӀыпӀэ адыгэхэм ялитературабз зэрэзэдзэкӀыгъэхэр. ЗэдзэкӀэкӀо нэбгыритӀумэ шъхьаф-шъхьафэу мы тхылъым Ӏоф дашӀагъ, шъхьадж ежь иеплъыкӀэ елъытыгъэу бзэри стильри къыхихыгъэх. Ау зэдзэкӀын ӀофшӀэныр зэшӀуахыфэ, охътэ зэфэшъхьафхэм ежь зэдзэкӀакӀохэр, редакторхэр, зэдзэкӀыгъэхэр зэӀапахызэ, яджагъэх, текститӀур нахь зэпэблагъэ зэрэхъущтым анаӀэ тырагъэтыгъ. ЗэдзэкӀыгъэм изэфэхьысыжьэу мы тхылъыр тигуапэу адыгэхэм апашъхьэ къитэлъхьэ.

ТхылъеджэхэмкӀэ Ӏэрыфэгъу зэрэхъуным пае, рыгъозэнхэу гущыӀэ гурыӀогъуаехэр зыщызэхэфыгъэ гущыӀалъэ кӀэкӀырэ гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэмрэ тхылъым ыкӀэм къыщыттыгъэх.

Библием щыщ тхылъ зэдзэкӀыгъэхэр адыгабзэкӀэ еджэхэрэм апашъхьэ итлъхьаныр ренэу тигуапэ. Тхылъым Ӏоф дэзышӀэгъэ зэдзэкӀакӀохэм, шӀэныгъэлэжьхэм, редакторхэм, ар къыдэкӀыным зиӀахь зэзышӀыхьагъэхэм тафэраз.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва

#### Апэрэ шъхьэр


ДжакӀо


Пачъыхьэ


Ӏушым игупшысэхэр

1Ерусэлэм щыпачъыхьэу Даут ыкъо ДжакӀом[*] ипсалъ[+].


ЩыӀэныгъэр хьаулый

2Хьаулыем ихьаулыежь,

– ЕӀо ДжакӀом,

– Хьаулыем ихьаулыежь,

зэкӀэри хьаулый[*][+].

3Ошъогу чӀэгъым цӀыфым Ӏоф къинэу щишӀэрэм

Сыда шӀуагъэу къыфихьырэр[+]?

4ЛӀэужхэр зэблэкӀых: зыр къэхъу, зыр малӀэ,

Ау дунэежъыр егъашӀэрэу къэнэжьы[+].

5Тыгъэр къыкъокӀы, къохьажьы,

КъокӀыпӀэм еужьырэу екӀужьы[+].

6Къыблэм къыщепщэ жьыбгъэр,

етӀанэ Темырым зегъазэ,

жьыбгъэр мэхьарзэ, мэхьарзэшъ,

ублапӀэм тырегъэзэжьы.

7Псыхъо пстэури хым фэчъэ,

Ау хым къышъхьэщычъырэп.

Псыхъом егъэзэжьы,

зэрыкӀуагъэм икӀэрыкӀэу рэкӀожьы[+].

8ЗэкӀэ Ӏофэу цӀыфыр зыгъэпшъырэр

къыпфэӀотэщтэп.

Плъэ зэпытыгъэми нэм зигъэплъэкӀырэп,

ТхьакӀумэми, сыд фэдизэу дэӀуагъэми, зигъэдэӀокӀырэп[+].

9Зэ хъугъагъэр джыри хъущт,

Зэ шӀэгъагъэр джыри шӀэгъэщт.

Ошъогу чӀэгъым зи кӀэу щыхъурэп[+].

10«Еплъэлъ, мыщ фэдэ хэти ылъэгъугъэп!» –

загъорэ аӀоу зэхэохы.

Ау блэкӀыгъэ лӀэшӀэгъухэм,

джыри тыкъэмыхъузэ, ащ фэдэ щыӀагъ.

11Тапэ псэугъэхэр зыми къышӀэжьырэп,

Джыри къэмыхъугъэхэри

Ауж къикӀыщтхэм агу къэкӀыжьыщтхэп[+].


ЦӀыфым иӀэшӀагъи иӀушыгъи – хьаулый

12Сэ, ДжакӀом, Израилым Ерусэлэм сыщырипачъыхьагъ. 13Ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури акъылышӀуагъэкӀэ сыушэтынэу, зэзгъэшӀэнэу сыгу исыубытагъ. Ар цӀыфхэм Тхьэм пшъэрылъ хьылъэу къафишӀыгъ[+]. 14Ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури слъэгъугъэ, мары а зэкӀэри хьаулый, а зэкӀэми псэр гугъу рагъэхьы[*].

15Къуащэр пфэузэнкӀыщтэп,

ЩымыӀэри къыпфэлъытэщтэп[+].

16ГукӀэ зэсӀожьыгъ: «Мары, сиӀушыгъэкӀэ сапэ Ерусэлэм тетыгъор щызыӀыгъыгъэ пачъыхьэмэ сашъхьадэкӀыгъ. Ӏушыгъи шӀэныгъи бэу сыгу исыубытагъ»[+]. 17Джащыгъум Ӏушыгъэр зыфэдэр, акъылынчъагъэмрэ делагъэмрэ алъапсэ зынэсырэр зэзгъэшӀэнэу сыгу исыубытагъ. Ау къызгурыӀуагъ, ахэми псэр гугъу рагъэхьы.

18Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыгъэшхом гумэкӀыбэр къыдэкӀо,

ШӀэныгъэр нахьыбэ къэси гукъаори нахьыб[+].

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Гухахъохэри дунаим ишӀугъэхэри хьаулыех

1«Зэ чэфкӀэ зысыушэтынышъ, шӀуагъэ хэлъмэ зэзгъэшӀэн», – гукӀэ зэсӀожьыгъ. Ау мары ари хьаулыеу къычӀэкӀыгъ.

2«Ущхыныр-акъылынчъагъ. Гупшысэнчъэ чэфыми сыда шӀуагъэу хэлъыр?» – сӀуагъэ[+].

3Ӏушыгъэр сыгу щысыухъумэзэ, делагъэу сызекӀонэу, санэ сешъонышъ, сычэфынэу исхъухьагъ. ГъэшӀэ макӀэу цӀыфхэм мы ошъогу чӀэгъым щыряӀэм федэ афэхъущтыр зэзгъэшӀэнэу сыфэягъ.

4Ӏофышхохэр зэшӀосхыгъэх:

Унэхэр сшӀыгъэх,

Сэнэшъхьэ хьасэхэр згъэтӀысыгъэх[+].

5Чъыг хатэхэмрэ мэзжъыехэмрэ згъэпсыгъэх,

Пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр ахэзгъэтӀысхьагъэх.

6Мэзжъыем хэт чъыгхэм псы акӀэзгъэхъонэу псыубытыпӀэ сшӀыгъэ.

7Къэсщэфыгъэх пщылӀ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ,

Ахэм анэмыкӀэу сиунэ къихъухьэгъэ пщылӀхэри сиӀагъэх.

Былым пӀашъэуи,[†] мэл-пчэнхэу сиӀэхэри

Хэти сапэ Ерусэлэм щыпсэугъэм иӀагъэм нахьи нахьыбагъ.

8Тыжьыни, дышъи,

пачъыхьэгъухэмрэ хэкухэмрэ ямылъкуи сыугъоигъ.

ОрэдыӀо хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри къызӀэкӀэзгъэхьагъэх,

Хъулъфыгъэхэм агу зыгъэчэфырэ кӀэсэ бгъэшъо чэсэйхэри[†][*][+].

9ШъхьэкӀафэу къысфашӀырэмкӀэ Ерусэлэм сапэ щыпсэугъэ пстэуми сашъхьадэкӀыжьыгъ. Ау ащ емылъытыгъэу, сиӀушыгъэ ӀэкӀыб сшӀыгъэп[+].

10Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, сынэхэми алъэгъу ашӀоигъор апэсымыубытэу, язгъэлъэгъугъ. Сыгуи чэфыным пае пэрыохъу сыфэхъугъэп. Джащ фэдизым нэсэу сшӀэрэ пстэуми сыгу агъэчэфыщтыгъэ, – сиӀофшӀагъэмэ ар къакӀэкӀогъэ Ӏахьэу щытыгъ.

11Ау сӀитӀу ашӀагъэм сызеплъым, Ӏофэу сшӀагъэхэм сырагъэгупшысагъ: мары, зэкӀэри – хьаулый, зэкӀэми – псэр гугъу рагъэхьы, ошъогу чӀэгъым зыми федэ щыриӀэп[+].


Ӏушыгъэри делагъэри хьаулыех

12ЕтӀанэ Ӏушыгъэр зыфэдэм, акъылынчъагъэмрэ делагъэмрэ сягупшысэу сыублагъ. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, пачъыхьэм ыуж тахътэм[†] тетӀысхьэрэм сыда ышӀэн ылъэкӀыщтыр, тетыгъо зыӀыгъыгъэм ищысэ-шапхъэ рымыгъозэщтмэ[*].

13Нэфынэр шӀункӀым зэрэнахьышӀум фэдэу Ӏушыгъэр делагъэм зэрэнахь дэгъур слъэгъугъэ.

14ЗыдакӀорэр Ӏушым елъэгъу, делэр гъощагъэу шӀункӀым хэт. Ау тӀуми зы кӀэух къызэряжэрэр джащ фэдэу сэ къызгурыӀуагъ[+].

15Джащыгъум сегупшысагъ: «Делэм къежэрэр сэри къыспыщылъмэ, сыда ащыгъум Ӏушыгъэр зэрэсищыкӀагъэр?» «Ари хьаулый», – сыгукӀэ зэсӀожьыгъ.

16Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыри делэри зэфэдэу егъашӀэми агу илъыщтхэп, тӀури защыгъупшэжьыщт мафэр къэсыщт. Ӏушыри делэм фэдэу мэлӀэжьыба![+]

17ЩыӀэныгъэр сфэмылъэгъужьы хъугъэ, зэкӀэ мы ошъогу чӀэгъым щыхъурэми гур агъэцӀыкӀоу къысшӀошӀыгъ. ЗэкӀэри – хьаулый, зэкӀэми – псэр гугъу рагъэхьы.


ӀофшӀэныр хьаулый

18Сауж къикӀыщтым зэкӀэри къызэрэфэнэщтым фэшӀ, мы ошъогу чӀэгъым къинэу щысщэчыгъэм къыкӀэкӀуагъэр зэкӀэ сфэмылъэгъужьы хъугъэ[+]. 19Хэт зышӀэрэр ар Ӏушыщтмэ, хьаумэ делэщтмэ? Ары къызыфэнэщтыр мы ошъогу чӀэгъым сэ сипкӀэнтӀэпсырэ сиакъылрэкӀэ щысылэжьыгъэ пстэури. Ари хьаулый.

20Мы ошъогу чӀэгъым Ӏоф къинэу щысшӀагъэхэм зэкӀэм къахэкӀэу сыгу гузэжъогъу хэфагъ: 21иӀушыгъи, ишӀэныгъи, иӀэпэӀэсэныгъи рихьылӀэзэ, цӀыфым Ӏоф ешӀэшъ, етӀанэ зылӀэрэм зыӀэ зэтедзагъэу щысыгъэм а зэкӀэри къыфегъэнэжьы. Ари – хьаулый, ар – зэфэнчъагъ.

22Ошъогу чӀэгъым Ӏоф къинэу щишӀэрэмрэ ыгу ихъыкӀырэмрэ сыда цӀыфым федэу къафыхэкӀырэр? 23Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, имафэхэу ӀофшӀэнкӀэ ушъагъэхэр – гухэкӀырэ гукъаорэ, аужыпкъэм чэщми ащ ыгу рэхьатныгъэ иӀэп. Джащ фэдэу ари – хьаулый. 24Шхэным, ешъоным, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо ахигъотэным нахь дэгъу цӀыфымкӀэ зыпари щыӀэп[*]. КъызгурыӀуагъ а зэкӀэри Тхьэм къызэрэритырэр[+]. 25Ар имыгъусэу ышхырэм гухахъо хигъуатэзэ хэт шхэн зылъэкӀыщтыр[*]? 26Тхьэр зыфэразэ цӀыфым Ащ Ӏушыгъи, шӀэныгъи, гушӀуагъуи реты. Ау псэкӀодышӀэм иӀофшӀэн хьылъэ: Тхьэм Ежь ыгу зэӀурэм ритыжьынэу ар егъэугъуае, ӀэпэчӀэгъанэ регъэшӀы. Ари – хьаулый, ащи – псэр гугъу рагъэхьы[+].

#### Ящэнэрэ шъхьэр


ЗэкӀэми япӀалъэ гъэнэфагъэ

1ЗэкӀэми пӀалъэ яӀ,

сыд фэдэ Ӏофи ошъогу чӀэгъым иуахътэ щыгъэнэфагъ:

2Укъэхъунми улӀэжьынми пӀалъэ яӀ.

Хэтэ хэлъхьанми хэхыжьынми пӀалъэ яӀ[+].

3УкӀынми гъэхъужьынми пӀалъэ яӀ.

Зэхэпкъутэнми пшӀынми пӀалъэ яӀ.

4Угъынми ущхынми пӀалъэ яӀ.

Унэшхъэинми укъэшъонми пӀалъэ яӀ[+].

5Мыжъо дзынми угъоижьынми[*] пӀалъэ яӀ.

ӀаплӀ ещэкӀынми зыщыдзыенми пӀалъэ яӀ.

6Лъыхъонми кӀодынми пӀалъэ яӀ.

Ухъумэнми чӀэдзынми пӀалъэ яӀ.

7Зэхэтхъынми зэхэдэжьынми пӀалъэ яӀ.

Зи умыӀонми угущыӀэнми пӀалъэ яӀ[+].

8ШӀу плъэгъунми плъэгъу мыхъунми пӀалъэ яӀ.

Заоми мамырми пӀалъэ яӀ.

9Къинэу ыщэчырэм ӀофышӀэм сыда шӀуагъэу къыфихьырэр[+]? 10Сэ слъэгъугъ Тхьэм цӀыфхэм пшъэрылъэу къафишӀыгъэр зыфэдэр[+]. 11ЗэкӀэри зэрэщытын фаем тетэу ипӀалъэм Ащ къыгъэшӀыгъ. МыкӀодыжьынэу ублапӀи кӀэухи зимыӀэр зэрэщыӀэр Ащ цӀыфхэм зэхаригъэшӀыкӀыгъ. Ау Тхьэм ышӀэрэ пстэури ахэмэ икъоу къагурыӀон алъэкӀырэп[*][+]. 12КъызгурыӀуагъ: жьы къащэфэ чэфхэу, тхъэжьхэу[*] щыӀэнхэм нахь дэгъу цӀыфхэмкӀэ зыпари щыӀэп[+]. 13Джащ фэдэу, цӀыфыр ешхэмэ, ешъомэ, ӀофшӀэным гухахъо хегъуатэмэ – ар Тхьэм итын[+]. 14КъызгурыӀуагъ: Тхьэм ышӀэрэр зэкӀэ егъашӀэми щыӀэщт. Ащ зыпари хэбгъэхъони, хэбгъэкӀыни плъэкӀыщтэп. ЦӀыфхэр Тхьэм шӀолӀыкӀынхэм пай а зэкӀэри Ащ къызыкӀигъэшӀырэр.

15ЩыӀэми, къэхъущтми афэдэ ыпэкӀэ зэгорэм щыӀагъ, сыд илӀэужыгъо блэкӀыгъэри Тхьэм къыкӀешӀыкӀыжьы[*][+].


Дунаир зэфэнчъэ

16Джыри ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:

Хьыкум зыщашӀырэ чӀыпӀ –

Ау хэбзэнчъагъэ ащ щызэрахьэ.

Шъыпкъагъэм ичӀыпӀ,

Ау ащи щызэфэнчъ.

17«Сыд фэдэ Ӏофи, сыд фэдэ хъугъэ-шӀагъи япӀалъэ гъэнэфагъэшъ, шъыпкъагъэ зиӀэмрэ бзэджашӀэмрэ – тӀуми Тхьэр къалъыӀэсыщт», – сыгукӀэ зэсӀожьыгъ[+].

18ЕтӀани гукӀэ зэсӀожьыгъ: «Псэушъхьэхэм зэрафэдэхэр къаригъэлъэгъуным пае Тхьэм цӀыфхэр еушэтых[+]. 19ЦӀыфхэми псэушъхьэхэми къарыкӀорэр зы: шъыпкъэ дэдэмкӀэ адрэхэри мыдрэхэри мэлӀэжьых. Адрэхэми мыдрэхэми зэфэдэу жьы къащэ, цӀыфыри псэушъхьэм зэрэтекӀырэ щыӀэп. Арышъ, зэкӀэри – хьаулый[+]. 20КъэгъэшӀыгъэ пстэури зы чӀыпӀэ екӀужьы: чӀы сапэм къыхэкӀыгъэшъ, чӀы сапэ хъужьыщт[+]. 21ЦӀыфыпсэм зеӀэтыми, псэушъхьэм ыпсэ чӀы чӀэгъым ехыми хэта зышӀэрэр?»

22Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо хигъотэным нахьышӀу цӀыфымкӀэ зэрэщымыӀэр сэ къызгурыӀуагъ. ПӀопэн хъумэ, джары ащ иӀахь зыхэлъыр. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ыужкӀэ къэхъущтыр хэт ащ къыригъэлъэгъун ылъэкӀына[+]?

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


ГъэпщылӀынымрэ ӀофшӀэнымрэ

1ЕтӀани слъэгъугъэ зым зыр ыгъэпщылӀыным пае ошъогу чӀэгъым щашӀэрэ пстэури:

Мары агъэпщылӀыхэрэм анэпс,

Зыпари ахэм яушъыин щыӀэп.

ГъэпщылӀакӀохэм кӀуачӀэ ахэлъ,

Ау ямыӀэр адэӀэпыӀэн[+].

2ЩымыӀэжьхэр псаухэм анахьи

нахь насыпышӀохэу слъытагъэ[+].

3Ау тӀуми анахь насыпышӀор,

Джыри къэмыхъугъэр,

Ошъогу чӀэгъым щызэрахьэрэ ер зыфэдэр

Джыри зымылъэгъугъэр ары[+].

4Слъэгъугъэ сыд фэдэ Ӏофи, сыд фэдэ ӀэпэӀэсэныгъи цӀыфхэр зэрэзэнэкъокъухэрэм къызэрэкӀэлъыкӀохэрэр[*]. Ари хьаулый, ащи псэр гугъу рагъэхьы.

5Делэм ыӀитӀу зэтелъэу щыс:

Зешхыхьажьы[+].

6Рэхьатныгъэ зыхэлъ зы бжыбыр нахьышӀу

Псэр гугъу ригъэхьызэ, къинкӀэ къэблэжьырэ бжыбитӀум нахьи[+].


Ныбджэгъу уиӀэным ишӀуагъ

7Ошъогу чӀэгъым хьаулые горэ етӀани щыслъэгъугъ:

8ЦӀыф шъхьэзакъу, зыпари игъусэп: ныкъылъфыгъи, лъфыгъи иӀэп. ИӀофшӀэни кӀэух иӀэп, ынитӀуи мылъкукӀэ загъэшхэкӀрэп. «Сыда къин зыкӀэсхъурэр, – егупшысэ, – сыда спсэ чэфын зыкӀыфимытыр?» Ари хьаулый – ащи уегъэпшъы[+].

9Гъусэ уиӀэмэ нахьышӀу уизэкъоным нахьи, зэдэлажьэхэрэм яӀоф нахьыбэу федэ къыкӀэкӀо.

10Зыр тефэмэ, адрэм къыгъэтэджыжьыщт. Ау тефэмэ, ӀэпыӀэгъу къыфэхъун, къэзгъэтэджыжьын зимыӀэр насыпынчъ!

11Арышъ, тӀур зэголъмэ зэрэгъэфэбэжьых,

Ау уизакъомэ сыдэущтэу зыбгъэфэбэжьыщт[+]?

12Зы нэбгырэм текӀогъошӀу,

НэбгыритӀур хэти пэуцужьын алъэкӀыщт.

Ӏуданищэу зэтегъэщагъэри псынкӀэу пфызэпычыщтэп.


Къэралыгъо хабзэри хьаулый

13КӀэлакӀэ акъылышӀор тхьамыкӀэми нахьышӀу, жъы хъужьыгъэ пачъыхьэ делэу упчӀэжьэгъум емыдэӀужьрэм нахьи. 14Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, унэгъо тхьамыкӀэм къихъухьагъ нахь мышӀэми, пачъыхьэгъум техьанэу кӀалэр хьапсым къычӀэкӀыжьыгъ[+]. 15Мы ошъогу чӀэгъым щыпсэурэ пстэуми къяхъулӀэрэр, нэмыкӀ кӀалэ горэу ащ ычӀыпӀэ ихьащтыр къызэрэкъокӀыщтыр къызгурыӀуагъ. 16Ащ дезыгъэштэщт цӀыфхэр къэплъытэн умылъэкӀынэу бэ хъущт. Ау ыужкӀэ къэхъугъэхэм мы кӀалэм ищытхъу аӀожьыщтэп. Ари хьаулый, ащи псэр гугъу рагъэхьы.


ТелъэдагъэкӀэ шӀыгъэ тхьэлъанэхэр

17Тхьэм и Унэ узыкӀокӀэ, зыфэсакъыжь. УдэӀонэу ащ укӀоныр нахьышӀу акъылынчъэхэм афэдэу къурмэн щыпшӀыным нахьи. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, ахэр гулъытэнчъэхэшъ амышӀахэу бзэджэшӀагъэ зэрахьэ[+].

#### Ятфэнэрэ шъхьэр

1Егупшыси, етӀанэ ужэ къызэтех,

Тхьэм ыпашъхьэ гущыӀэ щыпшӀыным удэмыгуӀ.

Тхьэр ошъогум зыщыӀэу,

о цӀыфэу чӀыгум узытеткӀэ,

гущыӀэ умыгъэбагъо[+].

2Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, гумэкӀыр къызэбэкӀырэр пкӀыхьапӀэхэм агъэрэхьатрэп,

делэм ымакъэ гущыӀабэмэ аӀэты[+].

3Тхьэлъанэ пшӀыгъэмэ, умыгъэгужъоу ар гъэцэкӀэжь. Делэхэр Тхьэм игонэсхэп: тхьэлъанэу птыгъэр гъэцэкӀэжь[+]. 4УмыгъэцэкӀэжьыным нахьи тхьэлъанэ умышӀыхэмэ нахьышӀу[+]. 5Ужэ уфэмысакъмэ, псэкӀодым ухищэщт. Джащыгъум лӀыкӀом[*] емыӀожь: «Сыхэукъуагъ». УигущыӀэхэмкӀэ сыд пае Тхьэр бгъэгубжыщт, пӀитӀукӀэ пшӀэгъэ пстэури Ащ ебгъэгъэкӀодыщт[+]? 6ПкӀыхьэпӀабэри гущыӀабэри хьаулыех, ау о Тхьэм ищынагъо угу игъэлъ![+]


Мылъкури хьаулый

7ЧӀыпӀэ горэм тхьамыкӀэр егъэзыгъэу щаӀыгъэу, хьыкумымрэ зэфагъэмрэ щаукъохэу зыщыплъэгъукӀэ, умыгъэшӀагъо: зы Ӏэшъхьэтетым нахь иныр ышъхьагъ ит, анахь иныжьыр ащ къышъхьащытыжь[+]. 8ЧӀыгур зэфэдэу зэкӀэми къятэ, аужыпкъэм пщыми федэ къыфыхэкӀы[*] шъофым щалэжьырэм.

9Ахъщэр зикӀасэр

ахъщэ щэкӀэ зэпыт,

мылъкур зикӀасэми

къыӀэкӀахьэрэр фикъурэп.

Ари хьаулый!

10Мылъкум зыхахъокӀэ

гъэшхэн-Ӏыгъынри[†] нахьыбэ мэхъу.

Еплъмэ зэрилъэгъурэм нэмыкӀэу

ар зием сыд шӀуагъэу хихырэр?

11Бэ ышхыгъэми, макӀэ ышхыгъэми

Ӏоф зышӀэрэм ичъые ӀэшӀу.

Ау мылъкум зэщифыгъэр

зегъэчэрэгъушъ пӀэкӀорым хэлъ.

12НэмыкӀ тхьамыкӀэгъошхуи мы ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:

федэ къыфэзымыхьырэ мылъку цӀыфым ыугъоигъэу –[+]

13мытэрэзэу сатыу ышӀыгъэшъ,

джы ыкъо къыфигъэнэн иӀэжьэп.

14ЦӀыфыр мы дунаим пцӀанэу къытехьэ,

джащ фэдэу пцӀанэуи мы дунаир къебгынэ.

Сыд фэдиз Ӏоф ышӀагъэми

ыугъоигъэм щыщ бжыби зыдихьыжьыщтэп.

15Ари тхьамыкӀэгъошху:

пцӀанэу дунаим къызэрэтехьагъэм фэдэу текӀыжьымэ,

Ӏофэу ышӀэрэм къыкӀакӀорэр зэкӀэри жьым ехьыжьымэ,

сыда ащ шӀуагъэу къыфыхэкӀырэр[+]?

16Лъэшэу кӀэгъожьыгъэу, гукъаомрэ губжымрэ ахэтэу

цӀыфым зэкӀэ игъэшӀэ мафэхэр мэзахэм щехьых.

17Мары ыужым къызгурыӀуагъэр: цӀыфымкӀэ нахь дэгъури нахь тэрэзри Тхьэм мы ошъогу чӀэгъым къыщыритыгъэ мафэхэм шхэмэ, ешъомэ, Ӏоф къинэу щишӀэрэм гухахъо хигъуатэзэ псэумэ ары. Джары ащ насыпэу иӀэр. 18Ары пакӀопышъ, Тхьэм цӀыфым байныгъэ къыретмэ, мылъкумрэ байныгъэмрэ регъэгъэфедэмэ, Ӏахьэ къыӀэкӀегъахьэмэ, иӀофшӀагъэ гухахъо хырегъэгъуатэмэ, а зэкӀэри Тхьэм тын къыфишӀыгъ[+]. 19Шъыпкъэ, а цӀыфыр макӀэ ищыӀэныгъэ зэрегупшысэрэр Тхьэм ыгу гушӀуагъо къырилъхьагъэшъ.

#### Яхэнэрэ шъхьэр

1ЦӀыфхэм къин языгъэлъэгъурэ нэмыкӀ тхьамыкӀагъуи ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ:[+] 2Тхьэм байныгъи, мылъкуи, щытхъуи цӀыфым къыретышъ, зыфаеу зыкӀэхъопсырэр зэкӀэри ащ иӀ. Ау а зэпстэури ыгъэфедэнэу Тхьэм ащ амал къыритыжьырэп, а цӀыфым ычӀыпӀэ нэмыкӀым ар егъэфедэ. Ар хьаулый, ар тхьамыкӀэгъошху[+].

3Сабыишъэ иӀэни, илъэсыбэ къыгъэшӀэни, игъэшӀэ мафэхэр бэни ылъэкӀыщт, ау мылъкум насып къыфимыхьыгъэмэ, аужыпкъэм чӀамылъхьажьыгъэмэ, ащ фэдэ цӀыфым пае къэсӀощт: къэмыхъоу ашӀокӀодыжьыгъэр ащ нахь насыпышӀу,[+]

4хьаулыеу къакӀуи, шӀункӀым хэхьажьыгъэшъ, ыцӀи ашӀэрэпышъ.

5Ащ тыгъэр ымылъэгъугъэми, ымышӀагъэми ашӀокӀодыжьыгъэр нахь гупсэф, модрэм нахьи. 6Модрэ цӀыфым илъэс минитӀу къыгъэшӀагъэми, мылъкум насып къыфихьыгъэп. Ыужым зэкӀэри а зы чӀыпӀэр арба зэкӀужьыщтыр.

7ЦӀыфым икъинлъэгъу пстэури ыныбэ зэриушъэщтым епхыгъ,

Ау мэлэкӀалӀэм къегъэзэжь зэпыт[+].

8Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, сыда ащыгъум Ӏушыр делэм зэрэтекӀырэр,

нэмыкӀхэм зэрадэзекӀощтыр зышӀэрэ

тхьамыкӀэми федэ иӀа[+].

9УиӀэм ущыгушӀукӀымэ нахьышӀу,

уимыӀэм укӀэхъопсын нахьи.

Мары а зэкӀэри хьаулый,

а зэкӀэми псэр гугъу рагъэхьы.

10ЗэкӀэ къэгъэшӀыгъэмэ цӀэ яӀ,

цӀыфыр зыфэдэри бэшӀагъэу гъэнэфагъэ.

Сыдэущтэу цӀыфыр енэкъокъун ылъэкӀыщта

ежь нахьи нахь Лъэшым[*],[+]

11гущыӀэр нахьыбэ къэси

мэхьанэр нахь макӀ,

сыд ащи цӀыфым ифедэу хэлъыр[+]?

12Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, гъашӀэм хэт мэфэ пкӀэнчъэхэу ныбжьыкъу псынкӀэм фэдэу блэкӀыхэрэм цӀыфымкӀэ дэгъоу ахэлъыр хэта зышӀэрэр? Ежь ыуж ошъогу чӀэгъым щыхъущтыри хэта цӀыфым езыӀон зылъэкӀыщтри?

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Ушъый Ӏушхэр

1ПцӀэ дахэкӀэ раӀоныр дэгъэ лъапӀэм нахьышӀу,

узыщылӀэжьыщт мафэри укъызыхъугъэм нахьышӀу[+].

2Зыщыгъыхэрэ унэм укӀомэ нахьышӀу

ешхэ-ешъо зыщашӀырэ унэм укӀон нахьи.

ЛӀэныгъэр нэбгырэ пэпчъ къыпыщылъышъ,

псаур ащ ерэгупшыс[+].

3Нэшхъэигъор ущхыным нахьышӀу,

ГухэкӀыр зыкӀэлъ нэгур гум нахь къышъхьапэшъ[+].

4Ӏушым ыгу зыщыгъыхэрэ унэм щыӀ,

делэм ыгу зыщычэфыхэрэ унэр къыбгынэрэп.

5Ӏушым игые уедэӀумэ нахьышӀу,

делэм орэдэу къыпфиӀорэм нахьи[+].

6Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, делэмэ ящхы макъэ

пырэжъые чыблэу[†] щыуан чӀэгъым машӀоу щыстырэм ымакъэ ехьщыр.

Ари джащ фэдэу хьаулый!

7Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, зыгорэм имылъку къыӀэкӀэхыгъэным Ӏушыр делэ ехъулӀэ[*],

къолъхьэштэнми гур зэщефы[+].

8Ӏофым икӀэух нахьи иублапӀэ нахьышӀу,

Пэгагъэм нахьи щыӀагъэр нахьышӀу[+].

9Угубжыным удэмыгуӀ,

Делэмэ агу губжыр илъышъ.

10«БлэкӀыгъэ мафэхэр непэрэхэм анахь дэгъугъэхэба» – пӀоу укӀэмыупчӀ.

Ӏушыгъэ хэлъэп ащ фэдэ упчӀэм.

11Ӏушыгъэр кӀэным фэдэу[*] дэгъу,

тыгъэр зышъхьагъ ит пстэуми ар къашъхьапэ.

12Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏушыгъэми ахъщэм фэдэу укъеухъумэ,

Ау шӀэныгъэм ишӀуагъэр:

Ӏушыгъэ зыхэлъым ищыӀэныгъэ къегъэгъунэ.

13Тхьэм иӀэшӀагъэмэ яплъэлъ:

хэт зыузэнкӀыжьын зылъэкӀыщтыр

Ащ къуащэу къыгъэхъугъэр[+]?

14Мэфэ рэхьатхэм насыпышӀоу псэу,

тхьамыкӀагъом узыщыхэфэрэ мафэхэм къызыгурыгъаӀу:

Нэужым къэхъущтыр цӀыфым къыгурымыӀоным пае

Тхьэм мыри мори къыгъэшӀыгъ.


Ӏушыгъэмрэ шъыпкъагъэмрэ

15СигъашӀэ хэт мэфэ пкӀэнчъэхэм Ӏаджри ащыслъэгъугъ:

шъыпкъагъэ зиӀэр ишъыпкъагъэ емылъытыгъэу мэкӀоды,

бзэджашӀэр, бзэджэшӀагъэхэр зэришӀэзи, бэрэ щыӀэу[+].

16Шъыпкъэгъэ бащэ зыхэмыгъэлъ,

Ӏушыщэу зыкъэмыгъэлъагъу.

Узыфэягъэр мыхъумэ, сыд пае угу бгъэузыжьын[*]?

17БзэджэшӀэнми зыдемыгъэхьых,

зымыгъэделэжь.

Игъонэмыс сыд пае зыпшӀыжьын[+]?

18Апэрэ ушъыим урыгъуазэмэ дэгъу

ятӀонэрэри угу имыгъэкӀ –

Тхьэм ищынагъо зыгу илъыр сыд фэдэ тхьамыкӀагъуи щыухъумэгъэщт[*].

19АкъылышӀуагъэм цӀыф акъылышӀор арегъэлъэшэкӀы

Къалэм тетыгъор щызыӀыгъ нэбгырипшӀымэ[+].

20Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, шӀу ренэу ышӀэу, псэкӀод ымыгъахъэу шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыф дунаим тетэп[+].

21Арышъ, аӀорэ пстэури угу емыгъэкӀу, армырмэ уиунэӀут узэриубырэр зэхэпхыщт[+].

22Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, угу ешӀэба, оры дэдэм нэмыкӀыхэр уубэу бэрэ къызэрэхэкӀыгъэр.

23АкъылышӀуагъэкӀэ сыушэтыгъэ зэкӀэри. «АкъылышӀо сыхъущт», – зэсӀожьыгъ. Ау акъылышӀуагъэр сэ къызэрэспэчыжь.

24Хъурэ пстэури къыдгурыӀоныр тиамалэп, куоуи чӀэгъэбылъыхьагъ – хэт ар къызыгурыӀон зылъэкӀыщтыр?

25Ӏушыгъэмрэ зэхэшӀыкӀымрэ къэзгъотыным, зэзгъэшӀэным, сыушэтыным, зэфэхьысыжь афэсшӀыным сыгукӀэ зыфэзгъэзагъ. Джащ фэдэу къызгурызгъэӀонэу сыфэягъ: бзэджагъэр – акъылынчъагъ, акъылынчъагъэр – делагъ[*][+].

26Сэ къызгурыӀуагъ: бзылъфыгъэу хъытыум фэдэу, зыгу – лъахъэу, зыӀэхэр – Ӏэхъу-лъэхъур лӀэныгъэм нахьи нахь дыдж. Тхьэр зыфэразэр ащ ӀэкӀэкӀыщт, ау псэкӀодышӀэр ӀэкӀэфэщт[+].

27– Зым ыуж адрэр сыушэтызэ, – ыӀуагъ джакӀом, – сэ къызгурыӀуагъэм еплъ:

28сэ бэрэ сылъыхъуагъ, ау згъотыгъэп: хъулъфыгъэ миным шъыпкъагъэ иӀэу зы къахэзгъотагъ, бзылъфыгъэ пстэуми шъыпкъагъэ зиӀэу зыпари къахэзгъотагъэп[*].

29Сэ къызгурыӀуагъэм еплъ: Тхьэм цӀыфэу къыгъэшӀыгъэм зэфагъэ къыхилъхьагъ, ау ежь цӀыфхэм гухэлъ зэфэшъхьафхэр ашӀых[+].

#### Яенэрэ шъхьэр

1Хэт акъылышӀом фэдэр?

Ӏоф пстэури хэт къызэхэзыфыщтыр?

АкъылышӀуагъэм цӀыфым ынэгу къегъэнэфы,

иӀуплъэ пхъашэ къегъэушъэбы.


Пачъыхьэм едэӀу

2Тхьэлъанэ пшӀыгъэшъ, пачъыхьэм иунашъо едэӀу[+]. 3Пачъыхьэр ӀэкӀыб пшӀыным удэмыгузажъу, Ӏоф зэфэнчъи ухэмылажь, ащ зыфаер зэкӀэри ышӀэн ылъэкӀыщтышъ[+]. 4Пачъыхьэм игущыӀэ кӀочӀэшхо хэлъ: «Сыд пшӀэрэр?» – хэт ащ езыӀон зылъэкӀыщтыр[+]?

5Ащ иунашъохэр зыгъэцакӀэрэр тхьамыкӀагъо хэфэщтэп,

акъылышӀом охътэ гъэнэфагъи шӀыкӀэ гъэнэфагъи ешӀэ,

6Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Ӏоф пэпчъи охътэ гъэнэфагъи шӀыкӀэ гъэнэфагъи иӀэх,

Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тхьамыкӀагъохэр цӀыфым ыкӀыб хьылъэу илъых,

7Къэхъущтым цӀыфыр щыгъуазэпышъ,

Хэта къезыӀон зылъэкӀыщтыри ыпэкӀэ къэтыр?

8Зыми жьыр ыубытыныр[*] зэрэфэмыукӀочӀыщтэу

ЗыщылӀэжьыщт мафэми ащ амал фыриӀэп.

ЗэуапӀэм дзэкӀолӀыр къыӀукӀын фитэп,

БзэджашӀэми ибзэджэшӀагъэкӀэ зыкъыухъумэжьышъущтэп.

9А зэкӀэри зысэлъэгъум ошъогу чӀэгъым щыхъурэ пстэури акъылкӀэ къэсыубытынэу исхъухьагъ. ЛъэкӀ зиӀэ цӀыфыр нэмыкӀхэм зэрар афэхъоу[*] къыхэкӀы[+].


Шъыпкъагъэ зыхэлъхэмрэ бзэджашӀэхэмрэ

10ЕтӀани бзэджашӀэхэм яхьадэхэр чӀыпӀэ лъапӀэм[†] рахыхэзэ агъэтӀылъынэу зэрахьыгъэхэри слъэгъугъэ. Ау шъыпкъагъэ зыхэлъэу лӀагъэхэр къэлэдэсхэм зэращыгъупшэжьыгъэхэри[*] слъэгъугъэ. Ари джащ фэдэу хьаулый.

11БзэджэшӀагъэм къыкӀэкӀогъэ пщыныжь ащ лъыпытэу зыщарамыгъэхьырэм цӀыфхэм агухэр бзэджэшӀэным кӀэчэфых. 12ПсэкӀодышӀэм шъэгъогогъо псэкӀод ышӀэзэ бэ къегъашӀэми, сэ сэшӀэба Тхьэм ищынагъо зыгу илъэу Ащ шӀолӀыкӀыхэрэм яӀоф зэрэнахь дэгъущтыр. 13Ау Тхьэм ищынагъо ыгу илъэпышъ, бзэджашӀэм шӀу къыдэхъущтэп, имафэхэри ныбжьыкъум фэд, псынкӀэу блэкӀыщтых[+].

14Ау джыри щэхъу мы дунаим нэмыкӀ Ӏоф хьаулыий: шъыпкъагъэ зыхэлъым бзэджашӀэм къыгъэхъагъэр къыӀукӀэуи, бзэджашӀэм шъыпкъагъэ зыхэлъым къылэжьыгъэ шъхьэкӀафэр рапэсэуи. Джащыгъум сӀуагъэ: ари джащ фэдэу хьаулый[+]. 15Арышъ, гур зыгъэчэфырэм щытхъу фэсэӀо. ЦӀыфымкӀэ нахь дэгъур шхэным, ешъоным хэтэу, чэфызэ ошъогу чӀэгъым гъашӀэр щырихыныр ары. А гушӀуагъор Ӏофэу ышӀэрэмэ ахэлъэу Тхьэм къыритыгъэ мафэхэр ошъогу чӀэгъым щигъэкӀощтых[+].

16АкъылышӀуагъэр сыушэтынэуи, чэщи-мафи ынапӀэ зэтыримылъхьэу цӀыфым чӀыгум Ӏофэу щишӀэрэм сылъыплъэнэуи сыгу зисэубытэм,[+] 17джащыгъум Тхьэм ышӀэгъэ пстэури слъэгъугъэ. Ошъогу чӀэгъым щыхъурэр цӀыфым къыгурыӀон ылъэкӀынэу щытэп. Сыд фэдизэу зыщигъэгъозэнэу гуӀагъэми, хэти ащ имэхьанэ нэсыщтэп. Аужыпкъэм, акъылышӀом ар ежь ешӀэу ыӀоми – ащи къыгурыӀорэп[+].

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


ЗэкӀэми а зыр къапыщылъ

1Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, а зэкӀэри сыгу исыубыти зэхэсфыгъ, къызгурыӀуагъ: шъыпкъагъэ зиӀэхэри акъылышӀохэри, ахэм алэжьыгъэ пстэури – Тхьэм иӀэрылъхьэх. Арышъ, зыми ышӀэрэп ыпэкӀэ къэтыр: шӀу алъэгъущта, хьауми нэмыплъ къырахыщта. 2ЗэкӀэми ашъхьэ къырыкӀощтыр зы: шъыпкъагъэ зиӀэми цӀыф бзаджэми, гукӀэгъу зыхэлъми гукӀэгъунчъэми[*], зыгу къабзэми зыгу шӀоими, къурмэн зышӀырэми зымышӀырэми. ГукӀэгъу зыхэлъым къехъулӀэрэр псэкӀодышӀэми къыщэшӀы, тхьэрыӀо[†] зышӀырэм къехъулӀэрэр тхьэрыӀо зышӀынкӀэ тещыныхьэрэми къыщэшӀы[+].

3Джары тхьамыкӀагъоу тыдэкӀи ошъогу чӀэгъым щыхъурэр: а зыр зэкӀэми ашъхьэ къырэкӀо! ЦӀыфхэр опсауфэхэкӀэ агухэм бзэджагъэмрэ акъылынчъагъэмрэ арыз. Ащ ыуж ахэр щымыӀэжьыхэм апашъхьэ ехьажьых. 4ЗэкӀэ псаухэм гугъапӀэ яӀ, шъыпкъэ дэдэмкӀэ хьэ псаур нахьышӀу аслъан лӀагъэм нахьи!

5Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, псаухэм ашӀэба зэрэлӀэжьыщтхэр,

ау лӀагъэхэм зыпари ашӀэрэп,

тыни яӀэжьыщтэп ахэм,

шъыпкъэ дэдэмкӀэ, агуи къэкӀыжьыщтхэп[+].

6Ахэм яшӀулъэгъуи, ягухьэ-гужъи,

ягуцэфэшӀыни кӀодыжьыгъахэх,

джащ нахьэу ахэр

ошъогу чӀэгъым щыхъурэ горэми хэлэжьэжьыщтхэп.

7Арышъ, гухахъо хэбгъуатэу уихьалыгъу шхы, уисани ешъу угукӀэ уигъатхъэзэ, ащ фэдэ Ӏофхэр Тхьэм игунэсхэшъ[+]. 8Щыгъын анахь дэгъур ренэу зыщыгъэгъ, пшъхьаци дэгъэшӀу щыф. 9УигъашӀэ хэт мэфэ пкӀэнчъэхэу Тхьэм ошъогу чӀэгъым къыщыуитыгъэхэм уишъузэу шӀу плъэгъурэм зыдэгъатхъ. Арыба гъашӀэм щыуиӀахьэр, ошъогу чӀэгъым къин зыкӀыщыплъэгъурэр. 10ЗэкӀэ пкӀуачӀэ къыхьыщтэу пфэшӀэщтыр шӀэ: хьадырыхэу уздэкӀожьыщтым ӀофшӀэни, зэхэшӀыкӀи, шӀэныгъи, Ӏушыгъи щыӀэпышъ[+].

11Джыри ошъогу чӀэгъым ащ нэмыкӀхэри щыслъэгъугъэх:

псынкӀэр къатечъы зэпытрэп,

лӀыбланэри атекӀорэп,

акъылышӀом Ӏулъхьэ имыӀэуи мэхъу,

губзыгъэри мыбаеу къыхэкӀы,

джащ фэдэу гъэсагъэми анэшӀу къымыщэфэу къыхэкӀы,

шъыпкъэ дэдэмкӀэ, зэкӀэми япӀалъи къяхъулӀэщтри гъэнэфагъэшъ.

12ЦӀыфым ышӀэрэп ипӀалъэ къызысыщтыр:

пцэжъыехэр хъытыум зэрифэхэу,

бзыухэр бзыуубытым зэрилъахъэхэу

цӀыфхэми тхьамыкӀагъор

ошӀэ-дэмышӀэу къатео[+].


АкъылышӀуагъэмрэ делагъэмрэ яхьылӀэгъэ гупшысэхэр

13АкъылышӀуагъэм ехьылӀагъэу ошъогу чӀэгъым мыщ фэди щыслъэгъугъ, мэхьанэшхо ащ иӀэуи къысщыхъугъ: 14къалэр цӀыкӀугъэ, ащ цӀыф макӀэ дэсыгъ. Пачъыхьэшхор ащ къекӀугъ, икъэдзыхьанкӀэ псэолъапхъэхэр ыгъэфедагъэх. 15Ау а къалэм тхьамыкӀэу зылӀ акъылышӀо горэ дэсыгъ, иакъылышӀуагъэкӀи ащ къалэр къыгъэнэжьыгъ. Арышъхьай, ыужкӀэ зыгорэми а цӀыф тхьамыкӀэр ыгу къэкӀыжьыгъэп. 16Джащыгъум сэ сӀуагъэ: «АкъылышӀуагъэр кӀуачӀэм нахь дэгъу». Ау тхьамыкӀэм иакъылышӀуагъэ хъатэ пахьырэп, игущыӀэхэми анаӀэ тырадзэрэп[+].

17АкъылышӀом шъабэу къыӀогъэ гущыӀэхэм уядэӀумэ нахьышӀу,

делэхэм ашъхьагъ тетыгъор щызыӀыгъым икуо-хьау уедэӀун нахьи.

18Ӏашэм нахьи акъылышӀуагъэр нахь дэгъу,

ау зы псэкӀодышӀэм Ӏоф дэгъубэ ыгъэкӀодын ылъэкӀыщт[+].

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр

1Бэдзэ лӀагъэхэм мэ ӀэшӀур агъэкӀодэу мэ Ӏае къызэрагъэурэм фэдэу

делэгъэ анахь цӀыкӀури акъылышӀуагъэмрэ шъхьэкӀафэмрэ апэщачэ.

2АкъылышӀом ыгу – джабгъу,

делэм ыгу – сэмэгу.

3Делэр гъогум рэкӀо къодыеми

акъыл зэригъотылӀэжьырэп,

зэкӀэми иделагъэ алъэгъу.

4Тетыгъор зыӀыгъым игубж зыкъыпфипхъуатэмэ,

уичӀыпӀэ къэмыбгын –

шъырытныгъэм хэукъоныгъэшхохэри ыгъэушъэбын елъэкӀы[+].

5НэмыкӀ тхьамыкӀагъуи ошъогу чӀэгъым щыслъэгъугъ,

ар тетыгъо зиӀэм хэукъоныгъэу ышӀырэр арыгъэ:

6делэхэм ӀэнэтӀэ инхэр бэрэ аратых,

ау лӀэкъолъэшымэ[†] ӀэнэтӀэ цӀыкӀухэр аӀыгъых.

7Сэ слъэгъугъэ пщылӀхэр шыхэм атесхэу,

пщыхэр пщылӀым фэдэу лъэсэу зекӀохэу[+].

8Машэ зытӀырэр а машэм ифэжьынкӀи мэхъу,

чэур зыкъутэрэм блэ къеонкӀи мэхъу[+].

9МыжъокъычӀэхыпӀэм Ӏоф щызышӀэрэм зиуӀэжьынкӀи мэхъу,

пхъэ зыкъутэрэри щынагъом хэфэнкӀи мэхъу[+].

10Ощыр цакомэ,

ощыцэр мыгъэчаныгъэмэ,

кӀуачӀэ епхьылӀэн фаеу хъущт,

ау акъылышӀуагъэм а зэкӀэри къыдилъытэни.

11Нэпх[†] тыримылъхьэзэ блэр къеомэ,

нэпхыр[†] зыхэлъым ишӀуагъэ къекӀыжьрэп.

12АкъылышӀом ыжэ къыдэкӀырэ гущыӀэхэм шӀуагъэ къыфахьы,

делэр ыжэ екӀодылӀэжьы[+].

13Ащ ипсалъэ ипэублэ – акъылынчъагъ,

икӀэух ары ныӀэмэ – делэгъэ дэд.

14Делэм бэ къеӀо.

ЦӀыфым ымышӀэми къехъулӀэщтыр,

хэта ащ къезыӀощтри ыужкӀэ къэхъущтыр[+]?

15Делэр ӀофшӀэным егъэпшъышъ,

унэм фэзыщэжьырэ гъогури къыфэгъотыжьрэп[*].

16Унасыпынчъ, о хэгъэгур, уипачъыхьэ джыри сабыишъ,

уипщыхэр нэфшъагъом щегъэжьагъэу ешхэ-ешъом хэтхэшъ.

17Сыхьатмафэ уежьагъ, о хэгъэгур, уипачъыхьэ лъэпкъ лъэрыхьэм[†] щыщышъ,

уипщыхэр игъом машхэхэшъ, ешъохэшъ –

акӀуачӀэ хагъахъо, ау уташъохэрэп[+].

18ЦӀыфыр шъхьахынэмэ, иунэ бгыкъу[†] зэпэкӀы,

ыӀэхэм ашъхьасымэ, иунашъхьэ къыкӀэщхы.

19Загъэтхъэным пае ешхэ-ешъо ашӀы,

санэм щыӀэныгъэр егъэчэфы,

ау ахъщэм зэкӀэри фызэшӀокӀы[+].

20Пачъыхьэр екӀэ угу къэмыгъэкӀ,

узыщычъыерэ унэми баим дэеу ущытемыгущыӀ,

шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тэтэрконым[†] умакъэ рихьыжьэнышъ,

хэлъэтыкӀызэ, зимыщыкӀагъэм нигъэсын ылъэкӀыщтышъ[*][+].

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


ЦӀыф шӀэныгъэми гъунэ иӀ

1ШӀу шӀи псым хадзи,

шъыпкъэ дэдэмкӀэ, мэфабэ тешӀагъэу ар о бгъотыжьыщт[*].

2УиӀэм нэбгырэ заулэмэ яӀахьэ къыхэгъэкӀ,

тхьамыкӀагъоу хэгъэгум къихъухьан ылъэкӀыщтыр пшӀэрэпышъ[*].

3Ошъуапщэмэ арыз хъумэ,

ощхыр чӀыгум къыракӀутэхы.

Чъыгыр къыблэмкӀэ е темырымкӀэ ебэджымэ,

зыщыфэхыгъэм дэжь щылъэу къэнэжьы.

4Жьыбгъэм лъыплъэрэр пхъэрэп,

ошъуапщэхэми арыгъуазэрэм лэжьыгъэр ыхырэп.

5Жьыбгъэм игъогу зэрэмышӀэу,

бзылъфыгъэ лъэрмыхьым ыныбэкӀоцӀ сабыим зэрэщыхахъорэм узэрэщымыгъуазэу,

Тхьэм иӀофи къыбгурыӀощтэп,

зэкӀэри КъэзыгъэшӀырэм[+].

6Пчэдыжьым чылапхъэр еут,

пчыхьэми пӀэхэм зямыгъэгъэпсэф,

о пшӀэрэпышъ

тӀумэ язэу нахь дэгъу хъущтыр,

е тӀури зэфэдэу дэгъущтми.


Зыгъатхъ, ау УкъэзыгъэшӀыгъэр зыщымыгъэгъупш

7Нэфынэр гохьы,

нэми тыгъэр ылъэгъуныр игуап.

8Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, цӀыфым сыд фэдизэу илъэсыбэ къыгъэшӀагъэми,

ренэу орэчэфы.

Ау зыщерэмыгъэгъупш мэфаеу къекӀущтхэр,

ахэр уемыщэчынэу бэдэдэщтыхэшъ.

ЗэкӀэ хъущтыр – хьаулый.

9Зыгъэчэф, кӀалэ, оныбжьыкӀэфэ,

оныбжьыкӀэфэ угу гушӀуагъор ерэлъ.

Угу къыуиӀорэм тетэу псэу,

унэхэри зыдаплъэхэрэм кӀо.

Ау зэгъашӀэ, а зэкӀэмэ апае

Тхьэм ыпашъхьэ уихьажьмэ, къызэрэоупчӀыжьыщтыр[+].

10Арышъ, гухэкӀыр угу имыгъэлъ,

уипкъышъоли къиныгъохэм ащыухъум,

кӀэлэцӀыкӀугъори ныбжьыкӀэгъури псынкӀэу блэкӀыхэшъ[*].

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр

1УкъэзыгъэшӀыгъэр зыщымыгъэгъупш оныбжьыкӀэфэ,

мэфаехэр къэсыфэ,

уанэсыфэ илъэсхэу о зыфэпӀощтхэм:

«Сэ ахэмэ гухахъо ахэзгъуатэрэп»,[+]

2тыгъи, нэфыни,

мази, жъуагъохэри къэмыкӀосэфэхэ,

ощх ужым ошъуапщэхэм къамыгъэзэжьыфэ.

3Къэсыщт мафэ – унэр къэзыгъэгъунэхэрэр кӀэзэзыщтых,

хъулъфыгъэ кӀочӀэшхохэми зыкъауфэщт,

хьаджэхэрэм яхьаджэн щагъэтыжьыщт,

ахэр макӀэу къэнэщтхэшъ,

шъхьангъупчъэм иплъыхэрэм зыпари алъэгъущтэп[*].

4УрамымкӀэ гъэзэгъэ пчъэхэр зырагъэтыхэкӀэ,

шъхьал макъэри къэмыӀужь зыхъукӀэ;

бзыу цӀыр-щыр макъэм цӀыфыр къыдэущыжьы зыхъукӀэ,

зэкӀэ орэд макъэхэр зэпыущтых[*][+].

5ЦӀыфхэр лъэгапӀэхэм

урамым къыщяжэрэ щынагъохэм ащыщынэхэ зыхъухэкӀэ;

чӀыпцӀэчӀыдэр[*] къызыкъэгъагъэкӀэ,

пкӀаур онтэгъу зыхъукӀэ,

каперсым къыпытэкъужьыщт[*].

Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, мэкӀожьыба цӀыфыр егъэшӀэрэ унэм,

нэшхъэеу цӀыфхэр ащ дэкӀуатэхэба.

6Арышъ, тыжьын кӀапсэр зэпычэу,

дышъэ апсэр[†] очэфэ[*];

пылъыгъэ къошыныр ыкъутэу

псынэкъуаур[†] къефэхыфэ,

7пкъышъолыр чӀыгу сапэм къыхэкӀыгъэшъ, ащ хэхьажьыфэ,

Тхьэу Къезытыгъэм псэм фегъэзэжьыфэ,

УкъэзыгъэшӀыгъэр угу игъэлъ[+].

8«Хьаулыем ихьаулыежь! – еӀо ДжакӀом. –

ЗэкӀэри хьаулый!»[+]


КӀэух

9ДжакӀор акъылышӀо къодыягъэп, нэмыкӀхэми яушъыищтыгъэ. Ар ягупшысагъ, зэхифыгъ, ыугъоигъ гъэсэпэтхыдэхэр бэу[+]. 10ДжакӀом егугъузэ къэӀокӀэ дахэхэр къыхихыхи, шъыпкъэ зыхэлъ гущыӀэхэр зэгъэфагъэу ытхыгъэх.

11АкъылышӀохэм ягущыӀэхэр – кӀэпщым[†] фэдэх, гущыӀэжъэу аугъойхэрэр – гъучӀыӀунэх[*]. Зы Ӏахъо ахэр къытэзытыгъэр[+].

12Ахэм анэмыкӀхэм, сикӀал, афэсакъ: тхылъыбэ гъунэнчъэу зэхэбгъэуцони плъэкӀыщт, уегугъоу зэбгъашӀэрэми пкъышъолыр егъэпшъы[+].

13Джы зэкӀэри къызысӀогъахэкӀэ,

мары кӀэухыр:

Тхьэм шӀолӀыкӀ, Ащ иунашъохэр гъэцакӀэх,

арыба цӀыфым ипшъэрылъыр[+].

14Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, тшӀэрэр зэкӀэ гъэбылъыгъэми,

дэгъуми е дэйми,

Тхьэм ыпашъхьэ уихьажьмэ, сыд фэдэ ӀофкӀи упчӀэжь уиӀэщт[+].

### Пегъымбарэу Даниел

#### Пегъымбарэу Даниел

Пегъымбарэу Даниел


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### Пэублэ гущыӀ


Пегъымбарэу Даниел


ИПБ Москва 2017


Пегъымбарэу Даниел


ИПБ


Москва


2017


Пегъымбарэу Даниел

ЗэзыдзэкӀыгъэр ГутӀэ Саныет

Сурэтхэр зышӀыгъэр КӀэрэф Иринэ Бэч ыпхъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-228-3

© ИПБ Москва 2017


Пэублэ гущыӀ


Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Пегъымбарэу Даниел» зыфиӀорэ тхылъыр уапашъхьэ илъ. Мы тхылъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием иӀахьыгъоу Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ.

Мы тхылъым къыӀуатэрэр тилъэхъан ыпэкӀэ я 605-рэ илъэсым нэмыкӀхэм ягъусэу гъэрэу Бабилэн ащэгъэ джурт кӀэлакӀэу, унагъо лъэрыхьым щыщэу Даниел ищыӀэныгъэрэ къэхъущтым фэгъэхьыгъэу нэфапӀэу ылъэгъугъэхэмрэ арых. Тхьэм къыритыгъэ амалхэм яшӀуагъэкӀэ Даниел бабилэн пачъыхьэхэм ящагу ӀэнэтӀэ ин щиӀыгъыгъ. Персие пачъыхьэгъум Бабилэн зеубыты ыужи а ӀэнэтӀэшхор ащ къыфэнагъ. Даниел илъэс 80-м къыщымыкӀэу къыгъэшӀагъ, тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 538-рэ илъэсым джурт гъэрхэм ащыщхэм ячӀыгужъ зэрагъэзэжьырэр ащ ылъэгъугъ.

Тхылъым иапэрэ Ӏахь, 1-6-рэ шъхьэхэр, Даниелрэ ишъэогъухэмрэ тхьэ нэпцӀхэм шъхьащэ зыщафашӀырэ пачъыхьэгъум щыӀакӀэу щыряӀагъэр къеӀуатэ. Ӏофхэм язытет еуцолӀэнхи хымэ хабзэхэр аштэщтхэмэ, хьаумэ ежь я Тхьэ Закъо шӀошъхъуныгъэ фыряӀэу, щынагъом хэтхэу псэущтхэмэ ахэр ренэу хэдэнхэ фаеу хъущтыгъэ. Тхьэм хихыгъэ лъэпкъэу гъэрыпӀэм итым, ушэтыпӀэ илъэсхэм, хэкӀыпӀэнчъэ гузэжъогъу лъэхъаным хэтым Ар зэрэфэшъыпкъэр мы Ӏахьым къегъэлъагъо.

ШӀошъхъуныгъэм, гушъхьэ лэжьыгъэхэм Даниел ежь ышъхьэкӀэ зэрафыщытым, Тхьэм ылъэныкъокӀэ гъэзагъэхэу ем ебэнынхэм цӀыфхэр фегъэчэфых. Тхьэм уфэшъыпкъэным къикӀырэр шӀугъэм уфэӀорышӀэныр, уищыӀэныгъэ ушъхьамысыныр ары. ЛӀэшӀэгъу зэкӀэлъыкӀохэм Даниел игущыӀи ищыӀэныгъи Тхьэм уедэӀуным, Ащ цыхьэ фэпшӀыным ящысэу хъугъэ.

«Даниел машэм къызырахыжьым и Тхьэ шӀошъхъуныгъэ зэрэфыриӀэм къыхэкӀэу ыпкъ фыкъуагъэ гори зэримыӀэр нафэ къэхъугъ» (я 6-рэ шъхьэм ия 23-рэ ус).

Тхылъэу Даниел Бабилэным джуртхэм щыӀакӀэу щыряӀэгъэм икъэбар закъоп къыӀуатэрэр. Тхылъым иятӀонэрэ Ӏахь, я 7-12-рэ шъхьэхэр, Даниел Тхьэм нэфапӀэу къыригъэлъэгъугъэхэр къыщытыгъэх. Тхьэм и Пачъыхьэгъу зэрэхэхъощтыр, Ащ пэуцужьырэ сыд фэдэ хабзи зэрэфэхыщтыр дунэе тарихъым ищысэхэмкӀэ а нэфэпӀэ хьэламэтхэм къагъэлъагъо. А лъэхъаным щыӀэгъэ тхылъхэу нэфапӀэхэм, пкӀыхьапӀэхэм яхьылӀагъэхэм зэращыхабзэу, ахэр гурыӀогъое нэшанэхэр зыхэлъ шъэф тамыгъэх. НэфапӀэхэр зэрэушъэфыгъэм къыхэкӀэу зигугъу къышӀырэ хъугъэ-шӀагъэхэр зыфэпхьыщтхэр нахьыбэмкӀэ къэшӀэгъуае – хъугъахэхэу, Ӏофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэу тарихъым къыхэнагъэха, хьаумэ къэкӀощт уахътэм къэхъущтха. Мы аужырэ илъэс минитӀум а нэфапӀэхэр къызэрэзэхафыхэрэр зэрэзэтемыфэхэрэр ащ ишыхьатых.

ГущыӀэм пае: «Бжъакъоу» я 8-рэ шъхьэм ия 9-12-рэ усэхэм ахэтымрэ хъугъэ-шӀагъэу я 11-рэ шъхьэм ия 21-45-рэ усэхэм къаӀуатэхэрэмрэ урым пачъыхьэу Антиох IV-рэ Епифан (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 175-164-рэ илъэс) фэгъэхьыгъэу тхыгъэр къызэхэзыфыхэрэм янахьыбэм зэдаштэ. Ӏоф зэкъуадзэкӀэ ащ Сирие Пачъыхьэгъур (Селевкидхэм ятахътэ) ыубытыгъ. Тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 168-рэ илъэсым Ерусэлэм Тхьэм иунэу дэтыр ыушӀоий, къурмэншӀыныр щаригъэгъэти, Тхьэм хихыгъэ цӀыф лъэпкъым пый джэгъогъу фэхъугъ. Тхьэм пэшӀуекӀоу зекӀозэ, Тхьэм нахьи нахь лъагэу ащ зилъытэжьыгъ (еплъ: я 11-рэ шъхьэм ия 21-45-рэ усэхэм). ЗэзэгъыныгъакӀэу КъэбарышӀум зыцӀэ къыщыриӀорэ Тхьэихэх ипый ащ техыгъэу хъугъэ.

Я 8-рэ шъхьэм ия 21-22-рэ усэхэр, я 11-рэ шъхьэм ия 3-4-рэ усэхэр Александр Македонскэм (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 336-323-рэ илъэс) ехьылӀагъэх.

Я 11-рэ шъхьэм ия 17-рэ усэ Антиох III-рэм ыпхъоу Клеопатрэ Птолемей V-рэ Епифан (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 194-рэ илъэс) шъузэу зэрэритыгъэм фэгъэхьыгъ.

Ары пакӀопышъ, зигугъу къэтшӀыгъэхэр тарихъым щыхъугъэхэнхи къэкӀощт уахътэм ихъугъэ-шӀэгъэнхи ылъэкӀыщт.

Пычыгъо зэфэшъхьафхэр къызэрэзэхафыхэрэр зэтекӀыхэ нахь мышӀэми, Даниелрэ ащ ишъэогъухэмрэ зыфэлажьэхэрэ Тхьэм зэкӀэри ыӀэ зэрилъри Итетыгъуи тхылъым игупчэу зэрэщытым деогъаштэ.

Зы лъэныкъомкӀэ, дунаим щыпсэурэ пачъыхьэхэр къызфигъэфедэзэ Тхьэм тетыгъор зэриӀыгъыр тхылъым къеӀуатэ. ГущыӀэм пае, я 3-рэ шъхьэм ия 33-рэ усэм, джурт лъэпкъым щымыщ пачъыхьэуи Нэбухэднэцар еуцуалӀэ:

«Сыдэу ин дэдэха Ащ инэшанэхэр,
Сыдэуи гъэшӀэгъонха Ащ иӀофышхохэр!
Ипачъыхьэгъу Ащ – мыкӀодыжьын,
Итетыгъо Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт».

Джащ фэдэу, Тхьэм Ипачъыхьэгъу къызэрэсыщтым, дунаим тет къэралыгъо хабзэхэм язэшӀокӀ зэригъэмакӀэрэм, ахэм кӀэух зэрафишӀыщтым ямэкъэгъэӀу я 2-рэ шъхьэм ия 44-рэ усэ.

«А пачъыхьэгъумэ ямафэхэм Уашъомэ я Тхьэ гъэшӀэным мыкӀодыжьын пачъыхьэгъу ыгъэуцущт; ащ итетыгъо нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ӀэкӀигъэхьащтэп. А пачъыхьэгъум адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых, гъунэм нигъэсыщтых, ау ежь егъашӀэми щытыщт».

Тхьэм и ЕгъэшӀэрэ тетыгъо зэкӀэ дунаим щыпсэухэрэм зэранэсыщтыр (я 7-рэ шъхьэм ия 14-рэ ус) тхылъым къеӀуатэ:

«Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи,
сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри
ащ еуцолӀэщтых.
Ащ итетыгъо – егъэшӀэрэ тетыгъу,
кӀодыжьыщтэп ипачъыхьэгъуи,
егъашӀи зэхэтэкъощтэп».

Апэрэ Ӏахьыгъу: Даниелрэ ишъэогъухэмрэ якъэбар ( 1:1-рэ – я 6:28-рэ шъхьэхэр).
1. Пачъыхьэу Нэбухэднэцар икъэлэсэрай щыӀэгъэ кӀэлакӀэхэр (1:1-21).
2. Нэбухэднэцар иапэрэ пкӀыхьапӀ (2:1-49).
3. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэтым фэгъэхьыгъэ унашъор (3:1-33).
4. Нэбухэднэцар иятӀонэрэ пкӀыхьапӀ (4:1-34).
5. Дэпкъым тетхэгъэ гущыӀэхэр (5:1-31).
6. Даниел зэрагъэмысэн ипыйхэр зэрэлъыхъугъэхэр (6:1-28).
ЯтӀонэрэ Ӏахьыгъу: Тхьэм къыригъэлъэгъугъэхэр Даниел къызэриӀотагъэхэр (я 7:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр).
7. Даниел хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр нэфапӀэу зэрилъэгъугъэр (7:1-28).
8. Даниел тӀымрэ ачъэмрэ нэфапӀэу зэрилъэгъугъэхэр (8:1-27).
9. Даниел илъэпкъ Тхьэм зэрэфелъэӀугъэр (9:1-27).
Даниел нэфапӀэу псыхъоу Тигр дэжь щилъэгъугъэр (я 10:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр).
10. Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ горэм фэгъэхьыгъэ нэфапӀэр (.10:1–11:1).
11. Къыблэмрэ Темырымрэ япачъыхьэхэр (11:2-45).
12. КӀэух уахътэр (12:1-13).

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэрэ арамэибзэрэкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ.

Джуртыбзэрэ арамэибзэрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картхэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Даниел тхылъыр зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошъхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

#### Апэрэ шъхьэр


Пегъымбарэу Даниел


Даниелрэ ишъэогъухэмрэ якъэбар

(1:1-рэ – я 6:28-рэ шъхьэхэр)


Пачъыхьэу Нэбухэднэцар икъэлэсэрай щыӀэгъэ кӀэлакӀэхэр

1Ехъуд хэкум пачъыхьэу Ехъоекъым тетыгъор зыщиӀыгъыгъэм иящэнэрэ илъэс Бабилэн пачъыхьэу Нэбухэднэцар Ерусэлэм къекӀуи, къалэр къыдзыхьагъ[+]. 2Тхьэу Зиусхьаным[†] Ехъуд хэкум ипачъыхьэу Ехъоекъым Нэбухэднэцар ыӀэ рилъхьагъ. Зиусхьаным Ехъуд хэкум ипачъыхьэу Ехъоекъым Тхьэм и Унэ[†] чӀэт хьакъу-шыкъухэм ащыщхэри Нэбухэднэцар ӀэкӀилъхьагъэх. Ащ ахэр Бабилэн чӀыналъэм аригъэщагъэх, а хьакъу-шыкъухэр ежь итхьэ иунэ хэт хъарзынэщым[†] чӀаригъэгъэуцуагъэх[+].

3Нэбухэднэцар пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтетэу Ашпэназ израил цӀыфхэм ащыщхэу пачъыхьэ-лӀэкъолъэш унагъохэм къахэкӀыгъэ кӀэлакӀэхэр къахихынхэу унашъо фишӀыгъ. 4АӀэпкъ-лъэпкъмэ дагъо ямыӀэу, теплъэшӀухэу, акъылышӀохэу, сыд фэдэ шӀэныгъи псынкӀэу агурыӀоу, зэхэшӀыкӀыныгъэ яӀэу, пачъыхьэ къэлэсэраим щылэжьэн алъэкӀынэу кӀэлакӀэхэр щытынхэ фэягъ. Бабилэныбзэр зышӀэрэ еджэгъэ-гъэсагъэхэу ахэр зэрэхъунхэр Ашпэназы ипшъэрылъыгъ. 5Пачъыхьэм мафэ къэс ежь иӀанэ къытехьэрэ гъомлапхъэм фэди, ежь зашъорэ санэм фэди ахэмэ аратынэу унашъо ышӀыгъ. Илъэсищэ ахэр зырагъаджэхэрэм ыуж, пачъыхьэм фэлэжьэнхэу рагъэжьэн фэягъ. 6Ахэм ахэтыгъэх ехъуд лъэпкъым щыщхэу: Даниел, Хъэнаный, Мыщаел, Азарый. 7Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэмэ ацӀэхэр зэблихъугъэх: Даниел – Бэлтэшэцар, Хъэнаный – Шадрах, Мыщаел – Мэщэх, Азарый – Абэднэгу афиусыгъ[*][+].

8Пачъыхьэм иӀанэ къытекӀырэ гъомлапхъэми, ар зашъорэ санэм фэдэхэмкӀэ зимыушӀоинэу Даниел рихъухьи, пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэмкӀэ зыримыгъэушӀоинэу елъэӀугъ. 9Тхьэм ынэшӀукӀэ унэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниел гукӀэгъу къыфишӀыгъ[+]. 10Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниел къыриӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм сыщэщынэ, шъушхыщтыри шъузэшъощтыри ежьыр ары шъуфэзыгъэнэфагъэр. Шъуилэгъу кӀэлакӀэмэ шъуанахь шъуагъоу ащ зилъэгъукӀэ, пачъыхьэм шъощ пае сшъхьэ шӀуаригъэхыщт». 11Ау Даниел пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниелрэ ащ ишъэогъухэу Хъэнаный, Мыщаел, Азарый алъыплъэнэу ахигъэуцуагъэм риӀуагъ: 12«СыолъэӀу, мэфипшӀым къыкӀоцӀ тыуплъэкӀу: уипщылӀхэм тшхынэу хэтэрыкӀхэмрэ тешъонэу псы къодыерэ нэмыкӀ къытямыгъэт[+]. 13ЕтӀанэ тэрырэ адрэ кӀэлакӀэхэу пачъыхьэ Ӏанэм къытекӀырэ гъомлапхъэр зышхыгъэхэмрэ титеплъэхэр зэгъапшэхи, зэрэплъэгъурэм елъытыгъэу тэ, уипщылӀхэм, къыддэзекӀу».

14Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ащкӀэ ядэӀуи, мэфипшӀэ ахэр ыушэтыгъэх. 15МэфипшӀ зытешӀэм, ахэмэ ятеплъэхэр нахь дахэхэу, апкъышъолкӀи адрэ кӀэлакӀэхэу пачъыхьэм иӀанэ къытекӀырэ гъомлапхъэр зышхыгъэхэм анахь узынчъэхэу къычӀэкӀыгъэх. 16Ащ къыщегъэжьагъэу кӀэлиплӀым алъыплъэрэм ахэм яшхын Ӏахьэрэ зэшъонхэ фэе санэмрэ ачӀыпӀэ, хэтэрыкӀхэр къаритызэ аригъэшхыщтыгъ. 17А кӀэлиплӀым сыд фэдэ тхылъи къагурыӀонэу акъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ Тхьэм къаритыгъ, ащ нэмыкӀэу Даниел пкӀыхьапӀэхэри нэфапӀэхэри[†] къыгурыӀонхэу Тхьэм ышӀыгъ[+].

18Пачъыхьэм ыгъэнэфэгъэ мафэр къызэсым, иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэр Нэбухэднэцар ыпашъхьэ къырищагъэх. 19Пачъыхьэр ахэмэ адэгущыӀагъ, къызэрэчӀэкӀыгъэмкӀэ Даниели, Хъэнаныйи, Мыщаели, Азарыйи афэдэ адрэ кӀэлакӀэмэ къахэкӀыгъэп, джаущтэу ахэр пачъыхьэм фэлажьэхэу аублагъ. 20АкъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ зэпхьылӀэн фэе сыд фэдэ ӀофкӀи пачъыхьэр ахэмэ яупчӀыгъэми тхьагурымагъохэу,[†] ушхъухьакӀохэу[†] пачъыхьэ хэгъэгум ис пстэухэми ахэр фэдипшӀыкӀэ зэранахь Ӏушыхэр ащ нэрылъэгъу къыфэхъущтыгъэ[+].

21Пачъыхьэу Корэщ тетыгъор къызыӀэкӀэхьэгъэ апэрэ илъэсым нэс ащ Даниел щыӀагъ[+].

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Нэбухэднэцар иапэрэ пкӀыхьапӀ

1Нэбухэднэцар тетыгъор зиӀыгъыр илъэситӀум хэхьагъэу пкӀыхьапӀэхэр ылъэгъугъэхэти, ыгурэ-ыпсэрэкӀэ гумэкӀыгъом зэлъиубытыгъ, чъыер къемыкӀужьы хъугъэ[+]. 2Арыти пачъыхьэм унашъо ышӀи тхьагурымагъохэр,[†] ушхъухьакӀохэр,[†] удыхэр, усэрэжъхэр[†] пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэхэм къарыкӀырэр къыфаӀотэнэу къаригъэщагъэх. Адрэхэр къакӀохи, пачъыхьэм ыпашъхьэ къиуцуагъэх. 3Пачъыхьэм ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэ слъэгъугъэшъ, сыгурэ-спсэрэкӀэ сэгумэкӀы; ащ къикӀырэр къызгурыжъугъаӀу».

4Арыти усэрэжъмэ арамэибзэкӀэ пачъыхьэм раӀуагъ: «О пачъыхь[*]! ЕгъашӀэм опсэу! УипкӀыхьапӀэ уипщылӀхэм къытфэӀуати, тэ ащ къикӀырэр къыпфызэхэтфыщт»[+]. 5Пачъыхьэм усэрэжъмэ джэуап аритыжьыгъ: «Ӏуагъэу сшӀыгъэр мары: пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр къэшъуӀуатэу, ащ къикӀырэр къызысэшъумыӀокӀэ, лы цӀыкӀу-лы цӀыкӀоу шъузэхязгъэупкӀэтэщт, шъуиунэхэри чӀышъхьашъом щизэу зэхязгъэкъутэщтых[+]. 6Ау, сипкӀыхьапӀи ащ къикӀырэри сэжъугъашӀэмэ, тынхэри, ӀахьышӀухэри, лъытэныгъэшхуи къышъуфэзгъэшъошэщт. Арышъ, сипкӀыхьапӀэ зыфэдэри ащ къикӀырэри къысашъуӀу»[+].

7Ахэмэ ятӀонэрэу къыраӀуагъ: «Пачъыхьэм ипкӀыхьапӀэ ипщылӀмэ къаферэӀуати, ащ къикӀырэр тэ къыфызэхэтфыщт». 8Пачъыхьэм ариӀожьыгъ: «Дэгъоу сэшӀэ, уахътэр шъокъудыи сиӀуагъэ зыфэдэр шъошӀэшъ. 9ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр къысашъуӀорэп, гухэлъэу шъуиӀэр зы: пцӀы къысфэшъуусынэу зышъогъэхьазыры, шъузэгурыӀуагъ; уахътэ тешӀэмэ зыгорэ зэблэхъугъэ хъунышъ, сыжъугъэделэнэу шъогугъэ. Арышъ пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр къысфэшъуӀуати, ащ къикӀырэр къысфызэхэшъуфын шъулъэкӀыщтмэ сэ къэсшӀэщт»[+]. 10Усэрэжъмэ джэуап къатыжьи, пачъыхьэм къыраӀуагъ: «Пачъыхьэм ышӀэмэ шӀоигъор къыфызэӀузыхын зылъэкӀын цӀыф чӀыгум тетэп. Джащ пае зы пачъыхьэ гори, сыд фэдизэу цӀэрыӀоми е лъэкӀышхо иӀэми, ащ фэдэкӀэ ядэуагъэп зы тхьагурымагъуи, ушхъухьакӀуи, усэрэжъи. 11Пачъыхьэм Ӏофэу къыфызэхэтфынэу зыфаер къин дэд, тхьэхэм анэмыкӀ ар къышӀэн ылъэкӀыщтэп, ау тхьэхэр цӀыфхэм ягъусэхэу псэухэрэп». 12А гущыӀэхэм пачъыхьэр лъэш дэдэу агъэгубжи, ышъэ икӀыгъэу Бабилэн ис акъылышӀохэр зэкӀэ агъэкӀодынэу унашъо ышӀыгъ[+]. 13АкъылышӀохэр аукӀынхэу а унашъор къызыдэкӀым ыуж, Даниели ишъэогъухэми апсэ хахынэу алъыхъущтыгъэх.


ПкӀыхьапӀэм къикӀырэр Тхьэм Даниел къызэрэфызэӀуихыгъэр

14Пачъыхьэм иухъумакӀохэм япащэу Арыох, Бабилэн ис акъылышӀохэр зыукӀынхэу ежьагъэм, Даниел губзыгъэу, Ӏушэу зыфигъэзагъ. 15Даниел Арыохы еупчӀыгъ: «Сыда ащ фэдэ унэшъо пхъашэ пачъыхьэм зыкӀишӀыгъэр?» Арыти Арыох Ӏофыр зытет шъыпкъэр Даниел къыфиӀотагъ. 16Ащ лъыпытэу Даниел кӀуи, пачъыхьэм дэжь чӀахьи, пкӀыхьапӀэм къикӀырэр зэхифынэу, уахътэ къыритынэу елъэӀугъ. 17Даниел иунэ кӀожьи, ишъэогъухэм: Хъэнаныйи, Мыщаели, Азарыйи – къэбарэу щыӀэр афиӀотагъ[+]. 18Уашъомэ я Тхьэ елъэӀунхэу ахэм ариӀуагъ: гукӀэгъу къафишӀынэу, а шъэфыр къафызэӀуихынэу, ежьыри ишъэогъухэри нэмыкӀ акъылышӀохэу Бабилэн исхэм адамыукӀынхэм пае.

19Джащыгъум Тхьэм Даниел чэщым нэфапӀэ[†] къыригъэлъэгъуи, а шъэфыр нафэ къыфишӀыгъ. Даниели Уашъомэ я Тхьэ щытхъу фишӀыгъ. 20Даниел къыӀуагъ:

«Тхьэм ыцӀэ егъашӀэми щытхъу фарэшӀ!
АкъылышӀуагъэри лъэкӀыныгъэшхори Ащ иӀэхэба!
21ЗэрехъокӀых Ащ уахътэхэри лъэхъанэхэри;
Зы пачъыхьэм къыреты тетыгъор, адрэм Ӏехыжьы;
ЦӀыф акъылышӀом – акъылышӀуагъэр,
ШӀэныгъэ зиӀэм – зэхэшӀыкӀыныгъэр Арыба язытрэр![+]
22Куоу чӀэухъумагъэри шъэфри Ащ къызэӀуехы,
ШӀункӀым щыгъэбылъыгъэри ешӀэ;
Нэфынэри Ежь зыдэщыӀэм щыӀ[+].
23Щытхъу пфэсэшӀы, усэгъэлъапӀэ, О, сятэжъмэ я Тхь!
АкъылышӀуагъэрэ кӀуачӀэрэ О къысэптыгъэхэшъ,
ТыкъызэрэолъэӀугъэр О нафэ къытфэпшӀыгъэшъ,
Пачъыхьэр зыгъэгумэкӀыщтыгъэр О тэбгъэшӀагъэшъ!»


Даниел пачъыхьэм ипкӀыхьапӀэ зэрэфызэхифыгъэр

24Бабилэн щыпсэурэ акъылышӀохэр ыгъэкӀодынхэу пачъыхьэм унашъо зыфишӀыгъэ Арыох дэжьы Даниел чӀахьи, ахэм афэгъэхьыгъэу риӀуагъ: «Бабилэн ис акъылышӀохэр умыукӀых; пачъыхьэм ыпашъхьэ сищи, ащ ипкӀыхьапӀэ къикӀырэр сэ къыфызэӀусхыщт». 25Ащ лъыпытэу Арыох пачъыхьэм дэжь Даниел чӀищи, риӀуагъ: «Ехъуд хэкум къыращыгъэ гъэрмэ цӀыф къахэзгъотагъ пачъыхьэм ылъэгъугъэ пкӀыхьапӀэм къикӀырэр къыӀотэн ылъэкӀынэу». 26Пачъыхьэр Бэлтэшэцар зыфаусыгъэ Даниел къеупчӀыгъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр о къысфэпӀотэни ащ къикӀырэр къысэпӀон плъэкӀыщта?» 27Даниел пачъыхьэм риӀожьыгъ: «Зы акъылышӀуи, ушхъухьакӀуи, тхьагурымагъуи, жъогъуаплъи[†] къызэхифын ылъэкӀыщтэп пачъыхьэр къызкӀэупчӀэрэ шъэфыр. 28Ау Уашъомэ я Тхьэ шъэфхэр къызэӀуехых; аужырэ мафэхэм къэхъущтыр пачъыхьэу Нэбухэднэцар Ащ къыригъэлъэгъугъ. ПкӀыхьапӀэу, пшъхьэ фэгъэхьыгъэ нэфапӀэу, уипӀэгу уилъэу Тхьэм къыуигъэлъэгъугъэр мары:[+] 29О, пачъыхьэу зиусхьаныр,[†] уипӀэгу уилъэу мыщ ыуж къэхъущтым уегупшысэщтыгъэ, арыти Тхьэу шъэфхэр КъызэӀузыхырэм къэхъущтыр къыуигъэлъэгъугъ. 30Сэ псаоу щыӀэ пстэуми санахь акъылышӀокӀэ арэп а шъэфыр нафэ къызкӀысфишӀыгъэр, о, пачъыхьэм, пкӀыхьапӀэу плъэгъугъэм къикӀырэр къыбгурыӀонэу, угу илъ гупшысэхэр зэхэпшӀыкӀынхэу ары нахь[+].

31О, пачъыхьэу зиусхьаныр, мары плъэгъугъэр: саугъэт шъэджашъэ горэ уапашъхьэ ит; ин дэдэу, узэримыгъэплъэу зэпэшӀэтыжьэу, итеплъи щынэгъо-гуихэу. 32А саугъэтым ышъхьэ дышъэ къабзэм, ыбгъэрэ ыӀэхэмрэ – тыжьыным, ыныбэрэ ыкохэмрэ – джэрзым ахэшӀыкӀыгъагъэх. 33Ылъакъохэр гъучӀыгъэх, ылъашъхьэхэм азыныкъо – гъучӀэу, азыныкъо – етӀэ гъэжъагъэу щытыгъ. 34Уеплъы пэтзэ Ӏэ горэм, мыцӀыфыӀэу, мыжъо къыдзи саугъэт шъэджашъэм ылъашъхьэхэу гъучӀ-етӀэ зэхэлъым къяутэкӀи, зэхигъэшъхъэшъхъагъэх. 35Джащыгъум шъхъын-шъхъынэу зэхикъутагъэх: гъучӀыри, ятӀэри, джэрзыри, тыжьынри, дышъэри гъэмафэм хьамэхэм ателъ пыдзафэмэ афэдэу, жьыбгъэм рихьыжьэхи лъэуж къэмынэу зэрихьажьыгъэх. Саугъэт шъэджашъэр зыкъутэгъэ мыжъор къушъхьэ ин хъуи чӀыгур зэрэпсаоу зэлъиубытыгъ. Саугъэт шъэджашъэу пачъыхьэу Нэбухэднэцар пкІыхьапІэу ылъэгъугъэр (2:31-33)

36Джары пкӀыхьапӀэр зыфэдэр! Ащ къикӀырэри джы пачъыхьэм етӀон. 37О, пачъыхьэу зиусхьаныр, пачъыхьэмэ уряпачъыхьэжь. Уашъомэ я Тхьэ пачъыхьэгъуи, тетыгъошхуи, кӀуачӀи, щытхъуи къыуитыгъэх[+]. 38Тыдэ щыпсэурэ цӀыфхэри, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэри, ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэри – зэкӀэри Ащ о пӀэ къырилъхьагъэх, пӀэмычӀэ илъхэу, ашъхьагъ уригъэуцуагъ. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ шъхьэр – оры. 39О уауж зыкъыӀэтыщт нэмыкӀ пачъыхьэгъум, о уием нахьи ащ изэшӀокӀ нахь мэкӀэщт; етӀанэ джэрзым зэрэчӀыгоу тетыгъор щызыӀыгъыщт ящэнэрэ пачъыхьэгъуи къыкӀэлъыкӀощт. 40ЯплӀэнэрэ пачъыхьэгъуми зыкъыӀэтыщт гъучӀым фэдэу пытэщт; гъучӀым зэкӀэри зэрикъутэу, зэригъэтакъоу, ащ адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых[+]. 41Лъашъхьэхэмрэ лъэхъуамбэхэмрэ азыныкъо къошын зыхашӀыкӀырэ ятӀэм, азыныкъо гъучӀым ахэшӀыкӀыгъэхэу зэрэплъэгъугъэхэм къикӀырэр пачъыхьэгъур гощыгъэ зэрэхъущтыр ары. Ау гъучӀым къошын ятӀэр хэгъэкӀухьагъэу зэрэплъэгъугъэм фэдэу гъучӀым хэлъ пытагъэ Ӏахьэ гори ащ къыхэнэжьыщт. 42Лъэхъуамбэхэр гъучӀымрэ ятӀэмрэ зэфэдизэу ахэшӀыкӀыгъэхэу зэрэплъэгъугъэм фэдэу пачъыхьэгъур зы лъэныкъомкӀэ кӀочӀэшхоу, зы лъэныкъомкӀэ кӀочӀаджэу щытыщт. 43ГъучӀымрэ къошын зыхашӀыкӀырэ ятӀэмрэ зэхэгъэкӀухьагъэу зэрэплъэгъугъэм къикӀырэр – къэзэрэщэн ӀофкӀэ пачъыхьэгъухэр зэрэзэхагъэкӀухьащтыр ары. Ау гъучӀымрэ ятӀэмрэ зэхэкӀухьэу зэщыщ зэрэмыхъухэрэм фэдэу ахэм зыкӀыныгъэ ахэлъыщтэп. 44А пачъыхьэгъумэ ямафэхэм Уашъомэ я Тхьэ гъэшӀэным мыкӀодыжьын пачъыхьэгъу ыгъэуцущт; ащ итетыгъо нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ӀэкӀигъэхьащтэп. А пачъыхьэгъум адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых, гъунэм нигъэсыщтых, ау ежь егъашӀэми щытыщт[+]. 45О плъэгъугъэба, Ӏэ горэм, мыцӀыфыӀэу, мыжъор зыгорэм къыдзи, гъучӀыри, джэрзыри, ятӀэри, тыжьыныри, дышъэри зэрэзэхигъэшъхъэшъхъагъэр. Джаущтэу Тхьэшхом пачъыхьэм къэхъущтыр къыригъэлъэгъугъ. А пкӀыхьапӀэр шъыпкъэ, къикӀырэри нафэ!»


Пачъыхьэм ӀэнэтӀэшӀу Даниел зэрэфигъэшъошагъэр

46Джащыгъум пачъыхьэу Нэбухэднэцар Даниел ыпашъхьэ бгъэгукӀэ зыщыридзыхи шъхьащэ фишӀыгъ; тын лъапӀэхэр къыфахьынэу, мэ ӀэшӀу зыпихрэ уцхэри фагъэстынхэу унашъо ышӀыгъ[+]. 47Пачъыхьэми Даниел риӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэу, шъо шъуи Тхьэ тхьэмэ я Тхьэжьыр ары – пачъыхьэхэм я Пщытатэу, шъэфхэр нафэ къэзышӀырэр ары, о а шъэфыр моущтэу къызэхэпфын плъэкӀыгъэмэ!»[+] 48Ащ ыуж пачъыхьэм Даниел лъытэныгъэшхо фишӀыгъ, осэшхо зиӀэ тынхэр бэу фигъэшъошагъэх. Бабилэн хэкур зэрэпсаоу ыӀэ рилъхьи, ащ ис акъылышӀо пстэуми тхьэматэ афишӀыгъ. 49Ау Даниел илъэӀукӀэ Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу пачъыхьэм ыгъэнэфагъэх, ежь Даниел пачъыхьэм иунэ-хапӀэ къинагъ.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэтым фэгъэхьыгъэ унашъор

1Нэбухэднэцар пачъыхьэм дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэт шъэджашъэ ашӀынэу унашъо ышӀыгъ. Илъэгагъэ – Ӏэнтэгъу тӀокӀищ, ишъомбгъуагъэ – Ӏэнтэгъуих[*] хъоу аригъэшӀи, Бабилэн хэкум щыӀэ Дурэ губгъом раригъэгъэуцуагъ[+]. 2Нэбухэднэцар ыӀофтагъэх къаугъоинхэу сатрапхэр[*], тхьэмэтэшхохэр, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэр, упчӀэжьэгъухэр, къэралыгъо ахъщэр зезыгъакӀохэрэр, хьыкумышӀхэр, хэбзэухэсхэр, зэкӀэ хэкухэм япащэхэр – Нэбухэднэцар пачъыхьэм аригъэгъэуцугъэ дышъэ саугъэт шъэджашъэм шъхьащэ фашӀыныр зыщаублэрэ мафэм къекӀолӀэнхэу, мэфэкӀым хэлэжьэнхэу. 3Арыти сатрапхэр, тхьэмэтэшхохэр, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэр, упчӀэжьэгъухэр, къэралыгъо ахъщэр зезыгъакӀохэрэр, хьыкумышӀхэр, хэбзэухэсхэр, зэкӀэ хэкухэм япащэхэр Нэбухэднэцар ыгъэуцугъэ саугъэт шъэджашъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀым хэлэжьэнхэу къэзэрэугъойхи, саугъэт шъэджашъэм ыпашъхьэ иуцуагъэх. 4Джащыгъум гъоум[†] мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къыӀуагъ: «Шъо, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри, пачъыхьэм унашъо къышъуфешӀы: 5бжъэмыем,[†] къамылым,[†] бзэпспщынэм,[†] пхъонтэпщынэм,[†] пщынэтӀаркъом,[†] сырынэм,[†] орэдышъо къызэращырэ нэмыкӀ Ӏэмэ-псымэхэм амакъэ зызэхэшъухыкӀэ, чӀыгум бгъэгукӀэ зытешъудзэзэ, дышъэ саугъэт шъэджашъэу Нэбухэднэцар пачъыхьэм аригъэгъэуцугъэм шъхьащэ фэшъушӀ. 6Хэтми зычӀидзэу, шъхьащэ фэзымышӀырэр машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум ащ лъыпытэу радзэщт»[+]. 7Арыти, бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, орэдышъо къызэращырэ нэмыкӀ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ цӀыфхэм зызэхахым, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми зычӀадзи, дышъэ саугъэт шъэджашъэу Нэбухэднэцар аригъэгъэуцугъэм шъхьащэ фашӀыгъ.


Даниел ишъэогъуищ зэрагъэмысагъэхэр

8А охътэ дэдэм бабилэн цӀыфхэм ащыщхэр къэсыхи, пачъыхьэм дэжь Ӏухьэхи, джурт лъэпкъым щыщхэр бзэгу ахьыгъэх[+]. 9Ахэмэ Нэбухэднэцар пачъыхьэм раӀуагъ: «ЕгъашӀэм ущэрэӀ, пачъыхьэр![+] 10О, пачъыхь, унашъо пшӀыгъэ бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, нэмыкӀ орэдышъохэр къызэращырэ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ зызэхахыкӀэ, цӀыф пэпчъ чӀыгум бгъэгукӀэ зычӀидзынышъ, дышъэ саугъэт шъэджашъэм шъхьащэ фишӀынэу; 11зычӀидзэу, хэтми шъхьащэ зымышӀырэр машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум ащ лъыпытэу радзэнэу. 12Ау джурт лъэпкъым щыщхэу: Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу бгъэнэфагъэхэр – мы хъулъфыгъэхэм, о типачъыхь, уиунашъо агъэцакӀэрэп, уитхьэмэ афэлажьэхэрэп, дышъэ саугъэт шъэджашъэу о ябгъэгъэуцугъэми шъхьащэ фашӀырэп»[+].

13Ар зэрэзэхихэу Нэбухэднэцар лъэш дэдэу къэгубжи, Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи къыфащэнхэу унашъо ышӀыгъэти, ахэр къыфащагъэх[+]. 14Нэбухэднэцар ахэм яупчӀыгъ: «Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу, шъо шъыпкъэмкӀэ шъушӀэзэ ситхьэмэ шъуафэмылажьа, дышъэ саугъэт шъэджашъэу язгъэгъэуцугъэми шъхьащэ фэшъумышӀа? 15Арэу щытмэ, джыдэдэм шъухьазырмэ, бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, нэмыкӀ орэдышъохэр къызэращырэ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ зэрэзэхэшъухэу, бгъэгукӀэ чӀыгум зытешъудзи, саугъэт шъэджашъэу язгъэшӀыгъэм шъхьащэ фэшъушӀ! Шъхьащэ фэшъумышӀымэ, ащ лъыпытэу машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум шъурязгъэдзэщт. Аущтэу зыхъукӀэ, сэ шъусӀэкӀэзыхыжьын зылъэкӀын тхьэ щыӀа?»[+] 16Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу Нэбухэднэцар пачъыхьэм къыраӀожьыгъ: «Зытыухыижьыныр, ащ иджэуап тэ къыоттыжьыныр ищыкӀагъэп. 17Тэ ти Тхьэу тызыфэлажьэрэм машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум тыкъырищыжьынэу лъэкӀ иӀ, ори, пачъыхь, тыкъыпӀэкӀихыжьыщт. 18Аущтэу мыхъуми, о типачъыхь, пшӀэнэу тыфай уитхьэхэм тэ тызэрафэмылэжьэщтыри, дышъэ саугъэт шъэджашъэу ябгъэгъэуцугъэми шъхьащэ зэрэфэтымышӀыщтыри».


Нэбгырищыр хьаку гъэплъыгъэм зэрэрадзагъэхэр

19Джащыгъум Нэбухэднэцар губжышхом зэлъиштагъ: Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи ыгъэпыйхэу, ышъо къызэокӀыгъ, пхъашэу ажэхэплъагъ. Хьакур зэрагъэплъы хабзэм фэдиблыкӀэ нахь лъэшэу агъэплъынэу унашъо ышӀыгъ[+]. 20Анахь хъулъфыгъэ кӀочӀэшхохэу идзэ хэтхэм Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи зэкӀоцӀапхэнхи, машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум радзэнхэу унашъо афишӀыгъ. 21Арыти а лӀыхэр, кӀыӀутелъхэри, гъончэдж лъэпэ быхъухэри зэращыгъхэу, шъхьэкӀапхэхэри зэракӀэпхагъэхэу зэкӀэ щыгъынхэр[*] зэращыгъхэу апхыхи, машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум радзагъэх. 22Пачъыхьэм иунашъо пхъашэти, хьакури лъэш дэдэу агъэплъыгъэти, Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу хьакум изыдзагъэхэ дзэкӀолӀ хъулъфыгъэхэр мэшӀо тхъуабзэм къыстыгъэх. 23Модрэ лӀищыр – Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум зэкӀоцӀыпхагъэхэу ифагъэх.

24Ылъэгъугъэр ыгъэшӀагъуи, Нэбухэднэцар пачъыхьэр къызыщылъэти упчӀэжьэгъухэм ариӀуагъ: «ЗэкӀоцӀыпхагъэу машӀом пэтыдзагъэр лӀищыба?» «Ары дэд, типачъыхь!» – къыратыжьыгъ адрэхэм пачъыхьэм джэуап. 25Нэбухэднэцар къыӀуагъ: «Арышъхьае сэ мары мыпхыгъэхэу, машӀом хэтхэу, ащ къыщакӀухьэу хъулъфыгъиплӀ сэлъэгъу: лыягъи къяхъулӀэрэп; тхьэ теплъэ иӀэу яплӀанэрэр къэлъагъо». Зэшъэогъу нэбгырищэу хьаку гъэплъыгъэм радзагъэхэр (3:24-25)


Пачъыхьэм нэбгырищым лъытэныгъэ зэрафишӀыгъэр

26Нэбухэднэцар машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум екӀуалӀи хьакуӀум иджагъ: «Тхьэу ЗэкӀэмэ анахь Иным фэлажьэхэу Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу! ШъукъикӀи, моу шъукъысэкӀуалӀ!» Арыти Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи мэшӀо гузэгум къыхэкӀыгъэх[+]. 27Сатрапхэу, тхьэмэтэшхохэу, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэу, упчӀэжьэгъухэу къэзэрэугъоигъэхэм нэрылъэгъу къафэхъугъ мо лӀымэ апкъышъолхэм машӀор кӀочӀэгъу зэрафэмыхъугъэр: ашъхьацхэри лыгъуагъэхэп, ящыгъынхэми иягъэ якӀыгъэп. Ар хэгъэкӀи, аужыпкъэм ахэм мэшӀо-Ӏугъуами къапихыщтыгъэп. 28Джащыгъум Нэбухэднэцар къыӀуагъ: «Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи я Тхьэ щытхъушхор ий. ИмэлэӀич Ащ къыгъэкӀуагъэба, Ежь цыхьэ фэзышӀэу къин чӀыпӀэ ифагъэхэр къыхыригъэщыжьыгъэхэба. Ахэм пачъыхьэм иунашъо агъэцэкӀагъэп, ежьхэм я Тхьэ нэмыкӀ тхьэ горэми зэрэфэмылэжьэщтхэм, шъхьащэ зэрэфамышӀыщтым пае, апсэ атыным фэхьазырыгъэх! 29Ащ къыхэкӀэу сэ унашъо сэшӀы: “Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми ащыщэу Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу я Тхьэ мыхъун езыӀолӀэрэ пстэури лы цӀыкӀу-лы цӀыкӀоу зэхарэупкӀат, иунэ чӀышъхьашъом щизэу зэхарэкъут. Укъыкъонэжьынэу сыд фэдэ тхьэ гори ахэм я Тхьэ нэмыкӀ щыӀэп“»[+]. 30Ащ ыуж пачъыхьэу Нэбухэднэцар Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи лъытэныгъэ афишӀи, Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу ӀэнатӀэу яӀагъэхэм ахигъэхъуагъ.


Пачъыхьэу Нэбухэднэцар имэкъэгъэӀу[*]

31«Сэ, Нэбухэднэцар пачъыхьэм, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми зэкӀэ чӀыгум щыпсэухэрэм шъосэӀо: мамырныгъэрэ хахъорэ шъуерэӀ, шъорэбагъу![+] 32Тхьэу ЗэкӀэмэ анахь Иным нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу къысигъэлъэгъугъэхэр, Ӏоф шӀагъохэу къысфишӀагъэхэр къышъуфэсӀуатэхэ сшӀоигъу.

33Сыдэу ин дэдэха Ащ инэшанэхэр,
Сыдэуи гъэшӀэгъонха Ащ иӀофышхохэр!
Ипачъыхьэгъу Ащ – мыкӀодыжьын,
Итетыгъо Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт»[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Нэбухэднэцар иятӀонэрэ пкӀыхьапӀ[*]

1«Сэ, Нэбухэднэцар, рэхьатэу сиунэ сисэу, нэхъоир къысэбэкӀэу къэлэсэраим сыщыпсэущтыгъ. 2Ау пкӀыхьапӀэ слъэгъуи, сигъэщынагъ; сипӀэгу сыхэлъэу, нэфапӀэу[†] къысфэлъэгъуагъэхэм гущтэ сагъэшӀыгъ[+]. 3ПкӀыхьапӀэм къикӀырэр къысаӀоным пае, Бабилэн хэгъэгум ис акъылышӀохэр зэкӀэ къысфащэнхэу унашъо афэсшӀыгъагъ. 4Арыти тхьагурымагъохэр,[†] ушхъухьакӀохэр,[†] усэрэжъхэр,[†] жъогъуаплъэхэр[†] садэжь къэкӀуагъэх; сипкӀыхьапӀэ ахэмэ афэсӀотагъ, ау ащ къикӀырэр къысфызэхафын алъэкӀыгъэп[+]. 5Аужыпкъэм Даниелэу, Бэлтэшэцар зыфаусыгъэр – ситхьэ ицӀэджэгъоу, тхьэ лъапӀэхэм апсэ[*] зыхэлъыр, садэжь къэкӀуагъ. СипкӀыхьапӀэ ащ сэ фэсӀотагъ[+]. 6Сэ есӀуагъ: „О, Бэлтэшэцар, тхьагурымагъохэм ятхьэмат! Тхьэ лъапӀэхэм апсэ о зэрэпхэлъыр, сыд фэдэ шъэфи къызэхэпфыныр о къин къызэрэпщымыхъурэр сэ сэшӀэ. ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм къедэӀуи, къикӀырэр къысфызэхэф“.

7СипӀэ сыхэлъэу, нэфапӀэу сшъхьэ фэгъэхьыгъэу слъэгъугъэр мыщ фэд: мары –

чӀыгу гузэгум чъыг лъэгэшхо ит[+].
8Чъыгышхоу, пытэу хахъуи зиӀэтыгъ,
ышъхьапэ уашъом нэсэу,
тыдрэ чӀыпӀэ щыпсэухэрэми ар алъэгъун алъэкӀыщтыгъэ[*].
9Ытхьэпэ дахэхэри Ӏужъухэу, пхъэшъхьэ-мышъхьаби къыпыкӀэу,
зэкӀэми ашхын ащ пытыгъ;
ащ ычӀэгъ, жьаум, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэр чӀэсыщтыгъэх,
икъутамэхэм ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэм набгъохэр ащашӀыщтыгъ,
псэ зыпыт пстэури ащ щышхэщтыгъ.

10СипӀэ сыхэлъэу, пкӀыхьапӀэм щысэлъэгъу УхъумэкӀо ЛъапӀэр уашъом къызэрехыгъэр. 11Мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къыӀуагъ:

«Мы чъыгыр ишъуупкӀ, икъутамэхэри гошъуупкӀых,
итхьапэхэри пышъутхъыхэри пхъэшъхьэ-мышъхьэу пытхэри ишъутэкъухьэх;
ащ ычӀэгъ чӀэс хьэкӀэ-къуакӀэхэри хэрэлъэдэжьых,
икъутамэхэм атес бзыухэри орэбыбыжьых.
12Ау чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ
гъучӀ-джэрз пшъэхъухэр ателъхэу,
губгъо уцмэ ахэтэу
чӀыгум къытерэн.
Ошъогу осэпсыр ащ къытехэу,
губгъо уцым хэтэу, хьэкӀэ-къуакӀэмэ адэпсэунэу орэхъу.
13ЦӀыф акъылыр чӀинагъэу,
хьэкӀэ-къокӀэ гупшысакӀэм итэу,
илъэсибл[*] шъхьарыкӀыщт.
14УхъумэкӀо ЛъапӀэхэр арых а унашъор зышӀыгъэхэр,
шыихъ лъапӀэхэр арых хьыкумышӀыгъэхэр зыӀуатэхэрэр.
Тхьэу зэкӀэмэ анахь иныр –
псэ зыпыт пстэуми тыдэ ахэр щэпсэухэми – япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащызыӀыгъыр,
зыфаем ар реты,
фаемэ анахь зэмыпэсыгъэхэри ашъхьагъ ригъэуцонхэ зэрилъэкӀырэр ашӀэным пай.

15Сэ, пачъыхьэу Нэбухэднэцар, джары пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр. Джы о, Бэлтэшэцар, ащ къикӀырэр къысаӀу, сыда пӀомэ сипачъыхьэгъу ис акъылышӀохэм зэкӀэми ащыщ горэми ащ къикӀырэр къысфызэхифын ылъэкӀыгъэп, ау о тхьэ лъапӀэхэм апсэ пхэлъышъ къызэхэпфын плъэкӀыщт»[+].


ЯтӀонэрэ пкӀыхьапӀэр Даниел зэрэзэхифыгъэр

16Джащыгъум Даниел, БэлтэшэцаркӀэ заджэхэрэр, игупшысэхэм атещыныхьи, зэтекъагъэу заулэрэ щытыгъ. Арыти пачъыхьэм къыриӀуагъ: «Бэлтэшэцар! Мы пкӀыхьапӀэми ащ къикӀырэми уащымыщын». Мыдрэм джэуап ритыжьыгъ: «Пачъыхьэу сизиусхьан! Узылъэгъу мыхъурэмэ а пкӀыхьапӀэр алъэгъугъагъот, уипыйхэм ащ къикӀырэр афэгъэхьыгъагъот![+] 17Чъыгышхоу а плъэгъугъэр, пытэу хахъуи зызыӀэтыгъэр, ышъхьапэ уашъом нэсэу, тыдрэ чӀыпӀэ щыпсэухэрэми алъэгъун алъэкӀыщтыгъэр, 18зитхьапэ дахэхэри Ӏужъухэу, пхъэшъхьэ-мышъхьаби къызыпыкӀэу, зэкӀэми ашхын зыпытыгъэр; зычӀэгъ чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэр чӀэсыщтыгъэхэр, зикъутамэхэм ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэм набгъохэр щашӀыщтыгъэр, 19ар оры, о типачъыхьэр – зилъэшыгъэ зэкӀэмэ апшъэ хъуи зитетыгъо пытагъэр. Уиинагъэ джарэу лъэшэу хахъуи, уашъомэ анэсыгъ, уипачъыхьэгъуи зэрэчӀыгоу зэлъеубыты. 20О, типачъыхь, плъэгъугъэ – уеплъызэ УхъумэкӀо ЛъапӀэр уашъом къехи, къыӀуагъэу: „Мы чъыгыр ишъуупкӀи, жъугъэкӀоды; ау чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ гъучӀ-джэрз пшъэхъухэр ателъхэу, губгъо уцмэ ахэтэу чӀыгум къыхэжъугъан. Илъэсибл шъхьарэкӀыфэ ошъогу осэпсыр къытехэу, губгъо уцым хэтэу, хьэкӀэ-къуакӀэмэ адэпсэунэу орэхъу“. 21Ащ къикӀырэр, о типачъыхь, Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным сизиусхьанэу пачъыхьэм къехъулӀэщтэу ыухэсыгъэр мары: 22О цӀыфмэ уакӀэрычыгъэу, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэм уадэпсэущт; цум фэдэу уцыр пхъущт, ошъогу осэпсыр къыптехэщт. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыбгурэӀофэ илъэсибл пшъхьарыкӀыщт. 23Чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ къагъэнэнэу унашъо зэрашӀыгъэм къикӀырэр – Уашъомэ я Тхьэ зэкӀэ ыӀэ зэрилъыр къызыбгурыӀокӀэ, уипачъыхьэгъу къызэрэуатыжьыщтыр ары. 24Арышъ, типачъыхь, джэнджэшэгъу сызэрэпфэхъурэр сыолъэӀу уигуапэу бгъэцэкӀэнэу: псэкӀодшӀэным ыуж икӀи, шъыпкъагъэм тетэу псэуи, бзэджагъэхэм апыкӀыжьи, егъэзыгъэхэм гукӀэгъу афэшӀи – етӀанэ мамырэу Тхьэм бэрэ уигъэпсэунба!»[+]

25А зэкӀэри Нэбухэднэцар пачъыхьэм къехъулӀагъ. 26Мэзэ пшӀыкӀутӀу тешӀагъэу, икъэлэсэраеу Бабилэн дэтым иунашъхьэ[*] къыщикӀухьэзэ, 27пачъыхьэм ыӀуагъ: «Сэ скӀуачӀэрэ, силъэкӀышхорэ къырылъэгъонхэу сэрыба мы Бабилэнышхор зыгъэуцугъэр, пачъыхьэгъум икъэлашъхьэ зыгъэпсыгъэр!»

28Мы гущыӀэхэр къымыухызэ, уашъом макъэ къиӀукӀыгъ: «О къыпфэгъэхьыгъэу мыщ фэдэ унашъо ашӀыгъ, Нэбухэднэцар пачъыхьэр: уипачъыхьэгъу пӀэ илъыжьэп! 29О цӀыфмэ уакӀэрычыгъэу, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэм уадэпсэущт; цум фэдэу уцыр пхъущт. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыбгурэӀофэ илъэсибл пшъхьарыкӀыщт!» 30Ар дэдэм Нэбухэднэцар раӀолӀагъэр хъугъэ. ЦӀыфхэм акӀэрачыгъ, цум фэдэу уцыр ыхъугъ. Ошъогу осэпсыр ыпкъ къытехагъ, ышъхьац бгъэжъым икъамзыйхэм афэдэу кӀыхьэу, ыӀэбжъанэхэри бзыу лъэбжъанэхэм афэдэхэу хъугъэх.


Нэбухэднэцар Тхьэм щытхъу зэрэфишӀыгъэр

31«А уахътэр зытекӀым, сэ, Нэбухэднэцар, уашъом сыдэплъыягъ, сиакъыли згъотыжьыгъэ. Джащыгъум Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным щытхъу фэсшӀыгъ; ЕгъэшӀэрэу ЩыӀэ Тхьэр згъэлъэпӀагъэ, ищытхъу сӀуагъэ.

Итетыгъо Ащ – мыкӀодыжьын,
Ипачъыхьэгъу Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт[+].
32ЧӀыгум цӀыфэу щыпсэурэ пстэури Ащ ыпашъхьэкӀэ цӀыкӀужъыех;
Ошъогу кӀуачӀэхэми, чӀыгум тетхэм зэкӀэми Ар зэрэфаеу адэзекӀо;
Ар зыми къыгъэуцун ылъэкӀыщтэп, е „Сыда о пшӀагъэр?“ ащ езыӀони щыӀэп»[+].

33А охътэ дэдэм, сиакъыл зэрэзгъотыжьыгъэм тетэу, сипачъыхьэ щытхъуи, лъытэныгъи, шъхьэкӀэфэныгъи къысфагъэзэжьыгъ. Джащыгъум сиупчӀэжьэгъухэми, цӀыф лъэрыхьэхэми зыкъысфагъэзэжьыгъ, сипачъыхьэгъу сытырагъэуцожьыгъ, нахьыпэм нахьи нахь лъэш сыхъугъ. 34«Джы сэ, Нэбухэднэцар, сыщэтхъу, сэӀэты, сэгъэлъапӀэ Уашъомэ я Пачъыхьэ. Ащ иӀофхэр зэкӀэри шъыпкъэх, игъогухэри зафэх, пагэхэр ыгъэцӀыкӀунхи ылъэкӀыщт».

#### Ятфэнэрэ шъхьэр


Дэпкъым тетхэгъэ гущыӀэхэр

1Бэлшэцар пачъыхьэм ицӀыф лъэрыхьэ минмэ апае ешхэ-ешъошхо ышӀи, а минхэм санэм адешъуагъ[+]. 2Санэм зешъуахэм, дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэу атэжъэу[*] Нэбухэднэцар Ерусэлэм Тхьэм и Унэу[†] дэтым къычӀаригъэхыгъагъэхэр къыфахьынхэу Бэлшэцар унашъо ышӀыгъ. Ежь пачъыхьэри, ицӀыф лъэрыхьэхэри, ишъузхэри, ишъузгуадзэхэри арешъонхэм пае[+]. 3Арыти дышъэм хэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэу Ерусэлэм Тхьэм и Унэу дэтым къычӀахыгъэхэр къахьыгъэх; пачъыхьэри, ащ ицӀыф лъэрыхьэхэри, ишъузхэри, ишъузгуадзэхэри ахэм арешъонхэу рагъэжьагъ. 4Санэм ешъохэзэ, дышъэмрэ тыжьынымрэ, джэрзымрэ гъучӀымрэ, пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэр агъэлъапӀэщтыгъэх[+].

5А сыхьатыпэ дэдэм цӀыфыӀэм ыӀэхъуамбэхэр къэлъэгъуагъэх, остыгъэр зытетым пэчӀынатэу, пачъыхьэм икъэлэсэрай дэпкъэу етӀэфкӀэ игъэм къытетхэхэу аублагъ. Пачъыхьэм цӀыф Ӏашъхьэу тхэрэр инэрылъэгъугъ. 6Арыти пачъыхьэм ынэгу кӀыфы хъугъэ; ыгу къихьагъэмэ къагъэщынагъ, ылъакъохэм амыӀыгъыжьэу къэмэхагъэх, ылъэгуанджэхэр къэкӀэзэзыхи зэутэкӀхэу хъугъэ. 7Пачъыхьэр лъэшэу къэкууагъ ушхъухьакӀохэр,[†] усэрэжъхэр,[†] удыхэр къащэнхэу унашъо ышӀыгъ. Пачъыхьэр къэгущыӀи Бабилэн ис акъылышӀомэ ариӀуагъ: «Мо тхыгъэм къеджэу, ащ къикӀырэр къызгурызгъаӀорэм щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо щязгъэлъэщт, дышъэ пшъэхъуи ыпшъэ рязгъэлъхьащт, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэу ахэзгъэуцощт»[+]. 8Пачъыхьэм зэкӀэ иакъылышӀохэр къэзэрэугъоигъэх, ау тхыгъэм къеджэнхэуи, ащ къикӀырэри пачъыхьэм къыфызэхафынэуи афэлъэкӀыгъэп[+]. 9Джащыгъум Бэлшэцар пачъыхьэр нахьи нахь лъэшэу къэщынагъ, ынэгуи нахьи нахь кӀыф къэхъугъ, ицӀыф лъэрыхьэхэри ашӀэн амышӀэу къызэхэнагъэх. Дэпкъым тетхэгъэ гущыІэхэр (5:5)

10Пачъыхьэмрэ ащ ицӀыф лъэрыхьэхэмрэ ягущыӀэхэр зэхихыгъэти пачъыхьэ гуащэр[*] ешхэ-ешъошхор зыщырагъэкӀокӀырэ унэм чӀэхьагъ. «О пачъыхь, егъашӀэм опсэу! – риӀуагъ ащ. – Угу къихьагъэхэм уарэмыгъэщын, унэгуи зэрэмыокӀ![+] 11Тхьэ лъапӀэхэм апсэ зыхэлъ лӀы уипачъыхьэгъу ис. Уятэжъ итетыгъо лъэхъаным шӀэныгъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, акъылышӀуагъи, тхьэхэм яакъылышӀуагъэ лъыкӀахьэу, ащ зэрэхэлъыр къэнэфэгъагъ. Арыти о уятэжъэу, Нэбухэднэцар пачъыхьэм, тхьагурымагъохэм,[†] удыхэм, ушхъухьакӀохэм, усэрэжъхэм ежь пачъыхьэу уятэжъ ар ашъхьагъ ригъэуцогъагъ[+]. 12А Даниелэу, Бэлтэшэцар пачъыхьэм зыфиусыгъагъэр, пкӀыхьапӀэ зэхэфыгъуаехэм къарыкӀырэр зэхифышъунэу, сыд фэдэ шъэфи къышӀэшъунэу, Ӏоф зэкъодзагъэхэр зэшӀуихыжьышъунэу акъылышӀуагъэрэ шӀэныгъэрэ, зэхэшӀыкӀыныгъэрэ хэлъхэу къычӀэкӀыгъагъ. Арышъ Даниел къягъащ, тхыгъэм къикӀырэр ащ къызэхегъэф»[+].


Даниел тхыгъэр къызэрэзэхифыгъэр

13Пачъыхьэм ыпашъхьэ Даниел къыращагъ. Пачъыхьэм Даниелы риӀуагъ: «Ора Даниелэу, сятэжъэу пачъыхьэм Ехъуд хэкум къырищыгъэгъэ гъэрмэ ащыщыр? 14О Тхьэ лъапӀэхэм апсэ пхэлъэу, шӀэныгъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ, акъылышӀогъэ инрэ къыпхагъотагъэхэу сэ зэхэсхыгъэ. 15Мары, акъылышӀохэмрэ ушхъухьакӀохэмрэ къысфащэгъагъэх, мо тхыгъэм къеджэнхи, ащ къикӀырэр къызгурагъэӀонэу; ау ахэмэ ар афэшӀагъэп. 16Ау о пкӀыхьапӀэмэ къарыкӀырэр, Ӏоф зэкъодзагъэхэр зэшӀопхыжьынхэ плъэкӀэу ощ пае аӀоу сэ зэхэсхыгъэ. Арышъ, мо тхыгъэм укъеджэн плъэкӀэу, ащ къикӀырэр къысфызэхэпфымэ, щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо къыпщязгъэлъэщт, дышъэ пшъэхъуи упшъэ къырязгъэлъхьащт, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэу уахэзгъэуцощт». 17Даниел пачъыхьэм джэуап ритыжьыгъ: «Уитынхэр къызыфэгъэнэжьых, лъытэныгъэри нэмыкӀ горэм фэгъэшъуаш. Сэ ахэр хэмытхэми дэпкъым тетхагъэм пачъыхьэм сыкъыфеджэни, къикӀырэри къыфызэхэсфыщт[+].

18О пачъыхь! Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным пачъыхьэгъуи, тетыгъошхуи, кӀуачӀи, щытхъуи, уятэжъэу Нэбухэднэцар къыритыгъагъэх. 19Тетыгъошхоу Тхьэм ащ къырипэсыгъэм зэкӀэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри ыгъэтхыощтыгъэх, ыгъэщынэщтыгъэх: зыфаер пачъыхьэм аригъэукӀыщтыгъэ, зыфаер псаоу къыгъэнэжьыщтыгъэ; зыфаер ыӀэтыщтыгъэ, зыфаер ыушъхьакӀущтыгъэ. 20Ау ыгу пэгагъэр зетӀысхьэм, шӀыкӀэягъэм нэсэу жъалымыгъэм зызэлъештэм, ипачъыхьэ тахътэ[†] къырадзыхи, ищытхъуи шӀуагъэкӀодыгъ[+]. 21Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыгурэӀофэ цӀыфхэм ахафыгъ, хьэкӀэ-къуакӀэхэм афэдэу ар акъылынчъэ хъугъэ, щыд Ӏэлхэм ягъусэу адэпсэугъ; ащ цум фэдэу уц рагъэхъугъ, уашъом къехырэ осэпсыр ыпкъ къытехагъ[+].

22Ау, ори, ащ ыкъоу Бэлшэцар, а пстэум уащыгъуазэу щытыгъэми, угукӀэ уеуцолӀагъэп. 23Уашъохэм я Зиусхьаным[†] упэшӀуекӀоу о зыпӀэтыгъ. Ащ и Унэ ит хьакъу-шыкъухэр къыпфахьынхэу унашъо пшӀыгъэ. Ори, уицӀыф лъэрыхьэхэри, уишъузхэри, уишъузгуадзэхэри ахэмкӀэ санэм шъуешъуагъ. Дышъэмрэ тыжьынымрэ, джэрзымрэ гъучӀымрэ, пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэу зыпари зымылъэгъухэрэм, зэхэзымыхыхэрэм, зэхэшӀыкӀ зимыӀэхэм щытхъу афэпшӀыгъ. Ау уигъашӀэрэ уигъогухэмрэ зэкӀэ ЗыӀэ илъ Тхьэм лъытэныгъэ фэпшӀыгъэп[+]. 24Джары Ӏэу мор зытхыгъэр Ащ къызыкӀыплъигъэӀэсыгъэр.

25Мыщ тетхагъэр мары: МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, ПАРСИН[*].

26ГущыӀэхэм къарыкӀырэр мары:

МЕНЕ – къылъытагъ уипачъыхьэгъу имафэхэр Тхьэм, ахэм кӀэух къафишӀыгъ;

27ТЕКЕЛ – уищэчыгъ щэчалъэмкӀэ, упсынкӀэ дэдэу къычӀэкӀыгъ;[+]

28ПЕРЕС – ыгощыгъ уипачъыхьэгъу, мадай цӀыфхэмрэ пэрсий цӀыфхэмрэ аритыгъ».

29Джащыгъум Бэлшэцар иунашъокӀэ Даниел щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо щалъагъ, дышъэ пшъэхъури ыпшъэ ралъхьагъ, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэуи ахагъэуцуагъ.

30КъыкӀэлъыкӀорэ чэщым Бэлшэцар, бабилэн пачъыхьэр, аукӀыгъ. 31Мадаймэ ащыщэу Дарый илъэс тӀокӀищырэ тӀурэ ыныбжьэу пачъыхьагъум техьагъ[+].

#### Яхэнэрэ шъхьэр


Даниел зэрагъэмысэн ипыйхэр зэрэлъыхъугъэхэр

1Дарый унашъо ышӀи, сатрап[*] нэбгыришъэрэ тӀокӀырэ хэгъэгум тетыгъо щыряӀэнэу тыригъэуцуагъ. 2Даниел ахэтэу, ахэм ашъхьагъ тхьэмэтэшхоу нэбгырищ, Даниел ящэнэрэу, ригъэуцуагъ. Пачъыхьэм гумэкӀ гори имыӀэнэу сатрапмэ Ӏофэу ашӀэрэм якӀэух пстэури ахэм къарахьылӀэжьын фэягъ. 3А Даниел шэнышӀоу хэлъхэмкӀэ сатрапхэмрэ тхьэмэтэшхохэмрэ къахэщыщтыгъ, ащ пае пачъыхьэгъур зэрэпсаоу ащ ыӀэ рилъхьэ шӀоигъоу пачъыхьэр егупшысэщтыгъэ[+].

4Джащ пае сатрапхэмрэ тхьэмэтэшхохэмрэ Даниел пачъыхьэгъур зэригъэӀорышӀэрэм мытэрэз горэ къыхагъэщынэу, ащкӀэ зэрагъэмысэн горэм лъыхъухэу аублагъ. Ау Даниел шъыпкъагъэ хэлъыгъ, дагъокӀэ фэплъэгъун е зэрэбгъэмысэн гори къыхафэщтыгъэпти ушъхьагъу гори, щыкӀагъэ гори къагъотын алъэкӀыщтыгъэп. 5Арыти а цӀыфмэ аӀуагъ: «Идин епхыгъэ горэ къыхэтымыгъэщыщтмэ, Даниел зэрэдгъэмысэн ушъхьагъу къэдгъотыщтэп». 6ЕтӀанэ а тхьэмэтэшхохэмрэ сатрапхэмрэ шъэфэу зэгурыӀохи, пачъыхьэм дэжь кӀохи, раӀуагъ: «О пачъыхьэу Дарый! ЕгъашӀэм опсэу![+] 7Пачъыхьэгъум зэкӀэ итхьэмэтэшхохэм, пачъыхьэныкъохэмрэ сатрапхэмрэ, упчӀэжьэгъухэмрэ Ӏэшъхьэтетхэмрэ пачъыхьэм унашъо къыдигъэкӀыныр, шапхъэ ыгъэнэфэныр игъоу тэлъэгъу: мэфэ щэкӀым къыкӀоцӀ тхьэ горэм е ощ нэмыкӀ цӀыф горэм, хэти орэхъу, зелъэӀукӀэ, аслъанхэр зэрыс машэм радзэнэу. 8Арышъы, о типачъыхь, ащ фэдэ унашъо къыдэгъэкӀи, шапхъэ къэгъэнафи – Мадайми Пэрсиеми зэряхабзэу, ар зэбламыхъунэу пӀапэ къыкӀадзэба»[+]. 9Джащыгъум пачъыхьэу Дарый къезэгъи, ащ фэдэ унашъо къыдигъэкӀыгъ, ыӀапи кӀидзэжьыгъ.


Даниел аслъанхэр зэрыс машэм зэрэрадзагъэр

10Ащ фэдэ унашъо къызэрэдэкӀыгъэр Даниел зешӀэм иунэ кӀожьи, ашъхьагъырэ унэу зишъхьангъупчъэ Ӏухыгъэхэр Ерусэлэм ылъэныкъокӀэ гъэзагъэхэм ихьагъ. НахьыпэкӀэ зэрихабзэщтыгъэу, мафэм щэгъогогъо лъэгонджэмышъхьэкӀэ щысэу и Тхьэ елъэӀугъ, щытхъу фишӀыгъ[+]. 11Модрэ шъэфэу зэгурыӀуагъэхэр, Даниел еплъакӀохи, тхьэлъэӀу ышӀэу, и Тхьэ ӀэпыӀэгъу къыфэхъунэу елъэӀоу алъэгъугъ. 12Залъэгъум пачъыхьэм дэжь кӀохи, иунашъоу къыдигъэкӀыгъэр ыгу къагъэкӀыжьыгъ: «О пачъыхь, мэфэ щэкӀым къыкӀоцӀ тхьэ горэм, е ощ нэмыкӀ цӀыф горэм, хэти орэхъу, зелъэӀукӀэ, аслъанхэр зэрыс машэм радзэнэу орыба унашъо зышӀыгъэр?» Пачъыхьэм къариӀожьыгъ: «Мадайми Пэрсиеми яхэбзэ гъэуцугъэу, зэблэпхъун умылъэкӀын унэшъо пытэу ар щыт». 13Джащыгъум, ахэмэ пачъыхьэм джэуап ратыгъ: «А Даниелэу, Ехъуд хэкум къыращыгъэ гъэрхэм ащыщым, о типачъыхь, ори укъыридзэрэп, унашъоу узыкӀэтхагъэри ыгъэцакӀэрэп. Мафэм щэгъогогъо ар нахьыпэм фэдэу итхьэ елъэӀу»[+]. 14Ар зэрэзэхихэу пачъыхьэр лъэшэу къэнэшхъэи, Даниел ымыгъэкӀодынэу ыгу риубытагъ, тыгъэ къохьажьыгъор къэсыфэ ылъэкӀ къымыгъанэу амалхэм яусагъ. 15Ау шъэфэу зэгурыӀуагъэхэр зэгъусэхэу пачъыхьэм дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Угу къэгъэкӀыжьба, о типачъыхь: Мадаймрэ Пэрсиемрэ яхабзэкӀэ пачъыхьэр зыкӀэтхэжьыгъэ сыд фэдэ унашъуи шапхъи зэблэпхъун зэрэмылъэкӀыщтыр».

16Аущтэу зыраӀом пачъыхьэм унашъо ышӀи, Даниел къаригъащи, аслъанхэр зэрыс машэм раригъэдзагъ. Пачъыхьэм Даниел риӀуагъ: «Уцугъуи тӀысыгъуи уимыӀэу уи Тхьэу узыфэлажьэрэм укъерэгъэнэжь!» 17Ыужым мыжъо къахьи, мэшэӀум тыралъхьагъ. Даниел фаухэсыгъэр шӀокӀ имыӀэу агъэцэкӀэным пае мыжъом пачъыхьэм имыхъури ицӀыф лъэрыхьэхэм ямыхъури тырадзагъ[+]. 18ЕтӀанэ пачъыхьэм икъэлэсэрай ыгъэзэжьыгъ, пчыхьэм шхагъэп, зэщтегъэу Ӏофи хэмыхьэу гъолъыжьыгъэ, ау чэщ реным чъыер къекӀугъэп. Даниел аслъанхэр зэрыс машэм зэрэрадзагъэр (6:16)


Даниел аслъанхэм къызэраӀэкӀэкӀыгъэр

19Нэфылъэр къызэрэзэкӀичэу пачъыхьэр къэтэджи, аслъанхэр зэрыс машэм дэжь лъэтемытэу кӀуагъэ. 20Машэм екӀуалӀи, гуӀэн макъэкӀэ Даниел еджагъ: «Даниел, Тхьэу егъашӀэм щыӀэм иӀумэт! Уцугъуи тӀысыгъуи уимыӀэу уи Тхьэу узыфэлажьэрэм аслъанхэм уакъыӀэкӀихын, укъыгъэнэжьын ылъэкӀыгъа?» 21«О пачъыхьэр! ЕгъашӀэм опсэу! – Даниел пачъыхьэм къыриӀожьыгъ. –[+] 22Си Тхьэ имэлэӀич къыгъакӀуи, аслъанхэм ажэхэр зэфишӀыгъэх. Ащ ыпашъхьэ сыщыхыети ахэмэ зыпари къысашӀэшъугъэп. Ори уапашъхьэкӀэ, о пачъыхь, зы мыхъун закъуи сшӀагъэп». 23Ар зызэхехым пачъыхьэр лъэш дэдэу гушӀуагъэ, Даниел машэм къырахыжьынэу унашъо ышӀыгъ. Даниел машэм къызырахыжьым и Тхьэ шӀошъхъуныгъэ зэрэфыриӀэм къыхэкӀэу ыпкъ фыкъуагъэ гори зэримыӀэр нафэ къэхъугъ[+]. 24ЕтӀанэ пачъыхьэм унашъо ышӀи, Даниел зыгъэмысэщтыгъэхэр къащэхи, ахэр, якӀалэхэри, яшъузхэри ягъусэхэу аслъанхэр зэрыс машэм радзагъэх. Ахэр машэм ычӀэ нэмысхэзэ, аслъанхэр къатебанэхи, зэкӀэ акъупшъхьэхэр зэхагъэтэкъуагъэх[+].

25Дарый пачъыхьэм лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэуи чӀыгум зэфэдэкӀэ щыпсэухэрэм зэкӀэм афитхыгъ: «Мамырныгъэрэ хахъорэ шъуерэӀ, шъобагъу![+] 26Сэ унашъо сэшӀы: сипачъыхьэгъу итыдэрэ къуапи щыпсэурэ цӀыфхэр Даниел и Тхьэ ыпашъхьэ орэщынэх, орэкӀэзэзых,

Ары Тхьэу щыӀэр,
сыдигъуи щыӀэщтыр,
Ащ Ипачъыхьэгъу мыкӀодыжьын,
Итетыгъуи егъэшӀэрэу щытыщт[+].
27Ащ укъегъэнэжьы, укъеухъумэ,
нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр, Ӏоф шӀагъохэр
уашъоми чӀыгуми ащызэшӀуехы;
Ежьыр ары Даниел
аслъан лъабжъэхэм къаӀэкӀэзыхыжьыгъэр, къэзыгъэнэжьыгъэр»[+].

28А Даниел Дарый ипачъыхьэгъуми, пэрсиемэ ащыщэу Корэщ ипачъыхьэгъуми шӀур къыдэхъоу щыӀагъ.

#### Яблэнэрэ шъхьэр


Тхьэм къыригъэлъэгъугъэхэр Даниел къызэриӀотагъэхэр


(я 7:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр)


Даниел хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр нэфапӀэу зэрилъэгъугъэр

1Бабилэн хэгъэгум ипачъыхьэу Бэлшэцар пачъыхьэгъум зытехьэгъэ апэрэ илъэсым Даниел ипӀэгу илъэу пкӀыхьапӀэм хэтэу нэфапӀэ[†] горэ ылъэгъугъ. ЕтӀанэ а пкӀыхьапӀэр ытхыжьыгъ. Мары а къэбарыр:[+] 2Даниел къытхыгъ – «Сэ, Даниел, чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ – мары, уашъом щызезэрэхьэрэ жьыбгъиплӀым хышхор зэтырахэу, агъэуалъэщтыгъэ[+]. 3ХьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀ зыр адрэм фэмыдэу хым къыхэкӀыгъэх[+]. 4Апэрэр – аслъаным фэдагъ, бгъэжъ тамэхэр готыгъэх. Сеплъызэ, синэрылъэгъоу ащ ытамэхэр гуатхъыхи, чӀыгум тыраӀэтыкӀи, цӀыфым фэдэу лъэкъуитӀукӀэ агъэуцугъ, цӀыфыгуи ратыгъ. 5ЕтӀанэ мары ятӀонэрэу, джыри зы хьэкӀэ-къуакӀэ мышъэм фэдэу къыхэкӀыгъ. Ащ зыкъыӀэти ыужрэ лъэкъуитӀум къатеуцуагъ, ыцэмэ ахэтэу цэгищ ыжэ къыдэщыщтыгъэ. Ащ унашъо фашӀыгъ: „Къэтэджи, зыогъэшхэкӀыфэ лы шхы!“ 6Ащ ыуж слъэгъу пэтзэ: мары джыри хьэкӀэ-къуакӀэ хьашыумышым фэдэу къэлъэгъуагъ. Ащ ыкӀыб бзыу тэмиплӀ тетыгъ. А хьэкӀэ-къуакӀэм шъхьиплӀ шӀотыгъ, тетыгъор ащ ратыгъ. Даниел хьэкІэ-къокІищэу нэфапІэу ылъэгъугъэхэр (7:3-6)[+]

7Ащ ыуж чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ яплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэр: лъэшэу щынагъоу, къобэ-бжъэбэшхоу, кӀочӀэшхо дэдэу. Ащ гъучӀыцэ инхэр Ӏутыгъэх, ыпэ къифэрэр зэхишхыхьэщтыгъэ, зэхигъэтакъощтыгъэ, къэнэжьырэр лъакъокӀэ ыщытӀэжьыщтыгъэ. Ар ыпэрэ хьэкӀэ-къуакӀэмэ атекӀыщтыгъэ, бжъэкъуипшӀи тетыгъ[+]. 8А бжъакъохэм сяплъызэ, слъэгъу пэтзэ, мары ахэм азыфагу джыри бжъэкъо цӀыкӀу къыдэкӀыгъ. Адрэ бжъакъомэ ащыщэу щыр алъапсэхэр зэрапытхэу ащ къыхитхъыгъэх. А бжъакъом нэхэр цӀыфынэм фэдэу, жи пагэу гущыӀэу иӀагъэх». ЯплІэнэрэ хьэкІэ-къуакІэу бжъакъохэр зытетэу Даниел нэфапІэу ылъэгъугъэр (7:7-8)[+]


Тхьэм ихьыкум нэфапӀэр

9«ЕтӀани слъэгъугъэ:

агъэуцугъэхэу, тахътэхэр[†] щытыгъэх,
Зимафэхэр Жъы дэдэр тахътэм тетӀысхьагъ;
щыгъыр – ос фыжьэу,
ышъхьацхэр – цы къабзэу;
итахътэ – мэшӀотхъуабзэу,
тахътэ щэрэхъхэр – мэшӀолыгъаеу[+].
10КъычӀилъэсыкӀырэ машӀор псыорэу устхъоу,
ыпашъхьэ Ащ щечъэхыщтыгъэ;
минхэм яминижьхэр Ащ фэлажьэщтыгъэх,
цӀыф жъугъэр Ащ ыпашъхьэ итыгъ;
хьыкумэшӀхэр тӀысыгъэх,
тхылъхэр къызэгуахыгъэх[+].

11Сыщытыгъ сеплъэу, бжъакъом гущыӀэ пагэу къыӀохэрэм сядэӀоу. Слъэгъугъэ хьэкӀэ-къуакӀэр зэраукӀыгъэр, ихьадэ зэрагъэкӀодыжьыгъэр – машӀом зэрэщагъэстыжьыгъэр[+]. 12Адрэ хьэкӀэ-къуакӀэхэм тетыгъор къаӀахыжьи, къагъэшӀэжьынэу охътэ гъэнэфагъэрэ пӀэлъэ гъэнэфагъэрэ аратыгъэх.

13Чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ:

мары ошъогум ит пщэхэм ахэтэу
зыгорэ къэкӀо, цӀыфым[*] ар фэд.
Зимафэхэр Жъы дэдэм дэжь ар къынэсыгъ,
Ащ ыпашъхьэ ращагъ[+].
14Тетыгъуи, щытхъуи, пачъыхьэгъуи ащ ратыгъэх.
Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи,
сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри
ащ еуцолӀэщтых.
Ащ итетыгъо – егъэшӀэрэ тетыгъу,
кӀодыжьыщтэп ипачъыхьэгъуи,
егъашӀи зэхэтэкъощтэп»[+].


Даниел ылъэгъугъэ нэфапӀэмэ къарыкӀырэр

15«Сэ, Даниел, спсэ гузэжъогъу хэтыгъ, сынэгу кӀэкӀыгъэ а нэфапӀэхэм сыгучӀэ рахыгъ[+]. 16А чӀыпӀэм щытхэм яз горэм секӀуалӀи, а зэкӀэмэ къарыкӀырэ шъыпкъэр къысиӀонэу сеупчӀи, къезгъэӀуагъ. Джащыгъум нэфапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр ащ къысфызэхифыгъ: 17„Мы хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр – чӀыгум зыкъыщызыӀэтыщт пачъыхьиплӀыр ары. 18Аужыпкъэм Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэ цӀыфхэм тетыгъор аӀэкӀэхьащт, егъашӀэми аӀэкӀэмыкӀэу а пачъыхьэгъур ахэм аӀэкӀэлъыщт“[+].

19ЕтӀанэ адрэ зэкӀэмэ атекӀыщтыгъэ яплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэм фэгъэхьыгъэ шъыпкъэр зэзгъашӀэмэ сшӀоигъо сыхъугъ. Ар лъэшэу щынагъоу, къобэ-бжъэбэшхоу, кӀочӀэшхо дэдэу, гъучӀыцэ инхэр зыӀутэу, зылъабжъэхэр джэрзэу, ыпэ къифэрэр зэхэзышхыхьэу, зэхэзыгъэтакъощтыгъэу, къэнэжьырэр лъакъокӀэ зыщытӀэжьыщтыгъэр ары. 20Джыри ащ ышъхьэ бжъэкъуипшӀэу тетыгъэми, ахэмэ азыфагу бжъакъоу къыдэкӀи, бжъэкъуищыр къыхэзытхъыгъэми якъэбар сшӀэнэу сыфэягъ. А бжъакъоу адрэмэ анахь ины къыпщыхъоу, нэхэри, пагэу гущыӀэрэ жэри зиӀагъэм фэгъэхьыгъэуи. 21А бжъакъор, Тхьэм фэшъыпкъэхэм зао аришӀылӀагъэу, атекӀоу сэ слъэгъугъэ[+]. 22Джаущтэу щытыгъ Зимафэхэр Жъы дэдэр къэкӀофэ. Джащыгъум хьыкумым унашъо ышӀыгъ Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэхэр ыухыеу[*]. Иуахътэ къызэсым ахэмэ тетыгъор аӀэкӀэхьагъ.

23А зэкӀэмэ афэгъэхьыгъэу сызэупчӀыгъэм къысиӀуагъ моущтэу:

„ЯплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэр –
адрэ пачъыхьэгъухэм афэмыдэу
яплӀэнэрэ пачъыхьэгъоу чӀыгум тетыщтыр ары.
Ащ чӀыгур зэкӀэ зэришхыщтыр,
зэрищытӀэщтыр, зэригъэтэкъощтыр ары[+].
24БжъэкъуипшӀым къикӀрэр –
а пачъыхьэгъум пачъыхьипшӀ къызэрэхэкӀыщтыр ары.
Ахэмэ ауж зыми фэмыдэу нэмыкӀ пачъыхьэ зыкъыӀэтыщт,
ащ пачъыхьищыр тыридзыщт.
25Ащ Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным пэшӀуекӀорэ гущыӀэхэр къыӀощтых.
Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэхэр ыгъэпщылӀыщтых;
мэфэкӀ лъапӀэхэмрэ хабзэхэмрэ зэблихъунхэу пылъыщт.
Тхьэм фэшъыпкъэхэр илъэсищрэ ныкъорэ[*] ащ ыӀэ илъыщтых.
26Нэужым хьыкумышӀхэр зэхэтӀысхьанхэшъ,
ащ итетыгъо Ӏахыщт,
ежь егъэшӀэрэу агъэкӀодыщт.
27Ошъо чӀэгъым щыӀэ пачъыхьэгъухэм анахь лъэшэу
пачъыхьэгъуи, тетыгъуи, лъытэныгъэшхуи
Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэ цӀыф лъэпкъым ратыщт.
Ащ ипачъыхьэгъу егъэшӀэрэу щытыщт,
зэкӀэ тетыгъо зиӀэхэри Ащ фэлэжьэщтых, фэӀорышӀэщтых“[+].

28Мыщ гущыӀэр щысэухы. Сэ, Даниел, сыгу къихьагъэмэ сагъэщынагъ, сынэгуи кӀыф хъугъэ, ау щытми мы зэкӀэри зыми фэсымыӀуатэу сыгу щысыухъумагъэх»[+].

#### Яенэрэ шъхьэр


Даниел тӀымрэ ачъэмрэ нэфапӀэу зэрилъэгъугъэхэр

1«Бэлшэцар пачъыхьэм тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс сэ, Даниел, апэ нэфапӀэу[†] слъэгъугъагъэм ыуж, джыри зы слъэгъугъэ[+]. 2Мары къысфэлъэгъуагъэр: Елам хэкум ит пытапӀэу Шушан сыщыӀэу нэфапӀэм зыщыслъэгъужьыгъ. Улай псыӀэрыщэм пэгъунэгъоу сыщытэу къысщыхъугъ[+]. 3Сызэплъэм псыӀэрыщэ Ӏупэм дэжь тӀы горэ щытэу слъэгъугъэ. Ащ бжъэкъуитӀу тетыгъ. БжъэкъуитӀури лъэгагъ, ау зыр адрэм нахьи нахь лъэгэжьыгъ, ыуж къыхэкӀыгъэ нахь мышӀэми. 4ТыгъэкъохьапӀэмкӀэ, темырымкӀэ, къыблэмкӀэ зигъазэзэ а тӀыр зэрэпыджэрэр слъэгъугъэ. Псэ зыпыт гори ащ пэуцужьын ылъэкӀыщтыгъэп, зыгорэми ащ укъыӀэкӀихыжьын ылъэкӀынэу щытыгъэп. Ежь зыфаер ышӀэщтыгъэ, ащ рыпагэщтыгъэ.

5Ащ сегупшысэу сыщытзэ слъэгъугъэ – мары тыгъэкъохьапӀэмкӀэ ачъэ къыщылъэгъуагъ. Ылъакъохэр чӀышъхьашъом нэмысэу, джарэу псынкӀэу зэкӀэ чӀыгур ащ зэпикӀухьагъ. А ачъэм ынитӀу азыфагу нэшъэгум бжъэкъошхо дэдэ умыгъэшӀэгъон умылъэкӀынэу дэтыгъ. 6ПсыӀэрыщэ Ӏупэм дэжь бжъэкъуитӀу зытет тӀэу Ӏуслъэгъуагъэм ащ зыфигъэзагъ, губжышхом хэтэу тебэнагъ. 7Сэ слъэгъугъэ, ар нахь лъэшэу губжызэ тӀым пэгъунэгъу зэрэхъугъэри, тӀым еозэ, ыбжъэкъуитӀу зэрэтыриутыгъэри. ТӀыр ащ къыпэлъэшыжьышъугъэп, ачъэм ар чӀыгум тыридзи, зэхищытӀагъ. Зыгорэми тӀыр ащ къыӀэкӀихыжьын ылъэкӀынэу щытыгъэп[+]. 8Ачъэр ащ лъэшэу рыпэгагъ. Джащыгъум ыкӀуачӀэ зыхэхъом, бжъэкъо иныр зэпыутыгъ. Ащ ычӀыпӀэ бжъэкъуиплӀ къыхэкӀыгъ дунаим ылъэныкъуиплӀмэ[*] афэгъэзагъэу. Даниел тІымрэ ачъэмрэ нэфапІэу зэрилъэгъугъэхэр (8:3-7)[+]

9А бжъакъохэм ащыщ горэм дэжь зы бжъакъо къыхэкӀыгъ. Апэ ар цӀыкӀугъэ, етӀанэ хахъуи къыблэм, тыгъэкъокӀыпӀэм, Хэгъэгу дэхэ дэдэм[*] афэгъэзагъэу зызэкӀищыгъ[+]. 10Уашъом идзэхэми анэсэу ащ зиӀэтыгъ. А дзэхэми жъуагъохэми ащыщ чӀыгум къыридзыхи, зэхищытӀагъэх[+]. 11Ачъэм зигъэиныгъ, Уашъом идзэмэ я Пщы пэуцужьыным нэсэу ачъэр ипэгагъэ ыӀэтыгъ. Мафэ къэс Тхьэм фашӀырэ къурмэныр харигъэнагъ. ЕтӀанэ Ащ Иунэ ыушӀоигъ, имэхьанэ зэщигъэкъуагъ[+]. 12Мафэ къэс ашӀырэ къурмэныр хъэтэпэмыхь ышӀыгъ, Уашъом идзэхэм[*] бжъакъор кӀуачӀэкӀэ атекӀуагъ. Тхьэм дэжь къикӀырэ шъыпкъэр ащ чӀым хищытӀыхьагъ. Бжъакъом сыд ышӀагъэми, зэкӀэри къыдэхъугъ.

13Ащ ыуж мэлэӀичитӀу[*] ягущыӀэ макъэ зэхэсхыгъ. ТӀумэ яз адрэм еупчӀыгъ: „Сыд фэдизрэ ыкъудыищта мафэ къэс ашӀырэ къурмэнэу хъэтэпэмыхь хъугъэм, Тхьэм Иунэ ушӀоигъэм, Уашъом идзэ зэхэкъутагъэхэм афэгъэхьыгъэу нэфапӀэм къыщылъэгъуагъэм?“[+] 14Адрэм къыриӀожьыгъ: „Пчыхьэ пчэдыжьэу минитӀурэ шъищырэ, етӀанэ Тхьэм Иунэ агъэкъэбзэжьыщт, зэтырагъэуцожьыщт“».


ДжэбраӀил мэлэӀичым нэфапӀэр къызэрэзэхифыгъэр

15«Сэ, Даниел, а нэфапӀэу слъэгъугъэр къызгурыӀоным сыпылъызэ, мары зыгорэ цӀыф теплъэ иӀэу сапашъхьэ къиуцуагъ. 16Улай псыӀэрыщэ кӀыӀум къытеӀукӀэу цӀыф макъэ зэхэсхыгъ. Ар къаджи, къыӀуагъ: „ДжэбраӀил[*]! НэфапӀэу ылъэгъугъэм къикӀырэр ащ гурыгъаӀу!“[+] 17Сыздэщыт чӀыпӀэм ДжэбраӀил къызыӀохьэм, сыгучӀэ изи, сынэгу егъэзыхыгъэу чӀыгум зычӀэсыдзыгъ. „О цӀыфыр[*], – къысиӀуагъ ащ, – мы нэфапӀэу плъэгъугъэр уахътэм икӀэухым зэрэфэгъэхьыгъэр зыгурыгъаӀу!“[+]

18Ар къеӀофэ, сынэгу егъэзыхыгъэу сиакъыл сиеу, сӀэпкъ-лъэпкъмэ сафимытэу чӀыгум сытелъыгъ. А гущыӀэхэм ауж къыстеӀаби, ащ слъэкъуитӀу сакъытыригъэуцожьыгъ[+]. 19ЕтӀанэ игущыӀэ къыпидзэжьыгъ: „Мары – уахътэм икӀэухым Тхьэм игубж къызынафэрэм ыуж къэхъущтыр. НэфапӀэр зыфэгъэхьыгъэр охътэ гъэнэфагъэм икӀэух ары[+]. 20БжъэкъуитӀу зытет тӀэу плъэгъугъэр – Мадай Пэрсие пачъыхьэхэр арых. 21Ачъэ пырацэр – урым пачъыхьэгъур ары. Бжъэкъошхоу ынитӀу азыфагу нэшъэгум дэтыр – Урымым иапэрэ пачъыхь[+]. 22Бжъэкъо инэу зэпыутыгъэм ычӀыпӀэ бжъэкъуиплӀэу къыхэкӀыгъэхэр – мы цӀыф лъэпкъым пачъыхьэгъуиплӀ къызэрэхэкӀыщтыр ары. Ау ахэр апэрэм фэдэу кӀочӀэшхощтхэп.

23А пачъыхьэгъухэм ятетыгъо икӀэухым, янэпэнчъагъэ джащ нахь хэмыфэжьынэу зызиушъомбгъукӀэ, нэхъоинчъэ нэплъэгъоу, къумалыгъэм фэӀазэу пачъыхьэ къэтэджыщт. 24Ар кӀочӀэшхощт, ау ежь лъэкӀ иӀэкӀэ арэп. ЗэкӀэри хъуафэ ышӀыщт, зыфежьэрэ Ӏоф пстэури къыдэхъущт, лъэрыхьэхэри Тхьэм фэшъыпкъэ цӀыфхэри лъэпсэкӀодэу ыгъэкӀодыщтых[+]. 25Хьилэшъ,[†] икъумалыгъэкӀэ апшъэ кӀощт – ащкӀэ зышӀошӀыжьыщт, ыгукӀэ зэкӀэмэ анахь инэуи зыщыхъужьыщт. АмышӀахэу атеозэ бэхэр зэхикъутэщтых, пачъыхьэмэ я Пачъыхьэжьи пэуцужьыни, цӀыфыӀэ къыхэмыхьэу ежь кӀодыщт.

26Пчыхьэ пчэдыжьмэ яхьылӀэгъэ нэфапӀэу плъэгъугъэр шъыпкъэ. Ар охътэ Ӏудзыгъэмэ афэгъэхьыгъэшъ, ушъэфы“[+]. 27Сэ, Даниел, къинэу слъэгъугъэм къыхэкӀэу кӀочӀаджэ сыкъэхъуи, мэфэ заулэ сымаджэу сыщылъыгъ. Нэужым сыкъэтэджыжьи, пачъыхьэм сызфигъэзэгъэ Ӏофхэм ягъэцэкӀэн сыублэжьыгъ. СыгучӀэ изыхыгъэ нэфапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр къызгурыӀощтыгъэп».

#### Ябгъонэрэ шъхьэр


Даниел илъэпкъ Тхьэм зэрэфелъэӀугъэр

1Мадай лъэпкъым щыщ Ахъашурэщ[*] ыкъоу Дарый Бабилэн хэгъэгум ипачъыхьэу щытыгъ[+]. 2Дарый пачъыхьэгъум зытехьагъэм иапэрэ илъэс, сэ, Даниел, тхыгъэхэм сяджэзэ, Зиусхьаным[†] пегъымбарэу[†] Ирмые къызэрэриӀуагъэм тетэу Ерусэлэм зэхэкъутагъэу илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ зэрэщытыщтыр къызгурыӀуагъ.

3Джащыгъум сынэгу Зиусхьанэу Тхьэм фэзгъэзагъ. Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъыныр сщыгъэу, синэкӀэу, яжьэр сшъхьэ къестэкъохызэ тхьэлъэӀу сшӀи, зыфэзгъэцӀыкӀузэ лъэшэу Ащ селъэӀугъ[+]. 4Зиусхьанэу си Тхьэм селъэӀугъ, типсэкӀодшӀагъэхэм ашъхьэ къисхи тобэ сшӀызэ: «Зиусхьанэу си Тхь, О Тхьэшхоу, зэкӀэри зышӀолӀыкӀэу шъхьэкӀэфэшхо зыфашӀырэр! О зэзэгъыныгъэу къыддэпшӀыгъэр оухъумэ, шӀулъэгъу мыкӀодыжь къыпфызиӀэу, уиунашъохэр зыгъэцакӀэрэм гукӀэгъу фэошӀы![+] 5Тэ псэкӀодхэр тшӀагъэх, емыкӀоу тызекӀуагъ. БзэджэшӀэным тыфэкъаигъагъ, тыкъыппэуцужьыгъ, Уиунашъохэри, Уихьыкуми хъэтэпэмыхь тшӀыгъэх. 6Пфэлэжьэрэ пегъымбарэу, О ПцӀэкӀэ типачъыхьэхэм, типащэхэм, тятэжъхэм, зэкӀэ хэгъэгум ис цӀыф лъэпкъхэм къыддэгущыӀэхэрэм тядэӀущтыгъэп.

7О, си Зиусхьан, шъыпкъэр уалъэныкъо къэгъэзагъ, тэ хьайнэпагъэр къытэхъухыгъ. Тэ – Ехъуд хэкум ис цӀыфхэри, Ерусэлэм дэсхэри, Израил зэрэпсаоу ицӀыфхэри, хэгъэгу благъэхэмрэ чыжьэхэмрэ ащыпсэунхэу арыптэкъухьагъэхэри шъыпкъагъэ къызэрэпфытимыӀагъэм пае непэрэ мэфэм нэсыжьэуи тынэпэтехых. 8О Зиусхьан, тэри, типачъыхьэхэри, типащэхэри, тятэжъхэри, уапашъхьэ псэкӀод зэрэщытшӀагъэм пае хьайнэпагъэр къытэхъухыгъ. 9О Зиусхьанэу ти Тхь, гукӀэгъу пхэлъышъ, тэ тыкъыппэуцужьыгъэми къытфэбгъэгъуныр уиамал. 10О Зиусхьанэу ти Тхь, уиӀумэт пегъымбарэхэм къытаӀорэм тедэӀугъэп, уиӀэмыркӀэ къытатыгъэ хабзэхэр дгъэцэкӀагъэхэп. 11О къапӀорэм едэӀуным фэмыеу, зэрэ Израилэу уихабзэ ыукъуагъ, уигъогуи текӀыгъ. ТипсэкӀодшӀагъэхэм апае Тхьэм иӀумэт Мосэ Хабзэу ытхыгъэм къыщиӀорэ бгыбзэхэмрэ тхьэлъанэхэмрэ тэ къыттефагъэх[+]. 12ТхьамыкӀэгъошхом тыхабдзэзэ тэри типащэхэми афэгъэхьыгъэу къэӀогъэ гущыӀэхэр О къэбгъэшъыпкъэжьыгъэх. Ерусэлэм къехъулӀагъэм фэдэ ошъо чӀэгъым ныбжьи къыщыхъугъэп. 13Мосэ и Хабзэ зэритым фэдэу, а тхьамыкӀагъор тэ къытфэкӀуагъ. Ауми Зиусхьанэу ти Тхьэм зыфэдгъэцӀыкӀузэ лъэшэу телъэӀугъэп, бзэджэшӀэныр зэпыдгъэугъэп, ынэшӀу къытщифэным тыщыгугъырэп[+]. 14Джащыгъум Зиусхьаным къытфигъэхьазырыгъэ тхьамыкӀагъор къытфигъэкӀуагъ. Зиусхьанэу Тхьэм ышӀэрэ пстэуми шъыпкъагъэ ахэлъба, ауми тэ Ащ тедэӀугъэп.

15Зиусхьанэу ти Тхь, Оры Мысырым кӀочӀэшхокӀэ УицӀыф лъэпкъ къизыщыжьыгъэр, Зищытхъу къэзгъэлъэгъуагъэр, непи О ПцӀэ ищытхъу аӀо! ПсэкӀод тшӀагъэ, бзэджагъэкӀэ тызекӀуагъ[+]. 16О Зиусхьан! Шъыпкъэр О уалъэныкъокӀэ къэгъэзагъэшъ, О уигубжи – уигубжышхуи Уикъалэу Ерусэлэми, УиӀошъхьэ лъапӀи[*] ашъхьащых. Тэ типсэкӀодшӀагъэхэмрэ тятэжъхэм ябзэджэшӀагъэхэмрэ къахэкӀэу Ерусэлэми УицӀыф лъэпкъи къегъэтӀысэкӀыгъэ лъэпкъхэм яхъэтэпэмыхь[+].

17Джы къызэхэхыба ти Тхь, уиӀумэт итхьэлъэӀу, илъэӀу. Уиунэшхоу хэкужъ хъугъэм О уихьатыркӀэ[*], Зиусхьан, нэшӀукӀэ зыкъыфэгъаз. 18Мыдэ къэдаӀуи, ти Тхь, къызэхэх. Уинэплъэгъу мыкӀэ къэгъази, хэкужъ тызэрэхъугъэм, О ПцӀэ зыхьырэ къалэу зэхэкъутагъэм къяплъ. Тэ шъыпкъагъэу тхэлъым тыщыгугъкӀэ тыолъэӀурэп, О гукӀэгъоу пхэлъым тыщэгугъы нахь. О гукӀэгъушхоу Пхэлъыр тигугъапӀэу тыолъэӀу[+]. 19О Зиусхьан, тыкъызэхэх! Зиусхьан, къытфэгъэгъу! Зиусхьан, къытэдэӀуи, къытфашӀ! О уихьатыркӀэ кӀыхьэ-лыхьэ земыгъэшӀ, си Тхь, Уикъали УицӀыф лъэпкъи О ПцӀэкӀэ яджэхэшъ»[+].


ДжэбраӀил мэлэӀичым къэхъущтыр къызэрэфызэхифыгъэр

20СитхьэлъэӀу лъызгъэкӀуатэзэ, сипсэкӀодшӀагъэхэми, силъэпкъэу Израил ипсэкӀодшӀагъэхэми Зиусхьанэу си Тхьэм ыпашъхьэ сыщяуцолӀэжьзэ, си Тхьэ Ежь иӀошъхьэ лъапӀэ пае селъэӀугъ. 21Джаущтэу Тхьэм селъэӀузэ, ащ ыпэрэ нэфапӀэм[†] цӀыф теплъэ зиӀэ ДжэбраӀилэу щыслъэгъугъагъэр къысфэсыгъ, пчыхьэ къурмэн шӀыгъом тефэу псынкӀэу[*] садэжь къэбыбыгъ[+]. 22КъызгуригъаӀозэ, ащ къысиӀуагъ: «Даниел! АкъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ остынэу сэ сыкъехыгъ. 23Тхьэм уелъэӀунэу зэребгъэжьагъэм лъыпытэу джэуап къыуитыгъ. Сэри ар къыплъызгъэӀэсынэу сыкъэкӀуагъ. Тхьэм о уегъэлъапӀэшъ гущыӀэм къедэӀуи, нэфапӀэм къикӀырэри зэхэшӀыкӀ[+].

24Илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэр[*]
блыкӀэ штагъэу

о уилъэпкърэ къэлэ лъапӀэмрэ афэухэсыгъ.

БзэджэшӀагъэм, псэкӀодшӀэным гъунэ афашӀынышъ,
хэбзэнчъагъэр апщыныжьынышъ
егъэшӀэрэ зэфагъэр агъэуцуным
пегъымбарым нэфапӀэу ылъэгъугъэр къэшъыпкъэжьыным,
Тхьэм и Унэ[†][*] агъэуцужьыным
плъэгъугъэ нэфапӀэр фэгъэхьыгъ[+].
25Арышъ зэгъашӀи зыгурыгъаӀу:
Ерусэлэм зэрагъэуцужьыщтым
фэгъэхьыгъэ унашъор къызыдэкӀырэм щегъэжьагъэу,
Тхьэм къыхихыгъэ[*] Пащэр къэкӀофэ
илъэсибл[*] блыкӀэ штагъэу,
ащ ыуж илъэс[*] тӀокӀищырэ тӀурэ илъэс блырыблэу тешӀэщт.
ЕтӀанэ цӀыфхэм къагъэзэжьыщт,
къалэр агъэуцужьыщт,
урамхэри дэпкъхэри иӀэхэу, а лъэхъаныр къиныщт.
26Илъэс тӀокӀищырэ тӀурэр
блыкӀэ штагъэу зытекӀырэм ыуж
Тхьэм къыхихыгъэ Пащэр аукӀыщт
лажьи – хьакъи имыӀэу[*].
ЕтӀанэ къэкӀощт пащэм ицӀыфхэм
къалэмрэ Тхьэм и Унэрэ зэхакъутэщтых.
Хыдзэ-псыдзэшхом фэдэщт ащ икӀэух.
Заор аухыфэ
зэраухэсыгъэу хэкужъ хъущт[+].
27Ащ илъэсиблым телъытэгъэ зэзэгъыныгъэ пытэ
цӀыф лъэпкъыбэмэ адишӀыщт.
А илъэсиблым ыгузэгухэм адэжь
къурмэншӀыныри, тынхэри щагъэтыжьыщтых.
Ащ фэдизыр хъуафэ зышӀыгъэм фагъэнэфэгъэ кӀэухыр къысыфэ
Тхьэм и Унэ зыдэщыт чӀыпӀэм
гущыкӀыгъо емыкӀушхо теплъэ иӀэщт»[+].

#### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Даниел аужырэ нэфапӀэу псыхъоу Тигр дэжь щилъэгъугъэр

(я 10:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр)


Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ горэм фэгъэхьыгъэ нэфапӀэр

1Пэрсие пачъыхьэу Корэщ тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс Даниелэу БэлтэшэцаркӀэ заджэщтыгъэхэм зыгорэ шъхьэихыгъэ къыфэхъугъ. А шъхьэихыгъэ къыфэхъугъэр къэбар шъыпкъагъ, зэошхом фэгъэхьыгъэу щытыгъ. НэфапӀэкӀэ[†] шъхьэихыгъэ къыфэхъугъэр ащ къыгурыӀуагъ, къикӀырэри зэхишӀыкӀыгъ[+].

2Ащыгъум сэ, Даниел, тхьамэфищым[*] шъыгъом сыхэтыгъ. 3Шхын хэхыгъэ сшхыгъэп, лырэ санэрэ сӀупэ нэзгъэсыгъэп. Тхьамэфищыр екӀыфи дагъэ зыщысфагъэп.

4Апэрэ мазэм[*] иятӀокӀэнэрэ плӀырэ мафэ Тигр псыхъошхом инэпкъы сытетыгъ[+]. 5Сызэплъэм слъэгъугъэ: мары зы хъулъфыгъэ горэ чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу, дышъэ къабзэм[*] хэшӀыкӀыгъэ бгырыпхи ыбгы къещэкӀыгъэу щыт[+]. 6Ыпкъышъол – налмэс-налкъутэу, ынэгу – пчыкӀэ нэфэу, ынэхэм пхъэкъомашӀор къакӀэустхъукӀэу, ылъакъохэмрэ ыӀэхэмрэ – джэрз лъэкӀыгъакӀэу жъыухэу, игущыӀэ макъэ – цӀыф жъот мэкъэшхом ар фэдагъ[+]. 7Сэ, Даниел, закъор ары а нэфапӀэр зылъэгъугъэр, сигъусэгъэ цӀыфхэм ар алъэгъугъэп. Ау щытми щынэгъошхом зэлъиубытыхи, зэбгырыхъушъутыхи, загъэбылъыжьыгъ[+]. 8Сэ сизакъоу сыкъэнагъэу, а нэфапӀэу мэхьанэшхо зиӀэм сеплъызэ кӀуачӀэ гори схэмылъыжьэу, сынэгуи лъы гъуаткӀо кӀэмытыжьэу кӀыфыбзэу, къарыунчъэ сыхъугъ. 9ЕтӀанэ ащ ымакъэ зэхэсхыгъ – ащ ымакъэ зэрэзэхэсхэу сынэгу егъэзыхыгъэу, сиакъыл сиеу, сӀэпкъ-лъэпкъмэ сафимытэу чӀыгум сытефагъ. Даниел псыхъоу Тигр дэжь нэфапІэу щилъэгъугъэр (10:4-6)[+]

10Ау мары Ӏэ горэ къысатхъуи, сыкъыӀэти, сызэрэкӀэзэз-кӀэзэзэу сӀэхэр чӀыгум егъэкъугъэу лъэгонджэмышъхьэкӀэ сыкъыгъэуцугъ. 11Ащ къысиӀуагъ: «О, Даниелэу Тхьэм ыгъэлъэпӀагъ! КъыосӀощтыр угу иубыт, сэ джы уадэжь сыкъагъэкӀуагъэшъ плъакъо къытеуцожь». Джаущтэу ащ къызысеӀом, сыкӀэзэззэ слъэкъуитӀу сакъытеуцожьыгъ[+]. 12Ау сэ ащ къысиӀуагъ: «Умыщын, Даниел! Апэрэ мафэу зэхэшӀыкӀ зэбгъэгъотыным узыпыхьагъэм, Тхьэм ыпашъхьэ зыщыбгъэцӀыкӀунэу зебгъэжьагъэм щегъэжьагъэу Ащ уигущыӀэхэр зэхихыгъэхэти, сэ ахэм япэгъокӀэу сыкъигъэкӀуагъ[+]. 13Ау Пэрсие пачъыхьэгъум ипщ-мэлэӀич мэфэ тӀокӀырэ зырэ къыспэуцужьыгъ. ЕтӀанэ Пэрсием ипачъыхьэхэм сапэуцужьызэ, сизакъоу сыкъэнагъэти апшъэрэ пщы-мэлэӀичхэм ащыщэу Микъаел[*] ӀэпыӀэгъу къысфэхъунэу къэкӀуагъ[+]. 14Сэ сыкъэкӀуагъ уилъэпкъ иаужыпкъэрэ лъэхъанэ къырыкӀощтыр къыбгурызгъэӀонэу, къэхъущтыр арыти нэфапӀэу плъэгъугъэр зыфэгъэхьыгъэр»[+]. 15Джаущтэу сэ ащ къысиӀо зэхъум, чӀыгум сеплъыхэу, бзэмыӀоу сыщытыгъ. 16Мары зыгорэ цӀыф теплъэ иӀэу сӀупэ къынэси сыбзэгу къытӀэтӀэжьыгъ, сыкъэгущыӀи сапашъхьэ итым есӀуагъ: «Сизиусхьан! Мы нэфапӀэм узым сызэлъыригъэубытыгъ, кӀуачӀэми сыкъыригъэбгынагъ. 17Сэ, зиусхьан,[†] сыуиӀумэтэу, сыдэущтэу О, сизиусхьаным, гущыӀэгъу сыпфэхъун слъэкӀына! Сэ кӀуачӀи схэлъыжьэп, сижьи пиубытыкӀыгъ».

18Джащыгъум а цӀыф теплъэ зиӀэр икӀэрыкӀэу къыстеӀаби, кӀуачӀэ къысхилъхьажьыгъ. 19Ащ къыӀуагъ: «Тхьэм ыгъэлъэпӀэгъэ цӀыф, умыщын! Мамыр огъот, зыгъэлъэш, зыгъэгушху!» Ар къыздэгущыӀэ зэхъум, сэ кӀуачӀэ згъотыжьи есӀуагъ: «КъэгущыӀ, сизиусхьан! Сэ о кӀуачӀэ сэбгъэгъотыжьыгъ»[+]. 20Джащыгъум ащ къыӀуагъ: «Уадэжь сыкъызкӀэкӀуагъэр о ошӀа? Пэрсие пачъыхьэгъум ипщ-мэлэӀичым сезэонэу джы сэ сыкӀожьыщт. Ащ сызытекӀорэм ыуж Урымым ипщэу мэлэӀич къэкӀощт[+]. 21Арэу щытми шъыпкъагъэр зэрыт тхыгъэм итыр къыосӀощт. Шъо шъуи пщы-мэлэӀичэу Микъаел нэмыкӀ ащкӀэ гъусэгъу къысфэхъун зыпари щыӀэп.

#### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр

1Джаущтэу сэ сшъхьэкӀэ, Мадай пачъыхьэу Дарый итетыгъо иапэрэ илъэс а Микъаелым кӀэгъэкъонэуи, ӀэпыӀэгъоуи сыриӀагъ[+].


Къыблэмрэ Темырымрэ япачъыхьэхэр

2Джы сэ о шъыпкъэр къыосӀощт: мары, джыри пачъыхьищ Пэрсием къитэджэщт. ЕтӀанэ яплӀэнэрэу зыкъэзыӀэтыщтыр – ар зэкӀэмэ анахь баищт. МылъкумкӀэ ылъапсэ ыгъэпытэнышъ, Урым пачъыхьэгъум ригъэпыинхэу зэкӀэри къыӀэтыщт[+].

3Ащ нэужым пачъыхьэ лъэш дэдэ къыкъокӀыщт. Ащ чӀыгубэ дэдэ зыӀэкӀилъхьащт, зыфаер ышӀэщт, ежь зэрэшӀоигъоу зекӀощт[+]. 4Ащ икъарыу джыри зэрэхахъозэ, ипачъыхьэгъушхо зэхэтэкъущт. Дунаим ылъэныкъуиплӀымкӀэ[*] гощыгъэ хъущт. Ыуж къикӀыщт лӀэужмэ а пачъыхьэгъур аӀукӀэжьыщтэп, ежь зэпсаум зыфэдагъэм фэдэжьыщтэп. Ащ ипачъыхьэгъу ӀэкӀахынышъ, нэмыкӀхэм аӀэкӀалъхьащт.

5Къыблэ пачъыхьэр[*] лъэш дэдэщт, ау идзэпщымэ ащыщ горэ ежь нахьи нахь лъэш хъуни, тетыгъор ыубытыщт, ипачъыхьэгъуи кӀочӀэшхокӀэ ыӀыгъыщт. 6Илъэс заулэ зытешӀэкӀэ, ахэм зэзэгъыныгъэ зэдашӀыщт. А зэзэгъыныгъэр гъэпытэгъэным пае, Къыблэ пачъыхьэм ыпхъу Темыр пачъыхьэм[*] ритыщт. Ау тетыгъом фищэн ылъэкӀыщтэп, илӀэужи лъыкӀотэщтэп. А бзылъфыгъэри, кӀыгъугъэхэри, илъфыгъи[*], дэӀэпыӀэщтыгъэхэри къумалыгъэкӀэ агъэкӀодыщтых. 7Ау а бзылъфыгъэм иӀахьылмэ ащыщ горэ Къыблэ пачъыхьэм итахътэ тетӀысхьащт. Ар Темыр пачъыхьэм идзэ езэони, ипытапӀэ дэхьащт, атеони атекӀощт. 8Ятхьэ нэпцӀхэм ясаугъэт гъэчъыгъэхэр, дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъу лъапӀэхэр ашӀуиштэни, Мысырым къонтхъэу[†] ыщэщтых. Илъэс заулэ Темыр пачъыхьэм емызаоу, мамырэу щигъэӀэщт. 9Ащ ыуж Темыр пачъыхьэр Къыблэ пачъыхьэм ичӀыгу ихьащт, ау ихэгъэгу къыгъэзэжьыщт. 10Темыр пачъыхьэм ыкъомэ заом зыфагъэхьазырэу, дзэшхо аугъоеу аублэщт. Дзэшхор хыдзэ-псыдзэшхоу ежьэнышъ зэкӀэ зэлъиубытыщт, ыпэ ригъэхъуни пыим ипытапӀэ нэсыщт.

11Джащыгъум Къыблэ пачъыхьэр лъэш дэдэу къэгубжыщт, Темыр пачъыхьэм езэонэу ригъэжьэщт. Адрэм дзэшхо къыгъэуцущт, ау а дзэр пыим ыӀэ ихьащт[+]. 12Дзэр зызэкӀакӀокӀэ Къыблэ пачъыхьэм ыгу пэгагъэм зэлъиубытыщт. ДзэкӀолӀ минипшӀ пчъагъэ ащ ыгъэкӀодыщт, ау текӀоныгъэ къыфыдэхыщтэп. 13Темыр пачъыхьэм нэмыкӀыдзэ къыугъоищт, ыпэрэм нахьи ар нахь иныщт. Илъэс заулэ зытешӀэкӀэ дэгъоу узэндыгъэ дзэшхо игъусэу къыгъэзэжьыщт.

14А лъэхъаным Къыблэ пачъыхьэм бэхэр пэуцужьыщтых. О уицӀыф лъэпкъ щыщэу жъалымыхэм нэфапӀэр[†] шъыпкъэ хъуным пае зыкъаӀэтыщт, ау яӀоф къадэхъущтэп. 15Джащыгъум Темыр пачъыхьэр къэкӀощт, къэлэ дэпкъым рыдэкӀоенхэу чӀысае зэтыритэкъони, къэлэ зэтегъэпытыхьагъэр ыштэщт. Къыблэр кӀуачӀэкӀи пыщытышъущтэп, идзэ хэшыпыкӀыгъэкӀи пэуцушъущтэп. 16Ар ежь зэрэфаем фэдэу зекӀощт, зыпари ащ къыпэуцужьын ылъэкӀыщтэп. Хэгъэгу шӀагъом[*] ащ тетыгъор щиубытыщт, хъуафэ ышӀынэу амал иӀэщт[+].

17Зэрэпачъыхьэгъоу ыубытынэу Темыр пачъыхьэм рихъухьащт, зэзэгъыныгъэ дишӀыщт. Ипый ипачъыхьэгъу ыгъэкӀодыным пае ыпхъу ритыщт, ау игухэлъ, ежь зыфаер къыдэхъущтэп. 18Джащыгъум хы Ӏушъом Ӏус хэкухэм якӀущт, атеони ащыщыбэ ыӀэ къыригъэхьащт. Ау дзэпщ горэм ащ ипхъэшагъэ гъунэ фишӀыщт. Ары пакӀопышъ, ащ ипхъэшагъэ къызфигъэфедэни фыригъэгъэзэжьыщт. 19ЕтӀанэ ихэгъэгу пытапӀэу итмэ къафигъэзэжьыщт, ау тефэнышъ, лъэужынчъэу кӀодыщт. 20Ащ ычӀыпӀэ иуцощт пачъыхьэм хьакъулахьхэр къэзыугъойрэ цӀыфыр ипачъыхьэгъу имылъку[*] хигъэхъоным пае ыӀофтэщт. Ау охътабэ темышӀэу зауи-пыджи ахэмыкӀуадэу ар фэхыщт.


Темыр пачъыхьэ бзаджэр

21Ащ ычӀыпӀэ пачъыхьэ тахътэр[†] зыфыхамыхыгъэ къырамыдзэрэ цӀыф иуцощт. Ар амышӀахэзэ къэтэджыщт, тхьагъэпцӀыгъэкӀэ пачъыхьэгъур ашӀуиубытыщт. 22Ащ ыпашъхьэ пыидзэу итыщтымрэ зэзэгъыныгъэм[*] ипащэрэ хыдзэ-псыдзэшхом дэкӀодыщтых. 23Зэзэгъыныгъэ дишӀынышъ къэрарынчъэу зекӀощт, цӀыф макӀэ ыӀэ илъ нахь мышӀэми тетыгъом къыфэкӀощт. 24АмышӀахэу гъэбэжъулъэ хэкухэм арыхьанышъ, ежь ятэхэми, ятэмэ ятэжъхэми амышӀагъэр ышӀэщт: къонтхъымрэ, къатырихыгъэ ӀапӀэмрэ мылъкумрэ икъотэгъухэм афигощыщт. ПытапӀэхэр зэрикъутэщтым фэгъэхьыгъэ гухэлъхэр охътэ гъэнэфагъэм нэс рихъухьащтых.

25ЕтӀанэ идзэрэ ежь ипхъэшагъэрэ Къыблэ пачъыхьэм пигъэуцущт, езэонэу дзэшхо игъусэу екӀущт. Къыблэ пачъыхьэм идзэ нахь инэу, нахь кӀочӀэшхоу заом къыдэкӀыщт, ау тхьагъэпцӀыгъэ зэрэфызэкъуадзагъэм къыхэкӀэу пыщытышъущтэп. 26Аужыпкъэм пачъыхьэм иӀанэ телъ гъомлэпхъэшӀухэр зышхыхэрэми ар агъэкӀодынэу пылъыщтых. Хыдзэ-псыдзэшхом дзэр тырихынышъ, дзэкӀолӀыби заом щыфэхыщт. 27ПачъыхьитӀум агу хьилагъэ[†] зэфилъыщт, зы Ӏанэм зэдыпэсхэми пцӀы зэфаусыщт. Ау кӀэухым иуахътэ къэмысэу япцӀыусыгъэ зыпари къикӀыщтэп. Сыда пӀомэ кӀэухыр къызысыщтым иуахътэ гъэнэфагъэшъ ары. 28Мылъкушхо ӀэкӀэлъэу Темыр пачъыхьэр ихэгъэгу кӀожьыщт, ау зэзэгъыныгъэ лъапӀэм джэгъогъу ыгу филъыщт. Ащ пэшӀуекӀоу зекӀощт, етӀанэ ихэгъэгу ыгъэзэжьыщт.

29Охътэ гъэнэфагъэм ар джыри къыблэм екӀущт. Ау мызэгъогурэ кӀэухыр нахьыпэрэм фэдэщтэп. 30Ащ игъогупэ къохьэпӀэ хыӀушъомкӀэ къухьэхэм[*] къыпабзыкӀыщт. Темыр пачъыхьэр ащ ыгъэщынэни зэкӀэкӀожьыщт. Игубжышхо зэзэгъыныгъэ лъапӀэм тырикъутэщт. КъызигъэзэжькӀэ зэзэгъыныгъэ лъапӀэм дэхыгъэмэ къотэгъу афэхъущт. 31ДзэлӀэу ыгъэкӀуагъэхэм Тхьэм и Унэ[†] ипытапӀэ аштэщт, аушӀоищт. Мафэ къэс ашӀырэ къурмэныр щаригъэгъэтыжьыщт, гущыкӀыгъо-емыкӀушхо теплъэр а чӀыпӀэм щагъэуцущт[+]. 32Зэзэгъыныгъэ лъапӀэр зыукъуагъэхэр щытхъу нэпцӀыкӀэ дихьыхыщтых. Ау зи Тхьэ фэшъыпкъэ цӀыфхэр зэкӀакӀо ямыӀэу пэуцущтых. 33Лъэпкъым щыщ акъылышӀохэм бэхэр агъэдэӀонышъ, етӀанэ охътэ заулэм чатэкӀэ аукӀыщтых, агъэстыщтых, гъэрыпӀэм ифэщтых, ахъункӀэщтых[+]. 34АукӀыхэрэм якъинихьагъу уахътэм ӀэпыӀэгъу тӀэкӀу дэд агъотыщтыр. Агу имылъэу бэмэ гъусэ къафэхъугъэ фэдэу зыкъагъэлъэгъощт. 35АкъылышӀу зиӀэхэм ащыщхэр къырафэкӀыщтых – кӀэух гъэнэфагъэм иуахътэ къэсыгъэпышъ нахь къабзэ, нахь фыжь хъухэзэ ахэм ушэтыпӀэхэр зэранэкӀыщтых.

36Темыр пачъыхьэм зигъэиныщт, сыд тхьэ нахьи нахь зигъэлъэгэщт. ГущыӀэ гущыкӀыгъохэр тхьэхэм я Тхьэжьым риӀолӀэщтых. Ащ зыфаер зэкӀэ къыдэхъущт Тхьэм игубж мафэ текӀыфэ: агъэнэфагъэр арыба хъущтыр![+] 37Ятэжъмэ агъэлъэпӀэгъэ тхьэхэми, бзылъфыгъэмэ шӀу алъэгъурэ тхьэми, сыд фэдэ тхьи зафигъэзэщтэп. ЗэкӀэмэ анахь инэуи зыкъыщыхъужьыщт. 38Ахэм ачӀыпӀэ пытапӀэхэм ятхьэ ыгъэлъэпӀэщт. Ятэжъхэм амышӀэщтыгъэ тхьэр дышъэрэ тыжьынрэкӀэ, мыжъо лъапӀэрэ осэшхо зиӀэ нэмыкӀ тынхэмрэкӀэ ыгъэлъэпӀэщт. 39Хымэ тхьэр иӀэпыӀэгъоу ар пытапӀэхэм атеощт. Ежь пачъыхьэу зыштагъэхэм лъытэныгъэшхо афишӀыщт, цӀыфхэм ашъхьагъ ригъэуцощтых, шӀу тынэу чӀыгуи афигощыщт.

40КӀэух уахътэм Къыблэ пачъыхьэр ащ заокӀэ екӀущт. Ау Темыр пачъыхьэр ку псынкӀэхэр, шыухэр, къухьабэ кӀыгъухэу ащ жьыфыртынэшхоу теощт. Хэгъэгубэмэ арыхьанышъ хыдзэ-псыдзэшхоу азэпырыкӀыщт. 41Хэгъэгу шӀагъом ар ихьащт, минипшӀ пчъагъэ ыгъэкӀодыщт. Ау хэгъэгухэу Едомрэ Моабрэ, Ӏамон[*] щыщ цӀыфхэр ащ ӀэкӀэкӀыжьыщтых. 42Ащ ыӀэ хэгъэгу зэфэшъхьафмэ атырищэещт. Аужыпкъэм Мысыри ащ зыщиухъумэн ылъэкӀыщтэп. 43Мысырым ибайныгъэ ащ зыӀэкӀигъэхьащт – дышъэмрэ тыжьынымрэ, осэшхо зиӀэ нэмыкӀ мылъку лъапӀэхэмрэ зыӀэкӀилъхьащтых. Лыбый цӀыфхэу, Куш[*] цӀыфхэу ыӀэ илъ хъугъэхэр ыуж ихьащтых. 44Ау тыгъэкъокӀыпӀэ, темыр лъэныкъохэм къэбарэу къарыкӀыщтхэм Темыр пачъыхьэр къагъэгумэкӀынышъ, губжышхом хэтэу зафигъэзэщт. Бэхэр ыукӀыщтых, ыгъэкӀодыщтых. 45Хымрэ Тхьэм и Унэ зытет Ӏуашъхьэмрэ[*] азыфагу ипачъыхьэ щэтырэхэр щигъэуцущтых. Ау кӀэух къыфэкӀощт, зыпари ӀэпыӀэгъу къыфэхъушъущтэп».

#### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


КӀэух уахътэр

1«Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ хъулъфыгъэм къыӀуагъ: «А уахътэм пщы мэлэӀичэу Микъаел, уицӀыф лъэпкъ иухъумакӀо, къэлъэгъощт. ЦӀыф лъэпкъыр къызыхъугъэм щегъэжьагъэу джырэ нэс зыфэдэ щымыӀэгъэ охътэ къиныр къэсыщт. Ау а уахътэм о уилъэпкъ щыщэу ЩыӀэныгъэ Тхылъым[*] дэтхагъэу къычӀэкӀыщтхэр арых къэнэжьыщтхэр[+].

2Хьадэгъу сэпацэм[*] хэлъэу
чъыерэмэ ащыщыбэхэр къэущыжьыщтых:
зыхэр егъашӀэм щыӀэнхэу,
адрэхэр егъэшӀэрэ хъоныжьымрэ емыкӀумрэ хэтынхэу[+].
3АкъылышӀохэр ошъочэпэплъэу нэфыщтых,
Шъыпкъагъэм игъогу бэхэр тезыщагъэхэр –
жъуагъоу лӀэшӀэгъу зэкӀэлъыкӀохэм ащышӀэтыщтых[+].

4О, Даниел, мы гущыӀэхэр гъэбылъхи, кӀэух уахътэр ипӀалъэу тхылъым мыхъур тедз. Бэхэм ашӀэщтыр амышӀэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэм зырадзыми, шӀэныгъэм хахъо ышӀыщт[*][+].

5Ащ ыуж сэ, Даниел, сызэплъэм мары нэмыкӀ нэбгыритӀу щыт: зыр – мы псыхъо нэпкъым, адрэр – адрабгъу нэпкъым атетых. 6Зым чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу псыхъом шъхьарытыгъэм риӀуагъ: «Мы зыфэдэ къэмыхъугъэ хъугъэ-шӀагъэхэм сыдигъуа кӀэух зафэхъущтыр?»[+] 7Арыти чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу псыхъопсым шъхьэрытыгъэ хъулъфыгъэм ыӀэ сэмэгурэ ыӀэ джабгъурэ уашъом диӀэтыехэзэ, ЕгъэшӀэрэу ЩыӀэм тхьэлъанэ зэрэфишӀырэр зэхэсхыгъ: – Илъэсищырэ ныкъорэ зытешӀэкӀэ[*]. Тхьэм фэшъыпкъэ цӀыф лъэпкъым къинэу ылъэгъурэр ыкӀэм зыфакӀокӀэ, зэкӀэри къэхъущт[*].

8КъыӀорэр сэ зэхэсхыгъ, ау къызгурыӀуагъэп, арыти сеупчӀыгъ: «Сизиусхьан! Адэ сыда мы зэкӀэмэ кӀэухы афэхъущтыр?» 9Ащ джэуап къытыжьыгъ: «УмыгумэкӀ, Даниел. КӀэух уахътэр къэсыфэ ар гъэбылъыгъэщт, мыхъури тедзэжьыгъэщт. 10Бэхэм загъэкъэбзэжьызэ, фыжь хъужьыхэзэ ушэтыпӀэхэр зэранэкӀыщтых. Ау бзаджэхэм бзэджэшӀэныр щагъэтыщтэп. Бзаджэхэм ар къагурыӀощтэп, ау акъылышӀомэ зэхашӀыкӀыщт[+]. 11Мафэ къэс Тхьэм фашӀырэ къурмэныр зыщагъэтыгъэмрэ гущыкӀыгъо-емыкӀушхо теплъэр зыщагъэуцугъэмрэ щегъэжьагъэу мэфэ минрэ шъитӀурэ тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ[*] тешӀэщт[+]. 12Сыхьатмафэ ежьагъ мэфэ минрэ шъищырэ щэкӀырэ тфырэм щэӀагъэ хэлъэу ежэрэр, ащ нэсырэр.

13О уикӀэух къэсыфэ уигъогу рыкӀуи, гупсэфыгъо бгъотыщт. Джащыгъум кӀэух мафэм укъэтэджыжьынышъ, пфэгъэнэфэгъэ Ӏахьэр къыпӀукӀэщт».

### ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

#### ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

ТхьэлӀыкӀоу Юныс ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ


Юныс

[1]

[2]

[3]

[4]


ТхьэлӀыкӀоу Юныс, Рут, Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр Москва, 2006

#### Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2006


ТхьэлӀыкӀоу Юныс,


Рут,


Эстэр


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-101-1

© Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва, 2006


Пэублэ гущыӀ


Ныбджэгъу лъапӀэхэр!

Библием щыщэу тхылъищ зы кӀышъо яӀэу шъуапашъхьэ илъ. Библиер – дунаим анахь щалъытэу, нахьыбэрэ заджэхэрэ тхылъмэ ащыщ, джащ къыхэкӀэу цӀыф пэпчъ, чӀыпӀэу зыщыпсэурэм, лъэпкъэу зыщыщым е динэу ыӀыгъым ямылъытыгъэу, иныдэлъфыбзэкӀэ ащ еджэнэу амал иӀэн фае. ЦӀыфхэр сыдрэ лъэхъани зыгъэгумэкӀыщтыгъэхэ упчӀэхэм яджэуапхэр Библием къетых: тыдэ тыкъикӀыгъа, сыда тызфыщыӀэр, сыда ер дунаим зыкӀыщыбэгъуагъэр, цӀыфыр зылӀэжьыкӀэ, сыда къыпэщылъыр? Библиер – чыристан диным анахьэу ыгъэлъэпӀэрэ тхылъ, ау чыристан закъомэ апае ар тхыгъэу къызшӀошӀыхэрэр хэукъох. Библием иӀахьэгъубэхэр быслъымэнхэмкӀи лъапӀэх. ГущыӀэм пае, КъурӀанми къыхэфэрэ тхьэлӀыкӀохэм (пегъымбархэм) яхьылӀэгъэ къэбархэр. Мы тедзэгъум къыдэхьэрэ тхылъищмэ ащыщэу зыр тхьэлӀыкӀоу Юныс, адрэр пачъыхьэу Даут къызтекӀыгъэмэ къатегущыӀэ.

Библием къыхэхыгъэ тхылъэу мыщ къыдахьэрэ пэпчъ пэублэ гущыӀэ кӀэкӀ иӀ, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр – тхылъыр къызтегущыӀэрэр, ащ игъэпсыкӀ, хъугъэ шӀагъэхэр зэпхыгъэ лъэхъаныр ары.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым – цӀыф лъэпкъыбэмэ абзэхэмкӀэ Тхылъ ЛъапӀэр зэзыдзэкӀырэм – игуапэу адыгэмэ абзэкӀэ Библием щыщ тхылъхэр къыгъэхьазырыгъэх. Ахэм язэдзэкӀын цӀыфыбэ хэлэжьагъ: зэдзэкӀакӀохэр, диншӀэныгъэлэжьхэр, редакторхэр. ЯӀофшӀагъэ пкӀэнчъэ мыхъунэу тэлъаӀо!

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


ТхьэлӀыкӀоу Юныс


ТхьэлӀыкӀоу Юныс


ехьылӀэгъэ тхылъым ипэублэ гущыӀ

Юныс зыщыӀагъэр тиэрэ ыпэкӀэ 793–753 рэ илъэсхэм азыфагу е израиль пачъыхьэу ЯтӀонэрэ ЯрэбӀэм итетыгъом ыпэкӀэ е итетыгъом илъэхъан. А лъэхъаным Израиль зиушъомбгъугъэу щытыгъ, Ассириеу бэшӀагъэу Израиль ипыигъэм иӀофхэр дэигъэх. Хьыкумэу щыӀэщтым икъэбар Ассирием игупчэ къалэ щигъэӀунэу Зиусхьаным унашъоу къыфишӀыгъэр Юныс фэмые хъатэу егъэцакӀэ, сыда пӀомэ цӀыф лъэпкъэу зыщыщым ипый кӀочӀэшхо ибзэджэшӀагъэхэр Тхьэм фигъэгъунхэм тещыныхьэщтыгъэ.

Тхьэм уӀэкӀэкӀын зэрэмылъэкӀыщтыр, Ащ фэмыукӀочӀын зэрэщымыӀэр, гукӀэгъушхуи зэрэхэлъыр тхылъым къегъэлъагъо. ИцӀыф лъэпкъ щыщ тхьэлӀыкӀом зэрэфигъэгъурэм имызакъоу, мэджусый диным ит цӀыф мин пчъагъэ псэкӀодшӀэным зыӀэкӀиубытагъэхэу зыдэс къалэми фегъэгъу – ябзэджэшӀагъэхэр къагурыӀоу зэрэрагъэжьагъэм лъыпытэу.

Джа лъэныкъуитӀур ӀупкӀэ дэдэу зэпэгъэуцугъэ: Тхьэм игукӀэгъурэ ишӀулъэгъурэ зы лъэныкъомкӀэ, адрэ лъэныкъомкӀэ – Юныс ышъхьэ шӀу зэрилъэгъужьырэмрэ ипыйхэм гухьэ гужъ зэрафыриӀэмрэ.

#### Апэрэ шъхьэр


Юныс Тхьэм зэремыдэӀугъэр

1Зиусхьаным игущыӀэ Юныс, Амытай ыкъо, къыфехыгъ:[+]

2– Ежьи, Нинэуй къэлэшхом кӀо, гъэмысэхи, Тхьэм игущыӀэ ягъэӀу, сыда пӀомэ ахэмэ ябзэджэшӀагъэхэр къыслъыӀэсыгъэх.

3Юныс зигъэхьазырыгъ Зиусхьаным пэчыжьэ зишӀынэу, Нинэуй мыкӀоу, ащ илъэныкъо шъхьафыкӀэ щыӀэ Тарщыщ ежьагъ. Яфо къалэм къэси, Тарщыщ кӀорэ къухьэ къыгъотыгъ, гъогупкӀэр арити, Зиусхьаным пэчыжьэ зишӀыным пае, Тарщыщ адэкӀонэу къухьэм итӀысхьагъ[+].

4Ау Зиусхьаным хым жьыбгъэ лъэш къыщиӀэтыгъ, хым хыоешхо къыщыхъуи, къухьэр къызэхэкъутэу фежьагъ[+].

5КъошъофылӀхэр къэщынагъэх, шъхьаджи итхьэ елъэӀущтыгъэ, къухьэр нахь псынкӀэ ашӀыным пае хым хьылъэхэр хадзэхэу аублагъ; ежь Юныс къухьэ кӀоцӀым ехи, гъолъи, пытэу хэчъыегъагъ[+].

6Къухьэм ипащэ ащ ыдэжь къакӀуи, къыриӀуагъ:

– Сыда узфэчъыерэр? Къэтэдж, уи Тхьэ елъэӀу; хэт ышӀэра, Тхьэр къытфэгумэкӀынкӀи мэхъу, тимыгъэкӀодынэу[+].

7ЕтӀанэ къухьэм исхэм зэраӀожьыгъ:

– НекӀо, пхъэдз итэжъугъадз мы тхьамыкӀагъор зыпкъ къикӀырэр зэдгъэшӀэнэу. – Пхъэдзыр зырадзэм, Юныс тефагъ[+].

8Джащыгъум ащ раӀуагъ:

– КъытаӀу, хэта мы тхьамыкӀагъор къызыпкъырыкӀырэр? Сыд Ӏофа узпылъыр, тыдэ укъикӀыра? Тыдэ щыӀа уихэгъэгу, сыд цӀыф лъэпкъа узщыщри?

9Ащ къариӀуагъ:

– Сэ сыджурт, хымрэ чӀыгумрэ къэзгъэшӀыгъэхэу, ошъогумэ я Тхьэу Зиусхьаныр сэгъэлъапӀэ[+].

10ЦӀыфхэр лъэшэу къащтэхи, ащ раӀуагъ:

– Сыда о зэхэпшӀыхьагъэр? – Ахэмэ ашӀэщтыгъэ Зиусхьаным зышӀуигъэбылъынэу ар зэрэхэхьажьыгъэр, сыда пӀомэ ежь ар къариӀогъагъ.

11Хыоешхор нахь лъэш хъущтыгъэти, ащ раӀуагъ:

– Сыда къыотшӀэн фаер хыр Ӏэсэжьыным пае?

12Джащыгъум ащ ариӀожьыгъ:

– Сэ сышъушти, псым сыхэшъудз, етӀанэ хыоешхор уцужьыщт, сыда пӀомэ мы хыоешхом сэ силажьэкӀэ шъузэрэхэфагъэр сэ къызгурыӀуагъ.

13Аущтми лӀыхэм, нэпкъым екӀолӀэнхэу, псынкӀэу къухьэр афэу фежьагъэх, ау ар къадэхъущтыгъэп, сыда пӀомэ хыоешхор нахь лъэш хъущтыгъэ.

14Арыти ахэр куохэзэ, Зиусхьаным елъэӀугъэх:

– ТыолъэӀу, Зиусхьан, мы лӀым ыпсэ пае тэрэмыкӀод, тимылажьэмкӀэ тымыгъэмыс, сыда пӀомэ О пшӀоигъор, Зиусхьан, пшӀагъэ![+]

15Юныс аубыти, ахэмэ хым хадзагъ; зэрэхадзэу хым игубж Ӏэсэжьыгъэ[+].

16А лӀыхэм Зиусхьаным щынэгъошхо фыряӀэ хъугъэ. Зиусхьаным къурмэни тхьэрыӀохэри фашӀыгъэх.

#### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Юныс Тхьэм зэрелъэӀугъэр

1Зиусхьаным пцэжъыешхом унашъо фишӀыгъ Юныс ыдырынэу; Юныс а пцэжъыешхом ыкӀоцӀ чэщ мэфищэ исыгъ[+]. 2Пцэжъыем ыкӀоцӀ зэрисэу Юныс Зиусхьанэу и Тхьэ мэкъэшхокӀэ зыфигъэзагъ:

3– Гузэжъогъум сыхэтэу сэ Зиусхьаным инэу селъэӀугъ: Ащ джэуап къыситыгъ. Хьадрыхэ икуупӀэ сэ сыкъикуукӀыгъ: О сымакъэ къызэхэпхыгъ[+].

4О хым анахь икуупӀэм сыхэбдзагъ, псыорышхомэ сыкъауцухьагъ, О зэкӀэ Уипсхэр, зэкӀэ Уиорхэр сэ сашъхьагъ икӀыщтыгъэх[+].

5Джащыгъум сэ сӀуагъэ:

– О Уинэплъэгъу сэ сыкӀэрычыгъ, ау О Уиунэшхо лъапӀэ сэ джыри слъэгъужьыщт.

6Спшъэтыкъ къэсэу псыхэм сызэлъаубытыгъ, куупӀэм сыхэтыгъ, хы уцыр сшъхьэ къещэкӀыгъэ хъугъагъэ[+].

7Къушъхьэхэм алъачӀэ нэсэу сэ сехыгъагъ – хэгъэгоу зикъэлапчъэхэр пчъэдадзэхэмкӀэ егъэшӀэрэу зэфашӀыжьыгъэм; ау О, Зиусхьанэу си Тхь, спсэ хьадрыхэ къипщыжьыщт.

8Спсэ фэмылъэкӀыжь зэхъум, сэ Зиусхьаныр сыгу къэкӀыжьыгъ, силъэӀуи О Уадэжь, Уиунэшхо лъапӀэ, къэсыгъ[+].

9ПкӀэ зимыӀэ тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэрэм шъыпкъагъэу О къыпфыряӀэн фаер щагъэзыягъ[+].

10Ау сэ щытхъу макъэкӀэ О къурмэн пфэсшӀыщт; узэрэзгъэгугъагъэр згъэцэкӀэжьыщт. Зиусхьаныр ары тыкъэзгъэнэжьыщтыр![+]

11Арыти Зиусхьаным пцэжъыешхом унашъо фишӀи, ащ Юныс чӀыгум къытыритӀупщыхьажьыгъ.

#### Ящэнэрэ шъхьэр


Юныс Зиусхьаным зэредэӀугъэр

1Зиусхьаным игущыӀэ ятӀонэрэу Юныс къыфехыгъ:

2– Ежьи, Нинэуй къэлэшхом кӀо, Сэ къэбарэу къыуасӀорэр ащ щыӀуат[+].

3Юныс ежьи, Зиусхьаным къыриӀуагъэм тетэу Нинэуй кӀуагъэ; а Нинэуир къэлэшхо дэдагъ, мэфищыкӀэ зэпыпчынэу щытыгъ.

4Юныс Нинэуй зэпичэу ыублагъ, зы мэфэ гъогу зекӀу нэужым цӀыфхэм ариӀуагъ:

– Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэкӀэ, Нинэуй зэхэкъутэщт!

5Нинэуйм дэсхэм Тхьэм игущыӀэ ашӀошъ хъугъэ: нэкӀыр аубытыгъ, ини цӀыкӀуи дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщалъагъ.

6А къэбарыр Нинэуй ипачъыхьэ къызылъэӀэсым, ар итахътэ къытекӀи, ипачъыхьэ шъуашэ зыщихыгъ, дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъынхэр зыщилъэхи, яжьэм хэтӀысхьагъ.

7Ащ Нинэуй дэс цӀыфхэм ариӀуагъ:

– Мыр пачъыхьэми ицӀыф лъэрыхьхэми яунашъу: зы цӀыфи, зы былыми – чэмхэми мэлхэми – зыпари ашхы хъущтэп, хъупӀэми орэмыкӀох, пси ерэмышъох.

8Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ щыгъынхэр цӀыфхэм зыщарэлъ, былымхэми атырарэхъу, лъэшэу Тхьэм ерэлъэӀух, шъхьаджи игъогу бзаджэ ерэбгыни, мыхъункӀэ цӀыфхэм адэзекӀоныр херэнэжь.

9Хэт ышӀэра, Тхьэр кӀэгъожьынышъ, игубжышхо тшъхьарищынкӀи мэхъу, тэри тымыкӀодэу тыкъэнэжьын[+].

10Ахэмэ ягъогу бзаджэ зэрабгынагъэр Тхьэм зелъэгъум, тхьамыкӀагъоу аришӀэнэу зыфиӀогъагъэм фыкӀэгъожьи, аришӀагъэп[+].

#### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Юныс игубжырэ Тхьэм игукӀэгъурэ

1Юныс ар лъэшэу ыгу хэкӀи, губжыгъэ.

2Арыти Зиусхьаным елъэӀуи, ащ къыӀуагъ:

– Е, Зиусхьан! Сихэгъэгу сызесыми мыщ фэдэу зэрэхъущтыр сыгукӀэ сшӀэщтыгъэ. Джары сэ Тарщыщ сызфечъэжьэгъагъэри, сыда пӀомэ сэ сшӀэщтыгъэ: О, шӀур афэзышӀэу, гукӀэгъу зыхэлъэу, шӀэхэу мыгубжэу, мыкӀодыжьын шӀулъэгъушхо зиӀэ Тхьэу ущыт, цӀыфхэр бгъэпщынэным уфыкӀэгъожьыными уфэхьазыр[+].

3Джы, Зиусхьан, спсэ хэх, сыда пӀомэ сыщыӀэным нахьи, сылӀэныр нахь къэсэштэ[+].

4Зиусхьаным къыӀуагъ:

– Тэрэза узэрэгубжырэр?

5Юныс къалэм дэкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ тӀысыгъэ, чэл зыфишӀыжьи, ащ ижьау чӀэтӀысхьагъ – къалэм къыщышӀыщтыр ылъэгъунэу.

6Джащыгъум Зиусхьанэу Тхьэм къэкӀырэ лъэпкъ къыгъэкӀыгъ. Юныс ышъхьэ жьаоу къытыридзэрэм ар ыгъэрэхьатынэу Тхьэр фэягъ. А къэкӀыгъэм Юныс лъэшэу щыгушӀукӀыгъ.

7ЯтӀонэрэ мафэм, нэф къызэрэшъэу, хьамлыум къэкӀыгъэм хишхыкӀынэу Тхьэм ыгъэпсыгъэти, ар гъугъэ.

8ЕтӀанэ тыгъэр къызыкъокӀым, Тхьэм тыгъэжь стырыр къыригъапщи, Юныс ышъхьэ тыгъэм ристыкӀэу ыублагъ, кӀочӀаджэ хъуи, хьадэгъум кӀэлъэӀузэ, ащ къыӀуагъ:

– СыщыӀэным нахьи, сылӀэныр нахь къэсэштэ.

9Арыти Тхьэм Юныс къыриӀуагъ:

– КъэкӀыгъэм пае угубжыныр тэрэза?

Адрэм къыӀуагъ:

– Боу тэрэз. СыщыӀэным сыфэмыежьэу сыгубжыгъ.

10Джащыгъум Зиусхьаным къыӀуагъ:

– Къин зытемылъэгъуагъэу, къэмыгъэкӀыгъэу, а зы чэщым къэкӀи, а зы чэщым кӀодыжьыгъэм угу фэгъу.

11– Адэ сыдэущтэу сыгу фэмыгъуна Нинэуй къэлэшхоу нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀырэм къехъу, Ӏэ джабгъумрэ Ӏэ сэмэгумрэ зэхагъэкӀуакӀэу[*] зыдэсым, былымыби зыдэтым.

## КъэбарышӀур

### КъэбарышӀур

КъэбарышӀур


КъэбарышӀур Маттэ къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Марк къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Лука къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Иуан къызэриӀотагъэр

Апостолхэм ашӀэгъэ Ӏофхэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Рим къэлэшхом дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Галатие хэкум исхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

Апостол Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ефес къалэм дэсхэм тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Колоссэ къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

Апостол Паул апэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

Апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

Апостол Паул тхылъэу Тит фитхыгъэр

Апостол Паул тхылъэу Филимон фитхыгъэр

Еврей цӀыфхэм афэтхыгъэ тхыл

Апостол Якъубэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Петрэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Петрэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иудэ тхылъэу ытхыгъэр

Апокалипсис


### КъэбарышӀур Маттэ къызэриӀотагъэр

#### КъэбарышӀур Маттэ къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Маттэ къызэриӀотагъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


ТИЗИУСХЬАН ИСУС ХРИСТОС


ЕХЬЫЛӀЭГЪЭ


КЪЭБАРЫШӀУР


(ИНДЖЫЛ)


АдыгабзэкӀэ

#### АПЭРЭШЪХЬ


КЪЭБАРЫШӀУР[*] МАТТЭ КЪЫЗЭРИӀОТАГЪЭР


Исус къызхэкӀыгъэ лъэпкъыр


(Лука 3:23-38)

1[•]Мыр Исус Христосэу Даутэ ыкъор, Ибрахьимэ ыкъор[*] къызхэкӀыгъэ лъэпкъым итхылъ[+].

2Ибрахьимэ Исхьакъ къыфэхъугъ; Исхьакъ Якъубэ къыфэхъугъ; ащ Иудэрэ ышхэмрэ къыфэхъугъэх;[+] 3Иудэ Пэрэцрэ Зарэрэ[*] къыфэхъугъэх; итӀумэ янэ Тамар ыцӀагъ; Пэрэц Хэцрон къыфэхъугъ; ащ Рам къыфэхъугъ;[+] 4ащ Аминадаб къыфэхъугъ; ащ Нахшон къыфэхъугъ; ащ Салмон къыфэхъугъ;[+] 5ащ БоӀаз къыфэхъугъ; БоӀаз янэ Рахьаб ыцӀагъ; БоӀаз Обид къыфэхъугъ; Обид янэ Рут ыцӀагъ; Обид Ищай къыфэхъугъ;[+] 6ащ пачъыхьэ Даутэ къыфэхъугъ. Пачъыхьэ Даутэ Сэлмэн къыфэхъугъ; Сэлмэн янэ Урый зыцӀэм ишъузыгъ[*][+]. 7Сэлмэн Рехабоам къыфэхъугъ; ащ Абие къыфэхъугъ; ащ Асэ къыфэхъугъ; 8ащ Ехъощафат къыфэхъугъ; ащ Иорам къыфэхъугъ; ащ Уззие къыфэхъугъ; 9ащ Иотам къыфэхъугъ; ащ Ахаз къыфэхъугъ; ащ Хъызкъый къыфэхъугъ; 10ащ Манассэ къыфэхъугъ; ащ Амон къыфэхъугъ; ащ Иосие къыфэхъугъ; 11ащ Иоаким къыфэхъугъ. Израиль цӀыфхэр Бабилэн къэлэшхом лӀыгъэкӀэ защэхэ лъэхъаным[*] Иоаким Иехониерэ ышхэмрэ къыфэхъугъэх[+].

12Израиль цӀыфхэр Бабилэн защэхэ ужым[*], Иехонием Шеалтиил къыфэхъугъ; ащ Зоробабел къыфэхъугъ; 13ащ Абиуд къыфэхъугъ; ащ Элиаким къыфэхъугъ; ащ Азор къыфэхъугъ; 14ащ Цадокъ къыфэхъугъ; ащ Ахим къыфэхъугъ; ащ Элиуд къыфэхъугъ; 15ащ Элеазар къыфэхъугъ; ащ Маттан къыфэхъугъ; ащ Якъубэ къыфэхъугъ; 16ащ Юсыф къыфэхъугъ. Ар ХристоскӀэ заджэхэрэ Исус къызфэхъугъэ Мерэм илӀыгъ[+].

17Аущтэу Ибрахьимэрэ пачъыхьэ Даутэрэ азыфагу лӀыуж[*] пшӀыкӀуплӀ дэлъыгъ; пачъыхьэ Даутэрэ израиль цӀыфхэр Бабилэным защэхэ лъэхъанымрэ азыфагу лӀыуж пшӀыкӀуплӀ дэлъыгъ, израиль цӀыфхэр Бабилэн защэхэ лъэхъанымрэ Христос[*] къызыхъугъэ лъэхъанымрэ азыфагу лӀыуж пшӀыкӀуплӀи дэлъыгъ.


Исус къызэрэхъугъэр


(Лука 2:1-7)

18[•]Исус Христос икъэхъукӀэ мары: Юсыф Исус янэу Мерэм къыщэнэу ыгъэнэфэгъагъ[*], ау зэрэщэнхэм ыпэкӀэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ Мерэм сабый къызэрэфэхъущтыр нафэ хъугъэ[+]. 19Мерэм лӀы фэхъущт Юсыф шъыпкъагъэ зиӀэ лӀыгъэти, цӀыфмэ апашъхьэ Мерэм ынапэ тырихынэу фэмыеу, шъэфэу къымыщэнэу тыриубытагъ[+].

20Ау Юсыф аущтэу егупшысэзэ, Зиусхьаным имэлэӀич пкӀыхьапӀэкӀэ къыфэкӀуагъ.

– Даутэ ыкъо[*] Юсыф! – къыӀуагъ ащ. – Мерэм къэпщэнэу умыщын, сыда пӀомэ, ащ сабыеу къыфэхъущтыр къызхэкӀырэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары. 21Мерэм къо къыфэхъущт, ащ цӀэу фэуусыщтыр Исус[*], сыда пӀомэ, ащ илъэпкъ ипсэкӀодхэм ялъэкӀ къыӀэкӀихыжьынышъ, мыкӀодхэу къыгъэнэжьыщтых[+].

22Мы зэпстэури зыфэхъугъэр Зиусхьаным мы гущыӀэхэу[*] пегъымбарым ыгу къырилъхьэхи, къыригъэӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары:[+]

23– Мары, пшъашъэр лъэрмыхьэ хъунышъ, къо къыфэхъущт. Ащ цӀэу фаусыщтыр Еммануил. Ащ къикӀырэр: Тхьэр тигъусэ.

24Юсыф къызэущыжьым, Зиусхьаным имэлэӀич къызэрэриӀуагъэм тетэу зекӀуагъэ, Мерэми ыщагъ. 25Ау ар ишъуз фэхъуным ыпэкӀэ Мерэм апэрэ къор къыфэхъугъ. Юсыф ащ цӀэу фиусыгъэри Исус.

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэгурымагъохэр тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къызэрикӀыгъэхэр

1Ирод пачъыхьэ[*] итетыгъо мафэхэм иудей къалэу Бет-Лэхьэм[*] Исус къызыщэхъум, тхьэгурымагъохэр[*] тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къикӀыхи, къалэу Ерусалим къэкӀуагъэх[+].

2– Тыдэ щыӀа джуртхэм япачъыхьэу къэхъугъэр? – кӀэупчӀагъэх. – Сыда пӀомэ, ащ ижъуагъо тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ тэ щытлъэгъугъэти, ар дгъэлъэпӀэнэу тыкъэкӀуагъ.

3Ирод пачъыхьэм ар зызэхехым, къэгумэкӀыгъ, Ерусалим зэкӀэ дэс цӀыфхэри ащ дэгумэкӀыгъэх.

4Арыти, Ирод цӀыфхэм зэкӀэ ядин пэщэшхохэри, я Тэурат егъэджэкӀо пэщэ[*] пстэури ыугъоихи, яупчӀыгъ:

– Тыда Христос къызщыхъун фаер?

5– Иудей хэкум щыщ Бет-Лэхьэм ары, – къыраӀуагъ ахэмэ, – сыда пӀомэ, пегъымбарым моущтэу къытхыгъ[*]:

6«О, Иудей хэкум щыщ Бет-Лэхьэм. Иудэ лъэпкъым ипащэхэм анахьи зыкӀи уанахь цӀыкӀоп; сыда пӀомэ, зы пащэ о къыпхэкӀыщт. А пащэм мэлахъом мэлхэр зэрэзэрищэхэрэм фэдэу, слъэпкъ Израиль зэрищэщт»[+].

7Аущтэу къызыраӀом, Ирод тхьэгурымагъохэм шъэфэу къяджи, жъуагъор къызкъокӀыгъэ охътэ дэдэр зэригъэшӀагъ. 8Ахэр Бет-Лэхьэм ыгъакӀохэзэ, ариӀуагъ:

– ШъукӀуи, сабыим икъэбар дэгъоу къызэжъугъашӀ. Ар къызыжъугъоткӀэ, макъэ къысэжъугъэӀу, сэри ар згъэлъэпӀэнэу сыкӀощт.

9Тхьэгурымагъохэр пачъыхьэм къариӀуагъэм едэӀухи, ежьагъэх. Тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ щалъэгъугъэ жъуагъор ахэмэ апэ итэу кӀохэзэ, сабыир зыдэщыӀэ чӀыпӀэм зынэсхэм, ащ къышъхьэщыуцуагъ. 10Жъуагъор залъэгъум, лъэш дэдэу гушӀуагъэх. 11Унэм зехьэхэм, сабыири ащ янэу Мерэми алъэгъугъэх. Залъэгъухэм, сабыим ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ зыщырадзыхи, агъэлъэпӀагъ. Япхъуантэхэр зэтырахыхи, тынхэу дышъи, ладэни[*], смирни[*] сабыим ратыгъэх[+]. 12Ирод дэжь амыгъэзэжьынэу пкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэм къагуригъэӀуагъэти, нэмыкӀ гъогукӀэ яхэгъэгу кӀожьыгъэх[+].


Юсыфрэ Мерэмрэ сабыир аӀыгъэу Мысырым зэрэкӀатхъугъэр

13Тхьэгурымагъохэр зекӀыжьхэм, Зиусхьаным имэлэӀич пкӀыхьапӀэкӀэ Юсыф къыфэкӀуагъ.

– Къэтэджи, – къыӀуагъ мэлэӀичым – сабыимрэ ащ янэрэ зыдащэхи, Мысырым кӀэтхъу. Макъи къыосэгъэӀуфэ, ащ щыӀ, сыда пӀомэ, Ирод сабыир ыукӀынэу лъыхъущт.

14Аущтэу Юсыф тэджи, сабыимрэ ащ янэрэ чэщым зыдырищажьэхи, Мысырым кӀуагъэ. 15Ирод олӀэфэкӀэ ар ащ щыпсэугъ. Аущтэу зыкӀэхъугъэр Зиусхьаным мы гущыӀэхэу[*] пегъымбарым къыригъэӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары: «Мысырым къикӀыжьынэу с Къо сыкъеджагъ»[+].


Ирод идзэлӀхэм сабыйхэр зэраригъэукӀыгъэр

16Тхьэгурымагъохэм къызэрагъэпцӀагъэр Ирод зелъэгъум, лъэшэу къэгубжыгъ. Тхьэгурымагъохэм къыраӀогъэ уахътэм тетэу, Бет-Лэхьэми ащ зэкӀэ иӀэгъо-благъоми къащыхъугъэкӀэ сабыйхэр илъэситӀу зыныбжьым нэс аукӀынхэу идзэлӀхэр ыгъэкӀуагъ. 17Джащыгъум мы гущыӀэхэу пегъымбар Иеремие къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьыгъэх:[+]

18«Куо-хьау макъэ къуаджэу Рамэ[*] къыщыӀугъ, гъымэкъэшхорэ тхьаусхэ мэкъэшхорэ ахэтэу. Рахил зигъэсамбырыжьынэу фэмыеу, исабыйхэр егъэежьы, сыда пӀомэ, ахэр щыӀэжьыхэпышъ ары».


Юсыфрэ Мерэмрэ сабыир аӀыгъэу Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр

19Ирод зэлӀэ ужым, Зиусхьаным имэлэӀич пкӀыхьапӀэкӀэ Юсыф Мысырым къыщыфакӀуи, 20къыӀуагъ:

– Къэтэджи, сабыимрэ ащ янэрэ зыдэщэжьыхи, Израиль хэгъэгум кӀожь, сыда пӀомэ, сабыим ыпсэ хэзыхынхэу ыуж итыгъэхэр лӀагъэх.

21Аущтэу Юсыф тэджи, сабыимрэ ащ янэрэ зыдищэжьхи, Израиль хэгъэгум кӀожьыгъэ. 22Ау Ирод ычӀыпӀэкӀэ ащ ыкъо Архелай[*] Иудей хэкум ипачъыхьэ хъугъэу Юсыф къэбар зызэхехым, ащ кӀонкӀэ щынагъэ. ПкӀыхьапӀэкӀэ Тхьэм къызгурегъэӀо ужым, Галилей хэкум[*] кӀуи, 23НазареткӀэ заджэхэрэ къалэм[*] дэтӀысхьагъ. Аущтэу зыкӀэхъугъэр мы гущыӀэхэу пегъымбархэм Исус ехьылӀагъэу къаӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары: «Назарет щыщкӀэ еджэщтых»[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


УмэхъэкӀо Иуан Тхьэм игущыӀэхэр зэригъэӀущтыгъэр


(Марк 1:1-8; Лука 3:1-9, 15-17; Иуан 1:19-28)

1[•]А мафэхэм умэхъэкӀо[*] Иуан къэлъагъуи, Иудей хэкум ишъоф нэкӀ цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъэӀузэ,[+] 2моущтэу къыӀощтыгъ:

– ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожь, сыда пӀомэ, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо[*] къэблэгъагъэшъ ары[+].

3Иуан ары пегъымбар Ешайа моущтэу зыфиӀуагъэр[*]:

«Шъоф нэкӀым джэ макъэ горэ къыщэӀу: Зиусхьаным игъогу фэжъугъэпси, игъогу лъагъохэр зэшъхьэ-зашъо фэшъушӀых».

4Иуан мэхъшэцым хэшӀыкӀыгъэу щыгъын щыгъыгъ, ыбги шъо бгырыпх илъыгъ. Гъомлапхъэу иӀагъэр мацӀэхэмрэ шъоф шъоумрэ арыгъэ[+]. 5Джащыгъум Ерусалим дэс цӀыфхэри, Иудей хэкум зэкӀэ ис цӀыфхэри, Иордан псыхъом иӀэгъо-благъо зэкӀэ ис цӀыфхэри Иуан дэжь кӀощтыгъэх. 6ПсэкӀодэу ашӀагъэхэр Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэхэти, Иордан псыхъом Иуан зыщырагъэумэхъыщтыгъ[+].

7Зырагъэумэхъынэу фарисейхэмрэ[*] саддукейхэмрэ[*] ащыщхэр бэ хъухэу ыдэжь къакӀохэу Иуан зелъэгъум, ахэмэ ариӀуагъ:

– Шъо, блэщылъфхэр![*] Тхьэм игубжэу къэкӀощтым шъуӀэкӀэкӀынэу хэта шъушъхьэ къизылъхьагъэр[+]? 8ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьыным фэшъошэ ӀофышӀухэр жъугъэцакӀэх. 9«Ибрахьимэ тэ тят ары» шъугукӀэ шъуӀоным шъуфиткӀэ шъумыгугъ, сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, Тхьэм мы мыжъохэм Ибрахьимэ пае лъфыгъэхэр къахигъэхъукӀын ылъэкӀыщт[+]. 10Обзэгъур чъыг лъапсэхэм атыраубытэгъах. Аущтэу сыдрэ чъыгэу шӀугъэ къызпымыкӀэрэр раупкӀынышъ, машӀом падзэщт[+].

11– ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъузэрафыкӀэгъожьыгъэр къэжъугъэлъэгъонэу псымкӀэ шъусэумэхъы, ау саужкӀэ къэкӀощтым сэщ нахьи нахь лъэкӀышхо иӀ. Ащ ицуакъэхэр фэсхьынхэуи сифэшъуашэп. Ащ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэкӀэ ыкӀи машӀокӀэ шъуиумэхъыщт[+]. 12Ащ ихьанцэ ыӀэ чӀэлъ, ихьамэщи ыукъэбзыжьынышъ, икоци конхэм аритэкъожьыщт, ау уарзэр мыкӀосэжьын машӀокӀэ ыгъэстыщт[+].


Иуан Исус зэриумэхъыгъэр


(Марк 1:9-11; Лука 3:21-22)

13[•]Джащыгъум Исус Галилей хэкум къикӀи, Иордан псыхъом къэкӀуагъ Иуан зыригъэумэхъынэу. 14Ау Иуан ымыдэу, Исус моущтэу риӀуагъ:

– О сэ сыуумэхъын фае. Сэ о усыумэхъынэу укъысфакӀуа?

15– Джы аущтэу орэхъу, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, джаущтэу ары шъыпкъэгъэ пстэури зэрэдгъэцэкӀэн фаер. Исус аущтэу къызыреӀом, Иуан къезэгъи, ыумэхъыгъ.

16Исус Иуан зызэрэригъэумэхъэу, псым къыхэкӀыжьыгъ. Псым къызыхэкӀыжьым, уашъор зэӀукӀи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тхьаркъом фэдэу ежь къызэрэфехырэр ылъэгъугъ[+]. 17ЕтӀанэ уашъом зы макъэ къиӀукӀыгъ:

– Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр.[*][+]

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус псэкӀод ригъэшӀэным шэйтаныр ыуж зэритыгъэр


(Марк 1:12-13; Лука 4:1-13)

1[•]Джащыгъум Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Исус шъоф нэкӀым ыщагъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Исус ащ зыкӀищагъэр шэйтаныр Исус псэкӀод ригъэшӀэным ыуж итыныр ары. 2Исус мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ зенэкӀ ужым, лъэшэу къэмэлэкӀагъ[+]. 3Шэйтанэу цӀыфхэм псэкӀод язгъэшӀэным хэтыр Исус къыбгъодахьи къыриӀуагъ:

– О Тхьэм ури Къомэ, мы мыжъохэр хьалыгъу хъунхэу унашъо шӀы[+].

4– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], – къыӀожьыгъ Исус,

– «Хьалыгъу закъор арэп цӀыфыр зэрэпсэущтыр, сыдрэ гущыӀэу Тхьэм ыжэ къыдэкӀырэри ары нахь»[+].

5Ащ нэужым шэйтаным Исус къэлэ лъапӀэм зыдищи, Тхьэм иунэшхо нахь лъэгапӀэу иӀэм тыригъэуцуи, 6къыриӀуагъ:

– О Тхьэм ури Къомэ, мыщ дэжьым зыщедзых; сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Тхьэм имэлэӀичхэм о къыохьылӀагъэу унашъо къафишӀыщт, о плъакъокӀэ мыжъом уемыутэкӀыным пае, аӀэхэмкӀэ уаӀэтыщт»[+].

7– Моущтэуи Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], – риӀожьыгъ Исус,

– «Зиусхьанэу уи Тхьэ умыушэты»[+].

8ЕтӀани шэйтаным Исус Ӏошъхьэ лъэгэ дэдэ горэм дищаий, дунаим тет пачъыхьагъу пстэури, ахэмэ щытхъушхоу яӀэри къыригъэлъэгъуи, 9къыриӀуагъ:

– ЧӀыгум зытеудзэзэ сыбгъэлъапӀэмэ, ахэр зэкӀэ къыостыщт.

10– Сауж икӀ, шэйтан! – риӀожьыгъ Исус. – Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Зиусхьанэу уи Тхьэ бгъэлъапӀэзэ, ащ изакъоу уфэлэжьэн фае»[+].

11Исус ар зыреӀом, шэйтаныр ыуж икӀыжьыгъ, мэлэӀичхэри къыфехыхи, Исус фэӀофтабгэхэу аублагъ[+].


Исус иӀоф Галилей хэкум зэрэщиублагъэр


(Марк 1:14-15; Лука 4:14-15)

12[•]Иуан хьапсым чӀадзагъэу[*] Исус къэбар зызэхехым, Галилей хэкум кӀожьыгъэ[+]. 13Назарет дэкӀыжьи, хэкухэу Забулонрэ Нафталыйрэ[*] зыцӀэхэм ащыщэу псыӀушъом Ӏут къалэу Капернаум кӀуи, ащ дэтӀысхьагъ[+]. 14Исус аущтэу зыкӀишӀыгъэр пегъымбар Ешайа мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары:[+]

15«Забулон хэкур, Нафталый хэкур, псы Ӏушъом Ӏут хэкур, Иордан псыхъом иадрабгъу щыӀэ хэкур, хымэ лъэпкъхэм яхэкоу Галилей!» (Ахэмэ атегущыӀэу пегъымбарым моущтэу къыӀуагъ:)

16«ЦӀыфхэу шӀункӀэм хэтхэм нэфынэшхо алъэгъугъ; лӀэныгъэм ищынэгъо хэку шӀункӀым ис цӀыфхэми нэфынэ къатыридзагъ».

17А лъэхъаным къыщегъэжьагъэу Исус Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм аригъэӀухэу къыублагъ:

– ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожь, сыда пӀомэ, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо къэблэгъагъ.


Исус игъогу рыкӀонхэу пцэжъыешэ нэбгыриплӀым къызэряджагъэр


(Марк 1:16-20; Лука 5:1-11)

18[•]Исус Галилей псыхъураем[*] иӀушъо рекӀокӀызэ, зэкъошитӀу ылъэгъугъ. Ахэр Симонэу ПетрэкӀэ заджэхэрэмрэ ащ ыш Индрысрэ арыгъэх. Ахэмэ хъытыур псыхъураем хадзэщтыгъэ, сыда пӀомэ, пцэжъыешэхэти ары[+]. 19Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Сауж шъукъырыкӀу. Пцэжъые къэшъуубытыным ыуж шъузэритыгъэм фэдэу, цӀыфхэр сигъогу къытежъугъэхьанхэм шъузэрэхэтыщтыр шъозгъэшӀэщт[+].

20Ахэмэ а гущыӀэхэр зэрэзэхахэу, яхъытыухэр къагъанэхи, Исус ыуж ихьагъэх[+].

21Исус нахь чыжьэу кӀозэ, ахэмэ анэмыкӀэу зэкъошитӀоу Зебедей ыкъохэу Якъубэрэ Иуанрэ ылъэгъугъ. Ахэмэ ятэ Зебедей ягъусэу, къуашъом исхэу яхъытыухэр агъэхьазырыщтыгъэх. Исус ахэми яджагъ. 22Ахэмэ зэряджэу, къуашъори яти къабгынэхи, Исус ыуж ихьагъэх.


Галилей хэкум Тхьэм игущыӀэхэр Исус зэрэщаригъашӀэщтыгъэр, зэрэщигъэхъужьыщтыгъэхэр


(Лука 6:17-19)

23[•]Исус зэкӀэ Галилей хэкур къыкӀухьэзэ, синэгогухэм[*] цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэщтыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀури аригъэӀущтыгъ, цӀыфхэм ащыщэуи хэтрэ сымаджи, гъойщаий ыгъэхъужьыщтыгъ[+]. 24Арышъ, Исус икъэбар Сирие хэкум[*] тыдэкӀи щыӀугъ. Сымэджэ зэфэшъхьафи уз зэфэшъхьафи зиӀэ пстэури Исус къыфащэщтыгъэх; джынапцӀэ зыхэсхэри, къытефэхэри, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытагъэхэри ыгъэхъужьыщтыгъ[+]. 25Галилей хэкуми, КъэлипшӀ[*] зыцӀэ хэкуми, Ерусалими, Иудей хэкуми, Иордан псыхъом иадрабгъуи ащыщхэр купышхохэу Исус ыуж ихьэщтыгъэх[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Исус Ӏуашъхьэм тетэу Тхьэм игущыӀэхэр зэригъэӀугъэр

(Маттэ 5–7)

1Исус цӀыф купышхохэр зелъэгъум, Ӏуашъхьэм дэкӀуаий, тӀысыгъэ. ЗэтӀысым, игъогу рыкӀохэрэр къыбгъодэхьагъэх, 2Исус ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэу ыублагъ.


Гъогу мафэ теуцуагъэхэр


(Лука 6:20-23)

3[•]– Гурэ псэрэкӀэ тхьамыкӀэхэр[*] гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэр Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтых.

4Гукъао зиӀэхэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ ягукъао Тхьэм ашъхьащихыщт[+].

5Зыгу пэгагъэ имылъхэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ ӀахьышӀоу къалъыӀэсыщтыр чӀылъэр ары[+].

6Шъыпкъагъэм фэзэщхэу, фалӀэхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ афикъун шъыпкъагъэ агъотыжьыщт[+].

7ГукӀэгъу зыгу илъхэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ гукӀэгъу агъотыжьыщт[+].

8Зыгу къабзэхэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ Тхьэр алъэгъущт[+].

9ЗэшӀуныгъэ цӀыфмэ ахэзылъхьэхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ Тхьэм ибынхэкӀэ яджэщтых[+].

10Шъыпкъагъэм пае цӀыфхэу къин зэрагъэщэчыхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэр Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтых.

11– Сэ сигъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, цӀыфхэр къышъохъонхэмэ, къин шъуагъэщэчмэ, шъуимыфэшъуашэу Ӏэегъэ пстэури къышъуаӀуалӀэмэ, гъогу мафэ шъутеуцуагъ[+]. 12ШъугушӀу, шъучэф, сыда пӀомэ, Тхьэм уашъом ӀахьышӀоу къыщышъуфигъэшъошэщтыр инышъ ары. Аущтэу шъо шъуапэкӀи пегъымбархэм къин арагъэщэчыщтыгъ[+].


Щыгъумрэ нэфынэмрэ


(Марк 9:50; Лука 14:34-35)

13[•]– ЧӀылъэм ищыгъур шъоры. Ау щыгъум ищыугъагъэ хэкӀымэ, сыдэущтэу ар пщыущта? ЗыкӀи ишӀуагъэ къэкӀожьыщтэп. Ар ратэкъужьынышъ, цӀыфмэ аулъэгущт.

14– Дунаим инэфынэр шъоры. Ӏуашъхьэм тет къалэр бгъэбылъышъущтэп[+]. 15Зыми остыгъэ хигъанэу, щэлъэ чӀэгъым чӀигъэуцорэп, тетыпӀэ лъагэм тырегъэуцо нахь. ЕтӀанэ унэм ис пстэуми ащ инэфынэ анэсы[+]. 16Арышъ, цӀыфмэ апашъхьэ шъуинэфынэ щэрэнэф, шъуишӀушӀагъэхэр алъэгъунхэшъ, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм шытхъу фашӀыным пае[+].


Тэурат хабзэм ехьылӀагъ

17– Муса и Тэурат хабзэ[*] итхэмрэ пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм[*] арытхэмрэ згъэкӀодынхэу сыкъэкӀуагъэкӀэ шъумыгугъ. Ахэр згъэкӀодынхэу арэп сыкъызкӀэкӀуагъэр, изгъэкъунхэу ары нахь[+]. 18Шъыпкъэр шъосэӀо, уашъомрэ чӀылъэмрэ щэӀэхэфэ, Мусэ и Тэурат хабзэ итхэу хьарыфхэм анахь цӀыкӀуи зы уцупӀи хэкӀодыкӀыщтэп, ащ ит пстэури къэшъыпкъэжьыфэ[+].

19ЦӀыфэу мы унашъохэм анахь цӀыкӀухэм ащыщэу зыгорэм емыдэӀоу, адрэ цӀыфхэри а унашъом емыдэӀунхэу язгъашӀэрэм Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм анахь цӀыкӀу дэдэкӀэ еджэщтых. Ау мы унашъохэр зыгъэцакӀэу, цӀыфмэ ахэр язгъашӀэрэр Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыф инхэм ащыщкӀэ еджэщтых[+]. 20Шъыпкъэр шъосэӀо, шъуишъыпкъагъэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ яшъыпкъагъэ нахьи нахь ин мыхъумэ, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ шъучӀэхьащтэп[+].


Губжыным ехьылӀагъ

21– Пэсэрэ цӀыфхэм зэрараӀуагъэр[*] шъо зэхэшъухыгъэ: «ЦӀыф умыукӀ. ЦӀыф зыукӀырэр хьыкумэшӀым[*] ыпашъхьэ ращэщт»[+]. 22Ау сэ шъосэӀо, хэтми ежь ыш[*] фэгубжырэр хьыкумэшӀым ыпашъхьэ ращэщт. Ежь ыш «О ушъхьэнэкӀ!» езыӀорэр Тхьэмэтэ Хэсэшхом[*] ыпашъхьэ ращэщт. Ау ыш «О удел!» езыӀорэр джэхьнэм машӀом кӀоныр фэшъуашэу мысэ хъущт[+].

23– Арышъ, Тхьэм ептынэу тыныр къурмэншӀыпӀэм зыпхьыкӀэ, о пшы гукъанэ горэ къыпфыриӀэу угу къэкӀыжьмэ, 24уитын къурмэншӀыпӀэм ыпашъхьэ къыщыгъани, ыпэ рапшӀэу кӀуи, пшы ешӀужь. ЕтӀанэ къакӀуи, уитын тыжь.

25– О уидэогъу псынкӀэу ешӀужь, уригъусэу гъогум утетыфэ. Армырмэ хьыкумэшӀым ыпашъхьэ урищэщт. ХьыкумэшӀыми иӀофшӀакӀо уӀэкӀилъхьащт, хьапсыми учӀадзэщт[+]. 26Шъыпкъэр осэӀо, аужырэ чапычыр[*] отыжьыфэ, хьапсым укъычӀэкӀыжьыщтэп.


Зинэ шӀэным ехьылӀагъ

27– ЗэраӀуагъэр[*] зэхэшъухыгъ: «Зинэ умышӀэ»[+]. 28Ау сэ шъосэӀо, хэти бзылъфыгъэ горэм енэцӀэу еплъымэ, ыгукӀэ зинэ ышӀэгъах[+]. 29Арышъ, о унэ джабгъу псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, къитхъыжьи чӀэдз. О ппкъы зэкӀэ джэхьнэмым хадзэным нахьи, пӀэпкъ-лъэпкъхэм ащыщэу зы пшӀокӀодыныр оркӀэ нахьышӀу. 30О пӀэ джабгъуи псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, пыупкӀыжьи, чӀэдз. О ппкъы зэкӀэ джэхьнэмым кӀоным нахьи, пӀэпкъ-лъэпкъхэм ащыщэу зы пшӀокӀодыныр оркӀэ нахьышӀу[+].


Шъхьэгъусэ тӀупщыжьыным ехьылӀагъ


(Маттэ 19:9; Марк 10:11-12; Лука 16:18)

31[•]– Пасэм мыри аӀуагъ[*]: «Зишъуз зытӀупщыжьырэм къызэритӀупщыжьырэ тхылъ рерэт»[+]. 32Ау сэ шъосэӀо, ишъуз зинэ ымышӀагъэу, хэтми зытӀупщыжьырэм шъузым зинэ ригъашӀэу мэхъу, (етӀанэ шъузыр джыри дэкӀожьмэ). Ащ фэдэу хэтми лӀы горэм къытӀупщыжьыгъэ шъуз къэзыщэжьырэм зинэ ышӀагъэу мэхъу[+].


ТхьарыӀоным ехьылӀагъ

33– Джыри пэсэрэ цӀыфхэм зэрараӀуагъэр[*] шъо зэхэшъухыгъ: «ЗыкӀи пцӀыкӀэ тхьарыӀо умышӀы, ау Зиусхьаным фэпшӀыгъэ тхьарыӀохэр гъэшъыпкъэжьых»[+]. 34Ау сэ шъосэӀо, тхьарыӀо зыкӀи шъумышӀы. УашъомкӀи тхьарыӀо шъумышӀы, сыда пӀомэ, уашъор Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀ[+]. 35ЧӀылъэмкӀи тхьарыӀо шъумышӀы, сыда пӀомэ, ар Тхьэм ылъакъохэр зытет лъэгукӀэтын лъапӀ. ЕрусалимкӀи тхьарыӀо шъумышӀы, сыда пӀомэ, ар пачъыхьэшхом икъал[+]. 36ПшъхьэкӀи тхьарыӀо умышӀы, сыда пӀомэ, зы шъхьац налъ нэмыӀэми шӀуцӀи фыжьи пшӀын плъэкӀыщтэп. 37Ау «Ары» шъуӀуагъэмэ, ар жъугъэцакӀэ, «Хьау» шъуӀуагъэми, ари жъугъэцакӀэ. Ащ блэкӀырэр шэйтаным иӀоф щыщ[+].


ЦӀыф бзаджэм шъупэмыуцужь


(Лука 6:29-30)

38[•]– Мыри зэраӀуагъэр[*] зэхэшъухыгъ: «О унэ къеӀэрэм ынэ еӀэжь, о пцэ къеорэм ыцэ еожь»,[+] 39ау сэ шъосэӀо, цӀыф бзаджэм шъупэмыуцужь. Ау хэти о унэгушъо джабгъу къеорэм адрэ нэгушъори фэгъаз[+]. 40Зыгорэ уиджанэ пӀихынэу къыодэонэу фаемэ, уищыгъын кӀыӀутелъ къыфэгъан. 41Лъэбэкъу мин дэпкӀунэу уезгъэзырэм лъэбэкъу минитӀу дэкӀу. 42О зыгорэкӀэ къыолъэӀурэм ет, чӀыфэ пӀызыхынэу фаеми уакӀыб фэмыгъаз[+].


Шъуипыйхэр шӀу шъулъэгъух


(Лука 6:27-28, 32-36)

43– ЗэраӀуагъэр[*] зэхэшъухыгъ: «Уигъунэгъу шӀу лъэгъу, уипый уджэгъу». 44Ау сэ шъосэӀо, шъуипыйхэр шӀу шъулъэгъух, цӀыфхэу къин шъозгъэщэчыхэрэм Тхьэм шӀукӀэ шъуафелъэӀу,[+] 45шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ибын шъухъуным пае. Ащ итыгъэ цӀыф бзаджэхэми цӀыфышӀухэми къафыкъуегъэкӀы, шъыпкъагъэ зиӀэхэми зимыӀэхэми ощх къафырегъэщхы[+]. 46ШӀу шъузылъэгъухэрэм язакъоу шӀу шъулъэгъухэмэ, сыд фэдэ ӀахьышӀуа шъузщыгугъырэр? Хьакъулахь ахъщэр[*] хэзыххэрэм а дэдэр арыба ашӀэрэр? 47Шъо шъушыхэм анэмыкӀ зыми ыӀапэ шъумыубытмэ, илыягъэу сыда шӀугъэу шъушӀэрэр? Хымэ лъэпкъхэми а дэдэр ашӀэба? 48Арышъ, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи имыӀэу, ежь зэрэикъугъэм фэдэу, шъори зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи имыӀэу, цӀыф икъугъэ шъухъун фае[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Сэдакъэм ехьылӀагъ

1– Шъо шӀу зышъушӀэкӀэ, цӀыфхэм тагъэшӀэгъощт шъуӀоу, ахэмэ алъэгъоу зэрэшъумышӀэнхэм шъуфэсакъ. Армырмэ, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ӀахьышӀу къышъуфигъэшъошэщтэп[+].

2– Арышъ, сэдакъэ зыптыкӀэ, цӀыфхэм къэбар ямыгъашӀ, синэгогухэм ачӀэсхэу, урамхэми атетхэу нэпитӀу зиӀэ цӀыфхэм адрэхэм къэбар зэрарагъашӀэрэм фэдэу, ежьхэм зыщагъэтхъунхэм пае. Шъыпкъэр шъосэӀо, аущтэу зышӀэхэрэм яӀахь агъотыгъах[+]. 3Ау о сэдакъэ зыптыкӀэ, пӀэ джабгъу Ӏофэу ышӀырэр пӀэ сэмэгу ымышӀэу орэхъу, 4сэдакъэу о птыгъэр шъэфэу къэнэным пае. Ащыгъум уя Тэ лъапӀэу цӀыфхэм шъэфэу ашӀэрэр зылъэгъурэм уиӀахьышӀу къыуитыщт.


Тхьэм уелъэӀуным ехьылӀагъ


(Лука 11:2-4)

5[•]– Тхьэм шъуелъэӀу хъумэ, нэпитӀу зиӀэ цӀыфхэм зэрашӀырэм фэдэу шъумышӀы. ЦӀыфхэм зарагъэлъэгъуным пае, Тхьэм елъэӀухэзэ, синэгогухэми урам къуапэхэми къащыуцунхэр якӀас. Шъыпкъэр шъосэӀо, ахэмэ яӀахь агъотыгъах[+]. 6Ау о Тхьэм уелъэӀу зыхъукӀэ, уиунэ ихьажьи, пчъэр къыфэшӀи, уя Тэ лъапӀэу цӀыфхэм амылъэгъурэм елъэӀу. Ащыгъум уя Тэ лъапӀэу цӀыфхэм шъэфэу ашӀэрэр зылъэгъурэм уиӀахьышӀу къыуитыщт[+]. 7Тхьэм шъузелъэӀукӀэ, бащэ шъумыӀо, хымэ лъэпкъхэм зэрашӀырэм фэдэу; сыда пӀомэ, ахэмэ гущыӀабэ къаӀомэ, ятхьэлъэӀухэм Тхьэр къядэӀунэу мэгугъэх[+]. 8Арышъ, ахэмэ зэрашӀырэм фэдэу шъумышӀы; сыда пӀомэ, шъо шъуелъэӀуным ыпэкӀэ шъуищыкӀагъэр шъуя Тэ лъапӀэм ешӀэшъ ары.

9– Моущтэу Тхьэм шъуелъэӀу: «О тя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэр! ПцӀэ цӀыфхэм агъэлъапӀэ орэхъу.

10Уи Тетыгъошхо къэрэкӀу. Узыфаер уашъом зэрэщыхъурэм фэдэу, чӀылъэми щэрэхъу[+].

11Хьалыгъоу тищыкӀагъэр непэ къытэт[+].

12Мыхъунэу тшӀагъэхэр къытфэгъэгъу, тэ мыхъун къытэзышӀагъэхэм зэрафэдгъэгъурэм фэдэу.

13Шэйтаным псэкӀод тигъэшӀэнэу фит умышӀы, ащи тыщыухъум. МыкӀодыжьын тетыгъошхори, лъэкӀышхори, щытхъушхори о уиех. Амин»[+].

14– ЦӀыфмэ мыхъунэу ашӀагъэхэр зафэжъугъэгъухэкӀэ, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм шъори мыхъунэу шъушӀагъэхэр къышъуфигъэгъущтых, – къыпигъэхъожьыгъ Исус[+]. 15– Ау цӀыфмэ мыхъунэу ашӀагъэхэр шъо зафэшъумыгъэгъухэкӀэ, шъуя Тэ лъапӀи шъо мыхъунэу шъушӀагъэхэр къышъуфигъэгъущтхэп[+].


НэкӀым ехьылӀагъ

16– Ащ фэдэу шъунэкӀы зыхъукӀэ, нэпитӀу зиӀэ цӀыфхэм афэдэу зышъумыгъэнэшхъэй; сыда пӀомэ, зэранэкӀырэр цӀыфмэ арагъэлъэгъуным пае, ахэмэ анахэ зэхагъахьэ. Шъыпкъэр шъосэӀо, ахэмэ яӀахь агъотыгъах. 17-18Ау о унэкӀы зыхъукӀэ, цӀыфхэм ащ гу лъамытэу, уя Тэ лъапӀэу цӀыфхэм амылъэгъурэм изакъоу зэрэунэкӀырэм гу лъитэным пае, дэгъэ лъапӀэ пшъхьэ щыф, унэгуи тхьакӀы. Ащыгъум уя Тэ лъапӀэу цӀыфхэм шъэфэу ашӀэрэр зылъэгъурэм уиӀахьышӀу къыуитыщт.


Уашъом мылъкушхо щышъуугъой


(Лука 12:33-34)

19[•]– ЧӀылъэм мылъкушхо щышъумыугъой, сыда пӀомэ, хъунэмрэ улъыинымрэ чӀылъэм щыӀэр щагъэкӀоды, тыгъуакӀохэм чӀылъэми унэхэр щатӀэкӀых, щэтыгъух[+]. 20Ау уашъом мылъкушхо щышъуугъой. Хъунэми улъыиными ащ дэжьым щагъэкӀодырэп, тыгъуакӀохэми щатӀэкӀырэп, щатыгъурэп[+]. 21Сыда пӀомэ, о уимылъкушхо зыдэщыӀэм угуи щыӀэщт.


Пкъым иостыгъэр


(Лука 11:33-36)

22– Пкъым иостыгъэ – нэр ары. Арышъ, о унэ псаумэ, зэкӀэ о ппкъы нэфынэщт. 23Ау о унэ дэимэ, зэкӀэ о ппкъы шӀункӀыщт. Арышъ, о пхэлъ нэфынэр шӀункӀымэ, а шӀункӀыр сыдэу шӀункӀышху!


Тхьэмрэ ахъщэмрэ


(Лука 16:13)

24– Зы цӀыфыр тхьэмэтитӀум афэлэжьэн ылъэкӀыщтэп, е зыр ыуджэгъунышъ, адрэр шӀу ылъэгъущт, е зым шъыпкъэу фыщытынышъ, адрэр зэрипэсыщтэп. Шъо Тхьэми ахъщэми шъуафэлэжьэн шъулъэкӀыщтэп[+].


ГумэкӀыным ехьылӀагъ


(Лука 12:22-34)

25– Арышъ, шъосэӀо, «Сыда тшхыщтыр, сыда тызэшъощтыр?» шъуӀоу, шъуищыӀэныгъэ пае шъумыгумэкӀ. «Сыда тщыгъыщтыр?» шъуӀоу, шъупкъы паий шъумыгумэкӀ. Гъомылэм нахьи щыӀэныгъэр нахь лъапӀэба, щыгъыным нахьи пкъыр нахь лъапӀэба[+]? 26Ошъогум щыбыбырэ бзыухэм шъуяплъ. Ахэмэ чылапхъи апхъырэп, лэжьыгъи ахыжьырэп, конхэм аратэкъожьырэп, ауми шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ахэр егъашхэх. Шъо ахэмэ анахьи бэкӀэ шъуанахь лъапӀэба[+]? 27ГумэкӀэу хэта шъуащыщэу зищыӀэныгъэ сыхьат закъокӀэ зезгъэукӀыхьан зылъэкӀыщтыр?

28– Щыгъыным пае сыда шъузкӀэгумэкӀырэр? Губгъо къэгъагъэхэм якъэкӀыкӀэ шъуеплъ. Ахэр лажьэхэрэп, ци аджырэп, 29ау сэ шъосэӀо, ежь пачъыхьэ Сэлмэн сыд фэдизэу дахэу кӀэракӀэщтыгъэми, ахэмэ ащыщэу зыгорэм фэдэу фэпэгъагъэп[+]. 30А уцэу губгъом непэ итэу, неущ хьакум радзэжьыщтыр Тхьэм аущтэу зигъэкӀэракӀэкӀэ, ащ нахьи бэкӀэ нахьыбэу шъо шъуигъэкӀэрэкӀэнба, шъо шӀошъхъуныгъэ зимакӀэхэр[+]? 31Арышъ, «Сыда тшхыщтыр?», е «Сыда тызэшъощтыр?», е «Сыда тщыгъыщтыр?» шъуӀоу шъумыгумэкӀ. 32Сыда пӀомэ, а Ӏоф пстэури ары дунаим тет лъэпкъхэр зылъыхъухэрэр. А зэпстэури шъо зэрэшъуищыкӀагъэр шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ешӀэ. 33Ау ыпэ рапшӀэу Тхьэм и Тетыгъошхо иӀофхэмрэ Тхьэм ишъыпкъагъэрэ ауж шъуит, етӀанэ а Ӏоф пстэури къышъуӀэкӀэхьащт[+]. 34Арышъ, неущырэ мафэм шъуфэмыгумэкӀ. Неущырэ мафэр ежь ышъхьэ фэгумэкӀыжьыщт, сыда пӀомэ, зыфэгумэкӀыжьын икъун Ӏоф сыдрэ мафи иӀэшъ ары.

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Зыми хьыкум тешъумышӀыхь


(Лука 6:37-38, 41-42)

1[•]– Зыми хьыкум тешъумышӀыхь, Тхьэм хьыкум къышъутыримышӀыхьаным пае[+]. 2Сыда пӀомэ, шъо цӀыфхэм хьыкум зэратешъушӀыхьэрэм фэдэу, Тхьэм шъори хьыкум къышъутыришӀыхьащт, шъо шапхъэу зэрэшъушырэм фэдэ шапхъэкӀи Тхьэм шъо къышъуфишыжьыщт[+].

3– О унэ пкъэоу кӀэлъым гу лъымытэу, пхъэцалэу о пшы ынэ кӀэлъыр сыд пае плъэгъура? 4Пкъэур о унэ кӀэлъ пэтзэ, сыдэущтэу пшы епӀон плъэкӀыра: «Пхъэцалэу о унэ кӀэлъыр къыкӀэсэгъэх» пӀоу? 5О, нэпитӀу зиӀэр, ыпэ рапшӀэу пкъэоу о унэ кӀэлъыр къыкӀэхыжьи, етӀанэ пхъэцалэу пшы ынэ кӀэлъыр къызэрэкӀэпхыжьыщтыр нафэу плъэгъущт.

6– Ӏофхэу шъо шъугухэмкӀэ лъапӀэхэр хьэхэм яшъумыт. Налмэс-налкъутэхэр къохэм апашъхьэ щишъумыпхъыхь. Армырмэ, ахэмэ ахэр аулъэгунхэшъ, зыкъызэрагъэзэкӀынышъ, шъори шъузэхацунтхъэжьыщт[+].


Тхьэм шъуелъэӀу, шъулъыхъу, къэлапчъэм шъутеу


(Лука 11:9-13)

7[•]– ШъуелъэӀуи, Тхьэм къышъуитыщт; шъулъыхъуи, къэжъугъотыщт; къэлапчъэми шъутеуи, Тхьэм къышъуфыӀуихыщт; 8сыда пӀомэ, хэтми Тхьэм елъэӀурэм зыкӀэлъэӀурэр иӀэ хъущт, лъыхъурэми зылъыхъурэр ыгъотыщт; къэлапчъэм теорэми Тхьэм къыфыӀуихыщт[+]. 9Е цӀыф къышъухэта, зыкъо хьалыгъу пае къелъэӀумэ, мыжъо езытыщтыр? 10Е пцэжъые пае къелъэӀумэ, блэ езытыщтыр? 11Аущтэу шъо шъубзаджэ пэтми, шъуилъфыгъэхэм шӀу зэряшъутыщт шӀыкӀэр шъошӀэмэ, ащ нахьи нахьыбэу шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ежь елъэӀухэрэм тынышӀухэр къаритыщтхэба[+]? 12Аущтэу цӀыфхэр къыжъудэзекӀонхэу шъузэрэфаем фэдэу шъори ахэмэ сыдигъуи шъуафыщыт. Джары Тэурат хабзэм итхэми пегъымбархэм атхыгъэхэми къарыкӀырэр[+].


Къэлэпчъэ зэжъур


(Лука 13:24)

13[•]– Къэлэпчъэ зэжъумкӀэ шъудахь; сыда пӀомэ, кӀодыпӀэм икъэлапчъэ шъуамбгъо, ащ кӀорэ гъогури гъогушху. А гъогум рыкӀохэри бэ мэхъух. 14Ау щыӀэныгъэм игъогу узэрытехьэрэ къэлапчъэр зэжъу, ащ кӀорэ гъогури бгъузэ. Ар къэзгъотхэри макӀэх[+].


Чъыгыр зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ къэпшӀэщт


(Лука 6:43-44)

15[•]– Пегъымбар нэпцӀхэм шъуафэсакъ. Ахэмэ мэлышъо щыгъын ащыгъэу, ау агухэмкӀэ тыгъужъ цунтхъакӀохэм афэдэхэу шъуадэжь къэкӀох[+]. 16Чъыгыр зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ зэрэпшӀэрэм фэдэу, а цӀыфхэм Ӏофхэу агъэцакӀэхэрэмкӀэ зыфэдэхэр къэшъушӀэщт. Пырэжъые куандэм сэнашъхьэ къыпача е шхъум ынджыр къыпача[+]? 17Ащ фэдэу сыдрэ чъыгышӀум шӀу къыпэкӀэ, ау чъыг дэим дэй къыпэкӀэ[+]. 18ЧъыгышӀум дэй къыпыкӀэн ылъэкӀыщтэп, чъыг дэими шӀу къыпыкӀэн ылъэкӀыщтэп. 19Сыдрэ чъыгэу шӀу къызыпымыкӀэрэр раупкӀынышъ, машӀом падзэщт[+]. 20Арышъ, а цӀыфхэм Ӏофхэу агъэцакӀэхэрэмкӀэ ахэр зыфэдэхэр къэшъушӀэщтых.


ЕгъашӀэми шъусшӀэщтыгъэп


(Лука 13:25-27)

21– Хэтрэ цӀыфэу «Зиусхьан! Зиусхьан!» къысэзыӀорэр арэп Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьащтыр, ся Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэр зыфаер зыгъэцакӀэрэр ары нахь. 22А мафэм цӀыфыбэмэ моущтэу къысаӀощт: «Зиусхьан! Зиусхьан! Тхьэм ежь игущыӀэхэр тыгухэм къарилъхьэхэу, ахэр о пцӀэкӀэ къатӀощтыгъэхэба, джынапцӀэхэри о пцӀэкӀэ цӀыфмэ ахэтфыщтыгъэхэба, Ӏофышхо гъэшӀэгъон Ӏаджыхэри о пцӀэкӀэ тшӀэщтыгъэхэба?»[+] 23Ау сэ ахэмэ занкӀэу ясӀощт: «ЕгъашӀэми шъо шъусшӀэщтыгъэп. СанэӀу шъуикӀ, шъо бзэджашӀэхэр»[+].


Унэ зышӀырэ лӀы акъылышӀомрэ унэ зышӀырэ лӀы акъылынчъэмрэ


(Лука 6:47-49)

24[•]– Арышъ, хэти сэ сигущыӀэхэр зэхэзыхэу, ахэри зыгъэцакӀэрэр зыфэдэр лӀы акъылышӀоу, зиунэ мыжъо пытэм тезышӀыхьагъэр ары. 25Ощхыр къещхыгъ, псыхэри къиугъэх, жьыбгъэхэри къепщэхэзэ, а унэм тезэрэхьагъэх, ау а унэр къызэхэуагъэп, сыда пӀомэ, мыжъом тырашӀыхьагъэти ары. 26Ау хэти сигущыӀэхэр зэхэзыхэу, ахэри зымыгъэцакӀэрэр зыфэдэр лӀы акъылынчъэу, зиунэ пшахъом тезышӀыхьагъэр ары. 27Ощхыр къещхыгъ, псыхэри къиугъэх, жьыбгъэхэри къепщэхэзэ, а унэм тезэрэхьагъэх. А унэр къызэхэуагъ, къызызэхаоми, Ӏэе дэдэу къызэхэуагъ[+].

28Исус мы гущыӀэхэр къызеӀохэм, цӀыф купышхохэм Тхьэм игущыӀэхэр зэраригъашӀэщтыгъэ шӀыкӀэр агъэшӀэгъуагъ, 29сыда пӀомэ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ афэмыдэу, тетыгъошхо иӀэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъэхэти ары.[*][+]

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Исус шъоджэ уз Ӏае зиӀэ лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 1:40-45; Лука 5:12-16)

1[•]Исус Ӏуашъхьэм къызехыжьым, цӀыф купышхуабэхэр ыуж ихьагъ. 2Ащ дэжьым шъоджэ уз Ӏае зиӀэ лӀы горэ Исус къыбгъодахьи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьи, къыӀуагъ:

– О тхьэматэ, уфаемэ, сыбгъэхъужьын плъэкӀыщт[+].

3Исус ыӀэ ыщэий, тырилъхьи[*], къыӀуагъ:

– Ары, сыфай, псаоу къэхъужь! Ардэдэм шъоджэ узыр а лӀым хэкӀыжьи, ыкӀышъо къабзэ хъужьыгъэ. 4Ащ дэжьым Исус а лӀым риӀуагъ:

– Фэсакъ, мыр зыми емыӀуат, ау дин пащэм дэжь кӀуи, зегъэлъэгъу. ЕтӀанэ пегъымбар Мусэ иунашъо тетэу къурмэн шӀы. Ар узэрэхъужьыгъэмкӀэ цӀыфхэм апашъхьэ шыхьат хъущт[+].


Исус дзэ пащэм иунэӀут зэригъэхъужьыгъэр


(Лука 7:1-10; Иуан 4:43-54)

5[•]ЕтӀанэ Исус къалэу Капернаум[*] дэхьагъ. Зыдахьэм, дзэ пащэ горэ къыбгъодахьи, къелъэӀугъ:

6– О тхьэматэ, сиунэӀут ыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытагъэу, гугъушхом ыхьэу, унэм илъ.

7– Сэ сыкъэкӀонышъ, ар згъэхъужьыщт, – Исус риӀуагъ.

8– О тхьэматэ, о сиунэ укъихьаныр сифэшъуашэп, – къыӀожьыгъ дзэ пащэм, – ау зы гущыӀэ закъо къаӀуи, унашъо шӀи, сиунэӀут хъужьыщт[+]. 9Сыда пӀомэ, сэри зыгорэм унашъо къысфешӀы, сыфэӀорышӀэ, сиунашъо къедэӀунхэу дзэлӀхэри сиӀ. Зыгорэм «КӀо» есӀомэ, кӀощт. Адрэми «КъакӀо» есӀомэ, къэкӀощт. СиунэӀути «Мыр шӀэ» есӀомэ, ащи ышӀэщт.

10Исус ар зызэхехым, ыгъэшӀагъуи, игъусэхэм ариӀуагъ:

– Шъыпкъэр шъосэӀо, мыщ фэдэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыф закъо Израиль хэгъэгум изгъотагъэп[+]. 11Ау сэ шъосэӀо, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи тыгъэ къохьапӀэмкӀи цӀыфыбэхэр къикӀынхэшъ, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ ягъусэхэу Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо гухэхъо Ӏанэ чӀыпӀэхэр щаубытыщт[+]. 12Ау мы пачъыхьагъум ицӀыфхэр шӀункӀым икуупӀэ хадзэщтых. Ащ куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущт[+].

13ЕтӀанэ Исус дзэ пащэм риӀуагъ:

– КӀо, о пшӀошъ зэрэхъугъэм фэдэу къыбдэхъущт. А сыхьат дэдэм дзэ пащэм иунэӀут хъужьыгъэ[+].


Исус цӀыфыбэхэр зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 1:29-34; Лука 4:38-41)

14[•]ЕтӀанэ Исус Петрэ иунэ зехьэм, Петрэ ишӀугуащэ плъыр-стыркӀэ сымаджэу, пӀэм хэлъэу ылъэгъугъ[+]. 15Исус ащ ыӀапэ нэсыгъ, плъыр-стырри хэкӀыжьыгъ. ШӀугуащэр къэтэджыжьи, Исус къыхьакӀэу ыублагъ[+].

16Пчыхьэ зэхъум, джынапцӀэ зыхэс цӀыфыбэхэр Исус дэжь къащагъэх. Исус джынапцӀэхэр зы гущыӀэкӀэ цӀыфмэ ахифыхи, сымэджэ пстэури ыгъэхъужьыгъ. 17Аущтэу зыкӀэхъугъэр пегъымбар Ешайа мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары: «Тэ тигъойщэягъэхэр ттырихи, тиузхэр ежь зытырилъхьажьыгъ».


Исус игъогу рыкӀоным къин щэчыгъоу хэлъыр


(Лука 9:57-62)

18[•]ЦӀыф купышхуабэхэу къеуцокӀыгъэхэр Исус зелъэгъум, игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– НекӀо, псыхъураем иадрабгъу тызэпырыжъугъэкӀ[+].

19Джащыгъум Тэурат егъэджэкӀо пащэ горэ Исус къыбгъодахьи, къыриӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, тыдэ укӀоми, уауж сыкъырыкӀощт.

20– Баджэхэм исынхэу бы яӀ, ошъогу бзыухэми набгъо яӀ, ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ышъхьэ зэрихьылӀэжьын чӀыпӀэ иӀэп, – риӀожьыгъ Исус.

21ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу нэмыкӀ горэм Исус къыриӀуагъ:

– Тхьэматэ, ыпэ рапшӀэу сыкӀонышъ, сятэ чӀэслъхьажьынэу фит сыкъэшӀ.

22– ЛӀагъэхэм ежьхэм ялӀагъэхэм яхьадэхэр чӀарэлъхьажь, ау о сауж къырыкӀу, – риӀожьыгъ Исус.


Исус жьыбгъэ щынэгъошхор зэригъэуцугъэр


(Марк 4:35-41; Лука 8:22-25)

23[•]Исус къуашъо горэм зетӀысхьэм, игъогу рыкӀохэри ыуж итхэу къуашъом итӀысхьагъэх. 24ОшӀэ-дэмышӀэу жьыбгъэ щынэгъошхо псыхъураем къыщыхъуи, псыорхэр къуашъом къиохэ хъугъэ. Ау Исус чъыещтыгъэ. 25Джащыгъум ахэр Исус къыбгъодахьэхи, къагъэущи, аӀуагъ:

– Зиусхьан, тымыкӀодэу тыкъэгъэнэжь, тэкӀоды.

26– Сыда шъузкӀэщынэрэр, шӀошъхъуныгъэр зимакӀэхэр? – ариӀуагъ Исус ахэмэ. ЕтӀанэ къэтэджи, жьыбгъэшхоми псыми ягыигъ, кӀым-сым дэди хъугъэ[+].

27– Хэта мыр, жьыбгъэшхори псыри зыгъэдаӀорэр? – аӀуагъ цӀыфхэм агъэшӀагъоу.


Исус джынапцӀэхэр зыхэсхэ нэбгыритӀу зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 5:1-20; Лука 8:26-39)

28[•]ЕтӀанэ псыхъураем иадрабгъу ит хэкоу Гергесэ[*] къалэм епхыгъэм Исус зынэсым, джынапцӀэхэр зыхэсхэ нэбгыритӀу къэунэхэм къачӀэкӀхи, къыпэгъокӀыгъэх. А гъогум зы цӀыфи бламыгъэкӀэу, лӀы ебгагъэх.

29– Тхьэм ы Къу, сыда о уиӀофэу къытхэлъыр? Игъо къэмысэу къин тэбгъэщэчынэу укъэкӀуагъа? – аӀозэ, къэкууагъэх[+].

30Ау ахэмэ апэчыжьэу къо Ӏэхъогъушхо щыхъущтыгъ. 31Джащыгъум джынапцӀэхэр Исус къелъэӀугъэх:

– Мы лӀыхэм тызахэпфыкӀэ, мо къо Ӏэхъогъум тыгъакӀуи, къохэм апкъыхэм тахэгъахь.

32– ШъукӀу! – ариӀуагъ Исус ахэмэ. Аущтэу зеӀом, джынапцӀэхэр лӀыхэм ахэкӀыжьхи, къохэм апкъыхэм ахэхьагъэх. Къохэм апкъыхэм захахьэхэм, Ӏэхъогъур зэкӀэ Ӏошъхьэ нэпкъым ечъэхи, псыхъураем хэлъади, псым хэкӀодагъ. 33Къуахъохэр хэхьажьхи, къалэм чъэжьыгъэх, хъугъэ-шӀэгъэ пстэури, джынапцӀэхэр зыхэсыгъэ лӀитӀум къащышӀыгъэри щаӀотагъ. 34Джащыгъум зэрэкъалэу дэкӀыгъ Исус пэгъокӀынхэу, ар залъэгъум, яхэку ыбгынэнэу елъэӀугъэх[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


ЗыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀы горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 2:1-12; Лука 5:17-26)

1[•]ЕтӀанэ Исус къуашъом итӀысхьи, псыхъураем къызэпырыкӀыжьи, икъалэ къэкӀожьыгъ[+]. 2Джащыгъум зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀы горэ пӀуаблэм телъэу Исус дэжь къахьыгъ. Исус ахэмэ яшӀошъхъуныгъэ зелъэгъум, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым риӀуагъ:

– Угу умыгъэкӀоды, сикӀал! УипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх[+].

3Исус ар къызеӀом, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ащыщэу заулэмэ агукӀэ аӀуагъ:

– Мы лӀым Тхьэр егъэпцӀы[+].

4Исус ахэмэ агухэм арылъыр ешӀэти, къыӀуагъ:

– Шъугухэм мыщ фэдэ гукъэкӀ бзаджэхэр сыда зыкӀарылъыр? 5Тара нахь псынкӀагъор, «УипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх» пӀоныр ара, хьауми «Къэтэджи, къэкӀухь» пӀоныр ара? 6Ау къэшъушӀэным пае, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо псэкӀодшӀагъэхэр ыгъэгъунхэу дунаим тетыгъо зэрэщыриӀэр, – джащыгъум Исус зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым риӀуагъ:

– Къэтэджи, уипӀуаблэ къашти, шъуадэжь кӀожь.

7А лӀыр къэтэджи, ядэжь кӀожьыгъэ. 8ЦӀыф купышхохэм ар залъэгъум, агъэшӀэгъуагъ. ЦӀыфхэм ащ фэдэ тетыгъо къязытыгъэ Тхьэми щытхъу фашӀыгъ.


Исус игъогу рыкӀонэу Маттэ къызэреджагъэр


(Марк 2:13-17; Лука 5:27-32)

9[•]Исус нахь чыжьэу кӀозэ, хьакъулахь ахъщэр зыщыхахырэ унэм Ӏусэу, Маттэ зыцӀэ лӀы горэ ылъэгъугъ.

– Сауж къырыкӀу, – риӀуагъ Исус. Маттэ къэтэджи, Исус ыуж ихьагъ.

10ЕтӀанэ Исус Маттэ иунэ щышхагъ. Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ бэ хъухэу къэкӀуагъэхэу, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ адашхэщтыгъэх. 11Фарисейхэм ар залъэгъум, Исус игъогу рыкӀохэрэм араӀуагъ:

– Шъо шъуидин гъэсакӀо хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ сыда зыкӀадашхэрэр, зыкӀадешъорэр[+]?

12Ау Исус ар зызэхехым, къыӀуагъ:

– Псаухэр арэп Ӏазэ зищыкӀагъэхэр, сымаджэхэр ары нахь. 13ШъукӀуи, мы гущыӀэхэу Тхьэм къыӀуагъэхэм[*] къарыкӀырэр къызэжъугъашӀ: «Къурмэныр арэп сызыфаер, гукӀэгъур ары нахь». Сыда пӀомэ, шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм сяджэнэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, псэкӀодышӀэхэр япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьынхэм пае, сяджэнэу ары нахь[+].


Джурт тхьэматэхэр нэкӀым ехьылӀагъэу Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Марк 2:18-22; Лука 5:33-39)

14[•]Джащыгъум Иуан игъогу рыкӀохэрэр Исус дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ:

– Тэррэ фарисейхэмрэ бэрэ тэнэкӀы[*]. О уигъогу рыкӀохэрэм сыда зыкӀамынэкӀырэр[+]?

15– Шъаор ягъусэфэкӀэ, шъаом игъусэхэр шъыгъонхэ алъэкӀына? – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ. – Ау шъаор затырахыщт мафэхэр къэкӀощтых. А мафэхэр къызыкӀохэкӀэ, анэкӀыщт[+].

16– ШэкӀыкӀэм щыщ идэжьын щыгъыныжъым зыми фишӀырэп, сыда пӀомэ, шэкӀыкӀэм щыщ идэжьыным щыгъыныжъыр зэӀитхъынышъ, гъуанэр нахь ин ышӀыщт. 17Джащ фэдэу, сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыжъхэм арагъахъорэп. Аущтэу ашӀымэ, шъонтхэр къызэготхъынхэшъ, сэнэпсыр къичъыжьыщт, шъонтхэри кӀодыщтых. Сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыкӀэх зэрагъахъорэр. Джащыгъум тӀури мыкӀодхэу къэнэжьыщтых.


Исус тхьэматэ горэм ыпхъоу лӀагъэр къызэригъэтэджыжьыгъэр; Исус ищыгъын къынэсыгъэ бзылъфыгъэр зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 5:21-43; Лука 8:40-56)

18[•]Исус цӀыфхэм а гущыӀэхэр ариӀохэзэ, тхьэматэ горэ къыбгъодахьи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ Исус ыпашъхьэ къитӀысхьи, къыӀуагъ:

– Сэ спхъу джыдэдэм лӀагъэ, ау о къакӀуи, пӀэ телъхьи, къэхъужьыщт.

19Джащыгъум Исус къэтэджи, игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу а тхьэматэм дэжь кӀуагъэ.

20Бзылъфыгъэ горэ, илъэс пшӀыкӀутӀу хъугъэу, лъыбэ къыкӀэкӀэу гуӀэщтыгъэ. Ар Исус ыкӀыбкӀэ къекӀуалӀи, ищыгъын цыпэ къынэсыгъ; 21сыда пӀомэ, ыгукӀэ мыщ фэдэу ыӀуагъэти ары: «Исус ищыгъын сынэс къодыеми, сыхъужьыщт»[+].

22Исус зыкъызэригъэзэкӀи, бзылъфыгъэр къызелъэгъум, къыӀуагъ:

– Угу умыгъэкӀоды, сипшъашъ. УишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ. А сыхьат дэдэм къыщегъэжьагъэу а бзылъфыгъэр хъужьыгъэ[+].

23ЕтӀанэ Исус тхьэматэм иунэ ихьи, къамылапщэхэри, цӀыф бырсыр купышхори хьэдагъэ къаӀэтэу зелъэгъум, 24къыӀуагъ:

– ШъуикӀ, пшъэшъэжъыер лӀагъэп, мэчъые нахь. Исус ар къызеӀом, къыдэхьащхыгъэх[+]. 25ЦӀыф купышхор зырагъэкӀым, Исус пшъэшъэжъыем кӀэрыхьи, ыӀэ ыубытыгъ, пшъэшъэжъыери къэтэджыгъ[+]. 26А къэхъугъэм икъэбар а хэкум зэкӀэ ис цӀыфхэм зэлъашӀэ хъугъэ.


Исус лӀы нэшъуитӀу зэригъэхъужьыгъэр

27Исус а чӀыпӀэм къызекӀыжьым, лӀы нэшъуитӀу ыуж къихьагъ, къылъыджэхэзэ:

– Даутэ ы Къу[*], гукӀэгъу къытфэшӀ![+]

28ЕтӀанэ Исус унэм зехьэм, а лӀы нэшъуитӀур къыбгъодэхьагъ. Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Ар сэ сшӀэн зэрэслъэкӀыщтымкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀа?

– ШӀошъхъуныгъэ тиӀ, о тхьэматэ, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

29ЕтӀанэ Исус ыӀэхэр ахэмэ анэхэм атырилъхьи, къыӀуагъ:

– Шъо шъушӀошъ зэрэхъугъэм фэдэу къыжъудэрэхъу[+].

30Исус аущтэу къызеӀом, ахэмэ анэхэр къэплъэжьыгъэх.

– Шъуфэсакъ, мыр зыми ешъумыӀу, – ариӀуагъ Исус, унэшъо пытэ афишӀэу[+]. 31Ау ахэр унэм къызекӀыжьхэм, а къэбарыр хэкум зэкӀэ изы ашӀыгъ[+].


Исус бзакоу, джынапцӀэ зыхэс лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр

32Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ унэм икӀыжьхэ зэхъум, бзакоу, джынапцӀэ зыхэс лӀы горэ цӀыфхэм Исус дэжь къащагъ. 33Исус джынапцӀэр а лӀым зыхефым, лӀы бзэкуагъэр къэгущыӀагъ. Ар залъэгъум, цӀыф купышхом ыгъэшӀагъоу къыӀуагъ:

– Мыщ фэдэ Ӏоф Израиль хэгъэгум тэ ныбжьи щытлъэгъугъэп.

34Ау фарисейхэм аӀуагъ:

– ДжынапцӀэхэм япащэ илъэкӀ ары мы лӀым джынапцӀэхэр цӀыфмэ зэрахифырэр[+].


Исус цӀыф купышхом ыгу зэрэфэгъугъэр

35Исус зэкӀэ къалэхэри, къуаджэхэри къыкӀухьэщтыгъ. Синэгогухэм цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэщтыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀури аригъэӀущтыгъ, хэтрэ сымаджи гъойщаий ыгъэхъужьыщтыгъ. 36Мэлахъо зимыӀэ мэл Ӏэхъогъум фэдэу улэугъэхэу, заухъумэжьын амылъэкӀэу цӀыф купышхохэр зелъэгъум, Исус ыгу ягъугъ[+]. 37ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Лэжьыгъэр бэ, ау лэжьакӀохэр макӀэх. 38Арышъ, лэжьыгъэр къахыжьыным пае, лэжьакӀохэр къыгъэкӀонхэу лэжьыгъэр зыем шъуелъэӀу[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Апостол пшӀыкӀутӀур


(Марк 3:13-19; Лука 6:12-16)

1[•]Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ къяджи, ахэмэ джынэпцӀэ Ӏаехэр цӀыфмэ ахафынхэу тетыгъо аритыгъ, хэтрэ сымаджи гъойщаий агъэхъужьынэуи лъэкӀ аритыгъ.

2А апостол[*] пшӀыкӀутӀумэ ацӀэхэр мары: апэу Симонэу ПетрэкӀэ заджэхэрэр; ащ ышэу Индрыс; Зебедей ыкъуитӀоу Якъубэрэ Иуанрэ; 3Филипп, Бар-Талмай, Фомэ, Маттэу хьакъулахь ахъщэр хэзыхыщтыгъэр, Алфей ыкъо Якъуб, Таддей; 4Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэщтыгъэр[*], Иудэ Искариот; а Иудэр ары нэужым Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыгъэр.


Исус апостол нэбгырэ пшӀыкӀутӀур Тхьэм фэлэжьэнхэу зэрэдигъэкӀыгъэхэр


(Марк 6:7-13; Лука 9:1-6)

5А апостол пшӀыкӀутӀур Исус зыдегъэкӀым, мы унашъор афишӀыгъ:

– Хымэ лъэпкъхэм адэжь шъумыкӀу, Самарие хэкум[*] щыщ къалэ горэми шъудэмыхь. 6Ащ нахьи израиль цӀыфэу мэл кӀодыгъэхэм афэдэхэм адэжь шъукӀу[+]. 7ШъукӀуи, «Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо къэблэгъагъ» шъуӀуи, къэбар яжъугъэӀу[+]. 8Сымаджэхэр жъугъэхъужьых, лӀагъэхэри къэжъугъэтэджыжьых, шъоджэ уз Ӏаер зиӀэхэри псаухэу, къабзэхэу жъугъэхъужьых, джынапцӀэхэри цӀыфхэм ахэшъуфых. Уасэ хэмылъэу къышъуӀэкӀэхьагъ, шъори уасэ хэмылъэу яшъутыжь[+]. 9Шъуибгырыпхыхэм арылъэу дышъи, тыжьыни, гъоплъэ ахъщи зыдэшъумышт. 10Гъогум шъузытехьэкӀэ, Ӏалъмэкъи, джэнитӀуи, цуакъи, бэщи зыдэшъумыштэх. Сыда пӀомэ, лэжьакӀом игъомлапхъэ ыгъотыныр ифэшъуаш[+].

11– Къалэми, къуаджэми, тыдэ шъудахьэми, зифэшъошэ цӀыф горэм шъукӀэупчӀ. А чӀыпӀэм шъукъекӀыжьыфэ а цӀыфым иунэ шъуис. 12Унэм шъузихьэкӀэ, «Тхьэм шъо мы унэм исхэм гупсэф къышъуерэт» шъуӀуи, шӀуфэс яшъух. 13Унэм исхэм а шӀуфэс гущыӀэр яфэшъуашэмэ, Тхьэм гупсэф ахэмэ къаритыщт, ау имыфэшъуашэу къычӀэкӀмэ, гупсэфым шъуадэжь къерэгъэзэжь. 14Ау зы унэ горэм исхэм, е зы къалэ горэм дэсхэм ащыщэу зыми шъуримыгъэблагъэмэ е шъуигущыӀэхэм къямыдэӀумэ, а унэм шъукъызикӀыжькӀэ, е а къалэм шъукъыздэкӀыжьыкӀэ, шъулъакъохэм ателъ сапэр атешъуутхыпкӀыкӀыжь[+]. 15Шъыпкъэр шъосэӀо, ахърэт мафэм а къалэм къинэу ыщэчыщтым нахьи, къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ[*] къинэу ащэчыщтыр нахь мэкӀэщт[+].


Сэ сигъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, цӀыфхэм къин шъуагъэщэчыщт


(Марк 13:9-13; Лука 21:12-17)

16[•]– Мары, мэлхэм шъуафэдэу тыгъужъхэм шъуахэсэгъахьэ. Арышъ, блэхэм афэдэу зыжъугъэӀуш, гъэпцӀэн зыхэмылъ тхьаркъохэм афэдэуи шъущыт[+]. 17ЦӀыфмэ шъуафэсакъ, сыда пӀомэ, тхьэмэтэ хасэхэм апашъхьэ шъуаращэщт, ясинэгогухэми къамыщкӀэ къащышъоощтых. 18Сэ сигъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, Ӏэшъхьэтетхэмрэ пачъыхьэхэмрэ апашъхьэ шъуаращэщт. ШъузыращэкӀэ, ахэми хымэ лъэпкъхэми апашъхьэ къэбарышӀум шыхьат шъуфэхъунэу игъо шъуифэщт[+]. 19ХьыкумэшӀым ыпашъхьэ шъузыращэкӀэ, «Сыда тӀощтыр?» е «Сыдэущтэу тӀощта?» шъуӀоу шъумыгумэкӀ; сыда пӀомэ, шъуӀон фаер Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ащ дэжьым шъугухэм къарилъхьащт. 20КъэгущыӀэщтыр шъорэп, шъуя Тэ лъапӀэ ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм арылъыр ары нахь[+].

21– ЦӀыфым ежь ыш, тым ежь илъфыгъэ тетыгъо зиӀэхэм арагъэукӀыным пае, арагъэубытыщт. Лъфыгъэхэри ны-тыхэм апэуцущтых, тетыгъо зиӀэхэми арагъэукӀыщтых[+]. 22Шъо сэ сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, цӀыф пстэуми шъуауджэгъущт. Ау кӀэухым нэсыфэ теубытагъэ зиӀэр мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт[+]. 23Зы къалэм къин щышъуагъэщэчымэ, нэмыкӀ къалэ горэм кӀэшъуӀэжь. Сыда пӀомэ, шъыпкъэр шъосэӀо, Израиль хэгъэгум икъалэхэр къэшъукӀухьанхэу игъо шъуимыфэзэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэкӀожьыщт[+].

24– ЕджакӀор езгъаджэрэм нахьи нахь инэп, Ӏофтабгэри итхьэматэ нахьи нахь инэп[+]. 25ЕджакӀор езгъаджэрэм фэдэ хъумэ, ащ фырикъущт, унэӀутри итхьэматэ фэдэ хъумэ, ащи ар фырикъущт. Унэр зыем БаӀал-ЗэбулкӀэ[*] зеджэхэкӀэ, унагъом исхэми ащ нахьи нахь Ӏае афаӀонба[+]?


Шъузщыщынэн фаер


(Лука 12:4-7)

26– Арышъ, ахэмэ шъуащымыщын, сыда пӀомэ, къэмылъэгъожьынэу чӀэухъумагъэу зи щыӀэп, цӀыфхэм къамышӀэнэуи гъэбылъыгъэу зи щыӀэп[+]. 27Мэзахэм щышъуасӀорэр мэфэ нэфынэм щышъуӀотэжь. ШъутхьакӀумэхэм къяӀушъашъэхэу къышъуаӀорэр унашъхьэхэм шъуатетэу цӀыфхэм яжъугъэӀу. 28Псэр зыукӀын зымылъэкӀэу, пкъыр зыукӀыхэрэм шъуащымыщын. Ащ нахьи, псэри пкъыри джэхьнэмым щызгъэкӀодышъущтым шъущыщын[+]. 29Бзыу цӀыкӀуитӀур зы чапычкӀэ ащэрэба? Ау щытми, шъуя Тэ лъапӀэ фэмыеу, ахэмэ ащыщэу зи чӀыгум къытефэщтэп. 30Ау шъо шъушъхьэ тет шъхьац нэлъэ пстэури лъытагъэ. 31Арышъ, шъумыщын. Шъо бзыубэхэм анахьи шъуанахь лъапӀ[+].


Христос игъогу рыкӀохэрэм узэращыщыр цӀыфхэм ябгъэшӀэныр


(Лука 12:8-9)

32– ЦӀыфмэ апашъхьэ сэ сигъогу рыкӀохэрэм зэращыщыр хэтми къыщызыӀорэр, ар сигъогу рыкӀохэрэм зэращыщыр ся Тэу уашъом щыӀэм ыпашъхьэ сэри щысӀощт[+]. 33Ау хэтми сэ сигъогу рыкӀохэрэм ащымыщэу цӀыфмэ апашъхьэ щызыӀорэр, ар сигъогу рыкӀохэрэм зэращымыщыр ся Тэу уашъом щыӀэм ыпашъхьэ сэри щысӀощт[+].


Зэзэгъыныгъэр чӀылъэм къыфэсхьынэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, чатэр къыфэсхьынэу ары нахь


(Лука 12:51-53; 14:26-27)

34[•]– Зэзэгъыныгъэр чӀылъэм къыфэсхьыным пае, сэ сыкъэкӀуагъэу шъумыгугъ. Зэзэгъыныгъэр къэсхьынэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, чатэр къэсхьынэу ары нахь;[+] 35сыда пӀомэ, сыкъызфэкӀуагъэр къор ятэ, пхъури янэ, нысэри игуащэ пэзгъэуцужьынэу ары. 36ЦӀыфым ипыйхэр ежь иунагъо исхэр ары.

37– Хэтми сэ шӀу сызэрилъэгъурэм нахьи, зятэ е зянэ нахьышӀу зылъэгъурэр сфэшъуашэп. Ащ фэдэуи хэтми сэ шӀу сызэрилъэгъурэм нахьи, зыкъо е зыпхъу нахьышӀу зылъэгъурэр сфэшъуашэп. 38Хэтми зикъащ къэзымыштэу, сауж къырымыкӀорэр сфэшъуашэп[+]. 39Хэтми зыпсэ мыкӀодэу, къызэригъэнэжьыщтым ыуж итым ыпсэ шӀокӀодыщт, ау хэтми сэщ пае зыпсэ зышӀокӀодрэм ыпсэ мыкӀодэу къыгъэнэжьыщт[+].


ӀахьышӀу бгъотыныр


(Марк 9:41)

40– Шъо шъуезгъэблагъэрэм сэри сыригъэблэгъагъэу мэхъу, сезгъэблагъэрэми сыкъэзгъэкӀуагъэри ригъэблэгъагъэу мэхъу[+]. 41Хэти пегъымбар горэ зэрэпегъымбарым пае езгъэблагъэрэм пегъымбарым иӀахьышӀу ыгъотыжьыщт, хэти шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфыр ащ ишъыпкъагъэ пае езгъэблагъэрэми шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым иӀахьышӀу ыгъотыжьыщт[+]. 42Хэти мы цӀыф цӀыкӀухэм ащыщэу зыгорэ сигъогу зэрэрыкӀорэм пае, зы псы чъыӀэ шъоныбжъ нэмыӀэми езгъашъорэм, шъыпкъэр шъосэӀо, ащ ифэшъошэ ӀахьышӀур шӀокӀодыщтэп[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ

1[•]Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум унашъохэр зафешӀыхэ ужым, а чӀыпӀэм икӀи, джуртмэ якъалэхэм цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъэшӀэнхэу, щаригъэӀунхэу кӀуагъэ.


УмэхъэкӀо Иуан Исус дэжь лӀыкӀохэр зэригъэкӀуагъэхэр


(Лука 7:18-35)

2Иуан хьапсым чӀэсэу[*] Христос Ӏофэу ышӀагъэхэм якъэбар зызэхехым, игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу нэбгыритӀу ыгъакӀуи,[+] 3ригъэупчӀыгъ:

– Ора къэкӀон фаер, хьауми нэмыкӀ горэм тыпэплъэн фая?

4– Жъугъэзэжьи, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ, – Ӏофэу зэхэшъухыхэрэмрэ шъулъэгъухэрэмрэ Иуан ешъуӀотэжьых: 5нэшъухэр къэплъэжьых, лъащэхэр тэрэзэу зекӀо мэхъужьых, шъоджэ уз Ӏае зиӀэхэр псаухэу, къабзэхэу мэхъужьых, дэгухэм зэхахыжьы, лӀагъэхэр къэтэджыжьых, тхьамыкӀэхэми къэбарышӀур зэхахы. 6Сэщ пае зыгу мыхъун къизымыгъахьэрэр гъогу мафэ теуцуагъ[+].

7Иуан игъогу рыкӀохэрэр зежьэжьхэм, Исус цӀыф купышхохэм Иуан ехьылӀагъэу ариӀоу ыублагъ:

– Шъоф нэкӀым шъузыдэкӀым, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр? Жьыбгъэм ыгъэсысырэ къамыл шъулъэгъунэу арыгъа[+]? 8Армырмэ, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр ащ шъузыдэкӀым? Щыгъын дахэхэр зыщыгъ лӀы горэ арыгъа? Щыгъын дахэхэр зыщыгъхэр зэрысхэр пачъыхьэхэм яунэшхохэр ары. 9Адэ, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр ащ шъузыдэкӀым? Пегъымбара? Сэ шъосэӀо, ар пегъымбар къодыеп, ар пегъымбарым нахьи нахь ин[+]. 10Ар лӀыкӀоу зикъэбар Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм[*] моущтэу арытыр ары:

«Мары, о уапэ силӀыкӀо къэсэгъакӀо, ащ уигъогу пфигъэпсыщт»[+].

11– Шъыпкъэр шъосэӀо, бзылъфыгъэхэм къакӀэхъуагъэхэм ащыщэу умэхъэкӀо Иуан нахьи нахь ин щыӀэп. Ау щытми, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм ащыщэу анахь цӀыкӀури Иуан нахьи нахь ин[+]. 12УмэхъэкӀо Иуан имафэхэм къащегъэжьагъэу джы нэс, цӀыфхэм Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм къин арагъэщэчыгъ, а тетыгъошхор лӀыгъэкӀэ аубытынэу бзэджашӀэхэри ыуж итых;[+] 13сыда пӀомэ, умэхъэкӀо Иуан имафэхэм анэсыфэ, пегъымбархэр зэкӀэ пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ итхэмкӀи а тетыгъошхор къызэрэкӀощтым къытегущыӀагъэх. 14Ар шъуштэнэу шъуфаемэ, умэхъэкӀо Иуаныр къэкӀон фэегъэ пегъымбар Иляс[*] ары[+]. 15РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх![+]

16– Джырэ цӀыфхэр сыда зыфэзгъэдэщтыр? Урамым тес кӀалэхэу моущтэу зыӀохэу, яныбджэгъумэ яджэхэрэм афэдэх:

17«Къамылым тышъуфепщагъэ пэтми, шъо шъукъэшъуагъэп; тэ гъыбзэ орэд къышъуфэтӀуагъэ пэтми, шъо шъугъыгъэп».

18– Сыда пӀомэ, Иуан къэкӀуагъ. Ащ енэкӀы, сэнэпси ешъорэп. «Ащ джынапцӀэ хэс» аӀо[+]. 19ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэкӀуагъ. Ар машхэ, ешъо. «Шхэн-ешъоныр зикӀасэу, хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀод зышӀэхэрэмрэ яныбджэгъу» аӀо. Ау Тхьэм иакъылышӀуагъэ къыхэкӀыгъэ хъугъэ-шӀагъэхэм а акъылышӀуагъэр къагъэшъыпкъэжьы[+].


Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Хоразин! Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Бет-Сайдэ!


(Лука 10:13-15)

20[•]Джащыгъум Исус ежь иӀофышхо гъэшӀэгъонхэм анахьыбэхэр зыщишӀэгъэ къалэхэм ягыеу ыублагъ, ахэр япсэкӀодшӀагъэхэм зэрафыкӀэмыгъожьыгъэхэм пае.

21– Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Хоразин! Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Бет-Сайдэ! Сыда пӀомэ, шъуадэжь щысшӀэгъэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] ащысшӀэгъагъэхэмэ, бэшӀагъэу шъыгъоныгъэ щыгъын ащыгъэу, анэгухэр яжьэкӀэ цӀэлагъэхэу япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыщтыгъэх[+]. 22Ау шъосэӀо, ахърэт мафэм къинэу шъущэчыщтым нахьи, Тиррэ Сидонрэ къинэу ащэчыщтыр нахь мэкӀэщт[+]. 23О Капернаум, уашъом удэкӀоена? Джэхьнэмым икуупӀэ унэсыфэ упхырызыщт нахь[*], сыда пӀомэ, уадэжь щысшӀэгъэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр къалэу Содом[*] щысшӀэгъагъэхэмэ, ар джы нэсыфэ щытэу къэнэщтыгъ. 24Ау сэ шъосэӀо, ахърэт мафэм къинэу о пщэчыщтым нахьи, Содом къинэу ыщэчыщтыр нахь мэкӀэщт.


Садэжь шъукъакӀуи, гупсэф шъостыщт


(Лука 10:21-22)

25[•]Ащ дэжьым Исус игущыӀэ лъигъэкӀуатэу ыӀуагъ:

– Ся Т, уашъоми чӀылъэми я Зиусхьан, мы Ӏофхэр цӀыф акъылышӀу зиӀэхэмрэ зэхэшӀыкӀ зиӀэхэмрэ ашӀоуушъэфыгъэу, сабыйхэм зэрябгъэшӀагъэмкӀэ щытхъу пфэсэшӀы. 26Ары, ся Т, о ар аущтэу пшӀоигъуагъ.

27– Ся Тэ щыӀэ пстэури къысӀэкӀилъхьагъ. Къо лъапӀэр Ты лъапӀэм нэмыкӀ зыми ышӀэрэп. Ты лъапӀэри зыми ышӀэрэп, Къо лъапӀэмрэ Къо лъапӀэм ар зэхаригъэшӀыкӀэнэу къыхихырэ цӀыфхэмрэ анэмыкӀ[+].

28– ЗэкӀэ улэугъэхэу, хьылъэшхо зытелъхэр, садэжь шъукъакӀуи, гупсэф шъостыщт[+]. 29Сэ сибжь[*] зытешъулъхьи, къасӀорэр зэжъугъашӀэ, сыда пӀомэ, сыгу шъабэ, пэгагъи илъэп. ЕтӀанэ гупсэф жъугъотыщт; 30сыда пӀомэ, сэ сибжь щэчыгъошӀу, сихьылъи псынкӀэ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Шэмбэт мафэм Исус игъогу рыкӀохэрэм коцышъхьэхэр къызэрэпачыгъэхэр


(Марк 2:23-28; Лука 6:1-5)

1[•]А лъэхъаным Исус шэмбэт мафэ[*] горэм коц хьасэхэр зэпичыхэзэ кӀощтыгъ. Игъогу рыкӀохэрэр мэлакӀэ лӀагъэхэти, коцышъхьэхэр къыпачыхэзэ ашхыхэу аублагъ[+]. 2Фарисейхэм ар залъэгъум, Исус къыраӀуагъ:

– Еплъ, шэмбэт мафэм хабзэкӀэ пшӀэ мыхъущтыр[*] уигъогу рыкӀохэрэм ашӀэ[+].

3– Даутэрэ игъусэхэмрэ мэлакӀэ лӀэхэ зэхъум, ащ ышӀагъэм[*] шъуеджагъэба? – ариӀожьыгъ Исус[+]. 4– Ар Тхьэм иунэ ихьи, цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур[*] ежьыри игъусэхэми ашхыгъ. А хьалыгъур дин пащэхэм анэмыкӀ хабзэкӀэ зыгорэм ышхы хъущтыгъэп, ау Даути игъусэхэми ашхыгъ[+]. 5Е дин пащэхэр Тхьэм иунэшхо чӀэтхэу, шэмбэт мафэм лажьэхэу, а мафэр амыгъэлъапӀэми[*], лажьэ ямыӀэу къызэрэнэрэр Мусэ и Тэурат хабзэ зэритхагъэм шъуеджагъэба? 6Ау шъосэӀо, Тхьэм иунэшхо нахьи нахь инэу зыгорэ къышъухэт[+]. 7«КъурмэншӀыныр арэп сызыфаер, гукӀэгъур ары нахь» ыӀуи, Тхьэм къыӀогъэ гущыӀэхэм[*] къарыкӀырэр шъушӀэщтыгъэмэ, лажьэ зимыӀэхэрэр жъугъэмысэщтыгъэхэп; 8сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо шэмбэт мафэм итхьэмат.


ЗыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀы горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 3:1-6; Лука 6:6-11)

9[•]ЕтӀанэ Исус а чӀыпӀэм ӀукӀи, ахэмэ ясинэгогу чӀэхьагъ. 10ЗыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀы горэ ащ чӀэтыгъ. Исус зэрагъэмысэн Ӏоф горэ къагъотыным пае, моущтэу къеупчӀыгъэх:

– Шэмбэт мафэм сымаджэр бгъэхъужьыныр хабзэкӀэ хъущта, мыхъущта[+]?

11– Хэта шъуащыщэу мэл закъоу иӀэр шэмбэт мафэм машэм зифэкӀэ, къизымыхыжьыщтыр? – ариӀуагъ Исус ахэмэ. 12– ЦӀыфыр мэлым нахьи бэкӀэ нахь лъапӀэба? Арышъ, шэмбэт мафэм шӀу пшӀэныр хабзэкӀэ хъущт[+].

13ЕтӀанэ Исус а лӀым риӀуагъ:

– О пӀэ къэщэй. ЛӀым ыӀэ къыщэий, адрэ Ӏэм фэдэ хъужьыгъэ[+]. 14Джащыгъум фарисейхэр синэгогум чӀэкӀыжьхи, Исус агъэкӀодынэу гухэлъ ашӀызэ, зэрагъэкӀодыщт шӀыкӀэмкӀэ зэупчӀыжьыгъэх.


Тхьэм ежь зыфигъэлэжьэнэу къыхихыгъэр

Ау Исус ахэмэ ягухэлъ къызешӀэм, а чӀыпӀэм ӀукӀыжьыгъ. 15ЦӀыфыбэхэр ыуж итхэу кӀуагъэх, ахэмэ ахэт сымаджэхэри зэкӀэ ыгъэхъужьыгъ. 16Ау Исус ахэмэ унэшъо пытэ афишӀыгъ ежь игугъу цӀыфмэ афамышӀынэу[+]. 17Аущтэу зыкӀэхъугъэр пегъымбар Ешайа итхылъ итхэу, Тхьэм мы гущыӀэхэу[*] Христос ехьылӀагъэу къыӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары:

18«Мыры къысфэлэжьэнэу къыхэсхыгъэр. Ар шӀу слъэгъоу, сикӀасэу сыгу зэӀурэр ары. Сэ спсэ ащ ыгу ислъхьанышъ, ащ шъыпкъагъэр хымэ лъэпкъхэм аригъэӀущт.

19Ащ бырсыр макъэ къыӀэтыщтэп, куощтэп. Ащ ымакъэ урамхэми хэти ащызэхихыщтэп.

20Къамыл ныкъо зэпыкӀ зэпикӀыжьыщтэп, макӀэу блэрэ шъагъэри[*] ыгъэкӀосэщтэп, шъыпкъагъэр тыригъэкӀоным нэсыфэ.

21ЦӀыф лъэпкъхэр зыщыгугъыщтхэр ежьыр ары».


Исусрэ джынапцӀэхэм япащэу БаӀал-Зэбулрэ


(Марк 3:20-30; Лука 11:14-23; 12:10)

22[•]Ащ дэжьым нэшъоу, бзакоу джынапцӀэ зыхэс лӀы горэ цӀыфхэм Исус дэжь къащагъ. Исус лӀы бзакор гущыӀэшъоу, ылъэгъушъоу ыгъэхъужьыгъ. 23ЗэкӀэ цӀыфхэм лъэшэу агъэшӀагъоу аӀощтыгъ:

– Мыр Даутэ ы Къоу Христос ара[+]?

24Ау фарисейхэм ар зызэхахым, моущтэу аӀуагъ:

– БаӀал-Зэбулэу джынапцӀэмэ япащэ илъэкӀ ары джынапцӀэхэр цӀыфхэм зэрахифырэр[+].

25Ау ахэмэ ягухэлъхэр Исус ышӀэзэ, ариӀуагъ:

– Сыдрэ пачъыхьагъум лъэныкъуитӀоу зигощымэ, зэхэтэкъощт. Ащ фэдэуи сыдрэ къали, сыдрэ уни лъэныкъуитӀоу гощыгъэ хъумэ, щыӀэжьын ылъэкӀыжьыщтэп. 26Шэйтаными зы цӀыф горэм шэйтаныр хифымэ, ащыгъум ежь ышъхьэкӀэ лъэныкъуитӀоу гощыгъэ мэхъу. Сыдэущтэу етӀанэ ащ итетыгъо щыӀэжьын ылъэкӀын? 27Адэ БаӀал-Зэбул илъэкӀыкӀэ сэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахэсэфыхэмэ, шъо шъуицӀыфхэм джынапцӀэхэр зэрахафырэр хэт илъэкӀ хъура? Арышъ, ахэр шъо хьыкумэшӀы къышъуфэхъущтых[+]. 28Ау сэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм зэрахэсфырэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ арышъ, Тхьэм и Тетыгъошхо къызэрэшъухэхьагъэр ары ащ къикӀырэр.

29– Ащ фэдэу, кӀуачӀэ зиӀэ лӀы горэм иунэ ихьэу, ащ ихьапщыпхэр къытыгъун хэта зылъэкӀыщтыр, ыпэ рапшӀэу а лӀэу кӀуачӀэ зиӀэр зэкӀоцӀимыпхэмэ? Ау а лӀыр зэкӀоцӀипхэмэ, иунэ къыхъункӀэн ылъэкӀыщт.

30– Сэ симыгъусэр къыспэуцу, сэ къыздэзымыугъоирэми ретэкъухьэ[+]. 31Арышъ, шъосэӀо, цӀыфхэм сыдрэ псэкӀодэу ашӀагъэри, сыд фэдэу Тхьэр агъэпцӀыгъэми афэгъущтых, ау хэтми Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгъэпцӀырэм фэгъущтэп[+]. 32Хэтми ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо гущыӀэ Ӏае фэзыӀорэм фэгъущт, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ гущыӀэ Ӏае фэзыӀорэм мы дунаими адрэ дунаими къащыфэгъущтэп.


Чъыгыр зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ къэпшӀэщт


(Лука 6:43-45)

33– Чъыгыр шӀумэ, къыпыкӀэри шӀу; чъыгыр дэймэ, къыпыкӀэри дэи; сыда пӀомэ, чъыгыр зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ къэпшӀэщт[+]. 34Шъо, блэщылъфыхэр, шъуибзэджагъэкӀэ сыдэущтэу шӀу къэшъуӀон шъулъэкӀына? Сыда пӀомэ, жэм къыдэкӀырэр гум илъыр ары[+]. 35ЦӀыфышӀум ыгу илъ шӀугъэм шӀугъэ къыхехы, цӀыф бзаджэми ыгу илъ бзэджагъэм бзэджагъэ къыхехы[+]. 36Сэ шъосэӀо, цӀыфхэм сыдрэ гущыӀэу, пкӀэ зимыӀэу къаӀорэм пае ахърэт мафэм Тхьэм джэуап ратыжьын фаеу хъущт;[+] 37сыда пӀомэ, уигущыӀэхэм ялъытыгъэу Тхьэм уигъэхыещт, уигущыӀэхэм ялъытыгъэуи уигъэмысэщт[+].


Нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ уашъом къафыригъэхынэу фарисейхэр Исус къызэрелъэӀугъэхэр


(Марк 8:11-12; Лука 11:29-32)

38[•]Ащ дэжьым Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ ащыщхэм Исус къыраӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ тэбгъэлъэгъунэу тыфай[+].

39– Джырэ цӀыф бзаджэхэу Тхьэр зымышӀэхэрэр нэшэнэ гъэшӀэгъон фаех, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ, – ау пегъымбар Юныс инэшанэ нэмыкӀ Тхьэм ахэмэ къаритыщтэп;[+] 40сыда пӀомэ, Юныс[*] пцэшхо иным ыныбэ мэфищырэ чэщищырэ зэрилъыгъэм фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо мэфищырэ чэщищырэ чӀылъэм икуупӀэ чӀэлъыщт[+]. 41Къалэу Нинэвие дэсыгъэ цӀыфхэр ахърэт мафэм къэтэджынхэшъ, джырэ цӀыфхэм къядэощтых, къагъэмысэщтых, сыда пӀомэ, ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр Юныс аригъэӀухэу зызэхаххэм, япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыгъэх. Мары, пегъымбар Юныс нахьи нахь инэу зыгорэ къышъухэт[+]. 42Джащ фэдэу къыблэ хэгъэгум щыщэу бзылъфыгъэ пачъыхьэр[*] ахърэт мафэм къэтэджынышъ, джырэ цӀыфхэм къядэощт, къыгъэмысэщтых, сыда пӀомэ, а бзылъфыгъэ пачъыхьэр пачъыхьэ Сэлмэн иакъылышӀуагъэ едэӀунэу чӀылъэм икъуапэ къикӀи, къэкӀуагъ. Мары, пачъыхьэ Сэлмэн нахьи нахь инэу зыгорэ къышъухэт[+].


ДжынэпцӀэ Ӏаем къызэригъэзэжьырэр


(Лука 11:24-26)

43[•]– ДжынэпцӀэ Ӏае горэ цӀыф горэм зыхэкӀыкӀэ, зыгъэпсэфыпӀэ лъыхъоу, псы зэрымыт шъоф нэкӀым къыщекӀухьэ, ау ыгъотырэп. 44Джащыгъум еӀо: «Сызхэсыгъэ цӀыфэу сиунагъэм дэжь згъэзэжьыщт». Ащ дэжь къегъэзэжьышъ, унэр нэкӀэу, пхъэнкӀыгъэу, зэлъыӀухыгъэу къегъотыжьы. 45Джащыгъум макӀо, джынэпцӀибл ежь нахьи нахь бзаджэхэу къыздещэхэшъ, унэм етӀысхьэх. ЫкӀэ ыкӀэжьым а цӀыфым иӀоф ыпэрэм нахьи нахь дэи мэхъу. Джары джырэ цӀыфхэм къяхъулӀэщтыр[+].


Исус янэрэ ышхэмрэ


(Марк 3:31-35; Лука 8:19-21)

46[•]Исус а гущыӀэхэр цӀыф купышхохэм ариӀо зэхъум, ежь янэрэ ышхэмрэ къэкӀуагъэхэу, къыдэгущыӀэхэмэ ашӀоигъоу щагум дэтыгъэх[+]. 47Зыгорэм Исус къыриӀуагъ:

– КъэдаӀолъ, о уянэрэ пшыхэмрэ къэкӀуагъэхэу, къыбдэгущыӀэхэмэ ашӀоигъоу щагум дэтых.

48– Хэта сянэри, хэта сшыхэри? – риӀожьыгъ Исус къезыӀуагъэм. 49ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм Ӏапэ афишӀи, къыӀуагъ:

– Мыхэр ары сэ сянэри сшыхэри; 50сыда пӀомэ, хэти сэ ся Тэу уашъом щыӀэр зыфаер зыгъэцакӀэрэр ары сшыри, сшыпхъури, сянэри[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Марк 4:1-9; Лука 8:4-8)

1[•]А мэфэ дэдэм Исус унэм къикӀи, псыхъурэе Ӏушъом ӀутӀысхьагъ. 2ЦӀыф купышхохэу Исус дэжь къыщызэрэугъоигъэхэр зэрэбагъэм пае, ар къуашъом итӀысхьагъ. ЗэкӀэ цӀыфхэр псыхъураем Ӏутыгъ. 3ЕтӀанэ Исус гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ цӀыфхэм Ӏофыбэхэр ариӀуагъ:

– ШъукъэдаӀу. ЛӀы горэ чылапхъэ ыпхъынэу дэкӀыгъ. 4Чылапхъэр ыпхъызэ, ащ щыщ тӀэкӀу гъогум тетэкъуагъ. Бзыухэр къэбыбыхи, ар ашыпыгъ. 5Ау зы тӀэкӀуи етӀэ макӀэ зыхэлъ чӀыгу мыжъуалъэм тетэкъуагъ. ЧӀыгур куугъэпти, шӀэх дэдэу къыхэкӀыгъ, 6ау тыгъэр къызыдэкӀуаем пыгъукӀыгъ, лъэпсэ куу зэримыӀагъэм пае гъугъэх. 7НэмыкӀ тӀэкӀуи панэхэм ахэтэкъуагъ. Панэхэр къэкӀыхи, чылапхъэу къыхэкӀыгъэхэр атхьэлагъэх. 8Ау етӀани зы тӀэкӀу чӀыгу дэгъум хэтэкъуагъ, шъхьэлъагъэх. Зы шъхьэ налъэм коцишъэ къытыгъ, адрэм тӀокӀищ, адрэми щэкӀ къикӀыгъ. 9ЕтӀанэ Исус къыпигъэхъожьыгъ:

– РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].


ЦӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэр Исус къызкӀафиӀуатэщтыгъэр


(Марк 4:10-12; Лука 8:9-10)

10[•]Ащ нэужым игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– ЦӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ сыда узкӀадэгущыӀэрэр?

11– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ишъэфхэр шъушӀэнхэу Тхьэм фитыныгъэ къышъуитыгъ, ау ахэмэ къаритыгъэп, – ариӀожьыгъ Исус[+]. 12– Тхьэм зиӀэм нахьыбэ къыритыщт, къелыжьэуи бэ иӀэщт, ау зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжьыщт Тхьэм[+]. 13Сэ цӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ сазкӀыдэгущыӀэрэр: Ахэр еплъыхэ пэтми, алъэгъурэп, даӀохэ пэтми, зэхахырэп, къагурыӀорэп.

14Ӏофэу ахэмэ къяхъулӀэрэмкӀэ Тхьэм ежь игущыӀэхэу пегъымбар Ешайа ыгу къырилъхьэхи, къыригъэӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьыгъэх:

«Шъо егъашӀэм зэхэшъух зэпытыщт, ау къыжъугурыӀощтэп; шъо егъашӀэм шъулъэгъу зэпытыщт, ау гу лъышъутэщтэп.

15Сыда пӀомэ, мы цӀыф лъэпкъым щыщхэм гулъытэ ямыӀэ хъугъэх. Ахэмэ атхьакӀумэхэмкӀэ жъажъэу зэхахы, анэхэри аупӀыцӀагъэх. Аущтэу щымытыгъэмэ, анэхэмкӀэ алъэгъущтыгъ, атхьакӀумэхэмкӀи зэхахыщтыгъ, агухэмкӀи къагурыӀощтыгъ, садэжьи къагъэзэжьыгъэмэ, сэ ахэр згъэхъужьыщтыгъэх»[+].

16– Ау шъо шъунэхэри шъутхьакӀумэхэри гъогу мафэ теуцуагъэх, ахэмэ алъэгъу, зэхахы[+]. 17Шъыпкъэр шъосэӀо, пегъымбар Ӏаджыми шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыф Ӏаджыми шъо шъулъэгъурэр алъэгъумэ ашӀоигъуагъ, ау алъэгъугъэп, шъо зэхэшъухырэри зэхахымэ ашӀоигъуагъ, ау зэхахыгъэп[+].


Чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр


(Марк 4:13-20; Лука 8:11-15)

18[•]– Ащыгъум чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэм шъукъедэӀу: 19Тхьэм и Тетыгъошхо икъэбар зыгорэм зэхихэу, ау къызыгурымыӀокӀэ, шэйтаныр къэкӀошъ, чылэпхъэшӀоу а цӀыфым ыгу илъ хъугъэр рехыжьы. Мыр чылапхъэу гъогум тепхъагъэм фэд. 20Адрэ цӀыфыр мыжъуабэ зыхэлъ чӀыгум тепхъэгъэ чылапхъэм фэд. А цӀыфыр ары Тхьэм игущыӀэхэр зэрэзэхиххэу, а гущыӀэхэр гушӀуагъокӀэ зыштэрэр. 21Ау ащ ыгукӀэ лъапсэ зэримыӀэм пае, шӀошъхъуныгъэм игъогу бэрэ тетыжьрэп. Тхьэм игущыӀэхэм апаекӀэ, е гузэжъогъу зэрэхафэу, е цӀыфхэм ащ къин зэрэрагъэщэчэу, шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыжьы[+]. 22ЕтӀани зы цӀыф панэхэм ахэпхъэгъэ чылапхъэм фэд. Ащ Тхьэм игущыӀэхэр зэхехы, ау мы дунаим игугъухэмрэ баиныгъэм игъэпцӀэныгъэрэ Тхьэм игущыӀэхэу ыгу илъхэр атхьалэхэшъ, ащ зи шӀугъэ къыпыкӀырэп[+]. 23ЕтӀани нэмыкӀ цӀыфыр чӀыгу дэгъум хэпхъэгъэ чылапхъэм фэд. Ары Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыхэу, зэхэзышӀыкӀырэр. Ащ шӀугъэ къыпэкӀы, е фэдишъэ, е фэдэ тӀокӀищ, е фэдэ щэкӀ[+].


Уц шӀоеу коцым ыгузэгу пыим хипхъагъэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

24Исус нэмыкӀ гъэсэпэтхыди ахэмэ къафиӀотагъ:

– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр лӀэу чылэпхъэшӀу зихьасэ хэзыпхъагъэр ары. 25Ау цӀыфхэр чъыехэзэ, ипый къакӀуи, коцым ыгузэгу уц шӀой хипхъи, ӀукӀыжьыгъ. 26А коцыр къыхэкӀи, шъхьэлъэнэу зырегъажьэм, уц шӀоири къыхэкӀыгъ. 27Хьасэр зыем дэжь илэжьакӀохэр кӀохи, раӀуагъ: «Тхьэматэ, чылэпхъэшӀуба уихьасэ щыппхъыгъэр? Адэ, мы уц шӀоир тыдэ къикӀыгъа?» 28«Ар пый горэм ышӀагъ», – къариӀожьыгъ тхьэматэм. «Тэ тыкӀонышъ, ар къыхэтчынэу уфая?» – еупчӀыгъэх лэжьакӀохэр тхьэматэм. 29Ау ежь тхьэматэм къыӀуагъ: «Хьау, ар хъущтэп, сыда пӀомэ, уц шӀоим игъусэу коцыри къыхэшъучынкӀи мэхъу. 30ТӀури зэгъусэу хыныгъом нэсыфэ къызэдэрэкӀ. Къахыжьын зыхъукӀэ, хынакӀомэ ясӀощт: „Уц шӀойхэр ыпэ рапшӀэу къыхэшъухи, шъупхых, машӀокӀэ жъугъэстынхэм пае; етӀанэ коцыр Ӏушъухыжьи, сиконхэм арышъутакъу“»[+].


Андэгурацэмрэ тэджэпсымрэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэхэр


(Марк 4:30-32; Лука 13:18-21)

31[•]Джыри нэмыкӀ гъэсэпэтхыдэ къафиӀотагъ Исус ахэмэ:

– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр андэгурацэр ары. А цэр лӀы горэм ихьасэ щишӀагъ. 32Цэ пстэуми анахь цӀыкӀу пэтми, ар къызыкӀырэ ужым, зы илъэс зыныбжьэу къэкӀыгъэ пстэуми анахь ин. Ошъогу бзыухэри къэбыбыхэзэ, ащ икъутамэхэм атесынхэу чъыгы мэхъу[+].

33ЕтӀани Исус нэмыкӀ гъэсэпэтхыди къафиӀотагъ:

– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр тэджэпсыри ары. Бзылъфыгъэ горэм тэджэпсыр къышти, хьаджыгъэу Ӏэнлъищым арыфэрэр зэхипшыхьагъ, зэрэщытэу къэтэджыфэ[+].

34А зэпстэури гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ цӀыф купышхомэ къафиӀотагъ Исус. Гъэсэпэтхыдэ хэмытэу адэгущыӀэщтыгъэп. 35Исус цӀыфхэм адэгущыӀэзэ, гъэсэпэтхыдэхэр зыкӀафиӀотагъэр пегъымбарым мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары:

«Гъэсэпэтхыдэхэр къэсӀуатэхэу сыжэ къызэтесхынышъ, дунаир къызыхъугъэм щегъэжьагъэу аушъэфыщтыгъэ Ӏофхэр къэсӀощтых»[+].


Уц шӀоеу коцым ыгузэгу пыим щипхъыгъэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр

36Ащ нэуж Исус цӀыф купышхохэм къахэкӀи, унэу зэрысыгъэм ихьажьыгъ. Игъогу рыкӀохэрэр къыбгъодахьэхи, къыраӀуагъ:

– Хьасэм къыхэкӀэгъэ уц шӀоим ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр къыдгурыгъаӀу.

37– ЧылэпхъэшӀур зыпхъырэр ЦӀыф Лъэпкъым ы Къу ары, – къыӀожьыгъ Исус. 38– Хьасэр дунаир ары. ЧылэпхъэшӀур Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэр ары. Уц шӀоир шэйтаным ицӀыфхэр ары[+]. 39Пыеу а уцыр коц гузэгум хэзыпхъагъэр шэйтаныр ары. Хыныгъор мы дунаим икӀэух ары, хынакӀохэр мэлэӀичхэр ары[+]. 40Уц шӀоир къыхачэу, машӀомкӀэ зэрагъэстырэм фэдэу ары зэрэхъущтыр мы дунаим икӀэух: 41ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо имэлэӀичхэр ыгъэкӀонхэшъ, уц шӀоир лэжьыгъэм зэрэхачырэм фэдэу, цӀыфхэм псэкӀод язгъашӀэрэ цӀыфхэри, нэмыкӀ цӀыфхэу бзэджагъэ зышӀэхэри Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀаукъэбзыкӀыщтых[+]. 42МэлэӀичхэм а цӀыфхэр аугъоинхэшъ, мэшӀошхом ихьаку радзэщтых. Ащ дэжьым куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущтых[+]. 43Джащыгъум шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэр тыгъэ нэбзыйхэм афэдэу, Ты лъапӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтхэу къыщынэфыщтых. РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].


Гъэсэпэтхыдищ

44– Ащ нэмыкӀэуи Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр мылъкушхоу хьасэм щыгъэбылъыгъэр ары. А мылъкушхор цӀыф горэм къызегъотым, ыгъэбылъыжьи, гушӀозэ кӀуи, иӀэр зэкӀэ ыщэжьи, а хьасэр къыщэфыгъ.

45– ЕтӀанэ Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр налмэс-налкъутэ дэгъухэм алъыхъурэ сатыушӀэр ары. 46Налмэс-налкъутэ лъапӀэ зегъотым, кӀуи, иӀэр зэкӀэ ыщэжьи, ар къыщэфыгъ.

47– Джыри Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр хъытыоу хым хадзагъэу, пцэжъые зэмылӀэужыгъуабэ къэзыубытыгъэр ары[+]. 48Ащ изы зэхъум, пцэжъыяшэхэм ар хы ныджым къытыралъэшъожьыгъ. ЕтӀанэ ахэр тӀысхи, пцэжъые дэгъухэр щалъэхэм аралъхьэхи, пцэжъые дэйхэр чӀадзыжьыгъэх[+]. 49Джащ фэд зэрэхъущтыр мы дунаим икӀэух дэжь. МэлэӀичхэр къехынхэшъ, шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм цӀыф бзаджэхэр къахащынхэшъ,[+] 50мэшӀошхом ихьаку радзэщтых. Ащ дэжьым куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущтых[+].


МылъкукӀэмрэ мылъкужъымрэ

51Ащ нэуж яупчӀыгъ Исус игъогу рыкӀохэрэм:

– А пстэури шъо дэгъоу къыжъугурыӀуагъа?

– Ары, къыдгурыӀуагъ, Зиусхьан, – пэгъокӀ ратыжьыгъ ахэмэ.

52– Ащ къыхэкӀыкӀэ хэтрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэу Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀахьэрэр унэр зыем фэд, – ариӀуагъ Исус ахэмэ. – Ащ мылъку гъэтӀылъыпӀэу иӀэм мылъкукӀи мылъкужъи къычӀехы.


Назарет дэс цӀыфхэм Исус зэрамыштагъэр


(Марк 6:1-6; Лука 4:16-30)

53[•]А гъэсэпэтхыдэхэм якъэӀотэн Исус къызеухым, а чӀыпӀэм икӀыжьыгъ. 54Янэ икъалэ къэкӀожьи, цӀыфхэм ясинэгогу Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэхэу ыублагъ. ЦӀыфхэм зэраригъашӀэщтыгъэ шӀыкӀэр агъэшӀагъоу къаӀуагъ:

– Мы лӀым мыщ фэдиз акъылышӀу тыдэ къырихыгъа? Мы лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхохэр тыдэ къикӀыгъэха[+]? 55ПхъашӀэм ыкъор арыба мыр? Мыщ янэба МерэмкӀэ заджэхэрэр? Якъуб, Иосый, Симон, Иудэ мы лӀым ышхэба[+]? 56Ышыпхъухэри зэкӀэ тэ къытхэсхэба? Аущтэу зыхъукӀэ, мы лӀым мы Ӏоф пстэури тыдэ къырихыгъа?

57Аущтэу Исус пае агу мыхъун къырагъэхьагъ.

– Пегъымбарым лъытэныгъэ фэзымышӀыхэрэр ежь янэ икъалэ дэсхэмрэ ежь иунагъо щыщхэмрэ арых ныӀэп, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+].

58Ахэмэ шӀошъхъуныгъэ зэрямыӀэм пае, Исус Ӏофышхо гъэшӀэгъоныбэхэр ащ щишӀагъэп.

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


УмэхъэкӀо Иуан ышъхьэ зэрэпаупкӀыгъэр


(Марк 6:14-29; Лука 9:7-9)

1[•]А мафэхэм пщэу Ирод[*] Исус икъэбар зэхихыгъэти, 2Ӏофтабгэхэм ариӀуагъ:

– Ар умэхъэкӀо Иуан арын фае. Ар лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ, джары ащ фэдэ лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхохэр зыкӀыӀэкӀэкӀыхэрэр[+]. 3-4Ирод ар зыкӀиӀуагъэр мыры: ежь ышэу Филипп зыцӀэр псауми, Ирод а Филипп ишъузэу Иродиадэ къыщэжьыгъ. Ар къызэрищэжьыгъэм пае, Иуан Ирод риӀощтыгъ: «О пшы ишъуз къэпщэжьыныр хабзэкӀэ хъущтэп». Ащ нэужым Иродиадэ ихьатыркӀэ Ирод идзэлӀхэм Иуан аригъэубыти, Ӏэхъу-лъэхъу тыраригъалъхьи, хьапсым чӀаригъэдзагъ[+]. 5Ирод фэягъ Иуан ыукӀынэу, ау цӀыфхэм ащыщынэщтыгъ, сыда пӀомэ, ахэмэ Иуан пегъымбаркӀэ алъытэщтыгъэти ары[+]. 6Ау Ирод къызыхъугъэ мафэр агъэлъапӀэзэ, Иродиадэ ыпхъу утыгум къиуцуи, къызэрэугъоигъэхэм къафэшъуагъ, пщы Ироди ыгу еӀугъ. 7Ыгу еӀугъэти, пшъашъэм тхьарыӀо фишӀи, ыӀуагъ:

– Сыд щыщми узыфаер остын[+].

8Янэ ыуӀушыгъэти, пшъашъэм къыӀуагъ:

– УмэхъэкӀо Иуан ышъхьэ лэгъэшхом илъэу къысэт.

9-10Пачъыхьэм ар зызэхехым, ыгу лъэшэу къеуагъ, ау хьакӀэхэм апашъхьэ пшъашъэм тхьарыӀоу фишӀыгъэм пае зыфаер ратынэу унашъо ышӀи, Иуан ышъхьэ хьапсым къыщыпиупкӀынэу дзэлӀ горэ ыгъэкӀуагъ. 11Иуан ышъхьэ лэгъэшхом илъэу къахьи, пшъашъэм ратыгъ, пшъашъэми янэ фихьыгъ. 12ЕтӀанэ Иуан игъогу рыкӀохэрэр къакӀохи, Иуан ихьадэ хьапсым чӀахыжьи, агъэтӀылъыжьыгъ. ЗычӀалъхьажьым, къэбарыр Исус фахьыгъ[+].


Исус нэбгырэ минитф зэригъэшхагъэр


(Марк 6:30-44; Лука 9:10-17; Иуан 6:1-14)

13[•]Исус а къэбарыр зызэхехым, цӀыфхэм ахэкӀи, къуашъомкӀэ Ӏудзыгъэ чӀыпӀэ горэм изакъоу кӀуагъэ. Ау цӀыфхэм ар зызэхахым, къалэхэм къадэкӀхи, лъэсэу Исус лъыкӀуагъэх. 14Исус къуашъом къикӀи, цӀыф купышхор зелъэгъум, ыгу ягъуи, сымаджэхэу ахэтхэр ыгъэхъужьыгъэх.

15Пчыхьэ зэхъум, игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къаӀуагъ:

– Мы чӀыпӀэр нэкӀы, мафэри хэкӀотэгъах. Къуаджэхэм адэхьанхэшъ, гъомлапхъэ къызфащэфыжьыным пае, цӀыф купышхохэр тӀупщыжьых.

16– Зыми кӀонхэу ящыкӀагъэп. Шъо ахэр жъугъашхэх, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+].

17– Тэ хьалыгъуитфрэ пцэжъыитӀурэ нахь тиӀэп, – къыраӀожьыгъ адрэхэм.

18– Моу ахэр сэ къысфэшъухь, – къыӀожьыгъ Исус.

19ЕтӀанэ Исус цӀыф купышхохэр уцым хэтӀысхьанхэу ариӀуагъ. Хьалыгъуитфымрэ пцэжъыитӀумрэ къыштэхи, уашъом дэплъыий, Тхьэм щытхъу фиӀуагъ. ЕтӀанэ хьалыгъухэр зэгуичхи, игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ; ахэми цӀыф купышхохэм афагощыгъ. 20ЦӀыф пстэури шхагъэ, загъэшхэкӀыгъ. Ащ нэужым къялыжьыгъэ хьалыгъу такъырхэр мэтэ пшӀыкӀутӀумэ арызэу аугъоижьыгъэх. 21Шхагъэхэр зэкӀэ, бзылъфыгъэхэмрэ сабыйхэмрэ хэмытхэу, нэбгырэ минитф фэдиз хъущтыгъэх[+].


Исус псы кӀыӀум тетэу зэрэкӀуагъэр


(Марк 6:45-52; Иуан 6:16-21)

22[•]ЕтӀанэ Исус цӀыф купышхохэр етӀупщыжьыфэхэ, игъогу рыкӀохэрэр ежь ыпэ рапшӀэу псыхъураем иадрабгъу зэпырыкӀынхэу къуашъом ригъэтӀысхьагъэх. 23ЦӀыф купышхохэр зетӀупщыжьыхэ ужым, Тхьэм елъэӀунэу изакъоу Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ. Пчыхьэ къызэхъуми, а чӀыпӀэм зэризакъоу тетыгъ[+]. 24Ау къуашъор псыхъураем ыгузэгу нэсыгъагъ, жьыбгъэри къыпеоти, хыорхэм къуашъор къин хадзагъ.

25АтэкъэӀогъум дэжь къуашъом исхэм алъэныкъокӀэ псы кӀыӀум тетэу, Исус къэкӀуагъ. 26Исус псы кӀыӀум тетэу къакӀоу игъогу рыкӀохэрэм залъэгъум, хьэдэджадэу аӀуи, лъэшэу щтагъэхэу кууагъэх[+].

27Ау зэкуохэм, Исус къариӀуагъ:

– Шъугу шъумыгъэкӀоды, сэры ар, шъумыщын.

28– Зиусхьан, орымэ ар, псы кӀыӀум сытетэу, уадэжь сыкъэкӀонэу къысаӀу, – риӀуагъ Петрэ Исус.

29– КъакӀо, – къыриӀожьыгъ Исус. Петрэ къуашъом икӀи, псы кӀыӀум тетэу Исус дэжь кӀоу ыублагъ. 30Ау жьыбгъэшхоу къепщэрэм гу зылъетэм, къэщтагъ. Псым чӀэбэу зеублэм, къэкууагъ:

– Зиусхьан, симытхьалэу сыкъэгъэнэжь.

31Петрэ ар къызэриӀоу, Исус ыӀэ ыщэий, къыубыти, риӀуагъ:

– О шӀошъхъуныгъэ зимакӀэр, сыда узкӀехъырэхъышагъэр[+]?

32ЕтӀанэ а нэбгыритӀур къуашъом зетӀысхьажьым, жьыбгъэр уцужьыгъэ. 33Ащ ыуж, къуашъом исхэр лъэгонджэмышъхьэкӀэ Исус ыпашъхьэ къитӀысхьэхи, раӀуагъ: – Шъыпкъэу о Тхьэм ури Къу[+].


Исус Геннисарет хэкум сымаджэхэр зэрэщигъэхъужьыгъэхэр


(Марк 6:53-56)

34Псыхъураем зызэпырэкӀыхэм, Геннисарет хэкум нэсыгъэх[+]. 35А чӀыпӀэм ис цӀыфхэм Исус къызашӀэжьым, а хэкум зэрэщытэу макъэ щагъэӀуи, сымаджэхэр зэкӀэ Исус къыфахьыгъэх. 36Зи мыхъуми, Исус ищыгъын цыпэ нигъэсынхэу къелъэӀугъэх, ищыгъын цыпи нэсыгъэ пстэури хъужьыгъэ.

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Тыжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэр


(Марк 7:1-23)

1[•]Джащыгъум Ерусалим къикӀыгъэ фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус дэжь къакӀохи, къеупчӀыгъэх:

2– О уигъогу рыкӀохэрэр тятэжъхэм къытфагъэнэгъэ хабзэхэм сыда зыкӀатекӀыхэрэр? Сыда пӀомэ, ахэмэ аӀэхэр амытхьакӀхэу машхэх![+]

3– Шъори шъуятэжъхэм яхабзэхэм шъуатетыным пае, Тхьэм иунашъо сыда шъузыкӀытекӀырэр? – ариӀожьыгъ Исус[+]. 4– Сыда пӀомэ, Тхьэм ыӀуагъ[*]: «Уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ», «Хэти зятэ е зянэ ӀаекӀэ тегущыӀэрэр шъуукӀын фае»[+]. 5-6Ау шъо шъоӀо: «„Сэ тынэу шъо шъостын слъэкӀыщтыгъэр джы Тхьэм пае тын сшӀыщт“ ыӀоу, цӀыф горэм ежь ятэ е янэ риӀомэ, ащыгъум ятэ-янэхэм лъытэныгъэ афимышӀыми хъущт». Аущтэу шъушӀэзэ, шъуятэжъхэм къышъуфагъэнэгъэ хабзэхэмкӀэ Тхьэм игущыӀэхэр лъэныкъокӀэ ешъогъэзыкӀых. 7Шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Пасэм пегъымбар Ешайа шъыпкъэр къышъуиӀолӀагъ моущтэу зеӀом[*]:[+]

8«Мы цӀыфхэм аӀупэхэмкӀэ сагъэлъапӀэ, ау агухэмкӀэ спэчыжьэх.

9Ахэмэ цӀыфхэр Тхьэм иӀофхэм афагъасэхэзэ, Тхьэм иунашъо ичӀыпӀэ цӀыф хабзэ зэрэрагъэуцорэм пае, сэ сызэрагъэлъапӀэрэр хьаулый»[+].

10Ащ нэужым Исус цӀыф купышхомэ къяджи, ариӀуагъ:

– ШъукъэдаӀуи, зыгурыжъугъаӀу. 11ЦӀыфыр мыкъабзэ зышӀырэр ыжэ дахьэрэр арэп, ыжэ къыдэкӀырэр ары нахь[+].

12Джащыгъум игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– Фарисейхэм а къэпӀуагъэхэр зызэхахым, агу мыхъун къызэрэрагъэхьагъэр ошӀа?

13– Сыдрэ къэкӀыгъэу ся Тэу уашъом щыӀэм чӀым химыгъэтӀысхьагъэр къыхэтхъыжьыгъэ хъущт, – ариӀожьыгъ Исус[+]. 14– Ахэмэ ауж шъуикӀ. Мы фарисейхэр цӀыф нэшъухэм япэрыт нэшъух. Зы нэшъум адрэ нэшъур зэрищэн хъумэ, тӀури машэм ифэщт[+].

15Аущтэу зеӀом, Петрэ Исус къыриӀожьыгъ:

– А гъэсэпэтхыдэу къэпӀотагъэм къикӀырэр къыдгурыгъаӀу.

16– Джыри зи къыжъугурымыӀоу ара? – къыӀожьыгъ Исус.

17– Жэм дахьэрэ пстэури ныбэм зэрихьэу, пкъым къызэрэхэкӀыжьырэр къыжъугурыӀорэба? 18Ау жэм къыдэкӀыхэрэр гу кӀоцӀым къекӀых. Ахэр ары цӀыфыр мыкъабзэ зышӀыхэрэр;[+] 19сыда пӀомэ, гум къикӀыхэрэр мыхэр арых: гупшысэ бзаджэхэр, цӀыф укӀыныр, зинэ шӀэныр, тыгъоныр, цӀыфхэм пцӀы ателъхьаныр, ӀаекӀэ цӀыфхэм атегущыӀэныр[+]. 20Ахэр ары цӀыфыр мыкъабзэ зышӀыхэрэр. Ау Ӏэ мытхьакӀыгъэхэмкӀэ шхэным цӀыфыр мыкъабзэ ышӀырэп.


Ханаан хэкум щыщ бзылъфыгъэм шӀошъхъуныгъэу иӀагъэр


(Марк 7:24-30)

21[•]ЕтӀанэ Исус а чӀыпӀэм икӀи, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ яӀэгъо-благъо кӀуагъэ[+]. 22Джащыгъум а лъэныкъом къикӀыгъэу, Ханаан хэкум щыщэу бзылъфыгъэ горэ[*] Исус къекӀолӀагъ, куозэ:

– Тхьэматэ, Даутэ ы Къу, гукӀэгъу къысфэшӀ. Зы джынапцӀэ горэм сэ спхъу Ӏаеу ригъэзыгъ[+].

23Ау Исус а бзылъфыгъэм зы гущыӀэ риӀожьыгъэп, зы пэгъокӀи ритыжьыгъэп. Игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къаӀуагъ:

– Мыр куозэ, тауж итышъ, ӀугъэкӀ.

24– Израиль цӀыфхэу мэл кӀодыгъэхэм афэдэхэр ары ныӀэп сыкъызфэкӀуагъэхэр, – къыӀожьыгъ Исус[+].

25Ау бзылъфыгъэр Исус къыбгъодахьи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьи, къыӀуагъ:

– О тхьэматэ, къыздэӀэпыӀ!

26– Хьалыгъур сабыйхэм аӀыпхэу хьэхэм ябгъэшхыныр тэрэзэп, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус[+].

27– Шъыпкъэ, тхьэматэ, – къыӀожьыгъ бзылъфыгъэм, – ау хьэхэми ятхьэматэхэм яӀанэ къетэкъохырэ шкъойхэр ашхых.

28– О бзылъфыгъ, шӀошъхъуныгъэу уиӀэр ины, – риӀуагъ Исус. – О зэрэпшӀоигъом тетэу къыбдэрэхъу. А сыхьат дэдэм къыщегъэжьагъэу а бзылъфыгъэм ыпхъу хъужьыгъэ.


Исус цӀыфыбэхэр зэригъэхъужьыгъэр

29[•]Ащ нэужым Исус а чӀыпӀэм икӀи, Галилей псыхъураем рекӀокӀыгъ. Ӏуашъхьэм дэкӀуаий, ащ тетӀысхьагъ. 30ЦӀыфыбэхэм цӀыф лъащэри, Ӏащэри, нэшъури, дэгури, нэмыкӀрэ уз зиӀэхэри къыздащэхи, Исус дэжь къэкӀуагъэх. Сымаджэхэр ащ ылъакъохэм адэжь щагъэгъолъхи, Исус ахэр ыгъэхъужьыгъ. 31Бзакохэр гущыӀэхэу, Ӏащэхэр псаухэу, лъащэхэр тэрэзэу зекӀохэу, нэшъухэр къэплъэжьыгъэхэу цӀыфхэм залъэгъум, агъэшӀагъощтыгъ, Израиль и Тхьэ щытхъу фашӀыщтыгъ.


Исус нэбгырэ миниплӀ зэригъэшхагъэр


(Марк 8:1-10)

32Исус игъогу рыкӀохэрэм къяджи, ариӀуагъ:

– Мы цӀыфхэм сыгу ягъу, сыда пӀомэ, мэфищ хъугъэу сигъусэх, ашхыни яӀэп. МэлакӀэ лӀэхэу стӀупщыжьынхэкӀэ сыфаеп. Гъогум щызэхэфэнхэкӀи мэхъу[+].

33– Мыщ фэдиз цӀыф купышхом афикъун хьалыгъу шъоф нэкӀым тыдэ къитхын тлъэкӀына? – къыраӀуагъ игъогу рыкӀохэрэм Исус[+].

34– Хьалыгъу тхьапша шъуиӀэр? – яупчӀыгъ Исус ахэмэ.

– Хьалыгъуиблырэ пцэжъые тӀэкӀурэ тиӀ, – къаӀожьыгъ ахэмэ.

35Джащыгъум Исус цӀыф купышхор чӀыгум етӀысэхынэу унашъо афишӀыгъ. 36Хьалыгъуиблымрэ пцэжъыехэмрэ къыштэхи, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. ЕтӀанэ хьалыгъухэр зэгуичыхи, игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ. Ахэми цӀыфхэм афагощыгъ. 37ЦӀыф пстэури шхагъэ, загъэшхэкӀыгъ. Ащ нэужым хьалыгъу такъырхэу къялыжьыгъэхэр мэтиблымэ арызэу аугъоижьыгъэх. 38Шхагъэхэр, бзылъфыгъэхэмрэ сабыйхэмрэ хэмытхэу, нэбгырэ миниплӀ фэдиз хъущтыгъэх[+]. 39ЕтӀанэ Исус цӀыф купышхор ытӀупщыжьи, къуашъом итӀысхьи, Магадан хэкум кӀуагъэ.

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


Нэшэнэ гъэшӀэгъон уашъом къафыригъэхынэу фарисейхэр Исус къызэрелъэӀугъэхэр


(Марк 8:11-13; Лука 11:29-32)

1[•]Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ Исус дэжь къакӀохи, ежь агъэунэфыным пае, нэшэнэ гъэшӀэгъон уашъом къафыригъэхынэу къелъэӀугъэх[+].

2Ау Исус ахэмэ ариӀожьыгъ:

– Пчыхьэм моущтэу шъоӀо: «Уашъор шэплъышъ, мафэр ошӀу хъущт». 3Пчэдыжьыми моущтэу шъоӀо: «Уашъом ошъуапщэр тиз, шэплъы, непэ оешхо хъущт». Уашъом итеплъэ къикӀырэр къыжъугурэӀо, ау мы лъэхъаным инэшанэхэм къарыкӀырэр къыжъугурыӀон шъулъэкӀырэп. 4Джырэ цӀыф бзаджэхэу Тхьэр зымышӀэхэрэр нэшэнэ гъэшӀэгъон фаех, ау пегъымбар Юныс инэшанэ[*] нэмыкӀ Тхьэм ахэмэ къаритыщтэп. Ар къызеӀо ужым, Исус ахэмэ ахэкӀи, ӀукӀыжьыгъ[+].


Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ ятэджэпс


(Марк 8:14-21)

5[•]ЕтӀанэ псыхъураем иадрабгъу зызэпырэкӀыжьхэм, игъогу рыкӀохэрэм хьалыгъу къыздахьынэу ащыгъупшэгъагъ. 6Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Шъуфэсакъ. Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ ятэджэпс зыщышъуухъум[+].

7– Хьалыгъу тиӀэпышъ ары ащ зыкӀиӀорэр, – зэраӀозэ, игъогу рыкӀохэрэр а Ӏофым тегущыӀагъэх.

8Исус ахэмэ аӀорэм гу лъити, къыӀуагъ:

– ШӀошъхъуныгъэ зимакӀэхэр, хьалыгъу зэрэшъуимыӀэм сыд пае шъутегущыӀэра[+]? 9Джыри зи къыжъугурымыӀоу ара? Шъугу къэкӀыжьырэба, хьалыгъуитфыр цӀыф минитфым зафызэгосэчым, хьалыгъу такъырхэр арызэу сыд фэдиз матэу шъуугъоижьыгъэхэр[+]? 10Хьалыгъуиблыри цӀыф миниплӀым зафызэгосэчым, хьалыгъу такъырхэр матэхэм арызэу сыд фэдиза шъуугъоижьыгъэхэр[+]? 11«Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ ятэджэпс зыщышъуухъум» зысэӀом, хьалыгъур арэп зыфэсӀогъагъэр, ар сыдэущтэу къыжъугурымыӀора?

12Исус зыфиӀогъагъэр хьалыгъу тэджэпсыр арыгъэп, ау фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ цӀыфхэр Ӏофхэу зыфагъасэщтыгъэхэр ары нахь. Ащ зыщаухъумэн зэрэфаер Исус игъогу рыкӀохэрэм джы къагурыӀуагъ.


«Оры Христосэу Тхьэм ы Къор» Петрэ Исус зэрэриӀуагъэр


(Марк 8:27-30; Лука 9:18-21)

13[•]ЕтӀанэ къалэу Кайсарфилипие[*] иӀэгъо-благъо Исус къызэкӀом, игъогу рыкӀохэрэм яупчӀыгъ:

– Сэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо, хэт сыщыщэу цӀыфхэм аӀора?

14– Зы купым о уумэхъэкӀо Иуанэу аӀо, – къаӀожьыгъ ахэмэ. – НэмыкӀхэми о упегъымбар Илясэу[*] аӀо. ЕтӀанэ адрэхэми о упегъымбар Иеремиеу е пегъымбархэм уащыщ горэу аӀо[+].

15– Адэ шъо, сэ хэт сыщыщэу шъуӀора? – яупчӀыгъ Исус ахэмэ.

16– Оры Христосэу щыӀэныгъэр къыздикӀырэ Тхьэм ы Къор, – къыӀожьыгъ Симон Петрэ[+].

17– Гъогу мафэ утеуцуагъ о, Юныс ыкъо Симон, – къыриӀожьыгъ Исус. – Сыда пӀомэ, мыр зэхэозгъэшӀыкӀыгъэр цӀыфэп, ся Тэу уашъом щыӀэр ары нахь[+]. 18Сэ осэӀо, о у Петрэ[*], мыжъом уфэд, сэ сичылыс о къыптесшӀыхьащт, лӀэныгъэм ыкӀуачӀэхэри а чылысым текӀонхэ алъэкӀыщтэп[+]. 19Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо иӀункӀыбзэхэр остыщт; чӀылъэм сыд щыщми о фит умышӀырэр уашъоми фит щыхъущтэп; чӀылъэм сыд щыщми о фит пшӀырэри уашъоми фит щыхъущт.

20Джащыгъум ежь зэрэ Христосыр зыми рамыӀотэнэу игъогу рыкӀохэрэм Исус унэшъо пытэ афишӀыгъ[+].


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри Исус къызэриӀуагъэр


(Марк 8:31–9:1; Лука 9:22-27)

21[•]А лъэхъаным къыщегъэжьагъэу Исус игъогу рыкӀохэрэм къагуригъаӀоу ыублагъ:

– Сэ Ерусалим сыкӀон фае. Нахьыжъхэми[*], дин пэщэшхохэми, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэми къиныбэ сагъэщэчыни саукӀыни фаеу къыспыщылъ, ящэнэрэ мафэми лӀагъэхэм сыкъахэтэджыкӀыжьын фае[+].

22Аущтэу къызеӀом, Петрэ Исус лъэныкъокӀэ Ӏуищи, фимыдэу фежьагъ:

– Зиусхьан, Тхьэм ар ерэмыд. Ар зыкӀи къыохъулӀэ хъущтэп.

23Исус Петрэ зыкъыфигъази, къыриӀуагъ:

– Сауж икӀ, шэйтан. Сэ сигъогукӀэ пэрыохъу укъысфэхъу, сыда пӀомэ, о уигупшысакӀэ Тхьэм игупшысакӀэп, цӀыфым игупшысакӀ нахь[+].

24Джащыгъум Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Зыгорэ сауж къырыкӀонэу фаемэ, ежь зыфэе Ӏофхэр къерэгъанэхи, лӀэныгъэм икъащ къерэшти, сауж къырэрэкӀу;[+] 25сыда пӀомэ, хэти зыпсэ мыкӀодэу къэзгъэнэжьынэу фаем ыпсэ шӀокӀодыщт, ау хэти сэщ пае зыпсэ зышӀокӀодрэм ыпсэ мыкӀодэу къыгъэнэжьыщт[+]. 26Дунаир зэкӀэ цӀыфым ие хъоу, ежь кӀодмэ, а цӀыфым ишӀуагъэу къекӀыщтыр сыда? Хьауми цӀыфым ыпсэ пае уасэу сыда ытышъущтыр[+]? 27Сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо имэлэӀичхэр игъусэхэу ежь я Тэ ищытхъушхо фэдэ щытхъушхо иӀэу къэкӀожьыщт. Ащыгъум хэти ышӀагъэм фэшъуашэр ригъэгъотыжьыщт[+]. 28Шъыпкъэр шъосэӀо, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо и Тетыгъошхо иӀэу къакӀоу алъэгъуфэ, мыщ дэжьым щыт цӀыфхэм ащыщхэу заулэм лӀэныгъэр алъэгъущтэп[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Исус итеплъэ зэрэзэрихъокӀыгъэр


(Марк 9:2-13; Лука 9:28-36)

1[•]Мэфих зытешӀэм, Исус Петри, Якъуби, ащ ыш Иуани зэригъэгъусэхи, Ӏошъхьэ лъагэм язакъоу дищэягъэх[+]. 2Джащыгъум ахэмэ апашъхьэ Исус итеплъэ щызэрихъокӀыгъ. Ынэгу тыгъэм фэдэу къэлыдыгъ, ищыгъынхэри осым фэдэу фыжьыбзэ хъугъэх[+]. 3Зэплъэхэм, пегъымбархэу Мусэрэ Илясрэ Исус къыдэгущыӀэхэу игъогу рыкӀорэ нэбгырищым къафэлъэгъуагъэх.

4– Зиусхьан, мыщ дэжьым тызэрэщыӀэр дэгъу, – риӀуагъ Петрэ Исус. – Уфаемэ, чэлищ мыщ дэжьым щызгъэӀэн, ощ пае зы, Мусэ паий зы, Иляс паий зы.

5Петрэ къэгущыӀэзэ, ошӀэ-дэмышӀэу ошъопщэ нэфынэ къакӀуи, ахэмэ къашъхьэщыхьагъ. Ошъуапщэм макъэ горэ къыхэӀукӀыгъ:

– Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр.[*] Ащ ыӀорэм шъуедэӀу[+].

6Ар зызэхахым, Исус игъогу рыкӀохэрэр лъэшэу щтагъэхэу чӀыгум бгъэгукӀэ зырадзэхыгъ. 7Ау Исус ахэмэ абгъодахьи, ӀапэкӀэ анэси, къыӀуагъ:

– Шъумыщын, шъукъэтэдж.

8Къыздэплъыехэм, Исус нэмыкӀ зи алъэгъужьыгъэп.

9Ахэр Ӏуашъхьэм къехыжьхэзэ, Исус унашъо афишӀыгъ:

– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыфэ, шъулъэгъугъэр зыми ешъумыӀотэжь[+].

10Игъогу рыкӀорэ нэбгырищыр Исус къеупчӀыгъ:

– Адэ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ыпэ рапшӀэу пегъымбар Иляс къэкӀон фаеу[*] сыда зыкӀаӀорэр?

11– Шъыпкъэ, Иляс къэкӀонышъ, Ӏоф пстэури тэрэзэу зэтыригъэуцожьын фае, – ариӀожьыгъ Исус. 12– Ау сэ шъосэӀо, Иляс къэкӀогъах, ари къашӀэжьыгъэп, ау Ӏоф бзэджагъэу ащ рашӀэнхэу зыфэягъэхэр рашӀагъэх. Ащ фэдэу ахэмэ ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи къин рагъэщэчыщт.

13Джащыгъум Исус зыфиӀорэр умэхъэкӀо Иуан арэу Исус игъогу рыкӀохэрэм къагурыӀуагъ[+].


Исус джынапцӀэ зыхэс кӀалэ горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 9:14-29; Лука 9:37-43)

14[•]Ащ нэужым Исусрэ игъусищымрэ цӀыф купышхом дэжь къызагъэзэжьым, лӀы горэ Исус къыбгъодахьи, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ къитӀысхьи, 15къыӀуагъ:

– Тхьэматэ, скъо гукӀэгъу къыфэшӀ, сыда пӀомэ, мэзакӀэр къызихьэкӀэ, лъэшэу къин ещэчы. Бэрэ машӀом е псым хэфэ. 16О уигъогу рыкӀохэрэм адэжь сщагъэ, ары шъхьакӀэ, ахэмэ агъэхъужьын алъэкӀыгъэп.

17– Е-о-ой, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэу, джырэ цӀыф къуанчэхэр, – къыриӀожьыгъ Исус. – Сыд фэдизрэ сышъухэтын фая? Сыд фэдизрэ шъусщыӀэн фая? А кӀалэр къысфашъущ.

18Къызыфащэм, Исус джынапцӀэм егыигъ, джынапцӀэри кӀалэм хэкӀыжьыгъ. А сыхьатым щегъэжьагъэу кӀалэр хъужьыгъэ[+].

19ЕтӀанэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ язакъоу къызэнэжьхэм, ахэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– А джынапцӀэр тэ хэтфын зыкӀэтымылъэкӀыгъэр сыда?

20– Шъо шъуишӀошъхъуныгъэ макӀэшъ ары, – ариӀожьыгъ Исус. – Шъыпкъэр шъосэӀо, андэгурацэм[*] фэдизэу шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэмэ, мы Ӏуашъхьэм, «ӀукӀи модэ кӀо!» зешъуӀокӀэ, ар ӀукӀынышъ, кӀощт. Ащыгъум шъо къыжъудэмыхъун Ӏоф зи къэнэжьыщтэп[+].

21– Мыщ фэдэ джынапцӀэр тхьэлъэӀумрэ нэкӀымрэ афэшъхьафкӀэ цӀыфым хэпфышъущтэп, – къыпигъэхъожьыгъ Исус.


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри ятӀонэрэу Исус къызэриӀуагъэр


(Марк 9:30-32; Лука 9:43-45)

22[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ Галилей хэкум зыщызэрэугъоижьхэм, Исус ариӀуагъ:

– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыфхэм аубытынышъ, 23ахэмэ аукӀыщт, ящэнэрэ мафэми лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщт. Исус ар зареӀом, агу лъэшэу къеуагъ[+].


Исусрэ Петрэрэ Тхьэм иунэшхо пае хьакъулахь ахъщэр зэратыгъэр

24Капернаум къызэкӀохэм, Тхьэм иунэшхо пае хьакъулахь ахъщэу дидрахм зыцӀэр[*] хэзыхыхэрэр Петрэ дэжь къакӀохи, къаӀуагъ:

– Тхьэм и унэшхо пае хьакъулахь ахъщэу дидрахмэр шъуидин гъэсакӀом ета[+]?

25– Ары, еты, – къыӀожьыгъ Петрэ. ЕтӀанэ Петрэ унэм зехьэм, зи къыӀонэу игъо имыфэзэ, Исус ащ къыдэгущыӀагъ:

– О сыдэу ухаплъэра, Симон? Дунаим тет пачъыхьэмэ хьакъулахьэу хьапщыпхэм атыралъхьэрэмрэ хьакъулахьэу цӀыфмэ атыралъхьэрэмрэ хэта къызыӀахырэр? Ежьхэм акъохэр ара, хьауми нэмыкӀ цӀыфхэр ара?

26– НэмыкӀ цӀыфхэр ары, – къыӀожьыгъ Петрэ.

– ЗэрэхъурэмкӀэ, ежьхэм акъохэм хьакъулахь атыралъхьэрэп, арыба? – риӀожьыгъ Исус Петрэ. 27– Ау мы цӀыфхэм агу къетымыгъэоным пае, псыхъураем кӀуи, уипцэкъэнтф хадзи, апэрэ пцэжъыеу къыхэбдзырэр къашти, ыжэ зэтехи, тыжьын ахъщэ дэбгъотэщт. Ар шти, хьакъулахьэу сэщ паий ощ паий ят[+].

#### ЯПШӀЫКӀОЕНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм ащыщэу хэта анахь ин дэдэр?


(Марк 9:33-37; Лука 9:46-48)

1[•]А мафэхэм игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм ащыщэу хэта анахь ин дэдэр?

2Исус сабый горэм къеджи, азыфагу дигъэуцуи, 3къыӀуагъ:

– Шъыпкъэр шъосэӀо, шъугухэм арылъыр зэшъухъокӀэу, сабыйхэм шъуафэдэ шъумыхъумэ, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ шъучӀэхьащтэп[+]. 4Арышъ, мы сабыим фэдэу хэти зышъхьэ зыгъэцӀыкӀужьырэр ары Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм анахь ин дэдэр. 5Хэти мыщ фэдэ сабыир сцӀэкӀэ къезгъэблагъэрэм сэ сыригъэблэгъагъэу мэхъу[+].


ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофхэр


(Марк 9:42-48; Лука 17:1-2)

6– Ау мы цӀыкӀухэм ащыщэу сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм псэкӀод ышӀэнэу хэти дэзыхьыхыгъэм мыжъошъхьал рашӀэу, хы куупӀэм хадзэу рагъэтхьэлагъэмэ, ежьыркӀэ нахьышӀущтыгъ. 7ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофхэм апаекӀэ дунаир гъогу мыгъо теуцуагъ. Шъыпкъэ, ащ фэдэ Ӏофхэр къэхъунхэ фае, ау цӀыфэу къызыпкъырыкӀырэр гъогу мыгъо теуцуагъ[+]. 8О пӀэ е о плъакъо псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, пыупкӀыжьи, чӀэдз. ПӀитӀури е плъэкъуитӀури уиӀэхэу мыухыжьын машӀом упадзэным нахьи, уӀащэу е улъащэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотыныр оркӀэ нахьышӀу[+]. 9Ащ фэдэуи, о унэ псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, къитхъыжьи, чӀэдз. УнитӀу псаоу джэхьнэмым имашӀо упадзэным нахьи, зы нэ нахь уимыӀэми, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотыныр оркӀэ нахьышӀу[+].

10[•]– Шъуфэсакъ, мы цӀыкӀухэм ащыщэу зыгори зэшъумыпэсэу шъущымыт; сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, мы цӀыкӀухэм ямэлэӀичхэу уашъом щыӀэхэм ся Тэу уашъом щыӀэм ынэгу щалъэгъу зэпыт. 11ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызыфэкӀуагъэр цӀыф кӀодыгъэм лъыхъунышъ, мыкӀодэу къыгъэнэжьыныр ары.


Мэлэу кӀодыгъэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Лука 15:3-7)

12– Шъо сыдэущтэу шъухаплъэра? ЦӀыф горэм мэлишъэ иӀэу тӀон. Ахэмэ ащыщэу зыр гъуащэмэ, адрэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэр Ӏуашъхьэмэ къатыринэнхэшъ, кӀонышъ, мэлэу гъощагъэм лъыхъущтба? 13Шъыпкъэр шъосэӀо, а мэлыр къызигъотыжькӀэ, мэл тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэу ныбжьи мыгъощагъэхэм анахьи, а мэлым нэхь щыгушӀукӀыщт. 14Ащ фэдэу шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэр мы цӀыкӀухэм ащыщ гори кӀодыным фаеп[+].


Пшэу псэкӀод зышӀэрэр


(Лука 17:3)

15[•]– О пшы оркӀэ псэкӀод ышӀэмэ, ыдэжь кӀуи, ар зэрэпсэкӀодыр шъуизакъо зыхъукӀэ, гурыгъаӀу. КъызыодэӀукӀэ, ащыгъум о пшы къыпфэнэщт[+]. 16Ау къызыомыдэӀукӀэ, зы нэбгырэ е нэбгыритӀу пшы дэжь зыдащ. Ащыгъум «шыхьатитӀумэ е шыхьатищымэ къаӀорэмкӀэ[*] сыдрэ гущыӀи гъэшъыпкъагъэ хъущт»[+]. 17Ахэмэ ядэӀунэу ымыдэмэ, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм апашъхьэ Ӏофыр илъхь. Чылыс зэӀукӀэми едэӀунэу ымыдэмэ, хымэ лъэпкъхэм ащыщэу зыгорэм фэдэу е хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэм[*] фэдэу оркӀэ орэхъу[+].

18– Шъыпкъэр шъосэӀо, чӀылъэм сыд щыщми шъо фит шъумышӀырэр уашъоми фит щыхъущтэп; чӀылъэм сыд щыщми шъо фит шъушӀырэри уашъоми фит щыхъущт.

19– Джыри шъосэӀо, чӀылъэм шъуащыщэу нэбгыритӀу шъузэгурыӀоу, сыд щыщкӀи шъуелъэӀумэ, ся Тэу уашъом щыӀэм ар къышъуфишӀэщт[+]. 20Сыда пӀомэ, сэ сцӀэкӀэ нэбгыритӀу е нэбгырищ зызэрэугъоихэкӀэ, сэри ахэмэ сахэт.


ГукӀэгъу зыхэмылъ унэӀутым ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

21Джащыгъум Петрэ Исус къыбгъодахьи, къеупчӀыгъ:

– Зиусхьан, сэ сшы сэркӀэ псэкӀод ышӀэмэ, тхьапшырэ фэзгъэгъун фая? Гъогогъуиблым нэса[+]?

22– Сэ осэӀо, гъогогъуибл къодыеп, гъогогъуиблыр тӀокӀищырэ пшӀырэкӀэ штагъэу нахь, – риӀожьыгъ Исус.

23– Арышъ, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр пачъыхьэу зиунэӀутмэ ателъ чӀыфэр зылъытэнэу фэягъэр ары. 24Ылъытэнэу зыфежьэм, талант[*] минипшӀ чӀыфэ зытелъэу зыгорэ къыфащагъ. 25Ау къыритыжьынэу амал иӀэпти, ари, ащ ишъузи, илъфыгъэхэри, иӀэр зэкӀэ ащэхэзэ, чӀыфэр ригъэпщыныжьынэу пачъыхьэм унашъо ышӀыгъ[+].

26– Джащыгъум а унэӀутым лъэгонджэмышъхьэкӀэ пачъыхьэм ыпашъхьэ зыщыридзыхи, риӀуагъ: «Семыгъэз. ЗэкӀэ остыжьыщт». 27Пачъыхьэм ыгу унэӀутым егъуи, чӀыфэр фигъэгъуи, ытӀупщыжьыгъ.

28– А унэӀутыр зыӀокӀыжьым, адрэ унэӀутмэ ащыщэу идинаришъэ чӀыфэ зытелъым ӀукӀи, «Сэ сичӀыфэу птелъыр къысэтыжь» ыӀуи, ытхьалэу ыублагъ.

29– Джащыгъум адрэ унэӀутым ащ ыпашъхьэ зыщыридзыхи, елъэӀузэ, къыӀуагъ: «Семыгъэз, остыжьыщт».

30– Ау мыдрэм ымыдэу, хьапсым чӀаригъэдзагъ, чӀыфэр къыретыжьыфэ чӀэсынэу[+]. 31Адрэ унэӀутхэу ар зылъэгъугъэмэ лъэшэу агу къеуагъэти, тхьэматэм дэжь кӀохи, хъугъэр зэкӀэ раӀотэжьыгъ.

32– Тхьэматэм а унэӀутыр къаригъащи, риӀуагъ: «УнэӀут бзадж, укъысэлъэӀугъэти, сичӀыфэу птелъыгъэр зэкӀэ пфэзгъэгъугъ. 33Сэ о гукӀэгъу къызэрэпфэсшӀыгъэм фэдэу, ори адрэ унэӀутым гукӀэгъу фэпшӀын фэягъэба?» 34Тхьэматэр лъэшэу къэгубжыгъ, ичӀыфэу телъыри зэкӀэ къыретыжьыфэ аӀыгъынэу а унэӀутыр хьапс ухъумакӀохэм аритыгъ.

35– Шъуащыщэу хэти ыгукӀэ ыш фэзымыгъэгъурэм ся Тэу уашъом щыӀэр ащ фэдэу къыдэзекӀощт, – къыпигъэхъожьыгъ Исус етӀанэ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Шъхьэгъусэр тӀупщыжьыным ехьылӀагъ


(Марк 10:1-12)

1[•]Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэм ыуж, Галилей хэкум икӀи, Иудей хэкоу Иордан псыхъом иадрабгъу щыӀэм кӀуагъэ. 2ЦӀыф купышхохэри ыуж итхэу кӀуагъэх, ахэмэ ахэт сымаджэхэри а чӀыпӀэм щигъэхъужьыгъ.

3Джащыгъум фарисей заулэ Исус къыбгъодахьи, хагъэукъоным пае къеупчӀыгъэх:

– Сыд фэдэ шъхьаусыгъом къыхэкӀыкӀэ лӀым ишъуз ытӀупщыжьыныр хабзэкӀэ хъущта?

4– ЩыӀэр зэкӀэ къэзгъэхъугъэ Тхьэм ублапӀэм дэжь «хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ къыгъэхъугъ» ыӀоу, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэм[*] шъуяджагъэба? – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус[+]. 5– «Ащ къыхэкӀыкӀэ хъулъфыгъэр ятэ-янэхэм ахэкӀынышъ, ишъуз гъусэ фэхъунышъ, итӀур зыпкъ хъущтых» ыӀоу, Тхьэм зэриӀуагъэм[*] шъуеджагъэба[+]? 6Аущтэу ахэр зыпкъых нахь, пкъитӀу хъужьхэрэп. Арышъ, а тӀоу Тхьэм гъусэ зэфишӀыгъэхэр цӀыфым зэгуигъэкӀыжь хъущтэп[+].

7– Адэ, «лӀы горэм зэритӀупщыжьырэ тхылъ ишъуз ритымэ, шъузыр ытӀупщыжь хъущт» ыӀуи, пегъымбар Мусэ сыд пае унашъо къышӀыгъа?[*] – къыраӀуагъ фарисейхэм Исус[+].

8– Шъуигуркъагъэ пае шъуишъузхэр шъутӀупщыжьынхэу пегъымбар Мусэ фит шъуишӀыгъ, – ариӀожьыгъ Исус. – Ау ублапӀэм дэжь ащ фэдагъэп. 9Ау сэ шъосэӀо, ишъуз зинэ ымышӀагъэу хэтми зытӀупщыжьэу, нэмыкӀ бзылъфыгъэ къэзыщэжьырэм зинэ ышӀагъэу мэхъу. Ащ фэдэу хэтми лӀы горэм ытӀупщыжьыгъэ шъуз къэзыщэжьырэм зинэ ышӀагъэу мэхъу[+].

10– ЛӀымрэ шъузымрэ зэрэзэфыщытыр арымэ, ащыгъум къэмыщэныр нахьышӀу, – къыраӀуагъ игъогу рыкӀохэрэм Исус.

11– Сэ къэсӀуагъэр хэти ыштэн ылъэкӀыщтэп, – ариӀожьыгъ Исус. – Ар зыштэн зылъэкӀхэрэр Тхьэм лъэкӀ къызэритыгъэхэр ары ныӀэп;[+] 12сыда пӀомэ, цӀыфхэм ащыщхэу зы куп янэмэ къызэралъфэу къащэни дэкӀони амылъэкӀынэу къэхъухэшъ, къащэни дэкӀони алъэкӀырэп. НэмыкӀхэри къащэн амылъэкӀынэу цӀыфхэм ашӀыгъэх. ЕтӀанэ нэмыкӀхэми Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтынхэм пае, ежьхэм къащэни дэкӀони адэрэп. Ар зыштэн зылъэкӀырэм ерэшт.


Исусрэ сабыйхэмрэ


(Марк 10:13-16; Лука 18:15-17)

13[•]Джащыгъум цӀыфхэм сабыйхэр Исус къыфащагъэх, Тхьэм ынэшӀу къащифэным пае, Исус ыӀэхэр атырилъхьэнхэуи Тхьэм афелъэӀунэуи. Ау Исус игъогу рыкӀохэрэм ахэмэ афадагъэп. 14КъыӀуагъ Исус:

– Сабыйхэр садэжь къэрэкӀох, пэрыохъу шъуафэмыхъу, сыда пӀомэ, ащ фэдэхэр Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтых[+].

15ЕтӀанэ Исус ыӀэхэр ахэмэ атрилъхьагъ. Ащ нэужым а чӀыпӀэм икӀыжьыгъ.


КӀэлэ баир


(Марк 10:17-31; Лука 18:18-30)

16[•]ЛӀы горэ Исус къыбгъодахьи, къыӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ згъотыным пае, сыд дэгъоу сшӀэщтыр[+]?

17– ДэгъумкӀэ сыд пае укъысэупчӀыра? – риӀожьыгъ Исус а лӀым. – Тхьэм нэмыкӀ дэгъу зи щыӀэп. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотынэу уфаемэ, Тхьэм иунашъохэр гъэцакӀэх[+].

18– Сыд унашъоха?[*] – къеупчӀыжьыгъ адрэр Исус.

– «ЦӀыф умыукӀы, зинэ умышӀэ, умытыгъу, нэмыкӀ цӀыфхэм пцӀы атемылъхь, 19уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ, о пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу», – къыӀожьыгъ Исус[+].

20– СикӀэлэгъу къыщегъэжьагъэу ахэр зэкӀэ сэгъэцакӀэх, – къыриӀожьыгъ кӀалэм Исус. – Сыда джыри сищыкӀагъэр[+]?

21– Зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэ ухъунэу уфаемэ, кӀуи, уимылъку щэжьи, ахъщэр тхьамыкӀэхэм ят, – риӀожьыгъ Исус. – Джащыгъум уашъом мылъкушхо щыуиӀэ хъущт. ЕтӀанэ къакӀуи, сауж къырыкӀу[+].

22КӀалэм ар зызэхехым, ыгу къеоу ӀукӀыжьыгъ, сыда пӀомэ, мылъкушхо иӀагъэти ары.

23– Шъыпкъэр шъосэӀо, Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьаныр баимкӀэ къин, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм[+]. 24– Джыри шъосэӀо, баир Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьаным нахьи, махъшэр мэстанэм икӀыныр нахь ӀэшӀэх.

25Исус къыӀуагъэр игъогу рыкӀохэрэм зызэхахым, ар лъэшэу агъэшӀагъоу къеупчӀыгъэх:

– Ащыгъум, ежь зимыгъэкӀодэу, хэта зыкъэзгъэнэжьын зылъэкӀыщтыр?

26Исус ахэмэ яплъи, ариӀуагъ:

– ЦӀыфхэм ежьхэм замыгъэкӀодэу, зыкъагъэнэжьын алъэкӀырэп, ау Тхьэм ымылъэкӀын Ӏоф зи щыӀэп[+].

27– Моу къэдаӀолъ, тэ тиӀэгъэ пстэури къэдгъани, о уауж тыкъихьагъ, – къыриӀуагъ Петрэ Исус. – Сыда ащыгъум ӀахьышӀоу тэ къэдгъотыщтыр[+]?

28– Шъыпкъэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус, – адрэ дунаим ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо щытхъушхо иӀэу итӀысыпӀэ лъапӀэ зытетӀысхьэкӀэ, шъо сауж къырыкӀуагъэхэр тӀысыпӀэ лъэпӀэ пшӀыкӀутӀумэ шъуатетӀысхьанышъ, мысэхэмрэ хыехэмрэ зэхэжъудзыхэзэ, Израиль илӀэкъо пшӀыкӀутӀумэ хьыкум атешъушӀыхьащт[+]. 29Хэт щыщми е зиунэхэр, е зышхэр, е зышыпхъухэр, е зятэ, е зянэ, е зилъфыгъэхэр, е чӀыгухэр сэщ пае къэзгъэнагъэм фэдишъэу къыгъотыщт, мыкӀодыжьын щыӀэныгъи ӀахьышӀоу къылъысыщт[+]. 30Ау апэ итхэм ащыщхэу бэхэр ауж къинэщтых, ауж итхэри апэ хъущтых[+].

#### ЯТӀОКӀЭНЭРЭШЪХЬ


СэнэшъхьэшӀхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

1– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр мары. Сэнэшъхьэ хатэ зиӀэ горэ пчэдыжьым жьэу лэжьакӀохэр сэнэшъхьэ хатэм щигъэлэжьэнхэм пае ахэмэ алъыхъунэу дэкӀыгъ. 2ЛэжьакӀохэр къызегъотхэм, адэгущыӀи, мафэм динар зырыз аритынэу зэгурыӀохи, Ӏоф ашӀэнэу исэнэшъхьэ хатэ ыгъэкӀуагъэх.

3– Пчэдыжьым сыхьатыр бгъум[*] сэнэшъхьэ хатэр зыер дэкӀи, ахэмэ анэмыкӀхэу Ӏоф зимыӀэ лӀыхэр бэдзэрым дэжь Ӏутхэу ылъэгъугъэх. 4Ахэмэ моущтэу ариӀуагъ: «Шъори сисэнэшъхьэ хатэ шъукӀу, къышъутефэрэр шъостын». Ахэри кӀуагъэх.

5– Щэджагъом дэжьи[*], сыхьатыр щым дэжьи[*], сэнэшъхьэ хатэр зыер джыри дэкӀи, ыпэрэм фэдэуи ышӀыгъ. 6ЫкӀэм ыкӀэжьым сыхьатыр тфым дэжьи[*] дэкӀи, нэмыкӀхэри щытхэу зегъотхэм, ариӀуагъ: «Мэфэ реным зи шъумышӀэу, мыщ дэжьым сыда шъузкӀыщытыр?»

7– Адрэмэ къыраӀожьыгъ: «Ӏоф тэзгъэшӀэн дгъотыгъэп».

– Аущтэу къызаӀом, сэнэшъхьэ хатэр зыем ариӀожьыгъ: «Шъори шъукӀуи, сисэнэшъхьэ хатэ шъущылажь. Къышъутефэрэр къышъостын».

8– Пчыхьэ къызэхъум, сэнэшъхьэ хатэр зыем лэжьакӀохэм япащэ риӀуагъ: «ЛэжьакӀохэм къяджи, ауж къэкӀуагъэхэмкӀэ къэубли, апэрэхэм анэсэу мэфапкӀэр ят»[+].

9– Сыхьатыр тфым Ӏофыр зыублагъэхэр къызэкӀохэм, лэжьакӀомэ япащэ динар зырыз аритыгъ. 10ЕтӀанэ Ӏофыр апэу зыублагъэхэр къызэкӀохэм, нахьыбэ аритынэу гугъагъэх, ау ахэми динар зырыз аритыгъ. 11Ахъщэр заштэм, сэнэшъхьэ хатэр зыем етхьаусхылӀагъэх. 12«Тэ мэфэ реным фэбэ Ӏаем тыхэтэу, къин тщэчызэ Ӏоф тшӀагъэ пэтми, мы лӀыхэу ауж къэкӀуагъэхэу, зы сыхьат нахь Ӏоф зымышӀагъэмэ тафэбгъэдагъ».

13– Ау сэнэшъхьэ хатэр зыем ахэмэ ащыщэу зыгорэм риӀуагъ: «Синыбджэгъу. Мыхъун зи къыуасшӀэрэп. Зы динарба тызэрэзэгурыӀуагъэр? 14УимэфапкӀэ шти, кӀожь. Мы лӀэу ауж къэкӀуагъэми о остыгъэм фэдиз естынэу сыфай. 15Сэ сызыфаер сиахъщэ есшӀэн сыфитба? Хьауми о ошъугъуа, сэ сыгу шӀугъэ зэрилъым пае?»

16– Джаущтэу ауж итхэр апэ хъущтых, апэ итхэри ауж къинэщтых; сыда пӀомэ, къеблэгъагъэр бэ, ау хэхыгъэхэр макӀэх, – къыпигъэхъожьыгъ Исус етӀанэ[+].


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри ящэнэрэу Исус къызэриӀуагъэр


(Марк 10:32-34; Лука 18:31-34)

17[•]ЕтӀанэ Исус ЕрусалимкӀэ дэкӀуаеу, гъогум зытетым, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур лъэныкъокӀэ Ӏуищыхи, ариӀуагъ:

18– Мары тэ джы ЕрусалимкӀэ тыдэкӀуае. Ащ ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ щаӀэкӀэхьащт. Ахэмэ ежь укӀ къытыралъхьащт, 19къыкӀэнэкӀэнхэуи, къамыщкӀэ къеонхэуи, къащым тыраӀулӀэнэуи хымэ лъэпкъхэм[*] аӀэкӀалъхьащт; ящэнэрэ мафэми ежь лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщт[+].


Зебедей ыкъохэм янэ Исус зыкӀелъэӀугъэ Ӏофыр


(Марк 10:35-45)

20[•]Джащыгъум Зебедей ыкъохэм[*] янэ, ыкъохэри игъусэхэу, Исус къыбгъодахьи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ итӀысхьи, зыгорэкӀэ къелъэӀунэу зыфигъэзагъ[+].

21– Сыда узыфаер? – къыриӀуагъ Исус бзылъфыгъэм.

– О уитетыгъошхо къызысыкӀэ, мы скъуитӀу зыр уиджабгъукӀэ адрэр уисэмэгубгъукӀэ къэтӀысынхэу фит шӀы, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм[+].

22– Шъо шъузыкӀэлъэӀурэр шъушӀэрэп, – къыӀожьыгъ Исус. – Къиным ишъуалъэ итэу сэ сызэшъощтым шъо шъуешъон шъулъэкӀыщта, хьауми цӀыфхэм Ӏаеу сызэраумэхъыщт шӀыкӀэм фэдэу, зяжъугъэумэхъын шъулъэкӀыщта?

– ТлъэкӀыщт, – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+].

23– Сэ сызэшъощт къиным ишъуалъэ итым шъори шъуешъощт, – ариӀуагъ Исус. – ЦӀыфхэм сэ Ӏаеу сызэраумэхъыщт шӀыкӀэм фэдэу, шъори шъуаумэхъыщт. Ау сэ сиджабгъукӀи сисэмэгубгъукӀи шъукъэтӀысынэу фит шъусшӀын слъэкӀыщтэп. А тӀысыпӀэхэр ся Тэ зыфигъэхьазырыгъэ цӀыфхэм яй.

24Адрэ нэбгырипшӀэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ар зызэхахым, зэшитӀумэ афэгубжыгъэх. 25Ау Исус игъогу рыкӀохэрэм къяджагъ.

– Шъо шъошӀэ, – ариӀуагъ Исус, – мы дунаим тет пщыхэр цӀыфхэм апшъэ зэрэдэсхэрэр, тхьэматэхэу цӀыфхэм тетыгъо зэрафыряӀэрэри шъошӀэ. 26Ау шъо шъузэрэзэфыщытын фаер арэп. Шъуащыщэу ин хъу зышӀоигъор Ӏофтабгэ къышъуфэхъун фае[+]. 27Шъуащыщэу апэ итыныр зышӀоигъори пщылӀ къышъуфэхъун фае. 28Ащ фэдэу ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыфхэм яшӀуагъэ ежь зэригъэкӀыжьыныр арэп къызфэкӀуагъэр, ежь ишӀуагъэ цӀыфхэм аригъэкӀыныр, цӀыфыбэхэми апае ыпсэ шъхьэщэфыжьэу ытыныр ары нахь[+].


Исус лӀы нэшъуитӀур зэригъэхъужьыгъэр


(Марк 10:46-52; Лука 18:35-42)

29[•]Ащ нэуж Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къалэу Ерихон[*] къыдэкӀыжьхэ зэхъум, цӀыф купышхо ауж итхэу кӀощтыгъэх[+]. 30А чӀыпӀэм лӀы нэшъуитӀу гъогу напцэм Ӏусыгъ. Ахэмэ Исус зэрэблэкӀырэр зызэхахым, мэкъэшхокӀэ къаджэхэу къаублагъ:

– Тхьэматэу Даутэ ы Къу, гукӀэгъу къытфэшӀ![+]

31Ау цӀыф купышхом хэтхэм амыдэу, «Щыжъугъэт!» араӀуагъ, ауми лӀы нэшъуитӀур джыри нахь мэкъэшхокӀэ къэджагъ:

– Тхьэматэу Даутэ ы Къу, гукӀэгъу къытфэшӀ!

32Исус къызэтеуцуи, къяджи, ариӀуагъ:

– Сыда шъуфэсшӀэнэу шъузыфаер?

33– Тхьэматэ, тынэхэр къэгъэплъэжь, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

34Исус ыгу ахэмэ ягъуи, анэхэм атеӀэбагъ. Ардэдэми ахэмэ анэхэр къэплъэжьыгъэх, Исуси ыуж ихьагъэх[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЗЫНЭРЭШЪХЬ


Щытхъушхо иӀэу Исус Ерусалим зэрэдэхьагъэр


(Марк 11:1-11; Лука 19:28-38; Иуан 12:12-19)

1[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ Ерусалим игъунэгъу хъугъэх. Елеон зыцӀэ Ӏуашъхьэм[*] Ӏус къуаджэу Бет-Фагие зынэсхэм, Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу апэ ыгъэкӀуагъ,[+] 2моущтэу ариӀозэ:

– ШъупэчӀынэтӀэ къуаджэм шъудахь. Шъузэрэдахьэу щыдыбз горэ, ищыд къунан игъусэу, епхыгъэу шъуапэ къифэщт. Ахэр къэшъутӀатэхи, къысфашъущэх. 3Зыгорэм зыгорэ къышъуиӀомэ, «Зиусхьэныр мыхэм афай» ешъуӀуи, занкӀэу къэшъущэнхэу фит шъуишӀыщт.

4Аущтэу зыфэхъугъэр пегъымбарым мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары:[+]

5«Къалэу Цион[*] пхъум фэдэм ешъуӀу: Еплъ, гушъэбагъэ иӀэу, щыдым тесэу, уипачъыхьэ къыпфэкӀо; ар зытесыр щыдыбзым икъунан ары».

6Игъогу рыкӀохэрэр кӀохи, Исус зэрариӀуагъэм тетэу ашӀыгъ. 7Щыдыбзымрэ щыд къунанымрэ къащэхи, ящыгъынхэр атыралъхьагъэх, щыгъынхэми акӀыӀу Исус тетӀысхьагъ. 8ЦӀыф купышхомэ ящыгъынхэр гъогум тыраубгъощтыгъэ, нэмыкӀхэми къутамэхэр чъыгымэ къапаупкӀыхэти, гъогум тыралъхьэщтыгъэх[+]. 9ЦӀыф купышхохэу Исус ыпэ итхэу кӀощтыгъэхэми, ыуж итхэу кӀощтыгъэхэми мэкъэшхокӀэ аӀощтыгъ[*]:

– Хьусаннэ,[*] Даутэ ы Къо дэжь! Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэм щытхъушхор ий! Хьусаннэ! Анахь Лъагэм щытхъушхор ий![+]

10ЕтӀанэ Исус Ерусалим зыдахьэм, зэрэкъалэу къэбырсырыгъ, цӀыфми къаӀощтыгъ:

– Мыр хэта?

11– Ар Исус ары, Галилей хэкум щыщ Назарет къалэм къикӀыгъэ пегъымбарыр ары, – къаӀощтыгъэ цӀыф купышхохэм[+].


Исус щэн-щэфакӀохэр Тхьэм иунэшхо къызэрэчӀифыгъэхэр


(Марк 11:15-19; Лука 19:45-48; Иуан 2:13-22)

12[•]Ащ нэужым Исус Тхьэм иунэшхо чӀахьи, щэн-щэфакӀохэу чӀэтхэр[*] зэкӀэ къычӀифыхэу ыублагъ. Ахъщэ зыхъожьхэрэм[*] яӀанэхэмрэ тхьаркъо зыщэхэрэм япхъэнтӀэкӀухэмрэ зэпыригъэзагъ[+]. 13Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], «Сэ сиунэ тхьэлъэӀупӀэщт», ау шъо «хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэм»[*] фэдэ шъошӀы.

14Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, нэшъухэмрэ лъащэхэмрэ ыдэжь къакӀохи, ащ дэжьым ахэр щигъэхъужьыгъ. 15Ау дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ[*] Исус ышӀэгъэ Ӏоф гъэшӀэгъонхэр залъэгъум, сабыйхэр Тхьэм иунэшхо чӀэтхэу, «Хьусаннэ Даутэ ы Къо дэжь!» аӀоу, къэзэрэджагъэхэри зызэхахым, амыдэу,[+] 16Исус къыраӀуагъ:

– Ахэмэ къаӀохэрэр зэхэоха?

– Зэхэсэхы, – ариӀожьыгъ Исус, – ау ныбжьи шъуеджагъэба Даутэ мыщ фэдэу Тхьэм зэрэриӀуагъэм[*]: «Сабыйхэмрэ сабый быдзашъохэмрэ аӀупэхэмкӀэ щытхъу къызфябгъэшӀыгъ»[+].

17ЕтӀанэ Исус ахэмэ ахэкӀи, къалэм дэкӀи, къуаджэу Бет-Ание[*] кӀуи, ащ чэщыр щырихыгъ[+].


Исус ынджыр чъыгым зэребгыгъэр


(Марк 11:12-14, 20-24)

18[•]Нэф къызэшъым, Ерусалим къэкӀожьзэ, Исус къэмэлэкӀагъ[+]. 19Гъогум Ӏутэу ынджыр чъыг зелъэгъум, ащ къыӀухьагъ, ау тхьапэ нэмыкӀ зи пигъотагъэпти, моущтэу чъыгым риӀуагъ:

– ЕгъашӀэм о зи къыппымыкӀэжьынэу охъу! Ар къызэриӀоу, ынджыр чъыгыр гъугъэ[+]. 20Ар залъэгъум, игъогу рыкӀохэрэм агъэшӀагъоу аӀуагъ:

– Сыдэущтэу ынджыр чъыгыр ащ фэдэу псынкӀэу гъугъа?

21– Шъыпкъэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус ахэмэ, – шъугу щэч къишъумыгъахьэу, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэмэ, ынджыр чъыгым къехъулӀагъэм имызакъоу шъушӀэн шъулъэкӀыщт, мы Ӏуашъхьэми, «ЗыкъэӀэти, хым зыхадз» зешъуӀокӀэ, аущтэу хъущт[+]. 22ШӀошъхъуныгъэ шъуиӀэмэ, сыд щыщкӀи шъуелъэӀумэ, Тхьэм къышъуфишӀэщт[+].


Джурт тхьэматэхэр Исус итетыгъо къезытыгъэмкӀэ къызэреупчӀыгъэхэр


(Марк 11:27-33; Лука 20:1-8)

23[•]ЕтӀанэ Исус Тхьэм иунэшхо чӀахьи, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ. Ахэмэ аригъашӀэ зэхъум, дин пэщэшхохэмрэ цӀыфхэм янахьыжъхэмрэ къыбгъодахьэхи, къаӀуагъ:

– Мы Ӏофхэр пшӀэнхэу фитыныгъэр тыда къыздипхыгъэр? Ахэр пшӀэнхэу тетыгъор хэта о къыозытыгъэр[+]?

24– Сэри шъо Ӏоф горэкӀэ сышъоупчӀыщт, – ариӀожьыгъ Исус. – ПэгъокӀ къысэшъутыжьмэ, сэри шъосӀон мы Ӏофхэр сшӀэнхэу фитыныгъэр къыздисхыгъэр. 25Иуан цӀыфхэр ыумэхъынхэу хэта къэзгъэкӀуагъэр? ЦӀыфхэр ара, хьауми Тхьэр ара?

– «Тхьэр ары Иуан къэзгъэкӀуагъэр» тӀомэ, ежь къытиӀожьыщт: «Адэ, сыда Иуан къыӀуагъэхэр шъушӀошъ зыкӀэмыхъугъэр?» – аӀозэ, зэупчӀыжьыгъэх ахэр[+]. 26– Ау «Щыфхэр ары Иуан къэзгъэкӀуагъэхэр» тӀомэ, цӀыфхэм тащыщынэн фае, сыда пӀомэ, цӀыф пстэуми Иуан пегъымбарэу алъытэшъ ары[+].

27Арыти – «ТшӀэрэп», – къыраӀожьыгъ Исус.

– Ащыгъум сэри шъосӀощтэп мы Ӏофхэр сшӀэнхэу фитыныгъэр къыздисхыгъэр, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ.


КъуитӀумэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

28ЕтӀанэ Исус къыӀуагъ:

– Сыдэущтэу шъо шъухаплъэра? ЛӀы горэм къуитӀу иӀагъ. А лӀыр апэрэм бгъодахьи, риӀуагъ: «СикӀал, кӀуи, непэ сисэнэшъхьэ хатэ щылажь».

29– Ау ащ пэгъокӀ къыритыжьыгъ: «Сыфаеп». Ары шъхьаем, нэужым кӀэгъожьи, кӀуагъэ.

30– ЕтӀанэ тыр адрэ кӀалэми бгъодахьи, а дэдэр риӀуагъ. Ащ къыӀожьыгъ: «СыкӀощт, тхьэматэ», – ау кӀуагъэп.

31– Хэта тӀумэ язэу я Тэ шӀоигъор зыгъэцэкӀагъэр?

– Апэрэр ары, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

– Шъыпкъэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус, – хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ бзылъфыгъэ хэтакӀохэмрэ шъо шъуапэ Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьащтых. 32Сыда пӀомэ, Иуан шъыпкъагъэм игъогу шъутыригъэхьанэу къэкӀуагъ, шъо Иуан цыхьэ фэшъушӀыгъэп, ау хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ бзылъфыгъэ хэтакӀохэмрэ Иуан ыӀуагъэр ашӀошъ хъугъэ. Шъо ахэмэ ашӀошъ зэрэхъугъэр шъулъэгъугъэ пэтми, шъукӀэгъожьыгъэп, Иуани цыхьэ фэшъушӀыгъэп[+].


СэнэшъхьэшӀ бзаджэхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Марк 12:1-12; Лука 20:9-19)

33[•]– НэмыкӀ гъэсэпэтхыдэми шъукъедэӀу. Унэ зые горэм сэнэшъхьэ хатэ ыгъэтӀысхьагъ. Мыжъо чэукӀэ къышӀыхьи, сэнэшъхьэ фызалъэ хишӀыхьи, унэ плъэпӀэ лъаги дишӀыхьагъ. ЕтӀанэ сэнэшъхьэшӀ горэхэм хатэр аӀэкӀилъхьи, хымэ хэгъэгу горэм кӀуагъэ[+]. 34ЕтӀанэ сэнэшъхьэ пычыжьыгъор къызэсым, исэнэшъхьэ Ӏахь къаӀахынэу сэнэшъхьэшӀхэм адэжь унэӀутхэр ыгъэкӀуагъ.

35– Ау сэнэшъхьэшӀхэм унэӀутхэр къаубытхи, зым къеуагъэх, адрэр къаукӀыгъ, ящэнэрэри мыжъохэмкӀэ къеохэзэ, къаукӀыгъ[+]. 36Сэнэшъхьэ хатэр зыем джыри зэ унэӀутхэр ыгъэкӀуагъ, апэу ыгъэкӀуагъэхэм анахьи нахьыбэжьэу. СэнэшъхьэшӀхэм ахэми а дэдэр къарашӀагъ. 37ЫкӀэм ыкӀэжьым сэнэшъхьэ хатэр зыем, «Сэ скъо лъытэныгъэ къыфашӀын» ыӀуи, ыкъо ахэмэ адэжь ыгъэкӀуагъ[+].

38– Ау сэнэшъхьэшӀхэм сэнэшъхьэ хатэр зыем ыкъо залъэгъум, зэраӀожьыгъ: «Мыры сэнэшъхьэ хатэр къызыфэнэжьыщтыр. Ар тэжъугъэукӀи, сэнэшъхьэ хатэр къытфэнэжьыщт»[+]. 39Аущтэу ари къаубыти, сэнэшъхьэ хатэм къыдадзи, къаукӀыгъ[+].

40– Арышъ, сэнэшъхьэ хатэр зиер къызыкӀожькӀэ, а сэнэшъхьэшӀмэ сыд аришӀэщтыр? – къыпигъэхъожьыгъ Исус.

41Зэхэзыхыгъэхэм Исус моущтэу къыраӀуагъ:

– Сэнэшъхьэ хатэр зыем а бзэджашӀэхэр Ӏаеу ыгъэкӀодынхэшъ, нэмыкӀ сэнэшъхьэшӀхэу сэнэшъхьэ пычыжьыгъор къызыскӀэ, исэнэшъхьэ Ӏахь къезытыжьыщтхэм хатэр аӀэкӀилъхьащт[+].


Унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэ мыжъор

42ЕтӀанэ Исус ариӀуагъ:

– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм[*] моущтэу зэрарытым шъуеджагъэба: «Унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэ мыжъор унэр зыӀыгъырэ лъэпсэ дэдэ хъугъэ. Мыр Зиусхьаным иӀэшӀэгъэ Ӏоф, ари тэ гъэшӀэгъонэу къытфэлъагъо»[+]?

43– Арышъ, шъосэӀо, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ шъучӀэхьаным ифитыныгъэ шъо шъутырихынышъ, и Тетыгъошхо фэшъуашэу шӀугъэ зыгъэцакӀэрэ нэмыкӀ лъэпкъ горэм ритыщт. 44Мы мыжъом тефэрэр зэпкъыриутыщт, ау зытефэрэр мыжъом ыщытӀэщт.

45Мы гъэсэпэтхыдэхэр дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ зызэхахым, ежьхэм яхьылӀагъэу Исус ахэр къызэриӀотагъэр къагурыӀуагъэти, 46ар къаубытынэу пылъыгъэх, ау цӀыф купышхохэм ащыщынэщтыгъэх, сыда пӀомэ, ахэмэ Исус пегъымбаркӀэ алъытэщтыгъэти ары[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТӀУНЭРЭШЪХЬ


Нысэщэ джэгушхом ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Лука 14:15-24)

1[•]Джыри зэ Исус гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ цӀыфхэр ыгъасэщтыгъэх, ариӀозэ:[+]

2– Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо зыфэдэр мары. Пачъыхьэ горэм ыкъо къыригъащи, нысэщэ джэгушхо фишӀыгъ[+]. 3Къыригъэблэгъэнхэу зэриӀогъэгъэ цӀыфхэм пачъыхьэм иунэӀутхэр алъигъэкӀуагъэх, ау къэкӀонхэу фэягъэхэп.

4ЕтӀанэ пачъыхьэм нэмыкӀ унэӀутхэр ыгъакӀуагъэх, моущтэу ариӀуи: «Къезгъэблэгъэнхэу зэсӀогъагъэхэм яшъуӀу: Ӏанэр хьазыр, сицухэри сибылымхэу джэгушхом фэзгъэшхагъэхэри шӀуязгъэбзыгъэх, зэкӀэри хьазыр; джэгушхом шъукъеблагъ».

5– Ау унэӀутхэм къаӀуагъэм а цӀыфхэр ымыгъапэхэу зэбгырыкӀыгъэх, зыр ихьасэ кӀуагъэ, адрэри иӀоф ыуж ихьажьыгъ. 6Адрэхэм пачъыхьэм иунэӀутхэр аубытхи, лые арахызэ, къаукӀыгъэх[+]. 7Пачъыхьэм ар зызэхехым, губжи, идзэ ыгъакӀуи, а цӀыф укӀакӀохэр лъэпсэкӀодэу аригъэгъэкӀодхи, якъали тыраригъэгъэстыкӀыгъ[+].

8– ЕтӀанэ пачъыхьэм иунэӀутхэм ариӀуагъ: «Джэгушхор ашӀынэу хьазыр, ау къезгъэблэгъэнхэу зэсӀогъэгъэ цӀыфхэр къэкӀонхэр яфэшъуашэп[+]. 9Арышъ, гъогу зэхэкӀыпӀэхэм шъукӀуи, хэт щыщ жъугъотми, джэгушхом къежъугъэблагъ». 10А унэӀутхэр гъогухэм атехьэхи, агъотыгъэхэр зэкӀэ, цӀыф дэгъуи цӀыф бзаджи, къырагъэблэгъагъ; аущтэу джэгур зыщашӀырэ унэм изы хъугъэ.

11– Ау етӀанэ пачъыхьэм хьакӀэхэр зэригъэлъэгъунхэу къызехьэм, нысащэм фэшъошэ щыгъын щымыгъэу лӀы горэ ылъэгъугъ. 12Зелъэгъум, а лӀым еупчӀыгъ: «Синыбджэгъу, моущтэу уфэпагъэу сыдэущтэу укъихьагъа?» Ау адрэм зиушъэфыгъ.

13– Джащыгъум пачъыхьэм иунэӀутмэ ариӀуагъ: «Ӏэхъу-лъэхъу а лӀым тешъулъхьи, шӀункӀым икуупӀэ хэшъудз. Ащ дэжьым куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущтых»[+].

14– Сыда пӀомэ, къеблэгъагъэхэр бэ, ау къыхахыгъэхэр макӀэх, – къыпигъэхъожьыгъ Исус.


Хьакъулахь ахъщэм ехьылӀагъ


(Марк 12:13-17; Лука 20:20-26)

15[•]Джащыгъум фарисейхэр кӀохи, Исус игущыӀэ горэм зэрэтыраубытэн шӀыкӀэмкӀэ зэупчӀыжьыгъэх[+]. 16Аущтэу фарисейхэм ежьхэм ягъогу рыкӀохэрэр Исус дэжь агъэкӀуагъэх, пщэу Ирод дезгъаштэхэрэр[*] ягъусэхэу. Ахэмэ къаӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, шъыпкъагъэ зиӀэ лӀэу узэрэпсэурэри, шъыпкъагъэм тетэу Тхьэм игъогу цӀыфхэм зэрябгъашӀэрэри тэшӀэ. ЦӀыфхэм аӀорэми уигъапэрэп, сыда пӀомэ, цӀыфмэ ятеплъэ уемыплъэу, цӀыф пстэури уизэфэд[+]. 17Арышъ, къытаӀу, сыд фэдэу ухаплъэра? Кайсарым[*] хьакъулахь ахъщэр етты хъущта, мыхъущта[+]?

18Ау Исус ахэмэ ябзэджагъэ гу лъитагъэти, къыӀуагъ:

– Сыд пае сыхэжъугъэукъонэу шъупылъа, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр[+]? 19Мо хьакъулахь ахъщэр сэжъугъэлъэгъу. Аущтэу динар ахъщэ Исус къыфахьыгъ.

20– Хэта зисурэт мыщ итыри, хэта зыцӀэ мыщ тетхагъэри? – яупчӀыгъ Исус.

21– Кайсарыр ары, – къаӀуагъ ахэмэ.

– Ащыгъум Кайсарым иер Кайсарым ешъутыжь, Тхьэм иери Тхьэм ешъутыжь, – ариӀуагъ Исус[+].

22Ар зызэхахым, агъэшӀагъозэ, Исус къагъани, ахэр ӀукӀыжьыгъэх.


Саддукейхэр лӀагъэхэм къэтэджыжьыкӀэ афэхъущтым ехьылӀагъэу Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Марк 12:18-27; Лука 20:27-40)

23[•]А мэфэ дэдэм лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ саддукейхэм ащыщхэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:[+]

24– Дин гъэсакӀу, пегъымбар Мусэ ыӀуагъ[*]: «ЛӀы горэ лъфыгъэ имыӀэу лӀэмэ, а лӀым унагъо фишӀыным пае, ыш шъузабэр къыщэжьын фае»[+]. 25Тэ зэкъошибл къытхэтыгъ. Ахэмэ ащыщэу апэрэм шъуз къыщагъэу дунаим ехыжьыгъ. Лъфыгъэ иӀагъэпти, шъузыр ыш къыфэнагъ. 26Ащ фэдэуи ятӀонэрэми, ящэнэрэми, яблэнэрэми нэс ар къяхъулӀагъ. 27Зэпстэуми ауж дэдэу шъузыри дунаим ехыжьыгъ. 28Джы лӀагъэхэр къызытэджыжьхэкӀэ, мы зэкъошиблымэ ащыщэу хэта ар зишъузыщтыр, зэкӀэми шъузэу яӀагъэмэ?

29– Шъухэукъо, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ. – ШъузкӀыхэукъорэр Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэмрэ Тхьэм илъэкӀышхорэ зэрэшъумышӀэхэрэр ары. 30Сыда пӀомэ, лӀагъэхэр къызытэджыжьхэкӀэ, шъуз къащэжьыщтэп, лӀыми дэкӀожьыщтхэп, уашъом щыӀэ мэлэӀичхэм афэдэщтых нахь. 31Ау «шъыпкъэу лӀагъэхэр къэтэджыжьыщтха?» шъуӀоу шъукъэупчӀымэ, мы гущыӀэхэу Тхьэм ыӀуагъэхэм[*] шъуяджагъэба: 32«Сэры Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэр»? Ащ къикӀырэр Тхьэр псэухэмрэ лӀагъэхэу зыфаӀохэрэмрэ зэря Тхьэр ары[+].

33ЦӀыф купышхохэм ар зызэхахым, Исус Тхьэм игущыӀэхэр зэраригъашӀэщтыгъэ шӀыкӀэр агъэшӀэгъуагъ.


Тхьэм иунашъохэм ащыщэу анахь лъэпӀэ дэдэр


(Марк 12:28-34; Лука 10:25-28)

34[•]Исус саддукеймэ ажэхэр аригъэубытыгъэу фарисеймэ зызэхахым, зэрэугъоигъэх. 35Ахэмэ ащыщэу зы Тэурат егъэджэкӀо пащэ горэ Исус ыгъэунэфыным пае къеупчӀыгъ:

36– Дин гъэсакӀу, Тхьэм иунашъохэм ащыщэу анахь лъэпӀэ дэдэр[*] тара?

37– «ЗэкӀэ о угурэ упсэрэкӀи, зэкӀэ уизэхэшӀыкӀыкӀи о Зиусхьанэу уи Тхьэ шӀу лъэгъу», – риӀожьыгъ Исус[+]. 38– Анахь лъэпӀэ дэдэу, апэрэ унашъор джары. 39ЯтӀонэрэ унашъори[*] ащ фэд: «О пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу»[+]. 40Мы унэшъуитӀум пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ итхэмрэ зэкӀэ адрэ пегъымбархэм аӀуагъэхэмрэ зэкӀэ къырагъэубыты[+].


Христос хэта зыкъор?


(Марк 12:35-37; Лука 20:41-44)

41[•]Фарисейхэр къызызэрэугъоихэм, Исус ахэмэ яупчӀыгъ:

42– Христос сыда ешъуӀуалӀэрэр? Хэт ыкъу ар?

– Даутэ ыкъу, – къыраӀожьыгъ фарисеймэ[+].

43– Аущтэу щытмэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Даутэ ыгу къырилъхьи, Христос ехьылӀагъэу «Си Зиусхьан» ыӀозэ, къызэрэригъэӀуагъэр сыдэущтэу хъугъа? – ариӀожьыгъ Исус. – Даутэ ыӀуагъэба[*]:

44«Тхьэу Зиусхьаным сэ си Зиусхьан къыриӀуагъ: „Уипыйхэр плъэкъо чӀэгъ къычӀэсэгъэуцофэхэ, сэ сиджабгъукӀэ о щыс“»[+]?

45Ежь Даутэ Христос «си ЗиусхьанкӀэ» еджэ, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Арэу зыхъукӀэ, сыдэущтэу Христос Даутэ ыкъо хъура?

46Зыми Исус зы гущыӀи къыриӀожьын ылъэкӀыгъэп. А мафэм къыщегъэжагъэу ащ нэмыкӀыкӀэ Исус къеупчӀыжьынэу хэти тегушхуагъэп[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЩЫНЭРЭШЪХЬ


Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ ямысагъэ къызэрэхигъэщыгъэр


(Марк 12:38-40; Лука 11:37-52; 20:45-47)

1[•]Джащыгъум ариӀуагъ Исус цӀыф купышхохэмрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ:

2– Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ пегъымбар Мусэ итӀысыпӀэ лъапӀэ тетӀысхьагъэх. 3Арышъ, зэкӀэ шъушӀэн фаеу, жъугъэцэкӀэн фаеу ахэмэ къышъуаӀорэр жъугъэцакӀэ, ау ашӀэрэр шъумышӀэ, сыда пӀомэ, ахэмэ аӀо нахь, агъэцакӀэрэп[+]. 4Хьылъэу щэчыгъуаехэр зэкӀоцӀапхэзэ, цӀыфхэм атамэхэм атыралъхьэ, ау ежьхэр цӀыфхэм адэӀэпыӀэнхэу зы Ӏэхъуамби агъэхъыерэп.

5– Ахэмэ яшӀушӀэ пстэури цӀыфхэм арагъэлъэгъуным пае ашӀэ. Ахэмэ янэмаз къэмлэнэжьыехэр[*] агъэшъуамбгъох, яшъошэ кӀыхьэхэм акӀапэхэри агъэкӀыхьэх[+]. 6Гухэхъо Ӏанэхэм адэжьи цӀыфхэр синэгогухэм защызэӀукӀэхэкӀи тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэр аубытынхэри шӀу алъэгъу[+]. 7ЗэӀукӀэхэми ежьхэм аӀэхэм цӀыфхэр ащарагъэбэунхэри, «дин гъэсакӀокӀэ» зэрагъэджэнхэри якӀас.

8– Ау шъо «дин гъэсакӀокӀэ» зэшъумыгъаджэх, сыда пӀомэ, дин гъэсакӀоу шъуиӀэ закъор Христос ары, шъо зэкӀэми шъузэкъош[+]. 9ШъуятэкӀэ зыми чӀылъэм шъущемыдж, сыда пӀомэ, шъо шъуятэу шъуиӀэ закъор уашъом щыӀэ шъуя Тэ лъапӀэр ары[+]. 10Ащ фэдэуи «ушъыякӀокӀэ» зэшъумыгъаджэх, сыда пӀомэ, ушъыякӀоу шъуиӀэ закъор Христос ары. 11Шъо шъуащыщэу анахь ин дэдэр Ӏофтабгэ къышъуфэхъун фае[+]. 12Сыда пӀомэ, хэти ежь ышъхьэ зыгъэиныжьырэр Тхьэм ыгъэцӀыкӀущт, хэти ежь ышъхьэ зыгъэцӀыкӀужьыри Тхьэм ыгъэиныщт[+].

13– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо икъэлапчъэ цӀыфмэ апашъхьэ щышъогъэпытэ. Шъо а тетыгъошхом ыӀэчӀэгъ шъучӀахьэрэп, чӀэхьанхэу фаехэри чӀэхьанхэу фит шъушӀыхэрэп[+]. 14Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Шъузабэхэм яунэхэр къатешъохых, цӀыфмэ зяжъугъэгъэшӀэгъоным паий, тхьэлъэӀухэр шъогъэкӀыхьэх. Ащ пае Тхьэм инэу шъуигъэпщынэжьыщт.

15– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Шъо чӀыгуми хыми къащышъокӀухьэ, цӀыф закъо шъуидин къижъугъэхьаным пае. Ар къызыжъудэхъукӀэ, шъощ нахьи фэдитӀукӀэ нахь Ӏаеу, джэхьнэм бынэу ар шъогъэхъу.

16– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, шъо пэщэ нэшъухэу моущтэу зыӀохэрэр: «Тхьэм иунэшхо ыцӀэкӀэ зыгорэм тхьэ ыӀомэ, ащ зи къикӀырэп, ау Тхьэм иунэшхо идышъэ ыцӀэкӀэ зыгорэм тхьэ ыӀомэ, тхьарыӀуагъэ мэхъу»[+]. 17Шъо, акъыл зимыӀэхэу цӀыф нэшъухэр! Тара нахь лъапӀэр: дышъэр ара хьауми Тхьэм иунэшхоу дышъэр лъапӀэ зышӀырэр ара[+]? 18Моущтэуи шъоӀо: «КъурмэншӀыпӀэм ыцӀэкӀэ зыгорэм тхьэ ыӀомэ, ащ зи къикӀырэп, ау къурмэныпхъэу къурмэншӀыпӀэм телъым ыцӀэкӀэ зыгорэм тхьэ ыӀомэ, тхьарыӀуагъэ мэхъу». 19Шъо, цӀыф нэшъухэр! Тара нахь лъапӀэр, къурмэныпхъэр ара, хьауми къурмэншӀыпӀэу къурмэныпхъэр лъапӀэ зышӀырэр ара[+]? 20Арышъ, къурмэншӀыпӀэм ыцӀэкӀэ тхьэ зыӀорэм къурмэншӀыпӀэм ыцӀэкӀи, ащ телъ пстэумэ ацӀэкӀи тхьэ ыӀуагъэу мэхъу. 21Джащ фэд, Тхьэм иунэшхо ыцӀэкӀэ тхьэ зыӀорэми Тхьэм иунэшхо ыцӀэкӀи, ащ чӀэсым ыцӀэкӀи тхьэ ыӀуагъэ мэхъу[+]. 22Уашъом ыцӀэкӀэ тхьэ зыӀорэми Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀэ ыцӀэкӀи, ащ тесым ыцӀэкӀи тхьэ ыӀуагъэ мэхъу.

23– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Хатэм къыдэкӀагъэхэм анахь пыутхэм ащыщэу зы пшӀанэр Тхьэм пае шъоты, ау Тэурат хабзэм итхэу, нахь Ӏофхэу жъугъэцэкӀэн фаехэу, зэфагъэр, гукӀэгъур, Тхьэм шъуфэшъыпкъэныр къэшъогъанэх. Ахэр ары жъугъэцэкӀэн фаехэр, адрэ Ӏофхэри къэшъумыгъанэхэу[+]. 24Шъо, пэщэ нэшъухэр! Шъузашъорэм аргъоир хэшъухызэ, махъшэу хэлъыр шъодыры.

25– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! Шъо шъуишъуалъэхэмрэ шъуилагъэхэмрэ акӀыбхэр шъогъэкъабзэх, ау акӀоцӀхэм нэйпсыягъэрэ зымыщыӀэныгъэрэ нахь зи арылъэп. 26О фарисей нэшъур! Ыпэ рапшӀэу шъуалъэмрэ лагъэмрэ акӀоцӀ гъэкъабзэ, джащыгъум акӀыбхэри къабзэ хъущтых.

27– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо нэпитӀу зиӀэхэр. Шъо фыжьэу зыкӀыӀу гъэлэгъэ къэунэхэм шъуафэд. Ахэр дахэу къэлъагъох, ары шъхьакӀэ акӀоцӀыкӀэ хьэдэкъупшъхьэрэ сыдрэ шӀоигъэрэ ачӀиз[+]. 28Ащ фэдэу шъори шъуитеплъэкӀэ шъыпкъагъэр зиӀэ цӀыфхэм шъуафэдэу цӀыфхэм шъукъафэлъагъо, ау шъукӀоцӀыкӀэ нэпитӀугъэрэ бзэджагъэрэ шъукӀоцӀиз.

29– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо нэпитӀу зиӀэхэр! Пегъымбархэм апае къэунэхэр шъогъэуцух, шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм якъэнэтӀэхэсхэри шъогъэкӀэракӀэх. 30Ау щытми, «Тятэжъхэм ямафэхэм тэ тыщыӀагъэмэ, ахэмэ пегъымбармэ алъ загъачъэм, гъусэ тафэхъущтыгъэп» шъоӀо[+]. 31Джаущтэу шъуӀозэ, пегъымбархэр зыукӀыгъэмэ шъузэракъохэр шъор-шъорэу къэшъоушыхьатыжьы. 32Дэгъуба ащыгъум, шъуятэжъхэм къаублэгъэ Ӏофыр ижъугъэкъужь.

33– Шъо, блэхэр! Шъо, блэщылъфэхэр! Джэхьнэмым шъукӀонэу Тхьэм къышъутырилъхьащтым сыдэущтэу шъуӀэкӀэкӀын[+]? 34Ащ пае мары пегъымбархэри, акъылышӀу зиӀэ цӀыфхэри, дин гъэсакӀохэри сэ къышъуфэсэгъакӀох. Ахэмэ ащыщэу зы купыр къащым тешъуӀулӀэнышъ, шъуукӀыщт; адрэ купми шъуисинэгогухэм къамыщкӀэ шъущяощт, зы къалэм дэшъуфыхэзэ адрэ къалэм шъуфыщтых[+]. 35Аущтэу дунаим щагъэчъэгъэ лъы хыер зэкӀэ шъо къышъутефэщт, шъыпкъагъэ зиӀэу пегъымбар Хьавэл ылъ щегъэжьагъэу пегъымбар Зэчрееу Барахый ыкъо ылъ къыхиубытэу. Пегъымбар Зэчрей ары Тхьэм иунэшхорэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагу щышъуукӀыгъагъэр[+]. 36Шъыпкъэр шъосэӀо, мы мыхъо-мышӀэ Ӏоф пстэуми ямысагъэ джырэ цӀыфхэм къатефэщт.


Ей, Ерусалим!


(Лука 13:34-35)

37[•]– Ей, Ерусалим, Ерусалим! УицӀыфхэм пегъымбархэр аукӀых, мыжъокӀэ яохэзэ Тхьэм илӀыкӀохэри аукӀых. Бзыум ищырхэр ытамэмэ ачӀэгъ зэрэщычӀиугъуаехэрэм фэдэу, сыд фэдизрэ уибынхэр зэсыугъоилӀэнхэу сыфэягъ, ау шъо шъуфэягъэп[+]. 38Моу зэ шъуеплъ, Тхьэр шъуикъалэ нэшӀукӀэ къеплъыжьыщтэп. 39Сэ шъосэӀо, «Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэм щытхъушхор ий!» зыщышъуӀощт мафэм нэсыфэ, сышъулъэгъужьыщтэп[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ПЛӀЫНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм иунэшхо зэрэзэхакъутэщтыр Исус къызэриӀуагъэр


(Марк 13:1-2; Лука 21:5-6)

1[•]Исус Тхьэм иунэшхо къычӀэкӀыжьи, ӀукӀыжь зэхъум, Тхьэм иунэшхо хэт унэхэр Исус рагъэлъэгъунэу игъогу рыкӀохэрэр къыбгъодэхьагъэх.

2– Мы пстэури шъолъэгъуа? – ариӀуагъ Исус ахэмэ. – Шъыпкъэр шъосэӀо, мыжъуитӀу къызэтемынэжьэу, пстэури къызэхэтэкъощт[+].


Къиныбэ щэчыным иублапӀ


(Марк 13:3-13; Лука 21:7-19)

3Ащ ыужым Исус Елеон зыцӀэ Ӏуашъхьэм тесызэ, игъогу рыкӀохэрэр язакъоу къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– КъытаӀу, о зыфэпӀогъэ Ӏофхэр сыдигъо къэхъущтых, о дунаим укъызэрэкӀожьыщтымрэ дунаим икӀэух къызэрэкӀощтымрэ янэшанэри сыд фэда?

4– Зыми шъукъызэримыгъэпцӀэщтым шъуфэсакъ, – ариӀожьыгъ Исус[+]. 5– Сыда пӀомэ, сэ сцӀэкӀэ зэджэжьхэу, «Сэ сы Христос» аӀоу, цӀыфхэу къэкӀощтхэр бэ хъущтых, цӀыфыбэхэри агъэпцӀэщт. 6Благъэми чыжьэми зэо къэбар зэхэшъухыщт, ау шъо шъумыщын. А Ӏофхэр къэхъунхэ фае, ау дунаим икӀэух ащыгъум къэсыгъэгоп. 7Зы лъэпкъыр адрэ лъэпкъым, зы пачъыхьагъури адрэ пачъыхьагъум езэонэу къэтэджыщт. Гъаблэхэри къэхъущтых, чӀыпӀэ-чӀыпӀэхэми чӀыгур инэу ащысысыщт[+]. 8А Ӏофхэр зэкӀэ къиныбэ щэчыным иублапӀ ныӀэп.

9– ЦӀыфхэм шъо къин шъуагъэщэчыным пае, тетыгъо зиӀэхэм шъуарагъэубытынышъ, шъуарагъэукӀыщт, сэ сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм паий, лъэпкъ пстэуми шъуауджэгъущт[+]. 10Джащыгъум цӀыфыбэ шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыщт; зым адрэр тетыгъо зиӀэхэм аригъэубытыщт, зым адрэри ыуджэгъущт[+]. 11Пегъымбар нэпцӀыбэхэр къэлъэгъощтых, цӀыфыбэхэри къагъэпцӀэщт[+]. 12Бзэджагъэм къызэрэхэхъощтым къыхэкӀэу, цӀыфыбэмэ яшӀулъэгъуныгъэ чъыӀэ хъущт. 13Ау кӀэухым нэсыфэ теубытагъэ зиӀэр мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт[+]. 14Ау Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур чӀылъэм тыдэкӀи щагъэӀун фае, цӀыф лъэпкъ пстэуми апашъхьэ шыхьат щыхъунхэм пае. Ащ нэужым дунаим икӀэух къэсыщт[+].


Гузэжъогъушхор


(Марк 13:14-23; Лука 21:20-24)

15[•]– Арышъ, «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъоу»[*] пегъымбар Даниел зигугъу ышӀыгъэр чӀыпӀэ лъапӀэм щытэу зышъулъэгъукӀэ, (еджэрэм къыгурэрэӀу),[+] 16ащыгъум Иудей хэкум ис цӀыфхэр Ӏуашъхьэхэм ярэкӀолӀэжьых. 17Унашъхьэм тетыри къызехыкӀэ, зыгорэ зыдихьынэу унэм ерэмыхьажь[+]. 18Губгъом итыми ищыгъын кӀыӀутелъ зыдихьынэу къерэмыгъэзэжь. 19А мафэхэм бзылъфыгъэ лъэрмыхьхэмрэ сабый быдзашъо зиӀэхэмрэ гъогу мыгъо теуцощтых[+]. 20Шъузхэхьажьыщт мафэр кӀымафэм е шэмбэт мафэм темыфэнэу Тхьэм шъуелъэӀу; 21сыда пӀомэ, гузэжъогъушхо а мафэхэм хъущт. Ащ фэдэ гузэжъогъушхо дунаир къызыхъугъэм щегъэжьагъэу джырэ нэсыфэ щыӀагъэп ыкӀи щыӀэжьыщтэп[+]. 22А мафэхэр нахь макӀэ мыхъугъэхэмэ, зы цӀыфи мыкӀодэу къэнэжьыщтыгъэп. Ау ежь къыхихыгъэ цӀыфхэм яхьатыркӀэ Тхьэм а мафэхэр нахь макӀэ ышӀыщтых[+]. 23А мафэхэм «Мары Христос, мыщ дэжьым щыӀ» ыӀоу е «Христос модэ щыӀ» ыӀоу зыгорэм къышъуиӀомэ, шъушӀошъ шъумыгъэхъу;[+] 24сыда пӀомэ, Христос нэпцӀхэмрэ пегъымбар нэпцӀхэмрэ къэлъэгъощтых. Ахэмэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэри къагъэлъэгъощтых, алъэкӀымэ, Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфхэри агъэпцӀэнхэм пае[+]. 25Джары, а Ӏофхэр къэхъунхэм ыпэ якъэбар шъосӀуагъ[+].

26– Арышъ, «Мары, Христос шъоф нэкӀым щыӀ» къызышъуаӀокӀэ, ащ дэжь шъумыкӀу. «Мары, Христос ыкӀоцӀырэ унэм щыӀ» аӀоми, шъушӀошъ шъумыгъэхъу; 27сыда пӀомэ, тыгъэ къокӀыпӀэм къыщытэджырэ пчыкӀэм тыгъэ къохьапӀэм нэс дунаир зэригъэнэфырэм фэдэу, мафэу ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызыкӀожьыщтри хъущт[+]. 28ШъушӀэрэба, хьэйуан псэхалӀэр зыдэщыӀэм бгъэжъхэри зэрэщызэрэугъоищтхэр[+].


ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызэрэкӀожьыщтыр


(Марк 13:24-27; Лука 21:25-28)

29[•]– А гузэжъогъушхо мафэмэ ауж ошӀэ-дэмышӀэу тыгъэр ушӀункӀыжьыщт, мазэри къэнэфыжьыщтэп. Жъуагъохэри уашъом къефэхыщтых, уашъом щыӀэ кӀуачӀэхэри хъыещтых[+]. 30Джащыгъум ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо инэшанэ уашъом къыщылъэгъощт, дунаим тет лъэпкъ пстэури гъыхэзэ абгъэгу еожьыщтых. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ошъуапщэхэм ахэтэу, лъэкӀышхорэ щытхъушхорэ иӀэхэу, къакӀоу алъэгъущт[+]. 31ЕтӀанэ бжъэмыешхом ымэкъэ чан къэӀунышъ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо имэлэӀичхэр ыгъэкӀощтых, дунэе лъэныкъуиплӀым, зы ошъо чапэм къыщегъэжьагъэу адрэ ошъо чапэм нэс, ежь ицӀыфхэу къыхихыгъэхэр къыхащыхэзэ, ежь къыфаугъоижьынхэу[+].


Ынджыр чъыгым шъыпкъэу къыдгуригъаӀорэр


(Марк 13:28-31; Лука 21:29-33)

32[•]– Ынджыр чъыгым къехъулӀэрэмкӀэ Ӏоф горэ зэжъугъашӀэ: икъутамэхэм псы къахахьэу, итхьапэхэр къыпыкӀэхэ зыхъукӀэ, гъэмафэр къызэрэблагъэр шъошӀэ. 33Ащ фэдэу шъори мы Ӏофхэр зэкӀэ зышъулъэгъухэкӀэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо гъунэгъоу, къэлапчъэм дэжь зэрэщытыр зэжъугъашӀэ. 34Шъыпкъэр шъосэӀо, мы Ӏофхэр зэкӀэ къэхъунхэм ыпэкӀэ, мы лъэпкъыр кӀодыщтэп[+]. 35Уашъомрэ чӀылъэмрэ кӀодыжьыщтых, ау сэ сигущыӀэхэр кӀодыжьыщтхэп[+].


А мафэри а сыхьатри къызысыщтыр зыми ышӀэрэп


(Марк 13:32-37; Лука 17:26-30, 34-36)

36[•]– Ау а мафэри а сыхьатри къызысыщтыр зыми ышӀэрэп. Уашъохэм ащыӀэ мэлэӀичхэм ашӀэрэп, Тхьэм ы Къуи ышӀэрэп. Ты лъэпӀэ закъор ары ныӀэп ар зышӀэрэр. 37Пегъымбар Нухьэ имафэхэм адэжь Ӏофхэр зэрэщытыгъэхэм фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызыкӀожьыщтым дэжь Ӏофхэр хъущтых[+]. 38Сыда пӀомэ, псы къиугъэшхор[*] къэмыкӀуагъэу, а мафэхэм цӀыфхэр шхэщтыгъэх, ешъощтыгъэх, къащэщтыгъ, дакӀощтыгъэх, Нухьэ къухьэм зитӀысхьэгъэ мафэм нэсыфэкӀэ. 39Къэхъущтыр амышӀэу псы къиугъэшхор къакӀуи, ахэр зэкӀэ ыхьыгъэх, ытхьэлагъэх. Ащ фэдэу ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызыкӀожьыщтым дэжь Ӏофхэр хъущтых[+]. 40Ащ дэжьым нэбгыритӀу губгъом итыщт, язырэр мэлэӀичхэм уашъом дахьыещт, адрэр къагъэнэщт. 41БзылъфыгъитӀу зы шъхьалым щыхьаджэщт, язырэр мэлэӀичхэм уашъом дахьыещт, адрэр къагъэнэщт.

42– Арышъ, шъумычъыеу шъусакъ, сыда пӀомэ, Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожьыщт мафэр шъушӀэрэпышъ ары[+]. 43Ау мыр зэжъугъашӀэ: унэр зыем тыгъуакӀор къызыкӀощт сыхьатыр ышӀэщтыгъэмэ, чъыещтыгъэп, иуни къыригъахьэу илъыр рыригъэтыгъукӀыщтыгъэп[+]. 44Арышъ, шъори шъухьазырын фае, сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэкӀожьынэу шъузымыгугъэрэ сыхьат горэм дунаим къытехьажьыщт[+].


Узщыгугъын е узщымыгугъын унэӀут


(Лука 12:41-48)

45[•]– Хэта адэ, акъылышӀу зиӀэу, зыщыгугъын унэӀутэу тхьэматэм адрэ унэӀутхэу иӀэхэм пащэу афишӀыгъэр, игъом ашхын аритынэу? 46А унэӀутыр гъогу мафэ теуцуагъ, итхьэматэ къэкӀожьыгъэу, аущтэу ышӀэу къызигъотыжькӀэ[+]. 47Шъыпкъэр шъосэӀо, тхьэматэм имылъку зэкӀэ а унэӀутым ыӀэ рилъхьащт. 48Ау а унэӀутым, «сэ ситхьэматэ шӀэхэу къэкӀожьыщтэп» ыгукӀэ ыӀоу,[+] 49адрэ унэӀутхэм яоу, ешъуакӀомэ адашхэу, адешъоу зиублэкӀэ, 50а унэӀутыр зымыгугъэрэ мафэ горэм, зыщимышӀэрэ сыхьат горэм итхьэматэ къэкӀожьыщт. 51А унэӀутыр укӀыкӀаеу ыукӀыщт, нэпитӀу зиӀэхэм къин зыщадищэчыщт чӀыпӀэми ыгъэкӀощт. Ащ дэжьым куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущтых[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТФЫНЭРЭШЪХЬ


ПшъэшъипшӀымэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

1– А мафэм уашъом щыӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо зыфэдэщтыр мары. ПшъэшъипшӀмэ яостыгъэхэр аштэхи, шъаом пэгъокӀынхэу дэкӀыгъэх[+]. 2Ахэмэ ащыщэу тфыр акъылынчъагъ, тфыр Ӏушыгъ. 3Акъыл зимыӀэ пшъашъэхэм яостыгъэхэр заштэхэм, дагъэ зыдаштагъэп. 4Пшъэшъэ Ӏушхэм яостыгъэмэ ягъусэу, дагъэ зэрыт дэгъалъэхэри зыдаштагъэх. 5Шъаор къызэгужъом, пшъашъэхэр зэкӀэ шъхьаукъэхи, хэчъыягъэх[+].

6– Ау чэщныкъом макъэ горэ къэӀугъ: «Мары, шъаор къэкӀо! ШъукъыпэгъокӀ!»

7– Джащыгъум а пшъашъэхэр зэкӀэ къэтэджыхи, яостыгъэхэр агъэхьазырыгъ. 8Акъыл зимыӀэ пшъашъэхэр пшъэшъэ Ӏушхэм ялъэӀугъэх: «Шъуидагъэ щыщ къытэшъут, сыда пӀомэ, тиостыгъэхэр мэкӀуасэх».

9– Ау пшъэшъэ Ӏушхэм къаӀожьыгъ: «Шъори тэри ар тфикъунэп. Дагъэ зыщэрэмэ адэжь шъукӀоу къызфэшъущэфымэ нахьышӀу».

10– ЩэфакӀо ахэр зэкӀохэм, шъаор къэсыгъ, хьазырэу щытыгъэ пшъэшъитфыри игъусэхэу джэгу зыщашӀырэ унэм ихьэхи, къэлапчъэри къыфашӀыжьыгъ[+].

11– Ащ нэуж адрэ пшъашъэхэри къэкӀожьхи, моущтэу аӀуагъ: «Титхьэмат, титхьэмат! Къэлапчъэр къытфыӀух!»[+]

12– Ау ащ къыӀожьыгъ: «Шъыпкъэр шъосэӀо, шъо хэтми шъузщыщыр сшӀэрэп»[+].

13– Арышъ, шъумычъыеу шъусакъ, – къыпигъэхъожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызыкӀожьыщт мафэри сыхьатри шъушӀэрэпышъ ары[+].


Талант зыцӀэ ахъщэхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Лука 19:11-27)

14[•]– Джыри уашъом щыӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо къызэрэкӀощтыр зыфэдэр мары. ЛӀы горэ хымэ хэгъэгу горэм кӀон зэхъум, иунэӀутмэ къяджи, имылъку аӀэкӀилъхьагъ. 15Зым талантитф ритыгъ, адрэм талантитӀу ритыгъ, нэмыкӀми зы талант ритыгъ. Хэти лъэкӀэу иӀэм фэшъуашэ рити, гъогум техьагъ. 16Талантитф зэритыгъэр занкӀэу кӀуи, ахэр ыгъэлажьэхи, джыри талантитф къыхьыжьыгъ. 17Джащ фэдэу талантитӀу зэритыгъэми джыри талантитӀу къыхьыжьыгъ. 18Ау тхьэматэм зы талант зэритыгъэр кӀуи, ар чӀыгум чӀитӀи, итхьэматэ иахъщэ ыгъэбылъыгъ.

19Бэ тешӀагъэу а унэӀутмэ ятхьэматэ къэкӀожьыгъ, иунэӀутхэм ахъщэр зэрагъэлэжьагъэмкӀи яупчӀынэу ыублагъ[+]. 20Талантитф зэритыгъагъэр тхьэматэм бгъодахьи, адрэ талантитфэу къыхьыгъэхэр къыфихьыхи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, талантитф къысӀэкӀэплъхьагъ. Мары, ахэмкӀэ джыри талантитф къэсхьыжьыгъ». 21Тхьэматэм ащ риӀуагъ: «Дэгъоу пшӀагъэ. О сыпщыгугъынэу уунэӀут дэгъу! Ӏоф макӀэхэмкӀэ сызщыгугъын лӀэу узэрэщытыгъэм пае, Ӏофыбэхэр къыпӀэкӀэслъхьащтых. КъакӀуи, уитхьэматэ игушӀуагъо къыхахь!»[+] 22Джаущтэу талантитӀу зэритыгъагъэри тхьэматэм бгъодахьи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, талантитӀу къысӀэкӀэплъхьагъ. Мары, ахэмкӀэ джыри талантитӀу къэсхьыжьыгъ». 23Тхьэматэм ащ риӀуагъ: «Дэгъоу пшӀагъэ. О сыпщыгугъынэу уунэӀут дэгъу! Ӏоф макӀэхэмкӀэ сызщыгугъын лӀэу узэрэщытыгъэм пае, Ӏофыбэхэр къыпӀэкӀэслъхьащтых. КъакӀуи, уитхьэматэ игушӀуагъо къыхахь!»

24ЕтӀанэ зы талант зэритыгъагъэри тхьэматэм бгъодахьи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, о узэрэлӀ пхъашэр сшӀэщтыгъэ, чылапхъэ зыхэмыпхъагъэм лэжьыгъэр къыщыохыжьы, зыхэмытэкъуагъэми къыщыоугъоижьы. 25Сэщынэти сыкӀуи, уиталант чӀыгум чӀэзгъэбылъхьагъ. Мары, о уиер осэтыжьы». 26Тхьэматэм ащ риӀуагъ: «О уунэӀут бзадж, уунэӀут фэмыф! О пшӀэщтыгъэ сэ чылапхъэр зыхэсымыпхъагъэм лэжьыгъэ къызэрэщысхыжьырэри, зыхэсымытэкъуагъэм къызэрэщысыугъоижьырэри[+]. 27Ащ Ӏофыр зытеткӀэ, сиахъщэ ахъщэхъожьхэм яптын фэягъэба? Джащыгъум сыкъызыкӀожьыкӀэ, сиахъщэ хэхъуагъэу къысӀэкӀэхьажьыщтыгъ». 28«Мы лӀым талантыр Ӏышъухи, талантипшӀ зиӀэм ешъут. 29Сыда пӀомэ, Тхьэм хэт щыщми зиӀэм нахьыбэ къыритыщт, къелыжьэуи бэ иӀэщт. Ау Тхьэм зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжьыщт[+]. 30Ау мы унэӀутэу пкӀэ зимыӀэр шӀункӀым икуупӀэ хэшъудз. Ащ дэжьым куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ щыхъущтых». Ар къызеӀо ужым, Исус мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].


ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыф лъэпкъхэм хьыкум зэратыришӀыхьащтыр

31– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо щытхъушхо иӀэу, имэлэӀич пстэури игъусэу дунаим къызыкӀожьыкӀэ, итӀысыпӀэ лъапӀэу щытхъушхо зиӀэм тетӀысхьащт[+]. 32Лъэпкъ пстэури ежь ыпашъхьэ къыщызэрэугъоищт, мэлахъом мэлхэмрэ пчэнхэмрэ зэрэзэхидзыхэрэм фэдэуи, цӀыфхэр зэхидзыщт[+]. 33Мэлхэр иджабгъукӀэ, пчэнхэр исэмэгубгъукӀэ ыгъэуцущтых.

34– Джащыгъум Пачъыхьэм иджабгъукӀэ щытхэм ариӀощт: «Сэ ся Тэ лъапӀэ ынэшӀу зыщифагъэхэр, шъукъакӀуи, Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм къыщегъэжьагъэу къышъуфигъэхьазырыгъэ тетыгъор шъуиӀахьышӀоу шъуубыты[+]. 35Сыда пӀомэ, мэлакӀэ сызэлӀэм, сыжъугъэшхагъ; псыфалӀэ сызэлӀэми, псы сежъугъэшъуагъ; сызэхымэми, сыкъежъугъэблэгъагъ,[+] 36зыщыслъэн зысемыӀэми, сышъуфэпагъ; сызэсымаджэми, шъукъыслъыплъагъ; хьапсым сызычӀэсыми, садэжь шъукъэкӀуагъ»[+].

37– Джащыгъум шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм къыраӀожьыщт: «Зиусхьан, сыдигъуа мэлакӀэ улӀэу утлъэгъуи, узыдгъэшхагъэр е псыфалӀэ улӀэу псы узедгъэшъуагъэр? 38Сыдигъуа хымэу утлъэгъуи, узедгъэблэгъагъэр е зыщыплъэн уимыӀэу узытфэпагъэр? 39Усымаджэу е хьапсым учӀэсэу сыдигъуа утлъэгъуи, уадэжь тыкъызыкӀуагъэр?»

40– Пачъыхьэм ахэмэ пэгъокӀ аритыщт: «Шъыпкъэр шъосэӀо, сэ сшы анахь цӀыкӀу дэдэхэм ащыщэу зыгорэм фэшъушӀагъэр сэ къысфэшъушӀагъэу мэхъу»[+].

41– ЕтӀанэ Пачъыхьэм исэмэгубгъукӀэ щытхэм ариӀощт: «Садэжь шъуӀукӀ, шъо Тхьэм ынае зыщифагъэхэр. Шэйтанымрэ ащ имэлэӀичхэмрэ Тхьэм афигъэхьазырыгъэ мыкӀосэжьын машӀом шъукӀу[+]. 42Сыда пӀомэ, мэлакӀэ сызэлӀэм, сыжъугъэшхагъэп; псыфалӀэ сызэлӀэми, псы сежъугъэшъуагъэп; 43хымэу сызыщэтыми, сежъугъэблэгъагъэп, зыщыслъэн зысемыӀэми, сышъуфэпагъэп; сызэсымаджэми, хьапсым сызычӀэсми, шъукъыслъыплъагъэп».

44– Джащыгъум ахэми Пачъыхьэм къыраӀожьыщт: «Зиусхьан, мэлакӀэ улӀэу, е псыфалӀэ улӀэу, е ухымэу, е зыщыплъэн уимыӀэу, е усымаджэу, е хьапсым учӀэсэу утлъэгъуи, тишӀуагъэ отымыгъэкӀэу сыдигъуа укъызыдгъэнагъэр?»

45– Джащыгъум Пачъыхьэм пэгъокӀ аритыщт: «Шъыпкъэр шъосэӀо, мы цӀыкӀу дэдэмэ ащыщэу зыгорэм фэшъумышӀагъэр къысфэшъумышӀагъэу мэхъу»[+].

46– Аущтэу ахэр мыухыжьын къин ащэчынэу ӀукӀыжьыщтых, ау шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ къалъыӀэсынэу ӀукӀыжьыщтых[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ХЫНЭРЭШЪХЬ


Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт тхьэматэхэм Исус тхьагъэпцӀыгъэкӀэ аукӀынэу гухэлъ зэрашӀыгъэр


(Марк 14:1-2; Лука 22:1-2; Иуан 11:45-53)

1[•]Исус а гущыӀэ пстэури къызеӀо ужым, игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

2– ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор[*] къэсыным мэфитӀу зэриӀэр шъошӀэ. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи къащым тыраӀулӀэнэу тетыгъо зиӀэхэм аӀэкӀэхьащт[+].

3Джащыгъум дин пэщэшхохэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, цӀыфмэ янахьыжъхэри дин пэщэшхоу[*] Кайафэ зыцӀэм иунэшхо къыщызэӀукӀагъэх. 4Ахэмэ Исус тхьагъэпцӀыгъэкӀэ аубытынышъ, аукӀынэу гухэлъ ашӀыгъ.

5– Ау цӀыфхэм бырсырышхо къамыӀэтыным пае, мэфэкӀ мэфэшхом тефэу орэмыхъу, – аӀуагъ ахэмэ.


Бзылъфыгъэ горэм къуаджэу Бет-Ание дагъэу осэшхо зиӀэр Исус зэрэщыщифагъэр


(Марк 14:3-9; Иуан 12:1-8)

6[•]ЕтӀанэ Исус къуаджэу Бет-Ание кӀуагъэу, Симонэу шъоджэ уз Ӏае зиӀагъэм иунэ щыӀэзэ,[+] 7бзылъфыгъэ горэ унэм къихьагъ. А бзылъфыгъэм алабастэр зыцӀэ мыжъом хэшӀыкӀыгъэу зы дэгъалъэ ыӀыгъыгъ. А дэгъалъэм осэшхо зиӀэ дагъэу мэ ӀэшӀу зыпихырэр итыгъ. Исус Ӏанэм пэсэу, бзылъфыгъэр къыбгъодахьи, ышъхьэ дагъэр къытырикӀагъ.

8Исус игъогу рыкӀохэрэм ар залъэгъум, агу римыхьэу моущтэу аӀуагъ:

– Сыд пае мы дагъэу осэшхо зиӀэр хьаулыеу ыгъэкӀодыгъа? 9Ар осэшӀукӀэ ащагъэмэ, тхьамыкӀэхэм ахъщэр афагощын алъэкӀыщтыгъ.

10Ау Исус ащ гу лъити, ариӀуагъ:

– Сыд пае бзылъфыгъэр жъугъэукӀытэра? Ащ шӀугъэ къысфишӀагъ. 11ТхьамыкӀэхэр къышъухэт зэпытых, ау сэ сышъухэт зэпытыщтэп[+]. 12А бзылъфыгъэм мы дагъэр спкъы къызытырекӀэм, сызэрэчӀалъхьажьыщтым сыфиухьазырыгъ[+]. 13Шъыпкъэр шъосэӀо, сэ къысфэлажьэрэ цӀыфхэм чӀылъэм зэкӀэ къэбарышӀур тыдэ щагъэӀуми, мы бзылъфыгъэм ышӀагъэр къаӀотэжьыщт, цӀыфхэм а бзылъфыгъэр шӀукӀэ агу къагъэкӀыжьыным пае[+].


Исус дин пэщэшхохэм аригъэубытынэу Иудэ зэрадиштагъэр


(Марк 14:10-11; Лука 22:3-6)

14[•]Джащыгъум Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ащыщэу, Иудэ ИскариоткӀэ заджэхэрэр дин пэщэшхохэм адэжь кӀуи,[+] 15ариӀуагъ:

– Исус къышъуӀэкӀэзгъахьэмэ, сыда къысфэшъушӀэщтыр? Ахэмэ тыжьын ахъщэ щэкӀ къыратынэу къагъэгугъагъ[+]. 16Ащ щегъэжьагъэу Исус ахэмэ аригъэубытыным пае, Ӏэрыфэгъу уахътэ Иудэ паплъэу ыублагъ.


ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр игъогу рыкӀохэрэм Исус зэрадишӀыгъэр


(Марк 14:12-21; Лука 22:7-14, 21-23; Иуан 13:21-30)

17[•]Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэм[*] иапэрэ мафэм игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

– ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр щыпшӀынэу тыдэ щыдгъэхьазырынэу уфая?

18– Къалэм шъудахь, – къыӀожьыгъ Исус. – Мыщ фэдэ лӀым дэжь шъукӀуи, ешъуӀу: «Дин гъэсакӀом еӀо: Сэ сигъо къэблэгъагъ. Сэррэ сигъогу рыкӀохэрэмрэ ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр уиунэ щытшӀыщт».

19Исус зэрариӀуагъэм тетэу, игъогу рыкӀохэрэм ашӀи, ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр агъэхьазырыгъ.

20Пчыхьэ зэхъум, Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур игъусэу Ӏанэм пэтӀысхьагъ. 21Ахэр шхэхэзэ, Исус къыӀуагъ:

– Шъыпкъэр шъосэӀо, шъуащыщ горэм тетыгъо зиӀэхэм саригъэубытыщт[+].

22Ахэмэ лъэшэу агу къеуагъ. Зыр зым ыуж итэу къыраӀонэу фежьагъэх:

– Зиусхьан, сэрэп ар, ныӀа?

23– Мы апсым сигъусэу хьалыгъур къыздыхэзгъаорэр ары тетыгъо зиӀэхэм сязгъэубытыщтыр, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус. 24– Шъыпкъэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим ехыжьыщт, ежь ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу. Ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытырэр гъогу мыгъо теуцуагъ. А цӀыфыр къэмыхъугъэмэ, ежьыркӀэ нахьышӀущтыгъ[+].

25Иудэу Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтым къыӀуагъ:

– Рабби[*], ар сэрэп ныӀа?

– Оры, къызэрэпӀорэм фэдэу[*], – Исус риӀуагъ.


Зиусхьаным ипчыхьэшъхьашх


(Марк 14:22-26; Лука 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

26[•]Ахэр шхэхэ зэхъум, Исус хьалыгъур къыштагъ, Тхьэм щытхъу фишӀи, зэгуичи, игъогу рыкӀохэрэм арити, къыӀуагъ:

– Ма, шъуштэ, шъушхы, мы хьалыгъур сэ спкъы ары[+].

27ЕтӀани шъуалъэр къышти, Тхьэм щытхъу фишӀи, арити, къыӀуагъ:

– Шъо зэкӀэми мыщ итым щыщ шъуешъу. 28Мы сэнэпсыр сэ слъэу Тхьэм ежьыррэ ицӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр[*] ары. ЦӀыфыбэхэм ишӀуагъэ якӀынэу, лъэу сэ къыскӀэкӀыщтыр ары, япсэкӀодхэр афэгъунхэм пае[+]. 29ШъосэӀо, джы щегъэжьагъэу сэнэшъхьэпсым сешъожьыщтэп, ся Тэ и Тетыгъошхо сыхэтэу икӀэрыкӀэу сыкъызыжъудешъожьыщт мафэм нэсыфэ.

30ЕтӀанэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ тхьэщытхъу орэд къызаӀо ужым, унэм икӀыхи, Елеон Ӏуашъхьэм кӀуагъэх[+].


«Сэ сызыщыщыр умышӀэу къэпӀощт» Исус Петрэ зэрэриӀуагъэр


(Марк 14:27-31; Лука 22:31-34; Иуан 13:36-38)

31[•]Ащ дэжьым Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Нычэпэ шъо пстэуми сизакъоу утыгум сыкъишъунэщт, сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Сэ мэлахъор сыукӀыщт, мэл Ӏэхъогъури зэбгырыкӀыжьыщт»[+]. 32Ау лӀагъэхэм сыкъызахэтэджыкӀыжьыкӀэ, шъуапэ Галилей хэкум сыкӀощт[+].

33– Пстэуми утыгум укъыранэми, сэ ныбжьи укъисынэщтэп, – къыриӀуагъ Петрэ Исус.

34– Шъыпкъэр осэӀо, – риӀожьыгъ Исус Петрэ, – мы нычэпэ дэдэм атакъэр Ӏоным ыпэкӀэ, сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт.

35– Сэ о сыбдэлӀэн фаеми, узыщыщыр сымышӀэу сӀощтэп, – къыриӀожьыгъ Петрэ. Ащ фэдэ къабзэу Исус игъогу рыкӀорэ адрэ лӀы пстэуми къаӀуагъ[+].


Исус Гефсимание хатэм Тхьэм зэрэщелъэӀугъэр


(Марк 14:32-42; Лука 22:39-46)

36[•]Ащ нэуж Гефсимание зыцӀэ чӀыпӀэм Исус игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу кӀуагъэ.

– Моу шъуетӀысэх, сэ модэкӀэ сыкӀоу, Тхьэм селъэӀуфэ, – ариӀуагъ ахэмэ Исус. 37Петрэрэ Зебедей ыкъуитӀурэ ащ зыдищагъэх. Къэнэшхъэеу, гумэкӀэу ащ ыублагъ[+]. 38Джащыгъум ахэмэ ариӀуагъ:

– СилӀыкӀыным нэсэу инэу сыгу хэкӀы. Шъумычъыеу шъусакъэу гъусэ шъукъысфэхъу[+]. 39ЕтӀанэ тӀэкӀу ӀукӀоти, чӀыгум бгъэгукӀэ зыридзыхи, Тхьэм елъэӀузэ, къыӀуагъ:

– Ся Т, амал иӀэмэ, мы къин щэчыным ишъуалъэ сӀых. Ау сэ сызыфаер мыхъоу, о узыфаер орэхъу[+].

40Ащ ыужым Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырищымэ адэжь къыгъэзэжьи, чъыехэу къарихьылӀэжьыгъ.

– Адэ сыхьат закъо шъусигъусэу шъумычъыеу, шъусакъын шъулъэкӀыгъэп, ара? – ыӀуи, Исус Петрэ риӀуагъ. 41– Шъумычъыеу шъусакъ, псэкӀодшӀэным шъудимыхьыхынэуи Тхьэм шъуелъэӀу. Гур фай, ау пкъым ылъэкӀырэп[+].

42ЕтӀанэ Исус ятӀонэрэу ӀукӀи, Тхьэм елъэӀузэ, къыӀуагъ:

– Сэ ся Т, мы къин щэчыным ишъуалъэ сӀыпхынэу мыхъумэ, о узыфаер орэхъу[+].

43Джыри Исус къызегъэзэжьым, а нэбгырищыр чъыехэу къарихьылӀэжьыгъ, сыда пӀомэ, анапӀэхэр онтэгъу хъугъэхэти ары. 44Джыри зэ ахэр къыгъанэхи, ӀукӀи, а гущыӀэ дэдэхэмкӀэ ящэнэрэу Тхьэм елъэӀугъ.

45ЕтӀанэ Исус игъогу рыкӀохэрэм адэжь къыгъэзэжьи, ариӀуагъ:

– Шъо джыри шъочъыя, зышъогъэпсэфа? Мары, сыхьатыр къэблэгъагъ. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо псэкӀод зышӀэрэ цӀыфхэм аӀэкӀэхьащт[+]. 46Шъукъэтэдж! НекӀо, мары ахэмэ сязгъэубытыщтыр къэблэгъагъ!


Исус зэраубытыгъэр


(Марк 14:43-50; Лука 22:47-53; Иуан 18:3-12)

47[•]Исус джыри къэгущыӀэзэ, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ащыщэу Иудэу Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтыр къэкӀуагъ. Чатэхэмрэ умэхэмрэ аӀыгъхэу, цӀыф купышхо игъусагъ. Дин пэщэшхохэмрэ цӀыфмэ янахьыжъхэмрэ ары ахэр къэзгъэкӀогъагъэхэр[+].

48– Сэ сызэбэущтыр ары зыфасӀорэр. Ар шъуубыт, – ыӀуи, аубытыщтыр зэраригъэлъэгъущт шӀыкӀэр игъусэхэм Иудэ ариӀогъагъ. 49Иудэ зэрэнэсэу Исус екӀуалӀи,

– Опсэу, рабби! – ыӀуи, Исус ебэугъ.

50– Ныбджэгъу, сыда укъызкӀэкӀуагъэр? – риӀуагъ ащ Исус. Джащыгъум адрэхэр Исус къекӀуалӀэхи, аубытыгъ. 51ОшӀэ-дэмышӀэу Исус игъусэхэм ащыщэу зыгорэм ичатэ къырихи, дин пэщэшхом иунэӀут еуи, ытхьакӀумэ лъэныкъо гуиупкӀыгъ[+].

52Джащыгъум Исус ащ риӀуагъ:

– О уичатэ сапӀэм илъхьажь, сыда пӀомэ, чатэм еӀэрэ пстэури чатэм екӀодылӀэжьыщт[+]. 53Хьаури ся Тэ семылъэӀушъункӀэ огугъа? СелъэӀумэ, ащ джыдэдэм мэлэӀич дзэ пшӀыкӀутӀум ехъу къысфигъэкӀощт. 54Ау етӀанэ сыдэущтэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къэшъыпкъэжьыщтха? Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытба, моущтэу зэрэхъун фаер?

55А сыхьатым Исус а цӀыф купышхом риӀуагъ:

– ХъункӀэкӀо горэ шъуубытыщтым фэдэу, чатэхэмрэ умэхэмрэ шъуӀыгъхэу шъукъыспэгъокӀыгъа? Мафэ къэси Тхьэм иунэшхо цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щязгъашӀэхэзэ, сычӀэсыгъ, ары шъхьакӀэ сышъуубытыгъэп[+]. 56Ау мыр зэкӀэ зыкӀэхъугъэр пегъымбармэ атхыгъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары. Джащыгъум Исус игъогу рыкӀорэ пстэури ежь утыгум къырани, хэхьажьыгъэх[+].


Исус Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Марк 14:53-65; Лука 22:54-55; Иуан 18:13-14, 19-24)

57[•]Исус заубыт ужым, дин пэщэшхоу Кайафэ зыцӀэм дэжь ащагъ. Ащ дэжьым Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ нахьыжъхэмрэ къыщызэӀукӀагъэх. 58Петри чыжьэкӀэ Исус ыуж итэу, дин пэщэшхом ищагу нэсыфэ къыкӀэлъыкӀуагъ. КӀэухэу Исус фэхъущтыр ылъэгъуным пае, Петрэ щагум дахьи, къэрэгъулэхэм ахэтӀысхьагъ.

59Дин пэщэшхохэри, нахьыжъхэри, Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэу адрэ тхьэмэтэ пстэури Исус укӀ тыралъхьаным пае, шыхьат нэпцӀ лъыхъущтыгъэх. 60Шыхьат нэпцӀыбэхэр къэтэджыхи, Ӏаджи Исус тыралъхьагъэ пэтми, зыфаехэр къагъотыгъэп. Ау ыкӀэм ыкӀэжьым шыхьат нэпцӀитӀу къэтэджи,[+] 61моущтэу къаӀуагъ:

– Мы лӀым ыӀощтыгъэ: «Тхьэм иунэшхо зэхэскъутэнышъ, мэфищкӀэ зэтезгъэуцожьын слъэкӀыщт»[+].

62ЕтӀанэ дин пэщэшхор къэтэджыгъ.

– Сыд мы лӀыхэм о къыптралъхьэрэр? Сыда зи къызкӀэмыӀорэр? – къыриӀуагъ ащ Исус[+]. 63Ау Исус зи къыӀуагъэп.

– ЩыӀэныгъэр къыздикӀырэ Тхьэм ыцӀэкӀэ сыолъэӀу, къытаӀу, ора Христосэу Тхьэм ы Къо? – къыриӀуагъ дин пэщэшхом Исус[+].

64– Ары, къызэрэпӀорэм фэд[*], – риӀуагъ Исус. – Ау сэ шъосэӀо, джы щегъэжьагъэу лъэкӀышхор зиӀэ Тхьэм иджабгъукӀэ госэу, ошъуапщэхэми ахэтэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къакӀоу шъулъэгъущт[+].

65Джащыгъум дин пэщэшхом ищыгъынхэр къызэгуитхъыгъэх.[*]

– Тхьэр ыгъэпцӀыгъ, – къыӀуагъ ащ. – Сыда нэмыкӀ шыхьат зэрэтищыкӀэгъэжьыр? Джары, Тхьэр зэригъэпцӀыгъэр шъо зэхэшъухыгъ[+]. 66Сыдэущтэу шъухаплъэра?

– УкӀ ифэшъуаш, – пэгъокӀ къатыжьыгъ ахэмэ.

67Джащыгъум Исус ынэгу кӀэужъунтхагъэх, бжымкӀи еуагъэх. НэмыкӀхэри ынэпашъо кӀаутызэ, 68раӀуагъ:

– Христос, упегъымбармэ, хэтми къыоуагъэм ыцӀэ къаӀо!


Петрэ Исус зыщыщыр ымышӀэу къызэриӀуагъэр


(Марк 14:66-72; Лука 22:54-62; Иуан 18:15-18, 25-27)

69[•]Джащыгъум Петрэ щагум дэсыгъ. УнэӀут пшъашъэ горэ къекӀуалӀи, къыӀуагъ:

– Ори а Исусэу Галилей щыщым уригъусагъ.

70– Хьау, зыфапӀорэр сшӀэрэп, – къыщиӀуагъ Петрэ зэкӀэмэ апашъхьэ.

71ЕтӀанэ Петрэ щагум идэкӀыпӀэ Ӏухьэзэ, нэмыкӀ унэӀут пшъашъэ горэм къылъэгъуи, ащ дэжьым щытхэм ариӀуагъ:

– Мы лӀыри Назарет щыщ Исус игъусагъ.

72Джыри зэ Петрэ, – А лӀыр сшӀэрэп, – ыӀуи, тхьэ ыӀуагъ.

73ТӀэкӀу тешӀагъэу, ащ дэжьым щытхэм Петрэ къыбгъодахьэхи, къыраӀуагъ:

– Шъыпкъэу ори ахэмэ уащыщ, сыда пӀомэ, уигущыӀакӀэ ар нафэ къешӀы.

74– Тхьэр сэгъэпцӀы, къасӀорэр мышъыпкъэмэ, а лӀыр сшӀэрэп, – ыӀуи, Петрэ тхьарыӀо ышӀэу ыублагъ. Ардэдэм атакъэр къэӀуагъ. 75Джащыгъум Исус къыриӀогъэгъэ гущыӀэхэр Петрэ ыгу къэкӀыжьыгъэх:

– Атакъэр Ӏоным ыпэкӀэ, сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт. Ар ыгу къызэкӀыжьым, Петрэ щагум дэкӀи, лъэшэу гъыгъэ[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ БЛЫНЭРЭШЪХЬ


Ӏэшъхьэтет Пилат ыпашъхьэ Исус зэрэращагъэр


(Марк 15:1-5; Лука 23:1-5; Иуан 18:28-38)

1[•]Нэф къызэшъым, дин пэщэшхо пстэумрэ цӀыфмэ янахьыжъхэмрэ зэдеусэхи, Исус укӀ тыралъхьанэу аухэсыгъ. 2Исус Ӏэхъу тыралъхьи, Ӏуащи, Ӏэшъхьэтет Понтый Пилат[*] ӀэкӀалъхьагъ[+].


Иудэ зэрэлӀагъэр


(Апостол. 1:18-19)

3[•]Иудэу Исус ахэмэ язгъэубытыгъэм Исус укӀ зэрэтыралъхьагъэр зелъэгъум, кӀэгъожьи, ратыгъэ тыжьын ахъщэ щэкӀыр дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ афихьыжьи, 4ариӀуагъ:

– ЛӀы хыер зэрэшъозгъэубытыгъэмкӀэ псэкӀод сшӀагъэ.

– Ащ тэ тиӀоф хэлъэп, о уиӀоф нахь, – къыраӀуагъ ахэмэ.

5Джащыгъум Иудэ а тыжьын ахъщэхэр Тхьэм иунэшхо кӀоцӀым щыритэкъухи, чӀэкӀыжьыгъ. ЕтӀанэ кӀуи, зитхьалэжьыгъ[+].

6Дин пэщэшхохэм тыжьын ахъщэхэр аштэжьхи, къаӀуагъ:

– Мыхэр Тхьэм пае ахъщэр зыдэлъ пхъуантэм хабзэкӀэ даплъхьэ хъущтэп, сыда пӀомэ, ар лъыуасэшъ ары[+].

7Ащыгъум зэупчӀыжьхи, хымэхэр чӀалъхьажьынхэу къошынышӀэм ихьасэ а ахъщэмкӀэ къащэфынэу аухэсыгъ. 8Аущтэу непэ нэс а хьасэм «Лъыосэ ХьасэкӀэ» еджэх. 9Джащыгъум пегъымбар Иеремие мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьыгъэх: «Шъхьэуасэу израиль цӀыфхэм ежь пае агъэнэфэгъэ тыжьын ахъщэ щэкӀыр ашти,[+] 10ахэмкӀэ къошынышӀым ихьасэ къащэфыгъ, Зиусхьаным унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу».


Ӏэшъхьэтет Пилат Исус зэреупчӀыгъэр


(Марк 15:2-5; Лука 23:3-5; Иуан 18:33-38)

11[•]Джащыгъум Ӏэшъхьэтет Пилат ыпашъхьэ Исус иуцуагъ.

– О джуртмэ уряпачъыхьа? – къеупчӀыгъ Ӏэшъхьэтетыр Исус.

– Ары, къызэрэпӀорэм фэд[*], – къыӀожьыгъ Исус[+].

12Ау дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ Исус загъэмысэм, Исус зи къыӀуагъэп. 13Джащыгъум Пилат Исус къыриӀуагъ:

– Къыптыралъхьэрэр зыфэдизыр зэхэпхырэба[+]?

14Ау Исус зы гущыӀи къыӀожьыгъэп. Зи къызэримыӀожьыгъэр Ӏэшъхьэтет Пилат лъэшэу ыгъэшӀэгъуагъ.


Исус укӀ зэрэтыралъхьагъэр


(Марк 15:6-15; Лука 23:13-25; Иуан 18:39–19:16)

15[•]ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор къэсымэ, цӀыфхэр зыкӀэлъэӀурэ хьапсчӀэс горэ къафитӀупщыжьыныр Ӏэшъхьэтет Пилат ихэбзагъ. 16А мафэхэм Бар-Аббэ ыцӀэу, хьапсчӀэс цӀэрыӀо горэ яӀагъ. 17Арыти, ахэр къызызэӀокӀэхэм, Пилат яупчӀыгъ:

– Хэта къышъуфэстӀупщыжьынэу шъузфаер? Бар-Абба хьауми ХристоскӀэ заджэхэрэ Исус ара?

18Пилат аущтэу зыкӀяупчӀыгъэр шъугъоным къыхэкӀэу ахэмэ Исус къызэрэӀэкӀалъхьагъэр ешӀэти ары[+].

19Пилат унэшъошӀ тӀысыпӀэм тесызэ, ишъуз лӀыкӀохэр къыфигъакӀохи, къыраригъэӀуагъ:

– Мы лӀэу шъыпкъагъэ зиӀэм мыхъун горэ епшӀэкъон, сыда пӀомэ, нычэпэ пкӀыхьэпӀэ Ӏае слъэгъуи, мы лӀым пае къин сщэчыгъэ.

20Ау Пилат Бар-Аббэ къырагъэтӀупщыжьынэуи, Исус рагъэгъэкӀодынэуи дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ цӀыф купышхохэм араӀуагъ[+].

21– ТӀумэ язэу хэта къышъуфэстӀупщыжьынэу шъузыфаер? – ыӀуи, Ӏэшъхьэтет Пилат джыри зэ цӀыфмэ ариӀуагъ.

– Бар-Абб ары, – къаӀуагъ ахэмэ.

22– Адэ, ХристоскӀэ заджэхэрэ Исус сыд есшӀэщт? – ариӀуагъ Пилат.

– Къащым теӀулӀ! – къаӀуагъ зэкӀэмэ.

23– Сыда ащ бзэджагъэу ышӀагъэр? – яупчӀыгъ Пилат. Ау ахэр нахь инэу къэзэрэгъэкууагъэх:

– Къащым теӀулӀ![+]

24Пилат зи хишӀыхьан ымылъэкӀэу, цӀыфхэр нахь къызэрэбырсырыхэрэр зелъэгъум, псы къышти, цӀыфхэм апашъхьэ ыӀэхэр щитхьакӀыжьхи, къыӀуагъ:

– Мы лӀэу шъыпкъагъэ зиӀэм ылъ сэ къыстефэрэп. Ар шъо шъупшъэ илъ![+]

25– Ащ ылъ тэри тибынхэми къыттерэф! – къаӀуагъ зэкӀэ цӀыфхэм[+].

26Джащыгъум Пилат Бар-Аббэ афитӀупщыжьыгъ. ЕтӀанэ дзэлӀхэр Исус къамыщкӀэ ригъаохи, къащым тыраӀулӀэнэу аӀэкӀилъхьагъ[+].


ДзэлӀхэр Исус зэрэкӀэнэкӀагъэхэр


(Марк 15:16-20; Иуан 19:2-3)

27[•]Джащыгъум Ӏэшъхьэтет Пилат идзэлӀхэм Исус преторие[*] зыцӀэ унэшхом ыкӀоцӀ чӀащагъ, адрэ къэнэгъэ дзэлӀ купышхори Исус бгъу пстэумкӀэ къыкӀэлъырытхэу щызэхаугъоягъэх. 28ЕтӀанэ дзэлӀхэм Исус ищыгъынхэр къыщахыхи, плъыжь чӀапцӀэу шъошэ кӀыхьэ щалъагъ. 29Панэм хэшӀыкӀыгъэ пачъыхьэ тандж фабли, ышъхьэ тыралъхьагъ, ыӀэ джабгъуи бэщ ӀэкӀалъхьагъ. Ащ нэужым лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьэхи, «Опсэу, джуртмэ япачъыхь!» раӀозэ, кӀэнэкӀагъэх. 30Теужъунтхагъэх, бэщымкӀэ ышъхьэ еуагъэх[+]. 31ЗыкӀэнакӀэхэ ужым, шъошэ кӀыхьэр щахыжьи, ежь ищыгъынхэр щалъэжьыгъ. ЕтӀанэ къащым тыраӀулӀэнэу преторием ращыжьыгъ.


Исус къащым зэрэтыраӀулӀагъэр


(Марк 15:21-32; Лука 23:26-43; Иуан 19:17-27)

32[•]Къалэм къыдэкӀхэзэ, Симон ыцӀэу, къалэу Кириние[*] щыщ лӀы горэм ӀукӀагъэх. Исус икъащ ыхьынэу ар рагъэзыгъ. 33Исус къызащэм, Голгофэ зыфаӀорэ чӀыпӀэм нэсыгъэх (Голгофэм къикӀырэр «Шъхьэпкъ ЧӀыпӀэр» ары). 34Ащ зынэсхэм, сэнэпсрэ зэзыпс дыджырэ зэхэшӀыхьагъэу ешъонэу Исус ратыгъ; зыхэхъумпӀэм, ешъоным фэежьыгъэп[+]. 35ЕтӀанэ Исус къащым тыраӀулӀагъ. Пхъэдз радзэзэ, Исус ищыгъынхэр зэфагощыгъэх[+]. 36ЕтӀанэ ащ дэжьым тӀысыгъэхэу, Исус аухъумэщтыгъ. 37Исус къащым зыкӀытыраӀулӀагъэр пхъэмбгъу горэм тетхагъэу, ежь ышъхьагъкӀэ къащым тыраӀулӀагъ: «Мыр Исус, джуртхэм я Пачъыхь». 38А чӀыпӀэм хъункӀэкӀуитӀу, зыр иджабгъукӀэ адрэр исэмэгубгъукӀэ, Исус игъусэхэу къащхэм атыраӀулӀагъэх. 39БлэкӀырэ цӀыфхэр Исус ехъоныщтыгъэх, ашъхьэхэр агъэсысхэу,[+] 40моущтэу аӀозэ:

– О Тхьэм иунэшхо зэхэзыкъутэу, мэфищкӀэ зэтезгъэуцожьыщтыр, умыкӀодэу зыкъэгъэнэжь! О Тхьэм ури Къомэ, къащым къехыжь![+]

41Ащ фэдэу дин пэщэшхохэми, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэми, нахьыжъхэми Исус кӀэнакӀэхэу къаӀуагъ:

42– НэмыкӀ цӀыфхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьыгъэх, ау ежь зыкъыгъэнэжьышъурэп. Ежь Израиль ипачъыхьэмэ, къащым къерэхыжьи, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэ хъущт[+]. 43Ежь Тхьэм щэгугъы. Джы Тхьэр ежь къыфаемэ, мыкӀодэу къерэгъэнэжь. Сыда пӀомэ, «Сэ Тхьэм сыри Къу» ыӀощтыгъэ. 44Исус игъусэхэу къащхэм тыраӀулӀэгъэ хъункӀакӀохэри ащ къехъоныщтыгъэх.


Исус зэрэлӀагъэр


(Марк 15:33-41; Лука 23:44-49; Иуан 19:28-30)

45[•]Щэджагъом[*] щегъэжьагъэу сыхьатыр щым[*] нэс а хэгъэгум тыдэкӀи шӀункӀ къыщыхъугъ. 46Сыхьатыр щым Исус мэкъэшхокӀэ джагъэ:

– Или, Или! Лама сабахтани?[*] (Ащ къикӀырэр: – О си Тхь! Си Тхь! Сыд пае О сыкъэубгынагъ?)[+]

47А чӀыпӀэм щытхэм ащыщхэм ар зызэхахым, аӀуагъ:

– Пегъымбар Иляс еджэ.

48Ащ лъыпытэу ахэмэ ащыщэу зыгорэ Ӏулъади, кӀышъо зэраӀотырэр къыштагъ. Сэнэпс шӀоӀугъэр хиз ышӀи, бэщ горэм пилъхьи, Исус кӀигъэшъунэу фищэигъ[+].

49– Зэ, пегъымбар Иляс къакӀоу, мыкӀодэу къыгъэнэжьмэ, тежъугъэплъ, – къаӀуагъ адрэхэм.

50Ау Исус джыри зэ мэкъэшхокӀэ джи, ыпсэ ытыгъ.

51Джащыгъум Тхьэм иунэшхо ипэӀухъо ыпшъэкӀэ къыщегъэжьагъэу ыхэ нэсыфэ тӀоу къызэготхъыгъ. ЧӀыгури къэсысыгъ, мыжъохэри зэгоутыгъэх[+]. 52Къэунэхэри зэӀукӀыхи, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу лӀагъэхэм ащыщхэу бэ къэтэджыжьыгъ[+]. 53Ахэр къэунэхэм къачӀэкӀыжьыгъэх, Исус лӀагъэмэ къызахэтэджыкӀыжь ужыми, къэлэ лъапӀэу Ерусалим дахьэхи, бэмэ зыкъарагъэлъэгъугъ.

54Дзэ пащэми ащ игъусэхэу Исус зыухъумэщтыгъэхэми чӀыгур къызэрэсысырэри зэкӀэ хъугъэ-шӀагъэри залъэгъум, лъэшэу щтагъэхэу аӀуагъ:

– Шъыпкъэ дэдэу мыр Тхьэм ы Къуагъ.

55ЧыжьэкӀэ къаплъэхэу, бзылъфыгъэ Ӏаджи ащ дэжьым щытыгъ. Ахэр Исус ӀэпыӀэгъу фэхъухэзэ, игъусэхэу Галилей къикӀыгъагъэх. 56Мыхэр ахэмэ ахэтыгъэх: къуаджэу Магдалэ[*] щыщ Мерэми, Зебедей ыкъохэм яни, нэмыкӀ Мерэми. Ар Якъубэрэ Иосыйрэ янагъ[+].


Исус ихьадэ къэунэм зэрэчӀалъхьажьыгъэр


(Марк 15:42-47; Лука 23:50-56; Иуан 19:38-42)

57[•]Пчыхьэ къызэхъум, Юсыф ыцӀэу, къуаджэу Ариматей щыщэу, лӀы бай горэ къэкӀуагъ. Ари Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщыгъ. 58Ар Пилат дэжь кӀуи, Исус ихьадэ кӀэлъэӀугъ. Джащыгъум хьадэр Юсыф ратыжьынэу Пилат унашъо ышӀыгъ. 59Юсыф хьадэр къышти, чэфын къабзэ рищэкӀи, 60къэунакӀэу ежь пае Ӏошъхьэ цакӀэм харигъэупкӀыгъэм чӀилъхьажьыгъ. ЕтӀанэ Юсыф къэунэ чӀэхьапӀэм мыжъошхо ӀуигъэукӀораий, ӀукӀыжьыгъ. 61Къуаджэу Магдалэ щыщ Мерэмрэ адрэ Мерэмрэ ащ дэжьым щыӀагъэх, къэунэм пэӀусхэу.


Къэунэм икъэрэгъулэхэр

62ЯтӀонэрэ мафэу бэрэскэшхом къыкӀэлъыкӀорэ мафэм дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ зэрэугъоихи, Ӏэшъхьэтет Пилат дэжь кӀуагъэх.

63– Тхьэматэ, а пцӀыусым псаузэ, «Мэфищ нэужым лӀагъэхэм сыкъахэтэджыкӀыжьыщт» зэриӀогъагъэр тыгу къэкӀыжьыгъ, – къаӀуагъ ахэмэ[+]. 64– Арышъ, ящэнэрэ мафэм нэсыфэ къэунэм фэсакъыхэзэ, къэрэгъулэхэм аухъумэнэу унашъо шӀы. Армырмэ, игъогу рыкӀохэрэр къэкӀонхэшъ, ихьадэ атыгъунышъ, цӀыфмэ араӀощт: «ЛӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ». А аужырэ пцӀыр апэрэ пцӀым нахьи нахь дэй хъущт.

65– Къэрэгъулэхэр шъосэтых, шъукӀуи, шъо зэрэшъулъэкӀэу къэунэр къэжъугъэгъун, – ариӀуагъ Пилат.

66Ахэр кӀохи, къэунэм къэрэгъулэхэр Ӏуагъэуцуагъэх, мыжъоми мыхъур тырадзагъ[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ИНЭРЭШЪХЬ


Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр


(Марк 16:1-8; Лука 24:1-12; Иуан 20:1-10)

1[•]Шэмбэтыр блэкӀыгъэу, тхьэмафэм иапэрэ мафэм нэф къызэшъым, Магдалэ щыщ Мерэмрэ адрэ Мерэмрэ къэунэм еплъынхэу кӀуагъэх[+].

2ОшӀэ-дэмышӀэу чӀыгур лъэшэу къэсысыгъ, сыда пӀомэ, Зиусхьаным имэлэӀич уашъом къехи, къэунэм Ӏухьи, мыжъошхор ӀуигъэукӀорэикӀи, ащ тетӀысхьагъ[+]. 3Ащ итеплъэ пчыкӀэм фэдэу ищыгъынхэри осым фэдэу фыжьыбзагъэх[+]. 4Къэрэгъулэхэр ащ зэрэщыщынэхэрэм пае къэкӀэзэзыгъэх, хьадашъуи яӀэ хъугъэ[+].

5– Шъумыщын, – ариӀуагъ мэлэӀичым бзылъфыгъэмэ. – Исусэу къащым тыраӀулӀагъэм шъузэрэлъыхъурэр сэшӀэ. 6Ар мыщ щыӀэжьэп. ЗэриӀуагъэм тетэу, ар лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ. ШъуӀухьи, шъуеплъ Зиусхьаныр зыдэщылъыгъэ чӀыпӀэм. 7Джы псынкӀэу шъукӀуи, игъогу рыкӀохэрэм яшъуӀу: «Исус лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ. Шъо шъуапэ ар Галилей кӀощт. Ащ дэжьым ар щышъулъэгъужьыщт». Джары, къэбарыр сэ шъосӀуагъэ[+].

8Бзылъфыгъэхэр къэунэм ӀукӀыжьхи, агучӀэ изыгъэу, ау гушӀогъошхуи яӀэу, макъэ арагъэӀунэу Исус игъогу рыкӀохэрэм адэжь ечъэжьагъэх. 9Игъогу рыкӀохэрэм макъэ арагъэӀунэу а бзылъфыгъэхэр чъэхэзэ, ошӀэ-дэмышӀэу Исус къаӀукӀи, къариӀуагъ:

– Шъопсэу. Мыдрэхэр Исус ечъалӀэхи, ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ итӀысхьэхи, ылъакъохэр аубытыгъ[+]. 10Джащыгъум Исус къариӀуагъ:

– Шъумыщын. ШъукӀуи, сшыхэр[*] Галилей кӀонхэу макъэ яжъугъэӀу. Ащ сэри сыщалъэгъущт[+].


Дин пэщэшхохэм къэрэгъулэхэр къуалъхьэкӀэ зэращэфыгъэхэр

11Бзылъфыгъэхэр кӀохэ зэхъум, къэрэгъулэхэм ащыщхэр къалэу Ерусалим дахьэхи, дин пэщэшхохэм адэжь кӀохи, зэкӀэ хъугъэр араӀотагъ. 12Дин пэщэшхохэр, нахьыжъхэр ягъусэхэу, зэрэугъоихи, зэупчӀыжьыгъэх. Ахъщабэ къэрэгъулэхэм арати, 13араӀуагъ:

– «Чэщым тэ тызыхэчъыем, Исус игъогу рыкӀохэрэр къакӀохи, ихьадэ атыгъугъ» шъуӀон фае. 14А къэбарыр Ӏэшъхьэтетым зызэхихыкӀэ, дгъэсамбырынышъ, шъори зи къышъуимыӀонэу тшӀыщт.

15Аущтэу къэрэгъулэхэм ахъщэр ашти, араӀуагъэм тетэу зекӀуагъэх. Непэ къынэсыжьэу а къэбарыр джуртмэ зэрахьэу ахэлъ.


Исус игъогу рыкӀохэрэм Ӏофэу ашӀэнэу апшъэ рилъхьагъэр


(Марк 16:14-18; Лука 24:36-49; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

16[•]Ащ нэужым Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀузыр Галилей кӀохи, ежь зыфиӀогъэгъэ Ӏуашъхьэм дэкӀоягъэх. 17ЕтӀанэ Исус залъэгъум, лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ итӀысхьагъэх; ау зышӀошъ мыхъурэ заулэ ахэмэ ахэтыгъ[+]. 18Исус игъогу рыкӀохэрэм къабгъодахьи, ариӀуагъ:

– Уашъоми чӀылъэми тетыгъошхор зэкӀэ щысиӀэу сӀэ илъ[+]. 19Арышъ, шъукӀуи, лъэпкъ пстэури сигъогу къытежъугъахь. Ты лъапӀэми, ы Къуи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи ацӀэкӀэ шъуумэхъыхи,[+] 20унашъохэу шъосӀуагъэхэр зэкӀэ агъэцэкӀэнхэу яшъуӀу. ШъыпкъэмкӀэ, дунаим икӀэух нэс сэ ренэу сышъуигъусэщт. Амин[+].

### КъэбарышӀур Марк къызэриӀотагъэр

#### КъэбарышӀур Марк къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Марк къызэриӀотагъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### АПЭРЭШЪХЬ


КЪЭБАРЫШӀУР МАРК КЪЫЗЭРИӀОТАГЪЭР


Тхьэм игущыӀэхэр умэхъэкӀо Иуан зэригъэӀущтыгъэхэр


(Маттэ 3:1-12; Лука 3:1-9, 15-17; Иуан 1:19-28)

1[•]Тхьэм ы Къо Исус Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур мары къызэриублэрэр[+].

2Тхьэм мыщ фэдэу къызэриӀорэр пегъымбархэм ятхылъхэм арыт:

«Мары о уапэ сэ силӀыкӀо къэсэгъакӀо;

ащ уигъогу къыпфигъэпсыщт[+].

3Ащ иджэ макъ ары[*] шъоф нэкӀым къыщыӀурэр, моущтэу ыӀозэ:

Зиусхьаным игъогу фэжъугъэпси,

игъогу лъагъохэр зэшъхьэ-зашъо фэшъушӀых».

4Тхьэм къызэриӀуагъэм тетэу, умэхъэкӀо[*] Иуан шъоф нэкӀым къыщылъагъуи[*], цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъэӀухэзэ, моущтэу къыӀощтыгъ:

– ШъуипсэкӀодхэм шъуафыкӀэгъожьи, зысэжъугъэумэхъ, Тхьэм ахэр къышъуфигъэгъунхэм пае[+].

5Иудей хэкум[*] зэкӀэ ис цӀыфхэри, Ерусалим дэс цӀыф пстэури Иуан дэжь кӀощтыгъэх. ПсэкӀодэу ашӀагъэхэр Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэхэти, Иордан псыхъом Иуан зыщырагъэумэхъыщтыгъ[+]. 6Иуан мэхъшэцым хэшӀыкӀыгъэу щыгъын щыгъыгъ, ыбги шъо бгырыпх илъыгъ, мацӀи шъоф шъоуи ышхыщтыгъ[+]. 7Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм аригъэӀухэзэ къыӀощтыгъ:

– Сэщ нахьи нахь лъэкӀышхо иӀэу зыгорэ саужкӀэ къэкӀощт. Зезгъэзыхэу ащ ицокъэлъэпсхэр фэстӀэтэнхэуи сифэшъуашэп. 8Сэ псымкӀэ шъусыумэхъыгъ, ау ащ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэкӀэ шъуиумэхъыщт.


Иуан Исус зэриумэхъыгъэр


(Маттэ 3:13-17; Лука 3:21-22)

9[•]А мафэхэм Галилей хэкум[*] щыщ къалэу Назарет[*] Исус къыдэкӀи, Иордан псыхъом Иуан зыщыригъэумэхъыгъ[+]. 10Исус псым къыхэкӀыжь пэтэу, уашъор зэгокӀи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тхьаркъом фэдэу ежь къызэрэфехырэр ылъэгъугъ[+]. 11Уашъоми макъэ къиӀукӀыгъ:

– Сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр оры.[*][+]


Исус псэкӀод ригъэшӀэным шэйтаныр ыуж зэритыгъэр


(Маттэ 4:1-11; Лука 4:1-13)

12Ащ лъыпытэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Исус шъоф нэкӀым ыщагъ. 13Шэйтаныр Исус псэкӀод ригъэшӀэным ыуж итэу, Исус мэфэ тӀокӀитӀурэ шъоф нэкӀым итыгъ. ХьэкӀэ-къуакӀэхэм ахэтыгъ. МэлэӀичхэри фэӀофтабгэщтыгъэх[+].


Исус иӀоф Галилей хэкум зэрэщиублагъэр


(Маттэ 4:12-17; Лука 4:14-15)

14[•]УмэхъэкӀо Иуан хьапсым зычӀадзэ ужым[*], Исус Галилей хэкум кӀуи, Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур щигъэӀоу ыублагъ[+].

15– Мафэр къэсыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхуи[*] къэблэгъагъ. ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, къэбарышӀур шъушӀошъ жъугъэхъу, – ыӀощтыгъ[+].


Исус игъогу рыкӀонхэу пцэжъыешэ нэбгыриплӀым къызэряджагъэр


(Маттэ 4:18-22; Лука 5:1-11)

16Исус Галилей псыхъураем[*] иӀушъо рекӀокӀызэ, Симонрэ ащ ышэу Индрысрэ хъытыур псым хадзэу ылъэгъугъ, сыда пӀомэ, пцэжъыяшэхэти ары[+]. 17Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Сауж шъукъырыкӀу. Пцэжъые къэшъуубытыным ыуж шъузэритыгъэм фэдэу, цӀыфхэр сигъогу къытежъугъэхьанхэм шъузэрэхэтыщтыр шъозгъэшӀэщт[+].

18Ахэмэ а гущыӀэхэр зэрэзэхахэу, хъытыухэр къагъанэхи, Исус ыуж ихьагъэх[+].

19Исус ащ тӀэкӀу ӀукӀотыгъэу, Зебедей ыкъохэу Якъубэрэ Иуанрэ къуашъом исхэу, яхъытыухэр агъэхьазырхэу ылъэгъугъ. 20Ащ лъыпытэу Исус ахэми яджагъ. Ятэу Зебедейрэ илэжьакӀохэмрэ къуашъом исхэу къабгынэхи, ахэр Исус ыуж ихьагъэх.


Исус лӀы горэм джынэпцӀэ Ӏаер зэрэхифыгъэр


(Лука 4:31-37)

21[•]ЕтӀанэ къалэу Капернаум[*] дэхьагъэх. Шэмбэт мафэр[*] къызэсым, Исус синэгогум[*] чӀахьи, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ[+]. 22ЦӀыфхэм Исус Ӏофхэр зэраригъашӀэщтыгъэ шӀыкӀэр агъэшӀэгъуагъ, сыда пӀомэ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм[*] афэмыдэу, тетыгъошхо иӀэу, Тхьэм игъогу цӀыфхэм аригъашӀэщтыгъэти ары[+]. 23ОшӀэ-дэмышӀэу джынэпцӀэ Ӏае зыхэс лӀы горэ синэгогум къыщылъагъуи, къахэкууагъ:

24– Сыд уиӀофэу къытхэлъыр, Назарет щыщ Исус? ТыбгъэкӀодынэу укъэкӀуагъа? О хэтми узыщыщыр сэшӀэ: Тхьэм дэжь къикӀыгъэ ЛъапӀэр оры[+].

25– Щыгъэт, мы лӀым къыхэкӀыжь! – къыӀуагъ Исус, джынапцӀэм егыеу. 26ДжынэпцӀэ Ӏаем лӀыр къыгъэкӀэзэзи, мэкъэшхокӀэ къэкууи, лӀым хэкӀыжьыгъ[+].

27ЦӀыфхэм ар залъэгъум, пстэуми лъэшэу агъэшӀагъуи, зэраӀожьыгъ:

– Сыда мыр? ШӀэныгъакӀэхэр цӀыфхэм арегъашӀэх. Тетыгъошхуи иӀэу, джынэпцӀэ Ӏаехэми унашъо афишӀызэ, егъэдаӀох[+].

28Аущтэу зэкӀэ Галилей хэкум Исус икъэбар псынкӀэу щыӀугъ.


Исус цӀыфыбэхэр зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:14-17; Лука 4:38-41)

29ЕтӀанэ ахэр синэгогум къызэрэчӀэкӀыжьхэу, Якъубэрэ Иуанрэ ягъусэхэу, Симонрэ Индрысрэ яунэ кӀуагъэх. 30Симон ишӀугуащэ плъыр-стыркӀэ сымаджэу пӀэм хэлъыгъ. Ар зэрэсымаджэр занкӀэу Исус къыраӀуагъ[+]. 31Исус ащ дэжь кӀуи, ыӀэ ыубыти, къыгъэтӀысыгъ. ШӀугуащэм плъыр-стырыр хэкӀыжьыгъ, къэтэджыжьи, ахэр къыхьакӀэхэу ыублагъ[+].

32Пчыхьэм тыгъэр зыкъохьажь ужым, сымаджэхэмрэ джынапцӀэ зыхэсхэмрэ зэкӀэ Исус къыфащагъэх. 33Къалэм дэс пстэури пчъэӀупэм къыщызэӀукӀагъ. 34Ащ дэжьым Исус уз зэмылӀэужыгъуабэ зиӀэ сымэджэ Ӏэджи ыгъэхъужьыгъ, джынэпцӀабэхэри цӀыфхэм ахифыгъ, ау джынапцӀэхэр къэгущыӀэнхэу фит ышӀыгъэхэп, сыда пӀомэ, ахэмэ ар зэрэ Христосыр ашӀэщтыгъэти ары[+].


Исус Галилей хэкур къыкӀухьэзэ, Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм зэраригъэӀущтыгъэр


(Лука 4:42-44)

35[•]Пчэдыжьым жьы дэдэу Исус къэтэджи, къалэм дэкӀи, чӀыпӀэ Ӏудзыгъэ горэм кӀуи, Тхьэм щелъэӀугъ[+]. 36Симонрэ игъусэхэмрэ Исус лъыхъунхэу дэкӀыгъэх. 37Къызагъотыжьым, раӀуагъ:

– ЗэкӀэ цӀыфхэр къыплъэхъух.

38– Гъунэгъу къуаджэхэми къалэхэми тыжъугъакӀу, ахэми Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм щязгъэӀунхэм пае, – къариӀожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, джары сэ сыкъызфэкӀуагъэр.

39Аущтэу Галилей хэкур зэкӀэ къыкӀухьэзэ, ясинэгогухэм цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъэӀущтыгъ, джынапцӀэхэри цӀыфхэм ахифыщтыгъ.


Исус шъоджэ уз Ӏае зиӀэ лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:1-4; Лука 5:12-16)

40[•]Шъоджэ уз Ӏае зиӀэ лӀы горэ Исус дэжь къакӀуи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ къэтӀыси, къелъэӀугъ:

– Уфаемэ, сыбгъэхъужьын плъэкӀыщт[+].

41Исус ыгу егъугъ, ыӀэ ыщэий, тырилъхьи[*], ыӀуагъ:

– Ары, сыфай, псаоу хъужь!

42Ардэдэм шъоджэ узыр а лӀым хэкӀыжьи, къабзэ хъужьыгъэ[+].

43Ащ лъыпытэу Исус ар ытӀупщыжьыгъ, фигъэпытэу риӀозэ:[+]

44– Фэсакъ, мыр зыми емыӀотэжь, ау дин пащэм дэжь кӀуи, зегъэлъэгъу. Узэрэхъужьыгъэм пае, пегъымбар Мусэ иунашъо тетэу къурмэн шӀы. Ар узэрэхъужьыгъэмкӀэ цӀыфхэм апашъхьэ шыхьат щыхъущт[+].

45Ау а лӀыр ӀукӀыжьи, къехъулӀэгъэ пстэури ыӀуатэзэ, къэбарыр цӀыфхэм ариӀоу ыублагъ. Арыти, цӀыфхэм къалъэгъоу Исус къалэ горэми дэхьан ымылъэкӀыжь хъугъэ, ау чӀыпӀэ Ӏудзыгъэхэм ащыӀэщтыгъ. Ау щытми, тыдэкӀи къикӀыхэу цӀыфхэр ыдэжь къакӀощтыгъэх[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


ЗыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀы горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 9:1-8; Лука 5:17-26)

1[•]Мэфэ заулэ тешӀагъэу Исус къалэу Капернаум къызегъэзэжьым, иунэ къызэрэкӀожьыгъэр цӀыфмэ зэхахыгъ[+]. 2ЦӀыфхэу къэзэрэугъоигъэхэр зэрэбагъэм пае, унэ пчъэӀупэми хэуцуапӀэ имыӀэжь хъугъэ, Исуси Тхьэм игущыӀэхэр аригъэӀухэу ыублагъ. 3Джащыгъум цӀыф куп къэкӀуагъ; ахэмэ ащыщ нэбгыриплӀым зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀы горэ къыздахьыгъ. 4ЦӀыфхэр зэрэбагъэм къыхэкӀыкӀэ, сымаджэр Исус рахьылӀэн алъэкӀыгъэп. Унашъхьэм дахьыий, Исус зыдэщыӀэ лъэныкъомкӀэ унашъхьэм щыщ тырахи, сымаджэр пӀуаблэм телъэу ратӀупщэхыгъ[+]. 5Исус ахэмэ яшӀошъхъуныгъэ зелъэгъум, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым риӀуагъ:

– СикӀал, уипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх[+].

6Тэурат егъэджэкӀо пащэхэу ащ дэжьым щысыгъэхэм ащыщхэм агукӀэ аӀуагъ:

7– Сыд пае мы лӀыр моущтэу гущыӀэра? Ащ Тхьэр егъэпцӀыба? Тхьэм нэмыкӀэу, хэта псэкӀодшӀагъэхэр зыгъэгъун зылъэкӀырэр[+]?

8Ардэдэм Исус ыгукӀэ ахэмэ агухэм арылъыр ешӀэти, ариӀуагъ:

– Сыд пае ащ фэдэхэр шъо шъугухэмкӀэ шъуӀора? 9Тара нахь псынкӀагъор, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым «УипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх» епӀоныр ара, хьауми «Тэджи, уипӀуаблэ къашти, къэкӀухь» епӀоныр ара? 10Ау шъушӀэным пае, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо[*] псэкӀодшӀагъэхэр ыгъэгъунхэу дунаим тетыгъо зэрэщыриӀэр, – Исус зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым риӀуагъ:

11– Сэ осэӀо, къэтэджи, уипӀуаблэ къашти, шъуадэжь кӀожь!

12Ардэдэм лӀыр къэтэджи, ипӀуаблэ ышти, цӀыф пстэуми алъэгъоу унэм икӀыжьыгъ. Ар пстэуми инэу агъэшӀагъозэ, Тхьэм щытхъу фашӀэу аӀуагъ:

– Мыщ фэдэ Ӏоф тэ ныбжьи тлъэгъугъэп.


Исус игъогу рыкӀонэу Лэуй къызэреджагъэр


(Маттэ 9:9-13; Лука 5:27-32)

13[•]Исус джыри Галилей псыхъурэе Ӏушъом Ӏухьажьыгъ. ЦӀыф купышхо ыдэжь къэкӀуагъ, Исуси Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ. 14ЕтӀанэ нахь чыжьэу кӀозэ, хьакъулахь ахъщэр зыщыхахырэ унэм Ӏусэу, Алфей ыкъо Лэуй ылъэгъугъ.

– Сауж къырыкӀу, – риӀуагъ Исус. Лэуй къэтэджи, Исус ыуж ихьагъ.

15ЕтӀанэ Исус Лэуй иунэ щышхэ зэхъум, хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀод зышӀэхэрэмрэ бэ хъухэу, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ адашхэщтыгъэх; сыда пӀомэ, Исус ыуж ихьагъэхэр бэ хъущтыгъэх. 16Тэурат егъэджэкӀо пащэхэу фарисейхэм[*] ащыщхэм хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀод зышӀэхэрэмрэ Исус адашхэу залъэгъум, Исус игъогу рыкӀохэрэм араӀуагъ:

– Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ сыда ар зыкӀадашхэрэр, зыкӀадешъорэр[+]?

17Исус ар зызэхехым, ариӀуагъ:

– Псаухэр арэп Ӏазэ зищыкӀагъэхэр, сымаджэхэр ары нахь. Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм сяджэнэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, псэкӀодышӀэхэр япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьынхэм пае сяджэнэу ары нахь[+].


Джурт тхьэматэхэр нэкӀым ехьылӀагъэу Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 9:14-17; Лука 5:33-39)

18[•]УмэхъэкӀо Иуан игъогу рыкӀохэрэмрэ фарисейхэмрэ анэкӀыщтыгъ[*]. ЦӀыф заулэ къакӀуи, Исус къыраӀуагъ:

– Иуан игъогу рыкӀохэрэмрэ фарисейхэм ягъогу рыкӀохэрэмрэ анэкӀы. О уигъогу рыкӀохэрэм сыда зыкӀамынэкӀырэр[+]?

19– Шъаор ягъусэфэкӀэ, шъаом игъусэхэм анэкӀын алъэкӀына? Хьау, шъаор ягъусэфэкӀэ, анэкӀын алъэкӀыщтэп, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ[+]. 20– Ау шъаор затырахыщт мафэхэр къэкӀощтых. А мафэр къызыкӀокӀэ, анэкӀыщт[+].

21– ШэкӀыкӀэм щыщ идэжьын щыгъыныжъым зыми фишӀырэп. Аущтэу ышӀымэ, шэкӀыкӀэм щыщ идэжьыным щыгъыныжъыр зэӀитхъынышъ, гъуанэр нахь ин ышӀыщт. 22Джащ фэдэу, зыми сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыжъхэм аригъахъорэп. Аущтэу ышӀымэ, сэнэпсым шъонтхэр къызэгуитхъынхэшъ, сэнэпсыри къичъыщт, шъонтхэри кӀодыщтых. Ау сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыкӀэхэм арагъэхъон фае.


Шэмбэт мафэм Исус игъогу рыкӀохэрэм коцышъхьэхэр къызэрэпачыгъэхэр


(Маттэ 12:1-8; Лука 6:1-5)

23Шэмбэт мафэ горэм Исус коц хьасэхэр зэпичыхэзэ кӀощтыгъ. Игъогу рыкӀохэрэр кӀом хэтхэу, коцышъхьэхэр къыпачыхэу аублагъ[+]. 24Фарисейхэм Исус къыраӀуагъ:

– Еплъ, ахэмэ шэмбэт мафэм хабзэкӀэ пшӀэ мыхъущтыр[*] сыд пае ашӀэра[+]?

25– Даутэрэ игъусэхэмрэ къин хэтхэу, мэлакӀэ лӀэхэ зэхъум, ащ ышӀагъэм зыкӀи шъуеджагъэба? – ариӀожьыгъ Исус[+]. 26– Абиатар зыцӀэ дин пэщэшхом[*] имафэхэм Даутэ Тхьэм иунэ ихьи, цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур[*] ышхыгъ. А хьалыгъур дин пащэхэм анэмыкӀ хабзэкӀэ зыгорэм ышхы хъущтыгъэп, ау Даутэ ышхыгъ, игъусэхэми аригъэшхыгъ[+].

27ЕтӀанэ Исус ариӀуагъ:

– Тхьэм шэмбэт мафэр цӀыфым пае къыгъэхъугъэ нахь, цӀыфыр шэмбэт мафэм пае къыгъэхъугъэп[+]. 28Арышъ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо шэмбэт мафэм итхьэмат.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


ЗыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀы горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 12:9-14; Лука 6:6-11)

1[•]Джыри зэ Исус синэгогум чӀэхьагъ. ЗыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэу лӀы горэ ащ чӀэтыгъ[+]. 2Шэмбэт мафэм тефэу Исус а лӀыр ыгъэхъужьыщтмэ, фарисейхэр еплъакӀощтыгъэх, зэрагъэмысэн Ӏоф горэ къагъотыным пае[+]. 3Исус зыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀым риӀуагъ:

– Къэтэджи, утыгум къихь.

4ЕтӀанэ ахэмэ ариӀуагъ:

– Шэмбэт мафэм шӀу пшӀэныр ара, хьауми бзэджагъэ пшӀэныр ара хабзэкӀэ хъущтыр, псэ мыкӀодэу къэбгъэнэжьыныр ара, хьауми бгъэкӀодыныр ара? Ау ахэмэ заушъэфыгъ[+].

5Ахэмэ яжъалымыгъэ Исус ыгу къеуи, губжыгъэу ахаплъи, лӀым риӀуагъ:

– О пӀэ къэщэй. ЛӀым ыӀэ къыщэигъ, адрэ Ӏэ псауми фэдэ хъужьыгъэ[+]. 6Джащыгъум фарисейхэр синэгогум чӀэкӀыжьхи, ежьхэмрэ пачъыхьэ Ирод дезгъаштэхэрэмрэ[*] Исус агъэкӀодынэу зэдырахъухьагъ, зэрагъэкӀодыщт шӀыкӀэмкӀэ зэупчӀыжьхэзэ.


ЦӀыф купышхор Исус зэрэкӀэлъыкӀуагъэр

7Исус игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу а чӀыпӀэм икӀыжьи, Галилей псыхъураем кӀуагъэ. Галилей хэкум щыщ цӀыфыбэхэр Исус ыуж ихьагъэх[+]. 8Исус ышӀэгъэ Ӏоф пстэури зэхахыгъэти, Иудей хэкуми, Ерусалими, Идумей хэкуми, Иордан псыхъом иадрабгъу щыӀэ хэкуми, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] алъэныкъоми цӀыфыбэхэр къарыкӀыхи, Исус дэжь къэкӀуагъэх. 9Ащ дэжьым цӀыф купышхор тезэрэмыгъэбэнэным пае, Исус игъогу рыкӀохэрэм къуашъо ежь хьазырэу фаӀыгъынэу ариӀуагъ. 10Сыда пӀомэ, Исус цӀыфыбэхэр ыгъэхъужьыщтыгъэти, уз зиӀэ пстэури нэсынхэу задзыщтыгъ[+]. 11ДжынэпцӀэ Ӏаехэми Исус залъэгъукӀэ, ыпашъхьэ зырадзыхти, куощтыгъэх: «О Тхьэм ури Къу»[+]. 12Ау Исус ежь зыщыщыр цӀыфхэм къарамыгъэшӀэнэу джынапцӀэхэм ишъыпкъэу афигъэпытэщтыгъ[+].


Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур зэригъэнэфагъэр


(Маттэ 10:1-4; Лука 6:12-16)

13[•]Исус Ӏуашъхьэм дэкӀуаий, ежь зыфаехэм къяджагъ, ахэри ыдэжь къэкӀуагъэх. 14Нэбгырэ пшӀыкӀутӀу ежь игъусэнхэуи, Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм арагъэӀунхэм пае, ыгъэкӀонхэуи ыгъэнэфагъ. 15Ащ нэмыкӀэу, сымаджэхэр агъэхъужьынхэуи, джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахафынхэуи тетыгъо аритыгъ. 16Исус нэбгырэ пшӀыкӀутӀоу ыгъэнэфагъэр мыхэр арых: Симонэу Исус ятӀонэрэ цӀэу Петрэ зыфиусыгъэр;[+] 17Зебедей ыкъуитӀоу Якъубэрэ Иуанрэ (ахэмэ ятӀонэрэ цӀэу Бне-Регеш афиусыгъ; Бне-Регешым къикӀырэр «Шыблэм ыкъохэр» ары);[+] 18етӀанэ Индрыс, Филипп, Бар-Талмай, Маттэ, Фомэ, Алфей ыкъо Якъуб, Таддей, Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэщтыгъэр[*],[+] 19Иудэ Искариот. А Иудэр ары нэужым Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыгъэр[+].


Исусрэ джынапцӀэхэм япащэу БаӀал-Зэбулрэ


(Маттэ 12:22-32; Лука 11:14-23; 12:10)

20[•]ЕтӀанэ Исус унэм кӀожьыгъэ. Ежьыррэ игъогу рыкӀохэрэмрэ шхэгъу имыфэхэзэ цӀыф купышхо джыри къэзэрэугъоигъ[+]. 21Исус иунэкъощхэм ежь къызэригъэзэжьыгъэр зызэхахым, «Ащ зишӀэжьырэп» аӀуи, къащэжьынэу лъыкӀуагъэх[+].

22Тэурат егъэджэкӀо пащэхэу Ерусалим къикӀыгъэхэм Исус ехьылӀагъэу аӀощтыгъ:

– БаӀал-Зэбулэу[*] ащ хэс, БаӀал-Зэбулэу джынапцӀэхэм япащэ илъэкӀ ары джынапцӀэхэр цӀыфхэм зэрахифырэр[+].

23Арыти, Исус ахэмэ къяджи, гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ ариӀуагъ:

– Шэйтаным сыдэущтэу шэйтаныр цӀыф горэм хифын ылъэкӀына? 24Зы пачъыхьагъум лъэныкъуитӀоу зигощымэ, щыӀэжьын ылъэкӀыщтэп. 25Ащ фэдэу зы унэри лъэныкъуитӀоу зигощымэ, щыӀэжьын ылъэкӀыщтэп. 26Шэйтанри къэтэджэу, ежь ышъхьэ пэуцужьэу, лъэныкъуитӀоу зигощымэ, ари щыӀэжьын ылъэкӀыщтэп, икӀодыжьыгъо къэсыгъэ нахь. 27Зыми кӀуачӀэ зиӀэ лӀы горэм иунэ ихьэу, ихьапщыпхэр къырихын ылъэкӀыщтэп, ыпэ рапшӀэу а лӀэу кӀуачӀэ зиӀэр зэкӀоцӀимыпхэмэ. Ау а лӀыр зэкӀоцӀипхэмэ, иунэ къыхъункӀэн ылъэкӀыщт. 28Шъыпкъэр шъосэӀо, цӀыфхэм сыд фэдизэу Тхьэр агъэпцӀыми, япсэкӀод пстэури къафэгъущтых. 29Ау хэтми Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгъэпцӀырэм егъашӀэми фэгъущтэп, мыкӀодыжьын псэкӀодкӀэ мысэ мэхъу нахь[+].

30Исус ар зыкӀиӀуагъэр «ДжынэпцӀэ Ӏае хэс» ахэмэ ежь ехьылӀагъэу аӀуагъэти ары.


Исус янэрэ ышхэмрэ


(Маттэ 12:46-50; Лука 8:19-21)

31[•]Джащыгъум Исус янэрэ ышхэмрэ къэкӀуагъэх. Щагум дэтхэу, Исус къеджэнэу зыгорэ агъэкӀуагъ[+]. 32ЦӀыф купышхоу Исус къетӀысэкӀыгъэхэм къыраӀуагъ:

– О уяни, пшыхэри, пшыпхъухэри щагум дэтхэу къыпкӀэупчӀэх.

33– Хэта сяни сшыхэри? – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ.

34ЕтӀанэ къетӀысэкӀыгъэхэм ахаплъи, къыӀуагъ:

– Мыхэр ары сэ сянэри сшыхэри. 35Хэти Тхьэр зыфаер зыгъэцакӀэрэр ары сэ сшыри, сшыпхъури, сянэри[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 13:1-9; Лука 8:4-8)

1[•]Исус джыри псыхъурэе Ӏушъом дэжь цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэхэу ыублагъ. ЦӀыфхэу Исус дэжь къыщызэрэугъоигъэхэр зэрэбагъэм пае, ар псым тет къуашъо горэм итӀысхьагъ. ЗэкӀэ цӀыфхэр псыӀушъом Ӏутыгъэх. 2ГъэсэпэтхыдэхэмкӀэ цӀыфхэм бэ аригъашӀэщтыгъэр, мыщ фэдэу ариӀозэ:

3– ШъукъэдаӀу. ЛӀы горэм чылапхъэ ыпхъынэу дэкӀыгъ. 4Чылапхъэр ыпхъызэ, ащ щыщ тӀэкӀу гъогум тетэкъуагъ. Бзыухэр къэбыбхи, ар ашыпыгъ. 5Зы тӀэкӀуи етӀэ макӀэ зыхэлъ чӀыгу мыжъуалъэм тетэкъуагъ. ЧӀыгур куугъэпти, шӀэх дэдэу къыхэкӀыгъ, 6ау тыгъэр къызыдэкӀуаем, пыгъукӀыгъ, лъэпсэ куу зэримыӀагъэм пае гъугъэ. 7НэмыкӀ тӀэкӀуи панэхэм ахэтэкъуагъ. Панэхэр къэкӀыхи, чылапхъэу къыхэкӀыгъэхэр атхьалэхи, зи къапагъэкӀагъэп. 8ЕтӀани зы тӀэкӀу чӀыгу дэгъум хэтэкъуагъ. Ахэр къыхэкӀыхи, къыдэкӀуаехи, шъхьэлъагъэх. Зы шъхьэ налъэм коцыцэ щэкӀ къытыгъ, адрэм тӀокӀищ, адрэми коцыцишъэ къикӀыгъ.

9ЕтӀанэ Исус къыпигъэхъожьыгъ:

– РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].


Исус цӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэр къызкӀафиӀуатэщтыгъэр


(Маттэ 13:10-17; Лука 8:9-10)

10[•]ЦӀыфхэр зэбгырыкӀыжьхи, Исус изакъоу къызэнэжьым, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумрэ игъусэхэмрэ гъэсэпэтхыдэхэм яхьылӀагъэу къеупчӀыгъэх.

11– Тхьэм и Тетыгъошхо ишъэфхэр шъушӀэнхэу Тхьэм фитыныгъэ къышъуитыгъ, – ариӀуагъ Исус, – ау нэмыкӀ цӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ Ӏоф пстэури алъэӀэсы[+]. 12Аущтэу[*] «ахэр анэхэмкӀэ еплъыхэ пэтми, зи алъэгъущтэп, атхьакӀумэхэмкӀэ даӀохэ пэтми, зи къагурыӀощтэп. Армырмэ, Тхьэм дэжь къагъэзэжьыщтыгъ, ащи япсэкӀодхэр афигъэгъущтыгъэх»[+].


Чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр


(Маттэ 13:18-23; Лука 8:11-15)

13Ащ ыуж Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– Мы гъэсэпэтхыдэр къыжъугурымыӀоу, адрэ гъэсэпэтхыдэ пстэури сыдэущтэу къыжъугурыӀощта? 14Зыпхъырэм Тхьэм игущыӀэхэр епхъы[+].

15ЦӀыфхэм ащыщэу зы купыр гъогум тепхъэгъэ чылапхъэм фэд. Тхьэм игущыӀэхэр зэрэзэхаххэу, шэйтаныр къэкӀошъ, гущыӀэхэу агухэм арылъ хъугъэхэр рехыжьы.

16– Адрэ цӀыф купыр чӀыгу мыжъуалъэм тепхъэгъэ чылапхъэм фэд. Тхьэм игущыӀэхэр зэрэзэхаххэу, а гущыӀэхэр гушӀуагъокӀэ аштэх. 17Ау ахэмэ агухэмкӀэ лъапсэ зэрямыӀэм пае, шӀошъхъуныгъэм игъогу бэрэ тетыжьхэрэп. Тхьэм игущыӀэхэм апаекӀэ, е гузэжъогъу зэрэхафэхэу, е цӀыфхэм ахэмэ къин зэрарагъэщэчэу, шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыжьых[+]. 18ЕтӀанэ зы цӀыф купыр панэхэм ахэпхъэгъэ чылапхъэм фэд. Ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр зэхахых, 19ау мы дунаим игугъухэри, баиныгъэм игъэпцӀэныгъи, нэмыкӀ Ӏоф мыхъо-мышӀэхэм акӀэхъопсынхэри агухэм ехьэхэшъ, Тхьэм игущыӀэхэу агухэм арылъхэр атхьалэхэшъ, а цӀыфхэми шӀугъэ къапыкӀырэп[+]. 20ЕтӀани нэмыкӀ цӀыф купыр чӀыгу дэгъум хэпхъэгъэ чылапхъэм фэд. Ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр зэхахыхэшъ, а гущыӀэхэр аштэх, ахэми шӀугъэ къапэкӀы, е фэдэ щэкӀ, е фэдэ тӀокӀищ, е фэдишъэ[+].


Щэлъэ чӀэгъым чӀэт остыгъэр

21[•]Ащ ыуж Исус ариӀуагъ:

– Зыгорэм остыгъэр къыхьэу, щэлъэ чӀэгъым е пӀэкӀор чӀэгъым чӀегъэуцуа? Остыгъэр тетыпӀэ лъагэм тырегъэуцо нахь[+]. 22Сыда пӀомэ, сыд щыщми гъэбылъыгъэр къэлъэгъожьыщт, сыд щыщми чӀэухъумагъэри къэнэфэжьыщт[+]. 23РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].

24Исус етӀанэ ариӀуагъ:

– Зэхэшъухырэм тэрэзэу гу лъышъут. Шъо шапхъэу зэрэшъушырэм фэдэ шапхъэкӀэ Тхьэм шъо къышъуфишыжьыщт, нахьыбэуи къышъуфыхигъэхъощт[+]. 25Тхьэм зиӀэм нахьыбэ къыритыщт, ау зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжьыщт Тхьэм[+].


Чылапхъэу къэкӀырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

26Исус мыри къыӀуагъ:

– Тхьэм и Тетыгъошхо зыфэдэр мары. ЛӀы горэм чылапхъэр чӀыгум хепхъэ. 27Чэщым мэчъые, мафэми къэтэджы, чылапхъэр къэкӀы, къыдэкӀуае, ау ар зэрэхъурэр ащ ышӀэрэп. 28ЧӀыгум ежь-ежьырэу къыхэкӀы, ыпэ рапшӀэу пкъыр къыхэкӀы, етӀанэ ар мэшъхьалъэ, етӀанэ мэтӀыргъо. 29Шъхьэналъэхэр зытӀыргъохэкӀэ, хыныгъор къэсыгъэшъ, ахыжьы[+].


Андэгурацэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 13:31-32; Лука 13:18-19)

30[•]– Тхьэм и Тетыгъошхо сыдым фэдгъэдэн? – къыӀуагъ Исус. – Хьауми сыд гъэсэпэтхыдэкӀэ ар зыфэдэр къэтӀон? 31Ар зыфэдэр андэгурацэр[*] ары. ЧӀыгум хэфэфэ, дунаим тет цэ пстэуми анахь цӀыкӀу[+]. 32Ау чӀыгум зыхафэкӀэ, къэкӀышъ, зы илъэс зыныбжь къэкӀыгъэ пстэуми анахь ин мэхъу. Ижьауи къолэбзыухэр чӀэсынхэ алъэкӀынэу къутэмэ инхэри къыгокӀэх[+].

33Ащ фэдэ гъэсэпэтхыдабэхэмкӀэ цӀыфхэм зэхашӀыкӀын зэралъэкӀыщтым тетэу, Исус Тхьэм игущыӀэхэр ариӀощтыгъ. 34Гъэсэпэтхыдэ хэмытэу цӀыфхэм адэгущыӀэщтыгъэп. Ау игъогу рыкӀохэрэр язакъоу къызынэжьхэкӀэ, пстэури зэхаригъэшӀыкӀыщтыгъ.


Исус жьыбгъэ щынэгъошхор зэригъэуцугъэр


(Маттэ 8:23-27; Лука 8:22-25)

35[•]А мэфэ дэдэм, пчъыхьэм, Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– НекӀо, псыхъураем иадрабгъу тызэпырыжъугъэкӀ[+].

36Игъогу рыкӀохэрэр цӀыф купышхом къыхэкӀыхи, Исус къуашъоу зэрысым къыдитӀысхьэхи, ежьагъэх. НэмыкӀ къуашъохэри игъусагъэх. 37Жьыбгъэ щынэгъошхо къэхъуи, къуашъом псыорхэр къиохэу, псыр изы хъоу фежьагъ[+]. 38Исус ышъхьэ шъхьантэм телъэу, къошъо кӀоцӀым ыкӀэкӀэ щычъыещтыгъ. Игъусэхэм къагъэущи, раӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, тызэрэкӀодырэм уигъэгумэкӀырэба?

39Исус къэтэджи, жьыбгъэшхом егыий, псым риӀуагъ:

– Самбыр! Щыгъэт! Жьыбгъэр уцужьи, кӀым-сым дэдэ къэхъугъ[+]. 40ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Сыд пае ащ фэдизэу шъущтэрэ? ШӀошъхъуныгъэ джыри шъуимыӀэу ара?

41– Хэта мыр, жьыбгъэшхори псыри зыгъэдаӀорэр? – зэраӀожьыгъ ахэмэ щтагъэхэу.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Исус джынапцӀэ зыхэс лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:28-34; Лука 8:26-39)

1[•]Галилей псыхъураем иадрабгъу ит хэкоу къалэу Гадарэ епхыгъэм нэсыгъэх. 2Исус къуашъом къызэрикӀэу, джынэпцӀэ Ӏае зыхэс лӀы горэ къэунэхэм алъэныкъокӀэ къикӀи, къыпэгъокӀыгъ. 3А лӀыр къэунэхэм ахэсыгъ. ГъучӀ Ӏэхъу-лъэхъу пытэ зыми тырилъхьан ылъэкӀыщтыгъэп. 4Сыда пӀомэ, гъучӀ Ӏэхъу-лъэхъу бэрэ тыралъхьэщтыгъ, ау Ӏэхъур ээпичыщтыгъ, лъэхъури зэпиутыщтыгъ. Аущтэу зыми а лӀыр ыгъэуцун ылъэкӀыщтыгъэп. 5Чэщи мафи къэунэхэри Ӏуашъхьэхэри къыкӀухьэ зэпытыщтыгъ, куомэ-кӀыизэ, мыжъохэмкӀэ зэожьыщтыгъ.

6ЧыжьэкӀэ а лӀым Исус зелъэгъум, къачъи, лъэгъонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьагъ. 7МэкъэшхокӀэ куозэ, къыӀуагъ:

– Исус, Тхьэу анахь Лъагэм ы Къу, сыда уиӀофэу къысхэлъыр? Тхьэм ыцӀэкӀэ сыолъэӀу, къин сэмыгъэлъэгъу![+]

8А лӀым аущтэу зыкӀиӀуагъэр, Исус джынапцӀэм, «О джынэпцӀэ Ӏай, мы лӀым хэкӀыжь!» риӀуагъэти ары.

9– Сыда о пцӀэр? – еупчӀыгъ Исус а лӀым.

– Сэ сцӀэр Дзэ, – пэгъокӀ къытыжьыгъ, – сыда пӀомэ, бэ тэхъушъ ары.

10ЕтӀанэ Исус ахэр а хэкум римыфынхэу лъэшэу къелъэӀугъэх.

11А чӀыпӀэ дэдэм къо Ӏэхъогъушхо Ӏошъхьэ нэпкъым щыхъущтыгъ. 12Джащыгъум джынэпцӀэ Ӏаехэр Исус къелъэӀугъэх:

– Къохэм адэжь тыгъакӀуи, ахэмэ апкъыхэм тахэгъахь.

13Исус ахэр фит ышӀыгъ. ДжынэпцӀэ Ӏаехэр лӀым хэкӀыжьхи, къохэм апкъыхэм ахэхьагъэх. Къо Ӏэхъогъур Ӏошъхьэ нэпкъ зандэм ечъэхи, псыхъураем хэлъэдагъ, псыми ытхьэлагъ. Ахэр минитӀу фэдиз хъущтыгъэх.

14Къуахъохэр хэхьажьхи, къалэмрэ къуаджэхэмрэ хъугъэ-шӀагъэр щаӀотэжьыгъ, цӀыфхэри хъугъэр зэрагъэлъэгъунэу къэкӀуагъэх. 15Ахэр Исус дэжь къызэкӀохэм, джынэпцӀабэхэр къызхэкӀыжьыгъэ лӀыр фэпагъэу, иакъыл ыгъотыжьыгъэу, а чӀыпӀэм щысэу алъэгъугъ ыкӀи къэщтагъэх. 16Джащыгъум къэхъугъэр зылъэгъугъэ цӀыфхэм джынапцӀэхэр зыхэсыгъэ лӀымрэ къохэмрэ къяхъулӀагъэр цӀыфхэм араӀотэжьыгъ. 17ЦӀыфхэм ар зызэхахым, Исус яхэку ыбгынэнэу къелъэӀугъэх[+].

18Исус къуашъом итӀысхьажь зэхъум, джынапцӀэхэр къызхэкӀыжьыгъэ лӀыр ащ къелъэӀугъ:

– Гъусэ сызыфэшӀ.

19– О уибынхэм адэжь уиунэ кӀожьи, Зиусхьаным къыпфишӀэгъэ шӀугъэшхомрэ гукӀэгъу къызэрэпфишӀыгъэмрэ яӀотэжь, – риӀуагъ Исус ар фимыдэу[+]. 20Аущтэу ар кӀуи, Исус къыфишӀагъэр КъэлипшӀ[*] зыцӀэ хэкум щиӀуатэу ыублагъ, цӀыфхэми зэкӀэ агъэшӀэгъуагъ[+].


Исус Иаир ыпхъоу лӀагъэр къызэригъэтэджыжьыгъэр; Исус ищыгъын къынэсыгъэ бзылъфыгъэр зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 9:18-26; Лука 8:40-56)

21[•]Исус къуашъомкӀэ Галилей псыхъураем иадрабгъу къызызэпырэкӀыжьым, цӀыф купышхо ежь дэжь къыщызэрэугъоигъ. Исус псы Ӏушъом Ӏутэу, 22Иаир зыцӀэ синэгогу пащэ горэ къэкӀуагъ. Ащ Исус зелъэгъум, ылъакъохэм адэжь зыкъыщыридзыхи,[+] 23лъэшэу къелъэӀугъ:

– Сэ спхъу цӀыкӀу малӀэ пэт. Хъужьынышъ, псаоу къэнэжьыным пае, къакӀуи, пӀэхэр телъхь.

24Джащыгъум Исус а лӀым дежьагъ. ЦӀыф купышхор Исус ыуж итэу зэтезэрэгъэгуагъэхэу кӀощтыгъэх. 25А цӀыфхэм бзылъфыгъэ горэ ахэтыгъ. Илъэс пшӀыкӀутӀо бэрэ лъы къыкӀэкӀэу ар гуӀэщтыгъ. 26Ӏэзэ Ӏаджи еплъыгъагъ, къиныби рагъэщэчыгъагъ. Бзылъфыгъэм иӀэ пстэури ахэмэ атыригъэкӀодэгъагъ, ау нахь Ӏае хъущтыгъэ нахь, яшӀуагъэ къэкӀуагъэп. 27Ащ Исус икъэбар зэхихыгъэти, цӀыф купышхом хэтэу ыкӀыбкӀэ къакӀуи, ищыгъын къынэсыгъ; 28сыда пӀомэ, а бзылъфыгъэм мыщ фэдэу ыгукӀэ ыӀощтыгъ: «Исус ищыгъынхэм санэс къодыеми, сыхъужьыщт»[+]. 29Ардэдэм лъыкӀэкӀыныр уцужьыгъэ, зэрэхъужьыгъэри ыпкъыкӀэ зэхишӀагъ.

30Исус кӀуачӀэ зэрэхэкӀыгъэм гу лъитагъ. ЦӀыф купышхом хэтэу зыкъызэригъэзэкӀи, ариӀуагъ:

– Хэта сищыгъынхэм къанэсыгъэр[+]?

31– ЦӀыф купышхор къызэрэптезэрэгъэгуагъэхэр плъэгъузэ, етӀани «Хэта къызнэсыгъэр?» оӀуа? – къыраӀуагъ игъогу рыкӀохэрэм.

32Ау Исус ар зышӀагъэр ылъэгъуным пае, зиплъыхьэщтыгъ. 33Джащыгъум бзылъфыгъэм къехъулӀагъэр ешӀэти, щтагъэу, кӀэзэзэу къыӀухьи, Исус ыпашъхьэ зыкъыщыридзыхи, шъыпкъэр зэкӀэ къыриӀуагъ.

34– Сипшъашъ, – риӀуагъ Исус, – уишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ. Гъогу маф, гупсэф уиӀэу опсэу. Узынчъэу ухъужьыгъ[+].

35Исус джыри ахэр къыӀозэ, лӀы заулэ синэгогу пащэм иунэ къикӀыгъэхэу, къакӀохи, Иаир къыраӀуагъ:

– Ппхъу дунаим ехыжьыгъ. Дин гъэсакӀом сыд пае джыри къин ебгъэлъэгъужьыра?

36Ау Исус ахэмэ къаӀуагъэр зэрэзэхихэу, синэгогу пащэм риӀуагъ:

– Умыщын, шӀошъхъуныгъэ зигъэӀэ къодый.

37ЕтӀанэ Петри, Якъуби, ащ ыш Иуани нэмыкӀ зыдимыщэу, Исус кӀуагъэ[+]. 38Синэгогу пащэм иунэ зынэсхэм, Исус цӀыфхэр бырсырхэу, хьэдагъэ къаӀэтэу, пыхьэхэу ылъэгъугъ. 39Исус унэм къызехьэм, ариӀуагъ:

– Сыд пае бырсыр къэшъуӀэтэу, хьадагъэ шъушӀыра? Пшъэшъэжъыер лӀагъэп, мэчъые нахь[+].

40Исус ар къызеӀом, къыдэхьащхыгъэх. Ау Исус зэпстэури унэм къыригъэкӀи, пшъэшъэжъыем ятэ-янэхэмрэ игъусищрэ зыдищэхи, пшъэшъэжъыер зэрылъ унэм ихьагъ. 41ЕтӀанэ пшъэшъэжъыем ыӀэ ыубыти, риӀуагъ:

– Талита кум! (Ащ къикӀырэр, – Сипшъэшъэжъый, сэ осэӀо, къэтэдж!)[+]

42Пшъэшъэжъыер ардэдэм къэтэджыжьи, унэ кӀоцӀыр къыкӀухьагъ. Ар илъэс пшӀыкӀутӀум итыгъ. Ар залъэгъум, лъэшэу агъэшӀэгъуагъ. 43Ау Исус хъугъэр зыми рамыӀотэжьынэу унэшъо пытэ афишӀыгъ. ЕтӀанэ пшъэшъэжъыер агъэшхэнэу ариӀуагъ[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Назарет дэс цӀыфхэм Исус зэрамыштагъэр


(Маттэ 13:53-58; Лука 4:16-30)

1[•]Исус игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу, а чӀыпӀэм икӀыжьи, янэ икъалэ кӀожьыгъэ[+]. 2Шэмбэт мафэр къызэсым, синэгогум цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэу ыублагъ. ЕдэӀущтыгъэ цӀыфыбэхэм агъэшӀагъоу къаӀуагъ:

– Мы лӀым къыӀохэрэр тыдэ къырихыгъэха? Сыдэу акъылышӀу Тхьэм къыритыгъа! Сыдэу Ӏофышхо гъэшӀэгъонха къыӀэкӀэкӀыхэрэр![+] 3Мерэм ыкъо пхъашӀэр арыба мыр, Якъубэ, Иосый, Иудэ, Симон ашыр? Ышыпхъухэри тэ къытхэсхэба? Аущтэу Исус пае агу мыхъун къырагъэхьагъ[+].

4– Пегъымбарым лъытэныгъэ фэзымышӀыхэрэр ежь янэ икъалэ дэсхэр, ежь иӀахьылхэр, ежь иунагъо щыщхэр арых ныӀэп, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+].

5Исус сымэджэ заулэм ыӀэхэр атырилъхьэхэу зэригъэхъужьыгъэхэм нэмыкӀ а чӀыпӀэм Ӏофышхо гъэшӀэгъон зи щишӀагъэп. 6Ахэмэ яшӀошъмыхъуныгъи ыгъэшӀэгъуагъ.


Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур Тхьэм фэлэжьэнхэу зэрэдигъэкӀыгъэхэр


(Маттэ 10:1, 5-15; Лука 9:1-6)

ЕтӀанэ цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэзэ, гъунэгъу къуаджэхэр къыкӀухьэщтыгъ. 7[•]Джащыгъум Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ къяджи, тӀурытӀоу дигъэкӀыхэу ыублагъ. ДжынэпцӀэ Ӏаехэр цӀыфхэм ахафынхэу тетыгъо аритыгъ[+]. 8Мы унашъор афишӀыгъ:

– Гъогум шъузытехьэкӀэ, зы бэщ нэмыкӀ зи зыдэшъумышт. Хьалыгъуи, Ӏалъмэкъи, бгырыпхым илъ ахъщи зыдэшъумыштэх, 9ау цокъэ къызэрыкӀохэр зыщышъулъэх. ДжэнитӀуи зыщышъумылъ.

10– ХьакӀэу унэ горэм шъуихьэмэ, а чӀыпӀэм шъукъекӀыжьыфэ, бысымыр зэблэшъумыхъу, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. 11– ЧӀыпӀэ горэм шъущырамыгъэблагъэмэ е къыщышъомыдэӀухэмэ, ащ шъукъикӀыжь, мыхъунэу ашӀагъэмкӀэ шыхьат щыхъуным пае, ахэмэ апашъхьэ шъуицуакъэхэм ателъ сапэр атешъуутхыпкӀыкӀ. Шъыпкъэр шъосэӀо, ахърэт мафэм а къалэм къинэу ыщэчыщтым нахьи, Содомрэ Ӏаморрэрэ къинэу ащэчыщтыр нахь мэкӀэщт[+].

12Аущтэу а нэбгырэ пшӀыкӀутӀур гъогум техьи, «ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожь» араӀозэ цӀыфхэм, къэбарышӀур агъэӀоу аублагъ[+]. 13ДжынэпцӀабэхэр цӀыфмэ ахафыщтыгъэх, сымэджабэхэр дагъэ ащафэзэ, агъэхъужьыщтыгъэх[+].


УмэхъэкӀо Иуан ышъхьэ зэрэпаупкӀыгъэр


(Маттэ 14:1-12; Лука 9:7-9)

14[•]Исус цӀэрыӀо хъугъэти, икъэбар пачъыхьэу Ирод[*] нэсыгъ. Зыгорэхэм аӀощтыгъ:

– Мыр умэхъэкӀо Иуан ары. Ар лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ, джары ащ фэдэ лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхохэр зыкӀыӀэкӀэкӀыхэрэр[+].

15– Ар пегъымбар Иляс[*] ары, – аӀощтыгъ нэмыкӀ цӀыфхэм.

– Ар пегъымбар гор, пэсэрэ пегъымбархэм афэдэу, – аӀощтыгъ етӀани нэмыкӀхэми[+].

16Ау Ирод ахэмэ ягущыӀэхэр зызэхехым, ыӀуагъ:

– Иуанэу зышъхьэ пязгъэупкӀыгъэр лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ.

17Ирод ар зыкӀиӀуагъэр мыры: ежь ышэу Филипп зыцӀэр псауми, Ирод а Филипп ишъузэу Иродиадэ къыщэжьыгъ[+]. 18Ар къызэрищэжьыгъэм пае, Иуан Ирод риӀощтыгъ: «О пшы ишъуз къэпщэжьыныр хабзэкӀэ хъущтэп». 19Ащ пае Иродиадэ Иуан гужъ фыриӀэ хъугъэ. Иродиадэ ихьатыркӀэ Ирод идзэлӀхэм Иуан аригъэубыти, хьапсым чӀаригъэдзагъ. Иродиадэ Иуан аригъэукӀыным фэягъ, ау къыдэхъущтыгъэп. 20Сыда пӀомэ, Иуан шъыпкъагъэ зиӀэ зэрэцӀыф лъапӀэр Ирод ышӀэщтыгъэти, щыщынэщтыгъ, ыухъумэщтыгъ. Иуан къыӀохэрэм зядэӀукӀэ, инэу гумэкӀыщтыгъ, ау игуапэу едэӀущтыгъ.

21Мафэ горэм Иродиадэ Ӏофэу зылъыхъущтыгъэр къыфызэпыфагъ. Ирод къызыхъугъэ мафэр ыгъэлъэпӀэнэу икъулыкъушӀэхэм, идзэ ипэщэшхохэм, Галилей хэкум итхьэматэхэм ешхэ-ешъошхо афишӀыгъ[+]. 22Джащыгъум Иродиадэ ыпхъу унэм къихьи, къафэшъуагъ. Иродрэ ихьакӀэхэмрэ агу рихьыгъ.

– УзыфаемкӀэ къысэлъэӀуи, укъызэрысэлъэӀурэр къыпфэсшӀэщт, – риӀуагъ пачъыхьэм пшъашъэм. 23ТхьарыӀуи фишӀыгъ:

– Сыд щыщми узыфаер остын, сипачъыхьагъу ыныкъо нэсми[+].

24Пшъашъэр унэм икӀыжьи, янэ еупчӀыжьыгъ:

– СыдкӀэ селъэӀущта?

– УмэхъэкӀо Иуан ышъхьэ кӀэлъэӀу, – къыриӀожьыгъ янэ.

25Пшъашъэр псынкӀэу унэм къилъэдэжьи, пачъыхьэм къыриӀуагъ:

– Джыдэдэм умэхъэкӀо Иуан ышъхьэ лэгъэшхом илъэу къысэт.

26Пачъыхьэм ар зызэхехым, ыгу лъэшэу къеуагъ, ары шъхьакӀэ хьакӀэхэм апашъхьэ пшъашъэм тхьарыӀоу фишӀыгъэм пае игущыӀэ епцӀыжьыным фэягъэп. 27Арыти, ардэдэм дзэлӀ горэм Иуан ышъхьэ къыхьынэу унашъо фишӀи, ыгъэкӀуагъ. 28Ар кӀуи, Иуан ышъхьэ хьапсым щыпиупкӀи, лэгъэшхом илъэу къыхьи, пшъашъэм къыритыгъ. Пшъашъэм янэ ритыжьыгъ. 29Иуан игъогу рыкӀохэрэм хъугъэ-шӀагъэр зызэхахым, къакӀохи, Иуан ихьадэ хьапсым чӀахыжьи, къэунэм чӀалъхьажьыгъ[+].


Исус нэбгырэ минитф зэригъэшхагъэр


(Маттэ 14:13-21; Лука 9:10-17; Иуан 6:1-4)

30[•]Апостолхэр[*] Исус дэжь къыщызэрэугъоихи, Ӏофэу ашӀэгъэ пстэумрэ цӀыфхэм арагъэшӀэгъэ пстэумрэ раӀотэжьыгъ[+]. 31КъэкӀо-накӀохэр зэрэбагъэм пае, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ шхэгъуи ифэжьыщтыгъэхэпти, Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– ЧӀыпӀэ Ӏудзыгъэ горэм тизакъоу тыкӀонышъ, зыжъугъэпсэфыщт[+].

32Арыти, къуашъом исхэу Ӏудзыгъэ чӀыпӀэ горэм язакъоу ежьагъэх. 33ЦӀыфхэм ахэр къуашъом исхэу, ӀукӀыхэу алъэгъугъ, бэми къашӀэжьыгъэх. ЦӀыфхэр къэлэ пстэуми лъэсэу къадэчъыхи, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къуашъомкӀэ зыдакӀощтыгъэ чӀыпӀэм нэмысхэзэ ахэр нэсхи, къэзэрэугъоигъэх. 34Исус къуашъом къикӀи, цӀыф купышхор зелъэгъум, ахэр мэлахъо зимыӀэ мэл Ӏэхъогъум фэдэхэу щытыгъэхэти, ыгу ягъуи, Ӏофыбэхэр агуригъаӀоу ыублагъ[+].

35Мафэр зыхэкӀуатэм, игъогу рыкӀохэрэр Исус къыбгъодахьэхи, къаӀуагъ:

– Мы чӀыпӀэр нэкӀы, мафэри хэкӀотэгъах. 36Чылэ-къоджэ гъунэгъухэм кӀонхэшъ, гъомлапхъэ къызфащэфыжьыным пае, цӀыфхэр тӀупщыжьых; сыда пӀомэ, ашхын яӀэп.

37– Шъо ахэр жъугъашхэх, – ариӀуагъ Исус.

– ТыкӀонышъ, динар[*] шъитӀум ауасэ хьалыгъу къэтщэфына, мы цӀыфхэм ядгъэшхынэу? – къыраӀожьыгъ адрэхэм[+].

38– Хьалыгъу тхьапша шъуиӀэр? – ариӀуагъ Исус. – ШъукӀуи, къызэжъугъашӀ. КъызэрагъашӀи, къаӀуагъ:

– Хьалыгъуитфырэ пцэжъыитӀурэ тиӀ.

39ЕтӀанэ Исус цӀыф пстэури куп-купэу уц къашхъом хагъэтӀысхьанхэу игъогу рыкӀохэрэм унашъо афишӀыгъ. 40ЦӀыфхэр шъэрышъэу, шъэныкъо-шъэныкъоу тӀысыгъэх. 41ЕтӀанэ Исус хьалыгъуитфымрэ пцэжъыитӀумрэ къыштэхи, уашъом дэплъыий, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. ЕтӀанэ хьалыгъухэр зэгуичыхи, цӀыфмэ апашъхьэ ралъхьанхэу игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ. ПцэжъыитӀури зэкӀэми афигощыгъ. 42ЦӀыф пстэури шхагъэ, загъэшхэкӀыгъ. 43Ащ нэужым къялыжьыгъэ хьалыгъу такъырхэмрэ пцэжъыехэмрэ мэтэ пшӀыкӀутӀумэ арызэу аугъоижьыгъэх. 44Шхагъэхэр лӀы минитф хъущтыгъэх.


Исус псы кӀыӀум тетэу зэрэкӀуагъэр


(Маттэ 14:22-33; Иуан 6:16-21)

45[•]Исус цӀыф купышхор етӀупщыжьыфэ, игъогу рыкӀохэрэр ежь ыпэ псыхъураем иадрабгъу ит къалэу Бет-Сайдэ зэпырыкӀынхэу къуашъом ригъэтӀысхьагъэх[+]. 46Исус цӀыфхэр зетӀупщыжьыхэ ужым, Тхьэм елъэӀунэу Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ[+].

47Пчыхьэ къызэхъуми, къуашъор псыхъурэе гузэгум нэсыгъагъ, Исуси изакъоу чӀыгум къытенагъ.

48Къуашъом исхэм жьыбгъэр къапеоти, къинкӀэ къошъо бэщхэмкӀэ афэу Исус ылъэгъугъ. АтэкъэӀогъум дэжь къуашъом исхэм алъэныкъокӀэ псы кӀыӀум тетэу, Исус къэкӀуагъ. Ахэмэ аблэкӀ пэтыгъ. 49Исус псы кӀыӀум тетэу къакӀоу залъэгъум, хьадэджадэу ашӀошӀи, къэкууагъэх,[+] 50сыда пӀомэ, зэпстэуми ар алъэгъуи, лъэшэу щтагъэхэти ары. Ардэдэм Исус къадэгущыӀагъ:

– Шъугу шъумыгъэкӀоды, Сэры ар, шъумыщын.

51ЕтӀанэ ахэмэ къуашъом адитӀысхьагъ, жьыбгъэри уцужьыгъэ. Лъэш дэдэу агъэшӀэгъуагъ, 52сыда пӀомэ, Ӏофышхо гъэшӀэгъонэу Исус хьалыгъухэмкӀэ ышӀагъэр къагурыӀуагъэп, агухэр зэфэшӀыгъагъэти[+].


Исус Геннисарет хэкум сымаджэхэр зэрэщигъэхъужьыгъэр


(Маттэ 14:34-36)

53Псыхъураем зызэпырэкӀыхэм, Геннисарет хэкум нэсхи, гъурзэр щырадзыхыгъ[+]. 54Къуашъом къызэрикӀхэу, цӀыфхэм Исус къашӀэжьыгъ. 55ЦӀыфхэм а хэкур зэрэщытэу къачъыхьэу, сымаджэхэр пӀуаблэхэм акӀоцӀылъхэу Исус зыдэщыӀэу зыфаӀорэ чӀыпӀэм къахьэу къаублагъ[+]. 56Къуаджэми, къалэми, чылэми Исус тыдэ кӀуагъэми сымаджэхэр а чӀыпӀэхэм ягузэгупӀэхэм ащагъэгъолъыхэти, ищыгъын цыпэ нигъэсынхэ къодыеу къелъэӀущтыгъэх, Исус ищыгъын цыпэ нэсыгъэ пстэури хъужьыгъэх[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Тыжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэр


(Маттэ 15:1-20)

1[•]Фарисейхэри Ерусалим къикӀыгъэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ащыщхэри Исус дэжь къыщызэрэугъоигъэх. 2Ахэмэ Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэр Ӏэ мыкъабзэхэмкӀэ, нэмыкӀ къэӀуакӀэкӀэ аӀэхэр амытхьакӀыхэу, зэрэшхэрэм гу лъатагъ. 3Сыда пӀомэ, фарисейхэмрэ адрэ джурт пстэумрэ ятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэм атетэу, аӀэхэр амытхьакӀыхэу шхэхэрэп[+]. 4Бэдзэрым къикӀыжьхэмэ, замыукъэбзэжьэу шхэхэрэп. А хабзэхэм анэмыкӀэу, ятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хэбзабэхэр зэрахьэ, гущыӀэм пае, шъуалъэхэри, къумгъанхэри, лэгъупхэри хабзэм тетэу атхьакӀыныр[+].

5Арыти, фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус къеупчӀыгъэх:

– О уигъогу рыкӀохэрэр тятэжъхэм къытфагъэнэгъэ хабзэхэм атемытхэу, Ӏэ мыкъабзэхэмкӀэ сыд пае шхэхэра[+]?

6– Пегъымбар Ешайа шъо, нэпитӀу зиӀэхэм, шъыпкъэр къышъуиӀолӀагъ, – ариӀожьыгъ Исус. – Мыщ фэдэу итхылъ ит[*]:

«Мы цӀыфхэм аӀупэхэмкӀэ сагъэлъапӀэ, ау агухэмкӀэ спэчыжьэх[+].

7Ахэмэ цӀыфхэр Тхьэм иӀофхэм афагъасэхэзэ, Тхьэм иунашъо ычӀыпэ цӀыф хабзэ зэрэрагъэуцорэм пае, сэ сызэрагъэлъапӀэрэр хьаулый»[+].

8– Тхьэм иунашъо къэжъугъэнагъэу, цӀыфхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэм шъуатет.

9– Шъуятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэр жъугъэцэкӀэнхэм пае, Тхьэм иунашъо зы лъэныкъокӀэ ешъогъэзыкӀы, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. 10– Сыда пӀомэ, пегъымбар Мусэ ыӀуагъ[*]: «Уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ», ыкӀи «Хэти зятэ е зянэ ӀаекӀэ тегущыӀэрэр шъуукӀын фае»[+]. 11-12Ау шъо шъоӀо: «„Сэ тынэу шъо шъостын слъэкӀыщтыгъэр джы корбан сшӀыщт“ (ащ къикӀырэр Тхьэм пае тын сшӀыщт) ыӀоу, цӀыф горэм ежь ятэ е янэ риӀомэ, ащыгъум а цӀыфым ятэ е янэ зи фимышӀэн фит». 13Аущтэу шъушӀызэ, шъуятэжъхэм яхабзэхэу шъо шъукъохэм къафэжъугъанэхэрэмкӀэ Тхьэм игущыӀэхэр лъэныкъокӀэ ешъогъэзыкӀых. Ащ фэдэ Ӏаджи шъошӀэ.

14Исус цӀыф купышхом джыри зэ къяджи, ариӀуагъ:

– Шъо пстэуми шъукъысэдэӀу, къасӀорэри зыгурыжъугъаӀу. 15ЦӀыфыр мыкъабзэ зышӀын зылъэкӀырэр ышхырэр арэп, ыгу къикӀыхэрэр ары нахь[+]. 16РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх.

17Исус цӀыф купышхом хэкӀыжьи, унэм зехьажьым, игъогу рыкӀохэрэр а гъэсэпэтхыдэм ехьылӀагъэу къеупчӀыгъэх.

18– Шъори зи къыжъугурымыӀоу ара? – ариӀожьыгъ Исус. – ЦӀыфым шхынэу ышхырэм ежь мыкъабзэу ышӀын зэримылъэкӀырэр къыжъугурыӀорэба? 19Сыда пӀомэ, цӀыфым шхынэу ышхырэр ыгу ихьэрэп, ыныбэ ехьэ нахь, етӀани пкъым хэкӀыжьы. (А гущыӀэхэмкӀэ Исус шхын пстэури хьалэлэу ыӀуагъ.)[+]

20– ЦӀыфым ыгу къикӀырэр ары мыкъабзэ зышӀырэр, – къыпигъэхъожьыгъ Исус[+]. 21– Сыда пӀомэ, цӀыфым ыкӀоцӀ, ыгу ары мыхэр къызэрыкӀыхэрэр: гупшысэ бзаджэхэр, зинэ шӀэныр, тыгъоныр, цӀыф укӀыныр,[+] 22нэйпсыеныр, бзэджагъэр, тхьагъэпцӀыгъэр, мыхъо-мышӀэ псэукӀэр, шъугъоныр, цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэныр, пэгагъэр, делагъэр. 23А бзэджэгъэ пстэури гу кӀоцӀым къекӀышъ, цӀыфыр мыкъабзэ ашӀы.


Сирофиникие хэкум щыщ бзылъфыгъэм шӀошъхъуныгъэу иӀагъэр


(Маттэ 15:21-28)

24[•]ЕтӀанэ Исус а чӀыпӀэм икӀи, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ яӀэгъо-благъо кӀуагъэ. Унэ горэм зехьэм, ащ ежь зэрэщыӀэр зыми ышӀэнэу фэягъэп, ау къыдэхъугъэп[+]. 25ДжынапцӀэ зыхэс пхъу зиӀэ бзылъфыгъэ горэ Исус къызэрэкӀуагъэр зэрэзэхихэу къакӀуи, ылъакъохэм адэжь ыпашъхьэ зыщыридзыхыгъ. 26А бзылъфыгъэр Сирофиникие хэкум щыщыгъ, алыджыбзэм рыгущыӀэщтыгъ[*]. Ыпхъу джынапцӀэр хифынэу Исус къелъэӀугъ[+].

27– Ыпэ рапшӀэу сабыйхэм зягъэгъэшхэкӀ, – риӀуагъ Исус а бзылъфыгъэм, – сыда пӀомэ, сабыйхэм хьалыгъур аӀыпхэу, хьэхэм ябгъэшхыныр тэрэзэп[+].

28– Шъыпкъэ, тхьэматэ, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм, – ау сабыйхэм къаӀэпытэкъурэ хьалыгъу шкъойхэр Ӏэнэ чӀэгъым чӀэс хьэхэми ашхы.

29– А гущыӀэр къызэрэпӀуагъэм пае, джынапцӀэр о ппхъу хэкӀыжьыгъ, – риӀуагъ Исус. – О уиунэ кӀожь.

30Бзылъфыгъэр унэм къызэкӀожьым, ыпхъу джынапцӀэр хэкӀыжьыгъэу пӀэм хэлъэу рихьылӀэжьыгъ.


ГущыӀэгъое лӀы дэгу горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр

31Ащ ыужым Исус къалэхэу Тиррэ Сидонрэ яӀэгъо-благъо къикӀыжьи, КъэлипшӀ зыцӀэ хэкум зэпырыкӀи, Галилей псыхъураем къекӀолӀэжьыгъ[+]. 32Джащыгъум дэгоу, гущыӀогъое лӀы горэ цӀыфхэм Исус къыфащи, ыӀэ тырилъхьанэу къелъэӀугъэх.

33Исус а лӀыр цӀыфхэм лъэныкъокӀэ ахищи, язакъоу къызэнэхэм, ыӀэхъуамбэхэр лӀым ытхьакӀумэхэм ариӀухи, ужъунтхи, лӀым ыбзэгу теӀэбагъ[+]. 34ЕтӀанэ уашъом дэплъыий, лъэшэу хэщэтыкӀи, а лӀым риӀуагъ: «Еффатэ!» (Еффатэм къикӀырэр «ПтхьакӀумэхэм зыкъызэӀуарэхыжь!») 35Ардэдэм лӀым ытхьакӀумэхэм зэхахы хъужьыгъэ, ыбзэгуи къытӀупщыжьи, къабзэу къэгущыӀэу ыублагъ.

36Исус цӀыфхэм ар зыми рамыӀотэжьынэу унашъо афишӀыгъ. Ау сыд фэдизэу унашъо афишӀыгъэми, а къэбарыр нахьыбэу агъэӀущтыгъ[+]. 37ЦӀыфхэм хъугъэ-шӀагъэр ин дэдэу агъэшӀагъозэ аӀощтыгъ:

– ЗэкӀэри дэгъоу ышӀагъ. Дэгухэр зэхахэу егъэхъужьых, бзакохэри къегъэгущыӀэжьых.

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Исус нэбгырэ миниплӀ зэригъэшхагъэр


(Маттэ 15:32-39)

1[•]А мафэхэм джыри зэ цӀыф купышхо къэзэрэугъоигъ Ахэмэ ашхын зи яӀагъэпти, Исус игъогу рыкӀохэрэм къяджи, ариӀуагъ:

2– ЦӀыфхэм сыгу ягъу, сыда пӀомэ, мэфищ хъугъэу сигъусэх, ашхыни яӀэп[+]. 3МэлакӀэ лӀэхэу цӀыфхэр стӀупщыжьхэмэ, гъогум щызэхэфэщтых, сыда пӀомэ, чыжьэу къикӀыгъэхэри ахэмэ ахэтых.

4– Мы шъоф нэкӀым ахэмэ афикъун хьалыгъу зыгорэм тыдэ къырихын ылъэкӀына? – аӀуи, игъогу рыкӀохэрэм Исус къыраӀожьыгъ[+].

5– Хьалыгъу тхьапша шъуиӀэр? – яупчӀыгъ Исус

– Хьалыгъуибл тиӀ, – къаӀожьыгъ ахэмэ.

6Джащыгъум Исус цӀыф купышхор чӀыгум етӀысэхынэу унашъо ышӀыгъ. Хьалыгъуиблыр къышти, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. ЕтӀанэ хьалыгъухэр зэгуичыхи, цӀыф купышхом ыпашъхьэ ралъхьанхэу игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ. Ахэми аущтэу ашӀыгъ. 7Пцэжъые цӀыкӀу заули яӀагъ. Ахэмэ апаий Исус Тхьэм щытхъу фишӀи, ахэри цӀыфмэ апашъхьэ ралъхьанхэу игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ. 8ЦӀыфхэр шхагъэх, загъэшхэкӀыгъ. Ащ нэужым хьалыгъу такъырхэу къялыжьыгъэхэр мэтиблымэ арызэу аугъоижьыгъэх. 9Шхагъэхэр нэбгырэ миниплӀ фэдиз хъущтыгъэх. ЕтӀанэ Исус цӀыфхэр ытӀупщыжьыгъэх. 10ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу къуашъом итӀысхьи, къуаджэу Далманутэ иӀэгъо-благъо кӀуагъэ.


Нэшэнэ гъэшӀэгъон уашъом къафыригъэхынэу фарисейхэр Исус къызэрелъэӀугъэхэр


(Маттэ 16:1-4; Лука 11:29-32)

11[•]Фарисейхэр Исус дэжь къакӀохи, гущыӀэкӀэ къеныкъокъухэу къаублагъ. Ежь агъэунэфыным пае, нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ уашъом къафыригъэхынэу фэягъэх[+]. 12Исус лъэшэу хэщэтыкӀи, къыӀуагъ:

– Джырэ цӀыфхэр нэшэнэ гъэшӀэгъоным сыд пае кӀэупчӀэхэра? Шъыпкъэр шъосэӀо, Тхьэм джырэ цӀыфхэм нэшэнэ гъэшӀэгъон зи къаритыщтэп.

13ЕтӀанэ Исус ахэр къыгъанэхи, къуашъом итӀысхьи, псыхъураем иадрабгъу зэпырыкӀыжьынэу ежьагъ.


Фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ ятэджэпс


(Маттэ 16:5-12)

14[•]Исус игъогу рыкӀохэрэм икъун хьалыгъу къыздахьынэу ащыгъупшэгъагъ. Къуашъом илъэу, зы хьалыгъу закъо нэмыкӀ яӀагъэп. 15Исус ахэмэ афигъэпытэу ариӀуагъ:

– Шъуфэсакъ, фарисейхэм ятэджэпсырэ пачъыхьэ Ирод итэджэпсырэ защышъуухъум[+].

16– Хьалыгъу тиӀэпышъ ары ащ зыкӀиӀорэр, – зэраӀозэ, игъогу рыкӀохэрэр а Ӏофым тегущыӀагъэх.

17Исус ахэмэ аӀорэм гу лъити, ариӀуагъ:

– Хьалыгъу зэрэшъуимыӀэм сыд пае шъутегущыӀэрэ? Джыри зи зэхэшъумышӀыкӀэу, къыжъугурымыӀоу ара? Ащ фэдизэу шъугуркъа[+]? 18Нэ шъуиӀэ пэтми, шъумылъэгъоу ара? ТхьакӀумэ шъуиӀэ пэтми, зэхэшъумыхэу ара? 19Шъугу къэкӀыжьырэба, хьалыгъуитфыр цӀыф минитфым зафызэгосэчым, хьалыгъу такъырхэр матэхэм арызэу шъуугъоижьыгъэхэр зыфэдизыгъэхэр?

– Мэтэ пшӀыкӀутӀу, – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+].

20– Хьалыгъуиблыри цӀыф миниплӀым зафызэгосэчым, хьалыгъу такъыхэр арызэу мэтэ тхьапша шъуугъоижьыгъэр?

– Мэтибл, – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+].

21– Джыри зи къыжъугурымыӀоу ара? – ариӀуагъ Исус ахэмэ.


Исус къуаджэу Бет-Сайдэ щыщэу лӀы нэшъу зэригъэхъужьыгъэр

22ЕтӀанэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къуаджэу Бет-Сайдэ[*] къэкӀуагъэх. ЦӀыфхэм лӀы нэшъу горэ Исус къыфащи, ыӀэхэр тырилъхьэнхэу къелъэӀугъэх[+]. 23Исус нэшъум ыӀэ ыубыти, къуаджэм дищыгъ. ЕтӀанэ нэшъум ынэхэм акӀэужъунтхи, ыӀэхэр нэшъум тырилъхьи, еупчӀыгъ:

– Зыгорэ олъэгъуа[+]?

24Нэшъум ышъхьэ къыӀэти, къыӀуагъ:

– ЦӀыфхэм къакӀухьэу сэлъэгъу. Ахэр чъыгхэм афэдэх.

25ЕтӀани Исус ыӀэхэр джыри зэ нэшъум ынитӀумэ атырилъхьагъ. Ащ дэжьым лӀым тэрэзэу ылъэгъоу хъугъэ. Пстэури нафэу ылъэгъоу, ар хъужьыгъэ. 26Ащ нэужым Исус а лӀым риӀуагъ:

– Къуаджэм удэмыхь, зыми зи емыӀу. ЕтӀанэ ядэжь ыгъэкӀожьыгъ.


«Оры Христосыр» Петрэ Исус зэрэриӀуагъэр


(Маттэ 16:13-20; Лука 9:18-21)

27[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къалэу Кайсарфилипие[*] иӀэгъо-благъо ит къуаджэхэм адэхьанхэу ежьагъэх. КӀохэзэ, Исус игъогу рыкӀохэрэм яупчӀыгъ:

– ЦӀыфхэм сэ хэт сыщыщэу аӀора?

28– Зы купым о уумэхъэкӀо Иуанэу аӀо, – къыраӀожьыгъ ахэмэ. – НэмыкӀхэми о упегъымбар Илясэу [*] аӀо. ЕтӀанэ адрэхэми о пегъымбархэм уащыщ горэу аӀо[+].

29– Адэ шъо, сэ хэт сыщыщэу шъуӀора? – яупчӀыгъ Исус ахэмэ.

– Оры Христосыр, – къыриӀожьыгъ Петрэ Исус[+].

30Джащыгъум ар зыми рамыӀотэжьынэу Исус ахэмэ афигъэпытагъ[+].


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 16:21-28; Лука 9:22-27)

31[•]Джащыгъум Исус игъогу рыкӀохэрэм мыхэр аригъашӀэу ыублагъ:

– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къиныбэ ыщэчын фаеу къыпыщылъ. Нахьыжъхэми,[*] дин пэщэшхохэми, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэми ежь зэрамыпэсэу аукӀын фае, мэфищ нэужми лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын фае[+].

32Исус мы Ӏофхэр шъхьаихыгъэу къыӀуагъ. Джащыгъум Петрэ Исус лъэныкъокӀэ Ӏуищи, фимыдэу фежьагъ[+].

33Ау Исус зыкъызэригъэзэкӀи, игъогу рыкӀохэрэм яплъи, Петрэ егыигъ:

– Сауж икӀ, шэйтан! О уигупшысакӀэ Тхьэм игупшысакӀэп, цӀыфым игупшысакӀ нахь[+].

34ЕтӀанэ Исус цӀыф купышхомрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къяджи, ариӀуагъ:

– Зыгорэ сэ сауж къырыкӀонэу фаемэ, ежь зыфэе Ӏофхэр къерэгъанэхи, лӀэныгъэм икъащ къерэшти, сауж къырэрэкӀу;[+] 35сыда пӀомэ, хэти зыпсэ мыкӀодэу къэзгъэнэжьынэу фаем ыпсэ шӀокӀодыщт, ау хэти сэщ паерэ къэбарышӀум паерэ зыпсэ зышӀокӀодрэм ыпсэ мыкӀодэу къыгъэнэжьыщт[+]. 36Дунаир зэкӀэ цӀыфым ие хъоу, ежь кӀодмэ, а цӀыфым ишӀуагъэу къекӀыщтыр сыда[+]? 37ЦӀыфым ыпсэ пае уасэу сыда ытышъущтыр[+]? 38Джырэ цӀыфхэу Тхьэр зымышӀэхэу, псэкӀод зышӀэхэрэм ащыщэу хэти сэррэ сэ сигущыӀэхэмрэ къыттеукӀытыхьэрэм, сэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи, а цӀыфым сытеукӀытыхьажьыщт, мэлэӀич лъапӀэхэр сигъусэхэу ся Тэ ищытхъушхо фэдэ щытхъушхо сиӀэу сыкъызыкӀожьыкӀэ[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ

1– Шъыпкъэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус ахэмэ, – Тхьэм и Тетыгъошхо лъэкӀышхокӀэ къэкӀуагъэу алъэгъуфэ, мыщ дэжьым щыт цӀыфхэм ащыщхэу заулэм лӀэныгъэр алъэгъущтэп[+].


Исус итеплъэ зэрэзэрихъокӀыгъэр


(Маттэ 17:1-13; Лука 9:28-36)

2[•]Мэфих зытешӀэм, Исус Петри, Якъуби, Иуани зэригъэгъусэхи, Ӏошъхьэ лъагэ горэм язакъоу дищэягъэх. Джащыгъум ахэмэ апашъхьэ Исус итеплъэ щызэрихъокӀыгъ[+]. 3Дунаим тет гыкӀакӀо горэм щыгъынхэр фыжьэу зэригыкӀышъущтхэм нахьи, Исус ищыгъынхэр нахь фыжьыбзэу, къэлыдэу хъугъэх[+]. 4Ащ дэжьым пегъымбархэу Илясрэ Мусэрэ ахэмэ къафэлъэгъуагъэх, ахэри Исус къыдэгущыӀэщтыгъэх.

5– Рабби, дэгъу тэ мыщ тыщыӀэныр – риӀуагъ Петрэ Исус. – Чэлищ щыдгъэӀэн, ощ пае зы, Мусэ паий зы, Иляс паий зы.

6Петрэ ыӀони ышӀэщтыгъэп; сыда пӀомэ, ахэр щтагъэхэти ары.

7Джащыгъум ошъуапщэ къашъхьэщыхьагъ. Ошъуапщэм макъэ горэ къыхэӀукӀыгъ:

– Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Ащ ыӀорэм шъуедэӀу.[*][+]

8ОшӀэ-дэмышӀэу зызаплъыхьэм, ахэмэ ягъусэу Исус нэмыкӀ зи алъэгъужьыгъэп.

9Ахэр Ӏуашъхьэм къехыжьхэзэ, ежь ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыфэ, алъэгъугъэр зыми рамыӀотэжьынэу Исус унашъо афишӀыгъ[+]. 10А гущыӀэхэр агу раубытагъэх, «ЛӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьынэу Исус зэриӀуагъэм къыригъэкӀыгъэр сыда?» аӀозэ, зэупчӀыжьыгъэх.

11Ахэр Исус къеупчӀыгъэх:

– Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ыпэ рапшӀэу пегъымбар Иляс къэкӀон фаеу сыда зыкӀаӀорэр?

12– Шъыпкъэ, ыпэ рапшӀэу Иляс къэкӀонышъ, Ӏоф пстэури тэрэзэу зэтыригъэуцожьын фае, – ариӀожьыгъ Исус, – ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къиныбэ ыщэчын фаеу къыпыщылъ, цӀыфхэми зэрамыпэсын фае. 13Ау сэ шъосэӀо, Иляс къэкӀогъах[*], Ӏоф бзэджагъэу рашӀэнхэу зыфэягъэхэри рашӀагъэх, ащ ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[+].


Исус джынапцӀэ зыхэс кӀалэ горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 17:14-20; Лука 9:37-43)

14[•]Исусрэ игъусищрэ адрэ нэбгырэхэу игъогу рыкӀохэрэм адэжь къызагъэзэжьым, цӀыф купышхом ахэр къауцухьагъэхэу, Тэурат егъэджэкӀо пэщэ куп къянэкъокъоу алъэгъугъ. 15Исус къызалъэгъум, зэкӀэ цӀыф купышхом агъэшӀагъуи, къыбгъодэлъадэхи, шӀуфэс къырахыгъ.

16– Сыдым ехьылӀагъэу мыхэмэ шъуянэкъокъура? – яупчӀыгъ Исус игъогу рыкӀохэрэм.

17ЦӀыф купышхом хэт горэм къыриӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, сикӀалэ джынапцӀэу бзако зышӀырэр хэсти, къыпфэсщагъ[+]. 18ДжынапцӀэм кӀалэр зэкӀиубытэ къэс, чӀыгум къытыредзэ, Ӏупс тхъурбэр къыӀуифэу, ыцэхэр зэригъэшхыхэу зэтекъэ. О уигъогу рыкӀохэрэм джынапцӀэр хафынэу сялъэӀугъ, ау ахэмэ хафын алъэкӀыгъэп.

19– Е-о-ой, шъо, джырэ цӀыфхэу шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэр, – ариӀожьыгъ Исус, – сыд фэдизрэ сышъухэтын фая? Сыд фэдизрэ шъусщыӀэн фая? Къысфашъущ а кӀалэр.

20Ахэмэ кӀалэр Исус къыфащагъ. Ау джынапцӀэм Исус зэрилъэгъоу, кӀалэр къыгъэкӀэзэзыгъ. Ар чӀыгум къытефи, Ӏупс тхъурбэр къыӀуифэу, зигъэукӀорэеу ыублагъ[+].

21– Сыд фэдиз хъугъа мыщ фэдэу зыщытыр? – еупчӀыгъ Исус кӀалэм ятэ.

– ИцӀыкӀугъэ къыщегъэжьагъэу аущтэу мэхъу, – къыӀожьыгъ тым. 22– ДжынапцӀэм ар ыгъэкӀодыным пае, машӀоми псыми бэрэ ахидзэщтыгъ. Зыгорэ пшӀэн плъэкӀыщтмэ, гукӀэгъу къытфэшӀи, къыддэӀэпыӀ[+].

23– «Зыгорэ пшӀэн плъэкӀыщтмэ» оӀо, – риӀуагъ Исус а лӀым. – ШӀошъхъуныгъэ зиӀэм сыдрэ Ӏофи ышӀэн елъэкӀы[+].

24Ардэдэм кӀалэм ятэ къэкууагъ:

– Сэ сшӀошъ мэхъу, сишӀошъхъуныгъэ хэзгъэхъонэу къыздэӀэпыӀ, тхьэматэ.

25Исус цӀыф купышхо къэзэрэугъоигъэу зелъэгъум, джынэпцӀэ Ӏаем егыий, риӀуагъ:

– О, цӀыфхэр бзакоу, дэгоу зышӀырэ джынапцӀ, унашъо къыпфэсэшӀы, мы кӀалэм хэкӀыжьи, ныбжьи укъыхэмыхьажь.

26ДжынэпцӀэ Ӏаер къыхэкуукӀи, кӀалэр лъэшэу къыгъэкӀэзэзи, хэкӀыжьыгъ. КӀалэр хьадэм фэдэ хъугъэ. Арыти, а цӀыфхэм ащыщыбэхэм «ар лӀагъэ» аӀуагъ[+]. 27Ау Исус кӀалэм ыӀэ къыубыти, ылъакъохэм атыригъэуцуагъ, кӀалэри къэтэджыжьыгъ[+].

28Ащ ыуж Исус унэ горэм ихьагъ. Игъогу рыкӀохэрэр язакъоу къызынэжьхэм, къеупчӀыгъэх:

– А джынапцӀэр тэ хэтфын зыкӀэтымылъэкӀыгъэр сыда?

29– Мыщ фэдэ лъэпкъыр тхьэлъэӀумрэ нэкӀымрэ афэшъхьафкӀэ цӀыфым хэпфышъущтэп, – ариӀожьыгъ Исус.


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри ятӀонэрэу Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 17:22-23; Лука 9:43-45)

30[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ а чӀыпӀэм икӀыхи, Галилей хэкум пхырыкӀыщтыгъэх. Ахэр зыдэщыӀэхэр Исус зыми къышӀэнэу фэягъэп, 31сыда пӀомэ, игъогу рыкӀохэрэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъ. Ахэмэ моущтэу ариӀуагъ:

– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыфхэм аубытынышъ, ахэмэ ар аукӀыщт, ау заукӀ ужым мэфищ тешӀагъэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщт[+].

32Ау игъогу рыкӀохэрэм а гущыӀэхэм къарыкӀырэр къагурыӀуагъэп, Исус къеупчӀынхэкӀи щынэщтыгъэх[+].


Хэта анахь ин дэдэр?


(Маттэ 18:1-5; Лука 9:46-48)

33[•]Къалэу Капернаум къэкӀожьыгъэх. Унэм зехьэхэм, Исус игъогу рыкӀохэрэм яупчӀыгъ:

– Гъогум шъузытетым, сыда шъузытегущыӀагъэр[+]?

34Ау ахэмэ заушъэфыгъ, сыда пӀомэ, ахэр гъогум зытетхэм, «Тэ тщыщэу хэта анахь ин дэдэр» аӀоти, зэнэкъокъущтыгъэх.

35Исус тӀыси, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум къяджи, ариӀуагъ:

– Зыгорэ апэ итынэу фаемэ, ар ауж дэдэ хъун фае, пстэуми Ӏофтабгэуи афэхъун фае[+].

36Сабый горэм ыӀэ къыубыти, агузэгу ригъэуцуи, ӀаплӀ рищэкӀи, ариӀуагъ:[+]

37– Хэти мыщ фэдэ сабыир сэ сцӀэкӀэ къезгъэблагъэрэм сэ сыригъэблэгъагъэу мэхъу; хэти сэ сезгъэблагъэрэми сэ сизакъоу арэп ригъэблагъэрэр, сэ сыкъэзгъэкӀуагъэри ары[+].


Къытпэмыуцурэр тигъус


(Лука 9:49-50)

38– Дин гъэсакӀу, лӀы горэм о пцӀэкӀэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахифхэу тлъэгъугъэ, – къыриӀуагъ Иуан Исус. – Ар тэ зэрэтщымыщым пае зэтетӀэжьэнэу тыпылъыгъ[+].

39– ЗэтешъумыӀажь ар, – къыӀуагъ Исус, – сыда пӀомэ, сэ сцӀэкӀэ Ӏофышхо гъэшӀэгъон зышӀэрэр, ащ лъыпытэу ӀаекӀэ къыстегущыӀэн ылъэкӀыщтэп. 40Сыда пӀомэ, тэ къытпэмыуцурэр тигъусэшъ ары[+]. 41Шъыпкъэр шъосэӀо, Христос игъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, псы шъуалъэ шъуезгъашъорэм ифэшъошэ ӀахьышӀу шӀокӀодыщтэп[+].


ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофхэр


(Маттэ 18:6-9; Лука 17:1-2)

42– Мы цӀыкӀухэм ащыщэу сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм псэкӀод ышӀэнэу хэти дэзыхьыхырэм ыпшъэ мыжъошъхьал рашӀэу, хым хадзагъэмэ, ежьыркӀэ нахьышӀущтыгъ[+]. 43-44О пӀэ псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, пыупкӀыжь. ПӀитӀу псаоу джэхьнэмэу цӀыфылыр зышхыщтэу, хьамлыухэр зыщымылӀэжьыщтэу, зимашӀуи мыкӀосэжьыщтым[*] укӀоным нахьи, уӀащэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотыныр оркӀэ нахьышӀу[+]. 45-46О плъакъуи псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, пыупкӀыжь. ПлъэкъуитӀу псаоу джэхьнэмэу цӀыфылыр зышхыщтэу, хьамлыухэр зыщымылӀэжьыщтэу, зимашӀуи мыкӀосэжьыщтым упадзэным нахьи, улъащэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотыныр оркӀэ нахьышӀу. 47-48Ащ фэдэуи, о унэ псэкӀод пшӀэнэу удихьыхмэ, къитхъыжь. УнитӀу псаоу джэхьнэмэу цӀыфылыр зышхыщтэу, хьамлыухэр зыщымылӀэжьыщтэу, зимашӀуи мыкӀосэжьыщтым упадзэным нахьи, зы нэ нахь уимыӀэми, Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ учӀэхьаныр оркӀэ нахьышӀу. 49Тхьэм хэтрэ цӀыфи машӀокӀэ ыщыущт, сыдрэ къурмэныпхъэри щыгъукӀэ ащыущт.

50– Щыгъур дэгъу. Ау щыгъум ищыугъэ хэкӀымэ, сыдэущтэу ар шъущыущта? Щыугъэ зыхэжъугъэлъ, шъузэгурыӀоуи шъузэдэпсэу[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Шъхьэгьусэр тӀупщыжьыным ехьылӀагъ


(Маттэ 19:1-12)

1[•]Исус а лъэныкъом икӀыжьи, Иудей хэкоу Иордан псыхъом иадрабгъу щыӀэм кӀуагъэ. Джыри зэ цӀыф купышхохэр ыдэжь къыщызэрэугъоигъэх, зэрихабзэуи Исус ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ.

2Джащыгъум фарисей заулэ Исус къыбгъодахьи, хагъэукъоным пае, къеупчӀыгъэх:

– ЛӀым ишъуз ытӀупщыжьыныр хабзэкӀэ хъущта?

3– Пегъымбар Мусэ унашъоу сыда къышъуфишӀыгъэр? – ариӀожьыгъ Исус.

4– ЛӀы горэм ишъуз зэритӀупщыжьырэ тхылъ ытхымэ, шъузыр ытӀупщыжьынэу пегъымбар Мусэ фит ышӀыгъ[*], – къаӀожьыгъ ахэмэ[+].

5– Шъуигуркъагъэ пае пегъымбар Мусэ а унашъор къышъуфитхыгъ, – ариӀожьыгъ Исус. 6– Ау ублапӀэм дэжь Тхьэм щыӀэр зэкӀэ къызегъэхъум, «хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ къыгъэхъугъ»[*][+]. 7«Ащ къыхэкӀыкӀэ[*] хъулъфыгъэм яти яни ыбгынэнхэшъ, ишъуз гъусэ фэхъунышъ,[+] 8итӀур зыпкъ хъущтых». Аущтэу ахэр зыпкъых нахь, пкъитӀу хъужьыхэрэп. 9Арышъ, а тӀоу Тхьэм гъусэ зэфишӀыгъэхэр цӀыфым зэгуигъэкӀыжь хъущтэп[+].

10ЕтӀани унэм исхэу, игъогу рыкӀохэрэр а ӀофымкӀэ Исус къеупчӀыгъэх. 11Исус ариӀуагъ:

– Хэтми зишъуз зытӀупщыжьэу, нэмыкӀ бзылъфыгъэ къэзыщэжьырэм апэрэ шъузымкӀэ зинэ ышӀагъэу мэхъу. 12Шъузыри илӀ гокӀыжьэу нэмыкӀ лӀы горэм дэкӀожьмэ, ащи зинэ ышӀагъэу мэхъу[+].


Исусрэ сабыйхэмрэ


(Маттэ 19:13-15; Лука 18:15-17)

13[•]ЕтӀанэ цӀыфхэм сабыйхэр Исус къыфащагъэх, Тхьэм ынэшӀу ахэмэ къащифэным пае, Исус ыӀэхэр атырилъхьэнхэу Ау Исус игъогу рыкӀохэрэм ахэмэ афадагъэп. 14Исус ащ гу зылъетэм, ыгу ябгъэу ариӀуагъ:

– Сабыйхэр садэжь къэрэкӀох, пэрыохъу шъуафэмыхъу, сыда пӀомэ, ащ фэдэхэр Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтых. 15Шъыпкъэр шъосэӀо, сабыим Тхьэм и Тетыгъошхо зэридэрэм фэдэу, хэтми Тхьэм и Тетыгъошхо зымыдэрэр а Тетыгъошхом ыӀэчӀэгъ чӀэхьащтэп[+].

16ЕтӀанэ Исус сабыйхэм ӀаплӀ арищэкӀи, ыӀэхэр атырилъхьи, Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу афелъэӀугъ[+].


КӀэлэ баир


(Маттэ 19:16-30; Лука 18:18-30)

17[•]Исус гъогум зытехьажьым, ыдэжь лӀы горэ къачъи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьи, къеупчӀыгъ:

– Дин гъэсэкӀо дэгъу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ӀахьышӀоу къыслъыӀэсыным пае, сыда сшӀэщтыр[+]?

18– Сыда дэгъукӀэ укъызкӀысаджэрэр? – риӀожьыгъ Исус а лӀым. – Тхьэм нэмыкӀэу зи дэгъу щыӀэп[+]. 19Тхьэм иунашъохэр ошӀэх: «ЦӀыф умыукӀ, зинэ умышӀэ, умытыгъу, нэмыкӀ цӀыфхэм пцӀы атемылъхь, цӀыфхэм яӀэр гъэпцӀагъэкӀэ къатемых, уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ»[+].

20– Дин гъэсакӀу, – къыриӀожьыгъ а лӀым Исус, – сикӀэлэгъу къыщегъэжьагъэу ахэр зэкӀэ сэгъэцакӀэх[+].

21Джащыгъум Исус а лӀым еплъи, ыгу еӀуи, риӀожьыгъ:

– УзыщыкӀэрэр зы. КӀуи, уиӀэ пстэури щэжьи, ахъщэр тхьамыкӀэхэм ят. Джащыгъум уашъом мылъкушхо щыуиӀэ хъущт. ЕтӀанэ къакӀуи, сауж къырыкӀу[+].

22Ар Исус къызеӀом, лӀым ынэгу къызэхахьи, ыгу къеоу ӀукӀыжьыгъ, сыда пӀомэ, мылъкушхо иӀагъэти ары.

23Исус зиплъыхьи, игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Мылъку зиӀэхэмкӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьанхэр сыдэу къин![+]

24Исус игъогу рыкӀохэрэм а гущыӀэхэр зызэхаххэм, лъэшэу агъэшӀэгъуагъ. Ау Исус джыри зэ ариӀуагъ:

– Синыбджэгъухэр, мылъкум щыгугъыхэрэмкӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьанхэр сыдэу къин! 25Баир Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьаным нахьи, махъшэр мэстанэм икӀыныр нахь ӀэшӀэх.

26Исус игъогу рыкӀохэрэм ар нахьыбэу агъэшӀагъуи, зэраӀожьыгъ:

– Ащыгъум, ежь зимыгъэкӀодэу, хэт зыкъэзгъэнэжьын зылъэкӀыщтыр?

27Исус ахэмэ яплъи, къыӀуагъ:

– ЦӀыфхэм ежьхэм замыгъэкӀодэу зыкъагъэнэжьын алъэкӀырэп, ау Тхьэм елъэкӀы; сыда пӀомэ, Тхьэм ымылъэкӀын Ӏоф зи щыӀэп[+].

28– Моу къэдаӀолъ, тэ тиӀэгъэ пстэури къэдгъани, о уауж тыкъихьагъ, – Петрэ Исус риӀоу ыублагъ[+].

29-30– Шъыпкъэр шъосэӀо, – къыӀуагъ Исус, – хэт щыщми е зиунэ, е зышхэр, е зышыпхъухэр, е зянэ, е зятэ, е зишъуз, е зилъфыгъэхэр, е зичӀыгухэр сэщ паерэ къэбарышӀум паерэ къэзгъэнагъэу, джы мы дунаим унэхэр, шыхэр, шыпхъухэр, ныхэр, лъфыгъэхэр, чӀыгухэр фэдишъэу щызымыгъотыжьыщт цӀыф зи щыӀэп, а цӀыфми къиныбэ рагъэщэчыщт. Адрэ дунаими мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ щыриӀэ хъущт[+][+]. 31Ау апэ итхэм ащыщхэу бэхэр ауж къинэщтых, ауж итхэри апэ хъущтых[+].


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри ящэнэрэу Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 20:17-19; Лука 18:31-34)

32[•]ЕрусалимкӀэ дэкӀуаехэу гъогум зытетхэм, игъогу рыкӀохэрэм апэ итэу Исус кӀуагъэ. Ахэмэ агъэшӀагъоу, щынагъо агухэм арылъэу, ыуж итхэу кӀощтыгъэх. Исус джыри зэ игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур зы лъэныкъокӀэ Ӏуищыхи, ежь къехъулӀэщтыр ариӀоу ыублагъ.

33– Мары, тэ джы ЕрусалимкӀэ тыдэкӀуае, – ыӀуагъ. – Ащ ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ щаӀэкӀэхьащт. Ахэмэ ежь

укӀ къытыралъхьащт, хымэ лъэпкъхэми[*] аӀэкӀалъхьащт. 34Ахэр къыкӀэнэкӀэщтых, къытеужъунтхэщтых, къамыщкӀэ къеощтых, аукӀыщт. Мэфищ нэужми ежь лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщт[+].


Якъубэрэ Иуанрэ Исус зыкӀелъэӀугъэхэ Ӏофыр


(Маттэ 20:20-28)

35[•]Зебедей ыкъохэу, Якъубэрэ Иуанрэ Исус къыбгъодахьэхи, къыраӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, тэ тыкъызэрэолъэӀущтыр къытфэпшӀэнэу тыфай[+].

36– Сыда къышъуфэсшӀэнэу шъузыфаер? – ариӀуагъ Исус.

37– О уищытхъушхо къызыскӀэ, зыр уиджабгъукӀэ адрэр уисэмэгубгъукӀэ тыкъэтӀысынэу фит тышӀ, – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+].

38– Шъо шъузыкӀэлъэӀурэр шъушӀэрэп, – ариӀуагъ Исус. – Къиным ишъуалъэ итэу сэ сызэшъощтым шъо шъуешъон шъулъэкӀыщта, хьауми цӀыфхэм Ӏаеу сызэраумэхъыщт шӀыкӀэм фэдэу, зяжъугъэумэхъын шъулъэкӀыщта[+]?

39– ТлъэкӀыщт, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

– Къиным ишъуалъэ итэу сэ сызэшъощтым шъори шъуешъощт, – ариӀуагъ Исус. – ЦӀыфхэм сэ Ӏаеу сызэраумэхъыщт шӀыкӀэм фэдэу, шъори шъуаумэхъыщт[+]. 40Ау сэ сиджабгъукӀэ е сисэмэгубгъукӀэ шъукъэтӀысынэу фит шъусшӀын слъэкӀыщтэп. А тӀысыпӀэхэр Тхьэм зыфигъэхьазырыгъэхэ цӀыфхэм яй.

41Адрэ нэбгырипшӀэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ар зызэхахым, Якъубрэ Иуанрэ афэгубжыгъэх. 42Ащ дэжьым Исус игъогу рыкӀохэрэм къяджагъ.

– Шъо шъошӀэ, – ариӀуагъ Исус, – мы дунаим пщыкӀэ заджэхэрэр цӀыфхэм апшъэ зэрэдэсхэрэри, ятхьэматэхэм цӀыфхэм тетыгъо зэрафыряӀэрэри шъошӀэ. 43Шъо шъузэрэзэфыщытын фаер арэп. Шъуащыщэу ины хъу зышӀоигъор Ӏофтабгэ къышъуфэхъун фае[+]. 44Шъуащыщэу апэ ит зышӀоигъори пстэуми пщылӀ афэхъун фае. 45Сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо[*] цӀыфхэм яшӀуагъэ ежь зэригъэкӀыжьыныр арэп къызкӀэкӀуагъэр, ежь ишӀуагъэ цӀыфхэм аригъэкӀыныр, цӀыфыбэхэми апае ыпсэ шъхьэщэфыжьэу ытыныр ары нахь[+].


Бар-Тимай зыцӀэ нэшъур Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 20:29-34; Лука 18:35-43)

46[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къалэу Ерихон[*] къэкӀуагъэх. ЦӀыф купышхо ягъусэу ахэр къалэм дэкӀыжьхэ зэхъум, Тимей ыкъоу Бар-Тимай зыцӀэ лъэӀокӀо нэшъу горэ гъогу напцэм Ӏусыгъ[+]. 47Назарет щыщ Исус зэрэблэкӀырэр зызэхехым, мэкъэшхокӀэ къэджагъ: – Даутэ ы Къо[*] Исус, гукӀэгъу къысфэшӀ![+]

48ЦӀыфыбэхэм амыдэу «Щыгъэт!» – раӀуагъ. Ау ар джыри нахь мэкъэшхокӀэ къэджагъ: – Даутэ ы Къу, гукӀэгъу къысфэшӀ!

49Исус къызэтеуцуи, къыӀуагъ: – Моу шъукъедж. – Умыщын, къэтэдж, ежь къыоджэ, – аӀуи, нэшъум къеджагъэх. 50Нэшъум ищыгъын кӀыӀутелъ зытыридзи, къызщылъэти, Исус дэжь къэкӀуагъ.

51– Сыда къыпфэсшӀэнэу узыфаер? – риӀуагъ Исус а лӀым. – Рабби, сынэхэр къэгъэплъэжь, – къыриӀуагъ нэшъум.

52– КӀожь, – риӀуагъ Исус. – О уишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ. Ардэдэм нэшъум ынэхэр къэплъэжьыгъэх, Исуси ыуж итэу гъогум техьагъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Щытхъушхо иӀэу Исус Ерусалим зэрэдэхьагъэр


(Маттэ 21:1-11; Лука 19:28-40; Иуан 12:12-19)

1[•]Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ Ерусалим игъунэгъу хъугъэх. Елеон Ӏуашъхьэм[*] Ӏус къуаджэхэу Бет-Фагиерэ Бет-Аниерэ къазынэсхэм, Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу апэ ыгъэкӀуагъ,[+] 2моущтэу ариӀозэ:

– ШъупэчӀынэтӀэ къуаджэм шъудахь. Шъузэрэдахьэу, щыд къунанэу цӀыф ныбжьи зытемытӀысхьагъэр епхыгъэу шъуапэ къифэщт. Ар къэшъутӀати, моу къашъущэ. 3«Сыда шъушӀэрэр?» ыӀоу зыгорэ къышъоупчӀымэ, «Зиусхьаныр ащ фай» ешъуӀуи, занкӀэу къэшъущэнэу фит шъуишӀыщт.

4Ахэр кӀохи, урамым тетэу къэлапчъэ горэм епхыгъэу, щыд къунан горэ къагъоти, къыкӀэратӀытыкӀыгъ. 5А чӀыпӀэм щытхэм ащыщхэм къараӀуагъ: – Сыд пае а щыд къунаныр къэшъутӀатэра?

6Исус зэриӀуагъэм фэдэу пэгъокӀ аратыжьи, адрэхэм щыд къунаныр Ӏуащынэу фит къашӀыгъэх. 7Щыд къунаныр Исус дэжь къащи, ящыгъынхэр тыралъхьагъ. ЕтӀанэ Исус щыд къунаным тетӀысхьагъ. 8ЦӀыфыбэхэм ящыгъынхэр гъогум тыраубгъощтыгъ, нэмыкӀхэми чъыг къутамэхэр хатэхэм къащыпаупкӀыхэти, гъогум тыралъхьэщтыгъэх[+]. 9ЦӀыфхэу Исус ыпэ итхэу кӀощтыгъэхэми, ыуж итыгъэхэми мэкъэшхокӀэ аӀощтыгъ:

– Хьусаннэ! [*] Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэм щытхъушхор ий!

10Тятэшхоу Даутэ и Тетыгъоу къэкӀощтым щытхъушхор ий!

Хьусаннэ! Анахь Лъагэм щытхъушхор ий! [*][+]

11Исус Ерусалим дахьи, Тхьэм иунэшхо ихьагъ. Зэпстэури къызеплъыхьэм, мафэр хэкӀотагъэти, къалэм дэкӀи, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур игъусэу къуаджэу Бет-Ание кӀуагъэ.


Исус ынджыр чъыгым зэребгыгъэр


(Маттэ 21:18-19)

12[•]ЯтӀонэрэ мафэм Бет-Ание зыдэкӀыжьхэм, Исус къэмэлэкӀагъ[+]. 13Тхьапэхэр зыпыт ынджыр чъыг чыжьэкӀэ зелъэгъум, зыгорэ пытмэ еплъынэу кӀуагъэ. Чъыгым зынэсым, тхьапэ нэмыкӀ зи пымытэу къычӀэкӀыгъ, сыда пӀомэ, ынджырым игъуагъэпти ары[*][+]. 14Аущтэу зэхъум, Исус чъыгым риӀуагъ: – Непэ щегъэжьагъэу о къыппыкӀэу егъашӀэми зыми зи ерэмышх. Игъогу рыкӀохэрэм Исус къыӀуагъэр зэхахыгъ.


Исус щэн-щэфакӀохэр Тхьэм иунэшхо къызэрэчӀифыгъэхэр


(Маттэ 21:12-17; Лука 19:45-48; Иуан 2:13-22)

15[•]ЕтӀанэ Ерусалим нэсыгъэх. Исус Тхьэм иунэшхо чӀахьи, щэн-щэфакӀохэу чӀэтхэр[*] къычӀифыхэу ыублагъ. Ахъщэ зыхъожьхэрэм[*] яӀанэхэмрэ тхьаркъо зыщэхэрэм япхъэнтӀэкӀухэмрэ зэпыригъэзагъэх[+]. 16Тхьэм иунэшхо кӀоцӀыкӀэ зыми зи щызэпырихыныр ыдагъэп. 17ЦӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэзэ, мыщ фэдэу ариӀуагъ:

– Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арытба[*]: «Сэ сиунэ лъэпкъ пстэуми тхьэлъэӀупӀэ афэхъущт?» Ау шъо «хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэм» [*] фэдэ шъушӀыгъэ.

18Дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус къыӀуагъэхэр зызэхаххэм, ар зэрагъэкӀодыщт шӀыкӀэм лъыхъухэу аублагъ; сыда пӀомэ, Исус Ӏофхэу аригъашӀэщтыгъэхэр цӀыф купышхом ыгъэшӀагъоти, дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус щыщынэщтыгъэх[+].

19ЕтӀанэ пчыхьэ зэхъум, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ къалэм дэкӀыжьыгъэх[+].


Ынджыр чъыг гъугъэр


(Маттэ 21:20-22)

20[•]Пчэдыжьым ынджыр чъыгым къызыблэкӀыжьхэм, ылъапсэ нэсэу ар зэрэгъугъэр алъэгъугъ. 21Петрэ ащ дэжьым Исус ыӀогъагъэр ыгу къэкӀыжьи, къыриӀуагъ:

– Рабби, еплъ, ынджыр чъыгэу узэбгыгъэр гъугъэ!

22– ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъугухэм арыжъугъэлъ, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ. 23– Шъыпкъэр шъосэӀо, зыгорэм ыгу щэч къыримыгъахьэу, къыӀорэр хъункӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэу, мы Ӏуашъхьэм «ЗыкъэӀэти, хым зыхадз» зиӀокӀэ, ар къыдэхъущт[+]. 24Арышъ, шъосэӀо, сыд щыщкӀи Тхьэм шъуелъэӀумэ, Тхьэм къызэрэшъуфишӀэщтымкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъугухэм арыжъугъэлъи, къышъуфишӀэщт[+]. 25Тхьэм шъузелъэӀукӀи, гукъанэ зыгорэм фышъуиӀэмэ, фэжъугъэгъу, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм шъо мыхъунхэу шъушӀагъэхэр къышъуфигъэгъунхэм пае[+]. 26Ау шъо фэшъумыгъэгъумэ, шъуя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм шъо мыхъунхэу шъушӀагъэхэри къышъуфигъэгъущтхэп.


Исус итетыгъо къезытыгъэмкӀэ джурт тхьэматэхэр къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 21:23-27; Лука 20:1-8)

27[•]Джыри зэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ Ерусалим къэкӀожьыгъэх. Исус Тхьэм иунэшхо къыкӀухьэзэ, дин пэщэшхохэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, нахьыжъхэри къыбгъодахьэхи, 28къыраӀуагъ:

– Мы Ӏофхэр пшӀэнхэу фитыныгъэр тыда къыздипхыгъэр е ахэр пшӀэнхэу тетыгъор хэта о къыозытыгъэр[+]?

29– Сэри шъо Ӏоф горэкӀэ сышъоупчӀыщт, – ариӀуагъ Исус. – ПэгъокӀ къысэшъутыжьмэ, сэри шъосӀон мы Ӏофхэр сшӀэнхэу фитыныгъэр къыздисхыгъэр. 30Иуан цӀыфхэр ыумэхъынхэу хэта къэзгъэкӀуагъэр? ЦӀыфхэр ара, хьауми Тхьэр ара? ПэгъокӀ къысэшъут[+].

31– «Тхьэр ары Иуан къэзгъэкӀуагъэр» тӀомэ, ежь къытиӀожьыщт: «Адэ, сыда Иуан къыӀуагъэхэр шъушӀошъ зыкӀэмыхъугъэр?» – аӀозэ, ахэр зэупчӀыжьыгъэх[+]. 32– «ЦӀыфхэр ары Иуан къэзгъэкӀуагъэхэр» етӀожьына? – ау ахэр цӀыфхэм ащыщынэщтыгъэх; сыда пӀомэ, цӀыф пстэуми Иуан шъыпкъэу пегъымбарэу алъытэщтыгъэти ары[+]. 33Арыти,

– ТшӀэрэп, – къыраӀожьыгъ Исус.

– Ащыгъум сэри шъосӀощтэп мы Ӏофхэр сшӀэнхэу фитыныгъэр къыздисхыгъэр, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ.

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


СэнэшъхьэшӀэ бзаджэхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 21:33-46; Лука 20:9-19)

1[•]Исус гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ цӀыфхэм адэгущыӀэу ыублагъ:

– ЛӀы горэм сэнэшъхьэ хатэ ыгъэтӀысхьагъ. Мыжъо чэукӀэ къышӀыхьи, сэнэшъхьэ фызалъэ хишӀыхьи, унэ плъэпӀэ лъаги дишӀыхьагъ. ЕтӀанэ сэнэшъхьэшӀ[*] горэхэм хатэр аӀэкӀилъхьи, хымэ хэгъэгу кӀуагъэ[+]. 2Сэнэшъхьэ пычыжьыгъор къызэсым, исэнэшъхьэ Ӏахь къаӀихынэу унэӀут горэ сэнэшъхьэшӀхэм адэжь ыгъэкӀуагъ. 3Ау ахэмэ унэӀутыр къаубыти, къеохи, ӀэнэкӀэу къатӀупщыжьыгъ. 4ЕтӀани сэнэшъхьэ хатэр зием нэмыкӀ унэӀут горэ сэнэшъхьэшӀхэм адэжь ыгъэкӀуагъ. Ащи ышъхьэ къеохи, лые къырахыгъ. 5ЕтӀанэ нэмыкӀ унэӀут горэ ыгъэкӀуагъ; ар къаукӀыгъ; нэмыкӀ унэӀутыбэхэри ыгъэкӀуагъэх; зы купым къеуагъэх, адрэ купыри къаукӀыгъ[+].

6– ШӀу ылъэгъурэ къо закъуи иӀагъ. «Сэ скъо лъытэныгъэ къыфашӀын» ыӀуи, ауж дэдэу ар сэнэшъхьэшӀхэм адэжь ыгъэкӀуагъ[+].

7– Ау сэнэшъхьэшӀхэм зэраӀожьыгъ: «Мыры сэнэшъхьэ хатэр къызыфэнэжьыщтыр. Ар тэжъугъэукӀи, сэнэшъхьэ хатэр тэ къытфэнэжьыщт»[+]. 8Аущтэу сэнэшъхьэ хатэр зием ыкъо къаубыти, къаукӀи, сэнэшъхьэ хатэм къыдадзыжьыгъ[+].

9– Сэнэшъхьэ хатэр зием сыда ышӀэщтыр? – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Ар къэкӀонышъ, сэнэшъхьэшӀхэр ыгъэкӀодынхэшъ, сэнэшъхьэ хатэр нэмыкӀхэм аӀэкӀилъхьащт[+]. 10Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэм[*] шъуяджагъэба:

«Унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэ мыжъор унэр зыӀыгъырэ лъэпсэ дэдэ хъугъэ.

11Мыр Зиусхьаным иӀэшӀэгъэ Ӏоф, ари тэ гъэшӀэгъонэу къытфэлъагъо»[+]?

12Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ дин пэщэшхохэмрэ мы гъэсэпэтхыдэр ежьхэм яхьылӀагъэу Исус къызэриӀотагъэр къагурыӀуагъэти, Исус къаубытынэу пылъыгъэх, ау цӀыф купышхом щыщынэщтыгъэхэти, ыуж икӀыжьхи, ӀукӀыжьыгъэх[+].


Хьакъулахь ахъщэм ехьылӀагъ


(Маттэ 22:15-22; Лука 20:20-26)

13[•]Ащ нэужым Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ дин пащэхэмрэ гущыӀэ горэм тыраубытэным пае, фарисейхэм ащыщхэри пачъыхьэ Ирод дезгъаштэхэрэм ащыщхэри Исус дэжь агъэкӀуагъэх[+]. 14Ахэр Исус дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, шъыпкъагъэ зиӀэ лӀэу узэрэпсэурэри, цӀыфхэм аӀорэм узэримыгъапэрэри тэшӀэ, сыда пӀомэ, цӀыфхэм ятеплъэ уемыплъэу, цӀыф пстэури уизэфэд, шъыпкъагъэми тетэу, Тхьэм игъогу цӀыфхэм яогъашӀэ. Кайсарым[*] хьакъулахь ахъщэр[*] етты хъущта, мыхъущта? Еттына, етымытына[+]?

15Ау Исус ахэмэ янэпитӀугъэ гу лъитагъэти, ариӀуагъ:

– Сыд пае сыхэжъугъэукъонэу шъупылъа? Зы динар[*] ахъщэ къысфэшъухьи, сэжъугъэлъэгъу[+].

16Динарыр къыфахьыгъ.

– Хэта зисурэт мыщ итыри, хэта зыцӀэ мыщ тетхагъэри? – яупчӀыгъ Исус.

– Кайсарыр ары, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

17– Ащыгъум Кайсарым иер Кайсарым ешъутыжь, Тхьэм иери Тхьэм ешъутыжь, – джэуап аритыжьыгъ Исус. Ахэмэ ар бэу агъэшӀэгъуагъ[+].


Саддукейхэр лӀагъэхэм къэтэджыжьыкӀэ афэхъущтым ехьылӀагъэу Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 22:23-33; Лука 20:27-40)

18[•]ЛӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ саддукейхэм[*] ащыщхэр Исус къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:[+]

19– Дин гъэсакӀу, пегъымбар Мусэ моущтэу къытфитхыгъ[*]: «ЛӀы горэм ыш лӀэу, лъфыгъэ имыӀэу шъуз къыкӀэнмэ, ыш унагъо фишӀэным пае, а лӀым шъузабэр къыщэжьын фае»[+]. 20Зэкъошибл щыӀагъ. Ахэмэ ащыщэу апэрэм шъуз къыщагъ, ау лъфыгъэ имыӀэу дунаим ехыжьыгъ. 21ЯтӀонэрэми а шъузыр къыщэжьыгъ. Ащи лъфыгъэ имыӀэу дунаим ехыжьыгъ, ящэнэрэри ащ фэдагъ. 22Блыми а шъузыр къащэжьыгъ, ау лъфыгъэ яӀагъэп. Зэпстэуми ауж дэдэ шъузыри дунаим ехыжьыгъ. 23Джы лӀагъэхэр къызытэджыжьхэкӀэ, хэта зишъузыщтыр ар? Сыда пӀомэ, нэбгыриблыми шъузэу яӀагъэшъ ары?

24– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэмрэ Тхьэм илъэкӀышхорэ зэрэшъумышӀэхэрэр арыба шъузкӀыхэукъорэр? – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ. 25– Сыда пӀомэ, лӀагъэхэр къызытэджыжьхэкӀэ, шъуз къащэжьыщтэп, лӀыми дэкӀожьыщтхэп, уашъом щыӀэ мэлэӀичхэм афэдэщтых нахь. 26Ау лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр пегъымбар Мусэ итхылъ зэритым шъуеджагъэба? Пэнэ куандэм икъэбар зэрыт чӀыпӀэм дэжь ит Тхьэр пегъымбар Мусэ къыдэгущыӀи, моущтэу къызэриӀуагъэр[*]: «Сэры Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэр»[+]. 27Ащ къикӀырэр Тхьэр псаухэмрэ лӀагъэхэу зыфаӀохэрэмрэ зэря Тхьэр ары. Шъо инэу шъухэукъо.


Тхьэм иунашъохэм ащыщэу анахь лъэпӀэ дэдэр


(Маттэ 22:34-40; Лука 10:25-28)

28[•]Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ащыщэу зыгорэм Исусрэ саддукейхэмрэ зэнэкъокъухэу зэхихыгъ, Исус дэгъоу пэгъокӀ къызэраритыгъэри ешӀэти, къыбгъодахьи, къеупчӀыгъ:

– Тхьэм иунэшъо пстэуми ащыщэу анахь лъэпӀэ дэдэр тара?

29– Анахь лъэпӀэ дэдэр[*] мыры: «ШъукъэдаӀу, израиль цӀыфхэр, Зиусхьанэу ти Тхьэ ары зизакъоу Зиусхьаныр; 30зэкӀэ о угурэ упсэрэкӀи, зэкӀэ уизэхэшӀыкӀыкӀи, зэкӀэ пкӀуачӀэкӀи Зиусхьанэу уи Тхьэ шӀу лъэгъу»[+]. 31ЯтӀонэрэ унашъор[*] мыры: «О пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу». Мы унэшъуитӀум анахь унэшъо лъапӀэ щыӀэп, – къыӀожьыгъ Исус[+].

32– Дэгъу, дин гъэсакӀу, – къыриӀожьыгъ Тэурат егъэджэкӀо пащэм Исус, – Тхьэр зэрэзакъор, ащ нэмыкӀэу Тхьэ зэрэщымыӀэри шъыпкъэу къэпӀуагъ[+]. 33ЗэкӀэ о угурэ упсэрэкӀи, зэкӀэ уизэхэшӀыкӀыкӀи, зэкӀэ пкӀуачӀэкӀи ар шӀу плъэгъуныр, о пшъхьи шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу плъэгъуныр, Тхьэм пае агъэстырэ къурмэныпхъэ пстэумрэ тын пстэумрэ анахьи бэкӀэ нахь лъапӀ[+].

34Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэм губзыгъэу пэгъокӀ къызэритыгъэр зелъэгъум, риӀуагъ:

– О Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ учӀэхьаным упэчыжьэп. Ащ къыщегъэжьагъэу нэмыкӀыкӀэ Исус къеупчӀыжьынэу хэти тегушхуагъэп[+].


Христос хэта зыкъор?


(Маттэ 22:41-46; Лука 20:41-44)

35[•]Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэзэ, къыӀуагъ:

– Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм Христос Даутэ ыкъоу сыдэущтэу аӀора[+]? 36Сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ежь Даутэ ыгу къырилъхьи, моущтэу къыригъэӀуагъэба[*]:

«Тхьэу Зиусхьаным сэ си Зиусхьан къыриӀуагъ: О уипыихэр плъэкъо чӀэгъ къычӀэсэгъэуцофэхэ, сэ сиджабгъукӀэ къызгос»[+]?

37– Ежь Даутэ Христос «си ЗиусхьанкӀэ» еджэ, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Арэу зыхъукӀэ, сыдэущтэу Христос Даутэ ыкъо хъура? ЦӀыф купышхор игуапэу Исус едэӀущтыгъ[+].


Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ямысагъэ Исус къызэрэхигъэщыгъэр


(Маттэ 23:1-36; Лука 20:45-47)

38[•]Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэзэ, къыӀуагъ:

– Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм шъуафэсакъ. Ахэмэ шъошэ кӀыхьэхэр ащыгъхэу къакӀухьаныр якӀас. ЗэӀукӀэхэми ежьхэм аӀэхэм цӀыфхэр щарагъэбэунхэри, 39синэгогухэм цӀыфхэр зыщызэӀукӀэхэкӀи, гухэхъо Ӏанэхэм тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэр щаубытынхэри якӀас[+]. 40Шъузабэхэм яунэхэри атырахых. ЦӀыфхэм агъэшӀэгъоным пае, тхьэлъэӀухэр агъэкӀыхьэх. Тхьэм ахэр инэу ыпщынэжьыщтых.


Шъузабэм ахъщэу Тхьэм пае ытыгъэр


(Лука 21:1-4)

41[•]ЦӀыфхэм Тхьэм тын фашӀэу, ахъщэхэр зыдалъхьэрэ пхъуантэхэм апашъхьэ Исус тӀысыгъэу, ахъщэхэр зэрэдалъхьэхэрэм еплъыщтыгъ. ЦӀыф баибэхэм ахъщэ бэу далъхьагъ[+]. 42Шъузэбэ тхьамыкӀэ горэ къакӀуи, гъоплъэ ахъщитӀу пхъуантэм дилъхьагъ. Ащ дилъхьагъэр зы чапыч[*] фэдиз мэхъу.

43Джащыгъум Исус игъогу рыкӀохэрэм къяджи, ариӀуагъ:

– Шъыпкъэр шъосэӀо, мы шъузэбэ тхьамыкӀэм изакъоу адрэ дэзылъхьэгъэ цӀыф пстэуми анахьи нахьыбэ дилъхьагъ; 44сыда пӀомэ, ахэмэ ахъщэу къялыжьыгъэм щыщ далъхьагъэр, ау а шъузабэм анахьыбэ дилъхьагъ – зэрэпсэунэу зэкӀэ мэкӀэ тӀэкӀоу иӀэр[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм иунэшхо зэрэзэхакъутэщтыр Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 24:1-2; Лука 21:5-6)

1[•]Исус Тхьэм иунэшхо къычӀэкӀыжьызэ, игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу зыгорэм къыриӀуагъ:

– Еплъ, дин гъэсакӀу! Мыхэр сыдэу мыжъо ин дэдэха! Мыхэр сыдэу унэ гъэшӀэгъонха!

2– Мы унэшхохэр олъэгъуха? – Исус ащ риӀожьыгъ. – МыжъуитӀу къызэтемынэжьэу пстэури къызэхэтэкъощт[+].


Къиныбэ щэчыным иублапӀ


(Маттэ 24:3-14; Лука 21:7-19)

3Ащ ыуж Исус Тхьэм иунэшхо къыпэчӀынатӀэу Елеон Ӏуашъхьэм тесэу, Петри, Якъуби, Иуани, Индрыси язакъоу къызэнэжьхэм, къеупчӀыгъэх:

4– КъытаӀу, о зыфэпӀогъэ Ӏофхэр сыдигъо къэхъущтых, ахэр зэкӀэ къызэрэхъущтхэм янэшанэри сыд фэда?

5– Зыми шъукъызэримыгъэпцӀэщтым шъуфэсакъ, – ариӀоу ахэмэ ыублагъ Исус[+]. 6– Сэ сцӀэкӀэ зэджэжьхэу, «Сэры Христосыр» аӀоу, цӀыфхэу къэкӀощтхэр бэ хъущтых, цӀыфыбэхэри агъэпцӀэщтых. 7Ау благъэми чыжьэми зэо къэбар зызэхэшъухыкӀэ, шъумыщын. А Ӏофхэр къэхъунхэ фае, ау дунаим икӀэух ащыгъум къэсыгъэгоп. 8Зы лъэпкъыр адрэ лъэпкъым, зы пачъыхьагъури адрэ пачъыхьагъум езэонэу къэтэджыщт. ЧӀыпӀэ-чӀыпӀэхэми чӀыгур инэу ащысысыщт, гъаблэхэри къэхъущтых. А Ӏофхэр къиныбэ щэчыным иублапӀ[+].

9– Ау шъо шъузыфэсакъыжь. Тхьэмэтэ хасэхэм апашъхьэ шъуаращэщт, синэгогухэми къамыщкӀэ къащышъоощтых. Сэ сигъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, Ӏэшъхьэтетхэмрэ пачъыхьэхэмрэ апашъхьэ къэбарышӀум шыхьат шъуфэхъунэу шъукъиуцощт[+]. 10Ау ыпэ рапшӀэу къэбарышӀур лъэпкъ пстэуми арагъэӀун фае[+]. 11ХьыкумэшӀым ыпашъхьэ шъуращэнэу шъузаубыткӀэ, «Сыда тӀощтыр?» шъуӀоу, ыпэ рапшӀэу шъумыгумэкӀ. А сыхьат дэдэм гущыӀэхэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм къарилъхьэхэрэр къашъуӀох; сыда пӀомэ, шъорэп къэгущыӀэщтыр, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары нахь[+].

12– ЦӀыфым ежь ыш, тым ежь илъфыгъэ тетыгъо зиӀэхэм арагъэукӀыным пае, арагъэубытыщт. Лъфыгъэхэри ны-тыхэм апэуцущтых, тетыгъо зиӀэхэми арагъэукӀыщтых[+]. 13Шъо сэ сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, цӀыф пстэуми шъуауджэгъущт. Ау кӀэухым нэсыфэ теубытагъэ зиӀэр мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт[+].


Гузэжъогъушхор


(Маттэ 24:15-28; Лука 21:20-24)

14[•]– Ау «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъоу»[*] пегъымбар Даниел зигугъу ышӀыгъэр зыдэщымытын фэе чӀыпӀэм щытэу зышъулъэгъукӀэ (еджэрэм къыгурэрэӀу), ащыгъум Иудей хэкум ис цӀыфхэр Ӏуашъхьэхэм ярэкӀолӀэжьых[+]. 15Унашъхьэм тетыри къызехыкӀэ, зыгорэ зыдихьынэу унэм ерэмыхьажь[+]. 16Губгъом итыми ищыгъын кӀыӀутелъ зыдихьынэу къерэмыгъэзэжь. 17А мафэхэм бзылъфыгъэ лъэрмыхьхэмрэ сабый быдзашъо зиӀэхэмрэ гъогу мыгъо теуцощтых[+]. 18Мы Ӏофхэр кӀымафэм темыфэнхэу Тхьэм шъуелъэӀу; 19сыда пӀомэ, а мафэхэм гузэжъогъушхо дунаир хэфэщт. Ащ фэдэ гузэжъогъушхо Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу джырэ нэсыфэ щыӀагъэп ыкӀи щыӀэжьыщтэп[+]. 20Зиусхьаным а мафэхэр нахь макӀэ ымышӀыгъэхэмэ, зы цӀыфи мыкӀодэу къэнэжьыщтыгъэп. Ау ежь къыхихыгъэ цӀыфхэм яхьатыркӀэ Зиусхьаным а мафэхэр нахь макӀэ ышӀыгъ[+]. 21А мафэхэм «Мары, Христос мыщ дэжьым щыӀ» ыӀоу е «Христос модэ щыӀ» ыӀоу, зыгорэм къышъуиӀомэ, шъушӀошъ шъумыгъэхъу[+]. 22Христос нэпцӀхэмрэ пегъымбар нэпцӀхэмрэ къэлъэгъощтых. Ахэмэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэри къагъэлъэгъощтых, амал щыӀэмэ, Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфхэр агъэпцӀэнхэм пае[+]. 23Ау шъо шъузфэсакъыжь, а Ӏоф пстэури къэхъуным ыпэкӀэ ахэмэ якъэбар къышъосӀуагъ[+].


ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызэрэкӀожьыщтыр


(Маттэ 24:29-31; Лука 21:25-28)

24[•]– Ау гузэжъогъушхом ыуж а мафэхэм тыгъэр ушӀункӀыжьыщт, мазэри къэнэфыжьыщтэп. 25Жъуагъохэри уашъом къефэхыщтых, уашъом щыӀэ кӀуачӀэхэри хъыещтых[+]. 26Джащыгъум ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ошъуапщэхэм ахэтэу, лъэкӀышхорэ щытхъушхорэ иӀэхэу, къакӀоу цӀыфхэм алъэгъущт[+]. 27Джащыгъум ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо мэлэӀичхэр ыгъэкӀощтых, дунэе лъэныкъуиплӀым, зы ошъо чапэм къыщегъэжьагъэу адрэ ошъо чапэм нэс, ежь ицӀыфхэу къыхихыгъэхэр къыхащыхэзэ, ежь къыфаугъоижьынхэу[+].


Ынджыр чъыгым шъыпкъэу къыдгуригъаӀорэр


(Маттэ 24:32-35; Лука 21:29-33)

28[•]– Ынджыр чъыгым къехъулӀэрэмкӀэ Ӏоф горэ зэжъугъашӀэ: икъутамэхэм псы къахахьэу, ытхьапэхэр къыпыкӀэхэ зыхъукӀэ, гъэмафэр зэрэблагъэр шъошӀэ. 29Ащ фэдэу шъори, мы Ӏофхэр къэхъухэу зышъулъэгъукӀэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо гъунэгъоу, къэлапчъэм дэжь зэрэщытыр зэжъугъашӀэ. 30Шъыпкъэр шъосэӀо, мы Ӏофхэр зэкӀэ къэхъунхэм ыпэкӀэ, мы лъэпкъыр кӀодыщтэп[+]. 31Уашъомрэ чӀылъэмрэ кӀодыжьыщтых, ау сэ сигущыӀэхэр кӀодыжьыщтхэп[+].


А мафэри а сыхьатри къызысыщтыр зыми ышӀэрэп


(Маттэ 24:36-44)

32[•]– Ау а мафэр е а сыхьатыр къызысыщтыр зыми ышӀэрэп. Уашъом щыӀэ мэлэӀичхэми ашӀэрэп, Тхьэм ы Къуи ышӀэрэп. Ты лъэпӀэ закъор ары ныӀэп ар зышӀэрэр. 33Шъузфэсакъыжь! Шъумычъыеу шъусакъ, Тхьэми шъуелъэӀу; сыда пӀомэ, а сыхьатыр къызысыщтыр шъушӀэрэпышъ ары![+] 34Ар зыфэдэр мары: чыжьэу къыкӀухьанэу лӀы горэ иунэ екӀы. Хэти ежь иӀоф ышӀэнэу иунэӀутхэм иунэ аӀэкӀелъхьэ, къэлапчъэм Ӏут къэрэгъулэми мычъыеу сакъынэу унашъо фешӀы[+]. 35Арышъ, шъори шъумычъыеу шъусакъ; сыда пӀомэ, пчыхьэшъхьапэр арыми, чэщныкъор арыми, атэкъэӀогъур арыми, пчэдыжь нэфшъагъор арыми, унэр зиер къызыкӀожьыщтыр шъушӀэрэпышъ ары![+] 36Ар шъумышӀахэу къызыкӀожькӀэ, шъучъыеу, шъупэмыплъэу зыкъешъумыгъэгъот[+]. 37Шъо къышъуасӀорэр зэпстэуми ясэӀо: шъумычъыеу шъусакъ!

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус тхьагъэпцӀыгъэкӀэ аукӀынэу Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт тхьэматэхэм гухэлъ зэрашӀыгъэр


(Маттэ 26:1-5; Лука 22:1-2; Иуан 11:45-53)

1[•]ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхомрэ Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэмрэ[*] къэсынхэкӀэ мэфитӀу къэнэжьыгъагъ. Дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус аукӀыным пае, тхьагъэпцӀыгъэкӀэ зэраубытыщт шӀыкӀэм лъыхъущтыгъэх[+]. 2Сыда пӀомэ, ахэмэ аӀуагъ:

– ЦӀыфхэм бырсырышхо къамыӀэтыным пае, мэфэкӀ мэфэшхом тефэу орэмыхъу.


Бзылъфыгъэ горэм осэшхо зиӀэ дагъэр Исус зэрэщифагъэр


(Маттэ 26:6-13; Иуан 12:1-8)

3[•]ЕтӀанэ Исус къуаджэу Бет-Ание щыӀэу, Симонэу шъоджэ уз Ӏае зиӀагъэм иӀанэ пэсэу шхэщтыгъ. Шхэзэ, бзылъфыгъэ горэ унэм къихьагъ. А бзылъфыгъэм алабастэр зыцӀэ мыжъом хэшӀыкӀыгъэу, дэгъалъэ ыӀыгъыгъ. Нард зыцӀэ къэкӀыгъэм идагъэ къабзэу, осэшхо зиӀэу, мэ ӀэшӀу зыпихырэр а дэгъалъэм итыгъ. Бзылъфыгъэм дэгъалъэр ыкъути, Исус ышъхьэ дагъэр тырикӀагъ[+].

4Ар залъэгъум, зы куп губжи, моущтэу зэраӀожьыгъ:

– Мы дагъэу осэшхо зиӀэр хьаулыеу сыд пае ыгъэкӀодыгъа? 5А дагъэр ащагъэмэ, динар шъищым нахьыбэ къыхьыщтыгъ, тхьамыкӀэхэми афагощын алъэкӀыщтыгъ. Аущтэу аӀозэ, бзылъфыгъэм щыхьагъэх.

6– Ыуж шъуикӀ, – ыӀуагъ Исус. – Сыд пае бзылъфыгъэр жъугъэукӀытэра? Ащ шӀу къысфишӀагъ. 7ТхьамыкӀэхэр къышъухэт зэпытых, сыдигъо шъуфаеми шӀу афэшъушӀэн шъулъэкӀыщт, ау сэ сышъухэт зэпытыщтэп[+]. 8Мы бзылъфыгъэм ылъэкӀыгъэр ышӀагъ. Ащ сэ спкъы дагъэ щифи, сызэрэчӀалъхьажьыным сыфиухьазырыгъ[+]. 9Шъыпкъэр шъосэӀо, чӀылъэм зэкӀэ къэбарышӀур[*] тыдэ щагъэӀуми, мы бзылъфыгъэм ышӀагъэр къаӀотэжьыщт, цӀыфхэм а бзылъфыгъэр шӀукӀэ агу къагъэкӀыжьыным пае[+].


Исус дин пэщэшхохэм аригъэубытынэу Иудэ зэрадиштагъэр


(Маттэ 26:14-16; Лука 22:3-6)

10[•]Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум ащыщэу Иудэ Искариот дин пэщэшхохэм адэжь кӀуагъэ, Исус аригъэубытыным пае[+]. 11Ахэмэ ар зызэхахым, гушӀуагъэх, ахъщи Иудэ къыратынэу къагъэгугъагъ. Аущтэу Исус ахэмэ аригъэубытыным пае, Ӏэрыфэгъу уахътэ паплъэу Иудэ ыублагъ.


Исус ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр игъогу рыкӀохэрэм зэрадишӀыгъэр


(Маттэ 26:17-25; Лука 22:7-14, 21-23; Иуан 13:21-30)

12[•]Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэм иапэрэ мафэу ӀутӀыжъ шъынэр зыщышӀуабзыщтыгъэм игъогу рыкӀохэрэм Исус къыраӀуагъ:

– ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр щыпшӀынэу тыдэ тыкӀонышъ, щыдгъэхьазырынэу уфая[+]?

13Аущтэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу нэбгыритӀу къалэм ыгъэкӀуагъ, моущтэу ариӀозэ:

– Къалэм шъудахьи, лъы горэм псы къошын ыхьэу шъурихьылӀэщт. А лӀым ыуж шъуитэу шъукӀу. 14А лӀыр зэрыхьэрэ унэр зием ешъуӀу: «Дин гъэсакӀом еӀо: Сэррэ сигъогу рыкӀохэрэмрэ ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр зыщытшӀыщт хьакӀэщыр тыдэ щыӀа?» 15Джащыгъум унэ зэтетым ышъхьагърэ къатым тетэу, гъэкӀэрэкӀагъэу, хьэкӀэщышхоу тегъэпсыхьагъэр шъуигъэлъэгъущт. Ащ зэкӀэри къыщытфэжъугъэхьазыр.

16Исус игъогу рыкӀохэрэр ежьэхи, къалэм дэхьагъэх. Исус зэрариӀуагъэм тетэу пстэури къагъоти, ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр агъэхьазырыгъ.

17Пчыхьэ зэхъум, Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур игъусэу къэкӀуагъ. 18Ахэр Ӏанэм пэсхэу шхэхэ зэхъум Исус къыӀуагъ:

– Шъыпкъэр шъосэӀо, шъо сэ къыздашхэхэрэм шъуащыщ горэм тетыгъо зиӀэхэм саригъэубытыщт[+].

19Ахэмэ агу къеуагъ. Зым зыр ыуж итэу къыраӀонэу фежьагъэх:

– Ар сэрэп, ныӀа?

20– Шъо пшӀыкӀутӀум шъущыщэу мы апсым хьалыгъу къыздыхэзгъаорэр ары тетыгъо зиӀэхэм сязгъэубытыщтыр, – ариӀуагъ Исус. 21– Шъыпкъэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим ехыжьыщт, ежь ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу. Ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытырэр гъогу мыгъо теуцуагъ! А цӀыфыр къэмыхъугъэмэ, ежьыркӀэ нахьышӀущтыгъ[+].


Зиусхьаным ипчыхьэшъхьашх


(Маттэ 26:26-30; Лука 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

22[•]Ахэр шхэхэ зэхъум, Исус хьалыгъур къыштагъ, Тхьэм щытхъу фишӀи, зэгуичи, ахэмэ арити, къыӀуагъ:

– Ма, шъушхы, мы хьалыгъур сэ спкъы ары[+].

23ЕтӀанэ шъуалъэр къышти, Тхьэм щытхъу фишӀи, аритыгъ. Ахэр зэкӀэ ащ итым щыщ ешъуагъэх.

24– Мы сэнэпсыр сэ слъэу Тхьэм ежьыррэ ицӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр[*] ары, – ариӀуагъ Исус. – ЦӀыфыбэхэм ишӀуагъэ якӀынэу, лъэу сэ къыскӀэкӀыщтыр ары[+]. 25Шъыпкъэр шъосэӀо, Тхьэм и Тетыгъошхо къызыкӀощтым нэсыфэ, сэнэшъхьэпсым сешъожьыщтэп. А мафэм кӀэу сешъожьыщт.

26ЕтӀанэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ тхьэщытхъу орэд къызаӀо ужым, унэм икӀыхи, Елеон Ӏуашъхьэм кӀуагъэх[+].


«Сэ сызыщыщыр умышӀэу къэпӀощт» Исус Петрэ зэрэриӀуагъэр


(Маттэ 26:31-35; Лука 22:31-34; Иуан 13:36-38)

27[•]– Шъо пстэуми сизакъоу утыгум сыкъишъунэщт, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм, – сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Сэ мэлахъор сыукӀыщт, мэлхэри зэбгырыкӀыжьыщтых»[+]. 28Ау лӀагъэхэм сыкъызахэтэджыкӀыжьыкӀэ, шъуапэ Галилей хэкум сыкӀощт[+].

29– Пстэуми утыгум укъыранэми, сэ укъисынэщтэп, – къыриӀуагъ Петрэ Исус.

30– Шъыпкъэр осэӀо, – риӀожьыгъ Исус Петрэ, – мы нычэпэ дэдэм атакъэр тӀо Ӏоным ыпэкӀэ, сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт.

31– Сэ сыбдэлӀэн фаеми, узыщыщыр сымышӀэу сӀощтэп, – теубытагъэу къыӀуагъ Петрэ. Ащ фэдэ къабзэу Исус игъогу рыкӀорэ адрэ лӀы пстэуми къаӀуагъ.


Исус Гефсимание хатэм Тхьэм зэрэщелъэӀугъэр


(Маттэ 26:36-46; Лука 22:39-46)

32[•]Ащ нэужым Гефсимание[*] зыцӀэ чӀыпӀэм нэсыгъэх.

– Моу шъуетӀысэх, сэ Тхьэм селъэӀуфэ, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм. 33Исус етӀанэ Петри, Якъуби, Иуани зыдищагъэх; къэнэшхъэеу, гумэкӀэу ыублагъ[+].

34– СилӀыкӀыным нэсэу инэу сыгу хэкӀы, – ариӀуагъ Исус. – Шъумычъыеу шъусакъэу моу шъущыӀ[+].

35ЕтӀанэ тӀэкӀу ӀукӀоти, чӀыгум зыридзыхи, амал иӀэмэ, къин щэчыным исыхьат блигъэкӀынэу Тхьэм елъэӀугъ[+].

36– Аббэу[*] сэ ся Т, о умылъэкӀын Ӏоф зи щыӀэп, – ыӀуагъ. – Мы къин щэчыным ишъуалъэ сӀых. Ау сызыфаер мыхъоу, о узыфаер орэхъу[+].

37Ащ ыужым Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырищымэ адэжь къыгъэзэжьи, чъыехэу къарихьылӀэжьыгъ.

– Симон, очъыя? – риӀуагъ Исус Петрэ. – Зы сыхьат закъо умычъыеу усакъын плъэкӀыгъэп, ара? 38Шъумычъыеу шъусакъ, псэкӀодшӀэным шъудимыхьыхынэуи Тхьэм шъуелъэӀу. Гур фай, ау пкъым ылъэкӀырэп[+].

39Исус етӀанэ ӀукӀыжьи, а гущыӀэ дэдэхэмкӀэ Тхьэм елъэӀугъ. 40Джыри зэ къызегъэзэжьым, а нэбгырищыр чъыехэу къарихьылӀэжьыгъ, сыда пӀомэ, анапӀэхэр онтэгъу хъугъэхэти ары. Ахэмэ Исус къыраӀожьыщтыр ашӀагъэп. 41Исус ящэнэрэу къызегъэзэжьым, ахэмэ ариӀуагъ:

– Шъо джыри шъочъыя, зышъогъэпсэфа? Икъун! Сыхьатыр къэсыгъ. Мары, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо псэкӀодышӀэ цӀыфхэм аӀэкӀэхьащт[+]. 42Шъукъэтэдж! НекӀо, мары, ахэмэ сязгъэубытыщтыр къэблэгъагъ.


Исус зэраубытыгъэр


(Маттэ 26:47-56; Лука 22:47-53; Иуан 18:3-12)

43[•]Исус джыри къэгущыӀэзэ, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ащыщэу Иудэу Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтыр ардэдэм къэкӀуагъ. Чатэхэмрэ умэхэмрэ аӀыгъхэу, цӀыф купышхо игъусагъ. Дин пэщэшхохэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, нахьыжъхэри ары ахэр къэзгъэкӀогъагъэхэр[+].

44– Сэ сызэбэущтыр ары зыфасӀорэр, – ыӀуи, аубытыщтыр зэраригъэлъэгъущт шӀыкӀэр игъусэхэм ариӀогъагъ Иудэ. – Ар шъуубыти, шъуфэсакъызэ Ӏушъущ.

45Иудэ къызэрэнэсэу Исус екӀуалӀи,

– Рабби! – ыӀуи, Исус ебэугъ.

46Аущтэу Исус аубытыгъ. 47Ащ дэжьым щытхэм ащыщ горэм ичатэ къырихи, дин пэщэшхом иунэӀут еуи, ытхьакӀумэ лъэныкъо гуиупкӀыгъ[+].

48– ХъункӀэкӀо горэ шъуубытыщтым фэдэу, чатэхэмрэ умэхэмрэ шъуӀыгъхэу шъукъыспэгъокӀыгъа? – ариӀуагъ Исус ахэмэ. 49– Мафэ къэси Тхьэм иунэшхо цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щязгъашӀэхэу сышъухэтыгъ, ары шъхьакӀэ сышъуубытыгъэп. Ау мыр зыкӀэхъугъэр Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары[+].

50Джащыгъум Исус игъогу рыкӀорэ пстэури ежь утыгум къырани, хэхьажьыгъэх[+].


КӀалэу хэхьажьыгъэр

51КӀалэ горэ чэсэй фыжь ыпкъ ещэкӀыгъэу, Исус игъусэхэм ахэтыгъ. А кӀалэр къаубытэу аублагъ, 52ау кӀалэм чэсэй фыжьыр ахэмэ къаӀэкӀини, пцӀанэу аӀэкӀэкӀи, хэхьажьыгъ.


Исус Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Маттэ 26:57-68; Лука 22:54-55, 63-71; Иуан 18:13-14, 19-24)

53[•]Исус дин пэщэшхом дэжь ащагъ. Адрэ дин пэщэшхохэри, нахьыжъхэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри зэкӀэ ащ дэжь къыщызэӀукӀагъэх. 54Петри чыжьэкӀэ Исус ыуж итэу, дин пэщэшхом ищагу нэсыфэ къыкӀэлъыкӀогъагъ. Ащ дэжьым машӀом зыщыригъэоу, къэрэгъулхэм ахэсыгъ.

55Дин пэщэшхохэмрэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом[*] щыщхэу адрэ тхьэмэтэ пстэумрэ Исус укӀ тыралъхьаным пае, шыхьат лъыхъущтыгъэх, ау зи къагъотыгъэп. 56Шыхьат нэпцӀыбэхэм Исус пцӀы Ӏэджи тыралъхьагъ, ары шъхьакӀэ къаӀуагъэхэр зэтефагъэхэп[+].

57Аущтэу зэхъум, шыхьат нэпцӀ куп къэтэджи, мыр Исус тырилъхьагъ:

58– Мы лӀым мыщ фэдэу къыӀоу зэхэтхыгъэ: «Тхьэм иунэшхоу цӀыфхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэр сэ зэхэскъутэнышъ, цӀыфхэм аӀэкӀэ амышӀыгъэу нэмыкӀ унэшхо мэфищкӀэ зэтезгъэуцожьыщт»[+].

59Ау а шыхьатхэми Исус тыралъхьагъэхэр зэтефагъэхэп.

60ЕтӀанэ дин пэщэшхор къэтэджи, утыгум къиуцуагъ.

– Сыд мы лӀыхэм о къыптыралъхьэрэр? Сыда зи къызкӀэмыӀорэр? – еупчӀыгъ ар Исус[+].

61Исус зиушъэфи, зи къыӀуагъэп.

– Ора Христосэу щытхъушхор зиӀэ Тхьэм ы Къо? – еупчӀыгъ джыри зэ дин пэщэшхор[+].

62– Сэры, – къыӀуагъ Исус, – лъэкӀышхор зиӀэ Тхьэм иджабгъукӀи госэу, ошъуапщэхэми ахэтэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къакӀоу шъулъэгъущт[+].

63Ар къызеӀом дин пэщэшхом ищыгъынхэр къызэгуитхъыгъэх[*].

– Сыда нэмыкӀ шыхьат зэрэтищыкӀэгъэжьыр? – къыӀуагъ ащ[+]. 64– Тхьэр зэригъэпцӀыгъэр шъо зэхэшъухыгъ. Сыдэущтэу шъухаплъэра? Ахэмэ зэкӀэмэ Исус укӀ ифэшъуашэу къаӀуагъ[+]. 65Зы купым Исус теужъунтхэхэу аублагъ. Ынэгуи рахъуи, бжымкӀэ еуагъэх.

– Упегъымбармэ, къыоуагъэм ыцӀэ къаӀо! – раӀуагъ. Къэрэгъулэхэри Исус енэпэшъоуагъэх[+].


Петрэ Исус зыщыщыр ымышӀэу къызэриӀуагъэр


(Маттэ 26:69-75; Лука 22:56-62; Иуан 18:15-18, 25-27)

66[•]Петрэ ыхэкӀэ щагум зыдэтым, дин пэщэшхом иунэӀут пшъашъэхэм ащыщ къэкӀуагъ. 67Петрэ машӀом зыщыригъэоу зелъэгъум, еплъи риӀуагъ:

– Ори а Исусэу Назарет щыщым уригъусагъ.

68– Хьау, о зыфапӀорэр сэ сшӀэрэп, къызгурыӀорэп, – ыӀуагъ Петр. ЕтӀанэ щагум дэкӀи, идэхьапӀэ уцугъэ. Атакъэр къэӀуагъ.

69УнэӀут пшъашъэм Петрэ ащ дэжьым щытэу зелъэгъум, а чӀыпӀэм щытхэм джыри зэ ариӀожьэу ыублагъ:

– Мыр ахэмэ ащыщ.

70– Хьау, сэ ахэмэ сащыщэп, – ыӀуагъ Петрэ джыри зэ. ТӀэкӀу тешӀагъэу ащ дэжьым щытхэм джыри зэ Петрэ къыраӀожьыгъ:

– Шъыпкъэу ори ахэмэ уащыщ; сыда пӀомэ, Галилей хэкум ущыщба? ЯгущыӀакӀэкӀэ укъэгущыӀэ.

71– Тхьэр сэгъэпцӀы къасӀорэр мышъыпкъэмэ, а лӀэу зыфашъуӀорэр сшӀэрэп, – ыӀуи, Петрэ тхьарыӀо ышӀэу ыублагъ.

72Ардэдэм ятӀонэрэу атакъэр къэӀуагъ. Джащыгъум Исус къыриӀогъэгъэ гущыӀэхэр Петрэ ыгу къэкӀыжьыгъэх:

– Атакъэр тӀо Ӏоным ыпэкӀэ, сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт. Ар ыгу къызэкӀыжьым, Петрэ къэгъыгъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Ӏэшъхьэтет Пилат ыпашъхьэ Исус зэрэращагъэр


(Маттэ 27:1-2, 11-14; Лука 23:1-5; Иуан 18:28-38)

1[•]Нэф къызэрышъэу, нахьыжъхэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, адрэ тхьэматэхэу Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэри ягъусэхэу, дин пэщэшхохэм хасэ ашӀыгъ. Исус Ӏэхъу тыралъхьи, Ӏуащи, Ӏэшъхьэтет Пилат[*] ӀэкӀалъхьагъ[+].

2– О джуртхэм уряпачъыхьа? – къеупчӀыгъ Пилат Исус.

– Ары, къызэрэпӀорэм фэд[*], – риӀожьыгъ Исус[+].

3Дин пэщэшхохэм ӀэджыкӀи Исус агъэмысэщтыгъ. 4Пилат джыри зэ Исус къеупчӀыгъ:

– Сыда зи къызкӀэмыӀорэр? Къыптыралъхьэрэр зыфэдизыр плъэгъурэба[+]?

5Ау Исус зи къыӀожьыгъэп. Зи къызэримыӀожьыгъэр Пилат ыгъэшӀэгъуагъ.


Исус укӀ зэрэтыралъхьагъэр


(Маттэ 27:15-26; Лука 23:13-25; Иуан 18:39–19:16)

6[•]ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор къэсымэ, цӀыфхэр зыкӀэлъэӀурэ хьапсчӀэс горэ къафитӀупщыжьыныр Пилат ихэбзагъ. 7А мафэхэм цӀыфхэм бырсыр къызаӀэтым, лӀы горэ зыукӀыгъэу нэбгырэ заулэ хьапсым чӀэсыгъ. Бар-Аббэ ыцӀэу лӀы горэ ахэмэ ахэтыгъ. 8ЦӀыфхэр купышхоу Пилат дэжь къакӀохи, ихабзэ фэдэу къафишӀэнэу къелъэӀугъэх.

9– Джуртхэм япачъыхьэ шъхьафитэу къышъуфэстӀупщыжьыным шъуфая? – яупчӀыгъ Пилат. 10Пилат аущтэу зыкӀяупчӀыгъэр шъугъоным къыхэкӀэу, дин пащэхэм Исус къызэрэӀэкӀалъхьагъэр къыгурыӀуагъэти ары[+]. 11Ау Пилат Бар-Аббэ къырагъэтӀупщыжьыным пае, дин пэщэшхохэм цӀыфхэр зэкӀагъэплъыхьагъэх[+].

12– Адэ, джуртхэм япачъыхьэу зыфашъуӀорэм сыда есшӀэщтыр? – джыри зэ яупчӀыгъ Пилат.

13– Къащым теӀулӀ! – къэкууагъэх ахэр.

14– Сыда ащ бзэджагъэу ышӀагъэр? – яупчӀыгъ Пилат. Ау ахэр нахь инэу къэзэрэгъэкууагъэх:

– Къащым теӀулӀ![+]

15Джащыгъум Пилат цӀыф купышхор ыгъэрэзэнэу фэягъэти, Бар-Аббэ къафитӀупщыжьыгъ. ЕтӀанэ Исус къамыщкӀэ ригъаохи, къащым тыраӀулӀэнэу аӀэкӀилъхьагъ[+].


ДзэлӀхэр Исус зэрэкӀэнэкӀагъэхэр


(Маттэ 27:27-31; Иуан 19:2-3)

16[•]ДзэлӀхэм преторие[*] зыцӀэ унэшхом Исус чӀащи, адрэ къэнэгъэ дзэлӀ купышхор ащ щызэхаугъоягъ. 17ЕтӀанэ плъыжь чӀапцӀэу шъошэ кӀыхьэ Исус щалъи, пэнэ къутамэхэр аблэзэ, пачъыхьэ тандж хашӀыкӀи, ышъхьэ тыралъхьагъ. 18Шъхьащэ фашӀэу аублагъ: «Опсэу, о джуртхэм япачъыхь!» аӀозэ. 19ЕтӀанэ бэщкӀэ ышъхьэ еощтыгъэх, теужъунтхэщтыгъэх, агъэлъапӀэрэм фэдэу лъэгонджэмышъхьэкӀэ ыпашъхьэ къитӀысхьэщтыгъэх[+]. 20Ахэр Исус зыкӀэнакӀэхэ ужым, шъошэ кӀыхьэ плъыжь чӀапцӀэр щахыжьи, ежь ищыгъынхэр щалъэжьыгъэх. ЕтӀанэ къащым тыраӀулӀэнэу преторием ращыжьыгъ.


Исус къащым зэрэтыраӀулӀагъэр


(Маттэ 27:32-44; Лука 23:26-43; Иуан 19:17-27)

21[•]Къалэу Кириние[*] щыщэу, Симон ыцӀэу лӀы горэ щыӀагъ. Ар Александрэрэ Рутрэ ятагъ. Ар губгъом къикӀыгъэу блэкӀ пэтэу, Исус икъащ ыхьынэу рагъэзыгъ[+]. 22Голготэ зыфаӀорэ чӀыпӀэм Исус ащагъ, (Голготэм къикӀырэр «Шъхьэпкъ ЧӀыпӀ» ары). 23Ащ дэжьым зынэсхэм, муркӀэ заджэхэрэ мыстхъу горэ зыхэлъ сэнэпс Исус фащэигъ, ау аӀихыгъэп. 24ЕтӀанэ Исус къащым тыраӀулӀагъ. Пхъэдз радзэзэ, ищыгъынхэм ащыщэу хэти иӀахьэу къылъыӀэсыщтыр зэфагощыгъ[+].

25Исус къащым зытыраӀулӀэм, пчэдыжьым сыхьатыр бгъум нэсыгъагъ. 26Исус къащым зыкӀытыраӀулӀагъэр пхъэмбгъум моущтэу тетхэгъагъ: «Джуртхэм я Пачъыхь». 27А чӀыпӀэм хъункӀэкӀуитӀу, зыр иджабгъукӀэ адрэр исэмэгубгъукӀэ, Исус игъусэхэу къащхэм атыраӀулӀагъэх. 28Аущтэу Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр[*] къэшъыпкъэжьыгъэх: «Хабзэм текӀыгъэхэм ащыщэу ежь алъытагъ». 29БлэкӀырэ цӀыфхэр Исус ехъоныщтыгъэх, ашъхьэхэр агъэсысхэу, моущтэу аӀозэ:

– О Тхьэм иунэшхо зэхэзыкъутэу, мэфищкӀэ зэтезгъэуцожьыщтыр,[+] 30умыкӀодэу зыкъэгъэнэжьи, къащым къехыжь!

31Ащ фэдэу дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус кӀэнакӀэхэу зэраӀожьыгъ:

– НэмыкӀ цӀыфхэр мыкӀодэу къыгъэнэжьыгъэх, ау ежь зыкъыгъэнэжьышъурэп[+]. 32Христосэу Израиль ипачъыхьэ джы къащым къерэхыжь. Къызэрехыжьыгъэр тлъэгъумэ, шӀошъхъуныгъэ тиӀэ хъущт. Исус игъусэхэу къащхэм атыраӀулӀагъэхэри ежь къехъоныщтыгъэх[+].


Исус зэрэлӀагъэр


(Маттэ 27:45-56; Лука 23:44-49; Иуан 19:28-30)

33[•]Щэджагъом[*] щегъэжьагъэу сыхьатыр щым[*] нэс, а хэгъэгум тыдэкӀи шӀункӀ къыщыхъугъ. 34Сыхьатыр щым дэжь Исус мэкъэшхокӀэ джагъэ: – Элой, Элой! Лама сабахтани? (Ащ къикӀырэр, «О си Тхь, о си Тхь! Сыд пае о сыкъэубгынагъ?»)[+]

35А чӀыпӀэм щытхэм ащыщхэм ар зызэхахым, аӀуагъ:

– ШъуедэӀу, ар пегъымбар Иляс еджэ.

36Зыгорэ Ӏулъади, кӀышъо зэраӀотырэм сэнэпс шӀоӀугъэр хиз ышӀи, бэщ горэм пилъхьи, Исус кӀигъэшъунэу фищэигъ. ЕтӀанэ ыӀуагъ:

– Зэ, пегъымбар Иляс къакӀоу къащым къыпихыжьмэ, тежъугъэплъ[+].

37Ау Исус мэкъэшхокӀэ джи, ыпсэ ытыгъ.

38Джащыгъум Тхьэм иунэшхо ипэӀухъо ыпшъэкӀэ къыщегъэжьагъэу ыхэ нэсыфэ тӀоу къызэготхъыгъ[+].

39ДзэлӀхэм япащэу Исус фэзанкӀэу щытым, ар моущтэу лӀэзэ зелъэгъум, къыӀуагъ:

– Шъыпкъэ дэдэу, мы лӀыр Тхьэм ы Къуагъ.

40ЧыжьэкӀэ къаплъэхэу, бзылъфыгъэхэри ащ дэжьым щытыгъэх. Ахэмэ ахэтыгъэх мыхэр: Магдалэ щыщ Мерэми, Саломий, нэмыкӀ Мерэми. А Мерэм Якъубэ нахьыкӀэу зыфаӀорэмрэ ыш Иосыерэ янагъ[+]. 41Исус Галилей хэкум зыщэӀэм, ахэр игъусэщтыгъэх, ӀэпыӀэгъу къыфэхъущтыгъэх. Ахэмэ анэмыкӀхэуи бзылъфыгъэ Ӏаджи Исус игъусэхэу Ерусалим къэкӀуагъэхэу а чӀыпӀэм щытыгъэх.


Исус ихьадэ къэунэм зэрэчӀалъхьажьыгъэр


(Маттэ 27:57-61; Лука 23:50-56; Иуан 19:38-42)

42[•]Бэрэскэшхо мэфагъ, шэмбэт мафэм ыпэрэ мафэр ары. Пчыхьэшъхьапэ хъугъэти, 43къуаджэу Ариматей щыщ Юсыф къэкӀуагъ. А Юсыф Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтэу, лъытэныгъэ зифэшъошэ тхьэмэтагъ. Тхьэм и Тетыгъошхо къэсыным ар паплъэщтыгъ. Ащ зигъэгушхуи, Пилат дэжь кӀуи, Исус ихьадэ кӀэлъэӀугъ. 44Исус зэрэлӀагъэр Пилат ыгъэшӀэгъуагъ. ДзэлӀхэм япащэ къаригъащи, еупчӀыгъ:

– Исус бэшӀагъа зылӀагъэр?

45Дзэ пащэм Исус зэрэлӀагъэр Пилат къызыреӀом, Юсыф Исус ихьадэ ыхьыжьынэу фит ышӀыгъ. 46Юсыф чэфын къыщэфи, хьадэр къащым къыпихыжьи, чэфыныр рищэкӀи, Ӏошъхьэ цакӀэм хаупкӀыгъэ къэунэм чӀилъхьажьыгъ. ЕтӀанэ къэунэ чӀэхьапӀэм мыжъошхо ӀуигъэукӀорэягъ. 47Магдалэ щыщ Мерэмрэ Иосый янэ Мерэмрэ Юсыф хьадэр зычӀилъхьажьыгъэр алъэгъугъ.

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр


(Маттэ 28:1-8; Лука 24:1-12; Иуан 20:1-10)

1[•]Шэмбэтыр зыблэкӀым, Магдалэ щыщ Мерэм, Саломий, Якъубэ янэ Мерэми къэунэм кӀонхэу, Исус ихьадэ дагъэ щафэным пае, мэ ӀэшӀу зыпихырэ щыфэн дагъэхэр ащэфыгъэх[+]. 2Тхьэмафэм иапэрэ мафэм[*] жьы дэдэу, тыгъэр къыкъокӀыгъэ къодыеу, къэунэм кӀонхэу гъогу техьагъэх.

3– Къэунэ чӀэхьапӀэм мыжъошхоу Ӏулъыр хэт тфыӀуигъэукӀорэикӀына? – зэраӀожьыгъ ахэмэ[+].

4Зэплъэхэм, мыжъошхор, ар мыжъо ин дэдагъ, ӀугъэукӀорэикӀыгъэу алъэгъугъ. 5Къэунэм зычӀахьэхэм, щыгъын фыжь кӀыхьэкӀэ фэпагъэу, кӀалэ горэ джабгъу лъэныкъомкӀэ щысэу алъэгъуи, агучӀэ изыгъ.

6– ШъумыгумэкӀ, – къариӀуагъ ащ ахэмэ. – Назарет щыщ Исусэу къащым тыраӀулӀагъэм шъузэрэлъыхъурэр сэшӀэ. Ар мыщ щыӀэжьэп. Ар лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ! Мары чӀыпӀэу зычӀалъхьажьыгъэр. 7Ау шъо шъукӀуи, Петрэрэ адрэ лӀыхэу Исус игъогу рыкӀохэрэмрэ яшъуӀу: «Шъо шъуапэ ар Галилей кӀощт. КъызэрэшъуиӀуагъэм тетэу ащ дэжьым щышъулъэгъущт»[+].

8Джащыгъум агучӀэ изыгъэти, бзылъфыгъэхэр кӀэзэзхэу къэунэм къычӀэкӀыжьхи, хэхьажьыгъэх. Зыми зи раӀуагъэп, сыда пӀомэ, джащ фэдизэу щынагъэхэти ары.


Исус Магдалэ щыщ Мерэм зыкъызэрэригъэлъэгъугъэр


(Маттэ 28:9-10; Иуан 20:11-18)

9[•]Тхьэмафэм иапэрэ мафэм жьэу Исус лӀагъэхэм къызахэтэджыкӀыжьым, ыпэ рапшӀэу Магдалэ щыщ Мерэм зыкъыригъэлъэгъугъ. А Мерэм ары Исус джынэпцӀибл зыхифыгъагъэр[+]. 10Ар Исус игъусагъэхэу, джы шъыгъохэу гъыщтыгъэхэм адэжь кӀуи, хъугъэ-шӀагъэр ариӀуагъ. 11Исус зэрэпсаури Мерэм ар зэрилъэгъугъэри зызэхахым, ашӀошъ хъугъэп[+].


Игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу Исус зыкъызэраригъэлъэгъугъэр


(Лука 24:13-35)

12ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу губгъомкӀэ кӀохэзэ, нэмыкӀ теплъэ иӀэу, Исус зыкъаригъэлъэгъугъ. 13Ахэми агъэзэжьи, адрэ цӀыфхэу Исус игъогу рыкӀохэрэм къэбарыр араӀотэжьыгъ, ау ахэмэ ашӀошъ хъугъэп.


Исус игъогу рыкӀохэрэм апшъэ рилъхьэгъэ Ӏофыр


(Маттэ 28:16-20; Лука 24:36-49; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

14Ащ ыуж игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀузыр шхэхэзэ, Исус зыкъаригъэлъэгъугъ. Ахэмэ яшӀошъмыхъуныгъэмрэ ягуркъагъэрэ апаий, ежь лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэу зылъэгъугъэхэм къаӀотагъэр ашӀошъ зэрэмыхъугъэм паий ягыигъ.

15– Дунаир зэкӀэ къэшъукӀухьи, цӀыф пстэуми къэбарышӀур яжъугъэӀу – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+]. 16– Хэти зышӀошъ хъоу, зязгъэумэхъырэр мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт, ау хэти зышӀошъ мыхъурэр Тхьэм ыгъэмысэщт[+]. 17ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэм мы нэшанэхэр ягъусэщтых: Сэ сцӀэкӀэ цӀыфхэм джынапцӀэхэр ахафыщтых; амышӀэрэ бзэхэмкӀэ гущыӀэщтых;[+] 18аӀэхэмкӀи блэхэр къаштэщтых; узгъэлӀэн къызхэкӀын шъоным ешъохэми, зи къаришӀэщтэп; ахэмэ аӀэхэр зытыралъхьэрэ сымаджэхэр хъужьыщтых[+].


Исус уашъом зэрэдэкӀоежьыгъэр


(Лука 24:50-53; Апостол. 1:9-11)

19Зиусхьан Исус игъогу рыкӀохэрэм къызадэгущыӀэм ыуж, Тхьэм ар уашъом дищэежьыгъ, Тхьэм иджабгъукӀи щысынэу готӀысхьагъ[+]. 20Исус игъогу рыкӀохэрэр ежьагъэхэу, Тхьэм игущыӀэхэр тыдэкӀи щагъэӀущтыгъэх. Зиусхьаныр адэлажьэу, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу ежь игущыӀэхэм гъусэ афишӀыщтыгъэхэмкӀэ а гущыӀэхэр ыгъэшъыпкъэжьыщтыгъэх. Амин[+].

### КъэбарышӀур Лука къызэриӀотагъэр

#### КъэбарышӀур Лука къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Лука къызэриӀотагъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### АПЭРЭШЪХЬ


КЪЭБАРЫШӀУР ЛУКА КЪЫЗЭРИӀОТАГЪЭР


Мы тхылъыр зыкӀэстхыгъэр

1Хъугъэ-шӀагъэхэу тапашъхьэ щыхъугъэхэм якъэбархэр атхыжьынхэу цӀыфыбэхэр пылъыгъэх. 2Ахэмэ атхыгъэхэр цӀыфхэу а Ӏофхэр ублапӀэм щегъэжьагъэу нэкӀэ зылъэгъугъэхэмрэ Тхьэм игущыӀэхэм афэлэжьагъэхэмрэ къызэрэтаӀотэжьыгъэхэм атетэу ары. 3Аущтэу сэри мы хъугъэ-шӀэгъэ Ӏоф пстэуми яублапӀэ щегъэжьагъэу сыфэсакъыпэу зысэгъэунэфым, о, лъытэныгъэ зифэшъошэ Теофил[*], зэкӀэлъыкӀоу пфэстхынхэу тесыубытагъ,[+] 4о узфагъэсагъэхэм яшъыпкъагъэ пшӀэным пае.


УмэхъэкӀо Иуан къызэрэхъущтыр мэлэӀич ДжэбраӀил къызэриӀуагъэр

5Иудей хэкум[*] ипачъыхьэ Ирод[*] имафэхэм Зэчрей зыцӀэ дин пащэ горэ щыӀагъ. Ар АбиекӀэ заджэхэрэ дин пэщэ купым хэтыгъ. Ишъхьэгъусэ Елизабетэ Хьарунэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщыгъ[+]. 6ТӀуми Тхьэу ЗиусхьанымкӀэ шъыпкъагъэ яӀэу, иунашъохэмрэ ихабзэхэмрэ атетхэу, зэрагъэмысэнхэ Ӏоф зи амышӀэу псэущтыгъэх[+]. 7Лъфыгъэ яӀагъэп, сыда пӀомэ, Елизабетэ сабый хэкӀыщтыгъэп, тӀури аныбжьыкӀэ хэкӀотэгъагъэх[+]. 8Зэчрей зыхэт дин пэщэ купым Тхьэм иунэшхо щылэжьэнэу ичэзыу къызынэсым, Тхьэм ыпашъхьэ Зэчрей дин пэщэ Ӏоф щишӀэу ыублагъ. 9Дин пащэхэм яхабзэ тетэу пхъэдз зырадзэм, Зиусхьаным иунэшхо кӀоцӀ чӀэхьанышъ, мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцыр Тхьэм пае ыгъэстынэу Зэчрей къытефагъ[+]. 10Уцыр зыщагъэстын фэе сыхьатыр къэсыгъ. Зэчрей уцыр егъэстыфэ, зэкӀэ цӀыфхэр Тхьэм иунэшхо щагу Тхьэм щелъэӀущтыгъэх[+].

11Джащыгъум уц гъэстыпӀэм иджабгъукӀэ щытэу, Зиусхьаным имэлэӀич Зэчрей къыщыфэлъэгъуагъ[+]. 12Зэчрей ар зелъэгъум, къащти, щынэгъэшхо хэфагъ. 13Джащыгъум мэлэӀичыр къыдэгущыӀагъ: – Укъэмыщт, Зэчрей. УилъэӀу Тхьэм къызэхихыгъ. Уишъхьэгъусэ Елизабетэ къо къыфэхъущт, ащи Иуан цӀэу о фэуусыщт[+]. 14Ар оркӀэ гушӀогъошхорэ тхъэгъошхорэ хъущт, ар къызэрэхъугъэм пае, цӀыфыбэхэри гушӀощтых. 15ЗиусхьанымкӀэ лӀышхощт, сэнэпсымрэ узгъэутэшъощт шъонымрэ яшъощтэп, янэ ышъо зыхидзагъэм щегъэжьагъэуи Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ инэу ыгу илъыщт[+]. 16Израиль цӀыфыбэхэри Зиусхьанэу я Тхьэ игъогу къытыригъэхьажьыщтых. 17Пегъымбар Иляс[*] ыгу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэрилъыгъэм фэдэу, ащ ыгу илъэу, Иляс кӀуачӀэ зэриӀагъэм фэдэуи кӀуачӀэ иӀэу, Зиусхьаныр къэкӀоным ыпэкӀэ, ар къэкӀощт. Тыхэмрэ къохэмрэ агухэмкӀэ зэфэгъэзагъэхэу ышӀыщтых, Тхьэм емыдэӀухэри шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм ягъогу тыригъэхьащтых. Аущтэу Зиусхьаным фэшъошэ лъэпкъ хъунэу ащ израиль лъэпкъыр ыгъэхьазырыщт[+].

18– Ар зэрэшъыпкъэр сыдэущтэу сшӀэщта? – риӀуагъ Зэчрей мэлэӀичым. – Сэ лӀыжъы сыхъугъ, сишъхьэгъуси ыныбжькӀэ хэкӀотагъ[+].

19– Тхьэм ыпашъхьэ ит мэлэӀич ДжэбраӀилыр сэры, – къыриӀожьыгъ мэлэӀичым. – Мы къэбарышӀур осӀоным пае, сыкъыбдэгущыӀэнэу Тхьэм сыкъыгъэкӀуагъ[+]. 20Джы сэ къыосӀуагъэр пшӀошъ хъугъэпышъ, а зыфэсӀогъэ Ӏофхэр охъухэфэ, умыгущыӀэшъоу, бзакоу ущыӀэщт. Игъо къызысыкӀэ, ахэр къэхъунхэ фае.

21Зэчрей Тхьэм иунэшхо къызэрэчӀэмыкӀыжьырэр цӀыфхэм агъэшӀагъоу ащ нэсыфэ ежэщтыгъэх. 22ЕтӀанэ Зэчрей Тхьэм иунэшхо къызычӀэкӀыжьым, цӀыфхэм къадэгущыӀэн ылъэкӀыгъэп. Джащыгъум Тхьэм иунэшхо зыгорэ къызэрэщыфэлъэгъуагъэр къашӀагъ. Зэчрей зыфаер ыӀэхэмкӀэ къагуригъаӀоу, бзакоу къэнагъ.

23Тхьэм иунэшхо Ӏофэу щишӀэщтыгъэхэм ямафэхэр зытекӀыхэм, Зэчрей иунэ ыгъэзэжьыгъ. 24Бэ темышӀэу ишъхьэгъусэ Елизабетэ ышъо сабый хидзагъ, мэзитфырэ цӀыфмэ къахэхьагъэп. 25«Зиусхьаным мыр сэ къысфишӀагъ. Мы мафэхэм ынэшӀу къысщифэу, цӀыфмэ апашъхьэ симыгъуагъэ щыстырихыгъ», – ыӀощтыгъ ащ[+].


МэлэӀичэу ДжэбраӀил Исус къызэрэхъущтыр Мерэм къызэрэриӀуагъэр

26Елизабетэ зылъэрмыхьэр мэзих хъугъэу Тхьэм имэлэӀич ДжэбраӀил Галилей хэкум[*] щыщэу, къалэу Назарет[*] къыгъэкӀуагъ[+]. 27Ар къызфигъэкӀуагъэр Мерэм зыцӀэ пшъашъэр ары. Юсыфэу пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщым а Мерэм къыщэнэу ыгъэнэфэгъагъ. 28Мерэм зыдэщыӀэм мэлэӀичыр къакӀуи, къыӀуагъ: – ГушӀо, о Тхьэм ынэшӀу зыщифагъэр, Зиусхьаныр уигъусэ![+]

29МэлэӀичым къыӀуагъэм Мерэм лъэшэу гузэжъогъу хидзагъ, а шӀуфэс гущыӀэу къыриӀуагъэм къикӀырэми егупшысагъ.

30– Укъэмыщт, Мерэм, – къыриӀуагъ ащ мэлэӀичым, – Тхьэм ынэшӀу къыпщифагъ. 31О пшъо сабый хидзэнышъ, къо къыпфэхъущт. Ащ Исус[*] цӀэу о фэуусышт[+]. 32Ар цӀыфышхо хъущт, анахь Лъагэм ы КъокӀи еджэщтых. Я Тэшхо пачъыхьэ Даутэ итӀысыпӀэ лъапӀэ Зиусхьан Тхьэм ащ къыритыщт,[+] 33мыкӀодыжьын тетыгъуи Якъубэ илъэпкъ фыриӀэщт. Итетыгъошхуи егъэшӀэм кӀэух иӀэщтэп[+].

34– Ар сыдэуштэу хъуна? – еупчӀыгъ Мерэм мэлэӀичым. – Сэ сыпшъэшъэ дэмыкӀу.

35– Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къыпфехыщт, анахь Лъагэм ыкӀуачӀи уигъусэщт, – къыриӀожьыгъ мэлэӀичым. – Арышъ, кӀэлэ лъапӀэу къэхъущтым Тхьэм ы КъокӀэ еджэщтых[+]. 36Мары, уиблэгъэ Елизабетэу сабый зыхэмыкӀынэу зыфаӀощтыгъэм ижъышъхьэм ышъо сабый хидзагъэу, джы яхэнэрэ мазэм ит; 37сыда пӀомэ, Тхьэм ымылъэкӀын Ӏоф зи щыӀэп[+].

38– Мары, сэ Зиусхьаным сыриӀорышӀ, – къыӀуагъ Мерэм. – О зэрэпӀуагъэм тетэу къысэрэхъулӀ. ЕтӀанэ мэлэӀичыр, Мерэм къыгъани, ӀукӀыжьыгъ.


Мерэм Елизабетэ дэжь зэрэкӀуагъэр

39А мафэхэм Мерэм зигъэхьазыри, Ӏошъхьэ хэкум щыщэу Иудэ текӀыгъэ лӀапкъор зыдэс къуаджэм псынкӀэу кӀуагъэ. 40А къуаджэм зынэсым, Зэчрей иунэ Мерэм ихьи, Елизабетэ шӀуфэс рихыгъ. 41Елизабетэ Мерэм ишӀуфэс гущыӀэ зызэхехым, сабыеу ышъо хэлъым зыкъыгъэхъыягъ. Джащыгъум Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Елизабетэ ыгу инэу илъ хъугъэ, 42Елизабети мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ: – Бзылъфыгъэ пстэумэ анахьи Тхьэм ынэшӀу о нахь къыпщифагъ, о ппкъы къыхэкӀыщт сабыими Тхьэм ынэшӀу къыщифагъ. 43Сэ сыхэт, си Зиусхьан янэ садэжь къэкӀонэу? 44О уишӀуфэс гущыӀэ сэ стхьакӀумэ къызынэсым, сшъо хэлъ сабыим гушӀуагъокӀэ зыкъыгъэхъыягъ. 45Зиусхьаным къыриӀуагъэр къехъулӀэнкӀэ зышӀошъ хъугъэр гъогу мафэ теуцуагъ!


Зиусхьаным Мерэм щытхъушхо зэрэфишӀыгъэр

46ЕтӀанэ Мерэм къыӀуагъ:

– Сэ спсэкӀэ Зиусхьаным илъэгагъэ щытхъушхор фэсэшӀы,[+]

47сымыкӀодэу сыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэм инэу сегъэгушӀо,[+]

48сыда пӀомэ, Зиусхьаныр иӀорышӀэ тхьамыкӀэ нэшӀукӀэ къеплъыгъ. Мары, джы щегъэжьагъэу лъэхъан пстэуми яцӀыфхэм сэ гъогу мафэ сытеуцуагъэу аӀощт,[+]

49сыда пӀомэ, ЛъэкӀышхо ЗиӀэм Ӏоф гъэшӀэгъонхэр къысфишӀагъэх. Ежь ыцӀэр ары лъапӀэр[+].

50ШӀолӀыкӀ ежь фызиӀэ цӀыфхэм гукӀэгъу афешӀы Тхьэм, ятэ щегъэжьагъэу ыкъо нэс[+].

51Ӏоф гъэшӀэгъонхэр ыӀэкӀэ ыгъэхъагъэх, пэгагъэ зыгу илъхэр зэбгырифыгъэх.

52Тетыгъо зиехэр ятӀысыпӀэхэм къаридзыхыгъэх, пэгагъэ зыгу имылъхэр къыӀэтыгъэх[+].

53ЩыкӀагъэ зиӀэхэм тынышӀухэр аритыгъ, ау байхэр ӀэнэкӀхэу къыгъэнагъэх[+].

54-55ИӀорышӀэу израиль лъэпкъым лъэплъэ. Тятэшхохэр къызэригъэгугъагъэхэм атетэу, Ибрахьимэрэ ащ къытекӀыгъэ цӀыфхэмрэ гукӀэгъу афишӀыныр ыгу илъ зэпыт[+].

56Елизабетэ дэжь Мерэм мэзищэ щыӀагъ, етӀанэ ядэжь ыгъэзэжьыгъ.


УмэхъэкӀо Иуан къызэрэхъугъэр

57Елизабетэ илъфэгъу мафэ къэси, къо къыфэхъугъ. 58Игъунэгъухэмрэ иблагъэхэмрэ Зиусхьаным гукӀэгъушхо ащ къызэрэфишӀыгъэр зызэхахым, Елизабетэ фэгушӀуагъэх.

59Яенэрэ мафэм сабыир сунэт ашӀынэу зызэрэугъоихэм, тым ыцӀэкӀэ еджэнхэу, Зэчрей фаусынэу фэягъэх[+]. 60Ау сабыим янэ афидагъэп. – Хьау, ащ Иуан ыцӀэщт, – ыӀуагъ.

61– О уиблагъэхэм зи ахэтэп ащ фэдэ цӀэ зиӀэ, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

62Ащ нэуж сабыим ятэ ӀэкӀэ зэхырагъэшӀыкӀызэ, цӀэу фиусынэу зыфаемкӀэ еупчӀыгъэх. 63Ащ пхъэмбгъу цӀыкӀу къахьынэу агуригъэӀуагъ. Ар къызахьым, ащ тыритхагъ: – Ащ ыцӀэщтыр Иуан. Ахэмэ зэкӀэми ар агъэшӀэгъуагъ. 64Ардэдэм ыбзэ къытӀупщыжьыгъ, Тхьэм щытхъу фишӀэзэ, къэгущыӀэжьыгъ. 65Гъунэгъухэу къегъэтӀысыкӀыгъэхэр зэкӀэ щынэгъошхом хэфагъэх, Иудей Ӏошъхьэ хэкум тыдэкӀи а пстэури зэкӀэ щызэлъашӀагъ. 66А Ӏофхэр зэхэзыхыгъэ пстэуми ахэр агухэм раубытагъэу аӀощтыгъ: – Мы сабыир сыд фэдэ хъущта? Сыда пӀомэ, Зиусхьаным ынэшӀу ащ къыщифагъ.


Зэчрей ыгу Тхьэм къырилъхьэгъэ гущыӀэхэр къызэриӀуагъэхэр

67Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ сабыим ятэу Зэчрей ыгу инэу илъ хъуи, мы гущыӀэхэр къыригъэӀуагъэх:

68– Зиусхьанэу Израиль и Тхьэ щытхъушхор ий, сыда пӀомэ, ицӀыф лъэпкъэу Израиль нэшӀукӀэ къеплъи, шъхьафитыныгъэ къыритыгъ[+].

69Тхьэм ежь фэӀорышӀэрэ пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщэу лъэкӀышхо зиӀэу, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьыщтыр къытфигъэкӀуагъ,[+]

70пасэм щегъэжьагъэу ипегъымбар лъапӀэхэм агухэм къарилъхьи, къызэраригъэӀуагъэм фэдэу.

71Ащ типыйхэм тащиухъумэу, тымыкӀодэу тыкъыгъэнэжьыщт, тызыуджэгъухэрэми тыкъаӀэкӀихыжьыщт[+].

72Аущтэу Тхьэм тятэжъышхохэм гукӀэгъушхо къафешӀы, зэзэгъыныгъэ лъапӀэу ежьыррэ тятэжъышхоу Ибрахьимэрэ азыфагу гущыӀэ пытэкӀэ дилъхьагъэри егъэцакӀэ[+].

73А гущыӀэ пытэр мыры:[+]

74Тэ типыйхэм тыкъаӀэкӀихыжьыщт, щынагъуи тыгухэм арымылъэу, ежь тыфэлэжьэныр тигъэлъэкӀыщт,

75Ежь ыпашъхьэ тигъашӀэкӀэ гукъэбзагъэрэ шъыпкъагъэрэ тиӀэхэзэ.

76ЕтӀанэ Зэчрей къыпигъэхъожьыгъ: – О сикӀал, анахь Лъагэм урипегъымбарэу аӀощт, сыда пӀомэ, Зиусхьаным игъогу бгъэпсынэу ежь ыпэ укӀощт[+].

77О Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъ ебгъэшӀэщт, япсэкӀодхэр зэрафигъэгъухэрэмкӀэ ахэр мыкӀодхэу, Тхьэм къызэригъэнэжьхэрэр[+].

78Ти Тхьэ гукӀэгъоу иӀэр ины. Ар къыкъокӀырэ тыгъэм фэдэу уашъом къикӀэу къытфэкӀощт,[+]

79лӀэныгъэм ищынагъо хэтхэмрэ шӀункӀым хэтхэмрэ атепсэным паий, мамырныгъэ гъогум тытыригъэхьаным паий[+].

80Сабыим зыкъыӀэтыгъ, ыгуи ыпси хэхъуагъ. Израиль цӀыфмэ апашъхьэ къызщихьащт мафэм нэс шъоф нэкӀым щыӀагъ[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Исус къызэрэхъугъэр


(Маттэ 1:18-25)

1[•]А мафэхэм Рим къэралыгъошхом зэкӀэ ис цӀыф пстэуми япчъагъэ алъытэнхэу, ацӀэхэр атхынхэу кайсар Аугуст[*] унашъо къыдигъэкӀыгъ[+]. 2Мыр апэ дэдэу цӀыфхэр зыщалъытагъэхэр ары. Ар зыхъугъэр Сирие хэкум[*] иӀэшъхьэтет Квириный зыцӀэм илъэхъан ары. 3Арыти, хэтрэ цӀыфи ежь ыцӀэ аригъэтхыным пае, ятэ-янэхэр зыщыщ къалэм кӀуагъэ.

4Аущтэу Юсыф пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм зэращыщым пае, Галилей хэкум ит къалэу Назарет дэкӀи, Даутэ икъалэу Иудей хэкум ит Бет-Лэхьэм[*] дэкӀоягъ[+].

5Юсыф заригъэтхыным пае, къыщэнэу ыгъэнэфэгъэгъэ Мерэмэу сабыир зышъо хэлъыр игъусэу, Бет-ЛэхьэмкӀэ дэкӀоягъ. 6Ащ щыӀэхэу, лъфэгъу мафэр къэсыгъ. 7Джащыгъум Мерэм ыкъоу щыпэлъфыр къыфэхъугъ, хъэдэным кӀоцӀищыхьи, былымхэр зычӀэт цощым ит шхынлъэм дилъхьагъ, сыда пӀомэ, хьакӀэщым чӀыпӀэ нэкӀ иӀэжьыгъэп.


МэлэӀичыр мэлэхъохэм къазэрэфэлъэгъуагъэр

8А Ӏэгъо-благъом мэлэхъо заулэ ямэлхэм апэсхэу чэщым губгъом итыгъэх. 9Тхьэм имэлэӀич горэ ахэмэ къафэлъэгъуагъ. Зиусхьаным инэфынэ гъэшӀэгъон мэлахъохэр къызеуцухьэм, ахэр лъэшэу щтагъэх[+]. 10Ау мэлэӀичым къариӀуагъ: – Шъумыщын, ау шъукъэдаӀу! ЗэкӀэ шъулъэпкъ пае къэбар гушӀогъошхо къышъосӀощт: 11Шъуи КъэгъэнэжьакӀо Даутэ икъалэ[*] непэ къыщыхъугъ, ар Зиусхьанэу Христос ары[+]. 12Мыр шъоркӀэ нэшанэ хъущт: сабыир хъэдэным кӀоцӀыщыхьагъэу, шхынлъэм дэлъэу къэжъугъотыщт[+].

13ЕтӀанэ ошӀэ-дэмышӀэу мэлэӀичым дэжь уашъом щыщэу мэлэӀич купышхо къыщылъэгъуагъ. Тхьэм щытхъушхо фашӀэу моущтэу къаӀуагъ:[+]

14– Щытхъушхор уашъомкӀэ Тхьэм ий, чӀылъэмкӀэ цӀыфхэу Тхьэр разэ зыфэхъухэрэм гупсэфыр яй![+]

15МэлэӀичхэр ӀукӀыжьхи, уашъом зыдэкӀоежьхэм, мэлахъохэм зэраӀожьыгъ: – Зиусхьаным зикъэбар къытигъэӀугъэ хъугъэ-шӀагъэр тлъэгъунэу Бет-Лэхьэм тыжъугъакӀу.

16Арыти, Бет-Лэхьэм псынкӀэу кӀохи, Мерэми Юсыфи шхынлъэм дэлъ сабыйри къагъотыгъ. 17Ахэр залъэгъухэм, мэлэӀичым сабыим ехьылӀагъэу къариӀуагъэхэр аӀотэжьыгъэх. 18Мэлахъохэм къаӀуагъэхэр зэхэзыхыгъэ цӀыф пстэуми агъэшӀэгъуагъ. 19Ау Мерэм мы Ӏофхэр зэкӀэ ыгу риубытэхи, ягупшысагъ[+]. 20Мэлахъохэм зэхахыгъэ пстэумрэ алъэгъугъэ пстэумрэ апае Тхьэр агъэлъапӀэзэ, щытхъу фашӀызэ, агъэзэжьыгъ. МэлэӀичым къызэрариӀуагъэм тетэу зэкӀэри хъугъэ.


Юсыфрэ Мерэмрэ сабыеу Исус Зиусхьаным ыпашъхьэ зэрэрахьагъэр

21Мэфий тешӀагъэу сабыир сунэт ашӀын фаеу зэхъум, Мерэм ышъо хидзэным ыпэкӀэ, мэлэӀичым ащ къызэрэриӀогъагъэм тетэу Исус фаусыгъ[+].

22Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ иунашъо тетэу[*] Юсыфрэ Мерэмрэ зызщагъэкъэбзэжьын фэе мафэхэр зыблэкӀхэм, сабыир Зиусхьаным ыпашъхьэ рахьаным пае, Ерусалим ахьыгъ, 23мы унашъоу Зиусхьаным ихабзэ итым тетэу[*]: «Хэтрэ хъулъфыгъэ щыпэлъфыр Зиусхьаным иен фае»[+]. 24Ащ нэмыкӀэуи Ерусалим зыкӀэкӀуагъэхэр Зиусхьаным иунашъо тетэу[*], ежьхэр къабзэ хъунхэм пае, «губгъо тхьэркъо цӀыкӀуитӀу е тхьэркъо щыритӀу» къурмэныпхъэу ахьыныр ары.

25А мафэхэм Симеон зыцӀэ лӀы горэ Ерусалим дэсыгъ. Ар шъыпкъагъэ зиӀэу, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэ лӀыгъ. Израиль игукъао Тхьэм тырихыжьыным ежэщтыгъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи ыгу илъыгъ. 26Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Симеон зэхыригъэшӀыкӀыгъагъ, Зиусхьаным дэжь къикӀын фэе Христос[*] ылъэгъуным ыпэкӀэ, лӀэныгъэр къызэрэлъымыӀэсыщтыр. 27Аущтэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Симеон Тхьэм иунэшхо чӀищагъ. Тэурат хабзэм иунашъо тетэу, сабыир Тхьэм ыпашъхьэ рахьаным пае янэрэ ятэрэ сабыеу Исус Тхьэм иунэшхо къызычӀахьэм, 28Симеон сабыир ӀаплӀыкӀэ къышти, мы гущыӀэхэр ыӀохэзэ, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ:

29– Зиусхьан, сызэрэбгъэгугъагъэм тетэу, сэ о уиӀорышӀэр гупсэф сыгу илъэу джы дунаим серэхыжь;

30-31сыда пӀомэ, цӀыф лъэпкъ пстэуми апашъхьэ о щыбгъэхьазырыгъэу, цӀыфхэр мыкӀодхэу Къэзгъэнэжьыщтыр сэ сынэхэмкӀэ слъэгъугъэ[+].

32Ар нэфынэу хымэ лъэпкъхэм шъыпкъагъэр язгъэшӀэщтыр ары, о плъэпкъ Израиль щытхъушхо иӀэ зыгъэхъущтри ары.

33Сабыим ехьылӀагъэу Симеон къыӀогъэ гущыӀэхэр Юсыфрэ сабыим янэрэ агъэшӀэгъуагъэх. 34ЕтӀанэ ахэмэ ынэшӀу къащифэнэу Симеон Тхьэм афелъэӀуи, сабыим янэ Мерэм риӀуагъ: – Израиль щыщ цӀыфыбэхэр мы сабыим текӀодэнхэм паий, цӀыфыбэхэри мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэм паий, нэшанэу цӀыфхэр къызпэуцущтыр хъуным паий, Тхьэм ар къыгъэкӀуагъ. 35Аущтэу цӀыфыбэмэ агухэм арылъхэр нафэ къэхъущтых. Чатэм фэдэу гукъэошхом о угуи къыуӀэщт[+].

36Ащ дэжьым Ашер лӀакъом щыщэу, Фануил ыпхъоу Аннэ ыцӀэу пегъымбар бзылъфыгъэ горэ щыӀагъ. ЫныбжькӀэ лъэшэу хэкӀотэгъагъ. ЗыдэкӀо ужым илъэсиблэ илӀ игъусагъ. 37ЕтӀанэ лӀыр зэлӀэм, бзылъфыгъэр зэрэшъузэбэу ыныбжь тӀокӀиплӀырэ плӀырэ хъугъэ. Тхьэм иунэшхо къычӀэмыкӀэу, ынэкӀэу, Тхьэм елъэӀоу, чэщи мафи Тхьэр ыгъэлъапӀэщтыгъ[+]. 38А ныор а сыхьат дэдэм Мерэмрэ Юсыфрэ абгъодахьи, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. Тхьэм Ерусалим шъхьафитыныгъэ къызэрэритыщтым паплъэщтыгъэ цӀыфхэм сабыим игугъу афишӀ зэпытыгъ.

39Мерэмрэ Юсыфрэ Зиусхьаным ихабзэ иунашъо тетэу, зэкӀэри загъэцэкӀэ ужым, Галилей хэкум ит якъалэу Назарет агъэзэжьыгъ[+]. 40Сабыим зыкъыӀэтыщтыгъ, ыгукӀи ыпсэкӀи хахъощтыгъ, акъылышӀу иӀэ хъущтыгъ, Тхьэм ынэшӀуи къыщифэщтыгъ.


Исус кӀалэр Тхьэм иунэшхо зэрэкӀуагъэр

41Илъэс къэс Исус янэ-ятэхэр ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхом[*] ехъулӀэу Ерусалим кӀощтыгъэх[+]. 42КӀалэр илъэс пшӀыкӀутӀу зэхъум, хабзэм тетэу, мэфэкӀ мэфэшхом тефэу Ерусалим кӀуагъэх. 43МэфэкӀ мэфэшхохэр зыблэкӀхэм, янэ-ятэхэм якъалэ загъэзэжьым, ахэмэ амышӀахэу кӀалэу Исус Ерусалим къыдэнагъ. 44Адрэ ягъусэхэм ахэтэу гугъэхэзэ, янэ-ятэхэр зы мафэ гъогум тетыгъэх. ЕтӀанэ яблагъэхэмрэ яныбджэгъухэмрэ адэжь кӀалэм щылъыхъухэу аублагъ. 45Къызамыгъотыжьым, лъыхъунхэу Ерусалим къагъэзэжьыгъ. 46Мэфищ ужым Тхьэм иунэшхо чӀэсэу къагъотыжьыгъ, дин гъэсакӀохэм ахэсэу, ахэмэ къаӀорэм едэӀоу, яупчӀэу. 47КӀалэм ыӀорэм къедэӀущтыгъэ пстэуми игубзыгъагъэрэ ипэгъокӀхэмрэ агъэшӀагъощтыгъэх. 48Янэ-ятэхэм кӀалэр залъэгъум, агъэшӀэгъуагъ. – А кӀал, сыда къытэпшӀагъэр? – къыриӀуагъ янэ. – Уяти сэри гумэкӀыгъом тыхэтэу тыкъыплъэхъу.

49– Сыд пае шъукъыслъыхъура? – къариӀожьыгъ кӀалэм. – Сэ ся Тэ иунэшхо сычӀэсын зэрэфаер шъушӀэрэба?

50Ау кӀалэм гущыӀэхэу къариӀуагъэхэр къагурыӀуагъэп[+].

51ЕтӀанэ янэ-ятэхэм ягъусэу Исус НазареткӀэ ехыжьыгъ, афэӀорышӀэуи щытыгъ. Янэ мы Ӏофхэр зэкӀэ ыгу риубытагъэх[+]. 52Исус зыкъыӀэтыщтыгъ, нахь акъылышӀуи хъущтыгъ, Тхьэми цӀыфхэми агу къеӀущтыгъ[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


УмэхъэкӀо Иуан Тхьэм игущыӀэхэр зэригъэӀущтыгъэр


(Маттэ 3:1-12; Марк 1:1-8; Иуан 1:19-28)

1[•]Кайсар Тиберые[*] итетыгъо ипшӀыкӀутфэнэрэ илъэсыр арыгъэ; Понтый Пилат[*] Иудей хэкум иӀэшъхьэтетыгъ; Ироди[*] Галилей хэкум ипщыгъ; ыш Филипп[*] Итурей хэкумрэ Трахонит хэкумрэ япщыгъ. Лисание Абилиней хэкум ипщыгъ[+]. 2Аннэрэ Кайафэрэ[*] дин пэщэшхощтыгъэх[*]. А мафэхэр ары Зэчрей ыкъо Иуанэу шъоф нэкӀым щыпсэущтыгъэм Тхьэм игущыӀэхэр къызыфехыгъэхэр[+]. 3Иуан Иордан псыхъом иӀэгъо-благъо зэкӀэ къыкӀухьэзэ, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъэӀущтыгъ, моущтэу къыӀозэ:

– ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, зысэжъугъэумэхъ[*], Тхьэм ахэр къышъуфигъэгъунхэм пае.

4Мы Ӏофхэр зэкӀэ хъугъэх, пегъымбар Ешайа игущыӀэхэр итхылъ зэритым фэдэу[*],

«Шъоф нэкӀым джэ макъэ горэ къыщэӀу: Зиусхьаным игъогу фэжъугъэпси, игъогу лъагъохэр зэшъхьэ-зашъо фэшъушӀых.

5Сыдрэ хъуати сэищт, сыдрэ Ӏуашъхьи бги къефэхыщт. Гъогу ӀонтӀагъэхэр занкӀэ хъущтых. Мызэшъхьэ-зэшъо гъогухэр зэшъхьэ-зашъо хъущтых.

6ЦӀыфхэр мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьхэрэр цӀыф пстэуми алъэгъущт».

7ЦӀыф купышхохэм зырагъэумэхъынэу Иуан дэжь къыдэкӀыгъэх. Ежь ахэмэ ариӀощтыгъ: – Шъо блэщылъфхэр![*] Тхьэм игубжэу къэкӀощтым шъуӀэкӀэкӀынэу хэта шъушъхьэ къизылъхьагъэр[+]? 8ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьыным фэшъошэ ӀофышӀухэр жъугъэцакӀэх. «Ибрахьимэ тэ тят» шъугукӀэ шъуӀоным шъуфитэу шъумыгугъ, сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, Тхьэм мы мыжъохэм Ибрахьимэ пае лъфыгъэхэр къахигъэхъукӀын ылъэкӀыщт[+]. 9Обзэгъур чъыг лъапсэхэм атыраубытэгъах. Аущтэу сыдрэ чъыгэу шӀугъэ къызпымыкӀэрэр раупкӀынышъ, машӀом падзэщт[+].

10ЦӀыф купышхохэр Иуан къеупчӀыгъэх: – Сыда адэ тэ тшӀэщтыр[+]?

11– Хэти джэнитӀу зиӀэм джанэ зимыӀэм зыр рерэт, – ариӀожьыгъ ахэмэ. – Шхын зиӀэми шхын зимыӀэм рерэт[+].

12Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэми зырагъэумэхъыным пае, Иуан дэжь къакӀохи, къеупчӀыгъэх: – Дин гъэсакӀу, тэ сыда тшӀэщтыр?

13– ЦӀыфхэм къаӀышъухын фаем нахьыбэ къаӀышъумых, – ариӀожьыгъ ахэмэ.

14– Адэ тэ сыда тшӀэщтыр? – къеупчӀыгъэх дзэлхэри Иуан. – Зыми егъэзыгъэкӀэ иахъщэ къытешъумых, зыми пцӀыкӀэ шъуемыдау. Ахъщэ лэжьапкӀэу къышъуатырэм шъуезэгъ, – ариӀожьыгъ ахэмэ[+].

15– Мы Иуан Христосэу зыфаӀорэр ары шъуӀуа? – аӀоу, гугъапӀэ яӀэу цӀыфхэр зэкӀэ агухэмкӀэ зэупчӀыжьыщтыгъэх[+].

16– Сэ псымкӀэ шъусэумэхъы, ау сэщ нахьи нахь лъэкӀышхо иӀэу зыгорэ къэкӀощт, – ариӀуагъ Иуан зэкӀэ ахэмэ. – Ащ ицокъэлъэпсхэр фэстӀэтэнхэуи сифэшъуашэп. Ащ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэкӀэ ыкӀи машӀокӀэ шъуиумэхъыщт. 17Ащ ихьанцэ ыӀэ чӀэлъ, ихьамэщи ыукъэбзыжьынышъ, икоци иконхэм аритэкъожьыщт, ау уарзэр мыкӀосэжьын машӀокӀэ ыгъэстыщт[+].

18Аущтэу Иуан цӀыфхэр нэмыкӀыбэхэми афигъасэхэзэ, къэбарышӀур аригъэӀущтыгъ.

19Ежь ыш[*] псаоу щыӀэми, а шым ишъузэу Иродиадэ пщэу Ирод къызэрищэжьыгъэм паий, ащ нэмыкӀ бзэджагъэу ышӀэгъэ пстэуми апаий, Иуан Ирод егыигъ. 20Джащыгъум Ирод бзэджагъэу ышӀэгъэ пстэуми ахигъахъуи, идзэлӀхэм Иуан хьапсым чӀаригъэдзагъ[+].


Иуан Исус зэриумэхъыгъэр


(Маттэ 3:13-17; Марк 1:9-11)

21[•]Иуан цӀыф пстэури ыумэхъ зэхъум, Исуси ыумэхъыгъ. Исус Тхьэм зелъэӀум, уашъор зэӀукӀи,[+] 22тхьаркъом ыпкъ фэдэу пкъы иӀэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Исус къыфехыгъ. Уашъом макъэ къиӀукӀыгъ: – Оры сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Сэ сыгу о къыоӀугъ. [*][+]


Исус лъэпкъэу къызхэкӀыгъэр


(Маттэ 1:1-17)

23[•]Исус иӀоф зеублэм, илъэс щэкӀ ыныбжьыгъ. ЦӀыфмэ къызэрашӀошӀыгъэм фэдэу, ар Юсыф ыкъуагъ. Ар Илый ыкъуагъ. 24Ар Матфат ыкъуагъ. Ар Лэуй ыкъуагъ. Ар Мелхый ыкъуагъ. Ар Яннай ыкъуагъ. Ар Юсыф ыкъуагъ. 25Ар Маттафый ыкъуагъ. Ар Амос ыкъуагъ. Ар Наум ыкъуагъ. Ар Еслим ыкъуагъ. Ар Наггей ыкъуагъ. 26Ар Мааф ыкъуагъ. Ар Маттафый ыкъуагъ. Ар Семей ыкъуагъ. Ар Юсыф ыкъуагъ. Ар Иудэ ыкъуагъ. 27Ар Иоаннан ыкъуагъ. Ар Рисай ыкъуагъ. Ар Зоробабел ыкъуагъ. Ар Шеалтиил ыкъуагъ. Ар Нирый ыкъуагъ. 28Ар Мелхый ыкъуагъ. Ар Аддый ыкъуагъ. Ар Косам ыкъуагъ. Ар Элмодам ыкъуагъ. Ар Ир ыкъуагъ. 29Ар Иосие ыкъуагъ. Ар Элиезер ыкъуагъ. Ар Иорим ыкъуагъ. Ар Матфат ыкъуагъ. Ар Лэуй ыкъуагъ. 30Ар Симеон ыкъуагъ. Ар Иудэ ыкъуагъ. Ар Юсыф ыкъуагъ. Ар Ионан ыкъуагъ. Ар Элиаким ыкъуагъ. 31Ар Мелеай ыкъуагъ. Ар Майнан ыкъуагъ. Ар Маттафай ыкъуагъ. Ар Натан ыкъуагъ. Ар Даутэ ыкъуагъ[+]. 32Ар Ищай ыкъуагъ. Ар Обид ыкъуагъ. Ар БоӀаз ыкъуагъ. Ар Сэлмон ыкъуагъ. Ар Нахшон ыкъуагъ[+]. 33Ар Аминадаб ыкъуагъ. Ар Рам ыкъуагъ. Ар Хэцрон ыкъуагъ. Ар Пэрэц ыкъуагъ. Ар Иудэ ыкъуагъ[+]. 34Ар Якъубэ ыкъуагъ. Ар Исхьакъ ыкъуагъ. Ар Ибрахьимэ ыкъуагъ. Ар Терах ыкъуагъ. Ар Нахор ыкъуагъ. 35Ар Серух ыкъуагъ. Ар Рагаб ыкъуагъ. Ар Фалек ыкъуагъ. Ар Ебер ыкъуагъ. Ар Салэ ыкъуагъ. 36Ар Кайнан ыкъуагъ. Ар Арфаксад ыкъуагъ. Ар Сим ыкъуагъ. Ар Нухьэ ыкъуагъ. Ар Ламэхъ ыкъуагъ. 37Ар Метушалах ыкъуагъ. Ар Хьанэхъу ыкъуагъ. Ар Яред ыкъуагъ. Ар Махьалалел ыкъуагъ. Ар Кайнан ыкъуагъ. 38Ар Енос ыкъуагъ. Ар Сиф ыкъуагъ. Ар Адэм ыкъуагъ. Ар Тхьэм ий[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус псэкӀод ригъэшӀэнэу шэйтаныр ыуж зэритыгъэр


(Маттэ 4:1-11; Марк 1:12-13)

1[•]Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ инэу ыгу илъэу, Исус Иордан псыхъом къыӀукӀыжьыгъ. 2Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ар шъоф нэкӀым ыщагъ. А чӀыпӀэм шэйтаныр ащ псэкӀод ригъэшӀэным мэфэ тӀокӀитӀурэ ыуж итыгъ. А мафэхэм Исус зи ышхыгъэп, ахэри зытешӀэхэ ужым, къэмэлэкӀагъ[+].

3Джащыгъум шэйтаным Исус къыриӀуагъ: – О Тхьэм ури Къомэ, мы мыжъор хьалыгъу хъунэу унашъо фэшӀ.

4– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], – риӀожьыгъ Исус, – «Хьалыгъу закъор арэп цӀыфыр зэрыпсэущтыр, сыдрэ гущыӀэу Тхьэм дэжь къикӀырэр ары нахь»[+].

5ЕтӀанэ шэйтаным Исус чӀыпӀэ лъагэ горэм дищаий, зы нэплъэгъукӀэ дунаим тет пачъыхьагъу пстэури къыригъэлъэгъугъ. 6Ащ Исус къыриӀуагъ: – Мы пачъыхьагъухэм ятетыгъо пстэумрэ щытхъушхоу яӀэмрэ остыщтых, сыда пӀомэ, сӀэ илъых, сызфаем естын сыфит[+]. 7ЛъэгонджэмышъхьэкӀэ укъэтӀысэу сыбгъэлъапӀэмэ, ахэр зэкӀэ о уие хъущт.

8– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], – риӀожьыгъ Исус, – «Зиусхьанэу уи Тхьэ бгъэлъапӀэзэ, ежь изакъоу уфэлэжьэн фае»[+].

9Ащ ыуж шэйтаным Исус Ерусалим ыщи, Тхьэм иунэшхо нахь лъэгапӀэу иӀэм тыригъэуцуи, къыриӀуагъ: – О Тхьэм ури Къомэ, мыщ дэжьым зыщедзых; 10-11сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Тхьэм имэлэӀичхэм укъаухъумэнэу унашъо къафишӀыщт, о плъакъокӀи мыжъом уемыутэкӀыным пае, аӀэхэмкӀэ уаӀэтыщт»[+].

12– Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], – риӀожьыгъ Исус, – «Зиусхьанэу уи Тхьэ умыушэты»[+].

13ЕтӀанэ шэйтаным Исус псэкӀод зэрэригъэшӀэн Ӏэмал пстэури зеухым, игъо ифэмэ, къыгъэзэжьынэу ӀукӀыжьыгъ.


Исус иӀоф Галилей хэкум зэрэщиублагъэр


(Маттэ 4:12-17; Марк 1:14-15)

14[•]ЕтӀанэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ Исус Галилей хэкум ыгъэзэжьыгъ. Исус икъэбар а хэкум зэкӀэ щыӀугъ. 15ЦӀыф пстэуми щытхъу къыфашӀэу, Исус ахэмэ ясинэгогухэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэщтыгъ[+].


Назарет дэс цӀыфхэм Исус зэрамыштагъэр


(Маттэ 13:53-58; Марк 6:1-6)

16Исус зыщапӀугъэ Назарет къэкӀуагъ. Зэрихабзэу, шэмбэт мафэм[*] синэгогум чӀэхьагъ. Ащ Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм ащыщхэм къафеджэнэу апашъхьэ къиуцуагъ[+]. 17Пегъымбар Ешайа итхылъ къыратыгъ. Тхылъыр къызэгуихи, моущтэу зэрытхэгъэ чӀыпӀэр къыгъотыгъ[*]:

18«Зиусхьаным ы Псэ ЛъапӀэ сыгу илъ хъугъэ; сыда пӀомэ, Тхьэм дэгъэ лъапӀэр къысщифагъ. КъызкӀысщифагъэр тхьамыкӀэхэм къэбарышӀур язгъэӀуныр ары. Зыгу кӀодыгъэхэр згъэхъужьынхэуи, хьапсчӀэсхэр шъхьафит зэрэхъужьыщтхэр язгъэӀунэуи, нэшъухэр къэзгъэплъэжьынхэуи, къин зыщэчыхэрэр шъхьафит сшӀыжьынхэуи Тхьэм сыкъыгъэкӀуагъ

19Зиусхьаным ынэшӀу цӀыфхэм къазыщифэщт илъэсыр къызэрэсыгъэм икъэбар язгъэӀунэуи сыкъыгъэкӀуагъ».

20Исус етӀанэ тхылъыр зэгуипӀожьи, синэгогу ӀофышӀэм ритыжьи, тӀысыгъэ. Синэгогум чӀэс цӀыф пстэури анэхэр тырагъэдыкъагъэхэу ащ къеплъыщтыгъэх. 21Исус ахэмэ ариӀоу ыублагъ: – Зэхэшъухызэ, Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр непэ къэшъыпкъэжьыгъэх.

22ЦӀыфхэм агу инэу Исус еӀугъ, игущыӀэ дахэхэри агъэшӀэгъуагъэх. Ахэмэ къаӀуагъ: – Юсыф ыкъор арыба мыр?

23– Щэч хэмылъэу, мы гущыӀэжъыр къысэшъуӀощт: «Ӏазэр, зыгъэхъужь!» – ариӀуагъ Исус. – Къалэу Капернаум Ӏофэу щыпшӀагъэхэу зэхэтхыгъэхэр мы къалэу уянэ икъалэ щышӀэх[+].

24Исус етӀани къыпигъэхъожьыгъ: – Шъыпкъэр шъосэӀо, хэтрэ пегъымбари янэ икъалэ щадэрэп[+]. 25Ау шъыпкъэр шъосэӀо, пегъымбар Иляс[*] имафэхэм илъэсищырэ мэзихырэ ощхыр къемышхэу, уашъом щыӀэ Тхьэм ошъогур зызэфешӀым, хэкум тыдэкӀи гъэблэшхуи зыщэхъум, Израильым шъузэбэ Ӏэджи исыгъ[+]. 26Ау щытми, ахэмэ ащыщ горэм дэжь Тхьэм Иляс ыгъэкӀуагъэп, къалэу Сидон иӀэгъо-благъо ит къуаджэу Сарептэ дэс шъузабэ горэм дэжь ыгъэкӀуагъэ нахь[+]. 27Ащ фэдэуи, пегъымбар Елисей[*] имафэхэм шъоджэ уз Ӏаер зиӀэ цӀыфыбэхэр Израиль исыгъэх, ау Елисей ахэмэ ащыщэу зи ыгъэхъужьыгъэп. Сирие хэкум щыщэу НаӀаман зыцӀэр ыгъэхъужьыгъ нахь[+].

28Ар зызэхахым, синэгогум чӀэс цӀыф пстэури лъэшэу къэгубжыгъ. 29Къызщылъэтхи, Исус къалэм дафи, къалэр зытет бгышъхьэм радзыхынэу ащагъ. 30Ау Исус ахэмэ азыфагу дэдэ пхырыкӀи, ӀукӀыжьыгъ[+].


Исус лӀы горэм джынэпцӀэ Ӏаер зэрэхифыгъэр


(Марк 1:21-28)

31[•]ЕтӀанэ Исус Галилей хэкум щыщ Капернаум[*] къалэмкӀэ къехи, шэмбэт мафэм цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэу ыублагъ[+]. 32ЦӀыфхэм Исус Тхьэм игущыӀэхэр зэраригъашӀэщтыгъэ шӀыкӀэр лъэшэу агъэшӀэгъуагъ, сыда пӀомэ, тетыгъошхо иӀэу, ахэмэ адэгущыӀэщтыгъэшъ ары[+].

33Синэгогум джынэпцӀэ Ӏае зыхэс лӀы горэ чӀэтыгъ. Ар мэкъэшхокӀэ къахэкууагъ:

34– Е-о-ой, сыд уиӀофэу къытхэлъыр, Назарет щыщ Исус? ТыбгъэкӀодынэу укъэкӀуагъа? О хэтми узыщыщыр сэшӀэ: Тхьэм дэжь къикӀыгъэ ЛъапӀэр оры![+]

35– Щыгъэт, мы лӀым хэкӀыжь! – къыӀуагъ Исус джынапцӀэм егыеу. ДжынапцӀэм зэкӀэмэ апашъхьэ лӀыр къыриути, зи римышӀэу хэкӀыжьыгъ[+].

36ЗэкӀэми лъэшэу агъэшӀагъоу зэраӀожьыщтыгъ: – Мыр сыда? Тетыгъошхорэ лъэкӀышхорэ иӀэу, джынэпцӀэ Ӏаехэм унашъо афишӀызэ, цӀыфхэм ахефых.

37Джаущтэу Исус икъэбар хэкум иӀэгъо-благъо тыдэкӀи щыӀугъ.


Исус цӀыфыбэхэр зэригъэхъужьыгъэхэр


(Маттэ 8:14-17; Марк 1:29-34)

38[•]Исус синэгогум къычӀэкӀыжьи, Симон иунэ ихьагъ. Симон ишӀугуащэ плъыр-стырэм лъэшэу ригъэзыгъэу пӀэм хэлъыгъ. Исус ар ыгъэхъужьынэу елъэӀугъэх[+].

39Исус сымаджэм шъхьэщыуцуи, плъыр-стырэм егыий, хигъэкӀыжьыгъ. Бзылъфыгъэр ащ лъыпытэу къэтэджыжьи, ахэр къыхьакӀэу ыублагъ.

40Тыгъэр къохьажь зэхъум, уз зэфэшъхьаф зиӀэ сымаджэхэр зэкӀэ Исус къыфащэхэу цӀыф пстэуми аублагъ. Ахэмэ ащыщ пэпчъ ыӀэ тырилъхьэзэ, ыгъэхъужьыщтыгъ. 41ДжынапцӀэхэр цӀыфыбэхэм къахэкӀыжьыщтыгъэх, куохэзэ: – Оры Христосэу Тхьэм ы Къор! Ар зэрэ Христосыр ахэмэ ашӀэщтыгъэти, Исус ягыити, къэгущыӀэнхэу фит ышӀыщтыгъэхэп[+].


Исус Галилей хэкур къыкӀухьэзэ, Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм зэраригъэӀущтыгъэр


(Марк 1:35-39)

42[•]Нэф къызэшъым, Исус къалэм дэкӀи, чӀыпӀэ Ӏудзыгъэ горэм кӀуагъэ. Ау цӀыф купышхохэр лъыхъухи, къызагъотыжьым, адэжь къагъэнэнэу пылъыгъэх[+].

43– НэмыкӀ къалэхэми Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур цӀыфмэ щязгъэӀун фае. Джары Тхьэм сыкъызфигъэкӀуагъэр, – ариӀуагъ Исус.

44Аущтэу Галилей хэкум ит синэгогухэм Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфмэ щаригъэӀущтыгъ.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Исус игъогу рыкӀонхэу апэрэ нэбгырищым къызэряджагъэр


(Маттэ 4:18-22; Марк 1:16-20)

1[•]Мафэ горэм Исус Геннисарет зыцӀэ псыхъураем[*] Ӏутызэ, Тхьэм игущыӀэхэм ядэӀунхэм пае, цӀыф купышхохэр къэзэрэугъоихи, тезэрэгъэгуагъэх[+]. 2А чӀыпӀэм псы Ӏушъом къошъуитӀу Ӏутэу Исус ылъэгъугъ. Пцэжъыяшэхэр ахэмэ къарыкӀыгъэхэу, яхъытыухэр аукъэбзэщтыгъэх. 3А къуашъохэм язэу Симон ием Исус ихьи, тӀэкӀу ӀукӀотынэу Симон риӀуи, тӀысыгъэ. ЕтӀанэ къуашъом исэу, цӀыф купышхохэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ.

4ЦӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр зарегъашӀэхэ ужым, Исус Симон риӀуагъ: – КуупӀэм хахьи, пцэжъые къэшъуубытыным пае, шъуихъытыухэр хэшъудзэх[+].

5– Тхьэматэ, чэщ реным бэрэ тыулэугъ, ау зи къэтыубытыгъэп, – къыӀожьыгъ Симон. – Ау о зэрэпӀорэм тетэу, джыри зэ хъытыухэр хэсыдзэщтых.

6Хъытыухэр зыхадзэхэм, пцэжъыябэ къаубытыгъэти, яхъытыухэр зэготхъыхэу аублагъ. 7Ягъусэхэу адрэ къуашъом исхэр къэкӀонхэшъ, къадэӀэпыӀэнхэу Ӏэ афашӀыгъ. Ахэр къакӀохи, чӀэбынкӀэ щынагъоу къошъуитӀумэ пцэжъые арыз ашӀыгъ.

8Симон Петрэ ар зелъэгъум, Исус ылъакъохэм адэжь зыщыридзыхи, ыӀуагъ: – Сэ збгъодэкӀ, Зиусхьан! Сэ сыпсэкӀодышӀэ цӀыф.

9Ар зыкӀиӀуагъэр пцэжъыехэу къаубытыгъэхэр зэрэбагъэм пае, ежьыри адрэ игъусэхэми агучӀэ изыгъагъэти ары. 10Ащ фэдэу Зебедей ыкъуитӀоу Якъуби Иуани Симон дэлажьэщтыгъэхэми агучӀэ изыгъагъ. – Умыщын, – риӀуагъ Исус Симон. – Пцэжъые къэуубытыным ыуж узэритыгъэм фэдэу, джы къыщегъэжьагъэу цӀыфхэр сэ сигъогу къытебгъэхьащтых[+].

11ЕтӀанэ ахэмэ якъуашъохэр псым къыхалъэшъужьхи, зэпстэури къагъани, Исус ыуж ихьагъэх.


Исус шъоджэ уз Ӏае зиӀэ лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:1-4; Марк 1:40-45)

12[•]Исус къалэ горэм щыӀэу, шъоджэ уз Ӏаем зэлъиубытыгъэ лӀы горэ къэкӀуагъ. Ащ Исус зэрилъэгъугъэм тетэу, чӀыгум бгъэгукӀэ зыридзыхи, елъэӀугъ: – Тхьэматэ, уфаемэ, сыбгъэхъужьын плъэкӀыщт[+].

13Исус ыӀэ ыщэий, тырилъхьи[*], къыӀуагъ: – Сыфай, псаоу хъужь! Ардэдэм шъоджэ узыр а лӀым хэкӀыжьыгъ. 14Исус ащ фигъэпытэу риӀуагъ: – Мыр зыми емыӀотэжь, ау дин пащэм дэжь кӀуи, зегъэлъэгъу. Узэрэхъужьыгъэм пае, пегъымбар Мусэ иунашъо тетэу къурмэн шӀы. Ар узэрэхъужьыгъэмкӀэ цӀыфхэм апашъхьэ шыхьат щыхъущт[+].

15Ау Исус икъэбар ыпэм нахьи нахьыбэу цӀыфмэ ахэхьагъэ хъугъэ. Аущтэу цӀыф купышхохэр Исус къыӀохэрэм къядэӀунхэу, яузхэри рагъэгъэхъужьынхэу ыдэжь къакӀохэу хъугъэ. 16Ау Исус цӀыфмэ ахэкӀызэ, Ӏудзыгъэ чӀыпӀэхэм Тхьэм щелъэӀуным пае, кӀоныр ихэбзагъ[+].


ЗыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀыр Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 9:1-8; Марк 2:1-12)

17[•]Мафэ горэм Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъ. Галилей ыкӀи Иудей хэкухэм якъоджэ пстэуми, Ерусалими къарыкӀыгъэхэу, фарисейхэри Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри Исус къедэӀущтыгъэ цӀыфхэм ахэсыгъэх. Сымаджэхэр ыгъэхъужьынхэу Зиусхьаным ыкӀуачӀэ Исус хэлъыгъ[+]. 18Джащыгъум зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀы горэ пӀуаблэм телъэу нэбгырэ заулэмэ къахьыгъ, Исус ыпашъхьэ ралъхьаным пае, унэм рахьаным пылъыгъэх. 19Ау цӀыфхэр зэрэбагъэм къыхэкӀыкӀэ, сымаджэр унэм рахьан алъэкӀыгъэп. Аущтэу зэхъум, унашъхьэм дэкӀуаехи, унашъхьэм щыщ тырахи, сымаджэр пӀуаблэм телъэу, цӀыф пстэуми къалъэгъоу Исус ыпашъхьэ къыратӀупщэхыгъ.

20Ахэмэ яшӀошъхъуныгъэ зелъэгъум, Исус а лӀым риӀуагъ: – УипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх[+].

21Ар зеӀом, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ агухэмкӀэ аӀоу аублагъ: – Хэта мыр? Тхьэр егъэпцӀыба? Тхьэм нэмыкӀэу, хэта псэкӀодшӀагъэхэр зыгъэгъун зылъэкӀырэр[+]?

22Ау Исус ахэмэ агухэм арылъыр ешӀэти, ариӀуагъ: – Сыд пае ащ фэдэ Ӏофхэр шъо шъугукӀэ шъуӀора? 23Тара нахь псынкӀагъор, «УипсэкӀодшӀагъэхэр къыпфэгъугъэх» пӀоныр ара, хьауми «Къэтэджи къэкӀухь» пӀоныр ара? 24Ау къэшъушӀэным пае, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо псэкӀодшӀагъэхэр ыгъэгъунхэу дунаим тетыгъо зэрэщыриӀэр, – джащыгъум Исус зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ лӀым риӀуагъ: – Сэ осэӀо, къэтэджи, уипӀуаблэ къашти, шъуадэжь кӀожь!

25Ардэдэм а лӀыр ахэмэ апашъхьэ къыщытэджи, пӀуаблэу зытелъыгъэр зыдиштэжьи, Тхьэм щытхъу фишӀызэ, ядэжь кӀожьыгъэ. 26ЗэкӀэми агучӀэ изыгъэу Тхьэм щытхъу фашӀыщтыгъ. Щынагъэхэу къаӀощтыгъ: – Сыд гъэшӀэгъонышху тэ непэ тлъэгъугъэр!


Исус игъогу рыкӀонэу Лэуй къызэреджагъэр


(Маттэ 9:9-13; Марк 2:13-17)

27[•]Ащ нэуж Исус къызыдэкӀым, хьакъулахь ахъщэ зыщыхахырэ унэм Ӏусэу, хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэ лӀы горэу Лэуй зыцӀэр ылъэгъугъ. – Сауж къырыкӀу, – риӀуагъ Исус. 28Лэуй къэтэджи, зэкӀэри къыгъани, Исус ыуж ихьагъ.

29ЕтӀанэ Лэуй иунэ гухэхъо Ӏанэ Исус фытыригъэуцуагъ. Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ нэмыкӀ хьакӀэхэмрэ бэ хъухэу Ӏанэм пэсыгъэх[+]. 30Аущтэу залъэгъум, фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ ар агу римыхьэу, Исус игъогу рыкӀохэрэм араӀуагъ: – Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀодышӀэхэмрэ сыда шъузкӀадашхэрэри шъузкӀадешъорэри[+]?

31– Псаухэр арэп Ӏазэ зищыкӀагъэхэр, сымаджэхэр ары нахь, – ариӀожьыгъ Исус. 32– Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм сяджэнэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, псэкӀодышӀэхэр япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьынхэм пае сяджэнэу ары нахь[+].


Джурт тхьэматэхэр нэкӀым ехьылӀагъэу


Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 9:14-17; Марк 2:18-22)

33[•]Фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус къыраӀуагъ: – Иуан игъогу рыкӀохэрэм бэрэ анэкӀы, Тхьэм елъэӀух, фарисейхэм ягъогу рыкӀохэрэри ары, ау о уигъогу рыкӀохэрэр машхэх, ешъох[+].

34– Шъаор ягъусэфэкӀэ, шъаом игъусэхэр жъугъэнэкӀынха? – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ[+]. 35– Ау шъаор затырахыщт мафэхэр къэкӀощтых. А мафэхэр къызыкӀохэкӀэ, анэкӀыщт[+].

36Джащыгъум зы гъэсэпэтхыдэ къафиӀотагъ: – Зыми идэжьын щыгъыныкӀэм къыпитхъэу щыгъыныжъым фишӀырэп. Аущтэу ышӀымэ, щыгъыныкӀэри зэӀитхъыжьыщт, щыгъыныкӀэм щыщ идэжьыныр щыгъыныжъыми екӀущтэп. 37Джащ фэдэу зыми сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыжъхэм аригъахъорэп. Аущтэу ышӀымэ, сэнэпс шӀыгъакӀэм шъонтхэр къызэгуитхъынхэшъ, сэнэпсри къичъыжьыщт, шъонтхэри кӀодыщтых. 38Ау сэнэпс шӀыгъакӀэр шъонтыкӀэхэм арагъахъон фае. Ащыгъум тӀури мыкӀодхэу къэнэжьыщтых. 39Сэнэпсыжъ ешъуагъэм сэнэпс шӀыгъакӀэм ыгу еӀущтэп; сыда пӀомэ, сэнэпсыжъыр нахь дэгъоу еӀошъ ары.

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Шэмбэт мафэм Исус игъогу рыкӀохэрэм коцышъхьэхэр къызэрэпачыгъэхэр


(Маттэ 12:1-8; Марк 2:23-28)

1[•]Шэмбэт мафэ горэм Исус коц хьасэхэр зэпичыхэзэ, игъогу рыкӀохэрэм коцышъхьэхэр къыпачыхэзэ, ӀэгукӀэ аӀотхэзэ, ашхыщтыгъэх[+]. 2Фарисей заулэмэ аӀуагъ: – Шэмбэт мафэм хабзэкӀэ пшӀэ мыхъущтыр[*] сыд пае шъушӀэра[+]?

3– Даутэрэ игъусэхэмрэ мэлакӀэ лӀэхэ зэхъум, ащ ышӀагъэм шъуеджагъэба? – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ[+]. 4– Ар Тхьэм иунэ ихьи, цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур[*] ышти, ышхыгъ, игъусэхэми аригъэшхыгъ. А хьалыгъур дин пащэхэм анэмыкӀ хабзэкӀэ зыгорэм ышхы хъущтыгъэп[+].

5ЕтӀанэ Исус ариӀуагъ: – ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо шэмбэт мафэм итхьэмат.


ЗыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀы горэ


Исус зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 12:9-14; Марк 3:1-6)

6НэмыкӀ шэмбэт мафэ горэм Исус синэгогум чӀэхьагъэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъ. ЗыӀэ джабгъу пыгъукӀыгъэ лӀы горэ ащ чӀэтыгъ[+]. 7Шэмбэт мафэм тефэу Исус а лӀыр ыгъэхъужьыщтмэ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ Исус еплъакӀощтыгъэх, зэрагъэмысэн Ӏоф горэ къагъотыным пае[+]. 8Ау Исус ахэмэ агухэм арылъыр ышӀагъ, зыӀэ лъэныкъо пыгъукӀыгъэ лӀым риӀуагъ: – Къэтэджи, мо утыгум къихь. ЛӀыр къэтэджи, утыгум къихьагъ. 9ЕтӀанэ Исус ахэмэ ариӀуагъ: – Сэ сышъоупчӀы. Шэмбэт мафэм шӀу пшӀэныр ара, хьауми бзэджагъэ пшӀэныр ара хабзэкӀэ хъущтыр, псэ мыкӀодэу къэбгъэнэжьыныр ара, хьауми бгъэкӀодыныр ара[+]?

10ЕтӀанэ ахэмэ зэкӀэмэ ахаплъи, а лӀым риӀуагъ: – О пӀэ къэщэй. ЛӀым ыӀэ къыщэий, адрэ Ӏэм фэдэу хъужьыгъэ[+]. 11Ау ахэр губжыным къызэкӀигъэплъыхьагъэхэти, Исус рашӀэщтымкӀэ зэупчӀыжьыщтыгъэх.


Исус апостол нэбгырэ пшӀыкӀутӀур къызэрэхихыгъэр


(Маттэ 10:1-4; Марк 3:13-19)

12[•]А мафэхэм Тхьэм елъэӀуным пае, Исус Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ. Тхьэм елъэӀузэ, чэщыр зэкӀэ ащ щырихыгъ. 13Нэф къызэрэшъэу, игъогу рыкӀохэрэм къяджи, ахэмэ ащыщэу нэбгырэ пшӀыкӀутӀу къахихи, апостолхэкӀэ яджагъ. А апостолхэр мыхэр арыгъэх: 14Симонэу ятӀонэрэ цӀэу Петрэ зыфиусыгъэр; ащ ышэу Индрыс; етӀанэ Якъуб, Иуан, Филипп, Бар-Талмай,[+] 15Маттэ, Фомэ, Алфей ыкъо Якъуб, Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэрэмкӀэ[*] заджэхэрэр,[+] 16Якъубэ ыкъо Иудэ, Иудэ Искариот. А Иудэ Искариот ары нэужым тетыгъо зиӀэхэм Исус язгъэубытыгъэр[+].


Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр зэраригъашӀэщтыгъэри сымаджэхэр зэригъэхъужьыщтыгъэри


(Маттэ 4:23-25)

17[•]Ахэмэ ягъусэу Исус къехыжьи, чӀыпӀэ зэшъхьэ-зашъом къыщыуцугъ. Игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу зы купышхо а чӀыпӀэм итыгъ. Ахэмэ анэмыкӀэуи цӀыф купышхо Иудей хэкум зэкӀэ, Ерусалими, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] яхыӀушъохэми къарыкӀыхи, ащ дэжьым къыщызэрэугъоигъэх. 18Ахэр зэкӀэ Исус гущыӀэу къыӀохэрэм ядэӀунхэуи яузхэр рагъэгъэхъужьынхэуи къэкӀогъагъэх. ДжынэпцӀэ Ӏаехэм къин зэрагъэщэчырэ цӀыфхэри Исус ыгъэхъужьыщтыгъэх. 19Сымэджэ пстэури ыгъэхъужьынэу кӀуачӀэ ыпкъ къызэрэхэкӀыщтыгъэм пае, цӀыфхэр зэкӀэ зэрэнэсынхэм ыуж итыгъэх[+].


Гъогу мафэ теуцуагъэхэри гъогу мыгъо теуцуагъэхэри


(Маттэ 5:1-12)

20Исус игъогу рыкӀохэрэм яплъи, къыӀуагъ: – Гъогу мафэ шъутеуцуагъ, шъо, тхьамыкӀэхэр, сыда пӀомэ, Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ шъучӀэт.

21Гъогу мафэ шъутеуцуагъ, шъо, джы мэлакӀэ лӀэхэрэр, сыда пӀомэ, шъо зыжъугъэшхэкӀыжьыщт. Гъогу мафэ шъутеуцуагъ, шъо, джы гъыхэрэр, сыда пӀомэ, шъугушӀожьыщт[+].

22Гъогу мафэ шъутеуцуагъ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо игъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, цӀыфхэм шъуауджэгъумэ, шъузыхадзымэ, къышъохъонхэмэ, шъуцӀэ ӀаекӀэ тегущыӀэхэмэ[+].

23А мафэм шъугушӀу, шъузэрэгушӀорэм пае, шъудэпкӀай, сыда пӀомэ, Тхьэм уашъом ӀахьышӀоу къыщышъуфигъэшъошэщтыр инышъ ары. А цӀыфхэм ятэжъхэм пегъымбармэ аущтэу арашӀэщтыгъ[+].

24Ау гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, шъо, байхэр, сыда пӀомэ, шъугу зыгъэтхъэн Ӏофхэр жъугъотыгъахэх[+].

25Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ джы зызгъэшхэкӀыгъэхэр, сыда пӀомэ, мэлакӀэ шъулӀэжьыщт. Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ джы гушӀохэрэр, сыда пӀомэ, шъугъыщт ыкӀи шъупыхьажьыщт[+].

26Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ зэкӀэ цӀыфхэр къышъущытхъухэмэ, сыда пӀомэ, а цӀыфхэм ятэжъхэм аущтэу пегъымбар нэпцӀхэм арашӀэщтыгъ.


Шъуипыйхэр шӀу шъулъэгъух


(Маттэ 5:38-48; 7:12)

27[•]– Ау шъо, къысэдэӀухэрэм, шъосэӀо. Шъуипыйхэр шӀу шъулъэгъух, шъузыуджэгъухэрэми шӀу афашъушӀ. 28Къышъобгыхэрэми Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу шъуафелъэӀу, ӀаекӀэ къыжъудэзекӀохэрэми шӀукӀэ Тхьэм шъуафелъэӀу[+]. 29О унэгушъо лъэныкъо къеорэм адрэ нэгушъори фэгъаз. О уищыгъын кӀыӀутелъ птезыхырэм джанэри къыфэгъан[+]. 30Хэтми зыгорэкӀэ къыолъэӀурэм ет, уихьапщыпхэр птезыхырэми къыуитыжьынэу емыӀу[+]. 31ЦӀыфхэр шъо къыжъудэзекӀонхэу шъузэрэфаем фэдэу, шъори ахэмэ шъуадэзекӀу[+].

32– ШӀу шъузылъэгъухэрэм язакъоу шӀу шъулъэгъухэмэ, шъоркӀэ сыд фэдэ щытхъуа ащ хэлъыр? ПсэкӀодышӀэхэм ежьхэр шӀу къэзылъэгъухэрэр шӀу алъэгъужьхэба? 33ШӀугъэ къышъуфэзышӀэрэ цӀыфхэм шӀу афэшъушӀэжьмэ, шъоркӀэ сыд фэдэ щытхъуа ащ хэлъыр? ПсэкӀодышӀэхэм арыба ашӀэрэр? 34КъышъуатыжьынкӀэ шъузыщыгугъыхэрэм чӀыфэ яшъутымэ, шъоркӀэ сыд фэдэ щытхъуа ащ хэлъыр? ПсэкӀодышӀэхэм адрэ псэкӀодышӀэхэм чӀыфэ араты, аратыгъэм фэдиз къаӀахыжьынэу щыгугъыхэу. 35Ау шъуипыйхэр шӀу шъулъэгъух, шӀу афашъушӀ, къышъуатыжьынкӀэ шъущымыгугъэу чӀыфи яшъут. Аущтэу зышъушӀыкӀэ, Тхьэм ӀахьышӀоу къышъуфигъэшъошэщтыр ины хъущт, анахь Лъагэм ибынхэуи шъущытыщт; сыда пӀомэ, цӀыфхэу шӀу зыфаӀорэр къызгурымыӀохэрэмкӀи цӀыф бзаджэхэмкӀи Тхьэр шӀу[+]. 36Шъуя Тэ лъапӀэ гукӀэгъу зэриӀэм фэдэу, шъори гукӀэгъу зижъугъаӀ[+].


Зыми хьыкум тешъумышӀыхь


(Маттэ 7:1-5)

37[•]– Зыми хьыкум тешъумышӀыхь, Тхьэми хьыкум къышъутыришӀыхьащтэп. Зы цӀыфи шъумыгъэмыси, Тхьэми шъуигъэмысэщтэп. ЦӀыфхэм афэжъугъэгъу, Тхьэми къышъуфигъэгъущт[+]. 38ЦӀыфхэм яшъути, Тхьэм шъо къышъуитыщт. Шъуишапхъэ гъэсысыгъэу, иубагъэу, изэу, къелыжьыгъэу Тхьэм къышъуфишӀэжьыщт; сыда пӀомэ, шъо шапхъэу зэрэшъушырэм фэдэ шапхъэкӀэ Тхьэм шъо къышъуфишыжьыщт[+].

39ЕтӀанэ Исус гущыӀэжъ ариӀуагъ: – Зы нэшъум адрэ нэшъур зэрищэн ылъэкӀына? ТӀури машэм ифэнхэба[+]? 40ЕджакӀор езгъаджэрэм нахьи нахь инэп, ау хэти зэкӀэ зэригъэшӀагъэ зыхъукӀэ, езгъаджэрэм фэдэ мэхъу[+].

41– О унэ пкъэоу кӀэлъым гу лъымытэу, пхъэцалэу о пшы ынэ кӀэлъыр сыд пае плъэгъура? 42О унэ пкъэоу кӀэлъыр умылъэгъоу, сыдэущтэу пшы епӀон плъэкӀыра, «Пхъэцалэу о унэ кӀэлъыр къыкӀэсэгъэх, сшы?» О нэпитӀу зиӀэр, ыпэ рапшӀэу пкъэоу о унэ кӀэлъыр къыкӀэхыжьи, етӀанэ пхъэцалэу о пшы ынэ кӀэлъыр къызэрэкӀэпхыжьыщтыр нафэу плъэгъущт.


Чъыгыр зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ къэпшӀэщт


(Маттэ 7:17-20; 12:34-35)

43[•]– ЧъыгышӀум дэй къыпыкӀэрэп, чъыг дэими шӀу къыпыкӀэрэп. 44Сыдрэ чъыги зыфэдэр къыпыкӀэрэмкӀэ къэпшӀэщт. Пырэжъые куандэм ынджыр къыпачырэп, шхъуми сэнашъхьэ къыпачырэп. 45ЦӀыфышӀум ыгу илъ шӀугъэм шӀугъэ къыхехы, цӀыф бзаджэми ыгу илъ бзэджагъэм бзэджагъэ къыхехы; сыда пӀомэ, жэм къыдэкӀырэр гум илъыр ары[+].


Унэ зышӀырэ лӀы Ӏушымрэ унэ зышӀырэ лӀы акъылынчъэмрэ


(Маттэ 7:24-27)

46[•]– Сыд пае «Зиусхьан! Зиусхьан!» къысашъуӀора, сэ сӀорэр шъумыгъэцакӀэу[+]? 47Хэти садэжь къакӀоу, сигущыӀэхэр зэхэзыхэу, ахэри зыгъэцакӀэрэр зыфэдэр шъозгъэшӀэщт. 48Ар зыфэдэр унэ зышӀырэ лӀэу чӀыгур куоу зытӀэу, унэ лъапсэр мыжъо пытэм тезышӀыхьагъэр ары. Псышхор къызеум, псым иорхэр а унэм еуагъэх, ау ар пытэу зэрашӀыгъэм пае, ыгъэхъыен ылъэкӀыгъэп[+]. 49Ау сигущыӀэхэр зэхэзыхэу, ахэри зымыгъэцакӀэрэр зыфэдэр лӀэу зиунэ лъэпсэ пытэ имыӀэу, чӀыгушъхьэм тезышӀыхьагъэр ары. Псым иорхэр а унэм къызэреохэу, зэхэуагъ. А унэр зызэхаоми, Ӏэе дэдэу зэхэуагъ.

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Исус дзэ пащэм иунэӀут зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:5-13; Иуан 4:43-54)

1[•]Исус а гущыӀэхэм зэкӀэ цӀыфхэр зарегъэдэӀухэ ужым, къалэу Капернаум дэхьагъ. 2Дзэ пащэ горэм шӀу ылъэгъурэ унэӀут горэ иӀагъ. А унэӀутыр лӀэным нэсыгъэу сымаджэу щылъыгъ. 3Дзэ пащэм Исус икъэбар зызэхехым, Исус къэкӀонышъ, иунэӀут ыгъэхъужьынэу джуртхэм янахьыжъхэм[*] ащыщхэу заулэ лъэӀуакӀоу ыдэжь ыгъэкӀуагъэх. 4Ахэр Исус дэжь къызэкӀохэм, лъэшэу елъэӀухэзэ раӀуагъ: – О ар фэпшӀэныр ифэшъуаш,[+] 5сыда пӀомэ, тэ тлъэпкъ шӀу елъэгъу, тисинэгогуи тфаригъэшӀыгъ.

6Исус адишти, адэкӀуагъ. Дзэ пащэм иунэ пэблагъэ зэхъухэм, дзэ пащэм иныбджэгъухэр Исус къыпигъэгъокӀыхи, къыраригъэӀуагъ: – Тхьэматэ, зымыгъэулэу, о сэ сиунэ укъихьанэу сифэшъуашэп. 7Ар зэрэсимыфэшъуашэм пае, уадэжь сшъхьэкӀэ сыкъэкӀонэуи зыфэзгъэшъошагъэп. Ау гущыӀэ закъо къаӀуи, унашъо шӀи, сиунэӀут хъужьыщт[+]. 8Сыда пӀомэ, сэри лӀы горэм иунашъо ыӀэчӀэгъ сычӀэт, сиунашъуи ыӀэчӀэгъ дзэлӀхэр чӀэтых. Зыгорэм «КӀо» есӀомэ, кӀощт. Адрэми «КъакӀо» есӀомэ, къэкӀощт. СиунэӀути «Мыр шӀэ» есӀомэ, ышӀэщт.

9Исус ар зызэхехым, а лӀыр ыгъэшӀэгъуагъ, ыуж ит цӀыф купышхоми зыфигъази, ариӀуагъ: – Сэ шъосэӀо, мыщ фэдэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыф Израиль хэгъэгуми изгъотагъэп.

10ЕтӀанэ лӀыкӀохэм унэм агъэзэжьыгъ. Къызагъэзэжьым, унэӀутыр хъужьыгъэу рихьылӀэжьыгъэх.


Наин щыщ шъузабэм икӀалэу лӀагъэр Исус къызэригъэтэджыжьыгъэр

11Охътэ тӀэкӀу тешӀагъэу Исус Наин зыцӀэ къалэм кӀуагъэ. Игъогу рыкӀохэри цӀыф купышхори игъусагъэх. 12Исус къэлапчъэм игъунэгъу зэхъум, хьадэ горэ къыдахыщтыгъ. Ар шъузабэ горэм ыкъо зэкъуагъ. ЦӀыф купышхуи къалэм щыщэу шъузабэм игъусагъ. 13Зиусхьаным шъузабэр зелъэгъум, ыгу егъуи, моущтэу риӀуагъ: – Умыгъ, тян[+].

14ЕтӀанэ пхъэмбаим бгъодахьи, теӀэбагъ. Хьадэр зыхьыхэрэр къызэтеуцуагъэх. ЕтӀанэ Исус къыӀуагъ: – А кӀал, къэтэдж осэӀо![+]

15Ар зеӀом, лӀэгъэ кӀалэр къэтэджыжьи, къэгущыӀэу фежьагъ. Исуси ар янэ ритыжьыгъ[+].

16ЗэкӀэми щынэгъошхо агу къихьагъ, Тхьэми щытхъу фашӀэу аӀуагъ: – Пегъымбарышхо къытхэкӀыгъ. Тхьэр нэшӀукӀэ илъэпкъ къеплъыгъ[+].

17Исус ышӀагъэм икъэбар зэкӀэ Иудей хэкуми зэкӀэ Ӏэгъо-благъоми ащыӀугъ.


УмэхъэкӀо Иуан лӀыкӀохэр Исус дэжь зэригъэкӀуагъэхэр


(Маттэ 11:2-19)

18[•]Мы Ӏофхэр зэкӀэ Иуан игъогу рыкӀохэрэм ежь раӀотэжьыгъэх. 19Ахэмэ ащыщхэу нэбгыритӀу Иуан къяджи, Зиусхьаным дэжь ыгъэкӀуагъэх моущтэу еупчӀынхэу: – Ора къэкӀон фаер хьауми нэмыкӀ горэм тыпэплъэн фая[+]?

20А нэбгыритӀур Исус дэжь къызэкӀохэм, къаӀуагъ: – УмэхъэкӀо Иуан тыкъыоупчӀынэу уадэжь тыкъыгъэкӀуагъ: «Ора къэкӀон фаер хьауми нэмыкӀ горэм тыпэплъэн фая?»

21А мафэхэм сымэджэ Ӏаджи, уз Ӏае зиӀэ Ӏаджи, джынапцӀэ зыхэс цӀыф Ӏаджи Исус ыгъэхъужьыгъэх. Нэшъу Ӏаджи къыгъэплъэжьыгъ. 22Исус а къэкӀуагъэхэм ариӀожьыгъ: – Жъугъэзэжьи, Ӏофэу шъулъэгъугъэхэмрэ зэхэшъухыгъэхэмрэ Иуан ешъуӀотэжьых: нэшъухэр къэплъэжьых, лъащэхэр тэрэзэу зекӀо мэхъужьых, шъоджэ уз Ӏаер зиӀэхэр псаухэу, къабзэхэу мэхъужьых, дэгухэми зэхахыжьы, лӀагъэхэр къэтэджыжьых, тхьамыкӀэхэми къэбарышӀур зэхахы. 23Сэщ пае зыгу мыхъун къизымыгъахьэрэр гъогу мафэ теуцуагъ[+].

24Иуан илӀыкӀохэр зыӀокӀыжьхэм, Исус цӀыф купышхохэм Иуан ехьылӀагъэу ариӀоу ыублагъ: – Шъоф нэкӀым шъузыдэкӀым, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр? Жьыбгъэм ыгъэсысырэ къамыл шъулъэгъунэу арыгъа[+]? 25Армырмэ, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр ащ шъузыдэкӀым? Дахэу фэпэгъэ лӀы гора? Дэхэ дэдэу фэпагъэхэу, псэукӀэшӀу зиӀэхэр зэрысхэр пачъыхьэхэм яунэшхохэр ары. 26Адэ, сыда шъулъэгъунэу шъузыфэягъэр ащ шъузыдэкӀым? Пегъымбара? Сэ шъосэӀо, ар пегъымбар къодыеп, ар пегъымбарым нахьи нахь ин[+]. 27Ар лӀыкӀоу зикъэбар Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арытыр ары[*]: «Мары, о уапэ силӀыкӀо къэсэгъакӀо, ащ уигъогу пфигъэпсыщт»[+].

28– Сэ шъосэӀо, бзылъфыгъэхэм къакӀэхъуагъэхэм ащыщэу умэхъэкӀо Иуан нахьи нахь ин щыӀэп. Ау щытми, Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм ащыщэу анахь цӀыкӀури Иуан нахьи нахь ин[+].

29Исус гущыӀэхэу къыӀуагъэхэм ядэӀущтыгъэ цӀыф пстэуми, хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэри ахэмэ ахэтхэу, Тхьэм игущыӀэхэр зафэхэу алъытагъ. Ахэр арыгъэх Иуан зезгъэумэхъыгъэхэр[+]. 30Ау фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ ашӀэн фаеу Тхьэр зыфаер адагъэп. Ахэр арыгъэх Иуан зезымыгъэумэхъыгъэхэр.

31– Джырэ цӀыфхэр сыда зыфэзгъэдэщтыр? – къыӀуагъ Исус. – Сыда ахэр зыфэдэхэр? 32Урамым тес кӀалэхэу моущтэу зыӀохэу, зэджэжьхэрэм афэдэх: «Къамылым тышъуфепщагъэ пэтми, шъо шъукъэшъуагъэп; тэ гъыбзэ къышъуфэтӀуагъэ пэтми, шъо шъугъыгъэп».

33– Сыда пӀомэ, умэхъэкӀо Иуан къэкӀуагъ. Ащ хьалыгъу ышхырэп, сэнэпси ешъорэп. «Ащ джынапцӀэ хэс» шъоӀо[+]. 34ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэкӀуагъ. Ар машхэ, ешъо. «Шхэнешъоныр зикӀасэу, хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀод зышӀэхэрэмрэ яныбджэгъу» шъоӀо[+]. 35Ары шъхьакӀэ Тхьэм иакъылышӀуагъэ зыдэгъэ пстэуми а акъылышӀуагъэр къагъэшъыпкъэжьы.


Исус бзылъфыгъэ хэтакӀом ипсэкӀодшӀагъэхэр зэрэфигъэгъугъэр

36[•]Фарисейхэм ащыщэу зыгорэм Исус ыгъэшхэнэу ригъэблэгъагъ. Исус фарисеим иунэ ихьи, Ӏанэм пэтӀысхьагъ[*]. 37Къалэм щыщэу псэкӀодышӀэ бзылъфыгъэ хэтакӀо горэм Исус фарисеим иунэ щышхэнэу зэреблэгъагъэр ышӀагъ. Алабастэрым хэшӀыкӀыгъэу, къошын горэ осэшхо зиӀэ дагъэр итэу къыздихьи, къэкӀуагъ. 38Исус ыкӀыбкӀэ ылъакъохэм къяуцуалӀи, лъэшэу гъызэ, ынэпсыхэмкӀэ Исус ылъакъохэр ыгъэуцӀынхэу ыублагъ. ЕтӀанэ Исус ылъакъохэр ышъхьацыкӀэ ылъэкӀыжьыгъ, ылъакъохэм ябэугъ, осэшхо зиӀэ дагъэри ащифагъ.

39Фарисееу Исус къезгъэблэгъагъэм ар зелъэгъум, ыгукӀэ ыӀуагъ: – Мыр пегъымбарыгъэмэ, мы бзылъфыгъэу къынэсырэр зыфэдэр, зэрэпсэкӀодышӀэ бзылъфыгъэ хэтакӀор ышӀэщтыгъ[+].

40– Симон, сэ зыгорэ осӀощт, – риӀуагъ Исус а лӀым. – КъаӀо, дин гъэсакӀу, – къыӀожьыгъ Симон.

41– ЧӀыфэ зытырэ лӀы горэм ичӀыфэ нэбгыритӀумэ ателъыгъ, зым динар шъитф, адрэм шъэныкъо, – ыӀуагъ Исус[+]. 42– А чӀыфэхэр къапщыныжьын замылъэкӀым, тӀуми афигъэгъугъ. МитӀум язэу хэта чӀыфэ зытырэ лӀыр нахь шӀу зылъэгъущтыр[+]?

43– СызэрэгугъэрэмкӀэ, нахьыбэ зыфигъэгъугъэр ары, – къыӀожьыгъ Симон. – КъэпшӀагъ, – риӀожьыгъ Исус.

44ЕтӀанэ Исус бзылъфыгъэм зыфигъази, Симон риӀуагъ: – Мы бзылъфыгъэр олъэгъуа? Сэ о уиунэ сыкъызехьэм, слъакъохэр стхьакӀынхэу псы къысэптыгъэп, ау мы бзылъфыгъэм ынэпсыхэмкӀэ слъакъохэр къыгъэуцынхи, ышъхьацыкӀэ къылъэкӀыжьыгъэх. 45О укъысэбэугъэп, ау унэм сыкъызэрихьэу, слъакъомэ къябэуныр мы бзылъфыгъэм зэпигъэугъэп. 46Сэ сшъхьэ дагъэ къыщыпфагъэп, ау ащ слъакъохэм осэшхо зиӀэ дагъэр къащифагъ[+]. 47Арышъ осэӀо, шӀулъэгъуныгъэшхо ыгу илъыгъэти, ащ ипсэкӀодшӀагъэхэу бэ хъухэрэр фэгъугъэх. Ау макӀэ зыфэгъугъэм ыгу шӀулъэгъуныгъэ макӀэ илъ.

48ЕтӀанэ Исус бзылъфыгъэм риӀуагъ: – УипсэкӀодшӀагъэхэр пфэгъугъэх[+].

49Джащыгъум адрэ хьакӀэхэм агухэмкӀэ аӀоу аублагъ: – Мы лӀэу псэкӀодшӀагъэхэри зыгъэгъурэр хэта?

50Ау Исус бзылъфыгъэм риӀуагъ: – УишӀошъхъуныгъэ умыкӀодэу укъыгъэнэжьыгъ. Гъогумаф. Гупсэф уиӀэу опсэу[+].

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Исус игъусэгъэ бзылъфыгъэхэр

1Ащ ыуж Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур ыгъэӀузэ, Исус къалэхэмрэ къуаджэхэмрэ къыкӀухьэщтыгъ. Игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур игъусагъ[+]. 2ДжынапцӀэхэр зыхифыгъэхэу, зиузхэр ыгъэхъужьыгъэхэу бзылъфыгъэ заули игъусагъ: Магдалэ щыщ Мерэмэу Исус джынэпцӀибл зыхифыгъагъэр,[+] 3пщэу Ирод имылъкугъэзекӀоу Хузэ зыцӀэм ишъхьэгъусэ Иуаннэ, етӀанэ Сусаннэ, ащ нэмыкӀыбэхэри. А бзылъфыгъэхэр ямылъкукӀэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ ӀэпыӀэгъу афэхъущтыгъэх[+].


Чылапхъэ зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 13:1-9; Марк 4:1-9)

4[•]Ащ нэужым цӀыф купышхо къэзэрэугъоигъэу, тыдрэ къуаджэм къикӀыгъэ цӀыфхэри Исус дэжь къызэкӀохэм, мы гъэсэпэтхыдэр афиӀотагъ:

5– ЛӀы горэ чылапхъэ ыпхъынэу дэкӀыгъ. Чылапхъэр ыпхъызэ, ащ щыщ тӀэкӀу гъогум тетэкъуагъ. ЦӀыфхэм ар лъэгукӀэ аубагъ, ошъогу бзыухэми ашыпыгъ. 6ТӀэкӀуи чӀыгу мыжъуалъэм тетэкъуагъ. Ахэр къызыхэкӀыхэм, псы агъотыгъэпти, гъужьыгъэх. 7НэмыкӀ тӀэкӀуи панэхэм ахэтэкъуагъ. Панэхэр ахэмэ ягъусэхэу къэкӀыхи, чылапхъэу къыхэкӀыгъэхэр атхьэлагъэх. 8ЕтӀани зы тӀэкӀуи чӀыгу дэгъум хэтэкъуагъ. Ахэр къэкӀыхи, шъхьэлъагъэх, зы шъхьэ налъэм коцишъэ къикӀагъ. Ар Исус къызеӀотахэм, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ: – РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх![+]


Исус цӀыфхэр ыгъасэхэзэ, гъэсэпэтхыдэхэр къызкӀафиӀуатэщтыгъэр


(Маттэ 13:10-17; Марк 4:10-12)

9[•]Игъогу рыкӀохэрэр Исус къеупчӀыгъэх: – Мы гъэсэпэтхыдэм сыда къикӀырэр?

10– Тхьэм и Тетыгъошхо ишъэфхэр шъушӀэнхэу Тхьэм фитыныгъэ къышъуитыгъ, – ыӀуагъ Исус, – ау нэмыкӀ цӀыфхэм гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ садэгущыӀэ. Аущтэу[*]

«ахэр еплъыхэ пэтми, алъэгъущтэп, даӀохэ пэтми, къагурыӀощтэп»[+].


Чылапхъэр зыпхъырэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр


(Маттэ 13:18-23; Марк 4:13-20)

11– Гъэсэпэтхыдэм къикӀырэр мыры: чылапхъэр Тхьэм игущыӀ ары[+]. 12ЦӀыфхэм ащыщэу зы купыр чылапхъэу гъогум тетэкъуагъэм фэд. Мыхэр ары Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыххэрэр, ау етӀанэ шэйтаныр къэкӀошъ, шӀошъхъуныгъэ аримыгъэгъотызэ, а гущыӀэхэр агухэм арехыжьы, Тхьэм а цӀыфхэр къымыгъэнэжьынхэм пае. 13Адрэ цӀыф купыр чӀыгу мыжъуалъэм тетэкъогъэ чылапхъэм фэд. Мыхэр ары Тхьэм игущыӀэхэр зэрэзэхаххэу, а гущыӀэхэр гушӀуагъокӀэ зыштэхэрэр, ау ахэмэ лъапсэ яӀэп. ШӀошъхъуныгъэм игъогу бэрэ тетыжьхэрэп. ЯшӀошъхъуныгъэ ишъыпкъагъэ гъэунэфыгъэ зыхъукӀэ, шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыжьых[+]. 14ЕтӀанэ зы цӀыф купыр панэхэм ахэтэкъогъэ чылапхъэм фэд. Мыхэр ары Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыххэрэр, ау мы дунаим игугъухэмкӀи, баиныгъэмкӀи, щыӀэныгъэм итхъагъохэмкӀи мэкӀэ-макӀэу зырагъэтхьалэ, ахэми шӀугъэ къапыкӀырэп[+]. 15ЕтӀани нэмыкӀ цӀыф куп чӀыгу дэгъум хэтэкъогъэ чылапхъэм фэд. Мыхэр ары шӀугъэрэ шъыпкъагъэрэ зыгу илъхэу, Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыххэу зыубытхэрэр. Ахэмэ теубытагъэ яӀэу, шӀугъэ къапэкӀы. Исус ар къызеӀотахэм, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ: – РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх![+]


Щэлъэ чӀэгъым чӀэт остыгъэр


(Марк 4:21-25)

16– Зыми остыгъэ хигъанэу, щэлъэ чӀэгъым е пӀэкӀор чӀэгъым чӀигъэуцорэп, ау унэм къихьэхэрэм инэфынэ алъэгъуным пае, тетыпӀэ лъагэм тырегъэуцо[+]. 17Сыда пӀомэ, къэмылъэгъожьынэу гъэбылъыгъэ зи щыӀэп, цӀыфхэм къамышӀэнэуи къэмылъэгъожьынэуи чӀэухъумагъэ зи щыӀэп[+]. 18Арышъ, шъузэдэӀущтым шъуфэсакъ. Тхьэм хэт щыщми зиӀэм нахьыбэ къыритыщт, ау зи зимыӀэм иӀэу шӀошӀырэри Ӏихыжьыщт Тхьэм[+].


Исус янэрэ ышхэмрэ


(Маттэ 12:46-50; Марк 3:31-35)

19[•]Исус янэрэ ышхэмрэ ыдэжь къэкӀуагъэх, ары шъхьакӀэ цӀыфхэр багъэхэти, екӀолӀэнхэ алъэкӀыгъэп[+]. 20Джащыгъум Исус къэбар фахьыгъ: – О уянэрэ пшыхэмрэ уалъэгъумэ ашӀоигъоу щагум дэтых.

21– Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыххэу зыгъэцакӀэхэрэр ары сянэри сшыхэри, – къариӀожьыгъ Исус ахэмэ[+].


Исус жьыбгъэ щынэгъошхор зэригъэуцугъэр


(Маттэ 8:23-27; Марк 4:35-41)

22[•]Мафэ горэм игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу къуашъо горэм Исус итӀысхьи, ариӀуагъ: – НекӀо, псыхъураем иадрабгъу тызэпырыжъугъэкӀ. Аущтэу ежьагъэх[+]. 23Къуашъом исхэу кӀохэзэ, Исус хэчъыягъ. Псыхъураем жьыбгъэшхо къыщепщи, къуашъом псыр изы къэхъоу фежьи, щынэгъошхо хэфагъэх.

24Джащыгъум Исус къыбгъодахьэхи, къагъэущи, аӀуагъ: – Зиусхьан, Зиусхьан, тэкӀоды! Исус къэтэджи, жьыбгъэшхоми псыорхэми ягыий, зэтыригъэуцуагъэх, кӀым-сыми къэхъугъ[+]. 25ЕтӀанэ ахэмэ ариӀуагъ: – ШъуишӀошъхъуныгъэ тыдэ щыӀа? – Хэта мыр? Жьыбгъэшхоми псыми унашъо афишӀызэ егъэдаӀох, – щтагъэхэу, агъэшӀагъоу зэупчӀыжьыгъэх ахэр.


Исус джынэпцӀабэхэр зыхэс лӀы горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:28-34; Марк 5:1-20)

26[•]Галилей хэкум къыпэӀулъ хэкоу къалэу Гадарэ епхыгъэм къуашъомкӀэ нэсыгъэх. 27Исус къуашъом икӀи, псы Ӏушъом зытехьэм, къалэм щыщэу джынапцӀэхэр зыхэс лӀы горэ къачъэзэ къыпэгъокӀыгъ. А лӀым бэшӀагъэу щыгъын щыгъыжьыгъэп, унэ горэми исыжьыгъэп, ау къэунэхэм ахэсыгъ. 28Ащ Исус зелъэгъум, ыпашъхьэ чӀыгум зыкъыщыридзыхи, мэкъэшхокӀэ куозэ, къыӀуагъ: – Исус, Тхьэу анахь Лъагэм ы Къу, сыда уиӀофэу къысхэлъыр? СыолъэӀу, къин сэмыгъэлъэгъу[+].

29Ар зыкӀиӀуагъэр джынэпцӀэ Ӏаер лӀым хэкӀыжьынэу Исус унашъо фишӀыгъэти ары. ДжынапцӀэхэр а лӀым бэрэ хахьэщтыгъэх. ЦӀыфхэм гъучӀ Ӏэхъу-лъэхъу ащ тыралъхьэти, къэрэгъулэхэр фашӀыщтыгъэх. Ау Ӏэхъу-лъэхъухэр зэпиутхэти, джынапцӀэм а лӀыр шъоф нэкӀым ригъэзыхьэщтыгъ.

30– Сыда о пцӀэр? – еупчӀыгъ Исус а лӀым. – Сэ сцӀэр дзэ, – къыӀожьыгъ ащ. Ар зыкӀиӀуагъэр джынэпцӀабэхэр хэхьагъэхэти ары. 31ДжынапцӀэхэр чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм кӀонхэу унашъо афимышӀынэу Исус къелъэӀугъэх.

32А чӀыпӀэ дэдэм къо Ӏэхъогъушхо Ӏошъхьэ нэпкъым щыхъущтыгъ. А къохэм апкъыхэм ахэхьанхэу фит къышӀынхэу джынапцӀэхэр Исус къелъэӀугъэх. Исус ахэр фит ышӀыгъэх. 33Ардэдэм джынапцӀэхэр лӀым хэкӀыжьхи, къохэм апкъыхэм ахэхьагъэх. Къо Ӏэхъогъур Ӏошъхьэ нэпкъым къечъэхи, псыхъураем хэлъади, псым ытхьэлагъэх.

34Къуахъохэм хъугъэ-шӀагъэр залъэгъум, хэхьажьхи, къалэмрэ къуаджэхэмрэ хъугъэ-шӀагъэр ащаӀотагъ. 35ЦӀыфхэр хъугъэ-шӀагъэр зэрагъэлъэгъунэу дэкӀыгъэх. Ахэр Исус дэжь къызэкӀохэм, джынапцӀэхэр къызхэкӀыгъэ лӀыр фэпагъэу, иакъыл къыгъотыжьыгъэу Исус дэжь щысэу алъэгъугъ. Ар залъэгъум, лъэшэу къэщтагъэх[+]. 36Хъугъэр зылъэгъугъэ цӀыфхэм джынапцӀэхэр зыхэсыгъэ лӀыр Исус зэригъэхъужьыгъэр джы ахэмэ къафаӀотэжьыгъ. 37Джащыгъум яхэку ыбгынэнэу Гадарэ цӀыф пстэури Исус къелъэӀугъ, сыда пӀомэ, ахэр щынэгъошхо хэфагъэхэти ары. Аущтэу ӀукӀыжьыным пае, Исус къуашъом итӀысхьагъ[+].

38Исус къуашъом итӀысхьэ пэтзэ, джынапцӀэхэр къызхэкӀыгъэ лӀыр Исус къелъэӀугъ: – Гъусэ сызыфэшӀ.

39– О уиунэ кӀожьи, Тхьэм къыпфишӀэгъэ шӀугъэшхор яӀотэжь! – риӀуагъ Исус а лӀым. ЕтӀанэ ытӀупщыжьыгъ. ЛӀыр кӀожьи, Исус къыфишӀэгъэ шӀугъэшхор къалэм щиӀотэжьыгъ[+].


Исус Иаир ыпхъоу лӀагъэр къызэригъэтэджыжьыгъэр;


Исус ищыгъын къынэсыгъэ бзылъфыгъэр зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 9:18-26; Марк 5:21-43)

40[•]ЕтӀанэ Исус къызегъэзэжьым, цӀыф купышхор къыпэгъокӀыгъ, сыда пӀомэ, зэкӀэри ащ паплъэщтыгъэти ары. 41Иаир зыцӀэ синэгогу пащэ горэ къакӀуи, Исус ылъакъохэм адэжь зыкъыщыридзыхи, къелъэӀугъ: – Садэжь къакӀо[+].

42Сыда пӀомэ, илъэс пшӀыкӀутӀу фэдиз ыныбжьэу пхъу закъо иӀагъ. Ар лӀэным нэсыгъэу сымаджэу щылъыгъ. Аущтэу Исус Иаир дэжь кӀо зэхъум, цӀыф купышхор тезэрэгъэгуагъ. 43Ахэмэ бзылъфыгъэ горэ ахэтыгъ, илъэс пшӀыкӀутӀу хъугъэу бэрэ лъы къыкӀэкӀэу гуӀэщтыгъэр. Ащ иӀэр зэкӀэ Ӏазэхэм атыригъэкӀодэгъагъ, ау зыми ыгъэхъужьын ылъэкӀыщтыгъэп. 44А бзылъфыгъэр Исус ыкӀыбкӀэ къекӀуалӀи, ищыгъын цыпэ къынэсыгъ. Ащ зэрэнэсэу илъыкӀэкӀын уцужьыгъэ[+].

45– Хэта къызнэсыгъэр? – ыӀуагъ Исус. Зэпстэуми загъэхые зэхъум, Петрэ къыӀуагъ: – Тхьэматэ, цӀыфхэм укъауцухьэзэ, къызэрэптезэрэгъэгуагъэхэр плъэгъурэба?

46– Зыгорэ къысэнэсыгъ, – ыӀуагъ Исус. – Сыда пӀомэ, кӀуачӀэ зэрэсхэкӀыгъэр зэхэсшӀагъ[+].

47Ау бзылъфыгъэм ышӀагъэр къызэрашӀэщтыр зелъэгъум, кӀэзэзэу къыӀухьи, Исус ыпашъхьэ зыкъыщыридзыхи, цӀыф пстэуми апашъхьэ ащ зыкӀынэсыгъэри, занкӀэу зэрэхъужьыгъэри къыӀуагъ.

48– Сипшъашъ, уишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ, – риӀуагъ Исус. – Гъогумаф. Гупсэф уиӀэу опсэу[+].

49Исус гущыӀэзэ, синэгогу пащэм иунэ зыгорэ къикӀыгъэу къыӀухьи, къыӀуагъ: – О ппхъу дунаим ехыжьыгъ. Дин гъэсакӀом къин джыри емыгъэлъэгъужь.

50Ау Исус ар зызэхехым, Иаир риӀуагъ: – О умыщын. ШӀошъхъуныгъэ зигъэӀэ къодый. Ппхъу къэхъужьыщт.

51Исус Иаир иунэ зынэсым, Петрэ, Иуан, Якъуб, пшъэшъэжъыем ятэ-янэ анэмыкӀ унэм зыдыригъэхьагъэп[+]. 52Хьэдагъэ къаӀэтызэ, цӀыф пстэури абгъэгухэм еожьыщтыгъэх. Ау Исус ыӀуагъ: – Хьэдагъэ шъумышӀы. Ар лӀагъэп, мэчъые нахь[+].

53Ау ахэмэ ар зэрэлӀагъэр ашӀэти, Исус ахэр къыдэхьащхыгъэх. 54Ау Исус пшъэшъэжъыем ыӀэ къыубыти, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ: – Сипшъэшъэжъый, къэтэдж![+]

55Пшъэшъэжъыем ыпсэ къыхэхьажьи, ардэдэм къэтэджыжьыгъ. Ар агъэшхэнэу Исус ариӀуагъ. 56Пшъэшъэжъыем ятэ-янэхэм лъэшэу агъэшӀэгъуагъ, ау Исус хъугъэ-шӀагъэр зыми рамыӀотэжьынэу афигъэпытагъ[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур Тхьэм фэлэжьэнхэу Исус зэрэдигъэкӀыгъэхэр


(Маттэ 10:5-15; Марк 6:7-13)

1[•]Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур зэӀуигъакӀи, цӀыфмэ джынапцӀэхэр ахафынхэуи, яузхэр агъэхъужьынхэуи лъэкӀырэ тетыгъорэ аритыгъ[+]. 2Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур агъэӀунэуи, сымаджэхэр агъэхъужьынхэуи дигъэкӀыгъэх. 3Моущтэу ариӀуагъ: – Гъогум шъузытехьэкӀэ, зи зыдэшъумышт, бэщи, Ӏалъмэкъи, хьалыгъуи, ахъщи зыдэшъумышт. ДжэнитӀуи зыщышъумылъ. 4ХьакӀэу унэ горэм шъуихьэмэ, а чӀыпӀэм шъукъекӀыжьыфэ, бысымыр зэблэшъумыхъу. 5ЦӀыфхэм шъурамыгъэблагъэмэ, якъалэ шъукъыздэкӀыжьыкӀэ, мыхъунэу ашӀагъэмкӀэ ахэмэ апашъхьэ шыхьат щыхъуным пае, шъулъакъохэм ателъ сапэр атешъуутхыпкӀыкӀ[+].

6Аущтэу Исус игъогу рыкӀохэрэр ежьэхи, къуаджэмэ адэхьэ-адэкӀхэу къэбарышӀур щагъэӀущтыгъ, тыдэкӀи сымаджэхэри щагъэхъужьыщтыгъэх[+].


Пщы Ирод зэрэгумэкӀыгъэр


(Маттэ 14:1-12; Марк 6:14-29)

7[•]Пщы Ирод Исус ышӀэгъэ пстэуми якъэбар зэхихыгъэти, гумэкӀыщтыгъэ, зыфихьын ымышӀэу, сыда пӀомэ, зы цӀыф купым ыӀощтыгъ: – Пегъымбар Иуан лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ[+].

8– Пегъымбар Иляс[*] къэкӀуагъ, – аӀощтыгъ нэмыкӀхэми. – Пэсэрэ пегъымбархэм ащыщ горэ къэтэджыжьыгъ, – аӀощтыгъ адрэхэми[+]. 9Ау Ирод къыӀуагъ: – Иуан ышъхьэ пязгъэупкӀыгъ. Адэ, мыщ фэдэ къэбархэр зэраӀуалӀэрэ лӀыр хэта? Аущтэу ыӀозэ, Исус зэригъэлъэгъуным ыуж итыгъ[+].


Исус нэбгырэ минитф зэригъэшхагъэр


(Маттэ 14:13-21; Марк 6:30-44; Иуан 6:1-14)

10[•]Апостолхэм Исус дэжь къызагъэзэжьым, Ӏофхэу ашӀагъэхэр раӀотэжьыгъэх. ЕтӀанэ Исус цӀыфхэм ахэкӀи, апостолхэр зыдищэхи, язакъоу Бет-СайдэкӀэ заджэхэрэ къалэм[*] кӀуагъэх[+]. 11Ау цӀыф купышхохэм ар къызашӀэм, Исус лъыкӀуагъэх. Исус ахэмэ дахэкӀэ къапэгъокӀыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀагъэуи къадэгущыӀагъ, зэӀэзэн фаеу зищыкӀагъэхэри ыгъэхъужьыгъэх.

12Мафэр хэкӀуатэу ыублагъ. Игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур Исус къыбгъодахьи, къыраӀуагъ: – Къоджэ-чылэ гъунэгъухэм кӀонхэшъ, гъолъыпӀэрэ гъомлапхъэрэ къагъотыным пае, цӀыф купышхор тӀупщыжь; сыда пӀомэ, мы чӀыпӀэр Ӏудзыгъ.

13– Шъо ахэр жъугъашхэх, – ариӀуагъ Исус. – Тэ хьалыгъуитфырэ пцэжъыитӀурэ нахь тиӀэп, – къаӀуагъ ахэмэ, – хьауми мы цӀыф пстэуми ашхын къафэтщэфынэу тыкӀона[+]?

14Ахэр лӀы минитф фэдиз хъущтыгъэх. ЕтӀанэ Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ: – ЦӀыфхэр шъэныкъо-шъэныкъоу, куп-купэу ежъугъэтӀысэхых.

15Игъогу рыкӀохэрэм аущтэу ашӀызэ, цӀыф пстэури рагъэтӀысэхыгъ. 16ЕтӀанэ Исус хьалыгъуитфымрэ пцэжъыитӀумрэ къыштэхи, уашъом дэплъыий, ахэмэ апае Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. ЕтӀанэ хьалыгъухэр зэгуичхи, цӀыфмэ апашъхьэ ралъхьанхэу игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ. 17ЦӀыф пстэури шхагъэ, загъэшхэкӀыгъ. Ащ нэужым къялыжьыгъэ хьалыгъу такъырхэр мэтэ пшӀыкӀутӀумэ арызэу аугъоижьыгъэх.


«Оры Тхьэм и Христос» Петрэ Исус зэрэриӀуагъэр


(Маттэ 16:13-19; Марк 8:27-29)

18[•]Мафэ горэм чӀыпӀэ Ӏудзыгъэ горэм щыӀэу, игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу Исус Тхьэм зелъэӀу ужым, ахэмэ яупчӀыгъ: – ЦӀыф купышхохэм сэ хэт сыщыщэу аӀора?

19– Зы купым о уумэхъэкӀо Иуанэу аӀо, – къыраӀожьыгъ ахэмэ. – НэмыкӀхэми о упегъымбар Илясэу аӀо. ЕтӀанэ адрэхэми пэсэрэ пегъымбархэм ащыщэу зыгорэ къэтэджыжьыгъэу аӀо[+].

20– Адэ шъо, сэ хэт сыщыщэу шъуӀора? – ариӀуагъ Исус. – Оры Тхьэм и Христос, – къыӀожьыгъ Петрэ[+].


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 16:20-28; Марк 8:31–9:1)

21[•]Джащыгъум ежь зэрэ Христосыр зыми рамыӀотэжьынэу Исус афигъэпытагъ.

22– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къиныбэ ыщэчын фаеу къыпыщылъ, – ыӀуагъ Исус. – Нахьыжъхэми, дин пэщэшхохэми, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэми ежь зэрамыпэсэу аукӀын фае, ящэнэрэ мафэми лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын фае[+].

23– Зыгорэ сауж къырыкӀонэу фаемэ, ежь зыфэе Ӏофхэр къерэгъанэхи, лӀэныгъэм икъащ мафэ къэс къерэшти, сауж къырэрэкӀу, – ариӀуагъ Исус зэкӀэмэ[+]. 24– Сыда пӀомэ, хэти зыпсэ мыкӀодэу къэзгъэнэжьынэу фаем ыпсэ шӀокӀодыщт, ау хэти сэщ пае зыпсэ зышӀокӀодрэм ыпсэ мыкӀодэу къыгъэнэжьыщт. 25Дунаир зэкӀэ зы цӀыфым ие хъоу, ежь кӀодмэ е ыпсэ иягъэ екӀыжьмэ, а цӀыфым ишӀуагъэу къекӀыщтыр сыда[+]? 26Хэти сэррэ сигущыӀэхэмрэ къыттеукӀытыхьэрэм сэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи, а цӀыфым сытеукӀытыхьажьыщт, Ты лъапӀэмрэ мэлэӀич лъапӀэхэмрэ ящытхъушхо фэдэ щытхъушхо сиӀэу сыкъызыкӀожькӀэ[+]. 27Шъыпкъэр шъосэӀо, Тхьэм и Тетыгъошхо алъэгъуфэ, мыщ дэжьым щыт цӀыфхэм ащыщхэу заулэм лӀэныгъэр алъэгъущтэп[+].


Исус итеплъэ зэрэзэрихъокӀыгъэр


(Маттэ 17:1-8; Марк 9:2-8)

28[•]Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэ ужым мэфий тешӀагъэу, Петри, Иуани, Якъуби зыдищэхи, Тхьэм елъэӀунэу Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ[+]. 29Тхьэм елъэӀузэ, ынапэ итеплъэ зэрихъокӀыгъ, ищыгъынхэри фыжьыбзэу, къэлыдэу хъугъэх[+]. 30Зэплъэхэм, нэбгыритӀу Исус къыдэгущыӀэу алъэгъугъ. Ахэр пегъымбар Мусэрэ Илясрэ арыгъэх. 31Нэфынэ гъэшӀэгъонышхом къыхэлыдыкӀыхэу къэлъэгъуагъэх, Исус Ерусалим дунаим зэрэщехыжьын фаеми тегущыӀагъэх. 32Петрэрэ игъусэхэмрэ хэчъыягъэх, ау къызэущыжьхэм, Исус нэфынэ гъэшӀэгъонышхом хэтэу, къыхэлыдыкӀэу адрэ нэбгыритӀур къыбгъодэтэу алъэгъугъ. 33А нэбгыритӀур ӀукӀыжьхэ зэхъум, Петрэ Исус риӀуагъ: – Тхьэматэ, мыщ дэжьым тызэрэщыӀэр дэгъу. Чэлищ щыдгъэӀэн, ощ пае зы, Мусэ паий зы, Иляс паий зы. Петрэ ыӀорэр ымышӀэу ащ фэдэу къыӀуагъ.

34Петрэ къэгущыӀэзэ, ошъуапщэ къакӀуи, къашъхьэщыхьагъ. Исус игъогу рыкӀохэрэр къэщтагъэх. 35Ошъуапщэм макъэ горэ къыхэӀукӀыгъ: – Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Ащ ыӀорэм шъуедэӀу. [*][+]

36А макъэр къызэӀу ужым, Исус изакъоу къэнагъ. Ау игъогу рыкӀохэрэм алъэгъугъэр а мафэхэм зыми рамыӀуатэу аушъэфыгъ.


Исус джынапцӀэ зыхэс кӀалэ горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 17:14-18; Марк 9:14-27)

37[•]ЯтӀонэрэ мафэм ахэр Ӏуашъхьэм къызехыжьхэм, цӀыф купышхо Исус къыпэгъокӀыгъ. 38ОшӀэ-дэмышӀэу а цӀыф купышхом лӀы горэ къыхэкуукӀыгъ: – Дин гъэсакӀу, сэ скъо усфеплъынэу сыолъэӀу, а къо закъор ары сиӀэр. 39ДжынапцӀэ горэм кӀалэр зэкӀеубытэшъ, ошӀэ-дэмышӀэу егъэкуо. КӀалэм Ӏупс къыӀуифэу, джынапцӀэм къегъэкӀэзэзышъ, къинышхо римыгъэлъэгъоу хэкӀыжьырэп. 40О уигъогу рыкӀохэрэм джынапцӀэр хафынэу сялъэӀугъ, ары шъхьакӀэ ахэмэ хафын алъэкӀыгъэп.

41– Е-о-ой, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэу, джырэ цӀыф къуанчэхэр, – къыӀожьыгъ Исус. – Сыд фэдизрэ сышъухэтын, шъусщыӀэн фая? О пкъо моу къащэ.

42Ау кӀалэр къакӀозэ, джынэпцӀэ Ӏаем чӀыгум тыридзи, ыгъэкӀэзэзыгъ. Исус джынэпцӀэ Ӏаем егыий, кӀалэр ыгъэхъужьыгъ, яти ритыжьыгъ[+]. 43[•]ЦӀыф пстэуми Тхьэм илъэкӀышхо лъэшэу агъэшӀэгъуагъ.


Ежь цӀыфхэм зэраубытыщтыр ятӀонэрэу


Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 17:22-23; Марк 9:30-32)

ЦӀыф пстэуми Исус Ӏофэу ышӀэгъэ пстэури агъэшӀагъо зэхъум, игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

44– Мы гущыӀэхэр шъутхьакӀумэхэм арыжъугъахь. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыфхэм аубытыщт[+].

45Ау а гущыӀэхэм къарыкӀырэр къагурыӀуагъэп. А гущыӀэхэр къагурыӀон амылъэкӀынэу ахэмкӀэ гъэбылъыгъагъэх, а гущыӀэхэм яхьылӀагъэуи Исус къеупчӀынхэу щынэщтыгъэх[+].


Хэта анахь ин дэдэр?


(Маттэ 18:1-5; Марк 9:33-37)

46[•]Исус игъогу рыкӀохэрэм, «Тэ тщыщэу хэта анахь иныр?» аӀоу, зэнэкъокъу къахэхьагъ. 47Исус ахэмэ агухэм арылъыр ышӀэзэ, сабый горэ къышти, ыбгъукӀэ ыгъэуцуи, ариӀуагъ:

48– Хэти мы сабыир сэ сцӀэкӀэ къезгъэблагъэрэм сэ сыригъэблэгъагъэ мэхъу, хэти сэ сезгъэблагъэрэми сэ сыкъэзгъэкӀуагъэри ригъэблэгъагъэ мэхъу, сыда пӀомэ, шъуащыщэу анахь цӀыкӀур ары анахь ин дэдэр[+].


Къышъупэмыуцурэр шъуигъус


(Марк 9:38-40)

49– Тхьэматэ, о пцӀэкӀэ лӀы горэм джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахифхэу тлъэгъугъэ, – къыӀуагъ Иуан. – Ар тэ зэрэтщымыщым пае, зэтетӀэжьэнэу тыпылъыгъ[+].

50– ЗэтешъумыӀажь ар, – къыриӀожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, шъо къышъупэмыуцурэр шъуигъус[+].


Самарие къуаджэ горэм дэсхэм


Исус рагъэблэгъэнэу зэрамыдагъэр

51Тхьэм Исус уашъом зыдищэежьыщт мафэр къызэблагъэм, Исус Ерусалим кӀонэу тыриубытагъ[+]. 52ЛӀыкӀохэр ыпэ рапшӀэу ыгъэкӀуагъэх. Ахэр кӀохи, Самарие хэкум[*] ит къуаджэ горэм зыщахьэкӀэн чӀыпӀэ къыфагъэхьазырынэу дэхьагъэх[+]. 53Ау Исус Ерусалим зэрэкӀорэм пае, а къуаджэм дэс цӀыфхэм рагъэблэгъэныр адагъэп. 54Ар залъэгъум, Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу Якъубэрэ Иуанрэ къаӀуагъ: – Зиусхьан, уашъом машӀо къехынышъ, мы цӀыфхэр ыгъэстынхэу тӀона[+]?

55Ау Исус ахэмэ зафигъази, афимыдэу ариӀуагъ: – Хьау, ар хъущтэп; 56сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызфэкӀуагъэр цӀыфхэр ыгъэкӀодынхэр арэп, мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэр ары нахь. ЕтӀанэ нэмыкӀ къуаджэ горэм кӀуагъэх.


Исус игъогу рыкӀоным къин щэчыгъоу хэлъыр


(Маттэ 8:19-22)

57[•]Гъогум рыкӀохэзэ, зыгорэм Исус къыриӀуагъ: – Тыдэ укӀоми, уауж сыкъырыкӀощт.

58– Баджэхэм исынхэу бы яӀ, ошъогу бзыухэми набгъо яӀ, ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ышъхьэ зэрихьылӀэжьын чӀыпӀэ иӀэп, – риӀожьыгъ Исус.

59– Сауж къырыкӀу, – риӀуагъ Исус нэмыкӀ горэм. – Тхьэматэ, – къыӀожьыгъ адрэм, – ыпэ рапшӀэу сыкӀонышъ, сятэ чӀэслъхьажьынэу фит сыкъэшӀ.

60– ЛӀагъэхэм ежьхэм ялӀагъэхэм яхьадэхэр чӀарэлъхьажьых, ау о кӀуи, Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур гъэӀу, – риӀожьыгъ Исус.

61– Сэ уауж сыкъырыкӀощт, тхьэматэ, – къыӀуагъ нэмыкӀ горэми, – ау ыпэ рапшӀэу сэ сибынхэм аӀапэ сыубытыжьынэу фит сышӀ[+].

62– ПхъэӀэшэкӀыр[*] зыубытыгъэу къызэплъэкӀыжьырэр Тхьэм и Тетыгъошхо фэлэжьэныр ифэшъуашэп, – риӀожьыгъ ащ Исус.

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Игъогу рыкӀорэ нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ Тхьэм фэлэжьэнхэу Исус зэрэдигъэкӀыгъэхэр

1[•]Ащ нэужым нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ ыгъэнафи, тыдрэ къали тыдрэ чӀыпӀи ежь зыдэкӀон фаем ыпэ рапшӀэ тӀурытӀоу Зиусхьаным ыгъэкӀуагъэх. 2Моущтэу ариӀуагъ: – Лэжьыгъэр бэ, ау лэжьакӀохэр макӀэх. Арышъ, лэжьыгъэр зием шъуелъэӀу, лэжьыгъэр къахыжьыным пае лэжьакӀохэр къыгъэкӀонхэу[+]. 3ШъукӀу! Шъынэхэм шъуафэдэу тыгъужъхэм шъуахэсэгъахьэ[+]. 4Ахъщалъи, Ӏалъмэкъи, цуакъи зыдэшъумышт. Гъогум зыми шӀуфэс щешъумых[+].

5– ХьакӀэу унэ горэм шъузихьэкӀэ, ыпэ рапшӀэу, «Гупсэф шъогъот апщи» шъуӀуи, шӀуфэс яшъух. 6А гупсэфыр зифэшъошэ цӀыф а унэм исмэ, Тхьэм гупсэф ащ къыритыщт. Имысмэ, гупсэфыр шъо къышъуфэкӀожьыщт. 7Нэгуихыгъэу къызщышъупэгъокӀыгъэхэ унэм шъукъини, къышъуатырэри шъушхы, къышъуфырагъахъорэми шъуешъу, сыда пӀомэ, лэжьакӀом илэжьапкӀэ ыгъотыныр ифэшъуаш. Бысымыр шъухъожьэу, зы унэм шъуикӀыжьэу, нэмыкӀ цӀыфым иунэ шъуимыхь[+].

8– Къалэ горэм шъудахьэу шъузырагъэблагъэкӀэ, ащ къыщышъуатырэр шъушхы[+]. 9Сымаджэхэр ащ щыжъугъэхъужьых, моущтэуи яшъуӀу: «Тхьэм и Тетыгъошхо къышъуфэблэгъагъ»[+]. 10Ау къалэ горэм шъудахьэу, шъущырамыгъэблагъэмэ, иурамхэм шъуатехьи, моущтэу шъуӀо: 11«Шъуикъалэ исапэу тэ тлъакъохэм ателъыр атетэутхыпкӀыкӀы, ауми зэжъугъашӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо къызэрэблэгъагъэр»[+]. 12Сэ шъосэӀо, ахърэт мафэм а къалэм къинэу ыщэчыщтым нахьи, къалэу Содом[*] къинэу ыщэчыщтыр нахь мэкӀэщт[+].


Гъогу мыгъо утеуцуагъ, Хоразин къал!


Гъогу мыгъо утеуцугъ, Бет-Сайдэ къал!


(Маттэ 11:20-24)

13[•]– Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Хоразин! Гъогу мыгъо утеуцуагъ, къалэу Бет-Сайдэ! Сыда пӀомэ, шъуадэжь щысшӀэгъэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр къалэхэу Тиррэ Сидонрэ ащысшӀэгъагъэхэмэ, бэшӀагъэу шъыгъоныгъэ щыгъын ащыгъэу, анэгухэр яжьэкӀэ цӀэлагъэхэу япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыщтыгъэх[+]. 14Ау ахърэт мафэм шъо къинэу шъущэчыщтым нахьи, Тиррэ Сидонрэ къинэу ащэчыщтыр нахь мэкӀэщт. 15О Капернаум, уашъом зыпӀэтынэу узыщэгугъужьа? Хьау, джэхьнэмым икуупӀэ нэсыфэ упхырызыщт нахь. [*]

16– Шъо къышъодэӀурэр, сэри къысэдэӀу. Шъо шъузымыдэрэм сэри сидэрэп, сэ сызымыдэрэми сыкъэзгъэкӀуагъэри ыдэрэп[+].


Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэм къызэрагъэзэжьыгъэр

17Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэмэ гушӀуагъокӀэ къагъэзэжьи, аӀуагъ: – Зиусхьан, о пцӀэ къызытӀокӀэ, джынапцӀэхэри тӀэмычӀэ илъ мэхъух[+].

18– Шъыпкъэ, пчыкӀэм фэдэу шэйтаныр уашъом къефэхэу слъэгъугъэ, – ариӀуагъ Исус[+]. 19– Блэхэми скорпионхэми шъуатеуцонэуи, пыим ыкӀуачӀэ зэкӀэ шъутекӀонэуи тетыгъо шъостыгъ; зыми иягъэ къышъокӀыщтэп[+]. 20Ау джынапцӀэхэр шъуӀэмычӀэ зэрилъхэм пае, шъумыгушӀу, шъуцӀэхэр уашъом итхылъ зэритхэм пае, шъугушӀо нахь[+].


Исус зэрэгушӀуагъэр


(Маттэ 11:25-27; 13:16-17)

21[•]А сыхьатым Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ инэу къыгъэгушӀоу Исус къыӀуагъ: – Ся Т, уашъоми чӀылъэми я Зиусхьан, мы Ӏофхэр цӀыф акъылышӀу зиӀэхэмрэ зэхэшӀыкӀ зиӀэхэмрэ ашӀоуушъэфыгъэу, сабыйхэм зэрябгъэшӀагъэмкӀэ щытхъу пфэсэшӀы. Ары, ся Т, о ар аущтэу пшӀоигъуагъ.

22ЕтӀанэ Исус игъогу рыкӀохэрэм зафигъази, къыӀуагъ: – Ся Тэ щыӀэ пстэури къысӀэкӀилъхьагъ. Къо лъапӀэр зыфэдэр Ты лъапӀэм нэмыкӀ зыми ышӀэрэп. Ты лъапӀэр зыфэдэри Къо лъапӀэмрэ Къо лъапӀэм ар зэхаригъэшӀыкӀынэу къыхихырэ цӀыфхэмрэ анэмыкӀ зыми ышӀэрэп[+].

23Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ язакъоу къызэнэжьхэм, Исус ахэмэ зафигъази, ариӀуагъ: – Шъо шъунэхэм алъэгъурэр зылъэгъурэ нэхэр гъогу мафэ теуцуагъэх![+] 24Сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, пегъымбар Ӏаджыми пачъыхьэ Ӏаджыми шъо шъулъэгъурэр алъэгъумэ ашӀоигъуагъ, ау алъэгъугъэп, шъо зэхэшъухырэри зэхахымэ ашӀоигъуагъ, ау зэхахыгъэп[+].


Самарие хэкум щыщэу гукӀэгъу зыхэлъ цӀыфыр

25Тэурат егъэджэкӀо пащэ горэ къэтэджи, Исус ыгъэунэфыным пае, къыӀуагъ: – Дин гъэсакӀу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ӀахьышӀоу згъотыным пае, сыда сшӀэщтыр[+]?

26– Тэурат хабзэм сыда итыр? – риӀожьыгъ Исус. – Сыдэущтэу уеджэра?

27– «ЗэкӀэ о угурэ упсэрэкӀи, зэкӀэ пкӀуачӀэкӀи, зэкӀэ уизэхэшӀыкӀыкӀи Зиусхьанэу уи Тхьэ шӀу лъэгъу, о пшъхьи шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу[*]», – къыӀожьыгъ адрэм[+].

28– Шъыпкъэр къэпӀуагъ, – риӀуагъ Исус а лӀым. – А къэпӀуагъэр гъэцакӀи, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ бгъотыщт[+].

29Ау Тэурат егъэджэкӀо пащэм зигъэхыенэу фэягъэти, Исус риӀуагъ: – Хэта адэ сэ сигъунэгъур?

30– ЛӀы горэ Ерусалим дэкӀи, Ерихон къалэмкӀэ[*] ехызэ, хъункӀакӀомэ аӀэкӀэфагъ, – къыӀожьыгъ Исус. – ХъункӀакӀомэ ар ахъункӀыгъ, ищыгъынхэри щахыгъ, Ӏаеу еохи, ыпсэ пыт къодыеу къагъани, хэхьажьыгъэх. 31А сыхьат дэдэм дин пащэ горэ а гъогумкӀэ ехынэу хъугъэ. А лӀыр зелъэгъум, гъогум иадрабгъумкӀэ блэкӀыгъ. 32Ащ фэдэу Лэуй лӀакъом[*] щыщэу дин пащэ горэ а чӀыпӀэм нэси, а лӀыр зелъэгъум, гъогум иадрабгъукӀэ блэкӀыгъ. 33Ау Самарие хэкум щыщэу лӀы горэ а гъогум рыкӀозэ, а лӀым дэжь къэсыгъ. Ар зелъэгъум, ыгу егъуи,[+] 34бгъодэхьагъ, иуӀагъэхэм дагъэрэ сэнэпсырэкӀэ яӀази, ыпхыгъэх. ЕтӀани а лӀыр къыӀэти, ежь зытесыгъэ щыдым тырилъхьи, хьакӀэщым нигъэси, ащи щылъыплъагъ. 35ЯтӀонэрэ мафэм динаритӀу ыджыбэ къырихи, хьакӀэщыр зием рити, къыӀуагъ: «О мы лӀым лъыплъи, сыд фэдиз нахьыбэу тебгъэкӀуадэми, къызызгъэзэжькӀэ, остыжьыщт».

36– Джы о зэрэпшӀошӀырэмкӀэ, мы нэбгырищым ащыщэу хъункӀакӀохэм аӀэкӀэфэгъэ лӀым игъунэгъу фэдэу хэта нахьышӀоу дэзекӀуагъэр? – къыпигъэхъожьыгъ Исус.

37– ЛӀэу гукӀэгъу фэзышӀыгъэр ары, – къыӀуагъ Тэурат егъэджэкӀо пащэм. – Ори кӀуи, ащ фэдэ шӀэ, – риӀуагъ Исус.


Мерэмрэ Мартэрэ

38ЕтӀанэ Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ ягъогу хагъэкӀыхэзэ, къуаджэ горэм зыдахьэхэм, Мартэ зыцӀэ бзылъфыгъэм иунэ Исус ригъэблэгъагъ[+]. 39А бзылъфыгъэм Мерэм ыцӀэу шыпхъу иӀагъ. А шыпхъур Зиусхьаным игущыӀэхэм ядэӀоу, ылъакъохэм адэжь щысыгъ[+]. 40Ау ыхьэкӀэнхэм пае иӀофхэр Мартэ шӀобаӀо хъугъэ. Арыти, ар Исус къыбгъодахьи, къыриӀуагъ: – Зиусхьан, Ӏофхэр зэкӀэ сизакъоу сшӀэнхэу сшыпхъу сыкъызэригъанэрэр пшӀоемыкӀуба? Ар къыздэӀэпыӀэнэу еӀу!

41– Ей, Март, Март, – риӀожьыгъ Зиусхьаным, – о Ӏоф бащэмэ зябгъэгъэгумэкӀызэ зыогъалӀэ[+]. 42Ау зы ныӀэп уищыкӀагъэр. Мерэм Ӏахь нахьышӀур къыхихыгъ, а ӀахьышӀури ащ Ӏахыжьыщтэп[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм уелъэӀуным ехьылӀагъ


(Маттэ 6:9-15; 7:7-11)

1[•]ЧӀыпӀэ горэм Исус Тхьэм щелъэӀущтыгъ. Тхьэм зелъэӀу ужым, игъогу рыкӀохэрэм ащыщ горэм къыриӀуагъ: – Зиусхьан, умэхъэкӀо Иуан игъогу рыкӀохэрэм Тхьэм узэрелъэӀун фэе шӀыкӀэр зэраригъэшӀагъэм фэдэу, ори тэгъашӀэ[+].

2– Тхьэм шъуелъэӀу зыхъукӀэ, моущтэу шъуӀо, – ариӀуагъ Исус. «О тя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэр! ПцӀэ цӀыфхэм агъэлъапӀэ орэхъу. Уи Тетыгъошхо къэрэкӀу. Узыфаер уашъом зэрэщыхъурэм фэдэу, чӀылъэми щэрэхъу.

3Хьалыгъоу тищыкӀагъэр мафэ къэси къытэт[+].

4Тэ типсэкӀодшӀагъэхэр къытфэгъэгъух, сыда пӀомэ, тэри хэти мыхъун къытэзышӀэрэм фэтэгъэгъу. Шэйтаным псэкӀод тигъэшӀэнэу фит умышӀы, ащи тыщыухъум»[+].

5– Шъо шъуащыщэу зыгорэм ныбджэгъу иӀэу тӀон, – ариӀуагъ Исус. – Чэщныкъом а ныбджэгъум иунэ макӀошъ, реӀо: «Синыбджэгъу, хьалыгъуищ чӀыфэу къысэт, 6сыда пӀомэ, синыбджэгъу горэ гъогурыкӀоу къысфэкӀуагъ. Езгъэшхын зи сиӀэп».

7– Аущтэу зеӀом, унэм ис ныбджэгъум къыреӀожьы: «Сымыгъэулэу. Къэлапчъэр гъэпытагъэ, сисабыйхэри сигъусэхэу пӀэм хэлъых. Сыкъэтэджэу зыгорэ остын слъэкӀыщтэп».

8– Сэ шъосэӀо, – къыпигъэхъожьыгъ Исус, – зэриныбджэгъум пае, къэтэджэу хьалыгъур къыримытыщтми, ыуж зэримыкӀыжьырэм пае къэтэджынышъ, зыфаер зэкӀэ къыритыщт.

9– Арышъ, шъосэӀо, шъуелъэӀуи, Тхьэм къышъуитыщт; шъулъыхъуи, къэжъугъотыщт; къэлапчъэми шъутеуи, Тхьэм къышъуфыӀуихыщт; 10сыда пӀомэ, хэтми лъаӀорэм зыкӀэлъэӀурэр иӀэ хъущт, лъыхъурэми зылъыхъурэр ыгъотыщт; къэлапчъэм теорэми Тхьэм къыфыӀуихыщт[+]. 11Ты къышъухэта, зыкъо хьалыгъу пае къелъэӀумэ, мыжъо езытыщтыр е пцэжъые пае къелъэӀумэ, блэ езытыщтыр, 12е кӀэнкӀэ пае къелъэӀумэ, скорпион езытыщтыр? 13Аущтэу шъо шъубзаджэ пэтми, шъуилъфыгъэхэм шӀу зэряшъутын шӀыкӀэр шъушӀэмэ, ащ нахьи нахьыбэу Ты лъапӀэу уашъом щыӀэм елъэӀухэрэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ къаритыщтба[+]?


Исусрэ джынапцӀэхэм япащэу БаӀал-Зэбулрэ


(Маттэ 12:22-30; Марк 3:20-27)

14[•]Исус лӀы бзако горэм джынапцӀэу ыбзэ зыубытырэр хифыгъ. ДжынапцӀэр зыхэкӀыжьым, бзэкогъэ лӀыр къэгущыӀагъ. ЦӀыф купышхохэм агъэшӀэгъуагъ. 15Ау ащыщхэу заулэмэ къаӀуагъ: – БаӀал-Зэбулэу джынапцӀэхэм япащэ илъэкӀ ары джынапцӀэхэр цӀыфхэм зэрахифырэр[+].

16НэмыкӀхэми Исус агъэунэфыным пае, нэшэнэ гъэшӀэгъон уашъом къафыригъэхынэу фэягъэх[+]. 17Ау ахэмэ ягухэлъхэр Исус ешӀэти, ариӀуагъ: – Сыдрэ пачъыхьагъум лъэныкъуитӀоу зигощымэ, зэхэтэкъощт, унэ гори лъэныкъуитӀоу гощыгъэ хъумэ, къызэхэощт. 18Шэйтанми лъэныкъуитӀоу зигощымэ, итетыгъо сыдэущтэу щыӀэжьын ылъэкӀына? Ар зыкӀасӀорэр БаӀал-Зэбул илъэкӀыкӀэ сэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахэсэфыхэу шъоӀошъ ары. 19Адэ, БаӀал-Зэбул илъэкӀыкӀэ сэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахэсэфыхэмэ, шъо шъуицӀыфхэм джынапцӀэхэр зэрахафырэр хэт илъэкӀэу хъура? Арышъ, ахэр шъо хьыкумэшӀ къышъуфэхъущтых[+]. 20Ау сэ джынапцӀэхэр цӀыфхэм зэрахэсфырэр Тхьэм ыӀэхъуамбэшъ, Тхьэм и Тетыгъошхо къызэрэшъухэхьагъэр ары ащ къикӀырэр.

21– КӀуачӀэ зиӀэ лӀы горэм ӀашэкӀэ дэгъоу тегъэпсыхьагъэу, иунэ къыухъумэ зыхъукӀэ, имылъкукӀэ щынагъо щыӀэп. 22Ау ащ нахьи нахь кӀочӀэшхо зиӀэ лӀы горэ ащ къытебанэу къызытекӀокӀэ, Ӏашэу зыщыгугъыхэрэр къытырихынхэшъ, ахэр зэкӀэ ыгощыжьыщтых.

23– Сэ симыгъусэр къыспэуцу, сэ къыздэзымыугъоирэми ретэкъухьэ[+].


ДжынэпцӀэ Ӏаем къызэригъэзэжьырэр


(Маттэ 12:43-45)

24– ДжынэпцӀэ Ӏае горэ цӀыф горэм зыхэкӀыкӀэ, зыгъэпсэфыпӀэ лъыхъоу псы зэрымыт шъоф нэкӀым къыщекӀухьэ. ЗыгъэпсэфыпӀэ зимыгъотыкӀэ, «сызыхэсыгъэ цӀыфэу сэ сиунагъэм дэжь згъэзэжьыщт» еӀо. 25Ащ дэжь къегъэзэжьышъ, унэр пхъэнкӀыгъэу, зэлъыӀухыгъэу къегъотыжьы. 26Джащыгъум макӀо, джынэпцӀибл ежь нахь бзаджэхэу къыздещэхэшъ, унэм ехьэхэшъ, етӀысхьэх. ЫкӀэм ыкӀэжьым а цӀыфым иӀоф ыпэм нахьи нахь дэи мэхъу[+].

27А гущыӀэхэр Исус къыӀохэзэ, цӀыф купышхом хэтэу бзылъфыгъэ горэм ымакъэ Ӏэтыгъэу къыриӀуагъ: – Ныбэу узэрылъыгъэри, бгъэу узкӀэшъугъэри гъогу мафэ теуцуагъэх[+].

28– Шъыпкъэ, – къыӀуагъ Исус, – ау Тхьэм игущыӀэхэр зэхэзыхэу, ахэри зыгъэцакӀэрэр ащ нахьи нахь гъогу мафэ теуцуагъ[+].


ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо цӀыфхэм нэшанэ зэрафэхъурэр


(Маттэ 12:38-42; Марк 8:12)

29[•]ЦӀыфхэр нахь купышхохэу Исус дэжь къыщызэрэугъоихэ зэхъум, ащ къыӀуагъ: – Джырэ цӀыфхэр бзаджэх. Ахэр нэшэнэ гъэшӀэгъон фаех, ау пегъымбар Юныс[*] инэшанэ нэмыкӀ Тхьэм ахэмэ къаритыщтэп, 30сыда пӀомэ, Юныс къалэу Нинэвие дэсыгъэ цӀыфхэм нэшанэ зэрафэхъугъэм фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо джырэ цӀыфхэм нэшанэ афэхъущт. 31Ау сэ шъосэӀо, къыблэ хэгъэгум щыщэу бзылъфыгъэ пачъыхьэр[*] ахърэт мафэм къэтэджынышъ, джырэ цӀыфхэм къядэощт, къыгъэмысэщтых, сыда пӀомэ, а бзылъфыгъэ пачъыхьэр пачъыхьэ Сэлмэн иакъылышӀуагъэ едэӀунэу чӀылъэм ыкъуапэ къикӀи, къэкӀуагъ. Джы мары пачъыхьэ Сэлмэн нахьи нахь инэу зыгорэ къышъухэт[+]. 32Къалэу Нинэвие дэсыгъэ цӀыфхэр ахърэт мафэм къэтэджынхэшъ, джырэ цӀыфхэм къядэощтых, къагъэмысэщтых, сыда пӀомэ, ахэмэ Тхьэм игущыӀэхэр Юныс аригъэӀухэу зызэхаххэм, япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыгъэх. Джы мары Юныс нахьи нахь инэу зыгорэ къышъухэт[+].


Пкъым иостыгъ


(Маттэ 5:15; 6:22-23)

33[•]– Зыми остыгъэ хигъанэу, гъэбылъыпӀэ къогъу горэм къуигъэуцорэп е щэлъэ чӀэгъым чӀигъэуцорэп, унэм къихьэхэрэм инэфынэ алъэгъуным пае, тетыпӀэ лъагэм тырегъэуцо нахь[+]. 34Пкъым иостыгъэ – нэр ары. Арышъ, о унэ псаумэ, зэкӀэ ппкъы нэфынэщт. Ау о унэ дэимэ, зэкӀэ о ппкъы шӀункӀыщт. 35Арышъ, о пхэлъ нэфынэр шӀункӀы мыхъуным фэсакъ. 36Аущтэу зэкӀэ о ппкъы шӀункӀ хэмылъэу, нэфынэ хизмэ, зэкӀэ о ппкъы нэфынэ хъущт, остыгъэ нэфынэм укъызэригъэнэфырэм фэдэу.


Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ ямысагъэ къызэрэхигъэщыгъэр


(Маттэ 23:1-36; Марк 12:38-40; Лука 20:45-47)

37[•]Исус а гущыӀэхэр къызеӀо ужым, фарисей горэм ар ыгъэшхэнэу иунэ ригъэблэгъагъ. Исус ащ иунэ ихьи, Ӏанэм пэтӀысхьагъ. 38Шхэным ыпэкӀэ Исус ыӀэхэр зэримытхьакӀыгъэхэр фарисеим зелъэгъум, ыгъэшӀэгъуагъ[+].

39– Шъо, фарисейхэм, шъуишъуалъэхэмрэ шъуилагъэхэмрэ акӀыбхэр шъогъэкъабзэх, – риӀуагъ Зиусхьаным, – ау нэйпсыягъэрэ бзэджагъэрэ нахь зи шъукӀоцӀылъэп. 40Шъо акъыл зимыӀэхэр! Тхьэу кӀыбыр къэзгъэхъугъэм кӀоцӀыри къыгъэхъугъэба? 41Ау шъо шъуишъуалъэхэмрэ шъуилагъэхэмрэ акӀоцӀ илъыр тхьамыкӀэхэм яжъугъэшх, джащыгъум шъоркӀэ зэкӀэ къабзэ хъущт.

42– Ау гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, шъо, фарисейхэр! Хатэм къыдэкӀагъэхэм анахь пыутхэм ащыщэу зы пшӀанэр Тхьэм пае шъоты, ау зэфагъэмрэ Тхьэр шӀу зэрэшъулъэгъурэмрэ къэшъогъанэх. Ахэр ары жъугъэцэкӀэн фаехэр, адрэ Ӏофхэри къэшъумыгъанэхэу[+].

43– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, шъо, фарисейхэр! Синэгогухэм тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэр ащышъуубытынхэри, зэӀукӀэхэм цӀыфхэр шъуӀэхэм щяжъугъэбэунхэри шӀу шъолъэгъу[+].

44– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, шъо, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, фарисейхэри, шъо, нэпитӀу зиӀэхэр, сыда пӀомэ, хэкӀодэжьыгъэ къэхэм шъо шъуафэд. ЦӀыфхэр, гу лъамытэу, ахэмэ акӀыӀу рэкӀох[+].

45Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ащыщ горэм Исус къыриӀуагъ: – Дин гъэсакӀу, аущтэу пӀомэ, тэри укъытэхъоны.

46– Шъо, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри, гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, – къыӀожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, хьылъэ щэчыгъуаехэр цӀыфхэм атешъолъхьэх, ау ахэмэ шъуадэӀэпыӀэнэу зы Ӏэхъуамби жъугъэхъыерэп.

47– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ! Пегъымбархэу шъо шъуятэжъхэм аукӀыгъагъэхэм апае къэунэхэр шъогъэуцухэшъ, 48шъуятэжъхэм ашӀэгъагъэхэм шъори зэрадежъугъаштэрэр къэшъоушыхьаты; сыда пӀомэ, шъуятэжъхэр арыба пегъымбархэр зыукӀыгъагъэхэр, шъорыба къэунэхэр афэзгъэуцухэрэр[+]? 49Ащ пае Тхьэм иакъылышӀуагъэкӀэ къыӀуагъ: «Пегъымбархэри апостолхэри ахэмэ афэзгъэкӀощтых. Ахэмэ ащыщэу зы купыр къаукӀыщт, зы купыми къин рагъэщэчыщт»[+]. 50-51Арышъ, шъосэӀо, пегъымбар Хьавэл ылъ щегъэжьагъэу пегъымбар Зэчрей ылъ къыхиубытэу, зэкӀэ пегъымбархэм ялъыуасэ джырэ цӀыфхэм Тхьэм аригъэпщыныжьыщт. Пегъымбар Зэчрей ары къурмэншӀыпӀэмрэ Тхьэм иунэшхорэ азыфагу щагъэкӀодыгъагъэр. Шъыпкъэр шъосэӀо, ахэмэ зэкӀэ ялъыуасэ джырэ цӀыфхэм Тхьэм аригъэпщыныжьыщт[+].

52– Гъогу мыгъо шъутеуцуагъ, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэр, сыда пӀомэ, шӀэныгъэм иӀункӀыбзэ шъо шъуштагъэ. Ау шӀэныгъэм иунэ шъуихьагъэп, ихьанхэу фэягъэхэри ихьанхэу фит шъушӀыгъэхэп.

53-54Ащ дэжьым Исус зыӀокӀыжьым, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ ежь хагъэукъоным фаехэу, Ӏоф горэм хаубытэным ешакӀохэу, ӀофыбэхэмкӀэ еупчӀыхэзэ, рагъэзэу аублагъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


НэпитӀугъэм шъуфэсакъ

1Джащыгъум цӀыфхэм хэуцуапӀэ амыгъотыжьэу, мин пчъагъэ къызызэӀокӀэхэм, Исус апэу игъогу рыкӀохэрэм ариӀоу къыублагъ: – Фарисейхэм ятэджэпсэу янэпитӀугъэ шъуфэсакъ[+]. 2Къэмылъэгъожьынэу чӀэухъумагъэ зи щыӀэп, цӀыфхэм къамышӀэнэуи гъэбылъыгъэ зи щыӀэп[+]. 3Ащ къыхэкӀыкӀэ, мэзахэм щышъуӀуагъэр мэфэ нэфынэм цӀыфхэм зэхахыжьыщт, унэ кӀоцӀым шъущыӀушъашъэу тхьакӀумэм ишъуӀуагъэри унашъхьэхэм атетхэу къыщаӀотэжьыщт.


Шъузщыщынэн фаер


(Маттэ 10:28-31)

4[•]– Ау сэ шъосэӀо, синыбджэгъухэр, пкъыр зыукӀэу ащ нэужым ащ ехъу зи зышӀэн зымылъэкӀхэрэм шъуащымыщын[+]. 5Ау шъо шъузщыщынэн фаер сэ шъосӀощт: ЗиукӀырэ ужым, джэхьнэмым хэзыдзэжьынэу тетыгъо зиӀэр ары шъузщыщынэн фаер. Ары, шъосэӀо, ащ шъущыщын[+]. 6Бзыу цӀыкӀуитфыр чапычитӀукӀэ ащэрэба? Ау щытми, ахэмэ ащыщэу зи щымыгъупшэжьэу Тхьэм ыгу илъ. 7Ау шъо шъушъхьэ тет шъхьац нэлъэ пстэури лъытагъэ. Шъумыщын, бзыубэхэм анахьи шъо шъуанахь лъапӀ[+].


Христос игъогу рыкӀохэрэм узэращыщыр цӀыфхэм ябгъэшӀэныр


(Маттэ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8– ШъосэӀо, сэ ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо сигъогу рыкӀохэрэм зэращыщыр цӀыфхэм апашъхьэ хэтми къыщызыӀорэр, сэри ар сигъогу рыкӀохэрэм зэращыщыр Тхьэм имэлэӀичхэм апашъхьэ къыщысӀощт[+]. 9Ау хэтми сигъогу рыкӀохэрэм ащымыщэу цӀыфхэм апашъхьэ щызыӀорэр, сэри ар сигъогу рыкӀохэрэм зэращымыщыр Тхьэм имэлэӀичхэм апашъхьэ щысӀощт[+]. 10Хэтми ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо гущыӀэ Ӏае фэзыӀорэм фэгъущт, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгъэпцӀырэм фэгъущтэп[+].

11– Синэгогухэм шъузаратыкӀэ, хэку пащэхэмрэ тетыгъо зиӀэхэмрэ апашъхьэ шъузыращэкӀэ, «Сыдэущтэу зыдгъэхыен?» шъуӀоу, «Сыда тӀощтыр?» шъуӀоу шъумыгумэкӀ; 12сыда пӀомэ, къэшъуӀон фаер а сыхьатым Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъуигъэшӀэшт[+].


ЛӀы баеу акъыл зимыӀэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

13[•]ЦӀыф купышхом хэтэу лӀы горэ Исус къелъэӀугъ: – Дин гъэсакӀу, тятэ къыкӀэныжьыгъэ мылъкур сшы къыздегъэгощ.

14– Шъузэрыгощэщт шӀыкӀэр къышъосӀонэу хэта сызгъэуцугъэр? – риӀожьыгъ Исус. 15ЕтӀанэ цӀыфмэ ариӀуагъ: – Шъуфэсакъ! Сыд фэдэ нэйпсыягъэ къызхэшъумыгъаф, сыда пӀомэ, цӀыфым сыд фэдиз мылъку иӀэми, ар ищыӀэныгъэ епхыгъэпышъ ары[+].

16ЕтӀанэ Исус гъэсэпэтхыдэ афиӀотагъ: – ЛӀы бай горэм игубгъо лэжьыгъэр щыбэгъуагъ. 17Аущтэу зэхъум, ышъхьэ фиӀожьэу къыублагъ: «Сыда сшӀэщтыр? Сэ силэжьыгъэхэр зэрыслъхьан зи сиӀэп».

18– ЕтӀанэ къыӀуагъ: «Моущтэу сшӀыщт. Сикъакъырхэр скъутэнхэшъ, нахь ин сшӀыжьынхэшъ, сигъажъорэ симылъкурэ зэкӀэ ахэмэ арыслъхьащт. 19ЕтӀанэ зэсӀожьыщт: Илъэсыбэ пфикъун Ӏаджи уиӀ. Зыгъэпсэф, шхэ, ешъу, зыгъатхъ!»

20– Ау Тхьэм къыриӀуагъ: «О акъыл зимыӀэ цӀыф! Мы чэщ дэдэм о ппсэ хэсхыщт. БгъэтӀылъыгъэхэр хэт къызфэнэжьыщтыр?»[+]

21– Ежь ышъхьэ пае мылъкушхо зыугъоеу, ау Тхьэм дэжькӀэ мылъушхо зимыӀэм джары къехъулӀэщтыр[+].


ГумэкӀыным ехьылӀагъ


(Маттэ 6:19-21, 25-34)

22– Арышъ, шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм, – «Сыда тшхыщтыр?» шъуӀоу, шъуищыӀэныгъэ пае шъумыгумэкӀ. «Сыда тщыгъыщтыр?» шъуӀоу, шъупкъы паий шъумыгумэкӀ[+]. 23ЩыӀэныгъэр гъомылэм нахьи нахь лъапӀ, пкъыри щыгъыным нахьи нахь лъапӀ. 24Къуалэхэм шъуяплъ. Ахэмэ чылапхъи апхъырэп, лэжьыгъи ахыжьырэп. Конхэри къакъырхэри яӀэхэп, ау щытми, Тхьэм къареты. Шъо бзыухэм анахьи бэкӀэ шъуанахь лъапӀ![+] 25ГумэкӀэу хэта шъо шъуащыщэу зы Ӏэнтэгъу нэмыӀэми илъэгагъэ хэзгъэхъон зылъэкӀыщтыр? 26Ащ фэдэ тӀэкӀур зышъумылъэкӀыкӀэ, адрэ къэнэгъэ пстэуми апае сыда шъузкӀэгумэкӀырэр?

27– Къэгъагъэхэм якъэкӀыкӀэ шъуеплъ. Ахэр лажьэхэрэп, ци аджырэп, ау сэ шъосэӀо, ежь пачъыхьэ Сэлмэн[*] сыд фэдизэу дахэу кӀэракӀэщтыгъэми, ахэмэ ащыщэу зыгорэми фэдэу фэпэгъагъэп[+]. 28А уцэу губгъом непэ итэу, неущ хьакум радзэжьыщтыр Тхьэм аущтэу зигъэкӀэракӀэкӀэ, ащ нахьи бэкӀэ нахьыбэу шъо шъуигъэкӀэрэкӀэщт, шъо, шӀошъхъуныгъэ зимакӀэхэр![+] 29Шъо шъушхыщтымрэ шъузэшъощтымрэ ауж шъуимыт, шъуафэмыгумэкӀ. 30Сыда пӀомэ, ащ фэдэ Ӏоф пстэури ары дунаим тет лъэпкъхэр зылъыхъухэрэр. Ахэр зэрэшъуищыкӀагъэр шъуя Тэ лъапӀэ ешӀэ. 31Ау ыпэ рапшӀэу Тхьэм и Тетыгъошхо иӀофхэм ауж шъуит, етӀанэ адрэ къэнэгъэ Ӏофхэри къышъуӀэкӀэхьащт[+].

32– Шъумыщын шъо, куп тӀэкӀур, сыда пӀомэ, шъуя Тэ лъапӀэ и Тетыгъошхо къызыскӀэ, тетыгъо къышъуитыныр игопэщт[+]. 33Шъуихьапщыпхэр шъущэхи, ахъщэр тхьамыкӀэхэм яшъут. Жъы мыхъужьын ахъщалъэхэр зыфэшъушӀых, нахь макӀэ мыхъужьын мылъкушхо уашъом щызэжъугъэгъот. Ащ дэжьым тыгъуакӀо горэ а мылъкушхом щекӀолӀэшъущтэп, хъунэхэми ашхыщтэп[+]. 34Сыда пӀомэ, шъуимылъкушхо зыдэщыӀэм шъугухэри щыӀэщтых.


Шъумычъыеу шъусакъ!


(Маттэ 24:45-51)

35[•]– Шъо шъуицыякӀэхэр дэупкӀагъэхэу, шъуиостыгъэхэри хэгъэнагъэхэу хьазырэу шъущыт. 36ЦӀыфхэу зитхьэматэ нысащэм къикӀыжьыным паплъэхэу, къэлапчъэм къызэрэтеоу фыӀузыхынэу хьазырхэм афэдэу шъущыт[+]. 37Тхьэматэр къызыкӀожьыкӀэ, унэӀутхэу мычъыехэу, сакъыхэу къыгъотыжьхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх. Шъыпкъэр шъосэӀо, ицыякӀэ диупкӀэнышъ, Ӏанэм пигъэтӀысхьащтых, ежьыри къэкӀонышъ, ашъхьащытыщт. 38Чэщныкъом дэжь е нэфшъэгъо атэкъэӀогъум дэжь тхьэматэр къэкӀожьыгъэу, а унэӀутхэр мычъыехэу, сакъыхэу къызигъотыжьхэкӀэ, ахэр гъогу мафэ теуцуагъэх. 39Ау мыр зэжъугъашӀэ: унэр зием тыгъуакӀор къызыкӀощт сыхьатыр ышӀэщтыгъэмэ, чъыещтыгъэп, иуни къыригъахьэу илъыр рыригъэтыгъукӀыщтыгъэп[+]. 40Арышъ, шъори шъухьазырын фае, сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэкӀожьынэу шъузымыгугъэрэ сыхьат горэм дунаим къэкӀожьыщт.

41– Зиусхьан, – къыӀуагъ Петрэ, – мы гъэсэпэтхыдэр тэщ пае къэпӀуагъа, хьауми цӀыф пстэуми апае къэпӀуагъа?

42– Хэта адэ, акъылышӀу зиӀэу, зыщыгугъын мылъкугъэзекӀоу тхьэматэм адрэ унэӀутхэу иӀэхэм пащэ афишӀыщтыр, игъом яшхын аритынэу? – къыӀуагъ Зиусхьаным. 43– А унэӀутыр гъогу мафэ теуцуагъ, итхьэматэ къэкӀожьыгъэу, аущтэу ышӀэу къызигъотыжькӀэ[+]. 44Шъыпкъэр шъосэӀо, тхьэматэм имылъку зэкӀэ а унэӀутым ыӀэ рилъхьащт. 45Ау а унэӀутым «Сэ ситхьэматэ шӀэхэу къэкӀожьыщтэп» ыгукӀэ ыӀоу, адрэ унэӀутхэм, бзылъфыгъи хъулъфыгъи, яоу, ешхэу, ешъоу, уташъоу зиублэкӀэ,[+] 46а унэӀутыр зымыгугъэрэ мафэ горэм, зыщимышӀэрэ сыхьат горэм итхьэматэ къэкӀожьыщт. А унэӀутыр укӀыкӀаеу ыукӀыщт, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм къин зыщадищэчын чӀыпӀэми ыгъэкӀощт.

47– Ау итхьэматэ зыфаер ышӀэщтыгъэ пэтми, унэӀутэу зызымыгъэхьазырыгъэм е тхьэматэр зыфаер зымыгъэцэкӀагъэм утыныбэ къытефэщт. 48Ау итхьэматэ зыфаер зымышӀэу, утын зифэшъуашэ зышӀагъэм нахь утын макӀэ къытефэщт. Тхьэм бэ зэритыгъэм бэ ытыжьынкӀи къыщыгугъыщт, бэ зыӀэ рилъхьагъэми нахьыбэкӀи къыщыгугъыщт.


Зы унэм зэдисхэр зэрэзэмызэгъыщтхэр


(Маттэ 10:34-36)

49[•]– ЧӀылъэм машӀо есыдзыным пае, сэ сыкъэкӀуагъ. А машӀор зэхэнэгъагъэмэ, сыдэу сыгопэщтыгъ! 50ЦӀыфхэм Ӏаеу саумэхъыныр къыспыщылъ, ар охъуфэ инэуи сэгумэкӀы![+] 51Зэзэгъыныгъэ чӀылъэм къыфэсхьыным пае, сыкъэкӀуагъэу шъогугъа? Хьау, сэ шъосэӀо, зэмызэгъыныгъэ къэсхьынэу ары нахь,[+] 52сыда пӀомэ, джы щегъэжьагъэу, зы унэм ис нэбгыритфым лъэныкъуитӀоу загощыщт: щыр тӀум пэуцущт, тӀури щым пэуцущт. 53ЛъэныкъуитӀоу загощынышъ, тыр къом пэуцущт, къори тым пэуцущт, ныр пхъум пэуцущт, пхъури ным пэуцущт, гуащэри нысэм пэуцущт, нысэри гуащэм пэуцущт.


Мы лъэхъаным инэшанэхэм къарыкӀырэр зыгурыжъугъаӀу


(Маттэ 16:2-3)

54[•]– Тыгъэ къохьапӀэмкӀэ ошъуапщэ къытехьэу шъулъэгъумэ, «Ощх къещхыщт», занкӀэу шъоӀо, аущтэуи мэхъу, – ариӀуагъ Исус цӀыф купышхом. 55– Къыблэ лъэныкъом къикӀырэ жьыбгъэри къепщэ хъумэ, «Фэбэ дэдэ хъущт» шъоӀо, аущтэуи мэхъу. 56Шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! ЧӀылъэмрэ уашъомрэ ятеплъэ къикӀырэр къыжъугурэӀо, мы лъэхъаным инэшанэхэм къарыкӀырэр сыд пае къыжъугурымыӀора?


О уидэогъу узэрешӀужьыным ыуж ит


(Маттэ 5:25-26)

57– Сыд пае шъо шъушӀэн фаер шъор-шъорэу зэхэшъумышӀыкӀыра? 58ГущыӀэм пае, о уидэогъу уригъусэу хьыкумэшӀым дэжь укӀозэ, гъогум утетыфэ, узэрешӀужьыным ыуж ит. Армырмэ, уидэогъу хьыкумэшӀым ыпашъхьэ уригъэуцощт, ащи хьапс къэрэгъулэм уӀэкӀилъхьащт, хьапс къэрэгъулэми хьапсым учӀидзэщт[+]. 59Сэ осэӀо, аужырэ чапычыр отыжьыфэ, хьапсым укъычӀэкӀыжьыщтэп.

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


О уипсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожь е зыбгъэкӀодыжьыщт

1А мафэхэм цӀыф куп Исус дэжь къакӀуи, Галилей цӀыфхэу Ӏэшъхьэтет Пилат аригъэукӀыгъагъэхэм якъэбар къыфахьыгъ. А Галилей цӀыфхэм алъырэ ахэмэ къурмэн ашӀырэм ылъырэ зэхэлъадэхэу, Пилат ицӀыфхэм ахэр аригъэукӀыгъагъэх[+]. 2Исус дэжь къэкӀуагъэхэм ариӀожьыгъ: – Мы Галилей цӀыфхэр аущтэу зэрэкӀодыгъэхэм пае, Галилеим щыщхэу адрэ цӀыф пстэумэ анахьи нахь псэкӀодышӀэхэу шъогугъа? 3Хьау, аущтэу щытэп, сэ шъосэӀо! Ау шъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэмыгъожьмэ, шъори зэкӀэми, ащ фэдэ къабзэу шъукӀодыщт. 4Хьаури Силоам зыцӀэ чӀыпӀэм ит унэ плъэпӀэ лъагэр нэбгырэ пшӀыкӀуеу къызытеуи, чӀиукӀыхьагъэхэр адрэ цӀыфхэу Ерусалим дэс пстэуми анахьи нахь мысагъэхэкӀэ шъогугъа[+]? 5Хьау, аущтэу щытэп, сэ шъосэӀо! Ау шъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэмыгъожьмэ, шъори зэкӀэ ащ фэдэ къабзэу шъукӀодыщт.


Ынджыр чъыг гъугъэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

6ЕтӀанэ Исус мы гъэсэпэтхыдэр къафиӀотагъ: – ЛӀы горэм исэнэшъхьэ хатэ ынджыр чъыг хэтэу иӀагъ. Зыгорэ къыпыкӀагъэмэ еплъынэу зэкӀом, къыпыкӀагъэу зи ыгъотыгъэп[+]. 7Джащыгъум сэнэшъхьэшӀым риӀуагъ: «Мары, илъэсищ хъугъэу мы чъыгым зыгорэ къыпыкӀэмэ сеплъынэу сыкъэкӀо, ау зи пытэу згъотырэп. Арышъ, иупкӀыжь, сыд пае чӀыгум ыкӀуачӀэ хьаулыеу хихыра?»[+]

8– СэнэшъхьэшӀым къыриӀожьыгъ: «Тхьэматэ, мы илъэсым щыгъэтыгу. Чъыгыр ихъурэягъэкӀэ къэстӀыхьанышъ, ебз тӀэкӀуи чӀэстэкъон. 9КъэкӀорэгъым къыпыкӀэнкӀи мэхъу. Джащыгъуми къызыпымыкӀэкӀэ, иуупкӀын плъэкӀын».


ЗиузэнкӀыжьын зымылъэкӀэрэ бзылъфыгъэр шэмбэт мафэм Исус зэригъэхъужьыгъэр

10Шэмбэт мафэм синэгогу горэм Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щаригъашӀэщтыгъ[+]. 11Бзылъфыгъэ горэ илъэс пшӀыкӀуй хъугъэу, зыгъэсымаджэрэ джынапцӀэ хэсэу ащ дэжьым чӀэтыгъ. ЗиузэнкӀыжьын ымылъэкӀэу, ытхыцӀэ уфагъэу щытыгъ. 12Исус ар зелъэгъум, къеджи, риӀуагъ: – Нын, джы щегъэжьагъэу ухъужьыгъ, ушъхьафит.

13ЕтӀанэ ыӀэхэр а бзылъфыгъэм зытырелъхьэм, ардэдэм ащ зиузэнкӀыжьи, хъужьыгъэ, Тхьэми щытхъу фишӀыгъ[+].

14Ау Исус шэмбэт мафэм сымаджэр зэригъэхъужьыгъэм пае, синэгогу пащэр губжи, цӀыфмэ ариӀуагъ: – ЦӀыфыр лэжьэн фаеу мэфих щыӀ. А мафэхэм зыжъугъэхъужьынэу шъукъакӀу нахь, шэмбэт мафэм шъукъэмыкӀу[+].

15– Шъо, нэпитӀу зиӀэхэр! – риӀожьыгъ Зиусхьаным а пащэм. – Шъуащыщэу зыгорэ щыӀа, зицу е зищыд шэмбэт мафэми къэзымытӀатэу, цощым къычӀэзымыщэу псы езымыгъашъорэр[+]? 16Арэу зыхъукӀэ, мы бзылъфыгъэу Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщэу, илъэс пшӀыкӀуй хъугъэу шэйтаным ыпхыгъэр шэмбэт мафэм шъхьафит сшӀынышъ, згъэхъужьын фэягъэба?

17Исус ар къызеӀом, къыпэгущыӀэжьырэ цӀыф пстэури укӀытэжьыгъэ, къэнэгъэ цӀыфхэри Исус Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу ышӀэгъэ пстэуми апае гушӀуагъэх[+].


Андэгурацэмрэ тэджэпсымрэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэхэр


(Маттэ 13:31-33; Марк 4:30-32)

18[•]– Тхьэм и Тетыгъошхо зыфэдэр сыда? – къыӀуагъ Исус. – Ар сыдым фэзгъэдэна? 19Ар зыфэдэр андэгурацэр ары. Ар лӀы горэм къышти, ихатэ щишӀагъ. Ар къэкӀи, чъыгы хъугъэ, ошъогу бзыухэри икъутамэхэм атесхэ хъугъэ[+].

20– Тхьэм и Тетыгъошхо сыдым фэзгъэдэна? – джыри зэ къыӀуагъ Исус. 21– Ар зыфэдэр тэджэпсыр ары. Бзылъфыгъэ горэм ар къышти, Ӏанлъищым арыфэрэ хьаджыгъэ зэхипшыхьагъ, зэрэщытэу къэтэджыфэ[+].


Къэлэпчъэ зэжъур


(Маттэ 7:13-14, 21-23)

22[•]Исус къалэхэмрэ къуаджэхэмрэ къыкӀухьэхэзэ, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэзэ, игъогу Ерусалим фигъэзагъ. 23Зыгорэ ежь къеупчӀыгъ: – Тхьэматэ, мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт цӀыфхэр макӀэха?

24– Къэлэпчъэ зэжъумкӀэ шъузэрэдэхьащтым зэрэшъулъэкӀэу ыуж шъуит, – ариӀожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, цӀыфыбэхэр дэхьанхэу ыуж итыщтых, ау алъэкӀыщтэп. 25Унэ бысымыр къэтэджынышъ, къэлапчъэр зыщыфишӀыжьыщт сыхьатыр къэсышт. ЕтӀанэ «Тхьэматэ, къэлапчъэр къытфыӀух» шъуӀоу, кӀыбым шъудэтэу, къэлапчъэм шъукъытеонкӀи мэхъу. Джащыгъум ащ къышъуиӀожьыщт: «Шъо хэтми шъузщыщыр сшӀэрэп»[+]. 26ЕтӀанэ шъуублэщт шъуӀоу: «Тыуигъусэу тышхэщтыгъ, тешъощтыгъ, тикъалэ иурамхэми Тхьэм игущыӀэхэр ащытэбгъашӀэщтыгъ». 27Ау ащ къышъуиӀощт: «Шъо хэтми шъузщыщыр сшӀэрэп, санэӀу шъуикӀ, зэкӀэ шъо бзэджашӀэхэр!»[+]

28Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби, адрэ пегъымбар пстэури Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьагъэхэу, ау шъо а Тетыгъошхом ыӀэчӀэгъ шъукъычӀафыгъэу зышъулъэгъукӀэ, куохьаурэ цэ зэрэгъэшхырэ къэхъущтых[+]. 29ЦӀыфхэр тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи, тыгъэ къохьапӀэмкӀи, темырымкӀи, къыблэмкӀи къикӀынхэшъ, Тхьэм и Тетыгъошхо игухэхъо Ӏанэм чӀыпӀэхэр щаубытыщтых[+]. 30Джащыгъум ауж итхэм ащыщхэр апэ хъущтых, апэ итхэм ащыщхэри ауж къинэщтых[+].


Ей, Ерусалим!


(Маттэ 23:37-39)

31[•]А сыхьат дэдэм фарисей куп къакӀуи, Исус къыриӀуагъ: – Мыщ дэжьым ӀукӀ. Армырмэ пщэу Ирод идзэлӀхэм уаригъэукӀыщт[+].

32– ШъукӀуи, – ариӀожьыгъ Исус, – а баджэм ешъуӀу: «Сэ непи неущи джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахэсфыщтых, сымаджэхэри згъэхъужьыщтых, ящэнэрэ мафэм сиӀоф сыухыщт». 33Ау щытми, непи, неущи, неущмыкӀи сигъогу сырыкӀон фаеу къыспыщылъ, сыда пӀомэ, пегъымбарыр Ерусалим нэмыкӀ чӀыпӀэ щылӀэ хъущтэп.

34– Ей, Ерусалим, Ерусалим! УицӀыфхэм пегъымбархэр аукӀых, мыжъокӀэ яохэзэ Тхьэм илӀыкӀохэри аукӀых. Бзыум ищырхэр ытамэмэ ачӀэгъ зэрэщычӀиугъуаехэрэм фэдэу, сыд фэдизрэ уибынхэр зэсыугъоилӀэнхэу сыфэягъ, ау шъо шъуфэягъэп[+]. 35Моу зэ шъуеплъ, Тхьэр шъуикъалэ нэшӀукӀэ къеплъыжьыщтэп. Сэ шъосэӀо, «Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэм щытхъушхор ий!» зыщышъуӀощт мафэм нэсыфэ, сышъулъэгъужьыщтэп[+].

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


ЗэкӀэбэгэгъэ лӀы горэ шэмбэт мафэм Исус зэригъэхъужьыгъэр

1Шэмбэт мафэ горэм фарисейхэм ятхьэматэхэм ащыщэу зыгорэм иунэ щышхэнэу Исус зырегъэблагъэм, цӀыфхэр Исус еплъакӀощтыгъэх[+]. 2ЗэкӀэбэгэгъэ лӀы горэ Исус ыпашъхьэ къиуцуагъэу алъэгъугъ а сыхьатым. 3Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ фарисейхэмрэ ащ дэжьым ариӀуагъ: – Шэмбэт мафэм сымаджэр бгъэхъужьыныр хабзэкӀэ хъущта, мыхъущта[+]?

4Ау ахэмэ заушъэфыгъ. Исус ыӀэхэр сымаджэм тырилъхьи, ыгъэхъужьи, ытӀупщыжьыгъ.

5ЕтӀанэ Исус ахэмэ яупчӀыгъ: – Шъуащыщэу зыгорэм ищыд е ицу шэмбэт мафэм псынэм ифэмэ, а сыхьатым къырихыжьынба[+]?

6Ахэмэ пэгъокӀ къыратышъугъэп.


ХьакӀэхэмрэ бысымымрэ зэрагъэшӀэн фэе Ӏофхэр

7ХьакӀэхэм тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэр аубытхэу Исус гу зылъетэм, мы гъэсэпэтхыдэр къафиӀотагъ:[+]

8– Зыгорэм гухэхъо Ӏанэм уригъэблагъэмэ, тхьэмэтэ тӀысыпӀэм умытӀыс, сыда пӀомэ, ощ нахьи нахь тхьэматэ горэ къыригъэблэгъагъэхэм ахэтынкӀи мэхъу[+]. 9Джащыгъум бысымэу ори ари шъукъезгъэблэгъагъэр къыббгъодэхьанышъ, къыуиӀощт: «Мы лӀым о уитӀысыпӀэ ет». Арэу зыхъурэм, о уукӀытэжьыгъэу, аужырэ тӀысыпӀэр уубытын фаеу хъущт. 10Ау узырагъэблагъэкӀэ, аужырэ тӀысыпӀэм тӀыс. Джащыгъум бысымыр о къыббгъодэхьанышъ, къыуиӀощт: «ТӀэкӀу дэкӀотай, синыбджэгъу». Ар адрэ хьэкӀэ пстэуми апашъхьэ оркӀэ нахь щытхъу мэхъу; 11сыда пӀомэ, хэти зышъхьэ зыгъэиныжьырэр Тхьэм ыгъэцӀыкӀущт, ышъхьэ зыгъэцӀыкӀужьыри Тхьэм ыгъэиныщт[+].

12ЕтӀанэ Исус ибысым риӀуагъ: – Щэджэгъуашхэ е пчыхьэшъхьашхэ о зыпшӀыкӀэ, уиныбджэгъухэр, е пшыхэр, е уиблагъэхэр, е уигъунэгъу байхэр къемыгъэблагъэх. Ахэр къебгъэблагъэхэмэ, афэпшӀагъэр къыпфашӀэжьынэу урагъэблэгъэжьэнкӀи мэхъу. 13Ау гухэхъо Ӏанэ зытебгъэуцокӀэ, тхьамыкӀэхэр, сэкъатхэр, лъащэхэр, нэшъухэр къегъэблагъэх. 14АфэпшӀагъэр ахэмэ къыпфашӀэжьын зэрамылъэкӀырэм пае, гъогу мафэ утеуцуагъ. Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэр къызытэджыжьхэкӀэ, афэпшӀагъэр Тхьэм къыпфишӀэжьыщт[+].


Гухэхъо Ӏанэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 22:1-10)

15[•]Исус игъусэхэу Ӏанэм пэсхэм ащыщэу зыгорэм мыр зызэхехым, къыӀуагъ: – Тхьэм и Тетыгъошхо къызыскӀэ, адрэ хьакӀэхэм ягъусэу Ӏанэм пэсыщтыр гъогу мафэ теуцуагъ[+].

16– ЛӀы горэм гухэхъо Ӏанэ къышыгъ, – риӀуагъ Исус а лӀым, – цӀыфыбэхэри къыригъэблэгъэнхэу ариӀуагъ. 17Гухэхъо Ӏанэр зыщашыщт сыхьатыр къызэсым къыригъэблэгъэнхэу зэриӀогъэгъэ цӀыфхэм адэжь моущтэу ариӀонэу, унэӀут горэ ыгъэкӀуагъ: «Джы шъукъеблагъ, пстэури хьазыр». 18Ау зэрэмыкӀощтхэр къафагъэгъунхэу зэпстэури зэфэдэу лъаӀохэу аублагъ. Апэрэм къыӀуагъ: «Сэ хьасэ къэсщэфыгъ, ар сыкӀоу зэсымыгъэлъэгъу хъущтэп. Къысфэгъэгъу». 19Адрэм къыӀуагъ: «ЦуипшӀ къэсщэфыгъэшъ, язэрэщыт згъэунэфынэу сэкӀо пэт. Къысфэгъэгъу». 20Ящэнэрэми къыӀуагъ: «Сэ шъуз къэсщагъэшъ, сыкъэкӀон слъэкӀыщтэп»[+].

21Джащыгъум унэӀутым къыгъэзэжьи, хъугъэ-шӀагъэр итхьэматэ къыриӀожьыгъ. Ащ дэжьым бысымыр къэгубжи, унэӀутым риӀуагъ: «ПсынкӀэу къалэм иурамышхохэмрэ иурам цӀыкӀухэмрэ атехьи, тхьамыкӀэхэр, сэкъатхэр, нэшъухэр, лъащэхэр къащэх». 22«Тхьэматэ, уиунашъо згъэцэкӀагъэ, ау джыри тӀысыпӀэ нэкӀхэр щыӀэх», – къыӀуагъ, унэӀутым къызегъэзэжьым. 23Джащыгъум тхьэматэм унэӀутым риӀуагъ: «Гъогухэмрэ гъогу лъагъохэмрэ атехьи, сиунэ из хъуным пае, уапэ къифэрэ цӀыфхэр къэкӀонхэу шӀы. 24Сэ шъосэӀо, а цӀыфхэу къезгъэблэгъэнхэу зэсӀогъагъэхэм ащыщэу зи сиӀанэ къыхэӀэнэп». – Сыда пӀомэ, кьеблэгъагъэр бэ, ау къыхэхыгъэхэр макӀэх, – къыпигъэхъожьыгъ Исус.


Исус игъогу рыкӀоным къын щэчыгъоу хэлъыр


(Маттэ 10:37-38)

25[•]ЦӀыф купышхохэр Исус игъусэхэу кӀощтыгъэх. Исус зафигъази, ахэмэ ариӀуагъ:

26– Хэт щыщми садэжь къакӀоу, зянэ, зятэ, зишъуз, зилъфыгъэхэр, зышхэр, зышыпхъухэр шӀу зэрилъэгъухэрэм нахьи, зыпси шӀу зэрилъэгъурэм нахьи, сэ нахьышӀу сызымылъэгъурэр сигъогу рыкӀохэрэм ащыщ хъун ылъэкӀыщтэп[+]. 27Хэти зикъащ зезымыхьэу, сауж къырымыкӀорэм сигъогу рыкӀохэрэм ащыщ хъун ылъэкӀыщтэп[+].

28– Шъуащыщэу зыгорэм унэ плъэпӀэ лъагэ ышӀын фаеу хъумэ, ыпэ рапшӀэу тӀысэу, тефэщтым еплъэу, а унэр зэрэригъэкъун ахъщэ иӀэмэ, зэупчӀыжьын фаеба? 29Аущтэу ымышӀымэ, лъапсэр ыгъэуцугъэу, унэр ыухын зимылъэкӀыкӀэ, къэзылъэгъурэ цӀыф пстэури къыдэхьащхэу, 30моущтэу аӀощт: «Мы лӀым унэр ышӀынэу ригъэжьагъ, ау фэухыгъэп».

31– Ащ фэдэуи, пачъыхьэ горэм нэмыкӀ пачъыхьэм зао ришӀылӀэн ыгу хэлъмэ, ыпэ рапшӀэу тӀысынышъ, дзэлӀ мин тӀокӀ зиӀэ пыеу къыфакӀорэм ежь идзэлӀ минипшӀыкӀэ пэуцушъущтмэ, егупшысэн фаеба? 32Пэуцун ымылъэкӀмэ, пыир пэчыжьэзэ, лӀыкӀохэр фигъэкӀонхэшъ, зэшӀужьынхэу ригъэлъэӀущтых. 33Ащ фэдэу шъуащыщэу хэти иӀэ пстэури къэзымыгъанэрэр сигъогу рыкӀохэрэм ащыщ хъун ылъэкӀыщтэп.


ЩыугъакӀэ зыхэмылъ щыгъур


(Маттэ 5:13; Марк 9:50)

34– Щыгъур дэгъу. Ау щыгъум ищыугъэ хэкӀымэ, сыдэущтэу ар пщыущта[+]? 35ХьасэмкӀи ебзымкӀи ишӀуагъэ къэкӀощтэп, чӀадзыжьыщт нахь. РыдэӀонэу тхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


КӀодыгъэ мэлым ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 18:12-14)

1[•]Хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэмрэ псэкӀод зышӀэхэрэмрэ зэкӀэ Исус едэӀунхэу къекӀолӀагъэх. 2Ау фарисейхэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ агу емыӀоу аӀуагъ: – Мы лӀым псэкӀодышӀэ цӀыфхэр гъусэ зыфешӀых, адэшхэ[+].

3Аущтэу къызаӀом, Исус мы гъэсэпэтхыдэр афиӀотагъ:

4– Шъуащыщэу зыгорэм мэлишъэ иӀэу тӀон. Ахэмэ ащыщэу зыр шӀокӀодмэ, адрэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэр губгъом къыринэнхэшъ, кӀодыгъэр къегъотыжьыфэ лъыхъонба? 5Ар къызигъотыжькӀэ, гушӀоу къеӀэтышъ, ытамэ къытырелъхьэ. 6Ядэжь къызыкӀожькӀэ, иныбджэгъухэмрэ игъунэгъухэмрэ къяджэшъ, ареӀо: «ШъукъыздэгушӀу, симэлэу сшӀокӀодыгъэр къэзгъотыжьыгъ»[+]. 7Сэ шъосэӀо, ащ фэдэу шъыпкъагъэ зиӀэ нэбгырэ тӀокӀиплӀырэ пшӀыкӀубгъурэу псэкӀод фыкӀэгъожьыныр зимыщыкӀагъэу зылъытэхэрэм апае, гушӀуагъоу уашъом щыхъурэм нахьи, псэкӀод зышӀэрэ цӀыф закъоу зипсэкӀодхэм афыкӀэгъожьырэм пае, уашъом нахь гушӀогъошхо щыхъущт[+].


Тыжьын ахъщэу кӀодыгъэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

8– Ащ фэдэуи бзылъфыгъэ горэм тыжьын ахъщипшӀ иӀэу тӀон. Ахэмэ ащыщэу зыр шӀокӀодмэ, остыгъэ хигъанэу, ахъщэр къегъотыжьыфэ, фэсакъыпэу лъыхъузэ, унэр зэкӀэ къыпхъэнкӀынба? 9Ар къызигъотыжькӀэ, иныбджэгъухэмрэ игъунэгъухэмрэ къяджэшъ, ареӀо: «ШъукъыздэгушӀу, сшӀокӀодыгъэ ахъщэр къэзгъотыжьыгъ». 10Сэ шъосэӀо, ащ фэдэ къабзэу псэкӀод зышӀэрэ цӀыфэу кӀэгъожьырэм Тхьэм имэлэӀичхэр фэгушӀощтых.


КӀодыгъэ кӀалэм ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

11– ЛӀы горэм къуитӀу иӀагъ, – къыӀуагъ Исус. 12– Къо нахьыкӀэм ятэ риӀуагъ: «Сят, мылъкум щыщэу къыстефэщт Ӏахьыр къысэт». Арыти, тым мылъкур къуитӀумэ афигощыгъ[+]. 13Мэфэ заулэ зытешӀэм, къо нахьыкӀэм иӀэр зэкӀэ зэкӀиугъуаий, хымэ хэгъэгу горэм кӀуагъэ. А хэгъэгум мыхъо-мышӀэ псэукӀэкӀэ имылъку щигъэкӀодыгъ. 14ЗэкӀэри зегъэкӀодым, гъэблэшхо а хэгъэгум къыщыхъуи, щыкӀэгъэшхо иӀэ хъугъэ. 15Аущтэу зэхъум, а хэгъэгум щыпсэурэ лӀы горэм дэжь кӀуи, Ӏоф къыӀихыгъ. А лӀым икъохэр губгъом щигъэхъунхэу ыгъэкӀуагъ. 16Къохэм яӀус щыщ ыныбэ из ышӀынэу ехъуапсэщтыгъ, ау а Ӏусым щыщ хэти къыритыгъэп.

17КӀалэм итхьамыкӀагъо зыздешӀэжьым, ышъхьэ фиӀожьыгъ: «Сэ сятэ илэжьакӀохэр сыд фэдиз хъухэми, шхын афикъуни къялыжьыни яӀ, ау сэ гъаблэм сигъалӀэу мыщ сыщыӀ! 18Сятэ дэжь сыкӀожьынышъ, есӀощт: Сят, уашъомкӀи оркӀи псэкӀод сшӀагъэ[+]. 19О сэ скъо къысэпӀонэу сифэшъуашэп. О уилэжьакӀохэм ащыщэу зым фэдэу сэри сышт». 20ЕтӀанэ тэджи, ятэ дэжь кӀожьынэу ежьагъ. Ыкъо чыжьэкӀэ къэкӀожьэу ятэ къызелъэгъум, ыгу егъуи, пэгъочъи, ӀаплӀ рищэкӀи, ебэоу ыублагъ. 21Ыкъо ятэ риӀуагъ: «Сят, уашъомкӀи оркӀи псэкӀод сшӀагъэ. О сэ скъо къысэпӀоныр сифэшъуашэп». 22Ау ятэ иунэӀутхэм ариӀуагъ: «Щыгъынхэм анахь дэгъур псынкӀэу къыфэшъухьи щышъулъ. Зы Ӏэлъыни Ӏэрышъулъхь, цуакъэхэри щышъулъэх. 23Тэнэ гъэшхагъэр къашъущи, шӀошъубз. Тыжъугъашх, тыжъугъэгушӀу. 24Мы сэ скъо лӀэгъагъэ, ау къэхъужьыгъ, кӀодыгъэу щытыгъ, ау къэдгъотыжьыгъ». Аущтэу гухэхъо Ӏанэ къашыгъ[+].

25Ау тым ыкъо нахьыжъ губгъом итыгъ. КъэкӀожьызэ, унэм игъунэгъу къызэхъум, орэд макъэрэ Ӏэгу тео макъэрэ зэхихыгъ. 26УнэӀутхэм ащыщэу зыгорэм еджи, «Сыда къэхъугъэр?» ыӀуи, еупчӀыгъ. 27УнэӀутым къыриӀуагъ: «ПшынахьыкӀэ къэкӀожьыгъ. Уятэ ар псаоу къызэригъотыжьыгъэм пае, тэнэ гъэшхагъэр шӀуаригъэбзыгъ». 28Къо нахьыжъым ар зызэхехым, къэгубжи, унэм ихьажьынэу фэягъэп. Ау ятэ унэм къикӀи, ихьажьынэу къелъэӀоу ыублагъ. 29Къо нахьыжъым ятэ пэгъокӀ ритыгъ: «КъэдаӀу! Сэ мыщ фэдиз илъэс хъугъэу сыпфэлажьэ, о уиунашъохэми зыкӀи сатекӀыгъэп. Сэ синыбджэгъухэми гухэхъо Ӏанэ афэсшыным пае, зы чэцӀи къысэптыгъэп. 30Ау джы о пкъо зыфапӀоу уимылъку бзылъфыгъэ хэтакӀохэм атезгъэкӀодагъэр къэкӀожьыгъэшъ, тэнэ гъэшхагъэр фышӀуябгъэбзыгъ!»[+]

31Ау тым къыриӀуагъ: «Скъо, о сыдигъуи садэжь ущыӀ, сиӀэ пстэури оуий. 32Ау тэ тыгушӀон, тытхъэжьын фаеба? Мы пшынахьыкӀэ лӀэгъагъэ, ау къэхъужьыгъ, кӀодыгъагъэ, ау къэдгъотыжьыгъ».

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


ЛӀы баим имылъкугъэзекӀо тхьагъэпцӀым ехьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

1– ЛӀы бай горэм мылъкугъэзекӀо иӀагъ, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм. – «Мы лӀым уимылъку пшӀуегъэкӀоды» аӀуи, цӀыфхэм лӀы баим раӀуагъ. 2Арыти, лӀы баир имылъкугъэзекӀо къеджи, риӀуагъ: «О къыохьылӀагъэу сыд зэхэсхырэр? Симылъку зэрэбгъэзекӀорэ шӀыкӀэр сэгъэлъэгъу. Джыкъынэуж симылъку о бгъэзекӀо хъущтэп».

3МылъкугъэзекӀом ышъхьэ фиӀожьыгъ: «Сыда сэ сшӀэщтыр? Ситхьэматэ сиӀоф сӀехыжьы. ЧӀыгур стӀынэу кӀуачӀэ икъун сиӀэп, сылъэӀонкӀи сэукӀытэ. 4СиӀоф сӀихыжьмэ, сшӀэщтыр джы сэшӀэ, цӀыфхэм яунэхэм сырагъэблэгъэным пае». 5Аущтэу мылъкугъэзекӀор цӀыфхэу итхьэматэ ичӀыфэ зытелъхэм зырызэу къяджи, ахэмэ ащыщэу апэрэм риӀуагъ: «Ситхьэматэ ичӀыфэу сыд фэдиза птелъыр?» 6ЧӀыфэр зытелъ лӀым къыӀуагъ: «Дэгъэ къошынишъэ стелъ». Адрэм риӀожьыгъ: «Мары, уичӀыфэ тхылъ штэжьи, тӀыси, псынкӀэу шъэныкъо итх». 7ЕтӀанэ мылъкугъэзекӀом нэмыкӀ горэми риӀуагъ: «О чӀыфэу сыд фэдиза птелъыр?» Ащ къыӀуагъ: «Коц дзыуишъэ стелъ». Адрэм риӀожьыгъ: «УичӀыфэ тхылъ штэжьи, тӀокӀиплӀ итх».

8Аущтэу зэхъум, тхьэматэр имылъкугъэзекӀо тхьагъэпцӀым щытхъужьыгъ, акъыл хэлъэу зэрэзекӀуагъэм пае, сыда пӀомэ, мы дунаим ицӀыфхэр ежьхэр зэрэзэдэзекӀохэрэмкӀэ нэфынэ шъыпкъэм щызекӀорэ цӀыфхэм анахьи нахь Ӏушых[+]. 9Ау сэ шъосэӀо, дунэе мылъкумкӀэ ныбджэгъухэр зэжъугъэгъотых, а мылъкур зышъуухыкӀэ, мыкӀодыжьын псэупӀэм шъурагъэблэгъэным пае.

10Ӏоф макӀэхэмкӀэ узщыгугъын цӀыфым ӀофыбэхэмкӀи ущыгугъыщт, Ӏоф макӀэхэмкӀи узщымыгугъын цӀыфым ӀофыбэхэмкӀи ущыгугъыщтэп[+]. 11Аущтэу зыхъукӀэ, дунэе мылъкур зешъухьанэу зыщыгугъынхэ цӀыфхэу шъущымытыгъэмэ, ащыгъум мылъку шъыпкъэр хэта шъо шъуӀэ къизылъхьащтыр[+]? 12НэмыкӀхэм ямылъкукӀэ зыщыгугъынхэ цӀыфхэу шъущымытыгъэмэ, шъо шъуимылъку шъыпкъэр зешъухьанэу хэта къышъозытыщтыр?

13Зы унэӀутыр тхьэмэтитӀум афэлэжьэн ылъэкӀыщтэп; сыда пӀомэ, е зыр ыуджэгъунышъ, адрэр шӀу ылъэгъущт, е зым шъыпкъэу фыщытынышъ, адрэр зэрипэсыщтэп. Шъо Тхьэми ахъщэми шъуафэлэжьэн шъулъэкӀыщтэп[+].


Тэурат хабзэмрэ Тхьэм и Тетыгъошхорэ


(Маттэ 11:12-13)

14[•]Ахъщэр шӀу дэдэ зылъэгъурэ фарисейхэм а пстэур зызэхахым, Исус дэхьащхыгъэх[+]. 15Ау Исус ахэмэ ариӀуагъ: – Шъорыба шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм зафэзгъадэхэу, цӀыфмэ апашъхьэ зафэу зыщызыгъэлъагъохэрэр, ау Тхьэм шъо шъугухэм арылъыр ешӀэ; сыда пӀомэ, цӀыфмэ агъэлъэпӀэрэ Ӏофхэр Тхьэм дэжькӀэ лъэшэу пыутых[+].

16– Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ итхэмрэ пегъымбархэм атхыгъэхэм арытхэмрэ Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфхэм агъэӀугъэх, умэхъэкӀо Иуан имафэхэм анэсыфэ. Ащ къыщегъэжьагъэу Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур агъэӀу, хэти а Тетыгъошхом ыӀэчӀэгъ чӀэхьаным гузэжъогъукӀи ыуж ит[+]. 17Ау пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ ит хьарыфхэм анахь цӀыкӀур хэкӀодыкӀыным нахьи, уашъори чӀылъэри нахь кӀодыжьыщтых[+].


Шъхьэгъусэ тӀупщыжьыным ехьылӀагъ


(Маттэ 5:32; 19:9; Марк 10:11,[12])

18– Хэтми зишъуз зытӀупщыжьэу, нэмыкӀ бзылъфыгъэ къэзыщэжьырэм зинэ ышӀагъэу мэхъу. Ащ фэдэу хэтми лӀы горэм ытӀупщыжьыгъэ шъуз къэзыщэжьырэм зинэ ышӀагъэу мэхъу[+].


ЛӀы баимрэ Лазарырэ

19– ЛӀы бай горэ щыӀагъ. Ар щыгъынхэм анахь лъапӀэхэмкӀэ фэпагъэу, мафэ къэси ешхэ-ешъошхо ышӀыщтыгъ. 20ЛӀы баим икъэлапчъэ дэжь лӀы тхьамыкӀэ горэ, Лазар ыцӀэу, ыкӀышъо бэгухэр тетэу щылъыгъ. 21А лӀы тхьамыкӀэм лӀы баим иӀанэ къетэкъохыгъэхэмкӀэ имэлэкӀалӀэ ыгъэуцу шӀоигъуагъ. Хьэхэри къекӀуалӀэхэти, ибэгухэр абзэихьащтыгъэх. 22ЛӀы тхьамыкӀэр дунаим ехыжьыгъ, мэлэӀичхэми ар Ибрахьимэ дэжь ахьыгъ. ЛӀы баири дунаим ехыжьи, чӀалъхьажьыгъ[+]. 23А лӀы баир гугъушхо хэтэу, лӀагъэхэм ячӀыпӀэ щыӀэу къыдэплъыий, Лазари бгъодэсэу Ибрахьимэ ылъэгъугъ[+]. 24Ар зелъэгъум, джагъэ: «Тятэ Ибрахьим, гукӀэгъу къысфэшӀи, Лазар къысфэгъакӀуи, ащ ыӀэхъомбапэ псым херэгъауи, сыбзэгу ерэгъэучъыӀ, сыда пӀомэ, мы машӀом сыхэтэу къинышхо сэлъэгъу»[+]. 25Ау Ибрахьимэ къыӀуагъ: «СикӀал, угу къэгъэкӀыжь дунаим узытетым, уиӀахьышӀу зэрэщыбгъотыщтыгъэр, ау Лазар ащ фэдэу къин ыхьэу зэрэпсэущтыгъэр. Ау джы ащ ыгу зыгъэрэзэн Ӏофхэр егъотыжьы, о къинышхом ухэт. 26Ащ нэмыкӀэуи шъоррэ тэррэ тазыфагу тауташышхо[*] дэлъ, мыщ дэжьым икӀыхэу шъуадэжь кӀонхэу фаехэр мыкӀошъунхэм пае. Ащ фэдэу шъуадэжь къикӀэу тадэжьи зи къэкӀошъурэп». 27Аущтэу зеӀом, лӀы баим къыӀуагъ: «Ащыгъум, тят, сыолъэӀу, сятэ иунэ Лазар гъакӀо, 28сыда пӀомэ, сэ шитф сиӀ. Мы къинышхо щэчыпӀэм ахэри къэмыкӀонхэм пае, зыфэсакъыжьынхэу агурерэгъаӀу». 29Ау Ибрахьимэ къыриӀожьыгъ: «Пегъымбар Мусэ ытхыгъэмрэ адрэ пегъымбархэм атхыгъэхэмрэ яӀэх, ахэмэ ярэдэӀух»[+]. 30Ау лӀы баим къыӀуагъ: «Хьау, тятэ Ибрахьим, ау лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэу зыгорэм ыгъэзэжьмэ, ахэр япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыщтых». 31Ибрахьимэ къыриӀожьыгъ: «Пегъымбар Мусэмрэ адрэ пегъымбархэмрэ ямыдэӀухэмэ, зыгорэ лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщтми, ашӀошъ хъущтэп»[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБЛЭНЭРЭШЪХЬ


ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофхэм, псэкӀод гъэгъуным, шӀошъхъуныгъэм, ӀорышӀэным яхьылӀагъ


(Маттэ 18:6-7, 21-22; Марк 9:42)

1[•]– ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофхэр къэхъунхэ фае, ау а Ӏофхэр къызпкъырыкӀырэ цӀыфыр гъогу мыгъо теуцуагъ, – ариӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм[+]. 2– А цӀыфым мы цӀыкӀухэм ащыщэу зыгорэм псэкӀод ышӀэнэу дихьыхыным нахьи, мыжъошъхьал ежь ыпшъэ рашӀэу хым хадзагъэмэ, ежьыркӀэ нахьышӀущтыгъ[+]. 3Арышъ, шъузфэсакъыжь. О пшы псэкӀод ышӀэмэ, ар зэрэпсэкӀодыр еӀожь, кӀэгъожьмэ, фэгъэгъу[+]. 4Зы мафэм къыкӀоцӀ гъогогъуиблэ оркӀэ псэкӀод ышӀэмэ, къыгъэзэжьэу, «СыкӀэгъожьыгъ» ыӀомэ, фэгъэгъужь[+].

5– ШӀошъхъуныгъэу тиӀэм къытфыхэгъахъу! – къыраӀуагъ апостолхэм Зиусхьаным[+].

6– Андэгурацэм фэдизэу шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэу, мы ынджыр чъыгым «Зыкъыхэтхъыжьи, хым зыщыхэшӀэжь» ешъуӀомэ, къышъодэӀущт, – къыӀуагъ Зиусхьаным[+].

7– Шъуащыщэу зыгорэм унэӀутэу иӀэр жъоу е мэлхэр ыгъэхъухэу тӀон. А унэӀутыр губгъом къызикӀыжькӀэ, «ПсынкӀэу къакӀуи, Ӏанэм къыпэтӀысхь» риӀона? 8Ар хэгъэкӀи, риӀощтыр мыры: «Пчыхьэшъхьашхэ къысфэгъэхьазыри, уицыякӀэ дэупкӀи, сэшхэфэ, сешъофэ, къысшъхьащыт. Ащ нэужым о ушхэни уешъони уфит». 9УнэӀутым унашъоу фэпшӀыгъэр зэригъэцэкӀагъэм пае, щытхъу фэпшӀыщта? Сыгугъэрэп. 10Ащ фэдэу шъори унашъоу Тхьэм къышъуфишӀыгъэр зыжъугъэцэкӀэрэ ужым, моущтэу шъуӀон фае: «Тэ тыунэӀут ныӀэп. Тэ тшӀагъэр тшӀэн фаер ары ныӀэп».


Исус шъоджэ уз Ӏаер зиӀэ лӀы нэбгырипшӀ зэригъэхъужьыгъэр

11Исус Ерусалим кӀозэ, Самарие хэкумрэ Галилей хэкумрэ азыфагу пхырыкӀыщтыгъ. 12Къуаджэ горэм дахьэ пэтзэ, шъоджэ уз Ӏаер зиӀэ лӀы нэбгырипшӀ къыӀукӀагъ. Чыжьэу къэуцухи,[+] 13мэкъэшхокӀэ къэджагъэх: – Исус, тхьэматэ, гукӀэгъу къытфэшӀ!

14Ахэр зелъэгъум, Исус къыӀуагъ: – ШъукӀуи, дин пащэхэм зяжъугъэлъэгъу. Ахэр гъогум рыкӀохэзэ, къабзэ хъужьыгъэх[+]. 15Ахэмэ ащыщэу зым зэрэхъужьыгъэр зелъэгъум, мэкъэшхокӀэ Тхьэм щытхъу фишӀэзэ къыгъэзэжьыгъ. 16Исус ылъакъохэм адэжь бгъэгукӀэ зыщыридзыхи, щытхъу фишӀыгъ. А лӀыр Самарие хэкум[*] щыщыгъ[+].

17– НэбгырипшӀыр къабзэу хъужьыгъэба? – къыӀуагъ Исус. – Адрэ нэбгырибгъур тыдэ хъугъэха? 18Мы лӀы хымэ закъом нэмыкӀ къыгъэзэжьэу, Тхьэм щытхъу фишӀынэу зи къахэкӀыгъэп, ара?

19ЕтӀанэ Исус а лӀым риӀуагъ: – Тэджи кӀожь, уишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ[+].


Тхьэм и Тетыгъошхо къызэрэкӀощтыр


(Маттэ 24:23-28, 37-41)

20[•]– Тхьэм и Тетыгъошхо сыдигъо къэкӀощта? – аӀуи, фарисейхэр Исус къызеупчӀыхэм, ариӀожьыгъ: – Тхьэм и Тетыгъошхо нэрылъэгъоу къэкӀощтэп,[+] 21цӀыфхэми, «Мары, ар мыщ дэжьым щыӀ» е «Муары, модэ щыӀ» аӀощтэп. Сыда пӀомэ, Тхьэм и Тетыгъошхо шъо къышъухэт[*].

22ЕтӀанэ Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ: – ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо имафэхэм ащыщэу мэфэ закъу нэмыӀэми шъулъэгъу зышъушӀоигъо мафэхэр къэкӀощтых, ау ар шъулъэгъущтэп[+]. 23«Мары, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо мыщ дэжьым щыӀ» е «Муары, модэ щыӀ» къышъуаӀощт, ау ащ дэжьым шъумыкӀу, а цӀыфхэми шъуакӀэлъымычъ;[+] 24сыда пӀомэ, зы ошъо къуапэм къыщегъэжьагъэу адрэ ошъо къуапэм нэс пчыкӀэм дунаир зэригъэнэфырэм фэдэу, ежь къызыкӀожьыщт мафэм дэжь ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къэлъэгъожьыщт. 25Ау ыпэ рапшӀэу къиныбэ ыщэчын фаеу, джырэ цӀыфхэми ежь зэрамыпэсын фаеуи къыпыщылъ[+].

26– Пегъымбар Нухьэ имафэхэм адэжь Ӏофхэр зыфэдагъэхэм фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызщыкӀожьыщтым ыпэрэ мафэхэм Ӏофхэр афэдэщтых[+]. 27ЦӀыфхэр шхэщтыгъэх, ешъощтыгъэх, къащэщтыгъ, дакӀощтыгъэх, Нухьэ къухьэм зитӀысхьэгъэ мафэм нэсыфэкӀэ. ЕтӀанэ псы къиугъэшхор[*] къакӀуи, ахэр зэкӀэ ыгъэкӀодыгъэх[+].

28– Пегъымбар Лут[*] имафэхэм адэжь Ӏофхэри ащ фэдагъэх: цӀыфхэр шхэщтыгъэх, ешъощтыгъэх, щэщтыгъэх, щафэщтыгъэх, чылапхъэр апхъыщтыгъ, унэхэри ашӀыщтыгъ. 29Ау Лут къалэу Содом зыдэкӀыгъэ мафэм машӀорэ тхъомзашхъорэ уашъом къикӀэу къещхыхи, ахэр зэкӀэ ыгъэкӀодыгъэх[+].

30– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызылъэгъожьыщт мафэм Ӏофхэр ащ фэдэ къэбзэщтых. 31А мафэм унашъхьэм тетыр ихьапщыпхэу унэм илъхэр зыдихьынхэу унэм ерэмыхьажь. Губгъом итыми унэм къерэмыгъэзэжь[+]. 32Лут ишъуз къехъулӀагъэр[*] шъугу къэжъугъэкӀыжь[+]. 33Хэтми зыпсэ мыкӀодэу къызэригъэнэжьыщтым ыуж итым ыпсэ шӀокӀодыщт, ау хэти зыпсэ зышӀокӀодырэм ыпсэ мыкӀодэу къыгъэнэжьыщт[+]. 34Сэ шъосэӀо, а чэщым нэбгыритӀу зы пӀэм хэлъыщт. Язырэр мэлэӀичхэм уашъом дахьыещт, адрэр къагъэнэщт. 35БзылъфыгъитӀу зэдэхьаджэщт, язырэр мэлэӀичхэм уашъом дахьыещт, адрэр къагъэнэщт. 36НэбгыритӀури губгъом итыщт, язырэр мэлэӀичхэм уашъом дахьыещт, адрэр къагъэнэщт.

37– Тыда ар зыщыхъущтыр, Зиусхьан? – къыраӀуагъ Исус. – Хьайуан псэхалӀэр зыдэщыӀэм бгъэжъхэри щызэрэугъоищтых, – ариӀожьыгъ Исус.

#### ЯПШӀЫКӀОЕНЭРЭШЪХЬ


Шъузабэмрэ шъыпкъагъэ зимыӀэ хьыкумэшӀымрэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

1ЕтӀанэ игъогу рыкӀохэрэм агу амыгъэкӀодэу, Тхьэм елъэӀу зэпытынхэм пае, Исус гъэсэпэтхыдэ къафиӀотагъ[+]. 2Мыщ фэдэу къыӀуагъ: – Тхьэми щымыщынэу, цӀыфхэми ащымыукӀытэу, хьыкумэшӀ горэ къалэ горэм дэсыгъ. 3А къэлэ дэдэм зы шъузабэ гори дэсыгъ. «Сидэогъу сифэшъуашэр къысегъэт» ыӀозэ, хьыкумэшӀым дэжь къэкӀо зэпытыщтыгъ. 4ХьыкумэшӀым шъузабэр зыкӀэлъэӀурэр бэрэ фидагъэп. ЕтӀанэ ежь хьыкумэшӀым зэриӀожьыгъ: «Тхьэм сыщымыщынэми, цӀыфхэм сащымыукӀытэми, 5сэ сшъхьэ ымыгъэуз зэпытыным пае, мы шъузабэм ифэшъуашэ езгъэгъотын. Армырмэ, къысфэчъэ зэпытзэ зысигъэгъэпсэфыщтэп».

6ЕтӀанэ Зиусхьаным къыӀуагъ: – Шъыпкъагъэ зимыӀэ хьыкумэшӀым ыӀорэр зэхэшъоха? 7Тхьэм ежь къыхихыгъэ цӀыфхэу чэщи мафи лъэшэу къелъэӀухэрэм яфэшъуашэ аригъэгъотынба? Яфэшъуашэ аригъэгъотыным бэрэ ригъэжэщтха[+]? 8Сэ шъосэӀо, ахэмэ яфэшъуашэ псынкӀэу аригъэгъотыщт. Ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо мы дунаим къызыкӀожькӀэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр щигъотыщтха[+]?


Фарисеимрэ хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэ лӀымрэ яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр

9Ащ нэмыкӀэуи ежьхэм шъыпкъагъэ яӀэу зыщыгугъыжьхэу, нэмыкӀхэр зэзымыпэсырэ цӀыф заулэм Исус мы гъэсэпэтхыдэр къафиӀотагъ:[+]

10– НэбгыритӀу Тхьэм елъэӀунхэу Тхьэм иунэшхо кӀуагъэ. Зыр фарисейхэм ащыщыгъ, адрэр хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэм ащыщыгъ[+]. 11Фарисеир ащ дэжьым щытэу, ыгукӀэ моущтэу Тхьэм елъэӀущтыгъ: «Адрэ цӀыфхэу хъункӀакӀохэми, бзэджашӀэхэми, зинэ зышӀэхэрэми, модэ щыт хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэми сэ сызэрафэмыдэм пае, щытхъу пфэсэшӀы, си Тхь[+]. 12Сэ тхьэмафэ къэс мэфитӀо сэнэкӀы[*], федэу згъотырэм ипшӀанэ Тхьэм пае сэты»[+]. 13Ау хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэр чыжьэу къэуцугъэу, уашъом дэплъыеным фэмыеу, ыбгъэгу еозэ, Тхьэм елъэӀущтыгъ: «Си Тхь, сэ, псэкӀод зышӀэрэ цӀыфым, гукӀэгъу къысфэшӀ»[+]. 14Сэ шъосэӀо, адрэ лӀым фэмыдэу мы лӀым ТхьэмкӀэ шъыпкъагъэ иӀэу ядэжь кӀожьыгъэ. Сыда пӀомэ, хэти зышъхьэ зыгъэиныжьырэр Тхьэм ыгъэцӀыкӀущт, ышъхьэ зыгъэцӀыкӀужьыри Тхьэм ыгъэиныщт[+].


Исусрэ сабыйхэмрэ


(Маттэ 19:13-15; Марк 10:13-16)

15[•]ЕтӀанэ цӀыфхэм сабыйхэр Исус къыфащагъэх, Тхьэм ынэшӀу къащифэным пае, Исус ыӀэхэр ахэмэ атырилъхьэнхэу. Ау игъогу рыкӀохэрэм ар залъэгъум, цӀыфхэм афадагъэп. 16Ау Исус сабыйхэм къяджи, къыӀуагъ: – Сабыйхэр садэжь къэрэкӀох, пэрыохъу шъуафэмыхъу, сыда пӀомэ, ащ фэдэхэр Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэтых. 17Шъыпкъэр шъосэӀо, сабыим Тхьэм и Тетыгъошхо зэридэрэм фэдэу, хэтми Тхьэм и Тетыгъошхо зымыдэрэр а Тетыгъошхом ыӀэчӀэгъ чӀэхьащтэп[+].


Тхьэмэтэ баир


(Маттэ 19:16-30; Марк 10:17-31)

18[•]Тхьэматэ горэ Исус къеупчӀыгъ: – Дин гъэсэкӀо дэгъу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ӀахьышӀоу къыслъыӀэсыным пае, сыда сшӀэн фаер[+]?

19– Сыда дэгъукӀэ укъызкӀысаджэрэр? – риӀожьыгъ Исус а лӀым. – Тхьэм нэмыкӀэу зи дэгъу щыӀэп[+]. 20Тхьэм иунашъохэр[*] ошӀэх: «Зинэ умышӀэ, цӀыф умыукӀ, умытыгъу, нэмыкӀ цӀыфхэм пцӀы атемылъхь, уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ»[+].

21– СикӀэлэгъу къыщегъэжьагъэу ахэр зэкӀэ сэгъэцакӀэх, – риӀожьыгъ адрэм[+].

22Ар Исус зызэхехым, риӀуагъ: – Джыри зы уищыкӀагъ. УиӀэр зэкӀэ щэжьи, ахъщэр тхьамыкӀэхэм ят. Джащыгъум уашъом мылъкушхо щыуиӀэ хъущт. ЕтӀанэ сауж къырыкӀу[+].

23Адрэм ар зызэхехым, ыгу лъэшэу къеуагъ, сыда пӀомэ, мылъкушхо иӀагъэти ары. 24Ау Исус ащ ыгу къызэреорэр зелъэгъум, къыӀуагъ: – Мылъку зиӀэхэмкӀэ Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьанхэр сыдэу къин![+] 25Баир Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьаным нахьи, махъшэр мэстанэм икӀыныр нахь ӀэшӀэх.

26Ар зэхэзыхыгъэ цӀыфхэм къаӀуагъ: – Ащыгъум, ежь зимыгъэкӀодэу, хэта зыкъэзгъэнэжьын зылъэкӀыщтыр?

27– ЦӀыфмэ ашӀэн амылъэкӀырэр Тхьэм ышӀэн елъэкӀы, – къыӀуагъ Исус[+].

28– Моу къэдаӀолъ! – къыӀуагъ Петрэ. – Тэ тиӀэгъэ пстэури къэдгъани, о уауж тыкъихьагъ[+].

29– Шъыпкъэр шъосэӀо, – ариӀожьыгъ Исус, – хэт щыщми е зиунэ, е зятэ-янэхэр, е зышхэр, е зышыпхъухэр, е зишъуз, е зилъфыгъэхэр Тхьэм и Тетыгъошхо пае къэзгъэнагъэу,[+] 30иӀагъэм нахьи бэкӀэ нахьыбэ мы дунаим щызымыгъотыжьыщт цӀыф зи щыӀэп, адрэ дунаими мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ щыриӀэ хъущт.


Ежь зэраукӀыщтри лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтри ящэнэрэу Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 20:17-19; Марк 10:32-34)

31[•]Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀур лъэныкъокӀэ Ӏуищыхи, ариӀуагъ: – Мары, тэ джы ЕрусалимкӀэ тыдэкӀуае. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ехьылӀагъэу пегъымбархэм атхыгъэ пстэури къехъулӀэхэзэ, къэшъыпкъэжьыщтых. 32Ащ къикӀырэр ежь хымэ лъэпкъхэм[*] зэраӀэкӀэхьащтыр. Ахэри къыкӀэнэкӀэщтых, къехъоныщтых, къытеужъунтхэщтых. 33ЕтӀанэ къамыщкӀэ къеощтых, аукӀыщт, ящэнэрэ мафэми ежь лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыщт[+].

34Ау игъогу рыкӀохэрэм а гущыӀэхэу ариӀуагъэхэм ащыщэу зи къагурыӀуагъэп. А гущыӀэхэм къарыкӀырэр ахэмкӀэ шъэфыгъ, Исус ахэмэ къаригъэкӀыгъэри къагурыӀуагъэп[+].


Исус лъэӀокӀо нэшъу горэ зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 20:29-34; Марк 10:46-52)

35[•]Исус къалэу Ерихон[*] къекӀуалӀэ зэхъум, нэшъу горэ лъэӀуакӀоу гъогу напцэм Ӏусыгъ[+]. 36ЦӀыф купышхо блэкӀэу зызэхехым, къэупчӀагъ: – Сыда мыр?

37– Назарет щыщ Исус мыщ блэкӀы, – къыраӀуагъ цӀыфхэм.

38Ар къызаӀом, нэшъур мэкъэшхокӀэ къэджагъ: – Даутэ ы Къо[*] Исус, гукӀэгъу къысфэшӀ![+]

39Апэ ит цӀыфхэм амыдэу, «Щыгъэт!» – къыраӀуагъ. Ау ар джыри нахь мэкъэшхокӀэ къэджагъ: – Даутэ ы Къу, гукӀэгъу къысфэшӀ!

40Исус къызэтеуцуи, ежь дэжь а лӀыр къаригъэщагъ. Нэшъур пэгъунэгъу къызэхъум, еупчӀыгъ:

41– Сыда къыпфэсшӀэнэу узыфаер? – Тхьэматэ, сынэхэр къэгъэплъэжь, – къыӀожьыгъ нэшъум.

42– Унэхэр къэплъэжьыщт, – къыриӀуагъ Исус. – УишӀошъхъуныгъэ уигъэхъужьыгъ[+].

43Ардэдэм нэшъум ынэхэр къэплъэжьыгъэх, Тхьэми щытхъу фишӀызэ, Исус ыуж ихьагъ. ЦӀыф пстэуми ар залъэгъум, ахэми Тхьэм щытхъу фашӀыгъ.

#### ЯПШӀЫКӀУБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Исусрэ Закхейрэ

1Ащ нэужым Исус къалэу Ерихон дэхьагъэу пхырыкӀыщтыгъ[+]. 2Закхей ыцӀэу лӀы горэ ащ дэсыгъ. Ар хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэм япащэхэм ащыщыгъ, цӀыф баигъ. 3Исус хэтми зыщыщыр зэригъэлъэгъумэ шӀоигъуагъ, ары шъхьакӀэ ежь лъагэпти, цӀыф купышхом хэтэу зи ылъэгъун ылъэкӀыщтыгъэп. 4Арыти, цӀыфхэм апэ ишъи, ынджыр чъыг горэм дэпшыягъ, Исус ылъэгъуным пае, сыда пӀомэ, Исус а гъогумкӀэ блэкӀын фэягъ.

5Исус а чӀыпӀэм зынэсым, дэплъыий, Закхей риӀуагъ: – Закхей, псынкӀэу къех, непэ уадэжь себлэгъэн фае.

6Закхей псынкӀэу къехыжьи, игуапэу иунэ Исус ригъэблэгъагъ. 7ЦӀыф пстэуми ар залъэгъум, агу емыӀоу аӀуагъ: – ПсэкӀод зышӀэрэм дэжь хьакӀэу ихьагъ[+].

8Закхей къэтэджи, Зиусхьан Исус къыриӀуагъ: – Моу къэдаӀолъ, Зиусхьан! Симылъку ызыныкъо тхьамыкӀэхэм ястыщт. Ӏоф горэмкӀэ цӀыф горэ згъэпцӀагъэмэ, фэдиплӀыкӀэ фэспщыныжьыщт[+].

9– ЦӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр непэ мы унагъом дэжь къэкӀуагъ, – риӀуагъ Исус Закхей, – сыда пӀомэ, мы лӀыри Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщ[+]. 10Сыда пӀомэ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызфэкӀуагъэр цӀыф кӀодыгъэхэм алъыхъунышъ, мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэр ары.


Минэ зыцӀэ ахъщэхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 25:14-30)

11[•]Исус къыӀорэ гущыӀэхэм цӀыфхэр ядэӀухэ зэхъум, мы гъэсэпэтхыдэр къыпигъэхъуагъ; сыда пӀомэ, Исус Ерусалим игъунэгъугъ, Тхьэм и Тетыгъошхо ардэдэм къэлъэгъонэуи цӀыфхэр гугъэщтыгъэх[+]. 12Аущтэу зэхъум, Исус къыӀуагъ: – Пщы горэ хэгъэгу чыжьэ горэм кӀон фэягъ, ежь ихэгъэгу пае пачъыхьэ заригъэшӀынышъ, етӀанэ къыгъэзэжьыным пае. 13ДэкӀыным ыпэкӀэ, иунэӀутхэм ащыщ нэбгырипшӀмэ къяджи, минэ[*] зырыз арити, ариӀуагъ: «Къэсэгъэзэжьыфэ, мы ахъщэр жъугъэзекӀо, шъущ, шъущаф». 14Ау мы пщым ихэгъэгу щыщ цӀыфхэм ежь ауджэгъущтыгъэти, «Мы лӀыр пачъыхьэ къытфэхъунэу тыфаеп» арагъэӀонэу лӀыкӀохэр пщым ыужкӀэ а хэгъэгум агъэкӀуагъэх[+].

15Ащ пае къэмынэу а пщыр пачъыхьэу агъэнэфагъ. ЕтӀанэ пщым къызегъэзэжьым, унэӀутхэу ахъщэхэр зэритыгъагъэхэм къяджагъ. Ахэмэ ащыщэу хэти ищэн-щэфэн ӀофкӀэ ыгъэхъагъэхэр зэригъашӀэмэ шӀоигъуагъ. 16Апэрэ унэӀутыр къакӀуи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, къысэптыгъэ минэ ахъщэмкӀэ фэдипшӀ къэзгъэхъагъ». 17Тхьэматэм ащ риӀуагъ: «Дэгъоу пшӀагъэ, сиунэӀут дэгъу! Ӏоф макӀэхэмкӀэ сызщыгугъын лӀэу узэрэпсэугъэм пае, къэлипшӀ къыпӀэкӀэслъхьащт»[+].

18ЯтӀонэрэ унэӀутыр къакӀуи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, къысэптыгъэ минэ ахъщэмкӀэ фэдитф къэзгъэхъагъ». 19Тхьэматэм ащ риӀуагъ: «Къэлитф о къыпӀэкӀэслъхьащт».

20Ящэнэрэ унэӀутри къакӀуи, къыӀуагъ: «Тхьэматэ, мары о уиминэ ахъщэ. Хъэдэным кӀоцӀысщыхьи, щызгъэлъыгъ. 21УзэрэлӀ пхъашэм пае, сыкъыпщыщынагъ. УмыгъэтӀылъыгъэр къэоштэжьы, чӀыгум о хэмыпхъагъэри охыжьы». 22Итхьэматэ ащ риӀуагъ: «О уигущыӀэхэмкӀэ узгъэмысэщт, о уунэӀут бзадж! О пшӀэщтыгъ сэ сызэрэлӀ пхъашэри, сымыгъэтӀылъыгъэр къызэрэсштэжьырэри, чӀыгум хэсымыпхъагъэр зэрэсхыжьырэри[+]. 23Сиахъщэ ахъщэхъожьхэм сыда о зыкӀямытыгъэр? Ащыгъум къызысэгъэзэжьым, сиахъщэ хэхъуагъэу къычӀэсхыжьыщтыгъ». 24ЕтӀанэ тхьэматэм къыбгъодэтхэм ариӀуагъ: «Мы лӀым минэ ахъщэр Ӏышъухи, минэ ахъщипшӀ зиӀэм ешъут». 25Ахэмэ раӀуагъ: «Тхьэматэ, минэ ахъщипшӀ ащ иӀэба?»

26Тхьэматэм къыӀожьыгъ: «Сэ шъосэӀо, Тхьэм хэт щыщми зиӀэм нахьыбэ къыритыщт, ау Тхьэм зи зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжьыщт[+]. 27Ау джы сэ сипыйхэу пачъыхьэ сафэхъунэу фэмыягъэхэр къашъущэхи, сапашъхьэ щышъуукӀых»[+].


Щытхъушхо иӀэу, Исус Ерусалим зэрэдэхьагъэр


(Маттэ 21:1-11; Марк 11:1-11; Иуан 12:12-19)

28[•]Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэм, ЕрусалимкӀэ дэкӀоенэу игъогу техьажьыгъ. 29Елеон Ӏуашъхьэм Ӏус къуаджэхэу Бет-Фагиерэ Бет-Аниерэ зыцӀэхэм Исус ягъунэгъу зэхъум, игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу ыпэ ыгъэкӀуагъэх,[+] 30моущтэу ариӀозэ: – ШъупэчӀынэтӀэ къуаджэм шъудахь. Шъузэрэдахьэу щыд къунанэу цӀыф ныбжьи зытемытӀысхьагъэр епхыгъэу шъуапэ къифэщт. Ар къэшъутӀати, моу къашъущэ. 31«Сыд ар къызкӀэшъутӀатэрэр?» ыӀоу зыгорэ къышъоупчӀымэ, моущтэу ешъуӀу: «Зиусхьаныр ащ фай».

32А лӀыкӀуитӀур кӀуи, Исус зэрариӀуагъэм тетэу зэкӀэ къагъотыгъ. 33Щыд къунаныр къызатӀатэм, зиехэм къараӀуагъ: – Сыда щыд къунаныр къызкӀэшъутӀатэрэр?

34– Зиусхьаныр мыщ фай, – къаӀуагъ ахэмэ.

35ЕтӀанэ щыд къунаныр Исус дэжь къащи, ящыгъынхэр тыралъхьэхи, Исус тырагъэтӀысхьагъ. 36Исус щыд къунаным тесэу кӀо зэхъум, цӀыфхэм ящыгъынхэр гъогум фытыраубгъощтыгъэх[+].

37Ерусалим игъунэгъоу гъогур Елеон Ӏуашъхьэм къызщехырэ чӀыпӀэм Исус зынэсым, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу алъэгъугъэ пстэуми апае гушӀохэу, мэкъэшхокӀэ Тхьэм щытхъу фашӀэу, игъогу рыкӀорэ куп пстэуми аӀоу аублагъ:

38– Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэ пачъыхьэм щытхъушхор ий! Мамырныгъэ уашъом щыӀ! Анахь Лъагэм щытхъушхор ий! [*][+]

39ЦӀыф купышхом хэтэу фарисей заулэмэ Исус къыраӀуагъ: – Дин гъэсакӀу, уигъогу рыкӀохэрэм щагъэтынэу яӀу![+]

40– Сэ шъосэӀо, – къыӀожьыгъ Исус, – ахэмэ щагъэтмэ, мыжъохэр къэкуощтых.

41Исус Ерусалим нахь игъунэгъоу къэси, къалэр зелъэгъум, ащ фэгъызэ къыӀуагъ:[+]

42– О мамырныгъэ къыпфэзыхьыщт Ӏофхэр непэ пшӀагъот, ау джы о унэхэм ахэр ашӀогъэбылъыгъэх;[+] 43сыда пӀомэ, уипыйхэм пытапӀэхэмкӀэ укъызауцухьащт мафэхэр къыпфэкӀощтых. Ахэмэ о укъаухъурэищт, тыдрэ лъэныкъокӀи къыптезэрэгъэбэнэщтых. 44Уипыйхэм ори уибынхэу къыбдыдэсхэри шъуагъэкӀодыщт, мыжъуитӀу зэтелъэуи къагъэнэщтэп, умыкӀодэу Тхьэм укъызщигъэнэжьын уахътэм узэрэригъэфагъэр къызэрэбгурымыӀуагъэм пае[+].


Исус щэн-щэфакӀохэр Тхьэм иунэшхо къызэрэчӀифыгъэхэр


(Маттэ 21:12-17; Марк 11:15-19; Иуан 2:13-22)

45[•]ЕтӀанэ Исус Тхьэм иунэшхо чӀахьи, щэн-щэфакӀохэр[*] къычӀифхэу ыублагъ. 46Ахэмэ ариӀуагъ: – Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Сэ сиунэ тхьэлъэӀупӀэщт», ау шъо «хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэм»[*] фэдэ шъушӀыгъэ.

47Мафэ къэси Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъ. Ары шъхьакӀэ дин пэщэшхохэм, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм, адрэ тхьэматэхэу цӀыфмэ яӀэхэм Исус зэрагъэкӀодыщт шӀыкӀэм лъыхъухэу аублагъ, 48ау цӀыф пстэуми ягуапэу Исус едэӀущтыгъэхэти, рашӀэн мыхъун зи агъотыгъэп.

#### ЯТӀОКӀЭНЭРЭШЪХЬ


Джурт тхьэматэхэр Исус итетыгъо къезытыгъэмкӀэ къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 21:23-27; Марк 11:27-33)

1[•]Мафэ горэм Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, Исус цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэзэ, къэбарышӀур аригъэӀущтыгъ. Джащыгъум дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ нахьыжъхэр ягъусэхэу къыбгъодахьэхи, къеупчӀыгъэх:

2– КъытаӀу, мы Ӏофхэр пшӀэнхэу фитыныгъэр тыда къыздипхыгъэр, е ахэр пшӀэнхэу тетыгъор хэта о къыозытыгъэр[+]?

3– Сэри шъо Ӏоф горэкӀэ сышъоупчӀыщт, – ариӀожьыгъ Исус. – ПэгъокӀ къысэшъут. 4Иуан цӀыфхэр ыумэхъынхэу хэта къэзгъэкӀуагъэр, цӀыфхэр ара, хьауми Тхьэр ара[+]?

5– «Тхьэр ары Иуан къэзгъэкӀуагъэр» тӀомэ, «Адэ, сыда Иуан къыӀуагъэхэр шъушӀошъ зыкӀэмыхъугъэр?» къыӀожьыщт, – аӀозэ, ахэр зэупчӀыжьыгъэх[+]. 6– Ау «ЦӀыфхэр ары къэзгъэкӀуагъэхэр» тӀомэ, цӀыф пстэури мыжъохэмкӀэ къытаохэзэ, таукӀыщт, сыда пӀомэ, Иуан зэрэпегъымбарыгъэр ашӀошъ мэхъу[+]. 7Арыти, – Иуан къэзгъэкӀуагъэр тшӀэрэп, – къаӀуагъ.

8– Ащыгъум сэри шъосӀощтэп, мы Ӏофхэр сшӀэнхэу фитыныгъэр къыздисхыгъэр, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ.


СэнэшъхьэшӀэ бзаджэхэм яхьылӀэгъэ гъэсэпэтхыдэр


(Маттэ 21:33-46; Марк 12:1-12)

9[•]ЕтӀанэ Исус цӀыфхэм мы гъэсэпэтхыдэр афиӀуатэу ыублагъ: – ЛӀы горэм сэнэшъхьэ хатэ ыгъэтӀысхьи, сэнэшъхьэшӀ горэхэм аӀэкӀилъхьагъ. Ащ нэужым хымэ хэгъэгу горэм бэрэ къэтынэу кӀуагъэ[+]. 10Сэнэшъхьэ пычыжьыгъор къызэсым, исэнэшъхьэ Ӏахь къыратыжьынэу сэнэшъхьэшӀхэм адэжь унэӀут горэ ыгъэкӀуагъ. Ау сэнэшъхьэшӀхэр унэӀутым къеохи, ӀэнэкӀэу къатӀупщыжьыгъ. 11Хатэр зием етӀани унэӀут горэ ыгъэкӀуагъ, ау ащи къеохи, лые къырахи, ӀэнэкӀэу къатӀупщыжьыгъ. 12ЕтӀани ящэнэрэ унэӀут горэ ыгъэкӀуагъ. Ари къауӀи, къыдафыжьыгъ[+].

13Джащыгъум сэнэшъхьэ хатэр зием къыӀуагъ: «Сыда сшӀэщтыр? Сэ шӀу слъэгъурэ скъо кӀасэр згъэкӀон. Ащ лъытэныгъэ къыфашӀынкӀи мэхъу»[+]. 14Ау сэнэшъхьэшӀхэм хатэр зием ыкъо залъэгъум, зэупчӀыжьхи, зэраӀожьыгъ: «Мыры сэнэшъхьэ хатэр къызыфэнэжьыщтыр. Ар тэжъугъэукӀи, сэнэшъхьэ хатэр тэ къытфэнэжьыщт»[+]. 15Аущтэу сэнэшъхьэ хатэм къыдадзыжьи, къаукӀыгъ. – Сэнэшъхьэ хатэр зием сыда ахэмэ аришӀэщтыр[+]? 16Ар къэкӀонышъ, сэнэшъхьэшӀхэр ыгъэкӀодынхэшъ, сэнэшъхьэ хатэр нэмыкӀхэм аӀэкӀилъхьащт, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Тхьэм ерэмыд! – къаӀуагъ, цӀыфхэм ар зызэхахым[+].

17Ау Исус ахэмэ яплъи, къыӀуагъ: – Ащыгъум мы гущыӀэхэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэм[*] сыда къарыкӀырэр: «Унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэ мыжъор унэр зыӀыгъырэ лъэпсэ дэдэ хъугъэ»[+]?

18– А мыжъом тефэрэр къызэпкъыриутыщт, ау зытефэрэр мыжъом ыщытӀэщт.

19[•]Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ дин пэщэшхохэмрэ Исус мы гъэсэпэтхыдэр ежьхэм яхьылӀагъэу къызэриӀотагъэр къагурыӀуагъэти, а сыхьат дэдэм Исус къаубытынэу пылъыгъэх, ау цӀыфхэм ащыщынэщтыгъэх.


Хьакъулахь ахъщэм ехьылӀагъ


(Маттэ 22:15-22; Марк 12:13-17)

20Арыти, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ дин пэщэшхохэмрэ Исус еплъакӀощтыгъэх, къуалъхьэкӀи ащэфыгъэхэу, шъыпкъагъэ зиӀашъо зытезгъаорэ цӀыф куп фагъэкӀуагъ. Исус хэкум ипщэу тетыгъор зиӀэм ӀэкӀагъэхьаным пае, гущыӀэ горэм тыраубытэнэу гугъэщтыгъэх[+]. 21Ахэр Исус къеупчӀыгъэх: – Дин гъэсакӀу, о шъыпкъэр къызэрэпӀорэри, цӀыфхэм шъыпкъэр зэрябгъашӀэрэри тэшӀэ. ЦӀыфхэм ятеплъэ уемыплъэу, цӀыф пстэури уизэфэд, шъыпкъагъэм тетэуи Тхьэм игъогу цӀыфхэм яогъашӀэ. 22Кайсарым[*] хьакъулахь ахъщэр етты хъущта, мыхъущта[+]?

23Ау Исус ахэмэ ятхьагъэпцӀыгъэ гу лъитагъэти, ариӀуагъ: – Сыд пае сыхэжъугъэукъонэу шъупылъа[+]? 24Зы динар[*] сэжъугъэлъэгъу. Хэта зисурэт мыщ итыри, хэта зыцӀэ мыщ тетхагъэри? – Кайсарыр ары, – къаӀуагъ ахэмэ.

25– Ащыгъум Кайсарым иер Кайсарым ешъутыжь, Тхьэм иери Тхьэм ешъутыжь, – ариӀуагъ Исус[+].

26Аущтэу цӀыфхэм апашъхьэ гущыӀэ горэм щытыраубытэн алъэкӀыгъэп, пэгъокӀэу Исус аритыгъэри агъэшӀагъозэ, заушъэфыгъ.


Саддукейхэр лӀагъэхэм къэтэджыжьыкӀэ афэхъущтым ехьылӀагъэу Исус къызэреупчӀыгъэхэр


(Маттэ 22:23-33; Марк 12:18-27)

27[•]ЛӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ саддукейхэмэ[*] ащыщхэу заулэ Исус къыбгъодахьи, къеупчӀыгъ:[+]

28– Дин гъэсакӀу, пегъымбар Мусэ моущтэу къытфитхыгъ[*]: «ЛӀы горэм ыш лӀэу, лъфыгъэ имыӀэу шъуз къыкӀэнмэ, ыш унагъо фишӀэным пае, а лӀым шъузабэр къыщэжьын фае»[+]. 29Зэкъошибл щыӀагъ. Ахэмэ ащыщэу апэрэм шъуз къыщагъ, ау лъфыгъэ имыӀэу дунаим ехыжьыгъ. 30ЯтӀонэрэми а шъузыр къыщэжьыгъ. Ащи лъфыгъэ имыӀэу дунаим ехыжьыгъ. 31Ящэнэрэми а шъузыр къыщэжьыгъ. Ащ фэдэуи яблэнэрэм нэс лъфыгъэ ямыӀэу зэкӀэри дунаим ехыжьыгъэх. 32Зэпстэуми ауж дэдэу шъузыри дунаим ехыжьыгъ. 33Джы лӀагъэхэр къызытэджыжьхэкӀэ, хэта зишъузыщтыр ар? Сыда пӀомэ, нэбгыриблыми шъузэу яӀагъэшъ ары.

34– Джырэ цӀыфхэм къащэ, дэкӀох, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ.

35– Ау лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьынхэшъ, адрэ дунаим щыпсэунхэу зифэшъуашэхэм шъуз къащэжьыщтэп, лӀыми дэкӀожьыщтхэп[+]. 36Ахэр мэлэӀичхэм афэдэх, лӀэн алъэкӀыжьыщтэп, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэхэшъ, Тхьэм ибыных. 37Ау лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр пегъымбар Мусэми нафэу къыгъэлъэгъуагъ. Сыда пӀомэ, пэнэ куандэм икъэбар[*] Тэурат хабзэм зэрыт чӀыпӀэм ит пегъымбар Мусэ Тхьэу Зиусхьаным «Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я ТхьэкӀэ» зэреджэрэр[+]. 38Ащ къикӀырэр Тхьэр псэухэмрэ лӀагъэхэу зыфаӀохэрэмрэ зэря Тхьэр ары; сыда пӀомэ, ежьыркӀэ пстэури псэух.

39Исус ар къызеӀом, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ащыщхэу заулэмэ къаӀуагъ: – Дин гъэсакӀу, дэгъоу къэпӀуагъ.

40ЕтӀанэ ащ нэмыкӀыкӀэ Исус къеупчӀыжьынэу хэти тегушхуагъэп[+].


Христос хэта зыкъор?


(Маттэ 22:41-46; Марк 12:35-37)

41[•]Ащ дэжьым Исус ахэмэ ариӀуагъ: – Христос[*] Даутэ ыкъоу сыдэущтэу аӀора[+]? 42-43Сыда пӀомэ, ежь Даутэ мыщ фэдэу къызэриӀуагъэр Орэд ЛъапӀэхэм арытба[*]:

«Тхьэу Зиусхьаным сэ си Зиусхьан къыриӀуагъ: О уипыйхэр лъэгукӀэтын къыпфэсшӀыфэхэ, сэ сиджабгъукӀэ къызгос»[+]?

44– Ежь Даутэ Христос «Си ЗиусхьанкӀэ» еджэ, – къыпигъэхъожьыгъ Исус. – Арэу зыхъукӀэ, сыдэущтэу Христос Даутэ ы къо хъура?


Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм ямысагъэ къызэрэхигъэщыгъэр


(Маттэ 23:1-36; Марк 12:38-40; Лука 11:37-54)

45ЦӀыф пстэури Исус къедэӀухэ зэхъум, игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

46– Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм шъуафэсакъ. Ахэмэ шъошэ кӀыхьэхэр ащыгъхэу къакӀухьаныр якӀас. ЗэӀукӀэхэми ежьхэм аӀэхэм цӀыфхэр ащырагъэбэунхэр шӀу алъэгъу. Синэгогухэм цӀыфхэр защызэӀукӀэхэкӀи, гухэхъо Ӏанэхэм тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэр щаубытынхэри шӀу алъэгъу[+]. 47Шъузабэхэм яунэхэри атырахых. ЦӀыфхэм агъэшӀэгъоным пае, ятхьэлъэӀухэр агъэкӀыхьэх. Тхьэм ахэр инэу ыгъэпщынэщтых.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЗЫНЭРЭШЪХЬ


Шъузабэм ахъщэу Тхьэм пае ытыгъэр


(Марк 12:41-44)

1[•]Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу зэплъэм, цӀыф байхэм Тхьэм тын фашӀэу, ахъщэхэр пхъуантэхэм адалъхьэхэу ылъэгъугъ[+]. 2Яплъ зэхъум, шъузэбэ тхьамыкӀэ горэми гъоплъэ ахъщитӀу пхъуантэм дилъхьэу ылъэгъугъ.

3– Шъыпкъэр шъосэӀо, – къыӀуагъ Исус, – мы шъузэбэ тхьамыкӀэм адрэ пстэуми анахьи нахьыбэ дилъхьагъ; 4сыда пӀомэ, ахэмэ ахъщэу къялыжьыгъэм щыщ далъхьагъэти ары, ау а шъузабэм зэрыпсэунэу мэкӀэ тӀэкӀоу иӀэр зэкӀэ дилъхьагъ[+].


Тхьэм иунэшхо зэрэзэхакъутэщтыр Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 24:1-2; Марк 13:1-2)

5[•]Тхьэм иунэшхо мыжъо дахэхэмкӀи тынхэу цӀыфхэм Тхьэм фашӀыгъэхэмкӀи дахэу зэрэгъэкӀэрэкӀагъэм игугъу зашӀым, Исус къыӀуагъ:

6– Мыщ щышъулъэгъурэр мыжъуитӀу къызэтемынэжьэу, пстэури къызызэхэтэкъощт мафэхэр къэсыщтых[+].

7– Дин гъэсакӀу, о зыфэпӀогъэ Ӏофхэр сыдигъо къэхъущтха, ахэр къызэрэхъущтхэм янэшанэри сыд фэда? – къеупчӀыгъэх ахэр.


Нэшанэхэмрэ къиныбэ щэчынымрэ


(Маттэ 24:3-14; Марк 13:3-13)

8– ЦӀыфхэм шъукъызэрамыгъэпцӀэщтым шъуфэсакъ, – къыӀожьыгъ Исус. – Сыда пӀомэ, сэ сцӀэкӀэ зэджэжьхэу, «Сэры Христосыр» аӀоу, «Мафэр къэблэгъагъ» аӀоу, къэкӀощт цӀыфхэр бэ хъущтых. Ахэмэ ауж шъуимыхь[+]. 9Заохэм якъэбархэмрэ пачъыхьагъухэм ягъэпсыкӀэ акъутэжьынэу цӀыфхэм зыкъызэраӀэтыхэрэм якъэбархэмрэ зызэхэшъухыкӀэ, шъукъэмыщт. А Ӏофхэр къэхъунхэ фае, ау дунаим икӀэух шӀэхэу къэсыщтэп.

10– Зы лъэпкъыр адрэ лъэпкъым, зы пачъыхьагъури адрэ пачъыхьагъум езэонэу къэтэджыщт, – етӀанэ ариӀуагъ Исус[+]. 11– ЧӀыпӀэ-чӀыпӀэхэми чӀыгур ин дэдэу ащысысыщт, зэпахырэ узхэри гъаблэхэри къэхъущтых. Уашъоми щынэгъошхо нэшанэхэр къикӀыщтых[+].

12– Ау мы Ӏоф пстэури къэхъунхэм ыпэкӀэ, сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, цӀыфхэм шъуаубытыщт, къини шъуагъэщэчыщт. Синэгогухэм шъуаратыщт, хьапсхэми шъуачӀадзэщт, пачъыхьэхэмрэ Ӏэшъхьэтетхэмрэ апашъхьи шъуращэщт[+]. 13Джащыгъум ахэмэ апашъхьэ къэбарышӀум шыхьат шъуфэхъущт. 14Ау мыр шъугухэм арыжъугъэлъ: зыжъугъэхыеу яшъуӀощтыр ыпэкӀэ жъугъэхьазырыным шъупымылъ; 15сыда пӀомэ, къышъонэкъокъухэрэр къышъупэмыуцужьышъунхэу, къышъупэмыгущыӀэжьышъунхэу гущыӀэхэри акъылышӀуи къышъостыщтых[+]. 16Шъуянэ-шъуятэхэми, шъушыхэми, шъуиблагъэхэми, шъуиныбджэгъухэми тетыгъо зиӀэхэм шъуарагъэубытыщт, шъуащыщэу зы купи аукӀыщт. 17Шъо сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, цӀыф пстэуми шъуауджэгъущт. 18Ау зы шъхьац налъи шъо шъушъхьэхэм ахэкӀодыкӀыщтэп[+]. 19Теубытагъэ шъуиӀэмэ, шъупсэхэр мыкӀодхэу къэжъугъэнэжьыщтых.


Ерусалим зэракъутэщтыр Исус къызэриӀуагъэр


(Маттэ 24:15-21; Марк 13:14-19)

20[•]– Ерусалим дзэхэм къауцухьагъэу зышъулъэгъукӀэ, икъутэжьыгъо къызэрэблэгъагъэр шъушӀэщт. 21Ащыгъум Иудей хэкум ис цӀыфхэр Ӏуашъхьэхэм ярэкӀолӀэжьых, къалэм дэсхэри дэрэкӀыжьых, губгъом итхэри къалэм дэрэмыхьажьых. 22Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт пстэури къэшъыпкъэжьынхэм пае, цӀыфхэм ашӀагъэхэр Тхьэм зыщаригъэпщыныжьын мафэхэр мырых. 23А мафэхэм бзылъфыгъэ лъэрмыхьхэмрэ сабый быдзашъо зиӀэхэмрэ гъогу мыгъо теуцощтых. Мы хэгъэгум ицӀыфхэр къинышхо хэфэщтых, Тхьэри мы лъэпкъым лъэшэу къыфэгубжыщт[+]. 24Ахэмэ ащыщхэр чатэкӀэ аукӀыщтых, адрэхэри гъэрэу аубытыгъэхэу лъэпкъ пстэуми адэжь ащэщтых. Хымэ лъэпкъхэм ялъэхъан аухыфэ, ахэмэ Ерусалим лъэгукӀэ аутэщт[+].


ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо дунаим къызэрэкӀожьыщтыр


(Маттэ 24:29-31; Марк 13:24-27)

25[•]– Нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр тыгъэм, мазэм, жъуагъохэм къащылъэгъощтых. ЧӀылъэм тет цӀыф лъэпкъхэм ашӀэщтыр амышӀэу агу кӀодыщт. Хыри лъэшэу къыдэуаеу ибырсыр мэкъэшхо къэӀущт. 26Дунаим къыщыхъущтхэм паплъэхэу, цӀыфхэр щынагъом хэтхэу мэхыщтых, сыда пӀомэ, уашъом щыӀэ кӀуачӀэхэр хъыещтыхэшъ ары. 27Джащыгъум ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ошъуапщэм хэтэу, лъэкӀышхорэ щытхъушхорэ иӀэхэу къакӀоу цӀыфхэм алъэгъущт[+]. 28А Ӏофхэр къэхъухэу заублэкӀэ, шъукъэтэджи, шъушъхьэхэр къэшъуӀэтых, сыда пӀомэ, Тхьэм къиным шъузщыхихыжьыщт мафэр къэблэгъагъэшъ ары.


Ынджыр чъыгым шъыпкъэу къыдгуригъаӀорэр


(Маттэ 24:32-35; Марк 13:28-31)

29[•]ЕтӀанэ Исус гъэсэпэтхыдэ ариӀуагъ: – Ынджыр чъыгымрэ адрэ чъыг пстэумрэ шъуяплъ. 30Чъыгхэр къэтӀэмхэу зыфежьэхэкӀэ, гъэмафэр зэрэблагъэр зыми къышъуимыӀоу шъошӀэба? 31Ащ фэдэу шъори мы Ӏофхэр къэхъухэу зышъулъэгъухэкӀэ, Тхьэм и Тетыгъошхо благъэ къызэрэхъугъэр зэжъугъашӀэ.

32– Шъыпкъэр шъосэӀо, мы Ӏофхэр зэкӀэ къэхъунхэм ыпэ, мы лъэпкъыр кӀодыщтэп[+]. 33Уашъомрэ чӀылъэмрэ кӀодыжьыщтых, ау сигущыӀэхэр кӀодыжьыщтхэп[+].


Сыдигъуи шъусакъ!

34– Ешхэ-ешъонымкӀи, утэшъонымкӀи, мы дунаим игугъухэмкӀи шъушъхьэхэр зэӀышъумыгъэхьанхэу шъузфэсакъыжь. Армырмэ, шъумышӀахэу а мафэр къышъутеощт. 35Сыда пӀомэ, а мафэр чӀылъэ шъхьашъом тет цӀыф пстэуми хъытыум фэдэу къафэкӀощт. 36Сыдигъуи шъусакъ, къэхъущт пстэуми шъуахэкӀыным паий, кӀуачӀэ жъугъотынышъ, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ыпашъхьэ шъузэрихьащтымкӀэ Тхьэм шъуелъэӀу зэпыт[+].

37Мафэ къэс Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэщтыгъ, ау чэщ къэхъу къэс, къалэм дэкӀыти, Елеон зыцӀэ Ӏуашъхьэм чэщыр щырихыщтыгъ[+]. 38Жьэу пчэдыжь къэс Исус едэӀунхэу цӀыф пстэури Тхьэм иунэшхо къакӀощтыгъэх.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТӀУНЭРЭШЪХЬ


Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт тхьэматэхэм Исус тхьагъэпцӀыгъэкӀэ аукӀынэу гухэлъ зэрашӀыгъэр


(Маттэ 26:1-5, 14-16; Марк 14:1-2, 10-11; Иуан 11:45-53)

1[•]Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэшхохэу ӀутӀыжъкӀэ заджэхэрэр[*] къэблэгъагъэх[+]. 2Дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ Исус цӀыфхэм амышӀэу зэрагъэкӀодыщт шӀыкӀэм лъыхъущтыгъэх, сыда пӀомэ, ахэр цӀыфхэм ащыщынэщтыгъэхэти ары. 3Джащыгъум Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ащыщэу ИскариоткӀэ заджэхэрэ Иудэ ыгу шэйтаныр ихьагъ[+]. 4ЕтӀанэ Иудэ дин пэщэшхохэмрэ Тхьэм иунэшхо икъэрэгъулэхэм япащэхэмрэ адэжь кӀуи, Исус зэраригъэубытыщт шӀыкӀэмкӀэ адэгущыӀагъ. 5Ахэр гушӀуагъэх, ахъщи къыратынэу къагъэгугъагъ. 6Аущтэу Иудэ адишти, цӀыф купышхохэм амышӀэу Исус аригъэубытыным пае, Ӏэрыфэгъу уахътэ паплъэу ыублагъ[+].


Исус игъогу рыкӀохэрэм ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр зэрагъэхьазырыгъэр


(Маттэ 26:17-25; Марк 14:12-21; Иуан 13:21-30)

7[•]Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэм ащыщэу ӀутӀыжъ шъынэр зыщышӀуаубзын фэе мафэр къэсыгъ[+]. 8Аущтэу зэхъум, Исус Петрэрэ Иуанрэ ыгъэкӀуагъэх, моущтэу ариӀуагъэу: – ШъукӀуи, ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр тшӀыным пае жъугъэхьазыр.

9– Тыдэ щыдгъэхьазырынэу уфая? – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

10– ШъукъэдаӀу! – ариӀуагъ Исус. – Къалэм шъузэрэдахьэу, лӀы горэм псы къошын ыхьэу шъурихьылӀэщт. А лӀым ыуж шъуитэу унэу зэрыхьэрэм шъори шъуихьи, 11унэр зием ешъуӀу: «Дин гъэсакӀом къыуеӀо: Сэррэ сигъогу рыкӀохэрэмрэ ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр зыщытшӀыщт хьакӀэщыр тыдэ щыӀа?» 12Джащыгъум унэ зэтетым ышъхьагърэ къатым тетэу гъэкӀэрэкӀагъэ хьэкӀэщышхо шъуигъэлъэгъущт. Ащ зэкӀэри щыжъугъэхьазыр.

13Ахэр етӀанэ кӀохи, Исус къызэрариӀуагъэм тетэу къагъоти, ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр агъэхьазырыгъ.


Зиусхьаным ипчыхьэшъхьашх


(Маттэ 26:26-30; Марк 14:22-26; 1 Кор. 11:23-25)

14[•]Сыхьатыр къызэсым, апостол нэбгырэ пшӀыкӀутӀур игъусэу Исус Ӏанэм пэтӀысхьагъ.

15– Къин сщэчыным ыпэкӀэ, мы ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр къыжъудэсшӀы лъэшэу сшӀоигъуагъ, – ариӀуагъ ахэмэ. 16– Сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, Тхьэм и Тетыгъошхо къэсыгъэу, ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхом къикӀырэр къэшъыпкъэжьыфэ, ӀутӀыжъ пчыхьэшъхьашхэр сшӀыжьыщтэп[+].

17ЕтӀанэ Исус шъуалъэ къышти, Тхьэм щытхъу фишӀи, къыӀуагъ: – Мыр шъушти, мыщ итым щыщ шъукъыздешъу; 18сыда пӀомэ, сэ шъосэӀо, Тхьэм и Тетыгъошхо къэсыфэ, сэнэшъхьэпсым сешъожьыщтэп.

19ЕтӀанэ Исус хьалыгъур къыштагъ, Тхьэм щытхъу фишӀи, зэгуичи, ахэмэ арити, къыӀуагъ: – Мы хьалыгъур сэ спкъэу шъо сишӀуагъэ шъокӀынэу стыщтыр ары. Шъугу сыкъэжъугъэкӀыжьыным пае, шъушхы[+].

20Ащ фэдэу пчыхьэшъхьэшхэ ужым шъуалъэр къышти, къыӀуагъ: – Мы шъуалъэм сэнэпсэу итым къикӀырэр зэзэгъыныгъакӀэу Тхьэм ежьыррэ шъоррэ шъуазыфагу дилъхьэрэр ары. А зэзэгъыныгъакӀэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр лъэу шъо сишӀуагъэ шъокӀынэу къыскӀэкӀыщтыр ары.[*][+] 21Ау тетыгъо зиӀэхэм сязгъэубытыщтыр сигъусэу мы Ӏанэм пэс[+]. 22ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо Тхьэм зэриухэсыгъэм тетэу, дунаим ехыжьыщт, ау тетыгъо зиӀэхэм ар язгъэубытырэр гъогу мыгъо теуцуагъ[+].

23Исус ар зеӀом, игъогу рыкӀохэрэр зэупчӀыжьхэу аублагъ: – Тэ тщыщэу хэта ар зышӀэн зыгу хэлъыр?


Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу анахь инэу алъытэн фаемкӀэ зэрэзэнэкъокъугъэхэр

24[•]Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу анахь инэу алъытэн фаемкӀэ зэнэкъокъухэу аублагъ.

25– Дунаим тет пачъыхьэхэр цӀыфхэм апшъэ дэсых, – ариӀуагъ Исус. – Тетыгъор зиӀэхэми шӀу зышӀэхэрэмкӀэ цӀыфхэр зэрагъаджэх. 26Шъо шъузэрэзэфыщытын фаер арэп. Ар мыхъоу, шъуазыфагу анахь иныр цӀыкӀум фэдэ орэхъу, тхьэматэри шъхьагърытым фэдэ орэхъу[+]. 27Хьауми хэта анахь иныр, Ӏанэм пэсыр ара, шъхьагърытыр ара? Ӏанэм пэсыр арыба? Ау шъхьагърытым фэдэу сэ сышъухэт[+]. 28Сэ къин сщэч зэхъуми, сигъусагъэхэр шъоры[+]. 29Сэ тетыгъо сиӀэнэу ся Тэ къызэрэситыгъэм фэдэу, шъори тетыгъо шъуиӀэнэу шъосэты[+]. 30Сэ си Тетыгъошхо къызыскӀэ, сиӀанэ шъупэсэу шъушхэщт, шъуешъощт, Израиль илӀэкъо пшӀыкӀутӀум хьыкум атешъушӀыхьанэу пачъыхьэ тӀысыпӀэхэм шъуатетӀысхьащт[+].


«Сэ сызыщыщыр умышӀэу къэпӀощт» Исус Петрэ зэрэриӀуагъэр


(Маттэ 26:31-35; Марк 14:27-31; Иуан 13:36-38)

31[•]– Симон, Симон, къэдаӀу. Мэкъу-мэщышӀэм коцымрэ уарзэмрэ зэрэзэхидзыхэрэм фэдэу, шъуигъэунэфыным пае, шэйтаным Тхьэм фитыныгъэ къыӀихыгъ. 32Ау шӀошъхъуныгъэм игъогу утемыкӀынэу Тхьэм сыпфелъэӀугъ. О садэжь къызыбгъэзэжькӀэ, пшыхэм агухэр гъэпытэх[+].

33– Зиусхьан, сэ сыуигъусэу хьапсым сыкӀощтми, лӀэныгъэм сыӀукӀэщтми, сыфэхьазыр, – къыриӀуагъ Симон Петрэ Исус[+].

34– Петр, сэ осэӀо, – къыӀожьыгъ Исус, – непэ атакъэр Ӏоным ыпэкӀэ, сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт.


Ахъщалъэр, Ӏалъмэкъыр, чатэр

35– Ахъщалъи Ӏалъмэкъи шъумыӀыгъхэу, цуакъэхэри шъущымыгъхэу шъуздэсэгъэкӀым[*], щыкӀагъэ горэ шъуиӀагъа? – ариӀуагъ Исус. – Хьау, щыкӀагъэ зи тиӀагъэп, – къаӀожьыгъ ахэмэ[+].

36– Ау джы, ахъщалъи Ӏалъмэкъи зиӀэм зыдерэшт, – ариӀуагъ Исус. – Чатэ зимыӀэми ищыгъын кӀыӀутелъ ерэщи, чатэ къерэщэф. 37Сэ шъосэӀо, къысэхъулӀэхэзэ, къэшъыпкъэжьынхэ фае Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр[*]: «Хабзэм текӀыгъэхэм ащыщэу ежь алъытагъ». Сыда пӀомэ, сэ къысэхьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къэхъу пэтхэшъ ары.

38– Зиусхьан, мары, чатитӀу тиӀ, – къаӀуагъ ахэмэ. – Ар икъущт, – ариӀожьыгъ Исус.


Елеон Ӏуашъхьэм Исус Тхьэм зэрэщелъэӀугъэр


(Маттэ 26:36-46; Марк 14:32-42)

39[•]Исус Ерусалим дэкӀи, ихабзэ тетэу, Елеон Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ. Игъогу рыкӀохэри игъусагъэх. 40ЗыдэкӀощт чӀыпӀэм зынэсым, ариӀуагъ: – ПсэкӀодшӀэным шъудимыхьыхынэу Тхьэм шъуелъэӀу[+].

41ЕтӀанэ Исус зы мыжъо дзыгъо фэдизкӀэ ахэмэ ахэкӀыгъ. ЛъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀыси, Тхьэм елъэӀугъ:

42– Сэ ся Т, уфаемэ, мы къин щэчыным ишъуалъэ сэ сӀых. Ау сызыфаер мыхъоу, о узыфаер орэхъу[+].

43Джащыгъум мэлэӀич горэ уашъом къехи, кӀуачӀэ ригъэгъотынэу къыфэлъэгъуагъ[+]. 44Исус гумэкӀышхом хэтэу, нахь лъэшэу Тхьэм елъэӀугъ. ИпкӀэнтӀэпсхэри лъы ткӀопсхэм афэдэу чӀыгум теткӀощтыгъэх.

45Тхьэм зелъэӀум, Исус къэтэджыжьи, игъогу рыкӀохэрэм адэжь зэкӀожьым, гумэкӀышхо зэряӀэм пае, хэчъыягъэхэу арихьылӀэжьыгъ.

46– Сыд пае шъучъыера? – ариӀуагъ Исус. – Шъукъэтэджи, псэкӀодшӀэным шъудимыхьыхынэу Тхьэм шъуелъэӀу.


Исус зэраубытыгъэр


(Маттэ 26:47-56; Марк 14:43-50; Иуан 18:3-12)

47[•]Исус джыри къэгущыӀэзэ, игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум ащыщэу Иудэ апэ итэу цӀыф купышхо къэкӀуагъ. Иудэ Исус ебэунэу къыбгъодэхьагъ[+].

48– Иуд, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо укъызэребэурэмкӀэ тетыгъо зиӀэхэм аубытыщтыр яогъэлъэгъоу ара? – риӀуагъ Исус.

49Исус игъусэхэм къэхъущтым гу зылъатэм, къаӀуагъ: – Зиусхьан, чатэмкӀэ тахэона[+]?

50Исус игъусэхэм ащыщэу зыр дин пэщэшхом иунэӀутым еуи, иджабгъу тхьакӀумэ гуиупкӀыгъ.

51– Икъун! Ыуж икӀ! – къыӀуагъ Исус. ЕтӀанэ унэӀутым ытхьакӀумэ нэси, ыгъэхъужьыгъ.

52Ащ нэужым Исус ежь зыубытынэу къэкӀогъэ дин пэщэшхохэми, Тхьэм иунэшхо икъэрэгъулэхэм япащэхэми, нахьыжъхэми ариӀуагъ: – ХъункӀакӀо горэ шъуубытыщтым фэдэу, чатэхэмрэ умэхэмрэ шъуӀыгъхэу шъукъэкӀуагъа? 53Мафэ къэси Тхьэм иунэшхо сыщышъухэтыгъ, ары шъхьакӀэ сышъуубытыгъэп. Ау джы шъо шъуигъу, мы сыхьатми шӀункӀыгъо бзаджэм тетыгъор ие хъугъэ[+].


Петрэ Исус зыщыщыр ымышӀэу къызэриӀуагъэр


(Маттэ 26:57-58, 69-75; Марк 14:53-54, 66-72; Иуан 18:15-18, 25-27)

54[•]Аущтэу ахэмэ Исус аубыти, Ӏуащи, дин пэщэшхом иунэ ращагъ. Петрэ чыжьэкӀэ ауж итэу алъыкӀуагъ. 55Щагу гузэгум машӀор рашӀыхьи, къызетӀысэкӀхэм, Петри ахэтӀысхьагъ. 56УнэӀут пшъашъэ горэм Петрэ машӀом пэсэу ылъэгъуи, къызеплъыпэм, къыӀуагъ: – Мыри Исус игъусагъ.

57– Хьау, – къыӀуагъ Петрэ, – ар сшӀэрэп, пшъашъ.

58Зы тӀэкӀу тешӀагъэу нэмыкӀ горэми Петрэ къылъэгъуи, къыӀуагъ: – Ори ахэмэ уащыщ. – Хьау, синыбджэгъу, сэ ахэмэ сащыщэп, – къыӀожьыгъ Петрэ.

59Зы сыхьат фэдиз тешӀагъэу, етӀани зыгорэм теубытагъэу къыӀуагъ: – Щэч хэмылъэу мы лӀыри ащ игъусагъ, сыда пӀомэ, ар Галилей щыщ.

60– Хьау, синыбджэгъу, а зыфапӀорэр сшӀэрэп, – къыӀожьыгъ Петрэ. КъэгущыӀэзэ, ардэдэм атакъэр къэӀуагъ. 61Зиусхьаным зыкъызэригъэзэкӀи, Петрэ еплъыгъ. Джащыгъум Зиусхьаным къыриӀогъэгъэ гущыӀэхэр Петрэ ыгу къэкӀыжьыгъэх: – Непэ атакъэр Ӏоным ыпэкӀэ, сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт[+].

62Ар ыгу къызэкӀыжьым, Петрэ щагум дэкӀи, лъэшэу гъыгъэ.


Къэрэгъулэхэр Исус зэрэкӀэнэкӀагъэхэр


(Маттэ 26:67-68; Марк 14:65)

63[•]Къэрэгъулэхэр Исус кӀэнакӀэщтыгъэх, еощтыгъэх.

64Исус ынэхэр кӀапхэхи, еупчӀыгъэх: – Упегъымбармэ, хэтми къыоуагъэм ыцӀэ къаӀо!

65Ехъонхэзэ, нэмыкӀ Ӏаджи раӀуагъ.


Исус Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Маттэ 26:59-66; Марк 14:55-64; Иуан 18:19-24)

66[•]Нэф къызэшъым, цӀыфмэ анахьыжъхэри, дин пэщэшхохэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри къызэӀукӀэхи, Тхьэмэтэ Хэсэшхом[*] ыпашъхьэ Исус ращагъ.

67– Христосыр орымэ, къытаӀу, – къыраӀуагъ. – Сэ къышъуасӀомэ, шъушӀошъ хъущтэп, – ариӀожьыгъ Исус.

68– Сэри сышъоупчӀымэ, пэгъокӀ къысэшъутыщтэп, сышъутӀупщыжьыщтэп. 69Ау джы щегъэжьагъэу ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо лъэкӀышхо зиӀэ Тхьэм иджабгъукӀэ госыщт[+].

70– Ащыгъум о Тхьэм ури Къоу ара? – къаӀуагъ зэкӀэмэ. – Ары, шъо зэрэшъуӀорэм фэд[*], – ариӀожьыгъ Исус.

71– Сыда нэмыкӀ шыхьат зэрэтищыкӀэгъэжьыр? – къаӀуагъ ахэмэ. – Ежь ижэдэкӀэу зэхэтхыгъэба[+]?

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЩЫНЭРЭШЪХЬ


Исус Ӏэшъхьэтет Пилат ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Маттэ 27:1-2, 11-14; Марк 15:1-5; Иуан 18:28-38)

1[•]ЕтӀанэ хасэм хэт пстэури къэтэджыжьи, Исус Ӏэшъхьэтет Пилат дэжь ащагъ[+]. 2Исус агъэмысэу къаублагъ, моущтэу аӀоу: – Мы лӀым тэ тлъэпкъ къыгъэбырсырэу, Кайсарым хьакъулахь ахъщэр раримыгъэтэу, ежь Христос пачъыхьэу зыфиӀожьэу тыубытыгъэ[+].

3– О джуртхэм уряпачъыхьа? – къеупчӀыгъ Пилат Исус – Ары, къызэрэпӀорэм фэд[*], – риӀожьыгъ Исус[+].

4Джащыгъум Пилат дин пэщэшхохэмрэ цӀыф купышхохэмрэ ариӀуагъ: – Мы лӀыр зи зэрызгъэмысэн езгъотылӀэрэп[+].

5– Галилей хэкум къыщегъэжьагъэу мыщ нэсыфэ, Иудей хэкум зэкӀэ тыдэ укӀоми, мы лӀым цӀыфхэм Ӏофхэу аригъашӀэхэрэмкӀэ къегъэбырсырых, – аӀуи, ыуж имыкӀыхэу къаӀуагъ ахэмэ.


Исус пщэу Ирод ыпашъхьэ зэрэращагъэр

6Пилат Галилей гущыӀэр зызэхехым, къэупчӀагъ: – Мы лӀыр Галилей щыща?

7Хэкоу Ирод зипщым Исус зэрэщыщыр Пилат къызешӀэм, Ирод дэжь Исус аригъэщагъ, сыда пӀомэ, а мафэхэм атефэу Ирод Ерусалим къэкӀогъагъэти ары[+].

8Ирод Исус зелъэгъум, лъэшэу гушӀуагъэ, сыда пӀомэ, Исус игугъу зэхихыгъэти, бэ шӀагъэу зэригъэлъэгъу шӀоигъуагъ. Исус нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ къыригъэлъэгъунэу гугъэщтыгъэ[+]. 9Ар Исус бэкӀэ къеупчӀыгъ, ау Исус зи риӀуагъэп. 10Дин пэщэшхохэу, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэу ащ дэжьым щытхэм Исус лъэшэу агъэмысэщтыгъ. 11Иродрэ идзэлӀхэмрэ агъэпыутэу Исус дэзекӀуагъэх, кӀэнакӀэщтыгъэх. ЕтӀани Ирод идзэлӀхэм Исус шъошэ фыжькӀэ пачъыхьэм фэдэу аригъэфапи, Пилат дэжь аригъэщэжьыгъ. 12А мафэм Иродрэ Пилатрэ ныбджэгъу зэфэхъугъэх. Ащ ыпэкӀэ зэпыищтыгъэх.


Исус укӀ зэрэтыралъхьагъэр


(Маттэ 27:15-26; Марк 15:6-15; Иуан 18:39–19:16)

13[•]Ӏэшъхьэтет Пилат дин пэщэшхохэри, адрэ тхьэматэхэу Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэри, цӀыфхэри къызэӀуигъакӀэхи, 14ариӀуагъ: – ЦӀыфхэр къыгъэбырсырхэу шъуӀуи, мы лӀыр къысфэшъущагъ. Джы шъуапашъхьэ сыщеупчӀыгъ, ау зэрыжъугъэмысэрэмкӀэ лажьэ иӀэу езгъотылӀагъэп. 15Пщы Ироди мысэу ылъытагъэп, сыда пӀомэ, къытфаригъэщэжьыгъ. ЗэрэшъулъэгъурэмкӀэ, укӀ зыкӀытефэрэ Ӏоф мы лӀым зи ышӀагъэп. 16Арышъ, къамыщкӀэ езгъэонхэшъ, стӀупщыжьыщт.

17ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхом пае хьапсчӀэсхэм ащыщэу зы нэбгырэ Пилат цӀыфхэм шъхьафитэу къафитӀупщыжьын фэягъ. 18ЦӀыфхэр зэкӀэ къэзэрэгъэкуухэу аублагъ: – Мыр Ӏущ, Бар-Аббэ къытфэтӀупщыжь.

19А Бар-Аббэ къэлэдэсхэр къызэригъэбырсырыгъэхэм паий, цӀыф горэ зэриукӀыгъэм паий хьапсым чӀадзэгъагъ.

20Пщэу Пилат Исус шъхьафит ышӀыжьыныр шӀоигъуагъэти, цӀыфхэм джыри зэ зафигъази, адэгущыӀагъ.

21Ау ахэр куо зэпытыгъэх: – Къащым теӀулӀ! Къащым теӀулӀ!

22– Мы лӀым сыд бзэджагъа ышӀагъэр? УкӀ зыкӀытефэрэ Ӏоф зи ышӀагъэу езгъотылӀагъэп. Арышъ, къамыщкӀэ езгъэонхэшъ, стӀупщыжьыщт, – ящэнэрэу ариӀуагъ пщы Пилат ахэмэ.

23– Къащым теӀулӀ! – аӀозэ, мэкъэшхокӀэ цӀыфхэм зэпамыгъэоу аӀощтыгъ. Якуо макъэкӀэ зыфаери къадэхъугъ. 24Аущтэу цӀыфхэр зыфэягъэр Пилат къафишӀэнэу тыриубытагъ. 25ЦӀыфхэр къызэригъэбырсырыгъэхэмрэ цӀыф горэ зэриукӀыгъэмрэ апае, хьапсым чӀадзэгъэгъэ Бар-Аббэу цӀыфхэр зыкӀэлъэӀугъэр шъхьафит къафишӀыжьыгъ. Ау Исус зыфаер рашӀэн фитхэу ахэмэ аӀэкӀилъхьагъ.


Исус къащым зэрэтыраӀулӀагъэр


(Маттэ 27:32-44; Марк 15:21-32; Иуан 19:17-27)

26[•]Исус къащым тыраӀулӀэнэу преторием зыращым, къалэу Кириние[*] щыщ Симон губгъом къикӀыжьызэ ӀукӀагъэх. Ар къаубыти, къащыр ытамэ тыралъхьи, Исус ыуж итэу къащыр ыхьынэу рагъэзыгъ. 27ЦӀыф купышхо Исус лъыкӀощтыгъ. Абгъэгухэм яожьхэу, Исус зыгъэерэ бзылъфыгъэхэри ахэтыгъэх. 28Ахэмэ Исус зафигъази, ариӀуагъ: – Ерусалим ибзылъфыгъэхэр, сэщ пае шъумыгъ, шъо шъушъхьэ пае, шъуилъфыгъэхэм апаий шъугъ нахь; 29сыда пӀомэ, «Бзылъфыгъэхэу сабый зыхэмыкӀыгъэхэри, джыри мылъфагъэхэри, быдз езымыгъэшъуагъэхэри гъогу мафэ теуцуагъэх» зыщаӀощт мафэхэр къэсыщтых[+]. 30Ащыгъум къушъхьэхэм «Шъукъыттеф!»[*] Ӏуашъхьэхэми «Тыкъэшъуухъум!» араӀо хъущт[+]. 31Сыда пӀомэ, чъыгыр къэтӀэмыгъэ зыхъукӀэ, цӀыфхэм мыщ фэдэ Ӏофхэр зашӀэхэкӀэ, чъыгыр гъужьыгъэ хъумэ, ащ нахьи нахь бзэджагъэхэр ашӀэщтба?

32БзэджэшӀитӀу Исус игъусэу къащхэм атыраӀулӀэнэу дащыгъэх. 33«Шъхьэпкъ» зыфаӀорэ чӀыпӀэм зынэсхэм, ащ дэжьым Исус къащым щытыраӀулӀагъ. БзэджэшӀитӀур, зыр иджабгъукӀэ адрэр исэмэгубгъукӀэ, Исус игъусэхэу къащхэм атыраӀулӀагъэх.

34– Сэ ся Т, къафэгъэгъу! – къыӀуагъ Исус. – Мы цӀыфхэм ашӀэрэр къагурыӀорэп. ДзэлӀхэми пхъэдз радзэзэ, Исус ищыгъынхэр зэфагощыгъэх[+]. 35ЦӀыфхэу ащ дэжьым щытхэр хъурэм еплъыщтыгъэх. Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт тхьэматэхэми Исус кӀэнакӀэхэу къаӀуагъ: – НэмыкӀ цӀыфхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьыгъэх. Тхьэм къыхихыгъэ Христос ежьырмэ, мыкӀодэу зыкъерэгъэнэжь[+].

36ДзэлӀхэри Исус кӀэнакӀэхэу къыбгъодахьэхи, сэнэпс шӀоӀугъэ къыфащэизэ, 37къыраӀуагъ: – О джуртхэм уряпачъыхьэмэ, умыкӀодэу зыкъэгъэнэжь.

38«Джуртхэм я Пачъыхьэр мыры» ыӀоу алыджыбзэкӀи[*], латинабзэкӀи, джуртыбзэкӀи тетхагъэу Исус ышъхьагъкӀэ пхъэмбгъу къащым тыраӀулӀэгъагъ.

39БзэджашӀэхэу ащ дэжьым тыраӀулӀэгъитӀум язым, Исус къехъони, къыӀуагъ: – Орыба Христосыр? Ори тэри тымыкӀодэу тыкъэгъэнэжь!

40Ау адрэр ащ егыеу къыӀуагъ: – Тхьэм ущыщынэрэба? Хьыкумэу мы лӀым тырашӀыхьагъэр ори къыптырашӀыхьагъэба? 41ЗэфагъэкӀэ тэ тагъэпщынэжьы, сыда пӀомэ, бзэджагъэу тшӀагъэхэм яфэшъуашэ тагъэгъотыжьы. Ау мы лӀым мыхъун зи ышӀагъэп[+].

42ЕтӀанэ къыӀуагъ: – Исус, уи Тетыгъошхо къызыскӀэ, угу сыкъэгъэкӀыжь.

43– Шъыпкъэр осэӀо, непэ джэнэтым ущысигъусэщт, – риӀожьыгъ Исус а лӀым.


Исус зэрэлӀагъэр


(Маттэ 27:45-56; Марк 15:33-41; Иуан 19:28-30)

44[•]Щэджагъо хъугъагъэ, а хэгъэгуми тыдэкӀи шӀункӀ къыщыхъугъ сыхьатыр щым нэс, 45сыда пӀомэ, тыгъэр ушӀункӀыгъэти ары. Тхьэм иунэшхо ипэӀухъо тӀо къызэготхъыгъ[+].

46– Ся Т, спсэ о къыпӀэкӀэсэлъхьэ[*], – мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ Исус. А гущыӀэхэр къызеӀохэ ужым, ыпсэ ытыгъ[+].

47ДзэлӀхэм япащэ хъугъэр зелъэгъум, Тхьэм щытхъу фишӀи, къыӀуагъ: – Шъыпкъэ дэдэу, мы лӀыр шъыпкъагъэ зиӀэ лӀыгъ.

48А зэкӀэри зэрагъэлъэгъунэу къызэрэугъоигъэ цӀыф купышхо пстэуми хъугъэр залъэгъум, абгъэгухэм яожьхэзэ, яунэхэм якӀолӀэжьыгъэх[+]. 49Исус иныбджэгъу пстэури, бзылъфыгъэхэу ежь игъусэхэу Галилей къикӀыгъагъэхэри ахэмэ ахэтхэу, чыжьэкӀэ уцугъэхэу мы хъугъэ-шӀагъэхэм яплъыщтыгъэх[+].


Исус ихьадэ къэунэм зэрэчӀалъхьажьыгъэр


(Маттэ 27:57-61; Марк 15:42-47; Иуан 19:38-42)

50[•]Юсыф зыцӀэу лӀы горэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом итхьэматэхэм ащыщыгъ. Ар шъыпкъагъэ зиӀэ лӀы дэгъугъ. 51Тхьэмэтэ Хэсэшхом итхьэматэхэм ашӀэнэу аухэсыгъагъэр адиштэгъагъэп. А Юсыф Иудей хэкум ит къуаджэу Ариматей щыщыгъ. Тхьэм и Тетыгъошхо къэсыным паплъэщтыгъ. 52Ар пщы Пилат дэжь кӀуи, Исус ихьадэ кӀэлъэӀугъ. 53ЕтӀанэ хьадэр къащым къыпихыжьи, чэфын рищэкӀи, Ӏошъхьэ цакӀэу акъутагъэм хашӀыкӀыгъэ къэунэу ыпэкӀэ цӀыф зи зычӀамылъхьажьыгъэм чӀилъхьажьыгъ. 54А мафэр бэрэскэшхо мэфагъ, шэмбэт мафэри къэблэгъагъ[*].

55Исус игъусэхэу Галилей къикӀыгъагъэ бзылъфыгъэхэр Юсыф игъусэхэу кӀохи, къэунэри Юсыф хьадэр къэунэм зэрэчӀилъхьажьырэри алъэгъугъ. 56ЕтӀанэ унэм къызагъэзэжьым, мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэн дагъэхэмрэ осэшхо зиӀэ дагъэхэмрэ агъэхьазырыгъэх. Хабзэм тетэу етӀанэ шэмбэт мафэм загъэпсэфыгъ[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ПЛӀЫНЭРЭШЪХЬ


Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр


(Маттэ 28:1-10; Марк 16:1-8; Иуан 20:1-10)

1[•]Тхьэмафэм иапэрэ мафэм нэф къызэшъым, бзылъфыгъэхэм осэшхо зиӀэхэу, мэӀэшӀу зыпихырэ щыфэн дагъэхэу агъэхьазырыгъэхэр зыдахьхи, къэунэм кӀуагъэх, нэмыкӀ горэхэри ягъусэхэу. 2Зынэсхэм, мыжъошхор къэунэм ичӀэхьапӀэ ӀугъэукӀорэикӀыгъэу рихьылӀагъэх.

3Ау къэунэм зычӀахьэхэм, Зиусхьан Исус ихьадэ чӀагъотыжьыгъэп. 4Ар зыфахьын амышӀэу щытхэзэ, зэплъэхэм, щыгъын фыжьыбзэкӀэ фэпагъэхэу лӀитӀу амышӀахэу апашъхьэ къиуцуагъ[+]. 5Бзылъфыгъэхэр къэщтагъэхэу ашъхьэхэр чӀыгум зырагъэзыххэм, а лӀитӀумэ къараӀуагъ: – ЛӀагъэхэм адэжь псаум сыд пае шъущылъыхъура? 6Ар мыщ дэжьым щыӀэжьэп, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ. Ар Галилей хэкум щыӀэзэ, моущтэу къызэрэшъуиӀогъагъэр шъугу къэжъугъэкӀыжь: 7«ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо псэкӀод зышӀэрэ цӀыфхэм аӀэкӀэхьэныр къыпыщылъ, къащыми тыраӀулӀэнышъ, ящэнэрэ мафэм лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын фай»[+].

8Ар къызаӀом, Исус игущыӀэхэр агу къэкӀыжьыгъэх[+].

9Бзылъфыгъэхэр къэунэм къычӀэкӀыжьхи, Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀузымрэ адрэ ягъусэгъэ пстэумрэ а зэкӀэри араӀотэжьыгъ. 10Апостолхэм ар языӀотагъэхэр мы бзылъфыгъэхэр арыгъэх: Магдалэ щыщ Мерэми, Иуани, Якъубэ янэ Мерэми, адрэ бзылъфыгъэхэу ахэмэ ягъусагъэхэри[+]. 11Бзылъфыгъэхэм къаӀуагъэхэм зи къарымыкӀэу апостолхэм къащыхъугъ, ашӀошъи хъугъэп[+]. 12Ау Петрэ тэджи, къэунэм чъагъэ. Зыриуфэхи, къэунэм зычӀэплъэм, чэфынхэм анэмыкӀ зи ылъэгъугъэп. Хъугъэр ыгъэшӀагъоу иунэ ыгъэзэжьыгъ.


Къуаджэу Эммаус кӀорэ гъогур


(Марк 16:12-13)

13[•]А мэфэ дэдэм Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу километрэ пшӀыкӀузкӀэ Ерусалим пэчыжьэу щыт Эммаус зыцӀэ къуаджэм кӀощтыгъэх. 14КӀохэзэ, хъугъэ-шӀэгъэ пстэуми арыгущыӀэщтыгъэх. 15ЗэдэгущыӀэхэу, зэупчӀыжьхэу кӀохэзэ, Исус абгъодахьи, ягъусэу кӀуагъэ. 16Ау ахэмэ анэхэм техъо яӀэм фэдагъ, зэрэ Исусыр ашӀэжьыгъэп[+].

17– Гъогум шъутетэу сыда шъузэрыгущыӀэхэрэр, сыд паий шъунэшхъэйра? – ариӀуагъ Исус.

18– Мы мафэхэм Ерусалим къыщыхъугъэ Ӏофхэр ащ дэсхэм ащыщэу зымышӀэрэ закъор орыщтын, – ыӀуи, ахэмэ ащыщэу Клеопэ зыцӀэм Исус къыриӀожьыгъ[+].

19– Сыд Ӏофха? – яупчӀыгъ Исус. – Назарет щыщ Исус къехъулӀагъэр ары, – къыраӀуагъ ахэмэ. – Ар Тхьэмрэ цӀыф пстэумрэ адэжькӀэ игущыӀэхэмкӀи Ӏофхэу ышӀагъэхэмкӀи лъэкӀышхо зиӀэ пегъымбарыгъ. 20Дин пэщэшхохэмрэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом итхьэматэхэмрэ Пилат укӀ тырырагъэлъхьаным пае, Пилат ар ӀэкӀагъахьи, къащым тырырагъэӀулӀагъ[+]. 21Израил лъэпкъым шъхьафитыныгъэ къезытыщтыр ежь арэу тэ тыщыгугъыщтыгъ. 22Ащ нэмыкӀэу, а зэпстэури зыхъугъэр непэ мэфищ мэхъу, тибзылъфыгъэхэм ащыщхэми къэбар гъэшӀэгъон къытфаӀотагъ. Ахэр пчэдыжьым жьэу къэунэм кӀуагъэх, 23ау Исус ихьадэ къагъотыжьыгъэп. Къызагъэзэжьым, мэлэӀичитӀу къафэлъагъуи, Исус псаоу ахэмэ къараӀуагъэу къаӀотэжьыгъ. 24Тэ тщыщ зыгорэхэр етӀанэ къэунэм кӀохи, бзылъфыгъэхэм зэраӀуагъэм тетэу пстэури къагъотыгъ, ау Исус ышъхьэкӀэ алъэгъугъэп.

25– Сыдэу къыжъугурыӀогъуай, пегъымбархэм аӀогъэ пстэури шъушӀошъ хъуныр сыдэу къин къышъуфэхъурэ! – ариӀуагъ Исус ахэмэ. 26– Христос ищытхъушхо иӀэ хъуным нэсыфэ, мы къинхэр ыщэчынхэ фэягъэба[+]?

27ЕтӀанэ Исус пегъымбар Мусэмрэ адрэ пегъымбар пстэухэмрэ къащегъэжьагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэ пстэуми ежь ехьылӀагъэу арытхэр зэхаригъэшӀыкӀыгъ[+].

28Къуаджэу зыдакӀощтыгъэхэм игъунэгъу зэхъухэм, Исус къэмыуцоу блэкӀырэм фэдагъ. 29Ау ахэмэ къагъэуцуи, къыраӀуагъ: – Мафэр хэкӀотагъ, пчыхьи мэхъу пэт. Арышъ, тигъусэу къанэ. Ар къызаӀом, Исус адишти, адэжь къэнагъ.

30ЕтӀанэ Исус ахэмэ ягъусэу шхэнэу Ӏанэм зыпэтӀысхьэм, хьалыгъур къыштагъ, Тхьэм щытхъу фишӀи, зэгуичи, аритыгъ[+]. 31Джащыгъум анэхэр къэплъэжьхи, зэрэ Исусыр къашӀэжьыгъ. КъызашӀэжьым, Исус кӀодыжьи, анэхэмкӀэ алъэгъужьыгъэп.

32– Гъогум тызытетым, Исус къыддэгущыӀэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къыдгуригъаӀо зэхъум, игущыӀэхэмкӀэ тызэригъэгушӀуагъэм пае, тыгухэр машӀом фэдэу къызэкӀигъанэщтыгъэба? – зэраӀожьыгъ ахэмэ.

33Ардэдэм ахэр къэтэджыжьхи, Ерусалим агъэзэжьыгъ. Апостол пшӀыкӀузымрэ адрэ ягъусэхэмрэ зэрэугъоигъэхэу къагъотыгъэх.

34– Зиусхьаныр шъыпкъэ дэдэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ, Симони зыкъыригъэлъэгъугъ, – аӀуагъ апостолхэм[+]. 35Ежьхэми гъогум къыщяхъулӀагъэри, Исус хьалыгъур зызэгуечым, къызэрашӀэжьыгъэри къаӀотэжьыгъ.


Исус игъогу рыкӀохэрэм зыкъызэраригъэлъэгъугъэр


(Маттэ 28:16-20; Марк 16:14-18; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

36[•]Ахэмэ мы Ӏофхэр къаӀуатэзэ, ежь Исус азыфагу къиуцуи, къариӀуагъ: – Гупсэф шъуиӀэу шъопсэу.

37Ахэр къызэрэщтагъэхэм пае, агучӀэ изыгъэу, хьэдэджадэ алъэгъоу къашӀошӀыгъ[+].

38– Сыд пае шъугумэкӀыра? – къариӀуагъ Исус. – Сыд пае шъугу щэч къихьэра? 39Сэ сӀэхэмрэ слъакъохэмрэ шъукъяплъ. Сэр дэдэр ары. ШъукъыстеӀаби, шъуеплъ, сыда пӀомэ, хьэдэджадэм шъори, лыри, къупшъхьэри иӀэхэп, ахэр сэ сиӀэу зэрэшъулъэгъурэм фэдэу[+].

40Мы гущыӀэхэр къызеӀохэм, ыӀэхэмрэ ылъакъохэмрэ аригъэлъэгъугъ. 41ГушӀуагъом къыхэкӀэу ашӀошъ мыхъоу агъэшӀагъо зэхъум, къариӀуагъ: – Мыщ дэжьым шхын горэ щышъуиӀа[+]?

42Пцэжъые гъэжъэгъэ ныкъо ратыгъ. 43Ар къаӀихи, апашъхьэ щишхыгъ.

44– Сызышъухэтым къышъуасӀощтыгъэр мыры: пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзи, адрэ пегъымбархэм ятхылъхэми, Орэд ЛъапӀэхэм сэ къысэхьылӀагъэу арыт пстэури къысэхъулӀэхэзэ, къэшъыпкъэжьынхэ фаех, – къариӀуагъ Исус ахэмэ.

45ЕтӀанэ Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр зэхаригъэшӀыкӀхэзэ,[+] 46къариӀуагъ: – Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт: Христос къин ыщэчын фаеу къыпыщылъ, етӀани лӀэнышъ, ящэнэрэ мафэм лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын фае[+]. 47Сэ сцӀэкӀэ мы къэбарыр Ерусалим къыщегъэжьагъэу дунаим тет лъэпкъ пстэуми арагъэӀущт: шъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, Тхьэм ахэр къышъуфигъэгъущтых. 48Шъо а Ӏоф пстэуми шъуряшыхьат[+]. 49ШъукъэдаӀу, сэ ся Тэ шъукъызэригъэгугъагъэр[*] къышъуфезгъэхыщт. Ау уашъом къикӀэу кӀуачӀэ къышъуфехыфэ, къалэу Ерусалим шъукъыдан[+].


Исус уашъом зэрэдэкӀоежьыгъэр


(Марк 16:19-20; Апостол. 1:9-11)

50[•]ЕтӀанэ Исус ахэр Ерусалим дищыхи, къуаджэу Бет-Ание игъунэгъоу ыщэхи, ыӀэхэр къыӀэти, Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу афелъэӀугъ[+]. 51Тхьэм афелъэӀузэ ахэкӀи, Тхьэм ар уашъом дищэежьыгъ. 52Аущтэу зэхъум, ежь щытхъу фашӀэу, лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀысыгъэх. ЕтӀанэ гушӀогъошхом хэтхэу Ерусалим агъэзэжьыгъ[+]. 53Тхьэм щытхъу фашӀэу, Тхьэм иунэшхо чӀэт зэпытыщтыгъэх. Амин[+].

### КъэбарышӀур Иуан къызэриӀотагъэр

#### КъэбарышӀур Иуан къызэриӀотагъэр

КъэбарышӀур Иуан къызэриӀотагъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### АПЭРЭШЪХЬ


КЪЭБАРЫШӀУР ИУАН КЪЫЗЭРИӀОТАГЪЭР


ГущыӀэр цӀыфы зэрэхъугъэр

1УблапӀэм дэжь ГущыӀэр[*] щыӀагъ. Ар Тхьэм дэжь щыӀагъ, а ГущыӀэри Тхьэр арыгъэ[+]. 2УблапӀэм щегъэжьагъэу а ГущыӀэр Тхьэм дэжь щыӀагъ.

3Тхьэм а ГущыӀэм зэкӀэри къыригъэгъэхъугъ. Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэумэ ащыщэу а ГущыӀэм къыримыгъэгъэхъугъэ зи щыӀэп[+]. 4МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ а ГущыӀэм хэлъыгъ, а щыӀэныгъэри цӀыфхэм нэфынэ афэхъугъ[+]. 5Нэфынэр шӀункӀым щэнэфы, шӀункӀыри нэфынэм текӀуагъэп.

6Тхьэм къыгъэкӀуагъэу, лӀы горэ дунаим къытехьагъ. Ащ ыцӀагъэр Иуан[+]. 7ЦӀыф пстэуми а нэфынэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуным пае, Иуан нэфынэм шыхьат фэхъунэу къэкӀуагъ[+]. 8Ежьырэп нэфынагъэр, ау нэфынэм шыхьат фэхъунэу Тхьэм ар къыгъэкӀуагъ. 9Нэфынэ шъыпкъэу цӀыф пстэури къэзгъэнэфырэр дунаим къытехьанэу щытыгъ[+].

10А ГущыӀэр дунаим къытехьагъ. Тхьэм а ГущыӀэм дунаир зэкӀэ къыригъэгъэхъугъ, ау щытми дунаим ицӀыфхэм ар къашӀэжьыгъэп. 11Ежь ихэгъэгу къэкӀуагъ, ау ицӀыфхэм[*] ежь аштагъэп[+]. 12Ау ежь зэкӀэ зыштэгъэ цӀыфхэу ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Тхьэм ибын хъунхэу фитыныгъэ аритыгъ[+]. 13Ахэр Тхьэм ибын зэрэхъугъэ шӀыкӀэр сабый къызэрыхъурэ шӀыкӀэм фэдэп. Ащ къикӀырэр ахэр Тхьэм ибын зэрэхъугъэхэр хъулъфыгъэ бзылъфыгъэм зэрехъуапсэрэм фэдэп, е лӀы горэ лъфыгъэ зэрэфаем фэдэп, ау Тхьэм бын фэхъуныр къызхэкӀыгъэр Тхьэр ары[+].

14А ГущыӀэр цӀыфы хъугъэ ыкӀи къытхэтыгъ, шӀугъэрэ, гукӀэгъурэ, шъыпкъагъэрэ хэлъэу. Ежь ищытхъушхоу Ты лъапӀэм ы Къо закъо ищытхъушхуи ары. НэшӀу щыфэныгъэрэ шъыпкъэрэ ежь ыгу илъыгъэх[+].

15Иуан ежь шыхьат фэхъугъ. МэкъэшхокӀэ моущтэу ыӀуагъ:

– Мары зыфэсӀуагъэр, «Сэ саужкӀэ къэкӀощтыр сэщ нахьи нахь ин, сыда пӀомэ, сэ сыкъэхъуным ыпэкӀэ, ар щыӀагъ»[+].

16Ежь ишӀугъэшхоу гъунэ зимыӀэм щыщэу зы нэшӀу щыфэныр адрэ нэшӀу щыфэным къыкӀэлъыкӀоу къытлъигъэӀэсыгъ. 17Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэр Тхьэм иунашъокӀэ къытфэзгъэнагъэр пегъымбар Мусэ ары, ау шӀугъэрэ, гукӀэгъурэ, шъыпкъагъэрэ къызпкъырыкӀыгъэр Исус Христос ары[+]. 18Тхьэр егъашӀэми нэкӀэ зыми ылъэгъугъэп. Къо закъоу Ты лъапӀэм дэжь щыӀэм Тхьэр зыфэдэр къытфигъэнэфагъ[+].


УмэхъэкӀо Иуан Исус шыхьат зэрэфэхъугъэр


(Маттэ 3:1-12; Марк 1:2-8; Лука 3:15-17)

19[•]Иуан Исус шыхьат зэрэфэхъугъэр мары: Ерусалим щыщ джуртхэм дин пащэхэри лэуитхэри[*] Иуан еупчӀынхэу ыдэжь агъэкӀуагъэх.

– Ухэта о? – аӀуи къызеупчӀыхэм, 20Иуан шъыпкъэр ымыушъэфэу, нафэу къыӀуагъ:

– Сэрэп Христосыр[*][+].

21– Адэ ухэта о? – къеупчӀыжьыгъэх ахэр. – Пегъымбар Иляс[*] ора?

– Хьау, – ыӀуагъ Иуан.

– Пегъымбарыр[*] ора? – къеупчӀыжьыгъэх.

– Хьау, – ыӀуагъ[+].

22– Ухэта о адэ? – къыраӀуагъ. – ТыкъэзгъэкӀуагъэмэ пэгъокӀ яттыжьынэу къытаӀу. Сыда о зэпӀолӀэжьырэр?

23– Пегъымбар Ешайа[*] моущтэу зыфиӀогъэ макъэр сэры: «Зиусхьаным игъогу занкӀэ шъушӀы ыӀозэ, шъоф нэкӀым джэ макъэ горэ къыщэӀу», – къыӀуагъ Иуан.

24А лӀыкӀохэр фарисейхэм[*] ащыщыгъэх. Ахэр Иуан къеупчӀыгъэх:

25– Христос орымырмэ, Иляс орымырмэ, пегъымбарыри орымырмэ, сыд пае ащыгъум цӀыфхэр уумэхъыхэра?

26– Сэ псымкӀэ цӀыфхэр сэумэхъых, – ариӀуагъ Иуан. – Ау шъумышӀэрэ горэ къышъухэт. 27Ежьыр ары саужкӀэ къэкӀощтыр. Ежь сэщ нахьи нахь ин. Ащ ицокъэлъэпсхэр фэстӀэтэнхэуи сифэшъуашэп.

28Ар зэкӀэ зыщыхъугъэр къуаджэу Бет-Ание ары, Иордан псыхъом иадрабгъоу Иуан цӀыфхэр зыщиумэхъыщтыгъэхэр.


Тхьэм икъурмэныпхъэ шъынэр

29ЯтӀонэрэ мафэм Иуан Исус къакӀоу зелъэгъум, къыӀуагъ:

– Мары Тхьэм икъурмэныпхъэ шъынэу дунаим ицӀыфхэм япсэкӀодхэр атезыхыжьырэр[+]. 30Мары зыфэсӀуагъэр: «ЛӀэу саужкӀэ къэкӀощтыр сэщ нахьи нахь ин, сыда пӀомэ, сэ сыкъэхъуным ыпэкӀэ ар щыӀагъ». 31Ар сэ сшӀэщтыгъэп, ау сэ цӀыфхэр псымкӀэ сыумэхъынхэу сыкъызкӀэкӀуагъэр ар хэтми зыщыщыр израиль цӀыфмэ язгъэшӀэныр ары[+].

32ЕтӀанэ Иуан, Исус шыхьат фэхъузэ, къыӀуагъ:

– Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэр тхьаркъом фэдэу уашъом къехи, Исус къыфехи, къызэрэшъхьащытыр слъэгъугъэ[+]. 33Ежь сэ сшӀэщтыгъэп, ау цӀыфхэр псымкӀэ сыумэхъынхэу сыкъэзгъэкӀуагъэм къысиӀуагъ: «Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызфехэу, къызшъхьащыт цӀыфыр ары Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэкӀэ цӀыфхэр зыумэхъыщтыр»[+]. 34Аущтэу зэрэхъугъэр слъэгъугъэ, ежь Тхьэм зэры Къори къэсэушыхьаты.


Апэрэ лӀыхэу Исус игъогу техьагъэхэр

35ЯтӀонэрэ мафэм Иуан игъогу рыкӀорэ нэбгыритӀу игъусэу а чӀыпӀэм щыӀагъ[+]. 36Ащ дэжьым Иуан Исус зелъэгъум, къыӀуагъ:

– Мары Тхьэм икъурмэныпхъэ шъынэр[+].

37Иуан игъогу рыкӀорэ нэбгыритӀум ар къыӀоу зызэхахым, Исус ыуж ихьагъэх. 38Исус зыкъызэригъэзэкӀи, ахэр ежь ыуж ихьагъэхэу зелъэгъум, къариӀуагъ:

– Сыда шъузыфаер?

– Рабби, тыдэ ущыпсэура? – къыраӀожьыгъ ахэмэ. (Раббим къикӀырэр «Дин ГъэсакӀу»)[+].

39– ШъукъакӀуи, шъулъэгъущт, – ариӀуагъ Исус. Аущтэу ахэр кӀохи, Исус зыщыпсэурэр алъэгъугъ, а мафэми Исус дэжь къэнагъэх. Сыхьатыр плӀым дэжьыгъ.[*]

40Иуан Исус ехьылӀагъэу ыӀуагъэхэр зэхэзыхыгъэхэу, Исус ыуж ихьэгъэ нэбгыритӀумэ язырэр Симон Петрэ ыш Индрыс арыгъэ[+].

41Индрыс ыпэ рапшӀэу ыш Симон къыгъоти, риӀуагъ:

– Мэссихьыр къэдгъотыгъ. (Мэссихьым къикӀырэр «Христос» ары.)[+]

42ЕтӀанэ Индрысэ Исус дэжь Симон къыщагъ. Исус Симон зелъэгъум, къыриӀуагъ:

– О у Симонэу Иуанэ урикъу. КифэкӀэ къыоджэщтых (Кифэм къикӀырэр «Мыжъо»)[+].


Исус игъогу рыкӀонхэу Филиппрэ Натанаилрэ зэряджагъэр

43ЯтӀонэрэ мафэм Исус Галилей хэкум кӀонэу тыриубытагъ. ЕтӀанэ Исус Филипп ӀукӀи, риӀуагъ:

– Сауж къырыкӀу.

44А Филипп Индрысрэ Петрэрэ зыщыщ къалэу Бет-Сайдэ[*] щыщыгъ[+]. 45Филипп кӀуи, Натанаил къыгъоти, риӀуагъ:

– Тэурат хабзэм итэу, пегъымбар Муси, адрэ пегъымбархэми зигугъу къашӀыгъэр къэдгъотыгъ. Ар Юсыф ыкъоу Назарет щыщ Исус ары[+].

46– Назарет шӀу зыхэлъ горэ къыдэкӀына? – къыриӀожьыгъ Натанаил.

– КъакӀуи еплъ, – риӀожьыгъ Филипп.

47Исус Натанаил къакӀоу зелъэгъум, ащ ехьылӀагъэу ыӀуагъ:

– Мыр израиль лӀы шъыпкъэу зыпари тхьагъэпцӀыгъэ зыхэмылъыр ары[+].

48– Тыдэ сыщыпшӀэра? – къеупчӀыгъ Натанаил Исус.

– Филипп къыоджэным ыпэкӀэ, ынджыр чъыгым ычӀэгъ учӀэтэу услъэгъугъ, – риӀожьыгъ Исус.

49– Рабби, о Тхьэм ури Къу, Израиль урипачъыхь, – къыриӀожьыгъ Натанаил[+].

50– Ынджыр чъыгым ычӀэгъ учӀэтэу услъэгъугъэу къызэрэосӀуагъэм пае, пшӀошъ хъугъэ, – риӀуагъ Исус. – Ащ нахьи нахь гъэшӀэгъонхэр плъэгъущтых.

51ЕтӀанэ Исус Натанаил риӀуагъ:

– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, уашъор зэӀухыгъэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ышъхьагъкӀэ мэлэӀичхэр[*] дэкӀуаехэуи къехыхэуи шъулъэгъущт[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Канэ нысащэу щыӀагъэр

1Ящэнэрэ мафэм Галилей хэкум ит къуаджэу Канэ[*] нысащэ дэтыгъ. Исус янэ а нысащэм щыӀагъ[+]. 2Исуси игъогу рыкӀохэрэри а нысащэм рагъэблэгъэгъагъэх.

3Сэнэпсыр заухым, янэ Исус риӀуагъ:

– Сэнэпс яӀэжьэп.

4– О бзылъфыгъ, сыда сэ сиӀофэу ащ хэлъыр? Сэ сигъо къэсыгъэгоп, – къыриӀожьыгъ Исус янэ[+].

5– Исус сыд къышъуиӀоми, жъугъэцакӀэ, – ариӀуагъ Исус янэ унэӀутхэм.

6А чӀыпӀэм мыжъом хэшӀыкӀыгъэ къошыних Ӏутыгъ, джуртхэм ядин хабзэ тетэу загъэкъэбзэжьыным пае. Къошын пэпчъ литрэ тӀокӀиплӀ-шъэрэ тӀокӀырэ фэдиз ифэщтыгъ[+].

7– Къошынхэм псы арызэу арыжъугъахъу, – ариӀуагъ Исус унэӀутхэм. Аущтэу ахэмэ къошынхэм арызыбзэу рагъэхъуагъ. 8Исус етӀанэ ариӀуагъ:

– Къошынхэм тӀэкӀу-тӀэкӀу къахэшъухи, хьатыякӀом фэшъухь. Аущтэуи ашӀыгъ. 9ХьатыякӀор псэу сэнэпс хъугъэм ехъумпӀыгъ. Сэнэпсыр къыздикӀыгъэр ышӀагъэп, ау унэӀутхэу а псыр къошынхэм къахэзыхыгъэхэм ашӀэщтыгъ. ХьатыякӀор шъаом къеджи, 10риӀуагъ:

– Ыпэ рапшӀэу сэнэпс дэгъур Ӏанэм къытырагъэуцо. ХьакӀэхэр бэу зешъохэ ужым, сэнэпс нахь пыутыр Ӏанэм къытырагъэуцожьы, ау о сэнэпс дэгъур джы нэс щыбгъэтыгъ.

11Исус инэшэнэ гъэшӀэгъонхэм ащыщхэм апэрэр мырыгъэ. А нэшэнэ гъэшӀэгъоныр Галилей хэкум ит къуаджэу Канэ щигъэлъэгъуагъ. Аущтэу ищытхъушхо къыгъэнэфагъ, игъогу рыкӀохэрэм ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэу яӀэри нахь пытэ хъугъэ.

12Ащ нэуж яни, ышхэри, игъогу рыкӀохэри игъусэхэу Исус Капернаум къалэмкӀэ къехыгъ. Ащ мэфэ заулэрэ щыӀагъэх[+].


Исус щэн-щэфакӀохэр Тхьэм иунэшхо къызэрэчӀифыгъэхэр


(Маттэ 21:12-13; Марк 11:15-17; Лука 19:45-46)

13[•]Джуртхэм ямэфэкӀ мэфэшхоу Ӏутыжъ зыцӀэр къэблэгъагъ, Исуси ЕрусалимкӀэ дэкӀоягъ[+]. 14Тхьэм иунэшхо чӀэхьагъ. ЗычӀахьэм, цухэр, мэлхэр, тхьаркъохэр зыщэхэрэри[*] Ӏанэхэм апэсхэу ахъщэр зыхъожьхэрэри[*] ащ чӀилъэгъуагъ. 15Джащыгъум кӀапсэм къамыщ хишӀыкӀи, яозэ, Тхьэм иунэшхо чӀэт пстэури, цухэри мэлхэри ягъусэхэу, къычӀифыгъ. Ахъщэ зыхъожьхэрэми яӀанэхэр зэпыригъэзагъ, яахъщэхэри ритэкъухьагъ.

16– Мыхэр Ӏушъухых, ся Тэ иунэ бэдзэр шъумышӀы, – ариӀуагъ Исус тхьаркъохэр зыщэхэрэм[+].

17Аущтэу зэхъум, «О уиунэ сызэрэфэгумэкӀырэм сигъэлӀэщт» зыфиӀорэ гущыӀэхэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытхэр[*] Исус игъогу рыкӀохэрэм агу къэкӀыжьыгъ[+].

18Джащыгъум джуртхэм Исус къыраӀожьыгъ:

– Мыр пшӀэнэу фитыныгъэ зэрэуиӀэмкӀэ сыд фэдэ нэшэнэ гъэшӀэгъон тэбгъэлъэгъуна[+]?

19– Мы тхьэунэр зэхэшъукъути, сэ мэфищкӀэ зэтезгъэуцожьыщт, – пэгъокӀ аритыжьыгъ Исус ахэмэ[+].

20– Мы тхьэунэр илъэс тӀокӀитӀурэ хырэкӀэ зэтырагъэуцуагъ, – къаӀуагъ джуртхэм. – О мэфищкӀэ зэтебгъэуцожьышъущта?

21Ау Исус тхьэунэу зыфиӀуагъэр ежь ыпкъ арыгъэ. 22Исус лӀагъэхэм къызахэтэджыкӀыжьым ыуж, игъогу рыкӀохэрэм а гущыӀэхэу къыӀогъагъэхэр агу къэкӀыжьхи, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэмкӀи Исус гущыӀэхэу къыӀуагъэхэмкӀи шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+].


ЦӀыф пстэуми агухэм арылъыр Исус ешӀэ

23Ӏутыжъ мэфэкӀ мэфэшхом Ерусалим Исус щыӀэзэ, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу къыгъэлъэгъуагъэхэр алъэгъугъэхэти, цӀыфыбэмэ ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+]. 24Ау Исус цӀыфхэм цыхьэ афишӀыгъэп, сыда пӀомэ, ахэр зэкӀэ ышӀэщтыгъэхэти ары. 25Зыгорэ цӀыфхэм яхьылӀагъэу шыхьат къыфэхъунэу Исус ищыкӀэгъагъэп, сыда пӀомэ, цӀыфхэм агухэм арылъыр ышӀэщтыгъэти ары.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


ИкӀэрыкӀэу шъукъалъфыжьын фае

1Никодим ыцӀэу, фарисейхэм ащыщэу лӀы горэ щыӀагъ. Ар джурт тхьэматэхэм ащыщыгъ[+]. 2Ар Исус дэжь чэщым къакӀуи, къыриӀуагъ:

– Рабби[*], о Тхьэм дэжь къикӀыгъэ дин гъэсакӀоу узэрэщытыр тэшӀэ; сыда пӀомэ, Тхьэр уимыгъусэмэ, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу о къэбгъэлъагъохэрэр зыми къыгъэлъэгъон ылъэкӀыщтэп.

3– Шъыпкъэ дэдэр осэӀо, цӀыф горэ икӀэрыкӀэу къамылъфыжьмэ, Тхьэм и Тетыгъошхо ылъэгъун ылъэкӀыщтэп, – риӀожьыгъ Исус.

4– ЦӀыфыр жъы хъумэ, сыдэущтэу къалъфыжьыщта? – къыриӀожьыгъ Никодим. – Ежь янэ ыныбэ ихьажьынышъ, икӀэрыкӀэу къалъфыжьыщта?

5– Шъыпкъэ дэдэр осэӀо, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус, – псымрэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэрэ къахэкӀэу цӀыфыр икӀэрыкӀэу къамылъфыжьмэ, Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ чӀэхьан ылъэкӀыщтэп[+]. 6ЦӀыфым къыфэхъурэр цӀыфы, ау цӀыфэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къыхэкӀырэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъ цӀыфыр ары. 7«ИкӀэрыкӀэу шъукъалъфыжьын фае» къызэрэосӀуагъэр умыгъэшӀагъо. 8Жьыбгъэр ежь зыфаемкӀэ щепщэ. Ымакъэ зэхэохы, ары шъхьакӀэ къыздикӀырэри зыдакӀорэри пшӀэрэп. Джары хэтрэ цӀыфэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къыхэкӀыгъэм иӀоф зытетыр.

9– Ар сыдэущтэу хъура? – къеупчӀыгъ Никодим Исус.

10– О израиль дин гъэсакӀохэм уащыщ, ар умышӀэу ара? – пэгъокӀ ритыжьыгъ Исус. 11– Шъыпкъэ дэдэр осэӀо, тэ тшӀэрэр ары тызэрыгущыӀэрэр, тлъэгъугъэри ары шыхьат тызфэхъурэр, ау етӀани тэ шыхьатэу тызтеуцорэр шъо шъудэрэп. 12Мы дунаим иӀофхэм ягугъу къышъуфэсшӀыгъ, ау шъо шъушӀошъ хъугъэп. Уашъом иӀофхэм ягугъу къышъуфэсшӀымэ, сыдэущтэу шъушӀошъ хъуна? 13Зы цӀыфи уашъом дэкӀоягъэп, ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къоу зиунэ уашъом щыӀэр уашъом къехыгъ[+]. 14Пегъымбар Мусэ[*] шъоф нэкӀым блэр зэрэщиӀэтыгъагъэм фэдэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи цӀыфхэм аӀэтын фае,[*][+] 15ЕжьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ хъуным пае.

16– Сыда пӀомэ, Тхьэм дунаим ицӀыфхэр ащ фэдизэу шӀу зэрилъэгъугъэхэм къыхэкӀэу, ежь ы Къо закъо ытыгъ, хэти Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр мыкӀодэу къэнэжьыным, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ хъуным пае[+].

17Тхьэм дунаим ицӀыфхэр ыгъэмысэнхэр арэп ежь ы Къо дунаим къызфигъэкӀуагъэр, ау ы Къо дунаим ицӀыфхэр мыкӀодхэу къыригъэгъэнэжьынхэр ары нахь[+]. 18Тхьэм ежь ы КъокӀэ хэти шӀошъхъуныгъэ зиӀэр ыгъэмысэщтэп, ау хэти шӀошъхъуныгъэ зимыӀэр Тхьэм ыгъэмысэгъах, ы Къо закъокӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ зэрэмыхъугъэм пае[+]. 19Тхьэм цӀыфхэр зыкӀигъэмысэхэрэр мары: нэфынэр дунаим къытехьагъ, ау цӀыфхэм нэфынэм нахьи шӀункӀыр нахьышӀу алъэгъугъ, сыда пӀомэ, Ӏофхэу ашӀагъэхэр бзаджэхэшъ ары[+]. 20Хэти бзэджагъэр зышӀэрэм нэфынэр еуджэгъу, Ӏофхэу ышӀагъэхэри нафэ къэмыхъунхэм пае, нэфынэм екӀуалӀэрэп[+]. 21Ау хэтми шъыпкъэр зыгъэцакӀэрэр нэфынэм екӀуалӀэ, Ӏофхэу ышӀагъэхэр Тхьэр ыгу зэрилъым пае, зэригъэцэкӀагъэхэр нафэ къэхъуным пае.


УмэхъэкӀо Иуан Исус зэрэтегущыӀагъэр

22Ащ нэужым Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ Иудей хэкум[*] кӀуагъэх. Ахэмэ ягъусэу Исус а чӀыпӀэм къэнагъэу, цӀыфхэр щиумэхъыщтыгъ[+]. 23Къуаджэу Салим пэгъунэгъу Енон зыцӀэ чӀыпӀэу псыр зыщыбагъэм Иуани цӀыфхэр щиумэхъыщтыгъ. Ахэр Иуан дэжь къакӀохэти, зырагъэумэхъыщтыгъ. 24А лъэхъаным Иуан хьапсым джыри чӀадзэгъагъэгоп[*][+]. 25Иуан игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэмрэ джурт горэмрэ диным тетэу зызэрэбгъэкъэбзэжьыщт ӀофымкӀэ зэнэкъокъухэу фежьагъэх[+]. 26Игъогу рыкӀохэрэр Иуан дэжь къакӀохи, къыраӀуагъ:

– Рабби, еплъ Иордан псыхъом иадрабгъу о узигъусэгъэ лӀэу шыхьат узыфэхъугъэм цӀыфхэр еумэхъых, цӀыфхэри зэкӀэ ащ дэжь къэкӀох[+].

27– Тхьэм римыгъэлъэкӀымэ, зыми зи ышӀэн ылъэкӀыщтэп, – къыӀожьыгъ Иуан[+]. 28– «Христосыр сэрэп, ау Христос ыпэ Тхьэм сыкъыгъэкӀуагъ» зэрэсӀуагъэмкӀэ шъо шъусишыхьат[+]. 29Нысэр зиер шъаор ары. Ау шъаом игъусэу ащ дэжьым щытэу, шъаом ымакъэ зэхэзыхырэр щэгушӀукӀы. А гушӀуагъоу гъунэ зимыӀэр сэ сигушӀуагъоуи хъугъэ[+]. 30Ежь нахь ин хъун фае, сэри нахь цӀыкӀу сыхъун фае.


Уашъом къехырэр

31ЫпшъэкӀэ къехырэр зэкӀэмэ апшъэ щыӀ. Ау чӀылъэм щыщыр чӀылъэм ий, чӀылъэм щыщхэр зэрэгущыӀэхэрэм фэдэу мэгущыӀэ. Уашъом къехырэр зэкӀэмэ апшъэ щыӀ. 32Ащ Ӏофхэу ылъэгъугъэхэмрэ зэхихыгъэхэмрэ къеушыхьатыжьы, ау ащ ишыхьатныгъэ зыми ыдэрэп. 33Ау ащ ишыхьатныгъэ зыдагъэм Тхьэр зэрэшъыпкъэр ыдагъэу мэхъу[+]. 34Сыда пӀомэ, Тхьэм къыгъэкӀуагъэм Тхьэм игущыӀэхэр ары къыӀохэрэр. А цӀыфым ыгу Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ гъунэ имыӀэу къырелъхьэ. 35Ты лъапӀэм ежь ы Къо шӀу елъэгъу, зэпстэури ыӀэ къырилъхьагъ[+]. 36Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ хъугъэ, ау ы Къо емыдэӀурэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ылъэгъущтэп, Тхьэм игубж телъыщт нахь[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус Самарие бзылъфыгъэм зэрэдэгущыӀагъэр

1Иуан игъогу рыкӀохэрэм анахьи Исус игъогу рыкӀохэрэр нахьыбэ хъухэу, Исус ахэр зэриумэхъыщтыгъэхэм икъэбар фарисейхэм зэранэсыгъэр Исус къышӀагъ. 2(Ау ахэр зыумэхъыщтыгъэхэр Исус игъогу рыкӀохэрэр арыгъэ, ежь Исус арыгъэп.)[+] 3А къэбарыр Исус зызэхехым, Иудей хэкум икӀи, Галилей хэкум кӀожьыгъэ[+].

4Аущтэу Самарие хэкум[*] пхырыкӀын фаеу хъугъэ[+]. 5Исус кӀозэ, Самарие хэкум ит къалэу Сихар нэсыгъ; а къалэр Якъубэ ыкъо Юсыф ритыгъэгъэ чӀыгу Ӏахьым[*] пэгъунэгъугъ[+]. 6А чӀыпӀэм Якъубэ ипсынэ итыгъ. Исус гъогууанэм ыгъэпшъыгъэти, псынэм дэжь тӀысыгъэ. Сыхьатыр пшӀыкӀутӀум дэжьыгъ.[*]

7Исус псынэм дэжь щысэу самарие бзылъфыгъэ горэ псыхьэ къэкӀуагъ.

– Псы тӀэкӀу сегъашъу, – риӀуагъ Исус а бзылъфыгъэм.

8Джащыгъум Исус игъогу рыкӀохэрэр гъомылэ къащэфынэу къалэм кӀогъагъэх.

9– О уджурт, сэ сы самарие бзылъфыгъ, – къыриӀуагъ бзылъфыгъэм. – Сыдэущтэу псы уезгъэшъонэу укъысэлъэӀушъура? – (Аущтэу зыкӀиӀуагъэр джуртхэмрэ самарие цӀыфхэмрэ зэхахьэщтыгъэхэпти ары.)

10– Тхьэм итын зыфэдэри, «Псы тӀэкӀу сегъашъу» къыозыӀорэр хэтми зыщыщри пшӀэщтыгъэмэ, о ащ уелъэӀущтыгъ, ащи о щыӀэныгъэ къыозытыщт псым уригъашъощтыгъ, – пэгъокӀ ритыжьыгъ Исус[+].

11– Тхьэматэ, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм, – псынэр куу, о псы къызэрипхыни уиӀэп. Ащыгъум а псэу щыӀэныгъэ къысэзытыщтыр тыда къыздипхыщтыр? 12Тятэжъышхоу Якъуб ары мы псынэр къытфэзгъэнагъэр. Ежьыри ыкъохэри мы псым ешъощтыгъэх, ябылымхэри рагъашъощтыгъэх. Ащ нахьи унахь ина о?

13– Мы псым хэт ешъоми, псыфалӀэ лӀэжьыщт, – пэгъокӀ ритыжьыгъ Исус. 14– Ау сэ псэу естырэм ешъорэр ныбжьи псыфалӀэ лӀэжьыщтэп. Сэ псэу естырэр цӀыфым ыгу илъэу, псы лъэшэу къызэрычъ зэпытырэ псынэкӀэчъ фэхъужьыщт; а псыми мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ ыгъэхъущт[+].

15– Тхьэматэ, – къыриӀуагъ бзылъфыгъэм, – псыфалӀи сымылӀэжьынэу, псыхьи сыкъэмыкӀожьынэу а псым щыщ къысэт.

16– КӀуи, уилӀ къеджи, къэкӀожь, – риӀуагъ Исус.

17– Сэ лӀы сиӀэп, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм.

– Тэрэз, – риӀуагъ Исус бзылъфыгъэм. – ЛӀы зэрэуимыӀэр шъыпкъэу къэпӀуагъ. 18ЛӀитф уиӀагъ, джы уиӀэри о уилӀэп. КъэпӀуагъэр шъыпкъэ.

19– Тхьэматэ, узэрэпегъымбар горэр къэсшӀагъ, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм[+]. 20– Тэ тятэжъхэр мы Ӏуашъхьэм Тхьэм щелъэӀущтыгъэх, ау шъо, джуртхэм, шъоӀо Ерусалим арэу Тхьэм узыщелъэӀун фаер[+].

21– О бзылъфыгъ, – риӀуагъ Исус, – пшӀошъ гъэхъу, мы Ӏуашъхьэми Ерусалими Ты лъапӀэм шъузыщемылъэӀун мафэ къэкӀощт. 22Шъо, самарие цӀыфхэм, Тхьэу шъузэлъэӀурэр шъушӀэрэп, ау тэ Тхьэу тызэлъэӀурэр тэшӀэ, сыда пӀомэ, мы дунаим ицӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр джуртхэм ащыщ[+].

23Исус етӀанэ ыӀуагъ:

– Ты лъапӀэм шъыпкъэу елъэӀухэрэр агу етыгъэу, шъыпкъагъэкӀэ зыщелъэӀурэ мафэр къэсыщт ыкӀи къэсыгъ. Ащ фэдэу елъэӀухэрэр ары Ты лъапӀэм икӀасэхэр[+]. 24Тхьэр псэ, ащ елъэӀухэрэри Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи шъыпкъагъэкӀи елъэӀунхэ фае[+].

25– Мэссихьэу ХристоскӀэ заджэхэрэр къызэрэкӀощтыр сэшӀэ, – къыриӀожьыгъ бзылъфыгъэм. – Ар къызыкӀокӀэ, Ӏоф пстэури къыдгуригъэӀощт[+].

26– А зыфапӀорэр сэры, джы къыбдэгущыӀэрэр ары, – риӀуагъ Исус[+].

27Джащыгъум Исус игъогу рыкӀохэрэр къэкӀожьыгъэх. Исус бзылъфыгъэ горэм дэгущыӀэу залъэгъум, агъэшӀэгъуагъ, ары шъхьакӀэ «Сыда узыфаер?» е «Сыда ащ узкӀыдэгущыӀэрэр?» ыӀоу, ахэмэ ащыщ къыӀуагъэп.

28ЕтӀанэ бзылъфыгъэм ипсы къошын къыгъани, къалэм кӀожьи, цӀыфхэм ариӀуагъ:

29– ШъукъакӀу, модэ лӀы горэм сэ сшӀэгъэ пстэури къысиӀожьыгъ. Христосыр ары шъуӀуа?

30Ахэр къалэм къыдэкӀхи, Исус дэжь къэкӀуагъэх.

31Ахэр джыри къэмысхэзэ, игъогу рыкӀохэрэр Исус къелъэӀугъэх:

– Рабби, шхэ.

32Ау Исус ариӀуагъ:

– Шъо шъумышӀэрэ шхын сиӀ.

33Ащ къыхэкӀэу игъогу рыкӀохэрэм, «Зыгорэм шхын къыфихьыгъ шъуӀуа?» аӀуи, зыр адрэм еупчӀыжьыгъ.

34– Сэ сишхын сыкъэзгъэкӀуагъэр зыфаер згъэцэкӀэнри, ащ иӀоф сыухынри ары, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+]. 35– Джыри мэзиплӀыкӀэ хыныгъор къэсыщт, арыба шъуӀорэр? Ау сэ шъосэӀо, шъунапӀэхэр къэшъуӀэтхи, губгъо хьасэхэм шъуяплъ! Лэжьыгъэхэм ягъо къэхъуи, яхыныгъо къэсыгъ[+]. 36Джы лэжьыгъэр къэзыхыжьырэм ифэшъошэ Ӏахь егъотыжьы, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэм пае лэжьыгъэр къехыжьы. Аущтэу чылапхъэр зыпхъырэри лэжьыгъэр къэзыхыжьырэри зэдэгушӀощтых[+]. 37Аущтэу «Зым чылапхъэр епхъы, адрэм лэжьыгъэр къехыжьы» зыфаӀорэ гущыӀэр шъыпкъэ мэхъу. 38Шъо шъуздэмыулэугъэ лэжьыгъэр къэшъухыжьынэу шъузгъэкӀуагъ. А лэжьыгъэм нэмыкӀхэр дэулэугъэх, шъо ахэмэ яӀоф шъухэхьагъ.

39А къалэм дэсхэу самарие цӀыфыбэми ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ, а бзылъфыгъэр Исус шыхьат фэхъоу, «Сэ сшӀэгъэ пстэури къысиӀуагъ» зэриӀуагъэм пае. 40Аущтэу самарие цӀыфхэр Исус дэжь къызэкӀохэм, адэжь тӀэкӀурэ щыӀэнэу Исус къелъэӀугъэх. Исус ахэмэ адэжь мэфитӀукӀэ къэнагъ. 41Исус игущыӀэхэр зызэхаххэм, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэр нахьи нахьыбэ хъугъэх.

42– Джы о къэпӀуагъэхэм язакъоп шӀошъхъуныгъэ тиӀэ зыгъэхъугъэхэр, – раӀуагъ ахэмэ бзылъфыгъэм. – Ау тэ ттхьакӀумэхэмкӀэ ежь къыӀохэрэр зэхэтхыгъ, дунаим ицӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэри шъыпкъэмкӀэ зэрэежьырыр къэтшӀагъ[+].


Исус пачъыхьэм фэлэжьэрэ Ӏэшъхьэтетым ыкъо зэригъэхъужьыгъэр


(Маттэ 8:5-13; Лука 7:1-10)

43А мэфитӀум ыуж Исус а чӀыпӀэм икӀи, Галилей хэкум кӀуагъэ; 44сыда пӀомэ, пегъымбарым янэ икъалэ дэсхэм лъытэныгъэ зэрэфамышӀырэр ежь Исус къыушыхьатыгъагъ[+]. 45ЕтӀанэ Галилей хэкум Исус къызэкӀом, ащ ис цӀыфхэм къырагъэблэгъагъ, сыда пӀомэ, мэфэкӀ мэфэшхом ахэр Ерусалим щыӀагъэхэти, а мафэхэм Исус ащ дэжьым щишӀэгъэ пстэури алъэгъугъагъ[+].

46Джаущтэу Галилей хэкум ит къуаджэу Канэ Исус джыри къэкӀожьыгъ. А къуаджэр ары псыр сэнэпс зыщишӀыгъагъэр. Пачъыхьэм фэлэжьэрэ Ӏэшъхьэтет[*] горэ къалэу Капернаум дэсыгъ. Ащ ыкъо сымаджэу щылъыгъ[+]. 47Исус Иудеим къикӀи, Галилей къызэрэкӀуагъэр а Ӏэшъхьэтетым зызэхехым, Исус дэжь къэкӀуагъ. – КъыздакӀуи, скъо сымаджэу лӀэным нэсыгъэр сфэгъэхъужь, – къелъэӀугъ.

48– Нэшэнэ гъэшӀэгъонхэмрэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэмрэ шъумылъэгъухэмэ, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъущтэп, – риӀуагъ Исус[+].

49– Тхьэматэ, сэ скъо мылӀэзэ къакӀуи, ыдэжь ех, – къыриӀожьыгъ пачъыхьэм фэлажьэрэ Ӏэшъхьэтетым Исус.

50– КӀожь, пкъо псэущт, – риӀуагъ Исус. Исус риӀогъэ гущыӀэхэр а лӀым ышӀошъ хъуи, кӀожьыгъэ. 51Ӏэшъхьэтетыр гъогум тетызэ, иунэӀутхэр къыпэгъокӀыхи, къыраӀуагъ:

– Пкъо псау.

52– Сыхьатыр тхьапшыхэм адэжь хъужьынэу къызиублагъэр? – яупчӀыгъ Ӏэшъхьэтетыр.

– Тыгъуасэ щэджэгъоужым сыхьатыр зым дэжь[*] плъыр-стырыр хэкӀыжьыгъ, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

53Ар къызаӀом, кӀалэм ятэ къышӀагъ плъыр-стырыр ыкъо зыщыхэкӀыжьыгъэ уахътэр «Пкъо псэущт» Исус къызщыриӀогъэгъэ сыхьат дэдэм зэрэтефагъэр. Джащыгъум Ӏэшъхьэтетыми зэкӀэ иунагъуи шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+].

54Исус Иудеим къикӀи, Галилей къызэкӀом, джары ятӀонэрэ нэшэнэ гъэшӀэгъонэу къыгъэлъэгъуагъэр[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Псыхъурэе зыгъэпскӀыпӀэм дэжь Исус лӀы горэ зэрэщигъэхъужьыгъэр

1Ащ нэужым джурт мэфэкӀ мэфэшхо щыӀагъ, Исуси Ерусалим къэкӀуагъ. 2Ерусалим Мэл Къэлапчъ зыцӀэм дэжь псыхъурэе зыгъэпскӀыпӀэ горэ, джуртыбзэкӀэ Бет-Хьазд ыцӀэу, дэт. Шъхьэ зытелъ пкъэу къэлэпчъитф а зыгъэпскӀыпӀэм иӀ. 3А чӀыпӀэм сымэджэ Ӏаджи чӀэлъыгъ, нэшъуи, лъащи, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытагъи. Ахэр псым зыкъыгъэхъыеным ежэщтыгъэх; 4сыда пӀомэ, Зиусхьаным имэлэӀич загъорэ а зыгъэпскӀыпӀэм хахьэти, псыр къыгъэхъыещтыгъ. Псыр къызыхъыекӀэ, апэу ащ хэхьагъэр сыд уз иӀэми хъужьыщтыгъ. 5Илъэс щэкӀырэ ирэ сымэджэгъэ лӀы горэ а сымаджэхэм ахэлъыгъ. 6Исус ар щылъэу зелъэгъум, бэ шӀагъэу зэрэсымаджэр ешӀэти, еупчӀыгъ:

– Ухъужьынэу уфая?

7– Тхьэматэ, – къыриӀожьыгъ сымаджэм, – псыр зыхъыекӀэ, зыгъэпскӀыпӀэм сыхэзгъэхьан гъусэ сиӀэп. Сэ сыкӀо къэс, сапэ нэмыкӀ горэ псым хэхьэ.

8– Къэтэдж, уипӀуаблэ къашти, къэкӀухь, – риӀуагъ Исус[+].

9Исус ар къызэреӀоу, а лӀыр хъужьыгъэ. ИпӀуаблэ къыштэжьи, къыкӀухьагъ. Ар зыхъугъэр шэмбэт мэфагъ[*]. 10Арыти, джуртмэ а лӀэу хъужьыгъэм раӀуагъ:

– Непэ шэмбэт маф, хабзэкӀэ уипӀуаблэ пштэжьы хъущтэп[+].

11– Сэ сызгъэхъужьыгъэм «УипӀуаблэ къашти, къэкӀухь» къысиӀуагъ, – къариӀожьыгъ а лӀым.

12– «УипӀуаблэ къашти, къэкӀухь» къыозыӀуагъэр хэт щыщ? – еупчӀыгъэх ахэр.

13Ау лӀэу хъужьыгъэм зыгъэхъужьыгъэр зыщыщыр ышӀэщтыгъэп; сыда пӀомэ, а чӀыпӀэм цӀыф купышхо щыӀагъэти, Исус ӀукӀыжьыгъэхагъ.

14Ащ нэужым Исус а лӀым Тхьэм иунэшхо щыӀукӀи, риӀуагъ:

– Джы дэгъоу ухъужьыгъ. Нахь Ӏае къыомыхъулӀэным пае, псэкӀод умышӀэжь.

15А лӀыр ӀукӀыжьи, джуртмэ адэжь кӀуи, зыгъэхъужьыгъэр зэрэ Исусыр ариӀотэжьыгъ. 16Шэмбэт мафэм ащ фэдэ Ӏофхэр зэришӀэхэрэм пае, джуртхэм Исус къин рагъэщэчэу аублагъ, аукӀынэуи ыуж ихьагъэх[+].

17– Джы къызнэсыгъэм ся Тэ Ӏоф ешӀэ, сэри Ӏоф сэшӀэ, – ариӀуагъ Исус ахэмэ.

18Ащ пае джуртхэм Исус аукӀынэу нахьи нахь лъэшэу ыуж итыгъэх. ЬӀуж зыкӀитыгъэхэр шэмбэт мафэм яхабзэкӀэ мыхъущтыр Исус зэришӀагъэм имызакъоу, Тхьэм зыфигъадэу, Тхьэр ежь я Тэу зэриӀуагъэри ары[+].


Къо лъапӀэм иӀэ тетыгъор

19– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус ахэмэ, – ежь-ежьырэу Къо лъапӀэм зи ыгъэцэкӀэн ылъэкӀыщтэп; Ты лъапӀэм ыгъэцакӀэу ылъэгъурэм нэмыкӀ зи ыгъэцэкӀэн ылъэкӀыщтэп. Ты лъапӀэм сыд ыгъэцакӀэми, ы Къуи ар егъэцакӀэ. 20Сыда пӀомэ, Ты лъапӀэм ежь ы Къо шӀу елъэгъу. Ежь ыгъэцакӀэрэ пстэури ы Къо къырегъэлъэгъу, жъугъэшӀэгъоным паий, мы Ӏофхэм анахьи нахь Ӏофышхохэр ы Къо ригъэлъэгъущтых[+]. 21Аущтэу лӀагъэхэр Ты лъапӀэм къыгъэтэджыжьхэзэ къызэригъэпсэужьхэрэм фэдэу, ы Къуи ежь зыфэе цӀыфхэр къегъэпсэужьых[+]. 22Ты лъапӀэм зыми хьыкум тыришӀыхьэрэп, ау хьыкум шӀын Ӏоф пстэури ы Къо къыфигъэзагъ,[+] 23цӀыф пстэуми Ты лъапӀэм лъытэныгъэ зэрэфашӀырэм фэдэу, ы Къуи лъытэныгъэ фашӀыным пае. Ы Къо лъытэныгъэ фэзымышӀырэм Ты лъапӀэу ар къэзгъэкӀуагъэми лъытэныгъэ фимышӀэу мэхъу[+].

24– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сэ сигущыӀэхэм ядэӀоу, сыкъэзгъэкӀуагъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъурэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ хъугъэ. Тхьэм ар ыгъэмысэщтэп, ау ар лӀэныгъэм ӀэкӀэкӀыжьи, щыӀэныгъэм ӀэкӀэхьагъ[+]. 25Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, лӀагъэмэ Тхьэм ы Къо ымакъэ зэхахынышъ, ежь едэӀухэрэм щыӀэныгъэ зыщагъотыщт мафэр къэкӀощт ыкӀи къэкӀогъах[+]. 26Сыда пӀомэ, Ты лъапӀэм цӀыфхэм щыӀэныгъэ зэраритырэм фэдэу, ежь ы Къуи цӀыфхэм щыӀэныгъэ аритынэу тетыгъо къыритыгъ[+]. 27Сэ ЦӀыф Лъэпкъым сызэры Къом пае, цӀыфхэм хьыкум атесшӀыхьанэу Ты лъапӀэм тетыгъо къыситыгъ[+].

28– Ар шъумыгъэшӀагъо, сыда пӀомэ, къэхэм ачӀэлъ пстэуми Тхьэм ы Къо ымакъэ зэхахынышъ, къэхэм къазщычӀэкӀыжьыщт мафэр къэкӀощт[+]. 29ШӀу зышӀагъэхэр псэунхэу къэтэджыжьыщтых, ер зышӀагъэхэри ямысагъэ фэшъуашэр агъотыжьынэу къэтэджыжьыщтых[+]. 30Сэр-сэрэу зи сшӀэн слъэкӀыщтэп, ау Тхьэм къыӀоу зэрэзэхэсхырэм фэдэу, цӀыфмэ хьыкум атесэшӀыхьэ; хьыкумэу сэ атесшӀыхьэрэри зафэ, сыда пӀомэ, сэ сызыфаем ыуж симытэу, сэ сыкъэзгъэкӀуагъэр зыфаер згъэцэкӀэным ыуж сит[+].


Исус шыхьат фэхъухэрэр

31– Сэр-сэрэу шыхьат сызфэхъужьмэ, сишыхьатныгъэ хъущтэп,[+] 32ау нэмыкӀ горэ шыхьат къысфэхъунэу щыӀ. Ащ сэ къысэхьылӀагъэу къыушыхьатырэр зэрэшъыпкъэр сэшӀэ.

33– Шъо лӀыкӀохэр Иуан фэжъугъэкӀуагъэх, ежьыри шъыпкъэм шыхьат фэхъугъ[+]. 34ЦӀыф горэ шыхьат къысфэхъунэу сищыкӀагъэп, ау шъо шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъыгъэнэжьыным пае, ар къэсэӀо. 35Иуан остыгъэу къэнэфырэм фэдагъ. Ащ инэфынэ тӀэкӀурэ шъукӀэгушӀунэу шъуфэягъ[+].

36– Иуан шыхьатэу къысфишӀыгъэм нахьи нахь шыхьатышхо сиӀ. Сэ згъэцэкӀэн фэе Ӏофхэу Ты лъапӀэм спшъэ къырилъхьагъэхэр сэгъэцакӀэх. А Ӏофхэр ары Ты лъапӀэм сыкъызэригъэкӀуагъэмкӀэ шыхьат къысфэхъухэрэр[+]. 37Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэр ежь ышъхьэкӀэ шыхьат къысфэхъугъ. Ащ ымакъэ егъашӀэми зэхэшъухыгъэп, ынапи шъулъэгъугъэп. 38Ащ сыкъызэригъэкӀуагъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэшъуимыӀэм пае, ащ игущыӀэхэр шъугухэм арылъ зэпытхэп. 39Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ахэжъугъотэн шъушӀошӀэу, лъэшэу шъуахэплъэ. Ахэр ары шыхьат къысфэхъухэрэр[+]. 40Ау щытми, а щыӀэныгъэр шъуиӀэ хъуным пае, садэжь шъукъэкӀонэу шъуфаеп.

41– ЦӀыфхэр къысщытхъунхэм ыуж ситэп[+]. 42Ау шъо шъусэшӀэ: Тхьэм ишӀулъэгъу шъо шъугухэм арылъэп. 43Сэ ся Тэ ыцӀэкӀэ сыкъэкӀуагъ, ау шъо сышъуштэрэп; ау нэмыкӀ горэ ежь ыцӀэкӀэ къакӀомэ, ар шъуштэщт[+]. 44Тхьэ закъом дэжь къикӀырэ щытхъум ыуж шъуимытэу, зыр адрэм щэтхъужьмэ, сыдэущтэу шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуна[+]?

45– Ты лъапӀэм ыпашъхьэ шъущызгъэмысэнкӀэ шъумыгугъ. Шъо шъузгъэмысэщтыр пегъымбар Мусэу шъузыщыгугъырэр ары. 46МусэкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀагъэмэ, сэркӀи шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэщтыгъ, сыда пӀомэ, Мусэ зигугъу ышӀыгъэр сэры[+]. 47Ащ ытхыгъэхэр шъушӀошъ зымыхъукӀэ, сэ сӀохэрэр сыдэущтэу шъушӀошъ хъуных?

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Исус нэбгырэ минитф зэригъэшхагъэр


(Маттэ 14:13-21; Марк 6:30-44; Лука 9:10-17)

1[•]Ащ нэуж Галилей псыхъураем[*] (Тибериадэ зэраӀорэ псыхъураер ары) Исус къуашъомкӀэ зэпырыкӀыжьыгъ. 2Сымаджэхэр ыгъэхъужьхэзэ, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу Исус къыгъэлъэгъуагъэхэр зэралъэгъугъэхэм пае, цӀыф купышхо ыуж итэу кӀощтыгъ. 3Исус Ӏуашъхьэм дэкӀоягъ, ащ тетӀысхьагъ, игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу. 4Джуртмэ ямэфэкӀ мэфэшхоу Ӏутыжъ зыцӀэр къэблэгъэщтыгъ[+].

5Исус ынапӀэхэр къыӀэти, цӀыфыбэхэр ыдэжь къакӀохэу зелъэгъум, игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Филипп зыцӀэм риӀуагъ:

– Мы цӀыфхэм ядгъэшхынэу хьалыгъу тыдэ къыщытщэфыщта[+]?

6Исус ар зыкӀиӀуагъэр Филипп ыгъэунэфынэу ары; сыда пӀомэ, ежь ышӀэн фаер ышӀэщтыгъ.

7– Хэти тӀэкӀу ышхынэу динар[*] шъитӀур хьалыгъу уасэ икъущтэп, – пэгъокӀ ритыжьыгъ Филипп.

8Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Симон Петрэ ышэу Индрыс къыӀуагъ:[+]

9– Хьэ хьалыгъуитфырэ пцэжъыитӀурэ зыӀыгъ кӀэлэцӀыкӀу къытхэт, ау мыщ фэдиз цӀыфмэ ар сыдэущтэу афикъуна?

10– ЦӀыфхэр ежъугъэтӀысэхых, – къыӀуагъ Исус. А чӀыпӀэр уц къэшхъуагъ. ЕтӀысэхыгъэ хъулъфыгъэхэр минитф фэдиз хъущтыгъэх. 11ЕтӀанэ Исус хьалыгъухэр къыштэхи, Тхьэм щытхъу фишӀи, игъогу рыкӀохэрэм аритыгъ. Ахэми цӀыфхэу щысхэм афагощыгъ, пцэжъыехэми ащыщэу хэти зыфаем фэдиз ратыгъ[+]. 12ЗызагъэшхэкӀыхэм, Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Зи хэмыкӀодэжьыным пае, къялыжьыгъэ хьалыгъу такъырхэр шъуугъоижьых.

13Аущтэу хьэ хьалыгъуитфым щыщэу шхагъэмэ къялыжьыгъэ такъырхэр мэтэ пшӀыкӀутӀумэ арызэу аугъоижьыгъ. 14Нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу Исус къыгъэлъэгъуагъэр цӀыфмэ залъэгъум, аӀуагъ:

– Дунаим къэкӀон фэе пегъымбарыр[*] шъыпкъэу мырын фаеба[+]?

15Ау цӀыфхэр къэкӀонхэшъ, ежь аубытынышъ, лӀыгъэкӀэ пачъыхьэ ашӀынэу агу зэрэхэлъыр Исус ешӀэти, ӀукӀыжьи, изакъоу Ӏуашъхьэм дэкӀоежьыгъ.


Исус псы кӀыӀум тетэу зэрэкӀуагъэр


(Маттэ 14:22-27; Марк 6:45-52)

16[•]Пчыхьэр къызэсым, Исус игъогу рыкӀохэрэр псыӀушъомкӀэ ехыгъэх. 17Ащ дэжьым къуашъом итӀысхьэхи, псыхъураем зэпырыкӀхэу КапернаумкӀэ ежьагъэх. Мэзахэ хъугъэхагъ, ау Исус ахэмэ адэжь джыри къэкӀожьыгъагъэгоп. 18Псыхъураер ыгъэуалъэу жьыбгъэшхо къепщэщтыгъ. 19Стадие[*] тӀокӀырэ тфырэ-щэкӀ фэдиз къуашъор зафым ыуж, псы кӀыӀум тетэу Исус къакӀоу, къуашъом пэгъунэгъу къэхъоу алъэгъугъ. Ар залъэгъум, къэщтагъэх. 20Ау Исус къариӀуагъ:

– Сэры ар, шъумыщын!

21Джащыгъум Исус къуашъом къырагъэтӀысхьанэу фэягъэх, ардэдэми къуашъор зыдэкӀощтыгъэ псыӀушъом нэсыгъ.


Исус – цӀыфхэм щыӀэныгъэ язытырэ хьалыгъу

22ЯтӀонэрэ мафэм цӀыф купышхоу псыхъураем иадрабгъу щытхэм Исус игъогу рыкӀохэрэр зэрытӀысхьэгъэгъэ къуашъом нэмыкӀ къуашъо горэ ащ дэжьым зэрэӀумытыгъэм гу лъатагъ. Исус а къуашъом игъогу рыкӀохэрэм адимытӀысхьэгъагъэу, язакъоу ахэр зэрэӀукӀыгъагъэхэми гу лъатагъ. 23ЕтӀанэ Зиусхьан Исус Тхьэм щытхъу зыфешӀым ыуж, цӀыфмэ хьалыгъухэр зыщашхыгъэгъэ чӀыпӀэм пэгъунэгъоу, къалэу Тибериадэ[*] къикӀыгъэхэу, нэмыкӀрэ къуашъохэр къыӀухьагъэх. 24А цӀыф купышхом Исуси игъогу рыкӀохэри а чӀыпӀэм щымыӀэжьхэу залъэгъум, ежьхэр къуашъохэм арытӀысхьэхи, Исус лъыхъухэу къалэу Капернаум[*] кӀуагъэх.

25Исус псыхъураем иадрабгъу щыӀэу къызагъотым, къыраӀуагъ:

– Рабби, сыдигъо мыщ укъэкӀуагъа?

26– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус ахэмэ, – шъо нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр зэрэшъулъэгъугъэхэр арэп шъукъызкӀыслъыхъурэр, хьалыгъухэм ащыщ шъушхи, зыжъугъэшхэкӀыгъэти ары нахь. 27Шхынэу кӀодырэм ыуж шъуимыт, шхынэу мыкӀодэу цӀыфмэ мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зыгъэхъурэм ыуж шъуит нахь. А шхыныр ары ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къышъуитыщтыр; сыда пӀомэ, Тхьэу Ты лъапӀэм ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо зэриштэрэм имыхъур къытырилъхьагъ.

28Джащыгъум Исус къеупчӀыгъэх:

– Адэ, Тхьэр зыфэе Ӏофхэр дгъэцэкӀэнхэм пае, тэ сыда тшӀэн фаер?

29– Тхьэм къыгъэкӀуагъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэныр ары Тхьэр зыфэе Ӏофыр, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+].

30– Сыд фэдэ нэшэнэ гъэшӀэгъон тэбгъэлъэгъуна, ар тлъэгъоу, оркӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэным пае? Сыда пшӀэщтыр? – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+]. 31– Тятэжъхэм шъоф нэкӀым мэнн зыцӀэ шхыныр[*] щашхыщтыгъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу,[*] «Уашъом къикӀырэ хьалыгъу ашхынэу Тхьэм къаритыгъ»[+].

32– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус, – пегъымбар Мусэр арэп уашъом къикӀырэ хьалыгъур къышъозытыгъагъэр, сэ ся Тэ ары уашъом къикӀырэ хьалыгъу шъыпкъэр къышъозытырэр; 33сыда пӀомэ, уашъом къехэу, дунаим ицӀыфмэ щыӀэныгъэ къязытырэр ары Тхьэм ихьалыгъу.

34– А хьалыгъур къытэт зэпыт, тхьэматэ, – къыраӀуагъ ахэмэ[+].

35– ЦӀыфмэ щыӀэныгъэ язытырэ хьалыгъур сэры, – ариӀуагъ Исус. – Садэжь къакӀорэр мэлакӀэ лӀэжьыщтэп, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр егъашӀэми псыфалӀи лӀэжьыщтэп[+]. 36Ау къызэрэшъосӀуагъэм фэдэу, сэ сышъулъэгъугъэ пэтми, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъурэп. 37Ты лъапӀэм къыситырэ цӀыф пстэухэри садэжь къэкӀощтых, хэт щыщми садэжь къакӀорэри ӀузгъэкӀыжьыщтэп[+]. 38Сыда пӀомэ, сэ сызыфаер згъэцэкӀэнэу арэп уашъом сыкъызфехыгъэр, сыкъэзгъэкӀуагъэр зыфаер згъэцэкӀэныр ары нахь[+]. 39Сэ ся Тэу сыкъэзгъэкӀуагъэр зыфаер ежь цӀыфэу къыситыгъэхэм ащыщэу зи мыкӀодынэу ары, ахърэт мафэми а цӀыфыр къэзгъэтэджыжьыныр ары[+]. 40Шъыпкъэ, хэт щыщми Къо лъапӀэр зылъэгъоу, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ зэрэхъущтыр ары ся Тэ зыфаер; ахърэт мафэми а цӀыфыр къэзгъэтэджыжьыщт[+].

41«Уашъом къехыгъэ хьалыгъур сэры» Исус зэриӀуагъэм пае, джуртхэм ар агу римыхьэу, 42аӀуагъ:

– Юсыф ыкъоу Исус арыба мыр? Ятэрэ янэрэ тэшӀэ. «Уашъом сыкъехыгъ» ыӀоу, сыдэущтэу къыӀон ылъэкӀыра[+]?

43– Сэ къэсӀуагъэм сыда шъугу зыкӀемыӀурэр? – ариӀуагъ Исус. 44– Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэм къысфимыщэмэ, зы цӀыфи садэжь къэкӀон ылъэкӀыщтэп. Садэжь къакӀорэри ахърэт мафэм къэзгъэтэджыжьыщт[+]. 45Пегъымбархэм моущтэу атхыгъ[*]: «Тхьэм зэкӀэмэ ахэмэ шъыпкъэр аригъэшӀэщт». Хэт щыщми Ты лъапӀэм къыӀохэрэм ядэӀоу, ахэр зэзгъашӀэрэр садэжь къэкӀощт. 46Тхьэм щыщ Исус нэмыкӀ Ты ЛъапӀэр зыми ылъэгъугъэп. Ежьыр ары Ты лъапӀэр зылъэгъугъэр[+]. 47Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъурэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ хъугъэ. 48ЦӀыфмэ щыӀэныгъэ язытырэ хьалыгъур сэры. 49Шъуятэжъхэм шъоф нэкӀым мэнн гъомылыр щащхыщтыгъ, ау щытми лӀагъэх. 50Ау уашъом къехыгъэ хьалыгъур мары. Зыгорэм ар ышхымэ, лӀэжьыщтэп. 51ЦӀыфмэ щыӀэныгъэ язытырэ хьалыгъоу уашъом къехыгъэр сэры. А хьалыгъум щыщ зышхырэр егъашӀэми щыӀэщт. Дунаим ицӀыфхэм щыӀэныгъэ яӀэ згъэхъуным пае, хьалыгъоу стыщтыр сэ спкъы ары[+].

52– Мы лӀым ыпкъ сыдэущтэу тигъэшхын ылъэкӀыщт? – аӀуи, джуртхэм лъэшэу зэнэкъокъухэу аублагъ.

53– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус ахэмэ, – ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ыпкъ шъумышхэу, ылъи шъуемышъомэ, щыӀэныгъэ шъухэлъыщтэп[+]. 54Сэ спкъы зышхэу, слъи ешъорэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ иӀэ хъугъэ, ахърэт мафэми сэ ар къэзгъэтэджыжьыщт. 55Сыда пӀомэ, сэ спкъы шхын шъыпкъ, сэ слъи шъон шъыпкъэшъ ары. 56Сэ спкъы зышхэу, слъи ешъорэм ыгу силъ зэпытыщт, ежьыри сыгу илъ зэпытыщт[+]. 57ЩыӀэныгъэ шъыпкъэ къыздикӀырэ Ты лъапӀэм сыкъыгъакӀуи, ищыӀэныгъэ ежь дэжь къызэрикӀырэм фэдэу, сэ спкъы зышхырэм ищыӀэныгъэ садэжь къикӀыщт. 58Мыры уашъом къехыгъэ хьалыгъур. А хьалыгъур шъуятэжъхэм ашхыщтыгъэ мэнн гъомылэм фэдэп. Ар ашхыщтыгъэми, лӀагъэх, ау мы хьалыгъур зышхырэр егъашӀэми щыӀэщт.

59Исус къалэу Капернаум дэт синэгогум чӀэтэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэ зэхъум, а гущыӀэхэр къыӀуагъ.


ЦӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зыгъэхъурэ гущыӀэхэр

60Исус къыӀуагъэхэр зызэхаххэм, игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу бэмэ къаӀуагъ:

– Мыщ къыӀохэрэр сыдэу гущыӀэ къинха! Хэт ахэмэ ядэӀун зылъэкӀырэр?

61Исус къыӀуагъэхэм ахэмэ агухэр зэремыӀухэрэр ыгукӀэ ешӀэти, ариӀуагъ:

– Сэ къэсӀуагъэхэр шъугу рихьырэп, ара? 62Ау ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ыпэкӀэ зыдэщыӀагъэм дэкӀоежьэу шъулъэгъумэ, сыда етӀанэ шъуӀощтыр[+]? 63Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары цӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ къязытырэр. Сэ спкъы шъозгъэшхынэу арэп зыфасӀорэр. Ащ ишӀуагъэ къакӀорэп. ГущыӀэхэу къышъосӀуагъэхэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи мыкӀодыжьын щыӀэныгъи шъуиӀэхэ къашӀы[+]. 64Ау шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэр къышъухэтых. Исус аущтэу зыкӀиӀуагъэр ахэмэ ащыщхэу шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэри, тетыгъо зиӀэхэм ежь язгъэубытыщтри апэм щегъэжьагъэу ышӀэщтыгъэти ары[+]. 65ЕтӀани Исус къыпигъэхъожьыгъ:

– Джары, «Ты лъапӀэм римыгъэлъэкӀмэ, зы цӀыфи садэжь къэкӀон ылъэкӀыщтэп» зыкӀэсӀуагъэр.

66Ащ щегъэжьагъэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу бэхэр игъогу текӀыжьхи, гокӀыжьыгъэх.

67Аущтэу зэхъум, Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ариӀуагъ:

– Шъори шъузбгъодэкӀыжьынэу шъуфая?

68– Зиусхьан, хэт дэжь тыкӀона, адэ? – къыриӀуагъ Симон Петрэ Исус. – МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ тиӀэ зыгъэхъурэ гущыӀэхэр о уиӀэх, 69Христосэу щыӀэныгъэ шъыпкъэ къыздикӀырэ Тхьэм узэры Къор тшӀошъ хъугъэ ыкӀи тшӀагъэ[+].

70– Шъо пшӀыкӀутӀур, сигъогу шъукъырыкӀонэу шъукъыхэсхыгъэба? Ау щытми, шъуащыщэу зыр джынапцӀ, – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+]. 71Исус зыфиӀуагъэр Симон Искариот ыкъоу Иудэ ары. Ар Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ ащыщыгъэми, нэужым Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтыр ары[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Исус ышхэм яшӀошъмыхъуныгъ

1Ащ нэужым Исус Галилей хэкум къыщикӀухьэщтыгъ. Ежь аукӀынэу джуртхэр ыуж итыгъэхэти, Иудей хэкум къыщикӀухьанэу фэягъэп[+]. 2Джурт мэфэкӀ мэфэшхохэу цӀыфхэр чэлхэм зыщачӀэсхэрэр[*] къэблэгъагъэх[+].

3Арыти, ышхэм Исус къыраӀуагъ:

– Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу пшӀэхэрэр уигъогу рыкӀохэрэм алъэгъунхэм пае, мыщ дэжьым ӀукӀыжьи, Иудей хэкум кӀожь[+]. 4ЦӀыфхэм зязгъэшӀэнэу фаем шъэфэу Ӏоф ышӀэрэп. Мы Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр огъэцакӀэхэмэ, дунаим ицӀыфхэм зягъэлъэгъу.

5Сыда пӀомэ, ыш дэдэхэми ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀагъэп.

6Арыти, Исус ахэмэ ариӀуагъ:

– ШъоркӀэ сыдигъуи игъу, ау сэ сигъо къэсыгъэгоп[+]. 7Дунаим ицӀыфхэм шъо шъуауджэгъун алъэкӀыщтэп, ау сэ сауджэгъу. Ахэмэ Ӏофхэу ашӀэхэрэр зэрэбзаджэхэмкӀэ сэ шыхьат сызэрэхъурэр ары сызкӀауджэгъурэр[+]. 8Шъо мэфэкӀ мэфэшхохэм апае Ерусалим шъукӀу. Сэ а мафэхэм апае сыкӀощтыгоп, сыда пӀомэ, сигъо къэсыгъэгопышъ ары.

9Исус аущтэу ариӀуи, Галилей хэкум къинагъ.


МэфэкӀ мэфэшхохэр ыгъэмэфэкӀэнхэм пае, Исус Ерусалим зэрэкӀуагъэр

10Ау мэфэкӀ мэфэшхохэр агъэмэфэкӀынхэу Исус ышхэр зэкӀохэм ыуж, Исуси кӀуагъэ, ау цӀыфмэ амышӀэу, къамылъэгъоу. 11А мэфэкӀ мэфэшхохэм джуртхэр, «Исус тыдэ щыӀа?» аӀозэ, лъыхъущтыгъэх. 12ЦӀыф купышхохэм Исус игугъу бэрэ ашӀэу зэӀушъашъэщтыгъэх. Ахэмэ ащыщхэм аӀощтыгъ:

– Ар цӀыф дэгъу.

– Хьау, ар цӀыф дэгъоп, цӀыфхэр гъогу занкӀэм тырещых, – аӀощтыгъ адрэхэм. 13Ау джуртхэм зэращыщынэщтыгъэхэм пае, цӀыфмэ апашъхьэ зыми Исус игугъу щишӀыщтыгъэп[+].

14А мэфэкӀ мэфэшхохэм азыныкъо зыблэкӀым, Исус Тхьэм иунэшхо чӀахьи, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ.

15– Мы лӀыр емыджагъэу, мыщ фэдиз шӀэныгъэ тыдэ къырихыгъа? – агъэшӀагъозэ, аӀуагъ джуртхэм.

16– ЦӀыфхэм язгъашӀэрэ гущыӀэхэр садэжь къикӀыхэрэп, сэ сыкъэзгъэкӀуагъэм дэжь къекӀыхэ нахь[+]. 17Тхьэр зыфаер зыгъэцэкӀэнэу фаем гущыӀэхэу сэ цӀыфхэм язгъашӀэхэрэр Тхьэм дэжь къикӀыхэми, сэ садэжь къикӀыхэми ышӀэщт. 18Ежь ыцӀэкӀэ къэгущыӀэрэр ежь ышъхьэ ищытхъу ыуж ит, ау къэзгъэкӀуагъэм ищытхъу ыуж итым шъыпкъагъэ иӀ, мышъыпкъагъи хэлъэп[+]. 19Пегъымбар Мусэ Тэурат хабзэр къышъуфигъэнагъэба? Ау щытми, Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэрэ цӀыф къышъухэтэп. Сыда сышъуукӀынэу сауж шъузкӀитыр? – ариӀуагъ Исус ахэмэ[+].

20– ДжынапцӀэ о пхэс, – къаӀожьыгъ цӀыфхэм. – Хэта о узыукӀынэу уауж итыр[+]?

21– Ӏофышхо гъэшӀэгъон закъо шэмбэт мафэм зэрэсшӀагъэм пае, шъо зэкӀэми шъогъэшӀагъо, – ариӀожьыгъ Исус ахэмэ. 22– Шъуеплъ, пегъымбар Мусэ сунэт шӀыныр хабзэу къышъуфигъэнагъэшъ, (ау, шъыпкъэмкӀэ, сунэт шӀыныр зыдэжь къикӀыгъэр Мусэп, тятэжъышхохэр ары нахь), шъо шэмбэт мэфэ дэдэми цӀыфыр сунэт шъошӀыба? 23Джы, пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ ит унашъоу сунэт шӀыным ехьылӀагъэм шъуемыдэӀоу шъумыхъуным пае, шэмбэт мэфэ дэдэми цӀыфыр сунэт шъушӀын шъуфит. Аущтэу зыхъукӀэ, сыд пае шъукъысфэгубжыра, лӀы горэ шэмбэт мафэм зэрэзгъэхъужьыгъапэм пае[+]? 24Теплъэу иӀэм шъуеплъэу хьыкум шъумышӀы, ау шъыпкъэм тетэу хьыкум шъушӀы[+].


Исус шъуӀуа Христосыр?

25Джащыгъум Ерусалим щыщ цӀыфхэм ащыщхэм аӀуагъ:

– АукӀынэу зыуж итхэр мырба? 26Шъуеплъ, цӀыф пстэуми апашъхьэ къызэрэщыгущыӀэрэм, ау щытми зи раӀорэп. Тэ титхьэматэхэм ар зэрэ Христосыр[*] зэрагъэшӀагъэ шъуӀуа? 27Тэ мыр зыщыщыр тэшӀэ. Ау Христос къызыкӀокӀэ, зыщыщыр зыми ышӀэщтэп[+].

28Джащыгъум Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэзэ, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– Сэ сышъошӀэ, сызыщыщыри шъошӀэ. Сэр-сэрэу мыщ дэжьым сыкъэкӀуагъэп, сэ сыкъэзгъэкӀуагъэм шъыпкъагъэ иӀ. Ар шъо шъушӀэрэп, 29ау сэ ар сэшӀэ, сыда пӀомэ, сэ ащ сыщыщ, ежьыр ары сыкъэзгъэкӀуагъэри[+].

30Исус ар къызеӀом, аубытынэу фежьагъэх, ау зыщаубытыщтым игъо къэсыгъэгопти, цӀыф зи ӀэкӀэ нэсыгъэп[+]. 31Ау цӀыф купышхом щыщхэу бэмэ ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.

– Мы лӀым нахьи нахьыбэу нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр, Христос къызыкӀокӀэ къыгъэлъэгъошъун шъуӀуа? – аӀощтыгъ ахэмэ[+].


Фарисейхэмрэ дин пэщэшхохэмрэ Исус аубытынэу Ӏофтабгэхэр зэрагъэкӀуагъэхэр

32ЦӀыф купышхор ащ фэдэу Исус ехьылӀагъэу Ӏушъашъэхэу фарисейхэм зызэхахым, ахэмрэ дин пэщэшхохэмрэ Исус арагъэубытынэу Ӏофтабгэхэр агъэкӀуагъэх.

33Ау Исус къыӀуагъ:

– Сэ тӀэкӀурэ сышъухэтыщт, етӀанэ сыкъэзгъэкӀуагъэм дэжь сыкӀожьыщт[+]. 34Шъукъыслъыхъужьыщт, ау сыкъэжъугъотыжьыщтэп, сыздэщыӀэми шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп[+].

35– Тыда ар дгъотын тымылъэкӀынэу зыдэкӀонэу ыгу хэлъыр? – аӀуи, джуртхэм зэраӀожьыгъэ. – Тэ тицӀыфхэу алыджхэм[*] ахэгощагъэхэу псэухэрэм адэжь кӀонышъ, алыджхэм Ӏофхэр аригъэшӀэщт шъуӀуа? 36«Шъукъыслъыхъужьыщт, ау сыкъэжъугъотыжьыщтэп, сыздэщыӀэми шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп» зыфиӀуагъэм сыда къыригъэкӀыгъэр?


Псыхъохэу цӀыфхэм щыӀэныгъэ шъыпкъэ яӀэ зыгъэхъухэрэр

37МэфэкӀ мэфэшхохэм ащыщэу аужырэ мафэу анахь мэфэ лъапӀэм Исус къэуцуи, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– ПсыфалӀэ лӀэрэр садэжь къэрэкӀуи, ерэшъу[+]. 38Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу, «СэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм псыхъохэу щыӀэныгъэ шъыпкъэ иӀэ зыгъэхъухэрэр ыгу къичъыщтых»[+].

39Исус зыфиӀуагъэр ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу агухэм къарилъхьащтыр ары. Ащ нэсыфэ Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэр шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм агухэм къарилъхьэгъагъэгоп, сыда пӀомэ, Исус ищытхъушхо джыри иӀэ хъугъагъэгоп[+].


ЦӀыфхэр Исус ехьылӀагъэу зэрэзэгурымыӀуагъэхэр

40А гущыӀэхэр зызэхаххэм, цӀыф купышхом хэт заулэмэ аӀощтыгъ:

– ШъыпкъэмкӀэ, мыры пегъымбарыр[+].

41– Джары Христосыр, – аӀощтыгъ адрэхэм. Ау нэмыкӀхэми аӀощтыгъ:

– Христосыр Галилей хэкум щыщыщтэп, арыба? 42Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытба,[*] Христос Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм зэращыщыщтри, Даутэ зыщыщ къалэу Бет-Лэхьэм[*] зэрэщыщыщтри[+]?

43Аущтэу Исус ехьылӀагъэу цӀыфхэм куп-купэу загощыгъ[+]. 44Ахэмэ ащыщэу зы купым Исус ыубытыным фэягъ, ау зыгори ащ ӀэкӀэ нэсыгъэп.


Тетыгъо зиӀэхэм яшӀошъмыхъуныгъ

45Аущтэу а Ӏофтабгэхэр дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ адэжь къэкӀожьыгъэх. КъызэкӀожьхэм, адрэхэм яупчӀыгъэх:

– Сыд пае Исус къыздэшъумыщагъа?

46– А лӀыр къызэрэгущыӀэрэм фэдэу зы цӀыф егъашӀэми гущыӀагъэп, – аӀуагъ Ӏофтабгэхэм.

47– Ащыгъум шъори шъудихьыхыгъэба? – араӀожьыгъ фарисейхэм. 48– Тэ титхьэматэхэм ащыщэу зыгорэми, фарисейхэм ащыщэу зыгорэми ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъа[+]? 49Ау мы цӀыф купышхоу пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ зымышӀэрэм Тхьэм ынае къащифагъ.

50Фарисейхэм ащыщэу Никодим (ары Исус дэжь чэщым къэкӀогъагъэр) адрэмэ ариӀуагъ:[+]

51– Ыпэ рапшӀэу емыупчӀэу, ышӀэрэр тэрэзэу зэримыгъашӀэу, цӀыфым хьыкум тырешӀыхьа тихабзэ[+]?

52– Ори Галилей хэкум ущыща? – къыраӀуагъ Никодим. – Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм ахаплъи, пегъымбар горэ Галилей зэрэщымыщыр къэпшӀэщт[+].

53Ахэр зэбгырыкӀыжьхи, хэти ядэжь кӀожьыгъэ етӀанэ.

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Зинэ зышӀэ пэтэу аубытыгъэ бзылъфыгъэр

1Елеон Ӏуашъхьэм[*] Исус кӀуагъэ. 2Нэф къызэшъым, Тхьэм иунэшхо джыри чӀэхьагъ, зэкӀэ цӀыфхэри ежь дэжь къэкӀуагъэх. Исус тӀыси, Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэу ыублагъ. 3Ащ дэжьым бзылъфыгъэ горэ, зинэ зышӀэ пэтэу къаубытыгъэр Тэурат егъэджэкӀо пащэхэми фарисейхэми Исус къыфащи, утыгум къырагъэуцуи, 4къыраӀуагъ:

– Дин гъэсакӀу, мы бзылъфыгъэр, зинэ ышӀэ пэтэу, къаубытыгъ. 5Мыщ фэдэхэм мыжъохэмкӀэ тяозэ, тыукӀынхэу Тэурат хабзэм зэритэу пегъымбар Мусэ унашъо къытфишӀыгъ[*]. О сыда епӀуалӀэрэр[+]?

6Аущтэу зыкӀаӀуагъэр Исус Ӏоф хагъэфэнышъ, зэрагъэмысэн горэ къагъотыныр ары. Ау Исус зиуфи, ӀапэкӀэ чӀыгум зыгорэ тыритхагъ[+]. 7Зэпамыгъэоу къеупчӀыхэ зэхъум, Исус зыкъыузэнкӀыжьи, ариӀуагъ:

– Шъуащыщэу псэкӀод зимыӀэр апэу бзылъфыгъэм мыжъокӀэ ерэу[+].

8Ар зареӀом, зиуфэжьи, чӀыгум тетхэу ыублэжьыгъ.

9Ар зызэхахым, агухэмкӀэ загъэмысэжьэу, анахьыжъхэр апэ итхэу, зым ыуж адрэр итэу, аужырэм нэс зэкӀэ ӀукӀыжьыгъ. Исус изакъоу къэнагъ, бзылъфыгъэри утыгум къинагъ. 10Исус зыкъыузэнкӀыжьи, бзылъфыгъэм нэмыкӀ зи ылъэгъужьыгъэпти, риӀуагъ:

– О бзылъфыгъ, узгъэмысэщтыгъэхэр тыдэ щыӀэха? Узгъэмысэн цӀыф зи къэнагъэп, ара?

11– Хьау, Зиусхьан, – къыӀуагъ бзылъфыгъэм, – цӀыф зи къэнагъэп.

– Сэри узгъэмысэрэп, – къыӀуагъ Исус. – КӀожь, джы щегъэжьагъэу псэкӀод умышӀэжь[+].


Исус – мы дунаим инэфын

12Исус джыри цӀыфмэ адэгущыӀи, къыӀуагъ:

– Дунаим инэфынэр сэры. Сэ сауж къырыкӀорэр шӀункӀым хэтэу зекӀощтэп, щыӀэныгъэм инэфынэ ыгъотыщт нахь[+].

13– О ор-орэу шыхьат узфэхъужьы, – къыраӀуагъ фарисейхэм. – Арышъ, шыхьат ухъущтэп[+].

14– Сэ шыхьат сызфэхъужьми, сишыхьатныгъэ шъыпкъэ, – ариӀожьыгъ Исус, – сыда пӀомэ, сэ сызщыщри сыздакӀорэри сэшӀэ. Ау шъо сызщыщри сыздакӀорэри шъушӀэрэп[+]. 15Мы дунаим ицӀыфхэм Ӏофхэм хьыкум зэратырашӀыхьэрэм фэдэу хьыкум шъошӀы. Сэ зыми хьыкум тесшӀыхьэрэп[+]. 16Ау зыгорэм хьыкум тесшӀыхьэ хъумэ, ащыгъум хьыкумэу тесшӀыхьэрэр шъыпкъэ, сыда пӀомэ, сэ зизакъоп, Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэри сигъус[+]. 17НэбгыритӀумэ къаушыхьатырэр шыхьат хъунэу шъуи Тэурат хабзэ ит[*][+]. 18Сэр-сэрэу шыхьат сызфэхъужьы. Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэри шыхьат къысфэхъу[+].

19Арыти къеупчӀыгъэх:

– Тыдэ щыӀа уятэ?

– Сэри ся Ти шъо тышъушӀэрэп, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус. – Сэ сышъушӀэщтыгъэмэ, ся Ти шъушӀэщтыгъэ[+].

20Исус Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, Тхьэм тын фашӀэу ахъщэр зыдалъхьэрэ пхъуантэхэм адэжь щытэу, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэ зэхъум, а гущыӀэхэр къыӀуагъэх. Зыми ар ыубытынэу фежьагъэп, сыда пӀомэ, зыщаубытыщтым игъо къэсыгъэгопти ары[+].


Сэ сыздакӀорэм шъо шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп

21Исус джыри ахэмэ ариӀуагъ:

– Сэ сышъухэкӀыжьыщт, шъори шъукъыслъыхъущт, ау шъуипсэкӀодшӀагъэхэр шъутелъхэу шъулӀэжьыщт. Сэ сыздакӀорэм шъо шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп[+].

22– Ежь-ежьырэу зиукӀыжьыщта? – аӀуагъ джуртхэм. – Ара «Сэ сыздакӀорэм шъо шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп» зыкӀиӀорэр?

23– Шъо ыхэ шъущыщ, сэ ыпшъэ сыщыщ, – ариӀуагъ Исус. – Шъо мы дунаим шъущыщ, сэ мы дунаим сыщыщэп[+]. 24«ШъуипсэкӀодшӀагъэхэр шъутелъхэу шъулӀэжьыщт» шъосӀуагъэ. Шъыпкъэ, сэ хэтми сызщыщыр къызышъуасӀокӀэ, шъушӀошъ мыхъумэ, шъуипсэкӀодшӀагъэхэр шъутелъхэу шъулӀэжьыщт.

25– О хэта узщыщыр адэ? – къыраӀуагъ ахэмэ.

– Апэм щегъэжьагъэу сэ хэтми сызщыщыр къызэрэшъосӀуагъэм сытет, – ариӀожьыгъ Исус. 26– Шъо къышъохьылӀагъэу шъузэрызгъэмысэн Ӏаджи къэсӀонэу сиӀ, ау сыкъэзгъэкӀуагъэр шъыпкъэ, ащ къыӀохэу зэхэсхыгъэхэр дунаим ицӀыфмэ ясэӀо[+].

27Исус Ты лъапӀэм ехьылӀагъэу къызэрадэгущыӀэрэр къагурыӀуагъэп. 28Арыти, Исус ариӀуагъ:

– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо зышъуӀэтыкӀэ,[*] хэтми сэ сызщыщри сэр-сэрэуи зи сымыгъэцакӀэу, ся Тэ гущыӀэхэу сигъэшӀагъэхэр къызэрэсӀохэрэр къэшъушӀэщт[+]. 29СыкъэзгъэкӀуагъэр сигъусэ, сизакъоу сыкъыгъэнагъэп, сыда пӀомэ, ежь игъоу ылъытэрэ Ӏофхэр сыдигъуи сэгъэцакӀэхэшъ ары[+].

30Исус а гущыӀэхэр къыӀохэзэ, цӀыфыбэмэ ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+].


Шъыпкъагъэм шъхьафит шъуишӀыжьыщт

31Исус джуртхэу шӀошъхъуныгъэ къыфызиӀэ хъугъэхэм ариӀуагъ:

– Сэ сигущыӀэхэр шъугухэм арылъхэмэ, шъыпкъэмкӀэ сигъогу рыкӀохэрэм шъуащыщ. 32Джащыгъум шъыпкъэр къэшъушӀэщт, шъыпкъэми шъхьафит шъуишӀыжьыщт[+].

33– Тэ Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм тащыщ, егъашӀэми зыми тырипщылӀыгъэп, – къыраӀожьыгъ ахэмэ. – «Шъхьафит шъухъужьыщт» зыфапӀорэм сыда къибгъэкӀырэр[+]?

34– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀуагъ Исус. – Хэти псэкӀод зышӀэрэр псэкӀодшӀэным пщылӀы фэхъужьы[+]. 35Ау унэм къинэжьынэу пщылӀым къыфанэрэп. Тым ыкъу ары унэм къинэжьырэр[+]. 36Арышъ, Къо лъапӀэм шъхьафит шъуишӀыжьмэ, шъхьафит шъыпкъэ шъухъужьыщт. 37Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм шъузэращыщыр сэшӀэ, ау сигущыӀэхэр шъугухэм арылъхэпышъ, сышъуукӀынэу сауж шъуит[+]. 38Сэ ся Тэ дэжь щыслъэгъугъэхэр ары къасӀохэрэр, шъори шъуятэ дэжь щышъулъэгъугъэ Ӏофхэр ары жъугъэцакӀэхэрэр.


Шъуятэр шэйтаныр ары

39– Тэ тятэр Ибрахьим ары, – къыраӀуагъ джуртхэм Исус.

– Ибрахьимэ шъурибыныгъэмэ, Ибрахьимэ иӀофхэр жъугъэцэкӀэщтыгъэх, – ариӀожьыгъ Исус[+]. 40– Ау джы сышъуукӀынэу сауж шъуит, Тхьэм къыӀорэ шъыпкъэр зэхэсхыгъэу къышъосӀуагъэ пэтми. Ибрахьимэ ащ фэдэ Ӏофхэр ышӀэщтыгъэхэп. 41Шъо шъуятэ Ӏофхэу ыгъэцакӀэхэрэр шъори шъогъэцакӀэх.

– ЗинэкӀэ тэ тыкъэхъугъэп, – къыраӀуагъ Исус. – Ты закъоу тиӀэр Тхьэр ары[+].

42– Тхьэр шъуятагъэмэ, сэ шӀу сышъулъэгъущтыгъ, – ариӀуагъ Исус, – сыда пӀомэ, сэ Тхьэм сыщыщэу мыщ сыкъэкӀуагъ. Сэр-сэрэу сыкъэкӀуагъэп, ежь сыкъыгъэкӀуагъ нахь. 43Сэ къасӀохэрэр сыд пае къыжъугурымыӀохэра? Сэ къасӀохэрэм шъуядэӀун шъулъэкӀырэпышъ ары къызкӀыжъугурымыӀорэр. 44Шъуятэр шэйтаныр ары. Шъуятэ зыфаер ары шъо жъугъэцэкӀэнэу шъузыфаер. Апэм щегъэжьагъэу ар цӀыф укӀакӀу, шъыпкъэми тетэп, сыда пӀомэ, шъыпкъэ зи хэлъэпышъ ары. Ащ пцӀы зиусыкӀэ, ыгу илъыр къеӀо, сыда пӀомэ, ар пцӀыусышъ, пцӀыри къызхэкӀырэр ежьырышъ ары[+]. 45Ау сэ шъыпкъэр къызэрэсӀорэм пае, къасӀохэрэр шъушӀошъ хъурэп. 46Сэ псэкӀод сшӀагъэу шъуащыщ горэм къыушыхьатын ылъэкӀына? Шъыпкъэр къэсэӀо пэтми, сыд пае къасӀохэрэр шъушӀошъ мыхъура? 47Тхьэм ибынхэр ежь игущыӀэхэм ядэӀух, ау шъо Тхьэм игущыӀэхэм шъузкӀямыдэӀурэр Тхьэм шъурибынэпышъ ары.


Ибрахьимэ къэхъуным ыпэкӀэ сэ сыщыӀ

48– Самарие цӀыфхэм уащыщ, джынапцӀи о пхэс тэӀо. Тэ къатӀорэр шъыпкъэба? – къыраӀожьыгъ джуртхэм Исус[+].

49– ДжынапцӀэ сэ схэсэп, – апигъодзыжьыгъ Исус. – Сэ ся Тэ лъытэныгъэ фэсэшӀы, ау шъо шъукъысэхъоны[+]. 50Сэ сищытхъу ыуж ситэп, ау сищытхъу ыуж итэу, цӀыфхэм хьыкум атезышӀыхьэрэр щыӀ[+]. 51Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сигущыӀэхэр зыгъэцакӀэрэм егъашӀэми лӀэныгъэр ылъэгъущтэп[+].

52Исус ар зеӀом, джуртхэм къыраӀожьыгъ:

– ДжынапцӀэр о зэрэпхэсыр джы тшӀагъэ. Ибрахьимэ лӀагъэ, пегъымбархэри лӀагъэх, ау о «Сэ сигущыӀэхэр зыгъэцакӀэрэр егъашӀэми лӀэжьыщтэп» оӀо. 53Тятэжъышхо Ибрахьимэ нахьи унахь ина о? Ар лӀагъэ, пегъымбархэри лӀагъэх. О ухэтэу зыплъытэжьыра?

54– Сэ сыкъызщытхъужьмэ, сищытхъу зи уасэ иӀэп, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус. – Ау сищытхъу зышӀырэр ся Тэу шъо шъуи Тхьэу зыфашъуӀорэр ары[+]. 55Ар шъо шъушӀэрэп, ау сэ сэшӀэ. Ар сымышӀэу сӀуагъэмэ, сэри шъощ фэдэу пцӀыус сыхъущтыгъ. Ау ар сэшӀэ, игущыӀэхэри сэгъэцакӀэх[+]. 56Шъуятэжъышхо Ибрахьимэ симафэ зэрилъэгъущтымкӀэ гушӀощтыгъэ. Ар ылъэгъугъ ыкӀи гушӀуагъэ[+].

57– Илъэс шъэныкъо умыныбжьэу, ау щытми Ибрахьимэ плъэгъугъэу оӀо, – къыраӀуагъ джуртхэм Исус.

58– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, – ариӀожьыгъ Исус. – Ибрахьимэ къэхъуным ыпэкӀэ сэ сыщыӀ.

59Исус ар зареӀом, аукӀыным пае еонхэу мыжъохэр къаштагъэх, ау Исус амылъэгъоу къахэкӀыжьи, Тхьэм иунэшхо къычӀэкӀыжьыгъ[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Нэшъоу къэхъугъэ лӀы горэ Исус зэригъэхъужьыгъэр

1Исус къыкӀухьэзэ, нэшъоу къэхъугъэ лӀы горэ ылъэгъугъ. 2Игъогу рыкӀохэрэр ежь къеупчӀыгъэх:

– Рабби, мы лӀыр нэшъоу къэхъунэу хэта псэкӀод зышӀагъэр, ежьыра, ятэ-янэхэр ара[+]?

3– Мы лӀыри ятэ-янэхэри арэп зилажьэр, ау нэшъоу къызкӀэхъугъэр ежь къехъулӀэрэмкӀэ Тхьэм иӀофхэр нафэ къэхъунхэр ары, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус. 4– Мафэу щэтыфэ, сыкъэзгъэкӀуагъэм иӀофхэр згъэцэкӀэнхэ фае. Чэщыр къэсыщт. Чэщыр къызысыкӀэ, зыми зи ышӀэн ылъэкӀыщтэп[+]. 5Дунаим сытетыфэкӀэ, дунаим инэфынэр сэры[+].

6Исус ар къызеӀом, чӀыгум теужъунтхи, ӀупсыкӀэ етӀагъо зэхишӀыхьи, зэхишӀыхьагъэр нэшъум ынэмэ ащифагъ[+].

7– Силоам псыхъурэе зыгъэпскӀыпӀэм кӀуи, зыщытхьакӀ, – риӀуагъ Исус нэшъум. (Силоам къикӀырэр «АгъэкӀуагъэр» ары.) Нэшъур кӀуи, зитхьакӀи, ылъэгъу хъугъэу къэкӀожьыгъ[+].

8Гъунэгъухэми, ар зэрэнэшъугъэр зылъэгъугъагъэхэми аӀуагъ:

– ЛъэӀуакӀоу щысыщтыгъэр арыба мыр?

9– Ары, – ыӀуагъ зы купым.

– Хьау, арэп, ащ фэд ныӀэп, – аӀуагъ нэмыкӀхэм.

– Сэры ар, – ыӀуагъ ежь.

10– О унэхэр сыдэущтэу къаплъэхэу хъугъа? – еупчӀыгъэх ахэр.

11– Исус зыцӀэ лӀым етӀагъо зэхишӀыхьи, а зэхишӀыхьагъэр сынэмэ къащифи, «Силоам псыхъурэе зыгъэпскӀыпӀэм кӀуи, зыщытхьакӀ» къысиӀуагъ. Аущтэу сыкӀуи, зызысэтхьакӀым, сынэхэр къаплъэхэу хъугъэ, – къариӀожьыгъ а лӀым.

12– Тыдэ щыӀа ар? – къеупчӀыгъэх ахэр.

– СшӀэрэп, – къариӀожьыгъ ащ.


Исус Ӏофышхо гъэшӀэгъонэу ышӀагъэр фарисейхэм зэрагъэунэфыгъэр

13Джащыгъум а лӀэу нэшъугъэр фарисейхэм адэжь ащагъ. 14Ау Исус етӀагъо зэхишӀыхьи, нэшъум ынэхэр къызигъэплъэгъэ мафэр шэмбэт мэфагъ[+]. 15Арыти, фарисейхэр а лӀым къеупчӀыгъэх:

– Сыдэущтэу унэхэр къаплъэхэу хъугъэ?

– ЯтӀэ сынэхэм ащ къатырилъхьи, зызысэтхьакӀым, слъэгъу хъугъэ, – къариӀожьыгъ а лӀым.

16– Мы лӀыр Тхьэм дэжь къикӀырэп, – аӀуагъ фарисейхэм ащыщ заулэмэ, – сыда пӀомэ, шэмбэт мафэр ыгъэлъапӀэрэп[*].

– ПсэкӀодышӀэ лӀы горэм ащ фэдэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр ышӀэн ылъэкӀына? – аӀуагъ нэмыкӀхэм. Аущтэу ахэмэ куп-купэу загощыгъ[+].

17– О унэхэр ары ащ къыгъэплъагъэхэр. А лӀым сыда епӀуалӀэрэр? – джыри еупчӀыгъэх нэшъугъэм.

– Ар пегъымбар гор, – пэгъокӀ ытыжьыгъ а лӀым[+].

18Ау щытми, а лӀэу зынэхэр къэплъэжьыгъэм ятэ-янэхэр къарагъащэхэу яупчӀыфэхэ, ар зэрэнэшъугъэри, ынэхэр къаплъэхэу зэрэхъугъэри джуртмэ ашӀошъ хъугъэп.

19– Шъо шъукъоу нэшъоу къэхъугъэу зыфашъуӀорэр ара мыр? – яупчӀыгъэх ахэмэ. – Сыдэущтэу ылъэгъу хъугъа?

20– Мыр тэ зэрэткъори, нэшъоу къызэрэхъугъэри тэшӀэ, – къаӀуагъ ятэ-янэмэ. 21– Ау джы ылъэгъу зэрэхъугъэри, ынэхэр къэзгъэплъагъэри тшӀэрэп. Ежь шъуеупчӀ, ежь ышъхьэкӀэ джэуап къышъуитыжьынэу ыныбжь икъугъ.

22Ятэ-янэхэм аущтэу къызкӀаӀуагъэр джуртхэм ащыщынэщтыгъэхэти ары; сыда пӀомэ, хэт щыщми Исус зэрэ Христосыр зыдагъэр синэгогум чӀафынэу[*] джуртмэ зэдаштагъэти ары[+]. 23Джары, «Ыныбжь икъугъ, ежь шъуеупчӀ» къызкӀаӀуагъэр ятэ-янэхэм.

24Арыти, джуртхэр нэшъугъэм ятӀонэрэу къежэхи, раӀуагъ:

– Тхьэм щытхъу фэшӀ. Мы лӀыр зэрэпсэкӀодышӀэр тэ тэшӀэ[+].

25– Ар лӀы псэкӀодышӀэми сшӀэрэп, – къыӀожьыгъ нэшъугъэм. – Ау мы зыр сэшӀэ, сэ сынэшъугъ, джы слъэгъу хъугъэ.

26– Сыд къыуишӀагъэр? – еупчӀыгъэх етӀани. – Сыдэущтэу унэхэр къыгъэплъагъэха?

27– ШъосӀогъах, ау шъукъедэӀугъэп, сыд пае джыри зэ зэхэшъухынэу шъуфая? – къариӀуагъ нэшъугъэм. – Шъори ащ игъогу шъурыкӀонэу шъуфая?

28Аущтэу къызареӀом, ехъоныхи, раӀуагъ:

– О мы лӀым игъогу рыкӀохэрэм уащыщ, ау тэ пегъымбар Мусэ игъогу рыкӀохэрэм тащыщ. 29Тхьэр пегъымбар Мусэ къызэрэдэгущыӀагъэр тэшӀэ, ау мы лӀыр къыздикӀыгъэр тшӀэрэп[+].

30– Ар къыздикӀыгъэр зэрэшъумышӀэрэр арыба гъэшӀэгъоныр, ау ащ сынэхэр къыгъэплъагъэх, – къариӀуагъ лӀым. 31– Тхьэр псэкӀодышӀэ цӀыфхэм зэрямыдэӀурэр тэшӀэ, ау Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэу, Тхьэм игъоу ылъытэрэ Ӏофхэр зыгъэцакӀэрэр ары Тхьэр зэдэӀурэр[+]. 32Ау цӀыф горэм нэшъоу къалъфыгъэр къыгъэплъагъэу егъашӀэми цӀыфмэ зэхахыгъэп. 33Мы лӀыр Тхьэм дэжь къимыкӀыгъэмэ, ащ зи ыгъэцэкӀэн ылъэкӀыщтгъэп.

34– О хъурэябзэу упсэкӀодышӀэу укъалъфыгъ, – раӀожьыгъ ахэмэ. – Зыгорэ о тэбгъэшӀэщт, ара? ЕтӀанэ синэгогум къычӀафыгъ.


Фарисейхэм янэшъугъ

35А лӀыр синэгогум къызэрэчӀафыгъэр Исус зэхихыгъ, ащ нэужми ар зелъэгъум, риӀуагъ:

– Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ уиӀа?

36– Тхьэматэ, – пэгъокӀ къытыжьыгъ а лӀым, – шӀошъхъуныгъэ фысиӀэнэу хэта зыфапӀорэр, къысаӀу!

37– Ар о плъэгъугъэ, джы къыбдэгущыӀэрэр ары, – риӀуагъ Исус[+].

38– ШӀошъхъуныгъэ сиӀэ хъугъэ, Зиусхьан, – ыӀуи, а лӀыр Исус ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ итӀысхьагъ.

39– Зымылъэгъухэрэм алъэгъу хъужьынэу, зылъэгъоу зышӀошӀыхэрэм амылъэгъужь хъуным пае, цӀыфхэм хьыкум атесшӀыхьанэу мы дунаим сыкъытехьагъ, – къыӀуагъ Исус.

40Фарисейхэм ащыщхэу Исус игъусагъэхэм Исус ар къыӀуагъэу зызэхахым, къеупчӀыгъэх:

– Тэри тынэшъоу ара зыфапӀорэр[+]?

41– Шъунэшъугъэмэ, псэкӀод шъуиӀэщтыгъэп, ау «тэлъэгъу» шъоӀошъ, шъуипсэкӀод къышъутенэжьы, – ариӀожьыгъ Исус[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Мэлэхъо дэгъур

1– Шъыпкъэ дэдэр сэ шъосэӀо, мэлэщым къэлапчъэмкӀэ дэмыхьэу, нэмыкӀ чӀыпӀэкӀэ дэпшыеу дахьэрэр тыгъуакӀу, хъункӀакӀу. 2Ау къэлапчъэмкӀэ дахьэрэр мэлхэм ямэлахъу ары. 3Къэрэгъулэм мэлахъом къэлапчъэр къыфыӀуехы, мэлхэри мэлахъом ымакъэ едэӀух. Мэлахъор ежь имэлхэм ацӀэкӀэ яджэ, къыдещых. 4Мэлахъом имэл пстэури къыздищхэкӀэ, апэ итэу макӀо. Мэлхэри ащ лъэкӀох, сыда пӀомэ, ымакъэ ашӀэжьышъ ары. 5Ау хымэм ыуж ихьэхэрэп, кӀатхъужьы нахь, сыда пӀомэ, хымэ макъэр ашӀэрэпышъ ары.

6А гъэсэпэтхыдэр Исус ариӀуагъ. Ау ащ къикӀырэр ахэмэ къагурыӀуагъэп[+].

7Арыти, Исус джыри къыӀуагъ:

– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, мэлэщым икъэлапчъэр сэры. 8СапэкӀэ къэкӀогъэ пстэури тыгъуакӀох, хъункӀакӀох, мэлхэри ахэмэ ядэӀугъэхэп. 9Къэлапчъэр сэры. СэркӀэ дахьэрэр мыкӀодэу къэнэжьыщт, дэхьащт, къыдэкӀыжьыщт, хъупӀи ыгъотыщт[+]. 10ТыгъуакӀор къызфакӀорэр тыгъонэуи, ыукӀынэуи, ыгъэкӀодынэуи ары. Сэ сыкъызфэкӀуагъэр щыӀэныгъэшхоу икъугъэр цӀыфмэ ястыныр ары.

11– Мэлэхъо дэгъур сэры. Мэлэхъо дэгъум ыпсэ мэлхэм апае еты[+]. 12Мэлхэр зимыеу пкӀэ хэлъэу лажьэрэ мэлахъом тыгъужъыр къакӀоу зилъэгъукӀэ, мэлхэр къегъанэхэшъ, кӀетхъужьы. ЕтӀанэ тыгъужъыр мэлхэм къахэлъадэшъ, елӀых, зэбгырефых[+]. 13А лӀым зыкӀыкӀитхъужьырэр ыпкӀэ хэлъэу лажьэу, мэлхэм зэрафэмыгумэкӀырэр ары.

14-15– Мэлэхъо дэгъур сэры. Ты лъапӀэм сызэришӀэу, сэри Ты лъапӀэр зэрэсшӀэрэм фэдэу, симэлхэр сэшӀэх, мэлхэми сашӀэ. Сэ спси симэлхэм апае сэты[+]. 16Мы мэл Ӏэхъогъум щымыщхэу нэмыкӀ мэлхэри сиӀэх. Ахэри къэсщэнхэ фае, ахэри сымакъэ къедэӀущтых. Аущтэу зы мэл Ӏэхъогъу хъущтых, зы мэлахъуи яӀэщт[+]. 17Сэ спсэ къэсштэжьынэу зэрэстырэр ары Ты лъапӀэм шӀу сызкӀилъэгъурэр[+]. 18Сэ спсэ зыми стырихырэп, сэр-сэрэу сэты. Ар стынэуи къэсштэжьынэуи лъэкӀ сиӀ. А унашъор сэ ся Тэ къысфишӀыгъ[+].

19А гущыӀэхэм апае джуртхэм джыри зэ куп-купэу загощыгъ[+].

20– Ащ джынапцӀэ хэс, ыӀорэр ышӀэжьырэп. Сыда ащ шъузкӀедэӀурэр? – аӀощтыгъэ ахэмэ ащыщыбэмэ[+].

21Ау нэмыкӀхэм аӀощтыгъ:

– А къыӀохэрэр джынапцӀэ зыхэс лӀым игущыӀэхэп. ДжынапцӀэм нэшъур къыгъэплъэн ылъэкӀына[+]?


Джуртхэм Исус зэрамыштагъэр

22ЕтӀанэ Тхьэм иунэшхо Тхьэм фагъази, зэрэратыжьыгъагъэм пае, мэфэкӀ мэфэшхохэу[*] Ерусалим щагъэмэфэкӀхэрэр къэсыгъэх. Ащыгъум кӀымэфагъ. 23Исуси Тхьэм иунэшхо чӀэтэу, пачъыхьэ Сэлмэн ыцӀэкӀэ заджэхэрэ щагоу шъхьэ зытелъ къэлапчъэхэр зиӀэм къыщикӀухьэщтыгъэ[+]. 24Джуртмэ Исус къауцухьи, къеупчӀыгъэх:

– Нафэу къытэмыӀоу, сыд фэдизрэ джыри тэмыгъашӀэу тыщыбгъэӀэщта? Христосыр орымэ, занкӀэу къытаӀу[+].

25– ШъосӀуагъэба, ау шъо шъушӀошъ хъурэп, – ариӀожьыгъ Исус. – Сэ ся Тэ ыцӀэкӀэ згъэцакӀэрэ Ӏофхэр шыхьат къысфэхъух[+]. 26Ау шъо шъушӀошъ хъурэп, сыда пӀомэ, зэрэшъосӀуагъэм тетэу, симэлхэм шъо шъуащыщэп. 27Симэлхэр сымакъэ къедэӀух. Сэ ахэр сэшӀэх, ахэри сауж итхэу къэкӀох. 28Ахэмэ мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ясэты, егъашӀэми кӀодыжьыщтхэп. Зыми ахэр сӀэкӀихынхэ ылъэкӀыщтэп[+]. 29Сэ ся Тэу ахэр къысэзытыгъэр зэкӀэмэ анахь ин. Зыми ахэр ся Тэ ӀэкӀихынхэ ылъэкӀыщтэп. 30Ты лъапӀэмрэ сэррэ тыз[+].

31Исус ар зареӀом, джуртхэм ежь аукӀыным пае, еонхэу мыжъохэр къаштагъэх[+]. 32Ау Исус ариӀуагъ:

– Ты лъапӀэм дэжь къикӀыгъэу, Ӏофышхо гъэшӀэгъон Ӏаджи шъозгъэлъэгъугъэ. Ахэмэ ащыщэу тара мыжъохэмкӀэ шъукъысаозэ, сызфэшъуукӀынэу шъузыфаер?

33– Ӏофышхо гъэшӀэгъон горэ о зэрэпшӀагъэр арэп мыжъохэмкӀэ тыкъыуаозэ, утыукӀынэу тызыкӀыфаер, ау о уцӀыфэу «Сытхь» пӀоу, Тхьэр зэрэбгъэпцӀырэр ары, – къыраӀожьыгъ джуртхэм[+].

34– Шъо шъуи Тэурат хабзэ итба, Тхьэм моущтэу зэриӀуагъэр[*]: «Сэ сӀуагъэ шъо шъузэрэтхьэхэр?» – ариӀожьыгъ Исус. – Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэри укъуагъэ хъущтхэп[+]. 35Аущтэу ежь игущыӀэхэр цӀыфхэу къызфэкӀуагъэхэм «Шъо шъутхьэх», – ариӀуагъ Тхьэм. 36Арышъ, сэ Ты лъапӀэм къыгъэнэфагъэу мы дунаим къыгъэкӀуагъэм, «Сэ Тхьэм сыри Къу», зэрэсӀуагъэм пае, сыдэущтэу «О Тхьэр огъэпцӀы», къысэшъуӀон шъулъэкӀыра[+]? 37Сэ ся Тэ иӀофхэр сымыгъэцакӀэхэмэ, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зишъумыгъаӀ. 38Ау ся Тэ иӀофхэр сэгъэцакӀэхэмэ, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуимыӀэ пэтми, а ӀофхэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зижъугъаӀ. Ащыгъум сэ Ты лъапӀэм сыщыщэу ыгу сызэрилъ зэпытри, Ты лъапӀэри къысщыщэу сыгу зэрилъ зэпытри къэшъушӀэщт, къыжъугурыӀощт[+].

39Джыри зэ Исус аубытынэу фежьагъэх, ау аӀэпыкӀыгъ[+].

40Ащ нэужым Исус Иордан зыцӀэ псыхъом джыри зэпырыкӀыжьи, Иуан цӀыфхэр зыщиумэхъыщтыгъэ чӀыпӀэм кӀуи, ащ къэнагъ[+]. 41ЦӀыфыбэхэри ыдэжь къэкӀуагъэх.

– Иуан зы нэшэнэ гъэшӀэгъони къыгъэлъэгъуагъэп, ау мы лӀым ехьылӀагъэу къыӀуагъэхэр зэкӀэ шъыпкъэх, – къаӀуагъ ахэмэ[+].

42А чӀыпӀэми цӀыфыбэмэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Лазар зэрэлӀагъэр

1Лазар зыцӀэ лӀы горэ сымэджагъ. Ар къуаджэу Бет-Ание[*] щыщыгъ. Мерэми ышыпхъу Марти а къуаджэм щыпсэущтыгъэх[+]. 2А Мерэмыр[*] ары осэшхо зиӀэ дагъэр Зиусхьаным ылъакъохэм ащифи, ышъхьацкӀэ зылъэкӀыжьыгъэр. Ащ ыш Лазар ары сымэджагъэр[+]. 3Арыти, зэшыпхъуитӀум Исус лӀыкӀо фагъакӀуи, рырагъэӀуагъ:

– Зиусхьан, о шӀу плъэгъурэр сымадж.

4Исус ар зызэхехым, къыӀуагъ:

– А узыр лӀэныгъэ къызхэкӀырэ узэп, Тхьэм щытхъушхо фэзышӀыщт уз нахь. А узым къыхэкӀыкӀэ цӀыфхэм Тхьэм ы Къо щытхъушхо фашӀыщт.

5Марти, Мартэ ышыпхъуи, Лазари Исус шӀу ылъэгъущтыгъэх. 6Лазар зэрэсымаджэр Исус зызэхехым, зыдэщыӀэ чӀыпӀэм джыри мэфитӀукӀэ къэнагъ 7Ащ нэуж игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– Иудей хэкум тэжъугъэгъэзэжь.

8– Рабби, джуртхэр мыжъохэмкӀэ къыоонхэу, уаукӀынэу уауж зитыгъэхэр бэшӀагъап, джыри ащ окӀожьа? – къыраӀуагъ игъогу рыкӀохэрэм[+].

9– Мафэр сыхьат пшӀыкӀутӀу мэхъуба? – къыӀожьыгъ Исус. – Мафэм зекӀорэр лъэпаорэп, сыда пӀомэ, дунаим инэфынэ елъэгъушъ ары[+]. 10Ау чэщым зекӀорэр мэлъэпао, сыда пӀомэ, нэфынэм хэтэпышъ ары.

11Исус а гущыӀэхэр зареӀохэ ужым, пигъэхъожьыгъ:

– Тиныбджэгъу Лазар хэчъыягъ, ау къэзгъэущыжьынэу сэкӀо[+].

12– Зиусхьан, хэчъыягъэмэ, хъужьыщт, – къыраӀуагъ игъогу рыкӀохэрэм. 13Ау Исус зыфиӀуагъэр Лазар зэрэлӀагъэр ары, ау игъусэхэм къызэрагурыӀуагъэр чъыен къызэрыкӀом Исус игугъу ышӀэу ары.

14Джащыгъум Исус нафэу ариӀуагъ:

– Лазар лӀагъэ. 15Ау шъощ пае сигуапэ ащ дэжьым сызэрэщымыӀагъэр, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуным пае. Ау некӀо, ыдэжь тыжъугъакӀу.

16Исус аущтэу зареӀом, Фомэу ТӀуазэкӀэ заджэхэрэм адрэ нэбгырэхэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ариӀуагъ:

– НекӀох, тэри Исус тыдэрэкӀод[+].


Исус – лӀагъэхэр къэзгъэтэджыжьэу, щыӀэныгъэ язытырэр

17ЕтӀанэ ащ зынэсым, Лазар къэунэм зычӀалъхьажьыгъэр мэфиплӀ зэрэхъугъэр Исус къышӀагъ. 18Къуаджэу Бет-Ание стадие пшӀыкӀутфыкӀэ Ерусалим пэчыжь. 19Лазар зэрэлӀагъэм пае, джуртыбэ тхьаусхакӀо Мартэрэ Мерэмрэ къафэкӀуагъ. 20Мартэ Исус къызэрэкӀорэр зызэхехым, пэгъокӀыгъ, ау Мерэм унэм къинагъ.

21– Зиусхьан, – риӀуагъ Исус Мартэ. – О мыщ ущыӀагъэмэ, сэ сшы лӀэщтыгъэп. 22Ау о Тхьэм сыд щыщкӀи уелъэӀумэ, джыдэдэми ар къызэрэпфишӀэщтыр сэшӀэ.

23– О пшы къэтэджыжьыщт, – къыриӀуагъ Исус.

24– Аужырэ мафэу лӀагъэхэр къызщытэджыжьыщтым ари къызэрэтэджыжьыщтыр сэшӀэ, – къыриӀожьыгъ Мартэ[+].

25– ЛӀагъэхэр къэзгъэтэджыжьэу, щыӀэныгъэр язытырэр сэры; сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр лӀэми, щыӀэщт;[+] 26хэти ащ фэдэ щыӀэныгъэ зиӀэ хъоу, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр егъашӀэми лӀэжьыщтэп. Ар пшӀошъ мэхъуа? – къеупчӀыгъ Исус[+].

27– Ары, Зиусхьан, – риӀожьыгъ Мартэ. – Тхьэм ы Къоу дунаим къэкӀон фэегъэ Христосыр зэрэорыр сшӀошъ мэхъу[+].

28Мартэ ар къызеӀом, ыгъэзэжьи, ышыпхъу Мерэм къеджи, шъэфэу риӀуагъ:

– Дин гъэсакӀор къэкӀуагъэу къыоджэ.

29Мерэм ар зызэхехым, псынкӀэу къэтэджи, Исус дэжь кӀуагъэ. 30Исус джыри къуаджэм дэхьэгъэгъэгоп, Мартэ зыщыӀукӀагъэм дэжь щытыгъ. 31Джуртхэу тхьаусхакӀо къэкӀуагъэхэу Мерэм игъусэхэу унэм исыгъэхэм псынкӀэу тэджи, ар унэм икӀыгъэу залъэгъум, къэунэм кӀонышъ, ащ дэжь щыгъынэу ашӀошӀи, ыуж ихьагъэх. 32Ау Мерэм Исус зыдэщыӀэм кӀуи, Исус зелъэгъум, ылъакъохэм адэжь зыщыридзыхи, риӀуагъ:

– Зиусхьан, о мыщ ущыӀагъэмэ, сшы лӀэщтыгъэп.

33Исус Мерэм гъэу, ащ игъусэхэу къэкӀогъэ джуртхэри гъыхэу зелъэгъум, ыгу къеуи, лъэшэу къэчэфынчъагъ.

34– Тыда хьадэр зыщычӀэшъулъхьажьыгъэр? – яупчӀыгъ Исус.

– Зиусхьан, къакӀуи, еплъ, – къыраӀуагъ ахэмэ.

35Джащыгъум Исус къэгъыгъ[+].

36Ар залъэгъум, джуртмэ къаӀуагъ:

– Ащ шӀу зэрилъэгъущтыгъэм шъуеплъ!

37– Мы лӀэу нэшъум ынэхэр къэзгъэплъагъэм а лӀыр ымыгъэлӀэн ылъэкӀыщтыгъэба? – къаӀуагъ ахэмэ ащыщхэу заулэмэ[+].


Исус Лазар лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэр

38Исус ыгу лъэшэу хэкӀэу, къэунэм кӀуагъэ. Ар гъочӀэгъыгъ, мыжъуи Ӏуалъхьажьыгъагъ[+].

39– Мыжъор Ӏушъух, – къыӀуагъ Исус.

– Зиусхьан, – къыриуӀагъ лӀагъэм ыщыпхъу Мартэ Исус, – ар зылӀагъэр мэфиплӀ мэхъу, мэ Ӏае къыпихы хъугъэ.

40– ШӀошъхъуныгъэ уиӀэмэ, Тхьэм ищытхъушхо зэрэплъэгъущтыр къыосӀуагъэба? – риӀуагъ Исус.

41Аущтэу лӀагъэр зычӀэлъ гъочӀэгъым Ӏулъ мыжъор Ӏуахыгъ. Исуси уашъом дэплъыий, къыӀуагъ:

– Сэ ся Т! СилъэӀу укъызэредэӀугъэмкӀэ щытхъу къыпфэсэшӀы[+]. 42Сыдигъуи силъэӀухэм укъызэрядэӀурэр сэшӀэ. О сыкъызэрэбгъэкӀуагъэмкӀэ мыщ дэжьым щыт цӀыф купышхом шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуным пае, мы гущыӀэхэр къэсӀуагъ[+].

43Исус ар къызеӀом ыуж, мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– Лазар, къычӀэкӀ![+]

44ЛӀагъэм ыӀэхэми ылъакъохэми чэфынхэр къящэкӀыгъэу, ынэгуи шэкӀ фыжь ещэкӀыгъэу къычӀэкӀыгъ.

– Чэфынхэу ещэкӀыгъэхэр къытешъухыжьи, орэкӀожь! – ариӀуагъ Исус[+].


Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт тхьэматэхэм Исус тхьагъэпцӀыгъэкӀэ аукӀынэу гухэлъ зэрашӀыгъэр


(Маттэ 26:1-5; Марк 14:1-2; Лука 22:12)

45[•]Исус Ӏофышхо гъэшӀэгъонэу ышӀагъэр залъэгъум, Мерэм дэжь къэкӀогъэгъэ джуртхэм ащыщхэу бэмэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+]. 46Ау а джуртхэм ащыщэу куп фарисеймэ адэжь кӀуи, Исус ышӀагъэр араӀотэжьыгъ. 47Дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ хъугъэ-шӀагъэр зызэхахым, Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэр зэӀуагъэкӀагъэх.

– Сыда тшӀэщтыр? – аӀозэ, зэхэупчӀыхьажьыгъэх. – Мы лӀым нэшэнэ гъэшӀэгъон Ӏаджи къегъэлъагъо. 48Ащ тыпэмыуцоу къэдгъанэмэ, цӀыф пстэуми ежьымкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъущт. Рим къэралыгъошхом щыщхэу, мы хэгъэгур зыӀэ илъхэр къэкӀонхэшъ, Тхьэм иунэшхуи ттырахынышъ, тлъэпкъи агъэкӀодыщт.

49Джуртхэм ащыщэу, а илъэсым дин пэщэшхоу Кайафэ [*] зыцӀэм адрэмэ ариӀуагъ:

– Шъо зи шъушӀахэрэп. 50Тэ тлъэпкъ зэкӀэ кӀодыным нахьи, лъэпкъым пае нэбгырэ закъо лӀэмэ, тэркӀэ зэрэнахьышӀур къыжъугурыӀорэба[+]?

51Ар ежь-ежьырэу къыӀуагъэп, ау а илъэсым дин пэщэшхуагъэти, джурт лъэпкъым пае Исус ыпсэ зэритыщтыр Тхьэм ащ ыгу къырилъхьи, къыригъэӀуагъ[+]. 52Исус ыпсэ зыфитыщтыр джурт лъэпкъым пае закъор армырэу, Тхьэм ибынхэу зэбгыридзыгъэхэр зы хъунхэуи зы чӀыпӀэ щиугъоижьынхэуи ары[+]. 53Арыти, а мафэм щегъэжьагъэу Исус аукӀынэу рахъухьагъ[+].

54Ащ къыхэкӀэу цӀыфхэм алъэгъоу Исус джуртхэм къахэхьажьыгъэп, ау а чӀыпӀэм икӀи, шъоф нэкӀым ылъэныкъокӀэ ит къуаджэу Ефраим[*] кӀуи, игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу ащ къэнагъ.

55Джуртхэм ямэфэкӀ мэфэшхоу Ӏутыжъ зыцӀэр къэблэгъагъэти, диным къызэриӀорэм тетэу, мэфэкӀ мэфэшхом ыпэкӀэ загъэкъэбзэжьынэу а хэкум щыщхэу цӀыфыбэхэр Ерусалим къэкӀуагъэх[+]. 56Джащыгъум Исус лъыхъущтыгъэх, Тхьэм иунэшхо чӀэтхэуи зэхэупчӀыхьажьыщтыгъэх:

– Сыда шъуӀорэр шъо? МэфэкӀ мэфэшхом пае ар къэкӀонба?

57Ау дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ Исус аубытыным пае, унашъо къыдагъэкӀыгъагъ:

– Хэти Исус зыдэщыӀэр зышӀэрэм макъэ къытигъэӀун фае[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Мерэм осэшхо зиӀэ дагъэр Исус ылъакъохэм зэращифагъэр


(Маттэ 26:6-13; Марк 14:3-9)

1[•]МэфэкӀ мэфэшхоу Ӏутыжъ зыцӀэр къэсынкӀэ мэфих къэнагъэу, Исус къуаджэу Бет-Ание къэкӀуагъ. Лазарэу Исус лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэр ащ щыпсэущтыгъ[+]. 2Исус пчыхьэшъхьашхэ къыфагъэхьазырыгъ, Марти бысымгощагъ. Исус игъусэу Ӏанэм пэсыгъэхэм Лазари ахэсыгъ[+]. 3Джащыгъум Мерэм нард дэгъэ[*] къабзэу, осэшхо зиӀэу, мэӀэшӀу зыпихырэр зэрыт дэгъалъэр къышти, Исус ылъакъохэм ащифи, ышъхьацкӀи ылъэкӀыжьыгъэх. Дагъэм къыпихырэ мэ ӀэшӀур унэм изы хъугъэ[+].

4Ау Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Иудэ Искариотэу, Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтым къыӀуагъ:

5– Мы дагъэу осэшхо зиӀэр динар шъищкӀэ тщэу тхьамыкӀэхэм сыда зыкӀятымытыгъэр?

6Иудэ ар зыкӀиӀуагъэр тхьамыкӀэхэм ыгу афэгъукӀэ арэп, тыгъокӀуагъэти ары нахь. Ащ ахъщалъэр ыӀыгъыгъэти, ахъщэу ащ ралъхьэрэм хэтыгъухьэщтыгъ[+].

7– Мы бзылъфыгъэм ыуж икӀ, – къыӀуагъ Исус. – Сэ сызщычӀалъхьажьыщт мафэм пае мы дагъэр сфиӀыгъыгъ. 8Сыда пӀомэ, тхьамыкӀэхэр шъо къышъухэт зэпытых, ау сэ сышъухэт зэпытыщтэп[+].

9ЦӀыф купышхоу джуртхэм ащыщхэм Исус ащ дэжь зэрэщыӀэр зэхахыгъэти, къэкӀуагъэх, ау къызфэкӀуагъэхэр Исус изакъоп, Лазарэу лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэри зэрагъэлъэгъунэу арыгъэ[+]. 10Аущтэу дин пэщэшхохэм Лазари аукӀынэу рахъухьагъ, 11сыда пӀомэ, Лазар пае джуртыбэхэр ятхьэматэхэм агокӀыхи, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.


Щытхъушхо иӀэу Исус Ерусалим зэрэдэхьагъэр


(Маттэ 21:1-11; Марк 11:1-11; Лука 19:28-40)

12[•]ЯтӀонэрэ мафэм мэфэкӀ мэфэшхом пае къэкӀогъэ цӀыф купышхохэм Исус Ерусалим къызэрэкӀорэр зэхахыгъ. 13Зызэхахым, пальмэ чъыгым[*] икъутамэхэр аштэхи, Исус пэгъокӀынхэу дэкӀыгъэх, мэкъэшхокӀэ къаӀозэ:

– Хьусаннэ![*] Израиль ипачъыхьэу Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къакӀорэм щытхъушхор ий![+]

14ЕтӀанэ Исус зы щыд къунан къыгъоти, тетӀысхьагъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу,[*]

15«Умыщын, къалэу Цион. Мары, уипачъыхьэ щыд къунаным тесэу къэкӀо»[+].

16Исус игъогу рыкӀохэрэм а хъугъэ-шӀагъэм къикӀырэр къагурыӀуагъэп, ау Исус щытхъушхо иӀэ хъугъэу, уашъом зыдэкӀоежьым ыуж, Исус ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм а гущыӀэхэр зэрарытхэри, а гущыӀэхэм атетэу цӀыфхэр Исус зэрэдэзекӀуагъэхэри агу къэкӀыжьыгъ[+].

17ЦӀыфхэу купышхом хэтхэу Исус игъусагъэхэм адрэ цӀыфхэм араӀуатэ зэпытыщтыгъ, Исус Лазар еджи, къэунэм къычӀигъэкӀыжьи, лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэр. 18А нэшэнэ гъэшӀэгъоныр къызэригъэлъэгъуагъэр цӀыфыбэмэ зэхахыгъэти, Исус пэгъокӀынхэу дэкӀыгъэх. 19Ар залъэгъум, фарисеймэ зэраӀожьыгъ:

– Шъуеплъ, ащ зи ешъушӀэн зэрэшъумылъэкӀырэр шъолъэгъу. Мары, дунаим ицӀыф пстэури ащ ыуж ехьэ[+].


Исус ежь зэраукӀыщтыр къызэриӀуагъэр

20МэфэкӀ мэфэшхом Тхьэм елъэӀунхэу къэкӀуагъэхэм алыдж цӀыф заулэхэр ахэтыгъэх. 21Ахэр Галилей хэкум ит къалэу Бет-Сайдэ[*] щыщ Филипп дэжь кӀохи, елъэӀугъэх:

– Тхьэматэ, Исус тлъэгъунэу тыфай[+].

22Филиппи кӀуи, Индрыс риӀуагъ. ЕтӀанэ Филиппрэ Индрысрэ кӀохи, Исус раӀуагъ.

23– ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ищытхъушхо цӀыфхэм зыщалъэгъущт сыхьатыр къэсыгъ, – къариӀуагъ Исус[+]. 24– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, коцыцэр чӀыгум хафэу мылӀэмэ, изакъоу къэнэжьы, ау чӀыгум хафэу зылӀэкӀэ, гъэбэжъушхо къыхьыщт[+]. 25Зыпсэ шӀу зылъэгъурэм ыпсэ шӀокӀодыщт, ау зыпсэ мы дунаим щызыуджэгъурэм сыдигъуи щыӀэнэу къыгъэнэжьыщт[+]. 26Сэ къысфэлажьэрэр сауж къырэрэкӀу. Сэ сыздэщыӀэми къысфэлажьэрэри щыӀэщт. Сэ зыгорэ къысфэлажьэмэ Ты лъапӀэм ащ лъытэныгъэ фишӀыщт.

27– Джы сэгумэкӀы. Сыд сӀона? Сэ ся Т, мы къиныгъом сыхэхыжь есӀона? Мы къиныгъор сщэчынэу ары дунаим сыкъызфэкӀуагъэр[+]. 28Сэ ся Т, о пцӀэ ищытхъушхо цӀыфхэм ягъэлъэгъу. Исус ар зеӀом, уашъом макъэ къиӀукӀыгъ:

– Сэ сцӀэ ищытхъушхо цӀыфхэм язгъэлъэгъугъ, джыри язгъэлъэгъущт[+].

29ЦӀыф купышхом хэт цӀыфхэу ащ дэжьым щытхэм ар зызэхахым, аӀуагъ:

– Ар шыблэ гъогъо макъ.

– МэлэӀич горэ ащ къыдэгущыӀагъ, – аӀуагъ нэмыкӀхэм[+].

30– Мы макъэр сэщ пае къэӀугъэп, шъощ пае нахь, – къыӀуагъ Исус[+]. 31– Джы Тхьэм дунаим ицӀыфхэм хьыкум атыришӀыхьащт. Джы Тхьэм мы дунаим ипщ[*] тыридзыщт[+]. 32Ау цӀыфхэм сэ сыкъызаӀэтыкӀэ,[*] цӀыф пстэури садэжь къэсщэщт[+].

33Ежь зэрэлӀэщт шӀыкӀэр ахэмэ агуригъэӀоным пае, Исус а гущыӀэхэр къыӀуагъ[+].

34– Христос егъашӀэми зэрэщыӀэщтыр Тэурат хабзэм тигъэшӀагъ, – къыриӀуагъ цӀыф купышхом. – ЦӀыфхэм ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо къызэраӀэтыщтыр къэоӀо, ар сыдэу хъура? ЦӀыф Лъэпкъым ы Къоу зыфапӀорэр хэта[+]?

35– Нэфынэр джыри зы тӀэкӀурэ къышъухэтыщт, – ариӀуагъ Исус ахэмэ. – ШӀункӀыр къышъутемыоу нэфынэр шъуиӀэфэ шъукӀу. ШӀункӀым хэтэу зекӀорэм зыдакӀорэр ышӀэрэп[+]. 36Нэфынэм ибын шъухъуным пае, нэфынэр шъуиӀэфэ, нэфынэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зижъугъаӀ. А гущыӀэхэр Исус къызеӀохэм ыуж, ахэмэ ахэкӀи, амылъэгъужь хъугъэ[+].


Джуртхэм яшӀошъмыхъуныгъ

37Исус ащ фэдиз нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр ахэмэ апашъхьэ къыщигъэлъэгъуагъэхэми, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэп. 38Аущтэу зыфэхъугъэр мы гущыӀэхэу пегъымбар Ешайа къыӀуагъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары:

«Зиусхьан, къэбарэу дгъэӀугъэр хэта зышӀошъ хъугъэр? Тхьэу Зиусхьаным ыкӀочӀэшхуи хэта нафэ зыфэхъугъэр?»[+]

39А гущыӀэхэр шъыпкъэх. А цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъун алъэкӀыщтыгъэп, сыда пӀомэ, пегъымбар Ешайа итхылъ итэу нэмыкӀ чӀыпӀэм къызэрэщиӀуагъэм фэдэу,[*]

40«Тхьэм ахэмэ анэхэр нэшъоу къыгъэхъугъэх, агухэри гуркъэхэу къыгъэхъугъэх. Аущтэу анэхэмкӀэ алъэгъурэп, агухэмкӀи къагурыӀорэп, ыгъэхъужьынхэм паий, Тхьэм дэжь агъэзэжьрэп»[+].

41Пегъымбар Ешайа Исус щытхъушхоу иӀэн фэягъэр зэрилъэгъугъэм пае, а гущыӀэхэр къыӀуагъ. Зигугъу ышӀыгъэр Исус ары.

42Ау щытми, джурт тхьэматэхэм ащыщхэу бэмэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ, ау цӀыфмэ апашъхьэ ар къыщаӀуагъэп, «Синэгогум тыкъычӀафыщт» аӀозэ, фарисейхэм ащыщынэщтыгъэхэти[+]. 43Сыда пӀомэ, Тхьэм ищытхъу нахьи цӀыфмэ ящытхъу нахь шӀу алъэгъущтыгъ[+].

44ЕтӀанэ Исус мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– СэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъурэм шӀошъхъуныгъэ зыфыриӀэ хъурэр сизакъоу арэп, сыкъэзгъэкӀуагъэмкӀи шӀошъхъуныгъэ иӀэ мэхъу[+]. 45Сэ сызылъэгъурэм сыкъэзгъэкӀуагъэри елъэгъу[+]. 46СэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр шӀункӀым къыхэмынэным пае, нэфынэу дунаим сыкъэкӀуагъ[+].

47– Сэ сигущыӀэхэр зэхэзыххэу, ахэмэ ямыдэӀурэр згъэмысэщтэп. Сыда пӀомэ, дунаим ицӀыфхэр згъэмысэнхэу арэп сыкъызфэкӀуагъэр, ахэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьынхэу ары нахь[+]. 48Сэ сызэзымыпэсэу сигущыӀэхэри зымыдэрэм ежь зыгъэмысэн иӀ. ГущыӀэхэу къэсӀуагъэхэм ахърэт мафэм а цӀыфыр агъэмысэщт[+]. 49Сыда пӀомэ, сэр-сэрэу сигущыӀэхэр къэсӀуагъэхэп, ау Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэм къэсӀощтхэр унашъо къысфишӀыгъ. 50Ащ иунашъо цӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зэригъэхъурэр сэшӀэ. Арышъ, къасӀохэрэр зэкӀэ Ты лъапӀэм къызэриӀуагъэм тетэу сэ къэсэӀожьых.

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Исус игъогу рыкӀохэрэм алъакъохэр зэритхьакӀыгъэхэр

1Ӏутыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор къэсыщтыгъ. Дунаим ехыжьынышъ, Ты лъапӀэм дэжь зыщигъэзэжьыщт сыхьатыр къызэрэсыгъэр Исус ышӀэщтыгъ. Ежь ицӀыфхэу дунаим тетхэр шӀу ылъэгъущтыгъэх, кӀэухыми нэсыфэ шӀу ылъэгъущтыгъэх[+].

2Пчыхьэшъхьашхэ ашӀыщтыгъ. Исус тетыгъо зиӀэхэм аӀэкӀигъэхьанэу шэйтаным Симон Искариот ыкъоу Иудэ ыгу рилъхьэгъах[+]. 3Исус ыӀэ Ты лъапӀэм зэкӀэ къызэрэрилъхьагъэри, Тхьэм зэрэщыщри, Тхьэм дэжь зэригъэзэжьыщтри ышӀэщтыгъ[+]. 4Аущтэу Исус Ӏанэм пэкӀи, ищыгъын кӀыӀутелъ зыщихи, ӀэплъэкӀ къышти, ыбг къырищэкӀыгъ. 5ЕтӀанэ лэджэным псы ригъахъуи, игъогу рыкӀохэрэм алъакъохэр афитхьакӀыхэу, ӀэплъэкӀэу ыбг ещэкӀыгъэмкӀи афилъэкӀыжьхэу ыублагъ[+]. 6Исус Симон Петрэ зыбгъодахьэм, Симон Петрэ ащ къыриӀуагъ:

– Зиусхьан, слъакъохэр о птхьакӀыхэ хъуна?

7– Сэ сшӀэрэр джы о къыбгурыӀорэп, ау етӀанэ къыбгурыӀощт, – риӀожьыгъ Исус.

8– Сэ слъакъохэр егъашӀэми озгъэтхьакӀынхэп, – къыриӀуагъ Петрэ.

– ПфэсымытхьакӀымэ, сигъогу рыкӀохэрэм уащыщэп, – риӀожьыгъ Исус[+].

9– О Зиусхьан, ащыгъум слъакъомэ ямызакъоу сӀэхэри сшъхьи сфэтхьакӀых, – къыриӀуагъ Симон Петрэ.

10– ЗызгъэпскӀыгъэм ылъакъохэр ары ныӀэп ытхьакӀын фаер, – риӀуагъ Исус, – сыда пӀомэ, ар зэкӀэ къабзэ; шъори шъукъабз, ауми шъо зэкӀэми шъукъабзэп[+].

11Исус «Шъо зэкӀэми шъукъабзэп» зыкӀиӀуагъэр ежь тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтыр зэрахэтыр ышӀэщтыгъэти ары[+].

12Исус ахэмэ алъакъохэр ытхьакӀыхи, ищыгъынхэр зыщилъэжьхи, зэтӀысыжьым, яупчӀыгъ:

– КъышъуфэсшӀагъэр шъошӀа? 13Шъо «Дин ГъэсакӀокӀэ», «ЗиусхьанкӀэ» шъукъысэджэ; шъуӀорэр тэрэз, аущтэуи сыщыт[+]. 14Сэ шъуи Зиусхьанэу, шъуи ГъэсакӀоу сыщыт пэтми, шъо шъулъакъохэр къышъуфэстхьакӀыгъ. Шъори шъулъакъохэр зэфэшъутхьакӀыжьынхэ фае[+]. 15ШъушӀэн фаер шъозгъэлъэгъугъ, сэ къышъуфэсшӀагъэм фэдэу, шъори шъушӀэным пае[+]. 16Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, Ӏофтабгэр итхьэматэ нахьи нахь инэп; ащ фэдэуи лӀыкӀор ар зыгъэкӀуагъэм нахьи нахь инэп[+]. 17Мы Ӏофхэр къыжъугурыӀохэу, шъогъэцакӀэхэмэ, гъогу мафэ шъутеуцуагъ[+].

18[•]– Ау шъо зэкӀэми къышъохьылӀагъэу ар къасӀорэп. Сэ къыхэсхыгъэхэр сэшӀэх, ау Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэ фае: «Сихьалыгъу зышхыгъэм ылъэдакъэ къысфигъэзэжьи, пый къысфэхъугъ»[+].

19– Ар къэмыхъузэ, джы шъосэӀо, ар хъу зыхъукӀэ, сэ сызэрэ ХристосымкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуным пае[+]. 20Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сэ къэзгъакӀорэр къезгъэблагъэрэм сэри сыригъэблэгъагъэ мэхъу, сэ сезгъэблагъэрэми сэ сыкъэзгъэкӀуагъэри ригъэблэгъагъэу мэхъу[+].


Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщ горэм ежь тетыгъо зиӀэхэм зэраригъэубытыщтыр къызэриӀуагъэр


(Маттэ 26:20-25; Марк 14:17-21; Лука 22:21-23)

21Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэм ыуж, къэгумэкӀи, къыушыхьатэу къыӀуагъ:

– Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, шъуащыщ горэм тетыгъо зиӀэхэм саригъэубытыщт[+].

22Ар къызеӀом, Исус ахэмэ ащыщэу зыфиӀорэр игъогу рыкӀохэрэм амышӀэу зэплъыжьыгъэх.

23Игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Исус анахь шӀу ылъэгъурэр ежь къыбгъодэсэу Ӏанэм пэсыгъ[+]. 24Симон Петрэ а нэбгырэу Исус къыбгъодэсым Ӏэ фишӀыгъ, Исус зыфиӀорэмкӀэ еупчӀынэу.

25А лӀым Исус ыбгъэгу зычӀидзи, еупчӀыгъ:

– Зиусхьан, хэта а зыфапӀорэр?

26– Мы хьалыгъу Ӏулъхьэр апсым хэзгъэонышъ, зэстыщтыр ары зыфасӀорэр, – пэгъокӀ ытыжьыгъ Исус. ЕтӀанэ хьалыгъу Ӏулъхьэр апсым хигъауи, Симон Искариот ыкъо Иудэ ритыгъ. 27Иудэ а хьалыгъу Ӏулъхьэр зештэм, ыгу шэйтаныр къихьагъ.

– ПшӀэнэу о угу илъыр шӀэхэу шӀэ! – риӀуагъ Исус Иудэ.

28Ау Исус ащ аущтэу зыкӀыриӀуагъэр Ӏанэм пэсыгъэмэ ащыщэу зыми къыгурыӀуагъэп. 29Иудэ ахэмэ яахъщалъэ ыӀыгъыгъэти, е «Ӏутыжъ мэфэшхом пае тищыкӀагъэр къэщэф», е «ТхьамыкӀэхэм зыгорэ ят» Исус ащ риӀуагъэу заулэмэ къашӀошӀыгъ[+]. 30Иудэм хьалыгъу Ӏулъхьэр Исус къызэрэӀихэу, унэм икӀыгъ. Чэщыгъэ.


УнэшъуакӀэр

31Иудэ унэм зекӀым, Исус къыӀуагъ:

– Джы цӀыфхэм ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ищытхъушхо алъэгъущт, ежьыри Тхьэм ищытхъушхо аригъэлъэгъущт[+]. 32Ащ Тхьэм ищытхъушхо цӀыфхэм арегъэлъэгъушъ, ежь Тхьэми ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо ищытхъушхо цӀыфхэм аригъэлъэгъущт. Бэ темышӀэуи Тхьэм ащ ищытхъушхо аригъэлъэгъущт[+].

33– Сибынхэр, сышъуигъусэнэу къэнэжьырэр бэп. Шъо шъукъыслъыхъущт, ау «СыздакӀорэм шъо шъукъэкӀон шъулъэкӀыщтэп» сӀуи, джуртмэ зэрясӀуагъэм фэдэу, джы шъори шъосэӀо[+].

34– УнэшъуакӀэ шъосэты: ШӀу шъузэрэлъэгъу. Сэ шӀу шъузэрэслъэгъугъэм фэдэу, шъори шӀу шъузэрэлъэгъу[+]. 35Шъо шӀу шъузэрэлъэгъумэ, шъо сигъогу шъузэрэрыкӀорэр цӀыф пстэуми ашӀэщт.


«Сэ сызыщыщыр умышӀэу къэпӀощт» Исус Петрэ зэрэриӀуагъэр


(Маттэ 26:31-35; Марк 14:27-31; Лука 22:31-34)

36[•]Симон Петрэ Исус къыриӀуагъ:

– Зиусхьан, тыда уздакӀорэр?

– Сэ сыздакӀорэм джы укъыскӀэлъыкӀон плъэкӀыщтэп, ау етӀанэ укъыскӀэлъыкӀощт, – риӀожьыгъ Исус.

37– Зиусхьан, – къыриӀуагъ Петрэ. – Сыд джы сыкъыпкӀэлъыкӀон зыкӀэсымылъэкӀыщтыр? Ощ пае сэ спсэ стыщт[+].

38– Сэщ пае о ппсэ птыщта? – джэуап ытыжьыгъ Исус. – Шъыпкъэ дэдэр осэӀо, атакъэр Ӏоным ыпэкӀэ сэ сызыщыщыр умышӀэу гъогогъуищэ къэпӀощт![+]

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус – Ты лъапӀэм дэжь кӀорэ гъогур

1– ШъумыгумэкӀ. ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зижъугъаӀ, сэркӀи шӀошъхъуныгъэ зижъугъаӀ[+]. 2Сэ ся Тэ иунэшхо унэу хэтхэр бэ; армырыгъэмэ, шъосӀощтыгъэ: «ЧӀыпӀэ къышъуфэзгъэхьазырынэу сыкӀощт». 3СыкӀоу, чӀыпӀэ къызышъуфэзгъэхьазыркӀэ, сыкъэкӀожьынышъ, сыздэщыӀэм шъори шъущыӀэнэу шъуздэсщэщт[+]. 4СыздакӀорэм игъогу шъо шъошӀэ.

5– Зиусхьан, – къыриӀуагъ Фомэ Исус, – уздакӀорэр тшӀэрэп. Арышъ, уздакӀорэм игъогу сыдэущтэу тшӀэн тлъэкӀына[+]?

6– Гъогури, шъыпкъэри, щыӀэныгъэри сэры, – риӀожьыгъ Исус. – Сэ сигъогу рымыкӀомэ, Ты лъапӀэм дэжь цӀыф зи кӀошъущтэп[+]. 7Сэ сышъошӀэмэ, ся Ти шъошӀэ. Джы щегъэжьагъэу ся Тэ шъошӀэ, шъулъэгъугъэ.

8– Зиусхьан, – къыӀуагъ Филипп, – Ты лъапӀэр тэгъэлъэгъуи, ар тфикъущт[+].

9– Мыщ фэдизрэ сышъуигъусагъэу, джыри о сымышӀэу ара, Филипп? – риӀуагъ Исус. – Сэ сызылъэгъугъэм Ты лъапӀэри ылъэгъугъ. Арышъ, о «Ты лъапӀэр тэгъэлъэгъу» сыдэущтэу пӀошъура[+]? 10Сэ Ты лъапӀэм сыщыщэу, ежь ыгу сызэрилъ зэпытри, Ты лъапӀэри сэ къысщыщэу, сыгу зэрилъ зэпытри пшӀошъ хъурэба? ГущыӀэхэу къышъуасӀохэрэр сэр-сэрэу къасӀохэрэп. Ты лъапӀэу къысщыщэу, сыгу илъ зэпытым иӀофхэр егъэцакӀэх[+]. 11Сэ Ты лъапӀэм сыщыщэу, ежь ыгу сызэрилъ зэпытри, Ты лъапӀэри къысщыщэу, сыгу зэрилъ зэпытри зысӀокӀэ, шъушӀошъ жъугъэхъу. Ар мыхъуми, Ӏофхэу сэ згъэцакӀэхэрэм апае шӀошъхъуныгъэ зижъугъаӀ[+]. 12Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм Ӏофхэу згъэцакӀэхэрэр ыгъэцэкӀэщтых, ахэмэ анахьи нахь Ӏофышхохэри ыгъэцэкӀэщтых, сыда пӀомэ, сэ Ты лъапӀэм дэжь сыкӀожьыщт[+]. 13Сэ сцӀэкӀэ сыд щыщкӀи Ты ЛъапӀэм шъуелъэӀумэ, къышъуфэсшӀэщт, ы Къо Ты лъапӀэм ищытхъушхо цӀыфхэм аригъэлъэгъуным пае. 14Сэ сцӀэкӀэ сыд щыщкӀи шъукъысэлъэӀумэ, къышъуфэсшӀэщт[+].


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къафыригъэхынэу Исус игъогу рыкӀохэрэр зэригъэгугъагъэхэр

15– Шъо сэ шӀу сышъулъэгъумэ, сиунашъохэр жъугъэцэкӀэщтых[+]. 16Сэ Ты лъапӀэм селъэӀунышъ, ащ шъуигукъао Шъушъхьэщызыхыжьын нэмыкӀ горэ къышъуфыригъэхыщт. Ар шъуигъусэ зэпытыщт[+]. 17Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу цӀыфхэм шъыпкъэр язгъашӀэрэр ары. Дунаим ицӀыфхэм ар зэрамылъэгъурэм ыкӀи зэрамышӀэрэм пае, ар агу илъынэу адэн алъэкӀырэп, ау шъо ар шъошӀэ, сыда пӀомэ, шъуигъусэшъ, шъугу илъ зэпытышъ ары[+]. 18Шъыпкъэ, шъо ибэу шъукъэзгъэнэщтэп; шъуадэжь сыкъэкӀожьыщт. 19ТӀэкӀу шӀэмэ, дунаим ицӀыфхэм салъэгъужьыщтэп, ау шъо сышъулъэгъущт, сыда пӀомэ, сэ сыщыӀэшъ, шъори шъущыӀэщт[+]. 20Ау ся Тэ ыгу сызэрилъ зэпытри, шъори сыгу шъузэрилъ зэпытри, сэри шъо шъугухэм сызэрарылъ зэпытри а мафэм шъо шъушӀэщт. 21Сиунашъохэр зиӀэу, ахэр зыгъэцакӀэрэр ары сэ шӀу сызылъэгъурэр. Сэ шӀу сызылъэгъурэр ся Ти шӀу къылъэгъущт. Сэри ар шӀу слъэгъущт ыкӀи зыкъезгъэлъэгъущт[+].

22Джащыгъум Иудэ (Иудэ Искариотыр арэп) Исус къыриӀуагъ:

– Зиусхьан, дунаим ицӀыфхэм о зямыгъэлъэгъоу, тэ зыкъытэбгъэлъэгъунэу оӀо, ар сыдэущтэу хъура[+]?

23– Сэ шӀу сызылъэгъурэм сигущыӀэхэр ыгъэцэкӀэщтых, – риӀожьыгъ Исус. – Сэ ся Ти ар шӀу къылъэгъущт, а цӀыфыми дэжь тэ тыкъэкӀонышъ, ащ ыгу тилъыщт[+]. 24ШӀу сызымылъэгъурэм сигущыӀэхэр ыгъэцакӀэхэрэп. ГущыӀэхэу къасӀохэу зэхэшъуххэрэр сэ сигущыӀэхэп, Ты лъапӀэу сыкъэзгъэкӀуагъэм игущыӀэх нахь.

25– Сышъуигъусэфэ, а гущыӀэхэр къышъосӀуагъ. 26Ау шъуигукъао Шъушъхьэщызыхыжьрэр, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары, сэ сцӀэкӀэ Ты лъапӀэм къышъуфыригъэхыщт. Ащ зэкӀэ шъуигъэшӀэщт, сэ къышъосӀуагъэхэри зэкӀэ шъугу къыгъэкӀыжьыщтых[+]. 27Гупсэф къышъуфэсэгъанэ, сигупсэф шъосэты. Гупсэфэу сэ шъостырэр дунаим къышъуитын ылъэкӀырэп. ШъумыгумэкӀ, шъумыщын[+].

28– «СышъухэкӀыжьми, шъуадэжь сыкъэкӀожьыщт» зэрэшъосӀуагъэр зэхэшъухыгъэ. Сэ шӀу сышъулъэгъугъэмэ, «Ты лъапӀэм дэжь сыкӀожьыщт» зэрэсӀуагъэмкӀэ шъугушӀощтыгъ, сыда пӀомэ, Ты лъапӀэр сэщ нахьи нахь ин[+]. 29Мы Ӏофыр къэхъуным ыпэкӀэ шъосӀуагъэ, ар хъу зыхъукӀэ, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуным пае[+]. 30Ащ нахьыбэрэ сыкъыжъудэгущыӀэжьыщтэп, сыда пӀомэ, мы дунаим ипщ къэкӀо пэт. Ащ иӀоф сэ къысхэлъэп[+]. 31Ау Ты лъапӀэр шӀу зэрэслъэгъурэри, унашъоу къысфишӀыгъэхэр зэрэзгъэцакӀэхэрэри дунаим ицӀыфхэм ашӀэн фае. Шъукъэтэджи, мыщ тыӀужъугъэкӀыжь.

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Сэнэшъхьэ къулэ шъыпкъэр – Исус

1– Сэнэшъхьэ къулэ шъыпкъэр сэры, сэнэшъхьэшӀэри ся Т ары. 2Сикъутамэхэм ащыщэу зи къызпымыкӀэрэр пеупкӀы. Сыдрэ къутамэуи къызпыкӀэрэр еукъэбзы, нахьыбэ къыпыкӀэным пае[+]. 3ГущыӀэхэу шъосӀуагъэхэмкӀэ шъо шъугухэр укъэбзыгъахэх[+]. 4Сэ шъугухэм сарыжъугъэлъ зэпыт, шъори сыгу шъуилъ зэпытыщт. Къутамэр сэнэшъхьэ къулэм пымытмэ, зи къызэрэпымыкӀэшъущтым фэдэу, шъори шъугухэм сарышъумыгъэлъ зэпытмэ, шӀугъэ къышъупыкӀыщтэп[+]. 5– Сэнэшъхьэ къулэр сэры, къутамэхэри шъоры. ЦӀыф горэм ыгу сэ силъ зэпытэу, ежьыри сыгу илъ зэпытмэ, а цӀыфым бэу шӀугъэ къыпыкӀыщт; сыда пӀомэ, сэ сышъуимыгъусэмэ, зи шъушӀэн шъулъэкӀыщтэп[+]. 6ЦӀыф горэм ыгу симылъ зэпытмэ, къутамэм фэдэу ар чӀадзыжьынышъ, гъужьыщт. Ащ фэдэ къутамэхэр аугъоинхэшъ, машӀом падзэнхэшъ, агъэстыжьыщтых[+]. 7Шъо шъугухэм сарылъ зэпытэу, сигущыӀэхэри шъугухэм арылъ зэпытхэмэ, сыдми шъузыфаемкӀэ ся Тэ шъуелъэӀу, ащыгъум шъузэрелъэӀурэри шъуиӀэ хъущт[+]. 8ЦӀыфмэ сэ ся Тэ щытхъушхо зэрэфяжъугъэшӀыщтыр шъо бэу шӀугъэ къызэрэшъупыкӀырэр ары. Аущтэу сигъогу шъузэрэрыкӀорэр къэжъугъэлъэгъощт.

9– Ты лъапӀэм шӀу сызэрилъэгъугъэм фэдэу, сэри шъо шӀу шъуслъэгъугъ. СишӀулъэгъуныгъэ зыхэшъумыгъэн[+]. 10Сиунашъохэр зыжъугъэцакӀэхэкӀэ, шӀу шъуслъэгъу зэпытыщт, сэри ся Тэ иунашъохэр зэрэзгъэцэкӀагъэхэм пае, ащ шӀу сызэрилъэгъу зэпытрэм фэдэу. 11А Ӏофхэр къызфышъосӀуагъэхэр сигушӀуагъо шъугухэм арылъынышъ, шъуигушӀуагъуи икъугъэ хъуныр ары[+]. 12Мыры сиунашъо: Сэ шӀу шъузэрэслъэгъугъэм фэдэу, шъори шӀу шъузэрэлъэгъун фае[+]. 13ЦӀыфэу ежь иныбджэгъухэм апае зыпсэ зытырэм ишӀулъэгъуныгъэ нахь шӀулъэгъуныгъэшхо щыӀэп[+]. 14Сиунашъохэр шъогъэцакӀэхэмэ, шъори шъусиныбджэгъу[+]. 15Джы шъо ӀофтабгэхэкӀэ сышъоджэжьрэп, сыда пӀомэ, Ӏофтабгэм ежь итхьэматэ игухэлъ ышӀэрэп. Сэ шъо синыбджэгъухэкӀэ сышъоджагъ, сыда пӀомэ, ся Тэ къыӀохэу зэхэсхыгъэхэр зэкӀэ къышъуфэсӀотэжьыгъэх[+]. 16Шъо сэ сыкъыхэшъухыгъэп, ау шъо шъукъыхэсхыгъ. Шъо шъукӀонышъ, шӀугъэ къышъупыкӀынышъ, а шӀугъэри къэнэжьынэу згъэнэфагъэ. Джащыгъум сэ сцӀэкӀэ сыд щыщкӀи Ты лъапӀэм шъуелъэӀумэ, къышъуфишӀэщт[+]. 17ШӀу шъузэрэлъэгъуныр ары унашъоу къышъуфэсшӀырэр[+].


Дунаим ицӀыфхэм Исус игъогу рыкӀохэрэр зэрауджэгъухэрэр

18– Дунаим ицӀыфхэм шъуауджэгъумэ, шъо шъуауджэгъуным ыпэкӀэ, сэри сызэрауджэгъугъэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 19Мы дунаим шъущыщыгъэмэ, мы дунаим ицӀыфхэм ежьхэм афэдэу шӀу шъуалъэгъущтыгъ. Джы зэрэщытымкӀэ, мы дунаим шъущыщэп, ау мы дунаим шъуиӀахь хэмылъынэу шъо шъукъыхэсхыгъ. Джары дунаим ицӀыфхэм шъузыкӀауджэгъурэр[+]. 20Сэ къышъосӀогъэ гущыӀэхэр зыщышъумыгъэгъупшэх: Ӏофтабгэр итхьэматэ нахьи нахь инэп. Сэ къин сагъэщэчыгъ, шъори къин шъуагъэщэчыщт. Сэ сигущыӀэхэм ядэӀугъэхэмэ, шъо шъуигущыӀэхэми ядэӀущтых[+]. 21Ау сэ сцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, а бзэджагъэ пстэури къышъуашӀэщт, сыда пӀомэ, сэ сыкъэзгъэкӀуагъэр ашӀэрэпышъ ары. 22Сэ сыкъакӀуи, сигущыӀэхэр ясымыӀуагъэхэмэ, псэкӀод яӀэщтыгъэп, ау джы псэкӀодэу ашӀагъэхэм апае фэгъэгъу зи яӀэп[+]. 23Сэ сызыуджэгъурэм ся Ти еуджэгъу[+]. 24Сэщ нэмыкӀ зыми ымыгъэцэкӀэгъэ Ӏофышхохэр ахэмэ апашъхьэ щысымышӀагъэхэмэ, ахэмэ псэкӀод яӀэщтыгъэп. Ау джы а Ӏофышхохэу сэ сшӀагъэхэр алъэгъугъэхэ пэтми, сэри ся Ти тауджэгъу[+]. 25Ау аущтэу зыфэхъун фаер мы гущыӀэхэу ахэмэ я Тэурат хабзэ итхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары: «Сэ лажьэ симыӀэ пэтми, сауджэгъугъ»[+].

26– Ау Ты лъапӀэм дэжь къикӀэу шъуигукъао Шъушъхьэщызыхыжьрэр къышъуфезгъэхыщт. Ар Ты лъапӀэм дэжь къикӀэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу цӀыфхэм шъыпкъэр язгъашӀэрэр ары. Ар къызыкӀокӀэ, шыхьат сэ къысфэхъущт[+]. 27Шъори шыхьат шъукъысфэхъущт, сыда пӀомэ, апэм щегъэжьагъэу шъусигъусагъэшъ ары[+].

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ

1– А Ӏофхэр зэкӀэ къызыфышъосӀуагъэхэр сэ сигъогу шъутемыкӀыныр ары. 2Синэгогухэм шъуакъычӀафыщт. Ащ имызакъоу, хэт щыщми шъузыукӀырэр Тхьэм фэлажьэкӀэ зыгугъэщт мафэри къэсыщт[+]. 3Ты лъапӀэри сэри тызэрамышӀагъэм пае, а Ӏофхэр ашӀэщт[+]. 4Ау а Ӏофхэр джы къызкӀышъосӀуагъэхэр а мафэр къызыскӀэ, ахэр къызэрэшъосӀуагъэхэр шъугу къэжъугъэкӀыжьынхэу ары. Сышъуигъусагъэти, нахьыпэкӀэ ахэр сэ къышъуасӀощтыгъэхэп[+].


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгъэцакӀэрэ Ӏофхэр

5– Джы сыкъэзгъэкӀуагъэм дэжь сыкӀожьыщт. Ау шъуащыщ гори «Тыдэ укӀорэ?» ыӀоу къысэупчӀырэп[+]. 6Ау а Ӏофхэр зэрэшъосӀуагъэхэм пае, шъугу мапэ. 7Ау шъыпкъэр шъосэӀо, сэ сызэрэшъухэкӀырэр шъоркӀэ нахьышӀу; сыда пӀомэ, сышъухэмыкӀымэ, шъуигукъао Шъушъхьэщызыхыжьрэр къышъуфэкӀощтэп. СызыкӀокӀэ, ар къышъуфезгъэхыщт[+]. 8Шъуигукъао Шъушъхьэщызыхыжьрэр къызыкӀокӀэ, псэкӀодшӀэныр зыфэдэри, шъыпкъэр зыфэдэри, Тхьэм мы дунаим ицӀыфхэм хьыкум зэратыришӀыхьащтри зэхаригъэшӀыкӀыщт: 9сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ зэрэмыхъугъэр зэрэпсэкӀодыр зэхаригъэшӀыкӀыщт[+]. 10Шъыпкъэр зэрэсиӀэри зэхаригъэшӀыкӀыщт, сыда пӀомэ, сэ Ты лъапӀэм дэжь сыдэкӀоежьынышъ, сышъулъэгъужьыщтэп. 11Тхьэм ихьыкум цӀыфхэм атыришӀыхьаныр зыфэдэри зэхаригъэшӀыкӀыщт, сыда пӀомэ, Тхьэм мы дунаим ипщ ыгъэмысэгъах[+].

12– Джыри къышъосӀонэу щыӀэр бэ, ау джы шъо ар шъущыӀэн шъулъэкӀыщтэп. 13Ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу цӀыфхэм шъыпкъэр язгъашӀэрэр къызыкӀокӀэ, шъыпкъэр зэкӀэ зэхышъуигъэшӀыкӀыщт. Ежь-ежьырэу зи къыӀощтэп, Тхьэм къыӀохэу зэхиххэрэр ары къыӀощтхэр, къэхъущт-къэшӀэщтхэри къышъуигъэӀущтых[+]. 14Ащ щытхъушхо къысфишӀыщт, сыда пӀомэ, Ӏофхэу шъуигъэшӀэщтхэр зэкӀэ сэ садэжь къекӀыхэшъ ары. 15Ты лъапӀэм иӀэр зэкӀэ сэсый. Ары зыкӀэсӀуагъэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэм сигущыӀэхэр зэрэшъуигъэшӀэщтхэр[+].


Исус игъогу рыкӀохэрэм ягукъао атырихынышъ, гушӀуагъокӀэ зэрэзэблихъущтыр

16– ТӀэкӀу шӀэмэ, сышъулъэгъужьыщтэп, етӀани тӀэкӀу шӀэмэ сышъулъэгъужьыщт; сыда пӀомэ, Ты лъапӀэм дэжь сыдэкӀоежьыщтышъ ары[+].

17Исус ар зеӀом, игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэм зэраӀожьыгъ:

– «ТӀэкӀу шӀэмэ, сышъулъэгъужьыщтэп, етӀани тӀэкӀу шӀэмэ, сышъулъэгъужьыщт», етӀани «Ты лъапӀэм дэжь сыдэкӀоежьыщт» зиӀокӀэ къаригъэкӀырэр сыд шъуӀуа?

18Аущтэу ахэмэ аӀо зэпытыщтыгъ:

– «ТӀэкӀу шӀэмэ» зыфиӀорэм къыригъэкӀырэр тшӀэрэп.

19Исус ахэр къеупчӀыхэмэ зэрашӀоигъор къышӀи, ариӀуагъ:

– «ТӀэкӀу шӀэмэ, сышъулъэгъужьыщтэп, етӀани тӀэкӀу шӀэмэ, сышъулъэгъужьыщт» зыфэсӀуагъэмкӀэ шъузэупчӀыжьа? 20Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, шъо шъугъыщт, шъупыхьащт, ау дунаим ицӀыфхэр гушӀощтых. Шъо шъугу къеощт, ау шъуигукъао текӀынышъ, гушӀуагъокӀэ зэблэхъугъэ хъущт[+]. 21Бзылъфыгъэр хъушъэн ихьэмэ[*], къин ещэчы, сыда пӀомэ, къин зыщищэчын фэе уахътэр къэсыгъэшъ ары. Ау сабыир къызыфэхъукӀэ, гушӀозэ къинэу ыщэчыгъэр щэгъупшэжьы, сыда пӀомэ, дунаим зы цӀыф къытехъуагъэшъ ары. 22Ащ фэдэу шъори джы гукъао шъуиӀ, ау сэ шъуслъэгъужьыщт. Джащыгъум шъори шъугушӀожьыщт, а гушӀуагъори зыми шъутырихыщтэп[+]. 23А мафэм зыкӀи шъукъысэупчӀыщтэп. Шъыпкъэ дэдэр шъосэӀо, сэ сцӀэкӀэ Ты лъапӀэм сыд щыщкӀи шъуелъэӀумэ, къышъуфишӀэщт[+]. 24Джы нэс сэ сцӀэкӀэ ся Тэ зыкӀи шъуелъэӀугъэп. ШъуелъэӀуи, шъузэрелъэӀурэри шъуиӀэ ыгъэхъущт, шъуигушӀуагъо икъугъэ хъуным пае[+].

25– А Ӏофхэр гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ шъосӀуагъэх. Ау гъэсэпэтхыдэхэмкӀэ сыкъызыжъудэмыгущыӀэжьын мафэр къэсыщт. А мафэр къызыскӀэ, Ты лъапӀэм ехьылӀагъэу нафэу шъосӀощт[+]. 26А мафэм сэ сцӀэкӀэ Ты лъапӀэм шъуелъэӀущт. Шъо къышъохьылӀагъэу Ты лъапӀэм селъэӀунэу шъуасӀорэп; 27сыда пӀомэ, шъо шӀу сышъулъэгъугъэу, Тхьэм сызэрэщыщымкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэм пае, ежь Ты лъапӀэми шъо шӀу шъуелъэгъу[+]. 28Ты лъапӀэм сыщыщэу дунаим сыкъытехьагъ. Джыри зэ дунаим сытекӀыжьынышъ, Ты лъапӀэм дэжь сыдэкӀоежьыщт[+].

29– Джы гъэсэпэтхыдэ хэмытэу, нафэу укъэгущыӀэ, – къаӀуагъ Исус игъогу рыкӀохэрэм. 30– О зэкӀэри зэрэпшӀэрэри, цӀыф горэм ыгу илъыр пшӀэным пае, а цӀыфыр къыоупчӀыжьынэу щыкӀагъэ зэрэуимыӀэри джы зэдгъэшӀагъ. Ащ пае Тхьэм о узэрэщыщымкӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀ[+].

31– Джы шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъугъа? – ариӀуагъ Исус ахэмэ. 32– Мары, шъо шъузэбгырыкӀыжьэу, шъуащыщэу хэти иунэ зигъэзэжьыщт игъор къэсы пэт ыкӀи къэсыгъах. Сэ сизакъоу утыгум сыкъишъунэщт, ау сизакъоп, сыда пӀомэ, Ты лъапӀэр сигъусэшъ ары[+].

33– А Ӏофхэр сэ къызфышъосӀуагъэхэр сэ шъугухэм сызэрарылъым пае, гупсэф шъуиӀэ хъуныр ары. Дунаим къин щышъущэчыщт, ау шъугу шъумыгъэкӀоды: сэ дунаим сытекӀуагъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Исус Тхьэм зэрелъэӀугъэр

1А гущыӀэхэр къызеӀохэм, Исус уашъом дэплъыий, къыӀуагъ:

– Сэ ся Т, игъо къэсыгъ. О п Къо ищытхъушхо цӀыфхэм ягъэлъэгъу, о п Къуи уищытхъушхо цӀыфхэм аригъэлъэгъуным пае[+]. 2Сыда пӀомэ, цӀыф пстэуми тетыгъо афыриӀэнэу о п Къо ыӀэ ахэр иплъхьагъэх, о ащ ыӀэ иплъхьэгъэ цӀыф пстэуми мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ аритыным пае[+]. 3ЦӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зэрэхъурэ гъогур о Тхьэ шъыпкъэ закъор узэрашӀэщтри, о къэбгъэкӀогъэ Исус Христос зэрашӀэщтри ары. 4Сэ Ӏофэу згъэцэкӀэнэу спшъэ къиплъхьагъэр зэрэзгъэцэкӀагъэмкӀэ дунаим ицӀыфхэм о уищытхъушхо язгъэлъэгъугъ. 5Джы, ся Т, дунаир къэхъуным ыпэкӀэ, уадэжь щысиӀэгъэ щытхъушхом фэдэ щытхъушхо уадэжь щысиӀэ гъэхъу[+].

6– Дунаим яӀахь хэмылъынэу сӀэ къиплъхьэгъэ цӀыфмэ о уязгъэшӀагъ. Ахэр о уицӀыфыгъэх, сӀэ къиплъхьагъэх, уигущыӀэхэри агъэцэкӀагъэх. 7Сэ сӀэ къиплъхьагъэр зэкӀэ уадэжь къызэрикӀыгъэр ахэмэ джы ашӀэ; 8сыда пӀомэ, о сӀэ къиплъхьэгъэ гущыӀэхэр сэ ахэмэ аӀэ ислъхьажьыгъэх. Ахэмэ а гущыӀэхэр аштагъэх. Сэ о сызэрэпщыщым ишъыпкъагъэ зэрагъэшӀагъ, о сыкъызэрэбгъэкӀуагъэмкӀи шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ[+]. 9Сэ ахэмэ апае сыолъэӀу. Дунаим ицӀыфхэр арэп сыкъызфыолъэӀурэр, о сэ сӀэ къиплъхьэгъэ цӀыфхэр ары нахь, сыда пӀомэ, ахэр оуиех[+]. 10ЦӀыфхэу сӀэ илъхэр зэкӀэри о уиех, уицӀыфхэри зэкӀэ сэ сиех. Ахэми сищытхъушхо агъэнафэ[+]. 11Сэ джы дунаим сытетыжьыщтэп, ау ахэр джыри дунаим тетых. Сэ уадэжь сыкъэкӀожьыщт. Ся Тэ лъапӀ, о пцӀэу сэ къысэптыгъэм ыкӀуачӀэкӀэ ахэр къэухъумэх, оррэ сэррэ зы тызэрэхъурэм фэдэу, ахэри зы хъунхэм пае[+]. 12Сэ ахэмэ сызырягъусэм, о пцӀэу къысэптыгъэм ыкӀуачӀэкӀэ ахэр къэсыухъумэщтыгъэх, сафэсакъыщтыгъ. КӀодын фэе цӀыфым[*] нэмыкӀ ахэмэ ащыщэу зи кӀодыгъэп, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къэшъыпкъэжьынхэм пае[+].

13– Ау джы уадэжь сыкъэкӀожьыщт. Дунаим сытетыфэ, мы гущыӀэхэр къэсэӀох, сигушӀуагъо ахэмэ агухэм икъугъэу арылъ хъуным пае[+]. 14О уигущыӀэхэр ахэмэ аӀэ ислъхьажьыгъэх. Сэ мы дунаим сызэрэщымыщым фэдэу, ахэри мы дунаим зэрэщымыщхэм пае, мы дунаим ицӀыфхэм ахэр ауджэгъугъэх[+]. 15СыкъызэрэолъэӀурэр ахэр дунаим тепхыжьынхэр арэп, шэйтаным о щыуухъумэнхэр ары нахь[+]. 16Сэ мы дунаим сызэрэщымыщым фэдэу, ахэри мы дунаим щыщхэп. 17Ахэмэ шъыпкъэмкӀэ зыкъыуатыжьынэу гъэхъу. О уигущыӀэхэр ары шъыпкъэхэр[+]. 18О дунаим сыкъызэрэбгъэкӀуагъэм фэдэу, сэри ахэр дунаим згъэкӀуагъэх[+]. 19Сэ ахэмэ яхьатыркӀэ зыкъыосэты, ахэми шъыпкъэу зыкъыуатыгъэ хъуным пае.

20– Ахэмэ язакъоп сэ сыкъызфыолъэӀурэр, ахэмэ ягущыӀэхэмкӀэ сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъущт цӀыфхэми сакъыфыолъэӀу. 21Ахэри зэкӀэ зы орэхъух. О ся Тэ, сыгу уилъ зэпытэу, сэри о угу сызэрилъ зэпытым фэдэу, тэ ахэми агухэм тарылъ зэпытынэу сыкъыолъэӀу. Ащыгъум о сыкъызэрэбгъэкӀуагъэмкӀэ дунаим ицӀыфмэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъущт. 22О сэ щытхъушхо сиӀэ зэрэбгъэхъугъэм фэдэу, сэри ахэмэ щытхъушхо яӀэ згъэхъугъэ, тэ тызэрэзым фэдэу, ахэри зы хъунхэм пае:[+] 23сэ ахэмэ агухэм сарылъ зэпытэу, о сэ сыгу уилъ зэпытэу, шъыпкъэмкӀэ зы орэхъух. Ащыгъум о сыкъызэрэбгъэкӀуагъэри, шӀу сызэрэплъэгъугъэм фэдэу, ахэри шӀу зэрэплъэгъугъэхэри дунаим ицӀыфхэм ашӀэщт.

24– Ся Т, цӀыфхэу о сӀэ къиплъхьагъэхэр сыздэщыӀэм сигъусэхэу щыӀэхэ сшӀоигъу, щытхъушхоу сиӀэ бгъэхъугъэр алъэгъуным пае. А щытхъушхор сиӀэ зыкӀэбгъэхъугъэр дунаир къэхъуным ыпэкӀэ шӀу сызэрэплъэгъугъэр ары[+].

25– Ся Тэ заф, дунаим ицӀыфхэм о уашӀэрэп, ау сэ усэшӀэ. СицӀыфхэм о сыкъызэрэбгъэкӀуагъэр ашӀэ[+]. 26Сэ ахэмэ уязгъэшӀагъ, уязгъэшӀэщт, шӀулъэгъуныгъэу о къысфыуиӀэр ахэми агухэм арылъ зэпытыным паий, сэри ахэмэ агухэм сарылъ зэпытыным паий[+].

#### ЯПШӀЫКӀОЕНЭРЭШЪХЬ


Исус зэраубытыгъэр


(Маттэ 26:47-56; Марк 14:43-50; Лука 22:47-53)

1[•]Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэ ужым, дэкӀи, игъогу рыкӀохэрэр игъусэхэу Кедрон зыцӀэ къуладжэм зэпырыкӀыгъ. Ащ дэжьым хатэ горэ Ӏулъыгъ. Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ а хатэм дэхьагъэх[+].

2Иудэу Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыщтым а чӀыпӀэр ышӀэщтыгъ, сыда пӀомэ, Исусрэ игъогу рыкӀохэрэмрэ а чӀыпӀэм бэрэ щызэӀукӀэщтыгъэх[+]. 3Джаущтэу дзэлӀ купрэ къэрэгъулэ купэу дин пэщэшхохэми фарисейхэми агъэкӀуагъэмрэ Иудэ зыдищагъэх. Ахэр машӀо зыхэгъэнэгъэ бэщхэри, остыгъэхэри, Ӏашэхэри аӀыгъхэу къэкӀуагъэх[+].

4Исус къехъулӀэщтыр зэкӀэ ешӀэти, апэгъокӀи, яупчӀыгъ:

– Хэта шъузлъыхъурэр[+]?

5– Назарет щыщ Исус ары, – къыраӀуагъ ахэмэ.

– Сэры ар, – ариӀуагъ Исус. Иудэу Исус ахэмэ язгъэубытыщтыр ахэтыгъ.

6«Сэры ар», – Исус зареӀом, зэкӀакӀохи, ахэмэ чӀыгум зырадзыхыгъ.

7– Хэта шъузлъыхъурэр? – яупчӀыгъ джыри зэ Исус.

– Назарет щыщ Исус ары, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

8– Сэры ар шъосӀуагъэба? – ариӀуагъ Исус. – Сэрымэ шъузлъыхъурэр, сигъусэхэм зи яшъумышӀэу, орэкӀожьых!

9Исус аущтэу зыфиӀуагъэр ежь мы гущыӀэхэу Ты лъапӀэм риӀогъагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары:

– О сӀэ къиплъхьэгъэ цӀыфхэм ащыщэу зи згъэкӀодыгъэп[+].

10Симон Петрэ чатэ зыдиӀыгъыгъэти, ар къырихи, дин пэщэшхом иунэӀут еуи, иджабгъу тхьакӀумэ гуиупкӀыгъ. А унэӀутым ыцӀагъэр Малх[+].

11– Чатэр сапӀэм илъхьажь, – риӀуагъ Петрэ Исус. – Ты лъапӀэм къыситыгъэ къиным ишъуалъэ итым сешъон фаеба[+]?


Исус дин пэщэшхом ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Маттэ 26:57-58; Марк 14:53-54; Лука 22:54)

12[•]ЕтӀанэ дзэ пащэр ягъусэу дзэлӀ купымрэ джурт къэрэгъулэхэмрэ Исус аубыти, Ӏэхъу тыралъхьагъ. 13Ыпэ рапшӀэу Аннэ[*] зыцӀэм дэжь ащагъ. Кайафэу а илъэсым дин пэщэшхуагъэм ишӀупщыгъ Аннэр[+]. 14А Кайафэ ары адрэ джуртхэм агурызгъаӀозэ, моущтэу языӀогъагъэр: «Тэ тлъэпкъ зэкӀэ лӀэным нахьи, нэбгырэ закъо лӀэмэ, нахьышӀу»[+].


Петрэ Исус зыщыщыр ымышӀэу къызэриӀуагъэр


(Маттэ 26:69-70; Марк 14:66-68; Лука 22:55-57)

15Симон Петрэрэ Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу нэмыкӀ горэмрэ Исус кӀэлъыкӀощтыгъэх. А лӀэу Исус игъогу рыкӀорэр дин пэщэшхом инэӀосагъэти, Исус игъусэу дин пэщэшхом ищагу дэхьагъ. 16[•]Ау Петрэ дэмыхьэу, къэлэпчъэ кӀыбым къэнагъ. Ащ нэужым Исус игъогу рыкӀорэ лӀэу дин пэщэшхом инэӀуасэр къыдэкӀыжьи, пчъэӀут пшъашъэм дэгущыӀи, Петрэ щагум дищагъ.

17– Ори а лӀым игъогу рыкӀохэрэм уащыщба? – къыриӀуагъ пчъэӀут пшъашъэм Петрэ.

– Хьау, сэ ахэмэ сащыщэп, – ыӀуагъ Петрэ.

18ЧъыӀагъэти, унэӀутхэмрэ адрэ лӀыхэмрэ шӀомыкӀ машӀо ашӀыгъэу, зырагъэоу щытыгъэх. Петри ахэмэ задыригъэоу ахэтыгъ.


Дин пэщэшхор Исус зэреупчӀыгъэр


(Маттэ 26:59-66; Марк 14:55-64; Лука 22:66-71)

19[•]Джащыгъум дин пэщэшхор Исус къеупчӀыгъ:

– О уигъогу рыкӀохэрэр хэтха? Ӏофхэу цӀыфхэм ябгъашӀэхэрэр сыдха?

20– Шъэф хэмылъэу дунаим ицӀыфмэ садэгущыӀэщтыгъ, – джэуап ритыжьыгъ Исус. – Синэгогуми, Тхьэм иунэшхуи, джуртхэр зэкӀэ зыщызэӀукӀэхэрэми, цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щязгъэшӀэ зэпытыщтыгъ. Шъэфэу зи сӀуагъэп[+]. 21Сыда сэ укъызкӀысэупчӀырэр? ГущыӀэхэу ясӀуагъэхэр зэхэзыхыгъэмэ яупчӀ. Ахэмэ гущыӀэу сӀуагъэхэр ашӀэба?

22Исус аущтэу къызеӀом, къэрэгъулэхэм ащыщэу пэгъунэгъум, Исус къенэпэшъуауи, ыӀуагъ:

– Дин пэщэшхом сыдэущтэу удэгущыӀэра[+]?

23– Мыхъун къэсӀуагъэмэ, къысэгъэлъэгъу, – риӀуагъ Исус. – Ау шъыпкъэр къэсӀуагъэмэ, сыд пае укъысаора?

24Исус Ӏэхъу телъэу дин пэщэшхоу Кайафэ дэжь Аннэ дзэлӀхэм итӀанэ аригъэщэгъагъ.


Петрэ Исус зыщыщыр ымышӀэу джыри зэ зэриӀуагъэр


(Маттэ 26:71-75; Марк 14:69-72; Лука 22:58-62)

25Ащ нэсыфэ Симон Петрэ машӀом Ӏутэу зыригъэущтыгъ.

– Ори а лӀым игъогу рыкӀохэрэм уащыщба? – къыраӀуагъ адрэхэм.

– Хьау, сэ ахэмэ сащыщэп, – ыӀуагъ Петрэ афемыуцолӀэжьэу.

26Дин пэщэшхом иунэӀутхэм ащыщэу зытхьакӀумэ Петрэ гуиупкӀыгъэм иблагъэ горэм къыӀуагъ:

– А лӀым уригъусэу хатэм удэслъэгъуагъэба[+]?

27– Хьау, ар шъыпкъэп, – ыӀуи, Петрэ джыри зэ еуцолӀэжьыгъэп. Ардэдэм атакъэр къэӀуагъ[+].


Исус Пилат Ӏэшъхьэтетым ыпашъхьэ зэрэращагъэр


(Маттэ 27:1-2, 11-14; Марк 15:1-5; Лука 23:1-5)

28[•]Ащ нэуж Кайафэ иунэ Исус ращыжьи, рим Ӏэшъхьэтетым иунэшхоу преторие зыцӀэм чӀащагъ. Нэф шъыгъагъэ. А джуртхэр преторием чӀэхьагъэхэп, сыда пӀомэ, Ӏутыжъ мэфэкӀ мэфэшхо пчыхьэшъхьашхэр ашӀышъуным пае, мыкъабзэ зашӀыным фэягъэхэп[*][+]. 29Арыти, Ӏэшъхьэтет Пилат[*] преторием къычӀэкӀи, къяупчӀыгъ:

– Мы лӀыр сыда зэрыжъугъэмысэрэр[+]?

30– Мы лӀым бзэджагъэ ымышӀагъэмэ, уадэжь къэтщэщтыгъэп, – раӀожьыгъ ахэмэ.

31– Шъо шъущэжьи, шъуихабзэ тетэу ышӀагъэм фэшъуашэу хьыкум тешъушӀыхь! – къариӀуагъ Пилат.

– Тэ зыгорэм укӀ тетлъхьан тыфитэп, – раӀуагъ джуртмэ Пилат. 32Аущтэу зыкӀэхъугъэр Исус лӀакӀэ фэхъущтыр[*] агуригъэӀоным пае, къыӀогъэгъэ гущыӀэхэр къэшъыпкъэжьынхэр ары[+].

33Джащыгъум Пилат джыри преторием чӀэхьажьи, Исус чӀаригъащи, риӀуагъ:

– Джуртхэм уряпачъыхьа[+]?

34– Ар ор-орэу къэоӀуа, хьауми нэмыкӀхэр къыбдэгущыӀэхэзэ, сэ къысэхьылӀагъэу аӀуагъа? – къыӀожьыгъ Исус.

35– Сэ сыджурта? – джэуап къытыжьыгъ Пилат. – О плъэпкъырэ дин пэщэшхохэмрэ укъысфащагъ. Сыда пшӀагъэр?

36– Сипачъыхьагъу мы дунаим щыщэп, – пэгъокӀ къытыжьыгъ Исус. – Сипачъыхьагъу мы дунаим щыщыгъэмэ, джуртхэм саӀэкӀэмыфэным пае, къысфэлажьэхэрэр заощтыгъэх. Ау сэ сипачъыхьагъу мы дунаим щыщэп[+].

37– О упачъыхь ащыгъум? – еупчӀыгъ Пилат Исус.

– Ары, къызэрэпӀорэм фэд[*], сэ сыпачъыхь, – къыӀожьыгъ Исус. – Шъыпкъэ, сэ сыкъызфэхъугъэри, дунаим сыкъызфытехьагъэри шъыпкъэр къэсыушыхьатыныр ары. Хэтми шъыпкъэм ыуж итыр сигущыӀэ къедэӀущт[+].

38– Шъыпкъэу зыфапӀорэр сыда? – еупчӀыгъ Исус Пилат.


Исус укӀ зэрэтыралъхьагъэр


(Маттэ 27:15-31; Марк 15:6-20; Лука 23:13-25)

Пилат ар къызэреӀоу, джыри джуртмэ адэжь чӀэкӀи, ариӀуагъ:

– Мы лӀыр зэрызгъэмысэн езгъотылӀэрэп[+]. 39Ау Ӏутыжъ мэфэкӀ мэфэшхо къэс, хьапсчӀэс горэ къышъуфэстӀупщыжьыныр шъуихабзэ. Арышъ, «Джуртхэм япачъыхь» зыфаӀорэр къышъуфэстӀупщыжьыным шъуфая[+]?

40– Мы лӀыр арэп тызыфаер, Бараббэ шъхьафит къытфэшӀыжь! – аӀозэ къэзэрэгъэкууагъэх ахэр. Бараббэ зыцӀэр хъункӀэкӀуагъ.

#### ЯПШӀЫКӀУБГЪОНЭРЭШЪХЬ

1[•]Ащ нэужым Пилат дзэлӀхэм Исус аригъэубыти, къамыщкӀэ ригъэуагъэх. 2ДзэлӀхэм панэм хэшӀыкӀыгъэ пачъыхьэ тандж абли, Исус ышъхьэ тыралъхьагъ. Плъыжь чӀапцӀэу шъошэ кӀыхьи щалъагъ. 3ЕтӀанэ къыбгъодахьэхэти, аӀощтыгъ:

– Опсэу, джуртмэ япачъыхь! ЕтӀанэ енэпэшъуаощтыгъэх.

4Пилат джыри зэ преторием къычӀэкӀи, джуртмэ ариӀуагъ:

– Зэрызгъэмысэн зи зэресымыгъотылӀэрэр шъушӀэным пае, мары, къышъуфэсэщэ[+].

5Ащ нэуж Исус пэнэ танджыр ышъхьэ телъэу, шъошэ кӀыхьэ плъыжь чӀапцӀэр щыгъэу къычӀэкӀыгъ. Пилат цӀыфхэм ариӀуагъ:

– Мары а цӀыфыр.

6Ау дин пэщэшхохэмрэ къэрэгъулэхэмрэ Исус залъэгъум, къэзэрэгъэкуощтыгъэх:

– Къащым теӀулӀ! Къащым теӀулӀ!

– Ар шъо шъущэжьи, къащым тешъуӀулӀ, – ариӀуагъ Пилат, – сыда пӀомэ, сэ зэрызгъэмысэн зи езгъотылӀэрэп.

7– Тэ хабзэ тиӀ,[*] – къыраӀожьыгъ джуртхэм. – А хабзэу тиӀэм тетэу ар лӀэн фае, сыда пӀомэ, Тхьэм ы Къо зишӀыгъэшъ ары[+].

8Пилат а гущыӀэхэр зызэхехым, лъэшэу къэщтагъ. 9Джыри преторием чӀэхьажьи, Исус риӀуагъ:

– Тыдэ ущыща? Исус джэуап къыритыжьыгъэп[+].

10– УкъыздэгущыӀэрэп, ара? – еупчӀыгъ Пилат Исус. – ПшӀэрэба шъхьафитэу устӀупщыжьынэуи, къащым утырязгъэӀулӀэнэуи тетыгъо зэрэсиӀэр.

11– Ыпшъэ щыӀэ Тхьэм къыуимытыгъэмэ, зыгорэ къысэпшӀэнэу тетыгъо уиӀэщтыгъэп, – къыриӀожьыгъ Исус. – Аущтэу зэрэщытым пае, о сыкъыпӀэкӀэзгъэхьагъэм псэкӀод нахьыбэ иӀ[+].

12Ащ щегъэжьагъэу Исус зэритӀупщыжьыщтым Пилат ыуж итыгъ. Ары шъхьакӀэ джуртхэр къэзэрэгъэкуощтыгъэх:

– Ар шъхьафитэу птӀупщыжьмэ, Кайсарым уриныбджэгъоп. Хэтми ежь пачъыхьэ зызышӀыжьырэр Кайсарым ипый[+].

13Пилат а гущыӀэхэр зызэхехым, Исус къычӀищи, хьыкум тӀысыпӀэм тетӀысхьагъ. А тӀысыпӀэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэм ыцӀэ Литосторотон, джуртыбзэкӀи Габбэтэ ары. 14А мафэр Ӏутыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхом ыпэ бэрэскэшхо мэфагъ. Сыхьатыр пшӀыкӀутӀум дэжьыгъ.[*]

– Мары шъуипачъыхьэ! – ариӀуагъ Пилат джуртмэ.

15– Ӏущ, Ӏущ, ар къащым теӀулӀ, – къэзэрэгъэкуощтыгъэх ахэр.

– Шъуипачъыхьэ къащым тесӀулӀэна? – ариӀожьыгъ Пилат.

– Кайсарым нэмыкӀ пачъыхьэ тиӀэп, – аӀожьыгъ дин пэщэшхохэм[+].

16Аущтэу къызыраӀом, Пилат Исус къащым тыраӀулӀэнэу аӀэкӀилъхьагъ.


Исус къащым зэрэтыраӀулӀагъэр


(Маттэ 27:32-44; Марк 15:21-32; Лука 23:26-43)

ЕтӀанэ Исус зыдащи, ӀукӀыжьыгъэх. 17[•]Исус икъащ ыхьэу, къалэм дэкӀи, чӀыпӀэу «Шъхьапкъ ЧӀыпӀэ» зыфаӀорэм ащагъ. А чӀыпӀэр джуртыбзэкӀэ Голгофэ зыцӀэр ары. 18А чӀыпӀэм Исус къащым щытыраӀулӀагъ. НэбгыритӀу игъусэуи, зыр зы бгъумкӀэ адрэр адырабгъукӀэ, Исус азыфагу дэтэу къащхэм атыраӀулӀагъэх.

19Пилат пхъэмбгъу горэм «Назарет щыщ Исусэу джуртмэ я Пачъыхь» ыӀоу, идзэлӀхэм тыраригъатхи, къащым тыраригъэгъэуцуагъ. Ар джуртыбзэкӀи, латинабзэкӀи, алыджыбзэкӀи тетхэгъагъ. 20Исус къащым зыщытраӀулӀэгъэ чӀыпӀэр къалэм игъунэгъути, джуртхэм ащыщхэу ащ еджагъэр бэ[+]. 21Ау джуртхэм ядин пэщэшхохэм Пилат раӀуагъ:

– «Джуртмэ я Пачъыхь» пӀоу темытх, ау «Сэ джуртхэм сыря Пачъыхь мы лӀым ыӀуи» зэриӀощтыгъэр тетх.

22– Сэ тестхагъэр тестхэгъах, – къыӀожьыгъ Пилат.

23ДзэлӀхэм Исус къащым зытыраӀулӀэм, ищыгъынхэр аштэхи, хэтрэ дзэлӀым Ӏахь фашӀэу, ӀахьиплӀэу агощыгъ. Джанэри аштагъ, ары шъхьакӀэ джанэр мыдыгъэу, ыпшъэ щегъэжьагъэу ылъапэ нэс шъагъэу, зы шэкӀышхуагъ.

24– Мыр зэготэшъумыгъэтхъэу, пхъэдз итэжъугъадзи, зытефэрэм еттыщт, – зэраӀожьыгъ ахэмэ. Аущтэу зыкӀэхъугъэр мы гущыӀэхэу Исус ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары:

– Сэ сищыгъынхэр зэфагощыгъэх, сиджанэ пае пхъэдз радзагъ. А гущыӀэу тхыгъэхэм атетэу дзэлӀмэ ашӀагъ[+].

25Исус икъащ дэжь яни, янэ ышыпхъуи, Клеопэ зыцӀэм ишъхьэгъусэ Мерэми, къуаджэу Магдэлэ щыщ Мерэми щытыгъэх[+]. 26Исус янэрэ игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу ежь анахь шӀу ылъэгъурэмрэ ащ дэжьым щытхэу зелъэгъухэм, янэ риӀуагъ:

– О бзылъфыгъ, джы мары о пкъо![+]

27ЕтӀанэ а нэбгырэу игъогу рыкӀорэм риӀуагъ:

– Джы мары уянэ! А сыхьатым къыщегъэжьагъэу а лӀэу Исус игъогу рыкӀорэм ежь иунэ Исус янэ щигъэпсэунэу ыщагъ.


Исус зэрэлӀагъэр


(Маттэ 27:45-56; Марк 15:33-41; Лука 23:44-49)

28[•]Ащ нэужым иӀоф зэриухыгъэр Исус ешӀэти, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр къэшъыпкъэжьынхэм пае къыӀуагъ:

– ПсыфалӀэ сэлӀэ[+].

29Ащ дэжьым сэнэпс шӀоӀугъэ изэу апс горэ щытыгъ. КӀышъор зэраӀотырэ горэ сэнэпс шӀоӀугъэм хагъауи, хьисоп зыцӀэ къамыл бэщым палъхьи, Исус ыӀупэ рахьылӀагъ. 30Исус сэнэпс шӀоӀугъэм зыкӀэшъу ужым, ыӀуагъ:

– СиӀоф ухыгъэ. ЕтӀанэ ышъхьэ къыуфи, ыпсэ ытыгъ.

31Бэрэскэшхо мэфагъ. Ащ къыкӀэлъыкӀорэ шэмбэтыр мэфэшхуагъ. Шэмбэт мафэм хьадэхэр къащхэм апамыгъэлъынхэм пае, джуртхэр Пилат елъэӀугъэх:

– Унашъо шӀы. Къащхэм атыраӀулӀагъэхэм алъэкӀэнхэр зэпарэутхи[*], хьадэхэр къащхэм къапарэхыжьых[+].

32ДзэлӀхэр къакӀохи, апэрэм ылъэкӀэнхэр зэпаутыгъ. ЕтӀанэ адрэ нэбгырэу адрэ къащым тыраӀулӀагъэм ылъэкӀэнхэр зэпаутыгъ. 33Ары шъхьакӀэ, ящэнэрэ къащым, Исус дэжь, Ӏухьэхи, зэрэлӀагъэр залъэгъум, ащ ылъэкӀапӀэхэр зэпаутыгъэхэп. 34Ау дзэлӀмэ ащыщэу зыгорэ Исус ычапэ пчыкӀэ хэпыджагъ. Зэрэхэпыджэу, лъи пси къикӀыгъ[+]. 35Хъугъэр зылъэгъугъэм ар къыушыхьатыгъ, къыушыхьатыгъэри шъыпкъэ. Ар зэрэшъыпкъэр ащ ешӀэ. Шъо шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэныр ары ащ къызкӀиушыхьатырэр[+]. 36Мы Ӏофхэр зэкӀэ аущтэу зыкӀэхъугъэхэр Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр[*] къэшъыпкъэжьынхэр ары:

– Ащ ыкъупшъхьэхэм ащыщэу зи зэпыутыщтэп[+].

37Ащ нэмыкӀэуи Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт[*]:

– Зыхэпыджагъэхэм еплъыщтых.


Исус ихьадэ къэунэм зэрэчӀалъхьажьыгъэр


(Маттэ 27:57-61; Марк 15:42-47; Лука 23:50-56)

38[•]Юсыф ыцӀэу, къуаджэу Ариматей[*] щыщэу, лӀы горэ щыӀагъ. Ар Исус игъогу рыкӀохэрэм шъэфэу ащыщыгъ, сыда пӀомэ, джуртмэ ащыщынэщтыгъэти ары. Ар Пилат дэжь кӀуи, елъэӀугъ:

– Исус ихьадэ къащым къыпысхыжьынэу фит сышӀ. Пилат фит зешӀым, Юсыф кӀуи, Исус ихьадэ къащым къыпихыжьыгъ[+].

39Юсыф игъусэу Никодими къэкӀуагъ. А Никодимыр ары Исус дэжь чэщым къэкӀогъагъэр. Ащ литришъэ фэдиз зэхэгъэкӀухьагъэу, мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцхэу смирнэрэ алоерэ къыздихьыгъ[+]. 40ЕтӀанэ а нэбгыритӀумэ Исус ихьадэ къащым къыпахыжьи, джуртмэ хьадэр зэрэчӀалъхьажьырэ хабзэм тетэу, мэӀэшӀу зыпихырэ уцхэр хэкӀагъэхэу чэфынхэр хьадэм ращэкӀыгъэх[+]. 41Исус къащым зыщытыраӀулӀэгъэ чӀыпӀэм хатэ горэ Ӏулъыгъ. А хатэм къэунакӀэу егъашӀэми зы хьадэ зычӀамылъхьажьыгъэр дэтыгъ[+]. 42Джуртмэ шэмбэт мафэм пае зызыщагъэхьазырырэ мафэти, а къэунэри гъунэгъугъэти, Исус ихьадэ ащ чӀалъхьажьыгъ.

#### ЯТӀОКӀЭНЭРЭШЪХЬ


Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр


(Маттэ 28:1-10; Марк 16:1-8; Лука 24:1-12)

1[•]Тхьэмафэм иапэрэ мафэм[*], пчэдыжьым жьэу, джыри мэзахэу, Магдалэ щыщ Мерэм къэунэм кӀуагъэ. ЗэкӀом, мыжъошхор къэунэм ӀугъэукӀорэикӀыгъэу ылъэгъугъ[+]. 2Мерэм Симон Петрэрэ игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Исус анахь шӀу ылъэгъурэмрэ адэжь чъи, ариӀуагъ:

– Зиусхьаныр къэунэм чӀахыгъ, зыдахьыгъэри тшӀэрэп[+].

3Петрэрэ адрэ лӀэу Исус игъогу рыкӀорэмрэ унэм икӀыхи, къэунэмкӀэ ежьагъэх. 4ТӀури зэгъусэхэу чъагъэх, ау адрэ лӀэу Исус игъогу рыкӀорэр Петрэ нахьи нахь псынкӀэу чъи, апэ къэунэм нэсыгъ. 5Зиуфи, чӀаплъи, чэфынхэр щылъхэу ылъэгъугъ, ау къэунэм чӀэхьагъэп. 6Ащ ыуж итэу, Симон Петрэ къэси, къэунэм чӀэхьагъ. ЗычӀахьэм, чэфынхэр ащ дэжьым щылъхэу ылъэгъугъ, 7ау Исус ышъхьэ ещэкӀыгъэгъэ чэфыныр адрэ чэфынхэм абгъодэмылъэу, зэкӀоцӀыщыхьагъэу чӀыпӀэ шъхьаф щылъыгъ. 8ЕтӀанэ адрэ лӀэу Исус игъогу рыкӀорэу апэ къэсыгъагъэр къэунэм чӀэхьагъ. Ащи зэкӀэ ылъэгъуи, ышӀошъ хъугъэ; 9сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу, Исус лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын зэрэфэягъэр ахэмэ къагурыӀогъагъэгоп[+]. 10ЕтӀанэ а лӀыхэу Исус игъогу рыкӀохэрэм ядэжь агъэзэжьыгъ.


Исус Магдалэ щыщ Мерэм зыкъызэрэригъэлъэгъугъэр


(Марк 16:9-11)

11[•]Мерэм къэунэм дэжь щытэу гъыщтыгъ. Гъызэ къэунэм чӀэплъэнэу зызеуфэм, 12мэлэӀичӀитӀу фыжьыкӀэ фэпагъэхэу, Исус ихьадэ зыдэщылъыгъэм дэжь, зыр ышъхьэкӀэ адрэр ылъапэкӀэ, щысхэу ылъэгъугъ[+].

13– О бзылъфыгъ! Сыда узкӀэгъырэр? – къыраӀуагъ ахэмэ Мерэм.

– Си Зиусхьан ихьадэ чӀахыгъ, зыдахьыгъэри сшӀэрэп, – ариӀожьыгъ Мерэм.

14Ар къыӀуагъэу зыкъызызэрегъэзэкӀым, Исус щытэу ылъэгъугъ, ау ар зэрэ Исусыр ышӀагъэп[+].

15– О бзылъфыгъ, сыда узкӀэгъырэр? – къыриӀуагъ Исус. – Хэта узлъыхъурэр? Мерэм хатэм пэсырэ лӀыр арэу къышӀошӀи, риӀуагъ:

– Тхьэматэ, орымэ ар чӀэзыхыгъэр, зыдэпхьыгъэр къысаӀуи, сэ схьыжьыщт[+].

16– Мерэм! – къыриӀуагъ Исус. Ар зеӀом, Мерэм зыкъызэригъэзэкӀи, джуртыбзэкӀэ риӀуагъ:

– Раббуни! (Раббуним къикӀырэр «Дин ГъэсакӀор» ары.)

17– Укъызнэмыс, – къыӀуагъ Исус, – сыда пӀомэ, Ты лъапӀэм дэжь джыри сыдэкӀоежьыгъэгопышъ ары, ау сшыхэм[*] адэжь кӀуи, яӀу: «Сэ ся Тэ шъори шъуя Тэу, сэ си Тхьэу, шъори шъуи Тхьэм дэжь сыдэкӀоежьыщт»[+].

18Ар къызыреӀом, Магдалэ щыщ Мерэм Исус игъогу рыкӀохэрэм адэжь кӀуи, Зиусхьаныр зэрилъэгъугъэри мы гущыӀэхэр къызэриӀуагъэхэри ариӀотэжьыгъ.


Исус игъогу рыкӀохэрэм зыкъызэраригъэлъэгъугъэр


(Маттэ 28:16-20; Марк 16:14-18; Лука 24:36-49)

19[•]А тхьэмафэм иапэрэ мэфэ дэдэм пчыхьэм Исус игъогу рыкӀохэрэр унэ горэм щызэрэугъоигъэх. Джуртмэ ащыщынэщтыгъэхэти, унэу зыщызэӀукӀагъэхэм ипчъэхэр агъэпытагъэх. Джащыгъум Исус адэжь къакӀуи, пчэгум къиуцуи, къариӀуагъ:

– Гупсэф шъуиӀэу шъопсэу!

20Ар къызеӀом, ыӀэхэри ычапи къаригъэлъэгъугъ. Зиусхьаныр залъэгъум, игъогу рыкӀохэрэр гушӀуагъэх.

21– Гупсэф шъуиӀэу шъопсэу! – къариӀуагъ Исус джыри зэ. – Ты лъапӀэм сэ сыкъызэригъэкӀуагъэм фэдэу, сэри шъусэгъакӀо[+].

22Ар къызеӀо ужым, игъогу рыкӀохэрэм япщи, ариӀуагъ: – Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм арысэжъугъалъхь[+]. 23ПсэкӀодхэр шъо зыфэжъугъэгъурэм фэгъущтых, зыфэшъумыгъэгъурэми фэгъущтхэп[+].


«О уси Зиусхьан ыкӀи уси Тхь» Фомэ Исус зэрэриӀуагъэр

24Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ язэу Фомэу ТӀуазэкӀэ заджэхэрэр Исус къызэкӀом, адрэмэ ягъусагъэп[+].

25Адрэ лӀыхэу Исус игъогу рыкӀохэрэм къыраӀуагъ:

– Зиусхьаныр тлъэгъугъэ.

– ГъучӀыӀунэ опӀэ гъуанэхэр Исус ыӀэмэ атесымылъагъохэу, сэ сӀэхъуамбэ а гъучӀыӀунэ уапӀэ гъуанэхэм атесымылъхьэу, сэ сӀи Исус ычапэ тесымылъхьэу сшӀошъ хъущтэп, – ариӀуагъ Фомэ ахэмэ.

26Мэфий зытешӀэм ыуж, Исус игъогу рыкӀохэрэр джыри унэм исыгъэх, Фоми ягъусагъ. Пчъэхэр агъэпытагъэхэ пэтми, Исус къакӀуи, пчэгум къиуцуи, къариӀуагъ:

– Гупсэф шъуиӀэу шъопсэу!

27ЕтӀанэ Исус Фомэ риӀуагъ:

– О пӀэхъуамбэ моу къытелъхь, сӀэмэ къяплъ. ПӀи къэщэий, сэ счапэ къытелъхь, пшӀошъ мыхъоу ущымыт, шӀошъхъуныгъэ зигъаӀ.

28– О уси Зиусхьан ыкӀи уси Тхь! – риӀуагъ Фомэ Исус[+].

29– Сэ сыплъэгъугъэти, пшӀошъ хъугъэ, – къыриӀуагъ Исус. – Мы Ӏофхэр амылъэгъугъэхэ пэтми, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэр гъогу мафэ теуцуагъэх[+].


Мы тхылъыр зыкӀэттхыгъэр

30Мы нэшэнэ гъэшӀэгъонхэм анэмыкӀэу Исус игъогу рыкӀохэрэм апашъхьэ мы тхылъым имытхэу, нэшэнэ гъэшӀэгъон Ӏаджыхэри къыгъэлъэгъуагъэх[+]. 31Ау мы Ӏофхэр зыкӀэттхыгъэр Исус Христос Тхьэм зэры КъомкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуныр ары, а шӀошъхъуныгъэмкӀи Исус ыцӀэкӀэ мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ шъуиӀэ хъуныр ары[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЗЫНЭРЭШЪХЬ


Исус игъогу рыкӀохэрэм ащыщхэу нэбгыриблымэ зыкъызэраригъэлъэгъугъэр

1Ащ нэуж Тибериадэ зыцӀэ псыхъураем[*] игъогу рыкӀохэрэм джыри зэ Исус зыкъаригъэлъэгъугъ. Ар зэрэхъугъэр мары:[+] 2Симон Петрэрэ, Фомэу ТӀуазэкӀэ заджэхэрэмрэ, Галилей хэкум ит къуаджэу Канэ щыщ Натанаилрэ, Зебедей ыкъуитӀурэ, нэмыкӀ нэбгыритӀоу Исус игъогу рыкӀохэрэмрэ зэгъусагъэх[+].

3– Пцэжъыяшэ сыкӀощт, – ариӀуагъ Симон Петрэ адрэхэм.

– Тэри тыкъыбдэкӀощт, – къыраӀожьыгъ ахэмэ. ЕтӀанэ ежьэхи, къуашъом итӀысхьэхи, кӀуагъэх. А чэщым зи къаубытыгъэп.

4Нэф къызэшъым, Исус псыӀушъом Ӏутыгъ, ау ар зэрэ Исусыр игъогу рыкӀохэрэм ашӀэжьыгъэп[+].

5– Ныбджэгъухэр, – ариӀуагъ Исус, – пцэжъые къэшъуубытыгъа?

– Хьау, зи къэтыубытыгъэп, – къыраӀожьыгъ ахэмэ[+].

6– Къуашъом иджабгъу лъэныкъокӀэ хъытыур хэшъудзи, къэшъуубытыщт, – ариӀуагъ Исус. Ар къызеӀом, хъытыур хадзи, пцэжъыябэ хъытыум къызэрихьагъэм пае, хъытыур къыхахыжьын алъэкӀыгъэп[+].

7Игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Исус анахь шӀу ылъэгъурэм Петрэ риӀуагъ:

– Мыр Зиусхьаныр ары. Симон Петрэ ар зэрэ Зиусхьаныр зызэхехым, ищыгъын кӀыӀутелъ зыщихыгъагъэти, ар къызэрищэкӀыжьи, псым зыхидзагъ[+]. 8Адрэ лӀыхэу Исус игъогу рыкӀохэрэм пцэжъыехэр зэрылъ хъытыур къыздалъэшъузэ, къуашъом исхэу къэсыгъэх, сыда пӀомэ, псыӀушъом пэчыжьэу щытыгъэхэп, Ӏэнтэгъу шъитӀум фэдиз ныӀэп зэрэпэчыжьагъэхэр. 9ПсыӀушъом къэзынэсхэм, шӀомыкӀ машӀор хэгъэнагъэу, ащ пцэжъые телъэу, хьалыгъуи бгъодэлъэу алъэгъугъ.

10– Джы къэшъуубытыгъэ пцэжъыехэм ащыщ къэшъухь, – ариӀуагъ Исус.

11Симон Петрэ къуашъом дэжь кӀуи, пцэжъые инхэр зэрыз хъытыур Ӏушъом къытырилъэшъуагъ. Пцэжъыехэу хъытыум илъыгъэхэр шъэрэ шъэныкъорэ щырэ хъущтыгъэ. Ащ фэдиз илъыгъэми, хъытыур зэӀэтхъыгъэп.

12– ШъукъакӀуи, пчэдыжьышхэ шъушӀы, – ариӀуагъ Исус.

– О хэт ущыща? – ыӀоу, игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу зи Исус къеупчӀынэу тегушхуагъэп. Ар зэрэ Зиусхьаныр ашӀагъ. 13Исус къакӀуи, хьалыгъур къышти, аритыгъ. Ащ фэдэу пцэжъыехэри аритыгъ. 14Исус лӀагъэхэм къызахэтэджыкӀыжь ужым, игъогу рыкӀохэрэм зыкъызэраригъэлъэгъугъэр мыр ящэнэрагъ[+].


Исус Петрэ зэрэдэгущыӀагъэр

15Зэшхэхэм ыуж, Исус Симон Петрэ еупчӀыгъ:

– Иуан ыкъо Симон, мыхэм сызэралъэгъурэм нахьи нахь шӀу сыолъэгъуа?

– Ары, Зиусхьан, – къыриӀожьыгъ Петрэ. – ШӀу узэрэслъэгъурэр о ошӀэ.

– Сэ сишъынэхэр гъэхъух, – риӀуагъ Исус.

16– Иуан ыкъо Симон, шӀу сыолъэгъуа? – еупчӀыгъ ятӀонэрэу Исус Петрэ.

– Ары, Зиусхьан, – къыриӀожьыгъ Петрэ. – ШӀу узэрэслъэгъурэр о ошӀэ.

– Сэ симэлхэм Ӏахъо афэхъу, – риӀуагъ Исус[+].

17– Иуан ыкъо Симон, шӀу сыолъэгъуа? – еупчӀыгъ ящэнэрэу Исус Петрэ. «ШӀу сыолъэгъуа?» ыӀуи, ящэнэрэу Исус зэреупчӀыгъэм пае, Петрэ ыгу къеуи, къыриӀожьыгъ:

– Зиусхьан, зэкӀэри о ошӀэ, шӀу узэрэслъэгъурэри ошӀэ.

– Симэлхэр гъэхъух, – риӀуагъ Исус. 18– Шъыпкъэ дэдэр осэӀо, уикӀэлэгъум ор-орэу убг бгырыпх иплъхьэти, узыфаем укӀощтыгъ. Ау жъы узыхъукӀэ, о пӀэхэр фэпщэйхэзэ, нэмыкӀ горэм бгырыпхыр убг къырилъхьанышъ, уздэкӀонэу узыфэмыем уищэщт.

19Исус ащ фэдэу зыкӀыриӀуагъэр лӀакӀэу Петрэ фэхъущтэу[*], Тхьэм щытхъушхо зэрыфишӀыщт шӀыкӀыр гуригъэӀоныр арыгъэ. Исус ащ етӀанэ риӀуагъ:

– Сэ сауж къырыкӀу[+].


Исусрэ игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу анахь шӀу ылъэгъурэмрэ

20Петрэ зыкъызызэрегъэзэкӀым, игъогу рыкӀохэрэм ащыщэу Исус анахь шӀу ылъэгъурэр ауж итэу къакӀоу ылъэгъугъ. А лӀыр ары пчыхьэшъхьашхэм дэжь Исус къыбгъодэсэу Ӏэнэм пэсэу къезыӀогъагъэр:

– Зиусхьан, хэт тетыгъо зиӀэхэм уязгъэубытыщтыр[+]?

21Петрэ а лӀыр зелъэгъум, Исус къеупчӀыгъ:

– Зиусхьан, мы лӀыр сыдэу хъущт?

22– Сэ дунаим къэсэгъэзэжьыфэ, ар щыӀэнэу сыфаемэ, сыда уиӀофэу ащ хэлъыр? – риӀожьыгъ Исус. – О сауж къырыкӀу![+]

23Аущтэу, «А лӀэу Исус игъогу рыкӀорэр лӀэщтэп» зыӀорэ къэбар шӀошъхъуныгъэ зиӀэ къошхэм ахэхьагъ. Ары шъхьакӀэ, «Ар лӀэщтэп» ыӀоу, Исус Петрэ къыриӀогъагъэп. Исус къыриӀогъагъэр мары: «Сэ къэсэгъэзэжьфэ, ар щыӀэнэу сыфаемэ, сыд уиӀофэу ащ хэлъыр?»

24А лӀэу Исус игъогу рыкӀорэр ары мы Ӏофхэр къэзыушыхьатырэри ахэр зытхыгъэри. Ащ къыушыхьатырэр зэрэшъыпкъэр тэ тэшӀэ[+].

25Исус нэмыкӀ Ӏофыбэхэри ышӀагъ. СызэрэгугъэрэмкӀэ, ахэр зэкӀэ зырызэу тхыгъэхэмэ, тхыгъэн фэе тхылъхэр дунаим тефэщтыгъэхэп. Амин[+].

### Апостолхэм ашӀэгъэ Ӏофхэр

#### Апостолхэм ашӀэгъэ Ӏофхэр

Апостолхэм ашӀэгъэ Ӏофхэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛХЭМ АШӀЭГЪЭ ӀОФХЭР


Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ апостолхэм къафыригъэхынэу къызэригъэгугъагъэхэр

1-2Теофил[*] лъапӀ, апэм къыщегъэжьагъэу Тхьэм Исус уашъом зыдищэежьыгъэ мафэм нэсыфэ, Исус ышӀэгъэ Ӏоф пстэури, цӀыфхэм аригъэшӀэгъэ Ӏоф пстэури апэрэ тхылъэу[*] сэ стхыгъэм ит. Исус, Тхьэм ежь уашъом дищэежьыным ыпэкӀэ, къыхихыгъэ апостолхэм[*] Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ унашъохэр афишӀыгъ[+]. 3Исус къин зещэчым ыуж, щэч хэмылъэу лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр бэрэ афигъэшъыпкъэжьэу ахэмэ заригъэлъэгъущтыгъ. Мэфэ тӀокӀитӀум къыкӀоцӀ апостолхэм бэрэ заригъэлъэгъущтыгъ, Тхьэм и Тетыгъошхо иӀофхэм яхьылӀагъэуи къадэгущыӀэщтыгъ[+]. 4Исус ахэмэ ягъусэ зэхъум, унашъо афишӀыгъ:

– Къалэу Ерусалим шъудэмыкӀ, ау сэ зигугъу къышъуфэсшӀыгъэу, Ты лъапӀэм шъукъызэригъэгугъагъэм[*] шъупаплъ;[+] 5сыда пӀомэ, Иуан псыкӀэ цӀыфхэр ыумэхъыщтыгъэх, ау мэфэ заулэ зытешӀэкӀэ, Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэкӀэ шъуиумэхъыщт[+].


Исус уашъом зэрэдэкӀоежьыгъэр

6Апостолхэр зызэрэугъоихэм, Исус къеупчӀыгъэх:

– Зиусхьан, Израиль ипачъыхьагъу мы мафэхэм зэтебгъэуцожьыщта[+]?

7– Ты лъапӀэм итетыгъошхокӀэ уахътэхэуи лъэхъанэхэуи ыгъэнэфагъэхэр шъушӀэнхэ шъуфитэп, – ариӀожьыгъ Исус[+]. 8– Ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызышъуфехыкӀэ, лъэкӀ шъуиӀэ хъунышъ, Ерусалими, зэкӀэ Иудей хэкуми, Самарие хэкуми, дунаим ыкъуапэ нэс шыхьат шъукъыщысфэхъущт[+].

9Исус а гущыӀэхэр къызеӀохэм ыуж, ахэмэ алъэгъоу Тхьэм ар уашъом дищэежьыгъ. Зы ошъуапщэ горэ Исус къышъхьащыхьи, ежь амылъэгъужьы хъугъэ[+].

10Исус уашъом зыдэкӀоежьым, апостолхэм анэхэр уашъом тырагъэдыкъагъэхэу, ошӀэ-дэмышӀэу лӀитӀу шъошэ фыжькӀэ фэпагъэхэу[*] ахэмэ адэжькӀэ къэуцугъэх[+].

11Шъо, Галилей цӀыфхэр, – къаӀуагъ а лӀитӀумэ, – сыд пае мыщ дэжьым шъущытэу уашъом шъудэплъыера? Мы Исусэу Тхьэм уашъом дищэежьыгъэр уашъом дэкӀоежьыгъэу зэрэшъулъэгъугъэм фэдэ къабзэу къехыжьыщт[+].


Апостолхэм ежьхэм ащыщ хъунэу Иудэ ычӀыпӀэкӀэ Матфый зэрэхахыгъэр

12Ащ нэужым апостолхэр Елеон Ӏуашъхьэм ехыжьхи, Ерусалим агъэзэжьыгъ. Елеон Ӏуашъхьэр Ерусалим игъунэгъоу щыт, шэмбэт гъогум[*] икӀыхьагъэ фэдизэу[+]. 13Къалэм дэхьажьхи, ахэр зэрыс унэ лъагэм дэкӀоежьыгъэх; ахэр мыхэр арыгъэх: Петрэ, Иуан, Якъуб, Индрыс; етӀанэ Филипп, Фомэ, Бар-Талмай, Маттэ; Алфей ыкъо Якъуб, Симонэу ихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэщтыгъэр, Якъубэ ыкъо Иуд[+]. 14Бзылъфыгъэ заулэ, Исус янэу Мерэм, Исус ышхэр ягъусэхэу, ахэмэ зэкӀэ зэдаштэу Тхьэм елъэӀу зэпытыщтыгъэх[+].

15А мафэхэм ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ купэу нэбгыришъэрэ тӀокӀырэ фэдиз хъущтыгъэм Петрэ къыхэуцуи, къыӀуагъ:

16– Сшыхэр, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ пачъыхьэ Даутэ ыгу къырилъхьэхи, Иудэ зыцӀэм ехьылӀагъэу къыригъэӀуагъэхэр къэшъыпкъэжьынхэ фэягъэх. А Иудэр ары[*] Исус къэзыубытыгъэхэм гъогур язгъэлъэгъугъэр[+]. 17Ари тэ тщыщыгъ, мы Ӏофыми тигъусэу фэлажьэщтыгъ[+].

18Бзэджагъэу ышӀагъэм пае пкӀэу ратыгъэмкӀэ[*] Иудэ хьасэ къыщэфыгъ.

А хьасэм бгъэгукӀэ хафи, ыныбэ зэгоути, икӀэтӀыйхэр зэкӀэ къикӀыгъэх. 19Ерусалим дэс цӀыф пстэуми Иудэ къехъулӀагъэм икъэбар зэхахыгъ, абзэкӀи а хьасэм АкелдамэкӀэ еджэщтыгъэх. Ащ къикӀырэр «Лъыосэ Хьас»[+].

20ЕтӀанэ Петрэ къыхигъэхъожьыгъ:

– Орэд ЛъапӀэхэм мыщ фэдэу арыт[*]:

«ИпсэупӀэ нэкӀ орэхъу. Зи ерэмыс». Мыщ фэдэуи арыт: «Ащ ипшъэрылъ нэмыкӀ горэм ерэштэжьи, ычӀыпӀэ ерэуцожь»[+].

21-22– Арыти, Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр Иудэ ычӀыпӀэкӀэ нэмыкӀ горэм къыддиушыхьатын фае. А шыхьатыр Исус къытхахьэу, къытхэкӀэу зыщытыгъэ лъэхъаным зэкӀэ, Иуан Исус зиумэхъыгъэ мафэм щегъэжьагъэу Тхьэм Исус уашъом дищэежьыфэ, тигъусагъэхэм ащыщын фае[+].

23Аущтэу нэбгыритӀу агъэуцугъ: Юсыфэу Бар-ШаббэкӀэ заджэхэрэмрэ (ащ Иусти раӀуагъ) Матфыйрэ[+].

24-25ЕтӀанэ Тхьэм елъэӀухэзэ аӀуагъ:

– Зиусхьан, о цӀыф пстэуми агухэм арылъыр ошӀэ. Мы нэбгыритӀумэ ащыщэу, апостолым иӀоф ышӀэнэу хэпхыгъэр къытэгъэлъэгъу; сыда пӀомэ, Иудэ а Ӏофыр къыгъани, ежь фэшъошэ чӀыпӀэм кӀуагъэ[+].

26ЕтӀанэ пхъэдз радзи, пхъэдзыр Матфый тефагъ. Аущтэу апостол пшӀыкӀузымэ ягъусэу Матфыий апостол хъугъэ[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм къызэрафехыгъэр

1Пэнтэкост зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор[*] къызэсым, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зэкӀэ зы чӀыпӀэм щытыгъэх[+]. 2ОшӀэ-дэмышӀэу жьыбгъэшхоу къепщэрэм ибырсыр мэкъэшхо фэдэ макъэ уашъом къехи, унэу зэрысхэм зэкӀэ мэкъэшхор из хъугъэ. 3МашӀом фэдэу бзэгухэр къафэлъэгъуагъэх. А бзэгухэм загощи, ахэмэ ащыщэу хэтрэ цӀыфи зы бзэгу къытенагъэу хъугъэ[+]. 4Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэкӀэми агухэм инэу арылъ хъуи, хымабзэхэмкӀэ къэгущыӀэхэу аублагъ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызэригъэгущыӀагъэхэм фэдэу[+].

5Дунаим сыдрэ лъэпкъи щыщхэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэ джуртхэр Ерусалим дэсыгъэх. 6А бырсыр мэкъэшхор къызэхъум, зыфахьын амышӀэу, цӀыфыбэхэр зэхэлъэдагъэх; сыда пӀомэ, хэти ежь ыбзэкӀэ ахэр къэгущыӀэхэу зэхахыгъэти ары. 7Лъэшэу агъэшӀагъоу зэраӀожьыщтыгъ:

– Мы къэгущыӀэрэ лӀыхэр зэкӀэ Галилей хэкум щыщхэба? 8Ащыгъум тэ тщыщэу, хэти ежь ыбзэкӀэ ахэр къэгущыӀэхэу зэхихын ылъэкӀэу сыдэущтэу хъура? 9Партие хэгъэгум щыщхэми, Мидие хэгъэгум щыщхэми, Елам хэгъэгум щыщхэми, Месопотамие хэгъэгум исхэми, хэкухэу Иудейрэ Каппадокиерэ арысхэми, хэкухэу Понтрэ Асиерэ арысхэми, 10хэкухэу Фригиерэ Памфилиерэ арысхэми, Мысырымрэ Либие хэгъэгум щыщ Кириние къалэм пэгъунэгъу лъэныкъомрэ арысхэми, Рим къэлэшхом къикӀыгъэхэми, 11джуртхэми, прозелитхэми[*], Крит хыгъэхъунэм[*] щыщхэми, арабхэми, тэ зэкӀэ тыбзэхэмкӀэ Тхьэм Ӏофышхохэу ышӀагъэхэм якъэбар ахэмэ къаӀуатэу зэхэтэхы[+].

12ЦӀыф пстэуми агъэшӀагъоу, зыфахьын амышӀэу зэраӀожьыщтыгъ:

– Сыдым щыща мы къэхъугъэр?

13Зыгорэхэми акӀэнакӀэхэу къаӀуагъ:

– Сэнэпс ӀэшӀум ыгъэутэшъуагъэх[+].


Пэнтэкост мэфэкӀ мэфэшхом Петрэ цӀыф купышхоу зэхэтхэм апашъхьэ къызэрэщыгущыӀагъэр

14Джащыгъум Петрэ апостол пшӀыкӀузымэ ягъусэу къэтэджи, ымакъэ къыӀэти, гущыӀэр къыублагъ.

– Сшы джуртхэмрэ Ерусалим дэсхэмрэ, мыр зэжъугъашӀэ, къасӀохэрэми шъукъядэӀу. 15Шъо къызэрэшъушӀошӀырэм фэдэу мы лӀыхэр утэшъуагъэхэп, сыда пӀомэ, пчэдыжь сыхьатыр бгъу[*] хъугъэ ныӀэп. 16Ау мыщ дэжьым къыщыхъугъэр пегъымбар Иоил[*] Ӏофэу зытегущыӀагъэр ары:

17«Тхьэм моущтэу еӀо: дунаим иаужырэ мафэхэм сэ с Псэ ЛъапӀэ цӀыф пстэуми къафезгъэхыщт. СигущыӀэхэр шъо шъукъохэмрэ шъупхъухэмрэ агухэм къарыслъхьанхэшъ, къязгъэӀощт. ШъуикӀалэхэми Ӏофхэр къафэзгъэлъэгъощтых, шъуинахьыжъхэми пкӀыхьапӀэхэр язгъэлъэгъущтых.

18А мафэхэм къысфэӀорышӀэрэм, хъулъфыгъэми бзылъфыгъэми, сэ с Псэ ЛъапӀэ къафезгъэхыщт, сигущыӀэхэри ахэм агухэм къарыслъхьанхэшъ, къязгъэӀощтых.

19Уашъом Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр къыщызгъэлъэгъощтых, чӀылъэми нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къыщызгъэлъэгъощтых, лъы, машӀо, Ӏугъошхо къэхъущтых[+].

20Зиусхьаным имэфэшхоу щытхъушхо зиӀэр къэкӀоным ыпэкӀэ, тыгъэри шӀункӀ къэхъущт, мазэри лъым фэдэ хъущт[+].

21Хэт щыщи Зиусхьаныр къыдэӀэпыӀэнэу елъэӀурэр мыкӀодэу къэнэжьыщт»[+].

22Ащ нэужым Петрэ джыри ипсалъэ къыпидзэжьыгъ:

– Шъо, израиль лӀыхэр, мы гущыӀэхэм шъукъядэӀу: Назарет щыщ Исус ежь зэрэщыщыр шъо Тхьэм къышъуфигъэшъыпкъэжьыгъ. Тхьэм ар къызэригъэшъыпкъэжьыгъэр Исус лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхохэмрэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэмрэ шъуадэжь зэрэщыригъэшӀагъэхэри, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр зэрэщыригъэгъэлъэгъуагъэхэри ары[+]. 23Тхьэм гухэлъэу ыухэсыгъэм тетэуи, Тхьэм ар къэхъуным ыпэ къэхъунэу зэришӀэщтыгъэм фэдэуи, Исус къышъуӀэкӀэхьагъ. ЦӀыф бзаджэхэм шъо къащым тыряжъугъэӀулӀи, яжъугъэукӀыгъ[+]. 24Ау Тхьэм ар лӀэныгъэм икъин щэчыным хищыжьыгъэу, лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ; сыда пӀомэ, лӀэныгъэм ар зыӀэкӀиубытэн ылъэкӀыщтыгъэп[+]. 25Пегъымбар Даутэ Исус ехьылӀагъэу моущтэу къыӀуагъ[*]:

«Зиусхьаныр сапашъхьэ итэу слъэгъу зэпытыгъ.

ЗыкӀи симыгъэгумэкӀыным пае, ар сиджабгъукӀэ къызгот[+].

26Арышъ, сыгу мэгушӀо, сыбзэгуи мэгушӀо.

Спкъи гугъэпӀэшӀу иӀэу псэфыжьыщт,

27сыда пӀомэ, лӀагъэхэм ядунаи сэ спсэ къыфэбгъэнэжьыщтэп.

УиӀорышӀэ лъапӀэм ихьадэ бгъэшъущтэп[+].

28ЩыӀэныгъэм дэжь кӀорэ гъогухэр сэбгъэшӀагъэх.

Уадэжь сэ сыщыбгъэгушӀожьыщт»[+].

29– Сшыхэр, тятэжъышхо Даутэ ехьылӀагъэу гушхоныгъэкӀэ сыкъэгущыӀэн сыфит. Ар дунаим ехыжьыгъагъ ыкӀи чӀалъхьажьыгъагъ, непэ къэсыфэ икъэунэ тадэжь щыӀ[+]. 30Даутэ пегъымбарыгъ, ащи ышӀэщтыгъ, Христосэу[*] ежь Даутэ къытекӀын фэегъэ цӀыфхэм ащыщыр ежь Даутэ ипачъыхьэ тӀысыпӀэ тыригъэтӀысхьанэу Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэр[*][+]. 31Арышъ, Даутэ къэхъущтыр ешӀэти, Христос игугъу ышӀэу[*] «Тхьэм ар лӀагъэхэм ядунай къыригъэнэжьыщтэп», «ащ ихьади ыгъэшъущтэп» къызеӀом, зыфиӀуагъэр Христос лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыщтыр ары[+]. 32А Исусыр ары Тхьэм лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэр, а Ӏофыми тэ зэкӀэри тыришыхьат. 33Тхьэм Исус уашъом дищэежьи, иджабгъукӀэ зызыгуегъэтӀысхьэм ыуж, Ты лъапӀэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу къызэригъэгугъагъэр къыритыгъ, зэрэшъулъэгъурэми зэрэзэхэшъухырэми фэдэу Исус Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къытфыригъэхыгъ[+]. 34Сыда пӀомэ, Даутэ уашъом дэкӀоежьыгъэп, ау моущтэу къыӀуагъ[*]:

«Тхьэу Зиусхьаным сэ си Зиусхьан къыриӀуагъ:[+]

35Уипыйхэр лъэгукӀэтын пфэсшӀыфэхэ, сиджабгъукӀэ о щыс».

36– Арышъ, израиль цӀыф пстэуми мыр яшъыпкъэу арэшӀ: Мы Исусэу шъо къащым тешъуӀулӀагъэр Тхьэм Зиусхьанэу ыкӀи Христосэу къыгъэхъугъ.

37ЦӀыфхэм ар зызэхахым, агу хэуӀагъ. Ахэмэ Петрэрэ адрэ апостолхэмрэ къараӀуагъ:

– Тшыхэр, сыда тэ тшӀэн фаер[+]?

38– ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, Исус Христос ыцӀэкӀэ шъо пстэуми зытэжъугъэумэхъ, Тхьэм шъуипсэкӀодшӀагъэхэр къышъуфигъэгъунхэм пае, – ариӀожьыгъ Петрэ. – Ащыгъум Тхьэм итынэу ежь ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм къарилъхьащт[+]. 39Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ къызыфыригъэхынэу къыгъэгугъагъэхэр шъори, шъуибынхэри, зэкӀэ чыжьэу щыӀэ цӀыфхэри – зэкӀэ цӀыфхэу ежь ибын хъунхэу Зиусхьанэу ти Тхьэ заджэхэрэр ары[+].

40НэмыкӀ гущыӀабэкӀэ Петрэ ахэмэ афигъэпытэу ялъэӀугъ:

– Мы лъэпкъ къуанчэм Тхьэм зыхежъугъэщыжьи, шъумыкӀодэу зыкъежъугъэгъэнэжь.

41Аущтэу Петрэ игущыӀэхэр зыштагъэхэм зарагъэумэхъыгъ. А мафэм шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм япчъагъэ минищ фэдиз хэхъуагъ. 42Апостолхэм арагъашӀэрэ Тхьэм игущыӀэхэм агу етыгъэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэ цӀыфхэр ядэӀущтыгъэх, зэкъошхэм фэдэуи зэхэтыгъэх, хьалыгъур зэгуач зэпытыщтыгъ[*], Тхьэми елъэӀу зэпытыщтыгъэх.


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм язэкъошныгъ

43Апостолхэм Ӏофышхо гъэшӀэгъон Ӏаджыхэр ашӀагъэхэти, нэшэнэ гъэшӀэгъон Ӏаджыхэри къагъэлъэгъуагъэхэти, цӀыфхэм зэкӀэ агухэм щынагъо арылъ хъугъэ. 44ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зэкӀэ зэгъусагъэх, яӀэри зэкӀэ язэфэдагъ[+]. 45Ямылъкухэмрэ яхьапщыпхэмрэ ащэхи, къыкӀэкӀыгъэм щыщ хэти ищыкӀагъэм фэдиз ратыгъ. 46Зыгу-зыпсэу мафэ къэси Тхьэм иунэшхо щызэӀукӀэ зэпытыщтыгъэх. Яунэхэми хьалыгъур ащызэгуачыщтыгъ, гушӀохэу, агу шъыпкъагъэ зэфилъэу зэдашхэщтыгъэх. 47Тхьэм ищытхъу аӀощтыгъ, цӀыф пстэуми агуи яӀущтыгъ. ЦӀыфхэу мыкӀодхэу къыгъэнэжьхэрэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм япчъагъэ мафэ къэс Зиусхьаным хигъахъощтыгъ.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Петррэ Иуанрэ ылъакъохэм атеуцон зымылъэкӀырэ лӀы горэ зэрагъэхъужьыгъэр

1Мафэ горэм, щэджэгъоужым, цӀыфхэр Тхьэм зыщелъэӀурэ уахътэу сыхьатыр щымэ адэжь[*] Петрэрэ Иуанрэ Тхьэм иунэшхо кӀощтыгъэх. 2ЛӀы горэ къызыхъугъэм щегъэжьагъэу ылъакъохэм атеуцон зымылъэкӀырэр, Тхьэм иунэшхо икъэлапчъэхэм ащыщэу «Къэлэпчъэ дах» зыфаӀорэм дэжь къахьыщтыгъ. Ар мафэ къэс къахьыти, Тхьэм иунэшхо чӀахьэхэрэм сэдакъэкӀэ ялъэӀунэу а къэлапчъэм дэжь агъэтӀысыщтыгъ[+]. 3А лӀым Петрэрэ Иуанрэ Тхьэм иунэшхо чӀахьэхэзэ зелъэгъум, ялъэӀугъ:

– Сэдакъэ къысэшъут!

4Петрэрэ Иуанрэ анэхэр а лӀым тырагъэдыкъагъэхэу еплъыхэзэ, Петрэ къыӀуагъ:

– Мо зэ къытэплъ!

5Зыгорэ къыратынкӀэ ащыгугъэу а лӀыр афыдэплъыягъ.

6– Дышъи тыжьыни сэ зи сиӀэп, – къыӀуагъ Петрэ, – ау сиӀэр осэты: Назарет щыщ Исус Христос ыцӀэкӀэ унашъо пфэсэшӀы, къэтэджи, къэкӀухь![+]

7ЕтӀанэ Петрэ а лӀым ыӀэ джабгъу къыубыти, къыгъэтэджыгъ. Ардэдэм а лӀым ылъакъохэмрэ ылъэгуанджэхэмрэ кӀуачӀэ къахэхьагъ[+]. 8Ар къызщылъэти, ылъакъохэм атеуцожьи, къыкӀухьэу ыублагъ. ЕтӀанэ Петрэрэ Иуанрэ ягъусэу Тхьэм иунэшхо чӀахьи, къыкӀухьэмэ, дэпкӀаезэ Тхьэм щытхъу фишӀыгъ[+]. 9КъыкӀухьэу, Тхьэм щытхъу фишӀэу ар цӀыф пстэуми алъэгъугъ. 10Джащыгъум, Тхьэм иунэшхо «и Къэлэпчъэ дах» зыфаӀорэм дэжь лъэӀуакӀоу щысыщтыгъэр къашӀэжьыгъ, агучӀи изыгъэу, а лӀым къехъулӀагъэр лъэшэу агъэшӀэгъуагъ.


Петрэ цӀыф купышхом ыпашъхьэ къызэрэщыгущыӀагъэр

11ЛӀэу агъэхъужьыгъэр ауж имыкӀэу Петрэрэ Иуанрэ пачъыхьэ Сэлмэн ыцӀэкӀэ заджэхэрэ щагоу шъхьэ зытелъ къэлапчъэхэр зиӀэм дэжь щытыгъэх. Лъэшэу агъэшӀагъоу зэкӀэ цӀыфхэр чъэхи, ахэмэ адэжь щызэрэугъоигъэх[+]. 12Петрэ ар зелъэгъум, цӀыфмэ ариӀуагъ:

– Израиль лӀыхэр, сыд пае ар жъугъэшӀагъора? Сыд пае ащ фэдизэу тэ шъукъытэплъыра? Тэр-тэрэу лъэкӀышхо тиӀэу, е Тхьэр инэу тэ тэгъэлъапӀэшъ, мы лӀым зекӀон едгъэлъэкӀыгъэу шъогугъа? 13Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ я Тхьэу тятэжъышхохэм я Тхьэ ежь ы Къо Исус ищытхъушхо къыгъэлъэгъуагъ. Ар тетыгъо зиӀэхэм шъо аӀэкӀэжъугъэхьагъ. Ӏэшъхьэтет Пилат[*] ар шъхьафитэу къытӀупщыжьынэу тыриубытагъэ пэтми, ащ ыпашъхьэ Исус щызэшъупэсыгъэп[+]. 14ЦӀыф ЛъапӀэу ыкӀи Зафэр зэшъупэсыгъэп, укӀакӀо горэ шъхьафитэу къышъуфитӀупщыжьынэуи Ӏэшъхьэтет Пилат шъуелъэӀугъ[+]. 15ЩыӀэныгъэ шъыпкъэр цӀыфмэ язытырэр аущтэу шъуукӀыгъэ, ау Тхьэм ар лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. Тэри а Ӏофым тыришыхьат. 16Мы лӀэу шъулъэгъурэм ыкӀи шъушӀэрэм Исус ыцӀэ зэрэщыгугъыгъэм пае, кӀуачӀэ иӀэ хъугъэ. Исус ыцӀэрэ Исус дэжь къикӀырэ шӀошъхъуныгъэмрэ ары шъо пстэуми шъуапашъхьэ мы лӀыр щызгъэхъужьыпагъэр.

17– Ащ нэмыкӀэу, сшыхэр, шъори шъуитхьэматэхэми Исус ешъушӀагъэр зэхэшъумышӀыкӀэу зэрэшъушӀагъэр сэшӀэ[+]. 18Тхьэм пегъымбар пстэуми агухэм къарилъхьи, къаригъэӀуагъ, ежь и Христос къиныбэ ыщэчын зэрэфэягъэр, Тхьэм зэриухэсыгъэм тетэуи хъугъэ. 19Арыти, Тхьэм шъуипсэкӀодхэр къышъуфигъэгъунхэм пае, ахэмэ шъуафыкӀэгъожьи, Тхьэм игъогу шъутехь. 20Ащыгъум шъугухэм зызщагъэпсэфыжьын лъэхъанхэр Зиусхьаным дэжь къикӀыщтых, Тхьэм Христосэу къышъуфигъэнэфэгъэ Исуси къыгъэкӀожьыщт. 21Тхьэм зэпстэури тэрэзэу зэтыригъэуцожьыфэ, Христос уашъом щыӀэн фае, Тхьэм ипегъымбар лъапӀэхэм агухэм къарилъхьи, къызэраригъэӀуагъэм тетэу[+]. 22ГущыӀэм пае, пегъымбар Мусэ къыӀуагъ[*]: «Зиусхьанэу шъуи Тхьэм шъушыхэм ащыщэу, сэ сфэдэ пегъымбар къыгъэкӀощт. Ащ къышъуиӀощт пстэуми шъуядэӀун фае[+]. 23А пегъымбарым къыӀохэрэм хэт щыщми ямыдэӀурэр лъэпкъым хэкӀынышъ, кӀодыжьыщт»[+].

24– Адрэ пегъымбар пстэуми, пегъымбар Самуел щегъэжьагъэу ащ къыкӀэлъыкӀуагъэхэми, пегъымбархэу Тхьэм игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэхи, къызэригъэӀогъэ пстэуми мы мафэхэм ягугъу ашӀыщтыгъ[+]. 25Пегъымбархэм аӀупэкӀэ Тхьэм цӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр зыгъотхэрэр шъоры; Тхьэм ежьыррэ шъуятэжъышхохэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэм иӀахьышӀуи зыгъотхэрэр шъоры; сыда пӀомэ, Тхьэм пегъымбар Ибрахьимэ риӀуагъ: «О къыптекӀыщт цӀыфым дунаим илъэпкъ пстэуми сынэшӀу щыфэныр анигъэсынэу сшӀыщт»[+]. 26Тхьэм ежь ы Къуи къызегъэлъагъом, лъэпкъхэм апэу ежь ы Къо къызфигъэкӀуагъэр шъоры, шъуащыщэу хэти ащ иӀэмыркӀэ игъогу бзаджэ тыригъэкӀэу, ынэшӀу къыщифэным пае.

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ Петрэрэ Иуанрэ зэрэращагъэхэр

1Петрэрэ Иуанрэ цӀыфхэм адэгущыӀэхэзэ, дин пащэхэр, Тхьэм иунэшхо икъэрэгъулэхэм ятхьэматэ, саддукейхэр[*] лъэшэу губжыгъэхэу итӀум къабгъодэхьагъэх;[+] 2сыда пӀомэ, Петрэрэ Иуанрэ цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр арагъашӀэхэу, Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм пае, лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэмкӀэ макъэ агъэӀущтыгъэти ары. 3Аущтэу ахэмэ Петрэрэ Иуанрэ аубытхи, пчыхьэ хъугъахэти, ятӀонэрэ мафэм нэс хьапсым чӀагъэсыгъэх[+]. 4Петрэрэ Иуанрэ къэбарэу агъэӀурэр зэхэзыхыгъэхэм ащыщхэу бэмэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ. Ахэмэ япчъагъэ нэбгырэ минитф фэдиз хъугъэ.

5ЯтӀонэрэ мафэм джурт тхьэматэхэр, нахьыжъхэр[*], Тэурат егъэджэкӀо пащэхэр[*] Ерусалим щызэӀукӀагъэх. 6Дин пэщэшхоу[*] Аннэ[*] зыцӀэр ащ дэжьым щыӀагъ, етӀанэ Кайафэ[*], Иуан, Александр, нэмыкӀ лӀыхэу дин пэщэшхом иунагъо щыщхэр ащ щыӀагъэх[+]. 7Ахэмэ Петрэрэ Иуанрэ утыгум къыращэхи, яупчӀыгъэх:

– Сыд фэдэ лъэкӀыкӀэ е хэт ыцӀэкӀэ а лӀыр хъужьыгъа[+]?

8Ар заӀом, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Петрэ ыгу инэу илъ хъуи, ариӀуагъ:

– Шъо тэ тлъэпкъ итхьэматэхэри, инахьыжъхэри![+] 9ЛӀэу зылъакъохэм атеуцон зымылъэкӀыщтыгъэм тэ шӀоу фэтшӀагъэм иӀоф шъухаплъэзэ, «Сыдэущтэу ар хъужьыгъа?» шъуӀозэ, непэ шъукъытэупчӀы[+]. 10Арышъ, шъо зэпстэуми, Израиль лъэпкъым зэкӀэ мыр зэжъугъашӀэ: къалэу Назарет щыщ Исус Христос ыцӀэ илъэкӀ ары мы лӀыр зыгъэхъужьыгъэр, ащ ишӀушӀэкӀэ ар шъуапашъхьэ ит. Исус ары къащым тешъуӀулӀагъэр, ау Тхьэм ар лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. 11Ежьыр ары «Унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэ мыжъор

унэр зыӀыгъырэ лъэпсэ дэдэ хъугъэ»[*][+].

12– ЦӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэ закъор Исус ары. Тхьэм уашъом ычӀэгъ чӀэт цӀыфхэм аритыгъэу ащ ыцӀэ нэмыкӀ тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьын зылъэкӀын зи щыӀэп[+].

13Джурт тхьэматэхэм Петрэрэ Иуанрэ ягушхоныгъэ залъэгъум, лӀы къызэрыкӀохэу гъэсэныгъэ зэрямыӀэм гу зылъатэм, агъэшӀэгъуагъ, Исус зэригъусагъэхэри къашӀэжьыгъ. 14Ау а лӀэу агъэхъужьыгъэр ахэмэ ягъусэу ащ дэжьым щытэу алъэгъугъэти, ащ нахьыбэ араӀожьын алъэкӀыгъэп[+]. 15Аущтэу зэхъум, Синедрион[*] хэсэ унэм Петрэрэ Иуанрэ чӀагъэкӀыжьхи, ежьхэр зэупчӀыжьхэу аублагъ. 16ЗэупчӀыжьхэзэ, моущтэу зэраӀожьыгъ:

– Мы лӀитӀум сыда ятшӀэщтыр? Ерусалим дэс цӀыф пстэуми ахэмэ Ӏофышхо гъэшӀэгъон зэрашӀагъэр ашӀэ. «Ӏофышхо ашӀагъэп» тэ тӀо хъущтэп. 17Ау хъугъэм икъэбар ащ нахьи нахьыбэу цӀыфмэ ахэмыхьаным пае, «Исус ыцӀэкӀэ зы цӀыф горэм шъудэгущыӀэмэ, къиныбэ шъодгъэщэчыщт» тӀонышъ, мы лӀыхэм афэдгъэпытэн фае.

18ЕтӀанэ Петрэрэ Иуанрэ хэсэ унэм къычӀащэжьхи, Исус ыцӀэкӀэ зи къамыӀожьынэуи, цӀыфхэм зи арамыгъэшӀэжьынэуи афагъэпытагъ. 19Ау Петрэрэ Иуанрэ ахэмэ араӀожьыгъ:

– Тхьэм тедэӀуным нахьи, шъо тышъодэӀуныр ТхьэмкӀэ тэрэза, мытэрэза, шъор-шъорэу хьыкум тешъушӀыхьан фае[+]. 20Ау тэ Ӏофхэу тлъэгъугъэхэмрэ зэхэтхыгъэхэмрэ къэтымыӀо хъущтэп.

21ЕтӀанэ джурт тхьэматэхэм, «ШъукъытэмыдэӀумэ, къиныбэ шъодгъэщэчыщт» аӀуи, джыри зэ афагъэпыти, къатӀупщыжьыгъэх. Ахэмэ къин арагъэщэчынэу ушъхьагъу агъотыгъэп, сыда пӀомэ, а хъугъэ-шӀагъэм пае, цӀыф пстэуми Тхьэм щытхъу фашӀыщтыгъэти ары[+]. 22Мы Ӏофышхо гъэшӀэгъонымкӀэ апостолхэм агъэхъужьыгъэ лӀым ыныбжь илъэс тӀокӀитӀум ехъущтыгъ.


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Тхьэм зэрелъэӀугъэхэр

23Петрэрэ Иуанрэ къызатӀупщыжьхэм, ягъусэхэм адэжь агъэзэжьи, дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ къараӀуагъэр аӀотэжьыгъ. 24Ахэмэ ар зызэхахым, зэдаштэу амакъэ инэу къаӀэти, Тхьэм елъэӀугъэх:

– Зиусхьан, уашъори, чӀыри, хыри, ахэмэ ащыӀэ пстэури къэзгъэхъугъэр оры[+]. 25Тятэжъышхо Даутэ ыӀупэкӀэ о укъэгущыӀагъ. Ар о уиӀорышӀагъ, о п Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи мы гущыӀэхэр ащ ебгъэӀуагъэх[*]:

«Хымэ лъэпкъхэр сыда зыкӀэгубжыхэрэр? ЦӀыфхэм пкӀэ зимыӀэ гухэлъхэри сыда зыкӀашӀыхэрэр?

26Дунаим ипачъыхьэхэм зыкъаӀэтыгъ, пащэхэри зэрэугъоихи, Зиусхьанэу Тхьэмрэ Ащ и Хэхи[*] апэуцунхэу зэгурыӀуагъэх»[+].

27– А гущыӀэхэр шъыпкъэх, сыда пӀомэ, пщы Иродрэ[*] Ӏэшъхьэтет Понтый Пилатрэ хымэ лъэпкъхэмрэ израиль цӀыфхэмрэ ягъусэхэу, о п Къо лъапӀэ Исусэу дагъэ зыщыпфагъэм пэуцунхэу мы къалэм щызэрэугъоигъэх[+]. 28О пкӀочӀэшхокӀи, уигухэлъ тетэуи хъун фэегъэ Ӏофхэу ыпэкӀэ бгъэнэфагъэхэр ахэмэ агъэцэкӀагъэх. 29Джы, Зиусхьан, «ШъукъытэмыдэӀумэ, къиныбэ шъодгъэщэчыщт» аӀозэ, ахэмэ къызэраӀорэм еплъ, уигущыӀэхэр гушхоныгъэ пстэури тиӀэу дгъэӀунхэу тэ, уиӀорышӀэхэм, кӀуачӀэ къытэт[+]. 30Арышъ, п Къо лъапӀэу Исус ыцӀэкӀэ сымаджэхэр бгъэхъужьынхэуи, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къэбгъэлъэгъонхэуи, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр пшӀэнхэуи о пӀэ къэщэй.

31Тхьэм зелъэӀухэ ужым, чӀыпӀэу зыщызэрэугъоигъэр къэсысыгъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэкӀэмэ агухэм инэу арылъ хъуи, гушхокӀэ Тхьэм игущыӀэхэр агъэӀоу рагъэжьагъ[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ямылъку зэрэзэфэдагъэр

32ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зэкӀэ зыгу-зыпсэу зэхэтыгъэх. Зыми имылъку ехьылӀагъэу «Мыр сэсый» ыӀуагъэп, зэкӀэ язэфэдагъ[+]. 33Апостолхэр Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм лъэкӀышхокӀэ шыхьат фэхъугъэх, Тхьэм ынэшӀуи зэкӀэми инэу къащифэщтыгъ. 34ЩыкӀагъэ зиӀэ цӀыф зи ахэтыгъэп; сыда пӀомэ, е чӀыгу, е унэ зиӀэ пстэуми ахэр ащэжьхэти, ахъщэу къыкӀэкӀыгъэр къахьыти,[+] 35апостолхэм апашъхьэ ралъхьэщтыгъ. А ахъщэм щыщэу апостолхэм хэти ищыкӀагъэм фэдиз ратыщтыгъ.

36Кипр хыгъэхъунэм щыщэу, Лэуй лӀакъом щыщэу лӀы горэ щыӀагъ. А лӀым Юсыф ыцӀагъ. Апостолхэр ащ Бар-НаббэкӀэ еджэщтыгъэх. (Бар-Наббэ зыфаӀорэ лӀыцӀэм къикӀырэр «ЦӀыфхэр Зыгъэгушхорэр» ары.)[+] 37Ащ хьасэу иӀагъэр ыщи, ахъщэр къыхьи, апостолхэм апашъхьэ къырилъхьагъ.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Ананыйрэ Сапфирэрэ якъэбар

1Ананый ыцӀэу лӀы горэ щыӀагъ. Ежьыррэ ишъхьэгъусэу Сапфирэрэ мылъку горэ ащагъ. 2Шъузым ышӀэзэ, Ананый мылъкум кӀэкӀыгъэм щыщ ежь пае тӀэкӀу хихи, къэнагъэр апостолхэм апашъхьэ рилъхьагъ.

3– Ананый, – къыӀуагъ Петрэ, – Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ пцӀы фэуусынэуи, чӀыгум ыуасэ щыщ ощ пае хэпхынэуи шэйтаным угу къырилъхьанэу сыдэущтэу хъугъа? 4ЧӀыгур пщэным ыпэкӀэ орыба зиягъэр? Зыощэм ыуж ахъщэм узыфаер епшӀэн плъэкӀыщтыгъэба? Мыщ фэдэу пшӀэнэу сыд пае угу къэбгъэкӀыгъ? ПцӀы зыфэуусыгъэр цӀыфхэр арэп, Тхьэр ары нахь[+].

5Ананый а гущыӀэхэр зызэхехым, зэхафи, ыпсэ хэкӀыгъ. Хъугъэ-шӀагъэр зэхэзыхыгъэхэр зэкӀэ щынэгъошхом хэфагъэх. 6КӀэлэ ныбжьыкӀэ куп къакӀуи, ихьадэ чэфын ращэкӀи, унэм рахыжьи, къэхалъэм щычӀалъхьажьыгъ.

7Сыхьэтищ фэдиз тешӀагъэу, къэхъугъэр ымышӀэу Ананый ишъхьэгъусэ унэм къихьагъ.

8– КъысаӀу, – риӀуагъ Петрэ, – чӀыгур мыщ фэдиз ахъщэкӀэ шъущагъа?

– Ары, ащ фэдиз ахъщэр ары зэрытщагъэр, – къыӀуагъ бзылъфыгъэм.

9– Сыд пае Зиусхьаным ы Псэ ЛъапӀэ шъууплъэкӀунэу шъузэрэгъэгугъэжьыгъа? – риӀуагъ Петрэ. – Еплъ, уилӀ ихьадэ къэм чӀэзылъхьажьыгъэхэр пчъэӀупэм Ӏутых, о уихьади рахыжьыщт.

10Ардэдэм бзылъфыгъэр Петрэ ылъакъохэм адэжь щызэхафи, ыпсэ хэкӀыгъ. КӀэлэ ныбжьыкӀэхэр къызехьэхэм, ари лӀагъэу щылъыгъ. Ихьадэ унэм рахыжьи, дахи, ишъхьэгъусэ бгъодэлъэу чӀалъхьажьыгъ.

11Чылыс зэӀукӀэм щыщ пстэури, хъугъэ-шӀагъэхэр зэхэзыхыгъэ пстэури щынэгъошхом хэфагъэх.


Апостолхэм Ӏофышхо гъэшӀэгъон Ӏаджи зэрашӀагъэр

12Апостолхэм цӀыфхэм апашъхьэ нэшэнэ гъэшӀэгъон Ӏаджи къыщагъэлъагъощтыгъ, Ӏофышхо гъэшӀэгъон Ӏаджи щашӀэщтыгъ. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми зэдаштэу, пачъыхьэ Сэлмэн ыцӀэкӀэ заджэхэрэ щагоу шъхьэ зытелъ къэлапчъэхэр зиӀэм щызэӀукӀэщтыгъэх[+]. 13ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ахэхьанхэу цӀыфхэм загъэгушхощтыгъэп, ау лъытэныгъэ афыряӀагъ. 14Ащ имызакъоу, цӀыф нахьыбэ, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъоу, агохьэ зэпытыщтыгъэх. 15Арышъ, Петрэ зыблэкӀыкӀэ, зи мыхъуми, иныбжьыкъу сымаджэхэм ащыщхэм къатыридзэным пае, цӀыфхэм ясымаджэхэр пӀэхэми пӀуаблэхэми ателъхэу къахьыхэти, урамхэм къатыралъхьащтыгъэх[+]. 16Ерусалим игъунэгъу къалэхэми цӀыфыбэхэр къарыкӀыхэти, ясымаджэхэмрэ джынэпцӀэ Ӏаехэм рагъэзыгъэхэмрэ къахьыщтыгъэх. Апостолхэм ахэр зэкӀэ агъэхъужьыщтыгъэх.


Джурт тхьэматэхэм апостолхэм къин зэрарагъэщэчыгъэр

17ЕтӀанэ дин пэщэшхомрэ дин пэщэшхом игъусэ пстэухэмрэ шъугъоныр агу къихьагъ. Дин пэщэшхом игъусэхэр диныр зылэжьырэ цӀыф купэу саддукей купкӀэ заджэхэрэм щыщыгъэх[+]. 18Апостолхэр аубытхи, къалэм ихьапс чӀадзагъэх[+]. 19Ау чэщым Зиусхьаным имэлэӀич хьапсым ипчъэхэр Ӏуихыхи, ахэр къычӀищыжьхи, къыӀуагъ:[+]

20– ШъукӀожьи, Тхьэм иунэшхо шъучӀахьи, мы щыӀэныгъэ лъапӀэм икъэбар зэкӀэ цӀыфмэ яшъуӀуат.

21Апостолхэр едэӀухи, нэф къызэшъым, Тхьэм иунэшхо чӀахьэхи, а къэбарыр цӀыфхэм арагъашӀэу аублагъ. Дин пэщэшхомрэ ащ игъусэхэмрэ къызэкӀохэм, Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэм (израиль цӀыфмэ янахьыжъхэр ары) къяджэхи, апостолхэр къащэнхэм пае къэрэгъулэхэр хьапсым агъэкӀуагъэх. 22Ахэр хьапсым зэкӀохэм, апостолхэр агъотыгъэхэпти, къагъэзэжьи, къаӀуагъ:

23– Хьапсыр пытэу гъэпытагъэу, къэрэгъулэхэри пчъэхэм аӀутхэу къэдгъотыгъ, ау пчъэхэр Ӏутхи, тызычӀахьэм, зи чӀэдгъотагъэп.

24Тхьэм иунэшхо икъэрэгъулэхэм ятхьэматэмрэ дин пэщэшхохэмрэ ар зызэхахым, зыфахьын ашӀагъэп.

25Джащыгъум зыгорэ къакӀуи, хъугъэр ахэмэ къариӀуагъ:

– Шъо хьапсым чӀэшъудзэгъэгъэ лӀыхэр Тхьэм иунэшхо чӀэтхэу, цӀыфхэр Исус икъэбар фагъасэх.

26Ар зареӀом, лӀыхэр игъусэу къэрэгъулэхэм ятхьэматэ кӀуи, апостолхэр къащагъэх, ау лӀыгъэкӀэ къащагъэхэп, сыда пӀомэ, цӀыфхэр мыжъохэмкӀэ къяонхэшъ, аукӀынхэм щыщынэщтыгъэхэти ары[+].

27Апостолхэр къащэхи, Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ ращагъэх. Дин пэщэшхор яупчӀэу ыубли, моущтэу ыӀуагъ:[+]

28– «Мы лӀым ыцӀэкӀэ цӀыфхэм зи яшъумыгъашӀ!» тӀуи, унэшъо пытэ къышъуфэтшӀыгъэба? Ау шъо цӀыфхэр зыфэжъугъасэхэрэ къэбархэр Ерусалим диз шъушӀыгъэ. Джы мы лӀым ылъ къыттежъугъэфэн шъугу хэлъ[+].

29– ЦӀыфхэм анахьи Тхьэм нахь тедэӀун фае, – пэгъокӀ къатыжьыгъ Петрэрэ адрэ апостолхэмрэ[+]. 30– Тятэжъхэм я Тхьэ Исус лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. Ар шъо пкъэум ешъуӀулӀи, шъуукӀыгъэ. 31Исус израиль цӀыфхэр япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀигъэгъожьынхэшъ, къафэгъунхэм пае, Тхьэм Исус Зиусхьанэу ыкӀи КъэгъэнэжьакӀоу уашъом дищэежьи, ежь иджабгъукӀэ зыгуигъэтӀысхьагъ. 32Тэри Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи мы Ӏоф пстэуми тыряшыхьат. Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ ежь фэӀорышӀэрэ цӀыфхэм агухэм къарелъхьэ[+].

33Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэм ар зызэхахым, къызэкӀэплъыхьэхи, апостолхэр аукӀы ашӀоигъо хъугъэх[+]. 34Ау фарисей горэ, Гамалиил ыцӀэу, цӀыф пстэуми лъытэныгъэ зыфыряӀэ Тэурат егъэджэкӀо пащэр Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэсэу къэтэджи, апостолхэр унэм тӀэкӀукӀэ чӀащынхэу унашъо ышӀыгъ[+]. 35ЕтӀанэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэм ариӀуагъ:

– Израиль лӀыхэр, мыхэмэ яшъушӀэщтымкӀэ шъузфэсакъыжь, 36сыда пӀомэ, бэмышӀэу Фебдэ ыцӀэу, лӀы горэ щыӀагъ. Ежь лӀы инэу цӀыфхэм ашӀуигъэшӀэу, нэбгырэ шъиплӀ фэдиз гъусэ къыфэхъугъ, ау цӀыфхэм ар аукӀыгъ, игъусэхэри зэбгырыкӀыжьхи, кӀодыжьыгъэх. 37Ащ къынэуж цӀыфхэм япчъагъэ залъытэм, Иудэ зыцӀэ лӀэу Галилей хэкум щыщыр къэтэджи, цӀыф Ӏэджи гъусэ къыфэхъугъ. ЦӀыфхэм ари аукӀыгъ, игъусэ пстэури зэбгырыкӀыжьыгъэх[+]. 38Джы мыр шъосэӀо: «Мы лӀыхэм ауж шъуикӀыжьи, шъутӀупщыжьых. Ахэмэ ягухэлъри яӀофи къызхэкӀырэр цӀыфыр арымэ, кӀодыжьыщт. 39Ау яӀоф къызхэкӀырэр Тхьэр арымэ, ахэр жъугъэуцунхэ шъулъэкӀыщтэп. Шъузфэсакъыжь, Тхьэм шъупэуцоу къычӀэкӀынкӀи мэхъу».

40Аущтэу Гамалиил къыӀуагъэхэм ядэӀугъэх. ЕтӀанэ апостолхэм къяджэжьхи, къамыщкӀэ яуагъэх. Ащ нэужым Исус ыцӀэкӀэ цӀыфмэ зи арамыӀонэу унашъо афашӀи, атӀупщыжьыгъэх.

41Аущтэу Исус ыцӀэкӀэ лые къарахынэу Тхьэм къызэрафигъэшъошагъэм щыгушӀукӀхэу, апостолхэр Тхьэмэтэ Хэсэшхо унэм къычӀэкӀыжьыгъэх[+]. 42Мафэ къэси Тхьэм иунэшхуи унэхэми цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр щарагъашӀэ зэпытыщтыгъ, къэбарышӀоу Исусыр зэрэ Христосри цӀыфхэм арагъэӀу зэпытыщтыгъ.

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Апостолхэм ежьхэм адэӀэпыӀэнхэу нэбгырибл зэрагъэнэфагъэр

1А мафэхэм ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр нахьыбэ хъухэ зэхъум, алыджыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэм[*] джуртыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэм[*] афэтхьаусыхэхэу аӀуагъ:

– Мафэ къэс шхын зыжъугощыкӀэ, тэ тишъузабэхэр пхъэтэпэмыхь шъошӀых[+].

2Джащыгъум, апостол пшӀыкӀутӀур зэкӀэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэм къяджэхи, къаӀуагъ:

– Шхын дгощыным пае, Тхьэм игущыӀэхэм цӀыфхэр ятымыгъэдэӀунхэр тэрэзэп. 3Ащ пае, тшыхэр, цӀыф пстэуми лъытэныгъэ зыфыряӀэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ инэу зыгу илъхэу, акъылышӀу зиӀэ нэбгырибл шъуащыщэу къыхэшъух. Мы Ӏофыр ахэмэ апшъэ итлъхьан[+]. 4Тэри Тхьэм телъэӀуни, Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфмэ ядгъэӀунхэми тыпылъ зэпытыщт.

5ЗэкӀэ зэӀукӀэгъэ цӀыфхэм мы гущыӀэхэр агу рихьыгъэх. Аущтэу Стефанэу шӀошъхъуныгъэмрэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэрэ инэу зыгу илъ лӀыр къыхахыгъ. Ащ нэмыкӀэу Филипп, Прохор, Никан, Тимон, Пармен, Николасэу Антиохие къалэм щыщэу джурт хъугъэр къахахыгъэх[+]. 6Ахэр апостолхэм апашъхьэ рагъэуцуагъэх. Апостолхэр Тхьэм елъэӀугъэх, аӀэхэри ахэмэ ашъхьэхэм атыралъхьагъэх[*][+].

7Аущтэу Тхьэм игущыӀэхэм а лъэныкъом инэу зыщаубгъущтыгъ. ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм япчъагъэ Ерусалим бэу щыхэхъуагъ. Дин пащэхэм ащыщ купышхоми шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэ[+].


Стефан зэраубытыгъэр

8Стефан Тхьэм ынэшӀу инэу къызщифагъэу, лъэкӀышхо зиӀэ лӀыгъ. Ащ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ышӀэщтыгъ, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри цӀыфмэ апашъхьэ къыщигъэлъагъощтыгъ. 9Шъхьафитыныгъэ зиӀэ хъугъэхэу[*] зыфаӀорэ лӀыхэм ясинэгогу щыщхэм (ахэр Кириние къалэм, Александрие къалэм, Киликие хэкум, Асие хэкум щыщыгъэх) Стефан енэкъокъухэу аублагъ. 10Ау Стефан иакъылышӀуагъэ паий, игущыӀэхэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызэрэригъэӀуагъэхэм паий пэуцужьынхэ алъэкӀыщтыгъэп[+].

11Джащыгъум ахэмэ цӀыф заулэмэ моущтэу арагъэӀуагъ:

– Мы лӀыр пегъымбар Мусэмрэ Тхьэмрэ яхъонэу зэхэтхыгъ[+].

12Аущтэу заӀом, цӀыфхэри, нахьыжъхэри, Тэурат егъэджэкӀо пащэхэри зэкӀагъэплъыхьагъэх. Ахэми Стефан аубыти, Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ ращагъ. 13Шыхьат нэпцӀхэри къащагъэх. А шыхьатхэм мырэущтэу аӀуагъ:

– Мы лӀыр мы чӀыпӀэ лъапӀэмрэ Тэурат хабзэмрэ яхъон зэпыт[+]. 14Сыда пӀомэ, Назарет щыщ Исус мы чӀыпӀэр зэхикъутэщт ыкӀи пегъымбар Мусэ къытфигъэнэгъэ хабзэхэри зэблихъущтых, мы лӀым джахэр къыӀоу зэхэтхыгъ[+]. 15Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт пстэури Стефан езэрэгъэплъыгъ. Ащ ынапэ мэлэӀич напэм фэдэу къащыхъугъ.

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Стефан Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ къызэрэщыгущыӀагъэр

1ЕтӀанэ дин пэщэшхор Стефан еупчӀыгъ:

– Мы лӀыхэм къаӀохэрэр шъыпкъэха?

2– Тшыхэри, тятэхэри, шъукъэдаӀу! – къыӀожьыгъ Стефан. – Тятэжъышхо Ибрахьимэ Хьаран къалэм дэмытӀысхьэзэ, щытхъушхо зиӀэ Тхьэр Месопотамие хэгъэгум ащ къыщыфэлъэгъуагъ[+]. 3Тхьэм моущтэу къыриӀуагъ[*]: «О уихэгъэгуи, уиблагъэхэми ахэкӀи, сэ озгъэлъэгъущт хэгъэгум кӀо!»[+]

4Аущтэу Ибрахьимэ Халдей хэгъэгум икӀи, Хьаран къалэм кӀуи, дэтӀысхьагъ. Ятэ зэлӀэ ужым, мы хэгъэгоу шъо шъузэрысым Тхьэм къыгъэкощи, къэкӀуагъ[+]. 5Мыщ дэжьми Тхьэм Ибрахьимэ мылъку зи къыщыритыгъэп, лъэкъо тегъэуцуапӀэ фэдиз чӀыгум щыщи къыритыгъэп. Ау Ибрахьимэ а мафэхэм сабыий имыӀагъэми, мы хэгъэгур ежьыррэ ежь къытекӀыщтхэмрэ хэгъэгу афэхъунэу Тхьэм къыгъэгугъагъ[+]. 6Ащ ехьылӀагъэу Тхьэм моущтэу къыӀуагъ[*]: «О къыптекӀыщтхэр илъэс шъиплӀэ хымэ хэгъэгум щыпсэущтых, цӀыфхэм ахэр агъэпщылӀхэзэ, лыехэри къарахыщтых[+]. 7Ау ахэр зыгъэпщылӀырэ лъэпкъым сэ езгъэпщыныжьыщт. Ащ ыуж о къыптекӀыщтхэр а хэгъэгум къикӀынхэшъ, мы чӀыпӀэм сыщагъэлъэпӀэщт»[+]. 8ЕтӀанэ Тхьэм ежьыррэ Ибрахьимэрэ азыфагу зэзэгъыныгъэ зэрэдилъхьагъэм итамыгъэу, Ибрахьимэ сунэтшӀыныр къыфигъэнагъ. ЕтӀанэ Ибрахьимэ Исхьакъ къыфэхъуи, яенэрэ мафэм сунэт ышӀыгъ. Ащ нэужым Исхьакъи къыщи, Якъубэ къыфэхъугъ. Якъуби тэ тятэжъышхоу пшӀыкӀутӀумэ ты афэхъугъ[+].

9Ау тятэжъышхохэр ежьхэм аш Юсыф ешъугъухэти, пщылӀэу Мысырым ащэнэу лӀы куп горэм ращагъ. Ау Тхьэр Юсыф игъусагъ,[+] 10икъин пстэуми къахищыжьыгъ. Тхьэм Юсыф акъылышӀу къырити, Мысырым ипачъыхьэ, Фырхьауным ынэшӀу къыщыригъэфагъ. Фырхьауным Мысырыми ежь иунэшхуи Юсыф пащэ афишӀыгъ[+].

11Ащ нэужым гъэблэшхорэ тхьамыкӀэгъэшхорэ зэкӀэ Мысыр хэгъэгуми Ханаан хэгъэгуми къащыхъугъ. Тятэжъышхохэми шхын агъотыщтыгъэп. 12Якъубэ Мысырым гъомлапхъэ щыӀэу зызэхехым, апэу тятэжъхэр[*] ащ ыгъэкӀуагъэх[+]. 13Ахэр Мысырым ятӀонэрэу зэкӀохэм, Юсыф ышхэм зыкъаригъэшӀэжьыгъ. Фырхьаунми Юсыф иунагъо ышӀэу хъугъэ[+]. 14ЕтӀанэ Юсыф ышхэр ыгъакӀохи, ятэу Якъубэ къэбар фаригъэхьыгъ, зэкӀэ иунэкъощхэр, нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ, Мысырым къэкӀонхэу[+]. 15Аущтэу Якъубэ Мысырым кӀуагъэ. Ащ ежьыри тятэжъхэри щылӀагъэх[+]. 16Ахэмэ яхьадэхэр Шехэм къалэм ахьыжьхи, Ибрахьимэ тыжьын ахъщэкӀэ Эмор ыкъохэм къащищэфыгъэ къэунэм чӀалъхьажьыгъэх[+].

17Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм игъэшъыпкъэжьыгъо нахь благъэ хъу къэс, тэ тлъэпкъ Мысырым нахьыбэ щыхъущтыгъ,[+] 18нэмыкӀ лӀэу Юсыф зымышӀэщтыгъэр пачъыхьэ хъуным нэсыфэ[+]. 19А пачъыхьэр тицӀыфхэм тхьагъэпцӀыгъэкӀэ адэзекӀощтыгъ, тицӀыфхэм ясабыйхэри ымыгъэпсэунхэм пае, чӀаригъэдзыжьхэзэ, тятэжъхэм лые арихыщтыгъ[+].

20А мафэхэм пегъымбар Мусэ къэхъугъ, Тхьэм дэжькӀи сабый дэхагъ. Мэзищэ ятэ иунэ щаӀыгъыгъ, етӀанэ губгъом къыранагъ[+]. 21Губгъом къыранагъэр фырхьауным ыпхъу ыхьи, ыкъом фэдэу ыпӀугъ[+]. 22Аущтэу мысыр цӀыфхэм акъылышӀуагъэу ахэлъ пстэури Мусэ рагъэшӀагъ, Муси игущыӀэхэмкӀи ышӀэгъэ ӀофхэмкӀи лъэкӀ зиӀэ лӀы хъугъэ.

23Мусэ ыныбжь илъэс тӀокӀитӀум зынэсым, ышхэу израиль цӀыфхэр зэригъэлъэгъунхэу рихъухьагъ. 24Мысыр лӀы горэм израиль лӀыхэм ащыщэу зыгорэм лые рихэу зелъэгъум, ӀэпыӀэгъу фэхъуи, лые къезыхырэм ышӀэгъэ Ӏофым ипэгъокӀ ригъэгъотызэ, ыукӀыгъ[+]. 25Мусэ ышхэм зэхашӀыкӀын шӀошӀыгъ Тхьэм ежь ахэр къиным къызэрэхыригъэщыжьыщтхэр, ау ахэмэ зэхашӀыкӀыгъэп. 26ЯтӀонэрэ мафэм ышхэм ащыщхэу нэбгыритӀу зэзаохэу Мусэ зелъэгъум, зэригъэшӀужьынхэм пае ариӀуагъ: «Шъо, лӀитӀум, шъузэкъош, сыд пае лые зэшъухыра?»

27Ау ыш лые езыхырэр Мусэ еӀункӀи, риӀуагъ: «Хэта о тхьэматэ укъытфэхъунэуи хьыкум къыттепшӀыхьанэуи укъэзгъэлъэгъуагъэр? 28Тыгъуасэ мысыр лӀыр зэрэуукӀыгъэм фэдэу сыуукӀынэу уфая?»[+] 29А гущыӀэхэр Мусэ зызэхехым, хэхьажьи, Мадиам хэгъэгум кӀуи, итӀысхьагъ. Ащ къуитӀу къыщыфэхъугъ[+].

30Илъэс тӀокӀитӀу зытешӀэм, Синай къушъхьэм дэжь шъоф нэкӀым пэнэ куандэу машӀо зыхэнагъэм[*] хэтэу, мэлэӀич горэ Мусэ къыщыфэлъэгъуагъ[+]. 31Мусэ ар зелъэгъум, ыгъэшӀэгъуагъ. Нахь тэрэзэу еплъынэу зекӀуалӀэм, Зиусхьаным ымакъэ къэӀугъ: 32«Уятэжъышхохэм я Тхьэу, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ я Тхьэр сэры». Мусэ къэкӀэзэзи, Ӏуплъэнэу тегушхуагъэп[+].

33ЕтӀанэ Зиусхьаным къыриӀуагъ: «О уицуакъэхэр зыщых, сыда пӀомэ, уздэщытыр чӀыпӀэ лъапӀэшъ ары[+]. 34Сэ слъэпкъ гузэжъогъу Мысырым зэрэщыхэтыр слъэгъугъэ, ящэӀу макъэхэри зэхэсхыгъэ. Ахэр къиным къыхэсщыжьынхэу сыкъехыгъ. КӀо, о Мысырым узгъэкӀожьыщт»[+].

35(ЕтӀанэ Стефан ипсалъэ джыри къыпидзэжьыгъ:) – Ахэмэ амыдэу, «хэта о тхьэматэ укъытфэхъунэуи хьыкум къыттепшӀыхьанэуи укъэзгъэлъэгъуагъэр?» зыфаӀогъэгъэ Мусэр ары. А Мусэ дэдэр ары ахэмэ тхьэматэ афэхъунэуи шъхьафит ышӀынхэуи Тхьэм къыгъэкӀуагъэр, мэлэӀичэу пэнэ куандэм хэтэу къыфэлъэгъуагъэм иӀэпыӀэгъукӀэ[+]. 36Муси ары израиль цӀыфхэр Мысырым къизыщыжьыгъэр, Мысырыми, Хы Плъыжьми, илъэс тӀокӀитӀо шъоф нэкӀыми Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ащызышӀагъэр, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри къащызгъэлъэгъуагъэр[+]. 37А Мусэр ары израиль цӀыфхэм языӀуагъэри: «Шъушыхэм ащыщэу сэ сфэдэу пегъымбар Зиусхьанэу Тхьэм къышъуфигъэкӀощт»[+]. 38Мусэр ары тятэжъхэу шъоф нэкӀым щызэрэугъоигъэхэм ахэтыгъэр. Мусэ мэлэӀичэу Синай къушъхьэм къыщыдэгущыӀагъэм игъусагъ, мыкӀодыжьын гущыӀэхэри тэ къытфигъэнэжьынхэу къыӀэкӀэхьагъэх[+].

39Ау тятэжъхэр Мусэ едэӀунхэу фаещтыгъэхэп. Мусэ зэрамыпэсэу агухэмкӀэ Мысырым зыфагъэзагъ[+]. 40Ахэмэ Хьарунэ раӀуагъ[*]: «Тапэ итхэу ахьынхэу тхьэ сурэтхэр тфэшӀых! Мысырым тыкъизыщыжьыгъэ Мусэ къехъулӀагъэр тшӀэрэп»[+]. 41А мафэхэм шкӀэ теплъэ иӀэу тхьэ нэпцӀ ашӀи, къурмэн ащ фашӀыгъ. Ахэмэ ежьхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ тхьэ нэпцӀым щыгушӀукӀхэу, ешхэ-ешъошхо ашӀыгъ[+]. 42Ау Тхьэм ыкӀыб ахэмэ къафигъази, ахэмэ уашъом ипкъыгъохэм тхьэ пӀалъэу ялъэӀунхэу къыгъэнагъэх, пегъымбархэм ятхылъ зэритым фэдэу[*]: «Шъо, израиль цӀыфхэр, илъэс тӀокӀитӀо шъоф нэкӀым шъузетым, къурмэныпхъэу шӀошъубзыщтыгъэр сэра къызфэшъушӀыщтыгъэр[+]?

43Хьау, къурмэн зыфэшъушӀыщтыгъэр сэрэп, ау къэшъухьыщтыгъэр шъуитхьэ нэпцӀэу Молох[*] зыцӀэм итхьэлъэӀупӀэ щэтыр, шъуитхьэ нэпцӀэу Ремфан[*] ижъуагъу, сурэтхэри ары. Мыхэр арых шъуялъэӀунхэу тхьэ нэпцӀхэу шъушӀыгъэхэр. Арышъ, къэлэшхоу Бабилэн нахьи нахь чыжьэу шъуипыйхэм шъуязгъэщэщт»[+].

44– Тятэжъхэм шыхьатныгъэм итхьэлъэӀупӀэу чэтэнгъэӀагъэр[*] шъоф нэкӀым щыряӀагъ. А чэтэнгъэӀагъэр Тхьэм Мусэ унашъо къызэрэфишӀыгъагъэм фэдэу ашӀыгъагъ, чэтэнгъэӀагъэм ишапхъэу Мусэ ылъэгъугъагъэм тетэу[+]. 45Ащ ыужым тэ тятэжъхэм а чэтэнгъэӀагъэр къакӀэныгъэу, къыздахьыгъ. Тхьэм ахэмэ апашъхьэ хымэ лъэпкъхэр къырифыхэзэ, Нун ыкъо Ехьошуа тятэжъхэм япащэу а лъэпкъхэм яхэгъэгу къызатырахым, а чэтэнгъэӀагъэр къыздахьыгъ. ЕтӀанэ пачъыхьэ Даутэ имафэхэм анэсыфэ, чэтэнгъэӀагъэр а хэгъэгум къинагъ[+]. 46Тхьэм ынэшӀу къызщифэгъэ Даутэ Тхьэм елъэӀугъ: «О Якъубэ ури Тхь, унэшхо къыпфэсшӀынэу фит сыкъэшӀ»[+]. 47Ау пачъыхьэ Сэлмэн ары Тхьэм унэшхор фэзышӀыгъэр[+].

48АрышъхьэкӀэ Анахь Лъагэр цӀыфхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ унэхэм арысэп. Зиусхьаным къызэриӀорэр пегъымбарым итхылъ зэритым фэд[*]:[+]

49«Уашъор ары сипачъыхьэ тӀысыпӀэ,

чӀылъэри ары силъэгукӀэтыныр.

Сыд фэдэ уна къысфэшъушӀыщтыр?

Тыдэ щыӀа зызщызгъэпсэфыщт чӀыпӀэр?

50Мыхэр зэкӀэ къэзгъэшӀыгъэр сэрыба?»

51– Шъо, цӀыф къаигъэхэр! ШъугухэмкӀи шъутхьакӀумэхэмкӀи Тхьэр зымышӀэрэ цӀыфхэм шъуафэд. Шъо шъуятэжъхэм шъуафэдэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъупэуцу зэпыт[+]. 52Шъуятэжъхэм къин зэрамыгъэщэчыгъэ пегъымбар горэ щыӀагъа? Шъыпкъагъэ ЗиӀэр дунаим къызэрэтехьащтымкӀэ макъэ къэзгъэӀугъэхэри аукӀыгъэх. Шъори тетыгъо зиӀэхэм ар аӀэкӀэжъугъахьи, яжъугъэукӀыгъ[+]. 53МэлэӀичхэм Тэурат хабзэр къызыӀэкӀалъхьагъэр шъоры, ау щытми Тэурат хабзэм итхэр жъугъэцакӀэхэрэп[+].


Стефан мыжъокӀэ еохэзэ зэраукӀыгъэр

54Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэм Стефан къыӀорэр зызэхахым, къызэкӀэплъыхьагъэхэу, ацэхэр зэрагъэшхыщтыгъэх[+]. 55Ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Стефан ыгу инэу илъ хъуи, уашъом дэплъыий, Тхьэм ищытхъушхуи Исус Тхьэм иджабгъукӀэ готэуи ылъэгъугъ[+].

56– Шъуеплъ, – къыӀуагъ Стефан, – уашъохэр зэӀухыгъэхэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо Тхьэм иджабгъукӀэ готэу сэлъэгъу[+].

57Джащыгъум ахэмэ атхьакӀумэхэр акудэхи, мэкъэшхокӀэ куохэзэ тезэрэгъэбэнагъэх. 58ЕтӀанэ Стефан къалэм далъэшъуи, мыжъокӀэ еохэзэ, аукӀэу аублагъ. Шыхьатхэм ящыгъынхэр Шаул[*] зыцӀэу кӀалэ горэм ылъакъохэм адэжь щагъэтӀылъыгъэх[+].

59АукӀынэу мыжъохэмкӀэ еохэ зэхъум, Стефан лъэӀуагъэ:

– Зиусхьан Исус, спсэ хэх![+]

60ЕтӀанэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀыси, лъэшэу мэкъэшхокӀэ къэкууи, къыӀуагъ:

– Зиусхьан, мы псэкӀодыр мы цӀыфхэм апшъэ имылъхь! Ар къыӀуи, ыпсэ хэкӀыгъ[+].

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ

1Стефан зэраукӀыгъэр Шаул игъоу ылъэгъугъ.


Шаул чылыс зэӀукӀэм щыщхэм къин зэраригъэщэчыщтыгъэр

А мэфэ дэдэм цӀыфхэм чылыс зэӀукӀэм щыщхэу Ерусалим дэсхэм лъэшэу къин арагъэщэчэу аублагъ. Апостолхэм анэмыкӀэу, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэури Иудей хэкумрэ Самарие хэкумрэ ащызэбгырыкӀыжьыгъэх[+]. 2Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэ лӀыхэм Стефан чӀалъхьажьи, хьэдэгъэшхо фашӀыгъ. 3Ау Шаул чылыс зэӀукӀэм щыщхэр ыгъэкӀодынхэу ауж итыгъ. Зы унэм икӀымэ адрэ унэм ихьэзэ, хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри лӀыгъэкӀэ раригъэщыхэти, хьапсым чӀаригъадзэщтыгъэх[+].


Филипп къэбарышӀур Самарие хэкум зэрэщигъэӀущтыгъэр

4ЦӀыфхэу зэбгырыкӀыжьыгъагъэхэм къакӀухьэзэ, КъэбарышӀур цӀыфхэм арагъэӀущтыгъ[+]. 5Филипп[*] Самарие хэкум[*] щыщ къалэ горэм къакӀуи, ащ дэс цӀыфмэ Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур аригъэӀугъ[+]. 6ЦӀыф купышхохэм Филипп къэгущыӀэу зэхахэу, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу ышӀэщтыгъэхэри залъэгъум, къыӀохэрэм яшъыпкъэу ядэӀущтыгъэх; 7сыда пӀомэ, цӀыфыбэхэм ахэс джынэпцӀэ Ӏаехэр кӀыихэзэ ахэкӀыщтыгъэх, зыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытэгъэ цӀыфыбэхэри, лъащэхэри Филипп ыгъэхъужьыщтыгъэх[+]. 8Аущтэу а къалэм ицӀыфхэм гушӀогъошхо яӀэ хъугъэ.

9Ау а къалэм Симон ыцӀэу лӀы горэ дэсыгъ. Зы заулэрэ ушхъухьаным пылъыгъэу, ежь лӀы инэу ашӀуигъэшӀэу, Самарие хэкум ис цӀыфмэ ашӀогъэшӀэгъоныщтыгъ Симон.

10– Мы лӀыр Тхьэм илъэкӀышхоу «ЛъэкӀыныгъэ Инэу» зыфаӀорэр ары, – аӀозэ, цӀыф пстэури, ини цӀыкӀуи, Симон къыӀохэрэм агу етыгъэу ядэӀущтыгъэх. 11БэшӀагъэу иушхъухьанкӀэ ахэмэ инэу агъэшӀагъоти, яшъыпкъэу едэӀущтыгъэх. 12Ау Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀумрэ Исус Христос ыцӀэ ехьылӀэгъэ къэбарышӀумрэ Филипп аригъэӀухэу, цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъу зэхъум, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми Филипп зырагъэумэхъыгъ. 13Ежь Симони ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъуи, Филипп зыригъэумэхъыгъэу, ыуж итэу кӀощтыгъ. Филипп нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу къыгъэлъагъощтыгъэхэри Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу ышӀэщтыгъэхэри Симон зилъэгъухэкӀэ, ыгъэшӀагъощтыгъэх[+].

14Ерусалим дэс апостолхэм Самарие цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр зэрадагъэхэр зызэхахым, Петрэрэ Иуанрэ ахэмэ адэжь агъэкӀуагъэх[+]. 15Петрэрэ Иуанрэ зынэсхэм, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм агухэм арылъ хъунэу Тхьэм афелъэӀугъэх;[+] 16сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ахэмэ ащыщэу зыми къыфехыгъагъэгоп, Зиусхьан Исус ыцӀэкӀэ Филипп ахэр ыумэхъыгъагъэх ныӀэп[+]. 17Джащыгъум Петрэрэ Иуанрэ аӀэхэр ахэмэ атыралъхьэхи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ а шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм агухэм арылъ хъугъэ[+]. 18Апостолхэм аӀэхэр затыралъхьэм, а цӀыфхэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ агухэм арылъ зэрэхъугъэр Симон зелъэгъум, апостолхэм ахъщэ къафихьи, моущтэу къыӀуагъ:

19– Сэ сӀэхэр цӀыф горэм теслъхьэмэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу илъ хъуным пае, сэри мы лъэкӀыр къысэшъут.

20– Тхьэм итын ахъщэкӀэ къэпщэфышъун пшӀошӀыгъэшъ, уиахъщи ори шъузэдэрэкӀод, – риӀуагъ Петрэ. 21– Тхьэм дэжькӀэ угу шъыпкъагъэ илъэпышъ, мы Ӏофым ущыщэп, уиӀахьи хэлъэп. 22Арышъ, мы бзэджэшӀагъэм фыкӀэгъожьи, Тхьэм елъэӀу. Мыхъун гухэлъэу уиӀэр Тхьэм къыпфигъэгъункӀи мэхъу;[+] 23сыда пӀомэ, шъугъоныр о угу инэу илъэу, бзэджагъэми узэкӀиубытагъэу сэлъэгъу.

24– КъэшъуӀуагъэхэм ащыщ зи къысэмыхъулӀэнэу Тхьэм шъукъысфелъэӀу, – къыӀожьыгъ Симон[+].

25Апостолхэр Зиусхьаным шыхьат фэхъухи, игущыӀэхэр къызагъэӀухэ ужым, Самарие хэкум щыщ къоджабэмэ КъэбарышӀур ащагъэӀузэ, Ерусалим агъэзэжьыгъ[+].


Филиппрэ Ефиопие хэгъэгум щыщ Ӏэшъхьэтетымрэ

26– Тэджи, Ерусалим дэкӀи, Газэ къалэм[*] кӀорэ гъогум щэджагъом дэжь техь! – ыӀуи, Зиусхьаным имэлэӀич Филипп къыриӀуагъ. Ар шъоф нэкӀым пхырыкӀырэ гъогугъ[+]. 27Аущтэу Филипп тэджи, гъогум техьагъ. КӀозэ, Ефиопие хэгъэгум щыщ лӀы горэм ӀукӀагъ. Ефиопием ибзылъфыгъэ пачъыхьэу Кандакие фэлажьэрэ Ӏэшъхьэтетхэм а лӀыр ащыщыгъ. Бзылъфыгъэ пачъыхьэм имылъку зэкӀэ ащ ыӀэ илъыгъ. Ар Ерусалим Тхьэм щелъэӀунэу къэкӀогъагъ. 28Ихэгъэгу ыгъэзэжьынэу кум итӀысхьагъэу, пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм еджэщтыгъ.

29– Кум екӀуалӀи, ащ готэу кӀо! – къыриӀуагъ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Филипп[+].

30Филипп кум екӀуалӀи, а лӀыр пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм еджэу зызэхехым, къыӀуагъ:

– Узаджэрэм къикӀырэр къыбгурэӀуа?

31– Зыгорэм зэхэсимыгъэшӀыкӀмэ, сыдэущтэу къызгурыӀон слъэкӀына? – къыӀожьыгъ Ӏэшъхьэтетым. ЕтӀанэ ар Филипп елъэӀугъ:

– Кум къитӀысхьи, къызготӀысхь[+].

32Ӏэшъхьэтетыр Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэу зэджагъэр мы гущыӀэхэр ары[*]:

«Мэлым фэдэу шӀуабзынэу ащагъ. Зыупхъорэм ыпашъхьэ зи ымыӀоу шъынэр зэрэщытым фэдэу, ежь ыжэ зэтырихыгъэп.

33Ежь агъэпыутыгъ, зэфагъи хэмылъэу хьыкум тырашӀыхьагъ. А лъэхъаным ицӀыфхэм ябзэджагъэ зынэсыгъэр хэта къэзыӀон зылъэкӀырэр? Сыда пӀомэ, ыпсэ мы дунаим щыхахыгъ».

34– Мыр къысэпӀонкӀэ сыолъэӀу, – къыриӀуагъ Ӏэшъхьэтетым Филипп, – пегъымбарым зигугъу ышӀырэр хэта? Ежьыра, нэмыкӀ цӀыф гора?

35Джащыгъум Филипп а гущыӀэ дэдэхэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэмкӀэ къыубли, Исус ехьылӀэгъэ КъэбарышӀур Ӏэшъхьэтетым фиӀотагъ[+].

36Гъогум рыкӀохэзэ, псы горэм нэсыгъэх. Ӏэшъхьэтетым къыӀуагъ:

– Мыщ псы щыӀ. Сэ сыуумэхъымэ хъуна?

37– ЗэкӀэ о угукӀэ шӀошъхъуныгъэ уиӀэмэ, усыумэхъ хъущт, – риӀуагъ Филипп.

– Исус Христос Тхьэм зэри КъомкӀэ шӀошъхъуныгъэ сиӀ, – къыӀожьыгъ Ӏэшъхьэтетым.

38ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтетым шыкуаом кур къыригъэгъэуцуи, Ӏэшъхьэтетымрэ Филиппрэ псым хахьэхи, Филипп адрэр ыумэхъыгъ. 39Псым къызыхэкӀыжьхэм, Зиусхьаным ы Псэ ЛъапӀэ Филипп нэмыкӀ чӀыпӀэ горэм ошӀэ-дэмышӀэу ыхьыгъ, Ӏэшъхьэтетми Филипп ылъэгъужьыгъэп. ГушӀуагъом хэтэу Ӏэшъхьэтетыр игъогу техьажьыгъ[+]. 40Ау Филипп Азот къалэм[*] къыщылъэгъуагъ. Кесарие къалэм[*] нэс къыкӀухьэзэ, КъэбарышӀур къэлэ пстэуми ащигъэӀущтыгъ[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Шаул Исус игъогу зэрэтехьагъэр


(Апостол. 22:6-16; 26:12-18)

1Шаул ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм инэу афэгубжэу, «Исус игъогу шъутемыкӀымэ, шъутыукӀыщт» ариӀо зэпытыщтыгъ. Дин пэщэшхом дэжь кӀуи, елъэӀугъ:[+]

2– Дамаск къалэм щыӀэ синэгогухэм тхылъхэр афэтхыхи, къысэтых. Шаул ар зыкӀишӀагъэр Исус игъогу тетхэм ащыщхэр Дамаск къыщигъотхэмэ, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, игъусэ лӀыхэм ахэмэ Ӏэхъухэр атыраригъэлъхьанышъ, Ерусалим къыщэнхэр ары. 3Шаул гъогум рыкӀозэ, Дамаск игъунэгъу зэхъум, ошӀэ-дэмышӀэу нэфынэ уашъом къехи, къыуцухьагъ[+]. 4Шаул чӀыгум тефагъэу, макъэ горэм къыриӀоу зэхихыгъ:

– Шаул, Шаул, сыд пае къин сэбгъэщэчырэ?

5– О ухэта, Зиусхьан? – къыӀуагъ Шаул.

– Исусэу къин зэбгъэщэчырэр сэры, – къыӀожьыгъ адрэ макъэм. – Цур зием ибэщ кӀыхьэ папцӀэ цур ылъакъокӀэ къызэрешъутырырэм фэдэу ошӀымэ, уиягъэ зэогъэкӀыжьы. 6Ау къэтэджи, къалэм дахь. О пшӀэн фаер ащ зыгорэм къыщыуиӀощт.

7Шаул игъусэхэм гущыӀэ горэ къамыӀоу, ащ дэжьым щытхэу къэнагъэх. Макъэр зэхахыгъ, ау цӀыф зи алъэгъугъэп[+]. 8Шаул чӀыгум къытетэджыкӀыжьыгъ, ау ынэхэр къызызэтырехыжьхэм, зи ылъэгъужьыгъэп. Арыти, Шаул ыӀэ аӀыгъэу Дамаск дащагъ. 9Шаул мэфищым зи ымылъэгъоу къэнагъ, шхагъэп ыкӀи, ешъуагъэп ыкӀи.

10ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ащыщэу Ананый Дамаск дэсыгъ. Зиусхьаныр ащ къыфэлъагъуи, къеджагъ:

– Ананый!

– Сэры, Зиусхьан, – къыӀожьыгъ Ананый[+].

11– Тэджи, «Урам ЗэнкӀ» зыфаӀорэ урамым тет Иудэ иунэ кӀо, – къыриӀуагъ Зиусхьаным Ананый. – Ащ дэжьым Шаул ыцӀэу Тарс къалэм щыщым кӀэупчӀ, сыда пӀомэ, ар Тхьэм елъэӀу[+]. 12Ынэхэри къыгъэплъэжьынхэм пае, Ананый зыцӀэ лӀыр ежь дэжь къакӀоу, ыӀэхэр къытырилъхьэхэу къыфэлъэгъуагъ.

13– Зиусхьан, – къыӀожьыгъ Ананый, – мы лӀым уицӀыф лъапӀэхэу Ерусалим дэсхэм къинэу аригъэщэчыгъэхэр зыфэдизыр цӀыфыбэмэ къысаӀуагъ. 14Джы дин пэщэшхохэм фитыныгъэ къаӀихыгъэу, игъусэ лӀыхэм о къыолъэӀурэ цӀыф пстэуми Ӏэхъухэр атыраригъэлъхьанхэм пае, мыщ къэкӀуагъ.

15Ау Зиусхьаным Ананый къыриӀуагъ:

– КӀо! Хымэ лъэпкъхэми, пачъыхьэхэми, израиль цӀыфхэми сэ сцӀэ икъэбар анигъэсынэу мы лӀыр къыхэсхыгъ[+]. 16Сэ сцӀэ пае къинэу ыщэчын фаер зыфэдизыр сэ сшъхьэкӀэ езгъэлъэгъущт[+].

17Аущтэу Ананый а унэм ихьагъ. ЫӀэхэр Шаул ышъхьэ тырилъхьи, къыӀуагъ:

– Шаул, сэ сшы, мыщ укъакӀо зэхъум, Зиусхьан Исусэу гъогум къыщыпфэлъэгъуагъэм сыкъыгъэкӀуагъ, о унэхэр къэплъэжьынхэм паий, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ инэу угу илъ хъуным паий[+].

18Ар къызеӀом, пцэжъые шъомпӀэ цӀыкӀухэм афэдэхэу Шаул ынэхэм зыгорэхэр къакӀэтэкъухи, ынэхэри къэплъэжьыгъэх. ЕтӀанэ Шаул къэтэджи, Ананый ар ыумэхъыгъ. 19Ащ нэужым Шаул шхагъэ, ыкӀуачӀи къыгъотыжьыгъ.


Шаул КъэбарышӀур Дамаск къалэм зэрэщигъэӀущтыгъэр

ЕтӀанэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Дамаск къалэм дэсхэм адэжь Шаул мафэ заулэрэ щыӀагъ[+]. 20Исус Тхьэм зэры Къор синэгогухэм ардэдэм ащигъэӀоу ыублагъ. 21Ар зэхэзыхыгъэ цӀыфхэм зэкӀэм агъэшӀагъоу къаӀощтыгъ:

– Мы лӀыр арыба Исус елъэӀурэ цӀыфхэм Ерусалим къин щязгъэщэчыщтыгъэр? ИлӀыхэу Исус елъэӀухэрэм Ӏэхъухэр атыраригъэлъхьанхэшъ, дин пэщэшхохэм адэжь ыщэнхэу мыщ къэкӀуагъэба[+]?

22Ау Шаул нахь лъэкӀ иӀэ хъугъэ. Исус зэрэ Христосыр къыгъэшъыпкъэжьызэ, Дамаск дэс джуртхэм ежь къыраӀожьыщтыр амышӀэу къыгъэнагъэх[+].


Шаул джуртхэм зэраӀэпыкӀыгъэр

23Мэфэ пчъагъэ зытешӀэ ужым, Шаул аукӀынэу джуртхэм гухэлъ ашӀыгъ,[+] 24ау ахэмэ ягухэлъ Шаул къышӀагъ. Ар аукӀынэу чэщи мафи къэлапчъэмэ аӀутхэу паплъэщтыгъэх. 25Ау шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм чэщым Шаул зыдащи, къэлэ дэпкъым хэт гъуанэ горэмкӀэ мэтэшхом исэу дэпкъым ратӀупщэхыгъ[+].


ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ерусалим дэсхэм адэжь Шаул зэрэкӀуагъэр

26Шаул Ерусалим зынэсым, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ахэхьаным пылъыгъ, ау ащ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ зэрэхъугъэр ашӀошъ мыхъоу щыщынэщтыгъэх. 27Ау Бар-Наббэ[*] Шаул зыдищи, апостолхэм адэжь кӀуагъэ. Шаул гъогум Зиусхьаныр зэрэщилъэгъугъэри, Зиусхьаныр Шаул къызэрэдэгущыӀагъэри, Шаул етӀанэ Исус ыцӀэкӀэ къэбарышӀур гушхокӀэ Дамаск зэрэщигъэӀущтыгъэри Бар-Наббэ ахэмэ ариӀотэжьыгъ[+]. 28Аущтэу зэхъум, Шаул ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ахахьэмэ-ахэкӀыжьызэ, ахэмэ адэжь къани, Ерусалим щыӀагъ, Зиусхьаным ыцӀэкӀи цӀыфмэ къэбарышӀур гушхокӀэ аригъэӀущтыгъ. 29АлыджыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэм[*] адэгущыӀэщтыгъ ыкӀи янэкъокъущтыгъ, ау ар къаукӀыным ахэр пылъыгъэх[+]. 30Зэшыхэм ар къызашӀэм, Шаул Кесарие къалэм ращэхи, Тарс къалэм[*] агъэкӀуагъ[+].

31Аущтэу зэкӀэ Иудей хэкум, зэкӀэ Галилей хэкум, зэкӀэ Самарие хэкум арыт чылыс зэӀукӀэхэм мамыр яӀэ хъугъэ. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ агъотызэ, Зиусхьаным шӀолӀыкӀ фыряӀэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгъэгушхохэу, нахьыбэ хъугъэх.


Петрэ Эней зэригъэхъужьыгъэр

32Петрэ хэкур къыкӀухьэ зэхъум, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Лиддэ къалэм[*] дэсхэм адэжь кӀуагъэ. 33Ащ Эней ыцӀэу лӀы горэм щыӀукӀагъ. Илъэсий хъугъэу, ыӀэпкъ-лъэпкъ узым зэкӀиубытагъэу ар пӀэм хэлъыгъ.

34– Эней, – риӀуагъ Петрэ, – Исус Христос уегъэхъужьы. Къэтэджи, уипӀэ Ӏухыжь! Ардэдэм Эней къэтэджыжьыгъ[+]. 35Лиддэ къалэм зэкӀэ дэсхэми Шарон зыцӀэ шъоф зэшъхьэ-зашъом[*] зэкӀэ тесхэми Эней залъэгъум, Зиусхьаным игъогу техьагъэх.


Петрэ Табитэ лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэр

36Иоппие къалэм[*] ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ бзылъфыгъэ горэ Табитэ ыцӀэу дэсыгъ. Табитэм къикӀырэр Мэз Пчэн. ШӀубэ ышӀэу, сэдакъэхэр ыт зэпытыщтыгъ[+]. 37А мафэхэм ар сымаджэ хъуи, лӀагъэ. Ар агъэпскӀыжьи, унэ зэтетым ишъхьагърэ къатым дахьыий, унэм ралъхьагъ. 38Лиддэ къалэр Иоппие къалэм игъунэгъути, Петрэ ащ зэрэщыӀэр ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм зызэхахым, «Зымыгъэгужъоу, тадэжь къакӀо!» Петрэ раӀонэу лӀыкӀуитӀу лъагъэкӀуагъ.

39Петрэ къэтэджи, къадэкӀуагъ. Иоппие къалэм зынэсым, унэ зытетым ишъхьагърэ къатым ращагъ. Шъузабэхэм зэкӀэ Петрэ къауцухьи, Табитэ ягъусэ зэхъум, джанэхэуи щыгъынхэуи ышӀыгъагъэхэр, гъыхэзэ къырагъэлъэгъугъэх.

40Петрэ цӀыфхэр зэкӀэ унэм ригъэкӀыхи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀыси, Тхьэм елъэӀугъ. ЕтӀанэ хьадэм зыфигъази, къыӀуагъ:

– Табитэ, къэтэдж! Табитэ ынапӀэхэр къызэтырихи, Петрэ зелъэгъум, къызэшӀотӀысхьагъ[+]. 41Петрэ ащ ыӀэ ыубыти, къыгъэтэджыгъ. ЕтӀанэ Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэмрэ шъузабэхэмрэ къяджи, Табитэ псаоу аритыжьыгъ[+]. 42А къэбарыр Иоппие къалэм дэсхэм зэкӀэмэ зэлъашӀэ хъугъэ, цӀыфыбэхэми ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ. 43ЕтӀанэ Симон ыцӀэу, шъошӀэ горэм ихьакӀэу Петрэ мэфэ пчъагъэрэ Иоппие къалэм къыдэнагъ.

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Корнелый илӀыкӀохэм Петрэ къызэраригъэщагъэр

1Корнелый зыцӀэ лӀы горэ Кесарие къалэм дэсыгъ. Италие хэгъэгум щыщ дзэм хэтхэу, нэбгыришъэ хъурэ купхэм япащэхэм ар ащыщыгъ. 2Ежьыри зэкӀэ иунагъуи Тхьэр агъэлъапӀэщтыгъ[*], Тхьэм шӀолӀыкӀи фыряӀэу псэущтыгъэх. Джуртхэм ахэт тхьамыкӀэхэм сэдакъэ бэу аритыщтыгъ, Тхьэм елъэӀу зэпытыщтыгъ[+]. 3Щэджэгъоужым сыхьатыр щым[*] пэгъунэгъу хъугъэу, Тхьэм имэлэӀич ащ къекӀуалӀи, «Корнелый!» ыӀомэ къеджэзэ, нафэу къыфэлъэгъуагъ[+].

4Корнелый къэщыни, ынэхэр тедыкъагъэхэу риӀуагъ:

– Зиусхьан, сыда узыфаер?

– УитхьэлъэӀухэри уисэдакъэхэри Тхьэм ыпашъхьэ ихьагъэх, Тхьэми ахэр щымыгъупшэжьыгъэхэу ыгу илъых, – къыриӀожьыгъ мэлэӀичым[+].

5– ПетрэкӀэ заджэхэрэ Симон къащэнэу Иоппие къалэм лӀыкӀохэр гъакӀох. 6Ар шъошӀэ Симонэу зиунэ хы Ӏушъом Ӏутым ихьакӀ[+].

7Ар къезыӀогъэ мэлэӀичыр зыӀокӀыжьым, Корнелый иунэӀутхэм ащыщхэу нэбгыритӀурэ иӀофтэбгэ дзэлӀхэм ащыщэу Тхьэр зыгъэлъапӀэрэмрэ къяджи, 8хъугъэ-шӀагъэхэр зэкӀэ афиӀотэжьи, Иоппие къалэм ыгъэкӀуагъэх.

9ЯтӀонэрэ мафэм ахэр гъогум рыкӀохэзэ, къалэм пэгъунэгъу зэхъухэм, сыхьатыр пшӀыкӀутӀу[*] фэдиз хъугъэу, Петрэ Тхьэм елъэӀунэу унашъхьэм дэкӀоягъ[+]. 10Джащыгъум мэлакӀэ къэлӀагъэти, зыгорэ ышхынэу фэягъ. Шхыныр агъэхьазыр зэхъум, Тхьэм Петрэ зыгорэ къыфигъэлъэгъуагъ. 11Уашъор зэӀухыгъэу, шэкӀ фыжь иным фэдэу зыгорэ къехэу ылъэгъугъ. Ар къопиплӀымкӀэ кӀэшӀагъэу, чӀыгум къырагъэлэлэхыгъэм фэдагъ. 12Сыд фэдэрэ лъэпкъыгъуи щыщхэу лъэкъуиплӀыкӀэ кӀорэ псэушъхьэхэр, ныбэкӀэ цуахъорэ псэушъхьэхэр, ошъогу бзыухэр а шэкӀ фыжьым кӀоцӀылъыгъэх. 13ЕтӀанэ макъэ горэм Петрэ къыриӀуагъ:

– Петрэ, къэтэдж. ШӀобзи, шхы.

14– Хьау, Зиусхьан, – къыӀожьыгъ Петрэ, – ар хъухэщтэп. Мышхыпхъи, хьэрами сэ егъашӀэми сшхыгъэп[+].

15ЯтӀонэрэу а макъэм Петрэ къыриӀуагъ:

– Тхьэм къабзэу, шхыпхъэу зыфиӀуагъэр о хьэрам умыӀо[+].

16Аущтэу гъогогъуищэ хъугъэ. ЕтӀанэ шэкӀ фыжьыр уашъом дэкӀоежьыгъ.

17Къыфэлъэгъуагъэм къикӀырэм Петрэ егупшысэ пэтэу, Корнелый къыгъэкӀогъэ лӀыхэр Симон иунэ кӀэупчӀэхэзэ, ар къагъотыгъэу къэлапчъэм къыӀууцуагъэх.

18– ПетрэкӀэ заджэхэрэ Симон мы унэм иса? – аӀозэ, джагъэх.

19Петрэ къыфэлъэгъуагъэм егупшысэзэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къыриӀуагъ:

– Мары, нэбгырищ къыплъэхъу[+]. 20Къэтэджи, ех, угу щэч къимыгъахьэу ахэмэ адакӀу; сыда пӀомэ, ахэр къэзгъэкӀуагъэр сэры.

21Петрэ ехи, лӀыхэм ариӀуагъ:

– Шъо шъузлъыхъурэр сэры. Ӏоф горэ шъуиӀэу шъукъэкӀуагъа?

22– Тэ тыкъэзгъэкӀуагъэр дзэ пащэу Корнелый ары, – къаӀуагъ лӀыхэм. – Ащ шъыпкъагъэ хэлъ, Тхьэм шӀолӀыкӀ фыриӀ, зэкӀэ джурт лъэпкъым лъытэныгъэ зыфыриӀэ лӀы шъыпкъ. Ащ иунэ лӀыкӀохэм ураригъэщэнышъ, къапӀохэрэм ядэӀунэу мэлэӀич лъапӀэ горэм унашъо къыфишӀыгъ[+].

23Джащыгъум Петрэ ахэр къыригъэблагъэхи, ыхьэкӀагъэх. ЯтӀонэрэ мафэм Петрэ ахэмэ ягъусэу гъогум техьагъ. Иоппие къалэм щыщ ыш заули игъусагъ.

24Ащ къыкӀэлъыкӀорэ мафэм Кесарие къалэм нэсыгъэх. Корнелый иунэкъощхэри иблагъэхэри къыугъоигъэхэу, Петрэрэ игъусэхэмрэ апаплъэщтыгъ. 25Петрэ унэм зехьэм, Корнелый къыпэгъокӀи, ылъакъохэм адэжь зыщыридзыхи, лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀысыгъэ[+]. 26Ау Петрэ Корнелый къыгъэтэджыжьи, ыӀуагъ:

– Къэтэдж, сэри сыцӀыф ныӀэп[+].

27ЕтӀанэ Петрэ Корнелый дэгущыӀэзэ унэм зехьэм, цӀыфыбэхэр щызэрэугъоигъэхэу ылъэгъугъ.

28– Джурт горэ хымэ лъэпкъым щыщхэм е ахэхьанэу, е яунэ ихьанэу тихабзэкӀэ зэрэмыхъущтыр шъори шъошӀэ, – ариӀуагъ Петрэ ахэмэ. – Ау цӀыф горэ мыкъабзэу е шӀоеу сымылъытэн фаеу Тхьэм зэхысигъэшӀыкӀыгъ[+]. 29Арыти, мы лӀыкӀохэм сыкъызяшъогъащэм, зыми семынэгуеу сыкъэкӀуагъ. Джы сышъоупчӀы, Ӏоф горэ шъуиӀэу сыкъяжъугъэщагъа?

30– МэфиплӀыкӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ, мы сыхьатым, щэджэгъоужым сыхьатыр щым[*], сиунэ Тхьэм сыщелъэӀущтыгъ, – къыӀожьыгъ Корнелый. – ОшӀэ-дэмышӀэу щыгъын фыжь лыдхэр щыгъхэу, лӀы горэ сапашъхьэ къиуцуи, 31къыӀуагъ: «Корнелый, Тхьэм уитхьэлъэӀу зэхихыгъ, уисэдакъэхэри щымыгъупшэжьыгъэхэу ыгу илъых. 32ПетрэкӀэ заджэхэрэ Симон къыздащэнэу Иоппие къалэм лӀыкӀохэр гъакӀох. Ар шъошӀ Симонэу зиунэ хыӀушъом Ӏутым ихьакӀ. Ар къэкӀонышъ, къыбдэгущыӀэщт». 33Арыти, занкӀэу къыплъызгъэкӀуагъэх. УкъызэрэкӀуагъэр дэгъоу пшӀагъэ. Джы тэ зэпстэури о къэпӀонэу, Зиусхьаным унашъо къыпфишӀыгъэхэм тядэӀунэу, мы чӀыпӀэм Тхьэм ыпашъхьэ тит.


Петрэ Корнелый иунэ къэбарышӀур къызэрэщиӀотагъэр

34ЕтӀанэ Петрэ моущтэу къыӀуатэу ыублагъ:

– Тхьэр цӀыфхэм ятеплъэ емыплъэу, цӀыф пстэури изэфэдэу зэрилъытэрэр шъыпкъэу зэзгъэшӀагъ[+]. 35Сыд фэдэрэ лъэпкъыми щыщэу, ежь шӀолӀыкӀ фыриӀэу шъыпкъагъэр зыгъэцакӀэрэр Тхьэм ештэ[+]. 36КъэбарышӀоу Тхьэм израиль цӀыфхэм анигъэсыгъэр шъо шъошӀэ. Моущтэу зыӀорэ къэбарышӀур ары: Исус Христосэу цӀыф пстэуми я Зиусхьан ары цӀыфхэр Тхьэм езгъэшӀужьырэр. 37Иуан ежь зырагъэумэхъынэу цӀыфхэм макъэ зарегъэӀум ыуж, Галилей хэкум къыщегъэжьагъэу зэкӀэ Иудей хэкум къыщыхъугъэхэр шъо шъошӀэх[+]. 38Назарет щыщ Исус икъэбар шъошӀэ. Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэрэ лъэкӀышхомрэ ащ къыфыригъэхыгъэх. Тхьэр ащ зэригъусагъэм пае, шӀу ышӀэу, шэйтаным илъэкӀыкӀэ ригъэзыгъэ цӀыф пстэури ыгъэхъужьхэу къыкӀухьащтыгъ[+]. 39Исус джуртхэм яхэгъэгуи Ерусалими а Ӏофхэу щишӀагъэхэм зэкӀэмэ тэ тыряшыхьат. Ар пкъэум тыраӀулӀи, агъэлӀагъ. 40Ау ящэнэрэ мафэм Тхьэм ар лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ ыкӀи цӀыфхэм аригъэлъэгъугъ. 41Ау Тхьэм ар зэригъэлъэгъугъэр цӀыф пстэури арэп, Тхьэм ыпэкӀэ къыгъэнэфэгъэгъэ шыхьатхэр ары нахь. Исус лӀагъэхэм къызахэтэджыкӀыжьым, тэ ежь игъусэу дашхэхэу, дешъощтыгъэхэр арых Тхьэм ар зэригъэлъэгъугъэхэр. 42Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфмэ ядгъэӀунхэуи, псаухэми, лӀагъэхэми хьыкум атезышӀыхьанэу Тхьэм къыгъэнэфагъэр зэрэ Исусыр къэтыушыхьатынэуи Тхьэм унашъо къытфишӀыгъ[+]. 43Хэтми ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм ипсэкӀодшӀагъэхэр Исус ыцӀэкӀэ зэрэфэгъущтхэмкӀэ пегъымбар пстэури Исус шыхьат фэхъух[+].


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм къызэрафехыгъэр

44Петрэ а гущыӀэхэр къыӀохэзэ, ахэр зэхэзыхыгъэ пстэуми Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къафехыгъ. 45Петрэ игъусэхэу къэкӀогъэгъэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ лӀыхэу сунэт ашӀыгъэхэм Тхьэм итынэу ежь ы Псэ ЛъапӀэ хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми къызэрафыригъэхыгъэр агъэшӀэгъуагъ; 46сыда пӀомэ, а хымэхэм амышӀэрэ бзэхэмкӀэ къэгущыӀэхэу, Тхьэм щытхъу фашӀэу зэхахыгъ. Джащыгъум Петрэ къыӀуагъ:[+]

47– Мы цӀыфхэу тэщ фэдэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъ хъугъэхэр псыкӀэ тэ тыумэхъыхэмэ, зыгорэм ымыдэн ылъэкӀына[+]?

48ЕтӀанэ Исус Христос ыцӀэкӀэ ахэр аумэхъынхэу унашъо ышӀыгъ. Ащ ыуж мэфэ заулэрэ ахэмэ адэжь щыӀэнэу Петрэ къелъэӀугъэх[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Петрэ Ерусалим ичылыс зэӀукӀэ щыщхэм хъугъэ-шӀагъэр зэрариӀотэжьыгъэр

1Хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми Тхьэм игущыӀэхэр зэраштагъэхэр апостолхэмрэ Иудей хэкум ис зэшхэмрэ зэхахыгъ. 2Аущтэу Петрэ ЕрусалимкӀэ зыдэкӀуаем, сунэт ашӀыгъэхэм Петрэ ышӀагъэр амыдэу,[+] 3ащ къыраӀуагъ:

– О сунэт амышӀыгъэхэм яунэ уихьи, уадэшхагъ[+].

4Джащыгъум Петрэ хъугъэ-шӀагъэхэр хэзыгъэнчъэу къагуригъэӀонэу ыублагъ:

5– Иоппие къалэм сэ Тхьэм сыщелъэӀущтыгъ. Джащыгъум Тхьэм сэ сиакъыл щыригъэхи, шэкӀ фыжь иным фэдэу зыгорэ уашъом къехэу сигъэлъэгъугъ. Ар къопиплӀымкӀэ кӀэшӀагъэу, уашъом къырагъэлэлэхыгъэм фэдэу къысфехыгъ[+]. 6ШэкӀ фыжьым сызеплъым, лъэкъуиплӀыкӀэ кӀорэ былымхэри, хьэкӀэ-къуакӀэхэри, ныбашъокӀэ цуахъорэ псэушъхьэхэри, ошъогу бзыухэри слъэгъугъэх. 7«Петрэ, къэтэдж. ШӀобзи, шхы», – макъэ горэм къысиӀоу зэхэсхыгъ.

8– «Хьау, Зиусхьан, ар хъухэщтэп, мышхыпхъи, хьэрами егъашӀэми зыӀуслъхьагъэп», – есӀожьыгъ.

9– А макъэм ятӀонэрэу уашъом къиӀукӀэу къыӀожьыгъ: «Тхьэм къабзэу, шхыпхъэу зыфиӀуагъэхэр о хьэрам умыӀо»[+]. 10Аущтэу гъогогъуищэ хъугъэ. ЕтӀанэ зэкӀэ уашъом дэкӀоежьыгъ.

11– Ардэдэм Кесарие къалэм къикӀыхэу садэжь къагъэкӀогъэ нэбгырищ сызэрыс унэм икъэлапчъэ къыӀууцуагъ. 12Сыгу щэч къисымыгъахьэу ахэмэ садэкӀонэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къысиӀуагъ. Мы зэш нэбгырихыри сигъусэу тыкӀуи, а лӀым иунэ тихьагъ[+]. 13Ащ къытиӀотагъ мэлэӀич горэ иунэ итэу моущтэу ыӀозэ, зэрэщилъэгъугъэр: «ПетрэкӀэ заджэхэрэ Симон къыздащэнэу лӀыкӀохэр гъакӀох[+]. 14Оррэ зэкӀэ уиунагъорэ шъумыкӀодэу, шъукъэзгъэнэжьыщт гущыӀэхэр ащ къыуиӀощт».

15– Сэ сыкъэгущыӀэнэу зысэублэм, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ахэмэ къафехыгъ, апэу тэри къызэрэтфехыгъагъэм фэдэу[+]. 16«Иуан псыкӀэ цӀыфхэр ыумэхъыщтыгъ, ау Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэкӀэ шъо шъуиумэхъыщт», – къызеӀом, Зиусхьаным къыӀогъэгъэ гущыӀэхэр[*] джащыгъум сыгу къэкӀыжьыгъэх[+]. 17Зиусхьанэу Исус ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэ зэхъум, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызэрэтфыригъэхыгъэм фэдэу, ахэми къафыригъэхыгъэу, сэ сыхэта, Тхьэм сыпэуцужьынэу[+]?

18Ахэмэ мы Ӏофхэр зызэхаххэм, заушъэфыгъ. Тхьэм щытхъу фашӀэу къаӀуагъ:

– Ащыгъум хымэ лъэпкъхэри япсэкӀодхэм афыкӀэгъожьынхэшъ, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ хъунэу Тхьэм игъоу ылъытагъ.


Антиохие къалэм чылыс зэӀукӀэ щыӀэнэу зэрэхъугъэр

19Стефан мыжъокӀэ еохэзэ, заукӀым ыуж, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм къиныбэ зэрагъэщэчыщтыгъэм пае, ахэр зэбгырыкӀыжьыгъэх. Исус ехьылӀэгъэ къэбарышӀур джуртхэм анэмыкӀэу зыми рамыӀуатэу, ахэр Финикие хэкум, Кипр зыцӀэ хыгъэхъунэм, къалэу Антиохие анэс кӀуагъэх[+]. 20Ау ахэмэ ащыщхэу зы купэу Кипр хыгъэхъунэм щыщ лӀыхэри, Кириние къалэм щыщ лӀыхэри Антиохие къалэм[*] зэкӀохэм, Зиусхьан Исус ехьылӀэгъэ къэбарышӀур алыджхэми араӀуатэщтыгъ. 21Зиусхьаныр ягъусагъ, шӀошъхъуныгъэ яӀэу, цӀыфыбэри Зиусхьаным игъогу техьагъэх.

22Мы Ӏофхэм якъэбар Ерусалим щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм анэсыгъ. Занэсым, Бар-Наббэ Антиохием агъэкӀуагъ[+]. 23Бар-Наббэ Антиохием кӀуи, Тхьэм ынэшӀу ахэмэ къызэращифагъэр зелъэгъум, гушӀуагъэ, агу етыгъэу, емызэщхэу Зиусхьаным фэшъыпкъэнхэуи афигъэпытагъ. 24Бар-Наббэ цӀыф дэгъугъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи шӀошъхъуныгъэри инэу ыгу илъыгъэх. Аущтэу ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэм япчъагъэ инэу хэхъуагъ[+].

25ЕтӀанэ Шаул лъыхъунэу Тарс къалэм Бар-Наббэ кӀуагъэ. Шаул къызегъотым, Антиохием зыдищагъ[+]. 26Илъэс псаум икӀыхьагъэкӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм ягъусэу зэрэугъоихэзэ, цӀыф купышхом Тхьэм игущыӀэхэр арагъашӀэщтыгъэх. ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм «ЧыристанхэкӀэ» апэ дэдэу зыщяджагъэхэр Антиохиер ары.

27А мафэхэм пегъымбар куп Ерусалим къикӀи, Антиохие къэкӀуагъ[+]. 28Ахэмэ ащыщэу Агаб зыцӀэр къэтэджи, зэкӀэ дунаим гъэблэшхо къызэрэщыхъущтыр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ащ ыгу къырилъхьи, къыригъэӀуагъ. Кайсар Клаудый[*] итетыгъоми аущтэу хъугъэ[+]. 29Джащыгъум ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм, хэти зэрилъэкӀырэм фэшъуашэу, Иудей хэкум ис ашыхэм ӀэпыӀэгъу афэхъунхэу тыраубытагъ. 30ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм аущтэу ашӀызэ, аугъоигъэ ахъщэр Бар-Наббэрэ Шаулрэ аӀэкӀалъхьи, ахэми чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм[*] афарагъэхьыгъ.

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тетыгъо зиӀэхэм Якъубэ зэраукӀыгъэр ыкӀи Петрэ хьапсым зэрэчӀадзагъэр

1А мафэхэм пачъыхьэ Ирод[*] идзэлӀхэм чылыс зэӀукӀэм щыщхэу нэбгырэ заулэ аригъэубыти, лые араригъэхэу ыублагъ. 2Иуан ышэу Якъубэ[*] чатэкӀэ аригъэукӀыгъ[+]. 3Ар джуртхэм агу зэрэрихьырэр Ирод зелъэгъум, ащ ыуж идзэлӀхэм Петри аригъэубытыгъ. Ар зыхъугъэр Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэр ары[+]. 4Ирод Петрэ зарегъэубытым, хьапсым чӀаригъадзи, дзэм щыщхэу нэбгырэ плӀырыплӀэу купиплӀмэ ар къагъэгъунэнэу аӀэкӀилъхьагъ. ЕтӀанэ ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор зыблэкӀыкӀэ, хьыкумэшӀым ыпашъхьэ рищэнэу Ирод ыгу хэлъыгъ[+].

5Аущтэу Петрэ хьапсым чӀадзэгъагъ, ау чылыс зэӀукӀэм щыщхэр яшъыпкъэу Тхьэм ащ фелъэӀущтыгъэх[+].


МэлэӀич горэм Петрэ хьапсым къызэрэчӀищыжьыгъэр

6Пачъыхьэ Ирод Петрэ хьыкумэшӀым ыпашъхьэ зыщырищэщт мафэм ыпэрэ чэщым Петрэ ӀэхъуитӀу телъэу, дзэлӀитӀум азыфагу дэлъэу чъыещтыгъ. Пчъэм Ӏутхэу къэрэгъулэхэм хьапсыр къаухъумэщтыгъ. 7ОшӀэ-дэмышӀэу Зиусхьаным имэлэӀич а унэм къыщылъагъуи, унэр къызэпэнэфыгъ. ЫбгъукӀэ етӀыргуи, мэлэӀичым Петрэ къыгъэущыгъ.

– ПсынкӀэу тэдж! – ыӀуагъ. Петрэ ӀэхъуитӀоу телъхэр тезыгъэх[+].

8– Зыфап, уицуакъэхэри зыщылъ, – риӀуагъ мэлэӀичым Петрэ. Петрэ аущтэу ышӀыгъ. ЕтӀанэ мэлэӀичым къыриӀуагъ:

– Уищыгъын кӀыӀутелъ зыщылъэжьи, сауж уитэу къакӀо.

9Джаущтэу Петрэ мэлэӀичым ыуж итэу хьапсым къычӀэкӀыжьыгъ. Ау мэлэӀичым ышӀагъэхэр шъыпкъэмэ, мышъыпкъэмэ Петрэ ышӀэщтыгъэп, зыгорэ къыфэлъагъоу къышӀошӀыгъ. 10Апэрэ къэрэгъул купми, ятӀонэрэ къэрэгъул купми къаблэкӀхи, къэлэ дэхьапӀэм Ӏулъ гъучӀ къэлапчъэм нэсыгъэх. Къэлапчъэр ежь-ежьырэу къафызэӀукӀыгъ. Къэлапчъэм дэкӀхи, зы урамым икӀыхьагъэкӀэ зырэкӀохэ нэужым, ошӀэ-дэмышӀэу Петрэ къыгъани, мэлэӀичыр ӀукӀыжьыгъ[+].

11Петрэ зыкъызешӀэжьым, къыӀуагъ:

– Зиусхьаным имэлэӀич къыгъакӀуи, Ирод сыкъыӀэкӀихи, джурт цӀыфхэми къысэхъулӀэнэу зыфаӀорэ Ӏэегъэ пстэури симыгъэлъэгъоу, сымыкӀодэу сыкъызэригъэнэжьыгъэр джы зэрэшъыпкъэр къэсшӀагъ[+].

12Петрэ къехъулӀагъэр зыздешӀэжьым, Иуанэу МарккӀэ заджэхэрэм янэу Мерэм иунэ кӀуагъэ. ЦӀыфыбэ ащ дэжьым щызэрэугъоигъэх, Тхьэм елъэӀущтыгъэх[+]. 13Петрэ къэлапчъэм зытеом, къызэӀуихынэу Родэ зыцӀэ унэӀут пшъашъэр къыӀухьагъ. 14Петрэ ымакъэ къызешӀэжьым, гушӀом хэтэу къэлапчъэр Ӏуимыхэу унэм илъэдэжьи, Петрэ къэлапчъэм зэрэӀутыр адрэмэ ариӀуагъ.

15– КъапӀорэр пшӀэрэп, – къыраӀожьыгъ ахэмэ. Ау ыӀуагъэм пшъашъэр текӀыгъэп. Джащыгъум къаӀуагъ:

– Ар Петрэ имэлэӀичын фае. [*][+]

16Ау Петрэ къэлапчъэм зэпымыоу теощтыгъэ. Къэлапчъэр Ӏуахи, Петрэ залъэгъум, лъэшэу агъэшӀэгъуагъ. 17Заушъэфынэу Петрэ Ӏэ афишӀи, Зиусхьаным хьапсым къызэрэчӀищыжьыгъэр ахэмэ афиӀотэжьыгъ. ЕтӀанэ къыӀуагъ:

– Якъуби[*] адрэ тшыхэми хъугъэ-шӀагъэр яжъугъашӀ. Ар къызеӀом ыуж, а унэм икӀи, нэмыкӀ чӀыпӀэ горэм кӀуагъэ[+].

18Нэф къызэшъым, дзэлӀхэр гузэжъогъушхо хэфагъэхэу зэупчӀыжьыгъэх:

– Петрэ сыда къехъулӀагъэр?

19Пачъыхьэ Ирод дзэлӀхэр Петрэ лъигъэхъухи, къызамыгъотым, къэрэгъулэхэм тэрэзэу яупчӀи, а къэрэгъулэхэр аригъэукӀыгъ. Пачъыхьэ Ирод етӀанэ Иудей хэкум икӀи, къалэу КесариекӀэ ехи, ащ къыдэнагъ.


Пачъыхьэ Ирод зэрэлӀагъэр

20Пачъыхьэ Ирод Тир къалэм дэсхэмрэ Сидон къалэм[*] дэсхэмрэ губж лъэш афишӀыгъагъ. А къалэхэм адэсхэр зэгурыӀохи, пачъыхьэм дэжь къэкӀуагъэх. Пачъыхьэм фэлэжьэрэ Ӏэшъхьэтет Власт гурыӀохи, пачъыхьэр къаригъэшӀужьынэу елъэӀугъэх. Сыда пӀомэ, пачъыхьэм ихэгъэгу къикӀырэ гъомлапхъэхэр ары ахэр зэрыпсэущтыгъэхэр.

21Ирод ыгъэнэфэгъэ мафэм ипачъыхьэ щыгъынхэр щыгъхэу, пачъыхьэ тӀысыпӀэм тетӀысхьи, ахэмэ апашъхьэ къыщыгущыӀагъ.

22– Мыр цӀыф макъэп, Тхьэм ымакъ нахь, – цӀыфхэм аӀоти, джэщтыгъэх. 23Пачъыхьэ Ирод Тхьэм щытхъушхор зэрэфимышӀыгъэм пае, Тхьэм имэлэӀич горэ ардэдэм ащ къыригъауи, хьамылыухэм ашхызэ, ыпсэ хэкӀыгъ[+].

24Ау Тхьэм игущыӀэхэр нахь цӀыфыбэмэ анэсхэзэ, зыщаубгъущтыгъ[+].

25Бар-Наббэрэ Шаулрэ яӀоф заухым, Ерусалим къыдэкӀыжьхи, МарккӀэ заджэхэрэ Иуан ягъусэу Антиохие къалэм агъэзэжьыгъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Антиохием щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм Бар-Наббэрэ Шаулрэ Тхьэм фэлэжьэнхэу зэрагъэнэфагъэхэр

1Пегъымбархэри, дин гъэсакӀохэри Антиохием щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм ахэтыгъэх: Бар-Наббэ, «ШӀуцӀэкӀэ» заджэхэрэ Симон, Кириние къалэм щыщ Луцый, Манаил (ар пщы Ирод[*] дапӀугъагъ) ыкӀи Шаул[+]. 2Тхьэм елъэӀухэзэ, чэщи мафи ахэмэ анэкӀы зэхъум, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къариӀуагъ:

– Бар-Наббэрэ Шаулрэ сыкъызфяджэгъэ Ӏофым пае къысфыхэшъухых[+].

3ЕтӀанэ ахэмэ чэщи мафи занэкӀ ужым, Тхьэм елъэӀугъэх, аӀэхэри ашъхьэхэм атыралъхьи[*], яӀоф ашӀэнэу агъэкӀуагъэх.


Апостолхэм Кипр хыгъэхъунэм Тхьэм игущыӀэхэр зэрэщагъэӀущтыгъэхэр

4Бар-Наббэрэ Шаулрэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгъэкӀуагъэхэр, къалэу Селевкие[*] нэсыгъэх. Ащ къухьэм щитӀысхьэхи, Кипр хыгъэхъунэм кӀуагъэх. 5Саламин къалэм зыдахьэхэм, джуртхэм ясинэгогухэм Тхьэм игущыӀэхэр ащагъэӀущтыгъэх. Иуан ахэмэ яӀэпыӀэгъоу ягъусагъ[+].

6Хыгъэхъунэм икӀыхьагъэкӀэ Пафос къалэм[*] нэс зэкӀохэм, ушхъухьан Ӏофым пылъ джурт пегъымбар нэпцӀ горэм ӀукӀагъэх. А лӀым Бар-Иешуа ыцӀагъ[+]. 7Ар хыгъэхъунэм иӀэшъхьэтет[*] Сергый Паул игъусагъ. Сергый Паул цӀыф губзыгъагъ. Ар Тхьэм игущыӀэхэм ядэӀунэу фэягъэти, Бар-Наббэрэ Шаулрэ къаригъэщагъэх. 8Ау ушхъухьаным пылъ Елымэ (Елимэм къикӀырэр «Ушхъухьаным пылъыр» ары) Ӏэшъхьэтетыр шӀошъхъуныгъэм игъогу тыримыгъэхьаным ыуж итыгъэти, Бар-Наббэрэ Шаулрэ апэуцужьыщтыгъ. 9Ау Шаулэу ПаулкӀи заджэхэрэм[*] Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу лъэш дэдэу илъ хъугъэти, ынэхэр Елымэ тыригъэдыкъэхи, къыӀуагъ:[+]

10– О шэйтаным урикъу, о шъыпкъагъэм зэкӀэм урипый. ТхьагъэпцӀыгъэ пстэури, бзэджэгъэ пстэури угу инэу илъ. Тхьэм игъогу занкӀэхэр къуащэ пшӀынхэу упылъыным ыуж уикӀыжьыщтба? 11Джы Зиусхьаным ыӀэ къыптелъ. Заулэрэ тыгъэм инэфынэ умылъэгъоу, нэшъу ухъущт. Ардэдэм пщагъори шӀункӀыри Елымэ къыфехыгъэх. ЕтӀанэ къыкӀухьэзэ, къезыщэкӀын цӀыф горэм лъыхъущтыгъ. 12Ӏэшъхьэтетым хъугъэ-шӀагъэр зелъэгъум, шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэ. Бар-Наббэрэ Паулрэ Ӏофхэу Зиусхьаным ехьылӀагъэу Елымэ рагъашӀэхэрэр ыгъэшӀагъощтыгъэх.


Паулрэ Бар-Наббэрэ Писидие хэкум ит Антиохие къалэм зэрэкӀуагъэхэр

13ЕтӀанэ Паулрэ игъусэхэмрэ Пафос къалэм къухьэкӀэ щежьэхи, Памфилие хэкум ит Пергие къалэм кӀуагъэх. Ащ игъусэхэр Иуан къыдинэхи, Ерусалим ыгъэзэжьыгъ[+]. 14Адрэ нэбгыритӀур Пергие къалэм блэкӀхи, Писидие хэкум ит Антиохие къалэм нэсыгъэх. Шэмбэт мафэм[*] синэгогум чӀахьэхи, тӀысыгъэх. 15Тэурат хабзэм[*] итхэмрэ пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм[*] арытхэмрэ ащыщ горэхэм зяджэхэ ужым, синэгогу пащэхэм зыгорэ агъакӀуи, арарагъэӀуагъ:

– Тэ тшыхэр, мы цӀыфхэр зэрыжъугъэгушхон гущыӀэхэр шъуиӀэхэмэ, къашъуӀох[+].

16Паул къэтэджи, Ӏэ афишӀи, къыӀуагъ:

– Шъо, израиль цӀыфхэри, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэхэри, шъукъэдаӀу. 17Израиль лъэпкъым и Тхьэ тятэжъхэр къыхихыгъэх. Тэ тлъэпкъ Мысыр хэгъэгум зесым, лъэпкъышхо ышӀи, лъэкӀышхокӀэ ащ къырищыжьыгъэх[+]. 18ЕтӀанэ илъэс тӀокӀитӀо шъоф нэкӀым щигъэшхагъэх[+]. 19Ханаан хэгъэгум щыпсэурэ лъэпкъиблыр ыгъэкӀоди, ахэмэ яхэгъэгу израиль лъэпкъым иӀахь хъунэу къыфигъэнэжьыгъ[+]. 20А зэпстэур илъэс шъиплӀырэ шъэныкъорэ фэдиз хъугъэ.

– Ащ ыужым, хьыкумэшӀыхэр Тхьэм аритыгъэх, пегъымбар Самуел имафэхэм анэсыфэхэ. 21ЕтӀанэ пачъыхьэ афигъэнэфэнэу израиль цӀыфхэр Самуел елъэӀугъэх. Бен-Ямин илъэпкъ щыщэу, Кис ыкъо Шаул пачъыхьэ афэхъунэу Тхьэм аритыгъ. ЕтӀанэ илъэс тӀокӀитӀурэ ар пачъыхьагъ[+]. 22Тхьэм ар тыригъэкӀыжьи, Даутэ пачъыхьэ афишӀыгъ. Тхьэм Даутэ моущтэу шыхьат фэхъугъ[*]: «Ищай ыкъоу Даутэ сыгу зэӀурэ цӀыфэу къэзгъотыгъ. Сэ сызыфаехэр зэкӀэ ащ ыгъэцэкӀэщт»[+]. 23Мы лӀым къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщэу, израиль цӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр Исус ары, Тхьэм къафигъэкӀуагъ, ятэжъхэр къызэригъэгугъэгъагъэхэм фэдэу. 24Исус къэкӀоным ыпэкӀэ Иуан, «ШъуипсэдкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, зысэжъугъэумэхъ» ыӀозэ, зэкӀэ израиль цӀыфхэм макъэ аригъэӀугъ[+]. 25Иуан иӀоф ыухызэ, къыӀуагъ[*]: «Сэ хэтэу сышъушӀошӀыра? Шъо шъузпаплъэрэр сэрэп. Шъо шъузпаплъэрэр саужкӀэ къэкӀощт, ащ ицокъэ лъэпсхэр фэстӀэтэнхэуи сифэшъуашэп»[+].

26(Паул джыри ипсалъэ къыпидзэжьыгъ:) – Сэ сшыхэу Ибрахьим къытекӀыгъэ цӀыфхэри, шъо къышъухэтхэу нэмыкӀ цӀыфхэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэхэри, Тхьэм цӀыфхэр мыкӀодхэу къызэригъэнэжьхэрэм икъэбар къызнэсыгъэхэр тэры. 27Ерусалим дэсхэмрэ ахэмэ ятхьэматэхэмрэ цӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр зэрэ Исусыр къашӀэжьыгъэп. УкӀ ежь къытыралъхьагъ, ау аущтэу пегъымбархэм ягущыӀэхэу шэмбэт мафэ къэсми синэгогухэм ащызаджэхэрэр къагъэшъыпкъэжьыгъэх[+]. 28УкӀ Исус зыкӀытыралъхьащт Ӏоф амыгъотыгъэми, Ӏэшъхьэтет Пилат ар ыукӀынэу елъэӀущтыгъэх[+]. 29Исус ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр зэкӀэ ахэмэ загъэцакӀэ ужым, Исус игъусэхэм ихьадэ къащым къытырахыжьи, къэунэм чӀалъхьажьыгъ[+]. 30Ау Тхьэм ар лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ[+]. 31ЕтӀанэ Исус ежь игъусэхэу Галилей хэкум къикӀыгъэхэу, Ерусалим къэкӀогъагъэхэм мэфэ пчъагъэхэм къакӀоцӀ заригъэлъэгъущтыгъ. Джы ахэр ары тэ тлъэпкъ ыпашъхьэ Исус шыхьат щыфэхъухэрэр[+].

32– Джы мы къэбарышӀур тэ къышъотэӀо: Тхьэм Исус лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэмкӀэ тятэжъхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр къыгъэхъухэзэ, тэ, ахэмэ атекӀыгъэ цӀыфхэм къытфигъэшъыпкъэжьыгъ[+]. 33ЯтӀонэрэ Орэд ЛъапӀэм Тхьэм Исус къызэрэщыриӀорэм фэдэу[*]: «Оры с Къор, непэ ты сыпфэхъугъ».

34Тхьэм Исус лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэр егъашӀэми мылӀэжьыным пае, мы гущыӀэхэмкӀэ Тхьэм къыӀуагъ[*]: «СынэшӀу щыфэныгъэ лъапӀэр шъыпкъэмкӀэ шъо къышъулъызгъэӀэсыщт, Даутэ зэрэзгъэгугъэгъагъэм фэдэу»[+].

35Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм ащыщэу нэмыкӀ чӀыпӀэм зэритым фэдэу[*], «О уиӀорышӀэ ихьадэ бгъэшъущтэп»[+].

36– Сыда пӀомэ, Тхьэм игухэлъ тетэу Даутэ имафэхэм Тхьэм фэлажьэщтыгъ, етӀанэ дунаим ехыжьыгъ. Ятэжъхэм адэжь къэунэм чӀалъхьажьи, ихьади шъугъэ[+]. 37Ау Тхьэм лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэр джыри зэ лӀэжьыгъэп, ихьади шъужьыгъэп. 38Арышъ, сэ сшыхэр, мыр зэжъугъашӀэ, шъо шъуипсэкӀодшӀагъэхэр Исус къызэрэшъуфигъэгъухэрэм икъэбар къышъотэгъэӀу[+]. 39Хэти ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм ипсэкӀод пстэури ежь Исус тырехых, ау пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ псэкӀодхэр къышъутырихын ылъэкӀырэп[+]. 40Шъузфэсакъыжь, пегъымбархэм мы гущыӀэхэу къаӀуагъэхэр[*] къышъорэмыхъулӀэх:

41«ШъукъэдаӀу, шъо Тхьэм къыӀуагъэхэм нэмыплъ языххэрэр,

жъугъэшӀагъуи, шъукӀод;

сыда пӀомэ, шъо шъуимафэхэм Ӏофышхо горэ згъэцэкӀэщт.

А Ӏофышхом икъэбар зыгорэм къышъуиӀуагъэми,

шъо шъушӀошъ хъущтыгъэп».

42Паулрэ Бар-Наббэрэ синэгогум къычӀэкӀыжьхэзэ, къыкӀэлъыкӀорэ шэмбэт мафэм а Ӏофхэм атегущыӀэжьынхэу цӀыфхэр къялъэӀугъэх. 43ЗэӀукӀэр зызэбгырэкӀыжьым, джуртхэм ащыщхэу бэхэри, хымэхэу джурт хъугъэхэм ащыщхэу бэхэри Паулрэ Бар-Наббэрэ ягъусэхэу кӀощтыгъэх. ИтӀур ахэмэ адэгущыӀэхи, Тхьэм ынэшӀу къызэращифэщтым ыуж ит зэпытынхэу афагъэпытагъ[+].

44КъыкӀэлъыкӀорэ шэмбэт мафэм Тхьэм игущыӀэхэм ядэӀунхэм пае, къалэм дэс цӀыф пстэури къэнэгъэ шӀагъо щымыӀэу зэрэугъоигъэх. 45Ау джуртхэм цӀыф купышхохэр залъэгъум, шъугъоныр агу къихьи, ехъонхэзэ, Паул къыӀохэрэм апэужьыгъэх[+].

46Джащыгъум Паулрэ Бар-Наббэрэ гушхокӀэ къаӀуагъ:

– Тхьэм игущыӀэхэр ыпэ рапшӀэу шъо къышъотӀонхэ фэягъ. Ау шъо Тхьэм игущыӀэхэр щыжъугъэзыехэу, аущтэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ шъуиӀэ хъунэу зыфэжъугъэшъуашэрэп. Арышъ, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм тэ зафэтэгъазэ;[+] 47сыда пӀомэ, Тхьэм моущтэу унашъо къытфишӀыгъ[*]: «Хымэ лъэпкъхэм нэфынэ уафэхъунэу узгъэуцугъ, дунаим ыкъуапэхэм анэсыфэ, цӀыфхэр мыкӀодхэу Тхьэм къыуигъэгъэнэжьынхэм пае»[+].

48Хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм ар зызэхахым, гушӀохи, Зиусхьаным игущыӀэхэм щытхъу афашӀыгъ. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ хъунэу Тхьэм ыгъэнэфэгъэ цӀыф пстэуми шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.

49Зиусхьаным игущыӀэхэр а хэкум тыдэкӀи цӀыфхэм анэсхэу хъугъэ. 50Ау джуртхэм лъытэныгъэ зиӀэ бзылъфыгъэхэу Тхьэр зыгъэлъапӀэхэрэмрэ къалэм итхьэматэхэмрэ къызэкӀагъэплъыхьагъэх. ЕтӀанэ цӀыфхэр Паулрэ Бар-Наббэрэ атебэнэнхэу зэкӀагъэблагъэх, яхэкуи къырафыгъэх[+]. 51Паулрэ Бар-Наббэрэ алъакъохэм ателъ сапэр цӀыфхэм апашъхьэ атыраутхыпкӀыкӀыжьи, къалэу Иконие кӀуагъэх[+]. 52Ау ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм агухэм гушӀуагъорэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэрэ инэу арылъ хъугъэх[+].

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Паулрэ Бар-Наббэрэ къалэу Иконие Тхьэм игущыӀэхэр зэрэщагъэӀущтыгъэхэр

1Иконие къалэм Паулрэ Бар-Наббэрэ зынэсхэм, яхабзэ тетэу, джуртхэм ясинэгогу чӀэхьагъэх. Джуртхэмрэ алыджхэмрэ ащыщхэу бэмэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ агъэхъузэ, адэгущыӀагъэх[+]. 2Ау шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъунхэу зымыдэрэ джуртхэм хымэ лъэпкъхэм ащыщхэр зэкӀагъэплъыхьэхи, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ зэшхэм къафагъэгубжыгъэх. 3Паулрэ Бар-Наббэрэ Зиусхьаным икъэбар гушхокӀэ цӀыфхэм араӀозэ, а къалэм бэрэ щыӀагъэх. Зиусхьаными ынэшӀу щыфэным ехьылӀэгъэ КъэбарышӀур ыгъэшъыпкъэжьызэ, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къагъэлъэгъонхэуи Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ашӀэнхэуи Паулрэ Бар-Наббэрэ лъэкӀ аритыгъ[+]. 4Ау къалэм ицӀыфхэм лъэныкъуитӀоу загощыгъ. Зы купыр джуртхэм агохьагъ, адрэ купри – апостолхэм[+]. 5ЕтӀанэ хымэ лъэпкъхэм ащыщхэри, джуртхэри, ахэмэ ятхьэматэхэри ягъусэхэу зэгурыӀохи, Паулрэ Бар-Наббэрэ лые къарахынэуи мыжъохэмкӀэ къяохэзэ, къаукӀынхэуи гухэлъ ашӀыгъ. 6Паулрэ Бар-Наббэрэ ахэмэ ягухэлъ къызашӀэм, Ликаоние хэкум щыщ къалэхэу Листрэрэ Дербиерэ, ахэмэ яӀэгъо-блэгъо хэкум ылъэныкъокӀи кӀатхъужьыгъ[+]. 7А чӀыпӀэхэми КъэбарышӀур ащагъэӀугъ.


Паулрэ Бар-Наббэрэ къалэу Листрэ Тхьэм игущыӀэхэр зэрэщагъэӀущтыгъэхэр

8Листрэ къалэм лӀы сэкъат горэ дэсыгъ. Къызыхъугъэм щегъэжьагъэу ылъакъохэм атеуцон ымылъэкӀэу, егъашӀэми мызекӀошъоу щысыгъ[+]. 9Паул къыӀорэм а лӀыр едэӀущтыгъ. Паул а лӀым къызеплъым, хъужьынымкӀэ ащ шӀошъхъуныгъэ иӀэу ылъэгъугъ,[+] 10мэкъэшхокӀи къыӀуагъ:

– Зиусхьан Исус Христос ыцӀэкӀэ къыосэӀо: Къэтэджи, плъакъохэм къатеуцу. А лӀыр къызщылъэти, къыкӀухьэу ыублагъ[+].

11Паул ышӀагъэр цӀыф купышхохэм залъэгъум, мэкъэшхокӀэ Ликаоние хэкум ыбзэкӀэ[*] къаӀуагъ:

– Тхьэхэр цӀыф плъышъо яӀэу къытфехыгъэх[+].

12Бар-Наббэ ЗевскӀэ[*] еджагъэх, къэгущыӀэрэр Паул арыти, ащ ЕрмыйкӀэ[*] еджагъэх. 13Зевс иунэшхоу къалэм тӀэкӀу дэдзыгъэу щытым идин пащэ цӀыфхэм цухэр къэлапчъэм дэжь къаригъэщагъэх, танджыхэри къаригъахьыгъэх, ежьыри цӀыф купышхори фэягъэх Бар-Наббэрэ Паулрэ къурмэн афашӀынэу[+].

14Ау апостолхэу Бар-Наббэрэ Паулрэ ар зызэхахым, афамыдэу ящыгъынхэр зэӀатхъыжьхи, цӀыф купышхом хэлъадэхи, куохэзэ къаӀуагъ:[+]

15– Шъо, лӀы купыр, сыда шъушӀэхэрэр? Шъо тышъуфэдэу тэри тыцӀыф. Мы тхьэ нэпцӀхэу зишӀуагъэ къэмыкӀощтхэм шъуакӀыб афэжъугъэзэжьэу Тхьэ шъыпкъэу псаум зыфэжъугъэзэжьыным пае, КъэбарышӀур къышъотэгъэӀу. Тхьэр ары уашъори, чӀыри, хыри, ахэмэ ащыпсэурэ пстэури къэзгъэхъугъэр[+]. 16БлэкӀыгъэ лъэхъанхэм лъэпкъхэр зэкӀэри зэрэфаехэу ягъогу рыкӀонхэу фит ышӀыгъагъэх. 17Ау щытми, Тхьэм шыхьат имыӀэу зыкъыгъэнагъэп. Уашъом къикӀэу ощх къышъуфыригъэщхызэ, игъом гъажъор къышъуфигъэкӀызэ, гъомылэ шъущимыгъакӀэзэ, шъуигъэгушӀозэ шӀугъэ къышъуфишӀагъ[+].

18Паулрэ Бар-Наббэрэ аущтэу аӀозэ, къурмэн зыфарамыгъэшӀэу, цӀыф купышхор ерагъэу зэтыраӀэжьагъ.

19Ащ нэужым къалэхэу Антиохиерэ Икониерэ къарыкӀыхи, джурт куп къэкӀуагъ. Апостолхэм гушхокӀэ Тхьэм игущыӀэхэр агъэӀухэзэ, а джуртхэм цӀыфхэр апостолхэм агуагъэкӀыгъэх, моущтэу аӀозэ: «Мы лӀыхэм зи шъыпкъэ къаӀорэп, пцӀы къаусы нахь». ЕтӀанэ а джуртхэм цӀыф купышхор зэкӀагъэплъыхьи, Паул мыжъокӀэ къеохэзэ, къаукӀынэу пылъыгъэх, лӀагъэуи аӀозэ, къалэм далъэшъугъ[+]. 20Ау етӀанэ Паул игъусэхэм къызауцухьэм, ар къэтэджыжьи, а къалэми дэхьажьыгъ. ЯтӀонэрэ мафэм Бар-Наббэ игъусэу Паул къалэм Дербие кӀуагъэ.


Паулрэ Бар-Наббэрэ Сирие хэкум щыщ Антиохие къалэм зэрагъэзэжьыгъэр

21Паулрэ Бар-Наббэрэ Дербие къалэми къэбарышӀур щагъэӀузэ, цӀыфыбэхэр Исус игъогу зытырагъахьэхэ ужым, къалэхэу Листрэ, Иконие, Антиохие агъэзэжьыгъ. 22А къалэхэм ИсускӀэ шӀошъхъунгъэ зиӀэ хъугъэхэр щагъэгушхохи, шӀошъхъуныгъэм игъогу темыкӀынхэу афагъэпытэзэ араӀуагъ:

– Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ къин тщэчызэ тычӀэхьан фае[+].

23Паулрэ Бар-Наббэрэ тыдрэ чылыс зэӀукӀэм нахьыжъхэр фагъэнафэхи, Тхьэм елъэӀухэзэ, чэщи мафи анэкӀэу, ахэмэ Зиусхьанэу шӀошъхъуныгъэ зыфыряӀэ хъугъэм ынаӀэ къатыригъэтынэу фагъэзагъэх[+]. 24Ащ нэужым Писидие хэкум пхырыкӀыхи, Памфилие хэкум нэсыгъэх. 25Пергие къалэм Зиусхьаным игущыӀэхэр зыщагъэӀухэ ужым, Атталие къалэмкӀэ ехыгъэх.

26А къалэм къыдэкӀыхи, къухьэкӀэ Антиохие къалэм кӀуагъэх. Антиохиер ары чылыс зэӀукӀэм щыщхэм Паулрэ Бар-Наббэрэ джы агъэцэкӀэгъэ Ӏофым пае, Тхьэм ынэшӀу къащифэнэу зыщыфагъэзагъэр[+]. 27Паулрэ Бар-Наббэрэ Антиохием зынэсхэм, чылыс зэӀукӀэм щыщхэр аугъоихи, Тхьэм ахэмэ аригъэгъэцэкӀэгъэ Ӏоф пстэури къаӀотэжьыгъ, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъунэу Тхьэм пчъэр зэрафыӀуихыгъэри къаӀотэжьыгъ. 28ЕтӀанэ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм адэжь бэрэ щыӀэнхэу къэнагъэх.

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Апостолхэмрэ нахьыжъхэмрэ Ерусалим зэӀукӀэ зэрэщашӀыгъэр

1ЛӀы горэхэр Иудей хэкум къикӀыхи, Антиохием къакӀохи, зэшхэр агъасэхэу аублагъ, моущтэу аӀозэ:

– Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ сунэт шъуашӀын фаеу зэритым пае, сунэт шъуамышӀымэ, шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъыгъэнэжьыщтэп.

2Паулрэ Бар-Наббэрэ ахэмэ агурымыӀохэу, лъэшэу янэкъокъугъэх. Арыти, Паулрэ Бар-Наббэрэ цӀыф заулэ ягъусэу, мы Ӏофым ехьылӀагъэу Ерусалим дэс апостолхэмрэ нахьыжъхэмрэ адэжь агъэкӀонхэу зэшхэм тыраубытагъ[+]. 3Аущтэу чылыс зэӀукӀэм щыщхэр Паулрэ Бар-Наббэрэ адэкӀуатэхэзэ, гъогум тырагъэхьагъэх. Паулрэ Бар-Наббэрэ хэкухэу Финикиерэ Самариерэ пхырыкӀыгъэх. ПхырыкӀыхэзэ, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэр Тхьэм игъогу зэрэтехьагъэхэм икъэбар афаӀотэжьызэ, ашыхэр зэкӀэ инэу агъэгушӀуагъэх. 4Ерусалим зынэсхэм, чылыс зэӀукӀэм щыщхэми, апостолхэми, нахьыжъхэми ахэр рагъэблэгъагъэх. Тхьэм ахэмэ ашӀэнхэу аригъэлъэкӀыгъэ Ӏоф пстэури араӀотэжьыгъ.

5Ау шӀошъхъуныгъэ зиӀэ лӀы горэхэу диныр зылэжьырэ цӀыф купэу фарисей купкӀэ заджэхэрэм ащыщхэм къэтэджхи, къаӀуагъ:

– Хымэ лъэпкъхэм ащыщхэри сунэт шъушӀынхэ фае, пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ итхэри яжъугъэгъэцэкӀэнхэ фае.

6А Ӏофым тегущыӀэнхэу апостолхэри нахьыжъхэри зэрэугъоигъэх. 7Бэрэ зызэнэкъокъухэ ужым, Петрэ къэтэджи, адрэхэм ариӀуагъ:

– Сшыхэр, шъори шъошӀэба, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуным пае, КъэбарышӀур язгъэӀунэу блэкӀыгъэ мафэхэм Тхьэм шъо сыкъызэрэшъухихыгъэр[+]? 8ЦӀыфхэм агухэм арылъыр зышӀэрэ Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ тэ къызэрэтфыригъэхыгъэм фэдэу, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми къафыригъэхызэ, ахэр зэридэхэрэр къыгъэлъэгъуагъ[+]. 9Тэррэ ахэмрэ Тхьэм тызэхидзыгъэп, сыда пӀомэ, ахэми агухэр шӀошъхъуныгъэмкӀэ ыгъэкъэбзэжьыгъэх[+]. 10Тэри тятэжъхэми тфэмыхьыгъэ хьылъэр ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм атешъулъхьэзэ, Тхьэр жъугъэунэфыным сыда ыуж шъузыкӀитыр[+]? 11Ау ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу щыфэным игъогукӀэ тэ тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьырэр тшӀошъ мэхъу, ынэшӀу щыфэным игъогукӀэ хымэ лъэпкъхэм ащыщхэри мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьыхэрэм фэдэу[+].

12Джащыгъум зэӀукӀэгъэ цӀыф пстэуми заушъэфи, хымэ лъэпкъхэм адэжь Тхьэм Бар-Наббэрэ Паулрэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу къыщаригъэгъэлъэгъуагъэхэри, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэу щаригъэшӀагъэхэри къызэраӀотэжьырэм ядэӀугъэх. 13ЕтӀанэ ахэмэ якъэӀотэн заухым, Якъубэ[*] игущыӀэ къыублагъ:

– Сшыхэр, къасӀорэм шъукъедэӀу[+]. 14Лъэпкъэу ежь ыцӀэкӀэ зэджэщтыр Тхьэм къыхихыным пае, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм яплъынэу апэу зэрэхъугъэр Симон зэхытигъэшӀыкӀыгъ. 15Пегъымбархэм ягущыӀэхэр Петрэ къыӀуагъэхэм атефэх, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*]:

16«ЕтӀанэ къэзгъэзэжьынышъ, пачъыхьэ Даутэ иунэу зэхэуагъэр зэтезгъэуцожьыщт», – Зиусхьаным еӀо. «Зэхэкъутагъэхэри сшӀыжьынхэшъ, а унэр зэтезгъэуцожьыщт,

17дунаим ицӀыфхэу къэнагъэхэмрэ сэ сицӀыф хъунхэу сызэджэгъэ хымэ лъэпкъ пстэумрэ Зиусхьаным лъыхъунхэм пае.

18Моущтэу зыӀуагъэр Зиусхьанэу мы Ӏофхэр бэшӀагъэу цӀыфмэ язгъэшӀагъэр ары».

19Якъубэ етӀанэ къыпигъэхъожьыгъ:

– Арышъ, сэ сызэрэгугъэрэмкӀэ, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэу, Тхьэм игъогу техьэхэрэм къин атетлъхьэ хъущтэп. 20Ау цӀыфхэм афэттхын фае тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл, зинэ шӀэным, атхьэлэгъэ псэушъхьэхэм[*] ал, лъым[*] зыщадзыенэуи, ежьхэм къарашӀэнэу зыфэмыер нэмыкӀ цӀыфхэм арамышӀэнэуи;[+] 21сыда пӀомэ, пэсэрэ зэманхэм къащегъэжьагъэу пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэм итхэр къэлэ пстэуми ащызгъэӀунхэр щыӀэх, шэмбэт къэси ащ итхэм синэгогухэми ащеджэх.


Апостолхэмрэ нахьыжъхэмрэ хымэ лъэпкъхэм ащыщхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм тхылъэу афатхыгъэр

22Аущтэу чылыс зэӀукӀэр зэрэщытэу ягъусэу апостолхэмрэ нахьыжъхэмрэ тыраубытагъ ежьхэм яцӀыфхэм ащыщхэу лӀы заулэ хахынхэу, Паулрэ Бар-Наббэрэ Антиохие адагъэкӀонхэм пае. Зэшхэм ятхьэматэхэм ащыщхэу Иудэу Бар-ШаббэкӀэ заджэхэрэмрэ Силэрэ хахыгъэх[+]. 23Мыщ фэдэ тхылъи аратыгъ: «Тэ, шъушыхэу, апостолхэри, нахьыжъхэри, шъо хымэ лъэпкъхэм ащыщ тшыхэу Антиохие къалэм дэсхэми, Сирие хэкуми, Киликие хэкуми арысхэми, шӀуфэс къышъотэхыжьы.

24ЦӀыф заулэ тэ къытхэкӀи, „Сунэт шъуашӀын фае, Мусэ и Тэурат хабзэ итхэми шъуядэӀун фае“, – аӀозэ, ягущыӀэхэмкӀэ шъузэӀагъэхьагъэуи шъуагъэгумэкӀыгъэуи зэхэтхыгъ, ау тэ ахэр къэдгъэкӀуагъэхэп[+]. 25Арышъ, тэ тызэӀукӀагъ. ЛӀы заулэ тэ къыхэтхынышъ, шӀу тлъэгъурэ Бар-Наббэрэ Паулрэ ягъусэхэу къышъуфэдгъэкӀонхэу тызэгурыӀуагъ. 26ИтӀур Зиусхьанэу Исус Христос ыцӀэ фэлажьэхэзэ, апсэ еблэжьыгъэхэп. 27Аущтэу Иудэрэ Силэрэ къышъуфэтэгъакӀох. Ахэми ттхыгъэр жэдэкӀэу къыжъугурагъэӀощт. 28Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи тэри игъоу тлъытагъэ мы унашъохэу шъузэдэӀун фаехэм анэмыкӀэу, зи къышъутетымылъхьанэу:[+] 29цӀыфхэм тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл, лъым, атхьэлэгъэ псэушъхьэхэм ал, зинэ шӀэным защышъудзый. Шъо къышъуашӀэнэу шъузыфэмыери нэмыкӀ цӀыфхэм яшъумышӀ. Моущтэу шъупсэумэ, дэгъоу шъушӀэщт. Шъотхъэжь».

30Аущтэу а лӀыхэр гъогум тырагъэхьагъэх. Ахэр Антиохие зынэсхэм, чылыс зэӀукӀэм щыщхэр аугъоихи, тхылъыр аратыгъ. 31Ахэр тхылъым зеджэхэм, къэбарэу ащ итым ыгъэгушхуагъэх ыкӀи ыгъэгушӀуагъэх. 32Иудэрэ Силэрэ, ежьхэр пегъымбархэти, гущыӀабэкӀэ ашыхэм агухэр къагъэпытэхэзэ, агъэгушхуагъэх[+]. 33Ахэр тӀэкӀурэ ащ зыдэсхэм, къэзгъэкӀуагъэхэм адэжь агъэзэжьынэу ашыхэм гъогумафэкӀэ гъогум къытырагъэхьажьыгъэх. 34Ау Силэ Антиохие къыдэнэнэу тыриубытагъ, Иудэ Ерусалим ыгъэзэжьыгъ. 35Паулрэ Бар-Наббэрэ Антиохие къыдэнагъэх. НэмыкӀыбэхэм ягъусэхэу, цӀыфхэм Зиусхьаным игущыӀэхэр арагъашӀэу, къэбарышӀури арагъэӀоу, Антиохие дэсыгъэх[+].


Паулрэ Бар-Наббэрэ зэрэзэгокӀыгъэхэр

36Зы тӀэкӀу тешӀагъэу Паул Бар-Наббэ риӀуагъ:

– Тхьэм игущыӀэхэр зыщыдгъэӀугъэ къэлэ пстэуми адэс тшыхэм адэжь тэгъэгъэзэжьи, язытет зыфэдэр зэтэгъэгъэлъэгъу.

37Бар-Наббэ МарккӀэ заджэхэрэ Иуан ягъусэу зыдищэнэу фэягъ[+]. 38Ау Паул ар зыдищэныр игъоу ылъытагъэп; сыда пӀомэ, Иуан МарккӀэ заджэхэрэр Памфилие хэкум ахэмэ щагокӀи, Ӏоф адишӀэнэу адэкӀогъагъэп[+]. 39Паулрэ Бар-Наббэрэ лъэшэу зэрэзэнэкъокъугъэхэм къыхэкӀэу, зэгокӀыгъэх. Бар-Наббэ Марк зыдищи, Кипр хыгъэхъунэм къухьэкӀэ кӀуагъэ. 40Ау Паул гъусэ фэхъунэу Силэ къыхихыгъ. Ашыхэм Тхьэм ынэшӀу ахэмэ къащифэнэу зызыфагъазэ ужым, ахэр гъогум техьагъэх[+]. 41Чылыс зэӀукӀэхэм ащыщхэр агъэгушхохэзэ, Сириемрэ Киликиемрэ къакӀухьэщтыгъэх.

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


Паулрэ Силэрэ Тимофей гъусэ зэрафэхъугъэр

1Ащ нэуж Паул къалэхэу Дербие, етӀанэ Листрэ анэсыгъ. Тимофей зыцӀэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ лӀы горэ а къалэм дэсыгъ. Ащ янэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ джуртыгъ, ятэ алыджагъ[+]. 2Къалэхэу Листрэрэ Икониерэ адэс зэшхэм а лӀым лъытэныгъэ фыряӀагъ. 3Паул Тимофей зыдищэнэу фэягъ. Джуртхэу а лъэныкъом щыпсэухэрэм апае Паул Тимофей сунэт аригъэшӀыгъ[*]; сыда пӀомэ, Тимофей ятэ зэрэалыджыр зэкӀэми ашӀэщтыгъэти ары[+]. 4Къалэхэр къакӀухьэхэу, Ерусалим дэс апостолхэмрэ нахьыжъхэмрэ ашӀыгъэ унашъохэм ядэӀунхэм пае, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм а унашъохэр араӀуагъэх[+]. 5Аущтэу чылыс зэӀукӀэхэм ащыщхэм нахь шӀошъхъуныгъэшхо яӀэ хъузэ, мафэ къэс шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм япчъагъэ хахъощтыгъ[+].


Троадэ къалэм Тхьэм Паул зыгорэ къызэрэщыфигъэлъэгъуагъэр

6Паулрэ игъусэхэмрэ Асие хэкум Тхьэм игущыӀэхэр щагъэӀунхэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ фит ымышӀыхэзэ, Фригиерэ Галатиерэ яхэку зэпырыкӀыгъэх[+]. 7Мисие хэкум зынэсхэм, Битиние хэкум ихьанхэу пылъыгъэх, ау Исус ы Псэ ЛъапӀэ ихьанхэу фит ышӀыгъэхэп[+]. 8Аущтэу Мисие хэкум пхырыкӀыхи, Троадэ къалэмкӀэ[*] ехыгъэх[+]. 9Чэщым Тхьэм Паул къыфигъэлъэгъуагъ: Македоние хэкум[*] щыщ лӀы горэ ыпашъхьэ къиуцуи, къелъэӀугъ:

– Македонием къакӀуи, ӀэпыӀэгъу къытфэхъу.

10Паул ар къызэрэфэлъагъоу, КъэбарышӀур а цӀыфхэми ядгъэӀунэу Тхьэр къызэрэтэджагъэм тицыхьэ телъэу, Македоние хэкум тыкӀонэу зыдгъэхьазырыгъ[*].


Лидие зыцӀэ бзылъфыгъэр Исус игъогу зэрэтехьагъэр

11Аущтэу Троадэ къалэм къухьэкӀэ тыщежьи, занкӀэу Самофракие хыгъэхъунэм тыкӀуи, ятӀонэрэ мафэми Неапол къалэм тынэсыгъ. 12ЕтӀанэ ащ тыдэкӀи, Филиппи къалэм тыкӀуагъ. Ар Македоние хэкум щыщэу а лъэныкъом икъэлэшхуагъ. А къалэр зыгъэуцугъагъэхэр Рим къэралыгъошхом ицӀыфхэр ары. А къалэм мэфэ заулэ тыдэсыгъ[+].

13Шэмбэт мафэм къалэм тыдэкӀи, псыхъом тыкӀуагъ. Ащ дэжьым цӀыфхэр Тхьэм зыщелъэӀурэ чӀыпӀэ щыдгъотыщт тӀуи, тытӀыси, зэрэугъоигъэ бзылъфыгъэмэ тадэгущыӀагъ. 14Бзылъфыгъэ горэ, Лидие ыцӀэу, къэдаӀощтыгъ. Ар Тиатирэ къалэм щыщэу, шэкӀ плъыжь чӀэпцӀэ лъапӀэр зыщэхэрэм ащыщыгъ. Ар Тхьэр зыгъэлъэпӀэрэ бзылъфыгъэу къычӀэкӀыгъ. Паул къыӀохэрэм ыгу етыгъэу ядэӀунэу Зиусхьаным ащ ыгу зэӀуихыгъ[+]. 15Ари ащ иунэ исхэри тыумэхъыгъэх. Зытэумэхъхэм, бзылъфыгъэр къытэлъэӀуи, къыӀуагъ:

– ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм сащыщэу шъолъытэмэ, сиунэ шъуисынэу шъукъеблагъ. Аущтэу ыӀозэ, тыкъыгъэнагъ[+].


Паулрэ Силэрэ къалэу Филиппи хьапсым зэрэщычӀадзагъэхэр

16Мафэ горэм цӀыфхэр Тхьэм зыщелъэӀурэ чӀыпӀэм тыкӀозэ, джынапцӀэ зыхэсэу, къэхъущт-къэшӀэщт Ӏофхэр къэзыӀон зылъэкӀырэ унэӀут пшъашъэ горэ къытӀукӀагъ. Къэхъущт-къэшӀэщтхэр къыӀохэзэ, итхьэматэхэм ахъщабэ къафигъахъэщтыгъ. 17А пшъашъэр Паулрэ тэррэ тауж имыкӀэу, кууозэ моущтэу ыӀощтыгъ:

– Мы лӀыхэр Тхьэу анахь Лъагэм илӀыкӀох. ШъумыкӀодэу, Тхьэм шъукъызэригъэнэжьырэ гъогур мыхэмэ къышъуагъэӀу[+].

18Джаущтэу мэфэ пчъагъэрэ пшъашъэр ауж итыгъ. ЕтӀанэ Паул губжи, зыкъызэригъэзэкӀи, джынапцӀэм риӀуагъ:

– Исус Христос ыцӀэкӀэ мы пшъашъэм ухэкӀынэу унашъо къыпфэсэшӀы. Ардэдэм джынапцӀэр пшъашъэм хэкӀыжьыгъ[+].

19Ахъщэ къэкӀуапӀэу зыщыгугъыхэрэр зэрэщымыӀэжьыр пшъашъэм итхьэматэхэм залъэгъум, Паулрэ Силэрэ аубытхи, къалэм изэхэхьапӀэм тетыгъо зиӀэхэм апашъхьэ кӀуачӀэкӀэ ралъэшъуагъэх. 20Ӏэшъхьэтетхэм апашъхьэ зыращэхэм, моущтэу къаӀуагъ:

– Мы лӀыхэр джуртых. Тикъалэ инэу зэӀагъахьэ. 21Тэ Рим къэралыгъошхом ицӀыфхэм хабзэхэу зетымыхьапхъэхэри тымышӀапхъэхэри мы лӀыхэм агъэӀух[+].

22ЦӀыф купышхор ахэмэ ягъусэу Паулрэ Силэрэ атебэнагъэх. Ӏэшъхьэтетхэм Паулрэ Силэрэ ящыгъынхэр зэӀатхъыхи, къамыщкӀэ яонхэу дзэлӀхэм унашъо афашӀыгъ[+]. 23Утыныбэ зарах ужым, хьапсым чӀадзагъэх. Хьапс къэрэгъулэми афэсакъыпэу ыухъумэнхэу унашъо фашӀыгъ. 24Аущтэу унашъо зыфашӀым, къэрэгъулэм ахэр хьапсым иунэ кӀоцӀ дэдэм чӀидзэхи, алъакъохэри пкъэум рипхыгъ[+].

25Чэщныкъом Паулрэ Силэрэ Тхьэм елъэӀущтыгъэх, тхьэщытхъу орэдхэри къаӀощтыгъ. Адрэ хьапсчӀэсхэри ахэмэ ядэӀущтыгъэх[+]. 26ОшӀэ-дэмышӀэу хьапсым ылъапсэхэр хъыехэзэ, чӀыгур лъэшэу къэсысыгъ. Ардэдэм хьапсым ипчъэхэр зэкӀэ къызэӀукӀыгъэх. ГъучӀ лъэхъухэу хьапсчӀэсхэм ателъыгъэхэри зэкӀэ атезыгъэх[+]. 27Хьапс къэрэгъулэр къэущи, хьапсым ипчъэхэр зэӀухыгъэхэу зелъэгъум, хьапсчӀэсхэр хэхьажьыгъэхэу ыӀуи, ичатэ къырихыгъ, зиукӀыжь шӀоигъоу[+]. 28Ау Паул мэкъэшхокӀэ къэкууи, къыӀуагъ:

– Лые зэмыхыжь! Тэ зэкӀэми мыщ тыщыӀ!

29ЕтӀанэ хьапс къэрэгъулэм остыгъэ нэфынэ къаригъэхьи, хьапсым чӀэлъади, Паулрэ Силэрэ апашъхьэ кӀэзэзэу зыщыридзыхыгъ[+]. 30ЕтӀанэ хьапсым чӀищыхи, моущтэу къыӀуагъ:

– Шъо, тхьэматэхэр, сымыкӀодэу Тхьэм сыкъыгъэнэжьыным пае, сыда сшӀэн фаер[+]?

31– Зиусхьан ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зигъаӀи, ори уиунагъуи шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъыгъэнэжьыщт, – къаӀожьыгъ ахэмэ[+].

32ЕтӀанэ Паулрэ Силэрэ хьапс къэрэгъулэми, ащ иунэ ис пстэуми Зиусхьаным игущыӀэхэр араӀотагъэх. 33Чэщым а сыхьат дэдэм хьапс къэрэгъулэм Паулрэ Силэрэ унэ горэм рищэхи, яуӀагъэхэр афитхьакӀыгъ. Ащ лъыпытэу ежьыри иунагъо ис пстэуми зарагъэумэхъыгъ[+]. 34Ащ нэужым хьапс къэрэгъулэм ахэр ежь иунэ рищэхи, Ӏанэ къафызэӀуихыгъ. ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ зэрэхъугъэм пае, ежьыри иунагъуи гушӀуагъэх[+].

35Нэф къызэшъым, Ӏэшъхьэтетхэм яӀофтабгэхэм «Мы лӀыхэр тӀупщыжьых» раӀонэу хьапс къэрэгъулэм дэжь агъэкӀуагъэх. 36Хьапс къэрэгъулэм а къэбарыр Паул къыриӀуагъ:

– Ӏэшъхьэтетхэм шъуатӀупщыжьынэу яӀофтабгэхэр къагъэкӀуагъэх. Арышъ, джы шъучӀэкӀыжь. Гъогумафэх.

37– Тэ рим цӀыфхэм[*] тащыщми, хьыкумэшӀым ыпашъхьэ тырамыщэу, цӀыфмэ алъэгъоу къамыщкӀэ къытаохи, хьапсым тычӀадзагъ, – ариӀожьыгъ Паул. – Джы шъэфэу татӀупщыжьы ара? Хьау, ар хъущтэп! Ежьхэр къэрэкӀохи, тыкъычӀарэщыжь![+]

38Ӏофтабгэхэм а гущыӀэхэр Ӏэшъхьэтетмэ араӀотэжьыгъ. Паулрэ Силэрэ Рим къэралыгъошхом ицӀыфхэм зэращыщхэр Ӏэшъхьэтетмэ зызэхахым, щынагъэх. 39Ахэр къакӀохи, «Губгъэн къытфэшъумылъэгъу» аӀуи, хьапсым къычӀащыжьхи, къалэм дэкӀыжьынхэу къялъэӀугъэх[+]. 40Паулрэ Силэрэ хьапсым къызычӀэкӀыжьхэм, Лидие иунэ кӀуагъэх. Ащ дэжьым зэшхэр щалъэгъухи, агъэгушхуагъэх. ЕтӀанэ къалэм дэкӀыжьыгъэх[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Фессалоникэ къалэм ицӀыфхэм Паулрэ игъусэхэмрэ къин зэрарагъэщэчыгъэр

1Паулрэ игъусэхэмрэ Амфипол къалэмрэ Аполлоние къалэмрэ къаблэкӀхи, Фессалоникэ къалэм къэкӀуагъэх. Джуртхэм а къалэм синэгогу щыряӀагъ[+]. 2Паул ихабзэ тетэу ахэмэ адэжь синэгогум чӀахьи, зэкӀэлъыкӀорэ шэмбэт мэфищым Тхьэм игущыӀэ тхыгъэмэ ащыщ къафеджэзэ, янэкъокъугъ[+]. 3Христос къин ыщэчынышъ, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьын зэрэфэягъэр зэхаригъэшӀыкӀызэ, къафигъэшъыпкъэжьыгъ.

– Исусэу зикъэбар сэ къышъозгъэӀурэр Христос ары, – ариӀуагъ Паул[+]. 4Джуртхэм ащыщхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуи, Паулрэ Силэрэ гъусэ къафэхъугъэх. Ащ нэмыкӀэу Тхьэр зыгъэлъапӀэрэ алыджхэм ащыщхэу бэхэми, зэлъашӀэрэ бзылъфыгъэмэ ащыщхэу бэхэми шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.

5Ау шӀошъхъуныгъэ зиӀэ мыхъугъэ джуртхэр мэшъугъохэти, цӀыф зэхэхьапӀэм къырамыдзэрэ хъулъфыгъэхэр къыщагъотхи, цӀыф купышхо аугъоий, къалэр къагъэбырсырыгъ. ЕтӀанэ Иасон иунэ Ӏулъадэхи, Паулрэ Силэрэ къыращынхэшъ, цӀыфхэм апашъхьэ къыращэнхэу ауж итыгъэх[+]. 6Ахэр замыгъотхэм, Иасонрэ зэш заулэ къалэм итхьэматэхэм апашъхьэ ралъашъохи, куохэзэ, моущтэу аӀуагъ:

– Дунаир зэкӀэ зэӀэзгъэхьэрэ цӀыфхэр мыщи къэкӀуагъэх. 7Иасон ахэр иунэ ригъэблэгъагъэх. «НэмыкӀ пачъыхьэу Исус зыцӀэр щыӀ» аӀозэ, Кайсарым иунашъохэм апэуцужьых[+].

8Ахэмэ аущтэу аӀозэ, а гущыӀэхэр зэхэзыхыгъэ цӀыф купышхомрэ къалэм итхьэматэхэмрэ къагъэбырсырыгъэх. 9Ащ нэужым къалэм итхьэматэхэм Иасонрэ игъусэхэмрэ шэсы ахъщэр къаӀахи, атӀупщыжьыгъэх.


Берие къалэм ицӀыфхэм ащыщхэу бэхэр Исус игъогу зэрэтехьагъэхэр

10Чэщ зэрэхъоу, зэшхэм Паулрэ Силэрэ Берие къалэм агъэкӀуагъэх. Ахэр зынэсхэм, джуртхэм ясинэгогу чӀэхьагъэх. 11Фессалоникэ къалэм дэсхэм анахьи Берие къалэм дэсхэм нахь шъыпкъагъэ яӀагъ. Тхьэм игущыӀэхэр ягуапэу аштагъэх. Паул къыӀуагъэхэр Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэм атефэхэмэ алъэгъуным пае, мафэ къэс Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм ахэплъыхьэщтыгъэх. 12Джуртхэм ащыщхэу бэхэми, лъытэныгъэ зиӀэ алыдж бзылъфыгъэхэмрэ хъулъфыгъэхэмрэ ащыщ купхэми шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.

13Паул Берие къалэми Тхьэм игущыӀэхэр зэрэщигъэӀурэр Фессалоникэ щыщ джуртхэм зашӀэм, ащ къакӀохи, цӀыф купышхор зэкӀагъэплъыхьагъ ыкӀи агъэбырсырыгъ. 14Ардэдэм зэшхэм Паул хыӀушъом агъэкӀуагъ, ау Силэрэ Тимофейрэ Берие къалэм къыдэнагъэх. 15Паул зыгъэкӀуатэхэрэр къалэу Афинэ дынэсыгъэх. Силэрэ Тимофейрэ ыдэжь шӀэхэу къэкӀонхэу Паул зыщагъэхэм унашъо зафешӀым, ахэмэ агъэзэжьыгъ.


Паул къалэм дэс цӀыфхэм апашъхьэ къызэрэщыгущыӀагъэр

16Паул къалэу Афинэ Силэрэ Тимофейрэ щапаплъэзэ, тхьэ нэпцӀ сурэтхэр къалэм дизэу зелъэгъум, ыгу къеуагъ[+]. 17Аущтэу Паул джуртхэмрэ Тхьэр зыгъэлъапӀэхэрэмрэ синэгогум гущыӀэгъу афэхъузэ щянэкъокъущтыгъ, мафэ къэс зэхэхьапӀэм цӀыфхэу щызэӀукӀэхэрэм щянэкъокъущтыгъ. 18Философхэу эпикурейхэмрэ[*] стоикхэмрэ[*] ащыщхэу зы куп Паул къенэкъокъоу ыублагъ.

– Сыда къыӀонэу мы шъхьаубатэр зыфаер? – аӀуагъ заулэмэ.

– Мы лӀым хымэ тхьэхэм якъэбар зэрехьэ, – аӀуагъ адрэхэм. Аущтэу зыкӀаӀуагъэр Паул Исус ехьылӀэгъэ КъэбарышӀумрэ лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэм[*] ехьылӀэгъэ КъэбарышӀумрэ зэраригъэӀущтыгъэхэр ары.

19ЕтӀанэ а философхэм Ареопаг[*] Ӏуашъхьэм щызэӀукӀэрэ хасэм дэжь Паул зыдащи, къыраӀуагъ:

– КъэбарыкӀэхэу о цӀыфхэм ябгъашӀэхэрэр зэхэтэбгъэшӀыкӀынха[+]? 20Сыда пӀомэ, гущыӀэ гъэшӀэгъонхэр ттхьакӀумэхэм о къареогъадзэх. Ахэмэ къарыкӀырэр тшӀэ тшӀоигъу.

21Афинэ къалэм щыщ пстэуми, хымэхэу ащ дэсхэми къэбарыкӀэхэр къаӀонхэмрэ ядэӀунхэмрэ нэмыкӀыкӀэ мафэхэр агъакӀощтыгъэхэп.

22ЕтӀанэ Паул Ареопаг Ӏуашъхьэм щызэӀукӀэрэ хасэм ыпашъхьэ къиуцуи, моущтэу къыӀуагъ:

– Шъо, Афинэ лӀыхэр! Лъэныкъо пстэумкӀэ шъо тхьэ Ӏаджыхэр инэу жъугъэлъапӀэхэу сэлъэгъу; 23сыда пӀомэ, къэскӀухьэзэ, шъуитхьэлъэӀупӀэхэм сызяплъым, моущтэу зытетхэгъэ къурмэншӀыпӀэ[*] горэ къэзгъотыгъ: «ТымышӀэрэ Тхьэм пае». Джа шъо шъумышӀэрэ Тхьэу жъугъэлъапӀэрэм икъэбар ары шъо къышъозгъэӀурэр.

24– Тхьэу дунаири дунаим тетхэри къэзгъэшӀыгъэр уашъоми чӀылъэми я Зиусхьан. Ар цӀыфхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ тхьэлъэӀупӀэ унэшхохэм арысэп[+]. 25Ащ щыкӀагъэ горэ иӀэм фэдэу, цӀыфхэр ӀэкӀэ фэлэжьэнхэу ищыкӀагъэп. Ежьыр ары псэ зыхэт пстэури щызгъаӀэрэри, жьы къязгъащэрэри, ящыкӀэгъэ пстэури къязытырэри[+]. 26Тхьэм зы цӀыф закъом цӀыф лъэпкъ пстэури къытыригъэкӀыгъ, дунаим тыдэкӀи щыпсэунхэм пае. Ятетыгъохэмрэ япсэупӀэхэмрэ гъунэу афэхъущтхэр къыгъэнэфагъ[+]. 27Тхьэм цӀыфхэр къызфигъэхъугъэр ежь лъыхъухэзэ, Ӏэбэ-лъабэхэзэ, зыгорэущтэу къагъотыныр ары. 28Ау щытми, Тхьэр тэ хэти тпэчыжьэп.[*] «Тэ тырибын», шъо шъуитхакӀохэм[*] ащыщ заулэхэм къызэраӀуагъэм фэдэу.

29– Арышъ, Тхьэм тызэрибыным пае, цӀыфхэм яӀэпэӀэсагъэрэ яакъылыгъэрэкӀэ ашӀыгъэхэу дышъэм, тыжьыным, мыжъом ахашӀыкӀыгъэхэм Тхьэр афэдгъадэ хъущтэп. 30БлэкӀыгъэ лъэхъанхэм цӀыфмэ шӀэныгъэ зямыӀэм, Тхьэр наекӀэ ахэмэ къяплъыгъагъэп, ау джы цӀыф пстэури, тыдэ щыӀэхэми, япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьынхэу унашъо къафешӀы;[+] 31сыда пӀомэ, Тхьэм зы мафэ къыгъэнэфагъ. А мафэм Тхьэм ежь ыгъэнэфэгъэ лӀым иӀэмыркӀэ дунаим ицӀыф пстэуми шъыпкъагъэкӀэ хьыкум атыришӀыхьащт. Ащ фэдэу зэрэхъущтыр Тхьэм цӀыф пстэуми къафигъэшъыпкъэжьыгъ а лӀыр лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэмкӀэ[+].

32ЛӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэм икъэбар Паул къыӀоу зызэхахым, зы куп Паул дэхьащхыгъ, ау адрэ купым ыӀуагъ:

– О къэбарэу къэпӀуатэрэм етӀанэ тедэӀущт.

33Аущтэу Паул ахэмэ ахэкӀыжьыгъ. 34Ау цӀыф заули Паул гъусэ фэхъуи, шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ. Ареопаг Ӏуашъхьэм щызэӀукӀэрэ хасэм щыщ Дионисый, Дамар зыцӀэ бзылъфыгъэ гори, анэмыкӀхэри а шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм ащыщыгъэх.

#### ЯПШӀЫКӀОЕНЭРЭШЪХЬ


Коринф къалэм Тхьэм игущыӀэхэр Паул зэрэщигъэӀущтыгъэхэр

1Ащ нэужым Паул Афинэ къалэм дэкӀыжьи, Коринф къалэм кӀуагъэ. 2Паул а къалэм Акилэ зыцӀэ джурт горэу, Понт хэкум къыщыхъугъэр къыщигъоти, зыӀуигъэкӀагъ. Ежьыррэ ишъхьэгъусэ Прискиллэрэ Италие хэгъэгум къикӀыгъэкӀагъэх; сыда пӀомэ, Кайсар Клаудый[*] джуртхэр зэкӀэ Рим къэлэшхом дэкӀыжьынхэу унашъо афишӀыгъагъ. Паул Акилэрэ Прискиллэрэ адэжь кӀуагъэ[+]. 3Ясэнэхьэтхэр зэрэзэфэдэм къыхэкӀэу, Паул ахэмэ адэжь къэнагъэу адэлажьэщтыгъ. Ахэмэ ясэнэхьат чэтэнгъэӀэгъэ шӀыныр арыгъэ. 4Шэмбэт мафэ къэс Паул къыӀохэрэр джуртхэмрэ алыджхэмрэ ашӀошъ ыгъэхъуным ыуж итэу, синэгогум щянэкъокъущтыгъ[+].

5Силэрэ Тимофейрэ Македоние хэкум къикӀыхи, къызэкӀохэм, Паул ыгу етыгъэу Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфмэ ариӀотэным пылъзэ, Исус зэрэ Христосыр джуртмэ апашъхьэ къыщиушыхьатыщтыгъ[+]. 6Ау джуртхэр Паул пэуцужьхи, зехъонхэм, ищыгъынхэр ахэмэ апашъхьэ щиутхыпкӀыхи, моущтэу ариӀуагъ:

– Шъо шъулъы шъушъхьэ къытерэфэжь! Сэ лажьэ сиӀэп. Джы щегъэжьагъэу хымэ лъэпкъхэм зафэзгъэзэщт[+].

7Аущтэу Паул синэгогум къычӀэкӀыжьи, Тхьэр зыгъэлъэпӀэрэ лӀэу Иуст иунэ кӀуагъэ. Ащ иунэ синэгогум бгъодэтыгъ. 8Синэгогум ипащэу Крисп, зэкӀэ иунагъо игъусэу, ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэ. Коринф къалэм дэсхэу Паул едэӀухэрэм ащыщхэу цӀыфыбэми шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуи, зырагъэумэхъыгъ[+].

9Чэщ горэм Зиусхьаным Паул зыкъыригъэлъэгъуи, къыриӀуагъ:

– Умыщын, зымыушъэфэу, гущыӀэ зэпыт, 10сыда пӀомэ, сэ сыуигъусэщт. О лые къыуихынэу зыми ыӀэ къыбнэсыщтэп. Сэ сицӀыфхэм ащыщыбэ мы къалэм дэс.

11Аущтэу Паул цӀыфхэм Тхьэм игущыӀэхэр аригъашӀэхэзэ, илъэсырэ ныкъорэ а къалэм дэсыгъ.

12Галлион[*] Ахаие хэкум иӀэшъхьэтет зэхъум, джуртхэр зэгъусэ хъухи, Паул тебанэхи, хьыкумэшӀым ыпашъхьэ ращагъ.

13– Хабзэм иунашъо темытэу Тхьэр агъэлъэпӀэнэу мы лӀым цӀыфхэм арегъашӀэ, – къаӀуагъ ахэмэ.

14Паул къэгущыӀэнэу къызщыригъэжьэщтым, Галлион джуртхэм ариӀуагъ:

– Шъо, джуртхэр, мы лӀым мыхъун горэ е бзэджагъэ горэ ышӀагъэмэ, сигуапэу сышъодэӀущтыгъ. 15Ау джы гущыӀэхэмкӀи, цӀэхэмкӀи, шъуи Тэурат хабзэкӀи шъузэрэзэнэкъокъурэм пае, шъор-шъорэу мы Ӏофым шъухаплъ. Сэ мы Ӏофым хьыкум тесшӀыхьанэу сыфаеп[+].

16Ащ нэужым Галлион ахэр хьыкумэшӀ унэм къычӀигъэкӀыжьыгъэх. 17ЕтӀанэ зэкӀэ ахэмэ синэгогум ипащэу Сосфен аубыти, хьыкумэшӀ унэм ипчъэӀупэ щеуагъэх. Ау Галлион ащ ынаӀэ тыридзагъэп.


Паул Сирие хэкум щыщ Антиохие къалэм зэригъэзэжьыгъэр

18Паул Коринф къалэм мэфэ пчъагъэрэ дэсыгъ. ЕтӀанэ зэшхэм аӀапэ ыубытыжьи, Прискиллэрэ Акилэрэ игъусэхэу, Сирие хэкум кӀонэу къухьэ горэм итӀысхьагъ. Кенхрей къалэм[*] Паул ышъхьэ джашъоу щаригъэупсыгъ; сыда пӀомэ, тхьэрыӀо ышӀыгъагъэти ары[*][+]. 19Ефес къалэм къызынэсхэм, Паул Прискиллэрэ Акилэрэ къыгъанэхи, синэгогум чӀахьи, джуртхэм гущыӀэгъу афэхъузэ щянэкъокъугъ[+]. 20Паул ахэмэ адэжь нахь баӀорэ щыӀэнэу къызелъэӀухэм, ыдагъэп. 21Ау ежьэжьынэу аӀапэ зеубытыжьым, ариӀуагъ:

– КъэкӀощт мэфэкӀ мэфэшхом Ерусалим сыщыӀэн фае, ау Тхьэм ыӀомэ, шъуадэжь къэзгъэзэжьыщт. ЕтӀанэ Ефес къалэм къухьэкӀэ щежьэжьыгъ[+].

22Кесарие къалэм зынэсым, ЕрусалимкӀэ дэкӀоягъ. Чылыс зэӀукӀэм щыщхэм шӀуфэс арихи, етӀанэ Антиохие къалэмкӀэ ехыгъ. 23Зы тӀэкӀурэ Антиохием зыдэс нэужым, Паул гъогум техьажьи, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми агухэр ыгъэпытэхэзэ, зэкӀэлъыкӀоу Галатиерэ Фригиерэ яхэку къыкӀухьагъ[+].


Тхьэм игущыӀэхэр Аполлос Ефес къалэм зэрэщигъэӀущтыгъэхэр

24А мафэхэм Александрие къалэм щыщэу, Аполлос зыцӀэ джурт горэ Ефес къэкӀуагъ. Ар жэшӀуагъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэмкӀи шӀэныгъэшхо иӀагъ[+]. 25Зиусхьаным игъогу икъэбар ащ рагъэшӀэгъагъ. Ыгу етыгъэу къэгущыӀэзэ, шъыпкъэм тетэу Исус икъэбар цӀыфхэм аригъашӀэщтыгъ. Ау щытми, умэхъыныгъэу Иуан зигугъу ышӀыщтыгъэм нэмыкӀ[*] умэхъыныгъэр зэрэщыӀэр ышӀэщтыгъэп[+]. 26Ар гушхокӀэ синэгогум къыщыгущыӀэу ригъэжьагъ. Прискиллэрэ Акилэрэ Аполлос къэгущыӀэу зызэхахым, яунэ ащи, Зиусхьаным игъогу икъэбар нахь дэгъоу гурагъэӀуагъ[+].

27Аполлос Ахаие хэкум кӀонэу гухэлъ зешӀым, зэшхэм а къалэм дэс шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм тхылъ афатхыгъ, «Аполлос къызыкӀокӀэ ежъугъэблагъ» аӀозэ. Аполлос ащ зынэсым, Тхьэм ынэшӀу къызэращифагъэм пае, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм инэу адэӀэпыӀэщтыгъ[+]. 28Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэмкӀэ Исус зэрэ Христосыр къафигъэшъыпкъэжьызэ, гущыӀэ лъэшхэмкӀэ цӀыфхэм апашъхьэ джуртхэм щатекӀуагъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм игущыӀэхэр Паул Ефес къалэм зэрэщигъэӀущтыгъэхэр

1Коринф къалэм Аполлос щыӀэ зэхъум, Паул ыпшъэрэ хэкухэм апхырыкӀи, Ефес къалэм[*] нэсыгъ. Ащ ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ нэбгырэ куп къыщигъоти, яупчӀыгъ:[+]

2– ШӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэхъум, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм арылъ хъугъа?

– Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ щыӀэуи тэ зэхэтхыгъэп, – къыраӀожьыгъ ахэмэ.

3– Сыд умэхъыныгъа[*] шъузэраумэхъыгъэр? – яупчӀыгъ Паул.

– Умэхъыныгъэу Иуан зигугъу ышӀыгъэр ары, – къаӀожьыгъ ахэмэ[+].

4– ЗипсэкӀодхэм афыкӀэгъожьыгъэхэр Иуан ыумэхъыщтыгъэх, – къыӀуагъ Паул. – Иуан ежь ыуж къэкӀощтымкӀэ, Христос ИсускӀэ цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэн фаеу ариӀуагъ[+].

5Ар зызэхахым, Зиусхьан Исус ыцӀэкӀэ зарагъэумэхъыгъ[+]. 6Паул ыӀэхэр затырелъхьэм, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къафехи, амышӀэрэ бзэхэмкӀэ къэгущыӀагъэх. Тхьэм игущыӀэхэри ахэмэ агухэм къарилъхьэхи, ахэр къаригъэӀуагъэх[+]. 7Купыр нэбгырэ пшӀыкӀутӀу фэдиз хъущтыгъэ.

8ЕтӀанэ Паул синэгогум чӀахьи, цӀыфхэм гушхокӀэ янэкъокъузэ, ашӀошъ ыгъэхъузэ, Тхьэм и Тетыгъошхо икъэбар мэзищэ аригъэӀущтыгъ[+]. 9Ау зы куп къаигъагъэкӀэ зекӀуагъэ, цӀыфхэм апашъхьэ Зиусхьаным игъогу ӀаекӀэ щытегущыӀэу, шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъуныр ыдагъэп. Джащыгъум Паул ахэмэ къахэкӀыжьи, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр къахищыжьыгъэх, мафэ къэси Тиранн иеджапӀэ Тхьэм игущыӀэхэр щигъэӀущтыгъ. 10Асие хэкум ис алыджхэри джуртхэри зэкӀэ Зиусхьанэу Исус ехьылӀэгъэ КъэбарышӀум ригъэдэӀухэзэ, Паул илъэситӀо ыкъудыигъ.


ДжынапцӀэхэр цӀыфхэм ахафынхэм Скевэ ыкъохэр зэрэпылъыгъэхэр

11Тхьэм Паул Ӏофышхо гъэшӀэгъон дэдэхэр ышӀэнхэу ригъэлъэкӀыщтыгъ. 12Паул ыкӀышъо нэсыгъэ ӀэплъэкӀхэри кӀыӀутелъхэри сымаджэхэм атыралъхьащтыгъэх. ЗатыралъхьэхэкӀэ, ахэр хъужьыщтыгъэх, ахэс джынапцӀэхэри ахэкӀыжьыщтыгъэх[+].

13Ау джурт купэу цӀыфхэм джынапцӀэхэр ахэзыфыхэу къэзыкӀухьэщтыгъэхэм Исус ыцӀэ къаӀозэ, джынапцӀэхэр цӀыфхэм ахафыным пылъыгъэх.

– Исусэу зикъэбар Паул ыгъэӀурэм ыцӀэкӀэ мы цӀыфым шъухэкӀынэу унашъо къышъуфэсэшӀы, – аӀощтыгъ ахэмэ[+].

14Джурт дин пэщэшхоу Скевэ ыкъуибли аущтэу ашӀыщтыгъ.

15– Исус сэшӀэ, Паул икъэбари зэхэсхыгъ, ау шъо хэт шъущыщ? – пэгъокӀ упчӀэ къаритыжьыгъ джынэпцӀэ Ӏаем[+]. 16ЕтӀанэ джынапцӀэр зыхэс цӀыфыр атебани, зэкӀэми атекӀуагъ. Ахэмэ лыешхо зэрарихыгъэм пае, пцӀанэхэу, уӀагъэхэу унэм ичъыжьыгъэх.

17Мы къэбарыр зэкӀэ Ефес дэс алыджхэми джуртхэми зызэхахым, зэкӀэри щынэгъошхом хэфагъэх. Джаущтэу Зиусхьан Исус ыцӀэ щытхъу фашӀыщтыгъ. 18ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм ащыщыбэхэр къакӀохэзэ, цӀыфмэ зэхахэу бзэджагъэу ашӀагъэхэм яуцолӀэжьыщтыгъэх[+]. 19Ушхъухьаным хэт цӀыф Ӏаджыми ятхылъхэр къаугъоихи, цӀыф пстэумэ апашъхьэ щагъэстыгъэх. А тхылъхэм ауасэхэр залъытэхэм, тыжьын ахъщэ[*] мин шъэныкъо хъугъэ. 20Аущтэу Зиусхьаным игущыӀэхэр цӀыф нахьыбэхэм анэсэу, инэу зыщаубгъущтыгъ[+].


Ефес къалэм дэсхэм бырсырышхо зэрашӀыгъэр

21Мы Ӏофхэр зэкӀэ къызэхъухэ ужым, Паул хэкухэу Македониерэ[*] Ахаиерэ[*] апхырыкӀынышъ, Ерусалим кӀонэу ыгу риубытагъ.

– Ерусалим сызыкӀуахэкӀэ, Рим къэлэшхоми сыкӀон фае, – ыӀуагъ[+]. 22Паул иӀэпыӀэгъухэм ащыщэу нэбгыритӀу, Тимофейрэ Эрастрэ, Македоние хэкум ежь ыпэ ыгъэкӀуагъэх. Ежь Асие хэкум охътэ кӀэкӀыкӀэ къэнагъ[+].

23А мафэхэм Зиусхьаным игъогу пае бырсырышхо къэхъугъ. 24Сыда пӀомэ, Димитрый зыцӀэ тыжьынашӀэ горэ а къалэм дэсыгъ. Артемидэ[*] зыфаӀорэ бзылъфыгъэ тхьэ нэпцӀым итхьэлъэӀупӀэ унэ цӀыкӀужъыехэр тыжьыным хишӀыкӀыхэзэ, адрэ тыжьынашӀэмэ федабэ Димитрый къафихьыщтыгъ. 25Димитрый а тыжьынашӀэхэри ащ фэдэ ӀэшӀагъэ Ӏоф зиӀэхэри ыугъоихи, моущтэу къыӀуагъ:

– Тиныбджэгъухэр, мы Ӏофым тибаиныгъэ къызэрэхэкӀырэр шъошӀэ. 26Ефес къалэм имызакъоу, Асие хэкум нахьыбэрэми, «ЦӀыфхэм ӀэкӀэ ашӀыгъэхэр тхьэ шъыпкъэхэп» ыӀозэ, цӀыфыбэхэм ашӀошъ ыгъэхъузэ, мы Паул зэрэщигъэгъощагъэхэр шъолъэгъу, зэхэшъохы. 27Тэ тиӀэшӀэгъэ Ӏофыр цӀыфхэм зэрэзэрамыпэсыщтым изакъоп щынагъор, Артемидэ бзылъфыгъэ тхьэшхом итхьэлъэӀупӀэ унэшхоуи пхъатэ зэрэпамыхьыжьыщтри, зэкӀэ Асие хэкуми зэрэдунаеуи щыдгъэлъэпӀэрэ Артемидэ ищытхъушхо зэрэкӀодыжьыщтри ары щынагъор.

28Ар зызэхахым, ахэр лъэшэу губжи, куощтыгъэх:

– Ефес къалэм и Артемидэ лъэпӀэ дэд!

29Бырсырышхо къалэм къыщыхъугъ. Македонием щыщхэу Паул игъогогъухэу Гайрэ Аристархрэ аубытхи, зыдащэхэзэ, зэкӀэ зэхэтхэу зэӀукӀэпӀэ пчэгум илъэдагъэх[+]. 30Паул цӀыфмэ ахэхьанэу фэягъ, ау ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм фадагъэп. 31Асие хэкум итхьэматэхэм ащыщхэу, Паул къыпэблагъэу щытхэм макъэ къырагъэӀуи, «ЗэӀукӀапӀэм умыкӀу» аӀозэ, къелъэӀугъэх.

32Джащыгъум зым зыр, адрэми нэмыкӀ аӀозэ, цӀыфхэр зэрэгъэкуощтыгъэх, сыда пӀомэ, зэӀукӀэгъэ цӀыфхэм бырсырышхо къахэхъухьагъэти ары. Нахьыбэми зыкӀызэӀукӀагъэхэр ашӀэщтыгъэп. 33Джуртмэ Александрэ купышхом къыхащи, цӀыфхэм апашъхьэ къырагъэуцуагъ. ЦӀыфхэм апашъхьэ къыщыгущыӀэ шӀоигъоу, Александрэ ыӀэ къыӀэтыгъ. 34Ау ар зэрэджуртыр зашӀэм, зэдырагъаштэу зы макъэкӀэ сыхьатитӀо зэкӀэри кууагъэх:

– Ефес къалэм и Артемидэ лъэпӀэ дэд!

35Аужыпкъэм къалэм итхакӀо цӀыф купышхор ыгъэсамбыри, къыӀуагъ:

– Ефес лӀыхэр! Бзылъфыгъэ тхьэшхоу Артемидэрэ ащ исурэтэу уашъом къефэхыгъэмрэ Ефес къалэр зэряухъумакӀор зымышӀэрэ цӀыф щыӀа? 36Ефес къалэр ахэмэ зэряухъумакӀом щэч хэлъэпышъ, шъо зыжъугъэсамбыр, шъхьэпсынкӀэуи шъумызекӀу. 37Мы лӀыхэр тхьэлъэӀупӀэ унэшхохэм ямытыгъуагъэхэу, титхьэу бзылъфыгъэм къемыхъоныгъэхэу, шъо мыщ къэшъущагъэх. 38Димитрыйрэ ежь игъусэу ӀэшӀэгъэ Ӏоф зиӀэхэмрэ цӀыф горэм дэон Ӏоф фыряӀэмэ, Ӏэшъхьэтетхэр цӀыфхэм ядэон Ӏофхэм зыщахаплъэрэ мафэхэр щыӀэх. Дэон Ӏоф азыфагу дэлъмэ, зэрэдаох. 39Ащ нэмыкӀэу зыгорэм шъуфаемэ, къалэм дэсхэм яхасэу хабзэм тетым а Ӏофыр зэшӀуихын фае. 40Ӏофхэу непэ хъугъэхэм апае, «ЗыкъэшъоӀэты» аӀонышъ, рим тетыгъо зиӀэхэм тагъэмысэнэу щынагъо щыӀ. Сыда пӀомэ, мы бырсырышхор къызэрэтӀэтыгъэм пае, къытфагъэгъунэу ушъхьагъу тшӀын зи тиӀэп. А гущыӀэхэр къызеӀом, цӀыфхэр зэбгыригъэкӀыжьыгъэх.

#### ЯТӀОКӀЭНЭРЭШЪХЬ


Македоние хэкумрэ Грецие хэгъэгумрэ Паул зэрэкӀуагъэр

1Бырсырышхор зэуцужьым, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Паул къаригъащэхи, ыгъэгушхуагъэх. ЕтӀанэ аӀапэхэр ыубытыжьи, Македоние хэкум кӀонэу гъогум техьагъ[+]. 2А лъэныкъохэр къыкӀухьэхэзэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр гущыӀабэкӀэ ыгъэгушхохэзэ, Грецием нэсыгъ. 3Ащ мэзищэ щыӀагъ. Сирием къухьэкӀэ кӀон фае зэхъум, джуртхэм гъэбылъыгъэкӀэ аукӀынэу агу зэрэхэлъым пае, Македонием игъогукӀэ ыгъэзэжьынэу тыриубытагъ[+]. 4Паул игъусагъэх мы лӀыхэр: Берие къалэм щыщэу Пирр ыкъо Сосипатер; Фессалоникэ къалэм щыщхэу Аристархрэ Секундрэ; Дербие къалэм щыщэу Гай; етӀанэ Тимофей; етӀанэ Асие хэкум щыщхэу Тихикрэ Трофимрэ[+]. 5Ахэр тэ[*] тапэ итхэу кӀохи, Троадэ къалэм къыщытпэплъагъэх[+]. 6Ау Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэр зыблэкӀыхэм[*], Филиппи къалэм къухьэкӀэ тыщежьагъ. Троадэ къалэм мэфитфыкӀэ тынэсыгъ. Ащи мэфиблэ тыщыӀагъ[+].


Троадэ къалэм Паул лӀагъэхэм Евтих къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэр

7Тхьэмафэм иапэрэ мафэм хьалыгъу зэготчынэу[*] тызэрэугъоигъ. Паул ятӀонэрэ мафэм гъогум техьанэу ыгу риубытагъэти, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм Тхьэм игущыӀэхэр ариӀохэзэ, чэщныкъом нэсыфэ гущыӀэныр ыкъудыигъ[+]. 8Тэ тызыщызэрэугъоирэ унэ зэтетым иящэнэрэ къат остыгъэ бэу къыщыблэщтыгъэ. 9Евтих зыцӀэ кӀалэ горэ шъхьангъупчъашъхьэм тесыгъ. Паул гущыӀэныр ымыух зэхъум, ар куоу хэчъыягъэти, ящэнэрэ къатым ефэхи, укӀыгъэу къагъотыжьыгъ[+]. 10Паул ехи, кӀалэм зытыридзи, ӀаплӀ рищэкӀи, къыӀуагъ:

– ШъумыгумэкӀ. Ыпсэ хэт![+]

11Паул етӀанэ къыдэкӀоежьи, хьалыгъур зэгуичи, адрэхэм ягъусэу ышхыгъ. Нэф ошъыфэ, ахэмэ бэрэ адэгущыӀагъэу, ар гъогум техьагъ. 12Агухэр лъэшэу Ӏэтыгъэу, кӀалэр ядэжь псаоу ащэжьыгъ.


Паул Милит къалэм зэрэкӀуагъэр

13Тэ ыпэ къухьэм титӀысхьи, Асс къалэу Паул къызыщидгъэтӀысхьажьыщтым тежьагъ. Паул а къалэм нэс лъэсэу кӀон ыгу хэлъти, Ӏофыр аущтэу ыгъэпсыгъагъ. 14ЕтӀанэ Асс къалэм къызыщытӀокӀэжьым, Паул къухьэм къидгъэтӀысхьи, Митилинэ къалэм тыкӀуагъ. 15А къалэм тыщежьи, ятӀонэрэ мафэм Хиос хыгъэхъунэм фэзанкӀэу тыуцугъ. Ыужырэ мафэм Самос хыгъэхъунэм тыкӀуагъ. Трогиллие къалэм тыщыуцуи, ыужырэ мафэм Милит къалэм тынэсыгъ. 16Асие хэкум уахътэр щимыгъэкӀодыным пае, Паул Ефес къалэм къыщымыуцоу, блэкӀынэу тыриубытэгъагъ. Сыда пӀомэ, амал иӀэмэ, Пэнтэкост зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор[*] къэсыным ыпэкӀэ, Ерусалим нэсынэу гузажъощтыгъ[+].


Ефес къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм аужырэ къэбарэу Паул ариӀуагъэр

17Милит къалэм тызыщэӀэм, Паул Ефес щыӀэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэр къаригъэщагъэх. 18Ахэр къызэкӀохэм, Паул ариӀуагъ:

– Апэрэ мафэм щегъэжьагъэу Асие хэкум сыкъызехьэм, шъуадэжь зэкӀэ щызгъэкӀогъэ уахътэм сищыӀакӀэ зыфэдагъэр шъошӀэ[+]. 19Пэгагъэ зи сыгу имылъэу, бэрэ сыгъызэ, джуртхэм шъэфэу агу хэлъыгъэ бзэджагъэхэу къысашӀэщтыгъэхэмкӀэ къиныбэ сагъэщэчызэ, Зиусхьаным сыфэлажьэщтыгъ. 20ЗишӀуагъэ къышъокӀыщт къэбархэр къышъосӀонхэм зыкӀи зыщысымыдзыеу, цӀыфхэм апашъхьи шъуиунэхэми къащышьозгъэӀугъэх, ащышъозгъэшӀагъэх. 21Джуртхэри алыджхэри япсэкӀодхэм афыкӀэгъожьынхэшъ, Тхьэм зыфагъэзэжьынэуи, Зиусхьанэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зырагъэӀэнэуи афэзгъэпытэзэ, макъэ язгъэӀущтыгъ.

22– Джы къысэхъулӀэщтыр сымышӀэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ сыфэӀорышӀэзэ, Ерусалим сэкӀо. 23Ау Ӏэхъу-лъэхъухэри гузэжъогъухэри сапэ зэрилъхэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ сигъашӀэзэ, къэлэ пстэуми къащеушыхьаты[+]. 24СищыӀэныгъэ сэркӀэ лъапӀэу, уасэ иӀэу слъытэрэп, ау Зиусхьан Исус Ӏофэу спшъэ къырилъхьагъэр згъэцэкӀэн фае: Тхьэм ынэшӀу къащифэным ехьылӀэгъэ КъэбарышӀур цӀыфхэм язгъэӀуныр ары[+].

25– Тхьэм и Тетыгъошхо ехьылӀэгъэ къэбарыр шъозгъэӀузэ, шъо зэкӀэми шъуадэжь къыщыскӀухьэщтыгъ. Шъуащыщэу зыми сынапэ зэримылъэгъужьыщтыр сэшӀэ. 26Арышъ, зы цӀыф ылъ спшъэ къызэрэдэмыфэщтыр непэ шъыпкъэу къышъосэӀо;[+] 27сыда пӀомэ, Тхьэр зыфэе пстэури шъозгъэшӀэным зыщысыдзыягъэп. 28Шъо шъузфэсакъыжь, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ухъумакӀоу шъузыфигъэуцугъэ цӀыф купыми шъуфэсакъ. Мэлахъом мэлхэм ынаӀэ зэратыригъэтырэм фэдэу, Зиусхьанми Тхьэми ячылыс зэӀукӀэм щыщхэу, Исус ылъ уасэкӀэ къыщэфыгъэхэм шъунаӀэ атежъугъэт[+]. 29Сыда пӀомэ, сэ дунаим сызехыжьыкӀэ, Ӏэхъогъум шъхьамысыщт тыгъужъ мэхъаджэхэр къызэрэшъухэхьащтхэр сэшӀэ[+]. 30Шъо, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэми, цӀыфхэр къышъухэкӀыщтых, зигъогу пхэндж тырагъэхьанхэм пае, шъыпкъагъэр зэзыхъокӀыным пылъыщтхэр[+]. 31Арышъ, шъумычъыеу шъусакъ! Сынэпс къехызэ, илъэсищым чэщи мафи зэпымыоу шъуащыщэу хэти къызэрэжъугурызгъэӀуагъэр зыщышъумыгъэгъупш[+].

32– Джы Тхьэми ынэшӀу щыфэныгъэ ехьылӀэгъэ гущыӀэхэми шъуафэсэгъазэ. А гущыӀэхэм гурэ псэрэкӀэ кӀуачӀэ шъуагъэгъотын алъэкӀы, Тхьэм ицӀыфхэу ежь зезытыгъэ пстэуми шъурягъусэу ӀахьышӀу къышъулъагъэӀэсыни алъэкӀы[+]. 33Зы цӀыф итыжьыни, идышъи, ищыгъыни сенэцӀыгъэп[+]. 34Сигъусэхэмрэ сэррэ тищыкӀагъэхэр сӀэхэмкӀэ къызэрэзгъэхъагъэр шъошӀэ[+]. 35Моущтэу тыулэузэ, лъэкӀ зимыӀэхэм тадэӀэпыӀэн зэрэфаер лъэныкъо пстэумкӀи шъозгъэлъэгъугъэ. Ежь Зиусхьан Исус гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр зыщыдгъэгъупшэжьынхэ фаеп: «Къыуатыным нахьи яптыныр нахь сыхатмаф»[+].

36А гущыӀэхэр къызеӀом, Паул лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀыси, ахэмэ зэкӀэмэ ягъусэу Тхьэм елъэӀугъ[+]. 37ЗэкӀэри лъэшэу гъыгъэх, Паул ӀаплӀи ращэкӀыгъ, ебэугъэх. 38Анахьыбэу агу къезгъэуагъэр Паул ынапэ егъашӀэми амылъэгъужьыщтэу къазэрэриӀуагъэр ары. ЕтӀанэ къухьэм нэс Паул дэкӀотагъэх.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЗЫНЭРЭШЪХЬ


Паул Ерусалим зэрэкӀуагъэр

1Ахэмэ тыкъызахэкӀыжьым, къухьэмкӀэ тежьи, занкӀэу Кос къалэм тыкӀуагъ. ЯтӀонэрэ мафэм Родос къалэм тыкӀуи, ащ тыщежьи, Патарэ къалэм тынэсыгъ. 2Финикие хэкум кӀорэ къухьэ горэ къэдгъоти, титӀысхьи, тежьагъ. 3Кипр хыгъэхъунэр къызэлъагъом, къухьэм исэмэгубгъукӀэ ар къэдгъанэзэ, Сирие хэкум тыкӀуи, Тир къалэм къухьэр щеуцолӀагъ, сыда пӀомэ, а къалэм къухьэр щаунэкӀын фэягъ. 4ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр а къалэм къыщыдгъотхи, мэфиблэ ахэмэ адэжь тыкъэнагъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ахэмэ зэхаригъэшӀыкӀыгъэу, Ерусалим мыкӀонэу Паул къыраӀуагъ[+]. 5Ау а къалэм тызэрэщыӀэн фэе уахътэр зытешӀэм, ащ тыдэкӀи, тигъогу тытехьажьыгъ. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зэкӀэ, бзылъфыгъэхэри сабыйхэри ягъусэхэу, къалэм къыддыдэкӀыгъэх. ЕтӀанэ хыӀушъом лъэгонджэмышъхьэкӀэ тыщытӀыси, Тхьэм телъэӀугъ[+]. 6ТӀапэхэр зэрэдгъэубытыжьхи, тэ къухьэм титӀысхьажьыгъ, адрэхэми ядэжь агъэзэжьыгъ.

7ЕтӀанэ Тир къалэм тыщежьи, къухьэкӀэ тикӀон тыухи, Птолемаидэ къалэм тынэсыгъ. А чӀыпӀэм тшыхэм шӀуфэс щятхи, зы мафэ адэжь тыщыӀагъ. 8ЯтӀонэрэ мафэм ащ тыдэкӀыжьи, Кесарие къалэм тыкӀуагъ. Тхьэм игущыӀэхэр зыгъэӀурэ Филипп иунэ тихьи, ащ тыкъинагъ. Ар нэбгыриблым[*] ащыщыгъ[+]. 9Филипп дэмыкӀуагъэхэу пхъуиплӀ иӀагъ. Тхьэм игущыӀэхэр ахэмэ агухэм къарилъхьагъэхэу къаригъаӀощтыгъэх[+].

10Мэфэ заулэрэ ащ дэжь тыщыӀагъэу, Агаб[*] зыцӀэ пегъымбар горэ Иудей хэкум къикӀи, къэкӀуагъ[+]. 11Тадэжь къакӀуи, Паул ибгырыпх къышти, ежь ыӀэхэри ылъакъохэри зэтырипхэхи, къыӀуагъ:

– Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ моущтэу къеӀо: «Джуртхэм мы бгырыпхыр зиер Ерусалим щызэкӀоцӀапхэнышъ, хымэ лъэпкъхэм[*] аӀэкӀалъхьащт»[+].

12А гущыӀэхэр зызэхэтэххэм, тэри а чӀыпӀэм щыпсэурэ тшыхэри Ерусалим мыкӀонэу Паул телъэӀугъ[+]. 13Джащыгъум Паул пэгъокӀ гущыӀэ къытыжьыгъ:

– Сыда шъушӀэрэр? Сыда шъузкӀэгъырэр? Сыда сыгу къызкӀежъугъаорэр? Си Зиусхьан Исус ыцӀэ пае Ерусалим сыщырапхыщт закъоп, ары пакъошъ сыщылӀэщтми сыфэхьазыр[+].

14Паул къедгъэзэгъын зытэмылъэкӀым, «Тхьэм ыӀуагъэр орэхъу» тӀуи, щыдгъэтыжьыгъ.

15А мафэхэм ауж зыдгъэхьазыри, Ерусалим тыкӀуагъ. 16Кесарием щыщхэу, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ нэбгырэ заулэ тигъусагъ. Ахэмэ Мнасон зыцӀэм иунэу тызыщыпсэущтым тащагъ. Мнасон Кипр хыгъэхъунэм щыщыгъ, ежьыри апэ дэдэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм ащыщыгъ.


Якъубэ дэжь Паул зэрэкӀуагъэр

17Ерусалим тызынэсым, тшыхэм ягуапэу тырагъэблэгъагъ. 18ЯтӀонэрэ мафэм Паул тигъусэу Якъубэ[*] дэжь тыкӀуагъ. Нахьыжъхэр зэкӀэ ащ дэжь щыӀагъэх[+]. 19Паул ахэмэ шӀуфэс арихи, иӀофкӀэ Тхьэм хымэ лъэпкъхэм адэжь щишӀагъэхэр зырызэу афиӀотэжьыгъ.

20Паул ахэр къыӀуатэхэу зызэхахым, ахэмэ Тхьэм щытхъу фашӀыгъ. ЕтӀанэ Паул къыраӀуагъ:

– О тшы, джуртхэм ащыщхэу мин пчъагъэхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ зэрэхъугъэри, Мусэ и Тэурат хабзэ яшъыпкъэу зэрэпылъхэри олъэгъу[+]. 21Ясабыйхэр сунэт амышӀынхэуи яхабзэхэм атемытынхэуи пӀоу, джуртхэу хымэ лъэпкъхэм ахэсхэри зэкӀэ пегъымбар Мусэ игъогу текӀынхэу о ябгъашӀэу аӀозэ, цӀыфхэм зэрахьэрэ къэбар пхэнджыр а шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм зэхахыгъ[+]. 22Сыда тшӀэщтыр? ЦӀыфхэр къэзэрэугъоищтых; сыда пӀомэ, о укъызэрэкӀуагъэр зэхахыщт. 23Арышъ, тэ къызэрэуатӀорэм фэдэу зекӀо. ТхьарыӀо зышӀыгъэ нэбгыриплӀ тиӀ. 24Ахэр зыдащэхи, урягъусэу Тэурат хабзэм иунашъо тетэу зыгъэкъэбзэжьи, ашъхьэхэр ябгъэупсынхэм пае[*] ахъщэ ят. Ар залъэгъукӀэ, о къыохьылӀагъэу зэхахыгъэ къэбархэр зэрэмышъыпкъэхэри, ор-орэуи Тэурат хабзэм утетэу, ащ итхэр зэрэбгъэцакӀэхэри цӀыф пстэуми ашӀэщт[+]. 25Ау хымэ лъэпкъхэм ащыщхэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэм тэ зэдэтштэгъэ Ӏофыр тхылъкӀэ[*] зэрядгъэшӀагъэм фэдэу, цӀыфхэм тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл, лъым, атхьалэгъэ псэушъхьэхэм ал, зинэ шӀэным защадзыен фае[+].

26ЯтӀонэрэ мафэм Паул а лӀыхэр зыдищэхи, ахэр игъусэу зигъэкъэбзэжьыгъ. ЕтӀанэ Тхьэм иунэшхо чӀахьи, ежьыррэ а лӀыхэмрэ зызыщагъэкъэбзэжьырэ мафэхэр заухыщтри, якъурмэн зырыз дин пащэм зырагъэшӀыщт мафэри дин пащэхэм ариӀуагъ.


Тхьэм иунэшхо джуртхэр Паул зэрэщытебэнагъэхэр

27А мэфиблыр зыщыблэкӀыным, Асие хэкум щыщ джурт заулэмэ Тхьэм иунэшхо Паул щалъэгъугъ. ЦӀыф купышхор зэкӀэ зэкӀагъэплъыхьи, Паул аубыти, 28моущтэу кууагъэх:

– Шъо, израиль лӀыхэр, шъукъыддэӀэпыӀ! Тэ тлъэпкъми, ти Тэурат хабзэми, мы чӀыпӀэ лъапӀэми къапэуцунхэу тыдэкӀи цӀыфхэм зэкӀэ щязыгъашӀэрэ лӀыр мыры. Ащ нэмыкӀэу алыджхэри Тхьэм иунэшхо чӀигъахьэхэзэ[*], мы чӀыпӀэ лъапӀэр ыуцӀэпӀыгъ[+].

29Аущтэу зыкӀаӀуагъэр ыпэкӀэ Ефес къалэм щыщ Трофим Паул игъусэу къалэм щалъэгъугъагъэти ары. Паул ар чӀэмыхьапхъэу Тхьэм иунэшхо чӀигъэхьагъэу ашӀошӀыгъ[+].

30Къалэм дэс цӀыфхэр зэкӀэ къэзэрэгъэбырсырыгъэх, зэхэлъэдагъэх. Паул аубыти, Тхьэм иунэшхо къычӀащыжьыгъ. Ардэдэми пчъэхэр агъэпытагъэх. 31Паул аукӀынэу зыпэхьэхэм, Ерусалим зэкӀэ зэрэщызэӀыхьагъэм икъэбар рим дзэ пэщэшхом нэсыгъ. 32Дзэ пэщэшхом ардэдэм дзэлӀхэри, дзэ пащэхэри зыдищэхи, цӀыфхэм ахэлъэдагъ. ЦӀыфхэм дзэ пэщэшхори дзэлӀхэри залъэгъухэм, Паул еонхэм ыуж икӀыжьыгъэх.

33Джащыгъум дзэ пэщэшхор къыӀухьи, Паул дзэлӀхэм аригъэубыти, гъучӀ ӀэхъуитӀу тыралъхьанэу унашъо афишӀыгъ. ЕтӀанэ яупчӀыгъ:

– Мыр хэта? Сыда ышӀагъэр[+]?

34ЦӀыф купышхом хэтхэм ащыщэу зым зыр, адрэм нэмыкӀ аӀозэ зэрэгъэкуощтыгъэх. Бырсырышхом къыхэкӀыкӀэ дзэ пэщэшхом шъыпкъэр зэригъэшӀэн ылъэкӀыгъэпти, Паул пытапӀэм[*] дзэлӀхэм аригъэщагъ[+]. 35ДэкӀояпӀэм Паул зынэсым, цӀыф купышхор къызэрэтебэнагъэхэм пае, дзэлӀхэм ар ӀэкӀэ ахьын фаеу хъугъэ. 36ЦӀыф купышхом хэтхэу Паул къыкӀэлъыкӀощтыгъэхэр куощтыгъэх:

– УкӀы ар!


Паул цӀыф купышхом ыпашъхьэ къызэрэщыгущыӀагъэр

37ДзэлӀхэм Паул пытапӀэм ащэн фае зэхъум, дзэ пэщэшхом риӀуагъ:

– Зыгорэ къыосӀонэу фит сыкъэпшӀына?

– Алыджыбзэ ошӀа? – къыӀожьыгъ ащ. 38– Мысырым щыщэу, бэмышӀэу цӀыфхэм зыкъязгъэӀэтыгъэу, укӀэкӀо миниплӀ[*] шъоф нэкӀым изыщагъэр орыба?

39– Сэ сыджурт, – къыӀожьыгъ Паул, – Киликие хэкум щыщэу, лъытэныгъэ зиӀэ Тарс къалэм ицӀыфхэм сащыщ. ЦӀыфмэ апашъхьэ сыкъыщыгущыӀэнэу фит сыкъэшӀ, сыолъэӀу[+].

40Дзэ пэщэшхом фит къызешӀым, Паул дэкӀояпӀэм теуцуи, ыӀэ цӀыфхэм афиӀэтыгъ. ЗэкӀэри къызэӀасэхэм, Паул джуртыбзэкӀэ моущтэу къыӀуагъ:

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТӀУНЭРЭШЪХЬ

1– Тэ тшыхэри тятэхэри, зызгъэхыежьынэу къышъосӀощтым шъукъедэӀу.

2Ахэмэ Паул джуртыбзэкӀэ адэгущыӀэу зызэхахым, нахь заушъэфыгъ. ЕтӀанэ Паул къыӀуагъ:

3– Сэ сыджурт, Киликие хэкум щыщэу Тарс къалэм сыкъыщыхъугъ. Мы къалэм сыщапӀугъ. Гамалиил[*] сыкӀэлъырысэу, тятэжъхэм я Тэурат хабзэ фэсакъыпэзэ сигъэшӀагъэ. Непэ шъо пстэури Тхьэм шъузэрэфэлажьэрэм фэдэ къабзэу, сыгуи спси етыгъэу Тхьэм сыфэлажьэ[+]. 4Зиусхьаным игъогу рыкӀохэрэм олӀэхэфэкӀэ, къин язгъэщэчыщтыгъ. СицӀыфхэм ахэмэ яхъулъфыгъэхэми ябзылъфыгъэхэми Ӏэхъу атырязгъалъхьэти, хьапсым чӀязгъадзэщтыгъэх[+]. 5Ар зэрэшъыпкъэр дин пэщэшхоми Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт пстэуми къысфаушыхьатын алъэкӀыщт. Ахэмэ Дамаск дэс джурт тшыхэм тхылъхэр афатхыхи, къысатыгъэх. ЕтӀанэ Дамаск сыкӀуагъ, Ӏэхъухэр ателъхэу Зиусхьаным игъогу рыкӀохэрэу ащ щыӀэхэр Ерусалим къязгъэщэнхэшъ, къинкӀэ агъэпщынэнхэм пае[+].


Паул Зиусхьанэу Исус игъогу зэрэтехьагъэм икъэбар къызэриӀотэжьыгъэр


(Апостол. 9:1-19; 26:12-18)

6– Дамаск сыкӀозэ, къалэм иӀэгъо-благъо сызынэсым, щэджагъом дэжь ошӀэ-дэмышӀэу уашъом къехыгъэ нэфынэшхом сыкъиуцухьагъ[+]. 7ЧӀыгум сытефагъэу, макъэ горэм къысиӀоу зэхэсхыгъ:

– «Шаул, Шаул, сыд пае къин сэбгъэщэчырэ?»

8– «О ухэта, Зиусхьан?» – сӀуагъэ.

– «Назарет щыщ Исусэу къин зэбгъэщэчырэр сэры» – къысиӀожьыгъ ащ. 9Сигъусэхэм нэфынэр алъэгъугъ, ау сэ къыздэгущыӀагъэм ымакъэ зэхахыгъэп.

10– «Сыда сшӀэщтыр, Зиусхьан?» – сӀуагъэ.

– «Къэтэджи, Дамаск кӀо» – къысиӀожьыгъ Зиусхьаным. – «О пшӀэнхэу Тхьэм къыпфигъэнэфагъэхэр зэкӀэ ащ зыгорэм къыщыуиӀощтых». 11А нэфынэшхом къыхэкӀыкӀэ сынэхэм зи амылъэгъужь зэрэхъугъэм пае, сигъусэхэм сӀэ аӀыгъэу Дамаск сыдащагъ.

12– Ананый ыцӀэу, Тэурат хабзэм итхэр ыгъэцакӀэу, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэ лӀы горэ Дамаск дэсыгъ. Джурт пстэуми ащ лъытэныгъэ фыряӀагъ[+]. 13Ар садэжь къакӀуи, къызбгъодахьи, къысиӀуагъ:

– «Сшы Шаул, о унэхэр къэплъэжьыщтых». – Ардэдэм сынэхэр къэплъэжьхи, а лӀыр слъэгъугъэ.

14– «Тхьэр зыфаер зэбгъэшӀэнэу, Шъыпкъагъэр Зиер плъэгъунэуи ащ ымакъэ зэхэпхынэуи тятэжъхэм я Тхьэ укъыгъэнэфагъ», – къыӀуагъ Ананый. – 15«Арышъ, о Ӏофхэу плъэгъугъэхэмрэ зэхэпхыгъэхэмрэ цӀыфхэм зэкӀэ апашъхьэ къыщыпӀохэзэ, Шъыпкъагъэр Зием уришыхьатыщт[+]. 16Джы сыда зызкӀэбгъэгужъорэр? Къэтэджи, зысэгъэумэхъи, Зиусхьаным елъэӀуи, ащ уипсэкӀодшӀагъэхэр угу рырегъэукъэбзыкӀыжьых»[+].


Хымэ лъэпкъхэм ежь игущыӀэхэр аригъэӀунхэу Зиусхьаным Паул зэригъэкӀуагъэр

17– ЕтӀанэ Ерусалим къэзгъэзэжьи, Тхьэм иунэшхо сычӀахьи, ащ сычӀэтэу сызыщелъэӀум, зыгорэ къысфэлъэгъуагъ[+]. 18Исус сэ слъэгъуи, ащ къысиӀуагъ:

– «ЗыгъэпсынкӀи, шӀэхэу Ерусалим дэкӀ, сыда пӀомэ, шыхьат укъызэрэсфэхъурэр адэщтэп».

19– «Зиусхьан, – къэсӀожьыгъ сэ, – оркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр хьапсым зэрэчӀязгъадзэщтыгъэхэри, синэгогухэм зэрэщязгъаощтыгъэхэри мы цӀыфхэм ашӀэ. 20О уишыхьатэу Стефан[*] ылъ загъачъэм, сэ а чӀыпӀэм сыщытыгъ. ЗэраукӀыгъэри афэсыдагъ, зыукӀыгъэхэми ящыгъынхэр афэсыухъумагъэх»[+].

21– «КӀожь», – къысиӀуагъ Зиусхьаным. – «Хымэ лъэпкъхэм адэжь чыжьэу узгъэкӀощт».


Паулрэ рим дзэ пэщэшхомрэ

22Паул мы гущыӀэхэр къеӀофэ, цӀыфхэр едэӀущтыгъэх. Ау мыщ дэжьым мэкъэшхокӀэ къэзэрэгъэкууагъэх:

– А лӀыр дунаим терэмытыжь. Псэуныр фэшъуашэп! – аӀуи.

23Ахэр къэзэрэгъэкуохэзэ, ящыгъынхэр дадзыехэзэ, сапэр датэкъуаещтыгъ. 24Джащыгъум дзэ пэщэшхом дзэлӀхэм Паул пытапӀэм аригъэщагъ. Паул пэуцухэзэ, цӀыфхэр аущтэу зыкӀэкуохэрэр зэригъэшӀэным пае, къамыщкӀэ еохэзэ еупчӀынхэу дзэ пэщэшхом дзэлӀхэм унашъо афишӀыгъ. 25КъамыщкӀэ Паул еонхэм пае, шъо кӀапсэхэмкӀэ зырапхым, Паул ащ дэжьым щыт дзэ пащэм риӀуагъ:

– ХьыкумэшӀым ыпашъхьэ ишъумыщэу, рим цӀыфхэм[*] ащыщэу зыгорэм къамыщкӀэ шъуеомэ, шъуихабзэкӀэ хъущта[+]?

26Дзэ пащэм ар зызэхехым, дзэ пэщэшхом дэжь кӀуи, къэбар ригъэшӀагъ.

– Сыда пшӀэрэр? Мы лӀыр рим цӀыфхэм ащыщ, – риӀуагъ ащ.

27Дзэ пэщэшхор Паул къыбгъодахьи, къыриӀуагъ:

– КъысаӀу! О рим цӀыфхэм уащыща?

– Сащыщ, – ыӀуагъ Паул.

28– Рим цӀыфхэм сащыщ хъуным пае, ахъщабэ тезгъэкӀодагъ, – ыӀуагъ дзэ пэщэшхом.

– Ары пакӀошъ, сэ рим цӀыфэу сыкъэхъугъ, – ыӀуагъ Паул.

29Паул еупчӀынхэу щытыгъэхэр ащ лъыпытэу зэкӀэкӀожьыгъэх. Дзэ пэщэшхом Паул рим цӀыфхэм зэращыщыр зешӀэм, Паул Ӏэхъу зэрэтыраригъэлъхьагъэм пае щынагъэ.


Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ Паул зэрэращагъэр

30ЯтӀонэрэ мафэм джуртхэм Паул зэрагъэмысагъэр дзэ пэщэшхом зэригъэшӀэпэнэу фэягъэти, Паул къаригъэтӀэтэжьи, дин пэщэшхохэри Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт пстэури зэрэугъоинхэу унашъо ышӀыгъ. ЕтӀанэ Паул къыщи, апашъхьэ къыригъэуцуагъ.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЩЫНЭРЭШЪХЬ

1Паул Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэм ахаплъи, ариӀуагъ:

– Сшыхэр, сэ непэрэ мафэм нэс Тхьэм ыпашъхьэ мыхъун зи зыдэсымышӀэжьэу гукъэбзагъэкӀэ сыщыпсэугъ[+].

2Дин пэщэшхоу Ананый[*] Паул дэжь щытхэм ыӀупашъо еонхэу ариӀуагъ[+]. 3Джащыгъум Паул ащ риӀуагъ:

– Тхьэр къыоожьыщт, фыжьэу къэлъэгъоным пае, агъэлэгъэ дэпкъым уфэд! Хабзэм тетэу хьыкум къыстепшӀыхьанэу ущыс, ау щытми, ор-орэу хабзэм утекӀэу къысэогъаоха[+]?

4Ащ дэжьым щытхэм Паул къыраӀуагъ:

– Тхьэм идин пэщэшхом уехъона[+]?

5– Сшыхэр, ар зэрэдин пэщэшхор сшӀэщтыгъэп, – ыӀуагъ Паул. – Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «О плъэпкъ итхьэматэ ӀаекӀэ утегущыӀэ хъущтэп»[+].

6Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэт зы купыр саддукейхэу[*], адрэ купыри фарисейхэу[*] Паул ышӀэщтыгъэти, Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтэу ариӀуагъ:

– Сшыхэр, сэ сыфарисей, сяти фарисеигъ. ЛӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэм сызэрэщыгугъырэм пае, хьыкумэшӀым ыпашъхьэ сыращагъ[+].

7Аущтэу къызеӀом, фарисейхэмрэ саддукейхэмрэ зэщыхьэхэу аублагъ, лъэныкъуитӀоуи загощыгъ; 8сыда пӀомэ, саддукейхэм «ЛӀагъэхэр къэтэджыжьхэрэп, мэлэӀич щыӀэп, псэ щыӀэп» – аӀо, ау саддукейхэм афэмыдэхэу фарисейхэм а зэкӀэхэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀ[+].

9Джащыгъум Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэр мэкъэшхокӀэ къэзэрэгъэкуохэу къаублагъ. Фарисейхэм ащыщхэу Тэурат егъэджэкӀо пэщэ заулэ къэтэджи, адрэхэм янэкъокъухэу къаӀуагъ:

– Мы лӀым мыхъун горэ етлъэгъулӀэрэп. Псэ горэ е мэлэӀич горэ къыдэгущыӀэгъэнкӀи мэхъу. Тхьэм тыпэшъумыгъэуцу[+].

10Лъэшэу зэрэзэщыхьагъэхэм пае, ахэмэ Паул зэпкъыратхъыным дзэ пэщэшхор щыщыни, Паул къахащынышъ, пытапӀэм[*] ащэнэу дзэлӀхэм унашъо афишӀыгъ.

11ЯтӀонэрэ чэщым Зиусхьаным Паул къыфэлъагъуи, къыриӀуагъ:

– Угу умыгъэкӀод! Ерусалим шыхьат укъыщызэрэсфэхъугъэм фэдэу, Рим къэлэшхоми шыхьат укъыщысфэхъун фае[+].


Паул шъэфэу аукӀынэу джуртхэм гухэлъ зэрашӀыгъэр

12КъыкӀэлъыкӀорэ пчэдыжьым джурт заулэ зэгурыӀуи, тхьэ аӀуагъ:

– Паул тэукӀыфэ, тышхэщтэп ыкӀи тешъощтэп.

13Тхьэ зыӀуагъэхэр нэбгырэ тӀокӀитӀум нахьыбэ хъущтыгъэх. Ахэр дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ адэжь кӀохи, араӀуагъ:

14– Паул тэукӀыфэ, тымышхэнэу тхьэ тӀуагъэ. 15Арышъ, «Паул иӀоф нахь тэрэзэу тыхэплъэным пае, тадэжь къащэ» шъуӀуи, шъоррэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтхэмрэ дзэ пэщэшхом шъуелъэӀу. Паул мыщ дэжьым къэмысызэ, тыукӀынэу тэ тыхьазыр.

16Ау Паул ышыпхъу ыкъо ахэмэ ягухэлъ къышӀи, пытапӀэм кӀуи, Паул а къэбарыр ригъэшӀагъ.

17Паул дзэ пащэхэм ащыщ горэм къеджи, риӀуагъ:

– Дзэ пэщэшхом дэжь мы кӀалэр щэ. Зыгорэ риӀонэу фай.

18Дзэ пащэм кӀалэр зыдищи, дзэ пэщэшхом дэжь кӀуи, риӀуагъ:

– ТихьапсчӀэсэу Паул зыцӀэр къысаджи, мы кӀалэм зыгорэ къыуиӀонэу фаешъ, уадэжь къэсщэнэу къысэлъэӀугъ.

19Дзэ пэщэшхом кӀалэм ыӀэ ыубыти, лъэныкъомкӀэ Ӏуищи, еупчӀыгъ:

– КъысэпӀонэу сыда узыфаер?

20– «Паул иӀоф нахь тэрэзэу тыхэплъэным пае, неущ Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ къащэ» аӀонышъ, джуртхэр къыолъэӀунхэу зэгурыӀуагъэх, – ыӀуагъ кӀалэм. 21– Ау ахэмэ уямыдэӀу; сыда пӀомэ, ахэмэ ащыщ нэбгырэ тӀокӀитӀум ехъу, Паул аукӀыным пае, шъэфэу пэсых. Ахэмэ ар аукӀыфэ, мышхэнхэуи емышъонхэуи тхьэ аӀуагъ. Загъэхьазырыгъэу уиунашъо къыпэплъэх ныӀэп.

22Дзэ пэщэшхом кӀалэр къыгъэкӀотэжьызэ, къыриӀуагъ:

– Мыр къызэрэсэпӀуагъэр зыми емыӀу!


Паул Ӏэшъхьэтет Феликс дэжь зэращагъэр

23ЕтӀанэ дзэ пэщэшхор дзэ пащэхэм ащыщхэу нэбгыритӀумэ къяджи, ариӀуагъ:

– ДзэлӀ нэбгырэ шъитӀу, шыухэу нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ, пчыхэр зыӀыгъ дзэлӀхэу нэбгырэ шъитӀу нычэпэ сыхьатыр бгъум Кесарие къалэм[*] кӀонхэу жъугъэхьазырых. 24Шыхэри Паул фэжъугъэхьазырхи, шы горэм тежъугъэтӀысхьи, Ӏэшъхьэтет Феликс[*] дэжь шъущэ[+].

25Дзэ пэщэшхом мыщ фэдэ гущыӀэхэр зэрыт тхылъыри ытхыгъ:

26«Сэ, Клаудый Лисый, о лъытэныгъэшхо зиӀэ Ӏэшъхьэтет Феликс, шӀуфэс осэхы. 27Мы лӀыр джуртхэм аубыти, аукӀынэу фежьэгъагъэх, ау сидзэлӀхэр сигъусэхэу сыкӀуи, рим цӀыфхэм зэращыщыр сшӀагъэти, къаӀэкӀэсхыжьыгъ[+]. 28Зэрагъэмысэрэр зэзгъэшӀэнэу сыфаеу, я Тхьэмэтэ Хэсэшхо ыпашъхьэ дзэлӀхэм къырязгъэщагъ[+]. 29Ахэмэ зэрагъэмысэхэрэр яхабзэ епхыгъэх нахь, е укӀ, е хьапс зифэшъошэ Ӏоф а лӀым зи ымышӀагъэу зэзгъэшӀагъ[+]. 30Ау джуртхэм мы лӀыр шъэфэу аукӀынэу агу зэрэхэлъыр зыгорэм сигъэшӀагъэти, дзэлӀхэм уадэжь занкӀэу къязгъэщагъ. Къедаохэрэми зэрагъэмысэрэ Ӏофхэр уапашъхьэ къыщаӀонхэу макъэ язгъэӀугъ. Отхъэжь!»[+]

31Аущтэу яунашъо тетэу дзэлӀхэм Паул зыдащи, чэщым Антипатридэ къалэм[*] нагъэсыгъ. 32ДзэлӀхэм ятӀонэрэ мафэм Паул Кесарием ащэнэу шыухэм къафагъани, ежьхэм пытапӀэм агъэзэжьыгъ. 33Шыухэр Кесарие къалэм зынэсхэм, Ӏэшъхьэтетым тхылъыр ратыгъ, Паули ащ фагъэзагъ. 34Ӏэшъхьэтетыр тхылъым еджи, Паул зыщыщ хэкумкӀэ къеучӀыгъ. Киликие хэкум щыщэу зызэхехым, къыӀуагъ:[+]

35– Къыодаохэрэр къызысхэкӀэ, тэрэзэу сыоупчӀыщт. ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтетым Ирод пачъыхьэ унэшхоу преторие зыцӀэу ыгъэуцугъагъэм дзэлӀхэм Паул щаухъумэнэу унашъо ышӀыгъ.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ПЛӀЫНЭРЭШЪХЬ


Ӏэшъхьэтет Феликс ыпашъхьэ джуртхэр Паул зэрэщедэуагъэхэр

1Мэфитф зытешӀэм, дин пэщэшхоу Ананый, нахьыжъхэм ащыщ купрэ гъэмысэкӀо Тертуллрэ игъусэхэу, Кесарие къалэмкӀэ къехыгъэх. Паул зэрагъэмысэхэрэр Ӏэшъхьэтетым ыпашъхьэ къыщаӀотагъ[+]. 2Паул пчэгум къызыращэм, Тертулл ар къыгъэмысэу моущтэу игущыӀэ къыублагъ:

– Лъытэныгъэшхо зиӀэ Феликс, о уитетыгъокӀэ мамырныгъэшхо тиӀэу тэпсэу; унаӀи тебгъэтызэ, мы хэгъэгур нахь зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэ. 3Арышъ, сыдигъуи, тыдэ тыщыӀэми, щытхъу къыпфэтэшӀы. 4Бащэрэ усымыгъэулэунэу, зэрэуихабзэу, гушъэбагъэ пхэлъэу тилъэӀу кӀэкӀ укъедэӀунэу сыкъыолъэӀу.

5– Мы лӀыр, къызэрэтшӀагъэмкӀэ, емынэ гор, дунаим тет джурт пстэуми зыкъарегъэӀэты, диныр зылэжьырэ цӀыф купэу Назарет купкӀэ заджэхэрэм[*] ятхьэмат[+]. 6Тхьэм иунэшхуи мыкъабзэ ышӀыным пылъыгъ. Ар къызытэубытым, тэ тихабзэ тетэу хьыкум тетшӀыхьанэу тыфэягъ,[+] 7ау дзэ пэщэшхо Лисый къакӀуи, лӀыгъэкӀэ ттырихыжьи, уадэжь дзэлӀхэм къаригъэщагъ. 8ЕтӀанэ Лисый тэ а лӀым тыридэогъоу уадэжь тыкъэкӀонэу унашъо ышӀыгъ. Ор-орэу ащ уеупчӀымэ, зэрыдгъэмысэхэрэм яшъыпкъагъэ зэбгъэшӀэн плъэкӀыщт.

9ГъэмысэкӀо Тертулл а гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр джуртхэм шъыпкъэхэу аӀозэ, ащ ӀэпыӀэгъу фэхъугъэх.


Ӏэшъхьэтет Феликс ыпашъхьэ Паул зызэрэщиухыижьыгъэр

10Ӏэшъхьэтетым Паул Ӏэ зыфешӀым, Паул къыӀуагъ:

– Илъэсыбэ хъугъэу мы лъэпкъым ихьыкум Ӏоф о ппшъэ зэрилъыр сшӀэзэ, зысыухыижьэу, сиӀоф сигуапэу уапашъхьэ къисэлъхьэ. 11Мэфэ пшӀыкӀутӀум нахьыбэ темышӀагъэу Ерусалим Тхьэм сыщелъэӀунэу сыкъызэрэкӀуагъэм ишъыпкъагъэ зэбгъэшӀэн плъэкӀыщт. 12Тхьэм иунэшхуи цӀыф горэм сыщенэкъокъоу, синэгогуми, къалэми цӀыфхэр щызгъэбырсырыгъэп. 13Сидэогъухэм сызэрагъэмысэрэ Ӏоф пстэуми ащыщэу зи къагъэшъыпкъэжьын алъэкӀыщтэп. 14Ау тятэжъхэм я Тхьэ сыфэлажьэзэ, мы цӀыфхэм пхэнджэу зыфаӀорэ гъогум сызэрэрыкӀорэм сеуцуалӀэ. Тэурат хабзэм ит пстэумкӀи пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм арыт пстэумкӀи[*] шӀошъхъуныгъэ сиӀ. 15Шъыпкъагъэ зиӀэхэмрэ зимыӀэхэмрэ Тхьэм къызэригъэтэджыжьынхэу мо щыт лӀыхэр Тхьэм зэрэщыгугъыхэрэм фэдэу, сэри Тхьэм сыщэгугъы[+]. 16Арышъ, Тхьэми цӀыфхэми апашъхьэ гукъэбзагъэкӀэ мыхъун зи зыдэсымышӀэжьэу сызэрэпсэуным сыдигъуи ыуж сит[+].

17– Илъэсыбэ Ерусалим сыщымыӀагъэу, сэдакъэхэр слъэпкъ фэсхьынхэуи къурмэн сшӀынэуи джыри зэ сыкъэкӀуагъ[+]. 18Аущтэу сшӀэ пэтзэ, Тэурат хабзэм иунашъо тетэу зызгъэкъэбзэжьыгъэу, Тхьэм иунэшхо сычӀэтэу сыкъыщагъотыгъ. ЦӀыф купышхоми сахэтыгъэп, бырсыри щыӀагъэп[+]. 19Ау Асие хэкум щыщ джурт куп а чӀыпӀэм щыӀагъ. Ахэмэ сызэрагъэмысэн щыӀэмэ, джы уапашъхьэ къыщылъагъохэу ар къаӀон фэягъ. 20Е мо щытхэм къарэӀу, сэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом ыпашъхьэ сызыращэм, бзэджагъэу сшӀагъэу къагъотыгъэр. 21«ЛӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэсиӀэм пае, непэ хьыкумэшӀым ыпашъхьэ сишъущагъ» сӀуи, мы цӀыфхэм сахэтэу мэкъэшхокӀэ къызэрэсӀогъагъэр арыщтын сызэрагъэмысэрэр[+].

22Джащыгъум Зиусхьаным игъогу икъэбар тэрэзэу зышӀэщтыгъэ Феликс, яӀоф зыщыхэплъэщт пӀалъэр лъигъэкӀуатэзэ, къыӀуагъ:

– Дзэ пэщэшхо Лисый къызэрэкӀоу, шъуиӀоф хьыкум тесшӀыхьан.

23ЕтӀанэ Феликс дзэ пащэм унашъо фишӀыгъ Паул къагъэгъунэнэу, ау къин рамыгъэлъэгъунэуи, къыпэблэгъэ цӀыфхэу игъусэхэри лъыплъэнхэ фит ышӀынхэуи.


Феликсрэ Друзиллэрэ Паул зэрадэгущыӀагъэр

24Мэфэ заулэ тешӀагъэу, Феликс ишъхьэгъусэ Друзиллэ[*] игъусэу къэкӀуагъ. Друзиллэ джуртыгъ. Феликс ицӀыфхэм Паул къаригъащи, Паул Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэм къызэрэтегущыӀэрэм едэӀугъ. 25Ау шъыпкъагъэм, зыпщыӀэным, къэкӀощт ахърэт мафэм Паул къызатегущыӀэм, Феликс къащти, къыӀуагъ:

– ДжырэкӀэ кӀожь, игъо сифэмэ, етӀанэ укъязгъэщэщт[+].

26Паул ахъщэ къыритынкӀэ ар гугъэщтыгъ. Арыти, бэрэ къаригъащэзэ дэгущыӀэщтыгъ.

27ИлъэситӀу зытешӀэ ужым, Феликс ычӀыпӀэ Порцый Фест[*] зыцӀэр къытехьагъ. Ау Феликс джуртхэм шӀугъэ горэ афишӀэнэу фэягъэти, Паул хьапсым къычӀигъэнэгъагъ.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТФЫНЭРЭШЪХЬ


«Кайсарым сиӀоф хьыкум тырерэшӀыхь» – ыӀуи, Паул зэриӀуагъэр

1Ӏэшъхьэтет Фест зыцӀэр хэкум[*] къэкӀуагъэу мэфищ зытешӀэм, Кесарие къалэм[*] дэкӀи, Ерусалим кӀуагъэ. 2Джащыгъум дин пэщэшхохэмрэ джуртхэм ятхьэматэхэмрэ Паул едэонхэм пае, Фест дэжь къэкӀуагъэх. 3Ахэмэ яхьатыркӀэ Паул Ерусалим къаригъэщэнэу ыуж имыкӀхэу Фест елъэӀугъэх, сыда пӀомэ, Паул гъогум рыкӀозэ, шъэфэу аукӀын агу хэлъыгъ[+]. 4Ау Фест ариӀуагъ:

– Паул Кесарие хьапсым чӀэс. Сэри бэ темышӀэу ащ сыкӀощт. 5А лӀым бзэджагъэ горэ ышӀагъэмэ, шъуитхьэматэхэм ащыщэу зы куп сигъусэу къэрэкӀуи, къерэдау.

6Фест мэфий е мэфипшӀ нахьыбэ ахэмэ адэжь щымыӀагъэу, КесариемкӀэ ехыгъ. ЯтӀонэрэ мафэм хьыкум ышӀынэу итӀысыпӀэ тетӀысхьи, дзэлӀхэм Паул къаригъэщагъ. 7Паул къызэлъагъом, Ерусалим къикӀыгъэ джуртхэм къауцухьи, бзэджэшӀэгъэшхо пчъагъэкӀэ агъэмысэу аублагъ, ау къаӀуагъэхэр къагъэшъыпкъэжьын алъэкӀыгъэп.

8– Джуртхэм я Тэурат хабзэкӀи, Тхьэм иунэшхокӀи, КайсарымкӀи мыхъо-мышӀэу зи сшӀагъэп, – къыӀуагъ Паул зиухыижьэу.

9Джуртхэм шӀугъэ горэ афишӀэнэу Фест фэягъэти, Паул риӀуагъ:

– Мы Ӏофым хьыкум тесшӀыхьаным пае, Ерусалим укӀонэу уфая?

10– ХьыкумэшӀэу Кайсарым ихьыкум сиӀоф тезышӀыхьан фаем ыпашъхьэ сит, – къыӀожьыгъ Паул. – О дэгъоу зэрэпшӀэу, джуртхэм зи мыхъун ясшӀагъэп[+]. 11УкӀ зифэшъошэ мыхъун горэ сшӀагъэу силажьэмэ, укӀым зыщысыдзыенэу сыфаеп. Ау къызэрысэдаохэрэм шъыпкъагъэ ахэмылъмэ, зыми ахэмэ саӀэкӀигъэхьан ылъэкӀыщтэп. Кайсарым сиӀоф хьыкум тырерэшӀыхь! [*]

12Фест иӀэпыӀэгъухэм задэгущыӀэ ужым, къыӀуагъ:

– «Кайсарым сиӀоф хьыкум тырерэшӀыхь» къызэрэпӀуагъэм пае, Кайсарым дэжь укӀощт![+]


Паул икъэбар пачъыхьэ Агриппэ Фест зэрэриӀуагъэр

13Мэфэ заулэ зытешӀэ ужым, пачъыхьэ Агриппэрэ[*] ышыпхъу Вереникэрэ Фест шӀуфэс къырахынэу Кесарием къэкӀуагъэх. 14Ахэр мэфэ заулэрэ щыӀагъэхэу, Паул иӀоф пачъыхьэм ыпашъхьэ Фест рилъхьи, риӀуагъ:

– ЛӀы горэ хьапсым чӀэсэу Феликс къысфигъэнагъ. 15Сэ Ерусалим сызыщэӀэм, джуртхэм ядин пэщэшхохэмрэ джуртхэм янахьыжъхэмрэ садэжь къакӀохи, а лӀым едаохэу, згъэмысэнэу къысэлъэӀугъэх.

16– Ау сэ ахэмэ ясӀожьыгъ: «ЛӀы горэ къедаохэрэм апашъхьэ къихьэу, зэрагъэмысэрэм ипэгъокӀ аритэу, зиухыижьынэу фитыныгъэ рамытмэ, укӀ тыралъхьанэу рим хабзэмкӀэ хъущтэп». 17Ахэр садэжь къызэкӀохэм, Ӏофыр сымыгъэгужъоу ятӀонэрэ мафэм хьыкум тесшӀыхьанэу ситӀысыпӀэ сытетӀысхьи, а лӀыр дзэлӀхэм къязгъэщагъ. 18Къедаохэрэр къэтэджыгъэх. Ӏоф мыхъо-мышӀэкӀэ агъэмысэщт сшӀошӀыгъ, ау зэрагъэмысэн бзэджэшӀагъэхэу сызэрэгугъагъэхэм ащыщкӀэ агъэмысагъэп. 19Ежьхэр ядин ехьылӀагъэу Ӏоф заулэхэмкӀэ зэгурыӀощтыгъэхэп. Исус зыцӀэу лӀагъэу, ау Паул псаоу зыфиӀуагъэмкӀи зэгурыӀощтыгъэхэп[+]. 20Мыщ фэдэ Ӏофхэм хьыкум зэратесшӀыхьащт шӀыкӀэр сшӀагъэпти, а лӀым сеупчӀыгъ: «Ерусалим укӀоу, ащ хьыкум къыщыптесшӀыхьанэу уфая?» 21Паул иӀоф Кайсарым хьыкум тырешӀыхьэфэ, хьапсым чӀагъэсынэу къызэлъаӀом, ар Кайсарым дэжь сэгъэкӀофэ, хьапсым чӀагъэсынэу унашъо сшӀыгъэ.

22– Сэ сшъхьэкӀэ а лӀым къыӀохэрэм сядэӀунэу сыфай, – къыриӀуагъ Агриппэ Фест.

– Неущ уезгъэдэӀун, – къыӀожьыгъ Фест.

23ЯтӀонэрэ мафэм цӀыфхэм лъытэныгъэшхо къафашӀызэ, Агриппэрэ Вереникэрэ цӀыфхэм хьыкум зыщатырашӀыхьэрэ унэшхом къычӀэхьагъэх. Ахэмэ ягъусагъэх дзэ пэщэшхохэри къалэм итхьэматэхэри. ЕтӀанэ Фест унашъо ышӀи, Паул къащагъ.

24– Ори, пачъыхьэ Агриппэ, шъори тигъусэхэу щыӀэ цӀыф пстэури, мы лӀым шъуеплъ! – къыӀуагъ Фест. – Джуртхэр зэкӀэ Ерусалими мыщи садэжь къакӀохи, агъэмысэзэ, «Мы лӀыр нахьыбэрэ псэу хъущтэп», – аӀозэ, зыфэкуощтыгъэхэр мыры[+]. 25УкӀ зифэшъошэ бзэджагъэ зи ымышӀагъэу къэзгъотыгъ, ау ежь «Кайсарым сиӀоф хьыкум тырерэшӀыхь», – ыӀуи, лъэӀуагъэти, Кайсарым дэжь згъэкӀонэу тесыубытагъ[+]. 26Ау гъэнэфэгъэ къэбар зи ащ ехьылӀагъэу Кайсарым фэстхынэу сиӀэп. Арыти, шъуапашъхьэ, зэкӀэми анахьэу оры, пачъыхьэ Агриппэ, къырязгъэщагъ, хьапсчӀэс Паул теупчӀызэ, иӀоф тызыхаплъэ ужым, стхыщтыр сшӀэным пае; 27сыда пӀомэ, зэрыдгъэмысэрэр ятымыгъашӀэу, хьапсчӀэс горэ афядгъэщэныр емыкӀоу сэлъытэ.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ХЫНЭРЭШЪХЬ


Пачъыхьэ Агриппэ ыпашъхьэ Паул зызэрэщиухыижьыгъэр

1Ащ нэужым Агриппэ Паул риӀуагъ:

– Зыуухыижьэу укъэгущыӀэн уфит. Паул ыӀэ къыӀэти, зиухыижьэу къыӀуагъ:[+]

2– Пачъыхьэ Агриппэ, джуртхэм сызэрагъэмысэрэ Ӏоф пстэумкӀи о уапашъхьэ зызэрэщысыухыижьырэр насыпышӀуагъэу зыфэсэлъытэжьы. 3Анахьэу, джуртхэм яхабзэхэри зэрызэнэкъокъурэ Ӏоф пстэури дэгъоу зэрэпшӀэхэрэм паешъ ары. Арышъ, сэ къасӀохэрэм щэӀагъэ уиӀэу укъядэӀункӀэ сыолъэӀу.

4– СикӀэлэгъу къыщегъэжьагъэу, слъэпкъ сыхэсэу Ерусалим сызэрэщыпсэурэр джурт пстэуми дэгъоу ашӀэ[+]. 5Ахэмэ сызашӀэрэр бэшӀагъэ. Диныр зылэжьырэ цӀыф купхэм ащыщэу анахь пытэу, фарисей купкӀэ заджэхэрэм игъогу сызэрэрыкӀощтыгъэр, ахэр фаехэмэ, къаушыхьатын алъэкӀыщт[+]. 6Тхьэм тятэжъхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофым[*] сызэрэщыгугъырэм пае, джы хьыкумэшӀым ыпашъхьэ сыкъыращагъ. 7Тхьэм тятэжъхэр къызэригъэгугъэгъэ дэдэр ары тлъэпкъ илӀэкъо пшӀыкӀутӀур чэщи мафи агу етыгъэу, Тхьэм фэлажьэхэзэ, къагъотынэу зыщыгугъыхэу зыпаплъэхэрэр. О пачъыхь, сэри ащ сызэрэщыгугъырэр ары джуртхэр къызкӀысэдаохэрэр[+]. 8Тхьэм лӀагъэхэр къызэригъэтэджыжьыщтхэр къэмыхъун Ӏофэу сыд пае шъулъытэрэ[+]?

9– ЗэрэслъэкӀэу Назарет щыщ Исус ыцӀэ сыпэуцужьын фаеу сэри сшӀошъ хъущтыгъэ[+]. 10Ерусалим аущтэу щысшӀыщтыгъ. Дин пэщэшхохэм фитыныгъэ къаӀысхыти, сицӀыфхэм Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ащыщхэу бэхэр хьапсым чӀязгъадзэщтыгъэх. Тетыгъо зиӀэхэм ахэмэ укӀ хьыкум затыралъхьэм, сэри ар игъоу слъытагъэ[+]. 11Синэгогу пстэуми ахэмэ бэрэ къин щязгъэщэчыщтыгъ, Исус езгъэхъонынхэуи сыпылъыщтыгъ. Лъэшэу сафэгубжэу, къин язгъэщэчынэу хымэ къалэхэми анэс сакӀэлъыкӀощтыгъ[+].


Зиусхьан Исус игъогу Паул зэрэтехьагъэм икъэбар къызэриӀотэжьыгъэр


(Апостол. 9:1-19; 22:6-16)

12– Аущтэу дин пэщэшхохэм фитыныгъэ къаӀысхыгъэу, пшъэрылъи къысатыгъэу, Дамаск гъогум сытетыгъ[+]. 13Щэджагъом гъогум сырыкӀозэ, тыгъэм нахьи нахь лыдырэ нэфынэ горэ уашъом къехэу, сигъусэхэмрэ сэррэ тыкъиуцухьэу слъэгъугъэ, типачъыхь. 14Тэ зэкӀэ чӀыгум тытефагъэу, джуртыбзэкӀэ макъэ горэм моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъ:

– «Шаул, Шаул, сыд пае къин сэбгъэщэчыра? Цур зием ибэщ кӀыхьэ папцӀэ цур ылъакъокӀэ къызэрешъутырырэм фэдэу ошӀымэ, уиягъэ зэогъэкӀыжьы».

15– «О ухэта, Зиусхьан?» – сӀуагъэ.

– «Исусэу къин зэбгъэщэчырэр сэры», – къыӀожьыгъ Зиусхьаным. – 16«Ау джы къэтэджи, о плъакъомэ къатеуцожь. Сэ къысфэлажьэрэ лӀы ухъунэу, Ӏофхэу плъэгъугъэхэмрэ озгъэлъэгъущтхэмрэ къэуушыхьатынхэуи узгъэнэфагъ, зыозгъэлъэгъугъ. 17О плъэпкърэ хымэхэу узфэзгъэкӀощтхэмрэ укъаӀэпысхыжьыщт. 18Ахэр шӀункӀым къыхэкӀынхэшъ, нэфынэм зыкъыфагъэзэным паий, шэйтаным итетыгъо къычӀэкӀынхэшъ, Тхьэм зыкъыфагъэзэным паий, ахэмэ анэхэр къэбгъэплъэжьынхэу адэжь усэгъакӀо. Аущтэу сэркӀэ шӀошъхъуныгъэ зэряӀэм пае, япсэкӀодшӀагъэхэр афэгъущтых, Тхьэм ицӀыфхэу ежь зыкъезытыгъэхэм ӀахьышӀоу къалъыӀэсыщтри ахэми къалъыӀэсыщт»[+].


Паул джуртхэмрэ хымэ лъэпкъхэмрэ апашъхьэ Исус шыхьат зэрэщыфэхъугъэр

19– Арышъ, пачъыхьэ Агриппэ, уашъом щыӀэу зыкъысэзгъэлъэгъугъэм сыпэуцужьыгъэп. 20Апэу Дамаск къалэм дэсхэм, етӀанэ Ерусалим дэсхэм, Иудей хэкум зэкӀэ исхэми, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми язгъэӀущтыгъ, япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьынхэшъ, Тхьэм игъогу техьанхэу зэрэфаери, япсэкӀодшӀагъэхэм зэрафыкӀэгъожьыгъэм фэшъошэ ӀофышӀухэр агъэцэкӀэнхэ зэрэфаери[+]. 21Джары джуртхэм Тхьэм иунэшхо сыщаубыти, саукӀыным зыкӀыпылъыгъэхэр[+]. 22Ау непэ нэсыфэкӀэ Тхьэр ӀэпыӀэгъу къысфэхъузэ, цӀыкӀуми инми апашъхьэ мыщ дэжьым сыщытэу шъыпкъэм шыхьат сыфэхъу. Пегъымбархэмрэ пегъымбар Мусэрэ къэхъун фэе Ӏофхэу зыфаӀуагъэхэм анэмыкӀхэр къасӀохэрэп; 23Христос къин ыщэчын зэрэфэягъэри, апэрэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэу, ежь илъэпкърэ хымэ лъэпкъхэмрэ нэфынэм икъэбар къаригъэӀун зэрэфэягъэри ары зыфасӀохэрэр[+].


Агриппэ шӀошъхъуныгъэ зыригъэӀэнэу Паул зэрелъэӀугъэр

24Паул аущтэу зиухыижь зэхъум, Фест мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– Паул, уиакъыл уиежьэп о. УишӀэныгъэшхо пшъхьэ зэригъэкӀокӀыгъ.

25– Сэ сшъхьэ зэкӀокӀыгъэп, лъытэныгъэ зиӀэ Фест, – къыӀожьыгъ Паул, – сэ къасӀохэрэр гущыӀэ шъыпкъэх, гущыӀэ губзыгъэх. 26Пачъыхьэм мы Ӏофхэр ешӀэ, ащ ыпашъхьи гушхокӀэ сыкъыщэгущыӀэ. Ащ гу зылъимытэгъэ Ӏоф а Ӏофхэм зэрахэмытым сицыхьэ телъ, сыда пӀомэ, мы Ӏофхэр зэкӀэ зы къогъу горэм къыщыхъугъэхэп. 27Пачъыхьэ Агриппэ, пегъымбархэм атхыгъэхэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ уиӀа? ШӀошъхъуныгъэ зэрэуиӀэр сэшӀэ.

28– Аущтэу псынкӀэу Христос игъогу сытебгъэхьанэу огугъа? – къыриӀуагъ Агриппэ Паул.

29– ПсынкӀэми мыпсынкӀэми о уимызакъоу, ау непэ сэ къасӀохэрэр зэхэзыхырэ пстэури сэ сфэдэ хъунхэу Тхьэм селъэӀу, ау Ӏэхъу-лъэхъу атерэмылъ, – къыӀожьыгъ Паул[+].

30Ащ нэужым пачъыхьэр, Ӏэшъхьэтетыр, Вереникэ, ахэмэ ягъусэхэу щысыгъэхэр къэзэрэгъэтэджыжьыгъэх. 31Унэм зекӀыжьхэм, зэраӀожьыгъ:

– УкӀ е хьапс зифэшъошэ Ӏоф мы лӀым зи ышӀагъэп[+].

32ЕтӀанэ Агриппэ Фест риӀуагъ:

– Мы лӀым иӀоф Кайсарым хьыкум тыришӀыхьанэу мылъэӀуагъэмэ, шъхьафитэу ттӀупщыжьын тлъэкӀыщтыгъэ[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ БЛЫНЭРЭШЪХЬ


Рим къэлэшхом кӀонэу Паул къухьэ горэм зэритӀысхьагъэр

1Италием къухьэкӀэ тэ[*] тызэрэкӀощтым, Ӏэшъхьэтет Фест зытыреубытэм, Паули нэмыкӀрэ хьапсчӀэс купи Кайсарым идзэ ыцӀэкӀэ заджэхэу, нэбгырэ шъих хъурэ дзэлӀ купым ипащэхэм ащыщэу, Иулый зыцӀэм ыӀэ рилъхьагъэх[+]. 2Адрамит къалэм къикӀырэ къухьэу Асие хэкум ихыӀушъо Ӏут къалэхэм анэсыщтым титӀысхьи, тежьагъ. Аристарх зыцӀэу Македоние хэкум ит Фессалоникэ къалэм щыщыр тигъусагъ[+].

3ЯтӀонэрэ мафэм къалэу Сидон тынэсыгъ. Иулый нэшӀукӀэ Паул къеплъи, Паул иныбджэгъухэу ащ дэсхэм Паул ищыкӀагъэхэр къыратынхэм пае, ахэмэ адэжь кӀонэу фит ышӀыгъ. 4Ащ тыщежьи, жьыбгъэр къызэрэтпеорэм пае, Кипр хыгъэхъунэм ылъэныкъоу жьыбгъэ къызыщемыпщэрэм тыготэу тыкӀуагъ. 5Киликие хэкумрэ Памфилие хэкумрэ афэзэнкӀэ хым тызэпырыкӀи, Ликие хэкум икъалэу Мирэ тынэсыгъ. 6Ащ Александрие къалэм къикӀэу, Италием кӀонэу къухьэ горэ дзэ пащэм къыщигъоти, тыригъэтӀысхьагъ[+]. 7Мэфэ заулэрэ мэкӀэ-макӀэу тыкӀозэ, къинкӀэ Книд къалэм пэчъынатӀэ тыхъугъ. Ау жьыбгъэм занкӀэу тигъэкӀуагъэпти, хым къыхэщэикӀыгъэ чӀыгу къуапэу Салмонэ зыцӀэм тыблэкӀызэ, Крит хыгъэхъунэм ылъэныкъоу жьыбгъэр къызыщемыпщэрэм тыготэу тыкӀуагъ. 8Хы гъунэм тыготэу къинкӀэ тыкӀозэ, Ласей къалэм пэгъунэгъоу «КъухьэуцупӀэшӀухэр» зыфаӀорэ чӀыпӀэм тынэсыгъ.

9Охътабэ тешӀэгъагъ, къухьэкӀи узекӀоныр щынагъо хъугъагъэ, сыда пӀомэ, нэкӀ мафэри[*] блэкӀыгъэхагъ. Арыти, Паул лӀыхэм агуригъаӀозэ, 10моущтэу ариӀуагъ:

– Шъо, лӀы купыр, сэ зэрэслъэгъурэмкӀэ, тигъогу щынагъо хэлъ, хьылъэхэмрэ къухьэмрэ ямызакъоу, тпсэхэри тшӀокӀодынхэкӀэ щынагъо щыӀ.

11Ау дзэ пащэр Паул къыӀуагъэхэм анахьи, къухьэм итхьэматэми къухьэр зиеми къаӀуагъэхэм нахь ядэӀущтыгъ. 12КӀымафэр ащ дэжьым щыдгъэкӀонэу зэрэкъухьэмыуцупӀэшӀум пае, а чӀыпӀэм тыкъыщежьэжьынышъ, амал иӀэмэ, Финик зыцӀэ къухьэуцупӀэм тынэсынышъ, кӀымафэр ащ щыдгъэкӀонэу нахьыбэр зэгурыӀуагъ. Финик зыцӀэ къухьэуцупӀэр Крит хыгъэхъунэм икъухьэуцупӀэхэм ащыщыгъ, къыблэ тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀи, темыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀи фэгъэзагъ.


Хым жьыбгъэшхо зэрэщыхъугъэр

13КъыблэмкӀэ къикӀэу жьыбгъэ тӀэкӀу къепщэ зэхъум, агу хэлъыр къадэхъугъэу ашӀошӀи, ежьагъэх Крит хыгъунэм готхэу. 14Ау бэ темышӀэу, «Темыр тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къикӀырэ жьыбгъэшхор» хыгъэхъунэм ылъэныкъокӀэ къикӀэу къапеуагъ[+]. 15Жьыбгъэшхом къухьэр зэкӀиубытагъ. Къухьэр жьыбгъэшхом пэдгъэуцужьын тымылъэкӀ зэхъум, ыуж тикӀыжьыгъ, псыорхэм къухьэр къырахьакӀэу жьыбгъэм тырифыжьагъ. 16Клаудэ зыцӀэ хыгъэхъунэ цӀыкӀу горэм ылъэныкъоу жьыбгъэ къызыщемыпщэрэм тыготэу тыкӀозэ, къинкӀэ къухьэм икъуашъо мыкӀодэу къэдгъэнэжьыгъ. 17Къуашъор къаӀэти, къухьэм ыкӀоцӀ къызырагъэуцом ыуж, кӀэпсэшхохэр къухьэм къыращэкӀыгъ жьыбгъэшхом зэпкъыримыутыным пае. Къухьэр Сыртис зыцӀэ щэнджыпӀэм къытенэнкӀэ щынагъэхэти, чэтэнхэр къырагъэхыгъ, аущтэуи жьыбгъэшхом зырагъэфыщтыгъ. 18ЯтӀонэрэ мафэми жьыбгъэр щынэгъошхуагъэти, хьылъэхэр хым хадзэу аублагъ[+]. 19Ящэнэрэ мафэм къухьэм иӀэмэ-псымэхэм ащыщхэр тэр-тэрэу тӀэхэмкӀэ хым хэтыдзагъ. 20Мэфэ заулэрэ тыгъи жъуагъуи къэмылъагъохэу, жьыбгъэшхор зэпыугъэпти, тымыкӀодэу тыкъэнэжьыным игугъапӀэ тиӀэжьыгъэп.

21ЛӀыхэр мышхэхэу бэ зытешӀэм, Паул ахэмэ апашъхьэ къиуцуи, къыӀуагъ:

– Шъо, лӀы купыр, сэ шъукъысэдэӀоу Крит шъукъыщемыжьэгъагъэмэ, зэрар зи шъуиӀэщтыгъэп, шъуащыщэу зи кӀодыщтыгъэп. 22Ау джы шъугу шъумыгъэкӀоды, къышъосэӀо, шъуащыщэу зи кӀодыщтэп. Къухьэр ары ныӀэп кӀодыщтыр. 23Тхьэу зибын сыщыщэу, сызыфэлажьэрэм имэлэӀич нычэпэ къысфэлъагъуи,[+] 24къысиӀуагъ: «Умыщын, Паул! Кайсарым ыпашъхьэ уиуцон фае. Къухьэм исхэу къыбдакӀохэрэ пстэури о уихьатыркӀэ Тхьэм ынэшӀукӀэ мыкӀодхэу къыгъэнэжьыщтых»[+]. 25Арышъ, шъо, лӀы купыр, шъугу шъумыгъэкӀоды. Тхьэм къызэрэсиӀуагъэм фэдэу зэрэхъущтымкӀэ ежь сыщэгугъы. 26Ау жьыбгъэшхом хыгъэхъунэ горэм тырифылӀэн фае[+].

27ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ чэщым Адриэ хым тытетэу жьыбгъэшхом къухьэр ыфызэ, чэщныкъом лӀыхэм чӀыгу горэ гъунэгъу къызэрэхъугъэм гу лъатагъ. 28Хым икуугъэ зашым, ӀэплӀэкӀу тӀокӀ хъугъэ. ТӀэкӀу джыри тыкӀуи, етӀани икуугъэ зашым, ӀэплӀэкӀу пшӀыкӀутф хъугъэ. 29Жьыбгъэшхом къухьэр мыжъошхохэм ашӀуигъэнэнкӀэ щынагъэхэти, къухьэм ыкӀэкӀэ гъурзиплӀ радзыхыгъэу, нэф къэшъыным гузажъохэу паплъэщтыгъэх. 30Шъэфэу хэхьажьынхэр ягухэлъэу къухьэр зыфыхэрэм ащ ыпэкӀэ гъурз заулэ радзыхырэм фэдэ зашӀи, къуашъор хым ратӀупщэхыгъ. 31Джащыгъум Паул дзэ пащэмрэ дзэлӀхэмрэ ариӀуагъ:

– А лӀыхэр къухьэм къимынэхэмэ, шъупсэхэр мыкӀодхэу къэжъугъэнэжьынхэ шъулъэкӀыщтэп.

32Паул аущтэу зареӀом, дзэлӀмэ къуашъом икӀэпсэшхохэр зэпаупкӀыхи, къуашъор рагъэфэхыгъ.

33Нэф зэшъым, Паул зэкӀэми шхэнхэу ялъэӀуи, къыӀуагъ:

– Непэ мэфэ пшӀыкӀуплӀ мэхъу гузэжъогъум шъухэтэу зи зышъумышхыгъэр. 34Арышъ, шъушхэнэу лъэшэу сышъолъэӀу, шъумыкӀодэу шъукъэнэжьыным пае, ар шъуищыкӀагъ. Шъуащыщэу зыми ышъхьац налъэ кӀодыщтэп[+].

35Паул аущтэу къызеӀом, хьалыгъу къышти, зэкӀэмэ апашъхьэ Тхьэм щытхъу щыфишӀи, хьалыгъур зэгуичи, ышхэу ыублагъ[+]. 36ЗэкӀэми гу къызыӀэпашӀыхьажьи, ахэри шхагъэх. 37Тэ къухьэм ис пстэури нэбгырэ шъитӀурэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀухырэ тыхъущтыгъ.

38Ахэмэ зызагъэшхэкӀыжьым, коц хьылъэхэр хым хадзэхэзэ, къухьэр нахь псынкӀэ ашӀыгъ.


Къухьэр зэрэзэхэкъутагъэр

39Нэф къызэшъым, хыӀушъор ашӀэжьыгъэп, ау пшахъо Ӏулъэу зы хытӀуалэ[*] горэ алъэгъугъ. Амал иӀэмэ, ащ къухьэр рафылӀэнэу тыраубытагъ. 40Гъурзыхэм якӀэпсэшхохэр зэпаупкӀи, хым къыханагъэх. Ардэдэм къухьэр зыгъэӀорышӀэрэ хьанцэхэм якӀэпсэшхохэри атӀэтагъэх. ЕтӀанэ чэтэн цӀыкӀур жьыбгъэм щагъаӀи, хыӀушъом фаузэнкӀыгъ. 41Ау къухьэр пшэхъолъэ чӀыпӀэ горэм хахьи, къытенагъ. Къухьэр мыхъыешъоу щэнджыпӀэм ыпэкӀэ хэнагъ, хыор лъэшхэми ыкӀэ зэпкъыраутэу аублагъ.

42ХьапсчӀэсхэм ащыщэу зыгорэ есызэ хэмыхьажьыным пае, дзэлӀхэм ахэр аукӀынхэ агу хэлъыгъ. 43Дзэ пащэм Паул мыкӀодэу къыгъэнэжьынэу фэягъэти, дзэлӀхэр зэтыриӀэжагъэх ягухэлъ аримыгъашӀэу, есыкӀэ зышӀэхэрэм апэ псым зыхадзэнышъ, хыӀушъом Ӏусыхьанхэу унашъо афишӀыгъ[+]. 44Къэнагъэхэри пхъэмбгъухэмрэ къухьэм щыщ къутафэхэмрэ ателъхэу хыӀушъом зынагъэсынэу ариӀуагъ. Аущтэу зэкӀэри хыӀушъом нэсхи, псаухэу къэнэжьыгъэх.

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ИНЭРЭШЪХЬ


Мелит хыгъэхъунэм Паул къыщехъулӀагъэхэр

1Тыпсаоу тыкъызэнэжьым, а хыгъэхъунэм МелиткӀэ[*] зэреджэхэрэр зэдгъэшӀагъ. 2Хыгъэхъунэм исхэр шӀугъэшхокӀэ къытпэгъокӀыгъэх. Ощхышхо къещхэу, чъыӀэшхоти, машӀо ашӀи, зэкӀэми тырагъэблэгъагъ. 3Паул чы гъугъабэ къыугъоий, машӀом зыпелъхьэм, машӀом блэ горэ чыхэм къахифи, ыӀэ къеуи, къыпынагъ. 4Хыгъэхъунэм исхэм блэр Паул ыӀэ къыпылэлэу залъэгъум, зэраӀожьыгъ:

– Мы лӀыр укӀэкӀо горэн фае; сыда пӀомэ, хым псаоу къыхэкӀыжьыгъэми, Тхьэм ишъыпкъагъэ псэунэу фит ышӀыгъэп.

5Ау Паул ыӀэ ыгъэсыси, блэр машӀом хидзи, блэм иягъэ Паул къекӀынэу хъугъэп[+].

6«А лӀыр бэгыщт е ошӀэ-дэмышӀэу зэхэфэнышъ, лӀэщт», – аӀуагъ ахэмэ, ау бэрэ пэплъагъэхэу, Паул зи къыщымышӀыгъэу залъэгъум, ягупшысакӀэ зэблахъуи, «Мыр тхьэ гор», – аӀуагъ[+].

7А чӀыпӀэм игъунэгъоу, хыгъэхъунэм итхьэматэу Публый зыцӀэм чӀыгушхохэр щыриӀагъ. Ащ тыригъэблагъи, мэфищэ игуапэу тихьэкӀагъ. 8Публый ятэ плъыр-стырымрэ ныбэузымрэ зыкӀаубытагъэу пӀэм хэлъыгъ. Паул сымаджэм дэжь ихьи, Тхьэм фелъэӀуи, ыӀэхэр тырилъхьи, ыгъэхъужьыгъ[+]. 9Аущтэу зэхъум, хыгъэхъунэм щыӀэ нэмыкӀ сымаджэхэри Паул дэжь къакӀохи, ахэри ыгъэхъужьыгъэх. 10Лъытэныгъэ къытфашӀэу тын пчъагъэхэр къытатыгъ, тыкъызежьэжьыми, тищыкӀагъэхэр къытфахьыгъ.


Рим къэлэшхом Паул зэрэнэсыгъэр

11Мэзищ зытешӀэм, Александрие къалэм щыщэу, «Тхьэ ЗэтӀуазэхэр»[*] зыфаӀорэ къухьэу, а хыгъэхъунэм кӀымафэм щыӀагъэм титӀысхьи, ащ тыкъыщежьэжьыгъ[+]. 12Сиракуз къалэм тыӀухьи, мэфищэ ащ тыщыӀагъ. 13Ащ тыкъыщежьэжьи, Ригие къалэм тынэсыгъ. Зы мафэ зытешӀэм, къыблэмкӀэ къикӀырэ жьыбгъэр къепщэу къыубли, ятӀонэрэ мафэм Путеол къалэм тынэсыгъ. 14Ащ тшы заулэ къыщыдгъотыгъ, ахэмэ адэжь мэфиблэ тыщыӀэнэу къытэлъэӀухи, тырагъэблэгъагъ. Ащ нэужым Рим къэлэшхом тыкӀонэу гъогум тытехьажьыгъ. 15Рим дэс тшыхэм тыкъызэрэкӀощтыр зэхахыгъагъэти, «Аппый ЗэхэхьапӀ»[*] зыцӀэ къалэмрэ «ХьэкӀэщыпӀищ»[*] зыцӀэ къалэмрэ анэс къытпэгъокӀынхэу къэкӀуагъэх. Паул ахэр зелъэгъум, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ, гу къызыӀэпишӀыхьажьыгъ. 16Рим тыкъызынэсым, рим тетыгъо зиӀэхэм Паулрэ ежь икъэрэгъул дзэлӀымрэ шъхьафэу язакъоу дэсынхэу фит ашӀыгъэх.


Рим къэлэшхом Паул КъэбарышӀур зэрэщигъэӀущтыгъэр

17Мэфищ зытешӀэм, Паул джуртхэм ятхьэматэхэр къаригъэщагъ. Ахэр къызызэрэугъоихэм, ариӀуагъ:

– Сшыхэр, тэ тлъэпкъ мыхъун зи есымышӀагъэу, тятэжъхэм яхабзэхэми сатемыкӀыгъэми, Ерусалим сыщаубыти, рим цӀыфхэм саӀэкӀалъхьагъ. 18Ахэр сиӀоф зыхэплъэхэм, укӀ зифэшъошэ мыхъун зи къысагъотылӀагъэпти, сыкъатӀупщыжьынэу фэягъэх[+]. 19Ау джуртхэр рим цӀыфхэм сызэратӀупщыжьыщтым зыпэуцужьхэм, Кайсарым сиӀоф хьыкум тыришӀыхьанэу сылъэӀон фаеу хъугъэ. Ау слъэпкъ седэоныр арэп аущтэу зыкӀэсшӀыгъэр. 20Ӏофхэр аущтэу зэрэхъугъэхэр ары шъуслъэгъунэуи сыкъыжъудэгущыӀэнэуи шъукъызкӀязгъэщагъэр. Шъыпкъэ, израиль цӀыфхэр зыщыгугъыхэу, зыпаплъэхэрэм[*] пае Ӏэхъухэр стелъых.

21– О уикъэбар зэрыт тхылъ горэ Иудей хэкум къикӀэу къытфэкӀуагъэп, – къыраӀожыгъ ахэмэ. – Ащ дэжьым къикӀыхэу, мыщ къэкӀогъэ тшыхэми ощ пае къэбар Ӏае гори къытфахьыгъэп ыкӀи къытаӀуагъэп. 22Ау о уигупшысэхэр къапӀохэзэ, тябгъэдэӀу тшӀоигъу; сыда пӀомэ, цӀыфхэр тыдэкӀи а дин пхэнджым зэрэщыпэуцухэрэр тэ тэшӀэ.

23Мафэ горэ агъэнафи, Паул зэрыс унэм цӀыф купышхо къэкӀуагъ. Пчэдыжьым щегъэжьагъэу пчыхьэм нэс Тхьэм и Тетыгъошхо икъэбар Паул агуригъаӀозэ, а тетыгъошхом шыхьат фэхъугъ. Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ итхэмрэ пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм арытхэмрэ[*] ащыщхэм къяджэзэ, Паул Исус ехьылӀагъэу къыӀохэрэр ашӀошъ ыгъэхъуным пылъыгъ[+]. 24Паул къыӀуагъэхэр зы куп ышӀошъ хъугъэ, нэмыкӀхэм ашӀошъ хъугъэп.

25А джуртхэр зэгурымыӀохэу зэбгырыкӀыжьынхэм ыпэкӀэ, Паул мы гущыӀэхэр къыӀуагъ:

– Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ пегъымбар Ешайа шъуятэжъхэм яхьылӀагъэу шъыпкъэр къыригъэӀуагъ[*]:[+]

26«Мы лъэпкъым дэжь кӀуи, моущтэу еӀу: Шъо егъашӀэм зэхэшъух зэпытыщт, ау къыжъугурыӀощтэп; шъо егъашӀэм шъулъэгъу зэпытыщт, ау гу лъышъутэщтэп.

27Сыда пӀомэ, мы цӀыф лъэпкъым щыщхэм агухэм гулъытэ ямыӀэ хъугъэ. Ахэмэ атхьакӀумэхэм жъажъэу зэхахы, анэхэри упӀыцӀагъэх. Аущтэу щымытыгъэмэ, анэхэмкӀэ алъэгъущтыгъ, атхьакӀумэхэмкӀи зэхахыщтыгъ, агухэмкӀи къагурыӀощтыгъ, садэжьи къагъэзэжьыгъэмэ, ахэр згъэхъужьыщтыгъэх»[+].

28– Арышъ, цӀыфхэр мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьхэрэм икъэбар хымэ лъэпкъхэм Тхьэм къызэралъигъэӀэсыгъэр зэжъугъашӀэ. Ахэри а къэбарым едэӀущтых![+]

29Паул а гущыӀэхэр къызеӀом, джуртхэр лъэшэу зэнэкъокъухэзэ, унэм икӀыжьыгъэх.

30Паул фэтэрэу ыубытыгъэм илъэситӀум щыпсэугъ, ыдэжь къакӀорэ цӀыф пстэури ригъэблагъэщтыгъ. 31Зы цӀыфи зыкӀи къыпэмыуцоу, Тхьэм и Тетыгъошхо икъэбар ыгъэӀущтыгъ, Зиусхьан Исус Христос икъэбари гушхокӀэ цӀыфхэм аригъашӀэщтыгъ[+].

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Рим къэлэшхом дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Рим къэлэшхом дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Рим къэлэшхом дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ РИМ КЪЭЛЭШХОМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул, Исус Христос сыфэлажьэ. Христос иапостол[*] сыхъунэу Тхьэр къысаджи, ежь дэжь къикӀырэ къэбарышӀур[*] згъэӀунэу сигъэнэфагъ. 2А къэбарышӀур ипегъымбархэм ажэ къыдэкӀэу Тхьэм цӀыфхэр ыгъэгугъагъэх, игущыӀэ тхыгъэ лъапӀэхэм[*] зэрарытым фэдэу[+]. 3А къэбарышӀур ы Къо ехьылӀагъ. Ар цӀыфэу къэхъугъ, пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщыгъ[+]. 4Исус лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэмкӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ар Тхьэм зэры Къор лъэкӀыкӀэ къыгъэнэфагъ. Ежьыр ары Исус Христосэу ти Зиусхьаныр. 5Христос иӀэмыркӀэ Тхьэм ынэшӀу сэ къысщифи, Христос ыцӀэкӀэ лъэпкъ пстэуми шӀошъхъуныгъэ яӀэ згъэхъоу, ежь езгъэдэӀунхэм пае, апостолэу сигъэнэфагъ[+]. 6Шъори ахэмэ шъуащыщ, Исус Христос шъори ибынхэм ащыщ шъухъунэу къышъоджагъ.

7Шъо, Рим къэлэшхом дэсхэу, Тхьэм шӀу ылъэгъухэу, ицӀыф лъапӀэхэм ащыщ хъунхэу къызэджагъэхэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы. Тхьэу тя Тэ лъапӀэмрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт[+].


Паул Рим къэлэшхом кӀонэу зэрэфэягъэр

8Ыпэ рапшӀэу шъуишӀошъхъуныгъэ икъэбар дунаим тыдэкӀи цӀыфхэм зэрэщагъэӀурэм пае, Исус Христос ыцӀэкӀэ пстэуми шъощ пае Тхьэм щытхъу фэсэшӀы,[+] 9сыда пӀомэ, Тхьэм ы Къо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур згъэӀузэ, сыгу етыгъэу сызфэлажьэрэ Тхьэр сишыхьат. Ащ селъэӀу зыхъукӀэ, сыдигъуи зэпымыоу шъуигугъу зэрэсшӀырэмкӀи ар сишыхьат[+]. 10Тхьэм ыӀомэ, шъуадэжь зэгорэм сыкъэкӀоныр къыздэхъункӀэ селъэӀу[+].

11Сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀэу, шъугухэр зыгъэпытэн шӀугъэ шъозгъэгъотыным пае, лъэшэу шъуслъэгъу сшӀоигъу. 12А зы шӀошъхъуныгъэу тиӀэмкӀэ тызэрэгъэгушхоныр ары зыфасӀорэр. 13Шъуадэжь сыкъэкӀонэу бэрэ сыгу зэрэхэлъыгъэр шъушӀэн фае, сшыхэр, ау джы нэсыфэ пэрыохъу горэ къысфэхъущтыгъ. НэмыкӀ лъэпкъхэм адэжь шӀугъэ къызхэкӀырэ Ӏоф зэрэщысшӀагъэм фэдэу, шъуадэжьи Ӏоф щысшӀэнэу сыфай[+].

14Алыджхэми нэмыкӀ лъэпкъхэми, акъылышӀу зиӀэхэми, зимыӀэхэми пшъэрылъ афысиӀ[+]. 15Джары шъо Рим къэлэшхом дэсхэм къэбарышӀур шъозгъэӀу лъэшэу зыкӀысшӀоигъор.


КъэбарышӀум лъэкӀэу хэлъыр

16Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀум сытеукӀытыхьэрэп, сыда пӀомэ, къэбарышӀур ары Тхьэм илъэкӀэу хэти шӀошъхъуныгъэ зиӀэр мыкӀодэу къэзгъэнэжьырэр, апэу джуртыр, етӀанэ мыджуртыр[+]. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфым шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытэрэ гъогур къэбарышӀум къегъэнафэ. Ыпэ къыщегъэжьагъэу ыкӀэ нэс а Ӏофыр зэрэхъурэр шӀошъхъуныгъэм игъогукӀэ ары, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «ШӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ зиӀэр псэущт»[+].


ЦӀыф пстэуми Тхьэм дэжькӀэ лажьэу яӀэр

18Тхьэм шӀолӀыкӀ фырямыӀэу цӀыфхэр зэрэпсэухэрэм паий, ябзэджэгъэ пстэуми апаий игубжэу уашъом къехырэр Тхьэм къегъэнафэ, сыда пӀомэ, ябзэджагъэкӀэ шъыпкъэр аулъэгу[+]. 19Тхьэм ехьылӀагъэу цӀыфмэ ашӀэшъущтыр ахэмкӀэ нафэ, Тхьэм ар къафигъэнэфагъ[+]. 20Сыда пӀомэ, Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу, ежь ищытыкӀэ-псэукӀэу амылъэгъушъурэм Тхьэм къыгъэхъугъэхэмкӀэ цӀыфхэм нафэу гу лъатэн алъэкӀы. ИщытыкӀэ-псэукӀэ амылъэгъушъоу зыфасӀорэр илъэкӀышхоу мыкӀодыжьыщтри ары, ежь зэрэ Тхьэри ары. Арышъ, цӀыфхэм зызэрагъэхыен зи щыӀэп[+].

21Тхьэр ашӀагъэ пэтми, ащ фэшъуашэу лъытэныгъи щытхъушхуи фашӀыгъэп. Ау ягупшысэхэр хьаулые хъугъэх, агухэу зэхэшӀыкӀ зимыӀэхэри ушӀункӀыгъэх[+]. 22АкъылышӀу яӀэу зашӀошӀыжьэу, зэхэшӀыкӀ ямыӀэ хъугъэх[+]. 23Щытхъушхо зиӀэ Тхьэу мыкӀодыжьыщтыр агъэлъапӀэщтыгъэп. Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцо ежьхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ сурэтхэу кӀодыжьыщт цӀыфхэм, бзыухэм, лъэкъуиплӀыкӀэ зекӀохэрэм, ныбэкӀэ цуахъохэрэм афэдэхэр. Ахэр тхьэпапкӀэу агъэлъэпӀагъэх[+].

24Арышъ, ахэмэ агухэр Ӏоф мыхъунхэм акӀэхъопсхэу, апкъыхэмкӀэ мыхъун зэрашӀэжьынэу, шӀоим хэтхэу Тхьэм къыгъэнагъэх[+]. 25Тхьэм ишъыпкъэ ычӀыпӀэ пцӀыр рагъэуцуагъ. Тхьэу зэкӀэ къэзгъэхъугъэр амыгъэлъапӀэу, ащ фэмылажьэхэу, Тхьэм къыгъэхъугъэхэр агъэлъэпӀагъэх, ахэми афэлэжьагъэх. Ежь Тхьэм мыкӀодыжьын щытхъушхор ий. Амин.

26Арышъ, агу зыкӀэхъопсырэ Ӏоф мыхъунхэм апылъынхэу Тхьэм ахэр къыгъэнагъэх. Ябзылъфыгъэхэри зэрэпсэунхэ фаем текӀыхи, зым адрэм мыхъун ришӀэжьыгъ[+]. 27Ащ фэдэу хъулъфыгъэхэри зыфэдэнхэ фаем текӀыхи, яшъузхэм якӀолӀэжьынхэр ханэжьи, зы лӀыр адрэ лӀым кӀэхъопс хъугъэ. Аущтэу хъулъфыгъэхэми мыхъун зэрашӀэжьи, апкъыхэмкӀэ язекӀокӀэ емыкӀу ифэшъуашэ агъотыжьыгъ.

28Ащ нэмыкӀэу, Тхьэр зыфэдэр ашӀэнэу зэрамыдагъэм пае, емыкӀу Ӏофхэр ашӀэнхэу акъыл къуанчэр яӀэу Тхьэм къыгъэнагъэх. 29Мышъыпкъэ пстэури, зинэ пстэури, тхьагъэпцӀыгъэ пстэури, нэйпсыягъэ пстэури, бзэджэгъэ пстэури агухэм арыз хъугъэ. Шъугъонри, цӀыф укӀынри, зэщыхьанри, пцӀы усынри, уджэгъунри агухэм арылъ зэпытых. 30Ахэр бзэгухьэх, цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэх, Тхьэр ауджэгъу, цӀыфхэм агу хагъэкӀы, зыщэтхъужьых, загъэпагэ, бзэджагъэхэр къаугупшысых, ятэ-янэхэми афэӀорышӀэхэрэп. 31ЗэхэшӀыкӀ яӀэп, ягущыӀэхэр агъэцакӀэхэрэп, гуфэбагъи ахэлъэп, зэшӀужьынхэри гукӀэгъури зыфэдэхэр ашӀэрэп[+]. 32А цӀыфхэм Тхьэм иунэшъо зафэ ашӀэ, ащ фэдэ Ӏофхэр зышӀэхэрэм укӀ зэряфэшъуашэри. Ау щытми, ежьхэм ащ фэдэхэр зэрашӀэхэрэм имызакъоу, а Ӏофхэр зышӀэхэри адэх[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм цӀыфхэм хьыкум зэратыришӀыхьэрэр зафэ

1О хэт ущыщми, нэмыкӀ горэ бгъэмысэмэ, зызэрэбгъэхыежьын зи щыӀэп. Ар зэрэбгъэмысэрэмкӀэ о зыогъэмысэжьы, сыда пӀомэ, адрэр зэрыбгъэмысэрэ Ӏофхэр ори ошӀэх[+]. 2Ащ фэдэ Ӏофхэр зышӀэхэрэм Тхьэм шъыпкъэм тетэу хьыкум зэратыришӀыхьащтыр тэшӀэ. 3Ау а Ӏофхэр зышӀэхэрэр о бгъэмысэхэзэ, ори ахэмэ ашӀагъэм фэдэ пшӀэу, Тхьэм ихьыкум къыптыримышӀыхьанэу огугъа? 4Хьауми Тхьэм ишӀугъэшхо, ыгу ишъэбэгъэшхо, ищэӀэгъэшхо зэмыпэсхэу ара? Тхьэм ишӀугъэшхокӀэ уипсэкӀодхэм уафыкӀэгъожьынэу игъо узэрэригъафэрэр къыбгурыӀорэба[+]?

5Ау уигуркъагъэкӀи, угукӀэ уипсэкӀодхэм узэрафыкӀэмыгъожьырэмкӀи Тхьэм игубжырэ ихьыкум зафэрэ къызылъэгъощт мафэм Тхьэм губжэу къыптырилъхьащтым хэогъахъо[+]. 6Тхьэм хэти Ӏофэу ышӀагъэхэм яфэшъуашэ ригъэгъотыжьыщт[+]. 7ШӀушӀэным ыуж имыкӀхэу, щытхъушхом, лъытэныгъэшхом, мылӀэныгъэм ауж итхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ аритыщт. 8Ау зызгъэкъаигъэхэу, шъыпкъэм фэмыӀорышӀэхэу, бзэджагъэм ыӀэ зизылъхьэрэ цӀыфхэм Тхьэм игубжышхо къалъигъэӀэсыщт. 9Тхьэм хэти бзэджагъэ зышӀэрэм гузэжъогъурэ гухэкӀрэ къылъигъэӀэсыщт, апэу – джуртым, етӀанэ – мыджуртым[+]. 10Ау Тхьэм хэти шӀу зышӀэрэм щытхъур, лъытэныгъэр, гупсэфыр къылъигъэӀэсыщт, апэу – джуртым, етӀанэ – мыджуртым[+]. 11Сыда пӀомэ, ятеплъэ емыплъэу, цӀыф пстэури Тхьэм изэфэд[+].

12Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ зимыӀэхэу, псэкӀод зышӀэгъэ цӀыф пстэури хэбзэнчъэхэу кӀодыжьыщтых, Тэурат хабзэр ямыӀагъэ пэтми. Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэтхэу, псэкӀод зышӀэгъэ цӀыф пстэури Тэурат хабзэм тетэу Тхьэм ыгъэмысэщтых[+]. 13Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм итхэр зэхэзыххэрэр арэп Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ зиӀэхэр, Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэхэрэр ары нахь[+]. 14Хымэ лъэпкъхэм[*] ащыщхэу Тэурат хабзэр зимыӀэхэм гурыӀоныгъэу ахэлъымкӀэ Тэурат хабзэм итхэр загъэцакӀэхэкӀэ, Тэурат хабзэр ямыӀэ пэтми, хабзэр зыфэдэр зэрашӀэрэр къагъэлъагъо, 15сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм иунашъохэр агухэм арытхагъэхэу зэрарылъхэр а цӀыфхэм къагъэлъагъо. Аущтэу зэрэхъугъэр агухэми къаушыхьаты, а цӀыфхэм ягупшысэхэмкӀи зэ загъэмысэ, зэ загъэхые[+]. 16А Ӏофыр ащ зэрэтетыр нафэ хъущт, къэбарышӀоу згъэӀурэм тетэу, цӀыфхэм агухэм арылъ шъэфхэм Тхьэм Исус Христос иӀэмыркӀэ хьыкум зыщатыришӀыхьащт мафэм.


Джуртхэмрэ Тэурат хабзэмрэ

17Мары – «сэ сыджурт», – оӀо. Тэурат хабзэм ущэгугъы, «Тхьэр сэшӀэ» пӀозэ, узщэтхъужьы[+]. 18Тэурат хабзэм итхэр зэрэуагъэшӀагъэм пае, Тхьэр зыфаер ошӀэ, дэгъур зыфэдэри зэхэпшӀыкӀын плъэкӀыщт. 19ШӀэныгъэ пстэури шъыпкъэ пстэури зэрыт Тэурат хабзэр о пӀэ илъэу, нэшъухэм уряпэрытэу, шӀункӀым хэтхэми урянэфынэу узщэгугъыжьы[+]. 20ШӀэныгъэ зимыӀэхэм агурызгъэӀощтыр орэу, ныбжьыкӀэхэми Ӏофхэр язгъэшӀэщтыр орэу узщэгугъыжьы. 21НэмыкӀ цӀыфыр огъасэ, ау ор-орэу зыогъаса[+]? 22ЦӀыфхэм мытыгъонхэу яоӀо, о пшъхьэкӀэ отыгъуа? «Зинэ шъумышӀы» цӀыфхэм яоӀо, о пшъхьэкӀэ зинэ ошӀа? ӀэрышӀ тхьэ нэпцӀхэр зэмыпэсхэзэ, ахэр зычӀэт унэхэр охъункӀэха[+]? 23Тэурат хабзэр зэрэуиӀэм пае узщэтхъужьы, ау Тэурат хабзэм итхэм узэратекӀырэмкӀэ Тхьэр огъэпыута? 24Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытэу[*]: «Шъощ пае хымэ лъэпкъхэм ащыщхэр Тхьэм ыцӀэ ехъоных».

25Сунэт[*] уашӀыным пкӀэ иӀ, Тэурат хабзэм итхэр зыбгъэцакӀэхэкӀэ. Ау Тэурат хабзэм итхэм уатекӀымэ, сунэт уашӀыгъэ пэтми, сунэт уамышӀыгъэм фэд[+]. 26Сунэт амышӀыгъэ цӀыфым Тэурат хабзэм иунашъохэр ыгъэцакӀэхэмэ, сунэт амышӀыгъэми, Тхьэм ар сунэт ашӀыгъэ цӀыфым фэдэу ылъытэнба[+]? 27Ащыгъум пкъымкӀэ сунэт амышӀыгъэ цӀыфэу Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэрэм, о, сунэт ашӀыгъэр, уигъэмысэщт. Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэу тхыгъэр о пӀэ илъэу, сунэт уашӀыгъэ пэтми, Тэурат хабзэм итхэм уатекӀы[+]. 28Сыда пӀомэ, итеплъэкӀэ джуртым фэдэу къэлъагъорэр арэп джурт шъыпкъэр, сунэтэу пкъым къыхэщэу ашӀырэри арэп сунэт шъыпкъэр[+]. 29Ау джурт шъыпкъэр ыгукӀэ джуртыр ары. Сунэт шъыпкъэр сунэтэу гум илъыр ары. Ар зыпкъ къикӀырэр тхыгъэ горэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары нахь. Ащ фэдэ цӀыфым ищытхъу цӀыфым дэжь къикӀырэп, Тхьэм дэжь къекӀы нахь[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ

1Ащыгъум уджуртыныр сыда зэрэнахьышӀур? Е сунэт уашӀыгъэмэ, сыд ишӀуагъэу къакӀорэр[+]? 2Лъэныкъо пстэумкӀи ишӀуагъэу къакӀорэр бэу ины. Ыпэ рапшӀэу, Тхьэм игущыӀэхэр къызӀэкӀилъхьагъэхэр джуртхэр ары[+].

3Ахэмэ ащыщ пчъагъэхэр шъыпкъагъэ ямыӀэу къычӀэкӀыгъэхэмэ, ахэмэ ямышъыпкъагъэ Тхьэм ишъыпкъагъэ ыгъэкӀодышъущта[+]? 4Хьау, ыгъэкӀодышъущтэп. Тхьэр сыдигъуи шъыпкъэ, ау хэтрэ цӀыфи пцӀыус, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«О Тхьэ, гущыӀэхэу къапӀохэрэмкӀэ узаф,

уагъэмысэми, уишъыпкъагъэ атекӀощт»[+].

5Тэ тибзэджагъэ Тхьэр зэрэшъыпкъэр нахь къегъэнафэмэ, сыд тӀона? Игубж къызыттырилъхьэкӀэ, Тхьэр мызафэу тӀона? ЦӀыфхэр къызэрэгущыӀэхэрэм фэдэу, ахэр къэсэӀох. 6Хьау, ар хъухэщтэп. Тхьэр зафэ. Тхьэр мызафэмэ, дунаим ицӀыфхэм сыдэущтэу хьыкум атыришӀыхьэшъущта? 7Зыгорэм моущтэу къыӀонкӀи мэхъу: «Сэ симышъыпкъагъэ Тхьэр зэрэшъыпкъэр нахь къыхигъэщэу, Тхьэм ищытхъушхо цӀыфхэм нахьышӀоу къаригъэлъэгъумэ, псэкӀод зышӀэрэм фэдэу Тхьэм сыда сызкӀигъэмысэщтыр?»[+] 8ШӀугъи къыхэкӀыным пае, бзэджагъэ тшӀэна? А гущыӀэ дэдэхэр тыжэ къыдэкӀыгъэхэу аӀозэ, цӀыф заулэхэм ӀаекӀэ тигугъу ашӀы. Тхьэм ащ фэдэ цӀыфхэм яфэшъуашэр аригъэпщыныжьыщт[+].


Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыф зи щыӀэп

9Сыд етӀанэ, тэ, джуртхэр, нэмыкӀ цӀыфхэм танахьышӀуа? Хьау, тэ зыкӀи танахьышӀоп. Джурт пстэури, нэмыкӀ лъэпкъхэм ащыщ пстэури псэкӀодым ыӀэ зэрилъхэр къэдгъэнэфагъ,[+] 10Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыф зи щыӀэп.

11ЗэхэшӀыкӀ зиӀэ цӀыфи щыӀэп, Тхьэм игъогу лъыхъурэ цӀыфи щыӀэп.

12ЗэкӀэри Тхьэм игъогу текӀыгъэх; зэкӀэми пкӀэ ямыӀэжь хъугъэ. ШӀу зышӀэрэ зи щыӀэп[+].

13Ачыйхэр шъхьэ зытемылъ къэ шӀоихэм афэдэх. АбзэгукӀэ цӀыфхэр агъапцӀэх. Блэм ищэнаут аӀупэхэм ателъ[+].

14Ажэхэми хъонэным идыдж адиз[+].

15Ахэр цӀыфым ылъ агъэчъэным лъэчъэх.

16Тыдэ кӀуагъэхэми, цӀыфхэр щагъэкӀодых, къин щарагъэщэчы.

17Зэзэгъыныгъэм игъогу ашӀэрэп[+].

18Тхьэм ишӀолӀыкӀ агухэм арылъэп»[+].

19Тэурат хабзэм къыӀохэрэр Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм зэрариӀохэрэр тэшӀэ. Аущтэу цӀыф пстэуми ажэ аригъэубытыгъэу хъугъэ, дунаим тет цӀыф пстэури Тхьэм дэжькӀэ мысэ хъугъэ, 20сыда пӀомэ, цӀыф горэм Тэурат хабзэм итхэр зэригъэцакӀэхэрэмкӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэ хъущтэп. Ау Тэурат хабзэм итхэр арых псэкӀод зэрэтшӀагъэр тэзгъашӀэхэрэр[+].


ЦӀыфхэм яшӀошъхъуныгъэкӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэ зэрэхъурэр

21Джы Тэурат хабзэм иӀоф хэмылъэу, Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфхэм шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэрэ гъогур къыгъэнэфагъ. Тэурат хабзэм итхэмрэ пегъымбархэм къаӀуагъэхэмрэ[*] а гъогум шыхьат фэхъух[+]. 22Исус ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэу яӀэм игъогу ары Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфхэм шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэрэ гъогур. ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми шъыпкъагъэ яӀэу елъытэ. ЦӀыф зэхэдз зи щыӀэп, 23сыда пӀомэ, цӀыф пстэуми псэкӀод ашӀагъ, Тхьэм дэжь къикӀырэ щытхъушхомкӀи Ӏахь яӀэп[+]. 24Христос Исус ашъхьэ зэрищэфыжьыгъэм пае, Тхьэм ынэшӀу щыфэнымкӀэ уасэ амытэу ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу елъытэ[+]. 25ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр ащ ылъэу къащым щыкӀэкӀыщтымкӀэ Тхьэм ежь зэригъэшӀужьынхэм пае, Исус къурмэныпхъэу ыгъэнэфагъ. Тхьэм ишъыпкъагъэ къыгъэшъыпкъэжьынэу ары Исус къурмэныпхъэу зыкӀигъэнэфагъэр. Сыда пӀомэ, Тхьэм игушъэбагъэкӀэ пасэм цӀыфхэм япсэкӀодшӀагъэхэр аригъэпщыныжьыгъагъэхэп[+]. 26Ащ нэмыкӀэу Тхьэм Исус къурмэныпхъэу зыкӀигъэнэфагъэр джырэ лъэхъаными ежь ишъыпкъагъэ къыгъэшъыпкъэжьыныр ары: ежь шъыпкъагъэ зэриӀэри, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэми ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэхэрэри ары Тхьэм ащ фэдэу къыгъэлъагъорэр.

27Ащыгъум тызэрэзыщытхъужьрэр щыӀэжьа? Хьау, щыӀэжьэп. Тара хабзэу ар зыӀорэр? Ӏофхэу тшӀэн фаехэр зыӀорэ хабзэр ара? Хьау, шӀошъхъуныгъэм ихабз ары[+]. 28Сыда пӀомэ, цӀыфым шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытэрэр тшӀошъ мэхъу. Тэурат хабзэм иӀоф ащ хэлъэп[+]. 29Тхьэр джурт закъохэм я Тхьа, хьауми нэмыкӀ лъэпкъхэми я Тхьа? Ары адэ, нэмыкӀ лъэпкъхэми я Тхь[+]. 30Сыда пӀомэ, зы Тхьэ закъо нахь щыӀэп. Сунэт ашӀыгъэхэм шӀошъхъуныгъэ зэряӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ахэмэ шъыпкъагъэ яӀэу ылъытэщтых, сунэт амышӀыгъэхэми яшӀошъхъуныгъэкӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэщт[+]. 31Аущтэу тӀомэ, шӀошъхъуныгъэмкӀэ Тэурат хабзэр тэгъэкӀода? Хьау, дгъэкӀодырэп, Тэурат хабзэр къэтэгъэшъыпкъэжьы нахь[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Ибрахьимэ икъэбар шӀошъхъуныгъэм къикӀырэр къызэригъэнафэрэр

1Тятэжъышхо Ибрахьимэ ехьылӀагъэу сыда тӀощтыр? Ежь-ежьырэу сыд ыгъэхъагъэр? 2Ибрахьимэ ышӀэгъэ Ӏофхэм апае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъэмэ, Ибрахьимэ зызэрызыщытхъужьынэу горэ иӀэщтыгъ – ау Тхьэм дэжьыкӀэп. 3Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм сыда арытыр?[*] «Ибрахьимэ ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэти, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ»[+].

4Зыгорэм Ӏоф зишӀэкӀэ, лэжьапкӀэр тынэу къыратырэп, ифэшъуашэшъ къыраты нахь. 5Ау шӀушӀагъэхэм ащымыгугъырэ цӀыфэу ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм иӀоф зытетыр мары. А цӀыфым ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, ащ къикӀырэр Тхьэу псэкӀод зышӀэгъэ цӀыфхэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зылъытэн зылъэкӀырэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ а цӀыфым шъыпкъагъэ иӀэу ылъытэщт[+]. 6Джары пачъыхьэ Даути зытегущыӀагъэр, шӀушӀагъэхэм яӀоф хэмылъэу, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытэрэ цӀыфыр гъогу мафэ зэрэтеуцуагъэр къызеӀом[*]:[+]

7«ЗибзэджэшӀагъэхэр Тхьэм зыфигъэгъугъэхэу,

зипсэкӀодхэр зыфигъэкӀодыгъэ цӀыфхэр гъогу мафэ теуцуагъэх.

8Зиусхьаным зипсэкӀодхэр зыфимылъытэрэ цӀыфыр гъогу мафэ теуцуагъ»[+].

9А гъогу мафэр зыгъотхэрэр сунэт ашӀыгъэхэм язакъоу ара, хьауми сунэт амышӀыгъэхэри ара? Сунэт амышӀыгъэхэри ары, сыда пӀомэ, Ибрахьимэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ зэрэхъугъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытагъэр къэтӀуагъ[+]. 10Тхьэм ежь дэжькӀэ Ибрахьимэ шъыпкъагъэ иӀэу зилъытагъэр Ибрахьимэ сунэт ашӀыным ыпа, хьауми ыужа? Ыужэп, ып. 11Ибрахьимэ сунэт ашӀыным ыпэкӀэ, шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытагъэр къэзгъэлъагъорэ мыхъурэу е тамыгъэу сунэт шӀыныр ащ къыфигъэнагъ. А Ӏофыр ащ зытеткӀэ, Ибрахьимэ сунэт амышӀыгъэ цӀыфхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ятэ фэдэу афэхъу, Тхьэм ежь дэжькӀэ ахэми шъыпкъагъэ яӀэу ылъытэным пае[+]. 12Ибрахьимэ сунэт ашӀыгъэ цӀыфхэми ятэм фэдэ афэхъу. Ахэми ты фэдэу зыкӀафэхъугъэр сунэт зэрашӀыгъэхэм изакъоп, ахэр Ибрахьимэ илъэужхэм атехьагъэхэу, ар сунэт ашӀыным ыпэ, шӀошъхъуныгъэм игъогоу зэрыкӀуагъэм ахэри зэрэрыкӀохэрэри ары.


Ибрахьимэ Тхьэм зэрэщыгугъыгъэм пае, Тхьэм къызэригъэгугъагъэр иӀэ хъугъэ

13Тхьэм Ибрахьимэрэ ащ къытекӀыщт цӀыфхэмрэ къыгъэгугъагъэх чӀылъэр яӀахьышӀоу къызэралъыӀэсыщтымкӀэ. Ибрахьимэ Тэурат хабзэм итхэр ыгъэцэкӀагъэхэу арэп Тхьэм а ӀахьышӀумкӀэ зыкӀигъэгугъагъэр, ау Ибрахьимэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытагъэр ары нахь[+]. 14Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэхэрэр арыгъэмэ, Тхьэм цӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ ӀахьышӀур къызылъыӀэсыщтхэр, ащыгъум шӀошъхъуныгъэр хьаулые хъущтыгъ, Тхьэм къызэригъэгугъагъэми пкӀэ иӀэщтыгъэп[+]. 15Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм Тхьэм игубж къехьы, ау хэбзэ унашъо зыдэщымыӀэм хэбзэ укъони щыӀэп[+].

16Арышъ, Тхьэм къыгъэгугъагъэхэр шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр ары. Аущтэу зыкӀэхъугъэр Тхьэм тыкъызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ къызэрэтитырэр нафэ хъунри ары, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу, Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыф пстэуми Тхьэм къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр агъотышъунри ары. Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэу зыфасӀохэрэр Тэурат хабзэм тетхэм ямызакъоу, Тэурат хабзэм темытхэу Ибрахьимэ шӀошъхъуныгъэу иӀагъэм фэдэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэри ары. Шъыпкъэ, Ибрахьимэ тэ пстэуми тятэм фэд,[+] 17Тхьэм Ибрахьимэ риӀуагъэу, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Лъэпкъ Ӏаджыми ты уафэхъунэу узгъэнэфагъ». Тхьэм дэжькӀэ Ибрахьимэ тэ пстэуми тят. Тхьэр ары Ибрахьимэ шӀошъхъуныгъэ зыфыриӀагъэр – Тхьэу лӀагъэхэр къэзгъэхъужьрэр, илъэкӀыкӀи щымыӀэ Ӏофхэр къэзгъэхъурэр[+].

18ГугъапӀэ зыщэмыӀэжьым, Ибрахьимэ Тхьэм щыгугъэу, шӀошъхъуныгъэ иӀагъ. Аущтэу, «О къыптекӀыщт цӀыфхэр уашъом ижъуагъохэм афэдизхэу бэ хъущтых» ыӀуи, Тхьэм ащ къызэрэриӀогъагъэм фэдэ къабзэу[*], Ибрахьимэ лъэпкъ Ӏаджыми ты афэхъугъ[+]. 19ИшӀошъхъуныгъэ зи къыщымыкӀэу, ыпкъ лӀэныгъэм пэблагъэ зэрэхъугъэм еплъыгъэп, сыда пӀомэ, илъэсишъэм пэгъунэгъугъэти ары – Сарэ сабый къызэрэхэмыкӀыщтми еплъыгъэп[+]. 20ШӀошъхъуныгъэ иӀэу Тхьэм къызэригъэгугъагъэмкӀэ гуцафэ ышӀыгъэп Ибрахьимэ. ИшӀошъхъуныгъэ нахь пытэ хъуи, Тхьэм щытхъу фишӀыгъ. 21Тхьэм къызэригъэгугъагъэр ыгъэцэкӀэн зэрилъэкӀыщтым гугъэпӀэшхо фыриӀагъ ащ. 22ТхьэмкӀэ ащ фэдизэу шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ[+]. 23«Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ» зыфаӀорэ гущыӀэхэр зэхьылӀагъэхэр Ибрахьимэ изакъоп, 24тэри ары. Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу ылъытэщт – тэ, Исус Христосэу ти Зиусхьан лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэ ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр[+]. 25Тэ псэкӀод зэрэтшӀагъэм пае, Тхьэм Исус лӀэныгъэм ӀэкӀигъэфагъ, ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тилъытэным паий, Тхьэм ар лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тызэрилъытэрэм шӀугъэу къыхэкӀырэр

1Арышъ, шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу елъытэ. Аущтэу зэрэщытым пае, ти Зиусхьан Исус Христос Тхьэм дэжькӀэ гупсэф къытитыгъ[+]. 2Христос ары шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае, Тхьэм ынэшӀу къытщифэнэу гъогу къытфызэӀузыхыгъэр. Тхьэм ынэшӀущыфэныр къытлъегъэӀэс зэпыт, ежь ищытхъушхокӀи Ӏахьэу къытлъыӀэсыщтым тыщыгугъэу, тызэрэпаплъэрэм пае, тэгушӀо[+]. 3Ау ахэмэ язакъоп, гузэжъогъухэу тщэчыхэрэми тащэгушӀукӀы, сыда пӀомэ, гузэжъогъу щэчыным теубытагъэр къызэрэхэкӀырэр тэшӀэ[+]. 4Теубытагъэми Тхьэм ыгу зэӀурэ шэнышӀур къыхэкӀы. ШэнышӀуми Тхьэм ӀахьышӀур къызэрэтлъигъэӀэсыщтым тызэрэщыгугъырэр къыхэкӀы. 5А щыгугъыныгъэми тыкӀигъэгъожьырэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу тыгу къырилъхьагъэмкӀэ ишӀулъэгъуныгъэ инэу тыгухэм къарилъхьагъ[+].

6Христос Тхьэм ыухэсыгъэ уахътэм лӀагъэ, тшъхьэкӀэ ӀэпыӀэгъу тызфэмыхъужьышъоу, тэ, цӀыфхэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэхэм апае. 7Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым ычӀыпӀэкӀэ зыгорэ лӀэныр бэу хъугъуае. ЦӀыфышӀум ычӀыпӀэкӀэ зыгорэ зэрэлӀэщтым еуцолӀэнкӀи мэхъу. 8Ау шӀулъэгъоу къытфыриӀэр Тхьэм моущтэу къыгъэлъэгъуагъ: тэ тыпсэкӀодышӀэ пэтызэ, Христос тэщ пае лӀагъэ[+].

9Джы Христос къащым лъэу щыкӀэкӀыгъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу елъытэшъ, бэкӀэ нахь цыхьэшӀэгъу Христос Тхьэм игубж тыкъызэрэӀэкӀихыжьыщтыр[+]. 10Сыда пӀомэ, тэ Тхьэм тырипыизэ, ежь ы Къо илӀэныгъэкӀэ Тхьэм ежь тызэригъэшӀужьыгъ. Джы ежь тызэрэзэригъэшӀужьыгъэм пае, ащ нахьыбэрэ тымыкӀодэу тыкъыгъэнэжьыщт![+] 11ТымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьыщтым имызакъоу, ти Зиусхьан Исус Христос ихьатыркӀэ Тхьэм тыщэгушӀукӀы. Христос ары Тхьэм тезгъэшӀужьыгъэр.


Христосрэ Адэмрэ зэрэзэфэмыдэхэр

12ПсэкӀодыр дунаим къытехьанэу зыпкъ къикӀыгъэр зы цӀыф.[*] ПсэкӀодым игъусэу лӀэныгъэри дунаим къытехьагъ. Аущтэу цӀыф пстэуми псэкӀод зэрашӀагъэм пае, лӀэныгъэр алъыӀэсыныр яӀахь хъугъэ[+]. 13Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэр къэкӀоным ыпэкӀэ, псэкӀодыр дунаим тетыгъ. Ау хэбзэ унашъохэр щымыӀэхэу, Тхьэм цӀыфхэм япсэкӀодхэр афилъытэхэрэп[+]. 14Ары шъхьакӀэ Адэм зыцӀэм имафэхэм къащегъэжьагъэу пегъымбар Мусэ имафэхэм анэс лӀэныгъэм цӀыфхэм тетыгъо афыриӀагъ. Ахэмэ псэкӀодхэу ашӀагъэхэр, Тхьэм иунашъо Адэм зытекӀым, псэкӀодэу ышӀагъэм фэмыдэщтыгъэ пэтми, лӀэныгъэм тетыгъо къафыриӀагъ. Джы дунаим къэкӀон фэегъэ Христосымрэ Адэмрэ зэтэжъугъэгъапщэх[+].

15Адэм ипсэкӀодшӀагъэ Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ тынышхоу къытитырэм фэдэп. Сыда пӀомэ, нэбгырэ закъом псэкӀодэу ышӀагъэм къыхэкӀыкӀэ цӀыфыбэ лӀагъэ. Ау а псэкӀодшӀагъэм нахьи, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ бэкӀэ нахь ин, итынышхоу зы нэбгырэу Исус Христос ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ цӀыфыбэмэ аритырэри бэкӀэ нахь ин[+]. 16Ащ фэдэуи Тхьэм итынышхо къыхэкӀырэр а нэбгырэ закъом ипсэкӀодшӀагъэ къыхэкӀыгъэм ебгъэпшэнэп. Сыда пӀомэ, а нэбгырэ закъом псэкӀодэу ышӀагъэм къыхэкӀыгъэр Тхьэм зэригъэмысагъэр ары. Ау цӀыфхэм псэкӀодыбэ ашӀагъэ пэтми, Тхьэм ежь дэжькӀэ ахэмэ шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэхэрэр ары Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ тынышхоу аритырэр. 17Сыда пӀомэ, нэбгырэ закъом ипсэкӀодшӀагъэ къыхэкӀыкӀэ лӀэныгъэм дунаим ицӀыфхэм тетыгъо афыриӀэ хъугъэ. Ау ащ нахьи бэкӀэ нахьыбэу, нэбгырэ закъоу Исус Христос ышӀагъэм пае цӀыфхэу Тхьэм ынэшӀу инэу зыщифэхэу, уасэ амытэу ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу ылъытэхэрэм щыӀэныгъэ агъотынышъ, тетыгъо яӀэ хъущт[+].

18Арышъ, зы псэкӀодшӀэгъэ закъом къыхэкӀыгъэр Тхьэм цӀыф пстэури мысэхэу зэрилъытагъэр ары. Ащ фэдэу зы нэбгырэ закъом шъыпкъэгъэ Ӏофэу ышӀагъэм къыхэкӀырэр Тхьэм цӀыф пстэуми щыӀэныгъэ аритызэ, ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэхэрэр ары[+]. 19Сыда пӀомэ, зы нэбгырэ закъо Тхьэм зэремыдэӀугъэм пае, цӀыфыбэ псэкӀодышӀэ хъугъэ. Ащ фэдэу зы нэбгырэ закъо Тхьэм зэредэӀугъэм паий, Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфыбэми шъыпкъагъэ яӀэу ылъытэщтых[+].

20ЕтӀанэ Тэурат хабзэр къызэкӀом, псэкӀодшӀагъэхэр нахьыбэ хъугъэх. Ау псэкӀодшӀагъэхэр нахьыбэ хъу зэхъум, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэри нахь ин хъугъэ[+]. 21Арышъ, псэкӀодым цӀыфхэм тетыгъо зэрафыриӀэм пае, лӀэныгъэр Ӏахьэу къалъыӀэсыгъ. Ащ фэдэ къабзэу Тхьэм ынэшӀу щыфэным цӀыфхэм тетыгъо афыриӀэ хъумэ, Исус Христосэу ти Зиусхьан Ӏофэу ышӀагъэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфхэм шъыпкъагъэ яӀэу ылъытэщтых, мыкӀодыжьын щыӀэныгъи аритыщт[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


ПсэкӀодым иӀоф къытхэмылъыжьэу, Христос тыгухэм зэрарылъым пае, тэпсэу

1Джы сыд тӀона? ПсэкӀодшӀэным тыхэтын фая, Тхьэм ынэшӀу къызэрэтщифэрэм хэхъоным пае? 2Хьау, ар хъухэщтэп. ПсэкӀодым иӀоф къытхэмылъыжьмэ, псэкӀодшӀэным ылъэныкъокӀэ цӀыф лӀагъэхэм тафэд. Сыдэущтэу адэ псэкӀод тшӀэ зэпытэу тыпсэушъущта[+]? 3Христос Исус тыгухэм арылъынэу тэ зэкӀэ тызаумэхъым, Христос илӀэныгъэ тиӀахь хэлъынэу тызэраумэхъыгъэр шъошӀэба? 4Тызаумэхъым, Христос тыригъусэу тылӀи, ежь тыригъусэу тычӀалъхьажьыгъэм фэд. Аущтэу зыкӀэхъурэр, Ты лъапӀэм илъэкӀэу щытхъушхо зиӀэмкӀэ Христос лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм фэдэу, тэри щыӀэныгъакӀэ тиӀэу тыпсэуныр ары[+].

5Христос гъусэ тыфэхъуи, ар зэрэлӀагъэм фэдэу тэри тызэрэлӀагъэм пае, ар лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм фэдэу, тэри тыригъусэу лӀагъэхэм тыкъахэтэджыкӀыжьыщт[+]. 6Сыда пӀомэ, тишэныжъ бзаджэ Христос игъусэу къащым зэрэтыраӀулӀагъэр тэшӀэ, тыгухэм арылъ псэкӀодым илъэкӀ кӀодыным пае. Ащ пае тэ псэкӀодым тырипщылӀыжьыщтэп[+]. 7Сыда пӀомэ, цӀыфэу лӀагъэр псэкӀодым ыӀэмычӀэ чӀэкӀыжьыгъ[+].

8Христос тыригъусэу тызэрэлӀагъэм пае, ежь тыригъусэу тызэрэщыӀэщтри тшӀошъ мэхъу[+]. 9Тхьэм лӀагъэхэм ахигъэтэджыкӀыжьыгъэу, Христос зэрэмылӀэжьыщтыр тэшӀэ. ЛӀэныгъэм тетыгъо къыфыриӀэжьэп[+]. 10Христос зэлӀэм, ащ нахьыбэрэ мылӀэжьынэу, псэкӀодым дэжькӀэ лӀагъэ. Джы щыӀэныгъэ иӀэу Тхьэм фэпсэу[+].

11Аущтэу Христос Исусэу ти Зиусхьан шъугухэм зэрарылъым пае, шъори псэкӀодым иӀоф къышъухэмылъыжьэу, псэкӀодым дэжькӀэ цӀыф лӀагъэхэм шъуафэдэу, Тхьэм шъуфэпсэоу зышъулъытэжь. 12Арышъ, псэкӀодым шъупкъыхэу лӀэщтхэми тетыгъо афыриӀэу орэмыхъу, шъуихъопсэ мыхъунхэм шъуафэмыӀорышӀэнэу[+]. 13Шъупкъы щыщхэм псэкӀод ашӀэнэу бзэджагъэм иӀашэхэм афэдэхэу шъумыгъэхъух, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэ цӀыфхэми шъуафэдэу Тхьэм зешъут. Шъупкъы щыщхэри шъыпкъагъэм иӀашэхэм афэдэхэу Тхьэм фэжъугъазэх[+]. 14ПсэкӀодым тетыгъо къышъуфыриӀэщтэп, сыда пӀомэ, хэбзэ унашъохэм аӀэчӀэгъ шъучӀэтэп, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэм ыӀэчӀэгъ шъучӀэт нахь.


Шъыпкъагъэр дгъэцэкӀэнэу типшъэрылъ

15Сыд етӀанэ? Хабзэм иунашъохэм ачӀэгъ тычӀэмытэу, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэм ычӀэгъ тызэрэчӀэтырэм пае, псэкӀод дгъэхъэнэу тыфита? Хьау, ар хъухэщтэп. 16Шъо шъошӀэба, ипщылӀхэм афэдэу шъуедэӀунэу зыгорэм зешъутымэ, шъузэдэӀурэ цӀыфым шъурипщылӀ шъыпкъэ шъузэрэхъурэр? ПсэкӀодым шъурипщылӀмэ, лӀэныгъэм игъогу шъутет, ау Тхьэм шъуедэӀумэ, ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ шъуиӀэу шъуилъытэщт[+]. 17Ау Тхьэм щытхъу фэтэшӀы, сыда пӀомэ, псэкӀодым шъурипщылӀыщтыгъ, ау тишӀошъхъуныгъэ тигъэшӀэрэ Ӏофхэу зызэшъутыгъэхэм джы шъугу етыгъэу шъуядэӀу. 18Тхьэм псэкӀодым илъэкӀ шъукъыӀэкӀихыжьи, шъхьафит шъуишӀыжьыгъ, шъыпкъагъэми пщылӀ шъуфэхъужьыгъ[+].

19ШъуигурыӀоныгъэ зэримыкъугъэм пае, цӀыфхэр къызэрэгущыӀэхэрэм фэдэу, къыжъугурызгъэӀонэу мыр къэсэӀо. Шъупкъы щыщхэм бзэджагъэ яжъугъэшӀэнэу шӀоигъэмрэ бзэджагъэмрэ пщылӀхэу зызэряшъутыщтыгъэм фэдэу, джы гукъэбзагъэм игъогу шъурыкӀонэу шъупкъы щыщхэр шъыпкъагъэм фэпщылӀынхэу фэжъугъазэх. 20Сыда пӀомэ, псэкӀодым шъурипщылӀ зэхъум, шъыпкъагъэр шъозыгъэгъэцэкӀэн зи щыӀагъэп. 21Ащыгъум ишӀуагъэу къышъокӀыгъэр сыда? ИшӀуагъэ зи къышъокӀыгъэп. Ащ фэдэ Ӏофхэу шъузтеукӀытыхьажьхэрэм къахэкӀырэр лӀэныгъэр ары. 22Ау джы Тхьэм псэкӀодым илъэкӀ шъукъыӀэкӀихыжьи, шъхьафит шъуишӀыжьыгъ, Тхьэми пщылӀ шъуфэхъугъ. Ащ шӀугъэу къыхэкӀырэр гукъэбзагъэм игъогу шъузэрэрыкӀорэр ары, ӀахьышӀоу къышъулъыӀэсыщтри мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр ары[+]. 23Сыда пӀомэ, псэкӀодым къыхэкӀырэр лӀэныгъэр ары. Ау Исус Христосэу ти Зиусхьан тыгухэм зэрарылъым пае, Тхьэм тынышхоу къытитырэр мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр ары[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


ЗэлӀ-зэшъузыным ехьылӀэгъэ хабзэмрэ Христос тызэрэфыщытын фаемрэ

1Сшыхэр, хабзэм ит тхыгъэхэр шъошӀэшъ, цӀыфыр опсэуфэ хабзэм тетыгъо зэрэфыриӀэр шъошӀэба? 2ГущыӀэм пае, шъузым илӀ опсэуфэ, хабзэмкӀэ а шъузыр а лӀым епхыгъ. Ау илӀ зылӀэкӀэ, хабзэм шъузыр шъхьафит ешӀы[+]. 3Арышъ, илӀ псэузэ, шъузыр нэмыкӀ лӀы горэм дэпсэумэ, зинэ ышӀагъэу аӀощт. Ау илӀ зылӀэкӀэ, а унашъом шъузым тетыгъо фыриӀэжьэп. НэмыкӀрэ лӀы горэм дэкӀожьмэ, зинэ ышӀагъэу хъурэп[+].

4Ащ фэдэу, сшыхэр, Христос ыпкъ зэрэлӀагъэм пае, Тэурат хабзэм иӀоф къышъухэмылъыжьэу, а хабзэм дэжькӀэ шъо лӀагъэхэм шъуафэд. Джы Христосэу Тхьэм лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэм ие шъухъугъ, Тхьэм ищытхъукӀэ шӀу дгъэцэкӀэным пае[+]. 5Сыда пӀомэ, типсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу тырыкӀо зэхъум, Тэурат хабзэм зэкӀигъэплъыхьэгъэ псэкӀодышӀэ хъопсэхэр тпкъы щыщхэм ахэлъыгъэх, лӀэныгъэр а хъопсэхэм къахэкӀэу. 6Ау джы Тэурат хабзэу тызыпхыщтыгъэм иӀоф къытхэмылъыжьэу, а хабзэм дэжькӀэ цӀыф лӀагъэхэм афэдэ тыхъуи, Тхьэм Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ тыкъычӀихыжьи, шъхьафит тишӀыжьыгъ. Арышъ, Тхьэм тызэрэфэлажьэрэ шӀыкӀэр ыпэрэм фэдэу тхыгъэ хабзэм тетэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ихэбзэ тет нахь[+].


Тэурат хабзэмрэ псэкӀодымрэ

7Джы сыд тӀона? Тэурат хабзэм псэкӀод хэлъа? Хьау, ар хъухэщтэп! Ау Тэурат хабзэм иунашъохэр щымыӀагъэхэмэ, псэкӀодыр зыфэдэр сшӀэщтыгъэп, сыда пӀомэ, Тэурат унашъом «Хъопсэ мыхъун угу имыгъэлъ»[*] къымыӀуагъэмэ, хъопсэ мыхъуныр зыфэдэр сшӀэщтыгъэп[+]. 8Ау псэкӀодым игъо ифи, а унашъомкӀэ сыд щыщырэ хъопсэ мыхъуныр сыгу къырилъхьагъ; сыда пӀомэ, Тэурат хабзэр щымыӀэмэ, псэкӀодри лӀагъэм фэд[+]. 9Зэгорэм Тэурат хабзэр сымышӀэу сыпсэущтыгъ. Ау Тхьэм иунашъо къызэкӀом, псэкӀодым кӀуачӀэ иӀэ хъуи, 10сэри лӀагъэм фэдэ сыхъугъ. Аущтэу цӀыфхэм щыӀэныгъэ агъотыным пае, унашъоу Тхьэм къытфишӀыгъэм сигъэлӀагъ. 11Тхьэм иунашъо ыгъэфеди, псэкӀодым сигъэпцӀагъ, а унашъомкӀи сигъэлӀагъ. 12Аущтэу Тэурат хабзэр лъапӀэ, унашъори лъапӀэ, зафэ ыкӀи, дэгъу ыкӀи[+].

13Ащыгъум Ӏоф дэгъу горэм сигъэлӀагъэу ара? Хьау, ар хъухэщтэп! Ау псэкӀодыр зыфэдэр нафэ хъуным пае, Тэуратым ихэбзэшӀукӀэ псэкӀодым сигъэлӀагъ. Аущтэу унашъомкӀэ псэкӀодыр зэрэдэи дэдэр нафэ мэхъу.

14Тэурат хабзэр Тхьэм дэжь къызэрикӀыгъэр тэшӀэ. Ау сэ сыцӀыф тхьамыкӀ, псэкӀодми сырипщылӀ. 15Ӏофэу сэ сшӀэрэр къызгурыӀорэп; сыда пӀомэ, Ӏофэу сшӀэнэу сызыфаер згъэцакӀэрэп, ау сыуджэгъурэ Ӏофыр сэгъэцакӀэ[+]. 16Ау Ӏофэу сшӀэнэу сызыфэмыер сэгъэцакӀэмэ, Тэурат хабзэр зэрэдэгъум дезгъаштэу ары ащ къикӀырэр[+]. 17Арышъ, а бзэджагъэр зышӀэрэр сэрэп, сыгу илъ псэкӀодыр ары нахь. 18СипсэкӀодышӀэ шэныжъ сеплъымэ, шӀу сыгу зэримылъыр сэшӀэ; сыда пӀомэ, шӀу сшӀэнэу сыфаеми, згъэцэкӀэнэу скӀуачӀэ къыхьырэп[+]. 19ШӀоу сшӀэнэу сызыфаер згъэцакӀэрэп, ау бзэджагъэу сшӀэнэу сызыфэмыер сэгъэцакӀэ[+]. 20Ащыгъум Ӏофэу сшӀэнэу сызыфэмыер сэгъэцакӀэмэ, ар зыгъэцакӀэрэр сэрэп, сыгу илъ псэкӀодыр ары нахь.

21Аущтэу мыщ фэдэ хабзэ мы Ӏофым хэлъэу сэлъэгъу: шӀу згъэцэкӀэнэу сыфаемэ, бзэджагъэр сапэ къысшӀуефэ. 22Сыда пӀомэ, сыгукӀэ Тхьэм ихабзэ сыщэгушӀукӀы,[+] 23ау спкъы щыщхэм нэмыкӀ хэбзэжъ ахэсэлъагъо. А хэбзэжъыр сиакъыл ыдэрэ хэбзэшӀум пэуцу. А хэбзэжъым спкъы щыщхэм ахэлъ псэкӀод хэбзэжъым сыфегъэпщылӀы[+]. 24Сыдэу сыцӀыф тхьамыкӀа! Спкъэу сызгъэкӀодырэм сыкъыхищыжьэу, сымыкӀодэу хэт сыкъэзгъэнэжьыщтыр? 25Тхьэм щытхъушхор ий. Исус Христосэу ти Зиусхьан иӀэмыркӀэ спкъэу сызгъэкӀодырэм сыкъыхищыжьэу, сымыкӀодэу сыкъэзгъэнэжьыщтыр ежьыр ары.

Аущтэу сиакъылкӀэ Тхьэм ихабзэ сырипщылӀ, ау сипсэкӀодышӀэ шэныжъкӀэ псэкӀодым ихабзэ сырипщылӀ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ тыпсэуныр

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ

1Арышъ, зипсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу рымыкӀохэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ игъогу рыкӀорэ цӀыфхэу, Христос Исус зыгу илъхэр Тхьэм зыкӀи ыгъэмысэщтхэп. 2Сыда пӀомэ, Исус Христос тыгухэм арылъэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу щыӀэныгъэ шъыпкъэр къытэзытырэм ихабзэ псэкӀодымрэ лӀэныгъэмрэ яхабзэ ычӀэгъ сыкъычӀихыжьи, шъхьафит сишӀыжьыгъ[+]. 3ТипсэкӀодышӀэ шэныжъ ибзэджагъэ пае, Тэурат хабзэм лъэкӀ имыӀэу ымышӀэшъугъэр Тхьэм ышӀагъ. Ежь ы Къо псэкӀодышӀэ цӀыфхэм апкъ фэдэу пкъы иӀэу, псэкӀодхэм апае къурмэныпхъэ хъунэу Тхьэм къыгъэкӀуагъ, аущтэуи а пкъымкӀэ псэкӀодыр ыгъэмысагъ[+]. 4Тхьэм аущтэу зыкӀишӀагъэр тэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ игъогу рыкӀохэрэм, типсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу тырымыкӀоу, шъыпкъагъэр дгъэцэкӀэныр ары, Тэурат хабзэм зэритым фэдэу[+].

5Сыда пӀомэ, цӀыфхэу зипсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу рыкӀохэрэр яшэныжъ зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэм ягупшысэ зэпытых, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ игъогу рыкӀохэрэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ иӀофхэм ягупшысэх[+]. 6ШъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэм шъуягупшысэным Ӏэягъэу къыхэкӀырэр лӀэныгъэр ары, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ иӀофхэм шъуягупшысэным шӀу къыхэкӀырэр щыӀэныгъэрэ гупсэфырэ ары, 7сыда пӀомэ, цӀыфэу зипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэм ягупшысэрэр Тхьэм ипый мэхъу. А цӀыфыр Тхьэм ихабзэ иунашъо едэӀурэп, едэӀуни ылъэкӀырэп[+]. 8Шъыпкъэ, цӀыфхэу зипсэкӀодышӀэ шэныжъым игъогу рыкӀохэрэм Тхьэм ыгу яӀурэп.

9Ары шъхьакӀэ шъо шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу шъурыкӀорэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъыпкъэу шъугухэм арылъмэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ игъогу шъурэкӀо нахь. Христос ы Псэ ЛъапӀэ зыгу имылъыр Христос ицӀыфхэм ащыщэп[+]. 10Ау Христос шъугухэм арылъмэ, шъуипсэкӀодхэм къахэкӀыкӀэ шъупкъыхэр лӀэщтхэми, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ шъуиӀэу шъузэрилъытэрэм пае, шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъупсэу. 11Тхьэу Исус лӀагъэхэмэ къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм арылъмэ, ащыгъум Тхьэу Христос лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэм ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм арылъым илъэкӀыкӀэ шъупкъыхэу лӀэщтхэми щыӀэныгъэ къаритыщт[+].

12Арышъ, тшыхэр, типсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу тырыкӀонэу тпшъэ илъэп. 13Сыда пӀомэ, шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ игъогу шъурыкӀомэ, шъукӀодыщт, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ бзэджагъэу шъушӀэхэрэр жъугъэкӀодхэмэ, щыӀэныгъэ шъыпкъэр жъугъотыщт[+].

14Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгъэӀорышӀэрэ цӀыф пстэури Тхьэм ибыных[+]. 15Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм къарилъхьагъэм шъуигъэпщылӀырэп ыкӀи шъуигъэщынэрэп. Ау Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм къарилъхьагъэм Тхьэм ибын фэдэу шъуедэ. А Псэ ЛъапӀэм, «Аббэу[*] Ты лъапӀэ!» тӀоу, Тхьэм тырегъаджэ[+]. 16Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Тхьэм тызэрибынхэр къыӀозэ, тыгухэм ягъусэу къеушыхьаты[+]. 17Тхьэм тызэрибыным пае, Тхьэм ибынхэм ӀахьышӀоу къалъыӀэсырэр тэри къытлъигъэӀэсыщт. А ӀахьышӀоу Тхьэм Христос къылъигъэӀэсырэри Христос тыригъусэу тэри къытлъигъэӀэсыщт, сыда пӀомэ, Христос тыригъусэу къин тщэчмэ, Христос тыригъусэуи Тхьэм щытхъушхо тиӀэ ышӀыщт[+].


Щытхъушхоу къэлъэгъощтыр

18Мы лъэхъаным тщэчыхэрэ къинхэр Тхьэм джы нэсыфэ цӀыфхэм аримыгъэшӀэгъэ щытхъушхоу[*] тиӀэ ыгъэхъущтым фэбгъэдэныр зэрифэмышъуашэм сыщэгугъы[+]. 19Тхьэм ежь ибынхэм а щытхъушхор яӀэ зэригъэхъурэр къыгъэхъугъэ пстэуми къызыщаригъэлъэгъущт мафэм зэкӀэ къыгъэхъугъэхэр гузажъозэ пэплъэх. 20Сыда пӀомэ, Тхьэм ежь къыгъэхъугъэ пстэуми ягухэлъ амыгъотынэу ыухэсыгъ. Аущтэу зыкӀэхъугъэр ежьхэр аущтэу фэягъэхэкӀэ арэп, ау ягухэлъ амыгъотынэу зыухэсыгъэ Тхьэм шӀоигъуагъэти ары[+]. 21Ау Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури Ӏофхэу зыщыгугъыхэу зыпалъэхэрэр мыхэр ары: Тхьэм ахэр кӀодыным ипщылӀыпӀэ къыхихыжьхэу, шхьафит ышӀыжьынхэри, Тхьэм ибынхэм яшъхьафитыныгъэрэ ящытхъушхорэ ахэми яӀэ хъунри ары.

22Сыда пӀомэ, Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури джы нэсыфэ щэӀухэзэ, хъушъэн ихьэгъэ бзылъфыгъэм[*] къин зэрищэчырэм фэдэу, къин зэращэчырэр тэшӀэ. 23Ау къин зыщэчыхэрэр Тхьэм къыгъэхъугъэхэм язакъоп. Тхьэм итынхэм ащыщэу апэрэу ежь ы Псэ ЛъапӀэ тэ зыгу къырилъхьагъэхэри, тыгукӀэ тэщэӀу, Тхьэм ибын фэдэу тидэнышъ, тпкъыхэр шъхьафит зыщишӀыжьыщт мафэм тишъыпкъэу тыпаплъэзэ[+]. 24Сыда пӀомэ, мы Ӏофхэм тащыгугъэу тызэрапаплъэрэм пае, тымыкӀодэу Тхьэм тыкъыгъэнэжьыгъ. Ау Ӏофхэу тызщыгугъыхэу тызпаплъэхэрэр къэлъагъохэмэ, ащыгъум ахэмэ тапаплъэрэп. Сыда пӀомэ, ынэкӀэ ылъэгъурэм хэта щыгугъэу паплъэрэр[+]? 25Ау тэ тынэкӀэ тымылъэгъурэм тыщыгугъэу тыпэплъэшъ, теубытагъэ тиӀэу тыпэплъэ.

26Ащ фэдэу тэ, лъэкӀ зимыӀэхэм, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къыддэӀэпыӀэ; сыда пӀомэ, Тхьэм тызэрелъэӀун фэе шӀыкӀэр тшӀэрэп. Ау гущыӀэхэм къамыӀошъурэ щэӀухэмкӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Тхьэм къытфелъэӀу. 27Тхьэу цӀыфхэм агухэм арылъыр зыгъэунэфырэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ ыгу илъыри ешӀэ, сыда пӀомэ, Тхьэр зэрэфаем тетэу ы Псэ ЛъапӀэ Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм афелъэӀу[+].

28Тхьэр шӀу зылъэгъурэ цӀыфхэу, игухэлъ тетэу ибынхэм ащыщ хъунхэу зэджагъэхэм Ӏоф пстэуми яшӀуагъэ Тхьэм зэраригъэкӀырэр тэшӀэ. 29Тхьэм цӀыфхэу къыхихыгъэхэр ежь ы Къо фэдэнхэу ыгъэнэфагъэх, ы Къо къошыбэмэ апэ итыным пае[+]. 30Тхьэм цӀыфхэу ыгъэнэфагъэхэр ибынхэм ащыщ хъунхэуи яджагъ. Зэджагъэхэри ылъытагъэх ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу. Ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ зиӀэхэу ылъытагъэхэми щытхъушхо яӀэ ыгъэхъугъ[+].


Тхьэм къытфыриӀэ шӀулъэгъур

31Ахэр зытӀорэ ужым, джыри сыд тӀона? Тхьэр тигъусэмэ, хэта къытпэуцужьын зылъэкӀыщтыр[+]? 32Тхьэу зы Къо шъхьамысэу тэ зэкӀэми апае къурмэныпхъэ зышӀыгъэм ы Къо тыригъусэуи шӀу пстэури къытитынба[+]? 33Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфхэр хэт зыгъэмысэн зылъэкӀыщтыр? Тхьэр ары ежь дэжькӀэ ахэмэ шъыпкъагъэ яӀэу зылъытэрэр[+]. 34Хэта тызгъэмысэн зылъэкӀыщтыр? Сыда пӀомэ, Христос Исус лӀи, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъ. Джы Тхьэм иджабгъукӀэ гос, Тхьэми къытфелъэӀу[+]. 35Тхьэм шӀулъэгъоу къытфыриӀэм хэт тыпызгъэзыкӀын зылъэкӀыщтыр? Гузэжъогъу тыхэтми, гухэкӀыгъо тиӀэми, къин тагъэщэчми, мэлакӀэ тэлӀэми, зыщытлъэн тимыӀэми, щынагъо тыхэтми, чатэкӀэ тагъэщынэми – мы къэтӀуагъэ пстэуми Тхьэм ишӀулъэгъу тыпагъэкӀын алъэкӀырэп. 36Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«(О, Тхьэ) Ау тыуиешъ, мэфэ реным

тпсэ хахынэу щынагъом тыхэт,

шӀуабзыщт мэлмэ афэдэу талъытэ»[+].

37Ау мы Ӏоф пстэумкӀи шӀу тызылъэгъугъэм илъэкӀыкӀэ текӀоныгъэшхор тиӀ[+]. 38Сыда пӀомэ, хэти Тхьэм шӀулъэгъоу къытфыриӀэм тыпигъэкӀын зэримылъэкӀыщтым сыщэгугъы; лӀэныгъэми, псэуныгъэми, мэлэӀичхэми, джынэ пащэхэми, лъэкӀ зиӀэ джынэхэми, джы Ӏофхэу щыӀэхэми, къэкӀощт уахътэм Ӏофхэу щыӀэщтхэми,[+] 39уашъом сыд щыщ щыӀэми, чӀылъэ чӀэгъым сыд щыщ щыӀэми[*] а шӀулъэгъум тыпызгъэкӀын зи щыӀэп. Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэуми ащыщэу ти Зиусхьан Исус Христос ыӀэмыркӀэ Тхьэм къытигъэлъэгъугъэ шӀулъэгъуныгъэм зи тыпызгъэкӀын щыӀэп.

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Израиль лъэпкъыр

1Христос сыгу зэрилъым пае, къасӀорэр шъыпкъэ, пцӀы сыусырэп. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ игъусэу сыгуи ар зэрэшъыпкъэр къысфеушыхьаты[+]. 2Сэ зыфасӀорэр мары: гухэкӀышхорэ зэпымыужьырэ гукъаорэ сиӀ. 3Сшыхэу слъэпкъ щыщхэм ащкӀэ сишӀуагъэ якӀыщтыгъэмэ, Тхьэм ынае къысщифэзэ, Христос сызыпигъэкӀыныр нахь къыхэсхыщтыгъ[+]. 4А сшыхэр израиль лъэпкъыр ары. Ахэр арых ибынхэм афэдэу Тхьэм ыдагъэхэр. Ахэр ары ищытхъушхо зэригъэлъэгъугъэхэр. Ахэр арых ибынхэм афэдэу Тхьэм ыштагъэхэр, ищытхъушхо зэригъэлъэгъугъэхэр. Тхьэм ежьыррэ ахэмрэ азыфагу зэзэгъыныгъэхэр[*] дилъхьагъ. Ахэр ары Тэурат хабзэр зэритыгъэр. Ахэри ары ежь зэрагъэлъэпӀэн фэе шӀыкӀэр зэригъэлъэгъугъэхэр. Ахэри арых ӀахьышӀукӀэ къыгъэгугъагъэхэр. 5Ахэр арых тятэжъышхохэм къатекӀыгъэ цӀыфхэр. ЦӀыфым фэдэу ежь Христоси ахэмэ ялъэпкъ щыщ. Ежьыр ары зэкӀэмэ анахь Лъагэу, мыкӀодыжьын щытхъушхор зиӀэ Тхьэр. Амин!

6Ау Тхьэм игущыӀэхэр ымыгъэшъыпкъагъэхэу арэп сӀорэр. Сыда пӀомэ, израиль лъэпкъым щыщ цӀыф пстэури арэп израиль цӀыф шъыпкъэхэр[+]. 7Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыф пстэури арэп Ибрахьимэ ибын шъыпкъэхэр. Ау Тхьэм Ибрахьимэ къыриӀуагъ[*]: «Исхьакъ къытекӀыщт цӀыфхэр ары о уибын шъыпкъэкӀэ зэджэщтхэр»[+]. 8Ащ къикӀырэр, Ибрахьимэ къытекӀыгъэ бын пстэури арэп Тхьэм ибынхэр. Ау Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм тетэу, ащ къытекӀыгъэ бынхэр[*] ары Тхьэм Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыф шъыпкъэхэу ылъытэхэрэр[+]. 9Сыда пӀомэ, Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэр[*] мары: «Згъэнэфэгъэ лъэхъаным сыкъызыкӀожьыкӀэ, Сарэ къо къыфэхъущт»[+]. 10Ащ нэмыкӀэуи, Ребеккэ Исхьакъ иехэу къуитӀу къыфэхъунэу лъэрмыхьэ зэхъум, Ӏофыр зытетыгъэр ащ фэдагъ[+]. 11-12КӀалэхэр къэмыхъугъэхэу, шӀуи бзаджи амышӀагъэу, Тхьэм Ребеккэ къыриӀуагъ[*]: «Нахьыжъыр нахьыкӀэм фэӀофтэбгэщт». Тхьэм аущтэу зыкӀиӀуагъэр цӀыф горэ къызэрэхихырэмкӀэ ежь игухэлъ ыгъэцэкӀэныр ары. Аущтэу цӀыфым Ӏофхэу ышӀагъэхэм ямылъытыгъэу, цӀыфэу зыфаер Тхьэм къыхехы,[+] 13игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу Тхьэм зэриӀуагъэм фэдэу[*], «Якъубэ шӀу слъэгъугъэ, ау Эсау сыуджэгъугъэ».

14Джы сыд тӀона? Тхьэр мызафа? Хьау, ар хъухэщтэп[+]. 15Сыда пӀомэ, Тхьэм пегъымбар Мусэ къыриӀуагъ[*]: «ЦӀыф горэм сыгу езгъэгъунэу сыфаемэ, сыгу егъущт. Зыгорэм гукӀэгъу фэсшӀэнэу сыфаеми, гукӀэгъу фэсшӀыщт»[+].

16Аущтэу Тхьэм цӀыф горэ къызэрэхихырэр зэпхыгъэр цӀыфыр зыфаер, е цӀыфым Ӏофхэу ышӀэхэрэр арэп, Тхьэм игукӀэгъэшху ары нахь а Ӏофыр зэпхыгъэр. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт Тхьэм Мысырым ипачъыхьэ фырхьаунэ къызэрэриӀуагъэр[*]: «Мыры пачъыхьэу узфэзгъэуцугъэр: цӀыфхэм зэрэдунаеу сцӀэ щагъэӀуныр, силъэкӀ къэозгъэгъэнэфэныр ары»[+]. 18Аущтэу Тхьэм цӀыф горэм гукӀэгъу къыфишӀынэу фаемэ, гукӀэгъу къыфешӀы, цӀыф горэ гуркъэ[*] ыгъэхъунэу фаеми, гуркъэ егъэхъу.


Тхьэм игубжрэ игукӀэгъурэ

19О къысэпӀонкӀи мэхъу: «Арымэ Ӏофыр зытетыр, Тхьэм цӀыфхэр сыда зыкӀигъэмысэхэрэр? Хэта Тхьэм ыӀуагъэм пэуцун зылъэкӀыщтыр?»[+] 20Ау о, цӀыфыр, о хэт ущыщ, Тхьэм уенэкъокъунэу? ЦӀыфэу хьакъу-шыкъур зышӀыгъэм «Сыд мыщ фэдэу сызкӀэпшӀыгъэр?» – къыриӀона[+]? 21АнахьышӀу хьакъу-шыкъури къызэрыкӀо хьакъу-шыкъури къошынышӀэм а зы етӀагъом хишӀыкӀын фитба[+]?

22Ау игубж къыгъэнэфэнэуи илъэкӀышхо цӀыфмэ аригъэшӀэнэуи Тхьэм шӀоигъуагъэти, зыфэгубжырэ цӀыфхэу ыгъэкӀодын фэягъэхэм щэӀэгъэшхокӀэ ашъхьасыгъ[+]. 23Тхьэр ахэмэ зыкӀашъхьасыгъэр гукӀэгъу зыфишӀырэ цӀыфхэу щытхъушхо зиӀэ хъунхэу ыгъэпсыгъэхэм ежь ищытхъушхо иинагъэ аригъэшӀэныр ары. 24Ибынхэм ащыщ хъунхэу Тхьэр къызэджагъэхэр тэры – тэ, джуртхэм, тимызакъоу нэмыкӀрэ лъэпкъхэми ащыщхэр арых[+].

25Пегъымбар Хьошеа итхылъ итэу, Тхьэм къызэриӀорэм фэдэу[*],

«Слъэпкъ щымыщ цӀыфхэм „сэ слъэпкъкӀэ“ сяджэщт;

шӀу сымылъэгъугъэ лъэпкъыми „шӀу слъэгъурэ лъэпкъкӀэ“ седжэщт»[+].

26ЫкӀи «„Шъо слъэпкъ шъущыщэп“ Тхьэм зыщиӀогъэ чӀыпӀэм

„ЩыӀэныгъэ къэзытырэ Тхьэм ибынхэкӀэ“ щяджэщтых».

27Пегъымбар Ешайа израиль лъэпкъым ехьылӀагъэу къыӀуагъ[*]:

«Израиль лъэпкъым ипчъагъэ хым ипшахъо фэдизми,

ахэмэ ащыщхэу мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьыщтхэр макӀэ ныӀэп.

28Сыда пӀомэ, псынкӀэу, зи къэмынэу Тхьэм мы дунаим ицӀыфхэм

хьыкум атыришӀыхьащт».

29Пегъымбар Ешайа ыпэкӀэ къызэриӀуагъэм фэдэу[*],

«Зиусхьанэу Сэбаот[*] лъфыгъэнчъэу тыкъыгъэнагъэмэ,

къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ[*] тафэдэщтыгъ».


Израильрэ Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀумрэ

30Джы сыд тӀона? Хымэ лъэпкъхэм шъыпкъагъэ зэряӀэщтым ыуж имытыгъэхэми, шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, Тхьэм ахэмэ шъыпкъагъэ яӀэу ылъытагъ[+]. 31Ау израиль цӀыфхэу Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэ зыгъэхъун хабзэм ыуж итыгъэхэм а хабзэр агъотыгъэп[+]. 32Сыда зыкӀамыгъотыгъэр? ШӀошъхъуныгъэм игъогу амыдэу, Ӏофэу ашӀагъэхэм ягъогукӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ зэряӀэщтым ыуж итыгъэхэти ары. ЦӀыфхэр зыгъэлъэпаорэ мыжъом елъэпэуагъэх. 33ИгущыӀэ тхыгъэхэм арытэу Тхьэм къызэриӀорэм фэдэу[*],

«ЦӀыфхэр зыгъэлъэпаорэ мыжъоу,

мыжъошхоу[*] цӀыфхэр чӀыгум тезгъафэрэр,

Цион зыцӀэ къалэм щысэгъэтӀылъы. А мыжъошхомкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр кӀэгъожьыщтэп»[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Сшыхэр, сыгу зыкӀэхъопсырэри Тхьэм сызэрелъэӀу зэпытырэри Израиль, слъэпкъ, мыкӀодэу ащ къыгъэнэжьыныр ары. 2Агу етыгъэу Тхьэм зэрэфэлажьэхэрэмкӀэ сыряшыхьат, ау зэхэшӀыкӀ яӀэу лажьэхэрэп[+]. 3Тхьэм ежь дэжькӀэ цӀыфхэм шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэрэ гъогур къагурымыӀоу, ежьхэм ягъогукӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ зэряӀэщтым ыуж зэритыгъэхэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэрэ гъогур адагъэп[+]. 4Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм игугъапӀэр Христос ары. Хэти ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэу елъытэ[+].


Хэти мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьын ылъэкӀыщт

5ЦӀыфым Тэурат хабзэм итхэр зэригъэцакӀэрэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытэрэм ехьылӀагъэу пегъымбар Мусэ моущтэу ытхыгъ[*]: «Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэрэм Тэурат хабзэм ишӀуагъэкӀэ щыӀэныгъэ иӀэщт»[+]. 6Ау цӀыфым шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытэрэм ехьылӀагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт[*]: «Хэта уашъом дэкӀоещтыр? – умыӀо угукӀэ», (а гущыӀэхэм къарыкӀырэр уашъом удэкӀоеныр ары, Христосэу цӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр къырищэхыным пае)[+]. 7Е «Хэта чӀылъэм икуупӀэ[*] ехыщтыр?» умыӀо, (Христос лӀагъэхэм къахищыжьыным пае, къыдищэежьыныр ары а гущыӀэхэм къарыкӀырэр)[+]. 8Ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм сыда арытыр?

«Тхьэм игущыӀэхэр къыппэгъунэгъух, ужи дэлъых, угуи илъых»[+].

9УжэкӀэ цӀыфхэм апашъхьэ Исус зэрэ Зиусхьаныр къыщыпӀомэ, Тхьэм ар лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэмкӀи угукӀэ шӀошъхъуныгъэ уиӀэмэ, умыкӀодэу Тхьэм укъыгъэнэжьыщт[+]. 10Сыда пӀомэ, цӀыфэу зыгукӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытэщт, цӀыфмэ апашъхьэ Исус зэрэ Зиусхьаныр къыщызыӀорэри мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт. 11Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм Христос ехьылӀагъэу зэрарытым фэдэу[*], «Хэти ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр кӀэгъожьыщтэп»[+]. 12Джуртхэри алыджхэри зэрэзэтекӀыхэрэ зи щыӀэп. А зы Зиусхьаныр зэкӀэми я Зиусхьан, Ащ елъэӀурэ пстэуми шӀу къафешӀэ[+]. 13Сыда пӀомэ, «Хэти къыдэӀэпыӀэнэу ащ елъэӀурэр мыкӀодэу Зиусхьаным къыгъэнэжьыщт».[*][+] 14Ау ЗиусхьанымкӀэ шӀошъхъуныгъэ ямыӀэмэ, сыдэущтэу елъэӀунха? Ащ икъэбари зэхамыхыгъэмэ, сыдэущтэу шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъущта? Икъэбари зыми аримыгъэӀумэ, сыдэущтэу зэхахына[+]? 15Тхьэми цӀыфхэр къымыгъакӀохэмэ, сыдэущтэу Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур агъэӀуна? Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «КъэбарышӀур зыгъэӀурэ цӀыфхэм алъакъохэр сыдэу дахэха!»

16Ау щытми, къэбарышӀум едэӀунхэу цӀыф пстэуми адагъэп. Сыда пӀомэ, пегъымбар Ешайа моущтэу къыӀуагъ[*]: «Зиусхьан, къэбарышӀоу дгъэӀугъэр хэта зышӀошъ хъугъэр?»[+] 17Аущтэу КъэбарышӀур зэрэзэхахырэмкӀэ цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ мэхъу, зыгорэм Тхьэм игущыӀэхэр зэригъэӀухэрэмкӀи а КъэбарышӀур зэхахы[+]. 18Ау сэ сыкъэупчӀэ: КъэбарышӀур зэхахыгъэба? Бэу зэхахыгъ, сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«КъэбарышӀур зыгъэӀугъэмэ амакъэ чӀылъэм тыдэкӀи

цӀыфхэм щызэхахыгъ,

ягущыӀэхэри чӀылъэм ыкъуапэхэм анэсыгъэх»[+].

19Джыри сыкъэупчӀэ: израиль цӀыфхэм къэбарышӀур къагурымыӀуагъэу ара?

Хьау, бэу къагурыӀуагъ, сыда пӀомэ, Тхьэм ыцӀэкӀэ пегъымбар Мусэ апэрэу къыӀуагъ[*]:

«Зы лъэпкъ горэм щымыщхэм шъуязгъэшъугъощт,

зэхэшӀыкӀ зимыӀэ лъэпкъыми шъуфэзгъэгубжыщт»[+].

20ЕтӀанэ Тхьэм ыцӀэкӀэ пегъымбар Ешайа гушхоу къыӀуагъ[*]:

«Къыслъымыхъугъэ цӀыфхэм сыкъагъотыгъ,

къыскӀэмыупчӀагъэхэми зязгъэлъэгъугъ».

21Ау израиль лъэпкъым ехьылӀагъэу моущтэу къеӀо[*]: «КъысэмыдэӀурэ лъэпкъ къаигъэр къысэшӀужьыным пае,

мэфэ реным сӀэхэр фэсщэигъэх».

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм израиль лъэпкъым гукӀэгъу къызэрыфишӀырэр

1Арышъ, сыкъэупчӀэ: Тхьэр ежь илъэпкъ фэмыежьэу хъугъа? Хьау, ар хъухэщтэп. Сыда пӀомэ, сэри израиль лъэпкъым сыщыщ, Ибрахьимэ къытекӀыгъэхэм сащыщ, Бен-Ямин илӀакъо сыщыщ[+]. 2Шъыпкъэ, Тхьэм лъэпкъэу къыхихыгъэм фэмыежьэу хъугъэп. Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу[*], пегъымбар Иляс ехьылӀэгъэ къэбарыр шъошӀэба? Иляс израиль цӀыфхэм яхьылӀагъэу Тхьэм ыпашъхьэ моущтэу щытхьаусхагъ:[+] 3«Зиусхьан, уипегъымбархэр аукӀыгъэх, уикъурмэншӀыпӀэхэри зэхакъутагъэх. Сэ сизакъоу сыкъэнагъ, спси ыуж итых»[+]. 4Ау Тхьэм Иляс сыда къыриӀожьыгъэр? [*] «Тхьэ нэпцӀэу БаӀал ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ мытӀысыгъэхэу цӀыф минибл къызфэзгъэнагъ»[+]. 5Джыри ары зытетыр. Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ ежь къыхихыгъэу, цӀыф куп къэнагъэу щыӀ[+]. 6Тхьэм ахэр къызкӀыхихыгъэхэр ынэшӀу ащифагъэти ары. Ахэмэ ӀофышӀухэу ашӀагъэхэм яӀоф ащ хэлъэп. Армырмэ Тхьэм ынэшӀоу ащифагъэр нэшӀу щыфэныгъэ хъужьрэп.

7Сыд етӀанэ? Израиль лъэпкъыр зылъыхъугъэр ыгъотыгъэп, ау Тхьэм къыхихыгъэ цӀыф купым ыгъотыгъ. Къэнагъэхэр гуркъэ хъугъэх[+]. 8Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Тхьэм ахэмэ агухэм гулъытэ арымылъ ышӀыгъ.

Анэхэми амылъэгъоу,

атхьакӀумэхэми зэхамыхэу ыгъэхъугъэх,

непэрэ мафэм нэсыфэ»[+].

9Пачъыхьэ Даути къыӀуагъ[*]:

«Ахэмэ ягухэхъо Ӏанэ лъахъи, хъытыуи,

ахэр зыгъэлъэпэорэ мыжъуи афэрэхъу.

Тхьэм яфэшъуашэ арерэгъэпщыныжь.

10Ахэмэ амылъэгъушъунэу Тхьэм анэхэр ерэгъэушӀункӀ,

егъашӀэми атхыцӀэхэр амыузэнкӀыжьышъунэу ерэуфэх»[+].


Хымэ лъэпкъхэр мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьхэрэр

11Арышъ, сэкъэупчӀэ: джуртхэр зэлъэпаохэм, къэмытэджыжьышъунхэу тефэгъапэха? Хьау, ар хъухэщтэп. Ау джуртхэр гъогу занкӀэм зэрэтекӀыгъэхэм пае, нэмыкӀрэ лъэпкъхэр мыкӀодхэу къэнэжьынхэу Тхьэм гъогу афишӀыгъ, джуртхэр ахэмэ аригъэшъугъунхэм пае. 12Джуртхэр гъогу занкӀэм зэрэтекӀыгъэхэм пае, дунаим тет нэмыкӀрэ цӀыфхэм шӀубэ агъотыгъ, джуртхэми яӀоф къызэрадэмыхъугъэм пае, нэмыкӀрэ лъэпкъхэм шӀубэ агъотыгъ. Арышъ, джуртхэу мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьыщтхэм япчъагъэ зикъукӀэ, сыдэу шӀуба ащ къыхэкӀыщтыр!

13Джы шъо, хымэ лъэпкъхэм, къышъосэӀо: шъо хымэ лъэпкъхэм шъуиапостолэу сызэрэхъугъэм пае, сиӀоф сэгъэлъапӀэ[+]. 14СиӀоф зыкӀэзгъэлъапӀэрэр слъэпкъ щыщхэр шъо хымэ лъэпкъхэм къышъозгъэшъугъунхэшъ, ахэмэ ащыщэу зы куп мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьынэу ары. 15Сыда пӀомэ, Тхьэм джуртхэр ымыдэхэ зэхъум, дунаим тет нэмыкӀ цӀыфхэр ежь зэригъэшӀужьыгъэх. Ащыгъум Тхьэм джуртхэр джыри зэ зидэжьхэкӀэ, сыд хъущт? ЛӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьхэрэм ахэр фэдэщт[+]. 16Тхьацум иапэрэ Ӏахь Тхьэм ратымэ, тхьацур зэкӀэ Тхьэм ий. Чъыгым ылъапсэ Тхьэм иемэ, чъыг къутамэхэри Тхьэм иех.

17Хатэм дэт зейтун чъыгым[*] икъутамэхэм ащыщхэу заулэ Тхьэм гуикӀыкӀи, о шъофым ит зейтун чъыг къутамэм фэдэр адрэ къутамэхэм ачӀыпӀэ угуигъэкӀыхьагъ. Хатэм дэт зейтун чъыгым икъутамэхэу къэнагъэхэм урягъусэу а чъыгым ылъапсэми ипсыми яшӀуагъэ къыуагъэкӀы[+]. 18Арышъ, Тхьэм а чъыгым гуикӀыкӀыгъэ къутамэхэм апашъхьэ узщыщымытхъужь. Узщэтхъужьмэ, мыр зыщымыгъэгъупш: о уишӀуагъэ лъапсэм ебгъэкӀырэп, лъапсэм ишӀуагъэ о къыуегъэкӀы нахь. 19Ащыгъум о къысэпӀонкӀи мэхъу: «Чъыгым сэ сыгуигъэкӀыхьанэу Тхьэм чъыгым а къутамэхэр гуикӀыкӀыгъэх». 20Шъыпкъэ, ахэмэ шӀошъхъуныгъэ зэрямыӀэм пае, Тхьэм чъыгым гуикӀыкӀыгъэх, ау о шӀошъхъуныгъэ зэрэуиӀэм пае, пчӀыпӀэ укъенэ. Арышъ, зымыгъэпаг, щынагъо зигъаӀ. 21Сыда пӀомэ, хатэм дэт чъыгым икъутамэхэм Тхьэр ашъхьамысыгъэмэ, о къыпшъхьасыщта[+]?

22Мары Тхьэм ишӀугъэрэ ипхъэшагъэрэ: игъогу текӀыгъэхэм афэпхъаш, ау О Тхьэм ишӀугъэ зыхэмыгъэнмэ, ишӀугъэ къыплъигъэӀэсыщт. Армырмэ, ори а чъыгым угуикӀыкӀыщт. 23Джуртхэми яшӀошъмыхъуныгъэ ханэжьмэ, Тхьэм ахэри чъыгым гуигъэкӀыхьажьыщтых, сыда пӀомэ, Тхьэм ахэр икӀэрэкӀэу гуигъэкӀыхьажьынхэ ылъэкӀыщт. 24О, (хымэ лъэпкъыр), шъофым ит зейтун чъыгым Тхьэм угуикӀыкӀи, хатэм дэт зейтун чъыгым угуигъэкӀыхьагъ. Ащыгъум хатэм дэт зейтун чъыгым щыщ къутамэхэр (джуртхэр), ежьхэм ячъыг гуигъэкӀыхьажьынхэр ТхьэмкӀэ нахь къинына?


Израиль лъэпкъым Тхьэм ежь дэжь къызэрыригъэгъэзэжьыщтыр

25Сшыхэр, Ӏушыщэу шъузышӀомышӀыжьыным пае, мы шъэфыр шъумышӀэным сыфаеп. Хымэ лъэпкъхэм ащыщхэу Тхьэм игъогу техьащтхэм япчъагъэ екъуфэ, израиль лъэпкъым щыщ куп гуркъэнэу Тхьэм ыгъэхъугъ. 26Аущтэу израиль лъэпкъыр зэкӀэ мыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыщт, игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«ЦӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьыщтыр

Цион къалэм[*] къыдэкӀыщт. Ар къызыкӀокӀэ,

бзэджагъэр Якъубэ илъэпкъ хигъэкӀодыкӀыжьыщт».

27(ЕтӀанэ Тхьэм ыӀуагъ:)

«Мы зэзэгъыныгъэр ары сэррэ ахэмрэ тазыфагу

дэслъхьащтыр,

япсэкӀодхэр затесхыжьхэкӀэ».

28Джуртхэм къэбарышӀур зэрамыдагъэм пае, шъо а Ӏофым ишӀуагъэ къышъокӀэу Тхьэм ипый хъугъэх. Ау Тхьэм джуртхэр къызэрэхихыгъэхэм пае, ахэр шӀу елъэгъух, ятэжъышхохэм яхьатыркӀэ[+]. 29Сыда пӀомэ, Тхьэм цӀыфхэм тынхэр заритхэкӀэ, ибынхэм ащыщ хъунхэуи зяджэкӀэ, аущтэу зэришӀагъэм фыкӀэгъожьырэп. 30Шъо, хымэ лъэпкъхэр, Тхьэм шъуедэӀущтыгъэп, ау израиль лъэпкъыр Тхьэм зэремыдэӀугъэм пае, джы Тхьэм шъо гукӀэгъу къышъуфишӀыгъ[+]. 31Ащ фэдэу джы джуртхэр Тхьэм едэӀухэрэп, шъо гукӀэгъоу къышъуфишӀыгъэмкӀэ Тхьэм ахэми гукӀэгъу къафишӀыным пае. 32Сыда пӀомэ, Тхьэм цӀыф пстэури мыдэӀоным хэтхэу къыгъэнагъэх, ахэмэ зэкӀэмэ гукӀэгъу къафишӀыным пае.

33Тхьэм ишӀугъэшхо, иакъылышӀогъэшхо, ишӀэныгъэшхо сыдэу инха! Игухэлъышхохэр зыми зэхифын ылъэкӀыщтэп. ИӀофхэм ауж зи ихьан ылъэкӀыщтэп[+].

34«Хэта Зиусхьаным ыгу илъыр зышӀэрэр?

Хэта ащ упчӀэжьэгъу фэхъугъэр[+]?

35Хэта Тхьэм зыгорэ езытыгъэр, Тхьэм ащ тын къыритыжьынэу?» [*]

36Ӏоф пстэури Тхьэм ыӀэ къикӀыгъ. ИлъэкӀыкӀи ищытхъушхо паий Ӏоф пстэури щыӀ. МыкӀодыжьын щытхъушхор Тхьэм ий. Амин[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Христос тыгухэм арылъэу тызэрэзекӀон фаер

1Арышъ, Тхьэм гукӀэгъу къызэрэтфишӀыгъэм пае, инэу сышъолъэӀу: Тхьэм ыгу зэӀурэ къурмэныпхъэ псаоу, къурмэныпхъэ лъапӀэм фэдэу зешъут. Ары гурэ псэрэкӀэ Тхьэр зэрэжъугъэлъэпӀэн фаер[+]. 2Мы лъэхъаным ихабзэхэм шъукъыращэкӀэу шъущымыт. Ау Тхьэм шъугухэм арылъхэр зэрерэхъокӀых, шэнышӀо шъухъуным пае. Аущтэу шъушӀымэ, Тхьэр зыфаер къыжъугурыӀощт, дэгъур зыфэдэри, Тхьэм ыгу зэӀурэри, щыкӀагъэ зимыӀэ икъугъэр зыфэдэри къыжъугурыӀощт[+].

3Тхьэм ынэшӀу сэ къызэрэсщифагъэм пае, шъуащыщ пэпчъ есэӀо: узышӀомышӀыжь ыкӀи зымыгъэин, шӀошъхъуныгъэу Тхьэм о къыпфигъэшъошагъэм ишапхъэ тетэуи гурыӀоныгъэкӀэ зэплъыжь[+]. 4Сыда пӀомэ, пкъым щыщхэр бэ, ау ахэмэ зэкӀэмэ Ӏофэу ашӀэрэр зэп[+]. 5Джащ фэдэу тэри бэ тэхъу пэтми, Христос тыгухэм зэрарылъым пае, зыпкъ закъо тэхъу, хэт пэпчъи адрэхэм ащыщ[+]. 6Тхьэм ынэшӀу хэти къызэрэщифагъэм елъытыгъэу лъэкӀ зэфэшъхьафхэр тиӀэх. Тхьэм игущыӀэхэр зыгорэм ыгу къырилъхьэхэу, ахэр къыӀонхэу лъэкӀ къыритыгъэмэ, а цӀыфым шӀошъхъуныгъэу иӀэм тетэу Тхьэм игущыӀэхэр къерэӀу[+]. 7ЦӀыфхэм ишӀуагъэ аригъэкӀынэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, а цӀыфым ишӀуагъэ ахэмэ арерэгъэкӀ. ЦӀыфхэм Ӏофхэр аригъэшӀэнхэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, а цӀыфым Ӏофхэр арерэгъашӀ[+]. 8ЦӀыфхэр ыгъэгушхонхэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, ерэгъэгушхох. ИӀэр цӀыфхэм адигощынэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, игуапэу адерэгощ. Тхьэмэтэнэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, егугъоу орэтхьэмат. ЦӀыфхэм гукӀэгъу афишӀынэу Тхьэм зыгорэм лъэкӀ къыритыгъэмэ, гушӀуагъокӀэ гукӀэгъу аферэшӀ[+].


ШӀулъэгъур

9ШъуишӀулъэгъу шӀулъэгъу шъыпкъэ орэхъу. Бзэджагъэм зыщышъудзый, дэгъум ыуж шъуит[+]. 10Зэкъошхэм фэдэу шӀу шъузэрэлъэгъу; шъушъхьэ зэрэшъулъытэрэм нахьи, адрэхэр нахь шъулъытэх[+]. 11Гуетыныгъэшхо зижъугъэӀэ зэпыт, Зиусхьаным шъуфэлэжьэным гурэ псэрэкӀэ зешъут. 12Ӏофхэу шъузщыгугъыхэу, шъузпаплъэхэрэм шъуакӀэгушӀу. Гузэжъогъу шъухафэмэ, теубытагъэ зижъугъаӀ. Тхьэм шъуелъэӀу зэпыт[+]. 13Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм щыкӀагъэ яӀэмэ, шъуадэӀэпыӀ. ХьакӀэр жъугъэлъэпӀэными шъупылъ[+].

14Къин шъозгъэщэчыхэрэм ынэшӀу къащифэнэу Тхьэм шъуелъэӀу. Ары сэӀо, ахэмэ шъуямыбгэу, ынэшӀу къащифэнэу Тхьэм шъуелъэӀу[+]. 15ГушӀохэрэм шъуадэгушӀу, гъыхэрэми шъуадэгъ[+]. 16ШъуигупшысакӀэ зы орэхъу. Зышъумыгъэпаг, цӀыф цӀыкӀухэми ныбджэгъуныгъэ адэшъушӀ. ШъузышӀомышӀыжь[+].

17Зыгорэм ибзэджагъэ бзэджагъэкӀэ шъупэмыгъокӀыжь. ЦӀыф пстэуми шӀоу алъытэрэр зэрэшъушӀэным ыуж шъуит[+]. 18Амал иӀэмэ, шъулъэкӀыщтым фэдизкӀэ цӀыф пстэуми шъузэрагурыӀоным ыуж шъуит[+]. 19СилъапӀэхэр, зыгорэм бзэджагъэ къышъуихмэ, бзэджагъэ ешъумыхыжь, ау Тхьэм цӀыфым ибзэджагъэ рерэгъэпщыныжь, сыда пӀомэ, Зиусхьаным къыӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «ЦӀыфхэм ябзэджагъэ языгъэпщыныжьыщтыр сэры, яфэшъуашэ язгъэгъотыжьыщт»[+]. 20Аущтэу «Уипый мэлакӀэ малӀэмэ, гъашхэ, псыфалӀэ малӀэмэ, егъашъу; сыда пӀомэ, аущтэу зыпшӀырэм, шӀомыкӀ плъыгъэхэр ащ ышъхьэ теплъхьащтых».[*][+] 21Бзэджагъэр къызтемыгъакӀоу, шӀушӀэнымкӀэ бзэджагъэм текӀу.

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тетыгъо зиӀэхэм шъуафэӀорышӀ

1Хэти тетыгъо зиӀэхэм афэрэӀорышӀ. Сыда пӀомэ, Тхьэм ымыдэмэ, зыми тетыгъо иӀэ хъущтэп. Тетыгъо зиӀэхэу щыӀэхэр зыгъэнэфагъэр Тхьэр ары[+]. 2Арышъ, тетыгъо зиӀэхэм апэуцурэ цӀыфыр Тхьэм ыгъэнэфэгъэ цӀыфхэр арых зыпэуцухэрэр. Аущтэу зышӀэхэрэм мысагъэ зытыралъхьажьы. 3Сыда пӀомэ, шӀугъэ зышӀэхэрэр тетыгъо зиӀэхэм ащыщынэнхэр ящыкӀагъэп, бзэджагъэ зышӀэхэрэр ары ахэмэ ащыщынэнхэ фаехэр. Тетыгъо зиӀэм ущымыщынэнэу уфая? ШӀу шӀи, ар къыпщытхъущт. 4Сыда пӀомэ, тетыгъо зиӀэм ишӀуагъэ къыуигъэкӀынэу Тхьэм фэлажьэ. Ау бзаджэ пшӀэмэ, ущыщынэн фае, сыда пӀомэ, тетыгъо зиӀэм чатэр хьаулыеу ыӀыгъырэп. БзэджашӀэхэм яфэшъошэ къин атырилъхьанэу ар Тхьэм фэлажьэ[+]. 5Арышъ, тетыгъо зиӀэхэм уафэӀорышӀэн зыкӀыфаер уифэшъошэ къиныр Тхьэм къыптырилъхьанымкӀэ узэрэщыщынэрэ закъор арэп, ахэмэ уафэӀорышӀэныр зэрэтэрэзыр угукӀэ зэрэпшӀэрэри ары.

6Ары хьакъулахь ахъщэр[*] ахэмэ зыкӀяшъутырэр; сыда пӀомэ, тетыгъо зиӀэхэр а Ӏофым пылъхэ зыхъукӀэ, Тхьэм фэлажьэх. 7Арышъ, цӀыф пстэуми яфэшъуашэ яшъутыжь. Хьакъулахьэу цӀыфхэм атыралъхьэрэр арыми, ар яшъутыжь; хьакъулахьэу хьапщыпхэм атыралъхьэрэр арыми, ари яшъутыжь; гъэлъэпӀэныр арыми, жъугъэлъапӀэх, лъытэныгъэр арыми, лъытэныгъэ афэшъушӀ[+].


Зэкъошхэм фэдэу шӀу шъузэрэлъэгъу

8ШӀу шъузэрэлъэгъуным ичӀыфэ нэмыкӀэу, зыми ичӀыфэ зытешъумыгъэлъ; сыда пӀомэ, зигъунэгъу шӀу зылъэгъурэм Тэурат хабзэм итхэр ыгъэцэкӀагъэх[+]. 9Мы унашъохэу[*] «Зинэ умышӀэ», «ЦӀыф умыукӀы», «Умытыгъу», «НэмыкӀ цӀыфхэм пцӀы атемылъхь», «Хъопсэ мыхъун угу имыгъэлъ» зыфаӀохэрэмрэ адрэ унэшъо пстэумрэ зэкӀэзыубытэрэр мы унашъор ары[*]: «О пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу»[+]. 10Зигъунэгъу шӀу зылъэгъурэм иягъэ ригъэкӀырэп. Арышъ, шӀулъэгъу уиӀэмэ, хабзэм итхэр бгъэцэкӀагъэхэу мэхъу[+].


Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къэблэгъагъ

11Арышъ, джаущтэу шъузекӀу. Уахътэр зынэсыгъэр шъошӀэ, шъукъызыущын фэе сыхьатыр къэсыгъ. Сыда пӀомэ, апэу шӀошъхъуныгъэ тиӀэ зыхъугъэ мафэм нахьи, тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызигъэнэжьыщт мафэр джы нахь къытпэблагъэ хъугъэ[+]. 12Чэщыр хэкӀотагъ, мафэри къэблэгъагъ. Арышъ, шӀункӀым иӀоф бзаджэхэр хэтэжъугъэнэжьых, нэфынэм иӀашэхэри къэтэжъугъаштэх[+]. 13Мафэм инэфынэ щыпсэурэ цӀыфхэм афэдэу, хабзэм тетэу тыжъугъэзекӀу; шъхьарытӀупщ ешхэ-ешъошхомрэ утэшъонымрэ орэмыхъу, зинэ шӀэныр, мыхъо-мышӀэ псэукӀэр, зэщыхьаныр, шъугъоныр къэрэмыхъух[+]. 14Ау Зиусхьан Исус Христос шъуишъуашэ фэдэ орэхъу, шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ ихъопсэ мыхъунхэми шъуафэмыӀорышӀ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Шъушы шъумыгъэмысэ

1ШӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэр пыдзы шъумышӀы, ишӀошӀхэмкӀэ шъуемынэкъокъу[+]. 2Зы нэбгырэм сыд фэдэ гъомлапхъи ышхынэу зэрэфитымкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀ, ау шӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэм хатэм къыдакӀэхэрэм анэмыкӀ ышхырэп[+]. 3Шхэрэм мышхэрэр зэримыпэсы хъущтэп. Мышхэрэми шхэрэр ыгъэмысэ хъущтэп, сыда пӀомэ, Тхьэм а цӀыфыри ыдагъ[+]. 4О хэт ущыщ, нэмыкӀ горэм фэлажьэрэр бгъэмысэнэу? Ар гъогу тэрэзым тетми, темытми, ежь изиусхьан иӀофба? Ари гъогу тэрэзым тетыщт, сыда пӀомэ, изиусхьан тыригъэтын ылъэкӀыщт[+].

5Зы цӀыфым мафэ горэ нахь егъэлъапӀэ, адрэ цӀыфым мафэхэр зэфэдэхэу елъытэ. Хэти ежь ыгукӀэ зэрэтыриубытагъэм тетэу зекӀон фае[+]. 6Мафэ горэ зыгъэлъапӀэрэм Зиусхьаным лъытэныгъэ фишӀынэу а мафэр егъэлъапӀэ. ЗымыгъэлъапӀэрэми, Зиусхьаным лъытэныгъэ фишӀынэу аущтэу ешӀы. Сыд щыщ зышхырэми Зиусхьаным лъытэныгъэ фишӀынэу ешхы, сыда пӀомэ, ышхырэм пае Тхьэм щытхъу фешӀы. Мышхэрэми Зиусхьаным лъытэныгъэ фишӀынэу аущтэу ешӀы, ащи Тхьэм щытхъу фешӀы[+]. 7Зы цӀыфи ежь ышъхьэ закъо пае псэурэп. Джащ фэдэу, зи ежь ышъхьэ закъо пае лӀэрэп[+]. 8Тыпсэуми, Зиусхьаным тыфэпсэу, тылӀэми, Зиусхьаным тыфэлӀэ. Арышъ, тыпсэуми тылӀэми, Зиусхьаным тырий[+].

9Христоси лӀи, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьи, къэпсэужьыгъ, псаухэмрэ лӀагъэхэмрэ я Зиусхьан хъуным пае[+]. 10О пшы сыда зыкӀэбгъэмысэрэр? Е о пшы сыд пае зэмыпэсыра? Тэ пстэуми Тхьэм ихьыкум тӀысыпӀэ лъапӀэ ыпашъхьэ тиуцон фае[+]. 11Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]:

«Сэ сыпсау, – къеӀо Зиусхьаным,

сапашъхьи цӀыф пстэуми алъэгуанджэхэр щауфэщтых.

Сыдрэ бзэгуи сызэрэ Тхьэр къыӀощт»[+].

12Аущтэу тэ пстэуми Тхьэм ыпашъхьэ тихьанышъ, джэуап еттыжьын фае[+].


Шъо шъуилажьэкӀэ шъушы псэкӀод ерэмышӀ

13Арышъ, тэ тызэрэгъэмысэн фаеп. Ау зыгъэлъэпаорэ мыжъо шъушы игъогу тешъумылъхьанэу е псэкӀод ышӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏоф шъумышӀэнэу тешъуубытэн фае[+]. 14Зиусхьанэу Исус сыгу зэрилъым пае, гъомылэ горэ зэрэмыхьэрамыр сэшӀэ, сицыхьи телъ. Ау зыгорэм хьэрамэу елъытэмэ, ежьыркӀэ хьэрам мэхъу[+]. 15О гъомылэу пшхырэм пае пшы ыгу хэогъэкӀымэ, шӀулъэгъум тетэу узекӀожьрэп. О гъомылэу пшхырэмкӀэ Христос зыфэлӀэгъэ пшы умыгъэкӀоды[+]. 16Шъо дэгъоу шъулъытэрэр цӀыфхэм дэеу алъытэнэу орэмыхъу. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм и Тетыгъошхо иӀофхэр зэхьылӀагъэхэр шхынымрэ ешъонымрэ арэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэ шъыпкъагъэр, гупсэфыр, гушӀуагъор арых нахь[+]. 18Христос аущтэу фэлажьэрэ цӀыфым Тхьэм ыгу еӀу, цӀыфхэми ар ягуап.

19Арышъ, зэзэгъыныгъэ къэзыхьырэ Ӏофхэми, гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ зэрэдгъотырэ Ӏофхэми ауж тижъугъэт[+]. 20Шхыным пае Тхьэм иӀоф умыгъэкӀоды. Шхын пстэури хьалэл, ау гъомылэу о пшхырэмкӀэ зыгорэм игъогу зыгъэлъэпаорэ мыжъо теплъхьэмэ, псэкӀод мэхъу[+]. 21Лы умышхынри, сэнэпс уемышъонри, о пшы игъогу зыгъэлъэпаорэ мыжъо тезылъхьэрэ Ӏоф упымылъынри, е псэкӀод ышӀэнэу дэзыхьыхырэ Ӏофым упымылъынри шӀу. Ащ фэдэу о пшы зыгъэлъэпэорэ Ӏофым упымылъынри шӀу.

22Мы Ӏофхэм яхьылӀагъэу шӀошъхъуныгъэу уиӀэр Тхьэмрэ оррэ шъуазыфагу дэлъэу орэхъу. Гъомылэу ышхырэм пае зызымыгъэмысэжьрэр гъогу мафэ теуцуагъ. 23Ау гъомылэу ышхырэр зэрэхьалэлымкӀэ гуцафэ ышӀэу шхэрэм шӀошъхъуныгъэ имыӀэу зэрэшхэрэм пае, Тхьэм егъэмысэ, сыда пӀомэ, шӀошъхъуныгъэ тимыӀэу тшӀэрэ пстэури псэкӀод мэхъу.


Паул Тхьэм щытхъушхо зэрэфиӀорэр

24Сэ сикъэбарышӀоу, Исус Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀоу згъэӀурэм тетэу, къэбарэу мыухыжьын лъэхъанхэм къащегъэжьагъэу Тхьэм шъэфэу къыгъэнагъэу, ау джы къыгъэнэфагъэм тетэу Тхьэм шъугухэр ыгъэпытэнхэ ылъэкӀыщт[+]. 25Джы Тхьэу мыкӀодыжьыщтым иунашъокӀэ пегъымбархэм атхыгъэхэм а къэбарыр къагъэнэфагъ, Тхьэм фэлажьэхэрэм лъэпкъ пстэуми ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъунышъ, ежь едэӀунхэм пае, а къэбарыр арагъэӀугъ[+]. 26АкъылышӀогъэшхо зиӀэ Тхьэ закъом Исус Христос ышӀэгъэ Ӏофхэм апае щытхъушхор ий. Амин[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Тшъхьэ изакъоп, тигъунэгъуи ары тишӀуагъэ зэдгъэкӀын фаер

1Тэ, шӀошъхъуныгъэшхо зиӀэхэр, тишӀуагъэ зэдгъэкӀыжьыным ыуж тимытэу, шӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэхэм яхэукъоныгъэхэм щэӀагъэ афытиӀэн фае[+]. 2Тэ тщыщэу хэти игъунэгъу шӀу къыфыхигъэкӀызэ ыгъэрэзэн фае, ащ ыгурэ ыпсэрэкӀи нахь лъэкӀ ригъэгъотын фае[+]. 3Сыда пӀомэ, Христоси ежь ишӀуагъэ зэригъэкӀыжьыгъэп, ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «О си Тхь, къыохъоныгъэх, ау къаӀуагъэхэр сэ къыстефагъэх»[+]. 4Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт пстэури зыкӀатхыгъэр шъыпкъэр тагъэшӀэныр ары. Аущтэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм теубытагъэрэ гушхоныгъэрэ тиӀэ агъэхъузэ, Тхьэм ӀахьышӀур къызэрэтлъигъэӀэсыщтым тыщагъэгугъы[+].

5Теубытагъэрэ гушхуагъэрэ къытэзытырэ Тхьэм зы гупшысакӀэ шъуиӀэу, Христос Исус игъогу шъурыкӀоу шъуерэгъэпсэу[+]. 6Аущтэу Тхьэу ти Зиусхьанэу Исус Христос я Тэ щъо зыгу-зыпсэу шъужэ къыдэкӀызэ, щытхъу фэшъушӀыщт.

7Аущтэу шъо Христос шъузэридагъэм фэдэу, шъори зым зыр ыдэн фае, цӀыфхэм Тхьэм ищытхъу ашӀыным пае. 8Сыда пӀомэ, сэ сэӀо, джуртхэм ишӀуагъэ аригъэкӀынэу Исус Христос къэкӀуагъ. Ахэмэ ишӀуагъэ аригъэкӀынэу къызкӀэкӀуагъэр тятэжъышхохэр Тхьэм къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр Исус къызэригъэшъыпкъэжьхэрэмкӀэ Тхьэм ишъыпкъагъэ аригъэлъэгъунэу ары. 9Ащ нэмыкӀэуи Исус ишӀуагъэ ахэмэ аригъэкӀынэу къызфэкӀуагъэр хымэ лъэпкъхэм[*] Тхьэм игукӀэгъу пае щытхъу фаригъэшӀыныр ары, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Ащ пае, О, си Зиусхьан, хымэ лъэпкъхэм апашъхьэ уищытхъу щысӀощт,

щытхъу орэдхэри о пцӀэ къыфэсӀощт»[+].

10Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэуи арыт[*]:

«Шъо, хымэ лъэпкъхэр, Тхьэм илъэпкъ шъуригъусэу шъугушӀу»[+].

11Моущтэуи арыт[*]:

«Шъо, хымэ лъэпкъ пстэури, Зиусхьаным щытхъу

фэшъушӀ,

ищытхъу шъуӀэты, зэкӀэ цӀыф лъэпкъ пстэури»[+].

12Пегъымбар Ешайаи моущтэу къыӀуагъ[*]:

«Ищай[*] къытекӀыщт бын лъапӀэр къэкӀонышъ,

хымэ лъэпкъхэм тхьэматэ афэхъущт.

Хымэ лъэпкъхэр ащ щыгугъыхэу, пэплъэщтых».

13ӀахьышӀур ежь къызэрэтлъигъэӀэсыщтым Тхьэм тыщегъэгугъэ. ЕжьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэшъуиӀэм пае гушӀогъошхорэ гупсэфышхорэ шъугухэм къарерэлъхь. Арышъ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ шъугухэм щыгугъыныгъэшхо арыз хъущт.


Гушхоу Паул тхэнэу зыкӀэхъурэр

14Сшыхэр, шъугухэм шӀугъэшхо зэрарылъымкӀи, шӀэныгъэшхо зэрэшъуиӀэмкӀи, зыр адрэм Тхьэм иӀофхэм афигъэсэн зэрилъэкӀырэмкӀи цыхьэ къышъуфэсэшӀы. 15Ау щытми, мы Ӏофхэр шъугу къэзгъэкӀыжьынхэу чӀыпӀэ-чӀыпӀэу гушхоныгъэ хэлъэу къышъуфэсэтхы. Гушхоныгъэ хэлъэу зыкӀэстхырэр, хымэ лъэпкъхэм адэжь Исус Христос сыщыфэлэжьэнэу Тхьэм шӀукӀэ сыхихыгъэшъ ары. 16Тхьэм дэжь къикӀыгъэ къэбарышӀур згъэӀузэ, дин пэщэ Ӏоф сэшӀэ. Тхьэм дэжь къикӀыгъэ къэбарышӀур зыкӀэзгъэӀурэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ хымэ лъэпкъхэм агухэр зэригъэкъэбзэжьыгъэхэм пае, ахэр Тхьэм ыгу зэӀурэ къурмэныпхъэм фэдэу хъунхэр ары[+].

17Исус Христос сыгу илъэу Ӏофэу Тхьэм фэсшӀагъэм сыщэгушӀукӀы. 18-19Сэ сигущыӀэхэмкӀи, Ӏофхэу сшӀагъэхэмкӀи, нэшэнэ гъэшӀэгъонхэмрэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэмрэ ялъэкӀыкӀи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи, хымэ лъэпкъхэр Тхьэм езгъэдэӀунхэу Христос Ӏофхэу сигъэгъэхъагъэхэм анэмыкӀ сытегущыӀэнэу сытегушхорэп. Аущтэу Ерусалим щегъэжьагъэу Иллирик хэкум[*] нэсыфэ, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур тыдэкӀи цӀыфхэм икъунэу щязгъэӀугъ[+]. 20НэмыкӀ цӀыф горэм ыгъэуцугъэ лъапсэм сиӀоф тесымыгъэуцоу, Христос ыцӀэ зыщамышӀэгъэ чӀыпӀэмэ къэбарышӀур зэращызгъэӀуным ренэу ыуж ситыгъ[+]. 21Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Ащ икъэбар зынэмысыгъэхэм ежь щалъэгъущт,

икъэбар зэхэзымыхыгъэхэми зэхашӀыкӀыщт».


Рим къэлэшхом кӀонэу Паул ыгу зэрэхэлъыгъэр

22Джары шъуадэжь сыкъэкӀонэу бэрэ ыуж ситыгъэми, къызкӀыздэмыхъугъэр[+]. 23Ау джы мы лъэныкъом сэркӀэ Ӏоф щымыӀэжьэу[*], илъэсыбэ хъугъэу шъуадэжь сыкъэкӀонэу сызэрэфэягъэм паий,[+] 24Испание хэгъэгум сыкӀо зыхъукӀэ, шъуадэжь сыкъэкӀощт. Сыда пӀомэ, сигъогукӀэ сыкъышъухэхьанышъ, шъуслъэгъунэуи, шъуиныбджэгъугъэ сыгу ыгъэпсэфынышъ, сигъогукӀэ ӀэпыӀэгъу шъукъысфэхъунэуи сышъущэгугъы. 25Джы Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ӀэпыӀэгъу афэхъущт ахъщэр сӀыгъэу, Ерусалим сыкӀон сыгу хэлъ[+]. 26Сыда пӀомэ, хэкухэу Македониерэ Ахаиерэ[*] ащыпсэухэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Ерусалим дэсхэм ахэт тхьамыкӀэхэм ӀэпыӀэгъу афэхъунхэу, ахъщэ афызэхалъхьанэу ягуапэу аухэсыгъ[+]. 27Ар ягуапэуи аухэсыгъ, адэӀэпыӀэнхэуи япшъэрылъ. Сыда пӀомэ, Тхьэм джуртхэр зэригъэгугъэгъэ ӀахьышӀум щыщ хымэ лъэпкъхэми яӀэ хъугъэ. Арышъ, хымэ лъэпкъхэми мы дунаим иӀахьышӀоу яӀэмкӀэ яшӀуагъэ джуртхэм арагъэкӀын фае[+]. 28А пшъэрылъыр згъэцакӀэзэ, ахъщэу зэхалъхьагъэр Ерусалим дэсхэм заӀэкӀэслъхьэ ужым, шъуадэжькӀэ сыкъэкӀонышъ, етӀанэ Испанием сыкӀощт. 29Шъуадэжь сыкъызыкӀокӀэ, Христос ынэшӀу щыфэныгъэшхом сыригъусэу сыкъызэрэкӀощтыр сэшӀэ. 30Сшыхэр, мыщкӀэ сышъолъэӀу: Ти Зиусхьанэу Исус Христос ыцӀэкӀи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэ шӀулъэгъум паий, гъусэ шъукъысфэхъу, шъугу етыгъэу Тхьэм шъукъысфелъэӀу. 31Иудей хэкум исхэу шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм Тхьэм сащиухъумэнэуи, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Ерусалим дэсхэм ӀэпыӀэгъу афэхъун ахъщэу афэсхьыщтым агу еӀунэуи шъуелъэӀу[+]. 32Джащыгъум, Тхьэм ыӀомэ, гушӀуагъокӀэ шъуадэжь сыкъэкӀонышъ, сышъуигъусэу зызгъэпсэфыщт[+]. 33Гупсэф къытэзытырэ Тхьэр шъуерэгъус. Амин[+].

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


ШӀуфэс

1Тшыпхъоу Фибэ зыцӀэу, Кенкрей къалэм[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэм ӀэпыӀэгъу фэхъурэм нэӀуасэ шъуфэсшӀынэу щытхъукӀэ игугъу къышъуфэсшӀы сшӀоигъу[+]. 2Зиусхьаныр ащ ыгу зэрилъым пае, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм зэрэрагъэблэгъэн фаем фэдэу ежъугъэблагъи, ищыкӀагъэмкӀи ӀэпыӀэгъу шъуфэхъу, сыда пӀомэ, цӀыфыбэмэ сэри сахэтэу, ар ӀэпыӀэгъу къытфэхъугъ[+].

3Прискиллэрэ Акилэрэ сигъусэхэу Исус Христос фэлажьэхэрэм аӀапэхэр сфэшъуубытыжьых[+]. 4Ахэмэ сэ спсэ мыкӀодэу къэнэжьыным пае, ежьхэм апсэ шъхьасыжьыгъэхэп. Ахэмэ афэразэу щытхъу афэзышӀырэр сэ сизакъоп, хымэ лъэпкъхэм ячылыс зэӀукӀэ пстэури ары. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу яунэ щызэрэугъоихэрэми аӀапэ сфэшъуубытыжь.

5ШӀу слъэгъурэ Епенет ыӀапэ сфэшъуубытыжь. Ахаие хэкум апэрэу ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэр ары[+].

6Мерэмэу бэрэ къышъуфэлэжьагъэм ыӀапэ сфэшъуубытыжь.

7Сиунэкъощхэу хьапсым къыздычӀэсыгъэ Андроникрэ Юныйрэ аӀапэ сфэшъуубытыжь. Ахэр апостол цӀэрыӀохэм ащыщых. Сэ сапэкӀэ ахэмэ ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ.

8Христос зыгу илъэу, шӀу слъэгъурэ Амплый ыӀапэ сфэшъуубытыжь.

9Урбанэу тигъусэу Христос фэлэжьагъэмрэ шӀу слъэгъурэ Стахыйрэ аӀапэ сфэшъуубытыжь.

10Христос зыгу илъэу, Тхьэм зишъыпкъагъэ ыгъэунэфыгъэ Апеллес ыӀапэ сфэшъуубытыжь. Ариситобул иунагъо щыщхэм аӀапэ сфэшъуубытыжь.

11Сиунэкъощ Иродион ыӀапэ сфэшъуубытыжь. Зиусхьаныр зыгу илъхэу, Наркисс иунагъо щыщхэм аӀапэ сфэшъуубытыжь.

12Зиусхьаным бэрэ фэлажьэрэ бзылъфыгъэхэу Трифенэрэ Трифосэрэ аӀапэ сфэшъуубытыжь. ЕтӀани Зиусхьаным бэрэ фэлэжьэгъэ бзылъфыгъэу Персидэу шӀу тлъэгъурэм ыӀапэ сфэшъуубытыжь.

13Рутэу Зиусхьаным къыхихыгъэмрэ ащ янэу сянэ фэдэмрэ аӀапэ сфэшъуубытыжь[+].

14Асинкрит, Флегон, Гермес, Патроб, Ермый, ахэмэ ягъусэ адрэ тшыхэми аӀапэ сфэшъуубытыжь. 15Филолог, бзылъфыгъэ Юлие, Нирей, ащ ышыпхъу, Олимпан, ахэмэ ягъусэ Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэуми аӀапэ сфэшъуубытыжь.

16ГукъэбзагъэкӀэ ӀаплӀ зэшъущэкӀэу, шӀуфэс зэшъухыжь. Христос ичылыс зэӀукӀэ пстэуми шӀуфэс къышъуахыжьы[+].

17Сшыхэр, тишӀошъхъуныгъэ пае тшӀэрэ Ӏофхэм къапэуцухэзэ, шъузэгурызымыгъаӀохэу, цӀыфхэу адрэ цӀыфхэр гъогу занкӀэм тезгъэкӀхэрэм защышъуухъумэнэу сышъолъэӀу. Ахэмэ защышъудзый[+]. 18Сыда пӀомэ, ащ фэдэ цӀыфхэр ти Зиусхьанэу Исус Христос фэлажьэхэрэп, ахэр зыфэлажьэхэрэр аныб ары. ГъэшӀуабзэкӀи гущыӀэ дахэхэмкӀи цӀыф къызэрыкӀохэр дахьыхых[+]. 19КъэбарышӀум шъузэредэӀурэм икъэбар цӀыф пстэуми зэхахыгъ. Сэ сыкъышъущэгушӀукӀы, ау шӀугъэр зыфэдэр зэхэшъушӀыкӀынэуи, бзэджагъэ зи шъушъхьэ къимыхьанэуи сыфай[+]. 20Гупсэф къытэзытырэ Тхьэм бэмышӀэу шэйтаныр шъулъэкъо чӀэгъ чӀышъуигъэщытӀыхьащт. Ти Зиусхьан Исус ынэшӀу къышъущерэф. Амин[+].

21Къыздэлажьэрэ Тимофей, сиунэкъощхэу Луцый, Иасон, Сосипатрэ шӀуфэс къышъуахыжьы[+].

22Сэ Тертыеу, Паул къыӀозэ, мы тхылъыр къэзытхырэм, Зиусхьаныр сыгу илъэу шӀуфэс къышъосэхыжьы.

23Гаеу, сэри Паули тибысымыми, чылыс зэӀукӀэм зэкӀэми ибысымыми, шӀуфэс къышъуехыжьы. Къалэм иахъщэ зыӀэ илъ Эрастрэ тшы Квартрэ шӀуфэс къышъуахыжьы[+].

24Ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу пстэуми къышъущерэф. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ КОРИНФ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ АПЭРЭ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэсымрэ Тхьэм ищытхъумрэ

1Сэ сы Паул. Тхьэм шӀоигъуагъэти, Исус Христос иапостол сыхъунэу къысэджагъ. Тэ тшы Сосфен[*] сигъусэу мы тхылъыр сэтхы.

2Зыфэстхыхэрэр шъоры, Коринф къалэм ичылыс зэӀукӀэ щыщхэр ары. Тхьэм Христос Исус шъугухэм арылъынэу шъуигъэнэфагъ, тыдэкӀи ти Зиусхьан Исус Христос елъэӀурэ цӀыф пстэуми шъурягъусэу, ежь ицӀыф лъапӀэхэм ащыщ шъухъунэу къышъоджагъ. Христос ахэми тэри ти Зиусхьан[+].

3Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.

4Христос шъугухэм зэрарылъымкӀэ Тхьэм ынэшӀу къызэрэшъущифагъэм пае, Тхьэм ищытхъу сэшӀ зэпыт. 5Сыда пӀомэ, Христос шъугухэм зэрарылъымкӀэ зэкӀэмкӀи Тхьэм ынэшӀу къышъущифагъ. Лъэныкъо пстэумкӀи зэхэшъушӀыкӀынэуи, шъукъэгущыӀэнэуи лъэкӀ къышъуитыгъ,[+] 6сыда пӀомэ, тэ Христос шыхьат тызэрэфэхъугъэм шъугухэм лъапсэ афишӀыгъ. 7Аущтэу зэрэхъугъэм пае, ти Зиусхьан Исус Христос къызылъэгъожьыщт мафэм шъупаплъэзэ, тынхэу Тхьэм ибынхэм аритхэрэм ащыщэу шъуимыӀэ зи щыӀэп[+]. 8Ти Зиусхьан Исус Христос къызылъэгъожьыщт мафэм зыми шъузэригъэмысэн щымыӀэу, кӀэухым нэс гъогу занкӀэм пытэу шъутыригъэтыщт[+]. 9Тхьэр шъыпкъэ. Ежьыр ары ы Къоу Исус Христосэу ти Зиусхьан гъусэ шъуфэхъунэу къышъоджагъэр[+].


Чылыс зэӀукӀэм щыщхэр зэрэзэгурымыӀуагъэхэр

10Сшыхэр, шъо зэкӀэми шъузэгурыӀонэуи, куп-купэу шъузэрэмыгощэу зыгу-зыпсэу шъузэхэтынэуи ти Зиусхьан Исус Христос ыцӀэкӀэ сышъолъэӀу[+].

11Сшыхэр, шъузэрэзэгурымыӀорэр Хлой зыцӀэ бзылъфыгъэм иунагъо щыщхэм сагъэшӀагъэ[+]. 12Сэ зыфасӀорэр мары: шъуащыщ горэм еӀо: «Сэ Паул икуп сыщыщ», нэмыкӀ горэм еӀо: «Сэ Аполлос[*] икуп сыщыщ», нэмыкӀ горэми еӀо: «Сэ Кифэ[*] икуп сыщыщ», етӀани нэмыкӀ горэми еӀо: «Сэ Христос икуп сыщыщ»[+]. 13Христос гощыгъэ хъугъа? Паул ара шъощ пае къащым тыраӀулӀагъэр? Хьауми, Паул ыцӀэкӀэ шъуаумэхъыгъа[+]? 14Криспрэ[*] Гайрэ[*] анэмыкӀэу шъуащыщэу зи зэрэсымыумэхъыгъэмкӀэ Тхьэм щытхъу фэсэшӀы[+]. 15Арышъ, сэ сцӀэкӀэ шъуаумэхъыгъэу зыми къыӀон ылъэкӀыщтэп. 16Шъыпкъэ, Стефан[*] иунагъо щыщхэри сыумэхъыгъэх. Ащ нэмыкӀэу, зыгорэ сыумэхъыгъэу сшӀэрэп[+]. 17Сыда пӀомэ, Христос сыкъызфигъэкӀуагъэр цӀыфхэр сыумэхъынхэу арэп, къэбарышӀур язгъэӀунэу ары нахь – ау цӀыфхэм акъылышӀуагъэу зыфаӀорэр зыхэлъ гущыӀэхэмкӀэ арэп. Аущтэу щымытмэ, Христос къащым зэрэтелӀыхьагъэм икъэбар лъэкӀэу хэлъыр кӀодыжьыщтыгъ[+].


Христос ары Тхьэм иакъылышӀуагъэри илъэкӀышхори

18Сыда пӀомэ, кӀодыпӀэм игъогу тетхэмкӀэ къащым икъэбар делагъэ, ау тэ мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьхэрэмкӀэ Тхьэм илъэкӀышхо къащым хэлъ[+]. 19Сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]:

«АкъылышӀу зиӀэхэм яакъылышӀуагъэу зыфаӀорэр згъэкӀодыщт,

Ӏушхэм яӀушыныгъэу зыфаӀорэр сымыдэу,

лъэныкъокӀэ езгъэзыкӀыщт».

20АкъылышӀу зиӀэ цӀыфыр тыдэ щыӀэу къэнагъа? Тэурат егъэджэкӀо пащэр тыдэ щыӀэу къэнагъа? Мы лъэхъаным щыщ цӀыфэу гущыӀэхэмкӀэ нэкъокъоным фэӀазэр тыдэ щыӀэу къэнагъа? Мы дунаим иакъылышӀуагъэ Тхьэм делагъэу къыгъэлъэгъуагъэба[+]? 21Сыда пӀомэ, Тхьэм иакъылышӀуагъэкӀэ зэриухэсыгъэм тетэу, мы дунаим ицӀыфхэм яакъылышӀуагъэу зыфаӀорэмкӀэ Тхьэр зыфэдэр ашӀагъэп, ау тэ дгъэӀурэ къэбарышӀоу ахэмэ делагъэу къашӀошӀырэмкӀэ ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэр Тхьэм игъоу ылъытагъ. 22Джуртхэр нэшэнэ гъэшӀэгъонхэм афаех, алыджхэри акъылышӀуагъэм лъэхъух[+]. 23Ау къащым тыраӀулӀэгъэ Христос икъэбар тэ тэгъэӀу: джуртхэмкӀэ ар агу зэмыӀун Ӏоф мэхъу, нэмыкӀрэ лъэпкъхэмкӀи делагъэ мэхъу[+]. 24Ау тэ, Тхьэм ибынхэм ащыщ хъунхэу къызэджагъэхэмкӀэ, джуртми алыджми, Христос ары Тхьэм илъэкӀышхори иакъылышӀуагъэри[+]. 25Сыда пӀомэ, Тхьэм имыакъылышӀуагъэу зыфаӀорэм нахьи цӀыфхэм яакъылышӀуагъэу зыфаӀорэр нахь акъылышӀуагъ, Тхьэм икӀочӀэнчъагъэу зыфаӀорэри цӀыфхэм ялъэкӀ нахьи нахь лъэш.

26Сшыхэу Тхьэм ибынхэм ащыщ хъунхэу къызэджагъэхэр, шъузэплъыжь. Мы дунаим ицӀыфхэм акъылышӀу зиӀэхэу алъытэхэрэри, тетыгъо зиӀэхэри, унэгъо байхэм ащыщхэри бэ хъухэу къышъухэтхэп. 27Ау акъылышӀу зиӀэ цӀыфхэр ыгъэукӀытэжьынхэм пае, мы дунаим ицӀыфхэм акъылынчъэхэу зыфаӀорэ цӀыфхэр Тхьэм къыхихыгъэх. ЛъэкӀ зиӀэхэри ыгъэукӀытэжьынхэм пае, мы дунаим лъэкӀ щызимыӀэхэри Тхьэм къыхихыгъэх. 28Мы дунаим ицӀыфхэм тхьамыкӀэхэу зыфаӀорэ цӀыфхэри, зэрамыпэсырэ цӀыфхэри Тхьэм къыхихыгъэх. Аущтэу пкӀэ зимыӀэхэу зыфаӀорэ цӀыфхэр ары Тхьэм къыхихыгъэхэр, пкӀэ зиӀэхэу зыфаӀорэ цӀыфхэр ыгъэцӀыкӀунхэм пае[+]. 29Тхьэм аущтэу зыкӀишӀагъэр ежь ыпашъхьэ зы нэбгыри зыщыщымытхъужьыным паешъ ары[+]. 30Христос Исус шъугухэм арылъэу зыгъэхъугъэр Тхьэр ары. Христос Исус Тхьэм къытфыригъэхыгъэ акъылышӀуагъ. Ежь Исус ары Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу езгъэлъытэрэри, тыгухэр зыгъэкъэбзэжьыгъэри, тшъхьэхэр зыщэфыжьыгъэри[+]. 31Арышъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Зыгорэ зыгорэм щэтхъумэ, Зиусхьаным щэрэтхъу»[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Христос къащым зэрэтелӀыхьагъэм икъэбар

1Тхьэм ехьылӀэгъэ къэбарыр шъозгъэӀунэу шъуадэжь сыкъызэкӀом, сшыхэр, гущыӀэ дахэхэр къасӀохэу, акъылышӀуагъэкӀэ сыжъудэгущыӀэу арэп а къэбарыр зэрэшъозгъэӀугъэр[+]. 2Шъуадэжь сызыщэӀэм, Исус Христос икъэбар нэмыкӀэу зи сшъхьэ имылъынэу тесыубытагъ, зэкӀэми анахьэу ар къащым зэрэтыраӀулӀагъэр ары[+]. 3КӀуачӀэ симыӀэу, сыщынэу, сыгуи лъэшэу кӀэзэзэу шъуадэжь сыщыӀагъ[+]. 4КъэсӀуагъэхэмрэ къэбарэу згъэӀугъэмрэ цӀыфым иакъылышӀуагъэ зыхэлъхэу, пшӀошъ зыгъэхъун гущыӀэхэр ахэлъыгъэхэп, ау сигущыӀэхэр къэзгъэшъыпкъэжьэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀ ахэмэ ягъусагъ[+]. 5Аущтэу зыфэхъугъэр шъуишӀошъхъуныгъэ цӀыфым иакъылышӀуагъэ темытэу, Тхьэм илъэкӀ тетыныр ары[+].


Тхьэм иакъылышӀуагъ

6Ау щытми, цӀыфхэу Тхьэм иӀофхэмкӀэ зизэхэшӀыкӀ икъугъэхэм акъылышӀуагъэ зыхэлъ къэбар ятэгъэӀу, ау мы лъэхъанми, мы лъэхъаным тетыгъо зиӀэхэу[*] кӀодыжьыщтхэми яакъылышӀуагъэ арэп[+]. 7Ау акъылышӀуагъэу зикъэбар дгъэӀурэр Тхьэм иакъылышӀогъэ шъэфыр ары. Тхьэм а акъылышӀуагъэр цӀыфхэм аригъэшӀэгъагъэп, ау лъэхъанхэм апэ Тхьэм зэриухэсыгъэм тетэу, а акъылышӀуагъэм игъогукӀэ тэ щытхъушхо тиӀэ хъущт[+]. 8Мы лъэхъаным тетыгъо зиӀэхэм ащыщэу зыми а акъылышӀуагъэр ышӀагъэп. Ахэмэ ашӀагъэмэ, щытхъушхо зиӀэ Зиусхьаныр[*] къащым тыраӀулӀэщтыгъэп[+]. 9Ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Ӏофхэу нэм ымылъэгъугъэхэри,

тхьакӀумэм зэхимыхыгъэхэри,

цӀыфым ыгу къэмыкӀыгъэхэри,

а Ӏофхэр ары Тхьэм цӀыфхэу

ежь шӀу зылъэгъухэрэм афигъэхьазырыгъэхэр».

10А Ӏофхэр Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэкӀэ тэ къытфигъэнэфагъэх; сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Ӏоф пстэури егъэунэфы, Тхьэм иӀофхэм якуупӀэхэми анэсы[+]. 11Сыда пӀомэ, цӀыфым ыгу илъыр ежь ышъхьэ нэмыкӀэу цӀыфхэм ащыщэу хэт ышӀэна? Ащ фэдэ къабзэу Тхьэм ыгу илъыр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ нэмыкӀэу зыми ышӀэрэп[+]. 12Ау Тхьэм тыгухэм къарилъхьэгъэ псэр мы дунаим ыпсэп, ежь ы Псэ ЛъапӀ ары, Тхьэм тынхэу къытитыгъэхэр къэтшӀэнхэм пае[+]. 13Аущтэу цӀыфхэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъхэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ иӀофхэр зэхядгъэшӀыкӀхэу, Тхьэм тынхэу къытитыгъэхэм татегущыӀэ, ау тызэрыгущыӀэхэрэр цӀыфым иакъылышӀуагъэ тигъэшӀэгъэ гущыӀэхэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тигъэшӀэгъэ гущыӀэхэр ары нахь[+]. 14Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу имылъ цӀыфым Ӏофхэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀыхэрэр ыдэхэрэп. Ахэр ежьыркӀэ делагъэх, ахэр зэхишӀыкӀынхи ылъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъэпӀэ закъу ары цӀыфхэм ахэр зэхязгъэшӀыкӀышъущтыр[+]. 15ЦӀыфэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъым Ӏоф пстэури зэхешӀыкӀы, ау зыми а цӀыфыр зэхишӀыкӀын ылъэкӀыщтэп.

16«Зиусхьаным ыгу илъыр хэта зышӀагъэр зыгорэ ащ ригъэшӀэнэу?» [*] Ау Христос ыгу илъыр тэ тыгухэми арылъ[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тызэгъусэу Тхьэм тыфэлажьэ

1Сшыхэр, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъ цӀыфхэм сызэрадэгущыӀэрэм фэдэу, сыкъыжъудэгущыӀэн слъэкӀыщтыгъэп, ау мы дунаим ицӀыфхэм сызэрадэгущыӀэрэм фэдэу сыкъыжъудэгущыӀэщтыгъ. Сыда пӀомэ, Христос иӀофхэмкӀэ сабый цӀыкӀухэм шъуафэдагъ. 2Сэ гъомылэ шъозгъэшхыщтыгъэп, щэ шъуезгъашъощтыгъэ нахь. Гъомылэ шъушхын шъулъэкӀыщтыгъэп, джыри шъулъэкӀырэп[+]. 3Сыда пӀомэ, джыри мы дунаим ицӀыфхэм шъуафэд. Шъугъонымрэ зэщыхьанымрэ шъуазыфагу илъхэшъ, мы дунаим ицӀыфхэм шъуафэдэба? Адрэ цӀыфхэр зэрэзекӀохэрэм фэдэу, шъори шъозекӀоба[+]? 4Сыда пӀомэ, шъуащыщ горэм «сэ Паул икуп сыщыщ», нэмыкӀ горэми «сэ Аполлос икуп сыщыщ» зиӀокӀэ, мы дунаим ицӀыфхэм шъуафэдэба?

5Паул хэт щыща? Аполлос хэт щыща? Тэ Тхьэм фэлажьэрэ тыцӀыф ныӀэп, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ дгъэхъугъ, Зиусхьаным хэти Ӏоф ыпшъэ къызэрэрилъхьагъэм фэдэу[+]. 6Сэ кӀэхэр хэслъхьагъэх, Аполлос псыр кӀигъэхъуагъ, ау Тхьэр ары къэзгъэкӀыгъэр[+]. 7Аущтэу кӀэхэр хэзылъхьэрэми, псыр кӀэзгъахъорэми пкӀэ яӀэп, къэзгъэкӀырэ Тхьэ закъор ары нахь[+]. 8КӀэхэр хэзылъхьэрэри псыр кӀэзгъахъорэри зэфэдэх. Хэти иӀоф фэшъуашэу иӀахьышӀу ыгъотыжьыщт[+]. 9Сыда пӀомэ, тызэгъусэу Тхьэм тыфэлажьэ. Шъо Тхьэм ихьасэ шъуфэд, Тхьэм ышӀырэ унэм шъуфэд[+].

10Тхьэм ынэшӀу къызэрэсщифагъэм тетэу, акъылышӀу зиӀэу унэ зышӀырэм фэдэу а унэм лъапсэ фэзгъэуцугъ. НэмыкӀ горэми а лъапсэм тырешӀыхьэ, ау хэтми а лъапсэм зэрэтыришӀыхьэрэ шӀыкӀэм дэгъоу ерэплъ[+]. 11Сыда пӀомэ, Тхьэм ыгъэуцугъэ лъапсэр Исус Христос ары. Ащ нэмыкӀ лъапсэ зыми ыгъэуцун ылъэкӀыщтэп[+]. 12Зыгорэм дышъэм, тыжьыным, мыжъо лъапӀэхэм, пхъэм, уцым е уарзэм хишӀыкӀэу а лъапсэм тыришӀыхьэмэ, 13хэти иӀоф зыфэдэр нафэ хъущт, сыда пӀомэ, Зиусхьаныр къызылъэгъожьыщт мафэм ар къыгъэнэфэщт. А мафэр машӀокӀэ къэкӀощт, машӀоми хэти иӀоф зыфэдэр къыгъэунэфыщт[+]. 14Зыгорэм а лъапсэм тыришӀыхьагъэр къанэмэ, ащ ифэшъошэ ӀахьышӀу ыгъотыжьыщт. 15Ау зыгорэм лъапсэм тыришӀыхьагъэр машӀом хэстыхьэмэ, ащ иӀахьышӀу шӀокӀодыщт. Ежь мыкӀодэу къэнэжьыщт, ау машӀом къыхэкӀыжьырэ цӀыфыр къызэрэнэжьырэм фэдэу, ерагъэу къэнэжьыщт.

16Тхьэм иунэшхо шъузэрэфэдэри, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм зэрарылъыри шъошӀэба[+]? 17Зыгорэм Тхьэм иунэшхо зэхикъутэмэ, Тхьэм а цӀыфыр ыгъэкӀодыжьыщт, сыда пӀомэ, Тхьэм иунэшхо лъапӀэ. А унэшхоми шъуфэд[+].

18Зыми зерэмыгъэпцӀэжь. Шъуащыщэу зыгорэм мы лъэхъаным акъылышӀу иӀэу зелъытэмэ, акъылышӀу имыӀэу орэхъу, шъыпкъэмкӀэ, акъылышӀу иӀэным пае. 19Сыда пӀомэ, мы дунаим ицӀыфхэм акъылышӀуагъэ зыфаӀорэр Тхьэм дэжькӀэ акъылынчъагъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «АкъылышӀу зиӀэхэм зэхэшӀыкӀэу зыфаӀорэмкӀэ Тхьэм ыубытыщтых»[+]. 20Моущтэуи Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «АкъылышӀу зиӀэхэм ягухэлъхэм пкӀэ зэрямыӀэр Зиусхьаным ешӀэ»[+]. 21Арышъ, хэт щыщ цӀыфи цӀыф горэм щэрэмытхъу, сыда пӀомэ, зэкӀэри шъуие, 22Паул, Аполлос, Кифэ, дунаир, щыӀэныгъэр, лӀэныгъэр, джы щыӀэри щыӀэщтри шъуиех. 23Ау шъо Христос шъурий, Христоси Тхьэм ий[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Христос иапостолхэр

1Аущтэу Христос фэлэжьэрэ цӀыфхэуи, Тхьэм ишъэфхэр зыӀэ къырилъхьэгъэ цӀыфхэуи талъытэн фае. 2ЦӀыфэу Ӏоф горэ зыӀэ иплъхьэрэр узщыгугъун цӀыфын фае. 3Шъори нэмыкӀ цӀыфхэри шъукъызэрэсэплъырэм сэркӀэ зи хэлъэп. Сэри хьыкум зытесшӀыхьэжьрэп. 4Сэ сыгукӀэ мыхъун горэ зыдэсшӀэжьрэп, ау ащкӀэ зи симылажьэу сыхъугъэп. СиӀоф хьыкум тезышӀыхьэрэр Зиусхьаныр ары[+]. 5Арышъ, игъо къэмысэу, Зиусхьанри къэмыкӀоу, Ӏоф горэм хьыкум тешъумышӀыхь. Зиусхьаным Ӏофхэу шӀункӀым хэгъэбылъхьагъэхэр къыгъэнэфэщтых, цӀыфхэм агухэм арылъхэри нафэ къышӀыщтых. Ащыгъум Тхьэм хэти щытхъоу фэшъуашэр къыритыжьыщт[+].

6Сшыхэр, ишӀуагъэ къышъокӀыным пае, сӀуагъэхэр сэ сшъхьэрэ Аполлосрэ тигугъу сшӀэу сӀуагъэх, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм шъуатемыкӀынэу шъодгъэшӀэным пае. Ащыгъум зы цӀыфым нэмыплъ рихэу, нэмыкӀ цӀыфым рыпагэу шъуащыщэу зи къэнэжьыщтэп[+]. 7Адрэ цӀыфхэм анахьи унахь инэу хэт узылъытэрэр? Тхьэм къыуимытыгъэу сыда уиӀэр? УиӀэр къыозытыгъэр Тхьэр арышъ, сыд пае узщытхъужьра, Тхьэм ар къыуимытыгъэм фэдэу[+]?

8ЗыжъугъэшхэкӀыгъаха? Бай шъухъугъаха? Тэ тышъуимыгъусэу пачъыхьэ шъухъугъа? ШъыпкъэмкӀэ пачъыхьэ шъухъугъагъот, ащыгъум тэри тышъуигъусэу пачъыхьэ тыхъущтыгъ[+]. 9Тэ, апостолхэм, тиӀоф сызэреплъырэр мары: укӀ зытыралъхьэгъэ цӀыфхэм тафэдэу аужырэ чӀыпӀэ дэдэм тэ, апостолхэр, Тхьэм тигъэуцугъэм фэд. Зэрэдунаеу, мэлэӀичхэри, цӀыфхэри, ӀаекӀэ къытэплъынхэу зэкӀэмэ апашъхьэ тырагъэуцуагъэм фэд[+]. 10Христос игъогу тызэрэрыкӀорэм пае, акъыл зимыӀэ цӀыфхэм тафэд, ау шъо Христос зыгу илъ цӀыф акъылышӀоу зышъолъытэжьы. Тэ лъэкӀ тиӀэп, ау шъо лъэкӀ шъуиӀ. ЦӀыфхэм лъытэныгъэ къышъуфашӀы, ау тэ нэмыплъ къытахы[+]. 11Мы сыхьат дэдэм нэсыфэ мэлакӀи псыфалӀи тэлӀэ, зыщытлъэни тызэрысын уни тиӀэп, цӀыфхэми лые къытахы[+]. 12Тэ тӀэхэмкӀэ тылажьэзэ, тэулэу. ЦӀыфхэр къызытэхъонхэкӀэ, «Тхьэм ынэшӀу къышъущерэф», – ятэӀожьы. ЦӀыфхэм къин зытагъэщэчкӀэ, тэщыӀэ[+]. 13ЦӀыфхэм ӀаекӀэ тигугъу зашӀыкӀэ, дахэкӀэ тапэгъокӀыжьы. Дунаим ихэкӀэу, чӀыгум ишӀоим фэдэу тыкъэнэжьыгъ.

14ШъузгъэукӀытэжьынэу арэп мыр къызкӀэстхырэр, ау шъо сибын лъапӀэхэм шъуафэдэу къыжъугурызгъэӀонэу ары[+]. 15Христос игъогу ехьылӀагъэу шъуагъэшӀэнэу цӀыф мин шъуиӀэми, ты бэу шъуиӀэп. Сыда пӀомэ, къэбарышӀур къызышъосэгъэӀум, ты фэдэу сыкъышъуфэхъугъ, Христос Исус шъугухэм арылъ зэрэхъугъэм пае[+]. 16Арышъ, сышъолъэӀу, силъэужхэм шъуарыкӀу[+]. 17Ащ пае Зиусхьаныр зыгу илъэу, узщыгугъышъун Тимофееу[*] сикӀэлэ лъапӀэм фэдэр къышъуфэсэгъакӀо. Чылыс зэӀукӀэ пстэуми зэрязгъашӀэрэм тетэу, Христос игъогу сытетэу сызэрэзекӀорэ шӀыкӀэр Тимофей шъугу къыгъэкӀыжьыщт[+]. 18Шъуадэжь сыкъэмыкӀонэу гугъэхэу, шъущыщ заулэмэ зашӀошӀыжьы. 19Ау Зиусхьаным ыӀомэ, бэ темышӀэу шъуадэжь сыкъэкӀощт. Ащыгъум а зызшӀошӀыжьхэрэм ягущыӀэхэм ямызакъоу ялъэкӀи згъэунэфыщт,[+] 20сыда пӀомэ, Тхьэм и Тетыгъошхо иӀоф зыдэщыӀэр гущыӀэныр арэп, Тхьэм илъэкӀ ары нахь[+]. 21Сыда шъузыфаер? Бэщ сӀыгъэу шъуадэжь сыкъэкӀонэу ара, хьауми шӀулъэгъурэ гушъэбагъэрэкӀэ сыкъэкӀонэу ара[+]?

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Паул зинэ зышӀэгъэ лӀыр зэригъэмысагъэр

1Зинэ шӀэн зэрэшъухэлъыр цӀыфхэм къаӀуатэ: зыгорэм ятэ ишъуз егъэшъузы. Ащ фэдэ зинэ шӀэн хабзэ хымэ лъэпкъхэми ахэлъэп[+]. 2Ау етӀани, шъузышӀошӀыжьы! Аущтэу шъузышӀошӀыжьыным ычӀыпӀэкӀэ шъугу къеоу, ар зышӀэгъэ лӀыр зыхэжъугъэкӀын фэягъ. 3Сэ сшъхьэрэ спкъиплӀырэкӀэ шъуадэжь сыщымыӀэми, сыгурэ спсэрэкӀэ шъуадэжь сыщыӀ, шъуадэжьи шъыпкъэу сыщыӀэм фэдэу, ар зышӀагъэр згъэмысэгъахэ[+]. 4Арышъ, ти Зиусхьан Исус ыцӀэкӀэ шъузэӀукӀэу, сэри сыгурэ спсэрэкӀэ шъуадэжь сыщыӀэ зыхъукӀэ, ти Зиусхьан Исус Христос илъэкӀыкӀэ 5а лӀыр шэйтаным фэжъугъаз, ыпкъ кӀодэу, Зиусхьаныр къызыкӀожьыщт мафэм ыпсэ мыкӀодэу къэнэжьыным пае[+].

6Шъузэрэзыщытхъужьырэр дэгъоп. Тэджэпс тӀэкӀум тхьацур зэкӀэ зэригъэшӀоӀурэр шъошӀэба[+]? 7Арышъ, псэкӀодым итэджэпсыжъ[*] зыхэшъух, тхьацукӀэ къабзэм фэдэу шъухъуным пае – шъо тхьацу мышӀоӀу къабзэу шъущыт. Сыда пӀомэ, Христос къурмэныпхъэ къытфэхъугъ. Ар шъынэу ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхохэм[*] адэжь Тхьэм къурмэныпхъэ фашӀыщтыгъэм фэд[+]. 8Арышъ, мэфэкӀ мэфэшхор тэжъугъэгъэлъапӀэ, ау бзэджагъэмрэ дэигъэмрэ ятэджэпсыжъ орэмыхъу, ау гукъэбзагъэмрэ шъыпкъагъэмрэ яхьалыгъу мыкӀу-мыпшэ къабзэкӀэ мэфэкӀ мэфэшхор тэжъугъэгъэлъапӀэ[+].

9Зинэ зышӀэхэрэм гъусэ шъуафэмыхъунэу къышъуфэстхыгъ[+]. 10Сэ къизгъэкӀыгъэр мы дунаим ицӀыфхэм ащыщхэу зинэ зышӀэхэрэри, нэйпсыехэри, хъункӀакӀохэри, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэрэри арэп. Ащ Ӏофыр тетыгъэмэ, дунаим шъутекӀыжьын фаеу хъущтыгъ. 11Ау къышъуфэстхыгъэр мыры: зыгорэ шъушыкӀэ зэджэжьми, ау зинэ ышӀэмэ, е нэйпсыемэ, е тхьэ нэпцӀхэр егъэлъапӀэхэмэ, е нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэмэ, е ешъуакӀомэ, е хъункӀакӀомэ, ащ фэдэ цӀыфым гъусэ шъуфэмыхъу. Ары пакӀошъ, ащ фэдэ цӀыфым шъудэмышх[+].

12Чылыс зэӀукӀэм щымыщхэм сэ хьыкум атесшӀыхьанэу сиӀоф хэлъа? Чылыс зэӀукӀэм щыщхэр арыба хьыкум зытешъушӀыхьан фаер[+]? 13Чылыс зэӀукӀэм щымыщхэм Тхьэм хьыкум атришӀыхьащт. «Арышъ, цӀыф бзаджэр зыхэжъугъэкӀ».[*]

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Чыристанхэр зэдао хъущтэп

1Шъуащыщ горэм дэон Ӏоф нэмыкӀ горэм фыриӀэмэ, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм апашъхьэ римыщэу, хьыкумэшӀыхэу ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм апашъхьэ рищэнэу сыдэущтэу тегушхора[+]? 2Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм дунаим ицӀыфхэм хьыкум зэратырашӀыхьащтыр шъошӀэба? Дунаим ицӀыфхэм хьыкум атешъушӀыхьащтмэ, дэон Ӏоф цӀыкӀухэмкӀи хьыкум шъушӀынэу шъуифэшъуашэба[+]? 3МэлэӀичхэм хьыкум тэ зэратетшӀыхьащтыр шъошӀэба? Ащ нахьи нахьыбэу мы дунаим иӀофхэмкӀэ хьыкум тшӀышъунба? 4Ащ фэдэ дэон Ӏоф шъуиӀэ зыхъукӀэ, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм лъытэныгъэ зыфамышӀырэ цӀыфхэм а Ӏофым хьыкум тыряшъумыгъэшӀыхь. 5ШъузгъэукӀытэжьынэу къэсэӀо: зэшыхэм язэдэон ӀофыкӀэ хьыкум зышӀын зылъэкӀынэу, акъылышӀу зиӀэ горэ къышъухэтба[+]? 6Ау джы зэрэхъурэмкӀэ, зэшхэр хьыкумэшӀым ыпашъхьэ изэрэщэх – шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм апашъхьэ ащ фэдэ щашӀэ.

7Шъыпкъэм шъуфаемэ, шъуащыщэу зыгорэм адрэ къошыр хьыкумэшӀым ыпашъхьэ зэрэрищэрэр шъоркӀэ емыкӀу. Аущтэу шъушӀыным нахьи, адрэхэм яягъэ къызэряжъугъэгъэкӀымэ нахьышӀу, зяжъугъэгъапцӀэми нахьышӀу[+].

8Ау шъо шъушъхьэкӀи шъушы дэдэхэм шъуиягъэ яшъогъэкӀы, шъогъапцӀэх. 9Хьаумэ шъыпкъагъэ зимыӀэ цӀыфхэм Тхьэм и ТетыгъошхокӀэ Ӏахь къызэралъымыӀэсыщтыр шъумышӀа? ЗышъумыгъэпцӀэжь: зинэ зышӀэхэрэми, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэрэми, хъулъфыгъэхэм шъузпапкӀэу якӀуалӀэхэрэми,[+] 10тыгъуакӀохэми, нэйпсыехэми, ешъуакӀохэми, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэхэрэми, хъункӀакӀохэми Тхьэм и ТетыгъошхокӀэ Ӏахь къалъысыщтэп[+]. 11Шъуащыщ горэхэри ахэмэ афэдэ цӀыфыгъэх. Ау ти Зиусхьан Исус Христос ыцӀэкӀи, ежь ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи Тхьэм шъуипсэкӀодхэр шъугухэм ариукъэбзыкӀыжьыгъэх, ежь ибынхэуи шъуигъэнэфагъ, ежь дэжькӀи шъыпкъагъэ шъуиӀэу ылъытагъ[+].


ШъупкъыхэмкӀэ Тхьэр жъугъэлъапӀэ

12«Сыд щыщи сшӀэн сыфит», – цӀыфхэм аӀо. Ар шъыпкъэ, ау Ӏоф пстэуми яшӀуагъэ къытэкӀыщтэп. Сыд щыщи сшӀэн сыфит, ау Ӏоф горэми тетыгъо къысфыриӀэ хъущтэп[+]. 13«Гъомылэр ныбэм пае щыӀ, ныбэри гъомылэм пае», – цӀыфхэм аӀо. Ари шъыпкъэ, ау Тхьэм тӀури ыгъэкӀодыщт. Ау пкъыр зинэ шӀэным пае щыӀэп, Зиусхьаным пае нахь. Зиусхьанри пкъым пае щыӀ. 14Тхьэм Зиусхьаныр лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. ИлъэкӀыкӀэ тэри лӀагъэхэм тыкъахигъэтэджыкӀыжьыщт. 15Шъупкъыхэр Христос ыпкъ щыщхэм зэрафэдэхэр шъошӀэба? Ащыгъум Христос ыпкъ щыщхэр бзылъфыгъэ хэтакӀом ыпкъ щыщхэу згъэхъуна? Хьау, ар хъухэщтэп[+]. 16Зыгорэ бзылъфыгъэ хэтакӀо горэм гъусэ фэхъумэ, а нэбгыритӀур зыпкъ зэрэхъурэр шъушӀэрэба? Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «ИтӀур зыпкъ хъущтых»[+]. 17Ау зыгорэ Зиусхьаным гъусэ фэхъумэ, зыгу-зыпсэу дэхъущт[+].

18Зинэ шӀэным зыщышъудзый! Сыд фэдэрэ нэмыкӀ псэкӀодэу цӀыфым ышӀэрэр ыпкъ епхыгъэп, ау зинэ зышӀырэм ежь ыпкъ псэкӀод рехыжьы[+]. 19Шъупкъыхэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм арылъым зэриунэ лъапӀэр, шъупкъыхэри зэрэшъуимыехэр шъушӀэрэба[+]? 20Тхьэм осэ лъапӀэкӀэ шъуищэфыгъ. Арышъ, шъупкъыхэмкӀи шъупсэхэмкӀи Тхьэр жъугъэлъапӀэ[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


ЗэлӀ-зэшъузыныр

1Къысфэшъутхыгъэ Ӏофхэм яхьылӀагъэу мыр къэсэӀо: лӀым шъуз къымыщэныр шӀу. [*] 2Ау зинэ шӀэным зыщиухъумэным пае, хэти шъуз ерэӀ, хэтрэ шъузми ежь илӀ ерэӀ. 3ЛӀым шъузым фишӀэн фаер ферэшӀ, шъузыми лӀым фишӀэн фаер ферэшӀ[+]. 4Шъузым ежь ыпкъ тетыгъо фыриӀэп, тетыгъо фызиӀэр илӀ ары нахь. Ащ фэдэуи, лӀым ыпкъ тетыгъо фыриӀэп, тетыгъо фызиӀэр ишъуз ары нахь. 5ТӀуми шъузэгурыӀоу, уахътэу жъугъэнэфагъэм нэкӀымрэ тхьэлъэӀумрэ шъуапылъынэу мыхъумэ, зызэщышъумыдзый. ЕтӀанэ зышъумыщэӀэшъумэ, шъузэкӀолӀэжь, шэйтаным шъудимыхьыхыным пае[+]. 6Мыр унашъоу къышъуфэсшӀырэп, аущтэу шъушӀэнэу фит шъусэшӀы нахь[+]. 7Сэщ фэдэу цӀыфхэр зэкӀэ псэунхэу сыфаещтыгъ. Ау Тхьэм хэти ежь итын къыритыгъ, зым зы тын, адрэми нэмыкӀ тын къыритыгъ[+].

8Къэзымыщэгъэ-дэмыкӀуагъэхэм, шъузабэхэм мыр ясэӀо: Сэ къызэрэсымыщагъэм фэдэу къанэхэмэ шӀу. 9Ау защыӀэн амылъэкӀымэ, къарэщ. ХъопсэнымкӀэ машӀом фэдэу гур стыным нахьи, къащэныр нахьышӀу[+].

10Къэзыщэгъэ-дэкӀуагъэхэм моущтэу унашъо афэзышӀырэр сэрэп, Зиусхьаныр ары[*] нахь: шъузыр илӀ гокӀыжь хъущтэп[+]. 11Ау шъузыр илӀ гокӀыжьмэ, дэмыкӀожьэу къэнэн фае, е илӀ ешӀужьын фае. Ащ фэдэу лӀыми ишъуз ытӀупщыжь хъущтэп[+].

12Адрэ къанэрэ цӀыфхэм сэ ясэӀо, Зиусхьаныр арэп языӀорэр: шъушы горэм шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ шъуз иӀэмэ, шъузми ащ дэпсэунэу ыдэмэ, ар ытӀупщыжь хъущтэп. 13Ащ фэдэу шъуз горэм шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ лӀы иӀэмэ, лӀыми ащ дэпсэунэу ыдэмэ, шъузыр лӀым гокӀыжь хъущтэп. 14Сыда пӀомэ, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ лӀыр, ишъуз ихьатыркӀэ, Тхьэм иеу къыхихыгъ. Ащ фэдэуи, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ шъузыри, илӀ ихьатыркӀэ, Тхьэм иеу къыхихыгъ. Армырмэ шъуилъфыгъэхэр къэбзэщтхэп, ау джы ахэри Тхьэм иех.

15Ау шӀошъхъуныгъэ зимыӀэр ишъхьэгъусэ гокӀыжьынэу фаемэ, горэкӀыжь. Аущтэу зыхъукӀэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ шыр е шыпхъур ишъхьэгъусэ епхыгъэп. Сыда пӀомэ, гупсэфэу тыпсэунэу Тхьэр къытэджагъ. 16О шъуз, сыдым уигъашӀэра – уилӀ мыкӀодэу къэбгъэнэжьынкӀи мэхъу. О лӀы, сыдым уигъашӀэра – уишъуз мыкӀодэу къэбгъэнэжьынкӀи мэхъу[+].


Хэти Тхьэм псэукӀэу къыфигъэнэфагъэм тетэу зекӀон фае

17Хэти Тхьэм псэукӀэ къызэрэфигъэнэфагъэм фэдэу, Зиусхьаныр ибынхэм ащыщ хъунэу къызеджэм, зэрэпсэугъэм фэдэу, псэун фае. Чылыс зэӀукӀэ пстэумкӀи ары сиунашъор. 18Тхьэр цӀыф горэм къызеджэм, сунэт ашӀыгъахэмэ[*], зытетыгъэм терэт. Тхьэр цӀыф горэм къызеджэм, сунэт амышӀыгъахэмэ[*], ари зытетыгъэм терэт[+]. 19Сунэт ташӀыгъэми тамышӀыгъэми арэп Ӏофыр зэлъытыгъэр. Ӏофыр зэлъытыгъэр Тхьэм иунашъохэр дгъэцэкӀэнхэр ары[+]. 20Тхьэр хэти къызеджэм, зытетыгъэм терэт. 21Тхьэр о къызыоджэм, упщылӀыгъэмэ, ащ земыгъэгъэгумэкӀ. Ау шъхьафит ухъун плъэкӀмэ, игъор блэмыгъэкӀ. 22Сыда пӀомэ, Зиусхьаныр къызеджэм, пщылӀыгъэр шъхьафит хъугъэ, Зиусхьаныр ащ ыгу илъ зэрэхъугъэм пае. Ащ фэдэуи Зиусхьаныр къызеджэм, шъхьафитыгъэр Христос фэлажьэхэрэм ащыщ хъугъэ[+]. 23Тхьэм пкӀэ лъапӀэкӀэ шъуищэфыгъ. Арышъ, нэмыкӀырэ цӀыфхэм пщылӀ шъуафэмыхъу[+]. 24Аущтэу, сшыхэр, хэти Тхьэр къызеджэм, зытетыгъэм Тхьэм ыпашъхьэ терэт.


Къэзымыщэгъэ-дэмыкӀуагъэхэмрэ шъузабэхэмрэ

25Пшъашъэхэм яхьылӀагъэу Зиусхьаным ышӀыгъэ унашъо сиӀэп. Ау Зиусхьаным ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ узщыгугъышъун цӀыфэу сызэрэщытым пае, мы Ӏофым сызэрэхаплъэрэр шъосэӀо[+]. 26Джырэ гузэжъогъоу тызхэтым пае, шъузтетыгъэм шъутетыныр нахьышӀоу сэлъытэ. 27Шъуз горэм уепхыгъэмэ, птӀупщыжьыным ыуж уимыт. Шъуз уимыӀэмэ, шъуз улъымыхъу. 28Ау къапщэмэ, ащкӀэ псэкӀод пшӀагъэ хъурэп; пшъашъэ гори дакӀомэ, ащкӀэ псэкӀод ышӀагъэ хъурэп. Ау къэзыщэхэрэри дакӀохэрэри мы дунаим игузэжъогъу хэфэщтых, ар къышъомыхъулӀэнэуи сыфай.

29Сшыхэр, зыфасӀорэр мыры: уахътэу къэнэжьырэр макӀэ. Уахътэр зэрэмакӀэм пае, джы щегъэжьагъэу шъуз зиӀэхэр шъуз зимыӀэхэм афэдэ орэхъух; 30гъыхэрэри мыгъыхэрэм афэдэ орэхъух; гушӀохэрэри мыгушӀохэрэм афэдэхэ орэхъух; зыгорэ къэзыщэфхэрэр зи зыӀэкӀэмыхьэхэрэм афэдэ орэхъух;[+] 31мы дунаим иӀофхэм апылъхэри а Ӏофхэм апымылъыхэрэм афэдэ орэхъух; сыда пӀомэ, мы дунаим ипсэукӀэ мэкӀод пэт[+].

32ГумэкӀ шъуимыӀэнэу сыфай. Къэзымыщагъэм Зиусхьаным иӀофхэм ынаӀэ атырегъэты – Зиусхьаным ыгу къызэреӀуным ыуж ит[+]. 33Къэзыщагъэми дунаим иӀофхэм ынаӀэ атырегъэты – шъузым ыгу къызэреӀуным ыуж ит. Шъузымрэ пшъашъэмрэ яӀоф зытетыр зэфэшъхьафы. 34ДэмыкӀогъэ пшъашъэм Зиусхьаным иӀофхэм ынаӀэ атырегъэты, ыпкъырэ ыгурэкӀэ зэрэкъэбзэщтым ыуж ит. ДэкӀуагъэм дунэе Ӏофхэм ынаӀэ атырегъэты – илӀ ыгу къызэреӀуным ыуж ит. 35Мы Ӏофхэр къызкӀасӀорэр Ӏэхъу-лъэхъу къышъутеслъхьанэу арэп, ау сишӀуагъэ шъозгъэкӀэу, хабзэм тетэу зэпымыоу, зыми шъуимыгъэуцоу Зиусхьаным шъуфэзгъэлэжьэныр ары.

36ЛӀы горэм къыщэнэу ыгъэнэфэгъэ пшъашъэу зыныбжь икъугъэр къымыщэу къыгъэнэныр емыкӀоу ылъытэмэ, къерэщ, псэкӀод ышӀагъэ хъурэп. Ахэмэ къарэщ. 37Ау лӀы горэм къымыщэнэу ыгукӀэ пытэу тыриубытагъэу, зыкӀи емыгъэзыгъэу, ишӀоигъоныгъи ыӀэ илъэу, ыгъэнэфэгъэ пшъашъэр къымыщэмэ, тэрэзэу мэзекӀо. 38Арышъ, аущтэу ыгъэнэфэгъэ пшъашъэр къэзыщэрэри тэрэзэу мэзекӀо, ау къэзымыщэрэр нахь тэрэзэу мэзекӀо[+].

39ИлӀ псэуфэ шъузыр ащ епхыгъ. Ау лӀыр лӀэмэ, шъузыр хэтми зыфаем дэкӀожьын фит, ау зыдакӀорэ лӀым ыгу Зиусхьаныр илъын фае[+]. 40Ау сызэрэхаплъэрэмкӀэ, зэрэщытэу къанэмэ, нахь гъогу мафэ теуцощт – сэ сыгуи Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэу сэгугъэ.

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Къурмэныпхъэу тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэм ыл ехьылӀагъ

1Къурмэныпхъэу тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэм ыл[*] ехьылӀагъэу мыр къэсэӀо:

– Тэ зэкӀэми шӀэныгъэ зэрэтиӀэр тэшӀэ. ШӀэныгъэм цӀыфхэм зашӀуегъэшӀыжьы, ау шӀулъэгъум цӀыфхэм гурэ псэрэкӀэ лъэкӀ арегъэгъоты[+]. 2ЦӀыф горэм шӀэныгъэ иӀэу шӀошӀмэ, зэришӀэн фаем фэдэу джыри ышӀэрэп[+]. 3Ау цӀыфэу Тхьэр шӀу зылъэгъурэр Тхьэм ешӀэ[+].

4Арышъ, къурмэныпхъэу тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэм ыл ехьылӀагъэу мыр сэӀо: а тхьэ нэпцӀхэр дунаим зыкӀи зэрэщымыӀэхэри, зы Тхьэ закъом нэмыкӀ Тхьэ зэрэщымыӀэри тэшӀэ[+]. 5Уашъоми чӀылъэми цӀыфхэм тхьэу алъытэхэрэр щыӀэхэми, (цӀыфхэм тхьэу алъытэхэрэмрэ зиусхьанхэу алъытэхэрэмрэ бэу зэрэщыӀэхэм фэдэу) 6тэ зы Тхьэ закъоу тиӀэр Ты лъапӀэр ары. ЗэкӀэри къэзгъэхъугъэр ары, ежь паий тыщыӀ. Зы Зиусхьан закъоу тиӀэр Исус Христос ары. Тхьэм ащ зэкӀэри къыригъэгъэхъугъ, ащи щыӀэныгъэ къытеты[+].

7Ау зэкӀэми а шӀэныгъэр яӀэп. ЦӀыф заули тхьэ нэпцӀхэм ясагъэхэшъ, ащ фэдэ лы зашхыкӀэ, тхьэ нэпцӀ горэм къурмэн фэхъугъэ шъыпкъэм фэдэу, а лыр ашхы. Арышъ, а лыр хьалэлмэ е мыхьалэлмэ амышӀэу, агухэмкӀэ еджэнджэшхэу, а лыр зашхыкӀэ, агухэр аушӀоих[+].

8Гъомылапхъэм Тхьэм нахь пэгъунэгъу тигъэхъурэп. Тшхымэ, ишӀуагъэ къытэкӀырэп, тымышхыми иягъэ къытэкӀырэп[+].

9Ау шӀошьхъуныгъэ макӀэ зиӀэхэм ягъогу шъуифитыныгъэ зыгъэлъэпаорэ мыжъоу щафэмыхъуным шъуфэсакъ. 10Сыда пӀомэ, а лыр хьалэлмэ е мыхьалэлмэ ымышӀэу, ыгукӀэ еджэнджэшрэм о, шӀэныгъэ зиӀэм, тхьэ нэпцӀым иунэшхо ащ фэдэ лыр щыпшхэу ылъэгъумэ, а лыр ащи ебгъэшхынба[+]? 11Аущтэу уишӀэныгъэкӀэ шӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэ пшэу Христос ыпсэ зыфитыгъэр огъэкӀоды[+]. 12Шъушыхэу а лыр хьалэлмэ е мыхьалэлмэ амышӀэу агухэмкӀэ еджэнджэшхэрэм псэкӀод яшъушӀэу, агухэмкӀэ зяжъугъэгъэмысэмэ, Христос ары псэкӀодыр зашъушӀэрэр. 13Арышъ, сшхырэмкӀэ сшы псэкӀод есэгъашӀэмэ, лы сшхыжьыщтэп, сшы псэкӀод есымыгъэшӀэным пае[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Апостолым фитыныгъэу иӀэхэр

1Сэ сыапостолба? Сэ сышъхьафитба? Исус Христосэу ти Зиусхьан слъэгъугъэба? Шъорыба Зиусхьаным Ӏофэу фэсшӀагъэм къыкӀэкӀуагъэр[+]? 2НэмыкӀ цӀыфхэмкӀэ сымыапостолми, шъоркӀэ сыапостол. Зиусхьаныр шъугухэм арылъ зэрэхъугъэм пае, сызэрэапостолыр къэзгъэшъыпкъэжьырэ мыхъурыр шъоры.

3Хьыкум сэ къыстезышӀыхьанэу фаехэм мары ясӀорэр: 4тэри тышхэнэуи, тешъонэуи тыфитба[+]? 5Кифэ, адрэ апостолхэм, Зиусхьаным ышхэм[*] тафэдэу, тэри шӀошъхъуныгъэ зиӀэ шъуз гъусэ зыфэтшӀынэу тыфитба[+]? 6ЗызыӀыгъыжьынэу ежь зыӀэхэмкӀэ лэжьэн фэе закъохэр сэррэ Бар-Наббэрэ[*] ара[+]?

7ДзэлӀыр ежь иахъщэкӀэ къулыкъу ехьа? Хэта сэнэшъхьэ хатэ зышӀэу сэнашъхьэ зымышхырэр? Ащ фэдэу, щэ емышъоу Ӏэхъогъур хэта зыгъэхъурэр[+]? 8ЦӀыфхэм ягупшысакӀэ фэдэу, мыхэр къэсэӀоха? Хьаумэ, Тэурат хабзэм ащ фэдэ къабзэу итба? 9Сыда пӀомэ, пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ моущтэу ит[*]: «Лэжьыгъэр зыӀожьырэ цум ыжэ зэтемыпх». Аущтэу къызиӀокӀэ, цухэр ара Тхьэр зыфэгумэкӀырэр[+]? 10Щэч хэмылъэу Тхьэм зыфиӀорэр тэрыба? Ары, тэщ пае ар тхыгъэ; сыда пӀомэ, лӀэу жъорэми лэжьыгъэр зыӀожьырэми лэжьыгъэм щыщ яӀахь къалъыӀэсынэу гугъэ ямыӀэу лажьэхэ хъущтэп[+]. 11Ащ фэдэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ичылэпхъэшӀу шъугухэм арытлъхьагъэшъ, шъо тиӀоф шӀугъэу къыхэкӀырэр зыгъотхэрэм мы дунаим тищыкӀагъэр къытэшъутымэ, баща[+]? 12НэмыкӀ цӀыфхэм ящыкӀагъэр зэряшъутыщтым щыгугъынхэу фитыныгъэ яӀэмэ, ахэмэ анахьыбэу тэ бэкӀэ нахь фитыныгъэ тиӀэба? Ау а фитыныгъэм ишӀуагъэ къызэдгъэкӀыгъэп. Ар мыхъоу, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀум пэрыохъу тыфэмыхъуным пае, пстэури тэщыӀэ. 13ЦӀыфхэм Тхьэм иунэшхо пае псапэу атырэм щыщ ащ щылажьэхэрэм яшхын Ӏахь зэрагъотырэр шъошӀэба? КъурмэншӀыпӀэм щылажьэхэрэми къурмэныпхъэу ащ телъым щыщ яӀахь зэрагъотырэр шъошӀэба? 14Ащ фэдэу, къэбарышӀур зыгъэӀухэрэм зэрыпсэун Ӏахь къэбарышӀумкӀэ зэрагъотын фаемкӀэ Зиусхьаным унашъо ышӀыгъ[*][+].

15Ащ фэдэ фитыныгъэм ишӀуагъэ къызэзгъэкӀыгъэп, а фитыныгъэри къэзгъотынэу арэп мыр зыкӀэстхырэр. Сызэрыпагэрэ Ӏофыр зыгорэм ыгъэкӀодыным нахьи, лӀэныгъэр нахь къэсэштэ[+]. 16Ау къэбарышӀур зэрэзгъэӀурэм сырыпэгэн слъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ, къэбарышӀур сымыгъэӀу хъущтэп. КъэбарышӀур сымыгъэӀумэ, гъогу мыгъо сытеуцуагъ[+]. 17Ар сыфаеу сшӀэмэ, ӀахьышӀу згъотыщт. Ау сыфэмыеу сшӀэмэ, Ӏофэу Тхьэм спшъэ къырилъхьагъэр сэгъэцакӀэ ныӀэп[+]. 18Сыда ащыгъум сиӀахьышӀур? СиӀахьышӀур мыры: къэбарышӀум сыфэлажьэу, сифитыныгъэ ишӀуагъэ зэсымыгъэкӀэу, уасэ хэмылъэу ар зэрэзгъэӀурэр ары[+].

19Сыда пӀомэ, зыми тетыгъо къысфыримыӀэу, сышъхьафит пэтми, цӀыфыбэ Христос игъогу тезгъэхьаным пае, цӀыф пстэуми Ӏофтабгэ сафэхъугъ[+]. 20Джуртхэр Христос игъогу тезгъэхьанхэм пае, джуртхэм афэдэ зысшӀыгъ. Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ сычӀэмытми, Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэр Христос игъогу тезгъэхьанхэм пае, Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэт цӀыфхэм афэдэ зысшӀыгъ[+]. 21Ащ фэдэу, Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэмыт цӀыфхэри Христос игъогу тезгъэхьанхэм пае, Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэмыт цӀыфхэм афэдэ зысшӀыгъ. Тхьэм ихабзэ ыӀэчӀэгъ сычӀэмытэу арэп ащ къикӀырэр, Христос ихабзэ ыӀэчӀэгъ сычӀэт[+]. 22ШӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэхэм сишӀуагъэ язгъэкӀыным пае, шӀошъхъуныгъэ макӀэ зиӀэхэм афэдэ зысшӀыгъ. Лъэныкъо пстэумкӀи цӀыф пстэуми афэдэ зысшӀыгъ, зи мыхъуми цӀыф заулэ мыкӀодхэу къэнэжьынхэм пае[+]. 23КъэбарышӀум сишӀуагъэ езгъэкӀыным пае, мы Ӏоф пстэури сэшӀэ, къэбарышӀум шӀугъэу къыхэкӀырэм щыщ Ӏахь згъотыным пае.

24Зэпачъэхэрэр зэкӀэ мачъэх, ары шъхьакӀэ ахэмэ ащыщэу зыр ары ныӀэп текӀоныгъэм итандж къэзыхьырэр, ари шъошӀэба? Ар къэшъухьыным пае, шъучъ[+]. 25Хэт чъэми, зэкӀэмкӀи зещыӀэ. Ахэр кӀодыжьын тандж къахьыным пае мачъэх, ау тэ мыкӀодыжьын тандж къызэрэтхьыным ыуж тит[+]. 26Арышъ, сызэрэчъэрэр, сыздачъэрэ чӀыпӀэр сымышӀэкӀэ арэп. Жьыбгъэм бжымкӀэ хаорэм сыфэдэп. 27Ау спкъы къин есэгъэщэчы, сэгъэдаӀо, адрэ цӀыфхэм къэбарышӀур зязгъэӀу ужым, Тхьэм симыдэу сыкъэмынэным пае.

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэ нэпцӀхэм шъуафэсакъ

1Сшыхэр, тятэжъхэр пегъымбар Мусэ игъусэхэу пстэуми ошъуапщэр[*] пащэ афэхъоу, а ошъуапщэм ычӀэгъ зэрэщызекӀощтыгъэхэри, ахэр зэкӀэ хым[*] зэпырыкӀыжьхи, къызэрэхэкӀыжьыгъэхэри шъумышӀэным сыфаеп[+]. 2Ошъуапщэр пащэ афэхъоу, хым зэпырыкӀыжьыгъэ цӀыф пстэури пегъымбар Мусэ игъогу рыкӀонхэу зэрагъэумэхъыгъэм фэдагъ. 3Ахэмэ зэкӀэми Тхьэм дэжь къикӀыгъэ гъомылэр[*] ашхыщтыгъ[+]. 4Ахэр зэкӀэ Тхьэм къаритыщтыгъэ псым[*] ешъощтыгъэх, сыда пӀомэ, псэу зашъощтыгъэхэр къадакӀощтыгъэ мыжъошхом къыхэкӀыщтыгъ. А мыжъошхор Христос арыгъэ. 5Ау ахэмэ анахьыбэхэм Тхьэм ыгу яӀугъэп. Аущтэу шъоф нэкӀым щыкӀодыгъэх.

6Ахэр Ӏоф бзаджэхэм зэракӀэхъопсыщтыгъэхэм фэдэу такӀэмыхъопсынэу, ахэмэ къяхъулӀагъэр тэркӀэ нэшан[+]. 7Ахэмэ ащыщ купым фэдэу тхьэ нэпцӀхэр шъумыгъэлъапӀэх, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «ЦӀыфхэр шхэнхэу, ешъонхэу тӀысыгъэх. ЕтӀанэ джэгунхэу тэджыжьыгъэх»[+]. 8Ахэмэ ащыщ купым зэришӀэщтыгъэм фэдэу, зинэ[*] тэшъумыгъэшӀ. Аущтэу нэбгырэ мин тӀокӀырэ щырэ зы мэфэ закъокӀэ кӀодыгъэ. 9Зиусхьанри тэшъумыгъэгъэунэфы, ахэмэ ащыщ купым зэригъэунэфыщтыгъэм фэдэу. Ахэр блэхэм аукӀыгъэх.[*][+] 10Шъумытхьаусых, ахэмэ ащыщ купым зэришӀыщтыгъэм фэдэу. Ахэр лӀэныгъэ къэзыхьырэ мэлэӀичым ыгъэкӀодыгъэх[*].

11Мы Ӏофхэр ахэмэ къяхъулӀагъэх, цӀыфхэм нэшанэ къафэхъуным пае. Лъэхъанхэм якӀэух тэ цӀыфхэу къызэнэсыгъэхэм къыдгурагъэӀоным пае, мы Ӏофхэр атхыгъэх[+]. 12Ау цӀыфэу пытэу щытэу гугъэрэр емыбэджыным фэрэсакъ[+]. 13ЦӀыфхэм псэкӀод ашӀэнэу дэзыхьыхын Ӏофхэу адрэ цӀыфхэм апэ къифэхэрэм анэмыкӀ шъуапэ къифагъэп. Тхьэм шъыпкъагъэ хэлъ, зэрэшъулъэкӀыщтым блэкӀэу, псэкӀод шъушӀэнэу дэзыхьыхын Ӏоф горэ шъуапэ къифэнэу фит ышӀыщтэп. Ау псэкӀод шъушӀэнэу шъудэзыхьыхын Ӏоф горэ шъуапэ къызифэкӀэ, ащ шъупэуцужьышъунэу Тхьэм гъогу къышъуфишӀыщт[+].

14Арышъ, силъапӀэхэр, тхьэ нэпцӀ гъэлъэпӀэным зыщышъудзый[+]. 15Шъо, зэхэшӀыкӀ зиӀэхэм, ахэр шъосэӀо. Сэ къасӀорэм шъо шъушъхьэкӀэ хьыкум тешъушӀыхьажь. 16Ти Зиусхьан Исус зэрэлӀагъэр тыгу къэдгъэкӀыжьэу, тызэдашхэзэ, шъуалъэм ит сэнэпсым пае Тхьэм щытхъу фэтшӀэу тызешъокӀи, Христос ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ ежь щыщ тэхъуба? Хьалыгъур зызэготчыкӀэ, Христос ыпкъ щыщ тэхъуба[+]? 17Хьалыгъур зызакъоу зэрэщытым пае, тэ бэ тыхъуми, зы тэхъу; сыда пӀомэ, а зы хьалыгъу закъом тиӀахь хэлъ[+].

18Израиль лъэпкъым шъуеплъ. Къурмэным щыщ лыр зышхыхэрэр Тхьэу къурмэн зыфашӀырэм гъусэ фэхъухэба? 19Сэ зыфасӀорэр сыда? Къурмэныпхъэм ыл зыгорэу щытэу, е тхьэ нэпцӀыр зыгорэу щытэу сэӀуа[+]? 20Хьау, ар сӀуахэрэп. Ау хымэ лъэпкъхэм къурмэн зашӀыкӀэ, джынапцӀэхэм шъыпкъэмкӀэ къурмэн афашӀы нахь, Тхьэм фашӀырэп. Ау шъо джынапцӀэхэм гъусэ шъуафэхъунэу сыфаеп[+]. 21Зиусхьаным ишъуалъэми джынапцӀэхэм яшъуалъэми шъуарешъо хъущтэп. Зиусхьаным иӀанэми джынапцӀэхэм яӀанэми шъуапэсы хъущтэп[+]. 22Хьауми Зиусхьаныр дгъэгубжыным тыпылъа? Ежь нахьи тынахь лъэша[+]?


Сыд шъушӀэми, цӀыфхэм Тхьэм щытхъу фяжъугъэшӀыным пае, шъушӀэ

23«Сыд щыщи тшӀэн тыфит», – цӀыфхэм аӀо. Ар шъыпкъэ, ау Ӏоф пстэури ӀэпыӀэгъу къытфэхъурэп. Сыд щыщи тшӀэн тыфит, ау Ӏоф пстэуми яшӀуагъэ къытэкӀырэп[+]. 24Хэти ежь ишӀуагъэ ыуж ерэмыт, нэмыкӀ цӀыфхэм яшӀуагъэ ыуж ерэт нахь[+].

25Бэдзэрым щащэрэр зэкӀэ шъушхы, щэч зи шъугу къишъумыгъахьэу[+]. 26Сыда пӀомэ, «чӀылъэри чӀылъэм тет пстэури Зиусхьаным ий»[*][+].

27ШӀошъхъуныгъэ зимыӀэ горэм шъуигъэшхэнэу шъуригъэблэгъагъэмэ, шъукӀонэуи шъуфаемэ, щэч шъугу къишъумыгъахьэу, Ӏанэм къытыралъхьэрэр шъушхы[+]. 28Ау цӀыф горэм «мыр тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл» къышъуиӀомэ, къышъозыӀуагъэм паерэ гум илъым паерэ ар шъумышхы. 29Гум илъэу зыфасӀорэр шъо шъугухэм арылъыр арэп, къышъозыӀуагъэм ыгу илъыр ары нахь; сыда пӀомэ, нэмыкӀ цӀыф горэм щэчэу ыгу къыригъахьэрэм сифитыныгъэ сыд пае ыгъэмысэна? 30Тхьэм щытхъу сэ фэсшӀэу зыгорэ сшхымэ, зэрэсшхырэмкӀэ сыд пае цӀыфхэм сагъэмысэщта[+]?

31Арышъ, шъушхэми, шъуешъоми е нэмыкӀ горэ шъушӀэми, цӀыфмэ Тхьэм щытхъушхо фяжъугъэшӀыным пае ар шъушӀэ[+]. 32Джуртхэми, алыджхэми, Тхьэм ичылыс зэӀукӀэм щыщхэми ягъогукӀэ зыгъэлъэпаорэ мыжъо шъуафэмыхъу[+]. 33Сэри Ӏофэу сшӀэрэ пстэумкӀэ цӀыф пстэуми агу къызэрэсэӀуным сыпылъ, сыда пӀомэ, сэ сишӀуагъэ зэзгъэкӀыжьыным ыуж ситэп, цӀыфыбэмэ сишӀуагъэ язгъэкӀыным ыуж сит нахь, ахэр мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьынхэм пае[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ

1Христос илъэужхэм сызэрарыкӀорэм фэдэу, шъори силъэужхэм шъуарыкӀу[+].


Бзылъфыгъэхэр Тхьэм елъэӀухэ зыхъукӀэ, шъхьэтехъо зытырахъон фае

2КъэсӀогъэ пстэури шъугу къызэрэжъугъэкӀыжьырэм паий, Ӏофхэу шъозгъэшӀагъэхэм шъузэратетым паий сышъущэтхъу.

3Мыр шъушӀэнэу сыфай: Хэтрэ лӀи ышъхьэ Христосыр ары, хэтрэ шъузи ышъхьэр илӀ ары, Христос ышъхьэри Тхьэр ары[+]. 4Хэтрэ хъулъфыгъэу шъхьэтехъо зытезыхъуагъэу Тхьэм елъэӀурэм е Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэхэу, ахэр къэзыӀорэм ышъхьэ егъэпыутыжьы[*]. 5Ащ фэдэу хэтрэ бзылъфыгъэу шъхьэтехъо зытезымыхъуагъэу Тхьэм елъэӀурэм е Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэхэу, ахэр къэзыӀорэм ышъхьэ егъэпыутыжьы, сыда пӀомэ, а бзылъфыгъэм ышъхьэ упсыгъэм фэд[*][+]. 6Бзылъфыгъэ горэм шъхьэтехъо зытырихъонэу фэмыемэ, ышъхьац перэупкӀ. Ау бзылъфыгъэмкӀэ ышъхьац пиупкӀыныр е ышъхьэ ыупсыныр зэрэемыкӀум пае, шъхьэтехъо зытырерэхъу[+]. 7Хъулъфыгъэм ышъхьэ техъон фишӀын фаеп, сыда пӀомэ, хъулъфыгъэр Тхьэм итеплъэ фэдэшъ ары, Тхьэм ищытхъуи къегъэлъагъошъ ары. Ау шъузым илӀ ищытхъушхо къегъэлъагъо[+]. 8Сыда пӀомэ, хъулъфыгъэр бзылъфыгъэм къыхэкӀыгъэп, бзылъфыгъэр хъулъфыгъэм къыхэкӀыгъэ нахь[+]. 9Тхьэм хъулъфыгъэри бзылъфыгъэм къыфигъэхъугъэп, бзылъфыгъэр хъулъфыгъэм къыфигъэхъугъ нахь[+]. 10Ащ пае, лӀым итетыгъо ыӀэчӀэгъ шъузыр зэрэчӀэтым инэшанэу, мэлэӀичхэм апае[*], ышъхьэ шъхьэтехъо тырерэхъу.

11Ау щытми, тэ, Зиусхьаныр зыгу илъ цӀыфхэмкӀэ, бзылъфыгъэри хъулъфыгъэм епхыгъ, хъулъфыгъэри бзылъфыгъэм епхыгъ[+]. 12Сыда пӀомэ, бзылъфыгъэр хъулъфыгъэм къызэрэхэкӀыгъэм фэдэу, хъулъфыгъэри бзылъфыгъэм къыхэкӀы, ау Ӏоф пстэури къызхэкӀырэр Тхьэр ары. 13Шъори хьыкум тешъушӀыхь: ышъхьэ зи тыримыхъуагъэу бзылъфыгъэр Тхьэм елъэӀумэ, емыкӀуба? 14ЦӀыфым ыгукӀэ ешӀэба, хъулъфыгъэм ышъхьац кӀыхьэмэ, къызэремыкӀурэр, 15ау бзылъфыгъэм ышъхьац кӀыхьэмэ, къызэрекӀурэр? Сыда пӀомэ, Тхьэм бзылъфыгъэм шъхьац кӀыхьэ ритыгъ, ышъхьэ тырихъоным пае. 16Ау зыгорэ мы ӀофымкӀэ къытэнэкъокъунэу фаемэ, тэри Тхьэм ичылыс зэӀукӀэхэми нэмыкӀ хабзэ зэрэтимыӀэр ерэшӀ.


Зиусхьаным ипчыхьэшъхьашх


(Маттэ 26:26-29; Марк 14:22-25; Лука 22:14-20)

17Ау мы унашъохэр сэ къышъуфэсшӀызэ сышъущытхъурэп, сыда пӀомэ, шъузэрэзэӀукӀэрэм шӀу къыхэкӀырэпышъ, къыхэкӀырэри дэишъ ары. 18АпэрэмкӀэ, чылысым шъущызэӀукӀэмэ, куп-купэу шъузэрэзэхэкӀырэр зэхэсэхы. Зы лъэныкъокӀэ, ар сэ сшӀошъ мэхъу[+]. 19Куп-купэу шъузэхэкӀын фае, шъуащыщхэу шъыпкъагъэ зиӀэхэр нафэ хъунхэм пае[+]. 20Ащ нэмыкӀэу шъушхэнэу шъузызэӀукӀэкӀэ, Зиусхьаным ипчыхьэшъхьашхэп шъушхырэр. 21Сыда пӀомэ, шъушхэ зыхъукӀэ, шъуащыщэу хэти адрэм емыжэу, ежь ишхын ышхэу еублэ. Аущтэу зыр мэлакӀэ лӀэу къэнэ, адрэр мэуташъо. 22Шъущышхэнэуи шъущешъонэуи унэхэр шъуиӀэба? Хьауми Тхьэм ичылыс зэӀукӀэ зэшъумыпэса, зи зимыӀэхэри шъогъэукӀытэжьха? Сыда шъосӀощтыр? Сэ сышъущытхъуна? Хьау, сышъущытхъунэп[+].

23Сыда пӀомэ, мы Ӏофхэу къышъуфэзгъэнагъэхэр ежь Зиусхьаным къысфигъэнагъэх: Зиусхьаныр тетыгъо зиӀэхэм заубытыгъэ чэщым хьалыгъур къыштагъ,[+] 24Тхьэм щытхъу фишӀи, зэгуичи, къыӀуагъ: «Мы хьалыгъур сэ спкъэу ишӀуагъэ къышъокӀынэу зэгочыщтыр ары. Шъугу сыкъэжъугъэкӀыжьыным пае, мы хьалыгъур шъушхы»[+]. 25Ащ фэдэу, пчыхьэшъхьашхэм ыуж Зиусхьаным шъуалъэр къышти, къыӀуагъ: «Мы шъуалъэм сэнэпсэу итым къикӀырэр зэзэгъыныгъакӀэу Тхьэм ежьыррэ шъоррэ шъуазыфагу дилъхьэрэр ары. А зэзэгъыныгъакӀэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр лъэу сэ къыскӀэкӀыщтыр ары. Мы сэнэпсым шъуешъо къэсми, шъугу сыкъэжъугъэкӀыжьыным пае, шъуешъу»[+]. 26Сыда пӀомэ, Зиусхьаныр къэкӀожьыфэ, мы хьалыгъур шъушхы къэсми, мы шъуалъэм итым шъуешъо къэсми, Зиусхьаныр зэрэлӀагъэм икъэбар шъогъэӀу.

27Арышъ, хэтми фэмышъуашэу Зиусхьаным ихьалыгъу зышхырэм е ащ ишъуалъэ итым ешъорэм Зиусхьаным ыпкъырэ ылъырэ яхьылӀагъэу псэкӀод ышӀагъэшъ, мысэ мэхъу[+]. 28Хэтми ежь ыгу илъыр ерэгъэунэф, етӀанэ хьалыгъур ерэшх, шъуалъэм итыми ерэшъу. 29Хьалыгъур Зиусхьаным зэрипкъыр зэхимышӀыкӀэу, фэмышъуашэу ар зышхэу, сэнэпсыми ешъорэм, зэрэшхэрэмкӀи зэрешъорэмкӀи мысагъэ зылъегъэӀэсыжьы. 30Ащ пае лъэкӀ зимыӀэуи сымаджэуи цӀыфыбэ къышъухэт, лӀагъэхэри макӀэп. 31Тэ зыдгъэунэфыжьыгъэмэ, Тхьэм аущтэу тигъэпщынэщтыгъэп. 32Ау мы уахътэм Зиусхьаным хьыкум къызыттришӀыхьэкӀэ, тегъэдаӀо, дунаим ицӀыфхэм тырягъусэу мысэ тымыхъуным пае[+].

33Арышъ, сшыхэр, шъушхэным пае шъузэӀукӀэмэ, зыр зым ерэж. 34Зыгорэ мэлакӀэ лӀэмэ, иунэ щэрэшх, шъузызэӀукӀэкӀэ, мысэ шъумыхъуным пае. Адрэ Ӏофхэу къанэхэрэм яхьылӀагъэу сыкъызыкӀокӀэ, унашъо сшӀыщт.

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфхэм къаритырэ лъэкӀхэр

1Сшыхэр, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфхэм къаритрэ лъэкӀхэр зыфэдэхэр шъумышӀэу шъукъэзгъэнэнэу сыфаеп[+]. 2Христос шъумышӀэ зэхъум, тхьэ нэпцӀ бзакохэм шъукъызэрэращэкӀыщтыгъэм фэдэу, ахэмэ адэжь шъузэрэкӀощтыгъэр шъошӀэ[+]. 3Арышъ, мыр къыжъугурызгъэӀонэу сыфай: Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ къэгущыӀэу, хэти Исус ебгын ылъэкӀыщтэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи мыхъоу, «Исусыр ары Зиусхьаныр» ыӀошъущтэп[+].

4Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфхэм лъэкӀхэу къаритхэрэр зэфэшъхьафых, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зы[+]. 5Ӏофхэу цӀыфхэм Зиусхьаным фашӀэхэрэр зэфэшъхьафых, ау а цӀыф пстэури зы Зиусхьан дэдэм фэлажьэх[+]. 6Тхьэм цӀыфхэм Ӏоф ашӀэнэу лъэкӀ зэраритырэр зэфэдэп, ау а Ӏофхэр зэкӀэ цӀыф пстэуми ашӀэнхэу лъэкӀ язытырэ Тхьэр зы[+].

7Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ хэти зэфэмыдэу зыкъырегъэлъэгъу, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми ишӀуагъэ аригъэкӀыным пае. 8Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ къыбгъодэкӀэу, акъылышӀу зыхэлъ гущыӀэхэр къыӀонхэу цӀыф горэм лъэкӀ къыреты, нэмыкӀ цӀыфми Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ фэшъуашэу, шӀэныгъэ зиӀэ гущыӀэхэр къыӀонхэу лъэкӀ къыреты. 9НэмыкӀ цӀыфми а Псэ ЛъэпӀэ дэдэм къыбгъодэкӀэу, шӀошъхъуныгъэ иӀэнэу лъэкӀ къыреты; нэмыкӀ цӀыфми а Псэ ЛъэпӀэ дэдэм къыбгъодэкӀэу, сымаджэхэр ыгъэхъужьынхэу лъэкӀхэр къыреты[+]. 10НэмыкӀ цӀыфми Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ышӀэнхэу лъэкӀ къыреты; нэмыкӀ цӀыфым ыгу Тхьэм ежь игущыӀэхэр къырилъхьэхэу, ахэр къыӀонхэу лъэкӀ къыреты; нэмыкӀ цӀыфми Ӏоф горэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэ-къимыкӀырэр зэхишӀыкӀынэу лъэкӀ къыреты; етӀанэ нэмыкӀ цӀыфми ымышӀэрэ бзэхэмкӀэ къэгущыӀэнэу лъэкӀ къыреты; нэмыкӀ цӀыфми а бзэхэр зэридзэкӀынхэу лъэкӀ къыреты[+]. 11А Псэ ЛъэпӀэ дэдэр ары цӀыфхэм ахэр ашӀэнхэу лъэкӀхэр къязытырэр. Хэти шъхьафэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэрэфаем тетэу реты.


Пкъыр зы, пкъым щыщхэр бэ

12Пкъым щыщхэр бэ хъухэми, пкъыр зы. Пкъым щыщ пстэури бэ хъуми, зы пкъым щыщых. Христос иӀоф ащ фэд[+]. 13Сыда пӀомэ, тэ, тыджуртми, тыалыджми, тыпщылӀми, тышъхьафитми, тэ зэкӀэ а зы Псэ ЛъапӀэр тыгухэм арылъынэу тызаумэхъым, Христос ыпкъ щыщ тыхъугъ, Христосми а зы Псэ ЛъапӀэм тэ пстэуми тиӀахь хэлъэу ыгъэхъугъ[+].

14Сыда пӀомэ, пкъым щыщхэр зэп, бэ мэхъух. 15Лъакъом «сыӀэпышъ, пкъым сыщыщэп» ыӀомэ, ащ пае пкъым щымыщ мэхъуа? 16ТхьакӀумэми «сынэпышъ, пкъым сыщыщэп» ыӀомэ, ащ пае пкъым щымыщ мэхъуа? 17Пкъыр нэ зэкӀагъэмэ, зэхэхыным иӀоф сыдэущтэу хъущтыгъ? Ащ фэдэуи пкъыр зэкӀэ тхьакӀумагъэмэ, мэм иӀоф сыдэущтэу хъущтыгъ?

18Ау Тхьэм пкъым щыщ пстэури зэхилъхьагъ, сыд фэди ежь зэрэфаем тетэу. 19Пкъым щыщхэр зэкӀэ зэкъуагъэхэмэ, пкъыр тыдэ къэнэщтыгъа? 20Ау джы зытетымкӀэ, пкъым щыщхэр бэ мэхъух, ау пкъыр зызакъу.

21Нэм «сэ усищыкӀагъэп» ыӀоу, Ӏэм риӀошъущтэп. Шъхьэми «сэ шъусищыкӀагъэп» ыӀоу, лъакъохэм ариӀошъущтэп. 22Ау пкъым щыщхэу адрэмэ анахьи нахь кӀуачӀэ зимыӀэхэу къэлъагъохэрэр нахь тищыкӀагъэх. 23Пкъым щыщхэу лъытэныгъэ зифэмышъуашэу тлъытэхэрэми нахь тафэсакъы. 24Пкъым щыщхэу тызтеукӀытэхьэхэри нахь екӀоу тэгъэбылъых. Пкъым щыщхэу тызтемыукӀытыхьэхэрэм ар ящыкӀагъэп. Ау пкъым щыщхэу лъытэныгъэ зимыӀэхэм адрэ щыщхэм анахьи нахь лъытэныгъэ аритэу, Тхьэм пкъыр зэхилъхьагъ. 25Тхьэм аущтэу зыкӀишӀыгъэр тэ ежь ыпкъ щыщхэр тызэпэмыуцоу, тызэфэдэу тызэфэсакъыжьыныр ары. 26Арышъ, пкъым щыщэу зыгорэм къин ыщэчмэ, а пкъым щыщ пстэуми дащэчы. Ащ фэдэу, пкъым щыщэу зыгорэм лъытэныгъэ ыгъотымэ, а пкъым щыщ пстэури дэгушӀо[+].

27Шъо Христос шъурипкъ, шъуащыщэу хэти а пкъым щыщ[+]. 28Чылыс зэӀукӀэм фэлэжьэнхэу Тхьэм, апэрэмкӀэ, цӀыф заулэ апостолхэу къыгъэнэфагъ. ЯтӀонэрэмкӀи, цӀыф заулэ пегъымбархэу къыгъэнэфагъ. ЯщэнэрэмкӀи, цӀыф заулэмэ адрэ цӀыфхэм Ӏофхэр арагъэшӀэнхэу къыгъэнэфагъ. ЕтӀанэ Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ашӀэнхэу цӀыф заули къыгъэнэфагъ. ЕтӀанэ сымаджэхэр агъэхъужьынхэм пае, лъэкӀхэр яӀэнхэу цӀыф заули къыгъэнэфагъ. НэмыкӀхэри адрэ цӀыфхэм ӀэпыӀэгъу афэхъунхэу, нэмыкӀхэри тхьэмэтэнхэу, етӀанэ нэмыкӀхэми ежьхэм амышӀэрэ бзэхэмкӀэ къэгущыӀэнхэу къыгъэнэфагъэх[+]. 29ЦӀыф пстэури апостолхэп, арыба? ЦӀыф пстэури пегъымбархэп, арыба? ЦӀыф пстэуми адрэ цӀыфхэм Ӏофхэр арагъашӀэхэрэп, арыба? ЦӀыф пстэуми Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэр ашӀэхэрэп, арыба? 30ЦӀыф пстэуми сымаджэхэр агъэхъужьынхэу лъэкӀхэр яӀэхэп, арыба? АмышӀэрэ бзэхэмкӀи цӀыф пстэури къэгущыӀэрэп, арыба? ЦӀыф пстэуми ащ фэдэ бзэхэр зэрадзэкӀыхэрэп, арыба?

31Ау лъэкӀхэу анахь инхэм ауж шъуит. Джы анахьышӀу гъогур шъозгъэлъэгъущт[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


ШӀулъэгъур

1ЦӀыфхэмрэ мэлэӀичхэмрэ абзэхэмкӀэ сыгущыӀэу, ау шӀулъэгъу сыгу имылъмэ, жъгъыу макъэ зыпыӀукӀырэ гъуаплъэмрэ мэкъае зыпыӀукӀырэ одыджынымрэ сафэд. 2Тхьэм ежь игущыӀэхэр сыгу къырилъхьэхэу, ахэр къэсӀонхэу лъэкӀ къыситыгъэу сиӀэми, шъэф пстэури сэшӀэми, шӀэныгъэ пстэури сиӀэми, къушъхьэхэр нэмыкӀ чӀыпӀэм згъэкощынхэу шӀошъхъуныгъэ сиӀэми, ау шӀулъэгъу сыгу имылъмэ, зэуи сыщытэп[+]. 3СиӀэр зэкӀэ щыкӀагъэ зиӀэхэм ястыми, цӀыфхэм спкъы машӀокӀэ агъэстынэу ястыми, шӀулъэгъу сыгу имылъмэ, ишӀуагъэ къысэкӀыщтэп.

4ШӀулъэгъум щэӀагъэ иӀ, гукӀэгъуи иӀ. ШӀулъэгъур шъугъорэп, зыщытхъужьрэп, зышӀошӀыжьрэп. 5ШӀулъэгъур емыкӀоу зекӀорэп, ежь ышъхьэ ишӀуагъэ ыуж итэп, зигъэгусэрэп, бзэджагъэм егупшысэрэп. 6ШӀулъэгъур бзэджагъэм ыгъэгушӀорэп, шъыпкъагъэм егъэгушӀо нахь. 7ШӀулъэгъум мыхъун пстэури егъэгъу, ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ зэпыт, Тхьэм щэгугъ зэпыт, теубытагъэ иӀэ зэпыт.

8ШӀулъэгъур ныбжьи кӀодыжьыщтэп. Тхьэм ежь игущыӀэхэр цӀыфхэм агухэм къарилъхьэхэу, цӀыфхэм къызэраӀохэрэм илъэкӀ уцужьыщт. ЦӀыфхэм амышӀэрэ бзэхэмкӀи къызэрэгущыӀэхэрэм илъэкӀи зэпыужьыщт. ШӀэныгъэри кӀодыжьыщт. 9Аущтэу зыкӀэхъущтыр тишӀэныгъэ щыкӀэгъэнчъэу зэрэщымытыр, зэримыкъугъэр ары, Тхьэм ежь игущыӀэхэр цӀыфхэм агухэм къарилъхьэхэу, цӀыфхэм ахэр къызэраӀохэрэм илъэкӀи щыкӀагъэ зэриӀэр, зэримыкъугъэр ары, 10Ау щыкӀагъэ зимыӀэу, икъугъэ Ӏофыр къызыкӀокӀэ, щыкӀагъэ зиӀэу, имыкъугъэ Ӏофыр кӀодыжьыщт. 11Сызэсабыим, сабыим фэдэу сыгущыӀэщтыгъ, сабыим фэдэу сыгупшысэщтыгъ, сабыим фэдэуи къызгурыӀощтыгъ. Ау лӀы сызэхъум, сисабыигъэ хэсынэжьыгъ[+]. 12Джы Ӏоф пстэури шӀункӀышъо гъунджэм[*] типлъэрэм фэдэу тэлъэгъу, ау а мафэм зэкӀэ нафэу тлъэгъущт, цӀыф горэм тыпэӀутым фэдэу. Джы сишӀэныгъэ щыкӀагъэ иӀ, икъугъэп, ау а мафэм зэкӀэ сшӀэщт, Тхьэм сызэришӀэрэ шъыпкъэм фэдэу[+].

13Аущтэу джы мы Ӏофищыр мыкӀодыжьынхэу щыӀэх: шӀошъхъуныгъэр, Тхьэм ӀахьышӀур къызэрэтитыщтым тыщыгугъыныр, шӀулъэгъуныгъэр. Ау ахэмэ ащыщэу анахь иныр шӀулъэгъуныгъэр ары.

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ нэмыкӀ лъэкӀхэу цӀыфхэм къаритхэрэр

1ШӀулъэгъуныгъэр шъугухэм зэрарылъыщтым шъуишъыпкъэу ыуж шъуит. Тхьэм лъэкӀхэр къызэрэшъуитыщтхэм ыуж шъуит, анахьэу Тхьэм ежь игущыӀэхэр шъугухэм къарилъхьанхэшъ, ахэр къэшъуӀонхэу лъэкӀ къызэрэшъуитыщтым ыуж шъуит[+]. 2Сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ ымышӀэрэ бзэкӀэ къэгущыӀэрэр цӀыфмэ адэгущыӀэрэп, Тхьэм дэгущыӀэ нахь, сыда пӀомэ, къыӀохэрэр зыми къыгурыӀохэрэп. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ шъэфхэр къеӀо. 3Ау Тхьэм ежь игущыӀэхэр цӀыфэу зыгу къырилъхьэу, ахэр къэзыӀорэр цӀыфмэ адэгущыӀэ, гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ арегъэгъоты, агурегъаӀо ыкӀи егъэгушхох. 4ЦӀыфэу ымышӀэрэ бзэкӀэ къэгущыӀэрэм гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ зыфегъотыжьы, ау Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэу, ахэр къэзыӀорэм чылыс зэӀукӀэм щыщхэм гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ арегъэгъоты. 5Шъо зэкӀэми шъумышӀэрэ бзэхэмкӀэ шъукъэгущыӀэнэу сыфай, ау ащ нахьи Тхьэм ежь игущыӀэхэр шъугухэм къарилъхьанхэшъ, ахэр къызэрэшъуӀонхэм илъэкӀ шъуиӀэнэу сыфай. Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэу ахэр къэзыӀорэр, ымышӀэрэ бзэкӀэ къэгущыӀэрэ цӀыфым нахьи нахь ин, ау а бзэр зэрадзэкӀыжьмэ, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм гурэ псэрэкӀэ лъэкӀ агъоты.

6Джы, сшыхэр, шъуадэжь сыкъакӀоу сымышӀэрэ бзэкӀэ сыкъэгущыӀэмэ, сыда сишӀуагъэу шъозгъэкӀыщтыр? Тхьэм къысфигъэнэфэгъэ Ӏофхэр шъосымыӀохэу, е шӀэныгъэ къышъосымытэу, е Тхьэм ежь игущыӀэхэу сыгу къырилъхьэхэрэр къэсымыӀохэмэ, е Ӏоф горэхэр шъосымыгъашӀэхэмэ, сишӀуагъэ зи шъозгъэкӀырэп, арыба? 7Ащ фэдэу, шыкӀэпщынэрэ, къамылрэ, е адрэ псэ зыхэмылъэу макъэ къызпыӀукӀырэмэ мэкъэ зэфэшъхьафхэр ямыӀэмэ, орэдэу къарагъаӀорэр сыдэущтэу зэхэпшӀыкӀыщта? 8Бжъэмыешхом ымакъэ икъоу зэхамыхмэ, хэта заом зыфэзгъэхьазырыщтыр? 9Шъо шъуиӀоф зытетыр ащ фэд. Шъо шъубзэгукӀэ цӀыфхэм зэхамышӀыкӀырэ гущыӀэхэр къашъуӀохэмэ, сыдэущтэу къашъуӀорэр агурыӀощта? Жьыбгъэм шъудэгущыӀэщт ныӀэп. 10Дунаим бзэ зэфэшъхьафыбэ тет, зэкӀэ ахэми зыгорэ къарэкӀы. 11Ау бзэм къикӀырэр зэхэсымышӀыкӀымэ, къэгущыӀэрэм хымэ сыфэхъущт, ежьыри хымэ къысфэхъущт. 12Аущтэу шъори Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ къыбгъодэкӀэу, лъэкӀхэр къызэрэшъуитыщтхэм ыуж шъуитышъ, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм агурэ апсэрэкӀэ нахь лъэкӀ яжъугъэгъотыным пае, ащ фэдэ лъэкӀхэр щыкӀэгъэнчъэу икъугъэу шъуиӀэ зэрэхъущтым ыуж шъуит.

13Арышъ, цӀыфэу ымышӀэрэ бзэкӀэ къэгущыӀэрэм а бзэр зэридзэкӀынэуи лъэкӀ къыритынкӀэ Тхьэм ерэлъэӀу. 14Сыда пӀомэ, сымышӀэрэ бзэкӀэ Тхьэм селъэӀумэ, спсэкӀэ селъэӀу, ау сиакъыл лажьэрэп. 15Сыда ащыгъум сшӀэщтыр? СпсэкӀи сиакъылкӀи Тхьэм селъэӀущт. СпсэкӀи сиакъылкӀи тхьэщытхъу орэдхэр къэсӀощт[+]. 16Сыда пӀомэ, умышӀэрэ бзэкӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ Тхьэм ищытхъу пӀомэ, мы Ӏофхэр зэхэзымышӀыкӀырэ цӀыфхэм ащыщэу зыгорэм уитхьэщытхъу сыдэущтэу «Амин»[*] фиӀон ылъэкӀына? КъапӀорэр гурыӀощтэп, арыба[+]? 17О дэгъоу Тхьэм щытхъу фэоӀо, ау адрэм ишӀуагъэ къакӀорэп.

18Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ сымышӀэрэ бзэкӀэ шъо пстэуми анахьи нахьыбэу сызэрэгущыӀэрэмкӀэ Тхьэм щытхъу фэсэшӀы. 19Ау чылыс зэӀукӀэм сыщыӀэу, сымышӀэрэ бзэкӀэ гущыӀэ мин къэсӀоным нахьи, цӀыфхэр згъэсэнхэм пае, сиакъылкӀэ гущэӀитф къэсӀоныр нахь къэсэштэ.

20Сшыхэр, шъуигупшысакӀэкӀэ сабыйхэм афэдэ шъумыхъу. Ау бзэджагъэмкӀэ сабыйхэм лажьэ зэрямыӀэм фэдэу, шъори шъухъу, шъуигупшысакӀэкӀи зыныбжь икъугъэ цӀыфхэм афэдэ шъухъу[+]. 21Зиусхьаным моущтэу къызэриӀорэр Тэурат хабзэм ит[*]: «ХымабзэхэмкӀи хымэхэм аӀупэхэмкӀи мы лъэпкъым сыдэгущыӀэщт, ау щытми къысэдэӀущтхэп».

22Арышъ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ цӀыф горэ ымышӀэрэ бзэхэмкӀэ гущыӀэмэ, ар нэшанэ зыфэхъухэрэр шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр арэп, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэр ары нахь. Ау Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэрэ цӀыфым ахэр къызиӀохэкӀэ, ар нэшанэ зыфэхъухэрэр шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэр арэп, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр ары нахь[+]. 23Чылыс зэӀукӀэм щыщ пстэури зэрэугъоигъэу, шъумышӀэрэ бзэхэмкӀи шъо зэкӀэ шъугущыӀэу, ащ фэдэ Ӏофхэр зымышӀэрэ цӀыф заулэ е шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ цӀыф заулэ а зэӀукӀэм къыхахьэмэ, «шъо шъуакъылынчъ» аӀонба[+]? 24Ау шъо пстэуми Тхьэм ежь игущыӀэхэу шъугухэм къарилъхьэхэрэр къашъуӀохэ зыхъукӀэ, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ цӀыф горэ е ащ фэдэ Ӏофхэр зымышӀэрэ цӀыф горэ шъуизэӀукӀэ къыхахьэмэ, шъо зэкӀэми къашъуӀорэ гущыӀэхэм зэхырагъэшӀыкӀыщт зэрэпсэкӀодышӀэ цӀыфыр, ыгу илъыри агъэунэфыщт. 25Аущтэу а цӀыфым ыгу илъ шъэфхэр нафэ къэхъух. ЫбгъэгукӀэ чӀыгум зытыридзэнышъ, Тхьэр ыгъэлъэпӀэщт, «шъыпкъэмкӀэ Тхьэр шъуигъусэ» къыӀозэ.


Чылыс зэӀукӀэм екӀоу, зэгъэзэфагъэу Тхьэр ыгъэлъэпӀэн фае

26Сыд етӀанэ, сшыхэр? ШъузызэӀукӀэкӀэ, зым тхьэщытхъу орэд къерэӀу, адрэм Ӏоф горэ шъуерэгъашӀэ, нэмыкӀми Тхьэм къыфигъэнэфэгъэ Ӏоф горэ къерэӀуат, нэмыкӀри ымышӀэрэ бзэкӀэ орэгущыӀэ, нэмыкӀми ар зэрерэдзэкӀ. Мы Ӏоф пстэуми гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ шъуагъэгъотынэу орэхъу[+]. 27Ежьхэм амышӀэрэ бзэкӀэ цӀыф горэхэр къэгущыӀэхэ хъумэ, нэбгыритӀу е нэбгырищ, нахьыбэ орэмыхъу, зыр зым ыуж итэу орэгущыӀэ. НэмыкӀми ахэмэ къаӀорэр зэрерэдзэкӀ. 28Ау зэзыдзэкӀышъун цӀыф щымыӀэмэ, ымышӀэрэ бзэкӀэ къэгущыӀэрэм чылыс зэӀукӀэм зыщерэушъэф. ЫгукӀэ орэгущыӀ, Тхьэми дэрэгущыӀ.

29ЦӀыфхэу Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэхэу, ахэр къаӀонхэу лъэкӀ зэритхэрэм ащыщхэу нэбгыритӀу е нэбгырищ шъуизэӀукӀэ къыщэрэгущыӀ, къаӀохэрэри адрэхэм арэгъэунэфых[+]. 30ЗэӀукӀэм хэсхэм ащыщ горэм Ӏоф горэ Тхьэм къыфигъэнафэмэ, гущыӀэр зиягъэм зерэушъэф. 31Сыда пӀомэ, зэкӀэ шъо Тхьэм ежь игущыӀэхэу шъугухэм къарилъхьэхэрэр зыр зым ыуж итэу къэшъуӀонхэ шъулъэкӀыщт, адрэ цӀыфхэм зэкӀэми зыгорэ зэрагъэшӀэным паий, зэкӀэри гушхонхэм паий. 32ЦӀыфхэу Тхьэм ежь игущыӀэхэр зыгу къырилъхьэхэу, ахэр къаӀонхэу лъэкӀ зэритхэрэм аӀэ а лъэкӀыр илъ, 33сыда пӀомэ, Тхьэр гупсэфым и Тхь нахь, зэхэтхъогъэ Ӏофым и Тхьэп. Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ячылыс зэӀукӀэ пстэуми яӀоф зытетыр ащ фэд.

34Бзылъфыгъэхэм чылыс зэӀукӀэм зыщарэушъэф. Ахэр къэгущыӀэн фитхэп, ау Тэурат хабзэм зэритым фэдэу, ялӀыхэм афэӀорышӀэнхэ фае[+]. 35Ӏоф горэ зэрагъэшӀэнэу фаехэмэ, яшъхьэгъусэмэ унэм щярэупчӀых; сыда пӀомэ, чылыс зэӀукӀэм хэсэу бзылъфыгъэр къэгущыӀэныр екӀурэп. 36Тхьэм игущыӀэхэр шъуадэжь къикӀыгъэха, сэӀо? Хьауми а гущыӀэхэр цӀыфхэу зынэсыгъэхэр шъо шъуизакъуа?

37ЦӀыф горэм ыгу Тхьэм ежь игущыӀэхэр къырилъхьэхэу, ахэр къыӀонхэу лъэкӀ иӀэу шӀошӀымэ, е Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу илъэу шӀошӀымэ, мы къышъуфэстхырэр Зиусхьаным зэриунашъор къыгурэрэӀу. 38Ар къызыгурымыӀорэ цӀыфым къыгурэрэмыӀу.

39Арышъ, сшыхэр, Тхьэм ежь игущыӀэхэр шъугухэм къарилъхьанхэшъ, ахэр къэшъуӀонхэу лъэкӀ къызэрэшъуитыщтым ыуж шъуит, амышӀэрэ бзэхэмкӀи цӀыфхэр къэшъумыгъэгущыӀэнхэм шъупымылъ[+]. 40Ау Ӏофхэр зэкӀэ екӀухэу, зэгъэзэфагъэхэу орэхъу[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


Христос лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм ехьылӀагъ

1КъэбарышӀоу къышъозгъэӀугъэр шъугу къэзгъэкӀыжьынэу сыфай. А къэбарышӀур шъуштагъэу, ащ игъогу шъуишъыпкъэу шъутет. 2А къэбарышӀумкӀи шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъегъэнэжьы, шъозгъэшӀэгъэ Ӏофхэм пытэу шъуатетмэ. Армырмэ, хьаулыеу шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъугъэ[+].

3Сыда пӀомэ, Ӏоф пстэуми анахьэу къэбарышӀоу Христос къысӀэкӀилъхьагъэр къышъуфэзгъэнагъ: Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм атетэу, Христос типсэкӀодхэр ыпщыныжьынхэм пае, лӀагъэ[+]. 4Къэунэм чӀалъхьажьыгъ, ау ящэнэрэ мафэм Тхьэм лӀагъэхэм ар къахигъэтэджыкӀыжьыгъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм атетэу[+]. 5ЕтӀанэ Христос Кифэ[*] зыкъыригъэлъэгъугъ. Ащ ыуж игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀумэ зыкъаригъэлъэгъугъ[+]. 6ЕтӀанэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ зэш шъитфым къехъумэ зыкъаригъэлъэгъугъ. Ахэмэ ащыщэу анахьыбэр джыри псэу, заули дунаим ехыжьыгъ. 7Ащ ыуж Якъуби[*] зыкъыригъэлъэгъугъ, етӀани апостол пстэуми зыкъаригъэлъэгъугъ[+]. 8ЗэкӀэми ауж сэ сабыйхэр къызэралъфырэ хабзэм фэмыдэу къалъфыгъэ сабыим фэдэм[*] зыкъысигъэлъэгъугъ[+].

9Сыда пӀомэ, апостолхэм ащыщэу анахь цӀыкӀур сэры, апостол къысаӀонэуи сифэшъуашэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ичылыс зэӀукӀэ щыщхэм къин язгъэщэчыщтыгъэшъ ары[+]. 10Ау Тхьэм ынэшӀу къызэрэсщифагъэм пае, джы сызытетым фэдэ сыхъугъ. ЫнэшӀу къызэрэсщифагъэр хьаулые хъугъэп. Адрэхэм зэкӀэми анахьи нахьыбэу сылэжьагъ, ау сэр-сэрэу сылэжьагъэп, Тхьэм ынэшӀу къысщифи, сигъэлэжьагъ нахь[+]. 11КъэбарышӀур цӀыфхэм языгъэӀурэр сэрми, адрэ апостолхэр арми, а зы къэбарышӀур ары дгъэӀурэр. А къэбарышӀумкӀэ шъори шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъугъэ.


ЛӀагъэхэм якъэтэджыжьын

12Тхьэм Христос лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэм икъэбар тэгъэӀуми, шъуащыщэу заулэм, «лӀагъэхэр къэтэджыжьыщтхэп» сыдэущтэу аӀон алъэкӀыра[+]? 13ЛӀагъэхэр къэмытэджыжьыщтхэмэ, ащыгъум Тхьэм Христоси лӀагъэхэм къахимыгъэтэджыкӀыжьыгъэу хъущтыгъэ. 14Ау Тхьэм Христос лӀагъэхэм къахимыгъэтэджыкӀыжьыгъэмэ, къэбарышӀоу шъодгъэӀурэм пкӀэ иӀэщтыгъэп, тишӀошъхъуныгъи пкӀэ иӀэщтыгъэп. 15Ащ нэмыкӀэуи, Тхьэм шыхьат нэпцӀ тыфэхъугъэу къычӀэкӀыщтыгъ, сыда пӀомэ, Тхьэм Христос лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгьэм шыхьат тыфэхъугъ, ау «Тхьэм лӀагъэхэр къыгъэтэджыжьыщтхэп» аӀо, ар цӀыфхэм зэраӀорэм тетэу шъыпкъэмэ, Тхьэм Христоси къымыгъэтэджыжьыгъэу хъущтыгъэ. 16Сыда пӀомэ, Тхьэм лӀагъэхэр къымыгъэтэджыжьыщтхэмэ, Христоси къымыгъэтэджыжьыгъэу хъущтыгъэ. 17Ау Тхьэм Христос лӀагъэхэм къахимыгъэтэджыкӀыжьыгъэмэ, шъуишӀошъхъуныгъэ хьаулые хъущтыгъ, шъуипсэкӀодхэри джыри шъутелъыщтыгъэх[+]. 18Ащыгъум цӀыфхэу ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу лӀагъэхэр кӀодыгъэхэу къэнэщтыгъэх[+]. 19Мы дунаим ищыӀэныгъэ закъо пае Христос тыщыгугъымэ, цӀыф пстэуми анахьи нахь гъогу мыгъо теуцуагъэхэр тэры.

20Ау Ӏофыр зытетымкӀэ, Тхьэм Христос лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ, Тхьэм адрэ лӀагъэхэр къызэригъэтэджыжьыщтхэмкӀэ Христос шэсы[*] къытфэхъуным пае[+]. 21Сыда пӀомэ, лӀэныгъэр къызпкъырыкӀыгъэр зы цӀыф, ащ фэдэуи лӀагъэхэм якъэтэджыжьын къызпкъырыкӀырэри зы цӀыф[+]. 22ЦӀыф пстэури Адэм къызэрэтекӀыгъэхэм пае, зэрэлӀэхэрэм фэдэу, Христос зыгу илъ цӀыф пстэури Тхьэм къыгъэпсэужьыщт. 23Ау а Ӏофхэр къызэкӀэлъыкӀощтых хэти чэзыу иӀэу: апэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэр Христос ары. ЕтӀанэ ащ дунаим къызигъэзэжькӀэ, ицӀыфхэр къэтэджыжьыщтых[+]. 24Ащ ыуж дунаим икӀэух къэсыщт. Ар къызыскӀэ, Христос Ӏэшъхьэтет пстэури, тетыгъо зиӀэ пстэури, лъэкӀ зиӀэ пстэури зегъэкӀод ужым, ащ Тхьэу Ты лъапӀэм тетыгъошхор ритыщт[+]. 25Сыда пӀомэ, Христос тетыгъор иӀэн фае, Тхьэм Христос ипыйхэр зэкӀэ Христос ылъэгу чӀэгъ чӀигъэуцофэ нэс[+]. 26Ыужырэ пыеу Тхьэм ыгъэкӀодыжьыщтыр лӀэныгъэр ары; 27сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Тхьэм зэкӀэри Христос ылъэгу чӀэгъ чӀигъэуцуагъ». Тхьэм зэкӀэри Христос итетыгъо ыӀэчӀэгъ чӀигъэуцуагъэу ыӀозэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытышъ, зэкӀэри Христос итетыгъо ыӀэчӀэгъ чӀэзгъэуцогъэ Тхьэр зэрямыгъусэр нафэ[+]. 28Тхьэм ы Къоу Христос итетыгъо ыӀэчӀэгъ зэкӀэри зычӀигъэуцокӀэ, Тхьэу ыӀэчӀэгъ зэкӀэри чӀэзгъэуцуагъэм ыӀэчӀэгъ ы Къуи чӀэуцожьыщт. Аущтэу Тхьэр зэкӀэ цӀыфхэм адэжькӀэ зэкӀэу мэхъу[+].

29Тхьэм лӀагъэхэр къымыгъэтэджыжьыщтхэмэ, лӀагъэхэм ачӀыпӀэкӀэ зязгъэумэхъыхэрэм[*] сыда агу хэлъыр? Тхьэм лӀагъэхэр къымыгъэтэджыжьыщтхэмэ, лӀагъэхэм ачӀыпӀэкӀэ сыд пае зарагъэумэхъыра? 30Тэри сыхьат къэс щынагъом сыд пае зыхэдгъафэра[+]? 31Сшыхэр, Христос Исусэу ти Зиусхьан шъугухэм зэрарылъымкӀэ сызэрэпагэрэр зэрэшъыпкъэм фэдэу, мафэ къэси лӀэныгъэм сызэрэпэӀутри шъыпкъэ[+]. 32ЦӀыфхэм ягупшысакӀэ тетэу сегупшысэщтыгъэмэ, Ефес къалэм сыщыӀэу, цӀыфхэу хьэкӀэ-къуакӀэхэм афэдэхэм сызябэным, сыда ишӀуагъэу къэкӀуагъэр? Тхьэм лӀагъэхэр къымыгъэтэджыжьыщтхэмэ, «Тыжъугъашх, тешъугъашъу, сыда пӀомэ, неущ тылӀэщт».[*]

33Арышъ, цӀыфхэм зяшъумыгъэгъапцӀ: ныбджэгъу дэихэм шэнышӀу зиӀэр агъэкӀоды. 34Шъукъэущыжь, акъыл зэжъугъэгъот. ПсэкӀодшӀэным ыуж шъуикӀ; сыда пӀомэ, Тхьэр зымышӀэрэ заулэ къышъухэт. ШъузгъэукӀытэжьынэу ар къэсэӀо[+].


ЛӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэ цӀыфхэм апкъ

35Ау зыгорэм къыӀонкӀи мэхъу: «ЛӀагъэхэр сыдэущтэу къэтэджыжьыщтха? Апкъыхэр сыд фэдэщтха?» 36О гурыӀоныгъэ зимыӀэ цӀыф! ЧӀым хаплъхьэрэр мылӀэмэ, къэпсэужьышъущтэп[+]. 37Зыгорэ чӀым зыхаплъхьэкӀэ, къыхэкӀыщтым ыпкъ арэп хаплъхьэрэр, чылэпхъэ къодый нахь, коцым ичылапхъи е нэмыкӀым ичылапхъи. 38Тхьэр зэрэфаем тетэу пкъы къыреты, сыдрэ чылэпхъэ лъэпкъми ежь иунаеу пкъы къыреты. 39Пкъыхэр зэкӀэ зэфэдэхэп. ЦӀыфым ыпкъ зы, хьэкӀэ-къуакӀэхэм апкъи шъхьафы, бзыухэми апкъ нэмыкӀ, пцэжъыехэри ары. 40Ошъогум ит пкъыхэри щыӀэх. ЧӀылъэм тет пкъыхэри щыӀэх. Ошъогум ит пкъыхэм ящытхъу зы, чӀылъэм тет пкъыхэм ящытхъу шъхьафы. 41Тыгъэм ежь ищытхъу иӀ, мазэми нэмыкӀ щытхъу иӀ, жъуагъохэри ары. ЯщытхъукӀэ жъуагъохэри зэтекӀых.

42ЛӀагъэхэм якъэтэджыжьын иӀоф джары зыфэдэщтыр. Чылапхъэу чӀым халъхьэрэм фэдэу, пкъэу чӀалъхьэрэр кӀодыщт, ау пкъэу къэтэджыжьыщтыр мыкӀодэу къэнэжьыщт[+]. 43Уасэ имыӀэу чӀым чӀалъхьэ, ау щытхъушхо иӀэу къэтэджыжьыщт. ЛъэкӀ имыӀэу чӀалъхьэ, ау лъэкӀышхо иӀэу къэтэджыжьыщт. 44ЧӀалъхьэрэр лымрэ къупшъхьэмрэ къахэкӀыгъэ пкъыр ары, ау къэтэджыжьыщтыр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфым пкъэу къыритыщтыр ары. Лымрэ къупшъхьэмрэ къахэкӀыгъэ пкъы щыӀэмэ, пкъэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфым къыритырэри щыӀ. 45Моущтэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Апэрэ цӀыфэу Адэм псэ зыхэлъ цӀыф хъугъэ», ау аужыпкъэрэ Адэмыр[*] мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ къытэзытырэ псэр ары[+]. 46Апэу къакӀорэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфым къыритырэ пкъыр арэп, лымрэ къупшъхьэмрэ къахэкӀыгъэ пкъыр ары нахь. ЫужкӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ цӀыфым къыритырэ пкъыр къэкӀощт. 47Апэрэ цӀыфыр мы дунаим щыщыгъ, Тхьэм ар етӀагъом къыхигъэхъукӀыгъ. ЯтӀонэрэ цӀыфыр уашъом щыщ, Зиусхьаныр ары[+]. 48Мы дунаим тет цӀыфхэр Тхьэм етӀагъом къыхигъэхъукӀыгъэ цӀыфым фэдэх. Ащ фэдэу, уашъом щыпсэурэ цӀыфхэри уашъом щыщым фэдэщтых. 49Тхьэм етӀагъом къыхигъэхъукӀыгъэ цӀыфым тызэрэфэдэу, уашъом щыщми тыфэдэщт[+].

50Ау, сшыхэр, мыр шъосэӀо: лымрэ лъымрэ къахэкӀыгъэ цӀыфым Тхьэм и ТетыгъошхокӀэ Ӏахь къылъыӀэсышъущтэп. Ащ фэдэу кӀодын фаем мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ӀахьышӀоу къылъыӀэсыщтэп. 51ШъукъэдаӀу, шъэф горэ шъосэӀо: тэ зэкӀэми тылӀэщтэп[*], ау[+] 52ошӀэ-дэмышӀэу, нэгъэупӀэпӀэгъум дунаим икӀэух дэжь бжъэмыешхом ымакъэ къызыӀукӀэ, Тхьэм тэ зэкӀэ тызэблихъущт. Сыда пӀомэ, бжъэмыешхом ымакъэ къэӀущт, лӀагъэхэри мыкӀодыжьынэу къэтэджыжьыщтых, Тхьэми тызэблихъущт[+]. 53Сыда пӀомэ, кӀодыжьыщт пкъым мыкӀодыным ишъуашэ зыщилъэн фае, лӀэжьыщт пкъыми мыкӀодыжьын щыӀэныгъэм ишъуашэ зыщилъэн фае[+]. 54ЕтӀанэ кӀодыжьыщт пкъым мыкӀодыным ишъуашэ зызщилъэрэ ужым, пкъыми мыкӀодыжьын щыӀэныгъэм ишъуашэ зызщилъэрэ ужыми, Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр[*] къэшъыпкъэжьыщтых:

«Тхьэм текӀоныгъэр къыхьи, лӀэныгъэр ыгъэкӀодыгъ».

55«О лӀэныгъ, уищэ ыкӀуачӀэ тыдэ щыӀа? О джэхьнэм, уитекӀоныгъэ тыдэ щыӀа?»[*][+]

56ЛӀэныгъэм ищэ псэкӀодыр ары, унашъохэмкӀи псэкӀодым тетыгъо къытфыриӀ[*][+]. 57Ау Тхьэм щытхъушхор ий. Ащ ти Зиусхьан Исус Христос текӀоныгъэр къытитынэу ышӀыгъ[+].

58Арышъ, сшы лъапӀэхэр, зыми Тхьэм игъогу шъутыригъэкӀынэу амал ешъумыгъэгъот, шъузытет шъыпкъагъэм шъутет. Шъузышъхьамысыжьэу Зиусхьаным иӀоф ыуж шъуит зэпыт, сыда пӀомэ, Зиусхьаным Ӏофэу фашъушӀэрэр хьаулые зэрэмыхъущтыр шъошӀэшъ ары.

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


Коринф цӀыфхэм зэхалъхьэрэ ахъщэр

1Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм апае зэхалъхьэрэ ахъщэм ехьылӀагъэу мыр шъосэӀо. Галатие хэкум[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэхэм ашӀэнэу зэрясӀуагъэм фэдэу, шъори шъушӀэ:[+] 2Хэти къыгъэхъагъэм фэшъуашэу Ӏахь горэ тхьэмафэм иапэрэ мафэ къэс зэӀуерэгъакӀи, ерэгъэтӀылъ. Сэ сыкъызыкӀокӀэ, зэхэшъулъхьаным пае, аущтэу шъушӀэ[+]. 3СыкъызыкӀокӀэ, къошхэу хэшъухыгъэхэм тхылъ ястынышъ, шъуитын зыдязгъахьынышъ, Ерусалим згъэкӀощтых[+]. 4Сэри сыкӀомэ хъунэу тлъытэмэ, ахэр къыздэкӀощтых.


Паул игухэлъхэр

5Македоние хэкум[*] сызызэпырыкӀыкӀэ, шъуадэжь сыкъэкӀощт; сыда пӀомэ, Македоние хэкум сыпхырыкӀын сыгу хэлъ[+]. 6Шъуадэжь тӀэкӀурэ сыкъэнэнкӀи е кӀымафэр щызгъэкӀонкӀи мэхъу. Аущтэу тыдэ сыкӀощтми, сигъогухэмкӀэ ӀэпыӀэгъу шъукъысфэхъун. 7Мызэгъогум гузэжъогъукӀэ шъуслъэгъоу шъуикъалэ сыблэкӀынэу сыфаеп, ау Зиусхьаным ыӀомэ, шъуадэжь тӀэкӀурэ сыкъэнэн сыгу хэлъ. 8Пэнтэкост[*] зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхом нэс Ефес къалэм сыкъыдэнэщт,[+] 9сыда пӀомэ, къэлэпчъэшхоу, къэлэпчъэ шъуамбгъоу Тхьэм къысфызэӀуихыгъ, къыспэуцухэрэри бэ.

10Тимофей[*] къызыкӀокӀэ, щынагъо имыӀэу шъуадэжь зэрэщыӀэным шъупылъ. Сэщ фэдэу ащи Зиусхьаным иӀоф егъэцакӀэ[+]. 11Зыми пхъэтэпымыхь ерэмышӀ. Разэу садэжь къэкӀонэу игъогукӀэ ӀэпыӀэгъу шъуфэхъу. Сшыхэр сигъусэхэу ащ сыпэплъэ.

12Тшы Аполлос ехьылӀагъэу мыр шъосэӀо. Тшыхэм ягъусэу шъуадэжь къэкӀонэу инэу селъэӀугъ. Ау джы кӀонэу фэегъахэп. Игъо зыщифэрэм, къэкӀощт[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

13Шъумычъыеу шъусакъ, шӀошъхъуныгъэм игъогу шъутемыкӀ, лӀыгъи пытагъи зыхэжъугъэлъ[+]. 14ШъушӀэрэр зэкӀэ шӀу шъулъэгъоу шъушӀэ[+].

15Сшыхэр, Ӏоф горэмкӀэ сышъолъэӀу. ЗэрэшъушӀэрэм фэдэу, Ахаие хэкум[*] ис цӀыфхэм ащыщэу Стефан иунагъу ары апэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэр. Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм адэӀэпыӀэнхэм иӀоф зыратыгъ[+]. 16СышъолъэӀу, ащ фэдэ цӀыфхэм, хэт ахэмэ адэлажьэми, адэулэуми, шъуафэӀорышӀ[+]. 17Стефан, Фортунат, Ахаик садэжь къызэкӀохэм, сыгушӀуагъ. Шъо мыщ шъузэрэщымыӀэм пае, шъучӀыпӀэ аубытыгъ. 18Ахэмэ сэ сыгуи шъо шъугухэри агъэпсэфыжьыгъэх. Ащ фэдэ цӀыфмэ лъытэныгъэ афэшъушӀ.

19Асие хэкум[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэхэм шӀуфэс къышъуахыжьы. Зиусхьаныр шъо шъугухэми ахэмэ агухэми зэрарылъым пае, Акилэрэ Прискиллэрэ[*] гуфэбагъэ зыхэлъ шӀуфэс къышъуахыжьы. Ахэмэ яунэ щашӀырэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэми шӀуфэс къышъуахыжьы[+]. 20Тшы пстэуми шӀуфэс къышъуахыжьы. ГукъэбзагъэкӀэ ӀаплӀ зэшъущэкӀи, шӀуфэс зэшъухыжь[+].

21Сэ Паул сӀэкӀэ сишӀуфэс мыщ дэжьым къэсэтхы[+].

22Зыгорэм Зиусхьаныр шӀу ымылъэгъумэ, Тхьэм ынае ащ къыщерэф. Мараната! [*][+]

23Ти Зиусхьан Исус ынэшӀу къышъущерэф. 24Христос Исус шъугухэм зэрарылъым пае, шъо зэкӀэми шӀу шъусэлъэгъу. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Коринф къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ КОРИНФ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Тхьэм шӀоигъуагъэти, Исус Христос иапостол сыхъугъ. Тшы Тимофей сигъусэу шъо, Тхьэм ичылыс зэӀукӀэу Коринф къалэм щыӀэм щыщхэмрэ Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Ахаие хэкум зэкӀэ щыпсэухэрэмрэ, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+].

2Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


Паул Тхьэм щытхъу зэрэфишӀырэр

3Тхьэу ти Зиусхьан Исус Христос я Тэ щытхъушхор ий. ГукӀэгъушхо зиӀэ Ты лъапӀэу, гукъаоу тиӀэхэр зэкӀэ тшъхьащызыхырэу къыткъот Тхьэм,[+] 4сыд фэдэ гузэжъогъу тыхэтми, тегъэгушхо. Аущтэу Тхьэр къыткъотэу тызэригъэгушхорэм фэдэ къабзэу, тэри сыд фэдэ гузэжъогъу хэтхэри дгъэгушхонхэ тлъэкӀыщт. 5Сыда пӀомэ, Христос ыщэчыгъэ къинхэм тиӀахьышхо зэрахэлъым фэдэу, Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм инэу тегъэгушхо[+]. 6Тэ гузэжъогъу тызыхэткӀэ, ащ тызкӀыхэтыр шъо Тхьэм шъуигъэгушхонэу, шъумыкӀодэу шъукъыгъэнэжьынэу ары. Тхьэм тызигъэгушхокӀэ, тызкӀигъэгушхорэр тэ къинхэу тщэчыхэрэм фэдэ къинхэр теубытагъэкӀэ шъущэчынэу шъуигъэлъэкӀызэ, Тхьэм шъуигъэгушхонэу ары[+]. 7Инэу тыкъышъущэгугъы, сыда пӀомэ, къинхэу тщэчыхэрэм шъуиӀахь къыддэшъущэчынэу ахэлъышъ, Тхьэм шъори шъузэригъэгушхощтыр тэшӀэ.

8Асие хэкум гузэжъогъоу тызщыхэтыгъэм икъэбар шъумышӀэным тыфаеп. Псэоу тыкъэнэжьынэу гугъапӀэ тимыӀэжьэу, тфэщэчыщтым нахьи нахьыбэрэ гузэжъогъушхо дэдэм тыхэтыгъ[+]. 9ШъыпкъэмкӀэ, хьыкумэшӀым укӀ хьыкум къыттыралъхьанэу къыӀуагъэм фэдэу къытщыхъугъ. Ар зыкӀэхъугъэр тшъхьэ тыщымыгугъэу, лӀагъэхэр къэзгъэтэджыжьырэ Тхьэм тыщыгугъыныр ары[+]. 10Ащ фэдэ лӀэныгъэу къытпыщылъым Тхьэм тыкъыӀэкӀихыжьыгъ, джыри тыкъыӀэкӀихыжьыщт. ШъуитхьэлъэӀухэмкӀи шъукъыддэӀэпыӀэзэ, Тхьэм къиным тыкъыӀэкӀихищыжьынэу ежь тыщэгугъы[+]. 11Аущтэу цӀыфыбэ къытфелъэӀунышъ, Тхьэм ынэшӀу къытщифэщт, ынэшӀу къызэрэтщифагъэм паий, цӀыфыбэмэ тэ тцӀэкӀэ Тхьэм ищытхъу аӀотэщт[+].


Паул игухэлъ зыкӀызэблихъугъэр

12Мыры тызэрызыщытхъужьырэр: тызэрагъэмысэн зи щымыӀэу, Тхьэм ыгу зэӀурэ гухэлъ къабзэ тиӀэу мы дунаим, пстэуми апэу шъуадэжь, тызэрэщызекӀуагъэмкӀэ тыгухэр шыхьат къытфэхъух. Тхьэм ынэшӀу къызэрэтщифагъэм тетэу, аущтэу тызекӀуагъ, мы дунаим ицӀыфхэм яакъылышӀуагъэу зыфаӀорэм тетэу арэп[+]. 13-14Сыда пӀомэ, шъузэджэшъуным, къыжъугурыӀошъуным нэмыкӀ къышъуфэттхырэп. Икъоу къыжъугурымыӀуагъэри ижъугъэкъужьэу къызэрэжъугурыӀощтым сыщэгугъы. Ащыгъум ти Зиусхьан Исус къызыкӀожьыщт мафэм шъоркӀэ тызэрэзыщытхъужьыщтым фэдэу, шъори тэркӀэ шъузщытхъужьыщт[+].

15Ащ сыщэгугъыти, апэу шъуадэжь сыкъэкӀонэу сыфэягъ, тӀо сишӀуагъэ къышъозгъэкӀыным пае[+]. 16Македоние хэкум сызежьэкӀэ, шъуадэжь сыкъекӀолӀэн сыгу хэлъыгъ; ащ сыкъызикӀыжькӀи, шъуадэжь сыкъыдырекӀолӀэжь сшӀоигъуагъ. Иудей хэкум сыкӀоным пае, сигъогукӀэ ӀэпыӀэгъу шъукъысфэхъунэуи сышъущыгугъыгъ[+]. 17Аущтэу гухэлъ сиӀэ зэхъум, сыгу илъыр сымышӀэу сызекӀуагъэу ара? Е мы дунаим ицӀыфхэм ягухэлъхэр зэрашӀыхэрэм фэдэу, сигухэлъхэр сэшӀыха? Зэ «Ары», зэ «Хьау, арэп» сӀонэу сихабза?

18ГущыӀэу къышъотӀуагъэр зэ арэу, зэ зэрэармырыр Тхьэм ишъыпкъагъэмкӀэ сэӀо[+]. 19Сыда пӀомэ, Силуан[*], Тимофей, сэры, Тхьэм ы Къо Исус Христосэу зикъэбар шъуадэжь щыдгъэӀугъэр зэ арэу, зэ армырэу хъурэп, ау Исус Христосыр ары Тхьэм тыкъызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр къэзгъэхъурэр, шъыпкъэу зышӀырэр[+]. 20Сыда пӀомэ, Тхьэм тыкъызэригъэгугъэгъэ Ӏоф пстэуми «Ары» ыкӀи «Амин» афэхъоу, ахэр къэзгъэхъурэр, шъыпкъэуи зышӀырэр Христос ары, тэ Тхьэм щытхъушхо фэтшӀыным пае[+]. 21Тхьэр ары шъори тэри Христос игъогу пытэу тытезгъэтырэри, тиӀоф тшӀэнэу тпшъэ къизылъхьагъэр[*]. 22Ежьыр ары ибынхэм тызэращыщыр тэзгъашӀэрэ мыхъурэу, шӀугъэ къызэрэтигъэгъотыщтым ишэсэу ежь ы Псэ ЛъапӀэ тыгухэм къарызылъхьагъэр[+].

23Шъыпкъэр сымыӀомэ, сэрэкӀод. Сыкъышъушъхьасыти ары Коринф къалэм джырэ нэс сыкъызкӀэмыкӀуагъэр. АщкӀэ шыхьат къысфэхъунэу, Тхьэм зыфэсэгъазэ[+]. 24Шъо шъуишӀошъхъуныгъэ тетыгъо фытиӀэнэу тыфаеп, шъудгъэгушӀонэу тыкъыжъудэлажьэ нахь, сыда пӀомэ, шӀошъхъуныгъэм игъогу пытэу шъутет.

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ

1Арышъ, шъугу джыри хэсымыгъэкӀынэу шъуадэжь сыкъэмыкӀожьынэу тесыубытагъ. 2Сыда пӀомэ, сэ шъугу хэзгъэкӀымэ, шъо зыгу хэзгъэкӀыхэрэм анэмыкӀэу сызгъэгушӀонэу хэта къэнэжьырэр[+]? 3Шъо, сызгъэгушӀон фаехэм, сыкъызыкӀокӀэ, сыгу хэшъумыгъэкӀынэу ары джы къызэрэстхыгъэм фэдэу къызкӀышъуфэстхыгъэр. Ӏофэу сэ сызгъэгушӀорэм шъо зэкӀэми шъузэригъэгушӀорэм сицыхьэ телъ. 4Сыда пӀомэ, гузэжъогъушхорэ гумэкӀыгъошхорэ сиӀэу, сыгъэуи къышъуфэстхыгъ. Шъугу хэзгъэкӀынэу арэп къызкӀэстхыгъэр, шӀулъэгъушхоу къышъуфысиӀэр шъозгъэшӀэнэу ары нахь[+].


Паул ыгу хэзгъэкӀыгъэм зэрэфигъэгъугъэр

5Зыгорэм нэмыкӀ горэм ыгу хигъэкӀыгъэмэ, зыгу хигъэкӀыгъэр сэрэп, есымыгъэлыенэу шъо зэкӀэми гухэкӀ Ӏахь къышъуфэхъугъ. 6Шъуащыщэу нахьыбэмэ ащ фэдэ цӀыфым а къинэу тешъулъхьагъэр икъущт[+]. 7Арышъ, гухэкӀышхом а цӀыфыр ымыгъэкӀодыным пае, ащ фэжъугъэгъун, жъугъэгушхон фае. 8Ащ пае шъуишӀулъэгъу шъыпкъэ ежъугъэлъэгъунэу сышъолъэӀу. 9СыкъызкӀэтхагъэр шъуишъыпкъагъэ зынэсырэр згъэунэфынэуи, сыд щыщымкӀэ шъукъысфэӀорышӀэмэ зэзгъэшӀэнэуи ары. 10Шъо зыфэжъугъэгъурэ цӀыфым сэри фэсэгъэгъу. Ӏофэу згъэгъугъэр, згъэгъун Ӏоф щыӀагъэмэ, сишӀуагъэ шъозгъэкӀыным пае Христос ыпашъхьэ щызгъэгъугъ, 11шэйтаным тыкъымыгъэпцӀэным пае. Сыда пӀомэ, ащ игухэлъхэр тэ тымышӀэу щытэп[+].


Троадэ къалэм Паул зыщыӀукӀэгъэ гумэкӀыр

12Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур згъэӀунэу Троадэ къалэм[*] сызэкӀом, Зиусхьаным зы пчъэ къысфызэӀуихыгъэ пэтми,[+] 13гупсэф сиӀагъэп, сыда пӀомэ, сшы Тит[*] ащ щызгъотыгъэп. Аущтэу, сшыхэм аӀапэ сыубытыжьи, Македоние хэкум сыкӀонэу гъогум сытехьажьыгъ[+].


Христос текӀоныгъэр къызэрэтигъэхьырэр

14Тхьэм щытхъушхор ий. Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм текӀоныгъэр къытегъэхь зэпыт, тэ Ӏофэу тшӀэрэмкӀи Христос ехьылӀэгъэ къэбарэу мэ ӀэшӀум фэдэр тыдэкӀи цӀыфхэм ахегъахьэ[+]. 15Сыда пӀомэ, цӀыфхэу мыкӀодхэу Тхьэм къыгъэнэжьхэрэми, цӀыфхэу кӀодыпӀэм игъогу тетхэми тахэтэу, тэ тызфэдэр уцэу мэ ӀэшӀу къызпихэу, Тхьэм ыпашъхьэ Христос рихьылӀэрэр ары[+]. 16Зы цӀыфхэм алъэныкъокӀэ лӀэныгъэ къызхэкӀырэ мэ Ӏаем тыфэд, адрэ цӀыфхэм алъэныкъокӀи щыӀэныгъэ къызхэкӀырэ мэ ӀэшӀум тыфэд. Ащ фэдэу Ӏоф зыгъэцэкӀэн хэта зылъэкӀыщтыр? 17Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэхэр зэӀызгъахьэхэрэ цӀыфыбэмэ тафэдэп. Аущтэу мыхъоу, Христос тыгухэм арылъэу, шъыпкъагъэ тиӀэу Тхьэм тырилӀыкӀошъ, ежь ыпашъхьэ игущыӀэхэр щытэгъэӀух.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


ЗэзэгъыныгъакӀэм икъэбар цӀыфхэм ятэгъашӀэ

1Тызщытхъужьынэу джыри зэ къэтэубла? Хьауми зыгорэм къышъуфитхыгъэу е шъо шъутхыгъэу къытщытхъурэ тхылъ горэ тищыкӀагъа, цӀыф заулэмэ зэрящыкӀагъэм фэдэу[+]? 2Тыгухэм арытхагъэу, къытщытхъурэ тхылъыр шъоры. ЦӀыф пстэуми а тхылъыр ашӀэн, аджын алъэкӀыщт. 3ТиӀоф шӀугъэу къыхэкӀыгъэу, Христос тхылъэу ытхыгъэм шъузэрэфэдэр къэшъогъэлъагъо. А тхылъыр къамзый мэрчэпкӀэ тхыгъэп, щыӀэныгъэ къытэзытрэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэкӀэ тхыгъэ нахь. Мыжъобгъухэми атетхагъэп, цӀыфхэм агухэм арытхагъ нахь[+].

4Христос Тхьэм тызэрэщигъэгугъырэм пае, аущтэу тэӀо. 5Тэр-тэрэу тилъэкӀыкӀэ зыгорэ къэтыгупшысын амал тиӀэу тӀорэп, ау лъэкӀ къытэзытырэр Тхьэр ары. 6Ащ зэзэгъыныгъакӀэм[*] тыфэлэжьэнэу лъэкӀ къытитыгъ. А зэзэгъыныгъэр гущыӀэ тхыгъэхэм атет зэзэгъыныгъэп, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэ зэзэгъыныгъ нахь; сыда пӀомэ, гущыӀэ тхыгъэм егъалӀэх, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къегъэпсэужьых[+].

7ХьарыфхэмкӀэ мыжъобгъухэм атетхэгъэ Тэурат хабзэм Ӏофэу ышӀагъэм лӀэныгъэ цӀыфхэм къафигъэкӀонэу арыгъэми, щытхъушхо иӀэу къэкӀуагъ. Аущтэу пегъымбар Мусэ ынэгу нэфынэшхоу къыкӀэщырэр[*] кӀодыжь пэтми, израиль цӀыфхэр ынэгу еплъынхэ алъэкӀыщтыгъэп[+]. 8Аущтэу зэрэщытым пае, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Ӏофэу ышӀэрэм ащ нахьи нахь щытхъушхо иӀэн фаеба? 9Тэурат хабзэу цӀыфхэр зыгъэмысэрэм Ӏофэу ышӀагъэм щытхъушхо иӀагъэмэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу цӀыфхэм Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зыгъэхъурэм Ӏофэу ышӀэрэм ащ нахьи бэкӀэ нахь щытхъушхо иӀэн фае. 10Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэу щытхъушхо зиӀагъэм щытхъу зи имыӀэжьэу къэнэ, ыужкӀэ къэкӀогъэ къэбарышӀоу нахь щытхъушхо зиӀэм фэбгъадэмэ. 11Тэурат хабзэу кӀодыжьыщтыгъэм щытхъушхо иӀагъэмэ, къэбарышӀоу мыкӀодэу къэнэжьырэм ащ нахьи бэкӀэ нахь щытхъушхо иӀэн фае.

12Арышъ, ащ фэдэ гугъэ зэрэтиӀэм пае, тыгушхоу тыкъэгущыӀэ. 13Пегъымбар Мусэ зэрэзекӀуагъэм фэдэу тызекӀорэп. Израиль цӀыфхэм ащ ынэгу кӀэт нэфынэшхор зэрэкӀодырэр амылъэгъуным пае, ынэгу рихъуагъ. [*] 14Яакъылхэр гуркъэ хъугъэх. Непэрэ мафэм нэс пэсэрэ зэзэгъыныгъэм итхылъхэм[*] зяджэхэкӀэ, яакъылхэр ихъуагъэхэу къэнэх, сыда пӀомэ, Христос закъор ары а нэгурыхъор Ӏузыхыжьын зылъэкӀырэр[+]. 15Израиль цӀыфхэр непи пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ зеджэхэкӀэ, агу техъон иӀ. 16Ау зыгорэм Зиусхьаным зызэрэфигъазэу, а техъуагъэр техыгъэ мэхъу[+]. 17Зиусхьаныр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары, ар зыдэщыӀэми шъхьафитыныгъэри щыӀ[+]. 18Тэ зэкӀэ зынэгу имыхъуагъэу Зиусхьаным ищытхъушхо гъунджэм къызэрищырэм фэдэу еплъыхэрэм, нахь щытхъушхо тиӀэ хъу зэпытэу, ежь фэдэ тыхъоу, зэблэхъугъэ тэхъу зэпыт. А пстэур къызхэкӀырэр Зиусхьаным ы Псэ ЛъапӀ ары[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


ЕтӀагъом хэшӀыкӀыгъэ хьакъушыкухэм мылъкушхоу арылъыр

1Арышъ, Тхьэм ынэшӀущыфэнкӀэ мы Ӏофыр тэ тпшъэ къырилъхьагъэшъ, тыгу дгъэкӀодырэп[+]. 2Гъэбылъыгъэ емыкӀу Ӏофхэми зафэдгъазэрэп. ТхьагъэпцӀыгъэкӀэ тызекӀорэп, Тхьэм игущыӀэхэри зэӀыдгъахьэхэрэп. Ау шъыпкъэр зэрафэдгъэнафэрэмкӀэ цӀыф пстэуми агухэмкӀэ тызэрадэным Тхьэм ыпашъхьэ тыпылъ[+]. 3Ау дгъэӀурэ къэбарышӀур мынафэмэ, кӀодыпӀэм игъогу тетхэр ары нафэ зыфэмыхъухэрэр[+]. 4Шэйтанэу мы дунаим итхьэм шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм агухэр нэшъу ышӀыгъэх. Аущтэу зыкӀишӀыгъэр Христосэу Тхьэм фэдэ къабзэм ищытхъушхо ехьылӀэгъэ къэбарышӀум инэфынэу ахэмэ къатепсэрэр амылъэгъуныр ары[+]. 5Къэбарэу цӀыфхэм ядгъэӀурэр зэхьылӀагъэр тэрэп, Исус Христос зэрэ Зиусхьаныр ары нахь. Тэри Исус игъогу тызэрэрыкӀорэм пае тыкъышъуфэлажьэ[+]. 6Сыда пӀомэ, «ШӀункӀым нэфынэ къыхэрэкӀ»[*] зыӀогъэ Тхьэм инэфынэ тыгухэм къаридзагъ. А нэфынэм Тхьэм ищытхъушхоу Христос ынэгу къыкӀэщырэр зыфэдэр тегъашӀэ[+].

7Ау мы мылъкушхор тэ, етӀагъом хэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэм афэдэхэм, тыгухэм арылъэу тиӀ. Аущтэу зыкӀэхъугъэр лъэкӀышхо зиӀэр Тхьэр арэу, тэрмырэу нафэ хъуныр ары[+]. 8Лъэныкъо пстэумкӀи чӀыпӀэ зэжъу тыраубытагъэм фэд, ау тыдэкъузагъэп. ТшӀэщтыр тшӀахэрэп, ау тыгу дгъэкӀодырэп[+]. 9ЦӀыфхэм къин тагъэщэчы, ау Тхьэм тизакъоу тыкъыгъанэрэп. ЧӀыгуми тытырадзэ, ау тыкӀодырэп[+]. 10Тэ тпкъыхэм ахэлъэу Зиусхьан Исус илӀэныгъэ къетэхьакӀ зэпыт, Исус ищыӀэныгъэ тпкъыхэмкӀэ нафэу къэлъэгъоным пае[*][+]. 11Сыда пӀомэ, тыщыӀэ пэтэу Исус тызэрэфэлажьэрэм пае, лӀэныгъэм тыӀэкӀалъхьэ зэпыт, Исус ищыӀэныгъэ тпкъыхэу лӀэщтхэм зэрахэлъыр нафэу къэлъэгъоным пае[+]. 12Аущтэу тэ къытхэлъэу лӀэныгъэм Ӏоф ешӀэ, ау шъо къышъухэлъэу щыӀэныгъэм Ӏоф ешӀэ. [*]

13«ШӀошъхъуныгъэ сиӀэти, сыкъэгущыӀагъ» Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт. [*] Ащ фэдэ шӀошъхъуныгъэ тэри тиӀэу, тыкъэгущыӀэ,[+] 14сыда пӀомэ, Тхьэу Зиусхьан Исус лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэм Исус тыгухэм арылъэу тэри тыкъыгъэтэджыжьынышъ, шъо тышъуигъусэу ежь ыпашъхьэ тызэрэригъэуцощтыр тэшӀэ[+]. 15Мыр зэкӀэ зыкӀэхъурэр ишӀуагъэ шъо къышъокӀыныр ары. Аущтэу Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ цӀыф нахьыбэмэ алъыӀэс къэс, нахьыбэми ищытхъушхо ашӀыщт, илъытэныгъэшхо къагъэлъагъозэ.


Тыгу дгъэкӀодырэп

16Арышъ, тыгу дгъэкӀодырэп. Тпкъыхэр кӀод зэпытми, Тхьэм мафэ къэс тыгухэм арылъыр егъэкӀэжь зэпыт[+]. 17Сыда пӀомэ, джы гузэжъогъу макӀэу ыкӀи кӀакоу тызхэтым шӀугъэу къыхэкӀырэр гузэжъогъум фэмыгъэдэшъун щытхъушхоу мыкӀодыжьыщтыр ары[+]. 18Аущтэу цӀыфхэм Ӏофэу алъэгъушъухэрэм тяплъырэп, Ӏофэу амылъэгъушъухэрэм тяплъы нахь. Сыда пӀомэ, Ӏофэу алъэгъушъухэрэр кӀодыжьыщтых, ау Ӏофэу амылъэгъушъухэрэр мыкӀодыжьхэу къэнэжьыщтых[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ

1Мы дунаим тызэрыщыпсэурэ чэтэнгъэӀэгъэ тпкъы кӀодмэ, Тхьэм къытфишӀыгъэ псэупӀэу, ӀэкӀэ мышӀыгъэу, мыкӀодыжьын псэупӀэ[*] уашъом зэрэщытиӀэщтыр тэшӀэ. 2Ащ нэсыфэ уашъом щыщ псэупӀэм тыщыпсэунэу тыкӀэхъопсэу тыхэщэтыкӀы[+]. 3Сыда пӀомэ, аущтэу тыфэпагъэу, тыкъэнэщтэп пцӀанэу[+]. 4Мы тпкъэу чэтэнгъэӀагъэм фэдэм тыщэпсэуфэ, тыхэщэтыкӀы, гузэжъогъуи тыхэт, сыда пӀомэ, лӀэн фэе пкъыр дгъэтӀылъынэу тыфэмыеу, уашъом щыщ пкъыр къытхалъхьаным тыфай. Аущтэу лӀэн фаем ычӀыпӀэ щыӀэныгъэм ыубытыщт. 5Тхьэр ары мы Ӏофым пае тыкъэзгъэхъугъэр, шэсым[*] фэдэу ы Псэ ЛъапӀи тыгухэм къарызылъхьагъэр[+].

6Арышъ, сыдигъуи тэгушхо, тпкъи тыщэпсэуфэ, Зиусхьаным тызэрэпэчыжьэр тэшӀэ. 7Сыда пӀомэ, шӀошъхъуныгъэм тетэу тэзекӀо нахь, тлъэгъурэм тетэу тызекӀорэп[+]. 8Тэгушхо, тпкъыхэм тахэкӀынышъ, Зиусхьаным тыригъусэу тыщыӀэныр нахь къэтштэщтыгъ. 9Арышъ, пкъым тыхэлъми тыхэмылъми, Зиусхьаным ыгу къызэдгъэӀуным лъэшэу ыуж тит[+]. 10Сыда пӀомэ, тэ зэкӀэми Христос хьыкум къыттыришӀыхьанэу итӀысыпӀэ лъапӀэ ыпашъхьэ тиуцон фае, мы дунаим хэти щишӀагъэм ифэшъуашэ, шӀугъэми бзэджагъэми, ыгъотыжьыным пае[+].


Христос къыпкъырыкӀэу Тхьэм ежь тызэригъэшӀужьыгъ

11Зиусхьаным шӀолӀыкӀ фытиӀэныр зыфэдэр зэрэтшӀэрэм пае, цӀыфхэр ащ игъогу тедгъэхьанхэм тыпылъ. Тыгухэм арылъыр ТхьэмкӀэ нафэ, шъори шъугухэмкӀэ тыгухэм арылъыр зэрэшъушӀэрэм сыщэгугъы[+]. 12Шъуапашъхьэ джыри зэ тызщытхъужьрэп, ау цӀыфхэу агухэм арылъым емыплъыхэу, ятеплъэкӀэ зыщытхъужьхэрэм яшъуӀон шъуиӀэным пае, шъукъытщытхъунэу игъо шъуитэгъафэ[+]. 13Сыда пӀомэ, тэ тшъхьэ зэкӀокӀыгъэмэ, ар Тхьэм ищытхъу къэкӀоным пае. Тшъхьэ зэмыкӀокӀыгъэмэ, шъо ащ ишӀуагъэ къышъокӀы[+]. 14Сыда пӀомэ, Христос шӀулъэгъоу къытфыриӀэм тызӀэкӀиубытагъ. Зы нэбгырэ закъо[*] цӀыф пстэуми ыпсэ зэрафитыгъэм пае, зэкӀэри лӀагъэхэм зэрафэдэхэм тыщэгугъы[+]. 15Псэухэр ежьхэм ашъхьэкӀэ зыфэмыпсэухэу, ау ахэмэ апае лӀагъэу, лӀагъэхэми къахэтэджыкӀыжьыгъэм фэпсэунхэм фэшӀ, цӀыф пстэуми апае Христос лӀагъэ[+].

16Арышъ, джы щегъэжьагъэу мы дунаим ицӀыфхэр цӀыфхэм зэряплъыхэрэм фэдэу, тэ зыми теплъыжьрэп. Аущтэу зэгорэм Христос теплъыщтыгъэми, джы теплъыжьрэп. 17Арышъ, Христос цӀыф горэм ыгу илъ хъумэ, а цӀыфыр Тхьэм икӀэрыкӀэу къыгъэхъужьыгъ. А цӀыфым ищыӀэкӀэжъ блэкӀыгъ, щыӀэкӀакӀэ ыублагъ[+]. 18А зэкӀэри Тхьэм дэжь къекӀы. Христос къыпкъырыкӀэу Тхьэм ежь тызригъэшӀужьыгъ, цӀыфхэр ежь едгъэшӀужьын Ӏофи тэ тпшъэ къырилъхьагъ[+]. 19Сэ зыфасӀорэр мыры: цӀыфхэм псэкӀод ашӀагъэ пэтми, Тхьэм ежь дэжькӀэ ахэр мысэхэу ымылъытэхэзэ, Христос къыпкъырыкӀэу дунаим ицӀыфхэр Тхьэм ежь зэригъэшӀужьыгъ. ЦӀыфхэр ежь зэрэзэригъэшӀужьыгъэм икъэбар ахэмэ ядгъэшӀэнэу тпшъэ къырилъхьагъ[+].

20Арышъ, тэ Христос тырилӀыкӀоу, тӀупэкӀэ Тхьэр къышъолъэӀу. Христос ыцӀэкӀэ тышъолъэӀу: Тхьэм шъуешӀужь[+]. 21Сыда пӀомэ, псэкӀод зи зымышӀэгъэ Христосыр псэкӀодыр зыпщыныжьырэ къурмэныпхъэ Тхьэм ышӀыгъ, Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тилъытэным пае[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ

1Тхьэм ынэшӀу хьаулыеу къышъущифагъэу къычӀэмыкӀыным шъуфэсакъынэу Тхьэм тызэрэдэлажьэрэм пае тышъолъэӀу[+]. 2Сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]:

«Игъоу зыслъытэгъэ мафэм сыкъыодэӀугъ,

цӀыфхэр мыкӀодхэу, къызызгъэнэжьырэ мафэми

ӀэпыӀэгъу сыкъыпфэхъугъ».

ШъукъэдаӀу, Тхьэм игъоу ылъытэрэ уахътэр джыдэдэр ары, цӀыфхэр мыкӀодхэу Тхьэм къызигъэнэжьырэ мафэри джыдэдэр ары.

3ЦӀыфхэм Ӏофэу тшӀэрэр ашӀомытэрэзыным пае, зыкӀи цӀыф горэм игъогу зыгъэлъэпаорэ мыжъо тетлъхьанэу тыфаеп. 4Ащ пае, Тхьэм тызэрэфэлажьэрэр лъэныкъо пстэумкӀи тэгъэлъагъо: теубытэгъэшхо зэрэтиӀэмкӀи, гузэжъогъу тыхэтми, къин тлъэгъуми, гухэкӀ тиӀэми,[+] 5къытаохэми, хьапсым тычӀадзагъэу тычӀэсми, бырсырышхо тыхафэми, тыулэуми, тичъые щыкӀагъэ фэхъуми, мэлакӀэ тылӀэми; 6гукъэбзагъэкӀи, шӀэныгъэкӀи, щэӀагъэкӀи, шӀугъэкӀи; Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тыгухэм зэрарылъымкӀи, пцӀы зыхэмылъ шӀулъэгъукӀи Тхьэм тызэрэфэлажьэрэр тэгъэлъагъо; 7шъыпкъэр зэрэтӀорэмкӀи, Тхьэм илъэкӀышхокӀи, Ӏэ джабгъуми Ӏэ сэмэгуми арылъэу шъыпкъэм иӀашэхэмкӀи;[+] 8цӀыфхэм лъытэныгъэ къытфашӀыми, къытфамышӀыми, ӀаекӀэ къыттегущыӀэхэми, къытщытхъухэми, Тхьэм тызэрэфэлажьэрэр тэгъэлъагъо; цӀыфхэр тэгъэгъуащэхэу алъытэ, ау шъыпкъагъэ зиӀэ тыцӀыф;[+] 9тамышӀэ фэдэу цӀыфхэр къытэплъых, ау цӀыф пстэуми ташӀэ; тылӀагъэ фэдэу къытэплъых, ау мары тыщыӀ; къин къыттыралъхьэ, ау таукӀырэп;[+] 10тыгу хагъэкӀы, ау тэгушӀо зэпыт; тэ тытхьамыкӀ, ау цӀыфыбэхэр бай тэшӀых; зи тимыӀэу къэлъагъо, ау зэкӀэри тиӀ[+].

11Шъо, Коринф цӀыфхэр, нафэу тыкъыжъудэгущыӀагъ, тыгухэри къышъуфызэӀутхыгъ. 12Тыгухэр къышъуфэдгъэпытагъэп, ау шъо шъугухэр къытфэжъугъэпытагъ. 13Ащ ипэгъокӀ фэдэу, шъори шъугухэр къытфызэӀушъухых. Сабыйхэм сызэрадэгущыӀэрэм фэдэу сыкъыжъудэгущыӀэ[+].


ЩыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм ипсэупӀэр тэры

14ШӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм гъусэ шъуафэхъунэу зыбжь шъуадыкӀэмыуцу. Шъыпкъагъэмрэ бзэджагъэмрэ сыдэущтэу гъусэ зэфэхъущтха? Нэфынэмрэ шӀункӀымрэ сыд фэдэ гъусагъа зыфыряӀэр[+]? 15Христосрэ Белиаррэ[*] сыд фэдэ зэзэгъыныгъэ азыфагу дэлъына? ШӀошъхъуныгъэ зиӀэмрэ зимыӀэмрэ сыдэущтэу яӀахь зэхэлъына[+]? 16Тхьэм иунэшхорэ тхьэ нэпцӀхэмрэ сыд фэдэ зэзэгъыныгъэ азыфагу дэлъына? Сыда пӀомэ, щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм иунэшхо лъапӀэ тэры, Тхьэм къызэриӀуагъэм фэдэу[*]:

«Сэ ахэмэ сахэсыщт ыкӀи сахэтыщт.

Сэ ахэмэ сыря Тхьэщт,

ахэри сэ слъэпкъыщтых[+].

17„Арышъ“, къеӀо Зиусхьаным[*], „ахэмэ шъуакъыхэкӀи, зы лъэныкъо шъухъу. Мыкъабзэм шъунэмыси, ащыгъум сэ шъусштэщт.

18Сэ Ты сыкъышъуфэхъущт, шъори къорэ пхъурэ шъукъысфэхъущт“, – зэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьаным къеӀо»[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ

1ТилъапӀэхэр, а ӀофхэмкӀэ Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэм пае, тпкъыхэмрэ тыгухэмрэ зыгъэушӀоирэ пстэури зыхэтэжъугъэукъэбзыкӀыжьи, Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэу, тыгухэм якъэбзагъэ зэридгъэкъуным ыуж тижъугъэт[+].


Паул зэрэгушӀорэр

2Шъугухэр къытфызэӀушъухых: зыми тиягъэ едгъэкӀыгъэп, зи дгъэунэхъугъэп, зыми ишӀуагъэ зэдгъэкӀыгъэп[+]. 3Шъо шъузгъэмысэнэу арэп ар зыкӀасӀорэр; сыда пӀомэ, ыпэкӀэ къызэрэсӀогъагъэм фэдэу, тызэгъусэу тыпсэунэу, тызэгъусэуи тылӀэнэу тыгухэм шъуарылъ[+]. 4Инэу сыкъышъущэгугъы. Бэу сызэрыпагэрэр шъоры. Гузэжъогъу пстэуми тахэтми, гушхорэ гушӀогъошхорэ тиӀэх[+].

5Сыда пӀомэ, Македоние тыкъызэкӀом, тэ тпкъыхэмкӀэ гупсэф дгъотыгъэп, лъэныкъо пстэумкӀи гузэжъогъу тыхэтыгъ, зэнэкъокъухэми тахэтыгъ, щынагъуи тыгухэм арылъыгъ[+]. 6Ау зыгу кӀодыгъэхэр зыгъэгушхорэ Тхьэм, Тит къызэрэкӀуагъэмкӀэ, тигъэгушхуагъ[+]. 7Ау ар къызэрэкӀуагъэм изакъоп тызгъэгушхуагъэр, шъо Тит зэрэжъугъэгушхуагъэм икъэбари ары. Сышъулъэгъунэу инэу зэрэшъушӀоигъори, шъузэрэгъырэри, шъукъызэрэсфэгумэкӀырэри къытиӀотэжьыгъ. Аущтэу ыпэрэм нахьи нахь сыгушӀуагъ.

8Тхылъэу къышъуфэстхыгъэмкӀэ шъугухэр хэзгъэкӀыгъэми, ащ сыфыкӀэгъожьырэп. СыкӀэгъожьын слъэкӀыщтыгъ; сыда пӀомэ, а тхылъым шъугухэр зэрэхигъэкӀыгъэр сэлъэгъу, ау шъугухэр зэрэхигъэкӀыгъэр зы зэман макӀ ныӀэп[+]. 9Ау джы сэгушӀо. СызгъэгушӀорэр шъугухэр зэрэхэкӀыгъэр арэп, шъуигухэкӀымкӀэ шъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъузэрафыкӀэгъожьыгъэр ары нахь; сыда пӀомэ, Тхьэр зыфаем тетэу шъугу хэдгъэкӀыгъ. Аущтэу тиягъэ зи шъодгъэкӀыгъэп. 10ГухэкӀэу Тхьэм ыдэрэм шӀугъэу къыхэкӀырэр типсэкӀодшӀагъэхэм тафыкӀэгъожьыныр ары. ТипсэкӀодшӀагъэхэм тафыкӀэгъожьыным шӀугъэу къыхэкӀырэри тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьырэр ары. Ащ фэдэ гухэкӀым уфыкӀэгъожьыщтэп, ау мы дунаим игухэкӀ Ӏэягъэу къыхэкӀырэр лӀэныгъэр ары[+]. 11Сыда пӀомэ, Тхьэм мы ыдэрэ гухэкӀым шъоркӀэ шӀугъэу къыхэкӀыгъэм шъуеплъ: мы ӀофымкӀэ сыд гузэжъогъушху шъуиӀэ хъугъэр, зыжъугъэхыенэу сыд фэдизэ шъупылъыгъ, мысэми сыд фэдизэ шъуфэгубжыгъ, сыд щынэгъошхо шъугухэм арылъ хъугъэ, сыд фэдизэ шъукъысфэягъ, сыд гуетыныгъэшхо шъуиӀэ хъугъэ, мыхъун зышӀагъэм ифэшъуашэр ежъугъэпщыныжьыным сыд фэдизэ шъупылъыгъ! Лъэныкъо пстэумкӀи мы ӀофымкӀэ шъузэрэхыер къэжъугъэнэфагъ. 12Арышъ, сыкъышъуфэтхагъэми, мыхъун зышӀагъэр[*] е мыхъун зэришӀагъэр[*] арэп анахьэу сызэгупшысагъэр, ау тыкъызэрэшъуфэгумэкӀырэр Тхьэм ыпашъхьэ къышъуфэзгъэнэфэнэу сыфэягъ[+]. 13А Ӏоф пстэуми тагъэгушхуагъ. Тызэрэгушхорэм къыхахъоу шъо Тит ыгу зэрэжъугъэпсэфыжьыгъэм пае, ар зэрэгушӀуагъэр зытэлъэгъум, тэри гушӀогъошхо тиӀэ хъугъэ. 14Тит ыпашъхьэ сыкъышъущытхъугъ, шъори сыжъугъэукӀытэжьыгъэп. Ау шъыпкъэр зэкӀэ къызэрэшъотӀуагъэм фэдэу, Тит ыпашъхьэ Ӏофхэу тыкъызэрэшъущытхъугъэхэри шъыпкъэу къычӀэкӀыжьыгъэх. 15Шъо зэкӀэ ежь шъузэредэӀугъэу, шъущынэу, шъугухэр кӀэзэзхэу шъузэрэпэгъокӀыгъэр Тит ыгу къызыкӀыжьыкӀэ, лъэшэу къышъуфэразэ мэхъу. 16Сыд щыщымкӀи сышъущыгугъын зэрэслъэкӀырэр сигуапэ.

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


ЩыкӀагъэ зиӀэ къошхэм ахъщэ афызэхалъхьыныр

1Джы, сшыхэр, Македоние хэкум ит чылыс зэӀукӀэхэм Тхьэм ынэшӀу къызэращифагъэр шъодгъэшӀэнэу тыфай. 2Гузэжъогъу хэтхэу, яшъыпкъагъэ инэу гъэунэфыгъэ зэхъум, тхьамыкӀэ дэдэхэм, ягушӀогъошхокӀэ ямылъку шъхьамысыжьхэу тшыхэм адэӀэпыӀагъэх[+]. 3АлъэкӀыщтыгъэми нахьыби ежьхэр фаехэу зэратыгъэмкӀэ сыряшыхьат[+]. 4Тигъусэхэу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм адэӀэпыӀэнкӀэ фит тшӀынхэу яшъыпкъэу къытэлъэӀугъэх[+]. 5Тызыщыгугъыгъэм изакъоп къатыгъэр, ау ыпэ рапшӀэу Зиусхьаным ежьхэм зырати, етӀанэ Тхьэр зэрэфаем тетэу тэ зыкъытатыжьыгъ. 6Аущтэу Тит ахъщэр зэхэлъхьан Ӏофыр ыублагъэти, мы ӀофышӀур шъуигъэухыжьынэу телъэӀугъ[+]. 7ШӀошъхъуныгъэмкӀи, гущыӀэнымкӀи, шӀэныгъэмкӀи, гуетыныгъэшхо пстэумкӀи, шӀулъэгъоу къытфышъуиӀэмкӀи, а Ӏоф пстэумкӀэ шъузэрэбаим фэдэу, шъуимылъку шъушъхьамысыжьэу мы Ӏофыр жъугъэцакӀэ[+].

8Мыр унашъо сэ къышъуфэсшӀырэп, ау нэмыкӀхэм гуетыныгъэшхоу яӀэм фэзгъадэзэ, шӀулъэгъоу шъуиӀэм ишъыпкъагъэ згъэунэфынэу сыфай[+]. 9Сыда пӀомэ, ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу къызэрэтщифагъэр шъошӀэ. Ар баигъэми[*], тэщ пае тхьамыкӀэ хъугъэ[*], итхьэмыкӀагъэкӀэ бай шъухъуным пае[+].

10Ахъщэ зэхэшъулъхьан Ӏофым сызэрэхаплъэрэр шъосэӀо; сыда пӀомэ, ащ ишӀуагъэ къышъокӀыщт. БлэкӀыгъэ илъэсым къыщыублагъэу мы Ӏофыр зэрежъугъэжьагъэм имызакъоу, мы Ӏофыр апэ дэдэ ашӀэнэу зыгу хэлъ хъугъэхэр шъоры[+]. 11Джы а Ӏофыр ыкӀэм нэжъугъэс, шъушӀэнэу шъуишъыпкъэу шъузкӀэхъопсыгъэр мылъкоу шъуиӀэм ифэшъуашэу жъугъэцэкӀагъэ хъуным пае. 12Сыда пӀомэ, цӀыфыр тэным фэхьазырмэ, иӀэм елъытыгъэу ары нахь, имыӀэм елъытыгъэу арэп, Тхьэм а тыныр зэридэрэр[+].

13НэмыкӀ цӀыфхэм псынкӀагъо афэхъоу, шъо гузэжъогъу шъухэфэн фаеу арэп зыфасӀорэр, ау шъо шъуитӀум шъузэфэдэу шъузэдэӀэпыӀэн фае. 14Джырэ уахътэм шъо къышъолыжьыгъэ мылъкумкӀэ ахэмэ ящыкӀагъэр яшъутын фае. ЕтӀанэ шъо щыкӀагъэ шъуиӀэ хъумэ, ахэмэ къялыжьыгъэ мылъкумкӀэ шъо шъуищыкӀагъэр къышъуатыщт. Аущтэу шъо шъуитӀум шъузэфэдэщт[+]. 15Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Бэ зыугъоигъэм къелыжьыгъэ щыӀагъэп,

макӀэ зыугъоигъэми зыфэныкъо иӀагъэп»[+].


Титрэ игъогогъухэмрэ

16Сэ шъощ пае гумэкӀэу сиӀэм фэдэ гумэкӀ Тхьэм Тит ыгу къызэрэрилъхьагъэм пае, щытхъу фэсэшӀы. 17Тит тызэрелъэӀугъэр ыдэгъэ къодыеп, ау ыгу лъэшэу етыгъэу ежь фаеу шъуадэжь къэкӀо. 18Ащ игъусэу къэбарышӀур зэригъэӀурэмкӀэ чылыс зэӀукӀэ пстэури зыщытхъурэ тшы къэтэгъакӀо. 19Ащ нэмыкӀэу Зиусхьаным щытхъу фэтшӀыным паий, гумэкӀышхоу къышъуфытиӀэр шъодгъэлъэгъуным паий мы Ӏофэу зишӀуагъэ къакӀорэр тшӀэ зыхъукӀэ, къыддэкӀонэу чылыс зэӀукӀэхэм а тшы къыхахыгъ. 20Аущтэу мы тынышхомкӀэ тызэрызекӀорэ шӀыкӀэм пае, цӀыфхэм тызэрагъэмысэщтым зыщытыдзыенэу тыфай. 21Сыда пӀомэ, Зиусхьаным дэжькӀи цӀыфмэ адэжькӀи шӀу зэрэтшӀэным тыпылъ.

22Ащ нэмыкӀэу тшэу зигуетыныгъэшхо бэрэ ыкӀи лъэныкъо ӀаджыкӀэ къытфэзгъэшъыпкъэжьыгъэр адрэхэм ягъусэу къышъуфэтэгъакӀо. Джы инэу къызэрэшъущыгугъырэм пае, ыпэрэм нахьи нахь гуетыныгъэшхо иӀэ хъугъэ. 23ТиткӀэ шъукъысэупчӀымэ, ар сигъусэу къышъуфэлажьэ. Мы тшыхэмкӀэ шъукъысэупчӀымэ, ахэр чылыс зэӀукӀэхэм ялӀыкӀохэу Христос щытхъу фэзыӀохэрэр ары. 24Арышъ, чылыс зэӀукӀэхэм апашъхьэ шӀулъэгъу зэрэшъуиӀэри шъыпкъагъэм тетэу тыкъызэрэшъущытхъугъэри мы тшыхэм къафэжъугъэшъыпкъэжь[+].

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


Игуапэу зытырэр ары Тхьэм шӀу ылъэгъурэр

1Мы ӀэпыӀэгъоу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм афядгъэхьырэм ехьылӀагъэу къышъуфэстхыныр ищыкӀагъэп,[+] 2сыда пӀомэ, шъуигуетыныгъэшхо сэшӀэ. Шъо, Ахаие хэкум исхэм, блэкӀыгъэ илъэсым щегъэжьагъэу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ӀэпыӀэгъу шъуафэхъуным шъуфэхьазыр сӀуи, Македоние хэкум щыщхэм апашъхьи сыщышъущытхъугъ. Шъуигуетыныгъэшхо ахэмэ анахьыбэри ӀэпыӀэгъу хъунхэу ыгъэгушхуагъ. 3Ау мы ӀофымкӀэ шъуищытхъоу сшӀыгъэр пкӀэ имыӀэу къычӀэмыкӀыным, зэрэсӀуагъэм фэдэу шъухьазырыным пае, тшыхэр[*] шъуадэжь къэсэгъакӀох[+]. 4Сыда пӀомэ, Македоние хэкум щыщхэр къызыздакӀохэкӀэ, шъумыхьазырэу къычӀэкӀымэ, тыкъызэрэшъущыгугъыгъэм пае тыукӀытэжьыщт – шъо шъузэрэукӀытэжьыщтыр къэсӀонэу ищыкӀагъэп. 5Арыти, тшыхэр шъуадэжь сапэ итхэу кӀонхэшъ, ыпэкӀэ тыкъызэрыжъугъэгугъэгъэ тыным игъэхьазырын пылъынхэу сялъэӀун фаеу сэлъытэ. Аущтэу шъуимыгуапэ хъурэ тын мыхъоу, шъуигуапэ хъурэ тынэу ар хьазырыщт.

6Сэ зыфасӀорэр мары: макӀэ зыпхъырэм макӀэ ыхыжьыщт. Бэ зыпхъырэми бэ ыхыжьыщт[+]. 7Хэти ыгукӀэ зэрэтыриубытагъэм фэдэу ерэт, гухэкӀ хэмылъэу, емыгъэзыгъэу ерэт; сыда пӀомэ, игуапэу зытырэр ары Тхьэм шӀу ылъэгъурэр[+]. 8Тхьэм гъунэ имыӀэу ынэшӀу инэу къышъущифэн ылъэкӀыщт. Аущтэу лъэныкъо пстэумкӀи шъуищыкӀагъэр зэкӀэ шъуиӀэ зэпытыщт, сыд щыщырэ Ӏоф дэгъум паий къэшъутынэу икъуным нахьи нахьыбэ шъуиӀэщт[+]. 9Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Бэу тхьамыкӀэхэм афигощыгъ.

Ишъыпкъагъэ егъашӀэми щыӀэщт»[+].

10Зыпхъырэм чылапхъэ езытырэ Тхьэу, хьалыгъуи ышхынэу езытырэм чылапхъэ къышъуитынышъ, ыгъэбэгъощт. Шъуишъыпкъагъэ шӀугъэу къыхэкӀырэри ыгъэбэгъощт. 11Сыдигъуи тынкӀэ шъуимылъку шъушъхьамысыжьынэу сыдрэмкӀи Тхьэм бай шъуишӀыщт. Аущтэу тынкӀэ шъуимылъку шъузэрэшъхьамысыжьырэм пае, а тыныр тшыхэм заӀэкӀэдгъахьэкӀэ, цӀыфыбэмэ Тхьэм ищытхъушхо яжъугъэӀощт[+].

12ӀэпыӀэгъу шъузэрэхъурэмкӀэ Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ящыкӀагъэмкӀэ ӀэпыӀэгъу шъузэрафэхъурэм имызакъоу, цӀыфыбэми Тхьэм ищытхъушхо инэу яшъогъаӀо. 13Аущтэу тшыхэм ӀэпыӀэгъу шъузэрафэхъурэмкӀэ шъуишъыпкъагъэ къызыжъугъэшъыпкъэжькӀэ, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀум шыхьат шъузэрэфэхъурэм ыкӀи шъузэредэӀурэм пае, тшыхэм Тхьэм щытхъу фаӀощт. Ащ нэмыкӀэуи шъушъхьамысыжьэу шъуимылъку щыщ ахэми нэмыкӀ цӀыфхэми зэряшъутырэм пае, тшыхэм Тхьэм щытхъу фаӀощт[+]. 14Аущтэу Тхьэм ынэшӀу инэу къызэрэшъущифагъэм пае, гуфэбэныгъэ къышъуфыряӀэу Тхьэм къышъуфелъэӀущтых. 15Тхьэм итынышхоу къэмыӀошъущт иным[*] пае, Тхьэм щытхъу фэтэжъугъаӀу.

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


Паул апостол тетыгъоу иӀэр

1Сэ, Паул, зэрэшъуӀорэмкӀэ, шъуапашъхьэ сит зыхъукӀэ, сэщынэ, ау сышъупэчыжьэ зыхъукӀэ, сэгушхо – сэ Христос игушъэбагъэрэ иӀэсагъэрэкӀэ сышъолъэӀу[+]. 2Мы дунаим ицӀыфхэм афэдэу шъозекӀо аӀоу тызгъэмысэрэ цӀыфхэр щыӀэх. Шъуадэжь сыкъызыкӀокӀэ, гушхоныгъэ хэлъэу ахэмэ сапэгъокӀынэу сыгу зэрэхэлъым фэдэу, гушхоныгъэ хэлъэу сыкъышъупэгъокӀынэу щыкӀагъэ шъуимыӀэнэу сышъолъэӀу[+]. 3Сыда пӀомэ, мы дунаим тытет пэтми, мы дунаим ицӀыфхэм ягухэлъ тыгу хэлъэу тызаорэп. 4Ӏашэхэу тызэрэзаохэрэр мы дунаим иӀашэхэп, ау бзэджагъэм ипытапӀэхэр зэхакъутэнхэу Тхьэм дэжь къикӀырэ кӀуачӀэ ахэлъ. Гупшысэ пхэнджхэри,[+] 5цӀыфхэм Тхьэр зэрашӀэным пэуцунэу зыкъэзыӀэтырэ пэгэныгъэри зэкӀэ тэгъэкӀоды, сыд щыщрэ гухэлъи Христос едэӀунэу тэубыты. 6Шъо шъуидэӀоныгъэ щыкӀагъэ зи имыӀэу, икъугъэ зэрэхъоу, хэтми мыдаӀорэми ифэшъуашэ едгъэпщыныжьынэу тыхьазыр.

7Шъунэ къыпэкӀафэрэр шъолъэгъу ныӀэп. Шъуащыщэу зыгорэм ыгу Христос илъэу ышӀошъ хъумэ, ащ фэдэ къабзэу Христос тэри тыгухэм зэрарылъым ерэгупшыс[+]. 8ШъусымыгъэкӀодынэу, ау гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ шъозгъэгъотынэу Зиусхьаным тетыгъоу къыситыгъэм ехьылӀагъэу бащэу сызщытхъужьэу сыублэмэ, сыукӀытэрэп[+]. 9СитхылъхэмкӀэ шъузгъэщынэным сыпылъ фэдэу къэлъэгъонэу сыфаеп. 10Сыда пӀомэ, зыгорэм моущтэу къеӀо: «ИтхылъхэмкӀэ пхъашэ ыкӀи лъэшы, ау ежь лъэкӀ зимыӀэ гор, ыӀорэри пхъатэ пахьырэп»[+]. 11Аущтэу зыӀорэм мыр ерэшӀ: шъуадэжь тыщымыӀэу титхылъхэмкӀэ къатӀорэр, шъуадэжь тыкъызыкӀокӀи дгъэцэкӀэщт.

12Зышъхьэ щытхъужьхэрэм запэтшӀыжьынэу е зафэдгъэдэнэу тытегушхорэп. Зым адрэм зызыригъэпшэжькӀи, зызыфигъэдэжькӀи, акъылышӀу яӀэп. 13Гъунэ имыӀэу тызщытхъужьынэу тыфаеп, Тхьэм Ӏофэу къытфигъэнэфагъэм игъунапкъэхэми таблэкӀыщтэп. А Ӏофым игъунапкъэхэм акӀоцӀ шъо шъуит. 14Гъунапкъэхэу тиӀэхэм таблэкӀырэп, шъуадэжь тыкъэмыкӀогъагъэм фэдэу. Сыда пӀомэ, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур зыгъэӀунхэу апэрэхэу шъуадэжь къэкӀуагъэхэр тэры. 15Тхьэм Ӏофэу къытфигъэнэфагъэм игъунапкъэхэм акӀыбкӀэ адрэ цӀыфхэм Ӏофэу ашӀагъэмкӀэ тызщытхъужьрэп, ау шъуишӀошъхъуныгъэ нахь пытэ хъунэу, Ӏофэу шъуадэжь щытшӀагъэм зызэриушъобгъущтым тыщэгугъы, Тхьэм гъунапкъэу къытфигъэнэфагъэхэм атетэу. 16Аущтэу нэмыкӀ цӀыфым гъунапкъэу иӀэхэм ягъунапкъэ Ӏофэу щишӀагъэмкӀэ тызщымытхъужьэу, шъуакӀыбкӀэ щыӀэ хэкухэми къэбарышӀур ащыдгъэӀущт. 17Ау зыгорэ зыгорэм щытхъумэ, Зиусхьанымрэ Зиусхьаным ышӀагъэмрэ ащэрэтхъу[+]. 18Сыда пӀомэ, ышъхьэ щытхъужьрэр арэп Зиусхьаным ыдэрэр, ежь Зиусхьаныр зыщытхъурэр ары нахь[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Апостол нэпцӀхэм Паул зэратегущыӀэрэр

1Сэ сиделагъэ тӀэкӀу къыздэшъущыӀэгъагъот. Шъо ар къыздэшъущыӀэщт[+]. 2Тхьэм дэжь къикӀырэ шъугъоныгъэмкӀэ шъо сышъуфэшъугъо, сыда пӀомэ, шъо пшъэшъэ къабзэм фэдэу, лӀы закъоу Христос ыпашъхьэ шъуизгъэхьанышъ, ащ шъудэкӀонэу шъузгъэнэфагъ[+]. 3Ау блэжъым итхьагъэпцӀыгъэкӀэ бзылъфыгъэу Хьао[*] зыцӀэр зэригъэпцӀэгъагъэм фэдэу, шъори шъушъхьэ зэӀигъахьэзэ, шъыпкъагъэу Христос фышъуиӀэм шъуакӀыб фэжъугъэзэнкӀэ сэщынэ[+]. 4Сыда пӀомэ, зыгорэ шъуадэжь къакӀоу, Исус ехьылӀэгъэ къэбарэу тэ шъодгъэӀугъэм нэмыкӀ къэбар ыгъэӀумэ, шъуигуапэу ар шъощыӀэ. Е Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэм арылъ дгъэхъугъэм нэмыкӀ псэ горэ шъугухэм арылъ ыгъэхъумэ, ари шъуигуапэу шъощыӀэ. Е шъушӀошъ хъугъэ къэбарышӀум нэмыкӀ къэбарышӀоу зыфиӀорэр зыгорэм ыгъэӀумэ, ари шъуигуапэу шъощыӀэ[+]. 5Ау а апостол инхэу зыфашъуӀохэрэм анахьи зыкӀи сынахь цӀыкӀоу зыслъытэжьрэп[+]. 6ГущыӀэнкӀэ сымыӀазэми, шӀэныгъэм сырыӀаз. ШӀэныгъэмкӀэ сызэрэӀазэр сыдигъуи лъэныкъо пстэумкӀи къышъуфэзгъэнэфагъ[+].

7Уасэ хэмылъэу Тхьэм дэжь къикӀыгъэ къэбарышӀур къышъозгъэӀузэ, шъузгъэиныным пае, зызэрэзгъэцӀыкӀугъэмкӀэ емыкӀу сшӀагъэу хъугъа[+]? 8НэмыкӀ чылыс зэӀукӀэхэм ахъщэ къаӀысхызэ, язгъэгъэкӀодыгъ сышъуфэлэжьэным пае. Шъуадэжь сызыщэӀэм, щыкӀагъэ сиӀагъэми, зыми хьылъэ сыфэхъугъэп. 9Сыда пӀомэ, сшыхэу Македонием къикӀыгъэхэм сищыкӀагъэр рагъэкъугъ. ЗыкӀи хьылъэ сызэрэшъуфэмыхъуным сыпылъыгъ ыкӀи сыпылъыщт[+]. 10Христос ишъыпкъагъэу сыгу илъымкӀэ сэӀо, Ахаие хэкум зэкӀэ исхэм ащыщэу зыми а щытхъоу сиӀэр сӀихын ылъэкӀыщтэп[+]. 11Сыд пае аущтэу сызекӀора? ШӀу шъусымылъэгъоу ара? Хьау, шӀу шъузэрэслъэгъурэр Тхьэм ешӀэ. 12Ау сызэрэзекӀощтыгъэм фэдэу, сызекӀо зэпытыщт. «Паул зэрэлажьэрэм фэдэ къабзэу тэри тэлажьэ» зыӀоу зыщытхъужьхэрэр зыщытхъужьынхэу игъо изгъэфэнхэм сыфаеп.

13Ащ фэдэ цӀыфхэр апостол нэпцӀых, лэжьэкӀо гъэпцӀакӀох. Христос иапостолхэм афэдэу загъэлъагъо ныӀэп[+]. 14Ар гъэшӀэгъонэп. Ежь шэйтанми нэфынэм имэлэӀич фэдэу нэпцӀыкӀэ зегъэлъагъо[+]. 15Арышъ, шэйтаным фэлажьэхэрэр шъыпкъагъэм фэлажьэхэрэм афэдэу нэпцӀыкӀэ загъэлъагъомэ, ар Ӏофышхоп. Ау кӀэухэу афэхъущтыр Ӏофэу ашӀэхэрэм яфэшъошэщт[+].


Зэрэапостолым пае Паул ыщэчыщтыгъэ къинхэр

16Джыри сэӀо, зыми зэхэшӀыкӀ зимыӀэм фэдэу серэмылъыт. Ау аущтэу сышъолъытэмэ, зэхэшӀыкӀ зимыӀэм шъузэрэпэгъокӀырэм фэдэу шъукъыспэгъокӀ, тӀэкӀу сызщытхъужьын слъэкӀыным пае[+]. 17Джы сӀорэр Зиусхьаныр арэп къэсэзгъаӀорэр. Аущтэу сыгушхоу сызщытхъужьмэ, зэхэшӀыкӀ зимыӀэм фэдэу сэгущыӀэ. 18Мы дунаим ицӀыфхэм яхабзэ фэдэу, цӀыфыбэхэр зэрэзыщытхъужьхэрэм пае, сэри сызщытхъужьыщт[+]. 19Шъо шъузэрэӀушым пае, зэхэшӀыкӀ зимыӀэхэр шъуигуапэу шъощыӀэх[+]. 20Зыгорэм шъуигъэпщылӀми, е шъуигъомылэ шъушӀуешхыжьми, е шъуихъункӀэми, е шъуапашъхьэ зыщигъэпагэми, е шъунэпашъо къеоми, шъощыӀэ[+]. 21СыукӀытэзэ сэӀо, ащ фэдэ Ӏофхэр тшӀэнхэу лъэкӀ тиӀагъэп. ЦӀыфыр Ӏоф горэмкӀэ зыщытхъужьыным тегушхомэ, сэри а ӀофымкӀэ сызщытхъужьыным сытегушхо – зэхэшӀыкӀ зимыӀэм фэдэу сэгущыӀэ. 22Ахэр джуртха? Сэри сыджурт. Ахэр израиль цӀыфха? Сэри сыизраиль цӀыф. Ахэр Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщха? Сэри сащыщ[+]. 23Ахэр Христос фэлажьэха? Ахэмэ анахьи нахьыбэу сыфэлажьэ. Акъыл зимыӀэм фэдэу сэгущыӀэ. Ахэмэ анахьи нахьыбэу сылэжьагъ, нахьыбэуи хьапсым сычӀэсыгъ, цӀыфхэр къамыщкӀэ нахьыбэуи къысэуагъэх, нахьыбэуи лӀэныгъэм пэгъунэгъу сыхъугъ[+]. 24Къамыщ огъу тӀокӀитӀум зы щыкӀэу джуртхэр гъогогъуитфэ къысэуагъэх. 25Гъогогъуищэ (рим тетыгъо зиӀэхэр) бэщкӀэ къысэуагъэх. Зэ цӀыфхэм саукӀыным пае, мыжъокӀэ къысэуагъэх, сызэрытӀысхьэгъэ къухьэхэм ащыщэу щыр чӀихьагъ, зы чэщрэ зы мафэрэ хыорхэм сахэлъыгъ[+]. 26Гъогухэми бэрэ сатетыгъ. Псыхъохэм сазызэпырэкӀым, щынагъо сыхэфагъ, хъункӀакӀохэми сахафэу, слъэпкъ щыщхэми сахэтэу, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми сахэтэу щынагъо сыхэфагъ; къалэхэми сащыӀэу, шъоф нэкӀхэми сарытэу, хыми сытетэу щынагъо сыхэфагъ; сшы нэпцӀхэми сахэтэу щынагъо сыхэфагъ[+]. 27Бэрэ сылажьэзэ, зызгъэулэугъ, сымычъыеу чэщыби исхыгъ; мэлакӀи псыфалӀи сылӀагъ, бэри шхын симыӀэу къыхэкӀыгъ; чъыӀэми щыгъын фабэ сщымыгъэу къысэкӀугъ[+]. 28Ӏоф пстэуми анэмыкӀэу чылыс зэӀукӀэ пстэуми сафэгумэкӀызэ, мафэ къэси сэгузажъо. 29Хэти гурэ псэрэкӀэ лъэкӀ зимыӀэми сыригъус. ПсэкӀодым хэт зыӀэпищэми, сыгу машӀом ыстырэм фэдэ мэхъу[+].

30Сызщытхъужьын фаемэ, лъэкӀ зэрэсимыӀэм пае сызщытхъужьыщт. 31Тхьэу ти Зиусхьан Исус Христос я Тэу мыкӀодыжьын щытхъушхор зием пцӀы зэрэсымыусырэр ешӀэ. 32Пачъыхьэ Аретэ фэлажьэрэ Ӏэшъхьэтетым саригъэубытыным пае, ицӀыфхэр Дамаск къалэм икъэлапчъэхэм къэрэгъулэхэу Ӏуигъэуцуагъэх[+]. 33Ау къэлэ дэпкъым хэт шъхьангъупчъэ горэмкӀэ матэм сисэу синыбджэгъухэм сыкъыратӀупщэхи, Ӏэшъхьэтетым сыкъыӀэпыкӀыжьыгъ[*].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Зиусхьаным Паул Ӏофхэу къыригъэлъэгъугъэхэри къыфигъэнэфагъэхэри

1ИшӀуагъэ къэмыкӀощтми, сызщытхъужьын фае. Зиусхьаным сигъэлъэгъугъэ Ӏоф гъэшӀэгъонхэми, къысфигъэнэфэгъэ Ӏоф гъэшӀэгъонхэми сакъытегущыӀэщт[+]. 2Христос зыгу илъ лӀы горэ[*] сэшӀэ. Илъэс пшӀыкӀуплӀыкӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ, Тхьэм ар ящэнэрэ уашъом дихьыягъ. Пкъы хэлъыгъа, хэмылъыгъа, сэ сшӀэрэп, Тхьэм ар ешӀэ. 3-4Тхьэм а лӀыр дихьыий, джэнэтым зэрэригъэхьагъэр сэшӀэ. Пкъы хэлъыгъа, хэмылъыгъа, сэ сшӀэрэп, Тхьэм ар ешӀэ. КъэпӀон умылъэкӀын гущыӀэхэу, цӀыфым къыӀотэжьынхэу зыфимытхэр а лӀым зэхихыгъэх. 5А лӀым сыщытхъунэу сыфай; сэ сшъэхьэкӀэ лъэкӀ зэрэсимыӀэм нэмыкӀыкӀэ сызщытхъунэу сыфаеп. 6Сызщытхъужьынэу сыфэягъэми, зэхэшӀыкӀ зимыӀэм сыфэдэщтыгъэп, сыда пӀомэ, шъыпкъэр къасӀощтыгъ. Ау зысэщыӀэ, зыгорэм Ӏофхэу сшӀэхэрэр зилъэгъухэкӀэ, е гущыӀэхэу сэ къасӀохэрэр зызэхихыхэкӀэ, сызэрилъытэрэм нахьи нахьыбэу симылъытэным пае.

7Тхьэм къысфигъэнэфэгъэ Ӏофышхохэм апае зысымыгъэиныщэным пае, уз горэу къысхэорэ панэм фэдэр спкъы хэлъ хъугъэ. Ар шэйтаным иӀофтабгэ фэд. Зысымыгъэиныщэным пае, лые къысехы. 8А панэр хихыжьынэу Зиусхьаным гъогогъуищэ селъэӀугъ. 9Ау Зиусхьаным къысиӀуагъ: «Сэ сынэшӀу къызэрэпщысфэрэр оркӀэ икъун, сыда пӀомэ, о лъэкӀ уимыӀэ зыхъукӀэ, силъэкӀышхо нахь къэлъагъо». Аущтэу Христос илъэкӀ къысхэлъыным пае, лъэкӀ зэрэсимыӀэмкӀэ нахь сигуапэу сызщытхъужьыщт. 10Арышъ, Христос сызэрэфэлажьэрэм пае, лъэкӀ симыӀэми, къысэхъонхэми, къин слъэгъуми, къин сагъэщэчми, гухэкӀ сиӀэми сэгушӀо; сыда пӀомэ, лъэкӀ симыӀэ зыхъукӀэ, нахь лъэш сэхъу[+].


Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэу Коринф дэсхэм зэрафэгумэкӀырэр

11ЗэхэшӀыкӀ зимыӀэм фэдэу сыкъэгущыӀагъ, ау аущтэу сыкъэгущыӀэнэу шъо сежъугъэзыгъ. Шъо шъукъысщытхъун фэягъ, сыда пӀомэ, сэ пкӀэ симыӀэми, а апостол инхэу зыфашъуӀохэрэм анахьи сэ зыкӀи санахь цӀыкӀоп[+]. 12Сызэрэапостолыр къэзгъэшъыпкъэжьырэ Ӏофхэу нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэри, лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхохэри шъуадэжь теубытэгъэшхокӀэ сэ щысшӀагъэх[+]. 13Сэ хьылъэ сызэрэшъуфэмыхъугъэм нэмыкӀэу, адрэ чылыс зэӀукӀэхэм сызэрадэзекӀуагъэм нахьи нахь дэеу сыкъыжъудэзекӀуагъа? Хьылъэ сызэрэшъуфэмыхъугъэмкӀэ губгъэн къысфэшъумылъэгъу[+].

14Джы ящэнэрэу шъуадэжь сыкъэкӀонэу сыхьазыр, ау хьылъэ сышъуфэхъущтэп, сыда пӀомэ, сызыфаер шъуимылъкоп, шъоры нахь. Лъфыгъэхэм ятэ-янэхэм апае мылъку аугъоинэу апшъэ илъэп, ау ны-тыхэр ары ялъфыгъэхэм афэзыугъоин фаехэр[+]. 15Сэ инэу шъо шӀу шъуслъэгъоу, шъо нахь макӀэу шӀу сышъулъэгъужьыми, шъо шъупсэхэм апае зэкӀэ сиӀэр згъэкӀодэу, сэ зызгъэлӀэжьыщтми сигопэщт[+]. 16Сыд фэдэу щытми, хьылъэ сышъуфэхъугъэп. Ау тхьагъэпцӀыгъэкӀэ сыжъудэзекӀуи, шъусыубытыгъэу шъоӀо[+]. 17Шъуадэжь сэ къэзгъэкӀогъэ лӀыхэм ащыщ горэмкӀэ шъуишӀуагъэ зэзгъэкӀыжьыгъа? 18Тит шъуадэжь къэкӀонэу селъэӀугъ, сшыхэм ащыщэуи зы гъусэ фэсшӀыгъ. Тит шъуишӀуагъэ къызэригъэкӀыгъэп, арыба? Зыгу-зыпсэкӀэ тызекӀоу, а зы гъогум тытетыгъэба[+]?

19Мыщ фэдизэу тызпылъыгъэр шъуапашъхьэ зыщыдгъэхыеныр арэу шъогугъа? Ау Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм ыпашъхьэ тыщыгущыӀагъ, силъапӀэхэр, мы Ӏоф пстэури зыфатшӀэрэр гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ шъодгъэгъотыныр ары[+]. 20Сыда пӀомэ, шъуадэжь сыкъызыкӀокӀэ, сызэрэфаем шъутемытэу шъузгъотэу, шъори шъузэрэфаеу сышъумыгъотынкӀэ сэщынэ. Зэщыхьаныр, шъугъоныр, губжыныр, зэмызэгъыныр, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэныр, бзэгухьаныр, зышӀошӀыжьыныр, зэхэтхъогъэ Ӏофхэр къэхъунхэкӀэ сэщынэ. 21Шъуадэжь сыкъызыкӀожькӀэ, шъуапашъхьэ Тхьэм сыщигъэцӀыкӀуным сыщэщынэ, псэкӀод зышӀэгъэ цӀыфыбэу зыгухэр мыкъэбзэным, зинэ шӀэным, зимыхъо-мышӀэ псэукӀэу зыхэтхэм афыкӀэмыгъожьыгъэхэм сыгу къырагъэоным сыщэщынэ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэу Коринф дэсхэм аужырэ Ӏофхэу агуригъэӀуагъэхэр

1Шъуадэжь сыкъызэрэкӀорэр мыр ящэнэрэу мэхъу. Ащыгъум сыдрэ Ӏофэу шъуащыщэу зыгорэ зэрыжъугъэмысэрэр анахь макӀэми шыхьатитӀум е шыхьатищым къаӀорэмкӀэ гъэшъыпкъагъэ хъун фае[+]. 2ЯтӀонэрэу шъуадэжь сызыщэӀэм, мыр къышъуфэзгъэпытэгъагъ. Джы шъуадэжь сыщымыӀэу джыри зэ къышъуфэсэгъэпытэ: ыпэкӀэ псэкӀод зышӀагъэхэмрэ адрэ къэнэгъэ цӀыф пстэумрэ сыкъызыкӀокӀэ сашъхьасыщтэп, 3сыда пӀомэ, къасӀохэрэр къэсэзгъаӀорэр зэрэ Христосыр къэзгъэшъыпкъэжьынэу шъуфай. Христос шъуалъэныкъокӀэ кӀочӀаджэп, илъэкӀышхо шъудэжь къыщегъэлъагъо. 4ЛъэкӀ имыӀэу къащым тыраӀулӀагъэ пэтми, Тхьэм илъэкӀыкӀэ джыри псэу. Ащ фэдэу Христос тыгухэм арылъэу тэри лъэкӀ тимыӀэми, Тхьэм илъэкӀыкӀэ тэри Христос тигъусэу тыпсэущт, тышъуфэлэжьэным пае[+].

5ШъуишӀошъхъуныгъэ шъыпкъэмэ зэжъугъэшӀэным пае зыжъугъэунэфыжь. Шъо шъушъхьэкӀэ Исус Христос шъугухэм зэрарылъыр шъошӀэба! Армырмэ шъузтетын фаем шъутемытэу къычӀэкӀыщт. 6Тэ тызтетын фаем тызэрэтетыр зэрэшъушӀэщтым сицыхьэ телъ. 7Мыхъо-мышӀагъэ горэ шъумышӀэнэу Тхьэм телъэӀу. Аущтэу тызфелъэӀурэр тызтетын фаем тытетэу къычӀэкӀыныр арэп, тэ тызтетын фаем тытемытэу цӀыфхэм къащэхъуми, шъо шӀугъэр жъугъэцэкӀэныр ары нахь. 8Сыда пӀомэ, шъыпкъэм тыпэуцоу зи тшӀэн тлъэкӀыщтэп, ау шъыпкъэм пае зыгорэ тшӀэн тлъэкӀыщт. 9ЛъэкӀ тэ тимыӀэми, шъо лъэкӀ шъуиӀэ зыхъукӀэ, тэгушӀо. Зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу шъуигъэхъунэу Тхьэм телъэӀу[+]. 10Шъуадэжь сыщымыӀэу мы Ӏофхэр къызкӀышъуфэстхырэр шъуадэжь сыкъызыкӀокӀэ, Зиусхьаным къыситыгъэ тетыгъомкӀэ пхъашэу сыкъыжъудэзекӀон фаеу мыхъунэу ары. Шъузгъэунэхъунэу арэп, гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ шъозгъэгъотынэу ары нахь, Зиусхьаным а тетыгъор къызкӀыситыгъэр[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

11Аужыпкъэм, сшыхэр, шъотхъэжь, зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу шъухъуным ыуж шъуит, зысэжъугъэгъэгушху, шъуигупшысакӀэ зы орэхъу, гупсэф шъуиӀэу шъопсэу. ЕтӀанэ Тхьэу шӀулъэгъумрэ гупсэфымрэ зыдэжь къикӀырэр шъуигъусэщт[+].

12ГукъэбзагъэкӀэ ӀаплӀ зэшъущэкӀэу шӀуфэс зэшъухыжь. Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэуми шӀуфэс къышъуахыжьы[+].

13Ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу щыфэныгъэ, Тхьэм ишӀулъэгъу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъо пстэуми шъуерэгъусэх. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Галатие хэкум исхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Галатие хэкум исхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Галатие хэкум исхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ ГАЛАТИЕ ХЭКУМ ИСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сыапостол Паул. Апостол сыхъунэу сыкъыхэзыхыгъэхэр цӀыфхэр арэп, цӀыф горэми сыкъыгъэкӀуагъэп, сыкъыхэзыхыгъэхэр Исус Христосрэ ар лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэ Тхьэу Ты лъапӀэмрэ ары[+]. 2Сэррэ сигъусэ сшы пстэумрэ Галатие хэкум[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэхэм шӀуфэс шъотэхыжьы[+].

3Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт. 4Исус Христос ары джырэ дунаим ибзэджагъэ илъэкӀ тыӀэкӀихыжьыным пае, ти Тхьэу, тя Тэ ЛъапӀэ зэрэфэягъэм тетэу, типсэкӀодхэр ыпщыныжьынхэм пае, зыпсэ зытыгъэр[+]. 5МыкӀодыжьын щытхъушхор ий. Амин.


НэмыкӀ къэбарышӀу зи щыӀэп

6Христос ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ Тхьэу зибынхэм ащыщ шъухъунэу къышъоджагъэм игъогу шъутекӀэу, нэмыкӀ къэбарышӀоу зыфаӀорэм игъогу ащ фэдэу псынкӀэу шъузэрэтехьагъэр лъэшэу сэгъэшӀагъо[+]. 7НэмыкӀ къэбарышӀу зи щыӀэп. Ау цӀыф заулэмэ шъушъхьэхэр зэӀагъэхьэ, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀури зэблахъунэу фаех[+]. 8КъэбарышӀоу тэ шъодгъэӀугъэм нэмыкӀ къэбарышӀоу зыфиӀорэр къышъозгъэӀурэм, тэрми уашъом щыщ мэлэӀичми, Тхьэм ынае къыщерэф[+]. 9ЫпэкӀэ къэтӀогъагъэр джыри къэсэӀожьы: КъэбарышӀоу шъудагъэм нэмыкӀ къэбарышӀоу зыфиӀорэр къышъозгъэӀурэм Тхьэм ынае къыщерэф.

10Джы цӀыфхэм сызэрадэным сыпылъа, хьауми Тхьэм сызэридэныр ара сызыпылъыр? Хьауми цӀыфхэм агу къызэрэсэӀуныр ара сызыпылъыр? Джырэ нэс цӀыфхэм агу къызэрэсэӀуным сыпылъыгъэмэ, Христос сыфэлажьэщтыгъэп[+].


Паул апостол зэрэхъугъэр

11Сшыхэр, сэ шъозгъэӀугъэ къэбарышӀур цӀыфым дэжь къызэримыкӀыгъэр шъушӀэнэу сыфай. 12ЦӀыф горэм а къэбарышӀур къыӀысхыгъэп, зыми ар сигъэшӀагъэп, ау ежь Исус Христос а къэбарышӀур къысфигъэнэфагъ[+].

13Джурт диныр сылэжьэу сищыӀэкӀагъэр зэхэшъухыгъэ. Тхьэм ичылыс зэӀукӀэ щыщхэм къин дэдэ язгъэщэчэу, згъэкӀодыным ыуж ситыгъ[+]. 14Слъэпкъ щыщхэу силэгъубэхэм анахьи, джурт диным сызэрэхэтыгъэмкӀэ апэ ситыгъ. Тятэжъхэм къытфагъэнэгъэ хабзэхэм сыгу етыгъэу сапылъыгъ[+]. 15-16Ау сянэ ышъо сыхэлъэу Тхьэм сыкъыхихыгъ. ЫнэшӀу щыфэныгъэкӀи ибынхэм ащыщ сыхъунэу къысэджагъ. ЕтӀанэ ы Къо ехьылӀэгъэ къэбарышӀур хымэ лъэпкъхэм язгъэӀуным пае, ы Къо сигъэлъэгъунэу Тхьэм игъоу зелъытэм, зы цӀыфи упчӀэжьэгъу сшӀыгъэп[+]. 17Сэ сапэ апостол хъугъэ цӀыфхэу Ерусалим дэсыгъэхэм адэжь сыкӀуагъэп, ау Арабие хэгъэгум[*] сыкӀуи, етӀанэ Дамаск къалэм згъэзэжьыгъэ[+].

18Илъэсищ зытешӀэм, тызэрэшӀэнэу Кифэ[*] дэжь Ерусалим сыкӀуагъ, ащ дэжьи мэфэ пшӀыкӀутфэ сыщыӀагъ[+]. 19Зиусхьаным ыш Якъубэ[*] нэмыкӀэу, адрэ апостолхэм ащыщэу зи слъэгъугъэп[+]. 20Тхьэ сэӀо, къышъуфэстхырэмкӀэ пцӀы сыусырэп[+]. 21Ащ ыуж Сириерэ Киликиерэ[*] зыцӀэ хэкухэм сащыӀагъ. 22Христос ичылыс зэӀукӀэхэу Иудей хэкум щыӀэхэм сынапэ алъэгъугъэу сашӀэщтыгъэп. 23Ахэмэ цӀыфхэм моущтэу зэраӀорэр зэхахыщтыгъ ныӀэп: «ЫпэкӀэ къин тэзгъэщэчыгъэ лӀэу, тишӀошъхъуныгъэ зыгъэкӀодынэу тауж итыгъэм а шӀошъхъуныгъэм икъэбарышӀу джы цӀыфхэм арегъэӀу»[+]. 24Аущтэу сэщ пае Тхьэм щытхъу фашӀыщтыгъ.

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Адрэ апостолхэм Паул зэрадагъэр

1ЕтӀанэ илъэс пшӀыкӀуплӀ тешӀагъэу[*], Бар-Наббэ[*] сигъусэу Ерусалим сыкӀуагъ. Тити[*] гъусэу зыдэсщагъ[+]. 2Ерусалим сыкӀон фаеу Тхьэм къызгуригъэӀуагъэти, сыкӀуагъ. КъэбарышӀоу хымэ лъэпкъхэм язгъэӀурэр тхьэматэхэм язакъоу апашъхьэ ислъхьагъ, Ӏофэу сшӀэрэри сшӀагъэри хьаулые мыхъуным пае[+]. 3Титэу сигъусагъэр алыджыми, сунэт заригъэшӀынэу рагъэзыгъэп[+]. 4Къош нэпцӀ заулэхэу тшыхэм захэзгъэкӀокӀагъэхэр аущтэу фэягъэх. Христос Исус тыгухэм зэрарылъым пае, шъхьафитыныгъэу тиӀэм еплъакӀохэу, ахэмэ Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ тычӀагъэуцожьыным ыуж итыгъэх[+]. 5Ау къэбарышӀум ишъыпкъагъэ мыкӀодэу къышъуфэдгъэнэным пае, а цӀыфхэм зыкӀи тафызэкӀэкӀуагъэп, тафэӀорышӀагъэп.

6Тшыхэм тхьэматэхэу алъытэхэрэм – ахэр тхьэматэхэми мытхьэматэхэми сэ сизэфэдэх: цӀыфхэм ятеплъэ емыплъэу, пстэури Тхьэм изэфэд – къэбарышӀоу згъэӀурэм зи хагъэхъуагъэп[+]. 7Ау сунэт ашӀыгъэхэм[*] къэбарышӀур аригъэӀунэу Тхьэм Петрэ ыпшъэ къызэрэрилъхьагъэм фэдэу, сунэт амышӀыгъэхэм[*] къэбарышӀур язгъэӀунэу Тхьэм спшъэ къызэрэрилъхьагъэр агурыӀуагъ[+]. 8Сыда пӀомэ, Петрэ сунэт ашӀыгъэхэм апостол Ӏофэу афишӀэрэмкӀэ къыдэлажьэщтыгъэ Тхьэр, сэри сунэт амышӀыгъэхэм апостол Ӏофэу афасшӀэрэмкӀэ къыздэлажьэщтыгъ. 9Тшыхэм тхьэмэтэ пкъэухэу алъытэхэрэ Якъубэ, Кифэ, Иуан Тхьэм ынэшӀу къызэрэсщифагъэр ашӀагъэти, тызэрэзэдэлажьэрэм инэшанэ фэдэу ахэмэ сэррэ Бар-Наббэрэ тӀэхэр аубытыгъэх: тэ хымэ лъэпкъхэм адэжь тыкӀон фэягъ, ахэри сунэт ашӀыгъэхэм адэжь кӀонхэ фэягъ[+]. 10«ТитхьамыкӀэхэм шъуадэӀэпыӀэнэу зыщышъумыгъэгъупш» аӀозэ, а Ӏоф закъор ары къызэрытэлъэӀугъэхэр. А Ӏоф дэдэми сишъыпкъэу сыпылъыгъ[+].


Паул Петрэу КифэкӀэ заджэхэрэм зэрэпэуцугъэр

11Кифэ Антиохие къалэм[*] къызэкӀом, мысэ хъугъэти, ыпашъхьэ сихьи, сыпэуцугъ[+]. 12Сыда пӀомэ, Якъубэ дэжь лӀы заулэ къимыкӀыхэзэ, Петрэ мыджуртхэм адашхэщтыгъ. Ау а лӀыхэр къызэкӀохэм, сунэт ашӀыгъэхэм ащыщынагъэти, Петрэ зэкӀэкӀожьи, мыджуртхэм ыкӀыб афигъэзагъ[+]. 13Адрэ джуртхэри Петрэ инэпитӀугъэкӀэ гъусэ фэхъугъэх. Бар-Набби ахэмэ янэпитӀугъэкӀэ зыхащагъ.

14КъэбарышӀум ишъыпкъагъэ темытхэу зэрэзекӀуагъэхэр зысэлъэгъум, зэкӀэмэ апашъхьэ Петрэ щесӀуагъ: «О уджурт пэтми, джурт хабзэхэм уатемытэу, хымэ лъэпкъхэм яхабзэхэм уатетэу опсэу. Арышъ, сыд паекӀэ джурт хабзэкӀэ мыджуртхэр бгъэпсэунхэм упылъа?»[+]


Адрэ лъэпкъхэм афэдэхэу, джуртхэми Исус ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэмэ, мыкӀодхэу къэнэжьыщтых

15Тэ джуртэу тыкъэхъугъ. Хымэхэу псэкӀод зышӀэхэрэм тащыщэп. 16Ау тэ тыджуртми, мыр тэшӀэ: цӀыф горэм Тэурат хабзэм итхэр зэригъэцакӀэхэрэр арэп, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ иӀэу зыкӀилъытэрэр, Исус ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае ары нахь. Тэри Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэ хъугъэ, ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэ зэрэхъугъэм фэшӀыкӀэ, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тилъытэным пае. Тэурат хабзэм итхэр дгъэцэкӀэным иӀоф ащ хэлъэп, сыда пӀомэ, цӀыф горэм Тэурат хабзэм итхэр зэригъэцакӀэхэрэр арэп Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зыкӀилъытэрэр[+].

17Ау Христос тыгухэм зэрарылъым пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тызэрилъытэщтым ыуж титэу, псэкӀодышӀэ цӀыфхэм ащыщэу тыкъычӀэкӀымэ, Христос псэкӀод тигъэшӀагъэу мэхъуа? Хьау, ар хъухэщтэп. 18Сыда пӀомэ, зэхэскъутагъэр зэхэзгъэуцожьмэ[*], Тхьэм иунашъохэм сызэратекӀыгъэр ащыгъум къэсэгъэшъыпкъэжьы. 19Тэурат хабзэм иӀоф къысхэмылъыжьэу, Тэурат хабзэм дэжькӀэ цӀыф лӀагъэм сыфэд – ар къызпкъырыкӀыгъэр Тэурат хабзэр ары – Тхьэм сыфэпсэуным пае. Христос сыригъусэу къащым сытыраӀулӀагъэм фэд[+]. 20Арышъ, джы псэурэр сэрэп, сыгу илъ Христос ары нахь. Мы дунаим щыӀэныгъэу щысиӀэр, Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ сыгу илъэу, сиӀ. Ащ шӀу силъэгъуи, ыпсэ сэщ пае ытыгъ[+]. 21Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ сыфэмыеу сӀорэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ежь дэжькӀэ Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэрэ цӀыфым шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъэмэ, ащыгъум Христос хьаулыеу лӀагъэу хъущтыгъ.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тэурат хабзэм игъогуа, хьауми шӀошъхъуныгъэм игъогуа?

1Шъо, зэхэшӀыкӀ зимыӀэ Галатие цӀыфхэр! Хэт шъо шъудэзыхьыхыгъэр? ЗэхэугуфыкӀыгъэу къышъуфэтӀотэжьыгъэба Исус Христос къащым зэрэтыраӀулӀагъэр? 2Мы зы закъор сэжъугъэшӀэнэу сыфай. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм арылъ зэрэхъугъэр Тэурат хабзэм итхэр жъугъэцэкӀэнхэм игъогукӀэ арыгъа, хьауми къэбарышӀоу зэхэшъухыгъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъуным игъогукӀэ арыгъа[+]? 3Ащ фэдизэу зэхэшӀыкӀ шъуимыӀа? Къызышъуублагъэм дэжь Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъущыгугъыщтыгъ, джы зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу шъузэрэхъуным шъо шъукӀуачӀэкӀэ шъунэсынэу шъуфая? 4Хьаулыеу ащ фэдиз къиныбэ шъущэчыгъа? Хьау, хьаулыеп, арыба[+]? 5Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм къарелъхьэ, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэри шъуадэжь щешӀэх. Аущтэу зыкӀишӀырэр Тэурат хабзэм итхэр шъогъэцакӀэхэшъ ара, е къэбарышӀоу зэхэшъухыгъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъугъэшъ ара[+]?

6Джащ фэд, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Ибрахьимэ ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэти, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ»[+]. 7Аущтэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Ибрахьимэ зэрибын шъыпкъэхэр зэжъугъашӀэ. 8Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*], хымэ лъэпкъхэм ащыщхэми ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зэряӀэм пае, ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу Тхьэм зэрилъытэщтхэр. Арэу зыхъукӀэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт, Тхьэм моущтэу ыӀозэ, Ибрахьимэ къэбарышӀур къызэрэриӀуагъэр: «Лъэпкъ пстэуми сынэшӀу щыфэныгъэ алъыбгъэӀэсынэу сшӀыщт»[+]. 9Аущтэу Ибрахьимэу ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэм Тхьэм ынэшӀу къызэрэщифагъэм фэдэу, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ пстэуми ынэшӀу къащифэщт.

10Тэурат хабзэм итхэр агъэцакӀэхэмэ, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ яӀэу зэрилъытэщтхэм щыгугъырэ пстэуми Тхьэм ынае къащифагъ, сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Тэурат хабзэм итхылъ ит пстэури сыдигъуи зымыгъэцакӀэрэм Тхьэм ынае къыщефэ»[+]. 11Тэурат хабзэм итхэм ягъэцэкӀэн игъогукӀэ Тхьэм дэжькӀэ зыми шъыпкъагъэ зэримыӀэр нафэ, сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «ШӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае, Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ зиӀэр псэущт»[+]. 12Тэурат хабзэм итхэр бгъэцэкӀэнхэм иӀоф шӀошъхъуныгъэ уиӀэным иӀоф епхыгъэп, ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакӀэрэр ащкӀэ псэущт»[+]. 13Ау тимысагъэ фэшъошэ къиныр Христос зэрэзытырилъхьагъэмкӀэ Тэурат хабзэм тызэригъэмысэгъэ Ӏофыр ттырихыжьи, тшъхьэхэр къыщэфыжьыгъэх, сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Хэтми чъыгым палъагъэм, Тхьэм ынае къыщефэ»[+]. 14Христос тшъхьэхэр къызкӀищэфыжьыгъэхэр Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъэгъэ нэшӀу щыфэныгъэр ежь Христос Исус хымэ лъэпкъхэми алъигъэӀэсынри шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае Тхьэм тызэригъэгугъэгъэ ы Псэ ЛъапӀи тыгумэ къарилъхьанри ары[+].


Тэурат хабзэмрэ Тхьэм къызэригъэгугъагъэхэмрэ зэрэзэфэмыдэхэр

15Сшыхэр, мы дунаим иӀофхэм шапхъэ атесэхы: цӀыфмэ зэдаштэгъэ зэзэгъыныгъэр къызагъэшъыпкъэжьрэ ужым, зыми ар ыгъэкӀодын ылъэкӀыщтэп, зыми ащ хигъэхъони ылъэкӀыщтэп. 16Ащ фэдэу Тхьэм Ибрахьимэрэ ащ къытекӀыщт бынымрэ ӀахьышӀухэмкӀэ къыгъэгугъагъэх. «О къыптекӀыщт быныр» ыӀоу зы нэбгырэ закъо къырагъэкӀэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт. [*] Ащ къикӀырэр Христос ары. «О къыптекӀыщт цӀыфхэр» ыӀомэ, бэ пчъагъэ къырагъэкӀэу арытэп[+]. 17Сэ зыфасӀорэр мары: илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ Тхьэм ежьыррэ Ибрахьимэрэ азыфагу зэзэгъыныгъэ зыделъхьэ ужым, къэлъэгъогъэ Тэурат хабзэм а зэзэгъыныгъэр ыгъэкӀодын ылъэкӀыщтэп, Тхьэм ӀахьышӀоу Ибрахьимэрэ ащ къытекӀыщт бынымрэ къызэригъэгугъагъэри ымыгъэхъун ылъэкӀыщтэп[+]. 18Ау Тхьэм цӀыфхэм ӀахьышӀур къалъигъэӀэсыныр Тэурат хабзэм итхэм ягъэцэкӀэн епхыгъэмэ, ащыгъум Тхьэм ӀахьышӀур къызэригъэгугъагъэхэм епхыгъэжьэп. Ау шъыпкъэмкӀэ, Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэр ары ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ а ӀахьышӀур зыкӀылъигъэӀэсыгъэр[+].

19Ащыгъум Тэурат хабзэр зыкӀыщыӀэр сыда? Хабзэм текӀыныр зыфэдэр цӀыфмэ агуригъэӀоным пае, Тхьэм Тэурат хабзэр къафыригъэхыгъ. Ибрахьимэ къытекӀыщт бынэу[*] Тхьэм къызэригъэгугъагъэр къэкӀофэ, Тэурат хабзэм тетыгъо иӀэн фэягъ. Тхьэм Тэурат хабзэр мэлэӀичхэм аӀэкӀилъхьи, ахэми лӀыкӀо горэм[*] ӀэкӀалъхьажьыгъ[+]. 20Зы нэбгырэ нахь щымыӀэмэ, лӀыкӀо ищыкӀагъэп, ау Тхьэр зы[+].


ПщылӀхэмрэ къохэмрэ

21Тхьэм Ибрахьимэ ӀахьышӀухэу къызэригъэгугъагъэхэм Тэурат хабзэр апэуцуа? Хьау, ар хъухэщтэп. Ау цӀыфхэм щыӀэныгъэ яӀэ зыгъэхъун зылъэкӀырэ хабзэ щыӀагъэмэ, а хабзэмкӀэ Тхьэм дэжькӀэ цӀыфхэм шъыпкъагъэ яӀэ хъущтыгъ. 22Ау дунаим ицӀыф пстэури псэкӀодым ыӀэ зэрилъхэр Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт. [*] Аущтэу зыкӀэхъугъэр Исус ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Тхьэм ӀахьышӀоу къызэригъэгугъагъэр а цӀыфхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм агъотыжьыныр ары[+].

23ШӀошъхъуныгъэм игъогу щымыӀэу, Тэурат хабзэм тызэкӀоцӀипхагъэу тиухъумэу тиӀыгъыгъ, шӀошъхъуныгъэм игъогу къэлъэгъофэ. 24Аущтэу шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм фэшӀ, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу ылъытэным пае, Исус Христос дэжь тищэнэу Тэурат хабзэр пащэ къытфэхъугъ[+]. 25Ау джы шӀошъхъуныгъэм игъогу къызэлъэгъо ужым, Тэурат хабзэм тетыгъо къытфыриӀэжьэп.

26Сыда пӀомэ, Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэшъуиӀэм пае, шъо пстэуми Тхьэм шъурибын[+]. 27Шъо пстэуми Христос зыгу илъынэу аумэхъыгъэхэм Христос ишэн шъуашэу зэшъущэкӀыгъ[+]. 28Джуртрэ алыджырэ, пщылӀрэ шъхьафитрэ, хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ пӀозэ зэхэбдзынхэр ищыкӀэгъэжьэп, сыда пӀомэ, Христос Исус шъугухэм зэрарылъым пае, шъо зэкӀэ зы шъухъугъ[+]. 29Христос шъузэрием пае, Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм шъуащыщ. Ащыгъум Тхьэм Ибрахьимэрэ ащ къытекӀыгъэ цӀыфхэмрэ ӀахьышӀоу къызэригъэгугъагъэхэр шъори къышъулъыӀэсыщт[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Сэ зыфасӀорэр мары: къоу я Тэ имылъку къызӀэкӀэхьащтыр оцӀыкӀуфэ, мылъкур зэкӀэ къыӀэкӀэхьащтми, унэӀутым зэрэтекӀырэ щыӀэп. 2ЦӀыфхэу зынаӀэ ащ къытетхэмрэ имылъку зезыхьэхэрэмрэ афэӀорышӀэн фае, ятэ ыгъэнэфэгъэ мафэр къэсыфэ. 3Джащ фэдэу, тэри Тхьэм иӀофхэмкӀэ джыри тызэцӀыкӀум, цӀыфхэм мы дунаим ехьылӀагъэу къызэрыкӀо гурыӀоныгъэу яӀэхэм тыряпщылӀыщтыгъ. 4Ау уахътэр зекъум, Тхьэм ы Къо къыгъэкӀуагъ. Ар бзылъфыгъэм къыхэкӀыгъ, Тэуратым ихабзэ ыӀэчӀэгъ чӀэтыгъ[+]. 5Тхьэм ар къызкӀигъэкӀуагъэр ащ Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэтыгъэхэр къычӀихыжьынхэшъ, ашъхьэ ыщэфыжьынэу ары. Тхьэм тэ зэкӀэри ибын фэдэу тидэным пае[+]. 6Тхьэм шъузэрибынхэм пае, ы Къо ы Псэ ЛъапӀэу «Аббэу[*] тя Т!» зыӀоу джэрэр Тхьэм шъугумэ къарилъхьагъ. 7Арышъ, о уунэӀутыжьэп, къо ухъугъ нахь. Къо узэрэхъугъэм пае, Тхьэм ибынхэм ӀахьышӀоу къалъигъэӀэсырэр ори къыплъигъэӀэсыщт.


Паул Галатие цӀыфхэм зэрафэгумэкӀырэр

8Пасэм Тхьэр шъумышӀэ зэхъум, тхьэ зыфаӀохэу, ау шъыпкъэмкӀэ мытхьагъэхэм шъуафэлажьэщтыгъ. 9Ау джы Тхьэр шъушӀэ хъугъэу хьауми Тхьэм шъукъышӀагъэу сӀомэ нахьышӀуба, а къызэрыкӀо гурыӀоныгъэхэу лъэкӀ зимыӀэхэу, тхьамыкӀэхэм зафэжъугъэзэжьынэу шъузкӀыфаер сыда? Джыри зэ ахэмэ пщылӀ шъуафэхъужьынэу ара[+]? 10Гъэнэфэгъэ мафэр, мазэр, уахътэр, илъэсыр шъогъэлъапӀэх[+]. 11Сэ сышъуфэгумэкӀы, хьаулыеу шъощ пае сыулэугъэкӀэ сэщынэ[+].

12СышъолъэӀу, сшыхэр, сэщ фэдэ шъухъу, сыда пӀомэ, сэри шъощ фэдэ сыхъугъ. Мыхъун зи къысэшъушӀагъэп. 13Апэ дэдэу къэбарышӀур зышъосэгъэӀум, сызэрэсымэджагъэр шъошӀэ[+]. 14Сэ сисымэджагъэ къин шъуигъэлъэгъугъэ пэтми, нэмыплъ къысэшъухыгъэп, шъукъысфэмыеуи хъугъэп. Тхьэм сыримэлэӀичыгъэм фэдэу, сы Христос Исус фэдэу, шъукъыспэгъокӀыгъ[+]. 15Бэу шъутхъэжьыщтыгъ. ШъулъэкӀыгъэмэ, шъунэхэри къызэришъутхъыщтгъагъэмкӀэ сышъуишыхьат. 16Шъыпкъэр къызэрэшъосӀуагъэм пае, пыи сыкъышъуфэхъугъа?

17А цӀыфхэр[*] шъо къышъогугъух, ау ахэмэ ягухэлъ шӀоп. Тэ шъудбгъодащыным пылъых, шъо ахэмэ шъуягугъужьыным пае. 18Гухэлъыр дэгъумэ, зыр зым егугъуныр сыдигъуи дэгъу, сэ шъуадэжь сыщымыӀэми, джары Ӏофыр зытетыр. 19Сибынхэр, шъощ пае бзылъфыгъэу хъушъэн ихьагъэм сыфэд, Христос шъугухэм арылъ охъуфэ. 20Джы шъуадэжь сыщыӀагъэмэ, сымакъэ мэкъэ шъабэкӀэ зэблэсхъу сшӀоигъощтыгъ, сыда пӀомэ, шъосӀон сшӀэрэп.


Хьэджэррэ Сарэрэ

21КъысашъуӀу, шъо, цӀыфхэу Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ чӀэтынхэу фаехэм, Тэурат хабзэм итхэр зэхэшъушӀыкӀхэрэба? 22Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт Ибрахьимэ къуитӀу зэриӀагъэр, зыр иунэӀут бзылъфыгъэмкӀэ[*], адрэри шъхьэгъусэ шъыпкъэмкӀэ[*][+]. 23УнэӀут бзылъфыгъэм ыкъо къызэрыкӀо шӀыкӀэу къэхъугъ, ау ишъхьэгъусэ ыкъо Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм тетэу къэхъугъ[+].

24А Ӏофым зы гъэбылъыгъэ Ӏоф горэ къикӀэу хэлъ, сыда пӀомэ, а бзылъфыгъитӀур зэзэгъыныгъитӀум фэбгъэдэн плъэкӀыщт. УнэӀут бзылъфыгъэу Хьэджэр Синай къушъхьэм Тхьэм ежьыррэ пегъымбар Мусэрэ азыфагу щыдилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэм фэд. А бзылъфыгъэм къыфэхъугъэхэр пщылӀыгъэх[+]. 25Хьэджэр Арабие хэкум щыӀэ Синай къушъхьэм фэбгъэдэн плъэкӀыщт. А бзылъфыгъэр джырэ Ерусалими фэд. Сыда пӀомэ, Ерусалимрэ ащ дэс цӀыфхэмрэ пщылӀыпӀэм хэтых. 26Ау уашъом щыӀэ Ерусалим шъхьафит. Ар тэ зэкӀэми ны фэдэ къытфэхъу[+]. 27Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт[*]:

«ГушӀо, о сабый къызхэмыкӀэу,

сабый къызфэмыхъугъэ бзылъфыгъ.

О, хъушъэн имыхьагъэр[*], мэкъэшхокӀэ гушӀо!

Сыда пӀомэ, лӀы зиӀэм нахьи

лӀым ытӀупщыжьыгъэ бзылъфыгъэм

сабыеу иӀэхэр нахьыб».

28Сшыхэр, Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм пае, Исхьакъ Ибрахьимэ ибын зэрэхъугъэм фэдэу, тэри Тхьэм ибын тыхъугъ[+]. 29Хьэджэр зыцӀэ бзылъфыгъэ унэӀутымкӀэ Ибрахьимэ къыфэхъугъэ ыкъо[*] Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм тетэу къэхъугъэ ыкъом[*] а уахътэм къин ригъэщэчыгъ. Джыри ащ фэд[+]. 30Ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытыр[*] сыда? Моущтэу арыт:

«Мы унэӀут бзылъфыгъэмрэ ащ ыкъорэ ӀугъэкӀыжьых,

сыда пӀомэ, шъхьэгъусэ шъыпкъэм ыкъо

мылъкоу къыфэнэжьырэмкӀэ

унэӀут бзылъфыгъэм ыкъо Ӏахь иӀэщтэп»[+].

31Арышъ, сшыхэр, тыкъызтекӀыгъэр бзылъфыгъэ унэӀутэп, шъхьэгъусэ шъыпкъэр ары нахь.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Христос шъхьафитыныгъэ къызэрэтитыгъэр

1Арышъ, шъхьафитыныгъэу Христос къышъуитыгъэм игъогу пытэу шъутетэу, джыри зэ пщылӀыныгъэм ибжь цӀыфхэм зытыряшъумыгъэлъхьажь[+].

2Сэ, Паул, шъуасӀорэм шъукъедэӀу, цӀыфхэм сунэт зяжъугъэшӀымэ[*], Христос ишӀуагъэ къышъокӀыщтэп[+]. 3Джыри сэ къэсэушыхьаты, хэтми сунэт зязгъэшӀырэм Тэурат хабзэм ит пстэури ыгъэцэкӀэн фае[+]. 4Шъо Тэурат хабзэм итхэр жъугъэцэкӀэнхэм игъогукӀэ Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ шъуиӀэу шъузэрилъытэщтым ыуж шъуитмэ, Христос шъубгъодэкӀыгъ. Тхьэм ынэшӀуи къышъущимыфэжьэуи хъугъэ[+]. 5Ау тэ шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае, Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тызэрилъытэщтым тыпэплъэ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи аущтэу зэрэхъущтым тыщегъэгугъы[+]. 6Сыда пӀомэ, Христос Исус тыгухэм арылъмэ, сунэт ташӀыгъэми, тамышӀыгъэми арэп Ӏофыр зыдэщыӀэр. Ӏофыр зыдэщыӀэр тишӀошъхъуныгъэ шӀулъэгъу къызэрэхэкӀырэр ары[+].

7Гъогу занкӀэм шъутетэу шӀоу шъурыкӀощтыгъ. Шъыпкъагъэм шъуримыгъэдэӀоу, хэта пэрыохъу къышъуфэхъугъэр[+]? 8Аущтэу шъозгъэшӀагъэр Тхьэу зибынхэм ащыщ шъухъунэу къышъуаджэрэр арэп. 9«Тэджэпсыр макӀэми, тхьацур зэкӀэ егъэшӀоӀу»[+]. 10Зиусхьаныр тыгухэм зэрарылъым пае, Ӏофхэр сэ къызэрэзгурыӀохэрэм фэдэу, шъори къыжъугурыӀонхэм сыщэгугъы. Хэт щыщми шъузгъэгумэкӀырэм имысагъэ фэшъуашэр ыгъотыжьыщт[+]. 11Сшыхэр, цӀыфхэр сунэт ашӀынхэ фаеу джыри ясэӀо зэпытмэ, (сэ язгъэӀугъэу аӀозэ, цӀыфхэм пцӀыкӀэ зэраӀорэм фэдэу), сыд пае цӀыфхэм джыри къин сагъэщэчыра? ЦӀыфхэр сунэт ашӀынхэ фаеу джыри язгъэӀу зэпытыгъэмэ, ащыгъум Христос къащым зэрэтелӀыхьагъэм икъэбар цӀыфхэм агу зэмыӀун зи къыхэнэжьыщтыгъэп[+]. 12ШъузгъэгумэкӀыхэрэр ӀуагъэкӀыгъагъэхэмэ!

13Сшыхэр, шъхьафитыныгъэ шъуиӀэнэу Тхьэр къышъоджагъ. Ау шъуишъхьафитыныгъэ шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсырэр шъушӀэнэу ушъхьагъу орэмыхъу. Ау шӀулъэгъумкӀэ зыр зым Ӏофтабгэ фэрэхъу[+]. 14Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм ит пстэури мы унэшъо закъом[*] къеубыты: «О пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу»[+]. 15Ау шъузэцакъэу, шъузэрэшх зэпытмэ, шъузэрэгъэкӀодыжьыным шъуфэсакъ.


ШӀугъэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀыхэрэмрэ Ӏэягъэу цӀыфым ипсэкӀодышӀэ шэныжъ къыхэкӀыхэрэмрэ

16Арышъ, къышъосэӀо: Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызэрэжъугуригъаӀорэм тетэу шъузекӀу. Ащыгъум шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсырэр жъугъэцэкӀэщтэп[+]. 17ЦӀыфым ипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыфаер Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыфаем пэуцу. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыфаери цӀыфым ипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыфаем пэуцужьы. Шъузыфаер шъумыгъэцэкӀэшъунэу ахэр зэпэуцужьых[+]. 18Ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къызэрэжъугуригъаӀорэм тетэу шъузекӀомэ, Тэурат хабзэм ыӀэчӀэгъ шъучӀэтыжьыщтэп[+].

19ЦӀыфым ипсэкӀодышӀэ шэныжъ Ӏэягъэу къыхэкӀыхэрэр нафэх. Мыхэр арых: зинэ шӀэныр, гумыкъэбзагъэр, мыхъо-мышӀэ псэукӀэр,[+] 20тхьэ нэпцӀхэр гъэлъэпӀэгъэнхэр, ушхъухьаныр, зэпыиныр, зэщыхьаныр, шъугъоныр, губжыныр, цӀыфым ежь ышъхьэ нэмыкӀ шӀу ымылъэгъуныр, зэмызэгъыныр, куп-купэу зэхэкӀыныр,[+] 21зэрэуджэгъуныр, цӀыф укӀыныр, утэшъоныр, шъхьарытӀупщэу ешхэ-ешъошхо шӀыныр, ащ фэдэ нэмыкӀ Ӏофхэри. Ыпэм къызэрэшъосӀуагъэм фэдэу джыри шъосэӀожьы, ащ фэдэхэр зышӀэхэрэм Тхьэм и ТетыгъошхокӀэ Ӏахь къалъыӀэсыщтэп[+].

22Ау шӀугъэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀыхэрэр мыхэр арых: шӀулъэгъур, гушӀуагъор, гупсэфыр, щэӀагъэр, шӀугъэр, гукӀэгъур, шӀошъхъуныгъэр,[+] 23гушъэбагъэр, зыщыӀэныр. Мы Ӏофхэм къапэуцужьырэ хабзэ зи щыӀэп[+]. 24Христос зыгу илъ цӀыфхэм япсэкӀодышӀэ шэныжъи, шӀу алъэгъугъэ бзэджагъэхэри, яхъопсэ мыхъунхэри къащым тыраӀулӀагъэхэм фэд[+]. 25Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ тэпсэушъ, ащ къызэрэдгуригъаӀорэм тетэу тызекӀон фае. 26ТызышӀошӀыжьэу, тызэрэгъэгубжэу, тызэшъугъоу тырэмыпсэу[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Зым ихьылъэ адрэм ерэӀэт

1Сшыхэр, цӀыф горэм псэкӀод ышӀэмэ, шъо Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыгу илъхэм, гушъэбагъэкӀэ ар гъогу тэрэзым къытежъугъэхьажь. Ау псэкӀодшӀэным зыдешъумыгъэхьыхыным шъуфэсакъ[+]. 2Зым ихьылъэ адрэм ерэӀэт. Аущтэу шъушӀымэ, Христос иунашъо жъугъэцэкӀагъэу мэхъу[+]. 3Зыгорэ цӀыкӀуми, инэу зелъытэжьмэ, ышъхьэ егъэпцӀэжьы[+]. 4Хэти ежь иӀоф зытетыр ерэгъэунэф. А Ӏофыр дэгъумэ, нэмыкӀ цӀыфым иӀоф емыплъэу ежь иӀоф зытетым рыпэгэн ылъэкӀыщт, 5сыда пӀомэ, хэти ихьылъэ ежь ыпшъэ илъ[+].

6Тхьэм игущыӀэхэр зэзгъашӀэрэм шӀоу иӀэ пстэуми щыщ езгъашӀэрэм иӀахьэу рерэт[+].

7ЗышъумыгъэпцӀэжь. Тхьэм ыдэщтэп ежь жъугъэпцӀэныр. ЦӀыфым хьасэм чылапхъэ зэрэхилъхьэрэм фэдэу лэжьыгъэр ыгъотыжьыщт[+]. 8ЦӀыфэу зипсэкӀодышӀэ шэныжъ ихьасэ чылапхъэ хэзылъхьэрэм кӀодыныгъэр ыгъотыжьыщт. Ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ихьасэ чылапхъэ хэзылъхьэрэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ ыгъотыжьыщт[+]. 9Темызэщэу шӀу тшӀэным тыпыжъугъэлъ зэпыт. Темызэщэу тыпылъмэ, игъо къызыскӀэ, шӀугъэ дгъотыжьыщт[+]. 10Арышъ, игъо тифэрэм къэс, цӀыф пстэуми шӀу афэтэжъугъашӀ, зэкӀэмэ апэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм яунагъо щыщхэр ары шӀу зыфэтшӀэн фаехэр[+].


Аужырэ Ӏофхэр

11Сэ сӀэкӀэ къышъуфэстхыгъэ хьарыфышхохэм шъуяплъ[+]. 12Дунаим ицӀыфмэ ящытхъу фэе цӀыфхэр ары сунэт зяжъугъэшӀынэу шъуезгъэзхэу пылъхэр. Аущтэу зыфашӀэрэ закъор Христос икъащ пае ежьхэм къин зэрамыгъэщэчыныр ары. 13ЦӀыфхэу сунэт ашӀыгъэ дэдэхэми Тэурат хабзэм итхэр агъэцакӀэхэрэп, ау сунэт шъуашӀынхэу шъуауж итых, сунэт шъузэрашӀыгъэмкӀэ зыщытхъужьынхэм пае. 14Ау ти Зиусхьанэу Исус Христос икъащ нэмыкӀ сыщытхъужьынэу сыфаеп. Исус къащым зэрэтелӀыхьагъэм пае, мы дунаим иӀофхэм пкӀэ зи ямыӀэжьэу, садэжькӀэ ахэр къащым тыраӀулӀагъэхэм фэд, сэри мы дунаим иӀофхэм адэжькӀэ цӀыфхэм къащым сытыраӀулӀагъэм фэд[+]. 15Сунэт ташӀыгъэми тамышӀыгъэми, арэп Ӏофыр зыдэщыӀэр. Ӏофыр зыдэщыӀэр икӀэрыкӀэу тыкъалъфыжьыгъэ тыхъуныр ары[+]. 16Мы унашъом тет цӀыф пстэумрэ Тхьэм иизраиль цӀыфхэмрэ Тхьэм гупсэф къарерэт, гукӀэгъуи къаферэшӀ[+]. 17Аужыпкъэм зыми серэмыгъэгумэкӀ, сыда пӀомэ, уӀэгъэ тыркъохэр сэ спкъы зыкӀытелъхэр Исус сызэрэфэлажьэрэр ары.

18Сшыхэр, ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу шъугухэм къащерэф. Амин.

### Апостол Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ефес къалэм дэсхэм тхылъэу афитхыгъэр

#### Апостол Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ефес къалэм дэсхэм тхылъэу афитхыгъэр

Апостол Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ефес къалэм дэсхэм тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПАУЛ ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ ЕФЕС КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Тхьэм шӀоигъуагъэти, Исус Христос иапостол сыхъугъ. Шъо, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Ефес къалэм[*] дэсхэу, Исус Христос зыгу илъхэу, ежь фэшъыпкъэхэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы.

2Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


Христос тыгухэм зэрарылъым пае, гурэ псэрэкӀэ Тхьэм ынэшӀу къызэрэтщифэрэр

3Тхьэу ти Зиусхьанэу Исус Христос я Тэ щытхъушхор ий. Христос тыгухэм зэрарылъым пае, уашъом епхыгъэу, лъэныкъо пстэумкӀи гурэ псэрэкӀэ Тхьэм ынэшӀу къытщифагъ[+]. 4Сыда пӀомэ, Тхьэм дунаир къыгъэхъуным ыпэкӀэ, Христос тыгухэм зэрарылъымкӀэ ежь ибынхэм ащыщ тыхъунэу тыкъыхихыгъ, тыгухэр къабзэхэу, лажьэ зи тимыӀэу, шӀулъэгъу тыгухэм арылъэу ежь ыпашъхьэ тыщыпсэуным пае[+]. 5Исус Христос къыпкъырыкӀэу, Тхьэм ежь ибынхэм ащыщ тыхъунэу бэшӀагъэу тигъэнэфагъ, игъоу зэрилъытагъэм, ыгу хэлъыгъэм тетэу[+]. 6Аущтэу зыкӀишӀагъэр ищытхъушхо тетэу ынэшӀу къызэрэтщифагъэм пае, тэ щытхъу фэтшӀыныр ары. Сыда пӀомэ, ежь ы Къоу шӀу ылъэгъурэм къыпкъырыкӀэу Тхьэм инэу ынэшӀу къытщифагъ. 7Христос ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ гукӀэгъушхо ыкӀи шӀугъэшхо къытфэзышӀэрэ Тхьэм тэ тшъхьэ ыщэфыжьыгъ, типсэкӀодхэри къытфигъэгъугъ[+]. 8АкъылышӀуагъэ пстэумрэ гурыӀоныгъэ пстэумрэ хэлъэу 9игухэлъ шъэфэу Христос ригъэгъэцэкӀэнэу ухэсыгъэр игъоу зэрилъытагъэм тетэу Тхьэм къыдгуригъэӀуагъ[+]. 10Тхьэм игухэлъэу игъо къызыскӀэ ыгъэцэкӀэщтыр, уашъохэми чӀылъэми ащыӀэр зэкӀэ зы ышӀыхэзэ, Христос итетыгъо ыӀэчӀэгъ чӀигъэуцоныр ары[+].

11Христос тыгухэм зэрарылъым пае, Тхьэм тэри ӀахьышӀур къытфигъэшъошагъ. Тхьэм гухэлъэу ыухэсыгъэм тетэу, а ӀахьышӀур къытлъыӀэсынэу бэшӀагъэу ыгъэнэфагъ. Ежьыр ары игухэлърэ ишӀоигъоныгъэрэ атетэу Ӏоф пстэури зыгъэцакӀэрэр. 12Тхьэм аущтэу зыкӀишӀагъэр тэ апэрэхэу Христос щыгугъыхэу, пэплъагъэхэм Тхьэм илъытэныгъэшхо щытхъу фэтшӀыныр ары. 13Шъо шъугухэми Христос арылъ хъугъэ. Христос шъугухэм арылъ зыхъугъэр шъыпкъагъэм ехьылӀэгъэ къэбарэу, шъумыкӀодэу шъукъэзгъэнэжьырэ къэбарышӀур зызэхэшъухыгъэр ары. ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэхъум, Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу тыкъызэригъэгугъагъэр мыхъурым фэдэу шъугухэм къарилъхьагъ[+]. 14Тэ, Тхьэм ицӀыфхэм, тшъхьэхэр ыщэфыжьыхэфэ, ӀахьышӀур къызэрэтлъигъэӀэсыщтымкӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тишэсы[*], Тхьэм илъытэныгъэшхо щытхъу фэтшӀыным пае.


Паул Тхьэм зэрелъэӀурэр

15Арышъ, Зиусхьан Исус шӀошъхъуныгъэу фышъуиӀэмрэ шӀулъэгъоу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм афышъуиӀэмрэ якъэбар зызэхэсхыгъэм щегъэжьагъэу,[+] 16Тхьэм селъэӀу зыхъукӀэ, шъуигугъу сэшӀы, шъощ паий Тхьэм щытхъу фэсэшӀ зэпыт. 17Ти Зиусхьан Исус Христос и Тхьэу, щытхъушхо зиӀэ Ты лъапӀэм сызэрелъэӀурэр, шъо ежь нахьышӀоу шъушӀэным пае, ежь ы Псэ ЛъапӀэу акъылышӀу тиӀэ зыгъэхъурэри, Тхьэр зыфэдэр къытфэзгъэнафэрэри шъугухэм къарилъхьаныр ары. 18Шъугухэр къыгъэплъэжьынхэуи Тхьэм селъэӀу. Ащ фэдэу сызфелъэӀурэр гугъапӀэу Тхьэр къызфышъоджагъэр шъушӀэныр ары, ицӀыф лъапӀэхэм тырягъусэу щытхъушхо зиӀэ Ӏахьышхоу къытлъигъэӀэсырэри[+] 19шъушӀэныр ары, тэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм, тыгухэм арылъэу, Тхьэм илъэкӀышхоу гъунэ зимыӀэри шъушӀэныр ары. 20А лъэкӀышхор зыфэдэр лъэкӀышхоу Тхьэм Христос лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьэу, иджабгъукӀэ уашъом зэрыщызыгуигъэтӀысхьагъэр ары[+]. 21Ӏэшъхьэтетхэми, тетыгъо зиӀэ пстэуми, кӀочӀэшхо пстэуми, пэщэ пстэуми, мы дунаим имызакъоу къэкӀощт дунаими зигугъу щашӀырэ цӀэ пстэуми Тхьэм Христос апшъэ ышӀыгъ[+]. 22ЩыӀэ пстэури Христос ылъэгу чӀэгъ чӀигъэуцуи, зэкӀэми апшъэ щыӀэнэуи, чылыс зэӀукӀэм ышъхьэнэуи ыгъэнэфагъ Тхьэм[+]. 23Чылыс зэӀукӀэр – Христос ыпкъ. Христосэу тыдэкӀи щыӀэ пстэуми щыкӀагъэ зи ямыӀэу, икъугъэу зыгъэхъурэр икъугъэу чылыс зэӀукӀэм хэлъ[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Христос тыгухэм арылъ зэрэхъугъэм пае, икӀэрыкӀэу тыкъалъфыжьыгъ

1Шъуибзэджагъэрэ шъуипсэкӀодхэмрэ къахэкӀыкӀэ, лӀагъэхэм шъуафэдагъ[+]. 2А Ӏофхэм ягъогу шъурыкӀощтыгъ. Мы дунаим ихэбзэжъ Ӏае шъутетэу, жьыбгъэм тетыгъо щызиӀэ Ӏэшъхьэтетэу, джынапцӀэу[*] Тхьэм емыдэӀухэрэм агухэм арылъыр зэрэфаем тетэу шъузекӀощтыгъ[+]. 3Тэ пстэури а цӀыфхэм тахэтэу, типсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсыщтыгъэ Ӏоф мыхъунхэм атетэу тыпсэущтыгъ. ТипсэкӀодышӀэ шэныжърэ тигупшысэхэмрэ зыкӀэхъопсыщтыгъэ Ӏофхэр дгъэцакӀэщтыгъэх. Тишэныжъ уеплъымэ, нэмыкӀ цӀыфхэм тафэдэу, тэри Тхьэм игубж ыӀэчӀэгъ тычӀэтыгъ[+]. 4-5ТипсэкӀодхэм къахэкӀыкӀэ лӀагъэхэм тафэдагъэ пэтми, Тхьэу гукӀэгъушхо зиӀэм шӀулъэгъоу къытфыриӀэм пае, Христос тыригъусэу тыкъыгъэпсэужьыгъ. Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ тымыкӀодэу тыкъыгъэнэжьыгъ[+][+]. 6Христос тыгухэм зэрарылъым пае, ащ тыригъусэу Тхьэм тыкъыгъэтэджыжьыгъ, ащ тыригъусэуи уашъом тӀысыпӀэ къыщытитыгъ[+]. 7Тхьэм аущтэу зыкӀишӀагъэр Христос Исус къыпкъырыкӀэу шӀугъэу къытфишӀагъэмкӀэ ежь ынэшӀу щыфэныгъэшхоу гъунэ зимыӀэр къэкӀощт лъэхъанхэм яцӀыфхэми аригъэлъэгъуныр ары. 8Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ шъумыкӀодэу шъукъыгъэнэжьыгъ, шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэм пае. Ар къызпкъырыкӀыгъэр шъорэп, ар Тхьэм итын нахь[+]. 9ШӀу зэрэтшӀагъэр арэп тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызкӀигъэнэжьырэр. ЦӀыфыр зыщымытхъужьыным пае, Тхьэм а Ӏофыр аущтэу ыгъэпсыгъ[+]. 10Сыда пӀомэ, тыкъэзгъэхъурэр Тхьэр ары. Тхьэм тыкъыгъэхъугъ Христос тыгухэм зэрарылъымкӀэ, ӀофышӀухэу Тхьэм къытфигъэпсыгъагъэхэр дгъэцэкӀэнхэм пае[+].


ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зы лъэпкъ зэрэхъухэрэр

11Арышъ, шъо, хымэ лъэпкъэу къалъфыгъэхэр, шъукъэдаӀу. Сунэт ашӀыгъэхэр (ӀэкӀэ сунэт ашӀыгъэхэр ары зыфасӀохэрэр) шъо, «сунэт амышӀыгъэхэкӀэ» заджэхэрэм, мыр шъугу къэжъугъэкӀыжьын фае:[+] 12пасэм Христос шъугухэм арымылъэу шъупсэущтыгъ. Израиль лъэпкъым шъущымыщэу, Тхьэм а лъэпкъыр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэм атет зэзэгъыныгъэхэмкӀэ[*] Ӏахь шъуимыӀэу, шъухымагъ. ГугъапӀэ шъуимыӀэу, Тхьэр шъумышӀэу мы дунаим шъутетыгъ[+]. 13Ау джы, Христос шъугухэм арылъ зэрэхъугъэм пае, шъо, зэгорэм Тхьэм пэчыжьагъэхэр, Христос ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ джы Тхьэм пэгъунэгъу шъухъугъ[+]. 14Сыда пӀомэ, ежь Христос ары тызэзгъэшӀужьыгъэр. Ежьыр ары итӀур[*] зы зышӀыгъэри, ыпкъыкӀэ ахэмэ азыфагу дэлъыгъэ пыиныгъэм идэпкъ зэхэзгъэуагъэри[+]. 15Унашъохэмрэ хабзэхэмрэ зэрыт Тэурат хабзэр лъэныкъокӀэ ригъэзэкӀыгъ. Христос аущтэу зыкӀишӀыгъэр цӀыфхэр ежь зэригъэшӀужьыныр, а лъэпкъитӀур зы лъэпкъ ыгъэхъуныр арых,[+] 16зэпыиныгъэри къащым щигъэкӀодэу, итӀур зыпкъ хъугъэу, Христос къащым зэрэтелӀыхьагъэмкӀэ ахэр Тхьэм ригъэшӀужьынхэр ары[+]. 17Христос къакӀуи, шъо, Тхьэм пэчыжьэгъэ цӀыфхэми, пэгъунэгъугъэ цӀыфхэми, зэшӀужьыным икъэбар къышъуигъэӀугъ. 18Сыда пӀомэ, Христос Ӏофэу ышӀагъэм пае, а Псэ ЛъапӀэр тыгухэм арылъэу, титӀуи Ты лъапӀэм пэгъунэгъу тыхъун тэлъэкӀы.

19Арышъ, шъухымэжьэп, шъухэхэсыжьэп, ау Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ащыщ шъухъугъ, Тхьэм иунагъо щыщи шъухъугъ[+]. 20Апостолхэмрэ пегъымбархэмрэ[*] лъапсэу агъэуцугъэм шъутет. Ежь Христос Исус ары унэр зыӀыгъ лъэпсэ мыжъошхор[+]. 21Зиусхьан Исус ары унэр зэкӀэри зэтезгъэуцорэр, ежьыри а унэм зэрэщыӀэм пае, Тхьэм иунэшхо лъапӀэ хъунэу хэхъо[+]. 22Шъо Христос шъугухэм арылъэу мыжъохэм шъуафэдэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэрыс унэм Христос шъори шъухегъэуцо[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Паул хымэ лъэпкъхэм Ӏофэу афишӀагъэм къызэрэтегущыӀэрэр

1Ащ пае, сэ, Паул, Христос Исус сыфэлажьэу, шъо хымэ лъэпкъхэм къэбарышӀур къызэрэшъозгъэӀурэм пае, хьапсым сычӀадзагъэу сычӀэс[+].

2Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ Ӏоф къышъуфэсшӀэнэу спшъэ къызэрэрилъхьагъэм икъэбар зэхэшъухыгъэн фае[+].

3Тхьэм игухэлъ шъэф къысфигъэнафи, сигъэшӀагъэ, кӀэкӀэу къызэрэшъуфэстхыгъэм фэдэу[+]. 4Мы тхылъым шъузеджэкӀэ, Христос ехьылӀэгъэ шъэфым зэхэшӀыкӀэу фысиӀэм гу лъышъутэн шъулъэкӀыщт. 5А шъэфыр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ мы уахътэм апостол лъапӀэхэмрэ пегъымбар лъапӀэхэмрэ зэрафигъэнэфагъэм фэдэу, ыпэрэ лӀэшӀэгъухэм ащыпсэущтыгъэ цӀыфхэм Тхьэм аригъэшӀэгъагъэп. 6А шъэфыр мыры: Христос Исус хымэ лъэпкъхэм агухэм арылъ хъоу, къэбарышӀур зэрадэрэмкӀэ Тхьэм израиль лъэпкъым ӀахьышӀоу фигъэшъуашэрэр ахэми къалъегъэӀэсы; а лъэпкъхэри Израиль игъусэхэу зы пкъым щыщых, Тхьэм израиль лъэпкъыр ӀофышӀухэу къызэригъэгугъагъэхэм ахэми яӀахь ахэлъ[+].

7Тхьэм лъэкӀэу къысхилъхьагъэм тетэу, мы Ӏофыр згъэцэкӀэнэу ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ тынэу къызэрэситыгъэмкӀэ, мы къэбарышӀум сыфэлэжьэнэу сигъэнэфагъ[+]. 8Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм санахь цӀыкӀуми, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ мы Ӏофыр спшъэ къырилъхьагъ: Христос хэлъ баиныгъэшхоу зыми ымыгъэунэфышъущтым икъэбар хымэ лъэпкъхэм язгъэӀунри,[+] 9Тхьэм игухэлъ шъэф цӀыф пстэуми нафэ афэсшӀынри ары. БлэкӀыгъэ лъэхъанхэм ащегъэжьагъэу а гухэлъ шъэфыр Тхьэу зэкӀэ къэзгъэхъугъэм аригъэшӀэгъагъэп[+]. 10Тхьэм аущтэу зыкӀишӀагъэр чылыс зэӀукӀэмкӀэ иакъылышӀогъэ зэмылӀэужыгъом икъэбар ошъо лъэныкъом щыӀэ Ӏэшъхьэтетхэми, тетыгъо зиӀэхэми джырэ уахътэм щаригъэшӀэныр ары[+]. 11МыкӀодыжьын гухэлъэу иӀэм тетэу Тхьэм а Ӏофыр ыгъэцэкӀагъ – ти Зиусхьан Христос Исус иӀэмыркӀэ. 12Христос тыгухэм арылъэу, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае, тыгушхоу, ежь тыщыгугъэу Тхьэм пэблагъэ тыхъун тэлъэкӀы[+]. 13Арышъ, шъо сишӀуагъэ шъозгъэкӀынэу къин зэрэсщэчырэм пае, шъугу шъумыгъэкӀодынэу сышъолъэӀу. А къинэу сэ сщэчырэм шъоркӀэ щытхъу хэлъ[+].


Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Ефес дэсхэм Тхьэм зэрафелъэӀурэр

14Арышъ, Ты ЛъапӀэм ыпашъхьэ лъэгонджэмышъхьэкӀэ сетӀысхьэ. 15Уашъоми чӀылъэми ащыӀэу, сыдрэ унагъоу зыфаӀорэми ыцӀэ къызхэкӀырэр ежьыр ары. 16Тхьэм сызэрелъэӀурэр мыры: ищытхъушхо тетэу, ежь ы Псэ ЛъапӀэкӀэ шъугухэмкӀэ кӀуачӀэ шъуигъэгъотыныр,[+] 17шъушӀошъ зэрэхъугъэмкӀэ Христос шъугухэм арылъыныр,[+] 18шъулъапсэхэр шӀулъэгъум хэлъхэу, ащ шъутетэу, Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэуми шъурягъусэу, Христос ишӀулъэгъу ишъомбгъуагъи, икӀыхьагъи, икууагъи, илъэгагъи къыжъугурыӀонхэм пае, лъэкӀ шъуиӀэныр, 19а шӀулъэгъоу шӀэныгъэ пстэури зынэмысырэр шъушӀэныр арых, Тхьэм ишэн зэкӀэ шъухэлъыным пае[+].

20Тхьэм щытхъушхор ий. Ежь илъэкӀэу къытхэлъымкӀэ Ӏофэу тызэрелъэӀущтхэмрэ тызэгупшысэщтхэмрэ анахьи, егъэлыягъэу нахьыбэ ышӀэн елъэкӀы[+]. 21Тэ Христос Исус зыгухэм арылъэу, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм мыкӀодыжьын лъэхъанэу къэкӀощтхэмкӀи лӀэшӀэгъоу къэкӀощтхэмкӀи щытхъушхор Тхьэм фэтэжъугъэшӀ. Амин[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Зыпкъ закъом фэдэ тызэрэхъурэр

1Сэ Зиусхьаным сызэрэфэлажьэрэм пае, хьапсым сычӀадзагъэу сычӀэсэу сышъолъэӀу: псэукӀэу шъуиӀэнэу Тхьэр къызфышъоджагъэм тетэу шъузекӀу[+]. 2Мыпэгэныгъэри, гушъэбагъэри, щэӀагъэри шъугухэм арыжъугъэлъ, шӀулъэгъукӀэ зым зыр ерэщыӀ[+]. 3Зы пкъэу шъущытынэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъуигъэгъотырэр зэзэгъыныгъэу шъузэзыпхырэмкӀэ зэрэшъуухъумэным ыуж шъуит[+]. 4Пкъэу тызщыщыр зы, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи зы, Ӏофэу тызщыгугъэу тызпаплъэу, Тхьэр къызфышъоджагъэри зы[+]. 5Зиусхьаныри зы, шӀошъхъуныгъэри зы, тызкӀаумэхъырэри зы[+]. 6Тхьэу цӀыф пстэуми я Тэ лъапӀи зы. Ащ цӀыф пстэуми тетыгъо афыриӀ, зэкӀэмкӀи Ӏоф ешӀэ, тэ зэкӀэми ар тыгухэм арылъ[+].

7Тэ тщыщэу хэти Христос ынэшӀу къыщифагъ, хэти тынэу къыритынэу зэрэфигъэшъошагъэм тетэу[+]. 8Джары Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зыкӀарытыр: «ЫпшъэкӀэ зыдэкӀоежьым, гъэрхэри игъусэхэу

зыдыдищэягъэх, цӀыфхэми тынхэр аритыгъ»[+].

9(«ЫпшъэкӀэ дэкӀоежьыгъ» зыфиӀорэ гущыӀэхэм къарыкӀырэр ыпэкӀэ чӀылъэм ыхэ дэдэм нэс зэрехыгъэр ары[+]. 10Ыхэ дэдэм нэс ехыгъэ дэдэр ары ошъо пстэуми анахьи нахь лъагэу дэкӀоежьыгъэр, щыӀэ пстэуми щыкӀагъэ зи ямыӀэу, икъугъэу ыгъэхъуным пае.)[+] 11Христос цӀыфхэм тынхэр зэраритыгъэр мары: ежь цӀыф заулэ апостолхэу ыгъэнэфагъ, нэмыкӀхэри пегъымбархэу[*] ыгъэнэфагъэх, адрэхэри ежь икъэбарышӀу агъэӀунэу ыгъэнэфагъэх, етӀани нэмыкӀхэри дин пащэхэуи дин гъэсакӀохэуи ыгъэнэфагъэх[+]. 12Тхьэм ахэр зыкӀигъэнэфагъэхэр ицӀыф лъапӀэхэр ежь фэлэжьэнхэу аригъэлъэкӀынри, Христос ыпкъ щыщхэм гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ аригъэгъотынри ары[+]. 13Аущтэу тэ зэкӀэ Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэу, ари тшӀэу, зы тыхъущт, Христос зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи зимыӀэ зэрэцӀыф икъугъэм фэдэу, тэри зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэ тыхъущт[+].

14ЕтӀанэ тысабыижьыщтэп, хыорхэм адыкӀэ мыдыкӀэ тызэрамыдзэжьэу, цӀыфхэм адрэ цӀыфхэр дин Ӏофхэу зыфагъасэхэрэм яжьыбгъэ пстэуми тызэридзэжьыщтэп. ЦӀыфхэу адрэ цӀыфхэр дахьыхынхэмкӀэ фэӀазэхэм ятхьагъэпцӀыгъэ тыкъыфэнэжьыщтэп[+]. 15Аущтэу мыхъоу, шӀулъэгъур тыгухэм арылъэу, шъыпкъагъэр къатӀозэ, сыд фэдэ лъэныкъокӀи Христос тыфэдэнэу тхэхъощт. Ежьыр ары шъхьэр[+]. 16Ежь Христос ары пкъым кӀуачӀэ езгъэгъотырэри, пкъыр зэзыпхырэ щыӀэ пстэумкӀэ пкъыр зэкӀэ зэхэзгъэуцорэри, зэкӀэзыубытэрэри. Аущтэу пкъым щыщэу сыдрэ Ӏахьыр зэрэлэжьэн фаем фэдэу зылажьэкӀэ, пкъым хэхъо, шӀулъэгъуныгъэкӀи нахь кӀуачӀэ егъоты.


Христос зыгу илъхэм щыӀэкӀакӀэу яӀэр

17Зиусхьаным ыцӀэкӀэ лъэшэу къышъуфэсэгъэпытэ: хымэ лъэпкъхэм яшъхьэнэкӀыгъэкӀэ зэрэзекӀохэрэм фэдэу шъумызекӀу[+]. 18ЯзэхэшӀыкӀ шӀункӀы, ягуркъагъэ[*] къыхэкӀыкӀи зи амышӀэу, Тхьэм цӀыфхэм къаритырэ щыӀэныгъэм пэчыжьэх[+]. 19Агухэм гулъытэ зи ямыӀэу, мыхъо-мышӀэ псэукӀэм зыратыгъ, загъэшхэкӀыни амылъэкӀэу, сыд щыщырэ гумыкъэбзагъэм хэтых[+].

20Ау Христос икъэбар шъозгъэшӀэгъэ цӀыфхэм аущтэу шъузекӀонэу шъуагъэшӀагъэп. 21Сыда пӀомэ, Христос икъэбар шъо зэхэшъухыгъ, ежьыри шъугухэм арылъэу, ежь хэлъ шъыпкъагъэр зэжъугъэшӀагъ. 22ШъуипсэукӀэжъ щыщ шъуишэныжъ бзаджэр хэшъунэжьын зэрэфаер зэжъугъэшӀагъ. Сыда пӀомэ, шъуишэныжъ бзаджэ ихъопсэ мыхъунхэу шъукъэзгъапцӀэхэрэмкӀэ шъуигъэкӀод пэтыгъ[+]. 23Шъугухэм арылъи шъуигупшысакӀи Тхьэм зэрежъугъэхъокӀын зэрэфаери зэжъугъэшӀагъэ[+]. 24Шъыпкъагъэрэ гукъэбзагъэрэ шъыпкъэу шъуиӀэнэуи, ежь шъуфэдэнэуи, Тхьэм шъукъыгъэхъужьыгъэу, шэныкӀэшӀур шъуашэу зэшъущэкӀын зэрэфаери зэжъугъэшӀагъэ[+].

25Арышъ, пцӀыусыныр хэшъунэжьи, хэти игъунэгъу шъыпкъэр рерэӀу, сыда пӀомэ, тэ зэкӀэри зы пкъы закъом тыщыщ[+]. 26Шъугубжыми, псэкӀод шъумышӀэ. Шъугубжыгъэу, тыгъэр къошъумыгъэхьажь[+]. 27Шэйтаным гъогу ешъумыт[+]. 28ТыгъуакӀор орэмытыгъожь, ау орэлажьи, ыӀэхэмкӀэ шӀу ерэшӀ, щыкӀагъэ зиӀэхэм афигощын иӀэным пае[+].

29ГущыӀэ емыкӀухэр шъужэхэм къадэшъумыгъэкӀ, ау адрэ цӀыфхэм зэрящыкӀагъэм фэшъуашэу, гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ яжъугъэгъотызэ, гущыӀэшӀухэр шъужэхэм къадэжъугъэкӀых нахь, цӀыфхэу зэхэзыххэрэм шъуишӀуагъэ яжъугъэкӀыным пае[+]. 30Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу хэшъумыгъэкӀ. Тхьэм шъушъхьэхэр зищэфыжьыщт мафэм[*] нэсыфэ, ежь ы Псэ ЛъапӀэ мыхъурым фэдэу, Тхьэм шъугухэм къарилъхьагъ[+]. 31Сыд фэдэ гужъри, къызэкӀэплъыхьанри, губжыни, куо-хьауни, цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэни, сыд щыщырэ бзэджагъи хэшъунэжьых[+]. 32Зыр зым шӀу фэрэхъу, гукӀэгъу зэфэшъушӀ, зэфэжъугъэгъу, Тхьэм Христос ихьатыркӀэ шъо къызэрэшъуфигъэгъугъэм фэдэу[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ

1Тхьэм шӀу шъуилъэгъоу шъузэрибынхэм пае, ежь илъэужхэм шъуарыкӀу[+]. 2Христос шӀу тилъэгъуи, мэ ӀэшӀу зыпихырэ тынэуи Тхьэм ыгу зэӀурэ къурмэныпхъэуи тэщ пае ыпсэ зэритыгъэм фэдэу, шӀулъэгъу шъугухэм арылъэу шъузекӀу[+].

3Ау Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм зэряфэшъуашэм фэдэу, зинэ шӀэным е сыд щыщ гумыкъэбзагъэм е нэйпсыягъэм ягугъу шъушӀы хъущтэп[+]. 4ЕмыкӀу гущыӀэныр, делэгъэ гущыӀэныр, мыхъун сэмэркъэуныр шъо къышъуфэшъуашэп, Тхьэм ищытхъу шъушӀын фае нахь[+]. 5Сыда пӀомэ, мы Ӏофыр зэжъугъашӀэ: зинэ зышӀэрэ цӀыфым е зыгу мыкъэбзэ цӀыфым е нэйпсые цӀыфым – ащ фэдэ цӀыфым тхьэ нэпцӀыр ыгъэлъапӀэу мэхъу – Христосрэ Тхьэмрэ я ТетыгъошхокӀэ Ӏахь къылъыӀэсыщтэп[+]. 6ГущыӀэ мыщыухэмкӀэ зыми зыкъешъумыгъэгъапцӀ, сыда пӀомэ, ащ фэдэ Ӏофхэм апае Тхьэм емыдэӀухэрэм игубж къалъигъэӀэсыщт[+]. 7Арышъ, ащ фэдэ цӀыфхэм гъусэ шъуафэмыхъу[+].

8Сыда пӀомэ, зэгорэм шъушӀункӀыгъ, ау джы Зиусхьаныр шъугухэм зэрарылъым пае, нэфынэ шъухъугъ. Нэфынэм ибынхэр зекӀонхэ зэрэфаем фэдэу шъузекӀу,[+] 9сыда пӀомэ, нэфынэм шӀугъэу къыхэкӀырэр шӀугъэ пстэури, зэфэныгъэ пстэури, шъыпкъэгъэ пстэури ары. 10Зиусхьаным Ӏофхэу игъоу ылъытэхэрэр жъугъэунэфых, зэжъугъашӀэх[+]. 11ПкӀэ зимыӀэ шӀункӀ Ӏофхэм шъуиӀоф ахэшъумылъхь, ау а Ӏофхэр зыфэдэхэр къыхэжъугъэщых[+]. 12Сыда пӀомэ, Ӏофхэу шъэфэу ашӀэхэрэм ягугъу пшӀынри емыкӀу. 13Ау нэфынэм Ӏофхэр зэкӀэ къызигъэнафэхэкӀэ, ахэр къэлъагъох, сыда пӀомэ, къэлъэгъорэ пстэури нэфынэ мэхъу[+]. 14Джары моущтэу зыкӀаӀорэр:

«О, чъыерэр, къэущыжь, лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьи,

Христос нэфынэр къыптыригъэпсэщт»[+].

15Арышъ, шъузэрэзекӀорэм инэу шъуфэсакъ, акъыл зимыӀэхэм шъуафэмыдэу, акъылышӀу зиӀэхэм шъуафэдэу шъузекӀу[+]. 16Игъор блэшъумыгъэкӀ, сыда пӀомэ, мы мафэхэр бзаджэхэшъ ары. 17Арышъ, шъумыгупшысэу шъумызекӀу, Зиусхьаныр зыфаери зыгурыжъугъаӀу[+]. 18СэнэпсымкӀэ зышъумыгъэуташъу. Ащ къыхэкӀырэр мыхъо-мышӀэ псэукӀэр ары. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи икъугъэу шъугухэм арыжъугъэлъ[+]. 19ОрэдхэмкӀи, тхьэщытхъу орэдхэмкӀи, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм къарилъхьэрэ орэдхэмкӀи шъузэдэгущыӀ. Шъугу етыгъэу Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀэу, ежь пае орэд къашъуӀо[+]. 20Ти Зиусхьанэу Исус Христос ыцӀэкӀэ Ӏоф пстэуми апае Тхьэу Ты лъапӀэм щытхъу фэшъушӀ зэпыт[+].

21[•]Христос ишӀолыкӀ шъугухэм зэрарылъым пае, шъузэфэӀорышӀ.


Шъузымрэ лӀымрэ зэрэзэфыщытынхэ фаер

22Шъо, шъузхэр, Зиусхьаным шъузэрэфэӀорышӀэрэм фэдэу, шъуилӀыхэми шъуафэӀорышӀ[+]. 23Сыда пӀомэ, Христос чылыс зэӀукӀэм шъхьэу зэриӀэм фэдэу, лӀыри ишъуз ышъхь. Чылыс зэӀукӀэр Христос ыпкъ, ежьыри ары а пкъыр мыкӀодэу къэзгъэнэжьырэр[+]. 24Чылыс зэӀукӀэр Христос зэрэфэӀорышӀэрэм фэдэу, шъузыри сыд щыщымкӀи илӀ фэӀорышӀэн фае.

25Христос чылыс зэӀукӀэр шӀу ылъэгъоу, ыпсэ ащ зэрэфитыгъэм фэдэу, хэтрэ лӀи ишъуз шӀу ерэлъэгъу[+]. 26Христос ыпсэ зыфитыгъэр псыкӀи[*] игущыӀэхэмкӀи чылыс зэӀукӀэм щыщхэр ыгъэкъабзэхэу, ахэмэ гукъэбзагъэ яӀэ хъуныр ары[+]. 27Ащ нэмыкӀэу, Христос ыпсэ зыфитыгъэр чылыс зэӀукӀэм идэхагъэкӀэ, бжьыгъэ е зэлъагъэ, е ащ фэдэ щыкӀагъэ зи имыӀэу, гукъэбзагъэ иӀэу, лажьэ зи имыӀэу, ежь ыпашъхьэ ригъэуцоныр ары[+]. 28Ащ фэдэу лӀым ыпкъ иунае фэдэу ишъуз шӀу ылъэгъун фае. Зишъуз шӀу зылъэгъурэм ышъхьэ шӀу елъэгъужьы. 29Зыми ежь ыпкъ зыкӀи ыуджэгъужьыгъэп, ау пкъым ищыкӀагъэр регъэгъоты ыкӀи егугъу, Зиусхьаныр чылыс зэӀукӀэм зэрегугъурэм фэдэу; 30сыда пӀомэ, Христос ыпкъ тыщыщ, ыл тыщыщ, икупшъхьэхэми тащыщ[+]. 31Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*], «Ащ къыхэкӀыкӀэ лӀыр ятэ-янэхэм ахэкӀынышъ, ишъуз гъусэ фэхъунышъ, тӀури зыпкъ хъущтых»[+]. 32А гущыӀэхэм шъэфэу ахэлъыр шъэфышху: сэ къызэрэзгурыӀорэмкӀэ, а гущыӀэхэр зэхьылӀагъэхэр Христосрэ чылыс зэӀукӀэмрэ ары. 33Аущтэу шъуащыщ пэпчъ ежь ышъхьэ шӀу зэрилъэгъурэм фэдэу, ишъузи шӀу ерэлъэгъу. Шъузыми илӀ лъытэныгъэ ферэшӀ[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Ятэ-янэхэмрэ ялъфыгъэхэмрэ зэрэзэфыщытынхэ фаер

1Шъо, бынхэр, Зиусхьаныр шъугухэм зэрарылъым пае, шъуятэ-шъуянэхэм шъуядэӀу. Аущтэу зышъушӀыкӀэ, тэрэзэу шъозекӀо[+]. 2«Уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ» ыӀуи, джары апэрэ унашъоу[*] Тхьэм мы гъэгугъэныгъэр зэрипхыгъэр, моущтэу ыӀозэ: 3«шӀу къыохъулӀэным ыкӀи бэрэ мы дунаим ущыпсэуным пае»[+].

4Шъо, тыхэри, шъуилъфыгъэхэр шъумыгъэгубжых, ау Зиусхьаным зэрэшӀоигъом тетэу, шъупӀух, агурыжъугъаӀу[+].


УнэӀутхэмрэ тхьэматэхэмрэ зэрэзэфыщытынхэ фаер

5Шъо, унэӀутхэр, мы дунаим шъутетыфэ, шъуитхьэматэхэм шъуащыщынэу, шъугухэри кӀэзэзхэу шъуядэӀу, гу шъыпкъэкӀи Христос шъузэредэӀурэм фэдэу, ахэми шъуядэӀу[+]. 6ШъуядэӀу сэӀо, ау агу къызэдгъэӀун шъуӀоу, анэхэмкӀэ гъунэ къызэрэшъулъафырэм изакъоп, ау Христос шъузэрэфэлажьэрэм пае, сыдигъуи шъугу етыгъэу шъуядэӀузэ, Тхьэр зыфаер жъугъэцакӀэ[+]. 7ЦӀыфхэм шъузэрафэлажьэрэм фэдэу орэмыхъу, Зиусхьаным шъузэрэфэлажьэрэм фэдэу, шъуигуапэу шъуитхьэматэхэм шъуафэлажь, 8сыда пӀомэ, хэт щыщ цӀыфми, унэӀутми шъхьафитми, сыд фэдэ шӀугъэ ышӀэми, иӀахьышӀу Зиусхьаным ащ къызэрэлъигъэӀэсыщтыр шъо шъошӀэ[+].

9Шъо, тхьэматэхэр, шъори шъуиунэӀутхэм джащ фэдэу шъуадэзекӀу, пхъэшагъэкӀэ шъуапэмыгъокӀ, сыда пӀомэ, шъо бгъуитӀуми а зы Зиусхьаныр уашъом зэрэщышъуиӀэр шъошӀэшъ ары. Ятеплъэ емыплъэу, ащ цӀыф пстэури изэфэд[+].


Тхьэм иӀэшэ-шъуашэхэр

10Аужыпкъэм Зиусхьаным илъэкӀышхокӀэ кӀуачӀэ зижъугъаӀ. 11Тхьэм зэкӀэ иӀэшэ-шъуашэхэмкӀэ зышъуфап, шэйтаным итхьагъэпцӀыгъэ гухэлъхэм шъуапэуцужьыным пае[+]. 12Сыда пӀомэ, тызэзаохэрэр лымрэ лъымрэ къахэкӀыгъэ цӀыфхэр арэп, ау джынэпцӀэ Ӏэшъхьэтетхэри, тетыгъо зиӀэхэри, мы дунэе шӀункӀым ипэщэшхоу джынапцӀэхэри, бзэджагъэм иджынапцӀэу ошъо лъэныкъомкӀэ щыӀэхэри ары[+]. 13Арышъ, Тхьэм иӀэшэ-шъуашэхэр къэшъуӀэтых, мэфаер къызыскӀэ, шъузэкӀэмыкӀожьыным, зэкӀэми шъузатекӀуахэкӀэ, шъулъакъохэм шъуатетыным пае. 14Джащ фэдэу пытэу шъущыт; шъыпкъагъэр шъуибгырыпхым фэдэу зижъугъаӀ; шъыпкъагъэу Тхьэм дэжькӀэ тиӀэри ашъоджанэм фэдэу зыщышъулъ[+]. 15Тхьэм ежь тызэрэзэригъэшӀужьыгъэм икъэбарышӀу жъугъэӀуным ихьазырыни цуакъэхэм афэдэу зыщышъулъ[+]. 16Ахэмэ анэмыкӀэу, шӀошъхъуныгъэр мэӀум[*] фэдэу къэшъуӀэт. АщкӀэ шэйтаным ищэ плъыгъэхэр жъугъэкӀосэнхэ шъулъэкӀыщт[+]. 17ШъумыкӀодэу Тхьэм шъукъызэригъэнэжьырэр танджым фэдэу къэшъуӀэт. Чатэу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къышъуитырэр къэшъуӀэт. А чатэр Тхьэм игущыӀэхэр ары[+]. 18Сыдигъуи Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ тхьэлъэӀу пстэумкӀи шъуелъэӀу, шъуищыкӀагъэмкӀи Тхьэм шъуелъэӀу. Шъусакъэу, шъуемызэщэу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм зэкӀэмэ шъуафелъэӀу зэпыт[+].

19Сэщ паий, сыжэ зызэтесхыкӀэ, къэбарышӀум ишъэф гушхокӀэ къэсӀонхэу гущыӀэхэр Тхьэм сыгу къырилъхьанхэу шъуелъэӀу[+]. 20Ӏэхъу-лъэхъу къыстыралъхьагъэу, мы къэбарышӀум сырилӀыкӀу. КъэбарышӀур гушхокӀэ къызэрэсӀон фаем фэдэу къэсӀонэу Тхьэм шъукъысфелъэӀу[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

21[•]Шъори сикъэбархэмрэ Ӏофхэу сшӀэхэрэмрэ шъушӀэнхэм пае, шӀу тлъэгъурэ тшы Тихик[*] зэкӀэ шъуигъэшӀэщт. Ар Зиусхьаным иӀофкӀэ шъыпкъагъэ зыхэлъ ӀэпыӀэгъу[+]. 22Мы Ӏоф дэдэу тиӀофхэр зытетхэр шъуигъэшӀэнри шъуигъэгушхонри ары Тихик шъуадэжь къызфэзгъакӀорэр[+].

23Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Зиусхьан Исус Христосрэ тшыхэм гупсэфырэ шӀулъэгъоу шӀошъхъуныгъэ зигъусэмрэ къарарэт. 24МыкӀодыжьын шӀулъэгъу зиӀэхэу, ти Зиусхьан Исус шӀу зылъэгъухэрэм Тхьэм ынэшӀу къащерэф. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ ФИЛИППИ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Сэррэ Тимофейрэ[*] Христос Исус тыфэлажьэ. Тимофей сигъусэу шъо, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу Филиппи къалэм[*] дэсхэу, Исус Христос зыгу илъхэм, шъуичылыс иӀэшъхьэтетхэмрэ[*] иӀэпыӀэгъухэмрэ[*] шъуигъусэхэу, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+].

2Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


Паул шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи дэсхэм Тхьэм зэрафелъэӀурэр

3Сыгу шъукъэкӀ къэси, си Тхьэ щытхъу фэсэшӀы[+]. 4Сыдигъуи шъо пстэуми пае Тхьэм сызелъэӀукӀэ, гушӀуагъокӀэ селъэӀу, 5сыда пӀомэ, апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу джырэ нэсыфэ, къэбарышӀум сэ фэсшӀэгъэ Ӏофым шъуиӀахь хэлъыгъэшъ ары[+]. 6Шъугухэм ащиублэгъэ Ӏофыр Исус Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэм нэс Тхьэм зэрэригъэкъущтым сыщэгугъы[+].

7Шъо пстэуми аущтэу сызэрышъоплъырэр тэрэз, сыда пӀомэ, Ӏэхъу-лъэхъу къыстыралъхьагъэми, къэбарышӀум пэуцухэрэм пэгъокӀ ястыми, къэбарышӀум ишъыпкъагъэ къэзгъэлъагъоми сыгу шъуилъ зэпыт, шъо пстэури сигъусэхэу Тхьэм ынэшӀу къызщифэхэрэр[+]. 8Исус Христос ишӀулъэгъу сыгу илъэу шӀу шъузэрэслъэгъурэмкӀэ Тхьэр сишыхьат[+].

9Тхьэм сызэрелъэӀурэр шӀэныгъэмрэ зэхэшӀыкӀ пстэумрэ ягъусэу, шӀулъэгъу нахьыбэ шъуиӀэ зэпытыныр ары[+]. 10ЕтӀанэ нахьышӀур зыфэдэр зэхэшъушӀыкӀын шъулъэкӀыщт, шъугухэри къабзэхэу, зыми шъузэригъэмысэн зи щымыӀэу, Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэм нэс шъупсэущт. 11Аущтэу шӀугъэу шъыпкъэм къыхэкӀырэр Исус Христос шъугухэм инэу къарилъхьащт, цӀыфмэ Тхьэм щытхъушхо фашӀыным, ежь агъэлъэпӀэным пае.


Христос уфэлэжьэныр ары щыӀэныгъэ шъыпкъэр

12ШъушӀэнэу сыфай, сшыхэр, къэбарышӀу гъэӀуным иӀоф сэ къысэхъулӀэгъэ Ӏофхэм яшӀуагъэ зэрэрагъэкӀыгъэр. 13Аущтэу Кайсарым иунэшхо преторие икъэрэгъулхэмрэ адрэ цӀыф пстэумрэ нафэ афэхъугъ, Христос сызэрэфэлажьэрэр ары Ӏэхъу-лъэхъур къызкӀыстыралъхьагъэр[+]. 14Ащ нэмыкӀэу, цӀыфхэм Ӏэхъу-лъэхъу къызэрэстыралъхьагъэм пае, сшыхэу Зиусхьаныр зыгу илъхэм янахьыбэхэм агухэм зыкъаӀэтызэ, мыщынэхэу Тхьэм игущыӀэхэр нахь гушхокӀэ агъэӀухэу аублагъ[+].

15Шъыпкъэ, шъугъонымрэ зэщыхьанымрэ агухэм арылъхэу, Христос икъэбар зыгъэӀухэрэри щыӀэх, ау нэмыкӀ цӀыфхэм агухэм шӀугъэ зэрарылъым пае, Христос икъэбар агъэӀу[+]. 16Апэрэхэм агухэм зэщыхьаныр арылъэу, гумыкъэбзагъэкӀэ Христос икъэбар агъэӀу. СиӀэхъу-лъэхъу джыри нахь щэчыгъуае ашӀын агу хэлъ. 17Адрэхэм щӀулъэгъу агухэм зэрарылъым пае, Христос икъэбар агъэӀу. Христос икъэбарышӀу пэуцухэрэм пэгъокӀ ястыжьынэу Тхьэм сызэригъэнэфагъэр ашӀэ. 18Ар Ӏофэп. Аущтэуми нэмыкӀыми, гухэлъ бзаджэкӀи гухэлъышӀукӀи Христос икъэбар агъэӀу хъумэ, сэгушӀо. ЫкӀи сыгушӀо зэпытыщт, 19сыда пӀомэ, Тхьэм шъузэрелъэӀурэм паий, Исус Христос ы Псэ ЛъапӀэ ӀэпыӀэгъу къызэрэсфэхъурэм паий, мы къиным сыкъызэрэхэкӀыжьыщтыр сэшӀэшъ ары[+]. 20ЗыкӀи сызтеукӀытыхьан Ӏоф горэ щымыӀэу, джыри сыдигъуи, сыпсауми, сылӀэми, спкъыкӀэ Христос гушхокӀэ зэрэзгъэлъэпӀэ зэпытыщтым сыкӀэхъопсы ыкӀи сыщэгугъы[+]. 21Сыда пӀомэ, сэ щыӀэныгъэ шъыпкъэу зыфасӀорэр Христос сыфэлэжьэныр ары, сылӀэми ишӀуагъэ къысэкӀыщт. 22Ау мы пкъым сыщыпсэун фаемэ, шӀугъэ къызхэкӀырэ Ӏоф сшӀэн слъэкӀыщт. Ау а ӀофитӀум язэу къыхэсхыщтыр сшӀэрэп. 23А ӀофитӀумэ сырагъэзы. Мы дунаим сехыжьынышъ, Христос сыригъусэ сшӀоигъу. Ар бэкӀэ нахьышӀу[+]. 24Ау мы пкъым сыкъыхэнэныр нахь шъуищыкӀэгъэшху. 25Ащ сыщыгугъэу, мыщ дэжьым сыкъызэрэнэжьыщтри, гушӀуагъо игъусэу шъуишӀошъхъуныгъэ нахь пытэ хъу зэпытыным пае, шъуадэжь сызэрэщыӀэщтри сэшӀэ. 26Ащыгъум шъуадэжь сыкъызыкӀожькӀэ, Христос Исус къысфишӀэгъэ Ӏофым лъэшэу шъущыгушӀукӀын шъулъэкӀыщт.

27ЗэкӀэми анахьэу Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀум фэшъуашэу шъузекӀу. Ащыгъум сыкъакӀоу шъуслъэгъумэ е сыщымыӀэу шъуикъэбар зэхэсхымэ, зыгу-зыпсэу гъогу занкӀэм шъыпкъэу шъурыкӀоу, шъузэгурыӀоу, къэбарышӀоу шъушӀошъ хъурэм пае инэу шъузэдэлажьэу,[+] 28къышъупэуцухэрэм зыкӀи шъузэращымыщынэрэри сшӀэщт. Ахэр зэрэкӀодыжьыщтхэри, шъо шъумыкӀодэу шъукъызэрэнэжьыщтри шъуизекӀуакӀэ нафэу аригъэлъэгъущт. ШъумыкӀодэу шъукъэзгъэнэжьыщтыр Тхьэр ары. 29Сыда пӀомэ, ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэным имызакъоу, Христос паий къин шъущэчынэу Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ фит шъуишӀыгъ[+]. 30Сэ бэнэным сыхэтэу зэрэшъулъэгъугъэм фэдэу, шъори джы шъухэт, джыри а бэнэным сызэрэхэтыр зэхэшъухыгъ[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Христос ары Зиусхьаныр

1Христосэу шъугухэм арылъым шъуегъэгушхоба? ИшӀулъэгъу шъуигукъао къышъушъхьэщихырэба? Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм арылъба? Гуфэбагъи гукӀэгъуи зэфышъуиӀэба? 2Ащыгъум сигушӀуагъо ижъугъэкъу: шъуигупшысакӀэ зы орэхъу, а зы шӀулъэгъур шъуерэӀ, зыгу-зыпсэ шъухъу[+]. 3Зэщыхьанри зышӀошӀыжьынри шъугухэм арылъхэу зи шъумышӀэ, шъумыпагэуи нэмыкӀ цӀыфхэр шъушъхьэ зэрэшъулъытэжьырэм нахьи нахь инхэу шъулъытэх[+]. 4Хэти ежь ышъхьэ иӀоф закъо ерэмыплъ, нэмыкӀ цӀыфхэм яӀофми ярэплъ[+].

5ШъуигупшысакӀэ Христос Исус игупшысакӀэ фэдэ орэхъу:

6Христос Исус Тхьэм ищытыкӀэ-псэукӀэ хэлъыгъэ пэтми, Тхьэм зэрэфэдэм ишӀуагъэ ежь зэригъэкӀыжьыным ыуж итыгъэп[+]. 7Ау ежь зигъэцӀыкӀуи, Ӏофтабгэм ищытыкӀэ-ипсэукӀэ иӀэ хъугъэ. ЦӀыфым фэдэ хъугъэ, итеплъи цӀыфхэм ятеплъэ фэдагъ[+]. 8Ежь зигъэцӀыкӀуи, лӀэныгъэм нэсыфэ Тхьэм фэӀорышӀагъ, къащым зэрэтелӀыхьагъэри къыхиубытэу[+]. 9Арышъ, Тхьэм ар ыгъэини, цӀыф пстэуми ацӀэхэм анахь цӀэшхор[*] къыритыгъ[+]. 10Аущтэу зыкӀэхъугъэр Исус ыцӀэ щытхъу фашӀэу, щыӀэ пстэури лъэгонджэмышъхьэкӀэ тӀысынхэр ары, уашъоми, чӀылъэми, чӀылъэ чӀэгъыми[*] щыӀэхэр ары,[+] 11бзэгу пстэуми Исус Христос зэрэ Зиусхьаныр зэкӀэмэ апашъхьэ къыщаӀонри ары. Аущтэуи Тхьэу Ты лъапӀэм щытхъушхо фашӀыщт.


Жъуагъохэм шъуафэдэу цӀыфхэм шъукъызэрахэлыдыкӀыщтыр

12Арышъ, силъапӀэхэр, шъуадэжь сызыщэӀэм, шъукъызэрэсфэӀорышӀэщтыгъэм фэдэу, джы шъуадэжь сызыщымыӀэми, ащ нахьи бэкӀэ нахь шъукъысфэӀорышӀэн фае: Тхьэм ишӀолӀыкӀ шъугухэм арылъэу, шъугухэр кӀэзэзхэу, шъумыкӀодэу шъукъызэрэнэжьыщтым лъэшэу ыуж шъуит, 13сыда пӀомэ, ежь игъоу ылъытэрэ Ӏофхэм шъуафэенэуи жъугъэцэкӀэнхэуи шъозгъэлъэкӀырэр Тхьэр ары[+].

14Сыд шъушӀэми, шъумытхьаусхэу, шъуемыхъырэхъышэу шъушӀэ, 15лажьэ зи шъуимыӀэным, гукъэбзагъэ шъуиӀэным пае. Ащ фэдэ зыхъукӀэ, зыми шъузэригъэмысэн зи щымыӀэу, цӀыф къаигъэхэм, къуанчэхэм шъуахэтэу, Тхьэм шъурибыныщт[+]. 16ЩыӀэныгъэр тиӀэ зыгъэхъурэ гущыӀэхэр шъуӀэ илъхэу, дунэе шӀункӀым жъуагъохэм шъуафэдэу а цӀыфхэм шъукъахэлыдыкӀыщт. Аущтэу зыхъукӀэ, хьаулыеу сызэрэмылэжьагъэм ыкӀи сызэрэмыулэугъэм Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэм сыгушӀощт[+]. 17Шъо Тхьэм къурмэныпхъэу фэшъушӀырэр шъуишӀошъхъуныгъ ары. А къурмэныпхъэм сищыӀэныгъэ ылъ текӀагъэ хъуми, сыгушӀощт, шъори зэкӀэ сышъуигъусэу сыгушӀощт[+]. 18Арышъ, шъори шъуигопэн фае, шъусигъусэуи шъугушӀон фае.


Тимофейрэ Епафродитрэ

19Тимофей[*] бэ темышӀэу къышъуфэзгъэкӀонэу Зиусхьан Исус сыщэгугъы, шъуикъэбархэр зэхэсхыхэмэ, сыгу псэфыжьыным пае[+]. 20Ишъыпкъэу къышъуфэгумэкӀэу Тимофей нэмыкӀ зи сиӀэп. 21ЦӀыф пстэури яӀофхэм ауж итых нахь, Исус Христос игъоу ылъытэрэ Ӏофхэм ауж итхэп[+]. 22Тимофей ишъыпкъагъэ шъо шъошӀэ. Ыкъо ятэ зэрэдэлажьэрэм фэдэу, къэбарышӀу гъэӀуным иӀофкӀэ къыздэӀэпыӀагъ[+]. 23СиӀофхэр зэрэхъущтхэр зэрэсшӀэу, къышъуфэзгъэкӀонкӀэ сэгугъэ. 24Сэри бэ темышӀэу шъуадэжь сыкъэкӀонэу Зиусхьаным сыщэгугъы.

25Ащ нэмыкӀэу, Епафродит[*] къышъуфэзгъэкӀожьын фаеу сэлъытэ. Ар тэ тшы, ежьыррэ сэррэ тызэдэлэжьагъ, тызэдэулэугъ. Джары шъо шъуилӀыкӀоу, ӀэпыӀэгъу сищыкӀагъэ зэхъум, къыслъыплъэнэу къысфэжъугъэкӀогъагъэр[+]. 26Шъо зэкӀэми шъуилъэгъужьынэу ар лъэшэу къышъуфэлӀэ, зэрэсымэджагъэр зэрэзэхэшъухыгъэм паий мэгумэкӀы. 27Шъыпкъэ, лӀэным нэсыгъэу сымэджагъ. Ау Тхьэм гукӀэгъу къыфишӀыгъ, ежь изакъоп, сэри гукӀэгъу къысфишӀыгъ, сыгу къемыо зэпытыным пае. 28КъышъуфэзгъэкӀожьынэу сызфэгузажъорэр ар шъулъэгъужьмэ, шъо гушӀуагъо шъуиӀэнэуи, сэ сигумэкӀ нахь макӀэ хъунэуи ары. 29Зиусхьаныр шъо шъугухэм зэрарылъым фэдэу, ащ ыгуи зэрилъым пае, гушӀогъо пстэумкӀэ шъупэгъокӀ. Ежь фэдэ цӀыфхэм лъытэныгъэ афэшъушӀ,[+] 30сыда пӀомэ, Христос иӀоф пае лӀэныгъэм пэблагъэ хъугъэ. Шъо сэ къысфэшъушӀэн шъумылъэкӀыгъэ ӀэпыӀэгъу къысфэхъуным пае ыпсэ шъхьасыгъэп.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм дэжь къикӀырэ шъыпкъагъэр

1Аужыпкъэм, сшыхэр, Зиусхьаныр шъугухэм зэрарылъым пае шъугушӀу. А Ӏоф дэдэхэр къышъуфэстхыжьынхэр сэркӀэ къинэп, ахэр къызэрэстхыжьхэрэми ишӀуагъэ къышъокӀыщт[+].

2Хьэхэм афэдэ цӀыфхэу[*], бзэджагъэ зышӀэхэу, адрэ цӀыфхэр сунэт зышӀыхэрэм защышъудзый[+]. 3Шъыпкъэу сунэт ашӀыгъэхэр тэры, тэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀэ Тхьэм фэлажьэхэу, Христос Исус рыпагэхэу, пкъым епхыгъэ Ӏофхэм ащымыгугъыхэрэр[+]. 4Аущтэу щыт пэтми, сэри ащ фэдэ Ӏофхэм сащыгугъын слъэкӀыщтыгъ. ЦӀыф горэ пкъым епхыгъэ Ӏофхэм ащыгугъын ылъэкӀынэу къышӀошӀымэ, сэ а цӀыфым нахьи а Ӏофхэм нахь сащыгугъын слъэкӀыщт[+]. 5Сэ мэфий сыныбжьэу сунэт сашӀыгъ, израиль лъэпкъым сыщыщ, Бен-Ямин илӀакъо сыщыщ, джуртмэ сакъыхэкӀыгъ, Тэурат хабзэм тетэу сыпсэоу фарисей купым сыщыщыгъ[+]. 6Тхьэ гъэлъэпӀэным сыгу етыгъэу сыпылъэу, чылыс зэӀукӀэм щыщхэм къин язгъэщэчыщтыгъ. Тэурат хабзэм итхэр бгъэцэкӀэнхэм ягъогукӀэ шъыпкъагъэ бгъотыщтыгъэмэ, зыми сызэригъэмысэн зи щыӀэщтыгъэп[+].

7Ау джы Христос зыфэдэр зэзгъэшӀэным пае, Ӏофхэу зишӀуагъэ сэркӀэ къакӀощтыгъэхэм пкӀэ ямыӀэжьэу сэлъытэ. 8Шъыпкъэ, Ӏоф пстэуми пкӀэ ямыӀэжьэу сэлъытэ. Сыда пӀомэ, си Зиусхьан Христос Исус зыфэдэр зэзгъэшӀэныр Ӏофхэу щыӀэ пстэуми анахьи нахьышӀу. Ежь сыфэлэжьэным пае, зэкӀэри хэсынагъ, Ӏоф пстэуми пкӀэ ямыӀэжьэу сэлъытэ, Христос сиӀахьышӀу хъуным, 9ежь сыгу илъыным пае. Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ сиӀэу зэрилъытэрэм хэлъэп сэ ӀофышӀухэу сшӀагъэхэм яӀоф. Сэ зыфасӀорэр Тхьэм ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ сиӀэу зыкӀилъытэрэр ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зэрэсиӀэр ары. Тэурат хабзэм итхэр згъэцэкӀэнхэм иӀоф ащ хэлъэп. А шъыпкъагъэу сиӀэр Тхьэм дэжь къекӀы, шӀошъхъуныгъэми тет[+]. 10Христос зыфэдэр зэзгъэшӀэнэу сыфай, ар лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм къикӀырэ лъэкӀыр зыфэдэри зэзгъэшӀэнэу сыфай. Христос къинхэу ыщэчыгъэхэм сиӀахь ахэлъынэу сыфай, ежь зэлӀэм, зэрэщытыгъэм фэдэуи сыхъунэу сыфай[+]. 11Аущтэу Тхьэм лӀагъэхэм сыкъахигъэтэджыкӀыжьыным сыщэгугъы.


Ӏофхэу сызщыгугъыхэрэм сызэралъыӀэсыным ыуж сит

12А Ӏофхэу сызщыгугъыхэрэм салъыӀэсыгъэу е зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэу сыхъугъэу сӀорэп. Ау а Ӏофхэм сызэралъыӀэсыным ыуж сит, ицӀыфхэм ащыщ сыхъунэу Христос Исус къызэрэслъыӀэсыгъэм фэдэу[+]. 13Сшыхэр, Ӏофхэу сызщыгугъыхэрэм салъыӀэсыгъэу зыслъытэжьрэп, ау зы Ӏоф закъо сыпылъ: блэкӀыгъэ Ӏофхэр сщыгъупшэжьхэу, сапэкӀэ ит Ӏофхэм сызэралъыӀэсыным ыуж сит. 14Зэпэчъэным хахьэрэм фэдэу тыныр къэсхьыным пае, кӀэухым сызэрэнэсыным ыуж сит. А тынэу зыфасӀорэр уашъом сыщыпсэуныр ары, ар къэсхьыныр ары ибынхэм ащыщ сыхъунэу Исус Христос иӀэмыркӀэ Тхьэр къызфысэджагъэр[+]. 15Тэ тщыщэу хэтрэ цӀыфэу Христос иӀофхэм яхьылӀагъэу щыкӀагъэ зи зимыӀэ цӀыф икъугъэу хъугъэр аущтэу гупшысэн фае. Ӏоф горэм ехьылӀагъэу нэмыкӀ гупшысакӀэ шъуиӀэмэ, Тхьэм ари нафэ къышъуфишӀыщт[+]. 16Ау тызнэсыгъэм фэшъуашэу тыгупшысэн фае, ащ тетэуи тызекӀон фае.

17Сшыхэр, силъэужхэм шъуакъырыкӀу. ШъузэрэзекӀон фаем ишапхъэу шъодгъэлъэгъугъэм тетэу зекӀохэрэм шъуакӀырыплъ[+]. 18Сыда пӀомэ, бэрэ къызэрэшъосӀуагъэм фэдэу, джыри сынэпсхэр къехыхэзэ шъосэӀо: цӀыфыбэ Христос икъащ пыи фэхъугъ. 19А цӀыфхэм кӀэухэу афэхъущтыр кӀодыныр ары, ятхьэри ныбэр ары, зэрыпэгэрэ ӀофхэмкӀи укӀытэжьыпхъэх. Мы дунаим иӀофхэм анэмыкӀ ягупшысэхэрэп[+]. 20Ау тэ тихэку уашъор ары. Зиусхьан Исус Христосэу уашъом къехынышъ, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьыщтым тежэ[+]. 21Ежь илъэкӀышхоу зэрылажьэу, Ӏоф пстэури итетыгъо ыӀэчӀэгъ зэрычӀигъэуцорэмкӀи тпкъы тхьамыкӀэхэр зэблихъунхэшъ, ежь ыпкъэу щытхъушхо зиӀэм фэдэ ыгъэхъущтых[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Арышъ, шъо, сшыхэу шӀу слъэгъухэу, нэкӀэ слъэгъунхэу сызфалӀэхэрэм, сигушӀуагъори ситанджыри шъоры. ШӀу слъэгъухэрэр, Зиусхьаныр шъугухэм зэрарылъым пае, гъогу занкӀэм пытэу шъутетын фае.


Аужырэ Ӏофхэу Паул агуригъаӀохэрэр

2Зиусхьаныр агухэм зэрарылъым пае, бзылъфыгъэхэу Еводиерэ Синтихиерэ зы гупшысакӀэ яӀэ хъунхэу сялъэӀу[+]. 3О, къыздэлажьэрэ ныбджэгъу шъыпкъ, ахэмэ уадэӀэпыӀэнэу сыолъэӀу. Ахэри къэбарышӀур цӀыфхэм язгъэӀунымкӀэ къыздэлэжьагъэх, Климентрэ адрэ къыздэлажьэхэрэмрэ ягъусэхэу. Ахэмэ ацӀэхэр мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщт цӀыфхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъым итых[+].

4Шъо, Зиусхьаныр зыгу илъхэр, шъугушӀо зэпыт. Джыри зэ шъосэӀожьы: шъугушӀу[+]. 5Шъуигушъэбагъэ цӀыф пстэуми нафэ афэрэхъу. Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къэблэгъагъ[+]. 6Сыд щыщми зешъумыгъэгъап, ау сыд щыщырэ ӀофкӀи Тхьэм шъуелъэӀузэ, щытхъу фэшъушӀызэ, шъуиӀэпыӀэгъу хъунэуи шъуелъэӀузэ, шъуищыкӀагъэхэр ежъугъашӀэх[+]. 7ЕтӀанэ Тхьэм дэжь къикӀырэ гупсэфэу цӀыфхэм къагурыӀошъущтым нахьи, бэкӀэ нахь иным шъугухэри шъуигупшысэхэри Христос Исус шъугухэм зэрарылъым пае къыухъумэщтых[+].

8Аужыпкъэм, сшыхэр, сыд Ӏоф шъыпкъэми, сыд Ӏоф лъытэныгъэ ифэшъуашэми, сыд Ӏоф зафэми, сыд Ӏоф къабзэми, сыд Ӏофэу шъугу зэӀурэми, сыд Ӏоф гуапэми, сыд Ӏофи хэбзэшӀу хэлъми, сыд Ӏоф щытхъу ифэшъуашэми, ащ фэдэ Ӏофхэм шъуягупшыс. 9Ӏофхэу сэ шъозгъэшӀагъэхэри, къышъуфэзгъэнагъэхэри, сэ къасӀохэу зэхэшъухыгъэхэри, сэ сшӀэхэу шъулъэгъугъэхэри жъугъэцакӀэх. Ащыгъум гупсэф къытэзытырэ Тхьэр шъуигъусэ зэпытыщт[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Филиппи дэсхэм ятын

10Джыри зэ сэ шъукъызэрэсэгугъужьыгъэм пае, Зиусхьаныр сыгу илъэу, лъэшэу гопэшхо сиӀэ хъугъэ. ЫпэкӀи шъукъысфэгумэкӀыщтыгъ, ау шъукъыздэӀэпыӀэнэу игъо шъуифагъэп. 11ЩыкӀагъэ горэ зэрэсиӀэр арэп аущтэу зыкӀасӀорэр, сыда пӀомэ, сэ сыд къысэхъулӀэми сырырэзэнэу зызгъэсагъ[+]. 12ТхьамыкӀагъом сыхэтынри, баиныгъэм сыхэтынри зыфэдэр сэшӀэ. СышхэкӀыгъэми мэлакӀэ сэлӀэми, сыбаими сытхьамыкӀэми, – сыдигъуи, сыд къысэхъулӀэми, сырырэзэнэу зызгъэсагъ[+]. 13Исус Христосэу сэзгъэлъэкӀырэм ыкӀуачӀэкӀэ зэкӀэ сшӀэн слъэкӀыщт[+].

14Ау щытми, гузэжъогъоу сызхэтымкӀэ гъусэ шъукъызэрэсфэхъугъэр дэгъоу шъушӀагъэ[+]. 15Шъо, Филиппи къалэм дэсхэм, зэрэшъушӀэрэмкӀэ, къэбарышӀур згъэӀунэу сыублагъэу Македоние хэкум[*] сыкъызекӀым, ӀэпыӀэгъу хъунымрэ ӀэпыӀэгъум ипэгъокӀ гъотыжьынымрэ яӀофкӀэ шъощ нэмыкӀэу чылыс зэӀукӀэмэ ащыщэу зи гъусэ къысфэхъугъэп. 16Фессалоникэ къалэм[*] сызыщэӀэм, сищыкӀагъэхэр заулэрэ шъуилӀыкӀохэм къысфяжъугъэхьыгъэх[+]. 17Ар зыкӀасӀорэр шъуитын сехъуапсэкӀэ арэп, ау шъуитын ипэгъокӀ фэдэу шӀу жъугъотыныр ары[+]. 18Шъуитын пстэури къысӀэкӀэхьагъ, сфикъуным нахьыби сиӀэ хъугъэ. Епафродит[*] къысфежъугъэхьыгъэ тынхэр къысӀэкӀэхьагъэхэшъ, щыкӀагъэ зи сиӀэп. Ахэр Тхьэм ыдэрэ къурмэныпхъэу, ыгу зэӀоу, мэӀэшӀу къызпихырэм фэдэх[+]. 19Си Тхьэ ибаиныгъэшхоу щытхъушхо зиӀэм фэшъуашэу шъуищыкӀагъэхэр зэкӀэ Христос иӀэмыркӀэ къышъуитыщт[+].

20Тхьэу тя Тэ лъапӀэ мыкӀодыжьын щытхъушхор ий. Амин.


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

21Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу, Христос Исус зыгу илъхэм аӀапэ сфэшъуубытыжь. Сигъусэ сшыхэм шӀуфэс къышъуахыжьы[+]. 22Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм зэкӀэмэ шӀуфэс къышъуахыжьы, анахьэу Кайсарым иунэшхо щыщхэр ары[+].

23Зиусхьан Исус Христос игукӀэгъурэ ишӀугъэрэ шъугухэм арылъ орэхъу. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Колоссэ къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Колоссэ къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Колоссэ къалэм дэсхэм апостол Паул тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ КОЛОССЭ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Тхьэм шӀоигъуагъэти, Исус Христос иапостол сыхъугъ. Тшы Тимофей[*] сигъусэу,[+] 2шъо, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу, Колоссэ къалэм[*] дэсхэу, Христос зыгу илъхэу, ежь фэшъыпкъэ тшыхэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы.

3Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Колоссэ дэсхэм апае Паул Тхьэм щытхъу зэрэфишӀырэр

Тхьэм тышъуфелъэӀу къэси, Тхьэу ти Зиусхьан Исус Христос я Тэ щытхъу фэтэшӀы,[+] 4сыда пӀомэ, Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэу шъуиӀэмрэ шӀулъэгъоу Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэуми афышъуиӀэмрэ якъэбар зэхэтхыгъэ. 5Ащ фэдэ шӀошъхъуныгъэмрэ шӀулъэгъумрэ зыкӀышъуиӀэр ӀахьышӀоу Тхьэм уашъом къыщышъуфигъэхьазырыгъэр къызэрэшъуитыщтым шъущыгугъэу, шъузэрэпаплъэрэр ары. КъэбарышӀоу къышъонэсыгъэм игущыӀэ шъыпкъэхэмкӀэ Тхьэм шӀугъэу къышъуфигъэхьазырыгъэм икъэбар зэхэшъухыгъэ[+]. 6Дунаим тыдэкӀи къэбарышӀум шӀугъэ къыхэкӀы, цӀыф нахьыбэми алъыӀэс зэпыт. Аущтэу шъуадэжьи щыхъугъ, къэбарышӀур зэхэшъухи, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэр шъыпкъэу къызыжъугурыӀогъэ мафэм щегъэжьагъэу[+]. 7ШӀу тлъэгъурэ Епафрасэу[*] къыддэлажьэрэм къэбарышӀур шъуигъэшӀагъ. Ащ ишӀуагъэ къышъуигъэкӀэу шъыпкъагъэкӀэ Христос фэлажьэ[+]. 8Ащ шъуишӀулъэгъоу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэм икъэбари къытиӀотагъ.

9Арышъ, шъо шъуикъэбар зызэхэтхыгъэ мафэм щегъэжьагъэу, Тхьэм тышъуфелъэӀуныр хэтынэжьыгъэп. Тхьэр зыфаер икъугъэу къыжъугуригъэӀонэуи, ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀырэ акъылышӀуагъэрэ гулъытэныгъэрэ зэкӀэ шъуиӀэнэу телъэӀу[+]. 10Ащыгъум лъэныкъо пстэумкӀи Зиусхьаным ыгу къызэжъугъэӀоу, ежь шъуфэшъуашэу шъузекӀощт. ШъушӀэрэ Ӏоф дэгъу пстэуми шӀугъэ къахэкӀыщт, Тхьэри нахьышӀоу шъушӀэ зэпытыщт[+]. 11Сыд щыщымкӀи теубытагъэрэ щэӀагъэрэ шъуиӀэнэу Тхьэм щытхъушхо зыхэлъ лъэкӀэу иӀэмкӀэ зэкӀэ шъугухэм кӀуачӀэ къахилъхьанэу орэхъу[+]. 12ГушӀуагъокӀи Тхьэу Ты лъапӀэм щытхъу фэшъушӀ. Нэфынэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэм[*] Тхьэм ежь ицӀыф лъапӀэхэм ӀахьышӀоу афигъэхьазырыгъэмкӀэ шъори Ӏахь къышъулъыӀэсынэу къышъуфигъэшъошагъ. 13ШӀункӀым итетыгъо ыӀэчӀэгъ тыкъычӀихыжьи, ы Къоу шӀу ылъэгъурэм итетыгъо ыӀэчӀэгъ тычӀигъэуцуагъ[+]. 14Ы Къу ары лъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ тэ тшъхьэхэр зыщэфыжьыгъэр, типсэкӀодхэри къытфэзгъэгъугъэр[+].


Христос Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэуми апшъэ щыӀ

15Христос Тхьэу цӀыфхэм амылъэгъурэм итеплъэ иӀ. Джары Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэуми апшъэ щыӀэу ы КъокӀэ заджэрэр[+]. 16Тхьэм Христос зэкӀэри къыригъэгъэхъугъ, уашъоми чӀылъэми щыӀэ пстэури, цӀыфхэм алъэгъурэ Ӏофхэри, амылъэгъурэ Ӏофхэри, пачъыхьэ тӀысыпӀэхэм тетӀысхьэхэрэри, пащэхэри, Ӏэшъхьэтетхэри, тетыгъо зиӀэхэри Тхьэм ежь ы Къо зэкӀэри къыригъэгъэхъугъ, ы Къо ищытхъушхо паий щыӀэх[+]. 17Ахэр зэкӀэ зыщэмыӀэхэм, Къо лъапӀэр щыӀагъ. Ежьыр зэкӀэ зэкӀэзыубытэрэр. 18Чылыс зэӀукӀэр – пкъы, ащ ышъхьэр ежьыр ары. Ежьыр ары чылыс зэӀукӀэр зэтезгъэуцуагъэр, апэрэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэри ежьыр ары. Аущтэу зэкӀэмкӀи апэрэр ежьыр ары[+]. 19Сыда пӀомэ, Тхьэм игъоу ылъытагъэти, ищытыкӀэ-псэукӀэ зэкӀэ ы Къо хэлъ хъугъэ[+]. 20Лъэу ы Къо къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ Тхьэм ежь тызэригъэшӀужьызэ, ы Къо къыпкъырыкӀэу чӀылъэми уашъоми щыӀэр зэкӀэ ежь зригъэшӀужьыгъ[+].

21Пасэм Тхьэм бэрэ шъупэчыжьагъ, шъугухэмкӀэ шъурипыигъ, бзэджагъэхэр шъушӀэщтыгъэх[+]. 22Ау шъугухэр къабзэхэу, лажьэ зи шъуимыӀэу, зыми шъузэригъэмысэн щымыӀэу, Тхьэм ежь ыпашъхьэ шъуригъэуцоным пае, Христос лымрэ лъымрэ къахэкӀыгъэ пкъы иӀэу зэрэлӀагъэмкӀэ джы ежь ышъхьэкӀэ шъузригъэшӀужьыгъ[+]. 23Ау шъуиӀахьышӀу хъун Ӏофхэу къэбарышӀоу зэхэшъухыгъэм шъузщигъэгугъыгъэхэм зыми зыхешъумыгъэнэу, шӀошъхъуныгъэм игъогу шъутемыкӀэу шъыпкъагъэкӀэ шъурыкӀон фае. Тхьэм фэлажьэхэрэм а къэбарышӀур ошъо чӀэгъым щыпсэурэ цӀыф пстэуми арагъэӀугъ. Сэ, Паул, а къэбарышӀум сыфэлажьэ[+].


Паул чылыс зэӀукӀэм зэрэфэлажьэрэр

24Джы сэ сишӀуагъэ шъозгъэкӀызэ, къин сщэчми, сэгушӀо, сыда пӀомэ, Христос ыпкъэу чылыс зэӀукӀэм сишӀуагъэ езгъэкӀыным пае, гузэжъогъухэу сщэчынхэу къысфигъэнэфагъэхэр джы сэ спкъыкӀэ исэгъэкъух[+]. 25Тхьэм Ӏофэу спшъэ къырилъхьагъэм тетэу, Тхьэм икъэбарышӀу икъугъэу шъозгъэӀуным пае, чылыс зэӀукӀэхэм сафэлажьэ[+]. 26А къэбарышӀур блэкӀыгъэ лъэхъанхэмрэ лӀэшӀэгъухэмрэ ащегъэжьагъэу шъэфым фэдэу Тхьэм цӀыфхэм аригъэшӀэгъагъэп. Мы уахътэм Тхьэм а шъэфыр ицӀыф лъапӀэхэм нафэ къафишӀыгъ[+]. 27Хымэ лъэпкъхэм щытхъушхо гъэшӀэгъонэу а шъэфым афыхэлъыр Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм аригъэшӀэныр игъоу ылъытагъ. А шъэфыр мары: Христос шъугухэм арылъ, ар шъугухэм зэрарылъым паий, щытхъушхо шъуиӀэ зэрэхъущтым шъущыгугъэу, шъупэплъэ[+].

28Аущтэу Христос ехьылӀэгъэ къэбарыр тэгъэӀу. Хэтрэ цӀыфи ыгу Христос илъэу, зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зи зимыӀэ цӀыф икъугъэу Тхьэм ыпашъхьэ идгъэуцоным пае, зэкӀэ акъылышӀуагъэкӀэ гурытэгъаӀо, етэгъашӀэ. 29Ар згъэцэкӀэным пае, Христос зэкӀэ лъэкӀ лъэшэу къысхилъхьагъэмкӀэ сишъыпкъэу сэлажьэ ыкӀи сэулэу[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ

1Шъощ паий, Лаодикие къалэм[*] дэсхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм апаий, сэ сынапэ зымылъэгъугъэ пстэуми апаий лъэшэу сызэрэлажьэрэр шъозгъэшӀэнэу сыфай. 2Лъэшэу сызфэлажьэрэр а цӀыфхэр згъэгушхонхэуи, шӀулъэгъукӀэ зыгу-зыпсэу хъунхэуи ары. Аущтэу Тхьэм ишъэфэу Христос къашӀэным пае, осэшхо зиӀэ зэхэшӀыкӀэу икъугъэр яӀэ хъущт[+]. 3Осэшхо зиӀэ акъылышӀуагъэ пстэумрэ шӀэныгъэшхо пстэумрэ Христос хэлъых[+]. 4Ар къызкӀышъуасӀорэр тхьагъэпцӀыгъэ гущыӀэхэмкӀэ зыми шъудимыхьыхыным паешъ ары[+]. 5Сэ спкъыкӀэ шъуадэжь сыщымыӀэми, сыгурэ спсэрэкӀэ шъуадэжь сыщыӀ. ГъэпсыкӀэшӀоу шъуиӀэри ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэу шъуиӀэм ипытагъи зыслъэгъукӀэ, сэгушӀо[+].


Христос щыӀэныгъэ икъугъэр къызэрэтитырэр

6Христос Исус Зиусхьанэу зэрэшъудагъэм пае, ар шъугухэм арылъэу шъузекӀу[+]. 7Шъулъапсэхэр Христос хэжъугъэлъых, шъуищыӀэныгъи ащ тежъугъэт. ЗэрэшъодгъэшӀагъэм фэдэу, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ пытэ шъуиӀэу, щытхъу фэшъушӀ зэпыт[+].

8Шъуфэсакъ, мы дунаим изэхэшӀыкӀ нэкӀэу, цӀыфхэр зыгъапцӀэрэмкӀэ зыми зыдешъумыгъэхьых. Ащ фэдэ зэхэшӀыкӀыр къызхэкӀырэр Христосэп, тятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэмрэ мы дунаим ехьылӀагъэу цӀыфхэм къызэрыкӀо гурыӀоныгъэхэу яӀэхэмрэ ары нахь[+]. 9Сыда пӀомэ, Тхьэм ищытыкӀэ-псэукӀэ зэкӀэ Христос ыпкъ хэлъ[+]. 10Христос шъугухэм зэрарылъымкӀэ ежь ищыӀэныгъэ икъугъэу къышъухэлъ. Ежь зэкӀэ Ӏэшъхьэтетхэмрэ тетыгъо зиӀэхэмрэ апшъэ щыӀ[+]. 11Ежь шъугухэм зэрарылъым пае, сунэт шъуашӀыгъэм фэд. Ар цӀыфхэм ӀэкӀэ ашӀыгъэ сунэтэп. Ар къызпкъырыкӀыгъэр Христос ары. Ар зыхъугъэр Христос шъуипсэкӀодышӀэ шэныжъ зыхышъуигъэнэжьыгъэ мафэр ары[+]. 12Шъузаумэхъым, Христос шъуригъусэу шъучӀалъхьажьыгъэм фэд. Шъузаумэхъым, Тхьэу Исус лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэм илъэкӀыкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэм пае, Тхьэм Христос шъуригъусэу лӀагъэхэм шъукъахигъэтэджыкӀыжьыгъ[+].

13ПсэкӀодхэр зэрэшъушӀагъэхэм, шъугухэмкӀэ сунэт шъузэрамышӀыгъэм пае, лӀагъэхэм шъуафэдагъ, ау Тхьэм Христос шъуригъусэу шъукъыгъэпсэужьыгъ. Тхьэм типсэкӀодхэр зэкӀэ къытфигъэгъугъ[+]. 14ТичӀыфэхэу унашъохэр зигъусэхэр зэрыт тхылъым илъэкӀ Тхьэм ыгъэкӀодыгъ. А тхылъыр къытпэуцугъ, ау Тхьэм ар Христос икъащ тыриӀулӀэу, лъэныкъокӀэ ригъэзэкӀыгъ[+]. 15Христос къащым зытелӀыхьэм, джынэпцӀэ Ӏэшъхьэтетхэмрэ тетыгъо зиӀэ джынэпцӀыхэмрэ ялъэкӀ аӀихыжьи, ахэмэ зэратекӀуагъэр шъхьэихыгъэу къыщигъэлъагъоу, анапэ тырихыгъ[+].

16Арышъ, шъушхырэмрэ шъузашъорэмрэ яхьылӀагъэуи, мэфэкӀ мэфэшхом, мэзакӀэ мэфэшхом, зыгъэпсэфыгъо мафэм ягъэлъэпӀэным ехьылӀагъэуи зыгорэм хьыкум къышъутыришӀыхьанэу фит шъумышӀы[+]. 17А Ӏоф пстэури къэкӀон фэе Ӏофхэм яжьау ныӀэп, ау жьаур зиер Христос ары[+]. 18Шъо шъушъхьэ егъэлыягъэу жъугъэцӀыкӀун фаеуи, мэлэӀичхэр жъугъэлъэпӀэнхэ фаеуи зыӀорэм зыдешъумыгъэхьых. Ащ фэдэ цӀыфым Тхьэм Ӏофхэу къыригъэлъэгъугъэу зыфиӀохэрэм атегущыӀэ зэпытэу, мы дунаим ицӀыфхэм ягупшысакӀэ зэриӀэм пае, хьаулыеу зышӀошӀыжьы. 19Ащ фэдэ цӀыфыр Христосэу шъхьэм гъусэ фэхъурэп. Шъхьэр ары пкъыр зэзыпхэу, щыӀэхэмкӀи фэхыгъэхэмкӀи пкъым зэкӀэм кӀуачӀэ езгъэгъотэу, ар зэкӀэзыубытэрэр. Аущтэу Тхьэр зэрэфаем фэдэу пкъым хэхъо[+].

20Христос шъуригъусэу шъулӀагъэм фэд, цӀыфхэм къызэрыкӀо гурыӀоныгъэхэу мы дунаим ехьылӀагъэу яӀэхэми тетыгъо къышъуфыряӀэжьэп. Адэ, Ӏофыр ащ зэрэтетым пае, мы дунаим ицӀыфхэм шъуащыщыгъэм фэдэу сыд пае шъузекӀора, мыщ фэдэ унашъохэм сыд пае шъуядэӀура:[+] 21«Мы шхыным уемыӀ», «Мыр умышхы», «Мыщ унэмыс»[+]? 22Ащ фэдэ унашъохэр зэхьылӀагъэхэр шхынхэу цӀыфхэм къызэраӀэкӀахьэу кӀодыжьхэрэр ары. А унашъохэр цӀыфмэ ашӀыгъэ унашъохэу, нэмыкӀ цӀыфхэм арагъашӀэхэрэр ары[+]. 23ЦӀыфхэм къин ащэчызэ, Тхьэр агъэлъэпӀэнэуи, ашъхьэ егъэлыягъэу агъэцӀыкӀунэуи, апкъыхэм къин арагъэщэчынэуи а унашъохэм зэрэрагъэзхэрэм пае, акъылышӀуагъэ ахэлъэу теплъэ яӀ, ау пкӀэ яӀэп. Сыда пӀомэ, Ӏоф мыхъо-мышӀэхэу цӀыфхэм агу зыкӀэхъопсыхэрэм апэуцунхэу ӀэпыӀэгъу афэхъунхэ алъэкӀырэпышъ ары.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ

1Тхьэм шъо Христос шъуригъусэу лӀагъэхэм шъукъахигъэтэджыкӀыжьыгъ. Арышъ, уашъоу Тхьэм иджабгъукӀэ госэу Христос зыдэщыӀэм иӀофхэм ауж шъуит[+]. 2Мы дунаим иӀофхэм шъуямыгупшысэу, уашъом иӀофхэм шъуягупшыс. 3Сыда пӀомэ, шъо шъулӀагъ, шъуищыӀэныгъэ шъыпкъи мыкӀодэу, Тхьэр зыдэщыӀэм дэжь Христос къышъуфегъэнэжьы[+]. 4Христосэу тищыӀэныгъэшӀу шъыпкъэр къызылъагъокӀэ, шъори ащ шъуригъусэу щытхъушхо шъуиӀэу шъукъэлъэгъощт[+].

5Арышъ, шъуишэныжъ бзаджэ иӀофхэр жъугъэкӀодых: зинэ шӀэнри, гумыкъэбзагъэри, хъопсэ мыхъо-мышӀэхэри, хъопсэ Ӏаехэри, нэйпсыягъэри – нэйпсыягъэр тхьэ нэпцӀ гъэлъэпӀэным фэдэ мэхъу[+]. 6Ащ фэдэ Ӏофхэм апае ежь емыдэӀухэрэм Тхьэр къафэгубжы[+]. 7А цӀыфхэм шъузягъусэм, шъори ащ фэдэ Ӏофхэм шъуапылъыщтыгъ[+]. 8Ау джы мыщ фэдэ Ӏофхэр зэкӀэ хэшъунэжьынхэ фае: губжынри, къызэкӀэплъыхьанри, бзэджагъэри, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэнри, емыкӀу гущыӀэнри[+]. 9ШъузэрэмыгъэпцӀэжь, шъуишэныжъ бзаджэ иӀофхэр игъусэхэу хэшъунэжьи,[+] 10шэнышӀукӀэр шъуашэм фэдэу зэшъущэкӀ. Тхьэу а шэнышӀур къэзгъэхъугъэм ежь ишэн фэдэ хъоу, ар егъэкӀэжь зэпыт, ежь зыфэдэр шъыпкъэу зэжъугъэшӀэным пае[+]. 11Арышъ, зэрэзэтекӀхэрэ зи щымыӀэу, алыджри, джуртри, сунэт ашӀыгъэри, амышӀыгъэри, хымэри, Скит[*] хэкум щыщри, пщылӀри, шъхьафитри зэфэдэх. Христос зэкӀэмэ апшъэ щыӀ, ежьыри шъо зэкӀэми шъугухэм арылъ[+].

12Шъо, гукъэбзагъэ зиӀэхэу, Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфхэу, ежь шӀу ылъэгъухэрэм, гукӀэгъуи, шӀугъэри, мыпэгэнри, гушъэбагъэри, щэӀагъэри шъугухэм арыжъугъэлъ[+]. 13Зым зыр ерэщыӀ, зым адырэм гукъанэ горэ фыриӀэмэ, зэфэжъугъэгъу. Христос къызэрэшъуфигъэгъугъэм фэдэу, шъори зэфэжъугъэгъу[+]. 14ЗэкӀэмэ анахьэу шӀулъэгъур шъугухэм арыжъугъэлъ. ШӀулъэгъур ары зы пкъы шъухъунэуи, зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу шъущытынэуи зэкӀэ шъузэзыпхырэр[+].

15Христос къышъуитырэ гупсэфыр шъугухэм тетыгъор ащыриӀэ орэхъу. Зы пкъым шъуфэдэу а гупсэфыр шъуиӀэнэу Тхьэр къышъоджагъ. Ащи щытхъу фэшъушӀ[+]. 16Христос игущыӀэхэр шъугухэм куоу арыжъугъэлъ зэпыт. АкъылышӀуагъэмкӀэ зым адрэм рерэгъашӀ ыкӀи гурерэгъаӀу. ШъугухэмкӀи Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀэу, орэдхэри, тхьэщытхъу орэдхэри, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ шъугухэм къарилъхьэрэ орэдхэри Тхьэм пае къашъуӀох[+]. 17Зиусхьан Исус ыцӀэкӀэ Тхьэу Ты лъапӀэм щытхъу фэшъушӀызэ, сыд шъушӀэми, сыд къашъуӀоми, Исус ыцӀэкӀэ ар шъушӀэ[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ унагъохэм язекӀуакӀ

18[•]Шъо, шъузхэр, шъуилӀыхэм шъуафэӀорышӀ, Зиусхьаныр зыгу илъ цӀыфхэм зэряфэшъуашэм фэдэу[+].

19Шъо, лӀыхэр, шъуащыщэу хэти ишъуз шӀу ылъэгъун фае, фэмыпхъашэуи дэпсэун фае[+].

20Шъо, бынхэр, шъуятэ-шъуянэхэм зэкӀэмкӀи шъуядэӀу, сыда пӀомэ, ар Зиусхьаным игъоу елъытэ[+].

21Шъо, тыхэри, шъуилъфыгъэхэр шъумыгъэгубжых, агу мыкӀодыным пае.

22Шъо, унэӀутхэр, мы дунаимкӀэ шъузфэлажьэхэрэм зэкӀэмкӀи шъуядэӀу. ШъуядэӀу сэӀо, ау агу къызэдгъэӀун шъуӀоу, анэхэмкӀэ гъунэ къызэрэшъулъафырэм изакъоп, ау Тхьэм шӀолӀыкӀ фызэрэшъуиӀэм пае, сыдигъуи шъугу етыгъэу шъуафэлажь[+]. 23Сыд шъушӀэми, цӀыфхэм зэрафашъушӀэрэм фэдэ орэмыхъу, ау Зиусхьаным зэрэфашъушӀэрэм фэдэу, шъугу етыгъэу шъушӀэ, 24сыда пӀомэ, Зиусхьаным ицӀыфхэм афигъэхьазырыгъэ ӀахьышӀур шъо Ӏофэу шъушӀагъэм пае, къызэрэшъулъыӀэсыщтыр шъошӀэшъ ары. Зиусхьан Христос ары шъузфэлажьэрэр[+]. 25Тхьэм бзэджагъэ зышӀэрэм ибзэджагъэ ригъэпщыныжьыщт; сыда пӀомэ, ятеплъэ емыплъэу, Зиусхьаным цӀыф пстэури изэфэд[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Шъо, тхьэматэхэр, уашъомкӀэ шъори Зиусхьан зэрэшъуиӀэр шъошӀэшъ, шъуиунэӀутхэм шъузэрадэзекӀон фаем тетэуи зафэу шъуадэзекӀу.


Аужырэ Ӏофхэр

2Тхьэм шъуелъэӀу зэпыт. Тхьэм шъуелъэӀу зыхъукӀэ, шъумычъыеу шъусакъ, Тхьэм щытхъуи фэшъушӀ[+]. 3Тхьэм тэри шъукъытфелъэӀу. Христос ехьылӀэгъэ Ӏоф шъэфхэр[*] цӀыфмэ ядгъэӀушъуным фэшӀ, къэбарышӀум пае пчъэр тфыӀуихынэу Тхьэм шъуелъэӀу. А къэбарышӀур цӀыфхэм зэрязгъэӀугъэр ары хьапсым сычӀадзагъэу сызкӀычӀэсыр[+]. 4ЗэрэзгъэӀун фаем фэдэу, а къэбарышӀур цӀыфхэм зэхэугуфыкӀыгъэу язгъэӀушъунэу Тхьэм шъукъысфелъэӀу. 5Игъор блэшъумыгъэкӀэу, акъылышӀуагъэкӀэ шъущымыщ цӀыфхэм шъуадэзекӀу[+]. 6ГущыӀэ мыщыухэр ахэмылъхэу, шъуигущыӀэхэр орэгуапэх. Хэти пэгъокӀ зэрешъутын фаер зэжъугъашӀэ[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

7[•]ШӀу тлъэгъурэ тшы Тихик[*] сикъэбархэр зэкӀэ шъуигъэшӀэщт. Ар Зиусхьаным иӀофкӀэ ӀэпыӀэгъу шъыпкъ ыкӀи къыддэлажьэ[+]. 8Мы Ӏоф дэдэу тиӀофхэр зытетхэр шъуигъэшӀэнри шъуигъэгушхонри ары Тихик шъуадэжь къызкӀэзгъакӀорэр[*][+]. 9Ащ игъусэу Онесимэу[*] тызщыгугъэу шӀу тлъэгъурэ тшыр къэсэгъакӀо. Ар шъуицӀыфхэм ащыщ. ИтӀум мыщ дэжьым къыщыхъугъэ Ӏоф пстэури шъуагъэшӀэщт[+].

10Аристархэу[*] хьапсым къыздычӀэсым шӀуфэс къышъуехыжьы. Бар-Наббэ иунэкъощ Марк[*] шӀуфэс къышъуехыжьы. Марк ехьылӀагъэу унашъо сэ къышъуфэсшӀыгъ: шъуадэжь къакӀомэ, дахэу ежъугъэблагъ[+]. 11Исусэу ИусткӀэ заджэхэрэми шӀуфэс къышъуехыжьы. Тхьэм и Тетыгъошхо пае къыздэлажьэрэ цӀыфхэм джуртхэу ахэтхэр ахэр ары ныӀэп. Ахэмэ инэу сагъэгушхуагъ[+]. 12Епафрасэу[*] шъуицӀыфхэм ащыщэу, Христос Исус фэлажьэрэм шӀуфэс къышъуехыжьы. Ар ишъыпкъэу Тхьэм къышъуфелъэӀу зэпыт, Тхьэм игъогу пытэу шъутыригъэтынэуи, сыд фэдэ лъэныкъокӀи ежь зыфэе Ӏоф пстэури зыфэдэхэр икъугъэу шъуигъэшӀэнхэуи[+]. 13Епафрас шъори, тшыхэу Лаодикиерэ[*] Иераполрэ[*] къалэхэм адэсхэми инэу къызэрэшъуфэлажьэрэм сыришыхьат. 14ТиӀазэ Лукэу[*] шӀу тлъэгъурэмрэ Димасрэ шӀуфэс къышъуахыжьы[+]. 15Лаодикие дэс тшыхэми, Нимфани, ащ иунэ щызэрэугъоирэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэми аӀапӀэ сфэшъуубытыжь[+].

16Мы тхылъым шъузеджэрэ ужым, Лаодикие щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэри мы тхылъым ерэджэх. Шъори Лаодикие щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэми афэстхыгъэ тхылъэу къышъуфарагъэхьыщтми шъуедж[+].

17«Зиусхьаным о ппшъэ къырилъхьэгъэ Ӏофыр гъэцакӀэ» шъуӀуи, Архипп[*] сфешъуӀожь[+].

18Сэ, Паул, мы шӀуфэс гущыӀэхэр сӀэкӀэ сэтхых. Мы Ӏэхъу-лъэхъоу къыстыралъхьагъэр зыщышъумыгъэгъупшэжь. Христос ынэшӀу шъо пстэуми къышъущерэф. Амин[+].

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул апэрэ тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ ФЕССАЛОНИКЭ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ АПЭРЭ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Силуанрэ[*] Тимофейрэ[*] сигъусэхэу, шъо, Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Зиусхьан Исус Христосрэ зыгу илъхэу, Фессалоникэ къалэм[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы. Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ дэсхэм апае Паул Тхьэм щытхъу зэрэфишӀырэр

2Шъо пстэуми апае Тхьэм щытхъу фэтэшӀ зэпыт, Тхьэм тызелъэӀукӀи, шъуигугъу тэшӀы[+]. 3ШъуишӀошъхъуныгъэ шӀушӀагъэхэр зэрэшъуигъэшӀагъэм ти Тхьэу Ты лъапӀэм ыпашъхьэ игугъу щытэшӀ зэпыт. ШъуишӀулъэгъу инэу шъузэригъэлэжьагъэм, ти Зиусхьан Исус Христос шъущыгугъэу шъузэрэпаплъэрэм пае, теубытагъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэми ягугъу Тхьэм ыпашъхьэ щытэшӀ зэпыт.

4Шъо, тшыхэу Тхьэм шӀу ылъэгъухэрэр, Тхьэм ибын шъухъунэу шъукъызэрэхихыгъэр тэшӀэ,[+] 5сыда пӀомэ, къэбарышӀур къызэрышъодгъэӀугъэр гущыӀэхэм язакъоп, кӀуачӀэкӀи Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи къэбарышӀур къышъодгъэӀугъ нахь. Икъугъэуи къэбарышӀур шъушӀошъ дгъэхъугъэ. Тызышъухэтым, тишӀуагъэ шъодгъэкӀэу тызэрэзекӀощтыгъэр шъошӀэ[+]. 6Тэ тилъэужхэми Зиусхьаным илъэужхэми шъо шъуарыкӀощтыгъ. Сыда пӀомэ, гузэжъогъушхо шъухэтыгъэ пэтми, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ гушӀуагъоу шъугухэм къарилъхьагъэмкӀэ Тхьэм игущыӀэхэр шъудагъэх[+]. 7Аущтэу Македоние хэкумрэ Ахаие хэкумрэ арысхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыф пстэуми шапхъэ шъуафэхъугъ. 8Сыда пӀомэ, Зиусхьаным ехьылӀэгъэ къэбарышӀур шъуадэжь къикӀэу зынэсыгъэхэр Македоние хэкумрэ Ахаие хэкумрэ язакъоп, ау ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэм икъэбар тыдэкӀи цӀыфхэм щашӀэ хъугъэ. Арышъ, а Ӏофым ехьылӀагъэу цӀыфхэм ащ нахьыбэ ятӀон ищыкӀагъэп, 9сыда пӀомэ, дахэу тызэрежъугъэблэгъагъэри, щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэ шъыпкъэм шъуфэлэжьэным пае, тхьэ нэпцӀхэм шъуакӀыб зэрафэжъугъэзагъэри ахэмэ къаӀотэжьы[+]. 10Тхьэм ы Къоу лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъэр уашъом къызэрехыжьыщтым шъупэплъэ – Исусэу Тхьэм игубжэу къэкӀощтым тыкъыӀэкӀэзыхыжьыщтыр ары[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Фессалоникэ Паул Ӏофэу щишӀагъэр

1Шъуадэжь тыкъызэрэкӀуагъэр пкӀэнчъэ зэрэмыхъугъэр шъошӀэ. 2ЗэрэшъушӀэрэм фэдэу, Филиппи къалэм[*] тызыщэӀэм, цӀыфхэм къиныбэ щытагъэщэчыщтыгъэми, къыщытэхъоныщтыгъэхэми, шъуадэжь цӀыфыби къыщытпэуцущтыгъэми, Тхьэм тигъэгушхуи, ежь дэжь къикӀырэ къэбарышӀур шъодгъэӀугъ[+]. 3Сыда пӀомэ, къэбарышӀур шъо шъушӀошъ хъунэу тыкъызкӀышъолъэӀурэр Тхьэм ар дгъэӀунэу тпшъэ къырилъхьагъэшъ ары. Тыгъощагъэп, тыгухэри мыкъабзэхэп, шъудгъэпцӀэнэуи тыпылъэп[+]. 4Ау Тхьэм а Ӏофыр дгъэцэкӀэнэу къытфигъэшъуаши, къэбарышӀур цӀыфмэ ядгъэӀунэу тпшъэ къызэрэрилъхьагъэм пае, къэбарышӀур къэтэӀотэжьы. ЦӀыфмэ агу къызэдгъэӀуным тыпылъэп, ау Тхьэу тыгухэм яшъыпкъагъэ зыгъэунэфырэм ыгу къызэдгъэӀуныр ары тызпылъыр[+]. 5ГъэшӀобзэ нэпцӀыкӀэ шъо тыкъызэрэшъупэмыгъокӀыгъэр шъошӀэ, шъуишӀуагъэ къызэдгъэкӀынэу гъэбылъыгъэ гухэлъи тиӀагъэп. АщкӀэ Тхьэр тишыхьат[+]. 6Шъорми, нэмыкӀ цӀыфхэми щытхъу къызфядгъэшӀынэу тыпылъыгъэп[+].

7Христос тыриапостолэу, тетыгъоу тиӀэр дгъэфедэу тыкъышъупэгъокӀын тлъэкӀыщтыгъэми, ныр исабыйхэм шӀукӀэ зэрадэзекӀорэм фэдэу, тэри шӀукӀэ тыкъыжъудэзекӀощтыгъ. 8Ащ фэдизэу шӀу шъутлъэгъугъэти, Тхьэм дэжь къикӀырэ къэбарышӀур шъодгъэӀун закъор арэп тызфэягъэр, тпсэ шъуфэттынэуи тыфэягъ. Ащ фэдизэу шӀу шъутлъэгъугъ[+].

9Тшыхэр, зызэрэдгъэулэущтыгъэри, къин тлъэгъоу тызэрэлажьэщтыгъэри, шъугу къэжъугъэкӀыжь. Шъуащыщ горэми хьылъэ тыфэмыхъуным пае, Тхьэм дэжь къикӀырэ къэбарышӀур къышъодгъэӀу зэхъум, чэщи мафи тылажьэщтыгъ[+]. 10Хэти тызэригъэмысэн щымыӀэу, гукъэбзагъэкӀи, шъыпкъагъэкӀи, тызэрэшъухэтымкӀэ шъо, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр, шъутишыхьат, Тхьэри тишыхьат. 11Тыр илъфыгъэхэм шъабэу зэрадэзекӀорэм фэдэу, шъо шъуащыщэу хэти тызэрэдэзекӀощтыгъэр шъошӀэ[+]. 12Итетыгъошхо ыӀэчӀэгъ шъучӀэхьанэуи ищытхъушхокӀэ Ӏахь шъуиӀэнэуи къышъоджэгъэ Тхьэм шъуфэшъуашэу шъузекӀонэу къыжъугурыдгъэӀуагъ, шъудгъэгушхуагъ ыкӀи тышъолъэӀугъ[+].

13Тхьэм щытхъу фэтэшӀ зэпыт. Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэхэр зышъотэгъэӀухэм, цӀыфхэм ягущыӀэхэм афэмыдэхэу, ау Тхьэм игущыӀэхэм афэдэхэу шъудагъэх, шъыпкъэмкӀэ, ахэр Тхьэм игущыӀэх. А гущыӀэхэр шъо, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм, шъугухэм арылъхэу, Ӏоф щашӀэ[+]. 14Христос Исус зыгу илъэу, Иудей хэкум щыӀэ чылыс зэӀукӀэхэм ащыщ цӀыфхэм ялъэужхэм шъуатехьагъ. Сыда пӀомэ, джуртхэм ахэмэ къин зэрарагъэщэчыщтыгъэм фэдэу, шъулъэпкъ щыщхэм шъо къин шъуагъэщэчыщтыгъ[+]. 15Джуртхэм Зиусхьан Исусрэ пегъымбархэмрэ аукӀыгъэх, тэри къин тагъэщэчыгъ. Ахэр Тхьэм ыгу зэмыӀурэ цӀыфых, цӀыф пстэуми япыих[+]. 16Хымэ лъэпкъхэр мыкӀодхэу, Тхьэм къыгъэнэжьынхэм пае, къэбарышӀур зятэгъэӀум, къытпэуцунхэу пылъыгъэх. Аущтэу япсэкӀодхэм япчъагъэ рагъэкъу зэпытыщтыгъ. Ау Тхьэм игубж аужыпкъэм къатефагъ[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ дэсхэр джыри зэ Паул ылъэгъужьынхэу зэрэфэягъэр

17Тыгурэ тпсэрэкӀэ шъуадэжь тыщыӀэу, тпкъыкӀэ охътэ заулэ тышъупэӀапчъэу къызытэхьым, тшыхэр, тыкъышъуфалӀэу шъузэдгъэлъэгъуным инэу тыпылъыгъ[+]. 18Шъуадэжь тыкъэкӀонэу тыфэягъ. Сэ, Паул, мызэу-мытӀоу сыкъэкӀоным сыпылъыгъ, ау шэйтаным къыддигъэхъугъэп[+]. 19ТызгъэгушӀорэри, тиӀахьышӀу тыпаплъэзэ, тиӀэ зэрэхъущтым тыщызгъэгугъырэри шъорыба? ТекӀоныгъэр къызэрэтхьыгъэр къэзгъэлъагъорэ танджэу, Зиусхьан Исус къызыкӀожьыщт мафэм дэжь ежь ыпашъхьэ щытиӀэу тызэрыпэгэщтыр шъорыба[+]? 20Шъыпкъэ, тищытхъуи, тигушӀуагъуи къызхэкӀырэр шъоры.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ

1Ащ нахьыбэ тфэмыщэчыжьэу, тизакъоу Афинэ къалэм[*] тыкъыдэнэнэу тетыубытагъ[+]. 2-3Тимофей тэ тшы, Тхьэм фэлажьэу, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур цӀыфхэм ягъэӀун ӀофымкӀи къыддэлажьэ, ар шъуадэжь къэдгъэкӀуагъ. Ар къызфэдгъэкӀуагъэр мы гузэжъогъухэм шъуащыщэу хэти гъогу занкӀэм тырамыгъэкӀыным пае, шъугухэм кӀуачӀэ аригъэгъотынэуи, шъуишӀошъхъуныгъэ шъутетынэу шъуигъэгушхонэуи ары. Ащ фэдэ гузэжъогъухэм тахэфэн фаеу зэрэхъурэр шъо шъошӀэ[+][+]. 4Шъуадэжь тызыщэӀэм, гузэжъогъу тызэрэхэфэщтыр шъотӀогъагъэ. Аущтэуи хъугъэ, шъори ар шъошӀэ. 5Арышъ, ащ нахьыбэ сфэмыщэчыжьэу, шъуишӀошъхъуныгъэ зытетыр зэзгъэшӀэнэу Тимофей шъуадэжь къэзгъэкӀуагъ, шэйтанэу цӀыфхэм псэкӀод язгъэшӀэнэу ыуж итым зыгорэкӀэ шъудихьыхыгъэу, тиӀоф хьаулыеу хъугъакъомэ сэщынэти[+].

6Джы Тимофей шъуадэжь къикӀыжьи, тадэжь къызэкӀожьым[*], шъуишӀошъхъуныгъэрэ шъуишӀулъэгъурэ якъэбар дахэхэр къытфихьыгъэх. ШӀукӀэ шъугу тыкъызэрэкӀыжь зэпытри, шъо шъутлъэгъуным тызэрэкӀэхъопсырэм фэдэу, шъори тэ тышъулъэгъунэу шъузэрэкӀэхъопсырэри ащ къытиӀотэжьыгъ[+]. 7Тшыхэр, къин пстэуми, гузэжъогъу пстэуми тахэт пэтми, шъуишӀошъхъуныгъэ икъэбаркӀэ тыжъугъэгушхуагъ. 8Джы Зиусхьаным игъогу пытэу шъузэрэтетым пае, шъыпкъэмкӀэ тэпсэу. 9Шъощ пае гушӀуагъоу Тхьэм ыпашъхьэ щытиӀэ пстэуми ипэгъокӀ фэдэу, шъощ пае сыдэущтэу икъунэу Тхьэм щытхъу фэтшӀына? 10Шъутлъэгъужьынэуи, шъуишӀошъхъуныгъэ ищыкӀагъэхэр идгъэкъужьынхэуи чэщи мафи тыгу етыгъэу Тхьэм телъэӀу[+].

11Ежь ти Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ ти Зиусхьанэу Исус Христосрэ шъуадэжь тыкъэкӀонэу гъогу къытфызэӀуарэх[+]. 12Тэ шӀу шъузэрэтлъэгъурэм фэдэу, Зиусхьаным нахь лъэшэу шӀу шъузэригъэлъэгъужь зэпытынэуи цӀыф пстэури шӀу шъуигъэлъэгъужь зэпытынхэуи орэхъу[+]. 13Ти Зиусхьан Исус Христос ицӀыф лъэпӀэ пстэури игъусэу мы дунаим къызыкӀожьыкӀэ, зыми шъузэригъэмысэн щымыӀэу, гукъэбзагъэкӀэ Тхьэу Тятэ лъапӀэ ыпашъхьэ шъуиуцоным пае, шъугухэр ерэгъэпытэх[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


ЗекӀуакӀэу Тхьэм ыгу зэӀурэр

1Аужыпкъэм, тшыхэр, мыр шъосэӀо. Тхьэм ыгу къышъоӀуным пае, шъузэрэзекӀон фаер шъодгъэшӀагъ. Аущтэуи шъозекӀо. Аущтэу шъузекӀо зэпытынэу Исус ыцӀэкӀэ тышъолъэӀу ыкӀи къышъуфэтэгъэпытэ[+]. 2Зиусхьан Исус ыцӀэкӀэ унашъохэу къышъуфэтшӀыгъэхэр шъошӀэх.

3Тхьэр зыфаер гукъэбзагъэкӀэ шъупсэунри, зинэ шӀэным зыщышъудзыенри ары[+]. 4-5Ащ нэмыкӀэуи Тхьэм шӀоигъор ежь зымышӀэрэ хымэ лъэпкъхэм ащыщ цӀыфхэу зыгукӀэ зыкӀэхъопсырэ зинэ мыхъун Ӏофхэм зязытхэрэм шъуафэмыдэу, гукъэбзагъэкӀэ щытхъу хэлъэу, шъуащыщэу хэти ежь ыпкъ тетыгъо зэрэфыриӀэщтыр ары[+]. 6ЕтӀанэ а ӀофымкӀэ зыми ыш мыхъун римышӀэнэу е къымыгъэпцӀэнэу Тхьэм шӀоигъу. КъызэрэшъотӀуагъэм ыкӀи къызэрэжъугурыдгъэӀуагъэм фэдэу, ащ фэдэ бзэджагъэ зышӀэрэ цӀыф пстэуми яфэшъуашэр Зиусхьаным аригъэпщыныжьыщт. 7Сыда пӀомэ, тыгухэр мыкъабзэу тыпсэунэу арэп Тхьэр къызфытэджагъэр, тыгухэр къабзэу тыпсэунэу ары нахь[+]. 8Арышъ, мы унашъор зымыдэрэм, цӀыфыр арэп ымыдэрэр, Тхьэу зы Псэ ЛъапӀэ тыгухэм къарызылъхьэрэр ары нахь.

9Зэкъошхэм афэдэу, шӀу шъузэрэлъэгъун зэрэфаер къышъуфэстхынэу ищыкӀагъэп. ШӀу шъузэрэлъэгъунэу Тхьэм шъуигъэшӀагъэ[+]. 10Македоние хэкум зэкӀэ ис шы пстэури шӀу шъолъэгъу. Ахэр нахь лъэшэу шӀу шъулъэгъу зэпытынэу сышъолъэӀу.

11Ӏасэу шъупсэоу, нэмыкӀ цӀыфхэм яӀоф шъуиӀоф хэшъумылъхьэу, шъуӀэхэмкӀэ шъулажьэу шъузэрэпсэущтым ыуж шъуит, унашъо къызэрэшъуфэтшӀыгъэм фэдэу[+]. 12Аущтэу къышъущымыщ цӀыфхэм апашъхьэ хабзэм тетэу шъущыпсэущт, щыкӀагъи зи шъуиӀэщтэп[+].


Зиусхьан Исус мы дунаим къызэрэкӀожьыщтыр

13Тшыхэр, лӀагъэхэм яӀоф зытетыр шъумышӀэу шъукъэдгъэнэнэу тыфаеп, нэмыкӀ цӀыфхэу гугъапӀэ зимыӀэхэм агу къызэреорэм фэдэу, шъугу къемыоным пае[+]. 14Исус лӀи, лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀ. Арышъ, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу лӀагъэхэр Исус игъусэхэу Тхьэм ежь дэжь зэрищэщтхэр тшӀошъ мэхъу[+]. 15Зиусхьаным игущыӀэхэм атетэу мыр къышъотэӀо: Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожькӀэ, тэ, псэоу къэнагъэхэр, лӀагъэхэм апэ тишъыщтэп[+]. 16Тхьэм иунашъо хъоу, апэрэ мэлэӀичым ымакъэрэ Тхьэм ыбжъэмыешхо ымакъэрэ къызыӀухэкӀэ, ежь Зиусхьаныр уашъом къехыщт. КъызехыкӀэ, ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу лӀагъэхэр апэу къэтэджыжьыщтых[+]. 17ЕтӀанэ тэ, псэоу къэнагъэхэр, ахэмэ тырягъусэу ошъуапщэхэм тахэтэу, Тхьэм тыдихьыещт, жьыбгъэм хэтэу жьым Зиусхьаным тыщыпэгъокӀыным пае. ЕтӀанэ Зиусхьаным тыригъусэ зэпытыщт[+]. 18Мы гущыӀэхэмкӀэ шъузэрэгъэгушху.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ

1Тшыхэр, а Ӏофхэр къызыхъущт лъэхъанхэми сыхьатхэми яхьылӀагъэу къышъуфэттхыныр ищыкӀагъэп[+]. 2ТыгъуакӀор чэщым цӀыфхэм амышӀахэу къызэрякӀурэм фэдэу, Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къызэрэкӀощтыр шъошӀэ[+]. 3«Джы гупсэфыгъо тиӀ, щынагъо зи щыӀэп», цӀыфхэм заӀокӀэ, етӀанэ амышӀахэу къинышхо къафэкӀощт, хъушъэн ихьэгъэ бзылъфыгъэм къинышхо къызэрэфакӀорэм фэдэу. Ащ хэкӀыжьыпӀэ иӀэщтэп[+].

4Ау шъо, тшыхэр, шӀункӀым шъухэтэп. Арышъ, а мафэр тыгъуакӀом фэдэу шъумышӀахэу къышъуфэкӀощтэп[+]. 5Шъо, зэкӀэри, нэфынэм шъурибын, мафэми шъурибын. Тэ чэщыми шӀункӀыми ябынхэм тащыщэп[+]. 6Арышъ, адрэ цӀыфхэр зэрэчъыехэрэм фэдэу, тычъые хъущтэп, ау тымычъыеу тысакъын фае, щэӀэныгъи тиӀэн фае[+]. 7Сыда пӀомэ, чэщыр ары цӀыфхэу чъыехэрэр зычъыехэрэр, чэщри ары ешъохэрэр зешъохэрэр. 8Ау тэ мафэм тырибынышъ, щэӀэныгъэ зитэжъугъэгъаӀ. ШӀошъхъуныгъэмрэ шӀулъэгъумрэ ашъоджанэм фэдэу зыщытэжъугъалъ, тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьыщтыми тыщыгугъэу, тызэрэпаплъэрэр танджым фэдэу къэтэжъугъэӀэт[+]. 9Сыда пӀомэ, Тхьэм игубж къыттыригъэфэнэу арэп ибын тыхъунэу тызфигъэнэфагъэр, ти Зиусхьан Исус Христос къыпкъырыкӀэу тымыкӀодэу тыкъыгъэнэжьыныр ары нахь[+]. 10Тэщ пае Исус лӀагъэ, тыпсэуми, тылӀагъэми, ежь тыригъусэу тыпсэуным пае[+]. 11Арышъ, шъузэрэгъэгушху, зым адрэми нахь лъэкӀ гурэ псэрэкӀэ рерэгъэгъот.


Аужырэ Ӏофхэр

12Тшыхэр, къышъуфэлажьэхэу, Зиусхьаным иӀофхэмкӀэ тетыгъо къышъуфызиӀэ цӀыфхэу къыжъугурызгъаӀохэрэм лъытэныгъэ афэшъушӀынэу тышъолъэӀу[+]. 13Ахэмэ Ӏофэу ашӀэрэм пае лъытэныгъэшхо афэшъушӀ, шӀу шъулъэгъух. ШъузэгурыӀу[+]. 14Тшыхэр, тышъолъэӀу, лэжьэнхэу зымыдэхэрэм шъуяушъый, зыгу кӀодыгъэхэр жъугъэгушхох, ӀэпыӀэгъу зищыкӀагъэхэми шъуадэӀэпыӀ, щэӀагъэкӀэ цӀыф пстэуми шъуапэгъокӀ[+]. 15Хэти зыгорэм ибзэджагъэ бзэджагъэкӀэ пэрэмыгъокӀыжь. Ау шъо шӀу зэрэзэфэшъушӀэщтым шъупылъ, цӀыф пстэуми шӀу зэрафэшъушӀэщтыми ыуж шъуит зэпыт[+].

16Сыдигъуи шъугушӀу[+]. 17Зэпымыоу Тхьэм шъуелъэӀу[+]. 18Сыд къышъохъулӀэми, Тхьэм щытхъу фэшъушӀ, сыда пӀомэ, шъо, Исус Христос зыгу илъхэм, аущтэу шъузекӀоныр ары Тхьэр зыфаер[+]. 19Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ имашӀо шъумыгъэкӀуасэ[+]. 20Тхьэм ежь игущыӀэхэр цӀыфхэм агухэм къарилъхьэхэу, къызэраригъаӀохэрэр пхъэтэпэмыхь шъумышӀы. 21Ӏоф пстэуми яшъыпкъагъэ жъугъэунэфы, дэгъум шъутет[+]. 22Сыд фэдэ бзэджагъэми зыщышъудзый!

23Гупсэф къытэзытырэ Тхьэм шъугухэр икъукӀэ ерэгъэкъэбзэжь, иягъи къышъомыкӀэу шъугуи, шъупси, шъупкъи къерэухъум, Зиусхьан Исус Христос дунаим къызыкӀожьыкӀэ, зыми шъузэригъэмысэн зи щымыӀэным пае[+]. 24Тхьэу къышъуаджэрэр шъыпкъэ, ащи а Ӏофыр ыгъэцэкӀэщт[+].

25Тшыхэр, Тхьэм шъукъытфелъэӀу[+]. 26Тшы пстэуми гукъэбзагъэкӀэ ӀаплӀ яшъущэкӀэу шӀуфэс сфяшъухыжь[+]. 27Мы тхылъым шъушы пстэуми шъукъафеджэнэу Зиусхьаным ыцӀэкӀэ унашъо къышъуфэсэшӀы[+].

28Ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу къышъущерэф. Амин.

### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

#### ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр

ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу Фессалоникэ къалэм дэсхэм апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу афитхыгъэр


[1]

[2]

[3]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ШӀОШЪХЪУНЫГЪЭ ЗИӀЭХЭУ ФЕССАЛОНИКЭ КЪАЛЭМ ДЭСХЭМ АПОСТОЛ ПАУЛ ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ АФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Шъо, Тхьэу Тятэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ зыгу илъхэу Фессалоникэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм, Силуанрэ Тимофейрэ сигъусэхэу мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+].

2Тхьэу Тятэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


Тхьэм зафэу цӀыфхэм хьыкум къызэратыришӀыхьащтыр

3Тшыхэр, шъощ пае Тхьэм щытхъу фэтшӀ зэпытын фае. Ари тэрэз, сыда пӀомэ, шъуишӀошъхъуныгъэ хэхъо зэпыт, шъуащыщэу хэти адрэм шӀулъэгъоу фыриӀэми хэхъо зэпыт[+]. 4Арышъ, цӀыфхэм сыд фэдиз къин шъуагъэщэчми, сыд фэдиз гузэжъогъу шъухэтми, теубытагъэрэ шӀошъхъуныгъэрэ зэрэшъуиӀэм пае, Тхьэм ичылыс зэӀукӀэхэм адэжь шъуищытхъу щытэӀо[+].

5А Ӏоф пстэуми Тхьэм ихьыкум зафэу зэришӀырэр къагъэшъыпкъэ, сыда пӀомэ, теубытагъэ зэрэшъуиӀэм пае, Тхьэм и Тетыгъошхоу къин зыфэшъушэчырэм ыӀэчӀэгъ шъучӀэхьанэу къышъуфигъэшъошэщт[+]. 6Шъо гузэжъогъу шъухэзыдзэрэ цӀыфхэр гузэжъогъум хидзэжьынхэр Тхьэм зафэу елъытэ[+]. 7Шъо, гузэжъогъум хэтхэр, шъутигъусэу гупсэф къышъуитыжьынри Тхьэм зафэу елъытэ. Ар зыхъущтыр Зиусхьан Исус уашъом къехэу имэлэӀичхэу лъэкӀ зиӀэхэр игъусэхэу къызылъэгъощт мафэр ары[+]. 8Тхьэр зымышӀэрэ цӀыфхэу, ти Зиусхьан Исус ехьылӀэгъэ къэбарышӀум емыдэӀухэрэм ябзэджагъэ аригъэпщыныжьыным пае, мэшӀотхъуабзэм хэтэу Зиусхьан Исус дунаим къэкӀожьыщт[+]. 9А цӀыфхэр Зиусхьаным ынапэрэ, ежь лъэкӀышхоу щытхъушхо зиӀэмрэ апэчыжьэхэу, мыухыжьын кӀодыныр Ӏахьэу Тхьэм атырилъхьащт. 10Ар къызыхъущтыр Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожьыщт мафэр ары. А мафэм ицӀыф лъапӀэхэм ежь щытхъу фашӀыщт, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэ цӀыфхэми зэкӀэми ежь агъэшӀэгъощт. Шъори а цӀыфхэм шъуахэтыщт, сыда пӀомэ, тишыхьатныгъэ шъушӀошъ хъугъэшъ ары[+].

11Джары шъощ пае зэпымыоу Тхьэм тызкӀелъэӀурэр. Тхьэр къызэрэшъоджагъэм тетэу, ибын шъухъуныр къышъуфигъэшъошэнэу телъэӀу. ИлъэкӀышхокӀи шӀугъэу шъугухэм арылъ пстэури шъуигъэгъэцэкӀэнэуи, шъуишӀошъхъуныгъэ къыхэкӀырэ ӀофышӀу пстэури рышъуигъэгъэкъунэуи Тхьэм телъэӀу[+]. 12Аущтэу ти Зиусхьан Исус ыцӀэ цӀыфхэм щытхъу фяжъугъэшӀыщт, Зиусхьаныр шъугухэм зэрарылъым паий, шъори щытхъу шъуиӀэ хъущт. Ти Тхьэрэ ти Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къызэрэшъущафэрэм тетэу аущтэу хъущт.

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Бзэджэныгъэм ицӀыф

1Ти Зиусхьан Исус Христос дунаим къызэрэкӀожьыщтымрэ ежь дэжь тызэрэщызэрэугъоижьыщтымрэ яхьылӀагъэу, тшыхэр, моущтэу тышъолъэӀу:[+] 2Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къэсыгъэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ежь ыгу къырилъхьагъэу цӀыф горэм ыӀозэ, пцӀы къеусыми, е а мафэр къэсыгъэу къэбар къаӀуатэми, е тэ тхылъэу къэттхыгъэм аущтэу итэу цӀыфхэм пцӀы къаусыми, а Ӏофым псынкӀэу зешъумыгъэгъэгумэкӀ, зешъумыгъэгъэщын. 3Хэт щыщи зыкӀи зыкъешъумыгъэгъапцӀ. ЦӀыфхэм акӀыб Тхьэм фагъазэным ыпэкӀэ, бзэджэныгъэм ицӀыфэу Тхьэм ыгъэкӀодыжьыщтыр къэлъэгъоными ыпэкӀэ, а мафэр къэсыщтэп[+]. 4А цӀыфыр тхьэхэу зыфаӀохэрэми, цӀыфхэм агъэлъапӀэрэ Ӏоф пстэуми апэуцужьыщт, ахэмэ пстэуми анахьи нахь инэу зилъытэжьыщт. Тхьэм иунэшхуи итӀысхьанышъ, «Сэ сы Тхь» ыӀощт[+].

5Шъуадэжь сызыщэӀэм, мы Ӏофхэр къызэрэшъосӀуагъэхэр шъугу къэкӀыжьырэба? 6Бзэджэныгъэм ицӀыф джы гъогу езымытырэри шъо шъошӀэ. Ау игъо къызыскӀэ, бзэджэныгъэм ицӀыф къэлъэгъощт. 7Сыда пӀомэ, бзэджэныгъэм илъэкӀ шъэф джы Ӏоф ешӀэ. Ау джы нэс бзэджэныгъэм ицӀыф гъогу езымытыгъэр ыпэ рапшӀэу ӀукӀыжьын фае[+]. 8ЕтӀанэ бзэджэныгъэм ицӀыф къэлъэгъощт. Ау Зиусхьан Исус щытхъушхо иӀэу къызыкӀожьыкӀэ, ыжэкӀэ къыщэрэ жьымкӀэ ар ыукӀыжьыщт, ыгъэкӀодыжьыпэщт[+]. 9Бзэджэныгъэм ицӀыф къызыкӀокӀэ, шэйтаным илъэкӀ иӀэу къэкӀощт. ЛъэкӀ Ӏофышхо нэпцӀхэри зэкӀэ, нэшэнэ гъэшӀэгъон нэпцӀхэри, Ӏофышхо гъэшӀэгъон нэпцӀхэри цӀыфхэм аригъэлъэгъущт[+]. 10Сыд щыщырэ бзэджэныгъэкӀи цӀыфхэу кӀодыпӀэм игъогу тетхэр ыгъэпцӀэщтых. Ахэр зыкӀэкӀодхэрэр мыкӀодхэу зыкъагъэнэжьыным пае, шъыпкъэр шӀу алъэгъунэу зэрамыдагъэр ары[+]. 11Арышъ, пцӀыр ашӀошъ хъуным пае, Тхьэм ахэмэ ягупшысакӀэ зэрегъэкӀокӀы[+]. 12Аущтэу шъыпкъэр зышӀошъ мыхъугъэхэу бзэджагъэм зыгу еӀурэ цӀыф пстэури Тхьэм ыгъэмысэщт.


ШъумыкӀодэу шъукъыгъэнэжьыным пае Тхьэм шъукъыхихыгъ

13Ау шъо, тшыхэу Зиусхьаным шӀу ылъэгъухэрэр, шъощ пае Тхьэм щытхъу фэтшӀ зэпытын фае, сыда пӀомэ, ублапӀэм щегъэжьагъэу шъумыкӀодэу шъукъыгъэнэжьыным пае, Тхьэм шъукъыхихыгъ. Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу шъугухэр зыгъэкъэбзэжьырэм илъэкӀыкӀи, шъыпкъэр шъушӀошъ зэрэхъугъэмкӀи шъумыкӀодэу шъукъегъэнэжьы[+]. 14Тхьэр ибынхэм ащыщ шъухъунэу къызэрэшъоджагъэр къэбарышӀоу шъодгъэӀугъэр ары. Аущтэу ти Зиусхьан Исус Христос ищытхъушхокӀэ Ӏахь къышъулъыӀэсыщт[+]. 15Арышъ, тшыхэр, шъукъызэкӀэмыкӀоу, бзэгукӀи тхылъымкӀи шъодгъэшӀэгъэ Ӏофхэм пытэу шъуатетэу гъогум шъурыкӀон фае[+].

16-17Тхьэу Тятэ лъапӀэу шӀу тызылъэгъугъэу, зынэшӀу щыфэныгъэкӀэ сыдигъуи тызгъэгушхорэм шӀум тыщегъэгугъы. Ежьыррэ ти Зиусхьан Исус Христосрэ сыд щыщ шӀугъэ жъугъэцэкӀэным, шъуӀоным пае шъуарэгъэгушху, шъугухэри арэгъэпытэх[+][+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм шъукъытфелъэӀу

1Аужыпкъэм, тшыхэр, шъуадэжь зэрэщыхъугъэм фэдэу, Зиусхьаным икъэбарышӀу цӀыфхэм тыдэкӀи анэсынэуи, цӀыфхэм а къэбарышӀум щытхъу фашӀынэуи Тхьэм шъуелъэӀу[+]. 2ЦӀыф бзэджэ-наджэхэм тащиухъумэнэу Тхьэм шъуелъэӀу, сыда пӀомэ, зэкӀэ цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэп[+]. 3Ау Зиусхьаным ыӀорэр къегъэшъыпкъэ. Ащ шъугухэр ыгъэпытэщт, шэйтанми шъущиухъумэщт[+]. 4Тиунашъохэр зэрэжъугъэцакӀэхэрэмкӀи зэрэжъугъэцэкӀэщтхэмкӀи Зиусхьаным тыкъышъущегъэгугъы. 5Тхьэм ишӀулъэгъурэ Христос итеубытагъэрэ Зиусхьаным шъугухэр аферэгъазэх[+].


ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр мылажьэхэ хъущтэп

6Тшыхэр, хэтрэ тшэу лэжьэныр зымыдэу, къышъуфэдгъэнэгъэ унашъохэм атемытым зыщышъудзыенэу ти Зиусхьан Исус Христос ыцӀэкӀэ унашъо къышъуфэтэшӀы[+]. 7Шъор-шъорэу шъошӀэ тилъэужхэм шъузэрарыкӀон фаер. Шъуадэжь тызыщэӀэм, тымылажьэу къыхэкӀыгъэп[+]. 8ЗыдгъэхьакӀэу зыми ихьалыгъуи тшхыгъэп. Ау тыулэоу, лъэшэу тылажьэу, шъуащыщэу зыми хьылъэ тыфэмыхъуным пае, чэщи мафи Ӏоф тшӀэщтыгъ[+]. 9ЗышъодгъэхьакӀэнэу фитыныгъэ тимыӀагъэп, ау тилъэужхэм шъуарыкӀоным пае, шапхъэ тышъуфэхъунэу тызэрэфэягъэр ары тызкӀэлэжьагъэр[+]. 10Шъуадэжь тызыщэӀэм, мы унашъор къышъуфэтшӀыгъ: лэжьэнэу зымыдэрэр орэмышхэ[+].

11Сыда пӀомэ, шъуащыщхэу заулэмэ лэжьэнхэр амыдэу зэхэтхыгъэ. Ахэмэ Ӏоф зи ашӀэрэп, ау яӀоф зыхэмылъым пылъых[+]. 12Ащ фэдэ цӀыфхэр самбырэу лэжьэнхэу, ежь яхьалыгъуи ашхынэу ти Зиусхьан Исус Христос ыцӀэкӀэ унашъо афэтэшӀы ыкӀи тялъэӀу. 13Шъо, тшыхэр, мыр шъотэӀо, шъуемызэщэу шӀушӀэным шъупылъ[+].

14ЦӀыф горэ мы тхылъым итхэу шъуатӀохэрэм ямыдэӀумэ, а цӀыфым гъунэ лъышъуф, жъугъэукӀытэжьыным паи ащ гъусэ шъуфэмыхъу. 15Ау шъуипыим фэдэу шъуемыплъ, шъушы фэдэу гурыжъугъаӀу нахь[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

16ЗэкӀэ гупсэфыр къытэзытырэ Зиусхьаным зэкӀэмкӀи сыдигъуи гупсэф къышъуерэт. Зиусхьаныр шъо пстэуми шъуерэгъус[+].

17Сэ, Паул, сӀэкӀэ мы шӀуфэс гущыӀэхэр къышъуфэсэтхы. Мары зэрэстхырэр[+].

18Ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу шъо пстэуми къышъущерэф. Амин.

### Апостол Паул апэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

#### Апостол Паул апэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

Апостол Паул апэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПАУЛ АПЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ТИМОФЕЙ ФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. ТымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэмрэ Зиусхьан Исус Христосэу тызщыгугъырэмрэ яунашъокӀэ Исус Христос иапостол сыхъугъ[+]. 2О, Тимофееу[*], шӀошъхъуныгъэ зэрэуиӀэм пае скъо шъыпкъэм фэдэ хъугъэм, мы тхылъыр къыпфэсэтхы. Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Христос Исусэу ти Зиусхьанрэ анэшӀу къыпщарэфи, гукӀэгъу къыпфарэшӀи, гупсэф къыуарэт[+].


Дин гъэсэкӀо нэпцӀхэр

3-4Сэ Македоние хэкум[*] сыкӀо зэхъум, сыкъызэрэолъэӀугъэм фэдэу, Ефес къалэм къыдан, цӀыфхэм Ӏоф пхэнджхэр арамыгъэшӀэнхэуи, тхыдэжъхэми, гъунэ зимыӀэ лӀэкъо зэтекӀхэми апымылъынхэуи цӀыф заулэмэ унашъо афэпшӀыным пае. Ащ фэдэ Ӏофхэм къарыкӀырэр зэнэкъокъуныгъэхэр ары. Тхьэм игухэлъэу шӀошъхъуныгъэмкӀэ зиӀоф зыгъэцакӀэрэм а Ӏофхэм яшӀуагъэ рагъэкӀырэп[+]. 5Мы унашъор зыкӀэтшӀырэр мыхъун зи зыдэзымышӀэжьырэ гу къабзэмрэ шӀошъхъуныгъэ шъыпкъэмрэ къакӀэкӀырэ шӀулъэгъур тиӀэ хъуныр ары[+]. 6ЦӀыф заулэхэр ахэмэ атекӀыгъэхэу, пкӀэ зимыӀэ зэнэкъокъухэм зафагъэзагъ[+]. 7Тэурат егъэджэкӀо пащэхэу залъытэми, къаӀохэрэри гушхокӀэ зытегущыӀэхэрэ Ӏофхэри ашӀэхэрэп.

8Хабзэр[*] зэрэдэгъур тэшӀэ, цӀыфыр хабзэм зэрэфыщытын фаем тетэу фыщытмэ[+]. 9Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм хабзэр зэрафамыгъэуцугъэр тэшӀэ, ау хабзэр зыфагъэуцугъэхэр мыхэр арых: хабзэм текӀыхэрэр, хабзэм пэуцухэрэр, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэхэр, псэкӀод зышӀэхэрэр, зыгу мыкъабзэхэр, Тхьэр зымыгъэлъапӀэхэрэр, ны-тыхэри зыукӀыхэрэр, цӀыф укӀакӀохэр,[+] 10-11зинэ зышӀэхэрэр, хъулъфыгъэхэм шъузпӀапкӀэу якӀуалӀэхэрэр, цӀыфхэр зыщэхэрэр, пцӀы зыусхэрэр, шыхьат нэпцӀ хъухэрэр, хэт щыщми къэбарышӀум тызфигъасэрэ Ӏофхэу тызщыгугъышъунэу щытхэм атемытхэр. А къэбарышӀоу щытхъушхо зиӀэр згъэӀунэу Тхьэу щытхъушхо зиӀэм спшъэ къырилъхьагъ[+].


Паул Тхьэм игукӀэгъу пае щытхъу зэрэфишӀырэр

12Исус Христосэу, Ти Зиусхьанэу сиӀоф сшӀэнэу сэзгъэлъэкӀыгъэм щытхъу фэсэшӀы. Ащ цыхьэ къысфишӀи, мы Ӏофыр спшъэ къызэрэрилъхьагъэм пае, щытхъу фэсэшӀы[+]. 13Сэ ежь згъапцӀэщтыгъ, ицӀыфхэми къин язгъэщэчыщтыгъ, ежь сехъоныщтыгъэми, гукӀэгъу къысфишӀыгъ, сыда пӀомэ, шӀошъхъуныгъэ симыӀэу Ӏофхэу сшӀэщтыгъэхэр къызгурымыӀохэу сызекӀощтыгъэти ары[+]. 14Ау ти Зиусхьан ынэшӀу инэу сэ къысщифагъ, Христос Исус сыгу илъ зэрэхъугъэм паий, шӀошъхъуныгъэрэ шӀулъэгъурэ сыгу илъ хъугъэх[+].

15Мы гущыӀэхэр шъыпкъэх, цӀыф пстэуми ахэр адэнхэуи яфэшъуаш: псэкӀод зышӀэхэрэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэм пае, Исус Христос мы дунаим къэкӀуагъ. Ахэмэ ащыщэу апэ итыр сэры[+]. 16Ау Исус Христос зэкӀэмэ апэу гукӀэгъу къызкӀысфишӀыгъэр сэ къызэрэздэзекӀорэмкӀэ ищэӀэгъэшхо къыгъэлъэгъонэуи ары, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъун цӀыфхэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм шапхъэ сафэхъунэуи ары. 17ЕгъэшӀэрэ пачъыхьэу, мылӀэжьыщтэу, цӀыфхэм амылъэгъоу, Тхьэ закъом мыкӀодыжьын лъытэныгъэшхомрэ щытхъушхомрэ ий. Амин.

18Скъо Тимофей, Тхьэм ежь игущыӀэхэу о къыохьылӀагъэу цӀыф заулэмэ агухэм къарилъхьэхи, къаригъэӀуагъэхэм[*] атетэу мы унашъор къыпфэсэшӀы. А гущыӀэхэм атетэу дзэлӀ дэгъур шӀоу зэрэзаорэм фэдэу,[+] 19шӀошъхъуныгъэ уиӀэу, угукӀэ мыхъун зи зыдэмышӀэжьэу, угу етыгъэу уиӀоф шӀэ. ЦӀыф заулэмэ агухэмкӀэ мыхъун зи зыдамышӀэжьыныр яӀэнэу зэрамыдагъэм пае, шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыжьыгъэх. 20Именейрэ Александрэрэ ащ фэдэ цӀыфхэм ащыщых. Ахэр шэйтаным сэ фэзгъэзагъэх[*], Тхьэр амыгъэпцӀэнэу зэрагъэшӀэным пае[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм уелъэӀуныр

1ЗэкӀэмэ анахьэу сышъолъэӀу, цӀыф пстэуми апае Тхьэм шъуелъэӀу, ӀэпыӀэгъу афэхъунэуи шъуелъэӀу, шӀугъэ аригъэгъотынэуи шъуелъэӀу, Тхьэми щытхъу фэшъушӀ. 2Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэу, гукъэбзагъэкӀи, самбырэу ыкӀи гупсэфэу тыпсэушъуным пае, пачъыхьэхэмрэ тетыгъо зиӀэхэмрэ Тхьэм шъуафелъэӀу. 3Ар дэгъу, Тхьэу тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэми ар игъоу елъытэ[+]. 4Ежь цӀыф пстэури мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэуи, шъыпкъагъэр зэрагъэшӀэнэуи шӀоигъу[+]. 5Сыда пӀомэ, Тхьэр зы, Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ азыфагу зэгъэшӀужьакӀоу дэтыр зы, ар цӀыфэу Христос Исус ары[+]. 6Ащ ыпсэ шъхьэщэфыжьэу цӀыф пстэуми апае ытыгъ. Исус аущтэу игъо дэдэм тефэу, Тхьэм игухэлъ ыгъэшъыпкъэжьыгъ[+]. 7Джы Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур згъэӀунэуи, апостол сыхъунэуи Тхьэм сызкӀигъэнэфагъэр шӀошъхъуныгъэмрэ шъыпкъэмрэ якъэбар хымэ лъэпкъхэм язгъэшӀэнэу ары – сэ шъыпкъэр къэсэӀо, пцӀы сыусырэп[+].

8ЛӀыхэр тыдэкӀи Тхьэм елъэӀунхэу сыфай, гукъэбзагъэкӀи аӀэхэр аӀэтызэ, мыгубжыхэу, Тхьэми емыхъырэхъышэхэу.

9Ащ нэмыкӀэу бзылъфыгъэхэри укӀытэ ахэлъэу, хэбзэшӀум тетэу, екӀоу зафэпэнэу сыфай. Шъхьац благъэкӀи, дышъэмкӀи, налмэс-налкъутэхэмкӀи, щыгъын лъапӀэхэмкӀи замыгъэкӀэракӀэу,[+] 10шӀушӀагъэхэмкӀэ зарэгъэкӀэракӀ, «Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэу тэпсэу» зыӀорэ бзылъфыгъэхэм зэряфэшъуашэм фэдэу.

11Бзылъфыгъэм зи ымыӀоу, ӀорышӀэу, Тхьэм иӀофхэр зэригъэшӀэнхэ фае[+]. 12Бзылъфыгъэм Тхьэм иӀофхэр цӀыфхэм аригъэшӀэнхэуи, лӀы горэм тетыгъо фыриӀэнэуи сыдэрэп. Зи ымыӀоу псэун фае[+]. 13Сыда пӀомэ, Тхьэм апэу къыгъэхъугъэр Адэм ары, етӀанэ – Хьао[+]. 14Блэм зыкъезгъэгъэпцӀагъэри Адэм арэп, бзылъфыгъэр ары нахь. Аущтэу бзылъфыгъэр Тхьэм игъогу текӀыгъ[+]. 15Ау шӀошъхъуныгъэ, шӀулъэгъу къэбзагъэ ыгу илъ зэпытхэу бзылъфыгъэр хэбзэшӀум тетэу щыӀэмэ, сабый къызэрэфэхъурэмкӀэ мыкӀодэу къэнэжьыщт.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Чылыс зэӀукӀэм иӀэшъхьэтет ишэн зыфэдэн фаер

1Мы гущыӀэхэр шъыпкъэх: чылыс зэӀукӀэм иӀэшъхьэтет[*] хъунэу зыгорэм шӀоигъомэ, Ӏофэу зыуж итыр Ӏоф дэгъу[+]. 2Ӏэшъхьэтетыр хэти зэригъэмысэн зыбгъодэмылъэу, зы шъуз нахь зимыӀэу[*], щэӀэныгъи гулъыти зиӀэу, хэбзэшӀум тетэу, хьакӀэхэр зыгъэлъапӀэу, цӀыфхэм шъыпкъагъэр язгъэшӀэн зылъэкӀырэ лӀын фае[+]. 3Ащ нэмыкӀэуи ешъуакӀоу е лӀы Ӏэлмэ хъущтэп, ау Ӏасэу, мыцӀэцӀалэу, мылъкум кӀэмыхъопсэуи псэун фае[+]. 4Иунагъо дэгъоу зэрихьэу, ибынхэм лъытэныгъэ къызфаригъэшӀэу, ыгъэӀорышӀэнхэ фае. 5Сыда пӀомэ, ежь иунагъо зезымыхьэшъурэр Тхьэм ичылыс зэӀукӀэ сыдэущтэу кӀэлъыплъэшъуна? 6Ӏэшъхьэтетыр шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъакӀэхэм ащыщмэ хъущтэп. Армырмэ зышӀошӀыжьынышъ, шэйтаныр мысэ зэрэхъугъэм фэдэу, ари мысэ хъущт. 7ЦӀыфхэр ӀаекӀэ къытемыгущыӀэнхэм, шэйтаным ихъытыу имыфэным пае, чылыс зэӀукӀэм щымыщхэри шыхьат дэгъу зыфэхъурэ лӀын фае[+].


Чылыс зэӀукӀэм иӀэпыӀэгъухэм яшэн зыфэдэн фаер

8Ащ фэдэу чылыс зэӀукӀэм иӀэпыӀэгъухэри[*] лъытэныгъэ зифэшъуашэхэу, бзэгуитӀу зыӀумылъхэу, сэнэпсым емынэцӀхэу, мылъкуми кӀэмыхъопсырэ лӀыхэу псэунхэ фае[+]. 9АгухэмкӀи мыхъун зи зыдамышӀэжьэу, шӀошъхъуныгъэм ишъэф аӀыгъын фае. 10Ау ыпэ рапшӀэу яшъыпкъагъэ жъугъэунэфын фае. Ахэр зыми зэригъэмысэнхэ щымыӀэмэ, ӀэпыӀэгъухэм ащыщ орэхъух.

11Ащ фэдэу а ӀэпыӀэгъухэм яшъузхэри лъытэныгъэ зифэшъуашэхэу, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атемыгущыӀэхэу, щэӀагъэ зиӀэхэу, лъэныкъо пстэумкӀи узщыгугъышъун цӀыфынхэ фае[+].

12ӀэпыӀэгъур зы шъуз нахь зимыӀэу, илъфыгъэхэмрэ иунагъорэ дэгъоу зезыхьэрэ лӀын фае. 13ӀэпыӀэгъухэу зиӀоф дэгъоу зыгъэцэкӀагъэхэм лъытэныгъэ агъоты, Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэу яӀэм гушхокӀэ тегущыӀэнхэ алъэкӀыщт.


Шъэфэу тишӀошъхъуныгъэ хэлъыр

14Бэ темышӀэу уадэжь сыкъэкӀонэу сыгугъэу, мы тхылъыр къыпфэсэтхы. 15Сыкъэгужъомэ, Тхьэм иунагъо щыщхэр зэрэзекӀонхэ фаер мы тхылъым уигъэшӀэщт. Тхьэм иунагъо щыщхэр щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм ичылыс зэӀукӀ ары. А чылыс зэӀукӀэр ары шъыпкъагъэр зытет пкъэури лъапсэри. 16ШъыпкъэмкӀэ, шъэфэу тишӀошъхъуныгъэ хэлъыр[*] ины: Тхьэр цӀыфэу къэлъэгъуагъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ащ ишъыпкъагъэ къыгъэшъыпкъэжьыгъ. МэлэӀичхэм заригъэлъэгъугъ. Ежь фэлажьэхэрэм ежь икъэбар хымэ лъэпкъхэм арагъэӀугъ. Дунаим тет цӀыфхэм ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъугъэ. Щытхъушхо иӀэу Тхьэм ар уашъом дихьыежьыгъ[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


ЦӀыфыбэ шӀошъхъуныгъэм игъогу зэрэтекӀыжьыпэщтыр

1Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ нафэу къеӀо, дунаим иаужырэ лъэхъанхэм цӀыфыбэ шӀошъхъуныгъэм игъогу зэрэтекӀыжьыпэщтыр. ЦӀыфхэр дэзыхьыхырэ джынэхэми, джынапцӀэхэм Ӏофхэу зыфагъасэхэрэми агоуцощтых[+]. 2ДжынапцӀэхэм цӀыфхэр зыфагъасэрэ Ӏофхэр ахэзгъахьэхэрэр нэпитӀу зиӀэ цӀыфхэр ары. Ахэмэ шӀури ери зэхадзыжьын амылъэкӀэу гъучӀ плъыгъэмкӀэ агухэм тамыгъэ ядзыгъэм фэдэщт. 3Къэщэн-дэкӀонымрэ гъэнэфэгъэ гъомлапхъэр шхынхэмрэ мыхъун Ӏофхэу а пцӀыусхэм цӀыфхэм араӀо. Ау Тхьэм а гъомлапхъэхэр къыгъэхъугъэх, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу, шъыпкъэр зышӀэхэрэм Тхьэм щытхъу фашӀэу ахэр ашхынхэм пае,[+] 4сыда пӀомэ, Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури шӀу. Тхьэм щытхъу фэпшӀэу къапштэмэ, зи хэбдзыжьын ищыкӀагъэп,[+] 5сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэхэмкӀэ, Тхьэм узэрелъэӀурэмкӀэ ар къабзэ мэхъу[+].


Исус Христос шӀоу узэрэфэлэжьэщтыр

6Мы Ӏофхэр тшыхэм агурыбгъаӀомэ, ащыгъум шӀошъхъуныгъэм игущыӀэхэмкӀи, тишӀошъхъуныгъэ тызфигъасэрэ ӀофышӀухэу узтетхэмкӀи лъэкӀ зэбгъэгъотэу, Исус Христос шӀоу фэлажьэхэрэм уащыщ. 7Тхьэм ишӀолӀыкӀ зыхэмылъ мышъо-мыл тхыдэжъхэм защыдзый. Ау Тхьэм шӀолӀыкӀ фызэрэуиӀэным ыуж ит[+]. 8Пкъыр ебгъэсэным шӀуагъэ къыхэкӀы, ау Тхьэм шӀолӀыкӀ фыуиӀэным сыд фэдэ лъэныкъокӀи ишӀуагъэ къэкӀо, сыда пӀомэ, Тхьэм шӀолӀыкӀ фыуиӀэным джырэ щыӀэныгъэмрэ къэкӀощт щыӀэныгъэмрэ апае шӀум ущегъэгугъы.

9А гущыӀэхэр шъыпкъэх, цӀыф пстэуми ахэр адэнхэр яфэшъуаш[+]. 10Тыулэузэ, тишъыпкъэу тызкӀэлажьэрэр цӀыф пстэури, зэкӀэмэ анахьэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр, мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэ Тхьэу щыӀэныгъэ зиӀэм тызэрэщыгугъырэр ары[+].

11Мы ӀофхэмкӀэ цӀыфхэм унашъо афэшӀ, ахэри агурыгъаӀу. 12УиныбжьыкӀагъэ пае зыми нэмыплъ къызэремыгъэт, ау гущыӀэхэмкӀи, зекӀуакӀэмкӀи, шӀулъэгъумкӀи, шӀошъхъуныгъэмкӀи, гукъэбзагъэмкӀи шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм шапхъэ афэхъу[+]. 13Сэ сыкъакӀофэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм[*] цӀыфхэм апашъхьэ укъызэряджэщтми, цӀыфхэм зэрагурыбгъэӀощтми, зэрябгъэшӀэщтми апылъ. 14Тхьэм ынэшӀу къыпщифэнэу чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм[*] аӀэхэр о пшъхьэ къытыралъхьэхэзэ, Тхьэм ежь игущыӀэхэр о къыохьылӀагъэу ахэмэ агухэм къарилъхьэхи, къызарегъаӀохэ ужым, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэм лъэкӀэу къыуитыгъэр умыгъэпсэуалъэу къэмыгъан[+].

15Мы Ӏофхэм апылъ, уапэкӀэ зэребгъэхъурэр зэкӀэмэ нафэ афэхъуным пае, а Ӏофхэм ауж ит зэпыт. 16Зыфэсакъыжь, Ӏофхэу цӀыфхэр зыфэбгъасэхэрэми ябгъашӀэхэрэми афэсакъ. А Ӏофхэм унаӀэ атегъэт зэпыт. Аущтэу пшӀымэ, къыодэӀурэ цӀыфхэр мыкӀодхэу къэбгъэнэжьыщтых, о пшъхьи мыкӀодэу къэбгъэнэжьыщт.

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Шъузабэхэр, нахьыжъхэр, унэӀутхэр

1Шынахьыжъым уфэмыгубж, ау тым фэдэу гурыгъаӀу; кӀалэхэми пшыхэм узэрафыщытым фэдэу афыщыт;[+] 2бзылъфыгъэ нахьыжъхэми ныхэм узэрафыщытым фэдэу афыщыт, бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэхэми шыпхъухэм узэрафыщытым фэдэу гукъэбзэ закӀэкӀэ афыщыт.

3Шъузабэу зизэкъо дэдэхэм лъытэныгъэ афэшӀ. 4Шъузабэ горэм лъфыгъэхэри ахэмэ къакӀэхъухьагъэхэри иӀэхэмэ, ежьхэм яунагъо лъытэныгъэ фашӀынэу ыпэ рапшӀэу зэрарэгъашӀ, ятэ-янэхэм къафашӀагъэри афарэшӀэжь, сыда пӀомэ, ар Тхьэм игуап[+]. 5Шъузабэу зизэкъо дэдэу къэнагъэр Тхьэм щэгугъы, чэщи мафи Тхьэр къыдэӀэпыӀэнэу елъэӀу зэпыт. 6Ау шъузабэу зызэригъэтхъэжьыным нэмыкӀ емыгупшысэрэр, псауми, лӀагъэм фэд[+]. 7ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зыми зэригъэмысэнхэ щымыӀэным пае, мы Ӏоф пстэумкӀи унашъо афэшӀ. 8Ау цӀыфэу зиунэкъощхэм, зэкӀэмэ анахьи иунэ исхэм, алъымыплъэрэм ишӀошъхъуныгъэ ыгъэпцӀыгъ. Ар шӀошъхъуныгъэ зимыӀэм нахьи нахь дэижь.

9Шъузабэхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъым зыцӀэ ратхэн фаер зыныбжь тӀокӀищым нэсыгъэу, зэ нахь дэмыкӀуагъэу, 10зишӀушӀагъэхэмкӀэ цӀыфхэр шыхьат зыфэхъурэр ары: гущыӀэм пае, бын зыпӀугъэу, хьакӀэхэр зыгъэлъэпӀагъэу, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм[*] алъакъохэр афэзытхьакӀыгъэу[*], гузэжъогъу хэтхэм адэӀэпыӀагъэу, шӀушӀэгъэ пстэуми апылъыгъэ шъузабэр ары[+].

11Шъузэбэ ныбжьыкӀэхэм ацӀэхэр а тхылъым имытхэх. Сыда пӀомэ, хъопсэн агу къихьэмэ, Христос акӀыб къыфагъазэзэ, дэкӀожьынхэм енэцӀыщтых. 12Аущтэу гущыӀэ пытэу Христос ратыгъэр зэрамыгъэцэкӀагъэм пае, мысэ хъущтых. 13Ащ нэмыкӀэуи, а шъузэбэ ныбжьыкӀэхэм Ӏоф амышӀэу унэ ихьэ-икӀэу къакӀухьэу яхабз. Ӏоф зэрамышӀэрэм изакъоп, Ӏоржъорхэу, яӀоф зыхэмылъым яӀоф халъхьэу, амыӀуапхъэхэри аӀох[+]. 14Арышъ, шъузэбэ ныбжьыкӀэхэр дэкӀожьынхэу, быни къакӀэхъонэу, яунагъуи зэрахьанэу, джэгъогъоу шэйтаныр ӀаекӀэ атегущыӀэнэу игъо рамыгъэфэнэу сыфай[+]. 15Сыда пӀомэ, ахэмэ ащыщхэр гъогу занкӀэм текӀыхи, шэйтаным игъогу техьагъэх.

16ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ бзылъфыгъэ горэм иунэ шъузабэхэр исхэмэ, ар ахэмэ алъыплъэн фае. Чылыс зэӀукӀэм ахэр хьылъэ фэрэмыхъух, шъузабэу зизэкъо дэдэхэм чылыс зэӀукӀэр ӀэпыӀэгъу афэхъуным пае.

17Чылыс зэӀукӀэр дэгъоу зезыхьэхэрэ нахьыжъхэм лъытэныгъэ нахьыбэ яфэшъуаш, зэкӀэмэ анахьэу Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм язгъэӀухэу, язгъашӀэхэрэр ары[+]. 18Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт: «Цум лэжьыгъэр ыӀо зыхъукӀэ, ыжэ зэтемыпх», ыкӀи «ЛэжьакӀом илэжьапкӀэ ыгъотынэу ифэшъуаш»[+]. 19ШыхьатитӀум е шыхьатищым къаӀорэмкӀэ гъэшъыпкъагъэ мыхъумэ, зыгорэм чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм ащыщ горэ зэригъэмысэрэр умыдэ[+]. 20ПсэкӀод зышӀэхэрэм зэкӀэмэ апашъхьэ ащыгурыгъаӀу, адрэхэр щынэнхэм пае[+].

21Тхьэм, Зиусхьан Исус Христос, Тхьэм къыхихыгъэ мэлэӀичхэм апашъхьэ пытэу унашъо къыщыпфэсэшӀы, къыпшӀошӀырэ пхэнджыгъэ Ӏоф хэмылъэу, зыгорэм ылъэныкъокӀи удимыхьыхэу, мы Ӏоф пстэури гъэцакӀэ.

22ЦӀыф горэ Зиусхьаным фэлэжьэнэу бгъэнэфэным пае, о пӀэхэр ышъхьэ теплъхьанхэм удэмыгузажъу. НэмыкӀ цӀыфхэм япсэкӀодхэм уиӀахь ахэмылъхь. Гукъэбзагъэ зигъэӀэ зэпыт[+].

23Псы закъоп узэшъощтыр, ау уныбэрэ бэрэ къыпфакӀорэ узхэмрэ апае сэнэпс тӀэкӀу ешъу[+].

24ЦӀыф заулэмэ япсэкӀодшӀагъэхэр нэрылъэгъух, а цӀыфхэри унэшъо шӀыпӀэм нэмысхэзэ мысэ мэхъух. НэмыкӀ цӀыфхэм япсэкӀодшӀагъэхэр ауж итхэу, ыужкӀэ нэрылъэгъу мэхъух. 25Ащ фэдэу шӀушӀагъэхэри нафэх. ШӀушӀагъэхэу мынэрылъэгъугъэхэри гъэбылъыгъэу къэнэжьышъущтхэп.

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ

1УнэӀутыгъэм ибжь зэкӀэ зытелъхэм лъытэныгъэ пстэури ятхьэматэхэм яфэшъуашэу алъытэн фае, цӀыфхэр Тхьэм ыцӀэрэ тишӀошъхъуныгъэ тызфигъэсэрэ Ӏофхэмрэ ямыхъонынхэм пае[+]. 2ШӀошъхъуныгъэ зыгу илъ тхьэматэхэр зиӀэ унэӀутхэм зэрэзэкъошхэм пае, ятхьэматэхэм нэмыплъ арарэмыт, ау джыри нахьышӀужьэу афэлэжьэнхэ фае. Сыда пӀомэ, Ӏофэу ашӀэрэм ишӀуагъэ зэкӀырэр шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу шӀу алъэгъухэрэр ары. Мы Ӏофхэр унэӀутхэм ягъашӀэх, афэгъэпыт[+].


ЦӀыф заулэм адрэхэр зыфагъасэрэ Ӏоф пхэнджхэмрэ мылъку кӀэхъопсынымрэ яхьылӀагъ

3Зыгорэ Ӏоф пхэнджхэм шъуафигъасэу, ти Зиусхьан Исус Христос игущыӀэхэу тызщыгугъышъущтхэм атемытмэ, Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэным ехьылӀагъэу тишӀошъхъуныгъэ тызфигъэсэрэ Ӏофхэми атемытмэ,[+] 4а цӀыфым зышӀошӀыжьы ыкӀи зи зэхишӀыкӀырэп. Ар гущыӀэхэмкӀэ зэнэкъокъунымрэ зэщыхьанымрэ афалӀэ. А Ӏофхэм къарыкӀхэрэр шъугъоныр, зэмызэгъыныр, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэныр, зым адрэм гуцафэ фишӀыныр,[+] 5зиакъыл зэщыкъуагъэу, шъыпкъагъэм пэчыжьэ цӀыфхэм язэщыхьанэу пкӀэ зимыӀэр ары. Тхьэ гъэлъэпӀэныр чарэ къэкӀуапӀ ашӀошӀы. Ащ фэдэхэм защыдзый[+].

6Шъыпкъэ сэӀо, цӀыф горэ иӀэм рыразэмэ, Тхьэм шӀолӀыкӀ фиӀэмэ, шӀуагъэу ащ хэлъыр ины[+]. 7Сыда пӀомэ, дунаим тыкъызытехьэм, зи къыздэтхьыгъэп, дунаим тызытекӀыжьыкӀи зи тетхын тлъэкӀыщтэп[+]. 8Ау гъомылэу тшхыщтымрэ щыгъынхэмрэ тиӀэхэмэ, ахэмэ тарырэзэщт[+]. 9Ау баи хъунхэу фаехэр псэкӀодшӀэным фыдэзыхьыхын Ӏофым хэфэх, шэйтанми ӀэкӀэфэх. ПкӀэ зимыӀэ хъуапсэу зиягъэ къакӀохэу, цӀыфхэри зыгъэунэхъухэу, кӀодыпӀэм зыӀэпызыщэхэрэм а цӀыфхэр аубытых[+]. 10Сыда пӀомэ, бзэджэгъэ пстэури къызхэкӀырэр ахъщэр шӀу плъэгъуныр ары. ЦӀыф заулэ ахъщэм кӀэхъопсэу, шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыхи, гухэкӀ Ӏаджи къызфахьыжьыгъ[+].


ШӀошъхъуныгъэм шӀоу фэлажь

11Ау о, Тхьэм ицӀыф, а Ӏофхэм защыдзый. Шъыпкъагъэр, Тхьэм шӀолӀыкӀ фыуиӀэныр, шӀошъхъуныгъэр, шӀулъэгъур, теубытагъэр, гушъэбэныгъэр угу зэрилъынхэм ауж ит[+]. 12ШӀошъхъуныгъэм шӀоу узэрэфэлэжьэным пылъ. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зэгъэгъот; сыда пӀомэ, шыхьатыбэмэ апашъхьэ[*] шӀошъхъуныгъэ зэрэуиӀэм шӀоу шыхьат укъызыфэхъум, ар бгъотынэу Тхьэр къыоджагъ[+]. 13Тхьэу зэкӀэми щыӀэныгъэ къязытырэм ыпашъхьэрэ, Христос Исусэу Понтый Пилат зэхихэу шъыпкъагъэм шыхьат дэгъу фэхъугъэм ыпашъхьэрэ, пытэу унашъо къыпфэсэшӀы:[+] 14зи уимылажьэу, зыми узэригъэмысэни щымыӀэу, тиунашъо гъэцакӀэ, ти Зиусхьан Исус Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэм нэсыфэ. 15Игъо къызыскӀэ, Тхьэм а мафэр къыгъэлъэгъощт – Тхьэу щытхъушхо зиӀэу, лъэкӀышхо зиӀэ закъор, пачъыхьэхэм я Пачъыхьэжь, тхьэматэхэм я Тхьэмэтэжь[+]. 16Ежь Тхьэ закъор ары мылӀэжьыщтыр, узэмыкӀолӀэшъущт нэфынэми хэтыр. ЦӀыфхэм ащыщэу зыми ар ынэкӀэ ылъэгъугъэп, ылъэгъуни ылъэкӀыщтэп. Лъытэныгъэшхори мыкӀодыжьын лъэкӀышхори ий. Амин.

17Мы дунаим баи щыхъугъэхэр зашӀомышӀыжьынэуи, мылъку нэпцӀым щымыгугъыхэу, Тхьэм нахь щыгугъынхэуи унашъо афэшӀ. Сыда пӀомэ, тызгъэтхъэжьынэу зэкӀэ икъоу къытэзытырэр Тхьэр ары[+]. 18ШӀушӀэным пылъынхэуи, шӀушӀэнымкӀэ баи хъунхэуи, ямылъку шъхьамысыжьхэу, яӀэм щыщ ягуапэу нэмыкӀ цӀыфмэ аратынэуи унашъо афэшӀ[+]. 19Аущтэу ашӀымэ, мылъкушхо зыфаугъоижьыгъэу мэхъу. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зэрагъэгъотыным пае, а мылъкушхор къэкӀощт дунаим лъапсэ щафэхъу.

20О, Тимофей, Ӏофэу Тхьэм ппшъэ къырилъхьагъэм фэсакъ. Тхьэм ишӀолӀыкӀ зыхэмылъ гущыӀэ мыщыухэмрэ пэгущыӀэныгъэу пцӀыкӀэ шӀэныгъэ зыфаӀохэрэмрэ защыдзый[+]. 21Сыда пӀомэ, «А шӀэныгъэр тиӀ», зыфаӀожьэу, цӀыф заулэ шӀошъхъуныгъэм игъогу текӀыгъ. Тхьэм ынэшӀу къыпщерэф. Амин[+].

### Апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

#### Апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр

Апостол Паул ятӀонэрэ тхылъэу Тимофей фитхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПАУЛ ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ТИМОФЕЙ ФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Тхьэм шӀоигъуагъэти, Исус Христос тыгухэм зэрарылъымкӀэ мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ дгъотынэу Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэм икъэбар цӀыфхэм язгъэӀунэу Исус Христос иапостол сыхъугъ[+]. 2ШӀу слъэгъурэ скъоу Тимофей мы тхылъыр фэсэтхы. Тхьэу Ты лъапӀэмрэ ти Зиусхьан Христос Исусрэ анэшӀу къыпщарэфи, гукӀэгъу къыпфарэшӀи, гупсэф къыуарэт[+].


Христос икъэбарышӀу фэшъыпкъэнэу Паул Тимофей зэригъэгушхуагъэр

3Сятэжъхэм сафэдэу сыгукӀэ мыхъун зи зыдэсымышӀэжьэу, сызфэлажьэрэ Тхьэм щытхъу фэсэшӀы. Тхьэм селъэӀузэ, чэщи мафи уигугъу сшӀы зэпытэу, Тхьэм щытхъу фэсэшӀы[+]. 4Унэпсхэр сыгу къэкӀыжьых, гушӀуагъо сыгу из хъуным пае, услъэгъу сшӀоигъу. 5УишӀошъхъуныгъэ шъыпкъэ сыгу къэкӀыжьы. Ащ фэдэ шӀошъхъуныгъэ уянэжъэу Лоидэрэ уянэу Евникэрэ агухэм арылъыгъ; джы ар о угуи зэрилъым сыщэгугъы[+]. 6Арышъ, сэ сӀэхэр о пшъхьэ къызэрэтеслъхьагъэхэмкӀэ[*] Тхьэм лъэкӀэу къыуитыгъэм имашӀо зэкӀэбгъэнэжьынэу угу къэсэгъэкӀыжьы[+]. 7Сыда пӀомэ, Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу тыгухэм къарилъхьагъэм щынагъо тыгухэм арылъэу ыгъэхъурэп, лъэкӀи, шӀулъэгъуи, зыщыӀэни тыгухэм арылъхэу егъэхъу нахь[+].

8УмыукӀытэу ти Зиусхьан шыхьат фэхъу. Сэри ежь сызэрэфэлажьэрэм пае, хьапсым сызэрэчӀадзагъэм фэшӀ, укъыстемыукӀытыхь, Тхьэм илъэкӀыкӀи къэбарышӀум паий къин къыздэщэч[+]. 9Тхьэр ары тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьыгъэри, гукъэбзагъэкӀэ тыпсэунэу къытэджагъэри. Аущтэу зыкӀишӀагъэр ежь ащ фэдэ гухэлъ ышӀыгъэу, ынэшӀу къытщифагъэшъ ары. ТишӀушӀагъэхэм яӀоф ащ хэлъэп. Христос ИсускӀэ Тхьэм ынэшӀу къызытщифагъэр лъэхъан пстэуми апэ ары,[+] 10ау джы тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Исус Христос къызэрэлъэгъуагъэмкӀэ, Тхьэм ынэшӀу щыфэныр нафэ къэхъугъ. Исус Христос лӀэныгъэр ыгъэкӀодыгъ, къэбарышӀумкӀи мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр нафэ къытфишӀыгъ[+]. 11А къэбарышӀур цӀыфхэм язгъэӀунэуи, иапостол сыхъунэуи, а къэбарышӀур цӀыфхэм язгъэшӀэнэуи Тхьэм сыкъыгъэнэфагъ[+]. 12Джары мы къиныр зыкӀэсщэчырэр; ау сэ сыукӀытэрэп, сыда пӀомэ, Исус Христосэу шӀошъхъуныгъэ зыфысиӀэр сэшӀэ, ежьыми Ӏофэу сэ спшъэ къырилъхьагъэм а мафэм[*] нэсыфэ къыфэсакъын зэрилъэкӀыщтым сыщэгугъы[+].

13Христос Исус угу зэрилъым пае, шӀошъхъуныгъэрэ шӀулъэгъурэ уиӀэхэу, гущыӀэхэу сэ къасӀохэу зэхэпхыгъэхэу, узщыгугъышъущтхэр шапхъэм фэдэу Ӏыгъхэу уатемыкӀ. 14Тхьэм Ӏофэу о ппшъэ къырилъхьагъэр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу тыгухэм арылъымкӀэ къэухъум[+].

15Асие хэкум ис пстэури, ахэмэ ащыщэу Фигелрэ Ермогенрэ, сыкъызэрабгынагъэр о ошӀэ[+].

16Зиусхьаным Онесифор иунагъо гукӀэгъу къыферэшӀ, сыда пӀомэ, бэрэ ащ сыгу ыгъэпсэфыжьыгъ, Ӏэхъу-лъэхъу стелъыгъэми, къыстеукӀытыхьагъэп[+]. 17Ар Рим къэлэшхом къызэкӀом, сыкъегъотыфэ, емызэщэу къыслъыхъугъ. 18Ахърэт мафэм Зиусхьаным ащ гукӀэгъу ферэшӀ. Ефес къалэм бэрэ къызэрэщыздэӀэпыӀагъэр о нахьышӀоу ошӀэ.

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Исус Христос фэбанэрэ дзэлӀышӀу

1Арышъ, о, скъо, Христос Исусэу тыгухэм арылъым ынэшӀу къызэрэпщифэрэмкӀэ угу гъэпытэ. 2Ӏофхэу шыхьат Ӏаджхэми апашъхьэ сэ къасӀохэу зэхэпхыгъэхэр, узщыгугъышъун цӀыфхэу нэмыкӀхэм ахэр язгъэшӀэн зылъэкӀыщтхэм апшъэ илъхьэх. 3Исус Христос идзэлӀ дэгъу фэдэу къин къыздэщэч[+]. 4Дзэм емыпхыгъэ Ӏофхэм дзэлӀым зыдаригъэхьыхырэп – дзэ пащэм ыгу къызэригъэӀу шӀоигъу. 5Ащ фэдэу, зэпэчъэныгъэм ихабзэ тетэу мычъэрэм текӀоныгъэм итандж къыратырэп[+]. 6Мэкъу-мэщышӀэу зиӀоф къин зышӀэрэм лэжьыгъэу къахыжьыгъэм щыщэу иӀахь апэу къыратын фае[+]. 7КъасӀорэм егупшыс. Зиусхьаным Ӏоф пстэумкӀи зэхэшӀыкӀ къыуитыщт.

8Исус Христос угу игъэлъ; ар пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщыгъ, лӀагъэхэми Тхьэм ар къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. Джары къэбарышӀоу згъэӀоу,[+] 9къин зыфэсщэчэу, бзэджашӀэм фэдэу Ӏэхъу-лъэхъу къызкӀыстыралъхьагъэр. Ау Тхьэм игущыӀэхэм Ӏэхъу-лъэхъу атыралъхьан алъэкӀыщтэп[+]. 10Ащ пае, Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфмэ сишӀуагъэ язгъэкӀыным пае, теубытагъэ схэлъэу къин пстэури сэщыӀэ. Аущтэу Христос Исус ахэмэ агухэм зэрарылъым пае, ахэри мыкӀодхэу къэнэжьыщтых, мыкӀодыжьын щытхъушхуи яӀэ хъущт[+].

11Мы гущыӀэхэр шъыпкъэх: Христос тыригъусэу тылӀагъэмэ, тыригъусэуи тыщыӀэщт[+].

12Теубытагъэ тиӀэу къиныр тщыӀэмэ, Ежь тыригъусэу тетыгъо тиӀэщт.

«Ежь игъогу рыкӀохэрэм тащыщэп» тӀомэ,

ежьыми «Ахэр сигъогу рыкӀохэрэм ащыщхэп»

къытфэгъэхьыгъэу къыӀожьыщт[+].

13Шъыпкъагъэ тимыӀэми, Ежь шъыпкъагъэ иӀэ зэпытыщт, сыда пӀомэ, ежь зигъэпцӀэжьын ылъэкӀыщтэп[+].


ЦӀыфэу Тхьэм ыгу зэӀурэр

14А Ӏофхэр агу игъэлъых. ГущыӀэхэм яхьылӀагъэу зэмынэкъокъунхэу Зиусхьаным ыпашъхьэ лъэшэу щагурыгъаӀу. Ащ фэдэ зэнэкъокъум ишӀуагъэ къакӀорэп, ащ едэӀухэрэм иягъэ арегъэкӀы нахь[+]. 15Тхьэм зишъыпкъагъэ ыгъэунэфыгъэ цӀыфэу, Ӏофэу ышӀагъэм теукӀытыхьажьыныр зимыщыкӀагъэу, шъыпкъагъэм игущыӀэхэр тэрэзэу цӀыфмэ язгъашӀэу Тхьэм дэжькӀэ узэрэпсэущтым ыуж ит. 16Тхьэм ишӀолӀыкӀ зыхэмылъ гущыӀэ мыщыухэм защыдзый; сыда пӀомэ, ащ фэдэхэм апылъхэм Тхьэм нахь пэчыжьэ зашӀ зэпыт[+]. 17Уз Ӏаем[*] фэдэу Ӏофхэу ахэмэ цӀыфхэр зыфагъасэхэрэр анахьыбэмэ анэсыщтых. Именейрэ[*] Филитрэ а цӀыфхэм ащыщых[+]. 18ИтӀур шъыпкъагъэм игъогу текӀыгъэх, тэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр, лӀагъэхэм тыкъахэтэджыкӀыжьыгъэу аӀозэ, цӀыф заулэмэ яшӀошъхъуныгъэ агъэкӀоды[+]. 19Ау Тхьэм ыгъэуцугъэ лъэпсэ пытэр щыӀэ зэпытыщт. Мыхъурым фэдэу моущтэу ащ тедзагъ: «Зиусхьаным ежь ицӀыфхэр ешӀэх» ыкӀи «Хэти Зиусхьаным ыцӀэ зыдэрэм ыкӀыб бзэджагъэм игъогу ферэгъаз».

20Унэшхо горэм дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэм ямызакъоу, пхъэмрэ етӀагъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэри итых. Хьакъу-шыкъу шӀу дэдэхэр ахэтых, къызэрыкӀо хьакъу-шыкъухэри ары[+]. 21Зыгорэм ыгу ыгъэкъэбзэжьэу, мы Ӏоф бзаджэхэм защидзыемэ, хьакъу-шыкъу шӀу дэдэм фэдэ хъущт. Зиусхьаным зыритыгъэу, ишӀуагъэ Зиусхьаными ригъэкӀэу, а цӀыфыр шӀушӀэгъэ пстэуми афэхьазыр хъущт.

22Ау ныбжьыкӀагъэм ихъопсэ Ӏаехэм защыдзый. ГукъэбзагъэкӀэ Зиусхьаным елъэӀухэрэм урягъусэу шъыпкъагъэмрэ шӀошъхъуныгъэмрэ, шӀулъэгъумрэ гупсэфымрэ ауж ит[+]. 23Ау пкӀэ зимыӀэхэу, шӀэныгъэ зыхэмылъ зэнэкъокъухэм защыдзый, зэщыхьаныр къызэрахэкӀырэр ошӀэшъ[+]. 24Зиусхьаным фэлэжьэрэ цӀыфыр зэщыхьаным пылъ хъущтэп. Ау цӀыф пстэуми шӀу ыгу афилъэу, цӀыфхэм шъыпкъэр язгъэшӀэн зылъэкӀэу, зызымыгъэгусэрэ цӀыфын фае. 25Ежь къыпэуцухэрэм гушъэбагъэкӀэ агуригъэӀон фае. Шъыпкъэр ашӀэным пае, Тхьэм ахэри кӀигъэгъожьынхэкӀи мэхъу[+]. 26Аущтэу хъумэ, зыфаер аригъэшӀэнэу шэйтаным зиубытхэрэ ужым, ащ ихъытыу икӀыжьыщтых[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Дунаим иаужырэ мафэхэм псэущт цӀыфхэм яшэн зыфэдэщтыр

1Дунаим иаужырэ мафэхэм охътэ къинхэр къызэрэкӀощтхэр пшӀэн фае[+]. 2Сыда пӀомэ, цӀыфхэм ежь ашъхьэкӀэ шӀу залъэгъужьыщт, ахъщэри шӀу алъэгъущт, зыщытхъужьыщтых, пэгэщтых, хъонэщтых, ятэ-янэхэм ядэӀужьыщтхэп, рэзэныгъэ ахэлъыщтэп, Тхьэр агъэлъэпӀэщтэп, шӀулъэгъуи ахэлъыщтэп;[+] 3зэшӀужьыныр зыфэдэр ашӀэщтэп, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атегущыӀэщтых, зыщыӀэныгъэ яӀэщтэп, жъалымыщтых, шӀугъэр шӀу алъэгъущтэп;[+] 4уащымыгугъышъунэу псэущтых, шъхьэпсынкӀэщтых, зашӀошӀыжьыщт; Тхьэр шӀу алъэгъуным нахьи, загъэтхъэжьыныр нахь шӀу алъэгъущт; 5Тхьэм шӀолӀыкӀ фыряӀэм фэдэу зыкъагъэлъэгъощт, ау Тхьэм илъэкӀ адэщтэп. Ащ фэдэ цӀыфхэм защыдзый.

6А цӀыфхэм ащыщхэу зы заулэ унэмэ арыцӀанлъэхэзэ, бзылъфыгъэхэу зипсэкӀодхэм ахэкӀуадэхэу, зэмылӀэужыгъо хъопсэ мыхъо-мышӀэхэм зыкъырязгъэщэкӀыхэрэр дахьыхых. 7А бзылъфыгъэхэм сыдигъуи сыд зэрагъашӀэми, шъыпкъэр къашӀэн алъэкӀырэп. 8Ианныйрэ Иамбрыйрэ[*] пегъымбар Мусэ зэрэпэуцугъэхэм фэдэу, мы цӀыфхэри шъыпкъэм пэуцужьых. Ахэр зиакъыл зэщыкъогъэ цӀыфых, зишӀуагъэ къэмыкӀожьыщт шӀошъхъуныгъэ яӀ. 9Ау ахэмэ яӀоф бэрэ къадэхъущтэп; сыда пӀомэ, Ианныйрэ Иамбрыйрэ яделагъэ цӀыф пстэумкӀи нафэ зэрэхъугъэм фэдэу, мы цӀыфхэм яделагъи цӀыф пстэумкӀи нафэ хъущт[+].


Аужырэ Ӏофхэу Паул Тимофей фигъэпытэхэрэр

10Ӏофхэу сэ цӀыфхэр зыфэзгъасэщтыгъэхэри, сизекӀуакӀи, сигухэлъи, сишӀошъхъуныгъи, сищэӀагъи, сишӀулъэгъуи, ситеубытагъи ошӀэх. 11Къалэхэу Антиохие, Иконие, Листрэ[*] цӀыфхэм къинэу щысагъэлъэгъугъэхэри, къиныбэу щысщэчыгъэхэри ошӀэх. Къинышхохэр сагъэщэчыгъэх, ау Зиусхьаным зэкӀэми сыкъахищыжьыгъ[+]. 12Шъыпкъэ, Тхьэм шӀолӀыкӀи фыриӀэу Христос Исусри хэти зыгу илъхэу псэунэу фаем цӀыфхэм къин рагъэщэчыщт[+]. 13Ау цӀыф бзаджэхэми гъэпцӀакӀохэми ябзэджагъэ рагъэхъущт; ахэмэ нэмыкӀ цӀыфхэр дахьыхых, ежь ашъхьэкӀи зыдахьыхыжьы[+]. 14Ау о Ӏофхэу зэбгъэшӀагъэхэми узщыгугъыхэрэми атет зэпыт, сыда пӀомэ, ахэр озгъэшӀэгъэ цӀыфхэр ошӀэх. 15Ащ нэмыкӀэу, уисабыигъо щегъэжьагъэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэ лъапӀэхэм арытхэр зэбгъэшӀагъэх. Христос ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэу уиӀэмкӀэ умыкӀодэу, укъызэрэнэжьыщтыр а тхылъхэм арытхэм къыбгурагъэӀон алъэкӀы[+].

16Тхьэм игущыӀэ тхыгъэ лъапӀэхэм арыт пстэури Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ дэжь къикӀыгъэх. ЦӀыфхэм шъыпкъэр ябгъэшӀэным, уягыиным, бгъэдэӀонхэм, шъыпкъагъэр зиӀэ псэукӀэр ябгъэшӀэным пае яшӀуагъэ къэкӀо[+]. 17Аущтэу Тхьэм фэлажьэрэ цӀыфыр тыдрэ ӀофышӀуи фэхьазырыщт, фэгъэпсыгъэщт[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Тхьэм ыпашъхьи, Исус Христосэу псаухэмрэ лӀагъэхэмрэ хьыкум атезышӀыхьащтым ыпашъхьи, Христос дунаим къызэрэкӀожьыщтымкӀи тетыгъоу иӀэмкӀи инэу унашъо къыщыпфэсэшӀы:[+] 2Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм ягъэӀу, игъоми имыгъоми ахэр ябгъэшӀэнхэм ыуж ит. АгурыгъаӀу, ягый, гъэгушхох, зэкӀэ щыӀагъэмкӀэ шъыпкъэр ягъашӀ[+]. 3Сыда пӀомэ, тишӀошъхъуныгъэ тызфигъасэрэ Ӏофхэу тызщыгугъышъунэу щыӀэхэр цӀыфхэм замыдэщт уахътэр къэкӀощт. ЦӀыфхэм атхьакӀумэхэу хъупцӀхэрэм гущыӀэ гохьыхэр рагъэӀохэу, агухэр зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэр язгъэшӀэщт цӀыфхэр къызфагъотыжьыщтых. 4Шъыпкъэр зэхахыныр амыдэу, гъощагъэхэу, тхыдэжъ гъэшӀэгъонхэм апылъыщтых. 5Ау сыд хъуми, о щэӀэныгъэ зигъаӀ, къиныр щэчи, о къэбарышӀур зыгъэӀурэ уцӀыфышъ, уипшъэрылъ гъэцакӀэ[+].

6Сыда пӀомэ, сэ къурмэныпхъэ сыхъоу, дунаим сехыжьынэу сиуахътэ къэсыгъ[+]. 7КъэбарышӀум пае дэгъоу сыбэнагъ, сичъэн сыухыгъ, сишӀошъхъуныгъэ сыухъумагъ[+]. 8Джы Зиусхьаным шъыпкъагъэм итандж къысфигъэнагъэу хьазыр. А танджыр Зиусхьанэу шъыпкъагъэ зиӀэ хьыкум зышӀырэм ахърэт мафэм къысфигъэшъошэщт, ау сэ сизакъоу арэп, ежь дунаим къызэрэкӀожьыщтым гушӀуагъо хэзгъотэгъэ пстэури ары[+].


Паулрэ Тимофейрэ ашъхьэхэм яӀоф

9Садэжь шӀэхэу укъызэрэкӀоным пылъ. 10Сыда пӀомэ, Димас[*] мы дунаир шӀу елъэгъушъ, сэ сыкъыгъани, Фессалоникэ къалэм кӀуагъэ. Крискент Галатие хэкум кӀуагъэ, Тити Далматие хэкум[*] кӀуагъэ. Садэжь къэнагъэр Лука закъор ары[+]. 11Марк къыздащи къакӀо, сыда пӀомэ, сиӀофкӀэ ащ иӀэпыӀэгъу сищыкӀагъ[+]. 12Тихик Ефес къалэм згъэкӀуагъэ[+]. 13УкъызыкӀокӀэ, Троадэ къалэм[*] Карп дэжь къэзгъэнэгъэ кӀакори, тхылъхэри, анахьэу шъом хэшӀыкӀыгъэ тхылъхэр, къыздахьыжьых[+].

14ГъоплъашӀэ Александр лыешхо къысихыгъ. Зиусхьаным ащ иӀофхэм яфэшъуашэ къыригъэпщыныжьыщт[+]. 15Ори ащ уфэсакъын фае, сыда пӀомэ, тэ тигущыӀэхэм ар лъэшэу апэуцужьыгъ.

16ХьыкумэшӀым ыпашъхьэ зыщызгъэхыенэу апэ дэдэу сызыпэлъым[*], зы нэбгыри ӀэпыӀэгъу къысфэхъугъэп, пстэуми гум сыранэжьыгъ. КъысашӀагъэр Тхьэм арерэмыгъэпщыныжь. 17Хымэ пстэуми зэхахыным пае, ежь икъэбарышӀу зэкӀэ язгъэӀунэу Зиусхьан къызбгъодахьи, кӀуачӀэ къыситыгъ. Аслъаным ыжэ сыкъыдихыжьыгъэм фэд[+]. 18Зиусхьаным бзэджэгъэ пстэуми сахищыжьыщт, сиухъумэзэ, ежь и Тетыгъошхоу уашъом щыӀэм ыӀэчӀэгъ сычӀищэщт. МыкӀодыжьын щытхъушхор Зиусхьаным ий. Амин.


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

19Прискиллэ, Акилэ, Онесифор иунагъо щыщхэм аӀапэ сфэубытыжь[+]. 20Эраст Коринф къалэм къыдэнагъ, Трофим Милит къалэм[*] сымаджэу къыдэсынагъ[+]. 21КӀымафэр[*] къэмысызэ укъызэрэкӀоным пылъ. Эвбул, Пуд, Лин, бзылъфыгъэу Клаудие, зэкӀэ тшыхэми шӀуфэс къыуахыжьы.

22Зиусхьаныр ппсэ гъусэ фэрэхъу. Тхьэм ынэшӀу къышъущерэф. Амин.

### Апостол Паул тхылъэу Тит фитхыгъэр

#### Апостол Паул тхылъэу Тит фитхыгъэр

Апостол Паул тхылъэу Тит фитхыгъэр


[1]

[2]

[3]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ ТИТ ФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул, Тхьэм сыфэлажьэ, Исус Христос сыриапостол. Апостол сызкӀэхъугъэр Тхьэм къыхихыгъэ цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ яӀэ згъэхъунэуи, Тхьэм игъогу ехьылӀэгъэ шъыпкъэр язгъэшӀэнэуи ары[+]. 2Аущтэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зэрагъотыщтым щыгугъыхэу, пэплъэщтых. А мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр цӀыфхэм аритынэу шъыпкъагъэ зиӀэ Тхьэм лъэхъанхэм апэ цӀыфхэр къыгъэгугъагъэх. 3КъэбарышӀоу згъэӀурэмкӀэ Тхьэм икъэбар игъо дэдэм нафэ ышӀыгъ. ТымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэм а къэбарышӀур спшъэ къырилъхьи, згъэӀунэу унашъо къысфишӀыгъ[+].

4О, Тит[*], мы тхылъыр къыпфэсэтхы. А зы шӀошъхъуныгъэр зэрэтиӀэм пае, сэ скъо шъыпкъэм фэдэ ухъугъ. Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Зиусхьан Исус Христосэу тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэмрэ анэшӀу къыпщарэфи, гупсэф къыуарэт[+].


Чылыс зэӀукӀэм фэлэжьэрэ тхьэматэхэм яшэн зыфэдэн фаер

5Крит хыгъэхъунэм укъызкӀэзгъэнагъэр Ӏофхэу къэнагъэхэр ыкӀэм нэбгъэсынхэуи сэ унашъо къызэрэпфэсшӀыгъэм фэдэу, тыдрэ къали нахьыжъхэр чылыс зэӀукӀэхэм афэбгъэнэфэнхэуи ары[+]. 6Нахьыжъыр зыми зэригъэмысэн зыбгъодэмылъэу, зы шъуз нахь зимыӀэ лӀын[*] фае. Илъфыгъэхэми шӀошъхъуныгъэ яӀэн фае. Ахэр мыхъо-мышӀэ псэукӀэмкӀи мыдэӀоныгъэмкӀи мысэхэу хъухэ хъущтэп[+]. 7Тхьэм иӀоф чылыс зэӀукӀэм иӀэшъхьэтет[*] ыпшъэ зэрилъым пае, зыми зэригъэмысэн зыбгъодэмылъ лӀын фае: къаигъэу, псынкӀэу губжырэр хъущтэп, ешъуакӀоуи, лӀы Ӏэлэуи, мылъкум кӀэхъопсэуи щыт хъущтэп[+]. 8Ау хьакӀэхэр зыгъэлъапӀэу, шӀур шӀу зылъэгъоу, гулъытэ зиӀэу, зафэу, гукъэбзагъэ зиӀэу, щэӀагъэ зиӀэ лӀын фае. 9ЕтӀанэ Ӏоф шъыпкъэхэу шъодгъэшӀагъэхэм пытэу атетын фае. Аущтэу тишӀошъхъуныгъэ тызфигъэсэрэ Ӏофхэу тызщыгугъушъущтхэмкӀэ цӀыфхэр ыгъэгушхонхэ ылъэкӀыщт, а Ӏофхэм апэуцухэрэми агуригъэӀон ылъэкӀыщт.

10Сыда пӀомэ, цӀыф мыдаӀоу бэ щыӀэр, зэкӀэми апэу сунэт ашӀыгъэхэм ащыщхэр ары. ПкӀэ зимыӀэ гущыӀэхэр къаӀо зэпыт, нэмыкӀ цӀыфхэри дахьыхых[+]. 11Ахэмэ ажэ ябгъэубытын фае, сыда пӀомэ, емыкӀу шӀыкӀэкӀэ ахъщэ къагъэхъэным пае, цӀыфхэр зыфамыгъэсэпхъэ Ӏофхэм афагъасэхэзэ, унагъохэр зэрэунагъохэу агъэунэхъух[+]. 12Ахэмэ ащыщэу тхакӀо горэм[*] къыӀуагъ: «Крит цӀыфхэм пцӀы аус зэпыт, хьэкӀэ-къокӀэ бзаджэхэм афэдэх, фэмыфых, бэшхых». 13А тхакӀом ишыхьат шъыпкъэ. Арышъ, пхъашэу агурыгъаӀу, зишӀуагъэ къакӀорэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъуным паий,[+] 14джуртхэм ятхыдэжъхэми, шъыпкъэм зыкӀыб фэзгъэзагъэхэм яунашъохэми анаӀэ тырамыдзэнэу[+]. 15Зыгу къабзэхэмкӀэ зэкӀэ къабзэ мэхъу, ау зыгу мыкъабзэхэмкӀи, ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэмкӀи къабзэ зи щыӀэп. Сыда пӀомэ, яакъыли зэщыкъуагъэ, агухэми шӀури ери зэхадзыжьын алъэкӀырэп[+]. 16Тхьэр ашӀэу аӀо, ары шъхьакӀэ Ӏофхэу ашӀэхэрэмкӀэ Тхьэр зэрамышӀэрэр нафэу къагъэлъагъо. Ахэр гущыкӀыгъо цӀыфых, мыдаӀох, зыкӀи яшӀуагъэ къакӀорэп[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


ТишӀошъхъуныгъэ тызфигъасэрэ Ӏофхэу тызщыгугъышъухэрэр

1ТишӀошъхъуныгъэ тызфигъасэрэ Ӏофхэу тызщыгугъышъухэрэм уатетэу цӀыфхэм ябгъэшӀэн фае. 2ЛӀыжъхэм ягъашӀ, зыщэӀэныгъэ яӀэнэуи, лъытэныгъэ яфэшъуашэу зекӀонхэуи, гулъытэ яӀэнэуи, зишӀуагъэ къакӀорэ шӀошъхъуныгъэ, шӀулъэгъу, теубытагъэ къызхагъэфэнхэуи.

3Ащ фэдэу ныохэми ягъашӀ, Тхьэм ибзылъфыгъэ лъапӀэхэм яфэшъуашэу зекӀонхэуи, нэмыкӀ цӀыфхэм ӀаекӀэ атемыгущыӀэнхэуи, сэнэпс ешъоным пщылӀ фэмыхъунхэуи, цӀыфхэм шӀур арагъэшӀэнэуи[+]. 4-5ЕтӀанэ Тхьэм игущыӀэхэм хэти ямыхъоныным пае, а ныохэм бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэхэм агурагъэӀон фае ялӀыхэмрэ ялъфыгъэхэмрэ шӀу алъэгъунхэуи, гулъытэ яӀэнэуи, гукъэбзагъэкӀэ псэунхэуи, яунагъохэм дэгъоу алъыплъэнхэуи, шӀоу псэунхэуи, ялӀыхэм афэӀорышӀэнхэуи[+].

6КӀалэхэми гулъытэ яӀэнэу агурыгъаӀу[+]. 7ШӀу зэрэпшӀэрэмкӀэ лъэныкъо пстэумкӀи цӀыфхэм шапхъэ афэхъу. Угу етыгъэу, лъытэныгъэ уифэшъуашэу Тхьэм игущыӀэхэр ягъашӀэх[+]. 8Зыми зэригъэмысэн зыхэмылъ къэбархэу, узыщыгугъышъущтхэр ягъашӀэх, къытаӀолӀэн Ӏае амыгъотэу, о къыппэуцурэ цӀыфхэр укӀытэжьынхэм пае[+].

9УнэӀутхэри ятхьэматэхэм зэкӀэмкӀи афэӀорышӀэнхэуи, агу къызэрэзэрагъэӀуным пылъынхэуи, апэмыгущыӀэжьынхэуи ягъашӀ[+]. 10Ащ нэмыкӀэу мытыгъонхэуи, сыдигъуи зэкӀэмкӀи яшъыпкъагъэ къагъэлъэгъонэуи ягъашӀ. Аущтэу ахэмэ ашӀэрэ Ӏоф пстэумкӀи адрэ цӀыфхэм Ӏофхэу тишӀошъхъуныгъэ тызфигъасэхэрэм щытхъу афарагъэшӀыщт. А Ӏофхэр Тхьэу тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэм ехьылӀагъэх.

11Сыда пӀомэ, цӀыф пстэури мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэм пае, Тхьэм ынэшӀу щыфэныр къыгъэлъэгъуагъ[+]. 12Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ тызфигъэсэрэ Ӏофхэр мыхэр ары: Тхьэм ишӀолӀыкӀ зыхэмылъ псэукӀэми, мы дунаим ихъопсэ мыхъо-мышӀэхэми такӀыб афэдгъэзэнри, гулъытэрэ шъыпкъагъэрэ тиӀэхэу, Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэу, мы лъэхъаным тыпсэунри ары[+]. 13Аущтэу тыпсэун фае, ти Тхьэшхоу, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Исус Христос ищытхъушхо къэзылъэгъощт мафэм тыпэплъэфэ. А гушӀогъо мафэр къызэрэкӀощтым тыщыгугъэу тыпэплъэ[+]. 14Христос тэщ пае ыпсэ ытыгъ. Ыпсэ зыкӀитыгъэр бзэджэгъэ пстэуми тыкъаӀэкӀихыжьэу, тэ тшъхьэхэр ыщэфынхэуи, шӀушӀэным тыгу етыгъэу тыпылъэу, ежь илъэпкъ тыхъуным пае, тыгухэр ыгъэкъэбзэжьынхэуи ары[+].

15А Ӏофхэр ары цӀыфхэм ябгъэшӀэн фаехэр. Тетыгъоу зэкӀэ уиӀэмкӀэ цӀыфхэр гъэгушхох ыкӀи агурыгъаӀу. Зыми нэмыплъ къызэремыгъэт[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


ШӀу зэрэпшӀэным пылъ

1ЦӀыфхэм агу къэгъэкӀыжь Ӏэшъхьэтетхэмрэ тетыгъо зиӀэхэмрэ афэӀорышӀэнхэуи, ядэӀунхэуи, сыд фэдэ шӀушӀэным фэхьазырынхэуи[+]. 2Ащ нэмыкӀэу агу къэгъэкӀыжь зыми ӀаекӀэ темыгущыӀэнхэуи, мыцӀэцӀэлэнхэуи, ӀэсагъэкӀи гушъэбагъэкӀи зэкӀэ цӀыфхэм афыщытынхэуи[+].

3Сыда пӀомэ, тэри зэхэшӀыкӀ тимыӀэу, Тхьэм темыдэӀоу тыпсэущтыгъ. Тыгъощэгъагъ, тыгухэр зыкӀэхъопсыщтыгъэу, тызгъатхъэщтыгъэ Ӏоф мыхъо-мышӀэ зэмылӀэужыгъохэм тыряпщылӀыщтыгъ. Бзэджагъэрэ шъугъорэкӀэ тыпсэущтыгъ, гущыкӀыгъоу тыщытыгъ, тэзэрэуджэгъущтыгъ[+]. 4Ау тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Тхьэм ишӀугъэрэ шӀулъэгъоу цӀыфхэм афыриӀэмрэ къызытфегъэнафэм, 5тымыкӀодэу тыкъыгъэнэжьыгъ. Шъыпкъагъэ зиӀэ Ӏофхэу тэ тшӀагъэхэм яӀоф ащ хэлъыгъэп. Тхьэм гукӀэгъу зэриӀэр ары тымыкӀодэу тыкъызкӀигъэнэжьыгъэр. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ тыгухэр къызэригъэкъэбзэжьыгъэмкӀэ икӀэрыкӀэу тыкъалъфыжьыгъэу тигъэхъугъ, тыгухэм арылъхэри зэрихъокӀыгъэх[+]. 6ТымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Исус Христос Тхьэм иунашъокӀэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ икъоу тыгухэм къарилъхьагъ[+]. 7ТымыкӀодэу Тхьэм тыкъызкӀигъэнэжьыгъэр ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ ежь дэжькӀэ шъыпкъагъэ тиӀэу тилъытагъэу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэу тызщыгугъэу, тызпаплъэрэр тиӀахьышӀоу къытлъыӀэсыныр ары[+]. 8А гущыӀэхэр шъыпкъэх. ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр шӀушӀэным пылъынхэм пае, а Ӏофхэм унаӀэ бэу атебгъэтынэу сыфай. А Ӏофхэр дэгъух, яшӀуагъэ цӀыфхэм якӀы[+].

9ПкӀэ зимыӀэ зэнэкъокъум, лӀэкъо зэтекӀхэм, Тэурат хабзэм ехьылӀэгъэ зэмызэгъыным, зэщыхьаным защыдзый, сыда пӀомэ, ащ фэдэ Ӏофхэм яшӀуагъэ зи къакӀорэп, пкӀи яӀэп[+]. 10ШъузэгурызымыгъаӀорэ цӀыфым зэ, тӀо еушъый, къыомыдэӀумэ, зыщыдзый[+]. 11А цӀыфыр зэщыкъуагъэу, зэрэпсэкӀодышӀэ цӀыфыр ошӀэ. Ежь ышъхьэкӀэ зигъэмысэжьыгъ.


Аужырэ гущыӀэхэр

12Артемасрэ Тихикрэ[*] уадэжь къызызгъакӀохэкӀэ, садэжь, Никопол къалэм[*], псынкӀэу укъызэрэкӀоным пылъ. КӀымафэр ащ щызгъэкӀон сыгу хэлъ[+]. 13Очыл Зинэрэ Аполлосрэ[*] ягъогу зытехьэхэкӀэ, щыкӀагъэ ямыӀэнэу гъогумкӀэ ӀэпыӀэгъу афэхъу[+]. 14ТицӀыфхэм шӀу зэрашӀэщтым пылъынхэу зэрарэгъашӀ, щыкӀэгъэшхо зиӀэхэм ӀэпыӀэгъу афэхъунхэм пае, яшӀуагъи къэмыкӀоу къэрэмынэх[+].

15Сигъусэ пстэуми шӀуфэс къыуахыжьы. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэу шӀу тызылъэгъухэрэм аӀапэхэр сфэубытыжь. Тхьэм ынэшӀу шъо зэкӀэми къышъущерэф. Амин.

### Апостол Паул тхылъэу Филимон фитхыгъэр

#### Апостол Паул тхылъэу Филимон фитхыгъэр

Апостол Паул тхылъэу Филимон фитхыгъэр


[1]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПАУЛ ТХЫЛЪЭУ ФИЛИМОН ФИТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Паул. Исус Христос сызэрэфэлажьэрэм пае, хьапсым сычӀадзагъэу сычӀэс. ШӀу тлъэгъоу къыддэлажьэрэ Филимон, чылыс зэӀукӀэм щыщхэу уиунэ щызэрэугъоихэрэм,[+] 2тшыпхъоу Апфие, Христос пае тэ къыддэлажьэрэ Архипп, тшы Тимофей[*] сигъусэу мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+].

3Тхьэу тя Тэ лъапӀэрэ Зиусхьан Исус Христосрэ анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт.


Паул Тхьэм щытхъу зэрэфишӀырэмрэ зэрелъэӀурэмрэ

4Тхьэм селъэӀу зыхъукӀэ, Тхьэм щытхъу фэсэшӀ зэпыт ощ пае[+]. 5Сыда пӀомэ, Зиусхьан ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэу уиӀэмрэ Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэуми шӀулъэгъоу афыуиӀэмрэ якъэбар зэхэсхыгъэшъ ары. 6ШӀошъхъуныгъэу тиӀэмкӀэ гъусэ укъытфэхъугъ, Христос тыгухэм зэрарылъым пае, Тхьэм шӀоу къытфишӀэрэ пстэури а гъусэныгъэу оррэ тэррэ зэфытиӀэм нахьыбэ къыдгуригъэӀонэу селъэӀу[+]. 7УишӀулъэгъукӀэ инэу сыбгъэгушӀуагъ ыкӀи сыбгъэгушхуагъ, сыда пӀомэ, о, сшы, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм агу бгъэпсэфыжьыгъ.


Паул Онесим пае Филимон зэрелъэӀурэр

8Арышъ, Христос тыгухэм зэрарылъым пае, пшӀэн фаер унашъо пфэсшӀынэу гушхо сиӀэ пэтми,[+] 9шӀулъэгъукӀэ сыкъыолъэӀуныр нахь къэсэштэ. Сэ, Паул, сылӀыжъэу Исус Христос сызэрэфэлажьэрэм пае, хьапсым сычӀадзагъэу, 10скъо Онесим пае сыолъэӀу, сыда пӀомэ, хьапсым сычӀэсэу ар скъом фэдэ хъугъэ[+]. 11ЫпэкӀэ оркӀэ Онесим ишӀуагъэ къакӀощтыгъэп[*], ау джы ори сэри ишӀуагъэ къытегъэкӀы.

12Ар, спсэ фэдэу шӀу слъэгъурэр, джы къыпфэсэгъэкӀожьы. 13КъэбарышӀур зэрэзгъэӀурэм пае, хьапсым сычӀэсыфэ, о пчӀыпӀэкӀэ ӀэпыӀэгъу къысфэхъунэу садэжь щызгъэӀэнэу сыфаещтыгъ, 14ау о умыдэу ар сшӀэнэу сыфэягъэп, о уишӀушӀагъэ егъэзыгъэ хэмылъэу, о ар уигуапэу пшӀэным пае. 15Зы уахътэ горэкӀэ Онесим къыббгъодэкӀыгъэу зыкӀэхъугъэр 16унэӀутым фэдэу мыхъужьэу, ау унэӀутым нахьи нахьышӀужьэу, шӀу плъэгъурэ тшы фэдэу егъашӀэм бгъотыжьынэу къычӀэкӀынкӀи мэхъу. СэркӀэ ар бэу лъапӀэ, оркӀи нахь лъэпӀэжь, цӀыф фэдэу ыкӀи Зиусхьаныр зыгу илъ пшы фэдэу[+].

17Сыкъыбдэлажьэу сыолъытэмэ, сэ сызэребгъэблагъэщтыгъэм фэдэу, ари егъэблагъ. 18ЗыгорэкӀэ иягъэ къыокӀыгъэмэ е уичӀыфэ телъмэ, сэ ар къысфэгъаз. 19Сэ, Паул, ар остыжьыщт, сэ сӀэкӀэ сэтхы, ау Христос угу зэрилъым пае, сичӀыфэ о зэрэптелъыр къыосӀонэу ищыкӀагъэп[+]. 20Ары, сшы, Зиусхьаным пае уишӀуагъэ къысэгъэкӀ. Зиусхьаныр угу зэрилъым пае, сыгу гъэпсэфыжь. 21УкъызэрэсэдэӀущтымкӀэ сицыхьэ птелъэу къыпфэсэтхы. СыкъызэрэолъэӀурэм нахьи нахьыбэ зэрэпшӀэщтри сэшӀэ.

22НэмыкӀ горэмкӀэ сыолъэӀу: хьакӀэщ къысфэгъэхьазыр; сыда пӀомэ, Тхьэм шъукъызэрэсфелъэӀугъэм ипэгъокӀ фэдэу сыкъышъуитыжьынэу сыщэгугъы.


Аужырэ шӀуфэс

23Епафрасэу[*], Христос Исус зэрэфэлажьэрэм пае сигъусэу хьапсым чӀадзагъэу чӀэсым, шӀуфэс къыуехыжьы[+]. 24Сэ къыздэлажьэрэ Марки, Аристархи, Димаси, Луки шӀуфэс къыуахыжьы[+].

25Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу шъугумэ къащерэф. Амин.

### Еврей цӀыфхэм афэтхыгъэ тхыл

#### Еврей цӀыфхэм афэтхыгъэ тхыл

Еврей цӀыфхэм афэтхыгъэ тхыл


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### АПЭРЭШЪХЬ


ЕВРЕЙ ЦӀЫФХЭМ АФЭТХЫГЪЭ ТХЫЛЪЫР[*]


Ы Къо ыӀупэкӀэ Тхьэр къызэрэгущыӀагъэр

1Пасэм Тхьэр пегъымбархэм аӀупэхэмкӀэ бэрэ ыкӀи зэтефыгъэу тятэжъхэм къадэгущыӀэщтыгъ. 2Ау мы уахътэм, мы дунаим иаужрэ мэфэ дэдэхэм, ы Къо ыӀупэкӀэ тэ къыддэгущыӀагъ. Тхьэм Ӏоф пстэури ы Къо иӀахьышӀу хъунэу ыгъэнэфагъ, ащи дунаир къыригъэгъэхъугъ[+]. 3Тхьэм ищытхъушхо инэфынэ ы Къо дэжь къикӀэу къепсы; ы Къо ищытыкӀэ-псэукӀэ Тхьэм ищытыкӀэ-псэукӀэ фэдэ къабз, игущыӀэу лъэкӀышхо зиӀэмкӀи щыӀэ пстэури щегъаӀэ. ЬӀ Къо цӀыфмэ агухэм псэкӀодхэр зэрариукъэбзыкӀыжьыщт гъогу къафишӀыгъ, уашъоми дэкӀоежьи, тетыгъошхор зэкӀэ зиӀэ Тхьэм иджабгъукӀэ готӀысхьагъ[+]. 4Тхьэм «с Къо» ыӀозэ, къызэреджэрэ цӀэшхор мэлэӀичхэм ацӀэ зэрэнахь лъапӀэм фэдэу, Тхьэм ежь ы Къо мэлэӀичхэм апшъэ ышӀыгъ[+].


Къо лъапӀэр мэлэӀичхэм апшъэ щыӀ

5Сыда пӀомэ, Тхьэм мэлэӀичхэм ащыщэу зыгорэм, «Оры с Къор, непэ Ты сыпфэхъугъ» риӀуагъа?[*] Тхьэм мэлэӀич горэми ехьылӀагъэу,

«Сэ Ты ащ сыфэхъущт, ежьыри с Къо хъущт»

къыӀуагъа? [*][+]

6ЕтӀани Тхьэм ежь къыхихыгъэ ы Къо кӀасэ дунаим къызытырегъахьэм, къыӀуагъ[*]: «Тхьэм имэлэӀич пстэуми ар арэгъэлъапӀ»[+].

7МэлэӀичхэм яхьылӀагъэу Тхьэм моущтэу къыӀуагъ[*]: «Тхьэм имэлэӀичхэр жьыбгъэм фэдэ ешӀых,

а Ӏофтабгэхэр мэшӀотхъуабзэхэм афэдэхэ ешӀых»[+].

8Ау ы Къо ехьылӀагъэу Тхьэм моущтэу къыӀуагъ[*]: «О Тхьэ, уитетыгъошхо тӀысыпӀэ егъашӀэм утесыщт.

Уитетыгъошхо ибэщ – зэфагъэр ары.

9Шъыпкъагъэр шӀу олъэгъу, бзэджагъэри оуджэгъу. Ащ пае Тхьэу уи Тхьэ уигъусэхэм анахьи гушӀуагъом идагъэ[*] о нахь къыпщифагъ»[+].

10Тхьэм моущтэуи къыӀуагъ[*]: «О Зиусхьан, ублапӀэм дэжь чӀылъэм лъапсэхэр фэпшӀыгъ,

уашъохэри уиӀэшӀагъэх.

11Ахэр кӀодыжьыщтых, ау о умыкӀодэу укъэнэжьыщт.

Щыгъыным фэдэу ахэр жъы хъущтых.

12Щыгъыным фэдэу зэкӀоцӀыпщыхьащтых,

зэхъокӀыгъэуи хъущтых;

ау о узэрэщытым утетэу укъэнэжьыщт,

о уиилъэсхэми кӀэух яӀэщтэп»[+].

13Тхьэм мэлэӀичхэм ащыщэу зыгорэми, «О уипыихэр лъэгукӀэтын пфэсшӀыхэфэ,

сиджабгъукӀэ къызготӀысхь» риӀуагъа? [*][+]

14Аущтэу мэлэӀичхэр Тхьэм фэлэжьэрэ псэх, цӀыфхэу мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьыщтхэр зиӀахьышӀу къызлъыӀэсыщтхэм афэӀофтэбгэнхэуи Тхьэм ахэр къегъакӀох[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


ТымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьырэм икъэбарышӀу лъапӀэ

1Аущтэу зэрэщытым фэшӀ Тхьэм игъогу тытемыкӀыным пае, гущыӀэхэу зэхэтхыгъэхэм лъэшэу тынаӀэ атедгъэтын фае. 2Сыда пӀомэ, гущыӀэхэу мэлэӀичхэм къагъэӀугъэхэм[*] уащыгугъынхэу къычӀэкӀыгъэх, хэти а гущыӀэхэм атекӀыгъэми е ямыдэӀугъэми, Тхьэм ифэшъуашэ ригъэпщыныжьыгъ. 3Арышъ, тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьырэм икъэбарышӀу лъапӀэ тимыгъапэмэ, тэри къыттефэрэр Тхьэм зэрэтигъэпщыныжьыщтым сыдэущтэу тыӀэкӀэкӀыщта? Ежь Зиусхьаныр ары ыпэ рапшӀэу а къэбарыр къытэзгъэӀугъэр, ащ къыӀуагъэхэр зэхэзыхыгъэхэми а къэбарыр къытфагъэшъыпкъэжьыгъ. 4Тхьэри нэшэнэ гъэшӀэгъонхэмкӀи, Ӏофышхо гъэшӀэгъонхэмкӀи, лъэкӀ зыхэлъ Ӏофышхо зэтефыгъэхэмкӀи а къэбарышӀум шыхьат фэхъугъ. Ащ нэмыкӀэу Тхьэм зэрэшӀоигъом тетэу, ежь ы Псэ ЛъапӀэкӀэ Ӏоф зэфэшъхьафхэр ашӀэнхэу цӀыфхэм лъэкӀхэр афигощыгъэх[+].


Христос ары пащэ къытфэхъоу, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэр

5КъэкӀощт дунаеу джы зигугъу тшӀырэр Тхьэм зыӀэ къырилъхьагъэхэр мэлэӀичхэр арэп[+]. 6Ау Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу, чӀыпӀэ горэм зыгорэм моущтэу къыщиушыхьатыгъ[*]:

«О Тхьэ, сыда цӀыфыр зилӀэужыгъор,

уегупшысэнэу о ащ,

цӀыфлъэпкъым ыкъуи,

о ащ укӀэлъыплъэнэу?

7ТӀэкӀурэ[*] мэлэӀичхэм анахьи нахь бгъэцӀыкӀугъ; Фэбгъэшъощагъэх щытхъушхорэ лъытэныгъэшхорэ.

8ЩыӀэ пстэури ылъэгу чӀэгъ чӀэбгъэуцуагъ».

Тхьэм зэкӀэри цӀыфым ылъэгу чӀэгъ зычӀегъэуцом, ащ ылъэгу чӀэгъ чӀэмытэу зи къыгъэнагъэп. Ау джы пстэури цӀыфым ылъэгу чӀэгъ чӀэтэу тлъэгъурэп[+]. 9Ау Исус къин ыщэчэу зэрэлӀагъэм пае, Тхьэм ащ щытхъушхорэ лъытэныгъэшхорэ зэрэфигъэшъошагъэхэр тэлъэгъу. Сыда пӀомэ, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ Исус цӀыф пстэуми ачӀыпӀэкӀэ лӀэным пае, Тхьэм ар тӀэкӀурэ мэлэӀичхэм анахьи нахь ыгъэцӀыкӀугъ[+].

10ЦӀыфыбэ ибынхэ хъуным ыкӀи щытхъушхомкӀэ Ӏахь къалъыӀэсыным пае, Тхьэу зэкӀэри къэзгъэхъугъэу, зэкӀэри зыфыщыӀэм Исус къинэу ыщэчыгъэмкӀэ ифэшъошэ тетыгъор иӀэу зэригъэхъугъэр къекӀущтыгъ. Сыда пӀомэ, цӀыфхэр мыкӀодхэу къызэригъэнэжьырэ гъогум тезгъахьэхэу, пащэ афэхъурэр Исус ары[+]. 11Сыда пӀомэ, Исусэу цӀыфхэм агухэр зыгъэкъэбзэжьырэмрэ цӀыфхэу зыгу къабзэ хъухэрэмрэ а зы Ты лъапӀэм ибыных. Ащ пае, Исус темыукӀытыхьэу ахэмэ ышыхэкӀэ яджэ[+]. 12Ащ Тхьэм моущтэу риӀуагъ[*]:

«Сэ сшыхэм уикъэбар язгъэшӀэщт.

УицӀыфхэм язэӀукӀи сыхэтэу сэ щытхъушхо

о къыпфэсшӀыщт»[+].

13Моущтэуи къыӀуагъ[*]: «Тхьэм сыщыгугъыщт».

ЕтӀани къыӀуагъ:

«Мары, сэррэ Тхьэм къыситыгъэ бынхэмрэ».

14А бынхэр лымрэ лъымрэ къахэкӀыгъэ цӀыфых. Арышъ, Исуси лымрэ лъымрэ къахэкӀыгъэ цӀыф хъугъэ, илӀэныгъэкӀэ шэйтанэу лӀэныгъэм тетыгъо фызиӀэр ыгъэкӀодыным паий,[+] 15лӀэныгъэм зэрэщыщынагъэхэм фэшӀ, мэпсэуфэхэ шэйтаным ипщылӀхэу щыӀагъэхэр шъхьафит ышӀынхэм паий. 16Сыда пӀомэ, Исус зыдэӀэпыӀэхэрэр мэлэӀичхэр арэп, Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэр[*] ары нахь. 17Арышъ, Тхьэм фэлажьэрэ дин пэщэшхоу гукӀэгъу зиӀэу, Тхьэм фэшъыпкъэу хъуным пае, ышхэм сыд щыщымкӀи афэдэу хъун фэягъ, цӀыфмэ япсэкӀодхэр атырихынхэм пае[+]. 18Исус псэкӀод ригъэшӀэным шэйтаныр зыпэлъым, къин Исус ылъэгъугъэшъ, псэкӀод аригъэшӀэнэу шэйтаныр зыуж ит цӀыфхэм ежьыри адэӀэпыӀэн ылъэкӀыщт[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Исус пегъымбар Мусэ нахьи нахь лъапӀ

1Сшы лъапӀэхэр, Тхьэр шъори ежь ибынхэм ащыщ шъухъунэу къышъоджагъ. Арышъ, тишӀошъхъуныгъэ идин пэщэшхо хъунэу Тхьэм къытфигъэкӀогъэ Исус шъуегупшыс. 2Пегъымбар Мусэ Тхьэм иунагъо щыщ цӀыф пстэуми шъыпкъагъэ зэрафыриӀагъэм фэдэу, Исуси Тхьэу ежь зыгъэнэфагъэм шъыпкъагъэ фыриӀагъ. 3Унэм нахьи унэ зышӀырэм нахь щытхъу зэриӀэм фэдэу, Мусэ нахьи Исуси нахь щытхъу ифэшъуаш. 4Сыда пӀомэ, цӀыф горэм ымышӀыгъэ унэ щыӀэп, ау пстэури зышӀыгъэр Тхьэр ары. 5Мусэ Тхьэм фэлажьэу Тхьэм иунэ зэкӀэ Ӏофхэу щишӀэщтыгъэхэмкӀэ шъыпкъагъэ иӀагъ, Тхьэм къыӀощтхэми шыхьат афэхъугъ[+]. 6Ау Христос Тхьэм иунагъо зыӀэ илъ Къор ары. Тыгу тымыгъэкӀодэу Ӏофхэу тызэрыгушхохэу, тызщыгугъыхэу тызпаплъэхэрэм кӀэухым нэс тафэшъыпкъэмэ, тэри ащ иунагъо тыщыщ.


Тхьэм ицӀыфхэм языгъэпсэфыпӀ

7Арышъ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэриӀорэм фэдэу[*], «Непэ Тхьэм ымакъэ зэхэшъухымэ,

8шъугухэр гуркъэхэу щышъумыгъэтых, шъуятэжъхэм шъоф нэкӀым зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу. [*] Ахэмэ Тхьэм едэӀунхэр адэщтыгъэп,

Тхьэм ищэӀагъэ зынэсырэр агъэунэфынэм пылъыщтыгъэх».

9(Тхьэм моущтэу еӀо:) «Шъоф нэкӀым шъуятэжъхэр сищэӀагъэ зынэсырэри

сиӀофхэр зыфэдэхэри агъэунэфынхэу щыпылъыщтыгъэх.

Илъэс тӀокӀитӀум сиӀофхэр алъэгъущтыгъ.

10Ащ пае, а цӀыфхэм сафэгубжи, моущтэу

сӀуагъэ: „Ахэр агухэмкӀэ мэгъощэ зэпытых,

сигъогухэр зыфэдэхэри ашӀэрэп“.

11Аущтэу сафэгубжэу,

„Сэ ахэр сизыгъэпсэфыпӀэ къизгъэхьащтхэп“ сӀуи,

къэсӀуагъэр згъэшъыпкъэжьызэ, гущыӀэ пытэкӀэ сӀуагъэ»[+].

12Сшыхэр, шъуащыщэу хэти щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм игъогу ыкӀыб фигъэзэжьэу, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ гу бзаджэ зэримыӀэным шъуфэсакъ. 13Ау псэкӀодшӀэным итхьагъэпцӀыгъэкӀэ шъуащыщэу зыгорэм ыгу гуркъэ мыхъуным пае, мафэ къэси шъузэрэгъэгушху, «Непэ» зыфаӀорэ лъэхъаным тытетыфэ. 14Сыда пӀомэ, Ӏофхэу ыпэм тызщыгугъыгъэхэм кӀэухым нэс пытэу татетымэ, тэ пстэури Христос фэшъыпкъэхэм ащыщ тэхъу. 15Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Непэ Тхьэм ымакъэ зэхэшъухымэ,

шъугухэр гуркъэхэу щышъумыгъэтых,

шъуятэжъхэм шъоф нэкӀым зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу»[+].

16Тхьэм ымакъэ зэхэзыхыгъэхэу, едэӀунхэу зымыдагъэхэр хэтха? Пегъымбар Мусэ Мысырым къырищыжьыгъэгъэ цӀыф пстэури арыба? 17Тхьэр илъэс тӀокӀитӀум цӀыфхэу зыфэгубжыщтыгъэхэр хэтха? ПсэкӀод зышӀагъэхэу, зыпкъыхэр шъоф нэкӀым къинэжьыгъэхэр арыба[+]? 18ЕтӀани «Сэ ахэр сизыгъэпсэфыпӀэ къизгъэхьащтхэп» ыӀуи, къыӀуагъэр ыгъэшъыпкъэжьызэ, Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ зэриӀуагъэхэр хэтха? ЕдэӀунхэу зымыдагъэхэр арыба[+]? 19Аущтэу ахэмэ шӀошъхъуныгъэ зэрямыӀагъэм пае, Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ ихьанхэ амылъэкӀэу къызэрэнагъэхэр тэлъэгъу[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ тызэрихьанымкӀэ тыкъызэригъэгугъэгъэ Ӏофыр джыри зытетыгъэм тетышъ, шъуащыщэу зыгорэ ащ имыхьагъэу къычӀэмыкӀыным пае, шъузфэсакъыжь[+]. 2А зыгъэпсэфыпӀэм икъэбар ахэмэ зэранэсыгъэм фэдэу, тэри къытэнэсыгъ. Ау ахэмэ къэбарышӀоу зэхахыгъэм ишӀуагъэ къякӀыгъэп, сыда пӀомэ, а къэбарышӀур зызэхахым, ашӀошъ хъугъэп. 3Ау тэ, шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэхэр, ары Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ ихьащтхэр, Тхьэм къызэриӀуагъэм фэдэу,[*]

«Сэ губжым сыхэтэу гущыӀэ пытэкӀэ сӀуагъэ:

„Ахэр сизыгъэпсэфыпӀэ къизгъэхьащтхэп“».

Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу иӀофхэр ыухыгъагъэхэми, аущтэу ыӀуагъ[+]. 4Сыда пӀомэ, яблэнэрэ мафэм ехьылӀагъэу Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу чӀыпӀэ горэм хэт[*]: «Тхьэм иӀоф пстэури ыухыгъэу, яблэнэрэ мафэм зигъэпсэфыжьыгъ»[+]. 5А чӀыпӀэм дэжь Тхьэм къызэриӀорэри ит[*]: «Сэ ахэр сизыгъэпсэфыпӀэ къизгъэхьащтхэп»[+].

6Аущтэу Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ ихьанхэу цӀыф заулэ джыри щыӀ. Ау цӀыфхэу пасэм а зыгъэпсэфыпӀэм икъэбар зынэсыгъэхэр Тхьэм едэӀунхэу зэрамыдагъэм пае, изыгъэпсэфыпӀэ ихьагъэхэп[+]. 7Аущтэу зэрэхъугъэм пае, ащ нэуж бэ тешӀагъэу, Тхьэм мы гущыӀэхэр пегъымбар Даутэ ыгу къырилъхьэхи, къызырегъаӀом, нэмыкӀ мафэу «Непэ» зыфиӀуагъэр къыгъэнэфагъ, ыпэкӀэ зэрэтӀуагъэм фэдэу[*],

«Непэ Тхьэм ымакъэ зэхэшъухымэ,

шъугухэр гуркъэхэу щышъумыгъэтых»[+].

8Сыда пӀомэ, Нун ыкъо Ехьошуа Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ ахэр ригъэхьагъэхэмэ, Тхьэм нэмыкӀ мафэу «Непэ» зыфиӀуагъэм икъэбар къыӀощтыгъэп[+]. 9Арышъ, Тхьэм яблэнэрэ мафэм зызэригъэпсэфыжьыгъэм фэдэу, Тхьэм ицӀыфхэри ежь изыгъэпсэфыпӀэ джыри ихьащтых; 10сыда пӀомэ, хэт щыщи Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ ихьэрэм иӀоф ыухыгъэу зегъэпсэфыжьы, Тхьэм иӀофхэр ыухыгъэхэу зызэригъэпсэфыжьыгъэм фэдэу. 11Арышъ, а зыгъэпсэфыпӀэм тызэрихьащтым ыуж тижъугъэт. Тятэжъхэр Тхьэм едэӀунхэу зэрамыдагъэм фэдэу, тэ тщыщэу зыгорэ Тхьэм емыдэӀоу орэмыхъу. Армырмэ, Тхьэм изыгъэпсэфыпӀэ тихьащтэп.

12Тхьэм игущыӀэхэм щыӀэныгъэшхорэ лъэкӀышхорэ ахэлъ. Ахэр бгъуитӀуцэ чэтэ чаным нахьи нахь чаных. Псэри, гури, къупшъхьэри, куцӀыри зэхадзыжьынхэу цӀыфым икуупӀэ нэс пхырэкӀых. ЦӀыфым игупшысэхэри игухэлъхэри зэхафых[+]. 13Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэуми ащыщэу зи ежь ыпашъхьэ гъэбылъыгъэу щыӀэп. Тхьэм ынэхэм апашъхьэ Ӏоф пстэури шъхьэихыгъэу ыкӀи нафэу щытых. Ежьыр ары пэгъокӀыр зэттыщтыр[+].


Дин пэщэшхо къытфэхъугъэр Исус ары

14Арышъ, уашъом дэкӀоежьыгъэу, Исусэу Тхьэм ы Къо дин пэщэшхоу тиӀэшъ, шӀошъхъуныгъэу тиӀэм тыфэшъыпкъэу тыжъугъэзекӀу[+]. 15Сыда пӀомэ, дин пэщэшхоу тиӀэр лъэкӀ зэрэтимыӀэр зыгурыӀон зымылъэкӀырэ дин пэщэшхоп. Шэйтаным псэкӀод тигъэшӀэнэу зэрэпылъым фэдэу, лъэныкъо пстэумкӀи тидин пэщэшхуи псэкӀод ригъэшӀэнэу пылъыгъ, ау псэкӀод зи ригъэшӀэшъугъэп[+]. 16Арышъ, ӀэпыӀэгъу тищыкӀагъэ зыхъукӀэ, Тхьэм гукӀэгъу къытфишӀынэу, ынэшӀу къытщифэнэу, гукӀэгъу зиӀэ Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀэ гушхоныгъэ тиӀэу тыӀужъугъахь[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ

1Хэтрэ дин пэщэшхуи цӀыфхэм къахахы Тхьэм фэлэжьэнэуи, тынхэр фишӀынхэуи, цӀыфхэм япсэкӀодхэр апщыныжьынхэм пае, къурмэнхэр фишӀынхэуи[+]. 2Дин пэщэшхор ыгурэ ыпсэрэкӀэ лъэкӀ зэримыӀэм пае, зэхэшӀыкӀ зимыӀэхэу, гъощэгъэ цӀыфхэм гушъэбэныгъэкӀэ адэзекӀон елъэкӀы[+]. 3Арэу зыхъукӀэ, дин пэщэшхом ежь ипсэкӀодхэри цӀыфхэм япсэкӀодхэри ыпщыныжьынхэм пае, Тхьэм къурмэн фишӀын фае[+].

4Лъытэныгъэ фашӀэу дин пэщэшхо хъуныр зыми ежь-ежьырэу зыфигъэшъошэшъущтэп. Ау Тхьэр Хьарун[*] къызэреджагъэм фэдэу, дин пэщэшхоми къеджэн фае.

5Аущтэу Христоси лъытэныгъи зыфаригъэшӀэу дин пэщэшхо хъуныр зыфигъэшъошагъэп, ау Тхьэм ащ къыриӀуагъ[*]: «Оры с Къор, непэ Ты сыпфэхъугъ»[+].

6Тхьэм къызэриӀуагъэри игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу, нэмыкӀ чӀыпӀэм ит[*]: «Мелхиседекъ[*] фэдэу ори егъашӀэм дин пащэу ущытыщт»[+].

7Исус дунаим зытетыгъэ мафэхэм мэкъэшхокӀэ джэзэ, ынэпсхэри къеххэу[*], Тхьэу лӀэныгъэм къыӀэкӀэзыхышъущтым лъэшэу елъэӀугъ. ИдэӀоныгъэ пае ащ ымакъэ Тхьэм зэхихыгъ[+]. 8Ежь Тхьэм ы Къуагъэми, къинэу ыщэчыгъэхэмкӀэ Тхьэр зэрэфаем тетэу, едэӀущтыгъ[+]. 9ИӀоф зырегъэкъум, ежь къедэӀурэ цӀыф пстэури сыдигъуи мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэр ежьыр арэу хъугъэ,[+] 10Тхьэми ар дин пэщэшхоу, Мелхиседекъ фэдэу, ыгъэнэфагъ.


ШӀошъхъуныгъэм игъогу шъутемыкӀ

11Мы Ӏофым ехьылӀагъэу къэтӀон фэягъэр бэ. Ау шъутхьакӀумэхэр жъажъэ хъугъэхэшъ, а Ӏофхэр зэхэшъозгъэшӀыкӀыныр къин[+]. 12Уахътэу блэкӀыгъэм шъузеплъыкӀэ, мы уахътэм шъощ нэмыкӀ цӀыфхэм Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур яжъугъэшӀэн фэягъэ, ау Тхьэм игущыӀэхэм яхьылӀэгъэ Ӏофхэу апэ дэдэ зэжъугъэшӀагъэхэр зыгорэм шъуигъэшӀэжьынхэу шъуищыкӀагъ. ШъуищыкӀагъэр гъомлапхъэр арэп, быдзыщэр ары нахь![+] 13Щэ нахь емышъорэр сабый ныӀэп. Шъыпкъагъэм иӀоф зэхишӀыкӀырэп. 14Гъомлапхъэр зыныбжь икъугъэхэм апае. Ахэмэ шӀумрэ емрэ агухэмкӀэ зэхадзыжьынхэу есэхи, зэрагъэшӀагъ[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ

1Христос ехьылӀэгъэ Ӏофхэу апэ дэдэу шъуагъэшӀагъэхэм таблэжъугъэкӀи, цӀыфхэу зыныбжь икъугъэхэм зэрагъэшӀэн фэе Ӏофхэм зафэтэжъугъэгъаз. ТишӀошъхъуныгъэ ылъапсэхэр икӀэрэкӀэу дгъэтӀылъыным тыфешъумыгъажь. А лъэпсэ Ӏофхэр мыхэр ары: лӀэныгъэ къызхэкӀырэ Ӏоф мыхъо-мышӀэхэу шъушӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьынри, ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэнри;[+] 2умэхъыным ехьылӀэгъэ Ӏофхэу зэжъугъэшӀагъэхэри, цӀыфхэм Ӏэхэр атеплъхьанри Тхьэм ынэшӀу къащифэным пае; лӀагъэхэм якъэтэджыжьыни, Тхьэм ихьыкумэу мыкӀодыжьыщтыр цӀыфхэм атыришӀыхьанри[+]. 3Тхьэм ыӀомэ, а Ӏофхэм таблэкӀыщт. 4Сыда пӀомэ, цӀыфхэу зэгорэм Тхьэм инэфынэ хэтыгъэхэу, етӀани зыкӀыб Тхьэм фэзгъэзагъэхэм япсэкӀодхэм афыкӀэгъожьынхэу къябгъэгъэзэжьын плъэкӀыщтэп. Ахэмэ уашъом щыӀэ Тхьэм итын зыфэдэр ашӀэщтыгъ; Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи агухэм арылъыгъ;[+] 5Тхьэм игущыӀэхэм яшӀугъэри, къэкӀощт дунаим илъэкӀхэри ашӀэщтыгъэх. 6Ау щытми, акӀыб Тхьэм фагъэзэжьыгъ. ЯпсэкӀодхэм афыкӀэгъожьынхэу къябгъэгъэзэжьын плъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ы Къо джыри зэ къащым тыраӀулӀэрэм фэд, цӀыфмэ апашъхьэ ынапэ щытырахырэми фэд.

7ЧӀыгоу бэрэ ощх къызтещхэу, цӀыфхэу ар зылэжьхэрэмкӀэ зишӀуагъэ къэкӀорэ лэжьыгъэ къызщыкӀырэм Тхьэм ынэшӀу къыщефэ. 8Ау панэрэ пырэжъыерэ къызщыкӀырэ чӀыгум пкӀэ иӀэп. Бэ темышӀэу Тхьэм ынае а чӀыгум къыщифэщт. Ыужыпкъэми ар агъэстыжьыщт[+].

9СилъапӀэхэр, аущтэу тӀо пэтми, шъуиӀоф нахьышӀоу зэрэхъурэми, шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъызэригъэнэжьыщт гъогум шъузэрэтетми тащэгугъы. 10Сыда пӀомэ, Тхьэр зафэ, Ӏофэу шъушӀагъэр щыгъупшэщтэп. Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ӀэпыӀэгъу шъузэрафэхъугъэмрэ джыри ӀэпыӀэгъу шъузэрафэхъурэмкӀэ шӀулъэгъоу Тхьэм фэжъугъэлъэгъуагъэмрэ щыгъупшэщтэп[+]. 11Ӏофхэу шъузщыгугъыхэу, шъузпаплъэхэрэр жъугъотынхэм пае, шъуащыщэу хэти ыгу етыгъэу кӀэухым нэс Тхьэм иӀофхэм емызэщэу апылъ тшӀоигъу[+]. 12Шъумыфэмыф, ау шӀошъхъуныгъэмрэ щэӀагъэмрэ зэряӀэм пае, Тхьэм Ӏофхэу къызэригъэгугъагъэхэр цӀыфхэу зиӀахьышӀу къызлъыӀэсыщтхэм ялъэужхэм шъуарыкӀу[+].


Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэр ыгъэцэкӀэжьыщт

13Тхьэм игущыӀэ Ибрахьимэ къызыретым, ежь нахьи нахь ин зэрэщымыӀэм пае, къыӀуагъэр къыгъэшъыпкъэжьызэ, ежь ыцӀэкӀэ гущыӀэ пытэкӀэ моущтэу къыӀуагъ[*][+] 14«ШъыпкъэмкӀэ сынэшӀу къыпщысфэщт, лъфыгъаби къыптезгъэкӀыщт»[+]. 15Аущтэу Ибрахьимэ щэӀагъэ зыригъаӀи, Тхьэм къызэригъэгугъагъэр иӀэ хъугъэ.

16ЦӀыфмэ ежьхэм анахьи нахь инэу зыгорэмкӀэ тхьарыӀо ашӀэу яхабз. ТхьарыӀом къаӀогъэ гущыӀэхэр егъэшъыпкъэжьых, зэнэкъокъун Ӏофми кӀэух фешӀы[+]. 17Аущтэу Тхьэм Ӏофхэу къызэригъэгугъагъэхэр зиӀахьышӀу къызлъыӀэсыщтхэм игухэлъ зэрэзэблимыхъущтыр аригъэлъэгъунэу шӀоигъуагъэти, Ӏофхэу къызэригъэгугъагъэхэр зэригъэцэкӀэщтхэр гущыӀэ пытэкӀэ къафигъэшъыпкъэжьыгъ[+]. 18Аущтэу зэблэмыхъушъун ӀофитӀу[*] щыӀ. Ар зэрэ Тхьэм пае, а ӀофитӀур зэримыгъэцэкӀэн гъогу щыӀэп. Тэ Тхьэр ухъумакӀо къызфэхъунэу, ежь пэгъунэгъу хъугъэ цӀыфхэр Тхьэм тапэ къырилъхьэгъэ Ӏофхэу тызщыгугъыхэу, тызпаплъэхэрэр къызлъыдгъэӀэсынхэу мы ӀофитӀумэ тагъэгушхо[+]. 19ГугъапӀэу Христос фытиӀэр пытэ, цыхьэшӀэгъу, гъурзым фэдэу тыгухэм арылъ. Ащ пае пэӀухъоу Тхьэм иунэшхо ыкӀоцӀ щыӀэм тыблэкӀызэ, унэ кӀоцӀэу анахь лъапӀэм[*] тихьан тлъэкӀыщт[+]. 20Тэщ пае Исус а унэ кӀоцӀэу анахь лъапӀэм тапэ ихьагъ[*]. Мелхиседекъ фэдэу егъэшӀэрэ дин пэщэшхо хъугъэ[+].

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Дин пащэу Мелхиседекъ

1Мелхиседекъ[*] Салэм къалэм[*] ипачъыхьэу, Тхьэу анахь Лъагэм фэлажьэрэ дин пэщагъ. Ибрахьимэ пачъыхьабэмэ атекӀуи, къызегъэзэжьым, Мелхиседекъ ащ пэгъокӀи, ынэшӀу къыщифэнэу Тхьэм фелъэӀугъ. 2Джащыгъум Ибрахьимэ мылъкоу заокӀэ къыхьыгъэм ызыпшӀанэ Мелхиседекъ ритыгъ. Мелхиседекъ ыцӀэ къикӀырэм тетэу, ар ыпэ рапшӀэу «шъыпкъагъэ зиӀэ пачъыхь», етӀанэ Салэм ипачъыхь, ащ къикӀырэр «цӀыфхэр зэзгъэшӀурэ пачъыхьэр» ары[+]. 3Ни-ти имыӀэу, лӀэкъо зэтекӀ имыӀэу, имафэхэм ублапӀэ ямыӀэу, ищыӀэныгъи ухыпӀэ имыӀэу, Тхьэм ы Къо фэдэу Мелхиседекъ егъэшӀэрэ дин пащ.

4Мелхиседекъ иинагъэ шъуеплъ: Тятэжъышхоу Ибрахьимэ мылъкоу заокӀэ къыхьыгъэм ызыпшӀанэ ащ ритыгъ. 5Лэуй[*] къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщхэу дин пащэ хъугъэхэм израиль цӀыфхэм къагъахъэрэм ызыпшӀанэ къаӀахынэу Тэурат хабзэм иунашъо ит. Ащ къикӀырэр, а пшӀанэр къызыӀаххэрэр ашыхэу Ибрахьимэ къытекӀыгъэ цӀыфхэр ары[+]. 6Ау Мелхиседекъ, Лэуй къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащымыщыгъэми, Ибрахьимэ мылъкоу заокӀэ къыхьыгъэм ызыпшӀанэ къыӀихыгъ. Ащ нэмыкӀэуи Мелхиседекъ Ибрахьимэу Тхьэм ӀахьышӀукӀэ къыгъэгугъагъэми Тхьэм ынэшӀу къыщифэнэу фелъэӀугъ[+]. 7Щэч хэмылъэу, нэмыкӀ цӀыфым Тхьэм ынэшӀу къыщифэнэу фелъэӀугъэ цӀыфыр, адрэм нахьи нахь ин. 8ЕтӀанэ дин пащэхэу цӀыфмэ пшӀанэр къаӀызыххэрэм яӀоф ухаплъэмэ, ахэр лӀэнхэ фэе цӀыфых. Ау Мелхиседекъэу Ибрахьимэ пшӀанэр къыӀызыхыгъэм иӀоф ухаплъэмэ, ар зэрэпсэурэмкӀэ Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр шыхьат фэхъух. 9Лэуй къытекӀыгъэ цӀыфхэм мы лъэхъаным пшӀанэр цӀыфхэм къаӀахыми, Ибрахьимэ пшӀанэр Мелхиседекъ зыретым, Лэуй пшӀанэр Мелхиседекъ ритыгъэу пӀоми хъущт, 10сыда пӀомэ, Мелхиседекъ Ибрахьимэ зыпэгъокӀым, Лэуй къэмыхъугъагъэми, ятэжъышхоу Ибрахьимэ ыпкъ хэлъыгъ пӀоми хъущт.

11Аущтэу дин пащэхэу Лэуй илӀакъо щыщхэм Ӏофэу ашӀагъэмкӀэ Тхьэм игухэлъ икъугъэ хъугъэмэ, (сыда пӀомэ, пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ дин пащэхэу Лэуй илӀакъо щыщхэм яӀоф епхыгъ), ащыгъум Хьарун фэмыдэу Мелхиседекъ фэдэу, нэмыкӀ дин пащэ къэкӀон фаеу хъущтыгъэп. 12Сыда пӀомэ, Тхьэм дин пэщэ лъэпкъыр зызэблихъукӀэ, хабзэри зэблэхъугъэ хъун фае. 13ЕтӀанэ ти Зиусхьан Исусэу мы Ӏофхэр зэхьылӀагъэхэр нэмыкӀ лӀакъо щыщыгъ. Ежь илӀакъо щыщэу зыми дин пащэу къурмэншӀыпӀэм Ӏоф щишӀагъэп. 14Сыда пӀомэ, ти Зиусхьан Иудэ лӀакъом зэрэщыщыр нафэ. Пегъымбар Мусэ дин пащэхэм къызатегущыӀэм, а лӀакъом игугъу ышӀыгъэп[+]. 15Мелхиседекъ фэдэу нэмыкӀ дин пащэ къызэрэлъэгъуагъэм Ӏофэу зыфэсӀуагъэр нахь нафэ ешӀы. 16Мелхиседекъ илӀэкъо зэтекӀ ехьылӀэгъэ хабзэхэмрэ цӀыф унашъохэмрэ арэп дин пащэ зыгъэхъугъэр, ау зыми ымыгъэкӀодышъун щыӀэныгъэм илъэкӀ ары дин пащэ зыгъэхъугъэр. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт[*]: «Мелхиседекъ фэдэу ори егъашӀэм удин пэщэщт»[+].

18Ыпэрэ хабзэм лъэкӀ зэримыӀагъэм ыкӀи ишӀуагъэ цӀыфхэм зэраримыгъэкӀыгъэм пае, Тхьэм ар зы бгъукӀэ ригъэзыкӀыгъ[+]. 19Сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм Ӏоф щыкӀагъэ зи имыӀэу, икъугъэу ыгъэхъун ылъэкӀыгъэп. Ау джы Тхьэм тызщигъэгугъырэ Ӏофыр нахьышӀу, а Ӏофыми Тхьэм пэблагъэ тыхъунэу тегъэлъэкӀы[+].

20Ащ нэмыкӀэу Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ къыгъэшъыпкъэжьыгъ Исус дин пащэ зэрэхъущтыр. 21НэмыкӀ цӀыфхэр Тхьэм игущыӀэ пытэ хэмылъэу дин пащэ хъугъэх, ау Исус дин пащэ хъу зэхъум, Тхьэм къыӀуагъэр гущыӀэ пытэкӀэ къыгъэшъыпкъэжьыгъ, сыда пӀомэ, моущтэу ит[*]:

«Тхьэу Зиусхьаным, къыӀуагъэр къыгъэшъыпкъэжьызэ,

гущыӀэ пытэ ышӀыгъэшъ, кӀэгъожьыщтэп:

О егъашӀэм удин пэщэщт»[+].

22Аущтэу зэзэгъыныгъэу Тхьэм ежьыррэ тэррэ тазыфагу къыдилъхьагъэр зэрэнахьышӀум тыщызгъэгугъырэр Исус ары[+].

23Ащ нэмыкӀэуи адрэ дин пащэхэр бэ хъугъэх, сыда пӀомэ, дин пащэхэу Тхьэм фэлэжьэ зэпытынхэу лӀэныгъэм фит ышӀыгъэхэп. 24Ау Исус егъашӀэм зэрэщыӀэщтым пае, идин пэщэ Ӏоф нэмыкӀ горэм къыфигъэнэжьыщтэп. 25Ащ паий Тхьэм пэблагъэ хъунхэу Исус зэригъэлъэкӀырэ цӀыфхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэ сыдигъуи елъэкӀы, сыда пӀомэ, Исус а цӀыфхэм Тхьэм афелъэӀунэу егъашӀэм щыӀ[+].

26Ащ фэдэ дин пэщэшхор ары тищыкӀагъэр: зыгу къабзэу, зыми зэригъэмысэн зыбгъодэмылъэу, лажьэ зи зимыӀэу, псэкӀод зышӀэрэ цӀыфхэм ахэкӀыжьыгъэу, уашъохэм апшъэ дэкӀоежьыгъэу щыӀэ дин пэщэшхор ары[+]. 27Адрэ дин пэщэшхохэм, ыпэ рапшӀэу ежьхэм япсэкӀодхэр апщыныжьынхэм пае, етӀанэ адрэ цӀыфхэм япсэкӀодхэри апщыныжьынхэм пае, мафэ къэси къурмэн ашӀынэу зэрящыкӀагъэм фэдэу, Исус ищыкӀэгъагъэп; сыда пӀомэ, ежь къурмэныпхъэ зызешӀым, цӀыфхэм япсэкӀодхэр ыпщыныжьынхэм пае, джыри зэ къурмэныпхъэ мыхъужьынэу, къурмэныпхъэ хъугъэ[+]. 28Зыгурэ зыпсэрэкӀэ лъэкӀ зимыӀэ цӀыфхэр дин пэщэшхо хъунхэу Тэурат хабзэм иунашъо егъэнафэх; ау Тэурат хабзэр къызэкӀо ужым, Тхьэм къыӀуагъэр гущыӀэ пытэкӀэ къызегъэшъыпкъэжьым, ы Къоу зишъыпкъагъэ егъашӀэм щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэр дин пэщэшхо хъунэу къыгъэнэфагъ[+].

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Исус – тидин пэщэшху

1Шъыпкъэу зыфатӀорэр мары: Уашъохэм ащыӀэу, тетыгъошхор зэкӀэ зиӀэ Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀэ иджабгъукӀэ госэу дин пэщэшхо тиӀ[+]. 2ЧэтэнгъэӀэгъэ шъыпкъэу Тхьэр зыдэщыӀэм дин пэщэшхоу Ӏоф щешӀэ. А чэтэнгъэӀагъэр зыгъэуцугъэр цӀыфхэр арэп, Зиусхьаныр ары нахь[+].

3Тхьэм хэтрэ дин пэщэшхуи тынхэри ежь фихьынхэуи, къурмэнхэр фишӀынхэуи къегъэнафэ. Ащ пае, тидин пэщэшхуи Тхьэм къурмэныпхъэ горэ фишӀын фае[+]. 4Исус дунаим тетыгъэмэ, дин пэщэщтыгъэп, сыда пӀомэ, Тэурат хабзэм ит унашъом тетэу, Тхьэм тынхэр фэзыхьырэ дин пащэхэр щыӀэх. 5Ахэр дин пащэхэу Ӏоф зыщашӀэрэр Тхьэм иунэшхоу уашъом щыӀэм итеплъэ фэдэ къодый е ижьау ныӀэп. Сыда пӀомэ, пегъымбар Мусэ чэтэнгъэӀагъэр ыгъэуцоу зыфежьэм, Тхьэм ащ унашъо къыфишӀыгъ: «Къушъхьэм утетэу зэкӀэ къызэрэозгъэлъэгъугъэм тетэу, зэрэпшӀыщтым фэсакъ»[+]. 6Зэзэгъыныгъэу Исус Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ азыфагу дэлъэу ыгъэхъугъэр апэрэ зэзэгъыныгъэм нахьи зэрэнахь лъапӀэм фэдэу, Исус дин пэщэшхо Ӏофэу ышӀэрэр адрэ дин пэщэшхохэм яӀоф нахьи нахь Ӏофышху, сыда пӀомэ, аужырэ зэзэгъыныгъэмкӀэ Ӏофхэу Тхьэм цӀыфхэр къызэригъэгугъагъэхэр нахьышӀух[+].

7Апэрэ зэзэгъыныгъэм[*] зи щыкӀагъэ имыӀагъэмэ, нэмыкӀ зэзэгъыныгъэ ащ ычӀыпӀэ ихьанэу ищыкӀэгъэщтыгъэп[+]. 8Ау пегъымбарым цӀыфхэр ыгъэмысэхэу къыӀуагъ[*]:

«Зиусхьаным моущтэу къеӀо:

Сэррэ израиль лӀакъомрэ Иудэ лӀакъомрэ

зэзэгъыныгъакӀэ тазыфагу зыдэслъхьащт мафэхэр къэсыщтых[+].

9Ау мы зэзэгъыныгъэр зыфэдэщтыр

ятэжъхэр Мысырым къызисэщыжьхэм,

зэзэгъыныгъэу сэррэ ахэмрэ тазыфагу дэслъхьэгъагъэм фэдэп,

сыда пӀомэ, зэзэгъыныгъэу тазыфагу дэслъхьагъэм игъогу

ахэр рыкӀо зэпытыгъэхэп. Арышъ,

ахэмэ пхъэтэпэмыхьэу сяплъы хъугъэ, Зиусхьаным къеӀо.

10А мафэхэм ауж зэзэгъыныгъэу

сэррэ израиль лъэпкъымрэ тазыфагу дэслъхьащтыр мары:

Сиунашъохэр ахэмэ ашъхьэхэм арыслъхьащтых,

агухэми атестхэщтых. Сэ ахэмэ сыря Тхьэщт, ахэри сэ слъэпкъыщтых, Зиусхьаным къеӀо[+].

11Аущтэу зыхъукӀэ, „Зиусхьаныр зыфэдэр зэгъашӀэ“ аӀоу,

зэгъунэгъухэми зэшхэми зэраӀожьыщтэп, сыда пӀомэ,

цӀыкӀухэм къащегъэжьагъэу инхэр къыхиубытхэу

зэкӀэми сашӀэщт.

12БзэджашӀэхэми сэ гукӀэгъу афэсшӀыщт.

ЯпсэкӀодхэри, бзэджагъэу ашӀагъэхэри

сыгу изгъэлъыжьыщтхэп».

13Тхьэм «зэзэгъыныгъакӀэ» зэриӀуагъэмкӀэ апэрэ зэзэгъыныгъэр жъы зэрэхъугъэр къыгъэлъэгъуагъ. Сыд щыщи жъы хъугъэу, лъэкӀ зимыӀэжьыр бэ темышӀэу кӀодыжьыщт.

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ


ЦӀыфхэм шъыпкъагъэкӀэ Тхьэр зэрагъэлъэпӀэн фэе шӀыкӀэр

1Апэрэ зэзэгъыныгъэм тетэу цӀыфхэм Тхьэр зэрагъэлъэпӀэн фэе шӀыкӀэм ехьылӀэгъэ унашъохэр щыӀагъэх. ЦӀыфхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэу, Тхьэр зыщагъэлъэпӀэн чӀыпӀи щыӀагъ[+]. 2Сыда пӀомэ, унитӀу хъурэ чэтэнгъэӀагъэ агъэуцугъагъ. Апэрэ унэм, Унэ КӀоцӀ ЛъапӀэу зыфаӀорэм, остыгъэ тетыпӀэри Ӏанэу Тхьэм ыпашъхьэ агъэтӀылъыгъэ хьалыгъур зытелъыри итыгъэх[+]. 3ПэӀухъом ыкӀыбкӀэ Унэ КӀоцӀ Анахь ЛъапӀэу зыфаӀорэр щыӀагъ[+]. 4МэӀэшӀу зыпихырэ уцхэм ягъэстыпӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэмрэ тыдэкӀи дышъэ зытебзэгъэ пхъуантэу Тхьэм ежьыррэ цӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэм ипхъуантэу зыфаӀорэмрэ а унэ кӀоцӀым итыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ хьакъушыкъоу мэнн зыцӀэ шхыныр[*] зэрылъыр, Хьарун ибэщэу тхьапэхэр къызпыкӀагъэр, мыжъобгъуитӀоу Тхьэм иунашъохэр зытетхагъэхэр а пхъуантэм дэлъыгъэх[+]. 5А пхъуантэм ышъхьагъкӀэ Тхьэм ищытхъушхо къэзыушыхьатырэ Херувим зыфаӀорэ мэлэӀичхэр щытыгъэх. Ахэмэ атамэхэмкӀэ Тхьэм цӀыфхэм япсэкӀодхэр къызщафигъэгъурэ чӀыпӀэр къаухъумэщтыгъэ. Ау джы мы Ӏофхэм зырызэу татегущыӀэн тлъэкӀыщтэп[+].

6Мы Ӏофхэр моущтэу гъэпсыгъэхэу, яӀоф агъэцэкӀэнэу дин пащэхэр апэрэ унэ кӀоцӀым ихьэ зэпытыщтыгъэх. 7Ау ятӀонэрэ унэ кӀоцӀым дин пэщэшхом нэмыкӀ зи, ари илъэсым зэ нахь, ихьэщтыгъэп. Къурмэн ышӀыгъэм ылъ зыдимыхьэуи ихьэщтыгъэп. А къурмэныр ышӀыщтыгъ ежь ипсэкӀодхэри цӀыфмэ амышӀахэу ашӀэгъэ псэкӀодхэри ыпщыныжьынхэм пай[+]. 8Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ а гъэпсыкӀэмкӀэ къегъэнафэ, а чэтэнгъэӀэгъэжъыр щэтыфэ, Унэ КӀоцӀэу Анахь ЛъапӀэу уашъом щыӀэм екӀурэ гъогур зэрэзэфэшӀыгъэр[+]. 9А Ӏоф пстэуми джырэ лъэхъаным Ӏофыр зытетыр къагъэлъагъо: цӀыфхэм тынхэу Тхьэм фахьыхэрэмрэ къурмэнхэу фашӀыхэрэмрэ агухэр икъоу агъэкъэбзэн алъэкӀырэп[+]. 10А тынхэри, а къурмэнхэри зэпхыгъэ Ӏоф закъохэр шхэнми ешъонми яӀофрэ, диным ехьылӀагъэу зэфэмыдэ шӀыкӀэхэу цӀыфхэм зызэрагъэкъэбзэжьынхэм яӀофрэ ары. Ахэр цӀыфхэм апкъ епхыгъэ унашъох; Тхьэм Ӏофхэр зэкӀэ зэблехъужьыфэ, а унашъохэр щыӀэнхэ фэягъ ныӀэп[+].

11Ау Христос джы щыӀэ ӀофышӀухэр къыздихьи, дин пэщэшхоу къэкӀуагъ. Мы дунаим тет чэтэнгъэӀагъэм нахьи нахь чэтэнгъэӀэгъэшхоу чэтэнгъэӀагъэ нахь икъугъэм ыкӀоцӀ дин пэщэшхоу Тхьэм щыфэлажьэ. А чэтэнгъэӀагъэр цӀыфхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ чэтэнгъэӀагъэп, ащ къикӀырэр: а чэтэнгъэӀагъэр мы дунаеу Тхьэм къыгъэхъугъэм щыщэп[+]. 12Къурмэн ашӀыгъэ пчэнымрэ танэмрэ алъыр зыдимыхьэу, ау ежь ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэр зыдихьи, Унэ КӀоцӀэу Анахь ЛъапӀэу уашъом щыӀэм Христос, джыри зэ ихьан имыщыкӀэгъэжьэу, зэ закъо ихьагъ. Аущтэу ежь ылъкӀэ мыкӀодыжьын шъхьафитыныгъэ тигъэгъотзэ, тэ тшъхьэхэр ыщэфыжьыгъэх. 13Дин пащэхэм къурмэн ашӀыгъэ пчэнхэмрэ шкӀэхэмрэ алъырэ къурмэн ашӀэу агъэстыгъэ чэмым ияжьэрэ цӀыфхэу Тхьэм дэжькӀэ мыкъабзэхэм атыраутхэщтыгъэх, ахэр къабзэ хъужьынхэм пае. 14Ащ нахьи нахьыбэу лӀэныгъэр къызхэкӀырэ Ӏофхэм тапыкӀыжьынэуи, щыӀэныгъэрэ шъыпкъагъэрэ зиӀэ Тхьэм тыфэлэжьэнэуи Христос ылъ тыгухэр егъэкъэбзэжьых. Христос щыкӀагъэ зи зимыӀэ къурмэныпхъэ икъугъэм фэдэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу сыдигъуи щыӀэм илъэкӀыкӀэ Тхьэм зыритыгъ[+].

15Джащ паий, Христос ары Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ азыфагу зэзэгъыныгъакӀэр дэлъ зыгъэхъурэр, Тхьэм ибынхэм ащыщ хъунхэу къызэджэгъэ цӀыфхэм мыкӀодыжьын ӀахьышӀоу къызэригъэгугъагъэхэр къалъыӀэсынхэм пай. Сыда пӀомэ, цӀыфхэу апэрэ зэзэгъыныгъэм ыӀэчӀэгъ чӀэтхэу, псэкӀод зышӀагъэхэм ашъхьэхэр Христос илӀэныгъэкӀэ ыщэфыжьыгъэх[+].

16Осыет щыӀэмэ, осыетыр къэзышӀыгъэр зэрэлӀагъэр къагъэшъыпкъэжьын фае, 17сыда пӀомэ, осыетыр зыбгъэцакӀэ хъущтыр, ар къэзышӀыгъэр зылӀэрэ ыужыр ары ныӀэп. КъэзышӀыгъэр псэумэ, осыетым кӀуачӀэ иӀэп. 18Ащ паий, апэрэ зэзэгъыныгъэри бгъэцакӀэ хъун зэзэгъыныгъэу зыгъэхъугъэ закъор лъыр ары. 19Сыда пӀомэ, пегъымбар Мусэ Тэурат хабзэм иунашъохэр зэкӀэ цӀыф пстэуми зарегъэӀум ыуж, цы плъыжь чӀапцӀэр иссоп зыцӀэ куандэ къутамэм пишӀи, танэхэмрэ пчэнхэмрэ алъ псы игъусэу ышти, а къутамэхэмкӀэ тхылъымрэ цӀыф пстэумрэ атыриутхагъ[+]. 20Мусэ етӀанэ къыӀуагъ[*]: «Мы лъыр ары зэзэгъыныгъэу Тхьэм унашъо къызэрэшъуфишӀыгъэм фэдэу шъузэредэӀун фаер къэзгъэшъыпкъэжьырэр»[+]. 21Ащ фэдэуи чэтэнгъэӀагъэмрэ Тхьэр зэрагъэлъэпӀэрэ псэолъэ пстэумрэ лъыр атыриутхагъ[+]. 22Шъыпкъэ, Тэурат хабзэм зэритым фэдэу, сыд щыщри къэнагъэ шӀагъо щымыӀэу, лъыкӀэ агъэкъэбзэжьы, къурмэнылъи хэмылъэу псэкӀод гъэгъуныгъэ щыӀэп.


Христос къурмэн зызэрафишӀыгъэмкӀэ цӀыфхэм япсэкӀодхэр атырехыжьы

23Аущтэу а Ӏофхэу зигугъу сшӀыгъэхэу, уашъом щыӀэ Ӏоф шъыпкъэхэм ятеплъэ фэдэхэр мы къурмэнхэмкӀэ агъэкъэбзэжьын фэягъ. Ау уашъом щыӀэ Ӏофхэм а къурмэнхэм анахьи нахь къурмэнышӀухэр яфэшъуашэх[+]. 24Сыда пӀомэ, Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэ шъыпкъэм итеплъэ фэдэ зиӀэу цӀыфмэ ашӀыгъэ чэтэнгъэӀагъэр арэп Христос зэрыхьагъэр, уашъоу Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэ дэдэр ары зэрыхьагъэр, джы тэщ пае Тхьэм ыпашъхьэ ихьанэу[+]. 25Дин пэщэшхор Унэ КӀоцӀ Анахь ЛъапӀэу зыфаӀорэм илъэс къэс ежь ылъэп, къурмэн ашӀыгъэм ылъ зыдихьэу ихьэщтыгъ. Ау Христос уашъоу Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэм зыкӀихьагъэр бэрэ къурмэн зишӀыныр арэп, джыри зэ къурмэн зимышӀыжьынэу, зэ закъо къурмэн зишӀыныр ары нахь. 26НэмыкӀыгъэмэ, Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу Христос бэрэ къин ыщэчын фаеу хъущтыгъ. Ау ежь къурмэн зызэришӀыгъэмкӀэ псэкӀодыр ыгъэкӀодынэу мы лъэхъанхэм якӀэух дэжь, джыри зэ къэмылъэгъожьынэу, зэ закъо къэлъэгъуагъ[+]. 27ЦӀыф пстэури зэ лӀэжьын фае, етӀанэ Тхьэм хьыкум атыришӀыхьащт[+]. 28Ащ фэдэуи цӀыфыбэмэ япсэкӀодхэр атырихыжьынхэу Христоси зэ закъо къурмэн зишӀыгъ. ЕтӀани зэ къэлъэгъожьыщт. [*] КъызылъэгъожькӀэ, цӀыфхэм япсэкӀодхэр атырихыжьынхэу арэп къызфэкӀощтыр, цӀыфхэу ежь къызэрэкӀожьыщтым щыгугъыхэу, паплъэхэрэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэр ары нахь[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ

1Тэурат хабзэр ӀофышӀухэу къэкӀощтхэм яжьаугъ ныӀэп, а ӀофышӀухэр зыфэдэщтхэри шъыпкъагъэкӀэ къыгъэлъэгъон ылъэкӀыщтыгъэп. Арышъ, а къурмэн дэдэхэу илъэс къэси ашӀ зэпытыщтыгъэхэмкӀэ цӀыфхэу Тхьэм пэгъунэгъу хъунхэу фаехэр Тэурат хабзэм Тхьэм дэжькӀэ зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу ыгъэхъунхэ ылъэкӀыщтыгъэп[+]. 2Ар ылъэкӀыщтыгъэмэ, цӀыфхэм къурмэншӀыныр ханэжьыщтыгъ. Сыда пӀомэ, Тхьэм пэгъунэгъу хъунхэу фаехэр а къурмэнхэмкӀэ къабзэ хъущтыгъэхэмэ, япсэкӀодхэр агухэмкӀэ зыдашӀэжьыщтыгъэхэп. 3Ау а къурмэнхэм илъэс къэси япсэкӀодхэр агу къагъэкӀыжьыщтыгъэх, 4сыда пӀомэ, шкӀэхэмрэ пчэнхэмрэ алъ цӀыфхэм япсэкӀодхэр атырихын ылъэкӀыщтэп.

5Арышъ, Христос мы дунаим къытехьан зэхъум, ащ Тхьэм моущтэу риӀуагъ[*]:

«Къурмэнхэми тынхэми уафэягъэп,

ау пкъы къысфэбгъэхьазырыгъ[+].

6ЦӀыфхэм машӀокӀэ агъэстырэ къурмэнхэри,

япсэкӀодхэр зытырахыжьынхэм пае

ашӀырэ къурмэнхэри игъокӀэ плъытагъэхэп[+].

7ЕтӀанэ сэ сӀуагъэ:

„О Тхьэ, мары, узыфаер згъэцэкӀэнэу сыкъэкӀуагъ,

уитхылъ сикъэбар зэритым фэдэу“».

8Христос ыпэ рапшӀэу къыӀуагъэхэр мыхэр ары: «Къурмэнхэми, тынхэми, цӀыфхэм агъэстырэ къурмэнхэми, япсэкӀодхэр зытырахыжьынхэм пае, ашӀырэ къурмэнхэми уафэягъэп ыкӀи игъокӀэ плъытагъэхэп». ЦӀыфхэм а къурмэнхэр Тэурат хабзэм иунашъо тетэу ашӀыщтыгъэ пэтми, Христос аущтэу къыӀуагъ. 9ЕтӀанэ моущтэу къыӀуагъ: «О Тхьэ, мары, узыфаер згъэцэкӀэнэу сыкъэкӀуагъ». Аущтэу Христос апэрэ Ӏофхэр[*] зы бгъукӀэ ригъэзыкӀыгъ, ахэмэ ачӀыпӀэ ятӀонэрэ Ӏофыр[*] ригъэуцоным пае. 10Тхьэр зыфэягъэр Исус Христос зэригъэцэкӀагъэм пае, ежь ыпкъ зэзакъо къурмэн зэришӀыгъэмкӀэ, джыри зэ къурмэн зимышӀыжьынэу, тыгухэр ыгъэкъэбзэжьыгъэх[+].

11Хэтрэ дин пащи мафэ къэс иӀофхэр егъэцакӀэ, пчъагъэрэ цӀыфхэм япсэкӀодхэр атезыхын зымылъэкӀырэ а зы къурмэн дэдэхэр ешӀы. 12Ау Христос цӀыфмэ япсэкӀодхэр егъашӀэм ыпщыныжьыпэнхэм пае, къурмэн закъо зешӀ ужым, Тхьэм иджабгъукӀэ щысынэу готӀысхьагъ[+]. 13А уахътэм къыщегъэжьагъэу Христос ежэ ипыйхэр Тхьэм ащ лъэгукӀэтын[*] зыфишӀыщт мафэм[+]. 14Аущтэу зэзакъо къурмэн зызэришӀыгъэмкӀэ зыгу къабзэ хъухэрэм егъашӀэм Тхьэм дэжькӀэ зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу ыгъэхъугъэх.

15Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи мы Ӏофыр къытфеушыхьаты; сыда пӀомэ, ыпэ рапшӀэу моущтэу къеӀо[*]:

16«Зиусхьаным къеӀо: А мафэхэм ауж зэзэгъыныгъэу сэррэ ахэмрэ тазыфагу дэслъхьащтыр мыры: Сиунашъохэр ахэмэ агухэм арыслъхьащтых, ашъхьэхэми арыстхэщтых».

17ЕтӀанэ къеӀо[*]: «ЯпсэкӀодхэри бзэджагъэу ашӀагъэхэри

сыгу изгъэлъыжьыщтхэп»[+].

18Тхьэм цӀыфмэ япсэкӀодхэр зэрафигъэгъугъэхэм пае, ахэр апщыныжьынхэм фэшӀ, къурмэн ашӀынэу щыкӀагъэ яӀэжьэп.


Тхьэм пэблагъэ тыжъугъэхъу

19Арышъ, тшыхэр, Исус ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэм пае, чӀыпӀэ лъапӀэу Тхьэр зыдэщыӀэм тыгушхозэ тихьан тлъэкӀыщт[+]. 20Сыда пӀомэ, Исус ыпкъ къурмэн зэришӀыгъэмкӀэ щыӀэныгъэ тиӀэ зыгъэхъурэ гъогукӀэу пэӀухъом блэкӀырэр къытфызэӀуихыгъ[+]. 21Тхьэм иунагъо зыӀэ илъ дин пэщэшхо тиӀ.

22Арышъ, Исус ылъ тыгухэм атыриутхэзэ, тыгухэмкӀэ зи мыхъун зыдэтымышӀэжьынэу зэригъэкъэбзэжьыгъэхэм паий, тпкъыхэр псы къабзэкӀэ зэрэттхьакӀыгъэхэм паий, тыгухэм шъыпкъагъэрэ шӀошъхъуныгъэшхорэ арылъхэу, Тхьэм пэгъунэгъу тыжъугъэхъу[+]. 23Арышъ, тызщыгугъыхэу, тызпаплъэрэ ӀофышӀухэу цӀыфхэм зигугъу афэтшӀыхэрэм тыкъызэкӀэмыкӀоу тафэжъугъэшъыпкъ, сыда пӀомэ, а ӀофышӀухэмкӀэ тыкъэзгъэгугъэгъэ Тхьэм шъыпкъагъэ иӀэшъ ары[+]. 24ШӀулъэгъуныгъэ тыгухэм арылъынэуи, шӀушӀэнхэм тапылъынэуи тызэрэгъэгушхоу тызэкӀэлъыжъугъэплъэжь. 25ЦӀыф заулэмэ зэряхабзэм фэдэу тызэӀукӀэныр хэтэшъумыгъан, ау тызэрэжъугъэгъэгушху. Зиусхьаным имафэ[*] нахь къэблэгъагъэу зэрэшъулъэгъурэм пае, нахьи нахьыбэу шъузэрэгъэгушхон фае[+].

26Шъыпкъэр зэдгъэшӀагъэу, тыфаеу псэкӀодшӀэным тыпылъмэ, типсэкӀодхэр ттезыхын къурмэныпхъэ къэнэжьыгъэп,[+] 27ау хьыкум щынагъоу Тхьэм къыттыришӀыхьащтымрэ Тхьэм пэуцухэрэр зыгъэстыщт мэшӀошхомрэ къытэжэх[+]. 28Пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ едэӀунэу зымыдэрэм гукӀэгъу фамышӀэу, шыхьатитӀум е шыхьатищым къаӀорэмкӀэ укӀ тыралъхьэщтыгъ[+]. 29Ау цӀыфэу Тхьэм ы Къо зыгъэпыутырэм Тхьэм ащ нахьи бэкӀэ нахь къин ригъэпщыныжьыщт. Сыда пӀомэ, а цӀыфым Христос ылъ пкӀэ имыӀэу елъытэ. Христос ылъэу Тхьэм изэзэгъыныгъэ зыгъэшъыпкъэжьыгъэу, а цӀыфым ыгу зыгъэкъэбзэжьыгъэм пкӀэ имыӀэу елъытэ. ЕтӀани а цӀыфым Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу хегъэкӀы. ЗынэшӀу къытщызыфэрэ Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу хегъэкӀы[+]. 30Сыда пӀомэ, Зиусхьанэу моущтэу зыӀуагъэр[*] тэшӀэ: «ЦӀыфхэм ябзэджагъэ язгъэпщыныжьыщтыр сэры, яфэшъуашэ язгъэгъотыжьыщт». ЕтӀани къыӀуагъ[*]: «Зиусхьаным ежь ицӀыфхэм хьыкум атыришӀыхьащт»[+]. 31Мыхъо-мышӀагъэ зэрэпшӀагъэм пае, щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм ыӀэмычӀэ уифэныр сыдэу щынэгъошхуа![+]

32БлэкӀыгъэ мафэхэу Тхьэм икъэбар къыжъугурыӀонэу инэфынэ къызышъутепсагъэхэр шъугу къэжъугъэкӀыжьых. Тхьэм игъогу шъукъызэкӀэмыкӀожьэу шъурыкӀоу, а мафэхэм къинышхуабэхэр шъущэчыщтыгъэх. 33Загъорэ цӀыфмэ апашъхьэ къыщышъохъоныщтыгъэх, гузэжъогъуми шъухадзэщтыгъ, загъори аущтэу зыдэзекӀуагъэхэм гъусэ шъуафэхъущтыгъ. 34ХьапсчӀэсхэми къин адэшъущэчыщтыгъ. ЦӀыфмэ шъуимылъку зэрэшъутырахыгъэр шъуигуапэу шъудэщтыгъ, сыда пӀомэ, ащ нахьи нахь мылъкушхоу мыкӀодыжьыщтыр уашъом зэрэщышъуиӀэр шъушӀагъэшъ ары[+].

35Арышъ, шъуигушхуагъэ хэшъумынэжь, сыда пӀомэ, гушхо зиӀэхэм яӀахьышӀу иныщт. 36Тхьэр зыфаер зыжъугъэцакӀэ ужым, шъукъызэригъэгугъэгъэ ӀахьышӀур къышъулъыӀэсыным пае, теубытагъэ шъуиӀэн фае. 37Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу[*],

«Бэ дэдэ темышӀэу, къэкӀощтыр мыгужъоу къэсыщт.

38ШӀошъхъуныгъэ зэриӀэм пае,

садэжькӀэ шъыпкъагъэ зиӀэр псэущт.

Ау а цӀыфыр зэкӀэкӀожьмэ,

ащ сыгу еӀущтэп»[+].

39Ау зызгъэкӀодхэу зэкӀэкӀожьхэрэм тащыщэп, шӀошъхъуныгъэм игъогу тырэкӀо, ащ пае, тымыкӀодэу Тхьэм тыкъегъэнэжьы.

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


Пасэм цӀыфхэр Тхьэм зэрэщыгугъыщтыгъэхэр

1ШӀошъхъуныгъэр зыфэдэр Ӏофхэу тызщыгугъыхэу, тызпаплъэхэрэр къызэрэтлъыӀэсыщтхэр тшӀэныр ары, тымылъэгъурэ Ӏофхэм тицыхьэ ателъынри ары[+]. 2Пасэм дунаим щыпсэущтыгъэ цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, Тхьэр шыхьатышӀу афэхъугъ.

3ШӀошъхъуныгъэ зэрэтиӀэм пае, Тхьэм дунаир игущыӀэкӀэ къызэригъэхъугъэр зэхэтэшӀыкӀы. Аущтэу цӀыфым ынэкӀэ ылъэгъурэр ынэкӀэ ымылъэгъурэм къыхэкӀыгъ[+].

4Хьавэл[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Каин къурмэнэу ышӀыгъэм нахьи нахь къурмэнышӀу ышӀыгъ. Тхьэм Хьавэл итынхэр зедэхэм, Хьавэл шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, шъыпкъагъэ зэрэхэлъыгъэмкӀэ Тхьэр ащ шыхьат фэхъугъ. Хьавэл дунаим ехыжьыгъ, ау шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, джыри къэбар къытфехьы[+].

5Хьанэхъу[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм ащ лӀэныгъэр римыгъэлъэгъоу уашъом дихьыежьыгъ. Тхьэм ар уашъом зэрэдихьыежьыгъэм пае, цӀыфхэм агъотыжьын алъэкӀыгъэп. Хьанэхъу уашъом дихьыеным ыпэкӀэ, Тхьэм ыгу зэреӀугъэмкӀэ Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр шыхьат фэхъух[+]. 6ЦӀыфым шӀошъхъуныгъэ имыӀэмэ, Тхьэм ыгу ащ къеӀущтэп; сыда пӀомэ, хэти Тхьэм пэблагъэ хъунэу фаем Тхьэр зэрэщыӀэмкӀи, Тхьэм игъогу лъыхъухэрэм яӀахьышӀу зэралъигъэӀэсырэмкӀи шӀошъхъуныгъэ иӀэн фае.

7КъэкӀощт Ӏофхэу цӀыфхэм амылъэгъугъэхэм яхьылӀагъэу Тхьэм Нухьэ[*] зызэхырегъэшӀыкӀым, Нухьэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм щыщыни, иунагъо мыкӀодэу къыгъэнэжьыным пае, къухьэр ышӀыгъ. Нухьэ шӀошъхъуныгъэу иӀагъэмкӀэ дунаим ицӀыфхэм ямысагъэ нафэ ышӀыгъ. ШӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм паий, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зэрилъытагъэр иӀахьышӀу хъугъэ[+].

8Ибрахьимэ[*] иӀахьышӀу къызщылъыӀэсыщт хэгъэгум кӀонэу Тхьэр къызеджэм, шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм едэӀуи, зыдэкӀощтыр ымышӀэщтыгъэми, гъогум техьагъ[+]. 9ШӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм къыритынэу къызэригъэгугъэгъэ хэгъэгум хымэм фэдэу чэтэнгъэӀагъэхэм ачӀэсэу щыпсэущтыгъ. Исхьакъи Якъуби чэтэнгъэӀагъэхэм ачӀэсыгъэх. Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъэгъэ ӀахьышӀур ащ игъусэхэу ахэми къалъыӀэсын фэягъ[+]. 10Сыда пӀомэ, къэлэшхоу Тхьэм ыгъэпсыгъэу, ыгъэуцугъэу мыкӀодыжьын лъапсэхэр зиӀэм паплъэщтыгъ[+].

11Сарэ[*] сабый хэмыкӀызэ ыныбжь блэкӀыгъагъэми, шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, сабый хэкӀынэу Тхьэм кӀуачӀэ къыритыгъ, сыда пӀомэ, Тхьэу гущыӀэ къезытыгъэр зэрэшъыпкъэр Сарэ ышӀэщтыгъ[+]. 12Аущтэу лӀэныгъэм пэгъунэгъу хъугъэ пэтми, лӀы закъом лъфыгъэу къытекӀыгъэхэр уашъом ит жъуагъохэми япчъагъэ фэдизэу бэ хъугъэх, хыӀушъом Ӏулъэу, умылъытэшъущт пшахъоми фэдизэу бэ хъугъэх[+].

13Мы цӀыфхэр зэкӀэ лӀагъэх шӀошъхъуныгъэ яӀэу. Тхьэм Ӏофхэу къызэригъэгугъагъэхэр ахэмэ агъотыгъэхэп, ау чыжьэкӀэ алъэгъухи, а Ӏофхэм ащыгушӀукӀыгъэх. «Мы дунаим тыхымэхэу, тыхымэхэсхэу тытет», – аӀуагъ[+]. 14Аущтэу зыӀохэрэм яхэгъэгу шъыпкъэ ыуж зэритхэрэр къагъэнафэ. 15Хэгъэгоу зэрыкӀыжьыгъэхэр арыгъэмэ агу илъыгъэр, агъэзэжьынэу игъо ифэщтыгъэх. 16Ау хэгъэгу нахьышӀу горэм кӀэхъопсыщтыгъэх – ар уашъом щыӀэ хэгъэгур ары. Арышъ, ежьхэм я ТхьэкӀэ зеджэхэкӀэ, Тхьэр атеукӀытыхьажьырэп, сыда пӀомэ, ахэмэ зы къалэ афигъэпсыгъ[+].

17Ибрахьимэ[*] ишъыпкъагъэ Тхьэм ыгъэунэф зэхъум, шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Ибрахьимэ Исхьакъ къурмэныпхъэу ышӀыгъ[+]. 18«Исхьакъ къытекӀыщт цӀыфхэр ары о уибын шъыпкъэхэкӀэ зэджэщтхэр» ыӀозэ, Тхьэм Ибрахьимэ къыгъэгугъагъэми[*], Ибрахьимэ ыкъо закъор къурмэн ышӀыным фэхьазырыгъ. 19Сыда пӀомэ, Тхьэм Исхьакъ лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьын зэрилъэкӀыщтым Ибрахьимэ щыгугъыщтыгъ, Исхьакъи лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэу Ибрахьимэ ыгъотыжьыгъэу пӀоми хъун[+].

20Исхьакъ[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, Тхьэм къэкӀощт уахътэм Якъубэрэ Эсаурэ ынэшӀу къызэращифэщтыр ариӀуагъ[+].

21Якъуби[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, лӀэн зэхъум, Юсыф ыкъохэм ащыщэу хэти Тхьэм ынэшӀу къызэрэщифэщтыр риӀуагъ, ибэщи зытыригъакӀэзэ[*], Тхьэм щытхъу фишӀыгъ[+].

22Юсыфи[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, илӀэгъу къызэсым, израиль цӀыфхэр Мысырым къызэрикӀыжьыщтхэм игугъу къышӀыгъ, ихьэдэкъупшъхьэхэри зычӀалъхьажьын фаемкӀэ унашъо къышӀыгъ[+].

23Пегъымбар Мусэ ятэ-янэхэм[*] шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, Мусэ къызэхъум, мэзищым агъэбылъыгъ, сыда пӀомэ, сабыир зэрэдахэр алъэгъугъ, пачъыхьэ Фырхьауным иунашъуи щыщынэщтыгъэхэп[+].

24Муси[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, ины зэхъум, пачъыхьэ Фырхьаун ипхъурэлъфкӀэ еджэнхэр ыдагъэп[+]. 25ПсэкӀодшӀэнымкӀэ охътэ кӀэкӀкӀэ зигъэтхъэжьыным нахьи, Тхьэм ицӀыфхэм къин адищэчыныр нахь къыштагъ[+]. 26Мысырым имылъку пстэуми анахьи Христос пае ежь агъэпыутыныр нахь баиныгъэу ылъытэщтыгъ, сыда пӀомэ, ӀахьышӀоу къылъыӀэсыщтым еплъыщтыгъ[+]. 27ШӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае пачъыхьэм игубж щымыщынэу Мысырым икӀыжьыгъ. ЦӀыфхэм амылъэгъурэ Тхьэр ылъэгъущтыгъэм фэдэу, теубытагъэ ыгу илъыгъ[+]. 28Мусэ шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, израиль цӀыфмэ ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор[*] апэ дэдэу аригъэгъэлъэпӀагъ, япчъэхэми лъы атыраутхэнэу унашъо афишӀыгъ, зыгъэкӀодыхэрэ мэлэӀичым ящыпэлъфхэр ымыгъэкӀодынхэм пае[+].

29Израиль цӀыфхэм[*] шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, чӀыгу гъушъэм рыкӀохэрэм фэдэу, Хы Плъыжьым зэпырыкӀыгъэх, ау мысыр цӀыфхэри зэпырыкӀынхэу зыфежьэхэм, зэкӀэри ытхьалагъ[+].

30Израиль цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, Ерихон къалэр[*] мэфиблым къызакӀухьэ ужым, къалэм идэпкъ къызэхэуагъ[+].

31Бзылъфыгъэ хэтакӀоу Рахьаб[*] шӀошъхъуныгъэ зэриӀагъэм пае, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм адэкӀодыгъэп, сыда пӀомэ, пый плъакӀохэр игуапэу ригъэблэгъагъэх (нэмыкӀ гъогукӀи къалэм дищыжьыгъэх)[+].

32Джыри сыд къэсӀон? Гедеон, Барак, Самсон, Иефтэ, Даутэ, Самуел, адрэ пегъымбархэм якъэбар къэсӀотэнэу игъо сифэрэп[+]. 33Ахэмэ шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, нэмыкӀ пачъыхьагъухэм атекӀуагъэх, зэфагъэри агъэпсыгъ, Тхьэм къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэри яӀэ хъугъэх. Аслъанхэм ажэхэр агъэпытагъэх,[+] 34мэшӀошхохэри агъэкӀосагъэх, чатэхэми къаӀэпыкӀыжьыгъэх. КӀуачӀэ ямыӀагъэми, кӀуачӀэ яӀэ хъугъэ. ЗаомкӀэ лъэкӀ яӀэ хъугъэ, хымэхэм ядзэхэри рафыжьыгъэх[+]. 35Бзылъфыгъэхэм ялӀагъэхэр къэхъужьыгъэхэу агъотыжьыгъэх. Тхьэм къызигъэтэджыжьхэкӀэ, щыӀэныгъэ нахьышӀур агъотыным пае, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм Тхьэр агъэпцӀынэу адагъэп. Аущтэу зэхъум, япыихэм амытӀупщыжьхэу, ахэмэ ащыщхэм къин арагъэщэчызэ аукӀыгъэх[+]. 36ШӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм ащыщхэм яхъонхэзэ, къамыщкӀи яохэзэ, къин арагъэщэчыгъ, етӀанэ Ӏэхъу-лъэхъу атыралъхьи, хьапсым чӀадзагъэх[+]. 37ЦӀыф заулэхэри аукӀыгъэх, мыжъокӀэ яохэзэ, заули пхъэм фэдэу зэпахыгъ, заули чатэкӀэ аукӀыгъ. ШӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфхэм мэлышъорэ пчэнышъорэ къящэкӀыгъэу къакӀухьащтыгъ, щыкӀагъэ яӀагъ, гузэжъогъум хэтыщтыгъэх, цӀыфхэм ахэмэ лые къарахыщтыгъ[+]. 38Ахэмэ яшӀугъэ мы дунаим ифэшъошагъэп. Шъоф нэкӀхэмрэ Ӏуашъхьэхэмрэ къакӀухьэщтыгъэх, гъочӀэгъхэмрэ Ӏошъхьэ тӀуакӀэхэмрэ ащыпсэущтыгъэх[+].

39Ау шӀошъхъуныгъэ зэряӀагъэм пае, Тхьэр шыхьатышӀу ахэмэ зэкӀэмэ афэхъугъэми, Тхьэм ежь ицӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр агъотыгъэхэп. 40Сыда пӀомэ, Тхьэм ыгу хэлъыгъэр тэркӀэ нахьышӀу – ар ахэм тырямыгъусэмэ, ежь дэжькӀэ зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу ахэр зэрэмыхъущтхэр ары[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ибынхэр зэригъэдаӀохэрэр

1Арышъ, ащ фэдэ шыхьат купышхо тапэ итэу зэрэтиӀэм пае, сыд фэдэрэ хьылъэу ттелъымрэ псэкӀодэу тызышӀуанэрэмрэ зытетэжъугъэдзыхи, теубытагъэ тиӀэу, зэпэчъэныгъэу тапэ илъыр тэжъугъэчъ[+]. 2Исус тинэплъэгъу тетэжъугъэгъэт. Ежьыр ары шӀошъхъуныгъэм игъогу тытезгъахьэу, пащэ къытфэхъоу, тишӀошъхъуныгъэ зи щыкӀагъэ имыӀэу, икъугъэу зыгъэхъурэр. ГушӀуагъо ыпэ зэрилъыгъэм пае, цӀыфхэм къащым зэрэтыраӀулӀагъэм икъин ащ ыщэчыгъ, къащым иемыкӀуми еплъыгъэп, Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀи иджабгъукӀэ готӀысхьагъ[+].

3КӀочӀаджэ шъумыхъуным ыкӀи шъугу шъумыгъэкӀодыным пае, Исус шъуегупшыс. ПсэкӀодышӀэ цӀыфхэу ежь ыуджэгъущтыгъэхэм сыдэу къинышхуа рагъэщэчыгъэр![+] 4ПсэкӀодым шъуебэнызэ, лъы къышъукӀэкӀыфэ, шъупэуцужьыгъэгоп[+]. 5Тхьэм ибынхэкӀэ къышъуаджэу шъузэригъэгушхорэр[*] шъущыгъупшагъ:

«СикӀал, Зиусхьаным узигъэдаӀокӀэ,

пхъэтэпэмыхь умышӀы,

Ар къызыогыикӀи угу умыгъэкӀоды,[+]

6сыда пӀомэ, Зиусхьаным шӀу ылъэгъурэр егъэдаӀо,

хэти ибын фэдэу ыдэрэми къин регъэщэчы».

7Арышъ, Тхьэм шъузигъэдаӀокӀэ, теубытагъэ зижъугъаӀ. Шъузэрибыным пае Тхьэр аущтэу къыжъудэзекӀо. Сыда пӀомэ, тым ымыгъэдаӀорэ лъфыгъэ щыӀа[+]?

8Тхьэм ибын пстэури зэригъэдаӀохэрэм фэдэу шъуимыгъэдаӀомэ, ибынхэм шъуащыщэп, бзэджэрылъфмэ шъуафэд нахь. 9Ащ нэмыкӀэу, мы дунаимкӀэ тятэхэм тагъэдаӀомэ, лъытэныгъэ афэтэшӀы. ТыщыӀэным пае, тя Тэ лъапӀэу уашъом щыӀэм ащ нахьи нахьыбэу тыфэӀорышӀэн фаеба? 10Охътэ кӀэкӀым пае, игъоу зэралъытагъэм фэдэу, тятэхэм тагъэдаӀощтыгъ. Ау Тхьэм, ежь илъэпӀагъэкӀэ Ӏахь тиӀэным пае, ишӀуагъэ къытигъэкӀынэу тегъэдаӀо. 11ТызагъэдаӀокӀэ, гуапэ тщыхъурэп, а сыхьатым тигуао мэхъу нахь. Ау ыужкӀэ Тхьэм зэригъэдаӀохэрэмкӀэ ыгъэсэгъэ цӀыфхэм шӀоу ащ къафыхэкӀырэр шъыпкъагъэмрэ гупсэфымрэ ары.

12Арышъ, шъо шъуӀэхэу къелэлэхыхэрэмрэ лъэкӀ зыхэмылъыжь лъэгуанджэхэмрэ кӀуачӀэ афэжъугъот. 13Лъащэр нахь лъэшэу сэкъат мыхъоу хъужьыным пае, гъогу занкӀэм шъурыкӀу[+].


Тхьэм ынэшӀу щыфэн пхъэтэпэмыхь шъумышӀы

14ЦӀыф пстэуми шъузэрагурыӀонми, гукъэбзагъэ зэрэшъуиӀэнми ыуж шъуит; сыда пӀомэ, гукъэбзагъэ имыӀэу зыми Зиусхьаныр ылъэгъущтэп[+]. 15Шъуащыщэу зыми Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ зызэрэзыхимыгъэныным шъуфэсакъ. Зиягъэ къакӀорэ лъэпсэ дыджэу цӀыфыбэхэр зыгъэушӀоирэр къышъухэкӀынэу орэмыхъу[+]. 16Шъуащыщ зинэ зышӀэрэ цӀыфхэм ащыщ орэмыхъу е Эсау[*] фэдэу, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэ цӀыфхэм ащыщ орэмыхъу. Эсау къо нахьыжъым фитыныгъэу иӀагъэхэр зэ шхэгъу пае ыщагъэх[+]. 17ЕтӀани зэрэшъушӀэрэм фэдэу, Тхьэм ынэшӀу къыщифэнэу Эсау ятэ тхьэлъэӀу ригъэшӀынэу фэягъ[*], ау тым къыфидагъэп. Эсау гъызэ ятэ елъэӀугъэми, ащ ыӀогъагъэм тыригъэкӀышъугъэп[+].

18Шъузынэсын шъулъэкӀынэу, машӀом ыстырэ къушхьэм дэжь шъукъэкӀуагъэп[*]. ШӀункӀым, мэзахэм, жьыбгъэшхом,[+] 19бжъэмыешхом ымакъэ, гущыӀэ макъэм адэжьи шъукъэкӀуагъэп. Тхьэм ымакъэ зэхэзыхыгъэхэр джыри къадэмыгущыӀэжьынэу елъэӀугъэх,[+] 20сыда пӀомэ, а макъэм къыӀогъэ унашъор ащэчын алъэкӀыгъэп: «ХьэкӀэ-къуакӀэри къушъхьэм нэсымэ, мыжъокӀэ е щэбзащэкӀэ шъуукӀын фае»[+]. 21Къафэлъэгъуагъэр щынэгъошхуагъэти, пегъымбар Муси, «Сэщынэ ыкӀи сэкӀэзэзы» къыӀуагъ[*][+].

22Ау шъо шъукъыздэкӀуагъэр Цион Ӏуашъхьэр[*] ары, щыӀэныгъэ зиӀэ Тхьэм икъэлэшхоу, уашъом щыӀэ Ерусалимэу, мин пчъагъэу мэлэӀичхэр зыдэщыӀэри ары[+]. 23Тхьэм иапэрэ бынхэу уашъом щыӀэ тхылъым зыцӀэ итхэм ямэфэшхо зэӀукӀэ шъукъэкӀуагъ. Тхьэу цӀыф пстэуми хьыкум атезышӀыхьэрэм дэжь шъукъэкӀуагъ, Тхьэм дэжькӀэ зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэ хъугъэхэм апсэхэм адэжьи шъукъэкӀуагъ[+]. 24Исусэу зэзэгъыныгъакӀэр Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ азыфагу дэлъэу зыгъэхъугъэмрэ ащ ылъэу къыкӀэкӀыгъэмрэ адэжь шъукъэкӀуагъ. Хьавэл ылъ нахьи Исус ылъ Ӏоф нахьышӀум тыщегъэгугъы[+].

25Шъусакъ, къэгущыӀэрэм шъуакӀыб фэшъумыгъаз. Тхьэм дэжь къикӀыгъэ къэбарыр чӀылъэм къыщызыӀогъагъэм зыкӀыб фэзгъэзагъэхэм къинэу яфэшъуашэр амыгъотэу къэнэжьыгъэхэп. Арышъ, уашъом къикӀэу къыддэгущыӀэрэм тэри такӀыб фэдгъазэмэ, ащ нахьи нахь къинэу тфэшъуашэр дгъотыщтба[+]? 26Джащыгъум Тхьэм ымакъэ чӀылъэр ыгъэсысыгъ, ау джы Тхьэм гущыӀэ пытэ ытыгъ[*]: «Джыри зэ чӀылъэм имызакъоу уашъори згъэсысыжьыщт» ыӀоу[+]. 27«Джыри зэ» зыфиӀорэ гущыӀэхэм къагъэнафэ Тхьэм ыгъэсысырэ пстэури – Тхьэм къыгъэхъугъэхэр ары – ячӀыпӀэ зэрэригъэкӀыжьыщтхэр. Аущтэу зыхъукӀэ, Тхьэм ымыгъэсысырэ Ӏофхэр ары къэнэжьыщтхэр[+].

28Аущтэу тетыгъоу зыми ымыгъэсысышъущтыр Тхьэм къызэрэтитырэм пае, щытхъу фэтэжъугъэшӀ. ДгъэлъапӀэу, шӀолӀыкӀ фытиӀэу ыгу къызэдгъэӀоу, Тхьэм тыфэжъугъэлажь,[+] 29сыда пӀомэ, ти Тхьэ зэкӀэри зыгъэстырэ машӀом фэд[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ыгу къызэрэзэдгъэӀун фаер

1Зэкъошхэм афэдэу шӀу шъузэрэлъэгъу зэпыт[+]. 2ХьакӀэр жъугъэлъэпӀэныр зыщышъумыгъэгъупш; сыда пӀомэ, аущтэу цӀыф заулэмэ амышӀахэу мэлэӀичхэр агъэхьэкӀагъэх[*][+]. 3ХьапсчӀэсхэм хьапсым шъуадычӀэсым фэдэу, къин зыщэчыхэрэми къин адэшъущэчырэм фэдэу, зыщышъумыгъэгъупшэх. Шъори мы дунаим тет цӀыфхэм шъуащыщ[+].

4ЗэлӀ-зэшъузыныр зэкӀэми арэгъэлъапӀ, лӀымрэ шъузымрэ япӀэ къабзэу щэрэт. Тхьэм зинэ зышӀэхэрэр ыгъэмысэщтых[+]. 5Ахъщэм шъукӀэмыхъопс, шъуиӀэми разэ шъурыхъу. Сыда пӀомэ, ежь Тхьэм къыӀуагъ[*]:

«Ныбжьи ухэсынэжьыщтэп, уизакъоуи укъэзгъэнэжьыщтэп»[+].

6Арышъ, тыгушхозэ тэӀо[*]: «Зиусхьаныр сиӀэпыӀэгъушъ,

зыми сыщыщынэщтэп;

сыд къысишӀэна сэ цӀыфым?»[+]

7Шъуитхьэматэхэу Тхьэм игущыӀэхэр къышъозыӀуагъэхэр зыщышъумыгъэгъупшэх. Дунаим ахэр зэрехыжьыгъэхэм шъуеплъызэ, яшӀошъхъуныгъэ илъэужхэм шъуарыкӀу[+]. 8Исус Христос тыгъуасэ зытетыгъэм зызэблимыхъоу непи зэрэтет, егъашӀэми тетыщт[+].

9ГъэшӀэгъон хымэ шӀэныгъэ зэфэшъхьафхэм зыдяшъумыгъэхьых. Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ шъугухэр жъугъэпытэхэмэ дэгъу, ау шхынхэм яхьылӀэгъэ унашъохэм пкӀэ яӀэп. А унашъохэм атет цӀыфхэм яшӀуагъэ зи къякӀыгъэп[+]. 10Тэ къурмэншӀыпӀэ тиӀ. ЧэтэнгъэӀагъэм щылажьэхэрэм а шӀыпӀэм къытырахэу зи ашхын фитыхэп.

11Дин пэщэшхом цӀыфхэм япсэкӀодхэр ыпщыныжьынхэм пае, былымхэм алъ зыдихьызэ, Унэ КӀоцӀэу Анахь ЛъапӀэу зыфаӀорэм ихьэщтыгъ, ау былымхэм апкъыхэр къэлэ кӀыбым щагъэстыщтыгъэх[+]. 12Ащ пае Исуси ылъыкӀэ цӀыфхэм агухэр ыгъэкъэбзэжьынхэм пае, къэлэпчъэ кӀыбым[*] къин щищэчыгъ[+]. 13Аущтэу емыкӀоу рахыгъэр къыдытахы хъунэу, Исус дэжь къэлэ кӀыбым тыжъугъакӀу[+]. 14Сыда пӀомэ, мыщ дэжьым мыкӀодыжьын къалэ щытиӀэп, къэкӀощт къалэм тыпэплъэ нахь.

15Арышъ, Исус ыцӀэкӀэ Тхьэм щытхъу фэтэжъугъэшӀ зэпыт – а щытхъур ары тэ тикъурмэн – ыцӀэ зыгъэлъапӀэрэ Ӏупэхэм къадэкӀырэр ары тикъурмэныр[+]. 16ШӀу шъушӀэнри зыщышъумыгъэгъупш, шъуиӀэри нэмыкӀ цӀыфхэм адэжъугощынри зыщышъумыгъэгъупш, сыда пӀомэ, ащ фэдэ къурмэнхэр Тхьэм игуапэх.

17Шъуитхьэматэхэм аӀохэрэм шъуядэӀу, шъуафэӀорышӀ, сыда пӀомэ, Тхьэм пэгъокӀ ратыжьын фаехэу, шъупсэхэм афэсакъхэу алъэплъэх. ЯӀоф хэщэтыкӀыхэзэ агъэцакӀэ мыхъоу, гушӀохэу ашӀэным пае, шъуядэӀу. ЯӀоф хэщэтыкӀыхэзэ ашӀэмэ, ащ ишӀуагъэ къышъокӀырэп.

18Тхьэм шъукъытфелъэӀу. Мыхъун зи тыгухэм арылъэу зыдэтшӀэжьырэп, сыда пӀомэ, Ӏоф пстэумкӀи шъыпкъагъэ тиӀэу, тызекӀонэу тыфай[+]. 19ЗэкӀэмэ анахьэу сышъолъэӀу, шӀэхэу шъуадэжь Тхьэм къысигъэгъэзэжьынэу шъуелъэӀу.


ТхьэлъэӀу ыкӀи аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

20Гупсэф къытэзытырэ Тхьэм ти Зиусхьан Исус Христосэу мэлхэм ямэлэхъошхор лӀагъэхэм къахигъэтэджыкӀыжьыгъ. Исус ылъ ары мыкӀодыжьын зэзэгъыныгъэу Тхьэм ежьыррэ тэррэ тазыфагу къыдилъхьагъэр мыхъурым фэдэу къэзгъэшъыпкъэжьыгъэр[+]. 21Тхьэр зыфаер жъугъэцэкӀэным пае, шӀоу шъуищыкӀагъэр зэкӀэ шъугухэм къарерэлъхь. Исус Христос илъэкӀыкӀэ Тхьэм игъоу ылъытэрэ Ӏофхэр шъуерэгъэгъэцакӀэх. МыкӀодыжьын щытхъушхор ий. Амин.

22Сшыхэр, къызэрыжъугурызгъаӀорэ гущыӀэхэр шъудэнхэу сышъолъэӀу. Бэ къышъуфэстхыгъэп.

23Тшы Тимофей шъхьафитэу къызэратӀупщыжьыгъэр шъушӀэнэу сыфай. Мыгужъоу къакӀомэ, ащ сыригъусэу шъуслъэгъунэу сыкъэкӀощт[+].

24Шъуитхьэмэтэ пстэухэмрэ Тхьэм ицӀыф лъэпӀэ пстэухэмрэ аӀапэ сфэшъуубытыжь. Италием щыщ тшыхэм шӀуфэс къышъуахыжьы.

25Шъо пстэуми Тхьэм ынэшӀу къышъущерэф. Амин.

### Апостол Якъубэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Якъубэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Якъубэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ЯКЪУБЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Якъуб, Тхьэмрэ Зиусхьан Исус Христосрэ сафэлажьэ. Шъо, дунаим щитэкъухьагъэу щыпсэурэ лӀэкъо пшӀыкӀутӀум шӀуфэс шъосэхы[+].


ШӀошъхъуныгъэмрэ акъылышӀуагъэмрэ

2Сшыхэр, шъуишӀошъхъуныгъэ ишъыпкъагъэ зыгъэунэфырэ къин зэфэшъхьафхэм шъуахафэмэ, шъугушӀу,[+] 3сыда пӀомэ, мы къинхэм шъуишӀошъхъуныгъэ ишъыпкъагъэ загъэунэф ужым, а къинхэм теубытагъэ къазэрыкӀэкӀырэр шъошӀэ[+]. 4Теубытагъэми иӀоф рерэгъэкъу, лъэныкъо пстэумкӀи зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэхэу шъухъуным пае[+]. 5Ау шъуащыщ горэм иакъылышӀуагъэ щыкӀагъэ иӀэмэ, Тхьэм ерэлъэӀу, ащи акъылышӀу къыритыщт. Сыда пӀомэ, зыми емыгыеу, игуапэу Тхьэм зэкӀэми аретышъ ары[+]. 6Ау емыхъырэхъышэу, шӀошъхъуныгъэкӀэ ерэлъэӀу, сыда пӀомэ, Тхьэм ехъырэхъышэрэр хыорэу жьыбгъэм адыкӀи мыдыкӀи ыфызэ, зэридзэрэм фэд[+]. 7Тхьэм зыгорэ къыритынкӀэ ащ фэдэ цӀыфыр орэмыгугъэ[+]. 8Ар темыубытагъэу, акъыл тӀуанэ зиӀэ цӀыф, ышӀэрэ пстэумкӀи теубытагъэ иӀэп.


ТхьамыкӀагъэмрэ баиныгъэмрэ

9Къош тхьамыкӀэр Тхьэм зэриӀэтыгъэмкӀэ орэгушӀо[+]. 10Ау баир Тхьэм зэригъэцӀыкӀугъэмкӀи орэгушӀо, сыда пӀомэ, уцым икъэгъагъ фэдэу кӀодыжьыщт. 11Тыгъэр къыкъокӀы, къыдэкӀуае, фэбэ дэдэ мэхъу, фэбаем уцыр егъэгъу, икъэгъагъ пэтэкъу, идэхагъэ мэкӀодыжьы. Джащ фэдэу лӀы баир иӀофхэм апылъызэ кӀодыжьыщт[+].


Шъыпкъагъэр зыгъэунэфырэ къинхэмрэ псэкӀодшӀэным дэзыхьыххэрэ Ӏофхэмрэ

12Зишъыпкъагъэ гъэунэфыгъэу, теубытагъэ зиӀэ цӀыфыр гъогу мафэ теуцуагъ, сыда пӀомэ, ишъыпкъагъэ гъэунэфыгъэ зыхъурэ ужым, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ танджэу ежь шӀу зылъэгъухэрэр къызэригъэгугъагъэхэр Тхьэм а цӀыфым къыритыщт[+].

13Ишъыпкъагъэ зыгъэунэфын къин цӀыф горэ хафэмэ, «Тхьэр ары сызгъэунэфэу сыдэзыхьыхырэр» ерэмыӀу. Бзэджагъэм Тхьэр зыӀэпищэшъущтэп. Бзэджагъэ ышӀэнэу зы нэбгыри Тхьэм дихьыхыщтэп. 14Хэти ежь ихъопсэ Ӏаехэр ары зыӀэпызыщэхэу, зыгъэнацӀэхэу дэзыхьыххэрэр. 15Хъопсэ Ӏаер лъэрмыхь хъумэ, псэкӀодшӀэныр къелъфы; псэкӀодшӀэнри икъугъэ зыхъукӀэ, лӀэныгъэр къелъфы[+].

16Сшы лъапӀэхэр, зыми зешъумыгъэгъапцӀ[+]. 17Сыдрэ тын дэгъуи тын шъыпкъи уашъом къекӀы, уашъом щыӀэ нэфынэхэм я Тэ лъапӀэ дэжь къекӀы. ЗызэзыхъокӀырэ жьаухэм афэдэу ащ зызэблихъужьырэп[+]. 18Ежь шӀоигъуагъэти, шъыпкъэм игущыӀэхэмкӀэ тыкъыгъэхъугъ, къыгъэхъугъэ пстэуми ащыщэу апэрэу тыхъуным пае[+].


Тхьэм игущыӀэхэм уядэӀунымрэ бгъэцэкӀэнхэмрэ

19Сшы лъапӀэхэр, мыр зэжъугъашӀэ. Хэти дэӀонымкӀэ псынкӀэу орэхьазыр, ау шӀэхэу орэмыгущыӀ, псынкӀэуи орэмыгубж[+]. 20Сыда пӀомэ, цӀыфым игубж Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэр ыгъэцакӀэрэп. 21Арышъ, къышъухэнэгъэ гу шӀоигъэ пстэури бзэджэгъэ пстэури хэшъунэжь. Тхьэм шъугухэм къарилъхьэгъэ гущыӀэхэу шъупсэхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьын зылъэкӀыщтхэр гушъэбагъэкӀэ шъуубытых[+].

22Тхьэм игущыӀэхэм шъуядэӀу къодыекӀэ хъущтэп, ахэр жъугъэцэкӀэнхэ фае. Армырмэ зышъогъэпцӀэжьы[+]. 23Сыда пӀомэ, а гущыӀэхэм ядэӀоу зымыгъэцакӀэрэр, гъунджэм иплъэу ынапэ изэхэлъыкӀэ еплъыжьрэ цӀыфым фэд. 24Ар зэплъыжьышъ, ӀокӀыжьы, итеплъи зыфэдагъэр ащ лъыпытэу щэгъупшэжьы. 25Ау цӀыфэу ышӀэрэ пстэумкӀэ гъогу мафэ теуцуагъэр мыры: Тхьэм иунашъохэу щыкӀагъэ зимыӀэхэу, икъугъэхэу, цӀыфхэм шъхьафитыныгъэ яӀэ зыгъэхъухэрэм дэгъоу ахэплъэ зэпытэу, Ӏофхэу зэдэӀугъэри щымыгъупшэжьэу зыгъэцакӀэрэр ары[+].

26«Тхьэм шӀолӀыкӀ фысиӀэу сэпсэу» зыфиӀожьэу, ау етӀани ыбзэгу зымыубытырэм зегъэпцӀэжьы, идини пкӀэ иӀэп[+]. 27Ау Тхьэу Ты лъапӀэм дэжькӀэ шӀолӀыкӀ къабзэу щыкӀагъэ зимыӀэр мары: гузэжъогъум хэтхэу ибэхэмрэ шъузабэхэмрэ уалъыплъэнри, лажьэ уимыӀэнэу мы дунаим ибзэджагъэ зыщыудзыенри ары[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Ятеплъэ шъуемыплъэу, цӀыф пстэури шъуизэфэдэн фае

1Сшыхэр, ти Зиусхьан Исус Христосэу щытхъушхо зиӀэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэзэ, цӀыфхэм ятеплъэ шъуемыплъэу, пстэури шъуизэфэдэн фае[+]. 2Дышъэ Ӏэлъын ыӀэхъуамбэ пылъэу, щыгъын лъапӀэхэр щыгъэу лӀы бай гори, щыгъыныжъхэр щыгъхэу лӀы тхьамыкӀэ гори шъуизэӀукӀэ къыхэхьагъэу тӀон. 3Щыгъын лъапӀэхэр зыщыгъ лӀым шъуеплъэу, «моу, къеблагъи къэтӀыс» ешъуӀомэ, ау тхьамыкӀэм, «модэ щыт» шъуӀоу, е «мо слъакъохэм адэжь къэтӀыс» ешъуӀомэ, 4ащыгъум цӀыф зэхэдз шъошӀыба? ХьыкумэшӀхэу гупшысэ Ӏаехэр зиӀэхэм афэдэ шъухъугъэба?

5Сшы лъапӀэхэр, шъукъэдаӀу. Мы дунаим ицӀыф тхьамыкӀэхэр арыба Тхьэм къыхихыгъэхэр, шӀошъхъуныгъэмкӀэ баиныгъэ шъыпкъэр агъотыжьыным паий, ежь шӀу зылъэгъухэрэр къызэригъэгугъэгъэ тетыгъошхомкӀэ ӀахьышӀу къалъысыным паий[+]? 6Ау шъо тхьамыкӀэр зэшъупэсыгъэп. Байхэр арыба шъуезгъэзыхэрэри, хьыкумэшӀыхэм апашъхьэ шъуизыщэхэрэри? 7Ахэр арыба шъо къызэрышъуаджэхэрэ цӀэу Исус Христос ыцӀэ лъапӀэ ӀаекӀэ тегущыӀэхэрэр?

8Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу[*], типачъыхьэ иунашъоу, «О пшъхьэ шӀу зэрэплъэгъурэм фэдэу, уигъунэгъуи шӀу лъэгъу» зэриӀорэр шъыпкъагъэкӀэ шъогъэцакӀэмэ, дэгъоу шъошӀэ. 9Ау цӀыфхэм ятеплъэ шъуеплъэу, цӀыф пстэури шъуизэфэмыдэмэ, псэкӀод шъогъахъэ, Тхьэм иунашъохэми шъуатекӀыгъэу мысэ шъохъу[+]. 10Зыгорэ Тхьэм зэкӀэ иунашъохэм ядэӀоу, ау зы унэшъо закъом текӀымэ, унэшъо пстэуми атекӀыгъэу мысэ мэхъу[+]. 11Сыда пӀомэ, «зинэ умышӀэ» зыӀуагъэм[*], «цӀыфи умыукӀы» ыӀуагъ. Арышъ, зинэ умышӀэу, ау цӀыф горэ уукӀымэ, Тхьэм иунашъо утекӀыгъэу мэхъу[+].

12Арышъ, Тхьэм иунашъохэу цӀыфхэм шъхьафитыныгъэ яӀэ зыгъэхъухэрэм атетэу Тхьэм хьыкум зытыришӀыхьащт цӀыфхэм зэрафэшъуашэм фэдэу, шъугущыӀ, шъузекӀу[+]. 13Сыда пӀомэ, гукӀэгъу зыгу имылъым Тхьэм гукӀэгъу фимышӀэу хьыкум тыришӀыхьащт. Ау гукӀэгъур гъэмысэным текӀощт[+].


ШӀошъхъуныгъэмрэ шӀушӀэнымрэ

14Сшыхэр, зыгорэм шӀу ымышӀэу, «шӀошъхъуныгъэ сиӀ» ыӀомэ, сыда ащ ишӀуагъэу къэкӀощтыр? Ащ фэдэ шӀошъхъуныгъэм а цӀыфыр мыкӀодэу къыгъэнэжьын ылъэкӀына? 15Шъушы горэм е шъушыпхъу горэм щыгъыни, мафэм ышхыни имыӀэу тӀон. 16«Гъогумафэх, гупсэф шъуиӀэу шъопсэу. Зыжъугъэфаб, зыжъугъэшхэкӀ» ыӀоу шъуащыщэу зыгорэм ахэмэ ариӀоу, ау ящыкӀагъэр аримытмэ, сыда ащ ишӀуагъэу къэкӀощтыр[+]? 17ШӀошъхъуныгъэм иӀоф ащ фэд. ШӀу зымышӀэрэм ишӀошъхъуныгъэ лӀагъэм фэд.

18Ау зыгорэм къыӀонкӀи мэхъу:

– Зы цӀыфым шӀошъхъуныгъэ иӀ, адрэм шӀушӀагъэхэр иӀ. Ащ фэдэ цӀыфым сэ есӀон:

– ШӀушӀагъэхэр зимыгъусэ шӀошъхъуныгъэу зыфапӀорэр сэгъэлъэгъу, шӀоу сшӀэхэрэмкӀэ сишӀошъхъуныгъэ озгъэлъэгъущт[+].

19Зы Тхьэ нахь зэрэщымыӀэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ уиӀ. Ар дэгъу. ДжынапцӀэхэми ар ашӀошъ мэхъушъ, мэкӀэзэзых[+]. 20О, зэхэшӀыкӀ зимыӀэ цӀыф, шӀушӀагъэхэр зимыгъусэ шӀошъхъуныгъэм ишӀуагъэ къызэрэмыкӀощтыр къыбгурызгъэӀонэу уфая? 21Тятэжъышхо Ибрахьимэ[*] ыкъо Исхьакъ къурмэншӀыпӀэм зытырелъхьэм, ышӀагъэм пае Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъэба![+] 22Аущтэу Ибрахьимэ ишӀошъхъуныгъэрэ ишӀушӀагъэхэмрэ зэрэзэгъусагъэхэр олъэгъу. Ибрахьимэ ишӀушӀагъэхэр ары ишӀошъхъуныгъэ изгъэкъугъэхэр[+]. 23Мы гущыӀэхэу Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэри[*] къэшъыпкъэжьыгъэх: «Ибрахьимэ ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъугъэ. Арыти, Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъ». Тхьэм иныбджэгъукӀи Ибрахьимэ еджэщтыгъэх[+]. 24Аущтэу шъолъэгъуба, цӀыфым шӀошъхъуныгъэ зэриӀэм имызакъоу шӀу зэришӀэрэри ары Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу зыкӀилъытэрэр?

25Ащ фэдэу бзылъфыгъэ хэтакӀоу Рахьаб[*] зыцӀэм джурт лӀыкӀохэр ригъэблагъэхи, нэпэмыкӀ гъогукӀэ зыкӀарегъэтхъужьым, ышӀагъэм пае Тхьэм ежь дэжькӀэ ащ шъыпкъагъэ иӀэу ылъытагъэба[+]? 26Аущтэу псэ зимыӀэ пкъыр зэрэлӀагъэм фэдэу, шӀушӀагъэхэр зимыгъусэ шӀошъхъуныгъэри лӀагъэм фэд.

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Бзэгур уубытыныр

1Сшыхэр, шъуащыщэу нэбгырабэ гъэсакӀо орэмыхъу, сыда пӀомэ, Тхьэм тэ, гъэсакӀохэм, хьыкумэу къыттыришӀыхьащтыр нахь хьыкумышхо зэрэхъущтыр шъошӀэ[+]. 2Тэ зэкӀэми псэкӀодыбэ тэгъахъэ. ЦӀыф горэм игущыӀэхэмкӀэ псэкӀод ымышӀэмэ, зишъыпкъагъэ щыкӀагъэ зимыӀэ цӀыф икъугъэ хъущт, ыпкъ зэкӀэ ыгъэӀорышӀэн ылъэкӀыщт[+].

3Шыхэм шхоӀур ажэмэ адэтэлъхьэ, дгъэӀорышӀэнхэм пае. АщкӀэ зэкӀэ апкъ зетэщэ[+]. 4Къухьэхэми шъуяплъ. Ахэр иных, жьыбгъэшхохэми афых. Ау щытми, къухьэр зезыфэрэм къухьэм ыкӀэ пыт хьанцэ цӀыкӀумкӀэ зыфэе лъэныкъомкӀэ егъазэ. 5Ащ фэдэу бзэгури пкъым щыщэу зы пкъыгъо цӀыкӀу, ау бэ егъахъэ. Шъуеплъ мэшӀо цӀыкӀум мэзышхор зэрэзэкӀигъанэрэм. 6Бзэгури машӀоу зэкӀэ зыгъэкӀодырэм фэд. Мы дунаим ибзэджагъэ ащ тиз. Пкъым щыщхэм ащыщэу бзэгур ары пкъыр зэкӀэ мыкъабзэ зышӀырэр, щыӀэныгъэм ищэрэхъи[*] машӀо хэзгъанэрэр. Джэхьнэмым имашӀу ары ежь бзэгум машӀо къыкӀэзыдзагъэр[+].

7Сыдрэ хьэкӀэ-къуакӀи, бзыуи, ныбэкӀэ цуахъорэ псэушъхьи, псым хэс псэушъхьи цӀыфхэм агъэӀэсэн алъэкӀы ыкӀи агъэӀэсагъэх, 8ау бзэгур зыми ыгъэӀэсэн ылъэкӀырэп. Ар къэбгъэуцун умылъэкӀыщт бзаджэ гор, лӀэныгъэ къызхэкӀырэ щынаутри хиз[+].

9БзэгумкӀэ Тхьэу Ты лъапӀэм щытхъу фэтэшӀы, ежь фэдэнхэу Тхьэм къыгъэхъугъэ цӀыфхэм бзэгумкӀи тяхъоны[+]. 10А жэ дэдэм щытхъури хъоныри къыдэкӀых. Аущтэу щытмэ хъущтэп, сшыхэр. 11А зы псынэ дэдэм псы ӀэшӀури псы дыджыри къикӀын ылъэкӀына? 12Сшыхэр, ынджыр чъыгым[*] зейтун[*] къыпыкӀэн ылъэкӀына? Е сэнэшъхьэ къулэм ынджыр къыпыкӀэн ылъэкӀына? Джащ фэдэу псынэ щыугъэм псы ӀэшӀу къикӀын ылъэкӀыщтэп.


АкъылышӀуагъэу уашъом къикӀырэр

13Шъо шъущыщэу хэта акъылышӀуагъи гулъыти зиӀэр? Ащ изекӀокӀэ дэгъукӀэ гушъэбагъэу акъылышӀуагъэм къикӀырэр иӀэу, ишӀушӀагъэхэр къерэгъэлъагъу[+]. 14Ау шъугъон дыджымрэ зэщыхьанымрэ шъугухэм арылъхэмэ, шъузыщымытхъужь, шъыпкъагъэри шъумыгъэпцӀы. 15Ащ фэдэ акъылышӀуагъэ уашъом къикӀырэп, ар мы дунаим щыщ нахь. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи хэлъэп, джынапцӀэхэр хэлъхэ нахь[+]. 16Сыда пӀомэ, шъугъонырэ зэщыхьанырэ зыдэщыӀэм, Ӏофхэр зэӀыхьагъэ щэхъух, сыдрэ дэигъэри щыӀэ мэхъу.

17Ау уашъом къикӀырэ акъылышӀуагъэр ыпэ рапшӀэу къабзэ, етӀанэ зэшӀужьыныгъэ хэлъ, гушъаб, ӀорышӀ, гукӀэгъу хэлъ зэпыт, шӀу ешӀэ зэпыт, зафэ, тхьагъэпцӀыгъи хэлъэп. 18ЗэшӀужьыныгъэ зышӀыхэрэр ары шъыпкъагъэр къызхэкӀырэ чылапхъэр гупсэфкӀэ цӀыфхэм агухэм арызылъхьэрэр[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Мы дунаим ныбджэгъу уфэхъуныр

1Зэпыинымрэ зэщыхьанымрэ тыдэ къикӀыхэу къышъухахьэхэра? Хъопсэ Ӏаехэу шъугухэм ащызаохэрэр арыба къызхэкӀыхэрэр[+]? 2Зыгорэм шъуфай, ау къыжъудэхъурэп. ШъоукӀы, шъохъуапсэ, ау шъузыфаер къышъуӀэкӀахьэрэп. Шъузэщэхьэ, шъузэпыи. Тхьэм къышъуитынэу шъуелъэӀурэпышъ, зи шъуиӀэп. 3Тхьэм шъуелъэӀуми, зи къышъуитырэп, сыда пӀомэ, Ӏэягъэ шъугухэм арылъэу, шъугухэр зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэм атежъугъэкӀодыныр ары Тхьэм шъузфелъэӀурэр[+].

4Шъо зинэ зышӀэхэрэм шъуафэд. Мы дунаим ныбджэгъу шъуфэхъуным Тхьэм пый шъуфэхъуныр ары къикӀырэр, шъошӀэба ар? Аущтэу хэти дунаим ныбджэгъу фэхъунэу фаер Тхьэм пый фэхъу[+]. 5Хьауми Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу зэрарытыр хьаулыекӀэ шъогугъа: «Тыгухэм арылъ псэр лъэшэу мэшъугъо»[+]? 6Ау тыгухэм арылъым нахьи, Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэ нахь ин. Арышъ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт[*]: «Тхьэр пэгагъэ зыгу илъ цӀыфым пэуцужьы, ау пэгагъэ зыгу имылъым ынэшӀу къыщефэ»[+].

7Арышъ, Тхьэм шъуфэӀорышӀ. Шэйтаным шъупэуцуи, шъуапашъхьэ икӀынышъ, кӀитхъужьыщт[+]. 8Тхьэм пэгъунэгъу шъухъуи, ежьыри къышъупэгъунэгъу хъущт. ШъуӀэхэр жъугъэкъабзэх, шъо, псэкӀод зышӀэхэрэм, шъугухэр жъугъэкъабзэх, шъо теубытагъэ зимыӀэхэу, акъыл тӀуанэхэр зиӀэхэм[+]. 9Шъунэшхъэй, шъугъ, шъупыхь. Шъуишхын гъынкӀэ, шъуигушӀуагъуи нэшхъэигъэкӀэ зэблэхъугъэ орэхъу. 10Тхьэм ыпашъхьэ зыщыжъугъэцӀыкӀуи, ежьыри шъукъыӀэтыщт.


Пшы хьыкум тепшӀыхьаныр

11Сшыхэр, ӀаекӀэ шъузэтемыгущыӀэжь. ЦӀыфэу зыш ӀаекӀэ тегущыӀэу зыгъэмысэрэр Тхьэм иунашъохэм ӀаекӀэ атегущыӀэ, ахэри егъэмысэх. Ау Тхьэм иунашъохэр бгъэмысэхэмэ, ахэр умыгъэцэкӀагъэхэу мэхъу, хьыкум атепшӀыхьагъэуи мэхъу[+]. 12ЦӀыфхэм унашъохэр афэзышӀэу, хьыкум атезышӀыхьэрэр зы закъу, цӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьынэу ыкӀи зыгъэкӀодынэу лъэкӀ ЗиӀэр ары. Ау о хэт ущыщ, уигъунэгъу бгъэмысэнэу[+]?


Узщымытхъужь

13Джы шъукъэдаӀу, шъо, моущтэу зыӀохэрэр: «Непэ е неущ мо къалэм е адрэ къалэм тыкӀонышъ, зы илъэс тыкъэтыщт, щэф-щэжьынымкӀэ ахъщэ къэдгъэхъэщт». 14Ау неущ хъущтыр шъушӀэрэп. ШъуищыӀэныгъэ сыд фэда? Зы тӀэкӀурэ къэлъагъоу, етӀанэ кӀодыжьырэ пахъэм шъуфэд[+]. 15Ау аущтэу шъумыӀоу моущтэу шъуӀон фае: «Зиусхьаныр фаемэ, тыпсэущт, мыхэр е мохэр тшӀэщтых»[+]. 16Ау джы шъузышӀошӀыжьы ыкӀи шъузыщэтхъужьы. Ащ фэдэ зыщытхъужьыныр зэкӀэ дэи. 17Арышъ, шӀугъэу ыгъэцэкӀэн фаер гурыӀо пэтми, зымыгъэцакӀэрэм псэкӀод ешӀэ[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Шъо, байхэр, шъузфэсакъыжь

1Шъо, цӀыф байхэр, шъукъэдаӀу. Насыпынчъагъэу къышъулъыӀэсыщтым пае шъугъ ыкӀи шъупыхь[+]. 2Шъуимылъку шъугъэ, хъунэхэми шъуищыгъынхэр ашхыгъ[+]. 3Шъуидышъи шъуитыжьыни улъыигъэх. Ахэмэ яулъыигъэ шыхьатэу къышъупэуцущт, шъупкъыхэри ыгъэкӀодыщт, машӀом зэригъэкӀодырэм фэдэу. Мы дунаим иаужырэ мафэхэм мылъку шъуугъоигъэ[+]. 4ӀофшӀакӀохэу шъуихьасэхэр зыхыжьыгъэхэу, лэжьапкӀэ зэшъумытхэу къэжъугъэнагъэхэр шъуагъэмысэзэ къэкуох. ХынакӀохэм якуо макъэ Зиусхьан Сэбаот[*] ытхьакӀумэхэм анэсыгъ[+]. 5Мы дунаим ахъщабэ зытежъугъэкӀодэжьэу, зыжъугъэтхъэжьэу шъущыпсэугъ. ШӀуабзынэу агъэшхэгъэ былымым фэдэу[*], шъузышӀуабзыщт мафэм пае псэкӀодшӀэнымкӀэ зыжъугъэшхэкӀыгъ. 6Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфыр жъугъэмыси, шъуукӀыгъэ. Ар шъо къышъупэуцужьыгъэп.


ЩэӀагъэ зибгъэӀэнымрэ тхьэлъэӀумрэ

7Арышъ, сшыхэр, Зиусхьаныр къэкӀожьыфэ, щэӀагъэ зижъугъаӀ. Мэкъу-мэщышӀэм чӀыгум хипхъэгъэ чылэпхъэ лъапӀэр къэкӀэу лэжьыгъэ охъуфэ, зэрэпаплъэрэм шъуеплъ. Ыпэрэ ощхыри ыужырэ ощхыри къещхыфэ, щэӀагъэ иӀэу пэплъэ[+]. 8Джащ фэдэу шъори щэӀагъэри гупытэныгъэри зижъугъаӀ, сыда пӀомэ, Зиусхьаныр дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къэблэгъагъ[+]. 9Сшыхэр, шъузэфэмытхьаусых, Тхьэм шъуимыгъэмысэным пае. ЦӀыфхэм хьыкум АтезышӀыхьэрэр пчъэӀупэм Ӏут[+].

10Сшыхэр, Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къэгущыӀэгъэ пегъымбархэм щысэ атешъух. Къин ащэч зэхъум, щэӀагъэ къызхагъэфагъ[+]. 11Теубытагъэ зиӀэхэр гъогу мафэ теуцуагъэхэу тэӀо. Пегъымбар Аюбэ[*] итеубытагъэ икъэбар зэхэшъухыгъэ. Аужьыпкъэм Зиусхьаным ащ шӀу къызэрэлъигъэӀэсыжьыгъэри шъошӀэ, сыда пӀомэ, Зиусхьаным гукӀэгъушхо иӀ, ыгу къытэгъу[+].

12Сшыхэр, зэкӀэми анахьэу, тхьарыӀо шъумышӀы. УашъомкӀи, чӀылъэмкӀи, сыд щыщкӀи тхьарыӀо шъумышӀы. «Ары» шъуӀуагъэмэ, жъугъэшъыпкъэжь, «хьау, арэп» шъуӀуагъэми, ари жъугъэшъыпкъэжь, Тхьэм шъуимыгъэмысэным пае[+].

13Шъуащыщэу зыгорэм къин ыщэчмэ, Тхьэм ерэлъэӀу. Зыгорэ гушӀомэ, тхьэщытхъу орэдхэр къерэӀу[+]. 14Шъуащыщэу зыгорэ сымаджэмэ, чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм[*] къярэдж. Ахэмэ Зиусхьаным ыцӀэкӀэ дагъэ щарэфи, Тхьэм ферэлъэӀух,[+] 15шӀошъхъуныгъи яӀэу Тхьэм елъэӀухэмэ, сымаджэр хъужьыщт. Зиусхьаным ар къыгъэтэджыжьыщт. ПсэкӀод ышӀагъэми, фэгъущт. 16Арышъ, Тхьэм шъуигъэхъужьыным пае, шъуипсэкӀодхэр зым адрэм ыпашъхьэ рерэлъхьэхи, Тхьэм шъузэфелъэӀужь. Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфым итхьэлъэӀу лъэкӀ иӀ, бэ егъахъэ[+].

17Пегъымбар Иляс[*] тэщ фэдэ цӀыфыгъ. Ощх къемыщхыным пае, Тхьэм ишъыпкъэу елъэӀуи, илъэсищырэ мэзихырэ чӀыгум ощх къытещхагъэп[+]. 18ЕтӀани Тхьэм елъэӀужьи, Тхьэм ощх къыригъэщхи, чӀыгум хэлъхэр къэкӀыжьынхэу ежьагъэх[+].

19Сшыхэр, шъуащыщэу зыгорэ шъыпкъагъэм игъогу текӀы хъумэ, ар гъогу занкӀэм тезгъэхьажьырэм мыр ерэшӀ:[+] 20псэкӀодышӀэ цӀыфэу игъогу пхэндж тетыр хэтми гъогу занкӀэм тезгъэхьажьырэм адрэр лӀэныгъэм къыхищыжьынышъ, псэкӀодыбэхэри къыфэгъущтых[+].

### Апостол Петрэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Петрэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Петрэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПЕТРЭ АПЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Петр, Исус Христос сыриапостол. Шъо Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу зэбгырыкӀыгъэхэу хэкухэу Понт, Галатие, Каппадокие, Асие, Битиние ащыпсэухэрэм мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+]. 2Тхьэу Ты лъапӀэм ыпэкӀэ зэриухэсыгъэм тетэу, ибынхэм ащыщ шъухъунэу шъукъыхихыгъ, ежь ы Псэ ЛъапӀи шъугухэр егъэкъэбзэ зэпыт, Исус Христос нахьыбэрэ шъуедэӀуным паий, ащ ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ къабзэ шъухъуным паий. Тхьэм ынэшӀу инэу къышъущерэфэ зэпыт, гупсэфышхуи къышъуерэт зэпыт[+].


МыкӀодыжьын гугъапӀ

3Тхьэу, ти Зиусхьан Исус Христос я Тэ щытхъушхор ий! Исус лӀагъэхэм къызэрахигъэтэджыкӀыжьыгъэмкӀэ Тхьэм игукӀэгъушхокӀэ икӀэрыкӀэу тыкъалъфыжьыгъэу тигъэхъугъ. Аущтэу мыкӀодыжьын гугъапӀэ тиӀэ хъугъэ,[+] 4ӀахьышӀоу Тхьэм ицӀыфхэм афигъэхьазырыгъэри къытлъыӀэсыщт. А мыкӀодыжьын ӀахьышӀоу щыкӀагъэ зимыӀэу, зэрэщытэу къанэрэр Тхьэм уашъом къыщышъуфеухъумэ[+]. 5ШӀошъхъуныгъэ зэрэшъуиӀэм пае, Тхьэм илъэкӀыкӀэ шъукъеухъумэ, шъумыкӀодэу шъукъызэригъэнэжьыгъэр дунаим иаужырэ мафэхэм нафэу къэхъуным пае[+]. 6Арышъ, зы тӀэкӀурэ къин зэфэшъхьаф зэрэшъущэчырэм пае, джы шъугу къеон фаеми, шъугушӀу[+]. 7А къинхэр зыфэшъущэчыхэрэр шъуишӀошъхъуныгъэ загъэунэфыхэкӀэ, ащ ишъыпкъагъэ нафэ хъуныр ары. Дышъэм ишъыпкъагъэ машӀомкӀэ агъэунэфыми, а дышъэр кӀодыжьыщт. ШъуишӀошъхъуныгъэ а дышъэм нахьи нахь лъапӀ. Аущтэу Исус Христос къызыкӀожьыщт мафэм шъуишӀошъхъуныгъэ ишъыпкъагъэ пае, Тхьэм шъхьэкӀафи, щытхъуи, лъытэныгъи къышъуфишӀыщт[+]. 8Исус Христос шъумылъэгъугъэми, шӀу шъолъэгъу. Джы дэдэми шъумылъэгъуми, ежьыркӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀ, гущыӀэкӀэ къэпӀон умылъэкӀынэу, щытхъушхо зыхэлъ гушӀогъошхуи шъугухэм арылъ[+]. 9Сыда пӀомэ, аужыпкъэм шъуишӀошъхъуныгъэкӀэ шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъызэригъэнэжьыщтым шъунэсы.

10Тхьэм ынэшӀу къызэрэшъущифэщтым икъэбар зыгъэӀугъэ пегъымбархэм цӀыфхэр мыкӀодхэу Тхьэм къызэригъэнэжьыщтхэм ехьылӀэгъэ къэбар пстэури ауплъэкӀущтыгъэх, ахэри агъэунэфыщтыгъэх[+]. 11Христос къинхэр ыщэчынхэшъ, ащ нэужым щытхъушхо иӀэ зэрэхъущтыр пегъымбархэм агухэм арылъ Христос ы Псэ ЛъапӀэ къызеӀом, уахътэу зигугъу ышӀыгъэри Христос къызэрэкӀожьыщт шӀыкӀэри пегъымбархэм зэрагъэшӀэнэу ыуж итыгъэх[+]. 12Пегъымбархэм Ӏофхэу зигугъу ашӀыщтыгъэхэр ежьхэм ялъэхъан къэмыхъузэ, шъо шъуилъэхъан къызэрэхъущтыр Тхьэм къагуригъэӀогъагъ. Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу уашъом къафыригъэхыгъэм илъэкӀыкӀэ КъэбарышӀур къышъозгъэӀугъэхэм мы Ӏофхэм якъэбар къышъуаӀотагъ. МэлэӀичхэри мы Ӏофхэм ахэплъыхьанхэу фаех[+].


Гу къабзэкӀэ шъузекӀу

13Арышъ, шъуицыякӀэхэр дэупкӀагъэхэу, шъугухэмкӀэ шъухьазырэу шъущыт. ЩэӀагъэ зижъугъаӀ. Исус Христос къызыкӀожьыщт мафэм Тхьэм ынэшӀу къызэрэшъущифэщтым шъуишъыпкъэу шъущыгугъэу шъупаплъ[+]. 14Шъыпкъэр зыфэдэр шъумышӀэу, шъуихъопсэ Ӏаехэм шъукъызэрэращэкӀыщтыгъэм фэдэу, джы сабый ӀорышӀэхэм афэдэу зыкъыряшъумыгъэщэкӀ[+]. 15Ау Тхьэу зибынхэм ащыщ шъухъунэу къышъоджагъэр зэрэлъапӀэм фэдэу, шъори шъугу лъапӀэу, шъугу къабзэу шъушӀэрэ пстэури шъушӀэ[+]. 16Сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]: «Сэ сызэрэлъапӀэм пае, шъори шъулъэпӀэн фае».

17ЦӀыфхэм ятеплъэ емыплъэу, цӀыф пстэури зизэфэдэу, хэти ышӀагъэм тетэу шъыпкъагъэкӀэ хьыкум тезышӀыхьэрэ Тхьэм шъузелъэӀукӀэ, «О, Ты лъапӀ», – ешъоӀо. Арышъ, шъухымэу мы дунаим щыжъугъакӀорэ уахътэр Тхьэм шӀолӀыкӀ фышъуиӀэу щыжъугъакӀу[+]. 18Сыда пӀомэ, зэрэшъушӀэрэм фэдэу, шъуятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ псэукӀэу пкӀэ зимыӀэм шъухищыжьынэу Христос шъушъхьэ ыщэфыжьыгъ. Шъушъхьэ зэрищэфыжьыгъэр кӀодыжьын тыжьыныр е дышъэр арэп,[+] 19Ежь ылъэу уасэ зыфэпшӀын умылъэкӀыщтыр ары нахь. Ежьыр щыкӀагъэ зимыӀэу, бжьыгъэ зытемылъ шъынэм фэд. 20Дунаир къыгъэхъуным ыпэкӀэ, Тхьэм Христос къыхихыгъ, ау джы дунаим икӀэухым шӀугъэ къыжъудигъэхъунэу Христос къэлъэгъуагъ[+]. 21Христос ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ ыгъэхъугъ. Тхьэр ары Христос лӀагъэхэм къахэзгъэтэджыкӀыжьыгъэр, щытхъушхори къезытыгъэр. Ащ пае ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ шъуиӀэ хъугъэ, Тхьэми шъущэгугъы.

22Шъыпкъэм шъузэредэӀугъэм пае, шъугухэр къабзэ хъугъэх. Джаущтэу шъушыхэр пцӀы хэмылъэу шӀу шъулъэгъух. Арышъ, гу къабзэкӀэ шӀу шъузэрэлъэгъу зэпыт,[+] 23сыда пӀомэ, икӀэрыкӀэу шъукъалъфыжьыгъэшъ ары. ИкӀэрыкӀэу шъукъызэралъфыжьыгъэр кӀодыжьын чылапхъэп, мыкӀодыжьын чылапхъ нахь. А чылапхъэу щыӀэныгъэ къызхэкӀэу, Тхьэм игущыӀэу егъашӀэм зытетым тетэу къэнэжьыщтыр ары[+]. 24Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытэу[*],

«ЦӀыф пстэури уцым фэд,

зэкӀэ ящытхъуи уцым икъэгъагъэ фэд.

Уцыр мэгъужьы, къэгъагъэри мэкӀодыжьы.

25Ау Тхьэм игущыӀэхэр мыкӀодыжьхэу егъашӀэм къэнэх».

А гущыӀэхэр ары Тхьэм иӀорышӀэхэм къышъуагъэӀугъэхэр[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Лъэпкъ лъапӀэр

1Арышъ, бзэджэгъэ пстэури, тхьагъэпцӀыгъэ пстэури, нэпитӀугъэри, шъугъони, цӀыфхэм ӀаекӀэ шъуатегущыӀэнри хэшъунэжьых[+]. 2КъалъфыгъакӀэ сабыйхэр янэ ибыдзыщэ зэрэкӀэхъопсыхэрэм фэдэу, шъори Тхьэм игущыӀэхэу щэ къабзэм фэдэхэм шъуакӀэхъопс, ахэмкӀэ ины шъухъоу, шъумыкӀодэу Тхьэм шъукъыгъэнэжьыным пае[+]. 3Сыда пӀомэ, Зиусхьаныр зэрэшӀур зэжъугъэшӀагъэ[+].

4Зиусхьаным пэгъунэгъу шъухъу. Ары щыӀэныгъэ зиӀэ мыжъоу, цӀыфхэм зэрамыпэсэу чӀадзыжьыгъэр, ау Тхьэм ар къыхихыгъ, ежьыркӀэ ащ осэшхо иӀ. [*][+] 5Шъори щыӀэныгъэ зиӀэ мыжъохэм шъуафэдэу, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зыдэщыӀэ унэшхом щыщ шъухъу. Джаущтэу дин пэщэ лъапӀэ шъухъущт, Исус Христос Ӏофэу ышӀагъэм пае, къурмэныпхъэхэу Тхьэм ыгу зэӀухэрэри гурэ псэрэкӀэ Тхьэм ешъухьылӀэшъущтых[+]. 6Сыда пӀомэ, Тхьэм къызэриӀуагъэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт[*]:

«ШъукъэдаӀу, сэ къыхэсхыгъэу,

мыжъо лъапсэу осэшхо зиӀэр

Цион къалэм щысэгъэтӀылъы.

А мыжъомкӀэ шӀошъхъуныгъэ

зиӀэр кӀэгъожьыщтэп»[+].

7Шъо, шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэмкӀэ, а мыжъом[*] осэшхо иӀ. Ау шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэмкӀэ

«Унэ зышӀыхэрэм чӀадзыжьыгъэ мыжъор

унэр зыӀыгъырэ лъэпсэ дэдэ хъугъэ»,[+]

8ащ нэмыкӀэуи,

«ЦӀыфхэр зыгъэлъэпаорэ мыжъоуи,

цӀыфхэр чӀыгум тезгъэфэрэ мыжъошхоуи[*]» хъугъэ.

Тхьэм игущыӀэхэм зэрямыдэӀухэрэм пае, мэлъэпаох, Тхьэм ахэмэ зэрафигъэнэфагъэм фэдэу[+].

9Ау шъо Тхьэм къыхихыгъэ лӀакъоу, Тхьэу пачъыхьэм иӀорышӀэ дин пащэхэу, лъэпкъ лъапӀэу, Тхьэм ицӀыфхэу шъущыт. Аущтэу зыкӀэхъугъэр шӀункӀым шъукъыхэкӀыжьынышъ, нэфынэ гъэшӀэгъонышхом шъухэхьанэу къышъоджэгъэ Тхьэм иӀоф гъэшӀэгъонхэр жъугъэӀунхэр ары[+]. 10Пасэм Тхьэм шъурилъэпкъыгъэп, джы Тхьэм шъурилъэпкъ. Пасэм Тхьэм гукӀэгъу къышъуфишӀыщтыгъэп, джы гукӀэгъу къышъуфешӀы[+].


Тхьэм иӀорышӀэхэм яфэшъуашэу шъузекӀу

11СилъапӀэхэр, шъо, хымэхэу мы дунаим хымэхэсхэу щыпсэухэрэм, хъопсэ Ӏаехэу шъупсэ къыпэуцухэрэм защышъудзыенэу сышъолъэӀу[+]. 12Тхьэр зымышӀэхэрэм апашъхьэ дахэу шъущызекӀу. Сыда пӀомэ, «Мы цӀыфхэр бзэджашӀэх» аӀозэ, ӀаекӀэ шъуигугъу ашӀыми, шъуишӀушӀагъэхэр алъэгъунхэшъ, Тхьэр ахэмэ зяплъыщт мафэм ахэми Тхьэм щытхъу фашӀыщт[+].

13Зиусхьаным игъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, тетыгъо зиӀэ цӀыф пстэуми шъуафэӀорышӀ: зэкӀэмкӀи, тетыгъо зиӀэ пачъыхьэр арыми, ащ шъуфэӀорышӀ,[+] 14бзэджашӀэхэм къин атезылъхьанэуи, шӀу зышӀэхэрэм ащытхъунхэуи пачъыхьэм къыгъэкӀогъэ Ӏэшъхьэтетхэр арыми, ахэмэ шъуафэӀорышӀ[+]. 15Сыда пӀомэ, шӀу зэрэтшӀэрэмкӀэ гулъытэ зимыӀэ цӀыфхэу зи зымышӀэхэрэм ажэ ядгъэубытыныр ары Тхьэр зыфаер. 16ШъхьафитыныгъэкӀэ шъузекӀу, ау бзэджэшӀэнымкӀэ шъхьафитыныгъэр ушъхьагъу шъумышӀы, ау Тхьэм иӀорышӀэхэм яфэшъуашэу шъузекӀу[+]. 17ЦӀыф пстэуми лъытэныгъэ афэшъушӀ, шъушыхэри шӀу шъулъэгъух, Тхьэми шъущыщын, пачъыхьэми лъытэныгъэ фэшъушӀ[+].


Христос илъэужхэм шъуарыкӀу

18Шъо, унэӀутхэр, лъытэныгъэ пстэумкӀи шъуитхьэматэхэм шъуафэӀорышӀ, тхьэмэтэ шъабэу, шэнышӀом изакъоп, тхьэмэтэ пхъашэри ары[+]. 19Сыда пӀомэ, лажьэ имыӀэми, къин зырагъэщэчкӀэ, Тхьэм егупшысэу ыгукӀэ щэӀагъэ зиӀэр ары Тхьэм ыгу зэӀурэр[+]. 20Ау мыхъун шъушӀагъэу къызышъуаохэкӀэ, шъугухэмкӀэ щэӀагъэ зижъугъаӀэмэ, шъоркӀэ сыд фэдэ щытхъуа ащ хэлъыр? Ау шӀу шъушӀэ пэтми, къин зышъуагъэщэчкӀэ, шъугухэмкӀэ щэӀагъэ зижъугъэӀэныр ары Тхьэм ыгу зэӀурэр. 21Аущтэу шъузекӀонэу Тхьэр къышъоджагъ, сыда пӀомэ, Христоси шъощ пае къин ыщэчыгъ, илъэужхэм шъуарыкӀонэу шъушӀапхъэхэри шъуигъэлъэгъугъ[+]. 22«Ежь псэкӀод зи ышӀагъэп, узгъэпцӀэн гущыӀи ыжэ къыдэкӀыгъэп». [*] 23Къехъоныщтыгъэхэми, яхъоныжьыщтыгъэп. Къин езгъэщэчыщтыгъэ цӀыфхэми, «Сэ къин шъозгъэщэчыжьыщт» ариӀуагъэп, ау а Ӏофыр цӀыфхэм хьыкум зэфагъэкӀэ атезышӀыхьэрэ Тхьэм фигъэзагъ[+]. 24Къащым зытыраӀулӀэм, типсэкӀодхэр ттырихызэ, ахэмэ яфэшъошэ къиныр ежь ыпкъ тырилъхьагъ, псэкӀодым лъэкӀ къытфыримыӀэным ыкӀи шъыпкъэм тыфэпсэуным апае. Ежь иуӀагъэхэмкӀэ шъуигъэхъужьыгъ[+]. 25Сыда пӀомэ, шъо мэл гъощагъэхэм шъуафэдагъ, ау шъупсэхэм яухъумакӀоу, шъуимэлахъо дэжь джы шъукъэкӀожьыгъ[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


ЛӀыхэмрэ шъузхэмрэ зэрэзэфыщытынхэ фаер

1Шъо, шъузхэм, шъосэӀо, шъуилӀыхэм шъуафэӀорышӀ. Ар шъушӀэмэ, ахэмэ ащыщхэр Тхьэм игущыӀэхэм ямыдэӀухэми, шъо, шъузхэм, зи шъумыӀоу, шъуизекӀуакӀэкӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ хъущт,[+] 2гукъэбзагъэ шъуиӀэу Тхьэм шъушӀолӀыкӀэу шъузэрэпсэурэр залъэгъукӀэ. 3Дахэ шъузышӀырэр шъуитеплъэу щэрэмыт, шъхьац блэнри, дышъэкӀэ зыжъугъэдэхэнри, щыгъын дахэхэри арэу орэмыхъу, 4ау цӀыфхэм амылъэгъоу, шъугухэм арылъэу, гушъэбагъэмрэ гупсэфымрэ къарыкӀырэ дэхагъэу мыкӀодыжьыщтыр арэу орэхъу дахэ шъузышӀырэр. ТхьэмкӀэ ащ осэшхо иӀ[+]. 5Сыда пӀомэ, джары пасэм бзылъфыгъэ лъапӀэхэу Тхьэм щыгугъыщтыгъэхэм зызэрагъэдахэщтыгъэр, ялӀыхэми афэӀорышӀэщтыгъэх. 6Аущтэу Сарэ[*] тхьэматэкӀэ еджэу, Ибрахьимэ едэӀущтыгъ. ШӀу шъушӀэу, зыми шъущымыщынэмэ, шъори Сарэ шъурибын[+].

7Шъо, лӀыхэм, шъосэӀо, гурыӀоныгъэкӀэ шъуишъузхэм шъуадэзекӀу. Сыда пӀомэ, ахэмэ акӀуачӀэ шъо шъукӀуачӀэ нахьи нахь макӀэшъ ары. Лъытэныгъи афэшъушӀ, сыда пӀомэ, шъо шъуигъусэу Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ ахэми ӀахьышӀоу щыӀэныгъэ къаретышъ ары. Аущтэу шъушӀэмэ, шъуитхьэлъэӀухэм зи къапэуцужьыщтэп[+].


ШӀу зэрашӀэрэм пае, ХристоскӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм къин ащэчы

8Аужыпкъэм шъо пстэуми зыгу-зыпсэу шъущыт. Зыр зым фэгумэкӀэу, шъузэкъошэу шъузэрэхъугъэм пае, шӀу шъузэрэлъэгъоу, гукӀэгъу шъуиӀэу, пэгагъэ шъугухэм арымылъэу шъузекӀу[+]. 9Бзэджагъэм бзэджагъэкӀэ шъупэмыгъокӀыжь, хъуанэрэми шъуемыхъоныжь. Ащ ычӀыпӀэкӀэ, «Тхьэм ынэшӀу къышъущерэф» яшъуӀу; сыда пӀомэ, ибынхэм ащыщ шъухъунэу Тхьэр къызфышъоджагъэр ынэшӀу къызэрэшъущифэрэр ӀахьышӀоу къышъулъыӀэсыныр ары[+]. 10Сыда пӀомэ,

«ЩыӀэныгъэр шӀу зылъэгъоу,

мэфэшӀухэр зылъэгъу зышӀоигъо цӀыфым,

бзэджэ Ӏоным ыбзэгу щерэухъум,

ыӀупэхэри тхьагъэпцӀыгъэм щерэухъумэх.

11Бзэджагъэм зыщерэдзыий, шӀу ерэшӀ.

Зэзэгъыныгъэм игъогу лъыхъоу ыуж ерэт.

12Сыда пӀомэ, Зиусхьаным ынаӀэ

шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэм атырегъэты.

ЫтхьакӀумэхэри ахэмэ ятхьэлъэӀухэм ядэӀух.

Ау бзэджашӀэхэм Зиусхьаным ыкӀыб афегъазэ,

(дунаим тыригъэкӀодыкӀынхэм пае)». [*][+]

13Шъуишъыпкъэу шӀушӀэным ыуж шъуитмэ, хэт зиягъэ къышъозгъэкӀын зылъэкӀыщтыр? 14Ау шъыпкъагъэм пае къин шъущэчми, гъогу мафэ шъутеуцуагъ. Арышъ, цӀыфхэм зяшъумыгъэгъащт, зыми зешъумыгъэгъэгумэкӀ[+]. 15Зиусхьанэу Тхьэр шъугухэмкӀэ жъугъэлъапӀэ. ГугъапӀэу шъуиӀэмкӀэ хэт къышъоупчӀыми, гушъэбагъэ шъуиӀэу Тхьэм шъушӀолӀыкӀэу пэгъокӀ ешъутыжьынэу сыдигъуи хьазырэу шъущыт[+]. 16Мыхъун зи зыдэшъумышӀэжьэу шъугухэр къабзэу щыжъугъэтых, Христос зыгу илъхэм яфэшъуашэу шъуизекӀокӀэ дэгъу ехъоныхэрэр аӀуагъэхэмкӀэ укӀытэжьынхэм пае[+]. 17Тхьэр аущтэу фаемэ, шӀу зэрэшъушӀэрэм пае, къин шъущэчыныр нахьышӀу, бзэджэшӀэным пае къин шъущэчыным нахьи[+]. 18Сыда пӀомэ, Христос Тхьэм пэгъунэгъу тигъэхъуным пае, типсэкӀодхэм апае зэ къин ыщэчыгъ, джыри зэ ахэмэ къин афимыщэчыжьынэу. Ежь шъыпкъагъэ иӀэу, шъыпкъагъэ зимыӀэхэм апае къин ыщэчыгъ. ЦӀыфхэм загъалӀэм, лӀэн фэе цӀыфыгъ. Тхьэм ар лӀагъэхэм къызахегъэтэджыкӀыжьым, мылӀэн псагъ[+]. 19Ы Псэ илъэкӀыкӀэ чӀыпӀэ шӀункӀым[*] хэс псэхэм адэжь кӀуи, Тхьэм икъэбар[*] аригъэӀугъ[+]. 20Ахэр арыгъэх Нухьэ[*] къухьэр ышӀынэу зыпылъыгъэ мафэхэм Тхьэр щэӀэгъэшхокӀэ къапаплъэщтыгъэми, ежь емыдэӀугъэхэр[*]. Къухьэм исхэу нэбгырэ заулэ нахь нафэу къапӀомэ, нэбгырий[*] хъухэу, псым хэмыкӀуадэхэу къэнэжьыгъэх. 21Ащ фэдэу, зызэряжъугъэумэхъырэмкӀэ Исус Христос лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм пае, шъумыкӀодэу Тхьэм джы шъукъегъэнэжьы. Зяжъугъэумэхъыныр зыфасӀорэр шъупкъыхэм шӀоир атешъуукъэбзыкӀыныр арэп, шъугухэмкӀэ мыхъун зи зыдэшъумышӀэжьэу, Тхьэм шъуфэшъыпкъэнэу гущыӀэ ешъутыныр ары нахь[+]. 22Исус Христос уашъом дэкӀоягъэу джы мэлэӀичхэри, тетыгъорэ лъэкӀрэ зиӀэхэри ежь фэӀорышӀэхэу Тхьэм иджабгъукӀэ гос[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


ШӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм афэдэу шъумызекӀу

1Арышъ, Христос ыпкъыкӀэ къин зэрищэчыгъэм пае, шъори ежь игупшысакӀэкӀэ лъэкӀ зижъугъэӀэн фае, сыда пӀомэ, хэтми ыпкъыкӀэ къин зыщэчыгъэм псэкӀодым иӀоф хэлъыжьэп[+]. 2Аущтэу мы дунаим тыщыпсэунэу къытфэнэжьырэ мафэхэм цӀыфхэр зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэм атетэу тымызекӀожьэу, Тхьэр зэрэфаем тетэу тэзекӀо[+]. 3Тхьэр зымышӀэрэ цӀыфхэр зекӀонхэу зэрякӀасэм фэдэу, шъори пасэм шъузэрэзекӀощтыгъэр икъугъэба? Мыхъо-мышӀэ псэукӀэм зешъутызэ шъупсэущтыгъ, хъопсэ шӀойхэми шъукъыращэкӀыщтыгъ, утэшъоными, ешхэ-ешъоными шъушъхьарытӀупщэу шъуапылъыщтыгъ. Тхьэ нэпцӀ гъэлъэпӀэн емыкӀуми шъухэтыщтыгъ. 4Ахэмэ ямыхъо-мышӀэ псэукӀэу гъунэ зимыӀэм джы гъусэ шъузэрэфэмыхъурэм пае, агъэшӀагъо ыкӀи къышъохъоных[+]. 5Ау бэ темышӀэу псэухэми лӀагъэхэми хьыкум атезышӀыхьащтым джэуап ратын фае[+]. 6Сыда пӀомэ, Христос лӀагъэхэми[*] КъэбарышӀур зыкӀаригъэӀугъэр мыры: адрэ цӀыфхэм афэдэу ахэр лӀэнхэу Тхьэм хьыкум атыришӀыхьагъэ пэтми, ахэри псэунхэр ары, Тхьэр зэрэпсэурэм фэдэу.

7Ау Ӏоф пстэуми якӀэух къэблэгъагъ. Арышъ, Тхьэм шъуишъыпкъэу шъуелъэӀушъуным пае, гурыӀоныгъи щэӀэныгъи зижъугъаӀ[+]. 8ЗэкӀэмэ апэу шъугу етыгъэу шӀу шъузэрэлъэгъу, сыда пӀомэ, шӀулъэгъуныгъэм псэкӀодыбэ егъэгъу[+]. 9Шъумытхьаусыхэу шъузэрэгъэхьакӀ[+]. 10Тхьэм ынэшӀу щыфэныгъэкӀэ лъэкӀ зэфэшъхьафхэу шъуӀэ къырилъхьагъэхэм шӀоу шъуарылажьэу, лъэкӀэу Тхьэм хэти ыӀэ къырилъхьагъэмкӀэ ишӀуагъэ адрэхэм арерэгъэкӀыжь[+]. 11КъэгущыӀэрэм Тхьэм дэжь къикӀырэ гущыӀэхэр къерэӀожьых. ЦӀыфхэм зишӀуагъэ язгъэкӀырэм Тхьэм лъэкӀэу къыритырэмкӀэ ишӀуагъэ арерэгъэкӀ. Ар шъушӀэмэ, Исус Христос шъугухэм зэрарылъым пае, шъушӀэрэ пстэумкӀи цӀыфхэм Тхьэм щытхъу фяжъугъэшӀыщт. МыкӀодыжьын щытхъушхори лъэкӀышхори Тхьэм ий. Амин[+].


Христос игъогу шъузэрэрыкӀорэм пае, къин шъущэчыщт

12СилъапӀэхэр, шъуишъыпкъагъэ зыгъэунэфырэ къинышхоу шъущэчырэр[*] шъумыгъэшӀагъо, къышъохъулӀэрэри гъэшӀэгъонэу къышъущэрэмыхъу[+]. 13Ау Христос къинхэу ыщэчыгъэхэмкӀэ Ӏахь зэрэшъуиӀэм пае шъугушӀу, сыда пӀомэ, Христос щытхъушхо иӀэу къызылъэгъощт мафэм гушӀогъошхо шъуиӀэщт[+]. 14Христос ыцӀэ зэрэжъугъэлъапӀэрэм пае, цӀыфхэр къышъохъонхэмэ, гъогу мафэ шъутеуцуагъ, сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэу щытхъушхо зиӀэр шъуигъусэ[+]. 15Шъуащыщэу зыгорэм къин ыщэч хъумэ, зыкӀищэчырэр цӀыф укӀакӀоу, е тыгъуакӀоу, е бзэджашӀэу, е иӀоф зыхэмылъым пылъышъ арэу орэмыхъу. 16Ау Христос игъогу зэрэрыкӀорэм пае, зыгорэм къин ыщэчымэ, орэмыукӀытэ, ау Христос игъогу рыкӀохэрэм зэращыщым пае, Тхьэм щытхъу ферэшӀ[+]. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм ежь иунагъо хьыкум тыришӀыхьанэу зиублэщт уахътэр къэсыгъ. ХьыкумшӀэныр тэркӀэ къеублэмэ, Тхьэм икъэбарышӀу емыдэӀухэрэм сыда къяхъулӀэщтыр[+]?

18«Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфхэри ерагъэу мыкӀодхэу къэнэжьхэмэ, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэхэми псэкӀод зышӀэхэрэми сыда къяхъулӀэщтыр?» [*][+]

19Арышъ, Тхьэр зыфаем тетэу къин зыщэчыхэрэм, Тхьэу ахэр къэзгъэхъугъэу узщыгугъыщтым ыӀэ зырарэлъхьи, шӀу арэшӀэ зэпыт[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Мэлахъом мэлхэм ынаӀэ зэратыригъэтырэм фэдэу, Тхьэм ицӀыфхэм шъунаӀэ атежъугъэт

1Чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэу къышъухэтхэм сышъолъэӀу. Сэри чылыс зэӀукӀэ горэм инахьыжъхэм сащыщ. Христос къинэу ыщэчыгъэхэм сыряшыхьат, Христос ищытхъушхоу къэлъэгъощтымкӀи Ӏахь сиӀэщт. СызэрэшъолъэӀурэр мыры:[+] 2Мэлахъом мэлхэм ынаӀэ зэратыригъэтырэм фэдэу, шъори Тхьэм ицӀыфхэу шъуадэжь щыӀэхэм мэлахъо шъуафэхъуи, шъунаӀэ атежъугъэт, егъэзыгъэ хэмылъэу, ау шъуигуапэу, Тхьэм ыгу зэӀурэм фэдэу. Мылъкум шъукӀэмыхъопсэу, шъугу етыгъэу ахэмэ шъуафэлажь[+]. 3Ау шъуӀэ илъ цӀыфхэм лӀыгъэкӀэ тетыгъо афышъуиӀэу шъуадэмызекӀу, ау шапхъэ шъуафэхъуным пае, шӀу шъушӀэ[+]. 4ЕтӀанэ Христосэу апэрэ мэлахъор къызылъэгъожькӀэ, текӀоныгъэм итанджэу щытхъушхо зиӀэу мыкӀодыжьыщтыр къышъуитыщт[+].

5Шъо, ныбжьыкӀэхэри, нахьыжъхэм шъуафэӀорышӀ. Пэгагъэ шъугухэм арымылъэу шъузэфыщыт, сыда пӀомэ,

«Тхьэр пэгагъэ зыгу илъ цӀыфым пэуцу,

ау пэгагъэ зыгу имылъым ынэшӀу къыщефэ».[*][+]

6Арышъ, лъэкӀ зиӀэ Тхьэм ыпашъхьэ зыщыжъугъэцӀыкӀу, ежь ыгъэнэфэгъэ уахътэр къызыскӀэ, шъукъыӀэтыжьыным пае. 7ШъуигумэкӀ пстэури Тхьэм фэжъугъаз, сыда пӀомэ, ащ ынаӀэ къышъутырегъэтышъ ары[+].

8ЩэӀагъэ зижъугъаӀ, шъумычъыеуи шъусакъ. Гъуахъорэ аслъаным фэдэу, шъуипыеу шэйтаным зыгорэ зэхицунтхъэным лъыхъузэ къекӀухьэ[+]. 9ШӀошъхъуныгъэм игъогу шъукъызэкӀэмыкӀожьэу шъутетэу, шэйтаным шъупэуцужь, сыда пӀомэ, шъушыхэм, дунаим тыдэ щыӀэхэми, ащ фэдэ къинхэр зэращэчыхэрэр шъошӀэ[+].

10ЗэкӀэ шӀугъэрэ гукӀэгъурэ зиӀэ Тхьэм ищытхъушхоу мыкӀодыжьыщтымкӀэ Ӏахь шъуиӀэнэу къышъоджагъ, Христос Исус шъугухэм зэрарылъым пае. Зы тӀэкӀурэ къин зышъущэчырэ ужым, ежь Тхьэм шъукъызэтыригъэуцожьынышъ, шъугухэр ыгъэпытэнхэшъ, шӀошъхъуныгъэм игъогу шъукъызэкӀэмыкӀожьэу, пытэу шъутыригъэтыщт[+]. 11МыкӀодыжьын лъэкӀышхор Тхьэм ий. Амин[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

12Сшы шъыпкъэу слъытэрэ Силуан[*] иӀэпыӀэгъукӀэ тӀэкӀу къышъуфэсэтхы. КъызыкӀэстхырэр шъушӀошъ згъэхъунэуи, къыжъугурызгъэӀонэуи, Тхьэм ишӀугъэрэ игукӀэгъурэ яхьылӀагъэу стхыгъэр зэрэшъыпкъэм шыхьат сыфэхъунэуи ары. Гъогу шъыпкъэм шъутемыкӀэу, Тхьэм ынэшӀущыфэн зыхэшъумыгъэн[+].

13Тхьэм шъукъызэрэхихыгъэм фэдэу, Бабилэн[*] щыӀэ чылыс зэӀукӀэу Тхьэм къыхихыгъэм шӀуфэс къышъуехыжьы. Скъо Марки[*] шӀуфэс къышъуехыжьы[+]. 14ШӀулъэгъукӀэ ӀаплӀ зэшъущэкӀызэ, шӀуфэс зэшъухыжь. Шъо зэкӀэ Христос зыгу илъхэм гупсэф Тхьэм къышъуерэт. Амин[+].

### Апостол Петрэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Петрэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Петрэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]

[2]

[3]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ПЕТРЭ ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Исус Христос фэлажьэрэ иапостолэу Симон Петрэ ары мы тхылъыр къэзытхырэр. Сэ сы Симон Петрэ, Исус Христос сыфэлажьэ, сыриапостол. Ти Тхьэу, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Исус Христос изэфагъэкӀэ осэшхо зиӀэ шӀошъхъуныгъэу тиӀэм фэдэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ хъугъэ цӀыфхэр арых мы тхылъыр зыфэстхыхэрэр[+].

2Ти Тхьэрэ ти Зиусхьан Исус Христосрэ нахьышӀоу зэрэшъушӀэхэрэмкӀэ Тхьэм ынэшӀу инэу къышъущерэфэ зэпыт, гупсэфышхуи къышъуерэт зэпыт[+].


Тхьэм ибынхэм ащыщ шъухъунэу къызэрэшъоджагъэри шъукъызэрэхихыгъэри къэжъугъэшъыпкъэжьых

3Тхьэм шӀолӀыкӀ фытиӀэу тыпсэуным пае, тищыкӀэгъэ пстэури Тхьэм илъэкӀышхокӀэ Христос къытитыгъ. Аущтэу зыкӀишӀагъэр зищытхъушхокӀи зишӀугъэшхокӀи ибынхэм ащыщ тыхъунэу къытэджэгъэ Тхьэр зэрэтшӀэрэр ары. 4Аущтэу Тхьэм тыкъызэригъэгугъэгъэ Ӏахьышхохэу осэшхо зиӀэхэр къытитыгъэх, ахэмкӀи дунаим тет хъопсэ Ӏаехэу цӀыфхэр зыгъэкӀодхэрэм защышъудзыенышъ, Тхьэм ищытыкӀэ-псэукӀэ щыщ Ӏахь жъугъотыным пае[+].

5Арышъ, шъуишӀошъхъуныгъэ шӀугъэри зэрэхэжъугъэхъоным ыуж шъуит; шӀугъэми шӀэныгъэр хэжъугъахъу; 6шӀэныгъэми щэӀэныгъэ хэжъугъахъу; щэӀэныгъэми теубытагъэ хэжъугъахъу; теубагъэми Тхьэм шӀолӀыкӀэу фышъуиӀэныр хэжъугъахъу;[+] 7Тхьэм шӀолӀыкӀэу фышъуиӀэм зэкъошныгъэр хэжъугъахъу; зэкъошныгъэми шӀулъэгъур хэжъугъахъу[+]. 8Мыхэр зэкӀэ шъухэлъхэу, ахахъохэмэ, зи шъумыгъахъэу, шӀугъи къышъухэмыкӀэу шъукъэнэщтэп, ти Зиусхьан Исус Христоси нахьышӀоу шъушӀэщт[+]. 9Ау мы Ӏофхэр зыхэмылъ цӀыфыр нэшъу, ынэхэри зэтепӀуагъэх. А цӀыфым ипсэкӀодшӀагъэхэр Тхьэм зэрэригъэукъэбзыкӀыжьыгъэхэр щыгъупшэжьыгъ[+].

10Аущтэу зэрэщытым пае, сшыхэр, Тхьэм ибынхэм ащыщ шъухъунэу къызэрэшъоджагъэри шъукъызэрэхихыгъэри къызэрэжъугъэшъыпкъэжьыным нахьыбэу ыуж шъуит зэпыт. Джаущтэу шъушӀымэ, Тхьэм игъогу егъашӀэми шъутекӀыщтэп,[+] 11сыда пӀомэ, аущтэу тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ ти Зиусхьан Исус Христос и Тетыгъошхоу мыкӀодыжьыщтым шъучӀэхьанэу фит шъухъущт[+].

12Арышъ, мы Ӏофхэр шъошӀэми, шъыпкъагъэми пытэу шъутет пэтми, мыхэр зэкӀэ шъугу къэзгъэкӀыжь зэпытыщт[+]. 13Спкъы ичэтэнгъэӀагъэ сычӀэтэу сэпсэуфэ, мы Ӏофхэр шъугу къызэрэзгъэкӀыжьырэмкӀэ шъукъэзгъэущыныр тэрэзэу сэлъытэ. 14Бэ темышӀэу спсэ спкъы зэрэхэкӀыжьыщтыр сэшӀэ, ти Зиусхьан Исус Христос къызэрэзгуригъэӀуагъэм фэдэу[+]. 15Мы дунаим сызехыжьырэ ужми, мы Ӏофхэр сыдигъуи шъугу къыжъугъэкӀыжьышъуным джы сыпылъыщт.


Апостолхэм къаӀогъэ къэбарыр шъыпкъэ

16Исус Христос лъэкӀышхоу иӀэмрэ дунаим къызэригъэзэжьыщтымрэ якъэбар къызышъотэгъэӀум, зэгъэкӀугъэу къэтыугупшысыгъэ тхыдэжъхэр къышъуфэтӀотагъэкӀэ арэп, тэ тынэхэмкӀэ ежь ищытхъушхо тлъэгъугъэ нахь[+]. 17Сыда пӀомэ, «Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр» [*] – ыӀоу, щытхъушхо зиӀэ анахь Лъагэм ымакъэ къызынэсым, Тхьэу Ты лъапӀэм лъытэныгъэшхорэ щытхъушхорэ ащ фигъэшъошагъ[+]. 18А макъэу уашъом къиӀукӀыгъэр тэ ттхьакӀумэхэмкӀэ зэхэтхыгъ, сыда пӀомэ, тыригъусэу Ӏошъхьэ лъапӀэм тытетыгъ.

19Джы нахь лъэшэу цыхьэ афэтэшӀы пегъымбархэм къаӀогъэ гущыӀэхэм. Нэф къэшъынышъ[*], нэфылъ жъуагъор[*] шъугу къыщыкъокӀыфэ, ахэмэ къаӀуагъэхэу, чӀыпӀэ мэзахэ горэм къыщынэфырэ остыгъэм фэдэхэм шъуафэсакъызэ шъуядэӀумэ, шӀу шъошӀэ[+]. 20ЗэкӀэми анахьэу мыр шъушӀэн фае: Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэу пегъымбархэм къаӀуагъэхэр зыми ежь-ежьырэу зэхифынхэ ылъэкӀыщтэп. 21Пегъымбархэм ягущыӀэхэр ежь-ежьырэу къаӀуагъэхэп, ау Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ а гущыӀэхэр пегъымбархэм агухэм къарилъхьэхи, къаригъэӀуагъ[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Пегъымбар нэпцӀхэмрэ дин гъэсэкӀо нэпцӀхэмрэ


(Иудэ 4-13)

1Ау Тхьэм илъэпкъ пегъымбар нэпцӀхэри хэтыгъэх. Ащ фэдэу дин гъэсэкӀо нэпцӀхэр шъори къышъухэтыщтых. ЦӀыфхэр зыгъэунэхъун Ӏофхэм афагъэсэщтых. Ашъхьэ зыщэфыжьыгъэ Зиусхьанри адэщтэп. Аущтэу псынкӀэу ежьхэм загъэунэхъужьы[+]. 2Ахэмэ ямыхъо-мышӀэ псэукӀэ игъогу цӀыфыбэ техьащт, аущтэуи шъыпкъагъэм игъогу цӀыфыбэ къырагъэхъоныщт. 3ЯнэйпсыягъэкӀэ гущыӀэ нэпцӀхэр къаӀохэзэ, шъуишӀуагъэ зэрагъэкӀыщт. Тхьэм ахэр зигъэмысэхэрэр бэшӀагъэ, Тхьэу ахэр зыгъэкӀодыщтри чъыерэп[+].

4Сыда пӀомэ, мэлэӀичхэу псэкӀод зышӀагъэхэми Тхьэр ашъхьасыгъэп, ау Ӏэхъу-лъэхъухэр атырилъхьи, цӀыфхэм хьыкум зыщатыришӀыхьащт ахърэт мафэм нэс, джэхьнэмым ишӀункӀ хэтынхэу фигъэзагъэх[+]. 5Тхьэр пасэми дунаим къышъхьасыгъэп, псы къиушхор[*] Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэ цӀыфхэм ядунай къызытырегъаом. Ау пегъымбар Нухьэ шъыпкъагъэм игъогу икъэбар зэригъэӀущтыгъэм пае, нэбгырибл игъусэу Тхьэм ар мыкӀодэу къыгъэнэжьыгъ[+]. 6Къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ[*] кӀодынхэу ыгъэмысэхи, машӀокӀэ ыгъэстыхи, яжьэ ыгъэхъугъэх. Аущтэу ахэмэ къяхъулӀагъэмкӀэ ежь шӀолӀыкӀ фызимыӀэ цӀыфхэм къяхъулӀэщтыр Тхьэм къыгъэлъэгъуагъ[+]. 7Шъыпкъагъэ зиӀэ Лутэу[*] а цӀыфхэу Тхьэм иунашъохэм атекӀыгъэхэм ямыхъо-мышӀэ псэукӀэ къыхэкӀыкӀэ улэугъэр ахэмэ адэмыкӀодэу Тхьэм къыгъэнэжьыгъ,[+] 8сыда пӀомэ, мы лӀэу шъыпкъагъэ зиӀэр адэпсэоу, хабзэ зыхэмылъ Ӏофхэу ашӀэщтыгъэхэр зилъэгъукӀэ ыкӀи зызэхиххэкӀэ, мафэ къэси ыгоу шъыпкъагъэ зиӀэм къеощтыгъ[+]. 9Ащ фэдэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэхэм яшӀошъхъуныгъэ гъэунэфыгъэ хъу зыхъукӀэ, зэрэхищыжьыщт шӀыкӀэр ешӀэ ащ. Шъыпкъагъэ зимыӀэхэми ябзэджагъэ аригъэпщыныжьызэ, ахърэт мафэм нэс къызэригъэнэщт шӀыкӀэри ешӀэ Тхьэм,[+] 10зэкӀэми апэу цӀыфхэу зипсэкӀодышӀэ шэныжъым ихъопсэ мыкъабзэхэм къыращэкӀхэу, тетыгъо зиӀэхэр зэзымыпэсхэрэр ары. Дысыхэу, къаигъэхэу, уашъом щытхъушхо щызиӀэхэми яхъоныным щыщынэхэрэп[+]. 11МэлэӀичхэм а цӀыфхэм анахьи нахь лъэкӀи, тетыгъуи яӀэ пэтми, Тхьэм ыпашъхьэ ахэмэ щяхъонхэрэп ыкӀи щагъэмысэхэрэп. 12Ау мы цӀыфхэр зыфэдэхэр акъыл зимыӀэ хьэкӀэ-къуакӀэхэу зипсэукӀэ къырищэкӀхэрэм фэдэхэу зекӀохэрэр ары. А цӀыфхэр аубытынхэм ыкӀи агъэкӀодынхэм пае къэхъугъэх. Зи зыхамышӀыкӀрэ Ӏофхэм яхъоных ахэр. НэмыкӀрэ цӀыфхэр зэрагъэунэхъухэрэмкӀэ ежьхэм загъэунэхъужьы[+].

13Бзэджагъэу ашӀагъэм ифэшъуашэ агъотыжьыщт а цӀыфхэм. Мэфэ реным ахъщабэ зытырагъэкӀодэжьыныр, загъэтхъэжьыныр ягуап. КъызыжъудашхэхэкӀэ, укӀытагъохэу загъэпсы, нэпэтеххэу мэзекӀох, шъузэрагъапцӀэрэмкӀэ загъэтхъэжьы. 14Зинэ шӀэным анэхэр фалӀэхэу, псэкӀодшӀэнымкӀэ загъэшхэкӀын алъэкӀырэп. Тхьэм игъогу яшъыпкъэу темытхэр зыӀэпащэх. Агухэр нэйпсыягъэм есагъэх, ахэмэ Тхьэм ынае къащифагъ. 15Гъогу занкӀэм текӀыхи, гъощагъэх. Босор ыкъоу БалаӀам[*] игъогу техьагъэх. Ахъщэ къыгъэхъэным пае, бзэджэшӀэныр зигуапэу щыӀагъэр ары[+]. 16Ау бзэджагъэу ышӀагъэм пае, щыдыр къегыигъ. Щыдэу бзэ зимыӀэр цӀыф макъэкӀэ къэгущыӀи, пегъымбарым иакъылынчъагъэ пэуцугъ.

17А цӀыфхэр псынэ игъукӀыжьыгъэхэми жьыбгъэшхом зэрифэрэ ошъуапщэхэми афэдэх. МыкӀодыжьын шӀункӀым икуупӀэ Тхьэм ахэмэ афигъэнэфагъ[+]. 18Ахэмэ пэгагъэ зыхэлъ гущыӀэхэмрэ пкӀэ зимыӀэ гущыӀэхэмрэ къаӀохэзэ, гъогу пхэнджым гъощагъэхэу тетхэм къаӀэпыкӀыжьхэу зыублэгъэ цӀыфхэр зыӀэпащэх. Ахэр зэрызыӀэпащэхэрэ шӀыкӀэр мары: цӀыфым ипсэкӀодышӀэ шэныжъыр зыкӀэхъопсыхэрэ Ӏофхэр агъэцэкӀэнхэуи, мыхъо-мышӀэ псэукӀэм зыратынэуи агъэгушхох[+]. 19Шъхьафитыныгъэу зыфаӀорэмкӀи агъэгугъэх, ау ежьхэр кӀодыным ипщылӀых, сыда пӀомэ, сыд щыщми тетыгъо къыпфызиӀэм ипщылӀ ухъугъ[+]. 20А цӀыфхэм ти Зиусхьанэу, тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэ Исус Христос зэрашӀагъэмкӀэ дунаим ибзэджэгъэ шӀоим зыщадзыягъэу, ау етӀанэ бзэджагъэм зырагъэубытыжьэу, тетыгъо къафыриӀэу хъужьмэ, кӀэухым дэжь ахэмэ яӀоф ыпэм нахьи нахь Ӏае мэхъу[+]. 21Шъыпкъагъэм игъогу ашӀагъэу, етӀанэ текӀыжьхэу унэшъо лъапӀэу къафагъэнагъэм акӀыб фагъэзэным нахьи, Христос икъэбарышӀу игъогу амышӀагъэмэ, а цӀыфхэмкӀэ нахьышӀущтыгъ[+]. 22ГущыӀэжъ шъыпкъэм тетэу ахэмэ къяхъулӀагъ: «Хьэм[*] къыжыгъэм фегъэзэжьы», ыкӀи «Къоу агъэпскӀыгъэм шӀоим зыхигъэукӀорэенэу егъэзэжьы»[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Дунаим къыгъэзэжьынэу Зиусхьаным тыкъыгъэгугъагъ

1Мыры ятӀонэрэ тхылъэу къышъуфэстхырэр, силъапӀэхэр. Мы тхылъитӀур къызкӀышъуфэстхыгъэр мы Ӏофхэр шъугу къэзгъэкӀыжьызэ, акъылыгъэ хэлъэу шъуязгъэгупшысэныр ары[+]. 2Пегъымбар лъапӀэхэм къаӀогъэ гущыӀэхэри, ти Зиусхьанэу тымыкӀодэу Тыкъэзгъэнэжьырэм шъуиапостолхэм къаригъэӀогъэ унашъори шъугу къэжъугъэкӀыжьынэу сыфай[+].

3ЗэкӀэмэ анахьэу мыр шъушӀэн фае: мы дунаим иаужыпкъэрэ мафэхэм мыукӀытэрэ кӀэнэкӀакӀохэр къэлъэгъощтых. Яхъопсэ Ӏаехэм къыращэкӀхэзэ, ахэмэ 4моущтэу аӀощт: «Исус къыгъэзэжьынэу тыкъыгъэгугъагъ. Адэ тыдэ щыӀа? Сыда пӀомэ, тятэжъхэр дунаим ехыжьыгъэх, ау Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу зэкӀэ зытетыгъэм тет». 5Аущтэу егупшысэхэу, бэшӀагъэу Тхьэм игущыӀэкӀэ уашъохэмрэ чӀылъэмрэ псым къыхигьэшӀыкӀыхэу, псымкӀэ къызэригъэхъугъэхэр ашӀэрэп[+]. 6Псыри Тхьэм пэсэрэ дунаим къытыригъауи, ыгъэкӀодыгъагъ[+]. 7Ащ фэдэу джырэ уашъохэмрэ джырэ чӀылъэмрэ а гущыӀэ дэдэмкӀэ Тхьэм машӀом къыфигъэнэжьыгъэх. Тхьэм цӀыфхэм хьыкум атыришӀыхьанышъ, ежь шӀолӀыкӀ фызимыӀэхэр зыкӀодыжьыщт ахърэт мафэм нэс ахэр къыгъэнэщтых.

8Мы шъыпкъэр шъоркӀэ мынафэу щэрэмыт, силъапӀэхэр: Зиусхьаным дэжькӀэ зы мафэр илъэс миным фэд, илъэс минри зы мафэм фэд[+]. 9ЦӀыф куп зэрэгугъэрэм фэдэу, Зиусхьаным Ӏофхэу цӀыфхэр къызэригъэгугъагъэхэр ыгъэцэкӀэнхэр ыгъэгужъощтэп. Ау Тхьэм щэӀагъэ къышъуфыриӀ, сыда пӀомэ, зы цӀыфи кӀодынэу фэмыеу, цӀыф пстэури япсэкӀодхэм афыкӀэгъожьынхэу фаешъ ары[+].

10Ау Зиусхьаныр къызыкӀожьыщт мафэр тыгъуакӀом фэдэу амышӀахэу къэсыщт. А мафэм мэкъэшхо пыӀукӀызэ, уашъохэр кӀодыжьыщтых, мы дунаир зыхэшӀыкӀыгъэ пстэури машӀом хэстыхьанхэшъ, кӀодыжьыщтых. ЧӀылъэри ащ тет пстэури машӀом хэстыхьажьыщтых[+].

11-12ЗэкӀэри аущтэу зэрэкӀодыжьыщтым пае, Тхьэм имафэ шъупаплъэу, а мафэр нахь псынкӀэу къызэрэсыщтым ыуж шъуитэу, гу къабзэкӀи Тхьэм шъушӀолӀыкӀэу шъупсэун фае. А мафэр къызыскӀэ, уашъохэр машӀокӀэ кӀодыжьыщтых. Дунаир зыхэшӀыкӀыгъэхэри фэбэшхом ыгъэткӀущтых[+][+]. 13Ау Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэм тетэу, шъыпкъагъэ зыдэщыӀэ ошъуакӀэри чӀылъакӀэри щыӀэ зэрэхъущтым тыщыгугъэу тыпэплъэ[+].

14Арышъ, силъапӀэхэр, ахэмэ шъузэрапаплъэрэм пае, лажьэ зи шъуимыӀэу, зыми шъузэригъэмысэн зи щымыӀэу, гупсэфи шъуиӀэу, Тхьэм ыпашъхьэ шъузэрихьащтым ыуж шъуит[+]. 15ШъумыкӀодэу шъукъыгъэнэжьынэу игъо шъуригъэфэныр ары Зиусхьаным щэӀагъэ зыкӀиӀэр, ар зыгурыжъугъаӀу, тэ тшы Паулэу шӀу тлъэгъурэм Тхьэм къыритыгъэ акъылышӀуагъэкӀэ къызэрэшъуфитхыгъэм фэдэу[+]. 16Мы Ӏофхэм къатегущыӀэзэ, итхылъ пстэуми аущтэу аритхагъ. Итхылъхэм гурыӀогъуаехэри арытых. ЗэхэшӀыкӀ зимыӀэхэу, агухэмкӀэ теубытагъэ зимыӀэ цӀыфхэм Паул итхылъхэр зэӀагъахьэ, адрэ тхылъ лъапӀэхэр зэрэзэӀагъахьэхэрэм фэдэу. Аущтэу зэрашӀырэмкӀэ загъэкӀодыжьы[+].

17Арышъ, силъапӀэхэр, мыр шъушӀэгъахэшъ, Тхьэм иунашъохэм атекӀырэ цӀыфхэм ягъогу пхэнджхэм шъузэрэдамыхьыхыными, шъыпкъагъэу шъузытетым шъузэрэтемыкӀыжьыными шъуфэсакъ. 18Ти Зиусхьанэу тымыкӀодэу Тыкъэзыгъэнэжьырэ Исус Христос игукӀэгъурэ ишӀугъэрэ фэдэхэр нахь шъухэлъэу, Тхьэри нахьышӀоу зэрэшъушӀэным ыуж шъуит. Джырэ мафэми мыухыжьын мафэм нэсыфи щытхъушхор ий. Амин[+].

### Апостол Иуан апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Иуан апэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан апэрэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ИУАН АПЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ЩыӀэныгъэ шъыпкъэ къытэзытырэ ГущыӀэр

1УблапӀэм къыщегъэжьагъэу щыӀагъэу, тэ зэхэтхыгъэу, тынэхэмкӀи тлъэгъугъэу, тызэплъыгъэу, тӀэхэмкӀи тызтеӀэбагъэр – цӀыфхэм щыӀэныгъэ язытырэ ГущыӀэр ары, ежьыри ары зикъэбар къэтӀуатэрэр[+]. 2А щыӀэныгъэр къэлъэгъуагъ. Ар тлъэгъугъэ, шыхьати тыфэхъугъ. А мыкӀодыжьын щыӀэныгъэу Ты лъапӀэм дэжь щыӀагъэу, тэ къытфэлъэгъуагъэм икъэбар къышъуфэтэӀуатэ[+]. 3Гъусэ шъукъытфэхъуным пае, тлъэгъугъэу, зэхэтхыгъэм икъэбар къышъуфэтэӀуатэ. Гъусэныгъэ зыфытиӀэхэр Ты лъапӀэмрэ ежь ы Къоу Исус Христосрэ ары[+]. 4Мыр зыкӀэттхырэр шъуигушӀуагъо щыкӀагъэ имыӀэу, икъугъэ хъуныр ары[+].


Тхьэр – нэфын

5Къэбарэу Тхьэм ы Къо тэ къытиӀуагъэу къышъодгъэӀурэр мары: Тхьэр – нэфын, шӀункӀыгъи ащ хэлъэп[+]. 6Тхьэм тыригъусэу тӀо пэтми, ау шӀункӀым тыхэтэу тызекӀомэ, пцӀы тэусы, шъыпкъагъэри дгъэцакӀэрэп[+]. 7Тхьэр нэфынэм зэрэхэтым фэдэу, нэфынэм тыхэтэу тызекӀомэ, гъусэныгъэ зэфытиӀ, ы Къоу Исус ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэми псэкӀод пстэури тыгухэм ареукъэбзыкӀыжьы[+].

8ПсэкӀод зи тимыӀэу тӀомэ, зытэгъэпцӀэжьы, шъыпкъагъи тыгухэм арылъэп[+]. 9Ау типсэкӀодхэр Тхьэм ыпашъхьэ итлъхьэхэмэ, ар шъыпкъэныгъэ хэлъэу, зафэу зэрэщытым пае, типсэкӀодхэр къытфигъэгъущтых, зэкӀэ къончагъэхэри тыгухэм ариукъэбзыкӀыжьыщт[+]. 10Тэ псэкӀод тымышӀагъэу тӀомэ, Тхьэр пцӀыусэу тӀуагъэу мэхъу, игущыӀэхэри тыгухэм арылъхэп[+].

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Христос Ты лъапӀэм тфелъэӀу

1Шъо, сибынхэр, псэкӀод шъумышӀэным пае, мыр къышъуфэсэтхы. Ау зыгорэм псэкӀод ышӀэмэ, Ты лъапӀэм тэ тфелъэӀун тиӀ – ар шъыпкъагъэ зиӀэ Исус Христос ары[+]. 2Къурмэныпхъэу типсэкӀодхэр тфэзыпщыныжьырэр джары, ау тэ типсэкӀодхэм язакъоп, дунаим ицӀыф пстэуми япсэкӀодхэри ары[+].

3Тхьэр зэрэтшӀэрэ шъыпкъэр тэзыгъашӀэрэр иунашъохэр зэрэдгъэцакӀэхэрэр ары[+]. 4ЦӀыф горэм «Тхьэр сэшӀэ» – еӀо пэтми, Тхьэм иунашъохэр ымыгъэцӀакӀэхэмэ, ар пцӀыус, шъыпкъагъи хэлъэп[+]. 5Ау зыгорэм Тхьэм игущыӀэхэр егъэцакӀэхэмэ, шъыпкъэу Тхьэм ишӀулъэгъуныгъэ щыкӀагъэ зи имыӀэу, икъугъэу а цӀыфым ыгу илъ; джары Тхьэр тыгухэм зэрарылъыр тэзгъашӀэрэр[+]. 6«Тхьэр сыгу илъ» – зыӀорэр Исус зэрэзекӀощтыгъэм фэдэу зекӀон фае.


УнэшъуакӀэр

7СилъапӀэхэр, унэшъуакӀэ горэп сэ къышъуфэстхырэр, апэм къыщегъэжьагъэу шъуиӀэгъэ унэшъожъыр ары нахь. А унэшъожъыр къэбарэу зэхэшъухыгъэр ары[+]. 8Ау щытми, унашъоу къышъуфэстхырэр унэшъуакӀ; а унашъом ишъыпкъагъэ Христос шъо къышъуигъэлъэгъугъ, сыда пӀомэ, шӀункӀыр мэкӀодыжьы, нэфынэ шъыпкъэр къэлъэгъогъах[+].

9ЦӀыф горэм «Сэ нэфынэм сыхэт» еӀо пэтми, ыш[*] ыуджэгъумэ, ар шӀункӀым джыри хэт[+]. 10Зыш шӀу зылъэгъурэр нэфынэм хэт, псэкӀод ышӀэнэу ар зыгъэлъэпэон зи щыӀэп[+]. 11Ау зыш зыуджэгъурэр шӀункӀым хэт, шӀункӀыми хэтэу мэзекӀо, зыдакӀорэри ышӀэрэп, сыда пӀомэ, шӀункӀым ынэхэм амылъэгъу ышӀыгъэхэшъ ары.

12Шъо, сибынхэр, шъуипсэкӀодхэр Христос ыцӀэкӀэ къызэрэшъуфэгъугъэхэм пае, къышъуфэсэтхы[+]. 13Шъо, тыхэр, ублапӀэм къыщегъэжьагъэу ЩыӀэр[*] зэрэшъушӀэрэм пае, къышъуфэсэтхы. Шъо, кӀалэхэр, шэйтаным шъузэрэтекӀуагъэм пае, къышъуфэсэтхы. Шъо, сабыйхэр, Ты лъапӀэр зэрэшъушӀэрэм пае, къышъуфэсэтхы[+]. 14Шъо, тыхэр, ублапӀэм къыщегъэжьагъэу ЩыӀэр зэрэшъушӀэрэм пае, къышъуфэсэтхы. Шъо, кӀалэхэр, лъэкӀ зэрэшъуиӀэм пае къышъуфэсэтхы. Тхьэм игущыӀэхэр шъугухэм арылъых, шэйтаными шъутекӀуагъ.

15Мы дунаири, мы дунаим иӀофхэри шӀу шъумылъэгъух. Мы дунаир шӀу зылъэгъурэ цӀыфым ыгу Ты лъапӀэм ишӀулъэгъуныгъэ илъэп[+]. 16Сыда пӀомэ, мы дунаим иӀофхэу – цӀыфхэм япсэкӀодышӀэ шэныжъ зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэри, цӀыфхэм анэхэр зыкӀэхъопсырэ Ӏофхэри, цӀыфхэр зэрыпэгэрэ Ӏофхэри – Ты лъапӀэм дэжь къикӀыхэрэп, мы дунаир ары нахь къыздикӀыхэрэр. 17Мы дунаири, мы дунаим иӀофхэу цӀыфхэр зыкӀэхъопсыхэрэри мэкӀодыжьых, ау Тхьэр зыфаер зыгъэцэкӀэрэ цӀыфыр егъашӀэми щыӀэщт[+].


Антихрист

18Шъо, сибынхэр, мыр аужырэ сыхьат дэдэр ары. Антихрист[*] къызэрэкӀощтыр зэрэзэхэшъухыгъэм фэдэу, джы антихрист Ӏаджи къэкӀуагъ. Аущтэу аужырэ сыхьат дэдэр къызэрэсыгъэр тэшӀэ[+]. 19А цӀыфхэр тэ тхэкӀыгъэх, ау ахэр тэ тщыщыгъэхэп. Сыда пӀомэ, ахэр тэ тщыщыгъэхэмэ, тадэжь къанэщтыгъэх. Ау тэ тхэкӀыгъэх, аущтэуи ахэмэ ащыщэу зи зэрэтщымыщыр нафэ хъугъэ[+].

20Ау Христос ы Псэ ЛъапӀэ къышъуфыригъэхыгъ, шъо зэкӀэми шъыпкъагъэри шъошӀэ[+]. 21Шъыпкъагъэр шъумышӀэу сӀоу арэп тхылъ къызкӀышъуфэстхырэр, ар шъошӀэшъ ары нахь. Шъыпкъагъэм пцӀы къызэрэхэмыкӀыщтри шъошӀэ. 22Хэта адэ пцӀы зыусырэр? Исус зэрэ Христосыр зымыдэрэр ары. Ащ фэдэ цӀыфыр ары антихристыр. Ты лъапӀэри Къо лъапӀэри ащ ыдэхэрэп[+]. 23Хэти Къо лъапӀэр зымыдэрэм ыгу Ты лъапӀэри илъэп. Къо лъапӀэр зыдэрэм ыгу Ты лъапӀэри илъ[+].

24Арышъ, апэм къыщегъэжьагъэу зэхэшъухыгъэр шъугухэм арыжъугъэлъ зэпыт. Апэм къыщегъэжьагъэу зэхэшъухыгъэр шъугухэм арылъ зэпытмэ, Къо лъапӀэри Ты лъапӀэри шъугухэм арылъ зэпытыщтых[+]. 25Христос тыкъызэригъэгугъагъэр мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр ары.

26Тхьэм игъогу шъо шъутезгъэкӀынэу ыуж итхэм яхьылӀагъэу мы Ӏофхэр къышъуфэсэтхы[+]. 27Ау шъо Христос ежь ы Псэ ЛъапӀэ къышъуфыригъэхыгъ, ы Пси шъугухэм арылъ зэпыт, зыгорэми зыгорэ шъуигъэшӀэнэу шъуищыкӀагъэп, сыда пӀомэ, Христос ы Псэ ЛъапӀэ Ӏоф пстэуми яхьылӀагъэу шъуегъашӀэ. Ащ шъыпкъагъэ иӀ, зы пцӀы ащ хэлъэп. Ащ зэрэшъуигъэшӀагъэм фэдэу, Христос шъугухэм арыжъугъэлъ зэпыт[+].


Тхьэм ибынхэр

28Аущтэу шъо, сибынхэр, Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэр къэсыгъэу ар къызылъагъокӀэ, ежь ыпашъхьэ гушхо щытиӀэу, тымыукӀытэжьыным пае, ежь шъугухэм арыжъугъэлъ зэпыт[+].

29Христос шъыпкъагъэ зэриӀэр шъошӀэшъ, хэтми шъыпкъагъэр зыгъэцакӀэрэри Тхьэм зэрибыныр шъошӀэ[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ

1Ты лъапӀэм шӀулъэгъуныгъэшхоу къытфыриӀэм шъуегупшыс, «Шъо шъусибын» еӀо. Тэри ежь тырибын. Мы дунаим ицӀыфхэм тызкӀамышӀэрэр Ты лъапӀэр зэрамышӀагъэр ары[+]. 2СилъапӀэхэр, джы Тхьэм тырибын, тэ тызфэдэ хъущтыр джыри нафэп. Ау ар нафэ зыхъукӀэ, ежь фэдэ тызэрэхъущтыр тэшӀэ, сыда пӀомэ, ежь зыфэдэр тлъэгъущт[+]. 3Хэти Христос щыгугъэу, аущтэу зэрэхъущтыми щыгугъэу паплъэрэ цӀыфым ыгу егъэкъабзэ, Христос ыгу зэрэкъабзэм фэдэу[+].

4Хэти псэкӀод зышӀэрэр Тхьэм иунашъо текӀы, сыда пӀомэ, псэкӀодшӀэныр унашъом текӀыныр ары. 5Ау Христос типсэкӀодхэр ттырихынхэу къызэрэкӀуагъэр шъошӀэ. ПсэкӀод ащ хэлъэп[+]. 6Хэти Христос зыгу илъ зэпытым ыкӀыб псэкӀодшӀэным фигъэзагъ. Ау хэти псэкӀод зышӀэрэм Тхьэр шӀошъхъуныгъэкӀэ ылъэгъугъэп ыкӀи ышӀагъэп[+].

7Шъо, сибынхэр, зыми зыкъешъумыгъэгъапцӀ. Шъыпкъагъэр зыгъэцакӀэрэм шъыпкъагъэ иӀ, Христос шъыпкъагъэр зэриӀэм фэдэу[+]. 8ПсэкӀод зышӀэрэр шэйтаным ибын, сыда пӀомэ, ублапӀэм щегъэжьагъэу шэйтаным псэкӀод ешӀэшъ ары. Тхьэм ы Къо мы дунаим къызфэкӀуагъэр шэйтаным иӀофхэр ыгъэкӀодыныр ары[+]. 9Хэти Тхьэм ибын хъугъэм псэкӀодшӀэным ыкӀыб фигъэзагъ, сыда пӀомэ, Тхьэм ащ ыгу къырилъхьагъэр ежь ы Псэ ЛъапӀ ары, ари Тхьэм ибыны ыгу илъ зэпытыщт. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ псэкӀод ышӀэн зэримылъэкӀырэм пае, Тхьэм ибын псэкӀодшӀэным ыкӀыб фигъэзагъ[+]. 10Тхьэм ибынхэри шэйтаным ибынхэри зэрэзэхэбдзыщтхэр мары: хэти шъыпкъагъэр зымыгъэцакӀэрэр Тхьэм ибынхэм ащыщэп, ащ фэдэуи хэти зыш шӀу зымылъэгъурэр Тхьэм ибынхэм ащыщэп[+].


ШӀу шъузэрэлъэгъу

11Апэм къыщегъэжьагъэу къэбарэу зэхэшъухыгъэр мыры: шӀу шъузэрэлъэгъу[+]. 12Шэйтаным ибынхэм ащыщэу Каин[*] зыцӀэу, зыш зыукӀыгъэм фэдэ шъумыхъу. Ыш сыда зыкӀиукӀыгъэр? Ежь ышӀагъэхэр бзэджагъэхэти, ыш ышӀагъэхэр шъыпкъэхэти ары[+]. 13Сшыхэр, мы дунаим ицӀыфхэм шъуауджэгъумэ, шъумыгъэшӀагъо[+]. 14Тшыхэр шӀу зэрэтлъэгъухэрэм пае, лӀэныгъэм тыӀэкӀэкӀи, щыӀэныгъэм тызэрэӀэкӀэхьагъэр тэшӀэ. Зыш шӀу зымылъэгъурэр лӀэныгъэм ыӀэ илъ[+]. 15Хэти зыш зыуджэгъурэр – укӀакӀу. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ цӀыф укӀакӀом ыгу зэримылъыр шъо шъошӀэ[+].

16ШӀулъэгъуныгъэр зыфэдэр тэзгъашӀэрэр мыры: Исус Христос ы псэ тфитыгъ. Тэри тпсэ тшыхэм афэттын фае[+]. 17Зыгорэм дунаим имылъку иӀэу, ау ыш щыкӀагъэ иӀэу зилъэгъукӀэ, ыгу фигъэпытэмэ, Тхьэм ишӀулъэгъуныгъэ сыдэущтэу ыгу илъын[+]? 18Шъо, сибынхэр, бзэгумрэ гущыӀэмрэ язакъокӀэ шӀу тызэрэлъэгъумэ икъущтэп. ШӀушӀагъэхэмрэ шъыпкъагъэхэмрэкӀэ шӀу тызэрэлъэгъун фае[+].


Тхьэм ыпашъхьэ гушхо щытиӀэныр

19ШӀу тызэрэлъэгъуныр ары шъыпкъагъэм тызэрэтетыр тэзгъашӀэрэри, 20тыгухэм тагъэмысэ къэсми, Тхьэм ыпашъхьэ тыгухэр щызгъэпсэфырэри. Сыда пӀомэ, Тхьэр тыгухэм анахьи нахь ин, зэкӀэри ешӀэ.

21Аущтэу, силъапӀэхэр, тыгухэм тамыгъэмысэмэ, гушхокӀэ Тхьэм пэгъунэгъу тэхъу[+]. 22Тхьэм иунашъохэри, ежь Ӏофхэу игъоу ылъытэхэрэри зэрэдгъэцакӀэхэрэм пае, тызкӀэлъэӀурэр къытфешӀэ[+]. 23Мары иунашъо: ы Къо Исус Христос ыцӀэкӀэ шӀошъхъуныгъэ тиӀэнри, Христос унашъо къызэрэтфишӀыгъэм фэдэу[*], шӀу тызэрэлъэгъунри ары[+]. 24Тхьэм иунашъохэр зыгъэцакӀэрэ цӀыфым ыгу Тхьэр илъ зэпыт, а цӀыфри Тхьэм ыгу илъ зэпыт. Тхьэр тыгу зэрилъ зэпытыр тэзгъашӀэрэр ежь ы Псэ ЛъапӀэу тыгухэм къарилъхьагъэр ары[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэрэ антихрист ыпсэрэ

1СилъапӀэхэр, «Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ сыгу илъ» ыӀоу, хэти зыӀорэр шъушӀошъ шъумыгъэхъу, ау агухэм арылъыр Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ арымэ жъугъэунэфы, сыда пӀомэ, пегъымбар нэпцӀ Ӏаджи дунаим къыщылъэгъуагъ[+]. 2Зыгорэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ ыгу илъмэ, къэшъозгъэшӀэщтыр мары: Исус Христос дунаим цӀыфэу къызэрэкӀуагъэр хэтми зыдэрэм ыгу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъ[+]. 3Хэтми Исус Христос дунаим цӀыфэу къызэрэкӀуагъэр зымыдэрэм ыгу Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэп. А цӀыфым ыгу илъыр антихрист ыпс ары. Ар къызэрэкӀощтыр зэхэшъухыгъ. Джы ар дунаим къэкӀогъах[+].

4Шъо, сибынхэр, Тхьэм шъурибын, пегъымбар нэпцӀхэми шъуатекӀуагъ, сыда пӀомэ, псэу шъугухэм арылъыр псэу мы дунаим ицӀыфхэм агухэм арылъым нахьи нахь ин. 5А пегъымбар нэпцӀхэр мы дунаим ибыных. Арышъ, мы дунаим иӀофхэм атегущыӀэх, мы дунаим ицӀыфхэри ахэмэ ядэӀух[+]. 6Ау тэ Тхьэм тырибын. ЦӀыфэу Тхьэр зышӀэрэр тэ къытэдэӀу, ау Тхьэм имыбыныр къытэдэӀурэп. Джары шъыпкъагъэм ы Псэ зыгу илъыри, гъэпцӀэным ы псэ зыгу илъыри тэзгъашӀэрэр[+].


Тхьэр – шӀулъэгъуныгъ

7СилъапӀэхэр, шӀу тызэрэжъугъэлъэгъу, сыда пӀомэ, шӀулъэгъуныгъэр Тхьэм дэжь къекӀы. Хэти шӀулъэгъуныгъэ зыгу илъыр Тхьэм ибын, Тхьэр ешӀэ[+]. 8ШӀулъэгъуныгъэ зыгу имылъым Тхьэр ышӀэрэп, сыда пӀомэ, Тхьэр – шӀулъэгъуныгъ. 9Тхьэм шӀу тызэрилъэгъурэр моущтэу къыгъэнэфагъ: ежь ы Къо закъо щыӀэныгъэ къытитыным пае, Тхьэм дунаим къыгъэкӀуагъ[+]. 10ШӀулъэгъуныгъэу зыфасӀорэр мыры: шӀулъэгъуныгъэу Тхьэм фытиӀэр арэп, ау тэ Тхьэм шӀу тилъэгъуи, типсэкӀодхэр тфэзыпщыныжьырэ къурмэныпхъэ хъунэу ежь ы Къо къызэригъэкӀуагъэр ары[+]. 11СилъапӀэхэр, Тхьэм ащ фэдизэу шӀу тызэрилъэгъугъэм пае, тэри шӀу тызэрэлъэгъун фае. 12Зыми Тхьэр егъашӀэми нэкӀэ ылъэгъугъэп, ау шӀу тызэрэлъэгъумэ, Тхьэр тыгухэм арылъ зэпыт, ишӀулъэгъуныгъи икъугъэу тыгухэм арылъ[+].

13Тхьэм ыгу тызэрилъ зэпытри, ежь тыгухэм зэрарылъ зэпытри тэзгъашӀэрэр Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапӀэу тыгухэм къарилъхьагъэр ары[+]. 14Ты лъапӀэм дунаим ицӀыфхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэм пае, ежь ы Къо къызэригъэкӀуагъэр тлъэгъугъэ ыкӀи шыхьат тыфэхъу[+]. 15Исус Тхьэм зэры Къор зыдэрэ цӀыфым ыгу Тхьэр илъ зэпытыщт, а цӀыфри Тхьэм ыгу илъ зэпытыщт[+]. 16Аущтэу Тхьэм шӀулъэгъуныгъэу къытфыриӀэр тшӀагъэ, а шӀулъэгъуныгъэми тыщэгугъы. Тхьэр – шӀулъэгъуныгъ. ШӀулъэгъуныгъэр зыгу илъ зэпыт цӀыфыр Тхьэм ыгу илъ зэпытыщт, Тхьэри а цӀыфым ыгу илъ зэпытыщт. 17Ахърэт мафэм гушхо тиӀэнэу Тхьэм ишӀулъэгъуныгъэ икъугъэу тыгухэм арылъ, сыда пӀомэ, Христос зэрэпсэурэм фэдэу, тэри мы дунаим тыщэпсэу[+]. 18Тхьэм ишӀулъэгъуныгъэ зыгу илъыр щынэрэп, шӀулъэгъуныгъэ икъугъэми щынагъор хефыжьы. Щынагъор ахърэт мафэм икъин щэчыным епхыгъ. ШӀулъэгъуныгъэ икъугъэр щынэрэ цӀыфым ыгу илъэп.

19Тхьэм ыпэ рапшӀэу тэ шӀу тызэрилъэгъугъэм пае, тыгухэми шӀулъэгъуныгъэ арылъ. 20Зыгорэм, «Тхьэр шӀу сэлъэгъу» еӀо пэтми, ыш ыуджэгъумэ, ар пцӀыус. Сыда пӀомэ, ышэу нэкӀэ ылъэгъугъэр шӀу зымылъэгъурэм, нэкӀэ ымылъэгъугъэ Тхьэр шӀу ылъэгъун ылъэкӀыщтэп[+]. 21Тхьэм мы унашъор къытфишӀыгъ: Тхьэр шӀу зылъэгъурэм ыши шӀу ылъэгъун фае[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Дунаим текӀорэр шӀошъхъуныгъэр ары

1Хэтми Исус зэрэ ХристосымкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэр Тхьэм ибын. Хэтми тыр шӀу зылъэгъурэм, ыкъуи шӀу елъэгъу[+]. 2Тхьэм ибынхэр шӀу зэрэтлъэгъухэрэр тэзгъашӀэрэр Тхьэр шӀу зэрэтлъэгъурэмрэ иунашъохэр зэрэдгъэцакӀэхэрэмрэ ары[+]. 3Тхьэр шӀу тэлъэгъумэ, иунашъохэр дгъэцэкӀэщтых. Иунашъохэри къинхэп[+]. 4Сыда пӀомэ, хэтми Тхьэм ибынхэм ащыщыр дунаим ипсэкӀодшӀэн Ӏофхэм атекӀо. Дунаим ипсэкӀодшӀэн Ӏофхэм тызэратекӀуагъэр тишӀошъхъуныгъ ары[+]. 5Хэта дунаим текӀорэр? Исус Тхьэм зэры Къор зышӀошъ хъурэр ары ныӀэп[+].


Къо лъапӀэм ехьылӀэгъэ шыхьатныгъэр

6Исус Христос ары псырэ лъырэкӀэ къэкӀуагъэр. Псым[*] изакъокӀэ къэкӀуагъэп, псырэ лъырэкӀэ[*] нахь. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары ар къэзыушыхьатырэр, сыда пӀомэ, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары шъыпкъэр[+]. 7Шыхьатэу хъухэрэр щы мэхъух, 8Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ, псыр, лъыр, а щыми къаӀорэр зэтефэ. 9ЦӀыфхэм яшыхьатныгъэ тэдэ, ау Тхьэм ишыхьатныгъэ нахь ин, сыда пӀомэ, ар Тхьэм шыхьатныгъэу ежь ы Къо фишӀыгъэр ары[+]. 10Тхьэм ы КъокӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэ цӀыфым ыгу шыхьатныгъэр илъ. ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зимыӀэ цӀыфым Тхьэр пцӀыусэу ыӀуагъэу мэхъу, сыда пӀомэ, Тхьэм ежь ы Къо фишӀыгъэ шыхьатыр ышӀошъ хъугъэпышъ ары[+]. 11Шыхьатныгъэр мары: Тхьэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ къытитыгъ, а мыкӀодыжьын щыӀэныгъэри Тхьэм ежь ы Къо къытитынэу ышӀыгъ[+]. 12Къо лъапӀэр зыгу илъ цӀыфым а щыӀэныгъэр иӀ. Къо лъапӀэр зыгу имылъым а щыӀэныгъэр иӀэп.


МыкӀодыжьын щыӀэныгъэр

13Шъо, Тхьэм ы Къо ыцӀэкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ шъуиӀэ зэрэхъугъэр шъушӀэным пае, мы Ӏофхэр къышъуфэсэтхых[+]. 14Тхьэр зэрэфаем тетэу зыгорэкӀэ телъэӀумэ, къызэрэтэдэӀущтыр тэшӀэшъ, гушхо тиӀэу ащ ыпашъхьэ теуцо[+]. 15Сыд щыщкӀи телъэӀумэ, къызэрэтэдэӀущтыр тэшӀэшъ, тызэрелъэӀугъэр тиӀэ зэрэхъугъэр тэшӀэ.

16Ыш лӀэныгъэ къызхэмыкӀырэ псэкӀод ышӀэу зылъэгъурэр Тхьэм ерэлъэӀу, Тхьэми а тшы щыӀэныгъэ къыритыщт – лӀэныгъэ къызхэмыкӀырэ псэкӀод зышӀагъэр ары зыфасӀорэр. ЛӀэныгъэ къызхэкӀырэ псэкӀодри щыӀ. Ащ фэдэ псэкӀодым пае Тхьэм ерэлъэӀу сӀорэп[+]. 17Къончагъэ пстэури псэкӀод мэхъу, ау лӀэныгъэ къызхэмыкӀырэ псэкӀоди щыӀ.

18Хэтми Тхьэм ибыным псэкӀодшӀэным ыкӀыб зэрэфигъэзагъэр тэшӀэ; ау Тхьэм ибын зыфэсакъыжьы[*], шэйтанри ащ къынэсыщтэп[+]. 19Тэ Тхьэм тызэрибыныр тэшӀэ, дунаир зэкӀэ шэйтаным ыӀэ зэрилъыри тэшӀэ[+]. 20Тхьэм ы Къо къакӀуи, Тхьэ шъыпкъэр тшӀэнэу зэхэшӀыкӀ къызэрэтитыгъэр тэшӀэ. Шъыпкъагъэ ЗиӀэр тыгухэм арылъ – Тхьэм ы Къоу Исус Христос ары. Ар Тхьэ шъыпкъ, цӀыфхэм мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ язытырэр ежьыр ары[+].

21Шъо, сибынхэр, тхьэ нэпцӀхэм защышъуухъум. Амин[+].

### Апостол Иуан ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Иуан ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ИУАН ЯТӀОНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм сащыщэу[*], Тхьэм къыхихыгъэ о, гощэ лъапӀэу ыкӀи уибынхэу[*] шъыпкъагъэкӀэ шӀу слъэгъухэрэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы. Шъо шӀу шъузылъэгъурэр сэ сизакъоп, шъыпкъагъэр зэзгъэшӀэгьэ пстэуми шӀу шъуалъэгъу[+]. 2Шъыпкъагъэу тыгухэм арылъэу, егъашӀэми илъыщтым къыхэкӀыкӀэ шъо шӀу шъутэлъэгъу.

3Тхьэу Ты лъапӀэмрэ Ты лъапӀэм ы Къоу Зиусхьан Исус Христосрэ тэ шъыпкъэр зышӀэхэрэми шӀу зэрэлъэгъухэрэми анэшӀу къытщафэщт, гукӀэгъушхуи къытфашӀыщт, гупсэфи къытатыщт[+].


Шъыпкъагъэмрэ шӀулъэгъуныгъэмрэ

4Ты лъапӀэм къытфишӀыгъэ унашъом фэдэу, уибынхэм ащыщэу куп шъыпкъагъэм тетэу зекӀоу зысэлъэгъум, лъэшэу сыгушӀуагъ[+]. 5Джы гощэ лъапӀ, сыолъэӀу: шӀу тызэрэжъугъэлъэгъу. Ар унэшъуакӀэм фэдэу къыпфэстхырэп, ар апэм къыщегъэжьагъэу тиӀэгъэ унашъу[+]. 6ШӀулъэгъуныгъэу зыфасӀорэр Тхьэм иунашъохэм татетэу тызекӀоныр ары. Апэм къыщегъэжьагъэу зэхэшъухыгъэ унашъор – шӀулъэгъуныгъэ шъухэлъэу шъузэрэзекӀорэр ары[+].

7Исус Христос дунаим цӀыфэу къызэрэкӀуагъэр зымыдэрэ цӀыфыбэу нэмыкӀ цӀыфхэр зыгъапцӀэхэрэр дунаим къыщылъэгъуагъэх. Ащ фэдэ цӀыфхэр гъэпцӀакӀох ыкӀи антихристых[+]. 8Ӏофэу къэжъугъэхъагъэр шъумыгъэкӀодэу, шъуиӀахьышӀу лъыкӀэжъугъахьэу жъугъотыжьыным пае, шъузфэсакъыжь[+]. 9Хэти Христос тигъэшӀэгъэ Ӏофхэм атемыт зэпытэу, атекӀырэ цӀыфым ыгу Тхьэр илъэп, ау Христос тигъэшӀэгъэ Ӏофхэм атет зэпытым ыгу Ты лъапӀэри Къо лъапӀэри илъых[+]. 10Шъуадэжь зыгорэ къакӀоу, Исус тигъэшӀэгъэ Ӏофхэм атемытэу шъуигъашӀэмэ, ар шъуиунэ къишъумыгъахь, шӀуфэси ешъумых[+]. 11Сыда пӀомэ, ащ шӀуфэс езыхырэр ащ ибзэджэшӀагъэхэмкӀи игъус.


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

12Джыри къышъуфэстхынэу сиӀэр бэ, ау тхылъыпӀэрэ мэрчэп къамзыйрэкӀэ стхынэу сыфаеп. Ау тигушӀуагъо икъугъэ хъуным пае, шъуадэжь сыкъэкӀонышъ, тызэдэтӀысэу тызэдэгущыӀэным сыщэгугъы[+].

13Тхьэм къыхихыгъэ пшыпхъу ибынхэм[*] шӀуфэс къыуахыжьы. Амин.

### Апостол Иуан ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Иуан ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иуан ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ИУАН ЯЩЭНЭРЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм сащыщэу[*], о, Гай лъапӀэу шъыпкъэкӀэ шӀу слъэгъурэм, мы тхылъыр къыпфэсэтхы[+].

2СилъапӀ, упсэоу, пстэумкӀи утхъэжьэу ущыӀэнэу Тхьэм селъэӀу, угурэ упсэрэ зэрэпсэфыхэрэм фэдэу. 3Сыда пӀомэ, тшы куп заулэ къакӀуи, о уишъыпкъагъэ игугъу ашӀызэ, шъыпкъагъэм тетэу узэрэзекӀорэр къызаушыхьатым, лъэшэу сыгушӀуагъ. 4Сибынхэр шъыпкъагъэм тетхэу зэрэзекӀохэрэр зызэхэсхыкӀэ, ащ нахь гушӀогъошхо зи сиӀэп[+].

5СилъапӀ, тшыхэр хымэхэми, шӀоу афапшӀэрэмкӀэ шъыпкъагъэ уиӀэу озекӀо[+]. 6Ахэмэ чылыс зэӀукӀэм ыпашъхьэ уишӀулъэгъу къыщаушыхьатыгъ. Тхьэм ыгу зэреӀурэм тетэу, ягъогукӀэ ахэмэ ӀэпыӀэгъу уафэхъумэ, шӀу пшӀагъэу мэхъу. 7Сыда пӀомэ, а тшыхэм шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм ӀэпыӀэгъу зи къаӀамыхэу, Христос ыцӀэ пае гъогум техьагъэх. 8Арышъ, ащ фэдэ цӀыфхэм ӀэпыӀэгъу тафэхъун фае, Ӏофэу шъыпкъэм фашӀэрэмкӀэ гъусэ тафэхъуным пае[+].


Диотрефрэ Димитрыйрэ

9Чылыс зэӀукӀэм тхылъ фэстхыгъ, ау Диотрефэу ахэмэ пащэу афэхъунэу фаем тидэрэп. 10Арышъ, сыкъызыкӀокӀэ, Ӏофхэу ащ ышӀэхэрэр къыхэзгъэщыщтых, гущыӀэ ӀаехэмкӀэ къызэрэттегущыӀэрэр къэсӀощт. Ащи къыщымыуцоу, тшыхэр ригъэблагъэхэрэп, езгъэблэгъэнхэу фаехэми афимыдэу апэуцу, чылыс зэӀукӀэми чӀефыжьых.

11СилъапӀ, ер зышӀэрэм илъэужхэм шъуарымыкӀоу, шӀу зышӀэрэм илъэужхэм шъуарыкӀу. ШӀу зышӀэрэр ары Тхьэм ибын. Ер зышӀэрэм шӀошъхъуныгъэкӀэ Тхьэр ылъэгъугъэп[+]. 12ЦӀыф пстэури Димитрый шӀукӀэ шыхьат къыфэхъух, ежь шъыпкъэри шӀукӀэ ащ шыхьат фэхъу. Тэри шӀукӀэ шыхьат тыфэхъу, тишыхьатныгъи зэрэшъыпкъэр ошӀэ[+].


Аужырэ шӀуфэс гущыӀэхэр

13Къыпфэстхынэу сиӀэр бэ, ау джы къэлэмрэ мэрчэп къамзыйрэкӀэ къыпфэстхынэу сыфаеп[+]. 14ШӀэхэу услъэгъунышъ, тызэдэтӀысэу тызэдэгущыӀэным сыщэгугъы.

15Гупсэф уиӀэу опсэу. МыщкӀэ щыӀэ ныбджэгъухэми шӀуфэс къыуахыжьы. МодыкӀэ щыӀэ ныбджэгъухэм ацӀэкӀи шӀуфэс сфяхыжьи, аӀапэ сфэубытыжь. Амин.

### Апостол Иудэ тхылъэу ытхыгъэр

#### Апостол Иудэ тхылъэу ытхыгъэр

Апостол Иудэ тхылъэу ытхыгъэр


[1]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОСТОЛ ИУДЭ ТХЫЛЪЭУ ЫТХЫГЪЭР


ШӀуфэс

1Сэ сы Иуд, Исус Христос сыфэлажьэ, Якъуби[*] сырыш. Шъо, Тхьэу Ты лъапӀэм ибынхэм ащыщ хъунхэу къызэджагъэхэу, зыгу ыгъэкъабзэхэу, Исус Христос къыухъумэхэрэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы[+].

2Тхьэм гукӀэгъушхо къышъуферэшӀ зэпыт, гупсэфышхуи шӀулъэгъушхуи къышъуерэт зэпыт[+].


Дин гъэсэкӀо нэпцӀхэр


(2 Пет. 2:1-17)

3СилъапӀэхэр, шъори тэри тымыкӀодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьыгъэм ехьылӀагъэу къышъуфэстхыным лъэшэу сыфэягъ. Ау етӀанэ шӀошъхъуныгъэу Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм аӀэ зэ къырилъхьагъэм пытэу шъутетынэу сышъолъэӀуным пае, къышъуфэстхын фаеу слъытагъэ[+]. 4Сыда пӀомэ, цӀыф заулэмэ шъумышӀахэу зыкъышъухагъэкӀокӀагъ. Тхьэм ахэр зэригъэмысэщтхэр игущыӀэ тхыгъэхэм бэшӀагъэу арыт. Тхьэм шӀолӀыкӀ фыряӀэп ахэмэ. Ти Тхьэ ынэшӀу цӀыфхэм къызэращифэрэм икъэбар мыхъо-мышӀэ псэукӀэм зыратынэу ушъхьагъу ашӀы. Типащэу ыкӀи ти Зиусхьан закъоу Исус Христосыр адэрэп[+].

5Мыр шъушӀэ пэтми, шъугу къэзгъэкӀыжьынэу сыфай: Зиусхьаным ежь илъэпкъ Мысыр хэгъэгум къырищыжьи, мыкӀодэу къыгъэнэжьыгъэ пэтми, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэр ащ нэужым ыгъэкӀодыгъэх[*][+]. 6МэлэӀичхэу тетыгъоу яӀэр къэзгъэнагъэхэу Тхьэм къафигъэнэфэгъэ чӀыпӀэм икӀыгъэхэр, Тхьэм цӀыфхэм хьыкум зыщатыришӀыхьащт мэфэшхом нэсыфэ, егъашӀэм мыкӀодыжьын Ӏэхъу-лъэхъухэр ателъхэу шӀункӀым хегъэтых[+]. 7Ащ фэдэу къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ[*] яцӀыфхэмрэ а къалэхэм яӀэгъо-благъохэм арыт къалэхэм яцӀыфхэмрэ зинэри, цӀыфмэ амышӀэпхъэ емыкӀу Ӏофхэри ашӀэщтыгъэх. Ныбжьи мыухыжьын машӀом икъинышхо Тхьэм ахэмэ аригъэщэчэу, ахэмэ ягъогу тырымыкӀоным пае, ахэр шапхъэ къытфишӀыгъ[+].

8Ащ фэдэу мы цӀыфхэм пкӀыхьапӀэхэу алъэгъухэрэм апае, апкъыхэр аушӀоих; тетыгъо зиӀэхэр адэхэрэп, уашъом щытхъушхо щызиӀэхэми яхъоных[+]. 9Апэрэ мэлэӀичэу Михаилымрэ шэйтанымрэ пегъымбар Мусэ ихьадэ зэтырахы зэхъум, Михаил хъонэн гущыӀэкӀэ шэйтаныр ыгъэмысэнэу тегушхуагъэп, «Зиусхьаным къыпферэмыд!» риӀуагъ ныӀэп[+]. 10А цӀыфхэр зэхамышӀыкӀырэ Ӏофхэми яхъоных; ау акъыл зимыӀэ хьэкӀэ-къуакӀэхэм ящытыкӀэ-псэукӀэ игъогукӀэ Ӏофхэр зэрэзэхашӀыкӀхэрэм фэдэу, а цӀыфхэм Ӏофхэу зэхашӀыкӀхэрэр ары зыгъэунэхъухэрэр[+].

11Ахэр гъогу мыгъо теуцуагъэх, сыда пӀомэ, ахэр Каин[*] игъогу техьагъэх, БалаӀами[*] зэрэзекӀуагъэм фэдэу, ахэми ахъщэм пае бзэджагъэ ашӀэ, Корах[*] фэдэу якъаигъагъэ теунахъох[+].

12Ащ фэдэ цӀыфхэр гухэхъо Ӏанэ къыжъудыпэсхэмэ, шъоркӀэ укӀытагъо мэхъу. Сыда пӀомэ, загъэшхэкӀышъурэп, укӀытэ яӀэпышъ ары. Ахэр жьыбгъэм зэрифэхэу, ощх къызхэмыкӀырэ ошъуапщэхэм афэдэх. Бжыхьэми зи къызпымыкӀагъэу, зылъапсэ чӀатхъыжьыгъэхэу, тӀо лӀэгъэ чъыгхэр ары зыфэдэхэр[+]. 13Хыорышхохэу зишӀой дэзыдзыехэрэм афэдэх, жъогъо гъощагъэхэу, шӀункӀым икуупӀэ егъашӀэм хэтынхэу Тхьэм зыфигъэнэфагъэхэм афэдэх.

14Адэм къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщэу Хьанэхъуэу яхэнэрэм ыгу Тхьэм ежь игущыӀэхэу къырилъхьагъэхэр къыӀохэзэ, а цӀыфхэм яхьылӀагъэу мыщ фэдэу къыӀуагъ: «ШъукъэдаӀу, пчъагъэ зимыӀэ мэлэӀич лъапӀэхэр игъусэхэу Зиусхьаныр къэкӀощт[+]. 15КъызфэкӀощтыр цӀыф пстэуми хьыкум атыришӀыхьанэу ары, ахэмэ ащыщхэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэ пстэуми ямысэгъэ пстэури аригъэлъэгъунэуи ары. Тхьэм шӀолӀыкӀ фырямыӀэу, бзэджагъэ Ӏофхэу ашӀэгъэ пстэумэ апаий, гущыӀэ пхъашэхэу Зиусхьаным ехьылӀагъэу аӀогъэ пстэуми апаий мысэ зэрэхъугъэхэр а псэкӀодышӀэ цӀыфхэу Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэхэм аригъэлъэгъущт». 16Ахэр зыкӀи мыразэхэу мэтхьаусыхэ зэпытых. Яхъопсэ Ӏаехэм къыращэкӀхэу мэзекӀох. Ажэхэм гущыӀэ пэгагъэхэм анэмыкӀ къадэкӀырэп. ЦӀыфхэм яшӀуагъэ ежьхэм къызэрагъэкӀыным пае, ащэтхъух[+].


Теубытагъэ зижъугъаӀ

17Ау шъо, силъапӀэхэр, ти Зиусхьан Исус Христос иапостолхэм[*] Ӏофхэу къэхъунхэу къаӀощтыгъэхэр шъугу къэжъугъэкӀыжьых[+]. 18КъышъуаӀощтыгъэр мыры: «Мы дунаим иаужыпкъэрэ уахътэ кӀэнэкӀалъэ зышӀыхэрэ цӀыфхэу зихъопсэ Ӏае мыкъабзэхэм къыращэкӀхэу зекӀохэрэр къэлъэгъощтых». 19Ащ фэдэ цӀыфхэр ары шъузэгурызымыгъаӀохэрэр. Ахэмэ ящытыкӀэ-псэукӀэ къырищэкӀхэрэм фэдэу мэзекӀох, Тхьэм ы Псэ ЛъапӀи агухэм арылъэп[+].

20Ау шъо, силъапӀэхэр, гурэ псэрэкӀэ нахь лъэкӀ зыфэжъугъотыжьэу, шъуишӀошъхъуныгъэ лъэпӀэ дэдэм ишъыпкъагъэ шъузэрэтетыщтым ыуж шъуит. Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ илъэкӀыкӀи Тхьэм шъуелъэӀу[+].

21Ти Зиусхьанэу Исус Христос гукӀэгъу къышъуфишӀынышъ, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ къызэрэшъуитыщтым шъупаплъэзэ, Тхьэм ишӀулъэгъуныгъэ зыхэшъумыгъэн[+].

22ТишӀошъхъуныгъэ ехъырэхъышэхэрэм гукӀэгъу афэшъушӀ. 23НэмыкӀхэри машӀом къыхэшъущыжьхи, [*] мыкӀодхэу къэжъугъэнэжьых. ЕтӀанэ нэмыкӀ цӀыфхэми гукӀэгъу афэшъушӀ[*], щынэкӀэ, ары пакӀошъ, апкъымэ агъэушӀоигъэ щыгъынхэми защышъудзыезэ[+].


Тхьэм щытхъу фэтэжъугъэшӀ

24Ежь игъогу шъутекӀыным Тхьэм шъущиухъумэн ылъэкӀыщт, лажьи шъуимыӀэу, гушӀогъошхуи шъухэлъэу, щытхъушхо ЗиӀэм ыпашъхьэ шъуригъэуцон ылъэкӀыщт[+]. 25Тхьэ закъоу тымыкӀодэу, Исус Христос тыкъезгъэгъэнэжьыгъэм щытхъушхори, иныгъэри, лъэкӀышхори, тетыгъошхори иех, лъэхъан пстэумэ апэуи, джыри, егъашӀэми. Амин.

### Апокалипсис

#### Апокалипсис

Апокалипсис


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### АПЭРЭШЪХЬ


АПОКАЛИПСИС[*]


ГущыӀапэмрэ шӀуфэсымрэ

1Мы тхылъым итхэр Тхьэм Исус Христос къыфигъэнэфэгъэ къэбархэр ары. Тхьэм ахэр къызкӀигъэнэфагъэр Исус Христос цӀыфхэу Тхьэм иӀорышӀэхэм бэ темышӀэу къэхъущт Ӏофхэр аригъэшӀэнхэр ары. Исус имэлэӀич ежь иӀорышӀэ Иуан дэжь ыгъакӀуи, къэхъущт Ӏофхэр гуригъэӀуагъэх[+]. 2Аущтэу Иуан ылъэгъугъэ пстэури ыӀуатэзэ, Тхьэм игущыӀэхэми Исус Христос ишыхьатныгъи шыхьат афэхъу[+]. 3Мы гущыӀэхэу Тхьэм дэжь къикӀыгъэхэу къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэм яджэрэр гъогу мафэ теуцуагъ. Мы гущыӀэхэр зэхэзыххэу, зыгъэцакӀэхэрэри гъогу мафэ теуцуагъэх, сыда пӀомэ, уахътэу мы Ӏофхэр къызщыхъущтыр къэблэгъагъ[+].

4Сэ, сы Иуан, шъо, Асие хэкум[*] ит чылыс зэӀукӀиблым, шӀуфэс шъосэхыжьы. Тхьэу щыӀагъэу, щыӀэу, къэкӀощт мафэхэми щыӀэщтым ынэшӀу къышъущерэфи, гупсэф къышъуерэт. Тхьэм ипсиблэу итӀысыпӀэ лъапӀэ ыпашъхьэ итхэми Исус Христосми анэшӀу къышъущарэфи, гупсэф къышъуарэт[+]. 5Исус Христос ары шыхьат шъыпкъэр, апэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэр ежьыр ары, чӀылъэм тет пачъыхьэмэ япащэр ежьыри ары. Ащ тэ шӀу телъэгъу, лъэу къащым щыкӀэкӀыгъэмкӀэ типсэкӀодхэм ялъэкӀ тыкъыӀэкӀихыжьыгъ. 6Ежь игъусэхэу тетыгъо зиӀэхэу, Тхьэу ежь я Тэ фэӀорышӀэрэ дин пащэхэу тыхъунэу тигъэнэфагъ. МыкӀодыжьын щытхъушхомрэ лъэкӀышхомрэ иех! Амин[+]. 7ШъукъэдаӀу, ошъуапщэхэм ахэтэу ар къэкӀожьыщт, нэ пстэуми ар алъэгъущт, пчыкӀэ[*] зыугъоныгъэхэми ар алъэгъущт. Дунаим тет лъэпкъ пстэури ежь пае гъыхэзэ, абгъэгу еожьыщтых. Джары зэрэхъущтыр. Амин[+]. 8ЗэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьан Тхьэу щыӀагъэу, щыӀэу, къэкӀощт мафэхэми щыӀэщтым къеӀо: «Альфэрэ Омегэрэ, апэрэри аужырэри Сэры».


Исус Христос Иуан зыкъызэрэригъэлъэгъугъэр

9Сэ, Иуанэу шъушыр, Исус тыгухэм зэрарылъым пае, гузэжъогъоу шъузыхэтым сыкъыжъудыхэт, сышъуигъусэуи Тхьэм и Тетыгъошхо ыӀэчӀэгъ сычӀэт, сышъуигъусэуи теубытагъэ сиӀэу сэзекӀо. Тхьэм игущыӀэхэмрэ Исус Христос ишыхьатныгъэрэ цӀыфхэм зэрязгъэӀугъэхэм пае, саубытыгъэу, хыгъэхъунэу Патмос[*] сащагъэу сыщыӀагъ[+]. 10Зиусхьаным имафэ[*] дэжь Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къысфехыгъ. СаужкӀэ бжъэмыешхом ымакъэ фэдэ мэкъэшхо горэм къыӀоу зэхэсхыгъ: «Альфэри Омегэри, апэрэри аужырэри Сэры[+]. 11Плъэгъурэр тхылъ горэм итхи, чылыс зэӀукӀиблымэ афэгъэхь: Къалэхэу Ефес, Смирнэ, Пергам, Тиатирэ, Сардис, Филадельфие, Лаодикие щыӀэ чылыс зэӀукӀэхэр ары».

12КъыздэгущыӀэрэ макъэр зымакъэр слъэгъунэу зыфэзгъэзагъ. Зызыфэсэгъазэм, дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу, остыгъэ тетыпӀибл слъэгъугъэ,[+] 13остыгъэ тетыпӀиблыми ахэтэу, ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо фэдэу[*] зыгорэ слъэгъугъэ. Ылъакъомэ анэсэу шъошэ кӀыхьэ щыгъыгъ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ бгъэрылъи илъыгъ[+]. 14Ышъхьэ шъхьацэу телъыгъэр цы фыжьым е осым фэдэу фыжьыбзагъ. Ынэхэри мэшӀотхъуабзэм фэдагъэх[+]. 15Ылъакъохэри хьакум щагъэплъыгъэ гъуаплъэм фэдэу лыдыщтыгъэх, ымакъи псы къиугъабэмэ амэкъэшхо фэдагъ[+]. 16ЫӀэ джабгъукӀэ жъогъуибл ыӀыгъыгъ, бгъуитӀуцэ зиӀэ чэтэ чан горэ ыжэ къыдэкӀыгъ. Ынэгуи лъэшэу къепсырэ тыгъэм фэдагъ[+].

17Ар зысэлъэгъум, ылъакъохэм адэжь лӀагъэм фэдэу сыщытефагъ. Джащыгъум ыӀэ джабгъу къыстырилъхьи, къысиӀуагъ: «Умыщын, апэрэри аужырэри сэры[+]. 18ЩыӀэныгъэ зиӀэр сэры. СылӀагъ, ау джы сыщыӀ, егъашӀэми сыщыӀэщт. Амин. ЛӀэныгъэми лӀагъэхэм ядунаий яӀункӀыбзэхэр сӀыгъых[+]. 19Арышъ, Ӏофхэу плъэгъугъэхэри, Ӏофхэу джы щыӀэхэри, къэхъущтхэри тхых. 20СӀэ джабгъукӀэ сӀыгъыгъэ жъогъуиблымрэ дышъэм хэшӀыкӀыгъэ остыгъэ тетыпӀиблымрэ къарыкӀырэр мары: Жъогъуиблымэ къарыкӀырэр чылыс зэӀукӀиблымэ ямэлэӀичхэр[*] ары. Остыгъэ тетыпӀиблымэ къарыкӀырэр чылыс зэӀукӀиблыр ары».

#### ЯТӀОНЭРЭШЪХЬ


Исус Христос Ефес къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

1Ефес къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: ЫӀэ джабгъукӀэ жъогъуибл зыӀыгъэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу остыгъэ тетыпӀиблым ахэтэу къэзыкӀухьэрэм мы гущыӀэхэр къеӀо:[+] 2Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх, лъэшэу шъузэрэлэжьагъэри, теубытагъэ шъуиӀэу шъузэрэзекӀуагъэри сэшӀэ. ЦӀыф бзаджэхэр зэрэшъуфэмыщэчыхэрэри сэшӀэ. АпостолхэкӀэ зэджэжьхэрэ мыапостолхэр жъугъэунэфыгъэх, пцӀы зэраусырэри шъулъэгъугъэ[+]. 3Къиныбэ шъущэчыгъэ, теубытагъэ шъуиӀэу шъозекӀо, сцӀэ пае лъэшэу шъулэжьагъ, шъуезэщыгъэп.

4Ау шъо мыхъун горэ къыжъудэсэлъэгъу: ыпэкӀэ шӀулъэгъоу къысфышъуиӀагъэр зэрэхэшъунэжьыгъэр ары. 5Шъукъызэфэхыгъэр зыфэдизыр зыщышъумыгъэгъупш. ШъуипсэкӀодхэм шъуафыкӀэгъожьи, ыпэкӀэ Ӏофхэр зэрэжъугъэцэкӀагъэхэм фэдэу, жъугъэцакӀэх. ШъуипсэкӀодхэм шъуафыкӀэмыгъожьмэ, сэ сыкъэкӀонышъ, шъуиостыгъэ тетыпӀэ ӀузгъэкӀотыщт. 6Ау ӀофышӀу горэ къыжъудэсэлъэгъу: Николас игъогу рыкӀорэ цӀыф купым[*] Ӏоф бзаджэхэу ашӀэхэрэр шъо шъоуджэгъух, сэ ахэмэ яӀофхэр зэрэсыуджэгъухэрэм фэдэу.

7ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх. ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм Тхьэм иджэнэт ит чъыгэу щыӀэныгъэ къэзытырэм[*] къыпыкӀэрэм щыщ ышхынэу фит сшӀыщт[+].


Исус Христос Смирнэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

8Смирнэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: Апэрэу ыкӀи Аужырэу, лӀэгъагъэу къэхъужьыгъэм мы гущыӀэхэр къеӀох:[+] 9Гузэжъогъоу шъузхэтымрэ шъуитхьамыкӀагъорэ сэшӀэх, ау щытми шъубай. ДжурткӀэ зэджэжьхэрэ мыджуртхэр ӀаекӀэ къызэрэшъутегущыӀэхэрэр сэшӀэ. Ахэр джуртхэп, ау шэйтаным изэӀукӀэ щыщых[+]. 10Къинхэу шъущэчыщтхэм шъуащымыщын. Мыр шъосэӀо, шъуигъэунэфыным пае, шэйтаным шъуащыщхэу заулэ хьапсым чӀидзэщт, мэфипшӀым гузэжъогъум шъухэтыщт. ЛӀэныгъэм нэс шъукъысфэшъыпкъ. Шъукъысфэшъыпкъэмэ, танджэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэр къышъостыщт[+].

11ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх. ЯтӀонэрэ лӀэныгъэм[*] иягъэ текӀоныгъэ къэзыхьырэм ригъэкӀыщтэп[+].


Исус Христос Пергам къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

12Пергам къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: БгъуитӀуцэ зиӀэ чэтэ чаныр зиӀэм мы гущыӀэхэр къеӀох:[+] 13Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх, шэйтаным итӀысыпӀэ зыдэщыӀэм шъузэрэщыпсэурэри сэшӀэ. Сэ сцӀэ шъукъыфэшъыпкъ. Шъо шъуздэщыӀэ чӀыпӀэу шэйтаныр зыдэщыӀэм сишыхьат шъыпкъэу Антипэ зыцӀэр цӀыфхэм заукӀыгъэ мафэхэми сэркӀэ шӀошъхъуныгъэу шъуиӀэр хэшъунэжьыныр шъудагъэп.

14Ау мыхъун Ӏоф горэхэр къыжъудэсэлъэгъух: БалаӀам зыфигъасэхэрэ ишӀэныгъэ тетхэр къышъухэтых. БалаӀам ары Балак[*] зыцӀэм езгъэшӀагъэр израиль цӀыфхэм псэкӀод аригъэшӀэнэу. Хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл Балак израиль цӀыфхэм аригъэшхыгъ, зини аригъэшӀагъ[+]. 15Джащ фэдэу Николас цӀыфхэр зыфигъасэхэрэ ишӀэныгъэ тетхэр къышъухэтых[+]. 16Арышъ, шъуипсэкӀодхэм шъуафыкӀэгъожь. Армырмэ, шӀэхэу шъуадэжь сыкъэкӀонышъ, сыжэ къыдэкӀырэ чатэмкӀэ сязэощт[+].

17ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх. ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм гъэбылъыгъэ мэнн гъомылэм[*] щыщ естыщт. КӀэу фаусыгъэ цӀэр зытетхэгъэ мыжъо фыжьри естыщт. А мыжъор зэстырэ цӀыфым нэмыкӀэу а цӀэр зыми ышӀэрэп[+].


Исус Христос Тиатирэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

18Тиатирэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: Тхьэм ы Къоу зынэхэр мэшӀотхъуабзэм фэдэхэу, зылъакъохэри гъоплъэ плъыгъэм фэдэу лыдхэрэм мы гущыӀэхэр къеӀо:[+] 19Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх, шъушӀулъэгъуи, шъуишӀошъхъуныгъи, ӀэпыӀэгъу шъузэрэзэфэхъурэри, теубытагъэ шъуиӀэу шъузэрэпсэурэри сэшӀэ. Ыпэм нахьи нахьыбэу шӀу зэрэшъушӀэрэри сэшӀэ.

20Ау мыхъун горэ къыжъудэсэлъэгъу: пегъымбаркӀэ зэджэжьырэ бзылъфыгъэу Иезабел шъупэуцурэп. Зинэ ашӀэнэуи, хымэ лъэпкъхэм ащыщхэм тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэ къурмэным ыл ашхынэуи сиӀорышӀэхэм арегъашӀэх ыкӀи дехьыхых[+]. 21Зинэу ышӀагъэм фыкӀэгъожьынэу игъо изгъэфагъ, ау фыкӀэгъожьыгъэп[+]. 22Ащ пае, къин ыщэчынэу пӀэм хэзгъэлъыщт. Зинэ дэзышӀагъэхэри ашӀагъэхэм афыкӀэмыгъожьхэмэ, гузэжъогъушхо хэзгъэфэщтых. 23Ащ илъфыгъэхэри згъэлӀэщтых. ЕтӀанэ цӀыфхэм агухэм арылъхэри ягупшысэхэри зыгъэунэфырэр зэрэ Сэрыр чылыс зэӀукӀэ пстэуми ашӀэщт. Шъуащыщэу хэти Ӏофхэу ышӀагъэхэм яфэшъуашэ езгъэгъотыжьыщт[+]. 24Шъуащыщхэу къэнэгъэ цӀыфхэу Тиатирэ къалэм дэсхэу, Иезабел зыфигъасэхэрэм дезымыгъаштэхэу, шэйтаным ишъэфышхохэр зэзымыгъэшӀагъэхэм, нэмыкӀ хьылъэ горэ къызэрэшъутесымылъхьащтыр шъосэӀо. 25Сэ сыкъэкӀофэ, шӀошъхъуныгъэу шъуиӀэм шъутемыкӀ[+].

26ТекӀоныгъэр къэзыхьэу, кӀэухым нэсыфэ сиӀофхэр зыгъэцакӀэрэм лъэпкъхэм тетыгъо афыриӀэнэу сшӀыщт, ся Тэ тетыгъо сиӀэ зэригъэхъугъэм фэдэу[+]. 27«Ащ гъучӀ бэщкӀэ ыгъэӀорышӀэщтых, етӀагъом хэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэми афэдэу зэхикъутэщтых».

28ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм нэфшъэгъо жъуагъори[*] естыщт. 29ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх[+].

#### ЯЩЭНЭРЭШЪХЬ


Исус Христос Сардис къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

1Сардис къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: Тхьэм ипсиблырэ жъогъуиблырэ зыӀыгъырэм мы гущыӀэхэр къеӀох: Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх. Шъупсэоу цӀыфхэм аӀо, ау шъулӀагъ[+]. 2Шъумычъыеу шъусакъ, къышъуфэнэжьыгъэ щыӀэныгъэу лӀэныгъэм нэсыгъэм кӀуачӀэ ежъугъэгъот; сыда пӀомэ, Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр си Тхьэ дэжькӀэ икъугъэхэу слъытэхэрэп. 3Арышъ, Ӏофхэу зэжъугъэшӀагъэхэри зэхэшъухыгъэхэри шъугу къэжъугъэкӀыжьых. Ахэр жъугъэцакӀэх, шъуипсэкӀодхэми шъуафыкӀэгъожь. Шъучъыеу шъумысакъмэ, шъумышӀахэу тыгъуакӀом фэдэу сыкъэкӀощт. Шъуадэжь сыкъызыкӀощт сыхьатри шъушӀэщтэп[+].

4Ау зищыгъынхэр зымыгъэушӀоигъэхэу, цӀыф заулэ Сардис къалэм къыщышъухэтых. Ахэр щыгъын фыжьхэр ащыгъхэу къыздэкӀощтых, сыда пӀомэ, ахэмэ яфэшъуашэшъ ары[+]. 5ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм ахэмэ афэдэу щыгъын фыжьхэр щыгъыщтых. МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъым ащ ыцӀэ егъашӀэм изгъэкӀыщтэп. Ащ ыцӀэ зэрэсшӀэрэр ся Тэрэ имэлэӀичхэмрэ апашъхьэ къыщысӀощт[+]. 6ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх[+].


Исус Христос Филадельфие къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

7Филадельфие къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх: ЛъапӀэу, шъыпкъэу Даутэ иӀункӀыбзэ[*] зыӀыгъырэм мы гущыӀэхэр къеӀо. Ащ зэӀуихырэр зыми ыгъэпытэжьышъурэп, ыгъэпытэрэри зыми Ӏуихыжьышъурэп. 8Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх. Мары, пчъэу зыми ымыгъэпытэжьышъурэр шъуапашъхьэ щызэӀусхыгъ. ЛъэкӀышхо шъуиӀэп, ау сигущыӀэхэр жъугъэцэкӀагъэх, сигъогу шъузэрэрыкӀорэри цӀыфмэ апашъхьэ щышъуушъэфыгъэп. 9ШъукъэдаӀу, шэйтаным изэӀукӀэ щыщхэу, пцӀы зыусхэу, джурткӀэ зэджэжьхэрэ мыджуртхэр, ахэр сэ къэзгъэкӀонхэшъ, шъулъакъохэм адэжь лъэгонджэмышъхьэкӀэ щызгъэтӀысыщтых, шӀу шъузэрэслъэгъурэри ашӀэщт[+]. 10«Теубытагъэ зижъугъаӀ» зыфэсӀогъэ унашъор зэрэжъугъэцэкӀагъэм пае, дунаим зэкӀэ тетхэм алъэгъущт гузэжъогъу сыхьатым шъущысыухъумэщт. А гузэжъогъу сыхьатыр дунаим тет цӀыфхэм яшъыпкъагъэ ыгъэунэфыным пае къэкӀощт[+].

11ШӀэхэу сыкъэкӀощт. Зыми шъуитандж шъуӀимыхынэу шӀошъхъуныгъэу шъуиӀэм шъутемыкӀ[+]. 12ТекӀоныгъэр къэзыхьырэр си Тхьэ иунэшхо пкъэу фэзгъэуцущт, а унэшхоми ныбжьи чӀэкӀыжьыщтэп. Си Тхьэ ыцӀэрэ, си Тхьэ икъэлэшхоу ЕрусалимыкӀэм ыцӀэрэ а цӀыфым ынатӀэ тестхэщтых. А къалэр си Тхьэу уашъом щыӀэм дэжь къикӀэу къехыщт. Сэ кӀэу сиӀэ цӀэри а цӀыфым ынатӀэ тестхэщт[+]. 13ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх[+].


Исус Христос Лаодикие къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм къэбарэу фаригъэхьыгъэр

14Лаодикие къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм имэлэӀич мы къэбарыр фэтх:

АминкӀэ[*] заджэхэрэ шыхьат шъыпкъэу, узщыгугъышъун шыхьатэу Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури зыӀэ къикӀыгъэм мы гущыӀэхэр къеӀо:[+] 15Ӏофхэу жъугъэцакӀэхэрэр сэшӀэх. Шъугухэр фабэхэп ыкӀи, чъыӀэхэп ыкӀи. Шъугухэр фэбэгъагъот е чъыӀэгъагъот! 16Мыфэбэ-мычъыӀэу шъузэрэпсэурэм пае, цӀыфым ыжэ псыр къызэрэдиутхыкӀырэм фэдэу, сыжэ шъукъыдэсыутхыкӀыжьыщт. 17Шъо моущтэу шъоӀо: «Тыбай, бэ тиӀэ хъугъэ, зи тищыкӀагъэп». Ау гъогу мыгъо шъузэрэтеуцуагъэр, шъузэрэтхьамыкӀэр, гукӀэгъу шъузэрэщыкӀэрэр, шъузэрэнэшъур, шъузэрэпцӀанэр шъушӀэрэп[+]. 18Арышъ, баи шъухъуным пае, машӀокӀэ гъэкъэбзэжьыгъэ дышъэ сщышъущэфыныр игъоу къышъуфэсэлъытэ. ШъузэрэпцӀанэм пае, шъумыукӀытэнэу щыгъын фыжьхэри сщышъущэфых. Шъунэхэми алъэгъуным пае, ащышъуфэнэу дагъэри сщышъущэф[+].

19ШӀу слъэгъухэрэм агурысэгъаӀо, сэгъэдаӀох. Арышъ, шъуипсэкӀодхэм шъуафыкӀэгъожьи, шъугу етыгъэу сигъогу шъурыкӀу[+]. 20Мары, пчъэм сыӀутэу сыкъытео. Зыгорэм сымакъэ зэхихэу, пчъэр къыӀуихымэ, сихьанышъ, сэ ащ сыдэшхэщт, ежьыри сэ къыздэшхэщт[+].

21ТекӀоныгъэр къэзыхьырэр ситӀысыпӀэ лъапӀэ щысынэу, къызготӀысхьанэу фит сшӀыщт, сэри текӀоныгъэр къэсхьи, ся Тэ итӀысыпӀэ лъапӀэ сыщысынэу ежь сызэрэготӀысхьагъэм фэдэу[+]. 22ТхьакӀумэ зиӀэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ чылыс зэӀукӀэхэм къариӀорэр зэхерэх[+].

#### ЯПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Уашъом щыӀэ тӀысыпӀэ лъапӀэр

1Ащ нэужым сызэплъэм, уашъом щыӀэ пчъэ горэ зэӀухыгъэу слъэгъугъэ. Бжъэмыешхом ымакъэ фэдэу, къыздэгущыӀэу зэхэсхыгъэгъэ макъэм къыӀуагъ: «Моу къыдэкӀуай, Ӏофхэу джырэ нэуж къэхъун фаехэр озгъэлъэгъущтых»[+]. 2Ардэдэм Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къысфехыгъ, сызэплъэм, уашъом тӀысыпӀэ лъапӀэ горэ щыслъэгъугъ, зыгори ащ тесыгъ[+]. 3Ащ тесым итеплъэ мыжъо лъэпӀэ фыжьэу яспис зыцӀэмрэ мыжъо лъэпӀэ плъыжьэу сардис зыцӀэмрэ ятеплъэ фэдагъ. ТӀысыпӀэ лъапӀэм ихъурэягъэкӀэ лэгъупкъопсэу зитеплъэ мыжъо лъэпӀэ уцышъоу смарагд зыцӀэм фэдэр щыӀагъ. 4ТӀысыпӀэ лъапӀэм ихъурэягъэкӀэ къегъэуцокӀыгъэхэу нэмыкӀрэ тӀысыпӀэ лъэпӀэ тӀокӀырэ плӀырэ щытыгъэх. А тӀысыпӀэ лъапӀэхэм атесхэу тхьэмэтэ нахьыжъхэу нэбгырэ тӀокӀырэ плӀырэмэ щыгъын фыжьхэр ащыгъхэу, ашъхьэхэми дышъэм хэшӀыкӀыгъэ танджыхэр ателъхэу слъэгъугъэх[+]. 5ТӀысыпӀэ лъапӀэм пчыкӀэхэр къикӀыгъэх, шыблэ гъогъо мэкъэшхохэри къыпыӀукӀыгъэх. ТӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ остыгъибл итыгъ – ахэр Тхьэм ыпсибл ары[+]. 6А тӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ апчым хэшӀыкӀыгъэу, кристаллым фэдэу нэфэу ыкӀи къабзэу, хы теплъэ иӀэу зыгорэ слъэгъугъэ. Гузэгум, тӀысыпӀэ лъапӀэм ихъурэягъэкӀэ къеуцокӀыгъэхэу псэушъхьиплӀ итыгъ. АгупэкӀи акӀыбкӀи нэ бэдэхэр яӀагъэх[+]. 7Апэрэ псэушъхьэр аслъаным фэдагъ, ятӀонэрэр шкӀэм фэдагъ, ящэнэрэм ынэгу цӀыфым ынэгу фэдагъ, яплӀэнэр быбырэ бгъэжъым фэдагъ. 8ПсэушъхьиплӀым щыщ пэпчъ тэмих иӀагъ, тыдэкӀи нэхэр бэу яӀагъ. Чэщи мафи зэпымыоу ахэмэ моущтэу аӀо:

«ЗэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьан Тхьэу,

щыӀагъэу, щыӀэу, къэкӀощт мафэхэми щыӀэщтыр

лъапӀэу, лъапӀэу, лъапӀэ».

9Псэушъхьэхэм щытхъушхуи, лъытэныгъэшхуи, шъхьэкӀэфэныгъэшхуи тӀысыпӀэ лъапӀэм тесэу, егъашӀэм щыӀэщтым 10фашӀы къэс, тхьэмэтэ нахьыжъхэу нэбгырэ тӀокӀырэ плӀырэми тӀысыпӀэ лъапӀэм тесэу егъашӀэм щыӀэщтым ыпашъхьэ зыщырадзыхызэ агъэлъапӀэ. ТӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ ятанджыхэр агъэтӀылъхэзэ, моущтэу аӀо:

11«О ти Зиусхьан,

щытхъушхори, лъытэныгъэшхори, лъэкӀышхори

зифэшъуашэр оры,

сыда пӀомэ, пстэури къэзгъэхъугъэр оры,

о пшӀоигъуагъэти, ахэри къэхъухи, щыӀэныгъэ яӀэ хъугъэ»[+].

#### ЯТФЭНЭРЭШЪХЬ


Тхылъымрэ Шъынэмрэ

1ЕтӀанэ тӀысыпӀэ лъапӀэм тесым ыӀэ джабгъукӀэ тхылъ горэ ыӀыгъэу слъэгъугъэ. Ар ыкӀоцӀыкӀи ыкӀыбкӀи тхыгъэу, зэкӀоцӀыщыхьагъэу, мыхъурибли тедзэгъагъ[+]. 2ЛъэкӀ зиӀэ мэлэӀич гори слъэгъугъэ мэкъэшхокӀэ къэзыӀоу: «Мыхъурыр тезыхынэу, тхылъыр зэгозыхынэу хэта зифэшъуашэр?» 3Ау уашъоми, чӀылъэми, чӀылъэм ычӀэгъыми а тхылъыр зэгозыхынэу е ыкӀоцӀ дэплъэнэу зылъэкӀырэ цӀыф зи ащыӀагъэп. 4Тхылъыр зэгозыхынэу е ыкӀоцӀ дэплъэнэу зифэшъошэ цӀыф горэ къызэрамыгъотыгъэм пае, лъэшэу сыгъыгъ. 5Ау тхьэмэтэ нахьыжъхэм ащыщ горэм къысиӀуагъ: «Умыгъ, моу къэдаӀу! Иудэ лӀакъом щыщ аслъанкӀэ заджэхэу, пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ бын лъапӀэм[*] текӀоныгъэр къыхьыгъ. Мыхъуриблыр тырихынышъ, тхылъыри зэгуихын ащ ылъэкӀыщт»[+].

6ЕтӀанэ Шъынэ шӀуабзыгъэм фэдэу тӀысыпӀэ лъапӀэм ыгузэгу итэу, псэушъхьиплӀымрэ тхьэмэтэ нахьыжъхэмрэ къеуцокӀыгъэхэу слъэгъугъэ. Ащ бжъэкъуибл тетыгъ, нибли иӀагъ. Ниблыр дунаим тыдэкӀи Тхьэм ыгъэкӀогъэ псиблыр ары[+]. 7А Шъынэр кӀуи, тӀысыпӀэ лъапӀэм тесым ыӀэ джэбгъукӀэ ыӀыгъ тхылъыр къыӀихыгъ. 8Ар къызыӀехым, псэушъхьиплӀымрэ тхьэмэтэ нахьыжъхэу нэбгырэ тӀокӀырэ плӀырэмрэ Шъынэм ыпашъхьэ зыщырадзыхыгъ. Хэти шыкӀэпщынэм фэдэу пщынэ лъэпкъ горэ ыӀыгъыгъ, Ӏэгубжъэхэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу, мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцхэр зэрытхэри аӀыгъыгъэх. А уцхэм апихырэ мэ ӀэшӀур Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ялъэӀухэр арыгъэ[+]. 9ОрэдыкӀэ къаӀуагъ:

«Тхылъыр пштэнэу, имыхъурхэри тепхынхэу уифэшъуаш,

сыда пӀомэ, цӀыфхэм ушӀуабзыгъ,

о плъыкӀи лӀэкъо пстэуми, бзэ пстэуми,

хэгъэгу пстэуми, лъэпкъ пстэуми ащыщхэу

цӀыфхэм ашъхьэхэр Тхьэм пае къэпщэфыжьыгъэх[+].

10О уигъусэхэу тетыгъо зиӀэхэу, ти Тхьэ фэӀорышӀэрэ

дин пащэхэ тыхъунэу о тыбгъэнэфагъ;

дунаими тетыгъо щытиӀэщт»[+].

11ЕтӀанэ сызэплъэм, тӀысыпӀэ лъапӀэм, псэушъхьиплӀым, тхьэмэтэ нахьыжъхэм къяуцокӀыгъэхэу мэлэӀич бэ дэдэхэм амакъэ

зэхэсхыгъэ, япчъагъи мин бэ дэдэ хъущтыгъ[+]. 12Ахэмэ мэкъэшхокӀэ моущтэу аӀуагъ:

«ЛъэкӀышхор, баиныгъэшхор,

акъылышӀогъэшхор, кӀочӀэшхор,

лъытэныгъэшхор, щытхъушхор, шъхьэкӀэфэныгъэшхор Шъынэу цӀыфхэм шӀуабзыгъэм ифэшъуашэх»[+].

13ЕтӀанэ уашъом, чӀым, чӀы чӀэгъым, хым, ахэми ащыпсэухэу,

Тхьэм къыгъэхъугъэ псэ зыхэлъ пстэуми къаӀоу зэхэсхыгъ:

«ШъхьэкӀэфыныгъэшхор, лъытэныгъэшхор,

щытхъушхор, тетыгъошхор

егъашӀэм тӀысыпӀэ лъапӀэм тесымрэ Шъынэмрэ яй!»[+]

14ПсэушъхьиплӀыми къаӀуагъ: «Амин». Тхьэмэтэ нахьыжъхэу нэбгырэ тӀокӀырэ плӀырэмэ чӀыгум зырадзыхи, сыдигъуи ЩыӀэщтыр агъэлъэпӀагъ[+].

#### ЯХЭНЭРЭШЪХЬ


Мыхъурхэр

1ЕтӀанэ Шъынэм мыхъуриблымэ ащыщэу апэрэр зэрэтырихырэр слъэгъугъэ. Джащыгъум псэушъхьиплӀым щыщэу зым шыблэ гъуагъом ымакъэ фэдэ макъэкӀэ «КъакӀо!» ыӀоу зэхэсхыгъэ[+]. 2ЕтӀанэ сызэплъэм, пкӀэгъуалэ слъэгъугъэ. Шым тесым щабзэ горэ ыӀыгъыгъ, мэлэӀич горэми тандж къыритыгъ. ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм фэдэу, текӀоныгъэр къыхьынэу ежьагъ.

3ЕтӀанэ Шъынэм ятӀонэрэ мыхъурыр зытырехым, ятӀонэрэ псэушъхьэм «КъакӀуи еплъ!» къыӀоу зэхэсхыгъ. 4Джащыгъум нэмыкӀ шы горэ, шы пцӀэгъоплъэу къыдэкӀыгъ. Ащ тесым дунаим мамырныгъэр тырихынэуи, цӀыфхэр зэригъэукӀынхэуи Тхьэм фитыныгъэ къыритыгъ. МэлэӀич горэм ащ чатэ къыритыгъ[+].

5ЕтӀанэ Шъынэм ящэнэрэ мыхъурыр зытырехым, ящэнэрэ псэушъхьэм, «КъакӀуи еплъ!» къыӀоу зэхэсхыгъ. Сызэплъэм, шы къарэ слъэгъугъэ. Ащ тесым щэчалъэ ыӀыгъыгъ. 6ЕтӀанэ псэушъхьиплӀымэ ахэтэу макъэ горэ къахэӀукӀэу моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъ: «Коцэу лэгъищым арылъыр зы мэфапкӀэ мэхъу, хьэу лэгъибгъум арылъыри зы мэфапкӀэ мэхъу. Дагъэми сэнэпсми уиягъэ ямыгъэкӀ»[+].

7ЕтӀанэ Шъынэм яплӀэнэрэ мыхъурыр зытырехым, яплӀэнэрэ псэушъхьэм ымакъэ «КъакӀуи еплъ!» къыӀоу зэхэсхыгъ. 8Сызэплъэм, шы джэф слъэгъугъэ. Ащ тесым ыцӀагъэр ЛӀэныгъ. ЛӀагъэхэм я Дунай зыцӀэр ащ лъыкӀощтыгъ. Ахэми чатэкӀи, гъаблэкӀи, зэпахырэ узхэмкӀи, чӀылъэм ихьэкӀэ-къуакӀэхэм яӀэпыӀэгъукӀи цӀыфхэр агъэлӀэнхэу чӀылъэм ыплӀанэ тетыгъо фыряӀэ хъугъэ[+].

9ЕтӀанэ Шъынэм ятфэнэрэ мыхъурыр зытырехым, цӀыфхэу Тхьэм игущыӀэхэр къызэрагъэӀугъэхэм апаий, а гущыӀэхэм шыхьат зэрафэхъугъэхэм паий аукӀыгъэхэм апсэхэр къурмэншӀыпӀэм ычӀэгъ щыӀэхэу щыслъэгъугъэх[+]. 10Ахэр мэкъэшхокӀэ къэджагъэх: «О Зиусхьан лъапӀ, шъыпкъагъэ зиӀэ Зиусхьан, дунаим тет цӀыфхэу тэ тлъы зыгъэчъагъэхэм хьыкум атепшӀыхьанэуи, яфэшъуашэ ябгъэпщыныжьынэуи сыдигъо нэс тыпэбгъэплъэщт?»[+] 11Аущтэу мэлэӀич горэм ахэмэ ащыщэу хэти шъошэ кӀыхьэ къырити, тӀэкӀурэ загъэпсэфынэу ариӀуагъ, дунаим ицӀыфхэм ахэр зэраукӀыгъэхэм фэдэу, ахэмэ ягъусэхэу аукӀыщт цӀыфхэу Тхьэм фэлажьэхэрэмрэ адрэ зэшхэу аукӀыщтхэмрэ япчъагъэ екъуфэ[+].

12ЕтӀанэ Шъынэм яхэнэрэ мыхъурыр зэрэтырихырэр слъэгъугъэ. Джащыгъум чӀылъэр лъэшэу къэсысыгъ, тыгъэри пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ шэкӀ шӀуцӀэм фэдэу ушӀункӀыгъэ, мазэри лъым фэдэу плъыжьы хъугъэ[+].

13Уашъом ижъуагъохэри чӀылъэм къефэхыгъэх, жьыбгъэшхо къызепщэкӀэ, ынджыр чъыгым пытхэр къызэрэпытэкъухэрэм фэдэу. 14Тхылъ ущэрахьыгъэм фэдэу, уашъор бзэхыгъэ; къушъхьэ пстэури хыгъэхъунэ пстэури ячӀыпӀэхэм арыкӀыгъэх[+].

15Дунаим ипачъыхьэхэми, тетыгъо зиӀэхэми, дзэм ипэщэшхохэми, байхэми, лъэкӀышхо зиӀэхэми, пщылӀми, шъхьафитми, гъочӀэгъхэмрэ къушъхьэ мыжъошхохэм ачӀэгъхэмрэ защагъэбылъыжьыгъ. 16Ахэмэ къушъхьэхэмрэ къушъхьэ мыжъошхохэмрэ араӀуагъ: «Шъукъыттефи, тӀысыпӀэ лъапӀэм тесым тешъумыгъэлъэгъу, Шъынэм игубжи тыщышъуухъум[+]. 17Сыда пӀомэ, ахэр зыгубжырэ мэфэшхор къэсыгъ, ахэми хэта апэуцужьын зылъэкӀыщтыр?»[+]

#### ЯБЛЭНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм имыхъур мэлэӀичхэм нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэм зэратырадзагъэр

1Ащ нэужым чӀылъэм икъопиплӀмэ мэлэӀичиплӀ атетэу слъэгъугъэ. Жьыбгъэр чӀыми хыми къыщемыпщэнэу, чъыгхэми къямыонэу чӀылъэм икъопиплӀ къикӀырэ жьыбгъэхэм ахэр апэуцужьыщтыгъэх[+]. 2ЕтӀанэ нэмыкӀ мэлэӀич горэм щыӀэныгъэ къыздикӀырэ Тхьэм имыхъур ыӀыгъэу, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къикӀэу слъэгъугъэ. ЧӀымрэ хымрэ яягъэ арагъэкӀынэу фитыныгъэ зиӀэ мэлэӀичиплӀым мэкъэшхокӀэ ариӀуагъ: 3«Ти Тхьэ фэӀорышӀэрэ цӀыфхэм анатӀэ мыхъур тетэдзэфэ, чӀым, хым, чъыгхэм шъуиягъэ яжъугъэкӀыкъон!»[+] 4ЕтӀанэ цӀыфхэу мэлэӀичхэм мыхъурыр зытырадзагъэхэм япчъагъэ зэхэсхыгъ: Израиль илӀэкъо пстэуми ащыщхэу мэлэӀичхэм мыхъурыр зытырадзагъэхэр нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэ хъущтыгъэх.

5Иудэ лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Рубин лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Гад лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; 6Ашер лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Нафталый лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Манассэ лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; 7Симеон лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Лэуй лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Иссашкар лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; 8Зебулон лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Юсыф лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ; Бен-Ямин лӀакъом щыщхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀум мыхъурыр атырадзагъ.


Пчъагъэ зимыӀэ цӀыф купышхом Тхьэр зэригъэлъапӀэрэр

9Ащ нэужым сызэплъэм, лъэпкъ пстэуми, лӀэкъо пстэуми, хэгъэгу пстэуми, бзэ пстэуми ащыщхэу умылъытэшъун цӀыф купышхо слъэгъугъэ. Шъошэ фыжь кӀыхьэхэр ащыгъхэу, пальмэ чъыгым икъутамэхэр аӀыгъхэу, тӀысыпӀэ лъапӀэмрэ Шъынэмрэ апашъхьэ итыгъэх[+].

10Ахэр мэкъэшхокӀэ къэджагъэх:

«Ти Тхьэу тӀысыпӀэ лъапӀэм тесымрэ

Шъынэмрэ ары тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьыгъэхэр»[+].

11ТӀысыпӀэ лъапӀэм, тхьэмэтэ нахьыжъхэм, псэушъхьиплӀым къяуцокӀыгъэхэу мэлэӀич пстэури щытыгъ. Ахэмэ тӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ абгъэгукӀэ зыщырадзыхи, Тхьэр агъэлъапӀэзэ аӀощтыгъ:[+]

12«Амин! ШъхьэкӀэфэныгъэшхор, щытхъушхор,

акъылышӀогъэшхор, лъытэныгъэшхор,

лъэкӀышхор, кӀочӀэшхор

егъашӀэм ти Тхьэ иех. Амин!»[+]

13ЕтӀанэ тхьэмэтэ нахьыжъхэм ащыщэу зыгорэ къысэупчӀыгъ:

– Мы шъошэ фыжь кӀыхьэхэр зыщыгъхэр хэт щыщха, тыда къыздикӀыгъэхэр?

14– Тхьэматэ, ахэр о ошӀэх, – есӀожьыгъ.

– Мыхэр ары гузэжъогъушхом къыхэкӀыгъэхэр, – къысиӀуагъ ащ. – Шъынэм ылъыкӀэ яшъошэ кӀыхьэхэр агъэкъэбзэжьхи, фыжьыбзэ ашӀыжьыгъэх[+].

15Ащ пае ахэр Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀэ ыпашъхьэ итых,

чэщи мафи Тхьэм иунэшхо чӀэтхэу, Тхьэр агъэлъапӀэ.

ТӀысыпӀэ лъапӀэм тесыри адэпсэущт.

16ЕгъашӀэм мэлакӀэ лӀэжьыщтхэп, псыфалӀи лӀэжьыщтхэп. Тыгъэри фэбэшхори ахэмэ къягоожьыщтхэп[+].

17Сыда пӀомэ, тӀысыпӀэ лъапӀэм ыгузэгу тес Шъынэр

ахэмэ мэлахъо афэхъущт,

щыӀэныгъэ къэзытырэ псынэхэм адэжьи ахэр ыщэщтых.

Тхьэм ахэмэ анэхэм нэпс пстэури акӀилъэкӀыкӀыжьыщт[+].

#### ЯЕНЭРЭШЪХЬ


Яблэнэрэ мыхъурымрэ дышъэм хэшӀыкӀыгъэ уц гъэстылъэмрэ

1Шъынэм яблэнэрэ мыхъурыр зытырехым, сыхьатныкъо фэдизкӀэ уашъом кӀым-сым щыхъугъ[+].

2ЕтӀанэ Тхьэм ыпашъхьэ ит мэлэӀичиблыр слъэгъугъэ. МэлэӀич горэм бжъэмыешхуибл ахэмэ аритыгъ[+].

3НэмыкӀ мэлэӀич горэм мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцхэм апае дышъэм хэшӀыкӀыгъэ уц гъэстылъэ ыӀыгъэу къакӀуи, къурмэншӀыпӀэм ыпашъхьэ къиуцуагъ. НэмыкӀ мэлэӀич горэм мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцыбэ а мэлэӀичым къыритыгъ, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ятхьэлъэӀухэу тӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ ит къурмэншӀыпӀэм телъхэм ахигъэхъоным пае[+]. 4Мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцхэм яӀугъо Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм ятхьэлъэӀухэм ягъусэу мэлэӀичым ыӀэ къикӀи, Тхьэм дэжь дэкӀоягъ[+]. 5Ащ нэужым мэлэӀичым уц гъэстылъэр къышти, къурмэншӀыпӀэм имашӀо щыщ из ышӀи, чӀылъэм къыридзыхыгъ. Джащыгъум шыблэ гъогъо мэкъэшхохэр къэӀугъэх, пчыкӀэхэри къэджэгугъэх, чӀылъэри къэсысыгъ[+].


Бжъэмыешхохэр

6ЕтӀанэ бжъэмыиешхуибл зыӀыгъыхэрэ мэлэӀичиблым ахэмэ къяпщэнхэу загъэхьазырыгъ.

7Апэрэ мэлэӀичыр ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум ошъу, машӀо, лъы зэхэкӀухьагъэхэу чӀылъэм къехыгъэх. ЧӀылъэм ызыщанэ хэстыкӀыгъ, чъыгмэ азыщани хэстыкӀыгъ, уц шхъонтӀэ пстэури стыгъэ[+].

8ЯтӀонэрэ мэлэӀичыри ибжъэмыешхо къепщагъ. Ащ дэжьым машӀокӀэ зэкӀэнэгъэ къушъхьэшхом фэдэу зыгорэ хым хэфагъ. Хым ызыщани лъым фэдэ хъугъэ[+]. 9Хым хэс псэушъхьэхэм азыщани лӀагъэ, къухьэхэм азыщани кӀодыгъэ.

10ЕтӀанэ ящэнэрэ мэлэӀичыри ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум мэшӀо пхъэцӀакӀэм[*] фэдэу жъогъошхо горэ стэу уашъом къехи, псыхъохэмрэ псынэхэмрэ азыщанэ къыхэфагъ[+]. 11Жъогъошхом ыцӀэр Уц Дыдж. Псыхэм азыщанэ дыдж хъугъэ, а псы дыджым ешъуагъэхэу цӀыфыбэхэри лӀагъэх.

12ЕтӀанэ яплӀэнэрэ мэлэӀичыри ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум тыгъэм ызыщани, мазэм ызыщани, жъуагъохэм азыщани кӀосагъэ. Аущтэу ахэмэ янэфынэ ызыщанэ шӀункӀ хъугъэ. Мафэм ызыщани, чэщым ызыщани ушӀункӀыгъэх[+].

13ЕтӀанэ сызэплъэм, ошъогум щыбыбырэ мэлэӀич слъэгъугъэ, мэкъэшхокӀэ къаджэуи зэхэсхыгъ: «Къэнэгъэ мэлэӀичищым ябжъэмыешхохэм къызяпщэхэкӀэ, чӀылъэм тетхэр сыхьатмыгъо ежьэщтых, сыхьатмыгъо ежьэщтых, сыхьатмыгъо ежьэщтых!»

#### ЯБГЪОНЭРЭШЪХЬ

1ЕтӀанэ ятфэнэрэ мэлэӀичыр ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум уашъом къикӀэу, чӀылъэм къехыгъэгъэ жъуагъор[*] слъэгъугъэ. ЕтӀанэ чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм[*] ичӀэхьапӀэ иӀункӀыбзэ мэлэӀич горэм а жъуагъом ритыгъ[+]. 2Жъуагъом чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏуихыгъ. ЗыӀуехым, хьакушхом иӀугъо фэдэ Ӏугъо къычӀэугъ. А чӀэхьапӀэм къычӀэугъэ Ӏугъом тыгъэри уашъори ыгъэушӀункӀыгъэх. 3ЕтӀанэ мацӀэхэр Ӏугъом къыхэкӀыхи, чӀым къытехьагъэх. ЧӀым искорпионхэм[*] акӀуачӀэ фэдэ кӀуачӀэ яӀэнэу мэлэӀич горэм а мацӀэхэм аритыгъ[+]. 4ЧӀым иуцхэм, ичъыгхэм, чӀым икъэкӀыгъэхэм яягъэ арамыгъэкӀынэу Тхьэм ариӀуагъ. Тхьэм имыхъур зынатӀэ темыдзэгъэ цӀыф закъохэр ары яягъэ зэрагъэкӀын фэягъэр[+]. 5МацӀэхэм а цӀыфхэр агъэлӀэнхэ фитыгъэхэп, мэзитфэ къин арагъэщэчын фитыгъэх ныӀэп. А къинэу арагъэщэчыгъэр, скорпионыр цӀыфым зеокӀэ, къинэу ыщэчырэм фэд. 6А мафэхэм цӀыфхэр лӀэныгъэм лъыхъущтых, ау агъотыщтэп. ЛӀэнхэуи фэещтых, ау лӀэныгъэр аӀэпыкӀыщт.

7МацӀэхэм ятеплъэ цӀыфхэм заом фагъэхьазырыгъэ шыхэм ятеплъэ фэдагъ. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ танджхэм афэдэхэр ашъхьэхэм ателъыгъэх, анэгухэри цӀыфхэм анэгухэм афэдагъэх[+]. 8Ашъхьацхэр бзылъфыгъэ шъхьацхэм афэдагъэх, ацэхэри аслъаным ыцэхэм афэдагъэх. 9Яашъоджанэхэр гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ ашъоджанэхэм афэдагъэх. Атамэхэм макъэу апыӀукӀыщтыгъэр заом ежьэгъэ шыкубэхэмрэ шыбэхэмрэ апыӀукӀырэ мэкъэшхом фэдагъ. 10Скорпионхэми кӀэхэр зэряӀэм фэдэу кӀэхэри яӀагъэх. КӀэхэми щэхэр[*] апылъыгъэх. А мацӀэхэм лъэкӀ яӀагъ мэзитфэ цӀыфмэ къин арагъэщэчынэу. 11Ахэмэ пачъыхьэу яӀагъэр чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм имэлэӀич ары. Ащ ыцӀэ джуртыбзэкӀэ Абаддон, алыджыбзэкӀэ Аполлион[*].

12Аущтэу апэрэ сыхьатмыгъор блэкӀыгъ. Джыри сыхьатмыгъуитӀу къэкӀощт[+].

13ЕтӀанэ яхэнэрэ мэлэӀичыр ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум Тхьэм ыпашъхьэ ит къурмэншӀыпӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэм икъопиплӀымэ къарыкӀэу макъэ горэ зэхэсхыгъэ[+]. 14А макъэм бжъэмыешхор зыӀыгъырэ яхэнэрэ мэлэӀичым риӀуагъ: «Евфрат псыхъошхом[*] дэжь щырапхыгъэ мэлэӀичиплӀыр шъхьафит шӀыжьи, тӀупщыжьых»[+]. 15Мы сыхьэт дэдэм, мы мэфэ дэдэм, мы мэзэ дэдэм, мы илъэс дэдэм цӀыф пстэуми азыщанэ агъэлӀэнэу Тхьэм афигъэхьазырыгъэгъэ мэлэӀичиплӀыр атӀупщыжьыгъ. 16А шыудзэм хэтыгъэхэм япчъагъэ миллион шъитӀу хъущтыгъэ. Япчъагъэ зыфэдизыр зэхэсхыгъэ.

17Шыхэри шыухэри моущтэу къысфэлъэгъуагъэх: ашъоджанэхэр машӀом фэдэу плъыжьхэу, шхъуантӀэхэу, гъожьхэу ащыгъыгъэх. Яшыхэм ашъхьэхэр аслъанышъхьэхэм афэдагъэх. Шыхэм ажэхэми машӀо, Ӏугъо, тхъомзашхъо къадэкӀыгъэх. 18МашӀоу, Ӏугъоу, тхъомзашхъоу, а къинышхуищэу а шыхэм ажэхэм къадэкӀыгъэхэмкӀэ цӀыф пстэуми азыщанэ лӀагъэ. 19Шыхэм акӀуачӀэ ажэхэм адэлъыгъ, акӀэхэми ахэлъыгъ; сыда пӀомэ, акӀэхэр блэхэм афэдагъэх; акӀэхэм шъхьэхэр апытхэу, ахэмкӀэ яягъэ цӀыфхэм арагъэкӀыгъ.

20Ау къэнэгъэ цӀыфхэу а къинышхохэм ахэмылӀыхьагъэхэм аӀэкӀэ ашӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэм акӀыб афагъэзэжьынэу адагъэп. ДжынапцӀэхэр агъэлъэпӀэнхэм ауж икӀыжьыгъэхэп, дышъэм, тыжьыным, гъуаплъэм, мыжъом, пхъэм ахэшӀыкӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэу зылъэгъун, зэхэзыхын ыкӀи къэзыкӀухьан зымылъэкӀхэрэр агъэлъэпӀэнхэми ыуж икӀыжьыгъэхэп[+]. 21Джащ фэдэу, Ӏофхэу зыпылъхэу цӀыф укӀыным, ушхъухьаным, зинэ шӀэным, тыгъоным афыкӀэгъожьыгъэхэп[+].

#### ЯПШӀЭНЭРЭШЪХЬ


МэлэӀичымрэ тхылъ цӀыкӀу зэгохыгъэмрэ

1ЕтӀанэ лъэкӀ зиӀэу, нэмыкӀ мэлэӀич горэ уашъом къехэу слъэгъугъэ; ошъуапщэ горэ шъуашэу щыгъыгъ; лэгъупкъопсыри шъхьэщытыгъ, ынэгуи тыгъэм фэдагъ, ылъакъохэри мэшӀо пкъэухэм афэдагъэх[+]. 2Тхылъ цӀыкӀу горэ зэгохыгъэу ыӀэкӀэ ыӀыгъыгъ. Лъэкъо джабгъур хым хигъэуцуагъ, лъэкъо сэмэгури чӀым тыригъэуцуагъ. 3Аслъанхэр зэрэгъогхэрэм фэдэу, мэкъэшхокӀэ къэкууагъ. Ар къызэкуом, ошъо шыблиблым ягъогъо макъэхэр къэӀугъэх. 4Ошъо шыблиблым ягъогъо макъэхэр къызэӀухэ ужым, сытхэнэу сыублэ къодыягъ, ау уашъом къикӀэу макъэ горэм къыӀоу зэхэсхыгъ:

– Шыблиблымэ къаӀуагъэхэр умытхыхэу ушъэфых[+].

5ЕтӀанэ мэлэӀичэу зылъэкъо лъэныкъо хым хэзгъэуцуагъэу, адрэ лъэкъо лъэныкъор чӀым тезгъэуцуагъэу слъэгъугъагъэм ыӀэ джабгъу уашъомкӀэ диӀэтэягъ. 6Тхьэу егъашӀэм щыӀэу, уашъохэмрэ уашъохэм ащыӀэ пстэумрэ, чӀымрэ чӀым тет пстэумрэ, хымрэ хым хэс пстэумрэ къэзгъэхъугъэм ыцӀэкӀэ а мэлэӀичым тхьарыӀо ышӀи, моущтэу ыӀуагъ:

– Уахътэу бэп къэнэжьыгъэр. 7Ау яблэнэрэ мэлэӀичыр ибжъэмыешхо къызепщэщт мафэхэм Тхьэм ежь фэӀорышӀэрэ пегъымбархэм къызэраригъэӀугъэм фэдэу, игухэлъ шъэф ыгъэцэкӀэщт[+].

8Уашъом къикӀэу зэхэсхыгъэгъэ макъэр джыри зэ къэгущыӀи, къысиӀуагъ:

– КӀуи, мэлэӀичэу зылъэкъо лъэныкъо хым хэзгъэуцуагъэу, адрэ лъэкъо лъэныкъори чӀым тезгъэуцуагъэм ыӀыгъырэ тхылъ цӀыкӀоу зэгохыгъэр къыӀых.

9Аущтэу мэлэӀичым дэжь сыкӀуи, есӀуагъ:

– Мы тхылъ цӀыкӀур къысэт.

– Ма, къыосэты, шхы, – къысиӀуагъ ащ. – УныбэкӀэ дыджыщт, ау ужэкӀэ шъоум фэдэу ӀэшӀу хъущт[+].

10Тхылъ цӀыкӀур мэлэӀичым къыӀысхи, сшхыгъэ. СыжэкӀэ шъоум фэдэу ӀэшӀугъ, ау зэсэшхым, сыныбэ дыджы щыхъугъ. 11ЕтӀанэ моущтэу къысиӀуагъ:

– Хэгъэгу Ӏаджыми, лъэпкъ Ӏаджыми, бзэ Ӏаджыми, пачъыхьэ Ӏаджыми яхьылӀагъэу Тхьэм ежь игущыӀэхэу угу къырилъхьагъэхэу, къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэр цӀыфхэм ябгъэӀунхэ фае.

#### ЯПШӀЫКӀУЗЭНЭРЭШЪХЬ


ШыхьатитӀур

1ЕтӀанэ мэлэӀич горэм шапхъэм фэдэу къамыл бэщ къыситыгъ. «КӀуи, Тхьэм иунэшхорэ къурмэншӀыпӀэмрэ къэши, Тхьэр ащ щызгъэлъапӀэхэрэр зыфэдизыр къызэгъашӀ», – къысиӀуагъ. –[+] 2«Ау Тхьэм иунэшхо ыкӀыб дэлъ щагур къэпшынэу упымылъ, сыда пӀомэ, Тхьэм а щагур хымэ лъэпкъхэм къафигъэнагъ. Ахэмэ мэзэ тӀокӀитӀурэ тӀурэм[*] къэлэ лъапӀэр[*] аулъэгущт[+]. 3Сэ сишыхьатитӀу лъэкӀ ястыщт, ахэми шъыгъо щыгъынхэр ащыгъхэу, мэфэ минрэ шъитӀурэ тӀокӀищырэ Тхьэм ежь игущыӀэхэу агухэм къарилъхьэхэу, къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэр агъэӀущтых».

4Мы шыхьатитӀур чӀылъэм и Зиусхьан ыпашъхьэ ит зейтун чъыгитӀумрэ[*] остыгъэ тетыпӀитӀумрэ ары. 5Зыгорэм иягъэ а шыхьатитӀум аригъэкӀынэу фаемэ, ахэмэ ажэ машӀо къыдэкӀызэ, япыйхэр егъэкӀодых. Ахэмэ зиягъэ язгъэкӀ зышӀоигъор джары зэрэлӀэн фаер[+]. 6А шыхьатитӀум уашъор агъэпытэнэу тетыгъо яӀ, Тхьэм ахэмэ агухэм къарилъхьэрэ гущыӀэхэр къызщагъэӀурэ мафэхэм къемыщхынэу. Псыр лъы агъэхъунэу псыхэми тетыгъо афыряӀ, чӀылъэм сыд щыщрэ къиныр рагъэщэчынэуи зыщыфаехэ уахътэми тетыгъо яӀ[+].

7Ахэмэ яшыхьатыгъо заухыкӀэ, чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм къычӀэкӀырэ хьэкӀэ-къокӀэжъыр[*] ахэмэ къатебэнэнышъ, къатекӀонышъ, къыукӀыщтых[+]. 8Ахэмэ яхьадэхэр къэлэшхоу цӀыфхэм ти Зиусхьан къащым зыщытыраӀулӀагъэм иурам телъыщтых. А къэлэшхом[*] Содом[*] е Мысыр раӀо, нэмыкӀ мэхьанэ къырагъэкӀызэ. 9Хэгъэгу пстэуми, лӀэкъо пстэуми, бзэ пстэуми, лъэпкъ пстэуми ащыщхэу цӀыфыбэ мэфищырэ ныкъорэм а хьадэхэм яплъыщтых, ау чӀалъхьажьынхэу адэщтэп[+]. 10Дунаим тетхэр итӀур зэрэлӀагъэхэм пае, гушӀощтых, тхъэжьыщтых. Тынхэр зэфахьыщтых, сыда пӀомэ, а пегъымбэритӀумэ дунаим тет цӀыфхэм къин арагъэщэчыщтыгъ.

11Ау мэфищырэ ныкъорэм ыужым Тхьэм ахэмэ щыӀэныгъэм ыпсэ къахилъхьажьи, тӀури алъакъохэм къатеуцожьыгъэх. Ахэр зылъэгъугъэ пстэури щынэгъошхом хэфагъэх[+]. 12ЕтӀанэ а пегъымбэритӀум[*] зэхахыгъ уашъом къиӀукӀырэ макъэ горэм къариӀоу: «Мо шъукъыдэкӀуай». Япыйхэр яплъызэ, ошъуапщэм хэтхэу, ахэр уашъом дэкӀоягъэх[+].

13А сыхьат дэдэм чӀылъэр лъэшэу къэсысыгъ, къалэм ызыпшӀани зэхэтэкъуагъ. Аущтэу чӀылъэр зэсысым, цӀыф минибл хэкӀодагъ. МыкӀодхэу къэнэжьыгъэхэри щынэгъошхом хэфагъэх, уашъом щыӀэ Тхьэм щытхъушхуи фашӀыгъ[+].

14Аущтэу ятӀонэрэ сыхьатмыгъор блэкӀыгъ. Ящэнэрэ сыхьатмыгъори къэкӀонкӀэ бэп иӀэжьыр[+].


Яблэнэрэ бжъэмыешхор

15ЕтӀанэ яблэнэрэ мэлэӀичыр ибжъэмыешхо къепщагъ. Джащыгъум уашъом къиӀукӀыхэзэ мэкъэшхохэм къаӀуагъ: «Ти Зиусхьанрэ ежь и Христосрэ мы дунаим тетыгъошхо фыряӀэ хъугъэ. Тхьэр ары егъашӀэм тетыгъошхор зиӀэщтыр»[+]. 16Тхьэмэтэ нахьыжъхэу нэбгырэ тӀокӀырэ плӀырэу Тхьэм ыпашъхьэ ятӀысыпӀэхэм атесхэм абгъэгукӀэ зырадзыхи, Тхьэр агъэлъапӀэзэ, моущтэу аӀуагъ:[+]

17«О зэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьан Тхьэу, щыӀагъэу, джыри щыӀэм щытхъущхо пфэтэшӀы, сыда пӀомэ, уилъэкӀышхо къэпштагъэу, тетыгъошхо зэрэуиӀэр къэбгъэнэфагъ[+]. 18Хымэ лъэпкъхэр губжыгъэх; о уигубжи къэлъэгъуагъ. Джы лӀагъэхэм хьыкум затепшӀыхьащт уахътэр къэсыгъ. О къыпфэӀорышӀэрэ пегъымбархэми, уицӀыф лъапӀэхэми, шӀолӀыкӀ къыпфызиӀэ цӀыфхэми, цӀыкӀуми инми, яфэшъошэ ӀахьышӀур зябгъэгъотыщт уахътэри къэсыгъ. ЧӀылъэр зыгъэкӀодырэ цӀыфхэр о зыбгъэкӀодыщт уахътэри къэсыгъ»[+].

19Ащ нэужым Тхьэм иунэшхоу уашъом щыӀэр зэӀухыгъэ хъугъэ, Тхьэм ежьыррэ цӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр къэзыушыхьатырэ пхъуантэри[*] къэлъэгъуагъ. ЕтӀанэ пчыкӀэхэр къэджэгугъэх, мэкъэшхохэри, шыблэм игъогъо мэкъэшхохэри къэӀугъэх, чӀылъэри къэсысыгъ, ошъушхохэри къехыгъэх[+].

#### ЯПШӀЫКӀУТӀОНЭРЭШЪХЬ


Бзылъфыгъэмрэ блэгъожъымрэ

1ЕтӀанэ уашъом нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ къыщылъэгъуагъ: тыгъэр шъуашэу щыгъэу, ылъакъохэр мазэм тетхэу, ышъхьэ телъ танджым жъогъо пшӀыкӀутӀур тетэу бзылъфыгъэ горэ къэлъэгъуагъ[+]. 2Бзылъфыгъэр лъэрмыхьыгъ, хъушъэн ихьагъэти, къинышхом хэтэу куощтыгъ. 3ЕтӀанэ нэмыкӀ нэшэнэ гъэшӀэгъон горэ уашъом къыщылъэгъуагъ: блэгъожъ ин плъыжьэу, шъхьибл зышӀотэу, бжъэкъуипшӀыри зытетыр къэлъэгъуагъ. Шъхьэ пэпчъ зы тандж телъыгъ[+]. 4ЫкӀэкӀэ жъуагъохэм азыщанэ уашъом къыщырилъэшъуажьи, чӀылъэм къыридзыхыгъэх. Блэгъожъыри хъушъэн ихьэгъэ бзылъфыгъэм ыпашъхьэ къиуцуагъ, сабыир къызэрэхъоу ыдырыным пае[+]. 5Зы кӀэлэхъу къыфэхъугъ. Ащ дунаим тет лъэпкъ пстэури гъучӀ бэщкӀэ ыгъэӀорышӀэн фэягъ. А сабыир Тхьэмрэ Тхьэм итӀысыпӀэ лъапӀэрэ адэжь даӀэтэягъ[+]. 6Бзылъфыгъэм кӀитхъужьи, шъоф нэкӀым Тхьэм ащ щыфигъэхьазырыгъэ чӀыпӀэм кӀуагъэ. Ащ мэфэ минрэ шъитӀурэ тӀокӀищырэ щагъэшхэщт[+].

7Уашъом зао щыхъугъ. Михаилрэ[*] ащ имэлэӀичхэмрэ блъэгъожъым езэуагъэх, блэгъожъыри ащ имэлэӀичхэри ахэмэ къязэожьыгъэх[+]. 8Блэгъожъыр Михаил фырикъугъэп, уашъомкӀи блэгъожъымрэ имэлэӀичхэмрэ чӀыпӀэ къафэнэжьыгъэп. 9Блэгъожъ иныр чӀылъэм къырадзыхыгъ – иблысэу ыкӀи шэйтанэу зыфаӀорэ блэжъэу дунаим тет цӀыф пстэури дэзыхьыхырэр ары. Ари ащ имэлэӀичхэри чӀылъэм къырадзыхыгъэх[+].

10ЕтӀанэ уашъом мэкъэшхо горэ къиӀукӀи, моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъ:

«Джы тымыкӀодэу ти Тхьэ тыкъыгъэнэжьыгъ.

Джы ти Тхьэ илъэкӀышхорэ итетыгъошхорэ къэлъэгъуагъэх,

Тхьэм и Христос ыкӀочӀэшхуи къэлъэгъуагъ.

Сыда пӀомэ, тшыхэр зыгъэмысэу,

Тхьэм ыпашъхьэ чэщи мафи ахэр щызгъэмысэрэр

чӀылъэм къырадзыхыгъ.

11Тшыхэр Шъынэм лъэу кӀэкӀыгъэмкӀи,

Тхьэм игущыӀэхэм шыхьат зэрафэхъугъэхэмкӀи

шэйтаным текӀуагъэх.

Ахэр лӀэныгъэм игъунэгъу хъугъэхэми,

ежьхэм апсэхэм ашъхьасыгъэхэп[+].

12Арышъ, шъо, уашъохэри,

шъо, уашъохэм ащыпсэухэри, шъугушӀу!

Ау шъо, чӀыри хыри, гъогу мыгъо шъутеуцуагъ,

сыда пӀомэ, иблысыр къышъуфехыгъ.

Губжышхо ыгу илъ,

ежь къыфэнэжьырэ уахътэр

зэрэмакӀэр ешӀэшъ»[+].

13Блэгъожъым ежь чӀылъэм къызэрэрадзыхыгъэр зелъэгъум, кӀэлэхъур къызфэхъугъэ бзылъфыгъэм ыуж ихьагъ. 14Бгъашхъом ытэмитӀу бзылъфыгъэм къыратыгъ, блэжъым ыпашъхьэ икӀыжьынышъ, Тхьэм шъоф нэкӀым щыфигъэхьазырыгъэ чӀыпӀэм быбыным пае. Ащ илъэсищрэ ныкъорэм[*] а бзылъфыгъэр щагъэшхэщт[+]. 15Ащ дэжьым бзылъфыгъэр псым ригъэхьыным пае, псыхъом фэдэу блэжъым ыжэ псыр къыдиутхыгъ. 16Ау чӀыр бзылъфыгъэм дэӀэпыӀи, ыжэ зэӀуихи, блэгъожъым ыжэ къыдиутхыгъэ псыхъор ришъугъ. 17Джащыгъум блэгъожъыр бзылъфыгъэм лъэшэу фэгубжи, бзылъфыгъэм къытекӀыгъэ нэмыкӀ лъфыгъэу иӀэхэм язэонэу кӀуагъэ, ахэр Тхьэм иунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэри Исус Христос шыхьат фэхъухэрэри ары[+].

#### ЯПШӀЫКӀУЩЭНЭРЭШЪХЬ


ХьэкӀэ-къокӀэжъитӀур

1ХыӀушъом сыӀутэу, хьэкӀэ-къокӀэжъ горэ хым къыхэкӀэу слъэгъугъэ. Шъхьибл шӀотыгъ, бжъэкъуипшӀи тетыгъ. Ыбжъакъохэм ателъыгъ танджипшӀ, ышъхьэхэм – Тхьэм зэрехъонхэрэ цӀэхэр[+]. 2ХьэкӀэ-къокӀэжъэу слъэгъугъэр хьашыумышым[*] фэдагъ, ау ылъакъохэр мышъэ лъакъохэм афэдагъэх, ыжи аслъаным ыжэ фэдагъ. Блэгъожъым ежь илъэкӀ, итӀысыпӀэ, итетыгъошхо хьэкӀэ-къокӀэжъым ритыгъэх[+]. 3ХьэкӀэ-къокӀэжъым ышъхьэхэм язым ежь зырылӀыкӀын уӀагъэ иӀэм фэдагъ, ау а уӀагъэр хъужьыгъагъэ. ЧӀылъэм тет цӀыф пстэури лъыкӀощтыгъэх а хьэкӀэ-къокӀэжъыр агъэшӀагъоу. ЦӀыфхэм блэгъожъыр агъэлъэпӀагъ, ащ хьэкӀэ-къокӀэжъым тетыгъо зэрэритыгъэм пае. 4ХьэкӀэ-къокӀэжъыри агъэлъапӀэзэ аӀуагъ: «ХьэкӀэ-къокӀэжъым хэта фэдэр? Хэта езэон зылъэкӀыщтыр?»

5ХьэкӀэ-къокӀэжъым гущыӀэ пагэхэр къыӀонхэуи, Тхьэм ехъонынэуи, мэзэ тӀокӀитӀурэ тӀурэ[*] тетыгъо иӀэнэуи фит хъугъэ[+]. 6Тхьэми, Тхьэм ыцӀи, чӀыпӀэу Тхьэр зыдэщыӀэми, уашъом щыӀэ пстэуми яхъонынэу ыжэ зэтырихыгъ. 7Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэми язэонэу ыкӀи атекӀонэу фит хъугъэ. ЛӀэкъо пстэуми, хэгъэгу пстэуми, бзэ пстэуми, лъэпкъ пстэуми тетыгъо афыриӀэнэу фит хъугъэ[+]. 8Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм щегъэжьагъэу цӀыфхэу зыцӀэхэр шӀобзыгъэ Шъынэм итхылъ итхэу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщт пстэуми анэмыкӀэу, дунаим тет цӀыф пстэуми хьэкӀэ-къокӀэжъыр агъэлъэпӀэщт[+].

9ТхьакӀумэ зиӀэм зэхерэх[+].

10ЦӀыфхэр хьапсым чӀэзыдзэрэр хьапсыми чӀадзэщт. ЧатэкӀэ зыукӀырэри чатэкӀэ аукӀыжьыщт. Арышъ, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм теубытагъэрэ шъыпкъагъэрэ ярэӀ[+].

11ЕтӀанэ нэмыкӀ хьэкӀэ-къокӀэжъ горэ чӀы чӀэгъым къычӀэкӀэу слъэгъугъэ. Шъынэм ыбжъакъохэм афэдэу бжъэкъуитӀу тетыгъ, ау блэгъожъым фэдэу къэгущыӀагъ. 12Мы ятӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым итетыгъо зэкӀэ иӀэу, ащ ыпашъхьэ Ӏоф щишӀагъ, чӀылъэми чӀылъэм тет цӀыфхэми зэкӀэ апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъэу зиуӀагъэ хъужьыгъагъэр аригъэгъэлъэпӀагъ. 13ЯтӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым нэшэнэ гъэшӀэгъонхэри къыгъэлъэгъуагъэх. ЦӀыфмэ апашъхьэ уашъом къикӀэу машӀо чӀылъэм къыщыригъэхыгъ[+]. 14Апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым ыпашъхьэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къыгъэлъэгъонхэу ятӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъыр фит зэрэхъугъэм пае, дунаим тет цӀыфхэр дихьыхыгъэх. Апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъэу чэтэ уӀагъэ зытелъыгъэу, ау етӀанэ хъужьыгъагъэр агъэлъэпӀэным пае, ятӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым дунаим тет цӀыфхэм сурэт фаригъэшӀыгъ[+]. 15Апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым исурэт псэ хилъхьанэу ятӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъыр фит хъугъэ. Аущтэу а сурэтыр къэгущыӀагъ, ежь зыгъэлъэпӀэнэу зымыдэхэрэри аукӀынхэу а сурэтым унашъо ышӀыгъ[+]. 16ЯтӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъым цӀыф пстэуми, цӀыкӀуми инми, байми тхьамыкӀэми, шъхьафитми пщылӀми аӀэ джабгъухэм е анатӀэхэм тамыгъэ атыраригъэдзагъ. 17А тамыгъэр темыдзагъэмэ, зыми ыщэни къыщэфыни фитыгъэп. А тамыгъэм хьэкӀэ-къокӀэжъым ыцӀэ е ыцӀэ ипчъагъэ итыгъ.

18ЦӀыфмэ акъылышӀу ярэӀ. Акъыл зиӀэм хьэкӀэ-къокӀэжъым ипчъагъэ ерэлъыт, сыда пӀомэ, зы цӀыфым ипчъагъэ[*] джары. А пчъагъэр шъихырэ тӀокӀищырэ хырэ мэхъу.

#### ЯПШӀЫКӀУПЛӀЭНЭРЭШЪХЬ


Нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэм орэдэу къаӀорэр

1ЕтӀанэ сызэплъэм, Цион Ӏуашъхьэм[*] Шъынэр тетэу слъэгъугъэ. Шъынэм ыцӀэрэ ащ я Тэ ыцӀэрэ зынатӀэ тетхагъэхэу нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэ игъусагъэх[+]. 2ЕтӀанэ псышхо къиугъабэмэ амэкъэшхорэ шыблэ гъогъо мэкъэшхорэ афэдэу макъэ горэ уашъом къиӀукӀэу зэхэсхыгъэ. Мэкъэшхоу зэхэсхыгъэр шыкӀэпщынэм къырагъаӀорэ орэдмакъэм фэдагъ[+]. 3ТӀысыпӀэ лъапӀэм, псэушъхьиплӀым, тхьэмэтэ нахьыжъхэм апашъхьэ орэдыкӀэ къыщаӀуагъ. Нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэм анэмыкӀэу а орэдыр зыми зэригъэшӀэн ылъэкӀыгъэп. Мы дунаим ицӀыфхэм ащыщхэу ахэр ары Шъынэм зышъхьэ къыщэфыжьыгъэхэр[+]. 4Мыхэр ары бзылъфыгъэхэмкӀэ зызымыгъэушӀоигъэхэр, сыда пӀомэ, ахэр къэзымыщэгъэ-дэмыкӀуагъэхэм афэдэх. Шъынэр тыдэ кӀоми, лъэкӀох. Мыхэр ары апэрэхэу, Шъынэм цӀыфхэм къахищыхи, зышъхьэхэр къыщэфыжьыгъэхэу, Тхьэмрэ ежьыррэ апае ыгъэнэфагъэхэр[+]. 5Ахэмэ ажэ пцӀы зыхэлъ гущыӀэ зи къыдэкӀыгъэп. Лажьэ зи яӀэп.


МэлэӀичищым къэбархэу къаӀохэрэр

6Ащ нэужым нэмыкӀ мэлэӀич горэ ошъогум щыбыбэу слъэгъугъэ. Дунаим тет цӀыф пстэуми, лъэпкъ пстэуми, лӀэкъо пстэуми, бзэ пстэуми, хэгъэгу пстэуми аригъэӀунэу Тхьэм икъэбарышӀоу мыкӀодыжьыщтыр а мэлэӀичым къыхьыгъ. 7МэкъэшхокӀэ къыӀуагъ:

– Тхьэм шъущыщын, щытхъушхуи фэшъушӀ, сыда пӀомэ, Тхьэм цӀыф пстэуми хьыкум затыришӀыхьащт сыхьатыр къэсыгъ. Уашъори, чӀыри, хыри, псыхэм якъэкӀуапӀэхэри къэзгъэхъугъэр жъугъэлъапӀэ.

8А мэлэӀичым нэмыкӀ мэлэӀич кӀэлъыкӀуи, къыӀуагъ:

– Къэлэшхор зэхакъутагъ. Къэлэшхоу Бабилэн[*] зэхакъутагъ. А къэлэшхом ихъопсэ Ӏаехэмрэ изинэрэ ясэнэпскӀэ лъэпкъ пстэури ыгъэутэшъуагъэх[+].

9А мэлэӀичитӀумэ акӀэлъыкӀозэ, ящэнэрэ мэлэӀич горэми мэкъэшхокӀэ моущтэу къыӀуагъ:

– ЦӀыф горэм хьэкӀэ-къокӀэжъымрэ ащ исурэтымрэ ыгъэлъапӀэхэу, хьэкӀэ-къокӀэжъым итамыгъэ ынатӀэ е ыӀэ тедзагъэмэ,[+] 10ари Тхьэм игубж исэнэпс дыдж ешъощт. А сэнэпсэу псы зыхэмытыр Тхьэм игубж ишъуалъэ хьазырэу ит. МэлэӀич лъапӀэхэмрэ Шъынэмрэ апашъхьэ машӀомрэ тхъомзашхъомрэ ахэтэу а цӀыфым къинышхо ыщэчыщт[+]. 11Къинышхо язгъэщэчырэ машӀом иӀугъо егъашӀэм къыпихэу, уашъом дэкӀоещт. ЦӀыфхэу хьэкӀэ-къокӀэжъри ащ исурэти зыгъэлъапӀэхэрэм чэщи мафи гъэпсэфыгъо агъотыщтэп. Ащ фэдэу, хэти хьэкӀэ-къокӀэжъым ыцӀэ зэрыт тамыгъэ зытедзагъэм чэщи мафи гъэпсэфыгъо ыгъотыщтэп.

12Арышъ, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэу ежь иунашъохэр зыгъэцакӀэхэу, Исуси шъыпкъагъэ фызиӀэхэм теубытагъэ ярэӀ[+].

13ЕтӀанэ макъэ горэм моущтэу къыӀоу уашъом къиӀукӀэу зэхэсхыгъ:

– Тхы: Джы щегъэжьагъэу Зиусхьаныр зыгу илъхэу лӀэхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх.

– Ар шъыпкъэ, – еӀо Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ. – ЯӀоф аухыгъэу загъэпсэфыщт, сыда пӀомэ, яшӀушӀагъэхэр агъотыжьыщтых[+].


Хыныгъор къэсыгъэу, мэлэӀичхэм лэжьыгъэр къызэрахырэр

14ЕтӀанэ сызэплъэм, ошъопщэ фыжь слъэгъугъэ. Ошъуапщэм хэсэу «ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо» фэдэу, зыгорэ слъэгъугъэ. Ышъхьэ дышъэм хэшӀыкӀыгъэ тандж телъыгъ, ыӀэкӀи гъупчъэ чан горэ ыӀыгъыгъ[+]. 15ЕтӀанэ нэмыкӀ мэлэӀич горэ Тхьэм иунэшхо къычӀэкӀи, ошъуапщэм хэсым мэкъэшхокӀэ риӀуагъ: «Гъупчъэр шти, хы, сыда пӀомэ, чӀылъэм илэжьыгъэ къэхъугъ, хыныгъори къэсыгъ»[+]. 16ЕтӀанэ ошъуапщэм хэсым игъупчъэкӀэ чӀылъэм щыхи, чӀылъэм илэжьыгъэ ыугъоижьыгъ.

17НэмыкӀ мэлэӀич горэ Тхьэм иунэшхоу уашъом щыӀэм къычӀэкӀыгъ. Ащи гъупчъэ чан горэ ыӀэкӀэ ыӀыгъыгъ. 18ЕтӀанэ нэмыкӀ мэлэӀичэу машӀом тетыгъо фызиӀагъэр къурмэншӀыпӀэм къыӀукӀи, гъупчъэ чанэр зыӀыгъым мэкъэшхокӀэ риӀуагъ: «ЧӀылъэм исэнэ къулэхэм апыт сэнашъхьэхэр къэхъугъэшъ, уигъупчъэ чан шти, къыпыупкӀых». 19ЕтӀанэ мэлэӀичым игъупчъэкӀэ чӀылъэм щыӀэ сэнашъхьэхэр къыпиупкӀыхи, Тхьэм игубж исэнэ фызэлъэшхо ритэкъуагъэх[+]. 20Къэлэшхом ыкӀыб щыӀэ сэнэ фызалъэм сэнашъхэхэр щафызыгъэх. Шыхэм яшхоӀумэ анэсэу, стадие[*] минрэ шъихырэ икӀыхьагъэу сэнэ фызалъэм лъы къыдэкӀыгъ.

#### ЯПШӀЫКӀУТФЭНЭРЭШЪХЬ


МэлэӀичхэм аужырэ къинышхохэр къызэрахьыхэрэр

1Ащ нэужым нэмыкӀ нэшанэ ин ыкӀи гъэшӀэгъон уашъом щыслъэгъугъ: мэлэӀичиблымэ аужырэ къинышхуиблыр къахьэу слъэгъугъэ. АхэмкӀэ Тхьэм игубж ухыгъэ мэхъу[+]. 2ЕтӀанэ зэхэкӀухьэгъэ машӀомрэ апчымрэ ахэшӀыкӀыгъэу, хым итеплъэ иӀэу зыгорэ слъэгъугъэ. ХьэкӀэ-къокӀэжъым, ащ исурэт, ащ ыцӀэ ипчъагъэ[*] атекӀогъэгъэ цӀыфхэр апчым хэшӀыкӀыгъэ хым Ӏутыгъэх. Тхьэм аритыгъэ шыкӀэпщынэхэр аӀыгъхэу ежъыухэзэ,[+] 3пегъымбар Мусэу Тхьэм фэӀорышӀэрэмрэ Шъынэмрэ яорэд[*] къаӀощтыгъ.

«О зэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьанэу Тхьэр,

Ӏофхэу бгъэцакӀэхэрэр Ӏофышхох ыкӀи Ӏоф гъэшӀэгъоных.

Уигъогухэри гъогу зафэх ыкӀи гъогу шъыпкъэх,

о цӀыф лъапӀэхэм уряпачъыхь[+].

4О Зиусхьан, къыпщымыщынэрэ цӀыфи,

щытхъушхо къыпфэзымышӀи зи щыӀэп.

Сыда пӀомэ, лъэпӀэ закъоу щыӀэр оры.

ШъыпкъагъэкӀэ хьыкум зэрэпшӀырэр

нафэ зэрэхъугъэм пае,

лъэпкъ пстэури уапашъхьэ къихьанхэшъ, уагъэлъэпӀэщт»[+].

5ЕтӀанэ сызэплъэм, Тхьэм иунэшхоу шыхьатныгъэм ичэтэнгъэӀагъэ ипчъэ зэӀухыгъэу уашъом щыслъэгъугъ[+]. 6МэлэӀичхэу къинышхуиблыр къэзыхьыхэрэр Тхьэм иунэшхо къычӀэкӀыгъэх. Щыгъын фыжьыбзэхэр лыдхэу ащыгъыгъэх, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ бгырыпххэри абгыхэм арылъыгъэх[+]. 7ЕтӀанэ Ӏэгубжъиблэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу, Тхьэу егъашӀэм щыӀэщтым игубж зэрытхэр псэушъхьиплӀымэ язырэм мэлэӀичиблымэ аритыгъэх[+]. 8Тхьэм ищытхъушхорэ илъэкӀышхорэ яӀугъо Тхьэм иунэшхо чӀизы хъугъэ. МэлэӀичиблымэ къахьырэ къинышхуиблыр аухыфэ, цӀыф Тхьэм иунэшхо чӀэхьан ылъэкӀыгъэп[+].

#### ЯПШӀЫКӀУХЭНЭРЭШЪХЬ


Ӏэгубжъэхэу Тхьэм игубж зэрытхэр

1ЕтӀанэ мэкъэшхо горэ Тхьэм иунэшхо къычӀэӀукӀэу, мэлэӀичиблым къариӀоу зэхэсхыгъ: «ШъукӀуи, Тхьэм игубжэу Ӏэгубжъиблым арытыр чӀылъэм тешъукӀ»[+].

2Апэрэ мэлэӀичыр кӀуи, иӀэгубжъэ итыр чӀылъэм тырикӀагъ. Джащыгъум хьэкӀэ-къокӀэжъым итамыгъэ зынатӀэ тедзэгъэ цӀыфхэу ащ исурэт зыгъэлъапӀэхэрэм гущыкӀыгъохэу щын зыхэлъ уӀагъэхэр ателъ хъугъэ[+].

3ЯтӀонэрэ мэлэӀичыми иӀэгубжъэ итыр хым хикӀагъ. Ащ дэжьым хыр цӀыф лӀагъэм ылъ фэдэу хъуи, хым хэсхэу, псэ пыт пстэури лӀагъэ[+].

4Ящэнэрэ мэлэӀичыми иӀэгубжъэ итыр псыхъохэмрэ псынэхэмрэ ахикӀагъ. Ахэри лъы хъугъэх[+]. 5ЕтӀанэ псыхэм тетыгъо афызиӀэ мэлэӀичым моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъ:

«О Зиусхьанэу щыӀагъэу ыкӀи щыӀэр, о узаф ыкӀи улъапӀ,

аущтэу хьыкумхэр зэрэпшӀыгъэхэм пае,[+]

6сыда пӀомэ, цӀыф бзаджэхэм уицӀыф лъапӀэхэмрэ

уипегъымбархэмрэ алъ зэрагъэчъагъэм пае,

лъы ебгъэшъуагъэх.

Ар ахэмэ яфэшъуаш»[+].

7ЕтӀанэ къурмэншӀыпӀэм къиӀукӀэу макъэ горэм къыӀоу зэхэсхыгъ:

«Ары, о, зэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьанэу Тхьэр,

цӀыфхэм хьыкум зэратепшӀыхьэрэр шъыпкъэ ыкӀи зафэ»[+].

8ЯплӀэнэрэ мэлэӀичыми иӀэгубжъэ итыр тыгъэм тырикӀагъ. Тыгъэми машӀокӀэ цӀыфхэр ыгъэстынхэу фит хъугъэ. 9Аущтэу зэхъум, тыгъэм цӀыфхэр фэбэшхокӀэ ыгъэстыгъэх. Ахэр мы къинышхомэ тетыгъо афызиӀэ Тхьэм ыцӀэ ехъоныгъэх, япсэкӀодшӀагъэхэм афыкӀэгъожьыгъэхэп, Тхьэм щытхъу фашӀынэуи адагъэп[+].

10ЕтӀанэ ятфэнэрэ мэлэӀичым иӀэгубжъэ итыр хьэкӀэ-къокӀэжъым итӀысыпӀэ тырикӀагъ. Джащыгъум хьэкӀэ-къокӀэжъым итетыгъо къэушӀункӀыгъ. Узышхо зэряӀэм пае, цӀыфхэр абзэгухэм яцэкъэжьыщтыгъэх[+]. 11Къинэу ащэчыгъэхэмрэ уӀагъэхэу ателъыгъэхэмрэ апае уашъом щыӀэ Тхьэм ехъоныгъэх, яӀофхэми афыкӀэгъожьыгъэхэп.

12ЕтӀанэ яхэнэрэ мэлэӀичым иӀэгубжъэ итыр Евфрат псыхъошхом[*] хикӀагъ. Джащыгъум тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къикӀырэ пачъыхьэхэм гъогу аритынэу псыхъошхор игъукӀыгъ[+].

13Ащ нэужым блэгъожъым ыжэ, хьэкӀэ-къокӀэжъым ыжэ, пегъымбар нэпцӀым ыжэ хьантӀаркъохэм афэдэхэу джынэпцӀищ Ӏае къадэкӀыхэу слъэгъугъэ[+]. 14Мыхэр нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр къэзгъэлъагъорэ джынапцӀэх. ЗэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Тхьэм имэфэшхо зэонхэу, тыдэкӀи дунаим ипачъыхьэхэм адэжь кӀохэзэ, ахэр аугъоих[+].

15(Исус еӀо:) «Мары, амышӀахэу тыгъуакӀом фэдэу сыкъэкӀощт. ЦӀыфхэм алъэгъоу, пцӀанэу, укӀытэжьэу къымыкӀухьаным пае, мычъыеу, сакъэу зищыгъынхэр зыухъумэрэр гъогу мафэ теуцуагъ»[+].

16ЕтӀанэ джуртыбзэкӀэ Армагеддон[*] зыцӀэ чӀыпӀэм а джынапцӀэхэм пачъыхьэхэр щаугъоигъэх.

17ЕтӀанэ яблэнэрэ мэлэӀичым иӀэгубжъэ итыр жьыбгъэм хикӀагъ. Джащыгъум Тхьэм иунэшхо чӀэт тӀысыпӀэ лъапӀэм дэжь мэкъэшхо горэ къиӀукӀи, къыӀуагъ: «Ӏофыр ухыгъэ». 18ЕтӀанэ пчыкӀэхэр къэджэгугъэх, шыблэ гъогъо мэкъэшхохэри къэӀугъэх, чӀылъэри лъэшэу къэсысыгъ. ЦӀыфхэр дунаим къызытехьагъэхэм щегъэжьагъэу чӀылъэр ащ фэдэу егъашӀэми сысыгъэп[+]. 19Аущтэу къэлэшхор щэ гощыгъэу зэхэкӀыгъ, хымэ лъэпкъхэм якъалэхэри зэхэкъутагъэх. Тхьэм къэлэшхоу Бабилэн ицӀыфхэр ыгу зэрилъхэу ежь ишъуалъэ ит сэнэпсым ригъэшъуагъэх, Тхьэм игубжышхо исэнэпс дыдж ары зэригъэшъуагъэхэр[+]. 20Хыгъэхъунэ пстэури кӀодыгъэ, Ӏуашъхьэхэри агъотыжьыгъэхэп[+]. 21Ошъу цэшхохэр уашъом къехыхи, цӀыфмэ къатефагъэх. Зы ошъуцэм килограмм шъэныкъо фэдиз ионтэгъогъагъ. Ошъухэм цӀыфмэ къин зэрарагъэщэчыгъэм пае, цӀыфхэр Тхьэм ехъоныгъэх, сыда пӀомэ, а къиныр бэу къинышхуагъ[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБЛЭНЭРЭШЪХЬ


ХьэкӀэ-къокӀэжъым тес бзылъфыгъэр

1ЕтӀанэ Ӏэгубжъиблыр зыӀыгъырэ мэлэӀичиблым язырэр къакӀуи, моущтэу къысиӀуагъ:

– Моу къакӀо, Тхьэм бзылъфыгъэ хэтэкӀошхоу[*] псыбэмэ аӀутым къинэу тырилъхьащтыр озгъэлъэгъущт[+]. 2Дунаим ипачъыхьэхэм а бзылъфыгъэм зинэ дашӀагъ, ащ изинэ исэнэпсыкӀэ чӀылъэм тет цӀыфхэри утэшъуагъэх[+].

3Ащ нэужым Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къысфехи, мэлэӀичым шъоф нэкӀым сищагъ. Ащ дэжьым хьэкӀэ-къокӀэжъ плъыжь чӀапцӀэм тесэу бзылъфыгъэ горэ щыслъэгъугъ. А хьэкӀэ-къокӀэжъым Тхьэм зэрехъонырэ цӀэхэр бэу темыфэжьхэу телъыгъэх, шъхьибли шӀотыгъ, бжъэкъуипшӀи тетыгъ[+]. 4Бзылъфыгъэм щыгъыгъэхэри плъыжьыбзагъэх, плъыжь чӀэпцӀагъэх, дышъэмкӀи, мыжъо лъапӀэхэмкӀи, налмэс-налкъутэхэмкӀи зигъэкӀэрэкӀэгъагъ. ГущыкӀыгъохэмрэ изинэ шӀоигъэрэ изхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэу шъуалъэ горэ ыӀыгъыгъ. 5ЫнатӀи цӀэ горэ тетхагъ: Мыр шъэфы. Мыр Бабилэнышхоу бзылъфыгъэ хэтэкӀо пстэухэмрэ чӀылъэм игущыкӀыгъохэмрэ ян.

6А бзылъфыгъэр Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэмрэ Исус шыхьат фэхъугъэхэмрэ алъыкӀэ утэшъуагъэу слъэгъугъэ. А бзылъфыгъэр зысэлъэгъум, лъэшэу згъэшӀэгъуагъэ[+]. 7Джащыгъум мэлэӀичым моущтэу къысиӀуагъ:

– Сыда зыкӀэбгъэшӀагъорэр? Бзылъфыгъэмрэ ар зытес хьэкӀэ-къокӀэжъэу шъхьибл зышӀотэу, бжъэкъуипшӀи зытетымрэ къарыкӀырэр къыосӀон. 8ХьэкӀэ-къокӀэжъэу плъэгъугъэр щыӀагъ, ау джы щыӀэжьэп. ЧӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм къычӀэкӀыщт[*] ежь икӀодыпӀэ кӀоным пае. Дунаим тет цӀыфхэу Тхьэм дунаир къызигъэхъугъэм къыщегъэжьагъэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъым чӀылъэм тет цӀыфхэу зыцӀэхэр имытхэм а хьэкӀэ-къокӀэжъыр залъэгъукӀэ, агъэшӀэгъощт, сыда пӀомэ, хьэкӀэ-къокӀэжъыр щыӀагъ, джы щыӀэжьэп, ау къэлъэгъожьыщт[+].

9– АкъылышӀу цӀыфмэ ярэӀ. А шъхьиблымэ къарыкӀырэр бзылъфыгъэр зытес Ӏошъхьиблыр ары. 10Ащ нэмыкӀэу а шъхьиблымэ къарыкӀырэр пачъыхьиблыр ары. А пачъыхьэхэм ащыщхэу тфыр къефэхыгъэх, зыр щыӀ, зыри джыри къэкӀогъэгоп. Ари къызыкӀокӀэ, тӀэкӀурэ тетыгъо иӀэщт. 11ХьэкӀэ-къокӀэжъэу щыӀагъэу, джы щымыӀэжьым къикӀырэр яенэрэ пачъыхьэр ары. Ар пачъыхьиблымэ ащыщ, икӀодыпӀи мэкӀожьы.

12– БжъэкъуипшӀэу плъэгъугъэхэм къарыкӀырэр джыри тетыгъо зымыгъотыгъэ пачъыхьипшӀыр ары. Ахэр хьэкӀэ-къокӀэжъым игъусэхэу зы сыхьат закъокӀэ пачъыхьэ тетыгъо къалъыӀэсыщт[+]. 13Ахэмэ ягухэлъ зы, ялъэкӀи ятетыгъуи хьэкӀэ-къокӀэжъым ратыщт. 14Ахэр Шъынэм къезэощтых, ау Шъынэр ахэмэ атекӀощт, сыда пӀомэ, ар зиусхьанхэм я Зиусхьаныжь, пачъыхьэхэми я Пачъыхьэжь. Ежь къызэджэгъэ цӀыфхэу, къыхихыгъэхэу, ежь фэшъыпкъэхэр игъусэщтых[+].

15ЕтӀанэ мэлэӀичым моущтэу къысиӀуагъ:

– Бзылъфыгъэ хэтакӀор зыдэщыӀэрэ псыбэу плъэгъугъэхэм къарыкӀырэр цӀыф купышхохэри, хэгъэгухэри, лъэпкъхэри, бзэхэри ары. 16Плъэгъугъэ хьэкӀэ-къокӀэжъымрэ бжъэкъуипшӀымрэ бзылъфыгъэ хэтакӀор ауджэгъущт. Ащ иӀэ пстэури тырахынышъ, пцӀанэу къагъэнэщт. Ыпкъи ашхыщт, къэнагъэри машӀокӀэ агъэстыщт[+]. 17Сыда пӀомэ, Тхьэм игухэлъ агъэцэкӀэнэу агухэм къарилъхьагъ. Аущтэу Тхьэм игущыӀэхэр къэшъыпкъэжьыфэ, ахэмэ а зы гухэлъыр зэдашӀэу ятетыгъо хьэкӀэ-къокӀэжъым ратыщт. 18Бзылъфыгъэу плъэгъугъэм къикӀырэр къэлэшхоу дунаим ипачъыхьэхэм тетыгъо афызиӀэр ары.

#### ЯПШӀЫКӀОЕНЭРЭШЪХЬ


Тхьэм Бабилэн къэлэшхор зэрэзэхикъутэрэр

1Ащ нэужым нэмыкӀ мэлэӀич горэ уашъом къехэу слъэгъугъэ. Тетыгъошхо иӀагъ, нэфынэшхоу къэзыуцухьагъэми дунаир къыгъэнэфыгъ. 2ЛъэкӀ зиӀэ макъэкӀэ моущтэу къыӀуагъ:

«Къэлэшхор зэхакъутагъ.

Къэлэшхоу Бабилэн зэхакъутагъ.

Джынэхэм яунэ хъугъэ,

сыд щыщырэ джынэпцӀэ Ӏаехэми,

гущыкӀыгъо бзыу шӀойхэми япсэупӀэ хъугъэ,

сыда пӀомэ, а къэлэшхом ихъопсэ Ӏаехэмрэ

изинэрэ ясэнэпскӀэ лъэпкъ пстэури ыгъэутэшъуагъ[+].

3Дунаим ипачъыхьэхэми а къэлэшхом зинэ дашӀагъ.

А къэлэшхор мы дунаим имылъкухэмкӀэ зэрэнэепсыем пае,

дунаим ищэн-щэфакӀохэр баи хъугъэх»[+].

4ЕтӀанэ уашъом къиӀукӀэу нэмыкӀ макъэ горэм моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъэ:

«Шъо, сицӀыфхэр, а къэлэшхом ипсэкӀодхэмкӀэ

Ӏахь шъуимыӀэным паий,

къинышхоу ыщэчыщтхэр шъумыщэчынхэм паий,

а къалэм шъукъыдэкӀ,

5сыда пӀомэ, а къалэм ипсэкӀодхэр

зэтелъхьагъэхэу уашъом нэсыгъэх,

бзэджагъэу ышӀагъэхэри Тхьэм ыгу икӀыжьыщтхэп[+].

6А къалэр шъо къызэрэжъудэзекӀуагъэм фэдэу,

шъори ащ шъудэзекӀожь.

Ащ бзэджагъэу ышӀагъэхэр фэдитӀоу ешъушӀэжь.

Сэнэпсэу шъуишъуалъэ къышъуфыригъэхъуагъэм

идыджыгъэ фэдитӀоу сэнэпс дыдж ишъуалъэ фижъугъэхъожь[+].

7Щытхъушхорэ баиныгъэшхорэ ежь зэрэзыфигъэшъошагъэм

фэдэу, къин щэчынырэ гукъаорэ ежъугъэгъотыжь.

Сыда пӀомэ, ыгукӀэ моущтэу еӀо:

„Сэ сыпачъыхьэ бзылъфыгъэу мыщ дэжьым сыщыс.

Сэ сышъузабэп, шъыгъоныгъи ныбжьи слъэгъущтэп“.

8Ащ пае а зы мафэм къинышхохэм ахэфэщт:

лӀэныгъи, шъыгъони, гъабли.

МашӀомкӀи стыжьыщт,

сыда пӀомэ, Зиусхьан Тхьэу

а къалэм хьыкум тезышӀыхьэрэм лъэкӀышхо иӀ»[+].

9Дунаим ипачъыхьэхэу зинэ дэзышӀагъэхэу, ибаиныгъэшхокӀэ дэпсэухэрэм а къэлэшхор зыгъэстырэ машӀом иӀугъо залъэгъукӀэ, гъыщтых, пыхьащтых. 10А къэлэшхом къинышхоу ыщэчырэм пае, а пачъыхьэхэр щынагъом хэфэщтых, чыжьэу щытхэу, моущтэу къаӀощт:

«О Бабилэн къэлэшхоу, лъэкӀ зиӀэр,

гъогу мыгъо утеуцуагъ, гъогу мыгъо утеуцуагъ,

сыда пӀомэ, а зы сыхьатым уифэшъуашэр уагъэпщыныжьыгъ».

11А къэлэшхор Тхьэм зэрэзэхикъутагъэм пае, дунаим ищэн-щэфакӀохэр гъыщтых ыкӀи шъыгъощтых, сыда пӀомэ, ахэмэ ащэхэрэр зыми ыщэфыжьхэрэп. 12Ядышъи, ятыжьыни, ямыжъо лъапӀэхэри, яналмэс-налкъутэхэри зыми ыщэфыжьхэрэп; чэтэнхэри, шэкӀ плъыжьыбзэхэри, шэкӀ плъыжь чӀапцӀэхэри, данэхэри зыми ыщэфыжьхэрэп; мэ ӀэшӀу зыпихырэ пхъэхэри, яӀэшӀагъэхэу пыл къупшъхьэм, пхъэ лъапӀэм, гъуаплъэм, гъучӀым, мраморым ахашӀыкӀыгъэхэри зыми ыщэфыжьхэрэп; 13мэ ӀэшӀу зыпихырэ уцхэу синнамон, смирнэ, ладан зыцӀэхэри, мэ ӀэшӀу зыпихырэ дагъэри, сэнэпсри, зейтун дагъэри[*], хьаджыгъэ дэгъури, коцыри зыми ыщэфыжьхэрэп; былымхэри, мэлхэри, шыхэри, кухэри зыми ыщэфыжьхэрэп; пщылӀхэри зыми ыщэфыжьхэрэп.

14ЕтӀанэ щэн-щэфакӀохэм а къэлэшхом моущтэу раӀощт: «Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэу узыкӀэхъопсыгъэхэр о пшӀокӀодыгъэх. Уимылъкушхорэ уищытхъушхорэ зэкӀэ пшӀокӀодыгъ, ныбжьи бгъотыжьыщтхэп». 15Щэн-щэфакӀохэу ахэр къэлэшхом щащэхэзэ, баи хъугъэхэр, къэлэшхом икъинышхоу ыщэчырэм пае, щынагъом хэфагъэхэу, чыжьэу щытыщтых. Гъыхэзэ, шъыгъохэзэ, моущтэу аӀощт:

16«О къэлэшхор, бзылъфыгъэм уфэдэу, чэтэныр, шэкӀ плъыжьыбзэр, шэкӀ плъыжь чӀапцӀэр пщыгъхэу, дышъэкӀэ, мыжъо лъапӀэхэмкӀэ, налмас-налкъутэхэмкӀэ зыбгъэкӀэрэкӀагъ, гъогу мыгъо утеуцуагъ, гъогу мыгъо утеуцуагъ.

17Сыда пӀомэ, а мылъкушхор зэкӀэ зы сыхьаткӀэ а къалэм шӀокӀодыгъ».

Къухьэхэм ятхьэмэтэ пстэухэри, къухьэмкӀэ зекӀорэ пстэухэри, къухьэмэ ащылажьэрэ пстэухэри чыжьэу щытыщтых. 18А къэлэшхор зыстырэ машӀом иӀугъо залъэгъукӀэ, аӀощт: «А къэлэшхом фэдэ къэлэшхо зи щыӀагъэп». 19Гъыхэзэ, шъыгъохэзэ, ягукъао пае ашъхьэхэм сапэ атыратэкъощт, куощтых:

«О къэлэшхор, гъогу мыгъо утеуцуагъ,

гъогу мыгъо утеуцуагъ.

О уимылъкукӀэ хым къухьэ щызиӀэ пстэури баи

хъугъэ.

Зы сыхьаткӀэ зэкӀэ пшӀокӀодыгъ.

20А къэлэшхор Тхьэм зэрэзэхикъутагъэм пае,

шъо уашъори, апостолхэри, пегъымбархэри,

Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэри шъугушӀу,

сыда пӀомэ, бзэджагъэу къышъуишӀагъэр

Тхьэм а къалэм ригъэпщыныжьыгъ».

21ЕтӀанэ кӀуачӀэ зиӀэ мэлэӀич горэм шъхьал мыжъом фэдэу, мыжъошхо горэ къыӀэти, хым хидзи, моущтэу ыӀуагъ:

«Бабилэн къэлэшхор ащ фэдэ кӀочӀэшхокӀэ къырадзыхыщт,

ныбжьи агъотыжьыщтэп.

22ШыкӀэпщынэм, къамылым, бжъэмыем амакъэхэри,

орэд макъэхэри а къэлэшхом щызэхахыжьыщтхэп.

Сыд щыщырэ ӀэшӀагъэ зиӀэри а къэлэшхом щылэжьэжьыщтэп.

Шъхьал мыжъо макъэри а къэлэшхом щызэхахыжьыщтэп.

23Остыгъэ нэфыни а къэлэшхом щыблэжьыщтэп.

Шъаомрэ нысэмрэ амакъэхэри ащ щызэхахыжьыщтэп.

А къэлэшхом ищэн-щэфакӀохэр

мы дунаим ицӀыф инхэм ащыщыгъэх.

Иушхъухьаныгъэ лъэпкъ пстэури ыгъэгъуащэщтыгъ.

24Пегъымбархэм алъ, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм алъ,

цӀыфхэм чӀылъэм щаукӀыгъэ цӀыф пстэуми алъ

а къэлэшхом щагъотыгъ»[+].

#### ЯПШӀЫКӀУБГЪОНЭРЭШЪХЬ

1Ащ нэужым уашъом щыӀэ купышхо горэм ымэкъэшхо фэдэ мэкъэшхо горэм къыӀоу зэхэсхыгъ:

«Аллилуя! Тхьэр ары тымыкӀодэу тыкъэзгъэнэжьырэр.

Щытхъушхори лъэкӀышхори ежь ий[+].

2ЦӀыфхэм атыришӀыхьэрэ хьыкумыр шъыпкъэ, зафэ,

сыда пӀомэ, бзылъфыгъэ хэтэкӀошхоу зизинэ шӀэнымкӀэ

дунаир зыгъэкӀодыщтыгъэр ащ ыгъэмысагъ.

Тхьэм ежь иӀорышӀэхэм алъэу

а бзылъфыгъэ хэтэкӀошхом ыгъэчъагъэр ригъэпщыныжьыгъ»[+].

3Джыри зэ а купышхор къэджагъ:

«Аллилуя! А къэлэшхор зыстырэ машӀом иӀугъо

егъашӀэм къыпихэу уашъом дэкӀоещт»[+].

4ЕтӀанэ тхьэмэтэ нахьыжъхэу тӀокӀырэ плӀырэмрэ псэушъхьиплӀымрэ чӀым зырадзыхи, тӀысыпӀэ лъыпӀэм тес Тхьэр агъэлъапӀэзэ аӀуагъ:

«Амин, Аллилуя!»[+]

5Джащыгъум тӀысыпӀэ лъапӀэм къиӀукӀэу макъэ горэм къыӀуагъ:

«Шъо, Тхьэм иӀорышӀэ цӀыф пстэуми,

шъо, Тхьэм шӀолӀыкӀ фызиӀэхэм,

цӀыкӀуми инми, ти Тхьэ щытхъушхо фэшъушӀ!»[+]

6ЕтӀанэ цӀыф купышхом ымэкъэшхо, псышхо къиугъабэмэ амэкъэшхо, шыблэм игъогъэ мэкъэшхомэ афэдэ мэкъэшхохэм моущтэу къаӀоу зэхэсхыгъ:

«Аллилуя! ЗэкӀэ зыфызэшӀокӀырэу,

ти Зиусхьан Тхьэм тетыгъошхо зэриӀэр къыгъэнэфагъ[+].

7ТыжъугъэгушӀу, тыжъугъэчэф,

щытхъушхуи фэтэжъугъэшӀ.

Сыда пӀомэ, Шъынэм икъэщэгъу къэсыгъ,

шъхьэгъусэ хъущт пшъашъэм зигъэхьазырыгъ[+].

8Чэтэн лыдэу ыкӀи къабзэу зыщилъэнэу мэлэӀич горэм

Шъынэм шъхьэгъусэ фэхъущт пшъашъэм ритыгъ».

(Чэтэным къикӀырэр Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм яшъыпкъагъ ары.)[+]

9ЕтӀанэ мэлэӀичым къысиӀуагъ:

– Мыхэр тхых: «Шъынэм инысащэ къыригъэблэгъагъэхэр гъогу

мафэ теуцуагъэх».

ЕтӀани къысиӀуагъ:

– «Мыхэр Тхьэм игущыӀэ шъыпкъэх».

10Джащыгъум згъэлъэпӀэнэу мэлэӀичым ылъакъохэм адэжь зесыдзыхыгъ. Ау ащ къысиӀуагъ:

– Аущтэу умышӀы. Оррэ пшыхэу Исус шыхьат фэхъухэрэмрэ сышъуигъусэу сэри Тхьэм сыфэӀорышӀэ. Тхьэр ары бгъэлъэпӀэн фаер. Сыда пӀомэ, Тхьэм игущыӀэхэр пегъымбармэ агухэм къарилъхьэхи, къызфаригъэӀуагъэхэр Исус ехьылӀэгъэ къэбарышӀур къаӀотэныр ары[+].


ПкӀэгъуалэм тесыгъэр

11ЕтӀанэ уашъор зэӀухыгъэу слъэгъугъэ. Сызэплъэм, пкӀэгъуалэ горэ къэлъэгъуагъ. Шым тесым «Шъыпкъагъэ зиӀэ цӀыфэу узщыгугъышъункӀэ» еджэх. Шъыпкъагъэ хэлъэу хьыкум ешӀы, мэзао. 12Ынэхэри мэшӀотхъуабзэм фэдэх. Ышъхьи пачъыхьэ тандж Ӏаджи телъ. Ежь нэмыкӀ зыми ымышӀэу цӀэ горэ ынатӀэ тетхагъ[+]. 13Лъым хэгъэуагъэу джэнэ кӀыхьэ щыгъ. Ащ ыцӀэр: Тхьэм и ГущыӀ[+]. 14ПкӀэгъуалэхэм атесхэу, чэтэн фыжь къабзэхэмкӀэ фэпагъэхэу уашъом идзэхэр ащ лъыкӀощтыгъэх. 15Лъэпкъхэм зэряощт чэтэ чан ыжэ къыдэкӀыщтыгъ. Лъэпкъхэр гъучӀ бэщкӀэ ыгъэӀорышӀэщтых. ЗэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Тхьэм игубжышхо исэнэ фызалъэм сэнашъхьэхэр рифызэщтых[+]. 16Пачъыхьэхэм я Пачъыхьэжь, зиусхьанхэми я Зиусхьаныжь зыфаӀорэ цӀэр ишъошэ кӀыхьи ыкохэми атетхэгъагъ[+].

17ЕтӀанэ тыгъэм хэтэу мэлэӀич горэ слъэгъугъэ. Ошъогум щыбыбырэ бзыу пстэуми мэкъэшхокӀэ моущтэу ариӀуагъ: «Тхьэм игухэхъо Ӏанэ пае шъузэрэугъоий, шъукъеблагъ, 18пачъыхьэхэм ал, дзэ пэщэшхохэм ал, лъэкӀ зиӀэ цӀыфхэм ал, шыхэм ал, шыухэм ал, шъхьафитми, пщылӀми, цӀыкӀуми, инми, цӀыф пстэуми ал шъушхыным пае».

19ЕтӀанэ хьэкӀэ-къокӀэжъыр[*], дунаим ипачъыхьэхэр ядзэхэр ягъусэхэу слъэгъугъэх. Ахэр шым тесымрэ идзэмрэ язэонхэу зэрэугъоигъэх[+]. 20Ау шым тесымрэ идзэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъыри пегъымбар нэпцӀэу[*] ащ ыпашъхьэ нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр щызыгъэлъэгъогъагъэри аубытыгъэх. А нэшанэхэмкӀэ хьэкӀэ-къокӀэжъым цӀыфхэу ежь итамыгъэ зытедзагъэхэу, исурэти зыгъэлъапӀэхэрэр дихьыхыгъагъэх. Шым тесымрэ идзэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъри пегъымбар нэпцӀри заубытыхэ ужым, а тӀури псаухэу тхъомзашхъом имашӀокӀэ стырэ хым[*] хадзагъэх[+]. 21Къэнагъэхэри шым тесым ежь ыжэ къыдэкӀырэ чэтэшхомкӀэ ыукӀыгъэх, зэкӀэ бзыухэми ахэмэ алкӀэ загъэшхэкӀыгъ[+].

#### ЯТӀОКӀЭНЭРЭШЪХЬ


Илъэс минхэр

1ЕтӀанэ уашъом къехэу мэлэӀич горэ слъэгъугъэ. ЧӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм[*] иӀункӀыбзи блэрыпс ин гори ыӀыгъыгъэх[+]. 2Блэгъожъыр, а блэжъэу иблыскӀэ е шэйтанкӀэ заджэхэрэр ыубыти, илъэс минкӀэ рипхыгъ[+]. 3ЧӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм чӀидзи, ыгъэпытэжьи, мыхъури тыридзагъ, илъэс миныр текӀыфэ, лъэпкъхэр ымыгъэпцӀэнхэм пае. А илъэс миным ыуж охътэ макӀэкӀэ шъхьафитныгъэ иӀэнэу атӀупщыжьын фае[+].

4ЕтӀанэ тхьэмэтэ тӀысыпӀэхэри, а тӀысыпӀэхэм атес цӀыфхэу адрэ цӀыфхэм хьыкум атезышӀыхьанхэу Тхьэм тетыгъо зэритыгъэхэри слъэгъугъэх. Исус шыхьат зэрэфэхъугъэхэм ыкӀи Тхьэм игущыӀэхэр цӀыфхэм зэрарагъэӀугъэхэм пае, зышъхьэ паупкӀыгъэхэм апсэхэри слъэгъугъэх. Ахэмэ хьэкӀэ-къокӀэжъымрэ исурэтрэ агъэлъэпӀэгъагъэхэп, анатӀэхэми аӀэхэми хьэкӀэ-къокӀэжъым итамыгъэ[*] атырадзэнэу адэгъагъэп. Ахэр къэпсэужьхи, Христос игъусэхэу илъэс миным къыкӀоцӀ тетыгъо яӀэнэу хъугъэ[+]. 5А илъэс миныр текӀыфэ, адрэ къэнэгъэ лӀагъэхэр къэпсэужьыгъэхэп. Мыхэр ары апэрэхэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьыгъэхэр. 6Апэрэхэу лӀагъэхэм къахэтэджыкӀыжьхэрэр лъапӀэх, гъогу мафэ теуцуагъэх. ЯтӀонэрэ лӀэныгъэм[*] иягъэ ахэмэ аригъэкӀынэу лъэкӀ иӀэп. Ахэр Тхьэмрэ Христосрэ афэӀорышӀэрэ дин пэщэщтых, Христоси игъусэхэу илъэс миным къыкӀоцӀ тетыгъо яӀэщт[+].


Шэйтаным зэрэтекӀохэрэр

7А илъэс миныр зытешӀэкӀэ, шэйтаныр хьапсым къычӀатӀупщыжьыщт. Ар кӀонышъ, чӀылъэм ылъэныкъуиплӀ щыӀэ лъэпкъхэу Гогрэ Магогрэ[*] зыфаӀохэрэр ыгъэпцӀэщтых. Ахэр зэонхэм пае ыугъоищтых. Ахэмэ япчъагъэ хым ипшахъо фэдизыщт. 8Аущтэу чӀылъэм ишъомбгъуагъэ зэлъаубытызэ кӀохи, Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэм яуцупӀэу Тхьэм шӀу ылъэгъурэ къэлэшхор[*] къауцухьагъ[+]. 9Ау машӀор уашъом къехи, ахэр ыгъэкӀодыгъэх[+]. 10Шэйтанэу ахэр зыгъэпцӀагъэр машӀорэ тхъомзашхъорэкӀэ стырэ хым хадзагъ. А хым хьэкӀэ-къокӀэжъри пегъымбар нэпцӀри хадзэгъагъэх. А хым чэщи мафи егъашӀэм къинышхор щащэчыщт[+].


Тхьэм цӀыфхэм хьыкум зэратыришӀыхьэрэр

11ЕтӀанэ тӀысыпӀэ лъэпӀэ фыжь инымрэ ащ тесымрэ слъэгъугъэх. ТӀысыпӀэ лъапӀэм тесым ыпашъхьэ чӀылъэри уашъори зэдэкӀодыгъэх, чӀыпӀи къафэнэжьыгъэп[+]. 12ЦӀыф лӀагъэхэр, цӀыкӀуи ини, тӀысыпӀэ лъапӀэм ыпашъхьэ итхэу слъэгъугъэх. МэлэӀичхэм тхылъ горэхэр зэгуахыгъэх. НэмыкӀ тхылъэу мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм ацӀэхэр зэрытыр зэгуахыгъ. ТӀысыпӀэ лъапӀэм тесым лӀагъэхэм Ӏофэу ашӀагъэхэу а тхьылъхэм арытхэм ялъытыгъэу хьыкум атыришӀыхьагъ[+]. 13Хым цӀыф лӀагъэхэу хэлъыгъэхэр къытыжьыгъэх. ЛӀэныгъэми, ЛӀагъэхэм я Дунаий цӀыф лӀагъэхэу яӀагъэхэр къатыжьыгъэх, тӀысыпӀэ лъапӀэм тесым хэти ышӀагъэхэм ялъытыгъэу хьыкум тыришӀыхьагъ[+]. 14ЕтӀанэ мэлэӀичхэм ЛӀэныгъэри, ЛӀагъэхэм я Дунаий машӀокӀэ стырэ хым хадзагъэх. А хэу машӀокӀэ стырэр ятӀонэрэ лӀэныгъэр ары. 15МыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъым цӀыфхэу зыцӀэхэр рамыгъотагъэхэр машӀокӀэ стырэ хым хадзагъэх[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ЗЫНЭРЭШЪХЬ


ОшъуакӀэмрэ чӀылъакӀэмрэ

1ЕтӀанэ ошъуакӀэри чӀылъакӀэри слъэгъугъэх, сыда пӀомэ, апэрэ уашъори апэрэ чӀылъэри щыӀэжьыгъэхэп, хыри щыӀэжьыгъэп[+]. 2Ащ нэужым къэлэшхо лъапӀэу ЕрусалимыкӀэр, Тхьэм дэжь къикӀэу, уашъом къехэу слъэгъугъэ. Шъхьэгъусэ хъущт пшъашъэм кӀалэм зызэрэфигъэкӀэрэкӀагъэм фэдэу, зигъэхьазырыгъагъ[+]. 3ТӀысыпӀэ лъапӀэм къиӀукӀэу мэкъэшхо горэ моущтэу къыӀоу зэхэсхыгъ:

– Мары, Тхьэм ипсэупӀэ цӀыфмэ ахэт, ежьыри ахэсыщт. Ахэри илъэпкъ хъущтых. Ежь Тхьэри ахэмэ ягъусэщт, я Тхьэщт. 4Ахэмэ анэхэм нэпс пстэури акӀилъэкӀыкӀыжьыщт. ЛӀэныгъэри щыӀэжьыщтэп, шъыгъонри, гъынри, узри щыӀэжьыщтхэп, сыда пӀомэ, ыпэрэ Ӏофхэр щыӀэжьхэп[+].

5ЕтӀанэ тӀысыпӀэ лъапӀэм тесым къыӀуагъ:

– Мары, Ӏоф пстэури кӀэ сэшӀыжьы.

– Мыхэр тхых, – къыпигъэхъожьыгъ етӀанэ, – сыда пӀомэ, мыхэр узщыгугъын гущыӀэ шъыпкъэх[+].

6– Ӏофыр ухыгъэ, – къысиӀуагъ етӀанэ. – Альфэри Омегэри, ублапӀэри кӀэухыри Сэры. ПсыфалӀэ лӀэрэр щыӀэныгъэ къэзытырэ псынэкӀэчъым ипс щыщ ыпкӀэ хэмылъэу езгъэшъощт[+]. 7ТекӀоныгъэр къэзыхьырэм мы пстэури ӀахьышӀоу къылъыӀэсыщт. Сэ ежь и Тхьэу сыщытыщт, ежьыри сэ скъоу щытыщт[+]. 8Ау къэрабгъэхэм, шӀошъхъуныгъэ зимыӀэхэм, зызгъэушӀоигъэхэм, цӀыф укӀакӀохэм, зинэ зышӀэхэрэм, ушхъухьаным пылъхэм, тхьэ нэпцӀыр зыгъэлъапӀэхэрэм, пцӀыусхэм – ахэмэ яӀахьыр машӀорэ тхъомзашхъорэкӀэ стырэ хыр ары. Ар ятӀонэрэ лӀэныгъэр ары[+].


ЕрусалимыкӀэр

9Аужырэ къинышхуиблыр зэрыт Ӏэгубжъиблыр зыӀыгъырэ мэлэӀичиблымэ язырэр къакӀуи, къысиӀуагъ:

– Моу къакӀуи, Шъынэм ишъхьэгъусэ хъущт пшъашъэр озгъэлъэгъущт[+].

10Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ къысфехыгъэу, мэлэӀичым Ӏошъхьэ лъэгэшхо горэм сыдищэягъ. Тхьэм дэжь къикӀэу, уашъом къехэу, къэлэшхо лъапӀэу Ерусалим сигъэлъэгъугъ[+]. 11А къэлэшхом Тхьэм ищытхъушхо иӀагъ. Кристаллым фэдэ къабзэу, яспис зыцӀэ мыжъо лъэпӀэ фыжьым фэдэу лыдыщтыгъ[+]. 12Къалэм дэпкъ лъэгэшхоу къэлэпчъэ пшӀыкӀутӀу зыхэтыр иӀагъ. Къэлапчъэхэм мэлэӀич пшӀыкӀутӀу аӀутыгъ, Израиль илӀэкъо пшӀыкӀутӀумэ ацӀэхэри атетхэгъагъэх. 13Тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ къэлэпчъищ, тыгъэ къохьапӀэмкӀи къэлэпчъищ, къыблэмкӀи къэлэпчъищ, темырымкӀи къэлэпчъищ хэлъыгъэх. 14А къалэм идэпкъ лъэпсэ пшӀыкӀутӀу иӀагъ. А лъапсэхэм Шъынэм иапостол пшӀыкӀутӀумэ ацӀэхэр атетхэгъагъэх[+].

15МэлэӀичэу къыздэгущыӀагъэм къалэр, къалэм икъэлапчъэхэр, идэпкъ ышынхэм пае, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ бэщ шапхъэ ыӀыгъыгъ[+]. 16Къалэм икӀыхьагъи ишъомбгъуагъи зэфэдизыгъ. МэлэӀичым ибэщкӀэ къалэр ышыгъ. Къалэм икӀыхьагъэ стадие мин пшӀыкӀутӀум фэдизыгъ. Ишъомбгъуагъи илъэгагъи ащ фэдизыгъ. 17МэлэӀичым дэпкъыри ышыгъ. ЦӀыфмэ зэрашырэм фэдэу, мэлэӀичым зешым, дэпкъым ишъомбгъуагъэ Ӏэнтэгъуишъэрэ тӀокӀитӀурэ плӀырэ хъугъэ. 18Дэпкъыри яспис мыжъо лъэпӀэ фыжьым хэшӀыкӀыгъагъ. Къалэри апчым икъэбзагъэ фэдэ къэбзагъэ зиӀэ дышъэм хэшӀыкӀыгъагъ. 19Къалэм идэпкъ лъапсэхэри зэфэшъхьаф мыжъо лъапӀэхэмкӀэ агъэкӀэрэкӀэгъагъэх. Апэрэ лъапсэр яспис зыцӀэ мыжъо лъэпӀэ фыжьым хэшӀыкӀыгъ; ятӀонэрэри сапфир мыжъо шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъ; ящэнэрэри халкидон мыжъо къолэным хэшӀыкӀыгъ; яплӀэнэрэри смарагд мыжъо уцышъуабзэм хэшӀыкӀыгъ;[+] 20ятфэнэрэри сардоникс мыжъо къолэн лыдым хэшӀыкӀыгъ; яхэнэрэри сердолик мыжъо плъыжь хьаплъым хэшӀыкӀыгъ; яблэнэрэри хризолиф мыжъо гъожьым хэшӀыкӀыгъ; яенэрэри вирил мыжъо уцышъуабзэм хэшӀыкӀыгъ; ябгъонэрэри топаз мыжъо гъожьыбзэм хэшӀыкӀыгъ; япшӀэнэрэри хрисопрас мыжъо уцышъом хэшӀыкӀыгъ; япшӀыкӀузэнэрэри гиацинт мыжъо шхъонтӀашъом хэшӀыкӀыгъ; япшӀыкӀутӀонэрэри аметист мыжъо плъыжь чӀапцӀэм хэшӀыкӀыгъ. 21Къэлэпчъэ пшӀыкӀутӀур налмэс-налкъут пшӀыкӀутӀоу зэхэлъыгъ, къэлапчъэ пэпчъ зы налмэс-налкъутэм хэшӀыкӀыгъ. Къалэм иурам дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъ, узыпхырыплъырэ апчым фэдэу.

22А къэлэ лъапӀэм Тхьэм зыщелъэӀунхэ унэшхо горэ щыслъэгъугъэп, сыда пӀомэ, зэкӀэ зыфызэшӀокӀырэ Зиусхьанэу Тхьэмрэ Шъынэмрэ а къалэм зэрэщыӀэхэм пае, а къалэм Тхьэм узыщелъэӀун унэшхо горэ ищыкӀэгъагъэп. 23А къалэр агъэнэфынэу тыгъэри мазэри ищыкӀагъэхэп, сыда пӀомэ, Тхьэм ищытхъушхо а къалэр егъэнэфы, Шъынэри а къалэм нэфынэ фэхъу[+]. 24Лъэпкъхэри ащ инэфынэ щызекӀощтых. Дунаим ипачъыхьэхэми ящытхъушхо а къалэм къыдахьыщт. 25Мафэми ащ икъэлапчъэхэр агъэпытэщтхэп, сыда пӀомэ, ащ чэщ щыхъущтэп. 26Лъэпкъхэм ящытхъушхорэ ялъытэныгъэшхорэ а къалэм къыдахьащт. 27Къэбзэныгъэ зимыӀэр а къалэм дэхьащтэп. ЕмыкӀу зышӀэрэри пцӀыусыри дэхьащтхэп. ЗыцӀэхэр Шъынэм итхылъ итхэу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм анэмыкӀэу, цӀыф зи а къалэм дэхьащтэп[+].

#### ЯТӀОКӀЫРЭ ТӀУНЭРЭШЪХЬ

1ЕтӀанэ мэлэӀичым щыӀэныгъэ къэзытырэ псым ипсыхъоу кристаллым фэдэу къабзэр къысигъэлъэгъугъ. Тхьэмрэ Шъынэмрэ ятӀысыпӀэ лъапӀэ къикӀэу, 2а къалэм иурам гузэгу итэу ар блэчъы. А псыхъом ыбгъуитӀукӀэ щыӀэныгъэ къэзытырэ чъыгхэри Ӏутых. Илъэсым пшӀыкӀутӀо къыпэкӀэ, мазэ къэси зэ къыпэкӀэ. А чъыгым ытхьапэхэм лъэпкъхэм яузхэр агъэхъужьых[+]. 3Тхьэм ынае зыщифэрэ гори а къалэм щыӀэщтэп. Тхьэмрэ Шъынэмрэ ятӀысыпӀэ лъапӀэ а къалэм щыӀэщт, Тхьэм иӀорышӀэхэми ежь агъэлъэпӀэщт. 4Ахэмэ Тхьэм ынапэ алъэгъущт, ыцӀи анатӀэ тетхэгъэщт[+]. 5Чэщ щыӀэжьыщтэп. Остыгъэм инэфыни ящыкӀэгъэжьыщтэп, тыгъэм инэфынэри ящыкӀэгъэжьыщтэп, сыда пӀомэ, Зиусхьан Тхьэм нэфынэ аритыщт. ЕгъашӀэми тетыгъо яӀэщт[+].


Христос бэ темышӀэу къэкӀожьыщт

6ЕтӀанэ мэлэӀичым моущтэу къысиӀуагъ:

– Мыхэр узщыгугъын гущыӀэ шъыпкъэх. Пегъымбар лъапӀэхэм я Зиусхьан Тхьэм бэ темышӀэу къэхъун фэе Ӏофхэр ежь иӀорышӀэхэм аригъэлъэгъунхэм пае, имэлэӀич къыгъэкӀуагъ[+].

7– КъэдаӀу, – къеӀо Исус, – бэ темышӀэу сыкъэкӀожьыщт. Тхьэм дэжь къикӀыгъэхэу, мы тхылъым ит гущыӀэхэу къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэм ядэӀурэр гъогу мафэ теуцуагъ[+].

8Сэ сы Иуан, мы Ӏофхэр зэхэзыхыгъэр, зылъэгъугъэр сэры. Мы Ӏофхэр зэхэсхыхэу, зысэлъэгъухэрэ ужым, ахэр сэзгъэлъэгъугъэ мэлэӀичыр згъэлъэпӀэнэу ылъакъомэ адэжь зыщесыдзыхыгъ[+].

9– Аущтэу умышӀы, – къысиӀуагъ ащ. – Оррэ пшыхэу пегъымбархэмрэ мы тхылъым итхэр зыгъэцакӀэрэ цӀыф пстэухэмрэ шъуигъусэу сэри Тхьэм сыфэӀорышӀэ. Тхьэр ары бгъэлъэпӀэн фаер.

10– Тхьэм дэжь къикӀыгъэхэу, мы тхылъым ит гущыӀэхэу къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэм мыхъур атемыдз, – къыпигъэхъожьыгъ етӀанэ, – сыда пӀомэ, уахътэр къэблэгъагъ[+]. 11Бзэджагъэ зышӀэрэр бзэджэшӀэным джыри пэрэлъ. ШӀоигъэм пылъыри джыри пэрэлъ. Шъыпкъагъэр зыгъэцакӀэрэри шъыпкъагъэр ыгъэцэкӀэным джыри пэрэлъ. Зыгу къэбзэ цӀыфми ыгу къэбзэ зэпытынэу орэхъу[+].

12– КъэдаӀу, – къеӀо Исус, – бэ темышӀэу сыкъэкӀожьыщт! Хэти ифэшъошэ Ӏахь къыздэсэхьы, хэти ышӀагъэм фэшъуашэри естыжьыщт[+]. 13Альфэри Омегэри, апэрэри аужырэри, ублапӀэри кӀэухыри Сэры[+].

14– Чъыгэу щыӀэныгъэ къэзытырэм[*] къыпыкӀэрэм щыщ ашхынэуи, къэлапчъэхэмкӀэ къалэм дэхьанхэуи фит хъунхэм пае, Тхьэм иунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэр гъогу мафэ теуцуагъэх[+]. 15Ау хьэхэри, ушхъухьаным пылъхэри, зинэ зышӀэхэрэри, цӀыф укӀакӀохэри, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэрэри, хэти мышъыпкъагъэр шӀу зылъэгъоу ар зыгъэцакӀэрэри а къалэм ыкӀыб дэтых[+].

16– Сэ, Исус, шъуичылыс зэӀукӀэхэм апае мы Ӏофхэр къышъуфиушыхьатынхэу симэлэӀич къэзгъэкӀуагъ. Пачъыхьэ Даутэ илӀакъо къытекӀыгъэ бын лъапӀэр сэры. Нэфшъэгъо жъогъо нэфыри сэры[+].

17Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэрэ шъхьэгъусэ хъугъэмрэ аӀо: «КъакӀо». Ар зэхэзыхырэми, «КъакӀо» ерэӀу. Хэтми псыфалӀэ лӀэрэр къэрэкӀу. Хэт фаеми, щыӀэныгъэ къэзытырэ псым щыщ ыпкӀэ хэмылъэу ерэшъу[+].

18Тхьэм дэжь къикӀыгъэхэу, мы тхылъым ит гущыӀэхэу къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэр хэтми зэхэзыхырэр зыфэсакъыжьынэу есэӀо. ЦӀыф горэм мы тхылъым ит гущыӀэхэм зыгорэ ахилъхьэмэ, Тхьэм мы тхылъым зикъэбар ит къинышхохэр ащ тырилъхьащтых[+]. 19Тхьэм дэжь къикӀыгъэхэу, мы тхылъым ит гущыӀэхэу къэхъущт Ӏофхэм яхьылӀагъэхэм цӀыф горэм зыгорэ ахихымэ, Тхьэм а цӀыфым иӀахьышӀу къыӀихыщт. Сыда пӀомэ, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ зыгъотыщтхэм ацӀэхэр зэрыт тхылъымкӀи, къэлэ лъапӀэмкӀи, мы тхылъым зикъэбар ит ӀофхэмкӀи Тхьэм а цӀыфым Ӏахьэу иӀэр къыӀихыщт.

20Мы Ӏофхэм шыхьатэу афэхъурэм еӀо: «Шъыпкъэ, бэ темышӀэу сыкъэкӀожьыщт». Амин. КъэкӀожь, Зиусхьан Исус[+].

21Ти Зиусхьан Исус Христос ынэшӀу шъо пстэуми къышъущерэф. Амин.

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


А

Б

Г

Гъ

Гъу

Д

Дж

Е

Жъ

З

И

К

Къ

Къу

КӀ

Л

Лъ

ЛӀ

М

Н

О

П

С

Т

ТӀ

У

Ф

Х

Хъ

Хъу

Хь

Ц

Ч

Ш

Шъ

Шъу

Щ

Ӏ

Ӏу


ГущыӀалъ

### Апс


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Апс (12:6) – ХабзэмкӀэ пхъэм хашӀыкӀыщтыгъэ лэгъэ лъэпкъ.

### Архъонэ-хъоушху


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Архъонэ-хъоушху (3:20) – псыр лъэшэу зыщычъэрэ, зычыщэрэзрэ чӀыпӀэ куу.

### Астарт

Астарт


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 7:3; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(2:13, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.

### Ахъо


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Ахъо (9:10) – Мыр шхынцумпэ чъыг. Къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы. КъыпыкӀэхэрэр ӀэшӀух, къыпычыгъакӀэхэуи гъэгъугъэхэуи ашхых.

### Бабилэн пачъыхьэгъу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бабилэн пачъыхьэгъу

Бабилэн пачъыхьэгъу

### Бгыкъу


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Бгыкъу (10:18) – КӀашъор ыӀыгъынэу тыралъхьэрэ пхъэ е гъучӀ пкъэу.

### БгъэрышӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

БгъэрышӀэр (МысырикӀ. 28:15-30) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

### Бжиз


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Бжиз (МысырикӀ. 28:16; 39:9) – сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

### Бжъэмые


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бжъэмые (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бжъэмыем ехьщырыгъ.

### Бжьы


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Бжьы (10:8) – Пхъэ ондрыхъоу шъо шъабэ зэщэкӀыгъэу кӀашӀэрэ былымхэм зэдаштэу Ӏоф ашӀэным пае апшъэ далъхьэрэр ары.

### Бзэпспщын


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бзэпспщын (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бзэпспщынэм ехьщырыгъ.

### Былым пӀашъэ


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Былым пӀашъэ (2:7) – Чэмхэм, быгъухэм, цухэм афэдэ былым инхэр ары.

### Бэлэрэгъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Бэлэрэгъ (1:32) – гугъуемылӀ, фетэу езыт.

### БэӀал

БэӀал


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 7:4; 2СА 5:20; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀанхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(2:11, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀаныйхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.

### былым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ щыпэлъф къурмэныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

былым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ щыпэлъф къурмэныр – былымхэм, мэл-пчэнхэм къакӀэхъорэ щыпэлъфыхэу Тхьэм къурмэн фашӀыхэрэр ары;

### Гощыгъэ хъугъэ Израил пачъыхьагъур


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Гощыгъэ хъугъэ Израил пачъыхьагъур

Гощыгъэ хъугъэ Израил пачъыхьагъур

### Гые


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Гые (7:5) – Зыгорэ бгъэмысэныр.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


Гупшысэ зэфэшъхьафхэр къызхэфэрэ усэхэр: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Гупшысэ зэфэшъхьафхэр къызхэфэрэ усэу мы тхылъым дэтхэр


[шысэ – шъхьэхэмрэ усэхэмрэ, 1:2 – шъэхьэр 1, усэр 2]

АкъылышӀуагъ – 1:2, 7, 20; 2:2, 6, 10; 3:12-15; 4:5-19; 8:1, 11-12; 9:11; 10:13; 13:10; 16:16; 17:24

Бзэгухьаныр – 6:12-19; 10:18; 11:13; 16:28; 18:8; 20:19; 25:8-10, 23; 26:20-28

Губж – 11:23; 12:16; 14:29, 35; 15:1, 18; 16:32; 19:11-12, 19; 20:2; 21:14; 22:24; 24:18; 25:23; 27:3-4; 29:8, 22; 30:33

ГуцэфэшӀын – 6:34-35; 27:4

Гуетныгъ – 10:4-5; 12:11, 24, 27; 13:4; 14:23; 15:19; 28:19

Гые/Гъэтэрэзыжьын – 1:23а, 25б, 30б; 3:11-12; 5:12-13; 6:23б; 9:7-9; 10:17; 12:1; 13:1, 8, 18; 15:5, 10, 12, 31, 32; 16:16; 17:10; 19:20, 25, 27; 24:25-26; 25:12; 27:5-6; 28:23; 29:1; 30:5-6

Джэнджэшэгъу/УпчӀэжьэгъу – 1:5, 25, 30; 6:22; 8:14; 11:14; 12:15; 15:12, 22; 20:18; 21:30-31; 24:5-6; 25:5

Егъэзыгъэ/Жъалымыгъ – 1:11-19; 3:31; 4:17; 10:6, 10, 11; 13:2; 15:27; 16:29; 21:7; 24:2

Ешъоныр – 20:1; 23:20-21, 29-35; 31:4-7

Зиусхьаным игущыкӀыгъу – 3:32-33; 10:3; 11:1; 15:8-9; 16:5; 20:23

Зэфагъэ зыхэлъыр – 2:21; 3:32; 11:3, 6, 11; 12:6; 14:9, 11; 15:8, 19; 16:17

Къэхъущтыр Зиусхьаным ыӀэ илъ – 16:1, 3-4, 9, 33; 19:21; 20:24; 21:2

Мылъку/Байныгъ – 10:4, 15; 11:4; 13:7, 8; 14:20; 15:16; 18:11, 23; 19:4; 22:2, 7; 23:4-5; 28:8

Нэчыхь/Шъуз дэгъу – 5:15-19; 12:4; 18:22; 19:14; 31:10-31

Пэгагъэ – 8:13; 11:2; 13:10, 14:3; 16:18, 19; 18:12; 21:24

Пый/Джэгъогъу – 10:12, 18; 15:17; 16:7; 24:17, 18; 25:21; 26:24-26; 27:6

ПцӀыусыныр – 12:13; 16:28; 17:4; 19:5, 9; 21:6; 25:14, 18; 26:28; 29:12

ТхьамыкӀ/ТхьамыкӀагъу – 6:11; 10:4, 15; 13:8, 18, 23; 14:21, 31; 16:19; 17:5; 18:23; 19:1, 4, 7; 21:13; 22:9, 22; 24:34; 28:3, 19,[27]

Тхьэм Ищынагъо – 1:7, 29; 2:5; 3:7; 8:13; 9:10; 10:27; 11:9; 14:2, 26, 27; 15:16, 33; 16:6; 19:23; 22:4; 23:17; 24:21; 28:14; 29:25; 31:30

Ушъый/ЦӀыфым изекӀуакӀэ гъэтэрэзыжьыныр – 19:25; 20:30; 21:11; 29:19

Ушъый/Сабыйхэм ягъэсэн – 3:11-12; 13:24; 19:18; 22:6, 15; 23:13-14; 29:15,[17]

ХэтакӀо/зинэ шӀэныр – 2:16-19; 5:3-23; 6:26-35; 7:5-27; 23:27; 29:3

Хьалэл – 10:2; 11:24-26; 12:14; 14:21, 31; 19:17; 21:13; 22:9; 28:27

ЦӀыф зэфыщытыкӀэхэр – 13:20; 14:7; 27:6, 17; 28:7

ЦӀыфым изытет – 14:10, 13; 15:4, 13; 17:22; 18:14

Шъыпкъагъэ зиӀэр – 3:33; 4:18; 9:9; 10:3, 6, 7, 11, 16, 20-21, 24-25, 28, 30-31; 11:8-10, 21, 23, 28, 31; 12:3, 5, 7, 10-13, 21, 26; 13:5, 9, 21-22, 25; 14:19, 32; 15:6, 28-29; 20:7; 21:15, 18, 26, 29; 23:24; 24:15-16; 25:26; 28:1, 12, 28; 29:2, 6-7,[16]

Шъырытныгъ – 11:2; 15:33; 16:19; 18:12; 22:4; 29:23

Шъхьахынэ/Фэмыф – 10:26; 12:27; 13:4; 18:9; 19:15, 24; 20:4, 13; 21:25; 24:30-34; 26:14,[15]

ЩыӀэныгъ – 5:7; 7:24; 8:32, 35-36

ЩэӀагъэ – 12:16; 14:29; 15:18, 28; 16:32; 17:27, 28; 19:11; 21:23; 25:15; 29:11


ДжакӀо


Гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэр: ДжакӀо

Гупшысэ шъхьаӀэхэм яӀункӀыбзэӀуххэр

Аджал, лӀэныгъэ | 2:14-16; 3:19-21; 7:2; 9:1-6; 12:5-7
АкъылышӀуагъэмрэ делагъэмрэ | 1:17-18; 2:12-16; 4:5; 6:8; 7:4-12; 7:19; 7:23-25; 8:1; 9:13-18; 10:1-3; 10:12-15; 12:11
Гухахъо, гуапэ | 2:1-3; 2:8; 2:10
ГущыӀэхэр | 5:1-6; 6:11; 10:12-14
ГъэпщылӀыныр, зэфэнчъагъэр | 3:16; 4:1-3; 5:7-8; 8:9
Гъэхъагъэр, мылъкур | 2:4-11; 2:26; 4:8; 5:9-14; 5:18; 6:1-6; 7:7; 11:1-2
ЗэкӀэми пӀалъэ яӀ | 3:1-8; 8:6; 9:11-12
Ошъогу чӀэгъым зи кӀэу щыхъурэп | 1:4-11; 3:15; 4:13-16
Тетыгъор | 4:14-16; 5:7-8; 8:2-5; 10:4; 10:5-7; 10:16-17; 10:20
Тхьэм шӀолӀыкӀыныр | 3:14; 4:17; 5:1-6; 8:12-13; 11:9; 12:1-7; 12:13-14
Хъурэ пстэури къыгурыӀоныр цӀыфым иамалэп | 3:11; 3:22; 6:10-12; 7:13-14; 7:24; 8:6-8; 8:16-17; 9:1; 9:12; 10:14; 11:5-6
Хьаулый, пкӀэнчъэ | 1:2; 1:14; 1:17; 2:1; 2:11; 2:15-17; 2:18-23; 2:26; 3:19; 4:4; 4:7-8; 4:16; 5:9; 5:15; 6:2; 6:9; 7:6; 8:10; 8:14; 11:8; 12:8
ЦӀыфым инасып | 2:24-26; 3:12-13; 3:22; 5:17-19; 6:9; 8:15; 9:7-9; 11:7-10
Шъыпкъагъэ зиӀэр, бзэджашӀэр | 3:17; 7:15-18; 7:20; 7:25-29; 8:10-14; 9:1-2
ЩэӀагъэ | 7:8-9; 10:4
ӀофшӀэн, лэжьэн | 1:3; 2:11; 2:18-23; 2:24; 3:9; 3:13; 3:22; 4:5-6; 4:8; 5:15-16; 5:17; 6:7-9

### гупыкӀ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

гупыкӀ тыныр – хэти ежь ыгу пыкӀэу бзыумэ анэмыкӀэу Тхьэм къурмэн фишӀырэ псэушъхьэр ары;

### Гъоу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Гъоу (3:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏофыгъо горэ зэшӀохыгъэн фае зыхъукӀэ макъэ зыгъэӀущтыгъэ цӀыф.

### Гъэшхэн-Ӏыгъын


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Гъэшхэн-Ӏыгъын (5:10) – Зыгорэ бгъэшхэныр, Ӏыгъынэу уиӀэныр.

### гъэнэфэгъэ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

гъэнэфэгъэ тыныр – цӀыфым Тхьэр шӀу зэрилъэгъурэм итамыгъэу къурмэнэу Ащ фишӀырэр ары;

### Гъуазэ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Гъуазэ (джуртыбзэкӀэ: «шофэт» – имэхьанэр: «хьыкумышӀ») – Мы тхылъым а гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Израилым илӀакъо горэм е лӀэкъо заулэмэ охътэ гъэнэфагъэм Ӏэшъхьэтет пэщэныгъэр адызезыхьэрэр ары. Израилхэр тхьамыкӀагъо зыхафэхэкӀэ ахэм къэгъэнэжьакӀо афэхъунхэу Тхьэр гъуазэхэм къяджэщтыгъэ. Гъуазэм игъашӀэ зиухыкӀэ ащ ычӀыпӀэ ихьанышъ, иӀоф лъигъэкӀотэнэу цӀыф гъэнэфагъэ щыӀагъэп.

### Дэкъац


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Дэкъац (5:22) – пкъыгъор зыдафызэрэ Ӏэмэ-псым.

### Джасус


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

Джасус (2:1, 6:16, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ПлъэкӀодэӀуакӀу. Хымэ чӀыпӀэм цӀыф ыкӀи нэмыкӀ кӀуачӀэу щыӀэхэр зыфэдэхэр шъэфэу къызэригъэшӀэнэу агъакӀорэр.

### Джэнджэш


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Джэнджэш (3:25) – Зыгорэм уицыхьэ темылъыныр, шӀошъхъуныгъэ пытэ фыуимыӀэныр.

### Джэрз лэгъуп


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Джэрз лэгъуп (1ПА 7:38) – еплъ Тхьэм и Ун.

### Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр (1ПА 7:23-26) – еплъ Тхьэм и Ун.

### Ефэ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ефэ (МысырикӀ. 29:40) – литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ хьакъу-шыкъу.

### Ехъошуа КъэнаӀаным щызэхищэгъз заохэр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

Ехъошуа КъэнаӀаным щызэхищэгъз заохэр

Ехъошуа КъэнаӀаным щызэхищэгъз заохэр

### Жъогъуаплъ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Жъогъуаплъ (2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – жъуагъохэм яплъызэ къэхъущт-къэшӀэщтыр къэшӀэгъэным пылъ цӀыф.

### Зинэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Зинэ (6:19,[32]) – лӀы-шъуз ӀофкӀэ уимышъхьэгъусэ удэпсэуныр.

### Зиусхьан

Зиусхьан


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Ехъошуа 3:11). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Ехъошуа 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 1:3; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай», Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр». Джуртхэм мы гущыӀэр зэрялъэпӀэдэдэм къыхэкӀэу амакъэ Ӏоу къаӀорэп. Джурт Ӏэпэрытххэм Тхьэм ыцӀэ защыхэтхэгъэ чӀыпӀэм къызысхэкӀэ, ащ пае гущыӀэу «Адонай» къаӀо. АдыгабзэкӀэ ащ къикӀырэр «Зиусхьан».


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(1:2, 9:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай» (1:2), Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, «Яхве» (9:2) ащ къикӀырэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(1:3, 10:17, нэмыкӀхэри) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (10:17). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (1:3), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Гъуазэхэр 6:22). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Гъуазэхэр 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### Зиусхьаныр

Зиусхьаныр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 1:48; 2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» имэхьанэ джурт гущыӀитӀоу «Адонай», «Яхве» зыфиӀорэмэ къарыкӀырэр къеты. «Адонай»-м Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр». Джуртхэм мы гущыӀэр зэрялъэпӀэ дэдэм къыхэкӀэу амакъэ Ӏоу къаӀорэп. Ижъырэ джурт Ӏэпэрытххэм Тхьэм ыцӀэ защыхэтхэгъэ чӀыпӀэм къызысхэкӀэ, ащ пае гущыӀэу «Адонай» къаӀо.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

(1:7; 2:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-ым имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу къикӀрэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(20:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – МышӀэ ӀофкӀэ цӀыф горэ зыукӀырэр зыкъыгъэнэжьыным пае шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэкӀужьын ылъэкӀыщт къэлищэу Мосэ Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щигъэнэфэгъагъэхэр ары.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(4:41, 19:1) – мышӀэ ӀофкӀэ цӀыф горэ зыукӀырэр зыкъыгъэнэжьыным пае шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэкӀужьын ылъэкӀыщт къэлищэу Мосэ Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щигъэнэфэгъагъэхэр ары.

### Зыуукъэбзын


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Зыуукъэбзын (1СА 7:1; 16:5) – цӀыфым дэигъэ хэмылъэу, псэкӀодышӀгъэ имыӀэу Тхьэм ыпашъхьэ итыныр ифэшъуашэу хъуным пае дин Ӏофтхьэбзэ гъэнэфагъэу зэшӀуахрэр.

### Зэзэгъыныгъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Зэзэгъыныгъ (МысырикӀ. 24:7; 34:10) – Тхьэмрэ цӀыфымрэ е цӀыфхэмрэ зэдашӀырэ Ӏуагъэр ары.

### Зэйтун чъыг


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Зэйтун чъыг (9:8, 15:5) – Зитхьапэхэр ренэу шхъонтӀэ зэпыт чъыг лъэпкъ, къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы, къыпыкӀэрэмэ зэйтун дэгъэ лъапӀэр къакӀафы.

### Израилым илӀэкъо 12 ячӀыгу


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

Израилым илӀэкъо 12 ячӀыгу

Израилым илӀэкъо 12 ячӀыгу

### Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр

Израилымрэ Ехъудэмрэ япачъыхьэхэр

### Коцыр Ӏожьын


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Коцыр Ӏожьын (6:11) – Коцыцэхэр коцышъхьэмэ къарыгъэтэкъуныр, къарыутыгъэныр.

### Кыкъар


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Кыкъар (МысырикӀ. 25:39; 37:24; нэмыкӀхэри) – щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 30-35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

### Къамыл


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Къамыл (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр къамылым ехьщырыгъ.

### Къоджэхь-къоджэшх


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Къоджэхь-къоджэшх (14:12) – Зышъхьэ къырамыхыпэу, зыщыщыр къэпшӀэнэу упчӀэ зыфатырэр.

### Къонтхъ

Къонтхъ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(11:8, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пыеу аукӀыгъэм къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

(1:13; 16:19) – пыеу е хэтми цӀыфэу аукӀыгъэм, зэтыгъуагъэхэм къатырахыгъэ, къапахыгъэ былымыр, мылъкур.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(5:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Пыеу заом зыщытекӀуагъэхэм мылъкоу къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары: гъэрэу къаубытыгъэ цӀыфхэр, былым Ӏэхъогъухэр, уасэ зиӀэ хьап-щыпхэр.

### Къыпэблагъэр


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Къыпэблагъэр (16:29) – Ӏахьылыр, гъунэгъур, шъэогъур.

### Къэрыубхэр

Къэрыубхэр


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 4:4; 2СА 6:2; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Ахэм ятеплъэ зиӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэр тӀу хъухэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ шъхьащытыгъэх. Къэрыубмэ атамэхэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу ары зэралъытэрэр.


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 6:23-28; 8:6) – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Еплъ Тхьэм и Ун.

### Къурмэн

Къурмэн


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

(МысырикӀ. 12:27; 29:14; 34:25; нэмыкӀхэри) – аукӀырэ псэушъхьэр е бзыоу Тхьэм фагъэшъуашэрэр. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм МосэкӀэ къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 1:3; 2СА 6:13; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – диным епхыгъэ Ӏофтхьабз. ЦӀыфым Тхьэм дыриӀэ зэфыщытыкӀэхэр зэщымыкъонхэм, зыпкъ итынхэм, ипсэкӀодшӀыгъэхэр къыфигъэгъунхэм апае зы нэбгырэм е зэрэджурт лъэпкъэу былымхэр, фышъхьэ лэжьыгъацэхэр, хьаджыгъэр, зэйтын дагъэр къурмэн Ащ фашӀыщтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм Мосэ къыфыригъэхыгъэ Хабзэм тетэу, Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх. Библием къыхиубытэу Мосэ иящэнэрэ тхылъ къурмэнхэр тфэу зэтефыгъэхэу ягугъу къыщешӀы.

1. Къурмэнгъэст (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 1:1-17; 1СА 6:14; 2СА 24:25; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэкъокӀыгъомрэ тыгъэкъохьажьыгъомрэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

2. Гъомылэ тын (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 2:1-16; 1СА 2:29) – хьалыгъур къызхахырэ лэжьыгъацэхэр е лэжьыгъашъхьэхэр, джащ фэдэу зэйтын дагъэмрэ мэ ӀашӀу зыпихырэ мыстхъумрэ зигъусэхэ хьаджыгъэр, хьаджыгъэм хэшӀыкӀыгъэхэр, лъы зыкӀэмыт къурмэнкӀэ алъытэхэрэр, ары. Лъэпкъым зэрэщытэу е нэбгырэ зырызхэм япсэкӀодшӀыгъэ апае къурмэнгъэстхэр зыщашӀыхэрэм тефэу гъомылэ тынри Тхьэм фашӀыщтыгъэ.

3. ЗэгурыӀоныгъэ (мамыр) къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38; 1СА 10:8; 2СА 6:17) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэхэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстщтыгъэх. Лэу къэнагъэр къурмэн зышӀыгъэхэм Тхьэм иунэ ыкӀоцӀ щашхыжьыщтыгъэ. Къурмэнылым ишхын Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ язэфыщытыкӀэхэр гъэпытэгъэнхэм тегъэпсыхьэгъагъ.

4. ПсэкӀод къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 4:1-5, 13 ) – зыгорэм ипсэкӀодшӀыгъэ къыфигъэгъуным е зиукъэбзыжьыным пае Тхьэм къурмэнэу фишӀыщтыгъэмрэ, джащ фэдэу дин мэфэкӀ мафэхэм лъэпкъым пае зэрэщытэу къурмэнэу ашӀыщтыгъэмрэ ары.

5. ПсэкӀодышӀкӀэгъожь къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 5:14-19; 1СА 6:3, 4,[17]) – цӀыф пэпчъ псэкӀодшӀыгъэ гъэнэфагъэу ышӀыгъэм зэрэфыкӀэгъожьырэм елъытыгъэу, имэхьанэкӀэ псэкӀод къурмэным пэблагъэу ышӀщтыгъэ къурмэныр ары.


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 8:64, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – диным епхыгъэ Ӏофтхьабз. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм Мосэ къыфыригъэхыгъэ хабзэм тетэу, Тхьэм цӀыфым ипсэкӀодшӀагъэхэр къыфигъэгъунхэм пае, былымхэмкӀэ, фышъхьэ лэжьыгъацэхэмкӀэ, хьаджыгъэкӀэ, зэйтын дагъэкӀэ къурмэнхэр фишӀыщтыгъэх.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(12:6-7, 17-18) – Тхьэм пае аукӀырэ псэушъхьэр е Ащ фагъэшъошэрэ бзыур. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм МосэкӀэ джуртхэм къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу тынэу къурмэн зэфэшъхьафхэр Ащ фашӀыщтыгъэх:

### Къурмэнгъэст

Къурмэнгъэст


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) (МысырикӀ. 10:25; 20:24; 24:5; 29:39-42) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм пчэдыжьымрэ пчыхьэмрэ ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр, щыщ гори къамыгъанэу, къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(8:31, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(6:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

### КъурмэншӀыпӀ

КъурмэншӀыпӀ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

(МысырикӀ. 27:1-8) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэхыгъэу былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ Тхьэм пае къурмэн зыщашӀыщтыгъэхэр ары. Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпашъхьэ итыгъ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀоцӀ итыгъ.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 7:17; 2СА 24:25; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэншӀыпӀэм пае мыжъошхохэр къыхэӀатыкӀыгъэхэу зэтыралъхьэщтыгъэх.


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 1:50) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(12:27) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

### КъурмэнышӀ

КъурмэнышӀ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

(МысырикӀ. 28:1; 29:1) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыфхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(3:3, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 1:3; 2СА 15:35; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – цӀыфхэм ацӀэкӀэ диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыф зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 1:7) – цӀыфхэм ацӀэкӀэ диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыф зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(26:3, нэмыкӀхэри) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

### КӀоцӀ унэ лъапӀэр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

КӀоцӀ унэ лъапӀэр (1ПА 6:16,[20]) – еплъ Тхьэм и Ун.

### КӀэплъэнтхъой


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

КӀэплъэнтхъой (16:9) – Мыр кӀэпым е чэтэным акӀышъоу къатырахырэр ары. КӀапсэхэр, шэкӀ пхъашэхэр хашӀыкӀых.

### КӀэпщ


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

КӀэпщ (12:11) – Къамыщ, шъо псыгъо зэтегъэщагъэу зыцыпэ нахь псыгъоу, пхэкӀ зыпылъыр ары.

### КӀэсэн

КӀэсэн


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 7:15) – еплъ Тхьэм и Ун.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

(9:1) – дэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(16:25) – ДэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

### Лэуйхэр

Лэуйхэр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(3:3, 13:14, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй ибынхэм къатекӀыгъэ лӀакъор ары. Лэуй джурт лӀэкъо пшӀыкӀутӀур къызтекӀыгъэ Якъубэ ыкъо пшӀыкӀутӀумэ ащыщыгъ. Лэуй къыпыкӀыгъэх зэшхэу Мосэрэ Хьарунэрэ. КъурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй къыпыкӀыгъэ Хьарунэ илӀакъо щыщхэр ары ныӀэп. Лэуй къытекӀыгъэ хъулъфыгъэхэм зэкӀэми «лэуйхэр» араӀуагъ. Лэуйхэм чэтэн гъэӀагъэм, ыужкӀэ Тхьэм и Унэу Ерусэлэм дэтым Ӏоф ащашӀэщтыгъэ. Джащ фэдэуи Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ ахэм зэрахьэщтыгъэ.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 6:15; 2СА 15:24) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй ибынхэм къатекӀыгъэ лӀакъор ары. Лэуй джурт лӀэкъо пшӀыкӀутӀур къызтекӀыгъэ Якъубэ ыкъо пшӀыкӀутӀумэ ащыщыгъ. Лэуй къыпыкӀыгъэх зэшхэу Мосэрэ Хьарунэрэ. КъурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй къыпыкӀыгъэ Хьарунэ илӀакъо щыщхэр ары ныӀэп. Лэуй къытекӀыгъэ хъулъфыгъэхэм зэкӀэми «лэуйхэр» араӀуагъ. Лэуйхэм чэтэн гъэӀагъэм, ыужкӀэ Тхьэм и-Унэу Ерыусэлэм дэтым Ӏоф ащашӀэщтыгъэ. Джащ фэдэуи Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ ахэм зэрахьэщтыгъэ. (Егъапш: Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ 3:6-8 ).


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(17:7, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй ибынхэм къатекӀыгъэ лӀакъор ары. Лэуй джурт лӀэкъо пшӀыкӀутӀур къызтекӀыгъэ Якъубэ ыкъо пшӀыкӀутӀумэ ащыщыгъ. Лэуй къыпыкӀыгъэх зэшхэу Мосэрэ Хьарунэрэ. КъурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй къыпыкӀыгъэ Хьарунэ илӀакъо щыщхэр ары ныӀэп. Лэуй къытекӀыгъэ хъулъфыгъэхэм зэкӀэми «лэуйхэр» араӀуагъ. Лэуйхэм чэтэн гъэӀагъэм, ыужкӀэ Тхьэм и Унэу Ерыусэлэм дэтым Ӏоф ащашӀэщтыгъэ. Джащ фэдэуи Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ ахэм зэрахьэщтыгъэ.

### ЛъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ЛъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр (1ПА 6:16) – еплъ Тхьэм и Ун.

### ЛъэгапӀ


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

ЛъэгапӀ (1СА 9:12-14; 2СА 22:17; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэ горэхэу къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэр.

### ЛъэгапӀэ


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ЛъэгапӀэ (1ПА 3:2-3, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – чӀыпӀэ хэӀэтыкӀыгъэ горэу къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэр.

### ЛъэгапӀэм тет тхьэлъэӀупӀэунэр


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ЛъэгапӀэм тет тхьэлъэӀупӀэунэр (1ПА 13:32) – тхьэнэпцӀыхэм зыщялъэӀущтыгъэхэ, къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэ унэр ары.

### Лъэрыхь


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Лъэрыхь (10:17) – ЗыгъэӀорышӀэхэрэр, ашъхьагъ итыр.

### ЛӀэкъолъэш


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

ЛӀэкъолъэш (10:6) – Зилъэпкъ уасэ фашӀырэ цӀыф.

### Мамыр


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныл (7:14) (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38 ) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

### Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(8:31, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(20:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

### Мон


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Мон (МысырикӀ. 16:1-36) – лъэпкъыр КъэнаӀан кӀо зэхъум, Тхьэм гъомылэу ащ къыритыгъагъэр ары.

### Мыжъогъозэсын


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Мыжъогъозэсын (1СА 21:10) – мыжъо сын лъапӀэ гор. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мыр къызэраӀощтыгъэр: афод.

### Мыжъогъуаз


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Мыжъогъуаз (1СА 23:6-9; 30:7) – Тхьэм ыӀорэр къышӀэным пае къурмэнышӀым мыжъогъуазэу пхъэдзым рилъхьэщтыгъэр ары. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мыр къызэраӀощтыгъэр: афод.

### Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур

### Мэ ӀашӀухэр къызыпихрэ уц


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Мэ ӀашӀухэр къызыпихрэ уц (МысырикӀ. 25:6; 30:23) – уцхэу агъэстыхэзэ, Тхьэм пае къурмэн ашӀыхэрэр ары.

### мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь – сыдрэ мылъкоу унагъом къыхахъорэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэу Тхьэм иеу алъытэрэр, Ащ къурмэн фашӀырэр ары;

### Назир


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Назир (13:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ИщыӀэныгъэ адрэхэм афэмыдэу, илыягъэу охътэ гъэнэфагъэм къыриубытэу Тхьэм фэлэжьэнэу гущыӀэ пытэ зышӀырэ цӀыф. Назирыгъо уахътэм ар хьадэхэм анэс, санэ ешъо, ышъхьацхэр ыупхъо хъущтыгъэп. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:1-21 .

### Ныбгъэшъу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Ныбгъэшъу (15:17) – илъэс зыныбжь шкӀэхъу.

### Нэгъуаджэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Нэгъуаджэ (2:4) – тыгъугъэ, ушъэфыгъэ, гъэбылъыгъэ.

### Нэлат


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Нэлат (5:23) – Бгыбзэ. ЦӀыфыр лъэшэу губжыгъэу, ыгу еӀэжьыгъэу зыгорэм хьазаб къыфехынэу, тхьамыкӀагъо къехъулӀэнэу тыриӀорэр.

### Нэпх


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Нэпх (10:11) – Нэпх зыхэлъыр: цӀыфыр е псэушъхьэр ышъхьэ фимытэу зыгъэӀорышӀэрэр.

### НэфапӀэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

НэфапӀэ (2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пкӀыхьапӀэ фэдэу, ау нэрылъэгъоу алъэгъурэр. Непэрэ мафэм, блэкӀыгъэм, е къэхъущтым афэгъэхьыгъэ сурэтхэу ахэр щытынхэ ылъэкӀыщт.

### Остыгъэ лъапӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Остыгъэ лъапӀэр (МысырикӀ. 37:17-24) – дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэу чӀыпӀэ лъапӀэм итыгъэ остыгъэр ары.

### Пачъыхьагъур


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Пачъыхьагъур

Пачъыхьагъур

### Пачъыхьэм япщытат


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Пачъыхьэм япщытат (2:47) – пачыхьэхэм ашъхьагъ тетыгъо щызыӀыгъыр.

### Пегъымбар

Пегъымбар


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(9:2) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(4:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

### Персий пачъыхьэгъу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Персий пачъыхьэгъу

Персий пачъыхьэгъу

### Псынэкъуау


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Псынэкъуау (12:6) – КӀапсэ е гъучӀ пшъэхъу зыпышӀагъэу псынашъхьэм тегъэпытыхьэгъэ щэрэхъ.

### Пхъонтэ лъапӀэр

Пхъонтэ лъапӀэр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(3:3, 3:6, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(10:8) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

### Пхъонтэпщынэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Пхъонтэпщынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пхъонтэпщынэм ехьщырыгъ.

### Пчыпыджын


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

Пчыпыджын (8:18, 8:26) – Мыр зыфэдэр пчы: зыпэ папцӀэу упсыгъэ бэщ кӀыхьэу гъучӀ чан зыпалъхьэу нахьыпэм зэрэзаощтыгъэхэр ары.

### Пщалъэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Пщалъэ (20:10) – щалъэу е нэмыкӀэу пкъыгъо пхъапхъэхэр зэрапщрэр ары.

### ПщынэтӀаркъо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

ПщынэтӀаркъо (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пщынэтӀаркъом ехьщырыгъ.

### Пэсах мэфэкӀыр

Пэсах мэфэкӀыр


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(5:10, 5:11) – Тхьэм джуртхэр Мысыр хэгъэгум къызэрэрищыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(16:1-8) – Тхьэм джуртхэр Мысыр хэгъэгум къызэрэрищыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### Пэсахъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Пэсахъ – 1) ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ ублэкӀыныр зыфиӀорэр (МысырикӀ. 12:13,[23]);

2) а) пэсахъ къурмэн (МысырикӀ. 12:3)

б) пэсахъ мэфэкӀ (МысырикӀ. 12:11,[14], нэмыкӀхэри)

в) пэсахъ мэфэкӀым къурмэн ашӀырэ псэушъхьэр (МысырикӀ. 12:5).

### ПэӀухъу


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

ПэӀухъу (МысырикӀ. 26:31-33) – пэӀухъоу чӀыпӀэ лъапӀэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжьымрэ зэпэшъхьаф зышӀыщтыгъэр.

### Сырынэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Сырынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр сырынэм ехьщырыгъ.

### Тандж


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Тандж (14:24; 12:4; 16:31; 4:9) – цӀыфым лъытэныгъэ зэрэфашӀырэр къэзгъэлъагъорэ, ащ шыхьат фэхъурэ паӀу.

### Тахътэ

Тахътэ


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

(2:12) – Пачъыхьэр зытес тетӀысхьэпӀэ лъэгэ гъэкӀэрэкӀагъ.


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(5:20) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

(20:8) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

### Тхьагурымагъо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Тхьагурымагъо (2:2 нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ-кӀуачӀэ хэлъэу, шӀыкӀэ зэфэшъхьафхэр ыгъэфедэзэ хъурэм-шӀэрэм зифэмэбжьымэ тезгъэхьан амал зиӀэ цӀыф.

### Тхьэихэх


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Тхьэихэх (1СА 2:10) – Тхьэм къахихыгъэр (еплъ: Шъхьэм дагъэр щыфэгъэныр).

### ТхьэлӀыкӀо

ТхьэлӀыкӀо


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 3:20; 2СА 12:1; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан иублэгъум Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Израил лъэпкъыр Тхьэм фэщэгъэныр, Тхьэихэхым икъэкӀон цӀыфхэр фэгъэхьазырыгъэнхэр япшъэрылъэу тхьэлӀыкӀохэр Тхьэм къахихыщтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан щыӀэгъэ тхьэлӀыкӀомэ загъорэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэх. Ау ахэм япшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъэр псэкӀодэу ашӀыгъэхэм пае цӀыфхэр кӀагъэгъожьынхэмрэ Тхьэ Закъом фэгъэлэжьэгъэнхэмрэ ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 1:8) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан иублэгъум Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэмкӀэ къыгъэгущыӀэщтыгъэхэр, къэбархэр цӀыфхэм къызэралъигъэӀэсыщтыгъэхэр ары тхьэлӀыкӀокӀэ заджэхэрэр. ПсэкӀодэу ашӀыгъэхэм пае цӀыфхэр кӀагъэгъожьынхэмрэ ахэр Тхьэ закъом фэгъэлэжьэгъэнхэмрэ япшъэрылъ шъхьаӀэу щытыгъ.

### Тхьэм ипсэупӀ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Тхьэм ипсэупӀ (МысырикӀ. 25:1-9, 35:11, 39:33) – Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэр. Мыщ имэхьанэ зэпхыгъэр ижъырэ джуртыбзэм щыщ гущыӀэу «мишхъан» зыфиӀорэр ары.

### Тхьэм ипхъонтэ лъапӀ

Тхьэм ипхъонтэ лъапӀ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

(МысырикӀ. 25:10-22) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ ар пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьажьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэ чӀыпӀэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 3:3; 2СА 6:2; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм Мосэ унашъоу къыфишӀыгъэм тетэу пхъонтэ лъапӀэр пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Пкъыгъо лъапӀэхэмрэ Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъухэмрэ ащ дэлъыгъэх. (Еплъ: Мосэ иятӀонэрэ тхылъ 25:10-22; 37:1-9; Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр 8:9).


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 2:26; 3:15, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ ар пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэ чӀыпӀэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэ зарегъэшӀым, Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Тхьэм и Унэ щыщ чӀыпӀэу лъапӀэм ианахь лъэпӀэжькӀэ заджэхэрэм чӀаригъэуцуагъ.

### Тхьэм и Ун

Тхьэм и Ун


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 6) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ унэр. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр Тхьэм и Унэ къекӀуалӀэх, къурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъэр Ӏахьищэу зэхэтэу, псэолъэ плӀэмыеу (1ПА 6:2), чӀэхьапӀэр, кӀоцӀ унэ лъапӀэр, лъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр къыхиубытэхэу щытыгъ.

ЧӀэхьапӀэр (1ПА 6:3) – Тхьэм и Унэ иапэрэ ихьапӀ. Ащ икӀыхьагъэ метри 5 фэдизыгъ, метри 10 ишъомбгъуагъэщтыгъ.

КӀоцӀ унэ лъапӀэр (1ПА 6:16,[20]) – чӀэхьапӀэм ыуж узэрыхьэщтыгъэ унэр ары. ИкӀыхьагъэщтыгъэр метрэ 20, ишъомбгъуагъэ метри 10 хъущтыгъэ, илъэгэгъагъэр метрэ 15. КӀоцӀ унэ лъапӀэм дышъэкӀэ къэгъэтӀылъыхьэгъэ къурмэншӀыпӀэу, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэр зыщагъэстхэрэр, гъомылэ тынхэр зытыралъхьэрэ дышъэ Ӏанэр итыгъэх. Дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэу остыгъэхэр ащ икъыблэ ыкӀи итемыр бгъухэмкӀэ тфырытфэу щытыгъэх.

ЛъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьыр (1ПА 6:16, 23-28; 8:6) – кӀоцӀ унэ лъапӀэм лъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьыр къыпытыгъ, шъхьангъупчъэхэр хэлъыгъэхэп, унэ зэпэплӀэмыеу, ыбгъу пэпчъ метри 10 икӀыхьагъэу щытыгъ. Тхьэм ипхъонтэ лъапӀи метри 5 фэдиз зилъэгэгъэ къэрыубитӀоу зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэу, дышъэкӀэ къэгъэтӀылъыхьагъэхэри ащ чӀэтыгъэх. КъурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ илъэсым зэ зыгори ащ ихьан фитыгъэп.

ТӀоу зэпыутыгъэ щагур (1ПА 6:36) – Тхьэм и Унэ тӀоу зэпыутыгъэ щагум дэтыгъ. Къурмэнхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр, джэрз лэгъупипшӀыр , джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр кӀоцӀ щагум дэтыгъэх. Тхьэм и Унэ иӀэгъэ чӀэхьапӀэм джэрзым хэшӀыкӀыгъэу кӀэсэнитӀу къыкӀэлъырытыгъ (1ПА 7:15-22). Зы кӀэсэныр къыблэмкӀэ щыгъэуцугъагъ, ЯхынкӀэ еджэщтыгъэх. Адрэ кӀэсэныр темырымкӀэ щыгъэуцугъагъ, зэреджэщтыгъэхэр БоӀаз.

Джэрз лэгъуп (1ПА 7:38) – къурмэнышӀхэм къурмэнгъэст ашӀынэу зэӀахырэ былымхэм апкъыхэр щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэмэ атетыгъэ джэрз лэгъупипшӀмэ арыт псымкӀэ алъэсыщтыгъэх. Лэгъуп пэпчъ метри 2 фэдиз илъэгагъэщтыгъ, псэу литрэ 800 ифэщтыгъэ.

Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр (1ПА 7:23-26) – джэрзым хэшӀыкӀыгъэ лэгъуп шъэджашъ, ынэз зы бгъум къыщегъэжьагъэу адрэ бгъум нэс метри 5 фэдизыгъ, зэпэхъурэябзэу, метри 2,5-рэ фэдиз илъэгагъэщтыгъ, ынэз ихъурэягъэ метрэ 15 фэдиз хъущтыгъ. Тхьэм и Унэ чӀэхьанхэм е къурмэн ашӀыным ыпэкӀэ къурмэнышӀхэм аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ ащ ит псым ратхьакӀыщтыгъэх. Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр Тхьэм и Унэ икъыблэ-къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щытыгъ.


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(1:2) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ ун. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

### Тхьэм и Унэу пачъыхьэу Сэлмэн аригъэшӀыгъэм игъэпсыкӀ


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Тхьэм и Унэу пачъыхьэу Сэлмэн аригъэшӀыгъэм игъэпсыкӀ

Тхьэм и Унэу пачъыхьэу Сэлмэн аригъэшӀыгъэм игъэпсыкӀ

### Тхьэм иун, е Зиусхьаным иун


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Тхьэм иун, е Зиусхьаным иун (1СА 1:7; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ унэр. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

### ТхьэнэпцӀ

ТхьэнэпцӀ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

(МысырикӀ. 32:1-35) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(4:3; 9:12) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(3:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

### ТхьэнэпцӀхэр: БаӀал


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ТхьэнэпцӀхэр: БаӀал (я 2ПА 10:18), Мылкъом (1ПА 11:5), Молэх (1ПА 11:7), Къэмэщ (1ПА 11:7) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ цӀыф лъэпкъхэр зэлъэӀущтыгъэхэ тхьэхэр.

### ТхьэрыӀо


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

ТхьэрыӀо (9:2) – Тхьэм ыцӀэкӀэ шӀыгъэ гущыӀ.

### ТыжьынашӀ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

ТыжьынашӀ (17:4) – ЦӀыфэу зисэнэхьаткӀэ пкъыгъо лъапӀэхэм: тыжьыным, дышъэм е нэмыкӀым Ӏэпэщысэхэмрэ гъэдэхалъэхэмрэ ахэзышӀыкӀырэр ары.

### Тэтэркон


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Тэтэркон (10:20) – Уц лъэпкъ.

### тхьэлъанэ зыфашӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

тхьэлъанэ зыфашӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тыныр – цӀыфым рихъухьэрэ Ӏофыр къыдэхъумэ, Тхьэм фишӀэжьынэу зытыриӀуагъэр ары.

Мы къурмэнхэр ренэу зэфэшъхьафдэдэхэу щытыгъэп. ЦӀыфыр фаемэ гупыкӀ къурмэныр е нэмыкӀ итын горэхэм ащыщ къурмэнгъэст ышӀыщтыгъ.

### ТӀоу зэпыутыгъэ щагур


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ТӀоу зэпыутыгъэ щагур (1ПА 6:36) – еплъ Тхьэм и Ун.

### Уды

Уды


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ кӀуачӀэ зыхэлъ цӀыф.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(18:10) – нэпх, шхъухьэ кӀуачӀэ зыхэлъ цӀыф.

### УнэшъуипшӀыр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

УнэшъуипшӀыр (5:1-22) – мыжъобгъуитӀум атетхэгъэ унэшъо хэхыгъэхэу израил лъэпкъым пае Тхьэм Мосэ Синай къушъхьэм дэжь къыщыритыгъэхэр ары.

### Урим, туммим


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Урим, туммим (МысырикӀ. 28:30) – мыжъо лъапӀэхэу къурмэнышӀ шъхьаӀэм ихьыкум бгъэрышӀэ илъыщтыгъэхэр ары. Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае ащ ахэр пхъэдз ышӀыщтыгъэх.

### Уримыр, туммимыр


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Уримыр, туммимыр (1СА 14:41; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – къурмэнышӀым Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае мыжъо лъапӀэхэу уримымрэ туммимымрэ пхъэдзым рилъхьэщтыгъэх.

### Усэрэжъ

Усэрэжъ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀу.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(18:10,[14]) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀорэ цӀыф.

### Утыгу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Утыгу (1:20; 5:16; 7:12; 26:13) – къалэм е чылэм ыгузэгу ит чӀыпӀэ нэкӀ ин.

### Ухэсыгъэхэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Ухэсыгъэхэр (4:45) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар зэрыгъозэщт унашъоу къыритыгъэхэр ары.

### УшхъухьакӀо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

УшхъухьакӀо (2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шхъухьэ зышӀэрэ цӀыф.

### Ушэтын


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Ушэтын (1:13; 8:16) – УуплъэкӀуныр, бгъэунэфыныр.

### Фыхэхыгъэ чӀыгур


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Фыхэхыгъэ чӀыгур (2:21) – Джурт къэралыгъом къыхиубытэрэ чӀыгур.

### Фэ


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

Фэ (11:6) – фэр Ӏудэнэ псыгъо кӀыхьэм фэдэу цӀыфыми псэушъхьэу лъакъомэ атетхэми ахэлъ, лыпцэхэмрэ къупшъхьэхэмрэ зэрепхых. ЗекӀорэ псэушъхьэм иаужырэ лъакъохэм ахэлъ фэр зэпыупкӀымэ, ар мыкӀожьышъоу мэхъу.

### Хын


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Хын (МысырикӀ. 29:40; 30:24) – литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

### Хыныгъом имэфэкӀ


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12) – апэрэ лэжьыгъэу зигъо хъугъэхэр зэрэӀуахыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### Хъарзынэщ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хъарзынэщ (1:2) – осэшхо зиӀэ мылъкухэр, ахъщэхэр зыщаӀыгъ чӀыпӀ.

### ХъэцыкоефэкӀ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ХъэцыкоефэкӀ (31:19) – цыр зэраджырэ Ӏэмэ-псым.

### Хъурджан


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хъурджан (11:22) – пшъэхъунэу зэпышӀагъэхэм ащыщ; гъучӀым хэшӀыкӀыгъэу ыгузэгукӀэ гъуанэ иӀэу щыт.

### Хьакъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хьакъ (10:18; 27:11) – цӀыфым ышӀэнэу, ыгъэцэкӀэнэу тефэрэр.

### Хьакъужъ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьакъужъ (8:7, 8:16) – Къэгъагъэ хъурэ, панэхэр зытет шъхьанд. Метрэм нэс илъэгагъэу зыщыфэбэ чӀыпӀэхэм къащэкӀы.

### Хьалкъ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Хьалкъ (26:14) – нахьыпэм чэщым пчъэр агъэпытэжьы зыхъукӀэ дадзэу фашӀыщтыгъэ пкъыгъу.

### Хьалыгъу мыкӀу-мыпш


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьалыгъу мыкӀу-мыпш (6:19) – Тхьацу гъэтэдж хэмылъхьагъэу псыкӀэ апшэгъэ хьалыгъу.

### Хьандзу


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьандзу (15:5) – Мэкъоу, уарзэу ӀукӀыхьэ Ӏэтэшхоу зэтыралъхьагъэр ары.

### Хьилагъэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хьилагъэ (11:27) – тхьагъэпцӀыгъэ.

### Хьилэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хьилэ (8:25) – тхьагъэпцӀ.

### ХьыкумышӀхэр


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

ХьыкумышӀхэр (1СА 4:18; 2СА 7:11) – израил лъэпкъым пачъыхьэхэр зыщыримыӀэщтыгъэхэ лъэхъаным цӀыфхэм пащэ афэхъунэу Тхьэм къахихыщтыгъэхэр ары.

### Цион


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

Цион (1ПА 8:1, нэмыкӀхэри) – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэр ЦионкӀэ заджэщтыгъэхэ пытапӀэр арынкӀи мэхъу. Пачъыхьэу Даутрэ ащ идзэхэмрэ Ерусэлэм аштэным пае ащ дэсыгъэ еусхэм язаохи Цион пытапӀэр аӀэ къырагъэхьагъ. Ащ ыуж пытапӀэм Даут икъалэкӀэ еджагъэх. Цион ижъырэ Ерусэлэм къалэм къыхиубытэщтыгъэ, ау Тхьэм и ГущыӀэ ичӀыпӀэ нахьыбэмэ къащыхэфэрэ мы гущыӀэм къикӀырэр Ерусэлэм къалэр зэрэщытэу ары.

### Чарэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Чарэ (11:26) – федэ.

### Чыбл


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Чыбл (7:6) – Чыпэ гъугъэ зэхэлъ.

### Чэлхэм ямэфэкӀ


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17) – губгъо ӀофшӀэн пстэури сэнашъхьэм иугъоижьыни зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### Чэсэй


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Чэсэй (2:8) – Фыжьыбз, фыжь дэд: мы тхылъым мы гущыӀэхэр шъуз гуадзэхэм афэгъэхьыгъэу щыгъэфедагъ.

### ЧэтэнгъэӀагъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

ЧэтэнгъэӀагъ (МысырикӀ. 33:7-11) – Мосэ Тхьэм зыщыдэгущыӀэщтыгъэ чэтэнгъэӀагъэр.

### ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀ


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀ (1СА 2:22; 2СА 6:17; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, Тхьэр иӀэшъхьэтетэу къыздырихьакӀынэу ыгъэпсыгъэгъэ тхьэлъэӀупӀэ чэтэнгъэӀагъэр ары.

ЧэтэнгъэӀагъэм ишӀыкӀэ зыфэдэщтым ехьылӀагъэу Тхьэм Мосэ къыриӀуагъэр Мосэ иятӀонэрэ тхылъ ит (еплъ 25–27-рэ шъхьэхэр). Ар былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэхэ пхъэ гъэӀагъэщтыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ кӀыб унэмрэ лъапӀэм ианахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ кӀоцӀ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. КӀоцӀ унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀагъэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ. Джурт лъэпкъыр псэупӀэкӀэ нэмыкӀ чӀыпӀэ кощын фаеу хъу къэси чэтэнгъэӀагъэр зэпкъырахти, къыздыращэкӀыщтыгъэ. ЧӀыпӀакӀэм зэрэнэсхэу ар агъэуцущтыгъэ.

### ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

(МысырикӀ. 26:1-37; 35:10-19; 36:8-38) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэу тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъэр ары. Ащ ишӀыкӀэ зыфэдэщтыр Тхьэм Мосэ къыриӀогъагъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэ пхъэ гъэӀагъэу щытыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. ЛъапӀэм инахь лъэпӀэжь унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ.


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(18:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ.


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

(1ПА 1:39; 2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» ия 40-рэ шъхьэ.


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ.

### ЧэтэнӀабгъу

ЧэтэнӀабгъу


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

(МысырикӀ. 28:1-14) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

(1СА 2:18; 2СА 6:14; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – къурмэнышӀым къурмэншӀыгъом ыбг пипхэщтыгъэ чэтэн такъырыр ары. Ижъырэ джуртыбзэм мыр къызэрэщаӀощтыгъэр: афод.

### ЧэтэпэӀудз


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

ЧэтэпэӀудз (2:7) – зэкӀэрытэу зэзаохэ зыхъукӀэ чэтэ огъур къатемыфэнэу зыкъырагъэгъунэщтыгъэ, чатэм пэӀуадзэрэ пхъэ пытэм е гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ пкъыгъу.

### ЧэцӀы


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

ЧэцӀы (6:19, 13:19) – Пчэн ныбжьыкӀ.

### Чэшъанэр


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Чэшъанэр (8:9, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Мыжъом хэшӀыкӀыгъэ унэ псыгъо лъаг. Мыр пыир къызатебанэкӀэ зыкъэухъумэжьыгъэным ыкӀи къыпэӀулъ Ӏэгъо-чӀыгъохэр къызэпэплъыхьэгъэнхэм пае агъэфедэ.

### ЧӀыпӀэ лъапӀэ


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

ЧӀыпӀэ лъапӀэ (8:10) – ТхьэлъэӀупӀэ чӀыпӀ.

### ЧӀэхьапӀэ


Израилым ипачъыхьэхэр: Сэлмэн – Цыдкъый


ГущыӀалъ: 1-2 Тхылъыр

ЧӀэхьапӀэ (1ПА 6:3) – еплъ Тхьэм и Ун.

### Шапхъэхэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Шапхъэхэр (4:1) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар рыгъозэнэу бзыпхъэ папкӀэу къыритыгъэхэр ары.

### Шэко шъоу


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шэко шъоу (16:24; 24:13; 27:7) – шако зыхэлъ шъоу.

### Шэкъыл


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Шэкъыл (МысырикӀ. 38:26) – мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ фэдиз къещэчы.

### Шэс


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шэс (6:1; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26; 24:31; 27:13) – зыгорэм иӀуагъэ зэригъэцэкӀэжьыщтымкӀэ телъхьэ уфэхъуныр.

### Шъонт


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Шъонт (4:19) – Пчэнышъом хэшӀыкӀыгъэ псылъ, шъонылъ.

### Шъонтрып


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Шъонтрып (11:34) – ӀэкӀэ теохэзэ мэкъамэр къызэращырэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Шъо зытебзэгъэ пхъэ хъурай, ыку нэкӀы, ышъхьэрэ ычӀэрэ шъуаткӀох.

### Шъхьэм дагъэр щыфэгъэныр


Самуел, Саул, Даут: Израилым ицӀыф пэрытых


ГущыӀалъ: 1-2 Самуел

Шъхьэм дагъэр щыфэгъэныр (1СА 9:16; 2СА 2:4; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пасэм къыщегъэжьагъэу джуртхэм агъэлъапӀэу, агъэлъэрыхьэ ашӀоигъо цӀыфым мэ ӀашӀу къызпихырэ зэйтын дагъэр ышъхьэ щафэныр яхэбзагъ. А хабзэм тетэу Тхьэм пачъыхьэнэу е къурмэнышӀынэу цӀыфхэм къахихырэмэ ашъхьэхэм а дагъэр ащафэщтыгъ. Зышъхьэ дагъэ щафэгъэ цӀыфым пае джуртыбзэм гущыӀэу Мэшыяхъ, урымыбзэм Христос ащагъэфедэ. Библием мы къэӀуакӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Тхьэм къахихыгъэр.

### Шъуатэ


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Шъуатэ (20:1; 31:4,[6]) – макӀэу узгъэутэшъорэ шъон

### Щыпэлъф Ӏахьэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Щыпэлъф Ӏахьэр (21:16) – пэсэрэ хабзэмкӀэ унагъом къыфэхъурэ апэрэ шъаом унэгъо мылъкум щыщ кӀэнэу тефэщтыгъэр ары.

### Щысэ-шапхъэ


ДжакӀо


ГущыӀалъ: ДжакӀо

Щысэ-шапхъэ (2:12) – Зыгорэм укӀырыплъыныр.

### Щэджыбл


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

Щэджыбл (23:32) – щэнаут ин зыхэлъ блэон.

### Ӏанэ лъапӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏанэ лъапӀэр (МысырикӀ. 37:10-16) – гъомылэ тынхэр зытыралъхьэрэ Ӏанэ лъапӀэр. Ар чӀыпӀэ лъапӀэм итыгъ.

### Ӏомэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏомэр (МысырикӀ. 16:16-36) – хьакъу-шыкъу. Ӏомэрым литри 2 фэдиз ефэ.

### Ӏэмыр


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Ӏэмыр (7:22, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Унашъу, шӀоигъоныгъ. Зыгорэм ишӀоигъоныгъэкӀэ цӀыфым ышӀэрэр. Мы чӀыпӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Тхьэм ишӀоигъоныгъэу къехырэмкӀэ.

### Ӏэнтэгъу


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏэнтэгъу (МысырикӀ. 25:23; 26:13; нэмыкӀхэри) – сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

### Ӏумэт

Ӏумэт


Ехъошуа


ГущыӀалъ: Ехъошуа

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЗыӀэ илъым фэшъыпкъэр, шъыпкъэныгъэ фыриӀэу фэлажьэрэр ары. Тхылъэу «Ехъошуа» Мосэ игугъу къызэрэщишӀырэр: «Тхьэм иӀумэт » (1:1). Джащ фэдэу мы тхылъ дэдэм икӀэухым Ехъошуа фэгъэхьыгъэу къыщеӀо: «Тхьэм иӀумэт» (24:29).


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

(6:20) – хэтми зыгорэм фэлэжьэрэ, фэшъыпкъэ цӀыф. Мы тхылъым къызэрэхафэрэр «Тхьэм иӀофтэбгэ цӀыф».


Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр


ГущыӀалъ: Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр

(14:35; 30:10) – мы тхылъым пачъыхьэм е пщым иӀофтабг.


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

(3:24, 34:5) – хэтми нэмыкӀ цӀыфым шъыпкъэныгъэ фыриӀэу фэлажьэрэр ары. Мы тхылъым Мосэ игугъу къызэрэщишӀырэр: «Тхьэм иӀумэт».

Апс (12:6) – ХабзэмкӀэ пхъэм хашӀыкӀыщтыгъэ лэгъэ лъэпкъ.

Астарт

(1СА 7:3; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.

(2:13, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.

Ахъо (9:10) – Мыр шхынцумпэ чъыг. Къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы. КъыпыкӀэхэрэр ӀэшӀух, къыпычыгъакӀэхэуи гъэгъугъэхэуи ашхых.

Бгыкъу (10:18) – КӀашъор ыӀыгъынэу тыралъхьэрэ пхъэ е гъучӀ пкъэу.

БгъэрышӀэр (МысырикӀ. 28:15-30) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

Бжиз (МысырикӀ. 28:16; 39:9) – сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

Бжъэмые (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бжъэмыем ехьщырыгъ.

Бжьы (10:8) – Пхъэ ондрыхъоу шъо шъабэ зэщэкӀыгъэу кӀашӀэрэ былымхэм зэдаштэу Ӏоф ашӀэным пае апшъэ далъхьэрэр ары.

Бзэпспщын (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бзэпспщынэм ехьщырыгъ.

Былым пӀашъэ (2:7) – Чэмхэм, быгъухэм, цухэм афэдэ былым инхэр ары.

Бэлэрэгъ (1:32) – гугъуемылӀ, фетэу езыт.

БэӀал

(1СА 7:4; 2СА 5:20; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀанхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.

(2:11, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀаныйхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.

Гъоу (3:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏофыгъо горэ зэшӀохыгъэн фае зыхъукӀэ макъэ зыгъэӀущтыгъэ цӀыф.

Гъэшхэн-Ӏыгъын (5:10) – Зыгорэ бгъэшхэныр, Ӏыгъынэу уиӀэныр.

Гъуазэ (джуртыбзэкӀэ: «шофэт» – имэхьанэр: «хьыкумышӀ») – Мы тхылъым а гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Израилым илӀакъо горэм е лӀэкъо заулэмэ охътэ гъэнэфагъэм Ӏэшъхьэтет пэщэныгъэр адызезыхьэрэр ары. Израилхэр тхьамыкӀагъо зыхафэхэкӀэ ахэм къэгъэнэжьакӀо афэхъунхэу Тхьэр гъуазэхэм къяджэщтыгъэ. Гъуазэм игъашӀэ зиухыкӀэ ащ ычӀыпӀэ ихьанышъ, иӀоф лъигъэкӀотэнэу цӀыф гъэнэфагъэ щыӀагъэп.

Дэкъац (5:22) – пкъыгъор зыдафызэрэ Ӏэмэ-псым.

Джасус (2:1, 6:16, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ПлъэкӀодэӀуакӀу. Хымэ чӀыпӀэм цӀыф ыкӀи нэмыкӀ кӀуачӀэу щыӀэхэр зыфэдэхэр шъэфэу къызэригъэшӀэнэу агъакӀорэр.

Джэнджэш (3:25) – Зыгорэм уицыхьэ темылъыныр, шӀошъхъуныгъэ пытэ фыуимыӀэныр.

Джэрз лэгъуп (1ПА 7:38) – еплъ Тхьэм и Ун.

Ефэ (МысырикӀ. 29:40) – литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ хьакъу-шыкъу.

Жъогъуаплъ (2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – жъуагъохэм яплъызэ къэхъущт-къэшӀэщтыр къэшӀэгъэным пылъ цӀыф.

Зинэ (6:19,[32]) – лӀы-шъуз ӀофкӀэ уимышъхьэгъусэ удэпсэуныр.

Зиусхьан

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Ехъошуа 3:11). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Ехъошуа 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

(1СА 1:3; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай», Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр». Джуртхэм мы гущыӀэр зэрялъэпӀэдэдэм къыхэкӀэу амакъэ Ӏоу къаӀорэп. Джурт Ӏэпэрытххэм Тхьэм ыцӀэ защыхэтхэгъэ чӀыпӀэм къызысхэкӀэ, ащ пае гущыӀэу «Адонай» къаӀо. АдыгабзэкӀэ ащ къикӀырэр «Зиусхьан».

(1:2, 9:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай» (1:2), Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, «Яхве» (9:2) ащ къикӀырэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

(1:3, 10:17, нэмыкӀхэри) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (10:17). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (1:3), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Гъуазэхэр 6:22). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Гъуазэхэр 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

Зиусхьаныр

(1ПА 1:48; 2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» имэхьанэ джурт гущыӀитӀоу «Адонай», «Яхве» зыфиӀорэмэ къарыкӀырэр къеты. «Адонай»-м Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр». Джуртхэм мы гущыӀэр зэрялъэпӀэ дэдэм къыхэкӀэу амакъэ Ӏоу къаӀорэп. Ижъырэ джурт Ӏэпэрытххэм Тхьэм ыцӀэ защыхэтхэгъэ чӀыпӀэм къызысхэкӀэ, ащ пае гущыӀэу «Адонай» къаӀо.

(1:7; 2:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-ым имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу къикӀрэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

(20:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – МышӀэ ӀофкӀэ цӀыф горэ зыукӀырэр зыкъыгъэнэжьыным пае шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэкӀужьын ылъэкӀыщт къэлищэу Мосэ Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щигъэнэфэгъагъэхэр ары.

(4:41, 19:1) – мышӀэ ӀофкӀэ цӀыф горэ зыукӀырэр зыкъыгъэнэжьыным пае шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэкӀужьын ылъэкӀыщт къэлищэу Мосэ Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щигъэнэфэгъагъэхэр ары.

Зэзэгъыныгъ (МысырикӀ. 24:7; 34:10) – Тхьэмрэ цӀыфымрэ е цӀыфхэмрэ зэдашӀырэ Ӏуагъэр ары.

Кыкъар (МысырикӀ. 25:39; 37:24; нэмыкӀхэри) – щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 30-35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

Къамыл (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр къамылым ехьщырыгъ.

Къоджэхь-къоджэшх (14:12) – Зышъхьэ къырамыхыпэу, зыщыщыр къэпшӀэнэу упчӀэ зыфатырэр.

Къонтхъ

(11:8, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пыеу аукӀыгъэм къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары.

(1:13; 16:19) – пыеу е хэтми цӀыфэу аукӀыгъэм, зэтыгъуагъэхэм къатырахыгъэ, къапахыгъэ былымыр, мылъкур.

(5:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Пыеу заом зыщытекӀуагъэхэм мылъкоу къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары: гъэрэу къаубытыгъэ цӀыфхэр, былым Ӏэхъогъухэр, уасэ зиӀэ хьап-щыпхэр.

Къыпэблагъэр (16:29) – Ӏахьылыр, гъунэгъур, шъэогъур.

Къэрыубхэр

(1СА 4:4; 2СА 6:2; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Ахэм ятеплъэ зиӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэр тӀу хъухэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ шъхьащытыгъэх. Къэрыубмэ атамэхэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу ары зэралъытэрэр.

(1ПА 6:23-28; 8:6) – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Еплъ Тхьэм и Ун.

Къурмэн

(МысырикӀ. 12:27; 29:14; 34:25; нэмыкӀхэри) – аукӀырэ псэушъхьэр е бзыоу Тхьэм фагъэшъуашэрэр. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм МосэкӀэ къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх.

(1СА 1:3; 2СА 6:13; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – диным епхыгъэ Ӏофтхьабз. ЦӀыфым Тхьэм дыриӀэ зэфыщытыкӀэхэр зэщымыкъонхэм, зыпкъ итынхэм, ипсэкӀодшӀыгъэхэр къыфигъэгъунхэм апае зы нэбгырэм е зэрэджурт лъэпкъэу былымхэр, фышъхьэ лэжьыгъацэхэр, хьаджыгъэр, зэйтын дагъэр къурмэн Ащ фашӀыщтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм Мосэ къыфыригъэхыгъэ Хабзэм тетэу, Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх. Библием къыхиубытэу Мосэ иящэнэрэ тхылъ къурмэнхэр тфэу зэтефыгъэхэу ягугъу къыщешӀы.

1. Къурмэнгъэст (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 1:1-17; 1СА 6:14; 2СА 24:25; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэкъокӀыгъомрэ тыгъэкъохьажьыгъомрэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

2. Гъомылэ тын (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 2:1-16; 1СА 2:29) – хьалыгъур къызхахырэ лэжьыгъацэхэр е лэжьыгъашъхьэхэр, джащ фэдэу зэйтын дагъэмрэ мэ ӀашӀу зыпихырэ мыстхъумрэ зигъусэхэ хьаджыгъэр, хьаджыгъэм хэшӀыкӀыгъэхэр, лъы зыкӀэмыт къурмэнкӀэ алъытэхэрэр, ары. Лъэпкъым зэрэщытэу е нэбгырэ зырызхэм япсэкӀодшӀыгъэ апае къурмэнгъэстхэр зыщашӀыхэрэм тефэу гъомылэ тынри Тхьэм фашӀыщтыгъэ.

3. ЗэгурыӀоныгъэ (мамыр) къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38; 1СА 10:8; 2СА 6:17) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэхэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстщтыгъэх. Лэу къэнагъэр къурмэн зышӀыгъэхэм Тхьэм иунэ ыкӀоцӀ щашхыжьыщтыгъэ. Къурмэнылым ишхын Тхьэмрэ цӀыфхэмрэ язэфыщытыкӀэхэр гъэпытэгъэнхэм тегъэпсыхьэгъагъ.

4. ПсэкӀод къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 4:1-5, 13 ) – зыгорэм ипсэкӀодшӀыгъэ къыфигъэгъуным е зиукъэбзыжьыным пае Тхьэм къурмэнэу фишӀыщтыгъэмрэ, джащ фэдэу дин мэфэкӀ мафэхэм лъэпкъым пае зэрэщытэу къурмэнэу ашӀыщтыгъэмрэ ары.

5. ПсэкӀодышӀкӀэгъожь къурмэн (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 5:14-19; 1СА 6:3, 4,[17]) – цӀыф пэпчъ псэкӀодшӀыгъэ гъэнэфагъэу ышӀыгъэм зэрэфыкӀэгъожьырэм елъытыгъэу, имэхьанэкӀэ псэкӀод къурмэным пэблагъэу ышӀщтыгъэ къурмэныр ары.

(1ПА 8:64, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – диным епхыгъэ Ӏофтхьабз. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм Мосэ къыфыригъэхыгъэ хабзэм тетэу, Тхьэм цӀыфым ипсэкӀодшӀагъэхэр къыфигъэгъунхэм пае, былымхэмкӀэ, фышъхьэ лэжьыгъацэхэмкӀэ, хьаджыгъэкӀэ, зэйтын дагъэкӀэ къурмэнхэр фишӀыщтыгъэх.

(12:6-7, 17-18) – Тхьэм пае аукӀырэ псэушъхьэр е Ащ фагъэшъошэрэ бзыур. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм МосэкӀэ джуртхэм къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу тынэу къурмэн зэфэшъхьафхэр Ащ фашӀыщтыгъэх:

Къурмэнгъэст

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) (МысырикӀ. 10:25; 20:24; 24:5; 29:39-42) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм пчэдыжьымрэ пчыхьэмрэ ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр, щыщ гори къамыгъанэу, къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

(8:31, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;

(6:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

КъурмэншӀыпӀ

(МысырикӀ. 27:1-8) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэхыгъэу былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ Тхьэм пае къурмэн зыщашӀыщтыгъэхэр ары. Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпашъхьэ итыгъ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀоцӀ итыгъ.

(1СА 7:17; 2СА 24:25; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэншӀыпӀэм пае мыжъошхохэр къыхэӀатыкӀыгъэхэу зэтыралъхьэщтыгъэх.

(1ПА 1:50) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

(12:27) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

КъурмэнышӀ

(МысырикӀ. 28:1; 29:1) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыфхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

(3:3, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

(1СА 1:3; 2СА 15:35; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – цӀыфхэм ацӀэкӀэ диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыф зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

(1ПА 1:7) – цӀыфхэм ацӀэкӀэ диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыф зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

(26:3, нэмыкӀхэри) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

КӀоцӀ унэ лъапӀэр (1ПА 6:16,[20]) – еплъ Тхьэм и Ун.

КӀэпщ (12:11) – Къамыщ, шъо псыгъо зэтегъэщагъэу зыцыпэ нахь псыгъоу, пхэкӀ зыпылъыр ары.

КӀэсэн

(1ПА 7:15) – еплъ Тхьэм и Ун.

(9:1) – дэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

(16:25) – ДэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

ЛъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр (1ПА 6:16) – еплъ Тхьэм и Ун.

ЛъэгапӀ (1СА 9:12-14; 2СА 22:17; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэ горэхэу къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэр.

ЛъэгапӀэ (1ПА 3:2-3, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – чӀыпӀэ хэӀэтыкӀыгъэ горэу къурмэнхэр зыщашӀыщтыгъэхэр.

Лъэрыхь (10:17) – ЗыгъэӀорышӀэхэрэр, ашъхьагъ итыр.

ЛӀэкъолъэш (10:6) – Зилъэпкъ уасэ фашӀырэ цӀыф.

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныл (7:14) (Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-38 ) – цӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр

(8:31, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

(20:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

Мыжъогъозэсын (1СА 21:10) – мыжъо сын лъапӀэ гор. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мыр къызэраӀощтыгъэр: афод.

Мыжъогъуаз (1СА 23:6-9; 30:7) – Тхьэм ыӀорэр къышӀэным пае къурмэнышӀым мыжъогъуазэу пхъэдзым рилъхьэщтыгъэр ары. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мыр къызэраӀощтыгъэр: афод.

мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь – сыдрэ мылъкоу унагъом къыхахъорэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэу Тхьэм иеу алъытэрэр, Ащ къурмэн фашӀырэр ары;

Ныбгъэшъу (15:17) – илъэс зыныбжь шкӀэхъу.

Нэгъуаджэ (2:4) – тыгъугъэ, ушъэфыгъэ, гъэбылъыгъэ.

Нэлат (5:23) – Бгыбзэ. ЦӀыфыр лъэшэу губжыгъэу, ыгу еӀэжьыгъэу зыгорэм хьазаб къыфехынэу, тхьамыкӀагъо къехъулӀэнэу тыриӀорэр.

Нэпх (10:11) – Нэпх зыхэлъыр: цӀыфыр е псэушъхьэр ышъхьэ фимытэу зыгъэӀорышӀэрэр.

НэфапӀэ (2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пкӀыхьапӀэ фэдэу, ау нэрылъэгъоу алъэгъурэр. Непэрэ мафэм, блэкӀыгъэм, е къэхъущтым афэгъэхьыгъэ сурэтхэу ахэр щытынхэ ылъэкӀыщт.

Пачъыхьагъур - Пачъыхьагъур

Пегъымбар

(9:2) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

(4:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

Псынэкъуау (12:6) – КӀапсэ е гъучӀ пшъэхъу зыпышӀагъэу псынашъхьэм тегъэпытыхьэгъэ щэрэхъ.

Пхъонтэ лъапӀэр

(3:3, 3:6, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

(10:8) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

Пхъонтэпщынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пхъонтэпщынэм ехьщырыгъ.

Пчыпыджын (8:18, 8:26) – Мыр зыфэдэр пчы: зыпэ папцӀэу упсыгъэ бэщ кӀыхьэу гъучӀ чан зыпалъхьэу нахьыпэм зэрэзаощтыгъэхэр ары.

ПщынэтӀаркъо (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пщынэтӀаркъом ехьщырыгъ.

Пэсахъ – 1) ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ ублэкӀыныр зыфиӀорэр (МысырикӀ. 12:13,[23]);

2) а) пэсахъ къурмэн (МысырикӀ. 12:3)

б) пэсахъ мэфэкӀ (МысырикӀ. 12:11,[14], нэмыкӀхэри)

в) пэсахъ мэфэкӀым къурмэн ашӀырэ псэушъхьэр (МысырикӀ. 12:5).

Сырынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр сырынэм ехьщырыгъ.

Тандж (14:24; 12:4; 16:31; 4:9) – цӀыфым лъытэныгъэ зэрэфашӀырэр къэзгъэлъагъорэ, ащ шыхьат фэхъурэ паӀу.

Тахътэ

(2:12) – Пачъыхьэр зытес тетӀысхьэпӀэ лъэгэ гъэкӀэрэкӀагъ.

(5:20) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

(20:8) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

Тхьагурымагъо (2:2 нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ-кӀуачӀэ хэлъэу, шӀыкӀэ зэфэшъхьафхэр ыгъэфедэзэ хъурэм-шӀэрэм зифэмэбжьымэ тезгъэхьан амал зиӀэ цӀыф.

Тхьэихэх (1СА 2:10) – Тхьэм къахихыгъэр (еплъ: Шъхьэм дагъэр щыфэгъэныр).

ТхьэлӀыкӀо

(1СА 3:20; 2СА 12:1; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан иублэгъум Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Израил лъэпкъыр Тхьэм фэщэгъэныр, Тхьэихэхым икъэкӀон цӀыфхэр фэгъэхьазырыгъэнхэр япшъэрылъэу тхьэлӀыкӀохэр Тхьэм къахихыщтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан щыӀэгъэ тхьэлӀыкӀомэ загъорэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэх. Ау ахэм япшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъэр псэкӀодэу ашӀыгъэхэм пае цӀыфхэр кӀагъэгъожьынхэмрэ Тхьэ Закъом фэгъэлэжьэгъэнхэмрэ ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

(1ПА 1:8) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан иублэгъум Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэмкӀэ къыгъэгущыӀэщтыгъэхэр, къэбархэр цӀыфхэм къызэралъигъэӀэсыщтыгъэхэр ары тхьэлӀыкӀокӀэ заджэхэрэр. ПсэкӀодэу ашӀыгъэхэм пае цӀыфхэр кӀагъэгъожьынхэмрэ ахэр Тхьэ закъом фэгъэлэжьэгъэнхэмрэ япшъэрылъ шъхьаӀэу щытыгъ.

Тхьэм ипсэупӀ (МысырикӀ. 25:1-9, 35:11, 39:33) – Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэр. Мыщ имэхьанэ зэпхыгъэр ижъырэ джуртыбзэм щыщ гущыӀэу «мишхъан» зыфиӀорэр ары.

Тхьэм ипхъонтэ лъапӀ

(МысырикӀ. 25:10-22) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ ар пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьажьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэ чӀыпӀэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

(1СА 3:3; 2СА 6:2; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм Мосэ унашъоу къыфишӀыгъэм тетэу пхъонтэ лъапӀэр пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Пкъыгъо лъапӀэхэмрэ Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъухэмрэ ащ дэлъыгъэх. (Еплъ: Мосэ иятӀонэрэ тхылъ 25:10-22; 37:1-9; Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр 8:9).

(1ПА 2:26; 3:15, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ ар пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэ чӀыпӀэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэ зарегъэшӀым, Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ Тхьэм и Унэ щыщ чӀыпӀэу лъапӀэм ианахь лъэпӀэжькӀэ заджэхэрэм чӀаригъэуцуагъ.

Тхьэм и Ун

(1ПА 6) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ унэр. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр Тхьэм и Унэ къекӀуалӀэх, къурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъэр Ӏахьищэу зэхэтэу, псэолъэ плӀэмыеу (1ПА 6:2), чӀэхьапӀэр, кӀоцӀ унэ лъапӀэр, лъапӀэмэ яанахь лъэпӀэжьыр къыхиубытэхэу щытыгъ.

ЧӀэхьапӀэр (1ПА 6:3) – Тхьэм и Унэ иапэрэ ихьапӀ. Ащ икӀыхьагъэ метри 5 фэдизыгъ, метри 10 ишъомбгъуагъэщтыгъ.

КӀоцӀ унэ лъапӀэр (1ПА 6:16,[20]) – чӀэхьапӀэм ыуж узэрыхьэщтыгъэ унэр ары. ИкӀыхьагъэщтыгъэр метрэ 20, ишъомбгъуагъэ метри 10 хъущтыгъэ, илъэгэгъагъэр метрэ 15. КӀоцӀ унэ лъапӀэм дышъэкӀэ къэгъэтӀылъыхьэгъэ къурмэншӀыпӀэу, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэр зыщагъэстхэрэр, гъомылэ тынхэр зытыралъхьэрэ дышъэ Ӏанэр итыгъэх. Дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэу остыгъэхэр ащ икъыблэ ыкӀи итемыр бгъухэмкӀэ тфырытфэу щытыгъэх.

ЛъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьыр (1ПА 6:16, 23-28; 8:6) – кӀоцӀ унэ лъапӀэм лъапӀэмэ анахь лъэпӀэжьыр къыпытыгъ, шъхьангъупчъэхэр хэлъыгъэхэп, унэ зэпэплӀэмыеу, ыбгъу пэпчъ метри 10 икӀыхьагъэу щытыгъ. Тхьэм ипхъонтэ лъапӀи метри 5 фэдиз зилъэгэгъэ къэрыубитӀоу зэйтын чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэу, дышъэкӀэ къэгъэтӀылъыхьагъэхэри ащ чӀэтыгъэх. КъурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ илъэсым зэ зыгори ащ ихьан фитыгъэп.

ТӀоу зэпыутыгъэ щагур (1ПА 6:36) – Тхьэм и Унэ тӀоу зэпыутыгъэ щагум дэтыгъ. Къурмэнхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр, джэрз лэгъупипшӀыр , джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр кӀоцӀ щагум дэтыгъэх. Тхьэм и Унэ иӀэгъэ чӀэхьапӀэм джэрзым хэшӀыкӀыгъэу кӀэсэнитӀу къыкӀэлъырытыгъ (1ПА 7:15-22). Зы кӀэсэныр къыблэмкӀэ щыгъэуцугъагъ, ЯхынкӀэ еджэщтыгъэх. Адрэ кӀэсэныр темырымкӀэ щыгъэуцугъагъ, зэреджэщтыгъэхэр БоӀаз.

Джэрз лэгъуп (1ПА 7:38) – къурмэнышӀхэм къурмэнгъэст ашӀынэу зэӀахырэ былымхэм апкъыхэр щэрэхъхэр зыкӀэт тхьакӀыпӀэ-тегъэуцуапӀэмэ атетыгъэ джэрз лэгъупипшӀмэ арыт псымкӀэ алъэсыщтыгъэх. Лэгъуп пэпчъ метри 2 фэдиз илъэгагъэщтыгъ, псэу литрэ 800 ифэщтыгъэ.

Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр (1ПА 7:23-26) – джэрзым хэшӀыкӀыгъэ лэгъуп шъэджашъ, ынэз зы бгъум къыщегъэжьагъэу адрэ бгъум нэс метри 5 фэдизыгъ, зэпэхъурэябзэу, метри 2,5-рэ фэдиз илъэгагъэщтыгъ, ынэз ихъурэягъэ метрэ 15 фэдиз хъущтыгъ. Тхьэм и Унэ чӀэхьанхэм е къурмэн ашӀыным ыпэкӀэ къурмэнышӀхэм аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ ащ ит псым ратхьакӀыщтыгъэх. Джэрз лэгъуп-псыубытыпӀэр Тхьэм и Унэ икъыблэ-къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щытыгъ.

(1:2) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ ун. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

Тхьэм иун, е Зиусхьаным иун (1СА 1:7; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ унэр. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

ТхьэнэпцӀ

(МысырикӀ. 32:1-35) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

(4:3; 9:12) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

(3:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

ТхьэрыӀо (9:2) – Тхьэм ыцӀэкӀэ шӀыгъэ гущыӀ.

ТыжьынашӀ (17:4) – ЦӀыфэу зисэнэхьаткӀэ пкъыгъо лъапӀэхэм: тыжьыным, дышъэм е нэмыкӀым Ӏэпэщысэхэмрэ гъэдэхалъэхэмрэ ахэзышӀыкӀырэр ары.

Тэтэркон (10:20) – Уц лъэпкъ.

УнэшъуипшӀыр (5:1-22) – мыжъобгъуитӀум атетхэгъэ унэшъо хэхыгъэхэу израил лъэпкъым пае Тхьэм Мосэ Синай къушъхьэм дэжь къыщыритыгъэхэр ары.

Урим, туммим (МысырикӀ. 28:30) – мыжъо лъапӀэхэу къурмэнышӀ шъхьаӀэм ихьыкум бгъэрышӀэ илъыщтыгъэхэр ары. Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае ащ ахэр пхъэдз ышӀыщтыгъэх.

Уримыр, туммимыр (1СА 14:41; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – къурмэнышӀым Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае мыжъо лъапӀэхэу уримымрэ туммимымрэ пхъэдзым рилъхьэщтыгъэх.

Усэрэжъ

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀу.

(18:10,[14]) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀорэ цӀыф.

Утыгу (1:20; 5:16; 7:12; 26:13) – къалэм е чылэм ыгузэгу ит чӀыпӀэ нэкӀ ин.

Ухэсыгъэхэр (4:45) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар зэрыгъозэщт унашъоу къыритыгъэхэр ары.

УшхъухьакӀо (2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шхъухьэ зышӀэрэ цӀыф.

Хын (МысырикӀ. 29:40; 30:24) – литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12) – апэрэ лэжьыгъэу зигъо хъугъэхэр зэрэӀуахыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

Хъарзынэщ (1:2) – осэшхо зиӀэ мылъкухэр, ахъщэхэр зыщаӀыгъ чӀыпӀ.

ХъэцыкоефэкӀ (31:19) – цыр зэраджырэ Ӏэмэ-псым.

Хъурджан (11:22) – пшъэхъунэу зэпышӀагъэхэм ащыщ; гъучӀым хэшӀыкӀыгъэу ыгузэгукӀэ гъуанэ иӀэу щыт.

Хьакъужъ (8:7, 8:16) – Къэгъагъэ хъурэ, панэхэр зытет шъхьанд. Метрэм нэс илъэгагъэу зыщыфэбэ чӀыпӀэхэм къащэкӀы.

Хьалкъ (26:14) – нахьыпэм чэщым пчъэр агъэпытэжьы зыхъукӀэ дадзэу фашӀыщтыгъэ пкъыгъу.

Хьалыгъу мыкӀу-мыпш (6:19) – Тхьацу гъэтэдж хэмылъхьагъэу псыкӀэ апшэгъэ хьалыгъу.

Хьилагъэ (11:27) – тхьагъэпцӀыгъэ.

Хьилэ (8:25) – тхьагъэпцӀ.

ХьыкумышӀхэр (1СА 4:18; 2СА 7:11) – израил лъэпкъым пачъыхьэхэр зыщыримыӀэщтыгъэхэ лъэхъаным цӀыфхэм пащэ афэхъунэу Тхьэм къахихыщтыгъэхэр ары.

Цион (1ПА 8:1, нэмыкӀхэри) – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэр ЦионкӀэ заджэщтыгъэхэ пытапӀэр арынкӀи мэхъу. Пачъыхьэу Даутрэ ащ идзэхэмрэ Ерусэлэм аштэным пае ащ дэсыгъэ еусхэм язаохи Цион пытапӀэр аӀэ къырагъэхьагъ. Ащ ыуж пытапӀэм Даут икъалэкӀэ еджагъэх. Цион ижъырэ Ерусэлэм къалэм къыхиубытэщтыгъэ, ау Тхьэм и ГущыӀэ ичӀыпӀэ нахьыбэмэ къащыхэфэрэ мы гущыӀэм къикӀырэр Ерусэлэм къалэр зэрэщытэу ары.

Чарэ (11:26) – федэ.

Чыбл (7:6) – Чыпэ гъугъэ зэхэлъ.

Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17) – губгъо ӀофшӀэн пстэури сэнашъхьэм иугъоижьыни зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

Чэсэй (2:8) – Фыжьыбз, фыжь дэд: мы тхылъым мы гущыӀэхэр шъуз гуадзэхэм афэгъэхьыгъэу щыгъэфедагъ.

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀ (1СА 2:22; 2СА 6:17; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, Тхьэр иӀэшъхьэтетэу къыздырихьакӀынэу ыгъэпсыгъэгъэ тхьэлъэӀупӀэ чэтэнгъэӀагъэр ары.

ЧэтэнгъэӀагъэм ишӀыкӀэ зыфэдэщтым ехьылӀагъэу Тхьэм Мосэ къыриӀуагъэр Мосэ иятӀонэрэ тхылъ ит (еплъ 25–27-рэ шъхьэхэр). Ар былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэхэ пхъэ гъэӀагъэщтыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ кӀыб унэмрэ лъапӀэм ианахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ кӀоцӀ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. КӀоцӀ унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀагъэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ. Джурт лъэпкъыр псэупӀэкӀэ нэмыкӀ чӀыпӀэ кощын фаеу хъу къэси чэтэнгъэӀагъэр зэпкъырахти, къыздыращэкӀыщтыгъэ. ЧӀыпӀакӀэм зэрэнэсхэу ар агъэуцущтыгъэ.

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

(МысырикӀ. 26:1-37; 35:10-19; 36:8-38) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэу тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъэр ары. Ащ ишӀыкӀэ зыфэдэщтыр Тхьэм Мосэ къыриӀогъагъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэ пхъэ гъэӀагъэу щытыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. ЛъапӀэм инахь лъэпӀэжь унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ.

(18:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ.

(1ПА 1:39; 2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» ия 40-рэ шъхьэ.

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ.

ЧэтэнӀабгъу

(МысырикӀ. 28:1-14) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

(1СА 2:18; 2СА 6:14; нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – къурмэнышӀым къурмэншӀыгъом ыбг пипхэщтыгъэ чэтэн такъырыр ары. Ижъырэ джуртыбзэм мыр къызэрэщаӀощтыгъэр: афод.

ЧэтэпэӀудз (2:7) – зэкӀэрытэу зэзаохэ зыхъукӀэ чэтэ огъур къатемыфэнэу зыкъырагъэгъунэщтыгъэ, чатэм пэӀуадзэрэ пхъэ пытэм е гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ пкъыгъу.

ЧэцӀы (6:19, 13:19) – Пчэн ныбжьыкӀ.

Чэшъанэр (8:9, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Мыжъом хэшӀыкӀыгъэ унэ псыгъо лъаг. Мыр пыир къызатебанэкӀэ зыкъэухъумэжьыгъэным ыкӀи къыпэӀулъ Ӏэгъо-чӀыгъохэр къызэпэплъыхьэгъэнхэм пае агъэфедэ.

ЧӀыпӀэ лъапӀэ (8:10) – ТхьэлъэӀупӀэ чӀыпӀ.

ЧӀэхьапӀэ (1ПА 6:3) – еплъ Тхьэм и Ун.

Шапхъэхэр (4:1) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар рыгъозэнэу бзыпхъэ папкӀэу къыритыгъэхэр ары.

Шэко шъоу (16:24; 24:13; 27:7) – шако зыхэлъ шъоу.

Шэкъыл (МысырикӀ. 38:26) – мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ фэдиз къещэчы.

Шэс (6:1; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26; 24:31; 27:13) – зыгорэм иӀуагъэ зэригъэцэкӀэжьыщтымкӀэ телъхьэ уфэхъуныр.

Шъонт (4:19) – Пчэнышъом хэшӀыкӀыгъэ псылъ, шъонылъ.

Шъонтрып (11:34) – ӀэкӀэ теохэзэ мэкъамэр къызэращырэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Шъо зытебзэгъэ пхъэ хъурай, ыку нэкӀы, ышъхьэрэ ычӀэрэ шъуаткӀох.

Шъуатэ (20:1; 31:4,[6]) – макӀэу узгъэутэшъорэ шъон

Щыпэлъф Ӏахьэр (21:16) – пэсэрэ хабзэмкӀэ унагъом къыфэхъурэ апэрэ шъаом унэгъо мылъкум щыщ кӀэнэу тефэщтыгъэр ары.

Щэджыбл (23:32) – щэнаут ин зыхэлъ блэон.

Ӏомэр (МысырикӀ. 16:16-36) – хьакъу-шыкъу. Ӏомэрым литри 2 фэдиз ефэ.

Ӏэнтэгъу (МысырикӀ. 25:23; 26:13; нэмыкӀхэри) – сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

Ӏумэт

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЗыӀэ илъым фэшъыпкъэр, шъыпкъэныгъэ фыриӀэу фэлажьэрэр ары. Тхылъэу «Ехъошуа» Мосэ игугъу къызэрэщишӀырэр: «Тхьэм иӀумэт » (1:1). Джащ фэдэу мы тхылъ дэдэм икӀэухым Ехъошуа фэгъэхьыгъэу къыщеӀо: «Тхьэм иӀумэт» (24:29).

(6:20) – хэтми зыгорэм фэлэжьэрэ, фэшъыпкъэ цӀыф. Мы тхылъым къызэрэхафэрэр «Тхьэм иӀофтэбгэ цӀыф».

(14:35; 30:10) – мы тхылъым пачъыхьэм е пщым иӀофтабг.

(3:24, 34:5) – хэтми нэмыкӀ цӀыфым шъыпкъэныгъэ фыриӀэу фэлажьэрэр ары. Мы тхылъым Мосэ игугъу къызэрэщишӀырэр: «Тхьэм иӀумэт».

+ 1:1 Иуан 1:1

+ 1:27 Маттэ 19:4, Марк 10:6

* 2:4 Зиусхьан – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу зиусхьаным мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэ гущыӀэмкӀэ – Яхуа – Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ къикӀырэр: егъашӀэм щыӀэ зэпытыр. – ЯтӀонэрэр – Адонай – Тхьэр зэрэлъэрыхьыр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ.

+ 2:7 1 Кор. 15:45

+ 2:9 УблапӀэ 3:22, Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 22:2

+ 2:11 Апэрэ Самуел 15:7

* 2:14 Тигр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: Хъыдэкъэл.

+ 2:14 Дан 10:4, УблапӀэ 10:11-12

+ 2:21 УблапӀэ 15:12, Апэрэ Самуел 26:12

* 2:23 Хъулъфыгъэр – ижьырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: иш, бзылъфыгъэр – ишша.

+ 2:24 Маттэ 19:5, Марк 10:7, 1 Кор. 6:16, Ефес 5:31

+ 3:1 Маттэ 10:16

+ 3:3 УблапӀэ 2:17

+ 3:6 Рим. 5:12, 1 Кор. 15:21-22

+ 3:15 Рим. 16:20

* 3:16 Мы къэӀуакӀэм ижъырэ джуртыбзэкӀэ ятӀонэрэ мэхьани иӀ: ежьыри ренэу о къыпфэещт.

+ 3:16 Ефес 5:21, Кол. 3:18

+ 3:19 ДжакӀо 3:10, ДжакӀо 3:20

* 3:20 Адам – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: цӀыфыр, цӀыфлъэпкъыр; Хьао – къикӀырэр: щыӀэныгъ.

+ 3:22 УблапӀэ 2:9, Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 22:2

* 3:24 Къэрыуб – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъу.

* 4:1 Къаин – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: бгъотын.

+ 4:7 УблапӀэ 3:16

+ 4:15 Орэд ЛъапӀэхэр 78:12

* 4:25 Щэт – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тын къыфишӀыгъ.

+ 5:2 УблапӀэ 1:27

+ 5:3 1 Кор. 15:49

+ 5:24 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:11, Евр. 11:5

* 5:29 Нухь – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гупсэфыгъу.

+ 5:29 УблапӀэ 3:17

* 6:2 Тхьэм ыкъохэр – къикӀырэр: Тхьэм ыдэжь къикӀыгъэ псэхэр.

+ 6:2 Орэд ЛъапӀэхэр 88:7

+ 6:3 Орэд ЛъапӀэхэр 77:39, Орэд ЛъапӀэхэр 89:10

+ 6:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Маттэ 12:34

+ 6:6 Апэрэ Самуел 15:10-11

* 6:15 Псыпхъонтэрым икӀыхьагъэ метри 132 рэ, ишъомбгъуагъэ метрэ 22 рэ, илъэгагъэ метрэ 13 фэдиз мэхъу.

* 6:16 Е шъхьангъупчъэ.

+ 8:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:37,

+ 8:17 УблапӀэ 1:22

+ 8:21 МысырикӀыжь 29:18, УблапӀэ 6:5

+ 9:1 УблапӀэ 1:22

+ 9:3 УблапӀэ 1:29

* 9:4 Джуртхэм зэралъытэрэмкӀэ, псэр лъыр ары зэпхыгъэр.

+ 9:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24, Апостол. 15:20, Апостол. 15:29

+ 9:6 УблапӀэ 1:26-27

+ 9:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1

+ 9:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:17

* 10:1 Щэм, Хъам, Ефэт къатекӀыгъэмэ ацӀэхэр цӀыф лъэпкъ пстэумэ ацӀэщтыгъэх.

+ 10:4 Юныс 1:3

+ 10:7 УблапӀэ 2:11

+ 10:11 УблапӀэ 2:14

* 10:25 Пэлэгъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гощын.

+ 10:29 УблапӀэ 2:11

* 11:2 ЩынӀар – джаущтэу еджэщтыгъэх Бабилэн хэгъэгум.

+ 11:2 УблапӀэ 10:10, Дан 3:1

+ 11:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:8

* 11:9 Бабилэн – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэхэгъэкӀухьан.

* 11:28 Къасдый хэгъэгу – Бабилэн къалэр зэрытыгъэр ары

+ 12:1 Апостол. 7:4

+ 12:3 УблапӀэ 18:18, УблапӀэ 22:18, УблапӀэ 26:4, УблапӀэ 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 УблапӀэ 41:54

+ 12:13 УблапӀэ 20:2, УблапӀэ 20:12

+ 13:8 Орэд ЛъапӀэхэр 132:1

+ 13:10 УблапӀэ 2:10, УблапӀэ 19:24

+ 13:13 УблапӀэ 18:20

+ 13:15 Ехъошуа 21:43

+ 13:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:8

* 13:18 Мамрэ – цӀыфым ыцӀ.

+ 14:3 Ехъошуа 10:5

+ 14:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10-12

+ 14:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:23

+ 14:14 Гъуазэхэр 18:29

+ 14:17 ЯтӀонэрэ Самуел 18:18

+ 14:18 Орэд ЛъапӀэхэр 75:3

+ 14:20 УблапӀэ 28:22, Евр. 7:1-2

+ 15:1 ЯтӀонэрэ Самуел 22:3, Орэд ЛъапӀэхэр 3:4

+ 15:5 УблапӀэ 22:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Якъуб 2:23

+ 15:8 Гъуазэхэр 6:17, Лука 1:18

+ 15:12 УблапӀэ 2:21, Апэрэ Самуел 26:12,

+ 15:13 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 12:40, Апостол. 7:6

+ 15:14 МысырикӀыжь 11:3, Апостол. 7:7

* 15:16 Амор цӀыфхэр яхэбзэнчъагъэмэ апае а чӀыгум тесыжьынхэ фимытхэу Тхьэм ыгъэнэфэгъэ уахътэм хъущтых.

+ 15:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:26

+ 15:18 МысырикӀыжь 23:31, Ехъошуа 21:43, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1,

+ 16:5 УблапӀэ 18:25, УблапӀэ 31:53, Апэрэ Самуел 24:13, Апэрэ Самуел 24:16, Гъуазэхэр 11:27

* 16:7 Тхьэм мэлэӀичэу зыкъыфигъэлъэгъуагъ.

+ 16:7 МысырикӀыжь 15:22

* 16:11 Исмахьил – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм къызэхехы.

* 16:13 ЯтӀонэрэ мэхьанэу иӀэр: Шъыпкъэ дэдэу, сэ сыкъэзылъэгъурэр сэ зэсэлъэгъум ыуж псэоу сыкъэнагъа?

* 16:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: псэ зыхэлъэу, сэ Сыкъэзылъэгъурэм ипсынэкӀэчъ.

* 17:5 Ибрахьим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: бэмэ ят.

+ 17:5 Рим. 4:17

* 17:11 Хъулъфыгъэм иукӀытэпӀэ пакӀэ пыуупкӀыныр – сунэт пшӀыныр ары.

* 17:15 Сарэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: пщыгуащ.

* 17:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ар мэщхы.

+ 18:5 Гъуазэхэр 6:18-19

* 18:6 Шэпхъищ – килограмм тӀокӀым фэдиз.

+ 18:10 Рим. 9:19

+ 18:12 1 Пет. 3:6

+ 18:14 Маттэ 19:26, Лука 1:37, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:16

+ 18:18 УблапӀэ 12:3

+ 18:20 УблапӀэ 13:13

+ 18:25 УблапӀэ 16:5, Орэд ЛъапӀэхэр 91:16

+ 19:5 Гъуазэхэр 19:22-24

+ 19:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:18

* 19:22 ЦэуӀар – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: цӀыкӀу.

+ 19:24 Орэд ЛъапӀэхэр 10:6, Лука 17:29

+ 20:2 УблапӀэ 12:10-20

+ 20:7 Орэд ЛъапӀэхэр 104:15, Якъуб 5:16

+ 20:17 Якъуб 5:16

+ 21:3 УблапӀэ 17:19

+ 21:4 УблапӀэ 17:12-13

* 21:9 Джурт Ӏэпэрытхым гущыӀэу «Исхьакъ» хэтэп. УрымыбзэкӀэ тхыгъэм а гущыӀэр хэт.

+ 21:9 Гал. 4:29

+ 21:10 Иуан 8:35, Гал. 4:30

+ 21:12 Рим. 9:7

+ 21:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:18

* 21:31 БэрщэбаӀ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: блымэ япсын е тхьэлъанэм ипсын.

+ 21:31 УблапӀэ 26:33

* 21:33 Тхьэу МыкӀодыжьыщтыр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къызэраӀорэр: Ел Олам.

+ 22:1 Орэд ЛъапӀэхэр 10:5, Апостол. 9:10

+ 22:17 УблапӀэ 15:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:20, Евр. 6:13-14

+ 22:18 УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 26:4, Апостол. 3:25

+ 22:23 УблапӀэ 24:24

+ 23:2 Ехъошуа 14:15, Гъуазэхэр 1:10

* 24:2 Тхьэлъанэ мэхьанэшхо иӀэу пшӀын зыхъукӀэ зэрашӀы хабзэр.

* 24:22 Грамми 6 м фэдиз.

* 24:22 Грамми 115 м фэдиз.

+ 25:10 УблапӀэ 23:16-20

+ 25:18 Апэрэ Самуел 15:7

+ 25:23 ЯтӀонэрэ Самуел 8:14, Рим. 9:12

* 25:26 Якъуб – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр (апэрэ мэхьанэр): ащ лъэдакъэр ыӀыгъ.

* 25:30 Едом – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: плъыжьы.

+ 25:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:17

+ 25:34 Евр. 12:16

+ 26:1 УблапӀэ 12:10, УблапӀэ 20:2

+ 26:3 УблапӀэ 22:16-18, Ехъошуа 21:43

+ 26:4 МысырикӀыжь 32:13, УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 22:18, Апостол. 3:25

+ 26:7 УблапӀэ 12:13, УблапӀэ 20:1-2

+ 26:15 УблапӀэ 21:30

* 26:20 Ӏэсэкъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэнэкъокъу.

* 26:21 Ситнэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэпыиныгъ.

* 26:22 Рэхъобот – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: чӀыпӀэ хъоо пщау.

+ 26:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:7

* 26:33 ЩыбыӀэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тхьэрыӀу.

* 26:33 БэрщэбаӀ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: тхьэрыӀо псын.

+ 26:34 УблапӀэ 36:2-3

+ 27:3 УблапӀэ 25:27-28

+ 27:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:13

+ 27:36 УблапӀэ 25:33

+ 27:40 ЯтӀонэрэ Самуел 8:14, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20-22

+ 27:46 УблапӀэ 26:35

+ 28:2 УблапӀэ 22:23, УблапӀэ 24:29-30

+ 28:4 Ехъошуа 21:43

+ 28:9 УблапӀэ 25:13, УблапӀэ 36:3

+ 28:13 Ехъошуа 21:43

+ 28:14 УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 13:16, УблапӀэ 22:18, УблапӀэ 26:4

+ 28:18 УблапӀэ 35:14, Ехъошуа 4:1-10, Апэрэ Самуел 7:12

+ 28:19 УблапӀэ 35:6, УблапӀэ 35:15, УблапӀэ 48:3

+ 28:20 Гъуазэхэр 11:30, Апэрэ Самуел 1:11, ЯтӀонэрэ Самуел 15:8

+ 28:22 УблапӀэ 14:20,

* 29:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэм ятӀонэрэ мэхьани иӀ: ынэхэм къакӀичыгъагъ.

+ 29:27 Гъуазэхэр 14:12

+ 29:31 Апэрэ Самуел 1:19-20

* 29:32 Рубэн – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: еплъ – шъао.

* 29:33 ЩымӀон – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: зэхэпхын.

* 29:34 Лэуй – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ыгукӀэ къысэпкӀылӀэн.

* 29:35 Ехъуд – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ущытхъуныр.

* 30:3 Мыщ къикӀырэр – мылъфыкъор шъаокӀэ зэраштэщтыгъэ хабзэр ары, ащ ыуж шъаор Рахъэл ыкъо мэхъу.

* 30:6 Дан – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: къыгъэшъыпкъэжьыгъ.

* 30:8 Нафталый – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: убэнэныр.

* 30:11 Гъад – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: насып.

* 30:13 Ащэр – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нахь насыпышӀу.

* 30:14 Мандрагор – уц лъапс, ушхъухьанымкӀэ, бзылъфыгъэм сабый хэкӀынымкӀэ агъэфедэщтыгъэ.

* 30:18 Исасхъар – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: гушӀуапкӀэ.

* 30:20 Зэбулун – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: напэ е тын.

* 30:24 Юсыф – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нэмыкӀ Ащ къерэт, Ащ ыштагъ.

+ 31:13 УблапӀэ 28:20-22

+ 31:30 Гъуазэхэр 18:24

+ 31:45 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 35:14, Ехъошуа 24:26-27

* 31:47 Егъар Сахъадут – арамыбзэкӀэ, ГъалыӀэд – джуртыбзэкӀэ, къэӀокӀитӀуми къарыкӀырэр: шыхьат Ӏуашъхь.

* 31:49 Мыцпэ – къэрэгъулэ щытыпӀ.

+ 31:53 УблапӀэ 16:5

* 31:55 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 32 рэ шъхьэ иапэрэ усэу щыт.

* 32:2 Махъанаим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: уцупӀитӀу.

+ 32:9 УблапӀэ 31:3

+ 32:12 УблапӀэ 28:14-15

* 32:28 Исраил – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: ар Тхьэм ебэны, е: Тхьэр мэбанэ.

+ 32:28 УблапӀэ 35:10

+ 32:29 Гъуазэхэр 13:18

* 32:30 Пэниел – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм ынэгу. Пэниел нэужым Пэнуел фаусыжьыгъ.

+ 32:30 МысырикӀыжь 24:10, МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18

* 33:17 Сукъот – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: чэлхэр.

+ 33:18 УблапӀэ 12:6

+ 33:19 Ехъошуа 24:32,

+ 34:7 Гъуазэхэр 20:6, ЯтӀонэрэ Самуел 13:12

+ 34:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:28

+ 34:12 Апэрэ Самуел 18:25

+ 34:14 Ехъошуа 5:9

+ 35:1 УблапӀэ 28:10-22

+ 35:4 Ехъошуа 24:26, Гъуазэхэр 9:6

* 35:7 Ел Бэтэл – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Бэтэл и Тхь.

+ 35:7 УблапӀэ 28:19

+ 35:8 УблапӀэ 24:59

+ 35:10 УблапӀэ 32:28

+ 35:11 УблапӀэ 17:6

+ 35:14 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 31:45

* 35:15 Бэтэл – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: Тхьэм и Ун.

+ 35:15 УблапӀэ 28:19

+ 35:17 Апэрэ Самуел 4:20

* 35:18 Бэн Они – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: синэшхъэигъо ыкъу.

* 35:18 Бинямин – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: сӀэ джабгъу ыкъу.

+ 35:19 Рут 1:2,

+ 35:22 УблапӀэ 49:4,

+ 35:27 Ехъошуа 14:15, Гъуазэхэр 1:10, УблапӀэ 13:18, УблапӀэ 23:2

+ 35:29 УблапӀэ 25:8

+ 36:1 УблапӀэ 25:30

+ 36:3 УблапӀэ 26:34, УблапӀэ 28:9

+ 36:12 МысырикӀыжь 17:8

+ 36:20 УблапӀэ 14:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:12

+ 36:34 УблапӀэ 36:15,

+ 37:13 УблапӀэ 33:18

+ 37:14 Апэрэ Самуел 17:18

+ 37:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:13

+ 37:27 УблапӀэ 25:12-16

* 38:8 Ижъырэ джурт хабзэу щыӀагъэмкӀэ, сабый имыӀэу лӀагъэм ишъузыгъэр щымыӀэжьым ыш къыщэжьыщтыгъэ – икӀэн зыӀукӀэжьын щыӀэным пае.

+ 38:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5-6

* 38:29 Пэрэц – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: пхыритхъугъ.

* 38:30 Зэрахъ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: нэфышъагъу, нэфылъэм инэфынэ шэплъ.

+ 39:1 УблапӀэ 37:36

+ 39:9 МысырикӀыжь 20:14

+ 39:15 МысырикӀыжь 20:16

+ 39:21 Дан 1:10

+ 40:8 Дан 2:28

+ 40:20 Марк 6:21

+ 40:22 Эстер 7:10

+ 41:8 Дан 2:1-2

+ 41:12 Дан 1:17

+ 41:16 Дан 2:30

+ 41:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:1

+ 41:38 Дан 4:5, Дан 5:11

+ 41:40 Эстер 10:3

+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2

* 41:43 ЯтӀонэрэ мэхьанэр: Шъхьащэ фэшъушӀ!

+ 41:45 УблапӀэ 46:20,

* 41:51 Мынасэ – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: лӀыгъэкӀэ щыбгъэгъупшэн.

* 41:52 Ефраим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: угъэбэжъуныр.

+ 41:54 УблапӀэ 12:10

+ 42:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:26

+ 42:9 УблапӀэ 37:5-11

+ 42:22 УблапӀэ 37:21-22

+ 43:32 УблапӀэ 46:34

* 44:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэхэр хэтхэп, ау нэмыкӀ ижъырэ Ӏэпэрытхым хэтых.

+ 44:20 УблапӀэ 37:3

+ 46:1 УблапӀэ 26:33

+ 46:4 УблапӀэ 50:13

+ 46:8 МысырикӀыжь 6:14-16

+ 46:9 МысырикӀыжь 6:14,

+ 46:12 УблапӀэ 38,

+ 46:20 УблапӀэ 41:45,

+ 46:27 МысырикӀыжь 1:5

+ 46:34 УблапӀэ 43:32, МысырикӀыжь 8:26

+ 47:9 Орэд ЛъапӀэхэр 89:10

+ 47:11 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 12:37

* 47:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэритыр: «ЦӀыфхэр къалэмэ адигъэтӀысхьагъэх».

+ 47:30 УблапӀэ 50:13

+ 47:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:47

+ 48:4 УблапӀэ 28:12-15, УблапӀэ 35:9-12

+ 48:5 Ехъошуа 14:4

+ 48:7 УблапӀэ 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:17, Ехъошуа 17:14

• 49:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:1-24

+ 49:4 УблапӀэ 35:22,

+ 49:5 УблапӀэ 34:25-29

+ 49:7 Ехъошуа 19:9

+ 49:9 Ӏоф. 5:5,

* 49:10 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀ: Ар зие шъыпкъэр къэкӀофэ. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэ шъыпкъэр нафэп.

* 49:11 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀ: бай хъугъэхэу щыӀэщтых.

+ 49:13 Ехъошуа 19:10-16

+ 49:16 УблапӀэ 30:6

+ 49:17 Гъуазэхэр 18:27

+ 49:18 Орэд ЛъапӀэхэр 118:166

* 49:22 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀэу къикӀырэр: Юсыф псыкӀэчъыпӀэм Ӏут щыдым фэд, щырхэр дэпкъым елъэх.

+ 49:24 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1

* 49:26 Мы къэӀуакӀэм нэмыкӀэу къикӀырэр: ышымэ ахэушъхьафыкӀыгъ.

+ 49:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:13-17

+ 49:27 Гъуазэхэр 20:21, Гъуазэхэр 20:25

+ 49:31 УблапӀэ 23:16-19, УблапӀэ 35:29

* 50:11 Абэл Мицраим – ижъырэ джуртыбзэкӀэ къикӀырэр: мысыр цӀыфмэ яхьэдагъ.

+ 50:13 УблапӀэ 23:16

+ 50:24 МысырикӀыжь 3:16-17

+ 50:25 МысырикӀыжь 13:19

* 1:1 Якъуб – ар Тхьэр ИзраилькӀэ зэджэгъэ цӀыфыр ары. Еплъ: УблапӀэ 32:28.

+ 1:4 УблапӀэ 35:23-26

* 1:5 Ижъырэ урымыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым пчъагъэу итхагъэр тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ.

+ 1:5 УблапӀэ 46:27

+ 1:8 Апостол. 7:18

+ 1:11 УблапӀэ 15:13, УблапӀэ 47:11

+ 2:1 МысырикӀыжь 6:20,

* 2:10 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ гущыӀэу «Мосэм» икъэӀуакӀэ мэхьанэу иӀэмкӀэ зыпэблагъэр «къыхахыжьыгъ» зыфиӀорэр ары.

* 2:18 Мы цӀэм нэмыкӀ къэӀуакӀи иӀ: РэӀуел.

* 2:22 Мы цӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къэӀуакӀэу иӀэм имэхьанэ зыпэблагъэр «хымэ хэгъэгум щыщ» зыфиӀорэр ары.

+ 2:24 УблапӀэ 15:14, УблапӀэ 46:4

+ 2:25 Гъуазэхэр 2:18, Апэрэ Самуел 9:16

+ 3:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8

+ 3:5 Ехъошуа 5:15

+ 3:6 Апостол. 7:32

+ 3:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15

+ 3:9 Апэрэ Самуел 2:24-25

+ 3:12 Ехъошуа 1:5, Гъуазэхэр 6:16

+ 3:14 Иуан 8:58

+ 3:20 МысырикӀыжь 12:31

+ 3:21 УблапӀэ 15:14

+ 4:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:12

+ 4:19 МысырикӀыжь 2:15

+ 4:21 Ехъошуа 11:20

* 4:24 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр зэхьылӀагъэр Мосэми е ащ ыщыпэлъфыкъор арми Библием Ӏоф дэзышӀэрэ шӀэныгъэлэжьхэм еплъыкӀэу фыряӀэр ыкӀэм нэсэу зэтефэрэп. Зы купым ар Мосэу еӀо, адрэмэ къызэраӀорэмкӀэ, ар Мосэ ишъау.

* 4:25 Мы чӀыпӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «ЛъымкӀэ уӀахьыл» ыӀоу зэритхагъэм имэхьанэ нафэп.

+ 5:22 Ехъошуа 7:7

+ 6:3 УблапӀэ 17:1

+ 6:8 УблапӀэ 15:18, УблапӀэ 26:3, УблапӀэ 35:12

+ 6:14 УблапӀэ 46:8-11

+ 6:15 УблапӀэ 46:10,

* 8:1 АдыгабзэмкӀэ зэдзэкӀыгъэ я 8-рэ шъхьэм изэкӀэлъыкӀуакӀэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 8-рэ шъхьэ изэкӀэлъыкӀуакӀэ темыфэу, Урыс синодальнэ Библиеми нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъэхэми зэрахэтым фэд.

+ 8:8 МысырикӀыжь 9:28, МысырикӀыжь 10:17

* 8:19 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэр зэрэхэтыр: «Ар Тхьэм ыӀап». Ар «тхьэ горэм ыӀап» ыӀоуи къыбгурыӀон ылъэкӀыщт.

* 8:23 Мы чӀыпӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым фэдэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъ. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтым имэхьанэ нафэп.

+ 8:26 УблапӀэ 43:32, УблапӀэ 46:34

+ 9:12 Орэд ЛъапӀэхэр 104:25

+ 9:16 Рим. 9:17

+ 9:23 Ехъошуа 10:11, Ӏоф. 11:19, Ӏоф. 16:21

+ 9:28 МысырикӀыжь 8:8, МысырикӀыжь 10:17

+ 9:29 МысырикӀыжь 19:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:14, Орэд ЛъапӀэхэр 23:1

+ 10:4 Ӏоф. 9:3

+ 10:16 Лука 15:18

+ 10:17 МысырикӀыжь 8:8, МысырикӀыжь 9:28

* 11:3 1-рэ усэм къыщегъэжьагъэу я 3-м нэс къэбарыр къэзыӀуатэрэм Мосэрэ фирхьаунымрэ язэдэгущыӀэн ыгузэгу хигъэуцогъэнкӀи мэхъу; ахэм язэдэгущыӀэн я 4-рэ усэм къыщыпедзэжьы.

• 12:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1-8

* 12:6 Джуртхэм яхабзэкӀэ ятӀонэрэ мафэр ыпэрэ мафэм ипщэпэ зэхэогъу къыщежьэ.

* 12:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ «ублэкӀыныр» зыфиӀорэр.

+ 12:22 Орэд ЛъапӀэхэр 50:9

+ 12:26 МысырикӀыжь 13:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:20, Ехъошуа 4:6

+ 12:35 МысырикӀыжь 11:2

+ 12:36 УблапӀэ 15:14

+ 12:40 УблапӀэ 15:13, Апостол. 7:6, Гал. 3:17

+ 12:46 Иуан 19:36

+ 12:49 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:19

+ 13:2 МысырикӀыжь 22:29, МысырикӀыжь 34:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:19, Лука 2:23

* 13:4 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: зигъо хъугъэ лэжьыгъашъхьэхэр. Ар илъэсым иапэрэ мазэу фышъхьэ лэжьыгъэхэм ягъо зыщыхъурэм ыцӀ.

+ 13:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:18

+ 13:14 МысырикӀыжь 12:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:20

+ 13:19 УблапӀэ 50:25

+ 13:21 МысырикӀыжь 40:34, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:33

* 14:8 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэр зэрэхэтыр къыбгурыӀон зэрилъэкӀыщтыр: Зиусхьаным къыухъумэхэзэ.

+ 14:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:22, Ехъошуа 23:3, Ехъошуа 23:10,

+ 14:21 Ехъошуа 3:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:8

* 14:25 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: щэрэхъхэр кӀигъэзыгъэхэти. АдыгабзэмкӀэ зэдзэкӀыгъэр «Септуагинтым» – ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъ.

+ 14:29 Ехъошуа 3:13-17

+ 15:1 Орэд ЛъапӀэхэр 75:7

+ 15:2 Орэд ЛъапӀэхэр 117:13,

+ 15:3 Орэд ЛъапӀэхэр 23:8

+ 15:6 Орэд ЛъапӀэхэр 117:15

+ 15:8 Орэд ЛъапӀэхэр 77:13, ЯтӀонэрэ Самуел 22:16

+ 15:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:26, Апэрэ Самуел 2:2, ЯтӀонэрэ Самуел 7:22, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:23, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:7-9,

+ 15:15 Ехъошуа 2:9

+ 15:17 Орэд ЛъапӀэхэр 77:54

+ 15:18 Орэд ЛъапӀэхэр 9:37, Орэд ЛъапӀэхэр 28:10, Орэд ЛъапӀэхэр 145:10

+ 15:20 МысырикӀыжь 2:4-8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:9, Гъуазэхэр 11:34, Гъуазэхэр 21:21, Апэрэ Самуел 18:6

+ 15:21 Орэд ЛъапӀэхэр 75:7

+ 15:22 УблапӀэ 16:7,

* 15:23 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ Марэм къикӀырэр «дыджы».

+ 15:26 Орэд ЛъапӀэхэр 102:3

* 16:16 Ӏомэрыр литри 2 фэдиз мэхъу.

+ 16:16 МысырикӀыжь 16:36

+ 16:18 2 Кор. 8:15

+ 16:23 МысырикӀыжь 20:8-11

* 16:31 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къызэраӀощтыгъэр: ман. Ащ къикӀырэр: мыр сыд?

+ 16:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:2, Ехъошуа 5:12

* 16:36 Литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ шыкъу.

+ 17:8 УблапӀэ 36:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:17-18, Апэрэ Самуел 15:2

+ 17:14 Апэрэ Самуел 15:7-8

+ 18:1 МысырикӀыжь 3:1

* 18:3 Мы цӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къэӀуакӀэу иӀэм имэхьанэ зыпэблагъэр «хымэ хэгъэгум щыщ» зыфиӀорэр ары.

* 18:4 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: «Си Тхьэ сиӀэпыӀэгъу».

+ 18:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:12

+ 18:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18,

+ 18:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:15

+ 18:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17

+ 19:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11

+ 19:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:18, Орэд ЛъапӀэхэр 134:4, МысырикӀыжь 9:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:14

+ 19:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21, 1 Пет. 2:5, 1 Пет. 2:9, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 5:10, Ӏоф. 20:6

+ 19:8 МысырикӀыжь 24:3

+ 19:13 Евр. 12:20

+ 19:21 Апэрэ Самуел 6:19

• 20:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21

+ 20:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:39, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:35, Орэд ЛъапӀэхэр 80:10

+ 20:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:15

+ 20:5 МысырикӀыжь 34:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15, Ехъошуа 24:19, МысырикӀыжь 34:7,

+ 20:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 20:8 УблапӀэ 2:2, МысырикӀыжь 31:14-17, Марк 2:27-28, Лука 13:14

+ 20:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:16, Маттэ 15:4, Маттэ 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лука 18:20, Ефес 6:2

+ 20:13 УблапӀэ 9:6, Маттэ 5:21, Маттэ 19:18, Марк 10:19, Лука 18:20, Рим. 13:9, Якъуб 2:11

+ 20:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:32, Маттэ 5:27, Рим. 13:9

+ 20:15 Маттэ 19:18, Рим. 13:9

+ 20:16 МысырикӀыжь 23:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:16-20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Маттэ 19:18

+ 20:17 Маттэ 5:28, Лука 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 20:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27, Евр. 12:19

+ 20:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:5-6, Ехъошуа 8:31

+ 21:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:12,

* 21:6 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: хьыкумышӀхэм е къурмэнышӀыпӀэм апашъхьэ.

+ 21:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:16-17

+ 21:10 1 Кор. 7:3

+ 21:12 УблапӀэ 9:6,

+ 21:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:4-5, Ехъошуа 20:3

+ 21:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:28-34

+ 21:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:7

+ 21:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20, Маттэ 15:4, Марк 7:10

* 21:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: сабыеу къыӀэпагъэзыгъэр псэоу къызынэжьыкӀэ.

+ 21:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:21, Маттэ 5:38

+ 21:28 УблапӀэ 9:5

* 21:32 Мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ къещэчы.

* 22:1 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 21-рэ шъхьэ и 37-рэ усэу щыт.

+ 22:1 ЯтӀонэрэ Самуел 12:6

+ 22:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:31

* 22:8 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: хьыкумышӀхэм е къурмэнышӀыпӀэм апашъхьэ.

+ 22:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:31, Евр. 6:16

+ 22:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:28-29

+ 22:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10-12

+ 22:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:21

+ 22:21 МысырикӀыжь 23:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:17

+ 22:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:19,

+ 22:24 Орэд ЛъапӀэхэр 108:9

+ 22:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:19,

+ 22:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:13

+ 22:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:10, Апостол. 23:5

+ 22:29 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 23:1 МысырикӀыжь 20:16

+ 23:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:1

+ 23:6 МысырикӀыжь 22:21-22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:22

+ 23:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:25, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:1-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24,

+ 23:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Апэрэ Самуел 8:3

+ 23:9 МысырикӀыжь 22:21

+ 23:12 МысырикӀыжь 20:9-10

+ 23:13 Ехъошуа 23:7, Орэд ЛъапӀэхэр 15:4,

+ 23:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1-17

* 23:15 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 13-рэ шъхьэ ия 4-рэ усэ.

+ 23:15 МысырикӀыжь 12:15, МысырикӀыжь 34:20

+ 23:16 МысырикӀыжь 34:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:13-15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:10-11

+ 23:17 МысырикӀыжь 34:23

+ 23:19 МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:2, МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:6

+ 23:20 МысырикӀыжь 14:9, Маттэ 11:10, Марк 1:2, Лука 7:27

+ 23:22 УблапӀэ 12:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:7

+ 23:23 МысырикӀыжь 33:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1, Ехъошуа 3:10

+ 23:24 МысырикӀыжь 20:5,

+ 23:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:15

+ 23:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:14

+ 23:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:7, Ехъошуа 2:9

+ 23:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:20, Ехъошуа 24:12

+ 23:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:22

* 23:31 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр Акабэ хытӀуалэр ары.

+ 23:31 УблапӀэ 15:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:24, Ехъошуа 1:4, Орэд ЛъапӀэхэр 71:8

+ 23:33 МысырикӀыжь 34:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:16, Ехъошуа 23:12-13, Гъуазэхэр 2:3, Орэд ЛъапӀэхэр 105:36

+ 24:1 МысырикӀыжь 6:23,

+ 24:3 МысырикӀыжь 19:8

+ 24:8 Марк 14:24, Евр. 9:20

+ 24:10 УблапӀэ 32:30, МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18,

+ 24:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11, МысырикӀыжь 31:18

+ 24:17 МысырикӀыжь 24:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Евр. 12:29

+ 24:18 МысырикӀыжь 34:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8

• 25:1 МысырикӀыжь 35:4-9

* 25:7 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ и 1-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 14-рэ усэ нэс.

* 25:7 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 30-рэ усэ нэс.

+ 25:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:13,

• 25:10 МысырикӀыжь 37:1-9

* 25:10 Ар сантиметри 110-рэ фэдиз хьазыр. Ар зэрашыщтыгъэр Ӏэнтэгъупэм къыщегъэжьагъэу Ӏэхъомбэ гурытым ыцыпэ нэс.

* 25:10 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

+ 25:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:1

* 25:17 Мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ятӀонэрэ мэхьани щыриӀ: псэкӀодхэм ятехъуапӀ. Ар къызэрэбгурыӀон фаер: псэкӀодхэр къыпфэгъунхэр.

* 25:18 Къэрыуб – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъу.

+ 25:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

• 25:23 МысырикӀыжь 37:10-16

* 25:23 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

* 25:23 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 25:23 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

• 25:31 МысырикӀыжь 37:17-24

* 25:39 Кыкъарыр щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

• 26:1 МысырикӀыжь 36:8-19

* 26:2 Ар метрэ 12 фэдиз хьазыр.

* 26:2 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

* 26:8 Ар метрэ 13 фэдиз хьазыр.

* 26:13 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

+ 26:14 МысырикӀыжь 25:5

• 26:15 МысырикӀыжь 36:20-34

* 26:15 ШӀэныгъэлэжь горэхэм къызэраӀорэмкӀэ, мыхэр рамэм фэдэу зэхэӀулӀэгъагъэх.

* 26:16 Ар метри 4-рэ сантиметрэ 40-рэ фэдиз хьазыр.

* 26:16 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр. Пхъэмбгъухэм яӀужъуагъэ зыфэдизыгъэм ехьылӀагъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 26:24 Мы чӀыпӀэр нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрэзэрадзэкӀыгъэр: «ашъхьагъхэри алъапсэхэри зэрэгъэубытыгъагъэх».

• 26:31 МысырикӀыжь 36:35-38

+ 26:31 Маттэ 27:51, Евр. 9:3

+ 26:33 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:16, Марк 15:38

• 27:1 МысырикӀыжь 38:1-7

* 27:1 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:1 Ар зы метрэрэ сантиметрэ 30-рэ фэдиз хьазыр.

+ 27:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:50, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:28

+ 27:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:40,

• 27:9 МысырикӀыжь 38:9-20

* 27:9 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:12 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:14 Ар метри 6-рэ сантиметрэ 60-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:16 Ар метри 9 фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

+ 27:21 МысырикӀыжь 33:7

* 28:4 КъурмэнышӀхэм зыщалъэрэ паӀор шэкӀ зэкӀоцӀыщыхьагъэм хэшӀыкӀыгъагъ.

• 28:6 МысырикӀыжь 39:1-7

• 28:15 МысырикӀыжь 39:8-21

* 28:16 Ар сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 28:17 Мыжъо лъапӀэхэмрэ ахэм ацӀэхэмрэ зэрэзэтефэхэрэр бгъэунэфыныр къинэу щыт.

+ 28:17 Ӏоф. 21:19-20

* 28:30 Мыжъо лъапӀэхэу уримымрэ туммимымрэ къурмэнышӀым Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае пхъэдз ышӀыщтыгъэхэкӀэ енэгуягъо.

+ 28:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:8, Апэрэ Самуел 28:6,

• 28:31 МысырикӀыжь 39:22-31

* [29] Мы шъхьэм къыӀуатэрэм ехьылӀагъэу еплъ Мосэ иящэнэрэ тхылъ ия 8-рэ шъхьэ.

+ 29:7 МысырикӀыжь 30:30

+ 29:12 МысырикӀыжь 27:2

+ 29:25 МысырикӀыжь 29:18

+ 29:36 МысырикӀыжь 30:26

+ 29:37 МысырикӀыжь 30:29,

* 29:40 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу „ефэ“ зыфиӀорэр хэтэп, ау зытхыгъэм джарын фае мы чӀыпӀэм зигугугъу къыщишӀырэр, сыда пӀомэ ар пщэлъэ шапхъэу а лъэхъаным агъэфедэщтыгъэ.

* 29:40 Хыныр литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

+ 29:41 МысырикӀыжь 29:18

+ 29:45 МысырикӀыжь 25:8

• 30:1 МысырикӀыжь 37:25-28

* 30:2 Зы Ӏэнтэгъур сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 30:2 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

+ 30:2 МысырикӀыжь 27:2

+ 30:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:22

+ 30:12 МысырикӀыжь 38:25, ЯтӀонэрэ Самуел 24:15

* 30:13 Герэм зы граммым ипшӀэних фэдиз ионтэгъуагъ.

• 30:17 МысырикӀыжь 40:30-32

+ 30:18 МысырикӀыжь 38:8

* 30:24 Ар литри 4 фэдиз хьазыр.

+ 30:25 МысырикӀыжь 37:29

+ 30:29 МысырикӀыжь 29:37,

+ 30:30 МысырикӀыжь 29:7,

* 30:34 КъэкӀырэ уц горэм къыхахырэ дагъэу мэ ӀашӀу къызпихрэр.

* 30:34 Иранми Азием щыщ нэмыкӀ хэгъэгухэми къащыкӀырэ уц горэм къыкӀафырэ псэу мэ ӀашӀу къызпихрэр.

* 30:34 Мэ ӀашӀу къызпихрэ мыстхъоу къыблэ Арабыемрэ къокӀыпӀэ Африкэмрэ къащыкӀырэ чъыг лъэпкъ горэмэ къахахыгъэр.

+ 30:35 МысырикӀыжь 37:29

• 31:1 МысырикӀыжь 35:30-35

+ 31:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:14

* 31:7 Мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ятӀонэрэ мэхьани щыриӀ: псэкӀодхэм ятехъуапӀ. Ар къызэрэбгурыӀон фаер: «псэкӀодхэр къыпфэгъунхэр».

• 31:12 МысырикӀыжь 20:8-11

+ 31:14 МысырикӀыжь 35:2,

+ 31:17 УблапӀэ 2:22, МысырикӀыжь 20:8-11

+ 31:18 МысырикӀыжь 24:12

• 32:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:11-19

+ 32:1 МысырикӀыжь 24:18, Апостол. 7:40

+ 32:2 Гъуазэхэр 8:24-27

+ 32:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28

+ 32:6 1 Кор. 10:7

+ 32:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16

+ 32:11 Дан 9:15

+ 32:13 УблапӀэ 22:16-17, УблапӀэ 26:4

+ 32:14 ЯтӀонэрэ Самуел 24:16, Юныс 3:10

+ 32:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:21

+ 32:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:18

+ 32:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:6-9

+ 33:2 МысырикӀыжь 23:23

+ 33:3 МысырикӀыжь 3:8

+ 33:7 МысырикӀыжь 27:21

+ 33:16 МысырикӀыжь 19:5,

+ 33:19 Рим. 9:15

+ 33:20 УблапӀэ 32:30, Иуан 1:18

• 34:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:1-4

+ 34:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11

+ 34:3 МысырикӀыжь 19:12-13

+ 34:6 Орэд ЛъапӀэхэр 85:15, Орэд ЛъапӀэхэр 102:8, Орэд ЛъапӀэхэр 110:4, Орэд ЛъапӀэхэр 111:4, Орэд ЛъапӀэхэр 114:5, Орэд ЛъапӀэхэр 144:8, Юныс 4:3

+ 34:7 МысырикӀыжь 20:5-6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:9

+ 34:12 МысырикӀыжь 23:33

* 34:13 Чъыгхэу е пкъэухэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым АшэрэкӀэ заджэхэу хэтыр ары.

+ 34:13 МысырикӀыжь 23:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5

+ 34:14 МысырикӀыжь 20:5

+ 34:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:3-4, Гъуазэхэр 3:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:2-4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31

+ 34:17 МысырикӀыжь 20:4

* 34:18 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 13-рэ шъхьэ ия 4-рэ усэ.

+ 34:18 МысырикӀыжь 12:14,

+ 34:19 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 34:20 МысырикӀыжь 23:15

+ 34:21 МысырикӀыжь 20:8-11

+ 34:23 МысырикӀыжь 23:17

+ 34:25 МысырикӀыжь 23:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:4

+ 34:26 МысырикӀыжь 23:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21

+ 34:28 МысырикӀыжь 24:18

+ 34:29 2 Кор. 3:7-18

+ 34:34 2 Кор. 3:16

+ 34:35 2 Кор. 3:7-18

+ 35:2 МысырикӀыжь 20:8-11, МысырикӀыжь 31:14

• 35:4 МысырикӀыжь 25:1-7

+ 35:7 МысырикӀыжь 25:5

* 35:9 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ и 1-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 14-рэ усэ нэс.

* 35:9 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 30-рэ усэ нэс.

+ 35:23 МысырикӀыжь 25:5

• 35:30 МысырикӀыжь 31:1-6

• 36:8 МысырикӀыжь 26

* 36:9 Ар метрэ 12 фэдиз хьазыр.

* 36:9 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

* 36:15 Ар метрэ 13 фэдиз хьазыр.

* 36:15 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

+ 36:19 МысырикӀыжь 25:5

* 36:21 Ар метри 4-рэ сантиметрэ 40-рэ фэдиз хьазыр.

* 36:21 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр. Пхъэмбгъухэм яӀужъуагъэ зыфэдизыгъэм ехьылӀагъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 36:29 Мы тхылъэу нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэм ащыщ горэхэм мы чӀыпӀэм зэрэщатхыгъэр: ашъхьагъхэри алъапсэхэри зэрэгъэубытыгъагъэх.

• 37:1 МысырикӀыжь 25:10-20

* 37:1 Ар сантиметри 110-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:1 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

+ 37:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:3

• 37:10 МысырикӀыжь 25:23-29

* 37:10 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:10 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:10 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

• 37:17 МысырикӀыжь 25:31-39

* 37:24 Кыкъарыр щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 35-рэ фэдизыгъ.

• 37:25 МысырикӀыжь 30:1-5

* 37:25 Зы Ӏэнтэгъур сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:25 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

+ 37:29 МысырикӀыжь 30:22-25, МысырикӀыжь 30:34-38

• 38:1 МысырикӀыжь 27:1-8

* 38:1 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:1 Ар 1 метрэрэ сантиметрэ 32-рэ фэдиз хьазыр.

+ 38:8 МысырикӀыжь 30:18

• 38:9 МысырикӀыжь 27:9-19

* 38:9 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:11 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:12 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:14 Ар метри 6-рэ сантиметрэ 60-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:18 Ар метри 8-рэ сантиметрэ 80-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:18 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

+ 38:21 Апостол. 7:44, Ӏоф. 15:5

+ 38:25 МысырикӀыжь 30:12

* 38:26 Ар грамми 6 фэдиз хьазыр.

• 39:1 МысырикӀыжь 28:6-43

* 39:9 Ар сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 39:10 Мыжъо лъапӀэхэмрэ ахэм ацӀэхэмрэ зэрэзэтефэхэрэр бгъэунэфыныр къин.

+ 39:34 МысырикӀыжь 25:5

+ 40:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

+ 40:34 МысырикӀыжь 13:21, Ӏоф. 15:8

* 1:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Синай къушъхьэм ыцӀэ зэрэщыхэтыр: „Хъорэб къушъхьэр“. Мы тхылъым инэмыкӀ чӀыпӀэхэми джары къызэращыхафэрэр.

+ 1:2 МысырикӀыжь 3:1, МысырикӀыжь 17:6, МысырикӀыжь 33:6,

* 1:3 Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-м имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, мэхьанэу ащ иӀэмэ ащыщ: «ЕгъашӀэм ЩыӀэ Зэпытыр».

+ 1:6 МысырикӀыжь 19:1,

+ 1:8 УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 26:3, УблапӀэ 28:13

+ 1:9 МысырикӀыжь 18:18,

+ 1:10 УблапӀэ 15:5

+ 1:11 ЯтӀонэрэ Самуел 24:3

+ 1:15 МысырикӀыжь 18:25,

+ 1:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18-19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:9

+ 1:17 МысырикӀыжь 23:2-3, МысырикӀыжь 18:22, МысырикӀыжь 18:26

* 1:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „уи Зиусхьанэу Тхьэм“. Зы пчъагъэм ит къэӀуакӀэр цӀыф лъэпкъым фэгъэзагъ. Мыщ фэдэу тхылъым инэмыкӀ чӀыпӀэхэм къащыхэфэ.

+ 1:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:8, Ехъошуа 1:9

* 1:24 Зыщыогъум игъукӀырэ псы чъапӀэр.

+ 1:30 МысырикӀыжь 14:14

+ 1:31 МысырикӀыжь 19:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11,

+ 1:33 МысырикӀыжь 13:21

+ 1:38 МысырикӀыжь 24:13,

* 1:40«ШӀэныгъэлэжьхэм янахьыбэ зыдырагъаштэрэр мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэ хы Къамылыр зэрэ Акабэ хытӀуалэр ары».

+ 1:46 Гъуазэхэр 11:17

* 2:1 Еплъ 1:40.

+ 2:5 УблапӀэ 36:8

+ 2:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:26

+ 2:9 Гъуазэхэр 11:15

+ 2:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28

+ 2:11 УблапӀэ 14:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:20, Ехъошуа 12:4, Ехъошуа 13:12, ЯтӀонэрэ Самуел 21:16, УблапӀэ 14:5-6

+ 2:12 УблапӀэ 36:20-30

+ 2:19 Гъуазэхэр 11:15

+ 2:20 УблапӀэ 14:5-6

+ 2:22 УблапӀэ 36:20-30

* 2:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Крит ыцӀэ зэрэхэтыр: „Къафтор“.

+ 2:23 Ехъошуа 13:3-4

+ 2:25 МысырикӀыжь 15:14-16, МысырикӀыжь 23:27

+ 2:36 Ехъошуа 13:9

+ 3:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:13

+ 3:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 3:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:48, Ехъошуа 11:3, Ехъошуа 12:5, Орэд ЛъапӀэхэр 28:6,

* 3:11 Непэрэ шӀэныгъэлэжьхэр зэрегупшысэхэрэмкӀэ, ар базальт мыжъо лъэпкъэу, шъоу иӀэмкӀи изэхэлъыкӀэкӀи гъучӀым фэдэм хэшӀыкӀыгъагъ.

* 3:11 Ар метриплӀ фэдиз.

* 3:11 Ар метритӀу фэдиз.

+ 3:11 УблапӀэ 14:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:20, ЯтӀонэрэ Самуел 11:1, ЯтӀонэрэ Самуел 12:26

+ 3:12 Ехъошуа 13:8

+ 3:14 Гъуазэхэр 10:4

+ 3:16 Ехъошуа 12:2

* 3:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „хы Щыугъэр“.

+ 3:17 Ехъошуа 3:16

+ 3:19 Ехъошуа 1:14

+ 3:20 Ехъошуа 1:15, Ехъошуа 22:4

+ 3:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:19, Ехъошуа 10:25

+ 3:22 МысырикӀыжь 14:14

+ 3:24 МысырикӀыжь 15:11

+ 3:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:37

+ 3:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:52, Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:4

+ 3:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:38

+ 4:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:6, Ӏоф. 22:18

+ 4:6 Орэд ЛъапӀэхэр 118:98, Орэд ЛъапӀэхэр 110:10

+ 4:7 ЯтӀонэрэ Самуел 7:23, Орэд ЛъапӀэхэр 118:151, Орэд ЛъапӀэхэр 144:18

+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12

+ 4:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:46, Орэд ЛъапӀэхэр 77:4,

+ 4:10 МысырикӀыжь 19:9, МысырикӀыжь 19:16

+ 4:11 МысырикӀыжь 20:21, Евр. 12:18

+ 4:13 МысырикӀыжь 20:1-17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21, МысырикӀыжь 24:12, МысырикӀыжь 31:18

+ 4:16 МысырикӀыжь 20:4-5, Рим. 1:23

+ 4:19 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:3,

+ 4:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:51,

+ 4:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:37, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:26

+ 4:24 МысырикӀыжь 20:5, МысырикӀыжь 24:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:3, Евр. 12:29

+ 4:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:1, Орэд ЛъапӀэхэр 49:4

+ 4:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:64

+ 4:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:36, Орэд ЛъапӀэхэр 113:13-14,

+ 4:33 МысырикӀыжь 19:21

+ 4:35 Апэрэ Самуел 2:2, Марк 12:32, 1 Кор. 8:4

+ 4:36 МысырикӀыжь 24:17

+ 4:39 Ехъошуа 2:11, МысырикӀыжь 15:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:23, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:60

• 4:41 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:1-13, Ехъошуа 20

+ 4:48 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9

* 4:49 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Араба хыр“.

+ 4:49 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:17

• 5:1 МысырикӀыжь 20:1-17

+ 5:4 МысырикӀыжь 33:11

+ 5:5 МысырикӀыжь 20:18, МысырикӀыжь 20:21, МысырикӀыжь 24:2

+ 5:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:35

+ 5:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:15

+ 5:9 МысырикӀыжь 34:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15, Ехъошуа 24:19, МысырикӀыжь 34:7,

+ 5:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 5:12 МысырикӀыжь 31:14-17, Марк 2:27-28, Лука 13:14

+ 5:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:16, Маттэ 15:4, Маттэ 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лука 18:20, Ефес 6:2

+ 5:17 УблапӀэ 9:6, Маттэ 5:21, Маттэ 19:18, Марк 10:19, Лука 18:20, Рим. 13:9, Якъуб 2:11

+ 5:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:32, Маттэ 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Маттэ 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 МысырикӀыжь 23:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:16-20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18, Маттэ 19:18

+ 5:21 Маттэ 5:28, Лука 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 МысырикӀыжь 31:18

+ 5:25 МысырикӀыжь 19:21

+ 5:27 МысырикӀыжь 20:18-19

+ 5:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:17

+ 5:32 Ехъошуа 1:7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:2

+ 5:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:13

+ 6:2 ДжакӀо 12:13

+ 6:3 УблапӀэ 15:5, УблапӀэ 22:17

+ 6:4 Марк 12:29,

+ 6:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13, Маттэ 22:37, Марк 12:30, Лука 10:27

+ 6:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9, Орэд ЛъапӀэхэр 118:13

+ 6:8 МысырикӀыжь 13:9, МысырикӀыжь 13:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:18

+ 6:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:20

+ 6:10 Ехъошуа 24:13

+ 6:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:36, Маттэ 4:10, Лука 4:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:20, Ехъошуа 2:12,

+ 6:15 МысырикӀыжь 20:5

* 6:16 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“ 17:1-7.

+ 6:16 МысырикӀыжь 17:2, Маттэ 4:7, Лука 4:12

+ 6:19 МысырикӀыжь 23:28-30

+ 6:20 МысырикӀыжь 12:26

+ 6:21 МысырикӀыжь 20:2

+ 6:22 Орэд ЛъапӀэхэр 134:8

+ 6:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:13

+ 7:1 МысырикӀыжь 23:23

+ 7:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:16-17, Ехъошуа 6:20

+ 7:3 2 Кор. 6:14, МысырикӀыжь 34:15-16, Ехъошуа 23:12-13, Гъуазэхэр 3:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:2-4

+ 7:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15

* 7:5 АшэрэкӀэ заджэхэрэ тхьэнэпцӀым шъхьащэ фашӀыным пае мыхэр агъэфедэщтыгъэх.

+ 7:5 МысырикӀыжь 23:24, МысырикӀыжь 34:13

+ 7:6 1 Пет. 2:9, МысырикӀыжь 19:5-6

+ 7:9 МысырикӀыжь 20:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:10

+ 7:12 УблапӀэ 17:2, УблапӀэ 26:3

+ 7:14 МысырикӀыжь 23:26

+ 7:15 МысырикӀыжь 9:15, МысырикӀыжь 15:26, МысырикӀыжь 23:25

+ 7:16 МысырикӀыжь 23:33

+ 7:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:21, Ехъошуа 10:25

* 7:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „къэцыгъонэшхохэр къатыригъэбэнэщтых“.

+ 7:20 МысырикӀыжь 23:28, Ехъошуа 24:12

+ 7:22 МысырикӀыжь 23:29

+ 7:24 Ехъошуа 10:24, Ехъошуа 11:12, Ехъошуа 1:5

+ 7:25 Ехъошуа 7:20-21

+ 8:2 МысырикӀыжь 16:35, МысырикӀыжь 15:25

* 8:3 Мон шхыныр къоныкӀэм ехьыщырыгъ, фыжьыгъ, шъоу зыхэлъ хьарыпӀым фэдагъ. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“ 16:31.

+ 8:3 МысырикӀыжь 16:14-15, МысырикӀыжь 16:31, Маттэ 4:4, Лука 4:4

+ 8:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:5,

+ 8:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:12, Евр. 12:7

+ 8:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:11

+ 8:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:9, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11, Орэд ЛъапӀэхэр 105:21,

+ 8:15 МысырикӀыжь 17:6,

+ 8:16 МысырикӀыжь 16:5, МысырикӀыжь 16:31

+ 8:17 Гъуазэхэр 7:2

+ 8:20 Дан 9:11

+ 9:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28

+ 9:3 МысырикӀыжь 20:5, МысырикӀыжь 24:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Евр. 12:29, МысырикӀыжь 23:29-31

+ 9:4 УблапӀэ 15:16

+ 9:5 УблапӀэ 50:24

+ 9:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:14,

+ 9:8 МысырикӀыжь 32:4, МысырикӀыжь 32:10

+ 9:9 МысырикӀыжь 24:18, Маттэ 4:2

+ 9:10 МысырикӀыжь 31:18

+ 9:12 МысырикӀыжь 32:7-10

+ 9:14 Орэд ЛъапӀэхэр 9:6,

+ 9:18 МысырикӀыжь 34:28, МысырикӀыжь 32:11-14

+ 9:21 МысырикӀыжь 32:20

* 9:22 Мыщ ехьылӀагъэу яплъ тхылъхэу «МысырикӀыжь» 17:1-7; «Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ» 11:1-2, 31-37

+ 9:22 МысырикӀыжь 17:7,

+ 9:26 МысырикӀыжь 32:11-13

• 10:1 МысырикӀыжь 34:1-4

+ 10:1 МысырикӀыжь 25:10

+ 10:2 МысырикӀыжь 25:16, МысырикӀыжь 25:21

+ 10:3 МысырикӀыжь 37:1-9

+ 10:4 МысырикӀыжь 20:1-17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21, МысырикӀыжь 34:28-29

+ 10:5 МысырикӀыжь 40:20, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

+ 10:10 МысырикӀыжь 34:28

+ 10:11 МысырикӀыжь 33:1

+ 10:12 Ехъошуа 24:14, Апэрэ Самуел 12:24

+ 10:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:33

+ 10:14 МысырикӀыжь 9:29,

+ 10:15 Рим. 11:28

* 10:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «гум ыӀэпакӀэ пыупкӀыныр». Еплъ тхылъэу «УблапӀэ», 17:10-11.

+ 10:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:6, Рим. 2:29, МысырикӀыжь 32:9

+ 10:17 Ехъошуа 22:22, Орэд ЛъапӀэхэр 49:1, Орэд ЛъапӀэхэр 135:2, Дан 2:47, Дан 11:36, 1 Тим. 6:15, Ӏоф. 17:14, Ӏоф. 19:16, Апостол. 10:34, Рим. 2:11, Гал. 2:6, Ефес 6:9, Кол. 3:25, 1 Пет. 1:17,

+ 10:18 Орэд ЛъапӀэхэр 67:5, Орэд ЛъапӀэхэр 145:9

+ 10:19 МысырикӀыжь 22:21,

+ 10:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:20

+ 10:22 УблапӀэ 46:27, МысырикӀыжь 1:5, УблапӀэ 15:5, УблапӀэ 22:17

+ 11:4 МысырикӀыжь 14:27-28

+ 11:5 Орэд ЛъапӀэхэр 77:14-40

+ 11:9 УблапӀэ 50:24, МысырикӀыжь 3:8

* 11:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „лъакъохэмкӀэ“.

+ 11:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:7

+ 11:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:3

* 11:13 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Сэ къэсшӀырэ унашъохэр“.

+ 11:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Ехъошуа 22:5

+ 11:15 Орэд ЛъапӀэхэр 103:14

+ 11:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:35, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 11:18 МысырикӀыжь 13:9, МысырикӀыжь 13:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:8

+ 11:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9

+ 11:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:9

* 11:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Тыгъэ къохьапӀэмкӀэ щыӀэ хым“

+ 11:24 Ехъошуа 1:3, УблапӀэ 15:18, МысырикӀыжь 23:31, Ехъошуа 1:4

+ 11:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:24

+ 11:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:15

+ 11:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:2-14

+ 11:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-45

+ 11:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12-13, Ехъошуа 8:33

* 11:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 11:30 УблапӀэ 12:6

+ 12:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:4

* 12:3 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 7-рэ шъхьэ ия 5-рэ усэ.

+ 12:3 МысырикӀыжь 23:24, МысырикӀыжь 34:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5, Гъуазэхэр 2:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:23

+ 12:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:29

+ 12:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:7

+ 12:8 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 21:25

+ 12:9 Орэд ЛъапӀэхэр 94:11

+ 12:10 Ехъошуа 23:1

+ 12:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:29

+ 12:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 12:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:27,

+ 12:23 УблапӀэ 9:4,

+ 12:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:15

+ 12:31 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:31,

* 12:32 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 13-рэ шъхьэ и 1-рэ ус.

+ 12:32 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:2, Ӏоф. 22:18

+ 13:2 Марк 13:22, 2 Фесс. 2:9, Ӏоф. 13:13, Ӏоф. 16:14

+ 13:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:20

+ 13:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:10

+ 13:9 МысырикӀыжь 32:27-28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:7

+ 13:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:5

+ 13:13 Гъуазэхэр 19:22, Гъуазэхэр 20:13, Апэрэ Самуел 2:12, Апэрэ Самуел 10:27, Апэрэ Самуел 25:17, ЯтӀонэрэ Самуел 16:7, ЯтӀонэрэ Самуел 20:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:13

+ 13:16 Ехъошуа 8:28

+ 13:17 Ехъошуа 7:20-21

+ 14:1 Маттэ 5:9, Иуан 1:12, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 5:1, Рим. 8:14,

+ 14:2 МысырикӀыжь 19:5

* 14:7 ТхьакӀумкӀыхьэм фэдиз зиинагъэу гъошхэрэ псэушъхь, ТыгъэкъокӀыпӀэ Благъэм ит къушъхьэхэм ащэпсэу, къушъхьэ зандэм дэкӀоен елъэкӀы.

+ 14:21 МысырикӀыжь 19:6, МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26

+ 14:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 14:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:12

+ 15:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:10,

+ 15:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:20

+ 15:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:12, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1,

+ 15:8 Орэд ЛъапӀэхэр 36:26, Маттэ 5:42, Якъуб 2:15, 1 Иуан 3:17

+ 15:11 Маттэ 26:11

* 15:12 Мы чӀыпӀэм ятӀонэрэ мэхьани иӀ: къышъуащэу

+ 15:12 МысырикӀыжь 21:2

+ 15:17 МысырикӀыжь 21:5-6

+ 15:19 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 15:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24

• 16:1 МысырикӀыжь 12:1-39, МысырикӀыжь 13:3-10, МысырикӀыжь 23:14-17,

* 16:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: зигъо хъугъэ лэжьыгъашъхьэхэр. Ар илъэсым иапэрэ мазэу фышъхьэ лэжьыгъэхэм ягъо зыщыхъурэм ыцӀ.

* 16:1 Зиусхьаным джуртхэр Мысырым къызэрэрищыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀым ыцӀ.

+ 16:3 МысырикӀыжь 12:11

+ 16:4 МысырикӀыжь 34:25

+ 16:9 МысырикӀыжь 34:22

* 16:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „тхьэмафэхэм ямэфэкӀ“.

+ 16:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:15

+ 16:13 МысырикӀыжь 23:16

+ 16:18 МысырикӀыжь 18:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:16-17

+ 16:19 МысырикӀыжь 23:2-3, МысырикӀыжь 23:8, Апэрэ Самуел 8:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8, ДжакӀо 7:7

+ 16:21 МысырикӀыжь 34:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5

* 17:5 Пэсэрэ зэманым ижъырэ джуртхэм мы чӀыпӀэр яхьыкумшӀыпӀэщтыгъ. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэхэу «хьыкумыр зыщашӀырэм» хэтхэп.

+ 17:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:10

+ 17:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 17:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:9

+ 17:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:17

+ 17:14 Апэрэ Самуел 8:5

+ 17:15 Апэрэ Самуел 9:16

+ 17:16 Ехъошуа 11:6, ЯтӀонэрэ Самуел 8:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:28,

+ 17:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:1-4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:27,

+ 17:19 Ехъошуа 1:8

* 18:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „яунаер“

+ 18:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9, Ехъошуа 13:14

+ 18:6 Гъуазэхэр 17:7

+ 18:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:29-31

+ 18:10 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:10,

+ 18:11 МысырикӀыжь 22:18,

+ 18:15 Марк 9:8, Иуан 1:21, Апостол. 3:22, Апостол. 7:37

+ 18:16 МысырикӀыжь 20:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27

+ 18:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:28

+ 18:18 Иуан 4:25

+ 18:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:5,

• 19:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:41-43, Ехъошуа 20

* 19:3 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщт: „язэпэчыжьагъэ къэшъуши“.

+ 19:5 МысырикӀыжь 21:13

+ 19:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 19:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:24

+ 19:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:9

+ 19:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:10,

+ 19:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:6, Маттэ 18:16, 2 Кор. 13:1, 1 Тим. 5:19, Евр. 10:28

+ 19:16 МысырикӀыжь 20:16

+ 19:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:1

+ 19:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5

+ 19:21 МысырикӀыжь 21:23-25, Маттэ 5:38

+ 20:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:5

+ 20:8 Гъуазэхэр 7:3

+ 20:14 Ехъошуа 8:2

+ 20:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2, Ехъошуа 10:40-41

+ 20:19 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:19

+ 21:3 Апэрэ Самуел 6:7

+ 21:8 Юныс 1:14

+ 21:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:13

+ 21:12 1 Кор. 11:6

+ 21:15 УблапӀэ 29:30, УблапӀэ 29:33

+ 21:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:9

+ 21:18 МысырикӀыжь 20:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:16

+ 21:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:20-21

+ 21:23 Ехъошуа 8:29, Ехъошуа 10:26-27, Иуан 19:31, Гал. 3:13

+ 22:1 МысырикӀыжь 23:4

+ 22:6 МысырикӀыжь 23:19,

* 22:8 Израилым унашъхьэхэр зэшъхьэзашъоу щашӀыхэшъ, цӀыфхэр ахэм къызэрямыфэхынэу унэшъхьэ нэзхэр къашӀыхьэх.

* 22:19 Ижъырэ джуртхэм шэкъылыр пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11-м ехъу къещэчы.

+ 22:22 МысырикӀыжь 20:14, Иуан 8:5

+ 22:29 УблапӀэ 34:8, МысырикӀыжь 22:16-17, ЯтӀонэрэ Самуел 13:1-22

* 22:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыр я 23-рэ шъхьэм и 1-рэ ус.

+ 22:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:20

+ 23:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:2

+ 23:7 УблапӀэ 25:24-26, УблапӀэ 36:8, МысырикӀыжь 22:21, МысырикӀыжь 23:9

+ 23:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:24, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:12, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:46, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:7,

* 23:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „хьэ“

+ 23:20 МысырикӀыжь 22:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:3

+ 23:21 ДжакӀо 5:3

+ 23:25 Марк 2:23, Рут 2:2

+ 24:1 Маттэ 5:31, Маттэ 19:7, Марк 10:4

+ 24:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:18

+ 24:7 МысырикӀыжь 21:16

* 24:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ шъоджэузыр нэмыкӀ кӀышъо уз зэфэшъхьафхэми афэгъэхьыгъ.

* 24:9 Мосэ зэрэпэуцужьыгъэм пае Тхьэм шъоджэ узыр Мерэм пщыныжьэу къытырилъхьагъ. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ „Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ“: 12:10

+ 24:13 МысырикӀыжь 22:26-27, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:25, Орэд ЛъапӀэхэр 111:9

+ 24:15 Якъуб 5:4

+ 24:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:6,

+ 24:17 МысырикӀыжь 22:21

+ 24:19 Рут 2:1-2

+ 25:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:17

+ 25:3 2 Кор. 11:24

+ 25:4 1 Кор. 9:9, 1 Тим. 5:18

+ 25:5 Маттэ 22:24, Марк 12:19, Лука 20:28

+ 25:6 УблапӀэ 38:8, Рут 4:10

+ 25:9 Рут 4:7

+ 25:17 МысырикӀыжь 17:8

+ 25:19 Апэрэ Самуел 15:2-8

+ 26:2 МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26,

+ 26:5 УблапӀэ 46:27, МысырикӀыжь 1:7

+ 26:6 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 1:14

+ 26:7 МысырикӀыжь 2:23-25, МысырикӀыжь 3:9

+ 26:8 МысырикӀыжь 12:51

+ 26:9 МысырикӀыжь 3:8

+ 26:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:28-29

+ 26:15 Орэд ЛъапӀэхэр 32:14, МысырикӀыжь 3:8

+ 26:18 МысырикӀыжь 19:5

+ 26:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:1, МысырикӀыжь 19:6

+ 27:2 Ехъошуа 4:1-3

+ 27:5 МысырикӀыжь 20:25, Ехъошуа 8:30, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:7

+ 27:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:7

+ 27:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:18

+ 27:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Ехъошуа 8:33

* 27:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: „Орэхъу!“

+ 27:15 МысырикӀыжь 20:4-5, МысырикӀыжь 34:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:8

+ 27:16 МысырикӀыжь 20:12, МысырикӀыжь 21:17,

+ 27:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14

+ 27:19 МысырикӀыжь 22:21-22

+ 27:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:30

+ 27:21 МысырикӀыжь 22:19,

+ 27:22 ЯтӀонэрэ Самуел 13:12

+ 27:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:11

+ 27:25 МысырикӀыжь 23:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19

+ 27:26 Орэд ЛъапӀэхэр 118:21, Гал. 3:10

• 28:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13-15

+ 28:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:19

+ 28:6 Орэд ЛъапӀэхэр 120:7

+ 28:7 МысырикӀыжь 23:27

+ 28:9 МысырикӀыжь 19:6

+ 28:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:6

+ 28:15 Дан 9:11,

+ 28:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:37,

+ 28:25 Ехъошуа 7:4

+ 28:26 Апэрэ Самуел 17:44, Апэрэ Самуел 17:46, Орэд ЛъапӀэхэр 78:2,

+ 28:27 МысырикӀыжь 9:10

+ 28:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:5-7,

+ 28:33 Гъуазэхэр 6:4

+ 28:36 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:3-4, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:15, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:28

+ 28:37 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:7,

+ 28:52 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:5, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:1

+ 28:53 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:29,

+ 28:57 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:29,

+ 28:60 МысырикӀыжь 9:1-12

+ 28:62 УблапӀэ 15:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:22

+ 28:64 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:27,

+ 28:68 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:16,

* 29:1 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 28-рэ шъхьэ ия 69-рэ усэу щыт.

+ 29:1 МысырикӀыжь 19:1-6

+ 29:4 Рим. 11:8

+ 29:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:4,

* 29:6 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 8-рэ шъхьэ ия 3-рэ усэ.

+ 29:6 МысырикӀыжь 15:25, МысырикӀыжь 16:4, МысырикӀыжь 17:6

+ 29:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:3

+ 29:11 Ехъошуа 9:21

+ 29:13 МысырикӀыжь 6:7

+ 29:18 Евр. 12:15

* 29:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „псы зыкӀагъахъорэ чӀыгури чӀыгу гъугъэри зэдэкӀодыщтых“.

+ 29:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:14, Орэд ЛъапӀэхэр 9:6

+ 29:23 Гъуазэхэр 9:45, УблапӀэ 14:2, УблапӀэ 19:24,

+ 29:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:8,

+ 29:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:15

+ 29:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68,

+ 29:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:14

+ 29:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:2

+ 30:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:26,

+ 30:2 Апэрэ Самуел 7:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:48,

* 30:3 Мыщ фэдэ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: „шъуилъэпкъэгъоу гъэрхэр къаригъэтӀупщыжьыщтых“.

* 30:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Шъугухэм аӀэпакӀэхэр пиупкӀыщтых“. Еплъ тхылъэу «УблапӀэ», 17:10-11.

+ 30:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16,

+ 30:7 УблапӀэ 12:3, МысырикӀыжь 23:22

+ 30:12 Рим. 10:6

+ 30:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:26,

+ 30:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:20

+ 31:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

+ 31:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:38

+ 31:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 31:6 Ехъошуа 1:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:13

+ 31:7 Ехъошуа 1:6

+ 31:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:1, МысырикӀыжь 23:16

+ 31:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:2,

+ 31:12 Ехъошуа 8:33, Ехъошуа 8:35

+ 31:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:5,

+ 31:15 МысырикӀыжь 33:9,

+ 31:16 МысырикӀыжь 34:15, Гъуазэхэр 2:12-13, Гъуазэхэр 2:20,

+ 31:17 Гъуазэхэр 6:13

+ 31:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:1-43

+ 31:20 МысырикӀыжь 3:8

+ 31:23 Ехъошуа 1:6

+ 31:24 Ехъошуа 24:25-26

+ 31:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:8,

+ 31:29 Гъуазэхэр 2:12-13, Гъуазэхэр 2:19, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:17,

+ 32:2 Орэд ЛъапӀэхэр 71:6

+ 32:4 Маттэ 5:48, ЯтӀонэрэ Самуел 22:31, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Рим. 9:14

+ 32:6 Иуан 8:41,

+ 32:7 Орэд ЛъапӀэхэр 76:6,

* 32:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зэрэщыхэтыр: „Израил ыкъохэм“. НэмыкӀ ижъырэ Ӏэпэрытхымэ янахьыбэ мыр зэрахэтыр: „Тхьэм ыкъохэм“.

+ 32:8 УблапӀэ 11:8, Апостол. 17:26

+ 32:9 МысырикӀыжь 19:5,

+ 32:10 Орэд ЛъапӀэхэр 16:8,

+ 32:11 МысырикӀыжь 19:4,

* 32:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „шъуригъэшъуагъ“

* 32:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Ащ къикӀырэр: „Шъыпкъагъэ зыхэлъ“. Израил гъэшӀуабзэкӀэ джары зэреджэщтыгъэхэр.

+ 32:15 Орэд ЛъапӀэхэр 88:27, Орэд ЛъапӀэхэр 94:1

+ 32:16 Гъуазэхэр 5:8, Орэд ЛъапӀэхэр 77:58

+ 32:17 Орэд ЛъапӀэхэр 105:37, 1 Кор. 10:20

+ 32:21 Рим. 10:19

+ 32:23 Орэд ЛъапӀэхэр 7:13, Орэд ЛъапӀэхэр 37:3,

+ 32:27 Орэд ЛъапӀэхэр 12:5,

+ 32:30 Ехъошуа 23:10, Гъуазэхэр 15:15

+ 32:31 Апэрэ Самуел 2:2

* 32:32 Ижъырэ къалэхэу Сэдомрэ Ӏаморэрэ ащыпсэущтыгъэ цӀыфхэм емыкӀушхохэр ашӀэщтыгъ.

+ 32:32 УблапӀэ 18:20

+ 32:33 Орэд ЛъапӀэхэр 57:5-6

+ 32:35 Рим. 12:19, Евр. 10:30

+ 32:36 Орэд ЛъапӀэхэр 134:14, Евр. 10:30, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:26

+ 32:37 Гъуазэхэр 10:14,

* 32:39 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Сэры, Арыр Сэры“

+ 32:39 МысырикӀыжь 20:3, Апэрэ Самуел 2:6, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:7, Орэд ЛъапӀэхэр 102:3, Орэд ЛъапӀэхэр 146:3,

+ 32:41 Орэд ЛъапӀэхэр 7:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:41,

+ 32:43 Рим. 15:10, УблапӀэ 4:10-12, Орэд ЛъапӀэхэр 78:10, Ӏоф. 6:10, Ӏоф. 19:2

+ 32:46 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9

+ 32:52 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

• 33:1 УблапӀэ 49:1-28

+ 33:1 Орэд ЛъапӀэхэр 89:1

* 33:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 33:2 Орэд ЛъапӀэхэр 49:2, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, Орэд ЛъапӀэхэр 93:1, Дан 7:10, Апостол. 7:53, Гал. 3:19, МысырикӀыжь 19:18

* 33:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Мосэ къытитыгъэ“.

+ 33:4 Иуан 1:17, Иуан 7:19

* 33:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Мыщ фэд я 26-рэ усэр. Ащ къикӀырэм ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 32-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ.

+ 33:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15,

* 33:6 е: „орэмакӀ“

* 33:8 Мы пкъыгъохэмкӀэ Тхьэм шӀоигъор зэрагъашӀэщтыгъэ.

* 33:8 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэм ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“, 17:1-7

+ 33:8 МысырикӀыжь 17:7,

+ 33:9 МысырикӀыжь 32:26-29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:9-11, МысырикӀыжь 30:7-8

+ 33:13 УблапӀэ 27:28

+ 33:15 УблапӀэ 49:26,

* 33:16 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“, 3:2.

+ 33:16 МысырикӀыжь 3:2-4

+ 33:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:11, УблапӀэ 48:19

+ 33:19 Орэд ЛъапӀэхэр 4:6

+ 33:22 Ехъошуа 19:47, Гъуазэхэр 18:27

+ 33:23 Ехъошуа 19:32-39

* 33:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы шъхьэм ия 5-рэ усэ.

+ 33:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:5, МысырикӀыжь 15:11

+ 33:27 Орэд ЛъапӀэхэр 54:20, Орэд ЛъапӀэхэр 89:3, Орэд ЛъапӀэхэр 92:2, Орэд ЛъапӀэхэр 89:1, Орэд ЛъапӀэхэр 90:9

+ 33:29 ЯтӀонэрэ Самуел 7:23, УблапӀэ 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 32:20, ЯтӀонэрэ Самуел 22:45

+ 34:3 Гъуазэхэр 1:16, Гъуазэхэр 3:13, УблапӀэ 14:2, УблапӀэ 19:22, УблапӀэ 13:12

+ 34:4 УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 50:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

+ 34:6 Иудэ 1:9

+ 34:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:2

+ 34:10 МысырикӀыжь 33:11

* 1:1 Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-м мэхьанэу иӀэм зикъэӀуакӀэ зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр – «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу иӀэмэ ащыщ: «ЕгъашӀэм ЩыӀэ Зэпытыр». ЯтӀонэрэр – «Адонай», Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр ары мэхьанэу иӀэр.

+ 1:1 МысырикӀыжь 24:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:38

+ 1:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:5

+ 1:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:24

* 1:4 Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр Средиземнэ хыр ары. Мы тхылъым инэмыкӀ чӀыпӀэхэми зэращыхэтыр джащ фэд.

+ 1:4 УблапӀэ 15:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:24

+ 1:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:24, МысырикӀыжь 3:12, Гъуазэхэр 6:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:5-8, Евр. 13:5

+ 1:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:6-7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:23

+ 1:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:32

+ 1:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:18-19, Орэд ЛъапӀэхэр 1:2

+ 1:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:8

+ 1:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18

+ 1:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:18

+ 1:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:20, Ехъошуа 22:1-9

+ 2:1 Маттэ 1:5, Якъуб 2:25, Евр. 11:31

+ 2:5 ЯтӀонэрэ Самуел 17:18-20

+ 2:7 Гъуазэхэр 3:28, Гъуазэхэр 7:24

+ 2:9 МысырикӀыжь 15:14-16, МысырикӀыжь 23:27

+ 2:10 МысырикӀыжь 14:21,

+ 2:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:39, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:23

+ 2:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13

+ 2:14 Гъуазэхэр 1:24-25

+ 2:15 Апэрэ Самуел 19:12, Апостол. 9:25

* 2:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым итхагъэр: «ылъ ежь ышъхьэ тефэжьы».

* 3:3 Тхьэм Мосэ унашъоу къыфишӀыгъэм тетэу пхъонтэ лъапӀэр пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Пкъыгъо лъапӀэхэмрэ Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀумрэ ащ дэлъыгъэх. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 25:10-22.

+ 3:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:9

* 3:4 Метрэ мин фэдиз гор.

+ 3:10 МысырикӀыжь 23:23

+ 3:13 Орэд ЛъапӀэхэр 113:3

* 3:16 Мыр хы ЛӀагъэр ары.

+ 3:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:17

+ 3:17 МысырикӀыжь 14:21, МысырикӀыжь 14:29, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:8

+ 4:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:31

+ 4:6 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 35:14, Апэрэ Самуел 7:12, МысырикӀыжь 12:26

+ 4:23 МысырикӀыжь 14:21

+ 4:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:42-43

* 5:2 Сунэт пшӀыным къикӀырэр хъулъфыгъэм иукӀытэпӀэ пакӀэ пыуупкӀыныр ары. Мы зекӀокӀэ-шӀыкӀэр Зиусхьанымрэ израил лъэпкъымрэ зэдашӀыгъэ Зэзэгъыныгъэм итамыгъэу щытыгъ, ащкӀэ ахэр нэмыкӀ лъэпкъхэм атекӀыщтыгъэх. Еплъ: тхылъэу «УблапӀэ» 17:9-14.

* 5:3 Мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэр: «укӀытэпӀэ пакӀ».

+ 5:6 МысырикӀыжь 3:8,

+ 5:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:39

* 5:9 ГущыӀэу «Гъылгъал» зыфиӀорэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ икъэӀуакӀэ «гъалал» гущыӀэм ехьщыр. «Гъалал»-р тэ мы чӀыпӀэм «шъутесхыжьыгъ» зыфиӀорэ гущыӀэмкӀэ зэтыдзэкӀыгъ, имэхьанэ шъыпкъэр «Ӏугъэчъын».

+ 5:9 УблапӀэ 34:14

+ 5:10 МысырикӀыжь 12:6,

* 5:12 Мон шхыныр израил цӀыфхэм илъэс 40-м шъофнэкӀым къыщакӀухьэфэ Тхьэм къаритыщтыгъэ гъомлапхъэр ары. Ар ошъогум къефэхыщтыгъэ, къоныкӀэм ехьыщырыгъ, фыжьыгъ, шъоу зыхэлъ хьарыпӀэм фэдагъ. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 16:31.

+ 5:12 МысырикӀыжь 16:35

* 5:15 КъокӀыпӀэ хэгъэгухэм ижъыкӀэ къыщегъэжьагъэу ЛъэкӀ Пстэури ЗиӀэ Тхьэм елъэӀунхэ зыхъукӀэ яцуакъэхэр зэрэзыщахыхэрэ хабзэм мыр дештэ.

+ 5:15 МысырикӀыжь 3:5

+ 6:4 Гъуазэхэр 7:16-18

* 6:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт глаголэу «хьарам»-м мэхьанэу иӀэр: пкъыгъохэмрэ цӀыфхэмрэ Зиусхьаным фэбгъэшъошэнхэр, нахьыбэмкӀэ ахэр лъэпсэкӀодэу фэбгъэкӀодынхэр ары. Ар къикӀэу мы тхылъым изэдзэкӀын щыдгъэфедагъэх гущыӀэ зэгъусэхэу: «тхьэлъанэкӀэ Зиусхьаным фэгъэшъошэгъэн», «лъэпсэкӀод шӀыгъэн». НэмыкӀ чӀыпӀэхэми къызэращыхафэрэр джащ фэд.

+ 6:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:17, Ехъошуа 2:1-6

+ 6:17 Ехъошуа 7:12

+ 6:19 Евр. 11:30

+ 6:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 6:22 Евр. 11:31

+ 6:24 Маттэ 1:5, Якъуб 2:25, Евр. 11:32

+ 6:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

+ 7:1 Ехъошуа 22:20,

+ 7:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:25

* 7:5 Е: «Шыбарым нэс».

+ 7:6 Апэрэ Самуел 4:12,

+ 7:7 МысырикӀыжь 5:22, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:10

+ 7:9 Орэд ЛъапӀэхэр 82:4

+ 7:12 Гъуазэхэр 2:14, Ехъошуа 6:17

+ 7:14 Апэрэ Самуел 10:19, Апэрэ Самуел 10:21

* 7:19 Зигугъу къышӀырэр шъыпкъэр къызэриӀощтым итхьарыӀу.

+ 7:19 Иуан 9:24

+ 7:20 ЯтӀонэрэ Самуел 12:13

* 7:21 Мыр Бабилэн ары.

* 7:21 КилограммитӀум къехъу.

* 7:21 Килограмм ныкъом къехъу.

+ 7:21 УблапӀэ 10:10, УблапӀэ 11:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:25-26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:17

* 7:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «тхьамыкӀагъу».

+ 7:26 Ехъошуа 7:26, ЯтӀонэрэ Самуел 18:17

+ 8:1 Ехъошуа 6:1

+ 8:2 Ехъошуа 6:20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:14

+ 8:4 Гъуазэхэр 20:29

+ 8:5 Ехъошуа 7:4-5, Гъуазэхэр 20:32

+ 8:19 Гъуазэхэр 20:37

+ 8:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 8:23 Апэрэ Самуел 15:8-9

+ 8:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:16

+ 8:29 Ехъошуа 10:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:22-23, Ехъошуа 7:26, ЯтӀонэрэ Самуел 18:17

+ 8:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:5-6

+ 8:31 МысырикӀыжь 20:25

+ 8:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12-13

+ 8:34 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28

+ 8:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:12

+ 9:2 УблапӀэ 14:1-3, Ехъошуа 10:5, Ехъошуа 11:5

+ 9:3 Ехъошуа 6:20, Ехъошуа 8:28

* 9:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым итыр гурыӀогъошӀоп. Мыр гурыӀуакӀэу щыӀэмэ ащыщ.

+ 9:6 Ехъошуа 5:10

+ 9:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:15

+ 9:15 Ехъошуа 11:19

+ 9:17 Ехъошуа 18:25-28

+ 9:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:11

+ 9:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1-2, МысырикӀыжь 15:14

+ 10:1 Ехъошуа 6:20, Ехъошуа 8:29, Ехъошуа 9:15

+ 10:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:25

+ 10:5 УблапӀэ 14:1-3, Ехъошуа 9:2, Ехъошуа 11:5

+ 10:8 Ехъошуа 1:5, Ехъошуа 21:44

+ 10:10 Гъуазэхэр 4:15, Апэрэ Самуел 7:10,

+ 10:11 МысырикӀыжь 9:23, Ӏоф. 11:19, Ӏоф. 16:21, ЯтӀонэрэ Самуел 18:8

* 10:13 Ижъырэ тхыгъэмэ ащыщэу «Яшар итхылъ» джы щыӀэжьэп. Яшарым имэхьанэр цӀыф заф. Еплъ: тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел» 1:18.

+ 10:14 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:10-11,

+ 10:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:24

+ 10:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:19

+ 10:26 Ехъошуа 8:29

+ 10:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:22-23

+ 10:28 Ехъошуа 6:20

+ 10:38 Ехъошуа 15:15, Гъуазэхэр 1:11

+ 10:40 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:16-17

* 10:41 Мыр Мысырым щыӀэ Гощэн хэбгъэкӀуакӀэ хъущтэп. Еплъ: тхылъэу «УблапӀэ» 47:27.

* 11:2 Ар Гъалыл псыхъураир ары. Джащ фэд мы тхылъым адрэ ичӀыпӀэхэми зэращыхэтыр.

* 11:2 Е: Нэфат-Дор.

+ 11:4 Гъуазэхэр 7:12, Апэрэ Самуел 13:5

+ 11:5 УблапӀэ 14:1-3, Ехъошуа 9:1-2

+ 11:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:16, ЯтӀонэрэ Самуел 8:4,

+ 11:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:16-17

+ 11:15 МысырикӀыжь 34:11-12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 11:19 Ехъошуа 9:7, Ехъошуа 9:15

+ 11:20 МысырикӀыжь 4:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:16-17, Апэрэ Самуел 2:25

* 11:21 Ахэр лъэгэ дэдагъэх, ялъэгагъэ пае израилхэр ащыщынэщтыгъэх.

+ 11:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:2

+ 11:22 Апэрэ Самуел 17:4

+ 11:23 Ехъошуа 14:15

+ 12:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:11, Ехъошуа 13:12,

+ 12:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:8

* 12:23 Е: «Нафот-Дор пэгъунэгъоу».

* 12:23 Е: «лъэпкъхэм япачъыхь».

+ 13:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:23

* 13:5 Е: «Хъамат къушъхьэ дэкӀыпӀэр».

+ 13:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18, Орэд ЛъапӀэхэр 82:8,

+ 13:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:12

+ 13:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:35

+ 13:12 Ехъошуа 12:4

+ 13:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:1-2

+ 13:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 14:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 14:4 УблапӀэ 48:5,

+ 14:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28

+ 14:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:2, Ехъошуа 11:21

* 14:15 АрбаӀ икъал зыфэпӀощт мэхьанэр къекӀы.

+ 14:15 УблапӀэ 23:2, УблапӀэ 35:27, Гъуазэхэр 1:10, Ехъошуа 15:13, Ехъошуа 11:23

* 15:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «шъуи».

+ 15:6 Ехъошуа 18:17

+ 15:13 Ехъошуа 14:15, Ехъошуа 21:11

+ 15:14 Гъуазэхэр 1:10, Гъуазэхэр 1:20

+ 15:15 Ехъошуа 10:38, Гъуазэхэр 1:11

+ 15:16 Гъуазэхэр 1:12-15, Апэрэ Самуел 17:25

+ 15:19 Гъуазэхэр 1:10-15

* 15:32 Къалэхэу мыщ къыщылъытагъэхэм япчъагъэ тӀокӀырэ бгъурэм къызэрехъурэм еплъыкӀитӀу иӀэн ылъэкӀыщт: 1) къалэхэм ащыщхэр ыужкӀэ хагъэхъожьыгъэнхэкӀи мэхъу; 2) текстым пчъагъэу тӀокӀырэ бгъурэ хэт, зыцӀэ къыриӀорэ къалэхэм ащыщхэр ыужыкӀэ ЩымӀон лӀакъом ратыгъагъэх. (Еплъ: 19:1-7).

* 15:36 Е: «Гъыдэррэ Гъыдэротаимрэ».

* 15:59 Мы къэлэ пшӀыкӀузыр ТэкъоаӀ щегъэжьагъэу Мынахъыт къыхиубытэу ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтхэп, ахэр къызыхафэхэрэр ижъырэ урымыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыхэр арых.

+ 15:63 Гъуазэхэр 1:8, Гъуазэхэр 1:21, ЯтӀонэрэ Самуел 5:6

+ 16:2 ЯтӀонэрэ Самуел 15:32, ЯтӀонэрэ Самуел 17:5

+ 16:10 Гъуазэхэр 1:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:16

+ 17:1 УблапӀэ 41:51,

* 17:11 Мыр зэхьылӀагъэр къалъытэрэ къалэхэм ящэнэрэу ахэт Дор къалэр арын фае зыфэгъэхьыгъэр. Еплъ: 11:2.

+ 17:12 Гъуазэхэр 1:27-28

+ 17:14 УблапӀэ 48:19

+ 17:16 Гъуазэхэр 1:19

* 18:1 Джурт лъэпкъым итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Еплъ: Тхылъэу «МысырикӀыжь» ия 40-рэ шъхьэ.

+ 18:1 Гъуазэхэр 18:31

+ 18:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9, Ехъошуа 13:8

+ 18:17 Ехъошуа 15:6

* 18:18 Ижъырэ урымыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыхэм ащыщ джаущтэу хэт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «АрбаӀ пэчӀынатӀэу чапэм».

* 18:28 Ижъырэ урымыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыхэм ащыщ джаущтэу хэт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «Къыриат».

+ 18:28 Ехъошуа 9:17

* 19:2 Ижъырэ урымыбзэкӀэ: «ЩэмаӀ».

+ 19:9 УблапӀэ 49:7

+ 19:16 УблапӀэ 49:13

* 19:28 Е: «Ӏэброн».

* 19:34 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм джыри «Ехъудэ» хэт, ау ащ къикӀырэр гурыӀогъошӀоп.

+ 19:46 Гъуазэхэр 1:34

* 19:47 Е: «текӀонхэ замылъэкӀым». Еплъ: тхылъэу «Гъуазэхэр» 1:34-35.

* 19:47 Лэшэм – къалэу Лаиш аущтэуи еджэх. Еплъ: тхылъэу «Гъуазэхэр» 18:27-29.

+ 19:47 Гъуазэхэр 18:27

+ 19:50 Ехъошуа 24:30, Гъуазэхэр 2:9

• 20:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:41-43, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:1-13

+ 20:1 МысырикӀыжь 21:13

+ 21:4 МысырикӀыжь 6:16-19,

+ 21:11 Ехъошуа 14:15, Ехъошуа 15:13

+ 21:43 УблапӀэ 13:15, УблапӀэ 15:18, УблапӀэ 26:3, УблапӀэ 28:13

+ 21:44 Ехъошуа 10:8, Ехъошуа 23:10

+ 21:45 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:56

+ 22:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:20, Ехъошуа 1:12-15

+ 22:4 Ехъошуа 11:23

+ 22:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:22

+ 22:7 Ехъошуа 17:5

+ 22:8 Апэрэ Самуел 30:24

+ 22:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:12-15

* 22:17 Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 25:1-9.

+ 22:20 Ехъошуа 7:1, Ехъошуа 7:5

+ 22:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39

* 22:27 Зигугъу къыщишӀырэр Шылэу щыӀэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр арын фай. Еплъ: 18:1.

* 22:34 Мы гущыӀэр ижъырэ Ӏэпэрытхыхэм ащыщхэм ахэтми, ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ар хэтэп.

+ 22:34 УблапӀэ 31:48

+ 23:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:10

+ 23:3 МысырикӀыжь 14:14

+ 23:4 Ехъошуа 13:1-7

+ 23:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:32, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:14

+ 23:7 МысырикӀыжь 23:13

+ 23:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:10

+ 23:9 Ехъошуа 10:8, Ехъошуа 21:44

+ 23:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:30, Гъуазэхэр 15:15, МысырикӀыжь 14:14

+ 23:12 МысырикӀыжь 34:15-16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:3, Гъуазэхэр 2:21, МысырикӀыжь 23:33, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:4

+ 23:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:2, Ехъошуа 21:45, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:56

+ 23:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68

* 24:2 Ефрат псыхъом ыкӀыб, Мэсэпэтамым. Джащ фэдэх я 3-рэ, я 14-рэ, я 15-рэ усэхэр.

+ 24:2 УблапӀэ 11:27-32

+ 24:3 УблапӀэ 12:1-5, УблапӀэ 21:2-3

+ 24:4 УблапӀэ 25:24-26, УблапӀэ 36:8, УблапӀэ 46:5-7

+ 24:5 МысырикӀыжь 3:10, МысырикӀыжь 4:14, МысырикӀыжь 7, МысырикӀыжь 12:51

+ 24:6 МысырикӀыжь 14:9

+ 24:7 МысырикӀыжь 14:20, МысырикӀыжь 14:28, Ехъошуа 5:6

+ 24:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:4

+ 24:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:5

+ 24:11 Ехъошуа 3:17, Ехъошуа 6:1, Ехъошуа 10:10, Ехъошуа 11:8

* 24:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «къэцыгъонэшхохэр афэзгъэкӀуагъэх».

+ 24:12 Орэд ЛъапӀэхэр 43:4

+ 24:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:11

+ 24:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:12, Апэрэ Самуел 12:24

+ 24:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:21

+ 24:19 МысырикӀыжь 20:5

+ 24:20 Апэрэ Самуел 12:25

+ 24:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:24, УблапӀэ 35:4, Гъуазэхэр 9:6

+ 24:27 УблапӀэ 31:44-45

+ 24:28 Гъуазэхэр 2:6

• 24:29 Гъуазэхэр 2:7-9

+ 24:30 Ехъошуа 19:50, Гъуазэхэр 2:9

+ 24:32 УблапӀэ 33:19, УблапӀэ 48:22, УблапӀэ 50:25

* 1:1 Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-м мэхьанэу иӀэм зикъэӀуакӀэ зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр – «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу иӀэмэ ащыщ: «ЕгъашӀэм ЩыӀэ Зэпытыр». ЯтӀонэрэр – «Адонай», Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр ары мэхьанэу иӀэр.

+ 1:1 Ехъошуа 24:29, Гъуазэхэр 20:18

* 1:2 Израилым илӀэкъо пшӀыкӀутӀум язэу Ехъудэ къытекӀыгъэр ары.

+ 1:5 Апэрэ Самуел 11:8

* 1:8 Нахь тэрэзыр: мы хъугъэ-шӀагъэр зыфэгъэхьыгъэр чылэу Ерусэлэм къегъэтӀысэкӀыгъэхэр ары. Ахэр къалэм хахьэщтыгъэхэми, Ехъудэ лӀакъом тефэгъэ чӀыгоу къыблэмкӀэ гъэзэгъэ къэлэ дэпкъым ыкӀыбкӀэ щыӀэм щыпсэущтыгъэх. Ежь Ерусэлэм къалэр Бинямин лӀакъом ичӀыгу тетыгъ, а уахътэм израилхэм ар аубытыгъагъэп. (Еплъ: 1:21)

+ 1:8 Ехъошуа 15:63, ЯтӀонэрэ Самуел 5:6

* 1:10 Ахэр Ӏэнэкъ лӀакъом щыщыгъэх, лъэгэ дэдагъэх, ялъэгагъэ фэшӀ израилхэр ащыщынэщтыгъэх.

+ 1:10 Ехъошуа 14:15, Ехъошуа 15:14

+ 1:11 Ехъошуа 10:38, Ехъошуа 15:15

+ 1:12 Ехъошуа 15:13-19

* 1:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Пальмэхэм якъал». Усэу 3:13-ри джащ фэд.

* 1:17 Ащ къикӀырэр Тхьэм къурмэн фашӀыхэу къалэм щыпсэущтыгъэхэр зэкӀэ чатэкӀэ аукӀхи, къалэр машӀокӀэ зэрагъэстыжьыгъэр ары.

* 1:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «лъэпсэкӀод».

+ 1:19 Ехъошуа 17:16, Ехъошуа 17:18

+ 1:20 Ехъошуа 14:13, Гъуазэхэр 1:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10

+ 1:21 Ехъошуа 15:63

+ 1:23 УблапӀэ 28:19

+ 1:24 Ехъошуа 2:14

+ 1:27 Ехъошуа 17:11-13

+ 1:29 Ехъошуа 16:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:16

+ 1:31 Ехъошуа 19:24-30

+ 1:33 Ехъошуа 19:32-39

+ 1:34 Ехъошуа 19:46

+ 1:36 Ехъошуа 15:3

* 2:1 Мы мэлэӀичым Тхьэм иунашъо цӀыфхэм къалъегъэӀэсы, Ащ ыцӀэкӀэ къэгущыӀэ, Тхьэ дэдэр арэу алъытэуи мэхъу.

+ 2:1 УблапӀэ 17:7

+ 2:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:3

+ 2:3 МысырикӀыжь 23:33

* 2:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «гъыхэрэр».

• 2:6 Ехъошуа 24:28-31

* 2:9 НэмыкӀэуи «Тымнат-Сэрахъ» ащ раӀо. Еплъ: тхылъэу «Ехъошуа» 19:50, 24:30.

+ 2:9 Ехъошуа 19:50

+ 2:10 2 Фесс. 1:8

* 2:11 Пэсэрэ лъэхъаным КъокӀыпӀэ Благъэм БэӀал сурэтхэр щыфагъэуцущтыгъэх, тхьэхэм анахь лъэшэу алъытэщтыгъэ, гъэбэжъум итхьэу аӀощтыгъэ. БэӀалым шъхьащэ зэрэфашӀырэм дин ӀофкӀэ зэрахьэщтыгъэхэ лӀыгъэ-шъузыгъэр, сабыйхэр къурмэн зэрэфашӀыщтыгъэхэр хахьэщтыгъэх.

+ 2:11 Гъуазэхэр 3:7, Гъуазэхэр 4:1, Гъуазэхэр 6:1, Гъуазэхэр 10:6, Гъуазэхэр 13:1

+ 2:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:16-17

* 2:13 Мыр КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэурэ лъэпкъхэм гъэбэжъум, шӀулъэгъум, заом ятхъэгуащэу алъытэщтыгъэ.

+ 2:13 Апэрэ Самуел 7:4

+ 2:14 Ехъошуа 7:12

+ 2:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68

+ 2:17 МысырикӀыжь 34:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:16

+ 2:18 МысырикӀыжь 2:23-25

+ 2:21 Ехъошуа 23:12-13

+ 3:1 Ехъошуа 13:2-6

* 3:6 НэмыкӀ лъэпкъхэм къахэкӀыгъэхэр къащэнхэу е адэкӀонхэу израилхэм я Тхьэ фит ышӀыщтыгъэхэп. Еплъ: тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» 7:3-4.

+ 3:6 МысырикӀыжь 34:16

* 3:7 Адрэ тхьэхэр зэкӀэ ащ къытекӀыгъэхэу, ахэм анахь лъагэу, Астартэ фэдэу гъэбэжъум итхьэу алъытэщтыгъэ. Пкъэоу фагъэуцурэмкӀэ нэрылъэгъу къызыфашӀыщтыгъэ.

+ 3:7 Гъуазэхэр 2:11

+ 3:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:5, Гъуазэхэр 1:13

+ 3:10 Гъуазэхэр 6:34, Гъуазэхэр 11:29, Гъуазэхэр 13:25, Гъуазэхэр 14:6, Гъуазэхэр 14:19, Гъуазэхэр 15:14

* 3:15 ЦӀыф Ӏэ сэмэгур джуртэм Ӏашэм фэкъулаеу, щэрыоу алъытэщтыгъэ.

+ 3:15 Гъуазэхэр 20:16

* 3:16 Метрэныкъо фэдиз горэ мэхъу.

* 3:20 А лъэхъаным унашъхьэр тешъо ашӀыщтыгъэ, ащ тырашӀыхьэрэ унэр жьаупӀэ фэдэу агъэфедэщтыгъэ.

+ 3:27 Гъуазэхэр 6:34, Апэрэ Самуел 13:3

+ 3:28 Ехъошуа 2:7, Гъуазэхэр 7:24

+ 3:31 Гъуазэхэр 5:6, Апэрэ Самуел 13:19

+ 4:1 Гъуазэхэр 2:11

* 4:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Хымэ лъэпкъхэм я Хъарэшэт».

+ 4:2 Ехъошуа 11:10, Апэрэ Самуел 12:9

+ 4:6 Ехъошуа 19:37, Евр. 11:32,

+ 4:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:40

+ 4:11 Гъуазэхэр 1:16, Ехъошуа 19:33

+ 4:15 Ехъошуа 10:10

* 5:4 Едомым мырэущтэу еджэщтыгъэх. Едомыр Израилым итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀагъ.

+ 5:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, ЯтӀонэрэ Самуел 22:8, Орэд ЛъапӀэхэр 17:8, Орэд ЛъапӀэхэр 67:9, Орэд ЛъапӀэхэр 76:18, Орэд ЛъапӀэхэр 96:4

* 5:5 Синай къушъхьэу Тхьэм Мосэрэ израилхэмрэ Таурат Хабзэр къызыщаритыгъэр ары. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» ия 19-рэ шъхьэ щегъэжьагъэу.

+ 5:5 МысырикӀыжь 19:18

+ 5:6 Гъуазэхэр 3:31, Гъуазэхэр 4:17

+ 5:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:16, Апэрэ Самуел 13:19, Апэрэ Самуел 13:22

* 5:11 Ижъырэ джуртыбзэм мэхьанэр щынафэп.

+ 5:12 Орэд ЛъапӀэхэр 56:9

* 5:14 Мынасэ лӀакъом щыщ лъэпкъ, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыпсэущтыгъэ.

* 5:17 Псыхъоу Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзэгъэ чӀыпӀэр ары. Ащ щыпсэущтыгъэхэ джуртхэр ары мыщ зигугъу къыщишӀырэр.

+ 5:17 Ехъошуа 13:24-28

+ 5:18 Гъуазэхэр 4:10

+ 5:19 Ехъошуа 17:11

+ 5:21 Гъуазэхэр 4:7

+ 5:24 Гъуазэхэр 4:17

+ 5:25 Гъуазэхэр 4:19

+ 5:26 Гъуазэхэр 4:21

+ 5:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:6

+ 6:1 Гъуазэхэр 2:11, УблапӀэ 25:1,

+ 6:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:31-33

+ 6:9 Апэрэ Самуел 10:18

+ 6:11 Ехъошуа 17:2

+ 6:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:17

+ 6:15 Апэрэ Самуел 9:21, Апэрэ Самуел 18:18

+ 6:16 МысырикӀыжь 3:12, Ехъошуа 1:5

+ 6:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:8, Орэд ЛъапӀэхэр 85:17

+ 6:18 УблапӀэ 18:3-8

* 6:19 Литрэ 22-рэ фэдиз горэ мэхъу.

+ 6:20 Гъуазэхэр 13:19

+ 6:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:38

+ 6:22 УблапӀэ 32:30

* 6:25 Е: Зы шкӀэхъу, етӀанэ илъэсибл зыныбжь шкӀэхъужъ.

* 6:32 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «БэӀал орэбанэ».

+ 6:33 Ехъошуа 17:16,

+ 6:34 Гъуазэхэр 3:10, Гъуазэхэр 3:27, Апэрэ Самуел 13:3

* 7:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: Щынагъо е гузэжъогъу.

+ 7:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:17

* 7:3 ГъылыӀад зыфаӀорэ къушъхьэри чӀыналъэри Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэх. Ау мы шъхьэм къыщыӀотэгъэ хъугъэ-шӀагъэхэр къызщыхъухэрэр Иордан псыхъом итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъу, ИзрыӀэл кӀэим иӀэгъо-благъу ары. Арышъ, ГъылыӀадэу мыщ зигугъу къыщишӀырэр нафэп.

+ 7:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:8

* 7:6 Е: «ЗэолӀ шъищым ӀэгукӀэ псыр ажэ фахьызэ елъыпӀыщтыгъэх, адрэ къэнагъэхэр псым ешъонхэу лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэх».

+ 7:12 Ехъошуа 11:4, Апэрэ Самуел 13:5

+ 7:16 Апэрэ Самуел 11:11,

+ 7:18 Ехъошуа 6:4

+ 7:22 Апэрэ Самуел 14:20,

+ 7:24 Ехъошуа 2:7, Гъуазэхэр 3:28

+ 7:25 Орэд ЛъапӀэхэр 82:12

+ 8:1 Гъуазэхэр 12:1

+ 8:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:1

+ 8:5 УблапӀэ 33:17

+ 8:6 Апэрэ Самуел 25:11

+ 8:8 УблапӀэ 32:30

* 8:9 Ижъырэ джурт гущыӀэу «мыгъдол» апэрэ мэхьанэу иӀэр «чэшъан, плъэпӀэ лъаг». Джащ фэдэу ащ пытапӀэ е тхьэм иунэ ятӀонэрэ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт. ЯтӀонэрэ мэхьанэм ищысэ еплъ: 9:46-49.

+ 8:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:25

* 8:21 Наем щызыухъумэрэ пкъыгъоу цӀыфхэм алъытэщтыгъэ.

+ 8:21 Орэд ЛъапӀэхэр 82:12,

+ 8:22 Апэрэ Самуел 8:5

* 8:24 Исмахьил – Мыдиан фэдэу, Ибрэхьимэ ыкъуагъ. Ахэм къатекӀыгъэхэ мыдианхэмрэ исмахьилхэмрэ зы лъэпкъэу алъытэх, мыдианкӀэ яджэх. (Еплъ: тхылъэу «УблапӀэ» 16:15, 25:2, 37:28).

+ 8:24 МысырикӀыжь 32:1-4, УблапӀэ 25:12-18

* 8:26 Мыр килограмм тӀокӀ фэдиз горэ мэхъу.

* 8:27 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «ефод». Зыфэдэ дэдэр гурыӀогъуай, ау шэкӀ лъапӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпхын е щыгъын кӀэракӀэу ары зэрэплъытэн плъэкӀыщтыр. ЧэтэнгъэӀэгъэ ЛъапӀэм чӀэт къурмэнышӀым щыгъыщтыгъэ, Тхьэм иӀэмыр зэригъашӀэ хъумэ ар щыгъын фэягъ. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 28:6-30. Загъори, тхьэ нэпцӀыхэм афэлэжьэгъэным телъытэгъэ хабз. Еплъ: мы тхылъым 17:5; 18:14, 17.

+ 8:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:16

* 8:31 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «пачъыхьэр – сят».

+ 8:31 Гъуазэхэр 9:1

* 8:33 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Зэзэгъыныгъэм изиусхьан».

* 9:4 Мыр грамм шъий фэдиз горэ мэхъу.

+ 9:4 Гъуазэхэр 8:33

+ 9:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:1

* 9:6 Щэхэм къалэ игъунэгъу е ащ дэт пытапӀ.

+ 9:6 УблапӀэ 35:4, Ехъошуа 24:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:1

+ 9:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12, Ехъошуа 8:33

+ 9:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:9

+ 9:13 Орэд ЛъапӀэхэр 103:15

+ 9:23 Апэрэ Самуел 16:14

+ 9:28 УблапӀэ 34

+ 9:29 ЯтӀонэрэ Самуел 15:4

* 9:45 Нэлат зэрэрихыгъэм мыр инэшанэу щыткӀэ енэгуягъо.

+ 9:45 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:29

* 9:46 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Эл Берит». Имэхьанэр – «Зэзэгъыныгъэм итхь». Мыр БэӀал-Бэрыт ятӀонэрэ цӀэу иӀ. (Еплъ: 8:33; 9:4).

+ 9:48 Орэд ЛъапӀэхэр 67:15

+ 9:53 ЯтӀонэрэ Самуел 11:21

+ 9:54 Апэрэ Самуел 31:4

* 10:4 ЦӀыфыр зыщыщ лӀакъор зэрэфэшӀыгъэм, зэрэлъэрыхьым а лъэхъаным итамыгъэу алъытэщтыгъэ.

* 10:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Хьаот-ЯӀир».

+ 10:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:14

+ 10:6 Гъуазэхэр 2:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:5, ЯтӀонэрэ Самуел 23:13

+ 10:10 Апэрэ Самуел 7:6

* 10:12 Е: «мыдианхэм».

+ 10:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:37

* 10:17 ГъылыӀад чӀыналъэм Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзагъэу ит къал. Мыр я 20-21-рэ шъхьэхэм зигугъу къащишӀырэ Мыцпэр арэп.

+ 11:1 Евр. 11:32

+ 11:3 ЯтӀонэрэ Самуел 10:6, ЯтӀонэрэ Самуел 10:8, Апэрэ Самуел 22:2

+ 11:8 Гъуазэхэр 10:18

+ 11:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:19

* 11:16 Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 13:18–15:22; тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 12:16, 13:26 .

+ 11:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:46

+ 11:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:26-37

* 11:22 Я 17-рэ усэм щегъэжьагъэу я 22-рэ усэр къыдыхиубытэу къаӀуатэрэр тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 20:14-21, 21:21-32 къыщытхыгъ.

* 11:24 Моабхэмрэ Ӏамонхэмрэ ятхьэхэм ащыщ, ащ цӀыфхэр къурмэн фашӀыщтыгъэх.

* 11:25 Илъэс шъищкӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ Бэлакъ усэрэжъыр Израилым ригъэбгынэу ыуж итыгъ, ау Тхьэм иӀэмыркӀэ бгыбзэм ычӀыпӀэ ащ а лъэпкъым нэшӀущыфэныгъэ фиӀуагъ. (Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 22– 24 ).

+ 11:27 УблапӀэ 16:5

+ 11:29 Гъуазэхэр 3:10

+ 11:30 УблапӀэ 28:20

* 11:35 КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэурэ лъэпкъхэм зыгорэ зылӀэкӀэ ящыгъынхэр зыщатхъыжьыныр хабзэу ахэлъыгъ.

* 11:39 Библиер зэхэзыфхэрэм ащыщыбэм Ифтахъ ыпхъу къурмэнгъэст ышӀыгъэу алъытэ. НэмыкӀхэр зэреплъыхэрэмкӀэ бзылъфыгъэр дэмыкӀоу, Тхьэм фэлэжьэнэу ритыгъэу ары.

+ 12:1 Гъуазэхэр 8:1

+ 13:1 Гъуазэхэр 2:11

+ 13:2 Ехъошуа 19:41

+ 13:3 Гъуазэхэр 6:12, Лука 1:28, Лука 1:31

* 13:4-5 ИщыӀэныгъэ адрэхэм афэмыдэу, илыягъэу, Тхьэм фэлэжьэнэу гущыӀэ зышӀыгъэ цӀыф. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:1-21.

+ 13:5 Апэрэ Самуел 1:11

+ 13:15 Гъуазэхэр 6:18

+ 13:18 УблапӀэ 32:29

+ 13:19 Гъуазэхэр 6:20

* 13:22 Тхьэм ынэгу кӀаплъэрэр псэоу къэнэжьыщтэп. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 33:20.

+ 13:22 УблапӀэ 32:30

+ 13:24 Апэрэ Самуел 2:21

* 13:25 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Дан ипщыпӀ». Еплъ: 18:12.

+ 13:25 Гъуазэхэр 3:10

+ 14:1 Ехъошуа 15:10, Ехъошуа 19:43, УблапӀэ 38:12

+ 14:2 УблапӀэ 34:4

* 14:3 Хъулъфыгъэм иукӀытэпӀэ пакӀэ пыуупкӀыныр – сунэт пшӀыныр ары. Мы зекӀокӀэ-шӀыкӀэр Зиусхьанымрэ израил лъэпкъымрэ зэдашӀыгъэ Зэзэгъыныгъэм итамыгъэу щытыгъ, ащкӀэ ахэр нэмыкӀ лъэпкъхэм атекӀыщтыгъэх. Еплъ: тхылъэу «УблапӀэм» 17:9-14.

+ 14:3 УблапӀэ 24:3, УблапӀэ 24:4

+ 14:6 Гъуазэхэр 3:10

* 14:9 Шамсун зэрэназирым къыхэкӀэу хьадэм нэсын фитыгъэп. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:6.

+ 14:12 УблапӀэ 29:27

* 14:15 НэмыкӀ Ӏэпэрытхыхэм зэрахэтыр: «яплӀэнэрэ мафэм». «Яблэнэрэ мафэм» зыфиӀорэр джэуапыр къатыжьэу зырагъэжьагъэм щегъэжьагъэу мэфищ зыблэкӀым ыужын фае.

+ 14:15 Гъуазэхэр 16:5

+ 14:16 Гъуазэхэр 16:15

+ 14:19 Гъуазэхэр 3:10

+ 15:14 Гъуазэхэр 3:10

+ 15:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:30, Ехъошуа 23:10

* 15:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «жэпкъ къупшъхьэм иӀуашъхь».

* 15:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «джэрэм ипсынэкӀэчъ».

+ 16:1 Ехъошуа 15:47

* 16:5 Килограмм 13 фэдиз горэ мэхъу.

+ 16:5 Гъуазэхэр 14:15

+ 16:11 Гъуазэхэр 15:13

* 16:13 ЩэкӀыр ашъэ зыхъукӀэ Ӏэмэ-псымэм дэлъ Ӏуданэхэр зэщиз зэрашӀырэ, зэрагъэпытэрэр ары.

* 16:14 Я 13-рэ усэм хэт гущыӀэхэу «ар шъэнчатэкӀэ» зыфиӀохэрэм къащегъэжьагъэу мы чӀыпӀэм нэс зэтыдзэкӀыгъэ гущыӀэхэр зыхэтыр ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэр ар. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ахэр хэтхэп.

+ 16:15 Гъуазэхэр 14:16

* 16:17 Еплъ: мы тхылъым 13:4-5 ехьыхыгъэу иӀэм.

+ 16:17 Гъуазэхэр 13:5

+ 16:23 Апэрэ Самуел 5:2,

* 17:2 Тыжьын килограмм пшӀыкӀущ мэхъу.

+ 17:3 МысырикӀыжь 20:4

* 17:4 КилограммитӀурэ ныкъорэ мэхъу.

* 17:5 Еплъ: мы тхылъым усэу 8:27-м ехьыхыгъэу иӀэм.

* 17:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ «тырафим». Ахэм унэр къаухъумэу алъытэщтыгъэ, джэнч адзы хъуми агъэфедэщтыгъэх.

+ 17:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:33

+ 17:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:8, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 19:1, Гъуазэхэр 21:25

* 17:7 Лэуйхэр Израилым изылӀакъоу щытыгъ. Ахэр къурмэнышӀхэм яӀэпыӀэгъунхэр япшъэрылъыгъ, ау а пшъэрылъыр зыщагъэцакӀэщтгъэр Тхьэм и Ун арыгъэ. (Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» ия 18-рэ шъхьэ; тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» 12:5).

+ 17:7 Рут 1:1, Апэрэ Самуел 17:12, Маттэ 2:1

* 17:10 Тыжьын граммишъэрэ пшӀырэ мэхъу.

+ 18:1 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 19:1, Гъуазэхэр 21:25, Гъуазэхэр 1:34-36

+ 18:2 Гъуазэхэр 13:25, Гъуазэхэр 16:31

* 18:7 Е: «Сирием готыгъэхэп». Джащ фэд 18:28.

+ 18:7 Ехъошуа 19:47

* 18:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Дан пщыпӀэр».

+ 18:12 Ехъошуа 15:60

+ 18:24 УблапӀэ 31:30

+ 18:27 УблапӀэ 49:17, Ехъошуа 19:47

+ 18:28 ЯтӀонэрэ Самуел 10:6

* 18:30 Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэм ехьылӀагъэу еплъ: тхылъэу «ЯтӀонэрэ Пачъыхьэхэр» 15:29.

* 18:30 НэмыкӀ Ӏэпэрытхыхэм зэрахэтыр: «Мынасэ».

+ 18:30 МысырикӀыжь 2:22, МысырикӀыжь 18:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:6

* 18:31 ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ары зыфиӀорэр. Самуел пегъымбарымрэ Саул пачъыхьэмрэ яуахътэ ыпэкӀэ ар Щылэу дэтыгъ. Еплъ: тхылъэу «Ехъошуа 18:1», тхылъэу «Апэрэ Самуел» 1:3.

+ 18:31 Ехъошуа 18:1

+ 19:1 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 21:25

* 19:2 Е: «фэшъыпкъагъэп».

+ 19:10 Ехъошуа 15:8, Ехъошуа 15:63, Ехъошуа 18:28

* 19:18 ЗыфиӀорэр Щылэу дэтыгъэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ары. Еплъ: мы тхылъым усэу 18:31-м ехьыхыгъэу иӀэм. Ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэхэм ащыщхэм зэрэхэтыр: «сиунэ сэкӀожьы».

+ 19:20 УблапӀэ 19:2,

+ 19:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13, УблапӀэ 19:5-9

+ 19:29 Апэрэ Самуел 11:7

+ 20:1 Апэрэ Самуел 3:20, ЯтӀонэрэ Самуел 3:10, ЯтӀонэрэ Самуел 24:2, Апэрэ Самуел 7:5, Апэрэ Самуел 11:7

+ 20:6 УблапӀэ 34:7

+ 20:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13

+ 20:16 Гъуазэхэр 3:15

+ 20:17 Апэрэ Самуел 11:8, ЯтӀонэрэ Самуел 24:9

+ 20:18 Гъуазэхэр 1:1-2

+ 20:21 УблапӀэ 49:27

* 20:27 Пкъыгъо лъапӀэхэр зыдэлъыщт пхъуантэ ышӀынэу Тхьэм Мосэ зэгорэм унашъо къыфишӀыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ащ дэлъхэм ащыщыгъэх. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 25:10-22.

+ 20:27 МысырикӀыжь 6:15, Ехъошуа 22:13

+ 20:29 Ехъошуа 8:4

+ 20:32 Ехъошуа 8:5

* 20:36 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэухыгъэр хэтэп.

+ 20:37 Ехъошуа 8:19

* 20:42 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «къалэхэм».

* 20:43 Е: «зыгъэпсэфыгъо ямыӀэу афызэ».

+ 20:45 Ехъошуа 15:32

+ 21:1 Гъуазэхэр 20:1

+ 21:6 Апэрэ Самуел 9:21

+ 21:8 Апэрэ Самуел 11:1

+ 21:12 Ехъошуа 18:1

+ 21:13 Гъуазэхэр 20:47, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:10

+ 21:21 МысырикӀыжь 15:20, Гъуазэхэр 11:34

+ 21:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:8, Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 19:1

+ 1:1 Гъуазэхэр 2:16

+ 1:17 ЯтӀонэрэ Самуел 15:21, Апэрэ Самуел 3:17, Апэрэ Самуел 25:22, ЯтӀонэрэ Самуел 19:13, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:23

* 1:20 НэӀэмый – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: гуапэ.

* 1:20 Марэ – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: дыджы.

+ 1:22 ЯтӀонэрэ Самуел 21:9

+ 2:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:19

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 128:8

+ 2:10 Апэрэ Самуел 25:23

+ 2:12 Орэд ЛъапӀэхэр 16:8, Апэрэ Самуел 24:20

+ 2:13 Апэрэ Самуел 1:18

+ 2:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:19

* 3:9 Ащ къикӀырэр – шъузыкӀэ сызэрэпштэщтым ишыхьатэу.

+ 3:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:10

* 3:15 Шэпхъих – килограмм тӀокӀырэ тфырэм фэдиз.

+ 4:1 ЯтӀонэрэ Самуел 15:2, ЯтӀонэрэ Самуел 18:4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:8

+ 4:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5

+ 4:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:9

+ 4:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:6

+ 4:11 УблапӀэ 29:31, Рут 1:2

+ 4:12 УблапӀэ 38:27-29,

+ 4:13 УблапӀэ 29:31

+ 4:15 Апэрэ Самуел 1:8

• 4:18 Маттэ 1:3-6

+ 4:18 УблапӀэ 38:29

+ 1:3 МысырикӀыжь 23:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:5-7

+ 1:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:17-18

* 1:5 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [ащ сабыйхэр иӀагъэпти]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 1:8 Рут 4:15

* 1:9-11 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [сани шъуати ар яшъощтэп]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 1:9 Апэрэ Самуел 12:7, Апэрэ Самуел 15:20

+ 1:11 УблапӀэ 28:20

+ 1:18 Рут 2:13

* 1:25 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Ар къащи Зиусхьаным ыпашъхьэ рагъэуцуагъ; мэфэ гъэнэфагъэхэм Зиусхьаным фишӀыщтыгъэ къурмэныр ащ ятэ къурмэн ышӀыгъ. ЕтӀанэ кӀалэр къащагъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 2:1 Лука 1:46-55, Орэд ЛъапӀэхэр 33:3

+ 2:2 МысырикӀыжь 15:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:31

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 36:15, Орэд ЛъапӀэхэр 75:4

+ 2:5 Орэд ЛъапӀэхэр 67:7, Орэд ЛъапӀэхэр 112:9,

+ 2:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:39

+ 2:7 Орэд ЛъапӀэхэр 74:8

+ 2:8 Орэд ЛъапӀэхэр 106:41, Орэд ЛъапӀэхэр 112:7, Орэд ЛъапӀэхэр 112:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:29, Орэд ЛъапӀэхэр 23:2, Орэд ЛъапӀэхэр 101:26, Орэд ЛъапӀэхэр 103:5

+ 2:9 Орэд ЛъапӀэхэр 90:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:19,

* 2:10 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Зиусхьаныр шыихъ. Губзыгъэр зэрэгубзыгъэм пае къызщэрэмытхъужь, къарыушӀури зэрэкъарыушӀум пае къызщэрэмытхъужь, байри зэрэбаим пае къызщэрэмытхъужь. Ау къызщытхъужьынэу зышӀоигъор Зиусхьаныр къызэрэгурыӀорэмрэ зэришӀэрэмрэ пае къызщэрэтхъужь]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 2:10 Тхьэихэх – мы къэӀуакӀэм пае джуртыбзэм гущыӀэу Мэшыяхъ, урымыбзэм Христос ащагъэфедэ. ГущыӀитӀуми къарыкӀрэр: дагъэр зыщафагъэр. Мэхьанэ шъыпкъэу иӀэр: Тхьэм къахихыгъэр.

+ 2:10 Апэрэ Самуел 7:10, Орэд ЛъапӀэхэр 17:14, Орэд ЛъапӀэхэр 95:13

+ 2:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13

+ 2:21 Гъуазэхэр 13:24

+ 2:22 МысырикӀыжь 38:8

* 2:24 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [ащ фэдэу шъумышӀэ, сыда пӀомэ шъощ пае къэбар дэгъоп зэхэсххэрэр]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 2:25 Ехъошуа 11:20

+ 2:26 Лука 2:52

+ 2:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:1, МысырикӀыжь 4:14, МысырикӀыжь 4:27

+ 2:28 МысырикӀыжь 28:1,

+ 2:30 МысырикӀыжь 27:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:8,

+ 2:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:27

* 2:32 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэхэм къарыкӀрэр къыбгурыӀонэу зэхэугуфыкӀыгъэу итэп. Урыс синодальнэ Библием зэрэхэтыр: [СипсэупӀэ итхьамыкӀагъо о къэплъэгъужьыщт].

* 2:33 Ижъырэ Ӏэпэрытххэм къэӀокӀэ зэфэшъхьафхэр мыщ дэжьым ащыряӀэх. Урыс синодальнэ Библием зэрэхэтыр: [Уибын щыщ пстэури сикъурмэншӀыпӀэ Ӏусщыщтхэп, унапӀэхэр къэонтэгъунхэм, упсэ ухэӀэжьыным пае].

+ 2:34 Апэрэ Самуел 4:11

+ 2:35 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:35

+ 3:1 Орэд ЛъапӀэхэр 73:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:18,

* 3:3 Пхъонтэ лъапӀ – Тхьэм Мосэ унашъоу къыфишӀыгъэм тетэу пхъонтэ лъапӀэр пхъэм хишӀыкӀыгъагъ. Пкъыгъо лъапӀэхэмрэ Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀумрэ ащ дэлъыгъэх. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» 25:10-22; 37:1-9; Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъыр 8:9.

+ 3:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:12,

+ 3:17 Рут 1:17

+ 3:18 ЯтӀонэрэ Самуел 10:12, ЯтӀонэрэ Самуел 15:26

+ 3:19 Апэрэ Самуел 9:6

+ 3:20 Гъуазэхэр 20:1

* 3:21 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Арти Самуел Зиусхьаным зэритхьэлӀыкӀор зы къуапэм къыщегъэжьагъэу адрэ къуапэм нэсыжьэу зэрэ-Израилэу ашӀошъ щыхъугъ. Алый жъы дэдэ хъужьыгъагъ, ащ ыкъохэм Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀодышхо джыри щызэрахьэщтыгъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 4:3 Ехъошуа 18:1

* 4:4 Къэрыубхэр – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Ахэм ятеплъэ зиӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэр тӀу хъухэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ шъхьащытыгъэх. Къэрыубмэ атамэхэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу ары зэралъытэрэр. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» 25:18-20; 37:7-9.

+ 4:4 МысырикӀыжь 25:22

+ 4:9 Гъуазэхэр 13:1

+ 4:11 Апэрэ Самуел 2:34

+ 4:12 Ехъошуа 7:6,

+ 4:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:4

+ 4:20 УблапӀэ 35:17

* 4:21 Ихабодым къикӀырэр щытхъум къыбгынагъэр.

+ 4:22 Орэд ЛъапӀэхэр 77:61

+ 5:1 Ехъошуа 13:3

+ 5:2 Гъуазэхэр 16:23

* 5:6 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [хэгъэгу кӀоцӀыр цыгъохэм зэлъакӀугъ, къалэр гукӀодыгъом зэлъиштагъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 6:1 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [а чӀыпӀэр цыгъохэм зэлъакӀугъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 6:6 МысырикӀыжь 8:15, МысырикӀыжь 8:32, МысырикӀыжь 12:31

+ 6:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:3

* 6:15 Лэуйхэр – джуртхэм якъурмэнышӀ лъэпкъэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зезыхьэщтыгъэхэр ары; егъапш: Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ 3:6-8.

+ 6:17 Ехъошуа 13:3

* 6:19 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [БэтщэмэщылӀхэм ащыщэу Ехъоный ыкъохэу Зиусхьаным ипхъонтэ лъапӀэ теплъагъэхэм зыгъэгушӀонхэ къяхъулӀагъэп]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 6:19 МысырикӀыжь 19:21,

+ 6:21 Ехъошуа 18:14

+ 7:1 ЯтӀонэрэ Самуел 6:3,

* 7:3 Астарт – Астартрэ БэӀалрэ КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщых. Астарт гъэбэжъугощагъ, БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ.

+ 7:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:1-10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:48,

* 7:4 БэӀал – егъапш Астарт.

+ 7:4 Гъуазэхэр 2:13

+ 7:5 Гъуазэхэр 20:1

+ 7:6 ЯтӀонэрэ Самуел 14:14, ЯтӀонэрэ Самуел 23:16, Гъуазэхэр 10:10

* 7:8 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Арти Самуел ыӀуагъ: «Си-Зиусхьанэу Тхьэр къэсыбгынэнэуи, шъощ пае Тхьэм семылъэӀунэуи Тхьэм ерэмышӀ!»] Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 7:9 Орэд ЛъапӀэхэр 98:6

+ 7:10 Апэрэ Самуел 2:10, Ехъошуа 10:10, Орэд ЛъапӀэхэр 17:15

* 7:12 АбэнхъаӀэзэрым къикӀырэр – ӀэпыӀэгъум имыжъу.

+ 7:12 УблапӀэ 28:18, УблапӀэ 35:14, Ехъошуа 4:1-10

+ 8:3 МысырикӀыжь 23:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19

+ 8:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:14, Гъуазэхэр 8:5

+ 8:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:16-20, Апэрэ Самуел 14:52

+ 8:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:1-16

+ 8:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:28,

+ 9:1 Апэрэ Самуел 14:51,

+ 9:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42

+ 9:6 Апэрэ Самуел 3:19

+ 9:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:2

+ 9:16 МысырикӀыжь 2:24-25, МысырикӀыжь 3:9

+ 9:21 Гъуазэхэр 20:46, Гъуазэхэр 21:6, Гъуазэхэр 6:15

* 9:25 Мы стихыр Септуагинтым – урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтым фэдэу зэдзэкӀыгъэ хъугъэ. Ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр мары: [Саулрэ Самуелрэ унашъхьэм щызэдэгущыӀагъэх].

* 10:1 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Зиусхьаным иизраил лъэпкъ пачъыхьагъур дызепхьащт, цӀыфхэр къэзыуцухьэрэ пыйхэм ащыуухъумэщтых. ИкӀэн урипачъыхьэнэу укъызэрахихыгъэм ишыхьатри мары]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 10:1 Апэрэ Самуел 9:16, Апэрэ Самуел 16:13, ЯтӀонэрэ Самуел 2:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:34, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:3

+ 10:2 УблапӀэ 35:19

+ 10:12 Апэрэ Самуел 19:24

+ 10:18 Гъуазэхэр 6:9

+ 10:19 Ехъошуа 7:14

+ 10:24 ЯтӀонэрэ Самуел 16:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:25, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:39, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:12,

+ 10:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:14-20

+ 10:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13

+ 11:1 Гъуазэхэр 21:8, Апэрэ Самуел 31:11-13

+ 11:4 Гъуазэхэр 2:4, Гъуазэхэр 21:2

+ 11:6 Апэрэ Самуел 10:10

+ 11:7 Гъуазэхэр 19:29, Гъуазэхэр 20:1

+ 11:8 Гъуазэхэр 1:5, Гъуазэхэр 20:17, Апэрэ Самуел 15:4, ЯтӀонэрэ Самуел 24:9

+ 11:11 Гъуазэхэр 7:16

+ 11:14 Апэрэ Самуел 10:8

+ 12:1 Апэрэ Самуел 8:5, Апэрэ Самуел 10:24

+ 12:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19,

+ 12:8 УблапӀэ 46:6-7, МысырикӀыжь 2:23, МысырикӀыжь 12:36, МысырикӀыжь 12:51

+ 12:9 Гъуазэхэр 3:12, Гъуазэхэр 4:2, Гъуазэхэр 10:7, Гъуазэхэр 13:1

+ 12:10 Гъуазэхэр 10:10

+ 12:11 Гъуазэхэр 6:32, Гъуазэхэр 11:1, Апэрэ Самуел 7:10

+ 12:12 Апэрэ Самуел 11:1, Апэрэ Самуел 8:19

+ 12:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15

+ 12:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:16, 1 Кор. 8:4

+ 12:22 Орэд ЛъапӀэхэр 93:14, Рим. 11:2

+ 12:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:36,

+ 12:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:12, Ехъошуа 24:14

+ 12:25 Ехъошуа 24:20

* 13:1 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым Саул ыныбжь зыфэдизыгъэр гъэнэфагъэу къырахыжьышъугъэп. Саул илъэс пчъагъэу зэрэпачъыхьагъэм ехьылӀагъэу къэбар зэфэшъхьафхэр щыӀэх: егъапш Апостолхэм Ӏофэу ашӀагъэхэр 13:21. УрымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъэ урыс синодальнэ Библием апэрэ стихыр зэритыр мары: Саул пачъыхьэу зытехьагъэм илъэс тешӀагъэу, адрэ илъэсми ар Израилым ипачъыхьагъэу Саул джуртмэ нэбгырэ минищ къахихыгъ.

* 13:3 Гъоупщынэр – джуртхэм къэбар ашӀэным пае запщэхэзэ агъэфедэщтыгъэ тӀыбжъэ гъэщыгъэр. Зао къызежьэкӀэ, мэфэкӀ зыхъукӀэ е нэмыкӀ хъугъэ-шӀагъэ горэхэм яхьылӀагъэу тӀыбжъэмкӀэ макъэ арагъэӀущтыгъэ.

+ 13:3 Гъуазэхэр 3:27, Гъуазэхэр 6:34

+ 13:5 Ехъошуа 11:4, Гъуазэхэр 7:12

+ 13:6 Гъуазэхэр 6:2,

+ 13:8 Апэрэ Самуел 10:8

+ 13:13 ЯтӀонэрэ Самуел 24:10,

+ 13:14 Орэд ЛъапӀэхэр 88:20-21, Апостол. 13:22

* 13:15 Мы чӀыпӀэр урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэ Ӏэпэрытхым зэритым техыгъэу урыс синодальнэ Библием щызэдзэкӀыгъ: «Хэмылъэдэжьыгъэ цӀыфхэр Саул гъусэ фэхъухи, къязэонэу къакӀощтыгъэ пыидзэм пэгъокӀынхэу Гъылгъал къыдэкӀхи, Бынямин хэкум ит къалэу ГъыбӀэ ылъэныкъокӀэ ежьагъэх».

+ 14:3 МысырикӀыжь 28:6, Апэрэ Самуел 2:18, Апэрэ Самуел 22:1, Апэрэ Самуел 1:3

+ 14:6 Гъуазэхэр 7:4, Гъуазэхэр 7:7

+ 14:11 Апэрэ Самуел 13:6

+ 14:20 Гъуазэхэр 7:22,

* 14:23 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Саул идзэ нэбгырэ минипшӀ фэдиз хэтыгъ. Къушъхьэлъэ чӀыпӀэу Ефраим ит къалэ пэпчъ заор щыкӀуагъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 14:31 Ехъошуа 10:12

+ 14:33 УблапӀэ 9:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24

+ 14:37 Апэрэ Самуел 28:6

* 14:41 Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае къурмэнышӀым мыжъо лъапӀэхэу уримымрэ туммимымрэ пхъэдзым рилъхьэщтыгъэх. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым ахэм яхьылӀагъэу зыпари итэп. Ижъырэ урымыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым ахэм ягугъу къызэрэщишӀырэм фэдэу зэтыдзэкӀыжьыгъ. Урыс синодальнэ Библием уримымрэ туммимымрэ яхьылӀагъэу зыпари итэп. Ау скобкэм зэрэдэтыр мары: [Сыд пае уиӀумэт непэ джэуап къемытыжьыгъа? Сэра лажьэр зиер хьаумэ скъоу Ионэтана? Зиусхьанэу Израилым и-Тхь! Зытет шъыпкъэр къэгъэнаф. Уиизраил лъэпкъ илажьэмэ, ащ зегъэукъэбз].

+ 14:42 Юныс 1:7

+ 14:45 ЯтӀонэрэ Самуел 14:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:52, Лука 21:18, Апостол. 27:34

+ 14:47 ЯтӀонэрэ Самуел 8:3, ЯтӀонэрэ Самуел 10:6

+ 14:48 Апэрэ Самуел 15:3, Апэрэ Самуел 15:7

+ 14:49 Апэрэ Самуел 31:2, Апэрэ Самуел 18:17-28, Апэрэ Самуел 19:11-17, ЯтӀонэрэ Самуел 3:13-16, ЯтӀонэрэ Самуел 6:16-23

+ 14:50 ЯтӀонэрэ Самуел 2:8

+ 14:51 Апэрэ Самуел 9:1,

+ 14:52 Апэрэ Самуел 8:11

+ 15:1 Апэрэ Самуел 9:16, Апэрэ Самуел 10:1

+ 15:2 МысырикӀыжь 17:8-16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:17-19

* 15:3 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [яеу зыпари къэмышт, яӀэр зэкӀэ кӀодыкӀае игъаф, бгыбзэ атеӀу]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 15:4 Апэрэ Самуел 11:8

+ 15:6 Гъуазэхэр 1:16

+ 15:7 УблапӀэ 2:11, УблапӀэ 25:18

+ 15:8 Ехъошуа 8:23, МысырикӀыжь 17:14,

+ 15:10 УблапӀэ 6:6

+ 15:12 Ехъошуа 15:55

+ 15:22 ДжакӀо 4:17, Орэд ЛъапӀэхэр 39:7-8, Орэд ЛъапӀэхэр 49:8-14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:3, Евр. 10:6

+ 15:23 Апэрэ Самуел 13:14

+ 15:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:30-31

+ 15:28 Апэрэ Самуел 13:14, Апэрэ Самуел 28:17

+ 15:29 Тит 1:2

+ 15:35 Апэрэ Самуел 19:24

+ 16:1 Апэрэ Самуел 9:16, Апэрэ Самуел 10:1

+ 16:6 Апэрэ Самуел 17:13,

+ 16:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2,

+ 16:9 ЯтӀонэрэ Самуел 13:3, ЯтӀонэрэ Самуел 21:21,

+ 16:13 Апэрэ Самуел 10:1,

+ 16:14 Гъуазэхэр 9:23

+ 16:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:15

+ 17:1 Ехъошуа 15:35

+ 17:4 Ехъошуа 11:22

+ 17:7 ЯтӀонэрэ Самуел 21:19,

+ 17:8 Апэрэ Самуел 8:17

+ 17:13 Апэрэ Самуел 16:6-10,

+ 17:18 УблапӀэ 37:14

+ 17:25 Ехъошуа 15:16, Апэрэ Самуел 18:17-19

* 17:36 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [СэрэкӀуи ар хэсэрэгъафа Израилым ынапэу тырахыгъэр къытехьажьыным пае? Армырмэ хэт щыща а сунэт амышӀыгъэр?] Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 17:44 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:26

+ 17:45 Орэд ЛъапӀэхэр 19:8

+ 17:46 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:36

+ 17:47 Орэд ЛъапӀэхэр 43:7,

+ 17:50 ЯтӀонэрэ Самуел 23:21

+ 17:52 Ехъошуа 15:36

+ 17:54 ЯтӀонэрэ Самуел 5:6

+ 17:55 Апэрэ Самуел 14:51, ЯтӀонэрэ Самуел 2:8

+ 18:1 Апэрэ Самуел 20:17, ЯтӀонэрэ Самуел 1:26

+ 18:6 МысырикӀыжь 15:20

+ 18:7 Апэрэ Самуел 21:12, Апэрэ Самуел 29:5

+ 18:10 Апэрэ Самуел 16:14

+ 18:14 ЯтӀонэрэ Самуел 7:9

+ 18:17 Апэрэ Самуел 14:49, Апэрэ Самуел 17:25, Апэрэ Самуел 25:28

+ 18:18 Гъуазэхэр 6:15, Апэрэ Самуел 9:21, ЯтӀонэрэ Самуел 7:18

+ 18:19 ЯтӀонэрэ Самуел 21:8

+ 18:25 УблапӀэ 34:12, ЯтӀонэрэ Самуел 3:14

+ 19:5 Апэрэ Самуел 17:48-49

+ 19:9 Апэрэ Самуел 16:14, Апэрэ Самуел 18:10

+ 19:11 Орэд ЛъапӀэхэр 58:1, Апэрэ Самуел 14:49, Апэрэ Самуел 18:20-28, ЯтӀонэрэ Самуел 6:16-23

+ 19:12 Ехъошуа 2:15, Апостол. 9:25

+ 19:18 Апэрэ Самуел 7:17

+ 19:24 Апэрэ Самуел 10:11-12

+ 20:1 Апэрэ Самуел 7:17

+ 20:8 ЯтӀонэрэ Самуел 14:32

+ 20:15 ЯтӀонэрэ Самуел 9:1, ЯтӀонэрэ Самуел 21:7

+ 20:17 Апэрэ Самуел 18:1, ЯтӀонэрэ Самуел 1:26

+ 20:25 Апэрэ Самуел 14:50-51

* 21:1 Мы стихыр Септуагинтым – ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъэу урысыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэм ия 20-рэ шъхьэ ия 43-рэ стихэу щыт.

+ 21:7 Маттэ 12:3, Марк 2:25, Лука 6:3

+ 21:8 Апэрэ Самуел 22:9, Орэд ЛъапӀэхэр 51:2

+ 21:10 МысырикӀыжь 28:6, Апэрэ Самуел 2:18, Апэрэ Самуел 17:51

+ 21:11 Апэрэ Самуел 27:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:39

+ 21:12 Апэрэ Самуел 18:7, Апэрэ Самуел 29:5

+ 21:14 Орэд ЛъапӀэхэр 33:1

+ 22:1 ЯтӀонэрэ Самуел 23:13, Орэд ЛъапӀэхэр 56:1, Орэд ЛъапӀэхэр 141:1

+ 22:2 Гъуазэхэр 11:3

+ 22:5 ЯтӀонэрэ Самуел 24:11,

+ 22:8 Апэрэ Самуел 18:3

+ 22:9 Апэрэ Самуел 21:8, Орэд ЛъапӀэхэр 51:2

+ 22:10 Апэрэ Самуел 21:7, Апэрэ Самуел 21:10

+ 22:18 МысырикӀыжь 28:6, Апэрэ Самуел 2:18

+ 22:20 Апэрэ Самуел 23:6

+ 22:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:26

+ 23:1 Ехъошуа 15:44

+ 23:6 Апэрэ Самуел 22:20, МысырикӀыжь 28:6, Апэрэ Самуел 2:18

+ 23:9 Апэрэ Самуел 30:7

+ 23:13 Апэрэ Самуел 22:2, Апэрэ Самуел 25:13, Апэрэ Самуел 27:2

+ 23:14 Ехъошуа 15:24, Орэд ЛъапӀэхэр 62:1

+ 23:17 Апэрэ Самуел 24:21

+ 23:18 Апэрэ Самуел 18:3, Апэрэ Самуел 20:8

+ 23:19 Апэрэ Самуел 26:1, Орэд ЛъапӀэхэр 53:1-2

+ 23:24 Ехъошуа 15:55

• 24:1 Апэрэ Самуел 26

* 24:1 Мы стихыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 23-рэ шъхьэ ия 29-рэ стихэу щыт. АдыгабзэмкӀэ зэдзэкӀыгъэр урыс синодальнэ Библием техыгъэу ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым зэритым фэд.

+ 24:1 Ехъошуа 15:62

+ 24:6 ЯтӀонэрэ Самуел 24:10

+ 24:7 Апэрэ Самуел 26:9, ЯтӀонэрэ Самуел 1:14

+ 24:8 Орэд ЛъапӀэхэр 7:5

+ 24:12 Орэд ЛъапӀэхэр 58:4

+ 24:13 УблапӀэ 16:5

+ 24:20 Рут 2:12

+ 24:21 Апэрэ Самуел 23:17

+ 25:1 Апэрэ Самуел 7:17, УблапӀэ 21:21,

+ 25:3 Ехъошуа 14:14,

+ 25:11 Гъуазэхэр 8:6,

+ 25:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13

+ 25:22 Апэрэ Самуел 3:17

+ 25:23 Рут 2:10

+ 25:24 ЯтӀонэрэ Самуел 14:9

+ 25:26 ЯтӀонэрэ Самуел 18:32, Дан 4:16

+ 25:28 Апэрэ Самуел 18:17

+ 25:43 Апэрэ Самуел 27:3, Апэрэ Самуел 30:5, ЯтӀонэрэ Самуел 2:2, ЯтӀонэрэ Самуел 3:2,

+ 25:44 ЯтӀонэрэ Самуел 3:14-15

• 26:1 Апэрэ Самуел 24:1-22

+ 26:1 Апэрэ Самуел 23:19, Орэд ЛъапӀэхэр 53:1-2

+ 26:2 Ехъошуа 15:24, Орэд ЛъапӀэхэр 62:1

+ 26:5 Апэрэ Самуел 14:50, Апэрэ Самуел 17:55

+ 26:6 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18

+ 26:9 Апэрэ Самуел 24:7, Орэд ЛъапӀэхэр 7:5

+ 26:10 Апэрэ Самуел 31:6

+ 26:12 УблапӀэ 2:21, УблапӀэ 15:12

+ 26:21 Апэрэ Самуел 15:24

+ 26:23 ЯтӀонэрэ Самуел 22:21, Орэд ЛъапӀэхэр 17:21

+ 27:2 Апэрэ Самуел 23:13, Апэрэ Самуел 21:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:39

+ 27:3 Апэрэ Самуел 25:43

+ 27:6 Ехъошуа 15:31

+ 27:8 Ехъошуа 13:2, Апэрэ Самуел 15:7

+ 27:10 Ехъошуа 15:31-32, Гъуазэхэр 1:16, Апэрэ Самуел 30:29

+ 28:3 Апэрэ Самуел 25:1, МысырикӀыжь 22:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10-12

+ 28:4 Ехъошуа 19:17, Апэрэ Самуел 31:1

+ 28:6 Апэрэ Самуел 14:37, ЯтӀонэрэ Самуел 22:42, Орэд ЛъапӀэхэр 17:42

+ 28:7 Ехъошуа 17:11

+ 28:14 Апэрэ Самуел 2:19, Апэрэ Самуел 15:27

+ 28:15 Апэрэ Самуел 18:12

+ 28:17 Апэрэ Самуел 15:28

+ 28:18 Апэрэ Самуел 15:29

+ 28:19 Апэрэ Самуел 31:2, Апэрэ Самуел 31:4

+ 29:5 Апэрэ Самуел 18:7, Апэрэ Самуел 21:12

+ 29:9 ЯтӀонэрэ Самуел 14:17, ЯтӀонэрэ Самуел 14:20, ЯтӀонэрэ Самуел 19:27, Гал. 4:14

* 29:10 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [чӀыпӀэу шъуфэзгъэнэфагъэм шъукӀожь, угу Ӏэягъэ къысфимыгъэлъ, сыда пӀомэ сэркӀэ о ухъупхъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 30:1 Апэрэ Самуел 27:6-7

+ 30:5 Апэрэ Самуел 25:43

+ 30:7 Апэрэ Самуел 22:20, Апэрэ Самуел 23:6, МысырикӀыжь 28:6, Апэрэ Самуел 2:18, Апэрэ Самуел 23:9

+ 30:9 Апэрэ Самуел 23:13

+ 30:14 ЯтӀонэрэ Самуел 8:18, ЯтӀонэрэ Самуел 15:18, ЯтӀонэрэ Самуел 20:7, ЯтӀонэрэ Самуел 20:23, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:38, Ехъошуа 14:14, Апэрэ Самуел 27:10,

+ 30:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:15-16

* 30:16 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Даут тхьэлъанэ ащ фишӀыгъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 30:24 Ехъошуа 22:8

+ 30:29 Гъуазэхэр 1:16, Апэрэ Самуел 27:10

+ 31:1 Апэрэ Самуел 28:4

+ 31:2 Апэрэ Самуел 14:49,

+ 31:4 Гъуазэхэр 9:54, ЯтӀонэрэ Самуел 1:10

+ 31:9 ЯтӀонэрэ Самуел 1:20

+ 31:10 Гъуазэхэр 2:13, Ехъошуа 17:11

+ 31:11 Апэрэ Самуел 11:1-11, ЯтӀонэрэ Самуел 21:10

+ 31:12 ЯтӀонэрэ Самуел 21:12,

+ 1:1 Апэрэ Самуел 31:4, Апэрэ Самуел 30:17-20

+ 1:6 Апэрэ Самуел 31:1-4,

+ 1:9 Гъуазэхэр 9:54

+ 1:11 ЯтӀонэрэ Самуел 13:31

+ 1:14 Апэрэ Самуел 24:7

* 1:18 Ижъырэ тхыгъэмэ ащыщэу Яшар итхылъ джы щыӀэжьэп. Яшарым имэхьанэр цӀыф заф.

* 1:18 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: щабзэ, ау мэхьанитӀу иӀэу къыбгурыӀон ылъэкӀыщт: апэрэр орэдым ыцӀ, ятӀонэрэр ехъуд лъэпкъыр щэбзэуакӀэм фэбгъэсэныр.

+ 1:20 Ехъошуа 13:3, Апэрэ Самуел 31:9

+ 1:21 Апэрэ Самуел 31:1

+ 1:26 Апэрэ Самуел 18:1, Апэрэ Самуел 20:17

+ 2:1 Ехъошуа 14:13-15

+ 2:2 Апэрэ Самуел 25:43

+ 2:3 Апэрэ Самуел 27:2-3

+ 2:4 Апэрэ Самуел 16:13, Апэрэ Самуел 31:11-13

+ 2:8 Апэрэ Самуел 14:50-51, Ехъошуа 13:26

+ 2:11 ЯтӀонэрэ Самуел 5:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:11,

+ 2:18 Апэрэ Самуел 26:6, ЯтӀонэрэ Самуел 3:30, ЯтӀонэрэ Самуел 3:39, ЯтӀонэрэ Самуел 16:9-10, ЯтӀонэрэ Самуел 19:22, ЯтӀонэрэ Самуел 23:18,

+ 3:2 Апэрэ Самуел 25:43

* 3:3 Ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтым фэдэу, Даут иятӀонэрэ кӀалэ ыцӀэ урыс синодальнэ Библием зэрэхэтыр Далуиа.

+ 3:3 ЯтӀонэрэ Самуел 13:37

+ 3:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:5

+ 3:7 ЯтӀонэрэ Самуел 21:8, ЯтӀонэрэ Самуел 21:10

+ 3:9 Апэрэ Самуел 15:28, Апэрэ Самуел 16:13, Апэрэ Самуел 28:17

+ 3:10 Гъуазэхэр 20:1

+ 3:13 Апэрэ Самуел 14:49

+ 3:14 Апэрэ Самуел 18:25

+ 3:15 Апэрэ Самуел 25:44

+ 3:27 ЯтӀонэрэ Самуел 20:10, ЯтӀонэрэ Самуел 2:23

+ 3:30 Апэрэ Самуел 26:6, ЯтӀонэрэ Самуел 2:18, ЯтӀонэрэ Самуел 2:23

+ 3:39 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18, ЯтӀонэрэ Самуел 16:9-10, ЯтӀонэрэ Самуел 19:22

+ 4:2 Ехъошуа 18:25

+ 4:4 ЯтӀонэрэ Самуел 9:3, ЯтӀонэрэ Самуел 9:6

* 4:6 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Унагъом икъэлэпчъэӀутэу коцыр зэхэзышыпыкӀыщтыгъэр къечъыехи хэчъыягъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 4:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:29

+ 4:10 ЯтӀонэрэ Самуел 1:1-16

+ 5:2 Апэрэ Самуел 18:13, Орэд ЛъапӀэхэр 77:71

+ 5:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:11,

+ 5:5 ЯтӀонэрэ Самуел 2:11

+ 5:6 Ехъошуа 15:63, Гъуазэхэр 1:8, Гъуазэхэр 1:21

+ 5:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:24, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:27,

+ 5:10 Эстер 9:4

+ 5:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1

+ 5:18 ЯтӀонэрэ Самуел 23:13

* 5:20 БэӀал-Фэрацимым къикӀырэр – Тхьэу сыпырт изгъэфагъэхэр.

* 5:23 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [фылистмэ апэшӀуекӀоу апэуцужьмэ, ахэр ыӀэ къыригъэхьащтхэмэ ыӀуи Даут Зиусхьаным еупчӀыгъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 5:24 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 7:6

* 6:2 Къэрыубхэр – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъох. Ахэм ятеплъэ зиӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэр тӀу хъухэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ шъхьащытыгъэх. Къэрыубмэ атамэхэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу ары зэралъытэрэр. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» 25:18-20; 37:7-9.

+ 6:2 Ехъошуа 15:9, Ехъошуа 15:60, МысырикӀыжь 25:22

+ 6:3 Апэрэ Самуел 7:1

+ 6:14 Орэд ЛъапӀэхэр 150:4

+ 6:16 Апэрэ Самуел 14:49, Апэрэ Самуел 18:20-28, Апэрэ Самуел 19:11-17

+ 6:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:14

+ 6:21 Апэрэ Самуел 15:28

+ 7:2 ЯтӀонэрэ Самуел 12:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:8, Орэд ЛъапӀэхэр 50:2

+ 7:8 Апэрэ Самуел 16:11-13, Орэд ЛъапӀэхэр 77:70

+ 7:9 Апэрэ Самуел 18:14

+ 7:10 Гъуазэхэр 2:14-16, Апэрэ Самуел 12:11

+ 7:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:10

+ 7:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:19

+ 7:14 Орэд ЛъапӀэхэр 88:27-28, 2 Кор. 6:18, Евр. 1:5, Орэд ЛъапӀэхэр 88:31-33

+ 7:16 Орэд ЛъапӀэхэр 88:5, Орэд ЛъапӀэхэр 88:30, Орэд ЛъапӀэхэр 88:36-37, Орэд ЛъапӀэхэр 131:12, Иуан 7:42

+ 7:22 МысырикӀыжь 15:11

+ 7:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:29

+ 8:3 Апэрэ Самуел 14:47, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:24

+ 8:4 Ехъошуа 11:6

* 8:7 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Сэлмэн ыкъо РыхъэбыӀам илъэхъаным мысыр пачъыхьэу Щыщакъ Ерыусэлэм къызытебанэм ахэр зэкӀэ ыӀэ къыригъэхьагъэх]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 8:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:10,

* 8:8 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Сэлмэн джэрзыхыри, джэрз пкъэухэри, зытхьакӀыпӀэхэри, зэкӀэ хьакъу-шыкъухэри ащ харигъэшӀыкӀыгъэх]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 8:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:51

+ 8:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:7

+ 8:14 УблапӀэ 25:23, УблапӀэ 27:40,

• 8:15 ЯтӀонэрэ Самуел 20:23-26,

+ 8:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:9

+ 8:16 ЯтӀонэрэ Самуел 2:13, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:3

+ 8:17 ЯтӀонэрэ Самуел 15:24, ЯтӀонэрэ Самуел 20:25,

+ 8:18 ЯтӀонэрэ Самуел 23:20, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:35, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:4

+ 9:1 Апэрэ Самуел 18:3, Апэрэ Самуел 20:15

+ 9:2 ЯтӀонэрэ Самуел 16:1-4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:17

+ 9:3 ЯтӀонэрэ Самуел 4:4

+ 9:4 ЯтӀонэрэ Самуел 17:27

+ 9:6 ЯтӀонэрэ Самуел 16:4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:24,

+ 9:10 ЯтӀонэрэ Самуел 19:17

+ 10:1 Апэрэ Самуел 11:1

+ 10:6 Гъуазэхэр 18:28, ЯтӀонэрэ Самуел 8:3, Гъуазэхэр 11:3

+ 10:12 Апэрэ Самуел 3:18

+ 10:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:23

+ 11:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:11

+ 11:3 ЯтӀонэрэ Самуел 23:34, ЯтӀонэрэ Самуел 23:39,

+ 11:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:8

+ 11:21 Гъуазэхэр 9:53

* 11:22 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Арти Даут Иоаб фэгубжи къаӀофтагъэм риӀуагъ: «Сыд пае шъузэонэу къалэм благъэу шъуекӀолӀэгъагъа? Хьауми дэпкъхэм къяоххэзэ шъукъызэрэхагъэфэщтыр шъушӀагъэба? Хэта ЕрыубэӀал ыкъо Абимэлэх зыукӀыгъэр? Бзылъфыгъэп шъуӀуа шъхьал къутафэр дэпкъым къезыдзыхи ащ къытезгъэфагъэр, етӀанэ ар Тэбэц щылӀэжьыгъэба? Сыд пае благъэу дэпкъым шъуекӀолӀэгъагъа?»] Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 12:1 ЯтӀонэрэ Самуел 7:2, Орэд ЛъапӀэхэр 50:2

+ 12:6 МысырикӀыжь 22:1

+ 12:7 Апэрэ Самуел 16:13

+ 12:11 ЯтӀонэрэ Самуел 16:21-22

+ 12:13 Ехъошуа 7:20, ЯтӀонэрэ Самуел 24:10, Орэд ЛъапӀэхэр 31:5, Орэд ЛъапӀэхэр 50:6

+ 12:16 ЯтӀонэрэ Самуел 13:31

+ 12:22 Юныс 3:9

+ 12:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:11

+ 13:3 Апэрэ Самуел 16:9, ЯтӀонэрэ Самуел 13:3

+ 13:12 УблапӀэ 34:7,

* 13:21 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [ау ыкъо Аминон ыгу хигъэкӀыгъэп, сыда пӀомэ ар зэриапэрэ шъаом пае шӀу ылъэгъущтыгъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 13:27 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Пачъыхьэм зэришӀыным фэдэу Абищэлэм ешхэ-ешъошхо ышӀыгъ]. Я 12-рэ ехьыхыгъэм къыӀорэм рыгъуаз. Аужырэ гущыӀэухыгъэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 13:31 ЯтӀонэрэ Самуел 1:11, ЯтӀонэрэ Самуел 12:16

+ 13:32 ЯтӀонэрэ Самуел 13:3

* 13:34 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Къэрэгъулыр къакӀуи, пачъыхьэм къэбар къыфихьи, къыриӀуагъ: «Хъорэунаим гъогур къушъхьэ тхыцӀэм къызщехырэм цӀыфхэр теслъэгъуагъэх»]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 13:37 ЯтӀонэрэ Самуел 3:3,

+ 14:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:26

+ 14:9 Апэрэ Самуел 25:24

+ 14:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:12, Апэрэ Самуел 14:45, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:52, Лука 21:18, Апостол. 27:34

+ 14:14 Апэрэ Самуел 7:6, ЯтӀонэрэ Самуел 23:16

+ 14:17 Апэрэ Самуел 29:9, ЯтӀонэрэ Самуел 19:27

+ 14:20 Апэрэ Самуел 29:9, ЯтӀонэрэ Самуел 19:27

+ 14:23 ЯтӀонэрэ Самуел 13:38

* 14:27 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Сэлмэн ыкъо РыхъэбыӀам шъуз ар фэхъугъ, Абие ащ къыфилъфыгъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 14:27 ЯтӀонэрэ Самуел 13:1

* 14:30 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Иоаб ипщылӀхэр ащ дэжь къакӀохи, ящыгъынхэр зэхацунтхъэхи къыраӀуагъ: «Абищэлэм ипщылӀхэм уихьасэ тырагъэстыкӀыгъ»]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 14:32 Апэрэ Самуел 20:8

+ 15:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:5

+ 15:2 Рут 4:1, ЯтӀонэрэ Самуел 18:4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:8

+ 15:4 Гъуазэхэр 9:29

+ 15:8 УблапӀэ 28:20

+ 15:12 Ехъошуа 15:51, Орэд ЛъапӀэхэр 3:2

+ 15:13 ЯтӀонэрэ Самуел 12:11

+ 15:14 Орэд ЛъапӀэхэр 3:1

+ 15:16 ЯтӀонэрэ Самуел 16:21-22, ЯтӀонэрэ Самуел 20:3

+ 15:18 Апэрэ Самуел 30:14, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

+ 15:21 Рут 1:17

+ 15:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:13, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:4

+ 15:24 ЯтӀонэрэ Самуел 8:17, Апэрэ Самуел 22:20, ЯтӀонэрэ Самуел 8:17, ЯтӀонэрэ Самуел 20:25

+ 15:26 Апэрэ Самуел 3:18

+ 15:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:42

+ 15:30 Марк 1:11, Апостол. 1:12, Эстер 6:7

+ 15:31 ЯтӀонэрэ Самуел 16:23, ЯтӀонэрэ Самуел 17:14

+ 15:32 Ехъошуа 16:2

+ 15:33 ЯтӀонэрэ Самуел 19:35

+ 15:34 ЯтӀонэрэ Самуел 17:5-14

+ 15:36 ЯтӀонэрэ Самуел 17:17

+ 16:1 ЯтӀонэрэ Самуел 9:2-13

+ 16:2 ЯтӀонэрэ Самуел 17:29

+ 16:3 ЯтӀонэрэ Самуел 9, ЯтӀонэрэ Самуел 19:27

+ 16:9 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18

+ 16:10 ЯтӀонэрэ Самуел 3:39, ЯтӀонэрэ Самуел 19:22

+ 16:16 ЯтӀонэрэ Самуел 15:34, Апэрэ Самуел 10:24

+ 16:21 ЯтӀонэрэ Самуел 15:16, ЯтӀонэрэ Самуел 20:3

+ 16:22 ЯтӀонэрэ Самуел 12:11-12

* 17:3 Мы чӀыпӀэм щыт гущыӀэхэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым къыбгурыӀонэу, зэхэугуфыкӀыгъэу зэримытхэм къыхэкӀэу къарыкӀрэр Библием изэдзэкӀыгъэ зэфэшъхьафхэм ащызэтефэрэп.

+ 17:5 ЯтӀонэрэ Самуел 15:32

+ 17:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:12,

+ 17:11 Гъуазэхэр 20:1

+ 17:14 ЯтӀонэрэ Самуел 15:31, ЯтӀонэрэ Самуел 15:34

+ 17:17 ЯтӀонэрэ Самуел 15:36, Ехъошуа 15:7, Ехъошуа 18:16

+ 17:19 Ехъошуа 2:1-6

+ 17:23 ЯтӀонэрэ Самуел 15:12, Маттэ 27:5

+ 17:24 Ехъошуа 13:26

* 17:25 Мы лъэпкъыцӀэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхымрэ ижъырэ урымыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытххэмрэ нахьыбэрэ зэрахэтым фэдэу къэнагъ. Урыс синодальнэ Библием зэритыр: изрыӀэл лъэпкъым щыщ.

+ 17:25 ЯтӀонэрэ Самуел 19:13, ЯтӀонэрэ Самуел 20:9-10,

+ 17:27 ЯтӀонэрэ Самуел 12:26, ЯтӀонэрэ Самуел 12:29, ЯтӀонэрэ Самуел 9:4, ЯтӀонэрэ Самуел 19:31-32, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:7,

+ 17:29 ЯтӀонэрэ Самуел 16:2

+ 18:2 ЯтӀонэрэ Самуел 15:19-22

+ 18:8 Ехъошуа 10:11

+ 18:17 Ехъошуа 7:26, Ехъошуа 8:29

+ 18:18 УблапӀэ 14:17, ЯтӀонэрэ Самуел 14:27

+ 18:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:42

+ 18:32 Апэрэ Самуел 25:26, Дан 4:16

* 18:33 Мы стихыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхмэ яя 19-рэ шъхьэ и 1-рэ стихэу щыт.

+ 19:8 Рут 4:1, ЯтӀонэрэ Самуел 15:2, ЯтӀонэрэ Самуел 18:4

+ 19:9 ЯтӀонэрэ Самуел 5:20

+ 19:11 ЯтӀонэрэ Самуел 15:29

+ 19:13 ЯтӀонэрэ Самуел 17:25, ЯтӀонэрэ Самуел 8:16, Рут 1:17

+ 19:15 Ехъошуа 4:19

+ 19:16 ЯтӀонэрэ Самуел 16:5

+ 19:17 ЯтӀонэрэ Самуел 9:2-13, ЯтӀонэрэ Самуел 16:1-4

+ 19:19 ЯтӀонэрэ Самуел 16:5-13

+ 19:21 МысырикӀыжь 22:28, ЯтӀонэрэ Самуел 16:9

+ 19:22 ЯтӀонэрэ Самуел 3:39, ЯтӀонэрэ Самуел 16:10

+ 19:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:8, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:36-46

+ 19:24 ЯтӀонэрэ Самуел 9

+ 19:27 ЯтӀонэрэ Самуел 16:3, Апэрэ Самуел 29:9, ЯтӀонэрэ Самуел 14:17, ЯтӀонэрэ Самуел 14:20

+ 19:28 ЯтӀонэрэ Самуел 9:7

+ 19:32 ЯтӀонэрэ Самуел 17:27-29

+ 19:35 ЯтӀонэрэ Самуел 15:33

+ 19:37 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:7

+ 20:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:16,

+ 20:3 ЯтӀонэрэ Самуел 15:16, ЯтӀонэрэ Самуел 16:21-22

+ 20:4 ЯтӀонэрэ Самуел 17:25, ЯтӀонэрэ Самуел 19:13

+ 20:7 Апэрэ Самуел 30:14, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

+ 20:10 ЯтӀонэрэ Самуел 3:27

+ 20:14 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:29

* 20:18 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [шъыпкъэм тетынхэу Ӏуагъэ зышӀыгъэмэ афэдэхэр Израилым къинэгъэнха? Абэл щыкӀэрэупчӀэх: къэнагъэха?] Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

• 20:23 ЯтӀонэрэ Самуел 8:15-18,

+ 20:23 Апэрэ Самуел 30:14

+ 20:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:18

+ 20:25 ЯтӀонэрэ Самуел 15:24, ЯтӀонэрэ Самуел 19:11

+ 21:2 Ехъошуа 9:15

+ 21:6 Апэрэ Самуел 10:26

+ 21:7 Апэрэ Самуел 20:15

+ 21:8 ЯтӀонэрэ Самуел 3:7, Апэрэ Самуел 18:19

+ 21:9 Рут 1:22

+ 21:12 Апэрэ Самуел 31

+ 21:14 Ехъошуа 18:28

+ 21:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:20-21

+ 21:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:36, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:4, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:19, Орэд ЛъапӀэхэр 131:17

+ 21:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11

+ 21:19 Апэрэ Самуел 17:7

+ 21:21 Апэрэ Самуел 16:9, ЯтӀонэрэ Самуел 13:3,

+ 21:22 Ехъошуа 11:22

• 22:1 Орэд ЛъапӀэхэр 17

+ 22:3 Орэд ЛъапӀэхэр 30:3-4, Орэд ЛъапӀэхэр 70:3, Орэд ЛъапӀэхэр 90:2, Орэд ЛъапӀэхэр 143:2, УблапӀэ 15:1

+ 22:4 Орэд ЛъапӀэхэр 47:2, Орэд ЛъапӀэхэр 95:4, Орэд ЛъапӀэхэр 144:3

+ 22:5 Орэд ЛъапӀэхэр 41:7, Орэд ЛъапӀэхэр 92:4, Юныс 2:4

+ 22:6 Орэд ЛъапӀэхэр 114:3-4

+ 22:7 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Юныс 2:8

+ 22:8 Гъуазэхэр 5:5, Орэд ЛъапӀэхэр 76:18, Орэд ЛъапӀэхэр 96:4

+ 22:9 Орэд ЛъапӀэхэр 20:9,

+ 22:10 Орэд ЛъапӀэхэр 143:5,

+ 22:11 Орэд ЛъапӀэхэр 103:3

+ 22:12 МысырикӀыжь 20:21, Орэд ЛъапӀэхэр 96:2

+ 22:14 Апэрэ Самуел 2:10, Орэд ЛъапӀэхэр 67:34

+ 22:15 Апэрэ Самуел 7:10

+ 22:16 МысырикӀыжь 15:8, Орэд ЛъапӀэхэр 105:9

+ 22:17 Орэд ЛъапӀэхэр 143:7

+ 22:18 Орэд ЛъапӀэхэр 141:6

+ 22:20 Орэд ЛъапӀэхэр 30:8, Орэд ЛъапӀэхэр 117:5

+ 22:21 Апэрэ Самуел 26:23,

+ 22:24 УблапӀэ 6:9,

+ 22:28 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5

+ 22:29 Орэд ЛъапӀэхэр 118:105

+ 22:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4, Маттэ 5:48, Орэд ЛъапӀэхэр 11:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5, УблапӀэ 15:1

+ 22:32 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:15, Дан 2:47

+ 22:34 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:13,

+ 22:35 Орэд ЛъапӀэхэр 143:1

+ 22:40 Орэд ЛъапӀэхэр 43:6

+ 22:41 МысырикӀыжь 23:27

+ 22:42 Апэрэ Самуел 28:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:29

+ 22:45 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:29

+ 22:48 Орэд ЛъапӀэхэр 46:3

+ 22:49 Орэд ЛъапӀэхэр 139:1

+ 22:50 Рим. 15:9

+ 22:51 Орэд ЛъапӀэхэр 143:10, ЯтӀонэрэ Самуел 7:16

+ 23:2 Апостол. 2:30, 2 Пет. 1:21

+ 23:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4, ЯтӀонэрэ Самуел 22:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:12

+ 23:5 ЯтӀонэрэ Самуел 7:15-16, Орэд ЛъапӀэхэр 88:30

+ 23:13 Апэрэ Самуел 22:1, ЯтӀонэрэ Самуел 5:18

+ 23:16 Апэрэ Самуел 7:6

+ 23:18 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18

* 23:20 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэм имэхьанэ зэхэугуфыкӀыгъэу итэп.

+ 23:20 Ехъошуа 15:21, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

+ 23:21 Апэрэ Самуел 17:50

+ 23:24 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18-23

+ 23:34 ЯтӀонэрэ Самуел 15:12, ЯтӀонэрэ Самуел 11:3

+ 23:39 ЯтӀонэрэ Самуел 11:3-17

+ 24:2 Гъуазэхэр 20:1

+ 24:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:11

+ 24:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:36,

+ 24:7 Ехъошуа 11:3

+ 24:9 Гъуазэхэр 20:17, Апэрэ Самуел 11:8

+ 24:10 Апэрэ Самуел 24:6, ЯтӀонэрэ Самуел 12:13, Апэрэ Самуел 13:13

+ 24:11 Апэрэ Самуел 22:5

* 24:14 Мы чӀыпӀэм мыщ фэдэ къэӀуакӀи иӀ: [Арти Даут коцым иӀухыжьыгъом тефэу хьадэгъур къызпыкӀырэ зэпахырэ бэгуузым хэдагъ]. Мы къэӀуакӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэт, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

+ 24:14 Орэд ЛъапӀэхэр 118:156

+ 24:15 МысырикӀыжь 30:12, Гъуазэхэр 20:1

+ 24:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:35, Апостол. 12:23, Юныс 3:10

+ 24:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:21

+ 1:2 ДжакӀо 4:11

+ 1:3 Ехъошуа 19:18

+ 1:5 ЯтӀонэрэ Самуел 3:4, ЯтӀонэрэ Самуел 15:1

+ 1:7 ЯтӀонэрэ Самуел 2:18, ЯтӀонэрэ Самуел 8:16, Апэрэ Самуел 22:20, Апэрэ Самуел 23:6

+ 1:8 ЯтӀонэрэ Самуел 20:25, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18, ЯтӀонэрэ Самуел 7:2, ЯтӀонэрэ Самуел 23:8-39

+ 1:9 ЯтӀонэрэ Самуел 17:17

+ 1:10 ЯтӀонэрэ Самуел 12:24

+ 1:25 Апэрэ Самуел 10:24

+ 1:29 ЯтӀонэрэ Самуел 4:9

+ 1:31 Дан 2:4

+ 1:33 Эстер 6:7-8,

+ 1:34 Апэрэ Самуел 10:1, ЯтӀонэрэ Самуел 15:10, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:13

+ 1:38 Апэрэ Самуел 30:14, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

* 1:39 Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» (26:1-37).

* 1:39 Бжъэмыер – джуртхэм къэбар ашӀэным пае запщэхэзэ, агъэфедэщтыгъэ тӀыбжъэ гъэщыгъэр ары. Зао къызежьэкӀэ, мэфэкӀ зыхъукӀэ е нэмыкӀ хъугъэ-шӀагъэ горэхэм яхьылӀагъэу тӀыбжъэмкӀэ макъэ арагъэӀущтыгъэ.

+ 1:42 ЯтӀонэрэ Самуел 15:27, ЯтӀонэрэ Самуел 18:27

+ 1:44 Апэрэ Самуел 30:14, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

+ 1:47 УблапӀэ 47:30

* 1:50 КъурмэншӀыпӀэр плӀэмыеу, ыкъуапэхэр уубытын плъэкӀынэу къыхэщэикӀыгъэхэу щытыгъ. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ: Библием щыщэу «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» (27:2; 30:10); тхылъэу «Апэрэ Самуелым» (2:28).

+ 1:50 МысырикӀыжь 27:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:28

+ 1:52 Апэрэ Самуел 14:45, ЯтӀонэрэ Самуел 14:11, Лука 21:18, Апостол. 27:34

+ 2:2 Ехъошуа 23:14

+ 2:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:9

+ 2:4 ЯтӀонэрэ Самуел 7:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:5,

+ 2:5 ЯтӀонэрэ Самуел 18:5, ЯтӀонэрэ Самуел 18:14, ЯтӀонэрэ Самуел 3:27, ЯтӀонэрэ Самуел 20:10

+ 2:7 ЯтӀонэрэ Самуел 19:37-38, ЯтӀонэрэ Самуел 17:27-29

+ 2:8 ЯтӀонэрэ Самуел 16:5-13, ЯтӀонэрэ Самуел 19:23

* 2:10 Пачъыхьэу Даут итетыгъом Ерусэлэм щыщ чӀыпӀэу агъэпсыгъагъэм Даут икъалэкӀэ еджэх.

+ 2:10 Апостол. 2:29

+ 2:11 ЯтӀонэрэ Самуел 2:11, ЯтӀонэрэ Самуел 5:4-5,

+ 2:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:1-4

+ 2:22 ЯтӀонэрэ Самуел 16:21-22

+ 2:24 ЯтӀонэрэ Самуел 7:11-13,

+ 2:25 ЯтӀонэрэ Самуел 8:18

+ 2:26 Апэрэ Самуел 22:20, ЯтӀонэрэ Самуел 15:24, Ехъошуа 21:18, Апэрэ Самуел 23:6

* 2:27 Еплъ: тхылъэу «Апэрэ Самуел» 2:27-36.

+ 2:27 Апэрэ Самуел 2:27-36, Апэрэ Самуел 3:12-14

* 2:28 Еплъ: тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел», я 18-рэ шъхьэм.

+ 2:28 ЯтӀонэрэ Самуел 17:25, ЯтӀонэрэ Самуел 18:14-15, МысырикӀыжь 27:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:50

+ 2:31 МысырикӀыжь 21:14,

+ 2:32 ЯтӀонэрэ Самуел 3:27, ЯтӀонэрэ Самуел 20:10

+ 2:35 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:4,

+ 2:36 ЯтӀонэрэ Самуел 16:5-13

+ 2:37 ЯтӀонэрэ Самуел 15:23

+ 2:39 Апэрэ Самуел 21:11, Апэрэ Самуел 27:2

+ 2:43 ДжакӀо 8:2

+ 2:44 ЯтӀонэрэ Самуел 16:5-13

+ 2:45 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:5

+ 3:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:8, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:38, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:10

+ 3:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:43

+ 3:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:2

+ 3:8 УблапӀэ 13:16

+ 3:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:3-6, Якъуб 1:5

+ 3:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:9-11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:23, ДжакӀо 1:16

+ 3:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:14-29,

+ 3:14 Орэд ЛъапӀэхэр 90:16

+ 3:15 УблапӀэ 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Дан 5:1, Марк 6:21

+ 3:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:10

+ 4:3 ЯтӀонэрэ Самуел 8:16,

+ 4:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:35, ЯтӀонэрэ Самуел 8:18, ЯтӀонэрэ Самуел 20:25,

+ 4:6 ЯтӀонэрэ Самуел 20:24, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:18

+ 4:11 Ехъошуа 11:2

+ 4:12 Ехъошуа 17:11, Ехъошуа 19:18

+ 4:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:4

+ 4:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:8-10

+ 4:20 УблапӀэ 22:17

* 5:1 Мы стихыр Септуагинтым – ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъэу урысыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэм ия 4-рэ шъхьэ ия 21-рэ стихэу щыт.

+ 5:1 УблапӀэ 15:18, Орэд ЛъапӀэхэр 71:8, Орэд ЛъапӀэхэр 67:29, Орэд ЛъапӀэхэр 71:10

+ 5:1 ЯтӀонэрэ Самуел 5:11,

+ 5:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:26,

+ 5:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:12

+ 5:11 Орэд ЛъапӀэхэр 88:1

+ 5:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1, ДжакӀо 12:9,

* 5:13 Мэ ӀашӀу къызпихрэ уц лъэпкъэу дэпкъхэми ахэкӀыхьан зылъэкӀыщтыгъэр аугъойти зыуукъэбзын фэӀо-фашӀэм щагъэфедэщтыгъэ.

+ 5:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:1,

* 5:17 Тхьэм ыцӀэ епхыгъэу Унэ ыӀомэ къикӀырэр: Тхьэм ицӀыфхэр Тхьэм зыщыпэблэгъэхэ чӀыпӀ; Тхьэм ищытхъурэ ишӀулъэгъу-гукӀэгъурэ мы чӀыпӀэр зэлъаӀыгъ.

+ 5:19 ЯтӀонэрэ Самуел 7:13,

+ 5:26 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:12

+ 5:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:15,

+ 5:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:6

+ 5:32 Ехъошуа 13:5

* 6:1 Ижъырэ джуртхэм илъэсым имазэхэр къызэралъытэщтыгъэмкӀэ, мэлылъфэгъум ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу жъоныгъуакӀэм ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ Зиф зыфаӀощтыгъэ мазэм тефэщтыгъэ.

+ 6:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:5

+ 6:12 ЯтӀонэрэ Самуел 7:13, ЯтӀонэрэ Самуел 7:16

+ 6:13 МысырикӀыжь 25:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:6

+ 6:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:33

+ 6:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:24

+ 6:22 МысырикӀыжь 30:1, МысырикӀыжь 30:3, МысырикӀыжь 30:6

* 6:23 Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ» (25:18-20; 37:7-9).

+ 6:23 МысырикӀыжь 25:18-20

* 6:31 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыр мы чӀыпӀэм щызэхэугуфыкӀыгъуай.

+ 6:36 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:12,

* 6:38 Чъэпыогъум ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу шэкӀогъум ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ Булэ зыфаӀощтыгъэ мазэм тефэщтыгъэ.

+ 7:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:10,

+ 7:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:17-21

+ 7:7 Орэд ЛъапӀэхэр 121:5

+ 7:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:1,

+ 7:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:36

+ 7:14 МысырикӀыжь 31:3-5, МысырикӀыжь 35:31

+ 7:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:16-17,

* 7:20 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыр мы чӀыпӀэм щызэхэугуфыкӀыгъуай.

* 7:21 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэр: ежьымкӀэ кӀуачӀэ.

* 7:21 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм имэхьанэр: ащ ыгъэпытэщт.

+ 7:23 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:17

+ 7:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:18

+ 7:40 МысырикӀыжь 27:3, МысырикӀыжь 38:3

+ 7:46 Ехъошуа 3:16, Ехъошуа 13:27

+ 7:47 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:16,

+ 7:48 МысырикӀыжь 37:25-29, МысырикӀыжь 25:30, МысырикӀыжь 37:10-16

+ 7:49 МысырикӀыжь 25:31-40

+ 7:50 МысырикӀыжь 27:3

+ 7:51 ЯтӀонэрэ Самуел 8:11-12,

+ 8:1 ЯтӀонэрэ Самуел 5:7-9

* 8:2 Ижъырэ джуртхэм илъэсым имазэхэр къызэралъытэщтыгъэмкӀэ, Ӏоныгъом ыгузэгумэ адэжь къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум ыгузэгумэ анэс къыубытырэ уахътэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ етан зыфаӀощтыгъэ мазэм тефэщтыгъэ.

* 8:4 Лэуйхэр: джуртхэм якъурмэнышӀ лъэпкъэу Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ зезыхьэщтыгъэхэр ары; егъапш: «Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ» 3:6-8.

+ 8:6 МысырикӀыжь 25:22, МысырикӀыжь 26:33-34

+ 8:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:27, МысырикӀыжь 25:13-15

+ 8:9 МысырикӀыжь 16:33-34, МысырикӀыжь 25:21, МысырикӀыжь 40:20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:5

+ 8:10 МысырикӀыжь 40:34-35, Ӏоф. 15:8

+ 8:12 Орэд ЛъапӀэхэр 17:12, Орэд ЛъапӀэхэр 96:2

+ 8:14 ЯтӀонэрэ Самуел 6:18

+ 8:16 ЯтӀонэрэ Самуел 7:6-8,

+ 8:17 ЯтӀонэрэ Самуел 7:2,

+ 8:19 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-13

+ 8:23 МысырикӀыжь 15:11

+ 8:25 ЯтӀонэрэ Самуел 7:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:4

+ 8:27 Апостол. 7:48, Апостол. 17:24

+ 8:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:11

+ 8:31 МысырикӀыжь 22:11

+ 8:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 8:36 Апэрэ Самуел 12:23

+ 8:37 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:22,

+ 8:39 Апостол. 1:24

+ 8:41 Орэд ЛъапӀэхэр 101:16

+ 8:46 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, ДжакӀо 7:20, Якъуб 3:2, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:23

+ 8:47 Дан 9:4-5

+ 8:50 Орэд ЛъапӀэхэр 105:46

+ 8:51 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:20,

+ 8:53 МысырикӀыжь 19:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:2

+ 8:54 ЯтӀонэрэ Самуел 6:18

+ 8:56 Ехъошуа 21:45, Ехъошуа 23:14

+ 8:58 Орэд ЛъапӀэхэр 118:36

+ 8:60 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:39

+ 9:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:5

+ 9:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:12

+ 9:4 Орэд ЛъапӀэхэр 77:72

+ 9:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:4

+ 9:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:37

+ 9:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:24,

+ 9:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:38, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:1

+ 9:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:27, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:51, ЯтӀонэрэ Самуел 5:9

+ 9:16 Ехъошуа 16:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:8

+ 9:17 Ехъошуа 10:10-11

+ 9:19 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:26,

+ 9:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:27

+ 9:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:8, ЯтӀонэрэ Самуел 5:9

+ 9:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:8, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:48

+ 9:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:11

+ 9:28 УблапӀэ 10:29, Орэд ЛъапӀэхэр 44:10,

+ 10:1 Орэд ЛъапӀэхэр 71:10, Орэд ЛъапӀэхэр 71:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:14

+ 10:2 Маттэ 12:42, Лука 11:31

+ 10:9 ЯтӀонэрэ Самуел 8:15

+ 10:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:27-28

+ 10:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:2

+ 10:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:2

+ 10:22 Юныс 1:3

+ 10:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:12-13,

+ 10:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:1,

+ 10:26 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:19

+ 10:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:16,

+ 11:2 МысырикӀыжь 34:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:3-4

+ 11:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:4,

+ 11:5 Гъуазэхэр 2:13

+ 11:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:13

+ 11:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:2

+ 11:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:6

+ 11:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:31

+ 11:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:11

+ 11:15 ЯтӀонэрэ Самуел 8:13,

+ 11:23 ЯтӀонэрэ Самуел 10:16

+ 11:24 ЯтӀонэрэ Самуел 8:3, ЯтӀонэрэ Самуел 10:18

+ 11:27 ЯтӀонэрэ Самуел 5:9, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:24

+ 11:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:29,

+ 11:30 Апэрэ Самуел 15:27

+ 11:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:11

+ 11:33 Гъуазэхэр 2:13, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:13

+ 11:36 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20

+ 11:38 ЯтӀонэрэ Самуел 7:16

+ 11:40 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:25,

+ 12:1 Гъуазэхэр 9:6

+ 12:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:40

+ 12:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:15

+ 12:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:1

+ 12:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:31

+ 12:16 ЯтӀонэрэ Самуел 20:1

+ 12:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:28

+ 12:25 Гъуазэхэр 9:45, Гъуазэхэр 8:17

+ 12:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:5-6

+ 12:28 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:29, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:16, МысырикӀыжь 32:4

+ 13:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:17

+ 13:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:15-16,

+ 13:6 Марк 3:5, Якъуб 5:16

+ 13:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:36

+ 13:34 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10

+ 14:2 Ехъошуа 18:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:29-31

+ 14:3 Апэрэ Самуел 9:7-8

+ 14:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:2

+ 14:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:31

+ 14:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28,

+ 14:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:36, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8

+ 14:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:24

* 14:14 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхыр мы чӀыпӀэм щызэхэугуфыкӀыгъуай.

+ 14:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:27-30

+ 14:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:28

+ 14:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:17

+ 14:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:40

+ 14:26 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:17

+ 15:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:4

+ 15:4 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:36

+ 15:5 ЯтӀонэрэ Самуел 11:3-17

* 15:10 Ижъырэ Ӏэпэрытхэу зэрадзэкӀыжьыгъэмэ ащыщхэм МаӀахым пае Ана арытхагъ.

+ 15:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:24

+ 15:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:4, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:6, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:12

+ 15:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:51

+ 15:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:26, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:18

+ 15:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:2

+ 15:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:20

+ 15:27 Ехъошуа 19:44, Ехъошуа 21:23-24

+ 15:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10-11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21

+ 16:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:7

+ 16:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:12

+ 16:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:24

+ 16:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:31

+ 16:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:3

+ 16:15 Ехъошуа 19:44, Ехъошуа 21:23, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:27

+ 16:30 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:25

+ 16:31 Ӏоф. 2:20, МысырикӀыжь 34:16,

+ 16:32 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:21

* 16:34 Еплъ: «Ехъошуа итхылъ» 6:26.

+ 16:34 Ехъошуа 6:26

+ 17:9 Лука 4:26

+ 17:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:34-35, Апостол. 20:10

+ 18:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:7

+ 18:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:16, Апостол. 8:39

+ 18:20 Ехъошуа 19:26

+ 18:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:41, Ехъошуа 24:15

+ 18:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:18

+ 18:29 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:31

+ 18:31 УблапӀэ 32:28, УблапӀэ 35:10, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:34

+ 18:36 Апэрэ Самуел 17:46

+ 18:38 Гъуазэхэр 6:21,

+ 18:39 Орэд ЛъапӀэхэр 99:3

+ 18:40 Гъуазэхэр 4:7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:25

+ 18:45 Якъуб 5:18

+ 18:46 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:15, Ехъошуа 19:18

+ 19:3 УблапӀэ 21:31

+ 19:4 Юныс 4:3, Юныс 4:8

+ 19:8 МысырикӀыжь 24:18, МысырикӀыжь 34:28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:9, МысырикӀыжь 3:1

+ 19:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:4, Рим. 11:3

+ 19:11 МысырикӀыжь 24:12, МысырикӀыжь 34:2,

+ 19:12 МысырикӀыжь 3:2,

+ 19:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:22

+ 19:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:13-15

+ 19:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:1-6, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:9-15

+ 19:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:24,

+ 19:18 Рим. 11:4

+ 19:20 Лука 9:61-62

+ 19:21 ЯтӀонэрэ Самуел 24:22

+ 20:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:24, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:24

+ 20:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:7

+ 20:22 ЯтӀонэрэ Самуел 11:1,

+ 20:26 Апэрэ Самуел 29:1

+ 20:34 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:20

+ 20:36 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:24

+ 20:39 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:24

+ 20:40 Лука 9:22

+ 21:2 Апэрэ Самуел 8:14

+ 21:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:43

+ 21:8 ЯтӀонэрэ Самуел 11:14

+ 21:10 МысырикӀыжь 22:28,

+ 21:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1

+ 21:19 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:38, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:24-26

+ 21:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:7

+ 21:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:11

+ 21:23 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:10, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:36

+ 21:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:4

+ 21:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31, Ӏоф. 2:20

+ 21:26 УблапӀэ 15:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:11

+ 21:29 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:25, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:1-7

+ 22:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:24

+ 22:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:43, Ехъошуа 21:38-39

+ 22:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:7

+ 22:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:19

+ 22:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:11

+ 22:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:17,

+ 22:19 Дан 7:9, Ӏоф. 4:2

+ 22:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:30

+ 22:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:22

+ 22:38 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:19

+ 22:41 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:24

* 22:43 Мы тхылъэу бзэ зэфэшъхьафхэмкӀэ зэрадзэжьыгъэмэ ащыщхэм я 43-рэ, я 44-рэ стиххэр зы стихэу арытых.

+ 22:43 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:14

+ 22:46 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:12

+ 22:47 ЯтӀонэрэ Самуел 8:14, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20

+ 22:48 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:28, Орэд ЛъапӀэхэр 44:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:8

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:37, ЯтӀонэрэ Самуел 8:2, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:5

+ 1:2 Апостол. 20:9, Ехъошуа 13:3, Маттэ 10:25, Маттэ 12:24, Марк 3:22, Лука 11:15, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:8

+ 1:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:17

+ 1:8 Маттэ 3:4, Марк 1:6

+ 1:10 Лука 9:54

+ 2:1 УблапӀэ 5:24, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:19-21, Ехъошуа 5:9

+ 2:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

+ 2:8 МысырикӀыжь 14:21, МысырикӀыжь 14:29, Ехъошуа 3:16

+ 2:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:17

* 2:12 Мы къэӀуакӀэм мыщ фэдэ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Израилым иухъумэкӀо лъэш».

+ 2:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:14

+ 2:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:12, Апостол. 8:39

+ 2:25 Ехъошуа 19:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:20

+ 3:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:26

+ 3:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28-32

* 3:4 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ къэӀуакӀи иӀ: цыр къызтырамыщыкӀыгъэ тӀы минишъэрэ.

+ 3:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:1

+ 3:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:4

+ 3:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:47

+ 3:10 Ехъошуа 7:7

+ 3:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:7

+ 3:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:19, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:6

+ 3:15 Апэрэ Самуел 10:5, Апэрэ Самуел 16:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:46

+ 3:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:19

+ 3:20 МысырикӀыжь 29:39-40

+ 4:1 Маттэ 18:25

+ 4:8 Ехъошуа 19:18

+ 4:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:20-27, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:4-5

+ 4:16 УблапӀэ 18:14

+ 4:27 Маттэ 28:9, УблапӀэ 18:17,

+ 4:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:46, МысырикӀыжь 7:19, МысырикӀыжь 14:26, Лука 10:4

+ 4:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:29, Иуан 11:11

+ 4:33 Якъуб 5:16

+ 4:34 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:21, Апостол. 20:10

+ 4:37 Евр. 11:35

+ 4:38 Ехъошуа 5:9, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:1

+ 4:42 Апэрэ Самуел 9:4, Маттэ 14:16-21, Маттэ 15:32-38, Марк 6:37-44, Марк 8:4-9, Лука 9:13-17, Иуан 6:5-13

+ 5:1 Лука 4:27,

+ 5:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:39, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:7

* 5:12 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм зэрахэтыр: Аманэ.

+ 5:15 Дан 2:47

+ 5:16 Дан 5:17

* 5:17 НаӀаман Израилым и Тхьэ пае къурмэншӀыпӀэ ыгъэуцунэу фэягъэти, ежь къызэрэшӀошӀыщтыгъэмкӀэ, Израилым ичӀыгу щыщ ащ тырилъхьан фэягъэ.

+ 5:20 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:4-5

+ 5:27 МысырикӀыжь 4:6,

+ 6:13 УблапӀэ 37:17

+ 6:17 Орэд ЛъапӀэхэр 67:18,

+ 6:18 УблапӀэ 19:11

+ 6:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:21, Рим. 12:20

+ 6:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:1, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:27

+ 6:26 ЯтӀонэрэ Самуел 14:4

+ 6:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:57,

+ 7:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 7:17

+ 7:6 ЯтӀонэрэ Самуел 5:24, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:17

+ 7:7 Орэд ЛъапӀэхэр 47:6

* 7:13 Мы чӀыпӀэм имэхьанэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым щызэхэугуфыкӀыгъэп.

+ 7:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 7:2

+ 8:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:35-37, УблапӀэ 41:27

+ 8:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:20-27

+ 8:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:24

+ 8:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:17, Апэрэ Самуел 9:7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2

+ 8:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:32, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:22, Орэд ЛъапӀэхэр 136:9,

+ 8:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:17

+ 8:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28-30, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31-33

+ 8:19 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:36

+ 8:20 УблапӀэ 27:40, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:47

+ 8:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:1

+ 8:28 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:3

+ 9:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:28

+ 9:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:16

+ 9:3 Апэрэ Самуел 10:1

+ 9:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:4

+ 9:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:36

+ 9:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21-22

+ 9:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:23, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:36

+ 9:13 Маттэ 21:8, Марк 11:8, ЯтӀонэрэ Самуел 15:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:34

+ 9:14 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:28-29

+ 9:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:1

+ 9:26 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:19

+ 9:28 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:30

* 9:31 ДзэӀэшъхьэтетэу Зымрый Ехъудэм ипачъыхьэу Ахъыо зэриукӀыгъагъэр Изэбэл Ехъыо ыгу къыгъэкӀыжьызэ, ащ фегъадэ. Ащ ехьылӀагъэу еплъ: «Пачъыхьэхэм яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъым» 6:8-12.

+ 9:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:9-13

+ 9:34 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31

+ 9:36 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:23, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:10

+ 10:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:24

+ 10:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8

+ 10:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:19, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:29

+ 10:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:19, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:29

+ 10:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31-32

+ 10:19 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:19, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:6

+ 10:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:32

+ 10:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:39

+ 10:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:40

+ 10:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:2

+ 10:27 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:14

+ 10:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28

+ 10:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:12

+ 10:32 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:12

+ 10:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:36

+ 11:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:26, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:27, Гъуазэхэр 9:5

+ 11:10 ЯтӀонэрэ Самуел 8:7,

+ 11:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:18-19, Апэрэ Самуел 10:24

+ 11:14 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:3,

+ 11:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:27

+ 12:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:43

+ 12:9 Марк 12:41, Лука 21:1

+ 12:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:7

* 12:16 Еплъ: «Мосэ иящэнэрэ тхылъ» 4:1-5, 13.

+ 12:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:12

+ 12:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18

+ 13:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:2

+ 13:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

+ 13:3 Гъуазэхэр 2:14, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:12

+ 13:4 МысырикӀыжь 3:7, МысырикӀыжь 3:9

+ 13:5 Гъуазэхэр 3:9

+ 13:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:33

+ 13:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

+ 13:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:8-15

* 13:14 Мы къэӀуакӀэм пае еплъ: 2:12.

+ 13:14 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:17

+ 13:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:26

+ 13:22 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:12

+ 13:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:19

+ 14:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:21

+ 14:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:3

+ 14:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:20

+ 14:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:16

+ 14:7 ЯтӀонэрэ Самуел 8:13, Ехъошуа 15:38

+ 14:9 Гъуазэхэр 9:8-15

+ 14:11 Ехъошуа 15:10

+ 14:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:51, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:18

+ 14:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:12

+ 14:19 Ехъошуа 10:3

+ 14:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:8, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:26

+ 14:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

+ 14:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:65, Ехъошуа 9:13, Юныс 1:1

+ 14:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:36, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8, МысырикӀыжь 3:7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:23

+ 15:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:21

+ 15:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:43

+ 15:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

+ 15:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:30

+ 15:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:17

+ 15:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

* 15:19 Мы пачъыхьэм ыцӀэ нэмыкӀ Ӏэпэрытххэм зэрахэтыр: Тыгълат-Пылэсэр.

+ 15:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

* 15:25 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжь гущыӀитӀу джыри къыщыкӀэлъэкӀох.

+ 15:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:16

+ 15:32 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:7

+ 15:35 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:43,

+ 15:37 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:5,

* 16:3 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «машӀом пхыращыщтыгъэх».

+ 16:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28-30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10

+ 16:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:2

+ 16:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:37,

+ 16:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:8, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:22

+ 16:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:19, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:29

+ 16:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:18

* 16:13 Адрэ къурмэнхэм ягъусэу сэнэпсыр къурмэншӀыпӀэм тыракӀэщтыгъэ (еплъ «Мосэ иящэнэрэ тхылъ» 23:13 ).

+ 16:14 МысырикӀыжь 27:1,

+ 16:15 МысырикӀыжь 29:39-41

+ 16:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:27-39, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:23-26

* 16:18 Мы чӀыпӀэм имэхьанэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым щызэхэфыгъуаеу щыт.

+ 17:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:30

+ 17:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:36

+ 17:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:52, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:9-12,

+ 17:7 МысырикӀыжь 20:2

+ 17:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:9

+ 17:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:8

+ 17:10 МысырикӀыжь 23:24

+ 17:12 МысырикӀыжь 20:4-5

+ 17:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:6,

+ 17:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:25, Рим. 1:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:30

+ 17:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:15, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:33, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:19, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:5

+ 17:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10

+ 17:20 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:29

+ 17:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:31, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:20, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28-30

+ 17:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:29

+ 17:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:31

+ 17:32 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:29

+ 17:34 УблапӀэ 32:28, УблапӀэ 35:10

+ 17:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:9, Гъуазэхэр 6:10

+ 17:36 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13

+ 17:37 МысырикӀыжь 20:5

+ 17:41 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:21

* 18:4 Нэхъущтэным ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: «джэрзым хэшӀыкӀыгъэ блэр».

+ 18:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:21-22,

+ 18:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:25

+ 18:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:9

+ 18:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:3-7,

+ 18:14 Ехъошуа 15:39

+ 18:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:18

+ 18:17 Ехъошуа 15:39,

+ 18:22 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:4,

+ 18:26 Дан 2:4

+ 18:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:5

+ 18:32 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:7-10

+ 18:34 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:24,

+ 18:35 Дан 3:15, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:12,

+ 19:4 ЯтӀонэрэ Самуел 16:12

+ 19:8 Ехъошуа 10:29-30

* 19:9 Непэрэ Эфиопиемрэ Суданымрэ алъэныкъокӀэ щыӀагъ.

+ 19:12 УблапӀэ 11:31

+ 19:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:33-34

+ 19:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:39, Орэд ЛъапӀэхэр 85:10,

+ 19:16 Орэд ЛъапӀэхэр 30:3, Орэд ЛъапӀэхэр 70:2, Дан 9:18

+ 19:19 Орэд ЛъапӀэхэр 82:19

* 19:21 «Цион ыпхъоу пшъэшъапӀэм итым», «Ерусэлэм ыпхъу» зыфиӀорэ къэӀуакӀэхэр зэхьылӀагъэхэр Ерусэлэм къалэр ары.

+ 19:23 Орэд ЛъапӀэхэр 19:8

+ 19:26 Орэд ЛъапӀэхэр 128:6

+ 19:27 Орэд ЛъапӀэхэр 138:1-2

* 19:28 Ашурхэм аубытырэ япыйхэм апэгъуанэмэ хъурджанэу аращыхэрэм, ажэхэм адалъхьэрэ жэдэлъхэм апашӀэрэ кӀапсэхэмкӀэ гъэрхэр зэращэщтыгъэхэр ары мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр.

+ 19:32 ЯтӀонэрэ Самуел 20:15

+ 19:35 ЯтӀонэрэ Самуел 24:16,

+ 19:36 УблапӀэ 10:11, Юныс 1:2

+ 19:37 УблапӀэ 8:4,

+ 20:3 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:3

+ 20:5 Орэд ЛъапӀэхэр 38:13, Орэд ЛъапӀэхэр 55:9

+ 20:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:34

+ 20:8 Гъуазэхэр 6:17

* 20:10 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр ижъырэ уахътэм тыгъэм иныбжьыкъукӀэ уахътэр зынэсыгъэр къызэрашӀэщтыгъэр ары.

+ 20:11 Ехъошуа 10:13

+ 20:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:13,

+ 20:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:7,

+ 21:3 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:32-33, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:19, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:5,

+ 21:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:29,

+ 21:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:36, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:12

+ 21:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10,

+ 21:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:3,

+ 21:11 УблапӀэ 15:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:26

+ 21:12 Апэрэ Самуел 3:11,

+ 21:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:6

+ 21:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:4

+ 21:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:26, Иуан 19:41,

+ 21:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:2-7

+ 21:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:18

+ 22:1 Ехъошуа 15:39

+ 22:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:32

+ 22:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:9-15

+ 22:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:15

+ 22:8 МысырикӀыжь 24:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:24-26

+ 22:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:27

* 22:14 Пачъыхьэм е къурмэнышӀхэм ящыгъынхэм.

+ 22:14 Лука 2:36, Апостол. 21:9, 1 Кор. 11:5,

+ 22:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:29

+ 22:20 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:24,

+ 23:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:11

+ 23:3 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:14,

+ 23:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:13

+ 23:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:3

+ 23:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:21

+ 23:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:24

+ 23:10 Ехъошуа 15:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10

+ 23:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:4-5

* 23:13 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы къэӀуакӀэм ычӀыпӀэ щыгъэфедагъэм имэхьанэр Зэхэкъутэным икъушъхь.

+ 23:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:5-7

+ 23:14 МысырикӀыжь 23:24, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 10:27

+ 23:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28

+ 23:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:2

+ 23:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:30-31

+ 23:20 МысырикӀыжь 22:20, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:2

* 23:21 Мосэ иятӀонэрэ тхылъ зэритхагъэм тетэу, Тхьэм джуртхэр Мысырым къызэрэрищыжьыгъэхэр ащымыгъупшэжьыным пае, пэсахъыр илъэсым зэ агъэмэфэкӀынэу егъэшӀэрэ унашъоу Тхьэм ахэм къафишӀыгъ.

+ 23:21 МысырикӀыжь 12:3-11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:2-8

+ 23:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10-12

+ 23:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:5

+ 23:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:11,

+ 23:27 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:4

+ 23:29 Ехъошуа 17:11

+ 23:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:28, Апэрэ Самуел 10:1

+ 23:31 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:18

+ 23:34 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:17, Дан 1:7,

+ 24:1 Дан 1:1

+ 24:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:12-14, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:27

+ 24:3 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:2-7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:23-26

+ 24:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:18,

+ 24:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:17, Дан 1:2

+ 24:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:36,

+ 24:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:34, Дан 1:7

+ 24:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:31

* 25:1 Ижъырэ джуртхэм илъэсым имазэхэр къызэралъытэщтыгъэмкӀэ, мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ уахътэр зытефэрэр щылэ мазэм ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу мэзаем ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ары.

+ 25:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:52

* 25:3 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ уахътэр зытефэрэр мэкъуогъум ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу бэдзэогъум ыгузэгу фэдизым нэс. Ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мазэм ыцӀэ къыщыриӀорэп.

+ 25:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:33,

+ 25:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:36, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:18

* 25:8 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ уахътэр зытефэрэр шышъхьэӀум ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу Ӏоныгъом ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ары.

+ 25:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:15-37,

+ 25:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:45, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:50

+ 25:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:47

+ 25:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:15-22

+ 25:22 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:12,

+ 25:23 Ехъошуа 18:26

* 25:25 Ижъырэ джуртхэм илъэсым имазэхэр къызэралъытэщтыгъэмкӀэ, мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ уахътэр зытефэрэр Ӏоныгъо мазэм ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ары.

* 25:27 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ уахътэр зытефэрэр мэзаем ыгузэгу дэжь фэдизым къыщегъэжьагъэу гъэтхапэм ыгузэгу нэс къыубытырэ уахътэр ары.

+ 25:27 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:15,

* 1:1 Ахъашурэщ – Ксеркс зыфиӀорэ цӀэр персмэ джаущтэу къаӀо, а пщым Перс империем тиэрэ ыпэкӀэ 486 м щегъэжьагъэу 465 м нэс тетыгъор щиӀыгъыгъ. ШӀэныгъэлэжь зырызмэ зэралъытэрэмкӀэ, Ахъашурэщ урымыбзэкӀэ раӀощтыгъэр Артаксеркс (404–358).

* 1:1 Кущ – ижъыкӀэ джаущтэу еджэщтыгъэх непэрэ Судан ызыныкъом нахьыбэрэ Ефиопием щыщ чӀыгухэмрэ зыхэхьэщтыгъэ хэкум.

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30

* 1:2 Шушан – Бабилэн километрэ 320 кӀэ пэчыжь.

* 1:6 Джырэ диванмэ афэдэхэу, шхэхэ зыхъукӀэ, затырагъакӀэщтыгъэ.

* 1:10 АсэкӀыгъэ хъулъфыгъэхэу, пачъыхьэм ишъузхэм алъыплъэщтыгъэхэр ары.

+ 1:10 Эстер 7:9

+ 1:19 Эстер 8:8, Дан 6:8

+ 1:20 Ефес 5:33

+ 2:1 Эстер 1:19-20

+ 2:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:14-15,

+ 2:15 Эстер 9:29

+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2

+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,

+ 3:8 Апостол. 16:20

* 3:9 Килограмм мин 340.

* 3:10 Хэгъэгум анахь ӀэнэтӀэ инэу илъыр ритыгъ.

+ 3:10 УблапӀэ 41:42, Эстер 8:2

* 3:12 Сатрапыр – хэку заулэ зыгъэӀорышӀэрэр.

+ 3:12 Эстер 8:9

+ 3:13 Эстер 8:10,

+ 3:15 Эстер 8:14

+ 4:3 Дан 9:3

+ 4:7 Эстер 3:9

+ 4:8 Эстер 3:14

+ 4:11 Дан 2:9

+ 5:1 Эстер 4:16

+ 5:2 Эстер 4:11

+ 5:3 Эстер 7:2, Марк 6:23

+ 5:8 Эстер 7:3

+ 5:9 Эстер 3:1

+ 5:10 Эстер 6:13

+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1

* 5:14 Метрэ тӀокӀырэ тфырэ фэдиз.

+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10

+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2

+ 6:2 Эстер 2:21-22

+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10

+ 6:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:33

+ 6:12 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30

+ 6:13 Эстер 5:10

+ 7:1 Эстер 5:3, Марк 6:23

+ 7:3 Эстер 5:8

+ 7:4 Эстер 3:9

+ 7:6 Эстер 3:10

* 7:9 Епгъ я 49 рэ нэкӀуб.

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5, Дан 6:24

+ 7:10 УблапӀэ 40:22

* 8:2 Хамэн ычӀыпӀэкӀэ хэгъэгум анахь ӀэнэтӀэ инэу илъыр ритыгъ.

+ 8:2 УблапӀэ 41:42, Эстер 3:10

+ 8:3 Эстер 3:1

+ 8:4 Эстер 5:2

+ 8:8 Эстер 3:12

* 8:9 Кущ – епгъ я 37 рэ нэӀкуб.

+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22

+ 8:10 УблапӀэ 41:42, Эстер 3:10, Эстер 3:13

+ 8:14 Эстер 3:15

+ 8:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10

+ 8:16 Орэд ЛъапӀэхэр 96:11

+ 9:1 Эстер 3:13

+ 9:4 ЯтӀонэрэ Самуел 5:10,

+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2

+ 9:24 Эстер 3:7

* 9:26 Пур – пхъэдз, пурим – пхъэдзхэр.

+ 9:29 Эстер 2:15

+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9

+ 9:31 Эстер 4:3

+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2

+ 10:3 УблапӀэ 41:40,

+ 1:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1, Орэд ЛъапӀэхэр 25:4-5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:34, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:24

+ 1:2 Ехъошуа 1:8, Орэд ЛъапӀэхэр 118:47-48, Орэд ЛъапӀэхэр 118:97

+ 1:4 Орэд ЛъапӀэхэр 34:5

+ 1:6 Орэд ЛъапӀэхэр 36:18

+ 2:1 Апостол. 4:25-26

* 2:2 Ихэхи – АгъэлъапӀэу, агъэлъэрыхьэрэ цӀыфым ышъхьэ мэ ӀэшӀу зыпихырэ дагъэр зэрэщафэщтыгъэр ары зыфиӀорэр. Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр Израиль ипачъыхь ары.

+ 2:2 Орэд ЛъапӀэхэр 17:51, Орэд ЛъапӀэхэр 19:7, Орэд ЛъапӀэхэр 88:20-21

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 10:4, Орэд ЛъапӀэхэр 36:13, Орэд ЛъапӀэхэр 58:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:26

* 2:6 Цион – мэхьэнэ зэфэшъхьафхэр иӀэх: Даут икъал (Даут идзэлӀхэм аубытыгъэ пытапӀэр ары); Тхьэм и Унэ зытетыгъэ Ӏуашъхьэр; Ерусэлэм.

+ 2:6 Орэд ЛъапӀэхэр 109:2, Ӏоф. 14:1

+ 2:7 Апостол. 13:33, Евр. 1:5, Евр. 5:5, ЯтӀонэрэ Самуел 7:14

+ 2:9 Ӏоф. 2:27, Ӏоф. 12:5, Ӏоф. 19:15,

+ 2:11 Евр. 12:28, Фил. 4:4

+ 2:12 Орэд ЛъапӀэхэр 33:8

+ 3:1 ЯтӀонэрэ Самуел 15:14-17

+ 3:2 ЯтӀонэрэ Самуел 15:12

+ 3:3 Орэд ЛъапӀэхэр 70:11

+ 3:4 УблапӀэ 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 26:6

+ 3:5 Орэд ЛъапӀэхэр 2:6, Орэд ЛъапӀэхэр 33:4

+ 3:6 Орэд ЛъапӀэхэр 4:8

+ 3:7 Орэд ЛъапӀэхэр 26:3

+ 3:8 Орэд ЛъапӀэхэр 57:7

+ 3:9 Орэд ЛъапӀэхэр 36:39, Юныс 2:10

+ 4:4 МысырикӀыжь 11:7

+ 4:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:19, Орэд ЛъапӀэхэр 50:21

+ 4:7 Орэд ЛъапӀэхэр 30:17, Орэд ЛъапӀэхэр 43:4, Орэд ЛъапӀэхэр 66:2

+ 4:9 Орэд ЛъапӀэхэр 3:6

+ 5:3 Орэд ЛъапӀэхэр 83:4

* 5:4 Е: къурмэн уапашъхьэ щэсэшӀы.

+ 5:4 Орэд ЛъапӀэхэр 87:10, Орэд ЛъапӀэхэр 118:147

+ 5:6 Орэд ЛъапӀэхэр 10:5

+ 5:7 Орэд ЛъапӀэхэр 54:24

+ 5:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:29, Орэд ЛъапӀэхэр 10:4

+ 5:10 Орэд ЛъапӀэхэр 11:2, Рим. 3:13

+ 5:13 Орэд ЛъапӀэхэр 113:21-22, Орэд ЛъапӀэхэр 102:4

+ 6:2 Орэд ЛъапӀэхэр 37:2

+ 6:4 Орэд ЛъапӀэхэр 89:13

+ 6:6 Орэд ЛъапӀэхэр 29:10, Орэд ЛъапӀэхэр 87:11, Орэд ЛъапӀэхэр 113:25, ДжакӀо 9:10,

+ 6:8 Орэд ЛъапӀэхэр 30:10

+ 6:9 Орэд ЛъапӀэхэр 118:115, Маттэ 7:23

+ 6:11 Орэд ЛъапӀэхэр 39:13

+ 7:2 Орэд ЛъапӀэхэр 10:1, Орэд ЛъапӀэхэр 63:11, Орэд ЛъапӀэхэр 30:16

* 7:5 Имэхьанэ нафэп, ау ижъырэ джуртыбзэмкӀэ нэмыкӀ мэхьани иӀ: «сэ лажьэ симыӀэу зиягъэ къысэзыгъэкӀырэм гукӀэгъу фэсшӀыгъэмэ».

+ 7:5 Орэд ЛъапӀэхэр 54:21, Апэрэ Самуел 24:8, Апэрэ Самуел 26:9

* 7:6 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀ: «псэ схэмылъыжьэу чӀыгум сыкъытырегъанэ».

+ 7:9 Орэд ЛъапӀэхэр 25:1, Орэд ЛъапӀэхэр 34:24, Орэд ЛъапӀэхэр 42:1

+ 7:10 Орэд ЛъапӀэхэр 10:5

+ 7:11 УблапӀэ 15:1

+ 7:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:41, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:23

+ 7:14 Орэд ЛъапӀэхэр 20:13, Орэд ЛъапӀэхэр 63:8

+ 7:15 Якъуб 1:15

+ 7:16 Эстер 7:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:10, ДжакӀо 10:8, Дан 6:24

+ 7:18 Орэд ЛъапӀэхэр 9:3

* 8:1 Гъытыт: е пщынэ лъэпкъ, е орэд мэкъам.

+ 8:1 Орэд ЛъапӀэхэр 80:1, Орэд ЛъапӀэхэр 83:1

+ 8:2 Орэд ЛъапӀэхэр 148:13, Орэд ЛъапӀэхэр 112:4, Маттэ 21:16

+ 8:5 Орэд ЛъапӀэхэр 143:3, Евр. 2:6-8

* 8:6 «Ощ нахь цӀыкӀоу»: е тхьэхэм анахьи, е мэлэӀичхэм анахьи нахь цӀыкӀоу.

+ 8:7 УблапӀэ 1:26, УблапӀэ 1:28, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, 1 Кор. 15:27, Ефес 1:22

* 9:0 Я 9-рэ Орэдым щегъэжьагъэу ижъырэ джуртбзэмрэ ижъырэ урымыбзэмрэкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытххэм якъэлъытакӀэ зэтекӀы. Я 22-рэ усэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 10-рэ Орэд иапэрэ ус.

* 9:0 Музыкальнэ Ӏэмэ-псымэ горэн фае.

+ 9:2 Орэд ЛъапӀэхэр 25:7, Орэд ЛъапӀэхэр 39:6, Орэд ЛъапӀэхэр 95:3

+ 9:3 Орэд ЛъапӀэхэр 7:18

+ 9:5 Орэд ЛъапӀэхэр 139:12, Орэд ЛъапӀэхэр 28:10

+ 9:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:20

+ 9:8 Орэд ЛъапӀэхэр 101:13, Орэд ЛъапӀэхэр 144:13,

+ 9:9 Апэрэ Самуел 2:10, Орэд ЛъапӀэхэр 57:12, Орэд ЛъапӀэхэр 66:5, Орэд ЛъапӀэхэр 95:13, Орэд ЛъапӀэхэр 97:9, Орэд ЛъапӀэхэр 109:6,

+ 9:10 ЯтӀонэрэ Самуел 22:3

+ 9:11 Орэд ЛъапӀэхэр 90:14

+ 9:14 Орэд ЛъапӀэхэр 106:18

* 9:15 «Цион Пхъум» къикӀырэр: Ерусэлэмрэ ащ дэсхэмрэ апае гъэкӀэрэкӀагъэу «Цион Пхъум» къаӀо.

+ 9:16 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:6

+ 9:17 МысырикӀыжь 7:5, МысырикӀыжь 14:4

+ 9:22 Орэд ЛъапӀэхэр 21:1

+ 9:25 Орэд ЛъапӀэхэр 13:1, Орэд ЛъапӀэхэр 52:1

+ 9:27 Орэд ЛъапӀэхэр 29:7

+ 9:28 Рим. 3:14,

+ 9:29 Орэд ЛъапӀэхэр 16:11, Орэд ЛъапӀэхэр 36:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:15

+ 9:30 Орэд ЛъапӀэхэр 58:4,

+ 9:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:18,

+ 9:36 Орэд ЛъапӀэхэр 36:17

+ 9:37 МысырикӀыжь 15:18, Орэд ЛъапӀэхэр 28:10, Орэд ЛъапӀэхэр 145:10

+ 9:39 Орэд ЛъапӀэхэр 81:3

* 10:1 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «О, бзыу, уикъушъхьэ быбыжь».

+ 10:1 Орэд ЛъапӀэхэр 7:2

+ 10:2 Орэд ЛъапӀэхэр 63:4

+ 10:3 Орэд ЛъапӀэхэр 81:5

+ 10:4 Юныс 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 2:4,

+ 10:5 УблапӀэ 22:1

+ 10:6 УблапӀэ 19:24, Орэд ЛъапӀэхэр 74:9

+ 10:7 Орэд ЛъапӀэхэр 32:5, Орэд ЛъапӀэхэр 61:8, Орэд ЛъапӀэхэр 98:4

+ 11:3 Орэд ЛъапӀэхэр 5:10, Орэд ЛъапӀэхэр 40:6, Орэд ЛъапӀэхэр 143:8

+ 11:7 Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Орэд ЛъапӀэхэр 118:140, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5

+ 12:2 Орэд ЛъапӀэхэр 88:47,

* 12:3 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: зэрэгъэӀушыжьыгъэх.

+ 12:4 Орэд ЛъапӀэхэр 18:9

+ 12:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:27

+ 12:6 Орэд ЛъапӀэхэр 114:7

• 13:1 Орэд ЛъапӀэхэр 52

+ 13:1 Орэд ЛъапӀэхэр 9:25, Рим. 3:10-12

+ 13:2 УблапӀэ 11:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15, Орэд ЛъапӀэхэр 32:14, Орэд ЛъапӀэхэр 101:19

+ 13:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:14,

+ 14:1 Орэд ЛъапӀэхэр 23:3-4,

+ 14:2 Орэд ЛъапӀэхэр 105:3

+ 14:4 Гъуазэхэр 11:35

+ 14:5 МысырикӀыжь 23:5

* 15:2 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэхьанэр нафэп.

+ 15:2 Орэд ЛъапӀэхэр 72:25

* 15:3 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэхьанэр нафэп.

+ 15:4 МысырикӀыжь 23:13, Ехъошуа 23:7,

+ 15:8 Орэд ЛъапӀэхэр 108:31, Апостол. 2:25-28

+ 15:10 Орэд ЛъапӀэхэр 29:4, Орэд ЛъапӀэхэр 48:16, Орэд ЛъапӀэхэр 85:13, Апостол. 2:27

+ 15:11 Маттэ 7:14

+ 16:1 Орэд ЛъапӀэхэр 85:1, Орэд ЛъапӀэхэр 141:1

+ 16:3 Орэд ЛъапӀэхэр 65:10

+ 16:7 Орэд ЛъапӀэхэр 30:22

+ 16:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:10, Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 35:8, Орэд ЛъапӀэхэр 56:2, Орэд ЛъапӀэхэр 62:8, Орэд ЛъапӀэхэр 90:4

+ 16:10 Орэд ЛъапӀэхэр 118:70

+ 16:12 Орэд ЛъапӀэхэр 9:29

* 17:0 Мы Орэдыр зэхьылӀагъэр тхылъэу «Апэрэ Самуел» ия 23-рэ шъхьэ къеӀуатэ.

• 17:1 ЯтӀонэрэ Самуел 22

+ 17:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Орэд ЛъапӀэхэр 114:1

+ 17:3 Орэд ЛъапӀэхэр 18:15, Орэд ЛъапӀэхэр 30:3-4, Орэд ЛъапӀэхэр 70:3, Орэд ЛъапӀэхэр 90:2, Орэд ЛъапӀэхэр 143:2, УблапӀэ 15:1

+ 17:4 Орэд ЛъапӀэхэр 47:2, Орэд ЛъапӀэхэр 95:4, Орэд ЛъапӀэхэр 144:3

+ 17:5 Орэд ЛъапӀэхэр 41:7, Орэд ЛъапӀэхэр 92:4, Юныс 2:4

+ 17:6 Орэд ЛъапӀэхэр 114:3

+ 17:7 Юныс 2:8

+ 17:8 Гъуазэхэр 5:5, Орэд ЛъапӀэхэр 76:18, Орэд ЛъапӀэхэр 96:4

+ 17:9 Орэд ЛъапӀэхэр 20:9,

+ 17:10 Орэд ЛъапӀэхэр 143:5,

* 17:11 Къэрыуб: ошъогу псэушъхьэ тэмабгъу.

+ 17:11 Орэд ЛъапӀэхэр 103:3

+ 17:12 МысырикӀыжь 20:21, Орэд ЛъапӀэхэр 96:2

+ 17:13 Ехъошуа 10:11,

+ 17:14 Апэрэ Самуел 2:10, Орэд ЛъапӀэхэр 67:34, Орэд ЛъапӀэхэр 76:18-19

+ 17:15 Апэрэ Самуел 7:10

+ 17:16 МысырикӀыжь 15:8, Орэд ЛъапӀэхэр 105:9

+ 17:17 Орэд ЛъапӀэхэр 143:7

+ 17:18 Орэд ЛъапӀэхэр 141:6

+ 17:20 Орэд ЛъапӀэхэр 30:8, Орэд ЛъапӀэхэр 117:5

+ 17:21 Апэрэ Самуел 26:23,

+ 17:24 УблапӀэ 6:9,

+ 17:28 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5

+ 17:29 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20, Орэд ЛъапӀэхэр 131:17

+ 17:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4, Маттэ 5:48, Орэд ЛъапӀэхэр 11:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5, УблапӀэ 15:1

+ 17:32 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:15, Дан 2:47

+ 17:34 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:13,

+ 17:35 Орэд ЛъапӀэхэр 143:1

* 17:36 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «уишъэбагъэ сегъэлъэшы».

+ 17:38 МысырикӀыжь 23:27

+ 17:41 МысырикӀыжь 23:27

+ 17:42 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:29

+ 17:45 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:29

+ 17:48 Орэд ЛъапӀэхэр 46:3

+ 17:50 Рим. 15:9

+ 17:51 Орэд ЛъапӀэхэр 143:10, ЯтӀонэрэ Самуел 7:16

+ 18:2 Орэд ЛъапӀэхэр 49:6, Орэд ЛъапӀэхэр 88:6, Орэд ЛъапӀэхэр 96:6

+ 18:5 Рим. 10:18

+ 18:6 ДжакӀо 1:5

+ 18:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:7, Орэд ЛъапӀэхэр 22:3, Орэд ЛъапӀэхэр 118:130

+ 18:9 Рим. 7:12, Орэд ЛъапӀэхэр 12:4

+ 18:10 Орэд ЛъапӀэхэр 118:142, Орэд ЛъапӀэхэр 118:151, Орэд ЛъапӀэхэр 118:160

+ 18:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:13

+ 18:14 Рим. 6:12, Рим. 6:14

+ 18:15 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 19:2 Орэд ЛъапӀэхэр 68:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:10

+ 19:3 Орэд ЛъапӀэхэр 127:5, Орэд ЛъапӀэхэр 133:3

+ 19:5 Орэд ЛъапӀэхэр 20:3

+ 19:8 Орэд ЛъапӀэхэр 32:17, Апэрэ Самуел 17:45, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:31

* 19:10 Е: «тэ тыкъеджэ зыхъукӀэ, пачъыхьэр джэуап къытфэрэхъу».

+ 20:2 Орэд ЛъапӀэхэр 27:7

+ 20:3 Орэд ЛъапӀэхэр 19:5

+ 20:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:6, Орэд ЛъапӀэхэр 60:6, Орэд ЛъапӀэхэр 90:16

+ 20:8 Орэд ЛъапӀэхэр 15:8

+ 20:10 Орэд ЛъапӀэхэр 17:9, Орэд ЛъапӀэхэр 96:3, Евр. 10:27

+ 20:13 Орэд ЛъапӀэхэр 17:15

+ 21:2 Маттэ 27:46, Марк 15:34, Орэд ЛъапӀэхэр 9:22,

+ 21:3 Орэд ЛъапӀэхэр 87:2

+ 21:6 Гъуазэхэр 3:9

+ 21:8 Орэд ЛъапӀэхэр 90:14, Маттэ 27:39-43, Марк 15:29-32, Лука 23:35-37

+ 21:10 Орэд ЛъапӀэхэр 71:6

+ 21:12 Орэд ЛъапӀэхэр 106:12

+ 21:13 Орэд ЛъапӀэхэр 117:10-12,

+ 21:15 Орэд ЛъапӀэхэр 118:28

* 21:16 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: скӀуачӀэ.

+ 21:17 Орэд ЛъапӀэхэр 58:7

+ 21:18 Лука 23:35

+ 21:19 Иуан 19:24

+ 21:21 Орэд ЛъапӀэхэр 34:17, Фил. 3:2

+ 21:22 2 Тим. 4:17

+ 21:23 Евр. 2:12

+ 21:24 Орэд ЛъапӀэхэр 134:20

+ 21:26 Орэд ЛъапӀэхэр 34:18,

+ 21:28 Орэд ЛъапӀэхэр 95:7,

+ 21:29 Дан 7:14, Дан 7:27, Лука 1:33, 1 Кор. 15:24, Ӏоф. 11:15

+ 21:31 Орэд ЛъапӀэхэр 101:19

+ 21:32 Орэд ЛъапӀэхэр 77:6, Орэд ЛъапӀэхэр 101:19

+ 22:1 Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, ДжакӀо 12:11, Иуан 10:11, Фил. 4:19

+ 22:2 Иуан 10:9

+ 22:3 Орэд ЛъапӀэхэр 18:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:20

* 22:4 «Хьадэгъум иныбжьыкъу» е «ШӀункӀыгъэ куум ихъуатэ».

+ 22:4 Орэд ЛъапӀэхэр 137:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:9,

+ 22:5 Орэд ЛъапӀэхэр 91:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:9, ДжакӀо 9:8, Лука 7:46

+ 23:1 МысырикӀыжь 9:29, Орэд ЛъапӀэхэр 49:12, Орэд ЛъапӀэхэр 88:11

* 23:2 Еплъ: «УблапӀэ» 1:9-10.

+ 23:2 Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 101:26, Орэд ЛъапӀэхэр 103:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:29

* 23:3 Ерусэлэм щыӀэ Ӏуашъхьэу, Тхьэм и Унэ зыщагъэуцугъэр ары.

+ 23:3 Орэд ЛъапӀэхэр 14,

+ 23:4 Орэд ЛъапӀэхэр 50:12, Маттэ 5:8

+ 23:7 Орэд ЛъапӀэхэр 117:19-20,

+ 23:8 МысырикӀыжь 15:3

+ 24:1 Орэд ЛъапӀэхэр 85:4, Орэд ЛъапӀэхэр 142:8

+ 24:4 Орэд ЛъапӀэхэр 26:11, Орэд ЛъапӀэхэр 85:11

+ 24:5 Орэд ЛъапӀэхэр 25:3

+ 24:6 Орэд ЛъапӀэхэр 102:17

+ 24:7 Орэд ЛъапӀэхэр 118:9, Орэд ЛъапӀэхэр 50:3

+ 24:11 Орэд ЛъапӀэхэр 78:9, Дан 9:19

+ 24:13 Орэд ЛъапӀэхэр 36:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:21,

+ 24:15 Орэд ЛъапӀэхэр 122:1-2, Орэд ЛъапӀэхэр 140:8

+ 24:22 Орэд ЛъапӀэхэр 43:27, Орэд ЛъапӀэхэр 129:8

+ 25:1 Орэд ЛъапӀэхэр 7:9

+ 25:2 Орэд ЛъапӀэхэр 138:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:3,

* 25:3 Е: «О уифэшъыпкъэныгъэкӀэ сэпсэу».

+ 25:3 Орэд ЛъапӀэхэр 24:5

+ 25:5 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Орэд ЛъапӀэхэр 138:21

+ 25:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:6, Орэд ЛъапӀэхэр 72:13, Маттэ 27:24

+ 25:7 Орэд ЛъапӀэхэр 9:2

+ 25:9 Орэд ЛъапӀэхэр 27:3

+ 25:10 МысырикӀыжь 23:8

+ 26:3 Орэд ЛъапӀэхэр 3:7, Орэд ЛъапӀэхэр 22:4

+ 26:4 Орэд ЛъапӀэхэр 22:6, Орэд ЛъапӀэхэр 60:5, Орэд ЛъапӀэхэр 64:5

* 26:5 Ищэтыр: Тхьэм и Ун.

+ 26:6 Орэд ЛъапӀэхэр 3:4, Ефес 5:19

+ 26:8 Орэд ЛъапӀэхэр 104:4

+ 26:11 Орэд ЛъапӀэхэр 24:4

+ 26:12 Орэд ЛъапӀэхэр 40:3, МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:19

+ 26:14 Ехъошуа 1:6, Орэд ЛъапӀэхэр 30:25,

+ 27:1 Орэд ЛъапӀэхэр 82:2, Орэд ЛъапӀэхэр 108:1, Орэд ЛъапӀэхэр 87:5, Орэд ЛъапӀэхэр 142:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:12

+ 27:2 Орэд ЛъапӀэхэр 133:2

+ 27:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:23, Орэд ЛъапӀэхэр 25:9

+ 27:7 УблапӀэ 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 20:2

* 28:1 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «тхьэхэм акъохэр».

+ 28:1 УблапӀэ 6:2, Орэд ЛъапӀэхэр 88:7, Орэд ЛъапӀэхэр 95:7

+ 28:5 Гъуазэхэр 9:15, Орэд ЛъапӀэхэр 103:16,

+ 28:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9, Орэд ЛъапӀэхэр 113:4, Орэд ЛъапӀэхэр 113:6

* 28:9 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «бланэхэр егъалъфэх».

+ 28:10 УблапӀэ 6:17, МысырикӀыжь 15:18, Орэд ЛъапӀэхэр 9:5, Орэд ЛъапӀэхэр 9:37

+ 28:11 Орэд ЛъапӀэхэр 67:36

+ 29:2 Орэд ЛъапӀэхэр 34:19

+ 29:4 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10, Орэд ЛъапӀэхэр 48:16, Орэд ЛъапӀэхэр 85:13,

+ 29:6 Орэд ЛъапӀэхэр 125:5

+ 29:7 Орэд ЛъапӀэхэр 9:26

+ 29:10 Орэд ЛъапӀэхэр 6:6,

• 30:1 Орэд ЛъапӀэхэр 70:1-3

+ 30:2 Дан 9:16

+ 30:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 30:6 Лука 23:46

+ 30:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:21

+ 30:9 Орэд ЛъапӀэхэр 17:20

+ 30:10 Орэд ЛъапӀэхэр 6:8

* 30:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: бзэджагъэхэм.

+ 30:12 Орэд ЛъапӀэхэр 30:12, Орэд ЛъапӀэхэр 37:11, Орэд ЛъапӀэхэр 68:9, Орэд ЛъапӀэхэр 87:9

+ 30:13 ДжакӀо 9:5

+ 30:16 Орэд ЛъапӀэхэр 7:2

+ 30:17 Орэд ЛъапӀэхэр 4:7

+ 30:22 Орэд ЛъапӀэхэр 16:7

+ 30:24 Орэд ЛъапӀэхэр 96:10

+ 30:25 Ехъошуа 1:6, Орэд ЛъапӀэхэр 26:14

+ 31:2 Иуан 1:47, Рим. 4:7-8

+ 31:5 Орэд ЛъапӀэхэр 37:19, Орэд ЛъапӀэхэр 50:5, 1 Иуан 1:9

+ 31:7 Орэд ЛъапӀэхэр 118:114

+ 31:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3, Якъуб 3:3

+ 31:11 Орэд ЛъапӀэхэр 67:4

+ 32:2 Орэд ЛъапӀэхэр 70:22

+ 32:3 Орэд ЛъапӀэхэр 39:4, Орэд ЛъапӀэхэр 95:1, Орэд ЛъапӀэхэр 97:1, Орэд ЛъапӀэхэр 143:9, Орэд ЛъапӀэхэр 149:1, Ӏоф. 5:9

+ 32:5 Орэд ЛъапӀэхэр 32:5, Орэд ЛъапӀэхэр 61:8, Орэд ЛъапӀэхэр 118:64

+ 32:6 УблапӀэ 1:6-7, Орэд ЛъапӀэхэр 148:5, Иуан 1:3, Евр. 11:3

+ 32:7 УблапӀэ 1:9, Орэд ЛъапӀэхэр 103:9,

+ 32:9 УблапӀэ 1:3

+ 32:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21,

+ 32:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6, Орэд ЛъапӀэхэр 143:15

+ 32:13 Орэд ЛъапӀэхэр 10:4

+ 32:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15,

+ 32:17 Орэд ЛъапӀэхэр 19:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:31

+ 32:18 Орэд ЛъапӀэхэр 146:11

+ 32:19 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:6,

+ 32:20 УблапӀэ 15:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:29

* 33:1 Мы орэдым икъэбар тхылъэу «Апэрэ Самуел» ия 21-рэ шъхьэ ия 10-рэ усэ щегъэжьагъэу я 22-рэ шъхьэм иапэрэ усэ нэс къеӀуатэ.

+ 33:1 Апэрэ Самуел 21:13-14

+ 33:3 Апэрэ Самуел 2:1

+ 33:5 Орэд ЛъапӀэхэр 3:5

+ 33:7 Орэд ЛъапӀэхэр 17:1

+ 33:8 Дан 6:22

+ 33:9 1 Пет. 2:3, Орэд ЛъапӀэхэр 2:12

+ 33:10 Орэд ЛъапӀэхэр 36:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:3

+ 33:13 1 Пет. 3:10-12

+ 33:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:3

+ 33:15 Орэд ЛъапӀэхэр 36:27, 3 Иуан 1:11

+ 33:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:29

+ 33:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:7

+ 33:19 Орэд ЛъапӀэхэр 50:19

+ 33:20 2 Тим. 3:11

+ 33:21 Иуан 19:36

+ 34:4 Орэд ЛъапӀэхэр 39:15, Орэд ЛъапӀэхэр 68:23-26, Орэд ЛъапӀэхэр 108:6-15

+ 34:5 Орэд ЛъапӀэхэр 1:4

+ 34:6 Орэд ЛъапӀэхэр 72:18,

+ 34:7 Орэд ЛъапӀэхэр 56:7, Орэд ЛъапӀэхэр 118:85,

+ 34:9 Лука 1:47

+ 34:10 МысырикӀыжь 15:11, Орэд ЛъапӀэхэр 70:19, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:7-9, Орэд ЛъапӀэхэр 112:5,

+ 34:12 Орэд ЛъапӀэхэр 37:20, Орэд ЛъапӀэхэр 108:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:13,

+ 34:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:12

+ 34:17 Орэд ЛъапӀэхэр 21:21

+ 34:18 Орэд ЛъапӀэхэр 21:26

+ 34:19 Орэд ЛъапӀэхэр 68:5, Иуан 15:25, Орэд ЛъапӀэхэр 29:2

+ 34:22 Орэд ЛъапӀэхэр 9:22, Орэд ЛъапӀэхэр 37:22

+ 34:23 Орэд ЛъапӀэхэр 43:24, Орэд ЛъапӀэхэр 77:65

+ 34:24 Орэд ЛъапӀэхэр 7:9

+ 34:25 Орэд ЛъапӀэхэр 39:16, Орэд ЛъапӀэхэр 69:4,

+ 34:28 Орэд ЛъапӀэхэр 70:8

+ 35:2 Рим. 3:18

+ 35:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:16,

+ 35:6 Орэд ЛъапӀэхэр 56:11, Орэд ЛъапӀэхэр 70:19, Орэд ЛъапӀэхэр 107:5,

+ 35:7 Рим. 11:33, Орэд ЛъапӀэхэр 103:14, Орэд ЛъапӀэхэр 144:16

+ 35:8 Орэд ЛъапӀэхэр 62:4, Орэд ЛъапӀэхэр 16:8

+ 35:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14, Иуан 4:10, Иуан 1:9, 1 Пет. 2:9, Ӏоф. 22:5

+ 35:11 Гал. 4:9

+ 35:13 Орэд ЛъапӀэхэр 1:5

+ 36:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:19

+ 36:2 Орэд ЛъапӀэхэр 89:6

+ 36:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:3

+ 36:6 Гъуазэхэр 5:31,

* 36:9 ЧӀыгур: Тхьэм къызэригъэгугъэгъэ Израиль хэгъэгур ары.

+ 36:9 Орэд ЛъапӀэхэр 24:13

+ 36:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:21, Маттэ 5:5

+ 36:12 Орэд ЛъапӀэхэр 34:16

+ 36:13 Орэд ЛъапӀэхэр 2:4

+ 36:15 Апэрэ Самуел 2:4

+ 36:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:8

+ 36:17 Орэд ЛъапӀэхэр 9:36

+ 36:18 Орэд ЛъапӀэхэр 1:6

+ 36:19 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:6, Орэд ЛъапӀэхэр 32:19

+ 36:20 Орэд ЛъапӀэхэр 67:3, Орэд ЛъапӀэхэр 101:4,

+ 36:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:16,

+ 36:25 Орэд ЛъапӀэхэр 33:10-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:3

+ 36:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:8, Орэд ЛъапӀэхэр 111:5

+ 36:27 Орэд ЛъапӀэхэр 33:15

+ 36:28 Орэд ЛъапӀэхэр 96:10,

+ 36:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:28

+ 36:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:6, Орэд ЛъапӀэхэр 39:9, Орэд ЛъапӀэхэр 118:11,

+ 36:32 Орэд ЛъапӀэхэр 9:29

+ 36:34 Орэд ЛъапӀэхэр 90:8, Орэд ЛъапӀэхэр 91:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:16

* 36:36 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «ар блэкӀыгъ».

+ 36:38 Орэд ЛъапӀэхэр 72:17

+ 36:39 Орэд ЛъапӀэхэр 3:9, Юныс 2:10

+ 36:40 Орэд ЛъапӀэхэр 10:1

+ 37:1 Орэд ЛъапӀэхэр 69:1

+ 37:2 Орэд ЛъапӀэхэр 6:2

+ 37:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:23,

+ 37:12 Орэд ЛъапӀэхэр 87:18

+ 37:16 Орэд ЛъапӀэхэр 38:8

+ 37:19 Орэд ЛъапӀэхэр 31:5

+ 37:21 Орэд ЛъапӀэхэр 34:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:13,

+ 37:22 Орэд ЛъапӀэхэр 9:22, Орэд ЛъапӀэхэр 34:22

+ 38:1 Орэд ЛъапӀэхэр 61:1, Орэд ЛъапӀэхэр 76:1

+ 38:5 Орэд ЛъапӀэхэр 89:12

+ 38:6 Орэд ЛъапӀэхэр 88:48, Орэд ЛъапӀэхэр 90:5, Орэд ЛъапӀэхэр 61:10, Орэд ЛъапӀэхэр 93:10-11, Орэд ЛъапӀэхэр 143:4, ДжакӀо 1:2

+ 38:7 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 2:18

+ 38:8 Орэд ЛъапӀэхэр 37:16

* 38:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «секӀодылӀэщт пӀэ сызэригъэпыйрэм».

+ 38:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:5, Орэд ЛъапӀэхэр 55:9, Орэд ЛъапӀэхэр 118:19, Орэд ЛъапӀэхэр 118:54

* 39:3 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: кӀодыпӀэм имашэ.

* 39:3 хьадрых е: орыжъ шӀоим.

+ 39:3 Орэд ЛъапӀэхэр 68:3,

+ 39:4 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3, Орэд ЛъапӀэхэр 51:8

+ 39:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:2, Орэд ЛъапӀэхэр 70:16

+ 39:7 Орэд ЛъапӀэхэр 50:18, Апэрэ Самуел 15:22, Евр. 10:5-7

+ 39:9 Орэд ЛъапӀэхэр 36:31, Орэд ЛъапӀэхэр 118:11

+ 39:13 Орэд ЛъапӀэхэр 68:4

+ 39:15 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4, Орэд ЛъапӀэхэр 6:11

+ 39:16 Орэд ЛъапӀэхэр 34:25

+ 39:18 Орэд ЛъапӀэхэр 85:1, Орэд ЛъапӀэхэр 108:22

+ 40:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:7, Орэд ЛъапӀэхэр 36:18

+ 40:3 Орэд ЛъапӀэхэр 26:12

+ 40:7 Орэд ЛъапӀэхэр 11:3

+ 40:10 Иуан 13:18

* 40:14 Мы усэмкӀэ «Гугъэ Орэдхэм» яапэрэ тхылъ къеухы.

+ 40:14 Орэд ЛъапӀэхэр 71:18, Орэд ЛъапӀэхэр 88:53, Орэд ЛъапӀэхэр 105:48

* 41:1 Мыщ къыкӀэлъыкӀорэ я 42-рэ Орэдыр пасэм я 41-рэ Орэдым къыхиубытэщтыгъ.

+ 41:2 Орэд ЛъапӀэхэр 62:1, Орэд ЛъапӀэхэр 83:2

+ 41:4 Орэд ЛъапӀэхэр 78:10, Орэд ЛъапӀэхэр 113:10, Орэд ЛъапӀэхэр 79:6, Орэд ЛъапӀэхэр 101:10,

+ 41:6 Орэд ЛъапӀэхэр 42:5

* 41:7 Мицар е: Цоар.

+ 41:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9, Орэд ЛъапӀэхэр 17:5, Орэд ЛъапӀэхэр 87:8, Юныс 2:4

+ 41:9 Орэд ЛъапӀэхэр 62:7, Апостол. 16:25

+ 41:10 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3, Орэд ЛъапӀэхэр 42:2

+ 42:1 Орэд ЛъапӀэхэр 7:9

+ 42:2 Орэд ЛъапӀэхэр 43:10, Орэд ЛъапӀэхэр 41:10

+ 42:3 Орэд ЛъапӀэхэр 2:6

+ 42:5 Орэд ЛъапӀэхэр 41:6

+ 43:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:7, Орэд ЛъапӀэхэр 77:3

+ 43:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1

+ 43:4 Ехъошуа 24:12, Орэд ЛъапӀэхэр 4:7

* 43:5 мжъырэ джуртыбзэкӀэ: «Тхьэ, О сипачъыхь!»

+ 43:5 Орэд ЛъапӀэхэр 73:12

+ 43:7 Апэрэ Самуел 17:47, Орэд ЛъапӀэхэр 32:16-17

+ 43:10 Орэд ЛъапӀэхэр 42:2, Орэд ЛъапӀэхэр 88:39

+ 43:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:25, Ехъошуа 7:4

+ 43:14 Орэд ЛъапӀэхэр 78:4, Дан 9:16,

+ 43:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:37

+ 43:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:11, Апостол. 1:24

+ 43:23 Рим. 8:36

+ 43:24 Орэд ЛъапӀэхэр 34:23, Орэд ЛъапӀэхэр 77:65

+ 43:27 Орэд ЛъапӀэхэр 24:20

* 44:1 Шушаним – зэралъытэрэмкӀэ, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: лилие къэгъагъэхэр.

+ 44:1 Орэд ЛъапӀэхэр 68:1

+ 44:4 МысырикӀыжь 32:27,

* 44:7 Е: Уитахътэ, О, Тхьэр, егъэшӀэр.

+ 44:7 Евр. 1:8-9

+ 44:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:17

+ 44:10 УблапӀэ 10:29, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:28,

* 44:13 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: Цэур пхъур.

+ 45:2 Орэд ЛъапӀэхэр 7:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:7,

+ 45:4 Орэд ЛъапӀэхэр 92:3

+ 45:5 Орэд ЛъапӀэхэр 64:10

+ 45:7 Орэд ЛъапӀэхэр 2:1,

+ 45:9 Орэд ЛъапӀэхэр 65:5

* 45:10 МэӀухэр – мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэхьанэ зэфэшъхьафхэр иӀэх. Ахэм зэу ащыщ: «купсынкӀэхэр».

+ 45:10 Апэрэ Самуел 2:4, Орэд ЛъапӀэхэр 75:4,

+ 46:2 Орэд ЛъапӀэхэр 94:1

+ 46:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:21, Орэд ЛъапӀэхэр 65:3, Орэд ЛъапӀэхэр 75:12,

+ 46:4 ЯтӀонэрэ Самуел 22:48

* 46:5 ӀахьышӀу: КъэнаӀан хэгъэгур ары.

+ 46:8 Дан 7:14, Дан 7:27, Лука 1:33, 1 Кор. 15:24, Ӏоф. 11:15

+ 46:10 Орэд ЛъапӀэхэр 88:19

+ 47:2 Орэд ЛъапӀэхэр 17:4

* 47:3 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: Ӏуашъхьэу Цион – Цафон къушъхьэм ишыгу, Цафон – къэнэӀан лъэпкъхэм ятхьэхэм япсэупӀэу къашӀошӀыщтыгъэ. Ау орэдыр къэзыӀохэрэм Цион Ӏуашъхьэр Тхьэ шъыпкъэм ипсэупӀэу къырагъэкӀы.

+ 47:5 УблапӀэ 14:1, ЯтӀонэрэ Самуел 10:6

* 47:8 Тарщыщ: Испания.

+ 47:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:48,

+ 47:10 Орэд ЛъапӀэхэр 25:3

+ 47:11 Орэд ЛъапӀэхэр 112:3

+ 47:12 Орэд ЛъапӀэхэр 96:8

+ 48:5 Орэд ЛъапӀэхэр 77:2

+ 48:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:28

* 48:8 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: ыш.

+ 48:8 Маттэ 16:26, Марк 8:37

+ 48:10 Орэд ЛъапӀэхэр 88:49

+ 48:11 ДжакӀо 2:14-16, ДжакӀо 3:19, ДжакӀо 9:2, Орэд ЛъапӀэхэр 38:7, ДжакӀо 2:18

* 48:12 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: зэгупшысэхэрэр.

+ 48:13 ДжакӀо 3:18

* 48:15 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «пчэдыжьым шъыпкъагъэ зиӀэхэм тетыгъо афыряӀэщт».

* 48:15 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 48:16 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10, Орэд ЛъапӀэхэр 29:4

+ 48:18 1 Тим. 6:7

+ 48:21 ДжакӀо 3:19

+ 49:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Орэд ЛъапӀэхэр 112:3

+ 49:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, Орэд ЛъапӀэхэр 93:1

+ 49:3 МысырикӀыжь 19:16, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11-12

+ 49:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:1,

+ 49:6 Орэд ЛъапӀэхэр 18:2, Орэд ЛъапӀэхэр 96:6, Орэд ЛъапӀэхэр 57:12

+ 49:7 Орэд ЛъапӀэхэр 80:9

+ 49:8 Апэрэ Самуел 15:22, Орэд ЛъапӀэхэр 39:7

+ 49:12 МысырикӀыжь 9:29, Орэд ЛъапӀэхэр 23:1, Апостол. 17:25

+ 49:14 Орэд ЛъапӀэхэр 106:22, Евр. 13:15, ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10

+ 49:15 Орэд ЛъапӀэхэр 80:8

+ 49:19 Орэд ЛъапӀэхэр 51:4

+ 49:21 ДжакӀо 8:11,

+ 49:22 Орэд ЛъапӀэхэр 9:18

* 50:2 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэм ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел», 11:1-12;[15].

+ 50:2 ЯтӀонэрэ Самуел 12:1

+ 50:3 Орэд ЛъапӀэхэр 24:7,

+ 50:4 1 Иуан 1:7, 1 Иуан 1:9

+ 50:5 Орэд ЛъапӀэхэр 31:5, Рим. 7:18

+ 50:6 ЯтӀонэрэ Самуел 12:13, Рим. 3:4

+ 50:7 Орэд ЛъапӀэхэр 57:4

* 50:9 Иссоп: къэкӀырэ кондэ цӀыкӀу, псым е лъым хагъаозэ, пкъыгъохэми е цӀыфхэми атыраутхэ, ахэмэ агухэр Тхьэм ыдэжькӀэ зэрэкъабзэхэм инэшанэу.

+ 50:12 Маттэ 5:12,

+ 50:16 ЯтӀонэрэ Самуел 11:17, ЯтӀонэрэ Самуел 12:9

+ 50:18 Орэд ЛъапӀэхэр 39:7

+ 50:19 Орэд ЛъапӀэхэр 33:19

+ 50:20 Орэд ЛъапӀэхэр 68:36, Орэд ЛъапӀэхэр 146:2

+ 50:21 Орэд ЛъапӀэхэр 4:6

* 51:2 Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 21:7; 22:9-10.

+ 51:2 Апэрэ Самуел 22:9

+ 51:4 Орэд ЛъапӀэхэр 49:19

+ 51:7 Орэд ЛъапӀэхэр 26:13

+ 51:8 Орэд ЛъапӀэхэр 39:3,

+ 51:9 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7

• 52:1 Орэд ЛъапӀэхэр 13

+ 52:2 Орэд ЛъапӀэхэр 9:25, Рим. 3:10-12

+ 52:3 УблапӀэ 11:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15, Орэд ЛъапӀэхэр 32:14, Орэд ЛъапӀэхэр 101:19

+ 52:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:14,

+ 52:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:1

+ 53:1 Апэрэ Самуел 23:19, Апэрэ Самуел 26:1

* 53:2 Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 23:15-21; 26:1-5.

+ 53:5 Орэд ЛъапӀэхэр 85:14

+ 53:7 Орэд ЛъапӀэхэр 142:12

+ 53:9 Орэд ЛъапӀэхэр 58:10, Орэд ЛъапӀэхэр 91:12, Орэд ЛъапӀэхэр 111:8, Орэд ЛъапӀэхэр 117:7

+ 54:3 Орэд ЛъапӀэхэр 63:1

+ 54:15 Орэд ЛъапӀэхэр 41:5

+ 54:16 Орэд ЛъапӀэхэр 123:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:12

+ 54:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:27, Орэд ЛъапӀэхэр 89:3, Орэд ЛъапӀэхэр 92:2,

+ 54:21 Орэд ЛъапӀэхэр 7:5

+ 54:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:3

* 54:23 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: къыптырилъхьагъэх.

+ 54:23 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5, Маттэ 11:28-30

+ 54:24 Ӏоф. 20:3, Орэд ЛъапӀэхэр 5:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

* 55:1 Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 21:10-15; 27:1-4.

+ 55:1 Апэрэ Самуел 21:14

+ 55:5 Орэд ЛъапӀэхэр 117:6, Маттэ 10:28

+ 55:7 Орэд ЛъапӀэхэр 70:10

+ 55:9 Орэд ЛъапӀэхэр 38:13, МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 68:29, Орэд ЛъапӀэхэр 138:16,

+ 55:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:21, Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Орэд ЛъапӀэхэр 115:8

+ 55:14 Орэд ЛъапӀэхэр 114:8,

• 56:1 Орэд ЛъапӀэхэр 107:2-6

* 56:1 Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 24.

+ 56:1 Орэд ЛъапӀэхэр 57:1, Орэд ЛъапӀэхэр 58:1, Орэд ЛъапӀэхэр 74:1, Апэрэ Самуел 22:1, Апэрэ Самуел 24:3, Орэд ЛъапӀэхэр 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 16:8

+ 56:4 Орэд ЛъапӀэхэр 143:5-7

+ 56:5 Орэд ЛъапӀэхэр 57:7, Дан 6:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:14

+ 56:7 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16

+ 56:8 Орэд ЛъапӀэхэр 111:7-8

+ 56:9 Гъуазэхэр 5:12,

+ 56:11 Орэд ЛъапӀэхэр 35:5

+ 57:1 Орэд ЛъапӀэхэр 56:1, Орэд ЛъапӀэхэр 58:1, Орэд ЛъапӀэхэр 74:1

* 57:2 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ ехьылӀагъэу мэхьэнэ зэфэшъхьафхэр итых. Ахэмэ зэу ащыщ: тхьэхэр.

+ 57:4 Орэд ЛъапӀэхэр 50:7

+ 57:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:33, Орэд ЛъапӀэхэр 139:3,

+ 57:7 Орэд ЛъапӀэхэр 3:8, Орэд ЛъапӀэхэр 56:5

+ 57:9 ДжакӀо 6:3

* 57:10 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 57:11 Орэд ЛъапӀэхэр 67:24

+ 57:12 Орэд ЛъапӀэхэр 9:9

* 58:1 Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 19:11-17.

+ 58:1 Орэд ЛъапӀэхэр 56:1, Орэд ЛъапӀэхэр 57:1, Орэд ЛъапӀэхэр 74:1, Апэрэ Самуел 19:11

+ 58:2 Орэд ЛъапӀэхэр 19:1

+ 58:4 Орэд ЛъапӀэхэр 9:30, Апэрэ Самуел 24:12

+ 58:7 Орэд ЛъапӀэхэр 21:17

+ 58:9 Орэд ЛъапӀэхэр 2:4, Орэд ЛъапӀэхэр 36:13

+ 58:10 Орэд ЛъапӀэхэр 9:10

+ 58:11 Орэд ЛъапӀэхэр 20:4, Орэд ЛъапӀэхэр 53:9

+ 58:12 УблапӀэ 15:1

+ 58:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13

+ 58:15 Орэд ЛъапӀэхэр 21:17

+ 58:17 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

• 59:1 Орэд ЛъапӀэхэр 107:7-14

* 59:1 Шушан-Эдут – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: зэзэгъыныгъэм икъэгъагъэхэр.

+ 59:1 Орэд ЛъапӀэхэр 79:1

* 59:2 Еплъ тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел» 8:1-13.

+ 59:2 ЯтӀонэрэ Самуел 8:3, ЯтӀонэрэ Самуел 8:13

+ 59:3 Орэд ЛъапӀэхэр 79:3

+ 59:8 УблапӀэ 12:6, УблапӀэ 33:18, УблапӀэ 33:17

+ 59:13 Орэд ЛъапӀэхэр 145:3,

+ 60:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:10

+ 60:5 Орэд ЛъапӀэхэр 14:1, Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 16:8

+ 60:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:6, Орэд ЛъапӀэхэр 20:5

+ 60:9 ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10

+ 61:1 Орэд ЛъапӀэхэр 38:1, Орэд ЛъапӀэхэр 76:1

+ 61:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3, Орэд ЛъапӀэхэр 29:7

+ 61:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:23,

+ 61:10 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6, Орэд ЛъапӀэхэр 143:4, ДжакӀо 1:2, Дан 4:32, Дан 5:27

+ 61:11 Лука 12:15

+ 61:12 Ӏоф. 19:1

+ 61:13 МысырикӀыжь 34:6, Орэд ЛъапӀэхэр 85:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12

* 62:1 Тхылъэу «ЯтӀонэрэ Самуел» ия 15-рэ шъхьэ ия 23-рэ усэ щегъэжьагъэу мы орэдыр зэхьылӀагъэм игугъу къыщешӀы.

+ 62:1 Апэрэ Самуел 23:14, ЯтӀонэрэ Самуел 16:14, ЯтӀонэрэ Самуел 17:2, ЯтӀонэрэ Самуел 17:29

+ 62:2 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Орэд ЛъапӀэхэр 142:6

+ 62:4 Орэд ЛъапӀэхэр 35:8

+ 62:5 Орэд ЛъапӀэхэр 103:33

+ 62:7 Орэд ЛъапӀэхэр 41:9, Орэд ЛъапӀэхэр 149:5, Апостол. 16:25

+ 62:8 Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 16:8

+ 62:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13, Орэд ЛъапӀэхэр 106:42

+ 63:2 Орэд ЛъапӀэхэр 54:3-4

+ 63:4 Орэд ЛъапӀэхэр 10:2, Орэд ЛъапӀэхэр 56:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:14

+ 63:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:11,

+ 63:6 Орэд ЛъапӀэхэр 72:11

+ 63:8 Орэд ЛъапӀэхэр 7:13-14, Орэд ЛъапӀэхэр 17:15

+ 63:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7, ДжакӀо 10:12

+ 63:11 Орэд ЛъапӀэхэр 7:2, Орэд ЛъапӀэхэр 10:1

+ 64:2 ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10

+ 64:3 Орэд ЛъапӀэхэр 85:9

+ 64:5 Орэд ЛъапӀэхэр 23:4, Орэд ЛъапӀэхэр 26:4

+ 64:6 Орэд ЛъапӀэхэр 21:28

+ 64:8 Орэд ЛъапӀэхэр 88:10, Орэд ЛъапӀэхэр 106:29, Юныс 1:15, Маттэ 8:26,

+ 64:10 Орэд ЛъапӀэхэр 45:5

+ 65:1 Орэд ЛъапӀэхэр 97:4, Орэд ЛъапӀэхэр 99:1

+ 65:3 Орэд ЛъапӀэхэр 46:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:29

+ 65:4 Орэд ЛъапӀэхэр 85:9

+ 65:5 Орэд ЛъапӀэхэр 45:9

+ 65:6 МысырикӀыжь 14:21-22, Ехъошуа 3:14-17

+ 65:10 1 Пет. 1:7

+ 65:13 ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10

+ 65:16 Марк 5:19

+ 65:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:9,

+ 66:2 Орэд ЛъапӀэхэр 4:6

+ 66:3 Тит 2:11

+ 66:5 Орэд ЛъапӀэхэр 9:9

+ 66:7 Орэд ЛъапӀэхэр 84:13

+ 67:3 Орэд ЛъапӀэхэр 36:20, Орэд ЛъапӀэхэр 96:5,

+ 67:4 Орэд ЛъапӀэхэр 31:11

* 67:5 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэритыр: «шъоф нэкӀым».

+ 67:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:18

+ 67:7 Апэрэ Самуел 2:5, Орэд ЛъапӀэхэр 112:9,

+ 67:8 МысырикӀыжь 13:21

* 67:9 Израиль лъэпкъыр Мысыр икӀи, КъэнаӀан хэгъэгум зэкӀом, Тхьэм Синай къушъхьэм зыкъыщаригъэлъэгъугъ (Мосэ иятӀонэрэ тхылъ 19:16 – 25).

+ 67:9 МысырикӀыжь 19:18, Гъуазэхэр 5:4

+ 67:13 Орэд ЛъапӀэхэр 109:5

* 67:14 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэхьанэр нафэп.

+ 67:15 Гъуазэхэр 9:48

* 67:17 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр Цион къушъхьэр ары.

+ 67:17 МысырикӀыжь 19:18, Орэд ЛъапӀэхэр 131:13-14

+ 67:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:17,

+ 67:19 Ефес 4:8

+ 67:20 Орэд ЛъапӀэхэр 54:23, Маттэ 11:28

+ 67:22 Орэд ЛъапӀэхэр 109:6

+ 67:24 Орэд ЛъапӀэхэр 57:11

+ 67:28 Апэрэ Самуел 9:21

+ 67:29 Орэд ЛъапӀэхэр 75:12

* 67:31 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы сатырэм имэхьанэ нафэп.

+ 67:31 Орэд ЛъапӀэхэр 21:13

* 67:32 Ефиопие, ижъырэ джуртыбзэмкӀэ Куш, – а зэманым Мысырым икъыблэ гъунапкъэ дэжь щыӀэгъэ хэгъэгу.

+ 67:33 Орэд ЛъапӀэхэр 101:22-23

+ 67:34 Орэд ЛъапӀэхэр 17:11, Орэд ЛъапӀэхэр 103:3, ЯтӀонэрэ Самуел 22:14, Орэд ЛъапӀэхэр 17:14, Орэд ЛъапӀэхэр 28:3

+ 67:36 Орэд ЛъапӀэхэр 28:11

* 68:1 Еплъ я 44-рэ Орэдым.

+ 68:1 Орэд ЛъапӀэхэр 44:1

+ 68:2 Юныс 2:4, Юныс 2:6

+ 68:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:5, Орэд ЛъапӀэхэр 39:3, Орэд ЛъапӀэхэр 41:7

+ 68:4 Орэд ЛъапӀэхэр 118:82,

+ 68:5 Орэд ЛъапӀэхэр 34:19, Иуан 15:25, Орэд ЛъапӀэхэр 39:13

+ 68:10 Иуан 2:17, Рим. 15:3

+ 68:15 Орэд ЛъапӀэхэр 143:7

+ 68:17 Орэд ЛъапӀэхэр 62:4, Орэд ЛъапӀэхэр 108:21

+ 68:22 Маттэ 27:34, Иуан 19:28-29

+ 68:23 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4-8, Орэд ЛъапӀэхэр 108:6-15

+ 68:24 Рим. 11:9-10

+ 68:26 Апостол. 1:20

+ 68:29 МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 55:9, Ӏоф. 3:5

+ 68:30 Орэд ЛъапӀэхэр 19:2

+ 68:32 Орэд ЛъапӀэхэр 49:13

+ 68:35 Орэд ЛъапӀэхэр 95:11

+ 68:36 Орэд ЛъапӀэхэр 68:36, Орэд ЛъапӀэхэр 146:2

+ 68:37 Орэд ЛъапӀэхэр 101:29

• 69:1 Орэд ЛъапӀэхэр 39:13-17

+ 69:1 Орэд ЛъапӀэхэр 37:1

+ 69:3 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4, Орэд ЛъапӀэхэр 6:11

+ 69:4 Орэд ЛъапӀэхэр 34:25

+ 69:6 Орэд ЛъапӀэхэр 85:1, Орэд ЛъапӀэхэр 108:22

• 70:1 Орэд ЛъапӀэхэр 30:1-4

+ 70:2 Дан 9:16

+ 70:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 70:4 Орэд ЛъапӀэхэр 139:1, Орэд ЛъапӀэхэр 139:4

* 70:6 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 70:6 Орэд ЛъапӀэхэр 21:10-11

+ 70:8 Орэд ЛъапӀэхэр 34:28

+ 70:10 Орэд ЛъапӀэхэр 55:7

+ 70:11 Орэд ЛъапӀэхэр 3:3

+ 70:13 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4, Орэд ЛъапӀэхэр 39:15,

+ 70:15 Орэд ЛъапӀэхэр 39:6

+ 70:19 Орэд ЛъапӀэхэр 35:6, МысырикӀыжь 15:11, Орэд ЛъапӀэхэр 34:10

+ 70:22 Орэд ЛъапӀэхэр 32:2

+ 71:1 Орэд ЛъапӀэхэр 126:1,

+ 71:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:14

+ 71:5 Орэд ЛъапӀэхэр 88:37-38

+ 71:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:2

+ 71:7 Орэд ЛъапӀэхэр 91:13

* 71:8 Псыхъо: Ефрат псыхъор.

+ 71:8 МысырикӀыжь 23:31, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1, Орэд ЛъапӀэхэр 88:26,

* 71:10 Тарщыщ: Испания.

* 71:10 Щэбэ: Арабые хэгъэгум икъыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэгъэ пачъыхьэгъу, Сэбэ – Хы Плыжьым иадрабгъукӀэ щыӀэгъэ пачъыхьэгъу.

+ 71:10 УблапӀэ 10:4, Юныс 1:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:1,

+ 71:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:8

+ 71:14 Орэд ЛъапӀэхэр 115:6

+ 71:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:10

+ 71:17 Орэд ЛъапӀэхэр 103:31, УблапӀэ 12:3

+ 71:18 Орэд ЛъапӀэхэр 135:4

+ 71:19 Орэд ЛъапӀэхэр 40:14

* 71:20 Мы усэмкӀэ «Гугъэ Орэдхэм» яятӀонэрэ тхылъ къеухы.

+ 72:1 Орэд ЛъапӀэхэр 31:2, Иуан 1:47

+ 72:3 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31

* 72:10 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 72:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:6, Орэд ЛъапӀэхэр 25:6

+ 72:17 Орэд ЛъапӀэхэр 36:38

+ 72:18 Орэд ЛъапӀэхэр 34:6,

+ 72:22 ДжакӀо 3:18

+ 72:25 Орэд ЛъапӀэхэр 15:2

+ 72:26 Орэд ЛъапӀэхэр 15:5,

+ 72:28 Якъуб 4:8, Орэд ЛъапӀэхэр 117:17

+ 73:1 Орэд ЛъапӀэхэр 78:13, Орэд ЛъапӀэхэр 94:7, Орэд ЛъапӀэхэр 99:3,

+ 73:2 МысырикӀыжь 3:1-2, МысырикӀыжь 19:18

* 73:5 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 73:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:18, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:13-17

+ 73:8 Орэд ЛъапӀэхэр 82:5

+ 73:9 Апэрэ Самуел 3:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:18,

+ 73:12 Орэд ЛъапӀэхэр 43:5

+ 73:13 Орэд ЛъапӀэхэр 103:26,

* 73:14 Псэушъхьэ щынагъу.

+ 73:15 МысырикӀыжь 17:5-6, Ехъошуа 3:13

+ 73:16 Орэд ЛъапӀэхэр 103:19,

+ 73:17 УблапӀэ 8:22

* 73:19 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «уитхьэркъо Ӏасэ ыпсэ хьакӀэ-къуакӀэмэ аӀэкӀэмылъхь».

+ 73:20 Орэд ЛъапӀэхэр 105:45

+ 73:23 Орэд ЛъапӀэхэр 64:7

+ 74:1 Орэд ЛъапӀэхэр 56:1, Орэд ЛъапӀэхэр 57:1, Орэд ЛъапӀэхэр 58:1

* 74:2 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: «О пцӀэ благъэ ыкӀи агъэӀу».

+ 74:3 Дан 8:19,

+ 74:8 Апэрэ Самуел 2:7

+ 74:9 Ӏоф. 14:10

+ 74:11 Орэд ЛъапӀэхэр 100:8

* 75:3 Ерусэлэм къалэм пасэм мы цӀэмкӀэ еджэщтыгъэх. Ащ имэхьанэр: гупсэфыныгъ.

+ 75:3 Орэд ЛъапӀэхэр 47:3-4

+ 75:4 Апэрэ Самуел 2:4, Орэд ЛъапӀэхэр 45:10,

+ 75:7 МысырикӀыжь 15:1, МысырикӀыжь 15:21

+ 75:8 Ӏоф. 6:17

* 75:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 75:12 ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10, Орэд ЛъапӀэхэр 46:2-3, Орэд ЛъапӀэхэр 67:29,

+ 76:1 Орэд ЛъапӀэхэр 38:1, Орэд ЛъапӀэхэр 61:1

+ 76:3 Орэд ЛъапӀэхэр 85:7

+ 76:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:7, Орэд ЛъапӀэхэр 142:5

+ 76:12 Орэд ЛъапӀэхэр 104:5-6

+ 76:14 МысырикӀыжь 15:11

+ 76:17 Орэд ЛъапӀэхэр 113:3,

+ 76:18 Орэд ЛъапӀэхэр 17:14, Орэд ЛъапӀэхэр 143:6

+ 76:19 Орэд ЛъапӀэхэр 96:4

+ 76:21 МысырикӀыжь 12:50-51, ДжакӀо 12:12,

+ 77:2 Орэд ЛъапӀэхэр 48:5, Маттэ 13:35

+ 77:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:7, Орэд ЛъапӀэхэр 43:2

+ 77:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:46

+ 77:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:12-13

+ 77:6 Орэд ЛъапӀэхэр 101:19

+ 77:8 МысырикӀыжь 32:9, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:14,

+ 77:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:14, Орэд ЛъапӀэхэр 105:13,

+ 77:12 МысырикӀыжь 7,

+ 77:13 МысырикӀыжь 14:21-22, МысырикӀыжь 15:8

+ 77:14 МысырикӀыжь 13:21-22

+ 77:15 МысырикӀыжь 17:6,

+ 77:18 МысырикӀыжь 17:7,

+ 77:23 УблапӀэ 7:11

+ 77:24 МысырикӀыжь 16:4, МысырикӀыжь 16:14-31

* 77:26 КъыблэмкӀэ къикӀырэ жьыбгъ.

+ 77:27 МысырикӀыжь 16:13,

+ 77:33 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6

+ 77:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4

+ 77:38 МысырикӀыжь 34:6,

+ 77:39 УблапӀэ 6:3

+ 77:43 МысырикӀыжь 7:3, Орэд ЛъапӀэхэр 104:27-36

* 77:44-51 Мы чӀыпӀэм зигугъу къащишӀыхэрэр джуртхэр Мысырым къырамыгъэкӀыжьхэ зэхъум Тхьэм мысыр цӀыфхэм къафыригъэхыгъэгъэ пщыныжь тхьамыкӀэгъуиблыр ары.

+ 77:44 МысырикӀыжь 7:17-24

+ 77:45 МысырикӀыжь 8:2-14, МысырикӀыжь 8:21-24

+ 77:46 МысырикӀыжь 10:12-15

+ 77:47 МысырикӀыжь 9:23-25

+ 77:48 МысырикӀыжь 9:19-21

+ 77:49 МысырикӀыжь 12:13, МысырикӀыжь 12:23

+ 77:51 МысырикӀыжь 12:29, Орэд ЛъапӀэхэр 134:8

+ 77:52 Орэд ЛъапӀэхэр 76:21

+ 77:53 МысырикӀыжь 14:27-28, МысырикӀыжь 15:10

+ 77:54 МысырикӀыжь 15:17

+ 77:55 Ехъошуа 23:4, Орэд ЛъапӀэхэр 134:12

+ 77:56 Гъуазэхэр 2:11-12

+ 77:58 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:16

* 77:60 Пачъыхьэу Даут изэманым ыпэкӀэ лъэпкъым иӀэгъэ тхьэлъэӀупӀэр ары.

+ 77:60 Ехъошуа 18:1, Гъуазэхэр 18:30

* 77:61 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр зэхьылӀагъэр Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ фылистхэм зэраӀэкӀэхьэгъагъэр ары. Ащ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъухэмрэ дэлъыгъэх. Еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 4:1-22.

+ 77:62 Апэрэ Самуел 4:10

+ 77:64 Апэрэ Самуел 4:11,

+ 77:65 Орэд ЛъапӀэхэр 34:23, Орэд ЛъапӀэхэр 43:24,

+ 77:68 УблапӀэ 49:8, Орэд ЛъапӀэхэр 86:2

+ 77:70 Апэрэ Самуел 16:12-13

+ 77:71 ЯтӀонэрэ Самуел 5:2

+ 77:72 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:4

+ 78:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:26

+ 78:4 Орэд ЛъапӀэхэр 43:14, Дан 9:16,

+ 78:5 Орэд ЛъапӀэхэр 84:6, Орэд ЛъапӀэхэр 88:47

+ 78:6 Ӏоф. 16:1

* 78:7 Якъуб: израиль лъэпкъыр ары.

+ 78:7 Орэд ЛъапӀэхэр 13:4

+ 78:9 Орэд ЛъапӀэхэр 24:11, Лука 18:13

+ 78:10 Орэд ЛъапӀэхэр 41:4, Орэд ЛъапӀэхэр 113:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:43

+ 78:11 Орэд ЛъапӀэхэр 101:21

+ 78:12 УблапӀэ 4:15,

+ 78:13 Орэд ЛъапӀэхэр 73:1,

+ 79:1 Орэд ЛъапӀэхэр 59:1

+ 79:2 Орэд ЛъапӀэхэр 76:21, ДжакӀо 12:12, Апэрэ Самуел 4:4, ЯтӀонэрэ Самуел 6:2, Орэд ЛъапӀэхэр 98:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Орэд ЛъапӀэхэр 49:2

+ 79:4 Орэд ЛъапӀэхэр 59:3,

+ 79:5 Орэд ЛъапӀэхэр 88:47,

+ 79:6 Орэд ЛъапӀэхэр 41:4, Орэд ЛъапӀэхэр 101:10

+ 79:9 Маттэ 21:33, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1

* 79:12 Псыхъом: Ефрат псыхъор.

+ 79:12 Орэд ЛъапӀэхэр 71:8

+ 79:13 Орэд ЛъапӀэхэр 88:41,

+ 79:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:9

* 80 Гъытыт: еплъ 8:1.

+ 80:1 Орэд ЛъапӀэхэр 8:1, Орэд ЛъапӀэхэр 83:1

+ 80:6 МысырикӀыжь 11:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:49,

+ 80:7 МысырикӀыжь 1:11

* 80:8 Мэрыбэ: псы зыдэщымыӀэ чӀыпӀ. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: ушэтыпӀ. Еплъ: «Мосэ иятӀонэрэ тхылъ», 17:1–7.

+ 80:8 Орэд ЛъапӀэхэр 49:15, МысырикӀыжь 17:1-7,

+ 80:9 Орэд ЛъапӀэхэр 49:7

+ 80:10 МысырикӀыжь 20:2-3

+ 80:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:29,

+ 80:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:13-14

* 81:1 Тхьэхэм: ошъогум щыӀэ псэхэр е нэмыкӀ цӀыф лъэпкъмэ ятхьэхэр.

+ 81:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:5

+ 81:3 Орэд ЛъапӀэхэр 9:39,

+ 81:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:11

+ 81:5 Орэд ЛъапӀэхэр 10:3

+ 81:6 Иуан 10:34

+ 81:7 Орэд ЛъапӀэхэр 48:13,

+ 82:2 Орэд ЛъапӀэхэр 27:1

+ 82:5 Орэд ЛъапӀэхэр 73:8, Ехъошуа 7:9

+ 82:7 УблапӀэ 25:12-16,

+ 82:8 Ехъошуа 13:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:18,

+ 82:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:19

+ 82:10 Гъуазэхэр 4:13-15, Гъуазэхэр 7:19-25

+ 82:11 Ехъошуа 17:11, Апэрэ Самуел 28:7,

+ 82:12 Гъуазэхэр 7:25, Гъуазэхэр 8:21

+ 82:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11,

+ 82:19 МысырикӀыжь 6:3

+ 83:1 Орэд ЛъапӀэхэр 8:1, Орэд ЛъапӀэхэр 80:1

+ 83:3 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Орэд ЛъапӀэхэр 62:1

+ 83:4 Орэд ЛъапӀэхэр 5:3

+ 83:5 Орэд ЛъапӀэхэр 22:6, Орэд ЛъапӀэхэр 64:5

+ 83:6 Орэд ЛъапӀэхэр 121:1

* 83:7 Гъынэпсым икӀэй: чӀыпӀэм ыцӀ.

+ 83:10 УблапӀэ 15:1

+ 83:12 УблапӀэ 15:1, Лука 1:78

+ 83:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:20

* 84:2 Мы къэӀуакӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым нэмыкӀ мэхьанэ щыриӀ: израил лъэпкъыр гъэрыпӀэм къипщыжьыгъагъ, еплъ: я 52-рэ Орэдым ия 7-рэ усэ.

+ 84:3 Орэд ЛъапӀэхэр 31:1

+ 84:4 МысырикӀыжь 32:12

+ 84:6 Орэд ЛъапӀэхэр 78:5

+ 84:13 Орэд ЛъапӀэхэр 66:6

+ 85:1 Орэд ЛъапӀэхэр 16:1, Орэд ЛъапӀэхэр 141:1, Орэд ЛъапӀэхэр 39:18

+ 85:4 Орэд ЛъапӀэхэр 24:1

+ 85:5 МысырикӀыжь 34:6, Орэд ЛъапӀэхэр 144:8

+ 85:7 Орэд ЛъапӀэхэр 76:3

+ 85:8 МысырикӀыжь 15:11, Орэд ЛъапӀэхэр 34:10, Орэд ЛъапӀэхэр 95:4, Орэд ЛъапӀэхэр 96:9,

+ 85:9 Орэд ЛъапӀэхэр 65:4, Ӏоф. 15:4

+ 85:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4,

+ 85:11 Орэд ЛъапӀэхэр 24:4

+ 85:13 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10,

+ 85:14 Орэд ЛъапӀэхэр 53:5

+ 85:15 МысырикӀыжь 34:6

+ 85:16 Орэд ЛъапӀэхэр 115:7

+ 85:17 Гъуазэхэр 6:17

* 86:2 Цион икъэлапчъэхэр: Ерусэлэм къалэр.

+ 86:2 Орэд ЛъапӀэхэр 47:2, Орэд ЛъапӀэхэр 77:68

+ 86:3 Орэд ЛъапӀэхэр 45:5-6

+ 86:5 Орэд ЛъапӀэхэр 47:9

+ 86:7 Орэд ЛъапӀэхэр 35:9,

+ 87:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:11,

+ 87:2 Орэд ЛъапӀэхэр 21:3, Лука 18:7

+ 87:4 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10

+ 87:5 Орэд ЛъапӀэхэр 27:1, Орэд ЛъапӀэхэр 142:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:12

+ 87:7 Орэд ЛъапӀэхэр 142:3,

+ 87:8 Орэд ЛъапӀэхэр 41:7-8

+ 87:9 Орэд ЛъапӀэхэр 30:12,

+ 87:11 Орэд ЛъапӀэхэр 6:6,

+ 87:13 ДжакӀо 9:5

+ 87:14 Орэд ЛъапӀэхэр 5:4

+ 87:18 Орэд ЛъапӀэхэр 21:17

+ 87:19 Орэд ЛъапӀэхэр 37:12

+ 88:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:11,

+ 88:2 Орэд ЛъапӀэхэр 100:1

+ 88:5 ЯтӀонэрэ Самуел 7:16, Орэд ЛъапӀэхэр 131:11-12

+ 88:6 Орэд ЛъапӀэхэр 18:1,

* 88:7 Мы чӀыпӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: Тхьэмэ акъохэм.

+ 88:7 МысырикӀыжь 15:11, УблапӀэ 6:2,

+ 88:9 Орэд ЛъапӀэхэр 34:10

+ 88:10 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8, Юныс 1:15

* 88:11 Тхыдэхэм ахэт хьакӀэ-къокӀэжъ; къикӀырэр: зэӀыхьаныгъ, бзэджагъ.

+ 88:12 Орэд ЛъапӀэхэр 23:1

+ 88:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9, Гъуазэхэр 4:6

+ 88:15 Орэд ЛъапӀэхэр 96:2

+ 88:16 Орэд ЛъапӀэхэр 4:7

+ 88:19 Орэд ЛъапӀэхэр 46:10

+ 88:20 Апэрэ Самуел 13:14, Апэрэ Самуел 16:13, Апостол. 13:22

+ 88:24 Орэд ЛъапӀэхэр 2:9

+ 88:26 Орэд ЛъапӀэхэр 71:8

+ 88:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15, Орэд ЛъапӀэхэр 94:1

+ 88:28 ЯтӀонэрэ Самуел 7:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:22

+ 88:33 ЯтӀонэрэ Самуел 7:14

+ 88:36 Евр. 6:17-18

+ 88:39 Орэд ЛъапӀэхэр 43:10

+ 88:46 ЯтӀонэрэ Самуел 24:15

+ 88:47 Орэд ЛъапӀэхэр 12:1, Орэд ЛъапӀэхэр 78:5, Орэд ЛъапӀэхэр 12:2, Орэд ЛъапӀэхэр 78:5

+ 88:49 Орэд ЛъапӀэхэр 48:10

* 88:53 Тхьэм ищытхъу къэзыӀотэрэ мы усэмкӀэ «Гугъэ Орэдхэм» яящэнэрэ тхылъ къеухы.

+ 88:53 Орэд ЛъапӀэхэр 40:14

+ 89:1 Орэд ЛъапӀэхэр 33:1,

+ 89:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:27

+ 89:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:27, Орэд ЛъапӀэхэр 92:2,

+ 89:4 УблапӀэ 3:19, Орэд ЛъапӀэхэр 102:14, ДжакӀо 3:20, ДжакӀо 12:7

+ 89:5 2 Пет. 3:8, Орэд ЛъапӀэхэр 38:6

+ 89:6 Орэд ЛъапӀэхэр 36:2,

+ 89:10 УблапӀэ 6:3, УблапӀэ 47:9

+ 89:12 ДжакӀо 7:2

+ 89:17 Орэд ЛъапӀэхэр 127:2

+ 90:1 Орэд ЛъапӀэхэр 31:7, Орэд ЛъапӀэхэр 120:5

+ 90:2 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 90:3 Орэд ЛъапӀэхэр 123:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:5

+ 90:4 Орэд ЛъапӀэхэр 16:8, Орэд ЛъапӀэхэр 35:5

* 90:5 «УмышӀахэу къыптебэнэщтхэм» – ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къикӀырэр: быбырэ щэбзащ.

+ 90:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:25

+ 90:8 Орэд ЛъапӀэхэр 36:34, Орэд ЛъапӀэхэр 91:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:16

+ 90:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:27, Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 90:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:21

+ 90:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23, Маттэ 4:6, Лука 4:10-11

+ 90:13 Марк 16:18, Лука 10:19

+ 90:14 Орэд ЛъапӀэхэр 21:8-9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:17, Орэд ЛъапӀэхэр 9:11

+ 90:16 Орэд ЛъапӀэхэр 20:5

+ 91:2 Орэд ЛъапӀэхэр 146:1

+ 91:6 Орэд ЛъапӀэхэр 110:2, Ӏоф. 15:3

+ 91:9 Орэд ЛъапӀэхэр 92:4

+ 91:11 Орэд ЛъапӀэхэр 22:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:9, ДжакӀо 9:8

+ 91:12 Орэд ЛъапӀэхэр 36:34, Орэд ЛъапӀэхэр 59:10, Орэд ЛъапӀэхэр 90:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:16

+ 91:13 Орэд ЛъапӀэхэр 71:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:28

+ 91:14 Орэд ЛъапӀэхэр 134:2

+ 91:16 Орэд ЛъапӀэхэр 17:2, УблапӀэ 18:25,

+ 92:1 Орэд ЛъапӀэхэр 95:10, Орэд ЛъапӀэхэр 96:1, Орэд ЛъапӀэхэр 98:1, Орэд ЛъапӀэхэр 103:1

+ 92:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:27, Орэд ЛъапӀэхэр 54:20, Орэд ЛъапӀэхэр 89:3,

+ 92:4 Орэд ЛъапӀэхэр 91:9

+ 93:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:43, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Орэд ЛъапӀэхэр 49:2

+ 93:3 Ӏоф. 6:10

+ 93:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:12

+ 93:10 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6, ДжакӀо 1:2, 1 Кор. 3:20

+ 93:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:11-12

+ 93:14 Апэрэ Самуел 12:22, Рим. 11:2

+ 93:17 Орэд ЛъапӀэхэр 123:1-3

+ 93:21 МысырикӀыжь 23:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:15,

+ 93:22 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 94:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15, Орэд ЛъапӀэхэр 88:27

+ 94:3 Апэрэ Самуел 5:3, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8, Орэд ЛъапӀэхэр 134:5

+ 94:5 УблапӀэ 1:9-10

+ 94:6 Дан 6:10

+ 94:7 Орэд ЛъапӀэхэр 73:1, Евр. 3:7-11

+ 94:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:9,

+ 95:1 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3,

+ 95:2 Орэд ЛъапӀэхэр 99:4

+ 95:3 Орэд ЛъапӀэхэр 9:2

+ 95:4 ЯтӀонэрэ Самуел 22:4, Орэд ЛъапӀэхэр 17:4, Орэд ЛъапӀэхэр 144:3, МысырикӀыжь 18:11

+ 95:7 Орэд ЛъапӀэхэр 28:1

+ 95:9 Орэд ЛъапӀэхэр 113:7

+ 95:10 Орэд ЛъапӀэхэр 92:1, Орэд ЛъапӀэхэр 96:1, Орэд ЛъапӀэхэр 98:1

+ 95:11 Орэд ЛъапӀэхэр 97:7

+ 95:13 Орэд ЛъапӀэхэр 9:9

+ 96:1 Орэд ЛъапӀэхэр 92:1, Орэд ЛъапӀэхэр 95:10, Орэд ЛъапӀэхэр 98:1

+ 96:2 МысырикӀыжь 19:9, МысырикӀыжь 20:21, Орэд ЛъапӀэхэр 17:12, Орэд ЛъапӀэхэр 88:15

+ 96:3 Орэд ЛъапӀэхэр 20:10

+ 96:4 Орэд ЛъапӀэхэр 76:19

+ 96:5 Ехъошуа 3:11, Орэд ЛъапӀэхэр 67:3,

+ 96:6 Орэд ЛъапӀэхэр 18:2, Орэд ЛъапӀэхэр 49:6

+ 96:7 Евр. 1:6

* 96:8 Къуаджэхэр: ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъэ Ӏэпэрытхым зэритыр: «ыпхъухэр».

+ 96:8 Орэд ЛъапӀэхэр 47:12

+ 96:9 Апэрэ Самуел 5:3, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8

* 96:10 Е: «Зиусхьаныр шӀу зылъэгъухэрэм ер ауджэгъу».

+ 96:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:13, Рим. 12:9, Орэд ЛъапӀэхэр 30:24, Орэд ЛъапӀэхэр 36:28

+ 96:11 Орэд ЛъапӀэхэр 26:1, Орэд ЛъапӀэхэр 111:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:18,

+ 96:12 Орэд ЛъапӀэхэр 31:11

+ 97:1 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3,

+ 97:4 Орэд ЛъапӀэхэр 65:1, Орэд ЛъапӀэхэр 99:1

+ 97:7 Орэд ЛъапӀэхэр 95:11

+ 97:9 Орэд ЛъапӀэхэр 95:13, Орэд ЛъапӀэхэр 109:6,

+ 98:1 Орэд ЛъапӀэхэр 92:1, Орэд ЛъапӀэхэр 95:10, Орэд ЛъапӀэхэр 96:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2

+ 98:2 Орэд ЛъапӀэхэр 112:4

+ 98:4 Орэд ЛъапӀэхэр 10:7

+ 98:6 МысырикӀыжь 32:11-14, Апэрэ Самуел 7:9-10

+ 98:7 МысырикӀыжь 33:9

+ 98:9 Орэд ЛъапӀэхэр 2:6

+ 99:1 Орэд ЛъапӀэхэр 65:1, Орэд ЛъапӀэхэр 97:4

+ 99:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:39, Орэд ЛъапӀэхэр 73:1,

+ 99:4 Орэд ЛъапӀэхэр 95:2

+ 99:5 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 100:1 Орэд ЛъапӀэхэр 88:2

+ 100:2 Орэд ЛъапӀэхэр 118:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:4

+ 100:5 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:13

+ 100:8 Орэд ЛъапӀэхэр 74:11

+ 101:1 Орэд ЛъапӀэхэр 141:2

+ 101:4 Орэд ЛъапӀэхэр 36:20,

+ 101:5 Орэд ЛъапӀэхэр 36:2, Орэд ЛъапӀэхэр 106:18

+ 101:10 Орэд ЛъапӀэхэр 41:4, Орэд ЛъапӀэхэр 79:6

+ 101:12 Орэд ЛъапӀэхэр 108:23, Орэд ЛъапӀэхэр 143:4

+ 101:13 Орэд ЛъапӀэхэр 9:8, Орэд ЛъапӀэхэр 134:13

+ 101:14 Дан 9:2

+ 101:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:41

+ 101:19 Орэд ЛъапӀэхэр 21:31, Орэд ЛъапӀэхэр 77:6

+ 101:20 УблапӀэ 11:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15, Орэд ЛъапӀэхэр 13:2

+ 101:21 Орэд ЛъапӀэхэр 78:11

+ 101:22 Орэд ЛъапӀэхэр 67:33

+ 101:26 Апэрэ Самуел 2:8

+ 101:27 Ӏоф. 20:11

+ 101:28 Евр. 1:10-12, Евр. 13:8

+ 101:29 Орэд ЛъапӀэхэр 68:37, Орэд ЛъапӀэхэр 111:2

+ 102:1 Орэд ЛъапӀэхэр 103:1, Орэд ЛъапӀэхэр 145:1

+ 102:3 МысырикӀыжь 15:26, МысырикӀыжь 34:7

+ 102:4 Орэд ЛъапӀэхэр 5:13

+ 102:8 МысырикӀыжь 34:6

+ 102:11 Орэд ЛъапӀэхэр 35:6,

+ 102:14 УблапӀэ 2:7

+ 102:15 Орэд ЛъапӀэхэр 89:6

+ 102:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:10

+ 102:17 Орэд ЛъапӀэхэр 24:6

+ 102:18 МысырикӀыжь 20:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 102:19 Орэд ЛъапӀэхэр 10:4, Орэд ЛъапӀэхэр 92:2

+ 102:20 Орэд ЛъапӀэхэр 148:2

+ 103:1 Орэд ЛъапӀэхэр 102:1, ЯтӀонэрэ Самуел 7:22, Орэд ЛъапӀэхэр 92:1

+ 103:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:11

+ 103:4 Евр. 1:7

+ 103:5 Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 23:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:29, Орэд ЛъапӀэхэр 118:90, ДжакӀо 1:4

+ 103:7 Орэд ЛъапӀэхэр 17:16,

+ 103:9 УблапӀэ 1:9, Орэд ЛъапӀэхэр 32:7,

+ 103:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:14-15, Орэд ЛъапӀэхэр 146:8-9

+ 103:15 Гъуазэхэр 9:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:6, ДжакӀо 10:19, Апостол. 14:17

+ 103:19 УблапӀэ 1:14, Орэд ЛъапӀэхэр 73:16,

+ 103:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:19

+ 103:27 Орэд ЛъапӀэхэр 135:25

+ 103:28 Орэд ЛъапӀэхэр 144:16

+ 103:29 УблапӀэ 3:19, Орэд ЛъапӀэхэр 89:4, Орэд ЛъапӀэхэр 145:4, ДжакӀо 3:20, ДжакӀо 12:7

+ 103:31 Орэд ЛъапӀэхэр 71:17

+ 103:32 Орэд ЛъапӀэхэр 143:5

+ 103:33 Орэд ЛъапӀэхэр 62:5, Орэд ЛъапӀэхэр 145:2

+ 104:4 Орэд ЛъапӀэхэр 23:6, Орэд ЛъапӀэхэр 26:8

+ 104:5 Орэд ЛъапӀэхэр 76:12-13

+ 104:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9,

+ 104:9 УблапӀэ 17:2, УблапӀэ 26:3

+ 104:11 УблапӀэ 35:11-12

+ 104:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:5

+ 104:14 УблапӀэ 12:17, УблапӀэ 20:3

+ 104:15 УблапӀэ 20:7

+ 104:16 УблапӀэ 41:54

+ 104:17 УблапӀэ 37:28, УблапӀэ 45:5

+ 104:19 УблапӀэ 37:7, УблапӀэ 41:54

+ 104:20 УблапӀэ 41:14

+ 104:21 УблапӀэ 41:40

* 104:23 Мысырыр: еплъ 77:51.

+ 104:23 УблапӀэ 46:6

+ 104:24 МысырикӀыжь 1:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:5

+ 104:25 МысырикӀыжь 9:12

+ 104:26 МысырикӀыжь 3:10, МысырикӀыжь 4:14

+ 104:27 МысырикӀыжь 7:3, Орэд ЛъапӀэхэр 77:43-51

* 104:28 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: къыпэуцужьыгъэхэп.

+ 104:28 МысырикӀыжь 10:21-23

+ 104:29 МысырикӀыжь 7:17-24

+ 104:30 МысырикӀыжь 8:2-14

+ 104:31 МысырикӀыжь 8:16-24

+ 104:32 МысырикӀыжь 9:23-25

+ 104:34 МысырикӀыжь 10:12-15

+ 104:36 МысырикӀыжь 12:29

+ 104:37 МысырикӀыжь 12:35-36

+ 104:38 МысырикӀыжь 12:33

+ 104:39 МысырикӀыжь 13:21-22

+ 104:40 МысырикӀыжь 16:4, МысырикӀыжь 16:14-31

+ 104:41 МысырикӀыжь 17:6,

+ 104:42 УблапӀэ 15:14

+ 104:43 УблапӀэ 15

+ 104:44 Ехъошуа 24:13

+ 105:3 Орэд ЛъапӀэхэр 14:2

+ 105:7 МысырикӀыжь 14:11

+ 105:8 МысырикӀыжь 9:16, МысырикӀыжь 14:18

+ 105:9 МысырикӀыжь 15:8, Орэд ЛъапӀэхэр 17:16, МысырикӀыжь 14:21-22

+ 105:10 Лука 1:71

+ 105:11 МысырикӀыжь 14:28

+ 105:12 МысырикӀыжь 14:31

+ 105:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:14, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11,

+ 105:15 Орэд ЛъапӀэхэр 77:29

+ 105:19 МысырикӀыжь 32:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:8

+ 105:20 Рим. 1:23

+ 105:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:12-14, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:12,

+ 105:23 МысырикӀыжь 32:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:14

+ 105:31 УблапӀэ 15:6,

+ 105:32 МысырикӀыжь 17:7,

+ 105:34 Гъуазэхэр 1:21, Гъуазэхэр 1:27-36

+ 105:35 Гъуазэхэр 3:5-6,

+ 105:36 МысырикӀыжь 23:33, Гъуазэхэр 2:3, Гъуазэхэр 2:13

+ 105:37 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:17

+ 105:41 Гъуазэхэр 2:14

+ 105:42 Гъуазэхэр 4:3

+ 105:43 Гъуазэхэр 2:16

+ 105:44 Гъуазэхэр 3:9, Гъуазэхэр 4:3

+ 105:45 Орэд ЛъапӀэхэр 73:20,

* 105:48 Тхьэм ищытхъу къэзыӀотэрэ мы усэмкӀэ «Гугъэ Орэдхэм» яяплӀэнэрэ тхылъ къеухы.

+ 105:48 Орэд ЛъапӀэхэр 40:14

+ 106:1 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 106:2 Орэд ЛъапӀэхэр 105:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:3,

+ 106:9 Лука 1:53

+ 106:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:25

+ 106:12 Орэд ЛъапӀэхэр 21:12

+ 106:18 Орэд ЛъапӀэхэр 9:14

+ 106:20 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:5

+ 106:22 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Евр. 13:15

+ 106:25 Юныс 1:4

+ 106:29 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:10, Юныс 1:15, Маттэ 8:26

+ 106:34 УблапӀэ 19:24-28,

+ 106:38 УблапӀэ 12:2, МысырикӀыжь 1:7,

+ 106:41 Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 112:7

+ 106:42 Орэд ЛъапӀэхэр 118:74, Орэд ЛъапӀэхэр 62:12

+ 106:43 Дан 12:10,

• 107:1 Орэд ЛъапӀэхэр 56:8-12, Орэд ЛъапӀэхэр 59:7-14

+ 107:2 Орэд ЛъапӀэхэр 111:7-8

+ 107:5 Орэд ЛъапӀэхэр 35:5

+ 107:8 УблапӀэ 12:6, УблапӀэ 33:18, УблапӀэ 33:17

+ 107:13 Орэд ЛъапӀэхэр 145:3,

+ 108:1 Орэд ЛъапӀэхэр 27:1

+ 108:2 Орэд ЛъапӀэхэр 51:4

+ 108:3 Орэд ЛъапӀэхэр 34:19

+ 108:5 Орэд ЛъапӀэхэр 34:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:13,

* 108:6 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: зыгъэмысэрэр иджабгъоу щэрэт.

+ 108:6 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4-8, Орэд ЛъапӀэхэр 68:23-26

+ 108:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:10

+ 108:8 Апостол. 1:20

+ 108:9 МысырикӀыжь 22:24

+ 108:13 Орэд ЛъапӀэхэр 20:11

+ 108:14 МысырикӀыжь 20:5

+ 108:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:7

+ 108:21 Орэд ЛъапӀэхэр 68:17

+ 108:22 Орэд ЛъапӀэхэр 39:8

+ 108:23 Орэд ЛъапӀэхэр 101:12, МысырикӀыжь 10:19

+ 108:31 Орэд ЛъапӀэхэр 15:8

+ 109:1 Маттэ 22:44, Марк 12:36, Лука 20:42-43, Апостол. 2:34-35, Орэд ЛъапӀэхэр 8:7, Марк 16:19, Евр. 1:13, Евр. 10:13

+ 109:2 Орэд ЛъапӀэхэр 2:6, Орэд ЛъапӀэхэр 71:8

* 109:4 Малкъыцэдэкъ – Тхьэу ЗэкӀэми Анахь Иным икъурмэнышӀэу щытыгъ, еплъ: «УблапӀэ» 14:18.

+ 109:4 Евр. 6:17-18, УблапӀэ 14:18-20, Евр. 5:6, Евр. 7:17, Евр. 7:21

+ 109:5 Орэд ЛъапӀэхэр 67:13

+ 109:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:9, Орэд ЛъапӀэхэр 67:22

+ 110:1 Орэд ЛъапӀэхэр 149:1, Орэд ЛъапӀэхэр 137:1

+ 110:2 Орэд ЛъапӀэхэр 91:6

+ 110:3 Орэд ЛъапӀэхэр 111:3

+ 110:4 МысырикӀыжь 34:6

+ 110:5 Орэд ЛъапӀэхэр 104:8

+ 110:9 Лука 1:68, Орэд ЛъапӀэхэр 98:3, Лука 1:49

+ 110:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:6

+ 111:1 Орэд ЛъапӀэхэр 1:2, Орэд ЛъапӀэхэр 127:1

+ 111:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:21

+ 111:3 Орэд ЛъапӀэхэр 110:3

+ 111:4 Орэд ЛъапӀэхэр 26:1, Орэд ЛъапӀэхэр 96:11,

+ 111:5 Орэд ЛъапӀэхэр 36:26

+ 111:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:7

+ 111:7 Орэд ЛъапӀэхэр 56:8, Орэд ЛъапӀэхэр 107:2

+ 111:8 Орэд ЛъапӀэхэр 53:9

+ 111:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:24-25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:13, 2 Кор. 9:9

+ 112:2 Орэд ЛъапӀэхэр 113:26

+ 112:3 Орэд ЛъапӀэхэр 47:11, Орэд ЛъапӀэхэр 49:1,

+ 112:4 Орэд ЛъапӀэхэр 98:2, Орэд ЛъапӀэхэр 148:13, Орэд ЛъапӀэхэр 8:1

+ 112:5 Орэд ЛъапӀэхэр 34:10

+ 112:6 Орэд ЛъапӀэхэр 10:4

+ 112:7 Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 106:41

+ 112:9 Апэрэ Самуел 2:5, Орэд ЛъапӀэхэр 67:7

+ 113:1 МысырикӀыжь 12:37

+ 113:3 МысырикӀыжь 14:21-22, Орэд ЛъапӀэхэр 76:17, Ехъошуа 3:13

+ 113:4 Орэд ЛъапӀэхэр 28:6

+ 113:7 Орэд ЛъапӀэхэр 95:9

+ 113:8 МысырикӀыжь 17:6, Орэд ЛъапӀэхэр 77:15

* 113:9 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ щыӀэ Ӏэпэрытхым ия 115-рэ Орэд иапэрэ усэу щыт.

+ 113:10 Орэд ЛъапӀэхэр 41:4, Орэд ЛъапӀэхэр 78:10,

+ 113:11 Орэд ЛъапӀэхэр 2:4, Орэд ЛъапӀэхэр 10:4, Орэд ЛъапӀэхэр 134:6

+ 113:12 Орэд ЛъапӀэхэр 134:15-18

+ 113:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:28

+ 113:18 УблапӀэ 15:1

+ 113:25 Орэд ЛъапӀэхэр 6:6, ДжакӀо 9:10,

+ 113:26 Орэд ЛъапӀэхэр 112:2

+ 114:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Орэд ЛъапӀэхэр 17:2

+ 114:3 Орэд ЛъапӀэхэр 17:5-6

+ 114:5 МысырикӀыжь 34:6

+ 114:7 Орэд ЛъапӀэхэр 12:6

+ 114:8 Орэд ЛъапӀэхэр 55:14

+ 114:9 Орэд ЛъапӀэхэр 26:13

* 115:1 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 116-рэ Орэд ияпшӀэнэрэ усэу щыт.

+ 115:1 2 Кор. 4:13

+ 115:2 Орэд ЛъапӀэхэр 61:8

+ 115:5 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, ДжакӀо 5:3, Юныс 2:10

+ 115:6 Орэд ЛъапӀэхэр 71:14

+ 115:7 Орэд ЛъапӀэхэр 85:16

+ 115:8 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Орэд ЛъапӀэхэр 55:13

+ 116:1 Рим. 15:11

+ 116:2 Орэд ЛъапӀэхэр 35:6,

+ 117:1 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 117:5 Орэд ЛъапӀэхэр 17:20, Орэд ЛъапӀэхэр 30:8

+ 117:6 Орэд ЛъапӀэхэр 55:5, Орэд ЛъапӀэхэр 55:12, Евр. 13:6

+ 117:7 Орэд ЛъапӀэхэр 53:9

+ 117:8 Орэд ЛъапӀэхэр 145:3,

+ 117:10 Орэд ЛъапӀэхэр 21:13

+ 117:14 МысырикӀыжь 15:2,

+ 117:15 МысырикӀыжь 15:6

+ 117:17 Орэд ЛъапӀэхэр 72:28, Орэд ЛъапӀэхэр 106:22

+ 117:19 Орэд ЛъапӀэхэр 23:7,

+ 117:20 Ӏоф. 21:27

+ 117:22 Маттэ 21:42, Марк 12:10, Лука 20:17, Апостол. 4:11, Ефес 2:20, 1 Пет. 2:7

+ 117:26 Маттэ 21:9, Маттэ 23:39, Марк 11:9, Лука 13:35, Лука 19:38

+ 117:27 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20, Орэд ЛъапӀэхэр 17:29

+ 117:29 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 118:1 Орэд ЛъапӀэхэр 100:2, Орэд ЛъапӀэхэр 100:6

+ 118:3 1 Иуан 3:9, 1 Иуан 5:18

+ 118:6 Орэд ЛъапӀэхэр 118:80

+ 118:8 Орэд ЛъапӀэхэр 37:22

+ 118:9 Орэд ЛъапӀэхэр 24:7,

+ 118:11 Орэд ЛъапӀэхэр 36:3, Орэд ЛъапӀэхэр 39:9

+ 118:12 Орэд ЛъапӀэхэр 26:11

+ 118:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:7

+ 118:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14-15

+ 118:15 Орэд ЛъапӀэхэр 24:4

+ 118:19 Орэд ЛъапӀэхэр 38:13

+ 118:20 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2

+ 118:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:26,

+ 118:23 Орэд ЛъапӀэхэр 118:161, Дан 6:4, Дан 6:10

+ 118:28 Орэд ЛъапӀэхэр 21:15

+ 118:34 Орэд ЛъапӀэхэр 118:69

+ 118:36 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4

+ 118:42 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:11

+ 118:46 Маттэ 10:18, Апостол. 26:1

+ 118:47 Орэд ЛъапӀэхэр 1:2

+ 118:54 Орэд ЛъапӀэхэр 38:13

+ 118:57 Орэд ЛъапӀэхэр 15:5

+ 118:61 Орэд ЛъапӀэхэр 139:5,

+ 118:62 Орэд ЛъапӀэхэр 41:9, Апостол. 16:25

+ 118:64 Орэд ЛъапӀэхэр 32:5

+ 118:68 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1, Марк 10:18

+ 118:69 Орэд ЛъапӀэхэр 118:34

+ 118:70 Орэд ЛъапӀэхэр 16:10

+ 118:71 Рим. 8:28

+ 118:72 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11

+ 118:74 Орэд ЛъапӀэхэр 106:42

+ 118:80 Орэд ЛъапӀэхэр 118:6

+ 118:82 Орэд ЛъапӀэхэр 68:4,

+ 118:84 Ӏоф. 6:10

+ 118:85 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16,

+ 118:90 Орэд ЛъапӀэхэр 103:5, ДжакӀо 1:4

+ 118:98 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:6

+ 118:101 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15

+ 118:103 Орэд ЛъапӀэхэр 18:10, Ӏоф. 10:9-10

+ 118:105 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:23, 2 Пет. 1:19

* 118:109 Е: «Щынагъом сыхэфэнэу сыдигъуи сыхьазыр».

+ 118:110 Орэд ЛъапӀэхэр 139:5,

+ 118:111 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:4,

+ 118:114 Орэд ЛъапӀэхэр 31:7, УблапӀэ 15:1

+ 118:115 Орэд ЛъапӀэхэр 6:9, Маттэ 7:23

+ 118:123 Орэд ЛъапӀэхэр 118:82,

+ 118:127 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:10

* 118:128 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 118:130 Орэд ЛъапӀэхэр 18:8

+ 118:140 Орэд ЛъапӀэхэр 11:7, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5

+ 118:142 Орэд ЛъапӀэхэр 18:10

+ 118:147 Орэд ЛъапӀэхэр 5:5

+ 118:151 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:7, Орэд ЛъапӀэхэр 144:18

+ 118:156 ЯтӀонэрэ Самуел 24:14

+ 118:157 Орэд ЛъапӀэхэр 3:2

+ 118:158 Орэд ЛъапӀэхэр 138:20

+ 118:160 Иуан 17:17

+ 118:161 Апэрэ Самуел 26:18, Орэд ЛъапӀэхэр 118:23

+ 118:162 Апэрэ Самуел 30:20,

+ 118:166 УблапӀэ 49:18

+ 118:168 Орэд ЛъапӀэхэр 138:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:21, Евр. 4:13

+ 118:176 1 Пет. 2:25

+ 119:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 119:4 Орэд ЛъапӀэхэр 139:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:22

* 119:5 Хымэ цӀыф лъэпкъ Ӏэлхэм сахэт.

* 119:5 Хымэ цӀыф лъэпкъ Ӏэлхэм сахэт.

+ 119:5 УблапӀэ 10:2,

+ 120:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 120:2 Орэд ЛъапӀэхэр 123:8

+ 120:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:26

+ 120:5 Орэд ЛъапӀэхэр 90:1

+ 120:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:6

+ 121:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1,

+ 121:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:16, Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 121:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:7,

+ 121:9 Эстер 10:3

+ 122:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Орэд ЛъапӀэхэр 10:4, Орэд ЛъапӀэхэр 24:15

+ 123:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Орэд ЛъапӀэхэр 128:1, Орэд ЛъапӀэхэр 93:17

+ 123:3 Орэд ЛъапӀэхэр 54:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:12

+ 123:4 Орэд ЛъапӀэхэр 68:3

+ 123:7 Орэд ЛъапӀэхэр 90:3

+ 123:8 Орэд ЛъапӀэхэр 120:2

+ 124:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 124:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:15, Орэд ЛъапӀэхэр 127:5, Гал. 6:16

+ 125:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 125:6 Орэд ЛъапӀэхэр 29:6

+ 126:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Орэд ЛъапӀэхэр 71:1

+ 126:2 ДжакӀо 8:16, УблапӀэ 3:17

+ 126:3 УблапӀэ 33:5

+ 127:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Орэд ЛъапӀэхэр 111:1

+ 127:2 Орэд ЛъапӀэхэр 89:17

+ 127:3 Орэд ЛъапӀэхэр 143:12

+ 127:5 Орэд ЛъапӀэхэр 19:3, Орэд ЛъапӀэхэр 133:3

+ 127:6 Орэд ЛъапӀэхэр 124:5, Гал. 6:16

+ 128:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, Орэд ЛъапӀэхэр 128:1

+ 128:5 Орэд ЛъапӀэхэр 34:4

+ 128:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:26,

+ 128:8 Рут 2:4, Орэд ЛъапӀэхэр 117:26

+ 129:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1,

+ 129:7 Орэд ЛъапӀэхэр 130:3

+ 129:8 Орэд ЛъапӀэхэр 24:22

+ 130:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 130:3 Орэд ЛъапӀэхэр 129:7

+ 131:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1

+ 131:3 Апостол. 7:46

* 131:6 Пасэм Бэтлэхъэм зэреджэщтыгъэхэр ары.

* 131:6 ЯӀар – Кириат-ЕӀэрим, еплъ тхылъэу «Апэрэ Самуел» 7:1.

+ 131:7 Орэд ЛъапӀэхэр 98:5

+ 131:8 Орэд ЛъапӀэхэр 77:61,

+ 131:11 Орэд ЛъапӀэхэр 88:34-35, Орэд ЛъапӀэхэр 109:4, ЯтӀонэрэ Самуел 7:12

+ 131:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:25

+ 131:13 МысырикӀыжь 19:18, Орэд ЛъапӀэхэр 67:17, Орэд ЛъапӀэхэр 77:68

+ 131:15 Орэд ЛъапӀэхэр 147:3, Рут 1:6

+ 131:17 ЯтӀонэрэ Самуел 21:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:20, Орэд ЛъапӀэхэр 17:29

+ 132:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1, УблапӀэ 13:8

+ 132:2 МысырикӀыжь 29:7,

+ 132:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:8

+ 133:1 Орэд ЛъапӀэхэр 119:1,

+ 133:2 Орэд ЛъапӀэхэр 27:2

+ 133:3 Орэд ЛъапӀэхэр 19:3, Орэд ЛъапӀэхэр 127:5

+ 134:2 Орэд ЛъапӀэхэр 91:14

* 134:3 Е: «Сыда пӀомэ Зиусхьаныр хьалэл».

+ 134:4 МысырикӀыжь 19:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6

+ 134:5 Орэд ЛъапӀэхэр 85:8, Орэд ЛъапӀэхэр 94:3

+ 134:6 Орэд ЛъапӀэхэр 113:11

+ 134:8 МысырикӀыжь 12:29, Орэд ЛъапӀэхэр 77:51

+ 134:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:22

+ 134:10 Орэд ЛъапӀэхэр 135:17-20

+ 134:11 Ехъошуа 12:7-24

+ 134:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:8, Ехъошуа 23:4, Орэд ЛъапӀэхэр 77:55

+ 134:13 Орэд ЛъапӀэхэр 101:13

+ 134:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:36

+ 134:15 Орэд ЛъапӀэхэр 113:12-16

+ 134:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:28

+ 134:20 Орэд ЛъапӀэхэр 21:24

+ 134:21 Орэд ЛъапӀэхэр 131:13

+ 135:1 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 135:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17

+ 135:4 Орэд ЛъапӀэхэр 71:18

+ 135:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:19,

+ 135:7 УблапӀэ 1:16-18

+ 135:10 МысырикӀыжь 12:29, Орэд ЛъапӀэхэр 77:51

+ 135:11 МысырикӀыжь 12:51

+ 135:13 МысырикӀыжь 14:21-22, Орэд ЛъапӀэхэр 77:13

+ 135:15 МысырикӀыжь 14:27

+ 135:16 МысырикӀыжь 15:22

+ 135:17 Орэд ЛъапӀэхэр 134:10-12

+ 135:24 Орэд ЛъапӀэхэр 105:10

+ 135:25 Орэд ЛъапӀэхэр 103:27

+ 136:5 Дан 6:10

* 136:8 Е: «О, Бабилэн, уахъункӀэщт!»

+ 136:8 Ӏоф. 18:6

+ 136:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 8:12,

+ 137:1 Орэд ЛъапӀэхэр 110:1, Апэрэ Самуел 5:3, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8

* 137:2 Е: «О пцӀэрэ уигущыӀэрэ нахь лъагэу къэпӀэтыгъэх».

+ 137:2 Орэд ЛъапӀэхэр 27:2

+ 137:7 Орэд ЛъапӀэхэр 70:20

+ 137:8 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1

+ 138:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:27

+ 138:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:21, Евр. 4:13

+ 138:6 Рим. 11:33

+ 138:7 Юныс 1:3

+ 138:15 ДжакӀо 11:5

+ 138:16 МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 55:9,

+ 138:17 Орэд ЛъапӀэхэр 91:6

* 138:18 Е: «сыкъызыущыжькӀи джыри О сыпкӀыгъу».

+ 138:19 2 Фесс. 2:8

* 138:20 Ежъырэ джуртыбзэмкӀэ имэхьанэ нафэп.

+ 138:21 Орэд ЛъапӀэхэр 25:5, Орэд ЛъапӀэхэр 118:158

+ 138:23 Орэд ЛъапӀэхэр 25:2

+ 139:1 Орэд ЛъапӀэхэр 70:4

+ 139:3 Орэд ЛъапӀэхэр 57:5-6, Рим. 3:13

+ 139:4 Орэд ЛъапӀэхэр 140:9

+ 139:10 Орэд ЛъапӀэхэр 10:6, Орэд ЛъапӀэхэр 119:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:22

+ 139:12 Орэд ЛъапӀэхэр 9:5

+ 140:2 МысырикӀыжь 30:7, Ӏоф. 5:8, Ӏоф. 8:3-4, МысырикӀыжь 29:41

+ 140:3 Орэд ЛъапӀэхэр 33:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:3, ДжакӀо 12:4

+ 140:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:6

+ 140:8 Орэд ЛъапӀэхэр 24:15, Орэд ЛъапӀэхэр 122:1-2

+ 140:9 Орэд ЛъапӀэхэр 139:4

+ 140:10 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16

* 141:0 Тхылъэу «Апэрэ Самуел» ия 22-рэ шъхьэ итхагъ.

+ 141:1 Апэрэ Самуел 22:1, Апэрэ Самуел 24:3, Орэд ЛъапӀэхэр 56:1

+ 141:2 Орэд ЛъапӀэхэр 101:1

+ 141:3 Орэд ЛъапӀэхэр 142:4, Орэд ЛъапӀэхэр 139:5

+ 141:5 Орэд ЛъапӀэхэр 26:13

+ 141:6 Орэд ЛъапӀэхэр 17:18

+ 142:2 ДжакӀо 7:20, Рим. 3:20, Гал. 2:16

+ 142:3 Орэд ЛъапӀэхэр 87:7,

+ 142:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:7, Орэд ЛъапӀэхэр 76:6

+ 142:6 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Орэд ЛъапӀэхэр 62:2

+ 142:7 Орэд ЛъапӀэхэр 27:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:12

+ 142:8 Орэд ЛъапӀэхэр 24:1

+ 142:12 Орэд ЛъапӀэхэр 53:7

+ 143:1 Орэд ЛъапӀэхэр 17:3, Орэд ЛъапӀэхэр 17:35

+ 143:2 УблапӀэ 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 17:3

+ 143:3 Орэд ЛъапӀэхэр 8:5

+ 143:4 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6-7, Орэд ЛъапӀэхэр 61:10, ДжакӀо 1:2, Орэд ЛъапӀэхэр 101:12

+ 143:5 ЯтӀонэрэ Самуел 22:10, Орэд ЛъапӀэхэр 17:10, Орэд ЛъапӀэхэр 103:32

+ 143:6 Орэд ЛъапӀэхэр 76:18

+ 143:7 Орэд ЛъапӀэхэр 68:15

+ 143:8 Орэд ЛъапӀэхэр 11:3

+ 143:9 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3,

+ 143:10 Орэд ЛъапӀэхэр 17:51

+ 143:12 Орэд ЛъапӀэхэр 127:3

+ 143:15 Орэд ЛъапӀэхэр 32:12

+ 144:3 ЯтӀонэрэ Самуел 22:4, Орэд ЛъапӀэхэр 17:4, Орэд ЛъапӀэхэр 47:2,

+ 144:6 Орэд ЛъапӀэхэр 77:4

+ 144:8 МысырикӀыжь 34:6, Орэд ЛъапӀэхэр 85:5

* 144:13 Аужырэ сатыритӀур ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытх горэхэм ахэтэп.

+ 144:13 Орэд ЛъапӀэхэр 9:37, Орэд ЛъапӀэхэр 101:13,

+ 144:14 Орэд ЛъапӀэхэр 145:8, Лука 13:11-13

+ 144:15 Орэд ЛъапӀэхэр 103:27

+ 144:16 Орэд ЛъапӀэхэр 103:14, Орэд ЛъапӀэхэр 103:28

+ 144:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:7

+ 144:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:24

+ 145:1 Орэд ЛъапӀэхэр 102:1, Орэд ЛъапӀэхэр 103:1

+ 145:2 Орэд ЛъапӀэхэр 103:33

+ 145:3 Орэд ЛъапӀэхэр 117:8,

+ 145:4 Орэд ЛъапӀэхэр 103:29,

+ 145:7 Орэд ЛъапӀэхэр 102:6, Орэд ЛъапӀэхэр 106:9,

+ 145:8 Маттэ 9:28-30, Орэд ЛъапӀэхэр 144:14, Лука 13:11-13

+ 145:9 МысырикӀыжь 22:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:18

+ 145:10 МысырикӀыжь 15:18, Орэд ЛъапӀэхэр 9:35

+ 146:1 Орэд ЛъапӀэхэр 91:2

+ 146:2 Орэд ЛъапӀэхэр 50:20, Орэд ЛъапӀэхэр 68:36, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:3,

+ 146:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:39

+ 146:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:14,

+ 146:10 Орэд ЛъапӀэхэр 32:17

+ 146:11 Орэд ЛъапӀэхэр 32:18

+ 147:3 Орэд ЛъапӀэхэр 131:15

+ 147:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:8

+ 148:1 Маттэ 21:9, Лука 2:14, Лука 19:38

+ 148:2 Орэд ЛъапӀэхэр 102:20

* 148:4 Ижъырэ цӀыфхэм зэралъытэщтыгъэмкӀэ, ошъо гъэӀагъэм ыкӀыӀу псэу щыӀэм ощхыр къыхэкӀыщтыгъэ, еплъ: «УблапӀэ» 1:6-7.

+ 148:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:14, УблапӀэ 1:7

+ 148:5 Орэд ЛъапӀэхэр 32:6, Евр. 11:3

+ 148:6 Орэд ЛъапӀэхэр 103:9

+ 148:7 УблапӀэ 1:21

+ 148:13 Орэд ЛъапӀэхэр 8:2-3, Орэд ЛъапӀэхэр 112:4

+ 149:1 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3, Орэд ЛъапӀэхэр 110:1

+ 149:5 Орэд ЛъапӀэхэр 62:7

+ 150:1 УблапӀэ 1:6-8

+ 150:3 Орэд ЛъапӀэхэр 97:6, Орэд ЛъапӀэхэр 32:2, Орэд ЛъапӀэхэр 70:22

+ 150:4 МысырикӀыжь 15:20

* 150:5 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтымкӀэ, гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым.

* 1:1 Ежь Сэлмэн къыӀуагъэхэмрэ нэмыкӀ лӀы Ӏушхэм къаӀуагъэхэмрэ мыщ щызэхэугъоягъэх.

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:1, ДжакӀо 12:9

+ 1:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:9

+ 1:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:5

* 1:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «Тхьэ» хэтэп, ау мэхьанэмкӀэ ащ епхыгъ.

+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 110:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6

+ 1:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:20

+ 1:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:9

+ 1:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:29

+ 1:11 Орэд ЛъапӀэхэр 9:30, Орэд ЛъапӀэхэр 63:5,

+ 1:12 Орэд ЛъапӀэхэр 123:3, Орэд ЛъапӀэхэр 27:1

+ 1:15 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 1:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Рим. 3:15

+ 1:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:27

* 1:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым акъылышӀуагъэр бзылъфыгъэ пэлъытэу ары къызэрэщиӀорэр.

+ 1:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:3

+ 1:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:5, Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:24

+ 1:25 Орэд ЛъапӀэхэр 106:11

+ 1:26 Орэд ЛъапӀэхэр 2:4

+ 1:28 Апэрэ Самуел 8:18,

+ 2:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 2:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14

+ 2:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7

+ 2:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:9-12, Якъуб 1:5

+ 2:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:5

+ 2:8 Апэрэ Самуел 2:9, Орэд ЛъапӀэхэр 90:11

+ 2:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:3

+ 2:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:21,

+ 2:15 Орэд ЛъапӀэхэр 124:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:2

* 2:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: хымэ бзылъфыгъ. Ащ мэхьанищ иӀэн ылъэкӀыщт: 1. нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ щыщ бзылъфыгъ, 2. нэмыкӀым ишъхьэгъусэр, 3. бзылъфыгъэ хэтакӀу.

+ 2:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27

+ 2:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:27

+ 2:21 Орэд ЛъапӀэхэр 36:11, Маттэ 5:5

+ 2:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:30

+ 3:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 3:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 3:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:3

+ 3:5 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5

+ 3:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5

+ 3:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:15,

+ 3:9 МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:2

+ 3:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:8,

+ 3:11 Орэд ЛъапӀэхэр 93:12,

* 3:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Зиусхьаным тэу къор шӀу зылъэгъурэм фэдэу еушэтба».

+ 3:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:5, 1 Кор. 11:32, Евр. 12:6, Ӏоф. 3:19

+ 3:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:16

+ 3:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:11

+ 3:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:4

+ 3:18 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 3:19 Орэд ЛъапӀэхэр 103:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:27, Орэд ЛъапӀэхэр 135:5

+ 3:20 УблапӀэ 7:11,

+ 3:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:9, Орэд ЛъапӀэхэр 90:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:12

+ 3:25 Орэд ЛъапӀэхэр 90:5

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:14-15

+ 3:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:19

+ 3:33 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:11

+ 3:34 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Якъуб 4:6, 1 Пет. 5:5

+ 4:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 4:8 Апэрэ Самуел 2:30

+ 4:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:9

+ 4:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 4:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23

+ 4:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18

+ 4:14 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15

+ 4:16 Орэд ЛъапӀэхэр 35:5,

+ 4:18 Орэд ЛъапӀэхэр 96:11, Дан 12:3, Маттэ 13:43

+ 4:19 Апэрэ Самуел 2:9, Иуан 12:35

+ 4:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:30

+ 4:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:12

+ 4:26 Евр. 12:13

+ 4:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:32, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:14

+ 5:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:20

+ 5:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, Орэд ЛъапӀэхэр 54:22

+ 5:4 ДжакӀо 7:26

+ 5:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:27

* 5:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 5:9 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «бзылъфыгъэ хэтакӀом уикӀуачӀэ тебгъэкӀодэщт».

* 5:9 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «бзылъфыгъэм ишъхьэгъусэ зыгубжкӀэ уиукӀыщт».

* 5:15 Мы чӀыпӀэм имэхьанэр: «уишъхьэгъусэ фэшъыпкъ, уипсынэ къипхрэ псым узэрешъорэм фэдэу».

* 5:16 Мы чӀыпӀэм мэхьанитӀу иӀэн ылъэкӀыщт: «хымэ бзылъфыгъэм сабый дэмыгъот, ар о уиеп, уиунагъо исыщтэп», е «хъулъфыгъэ хъопсащэр бзылъфыгъэ пчъагъэмэ атемыгуащ».

+ 5:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:5

+ 5:21 Орэд ЛъапӀэхэр 138:3, Орэд ЛъапӀэхэр 118:168,

+ 6:5 Орэд ЛъапӀэхэр 90:3

+ 6:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:26, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:9

+ 6:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:25

+ 6:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 6:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:33-34, ДжакӀо 4:5

+ 6:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:27

+ 6:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19

+ 6:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:18

+ 6:17 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:7, Орэд ЛъапӀэхэр 119:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:10

+ 6:18 УблапӀэ 6:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:26, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:16, Рим. 3:15

+ 6:19 МысырикӀыжь 20:16, Орэд ЛъапӀэхэр 26:12

+ 6:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 6:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:3

* 6:22 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым зы пчъагъэр щыгъэфедагъ.

+ 6:23 Орэд ЛъапӀэхэр 118:105, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:17

+ 6:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16

+ 6:25 Маттэ 5:28

+ 6:31 МысырикӀыжь 22:4

+ 6:32 МысырикӀыжь 20:14

+ 6:34 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:4,

+ 7:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:1

+ 7:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:4

+ 7:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:3

+ 7:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16

+ 7:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:4

+ 7:10 УблапӀэ 38:14-15

+ 7:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:28

* 7:14 Еплъ Мосэ иящэнэрэ тхылъ 7:11-17.

+ 7:17 Орэд ЛъапӀэхэр 44:9

+ 7:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:24

* 7:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Делэр ипшъэдэкӀыжь зэрэфакӀорэм фэдэу».

+ 7:22 ДжакӀо 9:12

+ 7:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:5

+ 8:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:20-21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:3

+ 8:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22

+ 8:10 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11, Орэд ЛъапӀэхэр 118:127, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14

+ 8:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:15

+ 8:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6, Орэд ЛъапӀэхэр 96:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 8:14 ДжакӀо 7:19

+ 8:17 Орэд ЛъапӀэхэр 90:14, Иуан 14:21, Маттэ 7:8

* 8:18 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «шъыпкъагъ».

+ 8:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:4

+ 8:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:16

+ 8:22 Ӏоф. 3:14

* 8:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «сэ, акъылышӀуагъэм» хэтэп.

+ 8:25 Орэд ЛъапӀэхэр 89:3

+ 8:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:19

* 8:28 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым нэмыкӀ мэхьанэ щыриӀэн ылъэкӀыщт: «зегъэпытэхэм».

+ 8:28 УблапӀэ 1:6

+ 8:29 УблапӀэ 1:9, УблапӀэ 1:10, Апэрэ Самуел 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 23:2, Орэд ЛъапӀэхэр 101:26, Орэд ЛъапӀэхэр 103:5

+ 8:32 Орэд ЛъапӀэхэр 118:1, Орэд ЛъапӀэхэр 127:1

+ 8:35 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22

+ 9:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:1

+ 9:5 Иуан 7:37

+ 9:8 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 9:9 Маттэ 13:12, Марк 4:25

+ 9:10 Орэд ЛъапӀэхэр 110:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:7

* 9:11 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «сэркӀэ».

+ 9:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

+ 9:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:11

+ 9:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:17

+ 10:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:25

+ 10:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:6

+ 10:3 Орэд ЛъапӀэхэр 33:10-11, Орэд ЛъапӀэхэр 36:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:25

+ 10:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5

+ 10:7 Орэд ЛъапӀэхэр 33:17

+ 10:9 Орэд ЛъапӀэхэр 22:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:18

+ 10:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:13

+ 10:11 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:22

+ 10:12 Якъуб 5:20, 1 Пет. 4:8

+ 10:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 10:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7

+ 10:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:11

+ 10:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:19

+ 10:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:23

+ 10:19 Маттэ 12:36, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:27, ДжакӀо 5:2

+ 10:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:14,

+ 10:24 Орэд ЛъапӀэхэр 144:19

+ 10:25 Маттэ 7:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:3

* 10:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «сода, тэджэпс».

+ 10:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:6

+ 10:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:11, Орэд ЛъапӀэхэр 54:24

+ 10:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:7

+ 10:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:21-22

+ 10:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:28

+ 11:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 11:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 11:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 11:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:2

+ 11:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:6, Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Дан 6:24

+ 11:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 11:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:28

+ 11:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:18

+ 11:10 Эстер 8:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:2

+ 11:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:8

+ 11:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:19

+ 11:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

* 11:16 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «цӀыф жъалым».

+ 11:18 Гал. 6:8

+ 11:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:16

+ 11:20 Орэд ЛъапӀэхэр 118:1

+ 11:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:5, Орэд ЛъапӀэхэр 111:2

+ 11:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:7, 2 Кор. 9:6

+ 11:25 Орэд ЛъапӀэхэр 111:9

* 11:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «чарэ лъыхъоу» хэтэп.

+ 11:26 УблапӀэ 42:6

+ 11:27 Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27, Дан 6:24

+ 11:28 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7, Орэд ЛъапӀэхэр 91:13

+ 11:30 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 11:31 1 Пет. 4:18

+ 12:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:10

+ 12:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:30

+ 12:5 Маттэ 12:35

+ 12:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:30, Орэд ЛъапӀэхэр 63:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:3

* 12:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым: «унэӀут закъо зиӀэр» хэт.

+ 12:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:4

+ 12:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:19

* 12:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:13 Орэд ЛъапӀэхэр 58:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:23

+ 12:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:20,

+ 12:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:7

+ 12:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:11

+ 12:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:5

+ 12:18 Орэд ЛъапӀэхэр 56:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22

+ 12:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:9

+ 12:21 Орэд ЛъапӀэхэр 90:10

+ 12:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 12:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:16

* 12:26 Мыр мэхьанэу иӀэн ылъэкӀыщтхэм ащыщ, ижърэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 12:27 Мыр мэхьанэу иӀэн ылъэкӀыщтхэм ащыщ, ижърэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 13:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22, Орэд ЛъапӀэхэр 1:1

+ 13:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:20

+ 13:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:23

+ 13:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:9-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:25

+ 13:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:3

+ 13:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:24

* 13:8 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «зыгъэщынэн зэхихрэп».

+ 13:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:25

+ 13:12 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:4

+ 13:14 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11

+ 13:16 ДжакӀо 10:3

+ 13:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:13

+ 13:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:31-32, ДжакӀо 7:5

+ 13:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:8

+ 13:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:17

+ 13:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:3

+ 14:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:15

* 14:3 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «пэгагъэм ибэщ».

+ 14:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:6

* 14:4 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «шхынлъэм лэжьыгъэ къыдэнэ».

+ 14:5 МысырикӀыжь 23:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:17

+ 14:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:14

* 14:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 14:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:33

+ 14:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:25

+ 14:13 ДжакӀо 2:2, Лука 6:25

+ 14:19 УблапӀэ 42:6, Апэрэ Самуел 2:36

+ 14:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:4

+ 14:21 Орэд ЛъапӀэхэр 40:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:7

+ 14:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5

* 14:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым: «зэхаблэу ашъхьэ телъ» хэт.

+ 14:27 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14

+ 14:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:11, ДжакӀо 7:8-9

+ 14:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4

+ 14:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:5

* 14:32 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «лӀэныгъэр».

+ 15:1 Гъуазэхэр 8:1-3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:13-17

+ 15:2 ДжакӀо 10:13-14

+ 15:4 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:12

+ 15:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:9, ДжакӀо 4:17

+ 15:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:1

+ 15:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:20, Орэд ЛъапӀэхэр 43:20, Апостол. 1:24

+ 15:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:14

+ 15:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:6

+ 15:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:8, ДжакӀо 4:6

+ 15:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:1

+ 15:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 15:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13

+ 15:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:3

+ 15:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:23,

+ 15:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

+ 15:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:11

+ 15:24 Кол. 3:1-2

+ 15:25 Орэд ЛъапӀэхэр 67:6

+ 15:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:24

+ 15:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4, 1 Тим. 6:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:23

+ 15:28 Орэд ЛъапӀэхэр 36:30, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:31

+ 15:29 Орэд ЛъапӀэхэр 17:42, Орэд ЛъапӀэхэр 33:16

+ 15:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:25

+ 15:32 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:18, ДжакӀо 7:5

+ 15:33 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 16:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21, Маттэ 10:19, Лука 12:12

+ 16:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12

+ 16:3 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5

+ 16:4 Рим. 9:22

+ 16:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20

+ 16:6 Дан 4:24

+ 16:7 УблапӀэ 26:28

+ 16:8 Орэд ЛъапӀэхэр 36:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:16

+ 16:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:24

* 16:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «Зиусхьан» хэтэп.

+ 16:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:28

+ 16:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 16:12 ЯтӀонэрэ Самуел 23:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:14

+ 16:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:11

+ 16:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:2

+ 16:15 Орэд ЛъапӀэхэр 71:6

+ 16:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:19

+ 16:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 16:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:8, Орэд ЛъапӀэхэр 83:13

+ 16:22 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:27

+ 16:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:26

+ 16:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:12

+ 16:26 ДжакӀо 6:7

+ 16:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:12, Якъуб 3:6

+ 16:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:20

+ 16:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:10

+ 16:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:29

+ 16:32 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 16:33 Апостол. 1:26

* 17:1 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: къурмэныл.

+ 17:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:17

+ 17:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:26

+ 17:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:21, Орэд ЛъапӀэхэр 25:2,

+ 17:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:18

+ 17:6 Орэд ЛъапӀэхэр 127:6

+ 17:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

* 17:8 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ: мыжъо лъапӀ.

+ 17:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:14

* 17:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Зиусхьан хэтэп.

+ 17:12 ЯтӀонэрэ Самуел 17:8,

+ 17:13 Орэд ЛъапӀэхэр 34:12,

+ 17:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:8, 1 Фесс. 4:11

+ 17:15 МысырикӀыжь 23:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24, Орэд ЛъапӀэхэр 93:21

* 17:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «шыр ары тхьамыкӀагъор къыбдэзыгощрэр» итхагъ.

+ 17:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:10

* 17:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «зикъэлапчъэ лъагэу зыӀэтрэр».

+ 17:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 17:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13

+ 17:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:13

+ 17:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:27,

+ 17:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1

+ 17:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19, ДжакӀо 5:2

+ 18:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:5

+ 18:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17

+ 18:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 18:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:14, Орэд ЛъапӀэхэр 63:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, ДжакӀо 10:12

+ 18:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:22

+ 18:10 МысырикӀыжь 34:5-7, Орэд ЛъапӀэхэр 19:2, Орэд ЛъапӀэхэр 60:4

+ 18:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:15

+ 18:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:33, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:23

+ 18:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:13

+ 18:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 18:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:2

+ 18:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:35

* 18:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыр мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщтхэм зэу ащыщ.

+ 18:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:17

+ 19:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:6

+ 19:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20

+ 19:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:6

+ 19:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:20

+ 19:5 МысырикӀыжь 20:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18

+ 19:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:26

* 19:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 19:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:20

+ 19:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:20

+ 19:9 МысырикӀыжь 20:16

+ 19:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:1, ДжакӀо 10:7

+ 19:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

+ 19:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:15

+ 19:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

+ 19:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:22

+ 19:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:13

+ 19:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:13

+ 19:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:27, ДжакӀо 11:1, Маттэ 5:7

* 19:18 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «уфэмыгубж, ар пӀэкӀэукӀэным нэсэу».

+ 19:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

* 19:19 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «ӀэпыӀэгъу уфэхъунэу уфежьэмэ, иӀоф нахь дэй пшӀыщт».

+ 19:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9,

* 19:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Нэе-псыягъэр цӀыфымкӀэ хьэйнапэ».

* 19:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «УтхьамыкӀэмэ нахьышӀу пцӀыкӀэ хьыкумым уиӀоф щызэшӀопхыным нахьи».

+ 19:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:19

+ 19:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:15

+ 19:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:11

+ 19:26 МысырикӀыжь 20:12

+ 19:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

+ 20:1 УблапӀэ 9:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:29-32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4, Ефес 5:18

+ 20:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12

+ 20:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 20:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:4

+ 20:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, ДжакӀо 7:20, Якъуб 1:21, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:23

+ 20:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:23,

+ 20:12 МысырикӀыжь 4:11, Орэд ЛъапӀэхэр 93:9

+ 20:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:15

+ 20:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:26-27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:13

+ 20:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:17

+ 20:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:6

+ 20:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:13

+ 20:20 МысырикӀыжь 21:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:17

+ 20:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:11

+ 20:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:29, Рим. 12:19, Орэд ЛъапӀэхэр 26:14

+ 20:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:10,

+ 20:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:21

+ 20:25 ДжакӀо 5:4

* 20:26 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «щэрэхъкӀэ ыщытӀэщтых» хэт.

+ 20:27 1 Кор. 2:11

+ 20:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:31

+ 21:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12, Лука 16:15

+ 21:3 Апэрэ Самуел 15:22,

* 21:4 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «псэкӀодшӀэн – хьэсэ жъуагъэм щалэжьыгъэ закъоу ахэм къахьыжьы».

+ 21:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 21:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:23, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:4

+ 21:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:21

+ 21:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

+ 21:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:25

* 21:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «шъыпкъагъэ зиӀэм».

+ 21:13 1 Иуан 3:17

+ 21:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 21:16 Орэд ЛъапӀэхэр 48:14-15

* 21:18 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым къин мэхьанэр къыщыбгурыӀоныр.

+ 21:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:8

+ 21:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:15

* 21:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «дагъэ».

+ 21:22 ДжакӀо 7:19, ДжакӀо 9:16, ДжакӀо 9:18

+ 21:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:3

+ 21:24 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:22

+ 21:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:4

+ 21:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Маттэ 5:42

+ 21:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8,

+ 21:28 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5

* 21:29 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «гъогу зафэм тет».

+ 21:30 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 21:31 Орэд ЛъапӀэхэр 19:7-8, Орэд ЛъапӀэхэр 32:17,

+ 22:1 ДжакӀо 7:1

+ 22:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:13

+ 22:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:12

+ 22:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:18

+ 22:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19

+ 22:6 Ефес 6:4

+ 22:8 Гал. 6:7

+ 22:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:17

+ 22:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:20

+ 22:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:13

+ 22:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:13

+ 22:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27, ДжакӀо 7:26

+ 22:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

+ 22:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:22

+ 22:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:23

+ 22:22 МысырикӀыжь 23:6,

+ 22:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:11

+ 22:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:16

+ 22:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:10

+ 23:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:20, Маттэ 6:19, 1 Тим. 6:9-10, Евр. 13:5

+ 23:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:24, 1 Тим. 6:17

+ 23:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:28

+ 23:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:23

+ 23:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:15

+ 23:17 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 23:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:14

+ 23:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, Ефес 5:18

+ 23:22 МысырикӀыжь 20:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8

+ 23:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:16, ДжакӀо 7:26

+ 23:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:12

+ 23:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1

+ 24:1 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:31, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:19

+ 24:2 Орэд ЛъапӀэхэр 9:28

+ 24:4 Лука 16:11

+ 24:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:22

+ 24:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:18

+ 24:9 Орэд ЛъапӀэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:34, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:24

+ 24:10 Евр. 12:3

+ 24:11 Орэд ЛъапӀэхэр 81:4,

+ 24:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2, Орэд ЛъапӀэхэр 61:13, Рим. 2:6

+ 24:13 Орэд ЛъапӀэхэр 18:11

+ 24:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:18

+ 24:15 Орэд ЛъапӀэхэр 9:29

+ 24:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:24

+ 24:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:5

+ 24:19 Орэд ЛъапӀэхэр 36:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:1

+ 24:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:9

+ 24:21 1 Пет. 2:17

+ 24:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:21

+ 24:24 МысырикӀыжь 23:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:15,

+ 24:28 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18

+ 24:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:22

+ 24:34 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:10-11, ДжакӀо 4:5

+ 25:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:5-7

+ 25:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:29

+ 25:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:44-45, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:12

+ 25:6 Лука 14:8-11

* 25:8 Мы усэм иапэрэ сатыр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым яблэнэрэ усэм иаужырэ сатырэу щыт.

+ 25:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:23

+ 25:12 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 25:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:17

+ 25:14 Иудэ 1:12

+ 25:16 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:7

+ 25:18 МысырикӀыжь 20:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28

* 25:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «сода, тэджэпс».

+ 25:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:22, Маттэ 5:44

+ 25:22 Орэд ЛъапӀэхэр 139:10, Рим. 12:20

+ 25:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:19

+ 25:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:30

* 25:27 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 26:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:8

+ 26:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:5

+ 26:3 Орэд ЛъапӀэхэр 31:9, Орэд ЛъапӀэхэр 31:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:29

+ 26:5 Маттэ 21:24-27

+ 26:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:1

+ 26:11 2 Пет. 2:22

+ 26:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:20

+ 26:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:13

+ 26:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:24

+ 26:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:10

+ 26:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:8

* 26:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «стыры» итхагъ.

+ 26:23 Орэд ЛъапӀэхэр 28:3, Маттэ 23:27

+ 26:27 Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, ДжакӀо 10:8, Дан 6:24

+ 27:1 Лука 12:19-20, Якъуб 4:13-14

+ 27:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:34

+ 27:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:23

* 27:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «бащэ» итхагъ.

+ 27:6 Орэд ЛъапӀэхэр 140:5

+ 27:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:16

* 27:9 Сатырым мыщ фэдэ мэхьанэ иӀэн ылъэкӀыщт, ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым къикӀрэр гурыӀогъуае.

+ 27:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:17

+ 27:11 Орэд ЛъапӀэхэр 118:42

+ 27:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:3

* 27:13 Ижъырэ джуртыбзэм мы чӀыпӀэм «хымэ бзылъфыгъ».

+ 27:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:16

+ 27:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:24

* 27:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 27:18 1 Кор. 9:7

+ 27:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:11, ДжакӀо 1:8, ДжакӀо 4:8

+ 27:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:3

+ 27:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:5, 1 Тим. 6:17

+ 28:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 7:7, Апэрэ Самуел 17:32

+ 28:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:8-28, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 15:8-15

+ 28:3 Маттэ 18:30

+ 28:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:1

+ 28:8 МысырикӀыжь 22:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:22

+ 28:9 Орэд ЛъапӀэхэр 65:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8

+ 28:10 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27

+ 28:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:12

+ 28:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:2

+ 28:13 1 Иуан 1:9

+ 28:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:12

+ 28:17 УблапӀэ 4:12, УблапӀэ 9:6

+ 28:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:9

+ 28:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:11

+ 28:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4

+ 28:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:23,

+ 28:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:16

+ 28:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:5

+ 28:24 МысырикӀыжь 20:12

+ 28:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18

+ 28:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:17

+ 28:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:12

+ 29:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:15

+ 29:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:10, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:28

+ 29:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:20, Лука 15:13, Лука 15:30

* 29:5 Е «ежь ылъакъо».

+ 29:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:23

+ 29:6 Орэд ЛъапӀэхэр 9:16

+ 29:7 Орэд ЛъапӀэхэр 40:2

+ 29:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:11

+ 29:10 УблапӀэ 4:5, УблапӀэ 4:8

+ 29:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:16

+ 29:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:2

+ 29:14 Орэд ЛъапӀэхэр 71:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:12

+ 29:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:25

+ 29:16 Орэд ЛъапӀэхэр 36:34, Орэд ЛъапӀэхэр 90:8, Орэд ЛъапӀэхэр 91:12

+ 29:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24

+ 29:18 Апэрэ Самуел 3:1, Орэд ЛъапӀэхэр 73:9, МысырикӀыжь 32:25

+ 29:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:12

* 29:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 29:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:18

+ 29:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:33, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:12

+ 29:24 Гъуазэхэр 17:2

+ 29:25 Лука 12:4

+ 29:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:6

* 30:1 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Якъэ ыкъо Агур, Масэ щыщ».

* 30:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 30:4 Иуан 3:13,

+ 30:5 Орэд ЛъапӀэхэр 11:7, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Орэд ЛъапӀэхэр 3:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:7

+ 30:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:32, Ӏоф. 22:18

+ 30:8 Маттэ 6:11, 1 Тим. 6:8

+ 30:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:12-14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:20, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11, Орэд ЛъапӀэхэр 105:21,

+ 30:10 ДжакӀо 7:21

+ 30:11 МысырикӀыжь 21:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20

+ 30:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:2

+ 30:13 Орэд ЛъапӀэхэр 100:5

+ 30:14 Орэд ЛъапӀэхэр 13:4

+ 30:17 УблапӀэ 9:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20

+ 30:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:16

+ 30:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10

+ 30:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:6-8

* 30:26 ТхьакӀумкӀыхьэм фэдиз зиинагъэ гъошхэрэ псэушъхь, ТыгъэкъокӀыпӀэ Благъэм ит къушъхьэхэм ащэпсэу, къушъхьэ зандэм дэкӀоен елъэкӀы.

* 30:31 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

* 31:1 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: «Масэ щыщ пачъыхьэу Лэмуел».

* 31:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтыр «тхьэлъанэ».

+ 31:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:1-4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:26

+ 31:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, ДжакӀо 10:17, Ефес 5:18

+ 31:6 Орэд ЛъапӀэхэр 103:15

+ 31:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:15

+ 31:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:13

+ 31:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:9

+ 31:31 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:16

* 1:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэр зэрэхэтыр «къохьэлэт». «ЗэӀукӀэр зезыщэрэр, цӀыфхэм шӀэныгъэ ахэзылъхьэрэр» зыфэпӀощт мэхьанэр ары къикӀырэр.

+ 1:1 ДжакӀо 1:12, ДжакӀо 7:27, ДжакӀо 12:8-10

* 1:2 Хьаулый ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт гущыӀэм къикӀырэр: «жьы макӀэ къепщэныр, жьы пахъ». «ПкӀэнчъ, зыпари къикӀырэп, псынкӀэу блэкӀы; зэхэшӀыкӀыгъуай» зыфэпӀощт мэхьанэр ары щыриӀэр. Мы гущыӀэр тхыгъэм бэрэ къыхэфэ. ГущыӀэухыгъэу зыхэтым елъытыгъэу ыпэкӀэ къэтӀогъэ мэхьанэмэ ащыщ иӀэн ылъэкӀыщт.

+ 1:2 Орэд ЛъапӀэхэр 38:6-7, Орэд ЛъапӀэхэр 143:4, ДжакӀо 8:8, Рим. 8:20

+ 1:3 ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 3:9, ДжакӀо 5:15

+ 1:4 Орэд ЛъапӀэхэр 103:5, Орэд ЛъапӀэхэр 118:90

+ 1:5 Орэд ЛъапӀэхэр 18:6

+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 103:8-9

+ 1:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:20

+ 1:9 ДжакӀо 3:15

+ 1:11 ДжакӀо 2:16

+ 1:13 ДжакӀо 2:26, ДжакӀо 3:10

* 1:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зэкӀэри жьыбгъэм улъычъэным фэд». Джащ фэд 1:17; 2:11; 2:17; 2:26; 4:4; 4:16; 6:9.

+ 1:15 ДжакӀо 7:13

+ 1:16 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:12, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:9, ДжакӀо 2:9

+ 1:18 ДжакӀо 12:12

+ 2:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:13

+ 2:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:1,

* 2:8 Зыхэм мы гущыӀэхэр шъуз гуадзэхэм афэгъэхьыгъэу алъытэ. Сэлмэн пачъыхьэпхъухэу шъуз шъибл иӀагъ, ишъуз гуадзэхэр шъищ хъущтыгъэх. Еплъ: Пачъыхьэмэ яхьылӀэгъэ апэрэ тхылъ 11:3. Мы гущыӀэхэр мылъкум фэзыхьи ахэт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 2:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:3

+ 2:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:12, ДжакӀо 1:16

+ 2:11 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 3:9, ДжакӀо 5:15

* 2:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

+ 2:14 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 3:19, ДжакӀо 9:2

+ 2:16 ДжакӀо 1:11

+ 2:18 Орэд ЛъапӀэхэр 38:7, Орэд ЛъапӀэхэр 48:11

* 2:24 Синод Библием зэрэщызэдзэкӀыгъэм мыщ фэдэ амал къеты: «ЦӀыфым иамалэп мыщ фэдэ шӀуагъэхэр: шхэныр, ешъоныр, Ӏофэу ышӀэрэм гухахъо хигъотэныр».

+ 2:24 ДжакӀо 3:12-13, ДжакӀо 5:18, ДжакӀо 8:15, ДжакӀо 5:18

* 2:25 Е «Ышхырэм гухахъо хигъуатэзэ, сэщ нэмыкӀэу хэта шхагъэр?»

+ 2:26 ДжакӀо 1:13

+ 3:2 Евр. 9:27

+ 3:4 Рим. 12:15

* 3:5 ЧӀыгур ажъоным ыпэкӀэ мыжъохэр хашыпыкӀыщтыгъэх, ащ нэмыкӀэу, пыим ичӀыгу лэжьыгъэ къыщымыкӀыным фэшӀ мыжъо хатакъощтыгъэ. Еплъ: 4 Пачъ. 3:19. НэмыкӀ гурыӀуакӀэхэри щыӀэх.

+ 3:7 УблапӀэ 37:29,

+ 3:9 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 5:15

+ 3:10 УблапӀэ 3:19, ДжакӀо 1:13, ДжакӀо 2:26

* 3:11 Е «Тхьэм цӀыфхэм мышӀэныгъэр агу къырилъхьагъ, ышӀэрэ пстэури къагурыӀон амылъэкӀынэу». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 3:11 ДжакӀо 8:17

* 3:12 Е «ШӀу ышӀэу».

+ 3:12 ДжакӀо 2:24

+ 3:13 ДжакӀо 2:24, ДжакӀо 5:19

* 3:15 Е «Тхьэм блэкӀыгъэм къыригъэгъэзэжьыщт». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 3:15 ДжакӀо 1:9

+ 3:17 Маттэ 16:27, 2 Кор. 5:10

+ 3:18 Орэд ЛъапӀэхэр 48:13, Орэд ЛъапӀэхэр 48:21, Орэд ЛъапӀэхэр 72:22

+ 3:19 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 2:14, ДжакӀо 9:2

+ 3:20 УблапӀэ 3:19, ДжакӀо 12:7

+ 3:22 ДжакӀо 2:24

+ 4:1 ДжакӀо 9:11, ДжакӀо 5:7

+ 4:2 ДжакӀо 7:1

+ 4:3 ДжакӀо 6:3

* 4:4 Е «Слъэгъугъэ сыд фэдэрэ ӀофшӀэни ӀэпэӀэсэныгъи цӀыфхэм азыфагу хьагъу-шъугъуныгъэр къызэрэдилъхьэрэр».

+ 4:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:10-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:33-34

+ 4:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:16

+ 4:8 ДжакӀо 1:8

+ 4:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:2

+ 4:14 УблапӀэ 41:14, УблапӀэ 41:41-43

+ 4:17 Апэрэ Самуел 15:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8

+ 5:1 Маттэ 6:7

+ 5:2 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19

+ 5:3 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14

+ 5:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:21, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:25

* 5:5 ЛӀыкӀоу мыщ дэжьым зыфиӀорэр къурмэнышӀыр ары. Ар «мэлэӀич» пӀони зэбдзэкӀын плъэкӀыщт.

+ 5:5 Апостол. 5:4

+ 5:6 ДжакӀо 12:13

+ 5:7 ДжакӀо 3:16, ДжакӀо 4:1

* 5:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

+ 5:12 ДжакӀо 6:1

+ 5:15 ДжакӀо 1:3, ДжакӀо 2:11, ДжакӀо 3:9

+ 5:18 ДжакӀо 2:24

+ 6:1 ДжакӀо 5:12

+ 6:2 Орэд ЛъапӀэхэр 16:14, Орэд ЛъапӀэхэр 72:7, Лука 12:20

+ 6:3 ДжакӀо 4:3

+ 6:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:26

+ 6:8 ДжакӀо 2:15

* 6:10 Е «нахь лъэшым».

+ 6:10 ДжакӀо 1:10, ДжакӀо 3:15, Рим. 9:20

+ 6:11 ДжакӀо 5:2

+ 7:1 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:1, ДжакӀо 4:2

+ 7:2 Орэд ЛъапӀэхэр 89:12

+ 7:3 Маттэ 5:4, Лука 6:21, 2 Кор. 7:10

+ 7:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:31-32

* 7:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп.

+ 7:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8

+ 7:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29

* 7:11 Е «Ӏушыгъэмрэ кӀэнымрэ зэгъусэхэмэ – дэгъу».

+ 7:13 ДжакӀо 1:15

+ 7:15 ДжакӀо 8:14

* 7:16 Е «зыбгъэкӀодыжьын».

+ 7:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:27

* 7:18 Е «ушъыитӀуми арыгъуазэрэм», е «ушъыитӀури зыгъэцакӀэрэм».

+ 7:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:22, ДжакӀо 9:16, ДжакӀо 9:18

+ 7:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, Орэд ЛъапӀэхэр 142:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, Якъуб 3:2, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:10

+ 7:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:10

* 7:25 Е «Делагъэр зэрэбзэджагъэр, акъылынчъагъэр зэрэгупшысэнчъэр къызгурызгъэӀонэу тесыубытагъ».

+ 7:25 ДжакӀо 1:17

+ 7:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:14, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:27

* 7:28 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэхэу «шъыпкъагъэ иӀэу» зыфиӀохэрэр хэтхэп.

+ 7:29 УблапӀэ 1:27, УблапӀэ 3:6-7

+ 8:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:43

+ 8:3 ДжакӀо 10:4

+ 8:4 Дан 4:32

* 8:8 Е «хэти ыпсэ фитэп».

* 8:9 Е «ежьыри зыфэхъужьэу».

+ 8:9 ДжакӀо 3:16, ДжакӀо 4:1

* 8:10 Мы усэм мэхьанэ зэфэшъхьафхэр иӀэх. Ахэм ащыщ: «Слъэгъугъэ бзэджашӀэхэр зэрагъэтӀылъыжьыгъэхэр, зэгорэм тхьэлъэӀупӀэм зэрэкӀощтыгъэхэр бзэджэшӀагъэхэр зыщашӀэщтыгъэхэ къалэм ащыщыгъупшэжьыгъэх». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 8:13 ДжакӀо 6:12

+ 8:14 ДжакӀо 7:15

+ 8:15 ДжакӀо 2:24

+ 8:16 Орэд ЛъапӀэхэр 126:2

+ 8:17 ДжакӀо 3:11

* 9:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «гукӀэгъунчъ» зыфиӀорэр хэтэп.

+ 9:2 Орэд ЛъапӀэхэр 48:11, ДжакӀо 2:14, ДжакӀо 3:19,

+ 9:5 Орэд ЛъапӀэхэр 30:13, Орэд ЛъапӀэхэр 87:13,

+ 9:7 ДжакӀо 2:24

+ 9:10 Орэд ЛъапӀэхэр 6:6,

+ 9:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 7:23

+ 9:16 ДжакӀо 7:19

+ 9:18 Ехъошуа 7:1

+ 10:4 ДжакӀо 8:3

+ 10:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:10

+ 10:8 Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:27

+ 10:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:5

+ 10:12 Орэд ЛъапӀэхэр 63:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 18:7

+ 10:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:2

* 10:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ащ ышӀэрэп къалэм зэрэнэсыщтыр». Мэхьанэр щынафэп.

+ 10:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4

+ 10:19 Гъуазэхэр 9:13, Орэд ЛъапӀэхэр 103:15, ДжакӀо 7:12

* 10:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтыр «ошъогу бзыум умакъэ рихьыжьэнышъ, тэмабгъом уипсалъэ ыӀотэжьыщтышъ».

+ 10:20 МысырикӀыжь 22:28

* 11:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Уихьалыгъу псым егъэхьи, мэфабэ тешӀагъэу ар о бгъотыжьыщт». Мы усэм мэхьанэ шъхьафхэр хэлъынкӀи хъущт: 1) уиахъщэ хым епхыгъэ сатыум халъхьи, федэ уимыӀэу укъэнэщтэп; 2) гупыкӀ зигъаӀи, нэмыкӀхэм шӀу афашӀи, ори ахэм шӀу къыпфашӀэжьыщт.

* 11:2 Мы усэм мэхьанэ шъхьафхэр иӀэнхэ ылъэкӀыщт: 1) уиахъщэ хъызмэтшӀэпӀиблимэ ахалъхьи, къиныгъо ухафэмэ, ухэкӀыжьынэу нахь амалыбэ уиӀэщт; 2) тхьамыкӀэмэ адеӀи, чӀыпӀэ къин уифэмэ, къыбдеӀэжьыщтых.

+ 11:5 Орэд ЛъапӀэхэр 138:15

+ 11:9 ДжакӀо 2:10, ДжакӀо 9:7, ДжакӀо 12:14, 2 Кор. 5:10

* 11:10 ПсынкӀэу блэкӀыхэшъ еплъ: Усэу 1:2-м еӀолӀэпхъэ гущыӀэхэм.

+ 12:1 ЯтӀонэрэ Самуел 19:35

* 12:3 Я 2-6-рэ усэхэм чӀэгъчӀэлъыбзэкӀэ цӀыфым ижъышъхьэ къащытхыгъ. ЗэрегупшысэхэрэмкӀэ, унэр къэзыгъэгъунэхэрэр – Ӏэхэр; хъулъфыгъэ кӀочӀэшхор – лъакъохэр; бзылъфыгъэу хьаджэхэрэр – цэхэр; шъхьангъупчъэм иплъыхэрэр – нэхэр арых.

* 12:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэ зэфэшъхьафхэр мы чӀыпӀэм щыриӀэнхэ ылъэкӀыщт. Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр жъы хъурэм ичъыен къызэрэщыкӀэрэмрэ ытхьакӀумэхэр нахь жъажъэ зэрэхъухэрэмрэ арын фае.

+ 12:4 Орэд ЛъапӀэхэр 140:3,

* 12:5 Миндаль.

* 12:5 ЧӀыпцӀэчӀыдэр къызыкъэгъагъэкӀэ – чӀыпцӀэчӀыдэм икъэгъэгъэ фыжьхэр шъхьац тхъуагъэм итамыгъэх; пкӀаур онтэгъу зыхъукӀэ – жъыр жъажъэу зэрэкӀорэр; каперсым къызыпытэкъужьыкӀэ – мыщ къыпыкӀэхэрэмрэ игулъхэмрэ цӀыфым шхэрэ хъуапсэрэ нахьыбэу зэриӀэнхэм апае агъэфедэщтыгъэх. Жъым хъуапсэ зэримыӀэжьыр ары мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр.

* 12:6 КъыбгурыӀон плъэкӀыщт, тыжьын Ӏуданэм пышӀагъэу шъэф остыгъэр зэрыт апсыр арэу мыщ зигугъу къышӀырэр.

+ 12:7 УблапӀэ 2:7, УблапӀэ 3:19, Орэд ЛъапӀэхэр 89:4, ДжакӀо 3:20,

+ 12:8 ДжакӀо 1:2

+ 12:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:1

* 12:11 Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр мэлахъом ибэщ, е бэщ папцӀэхэу хьайуанхэр зэрэзэрафэрэр ары.

+ 12:11 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, Иуан 10:11

+ 12:12 ДжакӀо 1:18

+ 12:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:2, ДжакӀо 5:6

+ 12:14 1 Кор. 4:5, ДжакӀо 11:9, 2 Кор. 5:10, Рим. 2:15-16

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:1,

+ 1:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:13,

* 1:7 КӀэлакӀэхэм ацӀэхэу Тхьэу Зиусхьаным епхыгъагъэхэр Бабилэн тхьэхэм ацӀэхэм япхыгъэхэмкӀэ зэблахъугъэх. ГущыӀэм пае: ЦӀэу Даниел ижъырэ джуртыбзэмкӀэ «Тхьэр – сихьыкумышӀ», ащ имэхьанэр «хьыкумкӀэ сызыухыижьырэ си Тхьэ».

+ 1:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:34, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:17

+ 1:9 УблапӀэ 39:21

+ 1:12 Рим. 14:2

+ 1:17 УблапӀэ 41:12

+ 1:20 УблапӀэ 41:8, УблапӀэ 41:24

+ 1:21 Дан 6:28, Дан 10:1

+ 2:1 УблапӀэ 41:8

* 2:4 Ижъырэ Ӏэпэрытхыр мы чӀыпӀэм щегъэжьагъэу я 7-рэ шъхьэм икӀэух нэс арамэибзэкӀэ тхыгъэ.

+ 2:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 3:9, Дан 5:10, Дан 6:6, Дан 6:21

+ 2:5 Дан 3:29

+ 2:6 Дан 5:7, Дан 5:16

+ 2:9 Эстер 4:11

+ 2:12 Дан 3:13, Дан 3:19

+ 2:17 Дан 1:6

+ 2:21 Дан 5:20

+ 2:22 ДжакӀо 12:14, 1 Кор. 4:5

+ 2:28 УблапӀэ 40:8, Дан 10:14

+ 2:30 УблапӀэ 41:16

+ 2:37 Ӏоф. 17:14

+ 2:40 Дан 7:7, Дан 7:23

+ 2:44 Евр. 12:28

+ 2:46 Апостол. 10:25, Апостол. 16:29, Апостол. 14:13

+ 2:47 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:15

* 3:1 Метрэ 27-рэ илъэгагъэу, метри 2-рэ сантиметрэ 70-рэ ишъомбгъуагъэу.

+ 3:1 УблапӀэ 11:2

* 3:2 Персие хэгъэгур Ӏэхьэгъу-Ӏэхьэгъоу зэтеутыгъагъ. А Ӏахьэхэм «сатрапие» араӀощтыгъэ, ахэр зыгъэӀорышӀэрэ хэбзэ ӀофышӀэм «сатрапкӀэ» еджэщтыгъэх.

+ 3:6 Ӏоф. 13:15

+ 3:8 Дан 6:12-13

+ 3:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31

+ 3:12 Дан 2:49

+ 3:13 Дан 2:12

+ 3:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:35

+ 3:19 Дан 2:12

* 3:21 Щыгъынхэр зыфэдагъэхэр гъэунэфыгъэу щытэп, арамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ит гущыӀэхэм ямэхьанэ щынафэп.

+ 3:26 Апостол. 16:17

+ 3:29 Дан 2:5

* 3:31 ИнджылызыбзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм усэхэу 31-33-рэр я 4:1-3 къыщытыгъэх.

+ 3:31 Дан 6:25, 1 Пет. 1:2, 2 Пет. 1:2

+ 3:33 Дан 2:44

* 4:1 ИнджылызыбзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм мы усэр я 4:4 къыщежьэ.

+ 4:2 Дан 2:1, Дан 7:15

+ 4:4 Дан 2:2, Дан 2:10-11

* 4:5 Е Тхьэ лъапӀэм ыпсэ.

+ 4:5 Дан 1:7, УблапӀэ 41:38, Дан 5:11, Дан 5:14

+ 4:7 Гъуазэхэр 9:15, Марк 4:32

* 4:8 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «чӀымэ агъунэ ущыӀэми ар щыплъэгъущтыгъэ» итхагъ.

* 4:13 Ижъырэ арамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «уахътибл».

+ 4:15 УблапӀэ 41:8

+ 4:16 Апэрэ Самуел 25:26, ЯтӀонэрэ Самуел 18:32

+ 4:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6, Апостол. 8:22, 2 Тим. 2:25

* 4:26 АрамэибзэкӀэ тхыгъэм хэтхагъ «къэлэсэраим ышъхьагъ». А уахътэм унашъхьэр аӀэтыгъэщтыгъэп, теягъэу, шъуаткӀоу щытыгъ.

+ 4:31 Дан 2:44, Дан 6:26

+ 4:32 Орэд ЛъапӀэхэр 61:10,

+ 5:1 Дан 7:1, Дан 8:1, УблапӀэ 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Марк 6:21

* 5:2 Ижъырэ Ӏэпэрытхым хэт гущыӀэу «ят» зыфиӀорэр ятэжъыни ылъэкӀыщт.

+ 5:2 Дан 1:2

+ 5:4 Орэд ЛъапӀэхэр 113:12-15

+ 5:7 Дан 2:2, Дан 4:6

+ 5:8 УблапӀэ 41:8

* 5:10 «Пачъыхьэ гуащэр» пачъыхьэм янэу, е янэжъэу хъун ылъэкӀыщт.

+ 5:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 5:11 УблапӀэ 41:38, Дан 4:5, Дан 2:48

+ 5:12 Дан 1:7, Дан 4:5, Дан 1:17

+ 5:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:16

+ 5:20 Дан 4:27-30

+ 5:21 Дан 4:31

+ 5:23 Апостол. 12:23, Ӏоф. 16:9

* 5:25 «МЕНЕ» – арамэибзэм щагъэфедэщтыгъэ лъытэкӀэ амалхэм ащыщ. «ТЕКЕЛ» – щэчыкӀэ амалхэм ащыщ. «ПЕРЕС» (ПАРСИН – бэ пчъ.) – ГощыкӀэ амалхэм ащыщ. Мыщ икъэӀуакӀэ арамэибзэмкӀэ перс цӀыфхэм ацӀэ икъэӀуакӀэ тефэ.

+ 5:27 Орэд ЛъапӀэхэр 61:10

+ 5:31 Дан 9:1

* 6:1 Еплъ: 3:2

+ 6:3 УблапӀэ 41:40, Эстер 10:3

+ 6:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 6:8 Эстер 1:19, Эстер 8:8

+ 6:10 Орэд ЛъапӀэхэр 136:5-6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:48, Орэд ЛъапӀэхэр 118:23

+ 6:13 Дан 3:8

+ 6:17 Маттэ 27:66, Ӏоф. 20:3

+ 6:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 6:23 Дан 3:25

+ 6:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:19, Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5

+ 6:25 Дан 3:31

+ 6:26 Дан 4:31

+ 6:27 Дан 3:33

+ 7:1 Дан 5:1, Дан 8:1

+ 7:2 Ӏоф. 7:1

+ 7:3 Ӏоф. 13:1-2

+ 7:6 Ӏоф. 13:2

+ 7:7 Ӏоф. 12:3, Ӏоф. 17:3, Ӏоф. 17:12

+ 7:8 Дан 8:9, Ӏоф. 9:7, Ӏоф. 13:5

+ 7:9 Ӏоф. 20:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:19, Ӏоф. 4:2, Ӏоф. 1:14

+ 7:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Ӏоф. 5:11, Ӏоф. 20:12

+ 7:11 Ӏоф. 19:20

* 7:13 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «цӀыфым ыкъу».

+ 7:13 Ӏоф. 1:13, Маттэ 26:64, Марк 14:62, Ӏоф. 1:7, Ӏоф. 14:14

+ 7:14 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1-2, Маттэ 28:18, Дан 7:27, Лука 1:33, 1 Кор. 15:24, Ӏоф. 11:15

+ 7:15 Дан 4:2

+ 7:18 Маттэ 25:34

+ 7:21 Дан 8:24, Ӏоф. 13:7

* 7:22 Мыщ нэмыкӀ мэхьанэ иӀэн ылъэкӀыщт: Зимафэхэр Жъы дэдэм Тхьэм фэшъыпкъэхэм хьыкум ашӀынэу фитныгъэ аритыгъ.

+ 7:23 Дан 2:43

* 7:25 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зы уахътэ, охътитӀу, охътэныкъу».

+ 7:27 Дан 7:14

+ 7:28 Лука 2:19, Лука 2:51

+ 8:1 Дан 5:1, Дан 7:1

+ 8:2 Эстер 1:2

+ 8:7 Дан 11:11

* 8:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ошъогу жьыбгъиплӀ».

+ 8:8 Дан 7:3

* 8:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «хэгъэгу» хэтэп. ШӀэныгъэлэжьэу тхыгъэр къызэхэзыфхэрэм янахьыбэм ар Израил хэгъэгур арэу алъытэ.

+ 8:9 Дан 7:8

+ 8:10 Ӏоф. 12:4

+ 8:11 МысырикӀыжь 29:38-42, Дан 11:31, Дан 12:11

* 8:12 Мы чӀыпӀэм «израил лъэпкъ» мэхьанэр щыриӀэн ылъэкӀыщт.

* 8:13 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «псэушъхьэ лъапӀ».

+ 8:13 Дан 12:6

* 8:16 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэлэӀичым ыцӀэ «Тхьэм ицӀыф» къекӀы.

+ 8:16 Дан 9:21, Лука 1:19, Лука 1:26

* 8:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «цӀыфым ыкъу».

+ 8:17 Ӏоф. 1:17,

+ 8:18 Дан 10:9,

+ 8:19 Дан 11:36

+ 8:21 Дан 11:3

+ 8:24 Дан 7:21, Ӏоф. 13:7

+ 8:26 Дан 10:14

* 9:1 Пэрс цӀэу Ксеркс джуртыбзэкӀэ джары къызэраӀорэр.

+ 9:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 11:1

+ 9:3 Эстер 4:3

+ 9:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:47, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 9:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:19-20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15

+ 9:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68

+ 9:15 МысырикӀыжь 32:11

* 9:16 УиӀошъхьэ лъапӀэ: ар къушъхьэу Цион фэгъэхьыгъ, Ӏуашъхьэу Ерусэлэм Тхьэм и Унэ зыщагъэуцугъэр ары.

+ 9:16 Орэд ЛъапӀэхэр 30:2, Орэд ЛъапӀэхэр 70:2, Орэд ЛъапӀэхэр 43:14, Орэд ЛъапӀэхэр 78:4,

* 9:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Зиусхьаным ихьатыркӀэ».

+ 9:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:16,

+ 9:19 Орэд ЛъапӀэхэр 78:9, Лука 18:13, Орэд ЛъапӀэхэр 24:10, Орэд ЛъапӀэхэр 78:9

* 9:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «пшъыным зэӀуихьагъэу» зыфиӀорэ мэхьанэр щыриӀэн ылъэкӀыщт.

+ 9:21 Дан 8:16, Лука 1:19, Лука 1:26, МысырикӀыжь 29:39

+ 9:23 Дан 10:11, Дан 10:19

* 9:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэу блым нахьыбэрэмкӀэ къикӀырэр зы тхьэмаф. Ащ блырыблэу лъытагъэ гори, илъэсибли мыщ дэжьми къикӀын ылъэкӀыщт.

* 9:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зэрэщыхэтыр: «лъапӀэмэ анахь лъэпӀэжь».

+ 9:24 Маттэ 4:5, Маттэ 27:53

* 9:25 Тхьэм къыхихыгъэ – мы къэӀуакӀэм пае джуртыбзэм гущыӀэу «Мэшыяхъ» щагъэфедэ. ГущыӀэм къикӀырэр: дагъэр зыщафагъэр. Мэхьанэ шъыпкъэу иӀэр: Тхьэм къахихыгъэр, «Тхьэихэх».

* 9:25 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэу блым тхьэмэфибл къикӀын ылъэкӀыщт. Мыщ фэд 9:27.

* 9:25 Е тхьэмэфэ тӀокӀищырэ тӀурэ.

* 9:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп, «зыпари ащ къыфэнэщтэп» зыфиӀорэ мэхьанэр иӀэн ылъэкӀыщт, ау «зыпари» ыӀомэ къыригъэкӀырэр зэхэфыгъуай.

+ 9:26 Маттэ 24:6-14

+ 9:27 Дан 11:31, Дан 12:11, Маттэ 24:15, Марк 13:14

+ 10:1 Дан 1:7, Дан 4:5

* 10:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэр мэфиблыр щыкӀэ штагъэу.

* 10:4 Ижъырэ джурт мэфэ лъытакӀэмкӀэ апэрэ мазэр Нисан. Ар джырэ лъытакӀэу тиӀэмкӀэ зытефэрэр гъэтхэпэ мазэм ыгузэгу щегъэжьагъэу мэлылъфэгъу мазэм ыгузэгу нэс.

+ 10:4 УблапӀэ 2:14

* 10:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Упаз дышъ».

+ 10:5 Ӏоф. 1:13

+ 10:6 Маттэ 28:3, Ӏоф. 1:14, Ӏоф. 19:12, Ӏоф. 1:15

+ 10:7 Апостол. 9:7

+ 10:9 Дан 8:18, Иуан 18:6, Ӏоф. 1:17

+ 10:11 Дан 9:23, Дан 10:19

+ 10:12 Дан 9:23

* 10:13 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэлэӀичым ыцӀэ «Тхьэм фэдэр хэт» къекӀы.

+ 10:13 Дан 10:21, Дан 12:1, Иудэ 1:9, Ӏоф. 12:7

+ 10:14 Дан 2:28, Дан 8:26,

+ 10:19 Дан 9:23, Дан 10:11

+ 10:20 Дан 12:1

+ 11:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 9:1

+ 11:2 Дан 10:21

+ 11:3 Дан 7:6, Дан 8:5, Дан 8:21

* 11:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ошъогу жьыбгъиплӀ».

* 11:5 Къыблэ пачъыхьэкӀэ алъытэрэр Мысыр пачъыхьэр ары.

* 11:6 Темыр пачъыхьэкӀэ алъытэрэр Сирие пачъыхьэр ары.

* 11:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщт: «ятэ».

+ 11:11 Дан 8:7

* 11:16 Мы гущыӀэхэр Израил ары зыфэгъэхьыгъэр.

+ 11:16 Дан 8:9

* 11:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп. Пачъыхьэгъум ищытхъу ешъхьащыкӀонэу – мыщ фэдэ мэхьанэ иӀэнкӀи мэхъу.

* 11:22 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр Тхьэмрэ израил лъэпкъымрэ зэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ары.

* 11:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «къыт цӀыфмэ якъухьэхэр». НахьыбэмкӀэ «къыт» гущыӀэр «рим цӀыфхэм» афэгъэхьыгъэу агъэфедэ.

+ 11:31 Дан 8:11, Дан 9:27, Маттэ 24:15, Марк 13:14

+ 11:33 Дан 12:3, Дан 12:10

+ 11:36 2 Фесс. 2:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Дан 2:47, Ӏоф. 13:5, Дан 8:19

* 11:41 Е Ӏамон ипащэхэр.

* 11:43 Куш хэгъэгу: непэрэ Эфиопиемрэ Суданымрэ алъэныкъокӀэ щыӀагъ.

* 11:45 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Щытхъу лъапӀэм икъушъхь».

* 12:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «щыӀэныгъэр» хэтэп.

+ 12:1 Дан 10:13, Иудэ 1:9, Ӏоф. 12:7, Маттэ 24:21, Марк 13:19, Ӏоф. 16:18, МысырикӀыжь 32:32, МысырикӀыжь 32:33, Дан 10:21, Ӏоф. 20:12

* 12:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «чӀыгу сап».

+ 12:2 Маттэ 25:46, Иуан 5:28-29, Апостол. 24:15

+ 12:3 Дан 11:33, Дан 12:10, Маттэ 13:43, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:18,

* 12:4 Е бзэджагъэм хэхъощт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэрэпытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:4 Ӏоф. 5:1, Ӏоф. 10:4, Ӏоф. 22:10

+ 12:6 Дан 10:5, Дан 8:13

* 12:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зы уахът, охътитӀу, охътэныкъу».

* 12:7 Е «зыми ар зэхикъутэн ылъэкӀыжьыщтэп». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэрэпытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:10 Дан 11:35, Ӏоф. 22:11, Дан 11:33, Дан 12:3, Орэд ЛъапӀэхэр 106:43,

* 12:11 Ар зыфэдизыр илъэсищрэ ныкъорэ. Мы пчъагъэр къызыщыхафэрэр мы шъхьэм ия 7-рэ ус, 7:25.

+ 12:11 Дан 8:11, Дан 9:27, Дан 11:31

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:25

+ 1:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:22, Ехъошуа 19:46

+ 1:4 Орэд ЛъапӀэхэр 106:25

+ 1:5 Апостол. 27:18

+ 1:6 Юныс 3:9

+ 1:7 Апэрэ Самуел 14:41-42

+ 1:9 Орэд ЛъапӀэхэр 94:5, Орэд ЛъапӀэхэр 145:6

+ 1:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:8

+ 1:15 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8

+ 2:1 Маттэ 12:40, Маттэ 16:4

+ 2:3 Орэд ЛъапӀэхэр 3:5, Орэд ЛъапӀэхэр 17:7, Орэд ЛъапӀэхэр 117:5

+ 2:4 Орэд ЛъапӀэхэр 87:7, Орэд ЛъапӀэхэр 17:5, Орэд ЛъапӀэхэр 41:7, Орэд ЛъапӀэхэр 68:3

+ 2:6 Орэд ЛъапӀэхэр 17:5

+ 2:8 Орэд ЛъапӀэхэр 17:7

+ 2:9 Орэд ЛъапӀэхэр 31:7

+ 2:10 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Орэд ЛъапӀэхэр 3:9

+ 3:2 Юныс 1:1-2

+ 3:9 ЯтӀонэрэ Самуел 12:22, Юныс 1:6

+ 3:10 МысырикӀыжь 32:14, ЯтӀонэрэ Самуел 24:16,

+ 4:2 МысырикӀыжь 34:6

+ 4:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:4,

* 4:11 ШӀумрэ емрэ зэхагъэкӀуакӀэу.

* u1:1 къэбарышӀур – Исус Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур ары. Тхьэм пегъэмбархэм ажэкӀэ цӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр Исус Христос Ӏофэу ышӀагъэмкӀэ ыгъэшъыпкъэжьхэзэ ыгъэхъугъэх, арэущтэуи цӀыфхэр мыкӀодхэу къызэригъэнэжьынхэ гъогу афишӀыгъ.

• 1:1 Лука 3:23-28

* 1:1 Даутэ ыкъор, Ибрахьимэ ыкъор – ахэмэ алъэпкъ къытекӀыгъэ лӀыр ары.

+ 1:1 УблапӀэ 22:18, ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-13

+ 1:2 УблапӀэ 21:3, УблапӀэ 25:6, УблапӀэ 29:35

* 1:3 Пэрэцрэ Зарэрэ – Иудэ ыкъо зэтӀуазэхэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 38:27-30.

+ 1:3 УблапӀэ 38,

+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:5 Ехъошуа 2:1, Ехъошуа 6:24

* 1:6 Урый зыцӀэм ишъузыгъ – Батшэбэ ары. Еплъ Пегъымбар Самуел икъэбархэр зэрыт ятӀонэрэ тхылъым (2 Царств) 12:24.

+ 1:6 Апэрэ Самуел 17:12, ЯтӀонэрэ Самуел 11:3, ЯтӀонэрэ Самуел 12:24

* 1:11 Бабилэн къэлэшхом лӀыгъэкӀэ защэхэ лъэхъаным – Исус къэхъуным ыпэкӀэ 598-рэ илъэсым пачъыхьэ Нэбухэднэцар идзэлӀхэм джурт цӀыфхэр лӀыгъэкӀэ Бабилэным аригъэщагъэх.

+ 1:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:14-15

* 1:12 Израиль цӀыфхэр Бабилэным защэхэ ужым – Исус къэхъуным ыпэкӀэ 538-рэ илъэсым Персие хэгъэгум и Кайсарэу Кир зыцӀэм джуртхэм яхэгъэгу къагъэзэжьынэу фит ышӀыжьыгъэх.

+ 1:16 Лука 1:27

* 1:17 лӀыуж – тымрэ ыкъомрэ азыфагу дэлъ уахътэр ары.

* 1:17 Христос – Мэссихьыр ары. Пачъыхьэ Даутэ илъэпкъ къытекӀыгъэу, пегъымбархэм къызэраӀуагъэм тетэу, израиль цӀыфхэм шъхьафитыныгъэрэ мамыр тетыгъомрэ аригъэгъотынэу Тхьэм ахэр къызэригъэгугъэгъэ пщы лъапӀэр ары.

• 1:18 Лука 2:1-7

* 1:18 Юсыф къыщэнэу ыгъэнэфэгъагъ – джурт хабзэм тетэу лӀы горэм ыгъэнэфэгъэ пшъашъэр къыщэнэу фэмыемэ, къэзыщэгъэ лӀым ишъуз зэритӀупщыжьырэ хабзэм тетэу ытӀупщыжьын фае.

+ 1:18 Лука 1:27, Лука 1:35

+ 1:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:23-24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:1

* 1:20 Даутэ ыкъо – Даутэ илъэпкъ къытекӀыгъэ лӀыр ары.

* 1:21 Исус – а цӀэм къикӀырэр цӀыфхэр мыкӀодхэу «Къэзгъэнэжьырэр» ары.

+ 1:21 Лука 1:31, Апостол. 4:12, Апостол. 13:38

* 1:22-23 Зиусхьаным мы гущыӀэхэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 7:14.

+ 1:22 Маттэ 2:14, Маттэ 4:14, Маттэ 21:4, Маттэ 26:56, Марк 14:49, Иуан 19:36,

* 2:1 Ирод пачъыхьэр – Ирод Иныр ары. Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 37-4 илъэсхэм къакӀоцӀ израиль хэгъэгум зэкӀэм ипачъыхьагъ

* 2:1 иудей къалэу Бет-Лэхьэм – израиль хэгъэгум ихэкухэм ащыщ Иудей хэкум икъал, Ерусалим километрийкӀэ пэчыжьэу, икъыблэ лъэныкъомкӀэ ит.

* 2:1 тхьэгурымагъохэр – пкӀыхьапӀэхэм къарыкӀхэрэмрэ жъуагъохэм яӀофрэ апылъхэзэ, пачъыхьэ горэм е пщы горэм фэлажьэхэзэ, акъылэгъу фэхъухэрэр ары.

+ 2:1 Лука 1:5, Лука 2:4-7, Иуан 7:42

* 2:4 Тэурат егъэджэкӀо пащэхэр – Тэурат хабзэм итхэмрэ джуртхэм адрэ тхылъ лъапӀэхэу яӀэхэм арытхэмрэ цӀыфхэм агурызгъаӀощтыгъэ пащэхэр ары.

* 2:5-6 пегъымбарым моущтэу къытхыгъ – еплъ Пегъымбар Михэ тхылъэу ытхыгъэм 5:2 ; Пегъымбар Самуел икъэбархэр зэрыт ятӀонэрэ тхылъым (2 Царств) 5:2.

+ 2:6 ЯтӀонэрэ Самуел 5:2,

* 2:11 ладан – сты зыхъукӀэ, мэ ӀэшӀу зыпыурэ мыстхъу лъэпкъ.

* 2:11 смирнэ – мэ ӀэшӀу зыпихырэ уц лъэпкъ.

+ 2:11 МысырикӀыжь 30:23, Иуан 19:39

+ 2:12 УблапӀэ 20:6

* 2:15 Зиусхьаным мы гущыӀэхэу – еплъ Пегъымбар Хьошеа тхылъэу ытхыгъэм 11:1.

+ 2:15 Маттэ 1:22

* 2:17-18 пегъымбар Иеремие къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 31:15.

+ 2:17 Маттэ 27:9

* 2:18 къуаджэу Рамэ – Ерусалим километрийкӀэ пэчыжьэу, итемыр лъэныкъомкӀэ итыгъ.

* 2:22 Архелай – Ирод Иным ыкъохэм ащыщыгъ. Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 4-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Исус къызэхъу нэужым я 6-рэ илъэсым нэсыфэ, хэкухэу Иудей, Самарие, Идумей япщыгъ.

* 2:22 Галилей хэкур – Израиль хэгъэгум итемыр лъэныкъо ит. Архелай ышэу Ирод Антипэ зыцӀэр а хэкум ипщыгъ.

* 2:23 НазареткӀэ заджэхэрэ къалэр – Галилей псыхъураем икъыблэ цыпэ километр 26-кӀэ пэчыжьэу, итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 2:23 Лука 1:26, Лука 2:39, Иуан 1:45

• 3:1 Марк 1:1-8, Лука 3:1-9, Лука 3:15-17, Иуан 1:19-28

* 3:1 умэхъыныр – «ШъуипсэкӀодшӀагъэхэм шъуафыкӀэгъожьи, зысэжъугъэумэхъ, Тхьэм ахэр къышъуфигъэгъунхэм пае» ыӀоти, умэхъэкӀо Иуан цӀыфхэр ыумэхъыщтыгъэх. Еплъ Марк 1:4. Исус уашъом зыдэкӀоежьыгъэм къыщегъэжьагъэу, цӀыфхэм зарагъэумэхъы – е псым чӀагъаох, е псы тӀэкӀу ашъхьэхэм атыраутхэ. Аущтэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ зэрэхъугъэр къагъэлъагъо. Ащ нэмыкӀэуи Исус лӀи, лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм пае, япсэкӀодшӀагъэхэр къафэгъугъэхэу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зэрэхъугъэми шыхьат фэхъух.

+ 3:1 Лука 1:80, Иуан 1:6

* 3:2 Тхьэу уашъом щыӀэм и Тетыгъошхо – Тхьэм мы дунаими, мы дунаим ицӀыфхэми тетыгъошхоуи лъэкӀышхоуи афыриӀэр ары. КъэбарышӀур Тхьэм и Тетыгъошхо зытегущыӀэкӀэ, зигугъу ышӀырэр загъорэ мы уахътэм Тхьэм тетыгъошхоу иӀэр ары, загъори къэкӀощт уахътэм тетыгъошхоу иӀэщтыр ары, загъори Тхьэм дэжь мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ щыуиӀэныр ары.

+ 3:2 Марк 1:15

* 3:3 пегъымбар Ешайа зыфиӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:3. Пегъымбар Ешайа Исус къэхъуным ыпэкӀэ 759-698-рэ илъэсхэм къакӀоцӀ псэугъэ.

+ 3:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:8, Апэрэ Самуел 14:26

+ 3:6 Апостол. 19:18

* 3:7 фарисейхэр – джуртхэм ащыщхэу диныр зылэжьырэ цӀыф купыгъ. Ахэр Тэурат хабзэм итхэмрэ ятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэмрэ агу етыгъэу апылъыщтыгъэх.

* 3:7 саддукейхэр – дин пащэхэм ащыщхэу, диныр зылэжьхэу лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ тхьэмэтэ купыгъ. Ахэмэ тхылъ лъапӀэхэу алъытагъэхэр Тэурат хабзэм ит тхылъитфыр ары ныӀэп.

* 3:7 блэщылъф – блэм къыхэкӀырэ лъфыгъэр ары.

+ 3:7 Маттэ 12:34, Маттэ 23:33, Рим. 5:9, 1 Фесс. 1:10

+ 3:9 Иуан 8:33

+ 3:10 Маттэ 7:19

+ 3:11 Иуан 1:15, Апостол. 2:3

+ 3:12 Маттэ 13:30, Евр. 6:8

• 3:13 Марк 1:9-11, Лука 3:21-22

+ 3:16 Апостол. 7:56, Иуан 1:32-33

* 3:17 Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7; Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:2; Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 42:1.

+ 3:17 Марк 9:7, Иуан 12:28, Маттэ 17:5, 2 Пет. 1:17

• 4:1 Марк 1:12-13, Лука 4:1-13

+ 4:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:9, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8, Маттэ 21:18

+ 4:3 1 Фесс. 3:5

* 4:4 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 8:3.

+ 4:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:3

* 4:6 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 90:11-12.

+ 4:6 Орэд ЛъапӀэхэр 90:11-12, Иуан 7:4

* 4:7 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:16.

+ 4:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:16

* 4:10 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:13.

+ 4:10 Маттэ 16:23, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13

+ 4:11 Лука 22:43

• 4:12 Марк 1:14-15, Лука 4:14-15

* 4:12 Иуан хьапсым чӀадзагъэу – Ирод Антипэу Галилей хэкумрэ Перей хэкумрэ япщ иунашъокӀэ умэхъэкӀо Иуан хьапсым чӀадзагъ. Еплъ Маттэ 14:3-4.

+ 4:12 Маттэ 14:3

* 4:13 хэкухэу Забулонрэ Нафталыйрэ – Забулонрэ Нафталыйрэ Израиль лъэпкъым щыщ лӀэкъуитӀугъ. Ахэмэ яхэкухэр Галилей псыхъураем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀи итемыр лъэныкъомкӀи итыгъэх.

+ 4:13 Маттэ 2:23, Ехъошуа 19:32-34, Марк 1:21

* 4:14-16 пегъымбар Ешайа мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр… – еплъ Пегъымбар Ещайа тхылъэу ытхыгъэм 9:1-2.

+ 4:14 Маттэ 1:23

• 4:18 Марк 1:16-20, Лука 5:1-11

* 4:18 Галилей псыхъураер – Галилей хэкум ит псыхъурай. ИкӀыхьагъэ километрэ 21-рэ мэхъу, инахь шъомбгъуапӀэр километрэ 13 мэхъу.

+ 4:18 Иуан 1:40-42

+ 4:19 Маттэ 13:47

+ 4:20 Маттэ 19:27

• 4:23 Лука 6:17-19

* 4:23 синэгогу – джуртмэ ятхьэлъэӀупӀ ары.

+ 4:23 Марк 1:39

* 4:24 Сирие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. Израиль хэгъэгур Сирие хэкум щыщыгъ.

+ 4:24 Лука 2:2

* 4:25 КъэлипшӀ – ахэр хымэ къэлагъэх. Ахэмэ анахьыбэхэр Галилей псыхъураем икъыблэ тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъэх.

+ 4:25 Марк 5:20, Марк 7:31

• 5:3 Лука 6:20-23

* 5:3 гурэ псэрэкӀэ тхьамыкӀэхэр – Тхьэр зэрящыкӀагъэр зыдэзышӀэжьхэрэр ары.

+ 5:4 ДжакӀо 7:3, 2 Кор. 7:10, Ӏоф. 21:4

+ 5:5 Орэд ЛъапӀэхэр 36:11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:21

+ 5:6 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Иуан 7:37

+ 5:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:17, Лука 6:36

+ 5:8 Орэд ЛъапӀэхэр 23:4, Орэд ЛъапӀэхэр 50:12, 1 Иуан 3:2, Евр. 12:14, Ӏоф. 22:4

+ 5:9 Якъуб 3:18, 2 Тим. 2:22, Иуан 1:12, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 5:1, Рим. 8:14

+ 5:11 Якъуб 1:2, 1 Пет. 4:14

+ 5:12 Апостол. 5:41, Якъуб 1:2, Рим. 5:3, 2 Кор. 12:10, Евр. 10:34

• 5:13 Марк 9:50, Лука 14:34-35

+ 5:14 Ефес 5:8

+ 5:15 Марк 4:21, Лука 8:16, Лука 11:33

+ 5:16 1 Пет. 2:12, 2 Кор. 9:13

* 5:17 Тэурат хабзэр – пегъымбар Мусэ тхылъитфэу ытхыгъэхэр ары. Тэурат хабзэр джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэм ащыщэу апэрэ Ӏахь мэхъу.

* 5:17 пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэр – джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэм ащыщхэу ятӀонэрэ Ӏахь мэхъу.

+ 5:17 Рим. 3:31, Рим. 10:4

+ 5:18 Лука 16:17

+ 5:19 Маттэ 11:11, Маттэ 18:4

+ 5:20 Иуан 3:5

* 5:21 цӀыфхэм зэрараӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:13.

* 5:21 хьыкумэшӀыр – цӀыф горэ хыемэ е мысэмэ, хабзэм иунашъо тетэу зэхэзыфырэр ары.

+ 5:21 МысырикӀыжь 20:13

* 5:22 зэшыхэр – зы дин зылэжьыхэрэр ары.

* 5:22 Тхьэмэтэ Хэсэшхор – дин Ӏофхэм яхьылӀагъэу хьыкум зышӀэу, анахь тетыгъо зиӀэ хасэу джуртхэм яӀагъэр ары. Тхьэмэтэ нэбгырэ 70-рэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъ. А хэсэшхом итхьэматэр дин пэщэшхор арыгъэ. Тхьэмэтэ Хэсэшхом загъорэ «СинедрионкӀэ» еджэх.

+ 5:22 1 Иуан 3:15

+ 5:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:8, Лука 12:58-59

* 5:26 чапычыр – лептитӀу мэхъу. Лептэр анахь осэ цӀыкӀу зиӀэ гъоплъэ ахъщэ жъгъэеу щыӀагъэр ары.

* 5:27 зэраӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:14.

+ 5:27 МысырикӀыжь 20:14

+ 5:28 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:25

+ 5:30 Маттэ 18:8-9, Марк 9:43-44

• 5:31 Маттэ 19:9, Марк 10:11-12, Лука 16:18

* 5:31 мыри аӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:1.

+ 5:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:1-3

+ 5:32 Рим. 7:3, 1 Кор. 7:10-11

* 5:33 цӀыфхэм зэрараӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:12, яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 30:2, ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 23:21.

+ 5:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:21

+ 5:34 Апостол. 7:49

+ 5:35 Орэд ЛъапӀэхэр 98:5, Орэд ЛъапӀэхэр 47:3

+ 5:37 Якъуб 5:12

• 5:38 Лука 6:27-36

* 5:38 зэраӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 21:24.

+ 5:38 МысырикӀыжь 21:23-25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:21

+ 5:39 1 Пет. 2:23, Рим. 12:17, 1 Кор. 6:7

+ 5:42 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:26

* 5:43 зэраӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 5:44 Рим. 12:20, Лука 23:34, Апостол. 7:60, 1 Пет. 3:9, Рим. 12:14

+ 5:45 Апостол. 14:17

* 5:46 хьакъулахь ахъщэр – цӀыфхэр къалэ горэм зыдахьэхэкӀэ е зыдэкӀхэкӀэ, псэуалъэхэу, хьапщыпхэу, лэжьыгъэхэу яӀэхэм атырилъхьэщтыгъэу Рим къэралыгъошхом ахъщэу ратын фэягъэр ары. ЦӀыфхэм, анахьэу дин тхьэматэхэм, хьакъулахь ахъщэр хэзыххэрэр зэрапэсыщтыгъэхэп, гъэнэфэгъэу дин унашъохэм ахэр зэрямыдэӀущтыгъэхэм пае.

+ 5:48 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Маттэ 19:21, Якъуб 1:4, Ефес 5:1, Кол. 1:28

+ 6:1 1 Иуан 2:29

+ 6:2 Лука 6:24

• 6:5 Лука 11:2-4

+ 6:5 Лука 18:11

+ 6:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:33

+ 6:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:26, ДжакӀо 5:1

+ 6:10 Маттэ 26:42

+ 6:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:8

+ 6:13 Маттэ 26:41, Иуан 17:15, 2 Фесс. 3:3

+ 6:14 Марк 11:25-26, Ефес 4:32, Кол. 3:13

+ 6:15 Маттэ 18:35, Якъуб 2:13

• 6:19 Лука 11:34-36, Лука 12:22-34

+ 6:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4, 1 Тим. 3:3, 1 Тим. 6:9, Евр. 13:5, Якъуб 5:2-3

+ 6:20 Маттэ 19:21, 1 Пет. 1:4

+ 6:24 Лука 16:13

+ 6:25 Фил. 4:6, 1 Пет. 5:7

+ 6:26 Маттэ 10:31, Маттэ 12:12

+ 6:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:4-7

+ 6:30 Маттэ 8:26, Маттэ 14:31, Маттэ 16:8

+ 6:33 Орэд ЛъапӀэхэр 36:4

• 7:1 Лука 6:37-38, Лука 6:41-42

+ 7:1 Рим. 14:10, 1 Кор. 4:5, Якъуб 4:12

+ 7:2 Марк 4:24, Рим. 2:1

+ 7:6 Маттэ 15:26

• 7:7 Лука 11:9-13

+ 7:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:17, Маттэ 18:19, Маттэ 21:22, Марк 11:24, Иуан 14:13-14, 1 Иуан 3:22, 1 Иуан 5:14

+ 7:11 УблапӀэ 6:5, Маттэ 12:34

+ 7:12 Лука 6:31, Маттэ 22:40, Гал. 5:14

• 7:13 Лука 13:24

+ 7:14 Орэд ЛъапӀэхэр 15:11

• 7:15 Лука 6:43-44, Лука 13:25-27

+ 7:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1-3, Маттэ 24:11, Марк 13:22, Апостол. 13:6, 2 Пет. 2:1, 1 Иуан 4:1, Апостол. 20:29

+ 7:16 Якъуб 2:18

+ 7:17 Маттэ 12:33-35

+ 7:19 Маттэ 3:10

+ 7:22 Маттэ 25:11, Лука 6:46, Иуан 13:13, Марк 9:38, Лука 9:49

+ 7:23 Орэд ЛъапӀэхэр 6:9, Маттэ 25:41

• 7:24 Лука 6:47-49

+ 7:27 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:25

* 7:29 тетыгъошхо иӀэу, цӀыфхэм Ӏофхэр аригъашӀэщтыгъэхэти ары – Исус Тэурат егъэджэкӀо пащэхэм афэдагъэп. Ахэмэ пэсэрэ дин пэщэ еджэгъэшхохэм ягущыӀэхэмкӀэ ежьхэм къаӀуагъэхэр агъэшъыпкъэжьынхэм пылъыщтыгъэх.

+ 7:29 Марк 1:22, Лука 4:32

• 8:1 Марк 1:40-45, Лука 5:12-16

+ 8:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:1, Марк 9:22

* 8:3 тырилъхьи – шъоджэ уз Ӏае зиӀэм узыр пыпхынкӀэ щынэгъуагъэ, пӀэ теплъхьанэу хъущтыгъэп.

+ 8:4 Маттэ 9:30, Маттэ 17:9, Марк 1:34, Лука 17:14

• 8:5 Лука 7:1-10

* 8:5 къалэу Капернаум – Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къохьэпӀэ Ӏушъо Ӏут.

+ 8:8 Орэд ЛъапӀэхэр 106:20

+ 8:10 Апостол. 10:2

+ 8:11 Лука 13:29, Лука 16:23, Ефес 3:6

+ 8:12 Маттэ 13:42, Маттэ 22:13, Маттэ 22:30, Маттэ 24:51, Маттэ 25:13, Лука 13:28

+ 8:13 Маттэ 9:29, Иуан 4:53

• 8:14 Марк 1:29-34, Лука 4:38-41

+ 8:14 1 Кор. 9:5

+ 8:15 Марк 5:41, Марк 9:27, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41

* 8:17 пегъымбар Ешайа мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:4.

• 8:18 Лука 9:57-62

+ 8:18 Марк 4:35, Лука 8:22

• 8:23 Марк 4:35-41, Лука 8:22-25

+ 8:26 Маттэ 6:30, Орэд ЛъапӀэхэр 64:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:10, Орэд ЛъапӀэхэр 103:7

• 8:28 Марк 5:1-20, Лука 8:26-39

* 8:28 Гергесэ – Гадар ятӀонэрэ цӀэу къалэми хэкуми яӀагъ.

+ 8:29 Марк 1:23-24, Лука 4:34

+ 8:34 Лука 5:8, Апостол. 16:39

• 9:1 Марк 2:1-12, Лука 5:17-26

+ 9:1 Маттэ 4:13

+ 9:2 Марк 6:55, Маттэ 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 9:3 Маттэ 26:65, Иуан 10:33

• 9:9 Марк 2:13-17, Лука 5:27-32

+ 9:11 Маттэ 11:19, Лука 15:2

* 9:13 мы гущыӀэхэу Тхьэм къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Хьошеа тхылъэу ытхыгъэм 6:6.

+ 9:13 Лука 15:7, 1 Тим. 1:15

• 9:14 Марк 2:18-22, Лука 5:33-39

* 9:14 тэнэкӀы – агухэмкӀэ фаехэу, ахэм тхьэмафэ къэс мэфитӀо анэкӀыщтыгъ.

+ 9:14 Маттэ 11:2, Маттэ 14:12, Лука 11:1, Иуан 1:35, Лука 18:12

+ 9:15 Маттэ 25:1-13, Иуан 3:29, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2, Марк 14:7, Лука 17:22, Иуан 16:20

• 9:18 Марк 5:21-43, Лука 8:40-56

+ 9:21 Марк 3:10

+ 9:22 Марк 10:52, Лука 7:50, Ефес 2:8

+ 9:24 Иуан 11:11

+ 9:25 Апостол. 9:40, Марк 1:31, Марк 9:27, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41

* 9:27 Даутэ ы Къу – цӀыфхэр мыкӀодхэу Къэзгъэнэжьырэр пачъыхьэ Даутэ илӀакъо зэрэщыщым пае, джуртхэр ащ «Даутэ ы КъокӀэ» еджэх.

+ 9:27 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 22:42, Лука 1:32, Маттэ 20:29-34

+ 9:29 Маттэ 8:13

+ 9:30 Маттэ 8:4, Маттэ 12:16, Маттэ 17:9, Марк 1:44

+ 9:31 Марк 1:45, Марк 7:36

+ 9:34 Маттэ 10:25, Маттэ 12:24

+ 9:36 Марк 8:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:17, Марк 6:34

+ 9:38 Лука 10:2, Иуан 4:35

• 10:1 Марк 3:13-19, Марк 6:7-13, Лука 6:12-16, Лука 9:1-6, Лука 10:1-12

* 10:2 апостол – нэмыкӀ цӀыф горэм ыцӀэкӀэ гущыӀэнэуи Ӏоф ышӀэнэуи фитыныгъэ зиӀэр ары. Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум «апостолхэкӀэ» яджэх. Ахэр Исус илӀыкӀохэу тетыгъо зэритыгъэхэр ары.

* 10:4 Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэщтыгъэр – ар Палестин хэгъэгум фэлажьэрэ цӀыф куп горэм щыщыгъэнкӀи мэхъу. Рим къэралыгъошхом щыщхэу яхэгъэгу ашӀозыубытыгъэхэм къатырахыжьыным а купым хэтхэр ыуж итыгъэх.

* 10:5 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ азыфагу дэлъ хэкур арыгъэ. Джуртхэмрэ самарие цӀыфхэмрэ алъэпкъхэри, яхабзэхэри, ядинхэри зэрэзэфэшъхьафхэм пае зэпыищтыгъэх.

+ 10:6 Орэд ЛъапӀэхэр 118:176, Маттэ 15:24, 1 Пет. 2:25

+ 10:7 Маттэ 3:2, Маттэ 4:17

+ 10:8 Маттэ 8:2, Апостол. 20:35

+ 10:10 1 Тим. 5:18

+ 10:14 Апостол. 13:51

* 10:15 къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ – ахэр Хы ЛӀагъэм иӀушъо Ӏутыгъэх. Ахэмэ адэс цӀыфхэм ябзэджагъэ пае Тхьэм а къэлитӀур машӀокӀэ ыгъэкӀодыгъагъэх. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:24-28.

+ 10:15 УблапӀэ 18:20, УблапӀэ 19:24,

• 10:16 Марк 13:9-13, Лука 12:2-12, Лука 21:12-17

+ 10:16 Лука 10:3, УблапӀэ 3:1

+ 10:18 Апостол. 17:6, Апостол. 18:12, Апостол. 24:1, Апостол. 25:6, Орэд ЛъапӀэхэр 118:46

+ 10:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1

+ 10:21 Маттэ 24:10

+ 10:22 Маттэ 24:9, Иуан 15:18, Якъуб 5:11, Гал. 6:9, Ӏоф. 2:10

+ 10:23 Апостол. 8:1, Апостол. 14:6

+ 10:24 Лука 6:40, Иуан 13:16

* 10:25 БаӀал-Зэбул – джынапцӀэхэм япэщэ шэйтаныр ары.

+ 10:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2, Маттэ 9:34, Маттэ 12:24

+ 10:26 Марк 4:21, Лука 8:17, Лука 12:2

+ 10:28 Орэд ЛъапӀэхэр 55:5, Орэд ЛъапӀэхэр 117:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:25,

+ 10:31 Маттэ 6:26, Маттэ 12:12

+ 10:32 Рим. 10:9, Ӏоф. 3:5

+ 10:33 Маттэ 25:12, 1 Иуан 2:23, 2 Тим. 2:12

• 10:34 Лука 12:51-53, Лука 14:26-27

+ 10:34 Апостол. 14:4

+ 10:38 Маттэ 16:24-25, Марк 8:34-35, Лука 9:23

+ 10:39 Иуан 12:25

+ 10:40 Маттэ 25:40, Лука 10:16, Иуан 12:44, Иуан 13:20, Гал. 4:14

+ 10:41 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:10-15, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:8

+ 10:42 Марк 9:41, Евр. 6:10

• 11:1 Лука 7:18-35

* 11:2 Иуан хьапсым чӀэсэу – еплъ 14:3-4.

+ 11:2 Маттэ 14:3, Лука 3:19-20, Иуан 3:24, Иуан 4:25, Иуан 6:14, Иуан 11:27

+ 11:6 Иуан 6:61, Иуан 16:1

+ 11:7 Маттэ 3:1

+ 11:9 Маттэ 14:5, Маттэ 21:26

* 11:10 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытыр – еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 3:1.

+ 11:10 МысырикӀыжь 23:20, Марк 1:2

+ 11:11 Лука 1:15

+ 11:12 Лука 16:16

* 11:14 къэкӀон фэегъэ пегъымбар Иляс – еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 4:5-6.

+ 11:14 Маттэ 17:12-13, Лука 1:17

+ 11:15 Ӏоф. 2:7

+ 11:18 Маттэ 3:4, Лука 1:15

+ 11:19 Иуан 2:1, Иуан 12:2, Маттэ 9:10-11

• 11:20 Лука 10:13-15

* 11:21 къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – ахэр хымэ къалэхэу Галилей хэкум итемыр лъэныкъомкӀэ хы Ӏушъом Ӏутыгъэхэр ары.

+ 11:21 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 11:22 Маттэ 15:21

* 11:23 О Капернаум… упхырызыщт нахь – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 14:13, 15.

* 11:23 къалэу Содом – еплъ 10:15.

• 11:25 Лука 10:21-22

+ 11:27 Иуан 13:3, Иуан 17:2, Иуан 6:46, Иуан 7:29, Иуан 8:19, Иуан 10:15

+ 11:28 Орэд ЛъапӀэхэр 54:23, Орэд ЛъапӀэхэр 67:20, Иуан 7:37

* 11:29 Сэ сибжь – бжьыр цухэр е псыцухэр кум зыкӀашӀэкӀэ, апшъэ далъхьэрэ пхъэр ары.

+ 11:30 1 Иуан 5:3

• 12:1 Марк 2:23-28, Лука 6:1-5

* 12:1 шэмбэт мафэр – джуртхэм ямэфэ лъапӀ ары. А мафэм хэти Ӏоф ышӀэнэу фитэп.

+ 12:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:25

* 12:2 пшӀэ мыхъущтыр – Мусэ и Тэурат хабзэ иунашъо тетэу, шэмбэт мафэм лэжьыгъэ къэпхы хъущтыгъэп. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 34:21.

+ 12:2 МысырикӀыжь 20:8-10,

* 12:3-4 ащ ышӀагъэр – еплъ Пегъымбар Самуел икъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (1 Царств) 21:1-6.

+ 12:3 Апэрэ Самуел 21:1-7

* 12:4 цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:5-9.

+ 12:4 МысырикӀыжь 25:30,

* 12:5 дин пащэхэр шэмбэт мафэм лажьэхэу, а мафэр амыгъэлъапӀэми – ахэмэ Тхьэм къурмэн фашӀызэ, Ӏоф ашӀэщтыгъ. Еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 28:9-10.

+ 12:6 Маттэ 12:41

* 12:7 Тхьэм къыӀогъэ гущыӀэхэр – еплъ Пегъымбар Хьошеа тхылъэу ытхыгъэм 6:6.

• 12:9 Марк 3:1-6, Лука 6:6-11

+ 12:10 Лука 11:54, Лука 20:20

+ 12:12 Маттэ 6:26, Маттэ 10:31

+ 12:13 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:6

+ 12:16 Маттэ 8:4, Маттэ 9:30

* 12:17-21 Тхьэм мы гущыӀэхэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 42:1-4.

* 12:20 Къамыл ныкъо зэпыкӀ… макӀэу блэрэ шъагъэр – заухъумэжьын зымылъэкӀэу, лъэкӀ зимыӀэ цӀыфхэр ары.

• 12:22 Марк 3:20-30, Лука 11:14-23

+ 12:23 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27

+ 12:24 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2, Маттэ 9:34, Маттэ 10:25

+ 12:27 Марк 9:38, Апостол. 19:13

+ 12:30 Марк 9:40

+ 12:31 Марк 3:29, Лука 12:10

+ 12:33 Маттэ 7:17-20, Лука 6:43-45

+ 12:34 Маттэ 3:7, Маттэ 23:33, УблапӀэ 6:5, Маттэ 7:11, Маттэ 15:18, Якъуб 3:6

+ 12:35 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:5

+ 12:36 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19, Рим. 14:12

+ 12:37 Маттэ 5:22, Якъуб 3:2-12

• 12:38 Марк 8:11-12, Лука 11:29-32

+ 12:38 1 Кор. 1:22

+ 12:39 Маттэ 16:4

* 12:40 Юныс – еплъ Пегъымбар Юныс икъэбар зэрыт тхылъым 2:1.

+ 12:40 Юныс 2:1

+ 12:41 Рим. 2:27, Юныс 3:5, Маттэ 12:6

* 12:42 бзылъфыгъэ пачъыхьэр – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3 Царств) 10:1-10.

+ 12:42 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:1-13

• 12:43 Лука 11:24-26

+ 12:45 2 Пет. 2:20

• 12:46 Марк 3:31-35, Лука 8:19-21

+ 12:46 Маттэ 13:55, Иуан 2:12, Иуан 7:3, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Иуан 15:14, Евр. 2:11

• 13:1 Марк 4:1-9, Лука 8:4-8

+ 13:9 Маттэ 11:15

• 13:10 Марк 4:10-12, Лука 8:9-10

+ 13:11 Маттэ 19:11

+ 13:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:9, Маттэ 25:29

* 13:14-15 Тхъэм… пегъэмбар Исайас… къыригъэӀуагъэхэр – еплъ Пегъэмбар Исайас тхылъэу ытхыгъэм 6:9-10. Пегъэмбар Исайас, Исус къэхъуным ыпэ 759-698 илъэсхэм къакӀоцӀ псэугъагъ.

+ 13:15 Иуан 12:40, Апостол. 28:26-27

+ 13:16 Лука 10:23-24

+ 13:17 Евр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12

• 13:18 Марк 4:13-20, Лука 8:11-15

+ 13:21 Гал. 1:6, Евр. 6:4

+ 13:22 Маттэ 6:25, Марк 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 13:23 Иуан 15:5

+ 13:30 Маттэ 3:12

• 13:31 Марк 4:30-34, Лука 13:18-21

+ 13:32 Маттэ 17:20, Лука 17:6, Дан 4:9

+ 13:33 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

+ 13:35 Орэд ЛъапӀэхэр 77:2

+ 13:38 Иуан 8:44

+ 13:39 Ӏоф. 14:15-16

+ 13:41 Маттэ 24:31

+ 13:42 Дан 3:6, Иуан 15:6, Ӏоф. 20:15, Маттэ 8:12

+ 13:43 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:18, Дан 12:3, Маттэ 11:15

+ 13:47 Маттэ 4:19

+ 13:48 Иуан 21:11

+ 13:49 Маттэ 25:32

+ 13:50 Дан 3:6, Маттэ 8:12

• 13:53 Марк 6:1-6, Лука 4:16-30

+ 13:54 Маттэ 2:23, Лука 2:39, Лука 4:23, Марк 1:21

+ 13:55 Иуан 6:42, Маттэ 12:46

+ 13:57 Маттэ 11:6, Иуан 4:44

• 14:1 Марк 6:14-29, Лука 9:7-9

* 14:1 пщэу Ирод – Ирод Антипэ ары. Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 4-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Исус къызэхъу нэужым я 39-рэ илъэсым нэс, ар Галилей хэкумрэ Перей хэкумрэ япщыгъ.

+ 14:2 Маттэ 16:14

+ 14:3 Маттэ 4:12, Маттэ 11:2, Лука 3:19-20, Иуан 3:24

+ 14:5 Маттэ 11:9, Маттэ 21:26

+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 14:12 Маттэ 9:14

• 14:13 Марк 6:30-44, Лука 9:10-17, Иуан 6:1-14

+ 14:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

+ 14:21 Маттэ 15:38

• 14:22 Марк 6:45-56, Иуан 6:15-21

+ 14:23 Марк 1:35, Лука 4:42, Лука 5:16

+ 14:26 Лука 24:37

+ 14:31 Маттэ 6:30

+ 14:33 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Лука 1:35

+ 14:34 Марк 6:53, Лука 5:1

• 15:1 Марк 7:1-23

+ 15:2 Лука 11:38

+ 15:3 Гал. 1:14

* 15:4 Тхьэм ыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:12; 21:17.

+ 15:4 МысырикӀыжь 20:12, МысырикӀыжь 21:17

* 15:7-9 пегъымбар Ешайа зеӀом – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 29:13.

+ 15:7 Маттэ 23:13, Апостол. 28:25

+ 15:9 Кол. 2:22

+ 15:11 Апостол. 10:15

+ 15:13 Иудэ 1:12

+ 15:14 Маттэ 23:16, Лука 6:39

+ 15:18 Маттэ 12:34, Якъуб 3:6

+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 15:21 Марк 7:24-30

+ 15:21 Ехъошуа 19:28-29,

* 15:22 Ханаан хэкум щыщэу бзылъфыгъэ горэ – а бзылъфыгъэр мыджуртэу, Рим къэралыгъошхом щыщ Сирие хэкум къыщыхъугъ. Еплъ Марк 7:26.

+ 15:22 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27, Лука 1:32

+ 15:24 Орэд ЛъапӀэхэр 118:176, Маттэ 10:6, 1 Пет. 2:25

+ 15:26 Маттэ 7:6

• 15:29 Марк 7:31

+ 15:32 Маттэ 9:36

+ 15:33 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

+ 15:38 Маттэ 14:21

• 16:1 Марк 8:11-13, Лука 12:54-56

+ 16:1 Маттэ 3:7, 1 Кор. 1:22

* 16:4 пегъымбар Юныс инэшанэ – еплъ 12:39-40.

+ 16:4 Юныс 2:1, Маттэ 12:39

• 16:5 Марк 8:14-21

+ 16:6 Лука 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 16:8 Маттэ 6:30

+ 16:9 Маттэ 14:13-21

+ 16:10 Маттэ 15:36-37

• 16:13 Марк 8:27-30, Лука 9:18-21

* 16:13 къалэу Кайсарфилипие – Галилей псыхъураем километрэ 40-кӀэ пэчыжьэу, итемыр лъэныкъомкӀэ итыгъ.

* 16:14 пегъымбар Иляс – ащ чӀылъэм къыгъэзэжьынышъ, Христос игъогу фигъэпсынэу джуртхэр паплъэщтыгъэх. Еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 4:5-6.

+ 16:14 Маттэ 14:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 16:16 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7

+ 16:17 1 Кор. 2:13

* 16:18 Петрэ – а цӀэм къикӀырэр «мыжъо»

+ 16:18 Марк 3:16, Иуан 1:42, Ефес 2:20

+ 16:20 Маттэ 9:30

• 16:21 Марк 8:31, Лука 9:22-27

* 16:21 нахьыжъхэр – лъытэныгъэ зиӀэ джурт дин тхьэмэтэ купыгъ. Ахэмэ ащыщхэу заулэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъ.

+ 16:21 Лука 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Иуан 2:19

+ 16:23 Маттэ 4:10, Фил. 3:19

+ 16:24 Маттэ 10:38-39

+ 16:25 Маттэ 19:29

+ 16:26 Орэд ЛъапӀэхэр 48:8

+ 16:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Дан 7:13, Маттэ 24:30, Маттэ 25:31, 1 Фесс. 4:16, ДжакӀо 3:17, Ӏоф. 2:23

+ 16:28 Маттэ 24:34, Иуан 21:22

• 17:1 Марк 9:2-13, Лука 9:28-36

+ 17:1 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 17:2 Дан 7:9, Ӏоф. 1:16

* 17:5 Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр – еплъ 3:17.

+ 17:5 Маттэ 3:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, 2 Пет. 1:17

+ 17:9 Маттэ 8:4, Маттэ 9:30, Марк 1:44

* 17:10 Ыпэ рапшӀэу пегъымбар Иляс къэкӀон фае – еплъ 16:14.

+ 17:13 Маттэ 11:14, Лука 1:17

• 17:14 Марк 9:14-29, Лука 9:37-43

+ 17:18 Марк 1:26, Апостол. 8:7

* 17:20 андэгурацэм – горчицэ зыфаӀорэм ыцэ ары, ахэр жъгъэй дэдэх.

+ 17:20 Маттэ 13:31, Лука 17:6, Марк 11:23

• 17:22 Марк 9:30-32, Лука 9:43-45

+ 17:23 Маттэ 16:21, Маттэ 20:19

* 17:24 Тхьэм иунэшхо пае хьакъулахь ахъщэу (еплъ 5:46) дидрахм зыцӀэр – хэтрэ зы джуртэу зыныбжь икъугъэм илъэс къэс лэжьакӀом имэфэпкӀитӀум фэдиз ахъщэ Тхьэм иунэшхо пае ытын фэягъ.

+ 17:24 Марк 9:33, МысырикӀыжь 30:13, МысырикӀыжь 38:26, Маттэ 22:17

+ 17:27 Рим. 13:7

• 18:1 Марк 9:33-37, Марк 9:42-48, Лука 9:46-48, Лука 17:1-2

+ 18:3 1 Кор. 14:20, Маттэ 19:16

+ 18:5 Маттэ 10:40, Лука 10:16, Иуан 13:20

+ 18:7 Маттэ 26:24

+ 18:8 Маттэ 5:30, Маттэ 25:41, Ӏоф. 20:10

+ 18:9 Маттэ 5:29

• 18:10 Лука 15:3-7

+ 18:14 Иуан 6:39

• 18:15 Лука 17:3

+ 18:15 Якъуб 5:19, Гал. 6:1

* 18:16 шыхьатитӀумэ е шыхьатищымэ къаӀорэмкӀэ… – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:15.

+ 18:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15, 2 Кор. 13:1

* 18:17 хьакъулахь ахъщэр хэзыхырэр – еплъ 5:46.

+ 18:17 Маттэ 5:46-47, Тит 3:10

+ 18:19 Маттэ 7:7-8

+ 18:21 Лука 17:4

* 18:24 талант – зы талантыр динар минихым фэдиз мэхъу. Зы динар лэжьакӀом имэфапкӀэщтыгъ.

+ 18:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:1,

+ 18:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:3

+ 18:35 Маттэ 6:15, Якъуб 2:13

• 19:1 Марк 10:1-12

* 19:4 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 1:27.

+ 19:4 УблапӀэ 1:27

* 19:5 Тхьэм зэриӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм 2:24.

+ 19:5 УблапӀэ 2:24, Ефес 5:31

+ 19:6 1 Кор. 6:16, 1 Кор. 7:10

* 19:7 пегъымбар Мусэ унашъо къышӀыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:1.

+ 19:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:1

+ 19:9 Маттэ 5:32, 1 Кор. 7:10

+ 19:11 Марк 4:11, 1 Кор. 7:7, 1 Тим. 5:14

• 19:13 Марк 10:13-16, Лука 18:15-17

+ 19:14 Маттэ 18:3

• 19:16 Марк 10:17-31, Лука 18:18-30

+ 19:16 Лука 10:25

+ 19:17 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1, Орэд ЛъапӀэхэр 118:68, Рим. 10:5, Гал. 3:12

* 19:18-19 Сыд унашъоха – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:12-16; ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18 .

+ 19:19 МысырикӀыжь 20:12-16,

+ 19:20 Фил. 3:6

+ 19:21 Маттэ 5:48, Лука 12:33, Маттэ 6:20, 1 Пет. 1:4

+ 19:23 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7-8

+ 19:26 УблапӀэ 18:14, Марк 14:36

+ 19:27 Маттэ 4:20-22

+ 19:28 Маттэ 16:27, Маттэ 25:31, Дан 7:9, Лука 22:30, 1 Кор. 6:2, Ӏоф. 3:21

+ 19:29 Маттэ 16:25

+ 19:30 Маттэ 20:16, Лука 13:30

* 20:3 пчэдыжьым сыхьатыр бгъум дэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «ящэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр пчэдыжьым сыхьатыр бгъур ары.

* 20:5 щэджагъом дэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яхэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджагъор ары.

* 20:5 сыхьатыр щым дэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «ябгъонэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр щыр ары.

* 20:6 сыхьатыр тфым дэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «япшӀыкӀузэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр тфыр ары.

+ 20:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:15

+ 20:16 Маттэ 19:30, Лука 13:30

• 20:17 Марк 10:32-34, Лука 18:31-34

* 20:19 хымэ лъэпкъхэр – рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэр ары

+ 20:19 Маттэ 16:21, Маттэ 17:23

• 20:20 Марк 10:35-45

* 20:20 Зебедей ыкъохэр – апостолхэу Якъубэрэ Иуанрэ ары. Еплъ Марк 10:35.

+ 20:20 Маттэ 10:2, Марк 1:19

+ 20:21 Маттэ 19:28

+ 20:22 Маттэ 26:39, Иуан 18:11

+ 20:26 1 Пет. 5:3, Маттэ 23:11, Марк 9:35

+ 20:28 Иуан 13:4-5, Иуан 11:51, 1 Пет. 1:18-19, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Марк 10:46-52, Лука 18:35-43

* 20:29 къалэу Ерихон – Ерусалим итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ, километрэ 24-кӀэ пэчыжьэу, Иордан псыхъом итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 20:29 Ехъошуа 6:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

+ 20:30 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27-31

+ 20:34 Лука 7:13

• 21:1 Марк 11:1-11, Лука 19:28-38, Иуан 12:12-19

* 21:1 Елеон зыцӀэ Ӏуашъхьэр – Ерусалим игъунэгъубзэу, итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ Кедрон къуладжэм иадрабгъу ит

+ 21:1 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30, Апостол. 1:12

* 21:4-5 пегъымбарым мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 62:11; Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 9:9.

+ 21:4 Иуан 12:15, Маттэ 1:23, Маттэ 26:56, Иуан 19:36

* 21:5 къалэу Цион – Ерусалим ары.

+ 21:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:13

* 21:9 мэкъэшхокӀэ аӀощтыгъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:25-26.

* 21:9 Хьусаннэ – щытхъу гущыӀ.

+ 21:9 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27, Орэд ЛъапӀэхэр 117:25-26, Орэд ЛъапӀэхэр 148:1, Маттэ 23:39

+ 21:11 Лука 7:16

• 21:12 Марк 11:15-19, Лука 19:45-48, Иуан 2:13-22

* 21:12 щэн-щэфакӀохэу ащ чӀэтхэр – ахэмэ къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм иунэшхо ищагу щащэщтыгъэх.

+ 21:12 Лука 2:24

* 21:13 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 56:7.

* 21:13 хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэ – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 7:11.

* 21:15 дин пэщэшхохэмрэ Тэурат егъэджэкӀо пащэхэмрэ – еплъ 2:4.

+ 21:15 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27

* 21:16 Тхьэм зэрэриӀуагъэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 8:3.

+ 21:16 Лука 19:39, Орэд ЛъапӀэхэр 8:2-3

* 21:17 къуаджэу Бет-Ание – Ерусалим километрищкӀэ пэчыжьэу итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 21:17 Лука 19:29, Лука 24:50, Иуан 11:18

• 21:18 Марк 11:12-14, Марк 11:20-24

+ 21:18 Маттэ 4:2

+ 21:19 Маттэ 24:32, Лука 13:6

+ 21:21 Маттэ 17:20, Якъуб 1:6, 1 Кор. 13:2

+ 21:22 Маттэ 7:8, Маттэ 17:20, 1 Кор. 13:2

• 21:23 Марк 11:27-33, Лука 20:1-8

+ 21:23 Апостол. 4:7

+ 21:25 Маттэ 3:6, Лука 7:30

+ 21:26 Маттэ 11:9, Маттэ 14:5

+ 21:32 Лука 7:29

• 21:33 Марк 12:1-12, Лука 20:9-19

+ 21:33 Орэд ЛъапӀэхэр 79:9, Марк 13:34

+ 21:35 Маттэ 22:6, Маттэ 23:34, Евр. 11:36-37

+ 21:37 Маттэ 3:17, Евр. 1:1

+ 21:38 Евр. 1:2

+ 21:39 Евр. 13:12

+ 21:41 Апостол. 13:46

* 21:42 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:22-23.

+ 21:42 Орэд ЛъапӀэхэр 117:22-23, Апостол. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 21:46 Марк 11:18, Марк 11:32

• 22:1 Лука 14:15-24

+ 22:1 Маттэ 13:34

+ 22:2 Маттэ 25:10, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2

+ 22:6 Маттэ 21:35, Маттэ 23:34, Евр. 11:36-37

+ 22:7 Маттэ 21:41

+ 22:8 Маттэ 10:11, Апостол. 13:46, Ӏоф. 3:4

+ 22:13 Маттэ 8:12

• 22:15 Марк 12:13-17, Лука 20:20-26

+ 22:15 Лука 11:54

* 22:16 пщэу Ирод дезгъаштэхэрэр – ахэр Рим Ӏэшъхьэтетым фэмыехэу, пачъыхьэ Ирод Иным къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщэу зыгорэ пщы афэхъунэу фэягъэх.

+ 22:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Кол. 3:25

* 22:17 Кайсар – а лъэхъаным, Исус къызэхъу нэужым 14-37 илъэсхэм къакӀоцӀ, Тиберые зыцӀэр рим Кайсарыгъ.

+ 22:17 Маттэ 17:24-25

+ 22:18 Марк 7:6, Лука 12:1

+ 22:21 Рим. 13:7

• 22:23 Марк 12:18-27, Лука 20:27-40

+ 22:23 Апостол. 4:1, Апостол. 23:8

* 22:24 пегъымбар Мусэ ыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:5-6.

+ 22:24 УблапӀэ 38:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5

* 22:31-32 мы гущыӀэхэу Тхьэм ыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 3:2-6.

+ 22:32 МысырикӀыжь 3:2, МысырикӀыжь 3:6

• 22:34 Марк 12:28-34, Лука 10:25-28

* 22:36-37 Тхьэм иунашъохэм ащыщэу анахь лъэпӀэ дэдэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:5.

+ 22:37 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13, Ехъошуа 22:5

* 22:39 ятӀонэрэ унашъор – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 22:39 Маттэ 19:19

+ 22:40 Маттэ 7:12, Гал. 5:14

• 22:41 Марк 12:35-37, Лука 20:41-44

+ 22:42 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 9:27

* 22:43-44 Даутэ ыӀуагъэба – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:1.

+ 22:44 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 2:34-35

+ 22:46 Лука 20:40

• 23:1 Марк 12:38-40, Лука 11:37-52, Лука 20:45-47

+ 23:3 Рим. 2:17-23

* 23:5 янэмаз къэмлэнэжьыехэр – къэмлэнэжьыехэу (шъом хэшӀыкӀыгъэ дэлъхьэпӀэ цӀыкӀухэр) ятхылъ лъапӀэхэм арытхэм ащыщхэр зыдэлъхэр джуртхэм шъо кӀапсэкӀэ анатӀэхэмрэ аӀапшъэхэмрэ аращэкӀых. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:8; 11:18.

+ 23:5 МысырикӀыжь 13:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:18,

+ 23:6 Лука 14:7-8

+ 23:8 Якъуб 3:1, Лука 22:32, Филимон 1:16

+ 23:9 МысырикӀыжь 4:22,

+ 23:11 Маттэ 20:26, Марк 9:35, Марк 10:43

+ 23:12 Лука 14:11, Лука 18:14

+ 23:13 Маттэ 15:7

+ 23:16 Маттэ 15:14

+ 23:17 МысырикӀыжь 30:29

+ 23:19 МысырикӀыжь 29:37

+ 23:21 Орэд ЛъапӀэхэр 25:8, Орэд ЛъапӀэхэр 131:14

+ 23:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:22, Орэд ЛъапӀэхэр 32:5,

+ 23:27 Апостол. 23:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:23

+ 23:30 Апостол. 7:52

+ 23:33 Маттэ 3:7, Маттэ 12:34

+ 23:34 Маттэ 21:35, Маттэ 22:6, Евр. 11:36-37, Маттэ 10:17, Марк 13:9, Лука 21:12

+ 23:35 УблапӀэ 4:8, 1 Иуан 3:12, Евр. 11:4, Ӏоф. 18:24

• 23:37 Лука 13:34-35

+ 23:37 Апостол. 7:52, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11-12, Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 146:2

+ 23:39 Орэд ЛъапӀэхэр 117:26, Маттэ 21:9

• 24:1 Марк 13:1-13, Лука 21:5-19

+ 24:2 Лука 19:44

+ 24:4 1 Иуан 3:7, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3

+ 24:7 Ӏоф. 6:4, Апостол. 11:28, Ӏоф. 6:8, Ӏоф. 6:12

+ 24:9 Маттэ 10:22, Иуан 15:18

+ 24:10 Маттэ 10:21

+ 24:11 Маттэ 7:15

+ 24:13 Якъуб 5:11, Ӏоф. 2:10

+ 24:14 Маттэ 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6, Кол. 1:23

• 24:15 Марк 13:14-23, Лука 21:20-24

* 24:15 «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъор» – Исус «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъор» зыфиӀогъэ гущыӀэхэр пегъымбар Даниел икъэбар зэрыт тхылъым 9:27; 11:31; 12:11 итых. Пегъымбар Даниел зигугъу ышӀыгъэр къурмэншӀыпӀэу пачъыхьэ Антиок Епифан тхьэ нэпцӀхэм апае Тхьэм иунэшхо щигъэуцугъагъэр ары. Ар къызыхъугъэр Исус къэхъуным ыпэ 167-рэ илъэсыр ары. Ау Исус «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъом» игугъу зешӀым зыфиӀуагъэр Тхьэм шӀолӀыкӀ фызимыӀэу, бзэджэ дэдэ цӀыф гъэнэфагъэ горэу ары. Дунаим иаужырэ мафэхэм а цӀыфыр къэлъэгъон фай.

+ 24:15 Дан 9:27, Дан 11:31, Дан 12:11

+ 24:17 Лука 17:31

+ 24:19 Лука 23:29

+ 24:21 Дан 12:1, Ӏоф. 16:18

+ 24:22 Лука 18:7

+ 24:23 Лука 17:23

+ 24:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1, 2 Фесс. 2:9, Ӏоф. 13:13, Ӏоф. 16:14

+ 24:25 Иуан 13:19, Иуан 14:29

+ 24:27 Лука 17:24

+ 24:28 Лука 17:37

• 24:29 Марк 13:24-27, Лука 21:25-28

+ 24:29 Апостол. 2:20, Ӏоф. 6:13

+ 24:30 Дан 7:13, Маттэ 16:27,

+ 24:31 1 Кор. 15:52, 1 Фесс. 4:16, Ӏоф. 11:15, Маттэ 13:41, 2 Фесс. 2:1

• 24:32 Марк 13:28-31, Лука 21:29-33

+ 24:34 Маттэ 16:28

+ 24:35 Орэд ЛъапӀэхэр 101:26-27, 2 Пет. 3:10

• 24:36 Марк 13:32-37, Лука 12:38-40, Лука 17:26-30, Лука 17:34-36

+ 24:37 УблапӀэ 6:5

* 24:38-39 псы къиугъэшхор – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 6:13-7:24.

+ 24:39 УблапӀэ 7:21

+ 24:42 Маттэ 25:13

+ 24:43 2 Пет. 3:10, 1 Фесс. 5:2

+ 24:44 Ӏоф. 3:3, Ӏоф. 16:15

• 24:45 Лука 12:42-48

+ 24:46 Маттэ 25:21, Иуан 13:17

+ 24:48 Маттэ 25:5

+ 24:51 Маттэ 8:12

+ 25:1 Маттэ 9:15, Иуан 3:29, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2

+ 25:5 Маттэ 24:48

+ 25:10 Маттэ 22:2

+ 25:11 Маттэ 7:22, Лука 6:46, Лука 13:25

+ 25:12 Маттэ 10:33

+ 25:13 1 Кор. 16:13, Маттэ 24:36, Маттэ 24:42

• 25:14 Лука 19:12-27

+ 25:19 Рим. 14:12

+ 25:21 Лука 16:10, Евр. 12:2

+ 25:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:4

+ 25:29 Маттэ 13:12

+ 25:30 Маттэ 8:12

+ 25:31 Дан 7:13, Маттэ 16:27, Маттэ 19:28

+ 25:32 2 Кор. 5:10, Маттэ 13:49

+ 25:34 Дан 7:18, Ӏоф. 21:7

+ 25:35 Лука 3:11, Якъуб 2:15-16

+ 25:36 2 Тим. 1:16-18

+ 25:40 Маттэ 10:40

+ 25:41 Орэд ЛъапӀэхэр 6:9, Маттэ 7:23, Марк 9:43-44, Иудэ 1:7, Ӏоф. 20:10

+ 25:45 Лука 10:16

+ 25:46 Дан 12:2

• 26:1 Марк 14:1-2, Лука 22:1-2, Иуан 11:45-53

* 26:2 ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор – ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхомрэ Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэмрэ зэдагъэлъапӀэхэзэ, Тхьэм Мысырым къызэрэригъэкӀыжьыгъагъэхэр джуртхэм агъэлъапӀэ. ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор Нисан зыцӀэ мазэм и 14-м тефэ (яплӀэнэрэ мазэм иапэрэ мафэ пэгъунэгъу), Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэр Нисан и 15-22 мафэхэм къакӀоцӀ агъэлъапӀэх. А мафэхэм тэджэпс тхьацум халъхьэрэп.

+ 26:2 МысырикӀыжь 12:1-30

* 26:3 дин пэщэшхор – дин пащэхэм ятхьэматэуи Тхьэмэтэ Хэсэшхоми итхьэматагъ.

• 26:6 Марк 14:3-9, Лука 7:36-50, Иуан 12:1-8

+ 26:6 Маттэ 21:17, Иуан 11:1, Иуан 11:18,

+ 26:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:11, Маттэ 9:15, Иуан 7:33

+ 26:12 Иуан 19:40

+ 26:13 Маттэ 24:14

• 26:14 Марк 14:10-11, Лука 22:3-6

+ 26:14 Иуан 13:2, Апостол. 1:16

+ 26:15 МысырикӀыжь 21:32,

• 26:17 Марк 14:12-21, Лука 22:7-14, Лука 22:21-23, Иуан 13:21-30

* 26:17 Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхо мафэхэр – еплъ 26:2, ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхом.

+ 26:21 Орэд ЛъапӀэхэр 40:10, Иуан 13:18

+ 26:24 Маттэ 18:7

* 26:25 Рабби – дин гъэсакӀор ары.

* 26:25 – Оры, къызэрэпӀорэм фэдэу, – е – О пшъхьэкӀэ къэпӀуагъ.

• 26:26 Марк 14:22-26, Лука 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 26:26 Иуан 6:51, 1 Кор. 10:16, Евр. 10:10

* 26:28 Сэ слъэу… зэзэгъыныгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр – пэсэрэ зэзэгъыныгъэу Тхьэм ежьыррэ илъэпкърэ азыфагу дилъхьагъэр зыгъэшъыпкъэжьыгъагъэр къурмэныпхъэм ылъ арыгъэ. А лъыр цӀыфхэм атыраутхэгъагъ. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:7-8. Ащ фэдэу зэзэгъыныгъакӀэу Тхьэм ежьыррэ ицӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьагъэр зыгъэшъыпкъэжьыгъэр Исус ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэр ары. А зэзэгъыныгъэм зэритым фэдэу, цӀыф горэм ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъумэ, мыкӀодэу Тхьэм ар къыгъэнэжьыщт.

+ 26:28 МысырикӀыжь 24:8

+ 26:30 Лука 22:39

• 26:31 Марк 14:27-31, Лука 22:31-34, Иуан 13:36-38

* 26:31 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 13:7.

+ 26:31 Иуан 16:32

+ 26:32 Маттэ 28:7

+ 26:35 Иуан 11:16, Иуан 21:19

• 26:36 Марк 14:32-42, Лука 22:39-46

+ 26:37 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 26:38 Иуан 12:27

+ 26:39 Евр. 5:7, Марк 10:38, Иуан 18:11, Иуан 5:30, Иуан 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Маттэ 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 26:42 Маттэ 6:10

+ 26:45 Иуан 2:4, Маттэ 16:21, Маттэ 17:22, Маттэ 20:18

• 26:47 Марк 14:43-50, Лука 22:47-53, Иуан 18:3-12

+ 26:47 Апостол. 1:16

+ 26:51 Лука 22:38

+ 26:52 Ӏоф. 13:10

+ 26:55 Маттэ 21:23, Лука 21:37

+ 26:56 Маттэ 1:22-23, Маттэ 21:4, Иуан 19:36, Маттэ 26:31, Иуан 16:32

• 26:57 Марк 14:53-65, Лука 22:54-55, Лука 22:63-71, Иуан 18:13-14, Иуан 18:19-24

+ 26:60 Орэд ЛъапӀэхэр 26:12, Орэд ЛъапӀэхэр 34:11

+ 26:61 Марк 15:29, Иуан 2:19

+ 26:62 Маттэ 27:13

+ 26:63 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7

* 26:64 – Ары, къызэрэпӀорэм фэд, – е – О пшъхьэкӀэ къэпӀуагъ.

+ 26:64 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Дан 7:13, Маттэ 16:27, Маттэ 24:30, Евр. 1:13

* 26:65 ищыгъынхэр къызэгуитхъыгъэх – гущыкӀыгъэшхомрэ щынэгъошхомрэ къахэкӀыкӀэ, дин пэщэшхом ищыгъынхэр къызэгуитхъыгъэх.

+ 26:65 Апостол. 14:14, Маттэ 9:3, Иуан 10:36

• 26:69 Марк 14:66-72, Лука 22:56-62, Иуан 18:15-18, Иуан 18:25-27

+ 26:75 Маттэ 26:34

• 27:1 Марк 15:1, Лука 23:1-2, Иуан 18:28-32

* 27:2 Пилат – рим цӀыфхэм ащыщэу, Понтый Пилат, Исус къызэхъу нэужым 26-36 илъэсхэм къакӀоцӀ, хэкухэу Иудей, Самарие, Идумей яӀэшъхьэтетыгъ.

+ 27:2 Лука 3:1, Лука 13:1, Апостол. 3:13, 1 Тим. 6:13

• 27:3 Апостол. 1:18-19

+ 27:5 ЯтӀонэрэ Самуел 17:23

+ 27:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:9, Марк 12:41, Иуан 8:20

* 27:9-10 пегъымбар Иеремие мы гущыӀэхэу къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 11:12-13; Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 32:6-10.

+ 27:9 Маттэ 2:17

• 27:11 Марк 15:2-5, Лука 23:3-5, Иуан 18:33-38

* 27:11 – Ары, къызэрэпӀорэм фэд, – е – О пшъхьэкӀэ къэоӀо.

+ 27:11 Маттэ 2:2

+ 27:13 Маттэ 26:62

• 27:15 Марк 15:6-15, Лука 23:13-25, Иуан 18:39

+ 27:18 Иуан 12:19

+ 27:20 Апостол. 3:14

+ 27:23 Лука 23:41, Евр. 4:15

+ 27:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:6, Орэд ЛъапӀэхэр 25:6, Орэд ЛъапӀэхэр 72:13

+ 27:25 1 Фесс. 2:16

+ 27:26 Маттэ 20:19

• 27:27 Марк 15:16-20, Иуан 19:2-3

* 27:27 преторие – Ӏэшъхьэтет Пилат иунэшхо ары.

+ 27:30 Маттэ 20:19

• 27:32 Марк 15:21-32, Лука 23:26-43, Иуан 19:17-27

* 27:32 къалэу Кириние – Ливие хэгъэгоу Африкэм итемыр лъэныкъом итым икъэлэшхуагъ.

+ 27:34 Орэд ЛъапӀэхэр 68:22

+ 27:35 Орэд ЛъапӀэхэр 21:19

+ 27:39 Орэд ЛъапӀэхэр 21:7, Орэд ЛъапӀэхэр 108:25

+ 27:40 Марк 14:58, Иуан 2:19, Маттэ 4:3-6

+ 27:42 Иуан 10:18, Иуан 1:49, Иуан 12:13, Иуан 20:29

• 27:45 Марк 15:33-41, Лука 23:44-49, Иуан 19:28-30

* 27:45 щэджагъом – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яхэнэрэ сыхьат» Ащ къикӀырэр щэджагъор ары.

* 27:45 сыхьатыр щым – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «ябгъонэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр щыр ары.

* 27:46 Или, Или! Лама сабахтани – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 21:2.

+ 27:46 Апостол. 3:1, Орэд ЛъапӀэхэр 21:2

+ 27:48 Орэд ЛъапӀэхэр 68:22

+ 27:51 МысырикӀыжь 26:33,

+ 27:52 Дан 12:2, Иуан 5:21, Иуан 5:25

* 27:56 къуаджэу Магдалэ – Галилей псыхъураем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 27:56 Лука 8:2, Маттэ 20:20

• 27:57 Марк 15:42-47, Лука 23:50-56, Иуан 19:38-42

+ 27:63 Маттэ 16:21, Маттэ 17:23, Маттэ 20:19

+ 27:66 Дан 6:17, Ӏоф. 20:3

• 28:1 Марк 16:1-8, Лука 24:1-12, Иуан 20:1-10

+ 28:1 Лука 8:2, Маттэ 27:61

+ 28:2 Маттэ 27:60

+ 28:3 Дан 7:9, Дан 10:6, Марк 9:3, Апостол. 1:10

+ 28:4 Ӏоф. 1:17

+ 28:7 Маттэ 26:32

+ 28:9 Иуан 20:19, Иуан 20:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:27, Маттэ 28:17, Лука 24:52

* 28:10 сшыхэр – еплъ 5:22.

+ 28:10 Маттэ 12:50, Иуан 20:17, Рим. 8:29, Евр. 2:11

• 28:16 Марк 16:14-18, Лука 24:36-49, Иуан 20:19-23

+ 28:17 Иуан 20:25

+ 28:18 Дан 7:13-14, Маттэ 11:27, Иуан 17:2

+ 28:19 2 Кор. 13:13, Иуан 4:1-2, Апостол. 8:13, Кол. 1:23

+ 28:20 Иуан 14:15, Маттэ 13:39

• 1:1 Маттэ 3:1-12, Лука 3:1-9, Иуан 1:19-28

+ 1:1 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7

+ 1:2 МысырикӀыжь 23:20, Маттэ 11:10, Лука 7:27

* 1:3 Ащ иджэмакъ ары – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:3.

* 1:4 умэхъакӀо – еплъ Маттэ 3:1.

* 1:4 Иуан шъоф нэкӀым къыщылъагъуи – умэхъэкӀо Иуан иӀоф зиублагъэр Исус къызэхъу нэужым 27-рэ илъэсым пэблагъэу ары. Еплъ Лука 3:1-3.

+ 1:4 Лука 1:80, Иуан 1:6

* 1:5 Иудей хэкур – еплъ Маттэ 2:1.

+ 1:5 Апостол. 19:18

+ 1:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:8, Апэрэ Самуел 14:26

• 1:9 Маттэ 3:13, Лука 3:21-22, Лука 4:1-13

* 1:9 Галилей хэкур – еплъ Маттэ 2:22.

* 1:9 къалэу Назарет – еплъ Маттэ 2:23.

+ 1:9 Маттэ 2:23, Лука 2:39

+ 1:10 Апостол. 7:56, Иуан 1:32-33

* 1:11 Сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр оры – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7; Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:2; Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 42:1.

+ 1:11 Марк 9:7, Иуан 12:28, Марк 9:7, 2 Пет. 1:17

+ 1:13 1 Фесс. 3:5, Лука 22:43

• 1:14 Маттэ 4:18-22, Лука 5:1-11

* 1:14 Иуан хьапсым зычӀадзэ ужым – еплъ Маттэ 4:12.

+ 1:14 Ехъошуа 21:39, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:11,

* 1:15 Тхьэм и Тетыгъошхо – еплъ Маттэ 3:2.

+ 1:15 Гал. 4:4, Маттэ 3:2

* 1:16 Галилей псыхъураер – еплъ Маттэ 4:18.

+ 1:16 Маттэ 14:34, Марк 6:53, Иуан 1:40-42

+ 1:17 Маттэ 13:47

+ 1:18 Марк 10:28

• 1:21 Лука 4:31-41

* 1:21 къалэу Капернаум – Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къохьэпӀэ Ӏушъом Ӏут.

* 1:21 шэмбэт мафэр – еплъ Маттэ 12:1.

* 1:21 синэгогу – еплъ Маттэ 4:23.

+ 1:21 Маттэ 4:13

* 1:22 Тэурат егъэджэкӀо пащэхэр – еплъ Маттэ 2:4.

+ 1:22 Маттэ 7:28-29

+ 1:24 Марк 5:7, Апостол. 19:15, Иуан 6:69

+ 1:26 Марк 9:20, Апостол. 8:7

+ 1:27 Апостол. 17:19

+ 1:30 1 Кор. 9:5

+ 1:31 Марк 5:41, Марк 9:27, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41

+ 1:34 Маттэ 12:16, Марк 3:12

• 1:35 Лука 4:42-44

+ 1:35 Маттэ 14:23, Лука 5:16

• 1:40 Маттэ 8:1-4, Лука 5:12-16

+ 1:40 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:1, Марк 9:22

* 1:41 тырилъхьи – еплъ Маттэ 8:3.

+ 1:42 Лука 17:14

+ 1:43 Маттэ 9:30

+ 1:44 Лука 17:14

+ 1:45 Марк 7:36

• 2:1 Маттэ 9:1-8, Лука 5:17-26

+ 2:1 Маттэ 4:13, Марк 1:21

+ 2:4 Марк 6:55

+ 2:5 Маттэ 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 2:7 Марк 14:64, Орэд ЛъапӀэхэр 31:5,

* 2:10 ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо – еплъ Маттэ 8:20.

• 2:13 Маттэ 9:9-13, Лука 5:27-32

* 2:16 фарисейхэр – еплъ Маттэ 3:7.

+ 2:16 Лука 15:2

+ 2:17 Лука 15:7, 1 Тим. 1:15

• 2:18 Маттэ 9:14-17, Маттэ 12:1-8, Лука 5:33

* 2:18 анэкӀыщтыгъ – еплъ Маттэ 9:14.

+ 2:18 Маттэ 11:2, Лука 11:1, Иуан 1:35, Лука 18:12

+ 2:19 Маттэ 25:1-13, Иуан 3:29, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2

+ 2:20 Марк 14:7, Лука 17:22

+ 2:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:25

* 2:24 пшӀэ мыхъущтыр – пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ иунашъо тетэу шэмбэт мафэм Ӏоф ашӀэ хъущтыгъэп. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 34:21.

+ 2:24 МысырикӀыжь 20:8-10,

+ 2:25 Апэрэ Самуел 21:1-7

* 2:26 дин пэщэшхор – еплъ Маттэ 2:4.

* 2:26 цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:5-9.

+ 2:26 Апэрэ Самуел 22:20, ЯтӀонэрэ Самуел 8:17, МысырикӀыжь 25:30,

+ 2:27 МысырикӀыжь 23:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:14

• 3:1 Маттэ 12:9-14, Лука 6:6-11

+ 3:1 Марк 1:21

+ 3:2 Лука 14:1, Лука 20:20

+ 3:4 Лука 14:3

+ 3:5 Ефес 4:18, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:6

* 3:6 пачъыхьэ Ирод дезгъаштэхэрэр – еплъ Маттэ 22:16.

+ 3:7 Маттэ 11:21

* 3:8 къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – еплъ Маттэ 11:21.

+ 3:10 Марк 5:28

+ 3:11 Маттэ 14:33, Марк 1:24

+ 3:12 Маттэ 12:16, Марк 1:34

• 3:13 Маттэ 10:1-4, Лука 6:12-16

+ 3:16 Маттэ 16:18, Иуан 1:42

+ 3:17 Марк 1:19

* 3:18 Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэщтыгъэр – еплъ Маттэ 10:4.

+ 3:18 Маттэ 9:9

+ 3:19 Марк 14:10, Марк 14:44

• 3:20 Маттэ 12:22-32, Лука 11:14-23, Лука 12:10

+ 3:20 Марк 6:31

+ 3:21 2 Кор. 5:13

* 3:22 БаӀал-Зэбул – еплъ Маттэ 10:25.

+ 3:22 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2, Маттэ 9:34, Маттэ 10:25

+ 3:29 Лука 12:10, 1 Иуан 5:16, Евр. 10:26, Евр. 10:29

• 3:31 Маттэ 12:46-50, Лука 8:19-21

+ 3:31 Марк 6:3, Иуан 2:12, Иуан 7:3, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Иуан 15:14, Евр. 2:11

• 4:1 Маттэ 13:1-23, Лука 8:4-15

+ 4:9 Маттэ 11:15, Ӏоф. 2:7

• 4:10 Маттэ 13:18-23, Лука 8:11-15

+ 4:11 Маттэ 19:11, 1 Кор. 5:12-13

* 4:12 Аущтэу… – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 6:9-10.

+ 4:12 Иуан 12:40, Апостол. 28:26-27

+ 4:14 Апостол. 8:4

+ 4:17 Гал. 1:6, Евр. 6:4

+ 4:19 Маттэ 6:25, Марк 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 4:20 Иуан 15:5

• 4:21 Лука 8:16-18

+ 4:21 Маттэ 5:15, Лука 11:33

+ 4:22 Маттэ 10:26, Лука 12:2

+ 4:23 Маттэ 11:15, Марк 4:9

+ 4:24 Маттэ 7:2

+ 4:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:9

+ 4:29 Маттэ 13:38, Ӏоф. 14:15

• 4:30 Маттэ 13:31-35, Лука 13:18-19

* 4:31 андэгурацэр – горчицэ зыфаӀорэм ыцэ ары, ахэр жъгъэй дэдэх.

+ 4:31 Маттэ 17:20, Лука 17:6

+ 4:32 Дан 4:9

• 4:35 Маттэ 8:23-27, Лука 8:22-25

+ 4:35 Маттэ 8:18, Лука 8:22

+ 4:37 Апостол. 27:14

+ 4:39 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:10, Орэд ЛъапӀэхэр 103:7

• 5:1 Маттэ 8:28-34, Лука 8:26-39

+ 5:7 Марк 1:24

+ 5:17 Лука 5:8, Апостол. 16:39

+ 5:19 Орэд ЛъапӀэхэр 65:16

* 5:20 КъэлипшӀ – еплъ Маттэ 4:25.

+ 5:20 Маттэ 4:25, Марк 7:31

• 5:21 Маттэ 9:18-26, Лука 8:40-56

+ 5:22 Лука 13:14, Апостол. 13:15, Апостол. 18:8

+ 5:28 Марк 3:10

+ 5:30 Лука 5:17, Лука 6:19

+ 5:34 Марк 10:52

+ 5:37 Марк 9:2, Марк 14:33

+ 5:39 Иуан 11:11

+ 5:41 Марк 1:31, Марк 9:27, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41, Лука 7:14

+ 5:43 Марк 1:44, Марк 9:9

• 6:1 Маттэ 13:53-58, Лука 4:16-30

+ 6:1 Маттэ 2:23, Лука 2:39, Лука 4:23

+ 6:2 Марк 1:21

+ 6:3 Маттэ 11:6

+ 6:4 Иуан 4:44

• 6:7 Маттэ 10:1, Маттэ 10:5-15, Лука 9:1-6

+ 6:7 Марк 3:13-18

+ 6:11 Апостол. 13:51

+ 6:12 Марк 1:15

+ 6:13 Якъуб 5:14

• 6:14 Маттэ 14:1-12, Лука 9:7-9

* 6:14 пачъыхьэ Ирод – еплъ Маттэ 14:1.

+ 6:14 Марк 8:28

* 6:15 пегъымбар Иляс – еплъ Маттэ 16:14.

+ 6:15 Маттэ 21:11

+ 6:17 Маттэ 11:2, Лука 3:19-20, Иуан 3:24

+ 6:21 УблапӀэ 40:20, Эстер 1:3

+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 6:29 Марк 2:18

• 6:30 Маттэ 14:13-21, Лука 9:10-17, Иуан 6:1-14

* 6:30 апостолхэр – еплъ Маттэ 10:2.

+ 6:30 Марк 6:7

+ 6:31 Марк 3:20

+ 6:34 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:17, Маттэ 9:36

* 6:37 динар – еплъ Маттэ 18:24.

+ 6:37 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

• 6:45 Маттэ 14:22-36, Иуан 6:15-21

+ 6:45 Маттэ 11:21, Марк 8:22

+ 6:46 Лука 6:12, Лука 9:28

+ 6:49 Лука 24:37

+ 6:52 Марк 6:41, Марк 8:17, Иуан 12:40, 2 Кор. 3:14

+ 6:53 Маттэ 14:34, Лука 5:1

+ 6:55 Марк 2:4, Апостол. 5:15

+ 6:56 Марк 5:27

• 7:1 Маттэ 15:1-20

+ 7:3 Гал. 1:14

+ 7:4 Евр. 9:10

+ 7:5 Лука 11:38

* 7:6-7 Пегъымбар Ешайа… итхылъ ит – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 29:13.

+ 7:6 Маттэ 23:13

+ 7:7 Кол. 2:22

* 7:10 пегъымбар Мусэ ыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:12; 21:17.

+ 7:10 МысырикӀыжь 20:12, МысырикӀыжь 21:17

+ 7:15 Апостол. 10:15, Тит 1:15

+ 7:19 Апостол. 10:15, Апостол. 11:9, Тит 1:15

+ 7:20 Маттэ 12:34, Якъуб 3:6

+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 7:24 Маттэ 15:21-28

+ 7:24 Ехъошуа 19:28-29,

* 7:26 алыджыбзэр – грекыбзэр ары.

+ 7:26 Апостол. 21:2-3

+ 7:27 Маттэ 7:6

+ 7:31 Марк 8:24, Марк 5:20, Марк 1:9

+ 7:33 Марк 8:23, Иуан 9:6

+ 7:36 Марк 1:44-45

• 8:1 Маттэ 15:32-39

+ 8:2 Маттэ 9:36

+ 8:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

• 8:11 Маттэ 16:1-4

+ 8:11 Лука 11:16, 1 Кор. 1:22

• 8:14 Маттэ 16:5-12

+ 8:15 Лука 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 8:17 Марк 6:52, Марк 7:18

+ 8:19 Марк 6:41-43

+ 8:20 Марк 8:8

* 8:22 къуаджэу Бет-Сайдэ – къуаджэу Бет-Сайдэ Иулиас зыцӀэ къуаджэу Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ Ӏушъом Ӏутыгъэр арыщтын.

+ 8:22 Марк 6:45

+ 8:23 Марк 7:33, Иуан 9:6

• 8:27 Маттэ 16:13-20, Лука 9:18-21

* 8:27 къалэу Кайсарфилипие – еплъ Маттэ 16:13.

* 8:28 пегъымбар Иляс – еплъ Маттэ 16:14.

+ 8:28 Марк 6:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 8:29 Марк 14:61-62, Иуан 11:27

+ 8:30 Маттэ 9:30

• 8:31 Маттэ 16:21-28, Лука 9:22-27

* 8:31 нахьыжъхэр – еплъ Маттэ 16:21.

+ 8:31 Лука 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Иуан 2:19

+ 8:32 Иуан 16:25

+ 8:33 Маттэ 4:10, Фил. 3:19

+ 8:34 Маттэ 10:38-39

+ 8:35 Марк 10:29

+ 8:36 Лука 12:20

+ 8:37 Орэд ЛъапӀэхэр 48:8-9

+ 8:38 Рим. 1:16, 2 Тим. 1:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Дан 7:13,

+ 9:1 Марк 13:30, Иуан 21:22

• 9:2 Маттэ 17:1-13, Лука 9:28-36

+ 9:2 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 9:3 Дан 7:9

* 9:7 Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Ащ ыӀорэм шъуедэӀу! – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7; Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:2 ыкӀи Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 18:15.

+ 9:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, 2 Пет. 1:17

+ 9:9 Марк 1:44, Марк 5:43

* 9:13 Иляс къэкӀогъах – Исус зыфиӀуагъэр умэхъакӀоу Иуан ары. Иуан Христос игъогу ыгъэпсынэу Тхьэм къызэригъэгугъэгъэ пегъымбар Иляс ары. Еплъ Маттэ 16:14.

+ 9:13 Маттэ 11:14, Лука 1:17

• 9:14 Маттэ 17:14-20, Лука 9:37-43

+ 9:17 Лука 11:14

+ 9:20 Марк 1:26

+ 9:22 Марк 1:40

+ 9:23 Маттэ 17:20-21

+ 9:26 Марк 1:26

+ 9:27 Марк 1:31, Марк 5:41, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41

• 9:30 Маттэ 17:22-23, Лука 9:43-45

+ 9:31 Марк 8:31, Марк 10:32-34

+ 9:32 Марк 6:52

• 9:33 Маттэ 18:1-9, Лука 9:46-50, Лука 22:24-30

+ 9:33 Маттэ 17:24

+ 9:35 Марк 10:43-44

+ 9:36 Марк 10:16

+ 9:37 Маттэ 10:40, Лука 10:16, Иуан 13:20

+ 9:38 Маттэ 7:22, Маттэ 12:27, Апостол. 19:13,

+ 9:40 Маттэ 12:30, Лука 11:23

+ 9:41 Маттэ 10:42

+ 9:42 Лука 17:2

* 9:43 хьамлыухэр зыщымылӀэжьыщтэу, зимашӀуи мыкӀосэжьыщтыр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 66:24.

+ 9:43 Маттэ 5:30, Маттэ 25:41, Ӏоф. 20:10

+ 9:50 Маттэ 5:13, Лука 14:34, Рим. 12:18, 2 Кор. 13:11, 1 Фесс. 5:13

• 10:1 Маттэ 19:1-12

* 10:4 Мусэ фит ышӀыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:1.

+ 10:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:1-3

* 10:6 хъулъфыгъэрэ бзылъфыгъэрэ къыгъэхъугъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 1:27.

+ 10:6 УблапӀэ 1:27

* 10:7-8 Ащ къыхэкӀыкӀэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:24.

+ 10:7 УблапӀэ 2:24, 1 Кор. 6:16, Ефес 5:31, 1 Кор. 6:16

+ 10:9 1 Кор. 7:10

+ 10:12 Маттэ 5:32

• 10:13 Маттэ 19:13-15, Лука 18:15-17

+ 10:15 Маттэ 18:3

+ 10:16 Марк 9:36

• 10:17 Маттэ 19:16-30, Лука 18:18-30

+ 10:17 Лука 10:25

+ 10:18 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1, Орэд ЛъапӀэхэр 118:68

+ 10:19 МысырикӀыжь 20:12-16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:14, 1 Кор. 6:8

+ 10:20 Фил. 3:6

+ 10:21 Лука 12:33

+ 10:23 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7-8, Марк 4:19

+ 10:27 УблапӀэ 18:14, Марк 14:36, Лука 1:37

+ 10:28 Марк 1:18-20

+ 10:29 Марк 8:35, Лука 14:26

+ 10:30 2 Кор. 12:10

+ 10:31 Маттэ 20:16, Лука 13:30

• 10:32 Маттэ 20:17-19, Лука 18:31-34

* 10:33 хымэ лъэпкъхэр – мыщ дэжьым къикӀырэр рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэр ары.

+ 10:34 Марк 8:31, Марк 9:31

• 10:35 Маттэ 20:20-28

+ 10:35 Марк 1:19

+ 10:37 Маттэ 19:28

+ 10:38 Марк 14:36, Иуан 18:11, Лука 12:50

+ 10:39 Апостол. 12:2, Ӏоф. 1:9

+ 10:43 1 Пет. 5:3, Маттэ 23:11, Марк 9:35

* 10:45 ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо – еплъ Маттэ 8:20.

+ 10:45 Иуан 13:4-5, Иуан 11:51, Рим. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит 2:14, 1 Пет. 1:18-19

• 10:46 Маттэ 20:29-34, Лука 18:35-43

* 10:46 къалэу Ерихон – еплъ Маттэ 20:29.

+ 10:46 Ехъошуа 6:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

* 10:47 Даутэ ы Къо – еплъ Маттэ 9:27.

+ 10:47 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Лука 1:32

+ 10:52 Марк 5:34, Лука 7:50, Лука 17:19

• 11:1 Маттэ 21:1-11, Лука 19:28-40, Иуан 12:12-19

* 11:1 Елеон Ӏуашъхьэр – еплъ Маттэ 21:1.

+ 11:1 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30, Апостол. 1:12, Маттэ 21:17, Лука 24:50, Иуан 11:18

+ 11:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:13

* 11:9 Хьусаннэ – щытхъу гущыӀ.

* 11:9-10 Яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:25-26.

+ 11:10 Орэд ЛъапӀэхэр 117:25-26, Орэд ЛъапӀэхэр 148:1, Маттэ 23:39

• 11:12 Маттэ 21:18-19

+ 11:12 Маттэ 4:2

* 11:13 игъуагъэпти ары – мы зигугъу къышӀырэ къэбархэр зыщыхъурэ лъэхъаныр мэлылъфэгъу мазэм ыгузэгумэ адэжь ары. Ахэр зыщыхъущтыгъэ чӀыпӀэм къащыкӀырэ иджыр чъыгхэм гъэтхэпэ мазэм «иджыр пас» раӀоу ашхын алъэкӀэу къыпыкӀыщтыгъ инджыр. Инджыр пасэр чъыгым пыт-пымытым къыгъэлъагъощтыгъ а илъэсым а чъыгым инджыр къыпыкӀэщтмэ-къыпымыкӀэщтмэ.

+ 11:13 Марк 13:28, Лука 13:6

• 11:15 Маттэ 21:12-17, Лука 19:45-48, Иуан 2:13-22

* 11:15 щэн-щэфакӀохэу чӀэтхэр – еплъ Маттэ 21:12.

* 11:15 ахъщэ зыхъожьхэрэр – еплъ Маттэ 21:12.

+ 11:15 Лука 2:24

* 11:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытба? – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 56:7.

* 11:17 хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэ – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 7:11.

+ 11:18 Маттэ 21:46

+ 11:19 Лука 21:37

• 11:20 Маттэ 21:19-22

+ 11:23 Маттэ 7:7, Маттэ 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 11:24 Маттэ 7:7, Якъуб 1:6

+ 11:25 Маттэ 6:14, Кол. 3:13

• 11:27 Маттэ 21:23-27, Лука 20:1-8

+ 11:28 Апостол. 4:7

+ 11:30 Марк 1:4

+ 11:31 Лука 7:30

+ 11:32 Маттэ 11:9, Маттэ 14:5

• 12:1 Маттэ 21:33-46, Лука 20:9-19

* 12:1 сэнэшъхьэшӀхэр – сэнэшъхьэ хатэм щылажьэхэрэр ары.

+ 12:1 Орэд ЛъапӀэхэр 79:9, Марк 13:34

+ 12:5 Маттэ 22:6, Маттэ 23:34, Евр. 11:36-37, Евр. 11:36-37

+ 12:6 Маттэ 3:17, Евр. 1:1

+ 12:7 Евр. 1:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:19

+ 12:8 Евр. 13:12

+ 12:9 Апостол. 13:46

* 12:10-11 Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэм – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:22-23.

+ 12:11 Орэд ЛъапӀэхэр 117:22-23, Апостол. 4:11, 1 Пет. 2:7

+ 12:12 Марк 11:18, Марк 11:32

• 12:13 Маттэ 22:15-22, Лука 20:20-26

+ 12:13 Лука 11:54

* 12:14 Кайсар – еплъ Маттэ 22:17.

* 12:14 хьакъулахь ахъщэр – еплъ Маттэ 5:46.

+ 12:14 Маттэ 17:24-25

* 12:15 динар – еплъ Маттэ 18:24.

+ 12:15 Марк 7:6, Лука 12:1

+ 12:17 Рим. 13:7

• 12:18 Маттэ 22:23-33, Лука 20:27-40

* 12:18 саддукейхэр – еплъ Маттэ 3:7.

+ 12:18 Маттэ 3:7, Апостол. 23:8

* 12:19 пегъымбар Мусэ моущтэу къытфитхыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:5-6.

+ 12:19 УблапӀэ 38:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5-6

* 12:26 Тхьэр Мусэ къыдэгущыӀи… къызэриӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 3:2-6.

+ 12:26 МысырикӀыжь 3:2, МысырикӀыжь 3:6

• 12:28 Маттэ 22:34-40, Лука 10:25-28

* 12:29-30 Анахь лъэпӀэ дэдэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:4-5.

+ 12:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4-5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13, Ехъошуа 22:5

* 12:31 ЯтӀонэрэ унашъор – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 12:31 Маттэ 19:19

+ 12:32 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4

+ 12:33 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:22,

+ 12:34 Лука 20:40

• 12:35 Маттэ 22:41-46, Лука 20:41-44

+ 12:35 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Марк 10:47, Лука 1:32

* 12:36 Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Даутэ… къыригъэӀуагъэба? – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:1.

+ 12:36 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 2:34-35

+ 12:37 Марк 6:20

• 12:38 Маттэ 23:1-36, Лука 20:45-47

+ 12:39 Лука 11:43

• 12:41 Лука 21:1-4

+ 12:41 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:9, Маттэ 27:6

* 12:42 зы чапыч – лептитӀу мэхъу. Лептэр анахь осэ цӀыкӀу зиӀэ гъоплъэ ахъщэ жъгъэеу щыӀагъэр ары.

+ 12:44 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 13:1 Маттэ 24:1-14, Лука 21:5-19

+ 13:2 Лука 19:44

+ 13:5 1 Иуан 3:7, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3

+ 13:8 Ӏоф. 6:4, Апостол. 11:28, Ӏоф. 6:8, Ӏоф. 6:12

+ 13:9 Орэд ЛъапӀэхэр 118:46, Апостол. 17:6, Апостол. 18:12, Апостол. 24:1, Апостол. 25:6

+ 13:10 Маттэ 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6

+ 13:11 Апостол. 4:8

+ 13:12 Маттэ 10:35-36

+ 13:13 Маттэ 10:22, Иуан 15:18, Якъуб 5:11, Ӏоф. 2:10

• 13:14 Маттэ 24:15-28, Лука 21:20-24

* 13:14 «Зэхэзыкъутэрэ ГущыкӀыгъор» – еплъ Маттэ 24:15.

+ 13:14 Дан 9:27, Дан 11:31, Дан 12:11

+ 13:15 Лука 17:31

+ 13:17 Лука 23:29

+ 13:19 Дан 12:1, Ӏоф. 16:18

+ 13:20 Лука 18:7

+ 13:21 Лука 17:23

+ 13:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1, 2 Фесс. 2:9, Ӏоф. 13:13, Ӏоф. 16:14

+ 13:23 Иуан 13:19, Иуан 14:29

• 13:24 Маттэ 24:29-31, Лука 21:25-28

+ 13:25 Апостол. 2:20, Ӏоф. 6:13

+ 13:26 Дан 7:13, Маттэ 16:27

+ 13:27 Маттэ 13:41

• 13:28 Маттэ 24:32-35, Лука 21:29-33

+ 13:30 Марк 9:1

+ 13:31 Орэд ЛъапӀэхэр 101:26-27, 2 Пет. 3:10

• 13:32 Маттэ 24:36-44, Лука 17:26-30, Лука 17:34-36

+ 13:33 Ефес 6:18, 1 Фесс. 5:6, Маттэ 25:13

+ 13:34 Марк 12:1

+ 13:35 Маттэ 25:13, 2 Пет. 3:10, 1 Фесс. 5:2

+ 13:36 Маттэ 25:1-13

• 14:1 Маттэ 26:1-5, Лука 22:1-2, Иуан 11:45-53

* 14:1 ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхомрэ Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэмрэ – еплъ Маттэ 26:2.

+ 14:1 МысырикӀыжь 12:1-30, Иуан 11:53

• 14:3 Маттэ 26:6-13, Лука 7:36-50, Иуан 12:1-8

+ 14:3 Маттэ 21:17, Иуан 11:1, Иуан 11:18,

+ 14:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:11, Марк 2:20, Иуан 7:33

+ 14:8 Иуан 19:40

* 14:9 къэбарышӀур – еплъ 8:35.

+ 14:9 Маттэ 24:14

• 14:10 Маттэ 26:14-16, Лука 22:3-6

+ 14:10 Иуан 13:2, Апостол. 1:16

• 14:12 Маттэ 26:17-30, Лука 22:7-23, Иуан 13:21-30

+ 14:12 МысырикӀыжь 12:6, 1 Кор. 5:7

+ 14:18 Орэд ЛъапӀэхэр 40:10, Иуан 13:18

+ 14:21 Маттэ 18:7

• 14:22 Маттэ 26:26-30, Лука 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 14:22 Иуан 6:51, 1 Кор. 10:16

* 14:24 Сэ слъэу… зэзэгъыныгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр – еплъ Маттэ 26:28.

+ 14:24 МысырикӀыжь 24:8

+ 14:26 Лука 22:39

• 14:27 Маттэ 26:31-35, Лука 22:31-34, Иуан 13:36-38

* 14:27 Тхьэм… игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 13:7.

+ 14:27 Иуан 16:32

+ 14:28 Марк 16:7

• 14:32 Маттэ 26:36-46, Лука 22:39-46

* 14:32 Гефсимание – еплъ Маттэ 26:36.

+ 14:33 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 14:34 Иуан 12:27

+ 14:35 Евр. 5:7

* 14:36 Аббэ – «ты» ары.

+ 14:36 Марк 10:27, Марк 10:38, Иуан 18:11, Иуан 5:30, Иуан 6:38

+ 14:38 Маттэ 6:13, 1 Пет. 4:7

+ 14:41 Иуан 2:4, Марк 9:31, Марк 10:33

• 14:43 Маттэ 26:47-56, Лука 22:47-53, Иуан 18:3-12

+ 14:43 Апостол. 1:16

+ 14:47 Лука 22:38

+ 14:49 Марк 11:27, Маттэ 1:22-23, Маттэ 21:4, Иуан 19:36

+ 14:50 Марк 14:27, Иуан 16:32

• 14:53 Маттэ 26:57-68, Лука 22:54-55, Лука 22:63-71, Иуан 18:13-14, Иуан 18:19-24

* 14:55 Тхьэмэтэ Хэсэшхор – еплъ Маттэ 5:22.

+ 14:56 Орэд ЛъапӀэхэр 26:12, Орэд ЛъапӀэхэр 34:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 14:58 2 Кор. 5:1, Марк 15:29, Иуан 2:19

+ 14:60 Марк 15:4-5

+ 14:61 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7

+ 14:62 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Дан 7:13, Маттэ 16:27, Маттэ 24:30, Евр. 1:13

* 14:63 ищыгъынхэр къызэгуитхъыгъ – еплъ Маттэ 26:65.

+ 14:63 Апостол. 14:14

+ 14:64 Марк 2:7, Иуан 10:36,

+ 14:65 Марк 10:34

• 14:66 Маттэ 26:69-75, Лука 22:56-62, Иуан 18:15-18, Иуан 18:25-27

+ 14:72 Марк 14:30

• 15:1 Маттэ 27:1-2, Маттэ 27:11-14, Лука 23:1-5, Иуан 18:28-38

* 15:1 Пилат – еплъ Маттэ 27:2.

+ 15:1 Лука 3:1, Лука 13:1, Апостол. 3:13, Апостол. 4:27, 1 Тим. 6:13

* 15:2 – Ары, къызэрэпӀорэм фэд – е – О пшъхьэкӀэ къэоӀо.

+ 15:2 Маттэ 2:2

+ 15:4 Марк 14:60-61

• 15:6 Маттэ 27:15-26, Лука 23:13-25, Иуан 18:39

+ 15:10 Иуан 12:19, Апостол. 5:17

+ 15:11 Апостол. 3:14

+ 15:14 Лука 23:41, Евр. 4:15

+ 15:15 Марк 10:34

• 15:16 Маттэ 27:27-31, Иуан 19:2-3

* 15:16 преторие – еплъ Маттэ 27:27.

+ 15:19 Марк 10:34, Марк 14:65

• 15:21 Маттэ 27:32-44, Лука 23:26-43, Иуан 19:17-27

* 15:21 къалэу Кириние – еплъ Маттэ 27:32.

+ 15:21 Рим. 16:13

+ 15:24 Орэд ЛъапӀэхэр 21:19

* 15:28 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:12.

+ 15:29 Орэд ЛъапӀэхэр 21:7, Орэд ЛъапӀэхэр 108:25, Марк 14:58, Иуан 2:19

+ 15:31 Иуан 10:18

+ 15:32 Иуан 1:49, Иуан 12:13, Иуан 20:29

• 15:33 Маттэ 27:45-56, Лука 23:44-49, Иуан 19:28-30

* 15:33 щэджагъом – еплъ Маттэ 27:45.

* 15:33 сыхьатыр щым – еплъ Маттэ 27:45.

+ 15:34 Орэд ЛъапӀэхэр 21:2

+ 15:36 Орэд ЛъапӀэхэр 68:22

+ 15:38 МысырикӀыжь 26:33,

+ 15:40 Лука 8:2

• 15:42 Маттэ 27:57-61, Лука 23:50-56, Иуан 19:38-42

• 16:1 Маттэ 28:1-8, Лука 24:1-12, Иуан 20:1-10

+ 16:1 Марк 15:40

* 16:2 тхьэмафэм иапэрэ мафэр – тхьаумэфэ мафэр ары.

+ 16:3 Марк 15:46

+ 16:7 Марк 14:28

• 16:9 Маттэ 28:9-10, Маттэ 28:16-20, Лука 24:13-49, Иуан 20:11-23

+ 16:9 Лука 8:2

+ 16:11 Лука 24:11

+ 16:15 Апостол. 1:8, Кол. 1:23

+ 16:16 Апостол. 16:31, Рим. 10:9, 1 Пет. 3:21, Иуан 3:18

+ 16:17 Лука 10:17, Апостол. 5:16, Апостол. 8:7, Апостол. 16:18, Апостол. 19:12, Апостол. 2:4, Апостол. 10:46, 1 Кор. 12:10, 1 Кор. 14:2

+ 16:18 Орэд ЛъапӀэхэр 90:13, Лука 10:19, Апостол. 28:3-5, Апостол. 9:12, Апостол. 28:8

+ 16:19 Лука 24:51, Апостол. 1:9, 1 Тим. 3:16, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 7:55-56, 1 Пет. 3:22, Рим. 8:34, Ефес 1:20, Кол. 3:1, Евр. 1:3, Евр. 8:1, Евр. 12:2, Ӏоф. 3:21

+ 16:20 Апостол. 5:12

* 1:3 Теофил – Лука мы тхылъыр зыфитхырэр ары, еплъ Апостол. 1:1. Теофил тхьэмэтэ горагъ, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀуми щыгъозагъ. Ащ нэмыкӀэу Теофил икъэбар зи тиӀэп.

+ 1:3 Апостол. 1:1

* 1:5 Иудей хэкур – Фалестин хэгъэгур зэкӀэ ары.

* 1:5 Ирод – Ирод Иныр ары. Исус къэхъуным ыпэкӀэ 37-4 илъэсхэм къакӀоцӀ Израиль хэгъэгум зэкӀэ ипачъыхьагъ.

+ 1:5 Маттэ 2:1, МысырикӀыжь 28:1

+ 1:6 Фил. 3:6

+ 1:7 Апэрэ Самуел 1:2

+ 1:9 МысырикӀыжь 30:7-8

+ 1:10 Орэд ЛъапӀэхэр 140:2

+ 1:11 МысырикӀыжь 30:1-10

+ 1:13 Апостол. 10:4

+ 1:15 Лука 7:28, Лука 7:33, Гал. 1:15

* 1:17 Пегъымбар Иляс – еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 4:5-6.

+ 1:17 Маттэ 11:14, Маттэ 17:12-13, Марк 1:2

+ 1:18 УблапӀэ 15:8, Гъуазэхэр 6:17

+ 1:19 Дан 8:16, Дан 9:21

+ 1:25 УблапӀэ 30:23

* 1:26 Галилей хэкур – Израиль хэгъэгум итемыр лъэныкъо ит. Архелай ышэу Ирод Антипэ зыцӀэр а хэкум ипщыгъ.

* 1:26 къалэу Назарет – Галилей псыхъураем икъыблэ цыпэм километрэ 26-кӀэ пэчыжьэу итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 1:26 Дан 8:16, Дан 9:21, Маттэ 2:23, Иуан 1:45, Маттэ 1:16

+ 1:28 Гъуазэхэр 13:3

* 1:31 Исус – а цӀэм къикӀырэр «цӀыфхэр мыкӀодхэу Къэзгъэнэжьырэр» ары.

+ 1:31 Маттэ 1:20

+ 1:32 ЯтӀонэрэ Самуел 7:13, Орэд ЛъапӀэхэр 88:4, Марк 11:10

+ 1:33 Дан 7:14, Дан 7:27, 1 Кор. 15:24, Ӏоф. 11:15

+ 1:35 Маттэ 18:20, Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Маттэ 14:33

+ 1:37 УблапӀэ 18:14, Марк 10:27

+ 1:46 Апэрэ Самуел 2:1-10

+ 1:47 Орэд ЛъапӀэхэр 34:9,

+ 1:48 Апэрэ Самуел 1:11, Лука 11:27

+ 1:49 Орэд ЛъапӀэхэр 98:3, Орэд ЛъапӀэхэр 110:9

+ 1:50 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 1:52 Орэд ЛъапӀэхэр 146:6,

+ 1:53 Орэд ЛъапӀэхэр 106:9

+ 1:54 УблапӀэ 17:19, Рим. 4:13, Гал. 3:16, Евр. 2:16

+ 1:59 УблапӀэ 17:12,

+ 1:68 Орэд ЛъапӀэхэр 110:9, Орэд ЛъапӀэхэр 129:8

+ 1:69 Апостол. 3:21, Рим. 1:2, Тит 1:1-2

+ 1:71 Орэд ЛъапӀэхэр 105:10

+ 1:72 Орэд ЛъапӀэхэр 104:8

+ 1:73 УблапӀэ 22:16-18, УблапӀэ 26:3, Евр. 6:13,

+ 1:76 Лука 7:26, Лука 20:6, Маттэ 3:3, Марк 1:2-3

+ 1:77 Лука 3:3

+ 1:78 Орэд ЛъапӀэхэр 83:12,

+ 1:79 Орэд ЛъапӀэхэр 106:10, Маттэ 4:16

+ 1:80 Лука 3:2

• 2:1 Маттэ 1:18-25

* 2:1 Аугуст – Кайсар Гай Октавиан цӀэу зэреджагъэхэм

+ 2:1 Апостол. 5:37

* 2:2 Сирие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. Израиль хэгъэгур Сирие хэкум щыщыгъ.

* 2:4 икъалэу Бет-Лэхьэм – Ерусалим километрийкӀэ пэчыжьэу, икъыблэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 2:4 Лука 1:26-27, Апэрэ Самуел 17:58

+ 2:9 Апостол. 12:7

* 2:11 Даутэ икъалэ – Бет-Лэхьэм ары.

+ 2:11 Маттэ 1:21,

+ 2:12 Апэрэ Самуел 2:34, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:29

+ 2:13 Ӏоф. 5:11

+ 2:14 Орэд ЛъапӀэхэр 148:1, Лука 19:38

+ 2:19 Дан 7:28, Лука 2:51

+ 2:21 УблапӀэ 17:12-13,

* 2:22 пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ иунашъо тетэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 12:2-4.

* 2:23 Зиусхьаным ихабзэ итым тетэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 13:2.

+ 2:23 МысырикӀыжь 13:2

* 2:24 Зиусхьаным иунашъо тетэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 12:8.

* 2:26 Христос – пачъыхьэ Даутэ илъэпкъ къытекӀыгъэу, пегъымбархэм къызэраӀуагъэм тетэу, израиль цӀыфхэм шъхьафитыныгъэрэ мамыр тетыгъомрэ аригъэгъотынхэу Тхьэм ахэр къызэригъэгугъэгъэ пщы лъапӀэр ары.

+ 2:30 Иуан 8:12

+ 2:35 Иуан 19:25

+ 2:37 Апостол. 13:2, Апостол. 14:23

+ 2:39 Маттэ 2:23, Лука 1:26-27

* 2:41 ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэшхор – ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхомрэ Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэмрэ зэдагъэлъапӀэхэзэ, Тхьэм Мысырым къызэрэригъэкӀыжьыгъагъэхэр джуртхэм агъэлъапӀэ. ӀутӀыжъ

+ 2:41 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1

+ 2:50 Лука 9:45, Лука 18:34

+ 2:51 Дан 7:28, Лука 2:19

+ 2:52 Апэрэ Самуел 2:26

• 3:1 Маттэ 3:1-12, Марк 1:1-8, Иуан 1:19-28

* 3:1 Тиберые – Исус къызэхъу нэужым я 14-37 илъэсхэм къакӀоцӀ рим кайсарыгъ.

* 3:1 Понтый Пилат – Рим цӀыфхэм ащыщэу, Понтый Пилат, Исус къызэхъу нэужым я 26-36 илъэсхэм къакӀоцӀ, хэкухэу Иудей,

* 3:1 Ирод – Ирод Антипэ ары. Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 4-рэ илъэсым кьыщегъэжьагъэу Исус къызэхъу нэужым я 39-рэ илъэсым нэсыфэ, ар Галилей хэкумрэ Перей хэкумрэ япщыгъ.

* 3:1 Филипп – Исус къэхъуным ыпэкӀэ 4-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Исус къызэхъу нэужым я 34-рэ илъэсым нэсыфэ, Итурей хэкумрэ Трахонит хэкумрэ япщыгъ. Ахэр хэгъэгум итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъом итыгъэх.

+ 3:1 Лука 13:1, Лука 23:1, Лука 9:7

* 3:2 Аннэрэ Кайафэрэ – Исус къызэхъу нэужым я 6-15 илъэсхэм къакӀоцӀ Аннэ дин пэщэшхуагъ. Кайафэу Аннэ ыпхъум илӀ я 18-36 илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

* 3:2 дин пэщэшхор – дин пащэхэми Тхьэмэтэ Хэсэшхоми ятхьэмэтагъ.

+ 3:2 Маттэ 26:3, Иуан 11:49, Лука 1:63, Лука 1:80, Иуан 1:6-7

* 3:3 умэхъыныр – Исус уашъом зыдэкӀоежьыгъэм къыщегъэжьагъэу, цӀыфхэм зарагъэумэхъы – ахэр псым чӀагъаох е псы тӀэкӀу ашъхьэхэм атыраутхэ. Аущтэу ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ яӀэ зэрэхъугъэр къагъэлъагъо. Ащ нэмыкӀэуи Исус лӀи, лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэм пае япсэкӀодшӀагъэхэр къафэгъугъэхэу, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ яӀэ зэрэхъугъэми шыхьат фэхъух.

* 3:4-6 пегъымбар Ешайа игущыӀэхэр итхылъ зэритым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:3-5.

* 3:7 блэщылъф – блэм къыхэкӀырэ лъфыгъэр ары.

+ 3:7 Маттэ 12:34, Маттэ 23:33

+ 3:8 Лука 16:24, Иуан 8:33

+ 3:9 Лука 13:9, Маттэ 7:19

+ 3:10 Апостол. 2:37, Апостол. 16:30

+ 3:11 Маттэ 25:35, Якъуб 2:15-16

+ 3:14 Лука 19:8

+ 3:15 Иуан 1:19-20

+ 3:17 Маттэ 13:30

* 3:19 ыш – пщы ирод ыш Филиппэу (еплъ Марк 6:17) Рим къэлэшхом щыпсэущтыгъэр ары.

+ 3:20 Маттэ 11:2, Маттэ 14:1-12, Марк 6:17-18, Иуан 3:24

• 3:21 Маттэ 3:13-17, Марк 1:9-11

+ 3:21 Апостол. 7:56

* 3:22 Оры сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Сэ сыгу о къыоӀугъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7; Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:2; Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 42:1

+ 3:22 Иуан 1:32-33, Марк 9:7, Иуан 12:28, Лука 9:35, 2 Пет. 1:17

• 3:23 Маттэ 1:1-17

+ 3:31 ЯтӀонэрэ Самуел 5:14

+ 3:32 Апэрэ Самуел 17:12, Рут 4:18-22

+ 3:33 УблапӀэ 38,

+ 3:38 УблапӀэ 5

• 4:1 Маттэ 4:1-11, Марк 1:12-13

+ 4:2 1 Фесс. 3:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:9, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8, Маттэ 21:18

* 4:4 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 8:3.

+ 4:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:3

+ 4:6 1 Иуан 5:19, Ӏоф. 13:2

* 4:8 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:13.

+ 4:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13

* 4:10-11 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 90:11-12.

+ 4:10 Орэд ЛъапӀэхэр 90:11-12

* 4:12 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:16.

+ 4:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:16

• 4:14 Маттэ 13:53-58, Марк 6:1-6

+ 4:15 Марк 1:21

* 4:16 шэмбэт мафэр – джуртхэм ямэфэ лъапӀ ары. А мафэм хэти Ӏоф ышӀэн фитэп.

+ 4:16 Маттэ 2:23, Лука 2:39

* 4:17-19 зэрытхэгъэ чӀыпӀэр къыгъотыгъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 61:1-2; 58:6.

+ 4:23 Маттэ 11:23, Марк 2:1-12, Иуан 4:46-53

+ 4:24 Иуан 4:44

* 4:25-26 пегъымбар Иляс – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3-я Царств) 17:1.

+ 4:25 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:2, Якъуб 5:17

+ 4:26 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:9

* 4:27 пегъымбар Елисей – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт ятӀонэрэ тхылъым (4-я Царств) 5:1-4.

+ 4:27 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:1-14

+ 4:30 Иуан 8:59, Иуан 10:39

• 4:31 Марк 1:21-28

* 4:31 Капернаум – Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къохьэпӀэ Ӏушъом Ӏут.

+ 4:31 Маттэ 4:13

+ 4:32 Маттэ 7:28-29

+ 4:34 Маттэ 8:29, Марк 1:23-24, Лука 8:28, Апостол. 19:15

+ 4:35 Лука 9:42, Апостол. 8:7

• 4:38 Маттэ 8:14-17, Марк 1:29-34

+ 4:38 1 Кор. 9:5

+ 4:41 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Маттэ 12:16, Марк 3:12

• 4:42 Марк 1:35-39

+ 4:42 Лука 5:16

• 5:1 Маттэ 4:18-22, Марк 1:16-20

* 5:1 Геннисарет зыцӀэ псыхъураер – Галилей псыхъураер ары. Галилей хэкум ит псыхъурай. ИкӀыхьагъэ километрэ 21-рэ мэхъу, инахь шъомбгъуапӀэр километрэ 13 мэхъу.

+ 5:1 Маттэ 14:34, Марк 6:53

+ 5:4 Иуан 21:6

+ 5:10 Маттэ 13:47

• 5:12 Маттэ 8:1-4, Марк 1:40-45

+ 5:12 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:1, Марк 9:22

* 5:13 тырилъхьи – шъоджэ уз Ӏае зиӀэм пӀэ теплъхьэнэу хъущтыгъэп.

+ 5:14 Маттэ 9:30, Маттэ 17:9, Марк 1:34, Лука 17:14

+ 5:16 Маттэ 14:23, Лука 4:42

• 5:17 Маттэ 9:1-8, Марк 2:1-12

+ 5:17 Лука 6:19, Лука 8:46

+ 5:20 Маттэ 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 5:21 Маттэ 26:65, Орэд ЛъапӀэхэр 31:5,

• 5:27 Маттэ 9:9-17, Марк 2:13-22

+ 5:29 Лука 19:6

+ 5:30 Лука 15:2

+ 5:32 Лука 15:7, 1 Тим. 1:15

• 5:33 Маттэ 9:14-17, Марк 2:18-22

+ 5:33 Маттэ 11:2, Лука 11:1, Иуан 1:35, Лука 18:12

+ 5:34 Маттэ 25:1-13, Иуан 3:29, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2

+ 5:35 Марк 14:7, Лука 17:22

• 6:1 Маттэ 12:1-14, Марк 2:23

+ 6:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:25

* 6:2 пшӀэ мыхъущтыр – Мусэ и Тэурат хабзэ иунашъо тетэу, шэмбэт мафэм лэжьыгъэ пхы хъущтыгъэп. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 34:21.

+ 6:2 МысырикӀыжь 20:8-10,

+ 6:3 Апэрэ Самуел 21:7

* 6:4 цӀыфхэм Тхьэм ыпашъхьэ ралъхьэгъэ хьалыгъур – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:5-9.

+ 6:4 МысырикӀыжь 25:30,

+ 6:6 Марк 1:21

+ 6:7 Лука 14:1, Лука 20:20

+ 6:9 Лука 14:3

+ 6:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:6

• 6:12 Маттэ 10:1-4, Марк 3:13-19

+ 6:14 Маттэ 16:18, Иуан 1:42

* 6:15 Симонэу зихэгъэгу ыпсэ емыблэжьэу фэлажьэрэмкӀэ заджэхэрэр – ар Палестинэ хэгъэгум фэлэжьэрэ цӀыф куп горэм щыщыгъэнкӀи мэхъу. Рим къэралыгъошхом щыщхэу яхэгъэгу ашӀозыубытыгъэхэм къатырахыжьыным а купым хэтхэр ыуж итыгъэх.

+ 6:15 Маттэ 9:9

+ 6:16 Лука 22:47

• 6:17 Маттэ 4:23

* 6:17 къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – ахэр хымэ къалэхэу Галилей хэкум итемыр лъэныкъомкӀэ хыӀушъом Ӏутыгъэхэр ары.

+ 6:19 Лука 5:17, Лука 8:46

+ 6:21 Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Иуан 7:37, ДжакӀо 7:3, 2 Кор. 7:10

+ 6:22 1 Пет. 4:14

+ 6:23 Апостол. 5:41, Якъуб 1:2, 2 Кор. 12:10

+ 6:24 Маттэ 6:2, Якъуб 5:1

+ 6:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:13,

• 6:27 Маттэ 5:38-48

+ 6:28 Лука 23:34, Апостол. 7:60, 1 Пет. 3:9

+ 6:29 1 Пет. 2:23, 1 Кор. 6:7

+ 6:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7-8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:26

+ 6:31 Маттэ 7:12

+ 6:35 Орэд ЛъапӀэхэр 36:26

+ 6:36 Маттэ 5:7

• 6:37 Маттэ 7:1-5

+ 6:37 Рим. 14:10, 1 Кор. 4:5, Рим. 2:1, Рим. 14:10, Якъуб 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Марк 4:24, Рим. 2:1

+ 6:39 Маттэ 15:14

+ 6:40 Маттэ 10:24, Иуан 13:16

• 6:43 Маттэ 7:17-20, Маттэ 12:33-35

+ 6:45 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:5, Маттэ 15:18, Якъуб 3:6

• 6:46 Маттэ 7:24-27

+ 6:46 Маттэ 7:22, Маттэ 25:11, Иуан 13:13

+ 6:48 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:25, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:3

• 7:1 Маттэ 8:5-13

* 7:3 нахьыжъхэр – лъытэныгъэ зиӀэ джурт дин тхьэмэтэ купыгъ. Ахэмэ ащыщ заулэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъ.

+ 7:4 Апостол. 10:2

+ 7:7 Орэд ЛъапӀэхэр 106:20

+ 7:13 Маттэ 20:34

+ 7:14 Лука 8:54

+ 7:15 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:23, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:36

+ 7:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Маттэ 21:11

• 7:18 Маттэ 11:2-19

+ 7:19 Иуан 4:25, Иуан 6:14, Иуан 11:27

+ 7:23 Иуан 6:61, Иуан 16:1

+ 7:24 Лука 3:2

+ 7:26 Маттэ 14:5, Маттэ 21:26

* 7:27 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр – еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 3:1.

+ 7:27 МысырикӀыжь 23:20, Марк 1:2

+ 7:28 Лука 1:15

+ 7:29 Лука 3:12

+ 7:33 Маттэ 3:4, Лука 1:15

+ 7:34 Иуан 2:1, Иуан 12:2, Лука 5:30

• 7:36 Маттэ 26:6-13, Марк 14:3-9, Иуан 12:1-8

* 7:36 пэтӀысхьагъ – А лъэхъаным цӀыфхэм яӀанэхэр лъхъэнчэ дэдэщтыгъэх. Лъакъохэр зычӀэбгъэуцон щыӀэщтыгъэпти, кӀылъэныкъом тегъэкӀагъэу, лъакъохэр кӀэдзыгъэхэу Ӏанэу къашӀыгъэм кӀэрысыщтыгъэх.

+ 7:39 Лука 15:2

+ 7:41 Маттэ 18:28

+ 7:42 Маттэ 6:14, Марк 11:25-26, Ефес 4:32, Кол. 3:13

+ 7:46 Орэд ЛъапӀэхэр 22:5

+ 7:48 Лука 5:20

+ 7:50 Лука 8:48, Лука 17:19, Лука 18:42, Ефес 2:8

+ 8:1 Лука 4:43

+ 8:2 Лука 23:49, Маттэ 27:56, Марк 16:9, Лука 24:10, Иуан 19:25

+ 8:3 Лука 24:10

• 8:4 Маттэ 13:1-9, Марк 4:1-9

+ 8:8 Маттэ 11:15, Ӏоф. 2:7

• 8:9 Маттэ 13:10-23, Марк 4:10-25

* 8:10 Аущтэу… – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 6:9-10.

+ 8:10 Маттэ 19:11,

+ 8:11 Апостол. 8:4

+ 8:13 Гал. 1:6, Евр. 6:4

+ 8:14 Маттэ 6:25, Марк 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 8:15 Иуан 15:5

+ 8:16 Маттэ 5:15, Лука 11:33

+ 8:17 Маттэ 10:26, Лука 12:2

+ 8:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 9:9

• 8:19 Маттэ 12:46-50, Марк 3:31-35

+ 8:19 Марк 6:3, Иуан 2:12, Иуан 7:3, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Иуан 15:14, Евр. 2:11

• 8:22 Маттэ 8:23-27, Марк 4:35-41

+ 8:22 Маттэ 8:18, Марк 4:35

+ 8:24 Орэд ЛъапӀэхэр 64:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:10, Орэд ЛъапӀэхэр 103:7

• 8:26 Маттэ 8:28-34, Марк 5:1-20

+ 8:28 Лука 4:34

+ 8:35 Лука 10:39

+ 8:37 Лука 5:8, Апостол. 16:39

+ 8:39 Орэд ЛъапӀэхэр 65:16

• 8:40 Маттэ 9:18-26, Марк 5:21-43

+ 8:41 Лука 13:14, Апостол. 13:15, Апостол. 18:8

+ 8:44 Марк 3:10

+ 8:46 Лука 5:17, Лука 6:19

+ 8:48 Лука 7:50, Ефес 2:8

+ 8:51 Марк 14:33, Лука 9:28

+ 8:52 Иуан 11:11

+ 8:54 Марк 1:31, Марк 9:27, Апостол. 3:7, Апостол. 9:41, Лука 7:14

+ 8:56 Марк 1:44, Марк 9:9

• 9:1 Маттэ 10:5-15, Марк 6:7-13

+ 9:1 Лука 6:12-16

+ 9:5 Апостол. 13:51

+ 9:6 Марк 1:15

• 9:7 Маттэ 14:1-12, Марк 6:14-29

+ 9:7 Лука 3:1, Лука 9:19

* 9:8 пегъымбар Иляс – ащ чӀылъэм къыгъэзэжьынышъ, Христос игъогу фигъэпсынэу джуртхэр паплъэщтыгъэх. Еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 4:5-6.

+ 9:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 9:9 Лука 3:19-20, Лука 23:8

• 9:10 Маттэ 14:13-21, Марк 6:30-44, Иуан 6:1-14

* 9:10 Бет-СайдэкӀэ заджэхэрэ къалэр – Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ Ӏушъо Ӏутыгъ.

+ 9:10 Лука 9:2

+ 9:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

• 9:18 Маттэ 16:13-19, Марк 8:27-29

+ 9:19 Лука 9:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 9:20 Лука 22:67, Иуан 11:27

• 9:21 Маттэ 16:20-28, Марк 8:30

+ 9:22 Лука 17:25, Лука 18:33, Лука 24:7, Иуан 2:19

+ 9:23 Маттэ 10:38-39, Лука 14:27

+ 9:25 Лука 12:20

+ 9:26 Рим. 1:16, 2 Тим. 1:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Дан 7:13,

+ 9:27 Лука 21:32, Иуан 21:22

• 9:28 Маттэ 17:1-8, Марк 9:2-8

+ 9:28 Марк 14:33, Лука 8:51

+ 9:29 Дан 7:9

* 9:35 Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэр. Ащ ыӀорэм шъуедэӀу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7; Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:2; Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 18:15.

+ 9:35 Лука 23:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, 2 Пет. 1:17

• 9:37 Маттэ 17:14-18, Марк 9:14-27

+ 9:42 Лука 4:35

• 9:43 Маттэ 17:22-23, Марк 9:30-32

+ 9:44 Лука 9:22, Лука 18:32-33

+ 9:45 Лука 2:50, Лука 18:34

• 9:46 Маттэ 18:1-5, Марк 9:33-40

+ 9:48 Маттэ 10:40, Лука 10:16, Иуан 13:20

+ 9:49 Маттэ 7:22, Маттэ 12:27, Апостол. 19:13,

+ 9:50 Лука 11:23

+ 9:51 Лука 24:51, Апостол. 1:9

* 9:52 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ азыфагу дэлъ хэкур арыгъэ. Джуртхэмрэ самарие цӀыфхэмрэ яхабзэхэри ядинхэри зэрэзэфэшъхьафхэм пае, зэпыищтыгъэх.

+ 9:52 Маттэ 10:5

+ 9:54 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:10, Ӏоф. 13:13

• 9:57 Маттэ 8:19-22

+ 9:61 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:20

* 9:62 пхъэӀашэкӀыр – шыхэр е цухэр зыкӀэшӀагъэу чӀыгур зэражъорэр пхъэӀашэр ары. ПхъэӀэшэкӀ – пхъэӀашэм ыкӀэ

• 10:1 Маттэ 10:7-16

+ 10:2 Маттэ 9:37-38, Иуан 4:35

+ 10:3 Маттэ 10:16

+ 10:4 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:29

+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тим. 5:18

+ 10:8 1 Кор. 10:27

+ 10:9 Марк 1:15

+ 10:11 Апостол. 13:51

* 10:12 Содом – Хы ЛӀагъэм иӀушъо Ӏутыгъ. Къалэу Содом дэсхэм ябзэджагъэ пае, Тхьэм ар машӀокӀэ ыгъэкӀодыгъагъ. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:24-28.

+ 10:12 УблапӀэ 18:20, УблапӀэ 19:24,

• 10:13 Маттэ 11:20-24

+ 10:13 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

* 10:15 О Капернаум,… упхырызыщт нахь – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 14:13, 15.

+ 10:16 Маттэ 10:40, Маттэ 25:45, Иуан 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Марк 16:17, Апостол. 5:16, Апостол. 8:7, Апостол. 16:18, Апостол. 19:12

+ 10:18 Ӏоф. 9:1, Ӏоф. 12:8-9

+ 10:19 Орэд ЛъапӀэхэр 90:13, Марк 16:18, Апостол. 28:3-5

+ 10:20 МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 68:29, Евр. 12:23, Ӏоф. 3:5

• 10:21 Маттэ 11:25-27, Маттэ 13:16-17

+ 10:22 Иуан 6:46, Иуан 7:29, Иуан 8:19, Иуан 10:15

+ 10:23 Маттэ 13:16-17

+ 10:24 Евр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12

+ 10:25 Лука 18:18

* 10:27 ЗэкӀэ о угурэ упсэрэкӀи… шӀу лъэгъу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 6:5; ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18 .

+ 10:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13, Ехъошуа 22:5, Маттэ 22:37, Марк 12:30

+ 10:28 Рим. 10:5, Гал. 3:12

* 10:30 Ерихон къалэр – Ерусалим итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ, километрэ 24-кӀэ пэчыжьэу, Иордан псыхъом итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

* 10:32 Лэуй лӀакъом – а лӀакъом щыщ пстэури дин пащэхэу, Тхьэм иунэшхо щылажьэщтыгъэх. Еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 3:1-13.

+ 10:33 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:34, Иуан 4:9, Иуан 8:48

+ 10:38 Иуан 11:1, Иуан 12:2

+ 10:39 Лука 8:35

+ 10:41 Лука 12:25

+ 10:42 Орэд ЛъапӀэхэр 15:5

• 11:1 Маттэ 6:9-15, Маттэ 7:7-11

+ 11:1 Маттэ 11:2, Марк 2:18, Иуан 1:35

+ 11:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:8

+ 11:4 Маттэ 26:41

+ 11:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:17, Маттэ 18:19, Маттэ 21:22, Марк 11:24, Иуан 14:13-14, 1 Иуан 3:22, 1 Иуан 5:14

+ 11:13 УблапӀэ 6:5, Маттэ 12:34, Апостол. 2:38

• 11:14 Маттэ 12:22-30, Маттэ 12:43-45, Марк 3:20-27

+ 11:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2, Маттэ 9:34, Маттэ 10:25

+ 11:16 Марк 8:11, 1 Кор. 1:22

+ 11:19 Лука 9:49, Апостол. 19:13

+ 11:23 Лука 9:50

+ 11:26 2 Пет. 2:20

+ 11:27 Лука 1:48

+ 11:28 Иуан 13:17, Якъуб 1:22, Рим. 2:13

• 11:29 Маттэ 12:38-42, Маттэ 16:1-4, Марк 8:11-13

* 11:29-30 пегъэмбар Юныс – еплъ Пегъэмбар Юныс икъэбар зэрыт тхылъым (Иона) 3.

* 11:31 бзылъфыгъэ пачъыхьэр – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3 Царств) 10:1-10.

+ 11:31 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:1-13, Маттэ 12:6

+ 11:32 Юныс 3:5

• 11:33 Маттэ 6:22-23

+ 11:33 Маттэ 5:15, Марк 4:21, Лука 8:16

• 11:37 Маттэ 23:1-36, Марк 12:38-40, Лука 20:45-47

+ 11:38 Марк 7:3-5

+ 11:42 Лука 18:12

+ 11:43 Лука 14:7, Лука 20:46

+ 11:44 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:23

+ 11:48 Апостол. 7:51-52

+ 11:49 Маттэ 21:35

+ 11:50 Ӏоф. 18:24, УблапӀэ 4:8, 1 Иуан 3:12, Евр. 11:4,

+ 11:54 Лука 20:20

+ 12:1 Маттэ 16:6, Марк 8:15, 1 Кор. 5:7-8

+ 12:2 Маттэ 10:26, Марк 4:22, Лука 8:17

• 12:4 Маттэ 10:17-20, Маттэ 10:28-33

+ 12:4 Орэд ЛъапӀэхэр 55:5, Орэд ЛъапӀэхэр 117:6, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:25,

+ 12:5 Евр. 10:31

+ 12:7 Маттэ 6:26, Маттэ 12:12

+ 12:8 Рим. 10:9, Ӏоф. 3:5

+ 12:9 Маттэ 25:12, 1 Иуан 2:23, 2 Тим. 2:12

+ 12:10 Маттэ 12:31-32, Марк 3:29

+ 12:12 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:1

• 12:13 Маттэ 6:19-21, Маттэ 6:25-34

+ 12:15 1 Тим. 6:6-10, МысырикӀыжь 20:17, Орэд ЛъапӀэхэр 61:11

+ 12:20 Орэд ЛъапӀэхэр 38:7, ДжакӀо 2:18, ДжакӀо 6:2

+ 12:21 1 Тим. 6:18

+ 12:22 Фил. 4:6, 1 Пет. 5:7

+ 12:24 Маттэ 10:31, Маттэ 12:12

* 12:27 пачъыхьэ Сэлмэн – Сулиман ары. Илъэхъан дэжь ар пачъыхьэ пстэуми анахьи нахь баигъ. Еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3-я Царств) 10:23.

+ 12:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:4-7

+ 12:28 Маттэ 8:26, Маттэ 14:31, Маттэ 16:8

+ 12:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:4

+ 12:32 Иуан 10:16, Лука 22:29

+ 12:33 Маттэ 19:21, Лука 18:22

• 12:35 Маттэ 24:45-51

+ 12:36 Ӏоф. 3:20

+ 12:39 2 Пет. 3:10, 1 Фесс. 5:2

+ 12:43 Маттэ 25:21, Иуан 13:17

+ 12:45 Маттэ 25:5

• 12:49 Маттэ 10:34-36

+ 12:50 Марк 10:38

+ 12:51 Апостол. 14:4

• 12:54 Маттэ 5:25-26, Маттэ 16:2-3

+ 12:58 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:8

+ 13:1 Лука 3:1, Лука 23:1

+ 13:4 Иуан 9:7, Иуан 9:11

+ 13:6 Маттэ 21:19, Марк 11:13

+ 13:7 Маттэ 7:19, Лука 3:9

+ 13:10 Маттэ 4:23, Марк 6:2

+ 13:13 Орэд ЛъапӀэхэр 144:14, Орэд ЛъапӀэхэр 145:8

+ 13:14 Лука 8:41, Апостол. 13:15, Апостол. 18:8, МысырикӀыжь 20:9

+ 13:15 Лука 14:5

+ 13:17 1 Пет. 3:16

• 13:18 Маттэ 13:31-33, Марк 4:30-32

+ 13:19 Маттэ 17:20, Лука 17:6, Дан 4:9

+ 13:21 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

• 13:22 Маттэ 7:13-14, Маттэ 7:21-23

+ 13:25 Маттэ 25:11-12

+ 13:27 Орэд ЛъапӀэхэр 6:9

+ 13:28 Маттэ 8:12

+ 13:29 Маттэ 8:11, Ефес 3:6

+ 13:30 Маттэ 19:30, Маттэ 20:16, Марк 10:31

• 13:31 Маттэ 23:37-39

+ 13:31 Лука 3:1, Лука 9:7

+ 13:34 Апостол. 7:52, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11-12, Рут 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 146:2

+ 13:35 Орэд ЛъапӀэхэр 117:26, Лука 19:38

+ 14:1 Лука 6:7, Лука 20:20

+ 14:3 Маттэ 12:10, Марк 3:4

+ 14:5 Лука 13:15

+ 14:7 Лука 11:43

+ 14:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:6-7

+ 14:11 Маттэ 23:12, Лука 18:14

+ 14:14 1 Кор. 15:23, 1 Фесс. 4:16

• 14:15 Маттэ 22:1-10

+ 14:15 Ӏоф. 19:9

+ 14:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:5

• 14:25 Маттэ 10:37-38

+ 14:26 Иуан 12:25

+ 14:27 Маттэ 16:24, Лука 9:23

+ 14:34 Маттэ 5:13, Марк 9:50

+ 14:35 Маттэ 11:15, Лука 8:8, Ӏоф. 2:7

• 15:1 Маттэ 18:12-14

+ 15:2 Лука 5:30, Лука 19:7

+ 15:6 1 Пет. 2:25

+ 15:7 Лука 5:31-32

+ 15:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:17

+ 15:18 МысырикӀыжь 10:16

+ 15:24 Рим. 11:15, Ефес 2:1, Ефес 2:5, Кол. 2:13

+ 15:30 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:3

+ 16:8 Иуан 12:36, 1 Фесс. 5:5

+ 16:10 Маттэ 25:21, Лука 19:17

+ 16:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:4

+ 16:13 Маттэ 6:24

• 16:14 Маттэ 11:12-13

+ 16:14 1 Тим. 6:10

+ 16:15 Апэрэ Самуел 16:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2,

+ 16:16 Маттэ 3:2, Лука 4:43, Маттэ 11:12-13

+ 16:17 Маттэ 5:18

+ 16:18 Маттэ 5:32, Маттэ 19:19

+ 16:22 Маттэ 18:10, Апостол. 12:15

+ 16:23 Маттэ 11:23, Маттэ 8:11

+ 16:24 Лука 3:8

* 16:26 тауташ – къушъхьэ тӀокӀэ куу.

+ 16:29 Апостол. 26:22, Апостол. 28:23

+ 16:31 Маттэ 28:11-15, Иуан 12:10-11

• 17:1 Маттэ 18:6-7, Маттэ 18:21-22

+ 17:1 Лука 22:22

+ 17:2 Марк 9:42

+ 17:3 Маттэ 18:15

+ 17:4 Маттэ 6:14

+ 17:5 Марк 9:24

+ 17:6 Маттэ 17:20, Лука 13:19

+ 17:12 Лука 5:11,

+ 17:14 Маттэ 8:4, Марк 1:44, Лука 5:14

* 17:16 Самарие хэкур – еплъ 9:52.

+ 17:16 Лука 5:12, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:34, Иуан 4:9

+ 17:19 Марк 10:52, Лука 7:50, Ефес 2:8

• 17:20 Маттэ 24:23-28, Маттэ 24:37-41

+ 17:20 Лука 19:11, Апостол. 1:6

* 17:21 Тхьэм и Тетыгъошхо шъо къышъухэт – е шъо шъугухэм арылъ. Еплъ 6:20.

+ 17:22 Лука 5:35, Иуан 8:56

+ 17:23 Марк 13:21, Лука 21:28

+ 17:25 Лука 9:22

+ 17:26 УблапӀэ 6:5

* 17:27 псы къиугъэшхор – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 7:6-23.

+ 17:27 УблапӀэ 6:14, УблапӀэ 7:21

* 17:28-29 пегъымбар Лут – еплъ УблапӀэм 19:15-25.

+ 17:29 УблапӀэ 19:16, УблапӀэ 19:24, 2 Пет. 2:6-8

+ 17:31 Марк 13:15

* 17:32 Лут ишъуз къехъулӀагъэр – еплъ УблапӀэм 19:26.

+ 17:32 УблапӀэ 19:26

+ 17:33 Маттэ 10:39

+ 18:1 Лука 21:36, Рим. 12:12, Ефес 6:18, Кол. 4:2, 1 Фесс. 5:17

+ 18:7 Орэд ЛъапӀэхэр 21:3, Орэд ЛъапӀэхэр 87:2, Ӏоф. 6:10, Марк 13:20, Рим. 8:33, Кол. 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Евр. 10:37

+ 18:9 Лука 16:15

+ 18:10 Апостол. 3:1

+ 18:11 Маттэ 6:5

* 18:12 сэнэкӀы – агухэмкӀэ фаехэу, фарисейхэм тхьэмафэ

+ 18:12 Лука 5:33, Лука 11:42

+ 18:13 Орэд ЛъапӀэхэр 78:9, Дан 9:19

+ 18:14 Маттэ 23:12, Лука 14:11

• 18:15 Маттэ 19:13-15, Марк 10:13-16

+ 18:17 Маттэ 18:3

• 18:18 Маттэ 19:16-30, Марк 10:17-31

+ 18:18 Лука 10:25

+ 18:19 Орэд ЛъапӀэхэр 105:1, Орэд ЛъапӀэхэр 118:68

* 18:20 Тхьэм иунашъохэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:12-16.

+ 18:20 МысырикӀыжь 20:12-16

+ 18:21 Фил. 3:6

+ 18:22 Лука 12:33

+ 18:24 Орэд ЛъапӀэхэр 48:7-8

+ 18:27 УблапӀэ 18:14, Марк 14:36

+ 18:28 Лука 5:11

+ 18:29 Лука 14:26

• 18:31 Маттэ 20:17-19, Марк 10:32-34

* 18:32 хымэ лъэпкъхэр – рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэр ары.

+ 18:33 Лука 9:22, Лука 24:7, Иуан 2:19

+ 18:34 Лука 2:50, Лука 9:45

• 18:35 Маттэ 20:29-34, Марк 10:46-52

* 18:35 къалэу Ерихон – Ерусалим итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ, километрэ 24-кӀэ пэчыжьэу, Иордан псыхъом итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 18:35 Ехъошуа 6:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

* 18:38 Даутэ ы Къо – цӀыфхэр мыкӀодхэу Къэзгъэнэжьырэр пачъыхьэ Даут илӀакъо зэрэщыщым пае джуртхэр ащ «Даутэ ы КъокӀэ» еджэх.

+ 18:38 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Маттэ 22:42, Лука 1:32

+ 18:42 Лука 7:50, Ефес 2:8

+ 19:1 Ехъошуа 6:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:34

+ 19:7 Лука 5:30, Лука 15:2

+ 19:8 МысырикӀыжь 22:1, ЯтӀонэрэ Самуел 12:6, Лука 3:14

+ 19:9 Лука 3:8, Иуан 8:33, Иуан 8:39

• 19:11 Маттэ 25:14-30

+ 19:11 Лука 17:20, Апостол. 1:6

* 19:13 минэ – дышъэ ахъщэу лэжьакӀом мэзищ лэжьапкӀэу ратыщтыгъэр ары.

+ 19:14 Иуан 15:8

+ 19:17 Лука 16:10

+ 19:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:40

+ 19:26 Маттэ 13:12

+ 19:27 Маттэ 22:7, Лука 20:16

• 19:28 Маттэ 21:1-11, Марк 11:1-11, Иуан 12:12-19

+ 19:29 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30, Апостол. 1:12

+ 19:36 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:13

* 19:38 яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:25-26.

+ 19:38 Орэд ЛъапӀэхэр 117:25-26, Орэд ЛъапӀэхэр 148:1

+ 19:39 Маттэ 21:15-16

+ 19:41 Иуан 11:35

+ 19:42 Орэд ЛъапӀэхэр 80:14,

+ 19:44 Орэд ЛъапӀэхэр 136:9, Лука 21:6

• 19:45 Маттэ 21:12-17, Марк 11:15-19, Иуан 2:13-22

* 19:45 щэн-щэфакӀохэр – ахэмэ къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм иунэшхо ищагу щащэщтыгъэх.

* 19:46 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 56:7.

* 19:46 хъункӀэкӀо гъэбылъыпӀэ – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 7:11.

• 20:1 Маттэ 21:23-27, Марк 11:27-33

+ 20:2 Апостол. 4:7

+ 20:4 Лука 3:3

+ 20:5 Лука 7:30

+ 20:6 Лука 7:26, Лука 9:8

• 20:9 Маттэ 21:33-46, Марк 12:1-12

+ 20:9 Орэд ЛъапӀэхэр 79:9, Марк 13:34

+ 20:12 Лука 11:48-49

+ 20:13 Маттэ 3:17, Евр. 1:1

+ 20:14 Евр. 1:2

+ 20:15 Евр. 13:12

+ 20:16 Апостол. 13:46

* 20:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:22.

+ 20:17 Орэд ЛъапӀэхэр 117:22

• 20:19 Маттэ 22:15-22, Марк 12:13-17

+ 20:20 Лука 6:7, Лука 14:1, Лука 11:54

* 20:22 Кайсар – а лъэхъаным, Исус къызэхъу нэужым я 14-37 илъэсхэм къакӀоцӀ, Тиберые зыцӀэр рим Кайсарыгъ.

+ 20:22 Маттэ 17:24-25

+ 20:23 Марк 7:6, Лука 12:1

* 20:24 динар – ар лэжьакӀом имэфапкӀэщтыгъ.

+ 20:25 Рим. 13:7

• 20:27 Маттэ 22:23-33, Марк 12:18-27

* 20:27 саддукейхэр – дин пащэхэм ащыщхэу, диныр зылэжьхэу лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ тхьэмэтэ купыгъ. Ахэмэ тхылъ лъапӀэхэу алъытагъэхэр Тэурат хабзэм ит тхылъитфыр ары ныӀэп.

+ 20:27 Апостол. 23:8

* 20:28 Пегъымбар Мусэ моущтэу къытфитхыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:5-6.

+ 20:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:5

+ 20:35 2 Фесс. 1:5

* 20:37 пэнэ куандэм икъэбар – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 3:2-6.

+ 20:37 МысырикӀыжь 3:2, МысырикӀыжь 3:6

+ 20:40 Маттэ 22:46

• 20:41 Маттэ 22:41-46, Марк 12:35-40

* 20:41 Христос – еплъ 2:26.

+ 20:41 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Лука 1:32, Лука 18:38

* 20:42-43 Орэд ЛъапӀэхэм арытба – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:1.

+ 20:42 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 2:34-35

+ 20:46 Лука 11:43

• 21:1 Марк 12:41-44

+ 21:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 12:9, Маттэ 27:6, Иуан 8:20

+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 21:5 Маттэ 24:1-14, Марк 13:1-13

+ 21:6 Лука 19:44

+ 21:8 1 Иуан 3:7, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3,

+ 21:10 Ӏоф. 6:4

+ 21:11 Апостол. 11:28, Ӏоф. 6:8, Ӏоф. 6:12

+ 21:12 Апостол. 4:3, Апостол. 17:6, Апостол. 18:12, Апостол. 24:1, Апостол. 25:6

+ 21:15 Апостол. 6:10

+ 21:18 Апэрэ Самуел 14:45, ЯтӀонэрэ Самуел 14:11, Апостол. 27:34

• 21:20 Маттэ 24:15-21, Марк 13:14-19

+ 21:23 Маттэ 27:25, 1 Фесс. 2:16

+ 21:24 Ӏоф. 11:2

• 21:25 Маттэ 24:29-31, Марк 13:24-27

+ 21:27 Дан 7:13

• 21:29 Маттэ 24:32-35, Марк 13:28-31

+ 21:32 Лука 9:27

+ 21:33 Орэд ЛъапӀэхэр 101:26-27, 2 Пет. 3:10

+ 21:36 Маттэ 25:13, 1 Фесс. 5:6, Лука 18:1, Рим. 12:12, Ефес 6:18, Кол. 4:2, 1 Фесс. 5:17

+ 21:37 Маттэ 21:23, Маттэ 26:55

• 22:1 Маттэ 26:1-5, Маттэ 26:14-16, Марк 14:1-2, Марк 14:10-11, Иуан 11:45-53

* 22:1 Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхохэу ӀутӀыжъкӀэ заджэхэрэр – еплъ 2:41.

+ 22:1 МысырикӀыжь 12:1-30

+ 22:3 Иуан 13:2

+ 22:6 Апостол. 1:16

• 22:7 Маттэ 26:17-25, Марк 14:12-21, Иуан 13:21-30

+ 22:7 МысырикӀыжь 12:6, 1 Кор. 5:7

• 22:14 Маттэ 26:26-30, Марк 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Ӏоф. 19:9

+ 22:19 Иуан 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24

* 22:20 А зэзэгъыныгъакӀэр къэзгъэшъыпкъэжьырэр лъэу шъо сишӀуагъэ шъокӀынэу къыскӀэкӀыщтыр ары – пэсэрэ зэзэгъыныгъэу Тхьэм ежьыррэ илъэпкъырэ азыфагу дилъхьагъэр къэзгъэшъыпкъэжьыгъагъэр къурмэныпхъэм ылъ арыгъэ. А лъыр цӀыфхэм атыраутхэгъагъ. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:7-8. Ащ фэдэу зэзэгъыныгъакӀэу Тхьэм ежьыррэ ицӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьагъэр зыгъэшъыпкъэжьыгъэр Исус ылъэу къащым щыкӀэкӀыгъэр ары. А зэзэгъыныгъэм зэритым фэдэу, цӀыф горэм ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ иӀэ хъумэ, мыкӀодэу Тхьэм ар къыгъэнэжьыщт.

+ 22:20 МысырикӀыжь 24:8,

+ 22:21 Орэд ЛъапӀэхэр 40:10, Иуан 13:18

+ 22:22 Апостол. 2:23

• 22:24 Маттэ 18:1-5, Марк 9:33-37, Лука 9:46-50

+ 22:26 Маттэ 20:26, Марк 10:43-44

+ 22:27 Маттэ 20:28, Иуан 13:4-5

+ 22:28 Евр. 2:18

+ 22:29 Лука 12:32

+ 22:30 Маттэ 19:28, Ӏоф. 3:21

• 22:31 Маттэ 26:31-35, Марк 14:27-31, Иуан 13:36-38

+ 22:32 Иуан 17:9

+ 22:33 Иуан 21:19, Апостол. 12:4

* 22:35 шъуздэсэгъэкӀым – еплъ 10:4.

+ 22:35 Лука 9:3, Лука 10:4

* 22:37 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:12.

• 22:39 Маттэ 26:36-46, Марк 14:32-42

+ 22:40 Маттэ 6:13

+ 22:42 Марк 10:38, Иуан 18:11, Евр. 5:7, Маттэ 6:10

+ 22:43 Маттэ 4:11, Марк 1:13

• 22:47 Маттэ 26:47-56, Марк 14:43-50, Иуан 18:3-11

+ 22:47 Апостол. 1:16

+ 22:49 Лука 22:38

+ 22:53 Лука 20:1, Ефес 6:12

• 22:54 Маттэ 26:57-58, Маттэ 26:69-75, Марк 14:53-54, Марк 14:66-72, Иуан 18:12-18, Иуан 18:25-27

+ 22:61 Лука 22:34

• 22:63 Маттэ 26:67-68, Марк 14:65

• 22:66 Маттэ 26:59-66, Марк 14:55-64, Иуан 18:19-24

* 22:66 Тхьэмэтэ Хэсэшхор – дин Ӏофхэм яхьылӀагъэу хьыкум зышӀэу, анахь тетыгъо зиӀэ хасэу джуртхэм яӀагъэр ары. Тхьэматэ нэбгырэ 70-рэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъ. А хэсэшхом итхьэмэтагъэр дин пэщэшхор арыгъэ. Тхьэмэтэ Хэсэшхом загъорэ «СинедрионкӀэ» еджэх.

+ 22:69 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Апостол. 7:56, Евр. 1:3

* 22:70 – Ары, шъо зэрэшъуӀорэм фэд, – е – Шъо шъушъхьэкӀэ къэшъоӀо, сызыфэдэр.

+ 22:71 Маттэ 9:3, Иуан 10:36

• 23:1 Маттэ 27:1-2, Маттэ 27:11-14, Марк 15:1-5, Иуан 18:28-30

+ 23:1 Лука 3:1, Лука 13:1, Апостол. 3:13, Апостол. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Апостол. 17:7, Лука 20:25

* 23:3 – Ары, къызэрэпӀорэм фэд, – е – О пшъхьэкӀэ къэоӀо.

+ 23:3 Маттэ 2:2

+ 23:4 Иуан 18:38, Иуан 19:4, Евр. 4:15

+ 23:7 Лука 3:1, Лука 9:7

+ 23:8 Лука 9:9

• 23:13 Маттэ 27:15-26, Марк 15:6-15, Иуан 18:39

• 23:26 Маттэ 27:32-44, Марк 15:21-32, Иуан 19:17-27

* 23:26 къалэу Кириние – Либие хэгъэгоу Африкэм итемыр лъэныкъом итым икъэлэшхуагъ.

+ 23:29 Марк 13:17, Лука 21:23

* 23:30 къушъхьэхэм, «Шъукъыттеф!» – еплъ Пегъымбар Хьошеа тхылъэу ытхыгъэм 10:8

+ 23:30 Ӏоф. 6:16

+ 23:34 Апостол. 7:60, Орэд ЛъапӀэхэр 21:19

+ 23:35 Лука 9:35, Иуан 10:18

* 23:38 алыджыбзэр – грекыбзэр ары.

+ 23:41 Лука 23:4, Евр. 4:15

• 23:44 Маттэ 27:45-56, Марк 15:33-41, Иуан 19:28-30

+ 23:45 МысырикӀыжь 26:33,

* 23:46 спсэ къыпӀэкӀэсэлъхьэ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 30:6.

+ 23:46 Орэд ЛъапӀэхэр 30:6, Апостол. 7:59

+ 23:48 Лука 18:13

+ 23:49 Лука 8:2

• 23:50 Маттэ 27:57-61, Марк 15:42-47, Иуан 19:38-42

* 23:54 къэблэгъагъ – тыгъэр зыкъохьажьыкӀэ, къыкӀэлъыкӀорэ шэмбэт мафэр къихьагъэу алъытэщтыгъ.

+ 23:56 МысырикӀыжь 20:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:14

• 24:1 Маттэ 28:1-10, Марк 16:1-8, Иуан 20:1-10

+ 24:4 Иуан 20:12

+ 24:7 Лука 9:22, Лука 18:33, Иуан 2:19

+ 24:8 Иуан 2:22

+ 24:10 Марк 15:40, Лука 8:2-3

+ 24:11 Марк 16:11

• 24:13 Марк 16:12-13

+ 24:16 Иуан 20:14

+ 24:18 Иуан 19:25

+ 24:20 Апостол. 2:23

+ 24:26 1 Пет. 1:11

+ 24:27 УблапӀэ 3:15, УблапӀэ 12:3, УблапӀэ 22:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-14, Орэд ЛъапӀэхэр 15:10, Дан 7:13, Дан 9:24-27, Апостол. 8:35

+ 24:30 Лука 9:16

+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Маттэ 28:16-20, Марк 16:14-18, Иуан 20:19-23, Апостол. 1:6-8

+ 24:37 Маттэ 14:26, Марк 6:49

+ 24:39 1 Иуан 1:1

+ 24:41 Иуан 21:5

+ 24:45 Апостол. 16:14

+ 24:46 Лука 24:27

+ 24:48 Апостол. 1:8

* 24:49 Сэ ся Тэ шъукъызэригъэгугъагъэр – Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары. Еплъ Апостол. 1:4-5.

+ 24:49 Иуан 14:26, Апостол. 1:8, Апостол. 1:4, Апостол. 2:4

• 24:50 Марк 16:19-20, Апостол. 1:9-11

+ 24:50 Маттэ 21:17, Лука 19:29, Иуан 11:18, Апостол. 1:9

+ 24:52 Маттэ 28:9

+ 24:53 Апостол. 2:46, Апостол. 3:1, Апостол. 5:21

* 1:1 ГущыӀэр – Тхьэм илъэкӀышхоу щыӀэ пстэури къэзгъэхъоу, цӀыфхэр мыкӀодхэу къэзгъэнэжьырэри Тхьэм иакъылышӀуагъи а ГущыӀэм хэлъых. А ГущыӀэр цӀыфы хъугъэ, ар Христосыр ары.

+ 1:1 УблапӀэ 1:1, Ӏоф. 19:13, Иуан 20:28, 1 Иуан 5:20, Фил. 2:6

+ 1:3 Орэд ЛъапӀэхэр 32:6, 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Евр. 1:2

+ 1:4 Иуан 5:26, Иуан 11:25, 1 Иуан 1:2, 1 Иуан 5:11, Иуан 8:12, Иуан 9:5, Иуан 12:46

+ 1:6 Маттэ 3:1, Марк 1:4, Лука 1:80, Лука 3:2

+ 1:7 Иуан 3:26, Иуан 5:33, Иуан 10:41, Иуан 20:31, Апостол. 19:4

+ 1:9 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, 1 Пет. 2:9

* 1:11 ихэгъэгу… ицӀыфхэр – Израиль хэгъэгури израиль цӀыфхэри ары.

+ 1:11 Иуан 5:43

+ 1:12 Маттэ 5:9, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 5:1, Рим. 8:14

+ 1:13 Иуан 3:3, Якъуб 1:18

+ 1:14 1 Иуан 4:2, 2 Иуан 1:7, 1 Тим. 3:16, Евр. 2:14

+ 1:15 Маттэ 3:11

+ 1:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:4, Иуан 7:19, Иуан 14:6

+ 1:18 МысырикӀыжь 33:20, Иуан 6:46, 1 Иуан 4:12, Кол. 1:15, 1 Тим. 6:16

• 1:19 Маттэ 3:1-12, Марк 1:2-8, Лука 3:15-17

* 1:19 лэуитхэр – Лэуй дин пэщэ лӀакъом щыщхэу Тхьэм иунэшхо щылажьэщтыгъэхэр ары.

* 1:20 Христос – Мэссихьыр ары. Пачъыхьэ Даутэ илъэпкъ къытекӀыгъэу, пегъымбархэм къызэраӀуагъэм тетэу, израиль цӀыфхэм шъхьафитыныгъэмрэ мамыр тетыгъомрэ аригъэгъотынхэу Тхьэм ахэр къызэригъэгугъэгъэ пщы лъапӀэр ары.

+ 1:20 Апостол. 13:25

* 1:21 пегъымбар Иляс – ар чӀылъэм къыгъэзэжьынышъ, Христос игъогу фигъэпсынэу джуртхэр паплъэщтыгъэх. Еплъ Пегъымбар Малахие тхылъэу ытхыгъэм 4:5-6.

* 1:21 пегъымбарыр – Христосыр дунаим къызэрэкӀощтымкӀэ цӀыфхэм макъэ аригъэӀунэу къэлъэгъон фэягъэ пегъымбарыр ары.

+ 1:21 Маттэ 17:12-13, Лука 1:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:18-19

* 1:23 пегъымбар Ешайа – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:3.

* 1:24 фарисейхэр – джуртхэм ащыщхэу диныр зылэжьырэ цӀыф купыгъ. Ахэр Тэурат хабзэм итхэмрэ ятэжъхэм къакӀэныжьыгъэ хабзэхэмрэ агу етыгъэу апылъыгъэх.

+ 1:29 МысырикӀыжь 12:3, 1 Пет. 1:19, 1 Иуан 2:2, 1 Иуан 4:10

+ 1:31 Лука 1:17

+ 1:32 Маттэ 3:16, Марк 1:10, Лука 3:22

+ 1:33 Апостол. 1:5

+ 1:35 Маттэ 11:2, Марк 2:18, Лука 11:1

+ 1:36 Иуан 1:29

+ 1:38 Иуан 18:4, Иуан 18:7

* 1:39 сыхьатыр плӀым дэжьыгъ – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «япшӀэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджагъоужым, сыхьатыр плӀы хъугъэу ары.

+ 1:40 Маттэ 4:18-20, Марк 1:16-20, Лука 5:2-11

+ 1:41 Иуан 4:25

+ 1:42 Маттэ 16:18, Марк 3:16, Гал. 1:18, 1 Кор. 1:12

* 1:44 къалэу Бет-Сайдэ – Галилей псыхъураем итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ Ӏушъо Ӏутыгъ.

+ 1:44 Иуан 12:21

+ 1:45 Иуан 21:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Лука 24:27, Маттэ 2:23, Лука 2:39

+ 1:47 Орэд ЛъапӀэхэр 31:2, Рим. 9:6

+ 1:49 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Маттэ 27:11, Маттэ 27:42, Иуан 11:27

* 1:51 мэлэӀичхэр дэкӀуаехэуи къехыхэуи – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 28:12.

+ 1:51 УблапӀэ 28:12, Дан 7:13

* 2:1 къуаджэу Канэ – Назарет километрихкӀэ пэчыжьэу, итемыр лъэныкъомкӀэ ит.

+ 2:1 Иуан 4:46, Иуан 21:2

+ 2:4 Марк 14:41, Иуан 7:6, Иуан 7:30, Иуан 8:20, Иуан 13:1

+ 2:6 Иуан 3:25

+ 2:12 Марк 3:31, Марк 6:3, Иуан 7:3, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Маттэ 21:12-13, Марк 11:15-17, Лука 19:45-46

+ 2:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:16, Иуан 6:4, Иуан 11:55

* 2:14 цухэр, мэлхэр, тхьаркъохэр зыщэхэрэр – ахэмэ къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм иунэшхо ищагу щащэщтыгъэх.

* 2:14 ахъщэ зыхъожьхэрэр – Тхьэм иунэшхо пае хьакъулахь ахъщэр зытырэхэми къурмэныпхъэ былымхэр къэзыщэфыхэрэми апае ахэмэ хымэ ахъщэхэр ахъожьыщтыгъэх.

+ 2:16 Лука 2:49

* 2:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 68:10.

+ 2:17 Орэд ЛъапӀэхэр 68:10

+ 2:18 Иуан 4:48, Иуан 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 2:19 Марк 8:31, Марк 14:58, Марк 15:29, Иуан 10:18

+ 2:22 Лука 24:8, Иуан 12:16

+ 2:23 Иуан 11:45

+ 3:1 Иуан 7:50, Иуан 19:39

* 3:2 Рабби – дин гъэсакӀор ары.

+ 3:5 Марк 16:16, Апостол. 2:38, Маттэ 5:20, 1 Кор. 15:50

+ 3:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:4, Иуан 6:38, 1 Кор. 15:47, Ефес 4:9

* 3:14 Пегъымбар Мусэ – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 21:4-9.

* 3:14 ЦӀыф Лъэпкъым ы Къуи цӀыфхэм аӀэтын фае – а гущыӀэхэм Исус къыригъэкӀыгъэр ежь къащым зэрэтыраӀулӀэщтри Тхьэм дэжь зэрэдэкӀоежьыщтри ары. ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо Исус ары. Еплъ 1:51.

+ 3:14 Иуан 8:28, Иуан 12:32

+ 3:16 Рим. 5:8, Ефес 2:4, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 4:10

+ 3:17 Иуан 8:15, Иуан 12:47

+ 3:18 Марк 16:16

+ 3:19 Иуан 1:4, Иуан 8:12, Иуан 7:7

+ 3:20 Ефес 5:13

* 3:22 Иудей хэкур – Израиль хэгъэгум ихэкухэм ащыщыгъ.

+ 3:22 Иуан 4:1-2

* 3:24 хьапсым джыри чӀадзэгъагъэгоп – еплъ Марк 6:17-18.

+ 3:24 Маттэ 11:2, Марк 6:17-18, Лука 3:19-20

+ 3:25 Иуан 2:6

+ 3:26 Иуан 1:7, Иуан 5:33

+ 3:27 1 Кор. 4:7

+ 3:28 Марк 1:2, Иуан 1:20

+ 3:29 Маттэ 9:15, Маттэ 25:1-13, Ӏоф. 19:7, Ӏоф. 21:2, Маттэ 9:15, Марк 2:19

+ 3:33 Иуан 8:26

+ 3:35 Маттэ 3:17, Маттэ 17:5, Иуан 5:20

+ 3:36 Иуан 5:24, Иуан 6:40, 1 Иуан 5:12-13

+ 4:2 Иуан 3:22

+ 4:3 Иуан 2:11-12

* 4:4 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ азыфагу дэлъ хэкур ары. Джуртхэмрэ самарие цӀыфхэмрэ яхабзэхэри ядинхэри зэрэзэфэшъхьафхэм пае, зэпыищтыгъэх.

+ 4:4 Лука 9:52-53

* 4:5 чӀыгу Ӏахьыр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 48:22.

+ 4:5 УблапӀэ 33:19, УблапӀэ 48:22

* 4:6 сыхьатыр пшӀыкӀутӀум дэжьыгъ – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яхэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджагъор ары.

+ 4:10 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10,

+ 4:14 Иуан 7:38

+ 4:19 Иуан 9:20

+ 4:20 УблапӀэ 12:6-7, УблапӀэ 33:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12, Гъуазэхэр 9:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:5

+ 4:22 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:28-34, Орэд ЛъапӀэхэр 147:8-9, Апостол. 13:23, Рим. 3:1-2

+ 4:23 Рим. 8:15, Ефес 6:18, Орэд ЛъапӀэхэр 144:18

+ 4:24 2 Кор. 3:17

+ 4:25 Иуан 1:41, Маттэ 11:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:18

+ 4:26 Иуан 9:37

+ 4:34 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:3, Иуан 5:30, Иуан 6:38, Иуан 9:4, Иуан 14:31

+ 4:35 Маттэ 9:38, Лука 10:2

+ 4:36 1 Кор. 3:6-9

+ 4:42 Иуан 1:29, 1 Иуан 4:14

+ 4:44 Маттэ 13:57, Марк 6:4, Лука 4:24

+ 4:45 Иуан 2:23

* 4:46 пачъыхьэм фэлэжьэрэ Ӏэшъхьэтет – зыфэлажьэщтыгъэр Ирод Антипэу Галилей хэкумрэ Перей хэкумрэ япщ ары.

+ 4:46 Иуан 2:1, Иуан 21:2, Иуан 2:12

+ 4:48 Иуан 2:18, Иуан 6:30, 1 Кор. 1:22

* 4:52 сыхьатыр зым дэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яблэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр зыр ары.

+ 4:53 Маттэ 8:13, Апостол. 16:34, Апостол. 18:8

+ 4:54 Иуан 2:11

+ 5:8 Маттэ 9:6-7, Марк 2:11, Лука 5:24

* 5:9 шэмбэт мафэр – джуртхэм ямэфэ лъапӀ ары. А мафэм хэти Ӏоф ышӀэн фитэп.

+ 5:10 МысырикӀыжь 20:10,

+ 5:16 Иуан 15:20

+ 5:18 Иуан 7:1, Фил. 2:6

+ 5:20 Маттэ 3:17, Маттэ 17:5, Иуан 3:35, Иуан 10:17, Иуан 15:9, Иуан 17:26

+ 5:21 Дан 12:2, Рим. 8:11, 1 Кор. 15:45

+ 5:22 Иуан 17:2, Апостол. 10:42

+ 5:23 Маттэ 10:40, Лука 10:16, Иуан 13:20, Иуан 15:23

+ 5:24 Иуан 3:36, Иуан 6:40, Иуан 20:31, 1 Иуан 5:9-13, 1 Иуан 3:14

+ 5:25 Маттэ 27:52-53, Ефес 2:1, Ефес 2:5

+ 5:26 Иуан 1:4, Иуан 11:25, 1 Иуан 1:2, 1 Иуан 5:11

+ 5:27 Дан 7:13

+ 5:28 Иуан 11:25, Иуан 11:43

+ 5:29 Дан 12:2

+ 5:30 Марк 14:36, Иуан 6:38, Иуан 8:16

+ 5:31 Иуан 8:13

+ 5:33 Иуан 1:7, Иуан 3:26, Иуан 10:41

+ 5:35 Маттэ 5:16, 2 Пет. 1:19

+ 5:36 Иуан 8:18, Иуан 10:25, 1 Иуан 5:9

+ 5:39 Лука 24:27

+ 5:41 1 Фесс. 2:6

+ 5:43 Иуан 10:25, Иуан 12:12, Иуан 1:11, Иуан 3:11-12

+ 5:44 Иуан 12:43

+ 5:46 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15

• 6:1 Маттэ 14:13-21, Марк 6:30-44, Лука 9:10-17

* 6:1 Галилей псыхъураер – Галилей хэкум ит псыхъурай. ИкӀыхьагъэ километрэ 21-рэ мэхъу, инахь шъомбгъуапӀэр километрэ 13 мэхъу.

+ 6:4 МысырикӀыжь 12:1-30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:16, Иуан 2:13, Иуан 11:55

+ 6:5 Иуан 1:44, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:42-44

* 6:7 динар – а уахътэм ар зы мэфэ лэжьапкӀэщтыгъ.

+ 6:8 Иуан 1:40, Иуан 1:44

+ 6:11 Маттэ 15:36

* 6:14 пегъымбарыр – еплъ 1:21.

+ 6:14 Маттэ 11:2-3, Иуан 4:25, Иуан 11:27

• 6:16 Маттэ 14:22-27, Марк 6:45-52

* 6:19 стадие – метрэ 192-рэ мэхъу.

* 6:23 къалэу Тибериадэ – Галилей псыхъураем итыгъэ къохьэпӀэ Ӏушъом Ӏут.

* 6:24 къалэу Капернаум – еплъ 2:12.

+ 6:29 1 Иуан 3:23

+ 6:30 Маттэ 12:38, Иуан 2:18, Иуан 4:48, 1 Кор. 1:22

* 6:31 мэнн зыцӀэ шхыныр щашхыштыгъ – израиль цӀыфхэр Мысырым къикӀыжьхи, шъоф нэкӀым къыщакӀухьэу зетхэм, шхынэу Тхьэм аригъэшхыщтыгъэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:4-15.

* 6:31 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 77:24.

+ 6:31 МысырикӀыжь 16:15, Орэд ЛъапӀэхэр 77:24

+ 6:34 Иуан 4:15

+ 6:35 Иуан 4:14, Иуан 7:37

+ 6:37 Иуан 17:6

+ 6:38 Иуан 3:13, 1 Кор. 15:47, Марк 14:36, Иуан 5:30

+ 6:39 Маттэ 18:14, Иуан 10:28-29

+ 6:40 Иуан 3:35, Иуан 5:24, 1 Иуан 5:12-13

+ 6:42 Маттэ 13:55

+ 6:44 Иуан 12:32

* 6:45 пегъымбархэм моущтэу атхыгъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 54:13.

+ 6:46 МысырикӀыжь 33:20, Маттэ 11:27, Иуан 1:18

+ 6:51 Иуан 3:13, Маттэ 26:26-28

+ 6:53 Марк 14:22-24, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:27

+ 6:56 Иуан 15:4-5, 1 Иуан 3:24

+ 6:62 Марк 16:19, Лука 24:51, Апостол. 1:9

+ 6:63 2 Кор. 3:6

+ 6:64 Иуан 13:11

+ 6:69 Марк 1:24

+ 6:70 Иуан 13:2, Иуан 13:27

+ 6:71 Иуан 18:2-3

+ 7:1 Иуан 5:18, Иуан 8:37, Иуан 11:53

* 7:2 Джурт мэфэкӀ мэфэшхохэу цӀыфхэр чэлхэм зыщачӀэсхэрэр – джуртхэр Мысырым къызекӀыжьыхэ ужым, илъэс тӀокӀитӀо шъоф нэкӀыр къакӀухьэу чэлхэм зэрачӀэсыгъэхэр илъэс къэс мэфэ заулэрэ чэлхэм ачӀэсхэу, агу къагъэкӀыжьы. Еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 23:33-43.

+ 7:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:13-15

+ 7:3 Марк 3:31, Марк 6:3, Иуан 2:12, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Марк 14:41, Иуан 2:4, Иуан 8:20, Иуан 13:1

+ 7:7 Иуан 15:18, Иуан 3:19

+ 7:13 Иуан 19:38

+ 7:16 Иуан 8:28, Иуан 12:49, Иуан 14:10

+ 7:18 Иуан 5:41, Иуан 8:50

+ 7:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:4, Иуан 1:17

+ 7:20 Марк 3:22, Иуан 8:48, Иуан 10:20

+ 7:23 Маттэ 12:2, Иуан 5:16

+ 7:24 Иуан 8:15

* 7:26 Христос – еплъ 1:20.

+ 7:27 Иуан 8:14, Иуан 9:29, Иуан 19:9

+ 7:29 Маттэ 11:27, Иуан 8:55

+ 7:30 Иуан 10:39, Марк 14:41, Иуан 2:4, Иуан 7:6, Иуан 8:20, Иуан 13:1

+ 7:31 Иуан 8:30

+ 7:33 Марк 14:7, Иуан 14:19, Иуан 16:5

+ 7:34 Иуан 8:21-22, Иуан 13:33

* 7:35 алыджхэр – грек цӀыфхэр ары.

+ 7:37 Маттэ 11:28, Орэд ЛъапӀэхэр 41:2, Маттэ 5:6, Иуан 4:14, Иуан 6:35

+ 7:38 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10,

+ 7:39 Апостол. 2:4

+ 7:40 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:18-19, Иуан 1:21

* 7:42 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытба – еплъ Пегъымбар Михэ тхылъэу ытхыгъэм 5:2.

* 7:42 Бет-Лэхьэм – Ерусалим километрийкӀэ пэчыжьэу, икъыблэ лъэныкъо ит.

+ 7:42 ЯтӀонэрэ Самуел 7:12, ЯтӀонэрэ Самуел 7:16, Апэрэ Самуел 16:1, Маттэ 2:1, Лука 2:4-7

+ 7:43 Иуан 9:16, Иуан 10:19

+ 7:48 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 2:8

+ 7:50 Иуан 3:1, Иуан 19:39

+ 7:51 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 7:52 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:25

* 8:1 Елеон Ӏуашъхьэр – Ерусалим игъунэгъубзэу, итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ Кедрон къуладжэм иадрабгъу щыт

* 8:5 пегъымбар Мусэ унашъо къытфишӀыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:22.

+ 8:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:22-24,

+ 8:6 Лука 11:54, Лука 20:20

+ 8:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:7, Рим. 2:1, Рим. 2:22

+ 8:11 Иуан 5:14

+ 8:12 Лука 2:30, Иуан 1:4, Иуан 1:9, Иуан 12:35

+ 8:13 Иуан 5:31

+ 8:14 Иуан 13:3, Иуан 16:28, Иуан 7:27

+ 8:15 Иуан 3:17, Иуан 7:24, Иуан 12:47

+ 8:16 Иуан 5:30, Иуан 16:32

* 8:17 шъуи Тэурат хабзэ ит – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:15.

+ 8:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 8:18 Иуан 5:36, 1 Иуан 5:9

+ 8:19 Маттэ 11:27, Иуан 16:3

+ 8:20 Марк 14:41, Иуан 2:4, Иуан 7:6, Иуан 13:1

+ 8:21 Иуан 7:34-35, Иуан 13:33

+ 8:23 1 Иуан 4:5, Иуан 17:14

+ 8:26 Иуан 15:15, Иуан 3:33

* 8:28 ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо зышъуӀэтыкӀэ – еплъ 3:14; 1:51.

+ 8:28 Иуан 3:14, Иуан 12:32, Иуан 5:30, Иуан 7:16

+ 8:29 Иуан 4:34, Иуан 6:38

+ 8:30 Иуан 7:31

+ 8:32 Якъуб 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Маттэ 3:9

+ 8:34 2 Пет. 2:19, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 8:35 УблапӀэ 21:10, Гал. 4:30

+ 8:37 Иуан 5:18, Иуан 7:1, Иуан 11:53

+ 8:39 Лука 19:9

+ 8:41 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:6,

+ 8:44 1 Иуан 3:8, 1 Иуан 3:10, 1 Иуан 3:12, УблапӀэ 3:4, 2 Кор. 11:3, Ӏоф. 12:9

+ 8:48 Марк 3:22, Иуан 7:20

+ 8:49 Иуан 5:23

+ 8:50 Иуан 5:41, Иуан 7:18

+ 8:51 Иуан 5:24, Иуан 11:26

+ 8:54 Евр. 5:5, Иуан 17:1, Апостол. 3:13, 2 Пет. 1:17

+ 8:55 Иуан 7:28-29

+ 8:56 Маттэ 13:17, Лука 17:22

+ 8:59 Иуан 10:31

+ 9:2 МысырикӀыжь 20:5,

+ 9:4 Иуан 4:34, Иуан 11:9, Иуан 12:35

+ 9:5 Иуан 1:4, Иуан 8:12, Иуан 12:46

+ 9:6 Марк 7:33, Марк 8:23

+ 9:7 Лука 13:4

+ 9:14 Иуан 5:9

* 9:16 шэмбэт мафэр ыгъэлъапӀэрэп – шэмбэт мафэм етӀагъо зэхэпшӀыхьэ хъущтыгъэп. Джуртхэм ар ӀофшӀэным фагъадэ.

+ 9:16 МысырикӀыжь 20:8-10, Иуан 7:43, Иуан 10:19

+ 9:17 Иуан 4:19, Иуан 6:14

* 9:22 синэгогум чӀафынэу – цӀыф горэ синэгогум чӀафымэ, Тхьэм илъэпкъ щымыщэу алъытэ.

+ 9:22 Иуан 7:13, Иуан 12:42, Иуан 16:2

+ 9:24 Ехъошуа 7:19

+ 9:29 Иуан 7:27, Иуан 8:14

+ 9:31 Орэд ЛъапӀэхэр 65:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:9,

+ 9:37 Иуан 4:26

+ 9:40 Рим. 2:19

+ 9:41 Иуан 15:22, Якъуб 4:17

+ 10:6 Марк 6:52, Марк 8:17

+ 10:9 Орэд ЛъапӀэхэр 22:2,

+ 10:11 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, ДжакӀо 12:12, Евр. 13:20, Иуан 15:13, 1 Иуан 3:16

+ 10:12 Маттэ 7:15, Апостол. 20:29

+ 10:15 Маттэ 11:27

+ 10:16 Иуан 11:52, Лука 12:32

+ 10:17 Маттэ 3:17, Иуан 5:20

+ 10:18 Иуан 2:19

+ 10:19 Иуан 7:43, Иуан 9:16

+ 10:20 Марк 3:22, Иуан 7:20, Иуан 8:48,

+ 10:21 МысырикӀыжь 4:11, Орэд ЛъапӀэхэр 145:8

* 10:22 Тхьэм иунэшхо Тхьэм фагъази, зэрэратыжьыгъагъэм пае, мэфэкӀ мэфэшхохэр – Исус къэхъуным ыпэкӀэ 167-рэ илъэсым Антиок Епифан зыцӀэ пачъыхьэм тхьэ нэпцӀхэм апае къурмэншӀыпӀэ Тхьэм иунэшхо щигъэуцугъагъ. А пачъыхьэм Тхьэм иунэшхо аущтэу ыуцӀэпӀыгъэти, джуртхэм а унэшхор агъэкъэбзэжьи, Тхьэм ынэшӀу ащ щифэнэу елъэӀугъагъэх. Аущтэу Тхьэм иунэшхо ежь фагъази, къызэрэратыжьыгъагъэр агу къагъэкӀыжьызэ, джуртхэм илъэс къэс мэфийрэ а мэфэкӀ мэфэшхохэр агъэмэфэкӀы. ДжуртыбзэкӀэ а мэфэкӀ мэфэшхохэм зэряджэхэрэр «Ханукэ».

+ 10:23 Апостол. 3:11, Апостол. 5:12

+ 10:24 Маттэ 26:63, Иуан 1:24-25, Иуан 1:41

+ 10:25 Иуан 5:36

+ 10:28 Иуан 3:16, Иуан 17:12

+ 10:30 Иуан 17:11

+ 10:31 Иуан 8:59

+ 10:33 Маттэ 9:3

* 10:34 Тхьэм… зэриӀуагъэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 81:6.

+ 10:34 Орэд ЛъапӀэхэр 81:6

+ 10:36 Иуан 3:17, Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Марк 2:7, Марк 14:64

+ 10:38 Иуан 14:10

+ 10:39 Лука 4:30, Иуан 7:30

+ 10:40 Иуан 1:28

+ 10:41 Иуан 1:7, Иуан 3:26, Иуан 5:33

+ 10:42 Иуан 7:31

* 11:1 къуаджэу Бет-Ание – Ерусалим километрищкӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 11:1 Лука 10:38-39

* 11:2 А Мерэмыр – еплъ 12:1-8.

+ 11:2 Иуан 12:3

+ 11:8 Иуан 8:59, Иуан 10:31

+ 11:9 Иуан 9:4, Иуан 12:35

+ 11:11 Маттэ 9:24, Марк 5:39, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:31

+ 11:16 Маттэ 10:3, Марк 3:18, Лука 6:15, Иуан 14:5, Иуан 20:24, Иуан 21:2, Апостол. 1:13, Иуан 13:37

+ 11:24 Лука 14:14, Иуан 5:29, Иуан 6:39

+ 11:25 Иуан 1:4, Иуан 5:26, 1 Иуан 1:2, 1 Иуан 5:11

+ 11:26 Иуан 5:24, Иуан 8:51

+ 11:27 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Маттэ 11:2, Иуан 1:49, Маттэ 16:16, Марк 8:29

+ 11:35 Лука 19:41

+ 11:37 Иуан 9:6-7

+ 11:38 Маттэ 27:60

+ 11:41 Иуан 17:1

+ 11:42 Иуан 3:17

+ 11:43 Иуан 5:28

+ 11:44 Иуан 5:28

• 11:45 Маттэ 26:1-5, Марк 14:1-22, Лука 22:1-2

+ 11:45 Иуан 2:23

* 11:49 Кайафэ – дин пэщэшхоу Аннэ имэхъулъагъ. Исус къызэхъу нэужым я 18-36-рэ илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

+ 11:50 Иуан 18:14

+ 11:51 Марк 10:45

+ 11:52 Иуан 10:16, 1 Иуан 2:2

+ 11:53 Марк 14:1, Иуан 5:18, Иуан 7:1, Иуан 8:37

* 11:54 къуаджэу Ефраим – Ерусалим километрэ 24-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 11:55 МысырикӀыжь 12:1-30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:16, Иуан 2:13, Иуан 6:4,

+ 11:57 Иуан 7:11

• 12:1 Маттэ 26:6-13, Марк 14:3-9, Лука 7:36-50

+ 12:1 МысырикӀыжь 12:1-30, Иуан 11:55, Маттэ 21:17, Иуан 11:1, Иуан 11:18

+ 12:2 Лука 10:38

* 12:3 нард дагъ – Гималай къушъхьэхэм лъагэу (3500-5500 м) къащыкӀырэ нард зыфаӀорэ уцым ылъапсэ е чӀым нахь пэблэгъэ ыпкъ къыкӀафэу, мэ ӀэшӀу зыпихырэ дагъэр ары. Чыжьэу къызэрэращырэм а дагъэр лъэпӀэ дэдэ ышӀыщтыгъэ.

+ 12:3 Иуан 11:2

+ 12:6 Иуан 13:29

+ 12:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:11

+ 12:9 Иуан 11:44

• 12:12 Маттэ 21:4-9, Марк 11:7-10, Лука 19:35-38

* 12:13 пальмэ чъыгыр – хъурмэ чъыгыр ары.

* 12:13 Хьусаннэ – щытхъу гущыӀ.

+ 12:13 Орэд ЛъапӀэхэр 117:25-26

* 12:14-15 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:9; Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 9:9.

+ 12:15 Маттэ 21:4-5

+ 12:16 Иуан 2:22

+ 12:19 Иуан 11:47-48

* 12:21 къалэу Бет-Сайдэ – еплъ 1:44.

+ 12:21 Иуан 1:44

+ 12:23 Иуан 2:4, Иуан 17:1

+ 12:24 1 Кор. 15:36

+ 12:25 Маттэ 10:39, Лука 14:26

+ 12:27 Марк 14:34, Иуан 13:21

+ 12:28 Марк 1:11, Марк 9:7

+ 12:29 Апостол. 23:9

+ 12:30 Иуан 11:42

* 12:31 мы дунаим ипщ – шэйтаныр ары.

+ 12:31 Иуан 16:11, 2 Кор. 4:4, Кол. 2:15

* 12:32 сыкъызаӀэтыкӀэ – еплъ 3:14.

+ 12:32 Иуан 3:14, Иуан 8:28, Иуан 6:44

+ 12:33 Иуан 18:32

+ 12:34 Орэд ЛъапӀэхэр 88:5, Орэд ЛъапӀэхэр 109:4,

+ 12:35 Иуан 1:4, Иуан 8:12, Ефес 5:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:19, Иуан 9:4, Иуан 11:9, 1 Иуан 1:6

+ 12:36 Лука 16:8, 1 Фесс. 5:5

* 12:38 пегъымбар Ешайа къыӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:1.

+ 12:38 Рим. 10:16

* 12:39-40 пегъымбар Ешайа къызэриӀуагъэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 6:10.

+ 12:40 Маттэ 13:15, Марк 4:12, Апостол. 28:27

+ 12:42 Иуан 3:1, Иуан 9:22, Иуан 16:2

+ 12:43 Иуан 5:44

+ 12:44 Маттэ 10:40, Иуан 13:20, Иуан 14:1

+ 12:45 Иуан 14:9

+ 12:46 Иуан 1:4, Иуан 8:12, Иуан 9:5

+ 12:47 Иуан 3:17, Иуан 4:42, Иуан 8:15

+ 12:48 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:19

+ 13:1 МысырикӀыжь 12:1-30, Иуан 12:1, Марк 14:41, Иуан 2:4, Иуан 7:6, Иуан 8:20

+ 13:2 Иуан 6:70

+ 13:3 Маттэ 11:27, Иуан 17:2, Иуан 8:14, Иуан 16:28

+ 13:5 Маттэ 20:28, Лука 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11, Ефес 5:26, Тит 3:5, Евр. 10:22

+ 13:10 Иуан 15:3

+ 13:11 Иуан 6:64, Иуан 18:2

+ 13:13 Маттэ 7:22, Маттэ 23:8, Лука 6:46, Фил. 2:11

+ 13:14 1 Тим. 5:10

+ 13:15 1 Пет. 2:21

+ 13:16 Лука 6:40, Иуан 15:20

+ 13:17 Маттэ 24:46, Лука 11:28, Якъуб 1:22, Рим. 2:13

• 13:18 Маттэ 26:21-25, Марк 14:18-21, Лука 22:21-23

* 13:18 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 40:10.

+ 13:18 Иуан 6:70, Орэд ЛъапӀэхэр 40:10

+ 13:19 Марк 13:23, Иуан 14:29, Иуан 16:4

+ 13:20 Маттэ 10:40, Лука 10:16, Иуан 12:44

+ 13:21 Марк 14:34, Иуан 12:27

+ 13:23 Иуан 19:26, Иуан 20:2, Иуан 21:7, Иуан 21:20

+ 13:29 Иуан 12:6

+ 13:31 1 Пет. 4:11

+ 13:32 Иуан 17:1, Иуан 17:5

+ 13:33 Иуан 7:34, Иуан 8:21

+ 13:34 1 Иуан 2:7-8, 1 Иуан 3:11, 2 Иуан 1:5, Иуан 15:12

• 13:36 Маттэ 26:31-35, Марк 14:27-31, Лука 22:31-34

+ 13:37 Иуан 11:16, Иуан 21:19

+ 13:38 Иуан 18:27

+ 14:1 Иуан 12:44

+ 14:3 Иуан 14:1, 1 Фесс. 4:17

+ 14:5 Иуан 11:16

+ 14:6 Иуан 1:17, Иуан 11:25, Евр. 10:20

+ 14:8 Иуан 1:43, Иуан 12:21

+ 14:9 Иуан 12:45

+ 14:10 Иуан 10:38

+ 14:11 Иуан 5:36

+ 14:12 Иуан 8:14, Иуан 13:3, Иуан 16:28

+ 14:14 Маттэ 7:7-8, Марк 11:24, Иуан 15:16, Иуан 16:23, 1 Иуан 3:22

+ 14:15 Маттэ 28:20, 1 Иуан 5:3, 2 Иуан 1:6, Рим. 13:10

+ 14:16 Иуан 15:26, Иуан 16:13

+ 14:17 1 Кор. 2:14, Апостол. 2:4

+ 14:19 Иуан 7:33

+ 14:21 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:17, Иуан 16:27

+ 14:22 Лука 6:16, Апостол. 1:13

+ 14:23 Ӏоф. 3:20

+ 14:26 Иуан 15:26, Иуан 16:13, 1 Кор. 2:10, 1 Иуан 2:20, Лука 24:49

+ 14:27 Фил. 4:7, Кол. 3:15

+ 14:28 Иуан 14:1-2, 1 Кор. 11:3, 1 Кор. 15:24

+ 14:29 Марк 13:23, Иуан 13:19

+ 14:30 Иуан 12:31, Ефес 2:2

+ 15:2 Маттэ 3:10, Маттэ 7:19

+ 15:3 Иуан 13:10

+ 15:4 1 Иуан 2:6

+ 15:5 Рим. 11:17, Иуан 6:56, 1 Иуан 3:24, Марк 4:20

+ 15:6 Маттэ 13:42

+ 15:7 Иуан 14:14

+ 15:9 Маттэ 3:17, Иуан 5:20

+ 15:11 Иуан 3:29, Иуан 16:24, Иуан 17:13, 1 Иуан 1:4, 2 Иуан 1:12

+ 15:12 Иуан 13:34

+ 15:13 Иуан 10:11, 1 Иуан 3:16, Рим. 5:7-8, Ефес 5:2

+ 15:14 Марк 3:35

+ 15:15 Иуан 3:32, Иуан 8:26

+ 15:16 Маттэ 7:7-8, Марк 11:24, Иуан 14:14, Иуан 16:23

+ 15:17 1 Иуан 2:7, 1 Иуан 3:11, 2 Иуан 1:5

+ 15:18 Марк 13:13, Иуан 7:7, 1 Иуан 3:13

+ 15:19 Иуан 8:23, Иуан 17:14

+ 15:20 Маттэ 10:24, Лука 6:40, Иуан 13:16, Иуан 5:16, 1 Кор. 4:12, 2 Кор. 4:9, 1 Фесс. 2:15, 2 Тим. 3:12

+ 15:22 Иуан 9:41

+ 15:23 Иуан 5:23

+ 15:24 Иуан 7:31, Иуан 10:37

* 15:25 я Тэурат хабзэ итхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 68:5.

+ 15:25 Орэд ЛъапӀэхэр 34:19, Орэд ЛъапӀэхэр 68:5

+ 15:26 Иуан 14:17, Иуан 16:13, Апостол. 5:32, 1 Иуан 5:6-8

+ 15:27 Лука 24:48, Иуан 19:35, Апостол. 1:8

+ 16:2 Иуан 9:22, Иуан 12:42, Апостол. 8:1, Апостол. 9:1, Апостол. 26:9

+ 16:3 Иуан 18:19

+ 16:4 Марк 13:23, Иуан 13:19, Иуан 14:29

+ 16:5 Иуан 7:33, Иуан 14:12

+ 16:7 Иуан 15:26

+ 16:9 Иуан 8:24

+ 16:11 Иуан 12:31, Кол. 2:15

+ 16:13 Иуан 14:17, Иуан 15:26, 1 Иуан 2:20, 1 Кор. 2:10

+ 16:15 Иуан 17:10

+ 16:16 Иуан 7:33

+ 16:20 Маттэ 9:15

* 16:21 Бзылъфыгъэр хъушъэн ихьэмэ – сабый къэхъуным икъинхэм ахэтыныр ары.

+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Маттэ 7:7-8, Марк 11:24, Иуан 14:14, Иуан 15:16

+ 16:24 Иуан 3:29, Иуан 15:11, Иуан 17:13, 2 Иуан 1:12

+ 16:25 Марк 8:32

+ 16:27 Иуан 14:21

+ 16:28 Иуан 8:14, Иуан 13:3

+ 16:30 Иуан 2:24-25

+ 16:32 Маттэ 26:31, Марк 14:27, Иуан 8:16

+ 16:33 Иуан 14:27, Кол. 3:15, Рим. 8:37, Ӏоф. 3:21

+ 17:1 Иуан 11:41, Иуан 2:4, Иуан 12:23, Иуан 8:54, Иуан 13:32

+ 17:2 Маттэ 28:18, Иуан 5:22, Иуан 13:3

+ 17:5 Иуан 1:1-2

+ 17:8 Иуан 6:69

+ 17:9 Лука 22:32

+ 17:10 Иуан 16:15,

+ 17:11 Иуан 10:30

* 17:12 кӀодын фэе цӀыфыр – Иудэу Исус тетыгъо зиӀэхэм язгъэубытыгъэр ары.

+ 17:12 2 Фесс. 3:3, Иуан 13:2, Иуан 10:28

+ 17:13 Иуан 3:29, Иуан 15:11, Иуан 16:24, 2 Иуан 1:12

+ 17:14 Иуан 8:23, Иуан 15:19

+ 17:15 Маттэ 6:13

+ 17:17 Орэд ЛъапӀэхэр 118:160

+ 17:18 Иуан 20:21

+ 17:22 Рим. 8:30

+ 17:24 Иуан 14:3

+ 17:25 Иуан 8:55, Иуан 10:15

+ 17:26 Маттэ 3:17, Иуан 5:20

• 18:1 Маттэ 26:47-56, Марк 14:43-50, Лука 22:47-53

+ 18:1 Маттэ 26:36

+ 18:2 Лука 22:39

+ 18:3 Апостол. 1:16

+ 18:4 Иуан 13:1, Иуан 1:38, Иуан 20:15

+ 18:9 Иуан 17:12

+ 18:10 Лука 22:38

+ 18:11 Марк 10:38, Марк 14:36

• 18:12 Маттэ 26:57-58, Марк 14:53-54, Лука 22:54

* 18:13 Аннэ – Исус къызэхъу нэужым я 6-15 илъэсхэм къакӀоцӀ Аннэ дин пэщэшхуагъ. Кайафэу Аннэ ыпхъу илӀ я 18-36 илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

+ 18:13 Лука 3:2, Апостол. 4:6

+ 18:14 Иуан 11:50

• 18:16 Маттэ 26:69-70, Марк 14:66-68, Лука 22:55-57

• 18:19 Маттэ 26:59-66, Марк 14:55-64, Лука 22:66-71

+ 18:20 Иуан 7:26

+ 18:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:24, Апостол. 23:2, Апостол. 23:4

+ 18:26 Иуан 18:10

+ 18:27 Маттэ 26:64, Марк 14:72, Лука 22:60, Иуан 13:38

• 18:28 Маттэ 27:1-2, Маттэ 27:11-14, Марк 15:1-5, Лука 23:1-5

* 18:28 мыкъабзэ зашӀыным фэягъэхэп – джуртхэм ядин зымылэжьырэ цӀыф горэм иунэ зихьэхэкӀэ, мыкъабзэ хъугъэхэу ашӀошӀы.

+ 18:28 Апостол. 10:28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1

* 18:29 Пилат – рим цӀыфхэм ащыщэу, Понтый Пилат, Исус къызэхъу нэужым я 26-36 илъэсхэм къакӀоцӀ, хэкухэу Иудей, Самарие, Идумей яӀэшъхьэтетыгъ.

+ 18:29 Лука 3:1, Лука 13:1, Апостол. 3:13, Апостол. 4:27, 1 Тим. 6:13

* 18:32 лӀакӀэ фэхъущтыр – рим цӀыфхэм къащхэм атыраӀулӀэхэзэ, бзэджашӀэхэр агъалӀэщтыгъэх. Еплъ 3:14. «ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо аӀэтын фае» Исус зыфиӀогъэ гущыӀэхэм къаригъэкӀыгъэр ежь къащым зэрэтыраӀулӀэщтыр ары. Джуртхэм гъэлӀакӀэу яӀагъэр мыжъохэмкӀэ еохэзэ, агъэлӀэныр арыгъэ.

+ 18:32 Марк 10:33, Иуан 12:33

+ 18:33 Маттэ 2:2

+ 18:36 Иуан 8:23, Иуан 17:14

* 18:37 «Ары, къызэрэпӀорэм фэд сэ сыпачъыхь» – е «о пшъхьэкӀэ къэоӀо сэ сызэрэпачъыхьэр».

+ 18:37 Иуан 3:11, 1 Иуан 4:6

+ 18:38 Лука 23:41, Евр. 4:15

+ 18:39 Марк 15:6-7

• 19:1 Маттэ 27:15-31, Марк 15:6-20, Лука 23:13-25

+ 19:4 Лука 23:41, Евр. 4:15

* 19:7 тэ хабзэ тиӀ – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:16.

+ 19:7 Иуан 10:36,

+ 19:9 Апостол. 8:32-33

+ 19:11 Иуан 18:2, Иуан 18:14

+ 19:12 Апостол. 3:13

* 19:14 сыхьатыр пшӀыкӀутӀум дэжьыгъ – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яхэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджагъор ары.

+ 19:15 Орэд ЛъапӀэхэр 92:1

• 19:17 Маттэ 27:32-44, Марк 15:21-32, Лука 23:26-43

+ 19:20 Евр. 13:12

* 19:24 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 21:19.

+ 19:24 Орэд ЛъапӀэхэр 21:19

+ 19:25 Лука 24:18, Лука 8:2

+ 19:26 Иуан 13:23

• 19:28 Маттэ 27:45-56, Марк 15:33-41, Лука 23:44-49

+ 19:28 Орэд ЛъапӀэхэр 68:22

* 19:31 алъэкӀэнхэр зэпарэутхи – къащхэм атыраӀулӀагъэхэм алъэкӀэнхэр зыкӀызэпаутыщтыгъэхэр нахь псынкӀэу лӀэнхэр ары.

+ 19:31 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:23, Ехъошуа 8:29, Ехъошуа 10:26-27

+ 19:34 1 Иуан 5:6

+ 19:35 Иуан 15:27, Апостол. 1:8, 1 Иуан 1:1-3, Ӏоф. 1:2

* 19:36 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 9:12; Орэд ЛъапӀэхэм 33:21.

+ 19:36 МысырикӀыжь 12:46, Орэд ЛъапӀэхэр 33:21, Маттэ 1:23, Маттэ 21:4, Маттэ 26:56

* 19:37 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Зэчрей тхылъэу ытхыгъэм 12:10.

• 19:38 Маттэ 27:57-61, Марк 15:42-47, Лука 23:50-56

* 19:38 къуаджэу Ариматей – Ерусалим километрэ 35-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 19:38 Иуан 7:13

+ 19:39 Иуан 3:1, Иуан 7:50, Маттэ 2:11

+ 19:40 Иуан 11:44

+ 19:41 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:18, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:26

• 20:1 Маттэ 28:1-10, Марк 16:1-8, Лука 24:1-12

* 20:1 Тхьэмафэм иапэрэ мафэр – тхьаумафэ мафэр ары.

+ 20:1 Лука 8:2

+ 20:2 Иуан 13:23

+ 20:9 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10, Лука 24:27

• 20:11 Марк 16:9-11

+ 20:12 Лука 24:4, Апостол. 1:10

+ 20:14 Лука 24:16, Лука 24:31, Иуан 21:4

+ 20:15 Иуан 1:38, Иуан 18:4

* 20:17 сшыхэр – зы диныр зылэжьыхэрэр ары.

+ 20:17 Маттэ 28:10, Рим. 8:29, Евр. 2:11

• 20:19 Маттэ 28:16-20, Марк 16:14-18, Лука 24:36-49

+ 20:21 Иуан 17:18

+ 20:22 УблапӀэ 2:7

+ 20:23 Маттэ 16:19, Маттэ 18:18

+ 20:24 Иуан 11:16

+ 20:28 Иуан 1:1, 1 Иуан 5:20, Фил. 2:6

+ 20:29 Марк 15:32, 1 Пет. 1:8

+ 20:30 Иуан 21:25

+ 20:31 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Маттэ 14:33, Лука 1:35, Иуан 1:7, Апостол. 19:4, Иуан 3:14-15, 1 Иуан 5:13

* 21:1 Тибериадэ зыцӀэ псыхъураер – Галилей псыхъураер ары.

+ 21:1 Иуан 6:1

+ 21:2 Иуан 11:16, Иуан 14:5, Иуан 20:24, Иуан 1:45, Иуан 2:1, Маттэ 4:21, Лука 5:10

+ 21:4 Лука 24:16, Лука 24:31, Иуан 20:14

+ 21:5 Лука 24:41

+ 21:6 Лука 5:4

+ 21:7 Иуан 13:23

+ 21:14 Иуан 20:19, Иуан 20:26

+ 21:16 Апостол. 20:28, 1 Пет. 5:1

* 21:19 лӀакӀэу Петрэ фэхъущтыр – Петрэ къащым тыраӀулӀэнышъ, агъэлӀэныр ары; сыда пӀомэ, зыгорэ къащым зытыраӀулӀэрэм, кӀапсэкӀэ е бгырыпхыкӀэ ыӀэхэр къащым тырапхэщтыгъэх.

+ 21:19 Иуан 13:37, 2 Пет. 1:14

+ 21:20 Иуан 13:23, Иуан 13:25

+ 21:22 Маттэ 16:27, Марк 9:1

+ 21:24 Иуан 15:27, 3 Иуан 1:12

+ 21:25 Иуан 20:30

* 1:1,[2] Теофил – еплъ Лука 1:1.

* 1:1,[2] апэрэ тхылъыр – «Лука КъэбарышӀур къызэриӀотагъэр» зыцӀэ тхылъыр ары. Еплъ Лука 1:1-4.

* 1:1,[2] апостол – нэмыкӀ цӀыф горэм ыцӀэкӀэ гущыӀэнэуи Ӏоф ышӀэнэуи фитыныгъэ зиӀэр ары. Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум «апостолхэкӀэ» яджэх. Ахэр Исус илӀыкӀохэу тетыгъо зэритыгъэхэр ары.

+ 1:1 Лука 1:3, Марк 16:19, Лука 24:51

+ 1:3 Маттэ 28:17, Марк 16:14, Лука 24:15-49, Иуан 20:19-29, 1 Кор. 15:5-7

* 1:4 Ты лъапӀэм шъукъызэригъэгугъагъэр – Тхьэм ы Псэ ЛъапӀ ары. Еплъ Лука 24:49; Иуан 15:26.

+ 1:4 Лука 24:49

+ 1:5 Лука 3:3,

+ 1:6 Лука 17:20, Лука 19:11

+ 1:7 1 Фесс. 5:1

+ 1:8 Апостол. 8:1, Апостол. 8:14, Лука 24:48-49, Марк 16:15

+ 1:9 Марк 16:19

* 1:10 лӀитӀу шъошэ фыжькӀэ фэпагъэхэу – мэлэӀичхэр ары.

+ 1:10 Дан 7:9, Дан 10:6, Марк 9:3, Иуан 20:12

+ 1:11 Маттэ 16:27

* 1:12 шэмбэт гъогу – зы километрэ фэдиз мэхъу. Джурт хабзэм иунашъо тетэу, шэмбэт мафэм зы километрэ нахьыбэ укӀо хъущтэп.

+ 1:12 ЯтӀонэрэ Самуел 15:30,

+ 1:13 Маттэ 10:2-4, Марк 3:17-18, Лука 6:14-16

+ 1:14 Марк 3:31, Марк 6:3, Иуан 2:12, Иуан 7:3, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

* 1:16 А Иудэр ары… гъогур язгъэлъэгъугъэр – еплъ Лука 22:47.

+ 1:16 Лука 22:47, Лука 22:37, Лука 24:44

+ 1:17 Иуан 6:71, Иуан 13:21

* 1:18 пкӀэу ратыгъэр – еплъ Лука 22:3-6.

+ 1:19 Маттэ 27:8

* 1:20 Орэд ЛъапӀэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 68:26; 108:8.

+ 1:20 Орэд ЛъапӀэхэр 68:26, Орэд ЛъапӀэхэр 108:8

+ 1:22 Лука 3:3, Лука 24:48

+ 1:23 Апостол. 18:7, Кол. 4:11

+ 1:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39, Апостол. 15:8

+ 1:26 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:33

* 2:1 Пэнтэкост зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор – коцхэр къызахыжьырэм ыуж, джуртхэм илъэс къэс ятфэнэрэ мазэм агъэмэфэкӀырэ мэфэкӀ мэфэшхор ары. ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхом ыуж, мэфэ шъэныкъо зыблэкӀыхэкӀэ, Пэнтэкост мэфэкӀ мэфэшхор къэсы. «Пэнтэкостым» къикӀырэр «яшъэныкъорэр» ары.

+ 2:1 МысырикӀыжь 23:16, МысырикӀыжь 34:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:9, Апостол. 20:16

+ 2:3 Маттэ 3:11

+ 2:4 Апостол. 4:31, Апостол. 13:52, Лука 24:49, Апостол. 1:4-5

* 2:11 прозелитыр – зидин зэблэзыхъугъэр ары.

* 2:11 хыгъэхъунэ – чӀыгу гъушъэу псы гузэгум итыр ары.

+ 2:11 Апостол. 6:5, Апостол. 13:43

+ 2:13 1 Кор. 14:23

* 2:15 пчэдыжь сыхьатыр бгъу – зытырахыгъэ алыджыбзэм итыр «ящэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр пчэдыжьым сыхьатыр бгъур ары.

* 2:16-20 пегъымбар Иоил… зытегущыӀагъэр – еплъ Пегъымбар Иоил тхылъэу ытхыгъэм 2:28-32.

+ 2:19 Маттэ 24:30, Лука 21:11, Ӏоф. 8:7

+ 2:20 Ӏоф. 6:12

+ 2:21 Рим. 10:13

+ 2:22 Иуан 3:2

+ 2:23 Лука 22:22, Лука 23:33

+ 2:24 Лука 24:5-6, Рим. 8:11

* 2:25-28 пегъымбар Даутэ… къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 15:8-11.

+ 2:25 Орэд ЛъапӀэхэр 15:8-11

+ 2:27 Орэд ЛъапӀэхэр 29:4, Орэд ЛъапӀэхэр 48:16, Орэд ЛъапӀэхэр 85:13,

+ 2:28 Маттэ 7:14, Орэд ЛъапӀэхэр 15:8-11, Апостол. 13:35

+ 2:29 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:10, Апостол. 13:36

* 2:30 Христос – пачъыхьэ Даутэ илъэпкъ къытекӀыгъэу, пегъымбархэм къызэраӀуагъэм тетэу, Израиль шъхьафитыныгъэрэ мамыр тетыгъорэ ригъэгъотынхэу Тхьэм Израиль къызэригъэгугъэгъэ пщы лъапӀэр ары.

* 2:30 Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэр – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 131:11.

+ 2:30 ЯтӀонэрэ Самуел 23:2, ЯтӀонэрэ Самуел 7:12-16, Орэд ЛъапӀэхэр 131:11

* 2:31 Даутэ… Христос игугъу ышӀэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 15:10.

+ 2:31 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10

+ 2:33 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Апостол. 7:55-56, Рим. 8:34, Евр. 1:3

* 2:34-35 Даутэ… къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:1.

+ 2:34 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Лука 20:42-43

+ 2:37 Лука 3:10, Апостол. 16:30

+ 2:38 Марк 1:4, Апостол. 10:48, Лука 11:13, Апостол. 8:15

+ 2:39 Ефес 2:13

* 2:42 хьалыгъу зэгуач зэпытыщтыгъ – Исус лӀи, лӀагъэхэм къызэрахэтэджыкӀыжьыгъэр агу къагъэкӀыжьызэ, ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр зэдашхэх.

+ 2:44 Апостол. 4:32-37

* 3:1 сыхьатыр щымэ адэжь – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «ябгъонэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр щыр ары.

+ 3:2 Апостол. 14:8

+ 3:6 2 Кор. 6:10

+ 3:7 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Апостол. 9:41

+ 3:8 Апостол. 14:10

+ 3:11 Иуан 10:23, Апостол. 5:12

* 3:13 Пилат – рим цӀыфхэм ащыщэу, Понтый Пилат, Исус къызэхъу нэужым я 26-36 илъэсхэм къакӀоцӀ хэкухэу Иудей, Самарие, Идумей яӀэшъхьэтетыгъ.

+ 3:13 МысырикӀыжь 3:6, Иуан 8:54, Иуан 17:1, 2 Пет. 1:17, Лука 23:14, Иуан 19:12

+ 3:14 Лука 23:18

+ 3:17 Апостол. 13:27, 1 Тим. 1:13

+ 3:21 Лука 1:69-70, Рим. 1:2

* 3:22 пегъымбар Мусэ къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 18:15,18.

+ 3:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15-16, Маттэ 17:5, Апостол. 7:37

+ 3:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:19

+ 3:24 Апэрэ Самуел 3:19-20

+ 3:25 УблапӀэ 22:18, УблапӀэ 26:4

* 4:1 саддукейхэр – дин пащэхэм ащыщхэу, диныр зылэжьхэу лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр зышӀошъ мыхъухэрэ тхьэмэтэ купыгъ. Ахэмэ тхылъ лъапӀэхэу алъытагъэхэр Тэурат хабзэм ит тхылъитфыр ары ныӀэп.

+ 4:1 Маттэ 22:23, Апостол. 23:8

+ 4:3 Лука 21:12

* 4:5 нахьыжъхэр – лъытэныгъэ зиӀэ джурт дин тхьэмэтэ купыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу заулэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъэх.

* 4:5 Тэурат егъэджэкӀо пащэхэр – Тэурат хабзэм итхэмрэ джуртхэм адрэ тхылъ лъапӀэхэу яӀэхэм арытхэмрэ цӀыфхэм агурызгъаӀощтыгъэ пащэхэр ары.

* 4:6 дин пэщэшхор – дин пащэхэм ятхьэмэтагъ, Тхьэмэтэ Хэсэшхоми итхьэмэтагъ.

* 4:6 Аннэ – Исус къызэхъу нэужым я 6-15 илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

* 4:6 Кайафэ – Аннэ имахъулъ, Исус къызэхъу нэужым я 18-36 илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

+ 4:6 Маттэ 26:3, Лука 3:2, Иуан 18:13

+ 4:7 Лука 20:2

+ 4:8 Марк 13:11, Апостол. 6:10, Апостол. 13:9

+ 4:9 Апостол. 3:6-8

* 4:11 Яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:22.

+ 4:11 Орэд ЛъапӀэхэр 117:22, Лука 20:17, 1 Пет. 2:7

+ 4:12 Маттэ 1:21

+ 4:14 Апостол. 3:11

* 4:15 Синедрион – Тхьэмэтэ Хэсэшхор ары. Дин Ӏофхэм яхьылӀагьэу хьыкум зышӀэу, анахь тетыгъошхо зиӀэ хасэу джуртхэм яӀагъэр ары. Тхьэмэтэ нэбгырэ 70-рэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом хэтыгъэх. А хэсэшхом итхьэмэтагъэр дин пэщэшхор арыгъэ.

+ 4:19 Апостол. 5:29

+ 4:21 Лука 20:6, Лука 22:2, Апостол. 5:26

+ 4:24 МысырикӀыжь 20:11

* 4:25-26 мы гущыӀэхэр ащ ебгъэӀуагъэх – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:1-2.

* 4:26 Ащ и Хэхи – Христос ары.

+ 4:26 Орэд ЛъапӀэхэр 2:1-2

* 4:27 пщы Ирод – Ирод Антип ары. Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 4-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Исус къызэхъу нэужым я 39-рэ илъэсым нэс ар Галилей хэкумрэ Перей хэкумрэ япщыгъ. Еплъ Лука 23:7-11.

+ 4:27 Лука 23:1, Лука 23:11, Апостол. 3:13

+ 4:29 Ефес 6:19

+ 4:31 Апостол. 2:4, Апостол. 13:52

+ 4:32 Апостол. 2:44

+ 4:34 2 Кор. 8:14

+ 4:36 Апостол. 9:27, Апостол. 13:2, Апостол. 15:36, Гал. 2:9

+ 5:4 ДжакӀо 5:4-5

+ 5:12 Марк 16:20, Иуан 10:23, Апостол. 3:11

+ 5:15 Марк 6:55, Апостол. 19:11-12

+ 5:17 Апостол. 4:1, Апостол. 23:8, Марк 15:10, Апостол. 13:45

+ 5:18 Лука 21:12, Апостол. 4:3

+ 5:19 Апостол. 12:7-10, Апостол. 16:26

+ 5:26 Лука 20:6, Лука 22:2, Апостол. 4:21

+ 5:27 Маттэ 10:17, Маттэ 26:59

+ 5:28 Апостол. 4:17-18, Маттэ 27:25

+ 5:29 Апостол. 4:19

+ 5:32 Лука 24:48, Иуан 15:26

+ 5:33 Апостол. 7:54

+ 5:34 Апостол. 22:3,

+ 5:37 Лука 2:2

+ 5:41 Маттэ 5:12, 1 Пет. 4:13-14, 2 Кор. 12:10

* 6:1 алыджыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэр – Палестинэ хэгъэгум нэмыкӀ хэгъэгу горэм щыщхэу грекыбзэкӀэ гущыӀэщтыгъэх.

* 6:1 джуртыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэр – Палестинэм щыщ джуртых.

+ 6:1 Апостол. 9:29

+ 6:3 1 Тим. 3:8

+ 6:5 Апостол. 8:5, Апостол. 21:8, Апостол. 2:11, Апостол. 13:43

* 6:6 аӀэхэр ахэмэ ашъхьэхэм атыралъхьагъэх – аущтэу зыфашӀагъэр а Ӏофыр а лӀыхэм апшъэ ралъхьанышъ, ахэмэ а Ӏофыр агъэцэкӀэным пае, Тхьэм ынэшӀу къащифэнри ары.

+ 6:6 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 6:7 Апостол. 12:24, Апостол. 19:20

* 6:9 шъхьафитыныгъэ зиӀэ хъугъэхэр – джурт пщылӀхэу, шъхьафитыныгъэ зыгъотыжьыгъэхэр ары.

+ 6:10 Апостол. 4:8, Лука 21:15

+ 6:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:10, Маттэ 26:59

+ 6:13 Апостол. 21:28

+ 6:14 Маттэ 26:61, Иуан 2:19-22, Маттэ 5:17

+ 7:2 УблапӀэ 11:31, УблапӀэ 12:4

* 7:3 Тхьэм… къыриӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 12:1.

+ 7:3 УблапӀэ 12:1

+ 7:4 УблапӀэ 11:32

+ 7:5 УблапӀэ 15:3, УблапӀэ 18:10, УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 13:15, УблапӀэ 15:18

* 7:6-7 Тхьэм… къыӀуагъ – еплъ Пегъыбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 15:13-14.

+ 7:6 УблапӀэ 15:13, МысырикӀыжь 12:40

+ 7:7 УблапӀэ 15:14, МысырикӀыжь 3:12

+ 7:8 УблапӀэ 17:9-14, УблапӀэ 21:2-4, УблапӀэ 25:26, УблапӀэ 29:31-35, УблапӀэ 30:5-24

+ 7:9 УблапӀэ 37:11, УблапӀэ 37:28, УблапӀэ 39:2

+ 7:10 УблапӀэ 41:37-43

* 7:12 апэу тятэжъхэр – Якъубэ ыкъохэр ары.

+ 7:12 УблапӀэ 42:1-5

+ 7:13 УблапӀэ 43:1-15, УблапӀэ 45:1-4

+ 7:14 УблапӀэ 45:9-10, УблапӀэ 46:27

+ 7:15 УблапӀэ 46:5, УблапӀэ 46:28, УблапӀэ 49:33, МысырикӀыжь 1:6

+ 7:16 УблапӀэ 50:25, Ехъошуа 24:32

+ 7:17 МысырикӀыжь 1:7, МысырикӀыжь 1:12

+ 7:18 МысырикӀыжь 1:8

+ 7:19 МысырикӀыжь 1:10-11, МысырикӀыжь 1:16

+ 7:20 МысырикӀыжь 2:2-3, Евр. 11:23

+ 7:21 МысырикӀыжь 2:3-10

+ 7:24 МысырикӀыжь 2:11-12

+ 7:28 МысырикӀыжь 2:13-14

+ 7:29 МысырикӀыжь 2:15, МысырикӀыжь 2:22, МысырикӀыжь 18:3-5

* 7:30-34 пэнэ куандэу машӀо зыхэнагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 3:1-10.

+ 7:30 МысырикӀыжь 3:2

+ 7:32 МысырикӀыжь 3:6

+ 7:33 Ехъошуа 5:15

+ 7:34 МысырикӀыжь 3:5, МысырикӀыжь 3:8-10

+ 7:35 МысырикӀыжь 2:14

+ 7:36 МысырикӀыжь 14:27-31, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:2

+ 7:37 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Апостол. 3:22

+ 7:38 МысырикӀыжь 19:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27

+ 7:39 МысырикӀыжь 16:3,

* 7:40 ахэмэ… раӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:1,23.

+ 7:40 МысырикӀыжь 32:1, МысырикӀыжь 32:23

+ 7:41 МысырикӀыжь 32:4-6,

* 7:42-43 пегъымбархэм ятхылъ зэритым фэдэу – еплъ Пегъымбар Амос тхылъэу ытхыгъэм 5:25-27.

+ 7:42 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:19, Орэд ЛъапӀэхэр 80:13

* 7:43 Молох – Аммон лъэпкъым итхьэ нэпцӀ арыгъэ. Аммон лъэпкъыр Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ щыпсэущтыгъэ.

* 7:43 Ремфан – пэсэрэ тхьэ нэпцӀхэм ащыщэу, ошъо пкъыгъоу Сатурн зыцӀэм итхьэу алъытэщтыгъэр ары.

+ 7:43 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:5-7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:13,

* 7:44 шыхьатныгъэм итхьэлъэӀупӀэу чэтэнгъэӀагъэр – израиль цӀыфхэм шъоф нэкӀым къыщакӀухьэ зэхъум, Тхьэм иунэ фэдэу зы чэтэнгъэӀагъэ зыдахьыщтыгъ. А чэтэнгъэӀагъэр Тхьэр зэрягъусэмкӀэ шыхьат къафэхъущтыгъ. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 36:8-38.

+ 7:44 МысырикӀыжь 38:21, Ӏоф. 15:5, МысырикӀыжь 25:40

+ 7:45 Ехъошуа 3:14-17, Ехъошуа 3:10

+ 7:46 Орэд ЛъапӀэхэр 88:20-21, ЯтӀонэрэ Самуел 7:1-2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:17

+ 7:47 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6

* 7:48-50 пегъымбарым итхылъ зэритым фэд – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 66:1-2.

+ 7:48 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:27, Апостол. 17:24

+ 7:51 МысырикӀыжь 32:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16,

+ 7:52 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:4, Маттэ 23:37

+ 7:53 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Гал. 3:19, Евр. 2:2

+ 7:54 Апостол. 5:33

+ 7:55 МысырикӀыжь 24:16, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19

+ 7:56 Марк 1:10, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Дан 7:13, Марк 16:19, Апостол. 7:56, Евр. 1:3

* 7:58 Шаул – апостол Паул ыцӀэ джуртыбзэкӀэ Шаул аӀо.

+ 7:58 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:13, Апостол. 8:1, Апостол. 22:20

+ 7:59 Орэд ЛъапӀэхэр 30:6, Лука 23:46

+ 7:60 Лука 22:41, Лука 23:34

+ 8:1 Апостол. 22:20, Иуан 16:2, Маттэ 10:23

+ 8:3 Гал. 1:13, 1 Кор. 15:9, Фил. 3:6

+ 8:4 Марк 4:14, Апостол. 11:19

* 8:5 Филипп – апостолхэм ежьхэм адэӀэпыӀэнхэу агъэнэфэгъэ лӀиблым ащыщыгъ. Еплъ 6:5.

* 8:5 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ азыфагу дэлъ хэкур ары. Джуртхэмрэ Самарие цӀыфхэмрэ яхабзэхэри ядинхэри зэрэзэфэшъхьафхэм пае, зэпыищтыгъэх.

+ 8:5 Апостол. 6:5, Апостол. 21:8

+ 8:7 Лука 4:35, Марк 16:17-18

+ 8:13 Маттэ 28:19, Апостол. 16:33, Апостол. 18:8

+ 8:14 Апостол. 1:8

+ 8:15 Апостол. 2:38

+ 8:16 Маттэ 28:19, Апостол. 19:5, Апостол. 10:44, Апостол. 11:15

+ 8:17 Апостол. 9:17, Апостол. 19:6

+ 8:22 Дан 4:24, 2 Тим. 2:25

+ 8:24 МысырикӀыжь 8:8

+ 8:25 Иуан 4:39

* 8:26 Газэ къалэр – Ерусалим километрэ 85-кӀэ пэчыжьэу, икъыблэ тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ хы Ӏушъом Ӏут.

+ 8:26 Апостол. 5:19, Апостол. 10:4, Апостол. 11:13, Апостол. 12:7, Апостол. 27:23

+ 8:29 Апостол. 10:19

+ 8:31 Рим. 10:14

* 8:32-33 мы гущыӀэхэр ары – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:7-8.

+ 8:35 Лука 24:27

+ 8:39 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:16,

* 8:40 Азот къалэр – Газэ къалэмрэ Иоппие къалэмрэ языфагу дэтэу, хыӀушъом Ӏут.

* 8:40 Кесарие къалэр – Ерусалим километрэ 90-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ хыӀушъом Ӏутэу, Палестинэ хэгъэгум икъэлэшхуагъ. Рим Ӏэшъхьэтетыр а къалэм дэсыгъ.

+ 8:40 Ехъошуа 13:3

+ 9:1 Апостол. 8:3, Иуан 16:2

+ 9:3 Апостол. 22:6-11, Апостол. 26:12-18

+ 9:7 Дан 10:7

+ 9:10 Апостол. 22:12, УблапӀэ 22:1

+ 9:11 Апостол. 21:39, Апостол. 22:3

+ 9:15 Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, 1 Тим. 2:7,

+ 9:16 Апостол. 20:23, 1 Фесс. 3:3

+ 9:17 Апостол. 8:17, Апостол. 19:6

+ 9:19 Гал. 1:17

+ 9:21 Гал. 1:13, Гал. 1:23

+ 9:22 1 Тим. 1:12, Апостол. 18:28

+ 9:23 Апостол. 20:3, Апостол. 23:30

+ 9:25 Ехъошуа 2:15, Апэрэ Самуел 19:12, 2 Кор. 11:32-33

* 9:27 Бар-Наббэ – еплъ 4:36-37.

+ 9:27 Апостол. 4:36, Апостол. 13:2, Апостол. 15:36, Гал. 2:9, 1 Кор. 9:6, Гал. 1:18-19

* 9:29 АлыджыбзэкӀэ гущыӀэрэ джуртхэр – еплъ 6:1.

+ 9:29 Апостол. 6:1

* 9:30 Тарс къалэр – Паул а къалэм щыщыгъ. А къалэр Рим къэралыгъошхом щыщэу, Киликие хэкум икъэлэшхуагъ.

+ 9:30 Апостол. 11:25

* 9:32 Лиддэ къалэр – Ерусалим километрэ 32-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъокӀэ ит. Иоппие къалэми километрэ 15-кӀэ пэчыжь. Непэ а къалэм ыцӀэ Лод.

+ 9:34 Апостол. 3:6

* 9:35 Шарон зыцӀэ шъоф зэшъхьэ-зэшъор – Кесарие къалэм щегъэжьагъэу Иоппие къалэм нэс хыӀушъом Ӏутэу зыщеушъомбгъу. ИкӀыхьагъэ километрэ 48-рэ мэхъу.

* 9:36 Иоппие къалэр – Лиддэ къалэм километрэ 15-кӀэ пэчыжьэу, хыӀушъом Ӏут. Непэ «Яфэ» раӀо. Яфэ къалэр Тель-Авив щыщ.

+ 9:36 Ехъошуа 19:46, Иуан 13:14, 1 Тим. 2:10, 1 Тим. 5:10

+ 9:40 Маттэ 9:25, Апостол. 28:8, Якъуб 5:16

+ 9:41 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Апостол. 3:7

* 10:2 Тхьэр агъэлъапӀэщтыгъ – джурт лъэпкъым щымыщхэуи сунэт амышӀыгъагъэхэми, синэгогум кӀохэзэ, а хымэхэм Тхьэр агъэлъапӀэщтыгъ.

+ 10:2 Маттэ 8:10, Лука 7:4-5

* 10:3 сыхьатыр щым – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «ябгъонэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджэгъоужым сыхьатыр щыр ары. Джуртхэр а сыхьатым Тхьэм елъэӀух.

+ 10:3 Апостол. 3:1

+ 10:4 Апостол. 8:26, Ӏоф. 8:4

+ 10:6 Апостол. 9:43

* 10:9 сыхьатыр пшӀыкӀутӀум – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритыр «яхэнэрэ сыхьат». Ащ къикӀырэр щэджагъор ары.

+ 10:9 Апостол. 11:5-14

+ 10:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:3,

+ 10:15 Марк 7:15-16, Рим. 14:14, 1 Тим. 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Апостол. 8:29

+ 10:22 Лука 7:4-5

+ 10:25 Дан 2:46, Апостол. 16:29

+ 10:26 Ӏоф. 19:10, Ӏоф. 22:8-9

+ 10:28 Иуан 4:9, Иуан 18:28

* 10:30 сыхьатыр щым – еплъ 10:3.

+ 10:34 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Рим. 2:11, Рим. 10:12

+ 10:35 Рим. 10:12

+ 10:37 Марк 1:14

+ 10:38 Маттэ 3:16, Иуан 1:32-33, Маттэ 4:24, Лука 13:16

+ 10:42 Иуан 5:22, Апостол. 17:31, 1 Пет. 4:5, 2 Тим. 4:1

+ 10:43 Лука 24:27, Рим. 3:21

+ 10:46 Марк 16:17, 1 Кор. 12:10

+ 10:47 Апостол. 2:4

+ 10:48 Апостол. 2:38

+ 11:2 Апостол. 15:1, Гал. 2:12

+ 11:3 Лука 15:2, Гал. 2:12

+ 11:5 Апостол. 10:9-32

+ 11:9 Марк 7:19, Апостол. 10:15

+ 11:12 Апостол. 15:9

+ 11:13 Апостол. 8:26

+ 11:15 Апостол. 10:44

* 11:16 Зиусхьаным къыӀогъэгъэ гущыӀэхэр – еплъ 1:5.

+ 11:16 Апостол. 1:5

+ 11:17 Апостол. 2:38

+ 11:19 Апостол. 8:1

* 11:20 Антиохие къалэр – рим къэралыгъошхом щыщэу, Сирие хэкум икъэлэшхуагъ.

+ 11:22 Апостол. 4:36, Апостол. 9:27, Апостол. 13:1

+ 11:24 Апостол. 6:5

+ 11:25 Апостол. 9:30

+ 11:27 Апостол. 13:1, Апостол. 15:32

* 11:28 Клаудый – Исус къызэхъу нэужым я 41-54 илъэсхэм къакӀоцӀ Рим къэралыгъошхом и Кайсарыгъ. Гъэблэшхоу Агаб зигугъу ышӀыгъэр Исус къызэхъу нэужым я 46-рэ илъэсым къэхъугъ.

+ 11:28 Апостол. 21:10, Маттэ 24:7, Апостол. 18:2

* 11:30 нахьыжъхэр – чылыс зэӀукӀэм Ӏофэу ышӀэрэр зыпшъэ илъ тхьэмэтэ зэкъошхэр ары.

* 12:1 пачъыхьэ Ирод – Ирод Агриппэ Апэрэр ары. Исус къызэхъу нэужым я 41-44 илъэсхэм къакӀоцӀ Израиль хэгъэгум ипачъыхьагъ. Ирод Агриппэ Апэрэр Ирод Иным ыкъо ыкъожьыгъ.

* 12:2 Якъубэ – Зебедей ыкъуагъ, Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀуми ащыщыгъ.

+ 12:2 Лука 5:10, Марк 10:39

+ 12:3 МысырикӀыжь 12:15

+ 12:4 Лука 22:33

+ 12:5 2 Кор. 1:11, Ефес 6:18

+ 12:7 Апостол. 8:26, Апостол. 16:26

+ 12:10 Апостол. 5:19, Апостол. 16:26

+ 12:11 Орэд ЛъапӀэхэр 33:7, Орэд ЛъапӀэхэр 90:11, 2 Кор. 1:10

+ 12:12 Апостол. 13:5, Апостол. 15:37, 1 Пет. 5:13, Кол. 4:10, 2 Тим. 4:11, Филимон 1:24

* 12:15 Ар Петрэ имэлэӀичын фае – джуртхэм яшӀошъхъуныгъэ тетэу, хэтрэ цӀыфи мэлэӀич горэ ухъумакӀоу иӀ.

+ 12:15 Маттэ 18:10-11, Евр. 1:14

* 12:17 Якъубэ – Зиусхьан Исус ышхэм ащыщэу, Ерусалим щыӀэ чылыс зэӀукӀэм итхьэматэхэм ащыщыгъ. Еплъ Гал. 1:19.

+ 12:17 Апостол. 15:13, Апостол. 21:18, Якъуб 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

* 12:20 Тир къалэм… Сидон къалэм… – ахэр хымэ къалэхэу Галилей хэкум итемыр лъэныкъомкӀэ хыӀушъом Ӏутыгъэхэр арых.

+ 12:23 Дан 5:23, Ӏоф. 16:9, ЯтӀонэрэ Самуел 24:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:35

+ 12:24 Апостол. 6:7, Апостол. 19:20

+ 12:25 Апостол. 11:29-30, Апостол. 12:12

* 13:1 пщы Ирод – Ирод Антипэу Галилей хэкум ипщыгъэр ары. Еплъ Лука 3:1.

+ 13:1 Апостол. 11:27, Апостол. 4:36, Апостол. 11:22, Лука 3:1

+ 13:2 Лука 2:37, Рим. 1:1, Гал. 1:15

* 13:3 аӀэхэри ашъхьэхэм атыралъхьи – аущтэу зыфашӀагъэр а Ӏофыр а лӀитӀум апшъэ ралъхьанышъ, ахэмэ а Ӏофыр агъэцэкӀэным пае, Тхьэм ынэшӀу къащифэнри ары.

* 13:4 Селевкие къалэр – Антиохием километрэ 20-кӀэ пэчыжьэу щытыгъ. А къалэр къухьэуцупӀэ иӀэу, хыӀушъом Ӏутыгъ.

+ 13:5 Апостол. 12:12, Апостол. 15:37, Кол. 4:10

* 13:6 Пафос къалэр – Кипр хыгъэхъунэм итыгъэ къохьэпӀэ хыӀушъом Ӏут къэлэшхуагъ.

+ 13:6 Маттэ 7:15

* 13:7 Ӏэшъхьэтет – Кипр хыгъэхъунэр зыӀэ илъэу, Рим къэралыгъошхом фэлажьэрэ тхьэматэр ары.

* 13:9 Шаулэу ПаулкӀи заджэхэрэр – апостол Паулым ыцӀэ джуртыбзэкӀэ Шаул мэхъу, римыбзэкӀэ Паул мэхъу.

+ 13:9 Апостол. 4:8, Апостол. 6:10

+ 13:13 Апостол. 15:38

* 13:14 шэмбэт мафэр – джуртхэм ямэфэ лъапӀ ары. А мафэм хэти Ӏоф ышӀэн фитэп.

* 13:15 Тэурат хабзэр – пегъымбар Мусэ тхылъитфэу ытхыгъэхэр ары. Тэурат хабзэр джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэм ащыщэу апэрэ Ӏахь мэхъу.

* 13:15 пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэр – джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэм ащыщхэу ятӀонэрэ Ӏахь мэхъу.

+ 13:15 Лука 8:41, Апостол. 18:8

+ 13:17 МысырикӀыжь 1:7, МысырикӀыжь 12:51

+ 13:18 МысырикӀыжь 16:35, Орэд ЛъапӀэхэр 94:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:7

+ 13:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1, Ехъошуа 14:1, Гъуазэхэр 2:16, Гъуазэхэр 3:9, Апэрэ Самуел 12:11

+ 13:21 Апэрэ Самуел 8:5, Апэрэ Самуел 9:1, Апэрэ Самуел 10:1, Апэрэ Самуел 13:1

* 13:22 Тхьэм Даутэ… шыхьат фэхъугъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 88:21; Пегъымбар Самуел икъэбар зэрыт апэрэ тхылъым (1-я Царств) 13:14.

+ 13:22 Апэрэ Самуел 15:23, Апэрэ Самуел 13:14, Орэд ЛъапӀэхэр 88:20-21,

+ 13:24 Лука 3:3

* 13:25 Иуан… къыӀуагъ – еплъ Лука 3:16.

+ 13:25 Лука 3:16, Иуан 1:20, Иуан 1:27

+ 13:27 Апостол. 3:17, Лука 24:26-27

+ 13:28 Лука 23:23

+ 13:29 Лука 23:53

+ 13:30 Лука 24:6

+ 13:31 Апостол. 1:3, Лука 24:48

+ 13:32 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Евр. 1:5, Евр. 5:5

* 13:33 Тхьэм Исус къызэрэщыриӀорэм фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7.

* 13:34 Тхьэм къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 55:3.

+ 13:34 Рим. 6:9,

* 13:35 нэмыкӀ чӀыпӀэм зэритым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 15:10.

+ 13:35 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10, Апостол. 2:27

+ 13:36 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:10, Апостол. 2:29

+ 13:38 Маттэ 1:21, 1 Иуан 2:12

+ 13:39 Рим. 3:20, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 3:28

* 13:40-41 пегъымбархэм мы гущыӀэхэу къаӀуагъэхэр – еплъ Пегъымбар Хаббакум тхылъэу ытхыгъэм 1:5.

+ 13:43 Апостол. 2:11, Апостол. 6:5

+ 13:45 Апостол. 5:17

+ 13:46 Апостол. 4:30, Ефес 6:19, Маттэ 10:11, Маттэ 22:8, Ӏоф. 3:4, Марк 12:9, Апостол. 18:6

* 13:47 Тхьэм унашъо къытфишӀыгъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 49:6.

+ 13:47 Апостол. 26:23

+ 13:50 1 Фесс. 2:15

+ 13:51 Маттэ 10:14, Марк 6:11, Лука 9:5

+ 13:52 Апостол. 2:4, Апостол. 4:31

+ 14:1 Апостол. 13:5

+ 14:3 Апостол. 4:30, Ефес 6:19

+ 14:4 Маттэ 10:34, Лука 12:51

+ 14:6 Маттэ 10:23

+ 14:8 Апостол. 3:2

+ 14:9 Маттэ 9:2

+ 14:10 Апостол. 3:8

* 14:11 Ликаоние хэкум ыбзэкӀэ – Паулрэ Бар-Наббэрэ Ликаоние хэкум ыбзэ къагурыӀон алъэкӀыгъэп. Рим къэралыгъошхом тыдэкӀэ зэрыщыгущыӀэрэ бзэр алыджыбзэр арыгъэ.

+ 14:11 Апостол. 28:6

* 14:12 Зевс – алыджхэм ятхьэу зыфаӀохэрэм ащыщэу анахь иныр арыгъэ.

* 14:12 Ермый – алыджхэм ятхьэу зыфаӀохэрэм ащыщэу адрэ тхьэу зыфаӀохэрэм яӀофтабг арыгъэ.

+ 14:13 Дан 2:46

+ 14:14 Марк 14:63

+ 14:15 МысырикӀыжь 20:11, 1 Фесс. 1:9

+ 14:17 Маттэ 5:45, Орэд ЛъапӀэхэр 103:15

+ 14:19 2 Кор. 11:25

+ 14:22 Кол. 1:23, Иуан 15:20, 1 Пет. 2:21, 1 Пет. 5:9, 1 Фесс. 3:3, 2 Тим. 3:12

+ 14:23 Апостол. 13:2, Апостол. 20:32

+ 14:26 Апостол. 13:3

+ 15:2 Гал. 5:2

+ 15:7 Апостол. 10:20

+ 15:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39, Апостол. 1:24, Апостол. 10:44, Апостол. 10:47

+ 15:9 Апостол. 11:12, Орэд ЛъапӀэхэр 50:12

+ 15:10 Гал. 5:1

+ 15:11 Ефес 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

* 15:13 Якъубэ – еплъ 12:17.

+ 15:13 Апостол. 12:17, Якъуб 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

* 15:15-18 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Амос тхылъэу ытхыгъэм 9:11-12; Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 45:21.

* 15:20 атхьэлэгъэ псэушъхьэхэр – джурт хабзэм иунашъо тетэу, псэушъхьэхэр шӀуабзы зыхъукӀэ, лъыр зэкӀэ кӀагъэчъын фае.

* 15:20 лъы – джурт хабзэм иунашъо тетэу, лъы зыхэлъ шхын пшхы хъущтэп.

+ 15:20 Дан 1:8, 1 Кор. 8:1, 1 Кор. 10:19-20, Ӏоф. 2:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24

+ 15:22 1 Пет. 5:12, 2 Кор. 1:19, 2 Фесс. 1:1

+ 15:24 Гал. 1:7, Гал. 5:10

+ 15:28 Апостол. 15:20

+ 15:32 Апостол. 11:27

+ 15:35 Апостол. 13:1

+ 15:37 Апостол. 12:12, Апостол. 13:5, Кол. 4:10

+ 15:38 Апостол. 13:13

+ 15:40 Апостол. 15:32

+ 16:1 Рим. 16:21, 1 Кор. 4:17, Фил. 2:19, Кол. 1:1, 1 Фесс. 3:2, 2 Фесс. 1:1, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

* 16:3 сунэт аригъэшӀыгъ – Тимофей янэ зэрэджуртым пае, Тимофей джуртэу алъытэн фаягъ. Ау ар сунэт амышӀымэ, Паул синэгогухэу Тхьэм игущыӀэхэр зыщигъэӀухэрэм щыдэлэжьэн ылъэкӀыщтыгъэп.

+ 16:3 1 Кор. 9:20, Гал. 2:3

+ 16:4 Апостол. 15:28-29

+ 16:5 Апостол. 6:7

+ 16:6 Апостол. 18:23

+ 16:7 Фил. 1:19

* 16:8 Троадэ къалэр – къухьэуцупӀэ иӀэу, Эгейскэ хым Ӏутэу (джырэ Тыркуим итыгъэ къохьэпӀэ хыӀушъор ары), Мисие хэкум щыщыгъ.

+ 16:8 Апостол. 20:5, 2 Кор. 2:12, 2 Тим. 4:13

* 16:9 Македоние хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Грецием итемыр Ӏахь. Македонием икъэлэшхуагъэр Фессалоник ары.

* 16:10 зыдгъэхьазырыгъ – Троадэ къалэм щегъэжьагъэу Филиппи къалэм нэс мы тхылъыр зытхыгъэр Паул игъусагъ.

+ 16:12 Фил. 1:1

+ 16:14 Лука 24:45

+ 16:15 Апостол. 11:14, Апостол. 16:33-34

+ 16:17 Дан 3:26

+ 16:18 Марк 9:38

+ 16:21 Эстер 3:8

+ 16:22 2 Кор. 6:4-5, 2 Кор. 11:23-25

+ 16:24 1 Фесс. 2:2

+ 16:25 Орэд ЛъапӀэхэр 41:9, Орэд ЛъапӀэхэр 118:62

+ 16:26 Апостол. 4:31, Апостол. 5:19, Апостол. 12:7, Апостол. 12:10

+ 16:27 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 20:39, Апостол. 12:19

+ 16:29 Дан 2:46, Апостол. 10:25

+ 16:30 Лука 3:10, Апостол. 2:37

+ 16:31 Марк 16:16, Рим. 10:9

+ 16:33 Апостол. 11:14, Апостол. 16:15

+ 16:34 Иуан 4:53, Апостол. 18:8

* 16:37 рим цӀыфхэр – Рим хабзэм тетэу рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэм якъэралыгъошхо ицӀыфхэр агъэпщынэнхэм пае, къамыщкӀэ яохэ хъущтыгъэп.

+ 16:37 Апостол. 22:25

+ 16:39 Маттэ 8:34

+ 16:40 Апостол. 16:14

+ 17:1 Фил. 4:16

+ 17:2 Апостол. 13:5, Апостол. 14:1

+ 17:3 Лука 24:26-27

+ 17:5 1 Фесс. 2:14-16

+ 17:7 Лука 23:2

+ 17:16 2 Пет. 2:8

* 17:18 эпикурей философхэр – алыдж философэу Эпикурей зыцӀэр Исус къэхъуным ыпэкӀэ, я 270-рэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ. Ащ зэриӀуагъэмкӀэ, щыӀэныгъэмкӀэ анахьышӀоу щыӀэр утхъэжьэу упсэуныр ары.

* 17:18 стоик философхэр – ахэмэ алыдж философэу Сено зыцӀэм ыӀогъагъэхэр цӀыфхэм зэхарагъэшӀыкӀыщтыгъ. (Сено зылӀагъэр Исус къэхъуным ыпэкӀэ я 265-рэ илъэсыр ары) Стоик философхэм зэраӀуагъэмкӀэ, утхъэжьыныр зыфаӀорэр къин плъэгъуми, шӀу плъэгъуми, узыфаер къыбдэхъуми, къыбдэмыхъуми гупсэфэу ущыӀэныр ары.

* 17:18 лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр – «Къэтэджыжьыныгъ» зыфаӀорэ гущыӀэр алыджыбзэкӀэ къаӀомэ, ар бзылъфыгъэ тхьэ горэм ыцӀэу пхэнджэу къагурыӀогъэнкӀи мэхъу.

* 17:19 Ареопаг – «Ареопаг» гущыӀэм къикӀырэр «Арес иӀуашъхь». Алыджхэм ятхьэхэм ащыщ заом итхьэу Арес зыфаӀорэр. Афинэ къалэм дэсхэм яхасэ а Ӏуашъхьэм щызэӀукӀэщтыгъ.

+ 17:19 Марк 1:27

* 17:23 къурмэншӀыпӀэ – алыджхэм тхьабэ агъэлъапӀэщтыгъ. Ау амышӀэрэ тхьэ щыӀэмэ, ари агъэлъэпӀэным пае, амышӀэрэ тхьэхэм апае къурмэншӀыпӀэхэр агъэуцугъэх.

+ 17:24 Маттэ 11:25, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:27, Апостол. 7:48

+ 17:25 Орэд ЛъапӀэхэр 49:8-12, УблапӀэ 2:7,

+ 17:26 УблапӀэ 3:20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:8

* 17:28 зыгорэм зэриӀуагъэм фэдэу – Крит хыгъэхъунэм щыщ тхакӀо Епименид арыгъэнкӀи мэхъу.

* 17:28 шъуитхакӀохэр – е Арат зыцӀэр е Клеант зыцӀэр ары.

+ 17:30 1 Пет. 1:14, Рим. 3:25-26, Ефес 4:18

+ 17:31 Маттэ 12:36, Иуан 5:22, Апостол. 10:42, 1 Пет. 4:5

* 18:2 Клаудый – еплъ 11:28. Исус къызэхъу нэужым я 49-рэ илъэсым Клаудый джуртхэр Рим къэлэшхом къыдифыгъэх.

+ 18:2 Рим. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19, Апостол. 11:28

+ 18:4 Апостол. 13:5

+ 18:5 1 Фесс. 3:6

+ 18:6 Апостол. 13:46

+ 18:8 Лука 8:41, Апостол. 13:15, 1 Кор. 1:14, Иуан 4:53, Апостол. 16:34

* 18:12 Галлион – Исус къызэхъу нэужым я 51-рэ илъэсым Галлион Рим къэралыгъошхом щыщ Ахаие хэкум иӀэшъхьэтетэу агъэнэфагъ. Ахаие хэкур джырэ Грецием икъыблэ Ӏахьыгъ. Коринф а хэкум икъэлэшхуагъ.

+ 18:15 Апостол. 23:29

* 18:18 Кенхрей къалэр – Коринф къалэм епхыгъэу, къухьэуцупӀэ иӀэу, хыӀушъом Ӏутыгъ.

* 18:18 тхьэрыӀо ышӀыгъагъэти ары – тхьэӀуагъэ горэ зэрагъэцэкӀагъэм инэшанэ фэдэу джуртхэм ашъхьэ джашъоу аупсыныр хабзэу яӀагъ.

+ 18:18 Апостол. 18:2, Рим. 16:1,

+ 18:19 Апостол. 19:1, Апостол. 20:16

+ 18:21 Якъуб 4:15

+ 18:23 Апостол. 16:6

+ 18:24 Апостол. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Тит 3:13

* 18:25 умэхъыныгъэу Иуан зигугъу ышӀыщтыгъэм нэмыкӀ – Аполлос чыристанхэм цӀыфхэр зыкӀаумэхъыхэрэр ышӀэщтыгъэп. Еплъ 19:2-5.

+ 18:25 Лука 3:3, Апостол. 19:3

+ 18:26 Апостол. 4:30, Ефес 6:19

+ 18:27 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 3:1

+ 18:28 Апостол. 9:22

* 19:1 Ефес къалэр – Асие хэкоу Рим къэралыгъошхом щыщым икъэлэшхуагъ.

+ 19:1 Апостол. 18:21

* 19:3 умэхъыныр – еплъ 1:5

+ 19:3 Апостол. 18:25

+ 19:4 Лука 3:3, Иуан 1:7

+ 19:5 Маттэ 28:19, Апостол. 8:16

+ 19:6 Апостол. 8:17, Апостол. 9:17, Апостол. 10:46

+ 19:8 Апостол. 4:30, Ефес 6:19

+ 19:12 Апостол. 5:15

+ 19:13 Маттэ 12:27, Марк 9:38, Лука 9:49

+ 19:15 Лука 4:34, Якъуб 2:19

+ 19:18 Марк 1:5, Якъуб 5:16

* 19:19 тыжьын ахъщ – зы тыжьын ахъщэр а уахътэм лэжьакӀом имэфапкӀэщтыгъ.

+ 19:20 Апостол. 6:7, Апостол. 12:24

* 19:21 Македоние хэкур – еплъ 16:9.

* 19:21 Ахаие хэкур – еплъ 18:12.

+ 19:21 Рим. 15:26, 1 Кор. 16:5, Рим. 15:23-24

+ 19:22 Апостол. 16:1

* 19:24 Артемидэ – алыджыбзэкӀэ Ефес къалэм итхьэ нэпцӀым ыцӀэ Артемидэ, римыбзэкӀэ ыцӀэр Дианэ.

+ 19:29 Апостол. 19:29, Кол. 4:10, Филимон 1:24

+ 20:1 Апостол. 19:21

+ 20:3 Апостол. 9:23, Апостол. 23:30

+ 20:4 Апостол. 19:29, Ефес 6:21, Кол. 4:7, 2 Тим. 4:12, 2 Тим. 4:20, Тит 3:12

* 20:5 тэ – мы чӀыпӀэм (еплъ 16:10) мы тхылъыр зытхыгъэр Паул игъус, Рим къэлэшхоми дэкӀо. Еплъ 28:16.

+ 20:5 Апостол. 16:8

* 20:6 Хьалыгъу мыкӀу-мыпшэ зыщашхырэ мэфэкӀ мэфэшхо мафэхэр – еплъ 12:3.

+ 20:6 МысырикӀыжь 12:15, Апостол. 12:3

* 20:7 хьалыгъу зэготчынэу – еплъ 2:42.

+ 20:7 1 Кор. 16:2, Ӏоф. 1:10

+ 20:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:2

+ 20:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:34

* 20:16 Пэнтэкост зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхор – еплъ 2:1.

+ 20:16 МысырикӀыжь 23:16, МысырикӀыжь 34:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:9, Апостол. 2:1

+ 20:18 Апостол. 18:19, 1 Фесс. 1:5

+ 20:23 Апостол. 9:16, Апостол. 21:33

+ 20:24 2 Тим. 4:7

+ 20:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:19

+ 20:28 Иуан 21:16-17, 1 Пет. 5:2, 1 Пет. 1:18-19

+ 20:29 Маттэ 7:15, Иуан 10:12

+ 20:30 2 Пет. 2:1, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1

+ 20:31 Марк 14:38

+ 20:32 Апостол. 14:23, 1 Пет. 1:4

+ 20:33 Апэрэ Самуел 12:3, 2 Кор. 7:2

+ 20:34 Апостол. 18:3

+ 20:35 Маттэ 10:8

+ 20:36 Апостол. 21:5

+ 21:4 Апостол. 20:23

+ 21:5 Апостол. 20:36

* 21:8 нэбгыриблыр – еплъ 6:1-6.

+ 21:8 Апостол. 6:5, Апостол. 8:5

+ 21:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:14, Лука 2:36, Апостол. 2:17-18

* 21:10 Агаб – еплъ 11:28.

+ 21:10 Апостол. 11:28

* 21:11 хымэ лъэпкъхэр – мыщ дэжьым ащ къикӀырэр рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэр ары.

+ 21:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:30,

+ 21:12 Маттэ 16:21-23

+ 21:13 Апостол. 20:24, Фил. 2:17

* 21:18 Якъубэ – еплъ 12:17.

+ 21:18 Апостол. 12:17, Якъуб 1:1

+ 21:20 Рим. 10:2

+ 21:21 Рим. 2:28-29, 1 Кор. 7:19

* 21:24 ашъхьэхэр ябгъэупсынхэм пае – еплъ 18:18.

+ 21:24 Апостол. 18:18

* 21:25 тхылъкӀэ – еплъ 15:23-29.

+ 21:25 Апостол. 15:29

* 21:28 алыджхэр Тхьэм иунэшхо чӀигъахьэхэзэ – хымэ горэ Тхьэм иунэшхо чӀэт хымэхэм ящагу блэзыщэу, Тхьэм иунэшхо ыкӀоцӀ изыщагъэр аукӀын фэягъ.

+ 21:28 Апостол. 6:13,

+ 21:29 Апостол. 20:4

+ 21:33 Апостол. 20:23, Апостол. 21:11

* 21:34 пытапӀэр – Антоние зыцӀэ пытапӀэр ары. Рим дзэр ащ дэсыгъ.

+ 21:34 Апостол. 19:32

* 21:38 хъункӀэкӀо миниплӀ – апсэ емыблэжьхэу яхэгъэгу фэлажьэхэу, а хъункӀэкӀо миниплӀым Рим къэралыгъошхом щыщхэу хэгъэгур ашӀозыубытыгъэхэм къызэратырахыжьыным ыуж итыгъэх. Джурт тхэкӀо Юсеф зэритхыгъэм фэдэу, Исус къызэхъу нэуж я 54-рэ илъэсым а цӀыфхэу яхэгъэгу фэлажьэхэрэм адрэ джуртхэм зыкъарагъэӀэтыгъ.

+ 21:39 Апостол. 9:11, Апостол. 22:3

* 22:3 Гамалиил – еплъ 5:34.

+ 22:3 Апостол. 9:11, Апостол. 21:39, Апостол. 5:34, Фил. 3:6

+ 22:4 Апостол. 8:3

+ 22:5 Апостол. 9:1-2

+ 22:6 Апостол. 9:3-6, Апостол. 26:12-18

+ 22:12 Апостол. 9:17

+ 22:15 Апостол. 9:15

+ 22:16 Апостол. 9:18

+ 22:17 Апостол. 9:26

* 22:20 Стефан – еплъ 7:57-60.

+ 22:20 Апостол. 7:58

* 22:25 Рим цӀыфхэр – еплъ 16:37.

+ 22:25 Апостол. 16:37

+ 23:1 1 Кор. 4:4, 2 Кор. 1:12, 2 Тим. 1:3, Евр. 13:18

* 23:2 Ананый – Исус къызэхъу нэужым я 47-59 илъэсхэм къакӀоцӀ дин пэщэшхуагъ.

+ 23:2 Апостол. 24:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:24

+ 23:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:1-2

+ 23:4 Иуан 18:22

* 23:5 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:28.

+ 23:5 МысырикӀыжь 22:28

* 23:6 саддукейхэр – еплъ 4:1.

* 23:6 фарисейхэр – еплъ 5:34.

+ 23:6 Апостол. 4:1, Фил. 3:5, 1 Кор. 15:13

+ 23:8 Маттэ 22:23, Лука 20:27

+ 23:9 Иуан 12:29

* 23:10 пытапӀэр – еплъ 21:34.

+ 23:11 Апостол. 27:23

* 23:23 Кесарие къалэр – еплъ 8:40.

* 23:24 Феликс – Исус къызэхъу нэужым я 52-60 илъэсхэм къакӀоцӀ Иудей хэкум ирим Ӏэшъхьэтетыгъ.

+ 23:24 Апостол. 24:3, Апостол. 25:14

+ 23:27 Апостол. 21:32-33, Апостол. 22:27

+ 23:28 Апостол. 22:30

+ 23:29 Апостол. 18:15

+ 23:30 Апостол. 9:23, Апостол. 20:3

* 23:31 Антипатридэ къалэр – Ерусалим километрэ 60-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 23:34 Апостол. 21:39

+ 24:1 Апостол. 23:2

* 24:5 диныр зылэжьырэ цӀыф купэу Назарет купкӀэ заджэхэрэр – зымышӀэхэрэм чыристан диныр джурт диным щыщэу ашӀошӀыщтыгъ.

+ 24:5 Лука 23:2

+ 24:6 Апостол. 21:27-29

* 24:14 Тэурат хабзэм ит пстэумкӀи пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм арыт пстэумкӀи – еплъ 13:15.

+ 24:15 Дан 12:2, Ӏоф. 20:6, Ӏоф. 20:13

+ 24:16 Апостол. 23:1, Евр. 13:18

+ 24:17 Рим. 15:25-28, 1 Кор. 16:1, Гал. 2:10

+ 24:18 Апостол. 21:26

+ 24:21 Апостол. 23:6

* 24:24 Друзиллэ – Ирод Агриппэ ЯтӀонэрэмрэ Вереникэрэ ашыпхъугъ. Еплъ 25:13.

+ 24:25 Апостол. 17:32

* 24:27 Порцый Фест – Исус къызэхъу нэужым я 60-62 илъэсхэм къакӀоцӀ Иудей хэкум ирим Ӏэшъхьэтетыгъ.

* 25:1 хэку – Иудей хэкур ары.

* 25:1 Кесарие къалэр – еплъ 8:40.

+ 25:3 Апостол. 23:12

+ 25:10 Рим. 13:1

* 25:11 Кайсарым сиӀоф хьыкум тырерэшӀыхь – Кайсарым рим цӀыфхэм яӀоф хьыкум тыришӀыхьаным пае, зыфагъэзэжьынэу фитыныгъэ яӀагъ. А лъэхъаным Неро кайсарыгъ. Ар Исус къызэхъу нэужым я 54-58 илъэсхэм къакӀоцӀ кайсарыгъ.

+ 25:12 Апостол. 23:11

* 25:13 пачъыхьэ Агриппэ – Ирод Агриппэ ЯтӀонэрэр Халхис хэгъэгоу Палестинэ хэгъэгум итемыр лъэныкъо итым ипачъыхьагъ. Ежьыррэ Вереникэрэ Ирод Агриппэ Апэрэм илъфыгъагъэх. Еплъ 12:1.

+ 25:19 Апостол. 18:15, Апостол. 23:29

+ 25:24 Апостол. 22:22

+ 25:25 Лука 23:14, Апостол. 23:29

+ 26:1 Орэд ЛъапӀэхэр 118:46, Маттэ 10:18, Апостол. 9:15

+ 26:4 Гал. 1:13

+ 26:5 Апостол. 23:6, Фил. 3:5

* 26:6 Тхьэм тятэжъхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофыр – лӀагъэхэр къызэрэтэджыжьы-щтхэр ары (еплъ 23:6; 24:15).

+ 26:7 Маттэ 19:28, Якъуб 1:1

+ 26:8 1 Кор. 5:12

+ 26:9 Иуан 16:2, 1 Тим. 1:13

+ 26:10 Апостол. 8:3

+ 26:11 Апостол. 9:1

+ 26:12 Апостол. 9:3-6, Апостол. 22:6-11

+ 26:18 Евр. 2:14-15

+ 26:20 Апостол. 9:20

+ 26:21 Апостол. 21:27, Апостол. 21:30

+ 26:23 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, Ӏоф. 1:5, Апостол. 13:47

+ 26:29 Апостол. 21:33

+ 26:31 Апостол. 23:29

+ 26:32 Апостол. 25:12

* 27:1 тэ – еплъ 20:5.

+ 27:1 Апостол. 25:12

+ 27:2 Апостол. 19:29

+ 27:6 Апостол. 28:11

* 27:9 нэкӀ мафэр – джуртхэм ямэфэкӀ мэфэшхоу «Иом Киппур» зыцӀэр ары. Ар зытефэрэр ябгъонэрэ е япшӀэнэрэ мазэр ары, къухьэкӀэ укӀоныр щынагъо зыхъурэ уахът. А мэфэкӀ мэфэшхом джуртхэм анэкӀы.

+ 27:14 Марк 4:37

+ 27:18 Юныс 1:5

+ 27:23 Апостол. 8:26

+ 27:24 Апостол. 23:11

+ 27:26 Апостол. 28:1

+ 27:34 Апэрэ Самуел 14:45, ЯтӀонэрэ Самуел 14:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:52, Лука 21:18

+ 27:35 Маттэ 15:36

* 27:39 хытӀуалэ – псэу чӀыгум къыхахьэрэр ары.

+ 27:43 Апостол. 27:3

* 28:1 Мелит – Мальтэ ары.

+ 28:5 Орэд ЛъапӀэхэр 90:13, Марк 16:18, Лука 10:19

+ 28:6 Апостол. 14:11

+ 28:8 Апостол. 9:40, Якъуб 5:16

* 28:11 Тхьэ ЗэтӀуазэхэр – Зевс зыфаӀорэ тхьэ нэпцӀым ыкъоу тӀуазэхэу, Касторрэ Поллуксрэ ары. Къухьэ зыфыхэрэм а тхьэ нэпцӀитӀур агъэлъапӀэщтыгъ.

+ 28:11 Апостол. 27:6

* 28:15 «Аппый ЗэхэхьапӀ» зыцӀэ къалэр – Рим къэлэшхом километрэ 70-кӀэ пэчыжьэу, икъыблэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

* 28:15 «ХьэкӀэщыпӀищ» зыцӀэ къалэр – Рим къэлэшхом километрэ 55-кӀэ пэчыжьэу, икъыблэ льэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 28:18 Апостол. 23:29, Апостол. 26:31-32

* 28:20 израиль цӀыфхэр зыщыгугъыхэу, зыпаплъэхэрэр – Христос ары.

* 28:23 пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэм итхэмрэ пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэм арытхэмрэ – еплъ 13:15.

+ 28:23 Лука 24:27

* 28:25-27 къыригъэӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 6:9-10.

+ 28:25 Маттэ 15:7

+ 28:27 Маттэ 13:15, Марк 4:12, Иуан 12:40

+ 28:28 Лука 3:6

+ 28:31 Апостол. 4:29, Ефес 6:19

* 1:1 апостол – нэмыкӀ цӀыф горэм ыцӀэкӀэ гущыӀэнэуи Ӏоф ышӀэнэуи фитыныгъэ зиӀэр ары.

* 1:1 къэбарышӀур – Исус Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур ары. Тхьэм пегъымбархэм аӀупэкӀэ цӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэр къыгъэшъыпкъэжьхэзэ ыгъэхъугъэх, аущтэуи цӀыфхэр мыкӀодхэу къызэригъэнэжьынхэ гъогу афишӀыгъ.

* 1:2 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэ лъапӀэхэр – мыщ дэжьым ащ къикӀырэр джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэр ары.

+ 1:2 Лука 1:69-70, Тит 1:1-2

+ 1:3 Маттэ 1:1

+ 1:5 Апостол. 9:15

+ 1:7 1 Кор. 1:2

+ 1:8 Рим. 16:19, Фил. 1:3, 2 Тим. 1:3, Филимон 1:4

+ 1:9 Рим. 9:1, 2 Кор. 1:23, Фил. 1:8, 1 Фесс. 2:5

+ 1:10 Рим. 15:32

+ 1:13 Рим. 15:22-23, 1 Фесс. 2:18, Фил. 4:17

+ 1:14 1 Кор. 9:16

+ 1:16 Марк 8:38, Фил. 1:20, Рим. 2:9-10, 1 Кор. 1:18

* 1:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Хаббакум тхылъэу ытхыгъэм 2:4.

+ 1:17 Рим. 3:21, Гал. 3:11, Евр. 10:38

+ 1:18 Ефес 5:6, Кол. 3:6

+ 1:19 Апостол. 14:17, Апостол. 17:24-27

+ 1:20 Орэд ЛъапӀэхэр 18:2-5

+ 1:21 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:15, Ефес 4:17-18

+ 1:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:30, 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 1:23 МысырикӀыжь 20:4-5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:16-18, Орэд ЛъапӀэхэр 105:20,

+ 1:24 Орэд ЛъапӀэхэр 80:13,

+ 1:26 Кол. 3:5

+ 1:31 2 Тим. 3:2-4

+ 1:32 Рим. 6:21

+ 2:1 ЯтӀонэрэ Самуел 12:5-7, Маттэ 7:2, Лука 6:37, Иуан 8:7

+ 2:4 2 Пет. 3:9, 2 Пет. 3:15, Ӏоф. 2:21

+ 2:5 Якъуб 5:3

+ 2:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12

+ 2:9 1 Пет. 4:17, Рим. 1:16,

+ 2:10 1 Пет. 1:7

+ 2:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Маттэ 22:16, Лука 20:21, Апостол. 10:34

+ 2:12 1 Кор. 9:21

+ 2:13 Лука 11:28, Якъуб 1:22-23

* 2:14 хымэ лъэпкъхэр – мыджуртхэр ары.

+ 2:15 ДжакӀо 12:14

+ 2:17 Рим. 3:27, Рим. 9:4-5

+ 2:19 Иуан 9:40

+ 2:21 МысырикӀыжь 20:15, Маттэ 23:3

+ 2:22 МысырикӀыжь 20:14

* 2:24 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 52:5.

* 2:25 сунэт – Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 17:9-14.

+ 2:25 Гал. 5:3

+ 2:26 Ефес 2:11

+ 2:27 2 Кор. 3:6, Маттэ 12:41

+ 2:28 Рим. 9:6-8, 1 Кор. 7:19

+ 2:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:6, Ефес 2:11, Фил. 3:3, Кол. 2:11, 2 Кор. 10:18

+ 3:1 Иуан 4:22

+ 3:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:8, Орэд ЛъапӀэхэр 147:9

+ 3:3 Рим. 9:6, 2 Тим. 2:13

* 3:4 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 50:6.

+ 3:4 Орэд ЛъапӀэхэр 50:6

+ 3:7 Рим. 9:19

+ 3:8 Рим. 6:1, Рим. 6:15, 2 Кор. 6:8

+ 3:9 Рим. 5:12, Гал. 3:22, Рим. 1:18-32, Рим. 2

* 3:10-18 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 13:1-3; 5:10; 139:4; 9:28 Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 59:7-8; Орэд ЛъапӀэхэм 35:2.

+ 3:12 Орэд ЛъапӀэхэр 13:1-3, ДжакӀо 7:20

+ 3:13 Орэд ЛъапӀэхэр 5:10, Орэд ЛъапӀэхэр 139:3

+ 3:14 Орэд ЛъапӀэхэр 9:28

+ 3:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:16,

+ 3:18 Орэд ЛъапӀэхэр 35:2

+ 3:20 Орэд ЛъапӀэхэр 142:2, Апостол. 13:39, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рим. 7:7

* 3:21 Тэурат хабзэм итхэмрэ пегъымбархэм къаӀуагъэхэмрэ – мыщ къикӀырэр джуртхэм ятхылъ лъэпӀэ пстэури ары.

+ 3:21 Рим. 1:17, Гал. 2:16, Лука 24:27, Апостол. 10:43

+ 3:23 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, Орэд ЛъапӀэхэр 142:2, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, ДжакӀо 7:20, 1 Иуан 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Иуан 1:29, 1 Иуан 2:2, Апостол. 17:30, Рим. 2:4

+ 3:27 Рим. 2:17, 1 Кор. 1:29, Ефес 2:9

+ 3:28 Апостол. 13:39

+ 3:29 Рим. 9:24, Рим. 10:12

+ 3:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4-5, Гал. 3:20, Гал. 3:8

+ 3:31 Маттэ 5:17

* 4:3 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытыр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 15:6.

+ 4:3 УблапӀэ 15:6, Якъуб 2:23, Гал. 3:6

+ 4:5 Рим. 3:22

* 4:6-8 Даути… къызеӀом, – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 31:1-2.

+ 4:6 Орэд ЛъапӀэхэр 31:1-2

+ 4:8 2 Кор. 5:19

+ 4:9 Рим. 3:30

+ 4:11 УблапӀэ 15:6, УблапӀэ 17:10

+ 4:13 УблапӀэ 17:4-6, Гал. 3:16, Евр. 7:6

+ 4:14 Гал. 3:17-18

+ 4:15 1 Кор. 15:56, Гал. 3:10, Рим. 7:7

+ 4:16 Гал. 3:22

* 4:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 17:5.

+ 4:17 УблапӀэ 17:5, Иуан 5:21

* 4:18 Тхьэм ащ къызэрэриӀогъагъэм фэдэ къабзэу – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 15:5.

+ 4:18 УблапӀэ 15:5

+ 4:19 УблапӀэ 17:17, Евр. 11:12, УблапӀэ 18:11

+ 4:22 УблапӀэ 15:6

+ 4:24 1 Кор. 9:9-10, Рим. 10:9

+ 4:25 Маттэ 20:28, Гал. 1:4, 2 Кор. 5:21

+ 5:1 Гал. 3:28

+ 5:2 Рим. 8:17, Ефес 3:16, Фил. 3:21

+ 5:3 Маттэ 5:11-12, 2 Кор. 12:10, Якъуб 1:3-4

+ 5:5 Апостол. 2:17, Тит 3:6

+ 5:8 Иуан 3:16, 1 Иуан 4:10

+ 5:9 Рим. 3:25, Маттэ 3:7, 1 Фесс. 1:10

+ 5:10 2 Кор. 5:18-20, Ефес 2:16, Кол. 1:20-21

* 5:12 зы цӀыф – Адэм зыцӀэр ары.

+ 5:12 УблапӀэ 3:6, Якъуб 1:15, Рим. 6:23, Рим. 3:9, Ефес 2:3

+ 5:13 Рим. 3:20

+ 5:14 1 Кор. 15:45

+ 5:15 1 Кор. 15:21, 2 Кор. 5:14

+ 5:17 Ӏоф. 22:5

+ 5:18 Иуан 12:32

+ 5:19 Евр. 5:8

+ 5:20 Гал. 3:19

+ 5:21 Иуан 1:17

+ 6:2 1 Пет. 2:24, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 6:4 1 Пет. 3:21, Гал. 3:27, 2 Кор. 5:17, Ефес 4:24, Кол. 2:12, Кол. 3:10

+ 6:5 2 Кор. 4:10, Фил. 3:10

+ 6:6 Гал. 2:19-20, Гал. 5:24, Гал. 6:14

+ 6:7 1 Пет. 4:1

+ 6:8 2 Тим. 2:11, Ӏоф. 20:4

+ 6:9 Рим. 14:9, Ӏоф. 1:18

+ 6:10 Евр. 7:27

+ 6:12 Орэд ЛъапӀэхэр 18:14

+ 6:13 Кол. 3:5, Рим. 12:1

+ 6:16 Иуан 8:34

+ 6:18 Иуан 8:32, Иуан 8:34, Якъуб 2:12, 1 Пет. 2:16, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 6:22 1 Кор. 7:22

+ 6:23 Якъуб 1:15, Рим. 5:12

+ 7:2 1 Кор. 7:39

+ 7:3 Маттэ 5:32

+ 7:4 Гал. 5:22, Ефес 5:19, Гал. 2:19, Гал. 5:18, Ефес 2:15, Кол. 2:14

+ 7:6 Рим. 6:4

* 7:7 Хъопсэ мыхъун угу имыгъэлъ – а унашъор Тхьэм пегъымбар Мусэм къыфигъэнэгъэ унэшъуипшӀым щыщэу япшӀэнэрэ унашъор ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:17.

+ 7:7 Рим. 3:20, Рим. 4:15, МысырикӀыжь 20:17

+ 7:8 1 Кор. 15:56

+ 7:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:8, Орэд ЛъапӀэхэр 18:8-9

+ 7:15 Гал. 5:17

+ 7:16 1 Тим. 1:8

+ 7:18 УблапӀэ 6:5, Орэд ЛъапӀэхэр 50:5

+ 7:19 Гал. 5:17

+ 7:22 Орэд ЛъапӀэхэр 1:2

+ 7:23 1 Пет. 2:11, Гал. 5:17

+ 8:2 1 Кор. 15:45

+ 8:3 Евр. 7:18, Фил. 2:7, 2 Кор. 5:21

+ 8:4 Гал. 5:16, Гал. 5:25

+ 8:5 Гал. 5:19-25

+ 8:7 Якъуб 4:4, 1 Кор. 2:14

+ 8:9 1 Кор. 3:16, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16, 1 Иуан 3:24, 1 Пет. 1:11, Иудэ 1:19

+ 8:11 Иуан 5:21, Апостол. 2:24

+ 8:13 Кол. 3:5,

+ 8:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:1, Маттэ 5:9, Иуан 1:12, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 5:1

* 8:15 Аббэ – «ты» ары.

+ 8:15 2 Тим. 1:7, 1 Кор. 2:12

+ 8:16 1 Иуан 3:2, Гал. 3:26, Ефес 1:5, 1 Иуан 3:24, 2 Кор. 1:22, Ефес 1:13

+ 8:17 Гал. 3:29, Гал. 4:7, Ефес 3:6, Тит 3:7, 2 Кор. 1:5, Фил. 3:10, Кол. 1:24, 1 Пет. 5:1, Рим. 5:2, Ефес 3:16, Фил. 3:21

* 8:18 щытхъушхор – Тхьэм цӀыфхэр мыкӀодхэу къыгъэнэжьынхэу лъэкӀышхо зэриӀэр аужыпкъэм къызэригъэлъагъорэр ары.

+ 8:18 2 Кор. 4:17

+ 8:20 УблапӀэ 3:17-19, ДжакӀо 1:2

* 8:22 хъушъэн ихьэгъэ бзылъфыгъэм – сабый къэхъуным икъинхэм ахэтыныр ары.

+ 8:23 2 Кор. 5:2, Гал. 5:5

+ 8:24 2 Кор. 4:18, Евр. 11:1

+ 8:27 Апэрэ Самуел 16:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:39, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:2,

+ 8:29 Маттэ 28:10, Иуан 20:17, Кол. 1:15, Евр. 2:11, 1 Иуан 3:2, 2 Кор. 3:18, Фил. 3:21

+ 8:30 Иуан 17:22

+ 8:31 Орэд ЛъапӀэхэр 117:6

+ 8:32 Иуан 3:16

+ 8:33 Марк 13:20, Лука 18:7, Кол. 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Апостол. 7:55-56, 1 Иуан 2:1, Рим. 8:34, Евр. 7:25

* 8:36 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 43:23.

+ 8:36 Орэд ЛъапӀэхэр 43:23, 1 Кор. 4:9

+ 8:37 Иуан 16:33, 1 Кор. 15:57

+ 8:38 1 Пет. 3:22, 1 Кор. 15:24, Ефес 1:21

* 8:39 уашъом сыд щыщ щыӀэми, чӀылъэ чӀэгъым сыд щыщ щыӀэми, ошъо лъэныкъоми чӀылъэ чӀэгъыми – кӀочӀэ бзаджэхэу ащыӀэхэр арын фаех. Еплъ Ефес. 2:2.

+ 9:1 2 Кор. 11:10, 1 Тим. 2:7, Рим. 1:9, Фил. 1:8

+ 9:3 1 Кор. 16:22, Гал. 1:8

* 9:4 зэзэгъыныгъэхэр – Тхьэм ежьыррэ пегъымбар Нухьэрэ азыфагу дилъхьэрэ зэзэгъыныгъэр: еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 6:18; 9:9; Тхьэм ежьыррэ пегъымбар Ибрахьимэрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр: еплъ (УблапӀэм) 15:18; 17:2, 7-9; Тхьэм ежьыррэ израиль лъэпкъымрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр: еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:1-8.

+ 9:6 Рим. 3:3, Иуан 1:47, Рим. 2:28

* 9:7 Тхьэм къыриӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 21:12.

+ 9:7 УблапӀэ 21:12, Евр. 11:17

* 9:8 бынхэу Тхьэм Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм тетэу, ащ къытекӀыгъэхэр – Ибрахьимэ къытекӀыгъэ бынхэу ыкъо Исхьакъ къыфэхъугъэхэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 17:19-21.

+ 9:8 Гал. 4:23, Гал. 4:28

* 9:9 Тхьэм къызэригъэгугъагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 18:10.

+ 9:9 УблапӀэ 18:10

+ 9:10 УблапӀэ 25:21

* 9:11-12 Тхьэм… къыриӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 25:23.

+ 9:11 УблапӀэ 25:23

* 9:13 Тхьэм зэриӀуагъэм фэдэу – еплъ Пегъымбад Малахий тхылъэу ытхыгъэм 1:2-3.

+ 9:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:4,

* 9:15 Тхьэм… къыриӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 33:19.

+ 9:15 МысырикӀыжь 33:19

* 9:17 Тхьэм… фырхьаун къызэрэриӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 9:16.

+ 9:17 МысырикӀыжь 9:16

* 9:18 гуркъагъэ – къаигъагъэкӀэ къыбгурыӀонэу умыдэныр ары.

+ 9:19 Рим. 3:7

+ 9:20 ДжакӀо 6:10,

+ 9:21 2 Тим. 2:20

+ 9:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:4

+ 9:24 Рим. 3:29

* 9:25-26 Тхьэм къызэриӀорэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Хьошеа (Осия) тхылъэу ытхыгъэм 2:23; 1:10.

+ 9:25 1 Пет. 2:10

* 9:27-28 пегъымбар Ешайа… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 10:22-23.

* 9:29 пегъымбар Ешайа… къызэриӀуагъэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 1:9.

* 9:29 Сэбаот – зэкӀэ лъэкӀышхор ЗиӀэр ары.

* 9:29 къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:24-25.

+ 9:30 Гал. 2:16, Гал. 3:24

+ 9:31 Гал. 5:4, Рим. 11:7, Фил. 3:9

* 9:33 Тхьэм къызэриӀорэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 28:16; 8:14.

* 9:33 мыжъошхор – Христос ары.

+ 9:33 1 Пет. 2:6-8, Рим. 10:11

+ 10:2 Апостол. 21:20

+ 10:3 Рим. 1:17, Рим. 3:21

+ 10:4 Маттэ 5:17, Гал. 3:24

* 10:5 пегъымбар Мусэ… ытхыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 18:5.

+ 10:5 Гал. 3:12, Фил. 3:9

* 10:6-8 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм… арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 30:12-14.

+ 10:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:12

* 10:7 чӀылъэм икуупӀэ – лӀагъэхэм ядунай ары.

+ 10:7 Ӏоф. 9:1

+ 10:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:12-14

+ 10:9 Маттэ 10:32, Лука 12:8, Марк 16:16, Апостол. 16:31

* 10:11 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм… зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 28:16.

+ 10:11 1 Пет. 2:6, Рим. 9:33

+ 10:12 Апостол. 10:34-36, Рим. 3:29

* 10:13 Еплъ Пегъымбар Иоел тхылъэу ытхыгъэм 2:32.

+ 10:13 Апостол. 2:21

+ 10:14 Апостол. 8:31

* 10:15 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 52:7.

* 10:16 пегъымбар Ешайа… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:1.

+ 10:16 Иуан 12:38

+ 10:17 Гал. 3:2

* 10:18 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 18:5.

+ 10:18 Орэд ЛъапӀэхэр 18:5

* 10:19 пегъымбар Мусэ… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:21.

+ 10:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:21

* 10:20 пегъымбар Ешайа… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 65:1.

* 10:21 къеӀо – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 65:2.

+ 11:1 2 Кор. 11:22, Фил. 3:5

* 11:2-3 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3 Царств) 19:10.

+ 11:2 Апэрэ Самуел 12:22, Орэд ЛъапӀэхэр 93:4

+ 11:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:14

* 11:4 Тхьэм… къыриӀожьыгъэр – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3 Царств) 19:18.

+ 11:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:18

+ 11:5 Рим. 9:27

+ 11:7 Рим. 9:31

* 11:8 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 29:4; Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 29:10.

+ 11:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:4

* 11:9-10 пачъыхьэ Даути къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 68:23-24

+ 11:10 Орэд ЛъапӀэхэр 68:23-24

+ 11:13 Апостол. 9:15, Рим. 15:16

+ 11:15 Лука 15:24, Ефес 2:1, Ефес 2:5, Кол. 2:13, Ӏоф. 3:1

* 11:17 зейтун чъыгыр – «маслинэр» ары.

+ 11:17 Иуан 15:5

+ 11:21 1 Кор. 10:12

* 11:26-27 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 59:20-21; 27:9.

* 11:26 Цион къалэр – Ерусалим къалэр ары.

+ 11:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:15

+ 11:30 Ефес 2:2, Кол. 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Кол. 2:3, Орэд ЛъапӀэхэр 35:7, Орэд ЛъапӀэхэр 138:6

+ 11:34 1 Кор. 2:16

* 11:34-35 Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:13; Аюбэ икъэбар зэрыт тхылъым (Иов) 41:3

+ 11:36 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Евр. 2:10, 2 Пет. 3:18, Ефес 3:21

+ 12:1 Рим. 6:13

+ 12:2 Ефес 5:17, 1 Фесс. 4:3, 2 Кор. 4:16, Ефес 4:23

+ 12:3 Ефес 3:2, ДжакӀо 7:16

+ 12:4 1 Кор. 12:12-14, Ефес 4:16

+ 12:5 1 Кор. 10:17, 1 Кор. 12:27, Ефес 4:25

+ 12:6 1 Пет. 4:10, 1 Кор. 12:4

+ 12:7 1 Кор. 12:5

+ 12:8 1 Тим. 5:17, 2 Кор. 9:7

+ 12:9 1 Пет. 1:22, 1 Тим. 1:5, Орэд ЛъапӀэхэр 96:10,

+ 12:10 Иуан 13:34, 1 Пет. 1:22, 2 Пет. 1:7, 1 Фесс. 4:9, Евр. 13:1, Фил. 2:3

+ 12:12 Лука 18:1, Лука 21:36, Ефес 6:18, Кол. 4:2, 1 Фесс. 5:17

+ 12:13 Рим. 15:25, 1 Кор. 16:1, 1 Тим. 6:18

+ 12:14 Маттэ 5:44, 1 Пет. 3:9

+ 12:15 1 Кор. 12:26

+ 12:16 1 Пет. 3:8, Фил. 2:2

+ 12:17 1 Пет. 3:9, 1 Фесс. 5:15

+ 12:18 Марк 9:50, 2 Кор. 13:11, 1 Фесс. 5:13

* 12:19 Зиусхьаным къызэриӀорэр игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:35.

+ 12:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:35, Евр. 10:30

* 12:20 теплъхьащтых – еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 25:21-22.

+ 12:20 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:21-22, Маттэ 5:44, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:21-22

+ 13:1 1 Пет. 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пет. 2:14,

* 13:6 хьакъулахь ахъщэр – цӀыфхэр къалэ горэм зыдахьэхэкӀэ е зыдэкӀхэкӀэ, псэуалъэхэу, хьапщыпхэу, лэжьыгъэхэу яӀэхэм атыралъхьэщтыгъэу Рим къэралыгъошхом ахъщэу ратын фэягъэр ары.

+ 13:7 1 Пет. 2:17, Маттэ 17:27, Маттэ 22:21, Марк 12:17

+ 13:8 Иуан 13:34

* 13:9 мы унашъохэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:13-15,17.

* 13:9 мы унашъор ары – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 13:9 МысырикӀыжь 20:13-17,

+ 13:10 Иуан 14:15

+ 13:11 Ефес 5:14

+ 13:12 Иуан 1:9, Иуан 8:12, 1 Иуан 2:8, Ефес 5:8, 1 Фесс. 5:5, Ефес 5:11, Ефес 6:11, 1 Фесс. 5:8

+ 13:13 1 Фесс. 4:12

+ 13:14 Гал. 3:27, Якъуб 4:1, 1 Пет. 2:11, Рим. 7:23, Гал. 5:16, Гал. 5:24

+ 14:1 Рим. 15:1, 1 Кор. 8:9-11, 1 Кор. 9:22

+ 14:2 Дан 1:12, 1 Тим. 4:3

+ 14:3 Кол. 2:16

+ 14:4 Маттэ 7:1, Якъуб 4:11

+ 14:5 Гал. 4:10, Кол. 2:16

+ 14:6 Маттэ 15:36, 1 Кор. 10:30-31

+ 14:7 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 14:8 1 Пет. 4:2, Гал. 2:20, 2 Кор. 5:15, Фил. 1:20

+ 14:9 1 Фесс. 5:10

+ 14:10 Маттэ 7:1, Лука 6:37, 2 Кор. 5:10

* 14:11 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 49:18; 45:23.

+ 14:11 Фил. 2:10-11

+ 14:12 Маттэ 12:36, Маттэ 25:19, Гал. 6:5

+ 14:13 Маттэ 7:1

+ 14:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:3, Марк 7:15-16, Апостол. 10:15, 1 Кор. 8:8

+ 14:15 1 Кор. 8:11

+ 14:17 Кол. 2:16, Евр. 9:10, Гал. 5:22

+ 14:19 2 Тим. 2:22

+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор. 8:9-13

+ 14:24 Ефес 1:9, Кол. 1:26

+ 14:25 Кол. 4:3-4

+ 14:26 Иудэ 1:24-25

+ 15:1 Рим. 14:1, Гал. 6:2

+ 15:2 Фил. 2:4-5

* 15:3 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 68:10

+ 15:3 Фил. 2:5, Фил. 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 68:10

+ 15:4 Рим. 4:23-24

+ 15:5 Рим. 12:16

* 15:9 хымэ лъэпкъхэр – мыджуртхэр ары;

* 15:9 Тхьэм игущыӀэ тъыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 17:50

+ 15:9 Рим. 3:29, ЯтӀонэрэ Самуел 22:50, Орэд ЛъапӀэхэр 17:50

* 15:10 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм… арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:43.

+ 15:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:43

* 15:11 моущтэуи арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 116:1.

+ 15:11 Орэд ЛъапӀэхэр 116:1

* 15:12 пегъымбар Ешайаи… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 11:10.

* 15:12 Ищай – пачъыхьэ Даутэ ят ары. Исус пачъыхьэ Даутэ илӀакъо щыщ.

+ 15:16 Апостол. 9:15, Рим. 11:13

* 15:19 Иллирик хэкур – Адриэ хым Ӏутэу, Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Хорватие зыдэщыӀэм итыгъ.

+ 15:19 Апостол. 15:12, 2 Кор. 12:12

+ 15:20 1 Кор. 3:10-11

* 15:21 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 52:15.

+ 15:22 Рим. 1:13, 1 Фесс. 2:18

* 15:23 мы лъэныкъом сэркӀэ Ӏоф щымыӀэжьэу – нэмыкӀрэ цӀыфхэм Исус ехьылӀэгъэ КъэбарышӀур зыщамыгъэӀугъэм къэбарышӀур щигъэӀуныр ары Паул ипшъэрылъыгъэр.

+ 15:23 Апостол. 19:21

+ 15:25 Апостол. 24:17, 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 9:1

* 15:26 хэкухэу Македониерэ Ахаиерэ – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъэх. А хэкухэр джырэ Грецием итемыр лъэныкъуи икъыблэ лъэныкъуи арытыгъэх.

+ 15:26 Апостол. 19:21, 2 Кор. 8:4

+ 15:27 1 Кор. 9:11

+ 15:31 2 Кор. 1:10-11, 2 Фесс. 3:2

+ 15:32 Рим. 1:10

+ 15:33 2 Кор. 13:11, Фил. 4:9, 1 Фесс. 5:23, 2 Фесс. 3:16, Евр. 13:20

* 16:1 Кенкрей къалэр – Коринф къалэм епхыгъэу, къухьэуцупӀэ иӀэу хыӀушъом Ӏутыгъ.

+ 16:1 Апостол. 18:18

+ 16:2 Фил. 2:29

+ 16:3 Апостол. 18:2, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19

+ 16:5 Кол. 4:15

+ 16:13 Марк 15:21

+ 16:16 1 Пет. 5:14, 1 Кор. 16:20, 2 Кор. 13:12, 1 Фесс. 5:26

+ 16:17 1 Тим. 6:3, 2 Иуан 1:10

+ 16:18 2 Пет. 2:3, Кол. 2:4

+ 16:19 Рим. 1:8

+ 16:20 Рим. 15:33, УблапӀэ 3:15

+ 16:21 Апостол. 16:1

+ 16:23 1 Кор. 1:14

* 1:1 Сосфен – Лука итхылъэу Апостол. 18:17 зигугъу къыщишӀыгъэ лӀыр арыщтын.

+ 1:2 Апостол. 18:1-17, Рим. 1:7

+ 1:5 2 Кор. 8:7, 2 Кор. 9:11

+ 1:7 Лука 17:30, 1 Фесс. 3:13, 1 Фесс. 4:16-18, Фил. 3:20

+ 1:8 Фил. 1:6

+ 1:9 Иуан 17:21, 1 Иуан 1:3, 1 Фесс. 5:24, 2 Фесс. 3:3, Евр. 10:23

+ 1:10 1 Кор. 11:18

+ 1:11 1 Кор. 3:3

* 1:12 Аполлос – чыристан тхьэматэу къэбарышӀур Коринф къалэм щызгъэӀугъэр ары. Еплъ Апостол. 18:24-19:1.

* 1:12 Кифэ – КифэкӀэ заджэхэрэ Петрэу Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум ащыщыгъэр ары.

+ 1:12 Апостол. 18:24, Апостол. 19:1, 1 Кор. 3:4-5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 6:12, Тит 3:13, Иуан 1:42

+ 1:13 Ефес 4:4-5

* 1:14 Крисп – чыристан хъугъэ джуртэу Коринф къалэм дэсыгъ. Еплъ Апостол. 18:8.

* 1:14 Гай – Паул Коринф къалэм зыщэӀэм, ибысымыгъэр арын фае. Еплъ Рим. 16:23.

+ 1:14 Апостол. 18:8, Рим. 16:23

* 1:16 Стефан – еплъ 1 Кор. 16:15-16.

+ 1:16 1 Кор. 16:15

+ 1:17 2 Кор. 10:10

+ 1:18 1 Кор. 2:1, 2 Кор. 2:15, Рим. 1:16

* 1:19 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 29:14.

+ 1:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:30, Рим. 1:22, 1 Кор. 3:19

+ 1:22 Маттэ 12:38, Марк 8:11, Иуан 2:18, Иуан 4:48, Иуан 6:30

+ 1:23 Гал. 5:11

+ 1:24 1 Кор. 2:7, Кол. 2:3

+ 1:28 Якъуб 2:5

+ 1:29 Рим. 3:27, Ефес 2:9

+ 1:30 Ефес 1:7, Фил. 3:9

* 1:31 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 9:24.

+ 1:31 2 Кор. 10:17

+ 2:1 1 Кор. 1:18, 2 Кор. 2:15

+ 2:2 Гал. 6:14

+ 2:3 2 Кор. 11:30, 2 Кор. 12:5, Гал. 4:13

+ 2:4 1 Кор. 4:20

+ 2:5 2 Кор. 4:7, 2 Кор. 6:7

* 2:6 мы лъэхъаным тетыгъо зиӀэхэр – джынэ кӀочӀэ бзаджэхэу ежьхэм ядэӀурэ цӀыфхэмкӀэ дунаим тетыгъо фызиӀэхэр ары. Еплъ Ефес 6:12; Кол. 1:16.

+ 2:6 Фил. 3:15

+ 2:7 Кол. 2:3

* 2:8 щытхъушхо зиӀэ Зиусхьаныр – Христосэу Тхьэм ишэни илъэкӀышхуи къэзгъэлъагъорэр ары.

+ 2:8 Иуан 7:48, Апостол. 13:27

* 2:9 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 64:4.

+ 2:10 Маттэ 16:17, 1 Иуан 2:20

+ 2:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:27

+ 2:12 Рим. 8:15

+ 2:13 2 Кор. 1:12, Иуан 6:45

+ 2:14 Иуан 14:17, Рим. 8:7

* 2:16 Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:13.

+ 2:16 Рим. 11:34

+ 3:2 1 Пет. 2:2, Евр. 5:13

+ 3:3 1 Кор. 1:10-11, Гал. 5:19-20

+ 3:5 Апостол. 18:24, Апостол. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Ефес 3:7, Кол. 1:25

+ 3:6 Апостол. 18:4-11, Апостол. 18:27-28, Иуан 4:36-38

+ 3:7 Гал. 6:3

+ 3:8 Маттэ 16:27, 2 Иуан 1:8

+ 3:9 2 Кор. 6:1, Ефес 2:20-22

+ 3:10 Рим. 15:20

+ 3:11 Ефес 2:20, Кол. 2:7, Ӏоф. 21:14

+ 3:13 1 Кор. 1:7, 1 Кор. 4:5, 1 Пет. 1:7

+ 3:16 Рим. 8:9, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16

+ 3:17 Ефес 2:21

* 3:19 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Аюбэ икъэбар зэрыт тхылъым 5:13.

+ 3:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:30, 1 Кор. 1:20,

* 3:20 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 93:11.

+ 3:20 Орэд ЛъапӀэхэр 93:10-11

+ 3:23 2 Кор. 10:7, Гал. 3:29

+ 4:4 Апостол. 23:1,

+ 4:5 Маттэ 7:1, Рим. 2:1, ДжакӀо 12:14, Дан 2:22, 2 Кор. 10:18

+ 4:6 Апостол. 18:24, Апостол. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5

+ 4:7 Иуан 3:27

+ 4:8 Ӏоф. 3:17

+ 4:9 Рим. 8:36

+ 4:10 2 Кор. 11:19, 2 Кор. 13:9

+ 4:11 2 Кор. 11:27, Фил. 4:12

+ 4:12 Апостол. 18:3, Маттэ 5:44, 1 Пет. 3:9, Рим. 12:14

+ 4:14 2 Кор. 6:13

+ 4:15 Филимон 1:10

+ 4:16 1 Кор. 11:1, 1 Фесс. 3:7, 2 Фесс. 3:7

* 4:17 Тимофей – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. Еплъ Апостол. 19:22; Фил. 2:19-22.

+ 4:17 Апостол. 16:1, 1 Кор. 16:10, 1 Тим. 1:2

+ 4:19 1 Кор. 11:34, 1 Кор. 16:5, 2 Кор. 1:15-16

+ 4:20 1 Кор. 2:4

+ 4:21 2 Кор. 10:2, 2 Кор. 13:2

+ 5:1 2 Кор. 12:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:20,

+ 5:3 Кол. 2:5

+ 5:5 2 Кор. 2:6, 1 Тим. 1:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:14

+ 5:6 Маттэ 13:33, Лука 13:21, Гал. 5:9

* 5:7 тэджэпсыжъыр – Паул тэджэпсыжъым фигъадэрэр псэкӀодыр ары. Зызыубгъоу, адрэ цӀыфхэм узым фэдэу зэпахырэр ары.

* 5:7 ӀутӀыжъ зыцӀэ мэфэкӀ мэфэшхохэр – а мэфэкӀ мэфэшхохэр джуртхэм зыкӀагъэмэфэкӀырэр пщылӀыныгъэм къыхищыжьхэзэ, Тхьэм ахэр Мысырым къызэрэригъэкӀыжьыгъагъэхэр ары. А мэфэкӀ мэфэшхохэм тэджэпс зыхэлъ хьалыгъур чӀадзыжьы, мэфэшхохэм адэжьи тэджэпс тхьацум халъхьэрэп.

+ 5:7 МысырикӀыжь 12:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:3

+ 5:8 Марк 8:15, Лука 12:1

+ 5:9 Ефес 5:11, 2 Фесс. 3:14

+ 5:11 2 Фесс. 3:6

+ 5:12 Марк 4:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:7

* 5:13 цӀыф бзаджэр зыхэжъугъэкӀ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 17:7.

+ 6:1 Маттэ 18:17

+ 6:2 Маттэ 19:28

+ 6:5 1 Кор. 15:34

+ 6:7 Маттэ 5:39-40

+ 6:9 Гал. 5:21, Ефес 5:5, МысырикӀыжь 20:14, Евр. 13:4

+ 6:10 Марк 7:21-23, Гал. 5:19-21

+ 6:11 Ефес 2:2, Иуан 13:8, Ефес 5:26, Тит 3:5, Евр. 10:22

+ 6:12 1 Кор. 10:23

+ 6:15 Ефес 5:30

* 6:16 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:24.

+ 6:16 УблапӀэ 2:24, Марк 10:7-8, Ефес 5:31

+ 6:17 Ефес 4:4

+ 6:18 Гал. 5:19, Ефес 5:3, 1 Фесс. 4:3

+ 6:19 Рим. 14:7

+ 6:20 2 Пет. 2:1, 1 Кор. 7:23

* 7:1 лӀым шъуз къымыщэныр шӀу – зытырахыгъэ алыджыбзэмкӀэ: лӀыр бзылъфыгъэм бгъодэмыхьаныр шӀу.

+ 7:3 МысырикӀыжь 21:10

+ 7:5 МысырикӀыжь 19:15, Маттэ 4:3, 1 Фесс. 3:5

+ 7:6 2 Кор. 8:8

+ 7:7 Маттэ 19:11-12, 1 Кор. 12:4, 1 Пет. 4:10

+ 7:9 1 Тим. 5:14

* 7:10 унашъо афэзышӀырэр Зиусхьаныр ары – еплъ Марк 10:2-12.

+ 7:10 Марк 10:9

+ 7:11 Марк 10:11

+ 7:16 1 Пет. 3:1

* 7:18 сунэт ашӀыгъэр – джуртыр ары.

* 7:18 сунэт амышӀыгъэр – мыджуртыр ары.

+ 7:18 Апостол. 15:1-2, Гал. 5:2

+ 7:19 Рим. 2:28-29, Гал. 3:28, Гал. 5:6, Кол. 3:11

+ 7:22 Иуан 8:32, Якъуб 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Филимон 1:16, Рим. 6:22

+ 7:23 1 Кор. 6:20,

+ 7:25 2 Кор. 8:10-11

+ 7:30 2 Кор. 6:10

+ 7:31 1 Пет. 4:7, 1 Иуан 2:17

+ 7:32 Маттэ 6:25, Лука 10:41

+ 7:38 Евр. 13:4

+ 7:39 Рим. 7:2

* 8:1 Къурмэныпхъэу тхьэ нэпцӀхэм афашӀыгъэм ыл – бэдзэрхэм ащащэщтыгъэ лым щыщыбэр тхьэ нэпцӀхэм къурмэн афашӀыгъэгъэ лы. Ащ фэдэ лы ашхымэ, тхьэ нэпцӀ фэлэжьэнымкӀэ мысэ хъунхэу чыристан горэхэр щыщынэщтыгъэх.

+ 8:1 Апостол. 15:20, Апостол. 15:29, 1 Кор. 13:4-13

+ 8:2 Гал. 6:3

+ 8:3 Гал. 4:9

+ 8:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4-5, Апэрэ Самуел 12:21,

+ 8:6 Ефес 4:6, Иуан 1:3, Рим. 11:36, Кол. 1:16, Евр. 1:2

+ 8:7 1 Кор. 10:28-29

+ 8:8 Марк 7:19, Апостол. 10:12-15, Рим. 14:14

+ 8:10 Рим. 14:1, Апостол. 15:29, 1 Кор. 10:19, Ӏоф. 2:14

+ 8:11 Рим. 14:15

+ 8:13 Рим. 14:21

+ 9:1 1 Фесс. 2:6-7, Филимон 1:8, Апостол. 9:3-6

+ 9:4 2 Фесс. 3:8-9

* 9:5 Зиусхьаным ышхэр – еплъ Марк 6:3.

+ 9:5 Марк 6:3, Иуан 2:12, Иуан 7:3, Апостол. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19, Марк 1:30

* 9:6 Бар-Наббэ – чылыс зэӀукӀэм итхьэмэтэшхохэм ащыщыгъ. Паул иӀоф зишӀэгъэ апэрэ илъэсхэм Бар-Наббэ ащ игъогогъугъ. Еплъ Апостол. 4:36; 13:1-15:39; Гал. 2:1.

+ 9:6 Апостол. 4:36, Апостол. 13:2, Апостол. 15:36, Гал. 2:9

+ 9:7 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:18

* 9:9 пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ ит – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:4.

+ 9:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:4, 1 Тим. 5:18

+ 9:10 Рим. 4:23-24, 2 Тим. 2:6

+ 9:11 Рим. 15:27, Гал. 6:6

* 9:14 Зиусхьаным унашъо ышӀыгъ – еплъ Маттэ 10:10; Лука 10:7.

+ 9:14 Лука 10:7, 1 Тим. 5:18

+ 9:15 Апостол. 18:3

+ 9:16 Рим. 1:14

+ 9:17 Гал. 2:7

+ 9:18 2 Кор. 11:7, 2 Кор. 11:9

+ 9:19 2 Кор. 4:5

+ 9:20 Апостол. 16:3, Апостол. 21:23-26

+ 9:21 Рим. 2:12, Рим. 2:14, Гал. 2:3

+ 9:22 2 Кор. 11:29, 1 Кор. 10:33

+ 9:24 Гал. 5:7

+ 9:25 1 Пет. 5:4, Фил. 3:14, 2 Тим. 2:5

* 10:1 ошъуапщэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 13:21,22.

* 10:1 хым – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 14:19-29.

+ 10:1 МысырикӀыжь 13:21, МысырикӀыжь 14:22

* 10:3 Тхьэм дэжь къикӀыгъэ гъомылэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:31-35.

+ 10:3 МысырикӀыжь 16:15, МысырикӀыжь 16:35, Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:3

* 10:4 Тхьэм къаритыщтыгъэ псым – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 17:3-6, яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:7-11.

+ 10:6 Орэд ЛъапӀэхэр 77:18

* 10:7 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:6.

+ 10:7 МысырикӀыжь 32:6

* 10:8 зинэ – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:1-9.

* 10:9 блэхэм аукӀыгъэх – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 21:5-6.

+ 10:9 Орэд ЛъапӀэхэр 94:9,

* 10:10 мэлэӀичым ыгъэкӀодыгъэх – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:41-49.

+ 10:11 Рим. 4:23

+ 10:12 Рим. 11:20-21

+ 10:13 1 Кор. 1:9, Орэд ЛъапӀэхэр 33:20, 2 Пет. 2:9

+ 10:14 1 Иуан 5:21

+ 10:16 Марк 14:22-23, Иуан 6:51, 1 Кор. 11:23-26

+ 10:17 Рим. 12:5, 1 Кор. 12:12-13, Ефес 4:25

+ 10:19 Апостол. 15:29, 1 Кор. 8:4, Ӏоф. 2:14

+ 10:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:17, Орэд ЛъапӀэхэр 105:37

+ 10:21 2 Кор. 6:15

+ 10:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:21, ДжакӀо 6:10

+ 10:23 1 Кор. 6:12

+ 10:24 1 Кор. 13:5, Фил. 2:21

+ 10:25 1 Кор. 8:7

* 10:26 Зиусхьаным ий – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 23:1.

+ 10:26 Орэд ЛъапӀэхэр 23:1

+ 10:27 Лука 10:8

+ 10:30 Рим. 14:6

+ 10:31 Кол. 3:17

+ 10:32 1 Кор. 8:13, Рим. 14:13

+ 10:33 1 Кор. 9:22, 2 Кор. 12:14

+ 11:1 1 Кор. 4:16, 1 Фесс. 1:6, 2 Фесс. 3:7

+ 11:3 Ефес 1:22, Ефес 4:15, УблапӀэ 3:16, Ефес 5:23, Иуан 14:28, 1 Кор. 15:24

* 11:4 ышъхьэ егъэпыутыжьы – Христосрэ ежь ышъхьэрэ егъэпыутыжьы.

* 11:5 ышъхьэ упсыгъэм фэд – бзылъфыгъэ хэтакӀохэм ашъхьац паупкӀынэу хабзэу яӀагъ.

+ 11:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:14, Лука 2:36, Апостол. 21:9

+ 11:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:12

+ 11:7 УблапӀэ 1:26

+ 11:8 УблапӀэ 2:21-23

+ 11:9 УблапӀэ 2:18

* 11:10 мэлэӀичхэм апае – е мэлэӀичышӀухэу чылыс зэӀукӀэм щыщхэр екӀоу, зэгъэзэфагъэу Тхьэм зэрелъэӀунхэм анаӀэ тырагъэтынхэу зипшъэрылъхэр ары, е мэлэӀич бзаджэхэу бзылъфыгъэхэм акӀэхъопсхэрэр ары.

+ 11:11 Гал. 3:28

+ 11:18 1 Кор. 1:10-12

+ 11:19 1 Иуан 2:19

+ 11:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:5

+ 11:23 Гал. 1:12

+ 11:24 Лука 22:19

+ 11:25 Лука 22:20

+ 11:27 Иуан 6:53-56

+ 11:32 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:12

+ 12:1 1 Кор. 14:1

+ 12:2 Ефес 2:12

+ 12:3 1 Иуан 4:2-3

+ 12:4 Рим. 12:6, Ефес 4:4-6

+ 12:5 Рим. 12:7

+ 12:6 Фил. 2:13

+ 12:9 Маттэ 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 12:10 Марк 16:17, Апостол. 2:4, Апостол. 10:46, 1 Кор. 14:2

+ 12:12 Рим. 12:5, 1 Кор. 10:17, Ефес 4:25

+ 12:13 Гал. 5:6, Ефес 2:14, Кол. 3:11

+ 12:26 Рим. 12:15

+ 12:27 Рим. 12:5, Ефес 1:23, Ефес 4:12, Кол. 1:18, Кол. 1:24

+ 12:28 Апостол. 11:27, Ефес 4:11

+ 12:31 1 Кор. 14:1, 1 Кор. 14:39

+ 13:2 Апостол. 2:18, Маттэ 17:20, Марк 11:23, 1 Кор. 12:9

+ 13:11 Ефес 4:14

* 13:12 гъунджэ – пасэм гъунджэхэр агъэлыдыгъэ къэлаим зэрэхашӀыкӀыщтыгъэм пае, къарыщырэ пкъыгъохэр икъоу зэхэпшӀыкӀыщтыгъэп.

+ 13:12 Маттэ 5:8, 1 Иуан 3:2, 1 Кор. 8:3, Гал. 4:9

+ 14:1 1 Кор. 16:14, 1 Кор. 12:1

+ 14:15 Якъуб 5:13, Ефес 5:19

* 14:16 Амин – джуртыбзэм щыщ гущыӀэу «Аущтэу орэхъу» къызэрыкӀырэр ары.

+ 14:16 2 Кор. 1:20, Ӏоф. 3:14

+ 14:20 Ефес 4:14, Маттэ 18:3, 1 Кор. 2:6

* 14:21 Тэурат хабзэм ит – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 28:11-12.

+ 14:22 Апостол. 2:6

+ 14:23 Апостол. 2:13

+ 14:26 2 Кор. 12:19, 2 Кор. 13:10

+ 14:29 1 Иуан 4:1, 1 Фесс. 5:20-21

+ 14:34 1 Тим. 2:11-12, УблапӀэ 3:16, 1 Пет. 3:1, Ефес 5:22, Кол. 3:18

+ 14:39 1 Кор. 12:31, 1 Кор. 14:1

+ 14:40 Кол. 2:5

+ 15:2 Гал. 3:4

+ 15:3 Лука 24:27

+ 15:4 Орэд ЛъапӀэхэр 15:10,

* 15:5 Кифэ – еплъ 1:12.

+ 15:5 Лука 24:34, Лука 24:36

* 15:7 Якъубэ – Зиусхьанэу Исус ышэу Ерусалим щыӀэ чылыс зэӀукӀэм итхьэматэхэм ащыщыгъэр ары. Еплъ Апостол. 12:17; Гал. 1:19.

+ 15:7 Апостол. 12:17, Лука 24:50, Апостол. 1:3-4

* 15:8 къалъфыгъэ сабыим фэдэм – Паул Исус игъогу техьаныр сабый къалъфыным фегъадэ.

+ 15:8 2 Кор. 12:11

+ 15:9 Ефес 3:7-8, Апостол. 8:3

+ 15:10 2 Кор. 11:23, Кол. 1:29

+ 15:12 Апостол. 23:8, 2 Тим. 2:18

+ 15:17 Рим. 4:25

+ 15:18 1 Фесс. 4:16, Ӏоф. 14:13

* 15:20 шэсы – зыгорэм ыуасэ щыщ ыпэкӀэ бгъэтӀылъырэр ары. ГущыӀэм пае, унэ горэ къэпщэфынэу уфаемэ, ыуасэ щыщэу ыпэкӀэ бгъэтӀылъырэ ахъщэр ары. А бгъэтӀылъырэм къегъэшъыпкъэ къанэрэ уасэр зэряптыщтыр.

+ 15:20 1 Фесс. 4:14, 2 Тим. 2:8, Апостол. 26:23, Кол. 1:18, Ӏоф. 1:5

+ 15:21 Рим. 5:12-18

+ 15:23 1 Фесс. 4:16

+ 15:24 1 Пет. 3:22, Рим. 8:38, Ефес 1:21, Дан 7:14, Дан 7:27, Лука 1:33, Ӏоф. 11:15

+ 15:25 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Евр. 2:8

* 15:27 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 8:7.

+ 15:27 Орэд ЛъапӀэхэр 8:7, Ефес 1:22

+ 15:28 Иуан 14:28, Ефес 1:23, Кол. 3:11

* 15:29 лӀагъэхэм ачӀыпӀэкӀэ зязгъэумэхъыхэрэр – яунагъо щыщхэу лӀагъэхэр е яныбджэгъухэу лӀагъэхэр къагъэтэджыжьхэ ашӀошӀэу, цӀыф горэхэм а лӀагъэхэм ачӀыпӀэкӀэ зарагъэумэхъыгъ.

+ 15:30 2 Кор. 11:26

+ 15:31 1 Фесс. 2:19

* 15:32 …неущ тылӀэщт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 22:13.

+ 15:34 1 Кор. 6:5

+ 15:36 Иуан 12:24

+ 15:42 Дан 12:2, Фил. 3:21, Кол. 3:1

* 15:45 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:7.

* 15:45 ыужыпкъэрэ Адэмыр – Исус Христос ары.

+ 15:45 УблапӀэ 2:7

+ 15:47 УблапӀэ 2:7, Иуан 3:13, Иуан 6:38

+ 15:49 УблапӀэ 5:3

* 15:51 Тэ зэкӀэ тылӀэщтэп – тэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр Исус дунаим къэкӀожьыным ыпэкӀэ зэкӀэми тылӀэщтэп.

+ 15:51 Фил. 3:21

+ 15:52 Маттэ 24:31, 1 Фесс. 4:16, Ӏоф. 11:15, 1 Фесс. 4:15, Фил. 3:21

+ 15:53 2 Кор. 5:2-4

* 15:54 Тхьэм мы игущыӀэ тхыгъэхэр – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 25:8.

* 15:55 …уитекӀоныгъэ тыдэ щыӀа – еплъ Пегъымбар Хьошеа тхылъэу ытхыгъэм 13:14.

+ 15:55 2 Тим. 1:10, Евр. 2:14-15

* 15:56 псэкӀодым тетыгъо къытфыриӀ – унашъохэм тызэрямыдэӀугъэм пае, псэкӀодым тетыгъо къытфыриӀэ хъугъэ.

+ 15:56 Рим. 4:15, Рим. 7:8

+ 15:57 Рим. 8:37

* 16:1 Галатие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Тыркуем итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъом итыгъ.

+ 16:1 Апостол. 24:17, Рим. 15:25-28, Гал. 2:10

+ 16:2 Апостол. 20:7, Ӏоф. 1:10, 2 Кор. 8:3, 2 Кор. 9:3

+ 16:3 Апостол. 18:27, 2 Кор. 3:1, Апостол. 24:17, Рим. 15:25-28

* 16:5 Македоние хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Грецием итемыр Ӏахьыгъ.

+ 16:5 Апостол. 19:21, 2 Кор. 1:16

* 16:8 Пэнтэкост – еплъ Апостол. 2:1.

+ 16:8 МысырикӀыжь 23:16, МысырикӀыжь 34:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:9, Апостол. 2:1

* 16:10 Тимофей – еплъ 4:17.

+ 16:10 Апостол. 16:1, 1 Кор. 4:17

+ 16:12 Апостол. 18:24, Апостол. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6

+ 16:13 Маттэ 25:13, 2 Фесс. 2:15

+ 16:14 1 Кор. 14:1

* 16:15 Ахаие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. Ар джырэ Грецием икъыблэ Ӏахьыгъ.

+ 16:15 1 Кор. 1:16

+ 16:16 Фил. 2:29, 1 Фесс. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

* 16:19 Асие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. Ар джырэ Тыркуем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъом итыгъ. Икъэлэшхуагъэр Ефес ары.

* 16:19 Акилэрэ Прискиллэрэ – чыристан зэлӀ-зэшъузэу, Паул иныбджэгъушхохэу, зэгъогогъугъэх. Еплъ Апостол. 18:1-19.

+ 16:19 Апостол. 18:2, Рим. 16:3, 2 Тим. 4:19

+ 16:20 Рим. 16:16

+ 16:21 Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Фесс. 3:17, Филимон 1:19

* 16:22 Мараната – ащ къикӀырэр «Зиусхьаныр шӀэхэу къэрэкӀожь».

+ 16:22 Рим. 9:3, Гал. 1:8, Ӏоф. 22:20

+ 1:1 Апостол. 18:1-17

+ 1:3 1 Пет. 1:3, Ефес 1:3

+ 1:5 Рим. 8:17, Фил. 3:10, Кол. 1:24

+ 1:6 2 Тим. 2:10

+ 1:8 Апостол. 19:23, 1 Кор. 15:32

+ 1:9 2 Кор. 4:14

+ 1:10 Апостол. 12:11, Апостол. 14:19-20, Апостол. 21:32-33, Апостол. 27:44

+ 1:11 Рим. 15:31, 2 Фесс. 3:2, Апостол. 12:5, Ефес 6:18

+ 1:12 Апостол. 23:1, 2 Тим. 1:3, 1 Кор. 2:4, 1 Кор. 2:13

+ 1:13 1 Кор. 1:8, 1 Фесс. 4:16-18, 1 Фесс. 2:19-20

+ 1:15 1 Кор. 4:19

+ 1:16 Апостол. 19:21, 1 Кор. 16:5

+ 1:18 1 Кор. 1:9

* 1:19 Силуан – Паул дэлажьэу игъогогъухэм ащыщыгъ. Еплъ Апостол. 15:22-18:5.

+ 1:19 Апостол. 15:22, Апостол. 16:1

+ 1:20 1 Кор. 14:16, Ӏоф. 3:14

* 1:21 тиӀоф тшӀэнэу тпшъэ къизылъэхьагъэр – зытырахыгъэ алыджыбзэм зэритымкӀэ: тиӀоф тшӀэнэу дагъэ къытщызыфагъэр.

+ 1:22 2 Кор. 5:5, Евр. 6:11, Ефес 1:13

+ 1:23 Рим. 1:9, Гал. 1:20, Фил. 1:8, 1 Фесс. 2:5

+ 2:2 2 Кор. 7:8

+ 2:4 2 Кор. 7:12

+ 2:6 1 Кор. 5:4-5

+ 2:11 1 Пет. 5:8

* 2:12 Троадэ къалэр – къухьэуцупӀэ иӀэу, Эгейскэ хым Ӏутэу, Мисие хэкум щыщыгъ.

+ 2:12 Апостол. 16:8, Апостол. 20:6

* 2:13 Тит – Паул дэлажьэу игъогогъухэм ащыщыгъ. Еплъ Гал. 2:1-3.

+ 2:13 2 Кор. 7:6, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 2:14 Кол. 2:15

+ 2:15 1 Кор. 1:18, УблапӀэ 8:21, МысырикӀыжь 29:18, Ефес 5:2, Фил. 4:18

+ 3:1 Апостол. 18:27, 1 Кор. 16:3

+ 3:3 МысырикӀыжь 24:12, МысырикӀыжь 31:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:6,

* 3:6 зэзэгъыныгъакӀэр – Тхьэм ежьыррэ ицӀыфхэмрэ азыфагу дилъхьэгъэ зэзэгъыныгъэр ары. Мыщ дэжьым Паул зэзэгъыныгъакӀэу Исус Христос ыгъэхъугъэр пэсэрэ зэзэгъыныгъэу пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэм зигугъу ышӀэу итым фегъадэ.

+ 3:6 Лука 22:20, Ефес 3:7, Кол. 1:23, Рим. 2:27, Иуан 6:63

* 3:7 пегъымбар Мусэ ынэгу нэфынэшхоу къыкӀэщырэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 34:29.

+ 3:7 МысырикӀыжь 34:29-35

* 3:13 ынэгу рихъуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 34:33.

* 3:14 пэсэрэ зэзэгъыныгъэм итхылъхэм – джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэр ары: Тэурат, Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур), пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэри, нэмыкӀхэри.

+ 3:14 Марк 6:52, Апостол. 15:21

+ 3:16 МысырикӀыжь 34:34

+ 3:17 Иуан 4:24, Иуан 8:32, Якъуб 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, Гал. 5:1

+ 3:18 1 Иуан 3:2, Рим. 8:29, Фил. 3:21

+ 4:1 2 Кор. 3:6

+ 4:2 2 Кор. 2:17, 1 Фесс. 2:3

+ 4:3 2 Кор. 3:14, 2 Кор. 2:15

+ 4:4 Иуан 12:31, Кол. 1:15, Евр. 1:3

+ 4:5 Марк 10:43, 1 Кор. 9:19

* 4:6 шӀункӀым нэфынэ къыхэрэкӀ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 1:3.

+ 4:6 УблапӀэ 1:3

+ 4:7 Рим. 9:21-22, 1 Кор. 2:5

+ 4:8 2 Кор. 7:5

+ 4:9 Ехъошуа 1:5, Иуан 15:20

* 4:10 Исус ищыӀэныгъэ тэ тпкъыхэмкӀэ нафэу къэлъэгъоным пае – тэ тызэрэпсэум Исус зэрэпсэур къегъэлъагъо.

+ 4:10 Рим. 6:5

+ 4:11 2 Кор. 6:9

* 4:12 тэ къытхэлъэу лӀэныгъэм Ӏоф ешӀэ, ау шъо къышъухэлъэу щыӀэныгъэм Ӏоф ешӀэ – ащ къикӀырэр: тэ, апостолхэм, Христос ехьылӀэгъэ къэбарышӀур зэрэдгъэӀурэм пае, таукӀынкӀи мэхъу, ау шъо а къэбарышӀур зэрэшъодгъэӀурэм пае, мыкӀодыжьын щыӀэныгъэ шъогъоты.

* 4:13 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 115:1.

+ 4:13 Орэд ЛъапӀэхэр 115:1

+ 4:14 1 Фесс. 4:14

+ 4:16 Рим. 12:2, Ефес 4:23

+ 4:17 Рим. 8:18

+ 4:18 Рим. 8:24, Евр. 11:1

* 5:1 мыкӀодыжьын псэупӀэ – адрэ дунаим пкъэу щытиӀэщтыр ары.

+ 5:2 Рим. 8:23

+ 5:3 1 Кор. 15:53

* 5:5 шэсы – еплъ 1 Кор. 15:20.

+ 5:5 2 Кор. 1:22, Ефес 1:14

+ 5:7 2 Кор. 4:18

+ 5:9 Кол. 1:10

+ 5:10 ДжакӀо 3:17, ДжакӀо 11:9, ДжакӀо 12:14, Маттэ 25:31-32, Апостол. 10:42, Рим. 14:10

+ 5:11 2 Кор. 4:2

+ 5:12 2 Кор. 3:1, 2 Кор. 11:16, 2 Кор. 12:1

+ 5:13 Марк 3:21, 2 Кор. 11:1

* 5:14 зы нэбгырэ закъо – Христосыр ары.

+ 5:14 Рим. 5:15

+ 5:15 1 Пет. 4:2, Рим. 14:7-8

+ 5:17 Рим. 6:4, Ӏоф. 21:5

+ 5:18 Рим. 5:10-11, Кол. 1:20

+ 5:19 Орэд ЛъапӀэхэр 31:1-2, Рим. 4:8

+ 5:20 Ефес 6:20

+ 5:21 Иуан 8:46, 1 Пет. 2:22, 1 Иуан 3:5, Евр. 4:15, Рим. 8:3, Рим. 1:17, Рим. 4:25, 1 Кор. 1:30

+ 6:1 1 Кор. 3:9

* 6:2 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 49:8.

+ 6:4 Апостол. 9:16, Апостол. 16:23, Апостол. 17:5, 2 Кор. 11:23-27

+ 6:7 2 Кор. 10:4, Ефес 6:11-17

+ 6:8 Рим. 3:8

+ 6:9 2 Кор. 4:11

+ 6:10 Иуан 16:22, Апостол. 3:6

+ 6:13 1 Кор. 4:14

+ 6:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:3, Ефес 5:7, 1 Иуан 1:6

* 6:15 Белиар – шэйтаныр ары.

+ 6:15 1 Кор. 10:21

* 6:16 Тхьэм къызэриӀуагъэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 26:12; Пегъымбар Иезекиил тхылъэу ытхыгъэм 37:27.

+ 6:16 Ефес 2:21, 1 Кор. 3:16-17,

* 6:17-18 къеӀо Зиусхьаным – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 52:11 ; Пегъымбар Самуел икъэбар ээрыт ятӀонэрэ тхылъым (2-я Царств) 7:14.

+ 6:18 ЯтӀонэрэ Самуел 7:14

+ 7:1 1 Иуан 3:3

+ 7:2 Апостол. 20:33

+ 7:3 Фил. 1:7

+ 7:4 Кол. 1:24

+ 7:5 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 4:8

+ 7:6 2 Кор. 1:4, 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 7:8 2 Кор. 2:2-4

+ 7:10 Маттэ 5:4, ДжакӀо 7:3

* 7:12 мыхъун зышӀагъэр – Коринф къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм ащыщэу Паул пэуцухэрэм ятхьэматэр ары. Еплъ 2:5-8.

* 7:12 мыхъун зэришӀагъэр – е Паул, е ащ дэлажьэхэрэм ащыщ гор.

+ 7:12 1 Кор. 5:1-2, 2 Кор. 2:4

+ 8:2 Марк 12:44

+ 8:3 1 Кор. 16:2

+ 8:4 Рим. 15:26

+ 8:6 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 7:6

+ 8:7 1 Кор. 1:5

+ 8:8 1 Кор. 7:6

* 8:9 баигъэми – ежь я Тэ дэжь щыӀэу, мы дунаим къызщытехьащтым ыпэкӀэ ары.

* 8:9 тхьамыкӀэ хъугъэ – цӀыфы зэрэхъугъэр ары. Еплъ Фил. 2:6-8.

+ 8:9 Якъуб 2:5, Фил. 2:6-7

+ 8:10 1 Кор. 7:25

+ 8:12 Марк 12:43-44, Лука 21:3

+ 8:14 Апостол. 4:34

* 8:15 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:18.

+ 8:15 МысырикӀыжь 16:18

+ 8:24 2 Кор. 7:4

+ 9:1 Рим. 15:25

* 9:3 тшыхэр – Титрэ (8:16-17) нэмыкӀхэмрэ (8:18,[22]) ары.

+ 9:3 2 Кор. 8:6, 1 Кор. 16:2

+ 9:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:24-25, Лука 6:38, Гал. 6:7

+ 9:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:10, МысырикӀыжь 25:2

+ 9:8 Фил. 4:19

* 9:9 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 111:9.

+ 9:9 Орэд ЛъапӀэхэр 111:9

+ 9:11 1 Кор. 1:5

+ 9:13 Маттэ 5:16, 1 Пет. 2:12

* 9:15 Тхьэм итынышхоу къэмыӀошъущт иныр – Тхьэм ежь ы Къо къыпкъырыкӀэу тымыкӀодэу тыкъызэригъэнэжьырэр ары.

+ 10:1 Маттэ 11:29

+ 10:2 1 Кор. 4:21, 2 Кор. 13:2, 2 Кор. 13:10

+ 10:4 2 Кор. 6:7, Ефес 6:11

+ 10:7 1 Кор. 3:23, Гал. 3:29

+ 10:8 2 Кор. 13:10

+ 10:10 1 Кор. 1:17

+ 10:17 1 Кор. 1:31

+ 10:18 Рим. 2:29, 1 Кор. 4:5

+ 11:1 2 Кор. 5:13

+ 11:2 Ефес 5:27, Ӏоф. 14:4

* 11:3 Хьао – Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 3:1-5,13.

+ 11:3 УблапӀэ 3:1, УблапӀэ 3:4, Иуан 8:44, 1 Тим. 2:14

+ 11:4 Гал. 1:6

+ 11:5 2 Кор. 12:11

+ 11:6 1 Кор. 1:17, 2 Кор. 10:10

+ 11:7 1 Кор. 9:18

+ 11:9 2 Кор. 12:13, Фил. 4:15

+ 11:10 Рим. 9:1, 1 Тим. 2:7

+ 11:13 Фил. 1:15, Апостол. 20:30, 2 Пет. 2:1, Ӏоф. 2:2

+ 11:14 Гал. 1:8

+ 11:15 Фил. 3:19

+ 11:16 2 Кор. 5:12

+ 11:18 Фил. 3:3-4

+ 11:19 1 Кор. 4:10

+ 11:20 Гал. 2:4, Гал. 4:3

+ 11:22 Рим. 11:1, Фил. 3:5

+ 11:23 1 Кор. 15:10, 2 Кор. 6:4-5

+ 11:25 Апостол. 16:22-23, Апостол. 14:19, Апостол. 27:41-44

+ 11:26 Гал. 2:4

+ 11:27 Апостол. 18:3, 1 Фесс. 2:9, 2 Фесс. 3:8, 1 Кор. 4:11

+ 11:29 1 Кор. 9:22

+ 11:32 Апостол. 9:24-25

* 11:33 сыкъыӀэпыкӀыжьыгъ – еплъ Апостол. 9:23-25.

+ 12:1 2 Кор. 5:12, 2 Кор. 11:16, Гал. 1:12, Гал. 2:2, Ефес 3:3

* 12:2 Христос зыгу илъ лӀы горэ – Паул зигугъу ышӀырэр ежь ышъхь ары.

+ 12:10 Марк 10:30, Маттэ 5:11-12, Рим. 5:3

+ 12:11 1 Кор. 15:8-9, 2 Кор. 11:5

+ 12:12 Апостол. 15:12, Рим. 15:19

+ 12:13 2 Кор. 11:9

+ 12:14 2 Кор. 13:1, 1 Кор. 10:33

+ 12:15 Фил. 2:17, Кол. 1:24, 1 Фесс. 2:8

+ 12:16 2 Кор. 11:9

+ 12:18 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 8:18

+ 12:19 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 1 Кор. 14:26

+ 12:21 1 Кор. 5:1, 1 Кор. 6:18

+ 13:1 2 Кор. 12:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15, Маттэ 18:16

+ 13:4 Рим. 6:4

+ 13:9 1 Кор. 4:10

+ 13:10 2 Кор. 10:8

+ 13:11 Марк 9:50, Рим. 12:18, 1 Фесс. 5:13, Рим. 15:33, Рим. 16:16

+ 13:12 Рим. 16:16, Фил. 4:22

+ 1:1 Гал. 1:11-12

* 1:2 Галатие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Тыркуем итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъо итыгъ.

+ 1:2 Фил. 4:21, Апостол. 16:6, Апостол. 18:23

+ 1:4 Маттэ 20:28, Рим. 4:25, Марк 14:36

+ 1:6 Марк 4:17, Евр. 6:4, 2 Кор. 11:4

+ 1:7 Апостол. 15:24, Гал. 5:10

+ 1:8 2 Кор. 11:14, Рим. 9:3, 1 Кор. 16:22

+ 1:10 1 Фесс. 2:4

+ 1:12 Апостол. 9:6, Апостол. 26:16, 1 Кор. 11:23

+ 1:13 Апостол. 26:5, Апостол. 8:3, Фил. 3:6

+ 1:14 Маттэ 15:2, Марк 7:3

+ 1:15 Лука 1:15, Апостол. 9:15, Рим. 1:5, 1 Тим. 2:7

* 1:17 Арабие хэгъэгур – ар набатейхэм япачъыхьагъу арын фае. А пачъыхьагъур Палестинэ хэгъэгум икъыблэ тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ. А пачъыхьагъум икъэлэшхуагъэр Петрэ ары.

+ 1:17 Апостол. 9:19

* 1:18 Кифэ – КифэкӀэ заджэхэрэ Петрэу Исус игъогу рыкӀорэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀум ащыщыгъэр ары.

+ 1:18 Иуан 1:42, Апостол. 9:26-27

* 1:19 Зиусхьаным ыш Якъубэ – Ерусалим щыӀэ чылыс зэӀукӀэм итхьэматэхэм ащыщыгъ. Еплъ Апостол. 15:13.

+ 1:19 Апостол. 12:17, Апостол. 15:13, Якъуб 1:1

+ 1:20 Рим. 1:9, Рим. 9:1, 2 Кор. 1:23

* 1:21 Киликие зыцӀэ хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. А хэкур джырэ Тыркуем икъыблэ тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъо итыгъ. А хэкум икъэлэшхуагъэр Тарс ары. Апостол Паул а къэлэшхом къыщыхъугъ.

+ 1:23 Апостол. 9:21

* 2:1 илъэс пшӀыкӀуплӀ тешӀагъэу – Паул Исус игъогу зытехьагъэм къыщегъэжьагъэу арыщтын.

* 2:1 Бар-Наббэ – еплъ 1 Кор. 9:6.

* 2:1 Тит – еплъ 2 Кор. 2:13.

+ 2:1 Апостол. 4:36, 2 Кор. 2:13, 2 Тим. 4:10

+ 2:2 Гал. 1:12, Ефес 3:3, Фил. 2:16

+ 2:3 Апостол. 16:3

+ 2:4 Апостол. 15:24, 2 Кор. 11:26, 2 Кор. 11:20, Гал. 4:3, Гал. 4:25

+ 2:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17

* 2:7 сунэт ашӀыгъэхэр – джуртхэр ары.

* 2:7 сунэт амышӀыгъэхэр – мыджуртхэр ары.

+ 2:7 Апостол. 9:15, 1 Кор. 9:17

+ 2:9 Апостол. 4:36, Апостол. 9:27, Апостол. 13:2, Апостол. 15:36, 1 Кор. 9:6

+ 2:10 Апостол. 24:17, Рим. 15:25-28, 1 Кор. 16:1

* 2:11 Антиохие къалэр – Сирие хэкум итыгъэ Антиохие къалэр ары. Еплъ Апостол. 11:19-26.

+ 2:11 Апостол. 11:20

+ 2:12 Апостол. 11:3, Апостол. 11:2, Апостол. 15:1

+ 2:14 1 Тим. 5:20

+ 2:16 Гал. 3:11, Апостол. 13:39, Рим. 3:21, Гал. 3:11, Орэд ЛъапӀэхэр 142:2, Рим. 3:20

* 2:18 зэхэскъутагъэр зэхэзгъэуцожьмэ – ащ къикӀырэр: «Тэурат хабзэм итхэр бгъэцэкӀэнхэмкӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ уиӀэ хъущтэп» сӀогъэгъэ гущыӀэхэр зэсхъокӀыхэзэ, джы «Тэурат хабзэм итхэр бгъэцэкӀэнхэмкӀэ Тхьэм дэжькӀэ шъыпкъагъэ уиӀэ хъущт» сӀомэ, Тхьэм иунашъохэм сатекӀыгъэу мэхъу.

+ 2:19 Рим. 14:8, Рим. 6:6, Гал. 6:14

+ 2:20 Иуан 17:23

+ 3:2 Рим. 10:17

+ 3:4 1 Кор. 15:2

+ 3:5 1 Кор. 12:10

* 3:6 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 15:6.

+ 3:6 УблапӀэ 15:6, Якъуб 2:23, Рим. 4:3

* 3:8 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 12:3.

+ 3:8 Рим. 3:30, УблапӀэ 12:3

* 3:10 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 27:26.

+ 3:10 Рим. 4:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:26

* 3:11 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Хабакум тхылъэу ытхыгъэм 2:4.

+ 3:11 Апостол. 13:39, Рим. 3:20, Гал. 2:16, Рим. 1:17, Евр. 10:38

* 3:12 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 18:5.

+ 3:12 Рим. 10:5

* 3:13 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 21:23.

+ 3:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:23

+ 3:14 Апостол. 1:5, Апостол. 2:33

* 3:16 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 12:7.

+ 3:16 Рим. 4:13, Евр. 7:6, УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 17:19

+ 3:17 МысырикӀыжь 12:40-41

+ 3:18 Рим. 4:14

* 3:19 Ибрахьимэ къытекӀыщт быныр – Христос ары.

* 3:19 лӀыкӀо горэ – пегъымбар Мусэ ары.

+ 3:19 Рим. 4:13, Рим. 5:20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Апостол. 7:53

+ 3:20 1 Тим. 2:5, Евр. 8:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4-5, Рим. 3:30

* 3:22 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 13:3; Рим 3:9-18.

+ 3:22 Рим. 3:9, Рим. 4:16

+ 3:24 Рим. 10:4

+ 3:26 1 Иуан 3:2, Рим. 8:15-16, Ефес 1:5

+ 3:27 Рим. 6:3-4, Рим. 13:14

+ 3:28 1 Кор. 12:13, Ефес 6:6, 1 Кор. 11:11

+ 3:29 1 Кор. 3:23, 2 Кор. 10:7, Рим. 8:17, Ефес 3:6

+ 4:4 Марк 1:15, Лука 2:7, Лука 2:27

+ 4:5 Гал. 3:13

* 4:6 Аббэ – тыр ары.

+ 4:9 Орэд ЛъапӀэхэр 35:11, 1 Кор. 8:3, Кол. 2:8, Кол. 2:20, Евр. 7:18

+ 4:10 Рим. 14:5, Кол. 2:16

+ 4:11 1 Фесс. 3:5

+ 4:13 1 Кор. 2:3

+ 4:14 Апэрэ Самуел 29:9, Лука 10:16, 1 Фесс. 2:13

* 4:17 а цӀыфхэр – Паул пэуцухэрэр арых. Ахэмэ зэраӀуагъэм фэдэу, Исус игъогу утехьаным ыпэкӀэ, сунэт уашӀын фэягъ.

* 4:22 унэӀут бзылъфыгъэр – Хьэджэр ары. Хьэджэр Агарь ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 16:15.

* 4:22 шъхьэгъусэ шъыпкъэмкӀэ – Сарэ ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 21:2.

+ 4:22 УблапӀэ 16:5, УблапӀэ 21:2

+ 4:23 УблапӀэ 16:3-4, УблапӀэ 17:16

+ 4:24 МысырикӀыжь 19:1-2

+ 4:26 Евр. 12:22, Ӏоф. 21:2

* 4:27 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 54:1.

* 4:27 хъушъэн имыхьагъэр – сабый къэхъуным икъынхэр зымыщэчырэр ары.

+ 4:28 Рим. 9:8

* 4:29 бзылъфыгъэ унэӀутымкӀэ Ибрахьимэ къыфэхъугъэ ыкъо – Исмахьил ары.

* 4:29 Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ Ибрахьимэ къызэригъэгугъагъэм тетэу къэхъугъэ ыкъом – Исхьакъ ары.

+ 4:29 УблапӀэ 21:9

* 4:30 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытыр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 21:10.

+ 4:30 УблапӀэ 21:10

+ 5:1 Иуан 8:32, Якъуб 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 2:4, Гал. 5:13, Апостол. 15:10

* 5:2 цӀыфхэм сунэт зяжъугъэшӀымэ – ащ къикӀырэр: «цӀыфхэм сунэт зядгъэшӀыным игъогу ары Христос ицӀыфхэм ащыщ тызэрэхъущтыр» шъуӀозэ, сунэт зяжъугъэшӀымэ, Христос ишӀуагъэ къышъокӀыщтэп.

+ 5:2 Апостол. 15:1-2, 1 Кор. 7:18

+ 5:3 Рим. 2:25

+ 5:4 Рим. 9:31

+ 5:5 Рим. 8:23

+ 5:6 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 6:15, Ефес 2:14, Кол. 3:11, Якъуб 2:18

+ 5:7 1 Кор. 9:24

+ 5:9 Маттэ 13:33, Лука 13:21, 1 Кор. 5:6

+ 5:10 Апостол. 15:24, Гал. 1:7

+ 5:11 Апостол. 16:3, 1 Кор. 1:23

+ 5:13 1 Пет. 2:16, 2 Пет. 2:19, 1 Кор. 9:19

* 5:14 мы унэшъо закъор – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 5:14 Маттэ 7:12, Маттэ 22:40,

+ 5:16 Рим. 8:4, Рим. 13:14, Ефес 2:3

+ 5:17 Рим. 7:15, Рим. 7:19, Рим. 7:23

+ 5:18 Рим. 7:4, Ефес 2:15, Кол. 2:14

+ 5:19 Марк 7:21-23, 1 Кор. 3:3, 1 Кор. 6:9-10, 1 Кор. 6:18, Ефес 5:3

+ 5:20 1 Кор. 11:19

+ 5:21 1 Кор. 6:9-10, Ефес 5:5

+ 5:22 Ефес 5:9

+ 5:23 1 Тим. 1:9

+ 5:24 Якъуб 4:1, 1 Пет. 2:11, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Рим. 6:2, Рим. 6:6, Гал. 2:19, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 5:26 Фил. 2:3

+ 6:1 1 Кор. 2:15, Якъуб 5:19, 2 Тим. 2:25, 1 Фесс. 5:14

+ 6:2 Рим. 15:1, 1 Иуан 4:21

+ 6:3 1 Кор. 3:7, 1 Кор. 8:2

+ 6:5 Рим. 14:12

+ 6:6 Лука 10:7, 1 Кор. 9:11, 1 Тим. 5:18

+ 6:7 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:7, 2 Кор. 9:6

+ 6:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:19, Якъуб 3:18

+ 6:9 2 Фесс. 3:13, Маттэ 10:22

+ 6:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:27, 3 Иуан 1:5, Евр. 13:1

+ 6:11 1 Кор. 16:21, 2 Фесс. 3:17, Филимон 1:19

+ 6:14 1 Кор. 2:2, Гал. 2:19, Рим. 6:6

+ 6:15 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Ефес 2:14, Кол. 3:11

+ 6:16 Орэд ЛъапӀэхэр 124:5, Орэд ЛъапӀэхэр 127:5

* 1:1 Ефес къалэр – Асие хэкоу Рим къэралыгъошхом щыщым икъэлэшхуагъ. А хэкур джырэ Тыркуем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъом итыгъ.

+ 1:3 1 Пет. 1:3, 2 Кор. 1:3

+ 1:4 Иудэ 1:24, Кол. 1:22, 1 Фесс. 4:7

+ 1:5 1 Иуан 3:2, Рим. 8:15-16, Гал. 3:26

+ 1:7 Кол. 1:14

+ 1:9 Рим. 16:24, Ефес 3:3-5, Ефес 6:19

+ 1:10 Ефес 2:14, Кол. 1:20

+ 1:13 Эстер 8:8, 2 Кор. 1:22, Ефес 4:30

* 1:14 шэсы – зыгорэм ыуасэ щыщэу ыпэкӀэ бгъэтӀылъырэр ары. ГущыӀэм пае, унэ горэ къэпщэфынэу уфаемэ, ыуасэ щыщэу ыпэкӀэ бгъэтӀылъырэ ахъщэр ары. А бгъэтӀылъырэм къегъэшъыпкъэ къанэрэ уасэр зэряптыщтыр.

+ 1:15 Кол. 1:3-4

+ 1:18 Кол. 1:27

+ 1:20 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 7:55-56, Рим. 8:34, Ефес 2:6, Кол. 3:1

+ 1:21 1 Пет. 3:22, Рим. 8:38, 1 Кор. 15:24, Кол. 2:10, Евр. 1:4

+ 1:22 Орэд ЛъапӀэхэр 8:7, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, 1 Кор. 15:27, 1 Кор. 11:3, Ефес 5:23

+ 1:23 Ефес 4:12, Ефес 5:23, Ефес 5:30, Кол. 1:18, 1 Кор. 15:28, Кол. 3:11

+ 2:1 Лука 15:24, Рим. 11:15, Кол. 1:21, Кол. 2:13

* 2:2 жьыбгъэм тетыгъо щызиӀэ Ӏэшъхьэтетэу, джынапцӀэу – шэйтаныр ары.

+ 2:2 Иуан 12:31, Иуан 14:30, Кол. 3:7

+ 2:3 Гал. 5:16

+ 2:4 Иуан 3:16, 1 Иуан 3:1, Рим. 5:8

+ 2:5 Кол. 2:13, Тит 3:5

+ 2:6 Ефес 1:20

+ 2:8 Лука 7:50, Лука 8:48, Апостол. 15:11, 1 Пет. 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим. 3:27, Тит 3:5, Рим. 3:27, 1 Кор. 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8

+ 2:11 Рим. 2:26, Рим. 2:28, Кол. 2:11

* 2:12 зэзэгъыныгъэхэр – еплъ Рим. 9:4.

+ 2:12 Кол. 1:21, Рим. 9:4

+ 2:13 Апостол. 2:39

* 2:14 итӀур – джуртхэмрэ мыджуртхэмрэ ары.

+ 2:14 Ефес 1:10, Кол. 1:22

+ 2:15 Рим. 7:4, Кол. 2:14

+ 2:16 Рим. 5:10, Кол. 1:20, Кол. 3:15

+ 2:19 Фил. 3:20

* 2:20 пегъымбархэр – чыристан пегъымбар купэу Исус ыцӀэкӀэ къэгущыӀагъэр ары. Еплъ Апостол. 13:1; 1 Кор. 12:28-29.

+ 2:20 Кол. 2:7, Ӏоф. 21:14, Орэд ЛъапӀэхэр 117:22,

+ 2:21 1 Кор. 3:16-17

+ 2:22 1 Пет. 2:5

+ 3:1 Фил. 1:7, Филимон 1:1, 2 Тим. 2:9

+ 3:2 Ефес 4:7, Кол. 1:25

+ 3:3 Гал. 1:12, Гал. 2:2

+ 3:6 Гал. 3:29, Ефес 2:16, Маттэ 8:11, Лука 13:29

+ 3:7 Кол. 1:23

+ 3:8 1 Кор. 15:9

+ 3:9 Кол. 1:26

+ 3:10 Ефес 1:21

+ 3:12 Евр. 4:16, Евр. 10:19

+ 3:13 2 Тим. 2:10

+ 3:16 Ефес 1:18, Кол. 1:27, Кол. 1:11

+ 3:17 Кол. 2:7

+ 3:19 Фил. 4:7, Кол. 2:10

+ 3:20 Иудэ 1:24, Рим. 16:24

+ 3:21 Рим. 11:36

+ 4:1 Ефес 3:1, Фил. 1:27, Кол. 1:10

+ 4:2 Фил. 2:3, Кол. 3:13

+ 4:3 Кол. 3:14

+ 4:4 Ефес 2:16, 1 Кор. 6:17

+ 4:5 1 Кор. 1:13

+ 4:6 1 Кор. 12:6

+ 4:7 Рим. 12:3, Ефес 3:2

+ 4:8 Орэд ЛъапӀэхэр 67:19

+ 4:9 Иуан 3:13

+ 4:10 Евр. 4:14, Евр. 7:26

* 4:11 пегъымбархэр – еплъ 2:20.

+ 4:11 1 Кор. 12:28

+ 4:12 1 Кор. 12:27, Ефес 1:23, Кол. 1:18

+ 4:13 Евр. 5:12-13, Евр. 6:1

+ 4:14 1 Кор. 13:11, 1 Кор. 14:20

+ 4:15 2 Пет. 3:18, Кол. 1:10, Кол. 2:19

+ 4:17 1 Пет. 4:3-4, Кол. 3:7

* 4:18 гуркъагъэ – къаигъагъэкӀэ къыбгурыӀонэу умыдэныр, пӀуагъэми утемыкӀыныр ары.

+ 4:18 Рим. 1:21, Марк 3:5

+ 4:19 1 Пет. 1:14, Рим. 1:24-28

+ 4:22 Кол. 3:8-9

+ 4:23 Рим. 12:2, 2 Кор. 4:16

+ 4:24 УблапӀэ 1:26, Рим. 6:4, Кол. 3:10

+ 4:25 Кол. 3:9, Рим. 12:5

+ 4:26 Орэд ЛъапӀэхэр 4:5

+ 4:27 Якъуб 4:7

+ 4:28 МысырикӀыжь 20:15, 1 Фесс. 4:11, 2 Фесс. 3:8, 2 Фесс. 3:10, 1 Тим. 6:18

+ 4:29 Кол. 3:8

* 4:30 Тхьэм шъо шъушъхьэхэр зищэфыжьыщт мафэр – ахърэт мафэр ары.

+ 4:30 1 Фесс. 5:19, Ефес 1:13

+ 4:31 1 Пет. 3:8, Кол. 3:8

+ 4:32 Маттэ 6:14, Марк 11:25-26, Лука 7:41-42, 1 Пет. 3:8, Кол. 3:12-13

+ 5:1 Маттэ 5:48

+ 5:2 Иуан 10:11, Иуан 15:13, 1 Иуан 3:16, Рим. 5:7-8, Евр. 8:3, 1 Кор. 13:1, Кол. 3:14

+ 5:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, 1 Фесс. 4:3

+ 5:4 Ефес 4:29

+ 5:5 Кол. 3:5, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:21

+ 5:6 Марк 13:5, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3, 1 Иуан 3:7, Рим. 1:18, Кол. 3:6

+ 5:7 2 Кор. 6:14

+ 5:8 Ефес 2:1-2, Маттэ 5:14, Иуан 12:35, 1 Иуан 2:8, Рим. 13:12, Фил. 2:15, 1 Фесс. 5:5

+ 5:10 1 Фесс. 2:4

+ 5:11 Рим. 13:12

+ 5:13 Иуан 3:20-21

+ 5:14 Рим. 13:11, Лука 1:78-79

+ 5:15 Кол. 4:5

+ 5:17 Рим. 12:2, 1 Фесс. 5:18

+ 5:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4, 1 Тим. 5:23

+ 5:19 Апостол. 16:25, Якъуб 5:13, 1 Кор. 14:15, Орэд ЛъапӀэхэр 26:6, Кол. 3:16

+ 5:20 Кол. 2:7, 2 Фесс. 1:3, 2 Фесс. 2:13

• 5:21 Кол. 3:17

+ 5:22 УблапӀэ 3:16, 1 Пет. 3:1

+ 5:23 Ефес 1:22-23, 1 Кор. 11:3

+ 5:25 1 Пет. 3:7

* 5:26 псыкӀэ – умэхъыныр (еплъ Маттэ 3:1) ары зыфиӀорэр.

+ 5:26 Иуан 13:8, 1 Кор. 6:11, Тит 3:5, Евр. 10:22

+ 5:27 2 Кор. 11:2, Ӏоф. 14:4

+ 5:30 1 Кор. 6:15, Ефес 1:23, Кол. 1:18

* 5:31 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:24.

+ 5:31 УблапӀэ 2:24, Маттэ 19:5, Марк 10:7-8, 1 Кор. 6:16

+ 5:33 Эстер 1:20, 1 Пет. 3:1-6

+ 6:1 МысырикӀыжь 20:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:22

* 6:2-3 унашъор – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 5:16.

+ 6:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:16

+ 6:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 13:24, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:6

+ 6:5 1 Пет. 2:18, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал. 3:28

+ 6:8 Кол. 3:24

+ 6:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17

+ 6:11 2 Кор. 6:7, 2 Кор. 10:4, 1 Пет. 5:8, 1 Иуан 2:13

+ 6:12 Лука 22:53, Кол. 1:13, Ефес 1:21

+ 6:14 1 Фесс. 5:8

+ 6:15 Рим. 10:15

* 6:16 мэӀу – пасэм дзэлӀхэм гъучӀ хъурэешхоу чатэм пэӀуадзэу аӀыгъыщтыгъэр ары.

+ 6:16 1 Иуан 5:4

+ 6:17 Евр. 4:12

+ 6:18 Лука 18:1, Лука 21:36, Иудэ 1:20, Рим. 12:12, Кол. 4:2, 1 Фесс. 5:17, Марк 13:33

+ 6:19 Апостол. 4:29, Кол. 4:3, 1 Фесс. 5:25, 2 Фесс. 3:1

+ 6:20 Апостол. 21:33, Апостол. 28:20, 2 Кор. 5:20

• 6:21 Кол. 4:7-8

* 6:21 Тихик – еплъ Кол. 4:7.

+ 6:21 Апостол. 20:4

+ 6:22 Кол. 2:2

* 1:1 Тимофей – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. Еплъ Апостол. 16:1-3.

* 1:1 Филиппи къалэр – Рим къэралыгъошхом щыщэу Македоние хэкум итыгъ. А хэкур джырэ Грецием итемыр Ӏахьыгъ. Еплъ Апостол. 16:9-40.

* 1:1 Ӏэшъхьэтетыр – алыджыбзэм щыщ гущыӀэу «Ӏэшъхьэтетэу», «зынаӀэ Ӏофхэм атезгъэтэу» зыфаӀорэм етӀанэ мэхьанэу «епископыр» иӀэ хъугъэ.

* 1:1 ӀэпыӀэгъур – етӀанэ мы гущыӀэм мэхьанэу «дьяконыр» иӀэ хъугъэ. Еплъ Рим. 16:1; 1 Тим. 3:8,12.

+ 1:1 Апостол. 16:1

+ 1:3 Рим. 1:8, Филимон 1:4, 2 Тим. 1:3

+ 1:5 Апостол. 16:12-40

+ 1:6 1 Кор. 1:8

+ 1:7 2 Кор. 7:3, Ефес 3:1, Кол. 4:18, 2 Тим. 2:9, Филимон 1:1, Фил. 4:14

+ 1:8 Рим. 1:9, Рим. 9:1

+ 1:9 Кол. 1:9, 1 Фесс. 3:12-13, Филимон 1:6

+ 1:13 Апостол. 28:30

+ 1:14 Апостол. 4:31

+ 1:15 2 Кор. 11:13

+ 1:19 Апостол. 16:7

+ 1:20 Марк 8:38, Рим. 1:16, Рим. 14:8, 2 Кор. 5:15

+ 1:23 2 Тим. 4:6

+ 1:27 Ефес 4:1

+ 1:29 Маттэ 5:11-12

+ 1:30 Кол. 1:29, 1 Тим. 4:10

+ 2:2 Фил. 4:2, 1 Пет. 3:8, Рим. 12:16

+ 2:3 Гал. 5:26, Рим. 12:10, Ефес 4:2

+ 2:4 Рим. 15:2-3

+ 2:6 Иуан 1:1, Иуан 5:18, Иуан 10:33

+ 2:7 Маттэ 20:28, Рим. 8:3, 2 Кор. 8:9

+ 2:8 Марк 14:36, Евр. 5:8

* 2:9 цӀэшхор – Зиусхьан зыфаӀорэ цӀэшхор ары.

+ 2:9 Маттэ 28:18, Ефес 1:21, Евр. 1:4

* 2:10 чӀылъэ чӀэгъым – щымыӀэжьхэм ядунай ары.

+ 2:10 Рим. 14:11

+ 2:13 1 Кор. 12:6

+ 2:15 Иудэ 1:24, Маттэ 5:14, Ефес 5:8

+ 2:16 Гал. 2:2

+ 2:17 Апостол. 21:13, 2 Тим. 4:6

* 2:19 Тимофей – еплъ 1:1.

+ 2:19 Апостол. 16:1, 1 Фесс. 3:2

+ 2:21 1 Кор. 10:24, 1 Кор. 13:5

+ 2:22 1 Кор. 14:7, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

* 2:25 Епафродит – Филиппи къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэм ятын Паул фэзыхьыгъэр ары. Джы Епафродит мы тхылъыр зыдиӀыгъэу Филиппи къалэм ыгъэзэжьыщт.

+ 2:25 Фил. 4:18

+ 2:29 Рим. 16:2, 1 Кор. 16:18, 1 Фесс. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

+ 3:1 Фил. 4:4

* 3:2 хьэхэм афэдэ цӀыфхэр – Паул зыфиӀорэр хымэ лъэпкъхэм ащыщхэр чыристан хъунхэм пае, ыпэ рапшӀэу сунэт ашӀынхэ фаеу, чыристан хъугъэ джуртхэу зыӀохэрэр ары.

+ 3:2 Орэд ЛъапӀэхэр 21:17, Орэд ЛъапӀэхэр 21:21

+ 3:3 Рим. 2:29, Ефес 2:11, Кол. 2:11

+ 3:4 2 Кор. 11:18

+ 3:5 УблапӀэ 17:12, Рим. 11:1, Апостол. 23:6, Апостол. 26:5

+ 3:6 Апостол. 8:3, Гал. 1:13, Марк 10:20, Лука 1:6, Апостол. 22:3, Апостол. 26:5

+ 3:9 Рим. 9:30-31, Рим. 10:5

+ 3:10 Рим. 8:17, 2 Кор. 1:5, Кол. 1:24, 1 Пет. 4:13, Рим. 6:5

+ 3:12 Евр. 11:40

+ 3:14 1 Пет. 5:4, 1 Кор. 9:24-25, 2 Тим. 2:5

+ 3:15 1 Кор. 2:6

+ 3:17 1 Пет. 5:3, 2 Фесс. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2 Кор. 11:15, 1 Фесс. 5:3, Марк 8:33

+ 3:20 Ефес 2:19, Апостол. 1:11, 1 Кор. 1:7

+ 3:21 1 Кор. 15:35-52, 1 Иуан 3:2, Рим. 8:29, 2 Кор. 3:18, Кол. 3:1

+ 4:2 Фил. 2:2

+ 4:3 МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 68:29, Ӏоф. 3:5

+ 4:4 Фил. 3:1, 1 Фесс. 5:16

+ 4:5 Якъуб 5:8

+ 4:6 Маттэ 6:25, 1 Пет. 5:7

+ 4:7 Иуан 14:27, Фил. 4:7, Кол. 3:15

+ 4:9 Рим. 15:33, 2 Фесс. 3:16

+ 4:11 1 Тим. 6:6, 1 Тим. 6:8

+ 4:12 1 Кор. 4:11, 2 Кор. 11:27

+ 4:13 1 Тим. 1:12

+ 4:14 Фил. 1:7

* 4:15 Македоние хэкур – еплъ 1:1.

* 4:16 Фессалоникэ къалэр – Македоние хэкоу Рим къэралыгъошхом щыщым икъэлэшхуагъ.

+ 4:16 Апостол. 17:1

+ 4:17 Рим. 1:13

* 4:18 Епафродит – еплъ 2:25.

+ 4:18 Фил. 2:25, УблапӀэ 8:21, МысырикӀыжь 29:18

+ 4:19 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, 2 Кор. 9:8

+ 4:21 Гал. 1:2

+ 4:22 2 Кор. 13:12

* 1:1 Тимофей – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. Еплъ Апостол. 16:1-3.

+ 1:1 Апостол. 16:1

* 1:2 Колоссэ къалэр – Асие хэкоу Рим къэралыгъошхом щыщым итыгъ. А хэкур джырэ Тыркуем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъо итыгъ. Колоссэ къалэр а хэкум къэлэшхоу Ефес зыцӀэм километри 175-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 1:3 Ефес 1:15-16

+ 1:5 Маттэ 6:20, 1 Пет. 1:4

+ 1:6 Маттэ 24:14, Маттэ 28:19, Рим. 10:18, Кол. 1:6

* 1:7 Епафрас – Колоссэ къалэм щыӀэ чылыс зэӀукӀэр зэхэзыщагъэр ары.

+ 1:7 Кол. 4:12, Филимон 1:23

+ 1:9 2 Фесс. 1:11, Фил. 1:9, Филимон 1:6

+ 1:10 2 Кор. 5:9, Ефес 4:1, Фил. 1:27, 2 Пет. 3:18, Ефес 4:15

+ 1:11 Ефес 3:16

* 1:12 нэфынэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэр – Тхьэм и Тетыгъошху ары.

+ 1:13 Апостол. 26:18, Ефес 6:12, 2 Пет. 1:11

+ 1:14 Ефес 1:7

+ 1:15 2 Кор. 4:4, Евр. 1:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:22, Рим. 8:29, Ӏоф. 3:14

+ 1:16 Орэд ЛъапӀэхэр 32:6, Иуан 1:3, Рим. 11:36, 1 Кор. 8:6, Евр. 1:2, Евр. 2:10

+ 1:18 Ефес 1:22-23, Апостол. 26:23, 1 Кор. 15:20, Ӏоф. 1:4-5, Ӏоф. 3:14

+ 1:19 Кол. 2:9

+ 1:20 2 Кор. 5:18, Ефес 1:10, Ефес 2:14

+ 1:21 Ефес 2:1-2, Ефес 2:12

+ 1:22 Иудэ 1:24, Ефес 1:4, 1 Фесс. 4:7

+ 1:23 Апостол. 14:22, Марк 16:15, Ефес 3:7

+ 1:24 2 Кор. 7:4, 2 Кор. 12:15, 2 Кор. 1:5, Фил. 3:10

+ 1:25 Ефес 3:2

+ 1:26 Рим. 16:24, Ефес 3:9

+ 1:27 Ефес 1:18, Ефес 3:16, Кол. 2:2, Рим. 5:2, Рим. 8:17, 1 Тим. 1:1

+ 1:29 1 Кор. 15:10, Фил. 1:30, 1 Тим. 4:10

* 2:1 Лаодикие къалэр – Колоссэ къалэм километрэ 17-кӀэ пэчыжьэу итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

+ 2:2 Кол. 1:27, Ефес 6:22, Кол. 4:8

+ 2:3 Рим. 11:33, 1 Кор. 1:24, 1 Кор. 2:7

+ 2:4 Рим. 16:18

+ 2:5 1 Кор. 5:3, 1 Кор. 14:40

+ 2:6 1 Фесс. 4:1

+ 2:7 1 Кор. 3:11, Ефес 2:20, Ефес 3:17, Ӏоф. 21:14, Ефес 5:20, 2 Фесс. 1:3, 2 Фесс. 2:13

+ 2:8 Марк 7:3, Гал. 1:14, Гал. 4:9, Марк 13:5, 1 Иуан 3:7, Ефес 5:6, 2 Фесс. 2:3

+ 2:9 Иуан 1:14, Кол. 1:19

+ 2:10 Ефес 1:21-22, Ефес 3:19

+ 2:11 Ефес 2:11, Рим. 2:29, Кол. 3:9

+ 2:12 Рим. 6:4

+ 2:13 Ефес 2:1, Ефес 2:5, Апостол. 3:19

+ 2:14 Орэд ЛъапӀэхэр 50:3, Рим. 7:4

+ 2:15 2 Кор. 2:14, Иуан 12:31, Иуан 16:11

+ 2:16 Рим. 14:5, Гал. 4:10, Рим. 14:3, Рим. 14:17, Евр. 9:10

+ 2:17 Евр. 8:5, Евр. 10:1

+ 2:19 2 Пет. 3:18, Ефес 4:15-16, Кол. 1:10

+ 2:20 Рим. 6:2, Кол. 3:3, Гал. 4:9

+ 2:21 1 Тим. 4:3

+ 2:22 Маттэ 15:9, Марк 7:7

+ 3:1 Кол. 2:12, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Апостол. 7:55-56, Рим. 8:34, Ефес 1:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:24

+ 3:3 Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 2:20

+ 3:4 Иуан 11:25

+ 3:5 Ефес 5:5, Рим. 8:13

+ 3:6 Рим. 1:18, Ефес 5:6

+ 3:7 Ефес 2:2, Ефес 4:17

+ 3:8 Якъуб 1:21, 1 Пет. 1:21, Ефес 4:22, Ефес 4:31

+ 3:9 Ефес 4:25, Кол. 2:11

+ 3:10 УблапӀэ 1:26, Ефес 4:24

* 3:11 Скит цӀыфхэр – лъэпкъ Ӏэл гор.

+ 3:11 Рим. 2:28-29, 1 Кор. 7:19, Гал. 3:28, Гал. 5:6, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Ефес 2:14, 1 Кор. 15:28, Ефес 1:23

+ 3:12 Лука 18:7, Рим. 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Ефес 4:2, Маттэ 6:14-15, Марк 11:25-26, Лука 7:41-42, Ефес 4:32

+ 3:14 1 Кор. 13:1, Ефес 4:3, Ефес 5:2

+ 3:15 Иуан 14:27, Иуан 16:33, Фил. 4:7, Ефес 2:16

+ 3:16 Иуан 15:3, Орэд ЛъапӀэхэр 26:6, Ефес 5:19

+ 3:17 1 Кор. 10:31

• 3:18 Ефес 5:22

+ 3:18 УблапӀэ 3:16, 1 Пет. 3:1

+ 3:19 1 Пет. 3:7

+ 3:20 МысырикӀыжь 20:12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:8, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:22

+ 3:22 1 Пет. 2:18, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 3:24 Ефес 6:8

+ 3:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Маттэ 22:16

+ 4:2 Лука 18:1, Лука 21:36, Рим. 12:12, Ефес 6:18, 1 Фесс. 5:17

* 4:3 Христос ехьылӀэгъэ Ӏоф шъэфхэр – еплъ 1:26,27; 2:2.

+ 4:3 Апостол. 4:29, Рим. 16:24, Ефес 6:19-20, Фил. 1:7, Филимон 1:1

+ 4:5 Ефес 5:15-16

+ 4:6 1 Пет. 3:15

• 4:7 Ефес 6:21-22

* 4:7 Тихик – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. Апостол. 20:4 зэритым фэдэу, ар Асие хэкум щыщыгъ. Еплъ Ефес. 6:21; 2 Тим. 4:12; Тит 3:12;

+ 4:7 Апостол. 20:4

* 4:8 Тихик шъуадэжь къызфэзгъакӀорэр – Тихик мы тхылъэу Паул ытхыгъэр Колоссэ дэсхэу шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм афихьын фэягъ.

+ 4:8 Кол. 2:2

* 4:9 Онесим – еплъ Филимон.

+ 4:9 Филимон 1:10, Филимон 1:16

* 4:10 Аристарх – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. Аристарх Фессалоникэ къалэм щыщыгъ.

* 4:10 Марк – Иуанэу МарккӀэ заджэхэу Ерусалим щыщыгъэр ары. Еплъ Апостол. 12:12,25; 13:5,13.

+ 4:10 Апостол. 19:29, Филимон 1:24, Апостол. 12:12, Апостол. 15:37-38

+ 4:11 Апостол. 1:23, Апостол. 18:7

* 4:12 Епафрас – еплъ 1:7.

+ 4:12 Кол. 1:7, Филимон 1:23

* 4:13 Лаодикие къалэр – еплъ 2:1.

* 4:13 Иерапол къалэр – Колоссэ къалэм километрэ 20-кӀэ пэчыжьэу, итемыр тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ итыгъ.

* 4:14 Лука – Паул бэрэ игъогогъугъ.

+ 4:14 2 Тим. 4:10-11, Филимон 1:24

+ 4:15 Рим. 16:5

+ 4:16 1 Фесс. 5:27

* 4:17 Архипп – еплъ Филимон 2.

+ 4:17 Филимон 1:2

+ 4:18 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, 2 Фесс. 3:17, Филимон 1:19

* 1:1 Силуан – Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ. СилэкӀэ заджэщтыгъэхэр ары.

* 1:1 Тимофей – еплъ Кол. 1:1. Еплъ Апостол. 16:1-3. Паул дэлажьэу, игъогогъухэм ащыщыгъ.

* 1:1 Фессалоникэ къалэр – Македоние хэкоу Рим къэралыгъошхом щыщым икъэлэшхуагъ. Апэрэу Паул а къалэм зэрэкӀуагъэм икъэбар Апостол. 17:1-9 ит.

+ 1:1 Апостол. 15:22, 1 Пет. 5:12, 2 Фесс. 1:1, Апостол. 17:1, Фил. 4:16

+ 1:2 Ефес 5:20, 2 Фесс. 1:3, 2 Фесс. 2:13

+ 1:4 2 Пет. 1:10

+ 1:5 Апостол. 20:18

+ 1:6 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 2 Фесс. 3:7, Апостол. 17:5-10, Апостол. 13:52

+ 1:9 Апостол. 14:15

+ 1:10 1 Кор. 1:7, 2 Фесс. 1:10, Маттэ 3:7, Рим. 5:9, 1 Фесс. 2:16, 1 Фесс. 5:9

* 2:2 Филиппи къалэр – еплъ Фил. 1:1. Рим къэралыгъошхом щыщэу Македоние хэкум итыгъ. А хэкур джырэ Грецием итемыр Ӏахьыгъ.

+ 2:2 Апостол. 16:22-24

+ 2:3 2 Кор. 4:2

+ 2:4 Гал. 2:7, Гал. 1:10, Ефес 5:10

+ 2:5 Рим. 1:9, Рим. 9:1, Фил. 1:8

+ 2:6 1 Кор. 9:4-5, 2 Фесс. 3:9, Филимон 1:8

+ 2:8 2 Кор. 12:15

+ 2:9 Апостол. 18:3, 2 Кор. 11:27, 2 Фесс. 3:8

+ 2:11 1 Кор. 4:14-15

+ 2:12 2 Фесс. 2:14

+ 2:13 Гал. 4:14

+ 2:14 1 Фесс. 1:6, Апостол. 17:5, 2 Фесс. 1:4-5

+ 2:15 Маттэ 23:34, Иуан 15:20, Апостол. 13:50, Апостол. 17:5

+ 2:16 Апостол. 13:45, Апостол. 14:2, Маттэ 27:25, Лука 21:23, 1 Фесс. 1:10

+ 2:17 1 Кор. 5:3, Кол. 2:5

+ 2:18 Рим. 1:13, Рим. 15:22

+ 2:19 1 Кор. 15:31, 2 Фесс. 1:4

* 3:1 Афинэ къалэр – Ахаие хэкум икъэлэшхуагъ. Еплъ Апостол. 17:15-18:1.

+ 3:1 Апостол. 17:15-16

+ 3:2 Апостол. 16:1, Фил. 2:19

+ 3:3 Апостол. 9:16, Апостол. 14:22, 1 Пет. 5:9

+ 3:5 Маттэ 4:3, 1 Кор. 7:5, Гал. 4:11

* 3:6 Тимофей тадэжь къызэкӀожьым – еплъ Апостол. 18:5.

+ 3:6 Апостол. 18:5

+ 3:10 2 Тим. 1:3

+ 3:11 2 Фесс. 3:5

+ 3:12 Фил. 1:9-10, 2 Фесс. 1:3

+ 3:13 Иудэ 1:14, 2 Фесс. 2:17

+ 4:1 Кол. 1:10, Кол. 2:6

+ 4:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, Ефес 5:3

+ 4:5 1 Пет. 4:3-4, Рим. 1:26, Ефес 4:17-19

+ 4:7 1 Пет. 1:15, Иудэ 1:24, Ефес 1:4, Кол. 1:22

+ 4:9 Евр. 13:1, Иуан 6:45

+ 4:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:14, Апостол. 18:3, Ефес 4:28, 2 Фесс. 3:8, 2 Фесс. 3:10

+ 4:12 Рим. 13:13

+ 4:13 Ефес 2:12

+ 4:14 1 Кор. 15:20, 2 Кор. 4:14

+ 4:15 1 Кор. 15:51-52

+ 4:16 Дан 10:13, Дан 12:1, Иудэ 1:9, Ӏоф. 12:7, Маттэ 24:31, 1 Кор. 15:52, Маттэ 16:27, 1 Кор. 15:23

+ 4:17 Апостол. 1:9, Ӏоф. 11:12, Иуан 14:3

+ 5:1 Апостол. 1:7

+ 5:2 Маттэ 24:43, 2 Пет. 3:10

+ 5:3 Лука 21:34, Фил. 3:19

+ 5:4 1 Иуан 2:8

+ 5:5 Лука 16:8, Иуан 12:36, Рим. 13:12

+ 5:6 Марк 13:33-36, 1 Пет. 1:13, Ефес 6:18

+ 5:8 Ефес 6:14, Ефес 6:17

+ 5:9 1 Фесс. 1:10

+ 5:10 Рим. 14:9

+ 5:12 1 Кор. 16:16, 1 Кор. 16:18, Фил. 2:29, 1 Тим. 5:17

+ 5:13 Марк 9:50, Рим. 12:18, 2 Кор. 13:11

+ 5:14 2 Фесс. 3:6-10, Гал. 6:1

+ 5:15 1 Пет. 3:9, Рим. 12:17

+ 5:16 Фил. 4:4

+ 5:17 Лука 18:1, Лука 21:36, Рим. 12:12, Ефес 6:18, Кол. 4:2

+ 5:18 Рим. 12:2, Ефес 5:17, Ефес 5:20

+ 5:19 Ефес 4:30

+ 5:21 1 Иуан 4:1, 1 Кор. 14:29

+ 5:23 Рим. 15:33, Фил. 4:9, 2 Фесс. 3:16

+ 5:24 1 Кор. 1:9, 2 Фесс. 3:3, Евр. 10:23

+ 5:25 Ефес 6:19, 2 Фесс. 3:1, Евр. 13:18

+ 5:26 1 Пет. 5:14, Рим. 16:16

+ 5:27 Кол. 4:16

+ 1:1 Апостол. 15:22, 1 Пет. 5:12, 1 Фесс. 1:1, Апостол. 16:1

+ 1:3 Ефес 5:20, 1 Фесс. 1:2, 2 Фесс. 2:13

+ 1:4 1 Фесс. 2:19

+ 1:5 Лука 20:35

+ 1:6 Ӏоф. 6:10

+ 1:7 Иудэ 1:14

+ 1:8 2 Пет. 3:7, Гъуазэхэр 2:10,

+ 1:10 1 Кор. 3:13, 1 Фесс. 1:10

+ 1:11 Кол. 1:9

+ 2:1 Маттэ 24:31, 1 Фесс. 4:15-17

+ 2:3 Марк 13:5, Кол. 2:8, 1 Иуан 3:7, Ефес 5:6, Дан 7:24-25, Дан 8:25, Ӏоф. 13:4-5

+ 2:4 Дан 11:36

+ 2:7 1 Иуан 2:18, 1 Иуан 4:3

+ 2:8 Ӏоф. 2:16

+ 2:9 Маттэ 24:24, Марк 13:22, Ӏоф. 13:14

+ 2:10 1 Кор. 1:18

+ 2:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:22,

+ 2:13 Ефес 5:20, 2 Фесс. 1:3, Якъуб 1:18, Ӏоф. 14:4

+ 2:14 1 Фесс. 2:12

+ 2:15 1 Кор. 16:13

+ 2:16 1 Пет. 1:3

+ 2:17 1 Фесс. 3:13

+ 3:1 1 Фесс. 5:25

+ 3:2 Рим. 15:31, 2 Кор. 1:10-11

+ 3:3 1 Кор. 1:9, 1 Фесс. 5:24, Евр. 10:23, Маттэ 16:13, Иуан 17:12

+ 3:5 1 Фесс. 3:11

+ 3:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:6

+ 3:7 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 1 Фесс. 1:6

+ 3:8 Апостол. 18:3, 1 Фесс. 2:9-10

+ 3:9 1 Кор. 9:4-5, 1 Фесс. 2:6, Филимон 1:8, 1 Пет. 5:3, Фил. 3:17, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Ефес 4:28, 1 Фесс. 4:11, 1 Фесс. 5:14

+ 3:11 1 Тим. 5:13

+ 3:13 Гал. 6:9

+ 3:15 Маттэ 18:15

+ 3:16 Рим. 15:33, Фил. 4:9, 1 Фесс. 5:23

+ 3:17 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, Филимон 1:19

+ 1:1 Кол. 1:27

* 1:2 Тимофей – еплъ Кол. 1:1.

+ 1:2 Апостол. 16:1, Фил. 2:22, 2 Тим. 1:2, 2 Иуан 1:3

* 1:3 Македоние хэкур – еплъ 1 Фесс. 1:7.

+ 1:4 1 Тим. 4:7, 2 Тим. 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим. 12:9, 2 Тим. 2:22

+ 1:6 1 Тим. 6:21, Тит 1:10

* 1:8 хабзэр – Мусэ и Тэурат хабз ары.

+ 1:8 Рим. 7:16

+ 1:9 Гал. 5:23

+ 1:11 Тит 1:3

+ 1:12 Апостол. 9:22, Фил. 4:13

+ 1:13 Апостол. 8:3, Апостол. 3:17

+ 1:14 Рим. 5:20

+ 1:15 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 4:9, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8, Маттэ 9:13, Марк 2:17

* 1:18 Тхьэм ежь игущыӀэхэу о къыохьылӀагъэу цӀыф заулэмэ агухэм къарилъхьэхи, къаригъэӀуагъэхэр – чылыс зэӀукӀэм ипегъымбархэм аӀэхэр Тимофей ышъхьэ тыралъхьэхэзэ, Тхьэм фэлэжьэнэу загъэнафэм, Тхьэм ахэмэ агухэм а гущыӀэхэр къарилъхьэхи, къаригъэӀуагъ.

+ 1:18 1 Тим. 4:14, 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:2-4

* 1:20 Ахэр шэйтаным сэ фэзгъэзагъэх – а лӀитӀур чыристанхэм язэкъошныгъэ зэрэхагъэкӀыжьыгъэхэм пае, шэйтаным илъэкӀэу цӀыфхэр зыгъэкӀодхэрэм ыӀэчӀэгъ чӀэтхэ хъугъэх.

+ 1:20 2 Тим. 2:17, 2 Тим. 4:14, 1 Кор. 5:5

+ 2:3 1 Тим. 5:4

+ 2:4 2 Пет. 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11

+ 2:5 Гал. 3:20

+ 2:6 Маттэ 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Апостол. 9:15, Рим. 1:5, Гал. 1:15-16, Ефес 3:7-8, 2 Тим. 1:11, Рим. 9:1, 2 Кор. 11:10

+ 2:9 1 Пет. 3:3-4

+ 2:11 Тит 2:5

+ 2:12 1 Кор. 14:34

+ 2:13 УблапӀэ 2:7, УблапӀэ 2:22

+ 2:14 УблапӀэ 3:6, УблапӀэ 3:13, 2 Кор. 11:13

* 3:1 Ӏэшъхьэтет – алыджыбзэм щыщ гущыӀэу «Ӏэшъхьэтетэу» ыкӀи «зынаӀэ Ӏофхэм атезгъэтэу» зыфаӀорэм етӀанэ мэхьанэу «епископыр» иӀэ хъугъэ.

+ 3:1 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8

* 3:2,[12] зы шъуз нахь зимыӀэу – е зэ нахь къэзымыщагъэу.

+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Маттэ 6:19, 1 Тим. 6:9, Евр. 13:5

+ 3:7 2 Тим. 2:26

* 3:8 ӀэпыӀэгъухэр – мы гущыӀэм мэхьанэу «дьяконыр» иӀэ хъугъэ.

+ 3:8 Апостол. 6:3, 1 Пет. 5:2, Тит 1:7

+ 3:11 Тит 2:3

* 3:16 тишӀошъхъуныгъэ шъэфэу хэлъыр – тишӀошъхъуныгъэ икъэбархэу Тхьэм цӀыфхэм пасэм аримыгъэшӀагъэхэу, джы къафигъэнэфагъэхэр ары.

+ 3:16 Иуан 1:14, 1 Иуан 4:2, 2 Иуан 1:7, Евр. 2:14, Марк 16:19, Лука 24:51, Апостол. 1:9

+ 4:1 1 Иуан 2:18, 2 Тим. 3:1, 1 Иуан 4:6, Якъуб 3:15, 2 Пет. 2:1, Ӏоф. 2:24

+ 4:3 Рим. 14:2, Кол. 2:16, Кол. 2:21

+ 4:4 УблапӀэ 1:31, Марк 7:15-16, Апостол. 10:15, Тит 1:15

+ 4:5 УблапӀэ 1:25

+ 4:7 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:16

+ 4:9 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит 3:8

+ 4:10 Фил. 1:30, Кол. 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Пет. 5:3, Фил. 3:17, 2 Фесс. 3:9, Тит 2:7

* 4:13 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэр – джуртхэм ятхылъ лъапӀэхэр ары зыфиӀохэрэр: Тэурат, Орэд ЛъапӀэхэр (Сэбур), пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэри, нэмыкӀхэри.

* 4:14 нахьыжъхэр – чылыс зэӀукӀэм фэлажьэрэ тхьэматэхэр ары. Еплъ Апостол. 11:30.

+ 4:14 1 Тим. 1:18, Апостол. 6:6, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 5:1 Тит 2:6

+ 5:4 1 Тим. 2:3

+ 5:6 Ӏоф. 3:1

* 5:10 Тхьэм ицӀыф лъапӀэхэр – ИсускӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр ары.

* 5:10 алъакъохэр афэзытхьакӀыгъэу – а лъэхъаным хьакӀэ горэ унэм къызихьэкӀэ, унэӀут горэм хьакӀэм ылъакъохэр фитхьакӀыхэу хабзэ яӀагъ.

+ 5:10 Иуан 13:14, Апостол. 9:36

+ 5:13 2 Фесс. 3:11

+ 5:14 1 Кор. 7:9, Тит 2:8

+ 5:17 Рим. 12:8, 1 Фесс. 5:12

+ 5:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:4, 1 Кор. 9:9, Лука 10:7

+ 5:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 5:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:11, Гал. 2:14, 2 Тим. 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Апостол. 6:6, 1 Тим. 4:14, 2 Тим. 1:6, 2 Пет. 3:14, 1 Иуан 5:18, 2 Иуан 1:10, 1 Тим. 5:22

+ 5:23 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:1, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:4, Ефес 5:18

+ 6:1 1 Пет. 2:18, Ефес 6:5, Кол. 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Филимон 1:16

+ 6:3 Рим. 16:17

+ 6:4 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:23, Тит 3:9

+ 6:5 2 Пет. 2:3, Тит 1:11

+ 6:6 Фил. 4:11

+ 6:7 Орэд ЛъапӀэхэр 48:18, ДжакӀо 5:14

+ 6:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:8

+ 6:9 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:27, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4, Маттэ 6:19, Лука 12:15, Евр. 13:5

+ 6:10 МысырикӀыжь 23:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19

+ 6:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:21, 2 Тим. 3:17

* 6:12 шыхьатыбэмэ апашъхьэ – ар зыхъугъэр чылыс зэӀукӀэм итхьэматэхэм Тимофей Тхьэм фэлэжьэнэу загъэнэфагъэр ары.

+ 6:12 2 Тим. 4:7, Иудэ 1:3

+ 6:13 Лука 3:1, Лука 23:1, Апостол. 3:13

+ 6:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Ӏоф. 17:14, Ӏоф. 19:16, МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18

+ 6:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:24

+ 6:18 Лука 12:21, Рим. 12:13, Ефес 4:28

+ 6:20 2 Тим. 1:12, 2 Тим. 2:16

+ 6:21 1 Тим. 1:6

+ 1:1 Тит 1:2, Евр. 9:15

+ 1:2 Апостол. 16:1, Фил. 2:22, 1 Тим. 1:2, 2 Иуан 1:3

+ 1:3 1 Фесс. 3:10, Апостол. 23:1, 2 Кор. 1:12, Рим. 1:8, Филимон 1:4

+ 1:5 Апостол. 16:1

* 1:6 Сэ сӀэхэр о пшъхьэ къызэрэтеслъхьагъэхэмкӀэ – Паул зыфиӀорэр ежьыррэ адрэ чыристан тхьэматэхэмрэ аӀэхэр Тимофей ышъхьэ тыралъхьэхэзэ, Тимофей Тхьэм фэлэжьэнэу зэрагъэнэфагъэр ары. Еплъ 1 Тим. 1:18; 4:14;

+ 1:6 Апостол. 6:6, 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22

+ 1:7 Рим. 8:15

+ 1:8 Марк 8:38, Рим. 1:16, 2 Тим. 2:3, 2 Тим. 4:5

+ 1:9 Рим. 3:27, Ефес 2:4, Ефес 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1 Кор. 15:54-55, Рим. 16:24

+ 1:11 1 Тим. 2:7

* 1:12 а мафэм – ахърэт мафэр ары.

+ 1:12 2 Тим. 2:9, Марк 8:38, Рим. 1:16, 1 Тим. 6:20

+ 1:14 Рим. 8:9

+ 1:15 Апостол. 19:10

+ 1:16 2 Тим. 4:19, Апостол. 21:33, Апостол. 28:20, Маттэ 25:36

+ 2:3 1 Тим. 1:18, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 4:5

+ 2:5 1 Кор. 9:25

+ 2:6 1 Кор. 9:10

+ 2:8 1 Кор. 15:20, Маттэ 1:1

+ 2:9 Ефес 3:1, Фил. 1:7

+ 2:10 1 Пет. 5:10, Ефес 3:13, 2 Кор. 1:6

+ 2:11 1 Тим. 1:15, Тит 3:8, Рим. 6:8, Ӏоф. 20:4

+ 2:12 Маттэ 10:33

+ 2:13 Рим. 3:3,

+ 2:14 1 Тим. 6:4, Тит 3:9

+ 2:16 1 Тим. 4:7, 1 Тим. 6:20, Тит 3:9

* 2:17 Уз Ӏаер – урусыбзэкӀэ «рак» адрэмэ «cancer» зыфаӀорэр ары.

* 2:17 Именей – еплъ 1 Тим. 1:20.

+ 2:17 1 Тим. 1:20

+ 2:18 1 Кор. 15:12

+ 2:20 Рим. 9:21

+ 2:22 Маттэ 5:9, Рим. 14:19, 1 Тим. 1:5

+ 2:23 1 Тим. 6:4

+ 2:25 Гал. 6:1, Дан 4:24, Апостол. 8:22

+ 2:26 1 Тим. 3:7

+ 3:1 1 Иуан 2:18, 1 Тим. 4:1

+ 3:2 Лука 16:14, 1 Тим. 6:10

+ 3:3 Рим. 1:28-31

* 3:8 Ианныйрэ Иамбрыйрэ – Мысырым щыщхэу ушхъухьаным пылъ нэбгыритӀоу пегъымбар Мусэ пэуцущтыгъэхэр ары. Еплъ пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 7:22; 9:11.

+ 3:9 МысырикӀыжь 7:12, МысырикӀыжь 8:18, МысырикӀыжь 9:11

* 3:11 къалэхэу Антиохие, Иконие, Листрэ – еплъ Апостол. 13:14-14:20; 16:1-5.

+ 3:11 Апостол. 13:50, Апостол. 14:5, Апостол. 14:19, Орэд ЛъапӀэхэр 33:20

+ 3:12 Иуан 15:20, Апостол. 14:22, 1 Фесс. 3:3

+ 3:13 Дан 12:10, Ӏоф. 22:11

+ 3:15 Апостол. 16:1

+ 3:16 2 Пет. 1:20-21

+ 3:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:21, 1 Тим. 6:11

+ 4:1 Иуан 5:22, Апостол. 10:42, Апостол. 17:31, 1 Пет. 4:5

+ 4:2 1 Тим. 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Марк 13:33-34, 1 Пет. 1:13, Ефес 6:18, 1 Фесс. 5:6, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 2:3

+ 4:6 Апостол. 21:13, Фил. 2:17, 2 Пет. 1:14, Фил. 1:23

+ 4:7 1 Тим. 6:12, Иудэ 1:3, Апостол. 20:24

+ 4:8 Якъуб 1:12

* 4:10 Димас – еплъ Кол. 4:14.

* 4:10 Далматие хэкур – Иллирик хэкум щыщэу икъыблэ Ӏахьыгъ. Ар джырэ Кроатие ары.

+ 4:10 Кол. 4:14, Филимон 1:24, Марк 4:19, 2 Кор. 2:13, Гал. 2:1, Кол. 4:14, Филимон 1:24

+ 4:11 Апостол. 12:12, Апостол. 15:37-38, Кол. 4:10

+ 4:12 Апостол. 20:4, Тит 3:12

* 4:13 Троадэ къалэр – къухьэуцупӀэ иӀэу, Эгейскэ хым Ӏутэу, (джырэ Тыркуем итыгъэ къохьэпӀэ хыӀушъор ары), Мисие хэкум щыщыгъ.

+ 4:13 Апостол. 16:8

+ 4:14 1 Тим. 1:20, Орэд ЛъапӀэхэр 61:13, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:12

* 4:16 хьыкумэшӀым ыпашъхьэ зыщызгъэхыенэу сызыпэлъым – Рим цӀыфхэу тетыгъо зиӀэхэм апашъхь ары.

+ 4:17 Орэд ЛъапӀэхэр 21:22

+ 4:19 Апостол. 18:2, Рим. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 1:16

* 4:20 Милит къалэр – къухьэуцупӀэ иӀэу, Ефес къалэм икъыблэ лъэныкъомкӀэ, Эгейскэ хым Ӏутыгъ.

+ 4:20 Апостол. 20:4, Апостол. 21:29

* 4:21 кӀымафэм – кӀымафэм къухьэкӀэ укӀоныр щынэгъуагъ

+ 1:1 Марк 13:20, Лука 18:7, Рим. 8:33, Кол. 3:12, 1 Тим. 2:4, Лука 1:69-70, Рим. 1:2, Апэрэ Самуел 15:29

+ 1:3 1 Тим. 2:6, 1 Тим. 6:15, 1 Тим. 1:11

* 1:4 Тит – еплъ Гал. 2:1.

+ 1:4 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:5 Апостол. 14:23

* 1:6 зы шъуз нахь зимыӀэ лӀын фае – е зэ нахь къэзымыщагъэу.

+ 1:6 1 Тим. 3:2-4

* 1:7 чылыс зэӀукӀэм иӀэшъхьэтет – еплъ 1 Тим. 3:1.

+ 1:7 1 Пет. 5:2, 1 Тим. 3:8

+ 1:10 1 Тим. 1:6, Апостол. 11:2, Гал. 2:12

+ 1:11 2 Пет. 2:3, 1 Тим. 6:5

* 1:12 тхакӀо горэ – Епименид ары.

+ 1:13 1 Тим. 5:20, 2 Тим. 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тим. 1:4

+ 1:15 Марк 7:15-16, Апостол. 10:15, Рим. 14:20, 1 Тим. 4:3-4

+ 1:16 1 Иуан 2:4

+ 2:3 1 Тим. 3:11

+ 2:5 УблапӀэ 3:16, 1 Пет. 3:1-2, Ефес 5:22, 1 Тим. 2:11

+ 2:6 1 Тим. 5:1

+ 2:7 1 Пет. 5:3, Фил. 3:17, 2 Фесс. 3:9, 1 Тим. 4:12

+ 2:8 1 Тим. 5:14

+ 2:9 1 Пет. 2:18, Ефес 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1

+ 2:11 1 Тим. 2:4

+ 2:12 1 Пет. 4:2

+ 2:13 2 Пет. 1:1, Евр. 9:28

+ 2:14 Ефес 2:10, Тит 3:8, Маттэ 20:28

+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тим. 4:12

+ 3:1 1 Пет. 2:13, Рим. 13:1

+ 3:2 1 Тим. 3:3

+ 3:3 Иуан 8:34, 2 Пет. 2:19, Рим. 6:16-20

+ 3:5 Рим. 3:27, Ефес 2:4, Ефес 2:8, 2 Тим. 1:9, Иуан 13:8, 1 Кор. 6:11, Ефес 5:26, Евр. 10:22, Иуан 3:3, 1 Пет. 1:3, Ефес 2:5

+ 3:6 Апостол. 2:33, Апостол. 10:45, Рим. 5:5

+ 3:7 Апостол. 15:11, Рим. 3:24, Ефес 2:8, Тит 2:11, Рим. 8:17

+ 3:8 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Ефес 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:16

+ 3:10 Маттэ 18:15-17

* 3:12 Тихик – еплъ Кол. 4:7.

* 3:12 Никопол къалэр – Ахаие хэкум щыщэу, Адриэ хым Ӏутыгъ.

+ 3:12 Апостол. 20:4, 2 Тим. 4:12

* 3:13 Аполлос – Апостол. 18:24-19:1 ыкӀи 1 Кор. 3:1-9 зигугъу ашӀырэр арыщтын.

+ 3:13 Апостол. 18:24, 1 Кор. 1:12

+ 3:14 2 Пет. 1:8

+ 1:1 Ефес 3:1, Фил. 1:7, Апостол. 16:1

* 1:2 Тимофей – еплъ Кол. 1:1.

+ 1:2 Кол. 4:17

+ 1:4 Рим. 1:8-9

+ 1:6 Фил. 1:9, Кол. 1:9

+ 1:8 1 Фесс. 2:6-7

+ 1:10 1 Кор. 4:15, Кол. 4:9

* 1:11 Онесим ишӀуагъэ къакӀощтыгъэп – Онесим къикӀырэр «зишӀуагъэ къакӀорэр» ары.

+ 1:16 Маттэ 23:8, 1 Кор. 7:22, Кол. 4:9

+ 1:19 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Фесс. 3:17

* 1:23 Епафрас – еплъ Кол. 1:7.

+ 1:23 Кол. 1:7, Кол. 4:12

+ 1:24 Апостол. 27:2, Кол. 4:10, Кол. 4:14, 2 Тим. 4:10

* 1:1 Еврей цӀыфхэм афэтхыгъэ тхылъыр – мы тхылъыр зытхыгъэр ашӀапэрэп. Паул, Барнаббэ, Силэ, Лука е Филипп – мыхэм ащыщ горэм ытхыгъэкӀэ мэгугъэх.

+ 1:2 1 Пет. 1:20, Марк 12:7, Иуан 1:3, 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16

+ 1:3 2 Кор. 4:4, Кол. 1:15, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Апостол. 7:55-56, Рим. 8:34

+ 1:4 Ефес 1:21, Фил. 2:9

* 1:5 Тхьэм риӀуагъа – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7;

* 1:5 къыӀуагъа – еплъ Пегъымбар Самуел икъэбар зэрыт ятӀонэрэ тхылъым 7:14.

+ 1:5 Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Апостол. 13:32-33, Евр. 5:5, ЯтӀонэрэ Самуел 7:14

* 1:6 Тхьэм къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:43; Орэд ЛъапӀэхэм 96:7.

+ 1:6 Орэд ЛъапӀэхэр 96:7

* 1:7 Тхьэм моущтэу къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 103:4.

+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 103:4

* 1:8-9 Тхьэм моущтэу къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 44:7-8.

* 1:9 гушӀуагъом идагъэ – а уахътэм пачъыхьэ хъущтым дэгъэ лъапӀэ щафэщтыгъ.

+ 1:9 Орэд ЛъапӀэхэр 44:7-8

* 1:10-12 Тхьэм моущтэуи къыӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 101:26-28.

+ 1:12 Орэд ЛъапӀэхэр 101:26-28

* 1:13 Тхьэм… риӀуагъа – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:1.

+ 1:13 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Евр. 10:13

+ 1:14 УблапӀэ 19:16

* 2:2 гущыӀэхэу мэлэӀичхэм къагъэӀугъэхэр – Тэурат хабзэр ары.

+ 2:4 Апостол. 2:22, Апостол. 2:43

+ 2:5 Евр. 1:6

* 2:6 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу,… зыгорэм къыщиушыхьатыгъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 8:5-7.

* 2:7 тӀэкӀурэ – Исус мы дунаим зыщыпсэугъэ уахътэр ары.

+ 2:8 Орэд ЛъапӀэхэр 8:5-7, 1 Кор. 15:25

+ 2:9 Иуан 8:54, Иуан 17:1, 1 Пет. 1:21, 2 Пет. 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36, Евр. 5:9

+ 2:11 Евр. 13:12, Маттэ 28:10, Марк 3:35, Иуан 20:17, Рим. 8:29

* 2:12 Тхьэм моущтэу риӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 21:23.

+ 2:12 Орэд ЛъапӀэхэр 21:23

* 2:13 моущтэуи къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 8:17, 18.

+ 2:14 Иуан 1:14, 1 Иуан 4:2, 2 Иуан 1:7, 1 Тим. 3:16, 1 Иуан 3:8, 1 Кор. 15:54-55

* 2:16 Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 41:8-9.

+ 2:17 Фил. 2:7

+ 2:18 Лука 22:28

+ 3:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:18

* 3:7-11 Тхьэм ы Псэ ЛъапӀэ зэриӀорэм фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 94:7-11.

* 3:8 Шъуятэжъхэм шъоф нэкӀым зэрэщашӀыщтыгъэм фэдэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 17:1-7, яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:1-13.

+ 3:11 Орэд ЛъапӀэхэр 94:7-11

* 3:15 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 94:8

+ 3:15 Орэд ЛъапӀэхэр 94:7-8

+ 3:17 Орэд ЛъапӀэхэр 94:10,

+ 3:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:34-36

+ 3:19 Орэд ЛъапӀэхэр 105:24

+ 4:1 Евр. 12:15

* 4:3 Тхьэм къызэриӀуагъэм фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 94:11.

+ 4:3 Орэд ЛъапӀэхэр 94:11, Евр. 3:11

* 4:4 Тхьэм къызэриӀорэр чӀыпӀэ горэм хэт – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:2.

+ 4:4 УблапӀэ 2:2

* 4:5 Тхьэм къызэриӀорэри ит – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 94:11.

+ 4:5 Орэд ЛъапӀэхэр 94:11

+ 4:6 Евр. 3:19

* 4:7 Тхьэм Даутэ мы гущыӀэхэр къызырегъаӀом,… ыпэкӀэ зэрэтӀуагъэм фэдэу – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 94:8.

+ 4:7 Орэд ЛъапӀэхэр 94:7-8

+ 4:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:7

+ 4:12 Ефес 6:17, Ӏоф. 1:16

+ 4:13 Орэд ЛъапӀэхэр 89:8, Орэд ЛъапӀэхэр 138:2-3

+ 4:14 Евр. 2:17-18, Ефес 4:10, Евр. 7:26

+ 4:15 Лука 23:41, Иуан 8:46, 1 Пет. 2:22, 1 Иуан 3:5, 2 Кор. 5:21

+ 4:16 Ефес 3:12, Евр. 10:19

+ 5:1 Евр. 8:3

+ 5:2 Евр. 7:28

+ 5:3 Евр. 7:27

* 5:4 Хьарун – пегъымбар Мусэ ышэу апэрэ дин пэщэшхо хъугъэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 28:1-2.

* 5:5 Тхьэм ащ къыриӀуагъ – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 2:7.

+ 5:5 Иуан 8:54, Орэд ЛъапӀэхэр 2:7, Апостол. 13:32-33, Евр. 1:5

* 5:6 Тхьэм къызэриӀуагъэри… нэмыкӀ чӀыпӀэм ит – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:4.

* 5:6 Мелхиседекъ – еплъ 7:1-19.

+ 5:6 Орэд ЛъапӀэхэр 109:4, Евр. 7:17, Евр. 7:21

* 5:7 мэкъэшхокӀэ джэзэ, ынэпсхэри къеххэу – еплъ Маттэ 26:36-46; Марк 14:32-42; Лука 22:41-43.

+ 5:7 Маттэ 26:39, Марк 14:35, Лука 22:41, Орэд ЛъапӀэхэр 21:25

+ 5:8 Рим. 5:19, Фил. 2:8

+ 5:9 Евр. 2:10

+ 5:11 2 Пет. 3:16

+ 5:12 1 Пет. 2:2, 1 Кор. 3:1-2

+ 5:14 Ефес 4:13

+ 6:1 Евр. 9:14

+ 6:2 Апостол. 8:17, Апостол. 19:4-5, Апостол. 10:42, Апостол. 17:31

+ 6:4 Евр. 10:29

+ 6:8 Маттэ 13:7, Маттэ 3:12

+ 6:10 Маттэ 10:42

+ 6:11 Рим. 5:2-5, 2 Кор. 1:22, 2 Кор. 5:5, Ефес 1:14

+ 6:12 Евр. 13:7

* 6:13-14 моущтэу къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:16-17.

+ 6:13 Лука 1:73-75

+ 6:14 УблапӀэ 22:17

+ 6:16 МысырикӀыжь 22:11

+ 6:17 Орэд ЛъапӀэхэр 109:4

* 6:18 ӀофитӀу – мыхэр ары: Тхьэм цӀыфхэр къызэригъэгугъэгъэ Ӏофхэмрэ ахэр зэригъэцэкӀэщтхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэшъыпкъэжьыгъэмрэ ары.

+ 6:18 Апэрэ Самуел 15:29

* 6:19 унэ кӀоцӀэу анахь лъапӀэр – мы тхылъыр зытхыгъэм Тхьэм иунэшхо хэтыгъэ унэ кӀоцӀэу Тхьэм ищытхъушхо зыдэщыӀагъэр уашъом фегъадэ.

+ 6:19 Евр. 9:7

* 6:20 Исус а унэ кӀоцӀэу анахь лъапӀэм ихьагъ – дин пэщэшхор Тхьэм иунэшхо хэтыгъэ унэ кӀоцӀэу анахь лъапӀэм илъэс къэс зэ чӀахьэщтыгъ, къурмэн ышӀынэу, цӀыфхэм япсэкӀодхэр ыпщыныжьынхэм пае. Исус дин пэщэшхоу уашъом Тхьэм ыпашъхьэ щихьагъ.

+ 6:20 Евр. 4:14, Евр. 8:1, Евр. 9:24-25

* 7:1 Мелхиседекъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 14:17-20.

* 7:1 Салэм къалэр – Ерусалим ары.

+ 7:2 УблапӀэ 14:17-20

* 7:5 Лэуй – пегъымбар Якъубэ ыкъохэм ащыщыгъ. Дин пэщэ пстэури ащ илӀакъом щыщыгъ.

+ 7:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:22

+ 7:6 УблапӀэ 12:2-3, Рим. 4:3, Гал. 3:16

+ 7:14 Маттэ 1:3, Лука 3:3

* 7:17 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм моущтэу арыт – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:4.

+ 7:17 Орэд ЛъапӀэхэр 109:4, Евр. 5:6

+ 7:18 Рим. 8:3, Гал. 4:9

+ 7:19 Евр. 9:9, Евр. 10:1

* 7:21 моущтэу ит – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 109:4.

+ 7:21 Орэд ЛъапӀэхэр 109:4, Евр. 5:6

+ 7:22 Евр. 6:11

+ 7:25 1 Иуан 2:1, Рим. 8:34

+ 7:26 Ефес 4:10, Евр. 4:14

+ 7:27 Евр. 5:3, Евр. 9:12, Евр. 10:10

+ 7:28 Евр. 5:2

+ 8:1 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Евр. 1:3

+ 8:2 Евр. 9:24

+ 8:3 Евр. 5:1, Ефес 5:2

+ 8:5 Кол. 2:17, Евр. 10:1, МысырикӀыжь 25:40

+ 8:6 2 Кор. 3:6, Евр. 9:15

* 8:7 Апэрэ зэзэгъыныгъэр – апэрэ зэзэгъыныгъэр хъунэу зыгъэхъугъэр пегъымбар Мусэ ары.

+ 8:7 Евр. 7:11

* 8:8-12 пегъымбарым… къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 38:31-34.

+ 8:8 Евр. 10:16-17, Лука 22:20, 2 Кор. 3:6

+ 8:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:6,

+ 9:1 МысырикӀыжь 25:8

+ 9:2 МысырикӀыжь 26:1, МысырикӀыжь 25:30-31

+ 9:3 МысырикӀыжь 26:31-33,

* 9:4 мэнн зыцӀэ шхыныр – израиль цӀыфхэр Мысырым къикӀыжьхи, шъоф нэкӀым къыщакӀухьэу зетхэм, шхынэу Тхьэм аригъэшхыгъэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:4-5.

+ 9:4 МысырикӀыжь 25:10, МысырикӀыжь 30:1, МысырикӀыжь 16:33-34, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

+ 9:5 МысырикӀыжь 25:19-20

+ 9:7 Евр. 6:19

+ 9:8 Евр. 10:20

+ 9:9 Евр. 7:19, Евр. 10:1

+ 9:10 Марк 7:4

+ 9:11 Евр. 7:27, Евр. 10:10

+ 9:14 1 Пет. 1:18-19, Евр. 6:1, Ӏоф. 7:14, 1 Иуан 1:7, Ефес 5:26

+ 9:15 Евр. 8:6, 2 Тим. 1:1, Тит 1:2

+ 9:19 МысырикӀыжь 12:22, Орэд ЛъапӀэхэр 50:9

* 9:20 Мусэ етӀанэ къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 24:8.

+ 9:20 МысырикӀыжь 24:8

+ 9:21 МысырикӀыжь 29:12, МысырикӀыжь 29:36,

+ 9:23 МысырикӀыжь 25:40, Евр. 8:5

+ 9:24 Евр. 8:2

+ 9:26 1 Иуан 3:5, 1 Пет. 3:18

+ 9:27 Маттэ 16:27

* 9:28 ЕтӀани зэ къэлъэгъожьыщт – дунаим икӀэух дэжь ары къызылъэгъожьыщтыр.

+ 9:28 1 Пет. 2:24, 1 Пет. 3:18, Тит 2:13, Апостол. 1:11, 1 Фесс. 4:16-18

+ 10:1 Кол. 2:17, Евр. 8:5, Евр. 7:19, Евр. 9:9

* 10:5-7 Тхьэм моущтэу риӀуагъ – яплъ Орэд ЛӀапӀэхэм 39:7-9.

+ 10:5 Орэд ЛъапӀэхэр 39:7-9, Орэд ЛъапӀэхэр 50:18

+ 10:6 Апэрэ Самуел 15:22,

* 10:9 апэрэ Ӏофхэр – къурмэншӀынхэр ары.

* 10:9 ятӀонэрэ Ӏофыр – Христос къурмэн зызэришӀырэр ары.

+ 10:10 Маттэ 26:26, 1 Кор. 11:24, Евр. 7:27, Евр. 9:9

+ 10:12 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Евр. 1:3

* 10:13 лъэгукӀэтын – еплъ 1:13.

+ 10:13 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Евр. 1:13

* 10:15-16 ыпэ рапшӀэу моущтэу къеӀо – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 31:33.

* 10:17 етӀанэ къеӀо – еплъ Пегъымбар Иеремие тхылъэу ытхыгъэм 31:34.

+ 10:17 Евр. 8:10-12

+ 10:19 Ефес 3:12, Евр. 4:16

+ 10:20 Евр. 9:8, Иуан 14:6

+ 10:22 Иуан 13:8, 1 Кор. 6:11, Ефес 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Евр. 4:14, 1 Кор. 1:9, 1 Фесс. 5:24, 2 Фесс. 3:3

* 10:25 Зиусхьаным имафэ – ахърэт мафэр ары.

+ 10:25 Апостол. 2:42, Рим. 13:11, 1 Кор. 3:13

+ 10:26 Марк 3:29, 1 Иуан 5:16

+ 10:27 Орэд ЛъапӀэхэр 20:10, Орэд ЛъапӀэхэр 78:5,

+ 10:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 10:29 Евр. 6:4-6

* 10:30 моущтэу зыӀуагъэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:35.

* 10:30 етӀани къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 32:36.

+ 10:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:35-36, Рим. 12:19

+ 10:31 Лука 12:5

+ 10:34 Маттэ 25:36, Маттэ 5:12, Маттэ 6:20, Маттэ 19:21, 1 Пет. 1:4, Кол. 1:5

* 10:37-38 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу – еплъ Пегъымбар Хаббакум тхылъэу ытхыгъэм 2:3-4.

+ 10:38 Рим. 1:17, Гал. 3:11

+ 11:1 Рим. 8:24, 2 Кор. 4:18

+ 11:3 УблапӀэ 1:6-7, Орэд ЛъапӀэхэр 32:6, 2 Пет. 3:5

* 11:4 Хьавэл – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 4:3-10.

+ 11:4 УблапӀэ 4:3-8, Маттэ 23:35, 1 Иуан 3:12

* 11:5 Хьанэхъу – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 5:21-24.

+ 11:5 УблапӀэ 5:22-24

* 11:7 Нухьэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 6:13-22.

+ 11:7 УблапӀэ 6:9-22

* 11:8 Ибрахьим – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 12:1-5.

+ 11:8 УблапӀэ 12:1-4

+ 11:9 УблапӀэ 12:8, УблапӀэ 13:3, УблапӀэ 18:1

+ 11:10 Евр. 12:22, Ӏоф. 21:2

* 11:11 Сарэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 18:11-14; 21:2.

+ 11:11 УблапӀэ 21:2

+ 11:12 Рим. 4:19, УблапӀэ 22:17

+ 11:13 Маттэ 13:17, Лука 10:24, УблапӀэ 23:4

+ 11:16 УблапӀэ 26:24, УблапӀэ 28:13

* 11:17 Ибрахьимэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:1-14.

+ 11:17 УблапӀэ 22:1-10, УблапӀэ 21:12, Рим. 9:7

* 11:18 Тхьэм Ибрахьимэ къыгъэгугъагъэми – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 21:12.

+ 11:19 Рим. 4:17-19

* 11:20 Исхьакъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 27:27-29, 39-40.

+ 11:20 УблапӀэ 27:27-29, УблапӀэ 27:39-40

* 11:21 Якъубэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 48:1-20.

* 11:21 ибэщи зытыригъакӀэзэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 47:31.

+ 11:21 УблапӀэ 47:31, УблапӀэ 48:17-19

* 11:22 Юсыф – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 50:24-25.

+ 11:22 УблапӀэ 50:24-25

* 11:23 Мусэ ятэ-янэхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:2.

+ 11:23 МысырикӀыжь 2:2-3, Апостол. 7:20

* 11:24 Мусэ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:10-12.

+ 11:24 МысырикӀыжь 2:10-11

+ 11:25 1 Иуан 2:17

+ 11:26 Евр. 13:13

+ 11:27 МысырикӀыжь 12:37, МысырикӀыжь 13:18

* 11:28 ӀутӀыжъ мэфэкӀ мэфэшхор – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 12:21-28.

+ 11:28 МысырикӀыжь 12:21-30

* 11:29 Израиль цӀыфхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 14:21-31.

+ 11:29 МысырикӀыжь 14:21-30

* 11:30 Ерихон къалэр – еплъ Нун ыкъо Ехьошуа икъэбар зэрыт тхылъым 6:12-21

+ 11:30 Ехъошуа 6:15, Ехъошуа 6:20

* 11:31 Рахьаб – еплъ Нун ыкъо Ехьошуа икъэбар зэрыт тхылъым 2:1-21: 6:22-25.

+ 11:31 Ехъошуа 2:1, Ехъошуа 6:24, Маттэ 1:5, Якъуб 2:25

+ 11:32 Гъуазэхэр 6:11, Гъуазэхэр 4:6-16, Гъуазэхэр 13:24, Гъуазэхэр 11:1, Гъуазэхэр 4:6, Гъуазэхэр 6:11, Гъуазэхэр 11:1, Гъуазэхэр 13:24, Апэрэ Самуел 1:20, Апэрэ Самуел 16:13

+ 11:33 Гъуазэхэр 14:6, Дан 6:22

+ 11:34 Дан 3:23-27, Гъуазэхэр 7:21, Апэрэ Самуел 17:51, ЯтӀонэрэ Самуел 12:29

+ 11:35 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:22-23, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:35-37

+ 11:36 УблапӀэ 39:20, Маттэ 21:35, Марк 16:18

+ 11:37 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:4, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:8

+ 11:38 Гъуазэхэр 6:2, Апэрэ Самуел 22:1

+ 11:40 Фил. 3:12, Евр. 12:23

+ 12:1 1 Кор. 9:24

+ 12:2 Евр. 2:10, Лука 24:26, Фил. 2:8, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Евр. 1:3

+ 12:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:10

+ 12:4 1 Тим. 4:10

* 12:5-6 Тхьэм шъузэригъэгушхорэр – еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 3:11-12.

+ 12:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:11-12, Орэд ЛъапӀэхэр 93:12,

+ 12:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:5, Ӏоф. 3:19

+ 12:13 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:26

+ 12:14 Маттэ 5:8

+ 12:15 Евр. 4:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:18

* 12:16 Эсау – еплъ Пегъыбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 25:29-34.

+ 12:16 Евр. 13:4, УблапӀэ 25:29-34

* 12:17 ятэ тхьэлъэӀу ригъэшӀынэу фэягъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 27:30-40.

+ 12:17 УблапӀэ 27:34-38

* 12:18 машӀом ыстырэ къушъхьэм дэжь шъукъэкӀуагъэп – е, израиль цӀыфхэм афэдэу, машӀом ыстырэ Синай къушъхьэм дэжь шъукъэкӀуагъэп. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:16-22; 20:18-21.

+ 12:18 МысырикӀыжь 19:16-18, МысырикӀыжь 20:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:22

+ 12:19 МысырикӀыжь 19:16, МысырикӀыжь 20:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27

+ 12:20 МысырикӀыжь 19:12-13

* 12:21 пегъымбар Муси къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 9:19.

+ 12:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:19

* 12:22 Цион Ӏуашъхьэр – ащ къикӀырэр Тхьэм иунэшхоу уашъом щыӀэр ары.

+ 12:22 Гал. 4:26, Ӏоф. 14:1, Ӏоф. 21:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Дан 7:10, Иудэ 1:14

+ 12:23 Лука 10:20, Фил. 3:12, Евр. 11:40

+ 12:24 Евр. 8:6, Евр. 9:15, 1 Пет. 1:2, УблапӀэ 4:10

+ 12:25 Евр. 2:3

* 12:26 гущыӀэ пытэ ытыгъ – еплъ Пегъымбар Аггей тхылъэу ытхыгъэм 2:6.

+ 12:26 МысырикӀыжь 19:18,

+ 12:27 Орэд ЛъапӀэхэр 101:27

+ 12:28 Дан 2:44, Орэд ЛъапӀэхэр 2:11

+ 12:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24

+ 13:1 Иуан 13:34, 1 Пет. 1:22, 2 Пет. 1:7, Рим. 12:10, 1 Фесс. 4:9

* 13:2 мэлэӀичхэр агъэхьэкӀагъэх – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 18:1-8; 19:1-3.

+ 13:2 1 Пет. 4:9, УблапӀэ 18:3, УблапӀэ 19:2

+ 13:3 Маттэ 25:36, Евр. 10:34

+ 13:4 1 Кор. 7:38, МысырикӀыжь 20:14, 1 Кор. 6:9

* 13:5 Тхьэм къыӀуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 31:6.

+ 13:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:4, Маттэ 6:19, Маттэ 6:25, 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 6:7-9, Ехъошуа 1:5

* 13:6 тэӀо – яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:6.

+ 13:6 Орэд ЛъапӀэхэр 117:6

+ 13:7 Евр. 6:12

+ 13:8 Орэд ЛъапӀэхэр 101:28

+ 13:9 Кол. 2:16

+ 13:11 МысырикӀыжь 29:14,

* 13:12 къэлэпчъэ кӀыбым – Ерусалим икъэлапчъ ары.

+ 13:12 Маттэ 21:39, Марк 12:8

+ 13:13 1 Пет. 4:14, Евр. 11:26

+ 13:15 Орэд ЛъапӀэхэр 49:14, Орэд ЛъапӀэхэр 106:22,

+ 13:18 Ефес 6:19, 1 Фесс. 5:25, 2 Фесс. 3:1, Апостол. 23:1, Апостол. 24:16

+ 13:20 Рим. 15:33, Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, ДжакӀо 12:12, Иуан 10:11, 1 Пет. 5:4, МысырикӀыжь 24:8,

+ 13:23 Апостол. 16:1

+ 1:1 Маттэ 13:55, Апостол. 12:17, Апостол. 15:13, Апостол. 21:18, Гал. 1:19, Гал. 2:9, Лука 22:30, Иуан 7:35, Апостол. 26:7, 1 Пет. 1:1

+ 1:2 Маттэ 5:11-12, 1 Пет. 1:6-7

+ 1:3 Рим. 5:3

+ 1:4 2 Пет. 1:6, Маттэ 5:48

+ 1:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 3:9-12, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 2:3-6

+ 1:6 Маттэ 21:21, Марк 11:24

+ 1:7 Якъуб 4:8

+ 1:9 1 Кор. 1:31, 2 Кор. 10:17

+ 1:11 1 Пет. 1:24

+ 1:12 Маттэ 10:22, Марк 13:13, Якъуб 5:11, 2 Тим. 4:8, Ӏоф. 2:10

+ 1:15 Орэд ЛъапӀэхэр 7:15, Рим. 5:12, Рим. 6:23

+ 1:16 Марк 13:5, 1 Иуан 3:7, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3

+ 1:17 УблапӀэ 1:16, 1 Иуан 1:5

+ 1:18 2 Фесс. 2:13, Ӏоф. 14:4, Иуан 1:13

+ 1:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 14:29, ДжакӀо 7:9

+ 1:21 Кол. 3:8

+ 1:22 Лука 11:28, Иуан 13:17, 1 Иуан 3:18, Рим. 2:13

+ 1:25 Якъуб 2:12, Лука 11:28

+ 1:26 Орэд ЛъапӀэхэр 38:2, Якъуб 3:2-3

+ 1:27 Маттэ 25:36, 2 Пет. 3:14, 1 Иуан 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 2:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Маттэ 22:16, Лука 20:21, Рим. 2:11

+ 2:5 1 Кор. 1:27-28, 2 Кор. 8:9, Ӏоф. 2:9

* 2:8 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытэу – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:18.

+ 2:9 МысырикӀыжь 23:2-3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17

+ 2:10 Маттэ 5:19, Гал. 3:10

* 2:11 зыӀуагъэм – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:13,14.

+ 2:11 МысырикӀыжь 20:13-14

+ 2:12 Якъуб 1:25

+ 2:13 Маттэ 6:15, Маттэ 18:35, Лука 6:37

+ 2:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:13, Маттэ 25:35, Лука 3:11, 1 Иуан 3:17-18

+ 2:18 Маттэ 7:16, Гал. 5:6

+ 2:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:4, Маттэ 8:29, Марк 1:24, Марк 5:7, Апостол. 16:17, Апостол. 19:15

* 2:21 Ибрахьимэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:1-14.

+ 2:21 УблапӀэ 22

+ 2:22 Евр. 11:17-18

* 2:23 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арытхэр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 15:6.

+ 2:23 УблапӀэ 15:6, Рим. 4:3, Гал. 3:6,

* 2:25 Рахьаб – еплъ Нун ыкъо Ехьошуа икъэбар зэрыт тхылъым 2:1-21.

+ 2:25 Ехъошуа 2:1, Ехъошуа 2:16, Ехъошуа 6:24

+ 3:1 Маттэ 23:8

+ 3:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, ДжакӀо 7:20, 1 Иуан 1:8-10, Рим. 3:23, Орэд ЛъапӀэхэр 38:2, Якъуб 1:26

+ 3:3 Орэд ЛъапӀэхэр 31:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:3

* 3:6 щыӀэныгъэм ищэрэхъ – цӀыф горэм зэкӀэ ищыӀэныгъ ары

+ 3:6 Маттэ 12:34, Маттэ 15:18, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:27

+ 3:8 Орэд ЛъапӀэхэр 119:2, Орэд ЛъапӀэхэр 139:3

+ 3:9 УблапӀэ 1:26

* 3:12 ынджыр чъыгыр – смоковницэр ары.

* 3:12 зейтун – маслинэр ары.

+ 3:13 Якъуб 2:18

+ 3:15 1 Тим. 4:1, Ӏоф. 2:24

+ 3:18 Маттэ 5:9, Гал. 6:8

+ 4:1 1 Пет. 2:11

+ 4:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:3

+ 4:4 Иуан 15:19, 1 Иуан 2:15, Рим. 8:7

+ 4:5 1 Кор. 6:19

* 4:6 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 3:34.

+ 4:6 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:34, 1 Пет. 5:5

+ 4:7 1 Пет. 5:8-9, Ефес 4:27

+ 4:8 Орэд ЛъапӀэхэр 72:28, Якъуб 1:7-8, Орэд ЛъапӀэхэр 50:4,

+ 4:11 Рим. 14:4, Рим. 14:10

+ 4:12 Якъуб 5:9, Лука 12:5, Маттэ 7:1

+ 4:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 27:1, Лука 12:18-20, Орэд ЛъапӀэхэр 101:4

+ 4:15 Апостол. 18:21

+ 4:17 Иуан 9:41

+ 5:1 Лука 6:24

+ 5:2 Маттэ 6:19-20

+ 5:3 Рим. 2:5

* 5:4 Сэбаот – лъэкӀышхор зэкӀэ ЗиӀэр ары.

+ 5:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:14-15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:15,

* 5:5 шӀуабзынэу агъэшхэгъэ былымым фэдэу – ащ фэдэу шъори псэкӀодшӀэнымкӀэ зызэрэжъугъэшхэкӀыгъэм пае, Тхьэм шъуигъэпщыныжьыщт.

+ 5:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:14

+ 5:8 1 Пет. 4:7

+ 5:9 Маттэ 7:1, Якъуб 4:12

+ 5:10 Маттэ 5:12, Маттэ 23:34, Апостол. 7:52, Евр. 11:32-38

* 5:11 Аюб – еплъ Аюбэ икъэбар зэрыт тхылъым (Иов) 2:10; 42:10.

+ 5:11 Маттэ 10:22, Марк 13:13, Якъуб 1:12, Ӏоф. 2:10, МысырикӀыжь 34:6

+ 5:12 Маттэ 5:34-37

+ 5:13 1 Кор. 14:15, Ефес 5:19

* 5:14 чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэр – чылыс зэӀукӀэм фэлажьэрэ тхьэматэхэр ары.

+ 5:14 Марк 6:13

+ 5:16 Марк 1:5, Апостол. 19:18, УблапӀэ 20:17, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:6, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 4:33-34, Апостол. 9:40, Апостол. 28:8

* 5:17-18 пегъымбар Иляс – еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3-я Царств) 17:1; 18:42-45.

+ 5:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:1, Лука 4:25

+ 5:18 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:42-45

+ 5:19 Гал. 6:1

+ 5:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:12, 1 Пет. 4:8

+ 1:1 Маттэ 4:18-21, Иуан 1:40-42, Якъуб 1:1

+ 1:2 Евр. 12:24, Дан 3:31, 2 Пет. 1:2, Иудэ 1:2

+ 1:3 2 Кор. 1:3, Ефес 1:3, 1 Пет. 3:21, Иуан 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Маттэ 6:20, Маттэ 19:21, Кол. 1:5

+ 1:5 Ефес 2:8

+ 1:6 Маттэ 5:11-12, Якъуб 1:2-3

+ 1:7 Орэд ЛъапӀэхэр 65:10, 1 Кор. 3:13, Рим. 2:10

+ 1:8 Иуан 20:29

+ 1:10 2 Пет. 1:19

+ 1:11 Рим. 8:9, Лука 24:26

+ 1:12 Апостол. 2:2-4

+ 1:13 Марк 13:33-34, Ефес 6:18, 1 Фесс. 5:6

+ 1:14 Апостол. 17:30, Ефес 4:18-19, Рим. 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Иуан 3:3, 2 Пет. 3:11

* 1:16 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:2.

+ 1:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, МысырикӀыжь 4:22, 2 Кор. 6:18

+ 1:18 МысырикӀыжь 12:3, Иуан 1:29, Апостол. 20:28, Евр. 9:14

+ 1:20 Евр. 1:2

+ 1:22 Иуан 13:34, Рим. 12:9, Евр. 13:1

+ 1:23 Иуан 1:13, Евр. 4:12

* 1:24 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм зэрарытэу – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 40:6-8.

+ 1:25 Якъуб 1:10-11

+ 2:1 Ефес 4:31, Кол. 3:8

+ 2:2 Маттэ 18:3, 1 Кор. 3:2, Евр. 5:13

+ 2:3 Орэд ЛъапӀэхэр 33:9

* 2:4 Е Зиусхьан Исус пэгъунэгъу шъухъу. Ар унэ зышӀыхэрэм зэрамыпэсыгъэ мыжъом фэд. Ау Тхьэу щыӀэныгъэ зиӀэ унэшхо зышӀырэм осэшхо иӀэу елъытэшъ, ар къыхихыгъ.

+ 2:4 1 Кор. 10:4

+ 2:5 Ефес 2:20-22, МысырикӀыжь 19:6

* 2:6 Тхьэм игущыӀэ тхыгъэхэм арыт – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 28:16.

+ 2:6 Рим. 9:33, Рим. 10:11

* 2:7 мыжъор – Христосыр ары. Яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 117:22.

+ 2:7 Орэд ЛъапӀэхэр 117:22, Марк 12:11, Апостол. 4:11

* 2:8 Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 8:14.

+ 2:8 Рим. 9:33

+ 2:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:15, МысырикӀыжь 19:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 5:10, Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Иуан 1:9

+ 2:10 Рим. 9:25

+ 2:11 Якъуб 4:1, Рим. 7:23, Рим. 13:14, Гал. 5:24

+ 2:12 Маттэ 5:16, 2 Кор. 9:13, Гал. 1:24

+ 2:13 Рим. 13:1, Тит 3:1

+ 2:14 Рим. 13:3-4

+ 2:16 Иуан 8:32, Якъуб 1:25, Якъуб 2:12, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Гал. 5:13, 1 Кор. 7:22

+ 2:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:21, Рим. 13:7

+ 2:18 Ефес 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Пет. 3:14, 1 Пет. 3:17, 1 Пет. 4:16

+ 2:21 Апостол. 14:22, Иуан 13:15

* 2:22 Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 53:9.

+ 2:23 Маттэ 5:39, Лука 23:46

+ 2:24 Рим. 6:2, Гал. 2:19, Гал. 5:24,

+ 2:25 Орэд ЛъапӀэхэр 118:176, Лука 15:6

+ 3:1 УблапӀэ 3:16, 1 Кор. 14:34, Ефес 5:22, Кол. 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тим. 2:9

* 3:6 Сарэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 18:12.

+ 3:6 УблапӀэ 18:12

+ 3:7 Ефес 5:25, Кол. 3:19

+ 3:8 Рим. 12:16

+ 3:9 1 Фесс. 5:15, Рим. 12:17, Маттэ 5:44, Рим. 12:14, 1 Кор. 4:12

* 3:10-12 Яплъ Орэд ЛъапӀэхэм 33:13-17.

+ 3:12 Орэд ЛъапӀэхэр 33:13-17

+ 3:14 Маттэ 5:10, 1 Пет. 2:19-20, 1 Пет. 4:14-16,

+ 3:15 Кол. 4:6

+ 3:16 1 Пет. 2:12, Лука 13:17

+ 3:17 1 Пет. 2:20

+ 3:18 1 Пет. 2:21, 1 Пет. 4:1, Евр. 9:26-28

* 3:19 чӀыпӀэ шӀункӀыр – лӀагъэхэм ядунай ары.

* 3:19 Тхьэм икъэбар – е къэбарэу ТхьэмкӀэ шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэр мыкӀодхэу къызэрэнэжьыщтхэр ары, е къэбарэу Тхьэм цӀыфхэм ябзэджагъэ зэраригъэпщыныжьыщтыр ары.

+ 3:19 УблапӀэ 6:3-14, УблапӀэ 7:17, 2 Пет. 2:5

* 3:20 Нухьэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 6:1-7:24.

* 3:20 ежь емыдэӀугъэхэр – пегъымбар Нухь изэман щыпсэурэ цӀыфхэу Тхьэм емыдэӀухэу, Нухьэ къухьэр зешӀым, ар зэришӀырэр зымыдагъэхэр ары.

* 3:20 нэбгырий – пегъымбар Нухьэрэ ащ ишъхьэгъусэрэ, Нухьэ ыкъохэмрэ ахэмэ яшъхьэгъусэхэмрэ ары.

+ 3:21 Рим. 6:4, Марк 16:16, 1 Пет. 1:3

+ 3:22 Лука 24:51, Апостол. 1:9, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Рим. 8:34, Рим. 8:38, 1 Кор. 15:24, Ефес 1:21

+ 4:1 1 Пет. 3:18, Рим. 6:2, Рим. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 4:2 Рим. 6:14, Рим. 14:7-8, 2 Кор. 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Ефес 4:17-19, 1 Пет. 2:12, 1 Пет. 3:16

+ 4:5 Иуан 5:22, Апостол. 10:42, 1 Пет. 4:5

* 4:6 лӀагъэхэми – еплъ 1 Петрэ 3:19.

+ 4:7 Якъуб 5:8, 1 Кор. 7:29, 1 Кор. 7:31, Марк 14:38

+ 4:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 10:12, Якъуб 5:20

+ 4:9 Евр. 13:2

+ 4:10 Рим. 12:6-8, 1 Кор. 7:7, Лука 12:42-43

+ 4:11 Иуан 13:31, 1 Кор. 10:31, Иудэ 1:24-25, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 5:13

* 4:12 шъуишъыпкъагъэ зыгъэунэфырэ къинышхоу шъущэчырэр – Христос игъогу шъузэрэрыкӀорэм пае къинэу шъущэчырэр ары.

+ 4:12 1 Пет. 1:7

+ 4:13 Апостол. 5:41, Фил. 3:11

+ 4:14 Орэд ЛъапӀэхэр 88:51-52, Маттэ 5:11

+ 4:16 1 Пет. 2:19-20

+ 4:17 Рим. 2:9,

* 4:18 Еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 11:31.

+ 4:18 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:31

+ 4:19 Орэд ЛъапӀэхэр 30:6, Лука 23:46

+ 5:1 Лука 24:48, Рим. 8:17

+ 5:2 Иуан 21:16-17, Апостол. 20:28, 1 Тим. 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Маттэ 20:25-26, Фил. 3:17, 2 Фесс. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, ДжакӀо 12:12, Иуан 10:11, Евр. 13:20, 1 Кор. 9:25

* 5:5 Еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 3:34.

+ 5:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:34, Якъуб 4:6

+ 5:7 Орэд ЛъапӀэхэр 36:5, Маттэ 6:25, Фил. 4:6

+ 5:8 Марк 13:33-34, 1 Пет. 5:8, Ефес 6:18, 1 Фесс. 5:6, 2 Кор. 2:11, Ефес 6:11

+ 5:9 Якъуб 4:7, Апостол. 14:22, 1 Фесс. 3:3

+ 5:10 2 Тим. 2:10

+ 5:11 1 Пет. 4:11

* 5:12 Силуан – Паул дэлажьэу игъогогъухэм ащыщыгъэр Силэ арын фае. Еплъ Апостол. 15:22-18:5

+ 5:12 Апостол. 15:22, Апостол. 15:40, 1 Фесс. 1:1, 2 Фесс. 1:1

* 5:13 Бабилэн – ащ къикӀын фаер Рим къэлэшхор ары. Еплъ Апокалипсис 18.

* 5:13 Марк – Иуанэу МарккӀи заджэхэрэр арын фае. Еплъ Кол. 4:10. Ащыгъум «скъоу» къызэриӀуагъэмкӀэ Петрэ къыригъэкӀыгъэр «сиӀэпыӀэгъу» ары.

+ 5:13 Апостол. 12:12, Апостол. 13:5, Апостол. 15:37

+ 5:14 Рим. 16:16

+ 1:1 Маттэ 4:18-21, Иуан 1:40-42, Тит 2:13

+ 1:2 Дан 3:31, 1 Пет. 1:2, Иудэ 1:2

+ 1:4 2 Пет. 2:18

+ 1:6 Якъуб 1:3-4

+ 1:7 1 Иуан 4:16, 1 Кор. 13:13, Евр. 13:1

+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Иуан 1:7, Ефес 5:26, Евр. 9:14

+ 1:10 1 Фесс. 1:4

+ 1:11 Кол. 1:13

+ 1:12 Иудэ 1:5

+ 1:14 Иуан 21:18-19, 2 Тим. 4:6

+ 1:16 1 Фесс. 2:19, 1 Фесс. 4:16, Лука 9:32, Иуан 1:14

* 1:17 Мары сэ шӀу слъэгъурэ с Къо кӀасэу сыгу зэӀурэр – еплъ Маттэ 17:1-8; Марк 9:2-8; Лука 9:28-36.

+ 1:17 Маттэ 3:17, Маттэ 17:5, Марк 1:11, Марк 9:7, Лука 9:35, Иуан 8:54, Иуан 17:1, Апостол. 3:13

* 1:19 нэф къэшъыныр – Христос дунаим къызыкӀожьыщт мафэр ары.

* 1:19 нэфылъ жъуагъор – Христос инэфын ары.

+ 1:19 1 Пет. 1:10, Орэд ЛъапӀэхэр 118:105, Иуан 5:35, 2 Кор. 4:6

+ 1:21 2 Тим. 3:16, ЯтӀонэрэ Самуел 17:13,

+ 2:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1-3, Маттэ 7:15, Апостол. 20:30, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1, Иудэ 1:4, 1 Кор. 6:20, 1 Кор. 7:23

+ 2:3 Рим. 16:18, Кол. 2:4

+ 2:4 Иудэ 1:6

* 2:5 псы къиушхор – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 6:1-7:24.

+ 2:5 УблапӀэ 7:17, 1 Пет. 3:19-20, УблапӀэ 7:23

* 2:6 къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:24-25.

+ 2:6 УблапӀэ 19:24

* 2:7 Лут – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:1-16,29.

+ 2:7 УблапӀэ 19:16

+ 2:8 Орэд ЛъапӀэхэр 118:136, Апостол. 17:16

+ 2:9 1 Кор. 10:13, Ӏоф. 3:10

+ 2:10 Иудэ 1:16, Иудэ 1:8-9

+ 2:12 Иудэ 1:10

* 2:15 БалаӀам – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 22:4-35.

+ 2:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:3-6, Иудэ 1:11, Ӏоф. 2:14

+ 2:17 Иудэ 1:12-13

+ 2:18 2 Пет. 1:4

+ 2:19 Гал. 5:13, Иуан 8:34, Рим. 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Маттэ 12:45, Лука 11:26

+ 2:21 Рим. 7:12

* 2:22 хьэ – еплъ ГущыӀэжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 26:11.

+ 2:22 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:11

+ 3:1 2 Пет. 1:13

+ 3:2 Иудэ 1:17-18

+ 3:5 УблапӀэ 1:9, Орэд ЛъапӀэхэр 23:2, Орэд ЛъапӀэхэр 135:6

+ 3:6 УблапӀэ 7:11, УблапӀэ 7:21

+ 3:8 Орэд ЛъапӀэхэр 89:5

+ 3:9 Рим. 2:4, 1 Тим. 2:4, 1 Тим. 2:6

+ 3:10 Маттэ 24:43, Лука 12:39, 1 Фесс. 5:2, Орэд ЛъапӀэхэр 101:26-27, Марк 13:31

+ 3:11 1 Пет. 1:15

+ 3:12 Иудэ 1:21

+ 3:13 Ӏоф. 21:1, Ӏоф. 21:27

+ 3:14 Якъуб 1:27, 1 Иуан 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 3:15 Рим. 2:4, Ӏоф. 2:21

+ 3:16 Евр. 5:10

+ 3:18 Ефес 4:15, Кол. 1:10, Кол. 2:19, Рим. 11:36

+ 1:1 Лука 24:39, Иуан 1:14, Иуан 20:27, 2 Пет. 1:16

+ 1:2 Иуан 1:4, Иуан 5:26, Иуан 11:25, 1 Иуан 5:11, Иуан 15:27, Иуан 1:1, Иуан 1:18

+ 1:3 Иуан 17:21, 1 Кор. 1:9

+ 1:4 Иуан 15:11

+ 1:5 Иуан 1:4, Иуан 8:12, Якъуб 1:17

+ 1:6 Иуан 12:35, 2 Кор. 6:16

+ 1:7 Ефес 1:7, Евр. 9:14

+ 1:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:46, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:9, ДжакӀо 7:20, Якъуб 3:2, Рим. 3:23

+ 1:9 Орэд ЛъапӀэхэр 31:5, Орэд ЛъапӀэхэр 50:4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 28:13

+ 1:10 1 Иуан 5:10, Иуан 5:38, Иуан 8:37

+ 2:1 Иуан 14:26, Рим. 8:34, Евр. 7:25

+ 2:2 Иуан 1:29, Иуан 11:52, 1 Иуан 4:10, Рим. 3:25-26

+ 2:3 Иуан 14:15, Иуан 15:10, 1 Иуан 5:3

+ 2:4 Тит 1:16

+ 2:5 1 Иуан 4:12

+ 2:7 Иуан 13:34, 2 Иуан 1:5

+ 2:8 Иуан 13:34, Иуан 1:9, Иуан 8:12, Рим. 13:12, Ефес 5:8, 1 Фесс. 5:5

* 2:9 ыш – зы диныр зылэжьыхэрэр зэкъош мэхъух.

+ 2:9 1 Иуан 4:20

+ 2:10 Иуан 11:10

+ 2:12 Апостол. 10:43, Апостол. 13:38

* 2:13 ублапӀэм къыщегъэжьагъэу ЩыӀэр – Исус Христос ары.

+ 2:13 Ефес 6:11, Иуан 14:7

+ 2:15 Якъуб 4:4

+ 2:17 1 Кор. 7:31

* 2:18 Антихрист – Христос ипый ары.

+ 2:18 Маттэ 24:5, 1 Иуан 4:3, 2 Иуан 1:7, 1 Тим. 4:1, 2 Тим. 3:1

+ 2:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13, Апостол. 20:30, 1 Кор. 11:19

+ 2:20 Иуан 14:26, Иуан 16:13, 1 Кор. 2:10

+ 2:22 1 Иуан 4:3

+ 2:23 Маттэ 10:33

+ 2:24 1 Иуан 3:11

+ 2:26 Марк 13:5, 1 Иуан 3:7, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3

+ 2:27 Евр. 8:11

+ 2:28 1 Иуан 3:2, 1 Фесс. 2:19

+ 2:29 Маттэ 6:1, 3 Иуан 1:11

+ 3:1 Иуан 3:16, Рим. 5:8, Ефес 2:4, Маттэ 5:9, Иуан 1:12, 1 Иуан 5:1, Рим. 8:14, Иуан 16:3, Иуан 17:25

+ 3:2 Рим. 8:15-16, Гал. 3:26, Ефес 1:5, Рим. 8:29, 2 Кор. 3:18, Фил. 3:21, Орэд ЛъапӀэхэр 16:15, 1 Кор. 13:12, Ӏоф. 22:4

+ 3:3 2 Кор. 7:1

+ 3:5 Иуан 1:29, Евр. 9:26, 1 Пет. 2:22, 2 Кор. 5:21, Евр. 4:15

+ 3:6 3 Иуан 1:11

+ 3:7 Марк 13:5, 1 Иуан 2:26, Кол. 2:8, 2 Фесс. 2:3

+ 3:8 Иуан 8:44, Евр. 2:14

+ 3:9 Орэд ЛъапӀэхэр 118:3, 1 Иуан 5:18

+ 3:10 1 Иуан 4:8, 1 Иуан 4:20

+ 3:11 Иуан 13:34, 1 Иуан 1:5, 1 Иуан 2:24, 2 Иуан 1:5

* 3:12 Каин – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 4:3-8.

+ 3:12 Иуан 8:44, УблапӀэ 4:3-8, Иудэ 1:11, Евр. 11:4

+ 3:13 Марк 13:13, Иуан 7:7, Иуан 15:18

+ 3:14 Иуан 5:24

+ 3:15 Маттэ 5:22, Ӏоф. 21:8

+ 3:16 Иуан 10:11, Иуан 15:13

+ 3:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:13, Якъуб 2:15-16

+ 3:18 Якъуб 1:22, Рим. 2:13

+ 3:21 1 Иуан 2:28

+ 3:22 Маттэ 7:7-8, Иуан 14:13-14

* 3:23 Христос унашъо къызэрэтфишӀыгъэм фэдэу – еплъ Иуан 13:34; 15:12,17.

+ 3:23 Иуан 6:29

+ 3:24 Иуан 6:56, Иуан 15:4-5, Рим. 8:9, Рим. 8:16

+ 4:1 1 Кор. 14:29, 1 Фесс. 5:20-21, Ӏоф. 2:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1-3, Маттэ 7:15, Марк 13:22, 2 Пет. 2:1

+ 4:2 Иуан 1:14, 1 Тим. 3:16, Евр. 2:14, 1 Кор. 12:3

+ 4:3 1 Иуан 2:18, 1 Иуан 2:22, 2 Иуан 1:7

+ 4:5 Иуан 3:31, Иуан 8:23, Иуан 15:19

+ 4:6 Иуан 18:37, Иуан 14:17, 1 Тим. 4:1

+ 4:7 1 Кор. 13, 1 Иуан 3:10-11

+ 4:9 Иуан 3:16

+ 4:10 Иуан 1:29, 1 Иуан 4:10, Иуан 3:16, Рим. 5:8

+ 4:12 МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18, 1 Тим. 6:16, 1 Иуан 2:5

+ 4:13 1 Иуан 3:24

+ 4:14 Иуан 3:17

+ 4:15 Маттэ 14:33, 1 Иуан 5:5

+ 4:17 1 Иуан 2:28, 1 Иуан 3:21

+ 4:20 1 Иуан 2:9, 1 Иуан 3:10

+ 4:21 Маттэ 19:19, Маттэ 22:39, Марк 12:31

+ 5:1 Иуан 1:12

+ 5:2 1 Иуан 2:5, 1 Иуан 3:24, 1 Иуан 4:13

+ 5:3 Иуан 14:15, 2 Иуан 1:6, Маттэ 11:30

+ 5:4 Иуан 16:33, Ефес 6:16

+ 5:5 Маттэ 14:33, 1 Иуан 4:15

* 5:6 псы – Исус псыкӀэ къызыкӀуагъэр умэхъэкӀо Иуан ар зиумэхъыгъэр ары.

* 5:6 лъы – Исус лъыкӀэ къызыкӀуагъэр къащым зытелӀыхьагъэр ары.

+ 5:6 Иуан 14:17, Иуан 15:26

+ 5:9 Иуан 5:36

+ 5:10 1 Иуан 1:10, Маттэ 3:17

+ 5:11 Иуан 1:4, Иуан 5:26, Иуан 11:25, 1 Иуан 1:2

+ 5:13 Иуан 20:31

+ 5:14 Маттэ 7:7-8, Иуан 14:13-14, 1 Иуан 3:22

+ 5:16 Маттэ 12:31-32, Марк 3:29, Евр. 6:4-6, Евр. 10:26

* 5:18 Тхьэм ибын зыфэсакъыжьы – е Тхьэм ы Къо ар къеухъумэ.

+ 5:18 Орэд ЛъапӀэхэр 118:3, 1 Иуан 3:9

+ 5:19 Лука 4:6, Гал. 1:4

+ 5:20 Иуан 1:1, Иуан 20:28

+ 5:21 1 Кор. 10:7, 1 Кор. 10:14

* 1:1 Сэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм сащыщэу – еплъ Якъубэ 5:14.

* 1:1 гощэ лъапӀэу ыкӀи уибынхэу – чылыс зэӀукӀэмрэ чылыс зэӀукӀэм щыщхэмрэ арын фае.

+ 1:1 1 Иуан 3:1, Иуан 8:32

+ 1:3 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:4 3 Иуан 1:4

+ 1:5 Иуан 13:34, Иуан 15:12, 1 Иуан 3:11

+ 1:6 Иуан 14:15, 1 Иуан 5:3

+ 1:7 Иуан 1:14, 1 Иуан 4:2, 1 Тим. 3:16, Евр. 2:14, 1 Иуан 2:18, 1 Иуан 4:3

+ 1:8 1 Кор. 3:8

+ 1:9 1 Иуан 2:23

+ 1:10 Рим. 16:17, 1 Фесс. 5:22

+ 1:12 Иуан 15:11, Иуан 16:24, Иуан 17:13, 3 Иуан 1:13-14

* 1:13 Тхьэм къыхихыгъэ пшыпхъу ибынхэр – чылыс зэӀукӀэу мы тхылъыр зытхыгъэр зыщыщым ицӀыфхэр арын фае.

* 1:1 Сэ чылыс зэӀукӀэм инахьыжъхэм сащыщэу – еплъ Якъубэ 5:14.

+ 1:1 1 Иуан 3:18, 2 Иуан 1:1

+ 1:4 2 Иуан 1:4

+ 1:5 Гал. 6:10, Евр. 13:1

+ 1:8 1 Тим. 5:18

+ 1:11 Орэд ЛъапӀэхэр 33:15, Орэд ЛъапӀэхэр 36:27, 1 Иуан 2:29, 1 Иуан 3:6

+ 1:12 Иуан 21:24

+ 1:13 2 Иуан 1:12

* 1:1 Якъубэ – Ерусалим щыӀэ чылыс зэӀукӀэм итхьэматэхэм ащыщыгъэр арыщтын. Еплъ Апостол. 15:13; Гал. 1:19.

+ 1:1 Апостол. 12:17, Якъуб 1:1, Маттэ 13:55

+ 1:2 Дан 3:31, 1 Пет. 1:2, 2 Пет. 1:2

+ 1:3 1 Тим. 6:12, 2 Тим. 4:7

+ 1:4 2 Пет. 2:1

* 1:5 Мысыр хэгъэгум къырищыжьи,… ыгъэкӀодыгъэх – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 12:51; яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 14:26-38.

+ 1:5 2 Пет. 1:12, Евр. 3:17

+ 1:6 2 Пет. 2:4

* 1:7 къалэхэу Содомрэ Ӏаморрэрэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 19:1-24.

+ 1:7 2 Пет. 2:6, УблапӀэ 18:20, УблапӀэ 19:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:23, Маттэ 25:41

+ 1:8 2 Пет. 2:10

+ 1:9 Дан 10:13, Дан 12:1, 1 Фесс. 4:16, Ӏоф. 12:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:6,

+ 1:10 2 Пет. 2:12

* 1:11 Каин – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 4:3-8.

* 1:11 БалаӀам – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:1-35.

* 1:11 Корах – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:1-35.

+ 1:11 УблапӀэ 4:3-8, 1 Иуан 3:12, Евр. 11:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:3-6, 2 Пет. 2:15,

+ 1:12 2 Пет. 2:17, Маттэ 15:13

+ 1:14 УблапӀэ 5:21-24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Дан 7:10, Апостол. 7:53, Гал. 3:19, 1 Фесс. 3:13, Евр. 12:22

+ 1:16 2 Пет. 2:10

* 1:17 апостолхэр – ыпэ рапшӀэу апостолхэкӀэ зэджагъэхэр апэрэ нэбгырэ пшӀыкӀутӀоу Исус игъогу рыкӀохэрэр ары. ЕтӀанэ нэмыкӀрэ цӀыфхэу Паул фэдэу, Исус мы дунаим зытетым, игъогу рыкӀохэрэм ащымыщыгъэхэу, етӀанэ игъогу техьагъэхэми апостолхэкӀэ яджэхэу хъугъэ.

+ 1:17 2 Пет. 3:2-3

+ 1:19 Рим. 8:9

+ 1:20 Ефес 6:18

+ 1:21 2 Пет. 3:12

* 1:23 НэмыкӀхэри машӀом къыхэшъущыжьхи – шъуащыщхэу нэмыкӀхэри джэхьнэм машӀом хэфэщтхэр мыкӀодхэу къэжъугъэнэжьых.

* 1:23 нэмыкӀ цӀыфхэми щынэкӀэ гукӀэгъу афэшъушӀ – ахэмэ яшӀоигъэ шъухамыгъэфэным пае, шъузфэсакъыжь.

+ 1:23 Ӏоф. 3:4

+ 1:24 Фил. 2:15, Кол. 1:22, 1 Пет. 4:11, Рим. 11:36, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 5:13

* 1:1 «Апокалипсис» гущыӀэм къикӀырэр «къыфагъэнэфэгъэ къэбархэр» ары. Исус Христос апостол Иуан къыфигъэнэфэгъэ къэбархэр ары мы тхылъым зигугъу ышӀырэр.

+ 1:1 Ӏоф. 22:6

+ 1:2 Иуан 19:35

+ 1:3 Ӏоф. 22:7, Ӏоф. 22:10

* 1:4 Асие хэкур – Рим къэралыгъошхом щыщ хэкугъ. Ар джырэ Тыркуем итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъо итыгъ. Икъэлэшхуагъэр Ефес ары.

+ 1:4 МысырикӀыжь 3:14, Ӏоф. 3:1, Ӏоф. 4:5, Ӏоф. 5:6, Иуан 3:11, 1 Тим. 6:13, Апостол. 26:23, 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, 1 Пет. 1:18-19

+ 1:6 МысырикӀыжь 19:6, 1 Пет. 2:9, Ӏоф. 5:10, Ӏоф. 20:6, 1 Пет. 4:11, Иудэ 1:24-25, Ӏоф. 5:13

* 1:7 пчы – шыудзэхэм пасэм аӀыгъыщтыгъэ пхъэ кӀыхьэу, гъучӀ папцӀэ зыпылъыщтыгъэр ары. Къащым теӀулӀэгъэ Исус ычапэ пчыкӀэ хэпыджэгъагъэх. Еплъ Иуан19:34.

+ 1:7 Дан 7:13,

* 1:9 Патмос – Эгейскэхым ит хыгъэхъунэу Рим цӀыфхэм бзэджашӀэхэм пае щыгъэтӀысыпӀэу ашӀыгъэр ары. Патмос хыгъэхъунэр Ефес къалъэм километр 100-кӀэ пэчыжьэу, икъыблъэ къохьапӀэ лъэныкъомкӀэ ит.

+ 1:9 Марк 10:39

* 1:10 Зиусхьаным имафэ – тхьэумэфэ мафэр ары.

+ 1:10 Ӏоф. 4:2

+ 1:12 МысырикӀыжь 25:1, МысырикӀыжь 25:37,

* 1:13 ЦӀыф Лъэпкъым ы Къо фэдэу – еплъ Пегъымбар Даниел икъэбар зэрыт тхылъым 7:13.

+ 1:13 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Ӏоф. 15:6

+ 1:14 Дан 7:9, Ӏоф. 2:18, Ӏоф. 19:12

+ 1:15 Дан 10:6,

+ 1:16 Евр. 4:12, Ӏоф. 19:15, Дан 8:17, Дан 10:9, Маттэ 17:2

+ 1:17 Маттэ 28:4, Ӏоф. 2:8, Ӏоф. 22:13

+ 1:18 Рим. 6:9, Рим. 14:9, Ӏоф. 9:1, Ӏоф. 20:1

* 1:20 мэлэӀичхэр – е чылыс зэӀукӀэхэм якъэрэгъулхэр е ялӀыкӀохэр ары.

+ 2:1 Ӏоф. 1:13, Ӏоф. 1:16

+ 2:2 2 Кор. 11:13, 1 Иуан 4:1

* 2:6 Николас игъогу рыкӀорэ цӀыф купыр – ахэмэ тхьэ нэпцӀхэр агъэлъапӀэщтыгъэх, зини ашӀэщтыгъ.

* 2:7 чъыгэу щыӀэныгъэ къэзытырэр – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм (УблапӀэм) 2:9.

+ 2:7 Маттэ 11:15, Марк 4:9, Лука 8:8, Ӏоф. 3:6, Ӏоф. 3:13, Ӏоф. 3:22, Ӏоф. 13:9, Ӏоф. 3:5, Ӏоф. 21:7, Лука 23:43, 2 Кор. 12:4, УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ӏоф. 22:2

+ 2:8 Ӏоф. 1:17-18

+ 2:9 Якъуб 2:5, 2 Кор. 8:9, Ӏоф. 3:9

+ 2:10 Ӏоф. 12:11, Якъуб 1:12, Ӏоф. 3:11

* 2:11 ятӀонэрэ лӀэныгъэр – мыкӀодыжьын лӀэныгъэу псэр зыгъэкӀодрэр ары. Еплъ 20:14; 21:8;

+ 2:11 Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 20:6, Ӏоф. 21:8

+ 2:12 Ӏоф. 1:16

* 2:14 БалаӀам… Балак – еплъ Пегъымбар Мусэ яплӀэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:24, 31:16, ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 23:4.

+ 2:14 2 Пет. 2:15, Апостол. 15:29, 1 Кор. 8:10, 1 Кор. 10:19

+ 2:15 Ӏоф. 2:6

+ 2:16 2 Фесс. 2:8

* 2:17 мэнн гъомылэр – израиль цӀыфхэр Мысырым къикӀыжьхи, шъоф нэкӀым къыщакӀухьэ зэхъум, гъомылэу Тхьэм аригъэшхыгъэр ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:14-15, 31-35.

+ 2:17 Ӏоф. 2:7, МысырикӀыжь 16:31, Иуан 6:48-50, Ӏоф. 3:12, Ӏоф. 19:12

+ 2:18 Ӏоф. 1:14-15

+ 2:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:25, Ӏоф. 2:14

+ 2:21 2 Пет. 3:9, 2 Пет. 3:15

+ 2:23 Апэрэ Самуел 16:7, Маттэ 16:27

+ 2:25 Ӏоф. 3:11

+ 2:26 Орэд ЛъапӀэхэр 2:9, Ӏоф. 12:5, Ӏоф. 19:15, Ӏоф. 22:16

* 2:28 нэфшъэгъо жъуагъор – Христос ары. Еплъ 22:16.

+ 2:29 Ӏоф. 2:7

+ 3:1 Ӏоф. 1:4-5, Ӏоф. 1:16, Рим. 1:15, Ефес 2:1, Ефес 2:5, Кол. 2:13, 1 Тим. 5:6

+ 3:3 Маттэ 24:43-44, 2 Пет. 3:10, 1 Фесс. 5:2, Ӏоф. 16:15

+ 3:4 Иудэ 1:23, Ӏоф. 6:11, Ӏоф. 7:9, Маттэ 10:11, Маттэ 22:8, Апостол. 13:46

+ 3:5 Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 21:7, МысырикӀыжь 32:32, Орэд ЛъапӀэхэр 55:9, Орэд ЛъапӀэхэр 68:29, Лука 10:19, Маттэ 10:32

+ 3:6 Ӏоф. 2:7

* 3:7 Даутэ иӀункӀыбзэ – а ӀункӀыбзэм Христос итетыгъошхо къегъэлъагъо. Христос пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ цӀыфхэм ащыщ. Тхьэм пачъыхьэ Даутэ къыгъэгугъагъ бын лъапӀэу Тхьэм ицӀыфхэм тетыгъо афызиӀэщтыр ащ къызэрэтекӀыщтымкӀэ. Еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 22:22, Апостол. 2:20-31.

+ 3:9 Ӏоф. 2:9

+ 3:10 2 Пет. 2:9, 1 Кор. 10:13

+ 3:11 Ӏоф. 22:7, Ӏоф. 22:12, Ӏоф. 22:20, Ӏоф. 2:25

+ 3:12 Ӏоф. 2:7, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:21, Орэд ЛъапӀэхэр 22:6, Ӏоф. 2:17

+ 3:13 Ӏоф. 2:7

* 3:14 Амин – Тхьэм Ӏофхэу ицӀыфхэр къызэригъэгугъагъэхэр зэригъэцэкӀэщтхэр къэзгъэшъыпкъэжьрэр Христос. Еплъ 2 Кор. 1:20. «Амин» – къикӀырэр «Аущтэу орэхъу».

+ 3:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 8:22, Кол. 1:15, Кол. 1:18, 1 Кор. 14:16, 2 Кор. 1:20

+ 3:17 1 Кор. 4:8, Иуан 9:39-41

+ 3:18 Ӏоф. 16:15

+ 3:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:12, Евр. 12:5-6

+ 3:20 Лука 12:36, Иуан 14:23

+ 3:21 Иуан 16:33, Орэд ЛъапӀэхэр 109:1, Марк 16:19, Маттэ 19:28, Лука 22:30

+ 3:22 Ӏоф. 2:7

+ 4:1 Ӏоф. 1:10

+ 4:2 Ӏоф. 1:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:19, Дан 7:9

+ 4:4 Ӏоф. 3:4

+ 4:5 Ӏоф. 8:5, Ӏоф. 11:19, Ӏоф. 16:18, Ӏоф. 1:4-5,

+ 4:6 Ӏоф. 15:2,

+ 4:11 Ӏоф. 5:12, Орэд ЛъапӀэхэр 32:9-11

+ 5:1 Дан 12:4, Ӏоф. 10:4, Ӏоф. 22:10

* 5:5 аслъанкӀэ заджэхэу, пачъыхьэ Даутэ къытекӀыгъэ бын лъапӀэр – Исус Христос ары.

+ 5:5 Ӏоф. 22:16, УблапӀэ 49:9

+ 5:6 Иуан 1:29, Иуан 1:36, 1 Пет. 1:19, Апостол. 8:32-33, Ӏоф. 1:4-5

+ 5:8 Орэд ЛъапӀэхэр 140:2, Ӏоф. 8:3-4

+ 5:9 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3, Ӏоф. 14:3, Ӏоф. 7:9, Ӏоф. 11:9, Ӏоф. 14:6, Ӏоф. 14:3-4

+ 5:10 МысырикӀыжь 19:6, 1 Пет. 2:9, Ӏоф. 1:6

+ 5:11 Дан 7:10, Лука 2:13

+ 5:12 Ӏоф. 4:11

+ 5:13 Орэд ЛъапӀэхэр 144:16, Орэд ЛъапӀэхэр 150:6, 1 Пет. 4:11, Иудэ 1:24-25, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 7:12

+ 5:14 Ӏоф. 4:10

+ 6:1 Ӏоф. 5:1, Ӏоф. 4:7, Ӏоф. 14:2, Ӏоф. 19:6

+ 6:4 Марк 13:8

+ 6:6 Ӏоф. 7:3

+ 6:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:24,

+ 6:9 Ӏоф. 20:4

+ 6:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:43, Орэд ЛъапӀэхэр 78:10, Орэд ЛъапӀэхэр 93:3, Орэд ЛъапӀэхэр 118:84, Лука 18:7, 2 Фесс. 1:6, Ӏоф. 19:2

+ 6:11 Ӏоф. 3:4

+ 6:12 Марк 13:8, Ӏоф. 11:13,

+ 6:14 Ӏоф. 16:20

+ 6:16 Лука 23:30

+ 6:17 Орэд ЛъапӀэхэр 75:8,

+ 7:1 Дан 7:2

+ 7:3 Ӏоф. 14:1, Ӏоф. 22:4

+ 7:9 Ӏоф. 3:4

+ 7:10 Ӏоф. 12:10, Ӏоф. 19:1

+ 7:11 Ӏоф. 4:6

+ 7:12 Ӏоф. 5:13-14

+ 7:14 Маттэ 24:21, Евр. 9:14, Ӏоф. 19:8, Ӏоф. 22:14

+ 7:16 Орэд ЛъапӀэхэр 120:6,

+ 7:17 ЯтӀонэрэ Самуел 5:2, Орэд ЛъапӀэхэр 22:1, Иуан 10:11, Ӏоф. 21:4

+ 8:1 Ӏоф. 5:1

+ 8:2 Маттэ 18:10-11

+ 8:3 МысырикӀыжь 30:7, Орэд ЛъапӀэхэр 140:2, Ӏоф. 5:8

+ 8:4 Апостол. 10:4

+ 8:5 Ӏоф. 4:5

+ 8:7 МысырикӀыжь 9:23-24,

+ 8:8 МысырикӀыжь 7:17, МысырикӀыжь 7:19, Ӏоф. 11:6

* 8:10 пхъэцӀакӀэ – пхъэныкъостэу машӀом пэлъыр ары.

+ 8:10 Ӏоф. 9:1

+ 8:12 МысырикӀыжь 10:21-23,

* 9:1 жъуагъор – мэлэӀич гор.

* 9:1 чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэр – джынапцӀэхэм яхьапс ары.

+ 9:1 Лука 10:18, Ӏоф. 8:10, Ӏоф. 12:8-9, Ӏоф. 1:18

* 9:3 скорпион – щэнаут зыхэлъ бэдж лъэпкъ.

+ 9:3 МысырикӀыжь 10:4

+ 9:4 Ӏоф. 7:2-4

+ 9:7 Дан 7:8

* 9:10 щэхэр – бжьэхэр, къэцгъуанэхэр зэрэохэу, зэрыцакъэхэу яӀэхэм афэдэхэр ары.

* 9:11 Аполлион къикӀырэр «ЗыгъэкӀодрэр» ары.

+ 9:12 Ӏоф. 11:14

+ 9:13 МысырикӀыжь 27:2, МысырикӀыжь 30:2

* 9:14 Евфрат псыхъошхор – а уахътэм а псыхъор тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ Рим къэралыгъошхом игъунэпкъагъ.

+ 9:14 Ӏоф. 16:12

+ 9:20 1 Кор. 10:20, Орэд ЛъапӀэхэр 134:15-18, Дан 5:23

+ 9:21 Ӏоф. 21:8, Ӏоф. 22:15

+ 10:1 Ӏоф. 4:3, Ӏоф. 1:15-16

+ 10:4 Дан 8:26, Дан 12:4, Ӏоф. 5:1, Ӏоф. 22:10

+ 10:7 Ӏоф. 11:15

+ 10:9 Орэд ЛъапӀэхэр 118:103,

+ 11:1 Ӏоф. 21:15

* 11:2 мэзэ тӀокӀитӀурэ тӀурэ – ар мэфэ 1260-рэ е илъэсищрэ ныкъорэ мэхъу. А зэманым шӀошъхъуныгъэ зиӀэхэм гугъушхо ащэчызэ, Тхьэр зымышӀэхэрэм ахэмэ къин арагъэщэчыщт.

* 11:2 къэлэ лъапӀэр – Ерусалим ары.

+ 11:2 Лука 21:24, Ӏоф. 12:6, Ӏоф. 13:5

* 11:4 зейтун чъыгыр – «маслинэр» ары.

+ 11:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:10,

+ 11:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1, МысырикӀыжь 7:17, МысырикӀыжь 7:19, Ӏоф. 8:8

* 11:7 чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм къычӀэкӀырэ хьэкӀэ-къокӀэжъыр – еплъ 13:1-7.

+ 11:7 Ӏоф. 9:1, Дан 7:21, Дан 8:24

* 11:8 къэлэшхор – Ерусалим ары.

* 11:8 Содом – еплъ Пегъымбар Ешайа тхылъэу ытхыгъэм 1:10.

+ 11:9 Орэд ЛъапӀэхэр 78:2-3

+ 11:11 УблапӀэ 2:7,

* 11:12 а пегъымбэритӀур – шыхьатитӀур ары. Еплъ 11:3.

+ 11:12 Ӏоф. 4:1, 1 Фесс. 4:17

+ 11:13 Ӏоф. 6:12

+ 11:14 Ӏоф. 8:13, Ӏоф. 9:12

+ 11:15 Маттэ 24:31, Ӏоф. 10:7, МысырикӀыжь 15:18, Дан 7:14, Дан 7:27, Лука 1:33, 1 Кор. 15:24

+ 11:16 Ӏоф. 4:4

+ 11:17 Ӏоф. 1:4, Ӏоф. 16:5

+ 11:18 Орэд ЛъапӀэхэр 2:1, Ӏоф. 20:12

* 11:19 зэзэгъыныгъэр къэзыушыхьатырэ пхъуантэр – а пхъуантэр Тхьэм иунэшхо хэт Унэ КӀоцӀэу Анахь ЛъапӀэм чӀэтыгъ. Еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт апэрэ тхылъым (3-я Царств) 8:1-6.

+ 11:19 Ӏоф. 15:5, МысырикӀыжь 9:23, Ехъошуа 10:11, Ӏоф. 16:21

+ 12:1 УблапӀэ 37:9

+ 12:3 Дан 7:7, Ӏоф. 13:1, Ӏоф. 17:3, Ӏоф. 17:12

+ 12:4 Дан 8:10

+ 12:5 Орэд ЛъапӀэхэр 2:9, Ӏоф. 2:27, Ӏоф. 19:15

+ 12:6 Ӏоф. 11:3, Ӏоф. 13:5

* 12:7 Михаил – апэрэ мэлэӀичхэм ащыщ.

+ 12:7 Дан 10:13, Дан 12:1, Иудэ 1:9

+ 12:9 УблапӀэ 3:1, Ӏоф. 20:2, Лука 10:18, Иуан 12:31

+ 12:11 Ӏоф. 15:2, Лука 14:26, Иуан 12:25, Ӏоф. 2:10

+ 12:12 Орэд ЛъапӀэхэр 95:11,

* 12:14 илъэсищрэ ныкъорэ – мэфэ 1260-рэ мэхъу. Еплъ 12:6.

+ 12:14 МысырикӀыжь 19:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11, Дан 7:25, Ӏоф. 13:5

+ 12:17 УблапӀэ 3:15

+ 13:1 Дан 7:3, Ӏоф. 12:3

* 13:2 хьашыумыш – урысыбзэкӀэ «барс».

+ 13:2 Дан 7:4-6, Лука 4:6

* 13:5 мэзэ тӀокӀитӀурэ тӀурэ – еплъ 11:2.

+ 13:5 Дан 7:8, Дан 11:36, Дан 7:25, Ӏоф. 11:2, Ӏоф. 12:6

+ 13:7 Дан 7:21, Дан 8:24, Ӏоф. 11:7, Ӏоф. 12:17

+ 13:8 Ӏоф. 3:5

+ 13:9 Ӏоф. 2:7

+ 13:10 Ӏоф. 14:12

+ 13:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:1-3, Марк 13:22, Ӏоф. 16:13, Ӏоф. 19:20, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:10, Лука 9:54

+ 13:14 Маттэ 24:24, Марк 13:22, 2 Фесс. 2:9

+ 13:15 Дан 3:6

* 13:18 цӀыфым ипчъагъэ – алыджыбзэкӀи еврейбзэмкӀи пчъагъэхэр хьарыфхэмкӀэ атхых. ДжуртыбзэкӀи алыджыбзэкӀи цӀэхэр щыӀэх, яхьарыфхэм къарыкӀырэ пчъагъэхэр зэхэбгъахъохэмэ, шъихырэ тӀокӀищырэ хырэ хъухэрэр

* 14:1 Цион Ӏуашъхьэр – Ерусалим ары.

+ 14:1 Орэд ЛъапӀэхэр 2:6, Орэд ЛъапӀэхэр 9:12, Евр. 12:22, Ӏоф. 3:12, Ӏоф. 7:3-4

+ 14:2 Ӏоф. 1:15, Ӏоф. 6:1

+ 14:3 Орэд ЛъапӀэхэр 32:3, Ӏоф. 5:9

+ 14:4 2 Кор. 11:2, Якъуб 1:18, 2 Фесс. 2:13

* 14:8 къэлэшхоу Бабилэн – Рим къэлэшхор ары къыригъэкӀырэр.

+ 14:8 Ӏоф. 18:2

+ 14:9 Ӏоф. 13:15

+ 14:10 Орэд ЛъапӀэхэр 74:8, Ӏоф. 14:10, Ӏоф. 20:10

+ 14:12 Ӏоф. 13:10

+ 14:13 Ӏоф. 20:6

+ 14:14 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Ӏоф. 1:13

+ 14:15 Марк 4:29

+ 14:19 Ӏоф. 19:15

* 14:20 стадие – метрэ 192-рэ мэхъу.

+ 15:1 Ӏоф. 16:1, Ӏоф. 17:1, Ӏоф. 21:9

* 15:2 ыцӀэ ипчъагъэ – еплъ 13:18.

+ 15:2 Ӏоф. 4:6, Ӏоф. 12:11, Ӏоф. 13:17

* 15:3 пегъымбар Мусэу Тхьэм фэӀорышӀэрэмрэ Шъынэмрэ яорэд – еплъ Пегъымбар Мусэ ятӀонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 15:1-18.

+ 15:3 МысырикӀыжь 15:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:30, Орэд ЛъапӀэхэр 91:6

+ 15:4 Орэд ЛъапӀэхэр 85:9

+ 15:5 МысырикӀыжь 38:21, Ӏоф. 11:19

+ 15:6 Ӏоф. 1:13

+ 15:7 Ӏоф. 4:6

+ 15:8 МысырикӀыжь 40:34-35, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:10-11,

+ 16:1 Ӏоф. 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 78:6,

+ 16:2 Ӏоф. 13:16, МысырикӀыжь 9:9-11

+ 16:3 Ӏоф. 8:8-9

+ 16:4 МысырикӀыжь 7:17-20

+ 16:5 Ӏоф. 1:4, Ӏоф. 11:17,

+ 16:6 Маттэ 23:35, Ӏоф. 18:24,

+ 16:7 Ӏоф. 6:9

+ 16:9 Дан 5:23, Апостол. 12:23

+ 16:10 Ӏоф. 13:2, МысырикӀыжь 10:21-22

* 16:12 Евфрат псыхъошхор – еплъ 9:14.

+ 16:12 Ӏоф. 9:14,

+ 16:13 Ӏоф. 12:3, Ӏоф. 13:11

+ 16:14 Марк 13:22, Ӏоф. 13:13

+ 16:15 Маттэ 24:43-44, 2 Пет. 3:10, 1 Фесс. 5:2, Ӏоф. 3:3, Ӏоф. 3:18

* 16:16 Армагеддон – ащ къикӀырэр «Мегиддо къалэм иӀуашъхь» ыӀоу ары. А Ӏуашъхьэр Израиль хэгъэгум итемыр ит. А чӀыпӀэм израиль цӀыфхэр пыйхэм бэрэ щязаощтыгъэх. Еплъ Пачъыхьэхэм якъэбархэр зэрыт ятӀонэрэ тхылъым (4-я Царств) 23:29-30.

+ 16:18 Дан 12:1, Марк 13:19

+ 16:19 Ӏоф. 14:10

+ 16:20 Ӏоф. 6:14

+ 16:21 МысырикӀыжь 9:23-25, Ехъошуа 10:11, Ӏоф. 11:19

* 17:1 бзылъфыгъэ хэтэкӀошхор – Рим къэлэшхор ары къыригъэкӀырэр.

+ 17:1 Ӏоф. 15:1, Ӏоф. 21:9,

+ 17:2 Ӏоф. 14:8

+ 17:3 Ӏоф. 12:3

+ 17:6 Ӏоф. 16:6

* 17:8 хьэкӀэ-къокӀэжъыр… чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэм къычӀэкӀыщт – еплъ 11:7.

+ 17:8 Ӏоф. 9:1, Ӏоф. 11:7

+ 17:12 Дан 7:7, Дан 7:24, Ӏоф. 12:3

+ 17:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, 1 Тим. 6:15, Ӏоф. 19:16, Дан 2:37

+ 17:16 Ӏоф. 18:8

+ 18:2 Ӏоф. 14:8,

+ 18:3 Ӏоф. 17:2,

+ 18:5 Юныс 1:2

+ 18:6 Орэд ЛъапӀэхэр 136:8,

+ 18:8 Ӏоф. 17:16

* 18:13 зейтун дагъэр – оливэ дагъэр ары.

+ 18:24 Маттэ 23:35, Ӏоф. 16:6, Ӏоф. 17:6

+ 19:1 Орэд ЛъапӀэхэр 61:12, Ӏоф. 7:10

+ 19:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:43, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:7, Ӏоф. 6:10

+ 19:3 Ӏоф. 14:11, Ӏоф. 18:9

+ 19:4 Ӏоф. 4:4

+ 19:5 Орэд ЛъапӀэхэр 133:1, Орэд ЛъапӀэхэр 134:1

+ 19:6 Ӏоф. 1:15, Ӏоф. 6:1, Орэд ЛъапӀэхэр 92:1

+ 19:7 Маттэ 22:2, Маттэ 25:10, Ӏоф. 21:2

+ 19:8 Ӏоф. 7:14

+ 19:10 Апостол. 10:25-26, Ӏоф. 22:8-9

+ 19:12 Ӏоф. 1:14, Ӏоф. 2:17

+ 19:13 Иуан 1:1

+ 19:15 Ӏоф. 1:16, Орэд ЛъапӀэхэр 2:9, Ӏоф. 2:27, Ӏоф. 12:5, Ӏоф. 14:19-20

+ 19:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17

* 19:19 хьэкӀэ-къокӀэжъыр – апэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъэу хым къыхэкӀыгъэр ары. Еплъ 13:1-10.

+ 19:19 Ӏоф. 16:16

* 19:20 пегъымбар нэпцӀыр – ятӀонэрэ хьэкӀэ-къокӀэжъэу чӀы чӀэгъым къычӀэкӀыгъэр ары. Еплъ 13:11-15.

* 19:20 машӀокӀэ стырэ хыр – джэхьнэмыр ары. Еплъ 14:10; 20:10.

+ 19:20 Ӏоф. 13:11-15, Ӏоф. 16:13, Дан 7:11-12

+ 19:21 Ӏоф. 1:16

* 20:1 чӀылъэм икуупӀэу чӀэ зимыӀэр – джынапцӀэхэм яхьапс ары.

+ 20:1 Ӏоф. 9:1

+ 20:2 УблапӀэ 3:1, Ӏоф. 12:9

+ 20:3 Орэд ЛъапӀэхэр 54:24, Дан 6:17

* 20:4 хьэкӀэ-къокӀэжъым итамыгъэ – еплъ 13:16; 14:9.

+ 20:4 Дан 7:9, Маттэ 19:28, Ӏоф. 6:9, Ӏоф. 13:12-16, Дан 7:18

* 20:6 ятӀонэрэ лӀэныгъэр – еплъ 20:14; 21:8.

+ 20:6 Ӏоф. 2:11, Ӏоф. 14:13, Ӏоф. 21:8, МысырикӀыжь 19:6, Ӏоф. 1:6

* 20:7 Гогрэ Магогрэ – лъэпкъхэу Тхьэм ицӀыфхэм язэонхэу зэфэсыгъэхэр ары. Еплъ Пегъымбар Иезекиил тхылъэу ытхыгъэм 38 ыкӀи 39.

* 20:8 Тхьэм шӀу ылъэгъурэ къэлэшхор – Ерусалим ары.

+ 20:8 Ӏоф. 16:14

+ 20:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 1:10, Ӏоф. 11:5

+ 20:10 Ӏоф. 19:20

+ 20:11 Орэд ЛъапӀэхэр 101:27

+ 20:12 МысырикӀыжь 32:32, МысырикӀыжь 32:33, Дан 7:10, Дан 12:1, Маттэ 16:27

+ 20:13 Апостол. 24:15

+ 20:15 Маттэ 13:42, Маттэ 13:50

+ 21:1 2 Пет. 3:13, Ӏоф. 20:11

+ 21:2 Гал. 4:26, Евр. 12:22, Ӏоф. 19:7

+ 21:4 Ӏоф. 7:17,

+ 21:5 2 Кор. 5:17

+ 21:6 Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 22:13, Иуан 4:10, Иуан 7:37

+ 21:7 Ӏоф. 2:7, Ӏоф. 3:5, Маттэ 25:34, ЯтӀонэрэ Самуел 7:14, 2 Кор. 6:18

+ 21:8 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ӏоф. 22:15, Ӏоф. 2:11, Ӏоф. 20:6

+ 21:9 Ӏоф. 15:1, Ӏоф. 17:1

+ 21:10 Ӏоф. 17:3

+ 21:11 МысырикӀыжь 40:34

+ 21:14 Ефес 2:20

+ 21:15 Ӏоф. 11:1

+ 21:19 МысырикӀыжь 28:17-20,

+ 21:23 Ӏоф. 22:5

+ 21:27 Орэд ЛъапӀэхэр 117:20

+ 22:2 УблапӀэ 2:9, УблапӀэ 3:22, Ӏоф. 2:7

+ 22:4 Орэд ЛъапӀэхэр 16:15, Маттэ 5:8, 1 Иуан 3:2, Евр. 12:14, Ӏоф. 7:3-4

+ 22:5 Орэд ЛъапӀэхэр 35:10, Ӏоф. 21:23

+ 22:6 Ӏоф. 1:1

+ 22:7 Ӏоф. 3:11, Ӏоф. 1:3

+ 22:8 Ӏоф. 19:10

+ 22:10 Дан 12:4, Ӏоф. 10:4, Ӏоф. 1:3

+ 22:11 Дан 12:10, 2 Тим. 3:13

+ 22:12 Маттэ 16:27

+ 22:13 Ӏоф. 1:8, Ӏоф. 21:6

* 22:14 Чъыгэу щыӀэныгъэ къэзытырэр – еплъ 2:7.

+ 22:14 Ӏоф. 7:14

+ 22:15 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 12:22, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Ӏоф. 21:8

+ 22:16 Ӏоф. 5:5, Ӏоф. 2:26

+ 22:17 Ӏоф. 21:2, Ӏоф. 21:9, Иуан 7:37, Ӏоф. 21:6

+ 22:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:6

+ 22:20 1 Кор. 16:22